Acharya Shri Vinaychandra Gyan Bhandar, Jaipur

Shri Uttaradhyayna Sutram Bhag-2

Maharaj, Ghasilalji · 2011/07

PDF Proofread

Front matter

મળવાનું ઠેકાણ
શ્રી અ, ભા.પે સ્થાનક્વાસી
શાસ્ત્રોદ્વાર
સમિતિ
કે ગરેડિયા કુવાડ, ગ્રીન લેજ
પાસે, રાજકેટ (સૌરાષ્ટ્ર)
Puplished by
Shri Akhil Bharat S S
Jain Shastoddhar Samuti
Garedia Kuva road RAJKOT
(Saurashtra) W Ry India
X
પ્રથમ આવૃત્તિ પ્રત ૧૦૦૦
વીર સ વત
२.८६
વિક્રમ સંવત ૨૦૧૬
ઈસ્વીસન- ૧૯૬૦
x
સુદ્રઢ
મણિલાલ છગનલાલ શાહ
ધી નવપ્રભાત પ્રિન્ટીંગ પ્રેસ
ઘીકાંટા રેડ અમદાવાદ

આધમુરબ્રીશ્રી
(સ.) શેઠ આત્મારામ માણેકલાલ
અમદાવાદ

No text on this page.

સ્વ. શેઠ આત્મારામભાઈ માણેકલાલની જીવનઝરમર અમદાવાદમાં સ્થાનકવાસી જૈન કેમમા જાતા શેઠ મવીચદ જેચ દભાઈને કુટુમ્બમાં તેઓને જન્મ વયે હોતે શેઠ મલીચદના પાચ દીકરાઓ હતા તેઓના નામ શેઠ ઉજમશીભાઈ માણેકલાલભાઈ, લહેરાભાઈ મહાસુખભાઈ અને ગજીભાઈ હતા. શેઠ આત્મારામભાઈ માણેકલાલભાઈને પુત્ર થાય તેના પિતા શેઠશ્રી માણેકલાલભાઈ આત્મારામભાઈને માત્ર ૧ વરસની વયના મૂકી, ૪૦ વર્ષની વયે સ્વર્ગવાસ પામ્યા હતા શ્રી આત્મારામભાઈને જન્મ આવત ૧૯૩૧ના અવાડ વદિ અમાસના રોજ થયું હતું, એમની દેઢ વરસની ઉમરે એમના પિતાને વર્ગવાસ થવાથી, એમના માતૃશ્રી ચદનબા તથા એમના કામ લહેગાઈવગેરેએ એમને ઉછેરીને મોટા કર્યા હતા પિતાની પાચ વરસની ઉમરે એમણે ગુજરાતી અભ્યાસ શરૂ કર્યો હતો અને ફક્ત ગુજરાતી ચાર ચોપડીને અભ્યાસ કરીને દસ વરસની નાજુક વયે દુકાનના કામમાં જોડાયા હતા એ વખતે એમની મલીચદ જેચ દના નામની છેતી ટાની દુકાન ચાલતી હતી જેમા શેઠશ્રી જેસિંગભાઈ, લહેરાભાઈ, આત્મારામભાઈ વગેરે કામકાજ કરતા હતા, ત્યારબાદ શેઠ જેમી ગભાઈ તથા તેઓએ આત્મારામ જેશિગભાઈના નામથી સ્વતંત્ર રૂની પેઢી શરૂ કરી, જેમાં તેમણે જાતમહેનત અને બાહશીથી આગળ વધી તે પેઢીને સદ્ધર પાયા પર લાવી મૂકી ત્યાર બાદ સગત શેઠશ્રીએ “આત્મારામ માણેકલાલ ”ના નામથી સ ૧૯૬૪મા કોટન કમીશનની પિતાની સ્વતંત્ર પેઢી શરૂ કરી અને થોડા જ વખતમાં પ્રમાણિકતા અને કુશળ વ્યવસ્થાથી પેઢીની ઘણી સારી ઉન્નતિ કરી એટલુ જ નહિ પણ આ પેઢીની શાખાએ તેમણે પ્રાગધ્રા, વઢવાણ, સુરત, ઉજજન, ખામગામ, હુબલી, માણાવદર વગેરે સ્થળે સ્થાપી, જેમાની કેટલીક શાખાઓ અત્યારે પણ ચાલી રહેલ છે, આ પેઢીને વહિવટ હાલમા શેઠશ્રીના સુપુત્રી શ્રી ચમનલાલભાઈ, શ્રી શાંતિલાલભાઈ તથા શ્રી પ્રમુખલાલભાઈ બાહોશીથી ચલાવી રહ્યા છે શેઠશ્રી આત્મારામભાઈની સ્થાનકવાસી જૈનધર્મ પ્રત્યે અતુટ શ્રદ્ધા હતી હમેશા નિયમિત રૂથી સામાયિક કરવી, સાયકાળનુ પ્રતિક્રમણ કરવુ અવાર નવાર ઉપવાસ, આય બિલાદિ કરવા, સાધુ સાધ્વીજીઓની દેખભાળ રાખવી, સઘન પ્રત્યેક કાર્યમાં પ્રગતિની દષ્ટિએ નિહાળવું, દરેક પ્રસગે દાન આપી આપવું એ તેમના ઉમદા ગુણે હતા હમણા બે વર્ષ પહેલા જ, “શેઠ મલીદ જેરચદ ધર્મસિંહજી નકામ સ્થાનકના આલિશાન મકાનનું ઉદ્દઘાટન તેઓશ્રીના વરદ હસ્તે થયું હતું તેઓએ અનેક પ્રસ ગેએ અનેક પ્રકારની નાની મોટી સખાવતે કરી છે તેઓ આ સખાવતેને જાહેરમાં નહિ લાવવાની ઈચ્છાવાળા હેવાથી, મેરે ભાગે તે ગુપ્ત જ રહેવા પામી છે જૈન ધર્મના સાહિત્યને દિલા થાય, સૌનો આચાર, વિચાર અને યિા કાઠમા આગળ વધે એ તેમની ઉત્કટ ઈચ્છા હોવાથી શ્રાવકના બારવ્રત, મહાવીર સ્તુતિ, અનુપૂર્વીએ, પચાગે વગેરે વારવાર છપાવીને જનતામાં વિના મૂલ્ય પ્રચાર કરી જૈનધર્મની સારી સેવા બજાવી છે, તેમજ દરેક નવા નીકળતા પુસ્તકોની ઝારીનકલ ખરીદીને તેમણે હમેશા જૈન સાહિત્યકારોને ઉત્તેજન આપ્યું છે જૈનશાસ્ત્રોદ્ધાર સમીતી રાજકેટ,સ્થા જૈન છાત્રાલય, અમદાવાદ, વર્ધમાન તપ આય બીલખાતું, છીપાળ જૈનધર્મ સ્થાનક તેમજ બહારના અનેક ધર્મ સ્થાનકમાતેમણે ઉચિત રકમ આપીને પોતાને ધર્મપ્રેમ ધમ ધગશ વ્યક્ત કર્યો છે તેઓશ્રી સામાયિક કે પ્રતિકમણની ક્રિયા ઘર આગળ બેસીને નહિ, પરંતુ ઉપાશ્રયમાં વ્યાખ્યાનમાં આવીને આ ક્રિયાઓ કરતા અને અન્ય સામાન્ય જનતાને પ્રેરણાદાયી બનતા એ ખાસ તેમની વિશિષ્ટતા હતી સ્વર્ગવાસ વખતે તેમની ઉમર ૮૪ વર્ષની હોવા છતાં, તેઓ છેક સુધી સશકત રહ્યા હતા એમ કહીએ તે એમાં અતિશક્તિ જેવું નથી તેમનું અવસાન સંવત ૨૦૧૫ના ચઈતર સુદ ૮ બુધવારે સવારના થએલ, તેના આગલા દિવસે પણ સવારના દસ વાગ્યા સુધી તેમને સામાયક વગેરે નીત્ય કર્મ કરેલ હતું મૃત્યુ અગાઉ ચાર દિવસ પહેલાં, તેઓ છપાળમાં આવ્યા ત્યારે સ્થા જૈન પત્રના તત્રીને તેમની મુલાકાત થઈ હતી તે વખતે તેમણે પૂછેલું કે આપણું પચાગ છપાઈ ગયા? કલોલ, કડી મોકલ્યા? વઢવાણ મેલ્યા? આમ અતિમ દિવસોમાં પણ તેમની ધર્મભાવના કેટલી પ્રબળ હતી તે તેમના ઉપરોક્ત શબ્દથી સ્પષ્ટ થાય છે તેઓશ્રી અમદાવાદમાં તમામ સ્થાનકવાસી જૈન ઉપાશ્રયમાં બીરાજતા પૂજ્ય મુનિવર તથા પૂજ્ય મહાસતીજીએની સારી રીતે સંભાળ લેતા હતા તેઓ સ્વભાવે સરળ, ગભીર, સહજમાં સૌ કેઈનું મન જીતી લે તેવા પ્રભાવશાળી હતા તેમનું સાળ અમદાવાદમા શેઠ પાનાચંદ ઝવેરચદના પમિઠ કુટુંબમા હતું उत्तराध्ययन भाग दूसरे (अभ्य. ४ से १४ तक ) की विषयानुक्रमणिका पृष्ठ चौथा अध्ययन १ जराग्रस्तको शरणका अभार १-३ २ जराग्रस्तको शरणके अमार विपयमे अनमल्लका रष्टान्त ४-१६ ३ धनकोमीके नरकगमनका वर्णन १७-१९ ४ धनलोभ ऊपर दुर्घट चोरका दृष्टान्त १९-२२ ५ किये हुए कर्म विना भोगे निवृत्त नहीं होते है. २२-२४ ६ अपने कर्मों के भोगके विपयमें दुर्वृत्त चौरका दृष्टान्त २४-२६ ७ पापकर्मकी प्रशसा अनेकानेक अनयाँका कारण बनती है उस विषयमे दुर्मति चोरका दृष्टान्त २६-२८ ८ कर्मके फल भोगते समय पाधवोंकी असहायता २८-३० ९ कर्मके फल भोगते विषयमे मालिनको ठगनेवाले वणिकका दृष्टान्त १० द्रव्यसे त्राण-रसणका अभाव ३७-३९ ११ द्रव्य रक्षण नहीं कर सकता है इस विपयमें पुरोहित पुरका द्रप्टान्त ४०-४१ १२ सम्यग्दर्शनादिकको प्राप्त करके भी मोदाधीन जीव उसका नहीं पानेवाला जैसा होता है, इसपर धातुवादी पुरुषका दृष्टान्त ४२-४३ १३ प्रमाद नहीं करनेका उपदेश ४३-४६ १४ प्रमादके त्यागके विपयमे अगडदत्तका दृष्टान्त ४६-९० १५ निर्जराके लाभके लिये शरीरका पोपण श्रेयस्कर है इस विपयमें मूलदेव राजाका दृष्टान्त ९१-१०१ १६ गुरुकी आज्ञाके पालनसेही मुनिको मोक्षकी प्राप्ति होती है, इस विषयमे अश्वदृष्टान्त १०२-१०६ १७ गुरुकी आज्ञामे प्रमादके त्यागनेका उपदेश १०६-१०७ गुरुकी आज्ञामे प्रमादके विपयमे ब्राह्मणीका दृष्टान्त १०८-११२ ह ६४ द्विधागतिप्राप्त वाल-अज्ञानीके उद्धारकी दुर्लभताका वर्णन २६७-२६८ ६५ वालत्वके परिवर्जनसे मनुष्यगतिके लाभका वर्णन २६९ ६६ मनुष्य योनि कौन पाता है ? उसका कथन २७० ६७ देवगतिमाप्तिका वर्णन २७१-२७२ ६८ देवगतिप्रासिका उपदेश २७३-२७४ ६९ देवसुख और मनुष्यमुखौंको समुद्र के दृष्टान्त द्वारा तुलना २७५-२७८ ७० मनुष्य सम्बन्धी कामभोगोंसे निवृत्त होनेवालेके गुणका वर्णन २७९-२८. ७१ काम निवृत्त जीवको देवलोकसे चवनेके पीछेकी - गतिका वर्णन २८१-२८२ ७२ धीरताका स्वरूप और उसका फलका वर्णन २८३-२८५ अष्टम अध्ययन ७३ कपिल मुनिके चरित्रवर्णन २८६-२९८ ७४ कपिलचरित वर्णनमे ससारको असारताका वर्णन २९७-३०० ७५ दोप प्रदोपोंसे मुक्तिके उपायका वर्णन ३०१-३०२ ७६ परिग्रहमे गृद्ध बने हुवेके दोषौका और केवलीके परिग्रह त्यागीके गुणों का वर्णन ७७ कामभोगादि अधीर पुरुपोंके लिये दुस्ल्पज और मुवत- धारियों के लिये सुत्यज होनेका कथन ३०६-३०८ ७८ वाल-अज्ञानीक नरकगमनका वर्णन ७९ पाणिवधसे निवृत्त बननेवालों के मोक्षमाप्तिका वर्णन ३११-३१३ ८० माणियोंमे दण्डनिषेधका वर्णन ८१ एपणासमिति वर्णनमे रामे अगृद्ध रहनेवालेके कर्तव्यका कथन और अश्रमणके लक्षणोका वर्णन एव उनकी गतिका वर्णन ३१५-३२१ ८२ लोभके वशवर्तीके आत्माका दुष्पूरकत्व ३२१-३२२ ८३ असतोपके विषयमें स्वानुभवका वर्णन ३२३-३२४ त्रियोंमें पृद्धिभावनिषेधका और उनके त्यागका वर्णन ३१४ १ ३३.-४६२ ३३०-३३६ ३३७-३४६ ३४७-३४८ ३४९-३५० ३५१-३५२ ३५३-३५५ ३५५-३५६ नवम अध्ययन ८५ नमिचरित ८६ युगमा हप्टात ८७ मदनरेखाफा दृष्टान्त ८८ पुष्पशिख और नखशिखा वर्णन ८९ पमरथफा दृष्टान्त ९० दृटरता साध्वीके उपदेशका वर्णन ९१ नमिराजाके हाथीके पलायन (भगने ) की कया ९२ नमि और चन्द्रयशके युद्धप्रस्तावका वर्णन ९३ नमि और चन्द्रयशके युद्धको रोकनेके लिये मदनरेखा साध्वीके विहारका वर्णन ९४ नमि और चन्द्रयशका मिलन ९५ नमिराजाके दाइज्वरका वर्णन ९६ नमिराजके वैराग्यका वर्णन ९७ नमिराजके मनज्यागृहणका वर्णन ९८ नमि और इन्द्रका सवाद ९९ इन्द्रकत नमिराजर्पिस्तुति १०० अध्ययनका उपसंहार दशवें अध्ययन १०१ निश्चल प्रव्रज्या शिक्षामें साल महासाळका दृष्टान्त १०२ जम्बूस्वामीके प्रति सुधर्मस्वामी का उपदेश ग्यारहवाँ अध्ययन १०३ अबहुश्रुतमें कारणपचकका वर्णन १०४ बहुश्रुत बननेमें आठ कारणका वर्णन १०५ अविनीतके चौदह कारणोंका वर्णन १०६ विनीतके पन्द्रह कारणों का वर्णन १०७ विनीतके लक्षणका वर्णन १०८ शादिकके दृष्टान्तसे बहुश्रुतकी प्रशसा ३५६-३५८ ३५९-३६० ३६१-३६२ ३६३-३६४ ३६५-३६९ ३७०-४५२ ४५३-४५९ ४६०-४६२ ४६३-४६९ ४६९-५१६ ५१७-५२० ५२१-५२२ ५२३-५२८ ५२९-५३४ ५३५-५३६ ५३७-५६१ आद्यमुरव्वीश्रीओ-१० (ओछामा ओछी रु. ५००० नी रकम आपनार) नबर नाम गाम रुपिया १ शेठ शान्तीलाल मंगळदासभाई जाणीता मीलमालीक अमदाबाद १०००० २ शेठ हरखचंद कालीदासभाई वारीया हा. शेठ लालचदभाइ जेचन्दभाइ, नगीनभाइ, सृजलालभाइ तथा वल्लभदासभाइ भाणवड ६००० ३ कोठारी जेचन्दभाइ अजरामर हा. हरगावींदभाइ जेचन्दमाइ राजकोट ५२५१ ४ शेठ धारशीभाइ जीवनभाइ पारसी ५००१ ५ स्व. पिताश्री छगनलाल शामळदासना स्मरणार्थे ह. भोगीलाल छगनलालभाइ भावसार अमदानाद ५२५१ ६ स्व. दिनेशभाइना स्मरणार्थे ह. शेठ कातिलाल मणीलाल जेसींगभाइ अमदावाद ५००० ७ शेठ आत्माराम माणेकलाल हा. शेठ चीमनलालभाइ शान्तीलालभाइ तथा प्रमुखभाइ अमदावाद ६००१ ८ श्री शामजी वेलजी वीराणी अने श्री कडवीवाई वीराणी स्मारक ट्रस्ट हा शामजी वेलजी वीराणी राजकोट ५००० ९ श्री शामजी वेलजी वीराणी अने श्री कडवीवाई वीराणी स्मारक ट्रस्ट हा मातुश्री कडचीबाई वीराणी राजकोट ५००० १. शेठ पोचालाल पीताम्बरदास अमदावाद ५२५१ मुरब्बीश्रीओ-२१ (ोछामा ओठी रु १००० नी रकम आपनार) १ शाह रगजीभाइ मोहनलाल इ. पोपटलाल मोहनलाल तथा मेमचद रगजोभाइ अमदाबाद ३७५१ २ वकील जीपराजभाइ वर्षमान कोठारी ह. कहानदासभाइ तथा वेणीलालभाइ जेतपुर ३६०५ ३ दोशी प्रभुदास मूळनीभाउ राजकोट ३६०४ ४ म्हेता गुलारचन्द पानाचन्द राजकोट ३२८९||-1 ५ म्हेता माणेकलाल अमुलखराय घाटकोपर ३२५० ६ सघवी पीताम्बरदाम गुलाबचन्द जामनगर ३१०१ ७ नामदार ठाकोर साहेन लखौरसिंहजी बहादुर मोरी २००० ८ शेठ रहेरचन्द कुपरजी इ. शेठ न्यालचन्द रहेरचन्द 'सिद्धपुर २००० ९ शाह छगनलाल हेमचन्द वसा ह. मोहनलालमाइ तथा मोतीलालभाइ मुगइ २००० १. श्री स्थानकवासी जैन सघ ह शेठ चन्द्रकात वीकमचन्द मोरवी १९६३ ११ म्हेता सोमचन्द तुलमीदास तथा तेमना धर्मपत्लि अ.सौ. मणीगौरी मगनलाल रतलाम १५०० १२ म्हेता पोपटलाल मावजीमाइ जामजोधपुर १५०२ १३ दोशी कपुरचद अमरशी इ. दलपतरामभाइ जामजोधपुर १००२ १४ वगडीआ जगजीवनदास रतनशी दामनगर १००२ १५ शेठ माणेकलाल भाणजीभाइ पोरनदर १००१ १६ श्रीमान चद्रसिंहजी साहेन म्हेता (रेल्वे मेनेजर) कलकत्ता १००१ १७ म्हेता सोमचद् नेणसीभाइ (कराचीवाळा) मोरवी १००१ १८ शाह हरीलाल अनोपचद खभात १९ कोठारी छबीलदास हरखेचद मुवइ १००० २० कोठारी रमीलदास हरखचद शिहोर १००० २१ मोदी केशवलाल हरीचद्र अमदावाद १००१ भाणड ५०१ चीरमगाम ५०१ अमदागद ५५६ अमदानाद ५०१ अमदावाद ५०१ अमदावाद ५०१ ३७ श्री स्थानकवासी जैनसघ (चेन धीरजकुंवरनी दीक्षा प्रसगे मेट) ३८ वकील वाडीलाल नेमचन्द शाह ३९ म्हेना शांतिलाल मगोलाल ह. कमळावेन म्हेता ४० श्रीयुत लालचन्दजी तथा अ. सौ. घोसानेन ४१ शेठ मोहनलालजी मुकनचन्दजी वालिया ४२ स्व. शेठ उकामाइ नोभोपनदासना स्मरणार्थे तेमना धर्मपनि लक्ष्मीनाइ गीरधर तरफयी हा. मरघावेन तथा मगुनेन ४३ पारेख जयतीलाल मनसुखलाल राजकोटमाळा हा विनुभाइ ४४ श्रीयुत शेठ लालचन्दजी मीश्रीलालजी ४५ श्री वाकानेर स्थानकासी जनसघ ४६ श्री स्थानकवासी जैनसघ ४७ शेठ गुदडमलजी शेपमळनी जोवर (बरार) ४८ स्व. तुरखीया लहेरचन्द माणेकचन्दना स्मरणार्थे तेमना धर्मपत्नि जीवतीवाइ तरफथी ह भाइ जयतीलाल तथा पूनमचन्द ४९ शाह अचळदासजी शुकनराजजी हा. शेठ शुकनराजजी ५० भावसार खोडीदास गणेशभाइ ५१ अ. सौ होरावेन माणेकलाल म्हेता घाटकोपर ५२ महेता शान्तीलाल मगनकाल तथा अ सौ पद्मावती शान्तीलाल महेता ५३ शेठ हीराचंदजी चनेचदजी कटारीया ५४ शेठ छोटुभाइ हरगोविंददास कटोरीवाळा अमदाबाद ५०१. ५०१ वाकानेर ५०१ वोटाद ५०१ पीपळगांव ५०१ डभास ५०१ -- अमदावाद धधुका ५०१ मुबह अमदावाद ५०० हुबली .५०१ मुबह ५०१ ५५ पारेख रतिलाल नानचद मोरीराला तरफथी तेमना पिताश्री न नचद गोविंदजीना स्मरणाधे तथा तेमना धर्मपलि अ. सौ. वसंत व्हेनना अट्टाइ तप निमिते हा. भुपतलाल रतिलाल पारेख अमदावाद ५११ ५६ स्व. शाह त्रीभोवनदास मगनलालना स्मरणार्थे तेमा धर्मपत्निशीवकुवरवाड तरफनी हा रतीगल त्रीभोवनदास अमदाराद ५११ ५७ श्रीमान नाथालाल माणेश्चद पारेख मुबइ (माटुगा) ५०१ ५२२ मेम्बरोनु गामवार लिस्ट २५१ २५१ २५१ २५१ २५० २५१ २५१ अमदावाद तथा परायो १ शेठ गीरधरलाल करमचन्द २ शेठ छोटालाल वखतचन्द ६ फकीरचन्दभाइ ३ शाह कान्तीलाल त्रीभोवनदास ४ शाह पोपटलाल मोहनलाल ५ शेठ ग्रेमचन्द साफरचन्द ६ शाह रतीलाल वाडीलाल ७ शेठ लालमाइ मगळदास ८ स्व. अमृतलाल वर्धमानना स्मरणार्थे इ. कानजीमाइ अमृतलाल ९ भावसार भोगीलाल जमनादास (पाटणमाला) १० शाह नटवरलाल चन्दुलाल ११ शाह नरसिंहदास त्रीभोवनदास १२ श्री शाहपुर दरीयापुरी आठकोटी स्था जैन उपाश्रय ह वहीवट कर्ता शेठ इश्वरलाल पुरुषोत्तमदास १३ श्री छोपापोळ दरीयापुरी आठकोटी स्था जैनसय ह शेठ चन्दुलाल अचरताल २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ १४ शाह चीनुभाइ पालामाइ C/o शाह घालाभाइ महामुखराम १५ शाह भाइलाल उजमणी १६ श्री सुखलाल डी. शेठ हा डो. कु. सरस्वतीव्हेन शेठ १७ श्री सौराष्ट्र स्थानकवासी जैनसघ हा शाह कान्तिलाल जीवणलाल १८ मोदी नाथालाल महादेवदास १९ शाह मोहनलाल त्रीकमदास २० श्री छकोटी स्था. जैनसघ हा. शाह पोचालाल पीताम्बरदास २१ शेठ पोपटलाल हसराजना स्मरणार्ये ह. शेठ बाबुलाल पोपटलाल २२ देशाइ अमृतलाल वर्धमान वापोदरवाळाना स्मरणार्ये हा. भाइलाल अमृतलाल देसाइ २३ शाह नवनीतलाल अमुलखराय २४ शाह मणीलाल आशाराम २५ शाह चीनुभाइ साकरचन्द २६ शाह वरजीवनदास उमेदचन्द २७ शाह रजनीकान्त कस्तुरचन्द २८ संघची जीवणलाल छगनलाल (स्था. जैन) २९ शाह शातिलाल मोहनलाल धागध्रावाळा ३० अ सौ बेन रतनवाइ नादेचा हा. धुलजीमाइ चपालालजी ३१ शाह हरिलाल जेठालाल भाडलावाला ३२ श्री सरसपुर दरीयापुरी आठकोटी स्था. जैन उपाश्रय हा. भावसार भोगीलाल छगनलाल २५१ २५१ -- T २५१ २५१ २५१ २५१ २५२ - + २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ ३०१ २५१ २५१ २५१ ३३ शेठ पुखरानजी समतीरामजी सादडीवाला ३४ स्त्र पिताश्री जवाहीरलारजी तथा पूज्य चाचाजी हजारीमलजी वरदीयाना म्मरणार्थे हा. मूळचंदजी जवाहीरलालजी ३९ स्व. भानसार नाभाड (मंगळदाम) पानाचन्दना स्मरणार्य हा तेमना धर्मपनि पुरीवेन ३६ स्त्र पिताश्री सनीभाइ तथा स्व. मातुश्री मूळीचाइना स्मरणार्थे हा. कालभाइ कोठारी ३७ भानसार केशनलालभाइ मगनलालभाड -३८ शाह केशवलाल नानचद जाखडावाळा हा. पार्वतीवेन ३९ शाह जीतेन्द्रकुमार वाढीलाल माणेकचन्द राजसीतापुरवाळा (साबरमती) ४० श्री स्था. जैन सघ (साबरमती) ४१ श्री वीपिनचद्र तथा उमाकात चुनीलाल गोपाणी (राणपुरवाळा) ४२ भावसार छोटालालभाइ छगनलालभाइ ४३ भावसार शकराभाइ छगनलालभाइ ४४ अ सौ. जीवीरेन रतीलाल हा. भावसार रतीलाल हरगोविंददास ४५ सघनी वालुभाइ कमळशी तथा तेमना र्मपलिओ अ सौ. चपान तथा वसतनेन तरफथी ४६ अ. सौ. विधान बनेचद देशाइ तरफथी वर्षी तप तया अठाइ प्रसगे हा भुपेन्द्रकुमार वनेचद देसाई ४७ शाह नटवरलाल गोकळदास ४८ शाह शामलभाइ अमरशीभाइ ४९ अ सौ ककुवेन (भावमार भोगीलालभाइ छगनलालभाइना धर्मपत्नि) २५१ २५१ २५१ २५१ t । २५१ २५१ २ २५१ २५१ २५१ २५१ ५० अ. सौ. सवितायेन (जयतीलाल भोगीलालना धर्मपत्नि) ५१ अ सौ. शांतान (दीनुमाइ भोगीलालना धर्मपत्नि) ५२ अ. सौ सुनदान (रमणभाइ भोगीलालना धर्मपत्नि) ५३ शेठ हीराजी रुगनाथजीना स्मरणार्थे ह. पागमलनी रुगनाथजी ५४ शेठ मणीलाल बोधाभाइ ५५ पटवा सुमेरमलजी अनोपचन्दजी जोधपुरवाळा ५६ स्व. माणेकलाल वनमाळीदास शाहना स्मरणार्थे हा. रमणलाल माणेकलाल ५७ स्व. शाह धनराजजी खेमराजजीना स्मरणार्थे हा कनैयालालजी धनराजनी ५८ श्री सारगरपुर द आ. को. स्थानकवासी जैनसय हा. शाह रमणलाल भगुभाइ ५९ दोशी हरजीवनदास जीवराज तथा लक्ष्मीवाइ लहेरचन्दना स्मरणार्थे हा. दोशी मनहरलाल करसनदाम मुळीपाळा ६० शाह पूनमचन्द फतेहचन्द ६१ श्रीयुत चतुरभाइ नदवाल ६२ श्रीयुत अमृतलाल ईश्वरलाल ६३ शाह जादवजी मोहनलाल तथा शाह चीमनलाल अमुलखभाई ६४ अ. सौ लाभुबेन मगनलाल हा शाह अमृतलाल धनजीभाई घढवाण शहेरवाळा ६५ अ. सौ. बहेन कान्तावेन गोरधनदास (चादमुनिना उपदेशथी) ६६ दोशी फुलचन्द सुखलालभाइ बोटादवाळाना स्मरणार्थ हा. दोशी छवीलदास फुलचन्दभाइ ६७ लालाजी रामकुमारजी जैन ६८ शेठ छोटालाल गुमानचन्द पालनपुरवाळा ६९ शाह धीरजलाल मोतीलाल २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ ३०१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ ३०१ २५१ २५१ २५१ २५१ ७० संघवी सूर्यकात चुनीलालना स्मरणार्थे हा. सबबी जीवणलाल चुनीलाल ७१ भावसार मोहनकाल अमुलखराय ७२ शाह फूलचन्द मुलवन्दमाइ हा. इसमुखमाइ फुलचन्दमाह ७३ शाह लल्लुभाइ मगनमाड चूडागाला हा. जसरवलाल लल्लुमाइ ७४ श्रीमान मीश्रीलालजी जाहीरलालजी बरडीया अल्वरवाळा ७५ महेता मुळचन्द मगनलाल ७६ वैध नरसीदास साफरचन्दना धर्मपत्नि वागाइना स्मरणार्थे ह. हरीलालभाइ ७७ कुमारी पुप्पान हरीलाल (चादमुनिना उपदेशथी) ७८ शाह मणीलाल ठाकरशी ह फमळावेन मणीलाल (चादमुनिना उपदेशथी) ७९ मीस नलीनीनेन जयतिलाल ८० म. सौ. लीलावती ईश्वरलाल ८१ स्व. उमेदराम त्रीभुवनदासना धर्मपत्नि काशीवाइना स्मरणार्थे ह शातिलाल उमेदराम (चादमुनिना उपदेशथी) ८२ स्त्र. भावसार मोहनलाल उगनलालना धर्मपलि दिवाळी- चाइना स्मरणार्थे ह. रतीलाल माणेकलाल (चांदमुनिना उपदेशथी) ८३ म्हेता देवीच दजी खूपचन्दजी धोका गढसीयाणावालाना स्मरणार्थे ह. म्हेता चुनीलाल हरमानचन्द ८४ घासीलालजी मोहनलालजी कोठारी C/ लक्ष्मी पुस्तक भडार ८५ शाह मणीलाल छगनलाल ८६ स्व. शेठ नाथालाल रतनामाइ मारफतीयाना स्मरणार्य पुनाव्हेन तरफथो ह. करसनभाइ ( चादमुनिना उपदेशथी) २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ ३०९ " 7 ८७ भावसार जयंतिलाल भोगीलाल , दीनुभाइ भोगीलाल २५१ रमणलाल भोगीलाल २५१ " कनुभाइ सकरचन्द । २५१ ९१ शेठ भेरुमलनी साहेब जोधपुरवाळा २५१ ९२ स्व. बेनाणी वर्धमान रामजीमाइ कुदणीगाळानी स्मरणार्थे हा. शातिलाल वर्धमान ९३ स्व. शाह कचराभाइ लहेराभाइना स्मरणार्थ हा. शान्तिलाल कचराभाइ २५१ ९४ एक स्वधर्मी यधु हा. शाह रीखभदासजी जयन्तिलालजी ९५ अ. सौ. सरसतीवेन मणीलाल चतुरमाइ शाह (सदानंदी छोटालाल महाराजश्रीना उपदेशथी) ९६ चीमनलाल मणीलाल शाह दरियापुरी समदायना पू० तपस्वी महाराज श्री माणेकचद्रजी महाराजना '. शिष्य मुनिश्री मगनलालजी महाराजश्रीना स्मरणार्थे २५१ ९७ जेकुवर व्रजलाल पारेख ९८ पुनमचदजी जवाहरलालजी वरडीया २५१ ९९ अ. सौ. लीलावती धीरजलाल म्हेता C/0ढो. धीरजलाल त्रीकमलाले म्हेती । ३०१ १०. श्रीयुत हरजीवनदास रायचद हा छपीलदोस हरजीवन १०१ शेठ राजमलजी घासीमलजी कोठारी कोशीथडवाळा तरफथी २५१ १०२ शेठ चुनीलाल भगानजी C/० रतीलाल चुनीलाल १०३ भाग्यवती अरवींदकुमार C/b'अरसींदकुमार सकरामाह. २५१ । २५१ १३ २५१ २५१ २५१ - २५१ २५१ १०४ अ.सौ. चचळरेन मनमुखलाल हा मनमुखलाल जेठालाल रुपेश १०५ स्त्र आसीराइ तथा शेठ वस्तीमग्नी भोमाजीना स्मरणार्थे हा. शेठ मीश्रीलालजी देवीचंदजी ओसवाल केरुवाका १०६ स्व शेठ कीशनमलजी माडोधना स्मरणायें हा शीरेमलजी कीगनमलजी सोजतवाला १०७ स्व. शेठ वस्तावरमकजीना स्मरणार्थे हा. शेठ घीसालालजी मुफनराजजी शीयारीया (जोधपुरवाला) १०८ शाह महामुखलाल भाटलाल (सदानदी पंडित मुनिश्री छोटालालजी महाराजना उपदेशथी) १०९ अ. सौ. कान्तान काळीदास C/० कुमार युक वाइन्डींग वर्कस अजमेर १ शेठ भुरालाल मोहनलाल अमरेली १ मास्तर इकमीचन्द दीपचन्द शेठ अमलनेर १ शाह नागरदास वाघजीभाइ २ श्री स्थान जैनसघ हा. शाह गाडालाल भीखालाल अल्वर १ श्रीमती चपादेवी C/० बुद्धामलजी रतनलालजी सचेती २ चांदमलनी महावीरप्रसाद पालावंत ३ श्रीयुन रुपमकुमार सुमतिकुमार जैन २५१ N २५१ . २५१ २५१ . २५१ स्दै २५१ १४ २५१ . २५१ ३०१ २५१ आणंद १. शेठ रमणीकलाल ए. कपासी. ह मनमुखलालभाइ आसनसोल १ वावीसी मणीलाल चत्रभुजना स्मरणार्थे तेमनां धर्मपत्नि मणीवाइ तरफयी ह. रसिकलाल, अनिलकान्त, विनोदराय आटकोट १ शाह चुनीलाल नारणजी इन्दोर १ अ. सौ. घेन दयावेन मोहनलाल देशाइ जेतपुरवाळा (अ. सौ. वेन विद्यावेनना वर्षांतप निमित्ते) ह अरविंदकुमार, जीतेन्द्रकुमार २ भाइलाल छगनलाल तुरखीया ३ स्व. गौरीशकर काळीदास देशाइ जेतपुरवाळाना स्मरणार्थे हा. भुपतलाल गौरीशकर इगतपुरी १ पन्नालाल लखीचद जैन उदयपुर १ श्रीयुत साहेबलालजी महेता २ शेठ मोतीलालजी रणजीतलालजी हीगड ३ शेठ मगनलालजी वागरेचा ४ अ. सौ. वेन चन्द्रावती ते श्रीमान बहोतलालजी नाहरना .. - धर्मपलि ह शेठ रणजीतलालजी हींगड ५ स्व. शेठ काललालजी लोढाना स्मरणार्थे - इ. शेठ दोलतसिंहजी लोढा ६ स्व. वेठ प्रतापमलजी साखलाना स्मरणार्थे हा प्राणलाल हीरालाल साखला २५१ M ३०१ २५१ २५१ A २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ , २५१ २५१ ७ पूज्य पिताश्री मोतीलालजी म्हेताना स्मरणार्थे इ. रणजीतलालजी मोतीलालजी म्हेता ८ शेठ छगनलाल वागरेचा ९ शेठ भीमराज थावरचन्द वाफणा . श्रीमती सोहनीलाइ C/० रणजीतलालजी मोतीलालजी हींगड ११ शेठ पन्नालालजी गणेशलालनी होंगड १२ शेठ दीपचद पन्नालालजी लोढा - उमरगांवरोड १ शाह मोहनलाल पोपटलाल पानेलीला उमलेटा १ शेठ जेठालाल गोरधनदास २ स्व वेन सतोकबेन कचरा ह. ओतमचन्दभाइ छोटालालभाइ तथा अमृतलालभाइ वालजी (कल्याणपान) ३ शेठ खुशालचन्द कानजीभाइ हा. शेठ प्रतापभाइ ४ सघाणी मुळशकर हरजीवनभाइना स्मरणार्थे हा. तेमना पुत्रो जयतीकाल तथा रमणीफलाल ५ दोशी विठ्ठलजी हरखचद २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ एडन केम्प २५१ २५१ .२५१ १ शाह गोफळदास शामजी उदाणी २ शाह जगमोहनदास परसोतमदास ३ महेता प्रेमचन्द माणेकचन्दना स्मरणार्थे हा. रायचन्दभाइ, पोपटलालभाइ तथा रसीकलालभाइ आकोला १ शेठ कचनलालभाइ राघवजी अजमेरा C/o मेसर्स अजमेरा धर्स एन्ड कु. (पूज्य सदानदी मुनिश्री छोटालालजी महाराजना उपदेशथी) २५१ २५१ २५१ २५१ ३५१ - आणद १.शेठ रमणीकलाल ए. कपासी. मनमुखलालभाइ आसनसोल १ वावीसी मणीलाल चत्रभुजना स्मरणार्थे तेमना धर्मपनि मणीवाइ तरफथी ह. रसिकलाल, अनिलकान्त, विनोदराय आटकोट १ शाह चुनीलाल नारणजी इन्दोर १ अ. सौ. येन दयावेन मोहनलाल देशाइ जेतपुरवाळा (अ. सौ. वेन विद्यावेनना वर्षीतप निमित्ते ) ह अरविंदकुमार, जीतेन्द्रकुमार २ भाइलाल छगनलाल तुरखीया ३ स्व. गौरीशकर काळीदास देशाइ जेतपुरवाळाना स्मरणार्थे हा. भुपतलाल गौरीशकर इगतपुरी १ पन्नालाल लखीचंद जैन उदयपुर १ श्रीयुत साहेबलालजी महेता । २ शेठ मोतीलालजी रणजीतलालजी हीगड ३ शेठ मगनलालजी बागरेचा .४ अ. सौ. बेन चन्द्रावती ते श्रीमान बहोतलालजी नाहरना --धर्मपत्लि ह शेठ रणजीतलालजी हींगद ५ स्व. शेठ का लालजी लोढाना स्मरणार्थे - - ह. शेठ दोलतसिंहजी लोढा ६ स्व. वेठ प्रतापमलजी साखलाना स्मरणार्थे - हा प्राणलाल हीरालाल साखला २५१ ३०१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ ३०२ ३ स्व. काळीदास जेठालालना स्मरणार्थे इ. सुमनलाल काळीदास कुदणी-आटकोट १ दोशी रतीलाल टोकरशीमाइ कोलकी १ पटेल गोविंदलाल भगवानजी २ पटेल सीमजी जेठाभाइ पापाणी (तेमना स सुपुत्र रामजीभाइना स्मरणार्थ) कल्याण १ सघवी ठाकरशीभाइ सपवीना स्मरणार्थे इ. शाह हीमवळाल हरखचन्द खाखीजाळीया १ पाटीया गुलाबचन्द लीलाधर खीचन १ शेठ कीशनलाल पृथ्वीराज खुडदारोड १ शेठ गीरधारीलालजी सीतारामजी २ शेठ नरसींहदास शातीलालजी भोरलावाला २५१ - २५१ ३५२ ३०० २५१ खभात १शेठ माणेकलाल भगवानदास २ श्री स्था. जैन संघ ह. पटेल कान्तीलाल अमालाल ३ शाह साफरचन्द मोहनलाल ४ शाह चन्दुलाल हरीलाल ५ शाह शकराभाइ देवचन्द ६ शाह त्रिभोवनदास मगळदास २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ ३ २५१ २५१ ५- २५१ 1" २५१ २५१ कुशलगढ १ शेठ चपालालजी देवीचदजी कत्रासगढ १ श्री जैन श्वे स्था सघ ह. शेठ देवचन्द अमुलख कलकत्ता १ श्री कलकत्ता जैन श्वे. स्था. (गुजराती ) सघ' इ. शाह जयसुखलाल प्रभुलाल कलोल १ शेठ मोहनलाल जेठाभाइना स्मरणार्थे "ह. शेठ आत्माराम मोहनलाल २ टो. मयाचन्द मगनलाल शेठ ह डो. रतनचन्द मयाचन्द्र ३ स्व. नाथालाल उमेदचन्दना स्मरणार्थ ह शाह रतीलाल नाथालाल ४ शेठ मणीलाल तलकचन्दना स्मरणार्थे है मारफतीया चन्दुलाल मणीलाल ५ स्व श्रीयुत वाडीलाल परसोतमदासना स्मरणार्थे ह. घेलाभाइ तथा आत्मारामभाइ ६ शेठ नागरदास केशवलाल ७ श्री स्थानकवासी जैन संघ ह. आत्माराम मोहनलालभाइ कही १ श्री स्था. दरीयापुरी जैन सघ ह भावसार दामोदरदासभाइ इश्वरमाइ २ पार्वतीवेन C/0 जेसींगभाइ इश्वरभाइ कानपुर १ शाह रमणीकलाल प्रेमचन्दभाइ २ शाह हरकीशनदास फूलचन्दभाइ २५१ " २५१ २१ २५१ . २५१ २५१ ३०० २५१ १९ २५१ २५१ २५१ २५१ घटकण .१ शाह चन्दुलाल केशरलाल घोलवड (धाणा) १ महेता गुलारचन्दजी गभीरमलजी घोडनदी १ शेठ चद्रमान शोभाचंद गादिया घुटा (झालावाड). १ श्री स्था. जैनसय हा. रतीलाल गाधी प्रभुख जलेसर (पालासोर) १ सघवी नानचन्द पोपटभाई थानगढवाळा जयपुर हैं श्रीमान हिंमतसिंहजी साहेब गलूडिया एडिसनल कमीश्नर अजमेर डीवीझनवाळाना धर्मपत्नि अ. सौ माणेककुवरव्हेन तरफथी इ. सुशालसिंहजी गलू डिया '२ श्रीमान शेठ शीरेमलजी नवलखानां धर्मपत्नि अ सौ. प्रेमलतादेवी जामजोधपुर १ श्री स्था जैनसघ ह. म्हेता पोपटलाल मावजीभाइ .२ शाह त्रीभोवनदास भगवानजी पानेलीवाळा ३ दोशी माणेकचन्द भवान ४ पटेल लालजी जुठाभाई ५ शेठ पावनजी जेठाभाइ ३ शेठ ब्रजलाल चुनीलाल ३५१ २५१ M २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ जामनगर १ शेठ छोटालाल केशवजी २. वोरा चीमनलाल देवजीभाई २५१ २५१ 5 २५१ २५१ - २५१ ३०१ गांधीधाम शाह मोरारजी नागजी एन्ड कुा. गुंदा १ स्व. महेता पूनमचन्द भवानभाइना स्मरणार्थे ६. तेमनां धर्मपलि दीवाळीन लीलाधर गोंडल १ स्व. वाखडा बच्छराज तुलसीदासना धर्मपलि कमळवाइ इ माणेकचन्दभाइ तथा कपुरचन्दभाड २ पीपळीआ लीलाधर दामोदर वरफथी तेमना धर्मपत्लि अ. सौ. लीलावती साकरचन्द कोठारीना वीजा वरसीतपनी Ss खुशालीमा ३ कामदार जुठालाल केशवजीना स्मरणार्थे ह हरीलाल जुठाभाई ४ स्व. कोठारी कृपाशकर माणेकचन्दना स्मरणार्थे ६. तेमना धर्मपत्नि प्रभाकुवरवेन ५ कोठारी गुलाबचन्द रायचन्द ६ जसाणी रुगनाथमाइ नानजी ह. चुनीलालभाइ गोधरा १. शाह त्रीभोवनदास छगनलाल २ स्व प्रेमचन्द ठाकरशीना स्मरणार्थे इ. शाह चुनीलाल प्रेमचन्द गुदाला (कच्छ) १ शाह मालशी घेलामाइ गुलाबपुरा १ श्री स्था जैन वर्धमान सघ हा मांगीलालजी उकास्मलजी -३०१ २५१ २५१ .२५१ ३०१ " २५१ “२५० २५१ २ शेठ पुखराजजी पदमराजजी मदारी ३ शेठ नपरतनमलजी धनवतसिंहजी ४ शेठ वस्तीमलजी आनदमलजी साममुखा जोरावरनगर १ श्री श्वे. स्था, जैन सघ ह शेठ चपफलाल धनजीभाइ जमशेदपुर १ दोशी झवेरचद वल्लभजी भरीया १ श्री जैन स्था. सघ हा. शेठ कनैयालाल वी. मोदी - २५१ डाँडाइचा १ श्री स्था. जैन सघ हा. शेठ चपालालजी मारवे ढसा (चाया धोला) १ श्री दसागाम श्री स्था. जैन सघ ह एक सद्ग्रहस्थ तरफथी २ श्री स्था जैन सघ हा. वगडिया नरभेराम जेठालाल (ढसा जकरान) २५१ २५१ तासगांव १ स्व. चुनीलालजी दुगडना स्मरणार्थे तेसना धर्मपलि ढोंडवाइना तरफथी हा शेठ रामचदजी दुगढ थानगढ १ शाह ठाकरशीभाइ करशनजी २ शेठ जेठालाल त्रीभोवनदास ३ शाह धारशीभाइ पाशवीरभाइ ह. सुखलालभाइ ४ शाह त्रीभोपन गोपालजी तथा अ सौ. कसुमावेन त्रीभोवन दहाणुरोड (थाणा) '१ शाह हरजीवनदास ओघड खधार (कराचीवाला) २५१ २५१ २५१ २० । . ३ डो साहेव पी. पी. शेठ २५० ४ शाह रंगीलदास पोपटलाल २५१ जामखभाळीया १ शेठ घसनजी नारणजी २५१ २ श्री स्था. जैनसघ हा म्हेता रणछोडदास परमाणद २५१ ३ सघवी माणलाल लवजीभाइ ४ महेता हेमचन्द काळीदास जावरा १ स्व. भडारी स्वरूपचदजी शाहना धर्मपत्नि मोतीरेनना स्मरणार्थ ह श्रीयुत लालचन्दजी राजमलजी किशनगढवाला (चादमुनिना उपदेशथी) २५१ जुनागढ १ शाह मणीलाल मीठाभाइ ह. हरीलालभाइ (हाटीना माळीआवाळा ) २५१ जुनारदेव (मध्य प्रात) १ घेळाणी त्रीकमजी लाधाभाइ २५१ जैतपुर १ शेठ अमृतलाल हीरजीभाइ ह नरभेरामभाह ( जसापुरवाला) २५१ २ दोशी छोटालाल चनेचन्द २५१ ३ कोठारी डोलरकुमार वेणीलाल २५१ ४ अ. सौ. व्हेन सुरजकुवर वेणीलाल कोठारी - २५१ जेतलसर १ शाह लक्ष्मीचन्द कपुरचन्द २५१ २ कामदार लीलाधर जीवराजना स्मरणार्थे तेमना धर्मपत्नि जवकचेन तरफथी ह. शान्तीलालभाइ गोंडलवाळा २५१ जोधपुर (राजस्थान) १शेठ हस्तीमलनी मनरुपमलजी साममुखा । । क , ।

૧૫ २५१ २५१ ३०१ २५० २५१ । २ पिताश्री भगनानजी कचराभाइना तया चि. इसाना स्मरणार्थे इ. पटेल दलीचन्द भगवानजी ३ अ. सौ. पचीयेन वावुभाइ ४ धी नवसौराष्ट्र ओइल मील प्रा. लीमीटेड ५ स्व. रायचन्द पानाचन्द शाहना स्मरणार्थे ६ चीमनलाल रायचन्द ६ गांधी पोपटलाल चन्द ७ देशाई छगनलाल डाह्याभाइ लाठवाळाना धर्मपलि दिवाळीवेन तरफयी ६ कुमारी इसमती घधुका १ शेठ पोपटलाल धारशी २ स्व. गुलामचन्दभाइना स्मरणार्थे ह. पोपटलाल नानचन्द ३ वसाणी चत्रभुज वाघनीभाइ धूलिया १ श्री अमोल जैन ज्ञानालय हा. फनैयालाल छाजेड नदुरबार १ श्री स्थानकवासी जैन संघ इ. शेठ प्रेमचन्द भगवानलाल नारायण गाम १ मोतीलालजी हीराचन्दजी चोरडीया वोरीवाला नडीयाद १ शेठ मोहनलाल भुराभाइ पोर्टसुदान १ शेठ सोमचन्द परसोतमदास २५१ २५१ २५१ -२५१ २५० १ २५१ २५१ पाणसणा १ श्री स्थानकवासी जैन सघ इ. छोटालाल पुजाभाइ "२५१ । २२ -१२५१ ३५१ . २५१ २५१ दाहोद १ शेठ माणेकलालभाइ खंगारजी दिल्ही १ लाला पूर्णचदजी जैन ( सेन ल बैकवाला) २ श्रीयुत कीशनचदजी म्हेवावचदजी चोरडीया हा. श्रीमती नगीना देवी तथा श्रीयुत म्हेतावचन्द जैन ३ लालाजी मीठनलालजी जैन एन्ड सन्स ४ लालाजी गुलशनरायजी जैन एन्ड सन्स ५ अ. सौ. सज्जनन इदरमलजी पारेख ६ स्व लक्ष्मीचन्दजीना स्मरणार्थ नगीनादेवी सुजतीना तरफथी हा. सघवी हेमतकुमारजी जैन ७ वेन विज्याकुमारी जैन C/० म्हेतापचन्द जैन (वयोवृद्ध सरळ स्वभावी फूलमतीजी महासतीनी प्रेरणाथी) धार (मध्यमात) १ शेठ सागरमलजी पनाकालजी ध्रांगधा १ श्री स्था. जैन मोटा सघ ह. शेठ मगळजीभाइ जीवराज २ संघवी नरसीदास वखतचद ३ ठकर नारणदास हरगोवींददास कोठारी कपूरचन्द मगळजी २५१ । २५१ २५१ २५१ है 1 २५१ २५१ স্বামী १ शेठ मणीलाल जेचदभाइ । २५१ । - धोराजी ३१ म्हेवा प्रभुदास मूळजीभाइ . घोरा १ स्वरुपचन्दजी जवाहरमलनी पोरडीया मेनोवाइ मुगनलालजीना स्मरणार्थे (चादमुनिना उपदेशथी) २५१ २ वेन राधीवाइ (पूज्य आचार्य धर्मदासजी महाराजना सप्रदायना मत्री कीशनलालजी महाराजना मुशिष्य शोभागमलजी महाराजना शिष्य स्व. केवळचदजी महाराजना स्मरणार्थ) चांदमुनिना उपदेशयी २५१ बेंगलोर १ वाटवीया वनेचन्द अमीचन्द महावीर टेक्षटाइल स्टोर तरफयो भाइ चन्द्रकातना लग्ननी सुशालीमा २५२ २ शेठ कीशनलालजी फूलचंदजी साहेर २५१ पोटाद २५१ १ स्व. वसाणी हरगोविंददास छगनलालना स्मरणार्थे ह. तेमना धर्मपत्नि छवलवेन पीकानेर १ शेठ मेरुदानजी शेठीया २५४ बिदडा १ शाह कानजी शामजी २५१ वेलारी . १ श्री स्था. जैन संघ हा. हजारीमलजी इस्तीमलजी राका २५१ बदनावर १ श्री वर्धमान स्था. जैन श्रावक संघ हा. मिश्रीलाल जैन वकील ४ २४ -- २५१ २५१ २५१ २५१ N २५१ 4 पालणपुर १ लक्ष्मीवेन ह. म्हेता हरीलाल पीताम्बरदास श्री लोकागच्छ स्थानकवासी जैन पुस्तकालय ३ महेता मणीलाल भाइचन्दभाइ ४ महेता सूरजमल भाइचन्दभाइ पालेज १ स्व. मनसुखलाल मोहनलाल सघवीना स्मरणार्थ इ. भाइ धीरजलाल मनसुखलाल पुना १ शेठ उत्तमचन्दजी केवळचन्दजी धोका प्रातिज १ श्री प्रांतिज स्था. जैनसय ह श्रीयुत अनालाल महासुखराम फालना १ महेता पुखराजजी हस्तीमलजी (सादडीवाळा) २ महेता कुन्दनमलजी अमरचन्दजी (सादडीवाळा) घरवाळा (घेलाशा) १"स्व. मोहनलाल नरसीदासना स्मरणार्थे । १. तेमना धर्मपत्नि सुरजवेन मोरारजी बगसरा (भायाणी) १ शेठ पोपटलाल राघवजी रायडीवाळा इ. शेठ मानसग प्रेमचन्द वेराजा (कच्छ) १ शेठ गांगजी केशवजी (ज्ञानभडार माटे) २५, २५१ t - २५१ 4 २५१ -- बालोतरा १ शाह जेठमलजी हस्तीमलजी, भगवानदासजी भणसारी २५१ २५१ २५१ २५१ भुमावल १ शेठ राजमल नदलाल म्हेता चेरीटेबल ट्रस्ट मद्रास १ शेठ मेघराजजी देवचन्दजी महेता २ श्रीयुत वापालाल भाइचद म्हेता मनोर (धाणा) १ शाह शेरमलजी देवीचन्दजी जसवतगढवाळा इ. पूनमचन्दनी शेरमलजी पोल्या मानकुवा (कच्छ) १ स्व. महेता कुवरजी नायालालना स्मरणार्थे इ. तेमना धर्मपत्नि कुपरनाइ हरखचन्द (मानकुवा स्थानकासी जैनसघ माटे) २५१ 7 २५१ / मालेगाव .१ श्री स्था जैन सघ ह. फतेलाल मालु जैन २५१ मुबइ तथा परांओ २५१ २५१ २५२ १शेठ छगनलाल नानजीभाड २ शाह हरजीवन केशवजी ३ घेलाणी प्रभुलाल कमजीभाइ (बोरीवली) ४ श्री वर्धमान स्था जैन सय ह. केशरीमलजी अनोपचन्दजी गुगळीया (मलाड) ५-शेठ डुगरशी इशराज वीसरीया ६ शाह रमणीकलाल काळीदास तथा अ सौ. कान्तावेन रमणीकलाल ७ शाह हिंमतलाल हरजीवनदास २५१ २५१ २५१ २५१ योडेली १ शाह प्रवीणचन्द नरसीदास (साणदवाळा) २ शाह गीरधरलाल साकरचन्द २५१ २५१ भाणवड ३५२ २५१ २५१ २५१ २५१ - '.२५१ १ शेठ जेचन्दभाइ माणेकचन्द २ सघवी माणेकचन्द माधनजी ३ शेठ लालजीभाइ माणेकचन्द (लालपुरवाळा) ४ शेठ रामजी जीणाभाइ ५ शेठ पदमशी भीमजी फोफरीआ ६ फोफरीआ गाडालाल कानजीभाइ ह. अ. सौ. शातावेन वसनजी ७ वकील मणीलाल खेंगारभाइ पूनातर भीम १ चपकलालजी जैन पुस्तकालय हा. छोगामलजी मागीमलजी माडोत (मुनी मागीलालजीना उपदेशथी) भीलवाडा १ श्री शाति जैन पुस्तकालय इ. चादमलजी मानमलजी सघवी २ शेठ भीमराज मीश्रीलालजी २५१ २५१ २५१ २५१ भोजाय (कच्छ) १ ज्ञान मदिरना सेक्रेटरी शाह कुवरजी जीवराज २५१ । भावनगर १ स्व कुवरजी बावामाइना स्मरणार्थे ह. शाह लहेरचन्द कुवरजी २ कोठारी उदयलालजी साहेब २५१ २५० २५१ २५१ ३०१ २५१ २५ शेठ सुशालभाइ खगारभाइ २६ शाह प्रेमजी मालशी गंगर (मलाड) २७ स्व पिताश्री पत्तुमाइ मोनामाइना स्मरणार्थे हा. शाह कानजी पत्तुभाइ (मलाड) २८ शाह वेलजी जेशोंगमाई छासरागान तरफयी तेमना धर्मपत्नि अ. सौ. स्व. नानपाइना स्मरणार्थे २९ स्व. पिताश्री रायशी वेलजीना स्मरणार्ये हा शाह दामजी रायशी (मलाड) ३० शेठ गवकलाल कस्तुरचद लींपडीवाला तरफथी श्री अजरामर शास्त्रभडार लीउडी माटे (माटुन्गा) ३१. स्व. पिताश्री भीमजी कोरशी तथा मातुश्री पालीवाइना स्मरणार्ये हा. शाह उमरशीभाइ भीमशी ( मलाड) ३२ शेठ चुनीलाल नरमेराम वेकरीयाळा ३३ शाह वरजागभाइ शीवजी (मलाट ) ३४ श्रीयुत रतीलाल भाइचन्द महेवा ३५ शाह खोमजी मूळजी पूजा ( मलाड) ३६ मेसर्स सवाणी ट्रान्सपोर्ट कम्पनी हा. शेठ माणेफलाल वाडीलाल ३७ घेळाणी वलभजी नरभेराम हा. नरसीभाइ चलभजी ३८ अ. सौ. समतावेन शान्तीलाल C/o शान्तीलाल उजमशी शाह (मलाद) ३९ तेजाणी कुबेरदास पानाचन्द ४० कपासी मोहनलाल शीवलाल ४१ स्व केशवलाल बछराज कोठारीना स्मरणार्थे मुरजनेन तरफयी हा. उनसुखलालभाइ ( मलाड) १२ दडीया अमृतलाल मोतीचन्द (घाटकोपर) ४३ शेठ सरदारमलजी देवीचन्दजी कावेडीया ( सादडीवाला) २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ ६ ६८ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ ८ शाइ रतनशी मोणशीनी कम्पनी ९ शाह शीवजी माणेक (कच्छ बेराजावाला) ० वोरा पानाचन्द संघजीना स्मरणार्थे हवकलाल पानाचद एन्ड धर्स २१ स्व. पू पिताश्री वीरचद जेसींगभाइ 'लखतरवाळाना स्मरणार्थे ह. केशवलाल वीरचन्द शेठ २२ शा. कुवरजी इंसराज २३ स्व. मातुश्री माणेकवेनना स्मरणार्थे इ. शेठ वळभदास नानजी (पोरवदरवाळा) २४ एक सद्गृहस्थ ह. शेठ सुदरलाल माणेकचन्द १५ अ. सौ पानवाइ हा शेठ पदमशी नरसिंहभाइ (मलाड) १६ श्रीयुत अमृतलाल वर्धमान वापोदरावाळा हा दलीचन्द अमृतलाल, देशाइ १७ स्व. शाह नागशी सोजपाळ गुदाळावालाना स्मरणार्थे हा रामजी नागशी (मलाड) १९ शाह रामजी करशनजी थानगढवाळा १९ शाह नगीनदास कल्याणजी वेरावळवाळा २० शीवलाल गुलाबचन्द शेठ मेवावाळा २१ स्व. जटाशकर देवजी दोशीना स्मरणार्थे हा. रणछोडदास (बाबुलाल) जटाशकर दोशी २२ स्व. गोडा वणारशी त्रीभोवन सरसइवाळाना स्मरणार्थे हा. जगजीवन वणारशी गोडा (मलाड) २३ स्व. त्रीभोवनदास व्रजपाल वीछीयावालाना स्मरणार्थे हा. हरगोविंददास त्रीभोवनदास अजमेरा २४ स्व. कानजी मूळजीना स्मरणार्थे तथा मातुश्री दिवाळीचाइना १६ उपवासना पारणा प्रसगे हा जयंतीलाल कानजी (मलाड) ३०१ २५१ २५१ २५१ 9 r २५१ 7 २५१ . । २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ ર ६२ पारेख चीमनलाल लालचन्दनां धर्मपत्नि अ सौ श्रीमती चचळवाइना स्मरणार्ये ह साराभाइ चीमनलाल ६३ शाह कोरशीभाइ हीरजीभाड ६४ पिताश्री कुदनमलजी मोतीलालजी मुथाना स्मरणार्थे इ मोतीलाल जुपरमल (अहमदनगरवाळा) ६५ श्री वर्धमान श्वेताम्बर स्था. जैन सप ह. शेठ रुपचन्द शीलाल कामदार (अधेरी) ६६ अ. सौ. कमळारेन कामदार ह. रुपचन्द शीवलाल (अमेरी) ६७ धी मरीना मोर्डन हाइस्कुल ट्रस्ट फट ६. शाह मणीगल ठाकरशी - ६८ स्व. मातुश्री जीवीचाइना स्मरणार्थे इ. शामजी शीनजी कन्छ गुदालांवाला (गोरेगांव) ६९ शाह रवजीभाइ तथा भाइलालभादनी कपनी (कादीवली) ७० अ. सौ. लाउन ह. रवजी शामजी (कादीवली) ७१ अ. सौ. वेन कुदनगौरी मनहरलाल सघनी (खाररोड) ७२ शाह करशन लधुभाड (दादर) ७३ असो- रजनगौरी चन्दुलाल शाह C/ चन्दुलाल लक्ष्मीचन्द (माटुन्गा) ७६ म्हेता मोटर स्टोर्स हा. अनोपचन्द डी. महेता ७५ शेठ मनुभाइ माणेकचन्द हा. झाटकीया नरमेराम मोरारजी (घाटकोपर) ७६ खेताणी मणीलाल केशवजी (वडीयाराळा) घाटकोपर ७७ स्व कस्तुरचन्द अमरशीना स्मरणार्थे हो तेमना धर्मपत्नि झवेरवेन मगनलालनी बता- जयतीलाल कस्तुरचद मश्कारीमा ७८ स्व. पूज्य मातुश्री जकलगाइना स्मरणार्थे डा. देशाइ ब्रजलाल कालीदास (मलाड) २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ '२५१ २५१ २५१ . २५१ २५१ २५१ २५१ . २५० । २५१ २५१ २५१ ४४ दोशी चत्रभुज सुन्दरजी (घाटकोपर) ४५ दोशी जुगलकीशोर चनभुज (घाटकोपर) ४६ दोशी प्रवीणचन्द्र चत्रभुज (घाटकोपर) ४७ शाह त्रीभोवनदास मानमिंग दोढीवालाना स्मरणार्थ हा शाह हरखचन्द त्रीभोवनदास ४८ शाह जेठालाल डामरशी धागधावाळा हा. शाह वाडीलाल जेठालाळ ४९ शाह चन्दुलाल केशवलाल ५. स्व. पिताश्री शामळजी कल्याणजी गोडलवालाना स्मरणार्थे हा. वृजलाल शामळजी पानीसी ५१ शाह प्रेमजी हीरजी गाला ६२ स्त्र. पिताश्री भगवानजी हीराचन्द जसाणीना स्मरणार्थे ह लक्ष्मीचन्दभाइ तथा केशवलालभाइ ५३ स्व. पिताश्री हसराज हीराना स्मरणार्थे ह देवशी हसराज कच्छ वोदडावाळा ( मलाड) ५४ स्व. मातुश्री गोमतीवाइना स्मरणार्थे ह. पोपटलाल पानाचद ५५ शेठ नेमचन्द स्वरुपचन्द खभातवाळा ह. भाइ जेठालाल नेमचन्द ५६ स्त्र. पिताश्री शाह अवालाल परसोतम पाणशणापाळाना स्मरणार्थे तेमना पुत्रो तरफथी ह बापालालभाइ ५७..धेन केशरवाइ चन्दुलाल जेसींगलाल शाह ५८.दडोया जेसीगलाल त्रीकमजी ५९ शाह कान्तीलाल मगनलाल (घाटकोपर) ६५ कोठारी सुखलालजी पूनमचदजी (खार) ६१ -स्व. मातुश्री कडवीबाइना स्मरणार्थे इ. तेमना पौत्र हकमीचन्द ताराचन्द दोशी (अधेरी) ३०२ २५१ २५१ . २५१ २५१ २५१ २५१ २७७ २५१ २५० २५१ २५० मांडवी (कच्छ) १ श्री स्था. छ कोटी जैन संघ हा. महेता चुनीलाल बेलनी मांडचा (धोळाजकगन) १ श्री माडवा स्था जैन संघ है अ सौ. कन्चनगौरी रतिलाल गोसलीया गढडावाळा मेसाणा १ शाह पदमशी मुरचन्दना स्मरणार्थे हा. शीलाल पदमशी मोम्नासा १ शाह देवराज पेयराज २ श्रीयुत नाथालाल डी. महेता यादगीरी १ शेठ वादरमलजी सूरजमलजी चेकर्स राणपुर (झालावाड) १ श्रीमति मातुश्री समरतमाइना स्मरणार्ये ह. डो. नरोत्तमदास चुनीलाल कापडीया राणावास (मारवाड) १ शेठ जवानमलजी नेमीचन्दजी हा. या रीखश्चन्दजी राजकोट १ वाडीलाल डाइग एन्ड पिन्टींग वर्कस २ शेठ रतीलाल पालचन्द ३ वायु परशुराम छगनलाल शेठ (उदेपुरवाळा) ४ शेठ मनुभाइ मुळचन्द (एन्जीनीअर साहेब) ५ शेठ शान्तीलाल प्रेमचन्द तेमना धर्मपलिना वरसीतप प्रसगे ६ उदाणी न्यालचन्द हाकेमचन्द वकील ७ शेठ मजाराम वीलजी ८ चहेन सुर्यगाळा नौत्तमलाल जसाणी (वरसीतपनी खुशाली) २५१ ४०० २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५० २५१ ७९ शाह नटवरलाल दीपचद तरफधी तेमना धर्मपस्नि • अ. सौ. सुशीलानेनना वर्षांतपनी सुशालीमा ८. शेठ रसीकलाल मभाशकर मोरवीवाळा तरफथी तेमना मातुश्री मणीवेनना स्मरणार्थ ८१ कोटीचा जयतीलाल रणछोडदास सौभाग्यचद जुनागढवाळा ८२ मोदी अभेचन्द मुरचन्द राजकोटवाळा हा. डोसालाल अभेचन्द ८३ स्त्र शाह रापशी कचरामाइना स्मरणार्थे तेमना धर्मपत्नि नेणनाइ वती इ. शाह जेठालाल रायशी ८४ श्रीयुत जे सी वोरा ८५ श्री वर्धमान स्था जैन श्रावक संघ ह. सघनी चीमनलाल अमरचन्द (दादर) ८६ स्व. आशाराम गीरधरलालना स्मरणार्थे इ. शांतिलाक आशारामनी वती जसवतलाल शातीलाल लखतरवाळा ८७ शातीलाल डुगरशी अदाणी ८८ श्रीमती मणीबाई वृजलाल पारेख चेरीट्रेवल टस्ट फट ह. पारेख सृजलाल दुर्लभनी ८९ शाह मनहरलाल माणजीवनदास ९. बोरा ठाकरशी जसराज Co M/s ठाकरशी एन्ड कु. ९१ दोशी भीखालाल वृजलाल ९२ शाह गोपालजी मानसग C ९३ दोशी फूलचद् माणेकचद ९४ गाधी कांतीलाल माणेकचन्द ९५ शेठ मणीलाल गुलाबचन्द ९६ कोठारी रमणीकलाल कस्तुरचन्द ९७ व्हेन चन्दनवेन अमृतलाल वारिया ९८ शेठ भपकलाल चुनीलाल दादभावाला २५१ “२५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५० २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५२ २५१ २५१ लसतर १ गाह रायचन्द ठाकरगीना स्मरणार्थ हा. गाद शान्तीलाल रायचन्द २. मानसार हरजीवनदास प्रमुदामना स्मरणार्ये हा. भाइ त्रीभोपनदाम हरजीवनदास ३ शाह चुनीलाल माणेकचन्द ४ शाह जादाजी ओपडभाइ सदादनालाना स्मरणार्थे हा भाइ शान्तीलाल जादवजी ५ दोशी ठाकरशी गुलालचन्दना स्मरणार्थे तेमना धर्मपत्नि समरतन सृजलाल तरफयी हा. जयन्तिलाल ठाकरशी ६ शाह तलकशी हीराचदना स्मरणार्थे ह अमृतलाल तलकशी लालपुर १ शेठ नेमचन्द सबजीभाइ मोदी हा. मगनलालभाइ २ शेठ मुळचन्द पोपटलाल हा मगीभाइ तथा जेसोंगलाकमाइ लाखेरी (राजस्थान) १ मास्तर जेठालाल मोनजीभाइ हा. महेता अमृतलाल जेठालाल (सीनील एन्जीनीअर साहेव) लीमडी (पचमहाल) १ शाह कुवरजी गुलारचद २ छाजेड घासीराम गुलाबचन्द ३ शेठ पीरचन्द पन्नालालजी कर्णावट लीवडी (सौराष्ट्र) १ शाह चकुभाइ गुलावचद लाकडीया (कच्छ) १ श्री स्था. जैन सर इ. शाह रतनशी करमण २५१ २५१ २५१ २५१ २५१/- २५१ २५१ ३५ २५१ २५१ - २५० २५१ २५१ २५१ २५२ ९ मोदी सौभाग्यचन्द मोतीचन्द १० बदाणी भीमजी वेलजी तरफथी तेमना धर्मपत्नि अ. सौ समरतवेनना वरसीतपनी खुशाली ११ दोशी मोतीचन्द धारशीभाइ (रीटायर्ड एन्जीनीअर साहेव) १२ कामदार चन्दुलाल जीवराज ध्रांगधावाळा १३ हेमाणी घेलुभाइ सचद १४ प्रभुलाल न्यालचन्द दफतरी १५ स्व. महेता देवचन्द पुरुषोत्तमना स्मरणार्थे तेमना धर्मपत्नि हेमकुमरवाइ तरफयी हा. जयन्तिलाल देवचन्द महेता १६ पारेख शीवलाल झुझाभाइ मोम्बासावाला ६. अ सौ. कचनबहेन राजाजीकाकेरडा (भीलपाडा) १ श्रीमान जोरावरमलजी धर्मचन्दजी डुगरलाल (मुनिश्री मागीलालजीना उपदेशथी) रायचुर १ स्व. मातुश्री मोंघीवाइना स्मरणार्थे ह. शाह शीवलाल गुलाबचन्द वढवाणवाळा रगुन १ कामदार गोरधनदास मगनलालना धर्मपत्नि अ. सौ. कमळाबेन रापर (कच्छ) १ पूज्य वालजीभाइ न्यालचन्द रतलाम १ अनेक भक्तजनो तरफथी हा श्रीमान केशरीमलजी डक ( केवळ मुनिना उपदेशथी) २५१ २५१ २५१ २५१ २७ वणी २८१ २५१ २५१ २५१ २५१ १ महेता नानालाल छगनलालना धर्मपत्लि स्व. चंचलन तथा पुरीनना स्मरणार्थे हा. माइ मनहरलाल नानालाल वडोदरा १ कामदार केशालाल हिमतराम प्रोफेसर साहेर (गोंडलगाळा) २ वकील मणीलाल केशवलाल शाह वडीया १ पंचमीया भवानभाइ काळाभाइ (जेतपुरवाळा) वाकानेर १ मास्तर कान्तिलाल प्रवकलाल खदेरीया २ दफतरी चुनीलाल पोपटलाल मोरसीवाळा हा. भाइ पाणलाल चुनीलाल पीछीया १ श्री स्था जैन सघ इ. अजमेरा रायचन्द जपाळ वीरमगाम १ शाह वीलभाइ मोदी मास्तर २ शाह नागरदास माणेकचन्द ३ शाह मणीलाल जीवणलाल (शाहपुरवाळा) ४ शाह अमुलख (वचुमाइ) नागरदासना धर्मपत्नि असो. वेन लीलावतीना वरमीतपना पारणानी सुशालीमा. ह भाइ कान्तीलाल नागरदास ५ स्व शेठ उजमशी नानचन्दना स्मरणार्थे ह. शेठ चुनीलाल नानचन्द ६ स्व. शेठ मणीलाल लक्ष्मीचदना स्मरणार्थ ह. खीमचदभाइ (खाराघोडावाळा) २५१. २५१ २५१ २५१ ३०० २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ लोनावला १ शेठ धनराजजी मूळचन्द मूया लुधियाना १ राजेन्द्रकुमार जैन दिल्हीवाळा चढवाण शहेर १ शाह दीलीपकुमार सवाइलाल ह सवाइलाल सकलाल शाह २ शाह मगनलाल गोकळदास हा. रतीलाल मगनलाल कामदार ३ सघवी मुळचन्द वेचरभाइ हा. भाइ जीवणलाल गफलदास ४ शेठ वृजलाल सुखलाल ५ शेठ कान्तीलाल नागरदास ६ वोरा चरभुज मगनलाल ७ सघवी शीवलाल हीमजीभाइ ८ शाह देवशी देवकरण ९ वोरा डोसाभाइ लालचन्द स्था. जैन सय हा. वोरा नानचन्द शीवलाल १० बोरा धनजीभाइ लालचन्द स्था जैन सघ हा. वोरा पानाचंद गोवरैदास ११. दोशी वीरचद सुरचंद हा दोशी नानचद उजमशी १२ स्व. वोरा मणीलाल मगनलाल हा. वोरा चत्रभुज मगनलाल १३, शाह वाडीलाल देवजीभाइ बटामण १ श्री वटामण स्था जैन सघ हा. श्री डाह्याभाइ हलुभाइ पटेल वलसाड १ शाह खीमचन्द मूळजीभाइ २५१ २५१ २५१ ( २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ वेरावल १ शाह केशवलाल जेचन्दभार २. शाह खीमचन्द सौभाग्यचन्द वसनजी ३ स्त्र शेठ मदनजी जेचन्दभाउना स्मरणार्थे तेमना धर्मपत्नि लाडकुवरयाइ तरफथी ह. धीरजलाल मदनजी ४ श्री स्था जैन सघ हा शाह शोभेचन्द करशनजी वडगांव स्टेशन १ शेठ माणेकचन्दजी राजमलजी वाफणा सरसेज १ स्व. पिताश्री शाह फकीरचन्द पुजामाइना स्मरणार्थे हा. शाह रमणलाल फकीरचन्द सतारा १ स्व. मदनलालजी कुदनमलजी कोठारीना स्मरणार्थे ह तेमना धर्मपलि राजकुपरनाइ मदनलालजी २५१ २५१ सासवड १ शेठ चन्दनमलजी मुथाना धर्मपत्नि अ. सौ. रंगनाइ मुया तरफथी हा. अमरचन्दजी मुथा २५१ सादडी २५१ १ शेठ देवराजजी जीतमलजी पूनमीया सालवनी (बगाल) १ दोशी चुनीलाल फुलचन्द मोरवीवाळा साणद १ शाह हीराचन्द छगनलाल ह. शाह चीमनलाल हीराचन्द २ अ. सौ चम्पाबेन ह. दोशी जीवराज लालचद २५० २५१ २५१ - २५१ २५१ - 1 २५१ २५१ ७ स्व शेठ इरीलाल प्रभुदासना स्मरणार्थे इ. शेठ अनुभाइ हरीलाल ८ सघवी जेचदभाइ नारणदास ९ स्व. शाह वेलशीभाइ साफरचन्दभाइना स्मरणार्थे है चीमनलाल वेकशी १. पारेख मणीलाल टोफरशी लातीवाळा तरफथी (मोटीवेनना स्मरणायें) ११ शाह नारणदास नानजीभाइना सुपुत्र वाडीलालभाइना धर्मपत्ति अ. सौ. नारगोनना वरसोतप निमीत्ते हा. शान्तीभाइ १२ स्व छत्रीलदास गोकळदासना स्मरणार्थ तेमना धर्मपत्नि कमळायेन तरफथी हा. मजुलाकुमारी १३ श्री स्था जैन श्राविका सघ हा. प्रमुख अ. सौ. रभावेन वाडीलाल १४ स्व त्रीभोवनदास देवचद तथा स्व अ सौ. चचळनना स्मरणार्थे हा. डो. हिंमतलाल सुखलाल १५ शाह मूळचन्द कानजीभाइ तरफथी हा. शाह नागरदास ओघडभाइ १६ शेठ मोहनलाल पीतांवरदास हा. भाइ केशवलाल तथा मनसुखभाइ । १७ श्रीमती होराचेन नथुभाइना वरसीतप निमित्ते ता नयुभाइ नानचन्द शाह १८ स्त्र मणीयार परसोतमदास मुन्दरजीना स्मरणार्थ हा. शेठ साकरचन्द परसोतमदास १९ शेठ मणीलाल शीवलाल २५१ . २५१ २५१ , T २५१ wa - २५१ २५१

४१
सजेली (पचमहाल)
२५१
२ श्री
२५१
१ शाह लुणाजी गुलामचन्द
स्था. जैन
सघ हा. शेठ प्रेमचन्द दलीचन्द
हाटीना माळीया
१ शेठ गोपालजी मीठाभाइ
२ अ. सौ मजुन्गरेन भगवानदास गाधी
हारीज
१ शेठ अमुलग्वभाइ मुळजी हा. प्रकाशचन्द अमुलख
२ स्व. वेन चन्द्रकान्ताना स्मरणार्य हा. अमुलग्वं मुळीभाइ
२५०
२५१
३०१
३०१
ता. १५-१२-५९ सुघीमा मेम्मरोनी सच्या
१. आद्य मुरव्वीश्री
२१ मुरब्बीथी
५७ सहायक मेम्बरो
५२२ लाइफ मेम्वरो
६५ वीजा क्लासना मेम्परो
६७५ कुल मेम्मरो
राजकोट
ता. १६-१२-५९
साकरचन्द भाइचन्द शेठ
मत्री

४० २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २७१ २५१ ३ पटेल महासुखलाल डोसामाइ ४ शाह साफरचद कानजीभाइ ५ पुरीयेन चीमनलाल कल्याणजी सघवी लीमरीवाळाना स्मरणार्थे हा. वाडीलाल मोहनलाल कोठारी ६ पारेख नेमचन्द मोतीचन्द मुळीवालाना स्मरणार्थे ह. पारेख भीखालाल नेमचन्द ७ सघनी नारणदास धरमशीना स्मरणार्थे ह भाइ जयन्तिलाल नारणदास ८ शाह कस्तुरचद हरजीवनदास हा. डो. माणेकलाल कस्तुरचंद शाह सुरत १ श्री स्था जैन सघ हा. शाह रतीलाल लल्लुभाइ २ श्रीयुत कल्याणचन्द माणेकचन्द इडालावाला ३, श्री हरीपुरा छकोटी स्था. जैन सघ हा. बाबुलाल छोटालाल सुबइ (कच्छ) १ सावळा शामजी हीरजी तरफथी (सदानदी जैन मुनिश्ची छोटालाल महाराजना उपदेशथी सुत्रह स्था जैन सब ज्ञानभडारने मेट) सुरेन्द्रनगर। १ शेठ चांपशीभाइ सुखलाल २ भावसार चुनीलाल प्रेमचन्द ३ स्व केशवलाल मूळजीभाइना धर्मपलि अमृतबाइना स्मरणार्थे हा शाह भाइलाल केशवलाल ४ शाह न्यालचन्द हरखचन्द ५ शाह वाडीलाल हरखचन्द २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ २५१ અમદાવાદ મારપુર પરી. પાનાચંદ ઝવેરચદને ઉપાશ્રય મ વત ૨૦૧૫, ની પ્રષ્ટિીયદાપૃર્ણમા, બુધવાર વયોવૃદ્ધ સ્થીરવાસી મુનિશ્રી માણેચંદજી મહારાજનો અભિપ્રાય પૂ આચાય ઘાચી લાલજી મહારાજ, આપના તરફથી બહાર આવેલા શ્રી આચારાગ સૂત્ર ભા ૧ અને ભા રજે, શ્રી દશવૈકાલિક ભા ૧ થી ઉત્તરાધ્યયન ભ ૧લો તથા આવશ્યક સૂત્ર વાચી વિચારીપરલાભ ભાવ થયે, જ્ઞાન તાજુ થયુ અને ઘણુંજ નવું જાણવાનું મળ્યું યુગે યુગે ધર્ણોદ્ધારક મહાપુરુષે વઈ ગયા, તે પ્રમાણે આપશ્રીએ પ્રવ- ચનની પ્રભાવનાને ઉદ્ધાર કરી તીર્થ કર જિન નામ કમ ઉપામ્યું છે તે મહાવીર પ્રભુના સિદ્ધાને અહનીમ વદન નમસ્કાર હે પૂ શ્રી વાસીલાલજી મહારાજની આગમબત્રીસી આજથી ૧૫ વર્ષ પહેલા મધર ૫ શ્રી ઘામલાલજી મ ગૌરાષ્ટ્રમાં પધાર્યા અને સૌરાષ્ટ્રના આગમપ્રિય મહાનુભાવેએ તેમની વિદત્તા, સરકૃત ભાવાનું તેમનું જ્ઞાન વગેરે જોઈને તેમને વિનંતી કરી કે આપણા સમાજ માટે હજાર વર્ષ સુધી જીવિત રહે તેવું સાસ્કૃત ટીકાવાળું આગમ સાહિત્ય આપના દ્વારા લખાશે તે તે જૈન સમાજ માટે ખૂબ જ ઉપયોગી થઈ પડશે, આ વાત પૂજ્યશ્રીએ કબુલ કરી શદ્વાર સમિતિ નામની સંસ્થા સ્થપાઈ અને ડાક તડકા નિહાળ્યા પછી આ સમિતિ આજે ઘણી મજબુત બની ગઈ છે તેણે અત્યાર સુધીમાં ૧૭–૧૮ આગમે પ્રસિદ્ધ કર્યા છે ૩-૪ આગ પ્રેસમાં છપાઈ રહ્યા છે ૪-૫ આગમ લખાઈને તૈયાર થઈ રહ્યા છે અને માત્ર ૭-૮ આગમ હવે લખવાના બાકી રહ્યા છે જે પૂ શ્રી ઘાસીલાલજી મ ની શારીરિક સ્થિતિ શાસનદેવની કૃપાથી બરાબર રહેશે તે ત્રણ વર્ષમાં આ સંપૂર્ણ બત્રીસી લખ વાનું કાર્ય પાર પડશે આ માટે અમે પૂ શ્રી ઘાસીલાલજી મ અને શાસ્ત્રો દ્વાર સમીતીને અનેકાનેક ધન્યવાદ પાઠવીએ છીએ અને ઈચ્છીએ છીએ કે આ કાર્ય નિર્વિદને પાર પડે ત્રી સ્થાનકવાસી જૈન” તા ૫-૧૨-૧૯ છાયા શ્રમણસ ઘના પૂ આચાર્યશ્રી શાસ્ત્રવેત્તા આત્મારામજી મહારાજ તેમજ શ્રમણ સઘના બીજા મહારથીઓ તેમજ અન્ય શાસ્ત્રજ્ઞ સતે તથા સતીઓ, પ્રોફેસર સાહેબ તથા વિદ્વાન તત્રીઓના અભિપ્રાય અમે અગાઉ પ્રસિદ્ધ કરી ચૂકયા છીએ હાલમાં આવેલા નવા અભિપ્રાયો આનીચે પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવે છે ગોંડલ સંપ્રદાયના ગાદીપતિ પૂજ્ય આચાર્યશ્રી બા બ્ર શાસ્ત્રજ્ઞ પુરુષોતમજી મહારાજશ્રીના શાસ્ત્રો માટેના ઉદ્દગારે – “પૂજ્ય શ્રી ઘાસીલાલજી મહારાજ આગમ પ્રકાશનને અને શરીરની દરકાર કર્યા વગર અહનીશ તનતુંડ મહેનત કરી રહ્યા છે તેને માટે ધન્યવાદ છે કારણ કે શાસ્ત્રોદ્ધાર સમિતિ દ્વારા તેમના બહાર પડેલા શાસ્ત્રોનું વાચન કરતા મને તે ઉપરથી ખાત્રી થઈ છે કે બીજા પ્રકાશને કરતા પૂજ્યશ્રી ઘાસીલાલજી મહારાજે મહેનત લઈને જે પ્રકાશન કર્યા છે તે મને શ્રેષ્ઠ લાગે છે આજે પૂજ્ય આચાર્યશ્રી ગુરુદેવ પુરુષોત્તમજી મહારાજના સ્વમુખેથી ઉપરના શબ્દો સરી પડ્યા છે તેની મે આ નિધ કરી છે લિ સાકરચદ ભાઈચિ દ શેઠ ગોડલ તા ૨૦-૯-૧૯ રવિવાર उत्तराध्ययनसूत्रम्। (द्वितीयो भाग. ॥ अथ चतुर्थमध्ययनम् ॥ उक्त तृतीयमध्ययनम् । अथ चतुर्थमध्ययनमुच्यते । अस्य चायमभिसम्बन्धः -तृतीयाध्ययने चतुरङ्गी दुर्लभेति प्रतियोधितम् , ता प्राप्य प्रमाढो न कार्य इति सम्बन्धेन चतुर्थाध्ययनस्य प्रमद्गः। जरोपनीतस्य न कोऽपि शरण भवतीत्यतो धर्म प्रमादो वर्जनीयः इत्यर्थ प्रतियोपयितु हि चतुर्थमध्ययनं प्रारभ्यते । तस्याऽऽय- गाथामाह-"असराय"-इत्यादि । मूलम् असखयं जीविये मा पमार्यए, जरोवणीयस्स हु नत्थिं ताणं । एवं वियोणाहि जेणे पैमत्ते, किं नु विहिसी अजेया गहिति ॥१॥ चतुर्थ अध्ययन प्रारम्भ तृतीय अध्ययन कहा जा चुका है। अव चतुर्थ अध्ययन प्रारम्भ किया जाता है। तृतीय अध्ययन के साथ इसका सवध इस प्रकार है- तृतीय अध्ययन में जो ऐसा कहा है कि-" मनुष्यत्व, धर्मश्रवण, जिन- वचनद्धा और सपम में वीर्योल्लास, ये चार अग दुर्लभ हैं" सो उनको प्राप्त करके प्रमाद नहीं करना चाहिये, यह बात इस अध्ययन सारा समझाई जावेगी, जराग्रस्तको कोई शरण नही होता है अतःप्रमाद नहीं करना चाहिए इस सम्बन्धको लेकर इस चतुर्थ अध्ययनका प्रारम्भ हुआ है। इसकी यह सर्व प्रथम गाथा है-' असखय' इत्यादि । ચોથુ અધ્યયન ત્રીજુ અધ્યયન પુરૂ થયુ હવે ચોથા અધ્યયનને પ્રારભ કરવામાં આવે છે ત્રીજા અધ્યયનની સાથે આ અધ્યયનને સખ ધ આ પ્રકાર છે–ત્રીજા અધ્યયનમા જે કહેવામાં આવ્યું કે-“મનુષ્યત્વ, ધર્મશ્રવણ, જીનવચનમાં શ્રદ્ધા અને સયમમાં વહેંલાસ (પ્રવૃત્તિ) એ ચાર વસ્તુ આત્માને પ્રાપ્ત થવા દુર્લભ છે એ ચાર વસ્તુઓ પ્રાપ્ત થયા પછી પણ પ્રમાદ ન કરવું જોઈએ આ વાત આ અધ્યયન દ્વારા સમાવવામાં આવે છે વૃદ્ધાવસ્થામા કેઈએ શરણ થતુ નથી માટે પ્રમાદ ન કરવો જોઈએ એ સબ ધને લઈને આ ચોથા અધ્યયનને પ્રારભ થાય છે તેની આ સર્વ પ્રથમ ગાથા છે “ 'ઈત્યાદિ - अससय શાસ્ત્રોદ્ધારનું ભગીરથ કાર્ય છે જૈન શાસ્ત્રોદ્ધાર સમિતિ માસ પૂજ્ય શ્રી ઘાસીલાલજી મહારાજ શાસ ઉપર સાસ્કૃત ટીકા લખી રહ્યા છે તેમજ તેના અનુવાદો ગુજરાતી તેમજ હિંદી ભાષામા સાથે થાય છે અને આ રીતે એક શાસ્ત્ર ચાર ભાષામાં પ્રગટ થાય છે આવા શાસ્ત્રો લગભગ ૧૮ થી ૨૦ પ્રગટ થઈ ગયા છે અને ૨૫ લગભગ આગમ સસ્કૃત ટીકા સહિત લખાઈ ગયા છે એક બત્રીશીના સ પૂર્ણ પુસ્તકો લગભગ ૫૦-૬૦ જેટલી સંખ્યામાં થશે અને શાસ્ત્રોદ્ધાર સમિતિ તે સંપૂર્ણ બત્રીશી માત્ર ૨૫૧ રૂપિયા ભરનારને ઘેર બેઠા પહોચાડે છે કે જેની કિંમત આશરે ૮૦૦ થી ૯૦૦ લગભગની થાય આટલી સસ્તી કિંમતે આગમ બત્રીશી ઘેર ઘેર પહેચાડવાનું કાર્ય કેઈએ પણ આજ સુધી કર્યું હોય તે આ પ્રથમ જ છેઆ પહેલા એક પ્રયાસ પૂજ્ય શ્રી અમુલખીજી મહારાજે આગમ ઉપર હિંદી અનુવાદ કરેલ અને જેને શેઠ સુખદેવ સહાય જવાલાપ્રસાદે છપાવીને દરેક જગ્યાએ મફત પહે- ચાડેલ પણ તે વખતે બધુ ય કામ સસ્તુ હતું જયારે અત્યારે તે કાગળના ભાવ ૧૦ ગણુ વધી ગયા છે તેમજ છપાઈ વગેરેના ભાવ પણ વધ્યા છે તે ઉપરાત આ શા તે સસ્કૃત ટકા સાથે પ્રગટ થાય છે એટલે આ સૂત્રની બત્રીશીની કિંમત એક હજારની આકીએ તે પણ ઓછી છે માટે આવી સુ દર તક કેઈ પણ સઘ કે સંસ્થા જતી ન કરે એવી જૈન સમાજને અમારી વિનતી છે પાચ વરસ પછી આ બત્રીશી હજાર રૂપિયા દેતા પણ નહિ મળે એ સહુએ ખાસ ધ્યાન રાખવા જેવું છે આ ઉપરાંત આ ભગીરથ કામ સમિતિ અને પૂજ્ય શ્રી જે ઉત્સાહથી કરી રહેલ છે તેને પૂર્ણ સહકાર સાથે સહાયતા આપવી પણ જરૂરી છે આ કામ આપણુ જ છે એમદરેક સાધુ સાધ્વીઓ પણ સમજે અને દરેક સ થે પણ સમજે જૈન તિ” તા ૨૦-૧૨-૫૯ તત્રી છે ---- । प्रियदर्शिनी टीका ४ गा० १ नराग्रस्तस्य शरणाभाव जना किं पाण-शरण नु महीप्यन्ति पाप्यन्ति, न किमपि । प्रमादिना हिसका- नामिन्द्रियवशातिना सस्टमाप्तौ कोऽपि त्राता न भवतीत्यर्थः । तस्माद् धर्मे प्रमादो न कार्य इति भावः । 'जणे पमत्ते' इति प्रथमारहुवचनस्थाने सूत्रत्वादेक वचनम् ॥ अथवा 'पमत्ते जणे' हे प्रमत्तजन ! इति सम्बोधनम् ॥ पापस्थानों से विरक्त नहीं होते हैं। ऐसे मनुष्य (किं गहिति-कि- (प्राण) ग्रहीष्यन्ति) फिमकी मरण प्राप्त कर सकेगे । अथवा क्या शरण प्राप्त कर सकेगे? कुछ भी नहीं। तात्पर्य करने का यह है कि जो जीव प्रमादी होते है इन्द्रियों के गुलाम होते हैं तथा हिंसक होते हैं उनका रक्षक कोई नही होता है, इसलिये धर्मसेवन में प्रमाद नहीं करना चाहिये । (ण्व बियाणाहि-एव विजानीहि ) ऐसा समझो। भावार्य जो व्यक्ति प्रमादी होते है हिंसक एव इन्द्रियों के वश- वर्ती होते हैं वे सर प्रकार के अनों को करने में जरा भी कसर नहीं रखते हैं। उनको ससार में कप्टों से कोई नहीं बचा सकता, अत धर्म का सेवन अवश्य आवश्यकीय है कि जिससे जीव की हरसमय रक्षा होती रहे । तया यर भी समझना चाहिये कि यह आयु प्रतिदिन घट रही है। इसको बढानेवाला कोई भी नहीं है। जन वृद्धावस्था आवेगी तर तो इतनो भी शक्ति नहीं रहेगी कि जिससे थोड़ा यहुत भी धर्मसावन हो सके । उस अवस्था में उस जरा से रक्षा करनेवाला पा५ ४२पाथी पाछी Nsता नथी सेवा मनुष्य किं गहिति-कि (प्राण) गृहीष्यन्ति કાનું શરણ પ્રાપ્ત કરી શકશે ? કયુ શરણ પ્રાપ્ત કરી શકશે ?, કોઈ તેને શરણ આપશે નહિ કહેવાનો આશય એ છે કે જે જીવ પ્રમાદી જીવન ગાળે છે, ઈન્દ્રિયના ગુલામ (લુપ) તેમજ હિંસક હોય છે તેનું કઈ રક્ષક થતુ નથી भाट पीनुनहित मायरमा तो अमान ४२वो नये, एव विया णाहि-एव विजानिहि साता समापु नये ભાવાર્થ –જેઓ પ્રમાદિ જીવન ગાળતા હોય છે, હિંસક અને ઈન્દ્રિયોને વશ- વતિ લોલુપી હેય છે, તેઓ સર્વ પ્રકારના અનર્થોને કરવામાં જરા પણ કચાશ- ઢીલાશ રાખતા નથી તેને સંસારના દુ ખેથી કોઈ છેડાવી શકતું નથી આટલા માટે ધર્મનું આચરણ જીવનમાં આવશ્યક વસ્તુ છે કે જેનાથો જીવની પળેપળે ક્ષા થતી રહે છે જે ધર્મની રક્ષા કરે છે તેની રક્ષા ધર્મ કરે છે તથા એ પણ વિચારવું જોઈએ કે, આ આયુષ્ય ક્ષણે ક્ષણે-દિવસે દિવસે એg થતુ જાય છે, તેને વધારવા કોઈ સમર્થ નથી જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થા આવશે ત્યારે તે એટલી પણ શક્તિ નહી રહે કે જેનાથી થોડી ઘણી પણ ધર્મકરણ થઈ શકે , सिराध्ययनसूत्रे या-अप्सस्कृत जीवित मा प्रमादयेः, जरोपनीतस्य हु नास्ति त्राणम् । एव विजानीहि जनाः प्रमत्ताः, किं नु विदिस्रा अयताः ग्रहीप्यन्ति ॥१॥ टीका-हे शिष्य ! जीवितम् इदमायुः, असंस्कृत संस्कारहीन वर्धयितुमशक्यम् । द्वा-असस्कृतम् असधेयम् अस्ति, अतो मा प्रमादये =ममाद मा कुरु । 'हु' नश्चयेन जरोपनीतस्य जरया-वृद्धत्वेन उपनीत:-मरणसमीप मापितस्तस्य पुरुषस्य सण-शरण नास्ति, यद्वा-जरामुपनीतः स्वकर्मणा जरा प्रापितस्तस्य त्राण-शरण नास्ति, येन जराऽपनीयते तत् नाण नास्ति । तथा जराजर्जरितदेहयतस्तादृशी चर्मकरणशक्तिर्न भवति । किंच-एव पक्ष्यमाण विजानीहि-प्रमत्ता:पमादान्तः, बेहिस्राः हिंसकाः, अयताः अजितेन्द्रियाः, तत्तत्पापस्थानेभ्योऽनुपरता वा, अन्वयार्थ हे शिष्य ! (जीविय असखय-जीवित असस्कृतम्) यह आयु असस्कृत है-सस्कार हीन है-इसका बढाना अशक्य है अथवा-असख्येय है-टूटने पर साधने योग्य नहीं है, अतः (मा पमा- पए मा प्रमादयेः) धर्म में प्रमाद मत करो। "हु" निश्चय से (जरोवणो यस्स-जरोपनीतस्य) जरा से मरण के समीप पहुँचाये गये जीव का (ताण-त्राणम् ) शरण ( नत्थि-नास्ति) कोई नही है, अथवा ऐसा कोई नहीं है जो अपने कर्म के द्वारा जराके पास पहुंचे हुए जीव को उस जरा से पचा सके। तथा जरा से जिसका शरीर जर्जरित हो रहा है ऐसे जीव की ऐसी भी शक्ति नहीं होती है, जो वह उस अव- स्था में धर्म कर सके । (पमत्ते जणे-प्रमत्ता जनाः) जो मनुष्य प्रमादी होते हैं, वे (विहिंसा-विहिंस्रा) स्वपर के घातक होते हैं (अजया- अयताः) इन्द्रियों को वश में नही करनेवाले होते हैं, अथवा उन२ मन्वयार्थ-3 शिष्य ! जीविय असखय-जीवित असा तम् मा मायुष्य અસ સ્કૂત છે તેને વધારવું શક્ય નથી તેમજ તુટેલુ આયુષ્ય સાધી શકાતુ नथी, पाथीमा पमायए-मा प्रमादये प्रभाहन ४२। “हु"निश्चयथा जरोवणीयस्स- नरोपनीतस्य वृद्धावस्याथी भरनी सभी५ पडायला ताण-त्राणम् २२९ नस्थि-नास्ति नथी मथा वो समय नयी १२ पोताना કર્મ દ્વારા ઘડપણને આરે પહોચેલા જીવને એ વૃદ્ધાવસ્થાથી બચાવી શકે તથા વૃદ્ધાવસ્થાને કારણે જેનું શરીર જર્જરિત થઈ રહ્યું છે એવા જીવને એવી શક્તિ ५५ नथी २४ी डाती है तो अवस्थामा ५धर्म ४शश पमत्तेजणे-पमत्ता मना रे मनुष्य प्रमाही डाय छेते विहिंसा-विहिंस्रो चौताना मन बीतना बात य छे अजया-अयता छन्द्रियो ६५२ भगदी शस्ता नयी तमा . .

- . प्रियदर्शिनी टीका म० ४ गा० १ जराविषये अट्टनमलदृष्टान्त ममैव महत्त्वक्षतिनिता च भवतीति कचिदन्य बलोत्कट मरल गवेपयामि, इति विचिन्त्य मल्ल गधेपयन् समुद्रतटे गतः । तत्र ते नैको मात्स्यिकोऽतिपलिष्टः स्फू- तिमान् दृष्टः, तस्य रल तरस्विता-(स्फूर्ति ) च ज्ञात्वा राज्ञा स पोपितः, मल्ल युद्धस्य शिक्षा च दापिता। ततोऽसौ महामल्लो जातः । तस्य मात्स्यिक्रमल्ल इति नाम कृतम् । अन्यदा कदाचिदट्टनमल्लः सोपारके समायातः। राज्ञा तेन सह मात्स्यिकम- ल्लस्य मल्लयुद्र कारितम् । स मात्स्यिकमल्लेन मल्लयुद्धे पराजितः । हस्तिना किया कि यह पहिलवान किसी दूसरे राज्य से आकर हमारे देश के मल्लों को जीत कर जो उनकी पताका छीन लेता है सो इससे मेरी ही प्रतिष्ठा मे हानि आती है, तथा बदनामी भी होती है। इसलिये इसको परास्त करने के लिये इससे अधिक यलिष्ठ मरल की खोज करनी चाहिये । इस प्रकार विचार कर राजा अन्य किसी मल्ल को खोजने के लिये समुद्रतट पर आया । वहा उसने एक मच्छीमार को 'देखा जो अत्यन्त बलिष्ठ और स्फूर्तिमान था । उसको देखकर राजा ने उसके यल एव स्फूर्ति का अन्दाजा लगाकर अपने पास रख लिया और खूब उसे पुष्ट करने लगा। मरलयुडकी शिक्षा भी इसको दिलायी। इससे यह महामल्ल बन गया। उसका नाम राजाने मात्स्यिक मल्ल रख दिया । एक समय अनमल्ल सोपारक आग । राजाने उसकी कुस्ती इस मात्स्यिकमल्ल के साथ करवाई । अनमल्ल को इसने पराजित મારા દેશના મલ્લોને યુદ્ધમાં જીતીને તેમને હરાવી વિજય ધ્વજ આચકી લે છે, તેથી તે મારી, મારા રાજ્યની પ્રતિષ્ઠાને હાનિ પહોંચે છે તથા બદનામી પણ થાય છે માટે એને શિકસ્ત આપેહરાવે તેવા તેનાથી પણ બલવાન મલ્લની મારે શોધ કરવી જોઈએ આ પ્રકારને વિચાર કરીને તે રાજા બીજા શક્તિ- શાળી માની શોધ કરવા સમુદ્ર તટ ઉપર આવ્યું ત્યાં તેણે અત્યત બલિષ્ઠ અને મૂર્તિવાલા એક માછીમારને જે તેને જોઈને રાજાએ એના બળ અને સંસ્કૃતિને અદાજ કાઢી પિતાની પાસે રાખી લીધો અને તેને સારી રીતે રૂખ પુષ્ટ કરવા લાગે મલ્લયુદ્ધનું શિક્ષણ પણ તેને અપાવ્યું આથી તે મહા મલ બની ગયે રાજાએ તેનું નામ માયિકમલ રાખ્યું એક વખત અટ્ટનમલ્લ પારક આજે રાજાએ તેને માચિકમલ સાથે મલયુદ્ધ કરવા આહાન આપ્યુ મલયુદ્ધ થયું માસ્પિકમલે અમલ उत्तराध्ययनरचे जरोपनीतस्य च त्राण नास्तीत्यत्र अट्टनमल्लदृष्टान्तः प्रोच्यते- उज्जयिन्या जितशगुनामकस्य नृपतेरटननामा मल्लः सर्वराज्येपजेय आसीत् । इतश्च समुद्रतटे सोपारकनाम्नि नगरे सिंहगिरिनामको राजा मल्लयुद्धदर्शनमिय आसीत् । स मल्लाना यो विजेता भाति, तस्मै बहुद्रव्यं ददाति । अट्टनस्वत्र गत्वा मल्लान् विजित्य वर्षे वर्षे पताका हरति । ततः सिंहगिरिनृपो मनसि चिन्तयति-अयमन्यस्माद्वाज्यादागत्य मन्मल्लान् विजित्य पताकां इरति, एषा कोई भी नही होगा अतः हे शिष्य ऐसा समझकर तुमको धर्मके सेवन करने में प्रमादी नहीं होना चाहिये। जरोपनीत-जराग्रस्त-जीव का कोई रक्षक नहीं है, इस विषय पर अनमल्ल का दृष्टात लिखा जाता है- उज्जयिनी नगरी मे जितशत्रु राजा का एक मल्ल-पहिलवान था। इसका नाम अनमल्ल था। किसी भी राज्यमें इसको परास्त करनेवाला एक भी व्यक्ति नही था। सर्व राज्यों में यह अजेय माना जाता था। समुद्र के तट पर एक सोपारक नाम का नगर था। उसका राजा सिंहगिरि था । उसको मल्लयुद्ध देखने का वडा शौक था । मल्लों की कुस्ती में जो मल्ल जय पाता उसको यह खूब इनाम दिया करता था। अनमल्ल पहिलवान वहा प्रतिवर्पजाता और अन्य मल्लो को परास्तकर अपनी जयपताका फहराता। ऐसा देखकर सिंहगिरि राजा ने विचार તે અવસ્થામાં ઘડ ગણના દુ થી બચાવવાવાળુ કઈ હશે નહી માટે હે શિષ્ય એ પ્રમાણે સમજીને તમારે ધર્મ કરણ કરવામાં જરાપણુ પ્રમાદિ બનવું ન જોઈએ ઘડપણના આરે પહેલા જીવને કેઈ બચાવી શકતું નથી આ વિષય ઉપર અટ્ટનમહલનુ દેછાત આપવામાં આવે છે ઉજજઇનિ નગરીમાં જીતશત્રુ રાજાના દરબારમાં અટ્ટનનામે એક મલ– કુસ્તીબાજ હેતે આજુબાજુના એકપણ રાજ્યમાં એવી કઈ પણ વ્યક્તિ ન હતી કે જે તેને શિકસ્ત-પરાજય આપી શકે દરેક રાજ્યોમાં એ અજેય માનવામા આવતે હેતે સમુદ્રના કિનારા ઉપર એપારક નામનું એક નગર હતુ ત્યાના રાજાનું નામ સિહગિરિ હતું તેને મલ્લયુદ્ધ જેવાને ઘણે ભારે શોખ હતું તે મની કુસ્તી ને ગોઠવતા અને મલ્લયુદ્ધમા જે જીતી જાય તેને તે સારૂ ઈનામ આપતું હતું અટ્ટન પહેલવાન દરવર્ષે તેના રાજયમાં થતા મલ્લયુદ્ધમાં ભાગ લેવા જતા અને ત્યાન અન્ય મલ્લોને હરાવી પિતાને વિજય ધ્વજ ફરકાવતે દર વખતે આ પ્રમાણે બનતુ જેઈને સિહગિરિ રાજાને વિચાર થયે કે, આ પહેલવાન કોઈ અન્ય રાજ્યમાથી અહિં આવીને . प्रियदर्शिनी टीका भ० ४ गा० १ अराधिपये महनमालदृष्टान्त लया फलही(कास)मुत्पाटयन्तं त कृपीवलं रिलोक्य, महान् बलिष्टोऽयमिति चिन्तयन् स तदीयाऽऽहारदर्शनार्थ यावत् विष्ठति तावत् तस्य कृपीवलस्य भार्या तत्मातराशाय कूरसभृत वृद्दद्घट गृहीत्वा तत्र समायाता । स कपीवलः कुम्मस्थ सरल कूर ग्रासलील्या भुक्तमान तदनु स क्वाऽपि गत्वा पुरीपोत्सर्ग कृतवान् । अट्टनमल्लम्तत्र गत्वा तत्पुरीप उागपुरीपवत् स्वल्प शुष्क दृष्ट्वा तज्जाठराग्नि माल विज्ञाय चिन्तयति-' अय मम वैरिनिर्यातनसमर्थः स्यात् ' इति विचिन्त्य सायकाले तृण जैसे समझकर फलहरी-कपास के पौधों को उखाडता जाता था। अनमल्छ ने किसान को देखते ही "यह महान् पलिष्ठ है" ऐसा विचार कर उसके आहार का निरीक्षण करने के लिये वहा कुछ देर ठहरना उचित समझा । इतने में उसकी पत्नी उसके कलेवा के लिये भात से भरी हुई एक बड़ी भारी हडिया लेकर वहा आ पहुँची । कृपक ने उस समस्त भात को एक कवल के जैसा समझकर टेग्यते २ खालिया। पाद में वह शौच करने के लिये गया तो अहनमल्ल ने जहां वह शौच करने के लिए गया था उस स्थान को भी देखा । वहां छाग- बकरे की पुरीप -मिंगनी के समान पुरीप-विष्टा पड़ी हुई उसे दिखलाई दी। उसने स्वल्प एव शुष्क उस विष्टा से यह निश्चय किया कि इसकी जठराग्नि विशेप रीति से उद्दीप्त है। अट्टनमल्छ ने इन यातों के निरीक्षण से यह मन में पफा विचार कर लिया कि यह मेरे वैर को भजाने में समर्थ हो सकता है। इस तरह निश्चय करके अट्टनमल्ल साय- ઘાસની માફક વચ્ચે આવતા પાસના છોડવાઓને ઉખાડીને ફેંકી દેતે હતે. અટ્ટનમલે એ કિસાનને જોઈ આ ચોક્કસ મહાન બળવળે છે તેને આહાર તે જેઉ ?” એમ વિચાર કરી તેના પેરાકનું નિરીક્ષણ કરવા માટે ત્યા ડે વખત રાહ જોઈને બેઠે એટલામાં તે ખેડૂતની પત્ની તેને ખાવા માટે ભાત ભરેલી એક મોટી હાડી લઈને ત્યાં આવી પહેચી કિસાન એ સઘળા ભાતને એક ઝપાટે ખાઈ ગયો જમ્યા પછી તે કુદરતી હાજતે-જાજરૂ ગ અટ્ટનમ પાછળ પાછળ ગયે અને ખેડૂત જે સ્થળે શૌચ માટે ગયા હતા તે સ્થળે જઈને જોયુ તે ત્યાં બકરા તેમજ તેવાજ બીજા જાનવરની માફક લીડીઓ જેવી સુકી વિષ્ટા પડેલી તેણે જોઈ આ ઉપરથી તેને એ ખ્યાલ આવ્યું કે આ પુરુષની જઠરાગ્નિ ખૂબ તેજ છે આ સઘળી બિનાઓનું નિરીક્ષણ કર્યા બાદ અદનમલ્લે મનમાં નિશ્ચય કર્યો કે, આ માણસ મારા પ્રતિસ્પર્કિન્ડરીફને હરાવવામાં ६ . उत्तराध्ययनस्त्रे भग्नोऽपरहस्तीव स विपाद प्राप्य स्वनगरमागत्य एव चिन्तयति-अहं न केनापि पुरा पराजितोऽभवम् , अद्याऽनेन मल्लेन पराजितोऽस्मि, तारुण्योपचयादस्य मात्स्यिकमल्लस्य बलदिर्जाता, मम तु पार्धक्येन वळहानिः, अतोऽन्य स्वपक्ष- पातिन मल्ल करिष्यामि । इति विचिन्त्यान्य मल्लं गपयन् 'सौराष्ट्रादिदेशे बहवो मल्लाः सन्ती'-ति श्रुत्वा तमभिव्रजन् भृगुकच्छसमीपे हरणीग्रामसीमनि कासवप नोद्यतमेक कर्पफ पश्यति-एकेन हस्तेन, द्रुत द्रुत हल वाहयन्त द्वितीयेन तृणली- कर दिया। जिस तरह कोई एक हाथी दूसरे हाथी से पराजित रोकर चिन्ताग्रस्त बन जाता है उसी तरह अनमल्ल भी चिन्ताग्रस्त बन गया और घर पर आकर विचारने लगा-मै आजतक किसी से परा. जित नहीं हुआ-देखो तो सही आज इस मात्स्यिक मल्लने मुझे कुस्ती मे पछाड़ दिया । ठीक है यह जचान है अतः इसके बल की वृद्धि हो रही है और मै अव बुड्ढा हो रहा ह अतः मुझ में बल की हानि होती जा रही है, इसलिये मुझे अपना पक्षपाती कोई दूसरा पहिलवान तयार करना चाहिये । इस प्रकार विचार कर अनमल्ल दूसरे मल्ल की खोज में निकला । वह " सौराष्ट्र आदि देशों मे अनेक मल्ल हैं" इस यात को सुनकर सौराष्ट्र देश की ओर चल दिया । बीच में गुजरात आया उसने भृगुफच्छ-भरुच गाम के समीप में हरिणीग्राम की सीमा में कपास को धोने मे उद्यत एक किसान को देखा। किसान उस समय एक हाथ से जल्दी जल्दी हल चलाता जाता था और दूसरे हाथ से ને હરાવી દીધું. જેવી રીતે કેઈ એક ગજરાજ બીજા હાથથી પરાજીત બનતા ચિંતાગ્રસ્ત બની જાય છે તેવી રીતે અટ્ટનમલ પણ ચિંતાગ્રસ્ત બની ગયો અને ઘેર આવીને વિચારવા લાગ્યું કે, આજ સુધી કેઈએ મને પરાજીત કર્યો નથી જ્યારે આજકાલના આ માસ્પિકમલે મને કુસ્તીમાં પછાડી દીધું ઠીક છે, પણ એ જુવાન છે, એને કારણે એના બળની વૃદ્ધિ થઈ રહી છે હુ તે હવે દિવસે દિવસે બુદ્દો થઈ રહ્યો છું. માટે સારામા બળની ઉણપ આવતી જાય છે આથી મારે મારા પક્ષને કેઈ બીજે પહેલવાન તૈયાર કરવો જોઈએ પ્રકારને વિચાર કરી અટ્ટનમલ્લ બીજા બળવાન મલની શોધમાં નીકળે તે સૌરાષ્ટ્ર આદિ દેશમાં અનેક મલ્લ છે” આ વાત સાંભળીને સૌરાષ્ટ્ર દેશની તરફ ચાલી નીકળ્યો વચમાં ગુજરાત દેશ આવ્યો ત્યા ભરૂચ ગામની પાસે હરિ ગામની સીમમાં આવે ત્યા એક ખેડૂતને ખેતી કરતા જે ખેડૂત તે સમયે એક હાથથી જલદી જલદી હળ ચલાવતું હતું અને બીજા હાથથી આ प्रियदर्शिनी टीका म०४ गा० १ जराविपये अनमल्लरान्त कय तर्हि मम जीविका स्यात् १ । अट्टनमल्लो वदति-यापान कार्पासस्तन भवेत् वारतस्तस्य मूल्यमधुनवार्पयामि, गृयताम् , इत्युक्ते सवि तया यावदुफ्त तावत् तन्मूल्यतयाऽट्टनमल्लो धन दत्तवान् । तत साऽऽट्टनमल्लेन सह गन्तु पतिमाशापयत् । जथानमः स्वगत वदति-'किं न वित्तेन साध्यते' इति । ततोऽट्टनम- ल्लस्त कृपीपलमुपानाय जादुजयिनीमागतनान् । तनाट्टनमल्लस्त विविधैरुपायैः पोपयन् मल्लनिया शिक्षयति । तेन तस्य फलहीमल्ल इति नाम कृतम् । उसे कौन सभालेगा? क्यों कि जब ये आपके साथ चलेजावेंगे तय तो वह देखरेख के अभाव में उजढ जावेगा-फिर इस वर्ष का निर्वाह फैसे होगा। यह सुनकर अट्टनमछने कहा-सुनो जितना कपास तुम्हारे या होता हो उतने की कीमत में तुम्हें अभी से ही दे देता है। पोलो क्या दू। ऐसा नर अट्टनम ने कहा तब उसकी पत्नी ने जीतना भी मूल्य पाम का मागा उतना ही अनमल ने उसको दे दिया। धन लेकर कृपक की पत्नी ने राजी खुशी से अहनमल के साथ जाने के लिये अपने पति को आज्ञा दे दी। ऐसा देखकर अट्टनमल्लने मन में विचार किया-देखो पैसे में कितनी ताकत है इनके पल पर पत्नी से भी पति को जुदा किया जासकता है। अट्टनमरल कृपीवल को साथमे लेकर वहा से चला । चलते २ वह शीघ्र उज्जयिनी आ पठेया। यहा आकर कृपीवल को उसने अनेकविध વાવેલું છે, અને તે છે તે પછી તેને સંભાળશે કોણ? કેમકે, જો એ તમારી સાથે આવે તે દેખરેખના અભાવે કપાસ ચીમળાઈ જશે અને એથી આ વરસને નિભાવ કઈ રીતે થઈ શકશે? એ સાભળી અટ્ટનમલે કહ્યું કે, સાભળો ! જેટલે કપાસ તમારે ત્યા થતું હોય તેની કિમત હુ તમને અત્યારે જ ચુકવી દઉ છુ પછી શું વાંધો છે? કહે ! કેટલા આપુ ? આવુ અટ્ટનમલે કહ્યું ત્યારે કિસાનની પત્નિએ જે કિંમત માગી તેટલી અટ્ટનમલે તેને મે માગી રકમ આપી દીધી છે માગ્યુ ધન મળતા કિસાનની પત્નિએ પિતાના પતિને રાજીખુશીથી તેની સાથે જવા માટે રજા આપી એટલે હવે કિસાન અટ્ટનમની સાથે જવા તૈયાર થશે આ જોઈ અટ્ટનમ લે મનમાં વિચાર કર્યો-જુઓ! પૈસામાં કેટલી તાકાત છે ? એને બલ ઉપર તે પતિ અને પત્નિને પણ જુદા કરી શકાય છે અનમલ્લ તે કિસાનને લઈને ત્યાથી ચા ચાલતા ચાલતા તે પિતાને સ્થાને ઉજજેની આવી પહોચે ઘેર આવ્યા પછી તેણે તે કિસાનને અનેકવિધ - उत्सराप्ययनसूत्रे तस्य भवन गत्या याचते, रानौ तव गृहे स्थातुमिच्छामि । स कपीवलस्तस्य निवा- साय वसतिं दत्तवान् , रानौ यथासुख तनावस्थितोऽट्टनमल्लस्तं कृपीपल पृच्छति- का युष्माफ जीविकाऽस्ति ?, कृपीपलः प्राइ-अह निर्धनोऽस्मि, महताऽऽयासेन कृषि करोमि, तथापि ममोदरपूर्तिकरमन्न न संपद्यते । अट्टनमल्लः माह-कृषिति मुक्त्या यदि मया सहागच्छसि, तर्हि स्वल्पेनै कालेन ला नृपपद्धनाढय करोमि । कृपीवलोऽप्याह - तदाऽहमागच्छामि, यदि तनार्थे भार्या मामादिशेत । ततो- इनमल्लेन पृष्टा साऽप्येवमाद-~अनेन यः कार्पास उप्तः स चानेन विना विनश्यति, काल उसके मकान पर पहुँचा और कहने लगा-मैं आज की रात्रि में तुम्हारे घर पर ही ठहर कर निकालना चाहता हूँ । कृपीवल ने अट्टनमल्ल के ठहरने का प्रबन्ध कर दिया । जव किसान मोने लगा तो अहन ने उससे पूछा-तुम्हारी आजीविका क्या है । अनमल्ल की बात सुनकर किसान ने कहा-क्या कह-आजीविका तो ऐसी कुछ भी नहीं है। बिलकुल निर्धन हू । यडे परिश्रम से खेती करता हु तो भी उदर की पूर्ति नहीं होती है, कारण कि इतना अन्न ही खेत में नही उपजता है। कृषक की बात सुनकर अट्टनमल्ल ने कहा यदि तुम खेती-किसानी का धदा बन्द कर हमारे सार चलो तो तुम्हे थोडे से समय मे ही राजा जैसा धनाढय यना दू । कृषीवलने कहा-मै चल सकता है यदि मेरी पत्नी मुझे आपके साथ चलने की आज्ञा दे देवे तो। उसकी पत्नी से जब अट्टनमल्ने पूछा तो उसने भी यही कहा कि इमने जो कपास बोया है સમર્થ બની શકે તેવો છે આ નિશ્ચય કરી અટ્ટનમલ સુરજ આથમ્યું તે ખેડૂતના મકાને જઈ પહેરશે ત્યાં જઈને એ કહેવા લાગે કે, આજની રાત હુ તમારે ત્યાં વિતાવવા માગુ છુ કિસાને તેની આગતા સ્વાગતા કરી ઉતા રાને પ્રબ ધ કર્યો રાતવેળાએ જ્યારે કિસાન સુવાની તૈયારી કરવા લાગ્યો ત્યારે અટ્ટનમલે તેને પૂછ્યું-ધ છે રોજગાર કેમ ચાલે છે પૈસા સારા કમાવતા હશે ? અટ્ટનની આ વાત સાંભળીને કિસાને કહ્યું-શુ કહુ ભાઈ ! આજીવીકા તે એવી ખાસ નથી, બલકુલ નિધન છુ ઘણે પરસેવો પાડીને ખેતી કરૂ છુ છતા પણ પેટ પુરૂ વળતર મળતુ નથી કિસાનની આ વાત સાંભળીને અટ્ટનમ કહ્યુ-જે તમને વાધે નહેય તે આ તમારે ખેતીને ધ ધ બ ધ કરી મારી સાથે ચાલે તે તમને ઘેડા જ સમયમાં રાજાના જેવા ધનવાન બનાવી દઉ કિસાને કહ્યું કે, હું ચાલવા તે તૈયાર છુ પણ જે મારી પત્ની હા પાડે તે ને? અટ્ટનમને કિસાનની પત્નિને પૂછયું કે તેણે કહ્યું કે-ખેતરમાં કપાસ प्रियदर्शिनी टीका अ० ३ गा० १ जराविपये अट्टनमल्लदृष्टान्त कुन्ती, कदाचिच्छिन्नमूलमहाशाखियद् भूतले निपतन्तौ पुनः सत्वरमेन भूमि- तलादुत्तिष्ठन्तो, कदाचिचिरतरमिलितनिजवन्धुवन्मियः समाश्लिष्टौ, पुनः सत्वर- मेर पियुनानी, कदाचित् पतद्गमदुत्पतन्ती, पदाचित् प्लवङ्गमत् प्लमानौ मल्ललीला मदर्शयतः । तदा जलक्ष्मीस्ती तुल्याली विलोक्य स्वयारा कुमारी क घृणोमीति चिन्तयन्ती तयोर्मध्ये कमपि नारणोत् । अपने २ दात पीस रहे थे । हाथियों के तुल्य ये दोनों मल्ल आपस में मुबा मुफी करने पर उतारू हो रहेथे । जैसे छिन्नमलयाला वृक्ष निःसहाय होकर जमीनपर गिर पड़ता है उसी प्रकार उनकी उस समय दशा हो रही थी। छिन मे कोई किसीको नीचे पटक कर धर दनाता और छिन मे कोई। ज्यों ही दाव लगता एक दूसरे की छाती ऊपर चढ पैठता । कभी ये दोनों शीघ्र ही भूमितल से उठ बैठते और ऐसे छाती अडाफर मिलते जैसे कोई अपने चिरकाल से बिछुडे हुए बन्धु से छाती लगाकर मिलता हो । क्षण में निलकुल अलग होकर ये ऐसे उल पडते जैसे पतगा उछल पडता है । कभी २ ऐसे कूदते जैसे वन्द कूदता फादता हो । इस प्रकार इन दोनो ने मिलकर मल्ललीला उप- स्थित जनता को दिखलाई । उस समय जयलक्ष्मी ने स्वयवरा कुमारी कन्या के समान, दोनो को तुल्य बलवाला देखकर किस को वरूँ या किस को न वरूँ । इस प्रकार के सदेह से आकुलित होकर किसी के ધ્રુજી રહી હતી અને પિતા પોતાના દાત પીસતા હતા હાથીઓની માફક એ બને મલ આપસમાં મુક્કા મુકિ કરવા લાગી ગયા જેમ મૂળમાંથી ક્ષીણ થએલુ વૃલ જમીન ઉપર નિ સહાય બનીને પડી જાય છે એ પ્રકારે તેમની દશા થઈ રહી હતી એક બીજા પરસ્પર એક બીજાને પછાડતા અને ફરી પાછા લડતા અને જ્યારે દાવ મળે ત્યારે એક બીજાની છાતી ઉપર ચડી બેસતા આમાં કઈ વખતે તે બંને જણા જમીન ઉપરથી એકદમ ઉઠીને એક બીજા સામે છાતી ભીડાવતા જાણે કેઈ લાબા સમયથી વિખુટા પડેલા બે ભાઈઓ ભેટી રહા ન હોય! ક્ષણમાં વળી પાછા ઉછળી પડતા કે જાણે કે પતગિયુ ઉછળ્યું! કયારેક ક્યારેક એવી રીતે કૂદતા કે જાણે વાદરા હુપાહુપ અને કૂદાકૂદ કરતા હોય આ પ્રકારે બન્ને જણાએ મળીને મલી ના ત્યા એકઠા થયેલાઓને બતાવી વય વરની કુવારી કન્યા સમાન જયલક્ષ્મીએ બનેને સમાન બળવાળા જાને કેના ગળામાં વરમાળા આરપુ १० उत्तराध्ययनसूत्रे अथ द्वितीय मल्लयुद्धमहोत्सवेऽट्टनमल्लस्तेन सह सोपारसपुर गतः । तत्र मल्लयुद्धदर्शनार्थी सिंहगिरिनृपः सहस्रपौरैः सह रगमण्डपे नृपासनसमामीनोऽ नेकेषु मल्लेपु योध योधमुपरतेपु फलहीमल्ल भात्स्यिकमल्ल च परस्पर मल्लयुद्धार्थ समादिशति । तदनु-तौ मल्लशिरोमणी भुजाऽऽस्फोटधनिमिसराणा मनासि क्षोभयन्तौ चरणतलाघात व कम्पयन्ती, दन्तादन्तीन कुर्वन्ती गजाविर मुष्टामुष्टि उपायो से पुष्ट किया, तथा मल्लविद्या मै निष्णात बना दिया। इसका नाम भी उसने फलहीमल्ल रखा । जय फलीमल्ल सन प्रकार से पुष्ट एव मल्लविद्या में पारंगत हो गया तर अनमल्ल को सतोप का अनुभव हुआ। द्वितीय वर्ष मल्लयुद्ध के उत्सव के अवसर पर अट्टनमल्ल उसको साथ लेकर सोपारकपुर गया। मल्लयुद्ध को देखने के लिये सिंरगिरि राजा हजारों पुरवासियों के साथ रगमडप मे सिंहासन पर आकर विराजमान हो गये । मल्लों का परस्पर में मल्लयुद्ध होना प्रारम्भ हो गया । सबने अपनी २ पहिलवानी दिखलाफर राजा को खुश किया। जब सब मल्ल कुश्ती लडकर निवृत्त हो चुके तय राजा ने मात्स्यिक मल्ल एव फलहीमल्ल को अखाडे मे उतरने का आदेश दिया। आदेश पाते ही ये दोनों मल्लशिरोमणी अपनी २ भुजाओं के फटकारने की ध्वनि से वीरों के मन को क्षुभित करते हुए अखाड़े में उत्तर पडे । वहा पर इन दोनों की कुश्ती होने लगी ।इनके चरणतलो के आघात से उस समय अखाडे की भूमि थर्रा रही थी। दोनों રીતે રૂષ્ટ પુષ્ટ બનાવી દીધે તેમજ મલ્લવિદ્યામાં પણ પારગત બનાવી અને તેનું નામ ફલહીંમત રાખ્યું આથી અટ્ટનમલને હવે સતિષ થયે બીજા વરસે મલયુદ્ધના ઉત્સવના અવસર ઉપર અટ્ટનમg એને સાથે લઈને સાપ- રકપુર ગયે મલ્લયુદ્ધને જોવા માટે સિ હગિરિ રાજા હજારે જનની સાથે ૨ગામડપમા આવી સિહાસન ઉપર બિરાજમાન થયા પરસ્પરમાં મલ્લોનું યુદ્ધ થવાને પ્રારંભ થયો સઘળાએ પિતાપિતાની પહેલવાની બતાવી રાજાને ખુશ કર્યા જ્યારે સઘળા મલ્લકુસ્તી લડીને નિવૃત્ત થયા ત્યારે રાજાએ માસ્પિકમલ અને ફલહીમદ્ધને દાવમાં ઉતરવાને આદેશ આખે આદેશ મળતા જ આ બંને મહુશિરામણી પિતાપિતાની ભુજાઓથી તૈયારી બતાવી સૌના ધ્યાન ખેચી કુસ્તીના દાવ માટે અખાડામાં ઉતરી પડયા બની કુરતી થવા લાગી એ બન્નેના પગના પગરવથી અખાડાની ધરણી ત્યા એ प्रियदर्शिनी टीका अ० ४गा १ अराविषये यट्टनमल्लदृष्टान्त पृष्टः-या तपाने प्रहाराः सपनाः, तत् स्थान दर्शय । मात्स्यि मल्लः श्रमप्रहारपी- डितोऽपि गर्गात् स्वाग न दर्शयति, वदति च-जय फरहीमल्लः स्वाऽपि मम पुरः स्थातुन समर्थो भविष्यति। द्वितीयदिवसे पुनयुद्धावसरे द्वयोरपि साम्यमेव जातम् , तृतीयदिवसे मात्स्यिफमल्लम्य पराजरोऽभवत् । अथ मात्स्यिस्मल्लेन द्वेपात रात्री सुप्तस्य फलहीमल्लस्य मस्तक छिन्नम् । अट्टनमल्लः खिन्नो भूत्वा उज्जयिनी गतः । तन परित्यक्तयुद्धव्यापारः म्वगृहे दवा के उपचारों से स्वस्थ कर दिया। मात्म्यिकमल से भी उधर राजा ने पृछा-मात्स्यिक! कहो तुम्हारे शरीर में कहां २ चोटे आई हैं, ताकि उन्हें ठीक किया जामके । मात्स्यिकमलने जो कि श्रम के प्रहार से पीडित हो रहा था तो भी गर्व से "मुझे कही चोट नहीं आई है" ऐसा कहकर अपनी वीरताका ही प्रदर्शन किया। कहने लगा-यह फल- ही मह है किस खेत की मूली-उस विचारे में कहा इतनी शक्ति है जो मेरे आगे ठहर सके । दूसरे दिन पुन. इन दोनों का युद्ध होने लगा पहिले दिन जैसी ही आज भी बात हुई-फिमी की भी हार जीत नहीं हुई। तीसरे दिन जन युद्ध हुआ तो फलहीम ने मात्स्यिकमल्ल को धर द्याया-उसको फलहीमल से हार सानी पडी। फलहीमल्ल ने मात्स्यिक को पछाड दिया-मात्स्यिक हार गया। मात्स्यिकमल ने पराजय पाकर उपवश रात्रि में सोये हुए फलही- मल्ल के मस्तक को काट डाला । अट्टनमल्ल पिचारा दुखित होकर वहा માલીસથી, અગ્નિના શેકથી તથા દવા દારૂના ઉપચારથી અવસ્થા કરી દીધા માચિકમલને પણ ગજાએ પૂછયું કે, –માસ્મિક, કહે તમારા શરીરમાં કયા ક્યા માર લાગે છે કે જેથી તેને ઉપાય કરવામાં આવે ? માચિકમલ્લ જે કે શ્રમથી પીડાઈ રહ્યો હતો તે પણ ગર્વથી “મને યાય ચોટ લાગી નથી” આવું કહી પિતાની વીરતાનું પ્રદર્શન કર્યું અને કહેવા લાગ્યું કે, આ ફલહીમલ તે કયા ઝાડનું મૂરાડીયુ કે જે મને હરાવી શકે? દભમાને દભમા ઉપચાર ન કર્યા બીજે દિવસે ફરીથી બનેનુ મલ્લયુદ્ધ શરૂ થયુ પહેલા દિવસની માફક આજે પણ કેઈની હાર કે જીત ન થઈ ત્રીજા દિવસે જ્યારે યુદ્ધ થયુ તે ફલહીમલે માસ્પિકમલને પછાડીને દબા અને ફલહમલથી માસ્પિકમલને હાર ખાવી પડી ફલહમલે તેને પાડી દીધો અને માચિકમલ્લ હારી ગયે માસ્પિકમલે હારી જતા રાત્રીના વખતે જ્યારે ફલહીમલ સુતે હતું ત્યારે ઈર્ષાને કારણે તેનું માથું કાપી નાખ્યું આથી અટ્ટનમલ બિચારે १२ उत्तराध्ययनसूत्रे अथ सिंहगिरिपश्चिन्तयति-अनयोर्मल्लयुद्धमधुना पूर्ण न भविष्यति तस्मात् द्वितीयदिवसे पुनरिद भवतु इति पिचिन्त्य तथैवादिशति स्म । ततः सिंहगिरिनृपे स्वासनादुत्थिते सति तौ मल्लानपि स्वस्वस्थान गती। ततोऽट्टनमाल: फरहीमल्ल वदति - मात्स्येिकेन यत् त्वदङ्ग पीडित तदुच्यताम् , फहीमल्लस्तदा गुरवे प्रायश्चित्तग्रठीता शिष्य इव शुद्धमानसः पीडित सागमनमीत् । ततोऽट्टनमलस्त पक्यतैलमर्दनैहितापनर्योग्यभेपजैश्च पुनर्नूतन कृतवान् । मात्स्यिस्मल्लोऽपि राजा भी गले मे वरमाला नहीं डाली-अर्थात् इन दोनों मल्लों में से किसी की भी जीत नही हुई। इस दृश्य को देखकर सिंहगिरि राजा ने विचार किया कि इस समय इन दोनों पहेलवानों की कुश्ती सपूर्णरूप से ठीक ठाक नहीं हो सकती अतः दूसरे दिन के लिये यह काम रमा जाय । इस प्रकार विचार कर समस्त जनता के समक्ष राजा ने यह प्रकट किया कि कल फिर से इन दोनो का यही पर मल्लयुद्ध होगा। ऐसा कह कर राजा अपने आसन से उठकर चला गया। ये दोनों मरल भी राजा को जाते देखकर अपने २ स्थान पर चले गये। अट्टनमल्ल ने फलहीमरल से कहा कि कहो-मात्स्यिकमल्ल ने तुम्हें कहा चोट पहुंचाई है । अट्टनमल्ल की यात सुनकर फलहीमल्ल ने जैसे प्रायश्चित को गुरु से ग्रहण करनेवाला शिष्य सव शुद्ध मन से अपनी दशा प्रकट कर देता है उसी तरह अपने गुरु से जहा २ चोट लगने से दर्द हो रहा या उन २ अगों को दिखला दिया। फलहीमल्ल की बात सुनकर अट्टममल्लने उसके चोट खाये हुए अगों को पक्व तेल की मालिश से, अग्नि के से क से, तथा योग्य એ સદેહમાં આકુલ વ્યાકુલ બનીને કેઈના પણ ગળામાં વરમાળા ન આપી, કેમ કે તે બનેમાથી કેઈની પણ જીત થઈ ન હતી આ દશ્યને જોઈ સિ હગિરિ રાજાએ વિચાર કર્યો કે, આ સમયે આ બને પહેલવાનની કુરતી ઠીક ઠીક થઈ શકી નથી માટે બાકી રહેલી કુસ્તી અપૂર્ણ રાખી બીજા દિવસે ચાલુ રાખવી આ પ્રકારે વિચાર કરી સમસ્ત પ્રેક્ષકે સમક્ષ રાજાએ એવુ જાહેર કર્યું કે, આવતી કાલે આ બન્નેનુ અહિં મલ્લયુદ્ધ થશે એવું કહી રાજા પોતાના આસનથી ચાલ્યા ગયા અટ્ટનમલે ફલહીમલને કહ્યું કે, કહે ! માસ્મિકમલે તમને ક્યા ચોટ (માર) પહેચાડી અટ્ટનમલ્લની વાત - સાભળીને હીમ જેમ ગુરુ પાસે શુદ્ધ ભાવથી પ્રાયશ્ચિત્ત લેનાર શિષ્ય શુદ્ધ મનથી પિતાની પરિસ્થિતિ પ્રગટ કરી દે છે તે પ્રમાણે જ્યા જ્યા ચોટ લાગવાથી દર્દ થઈ રહ્યું હતું તે તે અને તેણે બતાવ્યા લહીમલની વાત સાંભળીને અનમલ્લે જ્યા જ્યા તેના અગેને માર લાગ્યો હતો ત્યાં ત્યા પાકા તેલની प्रियदर्शिनी टीका अ०४ गा० १ जराविण्ये भट्टनमालदृष्टान्त १५ अट्टनमल्लस्तदा पक्षिण मम्मोध्य वदति-भो भो पक्षिणः ! यूयं तुरन्तु अट्टनमल्लेन नीरगणमल्लः पराजितः। अनस्यैतद्वचन नृपः श्रुत्वा अयमट्टनोऽपि मदीय एव इति कृत्या सन्मानपूर्वक या द्रव्य तस्मै दत्तवान् । तदा स्वजनोऽपि राजसत्कृतस्यान- मल्लस्य संमुखमागत्य मिलित्वा सत्कारादिक कृतवान् । तदाऽहनमल्लेन चिन्तितम्-एते समति द्रव्यलोभेन मम सत्कार कुर्वन्ति, यदाह निद्रव्यो भविप्यामि, तदा मामपमानयिप्यन्ति । किंच-जरावस्थापि मम शरीर शनैः शनैाप्नोति, तया व्याप्तस्तु पुनरौपधैर्नाह युवा भविष्यामि । कर राजाने अट्टनमह की प्रशसा नहीं की। जन लोगों ने यह देखा कि राजा इस तर्फ से मौन है तो वे भी मौन ही रहे-उन्हों ने भी अट्टनमल्ल की प्रशसा नहीं की। जय अट्टनमलने वहा की यह स्थिति देखी तो उसने पक्षियोंको सयो- धन करते हुए कहा-भो भो पक्षिगण! आप लोग ही कहे कि अहनमल्ल ने निरगणमल्ल को पराजित कर दिया है। अनमल्लके इस वचनको सुनकर राजाने "यह अट्टनमल्ल भी तो मेरा ही मल्ल है" ऐसा समझकर उसको बहुत द्रव्य दिया। अट्टनमल के स्वजनोंने जब यह देखा कि अट्टनमल्ल का घहुत अधिक सत्कार राजाके द्वारा किया गया है, तो वे उसके समुख आकर मिले और उसका सत्कार करने लगे। अपने यन्धुओं द्वारा किये जानेवाले सत्कार को देखकर अट्टनमल्ल ने विचार किया-देग्यो इस समय ये मेरे पन्धुजन द्रव्य के लोभ से ही मेरा सत्कार करने में जुटे हुए हैं परन्तु जिस समय मैं निर्द्रव्य हो जाऊँगा उस समय ये ही मेरा પ્રમ શ ન કરી જ્યારે લોકોએ જોયું કે જ્યારે રાજા તરફથી મૌન છે ત્યારે તેઓ પણ મૌન રહ્યા, તેમણે પણ અટ્ટનમલ્લની જરા પણ તારીફ ન કરી અટ્ટનમલે ત્યાની આ પરિસ્થિતિ જોઈ પક્ષિઓને સોધન કરીને કહ્યું- હેપક્ષિગણ આપ લોકજ કહો કે અટ્ટનમલે નીર ગણને પરાજીત કરી દીધો છે અટ્ટનમલના આ વચન સાભળીને રાજાએ “અરે! અટ્ટમમલ પણ મારાજ મલ છે એવું કહીને તેને ઘણું દ્રવ્ય આપ્યુ અટ્ટનમના વજનેએ જ્યારે જોયુ કે, અટ્ટનમલ રાજાએ ઘણે જ આદરસત્કાર કર્યો છે, તે તેઓ તેની પાસે આવીને તેને મળ્યા અને ઘણે સત્કાર કર્યો પિતાના બે ધુઓ તરફથી કરાયેલા સત્કારને જોઈને અટ્ટનમલે વિચાર કર્યો કે, જુઓ ! આ સમયે આ મારા બધુ જન દ્રવ્યના લોભથી મારે સરકાર કરવામાં જોડાયેલા છે પરંતુ જે સમયે વળી પાટ નિર્ધન થઈ જઈશ તે સમયે તેઓ જ મારૂ અપમાન કરવા 1 उत्तराध्ययनसूत्रे तिष्ठति परंतु जराकान्तोऽय न किंचित् कर्तुं शक्नोतीति मत्वा स्वजनैः पराभूयते । अन्यदा स्वजनापमान विठोक्य सजनमपृष्टुर कौशाम्मीनगरी गतः। तत्र वर्षमेक रसायन भक्षितवान् । ततोऽसौं महद् बल प्राप्योज्जयिन्यां राज्ञः सदसि मल्लयुद्धे मवर्तमाने पुनर्नवयौवनं प्राप्तो राज्ञो नीरगणनामक महामल्ल पराजितवान् । अनेना- गन्तुकमल्लेन मम मल्लः पराजित इति कृत्या स नृपोऽट्टनमल्ल न प्रशसितवान् । लोकोऽपि राजमशसामन्तरेण मीनः सजातः। से वापिस उज्जयिनी में लौट आया । घुइढा तो यह हो ही गया था। अतः उसने मल्लयुद्ध करना छोड़ दिया और घर पर ही रहने लगा। जब घरवालों ने देखा कि यह कुछ भी नहीं करता धरता है तय उन लोगों ने इसका निरादर करना प्रारम्भ कर दिया। इससे अट्टनमल्ल के दिल को बहुत गहरी चोट पहुंची। जब अट्टनमल्लने यह देखा कि ये लोग मेरे तिरस्कार करने पर ही उतारू हो रहे हैं तो वह वहा से विना कुछ कहे सुने कौशायी नगरी चला आया । वहा आकर उसने एक वर्पतक रसायन का सेवन किया। इससे इसके जरा से शिथिलित अग पुनः बलिष्ट बन गये । यह पुनः उज्जयिनी में आया और राजा की देव- रेख मे जो मल्लयुद्ध हो रहा था उसमे समिलित होकर इसने राजा के प्रसिद्ध निरगण नाम के महान् पहिलवान को कुश्ती मे हरा दिया। इस आये हुए मल्लने मेरे पहिलवान को हरा दिया है, ऐसा विचार ખિત બની ત્યાથી ઉજજેની ચાલ્યો આવ્યો તે બુઢ્ઢો તે થઈ ગયા હતા, આથી તેણે મલ્લયુદ્ધ કરવાનું છોડી દીધુ અને પિતાના ઘર આગણે જ રહેવા લાગ્યો ઘરના માણસેએ જોયુ કે આ બુદ્દો હવે કાઈ પણ કામ કરતું નથી, ત્યારે તે લેકેએ તેની અવગણના કરવા માડી આથી અદનમલના દિલને ભારે આઘાત લાગ્યું જ્યારે અનમલે એ જાણ્યું કે, આ લેકે મારે તિરસ્કાર કરવામાં જ ઉતરી પડયા છે ત્યારે તે ત્યાથી કેઈને પણ કહ્યા વગર નશાબી નગરી ચાલે ગયે ત્યાં પહોચી તેણે એક વરસ સુધી રસાયણનું સેવન કર્યું તેનાથી વૃધ્ધાવસ્થાથી શિથિલ બનેલ તેનુ શરીર ફરીથી તદુરસ્ત બની ગયુ વળી પાછો તે ઉજજયની નગરીમાં આવ્યો અને રાજાની હાજરીમાં જે મલ્લયુદ્ધ થઈ રહ્યુ હતુ તેમાં તે સામેલ થયે તેણે રાજાને જે નિરગણું નામને મશહુર પહેલવાન હતું તેને કુસ્તીમાં હરાવી દીધે આ નવા આવેલા અલ્લે મારા મલુને હરાવી દીધો? એ વિચાર કરી રાજાએ તેની જરાએ प्रियदर्शिनी टीका अ०४ गा०२ धनलुग्धाना नरके गमनम् ननु प्रमादिना कोऽपि नावा न भवतीत्यतो धनार्जने ममादो न कर्तव्य इत्यत्राह- , . जे' पावकम्मेहि धणं मणूसा, समाययती अमइं गर्होय । पहाय ते पासपयटिए नरे, वेराणुचद्धा नैरय उविति ॥ २॥ छाया-ये पापकर्मभि. धन मनुप्याः, समाददते अमति गृहीत्वा । प्रहाय ते पाशमत्ता नरा , मैरानुनद्वाः नरकम् उपयान्ति ॥२॥ टीका-'जे पावसम्मेहिं ' इत्यादि । जरावस्था से मेरा बाण करने वाला न कोई यन्धु समर्थ हो सकता है, और न ससार का कोई दमरा पदार्थ ही समर्थ हो सकता है। यदि इस अवस्था से रक्षा करनेवाला इस जीव का कोई है तो वर एक धर्म ही है। वही सर्व अवस्थाओं में जीव का मरक्षण करता रहता है, इमलिये जबतक जरा से शिथिलित शरीर नहीं बना ह तय तक मुझे इस धर्म के सेवन करने के लिये प्रव्रजित हो जाना चाहिये। ऐसा सोच समझकर अहनमरल गुरु के पास जाकर दीक्षित होगया ॥१॥ जय प्रमादी जीवों का कोई प्राण शरण नहीं होता है, तो फिर ऐसा ही क्यों न मान लेना चाहिये कि अर्थार्जन करने में प्रमाद नहीं करना चाहिये सूत्रकार हमका उत्तर कहते हैं-जे पावफम्मेहि-इत्यादि। अन्वयार्थ-(जे मसा-ये मनुष्याः ) जो मनुष्य (अमह गहाय- अमति गृहीत्वा) दुर्बुद्धि के चकर में फंस कर (पावकम्मेहि-पापकर्मभिः) વૃદ્ધાવસ્થાથી મને બચાવનાર એવું કોઈ પણ સમર્થ નથી ને તે કોઈ બધુજન મારો બચાવ કરી શકે તેમ છે કે, ન તે કઈ સ સારી પદાર્થ મારૂ રક્ષણ કરી શકે તેમ છે જે આ જીવતુ એ અવસ્થામાં રક્ષણ કરનાર કેઈ પણ હોય તો તે એક માત્ર ધર્મ છે એ સર્વ અવસ્થામાં જીવનું રક્ષણ કરી શકે છે આથી જ્યા સુધી હુ વૃદ્ધાવસ્થાથી શિથિલ શરીરવાળે બન્યો નથી ત્યા સુધી મારે ધર્મનું આચરણ કરવામાં જ પ્રવૃત્ત બનવું જોઈએ એ મન સાથે વિચાર કરી અટ્ટનમલે ગુરુની પાસે જઈને ઢીક્ષા અંગીકાર કરી છે ? જ્યારે પ્રમાદિ છે માટે કેઈ આશરાનું સ્થાન નથી તે પછી એવું કેમ ન માની લેવું જોઈએ કે, અર્થોપાર્જન કરવામા પ્રમાદ ન કરવો જોઈએ ? सूत्रधार मान उत्तर 3 छ-'जे पारकम्मेहि 'त्यादि अन्याय--जे मनुष्या મનુષ્ય अम गहाय-अमति गृहीत्वा शुधना ५४४२मा इसान ता, यि मEि पाषकम्मेहि-पापक मि -- माणूसा-ये उ०३ ७ २ उत्तराध्ययनले तथा चोक्तम्-अधीन मानपाना तद् , मैपज नहि विद्यते । पुनर्ना भवेद् येन, जराजर्जरमङ्गफम् ॥१॥ न च वाकदिव्याख, प्रयुक्त फालविद्विपा । पतत्काये स्खलयितु, शम्य स्वजनकङ्कटैः ॥ २ ॥ कङ्कटअपचः ।' जरावस्थाया ममन कथिद् बन्धुरन्यो पात्राता भविष्यति, किं तु धर्म एव सर्वावस्थामु त्राताऽस्ति, तस्माद् यावदह जरोपनीतो नास्मि तावत् मनजामि' इति विचार्य गुरो समीपेऽट्टनमल्लो दीक्षा ग्रहीतवान् । ॥ इति अट्टनमल्लदृष्टान्तः सपूर्णः ॥१॥ अपमान करने लग जायेंगे। और-अवतोजरावस्थाभी मेरे शरीरको धीरे२ शिथिल बना रही है । उस समय इस अवस्था से व्याप्त शरीर को मैं औषधियों के सेवनसे भी युवावस्था सम्पन्न नहीं कर सकूगा, जैसे कहा है- " अधीन मानवानां तद् , भेषज नहि विद्यते । पुनर्नव भवेद येन, जराजर्जरमङ्गकम् ॥१॥ न च वार्धकदिव्यास्त्र, प्रयुक्त कालविद्विपा । पतत्काये स्खलयितु, शक्य स्वजनकङ्कटै ॥२॥" मनुष्यों के अधीन ऐसी कोई दवाई नहीं है, जो जरा से शिथिलित इस शरीर को पुनः नवीन जवानी के जोश से हराभरा बना सके। कालरूपी शत्रु के द्वारा प्रयुक्त इस वुढापेरूप दिव्य अस्त्र को शरीर मे पडते समय कोई भी ऐसा स्वजनरूपी घन्तर समर्थनही है जोहदासके। માડશે હવે તો વૃદ્ધાવસ્થા પણ મારા શરીરને ધીરે ધીરે શિથિલ બનાવી રહેલ છે. હવે ઘડપણને આરે પહોચેલા આ શરીરને હુ ઔષધીઓના સેવનથી કાયાકલ્પ કરીને પણ ફરી યુવાવસ્થા પ્રાપ્ત કરી શકવાને નથી કહ્યું છે કે- अधीन मानपाना तद् , भेषज नहि विद्यते । पुनर्नव भवेद् येन, जराजर्जरमङ्गकम् ॥१॥ न च वार्धकदिव्यास्त्र, प्रयुक्त कालविद्विपा । पतत्काये स्खलयितु, शक्य सजनकङ्कटै ॥२॥ મનુષ્યની પાસે એવી કેઈ દવા નથી કે જે, વૃદ્ધાવસ્થાથી શિથિલ બનેલા આ શરીરને ફરી જુવાનીના નવા જોશથી ચેતનવત-શક્તિશાળી બનાવી શકે કાળરૂપી શત્રુએ ફેકેલા બુઢાપારૂપી દિવ્ય અસ્ત્રને બચાવનાર કોઈ સ્વજનરૂપી બખ્તર નથી કે જે તેના આવતા ઘામાથી આ શરીરને બ प्रियदर्शिनी टीका ०४ गा २ धनलोमे दुर्घटचीरहष्टान्त २६ श्चिन्तयति-इय पहुतर काल मोहवशान्मया रक्षिता, इदानीमेना निहत्य पश्चाद् बालक हनिष्यामि, इति विचिन्त्य ता मारयित्वा शीघ्रमेव कृपे प्रातिपत् । ता मार्यमाणा विलोक्य भीतस्तत्पुत्रो गृहानिर्गत्योचस्वरेणाकन्दितवान् । तस्य पालकस्य महत् क्रन्दन श्रुत्या लोकास्ववागत्य पृच्छन्ति-भो वारक ! कय रोदिपि ?, पालके- नोक्तम्-अयमधुना मम जननीं निहत्य कृपे मक्षिप्तमान । तच्छत्वा राजपुरुषा अन्येऽपि लोकास्तत्र गत्वा तद्गृहान्त. प्रविश्य त कृप ट्रन्यपूर्ण वयाऽन्यरूपे बालक- सुन्दर मिली । उसके भी एक बच्चा हुआ, परन्तु उसके रूप पर मोहित होने के कारण इसने उसको नहीं मारा | जय इसका बच्चा ८ वर्ष का हो चुका तय चोर ने उसको देग्य कर विचार किया-मैने इसकी माता को मोरवश यहुत दिनों तक अपने पास रसा, परन्तु मेरी मलाई इमी मे है कि, इसको पहिले मार दिया जाय और इसके वच्चे को पीछे, ऐसा विचार कर उसने पत्नी को मार कर शीघ्र ही किसी कुंरा मे डाल दिया। पुत्र ने अपनी माता को मारते हुए इसको देख लिया था, अतः वह भय से त्रस्त होकर घर से बाहिर निकल पडा और यडे जोर २ से चिल्लाने लगा-रोने लगा। उस बालक के दयनीय आक्रन्दन को सुनकर लोग उसके आसपास एकत्रितरो गये। लोगों ने उससे पूज-हे चालक त क्यों रो रहा है। पालकने कहा- यह मेरा पिता मेरी माता को अभी मार कर कुँए में पटक आया है। इस बात को सुनकर सिपाहियों ने तथा अन्य नगरनिवासियों ने આ સ્ત્રીથી તેને એક બાળક થયું પરંતુ તે સ્ત્રીના રૂપ ઉપર ચાર ઘણેજ આસક્ત હેવાના કારણે તેને મારવાનો વિચાર પણ ન આવે જ્યારે તેની ત્રીજી થી થએલ બાળક આઠ વર્ષનું થયું ત્યારે તે બાળકને જોઈને ચારને વિચાર આવ્યું કે, મે આ શુ મૂવ કરી ? મે મોહવશ થઈને તેની માને જીવતી રાખી પરંતુ મારી ભલાઈ તે એમા જ છે કે, તેને મારી જ નાખવામાં આવે અને પછી તેના બાળકનો વારો એ વિચાર કરી તેણે તે સ્ત્રીને પણ મારી નાખી અને જલ્દીથી કઈ કુવામાં તેના શબને નાખી દીધુ છોકરાએ પિતાની માતાને મારી નખાતી નજરે જોઈ અને પિતાને મરણના ભયથી ડરીને ઘરની બહાર નાસી ગયો અને ઘણું જ જોર જોરથી ચીસે પાડીને કલ્પાત કરવા લાગે આ બાળકનુ દયા આવે તેવું આકદ સાભળીને લોકે તેની આજુ બાજુ ટેળે વળી ગયા અને તેને પૂછવા લાગ્યા, હે બાળક ! તું શા માટે રડી રહ્યો છે ? બાળકે કહ્યું, મારા બાપે મારી માને મારી નાખી ને હમણા જ સાભળી રાજ્યના સીપાહીઓ તથા અન્ય 4121नाशी २४ उत्तराध्ययनसूने अथ स चौरश्चिन्तयति-मम रहन्यपत्यानि जातानि पने पुत्रादय सर्वे मम कृrछोपार्जितधनक्षयकारका मविप्यन्तीत्यतोऽपत्यमपि इन्तव्यम् , पर तु तज्ज- नन्या जीवन्त्या तन्निदन्तु न शम्यते, अतः सापत्यापि भार्या हन्तव्या, इति । तदनु स सपुत्रा भार्या निहत्य क्वचिदन्यत्र कृपे प्रक्षिप्तवान । पुनरन्या परिणीय तत्पुत्रादिक तामपि पूर्ववनिहतवान् । स चान्यदा पुनरन्या सुन्दरी कन्यका परिणीतवान् । साऽपि नातापत्या बभूव, किं तु रूपमोहितो भूला न तामवधीत् । तत्पुत्रेऽष्टव जाते सति स चौर- देता था। उसके अपर यह ढकना रखता था। जिससे वह कूँआ ढका रहता था, इस चोर के अनेक पुत्र और पुत्रिया थी। उन्हें देख देख कर यह विचार किया करता था कि मेरे बहुत सतान है। ये सब लोग मेरे बडे कष्ट से उपार्जित किये गये द्रव्य के नाशक होंगे, इसलिये न रहे वाम और न बजेगी वासुरी" इस कहावत के अनुसार ऐसा करना चाहिये कि जिससे ये सर के सब मर जाये-सब से अच्छा उपाय यही है कि इन्हें मार दिया जाय, परन्तु जब तक इनकी माता जीवित है तब तक यह काम नही हो सकता है अतः सत्र से पहिले इनकी माता को मार देना चाहिये, पश्चात् सतानों को । उसने ऐसा ही किया और सतानसहित अपनी पत्नी को मार कर उसने किसी जगह एक कुँए में डाल दिया। दूसरी शादी की उसको भी सतान- सहित मार डाला। तीसरी जो शादी की उसमे इसकी पत्नी बहुत નાખી દેતો હતો આ વાત કેઈ ન જાણે તે ખાતર એ કુવા ઉપર તેણે એક ઢાકણું રાખ્યું હતું જેનાથી તે કુ ઢાકેલે રહેતો હતો આ ચારને અનેક પુત્ર અને અનેક પુત્રીઓ હતી આ બધાને જોઈ ને તેને વિચાર થયો કે મારે ઘણું સંતાન છે મે ઘણુ કષ્ટથી એકઠા કરેલ દ્રવ્યને તે સઘળી નાશ કરી દેશે માટે મારે એવું કરવું જોઈએ કે “ન રહે વાસ અને ન વાગે વાસળી” આ કહેવત પ્રમાણે એવું કરવું જોઈએ કે જેથી કઈ જીવતું ન રહે સારામાં સારો ઉપાય એ છે કે, એ સઘળાને મારી નાખવામાં આવે પરંતુ જ્યા સુધી એ બાળકની મા જીવે છે ત્યા સુધી એ બની શક્યું મુશ્કેલ છે માટે સૌ પ્રથમ બાળકોની માતાને જ મારી નાખવી જોઈએ એ પછી સતા નેને વારે આ પ્રમાણે વિચાર કરી તેને અમલમાં મૂકો અને તેણે પિતાની પત્નિને અને સર્વ સતાને મારી નાખીને કેઈ એક કુવામાં નાખી દીધા પછી એ ચાર બીજી વખત પરણે એ સ્ત્રીને પણ સંતાન સહિત મારી નાખી ત્રીજી વખત પર પણ આ પત્ની ખૂબ - . मियदशिनी टीका अ० ४ गा ३ अभुतकर्मणा न निर्जरणम् छाया-स्तेनो यथा सन्धिमुखे गृहीतः, स्वकर्मणा कृत्यते पापकारी। एव प्रजा प्रेत्य इह च लोके, कृताना फर्मणा न मोक्षोऽस्ति ॥३॥ टीका-तेणे' इत्यादि। यथा पापकारी-पापकर्ता, स्तेना=चौरः, सन्धिमुखे-सातमुखे, गृहीतः सन् स्वकर्मणा कृत्यते-छिद्यते । एवम् अनेन प्रकारेग, प्रजा-नीवः, प्रेत्य-परलोके, च-पुनः, इह लोके स्वकर्मणा कृत्यते इत्यन्वयः। परलोकेऽनेकनरकवेदनया-परमा- धार्मिकादिकृतव्यधया पीड्यते, इहलोके च-चनार्जनार्थ क्षुत्पिपासाशीतातपसहन- पर्वतारोहणजलधितरणनृपसेवनयुद्धमहारसहनादिक्लेशेन च पीड्यते इति भावः । यतः कृतानाम् उपार्जिताना, कर्मणा मोक्षो नास्ति । उक्तन- किये हुए कर्म निष्फल नहीं होते हैं इस यात को समझाने के लिये सूत्रकार कहते हैं-'तेणे'-इत्यादि । अन्वयार्थ-(जहा पावकारी-यथा पापकारी) जैसे पाप करनेवाला (तेणे-स्तेन') चोर (सधिमुहे-सधिमुखे) ग्वातर के बीच में ही (गहीए-गृहीतः सन् ) पकडा जाकर ( किच्चइ-कृत्यते) पकर ने वाले के द्वारा काट दिया जाता है-मारा जाता है (एव) इसी प्रकार (पया-प्रजा) जीन (पेच्च-प्रेत्य) परलोक में परमाधार्मिकादिद्वारा दी गई व्यथा से पच अनेक नरकसबधी वेदना से पीडित होता है, तथा (इह च लोए-इह लोके च ) इस लोक में धन के उपार्जन करने के निमित्त क्षुधा, पिपासा, शीत, उष्ण, इनका सहन करना, पर्वत पर चढना, समुद्र का पार करना, राजा की सेवा करना, युद्ध में प्रहारो का सहन करना आदि रूप जो क्लेश हैं उनसे सदा पीडित होता रहता है। ४२ला म नि यता नथी, से वातने समता सूत्रा से छे-'तेणे-४त्याह અન્વયાર્થ जहा पावकारी - यथा पापकारी २पी रीत पा५ उरनार तेणे-स्तेन यार सधिमुहे-संधिमुखे यारी ४२ता गहीए-गृहीत सन् ५४३ सता तेन ५४नारामा तेने किच्चइ-कृत्यते आधी भारी नामे छ एव । अरे पया-प्रजा ने पेच्च-प्रेत्य पसभा ५२माधाी विगेरे तेर व्यथा પહોચાડે છે અને અનેક પ્રકારે નરકાદિક સ બ ધી વેદના તેને ભોગવવી પડે છે तथा इह च लोए-इहलोके च मा ५ धन पान ४२१॥ નિમિત્તે ભૂખ, તરસ, ટાઢ, તડકે સહન કરવું પડે છે પહાડ ઉપર ચઢવું સમુદન પાર કરવું, રાજાની સેવા કરવી, યુદ્ધમા પ્રહારે સહેવા, વિગેરે જે ४३ छे तेनायी संघका पीडित यता २ छ, कडाण कम्माण न मोक्ख अस्थि- - - .

२२ उत्तराध्ययनसूत्रे मदर्शितं तज्जननीमृतकशरीरं, बह्वस्थिनिचय च विलोक्य त चौर गृहीतरन्त । ततस्त चौर बद्धा राजपुरुषा नपस्यान्तिक नीतवन्त । राजापि यस्य यदन- मासीत् तद्धन सर्व लोकेम्यो दापयित्वा त वेत्रादिभिस्ताडयिता माणान्तिक दण्डं दत्तवान् । तस्माद्धनलोभ परित्यज्य धर्मो रक्षणीयः ।। इति चौरदृष्टान्तः ॥२॥ कृत कर्म निष्फल न भवतीति प्रतियोधयन्नुक्तमयं दृढीकुर्वन् पाह- मूलम्- तेणे जहा संधिमुंहे गहीए, सकम्मुणा किच्चइ पावकारी। एवं पैया पेच्च इह चे लोएँ, कडाण कम्माण नमोक्ख अत्थेिं ॥३॥ उसके घर में घुम कर उस कुँए को देग्या, वह द्रव्य से भरा हुआ था । तथा बालक ने लेजाकर उन सब को वह भी कुंआ दिखला दिया कि जिसमे उस चोर ने इसकी माँ को मार कर डाल दिया था । लोगों ने उस कुँए में इसकी मॉ के मृतक शरीर को तथा हड्डियों के ढेरों को देखकर चोर को राजपुरुषों द्वारा पकडवा दिया। चोर को याधकर राजपुरुष राजा के पास ले गये । राजा ने उसका चुराया हुआ समस्त धन अपहृत कर जिस जिसका था उन सब को दे दिया और उसको वेत आदि से पिटवा कर प्राणान्तिक दृड दिया। इस कथा का यही सार है कि धन के लोभ का परित्याग कर मनुष्य को धर्म की रक्षा करना चाहिये ॥२॥ નાગરિકેએ તેના ઘરમાં ઘુસી જઈને જડતી લીધી અને તપાસ કરતા દ્રવ્યથી ભરેલ કુ તેમના જોવામાં આવ્યું તે પછી જે કુવામાં ચારે તેની પત્નિનેતે બાળકની માતાને મારીને નાખી દીધી હતી તે કુ તે બાળકે નગરવાસીઓને બતાવ્યો તે કુવામાં બાળકના કહેવા પ્રમાણે તેની માતાનું શબ તથા હાડકાના ઢગલા જેવા પુરાવા મળતા રાજ્યના અધિકારીઓએ તેની ધરપકડ કરી ચારને મુશ્કેટાટ બાંધીને રાજપુરૂએ તેને રાજાની સમક્ષ રજુ કર્યો રાજાએ તે ચરે ચેરેલું સઘળું ધન જપ્ત કર્યું તથા તે ચેરીના માલના સાચા માલિકેની તપાસ કરાવી તેમને તેમનું ધન સુપ્રત કર્યું, અને તે ચારને કેરડા વગેરેથી માર મરાવીને મોતની શિક્ષા કરી આ કથાને સાર એ છે કે, ધનની તુણાને પરિત્યાગ કરી મનુષ્ય ધર્મની રક્ષા કરવી જોઈએ છે ૨ प्रियदर्शिनी टीका म. ४गा ३ स्वकर्म भोगविषये दुचचोरहटान्त २५ क्षार खनन्त चौर विनायोत्याय तस्मिन् मदेशे स्थितः। गृहे प्रविष्टोऽय चौरः शस्त्रेण मा प्रहरिप्यतीति विचिन्त्य स गृहपतिस्तत्र स्थित्वा पादाभ्या मशिन्तमर्ध- प्रविष्ट त चीर पादयोः शीघ्र जग्राह । ततोऽसौ चौरो पहिः स्थित चौर माह-अद गृहपतिना गृहीतोऽस्मि । अथ यहि स्थितौरस्तस्य हस्तौ धृत्वा पहिराकर्षति । गृहाम्यन्तरस्थितो गृहपतिश्चाभ्यन्तरे समाकर्पति । स सागरक्षणे क्षमो नाभूत् , किंतु तदा तत्र स उसने मालूम कर लिया कि चोर यहाँ की भीत में ग्वात पा रहा है। अत वह वहाँ जाकर चुपचाप बैठ गया। सेठ ने विचार किया-चोर जय घर में घुस आयगा तो वह अवश्य मेरे ऊपर प्रहार करेगा । ऐना विचार कर के उसने उन मेंघ द्वारा पैरों से प्रविष्ट होते समय उस चोर के अर्ध प्रविष्ट अवस्था में ही दोनों पैरों को पकड़ लिया। इस चोर के सार एक मरा चोर था, सो उसने उम बाहिर रहे हुए चोर से कहा कि मुझे घर के मालिक ने पकड़ लिया है। अय थाहर वाले चोर ने तो उस से ध में अर्धप्रविष्ट घोर के दोनों हाथ पकड कर उसको अपनी ओर याहिर खींचना प्रारम्भ किया और गृहपति ने उसको अपनी ओर भीतर सीचना प्रारम्भ किया। सेध में फसा हुआ होनेसे वह चोर अपनी रक्षा करने में बिलकुल असमर्थ पन गया। ભીત કચવાને અવાજ સાંભળીને શેઠ જાગી ગયા શેઠ સમજી ગયા કે ચોરના પગલા થયા છે અને ખાતર પાડવા ભીત કોચી રહ્યો છે આથી સમય વર્તે જઈને શેઠ તે સ્થળે ચુપચાપ બેસી ગયા શેઠે મનમાં વિચાર્યું કે ચાર જયારે ઘરમાં ઘુસશે ત્યારે તે મારા ઉપર હુમલો કર્યા વગર રહેશે નહિ માટે કાઈક કરવું જોઈએ શેઠ આમ વિચારી રહ્યા હતા, તે વખતે ચાર તે બાખા દ્વારા પોતાના બે પગ પહેલા નાખી ઘરમાં પ્રવેશ કરવા યત્ન કરતે હતો તે જ વખતે શેઠે તેના બંને પગ ઘરની અંદરથી પકડી લીધા આ બાજુ ઘરની બહાર તે ચેરની સાથે બીજો એક ચાર પણ હતું તેને પહેલા ચોરે કહ્યું કે, ઘરના માલિકે મારા પગ પકડી લીધા છે આ સાભળી બહાર ઉભેલા તેના સાથીદાર ચારે તેને બહાર રહેલા અરધા શરીર પૈકી બે હાથને પકડીને તેને બહાર ખેચવા માટે ત્યારે શેઠે તેને પોતાની તરફ આ દર બે ચવા માડયું આમ બને બાજુ ખેચતાણ થતા બાકેરામાં ફસાઈ પડેલા ચારની એવી તે કડી હાલત થઈ ગઈ કે, તે પિતાના શરીરનું રક્ષણ કરવામાં અસમર્થ બ પિતે એવુ બાકેરૂ . उ०४ तत् परनोपभुज्यते। -- . उत्तराध्ययन -यदिह क्रियते कर्म, मूलसिक्तेषु वृक्षेपु, फल शाखासु जायते ॥ १ ॥ एव मत्वा पाप न कर्तव्यम् । अन स्वकृतकर्मभोगे चौरदृष्टान्तः- वगदेशे आदित्यनगरे दुर्वृत्तनामकचौरः कस्यचिद् व्यवहारिणो गृहे सर्वतो- दत्तफलके कपिशीपाकृतिक ( कगुराकार) क्षात्रं दत्तवान् । तत्र जाग्रत् गृहपतिः क्यों कि (कडाण कम्माण न मोस्व अस्थि-कृताना कर्मणा मोक्षी नास्ति ) किये हुए कर्मों का विना फल दिये झड़ना-अभाव-नहीं रोता है । कहा है-"जो कर्म या जीवों द्वारा किये जाते हैं वे उनके द्वारा इस लोक एव परलोक में भागे जाते हैं" जैसे वृक्ष, जड में तो सींचे जाते हैं और फल लगते हैं शाग्वाओं में। ऐसा मान कर पाप नहीं करना चाहिये । उससे सदा यचते रहना चाहिये । जीव अपने कर्मो का फल स्वय भोगता है जिस प्रकार-चोर चोरी करने का फल शिरच्छेद आदि रूप मे भोगता है। इस पर दृष्टान्त इस प्रकार है बग देश में एक आदित्य नगर था। उसमें दुर्वृत्त नामका एक चोर रहता था। उसने किसी समय एक सेठ के घरपर चोरी करने का विचार किया, परन्तु उसके चारों ओर पाटिये दिये हुए थे अतः उसका दाव नही बैठता था। उसने उसमें सेंध-ग्वात पाडा। जो खात उसने उसमे की थी वह कगूरा के आकार जैसी थी । जब यह बात भीत में कर रहा था तब खोदने की अवाज सुनकर सेठ जग पडा। कृनाना कर्मणा मोक्षो नास्ति भाना जागा ४ ५ छे, ४यु छ-"04 દ્વારા જે કર્મ અહિં કરાય છે તેના ફળ તેને આલેક અને પરલોકમાં ભેગ વવા પડે છે” જેમ પાણી તે વૃક્ષના મૂળમાં જ સિચાય છે, છતા ફળ તે શાખામાં જ લાગે છે એવું જાણીને પાપકર્મ કરતા અટકી જવું જોઈએ તેનાથી સદા બચતા રહેવું જોઈએ જીવ પિતાના કરેલા કર્મોનું ફળ પિતે જ ભેગવે છે જે પ્રકારે ચોરી કરનાર ચેરને શિરછેદ મસ્તક ધડથી જુદુ- થવુ વિગેરે સજા થાય છે તે ભગવે છે એના ઉપર આ દુષ્ટના છે બગ દેશમાં એક આદિત્ય નગર હતુ તેમાં દુવૃત્ત નામને એક ચેર રહેતે હતે તેણે કઈ શેઠને ઘેર એક સમય ચેરી કરવાનો વિચાર કર્યો પરંતુ તે ઘર ચારે તરફથી બરાબર બ બ હતુ આથી તેને ગજ વાગતે ન હતે આથી તેણે શેઠના ઘરની ભીતમાં ખાતર પાડવા માડયું રાના આકાર જેવું હતું તે જ વખતે ભીત કરી રહ્યો હતો તે વખતે २01- प्रियदर्शिनी टीका अ०४ गा ३ पापफर्मप्रशसाया दुर्मतिघोरटष्टान्त तदा लोका एव वदन्ति-अस्मिन् दुरागेहे वेशानि कयमारुह्य चौरेण क्षासमेतत् कृतम् , अनेन लघुना क्षात्रेण स कथ प्रविष्टः, कथं या यहु द्रव्यमादाय निर्गतः । अस्य तस्करशिरोमणेः शक्ति निरीक्ष्य मनश्चिीयते । इति लोकाना वचासि श्रुत्वा तुष्टः स तस्करश्चिन्तयति-सत्यमेतत् , कथमनेन सक्षिप्तमार्गेणाह प्रविष्टो निर्गतच, इत्येवं विचिन्तियन् स तस्करः सकीय वक्षः कुक्षि कटिं च पश्यन् मुहुर्मुहुः क्षात्रमुख सुनकर गांव के लोग एकत्रित हो गये । चोरने भी यह विचार किया कि-'देख गांव के ये एकत्रित रोग क्या कहते हैं। यह सुनने के लिये वेप परिवर्तित कर वहा आ गया। लोगों ने करा-इस इतने उचे मकान पर कैसे तो चोर चढा रोगा और कैसे यह खातर पाहा रोगा। तथा कैसे यह इस खातर के छोटे से छेद में शेफर भीतर घुसा होगा। कैसे चहा से पहुत सा द्रव्य लेकर पीछे इसी में होकर बाहर निकला होगा। चोर की ऐसी विचित्र शक्ति देवकर मन में बडा भारी अचभा होता है । घोर ने जय लोगों के इस प्रकार के वचन मुने तो वह मन में बड़ा प्रसन्न हुआ और विचार ने लगा इनका मनका कहना बिलकुल ठीक है-इस छोटे से मार्ग से में कैसे तो घुसा और फिर वहां से कैसे पाहिर निकला। इस प्रकार घोर विचार करते २ कभी तो अपने पक्ष- स्थल को देखने लग जाता और कभी अपने पेट को और कभी अपनी લોકો ભેગા થઈ ગયા છે પણ એ વિચાર કર્યો કે, જોઉ તો ખરે કે ગામના એકઠા થયેલા લોકો શું કહે છે? લોકેની વાતચીત સાભળવાના હેતુથી વેશ પરિવર્તન કરી લેકેની વચ્ચે તે ઘુસી ગયો લોકો કહેવા લાગ્યા કે, આટલા ઊંચા મકાન ઉપર તે કઈ રીતે ચાર ચડયો હશે અને કેવી રીતે ખાતર પાડયું હશે ? નાનકડા એવા પાડવામાં આવેલા આ બાકે રામાથી તે કેવી રીતે અદર ઘુસ્યો હશે? અને મકાનમાંથી આટલુ બધુ ધન લઈને તે કઈ રીતે પાકે નીકળી શકો હશે? ચોરની આવી વિચિત્ર શક્તિ જોઈ ને મનમાં ભારે અચ ો થાય છે ચારે જ્યારે કોની ચર્ચાને કેયડારૂપ આ પ્રમાણે અભિપ્રાય જાયે ત્યારે તેને પિતાના પરાક્રમ ઉપર તેની છાતી ગજગજ ફુલી અને પોતાની બહાદુરી માટે તે કુલઈ જઈ વિચારવા લાગ્યો કે, આ બધાનુ કહેવુ બિલકુલ ઠીક છે આ નાના બારામાથી હું શી રીતે અદર ઘુસ્ય હઈશ અને ત્યાંથી પાછો કઈ રીતે બહાર નીકળ્યો હોઈશ? આ પ્રકારની આમચિત્વના કરતા કરતા ચેર પણ કયારેક ગૌરવભેર પિતાની છાતી તરફ નજર નાખતે તે કયારેક પેટ તરફ, તે ક્યારેક २६ उत्तराभवषमलने निर्मितेऽत्यन्तसंकटे क्षात्रे कृष्यमाणो घृष्यमाणचासौ तीक्ष्णः कपिशीर्षकदन्तक चमच्छेदेन मरणान्तिकपीडा प्राप्तवान् । इति चौरदृष्टान्तः ॥३॥ पापकर्मवत् पापकर्मणः प्रशंसाऽमिलापोऽपि पर्जनीय , तत्मासादरम्यनर्थहेतुत्लात् । तत्र दृष्टान्तः प्रोच्यते- दुर्मतिनामकेन चौरेण दुरारोहे मासादे क्षात्र खनित्या तदन्त प्रविश्य बहुधनं होत्वा निर्यात । प्रभाते प्रबुद्धो गृहपतिनहुद्रव्यविनाशजन्यदु खादाक्रन्दति, तत्र बहुतरे लोके मिलिते सति स तस्करस्तत्र लोकाः किं किं वदन्तीति शात सुवेष धृत्वा समागत' । उसने जो वह कगराकार सेंध तयार की थी सो वह स्वय ही सकीर्ण होने की वजह से ऐसा फँसा की भीतर और बाहर खीचने से विचारा छुल गया । सेध से कगूरों से उसका समस्त शरीर रिद गया इससे उसे मरणान्तिक पीडा सहनी पडो॥३॥ पापकर्म को छोड़ने की तरह पापकर्म की प्रशंसा का भी त्याग कर देना चाहिये-क्यों कि पाप कर्म की प्रशसा भी अनेक अनयों की कारण होती है इस पर दृष्टान्त इस प्रकार है- दुर्मति नाम का एक चोर था। उसने एक ऐसे महल में खातर पाडा कि-जिसपर चढ़ना यडा ही मुश्किल था । उस स्वातरमें घुसकर उस चोरने वहा से बहुत सा धन चुराया और धन लेकर वह फिर उसी खातर से बाहर निकल आया । प्रातः काल होने पर जय मकान का मालिक जगा तो धन के धुरा जाने से यहुत पुरी तरह रोने लगा । रोने की आवाज પાડેલ કે જેમાથી અંદર બહાર ખેચાતા તેનું શરીર છેદાઈ ગયું અને તેને પરિણામે મરણ જેવી પીડા સહેવી પડી ૩ પાપ કર્મને છોડવાની માફક પાપ કર્મની પ્રશસા કરવાને પણ ત્યાગ કરી દે જોઈએ કેમ કે, પાપ કર્મની પ્રશંસા પણ અનેક અનર્થોનું કારણ બને છે તેના ઉપર દુષ્ટાન્ત આ પ્રકારનું છે- દુર્મતિ નામને એક એર હતા, તેણે જ્યાં ચઢવુ ઉતરવું ઘણું જ કઠીન હતું તેવા મહાલયમા ખાતર પાડ્યુ તેણે તે વિશાળ મકા નની પછીતે બાકેરૂ પાડી, અદર ઘુસી ઘણુ ધન ચોર્યું અને ચુપચાપ પિતે પહેલા તે બાકોરામાથી બહાર નીકળી ગયે પ્રાત કાળ થતા જ્યારે મકાન માલીક જાગે ત્યારે તેને ચોરી થયાની ખબર પડી આથી તે ધન ગુમાવતા પિકે પકે સેવા માટે તેનું આ પ્રકારનુ રૂદન સાભળીને ત્યા . प्रियदशिनी टीफा १०४ गा ४ कर्मघेदनकाले बान्धघानामसहायकत्यम् २९ टीका-'मसारमाधण्ण' इत्यादि । ससारम्ससरण ससार:-भाद् भगान्तरे गमनम् , तम् , आपनःमाप्तः समारी जीन इत्यर्थः । परस्य आत्मव्यतिरिक्तस्य पुत्रकत्रादेः, अर्याप-अर्थ-प्रयोजन- माश्रित्य, साधारण-स्वपरनिमित्त या, अत्र चकारो विकल्पार्थकः, यत् कर्म पापद्य व्यापार-महारम्भादिक च करोति, तस्य कर्मणः वेदकाले तु-रिपाककाले तु ते पुनरुलत्रादयः, वान्धवा-खजनाः बान्धवता-महायता नोपयन्ति । अय भाव.-ससारी यत् स्वार्थमेव सापद्य कर्म करोति, तस्फठभोग. स्वम्य समुचित एवं यत्तु स्वजनाना प्रयोजनमाश्रित्य करोति, तत्फलवेदनकाले ते तद्वेदन अन्वयार्थ (ससारमावण्ण-ससारसमापन्नः) एक भव से दूसरे भव की प्राप्ति का नाम ससार है, इस ससारदशा को प्राप्त हुआ जीव-ससारी जीच-(परस्स अट्टा-परस्य अर्थाय) अपने से व्यतिरिक्त- भिन्न-जो स्त्री पुनादिक हैं उनके निमित्त को लेकर (साहारण ज च करेह कम्म-यत् माधारण च कर्म करोति) जो मावद्य व्यापार आदि साधारण-स्वपर निमित्त कर्म करता है, (तस्प्त उ कम्मस्स - तस्य तु कर्मणः) तो जय उस कर्म का (धेयकाले-वेदकाले) उदयकाल आता है। तय उम समय (न य पवा वधवय उवेति-न यांधवाः बांधवां उप- यन्ति) पन्धुजन अपनी घन्धुता नही निभाते हैं-सहायता नहीं करते हैं। भावार्थ-ससारी दोग अपने स्वार्थ के लिये ही जो सावध कर्म किया करते है उनका उनको स्वर फल भोगना तो उचित ही है, परन्तु जो वे स्वजनों के निमित्तसे सावध कर्म करते है उस कर्म के उदयकाल सन्वयार्थ-ससारमावण्ण-ससारसमापन्न मेड सपथी मीन सनी પ્રાપ્તિનું નામ સ સાર છે સ ચાર દશાને પ્રાપ્ત થયેલ સ સારી જીવ पररस अदा-परस्य अर्थाय पोताना लिन मेरे श्री, पुछे से निभित्ते साहारण ज च करेइ कम्म-यत् साधारण च कर्म करोति रे मेती, વાણિજ્ય આદિ સાધારણ પિતાના તેમજ પારકા નિમિત્ત કર્મ કરે છે तरस उ कम्मरस-तस्य तु कर्मण ५ न्य३ ते भनी वेयकाले-वेदकाले ध्य आण सावे, त्यारे त समये न बधवा बन्धवय उवेति-न वाधवा वाधवाता થાનિત બધુજન પિતાની બધુતા બતાવતા નથી અને તે કર્મ ભેગવવા સહાયતા કરતા નથી પણ તેને એકલાને જ ભોગવવા પડે છે ભાવ થ–સસારી લેક પિતાના જ સ્વાર્થ માટે જે સાવદ્ય કર્મ કરે છે તેના ફળ તે તેને જાતે જ ભોગવવા પડે છે, અને તે ઉચિત પણ છે પરત જે લેકે પોતાના સ્વજનેના માટે પાપથી ડર્યા વિના સાવદ્યકર્મ ८ उत्तराध्ययनसत्र पश्यन्नासीत् । तदा तमायाता राजपुरुपास्त चौर निधिय गृहीत्वा राज्ञः समीप- मानीतवन्त । राजा च तस्य चौरस्य क्रूर शासन कृतवान् । एव पापकर्ममक्ष साऽभिलापश्च सदोप इति ततोऽपि निवर्तनीयम् ॥ ३ ॥ उह कर्म निष्फल न भवतीत्युक्तम् , कर्मपन्धान्मोचन कदाचिद् बन्धुभ्य एव स्याद , अमुक्ती पा धनादिवत् तद् विभज्यैव बन्धुमि सइ भोक्तव्य म्यादित्याशक्याए- ससारमावण्ण परस्स अट्टा, साहारण जं च करेई कम्म । कम्मस्त ते" तस्स 3 वेयकोले, न वा वधर्वय उति ॥४॥ छाया-ससारमापन्नः परस्य अर्थाय, साधारण यच्च करोति कर्म । फर्मणस्ते तस्य तु वेदकाले, न गान्धवाः वाययताम् उपयन्ति ॥४॥ कमर को, तथा इन सय को देखकर फिर वर मातर के मुस को भी देखने लग जाता। उसकी यर चेष्टा देखकर उस समय वहा जो राज- पुरुष आये हुए थे उन्हों ने इसको ही चोर निश्चित कर ण्य पकड़ कर वे राजा के पास ले गये । राजा ने उस चोर को अच्छी तरह दडित किया। इस कथा से यह शिक्षा मिलती है कि पापकर्म की प्रशसा करनेका भी परित्याग कर देना चाहिये, क्यों कि ऐसा करना दोप है ॥३॥ कर्म निष्फल नहीं होता है यह कहा है-सो कर्मों के बन्धन से छुटकारा कदाचित् अपने वन्धुजन करादें, अथवा न करावें तो जिस प्रकार धन वाटकर सब के भोगने के काम में आता है उसी प्रकार कर्म भो बाट कर पन्धुओं के साथ भोग लिया जायगा क्या ? इसका उत्तर इस गाथाद्वारा दिया जा रहा है-'ससारमावण्ण'-इत्यादि । કમર તરફ નજર નાખી માપ કાઢતે આ બધું જોઈને છેવટે તે પિલા બાકાર તરફ દષ્ટિ કરતે તેની આ પ્રકારની ચેષ્ટા રાજ્યની છુપી પિલીના જોવામાં આવી તેઓને શ કા દઢ થતા તેને જ ચોર માનીને તેઓ તેને પકડીને રાજાની પાસે લઈ ગયા રાજાએ તે ચેરને સારી એવી સજા કરી આ ઉપરથી એ શિક્ષા મળે છે કે, પાપકમની પ્રશંસા કરવારૂપ અભિલાષાને પણ પરિત્યાગ કરી દેવું જોઈએ કેમ કે એમ કરવું એ પણ દેશ છે ! ૩ કરેલા કર્મ નિષ્ફળ નથી થતા એવું જે કહ્યું છે–તે કરેલા કર્મોના બધનથી છુટકારે કદાચ પિતાના સ્વજન કરાવી આપે, અથવા ન પણ કરાવે જે રીતે ધનના ભાગલા પાડી તે સ્વજનેમા વહેચી લેવામાં આવે તે રીતે કર્મ ભેગવવામાં સ્વજને ભાગીદાર થશે ? આને ઉત્તર આ ગાથાથી मारवामा आवे छे .-"ससारमावण्ण"-प्रत्याहि.

प्रियदर्शिनी टीका अ०४ गा०४ पान्धवासहायकत्वे धमित्रषणिग्डप्टान्त ३१ अत्राभीरीवञ्चकवणिगदृष्टान्तः प्रोच्यते-- सुमतीनगर्या धनमित्रनामको वणिग् वाणिज्यं कुर्वनासीत् । अन्यदा काचित् सरलहृदया आमीरी रूप्यकद्वयमादाय कार्यासार्थमागता । बया कथितम्- भो ! रूप्यमवयस्य कापस देहि। धनमित्रो वदति-अह ददामि, तयारूप्यकद्वय दत्त, तेन वणिजा एकस्यैव रूप्यफस्य कापस पारद्वय तोलयित्वा दत्तम् । सा जानाति करेंगे। इसका तात्पर्य यही है कि जो जीव जैसा कर्म करता है उसका वैसा ही फल यही भोगता है-दूसरा और कोई नहीं । न स्त्री सहायक होती है और न यन्धुजन । इसलिये जय यह यात अटल है तो फिर धर्म के उपार्जन करने में ही जीव की चतुराई है-दूसरों के पीछे अपने परमार्थ को नष्ट कर नरकादिक की मार ग्वाना इसमें कौनसी भलाई है। इस पर भोलीभाली ग्यालिन को ठगनेवाले एक चणिक का दृष्टान्त हम प्रकार है- यमुमती नगरी में धनमित्र नाम का एक वणिक् वाणिज्य कर्म करता हुआ अपना समय व्यतीत कर रहा था। उसके पास एक भोली भाली ग्वालिन दो रूपया लेकर कपास लेने के लिये आई । आकर उसने कहा कि-मुझे दो रूपये का कपास दीजिये । यह सुनकर धनमित्र ने कहा-कि अभी देता ह, ग्वालिनने इस यातको सुनकर उसे दो रुपये दे दिये। वणिक ने रुपये लेकर उसको एक रपयेका ही कपास दो यार तोल વાના છે આ કહેવા આશય એ છે કે, જે જીવ જેવું કર્મ કરશે તેવું જ ફળ તેને ભોગવવું પડશે બીજું કોઈ પણ ભોગવવા નહી આવે ને તે આ જોગવવા આવશે કે ન તે બધુ જન આવશે જ્યારે આ વાત નિર્વિવાદ છે તે પછી ધર્મનું ઉપાર્જન કરવામાં જ જીવની ચતુરાઈ છે બીજાની પાછળ પિતાના પરમ અર્થ નષ્ટ કરી નરકાદિકનો માર ખાવામાં કઈ ભલાઈ છે? આના ઉપર એક ભલીભળી ગોવાલણને ગવાવાળા એક વાણીઆનું દૃષ્ટાન્ત આ પ્રકારનું છે- સુમતિ નગરીમાં ધનપ્રિય નામને એક વાણિયો રહેતા હતા તે વેપાર કરી ખાઈ પોતાનું જીવન ગુજારતો હતે એક દિવસ તેની દુકાને એક ભલીભેળી ગવાલણ બે રૂપિયા લઈને કપાસ લેવા આવી આવીને તેણે કહ્યું કે, મને બે રૂપિયાને કપાસ આપ આ સાંભળીને ધનપ્રિયે કહ્યું, ભલે આ છ વાલણે તેને બે રૂપિયા આપી દીધા વણિકે રૂપિયા લઈને તેને બે વખત તળીને કુલ એક રૂપિયાને કપાસ આ બે વખત તળેલું ३० उत्तराध्ययनम्न विभज्य नोपभुजते, नापि तद्वेदन निराकुर्वन्तीत्यतस्ते वान्धवाः सहायका न भर न्ति । तस्माद् धर्मार्जन एव प्रमादो वर्जनीयः, अनितश्च धर्मः प्रमादपरिवर्जनेन रक्षणीय इति । यद्वा-भवानित्यस्याध्याहारः, ससारमापनो भान् यत् कर्म परस्या र्थात्-परार्थ साधारण वा करोति, तस्य परार्थस्य साधारणस्य वा कर्मणस्तु वेद- काले वान्धवाः सजनाः तेन्तन बान्धता नोपयान्तीत्यर्थः । में वे स्वजन उस कर्म के फल फो विभक्त कर उसको नहीं भोगते हैं, वे ऐसा नहीं करते हैं कि यह कर्मफल आधा हम भोग ले थे और आधा यह भोगलेवे, और न उस कर्म के फलको दूर ही करते हैं। इस प्रकार जीवके लिये वे थाधवजन कुछ भी सहायता प्रदान नहीं करते हैं। तय इस मोर से उन्मत्त जीव की यह कितनीभारी मूर्खता है कि दूसरों के लिये सावध कर्म करे और उसका फल स्वय भोगे। इसलिये सावत्र कर्म को नहीं करता हुआ धर्मोपार्जन में जीव को प्रमाद नहीं करना चाहिये। तथा जोधर्म उपार्जित कर लिया है उसकी रक्षा प्रमादपरिहारपूर्वक करते रहना चाहिये। अथवा यहा पर" भवान् " इस शद का अध्याहार कर लेना चाहिये-तब इसका अर्थ ऐसा हो जाता है-कि ससार में भ्रमण करने वाले आप जो कर्म परार्थरूप अथवा साधारण स्वपर निमित्त करते हो उसके वेदनकाल में वे यन्धु आप की सहायता नहीं करते हैं और नहीं કરે છે તેમને ક્યારે કર્મ ઉદય આવે છે ત્યારે તે સ્વજને તે કમમા ભાગ પડાવી તેને ભેગવવા આવતા નથી તેમજ એવું પણ નથી કહેતા કે ચાલે એ કર્મ ફળના અડધા કર્મ તે ભગવે અને અડધા અમે ભેગવીએ, કે નથી એ કર્મ ફળ હર કરવા પ્રયત્ન કરતા આ પ્રકારે જ્યારે કરેલા કર્મો ભોગવવા પડે ત્યારે આ જીવને તે બાધવજને કાઈ પણ સહાયતા આવતા નથી ત્યારે સમજી લેજે કે આ મોહવશે પડેલા આ જીવની એ કેટલી ભારે મૂર્ખતા છે કે, બીજાઓ માટે સાવદ્ય કર્મ કરે છે અને તેનું ફળ પિતે એકલે જ ભોગવે છે આથી ધર્મેપાને કરવામાં જીવે ક્ષણ માત્ર પ્રમાદ કરે ન જોઈએ તથા જે ધર્મોપાર્જન કરી લીધેલ છે તેની રક્ષા પ્રમાદ પરિહાર પૂર્વક કરતા રહેવું જોઈએ અથવા આ સ્થળે “ભવાની”શબ્દને અધ્યાહાર રાખવો જોઈએ આથી તેને અર્થ એ થાય છે કે, સ સારમાં ભ્રમણ કરવાવાળા હે મહાપુરૂષ! તમે જે કર્મ પારકા અથે અથવા સાધારણ પિતાના અર્થ કરે છે તેના કડવા ફળ જ્યારે ભોગવવામાં આવશે ત્યારે તમારા એ બધુ જન તમારા કર્મ ફળમાં ભાગ પડાવવા નહિ આવે ફળ તે તમારે જ ભગવ કરવા प्रियदर्शिनी टीका.य.४ गा ४ यान्धवासहायकत्यै घनमिप्रयणिग्दृष्टान्त ३३ साधारण पाभाविक्रमेन भक्तादिक भोजन परिवेपितम् । धनमित्रः पृच्छति-घृत- पूराः क्थ न कृता. १, तपा कथितम्-यतपूरा कृता' पर त्यागन्तुकेन मिनमहि- तेन जामाया भसिताः । अथ-धनमित्रश्चिन्तयति-मया सा वराक्यामीरी परार्थ ञ्चिता। तद्वचनाजनित पापमेव मम स्थितम् , ते घृतपूराः परैः कुतश्चिदागत्य भक्षिताः । पुकायार्थ मृदाः पाप कुर्वन्ति, तद्विपाककाले तु स्वयमेव तदुपभु- ज्यते इत्येव चिन्तयन्नमो शरीरचिन्तार्थ पहिर्गतः । तदानीं ग्रीमो वर्तते, स मध्याह्नसमये कृतशरीरचिन्तः सूर्यकिरणतप्तस्तरुतले निथामार्थमुपविष्टः । लिये प्रतिदिन परोसती थी वैमा ही भोजन लाकर उसकी थाली में परोस दिया । इसको देखकर पणिक् ने कहा-घेवर आज क्यों नहीं पनाये ? पत्नी ने कहा बनाये तो थे, परन्तु मित्रसहित जमाईराज घर पर आये थे, अत उनके सत्कार में ही वे सन ग्वर्च हो गये । यह सुनकर धनमित्र ने विचार किया-मैने व्यर्थ में उस बेचारी गरीवनी ग्वालिन को पर के निमित्त ठगा । मुझे तो कुछ काम नहीं हुआ, मजा तो दूसरे ने ही उड़ाया। उसकी वचना से होने वाले पाप का फल तो मुझे ही भोगना पडेगा । खानेवालों को नहीं । देखो-जमाईजी तो माल उडाकर चल दिये, मुझे तो कुछ भी हाथ नहीं लगा, सिर्फ पाप ही मेरे माथे पडा, उम पाप को मै ही उमके उदयकाल में भोगूंगा, घे उसमे नो आकर शामिल नहीं हो जायेंगे। मृढ है वे जो पुत्र कलत्र आदि के निमित्त प्रतिदिन पाप कमाते रहते हैं। इस प्रकार विचार જાતનું ભેજન તેને પીરસતી હતી તેવુ જીન્દુ ભોજન લાવીને તેની થાળીમાં પીરસી દીધું તે જોઈને વાણિયાએ કહ્યું કેમ! આજે ઘેવર નથી બનાવ્યા? પત્નિએ કહ્યું કે, બનાવ્યા તે હતા પરંતુ જમાઈરાજ તેમના મિત્રો સાથે આવ્યા હતા તેથી તેમના સંસ્કારમાં ઘેવર પુરા થયા ભાભળીને ધનપ્રિયે વિચાર કર્યો–મે વિના કારણ તે બીચારી ગોવાલણને બીજાના નિમિત્તે ગી મને તે એથી કઈ જ લાભ ન થયો મા તે બીજાઓએ ઉડાવી તેની વચનાથી થવાવાળા પાપનુ ફળ તે મારે જ ભેગ વવુ પડશે ખાનારાઓ એ નહી જુઓ જમાઈ તે માલ ઉઠાવીને ચાલ્યા ગયા અને પાપ કરનારા એવા મારા હાથમા તે કાઈ જ ન આપ્યું ફક્ત પાપ જ મારા માથે પડ્યું તે પાપ જ્યારે ઉથ આવશે ત્યારે મારે જ ગવવુ પહશે જેએ ઘેવર ખાવા તૈયાર થયા પણ તેના પાપનુ ફળ ભોગવવામાં તેઓ સામેલ થવાના નથી ખરેખર એ જ મૂખે છે કે, જેઓ પુત્ર, કુટુંબ આદિના આ ३२ । उत्तरायपमस्ये मम रूप्यकद्वयस्य कार्पासो दत्त इति । सा तेन वणिजा वञ्चिता । तस्यां गताय पणिक चिन्तयति-अध मया रूप्यकोऽयं भाग्यवशाल्लब्धः, एनमेवमुपभुजे । तेन तस्य रूप्यफस्प घृतखडादिक वस्तु गृहीत्या घृतपूरकरणार्थ स्वगृहे प्रेपितम् तार्यया घृतपूरेषु कृतेषु नगरान्तराज्जामाता मित्रयुक्तः केनचित् कार्येण समागतः। सा चणिग्भार्या मित्रसहित जामातर घृतपरैभॊजयति । घृतपूरान् भुक्त्या मित्रमहिते जामातरि गते मति स वणिरु समायात., भोजनार्थमुपविष्टः भार्ययाऽन्यदिवसवत् कर दे दिया। दो बार कपास को तुला हुआ देखकर उस ग्वालिन ने समझा कि मुझे इसने दो रुपये का यह कपाम दिया है। लेकर वह घर चली गई। उसके चले जाने पर पणिक ने विचार किया-आज का दिन भाग्यशाली है-जो मुझे एक रुपयाका लाभ हुआ, भाग्यवश प्राप्त हुए इस रुपये से आज मैं घेघर खाउँगा। ऐसा विचार कर उसने उस रुपया से घृत ग्वांड आदि लेकर घेवर यनाने के लिये घर भेज दिया। उसकी पत्नी ने घेवर यनाकर तयार कर दिये । इतने में कोई दूसरे नगर से उसका जमाई मित्रसरित किसी कार्यवश उसके घर पर आ पहुँचा । वणिक् की पत्नी ने मित्रसहित अपने जमाई को घेवरों का खूब भोजन करवाया । स्वा पी कर जमाईराज मित्रसहित वरा से चले गये। उसके चले जाने पर वणिक घर पर आया। वह भोजन करने के लिये रसोडे मे पहुँचा। पहुँचते ही वह प्रतिदिन की तरह जाकर बैठ गया।- पत्नी ने जैसा भोजन यह उसके જોઈને ગોવાલણે માન્યું કે, વાણિયાએ મને બે રૂપિયાને પાસ આપે છે કપાસ લઈને તે સીધી ઘેર ચાલી ગઈ તેના ચાલ્યા ગયા પછી વણિક વિચાર કર્યો કે, આજનો દિવસ કે ભાગ્યશાળી છે? આજે તે મને એક રૂપિયાને ચોકખે લાભ થયે ભાગ્યવશ પ્રાપ્ત થયેલા આ રૂપીયાથી જ આજ હું મીઠું ભજન કરીશ એ વિચાર કરી તેણે તે રૂપીયાનું ઘી, ખાડ, વગેરે ખરીદી ઘેર મેકહ્યું અને તેની પત્નીને ઘેવર બનાવવા સૂચના આપી તેની પત્નીએ આ ભાગ્યશાળી માટે ઘેબર બનાવી તૈયાર કર્યા એટલામાં પરગામથી પિતાના મિત્રો સાથે તેમના જમાઈરાજ અચાનક પધાર્યો વણિકની પત્નીએ ઘણે દહાડે આવેલા જમાઈ અને તેમના મિત્રોને ઘેવરનુ સારી રીતે ભેજન કરાવ્યુ જમાઈરાજ ખાઈ પીને જેવા આવ્યા હતા તેવા મિત્રો સાથે ચાલ્યા ગયા તેમના ચાલ્યા ગયા બાદ ઘેવર ખાવાની હોશે વણિક ઘેર આ નહિ પરવારીને વાણિયાભાઈ ભેજન કરવા રસોડામાં ગયા, અને ત્યા જઈ રેજની માફક તે જમવા બેસી ગયે તેની પત્નિએ જ જે प्रियदर्शिनी टीफा १०४ गा ४ यान्यासहायकत्ये धनमित्रपणिग्दृष्टान्त ३५ परावर्तितेन मुनिना सह तत्र गतः । तस्य मुनेर्देशना श्रुत्वा स वणिग् वदति- भगवन ! नह प्राजितुमिच्छागि, पर तु यावत् समन पृष्ट्वा ममागच्छामि, तार- दिद भरता स्वेयम् । इत्युक्त्वा स्वगृह गत्वा स वणिग् बान्धमान् भार्या च वदति- अत्रापपो मम व्याहारेण लाभ स्वल्पो मनति, अतो देशान्तर गन्तुमिच्छामि, मम हो सार्थवाही मिल्तिौ। एक. सार्यवाहो मूलद्रव्यमर्पयति, ईप्सितस्थान नयति, न चोपार्जिते पित्ते भाग गृहावि, द्वितीयो मूलद्रव्य नार्पयति, अर्जित सरल गृहाति, तस्मात् केन सह गन्तव्यम् । वान्यवरुक्तम्-प्रथमेन सार्थवाहेन मह मवान् व्रजतु । वणिक उनके लौटने की प्रतीक्षा में वहीं पर बैठा रहा । जय महाराज लोटकर वापिस वही से होकर निकले तर चणिक उनके माय गया और उद्यान में जाकर उसने मुनिराज से धर्मदेशना का पान किया। देशना सुनकर उसने मुनिराज से करा - मराराज ! म दीक्षा लेना चाहता हू, परन्तु घरवालों से भी राय ले लू, अत' जब तक में वापिस लौट कर न आजाउँ नय तक आप यही पर विराजे रहें। ऐसा कह कर वह वगिक वहाँ से अपने घर आकर पत्नी एव बन्धुजनों से करने लगा कि सुनो-मुझे इस दुकान में कोई अधिक लाभ नहीं हो रहा है इसलिये मेरा विचार देशान्तर जाने का है । मुझे दो सार्थवाह मिले हैं। उनमे एक सार्थवाह मृल द्रव्य को देता है और यथेच्छस्थान पर पहुँचा देता है तथा उपार्जित मे से आधा भाग भी नहीं चाहता है। और दूसरा सार्थवार मूलद्रव्य नहीं देता है तथा समस्त उपार्जित को રાહ જોઈને એજ સ્થળે બેસી રહ્યા જનારે મહારાજ ભિક્ષા લઈને એ રસ્તેથી પાછા ફર્યા ત્યારે વણિ તેમની સાથે સાથે ગયા અને બગીચામાં જઈ તેણે મુનિરાજ પામેથી ધર્મોપદેશ સાભ ઉપદેશ સાંભળીને તેણે મુનિ રાજને કહ્યું-મહારાજ! હુ દીક્ષા લેવા ચાહુ છું પરંતુ મારી પત્ની તેમજ સગા વહાલાની સંમતિ લઈ આવુ આથી ત્યા સુધી પાછા ન ફરૂ ત્યા સુધી આપ અહી જ બિરાજજો એવું કહીને તે વણિક ત્યાથી પિતાને ઘેર આવ્યું અને પત્ની તેમજ બધુજનેને કહેવા લાગ્યું કે મને આ દુકાનમાં કેઈ અધિક લાભ મળતું નથી, આથી મારે વિચાર પરદેશમા જવાને છે મને બે સાર્થવાહ મળી ગયા છે એમાં એક સાર્થવાહ મૂળદ્રવ્ય આપે છે અને મારી ઈચ્છા પ્રમાણેના રવાને પહોંચાડી દે છે, છતા કમાણમાથી કાઈ પણ લવાની ઈચ્છા રાખતા નથી જ્યારે બીજે સાર્થવાહ મૂળદ્રવ્ય તે આપતા નથી પણ ઉપાજીત કરેલ બધુ હડપ કરી જવાનું કહે છે ३४ उत्तराभ्ययनसूने स धनमित्रो वणिक् तेन मार्गेण साधुमेक भिक्षार्थ बनन्त विठोक्याह-भो मुने ! विश्राम्यताम् । मुनिनोक्तम्-शीघ्र मया सकार्य गन्तव्यम् । पणिरु पाह- भगवन् । परकार्येण कोऽपि गच्छति किम् ?, ततो मुनिराह-बहनो जना अन्यार्थे क्लिश्यन्ते, यथा भार्याधथै त्वमेव हिश्यमानोऽसि । स वणिर मुनेचन युवा मतिबुद्ध माह-भगवन् ! भवान् कुनामस्थित ? । मुनिनोक्तम्-उद्याने । ततोऽसा करता हुआ ही घर चणिक् शरीरचिन्ता की निवृत्ति के लिये घरसे पारि चल दिया । गर्मीका समय था धूप तेजीसे पड़ रही थी, मध्याहका समय था। शरीर चिन्ता से निश्चित होकर यह गर्मी के आताप से आकुरित घन वहीं पर एक वृक्ष की छाया में विश्रान्ति लेने के लिये पेट गया। उस समय एक साधु भिक्षा के लिये वहा होकर निकले। इसने साधु को देखकर उनसे कहा हे मुनिराज ! ठहरिये-कुछ समय यहा विश्राति कर लीजिये । धणिक की यात सुनकर मुनिराज ने कहा-मुषे जल्दी है, अपने कार्य के लिये मैं जा रहा ह । मुनिराज की वाणी सुनकर चणिक ने कहा हे महात्मन् ! परकार्यसे भी क्या कोई जाता है ? मुनिराज ने करा हा, ससार के अनेक जीव पर के निमित्त ही तो दुःख पाते हैं, जैसे स्वय "तुम भी तो भार्या आदि के निमित्त दुःख पा रहे हो। वणिरु मुनिराज के बचनों को सुनकर सचेत होकर बोला-महाराज ' आप कहा ठहरे है ? मुनिराजने कहा-नगीचे में। ऐसा कह कर मुनिराज वहासे चल दिये। નિમિત્ત જ પાપકર્મ કરી માતા રહે છેઆ પ્રકારને વિચાર કરતા કરતાં તે વણિક દુ ખ ભુલવા ઘરથી બહાર નીકળે ગરમીને એ સમય હત, તાપ જોરથી પડી રહ્યો હતે, મધ્યાહને સમય હતે, ચિત્તાતુર વદને તે ગરમીને આતાપથી બચવા ત્યા એક ઝાડની છાયામાં વિશ્રાંતિ લેવા બેસી ગયે આ સમયે એક સાધુ ભિક્ષા માટે જઈ રહ્યા હતા તે ત્યાંથી નીકળ્યા સાધુ મહારાજને જે તે વણિકે કહ્યું કે, હે મુનિરાજ ! ઊભા રહે-છેડે સમય અહીં વિશ્રાતિ કરે વણિકની વાત સાંભળીને મુનિરાજે કહ્યુમને ઉતાવળ છે, મારા કાર્ય માટે હું જઈ રહ્યો છુ, મુનિરાજની વાણી સાંભળીને વણિકે કહ્યું-ભગવદ્ ! બીજાના કામ અર્થે પણ શું કોઈ જાય છે ? મુનિરાજે કહ્યુ-હા સસારના અનેક જીવ બીજાના માટે જ કલેશ પામે છે જેમ તમે પિતે શ્રી આદિને માટે જોગવી રહ્યા છો મુનિરાજના વચન સાભળીને વણિક સચેત બની ગયે અને બે મહારાજ આપ કયા ઉતર્યા છે ? મુનિરાજે ક-બગીચામા આમ કહી મુનિરાજ ચાલ્યા ગયા વણિક તેમના પાછા ફરવાની , - . . प्रियदर्शिनी टीका भ० ४ गा ५ वित्तस्यत्राणा भाषकथमम् ३७ गान्याश्रयणेन स्वकृतकर्मबन्धात् मोक्षो न भवतीत्युक्तम् । अधुना द्रव्यमेन तन्मोक्षाय भपिप्यतीत्याशझ्याह- मूलम् वित्तेण ताण न लभे पैमत्तो, इमम्मि लोएं अदुवा परस्था । दीवप्पण? वे अणतमोहे, णेयाउय देंटुमदेडुमेव ॥ ५ ॥ छाया-वित्तन नाण न लभते प्रमत्तः, अस्मिन लोके अथवा परत्र । दीपमणष्ट इव अनन्तमोह. नैयायिक दृष्ट्वा अद्रप्टैव ॥ ५॥ दीका-'वित्तेण' इत्यादि। प्रमत्तः पञ्चप्रमादशगः, अस्मिन् लोके वर्तमानभवे, अथवा परा-परलोके परभवे, पित्तन-धनेन वाण = स्वकतपापकर्म फलभोगकाले रक्षण, कर्मवन्ध मध छोडकर इन मुनिरूप सार्थवाह का आश्रय करता है । इस प्रकार धनमित्र ने पन्धुमोह का परित्याग कर मुनिधर्म को ग्रहण करके दोनों लोकों के सुख को प्राप्त किया। इस प्रकार बान्धवों के आश्रय से अपने किये कर्म के बन्धका छुटकारा नही होता है। यह बात इस दृष्टान्त से साबित कर दी गई है ॥ ४ ॥ यर धनमित्र वणिगृदृष्टान्त हुआ। अब द्रव्य भी किये हुए कर्म के यन्ध से छुटकारा नही करा मकता है यह गात नललाई जाती है-'वित्तेण' इत्यादि। अन्वयार्थ-(पमत्तो-प्रमत्तः) पाच प्रमाद के वश मे हुआ जीव (इमम्मि लोश-अस्मिन् लोके) इम भव मे-वर्तमान पर्याय मे (अहवा- अथवा) या (परत्या-परत्र) परलोक मे (वित्तेण-वित्तेन) धन की महायता से (ताण-त्राणम् ) अपने द्वारा किये गये पापकर्म के फल વચને અનુસાર બધુજનેની સાથેનો સંબંધ છેડીને આ મુનિરૂપ સાર્થવાહને આશ્રય સ્વીકારે છુ આ પ્રમાણે ધનમિત્રે બધુમોહને ત્યાગ કરી મુનિ ગ્રહણ કર્યો અને આલેક તેમજ પરલેકના સુખને પામે આ રીતે બધાના આશ્રયથી પિતાના કરેલા કર્મના બધાથી છુટકારે થતું નથી આ વાત આ દુષ્ટાતથી સાબિત કરવામા આવેલ છે જે ૪ આ ધનમિત્ર વણિછાત થયુ હવે એ વાત સમજાવવામાં આવે છે કે, દ્રશ્ય પણ કરેલા કર્મના ५ थी छुटा२। ७२वी शतु नथी --' वित्तेण' त्यहि मन्क्याथ-प्रमत्तो-प्रमत्त पाय प्रभाहना वशमा माया इमम्मि लोए- अस्मिन् लोके पर्यायभा अगा-अथवा मथवा परस्था-परत्र ५२ उभा वित्तेण-वित्तेन घननी सहायताथी ताण-त्राणम् पोताना द्वारा ४२वामा मापापभनु हुए . , उससध्ययनसूत्रे अथ स वणिक स्वजनैः सह तत्रोधाने गत्वाऽऽह-अय मुनिः सिद्धिपुर्याः सार्थवाह , धर्मरूपेण स्वकीयमूलद्रव्येण व्यवहार कारयति सिद्धिपुरी नयति न चो- पार्जिते भाग गृह्णाति तदनेन सह सिद्धिपुरी यास्यामि । द्वितीयस्तु भार्यादिः स्वजनात्मकः सार्थवाहा, स तु माक्तन धर्मधन हन्ति, न च स्वकीयतो दत्ते । किंच भवद्भिः प्राक् करितम्-'प्रथमेन सार्थवाहेन सह भगान बजतु' इति तस्मात् मत्र- द्वचनमनुमृत्य बन्धुसम्बन्ध मुक्त्वाऽहमेन मुनिमाययामि । इत्येव धनमित्रवणिक बन्धुमोह विहाय मुनिधर्म स्वीकृत्य लोकद्वयमुख लब्धपान । इति धनमित्रवणिग्रदृष्टान्तः ॥ ४ ॥ हडप जाने का कहता है, इसलिये आप लोग कहो-में किसके माय जाऊँ । यह सुनकर घान्धयो ने कहा-इसमे पूछने की क्या यात है-प्रथम सार्थवाह के साथ आप जाईये । वणिक् ने उसी समय अपने आत्मीय जनों को साथ मे लिया आर उन सके साथ वह उस उद्यान मेआ गया। उसने वा उनसे कहा-देखो ये मुनिराज सिद्धिपुरी के मार्थ वार है, ये धर्मरूप अपने मूलद्रव्य से लेन देन का व्यवहार कर वाते है, तथा सिद्धिपुरी को ले जाते हैं । उपार्जित में से ये कुछ हिस्सा भी नही मागते है । इसलिये मैं इसके साथ सिद्धिपुरी को जाना चाहता है । द्वितीय मार्थवाह ये मार्या आदि स्वजन हैं। ये पहिले से ही पूर्वो- पार्जित धर्म-धन को हरण कर लेते हैं अपना कुछ देते नहीं है। आप सब ने मिलकर मुझे पहिले सार्थवाद के साथ जानेकी अनुमति भी दे दी है, इसलिये मै अब आपके वचनो के अनुसार ही बन्धुजनो के साथ હવે તમે લોકે જ કહે કે કેની સાથે જવામાં મારૂ શ્રેય છે ? આ સાભળીને બાવોએ કહ્યું-આમા પૂછવાની વાત જ શુ છે પ્રથમ સાર્થવાહની સાથે જ આપે જવું જોઈએ વણિકે એ વખતે પિતાના આત્મીયજનોને સાથે લીધા અને તે બધાને સાથે લઈને તે બગીચામાં આવી પહો બગીચામાં પહોચીને તેણે પિતાના આત્મીયજનને કહ્યું–જુઓ આ મુનિરાજ સિદ્ધિપુ રીને સાર્થવાહ છે તેઓ ધમરૂપ પિતાના મૂળદ્રવ્યથી આપ લે ને વહેવાર કરાવે છે તથા સિદ્ધિપુરી લઈ જાય છે ઉપાછતમાથી તેઓ કાઈ હિ પણ માગતા નથી. આ કારણે હું તેમની સાથે સિદ્ધિપુરી જવા ચાહુ છુ બીજા સાથે વાહ આ પત્ની વિગેરે સ્વજન છે, જે પહેલેથી જ પૂર્વોપાઈત ધર્મ ધનનું હરણ કરી લે છે અને આપતા કાઈ નથી આપ બધાએ મળીને મને પ્રથમ સાર્થવાહ સાથે જવાની અનુમતિ તે આપી દીધી છે, એટલે હું આપના - प्रियदर्शिनी टीका अ०४ गा०५यित्तस्याप्राणकत्ये पुरोहितपुत्रप्टान्त स्वल्पोऽपि दीपप्रकाशाभावेन तदद्रष्टै जायते, तथाऽयमपि जीवः कयचित् कर्म- क्षयोपशमार्मुक्तिमार्ग दृष्ट्वाऽपि वित्ताऽऽप्रामादिव्यासङ्गेन दर्शनमोहनीयोदयाद् अद्रष्टैर भाति, रित्तस्य मोहादिहेतृत्गत् । तथा चोक्तम्- मोहाययण मयका-मवद्धणो जणियचित्तमतागो। आरभफलदहेज, दुरसाण परिग्गहो मूलम् ॥ १॥ छाया-मोहायतन मदकामबर्धनो जनितचित्तसतापः। आरम्भकलहहेतु८खाना परिग्रहो मूलम् ॥ १॥ तस्माद् पित्त वाणाय न भवतीत्येतापदेव नहि, किंतु वाणकारकं सम्यम् दर्शनाटिक कयचित् प्राप्तमपि विनाशयतीति ॥ को देख लिया है, दीपक के बुझ जाने पर उन वस्तुओं का वह अद्रष्टा जैसा ही हो जाता है, उसी तरह से यर जीव भी कथचित कर्म के क्षयोपशम आदि से मुक्ति के मार्ग को प्राप्त करके भी धनकी आकाक्षा के व्याग से रोनेवाले दर्शनमोहनीय कर्म के उदय से उस मार्ग का अद्रष्टा ही माना जाता है, क्यों कि वित्त-चन मोहादिक का हेतु माना गया है । जैसे कहा भी है- यह परिग्रह मोह का एक निकेतन है, मद एव काम का बढ़ाने वाला है, इसके सबध से चित्त में अनेकविध सताप उत्पन्न होता रहता है । आरभ एवं कलह का यह प्रधान कारण है। अधिक क्या ससार में जितने भी दुख हैं उन सबका यह प्रधान मूल कारण है । इसलिये केवल यह वित्तरूप परिग्रह जीवका कभी भी संरक्षक- -रक्षा करनेवाला नहीं हो सकता है, इतना ही नहीं है, किन्तु जीव के કરી લીધું પણ દી એકાએક બુઝાઈ જતા એ વસ્તુઓ અ ધારૂ થવાને કારણે તેના માટે તે અદ્રશ્ય જેવી જ બની જાય છે એ જ રીતે આ જીવ પણ કદાચ કર્મના વફા વિગેરેની સહાયથી મોક્ષમાર્ગને પ્રાપ્ત કરીને પણ ધનની આકાક્ષાના વ્યાસ ગથી થતા દર્શન મોહનીય કર્મના ઉદયથી એ મોક્ષમાર્ગ તેને માટે અદ્રશ્ય જે જ બની જાય છે કેમ કે વિજ્ઞ-ધન માહ વિગેરેને હેતુ માનવામા આવેલ છે કહ્યું પણ છે– આ પરિયડ મેહનુ એક આશ્રયસ્થાન છે મદ અને કામને વધારનાર છે એને કારણે ચિત્તમા અનેક વિધ સતાપ ઉત્પન્ન થતું રહે છે આરભ અને કલહનું એ મુખ્ય કારણ છે સમારમા જેટલા પણ અધિક દુ ખ છે એ સઘળા એનું એ મૂળ કારણ છે” આટલા માટે કેવળ આ ધનરૂપી પરિગ્રહ જીવને કદી પણ સરક્ષક-રક્ષા કરનાર બની શકતું નથી એટલું જ નહીં પણ જીવના . " - उत्तगयन मोचन न लभते पुरोहितपुत्रवत् । वित्त त्राणाय न भवतीत्येतारदेव नहि किंतु विना भिकासाऽपि महतेऽनर्थाय भवतीत्याद-'दीवप्पणदेव' इत्यादि । दीपप्रणष्टः-प्रणाष्ट्रदीपः आपत्वाद् विशेषणस्य परप्रयोग.। गितप्रकाशदीप इन अनन्तमोहः अनन्तः पर्यवसानहित, मोद' दर्शनादिमोहनीयकर्मोदयो यस्य स तथा, नैयायिक-निश्चित आयो-न्यायो मोक्ष, स प्रयोजनमस्य नयायिका सम्परा दर्शनादिको मोक्षमार्गस्त दृष्ट्वा = लयाऽपि,: अदृष्ट्वन भाति । 'अदट्टमेव' अस्य च्छाया अदृष्ट्वर, इत्यापत्वात् । अय भाव यथा गिरिकन्दरान्तर्गतः प्रमादात प्रणटदीपः पूर्वदृष्टवस्तु- भोग के समय में कर्मवन्ध से छुडानेरूप रक्षा को (न लभे-न लभते) पुरोहित पुत्र की तरह प्राप्त नहीं करता है। अर्थात वित्त पापकर्म के फल को भोगने से नहीं रोक सकता है । धन की अमिलोपा तक भी इस जीव को अनेक अनेक अनयों का कारण बनती है । इस बात को प्रदर्शित करने के लिये मन्त्रकार करते है (दीवप्पगडेव-दीपप्रणष्ट दव) कि जैसे दीपक के धुझ जाने पर देगी हुई वस्तु अदृष्ट जैसी हो जाती है उसी प्रकार जिस जीव के (अणतमोहे-अनतमोहः) दर्शनमोहनीय कर्म अन्तरहित है-दर्शनमोरनीय कर्म जिस जीव के विद्यमान है- ऐसा जीव (णेयाउय दटूटु-नैयायिक दृष्ट्वा) सम्यग्दर्शनादिक मुक्ति के मार्ग को प्राप्त करके भी (अदमेव-अष्ट्रेवच) नहीं प्राप्त करने वाला जैसा ही हो जाता है । इसका साराश इस प्रकार है-जैसे गिरिकन्दरा के अन्तर्गत कोई प्राणी कि जो पहिले उसमे जलते हुए दीपक को लेकर प्रविष्ट टुआ है, तथा उसकी महायता से जिसने वहा की वस्तुओं ३ पान समये मधथी छ।१५। ३५ रक्षाने न लभे-न लभते पुरे। હિત પુત્રની માફક પ્રાપ્ત કરતું નથી અર્થી-ધન પાપકર્મના ફળને ભેગવ વામાથી છોડાવી શકતુ નથી ધનની અભિલાષા આ જીવ માટે અનેક અનર્થોનું ४॥२५मने छ मा पातने प्रदर्शित ४२१॥ भाटे सूत्रधार ४ है, दिवप्पणढेर- વીure 1 જેમ દીપકના બુઝાઈ જવાથી દ્રષ્ય-જેયેલી વસ્તુ અદ્રષ્ય જેવી બની नय छ मे शते २०५ने अणतमोहे है-अनत मोह हशन मानीय मत २हित छ-शन भानीय उभरेना विद्यमान छ-अव णेयाउय द?- नैबायिक द्रष्ट्या सन्मान विगैरे भुतिना भाना ४५छता पण अदद्रुमेव- આવ પ્રાપ્ત ન કર્યા જે જ બની જાય છે આનો સારાશ આ પ્રકારનો છે- જેમ કેઈ અ ધારી ગુફાની અંદર કેઈ પ્રાણી હાથમાં સળગતે દિ લઈને પ્રવેશ કરે અને એ દિપકના પ્રકાશની સહાયતાથી તેણે ત્યાની સર્વ વસ્તુઓનું નિરીક્ષણ / प्रियदर्शिनी टीफा १०४ गा ५ वित्तस्याप्राणकत्ये पुरोहितपुरष्टान्त ततो राजपुरुषान्त नृपान्तिकमानीतपन्तः । राजापि 'जयमाताभनकारी इति हन्तव्योऽयमित्यातापयति । राजपुरोहितस्तच्छुत्वा नृपसमीपमागत्याह- स्वामिन् । सर्वस्व ददामि, मम तनय मुञ्चन्तु भवन्तः । सर्वस्वार्पणेन पुरोहितेन मार्थितोऽपि नृपः पुरोहितपुर न मुमोच । ततोऽसौ निःशरणो दीन' पुरोहितपुत्रः माणान्तिकदण्ड प्राप्त गन् । तस्माद् धन नाणाय न भवतीति यो यम ।। ॥ इति पुरोहितपुत्रदृष्टान्तः ॥ से वादविवाद करने को उतारू हो गया। राजपुरुपों ने जब इसकी यह चेष्टा देखीतो वे उसको पकड कर राजा के पास ले आये। रोजा ने यह समझकर कि "इसने मेरी आज्ञा का भग किया है" इसको माग्नेकी आजा दे दी। राजपुरोहित ने जघ यह समाचार सुना तो वह दौडा हुआ राजा के पास आया और कहने लगा-स्वामिन् । आप मेरे से दडरू में सर्वस्व ले लेवें पर मेरे इस पुत्र को छोट देंमरवावें नहीं। परन्तु राजा ने एक पात भी पुरोहित की नहीं मानी । देखो पुरोरित ने अपने सर्वस्व के अर्पण से भी पुत्र को नही मारने के लिये राजा से प्रार्थना की परन्तु राजा ने पुरोहित के पुर को नही छोडा। पुरोहितपुत्र ने जर यह देखा कि मेरी किसी भी तरह से रक्षा नहीं हो रही है तो वह पिचारा निशरण घना हुआ अपने कर्तव्य पर पश्चात्ताप करने लगा और दीनहीन दशा को प्राप्त कर प्राणान्तिक दुड को भोगने वाला बना । इस कथा का साराश केवल इतना ही है कि धन भी इस पुरोहितपुत्र के प्राणों का रक्षक સાથે વાદવિવાદ કરવા લાગ્યો રાજપુરુષોએ જ્યારે તેની આ ચેષ્ટા જોઈ તે તે એને પકડીને રાજાની પાસે લઈ ગયા રાજા સમયે કે મારી આજ્ઞાને ભગ કર્યો છે ” એટલે તેણે એને મારવાની આજ્ઞા આપો દીધી રાજપુરોહિતે જ્યારે આ સમાચાર જાય તે તે દેડીને રાજાની પાસે આવ્યા અને કહેવા લાગ્યા--સ્વામિન્! આપ દડ તરીકે મારૂ સર્વસ્વ લઈ લ્યો પણ મારા આ પુત્રને છોડા મારવા હુકમ ન આપિ પર તુ રાજાએ પુરોહિતની વાત ન માની પુરે હિતે પિતાનુ સર્વસ્વ આપવાની અને તેના બદલામા પુત્રને છોડી દેવાની વિનંતી કરી પરંતુ રાજાએ પહિતના પુત્રને છોડ નહીં પુરોહિતપુત્રે જ્યારે એ જાણ્યું કે, હવે તેને કેઈ જ બચાવી શકે તેમ નથી ત્યારે તે બિચારો નિ શરણ બની પોતાના કર્તવ્ય ઉપર પશ્ચા તાપ કરવા લાગ્યું અને દીન હીન દશાને પામી પ્રાણાતિક દઇને ભેગવ્યો . આ કથાને સારાશ ફક્ત એટલે જ છે કે, ધન પણ એ પુરોહિતપુત્રના આણે ९० ४० उत्तराध्ययमसूत्र वित्त प्राणाय न भरतीत्यत्र पुरोहितपुत्रदृष्टान्तः प्रोच्यते- लक्ष्मीपुरनगरे श्रीदत्तनामको राजा इन्द्रमहोत्सवेऽन्तःपुरेण सह निर्गच्छन् घोषणा कारयामास । सर्य पुरुपा नगराद् पहिनियन्ति, यो न निर्यास्यति स दण्ड- नीयः स्यात् । तच्छ्रुत्वा सर्ने नरास्त्वरित नगरान्निर्गताः तदा राजमियः पुरोहित. पुत्रो वेश्यागृहे पविष्टो घोषणा श्रुत्वाऽपि न निर्गत' । राजपुरुपैर्गृहीतोऽप्यसौ राज्ञो वयस्योऽहमस्मि' इति दात् त सह विवादकनमान् । रक्षक जो मम्यग्दर्शनादिक है कि जो बडी मुठिकल से इसको प्राप्त हुए है उनका भी यह विनाश करनेवाला बनता है। इस पर पुरोहितपुत्र का दृष्टान्त इस प्रकार है- लक्ष्मीपुर नाम का एक नगर था। वहां का राजा श्रीदत्त था। उसने इन्द्रमहोत्सव मे अन्तःपुर के साथ निकलते समय यह घोषणा करवाई कि-नगरनिवासी समस्त पुरुप नगर से पाहर निकल आवे , जो ऐसा नही करेगा वह दण्डित किया जायगा। उसकी इस घोपगा को सुनकर समस्त नगरवासीजन शीत नगर से पाहिर निकल आये । परन्तु पुरोहित का पुत्र जो राजप्रिय था वह नहीं निकला । प्रत्युत वह इस घोषणा को सुनकर के भी वेश्या के घर में चला गया । राजपुरुषों ने जब इसको देखा तो उन्हों ने उसको पकड लिया परन्तु फिर भी वह "मै राजा का मित्र हू" इस अभिमान से फूल कर वह उन सिपाहियो સરક્ષક એવા સભ્યનું દર્શન વિગેરે જે ખૂબ જ મુશ્કેલીથી તેને પ્રાપ્ત થયા હોય છે તેને પણ વિનાશ કરનાર બને છે, એના ઉપર પુરહિત પુત્રનું દૃષ્ટાંત मा प्रा२नु छ - લક્ષમીપુર નામનું એક નગર હતુ ત્યાં શ્રીદત્ત નામે એક રાજા રાજ્ય કરતા હતા તેણે અત પુરની રાણીઓ રસાલા સાથે ઈન્દ્રમહત્સવમાં ભાગ લેવા નીકળતી વખતે એવી ઘેષણ કરાવી કે--આ નગરમાં રહેતા સમસ્ત પુરુષવર્ગો નગરની બહાર નીકળી મહત્સવમાં ભાગ લે જે કેઈએ પ્રમાણે નહિ વરતે તેને આકરી શિક્ષા કરવામાં આવશે રાજાની આ ઘેાષણ સાભળી નગરનીવાણી સઘળા પુરુષજને મહત્સવમાં ભાગ લેવા તુરત જ બહાર નીકળી આવ્યા પરતુ પુરહિતને પુત્ર જે રાજપ્રિય હતું તે નગર બહાર ન ગયે પણ રાજાની આ ઘણા સાભળીને તે એક વેશ્યાના ઘરમાં ઘુસી ગયે રાજપુરુષોએ તેને જે, અને તેને રાજહુકમ પ્રમાણે પકડી લીધે પરતુ પુરોહિતપુત્ર “હું તે રાજને મિત્ર છું” એ અભિમાનથી ફુલાઈને એ સિ.

प्रियदर्शिनी टीका २०५ ० ५ प्रमादामायोपदेश दप्टा पिपपूर्णिताजाः क्वचिद् गर्ने पतिता मृवाध । यथा चैते मदीपदृप्टगिरिक- न्दरामार्गाः प्रमादनष्टदीपाः महान्यकारविमूढाः सर्पदृष्टा गर्ने पतितास्त मार्ग दृष्ट्वा- ऽप्यद्रष्ट्रार एव जातास्तथाऽन्योऽपि प्राणी कयचित् कर्मक्षयोपशमादिना लब्ध सम्यमा अपि धनाद्यासक्तिप्रमादनष्टज्ञानदीपो मिथ्यात्वान्धकारमोहितो लोभ- सर्पदष्टः कुगतिगर्ने पतितश्च तस्याद्रष्टैन भवति ॥५॥ धनादिक सकतपापकर्मगो भोगकाटे त्रागाय न भवति, तस्मात् किं कर्तव्य मित्याशनयाह- मूलम् सुत्तेसु योवी पडिबुद्धजीवी, ने वीसंसे पडिय आसुपन्ने । घोरा मुहुत्ता अबैल सेंरीर, भारडेपक्खीव चरेऽपैमत्ते ॥६॥ पड़ गये और वहीं पर मर गये। इसका साराश केवल इतना ही है कि जिस प्रकार ये धातुवादीजन कि जिन्हों ने परिले दीपक से घुसते समय उस गुफा फा मार्ग देखलिया था परन्तु प्रमाद से दीपक के युझजाने पर जैसे वह मार्ग उन्हें फिर नहीं मिल सका और महान्ध- कार में विमूढ यन फर जैसे ये सर्प दारा से जाकर खड़े में पड गये और यहीं पर मर गये, उसी प्रकार किसी प्राणी को कथचित् फर्म के क्षयोपशम आदि द्वारा सम्यक्त्व प्राप्त भी हो जाय परन्तु धनादिक पदार्थों में आसक्तिरूप प्रमाद से जप ज्ञानरूपी दीपक नष्ट हो जाता है तो मिथ्यात्वरूपी अन्धकार से विमोरित हुआ यह जीव लोभरूपी सर्प से इसा जाकर कुगतिरूप खहें में जाकर गिर जाता है अतः फिर वह पूर्वदृष्ट मार्ग का अदृष्टा री रहता है ॥५॥ દીધે સર્પના ઝેરથી આકુળવ્યાકુળ બની તે એક ખાડામાં જઈ પડ્યા અને ત્યાજ મરી ગયા અને સારાશ એટલે જ છે કે, એ ધાતુવાદી લેકે કે જેઓ દીવ લઈને ઘુમતા પહેલા તે ગુકાને માર્ગ જોઈ લીધું હતું પરંતુ પ્રમાદથી દીપ બુઝાઈ જતા જેમ તેને એ માર્ગ ફરી ન મળી શકે અને મહા અ ધકારમાં ફસાઈને મૂઢ જેવા બની ગયા અને સર્ષ કશથી ખાડામાં પડી ગયા અને ત્યા જ મરી ગયા એ રીતે કે પ્રાણીને કહેવાયેલ કર્મના ક્ષ- પશમ આદિ દ્વારા સમ્યકત્વ પ્રાપ્ત પણ થઈ જાય પરતુ ધનાદિક પદાર્થોમાં આસક્તિરૂપ પ્રમાદથી જ્યારે જ્ઞાનરૂપી દીપક નાશ પામી જાય છે ત્યારે મિથ્યાત્વરૂપી અંધકારથી વિહિત થયેલ એ જીવ લેમરૂપી સર્પના કરડવાથી કુગતિરૂપી ખાડામાં જઈને પડે છે અને તે પછી તેને પ્રથમ જેએલા માર્ગથી અદ્રષ્ટી-વાચિત રહે છે–ફરી તે માર્ગ સાપડ જ નથી ૫.

- - કર उत्तराभ्पयनस्ये सम्यग् दर्शनादिक लब्ध्वाऽपि अलब्धैव भवतीत्पन धातुवादिपुरुपदष्टान्त प्रोच्यते- कस्मिचिन्महापर्वते केचिद् धातुवादिनी गृहीतगुरुदीपिका मिरिकन्दरा पविष्टाः, तत्प्रमादेन दीपे वि याते फन्दरान्तर्वमिदान्धकारमोहितास्ते परितो भ्रमन्तः पूर्वदृष्ट कन्दरामार्ग न लब्धान्त । तन भ्रमन्तश्च ते प्रचण्ड निषधरेण सर्पण नहीं बना । फिर यह कैसे माना जा सकता है कि धन, किये हुए कर्मके फलको टाल सकने में समर्थ होता है। यह पुरोहितपुनका दृष्टान्त हुआ। सम्यग्दर्शनादिक को प्राप्त करके भी अनन्त मोरवाला जीव उसको नहीं पानेवाला जैसा ही होता है। इस पर धातुबादी का दृष्टान्त इस प्रकार है- किसी एक विशाल पर्वत पर कितनेक धातुयादी पुस्प ररा करते थे। वे एक दिन जलते हुए दीपक को लेकर उस पर्वत की गुफा में प्रविष्ट हुए। जब वे उसमें बहुत दूर तक घुस चुके तो उनके प्रमाद से यह दीपक धुश गया। अय क्या था-उस गुफा में अन्धकार ही अन्धकार छा गया । हाथ की हथेली भी दिखलाई नहीं देती उनको पार २ दृढने पर भी गुफा से याहिर निकलने का पूर्वदृष्ट मार्ग भी नहीं मिल सका। वे सय घपरा गये। चारों तरफ घूमने लगे परन्तु फिर मार्ग हाथ नहीं आया। इतने में उन्हें एक भयकर जहरीले सर्प ने आकर डस लिया। उसके विषसे धूर्णित होते हुए वे खड़े में जाकर પ્રાણને બચાવી ન શકયુ પછી એ કેમ માની શકાય કે, કરેલા કર્મના ફળને ટાળવામાં ધન સમર્થ થઈ શકશે? આ રહિતપુત્રનું દૃષ્ટાન્ત થયું સમ્યગદર્શનાદિકને પ્રાપ્ત કરીને પણ અનત મહવાળે જીવ એનાથી વચિત જ બની રહે છે એના ઉપર ધાતુવાદીનુ દુષ્ટાત આ પ્રકારનું છે કેઇ એક વિશાળ પર્વત ઉપર કેટલાક ધાતુવાદી પુ રહેતા હતા તે એક દિવસ સળગતે દી લઈને તેમની ગુફામાં ગયા જ્યારે તેઓ તે ગુફામાં કેટલેક દૂર સુધી અદર તે ગયા પણ એમને પ્રમાદના કારણે દીવે બુઝાઈ ગયે હવે શું થાય? એ ગુફામાં ચારે તરફ અધિકાર છવાઈ ગયો હાથની હથેળી પણ જોઈ શકાતી ન હતી બહાર નીકળવાને માર્ગ શોધવા ઘણા ફાફા માર્યા પણ ગુફામાથી બહાર નીકળવાને માર્ગ તેમને ન જડે આથી તે બધા મુઝાઈ ગયા ચારે તરફ ફાફા મારવા લાગ્યા પર તુ તેમને બહાર જવાને કેાઈ માર્ગ મળે નહિ એટલામાં એક ભયકર ઝેરી સાપે આવી તેમને કશ प्रियदर्शिनी टीका म०४ गा०६ प्रमादाभायोपदेश ससगं न कुर्यादित्यर्थः । यद्वा-मुप्तेपु-दन्यतो निहितेषु भारत' धर्म प्रत्यजाग्रत्सु, ससारिजीपु, 'मुत्ता अमुणी मया' इति (आचा०) वचनात् , प्रतिद्वनीवी -प्रतिमुद्धा-द्रव्यतोऽल्पनिद्रत्वाद , भानतो धर्म मति सदा जागरूकत्वात् , सयमी तादृशो भूत्वा जीनत्येशीलः । 'मुणिणो मया जागरति ' मति (आचा० ) रचनात् प्रतिसुद्धनीनी सन किं कुर्यादित्याह-'न वीमसे' इत्यादि । न विश्व- सेत्-प्रमादेषु प्रतिं न कुर्यात् । गुर्वा. कालविशेषा , दिासाधुपलक्षणमेतत् घोरा =माणापहारकत्वात् भय रा “न्ति, शरीरम्-अबलम्पलरहितम् अस्ति । मृत्युदायकान् मुहुर्तान निरात सोड शरीरममममस्तीत्यर्थः, मुहूर्ता घोरा. सन्तीवि विदित्वा किं कुर्मादित्याह- सुत्तेतुन बीससे-प्रतिद्धजीनी सुप्तेपुन चिचसे 1) "सुत्ता अमुणी सया मुणिगो सवा जागरति” “सनारी सदा सोरे रहते हैं और मुनि सदा जागरित रहते हैं" इस आचारागनसके वचनानुसार द्रश्यकी अपेक्षाअ त्पनिद्रालेने वाला होनेसे, मात्र की अपेक्षा धर्म के प्रति सदा जागरूक होने से जीनेवाला सयमी मुनि सुप्तो मे अर्धात प्रमादों में प्रवृत्ति न करे। यह भी अर्थ हो सकता है। पहिले जो सुप्त शब्द का अर्थ "द्रव्य की अपेक्षा निद्रित एव माव की अपेक्षा धर्म के प्रति अजागरूक से ससारी जीवों मे"ऐसा लिया गया है वह भी ' सुत्ता अमुणी सया" ससारी सदा सुप्त हैं, इस आचारागमन के वचनानुमार लिया गया है। (मुटुत्ता घोरा-मुहूर्ता घोरा ) मुहर्त दिवस आदि कालविशेष प्राणापहारक होने से भयकर है, और (सरीर अपल-शरीर अवल) अमुणी सया, मुणिणो सया जागरति" "सारी स. सुता २ छ भने मुनि નદા જાગતા રહે છે ” આ આચારાગસૂત્રના વચન અનુસાર દ્રવ્યની અપેક્ષાએ અન્ય નિદ્રા લેવાવાળા હેવાને કારણે તથા ભાવની અપેક્ષાએ ધર્મના પ્રતિ સદા જાગૃત હોવાને કારણે સયમી મુનિ પ્રમાદ સેવવામાં પ્રવૃત્તિ ન કરે એ પણ અર્થ થઈ શકે છે પહેલા જે મુપ્ત શબ્દને અર્થે દ્રવ્યની અપેક્ષાએ નિદ્રીત અને ભાવની અપેક્ષાએ ધર્મપ્રતિ અજાગૃત એવા સસારી જીવોમા” એવુ કહેવામાં माथु ते ५ " सुत्ता अमुणी सया” "स सारी सहा सुतेसा" से माया २। सूचना पयन अनुसार नेपामा मावेत छ मुहुत्ता पोरा-मुहूर्त्ता घोरा मुहत, म मा विशेष पाया५६।२ डापायी लय ४२ छ भने सरीर अवल- ફર માત્ર શરીર બળ રહિત છે અર્થાત આ શરીર મૃત્યુદાયક એ મુહુર્ત ४४ उत्तराध्ययनस्त्रे छाया-सुपु चापि प्रतिबुद्धजीवी, न विश्वसेत् पण्टि 1 आश्पक्ष । घोरा मुहर्ता अपल शरीर, भारण्डपतीय चरेदप्रमत्तः ॥ ६॥ टीका-'सुत्तेसु' इत्यादि। आशुपज्ञा आशु-शीघ्रमुत्पन्ना कर्तव्याकर्तव्येषु प्रवृत्तिनियनिविपयिका प्रशा- मतिर्यस्य स तया, प्रत्युत्पन्नमतिरित्यर्थ । कर्तव्याकर्तव्यसटितिमानवानिति यावत् । प्रतिबुद्धजीवी प्रतियुद्धः द्रव्यतो जामत् , भाति:-प्रमादरदितश्च भूत्वा जीवत्येव शीलः, पण्डित.-सदसद्विवेकवान मेधावी पुरुपः, सुप्तेषु-द्रव्यतो निद्रायुक्तेषु, अपि भारत: सुप्तेपु-वमै प्रत्यजाग्रत्तु ससारिजीवेषु न विश्वसेत् विश्वास न कुर्यात् , धनादिक जब अपने किये हुए कर्म के भोगकाल में रक्षा करने के लिये ममर्थ नहीं होता है तो फिर क्या करना चाहिये ? इस प्रकार की आशका का उत्तर इस नीचे की गाथा मारा सूत्रकाह देते है- 'सुत्तेसु'-इत्यादि। अन्वयार्थ-(आसुपन्ने-आशुप्रज्ञ.) फर्तव्याकर्तव्य कार्यो में जिसको प्रवृत्तिनिवृत्तिविषयक प्रज्ञा शीघ्र उत्पन्न हो जाती है ऐसा प्रत्युत्पन्नमतिवाला, तथा (पडिवुद्धजीवी-प्रतिद्धजीवी) द्रव्य की अपेक्षा जागृत होकर, तथा भाव की अपेक्षा प्रमादरहित होकर जीने- बाला, गव (पडिय-पण्डिनः) भले बुरे का विवेक करनेवाला, ऐसा मेधावी पुरुष (सुत्तेसु-सुप्तेपु) द्रव्यकी अपेक्षा सोये हुए, भाव की अपेक्षा धर्म के प्रति सचेत नहीं हुए समारी जीवों में (न वीससे-न विश्वसेत) विश्वास नहीं करें-उनका ससर्ग नही करें। अथवा (पडिबुद्धजीवि જ્યારે પિતાના કરેલા કર્મના ભેગવવાના સમયે ધન આદિ તેની રક્ષા કરવા અસમર્થ બને છે તે પછી શું કરવું જોઈએ? આ પ્રકારની આ શકાને ઉત્તર સૂત્રકાર આ નીચેની ગાથા દ્વારા આપે છે. -'सुत्तेसु' त्यादि सन्पयार्थ-आसुपण्णे-आशुप्रज्ञ ४०य मने मतव्य अयामा प्रवृत्ति ४२वी । નિવૃત્તિ રાખવી એ વિષયનુ વિવક જ્ઞાન જેને તાત્કાલિક થાય છે એવા પ્રત્યુત્પન્ન भतिवाणा तथा पडिसुद्ध जीवी-प्रतिबुध्धजीवी द्रव्यनी अपेक्षा त मानी तथा भावना अपेक्षा प्रभाह २हित मनी पापा म पडिय-पण्डित -- सुराना वि सभाप मे भेधावी ५३५ सुत्तेसु-सुप्तेपु द्रनी अपेक्षाये સુતેલા અને ભાવની અપેક્ષાએ ધમ તરફ સચેત નહી બનેલા એવા સસારી लवामा न वीससे-न विश्वसेत् विश्वास नही रे-यन सस नही उरे मयमा पडिबुद्धजीवी सुतेसु न पीससे प्रतियुध्धजीवी सुष्वेपु न विश्वसेत् .

प्रियदर्शिनी टीका १०४ मा ६ प्रमादाभावोपदेश ससर्ग न कुर्यादित्यर्थः । यहा-मुप्तेषु-व्यतो निद्रितेषु भारत' धर्म प्रत्यजाग्रत्तु, ससारिजीवे', 'मुत्ता अमुणी मया' इति (आचा०) वचन्गत् , प्रतिद्वनीनी -प्रतिशुद्ध.-दन्यतोऽल्पनिद्रत्वाद , भारतो धर्म प्रति मदा जागरूकत्वात् , सयमी तादृशो भूत्वा जीवत्येनगीलः । 'मुणिणो मया जागरति प्रति (आचा०) रचनात् प्रतिद्धनीती मन किं कुर्यादित्याह-'न वीमसे' इत्यादि । न विश्व- सेक्-प्रमादेपु प्रवृत्ति न कुर्यात् । मुर्ता. कालविशेषा , दिसाधुपरभणमेतत् घोरा =माणापहारस्वात् मय करा “न्ति, शरीरम्-अपल-पल रहितम् अस्ति । मृत्युदायकान् मुहान निगर सोलु ना गरीमियमस्तीत्यर्थः, मुहूर्ता घोगः मन्तीति निदित्वा किं कुर्मादित्याह- सुत्तेलु न जीससे-प्रतिमुद्धजीनीसुप्तेपुनविश्वसे7) "मुत्ता अतुणी सरा मुणिगो सया जागरति" "मसारी सदा सोरे रहते हैं और मुनि सदा जागरित रहते हैं" इस आचारागनसके वचनानुसार द्रव्यकी अपेक्षा पनिद्रालेनेवाला होनेसे, मार की अपेक्षा धर्मके प्रति मदा जागरूक होने से जीनेवाला सयमी मुनि सुप्तो मे अर्थात प्रमादों मे प्रवृत्ति न करे। यह भी अर्थ हो सकता है। पहिले जो सुप्त शब्द का अर्थ " द्रव्य की अपेक्षा निद्रित एव भाव की अपेक्षा धर्म के प्रति अजागरूक से ससारी जीचों में"ऐसा लिया गया है वह भी ' सुत्ता अमुणी सया" मसारी सदा सुप्त है, इस आचारागनत्र के वचनानुमार लिया गया है। (मुहुत्ता घोरा-मुहूर्ता घोरा.) मुहर्त दिवम आदि कालविशेष प्राणापहारक होने से भयकर है, और (सरीर अवल-शरीर अपल) अमुणी सया, मुणिणो सया जागरति" " સમારી સા સુતા રહે છે અને મુનિ સદા જાગતા રહે છે ? આ આચારાગસૂકના વચન અનુસાર દ્રવ્યની અપેક્ષાએ અન્ય નિદ્રા લેવાવાળા હોવાને કારણે તથા ભાવની અપેક્ષાએ ધર્મના પ્રતિ સદા જાગૃત હોવાને કારણે સયમ મુનિ પ્રમાદ સેવવામાં પ્રવૃત્તિ ન કરે એ પણ અથ થઈ શકે છે પહેલા જે ગુપ્ત રાખદને અ “ દ્રવ્યની અપેક્ષાએ નિદ્રીત અને ભાવની અપેક્ષાએ ધર્મપ્રતિ અજાગૃત એવા એ સારી કમા” એવુ કહેવામાં सुत्ता अमुणी सया સારી સદા સુતેલા છે” એ આચા २। सूचना पयन अनुसार सेवामा पास छ मुहत्ता घोरा-मुहूर्त्ता घोरा भुत, ६१म माहि ॥ विशेष प्राणा५६।२७ डापाथी लय ४२ छ भने सरीर अवल- પર અવર શરીર બળ રહિત છે અર્થાત આ શરીર મૃત્યુદાયક એ મુહૂર્ત . આવ્યું છે તે પણ સ . - उराण्ययनस 'भारडपक्खीय' इत्यादि । भारण्डपक्षीर जममत्तथरेत् । यथा मारण्डपक्षी अनत्तश्चरति, तथा प्रमादरहितो भूत्वा गुनिश्चरेत्-विहरैदित्यर्थः । अय भाष'-~यथा-भारण्डपक्षिणोः फिलेक वारीर गीगाहय चरणत्रय च भवति, एका सपिति, द्वितीयो जागर्ति, तो चात्यन्तमममत्तय स्वजीवननिर्वाद लभेते तथा प्रमादपरिवर्जनपूर्वक सयमे विहरेत् । व्यनिद्रावर्जने प्रमावर्जने च राजपुत्रागरदत्तदृष्टान्तःप्रोच्यते- औव भरतक्षेत्रे शखपुरनामके नगरे सुन्दरनामा नृपतिरासीत् । तस्य मुलमा- शरीर बलरहित है-अर्थात् पर शरीर मृत्युदायक इन मुहूर्त आदि काल विशेषों को दूर करने के लिये, अथवा उनको सहन करने के लिये सर्वथा असमर्थ है, इसलिये (भारटपक्रवीय चरे पमत्ते-भारंटपक्षीय अप्रमत्त. चरेत) मारण्टपक्षी के समान प्रमादरहित होकर मुनि का कर्तव्य है कि वह अपने कर्तव्य में सावधान रहे । भारडपक्षी के एक शरीर में दो जीव दो ग्रीया तथा ३ पैर होते है। ये दो जुडे हुए रहते हैं । जय एक सोता है तो दूसरा जागता रहता है । बहुत ही सावधानी से ये दोनों अपना जीवन निर्वाह करते हैं। इसी तरह मुनिजन को भी अपने सयमरूपी जीवन का निर्वाह यष्टुत साव. धान होकर करना चाहिये। द्रव्यनिद्रा एव प्रमाद के छोडने मे राजपुन अगडदत्त का दृष्टान्त - इस प्रकार है- इसी भरतक्षेत्र मे शखपुर नाम का एक नगर था। वहा सुन्दर આદિ કાળવિશેને દૂર કરવા માટે અથવા તેને સહન કરવા માટે સર્વથા અસમર્થ छ भाटे भार उपक्खीव चरे - भारण्डपक्षीव अप्रमत्त चरेत् भा२३ ५क्षीनी मा પ્રમાદ રહિત બની મુનિરાજેએ પિતાના કર્તવ્યમાં સાવધાન રહેવું ભારડ પક્ષીને એક શરીર, બે ગરદન-ડેક અને ત્રણ પગ હોય છે એ બને જોડાયેલા રહે છે જ્યારે એક સુવે છે તે બીજુ જાગતું રહે છે ઘણી જ સાવધાનીથી એ બને પિતાને જીવન નિર્વાહ કરે છે એ રીતે મુનિજને પણ પિતાના સયમરૂપ જીવન નિર્વાહ ખૂબ સાવચેત રહીને કર જોઈએ દ્રવ્યનિદ્રા અને પ્રમાદને છોડવા અને રાજપુત્ર અગડદત્તનું દષ્ટાત આ પ્રકારનું છે— આ ભરતક્ષેત્રમા શખપુર નામનું એક નગર હતુ, ત્યા સુદર નામે प्रियदर्शिनी टीका ०४ गा ६ प्रमावर्जनेऽगडदत्तइप्टान्त रयाया भार्याया परमसुन्दराकृतिक पुनो जातः । तस्यागडदत्त इति नाम कृतम् । सच क्रमेण वर्धमानस्तारण्य माप । लोकमीतिकारकम्य तम्य सुन्दरनृपस्य पुत्रोऽ- गढदत्तो यम इव लोको द्वेगकारकोऽभवत् । स हि द्यूत-मांस-मुरा-वेश्या-पापर्द्धि- (शिकार)-चौर्य-परदार-परायणः तत्र नगरे विचरति । ततो तन्नगरनिरामिनम्त विमुक्तमर्याद विलोक्य व्याकुलाः सन्तो भूपान्तिफमागत्य त विज्ञापयामासुः- स्वामिन् ! भादीयपुत्रेण स्वच्छन्दचारिणा वय भृशमुद्वेजिता , भरता पुरे येऽनाचाराः नाम का राजा रहता था। उसकी रानी का नाम मुलसा था। उनके एक पुत्र हुआ - जो यरत ही सुन्दर था। इस का नाम अगदत्त रग्बा गया । जय यह क्रमश पढते २ जुवान हुआ तव यम के समान यर प्रजाजनों को त्रास पहुँचाने लगा। पिता और पुत्र के व्यवहार में प्रजा के प्रति पहुत विपमता थी-पिता अपनी प्रजा के साथ प्रीति करता था, और अगढदत्त उसको सदा दुःखित करता रहता था। सात व्यसनों में ऐसा कोई व्यसन नही पचा जो अगरदत्त से अपरिचित रश हो । क्या जुआ, क्या मास, क्या शराय, क्या वेश्या, क्या शिकार क्या चौरी और च्या परस्त्रीसेवन, ये सय कुकर्म कूट२ कर न मालूम कहा से ओकर इसमें भर गये। इन अगदत्तके दुराचारसे प्रजाकी नाकोंमें दम आ रही थी। जय प्रजाने अगदत्त को बिलकुल मर्यादा से याहिर होता हुआ देवा तय प्रजा व्याफुलचित्त पनकर राजाके पास पहुंची और प्रार्थना करने लगी-स्वामिन् ! आपके पुत्र ने अपनी स्वच्छद प्रवृत्ति से એક રાજા રાજ્ય કરતા હતા એમની રાણીનું નામ સુલસા હતુ તેમને એક પુત્ર થયો-જે ખૂબ જ સુંદર હતું, તેનું નામ અગડદત્ત રાખવામાં આવ્યું સમય જતા અગડદત્ત યુવાન અવસ્થાએ પહેર્યો ત્યારે સાક્ષાત્ યમરાજની માફક તે પ્રજાજનેને ત્રાસ આપવા લાગ્યું પિતા અને પુત્રના પ્રજા તરફના વહેવારમાં ઘણીજ વિષમતા હતી પિતા પિત ની પ્રજાની સાથે પ્રેમભાવે વર્તતે હતો જ્યારે અગડદત્ત પ્રજાને ૨ જાતે હતે સાત વ્યસનમાથી એક પાસુ વ્યસન એવું ન હતું કે જે અગડદત્તથી વેગળું રહ્યું હોય જુગાર, માસ, વેશ્યા, શરાબ, શિકાર, ચેરી, પરસ્ત્રીસેવન આ સઘળા કુકર્મો તેનામા ઠાસી ઠાસીને ભરેલા હતા આને કારણે પ્રજાજનોને નાકે દમ આવી ગયે, લોકે ત્રાહિમામ પોકારતા હતા જયારે પ્રજાએ અગડદત્તને બીલકુલ મર્યાદાથી બહાર જતે છે ત્યારે ભારે હૈયે રાજા પાસે પહોંચી અને પ્રાર્થના કરવા લાગી સ્વામિન્ ! આપના પુત્રે પોતાની સ્વચ્છ પ્રવૃત્તિથી અમારા ઉપર ભય કરે એ -- उत्तराध्ययनसत्र पूर्व नाभवन् ते सर्वेऽप्यधुना भवदीयपुत्रेण प्रार्तिताः । इत्य पुरासिना वचो निशम्य राजा माह-यूय मम कुमारं वदत, शीघ्र मम दश त्यस्त्राऽन्यत्र गच्छ । अगडदत्तो राक्षस्तद् वचन जनश्रुत्या निशम्य खगहस्तोऽभिमानात् तनग- राद् वहिनिर्गतः । स गिरिनदीनामनगरारण्यानि लयित्या पाराणसी नगरी गतः। तत्र भुवनपार नामफः क्षितिपतिरासीद । अधागडदत्तस्तनापरिचितत्वात् केनाप्यादरमलममानो यूथभ्रष्टो मृग इन मिना इतस्ततो भ्रमन् क्वचित् स्थाने पानचण्डाख्य कलाचार्य राजकुमारान् रथावगन हमलोगो मे त्राहि २ मचा दी है । जो अनाचार हम नगर में पूर्व मे कभी नहीं हुए, वे अब आपके पुत्र द्वारा अनर्गलरूप से सुलमखुल्ला हो रहे हैं । राजा ने इस प्रकार से पुरवासियों द्वारा की गई प्रार्थना को सुनकर कहा-आप लोग घबरा नही और कुमार से कह दे कि वह हमारे , नगर से बाहिर निकल जावें । अगडदत्त ने इस प्रकार की राजाज्ञा जब लोगो के मुग्व से सुनो तो वह तलवार हाथ में लेकर नगर से अभिमानपूर्वक याहिर निकल गया। नमः गिरि नदी राय अनेक अटवियों को पार करता हुआ यह वाराणसी नगरी में जा पहुँचा। वहाँ पर भुवनपाल नाम का राजा राज्य करता था । यहा का स्थान उसको सर्वथा अपरिचित था, इसलिये-अपरिचित होने की वजह से किमीने भी इनकी मार सभाल नहीं की और न कही से ठमको आदर सत्कार मिला 1 इस हालत को देवकर यह घय राकर ऐसा हो गया कि जैसे अपने यूथ से भ्रष्ट होने पर मृग हो जाता है। ત્રાસ વર્તાવી દીધું છે જે અનાચાર આ નગરમાં આજસુધી કદી બન્યા નથી તે આપના પુત્ર દ્વારા મર્યાદહીન રીતે ખુલે ખુલ્લા થઈ રહેલ છે રાજાએ પ્રજાજનોની આ પ્રકારની ફરીયાદ સાંભળીને આશ્વાસન આપતા કહ્યું કે, આપ લેકે ગભરાવ નહી અને કુમાને કહી દેજે કે તે આ નગરને છેડીને ચાલ્યો જાય અગડત આ પ્રકારની રાજઆજ્ઞા જ્યારે લેકેના મેરેથી સાભળી એટલે તે તલવાર હાથમાં લઈ અભિમાનપૂર્વક નગર છેડી ચાલી નીકળ્યો ચાલતા ચાલતા અને નદીએ, પહાડ અને જગલેને વરાવતે વટાવતે તે વારાણસી નગરમાં જઈ પહો ત્યા ભૂવનપાલ નામને રાજા રાજ્ય કરતે હતે વારાણસી નગરમાં અગડદત્તને કેઈ ઓળખતુ ન હતુ આથી અજાયે રહેવાના કારણે કેઈએ પણ તેની સાર સંભાળ ન લીધી તેમજ તે તેને કઈ થળે આદરસત્કાર મધ્યે પિતાના આવા હાલહવાલ જઈ તે વનમાં મૃગના ટેળાથી છુટા પડેલા હરણની માફક આકુળ વ્યાકુળ થઈ ભટકવા લાગ્યો प्रियदर्शिनी टीका म० ४ गा ६ प्रमादवर्जनेगढदत्तदृष्टान्त शिक्षा: शिक्षयन्त दृष्टवान् । अगडदत्तस्तदन्तिकमागत्य त पन्दित्वा तत्रोपविष्टः । कलाचार्यः पृच्छति-कि तन नाम, ' कुतस्त्वमागतोऽमि' | अगडदत्तकुमारस्त क्लाचार्यमेकान्ते समाय कृताञ्जलिः सर्व सटत्तमुक्त्या वदति-स्वामिन् ! मया दुर्मतिना क्रीडापरेण कलाऽन्यासो न कृतः, अतो भवत. समीपे कलाभ्यास कर्तु- मिन्छामि। यतः-निष्फलो हि पुमान् विश्वे, पगोरप्यतिरिच्यते ॥ ततः परोपकृतिपरायणः स क्लाचार्यः पाह-वत्स ! मम गृहे स्थित्वा कला- यह जर इधर उधर फिर रहा था तो एक स्थान मे इसने पवनचड नामक किसी कलाचार्य को देवा । कलाचार्य उम समय राज- कुमारो को रथ, अश्व ण्य गज के चलाने की शिक्षा दे रहे थे । अगडदत्त देखते ही उनके पास पहुँच गया और प्रणाम कर वहीं एक तरफ चैठ गया । कलाचार्य ने पूछा-तुम्हारा नाम क्या है ? कलाचार्य के प्रश्न को सुनकर अडगदत्त ने उत्तर दिया-महाराज ! में अपना सब परिचय आपको एकान्तस्थान में देना चाहता है। उसने कलाचार्य को एकान्तस्थान में लेजाकर विनयपूर्वक समस्त अपना वृत्तान्त सुना दिया और साथ मे कहने लगा-स्वामिन् ! मैंने दुर्मति में फंसकर अपने समय को यों ही खेल कूद में निकाल दिया है, किसी भी कला का अभ्यास नहीं किया अतः मैं आप के पास अव कलाओं का अभ्यास करना चाहता, क्यों कि-जो व्यक्ति कलानभिज्ञ है उसका जीवन पशु से भी ग्वरार माना जाता है। अगडदत्त के इस प्रकार वचन सुनकर कलाचार्य के हृदय में આમ ભટકતા તે એક સ્થાને જઈ પહેર્યો ત્યાં તેણે પવનચડ નામના કેઈ કલાચાર્યને જોયા કલાચાર્ય તે સમયે રાજકુમારને રથ, ઘોડા, હાથી, ચલા વવાનું શિક્ષણ આપી રહ્યા હતા આ જોઈ ને અગડદત્ત તેમની પાસે પહોંચ્યો તેમને પ્રણામ કરી ત્યાં એક બાજુ બેસી ગયે કલાચાયે પૂછ્યું -તમારું નામ શુ છે, તેણે કહ્યુ-મહારાજ હુ મારે સઘળે પરિચય આપને એકાતમા આપવા ચાહુ છુ એ પછી તેણે કલાચાર્યને એકાત સ્થાનમાં લઈ જઈને વિનયપૂર્વક પિતાને સઘળે વૃત્તાત કહી સંભળાવ્યો સાથે સાથે કહ્યું કે, સ્વામીનું 'મે દુર્મતિમા ફસાઈને મારે પિતાનો સમય નકામે ખેલવા કુદવામાં વિતાવી દીધું છે કે પણ કળાને અભ્યાસ કર્યો નથી આથી હુ આપની પાસે કળઓને અભ્યાસ કરવા માગુ છું કેમકે-“જે વ્યક્તિ કળાથી અજાણ છે તેનું જીવન પશુથી પણ ખરાબ મનાય છે” અગડદત્તના આ પ્રકારના વચન સાંભળીને કલાચાયને તેના તરફ અનુ - उ०७ . ५० उत्तराध्ययनसूत्रे भ्यास कुरु, किंतु चया कम्यचित् पुर स्वरगाऽऽर यान न कार्यम् अत्रत्य भूपम्य तर पित्रा सह परस्पर विरोधोऽस्ति । तद्वच' श्रुत्वाऽगडदत्तस्तथैव मतमान् । गतः कला चार्यस्तेन सह स्वगृहमागत्य भार्या मार-मम भ्राउन्योऽयमायातः, अगददत्तोऽपि जननीमिय ताभक्त्या चन्दते। सा स्वपुत्रवत्त भोजयति क्लाचार्योऽपि वस्त्राभरणानि तस्मै दवा माह-मम गृह तुरगम स्थचर्पमिम सकीय मत्वा त्वयाऽत्र म्यातव्यम् । उस के प्रति दया जागृत हो गई, और परोपकार करने में परायण उस कलाचार्य ने उसको आश्वासन एव धैर्य धाते हुए कहा कि- वत्स ! तुम घबराओ नहीं, मेरे घर रह कर तुम अच्छी तरह से कला- भ्यास करो, परन्तु इतना ध्यान अवश्य रचना कि किसी को भी अपना वश का परिचय नहीं देना, क्यों कि यहा के राजा का तुम्हारे पिता के साथ परस्पर विरोध चला आ रहा है। कलाचार्य की शिक्षा सुनकर अगडदत्त ने वैसा ही किया, कलाचार्य पीछे इसे अपने घर पर ले आये अपनी पत्नी से कहने लगे कि देस यह मेरे भाई का लडका है । अपने घर पर आया हुजा है । यह सुनते ही अगडदत्त ने उसको अपनी माता के समान भक्तिभाव से पैर पडा। कलाचार्य की धर्मपत्नीने भी उसे अपने पास रखकर पुत्र के समान भोजन कराने लगी। कलाचार्य ने सब प्रकार से इसकी व्यवस्था कर दी। ओढने पहिरने के लिये कपडे एच आभरणों को देते हुए उसका सकोच मिटाने के लिये फिर उन्हों ने कहो कि वत्स ! यह मेरा घर, घोडे, रथ आदि समस्त वस्तु अब तुम કપા જાગી પરેપકાર કરવામાં પરાયણ એવા એ કળાચા તેને આશ્વાસન અને ધીરજ આપતા કહ્યું કે, વત્સ તુ ગભરા નહી મારે ઘેર રહીને તુ સારી રીતે કળા અભ્યાસ કર પર તુ એટલું ધ્યાન અવશ્ય રાખજે કે, કેઈને પણ તારા વશને પરિ ચય આપીશ નહી કેમકે–અહિંના રાજા અને તારા પિતા બન્ને વચ્ચે વેરભાવ છે કળાચાર્યના વચન સાંભળીને અગડદ તે પ્રમાણે કર્યું ત્યારબાદ કળાચાર્ય તેને પિતાના ઘેર લઈ આવ્યા અને પિતાની પત્નીને કહેવા લાગ્યા કે, જો આ માગ ભાઈને પુત્ર છે તે આપણે ઘેર આવ્યું છે આ સાભળી અગડદ કરાચાર્યની પત્નીને પેતાની માતા જેવી ગણી ભક્તિભાવે વદના કરી કળાચાર્યની પત્ની પણ તેને પિતાની પાસે રાખીને પોતાને જ પુત્ર હોય તેમ ગણી તેને જોજન કરાવવા લાગી કળાચાચે સર્વ પ્રકારે તેને માટે વ્યવસ્થા કરી આપી ઓઢવા, પહેરવા માટે કપડા અને ઘરેણા વગેરે આપીને તેને કેચ મટાડવા માટે ફરીથી તેને કહ્યું કે, વત્સ ! આ મારૂ ઘર, ઘોડા, રથ વિગેરે સમસ્ત વસ્તુઓ તુ નારી ५५ प्रियदर्शिनी रीका अ० ४ गा०६ प्रमादयर्जनेगडदत्तदृष्टान्त अपागडदत्तकुमारः प्रीत्या तत्र निरसन् प्राक्तनदुबैप्टित निमुच्य कलाभ्यास- परायणः समात' । स चाल्पकालेनैवपिनयामृतेन लोकरवाणि प्रमोदयन् सफलाः कलावन्द्र इा गृहीतगन् । तम्य कलाचार्यस्य गृहोद्यानगतोऽमी राजकुमार. कलाभ्यासार्थ परिश्रम क्रोनि। तस्योद्यानम्य समीपे एकस्य अष्टिनो महदुत्तन गृहमासीद, तन तस्य प्रेष्टिन पुरी नाम्ना मन्दनम-जरी रूपलापण्यसपन्ना गनाक्षे स्थिता त राजकुमारमगडदत्त नित्य ठिोकयति, त प्रति पत्रपुप्पफलादिक प्रेम्णा प्रतिपति । राजकुमारस्तु रियाग्राणलोभेन गुरोर्भयाच ता तथा न पश्यति । अपनी ही समझो और आनन्द के माय अपने ही पर के जैसे ही यहा पर रहो । कलाचार्य के वात्सत्य ने अगटदत्त में रहत अधिक परिवर्तन कर दिया। उसके जीवन का ढाचा अर पिलमुल ही बदल गया। वहा प्रीति से निवास करते दृा जगडदत्त पूर्व के समस्त दुश्चेष्टिनों का परित्याग कर कला के जायाम करने में परायण ररने लगा। अल्पकाल में ही उसने विनररूपी अमृत से लोकरूपी कमलों को मुदित करते हा सफल कलाओ को चद्र के समान ग्रहण कर लिया। कलाचार्यका एक गृहोद्यान-पर का गीचा था। उसमे जाकर यह प्रतिदिन कलाओं का अभ्यास पढे परिश्रम के साथ करता था। उसी गीचे के पास ही किसी एक सेठ की बड़ी ऊची रवेली भी थी। श्रेष्ठी की एक पुत्री थी, जिसका नाम मदनमजरी या । यह यथा नाम तथा गुणवाली थी । रूप- लावण्य से भरपूर थी । जब अगडदत्त बगीचे में कलाभ्यास करने के निमित्त आया करता था, तब यह बिटकी में बैठ कर इसको देखा પિતાની જ માનજે અને આન દથી તારા પિતાના ઘગ્ની માફકજ અહી રહે કળાચાર્યના વાત્સલ્યભારે અગડદત્તના માનસમાં ભારે પરિવર્તન કરી દીધુ તેના જીવનને પ્રવાહ બીલકુલ જ બદલાઈ ગયા અને ત્યાં પ્રેમપૂર્વક રહેતા અગાઉના તેના સઘળા દુશગ્નિને ભૂલી જઈને કળાને અભ્યાસ કર- વામા તે પ્રવૃત્ત રહેવા લાગ્યું અલ્પકાળમાં જ તેણે વિનયરૂપી અમૃતથી લેકરૂપી કમળને મુદિત કરતા કરતા સકળ કળાઓને ચદ્રની માફક ગ્રહણ કરી લીધી વળાચાર્યને ત્યા એક બગીચા હતા તેમાં તે દરરોજ ઘણે પરિશ્રમ વેઠી કળાઓને અભ્યાસ કરતા હતા તે બગીચાની પાસે નગરના એક મોટા શેઠની મોટી ઉથી હવેલી હતી તે શેઠને એક પુત્રી હતી, જેનું નામ મદન મજરી હતુ તે યથાનામ તથા ગુણવાળી હતી, રૂપલાવણ્યથી ભરપૂર હતી જ્યારે અડદત્ત બગીચામાં કળા અભ્યાસ કરવા માટે આવ્યા કરતું હતું ધર उत्तराध्ययनस्ने अन्यदा सा मन्दनमञ्जरी विरशा सर्वशृङ्गारसग्निता ताशोकनिकुब्जे मच्छ- नरीत्या समागत्य कलाभ्यासतत्पर तमगडदत्त सानुराग पिलोकयति । ततोऽसौराजकुमारस्वा माह-कासि ? कस्य पुत्री वा ?, कलाभ्यासवत्पर मा कथ मोहयसि । ततः सा माह-अहमस्मि नाम्ना मदनमञ्जरी, बन्धुदत्तनामकस्य श्रेष्ठिमुख्यस्य पुत्री । इहैव नगरे विवाहिता वालविधवा चाऽस्मि, इद तु मानं मम पितुर्जानीहि, हे सुभगा मनोमोहन भादीयरूप विलोक्य भनदधीनजीविता जाताऽस्मिा करती थी, तथा प्रेम से उसके ऊपर पत्र पुष्पादिक भी डाल दिया करती थी । अगडदत्त इसकी ओर विद्याग्रहण के लोभ से तथा कला- चार्य के भय से झाकता तक भी नहीं था। एक दिन की बात है कि वह मदनमजरी मदन के परवश होकर समस्त शृगारों को शरीर मे सज्जित कर के वही पर अशोक निकुज मे प्रच्छन्न रीति से आकर छिप गई, और कला के अभ्यास करने में तत्पर अगडदत्त की ओर अनुरागपूर्वक वार २ निहारने लगी। राजकुमार अगडदत्त ने जब इसकी इस प्रकार चेष्टा देखी तो कहने लगा-तुम कौन हो-किस की पुत्री हो, क्यों व्यर्थ में कलाभ्यास करनेमें तत्पर मुझे विमोहित करनेकी कोशिश कर रही हो । तव मदन- मजरीने कहा-सुनो मेरा नाम मदनमजरी है, मै बन्धुदत्त प्रसिद्ध श्रेष्ठी की पुत्री हूँ। मेरा पिता यहाँ के सेठों मे सब से मुख्य गिना जाता है । इसी नगरमें मेरा लग्न हुवा है, और मै बालविधवा है । यह हवेली मेरे पिता ત્યારે તે બારીએ બેસીને તેને જોયા કરતી હતી, અને પ્રેમથી તેના ઉપર પત્ર પુષિોની વૃષ્ટી કરતી અગડદત્ત વિદ્યાભ્યાસની પ્રવૃત્તિને કારણે તથા કળાચાર્યના ભયથી તેની સામે જેતે પણ નહી જ આ પ્રમાણે ચાલતુ એક દિવસ તે મદનમ જરી મદનથી પરવશ બની શરીર ઉપર સઘળા શણગારોને સજીને તે અશોક નિકુ જમા છાનીમાની આવીને છુપાઈ ગઈ અને કળાને અભ્યાસ કરવામા રેકાએલા અગડદત્તની સામે અનુરાગ પૂર્વક અનિમેષ દષ્ટિએ જોવા લાગી રાજકુમાર અગડદત્ત જયારે તેની આ પ્રકારની ચેષ્ટા જોઈ તે કહેવા લાગ્યું કે, તમે કેણુ છે ? કેની પુત્રી છે? કળાના અભ્યાસમા ગુથાયેલ એવા મને મેહિત કરવાને વ્યર્થ પ્રયાસ શા માટે કરે છે? મદન મજરીએ કહ્યું, સાભળ મારૂ નામ મદનમ જરી છે, હું બધુદત્ત નામના પ્રસિદ્ધ શેઠની પુત્રી છું, મારા પિતા અહીંના નગરશેઠ છે આ નગરમાં જ મારૂ प्रियदर्शिनी टीका अ०४ गा ६ प्रमादवर्जनेऽगडदत्तरप्टान्त' राजकुमारः माह-शखपुराधीशस्य सुन्दरनृपस्य प्रथमः पुत्रो नाम्ना अगडद- त्तोऽस्मि । अत्र कलाचार्यस्य समीपे कलाभ्यासार्थमागतोऽस्मि इदानीं त्वद्वचना- हीकारे मम क्ला रुटा अगना इस नागमिष्यन्ति । यदाहमितो नजिप्यामि तदा त्वा नीत्वा यास्यामि, तावत् काल प्रतीक्षत । तद्वचन श्रुत्वा मदनमञ्जरी स्वस्थ- चित्ता भूत्वा प्रतिनिरत्ता। की है । हे सुभग! आप के मनमोहक रूप को देखकर मेरा चित्त आप पर अनुरक्त बन चुका है । मेरा यह जीवन अर आप के हाथ में है। मदनमजरी की बात सुनकर अगडदत्त ने भी अपना परिचय दे दिया, उसने कहा में शसपुर के अधीश सुन्दर नामक राजा का प्रथम पुत्र ह । मेरा नाम अगडदत्त है । यहा पर कलाचार्य के पास कलाओं को सीखने के लिये आया हुआ है । इम समय तुम्हारी यात को मानने के लिये मैं तयार नहीं है। कारण कि जिस प्रकार एक स्त्री के सगत में दूसरी स्त्री रुष्ट बन जाती है और वह अपने पति के पास नहीं आती है इसी प्रकार तुम्हारे साथ संगत करने से कला भी मुझ से रुष्ट हो जावेगी, अतः मेरा इतने दिन का परिश्रम व्यर्थ चला जायगा । अतः तुम विश्वास रक्खो-मैं जब यहाँ से जाऊगा, तब तुम्हें अपने साथ लेता चलूगा, तबतक तुम स्वस्थचित्त होकर अपने घर पर रहो। अग- डदत्त की इस बात को मुनकर मदनमजरी वहा से चली गई और प्रसन्नचित्त हो कर अपने घर पर रहने लगी। થયું હતું પણ કમભાગ્યે હુ બાળવિધવા છુ આ હવેલી મારા પિતાની છે સુભગ ! આપનું મને મેહક રૂપ જોઈને મારૂ ચિત્ત આપને જ જ એ છે મારૂ આ જીવન હવે આપના જ હાથમાં છે મદનમ જરીની વાત સાંભળીને અગડદત્ત પણ તેને પિતાને પરિચય આપે તેણે કહ્યું-શખપુરના રાજા સુદરને હુ પુત્ર છુ મારૂ નામ અગડદત છે અહિ હુ કળાચાર્યની પાસે કળા શિખવા માટે આવેલ છ તમારી વાતને સ્વીકાર કરવા તૈયાર નથી, કારણ કે જે પ્રકારે એક સ્ત્રીને સહવાસ કરતા બીજી સ્ત્રી રીસાઈ જાય છે અને તે પિતાના પતિની પાસે આવતી નથી, એજ રીતે તમારી સાથે સગત કરવાથી કળાઓ મારાથી રીસાઈ જશે આથી મારે આટલા દિવસને સઘળે પરિશ્રમ વ્યર્થ જશે પરંતુ તમે વિશ્વાસ રાખે કે હું જ્યારે અહીથી જઈશ ત્યારે તમને મારી સાથે લેતે જઈશ ત્યા સુધી તમે સ્વસ્થ ચિત્તથી તમારા પિતાને ઘેર રહા અગડદત્તની આ વાત સાભળીને મદનમ જરી ત્યાથી ચાલી ગઈ અને પ્રસન્નચિત્તથી પિતાને ઘેર રહેવા લાગી આ સમયે , उत्तराध्ययनसून अन्यदा स राजकुमारोऽगडदत्तस्तुरगममारुय नगरमध्ये गच्छति, तदा स लोकाना महाकोलाहल श्रुता चिन्तयति-किं समुद्रः क्षोभ प्राप्य चलिना?, कि घोरो हुताशनो ज्वलितः ?, किं रिपुसैन्यं समागतम् , किंवा विद्युल्लवा पतिता, इत्येव चिन्तयन्नेक मत्तमहागज समुन्मूलिवालानमितस्ततः पर्यटन्त पश्यति, तर तमग- राधीशः पुरवासिभि सह विराजमानो नगराद् यहि सभायामामीत् । तदा स राजकुमारस्तुरगम क्वचिद् बवा मुक्त्वा राज्ञः सभायामागत्य राजान पन्दित्वा तत्रोपविष्टः । राजा वदति-कोऽप्यस्ति एवम् , य खलु इम महागज वशीकुर्यात्- एक दिन की बात है कि अगडदत्त घोडे पर चढ़ कर नगर के वीच जा रहा था कि इतने में उसने नगरवासियों का पहाभारी कोला हल सुना । सुनते ही उसने विचार किया यह क्या बात है, क्या समुद्र क्षुभित होकर चलायमान हो गया है, अथवा करी भयकर अग्निकांड हो गया है, अथवा किसी परचक्र के सैनिकों के भय ने प्रजा को त्रस्त कर दिया है, तथा कही पर विजली का पात हो गया है। यह ज्यों ही अपने इस प्रकार के विचारों में उलझ रहा कि इतने मे ही इसको एक मदोन्मत्त गजराज आलानस्तभ को उखाडकर इधर उधर भागता हुआ दिखलाई पडा । उस समय नगर का राजा पुरवासियों के साथ नगर से बाहिर कही फिमी सभा में बैठा हुआ था। अगडदत्त कुमार ने ज्यो ही यह भयकर दृश्य देखा, तो वह शीघ्र ही घोडे से उतर कर एव घोडे को किसी जगह याधकर उस सभा में जा पहुंचा और राजा को नमस्कार कर एक तर्फ बैठ गया। राजा ने यह समा- એક દિવસની વાત છે, જ્યારે અગડદત્ત ઘોડા ઉપર સ્વાર થઈ નગરની મધ્યમાથી જતો હતો એ સમયે તેણે નગરવાસીઓને ભારે કેલાહલ સાભળે સાભળતા જ તેણે વિચાર્યું કે, આ શુ હશે ? શુ સમુદ્ર ક્રોધિત થઈને ચલાય માન થયેલ છે? શું ક્યાય ભયકર અનિકાડ થયે છે? શું કઈ બીજા રાજ્યના સૈનિકે ના ભયથી જનતામા ત્રાસ ફેલાવે છે કે કઈ થળે વિજળી પડી છે? તે પિતાના મનમાં આ પ્રકારને વિચાર કરી રહ્યો હતો, એવે સમયે એક મદોન્મત્ત હાથી મજબૂત સ્તભને ઉખાડીને જ્યા ત્યા ભાગી રહેલ તેના જેવામાં આવ્યે આ સમયે નગરને રાજ પુરવાસીઓની સાથે નગરની બહાર કેઈ સભામાં બેઠો હતે અગડદરે જ્યારે આ ભય ૮દષ્ય જોયુ તે તે એક દમ ઘોડા ઉપરથી ઉતરીને ઘોડાને એક સ્થળે બાંધી દઈને તે સભામાં જઈ પહેા અને રાજાને નમસ્કાર કરી એક બાજુ બેસી ગયે મદેન્મત્ત બનેલા ।

प्रियदर्शिनी टीका अ०४गा ६ प्रमादर्जनेऽगडदत्तदृष्टान्त ५५ एतच्छुत्वा ममानमालम्मितम् । भूपः प्राह-इय पृथिवी निर्मीजा निर्वीरा च जाता, भूपवचन श्रुत्वाऽगडदत्तः प्राह-अहमस्य गजस्य दमने सर्वथा समर्थोऽस्मि, इत्यु क्त्वा नपानामाढाय, वस्य हम्तिनः मंमुखे गत्वा साक्षेपमुच्चैः सरेण हम्तिनमाह- यति । हस्ती त प्रति क्रोधाविष्टो धावति । स कुमारस्तदा तस्य पुरस्तात् स्वकीय- मुत्तरीय प्रक्षिप्तवान् । रोपान्येन हस्तिना तन दन्तप्रहारे कृते स कुमारस्तस्य पश्चा- चार सुनकर उस सभा के पीच इस प्रकार कहा कि "है कोई ऐसा जो इस मन्दोन्मत्त गजराज को वश कर सके।" राजा की इस बात को सुनकर वहा बैटे हुए राजपुम्पों में से किसीने कुछ भी उत्तर नहीं दिया। सर के सर चुपचाप बैठे। इस स्थिति को देखकर राजा ने उसी समय कहा कि " चीरहीन में मही को जानी, इससे बैठ रहे इकठानी" मालुम पड़ता है कि यह पृथिवी निर्गीज एव वीरों से विहीन हो चुकी है । इसलिये सब चुपचाप बैठे हुए है। राजा के वचनो को सुनकर अगडदत्त ने कहा-नहीं राजन् ! ऐसा न समझिये-अभी पृथिवी-वीर विहीन नहीं बनी है, आपकी आजा हो तो मै इस मदोन्मत्त गजराज के दमन करने में सर्वथा समर्थ हु । इस प्रकार कह कर वह वहा से राजा की आज्ञा प्राप्त कर उठ खडा हुआ, और उस गजराज के समुख जाकर उसे उच्च स्वर से ललकारने लगा। हस्ती ने ज्यों ही उसकी ललकार सुनी त्यों ही वह इसके समक्ष पढे वेग से क्रोधाविष्ट बनकर दौडा। हाथी को अपनी तरफ आता हुआ देख कर अगडदत्तकुमार ने उसकी तरफ अपना उत्तरीय वस्त्र उतार कर फेंक दिया। रोप से अन्धे હાથીની વાત રાજાએ સાભળતા રાજાએ સભાને સંબોધતા કહ્યું કે, “છે એવો કઈ વીર પુરુષ કે જે મદોન્મત્ત ગજરાજને વશ કરી શકે?” રાજાની આ વાત સાભળીને ત્યાં બેઠેલા રાજપુરુષમાથી કેઈએ કાઈ પણ ઉત્તર ન આપે બધા ચુપચાપ બેસી રહ્યા આ સ્થિતિને જોઈ રાજાએ કહ્યું કે, માલુમ પડે છે કે આ પૃથ્વી નિબજ અને નિર્વીર્ય થઈ ચુકી છે, માટે જ બધા ચુપચાપ બેસી રહ્યા છે રાજાના વચનેને સાભળી અગડદત્ત કહ્યુ–નહી રાજન! એવું ન સમજે હજુ પૃથ્વી નિવ–બાયેલી નથી બની, આપની આજ્ઞા હેયે તે હું આ મર્દોન્મત્ત ગજરાજને વશ કરવામાં સમર્થ છુ આ પ્રમાણે કહી, તેણે રાજાની આજ્ઞા મેળવી અને સીધે તે ગજરાજની સામે જઈ ઉચ્ચ સ્વરેથી તેને પડકાર્યો હાથીએ જ્યા એને પડકાર સભા કે કોધના આવેશમાં આવી જઇને અગડદત્તની સામે તેણે દોટ મુકી હાથીને પોતાની સામે દેડી આવત જોઈને અગડદત્ત કુમારે તેની સામે પિતાનુ કપડુ ઉતારીને ફેકયું રેષમા અધ उत्तराध्ययन द्भागे समागत्य पुन्छ गृहीत्वा चक्रभ्रमेण भ्रमयति । चिर भ्राम-भ्राम त हस्तिनं पश्चात् समाकर्पति। सुदूर समाकृष्टोऽमौ गतः चीत्कारधनि कुर्वाणः श्रान्तः पतितः ततो हस्ती यावदुत्तिष्ठति, तावता कालेन तदुपरि कुमार समारुता मस्तके मुष्टि- भिस्ताडयित्या हस्तिन स्वायत्तीकृतवान् , हस्ती निलो जातः । हुए हाथी ने उस उत्तरीय वस्त्र पर दन्तप्रहार करना प्रारभ कर दिया। इसी समय अगडदत्त कुमार उसके पीछे पहुँच गया और पहोंचते ही उसने उसकी पूछ पफड ली। पूछ पफडते ही वह हाथी अगडदस कुमार को मारने के लिये अथवा पकड़ने के लिये चारों तरफ फिरकनी की तरह घूमने लगा। अगडदत्त कुमार ने भी घडी होशियारी से अपनी रक्षा करने में कसर नहीं रसी। इस तरह कुमार ने उसे चारों तरफ जब खून घुमाया तर वह हाथी बिलकुल श्रान्त हो गया-थक गया, हाथी के थकने पर अगडदत कुमार ने उसको यडे जोर से पीछे की ओर खेचा, खेचते ही हाथी पिलकुल दूर तक खिंचा चला गया। पश्चात् वह चीत्कार शब्द करता हुआ जमीन पर गिर पड़ा। उठने के पहिले ही अगडदत कुमार उसकी पीठ पर चढ गया। और फिर उसने उसके कुभस्थल पर जोर से मुट्ठी का प्रहार किया जिससे उसका मद उतर गया और हस्ती निर्बल हो कर उसके वश में आ गया । राजा ने जब हाथी को निर्वल बना हुआ अगडदत कुमार के आधीन देखा तो राजा को बड़ी खुशी हुई और वे मन में विचार ने બનેલા હાથીએ તે કપડા ઉપર પિતાના દાતે વડે પ્રહાર કરવા માડયે તે સમયે સમય સૂચકતા વાપરી અગડદ તેની પાછળ જઈને તેનું પૂછડુ પકડી લીધું પૂછડુ પકડાતા જ હાથી અગડદત્તને પકડીને મારવા માટે ચારે તરફ ગળગળ કરવા લાગે અગડદત્ત પણ ભારે સાવધાનીપૂર્વક પિતાની રક્ષા કરવામાં કચાશ ન રાખી આ રીતે હાથી ફેરફુદડીની માફક ચારે તરફ ખૂબ ઘુમવાના કારણે પૂબજ થાકી ગયે અગડદત્તે જોયુ કે હાથી હવે થાકી ગયે છે, એટલે તેનું પૂછડું પકડીને જોરથી પાછળની તરફ ઢસડ અને ઘણે દૂર સુધી હાથી ઢસડાયે અને છેવટે મેટી ચીસ નાખીને હાથી જમીન ઉપર પડી ગમે તે ઉભો થાય તે પહેલાજ અગડદત્તકુમાર તેની પીઠ ઉપર ચઢી ગયે અને પછી તેણે તેના ગડસ્થલ (કુંભસ્થત) ઉપર જોરથી મુક્કાના પ્રહાર કર્યા આથી હાથીને મદ ઉતરી ગયો અને નિર્બળ થઈ અગડદત્તને વશ થયે રાજાએ જ્યારે હાથીને નિબળ થયેલ તેમજ અગડદત્તના કાબુમાં આવી ગયેલ છે ત્યારે રાજા ખૂબ ખુશ " प्रियदर्शिनी टीका भ०४ गा० ६ प्रमादवर्जनेाडदत्तदृष्टान्त राजा तेजस्सिन सुन्दरतर सुकुमार राजकुमार पिलोक्य-कोऽयमिति वेत्रधर पृष्टवान् । वेत्री पदति-प्रभो ! अस्य कुल नाम वा न जानामि, किं तु कलाचा- यस्य पार्चे पठनय मया दृष्टः । राजा कलाचार्यः स राजकुमारवाऽऽकारितः । राजकुमारणागडदत्तेन त गज- मालानस्तंभे उद्घा राजान प्रणम्य तत्समीपे उपविष्टः। राजा चिन्तयति- अयमस्ति फश्चिन्महापुरुषः, यतोऽयमतिविनीतो दृश्यते । तदनु स नृपः प्रेम्णा ताम्मूलादिक तस्मै समर्प्य पृच्छति-किं कुल किं च नाम भवतः १, कलाभ्यासथ लगे कि यह अगडदत्तकुमार कोई साधारण नहीं है किन्तु तेजस्वी है। राजा ने अपने पास के द्वारपाल से पूछा कि जानते हो यह सुकुमाल सुन्दरकुमार कौन है ' । प्रताहार ने कहा प्रभो ! मैं यह तो नहीं जानता है कि इसका क्या तो नाम है और यह किस कुल का भूपण है ? परन्तु इतना अवश्य जानता है कि यह कलाचार्य के पास पढ़ता है। द्वारपाल की बात सुनकर राजा ने कलाचार्य एव अगडदत्तकुमार को धुलवाया। राजकुमार अगडदत्त उस हराधी को आलानस्तभ मे बांध कर कलाचार्य के साथ राजा के पास पहुँचा । विनय से राजा को प्रणाम कर वह उनके पास पैट गया। राजा ने ज्यों हो इसकी इतनी शिष्टता देखी तो विचार किया अवश्य यह कोई विशिष्ट व्यक्ति है। इतनी वि- नीतता विशिष्ट आत्माके सिवाय नही आसकती है। राजाने इस प्रकार विचार कर अगडदत्त को अपने राथ से ताम्बूल आदि दिया और पूछा થશે અને મનમાં વિચાર કરવા લાગ્યો કે, આ મનુષ્ય કોઈ સાધારણ માણસ તેજસ્વી પુરુષ છે રાજાએ પોતાની પાસે ઉભેલા દ્વારપાળને પૂછ્યું કે, આ સુકુમાર સુદર કુમાર કેણુ છે, તે તમે જાણો છો? પ્રતિહારે કહ્યું, પ્ર! હું એ નથી જાણતા કે એમનું નામ શું છે, તેમજ કયા કુળનું ભુષણ છે પરતુ એટલું જાણું છું કે, તેઓ કળાચાર્યની પાસે અભ્યાસ કરી રહેલ છે દ્વારપાળની પાસેથી ખુલાસે ન મળતા રાજાએ કળાચાર્ય અને અગડદત્ત કુમારને લાવરાવ્યા રાજકુમાર અગડદત્ત તે હાથીને મજબૂત સ્ત ભ સાથે બાંધી કળાચાર્યની સાથે રાજાની પાસે પહો અને વિનયપૂર્વક રાજાને પ્રષ્ણામ કરી તેમની નજીક બેસી ગ રાજાએ એનામાં આ પ્રકારનું વિનયવર્તન જોઈ વિચાર કર્યો કે, આ કોઇ સાધારણ વ્યક્તિ નથી પરંતુ વિશિષ્ટ વ્યક્તિ છે આટલી વિનયતા વિશિષ્ટ આત્મા સિવાય હોઈ શકે નહી રાજાએ આ .... भन चाताना साया ताम्मू वगैरे मा-यु भने નથી પરંતુ - - . उत्तराध्ययनस्ये कियान् भवता कृतः । तदा राजकुमारः स्वकुलनामायने लन्जितो जातः, तदु- पाध्यायस्तस्य कुलादिक सर्वविद्यासु नैपुण्य च राजे निवेद्यार- सन्त सय न मापन्ते, सतोऽपि स्वगुणान् रिया । इत्यसौ मौनमाधत्ते, कुमारो गुणशेरधि ॥ १ ॥ अथ स भूपतिः कुमारटत्तान्त अत्वा चमकतो जातः, स राजकुमारम्तेन भुवनपोलाख्येन नृपेण पत्रभूपणादिभिः सत्कृतस्तत्रैव राजधान्या नियमति स्म । कि-आप का नाम क्या है, और आप किम फुलके है ? कितने कलाओं का अभ्यास किया है। राजा के प्रश्न का उत्तर देने में लज्जाका अनुभव करनेवाले अगडदत्त कुमारने कुछ भी नहीं कहा-न अपना नाम ही बताया और न कुल ही । हा, उम समय उसके कलाचार्य ने कुमारका क्या नाम है और कौनसा इसका कुल है, ये सब बातें राजासे कह दी। तथा किनर विद्याओं में इसने निपुणता प्राप्त की है, यह भी पतला दिया। साथ में कलाचार्य ने यह भी कहा कि-"महाराज जो सज्जन रोते हैं वे अपने में विद्यमान गुणों के प्रकाशन करने में भी लज्जा का अनुभव करते हैं । यही बात इस गुणी कुमार की हो रही है ॥ १ ॥ कलाचार्य द्वारा कुमार का यथार्थ परिचय पाकर राजा को बडा आश्चर्य हुआ। उसने कुमार का वस्त्र अभूपणों द्वारा ख़य सत्कार किया। इस प्रकार भुवनपाल नृप से वस्त्र आभूपण द्वारा सत्कार पाकर कुमार आनद के साथ वहीं पर राजधानी में रहने लगा। પૂછ્યું કે આપનું નામ શું છે, અને આય ક્યા કુળના ભૂષણ છે, કેટલી કળાઓને અભ્યાસ કર્યો છે? રાજાના આ પ્રશ્નને ઉત્તર આપવામાં શરમ અનુભવતા અગડદર કુમારે કોઈ પણ ન કહ્યું ને તે પોતાનું નામ બતાવ્યું કે ન તો પિતાનુ કુળ એ સમયે ત્યાં બીરાજેલા કાચા કુમારનું નામ તથા કુળને પરિચય રાજાને આપે અને કેટ કેટલી વિદ્યાઓમાં તેણે નિપુણતા પ્રાપ્ત કરેલ છે તે પણ જણાવી દીધું સાથોસાથ કળાચાર્યે એ પણ કહ્યું કે – મહારાજ જે સજ્જન હોય છે તે પિતાના વિદ્યમાન ગુણેને જાહેર કરવામાં પણ લજજા અનુભવે છે એજ વાત આ સદગુણી પુરુષમાં દેખાઈ રહી છે કળાચાર્ય પાસેથી કુમારને ગ્ય પરિચય મળતા રાજાને ભારે આશ્ચર્ય થયુ તેણે કુમારને વસ્ત્ર આભૂષણ વગેરેથી ખૂબ સત્કાર કર્યો. આ રીતે ભૂવનપાલ રાજા તરફથી વસ્ત્ર આભૂષણ દ્વારા સત્કાર પામીને કુમાર આનાથી ત્યા રાજધાનીમાં રહેવા લાગે, प्रियदर्शिनी टीका अ० ४ मा ६ प्रमादपर्जनेऽगडदत्तदृष्टान्त अन्यदा तस्य राज्ञः समीपे तत्पुरवासिनः सहस्रगस्तनाजग्मुः, नृपस्य पुरस्तात् प्राभूत निधाय ते विज्ञापयामासु'-~-स्वामिन् ! नगरमेतत् कुवेरपुरसदृशमासीत् , तदिदं केनापि तम्झरेण निरन्तर मुग्यमाण रिक्त सजात अतोऽस्य नगरस्य रक्षा कुरु। तदा नृपतिना स्वपुररसाआकारिता , चोभिस्तजिताः पुररक्षकाः अब्रुवन्- महाराज चौरान्वेपण कुनामस्मार रहलो दिरसा अतीताः किंतु चौरो न दृश्यते, किं कुर्म: ? कोऽपि पचण्डम्तसरोऽस्ति । अपान्तरे नृप नत्वाऽगडदत्तकुमारेणोक्तम्- कुछ दिनों के बाद राजा के पास हजारों नगरवासी आये और नजराना भेट कर कहने लगे-स्वामिन् ! यह नगर जो कुवेर के पुर समान है अब किसी तस्कर के द्वारा निरन्तर लुटाया जाकर निलकुल खाली होता जा रहा है, अतः आप हम नगर के उपद्रव को शीघ्र दूर करने का प्रयत्न कीजिये । प्रजाजनों की बात सुनकर राजाने उसी समय नगररक्षकों को बुलाया। और डाटकर उनसे कहा कि यह क्या चात है जो नगर में लोकों की चोरियों से बास हो रहा है, क्या तुम लोग सोते रहते हो । अभीतक चोरी का पता क्यो नहीं लगाया ? इस तरह का कर्तव्य मे प्रमाद, तुम लोगों के हक मे ठीक नहीं है । राजा की डाट डपट मुनकर नगररक्षकों ने कहा कि हे नाथ! हम लोग कई दिनों से चोरों की खोज करने में लगे हुए है, परन्तु अभीतक चोरी करनेवालोंका पता ही नही पड रहा है, क्या करे ? मालूम होता है कि कोई प्रचण्ड तस्कर है। जव नगररक्षकों के मुग्वसे इस प्रकारके हतोत्साह કેટલેક સમય વીત્યાબાદ હજારે નગરવાસીઓ રાજાની પાસે આવી નજરાણું ધરીને કહેવા લાગ્યા કે, સ્વામિન ! આ નગર જે કુબેરના નગર જેવું છે તે હવે ચાર–લુટારાઓથી રજ લુ ટાઈ રહ્યું છે, અને ખાલી થઈ રહ્યું છે, આથી આપે આ ઉપદ્રવને દૂર કરવાને તાત્કાલિક પ્રબંધ કરવો જોઈએ પ્રજાજનેની વાત સાભળી એ જ વખતે રાજાએ નગરરક્ષકેને બોલાવ્યા અને કડક શબ્દોમાં કહ્યું કે “પ્રજાજનો જ્યારે ચાર લાકેથી લુ ટાઈ રહ્યા છે, ત્યારે તમે લેકે શુ ઊંઘો છે ? આજ સુધી ચેરેને કબજે કેમ નથી કરી શકયા ? આ પ્રકારને તમારા લેકે પ્રમાદ હું જરા પણ ચલાવી નહીં લઉ રાજાનું આ પ્રકારનું કડક વલણ જાણી નગરરક્ષકાએ કહ્યું કે હે નાથ ! અમે લેકે ઘણા દિવસથી ચેરેની તપાસમાં છીએ પરંતુ ચોરી કરનારાઓને આજ સુધી પો લાગે નથી શુ કરીએ! આ કઈ જબ ચાર લાગે છે નગરરક્ષ કેના હેથી આ પાના હતોત્સાહ જેવા વચને સામને ત્યારે અગડદને . - उत्तराभ्ययनसू स्वामिन् ! आशापयतु भवान् यथा तस्कर गृहामि । राजा प्राद-सप्तदिवसा- भ्यन्तरे तस्करग्रहण न करोपि चेत् तदा प्राणान्तिकदण्ड दास्यामि । ततोऽसौ कुमारश्चौरनिग्रहार्थ निर्गच्छन् राजान पन्दित्वा परितस्तन्नगर भ्राम । मठेषु, प्रपासु वेश्यागृहेषु, मद्यपायिस्थानेषु, घूतस्थानेषु, चत्वरेपु, शून्यशालासु, चतुष्पयेषु, उद्या नेषु, वनेषु चौरगवेपण कुर्वतस्तस्य पद दिवसा अतीताः, न क्यचिदसौ चौर दृष्टवान् । सप्तमे दिवसे नगराद् पहिर्गत्वा स काचिद् वृक्षतले स्थितचिन्तयति-मम शिरच्छेदो जैसे वचन सुने तो अगडदत्त ने खडे होकर उसी समय राजा से अद- भ्य उत्साह के साथ हाथ जोड़कर कहा हे स्वामिन् ! यदि आजारोवे तो मैं चोर को पकड़ कर ला सकता है। राजाने कहा-घड़ी अच्छी यात है, परतु इसमें शर्त यह है कि सात दिनके भीतर ही चोर पकड़ा जाना चाहिये तभी तुम्हारी वीरता है, अन्यथा प्राणान्तिक दडके भागी होना पडेगा, योलो यह शर्त मजूर है? अगडदत्तने निर्भय होकर इस शर्तको स्वीकार कर लिया, और उसी वस्तु वह वहा से चोर को पकड़ ने के लिये निकल गया। उसने नगर के चारों ओर घूमना शुरू कर दिया। कोईसा भी ऐसा स्थान नहीं बचा कि जहां इसनेचकर नलगाये हों । क्या मठ,क्या प्याउ, क्या वेश्यालय, क्या दारुपीठा, क्या जुआरियों के स्थान, क्या चत्वर -चोरा, , क्या शून्यशाला, क्या चतुष्पथ, क्या उद्यान, क्या वन सब में खूब यह घूमा । लगातार घूमते २ इसको छह दिन हो गये परन्तु चोर का कही भी ठीकाना नही पडा । सातवॉ दिन जर लगा तय यह ઉભા થઈને ઉત્સાહ સાથે રાજાને હાથ જોડીને કહ્યુ, રવામિન ! આજ્ઞા મળે તે હુ એર કેને પકડીને હાજર કરી દઉ રાજાએ કહ્યું-ઘણી સારી વાત છે, પરંતુ આમા શરત એ છે કે-સાત દિવસની અંદર અંદર ચોર પકડાઈ જવા જોઈએ ત્યારે જ તમારી વીરતા છે તેમ ન થતા પ્રાણાનિક દડ તમારે જોગવવું પડશે કહો આ શરત મજુર છે ? અગડદત્ત નિર્ભય રીતે એ શરતને સ્વીકાર કર્યો અને એજ વખતે તે ચોરને પકડવા માટે ત્યાથી નિકળી પડે તેણે નગરમાં ચારે તરફ ફરવાનું શરૂ કર્યું કોઈ પણ એવું સ્થાન ન રહ્યું કે ત્યા એ ન ફર્યો હેય મઠ, પરબ, વેશ્યાલય, દારૂના પીઠા, જુગારના અડ્ડાએ, ચોરાએ નિર્જન સ્થાને, ચતુષ્પથ, ઉદ્યાન, જગલ દરેક સ્થળોએ તે ખૂબ રખડ, આ રીતે ૨ખડતા રખડતા છ દિવસ વિતી ગયા પરતુ ચરનું કેઈ ઠેકાણું હાથ ન લાગ્યું સાતમે દિવસે એ નગરની બહાર - प्रियदर्शिनी टीका अ०४ गा०६ प्रमावर्जनेऽगडदत्तदृष्टान्त भवतु, गलपन्यो भातु, लक्ष्मीः सर्वथा गन्छतु प्रतिज्ञापालने पुरुषाणा यद्भवति तहत । एवं चिन्तयन् स परितो विलोकयति । तस्मिन्नासरे एक परिहितगरिकलस्रो मुण्डितमस्तरविदण्डधारी परित्राजक- स्तत्र समायातः। राजकुमारस्त दृष्ट्वा चिन्तयति-अय चौरळक्षणममन्वितोऽस्ति, तस्मादय चौर इति । एव चिन्तयन्त राजकुमारमगडदत्त परिवाजकः पृच्छति- सत्पुरुप ! कुतः ममायातोऽसि केन हेतुना चिन्तितोऽसि जगडदत्त आइ- नगर से याहिर जाकर किसी एक स्थानपर वृक्षके नीचे बैठ गया, और विचारने लगा-चिंताकी कोई बात नहीं, भले मुझे प्राणातक दड भोगना पडे - गले में खुशी से फासी का यन्धन पड जाय, लक्ष्मी आवे या चली जावे, वीरों को अपनी प्रतिज्ञा पालन करने में जो कुछ होता हो वह सर मेरे माथ घटित हो जाय इसकी योड़ी भी चिन्ता नहीं है, परन्तु चोर का पता लगाये विना में चैन नहीं लूगा। इस प्रकार का विचार कर ही रहा था, कि इतने में एक जोगी इसके पास आया। जोगी अपने यनास्टी वेपभूपामें या-गेरुआ वस्त्र पहिने या शिर मुडित था हाथ में त्रिदन्ड ले रक्खा था। जोगी को देखते ही राजकुमार ने हर्प का अनुभव किया और विचार ने लगा कि चोर का पता लग गया ठीक यही चोर है। चोर के जो लक्षण होते हैं वे इसमें मिलते हैं। इस तरह विचार की निद्रा मे मस्त हुए राजकुमार को जगाते हुए जोगी ने कहा सत्पुरुप ! कहा से आना हुआ है । किस कारण चिन्तित નીકળી કેઈ એક સ્થાન ઉપર ઝાડની નીચે બેસી ગયો અને વિચાર કરવા લાગ્યું કે, ચિંતાનું કોઈ કારણ નથી, ભલે મારે પ્રાણુન્તદડ ગવ પડે, ગળામાં ખુશીથી ફાસીનું દોરડુ પડે, લક્ષ્મી આવે અથવા ચાલી જાય, વિરેને પિતાની પ્રતિજ્ઞાનું પાલન કરવામાં જે કાઈ સહન કરવું પડે તે બધુ સહન કરવા હું તૈયાર છુ તેની લેશ માત્ર મને ચિન્તા નથી, પરંતુ ચોરને પત્તો લગાડયા વગર હુ જપીને બેસવાને નથી આ પ્રકારને વિચાર એ કરી રહ્યો હતો, એટલામાં એક એવી તેની પાસે આ ચગી પિતા ની બનાવટી વેશભૂષામાં હતું ભગવા વસ્ત્ર પહેરેલા હતા, માથુ મુડેલું હતું, હાથમાં ત્રિદડ ધારણ કરેલ હતું, ચગીને જોતા જ રાજકુમારના દિલમાં આનંદની રેખા ઉત્પન્ન થઈ તેને ખાત્રી થઈ કે હવે ચોર મળી ગયો બરાબર આજ ચેર છે ચારના જે લક્ષણ હોય છે તે સર્વ આનામાં દેખાય છે આ પ્રકારની વિચાર નિદ્રામાં પડેલા રાજકુમારને જગાડતા યોગીએ કહ્યું કે હે મહાનુભવ ! ક્યાથી આવે છે? ક્યા કારણે ચિન્તાગ્રસ્ત દેખાય છે? ચગીની વાત -- , - દર उत्तराध्ययनसूये वाराणसीनगरात् समायातोऽस्मि, अतिदरिद्रोऽस्मि, अतः पृथिव्या भ्रमामि । परिव्राजकः माह-पत्स! खेद मा कुरु, अद्य तर दारिद्रय छिनधि, तनाभीष्ट ददामि । ततो दिवस यारत् तौ तत्र स्थितौ । रानावगडदत्तसहितश्चौर• कस्यचिदिभ्यस्य गृहे चौर्यवृत्त्या क्षार दत्तवान् तत्र चौरस्तस्य गृहे भविष्टः, अगडदत्तस्तु बहिः स्थित । परिवाजकेन रहुटव्यस- भृताः पेटिका गृहाद् वहिः कर्पिताः, ताः क्षानमुखेऽगडढत्तस्य समीप मुक्त्ता स होरहे हो । जोगी की बात सुनकर अगडदत्त राजकुमार ने कहा-महा. राज ! वाराणसी नगर से आ रहा ह-अतिदरिद्र आपत्ति का मारा इधर उधर फिर रहा है । मुनकर जोगी ने अगडदत्त से कहा वत्स इससे चिन्ता करनेकी बात कौनसी है ? तुम घराओ नहीं । म तुम्हारे दारिद्रय को समूलतः विनष्ट कर दूगा, और जो तुम चाहोगे वही में दूगा। इस प्रकार परस्पर बात करते हुए वे दोनों दिन भर उसी पेड के नीचे रहे । जब रात्रि का समय आया तन उस बनावटी जोगी ने अगडदत्त को साथ लिया और चोरी करने के लिये वहा से रवाना हुआ। नगर मे वह एक सेठ के मकान पर पहुँचा । वहा उसने भीत मे खातर किया, और अगडदत्त से कहा कि तुम वाहिर बैठ रहना, जाना नही, मैं चोरी का माल जो तुम को घर में से निकाल कर देता जाऊँ उसको एक तर्फ रवते जाना । अगडदत्त ने कहा ठीक ऐसा ही करूँगा। जोगी मकान में घुसा-वहा से उसने धन से भरी हुई पेटिया उठाई और उस खातर मे से उनको बाहर रक्खी । अगडदत्त उनकी સાભળી અગડદર રાજકુમારે કહ્યુ-મહારાજ ! વારાણસી નગરીથી આવું છું અતિ દરિદ્ર છું, આપત્તિથી ઘેરાઈને અહિ તહીં ભટકી રહ્યો છું સાભળીને એગીએ કહ્યું-વત્સ! એમા ચિન્તા કરવાની શી જરૂર છે? ગભરાવ નહી હું તમારા દારિદ્રયને મીટાવી દઈશ, અને તમે જે ચાહશે તે હું તમને આપીશ આ પ્રકારે પરસ્પર વાતો કરતા કરતા આખો દિવસ બને જણાએ તે ઝાડની નીચે ગાળે રાત્રી પડતા તે ગીના વેશમાં રહેલા ચેરે અગડ દતને સાથે લઈને તે નગરના શેઠના ઘરની ભી ત કેચી અગડદત્તને બહાર ઉભે રાખી કહ્યું-હુ અદર જાઉ છુ ને તુ અહી કાજે કયા જ નહી ચારીને માલ ઘરમાંથી કાઢીને હુ બાકેરામાથી તને આપુ તે એક તરફ રાખતે જજે અગડદ એ પ્રમાણે કરવાનું કબુલ્યુ એટલે તે ગી મકાનની અંદર ઘુસ્યો ઘરમાથી તેણે ધનથી ભરેલી પેટીઓ ઉઠાવા અને બકરામાથી બહાર કાઢવા માડી અગડદર તેની રખેવાળી કરતે રહ્યો .

प्रियदर्शिनी टीका थ०४गा ६ प्रमादर्जनेऽगडदत्तष्टान्त ६३ परित्राजकः स्वयमन्यत्र कुनचिद् गत्या बहून् दरिद्धपुरुषान् समानीतवान् । तेपा शिरसि ताः पेटिका दत्त्वाऽगडदत्तेन सह सय नगराद् पहिर्गतः । परिवाजकोऽग- डदत्तमाह भो ! क्षणमात्र ग्ने स्थित्वा निद्रासुखमनुभवामः । पग्विाजकेनन मुक्ते सति सर्वेऽपि पुरुषास्तन मुप्ताः । कपटनिद्रया परित्राजकोऽपि मुप्त । अगड दत्तोऽपि 'अस्य विश्वासो न कायः' यतः " घोरा मुहुत्ता अवल सरीर " इति पिचार्य क्षमूलेऽगडदत्तः प्रसुप्तोऽस्तीति यथा प्रतिपोधो भवेत् तथा सकीयवस्त्रेण घृक्षमूल पच्छाद्य सय खड्गमादाय गच्छन्नरीत्या वृक्षस्यापरभागे स्थितः । ततोऽसौ रखवारी करता रहा। इतने में वह जोगी वहा से निकलकर बाहर आया और अनेक दरिद्र पुरुपों को साथ में लेकर वहा वापिस आगया । उन पेटियों को उनके माथे पर रखवा कर अगडदत्त को साथ ले फिर वह वहा से अपने स्थान की ओर रवाना हो गया । स्थान इनका जगल में था अतः यह मय को लेकर वहाँ पहुँच गया । पहुँचकर उसने कहा-हे अगडदत्त! यहा कुछ देर तक अपन सर ठहर कर विश्राम करलें । इस प्रकार कह कर वह सो गया उसके सोते ही वे सब पुरुप भी सो गये । जोगी वास्तविक निद्रा में नहीं सोचा था, किन्तु वनावटी निद्रा में ही वह सो रहा था। अगडदत्त चतुर था उसने विचार किया, अज्ञा- तकुलशील वाले का सहसा विश्वास नहीं करना चाहिये । क्यों कि "घोरा मुहत्ता अवल सरीर" समय विकट है शरीर अथलहै इसलिये मनुप्य को हर समय सावधान रहना आवश्यक है, ऐसा सोचकर उसने एक वृक्ष की फैली हुई जड़ पर इस तरह से अपना वस्त्र ओढ़ा- दिया कि जिससे जगने पर जोगी को ऐसा ख्याल हो जावे कि " यह ચોરી કરવાનું કામ પતાવીને તે જગી બહાર આવી છેડે દૂર જઈને કેટલાક દરિદ્રી માણસોને લઈ આવ્યા શેઠ ના ઘરમાથી ચોરેલી પેટીઓ તેમના માથા ઉપર મુકાવી અગડદત્તને સાથે લઈ તે ત્યાથી જ ગલમાના પિતાના સ્થાન તરફ પલાયન થયે ત્યા પહેચીને તેણે અગડદત્તને કહ્યું–આપણે થોડો વખત અહી વિશ્રાતિ કરીએ આ પ્રમાણે કહીને તે સુઈ ગયે એના સુતા પછી તે સઘળા માણસે પણ સુઈ ગયા ગી ખરેખર ઊ ઘરે ન હતું પણ તેગ કરતો હતો અગડદત્ત ચતુર હતુંતેણે વિચાર કર્યો કે-અજ્ઞાતકુળશીલ वामान विश्वास ७२वी न से भ, "घोरा मुहुत्ता अवल सरीर " સમય વિકટ છે, શરીર અબળ છે” માટે મનુષ્ય હર સમય સાવધાન રહેવું જરૂરી છે એવું સમજીને તેણે એક ઝાડની ફેલાયેલી ડાળ ઉપર પોતાનું વસ્ત્ર એવી રીતે ઓઢાડી દીધું કે, જેનાથી જેગી જાગે ત્યારે તેને એ ખ્યાલ આવે કે, - उत्तराध्ययन परित्राजक उत्थाय तान् सान सङ्गेन इतरान् । ततोऽगडदत्तस्य समीपे समागत सप्तोऽयमगडदत्त इति मत्वा वनाच्छादितरक्षमलोपरि ग्यङ्गप्रहारं कृत्वा वदति- हतो हतो मया हतः। अत्रान्तरे-अगडदचोऽह जीवितोऽस्मि जीरितोऽस्मीति वदन अगडदत्तः खङ्गेन तस्य जपाद्वय चिच्छेद । जाइये छिन्ने सति स तत्रैव पति- तस्तं राजकुमारमगडदत्त माह-वत्स! अदमस्मि भुजगनामस्यौरः, ममात्र श्मशाने पश्चिमदिशि पातालगृहमस्ति, तर मम भगिनी चीरमतीनाम्नी कुमारिकाऽस्ति । अगडदत्त ही यहा सो रहा है" और स्त्य हाथ में तलवार लेकर वृक्ष के अपर भाग की ओट में जाकर छिप गया। जन सर अच्छी तरह सो गये और घोर निद्रा लेने लगे तो वह योगी उठा और उठकर उसने एक ही सास में तलवार से सोये हुए सत्र के शिर काट दिये। पश्चात् अगडदत्त को मारने के लिये वह वहा आया जहां वृक्ष की जड़ कपडे से ढकी हुई थी । जोगी ने “यही अगटदत्त सो रहा है। इस ध्यान से उस वृक्ष की जड पर तलवार का घाव किया, और कहने लगा कि मैंने अगड,त्त को मार दिया, मार दिया, मार दिया। इतने में ही अगडदत्त प्रकट होकर कहने लगा कि नही नहीं अगडदत्त जीवित है जीवित है जीवित है। ऐसा करने के साथ ही अगडदत्त ने अपनी तलवार ऐसी युक्ति से फेंकी जिससे उसके दोनों पैर कट गये। दोनों पैर के कट जाने से वह जोगी वही पर गिर पड़ा। गिरने के साथ ही उसने राजकुमार अगडदत्त से कहा-वत्स ! मे भुजग नाम का चोर हू, અગડદત્ત જ અહી સુઈ રહ્યો છે, અને પોતે હાથમાં તલવાર લઈને એ ઝાડની પાછળના ભાગમાં જઈ છુપાઈ ગયે જ્યારે બીજા મજુરો ઘર નીદ્રામાં પડયા હતા ત્યારે તે જાગી ઉઠો અને ઉઠીને એકી શ્વાસે તેણે તલવારથી સુતેલા બધાના માથા કાપી નાખ્યા પછી અગડદત્તને મારવા માટે તે જ્યાં વૃક્ષની ડાળ કપડાથી ઢાકેલ હતી ત્યાં આ યોગીએ અહિ અગડદત્ત સુઈ રહ્યો છે ” એમ માનીને તે વૃક્ષની ડાળ ઉપર તલવારને ઘા કર્યો અને કહેવા લાગ્યું કે, મે અગડદત્તને મારી નાખે, મારી નાથે મારી નાખે એટલામાં અગડદત્ત પ્રત્યક્ષ ખડા થઈને કહ્યું કે, નહી અગડદત્ત જીવે છે, જીવે છે, જીવે છે આમ કહીને અગડદ પિતાની તલવાર એવી યુક્તિ પૂર્વક તે જેવીની ઉપર ફેકી કે જેનાથી જોગીન બને પગ કપાઈ ગયા અને પગ કપાઈ જતા તે જેગી ત્યા જ પડી ગયે પડતાની સાથે જ તેણે રાજકુમાર અગડદાને કહ્યુ, વત્સ! હું प्रियदर्शिनी टीका म. ४ गा ६ प्रमादर्जनेगडदत्तदृष्टान्त स्वमस्य वटवृक्षम्य मूले तम्या नाम गृहीत्वा गन्द कुरु । सा यया भूमिगृहद्वारमु- दाटयिप्यति, त्या च स्वस्वामिन करिष्यति, तद्विश्वासाय मम खद् गृहाण । इत्युक्ते- गडदत्तस्तस्य खड्ग गृहीतवान् । स चौरस्तु तर मृतः । अगडदत्तकुमारचौरोक्तस्थानमागत्य वीरमतीमाहयति । सा तत्रागत्य द्वारमु दाटितवती । अगडदत्तकुमार गृहे समानीय सादर पर्यः उपवेशयति, स्वभ्रा- त्त च पप्रच्छ । स चागडदत्तकुमारस्तवृत्त यथावस्थित कथयित्वा विश्वासार्थत- स्खड्ग दर्शयामास । सा च "त्वदर्थ चन्दनादिकमानयामि" इत्युक्त्वा मासादोपरि गता। मेरा यहा श्मशान में पश्चिम दिशा की तरफ पातालगृह है । वहा मेरी एक वहिन रहती है जो अभीतक अविवाहित है। उसका नाम वीर- मती है । तुम इस चटवृक्ष के मूल पर खड़े होकर उसको उसका नाम लेकर आवाज देना । अपना नाम सुनते ही वह दरवाजा खोल देगी और तुम को भीतर ले जावेगी। वह वहा तुम को अपना पति घना लेगी । उसका तुम पर विश्वास हो जाय, इस निमित्त तुम मेरी यह तलवार ले लो । जब योगी ने ऐसा कता-तो अगडदत्त ने उसी समय उसकी तलवार उससे ले ली। चोर वही पर मर गया। जैसा चोर ने पहिले अगडदत्त से कहा था उसी के अनुसार अगढ़- दत्त कुमार पश्चिम दिशा में उस वटवृक्ष के मूल के पास आया और "वीरमती वीरमती" नाम लेकर पुकार ने लगा। वीरमती ने अपना नाम सुनकर शीघ्र ही पातालगृह का दरवाजा खोल दिया, और वह अगडदत्त को भीतर ले गई । भीतर ले जाकर उसने अगडदत्त को एक सुन्दर सेज पर बैठा दिया और अपने भाई का वृत्तान्त पूछने लगी। उस अगडदत्तकुमार ने उसके भाई चोर का सय वृत्तान्त यथार्थ सुना. નામને ચાર છુ અહી સ્મશાનમાં પશ્ચિમ દિશા તરફ પાતાળ ગ્રહ છે ત્યા વીરમતી નામે મારી એક બહેન રહે છે જે હજુ સુધી અવિવાહિત છે તમે આ વડના મૂળ ઉપર ઉભા રહીને તેને તેનું નામ લઈ બોલાવજો પિતાનું નામ સાંભળતા જ તે દરવાજો ખેલશે અને તમારો આદરસત્કાર કરી તેમને પરણશે મરતા સમયે રે કહ્યા પ્રમાણે અગડદર કુમાર તે વડવૃક્ષના મૂળની પામે ગયે અને વીરમતીને સાદ પાડવા લાગ્યા વીરમતીએ પિતાનું નામ સાભળીને તુરત જ પાતાળગૃહનો દરવાજો ખોલ્યો અને અગડદત્તને તે અ દર લઈ ગઈ અ દર લઈ જઈને તેણે અગડદત્તને એક સુંદર શય્યા – બેસાડે અને પછી પોતાના ભાઈનું વૃત્તાત પૂછવા લાગી અગડદર તેના ભાઈનું સઘળું વૃત્તાત કહી સંભળાવ્યું અને તેણે આપેલી તલવાર તેને વિશ્વાસ પલ ગ ઉપર उत्तराम्ययनसूत्रे तदाऽगडदत्तेन चिन्तितम्-" एतस्याचौरमगिन्या विश्वासो न कार्यः" यता-"पोरा मुहुना अपल सरीर" इति विचिन्त्य स शग्या मुखमा भित्तिसमीपे दीपस्याधस्तले स्थितः । सा गृहस्योपरिभूमिमा गत्या यन्त्रमयोगेण शग्योपरि शिला मुमोच । तया शग्या चूर्णिता नष्टा च, ततो "मया भ्रातृवातको हतः" इति पदन्ती तर समागतां वामगडदत्तः केशेषु साक्रोश धृत्वा 'जीरितोऽस्मि, स्त्रीत्वात् त्वा न इन्मि' इत्युक्तमान् । ततः प्रभाते स राज्ञः समीपे चौरस्य छिन्न कर उस के विश्वास के लिये उस चोर की दी हुई तलवार को उसको दिखला दी । “मैं आपके लिये चदनादिक ले आऊँ तबतक आप यहीं पर बैठे रहियेगा" ऐसा कह कर वह वहा से उठ गई। उसके जाते ही अगडदत्त ने विचार किया कि इस चोरभगिनी का मुझे विश्वास नहीं करना चाहिये, क्यों कि "घोरा मुहत्ता अथल सरीर" ऐसा विचार करके उसने वह शय्या छोड दी। और वहां से उठकर वह भित्ति के सहारे दीपक के नीचे आकर खडा हो गया । वीरमती ने गृह के ऊपर की छत पर जाकर यत्र की सहायता से शय्या के ऊपर एक बड़ी भारी शिला पटक दी। उसके गिरते ही वह सेज इकदम चूर चूर हो गई । वीरमती बोली कि-"मैं ने अपने भाई के घातक को मार डाला"। यह सुनकर अगडदत्त को बहुत अधिक रोष आ गया। उसके नीचे आते ही अगडदत्त ने उसकी चोटी पकडकर कहा हे पापिनि ! मै तो नहीं मरा हू जीवित हूँ पर तू यदि स्त्री न होती तो अवश्य आज मर जाती। ऐसा कह कर वह प्रातःकाल होते ही वहा બેસે એ માટે બતાવી “હુ આપને માટે ચદનાદિ લઈ આવું ત્યાં સુધી આપ અહી બેસે” એવું કહીને તે ત્યાથી ઉભી થઈ તેના ગયા પછી અગડદત્તે વિચાર કર્યો કે, આ ચારની બહેનને મારે मेम विश्वास न ४२ मे भ?, "घोरा मुहुत्ता अवल सरीर" मेवा વિચાર કરીને તેણે તે શમ્યા છોડી દીધી અને ત્યાથી ઉઠીને તે ભીતના આધારે પીવાની નીચે જઈને ઉભે રહ્યો વીરમતીએ ઘરની ઉપરની છત ઉપર જઈને યુની સહાયતાથી શય્યાની ઉપર એક મેટી ભારે શીલા નાખી શીલા પડવાથી તે શય્યાના ચૂરેચૂરા થઈ ગયા વીરમતી બોલી કે, મે મારા ભાઈના વાત કરનારને મારી નાખ્યો” આ સાંભળીને અગડદત્તને ખૂબ જ ક્રોધ ચડે વિરમતી નીચે આવતાની સાથે જ તેનો ચોટલો પકડીને અગડદત્તે કહ્યું છે પાપણું! હુ તે મ નથી જીતે છું પણ તુ જે સ્ત્રી ન હોત તે આજે હુ તારા ટુકડા કરી નાખત એવું કહીને પ્રાત ઢાળ થતા વીરમતીને પકડીને प्रियदर्शिनी टीका भ० ४ मा ६ प्रमादवर्जनेऽगडदत्तदृष्टान्त' मस्तक तस्य भगिनों च नीलाऽष्टमे दिवसे राजसभाया राज्ञोऽग्रे गन्तु प्रस्थितः । राजा च तदा रोपाविष्ट. " अयागडदत्त हनिप्यामि" इति चिन्तयन् सिंहासने स्थित आसीत् । तदवसरे हस्तस्थितचौरमस्तकमगडदत्तमायान्त दृष्ट्वा राजा हप्टो जातः । अगडदत्तय स वृत्त कथयति स्म । राना तम्माद् भूमिगृहात् समस्त वित्तमानाय लोकेभ्यो दत्तम् । भूपेन सा चौरभगिनी जीवन्ती मोचिता । अपागडदत्तकुमारस्व चरित्रपिरोस्नेन चमत्कृतः स राजा तस्मै कमलसेनारया स्वपुत्री ददौ । सम्मिन्ननसरे स राजा तस्मै शत गजेन्द्रान् , सहस्र प्रामान , अयुत- से वीरमती को पकड़ कर और उसके भाई के मस्तक को काट कर साथ में ले गजा के पास आने के लिये रवाना हुआ। राजा उस समय क्रुद्ध होकर सिंहासन पर बैठा था, और विचार कर रहा था कि-'आज आठवाँ दिन है अत. जगडदत्त को आज मरवा दूगा' इतने में हाथ में चोर का मस्तक लिये हुए अगडदत्त को आते हुए देखा तो राजा हर्पित हुवा । उस समय अगडदत्तने राजा को समस्त वृत्तान्त यथावत् सुना. दिया । वृत्तान्त सुनकर राजाने उस भूमिगृह से समस्त द्रव्य को मग- वाकर जो जिसका या वह सब लोकों को दे दिया। ग्वं चीरमती को जीती हुई ही छोड दिया। अगडदत्त के वीरताभरे इस कार्य को देखकर राजा को यदा आश्चर्य हुआ। प्रसन्न होकर राजा ने कमलसेना नाम की अपनी पुत्री के साथ इसका पाणिग्रहण करवा दिया । अगडदत्त राजा का जमाई धन गया। राजा ने दहेज में अगडदत्त के लिये सौ हाथी, एक हजार ग्राम ભાઈ રતુ મસ્તક કાપી લઈને તે રાજ સમક્ષ હાજર થયે આ બાજુ એ સમયે રાજ ોધના આવેશમા સિંહાસન ઉપર બેઠેલ હતો અને વિચાર કરી રહ્યો હતો કે, “આજે આઠ દિવસ છે માટે અગડદત્તને આજે પ્રાણાન્ત ६७ मापी।" આટવામાં ચેરનુ માથુ હાથમાં લઈને અગડદત્તને આવતે જોઈને રાજા ખૂબ હર્ષિત થયે અગડદત્તે રાજાને સઘળી બીના કહી ભળાવી વૃત્તાત સાભળીને રાજાએ તે ભૂમિગૃહમાથી સઘળુ દ્રવ્ય મગાવીને જે જેનુ હતું તે દ્રવ્ય સઘળા લોકોને આપી દીધુ અને વીરમતીને જીવતી છોડી દીધી અગડદત્તને વીરતા ભરેલા આ કાર્યને જોઈને રાજાને ખૂબ જ આશ્ચર્ય થયુ અને પ્રસન્ન થઈને રાજાએ મામેના નામની પિતાની પુત્રી તેની સાથે પરણાવી અગડદા રાજાને જમાઈ બન્ય, રાજાએ દહેજમા એ હાથી, એક હજાર ગામ, દસ હજાર ઘેડા, એકલાખ સિનિકે આપ્યા, સાથેસાથ સાત માળને उत्तराध्ययनसूत्रे मश्वान् , लक्ष पदातीन् दत्तवान् । राज्ञा दत्ते सप्तभूमिके मासादे राजसमानितस्तत्पुर वासिमिः समादृतथागडदत्तः सुसेन तिष्ठति । अन्यदा समासादे स्थितस्यागडदत्तस्य समीपे श्रेष्टिपुत्र्या मदनमञ्जर्या प्रेपिता काचिन्नारी समायाता । तयोक्तम्-त्या पिना मदनमञ्जरी कृच्रेण प्राणान् धारयति । अगडदत्त आह-यदाऽह शखपुर गमिप्यामि, तदाऽह ता गृहीत्वा गमिष्यामि, अतः स्वल्प समय प्रतीक्ष्यताम् । ततस्तद्वचन श्रुत्वा सा नारी गवा । अयुत-दस १० हजार घोडे और एक लाख पदाती (पैदल सिपाही) दिये। फिर सात खड का एक सुन्दर महल भी दिया। अगडदत्त कुमार उसमें अपनी पत्नी कमलसेना के साथ रहने लगा। राजा समय २ पर इसका खूब सन्मान करने लगा। नगरवासियों ने भी हर-तरह से इसके आदर सत्कार करने मे कमी नहीं रक्खी । इस तरह राजा और प्रजाजन से निरन्तर सत्कार पाता हुआ अगडदत्तकुमार वहीं पर सुखपूर्वक अपने समय को व्यतीत करने लगा। कुछ दिनों के बाद अपने महल में आनदपूर्वक समय को व्यतीत करनेवाला अगडदत्त के पास उस सेठ की पुत्री मदनमजरी ने अपनी एक दासी भेजी, वर आकर कहने लगी-मुझे आपके पास मदनमजरी ने भेजी है, और यह कहलवाया है कि मै आपके विना बड़ी कठिनता से अभीतक प्राणो को रख रही है। दासी की बात सुनकर अगडदत्त कुमार ने प्रत्युत्तर में उसको कहलवाया कि तुम जाकर मदनमजरी से कहना कि मै जिस समय शखपुर जाऊँगा उस समय साथ लेता એક મહેલ પણ આ અગડદત્ત કુમાર ત્યા પિતાની પત્ની કમળસેના સાથે રહેવા લાગ્યું રાજા સમય સમય ઉપર તેનુ સન્માન કરવા લાગ્યું નગરવા સીએ પણ અગડદત્ત કુમારને દરેક પ્રસગે દરસત્કાર કરવામાં કોઈ કમી નહેતા રાખતા આ રીતે રાજા અને પ્રજાજનેથી સત્કાર પામીને તે સુખપૂર્વક ત્યા સમય વ્યતિત કરવા લાગે આ પ્રમાણે અગડદત્ત આન દપૂર્વક પિતાના મહેલમા દિવસે વ્યતિત કરતે હતે એક દિવસ તેની પાસે શેઠની એક દાસી મદનમ જરીને સ દેશો લઈને આવી અને કહેવા લાગી કે, મને આપની પાસે મદનમ જરીએ મોકલી છે તે આપને પૂબ યાદ કરે છે અને આપના વિરહથી ઘણી જ દુખી છે, આપની આશાએ જીવન ટકાવી રહી છે દાસીની વાત સાંભળીને અગડદત્ત કુમારે કહ્યું કે, હે દાસી તમે જઈને મદનમ જરીને કહે હું જ્યારે અહી થી શખપુર જઈશ ત્યારે તેને સાથે લેતે જઈશ આજદિન સુધી તમે " मियदर्शिनी टीफा १०४ मा ६ प्रमादवनेगददत्तदृष्टान्त अथान्यदाऽगडदत्तमाहयितु पित्रा पितो पितुः सेनकाउभौ गजारूढी तत्र समागतौ । ती दृष्ट्वाऽगडदत्तः पित्री फुगल पृति, तावाहतुः-तब पित्रोः कुशल वर्तते, किंतु त्वविरहाकुली त्वन्मातापितरौ स्त' । भण्डदत्तस्तद्वचन श्रुत्वा भृशमु- कठितो जातः । यतोऽगडदत्तः स्वश्वशुरस्य भुवनपालनृपस्य समीप गत्वा वदति- बलूगा, अतः जैसे इतने दिनों तक प्राणों को सुरक्षित रखा है, वैसे ही कुछ दिनों तक और सुरक्षित रक्सो, वहा चलने में अव अधिक दिनों की देर नहीं है। दासी ने इस प्रकार अगडदत्तकुमार का सदेश जाकर मदनमजरी को सुना दिया। अगडदत्तकुमार का सदेश पाकर मदनमजरी को अपार हर्ष हुआ । एक समय की बात है कि अगटदत्त कुमार को बुलाने के लिये उसके पिता के द्वारा भेजे हुए दो सेवक हाथी पर आरूढ होकर वहां आये । अगडदत्तकुमार ने उनसे अपने माता पिता की कुशलता के समाचार पूरने के साथ २ यह भी पूछा कि कहो यहा पर तुम्हारा आना कैसे हुआ। उन्हों ने कहा आप के घर पर सब प्रकार से कुश- लता है, परन्तु आपके माता पिता को आपके विरह की वेदना अत्यत सतारही है इसलिये हम आप को लेने के वास्ते आये हैं। इस समाचार को सुनकर अगडदत्तकुमार के चित्त में बड़ा री उद्वेग जागृत हुआ, और इतनी अधिक उत्कठा बढी की माता पिता के कय दर्शन होंगे। उत्कठित बना हुआ अगडदत्तकुमार उमी समय अपने श्वशुर भुवनपाल દિવો વ્યતિત કર્યા તે રીતે થોડા વધુ દિવસ શાંતિ રાખજે સૌ સારા વાના થશે ત્યાં જવામાં હવે ઝાઝા દિવસની વાર નથી દાગીએ ઘેર આવી અગડાને સદેશે મદનમજરીને સંભળાવ્યો પિતાની આશા નજીકના ભવિષ્યમા ફળશે જાણું મદનમજરી હર્ષથી રોમાંચ અનુભવવા લાગી આમ દિવસે વિતતા એક દિવસ હાથી ઉપર બેસીને બે અનુચરો અગ ડદા પાસે આવ્યા અને તેમના પિતા તરફથી મોકલેલે સદેશે કહ્યો માતા પિતાના કુશળવર્તમાન પૂછયાબાદ અગડદતે તે અનુચના આવવાનું પ્રયોજન પુણ્ય આવનાર સેવકોએ કહ્યું કે, આપના માતા પિતા સવે કુશળ છે પરંતુ આપના વિરહની વેદના તેમને સતાવી રહી છે આથી અમે આપને લેવા માટે આવ્યા છીએ આ સમાચાર સાભળીને અગડદત્તના ચિત્તમાં ઘણે ઉગ થયો અને માતા પિતાના દર્શન કરવા તેનું ચિત્ત અધીરૂ બન્યું ઉત્કંઠાના આવેશમાં અગડદત્તકુમાર તેજ વખતે પિતાના સાસરા ભુવનપાળ 12 उत्तराध्ययनसूत्रे प्रश्वान् , लक्ष पदातीन् दत्तवान् । राज्ञा दत्ते सप्तभूमिके मासादे राजसमानितस्तत्पुर सिमि: समादृतथागडदत्तः सुसेन तिष्ठति । अन्यदा समासादे स्थितस्यागडदत्तस्य समीपे श्रेष्टिपुत्र्या मदनमअर्या प्रेपिता काचिन्नारी समायाता । तयोक्तम्-त्या पिना मदनमञ्जरी कन्डेण प्राणान् धारयति । अगडदत्त आह-यदाऽह शखपुर गमिप्यामि, तदाऽह ता गृहीला गमिष्यामि, अतः स्वल्प समयं प्रतीक्ष्यताम् । ततस्तद्वचन श्रुत्वा सा नारी गवा । अयुत-दस १० हजार घोडे और एकलाख पदाती (पैदल सिपाही) दिये। फिर सात खड का एक सुन्दर महल भी दिया। अगटदत्त कुमार उसमें अपनी पत्नी कमलसेना के साथ रहने लगा। राजा समय २ पर इसका खूय सन्मान करने लगा। नगरवासियों ने भी हर-तरह से इसके आदर सत्कार करने मे कमी नहीं रक्खी । इस तरह राजा और प्रजाजन से निरन्तर सत्कार पाता हुआ अगडदत्तकुमार वहीं पर सुखपूर्वक अपने समय को व्यतीत करने लगा। कुछ दिनों के बाद अपने महल में आनदपूर्वक समय को व्यतीत करनेवाला अगडदत्त के पास उस सेठ की पुत्री मदनमजरी ने अपनी एक दासी भेजी, वह आकर कहने लगी-मुझे आपके पास मदनमजरी ने भेजी है, और यह कंदलवाया है कि मै आपके विना बडी कठिनता से अभीतक प्राणों को रख रही हैं । दासी की बात सुनकर अगडदत्त- कुमार ने प्रत्युत्तर में उसको कहलवाया कि तुम जाकर मदनमजरी से कहना कि मै जिस समय शखपुर जाऊँगा उस समय साथ लेता એક મહેલ પણ આ અગડદર કુમાર ત્યાં પિતાની પત્ની કમળસેના સાથે રહેવા લાગ્યો રાજા સમય સમય ઉપર તેનું સન્માન કરવા લાગે નગરવા- સીઓ પણ અગડદત્ત કુમારને દરેક પ્રસગે આદરસત્કાર કરવામાં કોઈ કમી નહેતા રાખતા આ રીતે રાજા અને પ્રજાજનોથી સત્કાર પામીને તે સુખપૂર્વક ત્યાં સમય વ્યતિત કરવા લાગ્યો આ પ્રમાણે અગડદત્ત આન દપૂર્વક પિતાના મહેલમાં દિવસે વ્યતિત કરતે હતો એક દિવસ તેની પાસે શેઠની એક દાસી મદનમ જરીને સ દેશો લઈને આવી અને કહેવા લાગી કે, મને આપની પાસે મદનમ જરીએ મેકલી છે તે આપને પૂબ યાદ કરે છે અને આપના વિરહથી ઘણી જ દુખી છે, આપની આશાએ જીવન ટકાવી રહી છે દાસીની વાત સાંભળીને અગડદત્ત કુમારે કહ્યું કે, હે દાસી તમે જઈને મદનમ જરીને કહેવું જ્યારે અહી થી શેખપુર જઈશ ત્યારે તેને સાથે લેતે જઈશ આજદિન સુધી તમે જે રીતે - मियदर्शिनी टीफा १०४ मा ६ प्रमावर्जनेऽगढदत्तदृष्टान्त अथान्यदाऽगडदत्तमावयितु पित्रा प्रेपिती पितुः सेवकात्रुमौ गजास्टो तत्र समागतौ । तौ दृष्ट्वाऽगडदत्तः पित्रो कुशल पृन्नति, तावाहतुः-तब पित्रोः कुशल वर्तते, किंतु वद्विरदाफुली वन्मातापितरौ स्तः । भण्डदत्तस्तद्वचन श्रुत्वा भृशमु- कठितो जातः । ततोऽगडदत्तः स्वश्वशुरस्य भुवनपालनृपस्य समीप गत्वा रदति- चलूगा, अतः जैसे इतने दिनों तक प्राणों को सुरक्षित रखा है, वैसे ही कुछ दिनों तक और सुरक्षित रक्सो, पहा चलने में अव अधिक दिनों की देर नहीं है। दासी ने इस प्रकार अगडदत्तकुमार का सदेश जाकर मदनमजरी को सुना दिया । अगडदत्तकुमार का संदेश पाकर मदनमजरी को अपार दर्प हुआ। एक समय की बात है कि अगददत्त कुमार को बुलाने के लिये उसके पिता के द्वारा भेजे हुए दो सेवक हाथी पर आरूढ होकर वहां आये। अगडदत्तकुमार ने उनसे अपने माता पिता की कुशलता के समाचार पूछने के साथ २ यह भी पूछा कि कहो यहां पर तुम्हारा आना कैसे हुआ। उन्हों ने कहा आप के घर पर सर प्रकार से कुश- लता है, परन्तु आपके माता पिता को आपके विरह की चेदना अत्यत सतारही है इसलिये हम आप को लेने के वास्ते आये हैं। इस समाचार को सुनकर अगडदत्तकुमार के चित्त में बड़ा ही उग जागृत हुआ, और इतनी अधिक उत्कठा बढी की माता पिता के कव दर्शन होंगे। एकठित बना हुआ अगडदत्तकुमार उमी समय अपने श्वशुर भुवनपाल દિવસે વ્યતિત કર્યા તે રીતે શેડ વધુ દિવસ શાતિ રાખજે સૌ સારા વાના થશે ત્યાં જવામાં હવે ઝાઝા દિવસની વાર નથી દામીએ ઘેર આવી અગત્તનો સ દેશે મદનમ જરીને સંભળાવ્યો પિતાની આશા નજીકના ભવિષ્યમાં ફળશે જાણું મદનમ જરી હર્ષથી મારા અનુભવવા લાગી આમ દિવસે વીતતા એક દિવસ હાથી ઉપર બેસીને બે અનુચ અગ- ડદત્ત પામે આવ્યા અને તેમના પિતા તરફથી મોકલેલે સ દેશે કહ્યો માતા પિતાના કળવર્તમાન પૂછયાબાદ અગડદત્તે તે અનુચના આવવાનું પ્રજન પુણ્ય આવનાર સેવકોએ કહ્યું કે, આપના માતા પિતા સર્વે કુશળ છે પરંતુ આપના વિરહની વેદના તેમને સતાવી રહી છે આથી અમે આપને લેવા માટે આવ્યા છીએ આ સમાચાર સાભળીને અગડદત્તના ચિત્તમા પણે ઉદ્વેગ થ અને માતા પિતાના દર્શન કરવા તેનું ચિત્ત અધીરૂ બન્યું ઉત્કટના ને અગડદત્તકુમાર તે જ વખતે પિતાના સાસરા ભુવનપાળ ७० . उत्तराध्ययनसूत्र भी मत्पितुः सेवको मामाहयितुमनायाती, अतस्तत्र गन्तुमिन्छामि, राजा माइ- त्वया पुनरिहागन्तव्य त्वदर्शनेन पय सुखिनो भवामः, इत्युक्त्वा स राजा तस्मै वस्त्राभरणादिक दवा तेन सह सपरिच्छदा स्वपुत्री प्राहिणोत् । ततो नगर्या पहिः सकलसैनिक निवेश्य नगरीमध्ये स्वयमेकस्मिन् रथे स्थित्वा ता दतिका प्रति सेवकमेक प्रेपितवान् , सा दतिका मदनमञ्जरीसमीपं गत्त्रा वदति-अगडदत्तकुमारः सेना पहिः प्रस्थाप्यकेन रथेन त्वदर्थ तिष्ठति । दत्या वचन राजा के पास पहुँचकर कहने लगा कि-दो सेवक मेरे पिता द्वारा भेजे हुए यहा मुझे घुलाने को आये हुए है, इसलिये मै अव घर पर जाना चाहता है । अगडदत्तकुमार की बात सुनकर राजा ने कहा-आप खुशी से जाइए परन्तु पुनः यहा आनेका आप से आग्रह है, क्योंकि आपके देखने से हम सब को बड़ा आनन्द होता है । राजा की आज्ञा पाकर अगडदत्त चलने की तैयारी करने लगा। राजा ने इसके साथ अपनी पुत्री को भी भेज दिया और अगडदत्त को खूब घन आभरण आदि से सत्कार कर निदा किया। अगडदत्त नगर से ज्यों ही बाहिर हुआ कि उसको मदनमजरी को साथ मे ले चलने की बात याद आगई। उसने शीघ्र ही सकल सैनिकों को वही पर खडा कर के और स्वय एक रथ पर बैठ नगर में पहुँच कर एक अपने सेवक को मदनमजरी की दूती के पास भेज दिया । दूती मदनमजरी के पास जाकर कहने लगी कि बाईजी अगडदत्तकुमार शखपुर के लिये प्रस्थित हो रहे हैं । सकल सेना को नगर से बाहिर રાજ પાસે જઈને કહેવા લાગ્યું કે, મારા પિતાને સંદેશો લઈને બે અનું ચરે મને બોલાવવા અહી આવેલ છે આથી હુ મારે ઘેર જવા ઈચ્છું છું- અગડદાની વાત સાંભળીને રાજાએ કહ્યુ-આપ ખુશીથી જાવ પર તુ ફરીથી કોઈવાર અહીં આવવાને આપને હુ આગ્રહ કરૂ છુ કેમ કે, આપની હાજ રીથી અમને બધાને ઘણેજ આનદ થાય છે રાજાની આજ્ઞા મળતા અગડદત્ત જવાની તૈયારી કરવા લાગ્યું રાજાએ તેની સાથે પિતાની પુત્રીને પણ મોકલી અને અગડદર કુમારને ઘણું વસ્ત્ર, આભૂષણે આપી વિદાય આપી અગડદત્ત જ્યારે નગર છોડયુ ત્યારે તેને મદનમ જરીને સાથે લેવાની વાત યાદ આવી તેણે એ વખતે સઘળા સૈનિકે ને ત્યા જ ખડા રહેવાનો હુકમ આપી, પિતે એક રથમાં બેસીને નગરમાં પહોચી ગયું અને પિતાના એક સેવકને મદનમજરીની દાસી પાસે એક દાસીએ સેવકની વાત સાંભળીને મદનમજરી પાસે જઈને કહ્યું –બાઈ સાહેબ! અગતકુમાર શ - " ने प्रियदर्शिनी टीका म०४ गा० ६ प्रमादवर्जनेऽगडदत्तदृष्टान्त ७१ श्रुत्वा मदनमसरी ससीसहिता हर्पण राजकुमारस्यागडदत्तस्य समीपे समागता। अगडदत्तस्ता रये समरोप्य हयान् प्रेर्य निर्यातो नगर्या रहिः स्वमैनिर्मिलितः । अथागडदत्तस्ताभ्या प्रियाभ्या सह सैन्यसयुतः पथि गच्छन् क्वचिदटव्या रहून भिल्लान् समुखमागन्छतो ददर्श । तदा तैः सहागटदत्तसैन्यस्य युद्ध प्रवृत्तम् । तत्रागडदत्तस्य सन्य प्रश्लैभिल्लैः पराजितम् । राजपुरुषाः कमलसेनया सहान्येन मार्गेण शसपुर प्रस्थिताः। ततोऽगडदत्तो मदनमञ्जरीसहितस्तदा रये स्थितो भिल्लैः स्थापित कर एक रय लेकर तुम्हें मुलाने आये हुए है । ज्यों ही दूती के इस प्रकार के वचनों को मदनमजरी ने सुना तो वह बडी हर्पित हुई, और शीघ्र ही अपनी सग्वी को साथ लेकर वह कुमार अगडत्त के पास आ गई । अगदत्त ने उसको रथ मे बैठा कर घोडो को हाफ दिया और आकर नगर के यारर ठहरे हुए अपने सैनिकों में मिल गया। रथ आनदपूर्वक तीव्र गति से चलने लगा। सैनिक लोग भी आगे पीछे चल रहे थे। चलते २ रथ एक अटची मार्ग मे आ पहुँषा। वहाँ पर अगड़दत्त बहुत से भीलों को साम्हने आते हुए देवा । अगड़दत्त के सैनिको का और हन भीलों का परस्पर मे युद्ध होने लगा। भीलों ने अगडदत्त के सैनिकों को बडी बुरी तरह से परास्त कर दिया। परास्त होकर वे राजपुरुप राजकन्या कमलसेना को लिये हुए अन्य मार्ग से शवपुर के लिये चल दिये जर अगदत्त ने यर देखा तो वह स्वय उनसे युद्ध करने के लिये सनद्व हो गया। मदनमजरीसहित रथ में સઘળી સેનાને નગરની બહાર ઉભી રાખી એક રથ લઈને તમને બેલા વવા માટે ખાસ આવ્યા છે દામીની આ વાત સાંભળી મનમ જરી ખૂબ આનન્દ પામી અને ક્ષણ પણ ન વિતાવતા તરત જ પિતાની એક સખીને સાથે લઈને તે કુમાર અગડદા પાસે આવી પહોચી અગડદ તેને રથમા બેસાડીને રથ દેડાવ્યો અને જ્યાં પિતાની સેના ખડી હતી ત્યા સૌ આવી ગયા રથ આનદ પૂર્વક તીવ્ર ગતીથી ચાલી રહ્યો હતો સેનિકો પણ આગળ પાછળ ચાલી રહ્યા હતા ચાલતા ચાલતા તેઓ એક જ ગલના મામા આવી પહોંચ્યા ત્યા અગડદને સામેથી ઘણા ભીલને આવતા જોયા ભીલેએ આવીને અગડદાના નિકે ઉપર હલ્લો કર્યો પરસ્પર યુદ્ધ જામ્યુ ભીલેએ અગડાના સિનિકેતને પૂબજ બૂરી રીતે હરાવ્યા ભાગી છુટેલા તે રાજ- પુરૂષ કમળસેનાને લઈને બીજા રસ્તે થઈને શખપુર જવા જ્યારે રથમાં બેઠેલા અગડદત્તકુમારે પોતાના સિનિકોની આ ક્રોધ ચઢયે અને જાતે જ આગળ આવી તે ભીલોની ૨વાના યથા હાલત જોઈ , ७२ उत्सराध्ययनले सह युध्यमानस्तशिल्लपल सर्व शरैरुपद्राययति । ततो भिल्लपतिः स्वसैन्य नष्ट राष्ट्रवा क्रोधावेशेन निष्ठुर वचो ब्रुवन् युद्धार्थ राजकुमारस्थागडदत्तस्य समुखे समायातः । तयोर्युद्ध पवृत्तम् , परस्परमुक्तशरधर्पणसमुत्थितादिमिरन, विद्युत्मकाश दर्शयन्तौ- धनुयायोपैर्वनज तूखासयन्तौ सततोन्मुक्तैः शरैर्गगने मण्डप कुर्वती युयुधत्तुः । तदा प्रत्युत्पन्नमुद्धिनाऽगडदत्तेन विचारितम्-अयमोजसा दुर्जयोऽस्ति, अत क्पटपर- येनामु जयामि, इति विमृश्य स्वस्य पुरो भागे मदनम-जरीमुपवेशयति । अथ हुए उस अगड़दत्त ने उस भिल्ल की सेना को अपने याणों के प्रहारों से तितर-तिर कर दिया। भिल्ल सरदार ने अपनी सेना को नितर-बितर होते हुए जर देखा तो उसको बहुत अधिक क्रोध का आवेग आगया। उसके आवेश से वशीभूत होकर उसने निष्ठुर वचन पोलते हुए अगडदत्त को युद्ध के लिये कहा, और एकदम उसके सामने आगया। दोनों का परस्पर में जमकर युद्ध रोने लगा। परस्पर एक दूसरे के ऊपर वाणो की चर्चा करने लगे। बीच में थाणों के टकराने से जो अग्नि के कण निकलते थे उससे ऐसा मालूम पड़ता था कि विना मेघ के यह विजली चमक रही है। उनके धनुष की टकार से वन के जन्तुओं तक को त्रास हो रहा था। चाण आपस में जर एक दूसरे के ऊपर निरन्तर छोडने में आ रहे थे तो उस समय आकाश में उन बाणो का एक मडप जैसा तना हुआ दिखलाई देने लगा था। लडते २ अगडदत्त ने जर यह देखा कि यह शनु यल से परास्त हो सके ऐसा नहीं है, अतः प्रत्युत्पन्नमति होने से अगडदत्त ने विचार किया कि इसको कपट द्वारा ही अब परास्त करना चाहिये । इस સામે યુધે ચઢો અને બાણવૃષ્ટિથી ભીલને નસાડી દીધા ભીલ સરદાર પિતાના નાણુને નાસભાગ કરતા જોઈ કે પાયમાન થયે, અને આવેશમા આવીને નિષ્ફર વચન બેલતા બેલતા અગડદત્ત કુમારને યુદ્ધ માટે પડકાર કર્યો એકદમ તે તેની સામે આવીને ઉભા બન્ને વચ્ચે યુદ્ધ થવા લાગ્યું એક બીજા બાણેને વરસાદ વરસાવવા લાગ્યા, એક બીજા સાથે બાણે અથડાવાથી અગ્નિ એ તે કરતે હતું કે જાણે વગર વરસાદે વળી ચમકી હોય તેમના ધનુષ્ય ટકાથી જ ગલના પશુઓ પણ વિહવળ બની રહ્યા હતા બાણ એક બીજા ઉપર અવિરત રીતે છેડાઈ રહ્યા હતા અને આકાશમાં એ બાણે મડપની માફક છવાઈ ગયા હતા લડતા અગડદ જેયુ કે આ શત્રુને બળથી હરાવ મુશ્કેલ છે, ત્યારે પિતે શીક વિચારક હોવાથી તેને કપટ દ્વારા હરાવવાને વિચાર કર્યો, પિત લડતા प्रियदर्शिनी टीका अ० ४गा ६ प्रमावर्जनेऽगडदत्तदृष्टान्त ७३ दिव्यागनामिन परमसुन्दरी ता विलोक्य भिल्लपतिर्मोहितो जातः। ततोऽगडद- तस्त माहमुपगत भिल्लपति तीक्ष्णयाणेन पक्षास्थले प्रहार कृतवान् । ततस्त भिल्ल- पति शराघातन्यथाव्याकुल पृथिव्या पतितं रिलोक्यागडदत्तेनोक्तम्-मया हतोऽय भिल्लपतिः । भिल्लपतिना कथितम्-अह त्वदीयपत्नीनेत्रवाणेन इतोऽस्मि, न तु त्वया, तस्मादेवं गर्व मा कुरु 'मया हतोऽय भिल्लपति'-रिति । इत्युक्त्वा मृते सति तस्मिन् स राजकुमारोऽगडदत्तः स्परिच्छद सैनिक न पश्यति, 'मम सैन्य प्रकार विचार कर उसने अपने सामने मदनमजरी को बैठा लिया। अय क्या या-ज्यों ही भिल्लपति ने दिव्यांगना के समान इस सर्वान सुन्दरी को देखा तो वह उसकी रूपराशि से विमोहित हो पागल जैसा पन गया। अगडदत्त ने भिरलपति को मोह से वेभान बना हुआ देखकर शीघ्र ही एक तीक्ष्ण याण से उसकी छाती में प्रहार किया भिल्लपति उस वाण के आघातकी व्यथासे व्याकुल होकर जमीनपर गिर पड़ा। अगडदत्त ने जमीन पर पड़ता उसे देखकर कहा-मैने भिल्लपति को मार दिया है । अगडदत्त की यात सुनकर भिल्लपति ने कहा-तृ झूठ बोलता है तुझ में क्या ताकात थी जो मुझे मार देता। मैं जो मर रहा ह सो तेरी पत्नी के नेत्रमाण से घायल होकर मर रहा हु, अतः इस प्रकार का झुठा अहंकार मत कर । ऐसा कह कर भिल्लपति ने वही पर अपने प्राणों का उत्सर्ग कर दिया। मिल्लपति के मरते ही अगड- दत्त इतस्तत' भागे अपने सैनिकों की परवाह न कर वहा से બદલી તેણે મદનમ જરીને પિતાની આગળ બેસાડી લીધી, ભીલ નાયકની નજર મદનમ જરીની ઉપર પડી, તે દિવ્યાગનાના સર્વાગ સુંદર દેહને જોઈ ભીલ નાયક તેના ઉપર મેહિત બની પાગલ જેવો થઈ ગયે, અગડદત્ત ભીલ નાયકને મેહથી બેભાન બનેલો જોઈને તુરત જ એક તીક્ષણ બાણુથી તેની છાતી વિંધી નાખી બાણ વાગવાથી ભીલ નાયક બેભાન થઈને જમીન ઉપર ઢળી પડ ભીલ નાયકને જમીન ઉપર પડતે જોઈને અગડદત્તે વિજય પિકાર કર્યો કે, “મે ભીલ નાયકને મારી નાખ્યો” અગડદત્તની વાત સાભળીને ભીલ નાયકે કહ્યું –શા માટે જુહુ બોલે છે ? તાગમાં એવી કઈ તાકાત બળી છે કે તું મને મારી શકે ? હુ તાગ બાણથી નથી પડશે, પણ તારી પત્નિના નયન બાણથી ઘાયલ થઈ મરી રહ્યો માટે આવા પ્રકારને ઠે અહ કાર કરે મૂકી દે” એટલું કહીને ભીલ નાયકે ત્યા જ પિતાના પ્રાણ મૂકી દીધા અગડદત્તના સિનિકે વેર વિખેર થઈ ગયા હતા પિતે એક પડયા છે. એમ સમજી સૈનિકેની પરવા ન કરતા તેણે પિતાને રથ ત્યાથી આગળ .

७४ . उत्तराभ्ययनसूत्रे भिल्लाना भयात् क्वापि गतमिति मत्ता एकेन रथेन गच्छस्तामटनीमुल्लष्य, गोकुलमागतः। गोकुलाद् द्वौ पुरुषी निर्गत्य त पृष्टान्ती-मान् र याम्यति । स राजकुमारोऽगडदत्तः माह-शापुर गन्छामि। नौकथितान्ती-यदीन्छसि,आगामपि त्वया सह गन्तुमिच्छावः । अगडदत्त माह-एपमस्तु । अथाग्रे गन्तुकामोऽगडदत्तो रये तुरगामी योजयति, तदानी कथितान्ती-अत्र मार्गे श्वापदसकुल महावन मिलिष्यति, तत्र चत्वारि भयानि वर्तन्ते-दुर्योधननामक चौरः१, मत्ती हस्ती २, दृष्टिपिपः सर्पः ३, व्यानथ ४। तस्मादमु पण्मामगम्य मार्ग त्यक्त्वाऽमुना पर्पगम्यमार्गेण गन्छ, अगडदत्तो वदति-अस्मिन्नेमार्गे ग उत, एकाकी कि- मेरा सैन्य भिहों के भयसे कही चला गया है। यों समम कर चल दिया, और पशुत जरदी उम अटवी को पार कर गोकुल में आ पहुंचा। वहा आते ही इससे दो पुरुषों ने आकर पूरा कि आप कहा जा रहे हैं ?। अगडदत्त ने कहा कि म शयपुर जा रहा ह । उन दोनों ने तय कहा कि यदि आप कहे तो हम भी आपके साथ २ चलें। अगडदत्त ने कहा-चलो हमारा इसमें क्या हर्ज है। अगडदत्त ने आगे जाने की इच्छा से सुस्ताने के लिये छोडे हुए घोडो को रथ मे जुतवाया कि इतने मे उन दोनों ने कहा-इस मार्ग से चलने मे आगे एक श्वापदों से सकुल महावन पडता है वहा ४ भय हैं, वे ये हैं १ दुर्योधन चोरका, २ मदोन्मत्त गजराजका, ३ दृष्टिविप सर्पका ४ व्याघ्रका । इसलिये इस छहमास के मार्गको छोडकर एक वर्षमे शख- पुर पहुंचाने वाले मार्ग से चलने में ही श्रेय है। उनकी रात सुनकर अगडदत्त ने कहा-इसी छमास वाले मार्ग से ही चलेगे। आप लोगों હકાર્યો અને ઝડપથી તે જગલ પાર કરી ગેકુળમા આવી પહોચે પહેચતા જ તેને બે પુરુષે મળ્યા, તેમણે પૂછ્યું કે આપ કયા જઈ રહ્યા છે? અગડદતિ કહ્યું કે, હુ શખપુર જઈ રહ્યો છુ એ બનેએ કહ્યું કે જે આપ કહે તે અમે પણ આપની સાથે સાથે આવીએ અગડદત્ત કહ્યું એમા મને શુ વાધે હોય? ખુશીથી ચાલો અગડદત્ત વિશ્રાન્તિ લઈ રહેલા ઘોડાઓને રથમા જયા એટલે તે બનેએ કહ્યું આ માર્ગે જવામાં જોખમ છે આ રસ્તે ભય કર જગલ આવે છે તેમાં ચાર પ્રકારના ભય છે ૧ દુર્યોધન ચોરને, ૨ મદોન્મત્ત ગજરાજને, ૩ દષ્ટિવિષ સપને, ૪ વાઘને, આથી આ છ માસના માર્ગને બદલે એક વરસે શખપુર પહોંચાડે છે તે લાબા માગેથી ચાલવું ઉચિત છે અગદત્ત કહ્યુ-બાવાની જરૂર નથી આપણે આ છ મહિનાના ટૂંકા માર્ગેથી જ , ત્યા - मियदर्शिनी टीका अ० ४ गा ६ प्रमादर्जनेऽगडदत्तष्टान्त युष्मान् शीघ्रमेव शसपुर प्रापयिष्यामि । तन्छुत्या-तौ गोकुलादागतो पुरुषो, अन्ये च घनिनः पान्धास्तेन सह चलिताः। तदा जटाजूटमुकुटविलकुण्डिकावारी भस्मोद्धूलितशरीरो योगी भिक्षुः समिलितः । स तदाऽगडदत्त वदति-वत्स ! शवपुरे ममापि गन्तव्यम् , किंतु मत्सनिपी स्वर्णदीनाराः मन्ति, ते धार्मिक पुस्पैः परमार्थकार्यार्थ दत्ताः, तान् गृहाण, यथाऽह मार्गे निःशङ्कमनसा नजामि। इत्युक्त्वा स तस्मै राजकुमाराय दीनार- ग्रन्थिका दत्त्वा सार्थिक सह चलितः। म च गानेन, नृत्येन, गत्या, चेष्टया, सरेण, को में शीघ्र ही शवपुर पहुंचा दूगा । अगडदत्त की इस बात को सुन- कर गोकुल से आये हुए वे दोनों पुम्प तथा और भी बहुत से धनिक मुसाफिर उसके माय वा से चले। मार्ग मे चलते ही इनको एक योगी मिला-जिसके मस्तक पर जटा जूट का मुकुट जैसा रग्वा या, त्रिशूल ण्व कुण्डिका जिसके हाथ मे थी। भस्म से जिसका समस्त शरीर आच्छादित हो रहा था। उसने अगडदत्तसे कहा वत्स! गग्वपुर मुझे भी जाना है किन्तु मेरेपास सोना महोरे है, इनको कितनेक वार्मिक पुरूपोंने मुझे परमार्थ कार्य के लिये दिया है इसलिये तुम इनको अपने पास रखलो तो-मै निःशक बनकर मार्ग में चलता रह गा । अगडदत्त ने उसकी बात को मान लिया और उसके द्वारा दी गई दीनारों की पोटली को अपने पास रच मे रखलिया। बाराजी अब निश्चिन्त होकर अन्य मुसाफिरो के साथ २ आगे २ चलने लगे। योगी तो ये ही इसलिये साय के लोगों को वह આપ લેકેને હુ જલ્દીથી શખપુર પહોંચાડી દઈરા અગડદત્તની વાત સાભ ળીને ગોકુળથી સાથે થએલા તે બને પુરુ તેમજ બીજા પણ ઘણા ધનિક મુસાફરે તેની સાથે ચાલ્યા માર્ગમાં ચાલતા ચાલતા તેમને એક ગી મળે જેના મસ્તક ઉપર મટી જટા હતી, તેના હાથમા ત્રિશૂળ અને ખપ્પર હતુ તેના આખા શરીરે રાખ એળેલી હતી તેણે અગડદત્તને કહ્યુ, વત્સ ! મારે પણ શખપુર જવું છે પરંતુ મારી પાસે તેના મહેરે છે કેટલાક ધનિક પુરુએ પરમાર્થ કાર્ય માટે મને તે આપી છે અને આપ જે આપની પાસે રખે તે હું નિશ્ચિત રસ્તે કાપીશ અગડદર તેની વાત માની લીધી અને તે સાધુએ આપેલી સેના મહેરની પિટલી પિતાના રથમાં મૂડી યોગી નિશ્ચિત બની બીજા મુસાફરોની સાથે આગળ આગળ ચાલવા લાગ્યો તે ચોગી તે હતા જ એટલે ગાનતાન અને ७४ उत्तराध्ययनसूत्रे मिल्लाना भयात् क्यापि गतमिति मत्वा एकेन रथेन गच्छंस्तामटपीमुल्लम्य, गोकुलमागतः । गोकुलाद् द्वौ पुरुषो निर्गत्य तं पृष्टान्ती-भवान् का याम्यति । स राजकुमारोऽगडदत्तः माह-शापुर गन्डामि । तो कथितान्ती-यदीन्छसि, आगामपि त्वया सह गन्तुमिच्छायः । अगडदत्त पाह-एपमस्तु । अथाग्रे गन्तुकामोऽगडदत्तो रथे तुरगामी योजयति, तदा नौ कथितयन्तो-अत्र मार्गे श्वापदसकुल महावन मिलिष्यति, तर चत्वारि भयानि पन्त-दुर्योधननामक चौरः१, मत्तो हस्ती २, दृष्टिविपः सर्पः ३, व्यातच ४। तस्मादमु पण्मासगम्य मार्ग त्यक्त्वाऽमुना वर्षगम्यमार्गेण गन्छ, अगडदत्तो वदति-अस्मिन्नेसमार्गे गच्छत, एकाकी कि-'मेरा सैन्य भिटो के भयसे कहीं चला गया है। यों समन्म कर चल दिया, और बहुत जल्दी उस अट्ची को पार कर गोकुल में आ पहुँचा। वहा आते ही इससे दो पुरुपों ने आकर पूछा कि आप कहा जा रहे हैं । अगडदत्त ने कहा कि मैं शमपुर जा रहा है। उन दोनों ने तब कहा कि यदि आप कहे तो हम भी आपके साथ २ चलें। अगडदत्त ने कहा-चलो हमारा इममें क्या हर्ज है। अगढदत्त ने आगे जाने की इच्छा से सुस्ताने के लिये छोडे हुए घोडों को रथ मे जुतवाया कि इतने मे उन दोनों ने कहा-इस मार्ग से चलने मे आगे एक श्वापदों से सकुल महावन पडता है वहा ४ भय हैं, वे ये हैं १ दुर्योधन चोरका, २ मदोन्मत्त गजराजका, दृष्टिविष सर्पका ४ व्याघ्रका । इसलिये इम छहमास के मार्गको छोडकर एक वर्षमे शख पुर पहुँचाने वाले मार्ग से चलने में ही श्रेय है। उनकी बात सुनकर अगडदत्त ने कहा-इसी छमास वाले मार्ग से ही चले गे । आप लोगों હકાર્યો અને ઝડ૫થી તે જ ગલ પાર કરી ગેકુળમાં આવા પહે પહેચતા જ તેને બે પુત્ર મળ્યા, તેમણે પૂછ્યું કે આપ કયા જઈ રહ્યા છે ? અગડદત્ત કહ્યું કે, હું શ ખપુર જઈ રહ્યો છુ એ બનેએ કહ્યું કે જો આપ કહો તે અમે પણ આપની સાથે સાથે આવીએ અગડદત્તે કહ્યું એમાં મને શુ વાધે હેય? ખુશીથી ચાલે અગડદત્ત વિશ્રા લઈ રહેલા ઘોડાઓને રથમા જેડયા એટલે તે બનેએ કહ્યું આ માર્ગે જવામાં જોખમ છે આ રીતે ભય કર જગલ આવે છે તેમાં ચાર પ્રકારના ભય છે ૧ દુર્યોધન ચારને, ૨ મન્મત્ત ગજરાજને, ૩ દષ્ટિવિષ સને, ૪ વાઘને, આથી આ છ માસના માર્ગને બદલે એક વરસે શખપુર પહોચાડે છે તે લાબા માગેથી ચાલવું ઉચિત છે અગડદત્ત કા-બાવાની જરૂર નથી આપણે આ છ મહિનાના ટૂંકા માર્ગેથી જ જવું છે , । ત્યા प्रियदर्शिनी टीका अ० ४ गा ६ प्रमादवर्जनेऽगडदत्तदृष्टान्त युप्मान् शीतमेर शसपुर प्रापयिष्यामि । तन्छुत्या-तौ गोकुलादागतो पुरुषों, अन्ये च घनिनः पान्यास्तेन सह चरिताः । तदा जटाजूटमुकुटबिरालकुण्डिकाधारी भस्मोद्धूलितशरीरो योगी भिनुः समिलितः। स तदाऽगडदत्त वदति-वत्स शवपुरे ममापि गन्तव्यम् , किंतु मत्संनिधौ स्वर्णदीनारा' सन्ति, ते धार्मिक पुरुपै. परमार्थकार्यार्थ दत्ताः, तान् गृहाण, यथाऽह मार्गे निःशङ्कमनसा प्रजामि। इत्युक्त्या सतस्मै राजकुमाराय दीनार- ग्रन्थिका दत्त्वा सार्थिी सह चलितः। म च गानेन, नृत्येन, गत्या, चेष्टया, सरेण, को म शीघ्र ही शवपुर पहुंचा दूगा । अगडदत्त की इस बात को सुन- कर गोकुल से आये हुए वे दोनो पुम्प तथा और भी बहुत से निक मुसाफिर उसके माय यहा से चले। मार्ग मे चलते ही इनको एक योगी मिला-जिसके मस्तक पर जटा जूट का मुकुट जैमा रग्वा या, त्रिगल एच कुण्डिका जिसके हाथ मे थी। भस्म से जिसका समस्त शरीर आच्छादित हो रहा था। उसने अगडदत्तसे कहा वत्स ग्वपुर मुझे भी जाना है किन्तु मेरेपास सोना महोरे है, इनको कितनेक धार्मिक पुस्पोंने मुझे परमार्थ कार्य के लिये दिया है इसलिये तुम इनको अपने पास रखलो तो-मै निःशक बनकर मार्ग में चलता रहेगा। अगडदत्त ने उसकी बात को मान लिया और उसके द्वारा दी गई दीनारों की पोटली को अपने पास रथ मे रखलिया। यानाजी अर निश्चिन्त होकर अन्य मुसाफिरों के साथ २ आगे २ चलने लगे। योगी तो थे ही इसलिये साथ के लोगों को वह આપ લોકોને હુ જલ્દીથી શખપુર પહોંચાડી દઈશ અગડદત્તની વાત સાભ ળીને ગોકુળથી સાથે થએલા તે બન્ને પુ તેમજ બીજા પણ ઘણા ધનિક મુસાફરે તેની સાથે ચાલ્યા માર્ગમાં ચાલતા ચાલતા તેમને ચેગી મળે જેના મસ્તક ઉપર મટી જટા હતી, તેના હાથમાં ત્રિશૂળ અને ખપર હતુ તેના આખા શરીરે રાખ ચળેલી હતી તેણે અગડદત્તને કહ્યું, વત્સ! મારે પણ શખપુર જવું છે પરંતુ મારી પાસે સેના મહોરો છે કેટલાક ધનિક પુરુષેએ પરમાર્થ કાર્ય માટે મને તે આપી છે અને આપ જે આપની પાસે છે તે હું નિશ્ચિત રસ્ત તાપીશ અગડદને તેની વાત માની લીધી અને તે સાધુએ આપેલી સેના મહેરોની પિટલી પિતાના રથમાં મૂડી યેગી નિશ્ચિત બની બીજા મુસાફરોની સાથે આગળ આગળ ચાલવા લાગ્યો તે ચગી તે હતા જ એટલે ગાનતાન અને ७४ ओपपातिक्षः चक्षु सादृश्यात् तस्य दयो दायकश्चक्षुर्दय, यथा हरिणादिशरण्येऽरण्ये छण्टाफ लुपिटतेभ्य पट्टिकादिदानेन चक्षुपि पिधाय हत्तपादादि यद्ध्या तैगर्त पातितम्य कश्चि पट्टिकाऽपनोदेन चक्षुर्दीचा मार्ग प्रदर्शयतीति तथा भगवानपि भवारण्ये रागद्वेपलुण्टाफ- लुण्टिताऽऽमगुणधनेभ्यो दुराग्रहपट्टिकाऽऽच्छादितनानच भुर्यो मिथ्यात्वगर्ने पातितेभ्यस्त दपनयनपूर्वक ज्ञानचक्षुर्दत्या मोक्षमार्ग प्रदर्शयति । एतदेव प्रकारान्तरेगाह 'मग्गदए' मार्गदय -सभ्यग्रननयलक्षण शिवपुरपथ, यद्वा-विशिष्टगुणस्थानप्रापफ क्षयोपगमभावो आखों के ऊपर पट्टी बाधकर एव हाय पैर वाधकर खड्डे मे पटके गये प्रागियों को कोई दयाल सजन उनकी आखों की पी खोल कर एव उन्हें खड्डे से निकाल कर मार्ग दिखलाता है और इस अपेक्षा जैसे वह उन्हे व्यावहारिकरूप से चक्षु का दाता कहा जाता है उसी प्रकार भगवान् भी इस ससाररूप अरण्य मे रागद्वेष आदि चोरों द्वारा जिनका आत्मगुणरूपी धन हरण किया जा चुका है एव दुराग्रहरूपी पट्टी द्वारा जिनके ज्ञानरूपी नेत्र ढके हुए है तथा जो मिथ्यात्वरूपा खड़े मे पडे है ऐसे प्रागियों को उस मिथ्यात्वरूपी खड्डे से निकालकर ज्ञानरूपी चक्षु देकर उन्हें मुक्तिमार्ग दिसलाते है, अत प्रभु चक्षुर्दय है। इसी बातको प्रकारातर से सूत्रकार पुन प्रदर्शित करते है-(मग्गदए ) वे प्रभु मार्गदय हैं-सम्यग्दर्शनादि रत्नत्रय मुक्ति का मार्ग है, अथग विशिष्ट गुणस्थानों का प्रापक क्षयोपशमभाव भी मार्ग है । प्रभु इसके दाता है। (सरणदए ) कर्मरूपी शत्रुओं से वशीकृत होने के कारण આવેલા અને આના ઉપર પટ્ટી બાંધીને તેમજ હાથ પગ બાંધીને ખાડામાં નાખી દેવામાં આવેલા પ્રાણિઓને કેઈ દયાળુ સજજન તેમની આખોની પટ્ટી ખોલીને તેમજ તેમને ખાડામાંથી બહાર કાઢીને રસ્તે બતાવે છે અને તે અપેક્ષાએ તે જેમ તેના વ્યાવહારિકરૂપથી ચક્ષુને દાતા કહેવાય છે, તેજ પ્રકારે ભગવાન પણ આ સ સારરૂપ અસ્થમા રાગદ્વેષ આદિ ચેરે જેના આત્મગુણરૂપી ધન હરણ કરવામાં આવી ચુકેલુ છે તેમજ દુરાગ્રહરૂપી પટ્ટી દ્વારા જેના જ્ઞાનરૂપી નેત્ર ઢાકી દીધેલા છે તથા જે મિથ્યાત્વરૂપી ખાડામાં પડ્યા છે તેવા પ્રાણિઓને તે મિથ્યાત્વરૂપી ખાડામાથી કાઢીને જ્ઞાનરૂપી ચક્ષુ આપીને તેમને મુક્તિમાર્ગ બતાવે છે તેથી પ્રભુ ચક્ષુદ્દેય છે આ વાતને AsurdPथी सूत्रा२ ५शने प्रति रे छ, (मग्गदए) तम। (प्रभु) भाग દય છે સમ્યગ્દર્શનાદિ રત્નત્રય મુક્તિનો માર્ગ છે અથવા વિશિષ્ટ ગુણસ્થાનને प्रास सपनार क्षयोपशमलाप ५ भाग के प्रभु तेनो हात छ (सरण દ્વારા पोयपपिणो-टोका सू १६ भगवन्महावीरस्वामियर्णनम् - . दए जीवीए वोहिदए धम्मदए धम्मदेसए धम्मनायए धम्म- मार्ग , तस्य दय -दाता, 'सरणदा शरणढय --गरण-परित्राण कमरिपुवगीकृततया व्याकुलाना प्रागिना रनणस्थान या तम्य दय । 'जीवढए' जीवढय-जावेयु-एके- न्द्रिपारिसमस्तप्राणिषु त्या-सइटमोचनल पणा यस्येति, यद्वा-नानन्ति मुनयो येन जोर-ज्यमजीवित तस्य दय । 'चोहिदए' गोपिढय -योपि-निनप्रणीतधर्ममूलभूता तत्वार्थश्रद्धानल माणसम्यग्दर्शनष्पा तस्या दय । 'यम्मदए' धर्मदय -धर्म -दुर्गनि- प्रपतजन्तुसरक्षणलक्षण श्रुनचारित्रामकन्तस्य टय । 'धम्मदेसए' धर्मदेयक- धर्म प्राप्रतिपादितरक्षगस्तस्य देशक =उपदेशक । 'धम्मनायए 'धम्मनायए' धर्मनायक- व्याकुल हुए प्राणियों को प्रभु निर्भय स्थान के प्रदायक है, (जीवदए) भगवान् की ढया केवल सनी पचेन्द्रिय नीनों तक ही सीमित ( व्यास ) नहीं है किन्तु एकेन्द्रिय से लेकर समस्त सनी असन्नी पचेन्द्रिय प्राणियोतक भी वह एमरस होकर वह रही है, इसलिये वे जीवन्य है । अथना-मुनिजन जिम जीवनसे जीत हे ऐसा जो सयमरूप जीवित है उसके प्रदाता होन से प्रभुको जापढय कहा गया है । (मोहिदए) भगवान ममक्तिम्पा बोरको देने वाले है । (धम्मदए) दुर्गति में गिरते हुए प्राणियाको जो धारण अर्थात् रक्षण करे वह श्रुतचारित्रात्मक धर्म ही धर्म है। भगवान उस धर्मके दाता है। (यम्मदेसए) भगवान् उक्तस्वरूप धर्मके उप- देशक है । (धम्मनायए) भगवान उस धर्मके नायक-नेता अर्थात् प्रभवस्थान है । યા दए) उर्भपी शत्रुमाथी १२ કરાએલા હોવાના કારણે વ્યાકુલ થએલા प्राणियाने प्रभु निर्भय पाननी प्रयs (जीवदये) भगवाननी કેવલ ની પક્રિય જીવો સુધી જ વ્યાસ (મયાદિત) નથી, પરંતુ એકે - દિયથી માડીને સમસ્ત સની અમી પદ્રિય પ્રાણીઓ સુધી પણ તેઓ એનગ્ન થઈને વહે છે, તે માટે તેઓ જીવદય છે અથવા મુનિજન જેવુ જીવન જીવે છે તેવુ યમરૂપ જીવન જે છે તેના પ્રદાતા હોવાથી પ્રભુને ७५६य उडे (गोढिये) भरपान सभडितषी माधने पापा के (वम्मदए) गतिमा ५3ता आशियाना 6 मर्यात् रक्षा २ ते श्रुतयात्राम धर्म ४ वर्भ लापान ते धर्मना दाता के ( यम्मदेसए) भगवाने ७५२ हेक्षा -१३५ धमना उपदेश के (वम्मनायए) लगवान ते धर्मना नायs=नेता अर्थात् प्रलपायान से (वम्मसारही) लगवान धर्म३५ भोपपातिक सारही धम्मवरचाउरत-चक्कचट्टी दीवो ताण सरणगई पडट्ठा धर्मस्य नायक-नेता प्रभर इनि यावत् । 'धम्मसारही' धर्ममार्गय धर्मभ्य सारथि, भगति सारयित्वागेपेण धर्मे रचत्वारोपो ययत इति परम्परितरूपकालबारस्तस्माद् यथा मारथी रथद्वारा तत्स्थम वनान मुग्यपूर्वकमभीष्ट स्थान नयति उन्मार्गगमनारितश्र प्रतिरुणद्वि तथा भगवान धर्मदाग मोक्षम्यानमिति भाव । 'धम्मपर-चाउरत चकवट्टी' धर्मवरचातुरन्तचक्रवर्ता-टान-गीला-तपो-भावे चतसृणा नरकारिगताना चतुर्णा वा कपायाणामन्तो नागो यस्मात्, अथवा-चतस्रो गतायतुर कपायान वाऽतयति नागयत्ताति, यद्वा-चतुर्भिर्दानशीलतपोभावै कृत्वाऽन्तो रम्योऽयवा चचारो दानादयोऽन्ता-अवयवा (धम्मसारही) भगवान् धर्मरूप रयका सचालन करनेवाले हैं। भगवानम सारथिचका आरोप करनेसे धर्ममे रथत्वका आरोप व्यञ्जित होता है, इसलिये यहाँ परम्परितरू- पक अल्फार समझना चाहिये । इसका अभिप्राय यह है कि, जैसे साग्था रथद्वारा रथ पर बेठ हुए पथिकोको सुरवपूर्वक उनके अभीष्ट स्थानमे पहुँचाता है, उमार्गगमन आदिसे उनको रोकता है, उसी प्रकार भगवान भी धर्मरूप रथमें भव्य प्रागियों को बैठा- कर उसके द्वारा उहे उनका अभीष्ट मोक्ष स्थानतक सुसपूर्वक पहुँचा देते हैं और उन्हे उमार्गसे रोकते है। इसलिये भगवान् धर्मसारथि कहे गये है । (धम्मवर- चाउरतचकवट्टी) लान, झोल, तप, एवं भाव उन धर्मके जिन चार पायों द्वारा चार नरकारि गतियोका अथवा चार क्रोधादि पायांका नाश होता है, अथवा-चार गतियोंका एव चार कपायाका जो नाग करता है, अथवा दान, शील, तप एव રથના સ ચાલન કરવાવાળા છે ભગવાનમા સારથિત્વને આરેપ કરવાથી ધર્મમા રત્વને આરોપ વ્ય જિત (પ્રગટ) થાય છે તેથી અહી પર પરિત રૂપક અલકા- સમજવો જોઈએ તેનો અભિપ્રાય એ છે કે જેમ સારથી રથ દ્વારા રથ પર બેઠા બેઠા પથિકને મુખપૂર્વક તેના અભીષ્ટ સ્થાને પહોચા છે, આડા-અવળા માગ થી તેને રોકે છે, તે જ પ્રકારે ભગવાન પણ ધમ રૂપ રથમાં ભવ્ય પ્રાણિઓને બેસાડીને તે દ્વારા તેમને તેમના અભી મેલ સ્થાન સુધી સુખપૂર્વક પહેચાડી દે છે અને તેમને બેટા માગ થી રેકે છે આથી लगवान धर्मसारथि उपाय छ (धम्मवरचाउरतचक्क्यट्टी) हान, शील, त५, તેમજ ભાવ એ ધર્મના જે ચાર પાયા છે તે વડે ચાર નરકાદિ ગતિઓને અથવા ચાર કષાયેને નાશ થાય છે અથવા ચાર ગતિએનો તેમજ ચાર पीयूषधषिणो-टीशा म १६ भगवामहावीरस्वामिवर्णनम यस्य, यद्वा-चवारि नानानि अन्तानि स्वरुपागि यस्य, 'अतोऽवयवे म्वरूपे च'-इति हेमचन्द्र । स चतुरन्त म एव स्वार्थिक प्रज्ञाद्यणि चातुरन्त , चातुरन्त एव चक्र न मजगमरगोन्लेटकवेन नक्रतुन्यमान, यञ्च तत-चातुरन्तचक वरचातुरन्तचक्रम् , वरपदेन राजचकापेवयाऽम्य श्रेष्ठव व्ययते लोकदयसाधावात्, धर्म एव वरचातुर- न्तचक्र धर्मग्चातुरन्तननः तादृशम्य धर्माऽतिरिक्तस्यासम्भवात् । अतण्व सौगतादि- धमाभासनिगम तेपा ताधिकार्यप्रतिपादकवाभावेन श्रेष्टवाभावात्, धर्मवरचातुरन्त- चक्रेण वतितु शाल यम्येति धर्मवरचातुरन्तचक्रवत्ती, चक्रवर्तिपदेन पट्खण्डाधिपति- सादृश्य व्यन्यते, तथाहि-चचार -उत्तरदिशि हिमवान शेपरिक्षु चोपाधिभेदेन समुद्रा अता सीमानस्तेपु स्वामित्वेन भवथातुरन्त , चक्रेण-रत्नभूत-प्रहरणविशेपसदृशेन चारित्ररत्नेन वर्तितु गील यन्य स चक्रवर्ती, चातुरन्तथासौ चक्रवर्ती च चातुरन्तचक्रवती, भाव इन चारको लेकर जो स्य-श्रेष्ठ है, अथवा-टानाठिक चार जिसके अवयव है, अथवा-नानाटिक चार जिसक स्वरूप है, वह चतुरन्त है, चतुरन्त शब्नसे स्वार्थमें अण् प्रयय करने पर चातुरन्त " बन जाता है, चातुरन्तही जन्म, जरा और मरणका उच्छेदक होनेसे एक चक्र है, इसे वर शब्दके साथ सबधित करने पर वरचातुरन्तचक्र " ऐसा पर बन जाता है, वर पद इस चातुरन्तचकको राज- चक्रका अपेक्षा श्रेष्ठ प्रकट करनेके लिये दिया गया है । राजचक तो केवळ इस लोफकाही साधक होता है तब कि यह चातुरन्तचक इहलोक और परलोक इन दोनों लोकोका साधक माना गया है। अब इस "वरचातुरन्तचक्र" पदको धर्मके साथ मिलाने पर “धर्मवरचातुरन्तचक्र" टस प्रकारका इस प्रकारका पद निष्पन्न हो जाता है, કષાયને જે નાશ કરે છે અથવા દાન શીલ, તપ તેમજ ભાવ એ ચારને લઇને જે રમ્ય-શ્રેષ્ઠ છે અથવા દાનાદિક ચાર જેના અવયવે છે અથવા દાનાદિક ચાર જેનુ સ્વરૂપ છે તે ચતુરન્ત છે ચતુરન્ત શબ્દથી સ્વાર્થમા અા પ્રત્યય કરવાથી ચાતુરન્ત બને છે ચાતુરન્ત જ જન્મ જરા અને મરણને નાશ કરનાર હોવાથી ચક્ર છે, તેને વર શબ્દની સાથે જોડવાથી “વરચાતુ ૨તચક્ર એવુ પદ બની વર પર આ ચાતુરન્તચકને રાજ ચક્રની અપેક્ષાએ શ્રેષ્ઠ પ્રકટ કરવા માટે આપેલ છે રાજકે તે કેવલ આજ લેકને સાધક બને છે જ્યારે આ ચાતુરન્તચક ઈહિલોક અને પરલેક એ અને લોકોને સાધક માનવામા આવે છે. હવે આ “વરચાતુરન્તચક્ર” પદને ધર્મની સાથે જોડવાથી “ધર્મવરચાતુરન્તચક” આ પ્રકારનું પદ જાય છે ७८ औपपातिकस - ~ . स्थित । अप्पडिहय-वर-नाण-दसण-धरे वियदृच्छउमे जिणे जावए तिपणे धर्मेण-न्यायेन परः श्रेष्ठ इतरतीथिकाऽपेक्षयेति धर्मपरः, धर्मा पुण्य-यम-न्याय स्वभावा- ऽऽचारसोमपा , इत्यमर , स चासौ चातुरन्तचक्रवर्ती च । यद्रा-चातुरन्त च तचक्र चातुर तचक्र, वरश्च तचातुरन्तचक्र वरचातुरतचा धों परचातुरन्तचक्रमिन धर्मपरचातुरन्त चक्र, तेन वर्तितु वर्तयितु वा गोल यस्य स तथा। 'दीवो' द्वीप -मसारसमुद्रे निमजता द्वीपतुल्यत्वात् । 'ताण वाण कर्मकर्थिताना भन्याना रक्षगसमर्थ । अत एव तेपा 'सरणगई' शरणगति -आश्रयस्थानम् । 'पडद्या' प्रतिष्ठा-मायेऽप्यविनागिवेन 'अप्पडिहय-वर-नाण-दसग-परे' अप्रतिहतपरनानीनधर -प्रतिहत जिसका अर्थ “धर्मही वरचातुरतचक्र है" ऐसा होता है । जय सौगतादिक धर्म धर्मवरचातुरन्तचक्र नहीं है, क्योंकि उनमे तात्विकता का अभाव है । इसका भी कारण एक यही है कि वे यथावस्थित अर्थका यथार्थ प्रतिपादन नहीं करते है। इस धर्मवर- चातुरन्तचक्रके अनुसार जिसके वर्तन करनेका स्वभाव हे वह धर्मवरचातुरन्तचक्रवर्ती है, अत एव भगवान् धर्मरचातुरतचक्रवर्ता है । भगवान् ससार समुद्रमे इरनेवाले प्राणियोंके द्वीपतुल्य है, इसलिये वे स्वय (दीवो) द्वीप है। (ताण ) कर्मों से कटर्थित भव्योंके प्रभु रक्षक है इसलिये त्राता कहे गये है, और इसी कारण वे (सरणगई ) भत्र्योंके लिये अरणस्वरूप है। (पट्ठा) प्रभु स्वय प्रतिष्ठास्वरूप इसलिये है कि तीनों कालो में भी उनका कभी भी विनाश नहा होता है। ( अप्प- डिहय-वर-नाण-दसणधरे) प्रभुका अनतनान एव अनत दर्शन अप्रतिहत-निरा નિષ્પન્ન થાય છે જેને અર્થ “ધમ જ વરચાતુરન્તચક છે એ થાય છે બીજા સૌગત આદિ, ધર્મ ધમરચાતુરન્તચક નથી, કેમકે તેમાં તાત્ત્વિ કતાને અભાવ છે તેનું પણ કારણ એક તે એ છે તેઓ યથાવસ્થિત અર્થને યથાર્થ (બરાબર) પ્રતિપાદન કરતા નથી આ ધમ વચાતુરન્તચકને અનુસરીને જેને વર્તન કરવાને સ્વભાવ છે તે ધર્મવરચાતુરન્તચકવર્તા છે એટલે જ ભગવાન ધમ વરચાતુરન્તચક્રવત્તી છે ભગવાન સ સાર સમુદ્રમાં मावाण प्राणिमाना दीवा तेथी तमा पोते (दीयो) ५. (ताण) ४ थी थित लव्याना प्रभु २२४ छे ते भाटे तेया बात पाय छ, मने ते रथी तेम। (सरणगई) नव्याने भाटे २२५-१३५ છે (દા) પ્રભુ પોતે પ્રતિષ્ઠા–સ્વરૂપ એટલા માટે છે કે ત્રણે કાળમાં પણ तभनी ही विनाश यता नथी (अप्पडिहय चर-नाण-दमग-वरे) प्रभुनु .

पोयूषयपिणी-टीया सू १६ भगवन्मदायीरस्वामियर्णनम् ७९ तारए बुद्धे वोहए मुत्ते मोयगे सव्वन्नू सव्वद रिसी सिव-मयल- भित्ताद्यावर गस्पल्ति न प्रतिहतम्-अप्रनिह्न, ज्ञानञ्च दर्शनश्चेति ज्ञानदर्शन, बरे श्रेष्ठ च ते जानन-बरनानान-केर नानकालगन, अप्रतिहते वरज्ञानदर्शन-अप्रति- हतपरनानदर्शन, धरताति धर -अप्रतितपरनानदर्शनयोर्वर --अप्रतिहतवरज्ञानानधर- आवग्णरहितकर जानकारीनधारा । 'वियट उमे' व्यावृत्तच्छमा-छाद्यते- आत्रियते करत्नान-काशनाया मनोऽननति उम-धानिकर्मन्द-ज्ञानावरणायादिरूप कर्मजातम्, व्यावृत्त-निवृत्त उद्म यस्मात् स न्यावृत्तच्छमा। 'जिणे' जिन - रागद्वेपाविजेता । 'जायए' जापफ -जापयति गगद्वेपादिगवून जयन्त भव्यजावगण धर्म- देशनादिना प्रेरयतानि जापक । 'तिण्णे' ताग-स्वय ‘मारोघ ताण -उत्तीर्ण । 'तारए' तारक --तारयति-तरतोऽन्यान भव्यजावान् प्रेरयताति तारक । 'युद्ध' बुद्ध -स्वय परग एव वर श्रेष्ठ है जयात् प्रभु आवरगरहित केवलज्ञान, केवलदर्शन के धारक हैं। (वियट्टन्छउमे ) कालज्ञान एव कालर्शनादिक जिसके द्वारा आवृत होते हैं वह यहा उद्म गटस गृटात दुआ है, अत इस दृष्टिसे 'छम' शब्द का अर्थ धातिक कर्म होता है, यह उझ प्रभुका आमासे मर्मथा निवृत्त हो चुका है, इसलिये प्रभु ‘यारना है । (जिणे ) गगानिक अतरग शत्रुओं पर विजय पान से प्रमु जिन है। (जायए) जाननेवाले म यजोगा को प्रभु ने अपनी धर्मदेशना द्वारा आत्म- कन्याग क मार्ग का मोर गेरित किया, इसलिये प्रभु जापक-जितानेवाले है । (तिपणे) ससारसमुद्र से पार होन का वजह से प्रभु स्वय तार्ण है। (तारए) भगवान ने समारसमुद्र से पार होन क इच्छापाले जीयो को प्रेरित किया इसलिये અન તજ્ઞાન તેમજ અનત દર્શન અપ્રતિહત–નિરાવરણ તેમજ વર શ્રેષ્ઠ છે અર્થાત્ પ્રભુ આવણહિત ડેવલનાન અને કેવલ દર્શનના ધારક છે (नियच्छउमे) उपसनान तमा उपस शनाहिन दास ढालयले તે અહી એ રાદથી લેવામાં આવેલ છે આમ એ દષ્ટિથી છ શબ્દનો અર્થ ઘાતિ કર્મ થાય છે આ છ પ્રભુના આત્માથી સર્વથા નિવૃત્ત થયેલો छे भाट प्रभु यावृत्त- (जिणे) २७ २५ तर 1 शत्रु। ५२ विश्य भेगवायी प्रभु नि छ (जार) वा सय ७वाने प्रभुणे પિતાની ધર્મદેશના દ્વારા આત્મકલ્યાણના માગના તરફ પ્રેરિત કર્યા તે માટે પ્રભુ M५-२०तापावामा छ (तिण्णे) भार समुद्रथा पार थवाना ४॥२ प्रभु पाते iley (तारण) मावाने स सार समुद्रया पार पाना - याने औपपातिकसने . बोध प्राप्त । 'पोहए' बोधक बुध्यमानान् अन्यान् भन्यजीवान् प्रेरयतीति चोधक 'मुत्ते' मुक्त -अमोचि स्वय कर्मपारादिति मुक्त । 'मोयए' मोचक -मुन्य मानानन्यान् भन्यजीयान् प्रेरयतीति मोचक । 'सवण्णू' सर्वन -सर्व सफलद्रव्य- गुग-पर्यायलक्षम यस्तुजात याथातथ्येन जानातीति सर्वन । 'सन्चदरिसी सर्वदर्शी-सर्व-समस्त पदार्थस्वरूप सामा येन द्रष्टु शीलमस्याऽमौ सर्वदशी । 'सिव' शिव निखिलोपद्रवरहितत्वाच्छिव-कन्यागमय, स्थानमित्यस्य विशेषगमिदम् । शिनादीना सर्वेषा द्वितीयान्तानामग्रेतनेन सपाविउकामे-इत्यनेन सम्बध । स्वाभाविकप्रायोगिकचलनक्रियाशून्यम् । 'अरुय' अरु जम्-अविधमाना रुजो यस्य - अयल' अचल बुद्ध है, मन से तारक है। (बुद्धे) स्वय बोध को प्राप्त होने के कारण भगवान् ( बोहए) बुध्यमान अनेक भव्य जीवों को प्रेरित करने से वे बोधक है, (मुत्ते ) भगवान ने स्वय कर्मरूपी पोंजरे से मुक्ति प्राप्त की, इसलिये मुक्त हैं । ( मोयगे) और कर्मरूपी पांजरे से मुक्त होने की इच्छावाले जीनों को उन्हों ने मुक्त किया इसलिये वे मोचक है । (सवण्ण) सकलद्रव्यों के समस्त गुण और पर्याया को युगपत् हस्तामलकवत् यथार्थ जानन से प्रभु सर्वज्ञ हैं । (सबदरिसी) तथा सामान्यरूप से त्रिकालवर्ता समस्त. द्रव्यों के द्रष्टा होने से प्रभु सर्वदर्गी हे । (सिव-मयल-मरुय-मणत-मक्खय-मवावाह-मपुणरावत्ति सिद्धिगडणाम पेय ठाण सपाविउकामे ) निग्विल उपद्रव रहित होने से शिव-कन्यागमय, स्वाभाविक एव प्रायोगिक चलनक्रिया से श य होने के कारण अचल, गरार तथा પ્રેરિત કર્યા તેથી તેઓ તારક छे (बुद्ध) पोते माध पामेला डापान रणे लगवान बुद्ध के (गोहए) सुध्यमान भने लय वोन माध माटे प्रेरित ४२पाथी तेमा माघ छे (मुत्ते) सापाने पाते ४३ची पारामाथी भुनि प्राप्त तथा तेमा मुलत छ (मोयगे) अने में રૂપી પી જરામાથી મુક્ત થવાના ઈચ્છાવાળા જેને તેઓએ મુડત કર્યા તેથી तसा माय छे (सधण्णू) सस द्रव्ये (पहाना) समस्त गुथु मने પર્યાને યુગપત્ હસ્તામલકવત્ યથાર્થરૂપે જાણવાથી પ્રભુ સર્વજ્ઞ છે (सव्वदरिसी) तथा सामान्य ३५था निsteqती सभात द्रव्याना टाडपाथी (सिव-मयल-मरुय-मणत-मक्सय-मव्वाबाह-मपुणरारत्ति सिद्विगइणामधेय ठाण सपाविउकामे) स४ उपद्रव २डित डापाथी शिष-४च्याए મય, સ્વાભાવિક તેમજ પ્રાદેશિક ચલન ક્રિયાથી શક્ય હેવાના કારણે અચલ, પ્રભુ સર્વદશી , अनन्तम्- तत्। पीयूषधपिणी-टोका स् १६ भगवन्मदाधीरस्यामिवणनम मरुय-मणत-मक्खय-मव्वाबाह-मपुणरावित्ति सिद्धिगडणामधेय ठाण सपाविउकामे अरहा जिणे केवली सत्तहत्थुस्सेहे समचउ- तत्-अविद्यमानगगगमनस्कन्यात् -आधिव्यापिरहितम् दयर्थ । 'अणत अविद्यमानोऽन्तो नागो यन्य तत् । अत एय अस्वय' अ-पय-नास्ति लातोऽपि क्षयो यस्य तत्-अपिनागा यथ । 'जन्यावाह-अत्र्यानाध न विद्यते व्यानाधा-पीडा द्रव्यतो भारतथ या 'अपुणरावित्ति' अपुनरावृत्ति-अबिंद्यमाना पुनरा- वृत्ति -प्रसार पुनरवतरण यस्मात् तत्, यत्र गना न कनाचिन्प्यामा विनिवर्तत, समाम्नातमन्यत्राऽपि न स पुनगवर्तत, न स पुनगर्तत-इति। हथमुक्तशिपचादि- विशेषगविगिट-'सिद्धिगदनाम पेय' मिद्धिगतिनामधेय-मिद्विगतिरिति नामधेय- प्रास्त नाम यत्य तत् , 'ठाग' स्थानम्-स्थायतऽस्मिन् इति स्थान-लोकापलक्षगम् । 'सपाविउकामे सम्प्राप्तुकाम सम्यक् प्राप्तु प्रयनमान् इयर्थ । 'अरहा' अरहा -अविद्यमान रह -तिरोहित वस्तुजात यस्य सोऽग्हा , 'अरहस्' इति सकारान्त शन्द , केवलजानवलात् हस्तामलफीतलोकालोकरतिपस्तुकलाप दति यावत । 'जिणे' जिन -रागहेपादिपिजता । केवली' केवली काल्नानसम्पन्न । 'सत्तहत्युस्सेहे'सप्तहस्तोत्सेध -उसे =उचैल्य रहित होने के कारण अरुज-आपिन्याविरहित, अनत-नागरहित, अतण्य अक्षय, अत्र्यानाध-अन्यपीडा एव भावपाटासे सर्वथा निर्मुक्त, अपुनरावृत्तिस्वरूप-जहा प्राप्त होने पर पुन संसार में वापिस जीन का आना न हो ऐसे स्वरूपवाले, सिद्धिगति इस प्रशस्त नाम से प्रसिद्ध स्थान-लोकाग्रस्थान को प्राप्त करन वाले [अरहा] केवलज्ञान के वल से लोकालोकवर्ति समस्त वस्तुजात. को हस्तामलकरत् जानन वाट वे प्रभु हे, एव (जिणे) रागद्देषादिक विजेता है [ केवली ] केवलजाननपन्न हे । [ सत्त- શરીર તથા મનથી હિત હોવાના કારણે અરૂજ-આધિ-વ્યાધિ-રહિત, અનત-નાશ રહિત, અને તેટલા માટે અક્ષય, અવ્યાબાધ-વ્યપીડા તેમજ ભાવપીડાથી સર્વથા નિમુક્ત, અપુનરાવૃત્તિન્વરૂપ-ક્યા પહોચ્યા પછી ફરીથી સંસારમાં પાછાં છવનું આવવું ન થાય એવા સ્વરૂપવાળા સિદ્ધિગતિ એ 11 नामयी प्रसिद्ध स्थान-बाडा न्यानने पास ७२पापा (अरहा) उपस જ્ઞાનના બળથી લેતાલો વતી સમસ્ત વસ્તુજાતને હસ્તામલડવત્ જાણવાવાળા ते प्रभु, तमा (जिणे) रागढ५ आहिना विटा (कवली) सज्ञान- सपन्न (सत्तहत्थुस्सेहे) मात डाय या (सम-चउरस-सठाण-सठिए) औपपातिकसूत्रे रंस-सठाण-सठिए वज-रिसह-नाराय-सघयणे अणुलोमवाउवेगे कंकग्गहणी कवोयपरिणामे सउणिपोस-पिटेतरोरुपरिणए पउमु- सप्तहस्त उत्सेधो यस्य स सप्तहस्तोत्सेप --सप्तहस्तोच्छित इत्यर्थ । 'सम-चउ-रस- सठाण-सठिए' सम-चतुरस-मस्थान-स्थित -समा:-तुन्या अन्यूनाधिका , चतस्रोऽ स्रया-हस्तपादोपर्यधोरूपाश्चत्वारोऽपि विभागा [शुभलक्षणोपेता] यस्य (मस्थानस्य) तत् समचतुरस्र-तुल्यारोहपरिणाह तच्च मस्थानम्-आकारविशेष इति समचतुरस्र- सस्थान, तेन सस्थित =युक्त । 'बज्ज रिसह-नाराय-सघयणे चर्पभनाराचमहनन - वन-कीलिकाकारमस्थि, ऋपम -तदुपरिवेष्टनपट्टाऽऽकृतिकोऽस्थिविशेप, नाराचम्- उभयतोमर्कटबन्ध , तथा च द्वयोरस्थ्नो परिवेष्टितयोरुपरि तदस्थिरय पुनरपि दृढी कर्तुं तर निखात कीलिकाऽऽकार वजनामकमस्थि यन भवति तद् वनस्पभनाराच तत् स्हनम्-सहन्यन्ते-दृढीक्रियन्ते गरीरपुद्गला येन तत्महननम्-अस्थिनिचयो यस्य स वजऋषभनाराचसहनन । 'अणुलोमवाउवेगे' अनुलोमवायुवेग -अनुलोमोऽनुकूलो वायुवेग =गरीराऽतर्वी वायुवेगो यस्य स तथा, वायुप्रकोपरहितदेह इत्यर्थ , 'ककग्गहणी' कङ्कग्रहणी-कक पक्षिविशेष , तस्य ग्रहणीव ग्रहणी यस्य स कड्पग्रहणी- कगुदाशयवद् गुदाशयवान् । 'कवीयपरिणामे कपोतपरिणाम -कपोतस्येव परिणाम आहारपरिपाको यस्य स तथा, यथा कपोतस्य जाठराऽनल पाषाणकणानपि पाचयति तथा तस्यापि जाठरानलोऽतप्रान्तादिसर्वविधाऽऽहारपरिपाचक । 'सउणि हत्थुस्सेहे ] सात हाथ उँचे है। ( समचउरस-सठाण-सठिए) समचतुरस्रसस्थान- वाले [वज-रिसह-नाराय-सघयणे ] वज्र-उपभ-नाराच-सहनन से युक्त [अणु- लोमवाउवेगे] अनुकूल गरीरान्तर्वती वायु के वेग से समन्वित, [ कफग्गहणी] ककपक्षी के गुदागय के समान गुदाशयवाले, [कवोयपरिणामे ) कपोत की जठराग्नि जिस प्रकार ककर पत्थर के कगों को भा पचा देती है उसी प्रकार प्रभु की जठराग्नि भी सब प्रकार के आहार को पचा देती है ऐसी जठराग्नि वाले, सभयतु२ख सस्थानवा (वज्ज-रिसह-नाराय-सघयणे) १०-न-नाराय सननयी युत (अणुलोमवाउवेगे) मनुष्य शरीरात वायुना वेगथी सभक्ति, (ककरगहणी) 44 પક્ષીના ગુદાશયના જેવા ગુદાશયવાળા (क्योयपरिणामे) पोतनी BAAT AIR ४।४२२-पत्य२नी एणीमाने पर પચાવી દે છે તે જ પ્રકારે પ્રભુને જઠરાગ્નિ પણ અન્ત પ્રાન્તઆદિ સર્વ પ્રકા पीयूषपिणी-टीका स १६ भगयन्महाधीरस्यामिवर्णनम् ८३ - - प्पल-गंध-सरिस-निस्सास-सुरभि-वयणे छवी निरायंक-उत्तम-पस- पोस-पिटुतरोरु-परिणए' शकुनि-पोस-पृष्टान्तरोरुपरिणत -शकुने पक्षिण पोसवत् पुरीपसम्पर्करहितो निस्पलेप पोस -गुदागयो यस्य स शकुनिपोस , पृष्टञ्च अन्तरे च-- पृष्ठोदरयोरन्तराल्वर्तिनी अट्ने-पाविति यावत् , ऊरू च जो एतेपा प्राण्यगत्वासमाहार- द्वन्द्वे-पृष्टा-ऽन्तरोर पृष्ठपार्श्वजधम्-तत् परिणत-विशिष्टपरिणामवत्-सुजात यस्य तथा, शकुनिपोसश्चासौ पृष्टान्तगेरुपरिणतश्च स शकुनिपोसपृष्ठाऽन्तरो- रुपरिणत -निर्लेपमलद्वारसुन्दरपृष्टपार्वजधावान्-इत्यर्थ पउमु-प्पल-गध- सरिस-निस्सास-मुरभि-वयणे' पद्मोपल-गध-सदृश नि श्वास सुरभि-मदन-पदा उत्पल-नीलकमल अथवा पम-पद्मकाभिधान गन्ध-- द्रव्यम् , उपल च उत्पलकुष्ट तयोर्गध , तेन सदृश -समो यो नि श्वास- श्वासोच्छ्वासपवन तेन सुरभि-सौरभमय घन-मुख यस्य स मयपदार्थसौरभसम्भारसम्भृतश्वासोच्छ्वाससुरभितमुख इति भाव 'छवी' छपि-छविमान्-दीमिदेदीप्यमानगरीर इत्यर्थ । 'निरायफ-उत्तम-पसत्य-अइ- सेय-निरचम-पले' निरातकोत्तमप्रशस्ताऽतिश्वेतनिरुपमपल , तर-आतको रोगो निर्गता यस्मात् तन्निरात नीरोगम् , उत्तमम्-उत्कृष्टतमम् अत एव प्रशस्तम् , अतिश्वेतम्- कमलम् , तयोर्गन्ध , तथा, परिमल- । ( सउणिपोस-पिट्टतरोरु-परिणए ) शकुनि-पक्षी के-गुदाशय की तरह पुरीष के उत्सर्ग के ससर्ग से रहित गुदाशयवाले, एव सुन्दर पृष्ठ, पार्श्व और जघावाले (पउमु-प्पल-निस्सास-सुरभिवयणे) पद्म-कमल एव उत्पल-नीलकमल अथवा पद्म-पमकनामक गध द्रव्य और उत्पल-उत्पलकुष्ट-सुगन्धद्रव्य विशेष, इनकी सुगध के समान उच्चासवायु से सुरभितमुखवाले [वी ] कान्तियुक्त शरीरवाले, [निरायक-उत्तम-पसत्य-अइसेय-निरुवम-पले ] रोगमुक्त, सर्वोत्तमगुणयुक्त, २न! माहारने पयावी है सपा ४४२॥शिवाय छ (सउणि-पोस-पिट्ठतरोरु- परिणए) शनि-पक्षीन ગુદાશયની પેઠે મળના સ સર્ગથી રહિત ગુદાયવાળા તેમજ સુદર પૃષ્ઠ (પીઠ) પાર્શ્વ (પડખા) અને જ ઘા पा (पउमु-पल-निस्सास-सुरभि-वयणे) पहभ-४मस तम उत्पा- नीमर, અથવા પદ્મ-પાક નામક ગધ દ્રવ્ય અને ઉત્પલ-ઉત્પલ કુદ-સુગવ દ્રવ્ય વિશેષ, એમની સુગધના જેવા ઉદ્ધસ વાયુથી સુરભિત-સુગ ધિત મુખવાળા (ત્રી) आतियुत Naina (निरायक-उत्तम-पसत्य-अइसेय-निरुवम-पले ) रोगमुत, ८४ औपपातिकसूत्रे पल माम यस्य - स्थ-अडसेय-निरुवम-पले जल-मल्ल-कलंक-सेय-रय-दोस वजियसरी- र-निरुवलेवे छाया-उज्जोडयग-पच्चगे घण-निचिय-सुवद्ध-लक्खणु- प्रणय-कूडागारनिभपिडिय-सिरए सामलिवोंड-घणनिचिय-च्छोडिय- अतिगयशुगुणयुक्त, निम्पमम्-अनुपम पल म, रोगमुक्तमत्तम-- गुणयुक्तश्वेतनिरपम-मासनान्-इत्यर्थ । 'जल-मल्ल-कटक-मेय-रय-दोस बनिय- शरीर निरूपलेवे जल्ल-मल्ल-कला-स्वेद-जो-टोप-वर्जित-ठारीर-निरपम्प, तर जल्ल-गरीरमल शुष्फस्वेदरूप, 'जल्ल' इति देशीय मल- गरीग्गत प्रयनविशेषापनय कठिनाभूत रज , कलन -दुष्टमशतिलातिरूप , स्वेद - प्रस्वेद , रज -धूलि , तेपा यो टोप --मलिनीकरण तेन वर्जितम् अतण्य निरलेप- यस्य स तया, विविधमलफलस्वेटरेणुदोपरहिततया निर्लेपनिर्मल- डारीरवानित्यर्थ । छाया-उज्जोटय-गपञ्चगे' ठायोदयोतिताङ्गप्रत्यग - छायया- कान्या उयोतितानि-चाफचिक्ययुक्तानि अङ्गप्रत्यगानि-अगोपागानि यस्य स तथा, अनुपमकान्त्या देनाप्यमानाऽङ्गप्रयग इयर्थ । 'घण निचिय मुद्ध-लक्खणु ण्णय कूडागारनिभ पिडिय सिरए' धन-निचित-सुबद्ध-लक्ष गोनत-कृटाऽऽकारनिभ-पिण्डित- शिरस्क , ता-घनम्-अतिशयेन निचित घननिचितम्-अतिनिनिडम् , मुष्ठु-अतिशयेन निर्मल शरार उन्नत श्वेत एव निरुपम मासगाले [जल्ल-मल-कलक-सेय-रय-दोस-बज्जिय-सरीर- निरुवलेवे] विविध प्रकार के मैल-शुष्कस्वेदरूप जल्ल, कठिनीभूत रज स्वरूप मल्ल, दुष्ट ममा तिल आदिम्प कफ, एव-स्वेर प्रत्वेद रज-धूलि के दोष से वर्जित शरीर होन से निर्मल शरीरवाले, [छायाउज्जोइयगपञ्चगे ] काति से चमकते हुए अगोपागवाले, (घणनिचिय-सुबद्ध-लवणु-णय-बडागारनिभ-पिडिय-सिरए) अतिनिनिट, स्पष्टरीति से प्राटित शुभलक्षण र पन्न, कृटाफार तुन्य एव सवोत्तमगुणुयुत, वेत, तेभर नियम भामा (जल-मल्ल-कलक-सेय-- रय-दोस-यजिय-सरीर-निस्चलेवे) विविध १२ना मेस-सुखायला ५२मेवा ३५ જલ, ઠઠણ બનેલ રજસ્વરૂપ માલ, દુષ્ટ મસા તલ આદિ રૂ૫ કલક, તેમજ દ-અમ્મદ રજ-ધૂળના દેષથી વર્જિત શરીર હોવાથી નિર્મળ શીશ્વાળા (छाया 1-उज्जोइयगपञ्चगे)जातियी यमला। भारत 21 GInt७ (घण-निचिय- सुबह-लक्सणु-ण्णय-कूडागारनिभ-पिडिय-सिरण) भतिनिमिड, स्पट जातथी પ્રકટિત શુભલક્ષણસ પન્ન, ઉન્નત ફટાકાર અન્ય તેમજ નિર્માણ નામના . स पीयपपिणी टीका स १० भगवन्महावीरस्थामियर्णनम् मिउ-विसय-पमत्थ-सुहुम-लक्वण-सुगंधि-सुदर-भुयमोयग-भिंग- नेल-कज्जल-पहह भमरगण-णिद्व-निकुरुव-निचिय-कुंचिय-पया- पदानि-अपस्थितानि प्रकटतया विद्यमानानि लगानि गिर मनधिगुमलमणानि यत्र तत् मुबदलभगम, जनम-मध्यभाग उच्च यत् कृट तम्य य आकारम्तन्निभम्- उनतकुटाकाग्मदृशामिति भार । पिण्टिन-निमागर्मगा -योजित शिगे यस्य धन निचित-मुनद्ध-रक्षगोन्नत-कृटामारनिभ-पिण्डित-शिरस्क । 'सामलियोंड घणनिचिय न्छोडिय मिउ विसय पसत्य-गुहुम-लक्खण-सुगपि मुटर भुयमोयग-भिंग-नेल-कान- ल-पहलु-भमरगण णिद्ध निकुरुप निचिय-कुचिय पयाहिणावत्त मुद्ध-सिरए' शामलि- पोण्ड धननिचित न्ठोटिन मृदु विरार प्रगस्त-मूक्ष्म-जमग-मुगन्धि-सुन्दर-भुजमोचक-भृङ्ग-नैल- कजल प्रहष्ट- भ्रमग्गग - निग्य निरन्ध - निचिन - कुञ्चित - प्रसिगाऽऽवर्त - मूर्द्ध- शिगेज -शामलि वृक्षनिशा, तम्य गोण्ड-फल, धननिचितम्-अनिनिविड, छोटित- रफोटित-तृलव्याप्त शामलि-फटपण्ड तद्वत मृटव --मृदुलाः-इति शामलियोण्डघननि- चितच्छोरितमृत्य, अपनले शिगेभाग कठिन , उपग्भिागे शामलिफटपण्डगत-तूल- वन्मृदुला केशा इति भाव । तथा-विगा -निर्मला, प्रशस्ता-उत्तमा सूक्ष्मा तनुतग , लक्षगा -मुलक्षगन्त , सुगन्धय --गोगनगन्धयुक्ता , सुन्दरा --मनोहरा , तथा भुजमोनकान-नीलगनविशेप दव, भृङ्गवत-भ्रमरवत् , ए नेलपत्-नालाविकारचद्- निर्मागनाम कर्म दाग मुचित ऐसे मस्तकपाले, [सामलिगोंड-घणनिचिय-च्छो डिय-मिउ-विसय-पसत्य-सुहुम-लक्षण-सुगधि-मुदर-भुयमोयग-भिग-नेल- कजल-पट्ट-भमरगण-णिद्ध-निकुरुप-निचिय - कुचिय - पयारिणावत्त-मुद्ध- सिरए] सेमरवृक्ष के फल्गन्तर्गत तृल के समान मृदुल विगढ-निर्मल, प्रशस्त-उत्तम, सदम-तनुतर ( पतले), लक्षग-सुलसंगयुक्त, मुगन्ध--योभनगध पन्न, सुन्दर-मनोहर तथा-नाल नविगप का तरह रछेदार, नालगुलिका की तरह नाले, कजल उभथी सुरस्थित मेवा भरतsa (सामलिगोड-घणनिचिय-च्छोडिय-मिउ- सिय-पसत्य-सुहुम-लसण-सुगधि सुर-मुयमोयग-भिग-नेर-बज्जल-पहट्ठ भमर गण-निद्ध-निकुरुव-निचिय-युचिय-पयाहिणावत्त-मुद - सिरए ) સેમર વૃક્ષના કુલની અતર્ગત રૂના જેવા કોમળ, વિશદ-નિર્મળ, પ્રશસ્ત–ઉત્તમ, સૂક્ષમ હળવે પાતળા, લક્ષણ-સુલક્ષણયુક્ત, સુગધ-શેભનગ ધમપત્ન, સુદર-મનહર તથા નીલ રત્નવિશેષની પેઠે લખેદાર, નીલગુલિડાની જેમ લીલા, કાજળના . , , का .

औपपातिकमा - हिणावत-मुद्धसिरए दालिमपुप्फप्पगास-नवणिज्ज-सरिस-निम्मल. सुणिद्ध-केसंत-केसभूमी छत्तागारुत्तिमगदेसे णिव्वण-सम-लट्ट- मट्ट-चद्ध-सम-णिडाले उडुबइ-पडिपुण्ण-सोम्मवयणे अल्लीण- नीलीगुलिकावत्, कजलपत्-मपीवत् , प्रहृष्ट-भ्रमर-गगत्-सोल्लास-भ्रमर-वृन्दवत् स्निग्ध कान्तियुक्तम्-अतीवश्याममित्यर्थ , निकुरस्त्र समूहो येषा ते भुजमोचक-मन-नैल- कजल-प्रदृष्ट-भ्रमर-गणस्निग्धनिकुरम्बा , ते च पुनर्निचिता परस्पर मिष्टा सुचिता वक्रीभूता -कुण्डल्पहर्तुलाकारा प्रदक्षिणाऽऽर्ता -प्रदक्षिणम् आवर्तते ते तथा मूर्द्धनि- मस्तके, गिरोजा -केशा यस्य स तथा-शाल्मलि-फलखण्डवाकोमलातिश्यामल-कृष्णमणि-- भ्रमरकज्जलवत्कृष्णतर-परस्परश्लिष्ट-प्रदक्षिणावर्त-कुश्चित-मस्तककेगवानिति यावत् । केशोत्पत्तिस्थान वर्ण्यते-'दालिम-पुप्फ-प्पगास-तवणिज्ज-सरिस-निम्मल-सुणिद्ध- केसत-केसभूमी' दाडिम-पुष्प-प्रकाश तपनीय-सदृश-निर्मल-मुस्निग्ध -केगात- केशभूमि , ता-टाडिम-पुष्प-प्रकाशा रक्तवर्णेत्यर्थ , रक्तवर्णेत्यर्थ, तपनीयसदृशी-अग्निप्रतप्त सुवर्णसदृशवगा, तथा-निर्मला-उज्जपला, मुस्निग्धा-सुचिकगा, केशान्ते केशसमापे- केगमूले केगभूमि -केशोपत्तिस्थान-मस्तकत्वक् यस्य स तथा, पूर्वोक्तमेव-विशेषण प्रकारान्तरेणाह-'उत्तागारुत्तिमगदेसे छाऽऽकारोत्तमाङ्गदेश-छत्राऽऽकार -वर्तुलोन- तवगुगयोगाच्छनाऽऽकृति -उत्तमाङ्गदेश --मस्तकप्रदेशो यस्य स , अत्युनतोत्तमागवान् इति तरह काले, प्रहष्टभ्रमरगग का तरह कातियुक्त, परस्पर मे संश्लिष्ट-विरले नहीं, टेढे कुण्डल की तरह वर्तुल आकारयुक्त दक्षिणावर्त केशों से युक्त थे, अर्थात्- धुंधरवालगाले थे । [दालिमपुष्फ-पगास -- तवगिज्जसरिस - निम्मल-सुणिद्ध- केसत केस-भूमी ] भगवान् क मस्तक की त्वचा दादिम के पुष्प के समान लाल, तथा ताये हुए सुवर्ण के समान निर्मल एव स्निग्ध-चिकण थी। (उत्ता गारुत्तिमगदेसे) भगवान का मस्तक छत्र समान गोलाकार था । (णिवण-सम જેવા કાળા, પ્રહણ ભ્રમરાની પેઠે કાતિયુક્ત, પરમ્પરમાં સચ્છિદ, વિરલ નહિ, વાકા કુડલની પેઠે વસ્તુળ આકારવાળા દક્ષિણાવર્ત કેશોથી યુક્ત ભગવાન હતા मर्थात् घुघरवाया main ता (दालिमपुप्फ-पगास तवणिज्ज सरिस निम्मल- सुणिद्ध-केसत-केस भूमी) भगवान्ना भत्तनी लया [ यामडी] हाउभ। પુષ્પના જેવી લાત, તથા તાવેલા સુવણના જેવી નિર્મળ તેમજ સ્નિગ્ધ firel ती, (छत्तागारुत्तिमगदेसे) सपा .

पीयूपवपिणो-टीका सू. १६ भगवन्महावीरस्याप्रिवर्णनम् . पमाणजुत्त-सवणे सुस्सवणे पीण-मसल-कवोल-देसभाए आणा- मिय-चाव-रुडल-किण्हव्भराड-तणु-कसिण-गिह-भमुहे अवदा- भाव , 'गिधग-सम-ल-मट्ठ-वढद्ध-सम-णिडाले' निर्वग सम-लष्ट- मृष्ट-चन्द्राई- समलगट तत्र निर्वग-अतरहित तया नगफिगरहित, सम-विषमतारित, लट-सुन्नर,मष्ट-शुद्ध चन्द्राऽईसमम्-अष्टमा चन्द्र-मण्डलाऽऽकारम् , ललाट-मालस्थल यम्य म, अष्टमा- चन्द्र-मण्डल-समानाकार-सुन्दर-लाट-दति भाव । 'उडुवइ पडिपुण्ण-सोम्मवयणे' उडुपति-प्रतिपूर्ण-मौम्यवदन उडुपति -गाग्दायपूर्णचन्द्रस्तद्वत् परिपूर्ण प्रभाममूहसम्भृत, सौम्य-मुन्दर, वदन-मुग्व यस्य म तथा, गारदपूर्णचन्द्र-समान सुन्दर-मुख इत्यर्थ । 'अलीण-पमाणजुत्त-सवणे आलीन प्रमाणयुक्त श्रवण -समुचितप्रमाणर्गयुक्त , अत एव-'मुस्सवणे मुश्रवण , योभनर्गवान् 'पीण मस-क्वोर देसभाए' पीन मासल कपोल-देशभाग -पानी पुष्टी, मासली मासपूर्णी कपोल्देशभागो-कपोलावयवी यस्य स तथा-पुष्ट ऊपोग्युक्त इति भार । 'आणामिय-चाव-रुदल हिन्भराट-तणु- कसिण णिद्ध भमुहे' आनामित चाप रचिर-कृष्णाभ्रराजि-तनु-कृष्ण-स्निग्ध-भ्रू -आनामित- चाप -चक्राकृनधनु , तद्वदरचिर-सुन्दर तथा कृष्णा-भ्रराजी इव श्याममेघपक्ता इव तनू-सूदमे, कृष्णे-श्यामे, स्निग्धे चिकण- ध्रुवौ यस्य स तथा, वककृष्णमूदमचिक्कग- लह-मट्ठ-चदद्ध-सम-णिडाले ) भगवान का भालस्थल वग क चिह्न मे रहित, विषमता में वर्जित, सुदर, शुद्ध एन अष्टमी क चद्रमा के समान था । [ उडु- वइ-पडिपुण्ण-सोम्मवयणे ] प्रभु का मुग्म शरद ऋतु क पूर्णचन्द्रमण्टर समान मुन्दर और आहादक था। [ अल्लीण-पमाण-जुत्त-सवणे ] कान प्रमागयुक्त थे । [ मुस्सवणे ] इमलिये भगवान मुदर कानवाले य । (पीण-मसल-कवोल-देसभाए) भगवान के पुष्ट एव भर हुए सुन्दर कपोठ थे । (आणामिय-चाव-रुटर-पिण्ड- भराट-तणु-कसिण-गिद्ध-भमुहे ) वक्रित धनुप क समान सचिर, तथा कृष्णमेध तु (णिव्यण-सम लट्ठ मट्ठ चदद्ध-सम-णिडाले) मनवाननु सबाट नमुना ચિહ્નથી રહિત, વિષમતાથી વર્જિત, સુંદર, શુદ્ધ તેમજ અષ્ટમીના ચદ્ર नारे तु (उडुबइ-पडिपुण्ण-सोम्म चयणे) प्रभुनु મુખ શરદઋતુના પૂર્ણ ચંદ્રમ ડલ સમાન સુદર તથા मासा हेतु (अल्लीण- पमाण-जुत्त- सवणे) sीन भापम२ ता (सुस्सपणे) तथा मापान सुहानामा हता (पाण-मसल कगोल-देसभाए) समनना पुष्ट तेभा सदा सुर भास CH (आणामिय-चार-रइल-किण्हत्र्भराइ-तणु-कसिण-णिद-भमुहे) पड़ थयेक्षा ધનુષના જેમ ચિર, તથા કૃષ્ણમેઘ (ાળા વાદળ) ની હારના જેવી औपपातिक लिय-पुडरीय-णयणे कोआसिय-धवल-पत्तलच्छे गरुलायय-उज्जु तुग-णासे उवचिय-सिलप्पवाल-विवफल-सण्णिभाहरोटे पडुर- ससि-सयल-विमल-णिम्मल-सख-गोरखीर-फेण-कुंद-दगरय-मुणा- भ्रयुक्त इत्यर्थ । 'अवदालिय पुडरीय णयणे' अवदलित पुण्डरीक नयन अगदलिते- विकसिते, पुण्डरीके-श्वेतकमले इब नयने-नो यस्य स, विकसितधेतकमलसदृश नत्र इति भाव । 'कोआसिय धरल पत्तलच्छे विकसित भनल परलाऽक्ष कमलवद् विकसिते धवले श्वेते, पत्रले-पक्ष्मयुक्ते, अक्षिगानो यस्य स , विशालनगनित्यर्थ । 'गरुला-यय उज्जु तुग गासे' गरुडा-यत- तुद्ग-नासिक गरुटस्येव-गस्डपक्षिचञ्चुवद्- आयता-दाघा, सज्वी-सरला, तुगा-उन्नता, नासिका यस्य स तथा, गरुटचञ्चु- वदार्घसरलोचनासिकावान् इत्यर्थ । 'उबचिय सिलप्पवाल रिफल-सण्णिभा-रोहे' उपचित शिलाप्रवाल निम्बफल सन्निभाऽधरोष्ठ -उपचित कृतमस्कार यच्छिलाप्रपाल-विहुम, बिम्बफल-रक्तातिरक्त तयो सन्निभ सदृशो रक्त अधरोष्ठो यस्य स , अतिरक्तोष्टवान्- इत्यर्थ । 'पडुर-ससि-सयल-विमल णिम्मल-सख-गौरखीर फण-कुद-दगरय मुणा- लिया धवल दतसेढी पाण्डुर शशि शफल-विमल निर्मल गय-गोक्षीर-फेन-कुन्द-दक- की पक्ति के समान काला, पतली और चिकना भगवान की भौहें थीं । ( अद- दालिय पुडरीय-णयणे) विकसित श्वेतकमल के समान नेत्र थे। (कोआसिय- धवल-पत्तलच्छे) वे नत्र-विकसित, स्वच्छ एव पक्ष्मल-सुन्दर पीपणा वाले थे । (गरुला-यय-उज्जु-तुग-णासे) गरड पक्षी का चचु समान दीर्थ, सरल एव उन्नत नासिका थी। ( उर्वाचय-सिलप्पबाल-विवफल-सण्णिभाहरोटे) र स्कार युक्त विद्रुम एव रक्तातिरक्त-अतिशय लाल कुन्दुस्फल के समान अधरोष्ठ था । (पटुर-ससिसयल-विमल-गिम्मल-सख-गोरखीर-फेण-कुद-दगरय मुणालिया जी, पती मने थिए सभरे। ती ( अघदालिय-पुडरीय-गयणे.) भीखता देत उभजना का नेत्र उता ( कोआसिय-यवल-पत्तलच्छे) ते नर विसमा ख२७ मा पक्ष्भता (सुह२ ५५शुपा ) त (गरला-यय- उज्जु-तुग-णासे) 33 पक्षीनी याय સમાન લાબા સરલ તેમજ ઉન્નત नासिकाता (उवचिय-सिलप्पवाल-निरपल सण्णिभा-हरोठे) स२४ायुक्त વિક્મ તેમજ રકતાતિરત-અતિશય કુદુર ફલના જે અધરેઠ () (पडुर-ससिसयल-विमर-णिम्मल-सस-गोक्सीर-फेग कुद-दा । લાલ ८९ स तथा, नियर्थ । पीयूपवपिणी-टोका र १६ भगवन्मदायीरस्वामियणनम्। लिया-धवल-दतसेढी अखडदते अप्फुडियदते अविरलदते सुणि- द्वदते सुजायढते एगदतसेढीविव अणेगदते हुयवह-णिद्धंत- रजो मृणारिफा धबळ-दन्तगि-पाण्टुर-श्वेत यत् अगिगाल-चन्द्ररमण्ड , तद्वद् विमला, तथा निर्मल -अतिस्वच्छ , यह प्रसिद्, गोजीर-गोदुग्धम् , फेन -जलोपरिवर्तमानो नवनीनस- म , उन्द-न नामक श्वेतपुमम्-- फरज -जलकग, मृगालिका पिसिना-तद् बवला- महावता, दन्तश्रेणि स्न्तपदिक्तर्यस्य शुभ्रातिशुभ्रढन्तपदिक्तमा- 'वडदते' आपदन्त -दन्तपट्तो दतपैकल्याभावात्, अप्फुडियदते' अस्फुटितदन्त ढन्तपड्क्तो दन्ताना- देशतोऽपि भङ्गाभावत, 'जविरलदते ' अनिरल्दन्त -अतरावकागरहितहत 'मुणिदते' मुस्निग्धदत -चिक्कण- दन्तान् , 'मुजायदते' सुजातदन्त -सुन्दरदन्तवान्-टत्यर्थ । 'एगदतसेढीविव अणेगदते' एकान्तरेगीवाऽनकदन्त, 'हुतबह-गिद्धत-पोय-तत्त-तवणिज-रत्त- तल-तालुनीहे ' हुतरह-निष्मात-चौत-तमतपनाय-रक्ततर-तालजिह -हुतनहेन-वहिना पूर्व निष्मात--निशपेग न्योजित पवाजलादिना धौतम् , अत एव-तप्त-वहिताप प्राप्त- धवल-दतसेढी) श्वेत चपडके के समान निमल, तथा निर्मल शख, गोक्षीर, फेन, श्वेतकुमुम, जठरुग, एर मृणाल के समान धवल दन्तपक्तियाँ थीं। (अखडढने) भगवान क टॉत अग्मण्ड थे, (अप्फुडियदते) अत्रुटित थे, (अविरलदते) अफाग रहित थ। (मुणिद्धदते) चिक्कग थे, (मुजायदते) सुन्दर थे, (एगढतसेढीवि अगदते) एक ढॉत की श्रेणी के समान सभी दॉत माङ्कम होत थे। (हुयवह-णिद्वत-धोय-तत्ततवणिन-रत्ततल-तालुजीहे) पहले अग्नि म तपाये गये पश्चात् जलादिक द्वारा धोये गये पुन अग्नि मे तपाये रय-मुगालिया-धवल दत- सेढी) श्वेत 54 ना रेवी विभस, तथा निर्म શ ખ, ગાયનું ध, शेण, श्वेतपुथ्य, Y (पाना मुह) तभ०४ भृष्याद ना २वी म हातनी हार हती (असडन्ते) सापानना हात समता (अप्फुडियदते) तूट्या ( अविरलदते) (पास) ગહિત डता, (सुणिद्धदते) थिए हुता, (सुजायदते ) सु४२ ता, (एगदतसेढी विन अणेगदते) એક દાતની श्रेणी (२) नाम मा त माता ता (हुतपह-णिद्वत-धोय-तत्त तपणिज्ज-रत्ततल तालुजीहे) पहेसा मजिनमा तपासा पा७Palan વગરના દાત હતા અવકાશ औपपातिकमत्रे धोयतत्ततवणिज-रत्ततल-तालुजीहे अवटिय-सुविभत्त-चित्त-मंसू मसल-सठिय-पसत्थ-सदूल-विउल-हणुए चउरंगुल-सुप्पमाण-कंबु- वर-सरिसग्गीवे वरमहिस-वराह-सीह-सदूल-उसम-नागवर-पडि- यत्तपनीय-सुवर्ण तद्वद् रक्ततरम्-अतीवरक्त, ताल च जिदा च यस्य स तथा, अतिरक्त- तालजिह्वावान् इत्यर्थ । 'अवद्विय-मुविभत्त-चित्त-मसू' अवस्थित-सुनिभक्त-चित्र- श्मश्रु -अवस्थितानि-अवर्द्धनशीलानि, सुविभक्तानि-द्विभागाभ्या विभक्ततया स्थितानि, चित्राणि-शोभासम्पन्नानि श्मश्रूणि-'दाढी मूछ'-इति भाषाप्रसिद्धानि यस्य स , अवर्धन शील-सुविभक्त सुशोभितश्मश्रुवान् इत्यर्थ । 'मसल-सठिय-पसत्य-सद्ल-विउल- हणुए' मासल-सस्थित-प्रशस्त-शार्दूल-विपुल-हनु-तत्र मासल -पुष्ट , सस्थित -सुन्दरा- ऽऽकार , प्रशस्त -अतिरमणीय ,शार्दूलस्येव व्याघस्येव, विपुल -दीर्घ हनु =चिवुक यस्य स तथा-शार्दूल-वरसुन्दर-सुविशालचिवुक इति भाव । 'चउरगुल-सुप्पमाण-कबुवर- सरिस-ग्गीवे चतुरङ्गुल सुप्रमाण-कम्युवरसदृश-ग्रीव -भगवदगुल्यपेक्षया चतुरङ्गुल- सुप्रमाणा कम्बुवरसदृशी-उन्नततया त्रिबलिसद्भावाच श्रेष्ठशङ्खसदृशी ग्रीवा यस्य सतथा, चतुरङ्गुलप्रमाणोपेतश्रेष्ठशखसदृशग्रीवावान् इत्यर्थ । 'वर-महिस-वराह-सीह-सद्ल उसम नागवर-पडिपुण्ण विउल-क्खधे' वरमहिप-चराह सिंह-शार्दुल वृपम नागवर-परिपूर्ण- गये सोने के समान अत्यतरक्त तालु और जिह्वा थी। (अवद्विय-मुविभत्त-चित्त- मम्) अवर्द्धनशील एव दोभागो से विभक्त होकर अलग २ रही हुई दाढी एव मुछे था। (मसल-सठिय-पसत्य-सद्द्ल-विउल-हणुए) पुष्ट, सुन्दर आकार युक्त, एव अतिरमणीय सिंह जैसी विपुल दाढी थी। (चउरगुल-मुप्पमाण- कबुवरसरिस-ग्गीचे) भगवान की अगुली की अपेक्षा चार अगुलप्रमाणवाली एव शख के समान त्रिवलीविशिष्ट ग्रीवा थी। वरमहिस-वराह-सीह-सर्दुल-उसभ- धोयला सुपएंनी सत्यत सास ताण भने ७ उता (अवट्ठिय-सुषि- भच-चित्त-मसू) मनशील तमा मे लागाथा विसात धने भसा रही हढी तेभर भुछ। ती [ मसल-सष्टिय-पसत्य-सर्दूल-विउल- हणुए] भुट, सु४२ मारवाणी तेभर मति रमणीय सिपी विधुत बढीती (चउरगुल-सुष्पमाण-कबुवरसरिस-गीवे) लगवानना આગળની અપેક્ષાએ ચાર આગળાના માયવાળી તેમજ શખની પેઠે ત્રિવલી ( ત્રણ- ३) पाणी 313 ( 16 ) ती [ वरमहिस-वराह-सीह-सदूर-उसभ नाग- - અલગ यस्य स पीयपपिणी टीका स् १६ भगवन्महावीरस्वामियर्णनम् पुण्ण-विउलाखंधे जुगसन्निभ-पीण-रइय-पीवर-पउ- सुसंठिय- सुसिलिह-विसिट्ट-घण-थिर-सुवद्ध-संधि-पुरवर-फलिह-वट्टिय-भुए विपुलस्कन्ध -श्रेष्ठमहिपपराह सिंहव्यानवृप गजवरागामिव प्रतिपूर्णी-प्रमाणयुक्तौ-विपुलौ बिस्ली- गी सामुद्रिकगायोक्तलक्षणयुक्तो स्कन्धौ यस्य तथा, 'सिंहल्यानातिपत्सामुदि- कोक्तम्भगयुक्तप्रमागमहितविशालम्कन्धवान् इति भार । 'जुगसन्निभ-पीण-रइय- पीचर-पउट्ठ-मुसठिय-मुसिलिट्ठ विसिट्ठ-गण-थिर-मुबद्ध सधि पुरवर-फलिह-वट्टियभुए' युगमनिम-पान-रतित पीचर प्रकोष्ठ-मुसस्थित मुश्लिष्ट-विशिष्ट-घन - स्थिर-सुनद्ध-सन्धि पुरवर- परिध-वर्तितभुज , युगेन गफटापायामस्थितकाप्टेन सन्निभौ-तुन्यौ, पीनौ-पुष्टी, रतिटौ आतिप्रदी, पीपरप्रकोष्ठौ-कफोणे 'खूणी' इति प्रसिद्धादधस्ता मणिसधपर्यन्त प्रकोष्ठ , पीरो पुष्टौ प्रमोठी ययोर्भुजयोस्तो, सुसस्थिती=सुन्दरमस्थानवन्तौ, पुन कीदृशौ -मुश्लिष्टा युक्ता , पिशिष्टा -प्रधाना ,घना सघना , स्थिरा -दृढा -सुनद्धा सुष्टु बद्धा स्नायुभि सन्धय =सस्थिसयोगस्थानानि ययोस्तौ-मुश्लिष्टविशिष्टयनस्थिरसुवद्धसधी, पुन -पुरचरपरिघनत्=नगरश्रेष्ठा-लावत् वर्तितौ चतुलौ बाह-भुजौ तथा, मुन्दरनगरार्गलानत् दृढदीर्घमुजवान् इति भाव । भुयगीसर- विउर भोग-आयाण-पलिहउच्छह-दीड-बाहू-भुजगेश्वर-विपुल-भोगा -दान-पर्यवक्षिप्त-दीर्घ- नागवर-पडिपुण्ण-विउल-ख) श्रेष्ठ महिप, वराह, सिंह, शार्दूल, वृषम, एव श्रेष्ठ हाथी के रूप जैसे विपुल स्कन्ध थे, (जुगसन्निभ-पीण-रइय-पीचर-पउट्ठ- सुसठिय-सुसिलिट्ठ-विसिट्ठ-घण-थिर-सुबद्धसधि-पुरसर-फलिह-चट्टियभुए) गाडी के जुए के समान प्रीतिप्रद, पीपरप्रकोप्टयुक्त-पुष्टपौचावाली, सुन्दर आकृतिमपन्न ऐसे, एव मुग्लिट-मयुक्त-मिली हुई, विशिष्ट-उत्तम, घन-गठीली, मजबूत, स्थिर-स्नायुओं से मुपपद्ध ऐसी सधियों वाली, तथा नगर की परिघा-मोगल-जैसी वर्तुल भुजायें या। (भुयगीसर-विउलभोग-आयाण-पलिहउन्ह-दीह-वाहु) वाञ्छित वस्तु वर-पटिपुण्ण-विउल-सधे ] श्रेष्ठ पास, परामिड, शाईस, मह, तमा श्रेष्ठ डायाना वा विधुदा माथ हुती (जुगसन्निभ-पीण-रइय-पीवर- पठट्ट-सुसठिय-सुसिरिट-विसिट्ठ-घण-थिर-सुनद्ध-सधि-पुरवर-फलिह-वट्टियभुए) ગાડાના સરા જેવી પુષ્ટ, પ્રીતિપ્રદ, પીવર પ્રકેષ્ઠ–પુષ્ટ કાડે વાળી, સુદર આકૃતિવાળી તેમજ સુશ્લિષ્ટ–સ યુક્ત-મિલિત, વિશિષ્ટ–ઉત્તમ, ઘન-ભરાઉં, સ્થિરમજબૂત સ્નાયુઓથી સુસ બદ્ધ સધિઓવાળી તથા નગરની ભેગળ प्रेम st२ भुती [भुयगी-सर-विउलभोग-आयाण-परिहउच्छूट .

औपपातिकसूत्रे . . . . भुयगीसर-विउल-भोग-आयाण-पलिहउच्छढ़-दीह-वाह रत्ततलो. वइय-मउय-मसल - सुजाय लक्वण-पसत्थ-अच्छिदजाल -पाणी पीवर-कोमल-वरं-गुली आयवतव-तलिण-सुइ-रुडल-णिद्ध-णखे बाहु , भुजगेश्वर सर्पराज , तस्य विपुलभोग विशालदेह , म च आगनाय-वानियतवस्तुप्रह- णाय 'पलिहउच्छूढ़' पर्यवभिप्त प्रेरित सर्वथा टाइमप्रसारित , तद्वत् नार्थी लम्बी विशालौ, नाह=भुजौ यस्य स तथा, रम्यविशाल माहुमान-इत्यर्थ । 'रत्ततलो त्रय मउय मसल-सुजाय लक्रवणपसत्य अच्छिद-जाल पाणी' रक्ततलो पचित-मृद मासल- सुजात-लक्षणप्रगम्ता च्छिदजाल पाणि , तर रक्तनलौ रक्ते तले ययोस्तौ तथा, तलमागे रक्त वर्णयुक्तौ इत्यर्थ , उपचितौ पृष्ठभाग उन्नतौ, मृदुको कोमली, मासली पुष्टी, सुजाती-सुदरौ प्रशस्तलक्षणौ शुभचिहयुतौ, अच्छिद्रजालौ छिद्रजालपर्जितो, पागी-हस्तौ यस्य स तथा, 'पीवर-कोमल-बर गुली' पीपर-कोमल-वरागुलि -पीचरा पुष्टा, कोमला-मृदुला, वरा -श्रेष्ठा , अगुलयो यस्य स तथा, 'आयप-तप तलिण-मुड-रुदल-णिद्ध-णखे' 'आताम्र-ताम तलिन शुचि रुचिर स्निग्धनस आताम्रताम्रा =इपढ़क्ता , तलिना =प्रतला शुचय =शुद्धा , रचिरा =मनोजा , स्निग्धा =सरसा , नया यस्य स तया, 'चदपाणि- लेहे' चन्द्रपाणिरेस चदाकारा पागौ रखा यस्य स , चद्ररेखाचिह्नितहस्तवानित्यर्थ , को ग्रहण करने के लिये फैलाये हुए सर्पराज के शरीर समान दार्थबाहु थे। (रत्ततलो-वइय-मउय-मसल-सुजाय लक्षण पसत्य-अच्छिद्दजाल पागी) तलभाग मे लाल, पृष्ठभाग में उन्नत, कोमल, पुष, शुभचिह्नां से युक्त, एव छिद्रों से रहित हाथ थे। (पीवर कोमल-वर-गुली) हाथा का अगुलिगा पुष्ट, कामल एव सुन्दर था। (आयरतप-तलिण-मुइ-दल-णिद्ध-णखे) इषटक्त, पतले, शुद्ध, सुन्दर, एव चिकन नगर थे। (चदपाणिलेहे) हाथ मे चन्द्ररेखा थी। टीह-बाहू ] अति पन्तु देवाने मारे साक्षा सपना શરીર समान सा माता (रत्ततलो-वइय-मस्य-ममल-सुजाय- लम्सण-पसत्थ अच्छिद्द-जाल-पाणी] तीयान भागमा ala, પાછળના ભાગમાં ઉન્નત, કમળ, પુખ, શુભ ચિહનેથી યુક્ત તેમજ છિદ્રો વગરના હાથ [पीवर-कोमल-बर-गुली ] यानी आगामी पुट, अमन तेभर सुदर ती [आयता-तलिण-सुइ-रुइल-गिद्ध-णसे ] पद्रत पाता, शुद्ध, સુદર તેમજ ચિકણ નખ हता (चदपाणिलेहे ) मा यन्द्ररेणा ती હતા पीयूषयपिणी टीका सु १६ भगवन्महारस्थामिघर्णनम चंदपाणिलेहे सूरपाणिलेहे सखपाणिलेहे चक्कपाणिलेहे दिसा- सोत्थियपाणिलेहे चद-सूर-संख-चक-दिसासोत्थिय-पाणिलेहे कणग-सिलायलुज्जल - पसत्थ-समतल-उवचिय-विच्छिण्ण- पिहुलवच्छे सिरिवच्छकियवच्छे अकरंडुय-कणग-रुयय-निम्मल- 'ससपाणिलेहे' शङ्मपाणिग्य गइसंग्ग्वायुक्तहस्त इयर्थ , 'चक्पाणिलेहे' चक्रपाणिग्य -चक्रग्ग्यायुक्तहस्त , 'दिसासोत्थियपाणिलेहे ' तिकस्वस्तिकपागिरख - दक्षिगाऽऽवर्तस्वस्तिकाऽऽकार-मेगा-युक्त-हस्तान् इति भाव । चा-मर-सख-चक्क- दिसासोत्थिय पाणिलेहे' चन्द्रसूरगड्यचक्रदिवस्तिकपागिरेस चदमूर्यादिहस्तरेखा हस्ते विद्यमाना प्रशस्तफलप्रदा भवन्ति, ताभिश्चन्द्राटिग्माभिश्चिहितहस्तवानियर्थ, 'कणग-सिलायलु-जल-पसत्य-समतल-उवचिय-विच्छिण्ण-पिडुलबन्छे' कनक गिलातलो-चल-प्रशस्त-समतलो-पचित-विस्तीर्ण-पृथुल-वक्षस्क - कनकगिलातलपत्-सौ- वर्णपटिकावत् , उज्वल देदी-यमान प्रशस्त सुलक्षगोपेत समतलञ्च-उन्नताऽऽनतरहितम् , उपचित-पुष्ट, पिस्तीर्णपृथुलम् , अतिविशाल, वक्ष-उरस्यल (मरपाणिलेहे) सर्यरखा था, (सखपाणिलेहे) शखरेसा थी, (चक्पाणिलेहे) चक्ररेखा थी, (दिसासोत्थियपाणिलेहे) दक्षिणावर्त स्वस्तिक रेखा थी, (चद- मर-सव-चक-दिसासोत्थिय-पाणिलेहे) इस प्रकार चद्रमा, सूर्य, शख, चक्र एव दक्षिणावर्त स्वस्तिक की रेखायों से भगवान के हाय सुशोभित थे। (कणग- सिलायलु-जल-पसत्य-समतल-उवचिय-विच्छिण्ण-पिहुल-वच्छे) कनक गिला के समान-सुवर्ण के पाट के समान देदीप्यमान, शुभलक्षगों से युक्त, सम, पुष्ट, विस्तीर्ण एव अतिविशाल वक्षस्थल था। वह वक्षस्थल (सिरिवच्छकियवच्छे) ( सृरपाणिलेहे ) सर्य रे ती [ससपाणिलेहे ] २५२ उती (चक्क पाणिलेहे ] माती, (दिसासोत्थियपाणिलेहे) दक्षिणापत पन्ति रेमा उती (चद-सूर-सस-चक्क-दिसासोत्थिय-पाणिलेहे ) से प्रारे यद्रमा, सूर्य, શ ખ, ચક્ર તેમજ દક્ષિણાવર્ત સ્વસ્તિકની રેખાઓથી ભગવાનના (कणग-सिलायलु-ज्जल-पसत्य-समतल-उपचिय-रिच्छिण्ण पिहुल-वन्छे) इन शिक्षा સમાન–નોનાની પાટાના જેવુ દેદીપ્યમાન, શુભલક્ષણવાળું, સરખુ, પુષ્ટ, વિશાળ તેમજ બહુ પહોળુ વક્ષસ્થળ [છાતી] तु ते पक्षस्य (सिरिवच्छक्यिान्छे ) श्रीवत्सना शिवाणु तु भने यस्य स तथा, હાથ સુભિત હતા ९४ औपातिकपत्र . सुजाय-निरुवहय-देह-धारीअहमहम्स-पडिपुण्ण-वरपुरिस-लक्षण- धरे सण्णयपासे सगयपासे सुंदरपासे सुजायपासे मियमाइय- 'सिरिखच्छकियवन' थासाहितरक्षक-श्रीरसेन शुभचिनिशेपेग अद्वित= चिहिनत-चक्ष -हरयस्थल यस्य स तथा, 'अफरडुय-कणग-रुयय-निम्मल-मुजाय निरवहय-देह-धारी, अकरण्टक-कनक-रचक-निर्मल-मुजात-निरुपहत-देहधारी, अफरण्डुक -- करडुय ' इति देशोय गद, अदृश्यमान करण्टक-पृष्ठभागास्थित यस्य देहस्य स अकरण्डुक, तथा कनकरुचक -सुवर्णवर्णयुक्त , तथा-निर्मल , सुजात, निस्पहत =रोगादिवाधारहितो यो देहस्त देह धरतीत्येव शीलो य स तथा, 'अह- सहस्स-पडिपुष्ण-परपुरिस-लक्खण-धरे । अष्टसहन-प्रतिपूर्ण-परपुरुष-लक्षगधर - अष्टोत्तर सहस्रम्-अष्टसहस्र, प्रतिपूर्णम्-अन्यून, परपुरुषाणा लक्षण-स्वस्तिकादिकम्, तस्य धर --धारक , महापुरुषाणामष्टोत्तरसहस्रपरिमितानि मुलक्षगानि सन्ति, तेपा सर्वेषा धारक --इति भाव । 'सण्णयपासे' सन्नतपार्श्व-सन्नतौ अधोऽधोऽअनतौ पाची पार्श्व- भागौ यस्य स सन्नतपार्थ , ' सगयपासे' सगतपार्श्व-सङ्गतौ-प्रमागोचितौ, पाच- भुजमूलादध प्रदेशौ यस्य स , प्रमाणयुक्तपार्श्वप्रदेशवानिति भाव । 'भुदरपासे' सुन्दरपार्श्व-दर्शनायपार्श्वयुक्त, सुजायपासे' सुजातपार्श्व -सुन्दरपार्श्ववानित्यर्थ । श्रीवत्सके चिह्न से युक्त था। और प्रभुका शरीर (अफरडुय-कणग-रुयय-निम्मल- सुजाय-निरुवहय-देह-पारी) अरण्डुक अदृश्यमान पृष्ठभाग की हड्डीयुक्त, तथा सुवर्ण के जैसा निर्मल एव रोगाटिक बाधा से रहित था। भगवान् (अट्ठसहस्स- पडिपुण्य वर-पुरिस-लक्षण-धरे) न्यूनतारहित ऐसे १००८ स्वस्तिकादिक उत्तम पुरुषों के योग्य लक्षणों के धारक थे। भगवान् के शरीरका पार्श्वभाग (सण्णयपासे सगयपासे सुदरपासे सुजायपासे भियमाझ्य-पीण-रदय-पासे) झमिक अवनत प्रभुनु शरीर ( अकरडय-कणग-यय-निम्मल-सुजाय-निरुवहय-देह धारी ) અરડુક-અદૃશ્યમાન-ન દેખાય તેવી રીતે વામા-બરડાની રેડવાળું તથા નાના વણ જેવુ નિર્મળ તેમજ રોગાદિની પીડા વગરનું હતું ભગવાન (अट्ठसहस्स पडिपुण्ण वर-पुरिस-रस्सण-धरे) न्यूनतारहित सेवा વસ્તિ આદિક ઉત્તમ પુરૂને ચગ્ય લક્ષણના ધારક હતા शरीरन। ५उमाना MI (सण्णयपासे सगयपासे सुदरपासे सुजायपासे मिसमा- इथ पीणरय पासे) भथी नभेसा . १००८ ભગવાનના पीयूषवर्षिणी-टोका सू १६ भगवन्महावीरस्यामिवर्णनम . पीण-रडय-पासे उज्जुय-सम-सहिय-जच्च-तणु-कसिण-णिद्ध- आइज्ज-लडह-रमणिज-रोम-राई झस-विहग-सुजाय-पीण-कुच्छी झसोयरे सुइकरणे पउम-वियड-णाभे गगावत्तग-पयाहिणावत्त- 'मियमाइय-पीण-रइय-पासे ' मितमालिक-पोन-रतिद-पार्थ, तत्र-मितमात्रिको- समुचितपरिमाणवन्ती, पीनौ पुष्टी, रतिदौ-रम्यौ, पार्टी कक्षाभ्यामधो वामदक्षिगारीर- भागौ यस्य स तथा, 'उज्जुय-सम-सहिय-जञ्च-तणु-कसिण-णिद्ध-आइन-डह- रमणिज्ज-रोमराई। ऋजुफ-सम-महित-जाय-तनु-कृष्ण-स्निग्धा-उदय-ललित- रमणीय-रोमराजि, मजुकाणा-सरलाना, सममहिताना-मिलिताना, जायाना- स्वजातायेपूत्तमाना, तनूना-सूक्ष्माणा, स्निग्धाना-सरसानाम्, आदेयानाम् उपादेयाना, लटह ' ललिताना रमणीयाना-मनोरमाणा रोम्या राजि पक्तिर्यस्य स तथा, सग्ल- सूक्ष्म-कृष्ण-सरस रम्य-रोमराजिमान् इयर्थ । 'झस-विहग-मुजाय-पीण-कुच्छी झप विहग-सुजात-पान-कुक्षि -मत्स्य पक्षिणोरिव मुजात =सुन्दर , पीन पुष्ट , कुक्षि -उदर यस्य स तथा, 'झसोयरे' झपोदर -मानवत्सुन्दरोटरवान् इति भाव । 'सुइकरणे" शुचिकरण -शुचीनि-पवित्रागि, करणानि-इन्द्रियाणि यस्य स , इन्द्रियाणा मलमाहित्वेऽपि भगवदतिशयाद्-निर्मलतया निर्मल-निरुपलेपेन्द्रियवान् इति भाव । 'पउम-वियड- था, उचित प्रमाण से युक्त था, सुन्दर था, शोभन था, तथा-परिमित मात्रावाला, पुष्ट एष रम्य था। रोमराजि ( उज्जुय-सम सहिय जच्च तणु कसिण-णिद्ध-आइज्ज लडह- रमणिज-रोम राई ) सरल, परस्पर मे मिलित, उत्तम, पतली, काली, चिकनी, उपादेय एव अत्यन्त मनोहर थी। उनकी कुक्षि (झस विहग सुजाय पीग-कुच्छी) मत्स्य एव पक्षी के समान सुन्दर और पुष्ट या । (झसोयरे) उनका उदर मत्स्य के जैसा सुन्दर था। (सुइकरणे) इन्द्रियों ययपि स्वभारत मलपाहिना हे, तथापि अतिशय के प्रभाव હત, શોભન હતા, તથા મર્યાદિત ઘાટનો પુખ તેમજ રમ્ય હતે મરાજિ ( शरीर ५२ना पानी पति ) (उज्जुय-समसहिय-जन्च-तणु-कसिण-णिद्ध आइन्ज-लडह- रमणिज्ज-रोम-राई ) सभी, ५२२५२मा भणी गयेसी, उत्तम, પાતળી, કાળી, ચિકણી, ઉપાદેય તેમજ બહુજ મનહર હતી તેમની ડાખ (A) (झस-विहग-सुजाय-पीण-युच्छी) भल्य तम०४ पक्षीना पी सुहर भने पुष्ट हुती (झसोयरे) तभनु ६२ (पट) भावान यु सुहतु (सुइक्रणे) ४ दियो ने स्वभावथी भलवाहिनी छ तो पY अतिशयना .

. ९६ औपपातिकवणे नरग-भंगुर-रवि-फिरण तरुण-बोहिय-अकोसायंत-पउम-गभीर-वि- यड-णामे माय-सोणद-मुसल-दप्पण-णिकरिय-वर-कणगच्छ- रुसरिस-वरवडर-वलियमज्झे पमुइय-वस्तुरग-सीह-वर-वट्टिय-कडी णामे' पम-निकट-नाम -पभोगवद् विकटा-गम्भीरा नाभिर्यस्य स तया, 'गगावत्तग पयाहिणावत्त-तरग-भगुर-रवि-फिरण-तरुण-चोहिय-अोसायत-पउम-गभीर- -चिरडणाभे' गङ्गाऽवर्तक-प्रदक्षिणाऽऽपर्त-तरह-भार-रवि-किरण-तरुण-बोधित- विकसत्पदा-गम्भीर - विकट-नाम-तर - गङ्गाऽवर्तकसम्बधिप्रदक्षिगावर्ततरगवद्गुरा चनाकारवर्तुला, रविकिरणतरणवोधितविकसत्पमवद् गम्भीरा, विकटा-विशाला च नाभिर्यस्य स तथा, 'साहय-सोणद-मुसल-दप्पण-णिकरिय-वरकणगन्उरु- सरिस-चरबदर-बलिय-मज्झे' म्हत-सोनन्द-मुसल-टर्पण-निकरित-घरकनक सरु- सदश-वरवन-चलित-मध्य-रहत--क्षिप्तम य यत्-सोनन्द रिकाष्टिका, मुसल -प्रसिद्ध , दर्पग-दर्पगदण्ड, निकरितवरकनकत्सरु निकरितन्सारीकृत सर्वथा मगोपत यद् वरकनक-रेउसुवर्ग, तस्य सह बहुमुष्टि , एतेषामितरतरयोगद्वन्द, तै सदृश -घर- से भगवान का इन्द्रियाँ निर्लेप रहता थीं। (पउमायडणाभे) नाभि पद्मकोग के समान गभीर था, (गगायत्तग पयाहिणावत्त तरग भगुर रवि किरण-तरुण गोहिय अकोसायत- पउम गभीर वियड-गाभे) तथा-गगावर्तक-साधी प्रदक्षिणावर्तयुक्त तरग की तरह भगुर, चक्रसमान गोल, म याह्नकाल के सूर्यकी किरणों द्वारा विकसित पा के समान गभार एव विशाल थी । (साहय सोणद-मुसल-दप्पण-णिकरिय-चरकणगच्छर सरिस वरवइर बलिय मझे) कटिप्रदेश निकाष्ठिका के मध्यभाग समान, मूसल के समान, दर्पण के दण्ट के म यभाग समान, चलते हुए सोनेकी UHIqथी सगवाननी दियो नि ५ २२ती ती (पउमवियडणाभे) नालि पापी गमीर ती (गगावत्तग-पयाहिणावत्त-तरग-भगुर-रवि किरण तरुण-घोहिय-अकोसायत-पउम-गभीर-वियड-णाभे) तथा ગ ગાવક સ બ ધી પ્રદક્ષિણાવર્તયુક્ત તર ગની પેઠે ભ ગુર, જેવી… ગેળ, મધ્યાહ્ન- કાળના સૂર્યના કિરણોથી વિકલા પમ સમાન ગભીર તેમજ વિશાળ હતી ( साहय-सोणत-मुसल दप्पण णिकरिय परकणगल सरिस-वरवइर-वलिय-मझे) કટિપ્રદેશ ત્રિકાષ્ઠિકા (ઘેડી અથવા તિરપાઈ)ના મધ્યભાગ જેવા, મૂસલને મધ્યભાગ જેવ, ઇષણના દડના મધ્યભાગ જે ચળતા સેનાની ખ मयभाग ચકની इत्यर्थ । पीपूषवर्षिणो-टीका सू १६ भगयामहावीरस्वामिवर्णनम् वर-तुरग-सुजाय-गुज्झ-देसे आइपण-हउव्व णिरुवलेवे वर- वारण-तुल्ल-विक्कम-विलसिय-गई गय-ससण-सुजाय-सन्निभोरू वन इव चलित =क्षाम -कृश , मध्य =मयभागो यस्य स तथा, 'पमुइय-परतुरग- सीह-वर-हिय-कडी' प्रमुरित-परतुरग-सिंहवर-वतित-कटि -प्रमुदितस्य रोगादि- रहिततया प्रसन्नस्य, वरतुरगस्य-श्रेष्टहयस्य, ताशस्य सिंहस्य चेन धरा श्रेष्ठा वर्तिता- वर्तुला, कटिर्यस्य स तथा, 'वर-तुरग-सुजाय-गुज्झ-देसे' वर तुरग-सुजात-गुह्यदेश - वरस्य श्रेष्ठस्य अश्वस्यैर सुजात सुन्दरो गुह्यदेशो यस्य स तथा। 'आडण्णहउच्च णिरुव- लेवे' आकाहय दव निरुपलेप -आकार्ण =मुलक्षणयुक्त उत्तम जातीयो यो हय अध इव निस्पलेप =निर्गत उपलेपात्-मलिनसम्पर्कात् इति निरुपलेप -निर्मल वर-चारण-तुल विस्म-विलसिय-गई' वर-वारण-तुन्य-विक्रम विलसित- गति -चरवारणस्य- श्रेष्ठगजस्य तुल्य =समान विक्रम -पराक्रम , तथा तत्तुन्या विलमिता= चरणसचरणरणनरहिता गतिर्गमन यस्य स , गजेन्द्रवदतुलनलगाली ललितगमनगीलश्चेति भाव । 'गय-ससण सुजाय-सनिमोरू' गज-श्वसन-सुजात-सनिभोरु -गजश्वसनस्य= हस्तिगुण्डादण्डस्य सुजातस्य-मुष्ठत्पन्नस्य हस्तिश्वसनस्यैव सनिभौ-सहगौ खजमुष्टि के मध्यभाग समान और व्रजके मयभाग समान पतला था । तथा (पमुइय-वरतुरग सीहवर-वट्टिय-कडी) कटिप्रदेश रोगादिकरहित होने से प्रसन्न श्रेष्ठ घोडे के समान और सिंह के समान गोल था। (वर-तुरग-सुजाय-गुज्झ-देसे) गुह्य प्रदेश मुदर घोडे के गुह्य प्रदेश के समान था। (आइण्णहउन्च णिरुखलेवे) आकीर्ण जाताय घोडेके गुह्य प्रदेश के समान भगवानका गुह्य प्रदेश निरुपलेप था। तथा (वर-वारण-तुल-विकम-विलसियाई) भगवानका पराक्रम उत्तम हाथी के समान था, तथा उनकी गति भी उसीके समान सुन्दर थी। (गय-ससण-सुजाय-सन्निभोर)हस्तिशुण्डा- મુઠીના મધ્યભાગ છે અને વજના મધ્યભાગ જે પાતળો હતો તથા (पमुइय-चरतुरग-सीह-वर-चट्टिय-कडी) प्रदेश રોગ આદિકથી રહિત पाथी प्रसन्न श्रेष्ठ घोडानी पेठे भने सिडनी पे गाण ती (परतुरग-सु जाय-गुज्झ-देसें) गुह्यप्रदेश सु४२ घोसना गुह्यप्रदेशना रवा तो (आइ- पणहउच्च णिस्वलेवे ) माडी-तान घोडानी सुखप्रशना ना लगवानना ગુહ્યપ્રદેશ નિરૂપલેપ હિતે तथा (वर-वारण-तुल्ल-विषम-विलसिय-गई) ભગવાનનું પરાક્રમ ઉત્તમ હાથીના જેવું હતુ, તથા તેમની ચાલ પણ તેના औपपातिकमरे ऊरू यस्य समुग्ग-णिमग्ग-गूढ-जाणू एणी-कुरुविंदा-वत्स-बट्टा-णुपुत्व-जघे संठिय-सुसिलिट-विसिट्ट-गूढ-गुप्फे सुपटिय-कुम्म-चारु-चलणे स तथा, सुन्दर-गजशुण्डादग्डसदृशोहयुगलमानिति भार, 'समुग्ग- णिमग्ग गूढ-जाणू' समुद्ग निमग्न-गूढ-जानु -समुद्ग-सम्पुटक -तम्योपरितनाधस्तन रूपयोर्भागयो सधिवत् निमग्नगूढे अयन्तावृत-मामपुटे इत्यर्थ, तादृशे जानुनी 'घुटना' इति प्रसिद्धे यस्य स तथा, उपचित वाट दृश्यमानजान्चस्थिक इत्यर्थ । 'एणी-कुरुविंदावत्त-वधा--णुपुन्य-जये' एणी-चुरपिन्द वन वृत्ता-नुपूर्व्यजन - एण्या -हरिण्या इव, कुरुविन्द -तृणविशेष , व मूत्रपलनक च, ते इव च वृत्ते-चर्तुले, आनुपूयेण तनुरूपे जड़े यस्य स तथा यदा-एणी-कुरुपिन्टावर्त-वृत्ता नुपूर्व्यजा-इति छाया, तन-एण्या इच, कुरुविन्दावर्त =भूपणविशेप हर च वृत्ते= वर्तुले आनुपूर्येण तनुस्वरूपे जो यस्य स तथा, 'सठिय-मुसिलिट्ठ-विसिट्ठ-गूढ- गुप्फे' सस्थित-सुनिए-विशिष्ट-गूढ-गुल्फ -सस्थितौ भुसस्थानवती, सुशिष्टी- - - दण्ड के समान उन प्रभुको दोना जघाएँ थीं । (समुग्ग निमग्ग-गूढ-जाणू) डिब्बे के समान प्रभुके घुटने गुप्तढकनी से युक्त एव अन्तर रहित होनेसे सुन्दर थे अर्थात् उपचित होनेसे प्रमुके जानु की अस्थिया दृष्टिगोचर नहीं होती थीं । (एणी-कुरुविंदा-वत्त-चट्टा-णुपुव्व-जघे) एणी-हिरणी की जद्धा समान, तथा कुरु- विन्द-तृणविशेष और टोरी के बलके समान अथवा कुरुविन्दापर्त नामक भूपणके समान गोल पतली-ऊपर से मोटी नीचेकी ओर उतरती २ पतली प्रभुकी दोनो जधाएँ थीं । (सठिय-मुसिलिट्ठ-विसिट्ठ-गूढ-गुप्फे) शोभन आकारयुक्त,- अच्छी જેવીજ સુદર હતી (गय ससण-सुजाय-सन्निभोरु) स्तिशुराउन हाथीना सूटना) वी ते प्रसुनी मन्ने धाम। छती (समुग्ग-णिमग्ग -गूढ *जाणू) मानी पेठे प्रभुना घुटण। गुसा तेभर मत२ २डित હોવાથી સુંદર હતા, અર્થાત્ ઉપસ્થિત હોવાથી પ્રભુના ઘુટણના હાડકા माता नत (एणी कुरुविंदा-वत्त वहा-गुपुष्य-जये) मेथी-डिसीनी ४ ॥ સમાન, તથા કુરૂવિ તૃણવિશેષ, અને દોરીની વલ સમાન, અથલ કુરૂ વિન્ડાવ નામક ભૂષણ સમાન ગાળ પાતળી ઉપરથી જડી તેમજ નીચને તરફ ઉતરતી ઉતરતી પાતળી પ્રભુની બને धामा हती (सठिय-सुसि लिट्ठ विसिट्ठ -गूढ़ गुप्फे) शालायभान AIRural, सारी शत भणेसा तभी . .

पीयूपयपिणी-टीया सू १६ भगवन्महावीरस्थामियर्णनम् स तथा, अणुपुव्व-सुसंहयं-गुलीए उण्णय तणुतंव-णिद्धे-णक्खे रत्तुप्पल- पत्त-मउय-सुकुमाल-कोमल-तले नग नगर-मगर-सागर-चक्क- सुमिलितो, गढी-मासल वाट्म्यौ गुन्फो यन्य स तथा, पुष्टतया तिरोहितगुल्फ । 'मुप्प.द्विय-कुम्म-चरुचलणे मुप्रतिष्टित कृर्गचार-चग्ण -सुप्रतिष्टितौ शोभनरूपेण स्थिती, कर्मवत्-कच्छपपत् चार-मुन्दरौ चग्णौ यस्य स तथा, सकोचिताक- छपप्रष्टपञ्चग्णवानिति भाव । 'अणुपुन-सुसहय-गुलीए' आनुपूर्य-सुलहताऽगु- लाक-आनुपृव्यंग-क्रमेण हायमाना वर्द्धमाना वा, तथा सुमहता -पिभिन्ना अपि समिलिता अद्गुल्य =चरगामुन्यो यस्य 'उण्णय-तणु-तर-णिद्ध- पाक्खे' उन्नत-तनुताम्र-स्निग्ध-नख -समुन्नत प्रतल-रक्तचित्रण नस युक्त इत्यर्थ, 'रत्तप्पल-पत्त मउय सुकुमार-कोमल-तले' रक्तोपल-पत्र मृदुक सुकुमार कोमलतल रक्तक- मलदलपटनिकोमलारणवर्णचरणतल्यानियर्थ । 'नग-नगर-मगर-सागर चक्रु-वरग- मगल-किय-चलणे नग-नगर-मार-सागर-चक्राइ-वरा-मङ्गलावित-चरण ,तत्र-नग =पर्वत , राति से मिलित एव गृढ-मासल-पुष्ट होनेसे अदृश्य ऐसे प्रभुके दोनों पैरोंके गुल्फ ये । (मुप्पइट्ठिय-कुम्म-चारु-चलणे) प्रभुके पाव सकुच कर बैठे हुए कच्छ के समान सुन्र ये । (अणुपुत्र-सुसहय-गुलीए) अनुक्रमसे उचित आकार- रवाला एव भिन्न २ होने पर भी परस्पर मे समिलित प्रभुके चरणोकी अगुलिया थीं।, (उन्नय-तणु-तप-गिद्ध-णक्खे) समुन्नत, प्रतल, रक्त एव चिक्कग प्रभुके नख थे । (रतुप्पल-पत्त-मउय-सुकुमाल-कोमल-तले) रक्तकमलके दलके समान अति कोमल रायके प्रभुके चरणोंके तले ये । (नग-नगर-मगर-सागर- चक्क क-परग-मगल-फिय-चलणे) नग-पर्वत, नगर-पुर, मकर-जलचरजीवविशेष, ગૂઢ માલ પુષ્ટ હોવાથી ન દેખાય એવા પ્રભુના બનને પગના ગોઠણ હતા (मुप्पइडिय कुम्म चारु चलणे) प्रभुना ५॥ मजुयाईने मेवा डायमानी ० सु४२ ता (अणुपुव्य सुसहय गुलीए) मनुभथी अयित यावामी તેમજ જુદી જુદી હોવા છતા પણ પરસ્પરમાં જોડાએલી પ્રભુના ચરણેની माजीमा हुती (उन्नय तणु तन-णिद्ध- णक्खे) समुन्नत, प्रता, सास तेभ०४ यि प्रभुना न उता ( रत्तुप्पल पत्त -मउय-सुकुमाल- कोमल- तले) રક્ત કમલના દલના જેવા અતિશય કોમળ લાલ વણના પ્રભુના ચરણોના ( नग नगर-मगर- सागर चम्का वरग--मगल-किय-चलणे ) નગ પવત, નગરપુર, મકર-જલચર જી વિશેષ, સાગર-સમુદ્ર અને ચક્ર . તળિો હતા औपपातिकबरे तथा तेजस्क, यस्य स वरग-मगल-किय-चलणे विसिट्टरूवे हुयवह- निम-जलिय-तडि- तडिय-तरुण-रवि-किरण-सरिस-तेए अणासवेअममे अकिचणे नगर-पुर, मकर =जल्चरजीवविशेष , सागर समुद्र , चा-प्रमिदम्, एतायेव अङ्का- लक्षणानि, वरावाथ शुभसूचकस्वरितकादिलक्षणानि, मगल =शुभलक्षण-- विशेषश्च, तैरलङ्कृतौ सुशोभितौ-चरणौ यस्य स तथा, नगनगरमकरादिचिह्न-स्वस्तिका- दिचिह्न-मगलचिद्रूप शुभलक्षणमुशोभितचरणयुगमानिति भाव । 'विसिगुरूवे' विशि- एरूप -अतिसुन्दर , 'हुयवह नि दम-जलिय-तडितडिय-तरुण-रवि-किरण-सरिस-तेए' हुतवह - निर्दूम - ज्वलित - तडितडि - तरंग रवि फिरग - सदृश हुतवहनि मज्वलितस्य अग्नेनि मज्वालाया, तडितडित धारावाहिकतया पुन पुनर्विघोतितविद्युत , तथा तरणरविकिरणाना-सदृश-समान तेज -दीप्तिर्यस्य स तथा, 'अणासवे. अनास्रव अविद्यमाना आस्रवा तथा, कर्मागमरहित इत्यर्थ , 'अममे' अमम -ममत्वरहित 'अकिंवणे' अकिंचन -नास्ति सागर-समुद्र और चक्र इनके शुभ चिह्नों से, स्वस्तिकादि शुभ चिह्नों से तथा मगल नामक शुभ चिह्नसे मुशोभित प्रभुके टोना चरण थे । (विसिगुरूवे) प्रभुका रूप विशिष्ट-असाधारण अर्थात् अनुपम था । (हुयवय-णिझूम-जलिय-तडित डिय-तरुण-रवि-किरण-सरिस-तेए) निधूम अग्नि के समान, बार बार चम- कती हुई बिजली के समान तथा मन्याह्नकालिक रविकिरणों के समान प्रभुका तेज था । (अणासवे) नवीन कौके आस्रवसे प्रभु सर्वथा रहित थे । (अममे) प्रभुके किसी भी पर पदार्थमे ममत्व नहीं था । (अकिंचणे) प्रभु अकिंचन-परिग्रह- रहित थे । (छिन्नसोए) भगवानने अपनी भवपरम्पराको नष्ट कर दिया था । એના શુભ ચિહ્નોથી-સ્વરિતકાદિ શુભચિહ્નોથી, તથા મ ગળનામક ચિહ્નથી सुशामित प्रभुना मन्ने य२४ ता (विसिहरूवे) प्रधुनु ३५ विशिष्ट असाधा २१ अर्थात् अनुपम तु (हुयरह णिम जलिय तडि तडिय -तरुण रवि किरण सरिस तेए) धुमास ना मानना , वारवार यती पिर ળના જેવું, તથા મધ્યાહ્ન કાળના સૂર્યના કિરણો જેવુ પ્રભુનું તેજ હતું (अणासवे) नवीन ना मासषधी प्रभु सर्वथा रक्षित ॥ (अममे ) प्रभुने । ५५ ५२ पहाभा ममत्व नडातु (अकिंचणे) प्रभु माया-- अपनता (छिन्नसोए) लगवाने पोताना १५२ पसना ना ४ पीयूषषषिणी-टीका स १६ भगवन्महावीरस्यामिवर्णनम छिन्नसोए निरुवलेवे ववगय-पेम-राग-दोस-मोहे निग्गंथस्स पवयणस्स देसए सत्यनायगे पइट्टावए समणगपई समणग- किञ्चन यस्य स तथा, परिप्रहप्रन्थिरहित । 'छिन्नसोए' ग्लिस्रोता-निवर्तित- भवप्रवाह , 'निरुवलेचे निरुपलेप -उपलेपो-मालिन्य, तद् द्विविध द्रव्यरूप भावरूपञ्च, तादृशाद् द्विविधादुपलेपात्-निर्गतो निरुपलेप , द्रव्यतो निर्मलगरीर , भावत कर्मरन्धहतु- भूतोपलेपरहित । पोंक्तमेवार्य विशेषत स्पष्टयन्नाऽऽद 'वयगय पेम राग-दोस-मोहे' व्यपगतप्रेमरागद्वेपमोह-प्रेम च रागच द्वेपश्च मोहथेति प्रेमरागद्वेपमोहा प्रेम-आसक्ति- लक्षणम्, राग-विषयेषु अनुरागरूप , द्वेष-अप्रातिरूप मोह -अज्ञानरूप , एते प्रेमादयो व्यपगता -विनष्टा यस्य स तथा, 'निग्गयस्स पवयणस्स देसए' निन्थिस्य प्रवचनस्य देशक-निम्रन्थस्य-निर्गत ग्रन्थाद् द्रव्यत सुवर्णादिरूपाद, भावतो मिथ्यावारिलक्षणात्-निम्रन्थ तस्य निम्रन्थस्य, प्रवचनस्य-प्रकर्षण- उच्यते-परमकन्याणाय कथ्यते इति प्रवचनम्-तस्य प्रवचनस्य देशक उपदेशक - निरारम्भ-निष्परिग्रह-धमोपदेशक इति भाव । 'सत्यनायगे' सार्थनायक -सार्थस्य- मोक्षप्रस्थितभन्यसमूहस्य, नेता-स्वामीयर्थ 'पइट्ठावर' प्रतिष्ठापक -श्रुतचारित्र लक्षणधर्ममस्थापक । 'समणगपई' समणगपई। श्रमणकपति -श्राम्यति सोसाह कर्मनिर्जरार्थ (गिरुषलेवे) द्रव्य एव भाव रूप दोनों प्रकारकी मलिनतासे प्रभु वर्जित थे । इसी बातको पुन विशेष रूपसे दन विशेषणों से सूनकार स्पष्ट करते है-(ववगय- पेम राग-दोस मोहे) भगवानने अपनी आत्मा से प्रेम, राग द्वेप एव मोहको नष्ट कर दिया था । (णिग्गथस्स पवयणस्स देसए) प्रभु निम्रन्थ प्रवचनके उपदेशक थे । (सत्यणायगे) मोक्षकी ओर प्रस्थित भत्र्यसमूहक भगवान नेता थे । (पइ- ट्ठावए) श्रुतचारित्ररूप धर्मके प्रभु रस्थापक थे । (समणगपर्द) भगवान् तप एव हीथे। डत (णिस्वलेवे) द्रव्य तेभ ला३५ मन्ने मानी मलिनताथी પ્રભુ વર્જિત હતા આ વાતને ફરીને વિશેષ રૂપથી તેમના અંગેના વિશે पोथी सूत्रा२ २५४ ४२ ले ( वगय पेम राग दोस मोहे) सापाने પિતાના આત્મામાથી પ્રેમ, રાગ, દ્વેષ તેમજ મોહને નાશ કર્યો હતો (णिग्गथस्स पवयणस्स देसए) प्रभु नियन्य ઉપદેશક હતા (सत्यणायगे) मोक्षना त२३ पणे सध्यमभूना समपान नेता उता (पइहावए) श्रुत यारित्र३५ धर्मा प्रभु सस्था५४ इता (समणगपई) . પ્રવચનના ओपपातिकसूत्रे विद-परियढिए चउतीस-बुद्धा-इसेस-पत्ते पणतीस-सञ्चवयणा- - . . श्रम कुर्वति तप-स्वा यायादिपु इनि अमगा-त एव श्रमगका , तेपा पति चतुविधसदाधिपतिरिति भाव , 'समणग विद परियढिए' श्रमगम-वृन्द परिगर्दक- श्रमणकाना चतुविधाना, वृन्द-सम-तस्य परिपक -नितारी । अथवा 'परियहर' पर्यटक-अग्रेसर, यदा पयायक-नै परिपूर्ण । 'चउत्तीस युद्धाइमेस पत्ते' चतुर्विंगद्-बुद्रातिशेप-प्राप्त =चतुर्मिशत् चतुर्विशायका ये बुदाना तार्थकराणाम् अतिशेषा -अतिगया तान् प्राप्त , तत्र-अद्धिस्वभावक के गरमथुगेमनग्यमिति प्रथमोऽतिशय , अन्येऽप्यतिगया समवायाङ्गसूत्रेऽभिहितास्ततोऽवगतत्र्या । 'पणतीस-सचायणा:- सेस-पत्ते' पञ्चरिंगसत्यरचनाऽतिशेषप्रान पञ्चनिंगसरयका ये सयवचनस्य अति- शेषा -अतिगया तान् प्राप्त , अथात् पञ्चरिंगहाणीगुणयुक्त इति भाव । पञ्चत्रिंश- द्वाणीगुणा आचारागसूत्रस्य मत्कृताऽऽचारचितामगिर्टीकाया प्रयमा ययने स्वाध्याय आदि क्रियाओंमे कर्मनिर्जराके लिये परिश्रम करनेवाले श्रमगोंके स्वामी थे। (समणग विंद परि यढिए) चतुर्विध ग्घके घे प्रभु वर्द्धक थे। अथवा उसके अग्रेसर या उससे परिपूर्ण थे । (चउत्तीस-उद्धाइसेस-पत्ते) तीर्थकरोंके चौतीस अतिगोसे प्रभु विराजमान थे । इनमे नर, केश एव श्मश्रु--दाढी-मूंउका नहीं बढना यह पहला अतिशय हे, अवशिष्ट अतिशय समवायाग सूत्र से जान लेना चाहिये । (पगतीस सञ्चवयणा-इसेस पत्ते) यागाके पेतास गुणों से प्रभु युक्त थे । ३५वाणी- गुगरूप अतिशय आचाराग सूनके प्रथम अ ययनकी आचारचितामगि टीका मे कहे हैं, अत वहा से जान लेना चाहिये । (आगासगएण चक्केग) आकाशगत ભગવાન તપ તેમજ સ્વાધ્યાય આદિ જ્યિાઓમાં કમનિજેરાને માટે પરિ શ્રમણોના સ્વામી હતા (समणग विद परियढिए) यतु વિધ સ ઘના તે પ્રભુ વદ્ધક હતા અથવા તેના અગ્રેસર કે તેનાથી પરિ पूर्णता ( चउत्तीसवुद्वा इसेसपत्ते) तीर्थ राना यात्रीस गतिश्योथी प्रभु બિરાજમાન હતા તેમાં નખ કેશ તેમજ મચ્છુ-દાઢી મૂછનું ન વધવું એ પહેલો અતિશય છે, બાકીના અતિશય સમવાયાગ સૂત્રથી જાણી લેવા नये (पणतीस सन्च रयणाइसेस-पत्ते ) पाएगीन पात्रीस गुणोथी प्रभु યુક્ત હતા ૩૫ વાણી ગુણરૂપ અતિશય આચારાગ સૂત્રના પ્રથમ નની આચાર ચિતામણિ ટીકામાં તહેલા છે, એટલે ત્યાથી તે જાણી લેવા . શ્રેમ કરવાવાળ અવ્ય છે . पोयूपयपिणी-टीका सू १६ भगय महावीरस्वामियर्णनम् इसेस-पत्ते.आगासगएण,चकेण आगामगएण छत्तेण आगास- मियाहिं चामराहि आगामगएण फालियामएण सपायवीडेण सीहासणेण धम्मज्झएण पुरओ पफढिजमाणेण चउदसहिं सम- णसाहस्मीहि छत्तीसाए अजियासाहस्सीहि सहि सपडिबुडे याग्याता, आगासगएण चोग ' आरागगतेन चक्रेग । 'जागासगएण- उत्तेण' आकायागतन उत्रेण । 'जागाममियाहिं' आझायमिताभ्या-प्रामाभ्या, 'चामराह चामगभ्याम-लनिगरप्रभागाचकाटिभिम्परसित इति भार | 'जागास- गएण फरिनामएण' आकाशगतेन स्फटिकमपन-आकागस्थितेन स्फटिकनिर्मितेन सपायवीढण' सपादपीठन-पादम्यापनपाठमहितन 'सीहासणेण' सिंहामनन, यम्मझएण' धर्म वजन, 'पुरो' पुरत -अग्रत , 'पदिनमाणेण ' अतिशय- महिम्ना प्रस्ट्यमानन 'चउन्महिं समणसाहस्सीहि, चतुर्नयमि-श्रमगसाहस्राभि अमगाना चतुगमझे 'उत्तीसाए पनियासाहस्सीहि ' पत्रिंशता आर्यिकासाह- स्रामि -आयिकाणा पटरिंगसही 'सद्धि' साई-मह । 'सपडिजुडे' सम्परिमृत - चकसे, (आगासगरण उत्तेण) आकाशगत ना से (आगासमियाहि चामराहि) आमागगत चामर्ग से प्रमु उपललित य। (आगासगएण फलियामण्ण सपायवीटेण - मीहासणेण धम्मज्यएण पुरओ पाहिजमाणेण) आकाशगत, स्फटिकमय एव पादपाठसहित ऐसे सिंहासन से एव अतिगय का महिमा से प्रकटित और आग २ चलनवाल ऐमे धर्मध्वजा से युक्त, तथा-(चउन्सहिं समगसाहस्सीहि उत्तीसाए अज्जियासाहस्सीहिं सद्धि सपरिबुढे) १४ हजार अमगो के, एव नेऽन्ये (मागासगएण चक्केण ) मागत यी (आगासगरण छत्तण) PAI छत्राथी (आगासमियाहिं चामराहिं ) मात ચામરથી તે प्रभु ५३क्षित (भाdi) ता (आगामगएण फलियामएण सपायपीढेण सीहा मणेण वम्मज्झएण पुरओ पाढिनमाणेण ] सात, टिभय तमर પાદપીક નહિત એવા સિહાસનથી તેમજ અતિશયન મહિમાથી પ્રગતિ मने 11 PAHA यासना सेवा वम तथा युत [चद्दसहिं समणसा *मोहिं उत्तीमाए अदिनयामाहम्मीहिं मद्धि सपरिसुरे] १४ 8 भाना तभका ત્રીસહજાર આયાઓના પáિાચી યુત ભગવાન શ્રી મહાવીર પ્રભુ औपपातिक - . पुयाणपुलिं चरमाणे गामाणुग्गामं दूइज्जमाणे सुहंसुहेणं विहर- माणे चंपाए णयरीए चहिया उवणगरग्गामं उवागएँ चपं नार पुण्णभदं चेइयं समोसरिउकामे ॥ सू० १६॥ भगवान्-श्रीमहावीर, 'पुवाणुपुचि' पूर्वानुपूर्व्या-तार्यकरपरिपाट्या-तार्थहरपर- म्परया । 'चरमागे' चरन्-विहरन् , ' गामाणुग्गाम' प्रामानुप्रामम् एकस्माद ग्रामाद् अामान्तरम् , 'दूइज्जमाणे' द्रवन्-गन्छन् एकस्माद् प्रामादन तर प्राममनुन्छ- ड्धयन्नित्यर्थ , 'मुहसुहेण ' सुसमुखेन-स्यमबाधारहितेन,' विहरमाणे' विहरन्-अप्र- तिबद्धविहार कुर्वन् , चपाए नयरीए' चम्पाया नगया , 'बहिया' बहि उवणगरग्गाम' उपनगरग्रामम् नगरसमीपवत्तिन प्रामम् । 'उवागए ' उपागत -सम- वमृत , किमर्थमुपागत ? इत्याह-'चप णयरिं' चम्पाया-चम्पानाम्न्या नगयों पुण्णभद्द चेइय समोसरिउकामे पूर्णभद्र पूर्णभदनामक चैत्यम्-उद्यान समवस- तुकाम -आगन्तुकाम सन् उपागत इति सम्बन्ध ॥ सु०१६ ॥ छत्तीसहजार आर्यिकाओं के परिवार से युक्त भगवान् श्रीमहावीर प्रभु (पुन्वाणुपुन्धि चरमाणे) तीर्थंकरों की परपरा के अनुसार विहार करते हुए (गामाणुग्गाम दूइज्जमाणे) एकनाम से दूसरे ग्राम पधारते हुए (मुहसुहेण विहरमाणे) सुख सुख से विचरते हुए (चपाए गयरीए वहिया उवणगरग्गाम उवागए) चपा- नगरी के बाहरभाग की ओर स्थित, परतु वहा से बहुत दूर नहीं, किन्तु थोडी दूर पर रहे हुए ऐसे ग्राम में पधार, यहा आने का कारण उनका यह था कि वे प्रभु (चप णयरिं पुण्णभद्द चेदय समोसरिउकामे) चपानगरी के पूर्णभद्र नामक उद्यान मे पधारनेवाले थे ॥ सू० १६॥ (पुव्वाणुपब्बि चरमाणे) तीर्थरोनी ५२ पराने मनुसरीन विडार ४२ता ४२ता (गामाणुग्गाम दूइज्जमाणे) मेड ગામથી બીજે (सुहसुहेण विहरमाणे ) सुप भुमेवी वियरता (चपाए णयरीए बहिया उव णगरग्गाम उवागए ) या नगरानी महान २६ परंतु मनाथी मई દૂર નહિ પણ જરા દુર આવેલા એવા ગામમાં પધાર્યા અહીં આવવાનું तमन मे तु 3 ते प्रभु (चप णयरिं पुण्णभद्द इय समोसरिउकामे ) ચપાનકૂચના પૂર્ણભદ્ર નામના ઉધાનમાં પધારવાવાળા હતા [૧૬] ગામ પધારતા पीयूषयषिणो-टीका स १७ प्रवृत्तिव्यापृतस्य कूणिकरानसमीपगमनम् मूलम्-तए ण से पवित्तिवाउए इमीसे कहाए लद्धडे समाणे हट्ठ-तुदृ-चित्त-माणंदिए पोइमणे परमसोमणस्सिए टीका-'तए ण' इयादि, तत पल-यदा भगवान्-चम्पानगराममीपग्राम- मुपागत तदनन्तर-तपश्चात, से पवित्तिवाउए' म प्रवृत्तिव्याप्त =स पूर्वोक्त --भगवदयात्ताऽऽनयन नियुक्त 'इमीसे कहाए' अस्या कथाया 'लढे समाणे' लन्चार्य सन्-जातभगवनागमनवृत्तात सन् , 'हठ्ठ-तुट्ट चित्त माणदिए हृष्ट-तुष्ट-चित्ता-नन्दित -हृष्टतुष्ट अतितुष्टम् , यद्वा दृष्ट-हर्पितम् , तुष्टम् प्राप्तसन्तोप- तादृश चित्त यस्य स हृष्टतुष्टचित्त , अत एव आनन्दित =आनन्द प्राप्त सजात- मानसोल्लास इत्यर्थ । सुने 'चित्तमाणदिए। इत्यत्र इत्यत्र मकार प्राकृतत्वात् । 'पीइमणे' प्रीतिमना -प्राति -तृप्तिमनसि यस्य स प्रीतिमना -तृप्तमानस । 'परमसोमणस्सिए' परमसौमनस्थित -परमम्-उस्कृष्ट च तत् सौमनस्य प्रसन्नचित्तता चेति परमसौमनस्य तदस्य सजात परमसौमनस्थित परमानुरागपूर्णमनस्क, 'तए ण से पवित्तिवाउए' इत्यादि-- (तए ण) जन भगवान् चपानगरी के समापवर्ता ग्राम मे पधारे तन (से पवित्तिवाउए) भगवान का वाता के लाने के लिये नियुक्त किया हुआ वह पुरुष (इमीसे कहाए) इस समाचार को (लट्टे समाणे) जानकर कि भगवान् चपानगरी के समीपवर्ता ग्राम म आकर विराजमान हो चुके है, (हह-तुटु- चित्त-माणदिए ) इससे उसके चित्त म अत्यन्त हर्प और सन्तोप हुआ। अत वह अत्यन्त आनदित हुआ, (पीइमणे) मन मे प्रेम छा गया, (परमसोमणस्सिए) अयत अनुराग से उसका मन भर गया (हरिस-चस-विसप्पमाण-हियए ) अपार 'तए ण से पवित्तिवाउए' त्याहि- (तए ण) न्यारे लगवान यानगरीना सभापती गाममा पधार्या त्यारे (से पवित्तिपाउए) भगवाननी पाता-समायार १४ । भाट निमाया ते ५३षे ( इमीसे कहाए) से समायारने (लद्वढे समाणे) या 3 ममपान ચ પાનગીના અમીપવતી ગામમાં આવીને બિરાજમાન થઈ ચૂક્યા છે, (हट्ट तुट्ट चित्त माणदिए ) माथी तेना भनमा सत्यत હર્ષ અને સતિષ थयो भने तथा ते मई मान पाभ्यो, (पीइमणे) भनमा प्रेम छपाई गयो, (परमसोमणस्सिए) सत्यत मनुथी तेनु મન ભરાઈ ગયું, १०६ आपपातिक . हरिस-वस-विसप्पमाण-हियए हाए कयवलिकम्मे कय-कोउय- मंगल-पायच्छित्ते सुद्धप्पवेसाई मगलाइ वत्थाड पवर परिहिए अप्प-महग्घा-भरणा-लंकिय-सरीरे सयाओ गिहाओ पडिणिस्ख- 'हरिस वस-विसप्पमाण-हियए' हर्ष-चश-विसर्प -दृदय-दर्पवशेन विसर्पत्-परित उच्छल हृदय यस्य स तथा, भगवदर्शनादमन्दानन्दतरङ्गसमुच्छलितचित्त इत्यर्थ । 'पहाए । स्नात-कृतस्नान , 'कयवलिकम्मे' कृतनलिकर्मा-स्नाने कृते पशुपक्या- पथ कृतान्नभाग ‘कय-कोउय-मगल-पायच्छित्ते' कृत-कौतुक-मङ्गल-प्रायश्चित्त - कृतानि कौतुकमङ्गला येव प्रायश्चित्तानि-दु स्वप्नादिविघातार्थमवायकरणीयत्वात् येन स तथा, तत्र कौतुकानिमपतिलकादीनि, मङ्गलानि तु सिद्धार्थदध्यक्षतादीनि । ' सुद्धप्प वेसाइ' शुद्धप्रवेश्यानि-शुद्धानि-प्रक्षालितत्वात् निर्मलानि, प्रवेस्यानि-राजसभाप्रवेगाऽऽहणि नाजसभायोग्यानि 'मगलाइ ' मङ्गलानि-मगलकारकाणि, 'वत्थाई वस्त्राणि-विविधरूप- प्रकारागि-"पवर'-प्रवराणि-मूल्यतो महा_णि, रूपत उज्ज्वलानि मृदूनि सान्द्राणि च, प्राकृतत्वाद् निभक्तेर्लोप, परिहिए' परिहित -शरारे यथास्थान योजित । 'अप्प-महग्या भरणा लकियसरीरे' अल्प-महार्घा भरणा-ऽलकृत-गरीर -अल्पानि हर्ष से उसका हृदय उछलने लगा। फिर उसने कोणिक राजा के पास जाने की तैयारी की। उसने (हाए) स्नान किया, (कयवलिकम्मे ) पश्चात् पशुपक्षी आदि के लिये अन्न का विभागरूप बलिकर्म किया, (कय-कोउय-मगल-पायच्छित्ते) दु स्वप्नादि निवारण के लिए मषीतिलकादि किये और दही अक्षतादि धारण किये। (सुद्धप्पवेसाइ मगलाइ वस्थाइ पवर परिहिए) पश्चात् उसने स्वच्छ, राजसभा में जाने योग्य, मागलिक, बहुमूल्य, तथा रूप से उज्वल वस्त्रों को धारण किये। (अप्प-महग्या-भरणा-लकिय-सरीरे) वस्त्र पहिर चुकने के अनन्तर फिर उसने ( हरिस वस विसप्पमाण हियए) मा२ सपथी तेनु य ७५ सायु पछी त 5 रानी पासे पानी तैयारी की ती (हाए ) नान यु, (कयबल्किम्मे ) ५७ी पशु पक्षि आदि ने भाटे मन्नन ३५ भलिभ यु (कय कोउय मगल पायच्छित्ते) स्वप्नाहि सपना निवा રણને માટે મશી-તિલક આદિ કર્યા અને દહીં અક્ષત આદિ ધારણ કર્યા (सुद्धप्पवेसाइ मगलाइ वत्याइ पवर परिहिए) ५ तेणे २१२७, Arसनामा હરી જવા ગ્ય, મગલિક, બહુમૂલ્ય તથા રૂપથી ઉજ્જવલ વસ્ત્રો ધારણ या (अप्प-महग्या भरणा लकिय सरीरे) पर परी बाधा पछी तेरे माछा -- 'जेणेव 'जेणेव पीयूपवर्षिणी-टीका म १७ प्रवृत्तिव्यामृतस्य फूणिकराजप्समीपगमनम मड, पडिणिस्खमित्ता चंपाए णयरीए मज्झमझेणं जेणेव कोणियस्स रण्णो गिहे जेणेव वाहिरिया उवट्ठाणसाला जेणेव कूणिए राया भिभसारपुत्ते तेणेव उवागच्छड, उवागच्छि परिमागतो न्यूनानि, महाघांगि-महान् अतिगय -अर्को मूल्य येपा तानि, आनियन्ते= सम्यग् धार्यन्त इयाभरणानि- अलकारा , तैरलकृत गरार यस्य स तथा, अन्पनहुमूल्य- भूषणभूपितदेह इत्यर्थ , 'सयाओ गिहाओ' स्वकाद् गृहाद्, 'पडिणिक्खमइ' प्रतिनिष्काम्यति-निर्गच्छति। 'पडिणिक्खमित्ता' प्रतिनिष्क्रम्य-निर्गय, 'चपाए गयरीए' चम्पाया नगर्या , 'मज्झमझणा' मध्यम येन-चतुटिंगपेक्षम यभागेन, कोणियस्स रण्णो गिहे। यत्रैय कोणिकस्य राज्ञो गृह-भवनम् , बाहिरिया उवट्ठाणसाला' यत्रैव वाह्या उपस्थानगाला-आस्थानमण्डप , 'जेणेव कूणिए राया भिंभसारपुत्त' यौव कोणिको राजा भिंभसारफुत्र , 'तेणेत्र उवागन्छइ' तत्रैवोपागच्छति, 'उवागच्छित्ता' उपागव्य, 'करयलपरिग्गहिय' भार से अल्प एव बहुमूल्य आमरण भी शरीर पर धारण किये। इस प्रकार सज-धज कर वह (सयाओ गिहाओ पडिणिक्खमइ) अपने घर से निकला, (पडिणिक्खमित्ता चपाए णयरीए मज्झमज्ञण जेणेव कोणियस्स रण्णो गिहे) घर से निकलकर यह चपानगरी के ठीक म य के मार्ग से होकर जहा कोणिक राजा का प्रासाद था, (जेणेव वाहिरिया उवट्ठाणसाला) जहा पर बाहरी उपस्थानशाला थी, और (जेणेव कणिए राया भभसारपुत्ते तेणेव उवागच्छइ) उस उपस्थानशाला में, जहाँ भभसार के पुत्र कोणिक राजा बैठे हुए थे, वहा पहुँचा । (उवागन्छित्ता) वहाँ पहुँचते ही सर्वप्रथम उसने (करयलपरिग्गहिय વજનના તેમજ બહુમૂલ્ય આભરણ પણ શરીર ઉપર ધારણ કર્યા प्रडारे शा॥२ उगने त (सयाओ गिहाओ पडिणिक्समइ) पोताने घरथी नान्ये (पडिणिसमित्ता चपाए णयरीए मज्झमज्झेण जेणेव कोणियस्स रण्णो गिहे) धेरथा नी जीने त य पानभरीना सरासर भयमामा ने न्या आणि नो भडेस तो (जेणेव बाहिरिया उपहाणसाला) भने कन्या माह ५२थान शाला ती, तथा (जेणेव कूणिए राया भभसारपुत्ते तेणेव उवागच्छइ) તે ઉપસ્થાન–શાલામા જ્યા ભભસારના પુત્ર કેણિક રાજા બેઠા હતા ત્યા पायो (उयागच्छित्ता) त्या पायता सर्व प्रथम तेणे (करयलपरिम्गहि આ १०८ औषपातिक - त्ता करयलपरिग्गहियं सिरसावत्त मत्थए अंजलि कट्टु जएणं विजएणं वद्धावेड, बद्धावित्ता एवं क्यासी ॥ सू०१७॥ मूलम्-जस्स ण देवाणुप्पिया दंसणं कखति, जस्स करतलपरिगृहीत करतलेन करतल परिगहीत-परम्पर समिटम् । 'सिरसावस' शिरआवर्तम्-शिरसि शिरसोऽप्रभागे आ-समताद् पर्तते-परिभाम्यति इति गिर- आवर्तस्तम् । 'अजलि' समिलितकम्युगम् । 'मथए' मस्तक लल्लाटदेश, 'कुट्ट'-कृया 'जएण' जयेन-जय =उकर्षग्रामिरूप तेन-'जय जय महाराज' इति रूपेण, 'विजएण' विजयेन-विशिए प्रचण्डगनिग्रहरूपो जयो विजय तेन-अर्थात्-विजयन्ध विजयस्व महाराज इति रूपेग 'वद्धावेइ' वयति-जयेन विजयेन वर्द्धम्वेति वृद्धिकामनाझपामागिप प्रयुक्त स्म, पर्द्धयित्वा 'एव वयासी' एव वक्ष्यमाणप्रकारण अवादीत् ॥ सू० १७ ॥ टीका-भगवद्विहारादिवानिवदक पुरुष कोशिफनृप किमवादीत् । इत्याह- जस्स पा' इत्यादि, यस्य भगत श्रीमहावीरस्य सल=निश्चयेन, हे देवानु- प्रिया ।। दसण' दर्शन सबहुमान रूपावलोकन भवन्त 'करवति' काक्षन्ति- सिरसावत्त मत्थए अजलि कटु जएण विजएण बद्धावेड, बद्धावित्ता एवं वयामी) दोनों हाथ जोडकर और अञ्जलिरूप में परिणत उन्हे मस्तक के दॉये-बाये घुमाकर पश्चात् उहे मस्तक पर लगाकर अर्थात् नमस्कार कर हो महाराज की, विजय हो महाराज को"-दस प्रकार जय विजय शब्दों द्वारा राजा को बधाया। बधाने के बाद फिर वह इस प्रकार बोला-||सू० १७॥ जस्स ण देवाणुप्पिया' इत्यादि- (देवाणुप्पिया) है देवानुप्रिय । (जस्स ण) जिनके सदा आप (दसण कखति) दर्शनों की इच्छा किया करते है (जस्स ण देवाणुप्पिया य सिरसावत्त मत्थए अजलि कट्ट जएण विजएण वद्धावेइ बद्धानित्ता एव वयासी) બને હાથ જોડીને અને તેમને મસ્તકની જમણી અને ડાબી બાજુએ ફેરવીને અ જળિ રૂપમાં પરિણત કરી માથે લગાવીને અર્થાત નમસ્કાર કરીને “જય હે મહારાજાને, વિજય હે મહારાજાને” એ પ્રકારે જય વિજય શબ્દો દ્વારા રાજાને વધાવ્યા અને વધાવ્યા પછી તે નીચે પ્રમાણે બેલે (સૂ ૧૭) 'जस्स ण देवाणुप्पिया' छत्याहि- (देवाणुप्पिया 1 ) . पानुप्रिय । (जस्स ण) मना Art आप (दसण " जय + .

पीयूषयपिणी-टीका स् १८ भगवदुपनगरमामागमनवृत्तान्त निवेदनम णं देवाणुप्पिया दसण पीहंति, जस्स ण देवाणुप्पिया दसण पत्थंति, जस्स ण देवाणुप्पिया दसणं अभिल सति, जस्सण देवाणु- अप्राप्त प्राप्तुमिच्छन्ति 'जस्स खलु देवाणुप्पिया दमण पीहति' ह देवानुप्रिया यस्य भगवत श्रीमहापीरस्य मल्ल र्गनाय भात म्यन्ति का मे भगवदर्शन भविष्यतीयुत्कण्ठा सतत धरन्ति, प्राप्त सत् पुनम्त परित्यक्तु ने छन्ताति भाव । देवानुप्रिया । यस्य भगवत गलु 'दसण' दर्शन 'पत्यति' प्रार्थयन्ति-भवन्तो याचते-ह भगवन । भगदर्शनादेव मम जमन सफरता स्यादतो भरतश्रग्णपङ्कज तयतु-इनि रहसि पुन पुन प्रार्थना कुर्वन्ति, यद्वा-अस्मत्सदृशेभ्यो जनभ्य सतत याचन्ते-भगवदर्शन कारयतेनि भाव । 'जस्स ण देवाणुप्पिया दसण अभिलसति' यस्य खल देवानुप्रिया दर्शनमभिलष्यन्ति कदाह भगरसमीपमुपगय तपर्युपासन करिष्यामीयमिलापमत करणे संतो भान्त मन्ति। 'जम्स ण देवाणुप्पिया दसण पीडति ) जिनके आप देवानुप्रिय दर्शन करने की सटा स्पृहा रग्वा करते है-कन मुझे भगवान् के दर्शन हेग इस प्रकार की उकठा निरन्तर किया करते है, (जस्स ण देवाणुप्पिया दसण पत्थति) है देवानुप्रिय ! जिनके दर्शना की याचना किया करते है, अर्थात्-हे भगवन् । आपके दर्शन से ही मेरा जन्म सफल होगा, इसलिये आप कृपा करके अपने चरणकमल का दर्शन दाजिये, इस प्रकार एकात मे आप पार २ प्रार्थना किया करते है, अथवा हमारे जैसे लोगों से आप प्रार्थना करते है कि मुझे भगवान का दर्शन कराओ। (जस्स ण देवाणुणिया दसण अभिल्सेंति ) हे देवानुप्रिय ! आप जिनके दर्शनों की चित्तमें सटा अभि- लापा धारण किये रहते हैं कि कर मै प्रभु के चरणोंम उपस्थित होकर उनकी कसति) शननी छt ४५॥ ४॥ छ।, (जस्स ण देवाणुप्पिया' दसण पीहति) જેમને આ૫ દર્શન કરવાની અદા ગૃહા રાખે છે કે કયારે મને ભગવા ननाशन --ये जानी Gre नित२ उर्या , (जरस ण देवा णुपिया । सण पत्थति) हे देवानुप्रिया भनाभनीनी यायना र्या ४२। છે, અર્થાત્ હે ભગવાન ! આપના દર્શનથી જ મારો જન્મ ગલ થશે,એ માટે આપ કૃપા કરીને આપના ચરણ કમલના દર્શન આપશે એ પ્રકારે એકાતમા આપ વાર વા પ્રાર્થના કર્યા કરે છે, અથવા–અમારા જેવા લોકો પાસે આ૫ પ્રાર્થના ४२। छ। उ भने मनपानना हशन रावो (जस्स ण देवाणुप्पिया । दसण अभि- लसत्ति) हेवानुप्रिय। आपना शिनानी भनभा सही मलिसाषा धारण - - ।

. - . ओपातिकमा प्पिया नामगोयस्सवि सवणयाए हट्ट-तुह-जाव -हियया भवति, से णं ममणे भगव महावीरे पुव्वाणुपुचि चरमाणे गामाणुगामं दूइज्जमाणे चंपाए णयरीए उवणगरग्गामं उवागए चंप णयरिं पुण्णभद्द चेइयं समोसरिउकामे। तं एव देवाणुप्पियाणं पियट्टयाए पियं णिवेदेमि, पिय ते भवउ ॥ सू० १८॥ लामगोयस्सवि सवणयाए हट्ट-उद-जात्र-डियया भवति' यत्य भगवत खल्ल हे देवानुप्रिया ! नामगोत्रस्यापि नाम:'महावीर' इति, गोत्र चश-काश्यप गोत्रम् इति तयोरित्यर्थ , श्रवगतया-श्रवणेन इत्यर्थ , स्वार्थिकस्ताप्रन्ययः प्राकृतशैलीप्रमव इति, हृष्ट-तुष्ट-यावत्-हृदया भवन्ति, ‘से ण समणे भगव महावीरे' स खलु श्रमगो भगवान् महावीर -अतिशयमहिमावित श्रमण -साधु, भगवान्-परमैश्वर्यसम्पन्न महावीर इति अन्वर्थनामा 'पुज्वाणुपुचि चरमाणे गामाणुगाम दूइज्जमाणे चपाए णयरीए उवणगरग्गाम उवागए' पूर्वानुपूर्ध्या चरन् ग्रामानुग्राम द्रवन्-चम्पाया नगर्या उपनगरग्राम-नगरसमीपवर्तिन प्रामम् उपागत -समागत । किमर्थम् ? अगह- 'चप णयरिं पुण्णभ६ चेइय समोसरिउकामे' चम्पा नगरौं 'पूर्णभद्रनामकम् उपासना करूँगा, (जस्स ण देवाणुपिया नामगोयस्सवि सवणयाए हट-तुटू- जाव-हियया भवति) हे देवानुप्रिय । जिनका नाम तथा गोत्र-वश सुनकर भा । आपका हृदय हष्ट तुष्ट हुआ करता है, (मे ण समणे भगव महावीरे) वे श्रमण भगवान् परमैश्वर्यसम्पन्न, गुगनिष्पन्न नामवाले महावीर (पुवाणुपुचि चरमाणे गामाणुगाम दूइज्जमाणे चपाए पयरीए उवणगरम्गाम उवागए) पूर्वानुपूर्वीरूप से विहार करते हुए, एक ग्राम से दूसरे ग्राम में विचरते हुए आज चपा नगरी के समीप प्राम में पधारे हुए हैं, (चपणयरिं पुण्णभद्द चेय समोसरिउकामे ) और કર્યા કરે છે કે જ્યારે હું પ્રભુના ચરણમાં ઉપસ્થિત થઈને તેમની ઉપાસના ४३, (जस्स ण देवाणुप्पिया । नामगोयस्सवि सवणयाए हट्ट-तुट्ट-जाव-हियया भवति) ६ वानुप्रिया भनु नाम तथा गोत्र-4 सालणीने पण मापनु या e-तुष्ट 25 लय छ, (से ण सभणे भगव महावीरे) ते श्रम लापान परमेश्वयंस पन्न, शुशुनिष्पन्न नामवा भडापार (पुव्वाणुपुचि चरमाणे गामाणुगाम दूइज्जमाणे चपाए णयरीए उवणयरग्गाम आगए) पूर्वानुषी ३५थी વિહાર કરતા કરતા એક ગામથી બીજે ગામ વિચરતા વિચરતા આજ पानगरानी सभीपना गाममा पायर्या , ( चपणार पण्णभर चेरय %3D - भाव, - पीयूषवर्षिणी-टीका स् १९ तदमृतारतश्रवणेन कूणिकस्य हर्ष मुलम्-तए णं से कूणिए राया भंभसारपुत्ते तस्स पवित्तिवाउयस्स अतिए एयम सोच्चा णिसम्म हट-तु-जाव उयान ममवमर्तुकाम 'त एव देवाणुप्पियाण पियट्ठयाए' तदेव देवानुप्रियागा प्रियार्थनया उत्कण्ठाविषयचादनुकूलार्थतया, एवम् अमुना प्रभाग तद् वृत्तम् 'पिय णिवेदेमि' प्रिय प्रातिकारक निवेढयामि सविनय कथयामीति भाव । 'पिय ते भवउ' प्रिय ते मरतु मू० १८॥ टीका-'तए ण से कृणिए राया ममसारपुत्ते' इत्यादि । तत तदनन्तर ख म कृगिको राजा भममारपुत्र 'तस्स पवित्तिवाउयरस अतिए तस्य प्रवृत्तिन्यापृतस्य भगवदिहानिवेठकम्य पुरुषस्य अन्तिके समापे-सन्मुम्बादिति 'एयमट्ट' पतमर्थम् भगवतागमनरूपम्-'सोचा' श्रुवा-अवगविषय 'कवा, 'णिसम्म' निगम्य-हृदि धृवा 'हठ्ठ-द्व-जाव-डियए' हष्ट-तुष्ट-यावद्-हृदय =हनि- चम्पानगरा के पूर्णमय में पधारेंगे, (त एव देवाणुप्पियाण पियट्टयाए पिय णिवेदेमि पिय ते भवउ ) इमलिये ह देवानुप्रिय । मै आपको यह प्रिय आम- हितकारी समाचार आपके हितके लिये मविनय निवढन करता है। आपका कन्याण हो ।। सू०१८ ॥ तए ण से कृणिए राया' इयादि- (तए णं मे कणिए राया भभसारपुत्ते) उसके बाद भमसार का पुत्र वह कोगिक राजा (तस्स पवित्तिवाउयस्स अतिए ) उस सदेशवाहक के मुख से (एयमट्ट सोचा ) ' भगवान पार है ' इस कर्णप्रिय समाचार को सुनकर (णिसम्म ) और हृदय मे अघी तरह धारण कर (हदु-तुद्व-जाव-हियए) समोसरिउकामे) भने य पानसीना धुल थत्यमा पधारो (त एवं देवा- गुप्पियाण पिय णिवेदेमि पिय ते भरउ) माथी पानुधिय । साधने આ પ્રિય આત્મહિતકારી સમાચાર આપના હિતને માટે સવિનય નિવેદન ३ छु मापनु उस्या थारा (५ १८) 'तए ण से कूणिए राया' त्याहि- (दए ण से कूणिए राया ममसारपुत्ते) त्यारी लसाना पुरते आधुि- RAM (तस्स पवित्तिवाउयस्स अतिए) महेशपाईना भुभयो (ण्यम सोचा) लगवान पयार्या से उई प्रिय समाचार સાભળીને (णिसम्म ) भने यमा भाग पा२१ गन (टु-तुह-जाव-हियए) . न ११२ औपपातिकम हियएधारा-हय-नीव-सुरहि-कुसुमव चंचुमालइय-उसविय-रोमकूवे वियसिय-वर-कमल-णयण-वयणे पयलिय-वर-कडग-तुडिय-केजर- शयेन प्रमुदितहत्य , 'धारा हय-नीव-मुरहि-कुममव चचुमालइय-ऊसविय रोमकूवे' धारा-हत-नीप--सुरभि-कुमुममिन रोमाधितो-च्छित-रोमकूप, तन-धाराभि- जलधरजलधारामि आहतमसिक्त यत्-नीपस्य-कदम्बस्य सुरभि-परिमलयुक्त कुसुम-पुप्पम तदिव 'चचुमालइय' इति देशीय गन्द, रोमाञ्चित इत्यर्थ , अतएव-उच्छ्रित -उच्चता गतो रोमकृपो-रोमस्थान यस्य स उच्छ्रितरोमकूप, तत पदद्वयस्य कर्मधारय । 'विअसिय वर-कमल-णयण-वयणे' विकसित वर-कमल- नयन-बदन -विकसितवरकमलवन्नयनवदन यस्य स तथा, 'पयलिय-वर-कडग- तुडिय-केऊर मउड-कुडल हार-विरायत-रइय-पच्छे' प्रचलित-घर कटक-त्रुटित-केयूर- मुकुट-कुण्डल हार-विराजमान-रचित-वक्षस्क-प्रचलितानि प्रकम्पितानि वर-कटक-त्रुटित- केयूर-मुकुट-गुण्डलानि यस्य स तथा, ताम्वरौ श्रेष्ठौ, कटको वलयौ, त्रुटिते- वाहुरक्षकभूषणे, केयूरौ-नाहुभूपण भुजारिशेयौ, मुकुट शिरोभूपणम्, कुण्डले= कर्णभूषणे-इति, तथा हार =अष्टादशसरिकादिक , विराजमान =गोभमान , रचित विन्यस्त - बहुत ही हृष्ट तुष्ट एव आनन्दित हुए, (धारा हय-नीव-सुरहि-कुसुमव चचुमालइय ऊसविय रोमकूवे) जिस प्रकार बरसात का धारा से सींचे जाने पर कदम्ब के सुगन्धित फूल एकदम विकसित हो जाते है, उसी प्रकार भगवान् के पधारने का समाचार सुनकर राजा के रोम सडे हो गये, (वियसिय-वर-कमल णयण-वयणे) उनके नेत्र और मुख दोना कमल के समान विकसित हो गये। (पयलिय-वर- कडग-तुडिय-केजर-मउड-कुडल हार-विरायत रदय बच्छे) अपार हर्ष के मारे कम्पित इनके अरार पर धृत श्रेष्ठ दोनों वलय, दोनों त्रुटित-बाहुरक्षकभूषण, घाट तुष्ट तर मानहित थया [धारा-हय-नीव-सुरहि-कुसुमव चचु मालइय-ऊसविय-रोमकूवे) २ मारे १२साहनी धाराथी सी याये। माना સુગધિત ફૂલ એકદમ ખીલી નીકળે છે તેજ પ્રકારે ભગવાનના પધારવાના સમાચાર સાભળીને રાજાના રોમે રોમ આનદથી પુલકિત થઈ ઉભા થયા, (वियसिय वर-कमल-णयण-चयणे ) तेमना नेत्र तथा भुभ मन्ने भविडसी भया (पयलिय-पर-कडग-तुडिय-केर-मउड-कुडल-हार-विरायत रइय-वच्छे) मा२ अपने सान पायभान l तपना शरीर ५२ धारण કરેલા શ્રેષ્ઠ બને વલય (કડા), બને ત્રુટિન-બાહુરક્ષક ભૂષણ, બને કેયૂર , હમલના पोयूपयपिणी टीका सू १९ कृणिकस्य तत्कालोचिताचरणम् ११३ यस्य स तत - - मउड-कुडल-हार-विरायत-रइय-वच्छे पालवपलंबमाण-घोलत- भूसणधरे ससभमं तुरियं चबल नरिंदे सीहासणाओ अब्भुट्टेड, अन्मुहिता पायपीढाओ पच्चोरुहड,पच्चोरुहित्तावेरुलिय-वरिट-रिट्ट- परित वासिम स्थल तथा, पदयस्य कर्मधाग्य । पाल्प-पल्यमाण-पोलत-भूसण-परे प्रालम्ब-प्रलम्बमान-पूर्णमान-भूपण- धर - प्रालम्ब कण्टाभरगविशेष, स एव प्रलम्बमान-लम्याफार पूर्णमान दोलायमान भूपण तस्य धर --धारक , एतादृश 'नरिंदे' नगेन्द्र कृणिकनृप 'ससभम' ससम्भ्रम सादर यथा स्यात् , 'तुरिय' चरित-शीतया यया स्यात् , 'चवल' चपल चञ्चलतया यथा स्यात् तथा 'सीहासणाओ अन्भुटेइ' सिंहासानदभ्युत्तिष्ठति- अवतरति, 'अन्मुहिता' अभ्युथाय-अवतीर्य 'पायपीढाओ पच्चोन्हइ' पादपीठाप्र- त्यागेहनि-अवतरति, प्रत्यनस्य--अमतीर्य पापीठादयोऽवतार्य ‘पाउआओ ओमुइ' पादुके अप्रमुञ्चति, कीदृशे पादुके ? त्याह-वेरुलिय' दयाति, वेगलिय-चरिद्ध- दोना कयूर-बाजूपट, मुकुट, दोनों कुण्टल, एव १८ लरका हार, जो वक्षस्थल मे धारण किया हुआ था और जिसकी शोभा से पल स्थल सुशोभित हो रहा था, ये सन के सन आभूपणादि कपित हो उठे । (पल्य-पालवमाण-पोलत-भूसण- परे) हर्प-जनित कम्प से चलायमान उनका प्रलम्बमान कण्टाभग्ण उनकी शोभा था। बाद मे ( ससभम तुरिय चवर नरिंदे) गजा बडे ही सभ्रम से-आदरपूर्वक, अर्थात् एकटम जैसे बैठे थे वैसे ही, गीत्र ही चचल जैसा होकर (सीहासणाओ अन्भुटेड) अपने सिंहासन से उठे, और (अन्भुद्वित्ता पायपीढाओ पचोरुहह ) उठ कर पादपीठ पर पैर रसकर नीचे उतरे, (पञ्चोरुहिता वेरू- (બાજુબ ધ), મુકુટ, બને કુ ડલ તેમજ ૧૮ સરને હાર જે વક્ષ સ્થળ ઉપર ધારણ કરવામાં આવ્યું હતું, અને જેની શેભાથી વક્ષ થલ સુશોભિત થઈ રહ્યું तु, ते तमामे तमाम माभूपमाहि सी २ ता, ( पालन पलनमाण घोरत-भूसण-वरे ) या उत्पन्न थता ४ थी यसायमान यता तना सामा પહેરેલા લાબા લટકતા હાર તેની શોભામાં વધારો કરી રહ્યા હતા પછી (ससभम तुरिय चाल नरिंदे) शत घg! सप्रमथा-माथी मथात् मे मरवा मेसा त तप ताण यया थईने (सीहासणाओ अन्मुट्ठइ) पोताना भिडामन ५२यी SBया, भने (अभुट्टित्ता पायपीढाओ पन्चोरहइ ) हाने पायी. ५२ ५ भान नाय तयां, (पन्चोरहित्ता-वेरुल्यि-चरिह-रिट्ठ- को बढा रहा ११४ औपपातिकस , अंजण-निउणो-विय-मिसिमिसत-मणि-रयण-मंडियाओ पाउ- याओ ओमुयइ, ओमुइत्ता अवहटु पंच रायककुहाड, तजहा-खग्गं १, छत्तं २, उप्फेस ३, वाहणाओ४, वालवीयण ५। एगसाडिय रिट्ठ-अनण-निउणो-विय-मिसिमिसत-मणि-यण-मडियाओ' वैहर्य-चरिष्ट- रिटा--जन-निपुणाऽनरोपित-चिफिचिकायमान-मणि-रत्न-मण्डिते, तर-वरिष्ठानि श्रेष्ठानि वैडुयाणि रिष्टानि अञ्जनानि-एतन्नामकानि रत्नानि ययो पादुकयोस्ते इर्य-वरिष्ठ रिष्टाञ्जने,-वैर्यादिभिश्चित्रिते इत्यर्थ , पुन 'निपुणाबरोपित-चिकिचिकायमान- मणि-रत्न-मण्डिते'-निपुणेन-शिल्पकलाकुशलेन अवरोपितानि परिकमितानि- सस्कारितानि यथास्थानजटितानि यानि चिकचिकायमानानि चाफचिक्यमयानि मणि रत्नानि तैर्मण्डिते, तत पदद्वयस्य कर्मधारय , अवमुच्य, 'अहदु पच रायककु हाइ' अपहृत्य पञ्च राजककुदानि-अवतार्य पञ्चसायकानि राजचिनानि, तान्येव पृथक् परिसख्याति-तथा-तानि-इमानि १-'खग्ग' सग त्यजति, २-'छत्त' छत्र-जहाति । ३-उप्फेस-मुकुटम्-अवतारयति, ४ वाहणाओ-उपानही, पूर्व- परित्यक्ते पादुके अन 'वाहणाओ' इति पदेन गृह्येते, त्यजति । ५-' वालवीयण' लिय वरिट रिटु-अजण निउणो विय-मिसिमिसत-मणि-यण-मडियाओ पाउयाओ ओमुयइ ) नाचे उतर कर इन्होंने फिर दोनों पैरों से पादुकाएँ उतारों, ये पादुकाएँ श्रेष्ठ वैडुर्य, रिष्ट एव अजन नाम के रत्नों से खचित थीं, तथा शिल्पकलामे कुशल ऐसे कारीगरों द्वारा यथास्थान निवेशित चमकते हुए अनेक रत्नों से मडित था । (ओमुदत्ता अवहट्टु पच रायककुहाइ ) पादुकाएँ उतारने के बाद इन्होने पाच राज- चिह्नों का भी परित्याग कर दिया । वे पाच राजचिह्न ये है-(खग्ग छत्त उप्फेस वारणाओ बालवीयण) खग, छत्र, उप्फेस-मुकुट, दोनों पैरों के जूते-पादुकाएँ अजण-निउणो-विय-मिसिमिसत-मणि-रयण-मडियाओ पाउयाओ ओमुयई) नीय ઉતરીને પછી તેમણે બને પગમાથી પાદુકાઓ ઉતારી નાખી, એ પાદુકાઓ શ્રેષ્ઠ યહૂર્ય, રિટ તેમજ અજન નામના રત્નોથી જડેલી હતી તથા શિ૯૫કલામાં કુશળ એવા કારીગર દ્વારા યથાસ્થાન બેસાડેલા ચમાર મારતા અનેક रत्नाथी त शामित sil (ओमुइत्ता अवहट्ट पच रायकउहाइ) पाये। ઉતાર્યા પછી તેમણે પાચ રાજચિહ્નોને પણ પરિત્યાગ કર્યો તે પાચ शयिद मा प्रभारी, ता-(सग्ग उत्त उपफेस वाहणाओ पालवीयण ) मझे, પગના જોડા–પાદુકાઓ તેમજ ચામર પછી , છત્ર, ઉદ્વેસમુકુટ, બને एक- - . सम पीयूपयपिणी टीका सू १९ कृणिकस्य तत्कालोचिताचरणम् उत्तरासंगं करेड, करित्ता अंजलिमउलियहत्थे तित्थगराभिमुहे सत्तदृपयाड अणुगच्छड, अणुगच्छित्ता वामं जाएं अंचेड, अंचित्ता दाहिणं जाणु धरणितलंसि साहटु तिक्खुत्तो मुद्धाणं धरणितलंसि वालल्यजन-चामरयुग त्यजति । त्यक्त्वा 'एगसाडिय उत्तरासग करेड' गाटिकमुत्तरासन करोति, एकयाटिकम्-अस्फाटितमयोजित स्यूतरहितम् उत्तरासगम्- =उत्तरायवत्र मुग्गोपरि यतनार्थ करोति-धरति 'करित्ता कृवा 'अजलि- मउलियहत्थे' अञ्जलिमुकुश्तिहस्त -अञ्जलिना-अनलिनन्धनेन मुकुलितो-कमलमुकुल- तुल्यौ, हस्तौ यस्य स तथा-गद्धाञ्जलिपुट टयर्थ । 'तित्थगराभिमुहे' तीर्यवरा- भिमुख -यम्या दिशि महावीरप्रभुर्वर्तते तस्या दिशि कृतमुग्म सत्तट्ठपयाई अणुगइ अट पदानि अनुगच्छति-आनुकृल्येन नजति-सिंहासनात्प्रभु-- सम्मुख सप्ताप्टपदानि गच्छति, 'अणुगच्छित्ता' अनुगम्य ‘वाम जाणु अवेद' वाम जानु आकुञ्चयति-उज़ करोति, 'अचित्ता' वाम जा वाकुल्य-उौंकृय, 'दाहिण जाणु परणितलसि साइट्ठ' दक्षिण जानु धरणितले सहय-अध सस्थाप्य, 'तिखुत्तो' निव-त्रिरावृत्त-त्रिवारमिति यावत्-'मुद्धाण धरणितलसि एव दोनों चामर । फिर (एकसाडिय उत्तरासग करेइ ) पश्चात् अस्फाटित, अयो- जित-पिना सीये ऐसे उत्तरीयवत्र को मुस के ऊपर यतनानिमित्त धारण किया । (करिता) धारण कर (अनलिमउलियहत्थे तित्थगराभिमुहे सत्तट्ठपयाद अणु- गच्छइ ) नद्ध कमल के समान अञ्जलिपुट करके जिस दिगामे तीर्थकर विराजमान थे उस ओर समुस होकर सात आठ पग आगे गये, (अणुगच्छित्ता वाम जाणु अचेइ) जाकर वहा उन्हाने अपने बाये घुटने को ऊपर किया और (दाहिण जाणु धरणित सि साहछु ) दाहिने घुटने को जमीन पर रखकर (तिखुत्तो (एगसादिय उत्तरासग करेड ) भाटित, (टया परनु ) मालित न्यूत રહિત ( સીવ્યા વગરનું ) એવા ઉત્તરીય અને મુખ ઉપર યતના નિમિત્ત धारण यु (करित्ता) भार उगने (अजलिमउलियहत्ये तित्थगराभिमुहे सत्तट्ठपयाइ अणुगच्छइ) १५ उमानी पेठे २ सिट शन २ दिशामा તીર્થકર બિરાજમાન હતા તે તરફ સન્મુખ થઈને માત આઠ પગલા આગળ गया, ( अणुगच्छित्ता वाम जाणु अचेइ ) ने त्या तेभरे पाताना या ही या ५२ २१७ये। मने (दाहिण जाणु धरणितलसि साहट्ट ) भ! टी यशुने भान ५२ मीन (तिम्खुत्तो मुद्धाण धरणितलसि निवेसेइ) ब्र पार औपपातिकसूत्रे निवे निवेसेड, निवेसित्ता ईसिं पच्चुण्णमड, पच्चुण्णमित्ता कडग- तुडिय-थंभियाओ भुयाओ पडिसाहरड, पडिसाहरित्ता करयल जाव कटु एवं वयासी ॥ सू १९ ॥ निवेसेड। मूदान धरगितले निवेशयति-निजमस्तक भूमिसलान करोति । सित्ता' नितेश्य, 'ईसि पन्चुण्णमा' ईपन् प्रयुन्नमति-अम्पनम्रीमृतकायो भवति, 'पन्चुण्णमित्ता' प्रयुन्नम्य-अन्पनम्रीभूतकायो भूया 'फडग-तुडिय-यभियाओ भुयाओ पडिसाहरई' कटकत्रुटितस्तम्भिती मुजौ प्रतिमहति,-कटत्रुटिताभ्या कपण-भुजरक्षकाभ्या स्तम्भितौ-स्तम्भरूपौ यौ भुजौ तौ प्रतिसहरति-उय नयति-उत्थापयती यर्थ , 'पडिसाहरित्ता' प्रतिसहत्य-उत्थाप्य, 'करयल जाव कटु' करतल यावत् कृवा, अत्र-यावच्छब्देन परिगृहीत-परस्पर समिलित शिरआवर्त मस्तकेऽअलिं कृत्वेति बोध्यते, 'एव वयासी' एव वक्ष्यमाणप्रकारेण अवादीत् ॥ सू० १९ ॥ मुद्धाण धरणितलसि निवेसेइ) तीनवार अपने मस्तक को जमीन पर झुकाया- जमीन से माथे को लगाया । (निधेसित्ता ईसिं पच्चुण्णमद ) लगाने के बाद फिर ये थोडे से उठे, (पच्चुण्णमित्ता कडग-तुडिय थभियाओ भुयाओ पडिसाहरइ) उसके पश्चात् इन्होंने अपने दोनों हाथों को कि जो ककण एव भुजरक्षक अल्कारों से स्तम्भित थे, उँचा किया, (पडिसाहरित्ता करयल-जाव-कट्ठ एव वयासी) ऊँचे करने के बाद फिर ये मस्तक पर अजलिपुट रख कर इस भावार्थ-सदेशहर से प्रभु के आगमन की वार्ता सुनकर कोणिकराजा मारे अतिशय आनन्द के कारण उल्लसित हो गये । इस समाचार को सुनते ही ये रोमाञ्चित हो उठे। कमल के समान मुख आनदातिरेक से खिल उठा । नयनों ने पोताना भरतने भीन५२ नमायु-भीनने माथु माथ्यु (निवेसित्ता ईसिं पच्चुण्णमइ) 41340 पछी तेमा ०४२॥ ४या (पच्चुण्णमित्ता कडग तुडिय-थभियाओ भुयाओ पडिसाहरइ) त्या२ पछी तमाथे पोताना भन्ने हाथ કે જે કકણ તેમજ કડી ભુજરક્ષક વગેરે અલ કારેથી સ્તભિત હતા તે Gया ४ा (पडिसाहरित्ता करयल जार कट्ट एव वयासी) SAR ४ीने पछी તેઓએ મસ્તક ઉપર અ જલિફટ રાખીને આ પ્રમાણે કહ્યું ભાવાર્થ–સ દેશવાહ દ્વારા પ્રભુના આગમનના સમાચાર સાભળીને કોણિક રાજા અતિશય આનદ થવાના કારણે ઉલ્લાસમાં આવી ગયા એ સમાચાર સાભળતા જ તેઓ માચિત થઈ ગયા કમલની પેઠે મુખ આન દના प्रकार बोले- पीयूपवपिणी-टीका सू २० कृणिक्यता मिद्वाना महावीरस्य च स्तुति ११७ मूलम्-णमोत्थु णं अरिहताण भगवंताणं आइगराण तित्थ- टीका-'नमोयु ण' इयानि- 'नमोत्यु ण' नमोऽस्तु खलु, 'अरिहताण' अरिहन्तृभ्य - अरीन्-रागरिरूपान-गन् प्रति-नाशयन्तीति व्युपत्याऽत्र मिद्धाटतोरुभयोररिहन्तृपदेन ग्रहण गोव्यम्, तेभ्य , 'भगवताण' भगवस्य , भगः-१ ज्ञान-सवार्थविषयकम् , मा मुग्व का माथ दिया। हतिग्क के कारण उनका सम्पूर्ण शरीर कम्पित होने लगा, इस हतु धारण किये हुए आभूपगादिक भा चचल हो उठे । ये एकदम सिंहासन से उठे, उठकर पानपीठपर पैर रखकर नाचे उतरे। मगि-वैइर्य-सचित दोना पादुकाएँ उतारी । ग्वा आदि राजचिह्नों का परियाग कर ये एफ़गाटिक उत्तरासग कर जिस दिशा की तरफ वे महावीर प्रभु विराजमान थे उस दिशाकी ओर सात आठ पैर आगे जाकर नमस्कारविधि के अनुसार प्रमुकी परोक्ष वदना करने लगे। उसमें यह पाठ गोले-॥ सू० १९ ॥ नमोत्यु ण' इत्यादि- (नमोत्यु ण अरिहताण) रागादिकरूप अनुओं पर विजय पानेवाले अरिहतों को नमस्कार हो। ( भगवताण) भगवान के लिये नमस्कार हो, भग जिनके हो घे भगवान है। भग भन्नु के दस (१०) अर्थ है। वे इस प्रकार है-ज्ञान- અતિરેકથી ખિલી ઉઠયુ નેત્રોએ પણ મુખને સાથ આપે હર્ષાતિરેક થવાના કારણે તેમનું આખુ શરીર ધ્રુજવા લાગ્યું અને તેથી શરીર પર ધારણ કરેલા આભૂષણાદિક પણ ચ ચલ (ચળાયમાન થઈ ગયા તેઓ એક્ટમ આસન ઉપરથી ઉઠયા અને ઉડીને પાદપીઠ પર પગ રાખીને નીચે ઉતર્યા મણિવૈડૂર્ય જડેલી બને પાદુકાઓ ઉતારી ખડગ આદિ રાજચિહ્નોને પરિત્યાગ કરી તેઓ એક શાટિક ઉત્તરાસ ગ ધારણ કરી જે દિશા તરક તે મહાવીર પ્રભુ બિરાજમાન હતા તે દિશા તરફ માત આઠ પગલા આગળ જઈને નમસ્કાર વિધિ અનુસાર પ્રભુની પરાક્ષ વદના કરવા લાગ્યા तभा मा माल्या (सू १८) नमोत्थुण' त्या (नमोत्थु ण अरिहताण ) ॥४३५ शत्रुभौ ५२ विय भेगा पाणी भरिस ताने नभ-४।२ (भगवताण) लपानने नभन्नाने मा હેય તે ભગવાન છે ભગ શબ્દના ૧૦ અર્થ છે, તે આ પ્રકારે છે १ ज्ञान-ममन्त मना पायन युरापत ना२ उपमनान, औपपातिकको पुरुपवरपुण्डरीका पुस्पवरपुण्डरीकञ्चेयादिरी येकगपे पुरुपनरपुण्डरीकागि तेम्य । भगवतो वरपुण्डरीकोपमा च रिनिर्गताऽसिलाऽशुगमलीमसवास शुभानुमावै परिशु- द्वत्वाच, यद्वा यथा पुण्डरीकागि पदाजातान्यपि सलिले चर्षितान्यपि चोभयसम्बध- मपहाय निलेपानाव अल्ोपरि रमणीयानि सदृश्यते निजानुपमगुणगगनलेन सुरासुर-- नरनिकरशिरोधारणीयतयाऽतिमहनीयानि परमसुरसाऽऽस्पदानि च भवन्ति, तयेमे भगवत कर्मपवाजाता भोगाऽम्भोगड़िता सन्तोऽपि निर्लेपास्तदुभयमतिवर्तन्ते, गुण- सम्पदास्पदतया केवलादिगुणभावादखिलभन्यजनशिरोधारणीया भवतीति, विस्तरस्तु शास्त्रान्तरेऽवलोकनीय । 'पुरिसवरगयह योग' पुरुषपरगधहस्तिभ्य - उपमा से युक्त किया है उसका कारण यह है कि प्रभु की आत्मा से समस्त अशुभ मलिन कर्म नष्ट हो गये है एव शुभ अनुभावों से प्रभु सभी प्रकार से शुद्ध है। धवल कमल जिस प्रकार कीचड से उद्भूत होने पर और जल में वर्दित होने पर भी उन दोना से अलिप्त रहता है, जलके ऊपर बहुत ही रमणीय प्रतिभासित होता है, तथा सुर असुरादिकों द्वारा शिरोधार्य होने से वह अतिमहनीय एव परम सुख का आस्पद होता है उसी प्रकार प्रभु भी नामकर्म के उदय से, कर्मरूप पफ से पैदा होने पर एव भोगरूप जल से सवर्द्धित होने पर भी इन दोनों के सबध से सर्वथा निर्लेप रहा करते है, एव गुणरूपसपत्ति के आस्पर होने से तथा केवलज्ञान की जागति होने से वे अखिल भव्यजनों द्वारा गिरोधार्य भी होते है। (पुरिसवरगधहत्थीण) पुरुषों में उत्तम गधहस्ती के समान जो होते है वे पुरुषवरगधहस्ती कहे जाते है, જે વરપુ ડરીકની ઉપમા આપી છે તેનું કારણ એ છે કે પ્રભુના આત્મામાથી સમસ્ત અશુભ કાલિમા નષ્ટ થઈ ગયી છે તેમજ શુભ અનુભાવોથી પ્રભુ સારી રીતે શુદ્ધ છે, શ્વેત કમલ જે પ્રકારે કીચડથી ઉત્પન્ન થાય છે અને જલમા વધે છે છતાં પણ તે બન્નેથી અલિપ્ત રહે છે, જલની ઉપર બહુજ રમણીય પ્રતિભાસિત થાય છે, તથા સુર અસુર આદિકેથી શિરપર ધારિત હોવાથી તે અતિમહનીય તેમજ પરમ સુખને આપનાર બને છે, તેવી જ રીતે પ્રભુ પણ નામ કમેના યથી, કર્મરૂપ પકથી પેદા થવા છતા તેમજ ભેગરૂપ જલથી સવઈન પામવા છતા પણ એ બન્નેના સંબધથી સર્વથા નિર્લેપ રહ્યા કરે છે તેમજ ગુણરૂપ સંપત્તિના આપનાર હેવાથી તથા કેવલ જ્ઞાનની જાગૃતિ થવાથી તેઓ તમામ ભજન દ્વારા શિરે ધાર્યું પણ થઈ जय (पुरिस-वर-गध-हत्यीण) ५३वोभा FriH Mustताना पीयूपवर्षिणी-टोश स २० णिककृता सिद्धाना महावीरस्य च स्तुति १२१ पुरिसवरगंधहत्थीणं लोगुत्तमाण लोगनाहाणं लोगहियाणं लोग- गधयुक्ता हस्तिनो गधहस्तिन , वराश्च ते गधहस्तिनो वरगन्धहस्तिन , पुरषा वरगघ- हन्तिन इन पुरुपवरगन्धहस्तिनम्तेभ्य , गधहस्तिलक्षण यथा--- यस्य गन्ध समानाय, पलायन्ते परे गजा । त गन्धहस्तिन विद्यान्नृपतेर्विजयावहम् ॥ इति । अतएव यथा गधहस्तिगन्धमानाय गजान्तराणीतस्ततो द्रुत पलाय्य प्रच्छन्नस्थान प्राप्नुवति, तद्वदचिन्यातिशयप्रभावशाद् भगवद्विहरणसमीरणगध- सम्बद्धगधतोऽपि-ईति-उमर-मरकादय उपदया द्राग् दिक्षु प्रद्रवन्तीति, गधग- जाऽऽश्रितराजगद् भगवदाश्रितो भत्र्यगण सदा विजयवान् भवतीति भवत्युभयो सादृश्यम् । 'लोगुत्तमाण' लोकोत्तमेभ्य , लोकेयु-भत्र्यसमाजेषु उत्तमाश्चतुर्विंशदति- उनके लिये नमस्कार हो, गहस्तीका लक्षण इस प्रकार है- यस्य गन्ध समाघ्राय पलायन्ते परे गजाः। त गधहस्तिन विद्यान्नृपतेर्विजयावहम्" ॥ जिसकी गध को सूधकर भी अन्य हाथी भाग जाते हैं वह गधहस्ती है । यह जिस राजा के पास होता है वह अवश्य ही युद्ध में विजय प्राप्त करता है। तात्पर्य यह है कि जिस प्रकार गधहस्ती का गध को सूचकर अन्यगज भाग जाते है उसा प्रकार प्रभु के निहार की गध सूघ कर, अर्थात्-प्रभुके बिहार की वायु के संबंध से ईति, डमर और मरकी आदि उपद्रव बिलकुल शात हो जाते है। (लोगुत्तमाण) છે તે પુરૂષવરગ ધહસ્તી કહેવાય છે તેમને નમસ્કાર હે ગધહસ્તીનું લક્ષણ આ પ્રકારે છે- यस्य गन्ध समाधाय पलायन्ते परे गजा । त गधहस्तिन विद्यान्नृपतेविजयावहम्" જેની ગધ સૂઘવા માત્રથી બીજા હાથી ભાગી જાય તે ગધહસ્તી કહેવાય છે તે જે રાજાની પાસે હોય છે તે અવશ્યમેવ યુદ્ધમાં વિજય પ્રાપ્ત કરે છે તાત્પર્ય એ છે કે જે પ્રકારે ગધહસ્તીની ગધને સુઘીને બીજા હાથી ભાગી જાય છે તેવી જ રીતે પ્રભુના વિહારની ગધને સુઘીને અર્થાત્ પ્રભુના વિહારના વાયુના સબધથી ઈતિ ડમર અને મરકી આદિ उपप जिEYe and a य छ (लोगुत्तमाण) यात्रीA. अतिशय तमार । १२२ । भोपपातिकसूत्रे शयपञ्चरिंशद्वानीगुगोपेतत्वात् ,, तेभ्य 'लोगनाहाण' लोकगायेभ्य , लोसना भन्याना नाया-नेतारो योगक्षेमकारिवानिति लोकनायास्तेभ्य । 'लोगडियाण' लोकहितेभ्य -लोक-एकद्रियानि सर्वप्रागिगणस्तरमै हिता रक्षोपा पिथप्रदर्शकवा- लोकहितास्तेभ्य । 'लोगपईशाण लोकप्रतीपेभ्य , 'लोगपई गाण लोकप्रतीपेभ्य , लोकस्य भन्यजनसमुदायस्य प्रदीपास्त मनोऽभिनिमिष्टाऽनादिमियानतम पटल यपगमेन रिशिष्टात्मतत्वप्रकाशा त्वात्प्रदीपतुन्यास्तेभ्य । यथा प्रदीपस्य सकल जीनाय तुन्यप्रकाशकवेपि चक्षुष्मत एव तप्रकाशसुग्वभाजो भवन्ति नधास्तथा भत्र्या एव भगवन्नुभारममुदभूत- परमानन्दसन्दोहभाजो भवन्ति नाऽभ-या इति प्रतियोपयितु प्रदीपदृष्टान्त , अत एव च, , लोकपदेन भन्यानामेन ग्रहगम् । 'लोगपज्जोयगराण' लोकप्रयोतकरभ्य - चौतीस अतिशयों ण्य पेंतीस वाणी के गुणों से युक्त होने से प्रभु लोकोत्तम कहलाते है, ऐसे उनके लिये नमस्कार हो । (लोगनाहाण) भव्यनामों के योग-क्षेम--कारी होने से लोकनाथ प्रभु को नमस्कार हो। (लोगहियाग ) एकेन्द्रिय प्राणियों से लेकर पचेन्द्रिय पर्यन्त समस्त जीवों से व्याप्त इस 'लोक के लिये रक्षाके उपायभूत मार्ग के प्रदर्शक होने से लोकहितस्वरूप प्रमुके लिये नमस्कार हो। (लोगपर्दवाण) भव्यजनों के मन मे अनादिकाल से ठसाठस भरे हुए मिथ्यात्वरूपी अन्धकार पटल के पिनाश से विशिष्ट आत्मतत्त्व के प्रकाशक होने से भगवान् प्रदीपतुन्य है, जिस प्रकार दीपक सकल जीवों के लिये समान प्रकाशक होता हुआ भी चक्षुष्मान जीवों के लिये विशेष आनदप्रद होता है उसी प्रकार प्रभु को लखकर भव्य जीव ही अमन्द आनद के सदोह से सुखी हुआ करते हैं, ऐसे लोकके प्रदापस्वरूप को नमस्कार પત્રીશ વાણીના ગુણોથી યુકત હોવાથી પ્રભુ લોકોત્તમ કહેવાય છે, તેમને नभरार हो (लोगनाहाण) भव्य याना योगक्षेम ७२॥२ डापाया asनाथ प्रभुने नभ२४।२ । (लोगहियाण) मेद्रिय प्राणिमाथी मान ५येद्रिय પર્યન્ત સમસ્ત જીવથી વ્યાપ્ત આ લેકના માટે રક્ષાના ઉપાયભૂત માર્ગના प्रहश पाथी उडितस्प३५ प्रभुने नभ२७२ (लोगपईयाण) भव्य नाना મનમા અનાદિકાલથી ઠસાકસ ભરેલા મિથ્યાત્વરૂપી અધિકારના સમૂહના વિના- શથી વિશિષ્ટ આત્મતત્વના પ્રકાશક હોવાથી ભગવાન પ્રદીપ સમાન છે, જેમ દવે બધા ને સમાન પ્રતાશક હોય છે છતા ચબુવાળા અને વિશેષ આન દરદ થાય છે તેવી રીતે પ્રભુને જોઈ ભવ્ય જીવ જ ઘણો આનદ મેળવીને भुभ प्रात ४२ छ, मेवा ना ५२५३यने नभन्।२ । [लोयपजोयगराण] के .

, , पोयूपनर्पिणी टोकास २० पूणिकता सिद्धा महायोरस्य च स्तुति १२३ पईवाणं लोगपज्जोयगराणं अभयढयाण चाखुदयाणं मग्गदयाणं लोकगदेनाऽत्र लोक्यते-दृ-यते काराऽऽलोफेन यथानस्थिततयेति व्युपत्या लोका- लोकयोरुभयोर्म गम् , तन रोकस्य-लोसलफलमणस्य सकल्पढार्थस्य प्रद्योत -लोका- लोकप्रद्योतस्त कर्तु शाल येपा त लोकाठोकप्रद्योतकरा लोकालोकसकलपदार्थ- प्रकागारगगीगम्तेभ्य । अभयदयाण' अभयदयेम्य -न भयम् अभयम्, भया- नाममानो वा अभयम् , उसोभलक्षग आमनोऽवस्थापिगेपो मोक्षमाधनभूतमुकृष्टधैर्यमिति यात, दयन्ते-दरताति त्या , ढयधातो कतरे पचादि वादच्, अभयम्ग दया अभयदया , यद्वा अभया भयविरहिता त्या सर्वजारमहटप्रतिमोचनम्वरूपा अनुकम्पा येपा तेऽभयदया- स्तेभ्य । 'चमबुद्रयाण' चतुयेभ्य च -ज्ञान-निग्गियस्तुतत्वाऽप्रभासकतया चक्षु- सादृश्यात , तम्य त्या -टायमाश्च सुर्दयाम्तेभ्ग, गया हरिगादिशरण्येऽरण्ये लुण्टाफ- हो। (गेयपनोयगराण) लोकालोकम्यरूप सकलपटायों को प्रकाश करनेके स्वभाववाले लोफ- प्रद्योतकरा के लिये नमस्कार हो । (अभयदयाण) अभयन्यों के लिये नमस्कार हो। आत्मा को अक्षोभलभण अवस्थाविशेष का नाम अभय है, उसे मोक्षसाधनरूप उत्कृष्ट धैर्य- स्वरूा जानना चाहिये । इसे प्रदान करनेनाले होने से प्रभु अभयदय कहे गये है। अथना-जिनकी दया भयरहित है अर्थात भगनान् द्वारा प्रतिपादित दया समस्त जानों के सकटोको दूर करनेवाली है, भगवानने इस प्रकार की दयाका स्वरूप प्रकट किया है कि जिससे जीनों के ऊपर कोई भी सफट नहीं आ सकता है। (चक्खुदयाण ) ज्ञानरूपचभु के दातार को नमस्कार हो। प्रभु चक्षुर्दय इसलिये कह गये है कि जिसप्रकार हरिणाढि जतुओं से व्याप्त जगल मे लुटेरो से लूटे गये કલેક જ્વરૂપ સકલ પદાર્થોને પ્રકાશ આપવાના સ્વભાવવાળા લેકપ્રદ્યો- तने नभन्४२ । [अभयदाण] समय याने नभ२७।२ । मामान महास- લક્ષણ અવસ્થાવિશેષનું નામ અભય છે, એને મોક્ષ સાધનરૂપ ઉત્કૃષ્ટ ધર્ય સ્વરૂપ જાણવા જોઈએ એનું પ્રદાન કરવાવાળા હેવાથી પ્રભુ અભયદય કહેવાય છે અથવા–જેમની દયા ભયરહિત છે અર્થાત્ ભગવાન દ્વારા પ્રતિપાદિત દયા સમસ્ત જીના સકટને દૂર કરવાવાળી રે ભગવાને એ પ્રકારે દયાનું સ્વરૂપ પ્રકટ કર્યું છે કે જેથી જીવ ઉપર કોઈ પણ સકટ ન આવી શકે (चक्खुदयाण) शान३५ यक्षुन हाताने नभन्।२ । प्रभु यक्षुय । માટે કહેવાય છે કે જે પ્રકારે હરિણ આદિ જાનવરથી વ્યાપ્ત જગલમાં લુટારાથી લુટાયેલા ૫છી આ પર પાટા બાવીને ખાડા આદિમા ધક્કા १२४ औपातिक . लुण्टितेभ्य परिमादितानन नभृषि पिधाय हस्तपादादि पद्मा तैर्गत पातितेभ्य कवि पटिफायपनोत्नेन चक्षुर्नवा मार्ग प्रदर्शयति तथा भगतोऽपिं भवाऽग्ण्ये रागद्वेष- लुण्टाकलुम्ठिताऽऽमगुणधनेभ्यो दुगग्रहपटिकाच्छारितन्नानचा मिथ्यायो मार्गे पातितेभ्यस्तदपनयनपूर्वक ज्ञानचक्षुर्दत्वा मोक्षमार्ग प्रयन्ति । एतदेव भग्य तरेणाऽऽह 'भग्गदयाण' मार्गदयेभ्य -मार्ग =मम्यग्रनत्रयलक्षण शिवपुग्पर्य , यद्वा-पिशिष्ट- पश्चात् आखों पर पट्टी बाधकर गर्त आदि में धका देकर पटके गये मानों के लिये कोई दयालु मानव उनकी आसोकी पटी सोलकर च दाता वन उन्हे मार्गका प्रदर्शन कराता है, उसी प्रकार प्रभु भी इस अगरण भवरूप अरण्य में रागद्वेष आदि लुटेरों द्वारा आत्मगुणरूप धनों के अपहरण होने से दीनहीन बने हुए समस्त ससारी जीवोंको कि जिनको ज्ञानरूप आसों पर दुराग्रहरूपी पट्टी कमाने वाध रखी है और इसीसे जिनका ज्ञानरूप नेत्र आच्छादित हो रहा है और इसीके वजह से जो उन्मार्गरूपी गर्त मे धकेल दिये गये हे, प्रभुने अपने दिव्य उपदेश द्वारा उन्हें सत् ज्ञान दिया, इससे उनका दुराग्रह नष्ट हो गया, और ज्ञानरूप अन्तरग नेत्र निर्मल हो जाने से प्रभुने उन्हे मोक्षमार्ग दिखाया। इसलिये प्रभु उनके चभुर्दाता समान माने गये है। इसी विषय को विशेष स्पष्ट करने के लिये सूत्रकार प्रकारान्तर से कहते है कि (मग्गदयाण) मोक्षमार्ग में लगानेवालों के लिये नमस्कार हो। यहा रत्नत्रय यही मोक्षमार्ग है, अथवा-गुणस्थानोंकी प्राप्ति करानेवाला क्षयोपशम દઈને નાખી દેવાયેલા માણસને જેમ કેઈ દયાળુ માણસ તેની આખાના પાટા ખેલીને ચક્ષુદ્દતા બની તેને માર્ગ બતાવે છે તેજ પ્રકારે પ્રભુ પણ આ અશરણ ભવરૂપ અરણ્યમાં રાગદ્વેષ આદિ લુટારા દ્વારા આત્મગુણરૂપ સપત્તિ લુટાઈ જતા દીનહીન બનેલા સમસ્ત સંસારી જીને કે જેમની જ્ઞાનરૂપ આખો પર દુરાગ્રહરૂપી પાટા કમોએ બાધી રાખેલા છે અને તેથી જ જેના જ્ઞાનરૂપી નેત્ર ઢકાઈ ગયા છે અને એજ કારણથી જે ખેટા માગરૂપી ખાડામાં ધકેલાઈ ગયા છે તેમને પ્રભુએ પોતાના દિવ્ય ઉપદેશ દ્વારા સત્ જ્ઞાન આપ્યુ, તેથી તેમના દુરાગ્રહ નાશ પામ્યા અને જ્ઞાનરૂપ અતર ગના નેત્ર નિર્મળ થઈ જવાથી પ્રભુએ તેમને મોક્ષમાર્ગ દેખાડયે તેથી પ્રભુ તેમના ચક્ષુદ્રતા સમાન મનાય છે આજ વિષયને વિશેષ સ્પષ્ટ કરવા માટે સૂત્રકાર रातरथी उ छे (मम्गदयाण) भोर भाभा पापाजाने नम४।२ હે અહી રત્નત્રય એ જ મોક્ષમાર્ગ છે पीयूषवपिणी-टीका स.२० कृणिककृता सिद्धाना महाषीरस्य च स्तुति १२५ सरणदयाणं जीवदयाणं वोहिदयाण धम्मदयाणं धम्मदेसयाणं गुणस्थानप्रापक क्षयोपशममावो मार्गस्तस्य दया -दातारस्तेभ्य । सरणदयाण गरगदयेभ्य --गरण पारिताण-कर्मरिपुरशीकृततया व्याकुलाना प्रागिना रक्षगस्थान वा तस्य दयास्तेभ्य । 'जोक्दयाग' जीवदयेभ्य -जीवेषु-एकेन्द्रियादिसमस्तप्रागिपु दया-सङ्कटमोचनलक्षणा येपामिति, यद्वा-जीवन्ति मुनयो येन स जीव-सयमजीवित तस्य दयास्तेभ्य । 'पोहिदयाण' बोधिदयेभ्य -बोधिर्जिनप्रणीतधर्ममूलभूता-तवार्थ- श्रद्धानलक्षणसम्यग्दर्शनरूपा तस्या दया -योधिदयास्तेभ्य । 'धम्मदयाण' धर्म- दयेम्य -धर्म-दुर्गतिप्रपतजन्तुमरक्षगलक्षण श्रुतचारित्रात्मकस्तस्य दयास्तेभ्य । भावरूप मार्ग है, भत्र्य जीवोंके लिये प्रमु इसके दातार है । इसलिये प्रभु मार्गदय है । (सरणदयाण) शरणदातारों के लिये नमस्कार हो। प्रभु शरणदातार इसलिये है कि उन्होंने कर्मरूपी रिपु द्वारा वशीकृत होनेके कारण व्याकुल बने हुए समस्त प्राणियों को निर्मय स्थान में पहुंचनेका उपदेश दिया, अथवा-तुम्हारी रक्षा कैसे हो सकता है इसका उपाय बतलाया। (जीवदयाण) जीवों के ऊपर दया रसने का उपदेश देनेवालो के लिये, अथवा-सयमरूप जीरन को प्रदान करनेवालों के लिये नमस्कार हो। (वोहिदयाण) बोधिके दातारोको नमस्कार हो। प्रमुने समस्त ससारी जीवों को जो मोक्षामिलापी थे उन्हें तत्वार्थ के श्रद्धान करने रूप बोधि को प्रदान किया, क्योंकि आत्मकल्याण के मार्ग में सर्वप्रथम यही एक प्रधान साधक है। इसलिये प्रभु इस अपेक्षा से योधिदातार कहे गये है। (धम्मदयाण) धर्मके વનારા ક્ષપશમભાવરૂપ માર્ગ છે ભવ્ય જેને માટે પ્રભુ તેના દાતાર છે तेथी प्रभु भागय छ (सरणदयाण) शरणतारोने नमः४१२ प्रभु शर દાતાર એટલા થાટે છે કે તેમણે કર્મરૂપી રિપુદ્વારા વશીભૂત થઈ જવાના કારણે વ્યાકુલ બની ગયેલા સમસ્ત પ્રાણિને નિર્ભય સ્થાનમાં પહે ચવાને ઉપદેશ કર્યો, અથવા તેમની રક્ષા કેમ થઈ શકે તેને ઉપાય બતાવ્યો (जीपटयाण) वोना ५२ हया समवान पद्देश देवा मा सयभ३५ - प्रहन उ२१! वाणाने नभ७२ । (बोहिदयाण) माधिना हाताशने નમસ્કાર હો પ્રભુએ સમસ્ત સંસારી જીવને જે મેક્ષાભિલાષી હતા તેમને તત્ત્વાશ્રદ્ધાનરૂપ બષિ પ્રદાન કર્યું, કેમકે આત્મકલ્યાણના માર્ગમાં સૌથી પ્રથમ આજ એક મુખ્ય સાધન છે એ માટે પ્રભુ એ અપેક્ષાએ બોધિ हतार उपाय छ (धम्मदयाण) धर्मना हाताशने नमार हो हुतिभा औपपातिकम - - - , 7 धम्मनायगाणं धम्मसारहीणं धम्म-बर-चाउरंत-चक्क-वट्टीण दीवो इहोकेषु विशेषणेषु त त्यते इत्यपव्याग्यानम् , ' अधीगर्यदयेशाम् । इति कर्मणि शेष रविवक्षाया एण्डयुपते । शेष वाऽविवक्षाया तु, द्वितीयाया सत्वेऽपि 'कर्मण्यश् इत्यणुपत्या अभयदायेभ्य इत्यायनिएप्रयोगापत्ते१वांगवात । 'मम्मदेसयाण' धर्मदेशकेभ्य -धर्म प्राप्रतिपादितलपण , तम्य देशका उपदेशकास्तेभ्य । 'धम्म नायगाण' धर्मनायकेभ्य --धर्मस्य नायफा-नेतार -जनानामत करणे धर्मप्रचार- करणाद् इति यावत-धर्मनाथकास्तेभ्य । 'धम्मसारहीण' धर्मसारयिभ्य -धस्य सार थय धर्मसारथयस्तेभ्य , भगवासु सारथिवाऽऽरोपेण धर्म रथवागेपो व्ययते इति परम्परितरूपकमलवारस्तस्माद्यथा सारथयो रथद्वाग रथस्थान पथिकान् मुग्यपूर्वक- मभीट स्थान नयन्त्युमार्गगमनादितश्च प्रतिस्धते, तथा भगवन्तो धर्मद्वारा मोक्षस्थान- दातारोंको नमस्कार हो। दुर्गति में पड़ने से जीयोंको रोकनेवाला एक सर्वन वीतराग प्रभु द्वारा प्रतिपादित श्रुतचारितरूप धर्म ही है। प्रभुने ऐसे धर्मका जीवों को अपनी दिव्यवाणी द्वारा उपदेश दिया, अत वे धर्मके दातार कहलाये। (धम्मदेसयाण) धर्मदेशकों के लिये नमस्कार हो। (धम्मनायगाण) धर्मके नायकों के लिये नमस्कार हो। प्रभु धर्म के नायक इसलिये कहलाये हे कि, उन्होंने जनता के अत करण मे धर्मका प्रचार किया है । (धम्मसारहीण) धर्मके सारथियों को नमस्कार हो। यहा परम्परितरूपकालकार है। क्यों कि भगवान मे सारथिव का,जा आरोप किया गया है तो धर्ममे रथत्वका आरोप प्रकट होता है। इसलिये जिसतरह सारथी रथ द्वारा रथस्थ पथिक को सुखर्पक अभीष्ट स्थान पर पहुंचा दिया करता है, પડવાથી જીવેને રિકવાવાળા એક સર્વજ્ઞ વીતરાગ પ્રભુદ્વારા પ્રતિપાદિત કૃત ચારિત્રરૂપ ધર્મજ છે પ્રભુએ એવા ધર્મને જીને પિતાની દિવ્યવાણી દ્વારા SA माया, भाट तेसो पना हतार वाया (धम्मदेसयाण ) -- देशही ने नभ२४।२ । (धम्मनायगाण) धमनी नायडीने नभन्४२ डी प्रभु ઘર્મના નાયક એટલા માટે કહેવાય છે કે તેમણે જનતાના અ ત રણમાં धमनी प्रयार ज्या (धम्मसारहीण) धर्मना सारथिमान नभन्डार हो અહી પર પરિત–રૂપક અલ કાર છે, કેમકે ભગવાનમાં 'સારથિત્વને આપ કરવાથી ધર્મમા રત્વને આપ પ્રકટ થાય છે આ માટે જેવી રીતે સાથી રથ દ્વારા રથમાં બેસનાર પથિકને સુખપૂર્વક અભીષ્ટ સ્થાને પહોંચાડી દે છે તેમજ ખોટા માર્ગથી તેની રક્ષા કરે છે તેવી જ રીતે પ્રભુએ क પણ पीयूषयषिणी-टीका स २० कूणिकता सिद्धाना महावीरस्य च स्तुति १२७ मितिभाव । धम्म-पर-चाउरत-चच-बट्टीण'-धर्म-वर-चातुरन्त-चक्र-वर्तिभ्य दानशीलतपोभावैश्चतसृणा नरकादिगतीना चतुर्णा । वा कपायाणामन्तो नागो यस्मात् , अथवा चतमो गतीश्चतुर कपायार वा अन्तयति नागयतीति, यदा-चतुर्भिर्दानगाल- तपोभावै कुना अतो रम्य , 'मृतावसिते रम्ये समाप्तावन्त इष्यते' इति विश्वकोपात् । अथवा चचारो दानादयोऽन्ता =अवयवा यस्य, यद्वा च वागे दानादय अता स्वरूपागि यस्य, 'अन्तोऽवयवे स्वरूपे च' इति हेमचन्द्र , स चतुरन्त स एवं चातुरन्त , स्वार्थिक प्रजायण, चातुरन्त चक- एव उन्मार्ग गमन से उमकी रक्षा करता है, उसी प्रकार प्रभु ने भी धर्मद्वारा जीमों को उनके अभीष्ट स्थानरूप मुक्तिस्थान में पहुँचाया है, एव कुमार्ग-कुधर्म-से उनकी रक्षा की है । (धम्म-पर-चाउरत-चक-बट्टीण) दान, शील, तप एव भाव इन चार का सहारा लेकर चार नरकादिगतियों का, अथवा-चार क्रोधादिक कपायों का जिससे नाग होता है, अथवा-चार गतियों एवं चार कपायां का जो विनाश करता है, अथवा दान, शील, तप एव भाव इनको लेकर जो अथवा-ये चार दानादिक जिसके अवयव है, अथवा-ये चार दानादिक जिसके निजस्वरूप हे वह चातुरन्त है। अन्त शब्द के कोपों मे " मृताववसिते रम्ये समातारन्त इप्यते " " अन्तोऽवयवे स्वरूपे च इस प्रकार अनेक अर्थ है। उन्हीं अर्थो को लेकर यहा अन्त शब्द के अर्थ का स्पष्टीकरण किया गया है। स्वार्थ म अण् प्र यय करने से । चातुरन्त " ऐसा पद निष्पन्न हो जाता रम्य है, " ધર્મ દ્વારા જીવેને તેમના અભીષ્ટ સ્થાનરૂપ મુકિતસ્થાનમાં પહેચાયા છે तेभर मुभा धर्मथा तेमनी २६॥ ४॥ (धम्मवर चाउरत चक्क चट्टीण) દાન, શીલ, તપ, તેમજ ભાવ એ ચારને આશ્રય લઈને ચાર નરાદિ ગતિ એને, અથવા ચાર ધાદિ કષાયોને જે વિનાશ કરે છે, અથવા हान, શીલ, તપ તેમજ ભાવ એ લઈને જે રમ્ય છે, અથવા એ ચાર દાનાદિક જેમના અવયવ છે, અથવા એ ચાર દાનાદિક જેના નિજસ્વરૂપ છે તે ચાતુરન્ત છે શબદના કેસમાં " मृतास्वसिते रम्ये समाप्तायन्त इण्यते "अन्तोऽप्रयचे स्वरूपे च એ પ્રકારે અનેક અર્થ છે તે અર્થે શબ્દના અર્થનું સ્પષ્ટીકરણ કરવામા આવેલ છે સ્વાર્થમા બળ પ્રત્યય કરવાથી “ चातुरन्त ” એવુ પદ નિષ્પન્ન થઈ જાય છે આ ચાતુરત જ એક ચક્ર છે, કેમકે ચક જે પ્રકારે બીજાને ઉછેર કરે છે मन्त " " લઈને અહી આ ત १२८ औषपातिकर जमजरामरणोच्छेदकत्वेन चक्रतुन्य वात् , वर च तचातुरन्तचक्र घरचातुरतचक्रम् , वरपदेन राजचकाऽपेक्षयाऽस्य श्रेष्टव व्यग्यते लोकद्वयसाधक वात् , धर्म एव वरचातुरन्तचक्र-धर्मवरचातुरन्तचक्र, तादृशस्य धर्मातिरिक्तस्याऽसम्भवात्, अत- एव सौगतादिधर्माऽऽभासनिरास, तेपा तात्विकाप्रतिपादकथाभावेन श्रेष्टचाऽभावात्, धर्मवरचातुरन्तचक्रेण वर्तितु गोल येषामिति धर्मवरचातुरन्तचकार्तिनस्तेम्य । चक्रवर्तिपदेन पट्खण्डाधिपतिसादृश्य व्यज्यते, तथा हि चवार -उत्तरदिशि हिमवान् शेपदिक्षु चोपाधिभेदेन समुद्रा अन्ता सीमानस्तेपु स्वामित्वेन भवाचातुरन्ता , चक्रेण-रत्न है । यह चातुरन्त ही एक चक्र है, क्यों कि चक जिस प्रकार पर का उच्छेदक होता है उसी प्रकार यह "चातुरन्तचक्र " भी जीनों के जम, जरा एव मरण का उच्छेदक है। इसलिये इसमे चक्र की उपमा सार्थक होती है। 'वर' शब्द का अर्थ उत्कृष्ट है, यह चातुरन्तचक मे उत्कृष्टता घोतित करता है। राजचक्र की अपेक्षा यह चक्र उत्कृष्ट है। क्या कि यह लोकद्वय में हित का साधक होता है। धर्म ही एक उत्कृष्ट चातुरन्त चक है, अन्य नहीं ! इस कथन से अन्य सौगता- दिक समत धर्म मे धर्माभासता होने से तात्विक अर्थ को प्रतिपादन करने का अभाव कथित हुआ है , अत उनमे श्रेष्ठता नहीं है। इस धर्मवरचातुरन्तचक्र के अनुसार जिनका वर्तन करने का स्वभाव है वे धर्मवरचातुरन्तचक्रवर्ती कहे गये है। " चक्रवर्ती" पद से षट्खड के अधिपति का सादृश्य अभिव्यक्त होता है । "चत्वारःअन्ताः चतुरन्ताः" यहा अत शब्द का अर्थ सीमा होता है। उत्तरदिशा में हिमवान् एव शेष तीन दिशाओं मे उपाधि के भेद से तीन समुद्र ये चतुरन्त पद से गृहीत તેજ પ્રકારે આ ચાતુરન્તચક પણ જીવના જન્મ, જરા તેમજ મરણને ઉચ્છેદ કરે छ से भाटे मामा यानी उपभा सार्थ: थाय छ 'वर' शहनो मर्थ कृष्ट છે આ પદ ચાતુરન્તકમાં ઉત્કૃષ્ટતા ઘોતિત કરે છે રાજચકની અપેક્ષાએ આ એક ઉત્કૃષ્ટ છે કેમકે આ બને લોકમાં હિતનુ સાધક થાય છે ધર્મજ એક ઉત્કૃષ્ટ ચાતુરન્તચક છે, બીજુ નહિ! આ કથનથી બીજા સૌગત આદિક સમત ઘર્મમા ધર્માભાસતા હોવાથી તાત્ત્વિક અર્થને પ્રતિપાદન કર વાનો અભાવ કહેવામાં આવ્યું છે, માટે તેમાં શ્રેષ્ઠતા નથી આ ધર્મવર ચાતુરન્તચક અનુસાર જેનુ વર્તન કરવાને સ્વભાવ છે તે ધર્મવરચાતુરન્ત यावती ४उपाय छ " यती " ५४थी ५८ (७) म उना मधिपतिनु चत्वार अन्ता चतुरन्ता " सही मन શબ્દને અર્થ સીમા થાય છે ઉત્તરદિશામાં હિમવાનું તેમજ શેષ (બાકીની) સાદૃશ્ય અભિવ્યક્ત થાય છે पीयूषषिणी-टीका सू... कृणिककृता सिद्धाना महायोरस्य च स्तुति १२९ भूतप्रहरगनिशेपसदृशमन्याचाग्निरूपरनन वर्तितु शाल येषा ते चक्रनतिन, चातुग्न्ताच ते चकार्तिन चातुरन्तचक्रवर्तिन , धर्मेण-न्यायेन वग श्रेष्टा टतरतार्थि- काऽपेभयेति धर्मग , धमा प्रागानिपातानिनिवृत्तिदानशालादिरूपा , 'धर्मा. पुण्य- यम-न्याय-स्वभावाऽऽचार-सोमपा 'इयमर, तग =श्रेष्टा अन्यतीर्थिकापेलयेति ते चातुरन्तचक्रत्तिनश्चेति-धर्मवरचातुरन्तचक्रवर्तिन । यद्दा चातुगत च तच्चन चातुरन्तचक्र, वरच तचातुरतचा वरचातुरन्तचक्र, धों वरचातुरन्त- चक्रमिव धर्मग्चातुरन्तचक्र तेन पर्तितु-वर्तयितु वा माल येषा ते धर्मपरचातुरन्तचकात्तिन- म्तेम्य , 'दीवों द्वापेभ्य -मसारसमुद्रे निमन्नता द्वापतुन्यवात् । 'ताण' नाणभ्य'-कर्मकद- धर्मग, . . किये गये है। इन चार मामा के जो स्वामी है वे चातुरत हैं। चक्रगद का अर्थ ग्नरूप प्रहरण-यात्रनिगेप है। चक्रवर्ती के चौदह रना मे एक रत्न चक्र भा होता है । चक्रवर्ती क चक्रग्नसदृश सम्यकचारिकरूपी रन से वर्तन करन का जिनका स्वभाव है वे चक्रवर्ती है। धर्म गड का अर्थ न्याय और प्राणानि- पातानि-निवृत्ति, दान, गाठ, आदि भी है। धर्म से न्याय से, अथना-प्राणाति- पाताति--निवृत्ति, दान, शाल-आदि से जो अन्यतार्थिका का अपेक्षा उत्तम है वे धर्मपरचातुरन्तचक्राता है। अथा-चातुरन्तचक्रसदृश धर्म से जिनका वर्तन का स्वभार है वे धर्मनग्चातुरन्तचकरती है । ऐसे धर्मरचातुरनचक्रातिया के लिये नमस्कार हो । 'दीवो' -मारसमुद्र मे डरते हुए प्रागियों क जो द्वाप के समान आधार है ऐसे प्रभु के लिये नमस्कार हो। (ताग) कम से कदर्थित प्राणियो ત્રણ દિશાઓમાં ઉપાધિના ભેદથી ત્રણ સમુદ્ર એ ચતુરન્ત પદથી લેવાયુ છે આ ચાર સીમાઓના જે સ્વામી છે તે ચાતુરન્ત છે ચક શબ્દનો અર્થ રત્નરૂપ પ્રહરણ અર્થાત્ શસ્ત્રવિશેષ છે ચકવતના ચૌદ રત્નોમાં એક પણ હોય છે ચક્રવતીના ચક્રરત્ન દૃગ સમ્મચા રિત્રરૂપી રત્નથી વર્તન કરવાને જેને સ્વભાવ છે તે ચક્રવતી છે ધર્મ શબ્દનો અર્થ ન્યાય અને પ્રાણાતિપાતાદિનિવૃત્તિ, દાન, શીલ આદિ પણ છે ધર્મથી, ન્યાયથી અથવા પ્રાણાતિપાતાદિનિવૃત્તિ, દાન, શીલ આદિથી જે અન્યતીથિકની અપેક્ષાએ ઉત્તમ છે તે ધર્મવરચાતુરન્તચકવતી છે અથવા રચાતુરચકસદૃશ ધર્મથી જેને વર્તવાને સ્વભાવ છે તે ધર્મવર- ચાતુન્તચક્રવર્તી છે એવા ધર્મવરચાતુરન્તચક્રવર્તી એને નમસ્કાર હો (दीयो) मसा२ममुद्रमा मत प्राणीमाने दीपना समान रे आधा જન ચકે औपपातिकपत्रे . ताणं सरणगई पडद्या अप्पडिहय-वरनाण-दसण-धराणं वियष्ट- र्थिताना भव्याना रक्षसक्षणेभ्य । अतएव तेषा भत्र्याना 'मरणगई' अरणगतिभ्य - आश्रयस्थानेभ्य , 'पइट्टा' प्रतिष्ठाभ्य -कालत्रयेऽपि अविनाशिवान् स्थितेभ्य , 'दीवों' इत्यादीनि 'पइट्ठा' इत्यतानि चतुर्थ्यर्थ प्रथमान्तानि, अनेकवचन नपुमका स्रोत्व चाविवक्षितम् । 'अप्पडियय-वर-नाण-दसण-धराण' अप्रतिहतसर-नान दर्शन-धरेभ्य -प्रतिहत-भित्याद्यापरणस्पलित-न प्रतिहतम्-अप्रतिहत, नानञ्च दर्शनञ्चेति ज्ञानदर्शने, यतोऽप्रतिहते अतएव वरे-श्रेष्ठे च ते ज्ञानदर्शने वरनानदर्शने केल- जानकेपलदर्शने, अप्रतिहते वरज्ञानदर्शने अप्रतिहतपरनानदर्शने, तयोर्धरा - अप्रतिहतवरज्ञानदर्गनधरा सम्यूगाऽवरणरहितकेवलनानकेरलदर्शनधारि गस्तेम्य । वियदृच्छउमाण' व्यावृत्तच्छमभ्य -छायते आनियते केवलज्ञान केलदर्शनगुणाद्या- (मनोऽनेनेति छद्म--नानावरणीयादिक कमाष्टक, व्यावृत्त-निवृत्त छम येभ्यस्ते व्याव के जो त्राता है ऐसे प्रभु के लिये नमस्कार हो। (सरणगई ) भव्यों के लिये आश्रयस्थानस्वरूप प्रभु के लिये नमस्कार हो । (पइहा) कालय में भी अविनश्वरस्वरूप प्रभु के लिये नमस्कार हो (दीवो) यहा से लेकर (पइट्ठा) तक के समस्त विशेषण चतुर्थी विभक्ति के अर्थ मे प्रथमात प्रयुक्त हुए है । यहा एकवचन, नपुसकत्व एव स्त्रीच अविवक्षित है। (अप्पडिहय-वर-नाण- दसण-धराण ) जो अप्रतिहत अनत नान और अनन्त दर्शन के धारक हे, उनके लिये नमस्कार हो। (वियदृच्छउमाण) जिनके द्वारा आत्मा का स्वभावभूत केवलज्ञान एव केवल दर्शन आवृत होता हे ऐसे आठों ही कर्म 'छम' शब्द से गृहीत हुए है, यह छद्म जिनकी आत्मा से सदा के लिये दूर हो चुका सेवा प्रभुने नभ२४१२ डो (ताण) थी. अथात प्राणिमानी रे त्रा मर्थात् १६ जे सेवा प्रभुने नभ-४।२ डो (सरणगई ) मव्याने भाटे माश्रय स्थान-१३५ प्रभुने नभ२७॥२ डो (पइट्ठा) प्रणेमा अविनाशी२१३५ प्रभुने नम २०१२ डो (दीपो) पडी थी सधने (पइट्टा) सुधीन मा विशेष यतुथी विसतिना અર્થમાં પ્રથમન્ત વપરાયેલા છે, અહી એકવચન નપુસકત્વ (નાન્યતર જાતિ) तेम खीव ना ति] मविपक्षित छ [अप्पटिय वर नाण दसण धराण] જે અપ્રતિહત અનતજ્ઞાન અને અનત દર્શનના ધારક છે તેમને નમસ્કાર हो (वियदृच्छउमाण) मना ६२ मामाना समापभूत उपस शान तमा કેવલ દર્શન આવૃત થાય છે એવા આઠેય કમ “છ” શબ્દથી ગૃહીત થાય 'तारयाण प्रमु के पीयूपगर्पिणी टीका स २० फूणिकता मिद्धाना महागीरम्य 7 स्तुति १३१ च्छउमाणं जिणाणं जावयाणं तिण्णाणं तारयाणं वुद्धाण वोह- याणं मुत्ताण मोयगाणं सव्वण्णूण सव्वदरिसीण सिव-मयल- त्तछमानस्तेम्य । 'जिणाण' जिनम्य -स्वय रागद्वेपगत्रुजेतृभ्य , जायवाण जापकेभ्य -जापयन्ति कर्मगनून जयन्त भव्यजीगण धर्मदेशनादिना प्रेरयन्ताति जापका, जिधातोणी 'क्रीजीना णो' इतिमूरेण आये पुकि जापि इति ण्यन्ताद्धातो- बुलि जापफपतसिति , तेभ्यो जापकेभ्य । “तिन्नाण' तीणभ्य --स्त्रय समारोध- ससारार्णव तीर्गा उत्तीणास्तम्य । , तारकेभ्य -तारयन्त्यन्यान् इति तारकास्तेभ्य । 'बुद्धाण ' युद्धेभ्य -स्यय योग प्राप्तेम्ग । 'मोहयाण' बोध- केभ्य -बोधयन्यन्यान् इति बोधकास्तेभ्य । 'मुत्ताण मुक्तेभ्य -अमोचिपत स्वय कर्मरन्धादिति मुक्तास्तेभ्य । 'मोयगाण' मोचकभ्य -मुच्यमानान अ यान् प्रेरय- ऐसे व्यावृत्तावाले सिद्ध लिये नमस्कार हो। (जिणाण) राग द्वेष आदि अतरग गनुओं के विजेता ऐसे प्रभु के लिये नमस्कार हो। (जावयाण) जो धर्मगनुआ के जीतने के लिये उद्यत भव्यगगों को धर्मदेशनादि द्वारा प्रेरित करते वे जापक है, ऐसे जापक सिद्ध प्रभु को जापक सिद्ध प्रभु को नमस्कार हो। (तिन्नाण) स्वय “सार समुद्र से जो पार हुए हैं वे तीर्ण है, ऐसे तीर्ण मिद प्रभु को नमस्कार हो। (तारयाण) जो पर को पार कर देते है वे तारक है, ऐसे तारक प्रभु को नमस्कार हो। ( उद्धाण ) स्वय बोर को प्राप्त जो होते है वे बुद्ध कहलाते है उनको नमस्कार हो। (गोयाण ) पर को बोध करने वाले प्रभु के लिये नमस्कार हो। (मुत्ताण) मुक्त प्रभु के लिये नमस्कार हो। (मोयगाण) છે આ “છ” જેમના આત્માથી સદાને માટે દૂર થઈ ચુકેલા છે એવા વ્યા- वृत्तवा मिद्ध प्रभुने नभा२ डो (जिणाण) रागद्वेष माहित॥ शत्रुभाना विरेता मेवा सिद्ध असुने नभ-४।२ । (जावयाण) २ ४भशत्रु- એને જીતવાને માટે ઉગ્રત તૈયાર) ભવ્યગણેને ધર્મદેશના આદિ દ્વારા. रित ४२ तलप के मेवा १५४ सिद्ध प्रभुने नभ४२ । (तिन्नाण) પિને સસાર સમુદ્રથી પાર થએલા છે તે તીર્ણ કહેવાય છે એવા તીર્ણ સિદ્ધ प्रभुने नमार हो (नारयाण) रे मीतने पा२ Sanत २४ छ मे ता२४ प्रभुने नभ२८।२ डो (बुद्वाण) पात मायने पास थये। छे ते भुद्ध ०डेवाय तेमने नमार डो (घोहयाण) मीनने माध ४२वावाणा अधुने नभ-२ डो (मुत्ताण) भुत प्रभुने नभन्डार हो (मोयगाण) भीगने -- ओपपातिकमा - अयल . . मरुय-मणंत-मस्खय-मव्वाबाह-मपुणरावित्ति सिद्धिगडनामधेय न्तीति मोचफास्तेभ्य , सचन्नूण मशेभ्य -समकाव्यगुण-पयायलक्षण वस्तुजात याथातथ्येन जान तीति सर्वनारतेभ्य , 'सम्पदरिसीण' सर्वणिम्य - सर्व-समस्त पदार्थस्वरूप सामान्येन द्रष्टु शील येपा त सनिशिनरतभ्य , स्थान- विशेषणमाह-'सिप' शिव-निग्विलोपटवरहित माछिर-कल्याणमयम, अचलम् स्वाभाविकप्रायोगिकचलनक्रियाशून्यम्, 'अरुय' अरजम्-अविद्यमाना रजा यत्र तत् , अविद्यमानगरीरमनस्कत्वाद् आधिव्यापिरहितमि यर्थ , 'अगत' अनतम्- अविद्यमानोऽन्तो नागो यस्य तत्, अत एव-'अस्सय अक्षयम्- -नास्ति लेगतोऽ पि क्षयो यस्य तत्-अविनाशी यर्थ , ' अव्वागाह' अत्र्यानाधम्-न विद्यते व्यानाधा- पीडा द्रव्यतो भावतश्च यत्र तत् । 'अपुणरावित्ति' अपुनरावृत्तिन मसारे पुनरा- वृत्ति =पुनरवतरण यस्मात् तत् , यत्र गवा न कदाचिदप्यात्मा निवर्तते, समाम्नातमन्य. दूसरों को मुक्त कराने वाले सिद्ध प्रभु के लिये नमस्कार हो। (सवण्णूण सब- दरिसीण) सर्वज-समस्त गुगपर्यायस्वरूप वस्तुसमूह के युगपत् यथार्थ ज्ञाता के लिये नमस्कार हो, एवं यथार्थ द्रष्टा के लिये नमस्कार हो। विशेपाझार बोध का नाम ज्ञान एव सामान्याकार गोध का नाम दर्शन है। (सिव-मयल-मस्य मणत-मक्खय-मवावाह-मपुगगवित्ति सिद्धिगठनाम पेय ठाण सपत्ताण) निखिल उपद्रवों से रहित होने के कारण गिर-कल्याणमय, अचल स्वाभाविक एव प्रायोगिक क्रिया से शून्य, अरुज शारीरिक एवं मानसिक व्याधि और आधि से सर्वथा परिवर्जित, अनन्त, अविनागी, अतएव अक्षयस्वरूप, अत्र्यावाध-द्रव्य और भार दोनों प्रकार की पीड़ा से निर्मुक्त, अपुरावृत्ति-जहा जाकर फिर मसार मे भुत वा सिद्ध प्रभुने नमः४।२ डो (सवण्णूग सवदरिसीण) સર્વજ્ઞ સમસ્ત-ગુણ–પર્યાય-સ્વરૂપ વસ્તુસમૂહના યુગપત્ યથાર્થ ખાતાને નમસ્કાર હો, તેમજ યથાર્થ દ્રછાને નમસ્કાર હો વિશેષાકાર બેધનું નામ ज्ञान तमा सामान्या१२ बानु नाम शन (सिर मयल मरुय-मणत मक्स य मव्यागाह-मपुणरावित्ति सिद्धिगइनामधेय ठाण सपत्ताण) स४७ उपद्रवोथी રહિત હોવાના કારણે શિવ-કલ્યાણમય, અચલ–સ્વાભાવિક તેમજ પ્રાયોગિક ક્રિયાઓથી શૂન્ય, અરૂજ શારીરિક તેમજ માનસિક વ્યાધિ અને આધિથી સર્વથા પરિવર્જિત (મુકત), અનત, અવિનાશી અને તેથી અક્ષય-સ્વરૂપ,અવ્યાબાધ દ્રવ્ય અને ભાવ અને પ્રકારની પીડાથી નિમુક્ત, અપુનરાવૃત્તિ-જ્યા જઈને પાછુ , -- - पोयूपयर्पिणी-मेषाम् २० वृणियना मिद्वाना महापीरम्य च स्तुति १३२ ठाण सपत्ताण, नमोत्थु ण समणस्त भगवओ महावीरस्स गापि- 'न म पुनगवर्तत न म पुनगरर्तत ' इति । इत्यम्-उक्तशिव वादि- विशेषणविशिष्टम् । 'मिदिगदनामय' मिद्विगतिनामधयम् , सिद्विगतिरिति नाम- धेय-नाम गम्य तत मिद्धिगतिनामकम् 'ठाण म्यानम्-म्यायतेऽम्मिन इति स्थान- तोकान मणम , ' सपत्ताग ' मम्प्राप्ता -ममाश्रितभ्य । ट्यदाधि-समुच्चयेन सर्व- मिदासया विशेष गोपाटानपूर्वर नम कावास्यमभिवाय सम्प्रति भगवन्महावारोदेश्यक नमम्माग्मभि पत्ते- नमोत्यु ण' नमोऽस्तु पल-समणस्स भगवओ महावीरस्स' अमणाय भगवत-महानागय, अत्र अमादेनायमयों योद्रव्य --परक्तस्थान-निवासा- दुग्गसम , पगपरोपमर्गप्वप्रकम्प पगिरिसम , तपस्तेजोमननादनल्सम , गम्भीरत्वाद्- जार का अपतग्ग नहा होने से मिद्विगति नामक स्थान को-लोक के अग्रभाग म स्थित मुक्ति थान को-प्राप्त हुा या मिट्टी को नमस्कार हो । यहा तक के इन विशेषगों से समम्न मिदा की अपेक्षा से नमस्कार का कथन किया गया है। अन भगवान महापार को उय करक यहा से नमस्कार करने का कथन सूत्रकार करते है-(नमोत्थु ण समणस्स भगवओ महावीरस्स आदिगरस्स तित्थगरस्स जाव सपारिउकामम्स मम पम्मायरियस्स धम्मोवदेसगम्स ) श्रमण भगवान महानार के लिये नमस्कार हो। श्रमण शन्त से मनकार ने प्रभु महावार मदन विशेषताओं का कयन किया है, वे कहते है भगवान महावार मर्प का तरह परक्त स्थान में निवास करने के कारण सर्प-सदृश हे । परापह ग्व उपसगों के आने पर भी प्रभु अप्रकप थे, अत वे गिरिसम है । तप एव तेजके धारक होने से प्रभु अग्नि-जैसे प्रतापशाला है। गाभार्य एव ज्ञानाटिकरूप સ સામા જીવને અવતરવું ન થાય એવા સિદ્ધિગતિ નામના સ્થાનને લોકના અગ્રભાગમાં રહેલા મુક્તિસ્થાનને પ્રાપ્ત થયેલ શ્રીગિઢ પ્રભુને નમસ્કાર છે અહી સુધીના આ વિશેષણથી સમસ્ત સિદ્ધોની અપેક્ષાએ નમસ્કૃારનું કથન કર્યું છેહવે ભગવાન મહાવીરને ઉદ્દેશીને અહી થી નમસ્કાર કરવાનું ન मा ७२-(नमोत्थु ण समणस्स भगवओ महावीरस्स आरिगरस्म तित्य गरम्म जार मपारिउकामस्स मम धम्मायग्यिस्स धम्मोपदेसगस्स) श्रम लगवान् મહાવીરને નમસ્કાર હે શ્રમણ શબ્દથી સૂવારે પ્રભુ મહાવીરમા આ વિશે પતાઓનું કથન કર્યું છે. તેઓ કહે છે કે ભગવાન મહાવીર સપની પેઠે બીજાએ કરેલા નિવાસસ્થાનમાં રહેવાને કારણ સર્પ જેવા પરીષહ તેમજ ઉપસર્ગો આવતા પણ પ્રભુ ધ્રુજી જતા નહિ, માટે તે પર્વત - २३४ ओपपातिकमा भार । मगरते--समप्रैश्व Atic आदिगरस्स तित्थगरस्स जाव संपाविउकामस्स मम धम्माय- ज्ञानानिग्नाकग्यात्मयादानास पात मागरमम । निगलम्बन वाद् गगनसम । मुग्यदु गयोरद- शितविकारभावाद् वृक्षसम । अनियत प्रतिवाद भ्रमग्सम | साग्भयोद्विग्नवात् मृगसम । सर्वसहवाद धरगिसम । काममोगोदभव रेऽपि विषयविरक्ततया पदजलोपरि वर्तमान- कमल पनिलेपवात कमलसम । लोकालोकयोरपिगपना प्रकाशकवादविसम । सर्वत्रा प्रतिहतगतिवात्पवनमम । म एवभूतो भगवानस्तीति र्ययुक्ताय, महानाराय-महाश्चासौ यार - वीर निकाती'-अम्मादातोरिगुपध वाकप्रत्यये वीर - कपायादिमहारिपुपिजेता इयर्थ, तस्मै महावीराय अस्यामवसर्पिण्या चतुर्निगतित- मचरमतीर्थकराय । 'आदिगरस्स' आदिकगय, 'तित्थगरस्स' तीर्थकराय, 'जाव सपाविउकामस्स' यावत् सम्प्राप्तुकामाय-यावच्छन्दात्- 'सयमवुद्धस्स' इत्यारभ्य- रत्नों से भरे हुए होने के कारग, एर मयोटा के धारक होने के कारण प्रभु समुदतुल्य हे। गगन की तरह निरालय, वृक्षकी तरह सुस एव दुख में अदर्गितविकारभारयुक्त, भ्रमर की तरह अनियतवृत्तिमपन्न, मृग की तरह इस रासाररूपा भय से अयत नस्त, धरिगी की तरह क्षमा के भडार वे प्रमु प्रभु कामभोग से उपन्न हे तो भा विपयों से रिक्त होने के कारण पफ से उत्पन्न एव जल से मार्द्धित कमल का तरह बिलकुल वैषयिक भावों से निर्लिम है, इसलिये प्रभु कमल जैसे ह । प्रभु लोक और अलोक के समानरूप से प्रका- शक है, इसलिये रनितुल्य हे । प्रभु सर्वत्र अप्रतिहत-विहारी है, इसलिये वायु जैसे हैं। प्रभु समग्र ऐश्वर्यसम्पन है, इसलिये भगवान् है। प्रभु एक महावीर है, જેવા છે તપ તેમજ તેજના ધારક હોવાથી પ્રભુ અગ્નિ જેવા પ્રતાપશાલી છે 'ગાંભીર્ય તેમજ નાનાદિકરૂ૫ રત્નથી ભરેલા હોવાના કારણે, તેમજ મર્યાદાને ધારડ હેવાના કારણે પ્રભુ સમુદ્ર સમાન છે આકાશની પેઠે નિરા લબ, વૃક્ષની પિઠે સુખ તેમજ દુ ખમાં ન દેખાય જેનો વિકાર એવા, ભ્રમરની પે અનિયતવૃત્તિ: પન્ન, મૃગની પેઠે આ - સે સારરૂપી ભયથી અત્યત ત્રાસી ગયેલા, ધરતીની પેઠે ક્ષમાના ભંડાર, તે પ્રભુ છે પ્રભુ કામ ભેગથી ઉત્પન્ન થયેલા છે તો પણ વિષયેથી વિરકત હોવાના કારણે કીચડથી પેિદા થયેલ તેમજ જલથી વધેલા કમળની પેઠે બિલકુલ વિષયના ભાવથી નિર્લેપ છે, તેથી પ્રભુ કમલ જેવા છેપ્રભુ લેક અને અલોકને સમાનરૂપથી (સૂર્ય) સમાન છે પ્રભુ સમગ્ર–એશ્વર્ય-સંપન્ન છે તેથી ભગવાન છે પ્રભુ એક મહાન વીર છે, કેમકે તેમણે કષાય . પ્રકાશક છે તેથી વિ આદિક पीयूषयषिणी टीका सु २० कृणिककृता सिद्वाना महावीरस्य च स्तुति १३५ है और यहा पर " ऐसा पाठ 'सिद्धिगइनामधेय ठाण इयत्वधि ग्राह्यम् । अप्रतापान निगेप-'ठाण सपत्ताण स्थान मप्राप्तेभ्य -इति प्रागुक्तम् रह तु 'सपापिउकामस्स' प्राप्तुकामाय- मोक्षगामिने-इत्युच्यते, चग्मस्य तार्यकरस्य कृणिस्नुपगासनकाले विद्यमान वात । 'मम धम्मायरियस्स' मम धमाऽऽचायाय-ज्ञानाचारानिपञ्चनिनाचारपारकाय, न तु कलाचायाय, क्यों कि उन्होंने रुपायानिक अत्तरग शत्रु पर विजय प्राम का है । महावार प्रभु इस अवसर्पिगा कार के चौनीसमें अन्तिम तार्यकर ह । “जादिगरस्स" इस पद-द्वारा प्रभु मे अपन शासन की अपक्षा धर्म की आदिकर्तृता प्रकट का गयी है । भगवान महावार चतुर्विध :घ के स्थापर है । "जाव" पढसे " मयससुद्धस्स" यहा से लेकर " सिद्धिगटनामधेय ठाण" यहा तकका पाठ सगृहीत किया गया है। यहा इस पाठ में तनी विशेषता पहिले पाठ का अपेक्षा जान हनी चाहिये कि पहिले पाठ में " ठाण सपत्ताण-स्थान सप्राप्तेभ्यः" ऐसा पढ रसा गया "ठाण सपाविउकामम्स-म्यान सप्राप्तुकामाय रसा है, क्योंकि प्रभु महावीर अभा उस सिद्विगतिनामक स्थान का प्रामि करनेवाले है। 'मम यम्मायरियस्स'-कोगिक कहते है कि ये अमग भगवान् महावीर प्रभु, जो कि ज्ञानाचाराटि पाँच प्रकार के आचारो के वारक होने के कारग मरे धर्माचार्य है, फलाचार्य नहीं, उनके लिये नमस्कार है। इससे यह सूचित होता है कि जो ज्ञानाचाराटि पाँच प्रकार के आचारा क धारक है वे ही धमाचार्य कहे जाते है। અતર ગ શત્રુઓ પર વિજય પ્રાપ્ત કર્યો છે મહાવીર પ્રભુ આ અવસર્પિણ ४ासना यावीसमा मतिम तीर्थ ४२ , “आदिगरस्स" ये ५४थी प्रसुमा પિતાના શાસનની અપેક્ષાએ ધર્મના આદિકર્તાપણુ પ્રગટ કર્યું છે ભગ વાન મહાવીર ચતુર્વિધ સંઘના સંસ્થાપક છે “ના” પદથી “ सयसमुदस्स मडीथी ने “सिद्विगइनामधेय ठाण ” અહી સુધી પાક લેવામાં આવ્યો છે અહી આ પાઠમાં એટલી વિશેષતા પહેલા પાઠની અપેક્ષાએ જાણવી જોઈએ કે પહેલા પાઠમાં ठाण सपत्ताण "-स्थान सप्राप्तेभ्य " मेषु વપરાયું છે અને અડી ठाण सपाविउझामस्स-स्थान समाप्नुकामाय " सेवा પાઠ લીધે છે, કેમકે પ્રભુ મહાવીર હજુ તે સિદ્ધિગતિનામક સ્થાનને પ્રાપ્ત ७२वावा छ " मम धम्मायरियस्स" आणि ते श्रभा भगवान् કે જે જ્ઞાનાચારાદિ પાચપ્રકારના આચારના ધારક હોવાના કારણે ધર્માચાર્યું છે, લાચાર્ય નથી, એવા પ્રભુ ને નમસ્કાર છે આથી એમ સૂચિત થાય છે કે જે જ્ઞાનારારાદિ પાચપ્રકારના આચારના ધારક હોય " પદ “ મારા ओपपातिकसूत्रे रियस धम्मोवदेसगस्स, वदामि ण भगवत तत्थ गय इहगए, पासउ मे भगव तत्थगए इहगयति-कटु बदड णमसड, वदित्ता धर्माचार्यत्वमेव प्रकटीकरोनि-धम्मोपदेसगरस' धर्मापदेशकाय, अतचारिकरूप धर्मप्ररूपकाय, पदामिण भगत तत्यगय दगए' यद गल भगरत तरगतमिहगत -दह गत चम्पानगरास्थितोऽहम् कोगिक तगत-चम्पा नगराममाप-ग्राम स्थित भगरत महावीर, वन्दे-पूर्वोक्तस्तुला स्तुतिनिपय करोमि । 'पासउ मे भगा तत्यगए गय तिक्टु पश्यतु मा भगवान् तरगत दहगतमिति वा-मनात् तरगतो-दूरस्थितो भगवान् इहगत व्यवधानन स्थित मा पश्यतु-इति सपा प्रत्युम्मा- उदइ णममद, वदित्ता णमसित्ता' वदते-स्तौति, नमस्यति पञ्चाइनमनपूर्वक प्रगमति, वन्तिमा नमस्थिवा 'धम्मोवदेसगस्स' भगवान वार श्रुतचारित्ररूप धर्मका उपदेश करते हैं, इसलिये वे धर्मोपदेशक है, अत ऐसे वारप्रभु क लिये नमत्कार हो। कोगिक गजा इस प्रकार कहकर प्रभुवार को परोक्ष वदन करते है फि-( तत्थगय इहगएत्ति कटु बदइ णमसइ) वे वीरप्रभु कि जिन्हें मै टस समय नमस्कार कर रहा हूँ, यद्यपि मरे प्रयक्ष नहीं है तथापि वे इस चपानगर। के पास के ग्राम मे निराजमान है और मै यहा पर हू, अत यहा चपानगरा मे रहा हुआ मै उपनगरग्राम म निराजमान वार प्रभु को नमस्कार करता है। पासउ मे भगव तत्थगए दहगय व प्रभु वहा पर विराजमान होते हुए व्यवधान से रिथत मुझे अपने ज्ञानरूपा नेत्र द्वारा देते। इस प्रकार कहकर कोगिक राजाने प्रभु को वदन किया एन नमस्कार किया- पचागनमनपूर्वक नमस्कार किया। (वदित्ता नमसित्ता सीहासणवरगए पुरत्याभिमुहे છે તેમને જ ધર્માચાર્યું કહેવામાં આવે છે " धम्मोवदेसगस्म" लगवान મહાવીર શ્રુતચારિત્રરૂપ ધર્મના ઉપદેશક તેથી તેઓ ધમોપદેશક છે, માટે એવા મહાવીર પ્રભુને નમસ્કાર હો ટેણિક રાજા આ પ્રકારે કહીને પ્રભુ વીરને પક્ષ વદન ७२ ले (तथगय इहगएत्ति कट्ट वदइ णमसइ) તે વીર પ્રભુ કે જેમને હું આ સમયે નમસ્કાર કરી રહ્યો છું તે છે કે મને પ્રત્યક્ષ નથી તે પણ તેઓ આ ચ પાનગરીની પરેના ગામમાં છે અને હુ અહી છું, આથી હું અહી ચ પાનગીમા રહીને ઉપનગર ગામમા વિરા- समान वीर प्रभुने नभ७।२ - [पासउ मे भगव नत्थगए इहगय ] प्रभु ત્યા વિરાજમાન હોવા છના દૂર રહેલા એવો મને પિતાના જ્ઞાનરૂપી નેત્ર દ્વારા જુએ આ પ્રકારે કહીને કેણિક રાજાએ પ્રભુને વદન “ उया, . . गतमहल . पोयूपयपिणो-टोशा सू २० कृणिककृत प्रवृत्ति यापृतमत्कार १३७ णमसित्ता सीहासणवरगए पुरस्थाभिमुहे निसीयड, निसीइत्ता तस्स पवित्तिवाउयस्स अट्रुत्तर सयसहस्स पीडदाणं दलयइ, दलत्ता सकारेड मम्माणेड, सकारिता समाणित्ता एवं वयासी ॥ सू० २०॥ 'सीहासणारगए ' सिंहासनपरगत , 'पुरत्याभिमुहे ' पौरल्याभिमुख , पूर्वाभिमुस सन 'निसीयट' निपाति-उपनिति, 'निसीहत्ता' निपद्य-उपविश्य 'तस्स पवित्ति- बाउयम्स' तस्मे प्रवृत्तिव्यामृताय-भगवागमननिवट काय, 'अछुत्तर सयसह- म्स पीटदाण दरयद अष्टोत्तर प्रीतिदान ददाति-अष्टाधिक लक्षमित राजतमुद्रारुप प्रातिलान=तुष्टिटान पारितोषिक ददाति । 'दलइत्ता सकारेइ समाणेड' या सरोति-चत्रादिना, समानयति आसनातिना, दान विधिसहितमेव भव्यम्य भवति-इति भार । 'सकारिता सम्माणित्ता एवं क्यासी' सत्कृय= सतोप्य, समा य=सम्मान विधाय, एव-वक्ष्यमाणप्रकाग्ण अवाढीत् ॥ सृ० २० ॥ निसीयइ) पढन नमन करक यह कोणिक राजा अपने सिंहासन पर पीछे जाकर पूर्व का तरफ मुग्य करफ बैठ गये। (निसीइत्ता तस्स पवित्तिवाउयस्स अट्ठत्तर सयसहम्स पीढदाण दलयट) बैठकर फिर उन्हान उस दशवाहक को प्रीतिदान मे-पारितोपिकरूपसे १ राग चादा की मुद्राएँ दा। (दलइत्ता सकारेइ सम्माणेद) देकर उसका सूत्र सत्कार किया और समान किया, (सकारिता समाणित्ता एप पयासी) आदर सत्कार कर चुकने पर फिर राजान उससे इस प्रकार कहा-सू०२०॥ तेभ नभन्४-५यास-मन-पूर्व नभ२७१२ ४ा (वदित्ता नमसित्ता सीहासणवरगए पुरत्याभिमुहे निसीयइ ) १४ नमा२ गन ते अतिशत પિતાના સિંહાસન પર પાછા જઈને પૂર્વ તરફ મુખ કરીને બેસી ગયા (निसीइत्ता तस्स पवित्तिनाउयस्स अट्ठत्तर सयसहरस पीइदाण उलयइ) मेसीन પછી તેમણે તે દેશવાહકને પ્રીતિદાનમા પારિતોષિક (ઈનામ) રૂપે ૧ ૮ મુદ્રાએ मापी (दलइत्ता सकारेड समाणेइ) छने तेना भू मा२ यो मान सन्मान यु (सकारिता समाणित्ता एव वयासी) આદર સત્કાર કરી ચુક્યા પછી રાજાએ તેને આ પ્રકારે કહ્યું – ૨૦) ८ લામ न १३८ ( स० २१-प्रवृत्तिघ्यावृतं प्रति पूणिकस्यादेश) औपपातिकवणे . मूलम्-जया णं देवाणुप्पिया | समणे भगव महा- वीरे इहमागच्छेज्जा, इह समोसरिज्जा, इहेव चपाए णयरीए बहिया पुण्णभद्दे चेइए अहापडिरूव ओग्गह ओगिणिहत्ताणं अरहा जिणे केवली समणगणपरिखुडे सजमेणं तवसा अप्पाण भावेमाणे विहरेज्जा, तया ण तुम मम एयमट्ठ निवेदिजासि-त्ति कडु विसज्जिए ॥ सू० २१ ॥ टीका-राजा कूणिको भगवद्वानिवेदक पुरुपमादिशति 'जया ण' इत्यादि । यदा खलु देवानुप्रिय ! श्रमणो भगवान् महावार इहाऽऽगच्छेत् , इह समवसरेत , इहैव चम्पाया नगया बाह्ये पूर्णभद्रे चैये यथाप्रतिरूपमवग्रहमवगृह्य अरहा जिन केवली श्रमणगणपरिवृत सयमेन तपसाऽऽमान भावयन् विहरेत् , तदा खल मह्य- मेतमर्थ निवेदयेरितिकृया विसर्जित ॥ सू० २१ ॥ जया ण इत्यादि- (देवाणुप्पिया) हे देवानुप्रिय ! (जया ण) जिस समय (समणे भगव महावीरे) श्रमण भगवान् महावीर प्रभु (इहमागच्छेजा) यहा पर विहार करते हुए पधारे, (इह समोसरिजा) यहाँ समवसृत हों, और (इहेव चपाए णयरीए पहिया पुण्णभदे चेइए अहापडिरूव ओग्गह ओगिण्हित्ताण अरहा जिणे केवली समणगणपरिखुडे सजमेण तवसा अप्पाण भावेमाणे विहरेजा) इस चपानगरी के बाहर पूर्णभद्र नामक उद्यान मे यथाप्रतिरूप-साधु को कल्पने योग्य- अवग्रह-वसति की आज्ञा वनमाली से ग्रहण कर वे श्रमणगण से परिवृत्त अरहा जिन जया ण' इत्याहि- (दवाणुप्पिया) । पानुप्रिय । (जया ण) २ समये (समणे भगव महागीरे, श्रम लगवान महावीर प्रभु (इहमागच्छेज्जा) वि.२ ४२ता ४२ता मही पधार, (इह समोसरिजा) मी समवस्त थाय, मने (इहेव चपाए णयरीए पहिया पुण्णभद्दे चेइए अहापडिरूव ओगह ओगिण्हित्ताणं अरहा जिणे केवली समणगणपरिखुडे सजमेण तवसा अप्पाण भावेमाणे विहरेज्जा) मा ચ પાનગરની બહાર પૂર્ણભદ્ર નામના ઉદ્યાનમાં યથાપ્રતિરૂપ-સાધુને કાપવા ગ્ય અવગ્રહ-વસ્તીની આજ્ઞા ગ્રહણ કરીને તેઓ શ્રમણગણથી વીટળાએલા અરહા જિન કેવલી ભગવાન મહાવીર સ્વામી સત્તર પ્રકારના . સયમ વડે . पीयूषषिणी टीका सु २२ पूर्णमद्रोदयाने भगवदागमनम् १३९ मूलम्-तए णं समणे भगव महावीरे कलं पाउप्प- भायाए रयणीए फुल्लुप्पल-कमल कोमलु-म्मीलियम्मि अहपडुरे पहाए रत्तासोग-प्पगास-किसुय-सुयमुह-गुंजद्वराग-सरिसे कम- टीका-'तए ण' दयादि । ततस्तदनन्तर पल अमगो भगवान् महानार 'क' कन्ये द्वितीयदिवसे 'पाउप्पभायाए रयणीए' प्रादुष्प्रभाताया प्रकटाभूत प्रभाताया रजन्या 'फुल्लुप्पल-कमल कोमलु म्मीलियम्मि'फुलो-रपल कमल कोमलोन्मारिते-फुल्ल विकसित च तत्-उत्पल-पम, कमलश्च-चिनमृग -हरिणविशेष , तयो कोमल मृद कम् , उन्मीलित- पत्राणा नयनयोश्चोन्मीलन यस्मिन् तत्तथा तम्मिन , दर पभातविशेषणम् । 'अह' अथ-अनन्तर-रजनीपर्यवसानाऽनन्तरम्-'पडुरे पाण्डुर-शुक्ले 'पभाए' प्रभात प्रात काले, अथ सूर्यविशेषणान्याह-रत्तासोग' इत्यादि । 'रत्तासोग पगास किंसुय-सुयमुह-गुज- द्धराग-सरिसे' रक्ताऽगोक-प्रकाश-किंशुरु-गुरुमुर - गुञ्जाऽर्द्धराग - सदृशे, रक्ताऽ केवली भगवान् महावीर स्वामी माह प्रकार के नियम से और नारह प्रकार के तप से अपनी आत्मा को भावते हुए जर विचर, (तया ण) तर तुम निश्चय से (मम एयमह निवेदिनासि) मुझे यह समाचार निवेदित करना, (निकटु विसजिए) ऐमा कहकर उसे विसर्जित कर दिया ।मू०२१॥ 'तए ण' इत्यादि (तए ण) तदनन्तर (समणे भगव महावीरे) श्रमण भगवान् महावीर (कल्ल) दूसरे दिन (पाउप्पभायाए रयणीए) जिसमे प्रभात प्रकट हो चुका है ऐसी रजनी क होने पर (फुल्लु-प्पल-कमल-कोमलुम्मीलियमि अहपडुरे पहाए) तथा विकसित कमलपत्रों एव चित्रमृग के नयनों का उन्मीलन जिसमे हो चुका है ऐसे शुभ्र आभायुक्त प्रात काल के होने पर, तया (रत्तासोग-पगास-किंसुय- અને બાર પ્રકારના તપ વડે પિતાના આત્માને ભાવિત કરતા જ્યારે વિચારે (तया ण) त्यारे तमे ४३२ (मम एयमट्ठ निवेनिज्जासि) भने थे समाचार निवेन. ४२०२ (त्तिकट्ट विसजिए) मे सीने तेने विहाय व्या [सू २१] तए ण' त्यादि (तए ण) त्या२ पछी (समणे भगन महावीरे) श्रम समवान् भडावीर (कल्ल) भी हिवरे (पाउप्पभायाए रयणीए) ते रात्रिनु न्यारे प्रभात (फुल्लु-प्पल-कमल-कोमलु-म्मीलियमि अहपडरे पहाए) तथा વિકસેલા કમલપત્રો તેમજ ચિત્રમૃગના નયન જ્યારે ઉઘડી ચુકયા હોય એવી शुल मालावाणी प्रात ४५ थयो, तथा ( रत्तासोग-पगास-किंसुय-सुयमुह- પ્રકટ થયું ? , १४० औपपातिकमा - , . लागर-संड-बोहए उहियम्मि सूरे सहस्सरस्सिम्मि दिणयरे तेयसा जलंते, जेणेव चपाणयरी, जेणेव पुण्णभद्दे चेहए,जेणेन वणसडे, शोक =प्रसिद्धवृक्ष-नस्य प्रकाश प्रभा, ग रक्ताडगोकनका सच किंशुक्-परागपुष्प, शुकमुख च, गुना रक्तग फलगिय न च सामाग, तथा यो गग - रक्तवर्ण तेन सदृश -समान तस्मिन-तत्तुभ्य निमयुक्त, 'मगगर-सह-चाहए' कमलाऽऽकर पण्ट-बोधके कमलानामाकग-कमगेपत्तिभ्यानानिटागानय , तयु समगकग्यु यानि पण्डानि-कमलयनानि, तेपा बोषक विकाशक तस्मिन-कमल याविकासकारिया यर्थ , 'उट्ठियम्मि' उथिते-उतिते 'मरे' मय, पुन कीदृगे' 'सहम्ससिमि दिणयर तेयसा जलते' सहस्ररश्मौ दिनकरे तेजसा चलति-महस-महस्रपरिमिता रस्मय =मिग्णा यस्य स तस्मिन् तादृशे दिनकरे--दिवसकारके, तेजसा-विग्णपुञ्जेन, चलति-जालन्यमान सति, 'जेणेव चपा णयरी' यौव चम्पा नगरी वर्तत इति शेष । 'जेणा पुण्णभदे चेहए' यत्रैव पूर्णभद्र चैयमुद्यानमस्ति । जेणेव पणसढे' यय ननपण्ड , जेणेव असोगवरपायवे' यत्रैवाशोकवरपादप , 'जेणेव पुढविसिलापट्टए' यौर पृथ्वी- सुयमुह-गुजद्धराग-सरिसे कमलागर-सड-चोहए ) रक्त-अशोक के प्रमागतुल्य, पलाशपुप्प के समान, शुक क मुग के समान और गुजा क आधे भाग की ललाई के समान, कमलवना को विकसित करनेवाला प्रभात होने पर, (उहियमि सूरे) आकाश मे सूर्य का उदय होने पर, और पश्चात् (सहस्सरसिमि दिणयरे तेयसा जलते) सहस्रकिरणवाला दिनकर जब अपने तेजसे आकाश में चमकने लगा तब (जेणेव चपाणयरी जेणेव पुण्णभहे चेदए जेणेव वणसडे जेणेव असोगवर पायवे जेणेव पुढवीसिलापट्टए तेणेव उवागच्छद) जहाँ वह चपानगरा था, जहाँ वह पूर्णभद्र उद्यान था, जहाँ वह अशोक वरवृक्ष था, जहाँ पृथिवाशिलापटक था, वहा गुजद्धराग-सरिसे) २४ मशाइना प्राश समान,ठिशु-उसुडाना ५०५ समान, શુકમુખ-પિપટના મુખ્ય સમાન, અને શુ જાના અભાગની લાલાશ સમાન (कमलागरसडबोहए) मन पनीने भातापायु प्रमात यता (उट्ठियम्मि सूरे) माशमा सूर्य य यता भने पछी (सहस्सरसिमि दिणयरे, तेयसा जलते ) सखरिशुवान सूर्य न्यारे पोताना पडे राम! या ચમક साध्या त्यारे, (जेणेव चपाणयरी जेणेव पुण्णभद्दे चेइए जेणेव वणसडे जेणेव असोगवरपायवे जेणेव पुढवीसिलापट्टए तेणेव उवागच्छइ) ज्या ते य.पानगरी હતી, જ્યાં તે પૂર્ણભદ્ર ઉદ્યાન હતું, જ્યાં તે અશેક વરવૃક્ષ હતું અને જ્યા . , . पोयूपयपिणी-टोका स २२ पूर्णभद्रादयाने भगदागमनम् १४१ जेणेव असोगवरपायवे जेणेव, पुढवीसिलापट्टए तेणेव उवा- गच्छड, उवागच्छित्ता अहापडिरूव ओग्गह ओगिण्हिताण असोगवरपायवस्स अहे पुढविमिलापट्टगसि पुरत्थाभिमुहे पलि- यंकनिसन्ने- अरहा जिणे केवली समणगणपरिचुडे सजमेणं तवसा अप्पाण भावेमाणे विहरइ ॥ सू० २२ ॥ गिलापनोऽस्ति, तेणेव उवागच्छद तगोपागच्छति, उपागय, 'अहापडिरूव' यथाप्रतिरूपम्-यथासाधुकल्प, ‘ओग्गह' अपग्रहम्-आजाम्, 'औगिण्डित्ता ण' अवगृद्य-हावा सलु 'असोगासायवम्स अहे 'अशोकवरपादपस्य अध =अध प्रदेश, 'पुढविसिलापगसि' पृथ्वाशिलापरके-पृथ्वाशिलापटकोपरि, 'पुरत्याभिमुहे' पौराभि- मुस -पूनाऽभिमुस 'पलियफनिसन्ने पन्य निपण्ण-पन्य न--पल यातिर तेन आसनविशेषेण निपण्ण -उपविष्ट , 'अरहा' अरहा -अनिद्यमान-रह पातम् स्य सोऽरहा-केवलज्ञानरलेन सर्वज्ञ , 'जिणे' जिन -रागद्वेषविजेता, 'केवली' प्राप्त केलान , समगगगपरिवुडे 'श्रम गगगपरिमृत -माधुपरिवारमयुक्त 'सन मेग तसा अप्पाण भावेमाणे' मयमेन तपसा आत्मान भावयन 'विहरट' विहरति स्म ।। सू० २२॥ पधारे । (उवागन्धित्ता अहापडिम्ब ओग्गह ओगिण्हिताण असोगवरपायवस्स अहे पुढवीसिलापट्टगसि पुरत्याभिमुहे पलियफनिसन्ने अरहा जिणे केवली समणगणपरिपुडे सजमेण तवसा अप्पाण भावेमाणे विहरद) पधारन के बाद वे प्रभु साधुसमाचारी के अनुसार वनमाली का आज्ञा लेकर अशोकवृक्ष के नाचे पृथतीशिलापटक पर पूर्वका ओर मुस कर पर्यव आसन से (पलथी मारक) विगज- मान हुए । तथा श्रमणगणों से परिवृत वे अरहा केवली जिन महावीर प्रभु तप एनयम से अपनी आत्मा को भापित करते हुए विचरने लगे। मू०२२ ।। પૃથિવીરિલી-પટ્ટ હતો, ત્યાં પધાર્યા (उपागन्छित्ता अहापडिरून ओग्गह ओगिण्हित्ताण असोगारपायवस्स अहे पुढचीसिलापट्टगसि पुरस्थाभिमुने पलिया निसने अरहा जिणे केवली समणगणपरिचुडे सजमेण तवसा अप्पाण भावमाणे विहरइ) पधार्या ५ ते साधु-समायारी प्रमाणे पनमालीनी माज्ञा લઈને અશે વૃક્ષની નીચે પૃથિવીશિલાપદક ઉપર પૂર્વ દિશા તરફ મુખ રાખીને પર્યક આસનથી (પલોઠી વાળીને) વિરાજમાન થયા તથા શ્રમણ- ગણેથી વીટળાઈને અરહ કેવલી જિન મહાવીર પ્રભુ, તપ તેમજ સયમથી પિતાના આત્માને ભાવિત કરતા વિચારવા લાગ્યા # ૨ है १४२ औपपातिकको , , मलम्-तेण कालेण तेण समएण समणस्स भगवओ महावीरस्स अतेवासी बहवे समणा भगवतो, अप्पेगडया उग्ग- टीका-चम्पाया नगया पूर्णभटोद्यान यता भगवत श्रीमहावीरस्य समवसरण मभूत् तदा तेन सार्धं समागताना श्रमणाना वर्णन नाह-'तेण कालेण' इत्यादि। तस्मिन् सल काले तस्मिन् सल समये च श्रमणस्य भगवतो महानीरस्य श्रीमहावीर स्वामिन अन्तेवासिन -अत=समापे चारितक्रियाध यस्तु गौल-स्वमावो येषा तेऽते- वासिन -शिष्या, 'वहवे'-अहव -बहुनायका , 'समणा' श्रमणा-साधव 'मग- वतो'-भगवन्त -वैराग्येण श्रुतचारित्रलक्षणधर्मेग च युक्त वात् श्रमणा अपि भगवन्त इत्युच्यते। 'अप्पेगइया' अप्येक-अपि -समुच्चये, एक फेचिदित्यर्थ । 'उग्गपध्वइया' उग्रप्रजिता -उग्रा =आदिनाथेन ये नगररक्षकत्वेन आरक्षकवेन नियुक्तास्तद्गजा प्रत्र- जिता =दाक्षिता , उग्र इति क्षत्रिय जातिमेत , तदन्त उआ उच्यते, ते प्रत्रजिता इत्यर्थ । 'तेण कालेण' इत्यादि तेण कालेण तेण समएण' उसी काल और उसी समयमें (समणस्स भगवओ महावीरस्स अतेवासी वहवे समणा भगवतो) श्रमण भगवान् महावीर के बहुत से अमण भगवत अतेवासी=समाप मे रह कर चारित्रक्रिया आदिके आराधन करने वाले शिष्य थे। शिष्यो का विशेषण जो “समगा भगवतो" है, उसका अभिप्राय यह है कि वे सन श्रमण-साधु थे, और वैराग्य से, एव श्रुतचारित्ररूप धर्म से युक्त थे। इनमे (अप्पेगइया) कितनेफ (उग्गपवइया) उग्रवश के-आदिनाथ प्रभुने पहिले जिन्हे नगरां की रक्षा के लिये नियुक्त किया था उन पुरुषों के वशके थे। कितनेक " तेण कालेण' इत्यादि (तेण कालेण तेण समएण) ते १८ मने ते समयमा (समणस्स भगवओ महावीरस्स अतेवासी बहवे समणा भगवतो) श्रमणु भगवान વીરના ઘણય શ્રમણું અ તેવાસીસમીપમાં રહીને ચારિત્રક્રિયા આદિના કરવાવાળા શિષ્ય હતા शिष्योनु विशेष के समणा भगवतो छ, तन मलिभाय से छे तमा मया श्रमसाधु तो मने વૈરાગ્ય તેમજ શ્રુતચારિત્રરૂપ ધર્મથી ચુકત હતા तमामा (अप्पेगइया) सामे(उग्गपव्वइया) GA पशन-माहिनाय प्रभुमे पडे याने નગરની રક્ષા માટે નિયુક્ત કર્યા હતા તે પુરૂષેના વશના–હેતા भा ભુવત , पीयूषषिणी-टीका सु. २३ भगवदन्तेयामियर्णनम् पव्वइया, भोगपव्वइयो, राडण्ण-णाय-कोरव्व-खत्तिय-पव्व- इया, भडा जोहा सेणावई पसत्थारो सेट्टी इव्भा, अण्णे य वहवे भोगपवइया' भोगप्रवजिता-रुपमदेवेन ये पूर्व गुरत्वेन स्थापितास्तद्वराजा भोगा इत्युच्यते, भोगाश्च ते प्रत्रजिता =ीक्षिता भोगप्रजिता , भोगग्लो पन्ना नाक्षिता इत्यर्थ । 'राइण्ण-णाय-कोरन्च-खत्तिय-पन्नइया' राजन्य-जात-कौरव-क्षत्रिय प्रवजिता-ये तेनैव मित्रत्वेन व्यवस्थापितास्तद्वराजाश्च गजन्या उच्यन्ते, ज्ञाता इक्ष्वा- कुवगविगेपे जाता , कौरवा -कुरुवगोपन्ना , 'खत्तिय क्षत्रिया -क्षतात त्रायन्ते इति क्षत्रिया , ते राजन्यादय प्रत्रजिता , 'भडा'-भटा -चारभटा -पढातय , 'जोहा -योधा -भटभ्यो विशिष्टतरा सहस्रपरिमितैरपि रिपुसैनिकैरेकाकिनोऽपि योद्ध समथा । 'सेगावई' सेनापतय -सैन्यनायका, 'पसत्यारो' प्रयास्तार -सका नातिशास्त्रधुरीगा , ' सेट्ठी श्रेष्ठिन -लक्ष्मीदेवताऽध्यासितसौवर्णपटमण्डितमस्तका , इभा' इभ्या-उभो हस्ता तत्प्रमाणपरिमितसुवर्णानिराशिस्वामिन । एते सर्ने प्राजिता अतेवासिनो जाता । ये-च- (भोगपन्वइया) जिन्हे आदिनाथ प्रभुने गुररूप से स्थापित किया या उन भोगा के वश के थे । कितनेक (राइण्ण-णाय-कोरब-खत्तिय-पव्वइया) प्रभुन जिहे अपने मित्ररूप से स्थापित किया था उन राजन्यों के वश के थे, कितनेक ज्ञात दत्वाकुवंश के थे, कितनेक कौरव-कुरुवा के थे, कितनेक क्षत्रियवश के थे। ऐसे हो (भडा जोहा सेणावई पसत्यारो सेट्ठी इब्भा) भट सामान्यवार, योधा अकेल हा हजारों शत्रुसैनिको से युद्ध करने मे समर्थ वीर, तथा सेनापति, प्रशास्ता न्यायाधाग, सेठ-सर्वापेक्षा अधिक धनी होने का सूचक राजप्रदत्त पट्टबन्ध को धारण करने वाले नगरसेठ, और इभ्य- हाथी प्रमाण सुवर्णादि राशिके स्वामी भी भगवान् के समीप प्रबजित हुए थे। उसासे (भोगपव्वइया) रेभने माहिनाथ प्रमुग शु३३पे स्थापित या डता ते सोम-शना उता उटसा (राइण्ण-णाय कोरव्य-सत्तिय पव्वइया) પ્રભુએ જેમને પિતાના મિત્રરૂપે સ્થાપિત કર્યા હતા તે રાજન્ય- શના હતા કેટલાએક જ્ઞાત= ઈફવાકુવશના હતા કેટલાક કૌરવ કુસવાના હતા, उमा क्षत्रियशन त तमल (भडा जोहा सेणावई पसत्यारो सेट्ठी इन्भा) ભટ સામાન્યવીર દ્વા-એકલાજ હજારો શત્રુ સૈનિક સાથે યુદ્ધકરવામા સમર્થવીર, તથા સેનાપતિ, પ્રશાસ્તા=ધારાશાસ્ત્રમાં નિપુણ, સેઠ=સવની અપેક્ષાએ વધારે પિસાદાર હોવાનું સૂચક રાજ્યતરફથી અપાએલ પટ્ટબધ (ઇલકાબ) ધારણ કરવા વાળા નગરશેઠ, અને ઈભ્ય હાથી જેવડા સુવર્ણના ઢગલાના સ્વામી પણ ભગ पान पासे प्रति यया ता (अण्णे य बहवो एवमाइणो) भगवाननी पासे भील औपपानियो १४४ . - . एवमाडणो उत्तम-जाड-कुल-रुव-विणय विष्णाण-वण्ण- लावण्ण-विकम-पहाण-सोभग्ग-कति-जुत्ता बहु-धण-धण्ण- पुन 'अण्णे' अये-उक्तातिरिक्ता , 'पहरे' नहर -बहु ग्यका । 'एमाइणो ज्वमादय -व-प्रकारा , 'उत्तम-जाइ कुल रूप-विणय विण्णाण पण्ण-विषम पहाण- सोभग्ग-कति-जुत्ता' उत्तम जाति-कुल-रूप विनय विनान-वर्ग-लापण्य-विक्रम-प्रधान- मौभाग्य-क्रान्ति युक्ता -उत्तमा -श्रेष्ठा जात्यात्यो विक्रमाता , तन-जातिमातुश , कुल- पितृवश , रूप-गराराऽऽकार , विनय -कायिक-बाचिक-मानसिक विशुदिनम्रता च, विज्ञान नसाराऽमारतारूप विशिष्टज्ञान, वर्ण कायकाति ,लावण्यम्-आकारस्यैव स्पृहणीयता, विक्रमः पराक्रम , मधाने श्रेष्ठे ये सौभाग्यकान्ती-सौभाग्य-मुन्दग्भाग्यम् , कान्ति -दीमि-एता भ्याम् सौभाग्यकातिभ्याम् , तथा उत्तमजा यादिभिर्युक्ता टत्तमजा यादिमन्त प्राजिता, तथा बहु-प्रण-धण्ण-णिचय-परियाल-फिडिया' बहु-धन पाय-निचय-परिवार- (अण्णे य रहवो एवमारणो) भगवान क समीप और मा बहुत से प्रत्रजित हुए थे, वे सर (उत्तम-जाइ-कुल-रूव-विणय-विण्णाण-वण्ण-लावण्ण-विक्म- पहाण-सोभग्ग-कति-जुत्ता) उत्तमजाति-निर्मलमातृवश, उत्तमकुल=निर्मलपितृवश, उत्तमरूप-सुदर आकार, विनय-कायिक वाचिक मानसिक विशुद्धि, अथवा नम्रता, विज्ञान-मपार को असार समझने का गुद्धि, वर्ण-रकान्ति, लावण्य गरीर का जगमगाहट, विक्रमचारीरिक बल, श्रेष्ठ सौभाग्य और उत्तम दाप्ति से युक्त थे। (बहु-धण-धण्ण-णिचय-परियाल-फिडिया परवइ-गुणा-इरेगा इच्छियभोगा मुहसपललिया) कितनेक इस शिष्यमडला मे ऐसे भी थे जो दाक्षित होने के पहिले गणिम एव धरिमरूप धन की एव गाला आदि धाय की राशियों से, और पशु घणाय प्रबलित या हता ते। अधा (उत्तम जाइ कुल रूव विणय विण्णाण वण्ण लापण्ण-विक्म-पहाण-सोभग्ग कति-जुत्ता) तमन्नति=नि भातृवश, उत्तम કુળ નિર્મળ પિતૃવશ, ઉત્તમરૂપ સુદરઆકાર, વિનય કયિક વાચિક માનસિક વિશુદ્ધિ, નમ્રતા, વિજ્ઞાન-સસારને અસાર સમજવાની બુદ્ધિ, વર્ણ શરીરની કાતિ, લાવણ્ય=શરીરને ઝગમગાટ, વિક્રમ=શારીરિબલ, શ્રેષ્ઠ સૌભાગ્ય તથા उत्तम वासिपाणा उता (बहुधण धण्ण णिचय परियाल फिडिया परवइ-गुणा-इरेगा इच्छियभोगा सुहसपललिया) 3ामे मा शिध्यम वीमा मेवा पY खता કે જે દીક્ષિત થયા પહેલા ગણિમ તેમજ ધરિમરૂપ ધનના, તેમજ શાલી माहि धान्यना साथी मने हासहा ... ....... .............

पीयूषयषिणी-टीका सू २३ भगयदन्तेयासिवर्णनम . णिचय-परियाल-फिडिया णरवड-गुणा-डरेगा इच्च्यिभोगा सुहसंपललिया किपागफलोवम च मुणिय विसयसोक्ख, जल- स्फुटिना , तर धनानि-गगिम-धग्मिादानि, धान्यानि-याच्यादीनि तेपा निचया रागय , वह्वश्चामा धनधान्यनिचयाश्च, परिवारासीटामादिपरिकरा , तै स्फुटिता =प्रमागिता , 'नरवड-गुणादरेगा' नपति-गुणा--तिरेका , नरपतिगुणविभापिलासादिभिरतिरक आपिस्य येपा ते तथा, 'इन्डियभोगा' इप्मितमोगा -इन्मिता -वाञ्छिता भोगा- मुयन्त इति मोगा आरम्पान्यो पिपया येषा ते तथा, परमनिलामिन , 'मुहसप- ललिया' मुग्नसम्प्रगग्लिा -मुसेन-अनुफुलवेदनायेन-शुभपरिणामोपार्जितानुलगन्दा- निजनकपुण्यपुज्नेन सम्प्रलालिता -सम्यक् वर्धिता , एवविधा पूर्व मुग्मिनोऽपि प्रत्र- जिता , किं या प्रजिता इत्याह-'किंपागफलोवम च' ट्यादि । किम्पास फलो- पम-किंपाको वृक्षविापरतफनुन्यम्, किम्पाफफल दर्शने आस्वादे च मनोरम परिणामे प्रागहारक भवति तद्वतित्यर्थ । 'विसयसोक्स' पियसौरयम्-विपयाणा-पदस्पया- दाना सौग्य सुख 'मुणिय'-नाना, च-पुन 'जल-चुच्चय-समाण' जल चुबुढ-समा- दामीनाम आदि परिवार समुदाय से राजसी ठाठ वाले थे, जो वाञ्छित शन्द्ध- रूपातिक विषयों मे तल्लीन ये, परम विलासी थे, एव पुण्य के पुज से हा जिनका मानों लालन-पालन होता रहता था। (किंपाक-फलो-वम च मुणिय विसय- सोराव जलगुन्युय-समाण कुसग्ग-जल-निंदु-चचल जीविय य णाऊण ) उन्होंने क्या समझकर के दाक्षा धारण की । इस प्रन का समाधान करते हुए सूत्रकार कहते है-उन्होंने यह समझा कि ये वैषयिक सुख किंपाऊफलके समान परिणाम मे अनिष्टकारक है, और यह मानवजारन पाना के वुलगुले के समान क्षणभगुर है, एव कुश के अग्र पर रहे हुए जल के बिन्दु के समान चचल है ઠાઇવાળા હતા, જે મનવાંછિત શબ્દરૂપ આદિક વિષયમાં તલ્લીન હતા, બહુજ વિલાસી હતા, તેમજ પુણ્યના ઢગલાથી જ જાણે જેમનું લાલન પાલન થતુ २हेतु तु (किंपाग-फलो-चम च मुणिय सियसोस्य जल-जुन्युय-समाण कुस ग-जल-निंदु-चचल जीविय य णाऊण) तसा से शु समलने वीक्षा धारण હતી ? એ પ્રશ્નનું સમાધાન કરતા સૂત્રકાર કહે છે તેઓ એમ સમજ્યા કે આ વિષયસુખ દિપાવલની પેઠે પરિણામે અનિષ્ટકારક છે, અને આ માનવ જનન પાણીના પરપેટાની પેઠે ક્ષણભંગુર છે, તેમજ કુરાના છેડા પર રહેલા पान सपानी पेठे यस छे सेमीने ( अद्धवमिण रयमिव पडग्ग . १४६ औपपातिकस बुब्बुयसमाण कुसग्ग-जल-विंदु-चचलं जीवियं च णाऊण, अख़्वमिणं रयमिव पडग्गलग्ग सविधुणित्ताण, चइत्ता हिरण, चिच्चा सुवण्ण, चिच्चा धणं, एव धणं वलं वाहण कोस कोहा- नम्-यथा जले बुद्बुदा प्रादुर्भवन्ति झटित्येव नश्यन्ति च तद्वत् आशुपिनागि, तथा 'कुसग्ग-जलरिंदु-चचल कुशाग्र-जलनिन्दु-चञ्चल-जुगाड-टर्मपत्राप्रभागे यो जलबिन्दु तयश्चल-झटिति पतनशाल, 'जीरिय' जीवित-मनुष्यजीवनम् , 'णाऊण-जात्वा-अवगत्य, ‘अदुपमिण' अध्रुवमिदम् इद विषयसोग्यधनासिञ्च याऽऽदिकम् , अध्रुवम् अनियतरूप, 'पडग्गळग्ग ' पटामलग्न, 'रयमित्र-रज इव-धूलि- कणमिव 'सपिधुणित्ताण' सविध्य-सम्यक्-विशेषरूपेग, पृथकृत्य, तथा 'चइत्ता' त्यक्त्या, 'हिरण्ण ' हिरण्य-रूप्यम् , 'चिच्चा सुवण्ण' त्यत्क्या सुवर्णम्, 'चिच्चा धण' त्यक्त्वा धनम्, 'एव' एवम् -अनेन प्रकारेण . धण्ण'-धान्य-ठाल्यादिसञ्चयम् , वल-चतुर्विध सैन्यम् , 'वाहण' वाहन-रथादिकम् , 'कोस' कोशम्-स्वर्णरजतादि गृहम् , 'कोट्ठागार' कोठागार धान्यराशिगृहम्' 'रज'-राज्य-राजाधिकृतदेशम् ऐसा जानकर (अदुवमिण रयमिव पडग्गलग्ग सविधुणित्ताण) तथा ये विषयसुख एव धन आदि का सचय सब के सब अध्रुव-अनित्यस्वरूप है, ऐसा विचार कर, उन्होंने पटके अग्रभाग में लगी हुई धूलि के समान उन्हे भावत सर्वथा दूर कर दिया। और ये द्रव्यत बाह्यरूप से भी ( चदत्ता हिरण, चिच्चा सुवण्ण, चिचा धण एव धण्ण वल वाहण कोस कोट्ठागार रज्ज रह पुर अतेउर चिच्चा, विउल-धण कणग-रयण-मणि-मोत्तिय-सख-सिलप्पवाल रत्तरयण माइय सत सार-सावतेज विच्छड्डइत्ता विगोवइत्ता, दाण च दाइयाण परिभायइत्ता, मुडा भपित्ता,अगाराओ अणगारिय पवइया) हिरण्य-चादी का परित्याग कर, सुवर्ण का परित्याग कर,सोनाचा दी से अतिरिक्त धन का परित्याग कर, इसी तरह धान्य का, लग्ग सविधुणित्ताण) तथा २ विषयसुमतम०४ धन माहिना सत्यय तमामे તમામ અધુવ-અનિત્યસ્વરૂપ છે, એમ વિચારીને તેઓએ વસ્ત્રના છેડા ઉપર લાગેલ ધૂળની જેમ તેમને ભાવપૂર્વક મનમાથી તદ્દન ત્યાગ કર્યો भने तम्मा द्रव्यथा माथे पर (चइत्ता हिरण्ण, चिचा सुपण्ण, चिचा वण, एव धण्ण वल वाहण कोस कोट्ठागार रज्ज रट्ट पुर अतेउर चिच्चा, विउल-धण कणग-रयण-मणि-मोत्तिय-सस-सिलप्पवाल-रत्तरयण-माइय सत-सार-सावतेज्ज विच्छडुइत्ता विगोइत्ता, दाण च दाइयाण परिभायइत्ता, मुडा भवित्ता, अगाराओ अणगारिय पव्वइया) लि२५य याहीना परित्या ४शन,सुपए नी परित्या रीन, मन से पीयूषधपिणी-टीका सू २३ भगवदन्तेयामिवर्णनम् गारं रज रटं पुरं अंतेउर चिच्चा, विउल-धण-कणग-रयण- मणि-मोत्तिय-सख-सिलप्पवाल-रत्तरयण-माइय सत-सार- सावतेजं विच्छड्डइत्ता विगोवडत्ता, दाण च दाइयाण परिभाय- एफभूपानावशवर्तिदेशम् । 'स्ट राष्ट्र-देशम्, 'पुर-प्राकारयुक्त नगरम् । 'अते- उर' अत पुर-राजनीगा निवासगृहम् , । 'चिचा' यक्या 'विउल-पण-कणग रयण-मणि-मोत्तिय-सम-सिलप्पाल-रत्तरयण-माइय , विपुल-धन कनक-रन- मगि मौक्तिक-राह-शिन्गप्रपाल-रक्तरनाऽऽदिकम् , तत्र पिपुलानि धनानि-गोपादीनि, कनक सुवर्णम्-अघटितसुवर्णसमूहम्, ग्नानि-कननादानि, मगय -चन्द्रकान्तादय , मौक्ति- कानि-मुक्ताफलानि, गला -पमाड्सादय , शिगप्रमालानि-विद्रुमाणि, रक्तरत्नानि-पद्मरागा- दीनि, आशिनात् शय्यासिंहासनादिपरिग्रह । एतसर्वमारभूत कथयति-'सत-सार- सावतेन' ससारस्यापतेयम्-सन् विद्यमान मागे-बहुमून्यता या तत् ससार, स्वपतौ साधु स्वापतेय-धन, ससारञ्च तस्यापतेय ससारत्वापतेय प्रधानधन त्यक्त्वा, पुन 'विच्छगुइत्ता' विर्द्धय-परित्यग, पिच्छर्दवत् कृवेत्यर्थ । 'विगोवइत्ता' विगोप्य चतुर्विध सैन्य का, रथादिकरूप वाहनका,स्वर्ग रजत आदि के स्थानभूत कोशका,कोष्ठागार का, राज्यका, देशका, पुरका, अन्त पुरका परित्याग कर, एव विपुलधन-गोवृप- भादिकका, कनक-सामान्य सुवर्णका, रत्न का, मणि-मौक्तिकका, शख-पशख आदि का, शिलाप्रवाल-निद्रुम का, रक्तरत्न-पद्मरागादिक मणियों का, आदि शन्द से गृहीत शय्यासिंहासन वगैरह इन सनका परित्याग कर, तथा उत्तमसारभूत-कोहीनूर जैसे बहुमूल्य होने से जिसमे सार विद्यमान है ऐसे स्थापतेय-प्रधानधन को भी छोडकर, वमन के समान उससे ममत्व बुद्धि हटाफर, एव जो खजाने मे भी पहिले से गुप्त એના ચાન્દીથી અતિરિક્ત ધનને પરિત્યાગ કરીને, અને એવી રીતે ધાન્યને, ચતુર્વિધ સિન્યને , રથ આહિરૂપ વાહનને, ના ચાદી આદિના સ્થાનભૂત ખજા- નાને, કે હઠાગા, રાજ્યને, દેશને, પુરને, અત પુને પરિત્યાગ કરીને, તેમજ विपुल (म) धननी-गाय पण मानिन नो-सामान्य सुवानी, २लनी, મણિમેતીને, શ ખ-પદ્મશ ખ આદિને, શિલાપ્રવાલ-વિક્મને, રક્તસ્ત્ર -પદ્યરાગ આદિ મણિએને, આદિ શબ્દથી એમ સમજવાનું કે સિહાસન વગેરે એ બધાને પરિત્યાગ કરીને, તથા ઉત્તમ સારભૂત કહીનર જેવા કિમતી હોવાથી જેમાં સાર મોજુદ છે એવા સ્વાપતેય-મુખ્ય ધનને પણ છેડીને, વમન (ઉલટી) ની પેઠે તેમાથી મમત્વ બુદ્ધિ હટાવી દઈને તેમજ જે ખજાનામાં પણ પહેલેથી જ ગુપ્ત દ્રવ્ય હતું તેને પણ બહાર શવ્યા ૧૪૮ औपपातिकमरे इत्ता, मुंडा भवित्ता, अगाराओ अणगारिय पव्वडया, अप्पे- गइया अद्धमासपरियाया, अप्पेगडया मासपरियाया, एवं दुमास- यपि गुप्त--निधी निक्षिप्त धन प्रागासीत् तदपि पाटीय=नि मार्य, उदारतापूर्वक दाण' दान दत्या, 'दाइयाण' टायादेभ्य -स्वगोत्रिकभ्य 'परिभायइत्ता' विभागयो दत्वा च 'मुडा भपित्ता' मुण्टा भूवा द्रव्यत गिरोलबनन, भारत क्रोधाद्यपनयनन च मुण्टिता भूत्वा, पव्वइया' प्राजिता -श्रमगा जाता हयर्थ । 'अप्पेगटया' अप्येके-केचिद् 'अद्धमासपरियाया' अर्द्धमासपयाया कपक्षिप्रागवस्थायागेन अव स्थान्तराऽऽसौ पर्याय , स पर्यायो जन्मना दीक्षया चेति विविध , प्रथमो जमपर्याय , द्वितीयो दीक्षापर्याय , अत्र दीक्षापर्यायो गृह्यते, केचिढमासाद् गृहातनयमपयाया । 'अप्पेगइया । अप्येके-केचन, 'मासपरियाया' मासपर्याया -मासाऽमधे कालाद गृहीतश्रमणपर्याया । एवम्-अमुना प्रकारेण केचिद्विमासपर्याया , केचित् त्रिमास द्रव्य था उसे भी बाहर निकाल कर, और उदारतापूर्वक उसे दान में व्यय करके तथा सगोत्रियों में विभक्त करके, मुडित हो-द्रव्यरूप से मस्तक लुचितकर एव भावरूप से क्रोधादिक का परिहार कर प्रबजित हुए थे। (अप्पेगदया) कितनेक (अद्धमासपरियाया) इनमे ऐसे थे जिन्हे दीक्षा ग्रहण किये केवल अर्धमास ही हुआ था। (अप्पेगदया मासपरियाया एर दुमासपरियाया तिमासपरियाया जाव एकारसमासपरियाया) इसी प्रकार कितनेक ऐसे थे जिन्हे दीक्षा लिये हुए दो मास हुए थे, कितनेक ऐसे थे जिहे दीक्षा लिये ३ मास हुए थे, कितनेक ऐसे थे जिहे चार, पाच, छह, सात, आठ, नौ, दश एव ११ ग्यारह કાઢીને અને ઉદારતાપૂર્વક તેને દાનમાં વ્યય કરીને તથા સાત્રિઓમાં વહેચી દઈને મુડિત થઈદ્રવ્યરૂપથી મસ્તકને લુચિત કરીને તથા ભાવરૂપથી चाहिने छोडने प्रनित थया इतप (अप्पेगइया ) उसासे ( अद्धमास परियाया ) मा मेषा उतारेमाने वादा सीधान मात्र मरधे। महिना । थये। तो (अप्पेगइया मासपरियाया एत्र दुमासपरियाया तिमासपरियाया जाव एक्कारसमासपरियाया) तेवी४ रीते साये तमामा मेवाता है જેઓને દીક્ષા લીધાને એક માસ થયે હતે, કેટલાક એવા હતા કે જેઓને દીક્ષા લીધાને બે માસ થયા હતા, કેટલાક એવા હતા કે જેઓને દીક્ષા લીધાને ત્રણ માસ થયા હતા, કેટલાક એવા હતા જેમને ચાર, પાચ, છ, સાત, આઠ, નવ, દશ તેમજ અગિઆર મહિના થયા હતા (अप्पेगइया , , एव पीयूषयषिणी-टीका र २३ भगवदन्तेवासिवर्णनम परियाया, तिमासपरियाया जाय एकारसमासपरियाया, अप्पे- गइया वासपरियाया, दुवासपरियाया, तिवासपरियाया, अप्पेग- इया अणेगवासपरियाया सजमेण तवसा अपाण भावेमाणा विहरंति ॥ सू २३ ॥ पयाया यावदेकाठगामासपयाया , केचिर्पपयाया , कचिद् द्विवर्पपयाया , केचित् त्रिवर्ष- पयाया , केचिन्नरुवर्षपयाया, 'सजमेण' र यमेन समढविधन, तपसा कर्मनिमारकेण द्वादगविधेन 'अप्पाण' आत्मान 'भावेमाणा' भावयन्तो रिहरन्ति ।। सू० २३ ॥ महिने हुए थे । (अप्पेगइया वासपरियाया दुवासपरियाया तिवासपरियाया) कितनेक इनमें ऐसेमा थे कि जिन्हे दाक्षा लिये हुए १ दर्प, २ वर्ष, तानपर्प आदि हो चुके थे। (अप्पेगइया अणेगवासपरियाया) कितनेक एसे भी मुनिजन ये जिन्ह दीक्षा लिा हुए अनेक वर्ष व्यतीत हो चुके थे। ये सबके सर मुनिजन (सजमेण तवसा अप्पाण भावेमाणे विहरति) १७ प्रकार के सयम से एव १२ प्रकारके तपसे अपनी आत्माको भानित करत हुए विचरते थे ।। भावार्थ-भगवान् महावीर प्रभुकी शिप्यमडली मे अनेक मुनिजन थे। कोइ उग्रकुलके थे, कोइ भोगालके थे, कोड राजन्यकुलके थे। कोई कौरव वश के थे, कोइ क्षनियवश क थे। कितनेक भट-सामान्य वीर, योगा, सापति, 'पशासक, श्रेष्ठी और इभ्य आदि थे। विनय विज्ञान आदि अनेक सद्गुणा से मपन्न वे मुनिजन दीक्षा लेने के पहिले अनेक प्रकार के धनादिक से, एव भोगोपभोग का सामना वासपरियाया दुवासपरियाया तिवासपरियाया) 32सामे तमामा सेवा पर હતા કે જેમને દીક્ષા લીધાને ૧ વર્ષ, ૨ વર્ષ, તેમજ ત્રણ વષ આદિ થઈ गया उस (अप्पेगइया अणेगवासपरियाया) टसाये मेवा ५ मुनि उता જેઓને દીક્ષા લીધાને અનેક વર્ષ વીતી ગયેલા હતા તે તમામે તમામ મુનિજને (सजमेण तवसा अप्पाण भावेमाणा विहरति) १७ १२॥ 4 यमयी तेभा १२ પ્રકારના તપથી પોતાના આત્માને ભાવિત કરતા થતા વિચારતા હતા ભાવાર્થ–ભગવાન મહાવીર પ્રભુની શિષ્યમ ડલીમાં અનેક મુનિજને હતા કેઈ ઉગ્નકુળના હતા, કેઈ ભેગકુળના હતા, કોઈ રાજન્યકુળના હતા, કઈ તૌરવ વશના હતા કે ક્ષત્રિય વંશના હતા, કેટલાએક ભટ સામાન્યવીર દ્ધા-વિશિષ્ટવાર, સેનાપતિ, પ્રશાસક, શ્રેષ્ઠી અને ઈભ્ય આદિ હતા વિનય વિજ્ઞાન આદિ અનેક સદગુણેથી સંપન્ન એવા આ મુનિજન દીક્ષા લીધા પહેલા १५० औषपातिकमरे मूलम्-तेणं कालेणं तेण समएणं समणस्स भगवओ टीका-तेण कालेण' इत्यादि, तस्मिन् काले तस्मिन् समये श्रमगस्य भगतो महावीरस्य 'अतेवासी' से युक्त थे। इनका वैभवविलास राजाओं के भवविलास तुल्य था। इन्होंने अपने जीवन मे यह विचार किया था कि ये सासारिक विषयमोग किंपाकफल के समान बाहर से ही मनोहर लगते हैं, परिणाम में ये जीको महान दुखदायी हैं। जलबिन्दु के समान ये क्षणविनश्वर हैं । कुशाग्रभागमें स्थित ओसकी बूद के तुल्य देखते २ नष्ट हो जाते है। अत इनका परित्याग ही सर्वश्रेयस्कर है। ऐसा समझ कर ही इन्होंने समस्त धनधा यादिक परिग्रहका परित्याग किया और प्रमु के पास दीक्षित हो गये। इनमे कितनेक मुनिजनोंकी दीक्षापयाय १५ दिन, एकमास आदि की थी, कितनेक मुनिजनों की १ वर्ष २ वर्ष आदि का थी, एव कितनेक मुनिजनों की अनेक वर्ष की थी ॥ सू २३ ॥ तेण कालेण' इत्यादि० (तेण कालेण तेण समएण) उस काल में और उस समयमें (समणस्स भगवओ महावीरस्स) श्रमण भगवान् महावीर के (वहवे ) अनेक (अतेवासी) शिष्य અનેક પ્રકાગ્ના ધન આદિક તેમજ ભોગપભોગની સામગ્રીવાળા હતા તેમના વૈભવ વિલાસ રાજાઓના વૈભવવિલાસ જેવા હતા તેઓએ પિતાના જીવનમા એમ વિચાર કર્યો હતો કે આ સાસારિક વિષયલેગ કિ પાકફલની પેઠે બહારથી જ મનહર લાગે છે, પરિણામમા તે આ જીવને દુખદાયી છે પાણીના ટીપાની પિઠે તે ક્ષણમાં નાશ પામે તેવા છે કુશના અગ્રભાગમાં રહેલા એસના ટીપાની પેઠે જોતજોતામાજ નાશ પામી. જાય છેઆથી તેમનો પરિત્યાગ જ સર્વશ્રેયસ્કર છે એમ સમજીને તેઓએ તમામ ધન આદિક પરિગ્રહને પરિત્યાગ કર્યો, અને પ્રભુની પાને દીક્ષિત થઈ ગયા તેમાં કેટલાએક મુનિજનેની દીક્ષા પર્યાય ૧૫ દિવસ, એક માસ વગેરે મુદતની હતી, અને કેટલાએક મુનીજની દીક્ષા પર્યાય ૧ વર્ષ ૨ વર્ષ આદિની હતી, તેમજ કેટલાક મુનિજનેની અનેક વર્ષની હતી (સૂ ૨૩) तेण कालेग" पत्यादि (तेण कालेण तेण समएण) ते शसभा अने ते समयमा (समणस्स भगवओ महावीरस्स) श्रम भगवान् महावीरना (वहवे) भने (अतेवासी) ધાન્ય - . - - पीयूषवर्षिणो-टीका स २४ भगवदन्तेयासियर्णनम् महावीरस्म अंतेवासी वहवे निग्गंथा भगवतो, अप्पेगडया आ- भिणिवोहियणाणी जाव केवलणाणी, अप्पेगइया मणवलिया अतेवासिन -शिष्या 'वहवे' रहन-बहुसरयका , 'निग्गया' निर्ग्रन्या -प्रयो द्विविध आभ्यन्तरो वापश्च, ता-कषायातिरूप आभ्यन्तर , धनधान्यादिपरिग्रहरूपो वाह्य , तेन द्विविधन वाह्याभ्यन्तररूपेग अन्येन निर्मुक्ता निम्न्या, अथवा ग्रन्यानिर्गता निम्रन्या -क्रोधादिभिर्धनानिमिश्च मुक्ता इत्यर्थ , भगवत 'अप्पेगडया' अप्येकके- केचित् 'आभिणियोहियणाणी' आभिनियोधिकजानिन –' अभि' इति आभिमुग्ये, 'नि' -इति नैयत्ये, ततश्च-अभिमुग्यो वस्तुयोग्यदेशाऽप्रस्थानाऽपेसी गोध -अभिनि- वोध , स एव आभिनिवोधिकम् , स्वार्थे दिनयादित्वात् इफण् प्रत्यय , कचिस्वार्थिको ऽपि प्रत्यय प्रकृति वचनञ्चातिवर्तत, तन अभिनियोगस्य पुस्त्वेऽपि आभिनिमोनिकस्य नपुसकत्य, यथा विनय एव वैनयिकम् , आभिनियोधिक च तज्नानम् आभिनियोधि- कनानम्, तदस्त्येपामित्याभिनिनोधिकनानिन , 'जाव' यानत् 'केवलगाणी' केल जानिन केरल शुद्ध - निर्मल - सफलाऽऽपरगमलफलपविगमसम्भूत पात्, अथवा थे, जो (निग्गथा) बाह्य एव अन्तरग परिग्रह के सर्वथा त्यागा थे, तथा (भगतो) त्याग एव वैराग्य से जिनका अन्त करण भरपूर था । इनम (अप्पेगइया) कितनेक (आभिगि- बोहियनाणी) आभिनियोधिक ज्ञानी थे। जो ज्ञान अभिमुस एव योग्यक्षेत्र में स्थित वस्तु को इद्रिय और मनकी सहायता से जानता है वह अभिनिरोध है, अभिनिगोर ही आभिनिनोधिक है। आभिनिगोधिक ज्ञान का दूसरा नाम मतिज्ञान है। इस ज्ञान से जो युक्त थे वे आमिनिबोधिकजानी कहे गये है। (जाव केवलणाणी) कितनेक श्रुतनानी थे, कितनेक अवधिज्ञानी थे, कितनेक मन पर्ययनानी थे और कितनेक केवलजानी शिध्यो त (निग्गथा) २ मा तभ४ मत परियडना सर्वथा त्याला डता, तथा (भगवतो) त्या तभवैरायथा मना मत २ ल२५२ उता तमामा (अप्पेगइया) 3सामे (आभिणिनोहियनाणी) मामिनिमाधि- જ્ઞાની હતા જે જ્ઞાન અભિમુખ એટલે એગ્ય ક્ષેત્રમાં રહેલ વસ્તુને ઈદ્રિય અને મનની સહાયતાથી જાણે છે તે અભિનિબંધ છે અભિનિબોધ એજ આભિનિધિક છે આભિનિધિક જ્ઞાનનું જ બીજુ નામ મતિજ્ઞાન છે આ જ્ઞાનથી જે યુક્ત હતા તેમને જ આભિનિધિજ્ઞાની કહેવામાં આવે छे (जाव केल्णाणी)मा श्रुतनानी हता, उटाये अधिनानी उता, કેટલાએક મન પર્યયજ્ઞાની હતા, તથા કેટલાક કેવલજ્ઞાની હતા કેવલ. , औपणतिकसत्रे वयवलिया कायवलिया णाणवलिया दंसणवलिया चारित्तव- सफल-परिपूर्ण-सम्पूर्णयसाहित्यात , यद्वा केवम् असाधारण तारणाऽपरनानाऽभावात्, केवलञ्च तद् नान केवलनान, तदस्ति येपा ते केवलज्ञानिन । अत्र-आमिनियोधिकनानि- केवलज्ञानिनोम ये याव छ दान्म यवधि-मन पर्ययज्ञानिनोऽपि गृपते, पिस्तरमयादेपा यारयातो विरम्यते, 'अप्पेगट्या' अप्येकके-केचिन् 'मणपलिया'मनोनलिका -अनुकुलप्रतिकूलपरिप- हेऽपि तत्सहनशीलतया मनोनल्धारिण , पयालिया' वाग्पलिका प्रतिनातार्थनिवाहक्षमा , 'कायरलिया 'कायनलिका -सुधादि-परिपहपु तानेपु गानिरहितदेहा, 'णाणवलिया' थे। केवल शब्दका शुद्ध परिपूर्ण अथवा असाधारण ऐसा अर्थ है। यह ज्ञान शुद्ध इसलिये कहा गया है कि यह आत्मा म चतुर्विध धानिकर्मी के सर्वथा विनाश से उद्भूत होता है। परिपूर्ण-अपूर्ण इमलिये है कि यह त्रिकालगत ममस्त ज्ञेयराशि को युगपत् जानता है। असाधारग इसलिये है कि इसके जैसा और कोई दूसरा ज्ञान नहीं है। यह केवलज्ञान जिनके आत्मामे अभिव्यक्तरूपमें विधमान है वे केवल- ज्ञानी है । (अप्पेगइया मणालिया वयरलिया कायरलिया) फिननेक मनोवलधारी थे । इसनल के प्रभाव से ही अनुकूल एव प्रतिकूल परिपहों के सहनेम शक्ति आत्मा को मिलती है। कितनेक वचनबल के धारी थे। प्रतिनात अर्थ को निर्वाह करने की क्षमता इस बलद्वारा आत्मा को प्राप्त होती है। कितनेक कायबल के धारी थे। इसके द्वारा तीत्र सुधादिक परीपहाँ के होने पर भी देहमे योडीसा भी ग्लानि उद्भूत नहा होने पाती है। (णागवलिया दसणालिया चारित्तवलिया) कितनेक निरति- શબ્દને અર્થ શુદ્ધ પરિપૂર્ણ અથવા અસાધારણ એવો છે આ જ્ઞાન શુદ્ધ એટલા માટે કહેવામા આવ્યુ છે કે તે આત્માના ચતુર્વિધ ઘાતકર્મોના સર્વથા વિનાશથી ઉત્પન્ન થાય છે, પરિપૂર્ણ–સ પૂર્ણ એટલા માટે છે કે તે ત્રણે કાળમા સમસ્ત યરાશિને યુગપતું જાણે છે અસાધારણ એટલા માટે છે કે તેના જેવુ બીજુ કોઈ જ્ઞાન નથી આ ટેવનજ્ઞાન જેના આત્મામા मलि०५४०३५मा विधमान ते उपयशानी (अप्पेगइया मणबलिया वय-- बलिया कायलिया) सामे मनामधारी हता, २मा मसना પ્રભાવથીજ અનુકૂળ તેમજ પ્રતિકૂળ પરીષહેને સહન કરવાની શક્તિ આત્માને મળે છે કેટલાએક વચનબલના ધારી હત, પ્રતિજ્ઞાત અર્થાત્ પ્રતિજ્ઞા કરેલા અર્થનું પાલન કરવાની ક્ષમતા આ બલથી જ આત્માને પ્રાપ્ત થાય છે કેટલાએક કાયખલના ધારી હતા તેના દ્વારા તીન સુધા આદિક પરિષહ આવતા પણ . पीयूपयपिणी-टीका स २४ भगवद तेयामिवर्णनम लिया, अप्पेगडया मणेणं सावा-गुग्गह-समत्या, एव वएणं जानालिका -निरतिचारजानपन्त । 'दस गालिया' दर्शनालिका दर्शन-श्रद्धा तद्रूप वलमत्यपामिति दर्शनालिका -- सुरैरपि सम्यक्त्यर्मतश्चालयितुमशक्या इत्यर्थ , 'चारित्तालिया' चारित्रपलिका -पुढचारितवलयुक्ता , 'अप्पेगडया' अप्येकके- केचित, 'मणेण सापा-णुग्गह-समत्था ' मनसा शापा-नुग्रह-समर्था-मनसैव मनोभानान्नेि परपा शापाऽनुग्रहा-निग्रहाऽनुग्रही कर्तुं ममथा , एव' एवम्-अनेन प्रकारेण 'चरण कारण' वाचा कायेन च निग्रहाऽनुग्रहयो समया । 'अप्पेगडया' अप्येकक-'खेलोसहिपत्ता' खेलोपविप्राप्तासेल -- लेप्मा, म पौषधि सफलरोगादय- चारज्ञानवान ये । कितनक अदापनपन्न थे। इस पल का प्रामि होने पर सम्यक्त्र से चलायमान करने के लिये कोई भी शक्ति कार्यकर नहा हो सकती है। कितनेक चारित्ररूपनलरिशिष्ट थे। इस शक्ति की जागृतिमे आत्मा अपने गृहीत चारित्र से रचमात्र भी शिवलित नहा होता है। (अप्पेगच्या मणेण सावा-गुग्गह-समत्था एप वएण कायेण ) कितनेक मन से ही याप एच अनुग्रह करने में समर्थ थे । इसी तरह वचन और काय से भी समझ लना चाहिये । ( अप्पेगइया खेलो- सहिपत्ता, एव जल्लोसहिपत्ता, विप्पोसहिपत्ता, आमोसहिपत्ता, सरोमहिपत्ता) कित नेक ऐसे थे जिन्हें ग्वेलोपपिम्प पि प्राप्त थी। इस लचिमाले मुनिजन का स्वेद- ज मल भी समस्त शारारिक ८वों का अपहारक होता है। फितनेक ऐसे थे जिन्हे विग्रुडोपनि प्राप्त थी। टस लपवाले मुनि के थूक की पढे तक भी रोगापर ओपत्रिका हमा ४२1-12वीय सानि उत्पन्न यती नथी (णाणालिया दसणवलिया चारित्तपलिया) सामेड नितियार सानपान उता उटमा श्रद्धा३५- અલ–સ પન્ન હતા, આ બિલની પ્રાપ્તિ થતા સભ્યત્વથી ચલાયમાન કરવાને ઈ પણ સમર્થ નથી કેટલાએક ચારિત્રરૂપ બલવિક્રિાણ હતા આ શકિતની જાગૃતિમાં આત્મા પિતે ગ્રહણ કરેલ પરિત્રથી ચડે પણ શિથિલ થત नया (अप्पेगइया मणेण सामाणुगहसमत्था ण्य वएण कायेण) सामे મનથી જ શાપ તેમ જ અનુગ્રહ કરવામાં રામર્થ હતા એવી જ રીતે વચન भने याथा पशु भभ देवान (अप्पेगइया खेलोसहिपत्ता, एव जल्लो सहिपत्ता विपोसहिपत्ता आमोसहिपत्तासव्योसहिपत्ता) 32साये मेवातामाने જલધિ લવિપ્રાસ હતી આ લધિ (સિદ્ધિ)વાળા મુનિજનના વેદ (પરસેવા)ના મલ પણ મમત નારીરિ4 પદનો નાશ કરે છે કેટલાક એવા હતા औपपातिक जल्ल-स्नेढजो मल कारणं, अप्पेगइया खेलोसहिपत्ता, एवं जल्लोसहिपत्ता, विप्पो- सहिपत्ता,आमोसहिपत्ता,सव्वोसहिपत्ता,अप्पेगइया कोबुद्धी,एव नर्थोपशमनहेतुवात् , ता प्राप्ता , येपा ग्लेप्मस्पर्शेन सर्वे गेगा विनश्यन्ति ते इयर्थ , एवम्-अमुना प्रकारेण 'जल्लोसहिपत्ता' जल्लोपरिणामा स एवौपधि सकलल्याधिप्रशमनहेतु वाता प्राप्ता, येपा स्वटजमलस्पर्शन रोगा विनश्यन्ति ते इति भाव , 'पिप्पोसहिपत्ता' नि डोपपिप्रामा -विग्रुप -निष्ठी वनादिनिन्दव , तद्रूपा ओपधिस्ता प्राप्ता , 'आमोसहिपत्ता' आमपीपधिप्रामा - आमर्पणम्-आमर्प हस्तादिमस्पर्श इति, स ओपगिरिव इत्यामपधिस्ता प्रामा । 'सव्वोसहिपत्ता' सर्वोपधिप्राप्ता -सर्वे सेलजल्लपिंगुकेशनसाढयस्ते सर्व एवी पधयस्ता प्राप्ता, एपु एकैकस्य सर्वविधरोगोपशमकतयोपधिवाऽऽरोप । 'अप्पे गइया' अप्येकके-केचित्-' कोट्ठयुद्धी' कोयुदय -कोष्ठयत-कुशूलपत् सूनाऽर्थ रूपधान्यस्य यथालब्धस्याऽविस्मृतस्य आजीवनधारणात् कोष्ठमुदय , यया धान्य-- काम करती है । कितनेक ऐसे ये जिन्हें आमोपधि प्राप्त हो चुकी थी। इस लधि के प्रभाव से इस लधिप्राप्त मुनिजन का हस्तादिक स्पर्श औपधि का काम करता है। फितनेक ऐसे भी मुनिजन थे जिन्हे सर्वोषधि नामकी लधि प्राप्त हो चुका था। इस लब्धिप्राप्त मुनिजन के खेल-श्लेष्मा, जल्ल-स्वेदज मेल, विपु-यूक आदि के कण, केश और नखादिक सब औषधि का काम करते हैं । इन सब को औषधि इस लिये कहा गया है कि जिस प्रकार औपधिया रोगोपशामक होता है उसी प्रकार ये सब भी रोगोपशामक होते है। (अप्पेगइया कोद्वयुद्धी, एव पीयबुद्धी, पडवुद्धी, अप्पेगइया पयाणुसारी, अप्पेगइया सभिन्नसोया) कितनेक ऐसे ये जिहे कोष्ठ- જેમને વિમુડેષધિ લબ્ધિ પ્રાપ્ત હતી આ લધિવાળા મુનિના શૂટનું ટીપુ પણ ઓષધીનુ કામ કરે છે કેટલાક એવા મુનિજને હતા જેઓને આમપૌષધિ પ્રાપ્ત હતી આ લબ્ધિના પ્રભાવથી આ લબ્ધિવાળા મુનિજનના હસ્તાદિકને સ્પર્શ પણ ઓષધીનું કામ કરે છે કેટલાક એવા પણ મુનિજન હતા, જેમને સવૌષધિ નામની લબ્ધિ પ્રાપ્ત હતી આ લબ્ધિવાળા મુનિજનના ખેલ-કફ, જલ–સ્વેદન મેલ, વિમુશ્ક આદિના કણ, કેશ અને નખ આદિલ બધુ ઓષધિનુ કામ કરે છે એ બધાને ઓષધિઓ એટલા માટે કહેવામા આવે છે કે જે પ્રકારે ઔષધીઓ शगन भाउ छ ते४ मारे थे पर समस्त रोग मटा छ (अप्पेगइया कोबुद्धी, एव बीयपुढी, पडसुटी, अप्पेगझ्या पयाणुसारी, सभिन्नसोया) उखाये पीयूषयपिणी-टोका स् २४ भगवदन्तेयासिघर्णनम् वीयबुद्धी पडबुद्धी, अप्पेगडया पयाणुसारी, अप्पेगइया संभि- सम्भृतशूला इष्टदेवताऽनुग्रहप्रभावात्सता पूणा आमते तथा प्रवर्धमानमेधापरिपूर्णा- स्तेऽप्यतेवासिन इति भाव । 'एवम् ' इत्यम् 'पीयसुद्धी' चीजमुद्धय -विविध- मूनाऽर्थागमरम्याधिगमविद्यालक्षजननाद् वीजमिव बुद्धिर्येपा ते पीजसुद्धय -अल्पेनापि पदन नर्थप्रतिपादकबुद्धिशालिन इति भाव । ‘पडबुद्धी' पटवुद्रय -अत्र पट-- गदेन पटसदृशा विस्तीणा सूनाया गृह्यन्ते, तद्विपयिका बुद्धिर्येषा ते तथा, ततुसमु- दायात्मकरवर प्रभूतमनापग्रहगसमर्थनानान्त इत्यर्थ । 'अप्पेगइया पयाणुसारी' अप्येक पदानुमारिंग-पदेनेफेनैव मत्रपदेन तनुकूठानि तदाफाड्क्षितानि पदशतान्य- वुद्धि प्राप्त था। जिस प्रकार कोठा धान्य से इष्टदेवता के अनुग्रहवश सदा भरा हुआ रहता है उसी प्रकार इस बुद्धि को प्राप्ति से मुनिजन भा सूनार्थरूप धान्य से जीवन- पर्यन्त भर नुए रहते है । वह उन्हें कभी भी विस्मृत नहा होता है। कितनेक ऐसे थे जिन्हे गाजमुद्धि प्राप्त थी। जिस प्रकार सूक्ष्म से भी सूक्ष्म वीज से विशालगृक्ष तैयार हो जाता है उसी प्रकार इस बुद्धि के धारक मुनिजन भी विविध सूत्रों के अर्थों के अर्थात् आगमों के रहस्यों के ज्ञाता हो जाते है। अल्पपद से भी ये विस्तृत अर्थ के प्रतिपादन करने की योग्यता से विशिष्ट बन जाते हैं। कितनेक पटबुद्धि के धारक थे। पट गन्द मे यहा विस्तृत सूत्रार्थ गृहीत हुए है । जिस प्रकार वस्त्र तन्तुओंका समुदायात्मक होता है उसी प्रकार उस बुद्धि के प्रभाव से मुनिजन भी विस्तृत-मूत्रार्थ के ज्ञानविशिष्ट होते है । फितनेक पदानुसारी थे। एक ही सून के पद से इतर तदनुकूल एव उस सूत्र એવા હતા કે જેમને બુદ્ધિ પ્રાપ્ત હતી, જે પ્રકારે ઈષ્ટદેવતાના અનુગ્રહથી કોઠાર ધાન્યથી સદા ભરેલા રહ્યા કરે છે તે જ પ્રકારે આ બુદ્ધિની પ્રાપ્તિથી મુનિજન પણ સૂત્રના અર્થરૂપ ધાન્યથી જીવનપર્યન્ત ભરેલા રહ્યા કરે છે તેઓ તેને કદી પણ ભૂલી જતા નથી કેટલાએક એવા પણ હતા કે જેમને બીજબુદ્ધિ પ્રાપ્ત હતી જે પ્રકારે સૂક્ષ્મમાં પણ સૂમ બીજથી વિશાલ વૃક્ષ તૈયાર થઈ જાય છે તે જ પ્રકારે આ બુદ્ધિના ધારઠ મુનિજન પણ વિવિધ સૂત્રોના અને એટલે આગના રહેઓને જાણનારા થઈ જાય છે. અભ્યપદથી પણ વિસ્તૃત અર્થનું પ્રતિપાદન કરવાની યોગ્યતાવાળા બની જાય છે કેટલાએક પટબુદ્ધિના ધારક હતા પટ શબ્દથી અહી વિસ્તૃત સૂત્રાર્થ લીધેલ છે જે પ્રકારે વસ્ત્ર એ ત તુઓનું નમુદાયાત્મક હોય છે તેજ પ્રકારે આ બુદ્ધિના પ્રભાવથી મુનિજન પણ વિસ્તૃત સૂત્રાર્થના જ્ઞાનવિશિષ્ટ થાય છે. કેટલાક પદાનુસારી હતા એ જ સૂત્રના औपपातिकस काएणं, अप्पेगडया खेलोसहिपत्ता, एव जल्लोसहिपत्ता, विप्पो- सहिपत्ता,आमोसहिपत्ता,सव्वोसहिपत्ता,अप्पेगडया कोबुद्धी,एव नोपशमनहेतुत्वात् , ता प्राप्ता, येपा एमपर्शेन मर्ने रोगा विनयति ते इयर्थ, एवम्-अमुना प्रकारेण 'जलोसहिपत्ता' जल्लोपनिनामा - जल्ल-वेदजो मल स एवोपधि सकलव्याधिप्रशमनहेतुमाता प्राप्ता, येपा स्वेटजमलम्पर्शन रोगा विनश्यन्ति ते इति भाव , 'पिप्पोसहिपत्ता' चिनुडोपधिप्रामा -विग्रुप-निष्ठी वनादिनिन्दव , तद्रूपा मओपधिस्ता प्राप्ता, 'आमोसहिपत्ता' आमपीपधिप्रामा - आमर्पणम्-आमर्प-हस्तादिमस्पर्श इति, स ओपधिरिव इयामपधिस्ता प्राप्ता । 'सन्चोसहिपत्ता' सर्वोपधिप्राप्ता -सर्वे सेलजल्लपिगुटकेशनग्पादयस्ते सर्व एवौ पधयस्ता प्राप्ता , एपु एकैकस्य सर्वविधरोगोपशमकतयोपधिवाऽऽरोप । अप्पे- गइया' अध्येकके-केचित्–' कोट्ठबुद्धी' कोष्ठतुद्धय -कोष्ठयत्-शूलपत् सूत्राऽर्थ- रूपधा यस्य यथालन्धरयाऽविस्मृतस्य आजीवनधारणात् कोष्ठसुद्धय , यथा धान्य- काम करती है। कितनेक ऐसे थे जिहें आमर्पोपधि प्राप्त हो चुकी थी। इस लपि के प्रभाव से इस लधिप्राप्त मुनिजन का हस्तादिक स्पर्श औषधि का काम करता है। कितनेक ऐसे भी मुनिजन थे जिन्हे सर्वौषधि नामकी लधि प्राप्त हो चुका थी। इस लब्धिप्राप्त मुनिजन के खेल-श्लेष्मा, जल-स्वेदज मेल, निपुट-थूक आदि के कण, केश और नखादिक सब औषधि का काम करते है । इन सब को औषधि इस- लिये कहा गया है कि जिस प्रकार औषधिया रोगोपशामक होता है उसी प्रकार ये सब भी रोगोपशामक होते है। ( अप्पेगइया कोद्वबुद्धी, एव बीयबुद्धी, पडबुद्धी, अप्पेगइया पयाणुसारी, अप्पेगइया सभिन्नसोया) कितनेक ऐसे थे जिन्हे कोष्ठ- જેમને વિમુડેષધિ લબ્ધિ પ્રાપ્ત હતી આ લબ્ધિવાળા મુનિના શૂકનું ટીપુ પણ ઓધીનુ કામ કરે છે કેટલાક એવા મુનિજને હતા જેઓને આમપષધિ પ્રાપ્ત હતી આ લબ્ધિના પ્રભાવથી આ લબ્ધિવાળા મુનિજનના હસ્તાદિકને સ્પર્શ પણ ઓષધીનુ કામ કરે છે કેટલાક એવા પણ મુનિજન હતા, જેમને સવૌષધિ નામની લબ્ધિ પ્રાપ્ત હતી આ લબ્ધિવાળા મુનિજનના ખેલ-કફ, જલદજ મેલ, વિમુક આદિના કણ, કેશ અને નખ આદિ બધુ ઓષધિનુ કામ કરે છે એ બધાને ઓષધિઓ એટલા માટે કહેવામા આવે છે કે જે પ્રકારે ઔષધીઓ शगने मा छे ते मारे थे पर समस्त राम भटा छ (अप्पेगइया कोहबुद्धी, एव वीयाद्वी, पड्युद्वी, अप्पेगइया पयाणुसारी, सभिन्नसोया) सामेड - । ~ पीयूपषिणी-टीका स २४ भगवद तेषामिवर्णनम १५७ गडया सप्पियासवा, अल्पेगडया अक्खीणमहाणसिया, एव मधुरवचनान्यास्रवति येया ते तया, 'अप्पेगल्या सप्पियासमा' अप्येकके सर्पिरा- स्रया -घृतवर छोतृगा हातिशयमम्पाट का , श्रोतृमहानिशयमपादम्पादेव ते मीरातवमध्यात्रवेभ्यो भेदेन कथिता, 'अप्पेगडगा अपवीणमहाणसिया' अप्येकके अक्षीगमहानसिका अक्षागमहानमीं नाम लगि प्राप्ता , अत्र महानसम्-अन्न पाकम्यान, तदायिन वादनमपि महानममु यते, अपीग-भि नार्थमागताय लधिविशेष धारिणे माधवेऽन्न प्रत्त्ते सति तपशिष्टमन्न पुस्पशतसहस्रेभ्योऽपि टायमिन न दीयते, यावत्तदनस्वामी स्वय न भुक्ते, अपिच भिशापारगत तदन्न लधिविगपप्रभागदेव साधु- शतसहस्रेभ्योऽपि परिविष्यमाण न ज्ञायते यावत् तन्नभियाग्राहक स्वय न भुङ्क्ते, निकल करते थे। मीराबवलधि का काम यही है कि यह जिसे प्राप्त होता है वह क्षीर के समान मधुर वचनों को सदा गोला करता है। कितनेक ऐसे मुनिजन थे जो मवावर थे, जिनके मुग्यफमल से मधु के तुन्य मधुर वचन निकला करते थे। कितनेक ऐसे ये जो मपिरास्रय थे-घृत के समान स्नेहापादन करनवाले वचनों के प्रयोक्ता थे। कितनेक अक्षीणमहानसिक ये । इस लचिप्राप्त मुनिजन का यह प्रभाव होता है कि यह जिस घर से भिक्षा ले आवे उस घर का अपशिष्ट अन्न जनतक देनेवाला स्वय न या ले, तरतफ लाय आदमियों को भी वितरित करने पर सूटता नहीं है । तथा उस साधुद्वारा लया गया वह भिक्षान भी जातक लानेवाला साधु स्वय न ग्या लेवे तरतफ लास साधुओं द्वारा आहारित होने पर भी શ્રોતાજનના પ્રતિ દધપાક જેવા મધુર-મીઠા વચન નીકળ્યા કરતા હતા હીરાભ્રવ લધિનું કામ એજ છે કે તે જેને પ્રાપ્ત થાય છે તે દૂધપાક જેવા મધુર વચનો જ સદાય બોલ્યા કરે છે કેટલાક એવા પણ મુનિજને હતા જે મ વાયવ હતા જેમના મુખકમલમાથી મધના જેવા મધુર વચન નીકળે છે તે મવાસવ છે કેટલાક એવા હતા કે જે સર્પિરામૂવ હતા, વીની પે નેહાપાદન કરવાવાળા વચનો બેલનારા હતા કેટલાએક અક્ષણમહાનસિક આ લબ્ધિપ્રાપ્ત મુનિજનને એ પ્રભાવ હોય છે કે તે જે ઘેરથી ભિક્ષા લઈને આવે તે ઘરનુ બાકીનું અન્ન જ્યા સુધી દેવાવાળે પતે ન ખાય ત્યા સુધી લાખો માણસોમાં વહેચી આપે તે પણ ખૂટી જતુ નથી તથા તે સાધુએ લાવેલુ તે ભિક્ષાનુ અન્ન પણ તે લઈ આવનાર સાધુ પિતે ખાય નહિ, ત્યાં સુધી લા સાધુઓ તેને આહાર કરે તોય પણ લબ્ધિધારી હતા, औषपातिकसो - नसोया, अप्पेगडया खीरासवा, अप्पेगडया महुयामदा, अप्पे- नुसरति तन्डीय । अपेगापफल्पका इयर्थ । ' अप्पेगडया समिन्नसाया' अप्येकके मभि नोनार --पगि नान गटान-पृथक २ युगपतृयति इनि भिन्न श्रोतार , यद्वा समिनानि-शानेन ममहानि अपारमागि श्रोतामि-मनागीन्द्रियागि येषा ते मम्भिाश्रोतस । 'अप्पेगडया पीरामया' अयेके भीराऽऽनपा- मधुरत्वेन क्षीरवद्-दुग्धपोतृणा मुसकगगि वचनान्यास्रपति-मुसेभ्यो रिनिर्ग उन्ति येपा ते क्षीराऽऽरवा , 'अप्पेगडया मद्यासवा' अप्यके मनाला -मधुवत् मे आकाक्षित अय सैकडो पटा का भी जो अनुसरण करनेवाले होते है वे पदानु सारी कहलाते है । फितनेक गामिनश्रोता थे। सभिन्न श्रोता मुनिजन अनेक भेदों से भिन्न २ गदा को भी युगपत् पृथक २ रूप से सुन लिया करते है। एक ही साथ अनेक शन्द एकत्र हो रहे हों, तो भा मभिन्नश्रोता उन शन्दा को पृथक् २ रूप से युगपत् जान लिया करते है, अथवा 'श्रोतम् ' शन्द समस्त इन्द्रियां का वाचक है, इससे यह अर्थ लय होता है कि मभिन्न श्रोता मुनिजन की समस्त इन्द्रिया शन्दों से सबद्ध रहा करता है, अर्थात् वह श्रोत्र-इन्द्रियका काम शेष चार इद्रियों से भी लेते है, एक इन्द्रिय से अय इन्द्रियों का काम लेते है। ( अप्पेगल्या वीरासवा अप्पे गइया महुयासवा अप्पेगठया सप्पियामवा अप्पेगडया अक्खीणमहाणसिया) कितनेक ऐसे भी थे जिनके मुख से श्रोताजनों के प्रति क्षीर के जैसे मधुर- र-माठे वचन . પદથી બીજા તેને અનુકુળ તેમજ તે યુગમાં આકાક્ષિત અન્ય સે નડે પદોના પણ જે અનુસરણ કરવાવાળા હોય છે તે પદાનુસાર કહેવાય છે કેટલાએક સ ભિન્ન-શ્રોતા હતા સ ભિન્નશ્રોતા મુનિજને અનભેદેવાળા જુદા જુદા શબ્દને પણ યુગપતુ જુદા જુદા રૂપથી સાભળી લે છે એકીસાથે અનેક શબ્દ એકત્ર થઈ જાય છે તો પણ ન ભિન્નશ્રોતા તે શહેદોને જુદા જુદા રૂ૫થી યુગપતુ જાણી લે છે અથવા શ્રાતમ્ રદ ઈદ્રિયોને વાચક છે તેથી એ અર્થ નીકળે છે કે સભિન્ન–શ્રોતા મુનિજનની સમસ્ત ઇન્દ્રિઓ શબ્દ સાથે સ બદ્ધ રહ્યા કરે છે (જેડાએલી રહે છે), અર્થાત્ તે શ્રોત્ર ઈદ્રિયનુ કામ બીજી ચાર ઈદ્રિ પાસેથી પણ લે છે એક ઈદિય પાસે બીજી ઈદ્રિ- यानु मिले (अप्पेगइया सीरासपा अप्पेगइया महुयासवा अप्पेगइया सप्पियासवा अप्पेगइया अस्सीणमहाणसिया) उखामे मे ye satमना मुमथी पीयूषयषिणी-टीका सू. २४ भगवद तेयामिवर्णनम १५७ गडया सप्पियासवा, अप्पेगडया अक्खीणमहाणसिया, एव मधुरपचनान्यासपन्ति येपा ते तथा, 'अप्पेगल्या सप्पियासवा' अप्येकके मर्पिरा स्रया -घृतपण्ट्रोतृगा माहानिशयम-पाट का , श्रोतम्नेहातिगयमपादकमानेन ते क्षीगनसमन्यायवेभ्यो भेदेन कविता , 'आपेगा अपातीणमहाणसिया' अप्येकके अक्षीगमहानसिका - अज्ञागमहानमा नाम लपि प्राप्ता , अन महानसम्-अन पाकस्थान, तनाधिन नान्नमपि महानममु यते, असीग-भि नार्यमागताय लधिविशेष धारिणे माधवेऽन प्रत्ते मति तत्वगिष्टमन पुरपशनमहस्रेभ्योऽपि टायमिन न क्षीयते, यापत्तदन्नम्यामी स्वय न भुक्ते, अपिच भिक्षापारगत तदन्न लपिपिशपप्रभागादेव साधु गतमहनेभ्योऽपि परिविष्यमाण नक्षीयते यावत् तदन्नभिलाग्राहक स्वय न भुङ्क्ते, निकला करते थे। क्षीरासाधि का काम यही है कि यह जिसे प्राप्त होता है वह क्षीर के समान मधुर वचनों को सता योग करता है। कितनेक ऐसे मुनिजन ये जो मपानर थे, जिनके मुसामल से मधु के तुल्य मधुर वचन निकला करते थे। कितनेक ऐसे ये जो मर्पिरामा 4-घृत के समान सोहापाठन करनवाले वचनों के प्रयोक्ता थे। कितनेक अक्षीणमहानसिक ये । इस लचिप्राप्त मुनिजन का यह प्रभाव होता है कि यह जिस घर से मिला ले आवे उस घर का भवशिष्ट अन्न जनतक देनेवाला स्वय न या लेये, तनतक रास आटमिया को भी वितरित करने पर सूटता नहीं है । तथा उस माधुद्वारा लाया गया वह भिक्षान्न भी जातक लानेवाला माधु स्वय न मा ले तसतक लाग्य साधुओं द्वारा आहारित होने पर भी શ્રોતાજનના પ્રતિ દધપાક જેવા મધુર-મીઠા વચન નીકળ્યા કરતા હતા લીરાબવ લધિનું કામ એ જ છે કે તે જેને પ્રાપ્ત થાય છે તે દુધપાઠ જેવા મધુર વચને જ સદાય બોલ્યા કરે છે કેટલાક એવા પણ મુનિજને હતા જે મ વાવ હતા જેમના મુખકમલમાથી મધના જેવા મધુર વચન નીકળે છે તે મધ્વાસવ છે કેટલાક એવા હતા કે જે સપિરામવ હતા, વીની પેઠે નેહાપાદન કરવાવાળા વચને બેલના હતા કેટલાએક અક્ષીણમહાનસિક આ લબ્ધિ પ્રાપ્ત મુનિજનને એ પ્રભાવ હોય છે કે તે જે ઘેરથી ભિક્ષા લઈને આવે તે ઘરનુ બાકીનું અન્ન જ્યા સુધી દેવાવાળે પિતે ન ખાય ત્યા સુધી લાખો માણસોમાં વહેચી આપે તે પણ ખૂટી જતુ નથી તથા તે સાધુએ લાવેલું તે ભિલાનુ અન્ન પણ તે લઈ આવનાર સાધુ પોતે ખાય નહિ, ત્યા સુધી લાખે નાધુઓ તેને આહાર કરે તેય પણ લબ્ધિધારી હતા, औषणतिको चितित, कालन - उज्जुमई, अप्पेगडया विउलमई विउव्वणिढिपत्ता चारणा विजा- एवम् 'उज्जुमई' जुमतय -मनन मनि, मोत्नमियय-पी सामान्यग्राहिगी मनियेंपा ते जुमतय । अर्धतृतीयाच्यालन्यूनमनुप्यक्षेत्रपर्तिसजिपचेन्द्रिय- मनोद्रव्यप्रत्यक्षीकरणहेतुमन पर्ययज्ञानविशेषयन्त इत्यर्थ । ऋजुमनिनामकलधि विशेषधारिण इति भाव । अप्पेगइया शिउलमई अप्येकके विपुल्मतय -- पिपुला सविशेषणवस्तुमाहितया विस्तीर्गा मति -मन पर्ययनान येपा ते पिपुलमतय । रुजुमतिविपुलमतिमतामय तात्विको भेद, विपुलमतय - घटाऽनेन स घटो द्रव्यत सुवर्णघटित , क्षेत्रत - पाटलिपुत्रनगरस्य , शारदीय , भावत -पीतवर्ण इत्येनमशेषविशेषणयुक्त वस्तु जानन्ति, मजुमतयस्तु सामा यत एव जानन्ति । अर्द्धतृतीयोच्छ्याऽॉलन्यूने मनुजझेने वर्तमानाना सनिपञ्चेन्द्रि- खूटता नहीं है । ( एव उज्जुमई, अप्पेगइया विउलमई विउव्वणिड्ढिपत्ता चारणा विजाहरा आगासाइवाई ) इस प्रकार कितनेक तपस्वी शिप्यजन ऋजुमति-मन पर्यवज्ञानवाले थे । रजुमति-मन पर्यवनानी सामान्यत मी-पचेन्द्रिय के मन के भावों को जानते है । फितनेक विपुलमति-मन पर्यय के धारक थे-विशेषणसहित वस्तु को ग्रहण करने की बुद्धिवाले थे। जैसे किसी ने द्रव्य की अपेक्षा सुवर्ण का, क्षेत्र की अपेक्षा पाटिलपुत्र का, काल की अपेक्षा शरदकाल का और भाव की अपेक्षा पीत वर्णका घट चितित किया, विपुलमति इन समस्त विशेषणों सहित उस घट को जान लेते है । अतृतीय अगुलसे न्यून इस मनुष्य क्षेत्रमें वर्तमान सजि पचेन्द्रिय जीवों के मनमें स्थित वस्तु का सामान्यत जाननेवाला मजुमति- भूटतु नथी (एव उज्जुमई अप्पेगइया विउलमई विउध्वणिढिपत्ता चारणा विज्जा हरा आगासाइनाई) तेरी आरे इटखा त५२वी शिष्यान भति મન -૫ર્યવજ્ઞાની હતા ઋજુમતિમન –પર્ધવજ્ઞાની સામાન્યત સન્ની-પચેદ્રિયન મનના ભાવેને જાણે છે કેટલાએક વિપુલમતિ-અને પર્યાવના ધારક उता, વિશેષણસહિત વસ્તુને જાણનારી બુદ્ધિવાળા હતા જેમ કે કોઈએ દ્રવ્યની અપેક્ષા સુવર્ણના, ક્ષેત્રની અપેક્ષાએ પાટલિપુત્રના, કાલની અપેક્ષાએ શરદકાલના, અને ભાવની અપેક્ષાએ પીળા રંગના ઘટનુ ચિતવન કર્યું, ત્યારે વિપુલમતિ એ બધા વિશેષણો સહિત તે ઘટને જાણી લે છે અતૃતીયઅ ગુળપૂન આ મનુષ્ય ક્ષેત્રમાં વર્તમાન સરી પચે દિયજીના મનમાં રહેલ વસ્તુને સામાન્યત જાણવા વાળા ઋજુમતિમ પર્યવસાન થાય છે, તેમજ રાપૂર્ણ મનુષ્યક્ષેત્રમાં વર્તમાન मन पर्य- पीयूषधपिणी टीका स २४ भगवदन्तेवासिषणनम् यागा मनोऽपस्थितवस्तुन मामान्यता प्राहिका जुमति । सम्पूर्णे मनुजक्षेत्रेडोप- विशपमस्तुमाहिका विपुलमति । पिपुलमतिनामफलपिविशेषाग्गि इति भाव । 'विउव्वणिपित्ता' पिपुणप्रिाप्ता -पिपुर्वगा-वैक्रियकर गलपि सैव ऋद्धि , ता प्राप्ता ये ते तथा । निकुर्व' पिक्रियाम् इति पारिभाषिक सौत्रो धातु , अस्मादा- तोयुच्प्रत्यये पिफुर्वणा, नानारूपा निकिया- रचनयर्थ, वाह्यपुङ्गलन भवपारगीय- शरारानपगाढक्षेत्रप्रदेशातिना क्रियममुद्घातेन गृहीना एका निर्वगा क्रियते, एवम् आभ्य तरपुडा भनपारिगीयेनौदाम्केिण वा शरीरेग ये क्षेत्रप्रदेशमवगाढास्तेष्वेव ये वर्तन्ते तान् गृहावा विवेया। एव द्यान्तरपुद्गल्योगेन तृतीया विर्वगा वाया। म्यानाड्गसूत्रे-(३ ठा १३०) सविस्तर वर्णिता । 'चारणा' चारणा -चरण-गम- नम् अतिशययुक्तमस्ति येपा ते चारणा , 'योग्नादिभ्योऽण् ' इति पागिनिमूत्रान्मत्यर्थी योऽणप्रयय । आकाशगमनागमनरूपलधिसम्पन्ना इत्यर्थ । ते द्विविधा -विद्याचारणा जयाचारणाश्च । तत्र पिया-पूर्वगतविपक्षितश्रुतनानाग , तदभ्याससमये पष्ठपष्टनिरन्त नान होता है, एव सम्पूर्ण मनुष्यक्षेत्र म वर्तमान समस्त वस्तुओं चादर पदार्थों को विशेषरूप से जाननेपाला पिपुलमतिमन पर्यवनान होता है। कितनेक वैक्रिय-लन्धि के धारी ये । वैफियलधि अनेक प्रकार की होती है। इस ऋद्धि के धारा मुनिजन अनेक प्रकार से अपन अरार की विकुर्वणा कर लेते है। इसका विशेष वर्णन स्थानाग सूत्र के तृतीय ठाणे के प्रथम उदेशक में किया गया है। कितनेक चारगलधि के धारक ये । चारगलपि के धारी मुनिजना का गमन अतिशयसपन्न होता है। इस द्वि के धारक मुनियों का गमनागमन आकाश में होता है। चारणमृद्धिधारी मुनिजन दो प्रकार के होते हैं- एक विद्याचारण, दूसरे जघाचारण । १४ पूर्ती मे विरक्षित श्रुतज्ञान . સમસ્ત વસ્તુઓ બાદર પદાર્થોને વિશેષરૂપે જાણવાવાળા વિપુલમતિ-મન પર્યવજ્ઞાન થાય છે કેટલાએક વિક્રિયલબ્ધિના ધારક હતા વૈકિયલબ્ધિ અનેક પ્રકારની થાય છે એ ઋદ્ધિના ધારક મુનિજને અનેક પ્રકારથી પોતાના શરીરની વિદુર્વણું કરે છે આનુ વિશેષ વર્ણન સ્થાનાગ સૂત્રના તૃતીય ઠાણા પ્રથમ ઉદેશકમાં કરેલ છે કેટલાક ચારણલબ્ધિના ધારક હતા ચારણલબ્ધિના ધારક મુનિજનું ગમન અતિશયસ પન્ન હોય છે આ ઋદ્ધિના ધારક મુનિઓનું ગમનાગમન આકાશ માગે થાય છે ચારણ-ઋદ્ધિધારી મુનિજન બે પ્રકારના થાય છે-એક વિદ્યા ચારણ અને બીજા જ ઘાચારણ ૧૪ પૂર્વેમા વિવક્ષિત શ્રુતજ્ઞાનનું અશ વિદ્યા १६० औपपातिकमरे रतप करणेग द्विच पारिंशदोपार्जनपूर्वकसामिप्रहातप्रानतु भाग्रिहणम्पया पिण्ड- विशुद्धया च विद्याचारणनामकलधिर पयते, ये तया ल या युक्तारते विद्याचारणा उच्यते । यद्यपि पिण्डनिशुझ्यानिक मपा माधूनामपेक्ष्य तथा यातप्रातात्मिाभिग्रह गमाव या मिति विशेष । विद्याचारणास्तिर्यग्गया प्रथमोपाता मानुषोत्तर पर्वत गच्छति, ततो द्वित्तीयो पातेनाष्टम टीवर गच्छति, तत पर तेषा गति तान्ति, नीश्वरद्वीपात् प्रति- निवर्तमाना एफेनै यो पातेन स्वस्थानमायाति । ते पुरूगया मेर जिगमिपर प्रथमे का अश दिया है। इस विद्या के अभ्याम के समय म मुनिजन अतररहित पाठ पष्ठ तपस्या करते है, और पारगा के दिन ४२ टोपा को टालकर अन्तमात एव तुच्छ-रूक्षादिक आहार ग्रहग करते हैं। इमपर भा अभिग्रह रसते हैं। इस तरह उन्हे विद्याचारण नामकी लार प्राप्त होता है । इस लधि से युक्त मुनिजन विद्या चारण कहे गये है। यद्यपि पिण्टाटिक की पिशुद्वि समस्त साधुओं के लिये सापेक्ष हे, तथापि इस उद्धि की प्राप्ति के लिये साभिग्रह अन्त-प्राताढि आहार का ग्रहण करना आवश्यक है। विद्याचारग द्धि के धारक मुनिजन यदि तिरछे गमन करें तो इस ऋद्धि के प्रभाव से प्रथम उत्पात मे मानुपोत्तर पर्वत तक चले जाते हैं । द्वितीय उत्पात से आठने नदीश्वर द्वीप तक जाते हैं। इससे आग उनका गमन नहीं होता है। पुन एक ही उत्पात से ये नदीश्वर द्वीप से वापिस अपने स्थान पर आ जाते है । यदि ये ऊपर की ओर गमन करे, और मेरु पर्वत पर जाने के इच्छुक हो तो प्रथम उपात से नदनान तक जाते है और द्वितीय उत्पात से છે આ વિદ્યાના અભ્યાસના સમયમાં મુનિજન અતરરહિત છઠછઠ તપસ્યા કરે છે અને પારણાને દિવસે ૪૨ દેથી રહિત અતપ્રાત તેમજ તુચ્છ રૂક્ષ આદિક આહાર ગ્રહણ કરે છે તે ઉપરાંત પણ અભિગ્રહ રાખે છે આવી રીતે તેમને વિદ્યાચારણ નામની લબ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે આ લબ્ધિવાળા મુનિજન વિદ્યાચારણ કહેવાય છે જે કે પિ ડાદિકની વિશુદ્ધિ નમસ્ત સાધુઓ માટે સાપેક્ષ છે, તે પણ આ ઋદ્ધિની પ્રાપ્તિ માટે સાભિગ્રહ અતપ્રતાદિ આહાર ગ્રહણ કર આવશ્યક છે. વિદ્યાચારણ અદ્ધિના ધારક મુનિજન જે તિરછા ગમન કરે તો આ કદ્ધિના પ્રભાવથી પ્રથમ ઉત્પાતમાં માનુષેત્તર પર્વત સુધી ચાલ્યા જાય છે, બીજા ઉત્પાતમ આઠમાં નદીશ્વર દ્વીપ સુધી જાય છે તેનાથી આગળ તેમનું મન થતુ નથી પાછા એક જ ઉત્પાતથી એ નદીશ્વર પિથી પિતા ને સ્થાને આવી જાય છે જે તેઓ ઉપરની તરફ ગમન કરે અને મેરૂપર્વત પર જવાની ઈચ્છા હોય તે પ્રથમ ઉત્પાતથી નદનવન पीयूपयपिणी-टीका सु. २४ भगवदन्तेयामिवर्णनम १६१ नोपातेन नदनान गच्छति, ततो हितायोपातेन पण्टस्चनम् , तत प्रतिनिवर्तमाना पकनमोपातेन ग्यस्थानमागच्छति । पण्डकपनादृर्ष तेषा गतिनास्ति । यडरमाटमनिरन्तरतप करणेनाऽऽ मान भावयन्ति तेपा नट्याचाग्णनामक- लन्धि समुपयते, ये तया लच्या युक्ताम्त जड्याचाग्गा उच्यन्ते । जटघाचारणा- स्तिर्यग्गया एकेनो पातेनतत्रयोदय ग्चकवरीप गच्छन्ति, तत पर तेषा गति स्ति, तत प्रतिनिवर्तमाना प्रथमोपातेन नन्दाबरवर टापमागन्ठन्नि, द्वितीयोपातेन स्वस्थानम् । ते पुन_गया मेर जिगमिपर स्यम्यानादकोपत्या पण्टकचनमपिरोहन्ति । तत प्रति- निवर्तमाना प्रथमोपातेन नदनपनमागच्छन्ति, ततो द्वितीयोपातेन सम्यानमायाति । पण्डकपनादृवं जयाचारणानामपि गतिनास्ति । पण्डकपन तक चले जाते हैं। फिर वहा मे लौटकर एक ही लाग में अपने स्थान पर वापिम आजाते है । पण्डकान से आग इनका गमन नहा है। जपाचारण नामकी लन्धि उन माधुजनों को प्राप्त होती है, जो निरन्तर-अन्तररहित अटम की तपस्या करते हैं। टम लसिपन मुनिजन यति निग्छे गमन करे तो प्रथम ही उत्पात में तेरहवा द्वाप जो रचकर द्वीप है वहा तक पहुंच जाते हैं, इसके आगे नहीं जाते है । क्यों कि आग इनकी गति नहीं होती है। वहा से वापिस होकर ये प्रथम उपात में नन्दीश्वर द्वाप आ जाते हैं और द्वितीय उत्पात में अपन स्थान पर आ जाते हैं। यदि ये ऊपर की ओर उडे और मेरपर्वत पर जाने की इच्छावाले हो तो अपने स्थान से एक हा उपात मे पण्डकान म पहुँच जाते हैं । वहा से जन ये वापिस होते हे तो प्रथम उपात में ये नढननन आजाते है और फिर द्वितीय उपात से अपन स्थान पर । पण्टकनन से आग जपाचारणवालों की भी गति नहीं है। સુધી જાય છે, અને બીજા ઉત્પાતથી પ ડ વન સુધી ચાલ્યા જાય છે પછી ત્યાંથી પાછા આવતા એક જ છલાગમા પોતાના સ્થાન પર પાછા આવી જાય છે ૫ડકવનથી આગળ તેમનું ગમન નથી જ ઘાચાણ નામની લબ્ધિ એ સાધુઓને પ્રાપ્ત થાય છે કે જે નિરતર- સતત અષ્ટમ-અટ્ટમની તપખ્યા કરે છે આ લબ્ધિવાળા મુનિજને જે તિરછા ગમન કરે તે પ્રથમ જ ઉત્પાતમા તેરમે દીપ જે રૂચકવર નામે દ્વિીપ છે, ત્યા સુધી પહોંચી જાય છે, તેનાથી આગળ નથી જતા, કેમ કે આગળ તેમની ગતિ થતી નથી ત્યાંથી પાછા વળતા તેઓ ગ્રામ ઉત્પાતમાં નદી- ધરદીપ આવી જાય છે, અને બીજ ઉત્પાતમાં પિતાના વાનપર આવી જાય औपपातिक चारणलधिसम्पन्नो हि साधु यल भगवर्णितगणितानुयोग विनाय, खेन स्वेन गम्य द्वीपपादिक शिलोकयितुमौ मुग्यवशात् स्यरचलधि स्फोटयिवा तत्र तत्र जिगमिपति । गवा च तत्र तत्र यथाभगवर्णित द्वीपपनादिक विलोक्य सत्राताहलाद- थैयानि वन्दते, अथात् भगवतीतानि जानानि स्तौति, स्तुया प्रतिनिवर्तते, प्रति नित्य इह स्वस्थानमाग छति, आगय इह चै यानि वदते-अर्थात्-जानानि स्तौति । ज्ञानानन्त्याद् बहुवचनम्। सर्वमेतद् भगवतामृत्रेऽभिहितम् । अधिकजिनासुमिस्तर द्रष्ट- व्यम् । 'विनाहरा' विद्याधरा -रोहिणीप्रज्ञस्यादिविविधरियाविशेषधारिण । 'आगा - चारणलधिमपन साधुजन प्रभुद्वारा वर्णित गणितानुयोग को जान करके अपने२ द्वारा गम्य द्वीपवनादिक को देसने के लिये उकठा के वशमती हो, अपनी२ लधि को प्रगट करते है और वहार जाते है । भगवान् ने द्वीपवनादिक का स्वरूप जैसा कहा है वैसा वे वहा उसे देसते है और अपार आनद से पुलकित होते है । प्रमु के अपार ज्ञान की अतिशय स्तुति करते है। फिर वहा से वापिस अपनी जगह पर आजाते है। आकर यहा पर भी चैत्यों की अर्थात् प्रभु के ज्ञान की स्तुति करते है। यह सब प्रकरण भगतासूत्र में कहा हुआ है । जिन्हें अधिक जानने की इच्छा हो वह वहा से देख लेवें । कितनेक मुनि रोहिणी-प्रजप्ति-आदि विविध प्रकार की विद्याओं के धारण करनेवाले છે જે તેઓ ઉપરની તરફ ઉડે અને મેરૂ પર્વત પર જવાની ઈચ્છા કરે તે પિતાના સ્થાનથી એક જ ઉત્પાતમાં ૫ ડકવનમાં પહોંચી જાય છે ત્યાથી જ્યારે તેઓ પાછા વળે ત્યારે પ્રથમ ઉત્પાતમાં નદનવન આવી જાય છે, અને પછી બીજા ઉત્પાતમાં પિતાના સ્થાન પર આવે છે પડકવનથી આગળ જ ઘાચારણવાલાની પણ ગતિ હેતી નથી ચારણલધિમ પન્ન સાધુજન પ્રભુએ વર્ણવેલા ગણિતાનુયેગને જાણીને પિતતાથી ગમ્ય દ્વીપવન આદિને જોવા માટે ઉક કાને વશવત થઈને પિતપોતાની લબ્ધિને પ્રગટ કરે છે, અને ત્યા ત્યા જાય છેભગવાને પવન આદિકના સ્વરૂપ જેવા કહેલા છે તેવા જ તેઓ ત્યા જુએ છે, અને અપાર આનાથી પુલકિત થાય છે પ્રભુના અપાર જ્ઞાનની અતિશય સ્તુતિ કરે છે પછી ત્યાંથી પાછા પોતાના સ્થાને આવી જાય છે આવીને અહીં પણ ત્યની અર્થાત્ પ્રભુના જ્ઞાનની સ્તુતિ કરે છે કેટલાએક મુનિ રહિણી પ્રાપ્તિ આદિ વિવિધ પ્રકારની વિદ્યાઓના ધારણ કેટલાએક મુનિજન ક૨વાવાળી હતા पीयूषवर्षिणी-टीका स २४ भगवदन्तेयासिवर्णनम हराआगासाइवाई,अप्पेगइयाकणगावलितवोकम्मंपडिवण्णा,एव एगावलि खुड्डागसीहनिकीलियं तवोफम्म पडिवण्णा,अप्पेगडया साइवाई। आकाशानिपातिन -आकाश-व्योम अतिपतति-अनिझामन्ति-आकारागामि- विधाप्रमावात्-ये ते तथा। 'अप्पेगठया रणगालितवोरम्म पडिवग्णा' अन्येरुके नापलीतप कर्म प्रतिपन्ना , “एव ' एवम्-अनेन प्रकारेण 'एगा- वलिं' एकावली प्रतिपन्ना , एकावरीनामकतप र्मण आतिग्न्यत्रोक्ता-टति न सा वित्रियते । 'खुड्डागसीहनिकीलिय तवोसम्म पटिवण्णा' बुद्धक-सिंह-निकी- डितम्-सुलक-, सिंहनिफीदिन-सिंहगमन तदिन यत्तपन्तन् मिनी क्रीटिनम् , एत- तपो वदयमाणमहामिहनिष्क्रीडिताऽपेक्षया मुलक, मिहगमनञ्च अतिक्रान्तदेशाऽपलोर- नतो भवति, ग्यमतिका ततप सेनन अपूर्वतपमोऽनुठान यस्मिन् तत् मिनिष्क्री- ये। फितनेक ऐसे मुनिजन ये जो आकागगामा थे। इनके पास आकागगामिनी विद्या थी। उसके ही प्रभाव से ये आकागमें उडते थे। (अप्पेगदया कणगावन्तिवोकम्म पडिवण्णा एव एगावलि खुट्टागसोहनिकीलिय तबोकम्म पडिवन्ना) फितनेक ऐसे मुनिजन थे जो कनरावला तप को तपते थे, और फिननेक मुनिनन एकावला तप तपते थे। कितनेक ऐसे ये जो लघुसिंहनिष्क्राडित तप की आराधना करते थे। इस तप के साथ "क्षुल्लक" पद का प्रयोग हुआ हे मो महामिहनिष्क्रीडित तपकी अपक्षा समझना चाहिये । जिम प्रकार सिंह अपन द्वारा अतिकात देश को अबलोकन करते हुए आगे २ गमन करता है। उमा प्रकार दम तप म भी अतिक्रान्त तप के सेवन की अपेक्षा रखते हुए अपूर्व २ तपों का अनुष्ठान किया जाता है । એવા હતા જે આકાશગામી હતા તેમની પાસે આકાશગામિની વિદ્યા હતી તેના પ્રભાવથી તેઓ આકાશમાં डता उता (अप्पेगइया कणगापलितगोम्म्म पटिवण्णा, एवं एगाररि खुट्टागसीहनिक्कीलिप तमोरम्म पडि वन्ना) साये मेवा मुनिाना हुताउने उनासी त५ तपता तो, અને કેટલાક મુનિજન એકાવલી તપ તપતા હતા કેટલાક એવા હતા જે લઘુસિહ- નિષ્ફીડિન તપની આરાધના કરતા હતા આ તપની સાથે મુક્લ ” પદને પગ થયે છે, તે માહિનિષ્ક્રીડિત તપની અપેક્ષાએ સમજવું જોઈએ જે પ્રકારે સિંહ પિતાથી પ્રતિકાત દેશને જેતે થે આગળ આગળ ગમન કરે છે તે જ પ્રકારે આ તપમાં પણ અતિક્રાત તપના સેવનની અપેક્ષા રાખતા અપૂર્વ અપૂર્વ તપનું અનુષ્ઠાન વામા આવે છે " १६४ ओपपातिकमरे महालय सीहनिकोलिय तबोफम्म पडिवण्णा, भद्दपडिमं महाभ- दपडिम सबओभदपडिम आयंबिलवद्धमाण तवोफम्म पडिव- पणा, मासियं भिक्खुपडिम, एव दोमासियं पडिम, तिमासियं डित तप कर्म प्रतिपन्ना , ' अप्पेगइया महाग्य सीहनीपीलिय तमोफम्म पडि- वण्णा' अप्येकके महासिंहनिष्क्रीडित तप कर्म प्रतिपन्ना , 'भदपडिम' भट्ट प्रतिमा 'महाभदपडिम' महाभद्रप्रतिमा, 'सवभोभद्दपडिप' सर्वतोभद्रप्रतिमा प्रतिपन्ना , 'आयचिलबद्धमाण तवोसम्म पडिवण्णा' आचामाम्लपर्द्धमानक तप : कर्म प्रतिपन्ना । ' मासिय भिसुपडिम ' मासिकी भिक्षुप्रतिमा-मासपरिमाणा मासिकी ता भिक्षुप्रतिमाम्-अभिग्रहरूपाम् , सत्र हि मास यावदेका दत्ति --अविच्छिन्न- दानम् , अर्थात्-अविच्छिन्नधारया करस्थान्यादिभ्य यद् भक्त पान च पतति सा. (अप्पेगइया महालय सीहनीकीलिय तवो कम्म पडिवन्ना) कितनेक मुनिजन महासिंह- निष्क्रीडित तप करते थे । (भदपडिम महाभदपडिम सबओभदपडिम आयविल- बद्धमाण तवोकम्म पडिवण्णा) कितनेक मुनि ऐसे थे जो भद्रप्रतिमा, महाभद्र- प्रतिमा एव सर्वतोभद्रप्रतिमा-रूप तप का आराधन करते थे। कितनेक ऐसे मी जो आयनिलवर्द्धमान तप को करते थे। इनका विस्तृत वर्णन अन्य शास्त्रों में है। (मासिय भिक्खुपडिम, एव दोमासिय पडिम तिमासिय पडिम जाव सत्तमासिय भिक्खुपडिम पडिवण्णा) कितनेक मुनिराज ऐसे थे जो एकमासिक भिक्षुप्रतिमा के धारी थे । इस प्रतिमा मे एक महिने तक एक दत्ति होती है । भिक्षापान में अविच्छिन्नधारापूर्वक जो भिक्षा दाता के हाथ अथवा थाली आदिसे गिरती.. (अप्पेगइया महालय सीहनीस्कीलिय तवोकम्म पडिवन्ना) उमा भुनियन મહાસિહનિષ્ક્રીડિત તપ डता (भद्दपडिम महाभहपडिम सव्वओभद्द पडिम आयबिलवद्वमाण तवोकम्म पडिवण्णा) सामेड भुनिया मेवा त કે જેઓ ભદ્રપ્રતિમા મહાભદ્રપ્રતિમા તેમજ સર્વતે ભદ્રપ્રતિમા રૂપ તપનું. આરાધન કરતા હતા કેટલાક એવા પણ હતા જે આય બિલવદ્ધમાન તપ २ता तो मानु विस्तारपूर्व पणुन मन्य शास्त्रीमा छ (मासिय भिक्खु पडिम, एव दोमासिय पडिम तिमासिय पडिम जार सत्तमासिय भिक्खुपडिम पडि वण्णा) सामे भुनिया मेवा उता २ मे भासित लिनुप्रतिभाना ધારક હતા આ પ્રતિમામા એક મહીના સુધી એક દત્તિ થાય છે કરતા ભિક્ષા . पीयूषषिणी टीका सू २४ भगवदन्तेवामिवर्णनम पडिम जाव सत्तमासिय भिम्खुपडिम पडिवण्णा, पढम सत्तराई- दिय भिक्युपडिम पडिवपणा जाव तच्च सत्तराइदिय भिक्खु- तत्ति , पव द्वितीयाद्या समन्यन्ता एकत्तिवृतियुक्ता । एव 'दोमासिय पडिम' द्वेमासिकी प्रतिमाम् प्रतिपन्ना । तिमासिय पडिम' त्रैमासिकी प्रतिमा प्रतिपना । जाब सत्तमासिय भिक्युपडिम पटिवण्णा' यात् सममामिकी भिनुप्रतिमा प्रतिपन्ना । 'पढम सत्तरादिय भिस्युपटिम पडिवण्णा जार तन्च सत्तराइदिय भिसुपडिम पडिवण्णा' प्रथमा समरारित्विा भिक्षु- प्रतिमा प्रतिपन्ना --यावत्तृतीया सप्तगनिदिया भि-सुप्रतिमा प्रतिपन्ना । तत्र समरानिन्दिया- है उसका नाम दत्ति है । इस प्रकार १ महान तक आहार की एक दत्ति और पानी की एक दत्ति ग्रहण की जाता है। सा फार दोमाम प्रमागवाली-मि. प्रतिमा को, तान मास की प्रमागनाला भिक्षुप्रतिमा को यारत मातमाम प्रमाणवानी भिक्षुप्रनिमा को पालन करनेवाले मुनिजन थे । द्विमासिक भि-पुप्रतिमाम २ दत्तिया आहार का २ दत्तियाँ पानी की ली जाती है । दम क्रमिक वृद्धि से सातमास-प्रमाणवाली सतम्- भिक्षुप्रतिमा म ७ दत्तिया आहार की और सात रत्तिया पानी की ली जाती हैं । (पढम सत्तराइदिय भिक्सुपडिम पडिचण्णा जाव तच सत्तराइदिय भिक्खुपडिम पडिवन्ना) और पहली मात दिनरात की मिथुप्रतिमा क, दूसरी सात स्निगत की मिथुप्रतिमा के, तथा तीसरी सात दिनरात को भिअप्रतिमा के धारी थे । टन तानों - પાત્રમાં અવિચ્છિન્ન-ધારાપૂર્વક જે ભિક્ષા દાતાના હાથે અથવા થાળીથી પડે છે તેનું નામ દતિ છે આ પ્રકારે એક મહિના સુધી આહારની એક દત્તિ અને પાણીની એક દક્તિ ગ્રહણ કરાય છે એ પ્રકારે બે માસના પ્રમાણે વાળી ભિક્ષુ-પ્રતિમાનુ, ત્રણ માસ પ્રમાણવાળી ભિભુપ્રતિમાનુ, યાવ સાત મામ પ્રમાણ વાળી ભિક્ષુપ્રતિમાનું પાલન કરવાવાળા મુનિજન હતા મિમિકભિભુપ્રતિમામાં ૨ દક્તિ આહાની, ૨ દત્તિ પાણીની લેવામાં આવે છે આ પ્રકારે ક્રમિક વૃદ્ધિથી સાત માસના પ્રમાણવાળી નખમ ભિક્ષુપ્રતિ મામા ૭ દત્તિ આહારની અને ૭ દક્તિ પાણીની લેવામાં આવે છે (पढम मत्तराइन्यि भिक्खुपडिम पडिपण्णा जान तच्च सत्तराइन्यि भिक्खुपटिम पटिपन्ना) અને પહેલી રાત દિવસ રાતની ભિભુપ્રતિમાના, બીજી સાત દિવસ-રાતની ભિભુપ્રતિમાના તથા ત્રીજી સાત દિવસરાતની ભિક્ષુપ્રતિમાન ધાર હતા આ ત્રણેય સાત દિવસ-રાતની ભિક્ષુપ્રતિમાઓની વિધિ આ પ્રકારે છે – भोपपातिक पडिम पडिवण्णा, अहोराइदियं भिम्सुपडिम पडिवण्णा, एक सप्त गरिदिवानि-अहोरात्रा यस्या सा सप्तराविटिया-सप्ताडोरामग्रमागा। प्रथमाया च चतुर्थचतुर्थेन पानकाऽऽहारनिरहित उत्तानको या पार्श्वगायी वा निपयोपगतो वा प्रामादिभ्यो बहिर्विहरति । द्वितीया सप्तरात्रिन्टियाऽप्येवविधैर, नपरम्-दण्डाऽऽयतो था लगण्डशायी वा उसुटुको वा विहरति । एव तृतीया सप्तरानिदिवाऽपि, नवर वीराss- सनिको वा गोदोहिकस्थितो वा आम्रकुजको वास्ते । 'अहोराइदिय भिक्युपडिम सात दिनरात की मिथुप्रतिमाओं की विधि इस प्रकार है-प्रथम सप्तराविन्दिव भिक्षुप्रतिमा मे-अष्टमी भिक्षुप्रतिमा में-एकान्तर चउविहार उपास करते हुए ग्राम से बाहर कायोत्सर्ग करे, और तीन आसन करे । उनके नाम (१) उत्तानासन-चित्त होकर सोना (२) एकपार्श्वसन-एक करवट से सोना, और (३) निपद्यासन-पर्यासन से रहना। दूसरा और तासरी सात दिनरात की भिभुप्रतिमाये-नवमी तथा दसमी भिक्षुप्रतिमायें भी इसी प्रकार की है । केवल आसन के भेद है । नौमी के तीन आसन-दण्डासन, लगण्डासन, उत्कुटुकासन । (१) दण्डासन दण्ड के समान साचे शयन करना । (२) लगण्डासन-टेडे काठ के जैसे शयन करना अर्थात् मस्तक और एंडी को पृथ्वी पर सटा कर पीठ को अधर रख कर सोना, (३) उत्कुटुकासन-पैरों के बल बैठना । दसमी के तीन आसन- वीरासन, गोदोहिकासन, आम्रकुब्जकासन । (१) वीरासन पृथ्वी पर पैर रख कर सिंहा- પ્રથમ સસરાત્રિદિવ ભિક્ષુક તેમામા-અણમી ભિક્ષુપ્રતિમામા-એકાન્તર ચૌવિહાર ઉપવાસ કરતા ગામથી બહાર જઈ કાયોત્સર્ગ કરો અને ત્રણ આસન કરવા તેમના નામ-(૧) ઉત્તાનાસન-ચિત્તા થઈને સુવું (२) पाश्वासन- ५४२ही सुपु, भने (3) निषधासन-पय सनथा રહેવુ બીજી અને ત્રીજી સાત દિવસ–રાતની ભિક્ષુપ્રતિમાઓ-નોમી અને દશમી ભિક્ષુપ્રતિમાઓ પણ આ પ્રકારની છે કેવલ આસનમાં ફેર છે નવમી પ્રતિમાના ત્રણ આસન- ડાસન, લગાડાસન, ઉસ્કુટુકાસન (૧) દ ડાસન- દડની પેઠે સીધા સુઈ જવું, (૨) લગાડાસન-પાકા લાકડાની પેઠે શયન કરવું અર્થાત્ માથું અને એડી (પાની) ને પૃથ્વી પર લગાડી પીઠને અધર सभी सुपु, (3) शासन-पान मसा ( SAB पणे) जसपु. દશમી પ્રતિમાના ત્રણ આસન-વીરાસન, ગોહિકાસન, આમ્રકુંજ કાસન (૧) વીરાસન-પૃીપર પગ રાખીને સિહાસન પર બેઠેલાની પડે पीयूषवषिणी टीका सू २४ भगवदन्तेयासिषणनम् १६७ राइंदियं भिक्खुपडिम पडिवण्णा, सत्तसत्तमियं भिक्खुपडिमं, पडिवण्णा' अहोरागिदिवा भिशुप्रतिगा प्रतिपन्ना-आहोगत्रिकीमित्यर्थ । अा-रात्रि- दिवगन्दो रानिपरो गोप्य । अस्याञ्च पप्ठोपवासिको ग्रामादिभ्यो बहि प्रलम्बभुज- स्तिष्ठति । 'एक्राइदिय भिसुपडिम पडिवण्णा' फरानिन्दियाम्=एकरातप्रमाणा मिथुप्रतिमा प्रतिपन्ना , अगापि 'राविनिय' गटो गत्रिपरो गोप्य । अस्या चाऽष्टम- भक्तिको प्रामाद् वहिरीपदानलगानोऽनिमिपनयन शुष्कपुद्गनिद्वदृष्टिर्जिनमुद्रास्थापि- सन पर गैठे हुए के समान धुटने अलग २ सफर पिना सहारे स्थिर रहना, (२) गोटोहिकासन-गोटोहिक के समान बैठना अथात् जैसे गाय दृहने वाला जर दूध दृहता है तर वह अपने दोनों पैरों के अप्रभाग के सहारे बैठता है, उसी प्रकार बैठना । (३) आवकु जकासन-आम्रफल के समान कृपडे होकर स्थिर रहना । आठना नौमी दामी प्रनिमा में तीन २ आसन नताये है, उन तान तीन म से किसी एक आसन से रहे । तथा (अहोराइदिय भिरखुपडिम पडिवण्णा) ग्यारहवीं अहोरानिक मिथुप्रतिमा के धारक थे। इसमें चउपिहार वेला किया जाता है, और गाम के बाहर आठ प्रहरी तक काउसग किया जाता है । (एक्काइदिय भिक्खुपडिम पडिवण्णा) बाहनी पकरात्रिक मिथुप्रतिमा के धारक थे। इसमे चउनिहार तेले के दिन गाम से बाहर श्मशान भूमि म जाफर फिसा एक पुदगल पर दृष्टि स्थिर करके चार प्रहरों तक कायोसर्ग किया जाता है । इन सभी प्रतिमा-अभिग्रहविशेषों में सभी का ગોઠણે જુદા જુદા રાખીને ટેક લીધા વિના સ્થિર રહેવું, (૨) ગહિનામન- ગદેહિકની પેઠે બેસવુ અર્થાત્ જેમ ગાય દેહવાવાળે જયારે દૂધ દોહે છે ત્યારે તે પોતાના બન્ને પગના અગ્રભાગને ટેકે બેને છે, તેવી જ રીતે બેસવુ (૩) આજકારન-આમ્રફલની પેઠે કબડા થઈને સ્થિર રહેવુ આમી નેમી અને દશમી પ્રતિમામાં ત્રણ ત્રણ આસન બતાવ્યા છે તે ત્રણ ત્રણમાથી કઈ ५ मे माभनयी २७ तया (अहोराइदिय भिक्खुपटिम पडिपण्णा) महारा દિવસરાતની અગ્યારમી ભિક્ષુપ્રતિમાના ધારક હતા આમા ચૌવિહાર ७४ आय छ, भने गामनी मार मा. पारने 161 राय (एकराइदिय मिक्खुपटिम पडिअण्णा) मारभी रात्रि लिनु प्रतिभाना पाता આમા ચૌવિહાર તથા અમને દિવસે ગામથી બહાર શ્મશાન ભૂમિમાં જઈને એક પુદગલપર દષ્ટિ સ્થિર કરીને કાર્યોત્સર્ગ કરાય છેઆ બધી પ્રતિમાઓમા औपपातिकको तपाद प्रलम्बितभुजम्तिाउति । एतामु प्रतिमासु न सर्वपामधिकार , किंतु रिशिष्टमननवनामव । आह च, 'पडि पजड एयाभो, सत्यधिहनुभो महासतो । पडिमाउ भावियप्पा सम्म गुरुणा अणुनाओ ॥१॥ इति, 'सतस तमिय भियुपडिम' सप्तमममिका भिक्षु- प्रतिमा-सम सत्तमानि दिनानि यस्या सा सपसामिका, इय च सममिदिनाना समर्भवति अर्थात्-सप्तभि सताइटैरिति । तत्र च प्रथमदिने एका दत्तिर्भक्तस्य, पकर दत्ति पानकस्य, एव द्वितीयारिपु दिनेषु क्रमेणेकरत्तिया सममदिन सम दत्तय । एवम् अधिकार नहा है, किन्तु विशिष्ट मनापाले ह। इन प्रतिमाआ का आराधन कर सकते है। कहा भी है-'पडियनइ एयाभो, सघयण-धिइ-जुओ महासत्तो । पडिमाउ भावियप्पा, सम्म गुरुणा अणुन्नाभो ॥" या-प्रतिपद्यते एता महनन धृति- युतो महासत्व । प्रतिमा भावितात्मा, सम्पग्गुरणा अनुनात ॥ अर्थात्--महासत्वशाली, सहनन और धैर्य से युक्त भावितात्मा मुनिजन ही गुरु से सम्यक् अनुनात होकर इन प्रतिमाओं को स्वीकार करते है। तथा (सत्तसत्तमिय भिसुपडिम) सात है सातवें दिन जिसमे ऐसी भिभुप्रतिमा के अर्थात् ऊनपचास दिन को भिभुप्रतिमा के धारक थे। यह प्रतिमा सातसप्ताहों म की जाती है। इसमे प्रथम सप्ताह के प्रथमदिन मे एक दत्ति आहार की और एक दत्ति पानी की ली जाती है, द्वितीय दिन में दो दत्तियाँ आहार का और दो दत्तियाँ पानी की ली जाती है। इसी तरह प्रतिदिन एक एक दत्ति को वृद्धि से सातवे दिन सात दत्तियाँ आहार की और અભિગ્રહ વિશે મા બધાને અધિકાર નથી, પરંતુ વિશિષ્ટ હનનવાલા જ આ બધી પ્રતિમાઓનું આરાધન કરી શકે છે કહ્યું પણ છે- पडिवज्जइ एयाओ, सवयण-धिइ-जुओ महासत्तो। पडिमाउ भावियप्पा, सम्म गुरुणा अणुन्नाओ"॥ जाया-प्रतिपद्यने एता सहनन-धृतियुतो महासत्व । प्रतिमा भावितात्मा, सम्यग्गुरुणा अनुज्ञात ॥ અર્થાત્ મહાસત્ત્વશાલી હનન અને ધર્યથી યુક્ત ભાવિતાત્મા મુનિજન સમ્યફ અનુજ્ઞાત થઈને અર્થાત ગુરૂની આજ્ઞા લઈને, પ્રતિમાઓને સ્વીકારી ४२ तथा (सत्तसत्तमिय भिक्खुपडिम) सातछे सातमी हिस सभा मेवी ભિભુપ્રતિમાના અર્થાત્ ઓગણપચાસ દિવસની ભિક્ષુપ્રતિમાના ધારક હતા, * આ પ્રતિમા માત સપ્તાહમાં કરાય છે તેમાં પ્રથમ સપ્તાહના પ્રથમ દિવસે એક દક્તિ આહારની અને એક દરિ પાણીની લેવાય છે બીજે . - F . पीयूषवषिणी-टीका व. २४ भगवदन्तेयासियर्णनम् अहअमिय भिक्खुपडिम, णवणवमियं भिक्खुपडिम, दसदस- 'अट्ठअमिय 'भिक्खुपडिम' अष्टाऽष्टमिका भिनुप्रतिमाम् , 'गवणामिय' नयनामिका भिक्षुप्रतिमाम्, 'दसदसमिय' दगदशमिका भिभुप्रतिमाम् , नवरम्-दत्तिवृद्धि सात दतियाँ पानी की ली जाती है। इसी प्रकार दूसरे सप्ताह से लेकर सातवे सप्ताह तक की दत्तियों के विषय में भी समझना चाहिये । इस प्रकार आहार और पानी की सब दत्तियाँ ३९२ होती है । तथा ( अदुअमिय भिसुपडिम) अष्टाष्ट- मिक मिथुप्रतिमा के धारक थे । यह भिक्षुप्रतिमा आठ अष्टाहाँ म अर्थात् चौसठ दिनों में की जाती है । इसम प्रथम अष्टाह के प्रथम दिन में एकदत्ति आहार की और एक रत्ति पानी की ली जाती है। प्रत्येक दिन म एक एक दत्ति की वृद्धि होने के कारण आठवें दिन मे आठ दत्तिया आहार की और आठ दत्तिया पानी का ली जाती हैं। इसी प्रकार अपशिष्ट सातों अष्टाहों के बारे में भी समझना चाहिये। इस प्रकार आहार और पानी की कुल दत्तिया ५७६ होती है । तथा (नवनवमिय भिसुपडिम) नवनवमिका भिभुप्रतिमा के धारक थे। यह मिथुप्रतिमा नौ नवाहों मे, अर्थात् ८१ दिनों में पूरी होती है । प्रत्येक नौ दिनों के अतिम दिन म एक एक दत्ति की वृद्धि होने से नौ दत्तिया आहार की और नौ दत्तिया पानी की होती है । દિવસે બે દત્તિ આહારની અને બે દત્તિ પાણીની લેવાય છે એવી રીતે પ્રતિદિન એક એક દત્તિના વધારાથી સાતમે દિવસે ૭ દત્તિ આહારની અને ૭ દત્તિ પાણીની લેવાય છેઆ પ્રકારે બીજા સપ્તાહથી લઈને ૭ મા સપ્તાહ સુધીની દક્તિઓના વિષયમાં પણ સમજી લેવું જોઈએ આ પ્રકારે આહાર भने पाणीनी मधी इत्तिमा ३८२ याय तथा (अट्ठअमिय भिक्खुपडिम) અષ્ટાઈમિક ભિક્ષુપ્રતિમાના ધારકે હતા આ ભિક્ષુપ્રતિમા આઠ અષ્ટાહમાં અથાત્ ચોસઠ દિવસમાં કરાય છે તેમા પ્રથમ અષ્ટાહના (અઠવાડિયાના ) પ્રથમ દિવસે એક દૃત્તિ આહારની અને એક દત્તિ પાણીની લેવાય છે પ્રત્યેક દિવસે એક એક દત્તિને વધારો થવાના કારણે આઠમે દિવસે આઠ દત્તિઓ આહારની અને આઠ દતિએ પાણીની લેવાય છે એજ પ્રકારે બાકીના અષ્ટાહ ( અઠવાડિયા)ના બારામાં પણ સમજવું જોઈએ એવી રીતે આહાર અને પાણીની કુલ દત્તિઓ પ૭૬ થાય છે તથા (ननननमिय भिक्खुपडिम) नवनवमि लिक्षुप्रतिपाना धा। उता ભિક્ષુપ્રતિમા નવનવાહમા અથાત ૮૧ દિવસમાં પૂરી થાય છેપ્રત્યેક નવ . या १७० औपपासियो . मियं भिक्खुपडिमं, खुड्डिय मोयपडिम पडिवण्णा, महल्लिय मोय- पडिम पडिवण्णा, जवमझं चदपडिम पडिवण्णा, वइर- सरयाक्रमेण कार्या । केचित् 'सुष्टिय मोयपटिम पडिवग्णा' क्षुलिका मोक प्रतिमा प्रतिपना , अस्या क्षुलाव महत्यपेक्षया यो यम् । तथा · मल्लिप मोय पडिम पडिवण्णा' मन्ती मोकप्रतिमा प्रतिपना । अनयो प्रतिमयोन्या या प्रथा- न्तरे विलोकनीया । 'जरमज्म चदपडिम पडिवण्णा' यवमन्या चद्रप्रतिमा प्रति पन्ना -यवस्येव मय यम्या सा यवमच्या, चन्द्र इव कलावृतिहानिभ्या या प्रतिमा सा चन्द्रप्रतिमा, तथा हि शुक्लप्रतिपदि-एक कवलम् अभ्यवहाय प्रनितिनमेकैक इस प्रकार आहार और पानी की सन दत्तिया ८१० होती है । तथा (सदसमिय भिक्खुपडिम) दशदशमिका भिभुप्रतिमा के धारक थे। यह मिनुप्रतिमा दश दशाहा मे, अथात् सौ दिनों में पूरी होती है । इसमे प्रत्येक दशवें दिनमें दस दत्तिया आहार की और दस दत्तिया पानी की होती हैं। इस प्रकार आहार और पानी की कुल दत्तिया ११०० होती है । कितनेक मुनिजन (खुड्डिय मोयपडिम पडिवण्णा) क्षुल्लक मोकप्रतिमा के धारक थे। तथा-(महल्लिय मोयपडिम पडिवण्णा) महामोकप्रतिमा के धारक थे। तथा फितनेक मुनिजन (जवमझ चदपडिम पडिचण्णा) यवमय चन्द्र- प्रतिमा के धारक थे । इस प्रतिमा मे शुक्ल पक्ष की एकम तिथि मे एक कवल आहार किया जाता है। प्रतिदिन एक एक कवल की वृद्धि से पूर्णिमा मे १५ कवल आहार દિવસોના આતના દિવસે એક એક દત્તિની વૃદ્ધિ થવાથી નવ દત્તિઓ આહા રની અને નવ દક્તિએ પાણીની થાય છે આ પ્રકારે આહાર અને પાણીની सधी इत्तिमा ८१० थाय छे तथा (दसदसमिय भिक्खुपडिम) यशभि। लिक्षु પ્રતિમાના ધારક હતા આ ભિક્ષુપ્રતિમા દશ દશાહોમા અર્થાત સે દિવસોમાં પૂરી થાય છે એમા પ્રત્યેક દશમા દિવસે દશ દત્તીઓ આહારની અને દશ દત્તિએ પાણીની હોય છે આ પ્રકારે આહાર અને પાણીની કુલ દત્તિઓ ૧૧૦૦ थाय के 32 भुनिन (खुड्डिय मोयपडिम पडिवण्णा) क्षुसभी प्रतिभाना ધારક હુતા તથા ( महल्लिय मेायपडिम पडिवण्णा ) भडामा प्रतिभाना ધા૨ક હુત तथा टस मुनिशन (जवमझ चदपडिम पडिवण्णा) યુવમધ્યચ દ્રપ્રતિમાના ધારક હતા આ પ્રતિમામા શુક્લ પક્ષની એમ તિથિમા એક કેબિઆને આહાર કરાય છે પ્રતિદિન એક એક કેબિઆને વધારે पोयूषपिणी-टीका सु २४ भगवदन्तेयासिवर्णनम् १७१ मज्झ चदपडिम पडिवण्णा, विवेगपडिम विओसग्गपडिम उव- , कवलवृद्धया पश्चदश पौर्णमास्या, कृष्णप्रतिपदि च पञ्चदशैर भुक्या द्वितीयादौ प्रति- दिनम् एकैककाल्हान्या अमावास्यायामेकमेव यस्या भुक्ते सा स्थूलमध्यत्वाद् यव- म येति ता प्रतिपन्ना । 'पइर-(वनोमज्झ चदपडिम पडिपण्णा' वाम या चन्द्र- प्रतिमा प्रतिपना –वजस्येन म य यस्या सा तया, यस्या हि कृष्णप्रतिपदि पश्चदश कालान् मुक्त्वा तत प्रतिनिमेकेकहान्या अमावास्यायामेक, शुक्लप्रतिपद्यपि एकमेव, ततो द्विती- यादौ पुनरेकेकवृद्धया पौर्णमास्या पञ्चदश भुक्ते सा त म यत्वाद् वज्रम या इति ता प्रति- किया जाता है। तथा कृष्णपक्ष की एफम तिथि मे १५ करल आहार किया जाता है, और द्वितीया से एक एक कपल घटाने से अमावास्या तिथि में मात्र एक कवल आहार किया जाता है। जैसे-यव का मध्यभाग स्थूल होता है, उसी प्रकार इस प्रतिमा का भी मध्यभाग पूर्णिमा और कृष्ण पक्षकी एकम, पद्रह पन्द्रह कवल आहार- लेने के कारण स्थूल है । इसलिये इस प्रतिमा को ' यामध्यचन्द्रमतिमा' कहते हैं। तथा-कितनेक मुनिजन (वइरमज्झ चदपडिम पडिवण्णा) वज्रमध्य चन्द्रप्रतिमा को धारण किये हुए थे। यह प्रतिमा कृष्णपक्ष की एकम के दिन पन्द्रह करल आहार कर के प्रारम्भ की जाती है । प्रतिदिन एक एक कवल घटाने से अमावास्या मे एक कल तथा शुक्लपक्ष की एफमतिथि मे एफ कल आहार किया जाता है। फिर प्रतिदिन एक एक कपल की वृद्धि से पूर्णिमा के दिन पन्द्रह करल आहार लिया जाता ઘટાડતા કરવાનું હોવાથી પૂનમના દિવસે ૧૫ કોળિઓને આહાર કરાય છે, તથા કૃષ્ણપક્ષની એકમ તિથિએ ૧૫ કોળિઆને આહાર કરાય છે, અને બીજથી એક એક કોળિઓને આહાર અમાવાસ્યા તિથિમા માત્ર એક કોળિ અને આહાર કરાય છે જેમ ચવને મધ્યભાગ સ્થૂલ હોય છે તેવી જ રીતે આ પ્રતિમામાં પણ મધ્યભાગ પૂનમ અને કૃષ્ણપક્ષની એકમ, ૫દર પદર કળિઆ આહાર લેવાને કારણે, સ્થૂલ છે, તેથી આ પ્રતિમાને “યવમધ્ય यद्रप्रतिमा' ४ छे तथा उसा४ भुनिन (वइरमज्झ चदपडिम पडिवण्णा) વજી મધ્યચ દ્રપ્રતિમાને ધારણ કરવાવાળા હતા આ પ્રતિમા કૃષ્ણપક્ષની એકમને દિવસે પદર કેળિઆ આહાર લઈને શરૂ કરાય છે પ્રતિદિન એક એક ડોળિઓ આહાર ઘટાડતા અમાવાસ્યાને દિવને એક કોળિઓ શુક્લ પક્ષની એકમ તિથિએ એક કોળિઓ આહાર કરાય છે પછી પ્રતિદિન તથા भोपातिपय हाणपडिम पडिसलीणपडिम पडिवण्णा सजमेण तवसा अप्पाणं भावेमाणा विहरति ॥ स २४ ॥ पन्ना । तथा केनित 'पिगपडिम' फिपनिमा-विना विवक श्यागम आतरागा फपाया ना न च गगारीगनुचितभक्तपानातीनाम्, तस्य प्रतिमा प्रति पत्तिविनेकप्रतिमा ता, 'रिमोसग्गपडिम' युसर्गप्रतिमा कायोसर्गप्रतिमाम् , 'उवहाणपडिम' उपधानप्रतिमार-मोल प्रति उप-सामीप्येन दधाति-नयतीत्युप- धानम्-अनशनादिक तपस्तद्विपया प्रतिमा अभिप्रास्ता, तथा 'पडिसलीणपडिम' प्रतिमॅटीनप्रतिमा क्रोधानिनिरोधाऽभिग्रह पडि अण्णा' प्रतिपना मयमेन तपसा आत्मानम् भावयत विहरन्ति || सू० २४ ॥ है । जैसे वनका मध्यभाग पतला होता है उसी प्रकार इस प्रतिमा का भी मयभाग अमावास्या और शुक्लपक्ष की एकग, एक एक कवल आहार लेने के कारण पतला है, इसीलिये इस प्रतिमा को 'वज्रम यचन्द्रप्रतिमा' कहते है। तथा कितनेक मुनिजन 'विवेगपडिम' विवेकप्रतिमाके अथात् आभ्य तरिक कपायादिको के, तथा--गण, स्वशरीर और अकल्पनीय भक्तपानादिको के त्याग की प्रतिमा के, 'विओसग्गपडिम' व्युत्सर्गप्रतिमा के, अथात् कायोसर्गप्रतिमा के, ' उवहाणपडिम' उपधान प्रतिमा के अर्थात् अनशनादिरूप उम्र तपस्या की प्रतिमा के, तथा-(पडिसलीणपडिम) प्रतिसलीन प्रतिमा के अथात् क्रोध आदि कषायों के निरोध करने के अभिग्रह के (पडिवण्णा) धारक थे। पूर्वोक्त सभी प्रकार के मुनिराज सत्रह प्रकार के सयम से એક એક કોળિઓ વધારતા જઈ પૂનમને દિવસ ૫દર ળિઆ આહાર લેવાય છે જેમ વજને મધ્યભાગ પાતળા હોય છે તેવી જ રીતે આ પ્રતિમામાં પણ મધ્યભાગ અમાવાસ્યા અને શુક્લ પક્ષની એકમ, એક એક કોળિઓ આહાર લેવાના કારણે પાતળા છે, એ માટે જ આ પ્રતિમાને છે Now मध्य- या प्रतिमा" वाय छे तथा सामे भुनिन (विवेगपडिम) विवे। પ્રતિમાના અર્થાત આભ્ય તરિક કષાય આદિના, તથા–ગણના, પોતાના शशरना मने म४८५नीयान पान महिना त्यागनी प्रतिभाना(विओसगपडिम) व्युत्सप्रितिमा मेटले यो प्रतिभाना, (उबहाणपडिम) उपधानप्रतिभाना मर्थात् मनशन मा३ि५ GA तपस्यानी प्रतिभाना, तया (पडिसलीणपडिम) પ્રતિસ લીન પ્રતિમાના અર્થો કોષ આદિ કષાયોના નિધ કરવાના અભિગ્રહના (पडिपण्णा) धा२४ ता हित सर्व ४२ मुनिरा सत्तर २ सय पीयूषयपिणी-टीका २५ भगवदन्तेवामियर्णनम मूलम्-तेणं कालेण तेण समएणं समणस्स भगवओ महावीर - स्स अंतेवासी वहवे थेरा भगवंता जाडसपण्णा कुलसंपण्णा वलसंपण्णा रूबसपण्णा विणयसंपण्णाणाणसंपण्णा दसणसंपण्णा टीका-'तेण कालेण' इत्यादि । तस्मिन् काले तस्मिन् समये अमणस्य भग- वतो महावीरस्य 'अतेवासी अतेनासिन -गिया वहव स्थपिरा = चिरतरकाल- पालितश्रामण्यपर्याया, भगवन्त =सयमशोभाशालिन , एपा विशेषगान्याह-'जाइ- सपण्णा' जातिसम्पन्ना -उत्तममातृवशयुक्ता , एवम् 'कुलसपण्णा' कुलसम्पन्ना - श्रेष्ठ- पैतृकवशयुक्ता , पलसपण्णा' वलसम्पना -उल-महननसमुत्थित पराक्रम , तेन सम्पन्ना- युक्ता , 'रूबसपण्णा' रूपसम्पना -रूपम्-आरति -सुन्दराऽऽकारस्तेन युक्ता । 'विण- तथा बारह प्रकार के तप से आत्मा को भापित करते हुए पिचरते थे । मू० २४ ॥ 'तेण कालेण तेण समएण' इत्यादि. (तेण कालेण तेण समएण) उसकाल उस समय में (समणस्स भगवओ महा- वीरस्स अतेवासी वह थेरा भगवतो) श्रमण भगवान् महावीर के अन्तेपासी-शिष्य अनेक स्थविर भगवन्त थे । दीक्षापयाय से युक्त एव धर्म से प्रचलित को पुन धर्म मे स्थिर करनेवाले को स्थनिर कहते हैं। सयमयोभासे जो युक्त हों उन्हे 'भगवन्त' कहते है। ये (जाइसपण्णा) जातिसपन्न-उत्तममातृवश के ये, और (कुलसपण्णा) कुल- सम्पन्न-उत्तमपितृवश के थे। (वलसपण्णा) सहनननामकर्मसे प्राप्त वल से विशिष्ट थे। (रूवसपण्णा) सुन्दर आकृतिवाले थे। (विणयसपण्णा)जिससे अष्टविध कर्ममल મથી તથા બાર પ્રકારના તપથી આત્માને ભાવિત કરતા વિચારતા હતા (જૂ ૨૪) 'तेण कालेण तेण समएण' इत्यादि (तेण कालेण तेण समण्ण) ste त समयमा (समणस्स भगवओ महावीरस्स अतेवासी बहवे थेरा भगवतो) भएर लावान् भापीरन। અતેવાસી-શિષ્ય અનેક સ્થવિર ભગવતે હતા ધર્મથી ચલાયમાન સાધુઓને કરીથી ધર્મમા સ્થિર કરવાવાળાને સ્થવિર કહે છે જે સયમ- શોભાવાળા હોય તેમને ભગવત કહે છે તેઓ (जाइसपण्णा) तिस पन्न-उत्तम भातृशना हता, अने (फुलसपण्णा) ४८ म पन्न-उत्तम पितृपशना तो (बलसपण्णा ) सनननामभिथा प्रास थयेट मस विशिष्ट ता (रूसपण्णा) सुर आइति Su (विणयसपण्णा) नाथी વતા १७४ औपपातिकबत्रे - चरित्तसंपण्णा लज्जासपपणा लाघवसंपण्णा ओयंसी तेयंसी यसपण्णा' विनयसम्पन्ना -निनीयतेऽपनीयते- सालेशकारकमटविध कर्म येन स विनय- अभ्युत्थानादि-गुस्सेवालक्षण तेन युक्ता , 'णाणसपण्णा' नासपना , ज्ञान-श्रुतचारित- लक्षण तेन युक्ता , 'दसणसपण्णा' दर्शनसम्पन्ना -दर्शन-सम्यान तेन युक्ता 'चरित्त- सपण्णा' चरिनसम्पना चरित्र समितिगुप्त्यादिक तेन युक्ता , लज्नासपण्णा' लज्जा-सम्पन्ना लज्जा-सयमनिराधनाया हृदयसकाचरूपा तया युक्ता , 'लाधवसपण्णा' लाघरसम्पन्ना लाघव द्रव्यतो ऽल्पोपधिता, भावतो गौरवायत्याग -तेन युक्ता , 'ओयसी' ओजस्विन , ओजा-मानसी शक्तिस्तद्वन्त , 'तेयसी तेजस्विन -तेज अन्तर्वहिर्देदीप्यमान तेजोलेश्यादि वा तद्वत , 'वचसी' वचस्विन , वच आदेयवचन-सौभाग्याद्युपेतमेषामस्ताति ते वचस्विन , अपनीत-नष्ट होता है वह विनय है, ऐसे विनय से युक्त थे। गुरुओं के आने एव जाने आदि पर सडे होना इत्यादिक क्रियाएँ सर विनय के ही अन्तर्गत है। (णाण- सपण्णा) विशिष्टज्ञान से सपन्न थे। (दसण-सपण्णा) विशिष्टदर्शनसे-सम्यक्त्व से सपन्न थे। (चरित्तसपण्णा) समिति-गुप्ति-आदिरूप चारित्र से सपन्न थे। (लज्जा सपन्ना) सयमविराधनामे जो स्वाभाविक हृदयका सकोच उसे लना कहते हैं, उससे वे युक्त थे । (लाघवसपण्णा) अल्प-उपधिरूप द्रव्यलाघर एव तीन गौरवका परि- त्यागरूप भावलाधव से युक्त थे । (ओयसी) ये ओजस्वी थे, अर्थात् तप और सयम के प्रभाव से युक्त थे। (तेयसी) ये तेजस्वी थे, अर्थात् भीतर और बाहर देदीप्यमान थे, अथवा द्रव्यभावरूप तेजोलेश्या आदिसे युक्त थे। (वचसी) ये आदेयवचन से, અષ્ટવિધ કર્મમલ અપનીત-નઈ થાય છે તેને વિનય કહે છે એવા વિનયથી યુક્ત હતા ગુરૂઓ આવે તેમ જ જાય ત્યારે ઉભા થવુ વિગેરે ક્રિયાઓ मधी विनयनी or मतगत छ (णाणसपण्णा) विशिष्टज्ञानता (दसणसपण्णा) विशिष्ट निथा-सभ्यत्वथी सपन्न उता (चरित्तसपण्णा) समितिशुति-माहि३५ न्यास्त्रिया सपन्न त (लज्जासपण्णा) सयमविराध નામા જે સ્વાભાવિક હૃદયને સકેચ થાય તેને લજજા કહે છે તેનાથી યુક્ત डता (लाधरसपण्णा) ८५-पधि३५ द्रव्यमा तेभर र गोरखना परित्या५३५ लापताधqथी युत ता (ओयसी) ते ४५ , मर्थात् त५ भने सयभना प्रभावा ता (वेयसी) तमोती तो અર્થાત્ આદર અને બહાર દેદીપ્યમાન હતા, અથવા દ્રવ્યભાવરૂપ તેજલેશ્યા माहवासा ता (पञ्चसी) लेमो मायपरनामा, अथवा त५ सयभना १ Pay - . - । पीयूषषिणो-टीका सु २५ भगवदन्तेयासिवर्णनम् वचसी जियकोहा जियमाणा जियमाया जियलोभा जिइंदिया जियणिद्दा जियपरीसहा जीवियास-मरण-भय-विप्पमुक्का वय- अथवा-वर्च तेज प्रभाव -तद्वन्तो वर्चस्विन । 'जससी' यशस्विन तप सयमसमारा- धनस्यातिप्राप्ता । जियोहा जितक्रोधा -जित क्रोधा यैस्ते जितकोधा , क्रोधजय -उदयप्राप्त- मोधनिफलीकरणतोज्ञातव्य । 'जियमाणा' जितमाना , तनमान -मन्यतेऽनेनेति मान -अभि- मान नानादिना अहमनुपमोऽस्मीत्यभिमानरूप --गर्न इति यावत् । 'जियमाया' जितमाया तत्र माया-परवञ्चनाभिप्रायेग शराराकारनपथ्यमनोगामायकौटिन्यकरणरूपा, सा जिता यैस्ते तथा, उदयप्राप्तपरवचनकर्मविफलीकारका , 'जियलोभा' जितलोभा 'जिड- दिया जितेन्द्रिया 'जियणिद्दा' जितनिद्रा 'जियपरीसहा ' जितपरीपहा 'जीवि- यास-मरण-भय-विप्पमुका' जीविताऽऽशा-भरग-भय-विषमुक्ता -जोषितस्य-आण- अथवा तपमयमके प्रतापमे युक्त थे। (जससी) ये यशस्वी थे, अर्थात् तप और सयमकी आराधना से प्रसिद्धि पाये हुए थे। (जियकोहा) क्रोधको जिन्होंने जीत लिया था। (जियमाणा) मानको जिन्होंने दूर कर दिया था, अर्थात् “ मै ज्ञानादिक गुगोसे अनुपम हूँ" इस प्रकार अभिमानरूप गर्वको जिन्होंने परास्त कर दिया था। (जियमाया) दूसरोंको वचन करनेके अभिप्रायसे वेप बनाना, एन मन-वचन और कायको कुटिलतामे परिणत करना इसका नाम माया है, इस मायाका भी जिन्होंने अपनी शुभपरिगति द्वारा निवारण कर लिया था । (जियलोभा) इसी प्रकार लोभको भी जिन्होंने नष्ट कर दिया था। (जिददिया) इन्द्रियोको जिन्होन अच्छी तरह अपने वशमे कर रसा था । (जियणिदा जियपरीसहा) निद्रा ओर परीपहो को जिन्होंने जीत लिया था । (जिवियास मरण-भय विप्पमुका) जानेकी आशा एव मरणके प्रतापामा ता (जससी) तया यशस्वी हता, अर्थात् तप भने सयभनी माराधनाथी प्रसिद्धि पामेला ता (जियकोहा) अध भए त्यो छ (जियमाणा) भान रसाये २ ४२० छ, मर्थात् ई ज्ञानादि गुणोथी मनुपम छु ' सपा मलिभान३५ सपने मागे परास्त यो छ (जियमाया) બીજાની વચના- છેતરપિંડી કરવાના હેતુથી વેષ બનાવવા તેમ જ મન વચન- કાયાથી કુટિલતા કરવી તેનું નામ માયા છે આ માયાનુ પણ જેઓએ પિતાની शुलपरिणतिथी निवारण इयु (जियलोभा) तवी ४ शत सामनी पy माये नाश ज्यो छे (जिइदिया) माये सारीते द्रियाने चाताने १२ 37 सीधा ती (जियणिद्दा जियपरीसहा) निद्रा भने परीपाडाने नेमामे ती १७६ औपातिपयले प्पहाणा गुणप्पहाणा करणप्पहाणा चरणप्पहाणा णिग्गहप्प- हाणा निच्छयप्पहाणा अजवप्पहाणा महवप्पहाणा लाघवप्पहाणा धारणस्य-आशा जीविताऽऽया, मरणस्य भय-वाम , एताभ्या विनमुक्ता , 'वयपहाणा नतप्रधाना -व्रत-सयम प्रधानम्-उत्तम-गास्यानिमिणुकाऽपेक्षया निर्मथ याद येषा ते बतप्रधाना , अथवा व्रतेन-सयमेन प्रधाना श्रेष्ठा-नियश्रमणा इत्यर्थ । ते च न केवल व्यवहारत एव इत्यत आह-'गुणप्पहाणा' गुगप्रधाना -गुणा कारुण्यादय , यथोक्त 'परोपकारैकरतिनिरीहता, पिनीतता सयमनु थचित्तता । श्रुते विनोटोऽनुदिन न नीनता, गुणा इमे सत्त्ववता स्वभावजा । इति, एतैर्गुणै प्रधाना । करणप्पहाणा करण- प्रधाना -करण=क्रिया, तचेह पिण्डनिशुद्धयादिरूप, तेन प्रधाना , अथवा करण-पिण्डविशु- द्वयादिरूप प्रधान येपा ते करणप्रधाना , 'चरणप्पहाणा' चरणप्रधाना-चरण-महा- व्रतादिमूलगुगरूप तप्रधाना , 'जिग्गहप्पहाणा' निग्रहप्रधाना -इन्द्रियनोइद्रियदमनप्रधाना , 'निच्छयप्पहाणा' निश्चयप्रधाना -निश्चय -तत्वनिर्णय , तत्र प्रधाना , अथवा अव श्यकरणीयासु मयमक्रियासु निश्चितचित्ता , 'अजपप्पहाणा' आर्जनप्रधाना-आर्जव-माया- राहित्य तत्प्रधाना, कर्पूरवन्तहिनिर्मला , 'मदवप्पहाणा' मार्दवप्रधाना मार्दव-मानो भयसे जो सर्वथा विप्रमुक्त थे । (वयप्पहाणा) व्रतपालन करनेके कारण प्रधान थे, (गुण- पहाणा) क्षान्यादि गुगोंसे प्रधान थे, (करणप्पहाणा) पिण्डविशुद्धयादि रूप मुनियोंकी क्रियामे प्रधान थे, (चरणप्पहाणा) महावत आदि मूल गुणोंसे प्रधान थे, (णिग्गहप्पहाणा) इन्द्रिय, नोइन्द्रिय (मनके) दमन करनमे प्रधान थे, (णिच्छयप्पहाणा) तत्वनिर्णय तथा अवश्य- करणीय सयम क्रियाम प्रधान थे। (अजवप्पहाणा) सरलतामे प्रधान थे, अर्थात् कपूर के तुल्य अन्तर नाहर निर्मल थे। (मदवप्पहाणा) मानके उदयका निरोध करनेवाले सीधा हता, (जीवियास मरण भय-विप्पमुक्का) पानी मा तेभ भरना नयथा रससर्वथा भुन ता (वयापहाणा) प्रतपासान ४२वान डारणे प्रधान उता, ( गुणप्पहाणा) क्षान्ति माह शुशथी प्रधान (भुज्य) ता, (करणप्पहाणा) पिपिशुद्धि-माहि३५ अनिमानी मियामा प्रधान Bal, (चरणप्पहाणा) महानत माहि भृसगुणेथी प्रधान हता, (णिग्गहप्पहाणा) ઈદ્રિય ઈદ્રિયનુ भन उ२पामा प्रधान ता, (णिच्छयप्पहाणा) तत्व નિર્ણય તથા અવશ્ય કરવાની યમક્રિયામાં પ્રધાન હતા (अजयप्पहाणा) સરલતામાં પ્રધાન હતા, અર્થાત્ કપૂરની પેઠે અતર બહારથી નિર્મળ હતા, (मध्यप्पहाणा) भानना यो निराध २५ मया attaile Us Tel , पीयूषयपिणी-टीका सू २५ भगयदन्तेयासियर्णनम् खंतिप्पहाणा मुत्तिप्पहाणा विज्जापहाणा मंतप्पहाणा वेयप्पहाणा वभप्पहाणा नयप्पहाणा नियमप्पहाणा सच्चप्पहाणा सायप्पहाणा दयनिरोध , तत्प्रधाना -जायायष्टनिधमटवर्जिता , 'लाघाप्पहाणा' लाघवप्रधाना , लाघन- द्रव्यतोऽपोपधिव भारतो गौरवयत्याग, तप्रधाना । ' खतिप्पहाणा' क्षान्तिप्रधाना - क्षान्ति क्रोपोत्यनिरोध -तत्प्रधाना । 'मुत्तिप्पहाणा' मुक्तिप्रधाना -मुक्तिर्लोभोदयनिरोध , तत्प्रधाना, निलोभा इत्यर्थ । 'विनापहाणा' विद्याप्रधाना-वेदन विद्या-ससाधना रोहिणीप्रनमिप्रभृतिर्देव्यधिष्टिता सा प्रधान येपा ते विद्याप्रधाना । 'मतप्पहाणा' मन्त्रप्रधाना, 'यप्पहाणा' वेदप्रधाना -वेद्यते नायत जीनाजीवादिस्वरूपमेभिरिति वेदा - आचाराङ्गादय आगमा, तप्रधाना , 'यभप्पहाणा' ब्रह्मप्रधाना , ब्रह्म-ब्रह्मचर्य-कुग- लानुष्ठान तप्रधाना । 'नयपहाणा' नयप्रधाना-नयति बोधयति अनऊधमात्मकवस्तुन एकाशम् इति नया नैगमादय सप्त, तत्प्रधाना , 'नियमप्पहागा' नियमप्रधाना , नियमो द्रव्य-क्षेत्रकालभावतो विविधाभिग्रहग्रहणम् तत्प्रधाना , 'सचप्पहाणा' सयप्रधाना -जावा- अर्थात् जायादि आठ प्रकारके मदसे रहित थे। (लापवप्पहाणा) द्रव्यसे अल्प- उपधियुक्त होने कारण तथा भावसे गौरवश्यरहित होनेके कारण प्रधान थे। (खति- प्पहाणा) क्रोधके उदयका निरोध करनम प्रधान ये । (मुत्तिप्पहाणा) लोभ के उदयका निरोध करने में प्रधान थे । (विज्जापहाणा) रोहिणी प्रज्ञप्ति आदि विद्याओंसे प्रधान थे। (मतपहाणा) मन्नासे प्रधान थे। (वेयपहाणा) आचाराङ्ग आदि शास्त्रों से प्रधान ये । (वभप्यहाणा) ब्रह्मचर्य से प्रधान ये । (नयपहाणा) नैगमादि सात-नयोंके स्वरूप निरूपण करनेम प्रधान थे। (निगमप्पहाणा) द्रव्य क्षेत्र काल भावसे विविध प्रकार के अभिग्रह करनेम प्रधान थे। (सन्चप्पहाणा) जीवा- २ना महथी २डित उता, (लाघरप्पहाणा) द्रव्यथा २५-उपधिवाजा पाना रणे तथा साथी ऋण गौरवथी हित पाना २प्रधान उता (सति प्पहाणा) अधन। उहयना निरोध वामा प्रधान ता, (मुत्तिापहाणा) बासना अयने निशेध ४२पामा प्रधान उता, (विजापहाणा) लिए प्रति माह विधाममा प्रधान उता (मतप्पहाणा) भत्रोथी प्रधान उता (वेयप्पहाणा) मन्याराग माहि शास्त्रोथी प्रधान उता (वभप्पहाणा) नायब थी डता, (नयप्पहाणा ) नाम मा सात નના સ્વરૂપ નિરૂપણ કરવામાં प्रधान ता (नियमप्पहाणा) द्रव्य-क्षेत्र-जास-या विविध अजारना मलि ग्रड ४२पामा प्रधान ता, (सन्चापहाणा) જીવ અજીવ આદિ પદાર્થોના પ્રધાને औरणनिकरो - - चारुवण्णा लज्जा-तवस्सी-जिइंदिया सेाही अणियाणा अप्पासुया जागदिपदार्थाना यथावस्थितस्वरूपकथा सय तप्रधाना, 'सोयपहागा' गौचप्रधाना शौचम्-अन्त करणशुद्धिरूपम् , तप्रधाना । यमप्यत्र चरणकरणग्रहगेऽप्यार्जनातिक गृहीत भवति, तथापि आर्जवादीना पृथक्कथन प्रधानताल्यापनार्थम्-हायरगन्तव्यम् । 'चारुचण्णा' चारुवर्णा --वर्ण-कान्ति , कीर्ति , मसिथ, चारुर्वणों येषा से, गौरवर्णयुक्ता , अथवा उत्तमकीतिमन्त , प्रशस्तमतियुक्ता था, 'लजा-तर-स्सी जिइदिया' लाजातप --श्री-जिते न्द्रिया-लज्जया-मयमविराधनाया हदयसकोचरूपया तप श्रिया तपस्तेत्रमा जितानि इन्द्रियाणि यैस्ते तथा, यधपि जितेन्द्रिया इति प्रागुक्त, तथाप्यत्र लजातप श्रीविशेषितवान पुनरुक्तिदोष । 'सोही' शोधय -गोधियोगात् शोधिरूपा-शुदा-अकलषदया इत्यर्थ , जीवादि पदार्थोके यथावस्थित स्वरूपकथनको सत्य कहत हैं, उससे वे प्रधान थे। (सोयप्पहाणा) अन्त करणकी शुद्धिको शौच कहते है, उसमें वे प्रधान थे। (चारु वण्णा) वर्णशब्दका प्रयोग काति, कीर्ति एव मतिमे होता है। इस अपेक्षासे ये सब गौरवर्ण विशिष्ट थे, अथवा उत्तमकीर्तिमपन्न थे, या उत्तमबुद्धि-आत्मकल्याणम आगेर अधिकाधिकरूपसे प्रेरणा करनेवाली बुद्धिसे युक्त थे । (लज्जा-तव-रसी-जिइदिया) लजा-सयमविराधनाम सकोच, एव तप श्री के प्रभावसे इन्होंने इन्द्रियोंको जीत लिया था। यद्यपि "जिइदिया" इस पद-द्वारा उनमे जितेद्रियता प्रकट कर दी गई है, फिर भी यहा पर जो पुन जितेन्द्रियता वर्णित हुइ है, वह रजा एव तपके प्रभार से उनमें जितेन्द्रियता थी यह विशेषरूपसे कथित हुआ है, अन इस कथनम पुन यथास्थित २१३५नु ४थन सत्य ४ाय, ते त्या प्रधान संता (सोय पहाणा ) म त २नी शुद्धिने शीय ४ छ, तभा तशा प्रधान, उता (चारवण्णा) व शहने प्रयोग ४ाति, धीत तेभ भतिभा थाय छ આ અપેક્ષાએ તેઓ બધા ગૌરવર્ણવિશિષ્ટ હતા, અથવા ઉત્તમ કીર્તિ સ પન્ન હતા, અથવા ઉત્તમબુદ્ધિ-આત્મ કલ્યાણમા આગળ આગળ વધારેમા पधारे ३५था र ४२वादाजी भुद्धिवा ता (लजा-तवस्सी-जिइदिया) લજન્સ યમવિરાધનામાં સચ તેમ જ તપશ્રીના પ્રભાવથી તેઓએ छद्रियाने ती दीधी उनी ने 'जिइदिया ” એ પદથી તેમનામાં જિતે પ્રિયપણુ પ્રકટ કરી દીધેલ છે, છતા પણ અહીં જે કરીને જિતેયિતાનુ વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે તે લજજા તેમજ તપના પ્રભાવથી તેમનામા જિતેદિય પણ હતું તેનું વિશેષરૂપથી કથન કર્યું છે માટે આ કથનમા પુન पोषयषिणी-टीका सू० २५ भगवदन्तेयासियर्णनम १७९ - , अवहिल्लेसा अप्पडिलेस्सा सुसामण्णरया दंता इणमेव णिग्गंथं पावयण पुरओकाउ विहरंति ॥ सू० २५॥ यद्वा-सुहृद -प्रागिमात्रस्य मिनरूपा , 'अणियाणा' अनिदाना-निदायते ग्यिते मोल- फलमनेन इति निदान-स्वगादिऋद्विप्रार्थनम् , न विद्यते नितान येषा ते अनिदाना , 'अप्पो- मुपा' अपौ मुक्या -अन्पम्--अपगतम् औसुक्यम्-उत्सुकता येपा ते–अन्पौसुक्या - विषयौत्सुक्यरहिता , 'अहिलेसा' अहिले या -सयमादबहिर्भूता लेझ्या मनोरत्तयो येपा ते इत्यर्थ । 'अप्पडिलेस्सा' अप्रतिलेश्या -अविद्यमाना प्रतिलेश्या -सदृशमनोवृत्तयो येपा ते-अप्रतिलेश्या प्रवर्धमानपरिणामसम्पन्ना , 'मुसामण्णरया' सुश्रामण्यरता -श्रम- णस्य भाव श्रामण्य, गोमन श्रामण्य सुश्रामण्य-सम्पूर्ण सकलसावधनिवृत्तिरूप सयम तस्मिन् रता =सलग्ना , 'दता' दान्ता --इन्द्रिय-नोइन्द्रियदमनपरायणा इति भाव । ' इणमेव ' इदमेव 'णिगथ' नैथ्य-निम्र थाना भावो नैन्य्य-श्रमणधर्ममयम् 'पावयण' प्रव- चन-प्र-प्रकृष्टतया उच्यते जीवादिस्वरूप यस्मिन् तरप्रवचन जैनागम तत् 'पुरओकाउ' पुरस्कृत्य-प्रमाणीकृय विहरति 'निहरन्ति ।। सू० २५ ॥ रुक्तिढोप नहीं आता है। (सोही) ये शोधि--अफलपहृदयवाले थे, अथवा प्राणि- मात्रके मित्रस्वरूप थे। (अणियाणा) मोक्षरूप फल जिसके द्वारा काट दिया जाता है वह निदान है, इस निदानसे ये सर्वथा रहित थे । (अप्पोमुया) इनमें विषय- सम्बन्धी कोई उ सुकता नहथी। (अवहिल्लेसा) इनका मानसिक व्यापार सयमकी आराधनासे वाहिरका ओर थोडा भी नहीं जाता था। (अप्पडिलेस्सा) मनके साधा- रण प्रवृत्तिको प्रतिले या कहते है, परन्तु वे अप्रतिले या से-प्रवर्द्धमान मनके शुभ परिणामांसे युक्त थे। (मुसामण्णरया) वे सुश्रामण्य में रत थे, अर्थात् सकल सावधको ३हित ५ भापता नथी (सोही) मा शाघि-सुपितयाण ता मथा प्राविभावना भित्र-१३५ ता (अणियाणा) भाक्ष३५ ५८ नाथी કપાઈ જાય છે તેને નિદાન કહે છે, તેવા નિદાનથી તેઓ સર્વથા રહિત હતા (अप्पोसुया) तमनामा विषयममधी छ त्सुता नाती, (अबहिल्लेसा) તેમનો માનસિક વ્યાપાર સયમની આરાધનાથી બહારની તરફ જરાપણ જો नहोतो (अपडिलेस्सा) भननी साधारण प्रवृत्तिने प्रतिवेश्या ४९ छे, ५२तु तेसा मप्रतिवेश्याथी अपमान भनना शुस परियामाथी युटत ता (सुसा मण्णरया) तेसो सुधामयमा २त (सी २२सा) उता, अर्थात् सपा सावधानी निवृत्ति३५ सयभमा तया सहसन २उता हता, (दता) हन्त हता- २८० ओपपातिकमरे -- मूलम्-तेसिणंभगवंताणंआयावायावि विदिता भवति, परवाया वि विदिता भवंति, आयावाय जमइत्ता नलवणमिव- टीका-'तेसि ण भगताण' इत्यादि । तेषा गल श्रीमहावीरशियागा भग वता-सयमविभूपितानाम् 'आयाया नि आ माता अपि-स्वमिदान्तवाटा अपि- आईतवादा भपी यर्थ , वित्तिा-विनाता भवन्ति, 'परसाया वि विदिता भवति' पर- वादा भपि विदिता भवति-परेणा-गाम्यातीना वादा -गतानि विदिता भवति, स्वपर-- निवृत्तिरूप सयममे ये सदा सलग्न रहते थे। (दता) नात थे, अथात् इन्द्रिय और नोइन्द्रिय-मन के दमन करनेवाले थे । (इगमेव गिग्गय पारयण पुरओकाउ विहरति) ये मुनिजन इसी निम्रन्थ प्रवचनको आगे रगकर विचरते थे, अर्थात् इनकी सब प्रवृत्ति आगमानुकुल ही होता थी । सू० २५ ॥ 'तेसि ण भगवताण' इत्यादि- (तेसि ण भगवताण) भगवान् महावीर के सयम से विभूपित उन शिष्यों के (भायावाया वि) आत्मवाद-स्वसिद्रातप्रतिपादित -आर्हतवाद भी (विदिता भवति) विदित था, अर्थात् भगवान् महावीर के ये शिष्य स्वसिद्धात-प्रतिपादित तत्वों के पूर्ण ज्ञाता थे । ( परवाया वि विदिता भवति ) तथा शास्यादिकों का क्या सिद्धान्त है, यह भी इहे विदित या। मतलन कहने का मुनिजन स्वपरसिद्धात के पूर्णवेत्ता थे । ऐसा कोई भी सिद्धात नहीं था जो इनकी અર્થાત્ ઈદ્રિય અને નેઈદ્રિયનું भन ४२वापर उता, (इणमेव णिग्गथ पावयण पुरओ काउ विहरति) ते मुनिना मा नियन्य अपयनने माग રાખીને વિચરતા હતા, અર્થાત્ તેમની સર્વે પ્રવૃત્તિ આગમને અનુકુળ थती ती (सू २५) 'तेसि ण भगवताण इत्यादि (तेसि ण भगवताण) से यमयी विभूषित मावान महावीरन त शिध्या ( आयावायाधि) मात्भपा:-स्वसिद्धांत-प्रतिपादित तत्व-माता पर (विदिता भवति) nelal al, अर्थात् भगवान महावीरना ते शिष्य। पसि દ્વાતપ્રતિપાદિત તના સપૂર્ણ જ્ઞાતા હતા (परवायावि विदिता भवति) તથા શાકય આદિને શુ સિદ્ધાત છે તે પણ તેઓ જાણતા હતા કહેવાને મતલબ એ છે કે તે મુનિજને સ્વપર--સિદ્ધાતના પૂર્ણ જ્ઞાતા હતા એવો ફઈ પણ સિદ્ધાંત નહે કે જે તેમની નજર બહાર હોય હજુ તેઓ કેવા यह है कि ये पीयूषपिणी-टीका स २६ भगवदन्तेवासिघर्णनम् मत्तमातंगा अच्छिद्दपसिणवागरणा रयणकरडगसमाणा कुत्तिया सिद्धातप्रवीणतया न किञ्चिदपिन्ति तेपा भवताति भार । पुनस्ते कीदृशा ? इत्यनकै विशेषणै कथयति-'आयावाय जमइत्ता' आमपादान् उमयित्वा-स्वसिद्धान्तान् पुन पुनरभ्यस्य-अतिपरिचितान् विधाय, 'नलवणमिव मत्तमातगा' नलवनमिव मत्त- मातगा-क्रीडायथ पुन पुन प्रवेशेन कमलयन यथा मदोन्मता गजेन्द्रा अतिपरिचित कुर्म- न्ति तथैव ते पुन पुनरभ्यासेन निजसिद्धान्त परिचित कृतातोऽतस्ते तत्तुल्या इत्यर्थ । 'अच्छिद-पसिण-चागरणा' अच्छिद्र-प्रश्न-व्याकरणा-अच्छिद्रा-निरन्तरा --धारा- वाहिकरूपा प्रश्ना, निरन्तराण्युत्तराणि येपु तादृशानि व्यारुग्णानि-विस्तारयुक्तव्याख्या- লানি येपा ते-अच्छिद्रप्रश्नन्याकरणा-पुन पुन प्रश्नोत्तरसमुचितत्र्यास्यविनिपुणा, अत एव- रयण-करडग-समाणा' रन-करण्डक-समाना -रत्नाना-मगिमागिन्या- दीना करण्डको मञ्जूषा तस्य समानास्तत्तुल्या , करण्डको यथा बहुविधरत्नपूर्णो भवति दृष्टि से बाहर हो । और भी ये कैसे थे ? सो इस बात को आगे के विशेषणों द्वारा सूनकार कहते है-(आयावाय जमइत्ता नलवणमिव मत्तमायगा) जिस प्रकार मदोन्मत्त गजराज सरोवर आदि में क्रीडा करने के लिये पुन पुन प्रवेश कर कमलवन से पूर्ण परिचित हो जाते है उसी प्रकार ये भी ज्ञानरूपी सरोवर में क्रीडा करने के लिये पुन २ प्रवेश कर स्वपर-सिद्धातरूपी कमलपन से पूर्ण परिचित थे। (अच्छिद-पसिण-चागरणा) जब ये प्रवचन करते थे तब उसमें श्रोनाजन धारा- वाहिकरूप से प्रश्न किया करते थे, उनका उत्तर भी ये उसा ढग से दते थे । ( रयण-करडक-समाणा) इसलिये ये ऐसे ज्ञात होते थे कि मानों रत्नकरण्डक है, जैसे रत्नों का करण्डक अनेक प्रकार के उत्तमोत्तम अमूल्य रत्नों से भरपूर होता उता ते पात माना विशेषा। सूत्रा२ ४६ -(आयावाय जमइत्ता नलवणमिव मत्तमायगा) २वी शत महोन्मत्त ગજરાજ સરોવર આદિમાં ક્રિીડા કરવા માટે વારંવાર પ્રવેશ કરીને કમલેના વનથી પૂર્ણ પરિચિત થઈ જાય છે, તેવી જ રીતે તેઓ પણ જ્ઞાનરૂપી સરોવરમાં કીડા કરવાના કારણે વારવાર પ્રવેશ કરીને સ્વર-સિદ્ધાતરૂપી કમલવનથી પૂર્ણ પરિચિત હતા (अच्छिद-पसिण-वागरणा) न्यारे तसा अवयन ४२॥ सता त्यारे तमा श्रोता જને એકધારી રીતે પ્રશ્ન કર્યા કરતા હતા અને તેના ઉત્તર પણ તેઓ તેવી જ રીતે भापता त(रयण करडग-समाणा) मेथी तो मेवा खाता खत રત્નને કરડિઓ હોય જેમ રને ર ડિઓ અનેક પ્રકારના ઉચામા ઉચા - औपालिका वणभूया परवाइपमहणा आयारधरा चोइसपुवी दुवालसंगिणो तभैव तेऽपि मुनिवरा सम्यग्ज्ञानादिरापूणा मति । पुनस्ते कीया । इयाह-इति- यावणभूया' कुत्रिकाऽऽपणभूता =कना-बर्गमर्यपातालभुमीना त्रिक, कुरिक, तारण्यात् तद्यपदेश इति कृत्वा तत्र स्थित चस्वपि कुत्रिकमुच्यते,कुनिकस्य आपण कुत्रिकापण । देवाधिष्ठितत्वेन स्वर्गमर्त्यपाताललोकत्रयसभविवस्तुसम्पादकहह इत्यर्थ , तदूता समाहितार्थ सम्पादनलन्धियुक्तत्वेन तत्तुल्या इति भाव । 'परवाइपमरणा' परवादिप्रमर्दना -परवादिना - शाक्यादीना मतनिराकरणेन विनेतार इत्यर्य । 'आयारधरा' भाचारधरा -आचारालसूत्र- स्यधारका यावद्विपाकसूत्रधरा , 'चोइसपुची' चतुर्दशविण चतुर्दश प्वाणि विधन्ते येषां से चतुर्दशपूर्विण पड्गुणहानिवृद्रिरूपस्थानमस्थिता परस्पर भवति न्यूनाधिक्येन, तथाहि-य कश्चित् सकलाभिलाप्यवस्तुवेदितया चतुर्दशी स उत्कृष्ट , ततोऽये सूनार्थतदुभयरूपतार तम्याचतुर्दशपूर्वधरा । 'दुवालसगियो' द्वादशालिन -द्वादशानि-अङ्गानि आचारागादीनि सन्ति है उसी प्रकार ये साधुजन भी सम्यग्दर्शन एव सम्यग्जान आदि विविध गुणरूप रत्नों से भरपूर थे। (कृत्तियावणभूया) ये कुत्रिकापण तुल्य थे। जिस आपण (दूकान ) में स्वर्ग मर्त्य, पाताल-तीनों लोक की वस्तुएँ रहती है, उसको 'कुत्रिका पण' कहते हैं। उस कुत्रिकापण से सभी अमिलपित वस्तुएँ मिलती है। उसा- प्रकार ये अभिलषित तीनों लोक के पदार्थों के सम्पादन करने को लब्धियों से युक्त एव कुत्रिकापण-तुल्य थे। (परवाइपमद्दणा) परवादियों के मत को निराकरण करने से ये उनके विजेता थे। (आयारधरा) आचाराग सूत्र से लेकर विपाकसूत्रतक के आगमों के ये धारक थे। (चोदसपुची) चौदहपूर्वो के ये पाठी थे। इस प्रकार ये सब के सब (दुवालसगिणो) द्वादशाग के वेत्ता थे । (समत्त- કિમતી રત્નથી ભરપૂર હોય છે તેમ એ સાધુજને પણ સમ્યગ્દર્શન તેમજ - सभ्यशान माहि विविध शुष्प३५ २त्नाश्री १२५२ उता, (कुत्तियावणभूया)- તેઓ કુત્રિકા પણ જેવા હતા જે આપણ (દુકાન)માં સ્વર્ગ મટ્ય અને પાતાળ ત્રણે લોકેની વસ્તુઓ રહેતી હોય તેને “કુત્રિકાપણ” કહે છે તે કુત્રિકાપણમાં બધી ઈચ્છિત વસ્તુઓ મળે છે, તેવી રીતે તેઓ પણ ત્રણે લોકેના ઈચ્છિત પદાર્થો મેળવવાની લબ્ધિઓવાળા હતા એથી તેઓ કુત્રિકા પણ જેવા હતા , (आयारधरा) मायारागसूत्रथी सन विपासूत्र सुधीन भागमाना तयापार उता (बोइसपुव्वी) यौः पूर्वाना तमो नारा ता से प्रारे में तमामे तमाम (दुवालसगिणो) ARI सात sal (समत्तगणिपिडाधरा) समस्त थे। अत HA . पोयूषवर्षिणी-टीका स २६ भगवदन्तेवासिवर्णनम् २८३ समत्तगणिपिडगधरा सव्वक्खरसण्णिवाइणो सबभासाणुगामिणो अजिणा जिणसंकासा जिणा इव अवितहं वागरमाणा संजमेणं तवसा अप्पाणं भावमाणा विहरंति ॥ सू० २६ ॥ येषा ते द्वादशागिन -द्वादशाङ्गागमजातार , दादगाऽनजातृत्वेऽपि समस्तश्रुतधस्व न सिध्यती- त्यत आह-'समत्तगणिपिडगररा'ममन्तगणिपिटक परा गा-गच्छ ,गुणगणो वाऽस्याऽस्ताति गणी-आचार्य तस्य पिटक इव पिटक सर्वस्वमित्यर्थ , समस्तस्य गगिपिटकस्य धराः धारका । अतएव-'सन्चक्खर-सण्णिवाइणो' सर्वाऽक्षरसन्निपातिन ,यद्यपि न क्षरति-स्वभावान्न कदाचित ध्यवते इत्यक्षर पर तत्त्व केवलज्ञानादिरूपम् , तथाप्यत्र अक्षर गदा स्वरव्यञ्जनभेदेन भिने वर्णस- मुदाये, ततश्च-अक्षराणा मनिपाता मयोगा स्ववर्गपरवर्ग ममीलनानि-अक्षरसन्निपाता , सर्वे च- तेऽक्षरसन्निपाता ,ते सन्ति येपा तेसवाऽक्षरसन्निपातिन सर्वाक्षरनानन्त इतिभाव ।'सन्नभासा- गुगामिणो' सर्वभाषानुगामिन -सर्वाश्च ता भाषा:-भाषगानि, यद्वा भाष्यन्ते इति भाषा = व्यक्तवचनानि, आसा भापाणा सकृतप्राकृताऽऽदय आर्याऽनार्यादयो बहवो भेदा भवन्ति, ता सर्वभाषा अनुगच्छति एव शीला सर्वभाषानुगामिन , 'अजिणा' अजिना. असर्वनत्वादिति भाव । जयन्ति कर्मरिपून् इति जिना =सर्वज्ञा , ये जिना न भवति ते अनिना -असर्वज्ञा , तथापि-जिनसकासा, जिनमकागा -जिनसदृशा पृष्टनिर्वचनकारि- गणिपिटग-धरा) समस्तगगिपिटक के धारक थे। (सव्वक्खरसण्णिवाइणों) यद्यपि केवलज्ञानातिरूप तत्त्व-अक्षर शब्द से गृहीत होना चाहिये था, परन्तु ऐसा अक्षर यहा गृहीत नहीं, हुआ है, कि तु स्वर एव व्यजन के भेद से भिन्न वर्णसमुदाय का ही यहा अक्षर शब्द से ग्रहण किया गया है। सन्निपात शब्द का अर्थ सयोग है। ये मुनिजन, सर्व प्रकार के अक्षरों के सयोग से क्या अर्थ होता है, उसके ज्ञाता थे। (सव्व-भासा-णुगामिणो) आर्य एव अनार्य सन देश की भाषा के ये सब जान- कार थे। (अजिणा) ये सर्वन तो नहीं थे पर (जिणसकासा) सर्वज्ञ के जैसे थे। गणिपिटना तया था२४ ता (सव्यम्सरसण्णिवाइणो) ने सज्ञान આરિરૂપ તત્વ-અક્ષર શબ્દથી લેવું જોઈતું હતું, પરંતુ એ અક્ષર અહી લેવા નથી, પણ સ્વર તેમજ વ્ય જનના ભેદથી જુદા વર્ણસમુદાયજ અહી અક્ષર શબ્દથી લેવામાં આવ્યું છે સન્નિપાત શબ્દનો અર્થ સ ગ છે એ મુનિજન સર્વ પ્રકારના અક્ષરેના સાગથી શુ અર્થ થાય છે તેના જ્ઞાતા छता (सम्व भासा-णुगामिण) माय तभ०४ मनायं 4 शनी माघाना तेमा मधl on४.२ 'हता (अजिणा) मा सवज्ञ तो नाता, प(जिणसकासा) - १८४ भोपपातिकबरे - मूलम्-तेण कालेणं तेणं समएणं समणस्स भगवओ महावीरस्स अंतेवासी बहवे अणगारा भगवंतो, इरियासमिया त्वाद् अविभादिवचनत्वाचेति भाव । जिगा इव अवितह वागरमाणा' जिना इव अविलय व्याकुर्मागा -जिनवद् याथातथ्या-यवस्तु यादगेप तथा कथयत 'सजमेण' सयमेन सावधयोगविरमणलक्षणेन तपसा' तपसा 'अप्पाण भावेमाणा विहरति' आत्मान भावय तो विहति ॥ सू० २६॥ टीका-'तेण कालेणं' इत्यादि । तस्मिन् काले तस्मिन् समये अमगस्य भगरता महावारस्य अतेपासिनो बहवोऽनगारा , 'भगवतो' भगरत-पयमशेभावन्त , 'इरियासमिया' ईयासमिता -ईरण-गमनमीर्या, तस्या समिता =पम्यक्प्रवृत्ता, गमने (जिणा इस अवितह वागरमाणा) जिन-सर्वज्ञ-प्रभु जिस प्रकार यथार्थ की प्ररू पगा करते है उसी प्रकार ये भी अस्तिथ-जो वस्तु जैसी थी उसी तरह से उसकी व्याख्या करने वाले थे। (सजमेण तवसा अप्पाण भावमाणा विहरति) ये सन के सब साधुजन सावद्ययोगविरमणलक्षणरूप १७ प्रकार के सयम से एव अनगनादि १२ प्रकार के तप से आत्मा को भावित करते हुए प्रभु के साथ विचरते थे ।मू० २६॥ तेण कालेण तेग समएण' इत्यादि--- ( तेण कालेण तेण समएण) उस काल और उस समय में ( समण स्स भगवओ महावीरस्स) श्रमण भगवान् महावीर के ( अतेवासी) पास में रहनेवाले (वहवे अणगारा भगवतो) सभी अनगार भगवान (इरियासमिया ) । ईर्यासमिति से युक्त थे, अर्थात् अन्य जीवों की किसी भी प्रकार से विराधना न सर्वज्ञाता (जिगा इव अवितह वागरमाणा) जिन-स-प्रभु प्रारे * યથાર્થની પ્રરૂપણા કરે છે તેજ પ્રકારે તેઓ પણ અવિતથ-જે વસ્તુ જેવી उती तवी शतथी तेनी व्याच्या ४२ना। ता (सजमेण तवसा अप्पाण भावे माणा विहरति) तेमा तमाम साधुनो सावधयोग विश्भ सक्ष३५ १७ પ્રકારના સ યમથી તેમ જ અનશન આદિ ૧૨ પ્રકારના તપથી આત્માને ભાવિત કરતા કરતા પ્રભુની સાથે વિચરતા હતા (સૂ૦ ૨૬) "तेग कालेण तेण समएण * ઈત્યાદિ (तेण कालेण तेण समएण) ते stण अन ते समयमा (समणस्स भगवओ महावीररस) श्रम लगवान् महावीरना' (अतेवासी) पासे रडेपापा (ब्रहवे अणगारा भगवतो) ॥ सन॥२ मावान (इरियासमिया) ध्यासमिति -- पीयूषवपिणी-टीका सु २७ भगवदन्तेयासिवर्णनम मान्ध, . उप- भासासमिया एसणासमिया आयाण-भंड-मत्त- निखेवणा-समि- दत्तावधाना इयर्थ , यथाऽन्यजीवस्य कथमपि पिराधना न भवत् तथोपयोगपूर्वगमन- शीला इति भार । 'भासासमिया' भापासमिता -- भाषासमितियुक्ता -भापासमितिर्निर- वद्यवचनप्रवृत्तिस्तया युक्ता इयर्थ । 'एसणासमिया' एपगाममिता -एपणायामुद्गमादि- द्विचनारिंगद्दोपार्जनेन समिति -सम्यकप्रवृत्तिरपगासमितिस्तया युक्ता , विशुद्धाऽऽहा- राणिग्रहगान्वेषगोपयोगयुक्ता इयर्थ । 'आयाण-भड-मत्त निरखेवणा-समिया' आदा न-भाण्ड-मान निक्षेरगाममिता -आदान-ग्रह्ण-अस्य भाण्डमारयोरित्यनेन सम्बर -प्रयास- त्तिन्यायात्, साहचयादया। देहलीटीपन्यायाद्या भाण्टमानन्दम्य आटाननिक्षेपाभ्या भाण्डमात्रयो-भाण्टस्य-पात्रस्य, मात्रस्यवसाधुपाकरणम्य चेत्यर्थ, हो इस प्रकार उपयोगपूर्वक गमन करन के स्वभाववाले थे। ( भासासमिया) निग्वधवचनप्रवृत्ति से युक्त थे। (एमणासमिया) एपणा म उद्गमाटिक ४२ दोषों का परिवर्जनपूर्वक प्रवृत्ति इग्ना इसका नाम 'पणासमिति है । इस समिति से युक्त एपणासमित है। ये साधुजन विशुद्ध आहागतिके ग्रहग म र अत्रपणम योग-विशिष्ट थे। (आयाण-भड-मत्त-निरखेवणा-समिया) आदान श का अर्थ ग्रहण है। इसका समय प्रयासत्तियाय से, अथमा साहचर्य से भाण्डमान के साथ है। अथवा-माण्डमात्र अदका सम्बन्ध · देहली-दापक' न्याय से आदान और निक्षेप इन दोनों के साथ होता है। ये साधुजन भाण्ड-पात्र एर मात्र वस्त्रा- दिक उपकरण के आदान-रहण और निक्षेपग-रखना रूप समिति से युक्त थे । વાળા હતા, અર્થાત્ બીજા જીવોની કોઈ પણ પ્રકારે વિરાધના ન થાય એવી शत योग' गमन पाना पला ता (भासासमिया) निरपर क्यन-प्रवृत्तियाणा (एसणासमिया) मेपामा म माडि ४२ शयाना પરિવર્જનપૂર્વક પ્રવૃત્તિ કરવી તેનું નામ એષણસમિતિ છે આ સમિતિથી ચુત જે છે તે એષણાસમિત છે તે સાધુજને વિશુદ્ધ આહારાદિત લેવામાં तमन्ना मन्वेषशुभा उपयोगविशिष्टता, (आयाण भड मत्त निम्सेरणा-समिया) આદાન શબ્દનો અર્થ ગ્રહણ છે, તેને સ બધ પ્રત્યાત્તિન્યાયથી અથવા સાહચર્યથી ભાડમાત્રની સાથે છે ભાડમાત્ર શpદને સ બંધ દેહલીદીપન્યાયથી આદાન અને નિક્ષેપ એ બેઉની સાથે થાય છે, તે મુનિઓ ભાડપાત્રના અને વઆદિ ઉપકરણના આદાન-ગ્રહણ અને નિક્ષેપણ= મૂકવારૂપ સમિતિથી યુકત હતા, અર્થાત્ પાત્ર તેમજ વાદિક ઉપકરણના - અથવા -- ओपपातिकतरे या उच्चार-पासवण-खेल-जल्ल-सिंघाण-पारिहापणिया-समिया मण- गुत्ता वयगुत्ता कायगुत्ता गुत्ता गुतिंदिया गुत्तवभयारी अममाअकिं तयोनिक्षेपणे अवस्थापन समिता -मुप्रतिलेखन-प्रमार्जनाचुपयोगपूर्वकप्रवृत्तियुक्ता , 'उच्चार पासवण-खेल-जल्ल-सिंघाण-पारिद्वारणिया-समिया' उचार-प्रसपण-लेष्म-जल्ल शिवाण-परिठापनिका-समिता , तर उच्चार -पुरीपम्, प्रसवण-मून, सेठ-ग्लेष्मा, उपक्षण त्यानिष्ठीवनस्यापि ग्रहणम् ,जल-स्वेटजमलम् , गिताण-नासिकामलम् , एतेपा परिष्टापनिका- परिष्ठापना-परित्याग -सैव परिष्टापनिका, स्वार्थ क, तस्या समिता , शुद्धस्थण्डि गश्रयणा सम्यगुपयुक्ता । 'मणगुत्ता' मनोगुप्ता -(१) निविधा मनोगुप्तयः-आचरौद्रध्यानानुवधि- कल्पनाजालनियोग प्रथमा (२) शास्त्रानुसारिणी परलोकसाधिका धर्मच्यानानुबधिनीमाध्यस्थ्य परिणतिर्द्वितीया, (३) सफल्मनोवृत्तिनिरोधेन योगनिरोधाऽस्थाभाविनी-आमरमणरूपा , अर्थात् पात्र एव वस्त्रादिक उपकरणों के सुप्रतिलेखन प्रमार्जनादिक में ये सब उप योगपूर्वक प्रवृत्ति करने वाले थे। (उच्चार-पासवण-खेल-जल्ल-सिंघाण-पारिहा पणिया-समिया) उच्चार-पुरीप, प्रसवग-मूत्र, खेल-लेष्मा, उपलक्षण से निष्ठीवन थूकना, जल्ल-स्वेदज मेल, शिंघाण-नासिका का मेल, इन सबके परिष्ठापन-रूप समिति से युक्त थे। (मणगुत्ता वयगुत्ता कायगुत्ता) गुप्ति तीन प्रकार की है-मनोगुप्ति, वचनगुप्ति और कायगुप्ति, इनमें मनोगुप्ति तीन प्रकारकी है-आर्त एव रौद्रध्यान का परित्याग करना प्रथम मनोगुप्ति है, शास्त्र के अनुसार, परलोक की साधक और धर्मध्यान के साथ अनुवध रखने वाली माध्यस्थ्यपरिणतिरूप द्वितीय मनोमुप्ति है। सफल मनोवृति के निरोध से योगों की निरोधावस्था में होनेवाली परिणति-आत्मा में रमणरूप परिणति સુપ્રતિલેખન અને પ્રમાર્જન આદિકમાં તે બધા ઉપગપૂર્વક પ્રવૃત્તિ કરવાવાળા उता (उच्चार पासवण-खेल जल्ल सिघाण पारिद्वारणिया-समिया) यार-धुरीष, પ્રસવણ-મૂત્ર, ખેલત્રલેષ્મા, ઉપલક્ષણથી નિષ્ઠીવન–શૂકવુ, જલપરસેવાને મેલ, शिंधान मेa, LAधान प२ि०४ायन३५ समितिथी युत उu (मणगुत्ता वयगुत्ता कायगुत्ता) गुप्ति जY Rनी भनाशुप्ति, पयनसि मने यति, તેમાં મને ગુપ્તિ ત્રણ પ્રકારની છે–આર્ત તેમજ રૌદ્ર સ્થાનને પરિત્યાગ કરવો એ પ્રથમ મને ગુપ્તિ છે, શાસ્ત્રને અનુસરનારી પરલેકની સાધઅને ધમ ધ્યાનની સાથે અનુબ ધ રાખનારી મા યશ્ચ પરિણતિરૂપ બીજી મને ગુપ્તિ છે બધી મને वृत्ति भावना निरोधी योगानी निरोधाश्थामा थनारी परिकाति-2017 पीयूषषिणी-टीका सू० २७ भगवदन्तेवासिवर्णनम १८७ - तृतीया । उक्त च योगशास्त्रे- विमुक्तकल्पनाजाल समचे सुप्रतिष्टितम् । आमाराम मनस्तज्नेमनोगुतिरुनाहता ॥इति।। तया मनोगुप्या युक्ता -मनोगुप्ता । 'वयगुत्ता' वचोगुप्ता -वचनगुप्तियुक्ता , वचन- गुप्तिश्चतुर्विधा, उक्त च- सचा तहेव मोसा य सच्चामोसा तहर य । चउथी असच्चमोसा य, वयगुत्ती चउनिहा ।। (उत्त० अ २४ गा २२) छाया-सया तथैव मृपा च सत्यमृपा तथैव च । चतुर्थ्यसत्यमृपा च वचोगुनिश्चतुर्विधा ।। वचोगुमि =वचनगुप्तिचतुर्विधा-सया, मपा, सयमृपा असत्यमृपा चेति । जीन प्रति-'अय जीव ' इति कथन सत्या, जीव प्रति 'अयमजीर' इति कथन मृपा, पूर्वमनिर्णीय वदति 'अद्यास्मिन् तीसरी मनोगुमि है। योगशास्त्र म यही बात कहा है- पिमुक्तकल्पनाजाल समवे सुप्रतिष्ठितम् ।। आत्माराम मनस्त जैर्मनोगुमिरनाहृता ।। इम मनोगुप्ति से युक्त होने का नाम मनोगुप्त है। वचनगुप्ति से युक्त होना सो वचनगुप्त है। वचनगुमि ४ प्रकार की है- सच्चा तहेव मोसा य, सच्चामोसा तहव य ॥ चउत्थी असचमोसा य वयगुत्ती चउनिहा ॥ ( उत्त० अ० २४ गा २२) अर्थ इस गाथा का इस प्रकार है । सत्य, मृपा, सत्यमृपा और असत्य- मृपा, इस प्रकार वचन ४ प्रकार के होत है, (१) जिस वस्तु का जैसा स्वरूप રમણરૂપ પરિણતિ એ ત્રીજી અને ગુપ્તિ છે ચગશાસ્ત્રમા એજ વાત કહી છે- पिमुक्तकल्पनाजाल, समत्वे सुप्रतिष्ठितम् । आत्माराम मनस्तज्ने, मनोगुप्तिरदाहृता ।। આ મસિથી યુક્ત હોવાનું નામ અને ગુપ્ત છે વચનગુપ્તિથી યુક્ત વચનગુપ્ત છે વચનગુપ્તિ ૪ પ્રકારની છે सच्चा तहेव मोमा य सन्चामोसा तहेव य । चउत्थी असचमोसा य वयगुत्ती चउव्यिहा ।। (उत्त० अ० २४गा०२०) ગાથાને અર્થ આ પ્રકાર છે સત્ય ૧, મૃષા ૨, સત્યમૃષા ૩ અને અસત્યમૃષા ૪-એ પ્રકારે વચન ૪ પ્રકારના થાય છે. (૧) જે વસ્તુનું જેવું સ્વરૂપ હોય તે વસ્તુને તે જ સ્વરૂપથી પ્રકાશિત “ .

ओपातिको या उच्चार-पासवण-खेल-जल-सिंघाण-पारिटावणिया-समिया मण गुत्ता वयगुत्ता कायगुत्ता गुत्ता गुत्तिदिया गुत्तवंभयारी अममाअर्कि तयोनिक्षेपणे अवस्थापन समिता -सुप्रतिसन-प्रमार्जनाघुपयोगपूर्वकप्रवृत्तियुक्ता , 'उबार पासवण-खेल-जल्ल-सिंघाण-पारिद्वारणिया-समिया' उगार-ग्रयाण-श्लेष्म-जन्छ शिवाण-परिठापनिका-समिता , तन उचार -पुरीपम्, प्रसवण-मूत्र, पेठलेप्मा, उपलक्षण त्यानिष्ठीवनस्यापि ग्रहणम् , जल-स्वेटजमलम् , शिक्षाण-नामिकामलम् , पतेपा परिष्टापनिका- परिष्टापना-परित्याग -सैव परिष्टापनिका, स्वार्थ क, तस्या समिता , शुद्धस्थण्डिलाश्रयणा रसम्यगुपयुक्ता । 'मणगुत्ता' मनोगुप्ता -(१) त्रिविधा मनोगुप्तय:-आरौनध्यानानुबन्धि- कल्पनाजालवियोग प्रथमा (२) शास्त्रानुसारिणा परलोकसाधिका धर्मव्यानानुबधिनीमाध्यस्थ्य परिणतिर्वितीया, (३) सकलमनोवृत्तिनिरोधेन योगनिरोधाऽवस्थाभाविनी-आमरमणरूपा अर्थात् पार एव वस्त्रादिक उपकरणों के सुप्रतिलसन प्रमार्जनादिक में ये सब उप योगपूर्वक प्रवृत्ति करने वाले थे। (उच्चार-पासवण-खेल-जल्ल-सिंघाण-पारिद्वा वणिया-समिया) उच्चार-पुरीष, प्रसवग-मूत्र, सेल-ग्लेष्मा, उपलक्षण से निष्ठीवन थूकना, जल्ल-स्वेदज मेल, शिंघाण-नासिका का मेल, इन सबके परिष्ठापन-रूप समिति से युक्त थे । (मणगुत्ता वयगुत्ता कायगुत्ता) गुप्ति तीन प्रकार की है-मनोगुप्ति, वचनगुप्ति और कायगुप्ति, इनमे मनोगुप्ति तीन प्रकारकी है आर्त एव रौदयान का परित्याग करना प्रथम मनोगुप्ति है, शास्त्र के अनुसार, परलोक की साधक और धर्मध्यान के साथ अनुबध रखने वाली माध्यस्थ्यपरिणतिरूप द्वितीय मनोगुप्ति है। सफल मनोवृत्ति के निरोध से योगों की निरोधावस्था मे होनेवाली परिणति-आत्मा मे रमणरूप परिणति સુપ્રતિલેખન અને પ્રમાર્જન આદિકમા તે બધા ઉપગપૂર્વક પ્રવૃત્તિ કરવાવાળા उता (उच्चार पासवण-खेल जल्ल सिघाण पारिद्वावणिया-समिया) अभ्यारपुरीष, प्रस-भूत, सभा, सक्षथा निष्ठीवन-यू, ८-५२सेवामा मेल, शिधा-नाने भेस, म माना परिठापन३५ समितिथी युत ता (मणगुत्ता वयगुत्ता कायगुत्ता) अति प ४२नी छ भनाशुसि, पयनतिन्मने यशुसि, તેમા મને ગુપ્તિ ત્રણ પ્રકારની છે–આd તેમજ રૌદ્ર સ્થાનને પરિત્યાગ કરવો એ પ્રથમ મમિ છે, શાસ્ત્રને અનુસરનારી પરલકની સાધક અને ધર્મધ્યાનની સાથે અનુબંધ રાખનારી માવ્યચ્ચ પરિણતિરૂપ બીજી અનેગુપ્તિ છે બધી મને વૃત્તિ માત્રના નિધથી વેગની નિરોધાવસ્થામાં થનારી પરિણતિ-આત્મામા पीयूषषिणी-टीका सू २७ भगवदन्तेवासिवर्णनम् - प्रतिलेखनाप्रमार्जनादिसमयोक्तक्रियाकलापपुर सर शयनासनादि विधेयम्, तत गयनासननि- क्षेपादानादिपु स्वेच्छया चेष्टापरिहारेण नियता गास्त्रनियमानुसारिणी या कायचेष्टा सा द्वितीयेति। उक्त च-उपसर्गप्रसङ्गेऽपि कायोत्सर्गजुपो मुने । स्थिरीभाव शरीरस्य कायगुप्तिर्निगद्यते ॥१॥ शयनासननिक्षेपादानसक्रमणेषु च । स्थानेषु चेष्टानियम कायगुप्तिस्तु सा परा ॥२॥इति।। तया युक्ता । 'गुत्ता' गुप्ता -अशुभयोगनिग्रहो गुप्तिस्तया युक्ता , 'गुत्तिदिया' गुप्तेन्द्रिया -गुप्तानि-असयमस्थानेभ्य सुरक्षितानि--इन्द्रियाणि यैस्ते गुप्तेन्द्रिया , 'गुत्त- अथवा भूमि आदिकी प्रतिलेखना एव प्रमार्जन करते समय जो अपना इच्छानुसार शारीरिक चेष्टाओं का परित्याग करना है, एव गुर आटि की आनानुसार शयन, आसन, निक्षेपग एव आदानानिक म कायचेष्टा का नियमन करना है वह दूसरा कायगुपि हे । कहा भी है-उपसर्गप्रसगेऽपि, कायोत्सर्गजुपो मुनेः। स्थिरीभावः शरीरस्य, कायगुप्तिर्निंगद्यते ॥१॥ शयनासननिक्षेपा, दानसक्रमणेषु च । स्थानेषु चेष्टानियमः कायगुप्तिस्तु सा परा ॥२॥ *लोकों का अर्थ ऊपर लिने भावके अनुसार है। ये साधुजन कायगुति के आराधक थे। अत एव (गुत्ता) अशुभ योग के निग्रहरूप गुति से ये मुनिजन युक्त थे। ( गुतिदिया) असयमस्थानों से इन्द्रियों को सुर- क्षित रसनेवाले थे, इसलिये इन्हे गुप्तेद्रिय कहा गया है। ( गुत्तभयारी) नौ- નિવૃત્તિરૂપ પહેલી કાયપ્તિ છે ગુરુને પૂછીને શારીરિક ક્રિયાઓની (શૌચાદિની) નિવૃત્તિના સમયે અથવા ભૂમિ આદિની પ્રતિલેખના તેમજ પ્રમાજના કરવાના સમયે જે પિતાની ઈચ્છા પ્રમાણે શારીરિક ચેષ્ટાઓને પરિત્યાગ કરવાને છે, તેમજ ગુરુ આદિની આગા-અનુસાર રાયન, આસન, નિક્ષેપણ, તેમજ આદાનાદિકમાં કાયષ્ટાનું નિયમન કરવાનું હોય છે, તે બીજી કાયગુપ્તિ છે ४यु पशु छ - उपसर्गप्रसङ्गेऽपि, कायोत्सर्गजुपो मुने । स्थिरीभान शरीरम्य, कायगुप्तिर्निगद्यते । शयनासननिक्षेपा,-दानसक्रमणेषु च । स्थानेषु चेष्टानियम कायगुप्तिस्तु सा परा॥ ને અર્થ ઉપર લખેવા ભાવ પ્રમાણે છે તે સાધુજને કાયમુક્તિના આરાધક હતા માટેજ (જુત્તા) અશુભયોગના નિગ્રહરૂપ ગુપ્તિથી તે મુનિજને युत sal (गुतिंदिया) असयभना स्थानाथी भद्रियाने सुरक्षित रामपापा औपपातिकतरे -- नगरे आत बाल्फा जाता 'दनि तामामायणा । पायायमग तपा नास्ति' इति कान चतुर्थी असण्यापा, याना न मय पि गणा, मा नानि, चतुर्विवचनयोग- रित्तिर्वचोगुप्तिरिति भाव । कायगुता' कायगुप्ता -गमनागमाप्रचलनानिक्रियाया गोपन-कायगुप्ति , फायगुप्तिर्विधा-चारित्तिम्पा, ययागम चेश-नियमरूपा च । तत्र परीपहोपसर्गानि गोऽपि यत फायोमर्गकरणादिना कायस्य नियन्ताकरणम् , सर्वयोगनिरोधा वस्थाया या सर्वथा यत् कायणनिरोधन सा प्रथमा । गुरुमापृष्ठच गरीग्मस्तारकभूम्यादि- है उस वस्तु को उसी स्वरूप से प्रकाशित करना वचन स याचन है, जैसे- यह जीव है । (२) जीव को अजीर कहना मपावचन है। (३) मिश्रितवचन सय मृषा वचन है, जैसे-आज इस नगर में सौ बालक जमे है। यह वचन मिश्ररूप इसलिये है कि इसमे सौ का निर्णय नहीं है। (४) जो वचन मृपा भी न हो और सत्य भी न हो ऐसे वचन का नाम अस यमपा है, जैसे-स्वाध्याय समान तप नहीं है " ऐसा वचन में सत्य है और न असय ही है, अर्थात् व्यवहार वचन है । इस ४ प्रकार के वचनयोग का वचनगुमि में निरोध हो जाता है । गमन-आगमन आदि क्रिया का जिसमें निरोर है वह कायगुमि है। यह कायगुमि २ प्रकारको है-चेष्टा निवृत्तिरूप १, यथा--आगम-चेष्टानियमनरूप २ । परीपह एव उपसर्ग के आनेपर भी गरीर से ममत्व का परित्याग कर जो उसे निश्चल करना है, अथवा सर्वयोगों की निरोध- अवस्था में जो सर्वथा काय की चेष्टाओं का निरोध करना है यह चेष्टानिय त्तिरूप पहली कायगुपि है। गुरु से पूछकर शारारिक क्रियाओं की निवृत्ति के समय, કરવાવાળું સત્યવચન છે જેમકે આ જીવ છે (૨) જીવને અજીવ કહેવું એ મૃષાવચન છે (૩) મિશ્રવચન સત્યમ્રપાવચન આજે આ નગરમા સો બાળક જન્મ્યા છે આ વચન મિશ્રરૂપ એટલા માટે છે કે એમા સેને નિર્ણય નથી ( જે વચન મૃષા પણ ન હોય અને સત્ય પણ ન હોય એવા વચનનું નામ અસત્યમૃષા છે, જેમ “સ્વાધ્યાયના જેવું નય નથી' એવા વચન નથી તે સત્ય કે નથી અસત્ય, અર્થાત વ્યવહારવચન છે. આ ચાર પ્રકારના વચનગનો વચનગુણિમા નિષેધ થઈ જાય છે ગમન-આગમન–આદિ યિાઓને જેમાં નિષેધ હોય તેને કાયગુપ્તિ કહે છે આ કાયપ્તિ બે પ્રકારની છે–૧ ચેષ્ટાનિવૃત્તિરૂપ, અને ૨ યથા–આગમ–ચેષ્ટાનિયમનરૂપ પરીષહ તેમજ ઉપસર્ગના આવવા છતા પણ શરીરથી મમત્વને ત્યાગ કરીને જે તેને નિશ્ચલ કરવું, અથવા સર્વ યોગની નિધ-અવસ્થામા જે સર્વથા કાયની ચેષ્ટાઓનો નિષેધ કરવું તે ચેષ્ટા વચન છે, જેમ કે पीयूषषिणी-टीका सू २७ भगवदन्तेयासिवर्णनम् . प्रतिलेखनाप्रमार्जनादिसमयोक्तक्रियाकलापपुर सर शयनासनादि विधेयम्, तत शयनासननि- क्षेपादानादिपु स्वेच्छया चेप्टापरिहारेण नियता=गाखनियमानुसारिणी या कायचेष्टा सा द्वितीयेति । उक्त च-उपसर्गप्रसङ्गेऽपि कायोत्सर्गजुपो मुने । स्थिरीभाव गरीरस्य कायगुप्तिर्निगद्यते ॥१॥ शयनासननिक्षेपादानसक्रमणेषु च । स्थानेषु चेष्टानियम कायगुप्तिस्तु सा परा ॥२॥ति।। तया युक्ता । 'गुत्ता' गुप्ता -अशुभयोगनिग्रहो गुप्तिस्तया युक्ता , 'गुतिंदिया' गुप्तेन्द्रिया -गुप्तानि-असयमस्थानेभ्य सुरक्षितानि इन्द्रियाणि यैस्ते गुप्तेन्द्रिया, 'गुत्त- अथवा भूमि आदिकी प्रतिलेसना एव प्रमार्जन करते समय जो अपना इच्छानुसार शारीरिक चेष्टाओं का परित्याग करना हे, एव गुर आदि की आज्ञानुसार शयन, आसन, निक्षेपग एव आानाकि म कायचेष्टा का नियमन करना है वह दूसरा फायगुपि है। कहा भी है-उपसर्गप्रसगेऽपि, गायोत्सर्गजुपो मुनेः। स्थिरीभावः शरीरस्य, कायगुप्तिर्निंगद्यते ॥१॥ शयनासननिक्षेपा, दानसक्रमणेषु च । स्थानेषु चेष्टानियमः कायगुप्तिस्तु सा परा ॥२॥ लोकों का अर्थ ऊपर लिपे भावके अनुमार है। ये साधुजन कायगुमि के आराधक थे। अत एव (गुत्ता) अशुभ योग के निग्रहरूप गुप्ति से ये मुनिजन युक्त थे। ( गुति दिया) असयमस्थानों से इन्द्रियाँ को सुर- क्षित रखनेवाले थे, इसलिये इन्हे गुप्तेद्रिय कहा गया है। (गुत्तभयारी) नौ- નિવૃત્તિરૂપ પહેલી કાયમુમિ છે ગુરુને પૂછીને શારીરિક ક્રિયાઓની (ૌચાદિની) નિવૃત્તિના સમયે અથવા ભૂમિ આદિની પ્રતિલેખના તેમજ પ્રાર્થના કરવાના સમયે જે પિતાની ઈચ્છા પ્રમાણે શારીરિક ચેષ્ટાઓને પરિત્યાગ કરવાને છે, તેમજ ગુરુ આદિની આજ્ઞા–અનુસાર શયન, આસન, નિક્ષેપણ, તેમજ આદાનાદિકમાં કાયષ્ટાનું નિયમન કરવાનું હોય છે, તે બીજી વાયગુપ્તિ છે [ ५ छ- उपसर्गप्रसङ्गेऽपि, कायोत्सर्गजुपा मुने । स्थिरीभाव शरीरस्य, कायगुप्तिर्निगद्यते ॥ शयनासननिक्षेपा,-दानसक्रमणेषु च । स्थानेपु चेष्टानियम कायगुप्तिस्तु सा परा ॥ કિને અર્થ ઉપર લખેલા ભાવ પ્રમાણે છે તે સાધુજને કાયમુક્તિના આરાધક હતા માટેજ (જુત્તા) અશુભગના નિગ્રહરૂપ ગુપ્તિથી તે મુનિજને युत ता (गृतिंदिया) अभयभना स्थानाथी व्यिाने सुरक्षित रामपावाणा ओपपातिकर - , - . चणा अकाहा अमाणा अमाया अलेोभा संता पसंता उवसता परिणिव्वुयाअणासवाअग्गथाणिग्गया छिण्णसायानिरुपलेवा, यभयारी' गुप्तब्रह्मनाग्गि-गुप्त भितचर्यगुप्तिमा रभित ग्रहा-मैथुननिरमण चरति तच्छोला, 'अममा' अगमा -ममवरहिता, 'अकिंचणा' अकिशना-नास्ति किंचन येषा ते अकिंचना -धापकग्णातिरिक्तवस्तुहिता । 'अमोहा' अकोरा कोरगर्मिना 'भमाणा' अमाना = मारहिता, 'अमाया' अमाया = मायानर्जिना , अलोमा' अलोभा = लोभरहिता , ' सता' शा ता =अहिवृत्या शात्तियुक्ता , 'पसता' प्रशाता - अतवृत्या शातियुक्ता , अन एर 'उअसता' गाता गीतीमूना 'परिणिचुया' परिनिर्वृता = कर्मकृतविकाररहित नात् स्वस्थीभूता , अतण्य 'अणामया' अनारवा = आस्रवरहिता, 'अग्गया' अत्र या =नि था, 'गिगया' छिनम था प्रथाति वनाति आत्मान कर्मणेति गय, स द्विविध -- द्रव्यभावभेदात् , द्रव्य हिरण्यादि , वाटिका-सहित ब्रह्मचर्य के धारक थे, इसलिये गुमनह्मचारी थे। (अममा) ममत्व से रहित थे । (अकिंचणा) धर्मोपकरण से अतिरिक्त और इनके पास कुछ नहीं था । (अफोहा) क्रोधरहित थे। (अमाणा) मानरहित थे। (अमाया) मायारहित थे । (अलोभा) लोभरहित थे। (सता) नाहरसे आन्तियुक्त थे, (पसता) भाभ्यन्तर से शान्तियुक्त थे, अत एव (उवसता) शातीभृत थे। (परिणिन्युया) कर्मकृत विकार से रहित होने के कारण स्वस्थ थे, अत एव (अणासा) आस्रव से रहित थे। (अग्गथा) निम्र थ थे। (छिण्णगथा) जो आत्मा को कमी से जकडे (बाँधे) उसका नाम अथ है। टो प्रकार का होता है। १ द्रव्गमथ, दूसरा भावग्रय। हिरण्यादि द्रव्यप्रथ है । હતા, તેથી તેમને ગુપ્ત દ્રિય કહે છે (गुत्तवभयारी) नारि (413) સહિત બ્રહ્મચર્યનું પાલન ७२नार उता (अममा) भभत्पथी २हित ता (अकिंचणा) धी५७२थी तिPिsd lg तेमनी पाये नहातु (अकोहा) अधरहित छत (अमाणा) भानरहित छत (अमाया) भाया२डित त। (अलोमा) हमति हता (सता) महारथी शान्तियुत उता (पसता) साम्यन्तरथी शान्तियुत उता, मत मेष (उपसता) शान्त-भातीभूत मन्४२. मने महारथी शात ता (परिणि नुया) त विधारथी पाने ४२स्वस्थ हता, मत सेप (अणासवा ) माथी २डित ता (अग्गथा) निन्थ उता (णिगथा) ने मामाने भौथी arish रामे (आधे) तेनु: નામ ગ્રન્થ છે એ બે પ્રકારના થાય છે ૧ દ્રવ્યગ્રન્થ અને ૨ ભાવગ્રન્થ , यह पीयूषपिणी-टीका स २७ भगवदन्तेवामिवर्णनम कसपाईव मुक्कतोया, सखइव निरगणा, जीवो विव अप्पडिहयगई भावो मिथ्याचादि, स ट्रिवियो नया-उन्नो येस्ते तया। डिण्णसोया' लिस्रोत- स-छिन्नसमारप्रवाहा । 'निरुवलेवा' निरपरेपा -कर्मवन्धतुरुपलेपो रागादिस्तेन रहिता, निरपलेपतामेव 'कसपाय' दयाति-'मुद्ययासणो इव' इत्यन्तैरपमानोपमेयमानै प्रदर्शयति, तर-सपाईन मुबनोया' कास्यपानाम मुक्ततोया-मुक्त-यक्त तोयमिव ससारवन्धहतु पात्स्नेहो यैस्ते तथा, यया काम्यपात्र्या पतितमपि जल लिप्त न भवति तथा ममारनन्धहेतुस्तेषु लिमो न भवताति भान, 'साब इव निरगणा' शह इन मिथ्यायादि भावग्रन्य है। इन दोनों प्रकार के ग्रन्या से रहित होने के कारण ये 'छिन्नपथ' कह गये हैं। (डिण्णसोया) ससार का प्रवाहरूप स्रोत इनसे अलग हो चुका था। (णिरुवलेवा) कर्मय म कारणभूत रागादिक लेप से भी ये रहित थे, इसलिये निस्पलेप । इसा वात को जागे क ' कसपार्डव' से लेकर 'सुहुय- हुयासणो इच' यहाँ तक के उपमान पत्रों के द्वाग मूतकार प्रकट करते है । ( कसपार्टव मुक्तीया) कॉसे का भाजन जिस प्रकार पानी के ससर्ग से सर्वथा रहित होता है उसी प्रकार जल के तुन्य स्नेह को मसार का धन का हेतु होने से जिन्होंने सर्वथा छोड दिया, अथवा कॅॉसे के भाजन म गिग हुजा जल जैसे लिस नहीं होता उसी प्रकार ससारनरनहतु आस्रव जिनम लित नहा होता, रत वे काँसे के भाजन के समान निस्पलेप कहे गये है। (सस इन निरगणा) शख मे હિરણ્ય આદિ દ્રવ્યગ્ર થ છે મિથ્યાત્વ આદિ ભાવગ્રન્થ છે આ બને પ્રકારના ગ્રોથી રહિત હોવાના કારણે તેઓને છિનગ્રોથ કહેવામાં આવ્યા छ (छिण्णसाया) समारना प्रवा३५ श्रोत तेमनाथी PAR य युध्या ता (णिरुवलेवा) 5 घमा ४१२ भृत रामापिथी ५ तेया हित हता, तथा नि३५३५ तो मा०४ वातने माना 'कसपाईर' थी सन 'सुहुयहु यासणा इस मही सुधीन उपभानपहाथी सूबजार घट ७२ छ (कसपाईन मुक्तोया) हासानु पास रे पाणीना नसाथी सक्या हित लाय. તેજ રીતે જલના તુલ્ય નેહ જે, સગાના બ ધનને હેતુ છે તેને જેમણે સવ થા છેડી દીધે, અથવા કાસાના વાસણમાં પડેલા પાણી જેમ લિપ્ત થતા (ટતા નથી, તેવી જ રીતે સારબ ધનને હેતુ આવ જેમા લિપ્ત થતું નથી, તેથી તેઓને કાચના વાસણની પિ નિશ્યલેપ કહેવામા આવ્યા છે (सस इस निरगणा) Aमा भ जप २ हाती नयी तेवी रीत १९२ औपातिबाचे - तथा, आदर्शफलका जच्चकणगंपिव जायरूवा, आठरिसफलगा इव पागडभावा,कुम्मो नीरगणा -गण-रागापुपरना तस्मानिर्गता , गले यथा फिमपि रखनद्रव्य स्थिति न लभते तथैतेप्वनगारपु रागाढयो न तिष्ठता यर्थ । जीरो वि अप्पडिडयगइ' जीव इव अप्रतिहतगतय -जीयो यया गुभाशुभकर्ममगाद यादतग या सन याति तथा अप्रतिहता गतिर्येषा ते तया, देशागगदिपु अपनि पहिरिन वादादिषु- कुतीथिकमतगिकरणसामध्योपतयेन च अरबग्निगतय , 'जयणग पिव जायस्वा' जात्यफनकमिव जातरपा -गोधितमुर्गमिव निर्मग-नागानिरहिता इयर्थ । 'आदरिसफलगा इस पागडभाषा' आर्गफका इस गकटमाया -प्रकटा =प्रकटिता , भावा -उत्पाढव्ययधौव्यस्वभावका जानाजीवाटिपदाथा यस्ते जैसे कोई भी रग स्थिति नहीं पा सकता, उमा प्रकार रागानिक भी उन अनगारा में ठहर नहीं सकते थे। अत ये शस क समान नीरङ्गण कह गये हैं। (जीवो विव अप्पडिहयगई) जीव जिस 'फार शुभ और अशुभ कर्म के चग प्रेरित होकर अव्याहत गति से सर्वत्र चला जाता है उमा प्रकार इनका भी दश, नगर आदिमें अप्रतिहतगतिपिहार होने से एव वाढ-पिवार आदि म कुतीर्थिक मां के निरा करण करने की सामर्थ्य से युक्त होने से ये भी जीव के समान अस्खलितगतिवाले थे। (जचकणग पिव जायरूबा) शोधितमुवर्ग के समान ये पिन्कुल निर्मल थे। (आदरिसफलगा इव पागडभावा) आदर्श अर्थात् काच जिस प्रकार पतिविम्वित मुखा- दिक अवयवों को यथावस्थित प्रकट करता है उसी प्रकार ये भी अपने ज्ञान के द्वारा उत्पाद व्यय एवं प्रौव्य-विशिष्ट जीवाजीवादिक पदार्थों को प्रकट करते थे। इनकी રાગાદિક પણ તે અનગારમા રહી શકતા નથી, તેથી તેઓ શ ખની પેઠે नीर ग] ४वाय छे (जीवाविव अप्पडिहयगइ) म शुभ भने अशुभ કર્મવશ પ્રેરિત થઈને અવ્યાહત ગતિથી સર્વત્ર ચાલ્યો જાય, તેમ તેઓની પણ દેશ નગર આદિમાં અપ્રતિહતગતિવિહાર હોવાથી તેમજ વાદવિવાદ આદિમાં કુતીર્થિકમતનું નિરાકરણ કરવાનું સામર્થ્ય હોવાથી તેઓ પણ જીવની પેઠે અખલિતગતિવાળા હતા (जच्चकणग पिव जायरूवा) शायदा सुपर्णा या तसा मिला निर्भरता (आदरिसफलगा इव पागडभावा) PRIMA पर्थात् मीसा रेभ प्रतिनिमित મુખ આદિક અવયવોને યથાવસ્થિત પ્રકટ કરે છે (દેખાડે છે, તેમ તેઓ પણ પિતાના જ્ઞાન દ્વારા ઉત્પાદ, વ્યય તેમ જ પ્રવ્ય-વિશિષ્ટ જીવ-અજીવ- , पोयूपधषिणी-टीका सू २७ भगयदन्त घासिवर्णनम् इव गुत्तिदिया, पुस्खरपत्त व निरुवलेवा, गगणमिव निरालवणा, यथा प्रतिविम्बितान मुग्वाधरयवान् यथारस्थित प्रकटीकुति, तथा यक्तदशनया जनाना चित्त-र्पणे जोपानीमिक्लपटाया उस्पष्ट प्रकागते इयर्थ । 'कुम्मो इच गुतिदिया' कूर्म दर गुप्लेन्द्रिया-मों यथा भयहतौ मनि मतमन्द्रियो भवति तथा समार- भ्रमणमयाद गुमानि-विपरस्पान्य मासितानि इन्द्रियागि पेपा ते गुप्तेन्द्रिया । 'पुरग्वरपत्त व निस्वलेवा' पुष्करपत्रमिव निम्पलपा -यथा कमलपत्र निर्लिप्त सत् जन्मेपरि निष्ठति तथा निरपल्पा -पट्जरतुन्यस्वजनविषयमम्बन्परहिता भान्तीति भाव । 'गगणमिव निरालपणा' गगनमिन निगलन्धना -कुनामनगगद्यालम्बनवर्जिता जीपाजावानिविषयक देवाना ऐसी होती था कि जिससे मनुष्यों के चित्तरूपी दर्पण में उपादादि-स्वमान वाले समस्त जावादिक पदार्थ अच्छी तरह-स्पष्टन्स से प्रतिभासित होने लगते य । (कुम्मो इव गुतिदिया) कच्छप जिम प्रभार भय क कारणां क उपस्थित होने पर ममस्त इन्द्रियां को नगोपिन कर लता है उसी प्रकार ये मुनिजन मी समारपरिभ्रमण क भयसे विषय-कषायों का ओर से अपनी • दन्द्रिया को सुरक्षित किये हुए रहते थे। (पुक्खरपत्तव निस्वलेवा) जिस प्रकार कमलपत्र ज? मे निलिम होकर उम के ऊपर रहता है और कीचड से उपन्न होने पर भी जैसे यह उसके घर से हित होता है टसी प्रार ये साधुजन भा कीचड एप जलतुन्य स्वजन, एर विपया के सर से बिलकुल रहित थे। (गगणमिव निरावणा) आकाश की तरह ये कुल, ग्राम और नगर आदि के महारे की अपेक्षा नहीं रखते य। (अणिलो इव निराग्या) पवन की तरह घर આદિક પદાર્થોને પ્રકટ કરતા હતા તેમની જીવાજીવાદિ વિષયની દેશના એવી વતી હતી કે જેથી મનુષ્યના ચિત્તરૂપી દર્પણમા ઉત્પાદ આદિ સ્વ- ભાવવાળા સમસ્ત જીવાદિક પદાર્થ સારી રીતે સ્પષ્ટરૂપે પ્રતિભારિત થતા હતા (कुम्मो इस गुतिनिया) आयो म मयना डा। मावी ५४ता સમસ્ત ઈક્રિએને નેગેપિત કરી લે છે તેમ એ મુનિજને પણ એ સાર–પરિભ્રમણના ભયથી વિષયપાની તરફથી પિતપોતાની ઈન્ટિઓને સુરક્ષિત રાખતા હતા (पुस्परपत्त व निम्मलेना) भ मानसी निHि Aधन तनी 6. હે છે અને કીચડથી ઉત્પન્ન થાય છે તે પણ જેમ તે તેના સ બ ધથી રહિત હોય છે તેવી જ રીતે સાધુજન પણ કીચડ જલતુલ્ય न तेम ४ विषयोना सधथी मिस हित हुता ( गगणमिव निरा लपणा) माताशनी पे तेसो , गाम भने नग माहिना माश्रयनी તેમ જ १९४ औपपातिक । 1 अणिलो इव निरालया, चंदा इव सोमलेस्सा, सगेडव दित्ततेया, सागरो इव गभीरा, विहग इव सव्वओ विप्पाका, मदरो इव अप्पकपा, सारयसलिलव सुद्धहियया. खग्गिविसाण व एगजाया, 'अणिलो इस निरालया' अल इव निराल्या -पपा व गृहरहिता, 'चदो इव सोमलेस्सा' चद्र इव सौम्यठेश्या -अनुपतापरतुमन परिणामधारिण, 'मूरो उत्र दित्ततेया' सूर्य इव तापतेजस -व्यत शरीर गग्या भावतो जानन च देटीयमाना । 'सागर इन गभीरा' सागर हर गम्भीरार्पगोकानिकारण योगेऽपि निर्विकारचित्ता । 'विहग हम सन्चो पिप्पमुवा' विहग इव सर्वतो चिप्रमुक्ता-परिवारपरि यागात् नियत- वासरहित नाचेति भाव । 'मदरो इव अप्पापा' मन्टर हर अप्रकम्पा -मेरुवत् परिपहोपसर्गपवनरचलिता । 'सारयसलिल सुद्धडियया' शारसलिलमित्र शुद-- हृदया -यथा शरदृती जल निर्मल भवति तथा परमनिर्मद्वन्या इति भार । 'सग्गिविसाण से रहित थे । (चदो इस सोमलेस्सा) चन्द्र के समान इनकी लेश्या सौम्य थी। (मूरो इस दित्ततेया) सूर्य के समान ये नीम तेजवाले थे। शारारिक काति दून्यतेज, एव ज्ञान यह भावतेज है। (सागर इव गभीरा) सागर के तुल्य ये गभीर प्रकृति के थे । हर्प शोक आदि के कारणों के उपस्थित होने पर भी इनके चित्त में किसी भी तरह का विकार उत्पन्न नहीं होता था। (विहग इव सबओ विप्पमुक्का) पक्षा की तरह ये नियमित निवास से रहित थे। (मदरो इव अप्पकपा) मेरुपर्वत की तरह परीपह एर उपसर्गरूप परन से ये अचलित थे। (सारयसलिल व सुद्धहियया) शरद ऋतु के जल समान उनका हृत्य निर्मल था। (खग्गिविसाण व एगजाया) खड्गी અપેક્ષા રાખતા નહતા ( अणिलो इस निरालया) पननी पेठे धरथी २डित उता (चदो इव सोमलेस्मा) 4 द्रनी पडे तेमनी वेश्या सौम्य ती (सूरो इव दित्ततेया) सूर्यनी पेठे तसा वीस-तेजस्वी ता શારીરિક કાતિ દ્રવ્યતેજ तभा ज्ञान से मावत छ (सागर इव गभीरा) सा॥२ना वा गली२ प्रकृतिना તેઓ હતા હર્ષ શેડ આદિના કારણે આવી જતા પણ તેમના ચિત્તમાં કોઈ पतनी वि०२ उत्पन्न थतो नहात। (विहग इव स वओ विप्पमुक्का) पक्षीनी पे तमे नियमित निवामथी २डित sal (मदगे इन अप्पकपा) મેરુ પર્વતની પેઠે પહ તેમજ ઉપગ રૂપ પવનથી તેઓ અચલિત હતા (सारयसलिल व सुदहियया ) २६ *तुना सनी पे तमना ६५ निर्भ तो (सग्गिविसाण व एगजाया) मड्ली (जेस)ना । શીગડાની પેઠે, पीयूषयपिणो-टीका सू २७ भगय दन्तेयासियर्णनम् . भारडपाखीव अप्पमत्ता, कुजरा इव सोडीरा, वसभो इव जाय- व एगजाया' गडिगविषा गमिचेकजाता -सद्गा=आग्ण्यजार –तम्य विषाग शद्ग, तटेक्मेव भवति, तन्धि एकजाता --फामृता-गगानिसहानन्तिा, कुटुन्यानिमाहाग्यार्निता इयर्थ । 'भारडपरवी अप्पमत्ता' भाग्ण्टप नागाऽप्रमत्ता -भाग्ण्ठपक्षी भागण्टचामो पक्षी च भाग्ट- पसी, अपरिजापत्रिचरणपान द्वाभ्या ग्रावाभ्या द्वाभ्या मुग्पाभ्या च युक्त , योनीचयोग्कमेनोढर भवति,तो चायन्तमप्रमत्तनगर निगाह भने। यति माचि वात् नकोऽपि जाप प्रमात गति, तता उभयोनागो भवति, तम्मात मटा चकितचित्तौ प्रमादरहितौ तौ तिष्टत । तदन- प्रमत्ता -तप मयमातिधर्मरक्षण प्रमानगरता इत्यर्थ । 'कुजरी व सांडीरा कुञ्जर टव गोण्डाग -हम्तार शूरा-कपायादिरिपुभजनशीग । 'वसमा इव जायत्थामा' वृपम टर जातस्यामान -जात म्याम-पत्र येपा ते जातस्थामान -नृपमा सजातपराकमा , (गैंडा) के सींग की तरह, ये रागारिका का सहायता से रहित होने के कारण, एक- स्वरूप थे। (भारडपमानीव अप्पमत्ता) भारट पक्षी की तरह ये अप्रमत्त थे। यह पभी दो साववाग होता है । उसके तीन पर होते हैं। ग्रावा और मुग्न इसके दो होते है । उदर अथा। पट एकही होता है । ये दोनों जीव अयत अप्रमत्त होते हैं। यदि पदाचित एक जान प्रमाढ कर तो दोनों का नाश होवे । इसलिये अप्रमत्तचित्त होकर ये दोनों बहुत ही सापपाना से रहते है। उसी तरह ये मुनिजन भी तप एव सयमालिक धर्म के रक्षण करने में प्रमार्जित थे। (कुजरो इव सोडीरा) जर के समान ये कपायानिक के भजन म गौण्टीर-शरवीर थे। (वसमो इव जायत्यामा) वृषभ के तमाशाहटनी महायतायी २डित डावान दालो, सन्१३५ ता (भारट परसीर आपमत्ता) मा 3 पक्षीनी तसा अप्रमत्त ता २१ पक्षी मे જીવવાળા હોય છે તેને ત્રણ પગ હોય છે ડેડ અને મુખ તેને બે હેય છે ઉદર (પિટ ) તેને એક ૧ હેાય છે તે બન્ને જીવ બહુ અપ્રમત્ત હોય છે જે કદાચિત્ એક જીવ પ્રમાદ (ભૂવ) કરે છે તે બન્નેને નાશ થાય છે તેથી અપ્રમાચિન (ચતુર) થઈને તે બન્ને બહુ જ સાવધાનીથી રહે છે તેવી જ રીતે એ મુનિજને પણ તપ તેમજ મયમ આદિ ધર્મના રક્ષણ ગ્વામ પ્રમાદરહિત હતા (कुजरो झ सोंडीरा) 3.४२ (हाथी)नी पे० તેઓ કષાય આદિકના म (नाश) ७२वामा गौडीर-शूरवीर (वसभो इस जायथामा) वृषमनी पे तेसो पति हता (सीहो इन दुद्ध- હતા औपपातिकमा . स्थामा, सीहो इस दुरिसा, वसुधग इव मव्वफासविसहा, सुहुयहुयासणो इव तेयसा जलंना ॥ म्० २७ ॥ इत्यर्थ । 'सीहो इस दुद्धरिसा मिर इन दुर्दगा -मियपनि गर्गइयर्थ । वसुधरा इस सवफासरिसा' यमुधग हर सम्पपिपग-गृची यथा म सय मसा वा स्पर्श सहते समहति नो यत तत सामोऽपि नाप्रतिहल्पीपोपमर्ग सुसहा भवति । ' मुहयायासणो इस तेयसा जाना' मुताःतागन इव तेजमा ज्वलन्त -सुहत =मुष्ट हुत-घृतापाहुतिभिस्तर्पितो यो हुताशनो बद्रि -तद्वत्तेजसा-तप - सयमतेजसा ज्वल तो टीप्यमाना हति भाव ।। अन उपमानसमाहरुम् इद गायादयम 'कसे १ मपे २ जाये ३, जचे कणगे य? आनरिसे ५ । कुम्मे ६ पुस्खरपते ७, गयणे ८ अगिले ९ य च १० सरे य ११॥ सागर १२ विहगे १३ मटर १४, सारयसलिल च १५ ग्यग्गी य १६ । भारडे १७ गय १८ वसह १९, सीह २० वमुधरा २१ सुहुयहुए २२॥ २॥ इति ॥ सू० २७ ॥ समान ये बलिष्ठ थे। (सीहो इव दुद्धरिसा) सिंह के समान ये दुर्धर्ष थे। सिंह जैसे मृगादिकों से अप्रधृष्य होता है, उसी प्रकार मृग जैसे परीपहानिकों से ये भी चलितचित्त नहीं होते थे। (वसुधरा इव सवफासविसहा) पृथिवी के समान सर्वस्पर्शसह थे। पृथिवी जिस तरह सहने योग्य अथवा नहा सहन करने योग्य ऐसे भी स्पर्श को सहती है उसी प्रकार ये मुनिजन भी अनुकूल एव प्रतिकूल परीपहों के उपनिपात को अच्छी तरह सहन करते थे (मुहुययासणो इव तेयसा जलता) बहुत अग्नि की तरह ये तप और सयम के तेज से देदीप्यमान थ ॥ २७॥ रिसा) सिनावातमा दुध हता સિહ જેમ મૃગ આદિથી અપ ધષ્ય હોય છે તેવી જ રીતે મૃગલમાન પરીષહ આદિકાથી તેઓ પણ ચલિત वित्त यता नहा ( वसुधग इव सव्वफासविसहा) पृथिवीनी हे सर्व ५ સહન કરતા હતા પૃથિવી જેમ સહેવા ગ્ય અથવા ન સહન કરવા યોગ્ય એવા પણ સ્પર્શને સહન કરે છે તેવી જ રીતે એ મુનિજને પણ અનુકુળ તેમ જ પ્રતિકૂળ પરીષહોના ઉપનિપાત ને સારી રીતે સહન કરતા હતા (मुहुयहुयासणो इव तेयसा जलता ) सुद्धत भनिनी 8 ते तय भने से मना તેજથી દેદીપ્યમાન હતા (સૂ૦ ૨૭) । + पीयूपषिणी-टोका र २८ भगवद तेथ मिथर्णनम मूलम्नत्यि ण तेसि ण भगवंताण कथइ पडिबंधे भवइ । से य पडिवंधे चउबिहे पण्णते, तंजहा-दव्बओ खेत्तओ कालओ भावओ। दव्वओ णं-सचित्ताचित्तमीसिएसु टीका नत्यि' इत्यादि । नास्ति अय पल , यत् खलु तेसि ण भगताण' तेपा पल भगवताम्-श्रीमहावीरस्वामिा शिष्याणाम् कत्थइ मापि-कस्मि नपि पिपये 'पडियो भाइ' प्रतिन-1 -आसक्ति भवताति, श्री महावीर- स्वामिनोड तेनासिना सयमप्रतिन वीभूत कोऽपि हेतु कुनाऽपि न भवतीति भाव 'से य पडियो चउविहे पण्णत्ते ' स च प्रतिवधश्चतुर्विध प्रजप त जहा' तयथा-भेद- प्रकारचे यम्-नयत क्षेत्रत कालतो भावतश्च । तेषु दयो ण' द्रव्यत खलु 'सचित्ता- चित्त-मीसिएमु दव्येमु' सचित्ताऽचित्त-मिथितेषु नयेषु । तत्र-सचित्त=गियादिकम् , अचित्तम्यरातिकम्, मिश्रितम् शिष्यसहितवाटिकम्, एतेषु द्रव्येपु, 'खेतो' क्षेत्रत - 'नथि पं' इयादि। (तेसि ण भगताण) भगवान महावीर के समीप में रहावाले उन स्थविर भगातो का (कत्थइ) किसी भी विषय में (पडियधे ) प्रतिबंध (नत्थि) नहीं यो । अर्थात् भगवान् वीर प्रभु के ये समस्त मुनिजन सयम के विघातक किसी भी विपय मे आसक्ति नहीं रखते थे। (से य पडिरये चउबिहे पण्णत्ते ) वह प्रतिव५ चार प्रकार का कहा गया है, (तनहा ) यह इस प्रकार है-दिपभो खेत्तओ कालो भाषओ) द्रय से, क्षेत्र से, काल से ण्व भाप से । (दपओ ण सचित्ता-चिन-मीसिएसु दन्वेसु) द्रव्य से पतिवध ३ प्रकार का है-(१) सचित्त (२) अचित्त (३) सचित्ताचित्त। 'नथि ण' इत्यादि (तेसि ण भगताण) समपान महापी२-१ समीपमा રહેવાવાળા તે २थपि२ १३५ ताने (कथइ) Sug विषय (पडियधे ) मति (नत्थि ) - , અર્થાત–ગવાન વીરપ્રભુના તે સમસ્ત મુનિજન સ યમના વિઘાતક डाय से 5 विषयमा मासहित मत नहाता (से य पडियधे विहे पण्णत्ते) प्रतिपय या ४२॥ ४खेसा छ (तजहा) Anारे 9 (दचओ सेत्तओ कालओ भावओ) द्रव्यथी, क्षेत्री, यी तभन साथी दख सचित्ता-चित्त-मीसिसु दव्वेसु) द्रव्यथी प्रतिपय न मारने (૨) અચિત્ત, (૩) સચિરાચિત્ત, શિષ્ય આદિક સચિત્ત છે .

औषपातिकमा त्थामा, सीहो इस दुरिसा, वसुधग इव मव्यफासविमहा, सुहुयहुयासणी इव तेयसा जलंता ।। मू० २७ ॥ इत्यर्थ । 'सीहो इस दुइरिसा मिह दर दुपा -मियपरीपातिगर्ग:पा द्वयर्थ । 'वसुधरा इव सन्धफासरिसहा' वसुधग र मर्मस्पपिपग-प्वी यथा मां सहा- मसह्य वा स्पर्श सहते समदनि चो यत तयत माग्योऽपि अनुालप्रतिपाहोपसर्ग सुसहा भवति । 'मुद्दयद्यासणो हर तेयसा जलता' मुहतानाशन दर तेजमा ज्यल त-सुहुत =मुष्ट हुत --घृताचाहुतिभिस्तर्पितो यो तागनो यदि -तद्वत्तेज्सा-तप -- सयमतेजसा ज्वलतो टीप्यमाना इति भार॥ अत्र उपमानसम्राहकम् इद गायादयम् - 'कसे १ मसे २ जीवे ३, जच्चे मणगे य ४ आनरिसे ५ । कुम्मे ६ पुरखरपत्ते ७, गयणे ८ अगिले ९ य च १० मृरे य ११॥ सागर १२ विहगे १३ मदर १४, सारयसलिल च १५ सम्गी य १६ । भारडे १७ गय १८ वसहे १९, सीह २० वसुधरा २१ सुदृयहुए २२॥ २॥ इति ।। सू० २७ ॥ समान ये बलिष्ठ थे। (सीहो इच दुद्धरिसा) सिंह के समान ये दुर्धर्ष थे। सिंह जैसे मृगादिकों से अप्रधृष्य होता है, उसी प्रकार मृग जैसे परीपहानिकों से ये भी चलितचित्त नहीं होते थे। (वसुधरा इव सव्वफासविसहा) पृथिनी के समान सर्वस्पर्शसह थे। पृथिवी जिस तरह सहने योग्य अथवा नहीं सहन करने योग्य ऐसे भी स्पर्श को सहती है उसी प्रकार ये मुनिजन भी अनुकूल एव प्रतिकूल परीपहों के उपनिपात को अच्छी तरह सहन करते थे (सुहुयहुयासणो इव तेयसा जलता) मुहुत अग्नि की तरह ये तप और सयम के तेज से देदीप्यमान थे ॥ २७ ॥ रिसा) सिहा पातमा दुध उता सिभ भृPLEथी मय ધષ્ય હોય છે તેવી જ રીતે મૃગસમાન પરીષહ આદિથી તેઓ પણ ચલિત यित्त यता नहाता ( वसुधरा इस सव्वफासचिसहा) पृथिवीनी च स २५ સહન કરતા હતા પૃથિવી જેમ મહેવા યોગ્ય અથવા ન સહન કરવા યોગ્ય એવા પણ અને સહન કરે છે તેવી જ રીતે એ સુનિજને પણ અનુકૂળ તેમ જ પ્રતિકૂળ પરીષહેના ઉપનિપાત ને સારી રીતે સહન કરતા હતા ( सुहुयहुयासणो इव तेयसा जलता) सुक्षुत भनिनी 8 तेमा तप याने सयमना તેજથી દેદીપ્યમાન હતા (સૂ૦ ૨૭) पीयूपयषिणी-टोका सू २८ भगवदग्ध सिघर्णनम १९७ मूलम्-नस्थि ण तेसि ण भगवताण कत्थड पडिबंधे भवड । से य पडिवधे चउबिहे पण्णत्ते, तंजहा-दबओ खेत्तओ कालओ भावओ। दव्वओ णं-सचित्ताचित्तमीसिएसु टीका-नत्यि' इत्यादि। नास्ति अय पर , यत् खलु तेसि ण भगरताण' तेपा यल भगवताम-श्रीमहामारस्वामिन शिष्याणाम् कत्थइ समापि-कम्मिनपि विषये 'पडिभाइ' प्रतिनध-आसक्ति भाताति, श्री महावीर- स्वामिनोड तेगामिना सयमप्रतिन वीभूत कोऽपि हेतु कुनाऽपि न भवतीति भाव । ' से य पडिये चउबिहे पण्णत्ते ' स च प्रतिवधश्चतुर्विध प्रजम ‘त जहा' तथया-भेद- प्रकारचे यम्-द्रव्यत क्षेत्रत कालतो भावतश्च । तेषु 'दबओ ण द्रव्यत खलु 'सचित्ता- चित्त-मीसिएसु दव्येसु' सचित्ताऽचित्त-मिश्रितेपु द्रव्येषु । तत्र-सचित्त-शिष्यादिकम् , अचित्त-वस्त्रादिकम्, मिश्रितम्-शिष्यसहितववाटिकम्, एतेषु द्रव्येषु, 'खेत्तओ' क्षेत्रत - 'नविण' इत्यादि। (तेसि ण भगताण) भगवान महावीर के समीप में रहनेवाले उन स्थविर भगवतो का (कत्यइ) किसी भी पिपय म (पडियये) प्रतिनध (नत्थि) नहीं या । अर्थात् भगवान् वीर प्रभु के ये समस्त मुनिजन सयम के विघातक किसी भी विषय में आसक्ति नहीं रखते थे। (से य पडिपो चउबिहे पण्णत्ते ) वह प्रतिपय चार प्रकार को कहा गया है, (तनहा) वह इस प्रकार है-(दबओ खेत्तओ कालओ भावओ) द्रव्य से, क्षेत्र से, काल से एप भार से । (दाओ ण सचित्ता-चित्त-मीसिएसु दव्वेसु) द्रय से गतिमन ३ प्रकार का है-(१) सचित्त (२) अचित्त (३) सचित्ताचित्त । नत्थि ण' इत्यादि (तेसि ण भगवताण) मापान महावीरना सभीपमा રહેવાવાળા તે स्थविर मताने (कथइ) विषयमा (पडियधे ) प्रतिमय (नस्थि) ન હેતે, અર્થા–ભગવાન વિરપ્રભુના તે સમસ્ત મુનિજને સયમને વિઘાતક राय सेवा उप विषयमा मासहित मत नहाता (से य पडिबधे चउबिहे पण्णत्ते) ते प्रतियार प्रा२ना उडेसा छ (तजहा) ते मारे छे (द वओ खेत्तओ कालओ भावओ) द्रव्यथी, क्षेत्रथा, ४थी तभ०४ साथी (दब्वओ ण सचित्ता-चित्त-मीसिएसु दव्वेसु) द्रव्यथा प्रतिम ! Rai छ-(१) मयित्त, (२) अचित्त, (3) सचित्तायित्त, शिध्य मा६ि मयित्त छ भोपपातिकमा दव्वेसु । खेत्तओ-गामे वा णयरे वा रणे वा खेत्त वा खले वा घरे वा अंगणे वा । कालओ-समए वा आवलियाए वा आणा- 'गामेवा प्रामे वा,'णयरे मा नगरे वा 'रण्णे वा अण्ये ना, 'खेत्तेगा क्षेत्रेवा, मंडे-पायमम दनसशोधनस्थाने वा, घरे वा आणे का गहे वाऽमण वा ! काठमो समपया आपल्याए वा' कालन--समये सर्वतोजपये काले, ममयम्य पिम्ननोऽर्थ उपासरशाहन्यागारधर्मसजीवनी वृत्तितोऽनसेय । 'आवलिकायाम' अमग्यातसमय रूपायाम 'आणापाणुए ' आनप्राणे वा- शिण्यादिक सचित्त है। वस्त्रादिक अजीन पदार्थ अचित्त है। शिष्यसहित नाटिक सचित्ताचित्त हैं। इनमें इन मुनिजनों को बिलकुल भी आमक्ति नहीं थी। (खेत्तओ गामे वा णयरे वा रणे वा खेते पायले रा घरे या अगणे पा) इसी तरह क्षेत्र की अपेक्षा प्राम में, नगर में, जगल में, क्षेत्र में, सल-धायादिक के कूटने और फटकने के स्थान ऐसे खलिहान में, घर में अथवा आगन में प्रतिय नहीं था। (कालओ समए वा आवलियाए वा आणापाणुए वा थोवे वा लवे वा मुहुत्ते वा अहोरत्ते वा पक्खे वा मासे वा अयणे वा अण्णयरे वा दीहकालसजोगे) कालको अपेक्षा से समय-सब से छोटे काल मे, इस समय और कालका विस्तृत अर्थ 'उपासकदशाग' की 'अगारधर्मसजीवनी' वृत्ति मे कहा है, वहा से जान लेना चाहिये । आवलिका में, अमर यात समयकी एक आवलिका होती है, उच्छ्वासनिश्वासकालरूप आनप्राण में, स्तोकमे-सप्तप्राणप्रमाणवाले कालविशेषमे-सात उच्छ्वासमे, लवमें-सात- વસ્ત્રાદિક અજીવ પદાર્થ અચિત્ત છે શિષ્યસહિત વસ્ત્રાદિક સચિત્તાચિત્ત છે तभा से मुनिनाने मिसस मासहित नाती (खेत्तओ गामे वा णयरे वा रणे वा खेत्ते वा सले वा घरे वा अगणे वा) तेपी रत क्षेत्रनी અપેક્ષાગામમાં, નગરમા, જગલમાં, ખેતરમા, ખલ-ધાન્ય વગેરેને ફૂટવા ખાડવાના સ્થાનભૂત એવા ખલિહાનમા, ઘરમા, આગણામાં પ્રતિબધ નહોતો (कालओ समए वा आवलियाए वा आणापाणुए वा थोवे वा लवे वा मुहुत्ते वा अहोरत्ते वा पक्खे वा मासे वा अयणे वा अण्णयरे वा दीहकालसजोगे) सनी અપેક્ષાએ સમય-સૌથી છેડા તાળમા (આ સમય અને કાલને વિસ્તૃત અર્થ “ઉપાસકદશાગની” અગારધસ જીવની વૃત્તિમાં કહેલ છે ત્યાથી જાણી લેવું જોઈએ),આવલિકામા (અસખ્યાત સમયની એક આવલિકા થાય છે), ઉચ્છવાસનિ શ્વાસ-કાલરૂપ આનપ્રામા, મા-નસમાણના પ્રમાણ । . पीयूषषिणी-टोका स २८ भगवदन्तेयासिवर्णनम् पाणुए वा थोवे वा लवे वा मुहुत्ते वा अहोरते वा पक्खे वा मासे वा अयणे वा अण्णयरे वा दोहकालसंजोगे। भावओ-कोहे वा माणे वा मायाए वा लोहे वा भए वा हासे वा। एव तेसिण भवइ ॥सु०२८॥ उदासनि श्वासकाल दर्य, 'योवे वा' स्सोके पा=सममाणमाने वा कालविशेपे, 'सत पागागि से योरे' द युक्ते । 'लवे वा'-'सत थोवाणि से लवे' इति सनस्लोफमिने काल या, 'मुटुत्ते वा' मुहर्ते वा-लपाना सनमनतिप्रमाणे काले, 'अहोरत्ते वा' अहोगने वा-राविरियसप्रमाणे काले वा, 'पक्खे वा' पशे-पञ्चदशदिवस- प्रमाणक काले वा 'मामे वा' किंगदिवसप्रमाणके काले वा, 'अयणे वा' अपने- उत्तरायणदक्षिणायनभेटादद्विनिधे पण्मासप्रमिते काले था, 'अण्णयरे गा दीहकालसजोगे' अयतरस्मिन् वा नीर्घकाल्मयोगे--उक्तप्रभेदाद भिन्ने वा सवसरादिरूपे काले । 'भावओ' भारत -'कोहे ना' कोधे वा 'माणे पा'-माने वा, 'मायाए वा'-मायाया बा, 'लोहे वा' लोमै वा 'भए वा' भये वा, हासे वा। 'एव तेसिं ण भवइ' एव तेपा न भवति, एव-पूर्ववर्णितप्रकारेग तत्र तत्र प्रतिबन्ध -आसक्तिस्तेषा मुनीना न भवति ।मू० २८॥ स्तोक अर्थात् ४९ उच्छयास-प्रमित कालमें, मुहर्तमे-७७ लयोसे प्रमित कालमें, अहो- रात्रम, पक्ष-१५ दिनके कालमे, मास-३० दिन-प्रमाण समयमे, अयनमें-उत्तरायण- दक्षिणायन रूप छ छ महिनोंमे, एव और भी मवत्सरादिरूप वृहत्समयमं प्रतिबध नहीं था। (भावो) भावकी अपेक्षासे (कोहे वा माणे वा मायाए वा लोहे वा भए वा हासे वा एच तेसिंण भवइ) क्रोधमे, मानम, मायामें, लोभर्म, भयमे, अथवा हास्यमे उन मुनिजनोंको किसीभी तरहका प्रतिबंध नहीं था ॥ सू० २८॥ જેટલા કાળવિશેષમા-સાત ઉસમા, લવમાસાત સેક અર્થાત્ ૪૯ ઉસના પ્રમાણુના કાળમાં, મુહૂર્તમ-૭૭ લોથી પ્રમિત વાળમા, અહે- રાત્રિમા, પક્ષ-૧૫ દિવસના કાળમા, માન–૩૦ દિવસના સમયમા, અયનમાં ઉત્તરાયણ-દક્ષિણાયનરૂપ છ છ મહિનામા, તેમજ બીજા પણ સવસર આદિરૂપ सा समयमा प्रतियध नहोतो (भारओ) मापनी अपेक्षा (कोहे वा माणे वा मायाए वा लोहे वा भए वा हासे वा एव तेसिं ण भनइ ) अधा, માનમાં, માયામા, લોભમા, ભયમાં અથવા હાસ્યમા તે મુનિઓને કોઈ પણ तर ने। प्रतिम नहोतो (सू २८) ००० औपपातिपत्र - मूलम्-ते णं भगवंतो वासावासबजं अह गिम्हहेमतियाणि मासाणि गामे एगराइया णयरे पचराइया, वासीचदणसमाण- 'ते, ण भगवतो' इत्यानि। ते श्रीवर्धमानस्वामिन निप्या बलु भगातो वासावासबन्ज' चपापासपर्जम् 'अद गिम्हहेमतियाणि' अटो महमन्तिान 'मासाणि' मासान् , 'गामे एगराइया' ग्रामे एकरानिका -यस्मिन् दिवसेऽनगारा ग्राममागन्छन्ति स दिवस पुनर्यापनावर्तते तावपर्यन्त काल एकराजगन्देन गृहाते, तनकसमाहनियासिन इत्यर्थ । 'णयरे पचराइया'-नगरे पञ्चरात्रिका -यस्मिन् दिवसेऽनगारा नगरमाग छन्ति स दिवस पञ्चवारमावतित पञ्चरात्रमुयते, तेनैकोनलिंगदिवसमामिन इत्यथ । स्थरिकल्पिना शेषकाले एकस्मिन् नगरे मासकल्पविहारित्वात् । 'वासी-चदण-समाण-कप्पा' वासी-चन्दन- समान-कल्पा, वासी-'वमुला' इति प्रसिद्ध काप्टतक्षणशस्त्रपिशेप , वासीन वासी अपकारी, ता चन्दनसमान-चन्दनवत् कल्पयति मन्यन्ते ये ते वासीचन्दनसमानापा-अपकारिण- मप्युपकारकत्वेन मयमाना इत्यर्थ । तथा चोक्तम्- तेण भगवतो' इत्यादि, (तेण भगवतो) वर्द्धमान स्वामी के पे सयमी शिष्यजन (वासावासवन) वर्षाकाल-चौमासा छोडकर (अट्ट गिम्हहेमतियाणि मासागि) ग्रीष्मकाल एव गीत- कालके ८ महीनामे (गामे) छोटे गाममें (एगराइया) एकरानिपर्यन्त-एक सप्ताह तक और (णयरे) नगरमें (पचराइया) पाच रात्रितक-२९ दिवस-पर्यन्त ठहरते थे । (वासी-चदण-समाण कप्पा) ये अपने अपफाराजनको भी उपफारीरूपसे मानते थे । अथवा कोई चाहे इन्हे वसूलास छाले, चाहे चदनसे चचे, दोनों पर समान दृष्टि रखते थे। कहा भी है 'तेण भगवतो' त्यहि (तेण भगवतो ) परभान स्वामीना ते सयभी शिन (वासावास- वज्ज) वर्षास-यामासु डीन (अट्ठ गिम्हहेमतियाणि मासाणि) श्रीभास तभार शीतseal मामहिनामा ( गामे) नानाभमा (एगराइया) से रात्रि सुधी-95 PRBuslया सुधी, मने (णयरे) नाभा ( पचराइया) पाय रात्रि सुधी-२८ दिवस सुधा askdi gau (वासीचदणसमाणकप्पा) ते પિતાના અપકારીઓને પણ ઉપકારરૂપ ગણતા હતા અથવા કોઈ ભલે તેમને વાસલાથી ડેલે કે ભલે ચ દનથી ચર્ચે બેઉપર સમાન દૃષ્ટિ રાખતા હતા કહ્યું પણ છે- पीयूपयपिणी-टीका स्. २९ भगवदन्तेयासियर्णनम् २०१ , "यो मामपरगेयेप, तत्वेनोपफगेयसी ।। निगमोक्षायुपायेन, याग इस नीरजम् ॥” इति ॥ यहा-वास्या चन्दनसमान कप आचागे येषा ते वासीचन्दनसमानकन्पा , यो मामपफरोत्येप तत्त्वेनोपागेत्यसौ । शिरामोक्षागुपायेन, कुर्माण इव नीरुजम् ।। १॥ सजनाका जन कोड मनुप्य अपफार करता है, तब वे ऐसा समझते हैं कि यह जो मेरा अपमार्ग हे मो तो वस्तुत उपकारा हा है। क्या कि इसके अपकार से हमारी सहनशीलता आदि गुगौका परीक्षा होता है, अनु-मित्रम, निन्दा-स्तुति-आदिमें सम- दृष्टिता बढता है। अत यह मेग अपकारी नहा, प्रत्युत उपकारी है। जैसे किसीकी गर्दनकी नस यदि चढ जाती है, उसको यथास्थानमे बैठानेके बैद उसका गिर पकड- कर बायें-दायें घुमाता है, उस समय रोगीको पीडा होता है, परन्तु नसके अपने स्थान पर बैठ जाने पर पाडितकी पीडा शान्त हो जाता है, वह नीरोग हो जाता है, उसी प्रकार अपकारी भी अपकारके द्वारा सजनोंकी आत्माको, जो अनादिकालसे स्व- स्थानच्युत हो ससाग्मे भ्रमण कर रही है, स्वस्थानमे स्थित करता है। इसलिये सजन अपन अपकाराको उपकारीही मानते हैं, उस पर आक्रोश कमा भी नहा करते यो मामपागेत्येप तत्त्वेनोपकरोत्यसो । शिरामोक्षानुपायेन कुर्वाण इव नीरजम् ॥ २॥ સજ્જનેને કોઈ મનુષ્ય જ્યારે અપકાર કરે છે ત્યારે તેઓ એમ સમજે છે કે આ જે અમારે અપકારી છે તે તે ખરી રીતે ઉપકારી જ છે કેમકે તેના અપકારથી અમારી સહનશીલતા આદિગુણની પરીક્ષા થાય છે, શત્રુ-મિત્રમા, નિદા-સ્તુતિ આદિમા સમદષ્ટિપણુ વધે છે તેથી તે અમારા અપકારી નથી, પરંતુ ઉપકારી છે જેમકે કોઇને ગરદનની નસ જે ચડી જાય છે તે તે બરાબર ઠેકાણે બેસાડી દેવાને માટે વૈદ્ય તેનું માથું પક ડીને જમણુ-ડાબુ ફેરવે છે તે વખતે રોગીને પીડા થાય છે, પરંતુ નસને પિતાને ઠેકાણે બેસી જવાથી તે રોગીની પીડા શાંત થઈ જાય છે, અને તે નિરોગી થઈ જાય છે તેવી જ રીતે અપકારી પણ અપકાર દ્વારા સજજનોના આત્માને-કે જે અનાદિકાલથી પિતાના સ્થાનથી મ્યુત થઈ સસારમાં ભ્રમણ કરી રહેલ છે તેને પિતાના સ્થાનમા સ્થિર કરે છે તેથી સજ્જન પિતાના અપકારીને ઉપકાર માને છે તેના પર ગુએ કદી પણ કરતા નથી ।

૨૦૨ औपपालिका कप्पा समलेटुकंचणा समसुदुक्खा इहलोग-परलोग अप्पडिबद्धा संसारपारगामी कम्मणिग्घायणटाएअभुटिया विहरति।सू २९॥ तथाचोक्तम्-- " अपकारपरऽपि परे, अन्त्युपकारमेव दि महात । सुरभीकरोति वासी, मलयजमपि तक्षमाणमपि ॥" इति । 'समले हुकचणा' समलेटुकाञ्चना = लेप्टु --मृत्तिमासण्ड , काश्चन-सुवर्ण, ते उम मम तुल्ये येषा ते तथा, 'सममुहदुक्खा' समसुग्गदु ग्या, मुप्पे दुसे च समानपरिणामा है, अथवा-वासी-अपकारामें चदनके समान है आचार जिनका ऐसे वे साधुजन थे चदन बासी द्वारा वसूला द्वारा काटे जाने पर भी वमूलाके मुखको सुवासित करता है। कहा भी है- अपकारपरेऽपि परे, कुर्वन्त्युपकारमेव हि महान्तः । सुरभीकरोति वासी मलयजमपि तक्षमाणमपि ॥१॥ तथा दुष्ट-स्वभावनाले मनुष्य यद्यपि सज्जनोंका निरन्तर अपकार ही करते रहते हैं, तो भी वे सज्जन उन अपकारियों पर कभी भी कुछ नहीं होते हैं, उनका कभी भी अपकार नहा करते है । प्रत्युत वे अपकारियोंका भी उपकार ही करते है। जैसे चढनवृक्ष अपने अङ्गको काटनेवाले मनुष्यको, काटने के साधन कुठारके मुखको भी सुरभित ही करता है ॥१॥ (समले हफचणा) पाषाण और सुवर्ण इन दोनों को बराबर समझते थे । (सममुह- અથવા વાસી-અપકારી પ્રતિ ચદનના સરખે આચાર છે જેમને એવા તે સાધુજને હતા ચદન વાસીદ્ધારા-વાસલાથી કપાઈ જવા છતા પણ વાસલાના મુખને સુવાસિત કરે છે કહ્યું પણ છે– अपकारपरेऽपि परे, कुवन्त्युपकारमेव हि महान्त । सुरभीकरोति वासी मलयजमपि तक्षमाणमपि । તથા તે દુષ્ટ સ્વભાવવાળા મનુષ્ય જે કે સજ્જનેને હમેશ અપકાર જ કર્યા કરે છે તે પણ તે સજજને તે અપકારીઓ ઉપર કદી પણ ક્રોધ કરતા નથી, કદી પણ તેમને અપકાર કરતા નથી, પરંતુ તે અપકારીઓ ઉપર પણ ઉપકાર જ કરે છે જેમ ચદનવૃક્ષ પિતાના આગને કાપવાવાળા મનુષ્યને, अने पाना साधन गुडाना भुभने ५ सुगधित उरे (१) (समले कवणा) पापा भने भुपर्ष से मन्नेने मराभर सभाता तो ( समसुह - पीयूषयषिणी टीका सू २९ भगवदग्तेधासिवर्णनम २०३ मृलम्-तेसि ण भगवताण एएण विहारेण विहरमा- इयर्थ । 'इहलोग-परलोग-अप्पडिनद्वा' इहलोकपरलोकाऽप्रतिपदा - लोकद्वयसुखास- तिरहिता , 'ससार-पार-गामी' ससार-पार-गामिन -भासमुद्रत स्वपरामतारका , 'कम्मणिग्यायणढाए अन्भुट्टिया विहरति कर्मनिघातनार्थमभ्युथिता -सफलफर्मनिर्जरणार्थ कृतोद्यमा विहरन्ति ।। मू० २९॥ टीका-'तेसि ण' यानि । तेषा श्रीमहावीरस्वामिनिष्याणा' 'भगवताण भगरता-तप - यमगोमा पग्निाम, 'एएण विहारेण पिहरमागाण' एतेन पिटारेग निहरताम्-तत्र विहार =पिचग्ण-मुनिचया, यद्वा चिनिधैरनेकप्रकारैरपविभारवहन-पारचलन- परापहसहनातिरूप कायरमेशै कर्माणि हियन्तऽनेनेति विहार , एतेन पिहारेण-ग्रामनगरा- दुक्खा) सुग्व ण्व दु ग्यम समान परिणाम वाले थे। सुखमें हर्ष एव दु सम विपाद इस प्रकार विषमता लिये इनके परिणाम नहीं थे । (इहलोग परलोग-अप्पडिवद्धा) इस लोक-परलो एव परलोक मनधी सुसाकी आसक्ति इनके हृदयमें नहीं थी। (ससार- पारगामी) ये भवरूपी समुद्रको तिरनेवाले थे। (कम्मणिग्यायणट्ठाए अब्भुट्ठिया विहरति) समस्त कर्मोंकी निर्जरा करनेके लिये ही सयमाराधनमे तत्पर होकर विचरते थे। सू० २९॥ 'तेसि ण भगवताण' इत्यादि, (तेसि ण भगवताण) महावार म्यामाके इन स्थविर भगवतोंका जो (एएण विहारण विहरमाणाण) इस प्रकारके विहार करते थे। विहार शन्दका अर्थ मुनिचर्या दुक्सा) सुमतमा मा भान परिणामवाण ता सुममा बर्ष तेभ हुममा विषा (शोs) मेवी विषमता तमनामा नखाती (इहलोग परलोग-अप्पडियद्वा) मा als-सधी तभर ५२४-समधी सुभानी भासहित तमना यमा नडोती (ससारपारगामी) तमो लप3 समुद्रने તરવાવાળા હતા (कम्मणिग्घायणट्ठाए अन्भुट्टिया विहरति) समस्त કમેની નિર્જરા કરવા માટે જ સ યમ–આરાધનામાં તત્પર થઈને વિચરતા હતા - 'तेसि ण भगवताण' त्याहि, (तेसि ण भगवताण) से भडावीर स्वामीना ते स्थविर (एएण विहारेण विहरमाणाण) मा प्रा विडार ३२ता ता, विडा२ शहनी ભગવતે औपपातिकमंत्र । . जहा-इत्तरिए य १आवकहिए य से किं तं इत्तरिए? इत्तरिए अणेगविहे पण्णते, त जहा-चउत्यभत्ते १हभत्ते २ अहमभत्ते रिक च-एति-गष्ठति तच्छीडम् टचर, तदेव-चरिस्म-अन्पारियम, यथा श्रीमहावीर- स्वामिनस्तीर्थे नमस्कारसहितप्रयाग यानकालादारभ्ग पमासार्य-तम्, श्रीनामेयतीर्थर तीर्थ रग्वत्सरपर्यन्तम्-इति १ । 'आयफहिए या याव कविकच-यावत्-यदवधिमनुष्योऽ- यमिति मुरयव्यवहाररूपा कथा यारकथा, तर मर गान करिक-मारनपर्यंतग अनगनमिति । अनयोरित्वरिक पृच्छति-से कि त इत्तरिए' अब कितद इन्वरिकम् ।, अम्योत्तरमाह- 'इत्तरिए अणेगविहे पण्णत्ते' इत्वरितम् अनरुरिध प्रजपम्, 'त जहा' तथथा-तानि यद्रूपाणि सति तथा कथयति-'चउत्थभत्ते' चतुर्थभक्तम्-एफ़ोपनामरूपम्१ । 'छट्ठभत्ते' षष्ठभक्तम्-निर तरदिनद्वयोपवासरूपम् । 'अट्ठमभत्ते' अष्टमभक्त-निरतरदिनत्रयोपनासम्म- स्वामी के तीर्थ मे इत्वरिक तप नमस्कारसहित नौकारसा प्रत्यारयान काल से लेकर उह मासपर्यन्त का कहा गया है। श्री आदिनाय तीर्थकर के शासनम इसकी मर्यादा नौका रसी से लेकर एकर्ष पर्यन्त की था। शेष २२ तार्थकरा के शासनमे अष्टमास पर्यत इसकी अवधि थी । (से किं त इत्तरिए १) इत्यरिक तप क्या है। उत्तर-(इत्तरिए अणेग- विहे पणत्ते ) यह इत्वरिक तप अनेक प्रकार का कहा गया है, (त जहा) वे प्रकार ये है- (चउत्थभत्ते छठभत्ते अट्ठमभत्ते दसमभत्ते वारसभत्ते चउदसभत्ते मोलसभत्ते अद्धमासिय- भत्ते मासियभत्ते दोमासियभत्ते तेमासियभत्ते चउमासियभत्ते पचमासियभत्ते छम्मा- सियभत्ते) चतुर्थभक्त-एक उपवास, पष्ठभक्त-दो उपनास-निरन्तर लगातार दो दिन का उपवास, अष्टमभक्त-निरतर तान दिन तक उपवास, इशमभक्त-चार-उपवास-लगातार સ્વામીના તીર્થમાં ઈરિક તપ નમસ્કારસહિત-નીકારસી પ્રત્યાખ્યાનકાલથી લઈને છ માસ સુધીનું કહેવું છે શ્રી આદિનાથ તીર્થ કરના સમયે તીર્થમા તેની મર્યાદા નકારસીથી લઈને એક વર્ષ સુધીની હતી બાકીના ૨૨ તીર્થ शन तीर्थमा ८ भास सुधीनी तनी मवधि तो (से किं त इत्तरिए? ) परि तपशु छ ? उत्तर-( इत्तरिए अणेगविहे पण्णत्ते) २t (परि तय भने ४छ, ( तजहा) ते माम छ (चउत्थभत्ते व्हभत्ते अट्ठम भत्ते दसमभत्ते वारसभत्ते चउद्दसभत्ते सोल्सभत्ते अद्धमासियभत्ते मासियमभत्ते दोमासियभत्ते तेमासियमभत्ते घउमासियमभत्ते पचमासियभत्ते छम्मासियभत्ते) ચતુર્થ-ભક્ત એક ઉપવાસ, ઉષ્ઠભક્તએ ઉપવાસ-નિરન્તર–લગાતાર બે દિવ સને ઉપવાસ, અષ્ટમભક્ત-એક સાથે ત્રણદિવસને ઉપવાસ-ત્રણ ઉપવાસ, દેશ २०७ पीयूषषिणी-टोका सू ३० अनशननपोथर्णम ३ दसमभत्ते वारसभत्ते ५ चउदसभत्ते ६ सोलसभत्ते ७ अद्ध- मासियभत्ते ८ मासियभत्ते ९ दोमासियभत्ते १० तेमासियभत्ते ११ चउमासियभने १२ पचमासियभत्ते १३ छम्मासियभत्ते १४, पम् ३ । 'दसममत्ते' दगमभक्तम--निरतदिनचतुष्टयोपनासरूपम् ४ । 'वारसभत्ते' द्वादश- भक्तम्-निर तटिनपनकोसामानम ५। 'चउ-सभत्ते' चतुर्दशभक्तम्-निर तरदिनरट्को- पनामरूपम् ६ । 'सोसभत्ते' पोडाभक्तम्-निरन्तरदिनसमकोपनामरूपम् ७ । 'अद्धमासिय भत्ते' अमामिफमक्तम् निर तरपञ्च-शनियसोपनामरूपम् ८ । 'मासियभत्ते' मासिकमक्तम्-- निरन्तरनिंगदिनमोपचासरूपम् ९ । 'दोमासियभत्ते' मासिकभक्तम् 'तेमासियभत्ते मा- सिरुभक्तम् । 'चउमासियभने चातुमासिकमक्तम् । 'पचमासियभत्ते' पाश्चमामिकभक्तम् । 'छम्मासियभत्ते' पाण्मामिभक्तम् । 'से त इत्तरिए' तदेतदित्वरिकम् । 'से किंत 'भावकहिए' अब किन्तद् यानफयिकम् । 'आयफहिए' या फयिकम्-न्यानत्--यदवधि ४ दिन क उपवाम, द्वादशभक्त-पाँच उपवास-लगातार पाँच दिन तक उपास, चतुर्दशभक्त- छ उपवास-लगातार ६ नितक उपवास करना, पोटशभक्त-७ दिन उपवास-लगातार ७ दिनतक उपवास करना, अमासिकभक्त-निरन्तर-उगातार १५ दिनतक उपवास करना, मासिकभक्त-लगातार एक मन्नि भरकै उपपास करना, द्वैमासिकभक्त-लगातार एकही साथ नोमास के उपचास, पैमामिफभक्त-लगातार--एकही साय ३ मास के उपवास, चातुर्मा- सिफभक्त लगातार-एफहीसाथ चार महिने का उपवास, पाश्चमासिफभक्त-पाँच महिने के लगातार उपपास, और पाण्मासिकभक्त-लगातार छह महिने के उपवास करना । यह सब इत्वरिक नामका अनशन तप है । यावत्कयिक का मतलब हे-जनतक “ यह मनुष्य है " इस ભક્ત-ચાર ઉપવાસ-એન સાથેજ ચાર દિવસને ઉપવાસ, દ્વાદશભક્ત-પાચ ઉપ વસ-એસા પાચ દિવસ સુધી ઉપવાસ, ચતુર્દશભક્ત એક સાથે ૬ દિવસે સુધી ઉપવાસ કરે, પડશભક્ત-૭ દિવસ એક સાથે ઉપવાસ કર, અર્ધ માસિકભક્ત નિરતર એક સાથે ૧૫ દિવસ સુધી ઉપવાસ કરે, માસિકભકત- એક સાથે એક મહિના સુધી ઉપવાસ કરો, માસિકભક્ત-એક સાથે બે મહીના સુધીના ઉપવાસ, ત્રમાસિક ભક્ત–એક સાથે ત્રણ માસ સુધી ઉપવાસ, ચાતુર્માસ ભક્ત-એક સાથે ચાર મહિનાના ઉપવાસ, પાચમાસિકભક્ત પાંચ મહિના સુધી એકીસાથે ઉપવાસ, અને પારમાસિક ભક્ત-છ મહિના સુધી એકીસાથે ઉપવાસ કર આ બધુ ઈત્વરિ નામનુ અનશન તપ છે યાત્ક- २०६ औपणातिकत्र जहा-इत्तरिए य १ आवकहिए य २।से कि त इत्तरिए? इत्तरिए अणेगविहे पण्णते, त जहा-चउत्थभत्ते १ छहभने २ अहमभत्ते रिक च-एतिष्ठति तच्छीलम् टन्चर, तदेव-उन्चरिस्म्-अन्यशालिकम् , यथा श्रीमहावीर- स्वामिनस्तीर्य नमस्कारसहितप्रयार यानकालातारभ्य परमासार्य-तम्, श्रीनाभेयतीर्थङ्कर तीर्थ यसरपर्यन्तम्-इति १ । 'आमहिए य' याव कयिकच-यारत्--यदनधिर्मनुष्योऽ यमिति मुरयत्र्यवहाररूपा कथा यारकथा, तत्र भव गाव कयिक-जारनपर्यंतग अनशनमिति । अनयोरित्वरिक पृष्छति-से कि त इत्तरिए' अथ किन्तद इन्चरिकम् , अस्योत्तरमाह- 'इत्तरिए अणेगविहे पण्णते' इत्परिकम् अनेकविध प्रजपम्, 'त जहा'-तद्यथा-तानि यद्रूपाणि सति तथा कथयति-'चउत्थभत्ते' चतुर्थभक्तम्-एकोपनामरूपम१ । 'छट्ठभत्ते' पष्ठभक्तम्-निरन्तरदिनद्वयोपनासरूपम् २ । 'अमभत्त' अष्टमभक्त-निरतरदिनत्रयोपवासरू- स्वामी के तीर्थ मे इत्वरिक तप नमस्कारसहित नौकारसी प्रत्यारयान काल से लेकर छह मासपर्यन्त का कहा गया है। श्री आदिनाथ तीर्थंकर के शासनमे इसकी मर्यादा नौका रसी से लेकर एकवर्ष पर्यत की था। शेष २२ तार्यकरा के शासनमे अदमास पर्यत इसकी अवधि थी। (से कि त इत्तरिए ') इत्वरिक तप क्या है ? उत्तर-(इत्तरिए अणेग- विहे पण्णत्ते ) यह इत्वरिक तप अनेक प्रकार का कहा गया है, (त जहा) वे प्रकार ये है- (चउत्यभत्ते छठभत्ते अट्ठमभत्ते दसमभने वारसभत्ते चउदसभत्ते सोलसभत्ते अद्धमासिय- भन्ने मासियभत्ते दोमासियभत्ते तेमासियभत्ते चउमासियभत्ते पचमासियभत्ते छम्मा सियभत्ते) चतुर्थभक्त-एक उपवास, षष्ठभक्त दो उपनास-निरन्तर लगातार दो दिन का उपवास, अष्टमभक्त-निरतर तीन दिन तक उपनास, दशमभक्त चार-उपास-लगातार સ્વામીના તીર્થમા ઈત્વરિક તપ નમસ્કારસહિત-નવારસી પ્રત્યાખ્યાનકાલથી લઈને છ માસ સુધીનું કહેવુ છે શ્રી આદિનાથ તીર્થ કરના સમયે તીર્થમા તેની મર્યાદા નૌકારસીથી લઈને એક વર્ષ સુધીની હતી બાકીના ૨૨ તથ ४शना तीर्थमा ८ मास सुधानी तनी अवधि ती (से किं त इत्तरिए?) परि तशु छ ? उत्तर-( इत्तरिए अणेगविहे पण्णत्ते) मा परि तय અનેક પ્રકા ४ा छ, (तजहा ) ते माम छ (चउत्थभत्ते उहभत्ते अहम भत्ते दसमभत्ते बारसभत्ते चउद्दसभत्ते सोलसभने अद्धमासियभत्ते मासियमभत्ते दोमासियभत्ते तेमासियमभत्ते घउमासियमभत्ते पचमासियभत्ते उम्मासियभत्ते) ચતુર્થ–ભક્ત એક ઉપવાસ, ઉષ્ઠભક્ત-બે ઉપવાસ–નિરન્તર–લગાતાર બે દિવ સને ઉપવાસ, અષ્ટમભક્ત-એક સાથે ત્રણદિવસને ઉપવાસ-ત્રણ ઉપવાસ, દશમ ८ २०९ । पायूषषिणी टीका सू ३० अनशनतपोयर्णनम् वगमणे पाओवगमणे दुविहे पण्णत्ते, त जहा-वाघाडमे य १ निवाघाडमे य २ नियमा अप्पडिकम्मे। से तं पाओवगमणे। से किं त भत्तपच्चरखाणे ? भत्तपञ्चक्खाणे दुविहे पण्णत्ते, त पगमन द्विविध प्रजनम्, 'त जहा' तयथा-'पागाडमे य' व्याघातपच्च-त्र्याघात -यान- सिंह-दागनगरि-सजातोपद्रव , तेन सहित याघातयत् । 'निवाघाइमेय' नियाघातबच्च- सिंहनावानलायुपद्रवहित य प्रतिपयते तत् नित्र्याधातवत् , न्यावातविरहितमि यर्थ । एतद् द्विविध 'नियमा अप्पडिकम्मे' नियमादप्रतिकर्म-नियमत गराग्चलनादिक्रयारहित भवति । ‘से त पाओवगमणे' नदत पादपोपगमनम् । 'से किं त भत्तपञ्चक्खाणे?' अथ किं तद् भक्तप्रत्यारयानम् १,–' भत्तपञ्चक्खाणे दुविहे पण्णत्ते' भक्तप्रयारयान द्विविध प्रनाम् , तन-भक्तप्रया यान-चतुर्विधस्याऽऽहारत्य, विविधस्य पानकरहितस्य वाऽऽहारस्य वर्जनरूप द्विनिन प्रज्ञमम्-द्विप्रकारक कथितम्। 'त जहा' तद्यथा-वाघाइमे य' . प्रकार से-(वायाइमे य१निवाघाइमे य २ नियमा अप्पडिसम्मे) १ व्याघातवत्, निव्याधातवत् । जो व्यान, सिंह एवं दावानल आदि से उद्भूत उपद्रव से महित होता है वह व्याघातयत् है । जिमम इस प्रकार के उपद्रव न हो वह निव्यापातवत् है । यह पादपोप- गमन नियमत गागरिक हल्नचलन आदि क्रियाओं से रहित होता है । तथा इसमें औषयो- पचार आनि नहीं किया जाता है। (सेत पाओवगमणे) यह पादपोपगमन स थारा है। अब भक्तप्रयाख्यान का वर्णन करते है-(से कि त भत्तपञ्चक्खाणे) यह भक्तप्रन्या- रयान कितने प्रकार का होता है , ( भत्तपञ्चरसाणे दुविहे पण्णत्ते) यह भक्तप्रत्या- रयान दो प्रकार का है, (त जहा) वह इस प्रकार-(वाघाइमे य निवाघाइमे य छ-(त जहा) ते २॥ प्रारे-(वाघाइमे य १ निब्वाघाइमे . य नियमा अप्पटिकम्मे ) १ व्याघातपत् अने माने निव्याघातपत्रे पाच (भाषा) તેમજ દાવાનલથી થતા ઉપદ્રવવાળા હોય છે તે વ્યાઘાતવત્ છે જેમાં એ પ્રકારના ઉપદ્રવ ન હોય તે નિર્ચાઘાતવત્ છે આ પાદપપગમન નિયમ પ્રમાણે શારીરિક હલનચલન આદિ ક્રિયાઓથી રહિત હોય છે, તથા એમાં ઔષધે- पयार माहि नयी ४२ता (से त पाओगमणे) ये पायोभन सथा। या प्रभागे थाय छे हुवे सतप्रत्याभ्याननु पनि २ छे-से कि त भत्तपञ्चक्साणे?) मा मतप्रत्याभ्यान 32। प्रजाना याय छे' (भत्तपञ्चम्साणे दुविहे पण्णत्ते) मे मे प्रारना -(त जहा) ते या प्रारे-(वाघाइमे य निवाघाइमे य नियमा ८२०८ ओपपातिकमरे -से त इत्तरिए। से किं त आवकहिए ? आवकहिए दुविहे पण्णत्ते, त जहा-पाओवगमणे य १ भत्तपच्चम्खाणे यशसे कि तं पाओ- कथा-'मनुष्योऽयम्' एतद्रूपा सा यानकथा, तत्र भव यावरुथिकम्-यावजीवनमित्यर्थ , तद् 'दुविहे पण्णत्ते' द्विविध प्रनप्तम् । 'त जहा' तद्यथा-'पाओवगमणे य भत्तच- क्खाणे य' पादपोपगमन च भक्तप्रत्यारयान च, तर-पादपस्येव वृक्षस्योपगमनम्- अस्पन्दतया-निश्चलतयाऽवस्थान पादपोपगमनम्-चतुर्विधाऽऽहारपरित्यागेन गरारप्रति- क्रियापर्जनेन च वृक्षयन्निश्चलावस्थानमित्यर्थ । 'से कित पाओवगमणे-अथ कितत्पाद पोपगमनम् ?-पादपोपगमन कीदृशम् । अत्राह-'पाओवगमणे दुरिहे पण्णत्ते' पादपो- प्रकार का उसके-तप करने वाले के साथ व्यवहार चलता रहे तबतक जो नत किया जाय वह यावत्कथिक है-जीवनपर्यत आरापित अनशन व्रत यावकयिक हे । (से कि त आव- कहिए १) यावत्कयिक तप कितने प्रकार का है ? उत्तर-(आवफहिए दुविहे पण्णत्ते) यह तप दो प्रकार का है-( त जहा ) वह इस प्रकारसे (पाओवगमणे य भत्तपञ्च क्खाणे य) पादपोपगमन और दूसरा भक्तप्रत्यारयान । जिसम कट वृक्ष की तरह निश्चल हो कर स्थिति रहे वह पादपोपगमन है-चारो प्रकार के आहार के परित्याग से ण्व शरीर की शुश्रूषा आदि क्रियाओं के परित्याग से कटे वृक्ष की तरह निश्चल हो जाना इसका नाम पादपोपगमन है। (से किं त पाओवगमणे?) पादपोपगमन कितने प्रकार का है ?, (पाओव- गमणे दुविहे पण्णत्ते )यह पादपोपगमन स्थारा दो प्रकार का हे, (त जहा ) वह इस થિની મતલબ છે, જ્યાં સુધી " या मनुष्य छ" से मारने। तेना-त५ કરનારના સાથે વ્યવહાર ચાલતો રહે ત્યા સુધી જે વ્રત કરવામા આવે તે यातथि -वनय त माराधित मनशन प्रत यापतथि४ छ (से किं त आवकहिए) यापथि: d उखा ४२ना छ ? उत्तर ( आपकहिए दुविहे पण्णत्ते) ! ५ प्रा२नु ( त जहा) ते ॥ २ छ (पाओर गमणे य भत्तपच्चस्साणे य) (१) पाहपोपगमन मने मीन ખ્યાન જેમાં કાપેલા વૃક્ષની પેઠે નિચલ જેવી સ્થિતિ રહે તે પાદપપગમન છે-ચારેય પ્રક રના આહારનો ત્યાગ કરીને તેમજ શરીરની સેવા-શુશ્રુષા આદિ ક્રિયાઓના ત્યાગ કરીને કાપેલા વૃક્ષની પેઠે નિશ્ચય થઈ જવું તેનું नाम पायापामन छ (से कि त पाओवगमणे?) पापायाभन मारना १.(पाओगमणे दुविहे पणत्ते) मा पायोमन Aथा। मे पाना ભક્તપ્રતના . पीयूषयपिणी-टीका स ३० अधमोदरिफातपोषर्णनम् २११ यरिया य २ । से कि तंदव्योमोयरिया ? दव्वोमोयरिया दुविहा पण्णत्ता, तं जहा-उवगरणदव्योमोरिया य १ भत्तपाणदब्बोमो- यरिया य २। से कि त उवगरणदव्योमोयरिया ? उवगरणदव्योमो- यरिया तिविहा पण्णत्ता, तं जहा-एगे वत्थे १ एगे पाए २ चिय- रा कथिता 'त जहा' तयथा-'दबोमोयरिया य' द्रव्यावमोदरिका च । 'भावोमोयरिया य' भावाऽरमोटरिका च । 'से किं तदबोमोयरिया" अय का सा द्रव्याऽरमोदरिका , 'दच्चोमोयरिया दुविद्या पण्णत्ता' द्रव्यावमोदरिका द्विविधा प्रजमा, 'त जहा'-तद्यथा ‘उवगरणदव्योमोयरिया य' करणद्रव्याचमोदरिका च १ । 'भत्तपाणदयोमोय- रिया य' भक्तपानद्रव्यावमोटरिका च २ । 'से ति उवगरणदव्योमोयरिया' अथ का सा उपकरणद्रव्यापमोटरिका ? 'उवगरणदव्योमोयरिया तिनिहा पण्णत्ता' उपकरण- द्रव्यावमोरिका त्रिविधा प्रजमा, 'त जहा' तद्यथा-१ 'एगे वत्थे' एक वस्त्रम्-एक- चोलपत्ररूप वस्त्र न द्वितीयम् , २-'एगे पाए' एक पात्रम् , ३-'चियत्तावगरणसाइ- दो प्रकारका है, [त जहा] वे दो प्रकार ये है- दलोमोयरिया य भावोमोयरियाय ] एक द्रव्यामोतरिका और दूसरी भावावमोरिका । [से कि त दब्योमोयरिया] प्रश्न- वह द्रव्यावमोढरिका क्या है-कितने भेटवाली है ? उत्तर-[दव्योमोयरिया दुविहा पण्ण- ता] व्यावमोदरिका नो भेटवाली है, [त जहा ] वे दो प्रकार इस तरह है-[उवगरण- दव्योमोयरिया य भत्तपाणदव्योमोयरिया य] १ उपकरणद्रव्यावमोतरिका और २ भक्तपानद्रव्यापमोटरिका । [उवगरणदव्योमोयरिया तिविहा पण्णत्ता] इनमे उपकरण- द्रव्यावमोतरिका तीन प्रकार की है। (त जहा) वे तीन प्रकार ये हे-[एगे वत्ये एगे पाए चियत्तोवगरणसाइनणया] एक वस्त्र १, एक पात्र २, और तीसरा त्यक्तोपकरणस्वादनता छ (तजहा) तसे प्रार मा छ-(दव्योमोयरिया य भावोमोयरिया य) से द्रव्यापमहरि भने मील लावावमारि (से कि त दव्योमोयरिया) प्रश्न- ये द्रव्यापमहरि शुछ १ मा २नी छ ? (दव्योमोयरिया दुरिहा पण्णत्ता) उत्तर-ते मे ४२नी छ-( त जहा) ते मे २ माकी शत (उवगरणदव्योमोयरिया य भत्तपाणदत्वोमोयरिया य) १७५४२द्रव्यापमहरि। मने मील मतमान व्यापमहरि ( उपग- रणदव्योमोयरिया तिविहा पण्णत्ता) मा ५४२द्रव्यापमो२ि४ा ऋy Ust २नी छे (त जहा) ते a st२ २॥ छ-(एगे वत्ये एगे पाए चियत्तोवगरणसा इज्जणया ) १ से पत्र, मीनु ४ पात्र, अने श्री त्यस्तो५४२स्वा । , २१० औपपातिकसूत्रे जहा-वाघाइमे य १ निव्वाघाइमे य २ णियमा सप्पडिकम्मे।से तं भत्तपञ्चक्खाणे।से तअणसणे। से कि तं ओमोयरिया ओमोय- रिया दुविहा पण्णत्ता, तं जहा-दव्वोमोयरिया य १ भावोमो- व्याघातवच विघ्नयुक्तञ्च । 'निव्वाघाइमे य निर्व्याघातवच-विनरहित च । एतद् द्वय 'णियमा सप्पडिकम्मे' नियमात् सप्रतिकर्म-नियमत शरीरचलनादिक्रियासहित भवति । तेन बाह्यौ- पधोपचारो वैयावृत्त्य च तस्य भवति । 'सेत भत्तपञ्चक्खाणे' तदेतद् भक्तप्रत्यारयानम् । से त अणसणे' तदेतदनशनम् । 'से कि त ओमोयरिया' अथ का साऽवमोदरिका , 'ओमोयरिया दुविहा पण्णत्ता' अवमोदरिका द्विविधा प्रजप्ता-अवमोदरिका-अवमम्-ऊनम् , उढर यस्मिन् भोजने तद् अवमोदर, तदस्त्यस्यामिति अवमोदरिका-तपोरूपा क्रिया, सा द्विविधा प्रनमा,-द्विप्रका नियमा सप्पडिकम्मे ) १ व्याघातवत् २ निर्व्याघातयत् । इस भक्तप्रयाख्यान में चौ- विहार एव तेपिहार दोनों किया जाता है । विनयुक्त का नाम व्याघातवत् एव विनरहित का नाम निर्व्याघातवत् है । इस तप मे नियमत शारीरिक हलन-चलनादिक क्रियाएँ होती है। उनका इसमे परित्याग नहीं है । इसलिये इसमें बाह्य औषधोपचार, एव वैयावृत्य किये जाते है । ( से त भत्तपञ्चक्खाणे) यह भक्तप्रत्याख्यान के भेदों का वर्णन है । (से त अणसणे) इस प्रकार तपके १२ मेदों मे से अनशन नामका १ प्रथम बाह्यतप का वर्णन सम्पूर्ण हुआ । (से कि त ओमोयरिया) प्रश्न–अवमोदरिका किसे कहते है और वह कितने प्रकार की है ? (ओमोयरिया दुविहा पण्णत्ता) उत्तर-यह अवमोदरिका सप्पडिकम्मे) १ व्याघातक्त २ निधातपत् मा सातप्रत्याभ्यानमा यौविहार ૪ ચારે પ્રકારના આહારનો ત્યાગ તેમજ તેવિહાર અને કરવામાં આવે છે વિન વાળાનું નામ વ્યાઘાતવત્ તેમજ વિદ્ધરહિતનું નામ નિર્ચાઘાતવ છે આ તપમા નિયમ પ્રમાણે શારીરિક હલનચલન આદિક ક્રિયાઓ થાય છે તેને આમા પરિત્યાગ નથી તેથી આમાં બાહ્ય ઔષધેપચાર તેમજ વૈયાવૃત્ય કરાય છે (से त भत्तपञ्चस्साणे) २॥ सतप्रत्याभ्यानना लेहानु पनि छ (से त अणसणे) में प्रारे तपना १२ लेहोभाथी मनशननामना १ प्रथम मार તપનું વર્ણન સપૂર્ણ થયુ (से कि त ओमोयरिया) प्रश्न-अपमाशि भने ४ छ ? भने ते हेक्षा प्रभारनी छ ? (ओमोयरिया दुविहा पण्णत्ता) उत्तर-ये अवमा रिमे प्रारना 2 . . - पीयूपयपिणी-दीका सू ३० अप्रमोदग्विशतपोवर्णनम ૨૩ माणे अप्पाहारे १. दुवालस कुडियडगप्पमाणमेत्ते कवले आहार- माणे अवड्ढोमोयरिया २, सोलस कुकुडियडगप्पमाणमेत्ते कवले आहारमाणे दुभागपत्तोमोयरिया ३, चउबीमं कुकुडियंडगप्प- ण्टकप्रमाणमानगन कालान य आहरन भवनि, नस्य म आहार अन्पाहार । द्वात्रिंग- परिमितै काले पुरषाऽऽहार पयाम , तत्र चतुयागम्य ग्रहणादपाहारन्त र भक्तपान- द्रव्याचमो-रिशऽपि मिदा (१) । 'दुगालस कुस्कुडियडगणमाणमेत्ते कवले याहारमाणे अवड्ढोमोयरिया द्वादश सकुटाइण्टरप्रमागमागान स्वगन् आहग्न यो भवति तस्य स आदार अपादावमो-रिका, पोटा कनय अर्द्धम,तस्मात् अपट्टष्टा = न्यूना द्वादशकाला मरवाद् याऽवमोदरिका सा-अपादाऽवमो-रिका (२) । 'सोल्स कुरकुडियडगप्पमागमेने वाले आहारमाणे दुभागपत्तोमायरिया' पोडा कुछुटाण्टकप्रमाणमात्रान् कालान् आहरन् द्विमागप्रामाऽप्रमोटरिका-पोडश कुकुटाण्डरप्रमाणमानान कालान आहग्न यो भवति तस्य स आहारो द्विभागप्राप्तासमोठरिका-द्वितीयभागप्रामावमोटरिका भाति । अय नाप- पयामपुस्पाहारद्वात्रिंगस्वलाना भागद्वये कृते सति प्रामान् पोडा कालान् भुनानस्य द्विभागप्राप्मानमोरिका तपस्या भवतीति (३)। 'चउनीस कुनकुटियडगप्पमाणमेत्ते कवले कुकुटके अण्ड प्रमाण आठ कर का आहार होता है । पुस्प के लिये ३२ लप्रमाण आहार पयाम होता है । इनमें चतुर्थांग-आठ करल प्रमाण आहार के लेन से यह अन्पाहार का गया है (१) । (दुवाउस कुकुडियडगप्पमागमेत्ते कवले आहारमाणे अअड्डोमायरिया) इसरा भेद अपाई-अपमोतरिका हे, उसमें कुछुड अड प्रमाग १२ कालो का आहार लिया जाता है (२) 1 (सोलस कुकुडियडगप्पमाणमेत्ते कवले आहारमाणे दुभागपत्तोमाय- रिया) तासरा भेद भिागप्रामाश्मोनरिका है, उमम-उकुट-अड-प्रमाण १६ कवलों का आहार किया जाता है (३) । (चउवीस कुमुडिथडगप्पमागमेत्ते कवले आशरमाणे જેટલો ળિઆને આહાર થાય છે પુરૂષને માટે ૩ર બિઆ જેટલે આહાર પર્યાપ્ત થાય છે તેમાથી ચતુવાશ કેબિઆન્જેટલો આહાર લેવાથી એને सपा उपाय छ (१) (दुवाल्स युवटियटगप्पमाणमेत्ते करले आहारमाणे अगड्ढोमोयरिया) भान से सपा-ममा हरि छ सभा ४४ाना धडा २५४१ १२ निभाना मा.२ खेपाय २ () (सोलस कुकुडियटगप्पमाणमेत्ते करले आहारमाणे दुभागपत्तोमोयरिया) जीन से विमानातावमारिछ अभा ३४सना 1241 १६ अणिमानी भाडा देवाय (3) (चर वीस कुक्कुडियटगप्पमाणमेत्ते क्रले आहारमाणे पत्तोमोयरिया) यायो मे प्राता "- २१२ औपपातिकम - तोवगरणसाडजणया ३ से त उवगरणदव्योमोयरिया। से किं तं भत्तपाणदव्योमोयरिया ' भत्तपाणदव्योमोरिया-अणेगविहा पण्णत्ता, त जहा-अट्ट कुंकुडियंडगप्पमाणमेत्ते कवले आहार- जगया' त्यक्तोपफरणस्वादनता, त्यक्ता-उपकरगस्य स्वादनता-आसक्तिर्यस्यामवमोदरिकाया सा तथा, भाण्डोपकरणादिपु मूछापरित्यागितेत्यर्थ । ' से त उजगरणदव्योमोयरिया' सैपा उपकरणद्रव्यावमोटरिका । 'से कि त भत्तपाणदबोमोयरिया' अथ का सा भक्तपान- द्रव्यावमोदरिका ? ' भत्तपाणदन्वोमोयरिया'-भक्तपानद्रव्यावमोढरिका--'अणेगविहा पण्णत्ता अनेकविधा प्रजमा, 'तजहा' तद्यथा-'अट्ठ कुक्कुडियडगप्पमाणमेत्तेक्वले आहा- रमाणे अप्पाहारे' अष्टौ कुक्कुटाऽण्डकप्रमाणमागान कबलान् आहरनल्पाहार -अष्ट कुक्कुटा- ३ । वस्त्र मे एक ही वस्त्र रखना, जैसे कोई चोल्प रखता है तो वह वही रखेगा, अन्य दूसरा वस्त्र नहीं रख सकता। दूसरे प्रकार में एक ही पान रखना दूसरा पात्र नहीं । जिस अमोरिका मे उपकरण की आसक्ति त्यक्त हो जाता है वह उसका तीसरा प्रकार है, अथात्-भाण्टोपकरण मे मूर्छा का परित्याग । (से त उवगरणदबोमोरिया) इस प्रकार ये तीन भेट उपकरणहव्यावमोतरिका के कहे गये है। [से किं त भत्तपाण-- दव्योमोयरिया] प्रश्न-भक्तपानद्रव्यावमो-रिका क्या है ?, अर्थात्-भक्तपानद्रव्यावमोदरिका के कितने भेट है ?, (भत्तपाणदव्योमोयरिया अणेगविहा पण्णत्ता) यह भक्तपान- द्व्यावमोटरिका अनेक प्रकार की कही गयी है, (त जहा) वे प्रकार ये है-(अट्ठ-कुकुडि- यडगप्पामाणमेचे कवले आहारमाणे अप्पाहारे) प्रथम भेद अल्लाहार है, इसमे દનતા વસમા એકજ વસ્ત્ર રાખવુ જેમ ઈ ચલપટ્ટ રાખે છે તે તે તે જ રાખે, બીજી વસ્ત્ર રાખી શકે નહિ બીજા પ્રકારમાં એક જ પાત્ર રાખવુ બીજુ (દ્વિતીયાદિત) પાત્ર નહિ જે અવમોદરિયામાં ઉપકરણની આસક્તિ ત્યક્ત થઈ જાય છે તે તેને ત્રીજો પ્રકાર છે અર્થાત્ ભાડાપકરણમાં મૂ-ને પરિત્યાગ (से त उपगरणदबोमोयरिया) ये ४२॥ २॥ न ले5५७२मद्रव्याप भारिवाना सा छे (से कि त भत्तपाणदव्योमोयरिया ) प्रश्न-मतानद्रव्या મેદરિકા શું છે ? અર્થાત્ ભક્ત પાનદ્રવ્યાવમદરિકાના કેટલા પ્રકાર છે? (भत्तपाणदव्योमोयरिया अणेगविहा पण्णत्ता) मा ભકત પાનદ્રવ્યાવમેરિકા मन मारनी ४सी छे, (तजहा), मा ४ारे छ -(अट्ठ कुक्कुडियडगप्पमाण मेत्ते कवले आहारमाणे अप्पाहारै) प्रथम मेह माछ तेमा ४४ाना।

। , पोयुपषिणी-टीका सू० ३० अयमोदरिकातपोवर्णनम् भोडत्ति वत्तव्वं सिया। से तं भत्तपाणदव्योमोयरिया । से तं दव्वोमोयरिया। से कितं भावोमोयरिया भावोमोयरिया अणेग- विहा पण्णत्ता, तं जहा-अप्पकोहे १, अप्पमाणे २, अप्पमाए ३, लेभ्य -एकेनाऽपि प्रासेनोनकमाहारमाहरन् श्रमणो निम्र यो नो प्रकामरसभोजी नात्यन्तभोजन- गीलोऽस्तीति वक्तव्यस स्यात , अय भाव-किंचिदूनावमोतरिका तपस्या कुर्नन् 'प्रकामभोजी' इति नोच्यते इति । 'से त भत्तपाणदव्योमोयरिया' मैषा भक्तपानद्रव्यापमोदरिका । अत पर भावाऽमोट रिकामाह-'से किंत भावोमोयरिया' अथ का सा भावाऽवमोद- रिका ! 'भावोमोयरिया अणेगविहा पण्णत्ता' भावाऽमोतरिका अनेकविधा प्रजाता, 'त जहा' तयथा 'अप्पकोहे' अन्पकोध -क्रोधन क्रोध -क्रोपमोहनीयोदयसम्पाय अक्षमापरिण- तिरूप , अपगन्दोऽत्र प्रतनुवाचक-तेन अल्प -स्वप क्रोध --अन्पक्रोध । 'अप्पमाणे निग्रंथ एक कपल भी आहार कम करते हैं वे पकामभोजी नहीं है, अर्थात् जिह्ला- इन्द्रिय के विजेता है-ऐसा समझना चाहिये । (से त भत्तपाणदबोमोयरिया) इस प्रकार यहा तक भक्तपानद्रव्यावमोदरिका का कथन किया, अर्थात् इस पूर्वोक्त प्रकार से भक्तपानद्रव्यावमोदरिका का स्वरूप है । ( से त दबोमोयरिया) इस प्रकार यह व्यावमोदरिका का स्वरूप है। यहा से आगे अन भावावमोदरिका का कथन करते हैं-(से कि त भावोमोयरिया) प्रभ-यह भावावमोदरिका क्या है। कितने प्रकार की है' (भावोमोयरिया अणेगविहा पण्णत्ता) उत्तर-भावावमोदरिका अनेक प्रकार की कही गइ है, (त जहा) जैसे-(अप्पदोहे ) अल्पकोध-अक्षमापरिणतिका नाम क्रोध है, अल्पगन्द प्रतनुवाची है, अर्थात् क्रोधकपाय मे अल्पता करना । (अप्प- એક કેળિયો પણ આહાર ઓછો કરે તે પ્રકામોજી નથી, અર્થાત જીભ- धद्रियना विजेता -भ समापु (से त भत्तपाणदव्योमोयरिया) ये પ્રકારે અહીં સુધી ભક્તષાનદ્રવ્યાવદરિકાનું કથન કર્યું, અર્થાત્ એ भूत मारे तपानद्रव्यापारिनु २१३५ छ (से त व्योमोयरिया) આ પ્રકારે આ દ્રવ્યાવદરિકાનું સ્વરૂપ છે અહિથી આગળ હવે ભવિા महरिनु ४थन ४२ छ-(से कि त भावोमोयरिया ?) प्रश्न-मा लावाभारिश शु, ८ असारनी हवाय १ (भागोमोयरिया अणेगविहा पण्णत्ता) 6R भावाभारि घgl अडानी ४वाय छ (त जहा) भ? (अप्पक्कोहे) અત્યકોધ, અક્ષમા-પરિણતિનું નામ ક્રોધ છે, અન્ય શબ્દ પ્રતનુવાચી छे-मर्थात् अध:पायमा ५५ (माछ) २९ (अप्पमाणे अप्पमाए . २१४ औपपातिकसूत्रे माणमेत्ते कवले आहारमाणे पत्तोमोयरिया ४, एकतीस कुकुडियं- डगप्पमाणमेत्ते कवले आहारमाणे किंचूणोमोयरिया ५, बत्तीसं कुकुडियंडगप्पमाणमेत्ते कवले आहारमाणे पमाणपत्ते,एत्तो एगेण वि घासेणं ऊणयं आहारमाहारेमाणे समणे निग्गंथे णो पकामरस- आहारमाणे पत्तोमोयरिया'-चतुकिंगति उकुटाण्डकप्रमागमानान् कालान् आहरन् प्राप्ताऽवमोदरिका-द्वात्रिंशकलाना चतुर्थो न्यूनमाहारम् आहरन् यो भवति, तस्य स आहार प्राप्तावमोदरिका-पादमानानतया प्राप्तवाऽनमोदरिका प्रामावमोदरिका भवति, ||४|| 'एक्तीस कुक्कुडियडगप्पमाणमेत्ते कवले आहारमाणे किंचूणोमोयरिया' एक- त्रिंशत कुकुटाऽण्डकप्रमाणमात्रान् कवलान् आहरन् यो भवति तस्य किञ्चिदूनावमोदरिका- कवलैक यूनावऽमोदरिका भवति ॥५॥ 'वत्तीस कुक्कुडियगप्पमाणमेत्ते कवले आहारमाणे पमाणपत्ते' द्वात्रिंशत कक्कुटाऽण्डप्रम्गणमानान् कबलान आहरन् प्रमाणप्राप्त प्रमाणप्रमिता- ऽऽहारयुक्तो भवतीत्यर्थ , 'एतो एगेण वि घासेण ऊणय आहारमाहारेमाणे समणे निग्गये णो पफामरसभाइत्ति वत्तव्य सिया' इत एकेनापि प्रासेन ऊनकम् आइरम् आहरन् श्रमणो निर्ग्रन्थो नो प्रकामरसभोजीति वक्तव्य स्यात्-इत -एतेभ्य -द्वात्रिंशत्कव- पत्तोमोयरिया) चौथा भेद प्राप्तावमोदरिका है,इसमे कुकुटाण्डप्रमाण २४ करला का आहार किया जाता है (४) । (एकतीस कुकुड़ियडगप्पमागमेत्ते कवले आहारमाणे किंचू- गोमोयरिया) पाँचवॉ भेद किंचित्-न्यून-अपमोदरिका है। इसमे कुक्कुट अड प्रमाण ३१ कवलों का आहार लिया जाता है। (बत्तीस कुछ डिण्डगप्पमाणमेत्ते कवले आहा रमाणे पमाणपत्ते) ३२-कवल-प्रमाण आहार करना पर्याप्त आहार हे । यह अवमो- दरिका तप नहीं है। (एत्तो एगेगवि घासेण ऊणय आहारमाहारेमाणे ममणे निग्गथे जो पकामरसभोइत्ति वत्तव्य सिया) ३२ कवलप्रमाण आहार में से जो श्रमण મેદરિકા છે એમા કુકડાના ઈડા જેવડા ૨૪ કેબિઅને આહાર કરાય છે (४) (एस्कतीस कुकुडियडगप्पमाणमेत्ते करले आहारमाणे किंचूणोमोयरिया) पायमे। ભેદ કિચિત-ન્યૂન-અવમદરિકા છે તેમા કુકડાના ઈડા જેવડા ૩૧ કેબિઆને भाडार पाय छे (बत्तीस कुकुडियडगप्पमाणामेत्ते कवले आहारमाणे पमाण पत्ते ) ३२ अाणिमा मा४२३। मे मा छ या अप२४ त५नंथी (एत्तो एगेणवि घासेण ऊणय आहारमाहारेमाणे समणे निग्गथे णो पकाम- रसभोइत्ति वत्तव्य सिया) ३२ अगिया रेसा मारमाथी ने श्रम में . - - - पोयूपयपिणी-टीका स ३० मिक्षाघांतपोवर्णनम् २१७ खेत्ताभिग्गहचरए २, कालाभिग्गहवरए ३, भावाभिग्गहचरए ४, उक्खित्तचरए ५, णिरिखत्तचरए ६, उस्वित्तणिक्खित्तचरए ७, चतिमिभामटनि, इत्याश्रिताऽभिग्रह ना चरति-आसेवते य म द्रव्याभिग्रहचरक , इह च भिक्षाचर्याया प्रकाताया यद व्याभिग्रहचरक दयुक्त तद्धर्मपर्मिणोरभेदविवक्षणात् । द्रव्याभिप्रहच लपम्तारिद्रव्यविषय ।। 'खेत्ताभिग्गहचरए' क्षेत्राऽभिग्रहचरक क्षेत्राऽभिग्रह 'अमुकस्थान प्रही यामि' दृयादिरूप ।२। 'कालाभिग्गहचरए 'कालाभिग्रहचरक, काला- भिग्रह -वाहणानिविषय ।३। 'भावाभिग्गहचरए' भागभिग्रहचरक -भागामिग्रहो-- गानहसनातिप्रवृत्तपुरपातिविषय , तेन चरतीति । ४ । 'उक्खित्तचरए' उक्षिमचरक- उक्षिप्त-गृहस्थेन स्वप्रयोजनाय पाकभाजनादुद्धृत तदर्थमभिग्रहतश्चरति--गच्छता युक्षिप्तचरक । 1५1 ‘णिमित्तचरए ' निदिनचरक -निक्षिप्त-पाकाद्विभाजनाद्धृत्य अन्यभाजने स्थापित, तदर्थमभिग्रह कृमा चरति इति निक्षिपचरक 'उरिखत्त-णिक्वित्त-चरए' उक्षिप्त- निक्षिपचरक-पाकभाजनादुक्षिप्त तदेव अन्यत्र स्थान निक्षिप्त यत् तदुक्षिप्तनिक्षिप्तम् , मिलेगी तो ही लूगा, अयथा नहीं । भिक्षाचर्या का यद्यपि प्रकरण है, पर तु जा भिग्रहचरक " ऐसा निर्देश किया है वह धर्म और धर्मी म अभेद की विवक्षासे ममझना चाहिये । २ क्षेत्राभिग्रहचक-अमुक स्थान म मिगा तो लूगा । ३ कालाभिग्रहचरक- अमुक समय म लूगा । ४ भावारिग्रहचरक-अमुक प्रकार का दाता देगा तो लूगा । ५-(उस्वित्तचरए ) उक्षिपचरक-गृहस्थने पाकभाजन से अपने लिये निकाला हो, उसमें से यदि देगा तो लूगा । (E) (निक्खित्तचरए ) निक्षिमचरक-गृहस्थने पाक भाजन से निकाल कर अन्य भाजन म रख दिया हो, उसमे से देगा तो लूगा । ७-(उक्खित्त- ભિગ્રહચરક-મુનિ અભિગ્રહ કરે છે કે મને જે અમુક વસ્તુ ભિક્ષામા મળશે તે જ હું લઈશ, બીજી નહિ ભિક્ષાર્યાનું જે કે પ્રકરણ છે, પરંતુ જે “વ્યાભિ- ગ્રહચરક’ એમ નિર્દેશ કરે છે તે ધર્મ અને ધીમા અભેદની વિવક્ષાએ સમજવું જોઈએ [૨] ક્ષેત્રભિગ્રહચરત-અમુક સ્થાનમાં મળશે તે લઈશ, [3] सालियडय२४-अभु समयमा सश, [४] लापालियडय२४-अभु४ तn Pा तो स, [५] (उक्सित्तचरए) GAHA२४-गृश्ये રાધવાના પાત્રમાથી પિતાને માટે કાઢેલું હોય તેમાથી જે આપશે તે લઈશ, [1] (निस्पित्तचरए) निक्षितय ४-2 गवाना पात्रमाथी दीन भीकन पायुमा रामी ही हाय तमाथी मापशे त श [७] (उक्सित्त-निक्सि- “ द्रव्या- औपपातिकमरे २१६ अप्पलोहे ४, अप्पसद्दे ५, अप्पकलहे ६, अप्पझझे ७।से तं भावोमोयरिया । से त ओमोयरिया। से कि त भिक्खायरिया ? भिक्खायरिया अणेगविहा पण्णत्ता, तं जहा-दव्वाभिग्गहचरए १, अन्पमान -जात्यायगिमानराहित्यम् । 'अप्पमाए' अन्पमाया, 'अप्पलोहे' अन्पलोम ,- 'अप्पसद्दे' अल्पशब्द ,-'अप्पफलहे' अन्पकलह =कलहाभाव , 'अप्पझझे अल्पझञ्झ परस्परभेदोत्पादकवचनव्यापारो झञ्झ , तस्याभार । ' से त भावोमोयरिया' सैपा भावाऽवमोदरिका । 'से त ओमोयरिया' सैपाऽप्रमोदरिका । 'से किंत भिक्खायरिया' अथ का सा मिक्षाचर्या , 'भिक्खायरिया अणेगविहा पण्णत्ता' भिक्षाचर्या अनेकविधा प्रज्ञप्ता, 'त जहा' तद्यथा-दव्याभि- गहचरए' द्रव्याभिग्रहचरक -द्रव्याऽऽश्रिताभिग्रहेण 'अमुकवस्तु ग्रहीष्यामि' इति रूपेण माणे अप्पमाए अप्पलोहे अप्पसद्दे अप्पकलहे अप्पझझे ) मान को अन्प करना, माया को अल्प करना, लोभ को अप करना, गद्ध को अन्य करना अर्थात् कम बोलना, कलह को अल्प करना-अभाव करना, झझा को अर्थात्-गण में जिस वचन से छेद-भेद उत्पन्न होता है उस वचनका अप करना-अभाव करना, यहाँ पर अप' शब्द अभावार्थक है। (से त भावोमोयरिया) ये सभी भावावमोदरिका हे । (से त ओमो- यरिया) यह अवमोदरिका तपका वर्णन मपूर्ण हुआ। (से कि त भिक्खायरिया ?) भिक्षाचया क्या है-कितने तरह की है ? उत्तर-(भिक्खायरिया अणेगविहा पण्णत्ता) भिक्षाचर्या अनेक तरह की कही गई है । (त जहा) जैसे (दवाभिग्गहचरए, खेत्ताभिग्गचरए, कालाभिग्गहचरए भावा- भिग्गहचरए) १ द्रव्याभिग्रहचरक-मुनि अभिग्रह लेता हे कि मुझे जो अमुक वस्तु भिक्षा में अप्पलोहे अप्पसद्दे अप्पकलहे अप्पझझे) भान म८५(माधु)२९, माया २१८५ ७२वी, લોભ અ૫ કરે, શબ્દ અ૫ કરવા અર્થાત્ ઓછુ બોલવું, કલહ (કકાસ) ઓછા કરવા, ઝઝા અર્થાત્ લોકેના સમૂહમાં જે વચનેથી છેદ-ભેદ ઉત્પન્ન थाय वा क्यन नही मासा, (से त भावोमोयरिया) मा मा मापापमहरि के. (से त ओमोयरिया ) मा अपहरित तपनु पर्थन से पूर्ण थयु (से कि त भिक्पायरिया) लिक्षाय।। १3-5241 mdra छ १ Sत्तर (भिक्सा यरिया अणेगविहा पण्णत्ता) लिमायया अनेsnaनी ४पाय (त जहा) भी (दव्याभिग्गहचरए, खेत्ताभिग्गहचरए, कालाभिग्गहचरए, भावाभिग्गहचरए) १ द्रव्या पीयूषपिणी-टीका स. ३० भिक्षाचर्यातपोषर्णनम् २१७ खेत्ताभिग्गहचरए २, कालाभिग्गहवरए ३, भावाभिग्गहचरए ४, उक्खित्तचरए ५, णिरिखत्तचरए ६, उरिखत्तणिखित्तचरए ७, चति=मिक्षामटति, द्रव्याश्रिताऽभिप्रद ना चरति--आसेवते य स ठत्र्याभिग्रहचरक , इह च भिक्षाचर्याया प्रकाताया यद त्र्याभिग्रहचरफ इयुक्त तद्धर्ममिणोरभेदविवक्षणात् । द्रव्याभिप्रहच लपातानिद्रव्यविषय ।१। 'खेताभिग्गहचरए' क्षेत्राऽभिग्रहचरक क्षेत्राऽभिग्रह 'अमुस्थान प्रहीप्यामि' दयारिकप २। 'कालाभिग्गहचरए' कालाभिग्रहचरक , काला- भिग्रह --पूवाहणादिविषय ।३ । 'भावाभिग्गहचरए' भागाभिग्रहचरक -भावाभिग्रहो- गानहसनातिप्रवृत्तपुरुपादिविषय , तेन चरतीति । ४ । 'उरिखत्तचरए' उक्षिप्तचरक - उक्षिप्त-गृहस्थेन स्वप्रयोजनाय पाकभाजनादुद्धृत तदर्थमभिमत्तश्वरति-छती युक्षिप्तचरक । 1५/ ‘णिमित्तचरए ' निदिपचरक --निक्षिप्त-पाकादिभाजनादुद्धृत्य अयभाजने स्थापित, तदर्थमभिग्रह कृया चरति-इति निक्षिमचरक । 'उक्खित्त-णिक्खित्त-चरए' उक्षिप्त- निक्षिप्तचरक --पाकभाजनादुक्षिप्त तदेव अन्यत्र स्थाने निक्षिप्त यत् तदक्षितनिक्षिप्तम् , मिलेगी तो ही लूगा, अयथा नहीं । भिक्षाचर्या का यद्यपि प्रकरण है, परन्तु जा भिग्रहचरक " ऐसा निर्देश किया है वह धर्म और धर्मी म अभेद की विवक्षासे समझना चाहिये । २ क्षेत्राभिग्रहचरक-अमुक स्थान में मिलेगा तो लगा । ३ कालाभिग्रहचरक- अमुक समय म लुगा । ४ भावाणिग्रहचरक-अमुक प्रकार का दाता देगा तो लूगा । ५-(उक्खित्तचरए) उक्षिप्तचरक-गृहस्थने पाऊभाजन से अपने लिये निकाला हो, उसमें से यनि देगा तो लूगा । (६) ( निक्खित्तचरए) निक्षिप्तचरक-गृहस्थने पाफ भाजन से निकाल कर अन्य भाजन मे रस दिया हो, उसम से देगा तो लुगा । ७-(उक्खित्त- ભિગ્રહચરક-મુનિ અભિગ્રહ કરે છે કે મને જે અમુક વસ્તુ ભિક્ષામાં મળશે તે જ હું લઈશ, બીજી નહિ ભિક્ષાચર્યાનું છે કે પ્રકરણ છે, પરંતુ જે દ્રવ્યાભિ- ગ્રહચર” એમ નિર્દેશ કરે છે તે ધર્મ અને ધીમા અભેદની વિવક્ષાએ સમજ જોઈએ રિ] ક્ષેત્રાભિગ્રહચરક-અમુક સ્થાનમાં મળશે તે લઈશ, [3] सालिय२६-अभु समयमा सश, [४] लावामिय२४-मभु महाराहाता या तो asa, [५] (उक्सित्तचरए) Gक्षिसय२४-खस्थे રાધવાના પાત્રમાથી પિતાને માટે કાઢેલું હોય તેમાથી જે આપશે તે લઈશ, [६] (निक्सित्तचरए) निसिय-3-पृश्ये गधपाना पात्रमाथी दीन मीन पामशुमा राणी पधु य तमाथी मापशे तो [७] (उक्सित्त-निक्सि द्रव्या- २१८ आपपातिकस णिक्खित्तउक्खिसचरए ८, वहिज्जमाणघरए ९, साहरिजमाणचरए १०, उवणीयघरए ११, अवणीयचरए १२, उवणीय-अवणीयचरए तदर्थमभिग्रहतश्चरति स उत्क्षिमनिक्षिपचरक इत्युच्यते 10 'णिरिखत्त-उक्सित्त-चरए' निक्षिप्तोत्क्षिप्तचरक -निक्षिप्त-पाकभाजनाद या स्थापितमुक्षिप्त-तदेव पुनरद्धृत-हस्ते गृहीत, तदर्थमभिग्रह कृत्वा चरति स निक्षिप्तोत्क्षिप्तचरक ।८'वहिज्जमाणचरए' वये मानचरक -वयंमान-परिविष्यमाण ग्रहातु चरति स वय॑मानचरक ।९। 'साहरिज्माणचरए' सहियमाणचरक --अत्युष्ण व्यञ्जनसूपादि शीतलीकरणाय स्थान्यादिपु विस्तारित तपुनर्भाजने क्षिप्यमाण सहियमाणमुच्यते, तद् ग्रहीतु चरति इति सहियमाणचरक ।१०। 'उवणीयचरए' उपनीतम् अयेन केनचिद् गृहस्थाय प्रेषित यत् तदुपनीत, तदेव ग्रहीतु चरति इत्युपनीत- चरक ।११। 'अवणीयचरए' अपनीतचरक -अपनीत गृहस्थेन अन्यस्मै कस्मै चिदातु निक्खित्त-रए ) उक्षिपनिक्षिप्तचरक–दाताने पहले पारुभाजन से अनादिक निकाला, फिर उसको उसने अन्य पात्रमे रखा, उसमे से यदि देगा तो लूगा । ८-(निक्खित्त- उक्वित्त-चरए ) निक्षिप्तउत्क्षिप्तचरक-दातान पाकभाजन से अनादिक को निकाल कर दूसरे पात्र मे रख दिया हो, उसीको हाथ में उठाया हुआ हो, उससे यदि देगा तो लूगा । ९-(वहिज्जमाणचरए) वय॑मानचरक दाता द्वारा परोसी जाती हुई वस्तु में से देगा तो लूगा । १०-(साहरिज्जमाणचरए ) सहियमाणचरक–दाताने उष्ण व्यञ्जन एव सूपादिक को ठडा करने के लिये स्थाली आदि मे रखा, फिर उस व्यञ्जनाटिक को उसी पात्र म रग्वता हुआ उसमें से देगा तो लूगा । ११-(उवणीयचरए) उपनीतचरक-दाता से मै उसी पदार्थ को लूगा जो उसके लिये अय किसी व्यक्तिने भेना होगा । १२ (अवणीयचरए) अपनोतचरक-मै दाता से वही पदार्थ लूगा जो उसने अन्य किसी त्तचरए) क्षिनिक्षितय२४-हताये पता राधयाना पासमाथी मन्नाहि કહ્યું પછી તેને તેણે બીજા વાસણમાં રાખ્યું હોય, તેમાથી એ આપશે તે सश [4] (बट्टिज्जमाणचरए) पत्यभानय२४-हाता द्वारा पीरमामा भारती वस्तुमाथी भाप तो श [१०] (साहरिज्जमाणचरए) सखियभाय२४- દાતાએ ગરમ વ્ય જન તેમજ સૂપ (દાલ) આદિ ને ઠડા કરવા માટે થાળી આદિમા રાખ્યા હોય, પછી તે વ્ય જન આદિકને તે જ પાત્રમાં રાખતા તેમાથી माप तो ass [११] (उवणीयचरए) 64नीतय२४-हाता पाथी हु એ જ પદાર્થ લઈશ કે જે બીજા કેઈએ તેને માટે મોકલ્યો હોય [૨] (अवणीयचरए) अपनीतय२४-3 atau पाथी ते ४ पहा A2 पोयूपयापणी-टीका सु. ३० भिक्षाचर्यातपोषर्णनम् - १३, अवणीय-उवणीयचरए १४, ससट्टचरए १५, अससचरए १६, तज्जायसंसट्टचरए १७, अण्णायचरए १८, मोणचरए १९, नि मायान्यत्र स्थापित तदेव अपनात, तन्य चरति-इयपनीतचरक ।१२। 'उवणीय- अषणीय चरए' उपनानापनीतचरक -यदेव उपनीतम्-अयेन प्रेपित तदेव अपनात स्थाना तरे स्थापित तद ग्रहातु चरति इत्युपनानाऽपनातचरक 1१३। 'अवगीय-उवणीय चरए' अपनीतो- पनानचरक -अपनीतम्-कम्मे नित अन्यस्भे नातु नि मार्यान्यत्र स्थापित, तदेव उपनातन्यस्य गृहस्पन्य ममीप प्रेपिन तम्य गहस्यम्य गृह प्रापित तत्पनीतोपनात, तार्थ चरता यपनी- तोपनातचरफ ।१०। 'ससट्ठचरए' ससृष्टचरक -मसृष्टेन पण्टितेन हस्तातिनागीयमान मसृष्टमुध्यते, तद् प्रहातु चरति-इति ससृष्टचरक ।१५। 'अससदुचरए' अससृष्टचरक - अससृष्टेन अपरण्टितेन चरति-टत्यससृष्टचरक । १६ । 'तनायससट्टचरए' तज्जात- मसृष्टचरक -तनातेन परिपिप्यमाणद्रव्येण यत्ससृष्ट हस्तादि, तेन दीयमान वस्तु प्रहातु य- दूसरे को देन के लिये निकाल कर रख दिया होगा । १३-(उवणीय-अवणीय-चरए) उपनी-अपनीतचरक-म वही पदार्थ लूगा जो उस दाता के लिये किसी दूसरेने उसके पास आना होगा, और दाताने उसी पदार्थ को यति दूसरे को देने के लिये एक तरफ ग्य रोटा होगा। १४-(अवणीय-उवणीय-चरए) अपनीतउपनीतचरक-किसी गृह- स्थने किसी व्यक्ति को देने के लिये अन्नादिक अन्यत्र स्थापित कर रम्वा होगा और उसको उसने उसके यहा भेज दिया होगा, तथा वह उसके घर भी पहुंच चुका होगा, उसमें से देगा तो लूगा । १५-( ससट्ठचरए) मसृष्टचक-भरे हुए हाथ से देगा तो लूगा । १६-(अमसळुचरए ) असमृष्टचरक-विना भरे हुए हाय से देगा तो लूगा । १७ (तना- यससट्टचरए) तन्नातममृष्टचरक-हाथ जिस चीज से ससृष्ट भरा रहा होगा, वही चीज यदि तेl flas माधुसने रवाने भाट ही राम जय [१३] (उपणीय- अवणीयचरण) Suild-A4नात-२२४-४ ते ५ सय ३२ બીજાએ તે દાતાને માટે તેની પાસે એ હોય અને દાતાઓ તે જ પદાર્થને st मानने हेपा भाटे मेड त२६ सभी भूयो डाय [१४] (अवणीय जणीयचरए ) अपनीत-SIनीत-५२४- उस्थे । व्यतिने हेवा माटे બન્નાદિ બીજે ઠેકાણે રાખી મુકેલું હોય અને તે તેણે તેને ત્યાં મોકલી દીધુ હોય અને તે તેને ઘેર પણ પહોચી ગયું હોય તેમાંથી આપશે તે લઈશ [१५] (मसदृचरण) समष्टय२४-०४ पाहिथी सरेसा यी आप तो PJA (१६) (अससट्टचरए) अस स्टय२६ वर भरेका डायथी भाप त सश २२० औपपातिकसूत्र . . दिडलाभिए २०, अदिहलाभिए २१ पुटलाभिए २२, अपुटलाभिए श्वरति स तज्जाताम्रसृष्टचरक १७ 'अण्णायचरए' अनातचरक -अनातम्-अनात- साधुनियम कुल चरति य सोऽनातचरक । १८ । 'मोणचरए' मौनचरक -मोनम् वाक्मयमन, तेन चरति य स मौनचरक ।१९। 'दिदुलाभिए' दृष्टलाभिक -दृष्टस्यैर भक्तादेर्लाभो दृष्टलाभ , यद्वा दृष्टा प्रथमदृष्टादेव दातुर्ग्रहादा लाभो दृष्टलाभ , सोऽस्ति यस्य स दृष्टलाभिक ।२०। 'अदिट्ठलाभिए' अदृष्टलाभिक -अदृष्टस्य-आवरणाऽऽच्छादितस्य दात्रादिभि कृतोपयोगस्य भक्तादेर्लाभ , अथवा अदृष्टात्=पूर्व कदापि न दृष्टाद् दायकालाम , सोऽस्याऽस्तीयदृष्टलाभिक ।२१। 'पुट्ठलाभिए' पृष्टलाभिक -भिक्षार्थ समागत य साधु 'भो साधो ! त्व किमिच्छसि ?' एव कश्चिद् गृहस्य पृच्छति स पृष्ट इत्युच्यते, तस्य साधो- मुझे देगा तो लूगा । १८-(अण्णायचरए) अन्नातचरक-जो साधुओं के नियमों से अन- भिज्ञ होगा उसी कुल की मै भिक्षा लूगा।१९-(मोणचरए) मौनचरक-मैं वहीं से मिक्षा- प्राप्त करूँगा जो मेर विना बोले मुझे भिक्षा लाकर देगा। २०-(दिट्ठलाभिए) दृष्टला- भिक मै वही भिक्षा लूगा जो सर्वप्रथम मेरी दृष्टि मे आवेगी, अथवा मै उसीसे भिक्षा लूगा जो सर्वप्रथम मुझे दिखाई देगा, अथवा मे उसी स्थान से भिक्षा लूगा जो सबसे पहिले मुझे दिख जायगा । २१-(अदिट्ठलाभिए) अदृष्टलाभिक-जो अशनादिक आवरण से आच्छारित होने की वजह से दिखलाई तो न पड़े, परतु दाता उसे अपरे उपयोग में ला चुका हो, उसमें से भिक्षा देगा तो लूगा, अथवा-जिस दाता को मै पहिले कभी भी नहीं देखा वह देगा तो लूंगा । २२-(पुट्ठलाभिए) पृष्टलाभिक दाता यदि पूछेगा, [१७] (तज्जायससहचरए) doond Yष्टय२४-७५२ चारथी ससट 25 जयते यीले भने मारी तो asa (१८) (अण्णायचरए) अज्ञातय२४-२ સાધુઓના નિયમથી અજ્ઞાત હેય એવા કુળની હું ભિક્ષા લઈશ (૧૯) (मोणचरए) भौनय२४-ॐ ना पाथी मिक्षा सध्श २ भा। मास्या विना भने निक्षा सापान माथी देशे (२०) (दिट्ठलाभिए) सामिड-3 એ જ ભિક્ષા લઈશ કે જેને હું સર્વથી પહેલા જે ઈશ અથવા હુ તેના જ હાથથી ભિક્ષા લઈશ જે માણસ માટે સર્વ પ્રથમ જોવામાં આવશે, અથવા હુ તેજ જગ્યાથી ભિક્ષા લઈશ જે જગ્યા માટે સર્વપ્રથમ દેખાશે (૨૧) (अदिदुलाभिए) मसालिs भावाना पहायों atsetथी atau पाना કારણથી દેખાય નહિ પણ દાતા તેને પિતાના ઉપયોગમાં લાવી ચૂકેલા હોય તેમાથી ભિક્ષા આપશે તે લઈશ અથવા જે દાતાને મે પહેલા કદી જોયેલા नयत मापसे तो सईश (२२) (पुट्ठलामिए) सालिs-हाताने -- - - पीयूषवर्षिणी टीका स् ३० भिक्षाचर्यातपोषर्णनम २२१ २३, भिक्खालाभिए २४, अभिक्खालाभिए २५, अण्णगिलायए स्तम्माद् गृहयाद् यो लाम स पृष्टलाभ , सोऽस्याऽग्नीति पृष्टलाभिक ।२२। 'अपुट्ठलाभिए' अष्टलभिक केनचिद गृहस्येनाऽपृष्टस्यैर सापोर्यस्तरमाद् गृहस्था लाभ सोऽपृष्टलाम सोऽस्याऽन्तौ यपृष्टलामिक ।२३। 'भिक्यागभिए' भिक्षाभिक -कस्यचित् क्षेत्राद् गृहादा याचिया गृहस्थेन समानीततुष्टयनाचगाकोवाटिकनिष्पादित आहारो भिक्षा, तस्या लामोऽस्यास्ताति मिक्षालाभिक १२४१ 'अभिक्खालाभिए' अभिक्षालाभिक -- अयाचितलाम -अभिक्षा, तस्या लामोऽम्याऽस्ती यभिक्षालाभिक ।२५। 'अण्णगिलायए' अन्नालायक-अनेन-आहाग्ग विना ग्लायक , गतिनिप्पनमन ग्रहीयामी यवग्रह कृत्वा मिक्षाचरक इत्यर्थ , पर्युपितानमिक्षाचरक इति भार ।२६। 'ओवणिहिए' औपनिहितिक - उपनिहित-कथविद गृहस्थेन स्वसमीपे समानातमन्नादिकम , तेन चरति टत्योपनिदितिर महाराज! आप क्या चाहते हैं, तभी लूँगा । २३-(अपुटुलाभिर) अपृष्टगभिक-दाता यदि नहीं पूछेगा तभी लूँगा । २४-(भिखालाभिए ) भिक्षालाभिक-दाता गृहस्थ बाल चना एव फोटव आदि अन्न को किसी क खेत से अयना किसी के घर से माग कर लाया होगा उस अन्न से निष्पादित आहारम से यदि देगा तो लूगा । २५ (अभिक्खालोमिए) अमिक्षालाभिक-दाता माँग कर जो पदार्य नहीं लाया होगा उसमें से देगा तो लगा। २६-(अनगिलायए) अन्नग्लायक-जो अगनादिक रात्रिमें पकाया गया होगा वही लूगा, अर्थात्-पर्युषित अन्न की भिक्षा लेने का अभिग्रह लेनेवाला सयमी जन अन्नग्लायक है । २७ (ओवणिहिए) औपनिहितिक-गृहस्थ अपने समीप में किसी प्रकार से लाया गया अशनादिक में से देगा तो लूँगा । २८-( परिमियपिंड- पृशे महा। | आपने सुने छ त्यारे A (23) (अपुट्ठलाभिए) मसालिs-हाताने न पूरी तो सय (२४) (भिक्खालाभिए) ભિક્ષાલાભિક-દાતા ગૃહસ્થ જે વાલ ચણા તેમજ કોદરા આદિ અનાજ ઈના ખેતરથી અથવા કેઈને ઘેરથી માગીને લાવ્યા હોય તે અનથી બનાવેલા આહાર भाथी माशे तो साथ (२५) (अभिस्सालाभिए) मलिक्षातलितामे भागाने के पहाथ नही साव्या डोय तेभाथी भाशेत सश (२९) (अन्नगिलायए) અગ્લાયક-જે ભજન રાતમાં રાધેલુ હશે તે જ લઈશ-અથૉત્ વાગી અન્નની लिक्षा पानी भलिव सेनार से यमी न मन्नसाय छ (२७) (ओवणिहिए) ઔપનિહિતિકJ ગ્રહ પોતાની પીપમા કોઈ પણ પ્રકારે લાવેલા ભેજનમાથી ૨૨૨ ओपपातिकमत्र २६, ओवणिहिए २७, परिमियपिंडवाइए २८, सुद्धेसणिए '२९, संखादत्तिए ३०। से त भिक्खायरिया ॥ सू ३०॥'' १२७/ 'परिमियपिंडवाइए' परिमितपिण्डपातिक-परिमितपिण्डस्य -प्रमागोपेतपिण्डत्य पातो लाभ परिमितपिण्डपात , सोऽस्यास्तानि परिमितपिण्डपातिक-आधाफमातितोपरहित भक्तादिकमेकस्माद् गृहायदि पयाप्त लभ्येत तदा प्रायम्--इत्यभिग्रवान ।२८। 'मुद्धसणिए शुद्धैपणिक --शुद्धेपणा-शङ्गादिदोषरहितता, शुद्धस्य-उद्गमान्टिोपरहितस्य वा एपणा, साऽस्याऽस्ताति शुद्धैपणिक , सर्वथा शुद्धमेव प्राथमित्यभिग्रहधारीति भाव ।२९। 'सरवा दत्तिए' सग्यादत्तिक -सर याप्रधाना दत्ति मरयादत्ति , तया चरताति सम्यादत्तिक । दकिटोर कादितोऽविच्छिन्नधारया या भिक्षा पतति सा, तथा-फक्षेपरूपा च भिक्षा दत्तिरित्युच्यते ।३०। 'से त भिक्खायरिया' सैपा भिक्षाचया ॥ सू ३०॥ - -- -- वाहए ) परिमितपिण्डपातिक-आधाकर्मादिक दोषों से रहित भक्तादिक यदि एक ही गृह से पयाप्तमात्रा मे मिल जाय तो सँगा। २९ ( सुद्धेसगिए ) शुद्वैपगिक-शकादिक दोपों से रहित अथवा उद्गमादिक दोषों से वर्जित आहार लेने वाला । ३० (सवादत्तिए), सरयादत्तिक वह है जो इस प्रकार का सफप करता है कि दी-कटछी एव कटोग आदि से अविच्छिन्न धारारूप मे जो भिक्षा मरे पात्र मे पड - जायगी उतना ही मिला । ग्रहण करू गा ।(सेत भिवायरिया) भिक्षाचर्या के ये ३० भेद है । सू० ३०॥ भापशे ते asu (२८) (परिमियपिंडवाइए) परिभितपिउपाति-माधा કમ આદિક દેથી રહિત ભક્તાદિક જે એક જ ઘેરથી પુરતા પ્રમાણમાં भनी नय तो श (२८) (सुद्धेसणिण) शुद्धषणित- माहि पायी हित मया माहित होपोथी पति मा २ देवावाणा ३० (ससादत्तिए) સ ખ્યાત્તિક તે કે જે એ સ ક ૫ કરે છે કે દેવી -ડકી મજ કટોરી આદિથી સતત ધારારૂપમાં જેટલી પણ ભિક્ષા મારા પાત્રમાં પડી જશે सेसी मिक्षा श (से त भिक्सायरिया) लिक्षायांना २ ३० छ (सू ३०) ૨૨૩ पीयूषयषिणी-टीका सू ३० रमपरित्यागतपोवर्णनम मूलम्-सेकित रसपरिच्चाए? रसपरिच्चाए अणेगविहे पण्णत्ते, त जहा १ निविडा, २पणीयरसपरिच्चाए, आयविलिए, टीका-'से कित' इयाति-'से कि त रसपरिचाए ' अथ कोऽमो ग्स- परित्याग ', 'रसपरिचाए' रमपरियाग 'अणेगविहे पण्णत्ते' अनानिय प्रजम , 'त जहा' तद्यथा तनाविपच चाम्-'निबिडए' निकितिह-निर्गता घृतादिरूपा विकृतियस्मात म निमिति: १, 'पणीयरसपरिचाए' प्रगातग्मपरित्याग -प्रणीतरस प्रचुरत्वात् द्रपदवृतपिदुसदाहोऽपाति , तस्य परित्याग २, 'आयरिलिए' आचामाम्लम्- नितिरहितानामात्नभर्जिनचगाना रक्षानानामचित्त प्रमियैकामनस्थन समृद्धोजनमाचामाम्ल नाम तप उच्यत । तथा चोक्तम्- उदक ~ 'से कि त रसपरिचाए " दयादि । (से किंत रसपरिचाए १) रमपरित्याग तप किसे कहते है । बह कितन प्रकार का है । इस प्रकार शिष्य प्रग्न करता है । उत्तर-(रसपरिचाए) रसपरित्याग तप (अणेगविहे पण्णत्ते) अनेक प्रकारका कहा गया है । वह इस प्रकार से हे-(निधि- इए) निर्विकृतिक-जिस आहार से घताटिक विकृति निर्गत हो चुका हो ऐसे आहारका ग्रहण करना सो निर्विकृतिक है । अथात्-गिय नहा लना (१)। (पणीयरसपरिचाए) प्रणातग्सपरित्याग--अपूप अथात मालपुआ आदि सरस आहार का परित्याग करना (२)। (आयविलिए) आचामाम्ल-गियरहित ओटन, पूंजे हुए चन आदि रूक्ष अनका अचित्त पानी में डालकर एकस्थान पर बैठ एक वार हा खाना सो आचामाम्ल तप है । 'से कि त रसपरिचाए ?' त्यात (से कि त रसपरिचाए) 2 मही २मपरित्या त५ अनेछ-ते उटसा रन छ ? २ ४ारे शिष्य प्रश्न उरे छे उत्त२ (रसपरिचाए) २स परित्याग त५ (आणेगविहे पण्णत्ते) मन ना ४३वाय a प्रहारे 3-(निश्चिइए) निविकृति-2 माहारमाथी धी वगेरेनी पिति नीजी गई डाय એ આહાર લેવો તે નિર્વિકૃતિ છે અર્થાત્ વિગય (ઘી-દૂધ વગેરે) नाड (१) (पणीयरसपरिचाए) प्रतिसपरित्यागमयू५ अर्थात् भासमा दि सरस मारने परित्याग २ (२) (आयविलिग) मायामा- વિગયરહિત ભાત, ભુજેલ ચણ આદિ લુખુ અન્ન અચિત પાણીમાં નાખી ૨૪ औपपातिकपत्रे ४ आयामसित्थभाई, ५ अरसाहारे, ६ विरसाहारे,७ अताहारे, विगइरहियस्स ओयण, भजियचणगाटलुक्ख-अन्नस्स । खित्ता जले अचित्ते, खाण आयपिल जाण ॥ ३ ॥ इति 'आयाम सित्थ-भोई आयाम सिक्थ भोजी, अप्रत्रावणगतसिक्थभोक्ता, ४ 'अर- साहारे' अरसाऽऽहार अग्स =जीरक हिङ्ग्यादिभिरमस्कृत आहारो यस्य सोऽरसाऽऽहार ५। 'विरसाहारे' रिसाऽऽहार -विरस =विगतरस -पुराणधान्यौदनादि आहारो यस्य स रिसाहार ६ । 'अताहारे' अन्त्याऽऽहार -अते भवम् अन्त्य-जघन्यधान्य कोदवादि तदेवाऽऽहारो यस्य सोऽन्याहार ७। 'पताहारे' प्रान्ताऽऽहार -प्रकर्षणान्त प्रात-पाक पात्रादन्ने नि सारिते तत्पाश्लिष्ट दादिना घर्षणेन नि सारितमन्न, वल्लचणकादिनिष्पादि कहा भी हे–“विगइरहियस्स ओयणभजियचणगाइलुक्खअन्नस्स । खित्ता जले अचित्ते खाण आयविल जाण" इसका अर्थ आयनिल का जो अर्थ किया है वही है (३) । ( आयामसित्थभोई ) आयामसिक्थभोजी-ओसामण मे आये हुए सीथ मात्र का आहार करना (४) । (अरसाहारे) अरसाहार-जारे हींग आदि से विना बघारे हुए आहार का लेना (५) (विरसाहारे) पिरसाहार-विगत रसवाले पुराने धान्य का आहार लेना (६)। (अताहारे) अन्ताहार काद्रव आदि तुच्छ धान्य का आहार लेना (७) । (पताहारे) प्राताहार-पकाने के वर्तन में से अन के निकालने पर करछली आदि के घर्षण से पान मे लगा हुआ जो कुछ अन्न निकाला जाता है वह, अथवा वल्ल चगा आदि से बना हुआ पश्चात् खटी अछ से मिश्रित अन्नादि साये मेसी मेवार भाषु ते मायामास त५ छ “विगइरहियस्स ओयणभज्जियचणगाइलुक्स अन्नस | खित्ता जले अचित्ते साण आयबिल जाण मानो मथ माय जिसनाने २मर्थ यो छ ते ४ छ (3) (अयामसित्थभोई) આયામસિકથજી–ઓસામણમાં આવેલા મીથને જ માત્ર આહાર કરવો (४) (अरसाहारे) २५२साडा२-803 डी माहिथी पायर्या पाना मानना माडार ४२व। (6) (रिसाहारे) विरसाइ।२-२स पाना नुन धान्यथी मने माडार देवो (अताहारे) मताडा२-२॥ माहितु धान्यनो माडार सेवा (७) (पताहारे) प्रान्ताडा२-राधयाना पामरामाथी सन्न ही सीधा पछी ४४छी આદિના ઘણથી પાત્રમાં લાગેલુ જે કાઈ અન્નનિકાળવામાં આવે છે તે અથવા વાલ -ચણા આદિને બનેલો (લોટ) પછી ખાટી છાશમાં મેળવી રાધેલું અન્ન આદિ તે ૨૨૦ पीयूपपपिणी-टीका स ३० रसपरित्यागतपोयर्णनम पंताहारे, ९ लूहाहारे, १० तुच्छाहारे, से त रसपरिच्चाए। से कि त कायकिलेसे ? कायकिलेसे अणेगविहे प- पणत्ते, तजहा-ठाणहिडए १, उकुडुयासणिए २, पडिमट्टाई ३, तमम्लनकमिश्रित पर्युषित पाऽन, तदाहारा यस्य स तथा ८ । 'लूहाहारे' रूसाहार - रुक्षम् अग्निग्धमन्नमेवाहारो यम्य स तथा ९। 'तुन्छाहारे' तुलाहार तुच्छ -अपोऽसारश्च श्यामाकारिनिष्पारित आहागे यस्य म तथा१० इति । उपमहानाह-'सेत रसपरिचाए' म एप रसपरित्याग इनि। इत्थ दाविध रसपरित्याग वर्णयित्वा कायक्लेश वर्णयति-से कि त फायफिलेसे' अथ कोऽमौ कायोग ( उत्तग्माह-कायकिलेसे अणेगविहे पण्णते' कायक्लेशोऽनेकविध प्रनन । 'तजहा' तथथा-'ठाणट्ठिइए ' स्थानस्थितिक -स्थान कायोसर्ग , तेन स्थितिर्यस्य स स्थानस्थितिक ११ । 'उकुड्यासणिए' उकुटुकाऽऽसनिक -भूमावसलग्नपुतेन प्रात है, अपना प्रान्तका अर्थ नासा अन भी है । इसका आहार करना प्रान्ताहार है (९)। (लूहाहारे ) रूक्षाहार-रूशस्वभाववाला कुलथी आदि का आहार रूक्षाहार है (९) । (तुच्छाहारे) तुलाहार-असार-जिसम कुछ भी सार नहीं है ऐसा श्यामाक, मनाचा आदि तुच्छ धान्य का आहार तुन्छाहार हे (१०) । (सेत रसपरिचाए) ये न्स प्रकार क रस परियाग तप है । अब कायक्लेश का वर्णन सूत्रकार करते है-से र्फि त कायकिलेसे) प्रश्न-वह कायाले तप कितने प्रकार का है। (फायफिलेसे अणेगविहे पण्णत्ते) उत्तर- कायक्लेश तप अनेक प्रकार का है, (त जहा) वे प्रकार इस तरह है-(ठाणटिइए) स्थान- स्थितिक, स्थान शब्द का अर्थ कायोसर्ग है, इस कायोसर्ग से जिसकी स्थिति सर्वदा रहती है यह स्थानस्थितिक है । ( उक्कुड्यासहिए ) उत्कुटुकासनिक-उकडु-आसन से बेठना પ્રાન્ત છે, અથવા પ્રાન્તને અર્થ વાગી અન્ન પણ છે, તેને આહાર કરે ते ast२ २ (८) (लहाहारे) »क्षा 1२-०३६ स्वसाक्ना गयी माहिनी माडा२ क्षाडा२ छ (6) (तुच्छाहारे) तु-छार-मसा२-२ मनमा પણું સાર નથી એવું સામો મલીચા આદિ તુચ્છ ધાન્યને આહાર તે तु छाडा२ (१०) (से त रसपरिचाए) मा इस डारना रसपरित्यागत छ यदेशनु पनि सूत्रधार ७२ (से कि त कायकिलेसे ) प्रश्न- 14saA त५ साप्रामा छ ?-( कायकिलेसे अणेगविहे पण्णत्ते) Hश मने 4st- २ना छ, (त जहा) २ साम -(ठाणदिइए) स्थानस्थितियान राना અર્થ તાત્સર્ગ છે આ કાયોત્સર્ગથી જેની સ્થિતિ સર્વદા રહે છે તે .

२२६ औपपातिकमरे वीरासणिए ४, नेसज्जिए ५, दडायइए ६, लउडसाई ७, आया- बद्धाञ्जलिपुटेन भूमौ चरणतलमारोप्योपवेशनम्-उत्कुटुक, तदासनमस्यास्ताति कुटुकाऽs- सनिक ।२। 'पडिमट्ठाई' प्रतिमास्थायी-प्रतिमा मासिम्यादय नियमविशेषा , तामि स्तिष्ठति तच्छील प्रतिमास्थायी ।३। 'वीरासणिए' वाराऽऽसनिक-सिंहासनोपरि समुप विष्टस्य भूमिस्थितचरणस्य सिंहासनापनयने कृते सिंहासनोपविष्टवदवस्थान वारासन, तदस्यास्तीति वीरासनिक ।४। 'नेसज्जिए' नैपधिक -निषया-पुताभ्या भूम्यामुपवेशन, तथा चरतीति नैपेधिक ५। 'दडायइए' दण्डायतिक-दण्डस्येवायतम् आयामोऽस्याऽस्तीति यह उत्कुटुक-आसन है, जो इस आसन से बैठता है वह उकुटुकासनिक है । इस आसन मे भूमि पर दोनों चरणों के तलियों को जमाया जाता है और पुत (वेठक) जमीन को स्पर्श नहा करते, तथा दोनों हाथों की अजली वधी रहती है । (पडिमट्ठाई) प्रतिमा- स्थायी साधु की १२ प्रतिमाओं का धारण करने वाला प्रतिमास्थायी है । (वीरासणिए) वीरासनिक-वीरामन से ठहरनेवाला वीरासनिक है। इस आसन का यह लक्षण है-काइ मनुष्य सिंहासन पर बैठा हुआ है, उस सिंहासन का हटा लेने पर वह वैसे ही खडा रह जाय, उसे 'वीरासन' कहते है। उस आसन से तप करनेवाले को वीरासनिक कहते हे । (नेसज्जिए) नैषधिक-निपद्याका अर्थ है-पालथी मार कर बैठना । इस आसन से तप करनेवाले का नैषधिक कहते है । (दडायइए) दण्डायतिक–दड की तरह लवा होकर आसन में स्थिति करनेवाला दडायतिक है । (लउडसायी) लकुटशायी चक्रकाष्ठ का नाम स्थान स्थिति छ (उकुडुयासणिए) सनि=G४ मासनथा मेसयु त ઉત્કટુક આસન છે જે આ આસન કરે છે તે ઉત્કટુકાસનિક છે આસનમાં ભૂમિ ઉપર બન્ને પગના તળિયાને જમાવી દેવામાં આવે છે અને પુત (વેઠક) જમીનને સ્પર્શ કરતી નથી તથા બન્ને હાથની અ જલિ माधेसी २९ छ (पडिमट्ठाई) प्रतिभास्थायी-साधुनी १२ प्रतिभासाना पार ४२वापानी प्रतिभाश्थायी छ (वीरासणिए) पीससनि-वीरासनथी मेसनार વીરાસનિક છે આ આસનનું એ લક્ષણ છે કે કેઈ મનુષ્ય સિંહાસન ઉપર બેઠા હોય તે સિંહાસનને હટાવી લેવાથી તે જ પ્રમાણે ઉભા રહી જાય તેને पीरासन. ४ छ ते मासनथी त५ ४२पावाणाने पारासनि४७(नेसजिप) નિવધિક-વિદ્યાનો અર્થ છે પલાઠી મારીને બેસવુ આ આસનથી તપ કરવાવાળાને नेपाधि ४ छे (दडायइए) ६ यति४-४ उनी पेठे दाम थईने मासनमा स्थिति पापा ६ यति छ (लउडसाई)शायी--41 सानु नाम આ २५७ - पोषषिणी-टीका सु० ३० कायक्लेशतपोवर्णनम वए ८, अवाउडए ९, अकंडुयए १०, अणिटूहए ११, सव्वगाय- परिकम्म-विभूस-विप्पमुक्के १२, से त कायकिलेसे। दण्डायतिक 1। 'उडसाई' लमुटगायी-सुटो चक्रकाष्ठ तद्वच्छेते तच्छीलो ल्युट- शायो-टत्तान सन अयित्वा पाणिकद्वय ('डी' इति भाषाप्रसिद्धद्य) टिशरथेति तय भूमी स्थापयिचा शते तन्टील ७'आयावए' आतापफ -आतापयति शीतोष्णातिभिर्देह सतापयति- देशयती यातापक , आतापना च सूर्यातपादिसहनम् ।८। 'अवाउडए' अप्रास्तक --शीतकाले प्रावरणरहित -सटोरकमुसवत्रिकाचोल्पट्टातिरिक्तवस्त्ररहित ।९। 'अमट्टयए' अफण्डयक - कण्ड्रयन-गात्रघर्षण, तद्रहित ।१०। 'अणिगृहए' अनिष्ठीवक -निष्ठीपनरहित ॥११॥ 'सव्वगाय-परिसम्म-विभूस-विप्पमुके' सर्वगात्र-परिकर्म-विभूषा-विप्रमुक्त =सर्वस्य गानस्य परिकर्म-मार्जन निभूषा-विभूषण च, तान्या चिप्रमुक्त -त्यक्तसमार्जननिभूपण ।१२। 'सेत कायफिलेसे' स एप कायकेश । लकुट है । इस तरह होकर जो शयन करता है वह लकुटशायी है । अपर मुँह कर पहिले सोना पत्रात दोनों पैग की एडियों को एव शिर को जमीन पर टकना, इस प्रकार शरीर को अधर रखकर आसन करना 'लकुटशयनासन' है। (आयावए) आतापक-सूर्यादि की आतापना लेने वाला, (अवाउडए) अप्रावृतक-गीतकाल में सदोरक मुँहपत्तो ण्व चोल पा के अतिरिक्त अयवत्रा से रहित हो खुले शरीर से गीतको सहन करनेवाला अप्रावृतकहै। (अकडूयए) अफण्डयक खुजली चलने पर भी शरीर को नहा खुजलाने वाला अफण्डयक है। (अणिटूडए ) अनिष्ठीक-थूक आने पर भी नहीं थूकनेवाला अनिष्ठानक है। (सव्वगाय-परिकम्म-विभूस-विष्पमुक्के) सर्वगात्रपरिकर्मविभूपापिप्रमुक्त-शरीर की सर्वथा शुश्रूषा-विभूमा नहीं करनेवाला सर्वगात्रपरिकर्मविभूपाविप्रमुक्त है । ( से त काय- લકુટ છે એવી રીતે થઈને જે શયન કરે છે તે લકુટશાયી છે ઉપર મોટુ રાખીને પહેલા સુવું, પછી બન્ને પગની એડીઓને તેમજ શિરને જમીન ઉપર ટેકાવવું- -આ પ્રકારે શરીરને અધર રાખીને આસન કરવું તે “લકુટ शयनामन' छ (आयावए) मापात-सूर्य माहिना माताना देवाणा, (अवा उडए) मातs-शातासमा हरामाचे भुडपत्ती तमा मासप सिवायना બીજા વસ્ત્રો રહિત થઈને ખુલે શરીરે શીતને સહન કરવાવાળા અપ્રાકૃતક छे (अक्डूयप) म४ डूय-भुशी मात छत परे शरीरने माणे नाहि ते २५४ ५४ ३ (अणि?हए) भनिहा43-५४ मा ual प न थूउपापा मनिष्ठी (सव्यगाय परिकम्म विभूस-विप्पमुक्के) मात्रा२७ औपपातिकसने सेकित पडिसंलीयणा? पडिसंलीणयाचउचिहापण्णत्ता, तंजहा-१ इदियपडिसलीणया, २ कसायपडिसंलीणया, ३ जोग- पडिसलीणया, ४ वितित्त-सयणा-सण-सेवणया।से कित इदियप- डिसंलीणया? इदियपडिसंलीणया पचविहा पण्णत्ता, त जहा- 'से कि त पडिसीणया?' अथ का सा प्रतिसलानता प्रतिसलीनता गोपन, सा कतिविधा ? उत्तरमाह-'पडिसलीणया' 'प्रतिसलीनता-'चउन्विहा पण्णत्ता' चतुर्विधा प्रजप्ता, 'त जहा' तद्यथा १-'इदियपडिसलीणया' इद्रियप्रतिसलानता-इद्रिय- निरोधकरणशीलता । २-'कसायपडिसलीणया' कपायप्रतिसलानता। ३-'जोग- पडिसलीणया' योगप्रतिसलीनता18-'विवित्त-सयणा-सण-सेवणया' विविक्त-शयना ऽऽसन-सेवनता। 'सेकित इदियपडिसलीया' अथ का सा इद्रियप्रतिसलीनता', 'इदिय किलेसे) कायक्लेश के ये १२ भेद है । ( से र्फित पडिसलीणया) प्रतिमलीनता तप कितने प्रकार का है ? (पडिसलीणया चउचिहा पण्णत्ता) प्रतिमलीनता तप चार प्रकार का है। (त जहा) वे चार प्रकार ये है-(इदियपडिसलीगया) इन्द्रियप्रतिमलीनता-इन्द्रियों को गोप करके रखना । (सायपडिसलीणया) कपायप्रतिपलीनता-क्रोधादिकपायों को गोप करके रखना, (जोगपडिसलीणया) योगप्रतिसलीनता-मन वचन काया के व्यापार को गोप करके रखना (विवित्त-सयणा-सण-सेवणया) विविक्तशयनासनसेवनता स्त्री पशु पण्डक-रहित स्थान में शयनासन करना । ( से कि त इदियपडिसलीणया) इन्द्रियप्रतिसलीनता कितने प्रकार की है । (इदियपडिसलीणया पचविहा पण्णता) यह વિભૂષાવિપ્રમુક્ત-શરીરની સર્વથા શુશ્રુષા (સેવા શણગાર) ન કરવી पणाने सगात्रपरिभविभूषाविभुत ४छ (से त कायकिलेसे) यशनमा १२ प्र४२ थायछे (से कि त पडिसलीणया) प्रतियसीनता तय रक्षा प्रडारना छ ? (पडिसरीणया चउविहा पण्णत्ता) अतिस दीन तयार प्रारनाछे (त जहा)ते या२५४१२ प्रभा (इदियपडिसलीणया) द्रिमाने गाथा २॥ी (कसायपडिसलीणया) पायप्रतिस सीनता-श्रीध माहि पाया। शशी रामपा (जोगपडिसलीणया ) याप्रतिस सीनता-पाjी, भन यने याना व्यापारने की सभा (विवित्त-सयणा-सण सेवणया) विवितशयनासनसेवनता श्रीपशु५ ४४२हित स्थानमा शयनासन ४२७ (से किं त इदियपडिसलीणया) घड़ियप्रतिसीनता सा ४२नी छ १ (इदियपडिसीपया पचविहा पण्णत्ता) २२९ - पीयपपिणी-टीशा स ३० प्रतिमलीनतातपोवर्णनम सोडदिय-विसय-प्पयार-निरोहो वा सोडदिय-विसय-पत्तेसु अत्थेसु रागदोसनिग्गहोवा१,चविखदिय-विसय-पयार-निरोहोवाचम्खि- पडिसलीणया' इद्रियप्रतिमलानना पचपिहा पणत्ता' पञ्चविधा प्रजमा, 'त जहा' तयथा-'सोडदिय-विसय-पयार-निरोहो वा, मोटदिय-सिय-पत्तेमु अत्येमु राग- दोसनिग्गहो वा योन्द्रियविषयप्रचारनिगेयो वा श्रीन्द्रियविषयप्राप्नेचर्थेषु गगद्वेषनिग्रहो चा-पोटेन्द्रिस्य कर्णस्य विषये दाद प्रचारस्य प्रवृत्ते , निगेध -निपध , मयमशालताविना- तक गन्दो न श्रोतव्य , यद्यकरमाकर्णफुहरगत स्यात तता य कार्य तताह-श्रीन्द्रिय विषय- प्राप्तेप्वर्थेषु श्रुतेषु भावपु, रागद्वेपयोनिप्रदो विधेय , अधात्-मधुरमृतासङ्गीतेपु-अनुगगो न कर्तव्य , आक्रोगादिषु गन्देपु द्वेप -अप्रातिरक्षणश्चित्तविकारो न कार्य १ । 'चक्सिटिय- विसय-प्पयार-निरोहो ना, चम्पिदिय-विमय-पत्तेमु जत्येमु रागदोसनिग्ग- हो वा' चक्षुरिन्द्रियविषयप्रचारनिरोगो वा चक्षुरिन्द्रियविषयप्राप्तेप्वषु गगढेपनिग्रहो - इन्द्रियप्रतिम्लानता पाच प्रकार का है,(त जहा) वे प्रकार ये है-(सोइदिय-विसय-प्प पार- निरोहो वा, सोइदिय-विसय-पत्तेमु अत्येमु रागटोसनिग्गहो वा) श्रोत्र टन्द्रिय को विषय-गन्द मे प्रवृत्ति कग्न से गेना, मयम एप गीत को विघात करनाले गन्दों को नहीं सुनना, यदि अकस्मात् इस प्रकार के गन्न कानमे आर पड भा जावे तो उस विषयम गग-द्वेष नहीं करना, यह प्रथम प्रकार है १ । मतल्य इसका यह है कि मधुर मृदङ्ग सङ्गात आनि प्रिय एव आमोगादि अप्रिय शब्गे के प्रति प्राति-अफ्रीनिल मणरूप चित्तविकार नहीं करना सो श्रोत्रेन्द्रियविषयप्रचारनिरोध, एव श्रोनेन्द्रियविषयप्रामार्थरागद्वेपनिग्रहनामक प्रथम प्रकार है १॥ चकिंवदिय-विसय प्पयार-निरोहो वा चमिदिय-विसय--पत्तेमु जत्येमु रागटोसनिग्गहो वा) चक्षु इन्द्रिय को अपने विषयभूत पदार्थों में प्रवृत्त होने से रोकना, मा नियमतिमलीनता ५ प्रशानी छ-(त जहा) ते १२ मा (मोडन्यि विसय पयार-निरोहोवा, सोइन्यि पिसय पत्तेसु अत्येसु रागदोसनिम्गहो वा) શ્રોત્ર-ઈદ્રિયને વિષય-નાદમાં પ્રવૃત્તિ ડરવાથી રોકવી, મયમ તેમજ શીલને વિઘાત કરવાવાળા રાબ્દો સાંભળવા નહિ જે અકસ્માત આવા પ્રકારના શબ્દ કાનમાં આવીને પડી પણ જાય છે તે વિષયમાં ગગડેષ ન કરે એ ૧ પ્રથમ પ્રકાર છે મતલબ તેની એ છે કે મધુર મૃદળ સગીત આદિ પ્રિય, તેમજ આક્રોશ આદિ અપ્રિય શબ્દોમા પ્રીતિ અપ્રીતિ–લક્ષણ૩૫ ચિત્તવિવાર ન કરે તે શ્રોત્રેદ્રિયવિષય–પ્રચારનિરાધ તેમજ શ્રોત્રક્રિયવિષયપ્રાણારાગધેયનિગ્રહ નામને प्रथम २ (चम्पिनिय निसय-प्पयार-निरोहो पा चम्सिदिय विसय पत्तेमु असु A २३० औपपातिकसत्र दिय-विसय-पत्तेसुअत्थेसुरागदोसनिग्गहोवा२,घाणिढिय-विसय- प्पयार-निरोहो वा घाणिदिय-विसय-पत्तेसु अत्थेसु रागदोसनि- गहो वा ३,जिभिदिय-विसय-प्पयार-निरोहो वा जिभिदिय-वि- सय-पत्तेसुअत्थेसु रागदोसनिग्गहोवा ४,फासिदिय-विसय-प्पयार- चक्षुरिन्द्रियस्य नेत्रस्य विपये-रूपे प्रचारस्य प्रवृत्तेनिंगेध कार्य , या-अथवा चभुरिन्द्रिय विषयप्राप्तेपु=दृष्टेषु अर्थेषु-मनोनामनोजरूपेषु रागद्वेषयोनिग्रह कर्तव्य इति शेष १२। 'पाणिदिय-विसय-प्पयार-निरोहो गरा, घाणिदिय-रिसय पत्तेसु अत्येसु रागदोस- निग्गही या प्राणेन्द्रियविषयप्रचारनिरोधो वा घाणेन्द्रियविषयप्राप्तेष्वर्थेषु रागद्वेषनिग्रहो वा- घाणेन्द्रिय नासिका, तस्य विषयो गधस्तस्य प्रवृत्तेर्निपेधो विधेय -सुरभिगधे दुरभि- गधे वा नासिकामागते रागद्वेषौ निराकर्तव्यौ ।३। 'जिभिदिय-विसय-प्पयार-निरोहो वा, जिभिदिय-चिसय पत्तेसु अत्थेसु रागदोसनिग्गहो वा' जिडेन्द्रियविषयस्य भोजनरसस्य प्रचारनिषेध , जिह्वायामागतेऽपि मनोज्ञामनोज्ञग्से रागद्वेषयोनिग्रह ।४। 'फासिं- अथवा प्रवृत्त होने पर उसके विषय मे राग और द्वेष नहीं करना, यह द्वितीय प्रकार है २। (घाणिदिय-विषय-प्पयार-निरोहो वा, पाणिदिय विसय पत्तेसु अत्थेसु रागदोस- निग्गहो वा) प्राण-इद्रिय को अपने विषय मे प्रवृत्त होने से रोकना, तथा प्रवृत्त होने पर उस विषयमे राग द्वेष नहीं करना, यह तृतीय प्रकार है ३। (जिभिदिय-विसय-प्पयार- निरोहो वा जिभिदिय-विसय-पत्तेसु अत्येसु रागदोसनिग्गहो वा) जिह्वा-इद्रिय को अपने विषय प्रवृत्त होने से रोक्ना, एव उस विषय में उसके प्रवृत्त होने पर प्राप्त विषयम राग-द्वेषका निग्रह करना, यह चौथा प्रकार है ४। (फासिदिय विसय प्पयार निरोहो वा, फासिंदिय-विसयपत्तेसु अस्थेसु रागदोसनिग्गहो वा) इसी प्रकार स्पान, इद्रिय रागदोसनिग्गहो वा) यक्षु धद्रियाना विषयभूत पदार्थामा तनी प्रवृत्ति २४वी अथवा પ્રવૃત્તિ થઈ જતા તે બાબત રાગ અને દ્વેષ ન કરો એ બીજો પ્રકાર છે (पाणिदिय विसय प्पयार निरोहो वा धाणिदिय विसय पत्तेसु अत्थेसु रागदोसनिग्गहोवा) ઘણ-ઈદ્રિયના વિષયમાં તેની પ્રવૃત્તિ રેડવી, અથવા પ્રવૃત્તિ થઈ જતા તે मामतभा राग-द्वेष न ४२वो में श्रीले प्रहार छ (जिभिदिय विसय प्पयार-निरो हो वा जिभिदिय निसय पत्तेसु अत्थेसु रागदोसनिम्गहो था) ON द्रियना विषयमा પ્રવૃત્તિ રોકવી તેમજ તેના વિષયમાં તે પ્રવૃત્ત થઈ જાય તે પછી પ્રાપ્ત भासतमा राम देव थता २।४ो मे याथा मार छ (फासिदिय-विसय २३१ . पीयूपपिणी टीका सू ३० प्रतिसकोनसातपोवर्णनम् निरोहो वा फासिदिय-विसय-पत्तेसु अत्थेसु रागदोसनिग्गहोवा ५, से त इदियपडिसलीणया । से कि त कसायपडिसंलीणया । कसायपडिसलीणया चउविहाँ पण्णत्ता, त जहा-१ कोहस्सुदय- निरोहो वा, उदयपत्तस्स वा कोहस्स विफलीकरणं । २ माण- दिय-रिसय-प्पयार-निरोगो वा, फासिग्यि-सिय-पत्तेसु अत्थेमु रागदीस- निग्गहो वा' स्पर्गेन्टि विषयप्रचारनिरोधो या पद्रियविषयप्राप्तेष्वपु रागद्वेषनिग्रहा वा- स्पर्शेन्द्रिय व्यक्, तस्य विपय स्पर्श गीतोष्णाटिक, तत्र प्रवृत्ते प्रतिपेध , प्राप्तेष्वपि शुभाशुभम्पर्गषु रागद्वेषयोनिषेध । 'से त इदियपडिसलीगया' सैपा इद्रियप्रति- सलीनता । ' से कि त कमायपडिसलीगया' अथ का मा कपायप्रतिसलीनता , 'कसाय- पडिसलीणया' कपायप्रतिसलीनता 'चउबिहा पण्णत्ता' चतुर्विधा प्रज्ञप्ता, 'त जहा' तद्यथा-'कोहस्मुदयनिरोही वा, उदयपत्तस्स वा कोहस्स विफलीकरण' क्रोधस्योदय- निरोधो वा, उदयप्राप्तस्य वा क्रोधस्य विफलीकरणम्-प्रथमतस्तु क्रोधस्य उदय एव निपे- को भी अपने पिपय म प्रवृत्त होने से रोकना एव उस विषय मे उसके प्रवृत्त होने पर उसमे राग द्वेप होने का वर्जन करना, यह पाचवाँ प्रकार है । इन पाचौ प्रकारों का भाव यही है कि इद्रियों पर विजय प्राप्त करना, तथा प्राप्त उनके अपने २ मनोज्ञ एव अमनोन विपया के ऊपर राग एव उपकी परिणति से विरक्त रहना । (से त इदियपडि- सलीणया) यह सन इद्रियप्रति लीनता है । ( से कि त कसायपडिसलीणया) कषायप्रतिमलीनता क्या है । (कसायपडिसलीणया चउन्चिहा पण्णत्ता) कपायप्रतिसलीनता चार प्रकार की है । (त जहा) वह इस प्रकार से है-(१-कोहस्सुदयनिरोहो वा, उदय- पियार-निरोहो वा फासिंत्यिविसयपत्तसु अत्थेसु रागदोसनिग्गहो वा ) से प्रारे પર્શન-ઈદ્રિયના વિષયમાં તેની પ્રવૃત્તિ રોકવી તેમજ તે વિષયમાં તેની પ્રવૃત્તિ થઈ જાય છે તે માટે રાગ દ્વેષ ન કરે એ પાચમે પ્રકાર છે. આ પાંચેય પ્રકારનો ભાવ એ જ છે કે ઈદ્રિઓ ઉપર વિજય પ્રાપ્ત કરે, તથા તે પ્રાપ્ત થતા પિતાના મને તેમજ અમનોજ્ઞ વિષય ઉપર शम उद्वेषनी परिशुतिया वि२७ २३षु ( से त इदियपडिसलीणया) मा मधु धद्रियप्रति स सीनता (से कि त कसायपडिसलीणया) प्रश्न-पायप्रतिस दीनता शु छ ? उत्तर-(कपायपडिसलीणया चउन्विहा पण्णत्ता ) ४पायप्रतिसीनता यार Ast२नी छ ( त जहा) ते मा पारे छ-(कोहस्सुदयनिरोहो वा उदयपत्तस्स वा २३२ में स्सुदयनिरोहो वा, उदयपत्तस्स वा माणस्स विफल ३ मायाउदयगिरोहो वा, उदयपत्ताए वा मायाए । करणं । ४ लोहस्सुदयणिरोहो पी, उदयपत्तस्स वा ला. धनीय , यथा क्रोधो नोदयेत तथा यतितत्र्यम्, अथापि यति क्रोध उदय प्राप्नुया५ तदा तस्य विफलोकरणम्व्यर्थीकरणम् ।१। 'माणस्मुदयनिरोहो वा, उदयपत्तस्स बा माणस्स विफलीकरण'-मानस्योदयनिगेधो वा उन्यप्राप्तस्य वा मानस्य विफलीकरगम्-- मानस्य-अभिमानस्योदय एवं निपेधितब्य , माने उदय प्राप्तेऽपि फिलीकरणम्-सतोऽपि असत इव करणम् ।२। 'माया-उदय-निरोहो वा, उदयपत्ताए वा मायाए विफलीकरण' मायाया उदयनिरोधो वा, उदयप्राप्ताया वा मायाया विफलीकरणम्- उदयमानाया एव मायाया =परवञ्चनारूपाया निषेध कर्तव्य , कथञ्चिदुदिताया वा मायाया = कपटक्रियाया विफलीकरणम् ।३। 'लोहस्सुदयणिगेहो वा, उदयपत्तस्स वा लोहस्स पत्तस्स वा कोहस्स विफलीकरण, २-माणस्सुदयनिरोहो वा, उदयपत्तस्स वा माणस्स विफलीकरण, ३ मायाउदयनिरोहो वा, उदयपत्ताए वा मायाए विफली ४ लोहस्सुदयणिरोहो वा उदयपत्तस्स वा लोहस्स विफलीकरण) प्रथम तो क्रोध के उदय का ही निरोध करना, यह सर्वोत्तम पक्ष है, उदयनिरोध होने से क्रोध का मूल विनष्ट हो जाता है । यदि क्रोध उदित हो जाय तो उसे विफल कर देना चाहिये १ । प्रथम तो ऐसा ही यत्न करना चाहिये कि जिससे मानरुपाय का उदय ही न हो, यदि मानकषाय उदित हो जाय तो उसे विफल कर देना चाहिये २ । उत्तम बात यही है कि मायाकपाय आमा मे उदित न हो, यदि वह उदित हो जाती है तो उसको विफल बना देना कोहस्स विफलीकरण, माणुस्सुत्यनिरोहो वा उदयपत्तस्स वा माणस्स विफलीकरण, माया उदयनिरोहो वा उदयपत्ताए वा मायाए विफलीकरण, लोहस्सुदयणिरोहो या उदयपत्तस्स वा लोहस्स विफलीकरण) प्रथम त धना य यता ४ निरोध ७२ સર્વોત્તમ પક્ષ છે ઉદયનિધિ થવાથી કોઇનુ મૂળ જ નાશ પામે છે ક્રોધને ઉદય થઈ જાય તે તેને વિફલ કરી દેવું જોઈએ ૧ પહેલા તે એ જ યત્ન કરવો જોઈએ કે જેથી માનકષાયને ઉદય જ ન થાય જે ભાનકષાયને ઉદય થઈ જાય તે તેને વિફલ કરી દેવું જોઈએ ૨ ઉત્તમ માયાકષાય પણ આત્મામાં ઉદય ન થઈ શકે એવી જાતની પ્રવૃત્તિ કરવી જોઈએ જે તેને ઉદય થઈ ચુકયે હેય તે તેને વિફલ કરી દેવું જોઈએ ૩ એ જ પ્રકારે લાભ પણ આત્મામા ઉદિત ન થાય करण, વાત એ જ " पीयूषयषिणो-टोका सु ३० प्रतिसलीनतातपोवर्णनम् ૨૩ विफलीकरण, से त कसायपडिसलीणया। से कि तं जोगपडिसली- णया १जोगपडिसलीणया तिविहा पण्णत्ता, त जहा-१ मणजो- गपडिसलीणया, २ वयजोगपडिसलीणया, ३ कायजोगपडिसली- विफलीकरण-भस्योन्यनिगेधो या, उदयप्रामस्य पा लोभस्य फिलीकरणम्-परस्व- ग्रह्णलालमा लोभन्तम्योन्य ण्व निराकरगीय , कथञ्चिाक्वापि रस्तुनि लोभे सत्यपि स लोम उरितोऽपि निफ्धनाय १४। 'सेत सायपडिसलीणया' सैपा कपायप्रति मलानता ।४। 'मे किं त जोगपडिसलीणया' अथ का सा योगप्रतिसलीनता? 'जोगपडिसलीणया' गोगप्रतिमटीनता-'तिविहा पण्णत्ता' त्रिविधा प्रजमा 'त जहा' तद्यथा 'मणजोगपडिसीणया' मनोयोगप्रतिमलीनता-योगो बध , कर्मणा सह मनसो योगो-मनोयोग , तस्य प्रतिसगनता-निरोधशालता १। 'वयनोगपडिसलीणया'–बाग्- योगप्रतिमलीनता २। 'कायजोगपडिसलीणया' काययोगप्रतिमलीनता ३१ ‘से किं त चाहिये ३ । इसा प्रकार लोभ भी आत्मा में उदित न हो सके, इस प्रकार प्रवृत्ति करनी चाहिये, यदि वह उदित हो चुका हो तो उसे विफल कर देना चाहिये ४ । तात्पर्य यह है कि चारो रुपायों को जैसे भी बने उस प्रकार से जीतना । ( से त कसायपडिसलीणया) यह कपायप्रतिसलीनता है। (से किं तें जोगपडिसलीणया) योगप्रतिसलानता क्या है। (जोगपडिसलीणया तिविहा पण्णत्ता) योगप्रतिसलीनता तीन प्रकार की कही गइ है, (तजहा) वह इस तरह से, (मणजोगपडिसलीणया वयजोगपडिसलीगया कायजोगपडिसलाणया) कर्मों के साथ मनका वधन होना सो मनोयोग है, उसका गोपन करना मनोयोगप्रतिसलानता है। वचनयोगप्रतिसलीनता एव काययोगप्रतिमलीनता भी वचनयोग को गोपना एव काययोग को गोपना है। इसी विषय को आगे के सूत्राश से सूत्र આ માટે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ કદાચ તે ઉદિત થઈ ચુક હોય તો તેને નિષ્ફળ કરી દેવું જોઈએ ૪ तात्पर्य याश्य पायानरम मनतवा प्रडारेता (से त कसाय डिसलीणया) मा उपायप्रतिसलीनता छ (से कि त जोगपडिसलीणया) प्रश्न-योग अतिस सीनता शु छउत्तर-(जोगपडिसलीणया तिरिहा पण्णत्ता) योगप्रतिस सीनता २५ २नी उपाय, (त जहा) ते मा प्रभारी छ-(मणजोगपडिसलीणया वय जोगपडिसलीणया कायजोगपडिसलीणया) उभाना साथे भन्नु भयन थाय ते મગ છે તેનુ ગોપન કરવું તે મનોગપ્રતિસલીનતા છે વચનોગપ્રતિ સલીનતા તેમજ કાયયેગપ્રતિસલીનતા પણ વચનગને પવુ તેમજ ડાય २३२ औपपातिकसत्रे स्सुदयनिरोहो वा, उदयपत्तस्स वा माणस्स विफलीकरणं । ३ मायाउदयणिरोहो वा, उदयपत्ताए वा मायाए विफली. करणं । ४ लोहस्सुदयणिरोहो का, उदयपत्तस्स वा लोहस्स धनीय , यथा क्रोधो नोदयेत तथा यतितव्यम्, अथापि यहि क्रोध उदय प्राप्नुयात् तदा तस्य विफलाकरणम् ज्यीकरणम् ।११ 'माणस्मुदयनिरोहो वा, उदयपत्तस्स ना माणस्स विफलीकरण'-मानस्योदयनिगेधो या उन्यप्राप्तस्य वा मानस्य विफलीकरणम्- मानस्य अभिमानस्योदय एवं निपेधितत्र्य , माने उदय प्राप्तेऽपि विफलीकरणम्-सतोऽपि असत इव करणम् ।। माया-उदय-निरोहो वा, उदयपत्ताए वा मायाए विफलीकरण' मायाया उदयनिरोधो वा, उदयप्राप्ताया या मायाया विफलीकरणम्- उदयमानाया एव मायाया परवञ्चनारूपाया निषेध कर्तव्य , कथञ्चिदुदिताया वा मायाया - कपटक्रियाया विफलीकरणम् ।३। 'लोहस्सुदयणिगेहो वा, उदयपत्तस्स वा लोहस्स पत्तस्स वा कोहस्स विफलीकरण, २-माणस्सुदयनिरोहो वा, उदयपत्तस्स वा माणस्स विफलीकरण, ३ मायाउदयनिरोहो बा, उदयपत्तए वा मायाए विफली करण, ४ लोहस्सुदयणिरोहो वा उदयपत्तस्स वा लोहस्स विफलीकरण ) प्रथम तो क्रोध के उदय का ही निरोध करना, यह सर्वोत्तम पक्ष है, उदयनिरोध होने से क्रोध का मूल पिनष्ट हो जाता है । यदि क्रोध उदित हो जाय तो उसे विफल कर देना चाहिये १। प्रथम तो ऐसा ही यत्न करना चाहिये कि जिससे मानरुपाय का उदय ही न हो, यदि मानकषाय उदित हो जाय तो उस विफल कर देना चाहिये २ । उत्तम बात यही है कि मायाकषाय आत्मा मे उदित न हो, यदि वह उदित हो जाती है तो उसको विफल बना देना कोहस्स विफलीकरण, माणुस्सुन्यनिरोहो वा उदयपत्तस्म या माणस्स विफलीकरण, माया- उदयनिरोहो या उदयपत्ताए वा मायाए विफलीकरण, लोहस्सुदयणिरोहो वा उदयपत्तरस वा लोहस्स विफलीकरण ) प्रथम ते ओधनी य यता निरोध दर से સર્વોત્તમ પક્ષ છે ઉદયનિધિ થવાથી ક્રોધનું મૂળ જ નાશ પામે છે જો ક્રોધને ઉદય થઈ જાય તે તેને વિફલ કરી દેવો જોઈએ ૧ પહેલા તે એ જ યત્ન કરે જોઈએ કે જેથી માનકક્ષાયને ઉદય જ ન થાય જે માનકષાયને ઉદય થઈ જાય તે તેને વિફલ કરી દેવું જોઈએ ૨ ઉત્તમ ઉદય ન થઈ શકે એવી જાતની પ્રવૃત્તિ કરવી જોઈએ જે તેને ઉદય થઈ ચુક્યું હોય તે તેને વિફલ કરી દેવું જોઈએ ૩ એ જ પ્રકારે લોભ પણ આત્મામા ઉદિત ન થાય વાત એ જ માયાકષાય પણું આભામાં २३. पोयूषवषिणी-टीका सू ३० प्रतिसलीनतातपोवर्णनम् कायजोगपडिसलीणया-जं णं सुसमाहियपाणिपाए कुम्मो इव गुत्तिदिए सव्वगायपडिसलीणे चिट्टड, से त कायजोगपडिसली- णया।से कि त विवित्त-सयणा-सण-सेवणया विवित्त-सयणा-सण- सेवणया-जंणआरामेसु उजाणेसु देवकुलेसु सहासु पवासु पणि- काययोगप्रतिमलीनतामाह-'से कि त कायजोगपडिसलीणया' अथ का सा काय- योगप्रतिसलीनता ! 'कायजोगपडिसलीणया' काययोगप्रतिसलीनता नाम-'ज ण सुसमाहियपाणिपाए कुम्मो इव गुर्तिदिए सव्वगायपडिसलीणे चिट्ठा' यत् सल्ल मुममाहितपागिपाद कूर्म इव गुप्तेन्द्रिय सर्वगात्रप्रतिसलीनस्तिष्ठति । यत् खल-निश्चयेन मुसमाहितपागिपाट =मुसयतहस्तचरण , अत एव कच्छपवद् गुप्तेन्द्रिय =सुरक्षितसन्द्रिय , सर्वगावप्रतिसहीन -सर्व गात्रै =अवयवै प्रतिसलीन -निवारितवृत्तिस्तिष्ठति-कायिक- सापद्याऽनुष्टानमर्जितो भरति । 'सेत कायजोगपडिसलीणया' सपा काययोगप्रति सलीनता। 'से कि त विवित्त-सयणा-सण-सेवणया' अथ का सा विचिक्तशयना- ऽऽमनसे बनता ? विविक्तानि दोषरहितानि गयनासनानि, तेपा सेग्नता–सेवनम् , सा कीदृशी? इति प्रश्न , उत्तरमाह-'विवित्त-सयणा-सण-सेवणया--जण आरामेसु उज्जाणेसु देवकुले पृ सहासु पचामु पणियगिहेसु पणियसालासु इत्थी-पसु-पडग-ससत्त- विरहियासु वमहीसु फामुएसणिज्ज पीढ-फलग-सेज्जा-सथारग उबसपज्जिताण पडिसलीगया ज ण मुसमाहियपाणिपाए कुम्मो इव गुतिदिए सव्वगाय- पडिसलीणे चिद्वइ, से त कायजोगपडिसलीणया) हाथ पैरों को तथा इन्द्रियों को कच्छप के समान अच्छी तरह विषयों से गोप कर रखना काययोगप्रतिसलीनता है। (से किंत विवित्त-सयणा-सण सेवणया) विविक्तायनासन-दोपरहित अयन तथा आसन की सेवनता क्या है ? (विवित्त-सयणा-सण-सेवणया-जण आरामेसु उज्जाणेसु देव- कुलेसु, सहासु, पवासु, पणियगिहेसु, पणियसालासु, इत्थीपसुपडगससत्तविरहियासु अययोगप्रतिस सीनता शेनु नाम छ ?-(कायजोगपडिसलीणया--ज ण सुसमाहिय- पाणिपाए कुम्मो इव गुत्तिदिए सव्वगायपडिसलीणे चिटुइ, से न कायजोगपडिसलीणया) હાથ,પગ,તથા ઈદ્રિયને કાચબાની પેઠે સારી રીતે વિષયેથી ગોપવી રાખવા તે કાય योगपतिस लीनता छ (से कि त विवित्त सयणा सण सेवणया) विविधतशयनासन परहित शयन तभर मासननु सेवन शु छ ? (विवित्त-सयणा सण सेवणया ज ण आरामेसु उजाणेसु देवकुलेसु सहासु पवासु पणिथगिहेसु पणियसालासु, . ૨૩૪ औपपातिकमरे णया। से कि त मणजोगपडिसंलीणया ? मणजोगपडिसली- णया-१ अकुसलमणनिरोहो वा, २ कुसलमणउदीरण । से तं मण-जोग-पडिसलीणया।से किंतवयजोगपडिसलीणया वयजोग- पडिसलीणया-१ अकुसलवयणिरोहोवा,२ कुसलवयउदीरणं वा । से तं वयजोगपडिसलीणया । से कि त कायजोगपडिसलीणया मणजोगपडिसलीणया' अथ का सा मनोयोगप्रतिसलीनता 'मणजोगपडिसलीणया' मनोयोगप्रतिसलीनता 'अकुसल-मण-णिरोहो वा । अफुगलमनोनिरोगो वा, 'कुसल-मण-उदीरण वा' कुशलमनउटीरण वा, शुभमनस उदीरण प्रवर्तनम् , 'से त मण-जोग-पडिसलीणया' सैपा मनोयोगप्रतिसलीनता,। 'से कित वयजोग- पडिसलीणया' अथ का सा वाग्योगप्रतिसलीनता ? 'वयजोगपडिसलीणया' वाग् योगप्रतिसलीनता-'अकुसलवयनिरोहो वा अकुशलपानिरोधो था , 'कुसलवयउदीरण वा' कुशलवागुदीरण वा २ । ' से त वयजोगपडिसलीणया' सैपा वाग्योगप्रतिसलीनता । कार प्रकट करते है - ( से किं त मणजोगपडिसलीणया) वह मनोयोगप्रतिमला नता क्या है। (मणजोगपडिसलीगया-अकुसलमगनिरोहो, कुसलमणउदीरण वा, से त मगजोगपडिसलीणया) अकुशल-अशुभ मनका निरोध होना, अथा शुभमन का प्रवर्तन होना सो यह मनोयोगप्रतिसलीनता है । (से कि त वयजोगपडिसलीणया) वचनयोगप्रतिसलीनता क्या है ? (वयजोगपडिसलीणया अकुसलवयनिरोहो वा कुसलषयउदीरण वा, से त वयजोगपडिसलीणया) अकुशलवाणी का निरोध करना अथवा कुशलपाणी का उदीरण करना, यह वचनयोगप्रतिमलीनता है। ( से कि त कायजोगपडिसलीणया) काययोगप्रतिसलीनता किसका नाम है । (कायजोग- ગને રોપવું એ છે આ વિષયને આગળના સૂત્રના અશમાં સૂત્રકાર પ્રકટ उरेछ---( से कि त मणजोगपडिसलीणया)ते मनायोप्रतिस सीन शु? (मणजोगपडिसलीणया अकुसलमणनिरोहो कुसलमणउदीरणवा, से त मणजोगपडिसली णया)-मशमशुल भनना निरोध यवो,मथवा शुभ मनमा पनि यत भनायोप्रतिसदीनता छ (से किं त वयजोगपडिसलीणया)-पय-याप्रति सबीनाशु छ ? (वयजोगपडिसलीणया अकुसल्वयनिरोहो वा कुसलवयउदीरण वा,से त वयजोगपडिसलीणया)- Yश पाशीना निराध ७२वी, मथवा શલ વાણીનું Gl२ २७ ते वयनप्रतिसीनता (से कि त कायजोगपडिसलीणया) " - पीयूषषषिणो-टीया सू ३० यन्तरतपोभदवर्णनम ૨૩૭ मूलम्-से कि तं अभितरए तवे १, अभितरए तवे छव्यिहे पण्णत्ते, त जहा-पायच्छिते, २विणए,३ वेयावच्चं ४ सज्झाओ, ५ झाण, ६ विउसग्गो। णाय=निरवद्यम पाठफलकायासस्तारकम उपमम्पद्य विहरति । 'सेत विवित्त-सयणा- सण-सेवणया' से या निरिक्त-दायना-सन-सेननता । 'मे त पडिसलीणया' सैपा प्रतिसलीनता, ‘से त पाहिरए तवे' तटित वाद्य तप ॥ म० ३० ॥ टीका-अथाभ्यतर तप प्रोच्यते-'मे कि त अम्भितरए तवे" अथ किं तद् आभ्यन्तर तप , उत्तरमाह-'अभितरए तो उबिहे पण्णत्ते' आभ्यतर तप पड्डिय प्रनाम् , 'त जहा' तद्यथा-१ 'पायचिउत्त' प्रायश्चित्तम् , २-'विगए' विनय , ३ वयावच' यावृत्यम्, ४-'सज्झाओ' स्वाध्याय , ५-'प्राण' यानम्, ६- 'विउसग्गो' ब्युसर्ग इति । तत्र प्रायश्चित्तमाह-'से कि त पायच्छित्ते' अथ किं गण्या एव मस्तारक अगाकार कर विचरता है, (से त विवित्त-सयणा-सण-सेवणया) यह पिविक्तगयनासनसेवनता है। (से त पडिसलीणया) इस प्रकार यह प्रतिमलीनता है । (से त वाहिरए तवे) इस प्रकार यह उह प्रकार के बाह्य तप के भेद-प्रभेट कहे गये हैं ।। सू० ३० ॥ अन आभ्यन्तर तप का सूत्रकार वर्णन करते हैं-' से कितअम्भितरए तवे ?" इत्यादि। (से किं त अम्भितरए तवे ?) आभ्यन्तर तप क्या है-कितने प्रकार का है। (अभितरए तवे छबिहे पण्णत्ते) आभ्य तर तप रह प्रकार का हैं, (त जहा) वह इस प्रकार से है, (पायच्छित्त, विणए, वेयावच, सज्झाओ, झाण, विउसग्गो) १ प्रायश्चित्त, २ विनय, ३ वैयागृत्य, ४ स्वा याय, ५ ध्यान और ६ पी8, ५४४, शय्या तभ सन्ता२४ अगा।२ गते वियरे छ (से त विवित्त सयणा-सण-सेवणया) ते विवित शयनासनमेवनता ले (से त पडिसलीणया) मा प्रा२ २॥ प्रतिमसीनता (से त वाहिरए तवे) ॥ ॥२ ते ७ प्रारना माहतपना लेह-ले ४सा छ (२ ३०) हवे मान्यतर तपनु सू३४२ वन-से कितअभितरए तवे त्या (से कि त अभितरए तवे?) प्रश्न-माल्यन्त२ त५ शुछ 32दा प्रक्षरता छ १ (अभितरए तवे छव्विहे पण्णत्ते) उत्तर-मास्यन्त२ त५ ७ छ (त जहा) ते मा ४२ छ-(पायच्छित्त विणए वेयावच, सज्झाओ झाण विउसम्गो) १ प्रायश्चित्त, २ विनय, 3 वैयावृत्त, ४ स्वाध्याय, ५ ध्यान है । પ્રકારના - २३६ औषपातिकबरे यगिहेसुपणियसालासु इत्थी-पसु-पडग-ससत्त-विरहियांसु वसहीसु फासुएसणिज पीढ-फलग-सेज्जा-सथारंग उबसपजित्ताण विहरड, से त विवित्तसयणासणसेवणया: 1 से त पडिसलीणया । से त वाहिरए तवे ॥ सू०३०॥ विहरइ' विविक्तगयनासनसेवनता-यत ग्वन्यागमेपु उद्यानेषु देवकुलेषु प्रपासु पणित- गृहेषु पणितशालामु स्त्री-पशु-पण्डक-ससक्त-चिरहितामु यसनिपु प्रामुपगीय पीठ- फलक-शग्या-सस्तारकम् उपसम्पद्य विहरति, 'स्त्री-पशु-पण्टक-ससक्त-विरहितासु' इत्यस्य लिगविपरिणामेन आरामादिपदेष्यप्य वय' कार्य , ततश्च-यत् पलु-निश्चयेन अनगार , स्त्री-पशु-पण्डक-ससक्त-विरहितेपु स्त्रिय , पगव , पण्डका =नपुसका , एतै सर्वे ससक्त- सयोग , तेन विरहितेषु आरामेपु-कृतिमवनेपु, उद्यानेपु-कुसुमकाननेपु, देवकुलेपु-यक्षकुलेपु, तथा स्त्र्यादिससक्तवर्जितासु सभासु, प्रपासु-पानीयशालासु, पणितगृहेपु-व्यावहारिक- जनोचितेषु पण्यगृहेषु, पणितशालासु = बहुप्राहकदार्यजनयोग्यासु, स्यादि- ससर्गरहितासु वसतिषु सामान्यगृहिगृहेषु, एवविधानेकस्थानेषु 'फामुएसणिज' प्रासु- कैषणीय-प्रगता असव असुमत प्राणिनो यस्मात् तत्प्रासुकम् अचित्तम्, अत एव एष वसहीसु फासुएसणिज्ज पीढफलगसेज्जासथारग उवसपज्जित्ताण विहरइ ) दोपरहित शयन एव आसन की सेवनता यह इस प्रकार से होती है जो अनगार स्त्रियों, पशुओं, एव नपुसकों से रहित आरामों में कृत्रिमवनों मे, उद्यानों में कुसुमित काननों में, देवकुलों में-यक्षायतनों मे, सभाओं में, प्रपाओं में-पानीयशालाओं मे पणितगृहों मे-व्यावहारिक जनोचित पण्यगृहों मे, पणितशालाओं मे-अनेक ग्राहक एव दायक जनों के योग्य ऐसे स्थानों मे, वसतियों में सामाय गृहस्थजनों के घरों में, अचित्त एव निरवद्य पीठ, फलक, इत्थीपसुपडगससत्तपिरहियासु वसहीसु फासुपसणिज्ज पीढफल्मसेज्जासधारग उनस पज्जित्ताण विहरइ, से त पडिसलीणया) होपडित मासन तेमन शयननु सेवन કરવું તે આ પ્રકારે થાય છે કે જે અનગાર સ્ત્રીઓ, પશુઓ, તેમજ પડકે- નપુસકેથી રહિત આરામમા-એટલે કૃત્રિમવનમા, ઉદ્યામાફુલવાડીઓમા, દેવકુમા-ચક્ષાયતનેમા, સભાઓમા અપાઓ-પાનીયશાલાઓમાં (પરબના સ્થાનમા) પતિગૃહેમા-વ્યવહારિક-સેકચિત દુકાનોમા, પણિતશાલાઓમાં -અનેક ગ્રાહકે તેમજ દાયકે (દેનારા) કેને ચગ્ય એવા સ્થાનમાં એટલે ગદામા વસતિઓમા--સામાન્ય ગૃહસ્થ લોકોના ઘરમા, અચિત્ત તેમજ નિરવધ पीयूपवपिणी-टोका स ३० प्रायचित्तभेदयर्णनम् २३९ . यति मिक्षाचयादौ गजानमतिचागजात तटालोचनाह,तद्वियोमालोचनालक्षण प्रायश्चित्तरूप कार्यमपि अतिचाररूपे कारणे कार्योपचागतालोचनाहमियुच्यते। 'पडिवमणारिहे' प्रतिक- मणाईम्-प्रतिकमा प्रनिनिवर्तन-शुभयागातशुभयोगमका तस्यामन पुन शुभयोग प्रया- नयन, मिथ्यात्प्तप्रदानम्परियर्थ । अय भार -गुप्तित्रय समितिपञ्चके च महसाकारतोs- नामोगनो या कथमपि प्रमाद मनि मिथ्यादुपतप्रतानलक्षण प्रतिक्रमणम् । तत्र महसाकारतोऽ- नामोगतो वा यदि मनमा चिन्तित, तथा वचमा भापित, कायेन चेष्टित, तथा- इयाया यदि कथा कथयन् नेत, भाषायामपि यदि गृहस्थभाषया, प्रहररात्र्यनन्तर- प्रायश्चित्त हे । भिक्षाचया आदि म लगे हुए अनिचारस्वरूप पापों की गुरु के समीप विशुदि के लिये आलोचना की जाती है, अत ये पाप आलोचना के योग्य है। आलोचना के योग्य जो प्रायश्चित्त को कहा है वह कारण म कार्य क उपचार से जानना चाहिये । (पडिक्मणारिहे) प्रतिक्रमण गद का अर्थ पाछे हटना है, शुभ योग से अशुभ योग की तरफ झुके हुए आमा को पुन शुभ योग म लने के लिये मिथ्यादुष्कृत देना सो प्रतिक्रमण के योग्य प्रायश्चित्त है । इमका भार यह है-तीन गुमिया मे, एव पाच ममितियों में अस्मात्-सहमाझार से, अथवा अनाभोग--अनुपयोग से कथमपि प्रमाद के हा जाने पर मिथ्यादुष्कृत प्रदान करना सो प्रतिक्रमण है । इसम यदि सहसाकार से अथवा अनाभोग मे मन द्वारा सोटा चिन्तन हा गया हा, वचन से दुभाषग हा गया हा, एव काय से- दुशेष्टित हो गया हो, तथा इयापय म प्रवृत्ति करते (मागमे चलते ) समय यदि कथा कहा गया हो, भापासमिति म यदि गृहस्थ की भाषा के अनुसार, अथवा प्रहररात्रि के આદિમાં લાગેલા અતિચારસ્વ૩૫ પાપની ગુરુની પાસે વિશુદ્ધિને માટે આલોચના કરાય છેઆથી તે પાપ આલોચનાગ્ય છે આલોચ નાને ગ્ય જે પ્રાયશ્ચિત્ત ને કહ્યું છે તે કારણમાં કાર્યના ઉપચારથી MUS नये १ (पडिक्मणारिहे ) प्रतिभा सम्हनी म । પાછુ હટવુ ” છે શુગથી હટી જઈને અશુભ ગની તરફ વળતા ચિત્તને ફરીને શુભ- રોગમાં લાવવા માટે મિથ્યાદુકૃત દેવું તે પ્રતિક્રમણને એગ્ય પ્રાયશ્ચિત્ત છે તેને આ ભાવ છે-ત્રણ ગુપ્તિઓમા, તેમજ પાચ સમિતિઓમાં અકસ્માત --અચાનક, અથવા અનાગઅનુપગથી કાઈ પણ પ્રમાદ થઈ જતા મિથ્યા કચ્છત પ્રદાન કરવું તે પ્રતિકમણ છે આમા જે અચાનક અથવા અનાગે મનથી છેટુ ચિતવન થઈ ગયું હોય, વચનથી ખરાબ ભાષણ થયું હોય, તેમજ કાયાથી ખરાબ ચેષ્ટા થઈ હોય, તથા ઈર્યાપથમાં પ્રવૃત્તિ કરતા (માગે ચાલતા) જે કથા કહેવાઈ ગઈ હોય, ભાષાસમિતિમા જે ગૃહસ્થની ભાષા .

औपपातिक से किं तं पायच्छित्ते १ पायच्छित्ते-दसहेि पण्णत्ते, तं जहा-आलोयणारिहे १, पडिक्कमणारिहे २, तदुभयारिहे ३, विवे- तप्रायश्चित्तम् !-प्रायश्चित्त किंस्वरूप कतिविपञ्चेति पृच्छति, उत्तरमाह-'पायन्उित्ते दसविह , पण्णत्ते' प्रायश्चित्त ढविध प्रनाम्-प्राय =पाप, तस्मात् चित्त-जीव शोध- यतिकर्ममलिन विमलीकरोतीति प्रायश्चित्तमिति । यद्वा-प्रायो बाहुल्येन चित्तम्- अन्तःकरण स्वेन स्वरूपेण अस्मिन् सति भवति-इति प्रायश्चित्तम्-अनुष्टानविशेष । सवरादेरपि तथैवात्मन शुद्धिकरणात् प्रायोग्रहणमिति । अस्य दशविधत्व दर्शयति-- 'त जहा' तद्यथा-'आलोयणारिहे' आलोचनाम्-आलोचना गुस्समीपे पापस्य निवे- दन, तावन्मात्रेणैव यस्य पापस्य शुद्धिस्तदालोचनाहम् । आलोचना गुरुनिवेदना विशुद्धये व्युत्सर्ग । (से फि त पायच्छित्ते) प्रायश्चित्त कितने प्रकार का है।-(पायच्छित्ते दसविहे पण्णत्ते)- प्रायश्चित्त १० प्रकारका है । (त जहा) वे प्रकार ये हैं- (आलोयणारिहे पडिकमणारिहे तदुभयारिहे विवेगारिहे विउसग्गारिहे तारिहे छेयारिहे मूलारिहे अणचट्टप्पारिहे पारचियारिहे) कर्मों से मलिन चित्त-जीवका सगो- धन जिससे होता है, अथवा जिसके होने पर प्राय करके अन्त करण अपने स्वरूप में स्थित होता है, वह प्रायश्चित्त है । स्वरादिक से भी आत्मा की शुद्धि होती है इसलिये उनसे इसे पृथक् करनेके लिये प्रायश्चित्त में 'प्राय' शदका प्रयोग हुआ है । इस मे प्रथम प्रायश्चित्त आलोचनाह होता है । गुर के समीप पापों का निवेदन करना इसका नाम आलोचना है । इस आलोचनामात्र से जिस पाप की शुद्धि हो जाती है वह आलोचनाई व्युत्सग (से किं त पायच्चित्ते) प्रायश्चित्त समारना छ ? (पायच्छित्ते दसविहे पण्णत्ते ) -प्रायश्चित्त १० छ (त जहा) ते सा माछ- (आलोयणारिहे पडिक्कमणारिहे तदुभयारिहे विवेगारिहे विउसगारिहे तवारिहे छेयारिहे मूलारिहे अणवटुप्पारिहे पारचियारिहे, से त पायच्छित्ते) ४माथा मलिन થયેલા ચિત્તનું સંશોધન જેનાથી થાય છે અથવા જે થવાથી પ્રાય અત કરણ પિતાના સ્વરૂપમાં આવી જાય છે તે પ્રાયશ્ચિત્ત છે સ વરાદિકથી પણ આત્માની શુદ્ધિ થાય છે તેથી તેનાથી આને જુદુ કરવા માટે પ્રાયશ્ચિત્તમાં પ્રાય શબ્દ લીધે છે આમ પ્રથમ પ્રાયશ્ચિત્ત આલોચનાઈ થાય છે ગુરૂની પાસે પાપોનુ નિવેદન કરવું તેનું નામ આલોચના છે આ આલોચના માત્રથી જે પાપની શુદ્ધિ થઈ જાય છે તે આલેચનાતું પ્રાયશ્ચિત્ત છે ભિક્ષાચર્યા પ્રકારના ૨ - . . पीयूषयपिणी-टोका स ३० प्रायश्चित्तभेदयर्णनम् गारिहे ४, विउस्सग्गारिहे ५, तवारिहे ६, छेदारिहे ७, मूलारिहे ८, अणवदृप्पारिहे ९, पारंचियारिहे १०। से त पायच्छित्ते । योग्यम् ।। 'विवेगारिहे। विकाऽहम्-विवेक --अनेषणीयभक्तादिपरित्याग, तदर्हम् ।४। 'विउम्सग्गारिहे' व्युमगाईम्-त्र्युसर्ग =कायोसर्ग, तद्योग्यम् ५। 'तवा- रिहे' तपोऽईम्-तप =नमस्कारसहितकागदारभ्य षण्मासपर्यन्तमनशनम, तत्र कस्यापि तपसो योग्य तपोऽम-अताचार , तद्विशोधकन्चात् प्रायश्चित्तमपि तपोऽर्हमुच्यते इति । 'उदारिहे' रेगहम-गेट-निपचकानारभ्य पण्मासपर्यन्त साधुपर्यायस्य न्यून ताकग्ण, तर्हम् 19। 'मूलारिहे' मूलाईम्-मूल-पुनर्वतस्योपस्थापनम्-पुनदीक्षारोपणम् , तदर्हम् ।। 'अण घट्टप्पारिहे' अनवस्थाप्याऽहम् यस्मिन् आसेपिते क चन काल बतषु अनवस्थाप्य कृपा पश्चात्तपर्णतया तदोपापरतो बतेपु स्थाप्यते तदनयस्थाप्यारीम् । योग्य होता है वह तदुभयाई प्रायश्चित्त है ३ । (विवेगारिहे) अनेपणीय भक्तादिक का परित्याग करना विवेक है, इसके योग्य जो प्रायश्चित्त है वह विवेकाई प्रायश्चित्त है ४ । (विउसग्गारिहे ) व्युसर्ग गन्द का अर्थ कायोसर्ग है। इसके योग्य प्रायश्चित्त का नाम ब्युसगार्ह प्रायश्चित्त है ५ । (तवारिहे) जो प्रायश्चित्त तपस्या के योग्य होता है वह तपोऽई प्रायवित्त है । यह प्रायश्चित्त नोफारसी से लेकर उ मास तक होता है ६ । (छेदारिहे ) साधुपयाय मे पाँच दिनसे लेकर छ मास तक की साधुपर्याय को न्यूनता करना छेदाई प्रायश्चित्त है ७ । (मूलारिहे ) जो प्रायश्चित्त पुन दीक्षा आरोपण के योग्य होता है वह मूलाई प्रायश्चित्त है ८ । ( अणवढप्पारिहे ) जिस दोपके सेवन करने पर मयमीजन कुछ काल तक महानतों के विषय में अनवस्थापित अलग-कर दिये जाते है, अतिभy, यो मन्नन योग्य राय छ तया प्रायश्चित्त छ 3 (विवेगारिहे) અનેકણીય ભેજન આદિકને પરિત્યાગ કરવો તે વિવેક છે તેને યોગ્ય જે प्रायश्चित्त छ त वियाई प्रायश्चित्त छ ४ (विउसग्गारिहे) व्युत्मण शहने। અર્થ મત્સર્ગ તેને ચગ્ય પ્રાયશ્ચિત્તનું નામ વ્યુત્સર્ગોહે પ્રાયશ્ચિત્ત છે ૫ (तवारिहे) २ प्रायश्चित्त तपस्याने योज्य य छ त तपा प्रायश्चित्त छे मा प्रायश्चित्त नौरसीथी सधन छ भास सुधी थाय १. (छेयारिहे) સાધુયાયમાં પાંચ દિવસથી લઈને છ માસ સુધીની સાધુપર્યાયની ન્યૂનતા ४२वी ते हा प्रायश्चित्त छ ७ (मूलारिहे) २ प्रायश्चित्त श्रीन दीक्षा यारोपधुने योज्य होय ते भूदा प्रायश्चित्त छ ८ (अणपट्टप्पारिहे। रे દેશનુ સેવન કરવાથી મયમી જન કેટલાક કાળ સુધી મહાવ્રતના વિષયમાં २४० औपपातिकसने . मुच्चै स्वरेग वा, अन्यथा सावयाचनेन भाषेत, तया-पपगाया भक्तपानगवेगवेलाया- मनुपयुक्त सदोपमाहारानिक गृह्गीयात्, तथा सहसाऽनाभोगतो वा भाण्डोपकरणस्या- दान निक्षेप प्रमार्जन प्रतिलेखन च कुयात् , तथा अप्रत्युपेलिते स्थण्डिल उच्चारादीना परिठापन सहसाऽनाभोगतो वा कुर्यात् । उपलक्षगमेतत्-तेन यदि चतुविधा विकथा, कोधादय कपाया , शन्दादिनिपयेप्वासक्तिवा सहसाऽनाभोगतो या कृता स्यात् , तदा एतेषु सर्वेषु स्थानेषु मिथ्यादुष्कृतप्रदानलक्षण प्रायश्चित्त, तच पूर्ववत् कारणे कार्योप चारात्प्रतिक्रमणाहमित्युच्यते ।२। 'तदुभयारिहे' तदुभयाऽईम्-आलोचनाप्रतिक्रमणोमय- अनतर उच्चस्वर से वचनकी प्रवृत्ति हो गई हो, या सावधवचन निकल गया हो, एषणा- समिति में-भक्तपानगवेषण के काल मे अनुपयुक्त होकर यदि सदोष आहार ग्रहण करने में आगया हो, अनाभोग से अनुपयोग से अथवा सहसाकार से भाण्डोपकरण का आदान एव निक्षेपण, प्रमार्जन या प्रतिलेसन हो गया हो, तथा अप्रत्युपेक्षित स्थडिल में उच्चार आदिका परिष्ठापन सहसाकार से या अनाभोग से कर दिया गया हो, इसी तरह यदि सहसाकार से एव अनाभोग से चार विक्रयाओं म, चार क्रोधादिक कपायों में, एव शब्दादि पाच इन्द्रियों के विषयों में आसक्ति हो गइ हो तो इन समस्त स्थानो में " मेरे दुष्कृत मिथ्या हो" इस प्रकार मिथ्यादुष्कृतप्रदानस्वरूप यह प्रतिक्रमग प्रायश्चित्त है। पहिले की तरह यह प्रायश्चित्त भा कारग में कार्य के उपचार से प्रतिक्रमणाई कहा गया है २ । (तदुभयारिहे ) जो प्रायश्चित्त आलोचना एव प्रतिक्रमग इन दोनों के અનુસાર અથવા પ્રહરરાત્રિ વીત્યા પછી ઉચા સ્વરથી વચન બેલાઈ ગયું હોય, અથવા સાવઘ વચન નીતળી ગયું હોય, એષણાસમિતિમા–આહારપાણીના ગષણ કાલમા અનુપયુક્ત થઈને જે સદેષ આહાર ગ્રહણ કરવામાં આવી ગયે હય, અનાગથી અથવા અચાનક ભાડેપકરણના આદાન તેમજ નિક્ષે પણ, પ્રમાર્જન અથવા પ્રતિલેખન થઈ ગયું હોય, તથા અપ્રત્યુપેક્ષિત સ્થડિલમાં ઉચ્ચાર આદિનુ પરિષ્ઠાપન સહમાડારથી કે અનાગથી (અચાનક કે અના ભેગથી) કરાઈ ગયું હોય, એવી જ રીતે જે સહસાકારથી કે અનાગથી ચાર વિકથાઓમા, ચાર કોધાદિક કપાયે મા, તેમજ શબ્દાદિ પાચ ઇન્દ્રિઓના વિષમા આસક્તિ થઈ ગઈ હોય તે એ બધા સ્થાનમાં મારૂ દુષ્કૃત મિથ્યા થાઓએ પ્રકારે મિથ્યાદુષ્કૃતપ્રદાનસ્વરૂપ આ પ્રતિક્રમણ--પ્રાય શ્ચિત છે પહેલાની પેઠે આ પ્રાયશ્ચિત્ત પણ કારણમાં કાર્યના ઉપચારથી प्रतिभा देवाय छे , ( तदुभयारिहे) प्रायश्चित्त माना तमा पीयूपयपिणी-टीका सू. ३० प्रायधित्तभेदवर्णनम् ૨૪૩ तदनन्तर व्रतपु स्थाप्यते । महननारिगुणयुक्त एवानवस्थाप्य क्रियते, अन्यस्य तु मूलमेव दीयते । सहननादिगुणयुक्तोऽपि यदि अनन्यसाच्यफुलगणसयकार्यकारी बहुजनसाध्य- कार्यकारी वा भवेत् , तर्हि द्विविधोऽप्यनाम्याप्य यह गुरमुसात् सड्धसाक्षितया च स्तोक स्तोतर वा मासद्वय मामैकमात्र वा अनवस्थाप्यतपो वहत् । यद्वा-चतुर्नियमघाधारभूतोऽय परमभद्रक स्वयमेव तपश्चयाटिनाइनरस्थाप्ययोग्यमताचारमल क्षालयिष्यतीति कृत्वा सर्व मुश्चेत् अननस्थाप्यतपो न कारयेदिति । और उकृष्ट से पारह वर्ष का । इस प्रकार तपस्या करने के बाद वह साधु महावता म स्थापित किया जाता है । सहननादिगुणयुक्त ही इस प्रायश्चित्त के अधिकारी है। दूसरे को तो मूलाई प्रायश्चित्त ही दिया जाता है। म्हननादिगुणयुक्त साधु यदि दूसरों से असाय ऐसे कुल गग सघ के कार्य करनेवाला हो, अथवा कुल गण सघ का जो कार्य बहुजनसाय हो उस कार्य को वह अकेले ही करनेवाला हो तो ऐसे आशातनाऽन- वस्थाप्य और प्रतिसेवनाऽनवस्थाप्य साधु के लिये सघकी साक्षी मे गुस्के मुस से स्तोक- मास का, अथना स्तोफतर-एकमास का तप दिया जाता है । तदनन्तर वह महानतो म स्थापित किया जाता है । अथवा यदि कोइ साधु चतुर्विध सघ का आधार हो, परमभद्रक हो, वह स्वयमेर तपस्या करके अनवस्थाप्य तप के द्वारा विशोधनीय पापमल का प्रक्षालन कर लेगा, ऐमा विश्वास हो, तो ऐसे साधु का अनवस्थाप्य प्राय- श्चित्त नहीं दिया जाता है। આ પ્રાયશ્ચિત્ત જઘન્યથી એક વર્ષનું થાય છે અને ઉત્કૃષ્ટથી બાર વર્ષનું થાય છે આ પ્રકારે તપસ્યા કર્યા પછી તે સાધુ મહાતમા સ્થાપિત કરાય છે સહનનાદિગુણયુક્ત જ તે પ્રાયશ્ચિત્તના અધિકારી છે બીજાને તે મૂલાહ પ્રાયશ્ચિત્ત જ અપાય છે સહનનાદિગુણયુક્ત સાધુ જે બીજાથી અસાધ્ય (ન બને) એવા કુલ ગણ સંઘના કાર્ય કરવાવાળે હોય અથવા કુલ ગણ સઘની જે કાર્ય બહુજનસાધ્ય હેય, એવા કાર્યોને તે એટલે જ કરવાવાળો હોય તે એવા આશાતનાનવસ્થાપ્ય અને પ્રતિવનાનવસ્થાપ્ય સાધુને માટે મુખથી સ્તોઢ-બે માસન, અથવા તેતર-એક માસનું તપ અપાય છે ત્યાર પછી તે મહાવતેમાં સ્થાપિત કરાય છે અથવા જે કઈ સાધુ ચતુર્વિધ સઘને આધાર હોય, પરમભદ્રક હય, તે પિતે જ જ તપ કરીને અનવસ્થાપ્ય તપ દ્વારા વિરોધનીય પાપમલ જોઈ નાખશે mah ran.. .... तो मेवा माधुन मनन्याय प्रायश्चित्त मा नथी।' - ઘની સાક્ષીમાં ગુરૂના भोपातिकम जब तपसे । अय भाव -अनवस्थाप्यो द्विनिधो भवति-आशातनाऽनवस्थाप्य , प्रतिसेवनानवस्थाप्य चेति । तत्र तीर्थकर-घ-श्रुता ऽऽचार्यो-पाध्याय-गणधर-महर्द्विकान आशातयन् अनयस्याप्याई- नामक नवम प्रायश्चित्त प्राप्नोति । स जघयेन पण्मासान् उत्कर्पत मासर यावत तप कुर्वन् आशातनतपोऽनवस्थाप्य कर्तव्य । तावता च तपसा क्षपिताऽऽगातनाननितकर्म या- दूर्ध्व महानतेषु स्थाप्यते । प्रतिसेवनानवस्थाप्यस्तु साधर्मिकाज्यधार्मिकरस्तुस्तैन्याभ्या हस्त- तालादिभिश्च भवति । स च जघयतो वर्पम् उत्कृष्टतो द्वादश वणि तप कुर्वन् भवति, एव पुन उस दोप के निवारण के लिये तपस्या में लगाये जाते हैं, इस प्रकार,.. उस दोषकी पूर्णतया शुद्धि हो जाती हे तव टोपोपरत वे मयमी महानता में स्थापित कर दिये जाते है । इस प्रकार के प्रायश्चित्त का नाम अनवस्थाप्यारी है, मतलय इसका यह है-अनवस्थाप्य दो प्रकारका होता है-१ आशातनाननस्याप्य, २ प्रतिसेवनानवस्थाप्य । जो तीर्थकर, मघ, श्रुत, आचार्य, उपा याय, गगधर एव लधिधारियों की आशातना करता है एसा सयमी इस अनवस्थाप्याई नामक नरम प्रायश्चित्त का भागी होता है । इनसे आशा तनाजन्य दोष की शुद्धि के लिये जघन्य से छहमाह तक, और उत्कृष्ट से एक वर्ष तक तप कराया जाता है। इतने तप से आशातनाज य दोप की जब शुद्धि हो जाती है तर बाद में वह साधु महावतों में स्थापित कर दिया जाता है। जो स्वधर्मी और अन्यधर्मी की वस्तु चुराता है, अथवा दयारहित बुद्धि से थप्पड आदि मारता है, उसे प्रतिसेवनाऽन- वस्थाप्याई प्रायश्चित्त करना पडता है । यह प्रायश्चित्त जघ य से एक वर्ष का होता है, અનવસ્થાપિત કરવામાં આવે છે, તેમજ પાછા તે દોષના નિવારણ માટે તપ સ્થામાં લગાડવામાં આવે છે, એ પ્રકારે જ્યારે તપસેવનથી દોષની મ પૂર્ણ શુદ્ધિ થઈ જાય છે ત્યારે દેષોપરત ( દોષમુક્ત) તે સયમી મહાવ્રતમ સ્થાપિત કરવામા આવે છે આ પ્રકારના પ્રાયશ્ચિત્તનું નામ અનવસ્થાપ્યા છે એની મતલબ એ છે કે-અનવસ્થાપ્ય બે પ્રકારના થાય છે ૧ આશા તનાવસ્થાપ્ય અને ૨ પ્રતિવનાનવસ્થાપ્ય જે તીર્થકર, સ ઘ, શ્રત, આચાર્ય, ઉપાધ્યાય, ગણધર, તેમજ લબ્ધિધારિઓની આશાતના કરે છે, એવા સયમી આ અનવસ્થાપ્યાહુ નામના નવમા પ્રાયશ્ચિત્તના ભાગી થાય છે તેનાથી આશાતનાજન્ય દેશની શુદ્ધિને માટે જઘન્યથી છ મહિના સુધી અને ઉત્કૃષ્ટથી એક વર્ષ સુધી તપ કરાય છે એટલા તપથી આશાતનાજન્ય દોષની જ્યારે શુદ્ધિ થઈ જાય છે ત્યાર બાદ તે સાધુ મહાવ્રતમાં સ્થાપિત કરી દેવાય છે જે સાધમીન અને અન્ય ધમની વસ્તુને ચી લે છે, અથવા દયારહિત બુદ્ધિથી લાફે આદિ મારે છે તેને પ્રતિસેવનાનાવસ્થાપ્યા પ્રાયોશ્ચત્ત કરવું પડે છે पीयूषधषिणी टीका सु ३० प्रायमित्तभेदयणनम् २१५ दिन प्रतिलेग्यम्, न चाय भवना प्रनिलयाय पनि । भक्तपानमस्मै न देय, नाप्यस्मादग्राह्यम् , अनेन साथै गोपवेष्टव्यम्, न चाप्यनेन सेफमग्टन्या भोक्तव्यम्, अनेन सार्धं किमपि न सार्यमिति।" अय नपीमित साधु कन्टते, न न कोऽपि चन्दते, ग्रीमे चतुर्थषष्टाष्टमानि, गिशिरे पष्टाष्टमदशमानि, वपाम्पटमटामदारमानि जघयम यमोस्टानि, पारगके च निर्लेप, एवरूप मुश्वर तपश्चति । अस्य गरेन सह पास एफोरे कोपाश्रये एकस्मिन पार्श्व शेषमाधुपरि- भोग्यप्रदशे रूपते, नपाल्पनादानि टोपागि। गेगा समुपने सति रोगादिनिवृत्तिपर्यन्त इसके उपकरण की प्रतिलेखना तुम लोग मत करना, यह भा तुम लोगकि उपकरण की प्रतिलेखना नहीं करेगा, न तुम लोग इमे भक्तपान तो, न इससे भक्तपान लो, न इसके साथ वठो, न उसके साथ एक मण्डला म आहारादि करो, और न इसका सहकार लेकर काई अय कार्य करो।" यह माधु नपढाक्षित साधु की वन्दना करता है, इसको वन्दना कोई मा नहीं करता। यह साधु प्राप्म ऋतु म-जघन्य से उपवास, म यम से वेला, और उत्कृष्ट से तेला करता है, गिशिर ऋतु मे-जधय से बेला, म यम से तेला और उत्कृष्ट से चौला करता है, प वा ऋतु म-अधन्य से तेला, मध्यम से चोला और उकृष्ट से पॅचोला करता है, पारणा म विकृतिवर्जित आहार देता है। अननस्थाप्य- प्रायश्चित्ती इस प्रकार का दुष्कर तप करता है। इस साधु को अन्य साधुओं के वसतियोग्य प्रदेश में रहना कल्पता है । यह गच्छ के साथ एकक्षेत्र म, एक उपाश्रय म, एक ही पार्श्व में रह सकता है, किन्तु इसको आल्पन (वातचीत) आदि नहीं ઉપકરણની પ્રતિલેખન તમારે ન કથ્વી તે પણ તમારા ઉપકરણની પ્રતિલેખન નહિ કરે ન તમારે તેને આહારપાણી દેવા કે ન તેની પાસેથી આહારપાણી લેવા ને તેની સાથે બેસવું, ન તેની સાથે એકમ ડલીમાં આહાર આદિ કરવા અને ન તેને સહકાર લઈને કોઈ અન્ય કાર્ય કરવુ' આ સાધુ નવ દીક્ષિત સાધુની વદના કરે છે, તેની વેદના કઈ પણ કરતુ નથી આ સાધુ ગ્રીષ્મઋતુમાં જઘન્યથી ઉપવાસ, મધ્યમથી બેલા, અને ઉત્કૃષ્ટથી તેલા કરે છે, શિશિરઋતુમાં જઘન્યથી બેલા, મધ્યમથી તેલ અને ઉત્કૃષ્ટથી ચૌલા કરે છે, તેમજ વર્ષાઋતુમા જઘન્યથી તેલ, મવ્યમથી ચૌલા અને ઉત્કૃષ્ટથી પચેલા કરે છે પારણામા વિકૃતિવર્જિત આહાર લે છે અનવસ્થાપ્યપ્રાયશ્ચિત્તી આ પ્રકારનું દુષ્કર તપ કરે છે આ સાધુને અન્ય સાધુઓના વસતિગ્ર પ્રદેશમાં રહેવુ કપે છે તે ગઝની સાથે એક ક્ષેત્રમાં, એક ઉપાશ્રયમાં, એક જ પાર્થમાં રહી શકે છે પરંતુ તેને આલપન (વાતચીત) આદિ પત औपपातिकम २४४ अनवस्थाप्यतपोनिधित्च्यत-अनवस्थाप्यप्रायश्चिती मायु प्रशस्तपु द्र यक्षेत्रकालभावपु गुरुसमीपे सरलभावेन स्वातिचारमालोचयति। आलोचनाऽन तर गुरु कायोसगै कारयति, तथाहि- ऐर्यापथिकी समग्रा श्रावयति, 'तस्मुत्तरीकरणेण' इत्यारभ्य यात्-'अप्पाण पोसिरामि' इति पठित्वा कायोसर्गे वारद्वय चतुर्विंशतिस्तवमनुचिन्य पारयिना पुनश्चतुरिगतिस्तवमुचाया- चार्य साधूनामय वाति-"रापोऽनवस्थाप्यो मुनिस्तप प्रतिपद्यते, पप युगानालपिप्यति, युष्माभिरपि नालपनीय , एप सूनार्थ शरीरवाती मुगगातातिरूपा वा न प्रक्ष्यति, युम्माभिरपि न प्रष्टव्य , परिष्ठापनादिकमस्य भवद्भिर्न कर्तव्यम् , न चाऽय भवता करिष्यति । उपकरणमस्य भव अब अनवस्थाप्यप्रायश्चित्त की विधि कहते है-अनरस्थाप्य प्रायश्चित्त लेने वाला साधु प्रशस्त द्रव्य क्षेत्र काल भावमे गुरु के निकट सरल भानसे अपने अतीचारों की आलोचना करता है। जब वह आलोचना कर चुकता है तब गुरु महाराज उसे कायोत्सर्ग करवाते हैं । वह इस प्रकार है-गुरु महागज पहले समम ईर्यापथिको सुनाते है, फिर 'तस्मुत्तरीकरणेण' यहा से लेकर "अप्पाण वोसिरामि" यहाँ तक पढकर कायोत्सर्ग में दो वार चतुविशतिस्तव की अनुचिन्तना कर, पाल कर, फिर एकवार चतुर्विंशतिस्तव का उच्चारण करते है, और आचार्य तथा साधुओं को बुलाकर इस प्रकार कहते है-"यह अननस्थाप्य मुनि तपस्या कर रहा है, यह न तुम लोगों से बोलेगा, न तुम लोग इससे बोलना । यह तुम लोगों से सूत्रार्थ और शरीर की सुखशाता आदि नहीं पूछेगा, तुम लोग भी इस से मत पूछना । इसकी परिष्ठापनिका आदि तुम लोग मत करना, यह भी तुम लोगों की नहीं करेगा । હવે અનવસ્થાપ્ય પ્રાયશ્ચિત્તની વિધિ કહે છે અનવસ્થાપ્ય પ્રાયશ્ચિત્ત લેવાવાળે સાધુ પ્રશસ્ત દ્રવ્ય ક્ષેત્ર છાલ અને ભાવમા ગુરૂની પાસે સરલભાવથી પિતાના અતીચારોની આલોચના કરે છે જ્યારે તે આલેચના કરી લે છે ત્યારે ગુરૂ મહારાજ તેને કાર્યોત્સર્ગ કરાવે છે તે આ પ્રકારે છે-ગુરૂ મહારાજ પહેલા સમગ્ર ઈપથિકી સ ભળાવે છે पछी 'तस्सुत्तरीकरणेण' मडीथी सईने 'अप्पाण वोसिरामि' मडी सुधी ભણીને કાત્સર્ગમા ચતુર્વિશતિસ્તવની અનુચિતન કરીને, પાળીને, પછી ચતુર્વિશતિસ્તવનું ઉચ્ચારણ કરે છે, અને આચાર્ય તથા સાધુઓને બેલાવીને આ પ્રકારે કહે છે-“આ અનવસ્થાપ્ય મુનિ તપસ્યા કરી રહ્યો છે, તે ન તો તમારી સાથે છેલશે અને ન તમારે એને બેલાવે એ તમને સૂત્રાર્થ અને શરીરની સુખશાતા આદિ નહિ પૂછે અને તમારે પણ તેને પુછવુ નહિ તેની પરિપનિકા આદિ તમારે ન કરવી અને તે પણ તમારી નહિ કરે તેના - ૨૭ पीयूषषिणी-टीका सू. ३० प्रायचित्तभेदयर्णनम् आगातनापाराच्चिक । तस्य पागधिकाईनामकताम प्रायश्चित्त प्रामोति । म जघन्येन परमासान् , उत्कर्षतो द्वारा मासान् गच्छतो नि मागितस्तपसि निष्टनि । प्रतिसेवनापागन्धिकन्निपिन -दुष्ट, प्रमत्त , अयोन्य कुनाग चेनि । तर दुष्टोद्विविध-कपायदुष्टो, विषयदुष्ट चेति । तर कपायदुष्टो द्विविध -स्वपनदुष्ट , परपदुष्टश्च । अत्र चतुर्भगी, तद्यथा-स्वपन स्थपक्षे दुष्ट १, स्वपक्ष परपझे दुष्ट २, परपक्ष स्वपझे दुर ३, परपस परपक्षे दुष्ट ४ । प्रमभने-मृतगुस्दन्तमञ्जक १,गुरुगलमर्दक २, नेत्रोमातक ३, दन्तेदंगा ४, दयावान्युटाहरणानि । द्वितीयभने- राजादिगृगस्थवधक २, तृतीये-यथा कनापि गृहस्थावस्थाया वादे पराजित कश्चिद् आसीत्, करता है वह 'आशातनापाराश्चिक है। इसे पाराचिकाई' नामक दशवाँ प्रायश्चित्त दिया जाता है। यह जघन्य से उ माम तक और उकृष्ट से नारह मास तक गच्छ से बहिष्कृत होकर तपस्या करता है। 'प्रतिसेवनापाराश्चिक' तीन प्रकार का होता है। वे प्रकार ये है-(१) दुष्ट, (२) प्रमत्त और (३) अन्योऽन्य- कुर्वाण। इनम 'दुष्ट' दो प्रकार का होता है-(१) कपायदुष्ट और (२) विषय- दुष्ट । कषायदुष्ट दो प्रकार का है-(१) स्वपनदुष्ट और (२) परपक्षदुष्ट । यहाँ पर चतुर्भगी होती है। चतुर्भगा का प्रकार इस प्रकार है-(१) स्वपक्ष, स्वपक्ष म दुष्ट-साधुओं से द्वेप करनेवाला साधु । इसका उदाहरण है-मृत गुरु का दाँत पाटनेवाला, मृत गुर की गर्दन मगेडनेवाला, मृत गुर तथा माधु की आँखों को निकालनेवाला, दाँता से साधु को काटनेवाला-माधु । (२) स्वपक्ष-परपक्ष म दुष्ट- गृहस्यों से देप करनेवाला साधु । इसका उदाहरण है-राजा आदि गृहस्यों का वध થત, આચાર્ય, ગણધર અને લબ્ધિધારીની આશાતના કરે છે તે “આશાતના- પારાચિક” છે તેને પારાચિવાહ નામનુ દશમું પ્રાયશ્ચિત્ત દેવાય છે એ જઘન્યથી છ માસ સુધી અને ઉત્કૃષ્ટથી બાર માબ સુધી ગ૭થી બહિષ્કૃત થઈને તપસ્યા કરે છે પ્રતિવનાપાગચિત્ર” ત્રણ પ્રકારના વાય છે તે આ प्रकारे 2-(१) हुए, (२) प्रमत्त मने (3) अन्योऽन्या तेमा 'हट' બે પ્રકારના થાય છે (૧) કષાયદુ અને () વિષયક કષાયદણ બે પ્રકારના છે-(૧) સ્વપક્ષ અને (૨) પરપદુષ્ટ અહી ચતુર્ભગી થાય છે ચતુર્ભગીના પ્રકાર આમ છે-(૧) સ્વપક્ષ, સ્વપક્ષમા દુષ્ટસાધુઓને કેપ કરવાવાળે સાધુ તેનુ ઉદાહરણ છે-મરેલા ગુના દાત પાડવાવાળો, મરેલા ગુરૂની ગરદન મરડવાવાળા, મલા ગુરૂ તવા સાધુની આ કાઢી લેવાવાળે, દાતેથી સાધુને બટકા ભરવાવાળો સાધુ (૨) સ્વપલ, પરપક્ષમા દુગ્રહોને કેપ કરવાવાળે સાધ તેનું ઉદાહરણ છે ગજા આદિ ગૃહોને વધ કરવા ૨૪૬ औपपालिक्स तद्वैयावृत्य करणीय, तस्मिन्निवृत्ते सति पुनस्तपसि मस्थाप्य । इति मझेपतोऽनवस्थाप्यतपो- विधि । इद नवम प्रायश्चित्तम् ।९। 'पारचियारिहे' पाराधिकाऽईम्-पार तीर तपसाऽपराधस्य अञ्चति-गच्छति ततो दीश्यते य स पाराञ्ची, स एव पाराविक , तस्य यदहं तत् पाराधिकाई दशम प्रायश्चित्तम् । यद्वा-पारमन्त प्रायश्चित्ताना तत उत्कृष्टतरप्रायश्चित्ताऽभागाद् अञ्चति-गच्छती येशील साधु पाराश्चिकस्तदई प्रायश्चित्तम् ।१०। पाराश्चिक सक्षेपतो द्विविध -आशातनापाराश्चिक , प्रति सेवनापाराञ्चिकश्चेति । तन-तीर्थकर-सघ-श्रुताचार्य-गणधर-महर्दिकान आशातयति य स कल्पता है। यदि उस साधु को रोगादि हो जाय तो जातक रोगादि का निवृत्ति न हो तबतक अय साधु उसकी वैयावृत्य कर सकते हैं। जन वह साधु रोग से निर्मुक्त हो जाय तो फिर उससे तपस्या करानी चाहिये । यह अनवस्थाप्याई नामक नवमा प्रायश्चित्त हुआ। 'पारचियारिहे' जो साधु तप के द्वारा अपने किये हुए अपराध को पार करता है, अर्थात् अपराधजनित पापसे मुक्त होता है, फिर उसे दीक्षा दी जाती है, वह साधु 'पाराञ्चिक' है। उस साधु को पापविशोधनार्थ जो प्रायश्चित्त दिया वह 'पाराश्चिकाई' प्रायश्चित्त है। अथवा जो साधु उत्कृष्टतर अन्य प्राय श्चित्त के न होने के कारण मात्र अतिम प्रायश्चित्त का अधिकारी होता है वह 'पाराश्चिक' कहा जाता है। उस अतिम प्रायश्चित्त को 'पाराञ्चिकाई' कहते है। पाराश्चिक माधु दो प्रकार का है-पहला आशातनापाराच्चिक, दूसरा प्रतिसेवना पाराश्चिक । जो तार्यकर, सघ, श्रुत, आचार्य, गणधर और लब्धिधारी की आयातना નથી જે તે સાધુને રેગાદિ થઈ જાય તે જ્યા સુધી રેગાદિની નિવૃત્તિ ન થાય ત્યા સુધી અન્ય સાધુ તેનુ વેશ્યાવૃન્ચ કરી શકે છે જ્યારે તે સાધુ રેગથી નિમુક્ત થઈ જાય ત્યાર પછી તેની પાસે તપસ્યા કરાવવી જોઈએ આ અનવસ્થાપ્યાë નામનુ નવમું પ્રાયશ્ચિત્ત થયુ 'पारचियारिहे' माधुतपा पोते रेसा मराधने पा२ ४२ छे मर्थात् અપરાધજનિત પાપથી મુક્ત થાય છે તેને ત્યાર પછી દીક્ષા દેવાય છે તે સાધુ. 'पाराश्चिक छते साधुने पापविशाधनार्थ प्रायश्चित्त हेपाय छेते 'पाराश्चिकाई' પ્રાયશ્ચિત્ત છે, અથવા જે સાધુ ઉત્કૃષ્ટતર અન્ય પ્રાયશ્ચિત્ત ન હોવાના કારણ भारथी मतिभ प्रायश्चित्तनो अधिडारी छे ते 'पाराश्चिक उपाय छ त मतिम प्रायश्चित्तने 'पाराचिकाई' उपाय छे पासञ्यि साधु में प्रधाना છે–પહેલા આશાતનાપારાચિક, બીજા પ્રતિસેવનાપારાચિક જે તીર્થ કર, સઘ, जाता है, पीयूषवर्षिणी-टीका. सू ३० प्रायधिसभेदर्णनम् २४९ पाराधिका प्रायश्चित्त कर्तव्यम् । तत साधुवेपपरित्यागेन म गुरुनिदेशत कपर्दिका वणिग्भ्यो याचिया गुरवे प्रर्शयति, ततो गुरुर्मुनिवेष दत्त्वा दीक्षा दाति । पाराश्चिकतपोविधान प्रागुक्तानवस्थाप्यतपोपद् ग्रीष्मे चतुर्थषष्ठाप्टमानि, शिशिरे पटाप्टमदगमानि, वर्षास्वष्टम- दशमद्वादशानि जघन्यमध्यमोकृष्टानि, पारणके च निर्लेप इति । द्वितायभनेऽपि चानुपरत प्रथमभगवत् साधुवेषापहारेण गच्छाद वहिष्करणीय , उपर- ऐसे साधु को गुरु पाराधिकारी प्रायश्चित्त दें। ऐसा साधु साधुवेप का परित्याग कर शिर के ऊपर कपडा बाँधकर गुरु की आना से बाजार में जाकर व्यापारियों से अपना पाप- निवेत्नपूर्वक एक एक कौडो माँगता है, माँग कर उन कौडियो को गुरु महाराज को दिग्वलाता है। तर गुर महाराज उसे मुनिवेप देकर फिर से दीक्षा देते है। पाराञ्चिक तप का विधान पूर्वोक्त अनवस्थाप्य तप के समान है। इस तपस्या मे वह साधु प्राप्म ऋतु में जघय से उपास, मध्यम से वेला, उत्कृष्ट से तेला, शिशिर ऋतु में जघय से से वेला, मध्यम से तेला, उत्कृष्ट से चौला, और वर्षा ऋतु में जघन्य से तेला, मध्यम से चौला, उत्कृष्ट से पचोला करता है। पारणा में विकृतिवर्जित आहार लेता है। द्वितीयमन में जो साधु अनुपरत है अर्थात् राजा आदि गृहस्थों के घातरूप व्यापार से निवृत्त नहीं होता है, ऐसे साधु का साधुवेप छीनकर गुरु महाराज उसे गच्छ से निकाल दे। जो साधु राजादिक गृहस्थ के घातरूप व्यापार સાધુ દાત પાડવા આદિ દુષ્કથી નિવૃત્ત થઈ જાય છે અને નિયમ કરે છે કે- હવે હું ફરીને એવું કામ નહિ કરૂ એવા સાધુને ગુરૂ પારાચિકાહ પ્રાય- શ્ચિત્ત આપે એ સાધુ, સાધુને વેવ છોડી દઈ શિરના ઉપર કપડુ બાંધી ગુરૂની આજ્ઞા લઈ બજારમાં જાય છે અને વ્યાપારીઓની પાસે પિતાનુ પાપનું નિવેદન કરી એક એક કેડી માગે છે માગીને તે કેડિઓને ગુરૂ મહારાજને બતાવે છે ત્યારે ગુરૂ મહારાજ તેને મુનિવેષ આપીને ફરીને દીક્ષા આપે છે પારાચિક તપનુ વિધાન આગળ કહેલ અનવસ્થાપ્ય તપના સમાન છે આ તપસ્યામાં તે સાધુ ગ્રીષ્મઋતુમાં જઘન્યથી ઉપવાસ, માધ્યમથી બેલા, ઉત્કૃષ્ટથી તેલા, શિશિરઋતુમાં જઘન્યથી બેલા, મધ્યમથી તેલા, ઉત્કૃષ્ટથી ચૌલા, અને વર્ષાઋતુમા જઘન્યથી તેલા, મધ્યમથી ચૌલા, ઉત્કૃષ્ટથી પચોલા કરે છે પારણામાં વિકૃતિવર્જિત આહાર લે છે દ્વિતીયભ ગમા-જે સાધુ અનુપરત હોય અર્થાત્ રાજા આદિ ગૃહસ્થોના ઘાતરૂપ વ્યાપારથી નિવૃત્ત થતું નથી, એવા સાધુને સાધુવેષ નવી લઈને ..

औपपातिकपत्र २४८ स तस्य गृहस्थानस्याया विजयिन सागौरिको जात , गया कदकुमारस्य पालक इति ।३। यो राजो युपराजस्य वा वधक स चतुर्यभान्तर्गत । अनातितत्वात् वधक परपक्ष , राजा तु परपक्ष एवास्ति । प्रथमभङ्गे योऽनुपरत स प्रायश्चित्तानई , तस्मात तस्य साधुवपमपदय गुरुणा बहिर्निस्सारण करणीयम्, यस्तूपरत 'पुनर्नव करिष्यामी' ति प्रतिजानाति तस्य तपोरूप करनेवाला साधु । (३) परपक्ष, स्वपक्ष में दुष्ट-सायु से द्वेष करनवाला गृहस्थ । इसका उदाहरण इस प्रकार है-किसी साधुन गृहस्थावस्था म वादनिनाद म क्रिमी को पराजित किया था। पराजित मनुष्य उसका वैरी हो गया। बाद में विजयी मनुष्यने दीक्षा लेकर साधुत्व को अङ्गाकार किया, उस समय पराजित मनुष्य तीव्र वैरानुबध के कारण उस साधु को मार डाला। जैसे-पालकने स्कन्दक आदि पॉचसौ मुनियों को मार डाला। तथा (४) परपक्ष-परपक्ष मे दुष्ट-गृहस्य से द्वेप करनेवाला गृहस्थ । इसका उदाहरण है-राजा वा युवराज का वध करनेवाला गृहस्थ । हत्या करनेवाला अदीक्षित होने के कारण परपक्षा है, राजा आदि तो परपक्षी है ही, इसलिये यह चतुर्थ भङ्ग का उदाहरण है। प्रथमभङ्ग में जो साधु अनुपरत है, अथात् मृतगुरु के दात पाडना आदि दुष्कृत्य से निवृत्त नहीं होता है, वह प्रायश्चित्त का अधिकारी नहा है। गुरु को चाहिये कि ऐसे साधु का वेष छीन ले, और गच्छ से उसको निकाल दे। जो साधु दात पाडना आदि दुष्कृत्यों से निवृत्त हो जाता है, और प्रतिज्ञा करता हे कि "मै अब फिर कमा ऐसा काम नहीं करूँगा" વાળા સાધુ (૩) પરપક્ષ, સ્વપક્ષમાં દુખ-સાધુને દ્વેષ કરવાવાળે ગૃહસ્થ આનું ઉદાહરણ આમ છે–ાઈ સાધુએ ગૃહસ્થાશ્રમમા વાદવિવાદમાં કેઈને પરાજિત કર્યો હતે પરાજિત માણસ તેને વેરી થઈ ગયે પછી વિજયી મનુષ્ય દીક્ષા લઈ સાધુત્વ અ ગીકાર કર્યું, તે સમયે પરાજિત મનુષ્ય તીવ્ર વૈરાનુબ ધને કારણે તે સાધુને મારી નાખે જેમ, પાલકે ક દ આદિ પાસે મુનિએને મારી નાખ્યા તથા (૪) પરપક્ષ, પરપક્ષમા દુષ્ટગૃહસ્થને છેષ કરવાવાળે ગૃહસ્થ તેનું ઉદાહરણ છે–રાજા અથવા યુવરાજને વધ કરવાવાળા ગૃહસ્થ હત્યા કરવાવાળે અદીક્ષિત હેવાને કારણે પરપક્ષી છે, રાજા આદિ તે પરપક્ષી છે જ, આથી એ ચતુથ ભગનુ ઉદાહરણ છે પ્રથમ ભાગમા-જે સાધુ અનુપરત છે અર્થાત્ મરેલા ગુરૂના દાત પાડવા આદિ દુષ્કૃત્યથી નિવૃત્ત થતું નથી તે પ્રાયશ્ચિત્તને અધિકારી નથી ગુરૂએ એવા સાધુને વેષ છીનવી લેવું જોઈએ અને છથી તેને બહિષ્કાર કરે જોઈએ જે .

पीयूषयपिणी टीका म् ३० प्रायधित्तभेदयर्णनम २५१ परपर परपये टष्ट ५। ता-बाराया तम्ण्या या साच्या य माधुर्दष्ट गोलभगकारक, म प्रथमो भग । मायुग्म अग्यातरगृहिण्याम यतायिकाया वा अयुपपन्न इति द्विनाय । गहस्यों चालाया तस्या वा सा यात्रुपपन दनि तृतीय । गृहम्यो गृहस्थायामिति चतुर्य । पर विषयमाऽपि चतुरियो मन य । तर-प्रथमभने वर्तमान योऽनुपरत म रिङ्गपागनिक कर्तव्य -साधुवेषाप- हाग मया गाद बहिष्करणीय । यन्तूपरत =उपयान्त 'पुननव करिष्यामी'-ति प्रति- जानानि, तर । पागनिमाई तपारूप प्रायश्चित्त काग्यति तत साधुवेपमनप य नाक्षाप्रदान त म उपग्तम्। विषय "प्टग्य पारचिवरिानाभागात । परतार्थिक का वा से व्यभिचार कनवाला मातु । (३) परपन, स्वपन म दुष्ट बाला या तर । साना का शारभग करनवाला गस्य । (2) परपस, परपक्ष में दुष्ट-गृहस्य खा के माथ व्यभिचार कग्न वाला गृस्य । विपयदुष्टके ये चार भङ्ग हुए। टनम प्रथम- भङ्ग में वर्तमान सावु अपने टफर्म मे निवृत्त न हो तो गुर उमसे लिंगपाराञ्चिक कर दें, अपात्-सा साधुवेप ले ले, और उमा गच्छ से सर्वथा वहिष्कार कर दे । जो साधु अपन हर्म से निवृत्त एव उपरान्त होकर प्रेमी प्रतिज्ञा करे कि "में अब फिर कभी भी मा नः । करूँगा" उमको गुर पागञ्चिकाई तपोरूप प्रायश्चित्त देते हैं। ऐसे साधुका साधु- वप नहीं ठाना जाता है, मात्र उसे नयी दाज्ञा दी जाता है । अपने दुप्फर्म से निवृत्त विषयदृष्ट के लिये लिङ्गपाराधिक का विधान नहीं है, अथात्--उसका वेप नहीं छीना जाता है । પરપલમાં દg-શાતરની સ્ત્રી અથવા પરતીર્થિકની સ્ત્રીથી વ્યભિચાર કરવા- વાળે સાધુ (૩) પ-પક્ષ, સ્વપલમા દુષ્ટ-બાલા અથવા તણું સાધ્વીનુ શીયળ કરવાવાળે ગૃહસ્થ (૪) પમ્પલ, પરપક્ષમા દુષ્ટ-ગૃહસ્થ સ્ત્રીની સાપે વ્યભિચાર કરવાવાળે ગૃહસ્થ વિષયદુષ્ટના આ ચાર ભાગ થયા તેમા પ્રતમ ભાગમાં વર્તમાન સાધુ પિતાના દુષ્કર્મથી નિવૃત્ત ન થાય તે ગુરૂ તેને લિ ગપાચિત કરી દે, અથાત્ તેને સાધુ વેપ લઈ લે અને ગ૭માથી તેને મર્મચા બાર કરી દે જે સાધુ પિતાના દુષ્કર્મથી નિવૃત્ત તેમ જ ઉપશાત થઈને એવી પ્રતિજ્ઞા કરે કે “હુ હવે કરીને કદી એવુ નહિ કરૂ તેને ગુરૂ પાગચિકાહપરૂપ પ્રાયશ્ચિત્ત આપે છે એવા સાધુને સાધુપ છીનવી માત્ર તેને નવી દીલા અપાય છે પિતાના દુષ્કમ થી નિવૃત્ત વિષયને માટે લિગ પારાચિનુ વિધાન નથી અર્થાત તેને વેષ છીનવી લેવા નથી ભુ ગ લેવા નથી औपपातिकमा , 4 तश्चेत् तर्हि तस्य न पाराश्चिकतप करण, नापि च सापापहार , किंतु पुनामाप्रदानमान प्रायश्चित्तम् । तृतायभङ्गे चतुर्थभने च-यधतिगयनानी 'उपशा तोऽयम्' इति मयते, तसा स्वदेश दीक्षितु न कल्पते, कितु अन्यस्मिन देशे गवा दीका गया। विपयदुष्टोऽपि पूर्ववद द्विविध -स्वपक्षदुष्ट , परप पदष्ट चेति । तत्रापि चतुर्भङ्गी - तद्यथा-स्वपक्ष स्वपक्षे दुष्ट १, स्यपक्ष परपक्षे दुष्ट २, परपल मापसे दुष्ट ३, से निवृत्त हो जाय तो उससे गुर पाराञ्चिक तप नहा कराये, न उमका माधुवेप ही छीने, कितु उसे क्षेत्रपाराञ्चिक करके फिर से दीक्षा दे, यह उसका प्रायश्चित्त है । तृतीयभग मे-जो गृहस्य साधु का घातक हे वह यति टाक्षा लना चाहे, गुरुमहाराज को वह उपशात ज्ञात हो तो उस गुरुमहाराज अयदेश म ले जाकर दीक्षा दे। क्यों कि स्वदेश मे इसके लिये दीक्षा नहा कलपता ह । चतुर्थभङ्ग मे- जो कोई गृहस्थ, राजा युवराज आदि गृहस्थ का घातक है, वह यति दीभा लेना चाहे और गुरु महाराज को वह उपशात मालूम हो, तो उसको परदेश में ले जाकर दीक्षा दे। स्वदेश मे उसके लिये दाक्षा नहा कल्पती है। विपयदुष्ट भी पूर्ववत् दो प्रकार का होता है-स्वपक्षदुष्ट और परपक्षदुष्ट । यहा पर भी चतुर्भगी है । वह इस प्रकार है-(१) स्वपक्ष, स्वपक्ष मे दुष्ट-बाला या तरणा साध्वी का शील भङ्ग करनेवाला साधु । (२) स्वपक्ष, परपक्ष मे दुष्ट--शय्यातर का स्त्री या ગુરૂ મહારાજે તેને ગચ્છથી બહાર કર જો સાધુ રાજાદિક ગૃહસ્થના ઘાતરૂપ વ્યાપારથી નિવૃત્ત થઈ જાય તે તેને ગુરૂ પારાચિન તપ ન કરાવે, ન તેને સાધુવેશમ્પણ છીનવી લે, પરંતુ તેને ક્ષેત્રપારાચિક કરીને ફરીથી તેને દીક્ષા આપે, એ જ તેનું પ્રાયશ્ચિત્ત છે તૃતીય ગમા-જે ગૃડસ્થ સાધુને ઘાતક હોય તે જે દીક્ષા લેવા ચાહે તે અતિશયજ્ઞાની ગુરૂમહારાજને જે તે ઉપશાત જણાય તે તેને ગુરૂમહારાજ અન્ય દેશમાં લઈ જઈને દીક્ષા આપે કેમકે સ્વદેશમાં તેને માટે દિલા ક૫તી નથી ચતુર્થ ગમા-જો કોઈ ગૃહસ્થ, રાજા યુવરાજ આદિ ગૃહસ્થને ઘાતક હેાય, તે જે દીક્ષા લેવાને ચાહે તે તેને પરદેશમાં લઈ જઈને દીક્ષા દેવી સ્વદેશમા તેને માટે દીક્ષા ક૫તી નથી વિષયદુખ પણ પૂર પ્રમાણે બે પ્રકારના થાય છે સ્વપક્ષદુષ્ટ અને પરપક્ષ દુષ્ટ “અહી પણ ચતુર્ભ ની છે તે આ પ્રકારે -(૧) સ્વપલ, સ્વપક્ષમા દુ-બાલા અથવા તરૂણી સાબીનું શીયળ ભ ગ કરવાવાળા સાધુ (૨) નવપલ, " - पीयूषवर्षिणी-टोका सू ३० प्रायश्चित्तभदवर्णनम् २५३ नगयां यस्मिन् गृहस्थल दोष उपन , उपन्स्यते वा, तनाये कुले प्रवेष्टु वारगीय । तथा-पत्र निर्गमप्रवेशयोद्वारमेकमेवास्ति तर, तथा द्वयोग्रामयोरपान्तराले यत्र द्वयादिगृहाणा सनिवेश स्तत्रापि गमनागमन वारणायम् । अय क्षेत्रपाराधिक इत्युच्यते । द्विविधेऽपि दुष्टपाराचिक प्रथममहानिकार । शेपागि पुनर्द्वितीयभगादीनि शिष्य- बुद्धिवैगद्यार्थ प्रदर्शितानि । अथ प्रमत्तपाराधिक उच्यते-स्यानदिनिद्रावान प्रमत्तपाराञ्चिक , तस्य सामान्य- रोकवलाद द्विगुण त्रिगुण चतुर्गुण वा बल भवति, तस्मात्सी गुरुणा एव प्रज्ञापनीय - सौम्य ! लिट्न मुञ्च, चारित तर नास्ति । यद्येव गुरुणा सानुनयमुक्त साधुवेप मुञ्चति, तत जिन ग्रामनगरादि स्थानों म विहार करता है वहाँ विहार नहीं करने दिया जाता है । द्विता- यभग के माधु को जिस नगरी म, जिस कुलमें उससे टोप हो गया और होने की भावना है, वहा नहीं जाने दिया जाता है, और जहाँ निकलने तथा प्रवेश करने का द्वार एक ही है वहाँ, तथा दो गावों के बीच में जहाँ दो तीन धर वसे हुए हा वहाँ भी, इस सावु का गमनागमन रोक लिया जाता है । यही क्षेत्रपाराञ्चिक कहा जाता है । प्रतिसेवनापाराश्चिक के दुष्ट नामक प्रथम भेद के कपायदुष्ट और पिपयदुष्ट ये दो भेट हुए । इन दोनों भेदों में प्रथम भङ्गका ही यहाँ अविकार है , क्यों कि प्रथम भङ्ग में ही पाराञ्चिकाई प्रायश्चित्त दिया जाता है । द्वितीयभङ्ग आदि तो शिष्यों की बुद्धि विशद हो, इसलिये दिखलाये गये है। अन प्रमत्तपाराश्चिक कहते है । स्यानर्द्धिनिद्रावान् साधु प्रमत्तपाराञ्चिक है। उसे सामान्य लोगों के वलसे द्विगुण, त्रिगुण वा चतुर्गुण बल होता है। ऐसे साधु को દ્વિતીય ભાગના સાધુને, જે નગરીમા જે કુળમા તેનાથી દોષ થઈ ગયે હેય અને હેવાની સંભાવના હોય ત્યાં જવા દેવાતા નથી અને જ્યાં નીકળ વાનું તથા પ્રવેશ કરવાનું દ્વાર એક જ હોય ત્યા, તથા બે ગામોની વચ્ચે જ્યા બે ત્રણ ઘર વસેલા હેય ત્યા પણ તે સાધુનું ગમનાગમન રોકવામાં આવે છે, આ જ ક્ષેત્રપારાચિક કહેવાય છે પ્રતિસેવનાપારાચિકના દુઇ નામના પ્રથમ ભેદના કષાયદુ અને વિષય દુ, એ બે પ્રકાર થયા છે અને પ્રકારોમાં પ્રથમ ભાગનો જ અહી અધિકાર છે, કેમકે પ્રથમ ભાગમા જ પારાચિકાણું પ્રાયશ્ચિત્ત દેવાય છે દ્વિતીય ભાગ આદિ તે શિષ્યની બુદ્ધિ વિશદ થાય તે માટે બનાવ્યા છે હવે પ્રમત્તપારાચિક કહે છે ત્યાનદ્ધિ નિદ્રાવાનું સાધુ પ્રમત્તપારાચિક છે તેનામાં સામાન્યલેકેના બળ કરતા બમણુ ત્રણગણુ અથવા ચારગણું બળ २५२ औपपातिकसो - , द्वितीयभङ्गेऽपि वर्तमानो योऽनुपरत स एव लिमपाराधिक कर्नय , उपरतस्तु न लिङ्गत पागञ्चिक कर्तव्य , क्षेत्रत एव पाराधिक कर्तव्य , पुनदाक्षापानमान तस्य प्रायश्चित्तम् । तृतीये चतुर्थे च भङ्गे यधुपशान्तस्तताऽ यस्मिन् देशे दाक्षा नातव्या, अब पारा- चिकतपत्र प्रस्तुतत्वात् परपक्षे तस्यासम्भवात् । यद्यनुपशातस्तर्हि तीक्षा न सातव्या । येषु प्रामादिपु ता साध्यो विहरन्ति तेषु तेपु स्थानपु विहाँ स प्रथमभने वर्तमान साधुर्निपार्यते । द्वितीयादिप्वपि भङ्गेषु तानि स्थानानि ग्रामातीनि परिहर्तव्यानि । एतदुक्त भवति द्वितीयभङ्गे यस्या द्वितीयभङ्गमें वर्तमान साधु यदि अपने दुफर्म से निवृत्त न हो तो गुरु महाराज उस साधुको लिङ्गपाराश्चिक कर दें, अथात् उसका साधुवेष लेकर उसको गच्छ से सर्वथा के लिये निकाल दें। जो साधु निवृत्त हो जाय उसको लिङ्गसे पाराधिक न करें, अथात् उसका साधुवेष नहीं छीने, किन्तु उसको क्षेत्र से पाराञ्चिक कर दें। ऐसे साधुको फिर से दीक्षा दें । यही इसके लिये प्रायश्चित्त है। तृतीय चतुर्थ भगमे वर्तमान गृहस्य उपशान्त अर्थात् अपने दुष्कर्म से निवृत्त हो तो उसको अन्यदेश में दीक्षा देनी चाहिये । यदि वह उपशान्त न हो तो अन्य देश मे भी दीक्षा नहीं दे । यहाँ पाराञ्चिक का प्रस्ताव, अर्थात्-उपक्रम है, पाराश्चिक तप परपक्ष अर्थात् गृहस्थ के लिये सम्भवित नहीं है, इसलिये गृहस्थ के लिये देशान्तर में दीक्षा देने का विधान किया है। प्रथमभङ्ग के साधु को, जिन साध्वियों का उसने शील भन किया है वे सावियाँ દ્વિતીયભ ગમા વર્તમાન સાધુ જે પિતાના દુષ્કર્મથી નિવૃત્ત ન થાય તે ગુરૂ તે સાધુને લિપારાચિક કરી દે, અર્થાત્ તેને સાધુ વેષ લઈ લે અને તેને ગચ્છથી સર્વથા માટે બહિષ્કાર કરે જે સાધુ નિવૃત્ત થઈ જાય તેને લિગથી પારાચિક ન કરે, અર્થાત તેને સાધુવેષ ન લઈ લે પરતુ ક્ષેત્રથી (તે સ્થળથી) પારાચિક કરે એવા સાધુને ફરીને દીક્ષા દે, એ જ તેને માટે પ્રાયશ્ચિત્ત છે તૃતીય ચતુથભ ગમા વર્તમાન ગૃહસ્થ ઉપશાત અર્થાત્ પાતાના દુષ્કમ થી નિવૃત્ત થાય છે તેને બીજા દેશમાં દીક્ષા દેવી જોઈએ જે તે ઉપશાત ન થાય તે બીજા દેશમાં પણ દીક્ષા ન દેવી અહી પારાચિકને પ્રસ્તાવ, અર્થાત ઉપક્રમ છે, પારાચિન તપ પરપક્ષ અર્થાત ગૃહસ્થને માટે સભવિત નથી, તેથી ગૃહસ્થને માટે દેશાતરમા દીક્ષા દેવાનું વિધાન કર્યું છે પ્રથમ ભાગના સાધુને, જે સાધ્વીઓનુ તેણે શીલભંગ કર્યું હોય તે સાધ્વીએ જે ગામ નગરાદિ સ્થાનમાં વિહાર કરતી હોય ત્યાં વિહાર કરવા દેવામાં આવતું નથી, , તેને ૨૯ पीयूषयपिणी-टीका सू ३० प्रायश्चित्तभेदधर्णनम यापकव मम्याचमा नेष्यति, तदा तम्य सहवासो वर्जनाय । अथाऽन्योयकुर्वाणपागनिक उयते-मुग्यपायुभ्या मैथुना अन्योन्यकुनागपागञ्चिक । स पुनर्न दीक्षगीय । यति तु अनिायजाना आचार्य - अय न पुनरेव करिष्यति' इनि जानाति, तना पागन्चिकाई ता कारयि वा पुनस्तम्मै नाज्ञा प्रदया । विपयष्टोऽनुपरत एव लिगत पागधिक क्रियते। यस्तु विपष्ट उपरत स उपाश्रयाति क्षेत्रत एप पागनिक क्रियत, न तु रिहत । अपा कषायपुष्टप्रमत्तान्योन्यकुवागा नियमाल्लिङ्गपाराधिका क्रियन्ते । वह श्रावस्व अथवा सम्यस्य का स्वाकार करना नहीं चाह ता मघ उसका सहवास कमा भी नहीं करे, सर्वता क लिये उसका बहिष्कार कर दे । अब अन्योऽन्यकुर्वाण पाराञ्चिक कहत है-जो साधु मुखमैथुनी और गुदा-- मैथुना हो, वह 'अन्योऽन्यत्याग पागन्धिक' है । ऐसे माधु को फिर से दीक्षा नहीं दी जाती है । यदि अतिगयनाना गुरु महागज को ऐसा अनुभव हो कि यह फिर ऐसा नहीं करेगा, तर वे उससे पाराचिकाई तप करा कर फिर से उसे दाक्षा दे । पियदुष्ट साधु यदि अपन दुष्कर्म से निवृत्त नहा होता है तो वह लिड्गपाराधिक होता है, अर्थात् उमझा साधुवेप ले लिया जाता है, और उसे गच्छ से निकाल दिया जाता है । जो विषयदुष्ट साधु अपने दुष्कर्म से निवृत्त हो जाता है, वह उपाश्रयादि क्षेत्र से ही पागश्चिक किया जाता है, अथात् वह अन्य प्रदेश मे भेज दिया जाता है, उसका साधुवेप જો તે શ્રાવકત્વ અથવા સમ્યકત્વને સ્વીકાર કરવા ન ચાહે તે સઘ તેને સહવાસ કદી પણ કરે નહિ, સર્વદા માટે તેને બહિષ્કાર કરી દે હવે અડચકુણપરાચિક કહે છે-જે સાધુ મુખમૈથુની અને ગુદા મિથુની હેય તે “અડકુણ-પારાચિક છે એવા સાધુને ફરીને દીક્ષા અપાતી નથી જે અતિશયજ્ઞાની ગુરૂમહારાજને એવો અનુભવ થાય કે આ ફરીને એવું નહિ કરે, તે તેઓ તેની પાસે પારાચિનાઈ તપ કરાવીને ફરીને તેને દીક્ષા આપે વિષય સાધુ જે પિતાના દુષ્કર્મથી નિવૃત્ત ન થાય તે તેને લિગ- પાચિત કરાય છે, અર્થાત્ તેને સાધુવેષ લઈ લેવાય છે, અને તેને ગચ્છાથી કાઢી મૂકવામાં આવે છે જે વિષયણ સાધુ પિતાના દુષ્કર્મથી નિવૃત્ત થઈ જાય છે તે ઉપાશ્રયાદિ ક્ષેત્રમાથી જ પારાચિન કરાય છે, અથાત્ તેને બીજા પ્રદેશમાં મેકલવામાં આવે છે તેને સાધુવેષ લઈ લેવામાં આવતો નથી વિષયદુષ્ટથી જુદા જે કાયદુ, પ્રમત્ત અને અડકુણ છે, એ ત્રણને નિયમ પ્રમાણે લિ ગપારાચિક કરવામાં આવે છે, અર્થાત્ તેમને સાધુપ લઈ લેવાય છે आपपातिक शोभनम् । अथ न मुञ्चति तत सघो मिलिया तस्य साधुवेप हाति, न कर जन , तस्यैकस्योपरि प्रद्वेपसभवात् , प्रद्वेषयुक्तश्च स तस्य हिंसनमपि पुर्यात् । तम्मै पुनदासा न दीयते । यस्तु ज्ञानातिशयवान् आचार्य एव जानाति-'यन्न पुर्नरतस्य स्यादिनिद्रोदयो भविष्यताति, तत पाराश्चिकाई प्रायश्रित कारयित्वा तस्मै नीमा ददाति । भवन मिलिया तस्य साधुवेपापहारे कृते पुनराचार्य एवमुपतिशति-स्थूलप्राणातिपातपिग्मणादीनि देश- बतानि गृहाण, तानि चेत् प्रतिपत्तु न समर्थस्ततो दर्शन (सम्यक्त्व) गहाग । अथरमुक्तोऽपि गुरुमहाराज इस प्रकार रहे-"सोम्या तुम साधुवेप छोड दो, क्या कि तुम म चारित का अभाव है । गुरु से इस प्रकार सरल भाव से कहे जाने पर यदि वह साधुप का परि- त्याग कर दे तो अच्छा हे, नहीं तो मध मिलकर उसका साधुप छीन ल, अकेले नहीं, क्यों कि साबुवेष छीने जाने के समय उस साधु को द्वेष उत्पन्न होगा, और उपयुक्त वह साधु मनुष्य की हिंसा भी कर सकता है। ऐसे साधु को फिर से दीक्षा नहीं दी जाती है। यदि अतिशयज्ञाना गुरु को ऐसा अनुभव हो कि यह प्रकृतिभद्रक है, इसे अन स्त्यानर्द्धिनिद्रा आदि नहीं होगी, तो गुर उस साधु को पाराञ्चिकाह प्रायश्चित्त देकर फिर से दीक्षा दे । मध मिलकर उस साधु का जप वेप छान ले, तन गुरु महाराज त्यानदि निद्रावान् प्रमत्तपाराञ्चिक माधु को इस प्रकार उपदेश दे-आज से तुम स्थूलप्रागातिपात विरमणरूप श्रावक धर्म को स्वीकार करो। यदि तुम उसका आचरण करने में असमर्थ हो तो तत्वार्यश्रद्धानरूप सम्यक्त्व को स्वीकार कगे। इस प्रकार उपदेश दने पर मा यदि હેય છે એવા સાધુને ગુરુ મહારાજ આ પ્રમાણે કહે “સૌમ્ય તુ સાધુવેષ છેડી દે, કેમકે તારામાં ચારિત્રને અભાવ છે ગુરૂ તરફથી આ પ્રકારે સરલ ભાવે કહેવામાં આવતા જે તે સાધુવેષને પરિત્યાગ કરી દે તે સારૂ છે, નહિ તે સાથે મળીને તેને સાધુનેષ છીનવી લે, એકલાએ નહિ કેમકે સાધુવેષ છીનવી લેતી વખતે તે સાધુને ષ ઉત્પન્ન થશે, અને ષવાળે તે સાધુ મનુષ્યની હિંસા પણ કરી શકે છે એવા સાધુને ફરીને દીક્ષા દેવાતી નથી જે અતિશય જ્ઞાનવાનું ગુરૂને એ અનુભવ થાય કે આ પ્રતિભદ્રક છે, હવે એને ત્યાનનિદ્રા આદિ નહિ થાય તે ગુરુ તે સાધુને પારાચિકાણું પ્રાયશ્ચિત્ત દઈને કરીને દીક્ષા આપે સઘ મળીને તે સાધુને જ્યારે વેષ છીનવી લે ત્યારે ગુરૂમહારાજ સ્વાદ્ધિનિદ્રાવાન પ્રમત્તપાચિક સાધુને આ પ્રકારે ઉપદેશ આપે આજથી તુ શૂલપ્રાણાતિપાતવિરમણરૂપ શ્રાવક ધર્મને સ્વીકાર કર જે તુ તેનું આચરણ કરવામાં અસમર્થ હોય તે તત્વાર્થદ્વાનરૂપ સમ્યકત્વને સ્વીકાર કર આ પ્રકારે ઉપદેશ દેવા છતા પણ २५७ पवर्षिणी-टीका सु० ३० विनयभेदयर्णनम् से कि तं विणए ? विणए सत्तविहे पण्णत्ते, त जहा- गच्छानि सारितोऽम्मीत्यशुभो भार स्वपतरोऽपि न विद्यते स एवविरगुणसम्पन्न । पाराधिक प्रायश्चित्त कर्तुमर्हति । यस्त्वेतद्गुणरहितन्तस्य पाराञ्चिकापत्ति प्रामस्य मूलमेर यश्चित्त भपति। आशातनापाराच्चिको जघ येन पण्मासान् , उन्कर्पतश्च द्वादश मामान् भवति, एतावन्त इल गच्छानिhढ (निफाशित ) स्तिष्ठति । प्रतिसेवनापागञ्चिको जघयेन मासरमुकर्पतो दिश वर्षाणि निर्मूढ आस्ते । विस्तरन्तु-अयत्र द्रष्टव्य । ‘से त पायच्छित्ते' तदेत- प्रायश्चित्तम् । 'से कि त विणए ' अथ कोऽसौ विनय ? विनय किंस्वरूप इति प्रश्न । उत्तरमाह-'विणए' पिनय -विनयति-अपनयनि अष्टविधर्माणाति विनय अभ्यु थानचन्दन- गया है। यह अशुभ भाव अणुमार भी न हो, इस प्रकार के गुणों से युक्त ही साधु पारा- धिक प्रायश्चित्त का अधिकारी है । जो साधु इन गुणों से रहित है, उससे पाराश्चिकाई प्रायश्चित्त योग्य अपराध हो गया है, उसको मूलाई प्रायश्चित्त ही दिया जाता है। आगातनापाराश्चिक साधु जघन्य से छ मास तक और उ कर्प से बारह मास तक गच्छ से बहिष्कृत रहता है। प्रतिसेवनापाराञ्चिक साधु जघन्य से एक वर्ष और उत्कर्ष से बारह वर्ष गच्छ से रहिष्कृत रहता है। इसका विस्तृत वर्णन अन्यत्र देसना चाहिये । (से त पायच्छित्ते) ये दम प्रकार के प्रायश्चित्त है । सू० ३०॥ (से कि त विणए ) विनय का क्या स्वरूप है' (विणए सत्तविहे पण्णत्ते) विनय सात प्रकार का है। जो अष्टविध कर्मों को दूर करता है, वह विनय है । માથી કાઢેલા છતા પણ જેના મનમાં “હું ગચ્છથી બહિષ્કાર પામેલો છું એ અશુભ ભાવ અણુમાત્ર પણ ન હોય, એ પ્રકારના ગુણવાળો જ સાધુ પારાચિક પ્રાયશ્ચિત્તને અધિકારી છે જે સાવ એ ગુણોથી રહિત છે તેનાથી પારાચિકાહ પ્રાયશ્ચિત્ત એગ્ય અપરાધ થઈ ગયે હોય તે તેને મૂલાઈ પ્રાય- શ્ચિત્ત જ અપાય છે આશાતનાપારાચિત્ર સાધુ જઘન્યથી છ માસ સુધી અને ઉત્કર્ષથી બાર માસ સુધી ગ૭થી બહિષ્કૃત રહે છે પ્રતિસેવના પારાચિક સાધુ જઘન્યથી એક વર્ષ અને ઉત્કર્ષથી બાર વર્ષ સુધી ગ૭થી अडित २ छ तेनु विस्तृत पनि मीरथा न देने मे (से त पायच्छित्ते) मा ४श घडा२ना प्रायश्चित्त (सू० ३०) (से कि त विणए) विनय तपनु स्व३५ ४१ लत्त२-(विणए सत्तविहे पण्णत्ते) ते सात औपपातिकको -- . यस्तु साधु कर्मदोपात् पाराधिकापत्तियोग्यात् उसप्टमपराधपद प्राप्त , स यदि भद्रक 'पुनरेव न करिष्यामी'-ति व्यवसितस्तदा स तप पाराश्चिक अर्थात् तप समाराधन- तत्पर पाराश्चिक क्रियते । तस्य तप करणयोग्यता यया भवति तदुन्यते-चनरूपमनाराच सहनन, वज्रकुडयसमान वीर्य, सागरवद्गम्भीरता, मेस्वदीरता, आगमनान-जघन्येन नवम- पूर्वान्तर्गतमाचाराख्य तृतीय वस्तु, उत्कर्पतो दशमपूर्व मपूर्ण, तच सूरतोऽर्थतश्च यदि परिचित भवति । एतै सहननादिभि सम्पन , तथा सिंहविक्रीडितादितप कर्मभावित , इन्द्रिय- कपायाणा निग्रहे समर्थ , प्रवचनरहस्यार्थनानसम्पन्नथ, तथा गच्छानि सारितस्यापि यस्य नहीं छीना जाता है । विषयदुष्ट से भिन्न जो ऊपायदुष्ट, प्रमत्त और अन्योऽन्यकुर्वाण हैं, ये तीन नियमत लिङ्गपाराञ्चिक किये जाते हैं, अर्थात् इनका साधुवेप ले लिया जाता है। जिस दुष्कर्म से साधु पाराश्चिक होता है, उस दुष्कर्म के कारण जो साधु उत्कृष्ट अपराधी हो गया हो, वह साधु यदि भद्रक हो और वह ऐसा नियम करे कि "मै अब फिर कभी भी ऐसा नहीं करूँगा" तब वह साधु तप पाराश्चिक किया जाता है, अर्थात् उससे पाराञ्चिक तप कराया जाता है । पाराश्चिक तप करने की योग्यता जैसे होती है सो कहते है-जो साधु वज्र-पम नाराच-महननवाला हो, वज्र की भीत के समान दृढ जिसका वीर्य-परा क्रम हो, समुद्र के समान जिसमें गाम्भार्य हो, मेर के समान जिसमें धीरता हो, तथा जो आगम को जानने वाला हो अर्थात् जघन्य से नवमपूर्वान्तर्गत आचाराख्य तृतीय वस्तु को, उत्कृष्ट से सम्पूर्ण दशम पूर्व को सून से और अर्थ से जानने वाला हो, सिंहविक्रीडित आदि तप कर चुका हो, इन्द्रिय और कषायों के निग्रह करने में समर्थ हो, प्रवचन के गूढार्थ को जानने वाला हो, गच्छ से निकाले जाने पर भा जिसके मनमे 'मै गच्छ से निकाला જે દુષ્કર્મથી સાધુ પારાચિક થાય છે તે દુષ્કર્મને કારણે જે સાધુ ઉત્કૃષ્ટ અપરાધી થયે હેય તે સાધુ જે પ્રકૃતિભદ્રક હોય અને જે તે એવી પ્રતિજ્ઞા કરે કે “હુ હવે ફરીને કદી આવું નહિ ” તે તે સાધુ તપ પારાચિક કરાય છે, અર્થાત્ તેની પાસે પારાચિક તપ કરાવવામાં આવે છે પારાચિક તપ કરવાની યેગ્યતા કેવી હેય તે કહે છે-જે સાધુ સહન નવાળા હોય, વજાની ભીતના જેવા દઢ જેનું વીર્ય–પરાક્રમ હોય, સમુદ્રની જેમ જેનામાં ગાય હાય, મેરૂની પેઠે જેનામા ધીરતા હોય, તથા જે આગમને જાણવાવાળા હોય અર્થાત્ જઘન્યથી નવમપૂર્વગત આચા- રાખ ત્રીજી વસ્તુને, ઉત્કૃષ્ટથી સ પૂર્ણ દશમ પર્વને સૂત્રથી તથા અર્થથી જાણું- નારા હોય, સિહવિક્રીડિત આદિ તપ કરી ચૂકયા હોય, ઈદ્રિય અને કાષાયોના નિગ્રહ કરવામાં સમર્થ હોય, પ્રવચનના ગૂઢાર્થને જાણવાવાળા હોય, ગચ્છ વજીભનારા २५७ . , यूपवषिणी-टीका स० ३० यिनयभेदयर्णनम् से कि तं विणए ? विणए सत्तविहे पण्णत्ते, त जहा- गच्छानि सारितोऽम्मीत्यगुभो भाव स्वपतगेऽपि न विद्यते स एवयित्रगुणसम्पन्न पाराधिक प्रायश्चित्त कर्तुमर्हति । यत्वेतदगुणरहितस्तस्य पागश्चिकापत्तिं प्राप्तस्य मूल्मेव धत्त भवति। आशातनापाराच्चिको जघन्येन पश्मामान् , उन्कर्पतश्च द्वादश मामान् भवति, एतारत --च्छानियूंढ (निष्काशित ) स्तिष्ठति । प्रतिसेवनापागचिको जघन्येन मवसरमुकर्पतो द्वादश वर्षाणि नियूढ आस्ते । विस्तरस्तु-अयन द्रष्टय । ‘से त पायच्छित्त' तदेत- प्रायश्चित्तम् । 'से कि त विणए ' अथ कोऽसौ दिनय ? विनय किंस्वरूप इति प्रश्न । उत्तरमाह-'विणए' पिनय -विनयति-अपनयनि अष्टविधफर्माणाति विनय =अभ्यु थानवन्दन- गया हूँ' यह अशुभ भाव अणुमान भा न हो, इस प्रकार के गुणों से युक्त हा साधु पारा- चिक प्रायश्चित्त का अधिकारी है । जो साधु इन गुणों से रहित है, उसस पाराचिकाई प्रायश्चित्त योग्य अपराध हो गया है, उसको मूलाई प्रायश्चित्त ही लिया जाता है । आशातनापाराधिक साधु जघन्य से छ मास तक और उत्कर्ष से बारह मास तक गच्छ से वहिष्कृत रहता है। प्रतिसेवनापाराञ्चिक साधु जघन्य से एक वर्ष और उन्कर्प से पारह वर्ष गच्छ से बहिष्कृत रहता है । इसका विस्तृत वर्णन अन्यत्र देखना चाहिये । (से त पायच्छित्ते) ये दस प्रकार के प्रायश्चित्त हे ।। सू० ३०॥ (से कि त विणए ) विनय का क्या स्वरूप है। (विणए सत्तविहे पण्णत्ते) विनय सात प्रकार का है। जो अष्टविध कर्मों को दूर करता है, वह विनय है । માથી કાઢેલા છતા પણ જેના મનમાં “હુ ગચ્છથી બહિષ્કાર પામેલો છુ એ અશુભ ભાવ અણુમાત્ર પણ ન હોય, એ પ્રકારના ગુણવાળે જ સાવું પારાચિક પ્રાયશ્ચિત્ત અધિકારી છે જે સાધુ એ ગુણોથી રહિત છે તેનાથી પારાચિકાણું પ્રાયશ્ચિત્ત ચોગ્ય અપરાધ થઈ ગયો હોય તે તેને મૂલાહ પ્રાય- આશાતનાપારાચિક સાધુ જઘન્યથી છ માસ સુધી બાર માસ સુધી ગચ્છથી બહિષ્કૃત રહે છે પ્રતિવના પારાચિક સાધુ જઘન્યથી એક વર્ષ અને ઉત્કર્ષથી બાર વર્ષ સુધી ગ૭થી मडिष्कृत २छे तेनु विस्तृत पनि माथी न वे नये ( से त- पायच्छित्ते) मा ६श जाना प्रायश्चित्त छ (सू० ३०) (से किं त विणए) विनय तपनु २१३५४ छ ? उत्तर-(विणए सत्तविहे पण्णत्ते) ते मात , શ્ચિત્ત જ અપાય છે અને ઉત્કર્ષથી औपपातिकको , यस्तु साधु कर्मटोपात् पाराधिकापत्तियोग्यात् उमटमपराधप' प्राप्त , स यति भद्रक 'पुनरेव न करिष्यामी'-ति व्यवसितस्तदा स तप पाराश्चिक -अर्थात् तप समाराधन तत्पर पाराश्चिक क्रियते । तस्य तप करगयोग्यता यया भवति तदुच्यते-चनकपभनाराच सहनन, वज्रकुड्यसमान वीर्य, सागरवद्गम्भीरता, मेरुवीरता, आगमनान-जघन्येन नवम- पूर्वान्तर्गतमाचाराख्य तृतीय वस्तु, उत्कर्पतो दशमपूर्व मपूर्ण, तच सूरतोऽर्थतध यदि परिचित भवति । एतै सहननादिभि सम्पन , तथा सिंहविक्रीडितादितप कर्मभावित , इन्द्रिय- कपायाणा निग्रहे समर्थ , प्रवचनरहस्यार्थनानसम्पन्नश्च, तथा गच्छानि सारितस्यापि यस्य नहीं छीना जाता है । विषयदुष्ट से भिन्न जो कपायदुष्ट, प्रमत्त और अन्योऽन्यकुर्वाण है, ये तीन नियमत लिङ्गपाराञ्चिरु किये जाते हैं, अर्थात् इनका साधुवेप ले लिया जाता है। जिस दुष्कर्म से साधु पाराश्चिक होता है, उस दुष्कर्म के कारण जो साधु उत्कृष्ट अपराधी हो गया हो, वह साधु यदि भद्रक हो और वह ऐसा नियम करे कि "मै अब फिर कभी भी ऐसा नहीं करूँगा" तन वह साधु तप पाराञ्चिक किया जाता है, अर्थात् उससे पाराश्चिक तप कराया जाता है । पाराञ्चिक तप करने की योग्यता जैसे होती है सो कहते है-जो साधु वन-ऋषभ-नाराच-सहननवाला हो, वज्र की भीत के समान दृढ जिसका वीर्य-परा- क्रम हो, समुद्र के समान जिसमे गाम्भार्य हो, मेरु के समान जिसमें धीरता हो, तथा जो आगम को जानने वाला हो अर्थात् जघन्य से नवमपूर्वान्तर्गत आचारारय तृतीय वस्तु को, उत्कृष्ट से सम्पूर्ण दशम पूर्व को सूत्र से और अर्थ से जानने वाला हो, सिंहविक्रीडित आदि तप कर चुका हो, इन्द्रिय और कपायों के निग्रह करने में समर्थ हो, प्रवचन के गूढार्थ को जानने वाला हो, गच्छ से निकाले जाने पर भी जिसके मनमे 'मै गच्छ से निकाला જે દુષ્કર્મથી સાધુ પારાચિક થાય છે તે દુષ્કર્મના કારણે જે સાધુ ઉત્કૃષ્ટ અપરાધી થયે હેય તે સાધુ જે પ્રકૃતિભદ્રક હોય અને જે તે એવી પ્રતિજ્ઞા કરે કે “હું હવે ફરીને કદી આવુ નહિ કરૂ” તે તે સાધુ તપ પારાચિક કરાય છે, અર્થાત્ તેની પાસે પારાચિક તપ કરાવવામાં આવે છે પારાચિક તપ કરવાની યોગ્યતા કેવી હોય તે કહે છે-જે સાધુ સહનનવાળા હોય, વજની ભી તેના જેવા દઢ જેનુ વીર્ય–પરાક્રમ હોય, સમુદ્રની જેમ જેનામાં ગાભર્યું હોય, મેરૂની પેઠે જેનામાં ધીરતા હોય, તથા જે આગમને જાણવાવાળા હોય અર્થાત જઘન્યથી નવમપૂર્વગત આચા રાપ્ય ત્રીજી વસ્તુને, ઉત્કૃષ્ટથી સંપૂર્ણ દશમ પવને સૂત્રથી તથા અર્થથી જાણ- નારા હૈય, મિહવિક્રીડિત આદિ તપ કી ચૂક્યા હોય, ઈદ્રિય અને કાષાયોના નિગ્રહ કરવામા સમર્થ હોય, પ્રવચનના ગૂઢાથને જાણુવાવાળા હોય, ગ૭ qo४*षनाराय , - . . - पीयूपयर्पिणी-टीका सू. ३० पिन यभेदवर्णनम मणपजवणाणविणए 2, केवलणाणविणए ५। मे कि त दसण- विणए ? दसणविणए दुविहे पण्णते त जहा-सुस्सूसणाविणए १, अणचासायणाविणए २ । से कि त सुस्मृमणाविणए ? मुस्सू- विगए' शुनज्ञानविनय , 'ओहिणाणविणए' अपिज्ञानविनय मणपनरणाण- विणए' मन पर्यवनानविनय , कवरणागविणए' कानानपिनय 1 अथ ननविनय पृष्ठाने-'मे कि त दमारिणए । अब कोऽमौ दर्शनविनय । 'दसणविणण' दर्शन मिनय --नमोनीयायान्जिनितम्तत्वद्वानरूप आमपरिणामो दर्शन, तमम्बा विनय नविनय , म 'दुविहे पण्णत्ने' द्विविध प्रजम , दैनिय दर्शयनि-' त जहा तद्यथा- 'मुम्ममणाविगए' शुश्रूपगापिनय -निपिनमामीप्येन गुदि सेवन शुश्रूपगा, तद्रूपो विनय । 'अणचासायणाविणए' अनयागातनापिनय 'अति-मतान, आय मम्यक्पाटिलाम --अन्याय , तन्य यातना ध्वसना-अयाशातना, तनिषेधरूपो नियोऽनया- गातनाविनय , गुणदिर्गवाटाटिनिवारणम् । पृपोटगदिवासिद्धि । णाणविगए, मोहिणाणविणए मणपजाणाणविणए केवलणाणविणए) आभिनिनोधिर- श्रुतनानविनय, अमपिनानविनय, मन पर्ययनानपिनय, एव काग्नानविनय । (से f: त दसणविणए) दर्शनविनय कितने प्रकार का है ? (दसणविणए दुविहे पणत्ते) दर्शनपिनय दो प्रकार का है। (त जहा) वे प्रकार ये है-(सुम्मसणा पिणए जणचामायणाविण ) पहला-शुश्रूपापिनय-गुर आदि के समाप रह कर विधि- पर्वक सेना ग्ना। दूमरा-अनयागातनाविनय-सम्यस्यानिक के लाभ को जो नष्ट करता रह अयागानना है, इसका निपेषरूप जो विनय है वह अनयाशातनाविनय है । गुरु आदि क अर्गनाद को दर करना-निवारण करना, इसका नाम जनयागातनाविनय है। भगप नपणाणविणग, केवलणाणपिणर) १ मिनिमाधिमानविनय, २ શ્રુતજ્ઞાન विनय, 3 मपधिनानविनय, ४ મન પર્યયજ્ઞાનવિનય, ૫ કેવલજ્ઞાનવિનય --(से नि त सणविणए) शनविनय 321 जानी ? 10-( सण पिणए दुरिहे पण्णत्ते) शिनविनय मे अजान ), (त जहा) ते 20 जाने 3-(सुम्मूसणाविगए अणन्चासायणाविणए) पहेस-शुश्रूपाविनय-गुरु बाहिनी પાને રહીને વિધિપૂર્વક બેવા કરવી, બીજો અનત્યાશાતનાવિનય-ગમ્યત્વ આદિકના લાભને જે નાશ કરે છે તે અત્યાશાતના છે, તેને નિવરૂપ જે વિનય છે તે અનન્યાશાતનાવિનય છે ગુરુ આદિના અવશું ક-તેનું નિવારણ કરવું તેનું નામ मनत्यातनाविनय छ प्रश्न-(से किं त मुस्सूमणा जानना વાદને દુર ૨૧૮ औपपातिकसो " णाणविणए १, दसणविणए २, चरित्तविणए ३, मणविणए ४, वयविणए ५, कायविणए ६, लोगोश्यारविणए ७ । से कित णाणविणए ? णाणविणए पंचविहे पण्णते, त जहा-आभिणि वोहियणाणविणए १, सुयणाणविणए २, ओहिणाणविणए ३, भक्त्याटिरूप , स 'सतविहे पण्णत्ते' समविध प्रना । 'त जहा' तयथा-१-'णाणवि णए' ज्ञानविनय , २-'दसणपिणए' दर्शनविनय , ३-चरित्तविणए' चारित्रपिनय , ४ 'मणोपिणए' मनोविनय , ५-'इविणए ' वाग्मिनय , ६ 'कायपिणए' काय विनय , ७-'लोगोवयारविणए लोकोपचारविनय । एप समधियोऽपि विनय क्रमेण सरूपतो भेटतश्च निरूप्यते-'से कि त णाणविणए ' अब कोऽसौ जानिय ? उत्तरमाह- 'णाणविणए' ज्ञानविनय ‘पचरिहे पण्णत्ते' पञ्चविध प्रजप्त , 'त जहा' तद्यथा- तत्पञ्चविधत्व दर्शयति-'आभिणियोहियणाणविणए आमिनिमोधिकनानपिनय , 'सुयणाण- यह विनय गुरु आदि के आने पर सडे हो जाना, तथा वदना, शुश्रूपा, भक्ति आदि करना, इस रूप से शास्त्रों मे प्रतिपादित किया गया है । (त जहा) विनय के सात प्रकार ये हे-(गाण विणए, दसणविणए,चरित्तविणए, मणविणए,वइविणए, कायविणए,लोगोवयारविणए) जानविनय, दर्शनविनय, चारित्रविनय, मनोविनय, वचनविनय, कायविनय, और लोकोप चारविनय । अन यथाक्रम इनके स्वरूप और भेदों का वर्णन सूत्रकार करते है-(से कि तणाणविणए ) वह ज्ञानविनय क्या है ? अर्थात् जिसमे ज्ञान का विनय किया जाता है. ऐसा वह ज्ञानपिनय कितने प्रकार का है, (णाणविणए पचविहे पण्णत्ते) ज्ञानविनय पाच प्रकार का कहा है। (त जहा) वे पाच प्रकार ये है-(आभिणियोहियणाणविगए, सुय- પ્રકારના છે જે આઠ જતના કર્મોને દૂર કરે છે તે વિનય છે આ વિનય ત૫, ગુરુ આદિ પધાતા ઉભા થઈ જવું, તથા વદના શુશ્રુષા આદિ કરવા, એ રૂપે શાસ્ત્રોમાં प्रतिपादन ४यु छ (त जहा) विनय तपन ते सात २ मा छ (णाणविणए दसणविणए चरित्तविणए मणविणए वयविणए कायरिणए लोगोवयारविणए) ૧ જ્ઞાનવિનય, દર્શનવિનય, ૩ ચારિત્રવિનય, ૪મનેવિનય, પવચનવિનય, કાય વિનય, અને ૭ લેકેપચાવિનય હવે તેનું કમવાર પરૂપ તથા પ્રકારનું વર્ણન सूत्र०२ ४२ -(मे कि त णाणविणए ) ते ज्ञानविनय शु છે ? અર્થાત્ જેમાં જ્ઞાનને વિનય કરાય છે એ તે જ્ઞાનવિનય કેટલા પ્રકાર છે? (णाणविण पचविहे पण्णत्ते) शानविनय पाय ४२नी उडे छ (त जहा) त पाय Ast. २-(आभिणियोहियणाविणण, सुयणाणविणए, ओहिणाणविणए, m पीयूषवर्षिणी-टीका सू ३० पिनयभेदयर्णनम २६१ स्स अणुगच्छणया ८, ठियस्म पज्जुवासणया ९, गच्छंतस्स पडि- ससाहणया १०, से त सुस्मृसणाविणए । से कि त अणञ्चासाय- णाविणए ? अणच्चासायणाविणए पणयालीसविहे पण्णत्ते, तंजहा- अरहताणं अणञ्चासायणया १, अरहतपण्णत्तस्स धम्मस्स अण- 'अनलिप्परगहे इ या' अनलिप्रपट इति पा-अञ्जलि प्रग्रह =गुम्ममुपे अञ्जलीकर- णम् ।७। 'एतस्स अणुगन्छणया' आगतोऽनुगमनता-गुपातिकम आयान्त प्रति ममुसे गमनम् ।८। 'ठियस्स पन्जुपासणया' स्थितम्य पर्युपासनता-पपिष्टस्य गुदिरिच्छानु- कृलसेवा (९। 'गच्छतस्स पडिससाहणया' ग यत प्रति माधनता गच्छतो गुनांदे पचाद् गमनलीटता ।१०। 'से त मुम्ममणाविणप' स प शुश्रूपणाविनय । अनयागा- तना पृच्छति-से कि त अणचासायणापिणए' अथ कोऽयो अन यागातनापिनर । 'अणञ्चासायणाविणए' अन पायातनापिनय -'पणयालीसबिहे पण्णत्ते' पनच पारि- शन्धि प्रना । 'त जहा' तद्यथा-'अरहताण अणच्चासायणया' अर्हतामन यागातनता- टिको का सविधि वदना कग्ना (६) । (अनलिप्पग्गहे द पा) गुर के सन्मुस निा हाथ जोडना (७) । (एतस्स अणुगच्छणया) गुवानिक आ रहे हा तो उनके ममुग्व जाना (८) । (ठियरस पज्जुवासणया) जब वे पेठे हा तो उनकी इच्छानुकुल सेवा करना (९) । (गच्छतस्स पडिससाहणया) जन व जान लगे तो उनके पाले २ चना (१०) (से त मुस्म्सणाविणए) यह सब शुश्रूषणाविनय है । (से किं त अणञ्चासायणावि- गए) अनत्यागातनापिनय कितने प्रकार का है। (अगञ्चासायणाविगए पणया- लीसविहे पण्णते) अनत्यागतनापिनय पेंतालीस प्रकार का है, ( त जहा) वे प्रकार ये है-(अरहताण अणच्चासायणया) अहंत भगवान् का अपर्णपाट आदि नहीं करना (१), इ था) यथाविधिकहना ७२वी से कृतिम , मथात् गुरु न्याहिनी सविधि १६ना पी (6) (अजटिप्पग्गहे इ वा) गुरुनी मामे माय 30 (७) (पतस्स अणुगणया) गुरु राहि पधारता हाय त्यारे तेमनी सामे - (2) (ठियम पज्जुनासणया) न्यारे तेभा मे81 1य त्या तमनी छाने अनु। से१ ४२५ (6) (गच्छतस्स पडिससाणया) त्यारे तमाचा मागे त्यारे तभनी ५७१ पाछ५ या (१०) (से त सुस्सूमणाविणण) थे मया शुश्रूषणाविनय छ प्रश्न-(से किं त अणचासायणाविणण) मनत्याशातनाविनय -टमा जाने छ ? उत्तर-(अणचासायणारिणए पणयालीसविहे पण्णते) सनत्याशातना विनय पिसता- बीस प्रारी छे, (त जहा) ते ६२ 241 8-(अरहताण अणच्यामायणया) ईत म्से २६० औषपातिक सत्कार 1४1 सणाविणए अणेगविहे पण्णत्ते, त जहा-अब्भुटाणे इ वा १, आसणाभिग्गहे इ वा २, आसणप्पदाणे इ वा ३, सकारे इ वा ४, सम्माणे इ वा ५, किइकम्मे इ वा ६, अजलिप्पग्गहे इ वा ७, एंत- 'से कि त सुस्सूसणारिणए' अथ कोऽसौ शुश्रूपणाचिनय 1-'मुस्मूसणाविणए' शुश्रूपणाविनय 'अणेगविहे पण्णत्ते अनेकविध प्रजम -'त जहा' तद्यथा-'अन्भुटाणे इवा' अभ्युत्थानमिति था, 'दति' 'चा' इति पद्य वाक्यालबारे, ण्यमग्रेऽपि यो यम् । अभ्युथानम्-- आचार्यादेरागतस्य अभिमुसम्-उत्थानम् अभ्युत्थान-विनयाईस्य दर्शनादेवाऽऽसनयाग ।। 'आसणाभिग्गहे इ या आसनाभिग्रह इति वा, आसनाभिग्रह -गुर्यादिर्यत्र यत्रोपवेष्टुमिच्छति तन ताऽऽसनप्रापणम् ।२। 'आसणप्पदाणे इवा' आसनप्रदान मिति वा, गुरौसमागते सति आसनदानम् ।३। 'सकारे इया' सत्कार इति था-विनयाऽर्हस्य गुदि वन्दनादिनाऽऽदरकरण- 'समाणे इ वा मम्मान इति वा, ममानो वा-गुर्वाद आहारवस्त्रादिप्रशस्त- वस्तुना समाननम् ।। 'किडकम्मे इवा' कृतिकर्म इति वा-कृतिकर्म यथाविधि वन्दनम् ।६। (से र्फित सुस्मृणाविणए) शुश्रूपगाविनय कितने प्रकार का है ? (सुस्मसणाविणए अणे गविहे पण्णत्ते) शुश्रूषणाविनय अनेक प्रकार का हे, (त जहा) जैसे (अब्भुटाणे इ वा) आये हुए आचार्य आदि के आने पर खडे होना । विनय के योग्य साधुजन को देखते ही आसन का परित्याग करना (१)। (आसणाभिग्गहे इवा) गुर्वादिक जहा २ बैठना चाहे वहा २ आसन लेकर उपस्थित रहना, अथवा आसन पहुंचाना (२)। (आसणप्पदाणे इ वा) गुरुके आने पर आसन प्रदान करना (३) (सकारे दवा) विनययोग्य गुदिक का वन्दना आदि द्वारा सत्कार करना (४) । (समाणे इ वा) गुवादिकों का आहार, वस्त्रादिक प्रास्तवस्तुओं द्वारा समान करना (५) । (किदकम्मे दवा) यथाविधि वन्दना करना यह कृतिकर्म है, अर्थात्-गुर्वा- विणए) शुश्रूषयाविनय કેટલા પ્રકારનો छ ? (सुस्सूसणाविणए अणेगविहे पण्णत्ते) शुश्रूपयापिनय मने जारी छ, (त जहा) भ3-(अभु द्वाणे इ वा) मी "ई" "वा" २ मे शाहो पायास २मा १५॥या छे ५५ રેલા આચાર્ય આદિની સામે જવુ, વિનયને યોગ્ય સાધુજનેને જોતા જ આસનને परित्याग ७२। (१) (आसणाभिग्गहे इ वा) २२ माहिल्या या मेसवा न्या त्या त्या मासन सधने १२ २२, अथवा मासन पहा-याउनु (२) (आसणप्प दाणे इ वा) गुरु मावे त्यारे आसन महान ४२७ (३) (सक्कारे इवा) विनय योग्य Y3 माहिने पहना मा AIRA सारे ४२३। (४) (समाणे इ वा) ४३ माहि मा२-4-वादि६ प्रशस्त परतुमाथी सन्मान ४२७ (५) (किडक , पीयूपपिणी-टोका स् ३० विनयभेदयर्णनम २६३ - १२, ओहिणाणस्स १३, मणपजवणाणस्स १४, केवलणाणस्स १५, एएसिं चेव भत्तिवहुमाणे ३०, एएसि चेव वण्णसजलणया ४५ से त अणच्चासायणाविणए। से कि त चरित्तविणए ?, 'मोहिणाणस्म' अवधिज्ञानस्य ।१३। 'मणपनपणाणस्स' मन पर्यवनानस्य ।१४। 'केवग्णाणम्स' कैवलनानन्य ।१५। 'एएसिं चेर भत्तिबहुमाणे' प्रतेपाञ्चैव भक्तिनहु मानम्-मक्तियुक्त बहुमानम् 'अरहताण' दन्यारभ्य 'केवलणाणम्स' इति-पर्यन्तानामनया- शातनता पञ्च-गविधा, पुनरतपामेव अनादाना भक्तिरीमानयोगे त्रिंगद्विधचम् । पुन -'ए- एसिं चेव पण्णसजल्णया' एतेषामेव वर्णम चलनता-सद्भूतगुगोकार्तनता, अनेद वोध्यम्-अन यागातनाविनयो हि पञ्चचवारिंगद्विध प्रोक्त , तत्र-अर्हतादिग्निया पञ्चदश, अर्हदाभिक्तिवहुमानानि पञ्चदश, अर्हतादाना वर्णन चलनताच पञ्चदश, तदित्यमन याशा- तनाविनय पञ्चचत्वारिंगविध इति । उपमहरन्नाह-'सेत अगचासायणाविणए' स एपोड नयागातनापिनय । इति । ‘से किं त चरित्तविणए ?' अब कोसौ चारित्र- (१२), (ओरिणाणस्स) अविधिनान का (१३), (मणपनवणाणस्स) मन पर्यत्रज्ञान का (१४) और (केवलणाणस्स) कालनान का अवर्णवाद नहीं करना (१५)। (एएर्सि चेव भत्तिपमाणे ) तथा इन्हीं पन्द्रह भेटा का भक्तिपूर्वक बहुमान करना । इस प्रकार इन पद्रह भेदों को भक्तिरटुमान क माथ द्विगुणित करने से तास भेट हो जाते है। पुन (एएसिं चेव वण्णसजलणया ) टन्हा क सद्भूत गुणों का उकार्तन करना । इस तरह तास में पन्द्रह वर्णज्वलनता मिलाने से पैतालास भेद अन याशातनागिनय के होते है। इस प्रकार (से त अणचासायणाविणए) यह सन अनत्यागातनाविनय है । प्रभ-( से कि त चरित्तविणए ) चारित्रनिनय कितने प्रकार का है ? उत्तर-(चरित्त- (१०), (ओहिणाणस्स) अवधिज्ञानना (13), (मणपज्जवणाणस्स) मन पर्यवसानना (१४), मने (केवलणाणस्स) सज्ञानना अप वाहन मालव। (१५) (एएसिं चेव - भत्तिनहुमाणे) तथा २00१ ५४२ प्रारीनु महितपूर्व गभान ४२१। ये प्रारे પદર પ્રકારના ભક્તિબહુમાનની સાથે બમણ કરવાથી તીસ પ્રકાર થઈ नय छ वणी (एएसि चे वण्णसजल्णया) तमना सहभूत गुणेनु जीतन કરવું એ રીતે તીસ માં પદર વર્ણસ જવલનતા મેળવવાથી વિસતાલીસ પ્રકાર मानत्यानपिनयना थाय छ (से त अणञ्चासायणाविणए) २॥ प्रारे मे या मनत्यातनाविनय छ प्रश्न-(से किं त चरित्तविणए) यात्रिविनय-डेटसा मारने के ? उत्तर-(चरित्तविणए पचविहे पण्णत्ते) यात्रिविनय पाय प्रहार ૨૬ર औपचातिकवत्र १ चासायणया २, आयरियाणं अणचासायणया ३, एवं उवज्झा- याण ४, थेराणं ५, कुलस्स ६, गणस्स ७, संघस्म ८, किरि- याणं ९, संभोगस्स १०,आभिणियोहियणाणस्म ११, सुयणाणस्स अर्हदभगवतामवर्णमालादिनिवारणम ।। 'अरहतपणत्तस उम्मस अणचासायणया' अर्ह प्रज्ञप्तस्य धर्मस्य अनव्याशातनता-सर्वज्ञकथितधर्मस्याऽवर्णपानानिनिवारणम् 1२॥ 'आय रियाण अणचासायणया' आचार्याणामनयागातनता । एवम-'उवमायाण' उपाया यानाम् ।४। थेराण स्थनिराणाम् ।५। 'कुलस्स' कुलस्य-एकाचार्यसन्ततिरूपस्य समानाss चारसाधुसमूहस्य ।६। 'गणस्स' गगस्य-परस्परसापेक्षाऽनेककुलसाधुसमुदायस्य ।७। 'सघस्स सघस्य-सम्यग्दर्शनादियुक्तसाधुसाग्वीश्रावफारिकारूपस्या 'किरियाण' क्रियाणाम् ईर्या- पथिकादानाम् ।९। सभोगस्स' सम्भोगस्य सम्-एकन भोगोभोजन--म्भोग-समानसामा चारी तथा साधूना परस्परमुपयादिदानग्रहणमन्यवहारस्तस्य, एकसामाचारिकताया हत्यर्थ ।१०। 'आभिणियोहियणाणम्स' आमिनियोधिकजानस्य ।११। 'सुयणाणस्स' अनजानस्य ।१२। (अरहतपण्णत्तस्स धम्मस्स अणञ्चासायणया ) अहंत भगवान् द्वारा प्रजम धर्मका अवर्णवाद आदि नहीं करना (२), (आयरियाण अणञ्चासायणया) आचार्य महाराज का अपर्णवाद नहा करना (३), इसी तरह (उबझायाण) उपा याय का (४), (थेराण) स्थविरों का (५), (कुलस्स) एक आचार्य के मनतिरूप समान आचार ले साधुओं के समूह का (६), (गणरुम) परस्पर सापक्ष अनेककुल्पाले सावुमप्रदाय का (७), (सघ- स्म) सम्या र्शन आदि से युक्त साधु, साम्बा, श्रावक, प्राविकारूप मघ का (८), (किरियाण) ईपिथिक जाढि क्रियाओं का (९), (सभोगस्स) म्भोग-एकसामाचारिकता का (१०), (आभिणियोहियणाणस्स) आभिनिबोधिक नान का (११), (सुयणागस्स) श्रुतजान का मगवान ने सपा वाहनमाला (१), (अरहतपण्णत्तस्स धम्मरस अणन्चासा- यणया) मत मावान छा। प्रज्ञा धर्मना सनमाल। (२),(आयरि याण अपघासायणया) माया मारने वाहन मालवा (3), २ रीते (वज्झायाण) उपाध्यायोन। (४), (थराण) स्थविराना (५), (कुलस्स) में पाया यता सतति३५ समान मायारा साधुभाना साना (६), (गणास) ५२२५२ सापेक्ष भने युवाणा साधुस मायनी (७), (सघस्स) सभ्यशनि माहिया थुत साधु-सावा-श्रा१४-श्रापि। ३५ सधना (4), (किरियाण) यापयिड माहियामानो (), (मभोगम्म) मसोस सामान्या२ि४तान (१०), (आभिणियोहियणाणरस) थालिनिमाधि सानना (११), (सुयणाणस्स) श्रुतज्ञानना , पीयूषयपिणी टोका सू ३० विनयभेदयर्णनम २५ छेदोवद्यावणिय वरित्तविणए २, परिहारविसुद्धिचरित्तविणए ३, सुहुमसपरायचरित्तविणए ४, अहमखायचरित्तविणए ५, से तं नय ।। 'रेटोवट्ठावणियचरित्नविगए' छेदोपस्थापनीयचाग्निपिनय -ठेदन पूर्वपयाय- च्छदन उपस्था यते-आरोगते य-महानतलक्षण चाग्नि तच्छनोपन्थापनायम्, तच तच्चा ग्निच, तमपन्या विनय १२। 'परिहारविमुद्धिचरितविगए' परिहारपिशुद्धि- चारित्रविनय -परिहरग-परिहारस्तपापिगप , तन कर्मनिगरूपा विशुद्विस्मिन् चारित्र तपरिहारविशुद्धि, तादृश चाग्नि, तसम्पथा पिनय ।३। 'मुहुमसपरायचरित्तविणए' सूक्ष्म-परायचाग्निविनय -मम्पयति माग्मननति सम्पराय =कपायोदय , सूमो लोभायात्र- शेप सम्परायो या तसूक्ष्मसम्पराय, तद्रूप यच्चाग्नि, तसम्बधा विनय , ।। 'अह- क्सायचरित्तरिणए' यथा यातचारित्रविनय -याथातथ्येनाऽमिनिधिना च यदाख्यात कर पुन महावतों का जिसम आगेपण किया जाता है वह छेदोपस्थापनायचारित है । इस चारित्रमाधी जो विनय हे वह छेदोपस्थापनीयचारित्रपिनय है २। “परिहरण परिहार" परिहरग अथात् गच्छ का परित्याग करन का नाम परिहार ह, यह परिहार एक प्रकार का विशेष तप है। इससे कर्मों को निर्जरारूप विशुद्धि जिस चारिन म होता है उसका नाम परिहारविशुद्धिचारित है, इस चारितमधा जो विनय हे वह परिहारविशुद्धिचारित्रविनय है ३। 'सपराय' शब्द का अर्थ कपाय है, क्या कि इसाके वश म होकर जार स्-सार मे परिभ्रमग किया करता है । जिस चारित म सूदम लोभ के अग का सद्भाव पाया जाता है वह मूमनपरायचारिन है । इस चारित्र के विनय करने का नाम सूदमम्परायचारिनपिनय है ४ तार्थकर प्रभु ने जिस यथार्थता एव अभिविधि के अनुसार चारित्र का प्रतिपादन किया સામાયિક ચારિત્રને જે વિનય તે સામાયિનચારિત્રવિનય છે પૂર્વ દીક્ષા- પર્યાવનુ છેદન કરી ફરીને મહાવ્રતનુ જેમાં આરોપણ કરાય છે તે રોપ સ્થાપનીયચરિત્ર છે આ ચારિત્રસ બ ધી જે વિનય છે તે છેદો પસ્થાપનીય- ચારિત્રવિનય છે “ परिहरण परिहार ," प२ि७२६१ अर्थात् गछनी परित्याग કરવાનું નામ પરિહાર છે, આ પરિહાર એક પ્રકારનું વિશેષ તપ છે તેનાથી કર્મોની નિરારૂપ વિશુદ્ધિ જે ચારિત્રમાં થાય છે તેનું નામ પરિહારવિશુદ્ધિ ચારિત્ર છે આ ચારિત્રસ બધી જે વિનય છે તે પરિહારવિશુદ્ધિચારિત્રવિનય છે “સ પગય’ શબ્દનો અર્થ થાય છે, કેમકે એને જ વશ થઈને જીવ સવારમાં પરિભ્રમણ યા કરે છે જે ચાત્રિમાં સૂક્ષ્મભના અને ભાવ મળે છે તે સૂકમ પરાયચારિત્ર છે આ ચારિત્રના વિનયનું નામ સૂફમસ પરાયચાગ્નિવિનય २६४ औषपातिको चरित्तविणए पचविहे पण्णते, त जहा-सामाइयचरित्तविणए १, विनय ?-अनकज मसजिताऽष्टविसकर्मसनयरय क्षयाय चरण चारित-सर्वविरतिलक्षणम् , तत्सम्बन्धी विनयधारितविनय , स कतिविध , इति प्रश, उत्तरमाह-'चरितविणए पच- विहे पण्णत्ते' चाग्निविनय पञ्चविध प्रनम 'त जहा' तथथा-'सामाइयचरित्तविणए' सामायिकचारित्रविनय -सर्वजीवेषु रागद्वेषविरहितो भाव सम, तस्य समस्य-प्रतिक्षणम- पूर्वापूर्वकर्मनिर्जराहेतुभूताया विशुद्धगया लाभ समाय , स एव सामायिकम्-सावधयोग- विरतिरूपम् , विनयादित्वात् स्वायें ठझ, तद्रूप चारित्र, तस्य विनय -सामायिकचारित्रवि- विणए पचविहे पण्णत्ते ) अनेक जन्म म उपार्जित आठ प्रकार के कर्मों के क्षय के लिये जो आचरण किया जाय वह सर्वविरतिरूप चारित है । इस चारित्र का विनय करना सो चारित्रविनय है । वह पाँच प्रकार का है । (त जहा) वे प्रकार ये है (सामा- इयचरित्तविणए छेदोवद्यापणियचरित्तविणए परिहारविमुद्धिचरित्तविणए सुहुम सपरायचरित्तविणए अहसायचरित्तविणए ) सामायिकरूप चारित्र का विनय, छेदो- पस्थापनीयचारित्र का विनय, परिहारविशुद्विचारित का विनय, सूक्ष्मसम्परायचारित्र का विनय, एव यथाख्यातचारिन का विनय । समस्त जानों मे राग एव द्वेष की परिणति का परिहार करना इसका नाम सम" है । प्रतिक्षण अपूर्व अपूर्व कर्मनिर्जरा के कारण इस समरूप विशुद्धि का आय-लाभ होना इसका नाम 'समाय' है। "समाय" ही सामायिक है । यह सामायिक सर्वसावद्ययोगविरतिरूप है । इस प्रकार इस सर्वसावद्ययोगविरतिरूप सामायिकचारित्र का जो विनय हे वह सामायिकचारित्रविनय है । पूर्वदीक्षापर्याय का छेदन છે અનેક જન્મમાં ઉપાર્જિત આઠ પ્રકારના કર્મોનો ક્ષયને માટે જે આચરણ ४२राय छ त सविरति३५ यानि ले (त जहा) ते २ मा छे-(सामाइय चरित्तविणए छेदोपट्ठावणियचरित्तविणए परिहारविशुद्विचरित्तविणए, सुहुमसपराय चरित्तविणए, अहम्खायचरित्तविणए ) मामाथि:३५-या स्त्रिना विनय, छे।। પસ્થાપનીયચરિત્રને વિનય, પરિહારવિશુદ્ધિચારિત્રનો વિનય, સૂમસ ૫ રાયચારિત્રને વિનય, તેમ જ યથાખ્યાતચારિત્રને વિનય સમસ્ત જીમાં રાગ તેમજ ષની પરિણતિને પરિહાર (ત્યાગ) કરે તેનું નામ છે પ્રતિક્ષણે અપૂર્વ અપૂર્વ કર્મનિજંગના કારણભૂત આ સમરૂપ વિશુદ્ધિને साल थवा तेनु नाम "आय' छे सम भने आय से मन्ने पहाने भगवपाथी 'समाय' से ५४ मनी लय छ समाय मे भामयि । सामायि સર્વસાવધોગવિરતિરૂપ છે પ્રકારે આ સર્વસાવદ્યગવિરતિરૂપ 'सम" આ पीयूषषिणी-टीका सू ३० यिनयभेदयणनम् २६७ सकिरिए २, सककसे ३ कडुए ४, णिहुरे ५, फरुसे ६, अण्हयकरे छेयकरे ८ भेयकरे ९, परितावणकरे १०, उद्दवणकरे ११, भूओवघाइए १२, तहप्पगारं मणो णो पहारेजा, से त अप्पस- य मणे यच मन - सापने मावय-सपापम् ।१'सकिरिए' सक्रियम्-प्राणातिपाताचार- म्भक्रियायुक्तम् ।। 'सकबसे ' सकार्कश्यम्=कर्कशतासहितम् ।३। 'कडुए' कटुकम्- स्वस्य परस्य च फटुकरसवद् उद्वेजकम् ।४। 'णितुरे' निष्ठुर-दयारहितम् ।५। 'फरसे' परुप-कठोरम् ।६। 'अण्डयकरे' आस्रवकरम् आस्रवकारि ।। 'छेयकरे' छेदकरम् मयमममाधिविनायकम् ।८। 'भयकरे' भेट करम् समाधिविघातकम् ।९। 'परितावणकरे' परितापनकरम्-प्राणिनास तापजनकम् ।१०।'उद्दवणकरे' उपद्रवणकरम्-प्राणान्तकष्टकारकम् ।११। भूओवघाइए' भूतोपघातिकम्-भूताना-प्राणिनामुपघातो हिंसा, सोऽस्याऽस्तीति भूतोप- घातिकम् ।१२।। 'तहप्पगार मणो णो पहारेजा' तथाप्रकार-ताश मनो नो प्रधारयेत् नो प्रवर्तयेत्-असयमक्रियासु मनो नोदीरयेत् । 'से त अप्पसत्यमणविणए ' स एपोऽ- प्रशस्तमनोविनय । ‘से कि त पसत्यमणविणए ' अथ कोऽसौ प्रशस्तमनोविनय :- अण्हयकारे ७, छेयकरे ८, भेयारे ९, परितावणकरे १०, उद्दवणकरे ११, भूओ- वघाइए १२)-जो मन सावद्य-पापसहित हो १, सक्रिय-प्राणातिपातादिक आरम्भक्रिया- युक्त हो २, सकर्कग-प्रेमभाव से रहित हो ३, कटुक-अपने तथा पर के लिये कटुकरस के समान उद्वेनफ हो ४, निष्टुर-दयारहित हो ५, परुप-कठोर हो ६, आस्रवकर-आस्रवकारी हो ७, छेदकर-मयमरूपसमाधि का विवसक हो ८, भेदकर-समाधिविघातक हो ९, परिताप- नकर-प्राणियां को सन्ताप का जनक हो १०, उपद्रवणकर-उपद्रव का कर्ता हो ११, एव भूतो- पघातिक-प्रागियोका प्राणहर्ता हो १२, वह मन अप्रशस्त है। (तहप्पगार मणो णो पहारेज्जा) ऐसे मन को असयम क्रियाओं में प्रवृत्त नहीं करना । (से त अप्पसत्यमणविणए) वह अप्रशस्तमनोविनय है । (से कि त पसत्यमणविणए) प्रशस्तमनोविनय क्या है ? उत्तर- જે મન સાવદ્ય-પાપસહિત હોય, સક્રિય-પ્રાણાતિપાતાદિક આર ભક્રિયાયુક્ત હેય, પ્રેમભાવથી રહિત હોય, પિતાના તથા પારકા માટે કડવા રસની પેઠે ઉપદ્રવ- જનક હોય, નિષ્ફર-દયારહિત હોય, પરુષ-કઠેર હાય, આવકારી હોય, સયમ- રૂપ સમાધિને વિશ્વ સક હોય, શરીરાદિકનું ભેદક હોય, પ્રાણિઓને સતાપજનક હોય, ઉપદ્રવ કરનારું હોય, તેમજ પ્રાણિઓનુ પ્રાણ લેનારુ હોય તે મન અપ્રશસ્ત छे (तहप्पगार मणो णो पहारेज्जा) सेवा भनने मस यम हियामामा प्रवृत्तन ४२षु, सेत अप्पसत्यमणविणए)ते मप्रशस्तभनविनय छ प्रश्न-(से कि त पसत्यमणविणए) २६६ औपपातिकसत्रे परित्तविणए। से कि त मणविणए' मणविणए दुविहे पण्णत्ते, त जहा-पसत्थमणविणए १, अप्पसत्थमणविणए २। से कित अप्पसत्थमणविणए ? अप्पसत्थमणविणए-जे य मणे सावजे १, तीर्थकरै कथितमझपाय चारितमिति तत् यथाज्यातचारित्र, तस्य कपायरहितचारितस्य विनय ।५ ।'से त चरित्तविणए' स एप चाग्निपिनय । 'से किंत मणविणए' अथ कोऽसौ मनोविनय ? उत्तरमाह-'मणविणए'-मनोविनय मन्यत चिन्यतेऽननति मन , तत्सम्बधी विनय , 'दुविहे पण्णत्ते' द्विविध प्रनत , 'त जहा' तद्यथा-पसस्थमण- विणए' प्रशस्तमनोविनय -प्रशस्तम्-अपयरहित मनोऽत करण, तस्य विनय ।१ 'अप्पसस्थमणविणए ' अप्रशस्तमनोविनय -अप्रगस्तमनसो विनय २। 'से कि त अप्प सत्यमणविणए' अथ कोऽसौ अप्रशस्तमनोविनय । उत्तरमाह-'अप्पसत्यमणविणए-जे है, इस रूप के चारिन का नाम यथारयातचारित है। इस चारित्र का विनय करना सो यथाख्यातचारित्रविनय है ५। (से त चरित्तविणए) यह सर चारित्रविनय है । प्रश्न- (से कि त मणविणए) मन का विनय कितने प्रकार का है ? उत्तर-( मणविणए दुविहे पण्णत्ते) मनोविनय दो प्रकार का कहा गया हे, (त जहा) जैसे-(पसस्थमणविणए) प्रशस्त मन का विनय-पापरहित मन को अपनाना प्रशस्तमनोविनय है । (अप्पसत्य मणविणए) अप्रशस्त मन का विनय करना सो अप्रशस्तमनोविनय है । प्रश्न- त अप्पसस्थमणविणए) अप्रगस्तमनोविनय क्या है। उत्तर-( अप्पसत्यमणविणए जे य मणे सावज्जे १, सकिरिए २, सफक्कसे ३, कडुए ४, णिदुरे ५, फरुसे ६, છે તીર્થ કર પ્રભુએ જે યથાર્થતા તેમજ અભિવિધિના અનુસાર ચારિત્રનું પ્રતિપાદન કર્યું છે તે રૂપના ચારિત્રનું નામ યથાખ્યાતચારિત્ર છે આ ચારિત્રને विनय ४२॥ त यथाण्यातयास्त्रिविनय छे (से त चरित्तविणए) मा मया ચારિત્રવિનય છે प्रश्न-से कि त मणविणए.) मनना विनय शु छ ? सारनी छ ? उत्तर-(मणविणए दुविहे पण्णत्ते) मनोविनय में प्रारना sta(त जहा) रेम-(पसत्यमणविणण) प्रशस्त मनन। विनय-५२डित भनने सपना त प्रशस्तभनाविनय छ (अप्पसस्थमणयिणए) प्रशस्त मनना विनय ४२वा ते मप्रशस्तभनाविनय छ प्रश्न-(से कि त अप्पसत्थमणविणए) सप्रशस्तभनाविनय १ छ ? उत्तर-(अप्पसत्यमणविणए-जे य मणे सावज्जे, सकिरिए, सककसे, कडुए, णिदुरे, फरसे, अण्हयकरे, छेयकरे, भैयकरे परितावणकरे, उद्दवणकरे, भूओवघाइए) -(से कि ૨૬૭ पीयूषषिणी-टीका सु ३० यिनयभेदयर्णनम् सकिरिए २, सककसे ३, कडुए ४, णिहुरे ५, फरुसे ६, अण्हयकरे ७, छेयकरे ८, भेयकरे ९, परितावणकरे १०, उद्दवणकरे ११, भूओवघाइए १२, तहप्पगारं मणो णो पहारेज्जा, से त अप्पस- य मणे' यच मन -'सावन्ने सावध-सपापम् ।१। 'सकिरिए' सक्रियम्=प्राणातिपाताधार- म्भक्रियायुक्तम् ।२। 'समकसे ' सकार्कश्यम्-कर्कगतासहितम् ।३। 'कडुए' कटुझम्- स्वस्य परस्य च कुटुकरसवद् उद्वेजकम् ।४। 'णिदुरे' निष्ठुर-दयारहितम् ।५। 'फरुसे' परुप-कठोरम् ।६। 'अण्हयकरे' आस्रवकरम् आस्रवकारि ।। 'छेयकरे' छेदकरम् = मयमसमाधिविनाशकम् ।८। 'भेयफरे' भेदकरम् समाधिविघातकम् ।९। 'परितावणकरे' परितापनारम्-प्राणिनास तापजनकम् ।१०। 'उद्दवणकरे उपद्रवणफरम्-प्राणान्तकष्टकारकम् ।११। 'भूओवघाइए' भूतोपघातिकम्-भूताना प्राणिनामुपघातो हिंसा, सोऽस्याऽस्तीति भूतोप- घातिकम् ।१२॥ 'तहप्पगार मणो णो पहारेजा' तथाप्रकार-तादृश मनो नो प्रधारयेत् नो प्रवर्तयेत्-असयमक्रियासु मनो नोदीरयेत् । ' से त अप्पसत्यमणविणए ' स एषोऽ- प्रशस्तमनोविनय । ‘से कि त पसत्यमणविणए ' अथ कोऽसौ प्रशस्तमनोविनय :- अण्डयारे ७, छेयकरे ८, भेयारे ९, परितावणकरे १०, उद्दवणकरे ११, भूओ- वघाइए १२)-जो मन सावध-पापसहित हो १, सक्रिय-प्राणातिपातादिक आरम्भकिया- युक्त हो २, सकर्कश-प्रेमभाव से रहित हो ३, कटुक-अपने तथा पर के लिये कटुकरस के समान उद्वेजक हो ४, निष्ठुर-ठयारहित हो ५, परुष-कठोर हो ६, आस्रवकर-आस्रवकारी हो ७, छेदकर-प्सयमरूपसमाधि का विध्वसफ हो ८, भेदकर-समाधिविघातक हो ९, परिताप- नकर-प्राणियां को सताप का जनक हो १०, उपद्रवणकर-उपद्रव का कर्ता हो ११, एव भूतो- पघातिक-प्रागियांका प्राणहर्ता हो १२, वह मन अप्रशस्त है। (तहप्पगार मणो णो पहारेजा) ऐसे मन को असयम क्रियाओं मे प्रवृत्त नहीं करना । (से त अप्पसत्यमणविणए) वह अप्रशस्तमनोविनय है । (से कि न पसत्यमणविणए) प्रशस्तमनोविनय क्या है । उत्तर- જે મન માવદ્ય-પાપસહિત હોય, સક્રિય-પ્રાણાતિપાતાદિક આર ભક્રિયાયુક્ત હોય, પ્રેમભાવથી રહિત હોય, પિતાના તથા પારકા માટે કડવા રસની પેઠે ઉપદ્રવ જનક હોય, નિષ્ફર-દયારહિત હોય, પરુષ-કઠેર હેય, આવકારી હોય, સયમ- રૂપ સમાધિને વિશ્વ સક હોય, શરીરાદિકનું ભેદક હોય, પ્રાણિઓને સતાપજનક હોય, ઉપદ્રવ કરનારું હોય, તેમજ પ્રાણિઓનું પ્રાણ લેનારુ હોય તે મન અપ્રશસ્ત (तहप्पगार मणो णो पहारेज्जा) मेवा भनने मस यम ठियायामा प्रवृत्त न ४२७, सेत अप्पसत्यमणविणए) ते मप्रशस्तभनाविनय छ प्रश्न--(से किं त पसत्यमणविणए) २६८ आपपातिक्त्र -त्थमणविणए । से कि त पसत्थमणविणए ? पसत्थमणविणए- त चेव पसत्थं णेयव्व। एवं चेव वडविणओवि एएहि पएहि चेव णेयव्वो। से त वडविणए। । - 'पसत्यमणोपिणए' प्रगरतमनोविनय ‘त चेत्र पसत्य यन्त्र' तदेव प्रशस्त नेतन्यम्=अप्रगस्ते यदिशेपण तदेन प्रशस्तरम्पेग परिवर्तनीयम, यथा-ग्राफ तन माय मित्युक्त, अन तु निरवद्यमिति वाच्यम् । इत्य समाणि विशेपणात परिवर्तनीयानि, तथा सति प्रशस्तमनोविनय । 'एव चेर वइपिणोषि एएहि पएहि चेरणेयचो' एवमेव वाग् (पसत्थमणविणए त चेव पसत्य यन्च) अप्रशस्त मन के जो विशेषण है उनका प्रश स्तरूप मे परिवर्तन करने से प्रशस्तमन होता है। जैसे-जो मन निरवद्य-पापरहित हो १, अक्रिय-प्राणातिपातानिक क्रिया से विरत हो २, अर्कश-प्रेमसहित हो ३, अफटुक- स्वपर का उद्वेग करने वाला नहीं हो ४, अनिष्ठुर-दयायुक्त हो ५, अपस्प-कोमल हो ६, अनास्रवकर-वरयुक्त हो ७, अच्छेदकर-छेदकर नहीं हो, अर्थात् सयमसमाधि से युक्त हो ८, अभेदकर-भेदकर नहाँ हो, अर्थात् समाधियुक्त हो ९, अपरितापनकर-प्रागियों के लिये सतापकर नहीं हो, अर्थात् शान्तिजनक हो १०, अनुपद्रवकर-प्राणियों का उपद्रवकारी नहीं हो ११, और अभूतोपघातिक-प्राणियों का उपघात करनेवाला नहीं हो १२। ऐसा मन प्रशस्तमन कहा गया है । इसका जो विनय-आदर सो प्रशस्तमनोविनय है । ( एव वेव वइविणओवि एएहि पएहि चेव णेयव्यो) इसी प्रकार वचन का विनय भी प्रशस्त . प्रशस्तभनापिनय शु१ उत्तर-(पसत्यमणविणए-त चेव पसत्य णेयव्य) प्रशस्त મનના જે વિશેષણે છે તેમનું પ્રશસ્ત ૩૫માં પરિવર્તન કરવાથી પ્રશસ્ત મન થાય છે જેમકે–જે મન નિરવઘ–પાપરહિત હોય, અક્રિય-પ્રાણાતિપાતાદિક ક્રિયાઓથી વિરત હય, અશ-પ્રેમસહિત હોય, અડદુકઅપને ઉદ્વેગ કરવાવાળું ન હોય, અનિષ્ઠર-દયાવાળું હોય, અપરુષોમળ હોય, અનાસવર-સવરવાળું હોય, અદડર-છેદન વાવાળું ન હોય અર્થાત્ સયમસમાધિથી યુક્ત હોય, અભેદકર-ભેદ કરનાર ન હોય, અર્થાત્ સમાધિયુક્ત હોય, અપરિતાપનકર પ્રાણિઓને માટે સતાપર ન હોય, અર્થાત્ શાતિજનક હોય, અનુપદ્રવર- પ્રાણિઓને ઉપદ્રવકારી ન હોય અને અભૂતપઘાતિક-પ્રાણિઓનો ઉપઘાત કરનાર ન હોય, એવુ મન પ્રશસ્તમન કહેવાય છે તેને જે વિનય આદર प्रशस्तमनोविनय छ (एव चेव वइविणओवि एएहिं पएहिं चेर गेय यो) मे -- AA- पीयूषयपिणी-टीका म १० विनयभेदवर्णनम् पिनयोऽप्यते पनव तन्य --अपम प्रास्ताऽअगस्तभेदेन द्विविध विनाय, तत परम् अप्रशस्तवाग्विनय मारयानिमियपगानि देयाति, प्रशस्तवाग्निनये निरवद्यादानि विशेष- और अप्रगन्त भेट से तो प्रकार का है। जो वचन सापद्य-पापमहित हो, सक्रिय--प्राणा- तिपानानिक की आरम्भक्रिया से युक्त हो, सकर्कग-कर्कगता से युक्त हो, कटुक-स्वपर को कटुकरस के समान उद्विग्न करन वाला हो, निष्टुर-दयारहित हो, परप-कठोर हो, आयवकर-आववका सपाटकहो, रेट कर-यमसमापि का विनाशक हो,भेटकर-समाधि का विघातक हो, परितापनकर- प्राणिया के लिये सतापजनक हो, उपद्रवणकर-प्राणियां के लिये उपद्रवकारी हो, तथा भूतोपघातिक-प्रागियों की हिंसा करने वाला हो, ऐसा वचन अप्रगस्तपचन है । टस तरह का वचन नहीं बोलना अप्रास्तपचनपिनय है । तथा-जो वचन निरवद्य-पापरहित हो, अक्रिय-प्राणातिपातादिक क्रिया से विरत हो, अर्कग-प्रेमसहित हो, अफ्टुक-स्वपर के लिये उद्वेगजनक नहीं हो, अनिष्ठुर-दया -सहित हो, अपरुप-कोमल हो, अनासकर--मपरयुक्त हो, अच्छेदकर-छेदकर नहा हो अर्थात् मयमसमानि से युक्त हो, अमेढकर-भेट कर नहीं हो, अथात समाधियुक्त हो, अपरितापनकर-प्राणियों को सताप देने वाला नहीं हो, अनुपद्रवणकर-प्राणियों के लिये उपद्रव करने वाला नहीं हो, और अभूतोपघातिक-प्राणियों की हिंसा करने वाला नहीं हो, પ્રકારે વચનનો વિનય પણ પ્રસ્ત અને અપ્રશસ્ત ભેદે કરીને બે પ્રકારને છે જે વચન સાવદ્ય-પાપસહિત હોય, સક્રિય-પ્રાણાતિપાતાદિકની આરભ ક્રિયાથી યુક્ત હય, સકળ-કશતાવાળુ હય, અપરના કટુ (કડવા) રસની પેઠે ઉદ્વિગ્ન કરવાવાળુ હેય, નિષ્ફર-દયારહિત હોય, પરુષ-કઠેર હોય, આવક–આઝવનું ઉત્પાદક હોય, છેદકર-યમ સમાધિનુ વિનાશક હોય, ભેદર-સમાધિનું વિઘાતક હોય, ઉપદ્રવણકર-પ્રાણિઓને માટે ઉપદ્રવકારી હોય, તથા ભૂતપઘાતિ –પ્રાણીઓની હિંસા કરનારુ હેય, એવુ વચન અપ્ર શસ્ત વચન છે એવી જાતનુ વચન બોલવુ નહિ તે અપ્રશસ્તવચનવિનય છે તથા જે વચન નિશ્વદ્ય-પાપરહિત હોય, અક્રિય-પ્રાણાતિપાતાદિક ક્રિયાથી વિરત હોય, અકર્દશ-પ્રેમસહિત હોય, અકરવપરના માટે ઉદ્ધગજનક ન હોય, અનિષ્ફર-દયાવાળું હોય, અપરુષ-કોમળ હોય, અનાઅવક–સ વર યુક્ત હોય, અદક-ડેદર ન હોય, અર્થાત્ સયમ–સમાધિવાળું होय, અભેદકર-ભેદકર ન હોય, અર્થાત સમાધિયુક્ત હોય, અપરિતાપનર-પ્રાણિ એને સતાપ આપનાર ન હોય, અનુપદ્રવર-પ્રાણિઓને માટે ઉપદ્રવ કરનારુ ન હોય અને અભૂતપઘાતિ-પ્રાણિઓની હિસા કરવાવાળુ ન હોય એવા २७० औपपातिकवत्रे - से कि तं कायविणए?, कायविणए दुविहे पण्णत्ते; तं अहा-पसत्थकायविणए १, अप्पसत्थकायविणए २ । से कि त अप्पसत्थकायविणए ? अप्पसस्थकायविणए सत्तविहे पण्णत्ते, तं जहा-अणाउत्त गमणे १, अणाउत्त ठाणे २, अणाउत्तं णानि योजनीयानि । ' से त वइविणए ' स एप वाग्विनय । कायविनय पृच्छति-से किं त कायविणए' अथ कोऽमी कायविनय । उत्तरमाह-कायविणए 'कायविनय 'दुविहे पण्णत्ते' विविध प्रजम , १ 'पसत्य कायविणए' प्रशस्तकायविनय , २-' अप्पसत्थफायविणए ' अप्रशस्तकायविनय । 'से कि त अप्पसत्यकायविणए' अथ कोऽसौ अप्रशस्तकायविनय ? 'अप्पसत्य कायविणए' अप्रशस्तकायविनय 'सत्तविहे पण्णते' सप्तविध प्रनम । सप्तविधत्व दर्शयति'त जहा' तद्यथा-'अणाउत्त गमणे ' अनायुक्त गमनम् ऐपिथिक्यामसा- वधानतया गमनम् ।१। 'अणाउत्त ठाणे' अनायुक्त स्थानम् उपयोगाभावेन अवस्थानम् ऐसे वचन को प्रशस्तवचन कहते हैं । ऐसे वचन का बोलना सो प्रगस्तवचनविनय है (सेत वइविणए ) सो यह पूर्वोक्त वचनविनय है । अब कायविनय क्या है ? इस बात को शिष्य पूछता है (से कि त कायविणए ) कायविनय क्या-कितने प्रकार का है ? उत्तर ( कायविणए दुविहे पण्णत्ते) कायविनय दो प्रकार का है (पसस्थकायविणए अप्पसत्थकायविणए ) एक प्रशस्तकायविनय और दूसरा अप्रशस्तकायविनय । 'से कि त अप्पसत्यकायविणए " अप्रशस्तकायविनय कितने प्रकार का है। 'अप्पसस्थकायविणए सत्तविहे पण्णत्ते' अप्रशस्तकायविनय सात प्रकार का है, (त जहा) जैसे-(अणाउत्त गमणे) अनुपयुक्त गमन-इर्यापथ मे विना उपयोग के गमन करना, (अणाउत्त ठाणे) विना उपयोग के खडा होना, (अणाउत्त निसीयणे) વચનને પ્રશસ્ત વચન કહે છે એવા વચન બોલવા તે પ્રશસ્તવચનવિનય છે હવે आयविनय शु छ ? पात शिप पूछे छे-(से कि त कायविणए) आयविनय शु छ-४८६ रन छ ? उत्तर--(कायविणए दुविहे पण्णत्ते) यविनय मे पारने। छ (पसत्थकायविणए अप्पसत्थकायविणए) ४-प्रशन्तयविनय मने मान-प्रशस्त ४ायविनय (से किं त अप्पसत्यकायविणए) प्रशस्तडायविनय सा प्रारना छ ? (अप्पसत्थकायविणए सत्तविहे पण्णत्ते) मप्रशन्तायविनय सात रनो छ, (त जहा)भ (अणाउत्त गमणे) मनुफ्युत आमन-र्यापथमा विना पयानु भन ४२७, (अणाउत्त ठाणे) विना उपयोगनु GAL षु (अणाउत्त निसीयणे) पीयूपवर्षिणी-टोका सू ३० विनयभेदवर्णनम् २७१ निसीयणे ३, अणाउत्त तुयट्टणे १,अणाउत्तं उल्लघणे ५. अणाउत्त पल्लघणे ६, अणाउत्त सब्बिढियकायजोगजुजणया ७, से त अप्पसत्थकायविणए । पसत्थकायविणए एव चेव पसत्थ भाणियव्यं । से त पसत्यकायविणए । से तं कायविणए । से कि २। 'अणाउत्त निसीयणे ' अनायुक्त निपटनम् अनुपयोगनोपवेशनम् ।३। अणाउत्त सुयट्टणे' अनायुक्त वग्नर्तनम अनवधानतया त्वग्वर्तन मस्तारक पार्श्वपरिवर्तनम् ।। 'अणाउत्त उल्लपणे' अनायुक्तमुलधनम्=कमानानामनिक्रमणम् ।५। 'अणाउत्तं पल्पणे ' अनायुक्त प्रोल्लानम्=पुन पुनरप्लयनम् ।। 'अणाउत्त सबिदियकाय- जोगजुजणया' अनायुक्त सन्द्रियकाययोगयोजनता-सर्वेपामिन्द्रियाणा काययोगम्य च योजन प्रपतनम्-असावधानतया सर्वेन्द्रियकाययोगव्यापारणम् 191 'से त अप्पसत्यकाय- विणए 'सपोऽप्रशस्तकायनिनय । 'से कि त पसत्यफायविणए अब कोऽमौ प्रशस्तकायविनय ! 'पसत्यकायविणए' प्रशस्तकायविनय –'एव चेव पसत्य भाणियब्ध' एवमेव अप्रगस्तदेव प्रशस्तकायपिनयो भागतत्र्य =बक्तव्य , यथा तनाना- विना उपयोग के बैठना, ( अगाउत्त तुयट्टणे ) विना उपयोग के विस्तर पर करवट बदलना, (अगाउत्त उल्लंपणे) दिना उपयोग के कीचड़ आदि का लाघना, (अणाउत्त पहरणे) विना उपयोग के पार पार कीचड आदिका उल्लघन करना । (अगाउत्त सन्धि- दियकायजोगजुजणया) विना उपयोग के समस्त इन्द्रियों की एव काययोग का प्रवृत्ति करना, ( से त अप्पसत्यकायविणए ) इन सभी अप्रशस्त क्रियाओं से काय को रोकना अप्रास्तकायविनय है । प्रभ-(से कितपसत्यफायविणए) प्रशस्तकायविनय क्या हे उत्तर- (पसत्यफायविणए एपचेव भाणियच सेत पसत्थफायविणए) इसी तरह प्रशस्तकाय- विनय है, मर्थात् अप्रशस्तकायविनय मे अनुपयुक्त अवस्था से होने वाली गमनादिक क्रियाएँ रोकी GिE Sयोगनु मेयषु, ( अणाउत्त तुयट्टणे ) विना योगनु पयारीमा पासा मसा, (अणाउत्त उल्लघणे) विना उपयोगे धीय पोरे ८५, (अणाउत्त पल्लघणे) ययाग२ वा२ वारीय विशनु सघन ४२७, (अणाउत्त सचि- दियकायजोगजुजणया) GL योगनु समन्त द्रियानी भर जाययोजना प्रवृत्ति ४२५0, (से त अप्पमत्यकायविणए) मे मधी मप्रशस्त यामाथी डायाने २४वी ते प्रशन्तायविनय प्रश्न-(से किं त पसत्थकायपिणए) प्रशस्तीय विनय छ ? उत्तर-(पसत्यकायविणए-एव चेव भाणियञ्च से त पसत्वकायविणर) પ્રસસ્તકા વિનય આ જ રીતે છે અથાત્ અપ્રશસ્તકાયવિનયમાં અનુપયેગી અવ ७२ औषपातिकमा . त लोगोवयारविणए लोगोवयारविणए सत्तविहे पण्णत्ते, त जहा-अब्भासवत्तिय १, परच्छदाणुवत्तिय २, कजओ ३, कयपडिकिरिया ४, अत्तगवेसणया ५, देसकालण्णुया ६,सबसु अप्पडिलोमया ७, से त लोगोवयारविणए । से त विणए ॥ सू० ३०॥ युक्तमुक्तम्, अत्र सोपयोग गमनादिक वाच्यमियर्थ । ' से त पसत्यकायरिणए ' स एप प्रशस्तकायविनय 1' से त कायविणए ' स एप कायविनय । ' से कि त लोगोवयार विणए ' अथ कोऽसौ लोकोपचारपिनय ? लोकानामुपचरण लोकोपचार , तसम्बन्धी विनयो, लोकोपचारविनय , फव्यवहारसाधको पिनय इत्यर्थ , 'लोगोश्यारविगए सत्तविहे पण्णत्ते' लोकोपचारविनय सप्तनिध प्रजम ,-'त जहा' तद्यथा-'अभासवत्तिय' अभ्यासवृत्तिता-कलाचार्यादिसमीपस्थितिगीलता ।१। 'परच्छदाणुरत्तिय' पर छन्दानु- वर्तिता=पराभिप्रायानुवर्तनम् ।२। 'कन्जओ' कार्यहेतो =विद्यानिप्रापिनिमित्त-'श्रुत जाती है और इस प्रशस्तकायविनय में ये सन हा कायमनवी क्रियाएँ उपयुक्त होकर की जाती हैं। प्रश्न-(से कि त लोगोवयारविणए ) लोकोपचार विनय क्या-कितने प्रकार का है। उत्तर-(लोगोवयारविणए सत्तविहे पण्णत्ते) लोकव्यवहारसाधक यह लोकोपचारपिनय सात प्रकार का कहा गया है, (त जहा) वे सात सात प्रकार ये है-(अब्भासवत्तिय) अभ्यास वर्तिता-कलाचार्य आदि के समीप मे स्थितिगालता, अर्थात्-गुरु आदि के निकट रहने का स्वभाव होना, (परच्छदाणुवत्तिया) परच्छन्दानुपर्तिता-गुरु आदि की आना के अनुकूल अपनी प्रवृत्ति रखना, (कनहेओ) विद्या आदि की प्रामि के निमित्त भक्तपान સ્થાથી થવાવાળી ગમનઆદિક ક્રિયાઓને રેડાય છે અને આ પ્રશસ્તકા વિનયમાં तमधी यसमधी लियासी उपयोगी अवस्थाथी ४२शय के प्रश्न-(से कित लोगोवयारविणए) वाजपया२ विनय शु छे-उटा प्रारना 2 ? त्तर-( लोगो यारविणए सत्तविहे पण्णत्ते) सोडव्यवहारसा५ मा अपयारविनय मातरम हेछ, (त जहा) ते सात २ २ -(अभासवत्तिय) मल्यासपत्तिता- કલાચાર્યઆદિના સમીપમાં સ્થિતિરલતા, અર્થાત્ ગુરુ આદિની પાસે રહેવાને स्खलाव डावी, (परन्छदाणुवत्तिया) ५२-७४ानुपतिता-गुर माहिनी माज्ञाने पातानी प्रवृत्ति रामनी, (कन्नहेओ) विधा माहिनी प्राप्तिने निभित्ते અનુકૂળ ?

पोपपिणो-टीका र ३० विनयभेदप्रायश्चित्तभेदवर्णनम ૨૭૩ मूलम्-से कि त वेयावच्चे वेयावच्चे दसविहे पण्णत्ते, प्रापितोऽहमनेन'--ति हतो शुश्रूपा । । कयपडिकिरिया' कृतप्रतिनिया "भक्तारिनोपचार कृने सति प्रसन्ना गुग्यो मे श्रुततानम्रपा प्रतिक्रिया-प्रयुपकार करिष्यता"ति बुद्धया गुरुणा शुश्रूषारणम् ।। अत्तगसणया' आनेगवेपणता-आर्तस्य- पितस्य गोपगता औपरभ- पयाग्निा पाटितस्योपकार इत्यर्थ ५। 'टेमकाण्णुया' दशकालनता देगकालोचितार्थ- मम्पानम् ।। 'समु अप्पडिलोमया' मा अप्रति गोमता-सर्वप्रयोजनेषु आनुमूल्यम् । 'मे त लगेगोवयारविणए, से त विणए' म ण्य कोपचारविनय , स एप पिनय ॥ मृ० ३०|| टीका- लाभ्यतरतपसस्तृतायभट वयात्य नाम तप पृच्छति-से कित वेयावच्चे' अथ किं तद यावृत्यम् ( माधूनामाहागपपाटिभि माहाय्यफग्ण यात्त्यम्, तत् आदि लाकर देना, ( क्रयपडिकिरिया ) वृतप्रतिक्रिया-कृत उपकार का ध्यान रखकर प्रत्युपकार करने का भावना से प्रानियुक्त व्यवहार करना, ( अत्तगवेसणया) आर्तगवे- पणता-रोगादि अवस्था से युक्त गुरु महाराज आदि का औपर-मेपन द्वाग उपचार करना, ( देसकालण्णुया) देशफाल्जता-दशकाल क अनुमार प्रवृत्ति करना , ( सबढेमु अप्प- डिलोमया) सन कार्यों म अप्रतिकुलता अथात् रता रखना । ( से त लोगो वयारविणए ) यह सन लोकोपचारविनय है । (से त विगए ) इस प्रकार विनय तप का वर्णन जानना चाहिये ।। सू० ३० ॥ 'से नित वेयावच्चे। सूत्रकार अब आभ्य तर तप का जो तृताय भेद वैयावृत्त्य तप ह उसका भान-पान माह सापी मापवु, (कयपडिकिरिया ) मृतप्रतिडिया-रेस। ઉપકારને ધ્યાનમાં રાખીને પ્રત્યુપકાર કરવાની ભાવનાથી પ્રીતિયુક્ત વ્યવહાર ४२यो, (अत्तगवेसणया) मात गवेषता- मपथापाणा गुरुभा२।। माहिना गोषध-सपथी यार ४२३।, (देसकालण्णुया) दृशता-१ हने मनुसरीने प्रवृत्ति ४२वी, (सबढसु अप्पडिलोमया) मा आयोमा मप्रतिसत अर्थात् मनुगत रामपी (से त लोगोपयारविणए ) से पधा बोअपया२विनय छ (से त पिणए ) से सारे विनय तपतु वर्णन पशु ध्ये (सू ३०) से किंत वेयावच्चे' इत्यादि સૂત્રકાર હવે આભ્યન્તર તપને જે ત્રીજો ભેદ વિયાવૃજ્ય તપ છે તેનું .

ર૭૪ ओपपातिकत्र ~ . त जहा-आयरियवेयावच्चे १,उवज्झायवेयावच्चे २, सेहवेयावच्चे ३, गिलाणवेयावच्चे ४, तवस्सिवेयावच्चे ५, थेरवेयावच्चे ६,साहम्मिय- 'दसविहे पण्णत्ते' दाविध प्रजमम्, त जहा-तयथा 'आयरियवेयावचे' आचार्य वैयावृत्यम्-आचार्यस्य वैयावृत्यम् आहारातिभि शुथपाकरणम् ।। ' उवज्झायवेयावचे' उपाध्यायवैयावृत्यम् ।२। 'सेहयावचेोभयात्यम्-गरीलितो नाल शैक्ष, तस्य मयमसाहा' यदानम् ।३। 'गिलाणवेयावच्चे' ग्लानयावृत्यम्-लानस्य नासा रुजया वा सिनस्य वैयावृत्यम् ।४। 'तवस्सिवेयापच्चे' तपस्विरैयावृत्त्यम्=निरन्तर चतुर्भक्तारि करणशीलस्य मासक्षपणादिकरणशालस्य वा वेयावृत्त्यम् ,'येरवेयावश्ये स्थनिरवैयावृत्त्यम्-स्थवि वर्णन करते है । शिष्य पूटता हे-हे भान्त ! ( मे ति वेयावन्चे) वैयावृत्त्य तप क्या-कितने प्रकार का हे' उत्तर-(वेयावच्चे दसविहे पण्णत्ते) यह वैयावृत्त्यतप दस प्रकार का है । आहार औषध आदि द्वारा सहायता करना वैयावृत्य है । ( त जहा) उसके वे दस भेद इस प्रकार से है-( आयरिययाचे, उबज्झायवेयावच्चे, सेहवेयावचे, गिलाणवेयावच्चे, तवस्सिवेयावच्चे, थेरवेयावचे, साहम्मियवेयायचे, कुलवेयायचे, गणवेयायचे, सघवेयावच्चे, से त वेयावच्चे ) आचार्य महाराज का वैयावृत्व-आहार पानी आदि द्वारा सेना करना, उपा याय का वैयावृत्य, शैक्ष-नवदीक्षित साधु का वैया- वृत्य, ग्लान-तपस्या से अथवा रोग से ग्लान साधु का वैयावृत्य, तपस्वी–निरन्तर चतुर्थभक्त आदि तपस्या करने वाले अथवा मासक्षपगादि की तपस्या करनेवाले तपस्वा महाराज का वैयावृत्त्य, स्थविर-जरा से जजरित अथवा ज्ञान से वृद्ध साधु का वैयावृत्त्य, साधर्मिफ-समान पनि ४२ छ शिष्य पूछ - महन्त । (से कि त वेयावच्चे) वैयावृत्त्य तय शु-32 रनु छ ? उत्तर-(वेयारचे दमविहे पण्णत्ते) । वैयाकृत्य તપ ૧૦ પ્રકાર નું છે આહાર ઔષધ આદિ દ્વારા સહાયતા કરવી તે વૈયાવૃત્ય छ (त जहा) तेना मे ६A ले मा (आयरियवेयावचे, उवज्झाय वेयावन्चे, सेहवेयावन्चे, गिलाणवेयान्चे, तपस्सिवेयावच्चे, थेरवेयावच्चे, साह म्मियवेयावन्चे, कुलवेयापन्चे, गणवेयापचे, सघवेयावन्चे, से त वेयावच्चे) मायार्य મહારાજનુ વિયાજ્ય-આહાર પાણી આદિ દ્વારા સેવા કરવી, ઉપાધ્યાયનુ, વૈયાવૃત્ય, ક્ષ-નવદીક્ષિત સાધુનું વૈયાવૃજ્ય, ગ્લાન-તપસ્યાથી અથવા રેગથી કલાન્ત (દુબળ) સાધુનું વૈયાવૃજ્ય, તપની-નિરતર ચતુર્થભક્ત આદિ તપસ્યા કરવાવાળા અથવા માસક્ષપણ આદિની તપસ્યા કરવાવાળા તપસ્વી મહારાજનું વૈયાવૃત્ય, વિર-ઢાવસ્થાથી જર્જરિત અથવા જ્ઞાનથી વૃદ્ધ સાધુનું વૈયા यूषयपिणी टीका र ३० ययावृत्त्यभेद-स्थाध्यायभेदवर्णनम वेयावच्चे ७, कुलवेयावच्चे ८, गणवेयावच्चे ९, सघवेयावच्चे १०, से तं वेयावच्चे । से कि त सझाए ? सझाए पंचविहे पण्णत्ते, त जहा-बायणा १, पुच्छ गा २ परियट्टणा ३ अणुप्पेहा ४,धम्म- रस्य जगजीर्णस्य ज्ञानवृद्धस्य या वैयावृत्यम् ।।। 'साहम्मियवयायचे मार्मिकवावृत्त्यम्- ममानधर्मगा चयावृत्त्यम् । 'कुलचेयायचे येत्यम-एकाचार्यसन्ततिम्प कुल, तस्य वैयावृत्यम् ।८। 'गणवयावचे गणवैयावृत्त्यम-युगाना ममूहो गगो उस्तम्य वैयावृयम् ।९। 'मरवेयावचे ययावृत्यम्-गगाना ममुदाय मह तम्य यावृत्यम् ११०' से न वेयावचे' तदेतद् वयात्त्यम । 'से किंत सज्झा' अथ क म स्वाध्याय ' स्वा याय स्विम्प कनिधि ? इति प्रश्न-उत्तरमाह-'ममाए पचविहे पण्णत्ते' स्वा याय पञ्चविध प्रनम , स्वाध्याय -मु-मुष्टुआ मयात्या सल्बगपन्हिोंग्ण पौरप्यपेनया वा अध्याय =श्रुतस्य अध्ययन स्मायाय ।त पञ्चपिच दर्शयति-त जहा' तद्यथा-'वायणा' वाचना-अयापनम्, धर्मवाला का वैयावृत्य, कुल- आचार्य का पततिरुप मुनिजना का वेयावृत्य, गण-कुल- ममूहरूप गच्छ का वैयावृत्त्य और गग के समूहरूप मका वयाऋत्य कग्ना सो यह सन विद्यावृत्य तप के मे है । प्रश्न- -'मे र्फित समाए) म्वा याय तप क्या-किनने प्रकार का है। उत्तर-(साए पचविहे पण्णत्ते) स्या याय तप पाच प्रकार का है । अझाल–वेला का परिहार करते हुए अपनी शक्ति के अनुसार हुनका अययन करना स्वा याय है, उसके वे पाच प्रकार ये है-(वायगा, पुन्छणा, परियणा, जणुप्पेहा, पम्मकहा)वाचना,प्रच्छना, परिवर्तना, अप्रेमा र धनकमा । (सेत समाए। टस प्रकार म्वाव्याय पाच प्रकार का है। आचायादिक નૃત્ય, સાધમિક”માનધર્મવાળાનુ વૈયાવૃત્ય, કુળ-એક આચાર્યની સતતિ ૩૫ મુનિજનેનું વેયાવૃત્ય, ગણ-કુળસમૂહ૩૫ ગ૭નું વાવૃત્ય, અને ગણના સમૂહ૩૫ धनु यात्त्य २, से पधा यावृत्त्य तपनाले प्रश्न-(से कि त सज्झाए) * पाय त५ १७-१८सा जानु अत्तर-(सज्झाए पचविहे पण्णत्त) श्वव्याय તપ પાચ પ્રકારનું છે અકાલવેળાને ત્યાગ કરીને પિતાની શક્તિ અનુસાર श्रुतनु अध्ययन २७ ते पाव्याय तेना से पाय घडा२ मा -(पापणा, पुन्छणा, परिचणा, अणुप्पेहा, धम्मकहा) वायना, घना, परिवर्तना, मनु क्षा तेभर धर्मा (से त समाए) 21 प्रजा स्वाध्याय पाय Ast२ना આચાર્ય આદિ પાસેથી મૂત્ર આદિ ગ્રહણ ડગ્યા તે વાચના આદિને પૂછવા તે “પ્ર૭ના” છે શીખાવેલા મૂત્રનુ વિન્મષ્ણ ન થઈ જાય તે " २७६ ओपपातिकमत्र कहा ५, से त सज्झाए।से कि त झाणे ? झाणे चउबिहे पण्णत्ते, तं जहा-अदृज्झाणे १, रुद्दज्झाणे २, धम्मज्झाणे ३,सुकन्झाणे ४। 'पुन्छणा' प्रच्छना, ।२।' परियणा' परिवर्तना अतस्य मूगम्य 'मा भूद् विस्मरण'-मिति कर्मनिर्जरायं पुन पुन कस्मिंश्चिदेकम्मिन् परंतुनि अन्तर्मुहर्तमानकाल चित्त स्थिरात्य चितन, तपठन, सूनस्य गुणनमित्यर्थ ।३। 'अणुप्पेहा' अनुप्रेक्षा-मावऽपि विस्मरण र भवति, अत सोऽपि परिभावनीय इत्यनुप्रेक्षण-चितनिकेयर्थ 18 'पम्मकहा' धर्मकथा- धर्मस्य श्रुतरूपस्य या कथा-व्यारया सा 1५। 'से त सज्झाए' स एष स्वा याय । 'से कि त झाणे' अथ किं तद् ‘यानम् - 'झाणे चउबिहे पण्णत्ते ध्यान चतुर्विध प्रनतम्, त जडा- तद्यथा-१-'अट्टज्झाणे' आर्त यानम्-ऋत-दुस, तस्य निमित्त, यद्वा-तत्र भयम्-आत्तं तच्च तद् ध्यानम्, आर्तस्य दु खितस्य वा ध्यानम्-आर्त यानम्-मनोनामनोनवस्तुमयोगवियोगादि- निबधनचित्तवैश्यम्पम् । तथा चोक्तम्- से सूनादिक का ग्रहण करना 'वाचना' है । सूत्र आदि का पूछना 'प्रच्छना' है । अधात सूत्र का विस्मरण न हो जाय, इस विचार से पुन पुन उसकी आवृत्ति करना 'परिवर्तना' है। सूत्रार्थ का पुन पुन चितन करना 'अनुमेक्षा' हे। तथा धर्म की कथा करना-'धर्मकथा' है। प्रश्न-( -(से कि त झाणे) ध्यानका क्या स्वरूप है-वह कितने प्रकार है । उत्तर-(झाणे चउबिहे पण्णत्ते) ध्यान के चार प्रकार है, (त जहा) वे चार प्रकार ये है-(अट्टज्झाणे, रद्दज्झाणे, धम्मज्झाणे, सुक्कज्झाणे) आर्त यान, रौद्र यान, मि यान, एव शुक्लध्यान । इनमे दुख के निमित्त अथवा दु ख मे जो ध्यान होता है वह आर्त यान है, मनोज एव अमनोज वस्तु के पयोग और वियोग मे जो एक प्रकार की चित्त मे निकलता होती है वह आतध्यान है। कहा भी है- વિચારથી ફરી ફરીને તેની આવૃત્તિ કરવી તે “પરિવર્તના છેસૂત્રના અર્થનું ફરી ફરીને ચિતન કરવું તે “અનુ.ક્ષા” છે તથા ધર્મની કથા કરવી ધર્મ उथा' छ प्रश्न-(से किं त झाणे) ध्याननु शु २१३५ १ ते डेटा प्रा२नु छ ? उत्तर (झाणे चउबिहे पण्णत्ते) ध्यानना थार डा छ, (त जहा) an2- ( अट्टझाणे, रुद्दज्झाणे, धम्मज्झाणे, सुक्झाणे,) मार्तध्यान, रोद्रध्यान, धर्म- ધ્યાન તેમજ શુકલધ્યાન તેમાં દુ અને નિમિત્તે અથવા દુ અને સમયે જે ધ્યાન થાય છે તે આર ધ્યાન છે, મનોજ્ઞ તેમજ અમનેણ વસ્તુના સગથી તેમજ વિગથી જે એક પ્રકારની ચિત્તમા વિકળતા થાય છે તે આધ્યાન છે કહ્યું પણ છે – , २७७ . पीपयर्षिणी-टीका स ३० ध्यानभेपणनम् राज्योपभोगायनासनवानेषु, नीगन्यमाल्यमणिरत्नविभूपणेषु । इच्छाभिरापमतिमानमुपैति मोटाद, यान तदात्तमिति समवदन्ति तज्ना ।।१।। २-झाणे गैधानम-गोत्ययपगन इति म्ह प्राण्युपपातान्पिरिणतो जीवन्तम्य गर्म गैद्रम्-रिमायतिकूग्लाम्प, तप ध्यान गेट यानम् । तदुक्तम्- नेनिभजनमागणे व सहारन्मने निकृन्तन । यो याति गगमुपयानि च नानुसम्पा 'यान तु गद्रमिति तप्रवदन्ति तज्ञा ॥२॥ इति । राज्योपभोगशयनासनवाहनपु, याग पमा यमगिरनविभूषणषु । इच्छामियपमतिमानमुपैति मोनाद, ध्यान तदातमिति मप्रवन्ति तना" ॥ १ इति।। गय का उपभोग, पन आदि मुमोमल अग्या, मुन्र आमन, घोडे हाथी आदि वाहन, मनोगग्णिा वियाँ, इन आदि सुपित वस्तुएँ सुन्दर सुन्दर पुष्पा का मुलदित मालाय, नया मगिरनमय आभूपग, इन मा म मोट के कारण जो मनुष्य की उ कट अमिलापा है, उन अभिगपा को पिन नन 'आन यान' कहते है ॥१॥ "रोदयति आरान् इति नद्र" जो दूसगेको रगता ह घट स्ट है, अथात् प्रागियों की उपरान आदि क्रिया म यगा जो जीव हे बट स्ट हे, स्ट का जो कर्म वह गैट है । उमका हिमात्रिक अनितारूप जो भान है पर रौः यान है ।। रहा भा है- सरेटनैर्दहनभजनमारणैश्च न्याहारदमनैर्विनिकृन्तनैश्च । यो याति रागमुपयाति च नानुकम्पा, यान तु दिमिति नत्मवदन्ति तज्ना ॥२॥ गयोपभोगायनामनपाइनेषु वीगन्धमाल्यमणिरत्नविभूषणेषु । इच्लाभिलपमतिमानमुपैति मोहाद्, ध्यान ततातमिति सप्रपटन्ति तज्जा ॥१॥ ગત્યને ઉપભેગ, પલગ આદિ સુમલ શયા, સુદ આસન, વાડા હાથી આદિ વાહન, મનોહારિણી સ્ત્રીઓ, અત્તર આદિ સુગંધિત વસ્તુઓ, સુદર સુદ પુની બનાવેલી સુલલિત માળાઓ, તથા મણિરત્નમય આભૂ- પણે, આ બવામાં મહને કારણે જે મનુષ્યની ઉત્કટ અભિલાષા છે તે અભિલાષાને વિદ્વાનો “આત્ત વ્યાન કહે છે (૧) अपरान् इति " २ मीलने गये ते २४, અત્ પ્રાણિઓની ઉપઘાત (માગ્યુ) આદિ ક્રિયાઓમા લવલીન હેતે જે જીવ છે તે રુદ્ર છે, રુકનુ જે તે છે તેનું હિસાદિક અતિક્રુરતા- ૩પ જે માન છે તે રોકવ્યા છે કહ્યું પણ છે – मठेदनैहनभजनमारणञ्च, रन्धप्रहारत्मनैर्निनिहन्तनैश्च । यो याति रागमुपयाति च नानुकम्पा, ध्यान तु रोद्रमिति तत्प्रवदन्ति तज्ञा ॥२॥ "रात्यति - २७८ औपपातिकसत्रे - ३-'धम्मज्झाणे' धर्म यानम् सर्वनाऽऽनायनुचि तनम् । उक्तश्च- " सूनार्थसाधनमहामतधारणेपु, वधप्रमोक्षगमनागमनेपु चिता। पञ्चेन्द्रियज्युपरमथ दया च भूते, ध्यान तु धर्ममिति सप्रवति तन्ना" ॥३॥ इति । जो मनुष्य छेदन, नहन अर्थात् जलाना, भजन-सोडना-भाँगना, मारण-प्राणरहित करना, बाँधना, प्रहार करना, दमन करना, काटना आदि क्रिया में आनन्द मानता है, प्राणियों पर जिसको अनुकम्पा नहा होती है, ऐसे मनुष्य की उन दुष्प्रवृत्तियों को विज्ञ जन 'रौद्रभ्यान' कहते है ॥२॥ सर्वन का आज्ञा आदि का अनुचिन्तनरूप धर्मध्यान है। कहा भी है- मूत्रार्थसाधनमहारतधारणेपु, पन्धप्रमोक्षगमनागमनेषु चिन्ता। पञ्चेन्द्रियव्युपरमश्च दया च भूते, भ्यान तु धर्ममिति समवदन्ति तज्ज्ञाः॥३॥ मूर और सूत्र के अर्थ का चिन्तन करना, साधन का चिन्तन करना, अर्थात् साधूपकरण को प्रनिलेखना करने में तत्परता रखना, महावत धारण का चिन्तन करना अर्थात् महावत जो धारण किये है उनमे कोई अतिचार न लगे इसके लिये सर्वदा प्रयत्न- शील होना , बध और मोक्ष के स्वरूप का चितन करना, 'चतुर्गतिक “सार में जीव का गमनागमन किस कारण से होता है उसका चिन्तन करना, पाँचों इन्द्रियों का निग्रह करना, જે મનુષ્ય છેદન, દહન અર્થાત બાળવુ, ભજન તેડવુ-ભાગવુ, મારણ- પ્રાણુરહિત કરવું, બાધવુ, પ્રહાર કર, દમન કરવું, કાપવુ આદિ ક્રિયાઓમાં આનદ માને છે, પ્રાણિઓ ઉપર જેને દયા નથી આવતી એવા મનુષ્યના એ દુષ્પવૃત્તિઓને વિદ્વાને રૌદ્રધ્યાન કહે છે (૨) સર્વાની આજ્ઞા આદિનું અનુચિતનરૂપ ધર્મધ્યાન એ કહ્યું પણ છે सूनार्थमाधनमहाव्रतधारणेपु, बन्धप्रमोक्षगमनागमनेपु चिन्ता । पञ्चेन्द्रियव्युपरमश्च दया च भूते, ध्यान तु धर्ममिति सप्रवदत्ति तज्ज्ञा ॥३॥ સૂત્ર અને સૂત્રના અથનુ ચિતન કરવું, સાધનનુ ચિતન કરવું અર્થાત સાધુના ઉપકરણની પ્રતિલેખના કરવામા તત્પરતા રાખવી, મહાવત ધારણનું ચિતન કરવું, અર્થાત્ મહાવ્રત જે ધારણ કર્યા છે તેમાં કઈ અતિચાર ન લાગે તે માટે સર્વદા પ્રયત્નમીલ રહેવુ, બ ધ અને મોક્ષના સ્વરૂપનું ચિંતન કરવું, ચતુતિક સંસારમાં જીવન આવવા-જવાનુ શુ કારણથી થાય છે? . .

पीयूषषिणी-टोका सू ३० ध्यानभदवर्णनम २७२ ४-'मुपज्झाणे' शुरध्यानम्-शुचयोक समयति अपनयतीति शुन- भवक्षयकारण, शुक्ल च तद् ध्यान शुध्यानम् । तथा चोक्तम्--- "यस्येलियाणि विपयेषु पराङ्मुखानि, कल्पकल्पनगिर परिकारी । योगै स च निभिरहो निमतान्तगत्मा. ध्यानोत्तम प्रवरारमिद बदन्ति ।। ३॥ इति । . एव सभी प्रागिया पर दया रखना, इस प्रकार का आत्मा को शुभ प्रवृत्ति को विज जन 'धर्मध्यान' कहते है ॥२॥ 'शुच-ठोक लमयतीति शुक" शोक को जो नष्ट करे वह 'शुर' है। "शुक्ल च तद् यान च शुक्ल यान" शुरूप जो ध्यान वह शुभ यान हे । अथात् जो भवक्षय का कारण होता है अथवा जिससे शोक का अपनयन होता है, यह शुक यान है । कहा भी है- यस्येन्द्रियाणि विषयेषु पराङ्मुखानि, सकल्पकल्पनविकल्पविकारदोपैः। योगैः स च त्रिभिरहो निभृतान्तरात्मा, यानोत्तम प्रवरशुक्लमिद वदन्ति ॥ जिनकी इन्द्रिया विषयप्रवृत्तियों से रहित है, जो माप-विकल्प-जनित निकार-ढोपों से वर्जित है, कायिक, नाचिक, मानसिक तीनों योगा को वश कर लेने के कारण जिनकी आत्मा निश्चल है, ऐसे महामाओं की प्रशस्त परिगति को विज जन 'शुभयान' कहते है ॥४॥ તેનું ચિતન કરવું, પાચેય ઈક્રિઓને નિગ્રહ કરવો, તેમ જ બધા પ્રાણિઓ ઉપર દિયા રાખવી, એ પ્રકારની આત્માની શુભ પ્રવૃત્તિને વિદ્વાને “ધમ ધ્યાન” કહે છે शुच-शोक क्लमयतीति शुक्ल "शनर नारा ४२ ते 'ख' शुक्ल च तद् ध्यान घ-शुक्लध्यान" शुक्स३५२ ध्यान ते सध्यान छ, અર્થાત જે ભવક્ષયનું કારણ હોય છે અથવા જેનાથી શાકનું અપનયન થાય છે તે શુધ્યાન છે કહ્યું પણ છે- यस्येन्द्रियाणि विपयेपु पराड्मुखानि, सकल्पकल्पनविकल्पविकारदोषै । योगै स च त्रिभिरहो निभृतान्तरात्मा, ध्यानोत्तम प्रपरशुक्लमिद वदन्ति ॥१॥ જેની ઈદિ વિષયપ્રવૃત્તિથી રહિત છે, જે સકપવિત૮૫જનિત વિકારોથી વર્જિત છે, કાયિક, વાચિક, માનસિક, ત્રણેય ગેને વશ કરી લેવાના કારણે જેને આત્મા નિશ્ચલ છે, એવા મહાત્માઓની પ્રશસ્ત પરિણ તિને વિદ્વાને “શુલધ્યાન કહે છે (૧) २८० औपपातिकमरे अदृज्झाणे चउबिहे पण्णत्ते, त जहा-अमणुण्णसंपओग- सपउत्ते तस्स विप्पओगसइसमण्णागए यावि भवड १, मणुण्ण- एषु चतुर्विधेपु ध्यानेषु प्रथममार्तगान चतुविरमाह-'अट्ट झाण चउबिहे पण्णते' मार्त यान चतुर्विध प्रनाम्, 'त जहा' तयथा-१-'अमणुण्यसपओगसपउत्ते तस्स विष्ण ओगसइसमण्णागए यापि भवद अमनोनसम्प्रयोगमन्प्रयुक्तस्तम्य विप्रयोगस्मृतिसमन्चा- गतश्चापि भवति-अमनोन =अनिष्टो य गगति, तस्य सम्प्रयोगा-योगस्तेन सम्प्रयुक्तो य स तथाविध सन् तस्य अमनोनशब्दादे निप्रयोगस्मृति =पियोगचिन्ता, तया समन्वागत = अनुगतश्चापि भवति, एतद् आर्तध्यानम् , व्यान यानतोरभेटोपचाराद ध्यानपानपि ध्यान- मुच्यते, एवमग्रेऽपि वो यम् । २-मणुण्णसपभोगसपउत्ते तम्स अविप्पओगसइस इन चार प्रकार के ध्यानों में प्रथम जो आर्तध्यान है, वह चार प्रकार का है, इसी बात को बताने के ठिये प्रकार कहते है-(अट्टज्माणे चउबिहे पण्णत्ते) आर्त यान ४ प्रकार का कहा गा है । (त जहा) वह इस प्रकार से-(अमणुण्गसप ओगसपउत्ते तस्स विष्पओगसदसमण्णागए यावि भवद) अमनोज--अनिष्ट गन्दादि के सबध होने पर उसके विप्रयोग-दूर करने के लिये जो बारनार विचार किया जाता है वह अनिष्टसयोगज आत यान है । यहा ध्याता को जो यान कहा है वह ध्यान और धान- वान् में अभेद के उपचार से जानना चाहिये। इसी तरह से आग के ध्यानों में भी अभेद का उपचार जानना। (मणुण्णसपोगसपउत्ते तस्स अविष्पओगसइसमण्णागए यावि આ ચારેય પ્રકારને ધ્યાનમાથી પ્રથમ જે આત્ત ધ્યાન છે તે ચાર URनु छ, मे पात का भार सूत्र।२४ -(अट्टज्झाणे चउव्विहे पण्णत्ते) मात ध्यान यार प्रहारना डेटा छ (त जहा) ते प्रारे छ-(अमणुण्णसप ओगसपउत्ते तस्स निप्पओगसइसमण्णागए यावि भवइ) मना-मनिष्ट શબ્દાદિકને સ બ ધ થતા તેને વિપ્રગ-દૂર કરવા માટે જે વારવાર વિચાર કરવામાં આવે છે તે અનિષ્ટ ગજન્ય આધ્યાન અહી ધ્યાન કરનારને જે ધ્યાન કહેવામાં આવ્યું છે તે ધ્યાન અને થાનવામાં અભેદ (એકતા)ના ઉપચારથી થયે છે તેમ જાણવું જોઈએ, એ જ રીતે આગળના ध्यानामा पY मोहना उपया२ on देवो (मणुणसपओगमपउत्ते तस्स अविप्पओगसइसमण्णागए यावि भवइ) भनाAES વિષયેની -- +- . पोयपपिणी-टीया सू ३० च्याभियर्णनम सपओगसपउत्ते तस्स अविप्पओगमइसमपणागए यावि भवड २, आयफसपओगसपउत्ते तस्स विपओगसडसमण्णागए यावि भवड ३, परिजसियकामभोगसपउत्त तस्स अविपओग- सडसमण्णागए यावि भवडाअदृस्स ण झाणस्स चत्तारि ल- मण्णागए यावि भवट मनोनसम्प्रयागम प्रयुक्तरनम्याऽविप्रयागस्पनिमम वागत शापि भवनि-मनोन इष्टो य गगन, तम्य म त्रयाग =यागतन मम्प्रयुक्त मन नस्स मनोनारेवियोगम्मति =अपियोगचिता, नया ममन्यागत =-युक्त चापि नाति । ३ - आयस्मपयोगसपउत्ते तस्म पिनांगसइसमण्णागर यानि भव' आतमम्प्रयोगमम्प्रयुक्तस्तम्य विप्रयागम्मतिसमन्यागतश्चापि भवति-जातको गग, तस्य मम्प्रयोग =मयोग , तेन मम्प्रयुक्त सन नभ्याइनभ्य निप्रयोगस्मृति =चियोगचिन्ता, नया मम वागतश्चापि भवति । -'परिजसियकामभोगसपनोगसपउत्ते तम्स अविप्पओग सदसमण्णागए यावि भट' पग्जुिकामभोगसम्प्रयोगसम्प्रायुक्तस्तस्याऽपिप्रयोगम्मति समन्वागत वापि भवनि, परिः समन्तात् , नुट =सवित -प्रीनो वा य कामभोगस्तस्य प्रयोग मायुक्त सन , तस्य समभोगस्य अविप्रयोगरमति अघियोगचि ता तया, सम वागत सयुक्त चापि गति । 'अट्टम्स ण आणस्त चत्तारि ल ग्वणा पण्णत्ता' जातस्य गड या- भाइ) मनोन-टष्ट गानिक रिपयो का मप्रामि होन पर उनक अप्रियाग-वियोग न होन सा वारपार चितवन करना सो पर दृष्टमयोगज आर्त यान है । (आयसपओग सपउत्त तम्स विप्पभोगसहसमण्णागए यानि भवट । जातक-रोग क र प्रयोग- योग होन पर जो उमके वियोग होन का पारपार चिन्तन करना है वह बटनाज य आर्त- ध्यान है । ( परिजसियकामभोगमपनोगसपउत्ते तम्स जविप्पऑगसटसमण्णागए यावि भवद ) सपित कामभोगा का प्रामि होन पर उनका कमा मा वियोग न हो ऐसा विचार करना मो यह चौथा आर्त यान - । (अम्म ण जाणम्स चत्तारि लक्षणा પ્રાપ્તિ થતા તેમને અવિપ્રગ-વિગ ન થાય તેનું વારંવાર ચિતવન २७ ते योगन्य मातान (आरकसपओगसपउत्ते तस्स निपओग सइसमण्णागए यानि भाइ) આત -રોગને સપ્રયોગ–બગ થતા જે તેના વાર વાર ચિતવન તરે છે તે વેદનાજન્ય આત પાન છે (परिजूमियकामभोगसपोगसपउत्ते तस्स अपिपओगमइसमण्णागए यापि भवइ) નેવન કરેલ કામની પ્રાપ્તિ થતા તેમને કદી પણ વિગ ન - વિગ થવાનું વાય २८२ औपवामिक्सत्र . क्खणा पण्णत्ता, तं जहा -कंदणया १, सोयणया २, तिप्पणया ३, विलवणया ४ । रुदन्झाणे चउब्विहे पण्णत्ते, त जहा- हिसाणुवंधी १, मोसाणुवधी २, तेणाणुवधी ३, सारक्खणा- नस्य च वारि लक्षणानि प्रनपानि, 'त जहा'तद्यथा-१'ढणया' कदनना-मगन्दा श्रुप्रक्षेपरूपा । २ 'सोयणया' गोचनता-मानसग्लानिरूपा । ३ 'तिप्पणया' तेपनता- निशन्ताश्रुमोचनम् । " 'विलवणया' पिल्पनता=पुन पुन स्ववृताशुभकर्मणामुच्चा ग्णम् , “कादृश पूर्वजन्मनि मया दुष्कृतमाचरित यफग्मधुना मया लभ्यते" यातिरूपम् । 'रुद्दज्ञाणे चउबिहे पणत्ते' रौद्र' यान चतुर्विध प्रनमम् , 'त जहा' तयथा-१ 'हिंसा णुषधो' हिंसानुवन्धि-हिंसा परप्राणहरणरूपामनुननातिकरोताति हिंमानुनधि,२-'मोसा पण्णत्ता) इस आर्त यान के ४ चार लक्षण बतलाए गये है, (त जहा) व इस प्रकार है-(कदणया सोयणया तिप्पणया विलवणया) कढनता-गटसहित आसुओं को निकालते हुए रोना (१) । शोचनता-मानसिक ग्लानि करना (२) । तेपनता-ऐसा रोदन हो कि जिसमे रोन का आवाज आवे नहा, परन्तु आँसू निकलते रहे (३) । पिल्पनता वारवार अपन किये हुए कर्मी का जिसमे चिन्तवन करते हुए उच्चारण हो, जैसे-मैन पूर्वज म मे कैसे पाप किये, जिसका फल मुझे भोगना पड़ रहा है, ये सन आत यान क लक्षण है । इन लक्षणों से आर्त्त यान की सत्ता जानी जाती है । ( स्वज्झाणे चउबिहे पण्णत्ते) रौद यान चार प्रकार का कहा गया है, जैसे-(हिंसाणुगधी, मोसाणुवधी, तेणाणु धी, सारस्खणाणुवधी) जिस यान मे हिंसा का अनुनध हो वह हिंसानुवधा रौद्रध्यान है। सेवा पियार ४२३ ते २॥ याथु मात ध्यान (अट्टस्स ण झाणस्स चत्तारि लक्खणा पण्णत्ता) 1 मात ध्यानना यार सक्षण तासा, (त जहा) ते ॥ प्रहारे-( कदणया सोयणया तिप्पणया विल्रणया ) अन्न-शण् साथे આસુઓ પાડતા રડવું (૧), શેચન–માનસિક ગ્લાનિ उरवी (२), તેન–એવુ રદન થાય કે જેમાં રોવાને અવાજ આવે નહિ, પરંતુ આસુ વહેતા રહે (૩), વિલપન-વાર વાર પોતે કરેલા કર્મોનું ચિતવન કરતા મેટેથી વિલાપ કરવો, જેમકે-મે પૂર્વ જન્મમાં કેવા પાપ કર્યો કે જેનુ ફળ મારે ભેગવવુ પડે છે આ બધા આધ્યાનના લક્ષણ છે એ લક્ષણોથી આત ધ્યાનની सत्ता area देवाय छ (रुद्दज्झाणे चउब्विहे पण्णत्ते ) शैद्रध्यान यार ४१२नु डड छ, (त जहा) भ3 (हिंसाणुग्धी, मोसाणुवधी,तेणाणुनधी, सारक्खणाणुवधी) पीयूषपपिणी-टीका सु ३० ध्यानभेदपर्णनम २८३ गुवधी ४। रुदस्स ण झाणस्स चत्तारि लक्खणा पण्णत्ता, त जहा- उसण्णदोसे १, बहुदोसे २, अण्णाणदोसे ३, आमरणतदोसे शुवधी' मपानुनधि-मपा-अमय, तदनुन नाति-करोतीति मपानुनधि,असत्यरचनेन धमाप घातकुमार्गप्ररूपगनिहानिकारकमियर्थ । ३-'तेणाणुसी' स्तैन्यानुमपि अन्त्तानानकार कम्,४ 'सारकावणाणुरधी' सरक्षणानुनधि-विषयमापनस्य धनादिकम्य रक्षण अनुबन्ध = सम्बपोऽम्यास्तीति तत् सरक्षणानुनन्धि । 'रुटस्स ण झाणस्स चत्तारि लक्खणा पग्णत्ता' रोदम्य मल त्यानम्य च पारि लषणानि प्रजमानि, 'त जहा' तद्यथा 'उसण्ण दोसे' बाहुल्यतोष –अनुपगततया बाहुल्येन प्राचुर्येण तोपो हिमाऽनृताऽदत्ताऽऽटानसरक्षणा- नामन्यतम बाहुल्यतोप । 'उसन्न' ति नानुल्यार्थे देशीयशद ।१। तथा-'पदोसे' बहु- दोष -बहुपु हिंमारिपु प्रवृत्तिलक्षणो दोपो बहुदोष ।२। 'अण्णाणदोसे' अनानटोप -अनाना त्-युगात्रान्सिस्कारात् हिंसान्पुि अधर्मस्वरूपेषु धर्मबुद्ध्या प्रवृत्तिलमणो दोपोऽज्ञानदोष ॥३॥ जिस ध्यान म मृषा-झूठ का अनुनम हो यह मपानुषधी रौढ यान है । जिस यान मे चो। करने का अनुनम हो वह स्ते यानुनधी रौढ यान है । जिस ध्यान म विपय के साधनभूत धनानिक के रमण का अनुना ह यह रमणानुनधी रौद्र यान हे । (रुदस्स ण झाणस्स चत्ता रिलक्खणा पण्णत्ता ) इस रौद्र यान के 7 लक्षण ह हुआ है, जैसे-(उसण्णदोसे, पहु- टोमे, अण्णाणढोसे आमरणतदोसे ) हिंसा, झूठ, चो। आदि पापकर्मों में से किसा एक पापफर्म म जो नाहुल्येन प्रवृत्ति होना सो उसन्नदोप हे। हिंसाटिक सभा पाप कर्मों मे जो माहुल्येन प्रवृत्ति होना सो बहुदोप है । कुशास्त्रादिक के मस्कारज य अज्ञान से हिंसादिको मे धर्मपुद्रि से प्रवृत्त होना सा अज्ञानदोप है । मरणपर्यत पश्चात्ताप नहा करते हुए हिंसा જે ચાનમા હિરાને અનુબ વ હોય તે હિસાનુબ ધી રૌદ્રધ્યાન ર જે ધ્યાનમાં મૃષા-જુઠાણાને અનુબંધ હોય તે મૃણાનુબ ધી રૌદ્ર યાન છે જે બાનમાં ચોરી કરવાને અનુબ ધ હોય તે સૈન્યાનુબ ધી રૌદ્રધ્યાન છે જે યાનમા વિષયના સાધનભૂત ધન આદિકના સંરક્ષણને અનુબંધ છે તે સ રક્ષણાનુબ ધી રૌદ્રધ્યાન के (म्हस्स ण झाणस्स चत्तारि लसणा पण्णत्ता) मा रौद्रध्यानना या सक्ष डडेसा छ,(त जहा) भ3--(उमण्णदोसे, बहुदोसे, अण्णाणटोसे, आमरणतदोसे) हिंसा જુઠાણુ, ચેરી, આદિ પાપકર્મોમાથી કોઈ પણ એક પાપકર્મમા જે બળવાન પ્રવૃત્તિ થવી તે ઉન્નદોષ રહિ સાદિક બધા પાપકર્મોમા જે બળવાન પ્રવૃત્તિ થવી તે બહુ દેપ છે કુશાઆદિકના સારજન્ય અજ્ઞાનથી હિસાદિકમા ધર્મબુદ્ધિથી પ્રવૃત્તિ થવી તે અજ્ઞાનદેપ છે મરણપર્યન્ત પશ્ચાત્તાપ યા વગર હિમાદિ કમાં । .

૨૮૪ औपपातिकमत्र ४। धम्मज्झाणे चउविहे चउप्पडोयारे पण्णत्ते, त जहा-आणा- 'आमरणतदोसे आमरणान्तोष -मरगमा अतो मग्गात , मरणपर्यतम् अमञातानु तापस्य कालगौरिकादेग्वि या हिमारिपु प्रति सा प्रत्तिय आमरगा तोप ।।। पु “यानेषु आतरी त्या ये धर्मशु तु मारे । 'धम्ममाणे चउबिहे चउप्पडायारे पण्णत्ते' चर्म यान चतुविध चतुष्प्रत्ययतार प्रनमम् । धर्म ग्रान चतुरिय-चनम्तो निया =स्वरूप- ल नगालम्पनानुप्रेक्षारूपा गकारा यस्मिन तन्नयोक्तम् । चतुष्प्रयातार च-स्वरूपाटिपुष्पकैकस्य चतुष्प्रकारतया प्र यातागे=पिचारगीय वेन अतग्ण यस्मिन् तत् , प्रयेक चतुर्विधमियर्थ , प्रज तम् । तत्र स्वरूपस्य चातुर्नि यमाह-तद्यथा-'आणाधिवए' आनापिचयम्-आना-जिनप्रपचन, तस्या पिचय =चयालोचन यत्र तत्तथा, आनागुगाऽनुचिन्तनमि यर्थ , आनामेन चितयेत-आना भगवत सर्वतस्य पूषापरपिशुद्धा निरसनजीवकायहिताऽनवद्या महाया महानुभावा पिपुगजन निका म प्रवृत्तिगाल रहना मो आमरणातोप है । इन चार ध्यान म आर्त-रोट-व्यान छोडन योग्य है, और धर्म यान एव शुक्ल यान ये दो यान प्राय है । अन धर्म यान का भेट कहते है--(धम्मज्माणे चउचिहे चउप्पडोयारे पग्णत्ते ) धर्मध्यान-स्वरूप, लवंग, आलम्बन, एव अनुप्रेता क भेद से चार प्रकार का है, इन चार म मा एक एक के चार चार भेट होते हैं । इस प्रकार कुल उसके १६ भेट हो जाते हैं। धर्म यान के चार स्वरूप ये है-- आणाविचए, अवायविचए, विवागविचए, सठाणविचए,) अज्ञापिचय, अपायविचरा, त्रिपाकविचय, और स्थानश्चिय । तार्यकर प्रभु की आना का जिसम विचार किया जाय वह आनापिचय धर्म यान है। तार्यकर प्रभुको जाना का चितवन इसम इस प्रकार किया जाता हे-भगवान का आनारूप प्रवचन पृवापर में निटाष है, निरवशेष जीनो का हितमत्ता પ્રવૃત્તિ નીલ વુિ તે આપણાત દેશ છે આ ચારેય યાનામાં આત –ૌદ્ર યાન છેડવા યોગ્ય છે અને મ ય ન તેમજ શુક્લ યાન એ બે ધ્યાન ગ્રહણ ४२५॥ योग्य थे वे धर्म यानना प्रडार उडे -(धम्मज्झाणे चउबिहे चउप डोयारे पण्णत्त) भयान, १३५, सRA, PAK मनतम मनुप्रेक्षाना लेहथी પ્રકારનું છે કે ચારમાં પણ એકએકના ચાર ચાર ભેદ થાય છે से ते सतना सोण (११) मे 45 तय (तजहा) यमयानना यार ४ •१३५ PAL -( आणाविचए, अमायविचए, विवागविचए, मठाणपिचर) माज्ञा વિય, અપાયરિચય, વિપાકવિય અને માનવિચય, તીથ કર પ્રભુની આજ્ઞાનો જેમાં વિચાર કરવામાં આવે તે આજ્ઞાવિચય ધમ વ્યાન તીર્થ કર પ્રભુની આજ્ઞાનું ચિતવન એમાં આ રીતે કરાય છે. ભગવાનનું આજ્ઞારૂપ પ્રવચન પૂવાપરમાં નિર્દોષ છે, તમામ જીવોને હિતકના છે, અનવદ્ય છે, ચાર २८५ . - पीयूषपिणी-टो, सु ३० ध्यानभेदयणनम् विचए १ अवायविचए २ विवागविचए ३ सठाणविचए । धम्मस्स णं झाणस्स चत्तारि लस्खणा पण्णता, त जहा-आणा- रिक्षया द्रव्यपयायप्रपनगोपिना अनाधन ता भरपचमोनना नरकनिगोटारिट पनि पसिना कर्म गथिभनिनी वियन । २- प्रायविथए ' अपायर्यापचयम्-अपाया गगद्वेषाटिजन्या अन चारतेपा विचयो यत्र तत्तमा, विषयटोपाऽनुचि तनमित्यर्थ । ३ 'विवागविच' विपाकवि चयम्-रिपाक =र्मफर, तस्य दिनयो या तत्तथा कर्मफल्गऽनुनिन्तनमियर्थ । -- 'सठागविचए' मन्यानपिचयम्-मन्थानानि-गेकापममुद्रायाःतय , तेपा पिचयो यत्र तत् तथा, 'मम्मम्स ण आणम चत्तारि पणा पणत्ताधर्मस्य गर यानन्य चनारि सन णानि प्रनमानि, 'त जहा' तथमा-१-'आगाई आनारचि -आनामजपचनस्पा, तया है, अनवद्य है, गभीर है, प्रभावशाला है, निपुगजनपिनेय है, द्रव्य व पयायां का नोपक है, अनादि अन त ह “मार का अन्त कन्न नारा ह नरम र निगोनारिक के टु ग्या का विनाशक है और कर्मयि का उचोटक ह ||१अपायविचय-रागद्वेप आदि से जय अनयों का नाम अपाय है । उनका विचाग्ना जिसम होता है-अथात् शतानि पिया के दोपा का अनुचिन्तन जिसम किया जाता यह पायर्यापचय धर्म पान हे ||२|| विपाक- विनय-कर्मफर का नाम विपाक है, इसका चितन करना अथात कर्म मे उद्घ हो आमा चतुर्गतिर सार म भ्रमण करता ह ऐसा जो विचारना मो विपापिचय हे ॥३।। सम्यान विचय-चौ मा भेट है, म्यानका जर्थ लाम्य र ममुद्राटिक का आकार है, इनका विचार करना सो स्थानपिचय |४||(पम्मम्स ण आणस्स चत्तारि लमपणा पण्णत्ता) ગભીર છે, પ્રભાવશાળી છે, નિપુણ લેડેથી જાણવા રોગ છે, દ્રવ્ય તેમજ પયાનું વન છે, અનાદિ અન ત , ન જાને આ ન કરવાવાળું નરક તેમજ લિદ આદિકના ૮ નુ વિનાશક છે, કમની ગ્રચિનુ ઉછે દંડ છે (૧) અપાયવિચય-નાગવિ આદિથી થતા અનાનુ નામ અપાય છે તેને વિચાર જેમા કરાય છે. અર્થાત્ સદાદિ વિષયોના દેનું અનુચિત જેમ કરાય છે તે અપાયરિચય ધર્મ યાન છે (૨) વિપાકવિચય–નર્મફલનું નામ વિપાડે છે તેનું ચિંતન કરવું, અથાત્ કર્મથી ચતુગતિ- બનાસ ભ્રમણ કરે છે એમ જે વિચાવુ તે વિપાકવિચય છે (ક) ના સ્થાનવિચ ચોથો પ્રકાર છે મળ્યા અને અર્ચ લેક, દ્વીપ તેમજ નમુદ્રાદિ નો આકાર છે, તેને વિચાર કરે તે સ સ્થાનવિચય છે (૪) (चम्मस्म ण झागास पत्तारि रस्सणा पण्णत्ता) घमण्यानना यार सक्षा के આ ધાયેલ આમાં २८६ औपपातिक . रुई १, णिसग्गरुई २, उवएसरुई ३, सुत्तरुई ४। धम्मस्स ण झाणस्स चत्तारि आलवणा पण्णत्ता, त जहा-चायणा १, पुच्छणा धर्मानुष्टानगता रुचि =श्रद्धानम् । २-'णिसग्गरई' निसर्गरचि =स्वभावतम्नपत्रदानम् । ३-'उवएसरुई' उपदेशरचि साधूपदेशात्तत्वश्रद्वानम। 2-'मुत्तई सूनरचि मो आगम रचि =श्रद्धानम् । आज्ञाऽऽगधनविपया रचि -आनारचि 'आजा पूनापरविशुदाऽनयद्या'-नद्रूपा याऽऽगमविपया रचि सा मूरचिरिति तयोर्भेट । 'पम्मम्स ण झागस्य चत्तारि आरवणा पण्णत्ता' धर्मस्य यल “यानस्य च पायालम्बनानि प्रजमानि-धर्म यानगियगरोहणार्थ या या लम्य ते आश्रीयते तान्यालम्बनानि चतुर्विधानि कथितानि, 'तनहा तद्यथा-१--'वायणा' धर्म यान के चार लक्षण कहे गये है, (त जहा) वे इस प्रकार से हैं-(आगाई णिसग्ग- रुई, उवएसरुई, सुत्तरुई ) आमारचि, निसर्गरचि, उपदेशरचि, मूत्ररचि । तीर्थंकर भगवान् की आना के आराधन करने मे श्रद्धा का उत्पन्न होना आज्ञारुचि है १ । स्वमान से जिन- प्ररूपित तत्वों मे श्रद्धा होना निसर्गरुचि है २ । साधु-मुनिराजा के उपदेश से तत्त्वा म श्रद्धा होना उपदेशरुचि है ३ । जैनागमों मे श्रद्धा होना मूत्ररुचि हे ४ । आजारचि और सूरचि मे क्या भेट है । इसका उत्तर यह हे कि तीर्थकर भगवान का आजा का आराधन करना-आजारचि है, तथा तार्थकर भगवान् की आजा पृवापरनिशुद्ध है अनवद्य है-उस प्रकार आगम के विषय मे दृढश्रद्धा होना-सूत्ररचि है । यही इन दोना म भेद है। (धम्मस्स ण झाणस्स चत्तारि आलवणा पण्णत्ता) धर्म यान के आलपन , चार है । ये आलपन धर्म यान के शिखर पर चढने के लिये जानों को सहारे का काम देते है, (त जहा) (त जहा) ते मा प्रा२ --(आणाई, णिसग्गरुई, उमण्साह, सुत्तरई) साथि, નિસર્ગરુચિ, ઉપદેશરુચિ, રુચિ તીર્થ કર ભગવાનની આજ્ઞાનું આરાધન કરવામાં શ્રદ્ધા ઉત્પન્ન થતી તે આજ્ઞારુચિ રે ૧, સ્વભાવથી જ જિનપ્રરૂપિત તમાં શ્રદ્ધા થવી તે નિસગ રુચિ છે , સાધુ મુનિરાજના ઉપદેશથી તમા શ્રદ્ધા થવી તે ઉપદેશરુચિ છે 3, જૈન આગમમાં શ્રદ્ધા થવી તે સૂત્રરૂચિ છે , આજ્ઞારુચિ અને સૂત્રરુચિમા શુ ભેદ છે ? તેનું ઉત્તર આ છે કે-તીર્થકર ભગવાનની આજ્ઞાનું આરાધન કરવું તે આજ્ઞારુચિ છે, તથા તીર્થંકર ભગ વાનની આજ્ઞા પૂવાપરવિશુદ્ધ છે, અનવદ્ય છે એ પ્રકારે આગમના વિષયમાં १८ श्रद्धा थवी ते सूत्र थि २मा ४ थे भन्नेमा तपत (धम्मरस ॥ झाणस्स चत्तारि आलपणा पणत्ता) धर्मपानना मारामन यार ते मारा मन ધર્મધ્યાનના શિખર ઉપર ચડવા માટે એને આશ્રય-આધારનું કામ કરી દે पोयुपपिणो-टीका सू ३० ध्यानभेदपर्णनम २८७ , २, परियणा ३, धम्मकहा । धम्मस्स णं झाणस्स चत्तारि अणुप्पेहाओ पण्णत्ताओ, त जहा-अणिञ्चाणुप्पेहा १, असर- णाणुप्पेहा २, एगत्ताणुप्पेहा ३, ससाराणुप्पेहा ४ । वाचना, २ 'पुन्छणा' प्रच्छना, ३-'परियणा' परिवर्तना, ४-धम्मकहा' धर्मकथा, 'यम्मस ण णम्स चत्तारि अणुप्पटाओ पण्णत्ताओ' धर्मस्य पलु ध्यानस्य चतस्रोऽनुप्रेक्षा प्रनमा तनहा तयथा--'अगिवाणुप्पेहा' अनि यानुप्रेना=अनि यचिन्तनिका, तथा चोक्तम्- काय मनिटितापाय , मपट परमापदाम् । ममागमा मापगमा , मर्यमुपाटि भद्गुग्म्" ।। १ ॥ इति ।। वे इस प्रकार है-(पायणा) पाचना १, (पुच्छणा) प्रच्छना २, (परियट्टणा) परिवर्तना ३, (पम्मकहा) धर्मकथा ४ । दनका स्वरूप पाडे कह दिया गया है । (पम्मस्स ण आणस्स चत्तारि अणुप्पेहाओ पण्णत्ताओ) धर्म' यान का चार अनुप्रेला कहा है, (त जहा) + य हे-(अणिचाणुप्पेहा) अनि यानुप्रेक्षा-ट्सम समस्त पौद्गलिक पदार्था का अनियरूप से चितवन किया जाता है, जैसे- काय सनिहितापाय., सपढः पदमापदाम् । समागमाः सापगमा., सर्वमुत्पादि भङ्गुरम् ॥१॥ इस शरीर के पाछे अपाय-रोगादि लगा टुआ हे । इसलिये यह नष्ट होने वाला है । यह धनमायादि सम्पत्ति, आपत्तियों का स्थान है। क्यो कि इसाके कारण स्त्री, पुत्र, मित्र, स्वजन, परिजन और ग्रामजन आदि से शत्रुता होता है, लडाइ होती है, अन्त मे थे, (त जहा) ते या प्रकारे -(वायणा) पाया-पाय १, (प्रच्छना) प्रछना-- पु० २, (परियट्टणा) परिवर्तना-यावृत्ति ४२वी 3, (धम्मकहा) धर्मथा ४, सभनु २१३५ ॥७॥ उसेवा आयु (वम्मस्स ण झाणस्स चत्तारि अणुप्पेहाओ पण्णत्ताओ ) वयाननी या२ मनुप्रेक्षा अडी छ,( त जहा) ते २॥ प्रमाणे -(अणिचाणुप्पेहा) अनित्यानुप्रेक्षा-मामा समस्त पोलिड पार्थानु અનિત્યરૂપથી ચિતવન કરવામાં આવે છે જેમકે— काय सनिहितापाय , सपद परमापताम् । समागमा सापगमा , मर्यमुत्पादि भगरम् ॥ १॥ આ શારીરની પાછળ અપાય–ગ-આદિ લાગી રહેલા છે, તે માટે તે નાશ પામવાવાળું છે આ ધનધાન્યાદિસપત્તિ આપત્તિઓનું સ્થાન છે ૨૮૮ औपपाति “અનાજુ' Tipsનુવા–11ળ પથાર 11 TWા જાગૃત ન સ્થાપિ રહે ત્તરૂપા, જ્ઞમગામ મિત્ર -પાધિનાત્તે મિના 71. સારા વન-વારાહ્મ=નાથ નુ 11=ાર્થાનના I पाण तक योगा पडता है । जिन जिन अभिलषित प्रिय खी, पुत्र, धन आदि काम अर्थात् प्राप्ति होता है, सन पिछड़न वाल है । त्यो कि मयोग क बाट पियोग होता है। अधिक क्या, जो जो उपन्न होता है, यह सत्र नियमन नए भा होता' क्यो कि उपत्तिशील सभी पार्थ पिनश्वर अथात नागवान होत है। स विनश्वर पटायी म फिर आसक्ति और प्रेम क्यो । उचित यह है कि जो धर्म कमा भी नष्ट होन वाला नहीं है, उसी पर मुझे आकर्पग होना चाहिये, इन ग्निश्वर सामारिक पदार्थों पर नदी । इस प्रकार सासारिक समस्त पदार्थों के प्रति अनियन का चितन करना अनि यानुप्रेक्षा है ॥१॥ (असरणाणुप्पेहा) अगरणानुप्रक्षा-स्मार म इस जान का कोद भी शरण नहा है । जम, जरा एप मरण क भय से व्याकुल हुए एक व्याधि और वेदना से ग्रस्त बने हुए इस प्राणी का यदि लोक मे कोद शरण है तो वह एक जिनपर का धर्म ही है, और कोद नहा । इस प्रकार से इस अनुप्रेक्षा म विचार किया जाता है। कहा भी है-- કેમકે તેના જ કારણે સ્ત્રી, પુત્ર, મિત્ર, વજન, પરિજન અને ગામના લોકો આદિ સાથે શત્રુતા થાય છે, લડાઈ (ઝગડા) થાય છે, આખરે પ્રાણ સુધી ખે પડે છે જે જે અભિલાષિત પ્રિય સ્ત્રી, પુત્ર, ધન આદિને સમાગમ અથાત્ પ્રાપ્તિ થાય છે તે બધા વિખૂટા પડનાર છે, કેમકે સોગ પછી વિગ અવશ્ય થાય છે, વધારે શુ? જે જે ઉત્પન્ન થાય છે તે બધુ નિયમ પ્રમાણે નાશ પણ પામે છે જ, કેમકે ઉત્પત્તિશીલ તમામ પદાર્થ વિનશ્વર અર્થાત નાશવાન હોય છે, તે એવા વિનશ્વર પદાર્થોમાં વળી આસક્તિ અને પ્રેમ શા માટે ? ઉચિત તે એ છે કે-જે ધર્મ કદી પણ નાશ પામનાર નથી તે ઉપર જ મને આકર્ષણ થવું જોઈએ, આ વિનશ્વર સાસારિક પદાર્થો પર નહિ એ પ્રકારે સાચારિક તમામ પદાર્થો માટે અનિત્યપણાનુ ચિતન કરવું તે અનિત્યાનુપ્રેક્ષા છે (૧) (બળજુદા) અશરણાનુપ્રેક્ષા–સ સારમાં આ જીવનું કાઈ પણ શરણ નથી જન્મ, જરા તેમજ મરણના ભયથી વ્યાકુળ થતા તેમજ વ્યાધિ અને વેદનાથી ગ્રસ્ત બની જતા આ પ્રાણીનું જે કઈ શરણ (આશ્રય) હોય તે તે એકમાત્ર આ લેમ જિનવરને ધર્મ જ છે, આ પ્રકારના આ અનુપ્રેક્ષામાં વિચાર કરવામાં આવે છે બીજુ કઈ નહિ કહ્યું પણ છે पोषयपिणो-टीका र ३० प्यानभेदयणन म २८९ कलामित्रपुनाटि-स्नहमहनिवृत्तय । इति शुमति कुयायारण्य भाषनाग ॥१॥ अगरणभावना चेपम्- इन्द्रोपन्द्रादयोऽप्येत यमयायान्ति गोचरम् । अहो तस्तकातडे क दारण्य गरिगाम ॥१॥ पितुमातु वसुभ्रातुस्तनयाना च पश्यताम् । अनागो नायत जन्तु कर्मभिर्यममानि ||२|| कलत्रमित्रपुत्रादि,-स्नेहग्रहनिवृत्तये । इति शुद्धमति कुर्यादगरण्यत्वभावनाम् ॥१॥ शुद्धबुदियुक्त भय प्रागी स्त्री, पुन, मित्र, स्वजन-सम्वधा आदिका क स्नेह-वयन से मुक्त होने के लिये इस प्रकार स अगरणभावना का चिता करे। अगरणभावना टम प्रकार से करना चाहिये--- इन्द्रोपेन्द्रादयोऽप्येते, यन्मृत्योर्यान्ति गोचरम् । अहो ' तदन्तकातड्के, क. शरण्यः शरीरिणाम् ।।१।। ये महापराकमा अजेय इन्द्र, उपन्द्र आदियां को भी जन कालने कवलित कर- लिया, तो, अरे | इस मसार म माधारण मनुष्य की फिर गणना ही क्या है । उस सर्वविजयी काल के आने पर मनुष्य का क्या कोद ताण, शरण हो सकता है । कोइ नहीं ॥१॥ पितुर्मातु' म्बमानुस्तनयाना च पश्यताम् । अत्राणो नीयते जन्तुः, कर्मभिर्यमसद्मनि ॥२॥ कलत्रमित्रपुनानि-स्नेहप्रहनिवृत्तये । इति शुद्धमति कुर्यादशरण्यत्वभावनाम् | || શુદ્ધબુદ્ધિયુક્ત ભવ્ય પ્રાણી સ્ત્રી, પુત્ર, મિત્ર, વજન, સબધી આદિ નેહ-બ ધનથી મુક્ત થવા માટે આ પ્રકારે અશરણભાવનાની ચિતા કરે અશરણભાવના આ પ્રકારે કરવી જોઈએ— इन्द्रोपेन्द्रादयोऽयेते, यमृत्योर्यान्ति गोचरम् । अहो' ततन्तकातङ्के, क शरण्य शरीरिणाम् ।। १॥ એ મહાપરાક્રમી અજેય ઈન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર આદિએને પણ જ્યારે ડાળ કાળિએ કરી ગયે, તે અરે ! આ સંસારમાં સાધારણ મનુષ્યની વળી ગણ ત્રી જ શું છે? તે બધાને વિજેતા એ કાલ આવી જતા મનુષ્યનું શું કઈ રક્ષણ કે શરણ થઈ શકે છે ? કઈ જ નહિ (૧) "

औपचातिपत्र
२९०
.
शोचति वजनानत नीयमानान् स्वकर्मभि ।
नेप्यमाण न गोचति स्वाग्मा। मूदगुदय ॥३॥
ससार
दुग्यारामिवरवालाकगल्ति ।
वने मृगाकस्येव शरण नास्ति देहिन ॥४||
असहाय जीव अपने कर्मों के द्वारा मयु के समीप पहुँचाये जात है। अथात्--
माता, पिता, भाई, बहन, पुन, पुत्रा, स्त्री आदि के देम्वत हा दयते जीव को उसका
स्वकृत कर्म मृत्यु के लिये समपित कर देता है, उस समय उस जीव के नाण करन में
माता पिता आदि कोई भी समर्थ नहीं होते है, जीव अकेला ही मृत्यु प्राम पर स्वकृत
कर्मानुसार फल भोगता है ॥२॥
शोचन्ति स्वजनानन्त, नीयमानान् स्वकर्मभिः।
नेप्यमाण न शोचन्ति, स्वात्मान मृदयुद्धयः ॥३॥
अनाना जीव स्वकृत कर्मों के द्वारा मरते हुए स्वजना के लिये शोक करता है,
परन्तु वह अज्ञानी जीव अपने लिये नहीं सोचता है, जो वह स्वय अपने कर्म के द्वारा
स्वय मृत्यु के निकट पहुँच रहा है ॥३॥
ससारे दुःखदावाग्नि,-ज्वलज्ज वालाकरालिते।
बने मृगार्भकस्येव, शरण नास्ति देहिनः ॥४॥
पितुर्मातु स्वसुर्धातु-स्तनयाना च पश्यताम् ।
अत्राणो नीयते जन्तु , कर्मभिर्यमसद्मनि ॥३॥
પિતા, માતા, બહેન, ભાઈ, પુત્ર આદિના જોતજોતામાં જ અસહાય
જીવ પિતાને કર્મો દ્વારા મૃત્યુની સમીપે जय छ, मर्थात-माता,
પિતા, ભાઈ, બહેન પુત્ર, પુત્રી, સ્ત્રી આદિના જોતજોતામાં જ જીવને તેનું
પિતાનું કર્મ મૃત્યુને સમર્પણ કરી દે છે, તે સમયે તે જીવનું રક્ષણ કરવામાં
માતા પિતા આદિ કોઈપણ સમર્થ થતા નથી જીવ એકલો જ મૃત્યુ પ્રાપ્ત
કરીને સ્વકૃત (પતે કરેલા કમાનુસાર ફળ ભેગવે છે (૨)
शोचन्ति स्वजनानन्त, नीयमानान् स्वकर्मभि ।
नेप्यमाण न शोचन्ति, स्वात्मान मूढमुद्धय ॥२॥
અજ્ઞાની જીવ સ્વકૃત કર્મોદ્વારા મરી જતા સ્વજને માટે શેક કરે છે,
પરતુ
તે અજ્ઞાની જીવ પિતાને માટે નથી વિચાર કરતા કે તે પિતે પિતાના
કર્મ દ્વારા મૃત્યુની પાસે પહોંચી રહ્યા છે (૩)
ससारे दुसदावाग्नि-ज्वलज्ज्वालाकरालिते।
वने मृगार्भक्स्येव, शरण नास्ति देहिन ॥४॥

पोषिणी-त्रीका सु ३० ज्यानभेदधर्णनम अयन--परलोकमहायार्य पिता माता न तिष्टत । न पुनटार न जातिधर्मस्तिष्टति केवल ॥१॥ ३-'एगवाणुप्पेहा' एकानुप्रेला-आमन एकाफि चिन्तनम् , तथा चोक्तम्- उपद्यते जन्तुहिक व रिपद्यते चैक एच दुसा । कमार्जययेक व चित्रम् आसेरते तफल्मेक एव ॥१॥ जैसे प्रचण्ड नावाग्नि की पाला से जलते हुए वन म मृग के बच्चे का कोर्ट रक्षक नहा होता है, उसी प्रकार दुसरूपी दावाग्नि का प्रचण्ड वाला से जलते हुए इस ममार में आमा का कोई रलक नहीं है ||४|| और भी कहा ह--- परलोफसहायार्थ, पिता माता न तिष्ठतः। न पुनदार न ज्ञाति-धर्मस्तिष्ठति केवलः॥ माता-पिता परलोक में जीन को सहायता के लिये नहा जाते हैं, न स्त्री, पुत्र, स्वजन-धी आदि हो जाते है । मात्र एक धर्म ही परलोक में जीप के साथ जाना है ।।४।। टस प्रकार से चितन करना सो अगरणानुप्रेक्षा है। (एगत्ताणुप्पेहा) एकनानुप्रेक्षा-आत्मा अकेला है। इस प्रकार से चितन कग्ना-एक यानुप्रेला है । पचानुप्रेक्षा का चिन्तन इस प्रकार से करना चाहिये, जैसे- कर्म के फलां को यह जीन अकेला ही भोगता है। माता पिता आदि कोई भी इस जीव को साथ नहीं देते है । सर अपन २ स्वार्थ के है। कहा भी है જેમ પ્રચ૭ દાવાગ્નિની જવાલાથી બળતા વનમા મૃગના બચ્ચાઓને કઈ રક્ષક થતું નથી, તે જ પ્રકારે દુ ખરૂપી દાવાગ્નિની પ્રચણ્ડ જવાલાથી બળતા આ સંસારમાં આત્માને કઈ રક્ષક નથી (૪) વળી પણ કહ્યું છે- परलोक्सहायाथै, पिता माता न तिष्ठत । न पुनार न ज्ञाति,-धर्मस्तिष्ठति केवल ॥५॥ માતા-પિતા પરલોકમાં જીવની સહાયતા માટે જતા નથી, ન સી, પુત્ર, વજન, સ બ ધી આદિ પણ જાય છે. માત્ર એક ધર્મ જ પરલોકમાં જીવની સાથે જાય છે આ પ્રકારે ચિતન કરવુ તે અશરણાનુબેલા છે (૫) (गत्ताणुप्पेहा) मेडत्यानुप्रेक्षा-मात्मा से छे से प्रहारे कितन કરવું તે એકવાનુપ્રેક્ષા છે એ ત્યાનુપ્રેક્ષાનું ચિતન આ રીતે કરવું જોઈએ, જેમડે-કર્મના ફળને આ જીવ એકલો જ ભેગવે છે, માતા પિતા આદિ દેતા નથી સૌ પોતપોતાના સ્વાર્થના છે - કેઈ પણ આ જીવને સાડ २९२ औषपातिकसत्रे - यत्नान धा स्वय नहुविध कटरिहोपार्यत, तसभूय फलमिनतनयैभ्रानानिभिर्मुग्यते । तत्तकर्मवशाच नारकनास्थयामितिर्यग्भवे-, वेक सैप मुदु सहानि सहते दु. यान्यसाया यहो ॥२॥ उत्पद्यते जन्तुरिटैर एव, विपद्यते चैक एव दुःमी। गर्जित्येका एव चित्रम्, आमेवते तत्फलमेक एव ।।१।। जार अकेला ही इस मसार में उपन्न होता है, अकेग ही अपार दुख का अनुभन करते हुए मृत्यु को प्राप्त होता है, अकेला हा वह नानाविध कर्मों का उपार्जन करता है, तथा अकेला ह। उमफा फल भोगता है ॥१॥ यज्जीवेन धन सय बहुविधैः कप्टैरिहोपाय॑ते, तत्सभूय कलत्रमित्रतनयात्रादिभिर्भुज्यते । तत्तवर्मवशाच नारकनरस्वर्वासितिर्यग्भवे,- प्वेक सैप मुदु सहानि सहते दुःखान्यसामान्यहो ॥२॥ जान जो अनेकविध फष्टा से स्वय धनोपार्जन करता है, उस पन का उपभोग स्त्री, पुत्र, भाद-यु, मित्र, स्वजन-सम्बपी आदि करते हैं । परतु धनोपार्जन करनेवाला यह जीव तो स्वस्त उन उन कर्मों के अनुसार देव मनुष्य नारक तिर्यक् आदि કહ્યું પણ છે उत्पद्यते जन्तुरिहैक एव, विपद्यते चैकक एव दु खी। र्जियत्येकक एव चिनम्, आसेवते तत्फलमेक एव ॥२॥ જીવ એકલો જ ઉત્પન્ન થાય છે, એકલે જ અપાર દુ અને અનુભવ કરતે કરતે મૃત્યુને પ્રાપ્ત થાય છે, એકલા જ તે અનેક પ્રકારના કર્મોનું ઉપાર્જન કરે છે, તથા એકલો જ તેનું ફળ ભેગવે છે (૧) यज्जीवेन धन स्वय बहुविवै कटैरिहोपाय॑ते, तत्सभूय फलत्रमित्रतनयैर्धात्रादिभिभुज्यते । तत्तत्कर्मवशाच्च नारक-नर-स्वर्वासितिर्यग्भवे- प्वेक सैप सुदु सहानि सहते दु खान्यसह्यान्यहो ||२|| જીવ જે વિધવિધ અનેક કઢેથી પિતે ધન ઉપાર્જન કરે છે તે धनन। Gपला खी, पुत्र, मा-मधु, भित्र, २१०४-५ वी साह ४२ છે પરંતુ ધને પાર્જન કરવાવાળે તે જીવ તે પોતે કરેલા તે તે કર્મો અનુ સાર દેવ મનુષ્ય નારક તિય આદિ ભવમાં એક જ અતિદુ સહ . , આ સ સા૨મા અને તે पोषधषिणी-टीका सु ३. ध्यानभेदयर्णनम् २९३ जीयो यम्य ते भ्रमयनुनिश रेन्य समालम्चते, धमाद भन्यति पञ्चय यतिहितान न्यायात्पकामति । देह सोऽपि सहामना न परमप्येक परस्मि भवे, गटत्यस्य तत कथ पन्त भो । माहाय्यमाधास्यति ॥३॥ स्वार्थकनिष्ट स्वजन वदेह,-मुरय तत सर्वमवेत्य मम्यक् । सर्वस्य कन्यागनिमित्तमेक, धर्म महाय बिन्धात धामान ।।दति।। भवा में अकेला ही अतिदु सह अनन्त द ग्वा को सहता रहता है। अहो' इस र सार में कोइ भा अपना नहीं है ॥ २॥ और भा कहा है- जीवो यस्य कृते भ्रमत्यनुदिन दैन्य समालम्ते, धर्माद् भ्रश्यति वञ्चयत्यतिहितान् न्यायादपकामति । देहः सोऽपि सहात्मना न पदमप्येकः परस्मिन भवे, गन्उत्यस्य ततः सथ वढत भो । माहाग्यमाधास्यति ॥३॥ जाप जिस शगर के लिये चारा दिशा में उमता-फिरता रहता है, टीनता प्रदर्शित करता है, धर्म से भ्रष्ट होता है, अपन अयन्त हितेपिया को भी ठगता है, न्यायमार्ग से चन्नि होता है, यह शरीर मा जार के साथ परभव में एक पग भी नहा साथ देता। ह भव्यो । सोचो-पिचागे ' यह अगर तुम्हारी क्या सहायता कर सकता है, कुछ नहीं ॥३॥ और भा कहा है- पार्थ कनिष्ठ स्वजन स्वदेह,-मुरय तत. सर्वमवेत्य सम्यक् । सर्वस्य कल्याणनिमित्तमेक, पर्म सहाय पिदधीत पीमान् ॥४॥ દુઓને સહન કરતો રહે છે અહિ ! આ સ સારમાં કેઈએ આપણુ નથી (૨) બીજુ પણ કહ્યું છે – जीवो यस्य कृते भ्रमत्यनुदिन दैन्य समालम्बते, धर्माद भ्रश्यति वश्चयत्यतिहितका न्यायादपक्रामति । देह सोऽपि सहात्मना न पदमायेक परस्मिन् भवे, गच्छत्यस्य तत कथ वदत भो । साहाग्यमाधास्यति ।।३।। જીવ જે શરીરને માટે ચારેય દિશાઓમાં ભટકતે ફરતો રહે છે, દીનના બતાવે છે, ધમ થી ભ્રષ્ટ થાય છે, પિતાના અત્યંત હિતેચ્છુઓને પણ ઠગે છે, ન્યાયમાર્ગથી ચલિત થાય છે, તે શરીર પણ જીવની સાથે ભવમાં એક ડગલુ એ સાથ આપતુ નથી છે ભળે ! –વિચારો શરીર તમારી શુ કરી શકશે ? કાઈ પર આ સહાયતા પણ નહિ !

२९५ औषणातिकमूत्रे - ४-'ससाराणुप्पेहा' समारानुप्रेक्षा-मसारस्य चतसृषु गतिपु माया यानु " सग्णालपणस्य अनुप्रेक्षा-तथा चोक्तम्- माता परभर पुनी सैर जमातरे रससा । पुनभाया भरेत मे प्रागिना गतिरीदृशा।। १।। माता, पिता, स्त्री, पुत्र, स्वजन, मामी आदि ममा मा स्वार्थ के है, अपना शरीर स्वार्थ का ही है, इसलिये बुद्धिमान मनुष्य दन सर्मा विपया पर अच्छी तरह विचार कर सभी का कल्याण करने वाले धर्म का ही सहायक वनावे ॥२॥ --इस प्रकार से चितन करना एक यानुप्रेक्षाह (ससाराणुप्पेहा) मारानुप्रेना-चतुर्गतिफलक्षग नमार के विषय में चिन्तन करना-मसारानुप्रेक्षा है। कहा भी है- माता परभवे पुनी, सैव जन्मान्तरे म्बसा। पुनर्भार्या भवेत् सैव, मागिना गतिरीटशी ॥१॥ इस भव में इस जीन की जो माता होती है, यह दूसरे भर मे उसकी पुत्री हो जाती है, फिर भवान्तर मे उसकी बहन हो जाती है, उसके बाद अन्य जम में फिर वह उसकी भाया हो जाता है। अधिक क्या कहा जाय! म्सार का कुछ ऐसी हा विचित्र तशा है ॥ १॥ और भी कहा हे- ફરી પણ કહ્યું છે– स्वार्थेकनिष्ठ स्वजन स्वदेह, मुरय तत सर्वमवेत्य सम्यक् । सर्वस्य कल्याण निमित्तमेक, धर्म सहाय विन्धीत धीमान् ॥४॥ માતા, પિતા સ્ત્રી, પુત્ર, સ્વજન-સબ પી આદિ બધા રવાના છે પિતાનું શરીર પણ સ્વાર્થનું જ છે, તેથી બુદ્ધિમાન મનુષ્ય એ બધા વિષે ઉપર સારી રીતે વિચાર કરી પર્વનું કલ્યાણ કરવવાળા ધર્મને જ સહાયક બનાવે આ પ્રકારે ચિતન રવું તે એકત્વાનુપ્રેક્ષા છે (૫) (ससाराणुप्पेहा) ससारानुप्रेक्षा-तुतिस मसाना विषयमा ચિતન કરવું તે સ સારાનુપ્રેક્ષા એ કહ્યું પણ છે – माता परभवे पुत्री, सैर जन्मान्तरे स्वसा । पुनर्भार्या भवेत् सैव, प्राणिना गतिरीशी ॥२॥ આ ભવમાં જે આ જીવની માતા હોય છે તે જ બીજા ભવમાં તેની પુત્રી થઈ જાય છે વળી ભવાન્તરમા તેની બહેન થઈ જાય છે ત્યાર પછી બીજા જન્મમાં વળી તે તેની સ્ત્રી થઈ જાય છે વધારે શું કહેવાય ! એ સા રની કઈ એવી જ વિચિત્ર દશા છે (૧) ફરી પણ કહ્યું છે- - पीयूपयर्षिणी-टीका मू ३० ध्यानभेदवर्णनम् पिता परभव पुन स तु भ्राता भगा तर । पुनस्तात पुन पुन प्राणिना गतिगदृशी ॥२॥ मातापितृमहस्राणि पुत्रदारशतानि च । -माप्यनुभृतानि पान्ति याम्यति चापर ॥३॥ कृणामेध्यमध्ये नियमिततनुभि स्यायते गर्भपासे, का तालिपट यन्यनिकररिपम यौनन चोपभोग । पिता परभरे पुत्र., स तु भ्राता भवान्तरे । पुनस्तात. पुनः पुत्र., माणिना गतिरीटशी ॥२॥ इस ममार म जार की पर्याय एकसा शाश्वत नहा रहता है। जो टस भव म पिता होता है, वहा परभव म पुत्र उन जाता है, न भवान्तर म भ्राता भी हो जाता है, पश्चात फिर पिता हो जाता है, फिर पुत्र हो जाता है । टस र मार मे प्राणियां का ऐसा ही कुछ विचित्र गति है ॥२॥ और भा रहा है- मातापितृसहस्राणि, पुत्रदारशतानि च । ससारेप्वनुभूतानि, यान्ति यास्यन्ति चापरे ॥३॥ दस म्मार म इस जान क हजारों माता और पिता बन चुके है, हजारा पुत्र- स्लल हो चुके है । इस समय भा ये माता, पिता पुत्र और क्ल्त्र इस जाके हे, और आग भी ये होग ||और भा कहा है- कृन्नृणामे यम ये नियमिततनुभि., म्थीयते गर्भवासे, कान्ताविश्लेपदुखव्यतिरविपमे यौवने चोपभोग' । पिता परभवे पुत्र म तु भ्राता भनान्तरे । पुनस्तात पुन पुन , प्राणिना गतिरीदृशी ॥ આ સંસારમાં જીવની પર્યાય એક જેવી કાયમ રહેતી નથી જે આ ભવમાં પિતા હોય છે તે જ પરભવમા પુત્ર થઈ જાય છે, તેમજ ભવાન્તરમા ભાઈ પણ થઈ જાય છે પછી પિતા થઈ જાય છે વળી પુત્ર થઈ જાય છે આ સંસારમાં પ્રાણિઓની એવી જ કોઈ વિચિત્ર ગતિ છે (૨) ફરી પણ કહ્યું છે- मातापितृसहस्राणि, पुत्ररशतानि च । ससारेष्वनुभूतानि, यान्ति यास्यन्ति चापरे ॥३।। આ સંસારમાં આ જીવના હજારે માતાપિતા થઈ ચુક્યા છે હજારે પુત્ર-કલત્ર થઈ ચુકયા છે. આ સમયે પણ એ માતા, પિતા, પુત્ર અને કલ આ જીવના છે, અને આગળ પણ આ માતા-પિતા આદિ આ જીવને થશે જ (૩) વળી કહ્યું પણ છે .

औपपातिकमा सुक्क झाणे चउबिहे चउप्पडोयारे पण्णत्ते, त जहा) नारीणामप्यपना विलसति नियत वृद्धभावेऽप्यसाधु , मसारे रे मनुष्या! परत यति मुग्व स्वल्पमप्यस्ति किंचित् ॥४॥ -इद धर्मव्यानम् । 'सुवज्झाणे चउन्विहे चउप्पडोयार पण्णत्त' शुक्रयान चतुर्विध चतुष्प्र नारीणामप्यवज्ञा पिलसति नियत वृद्धभावेऽप्यसाधुः, ससारे रे मनुष्याः वदत यदि मुख स्वल्पमप्यस्ति किंचित् ॥४॥ अयत अपवित्र गर्भवास में रह कर यह जार अनक कष्टा को महता रहता है। वहाँ इसका गरीर सिकुडा रहता है । यौवन अवस्था म यह जीव विषय भोग के समय स्त्रीवियोगजनित दुख से अन्य त दुखी होता है । खा यदि जानित रह तो वृद्धावस्था म यह अपनी उसा स्त्री का असा अपमान सहन करता है । फिर हे भन्या! तुम ही कहो, इस ससार में किंचि मात्र भी सुख है । कुछ भा नहा ॥५॥ इस प्रकार जीप को मसार के विपय में विचार करना चाहिये । इस प्रकार धर्म यान समझना चाहिये । अब शुक्ल यान कहते है-(सुवमाणे चउबिहे चउप्पडोयारे पण्णत्ते) शुक्ल यान चार प्रकार का है, और यह स्वरूप लक्षण, आलपन एव अनुप्रेक्षा के भेद से सोलह कच्छेणामध्यमभ्ये नियमिततनुभि स्थीयते गर्भवासे, का ताबिश्लेबदु खव्यतिकरविषमे यौवने चोपभोग । नारीणामप्यवहा विलसति नियत वृद्धभावेऽण्यसाधु , ससारे रे मनुष्या । बदत यदि मुख स्वल्पमप्यस्ति किंचित् ||४|| અત્યત અપવિત્ર ગર્ભવાસમાં રહીને આ જીવ અનેક કષ્ટોને સહન કરતે રહે છે ત્યાં તેનું શરીર સ કે ચાઈને રહે છે જુવાન અવસ્થામાં આ જીવ વિષયસેગના સમયે સ્ત્રીવિગથી ઉત્પન્ન થતા દુખથી બહુ જ દુ ખી થાય છેસ્ત્રી જે જીવતી હોય તો પોતાની વૃદ્ધાવસ્થામાં તે પોતાની તે જ સ્ત્રીનું અસહય અપમાન સહન કરે છે માટે હે ભવ્ય ! તમે જ કહે, આ સ સારમાં જરાપણ સુખ છે ? જરાય નહિ (૮) આ પ્રકારે જીવને સસારના વિષયમાં વિચાર કરવું જોઈએ એ પ્રકારે ધર્મધ્યાન સમજવું જોઈએ શુકલધ્યાન કહે छे (सुकमाणे चउबिहे चउप्पडोयारे पण्णत्ते) शुध्यान या२ २नु छ, भने ते २१३५ सक्ष, હવે સ્માલ पीयूषयपिणी टीका सु ३० ध्यानभेदयर्णनम् २९७. पुहुत्तवियके सवियारी १, एगत्तविय के अवियारि २, सुहुमकिरिए अप्पडिवाई ३,समुच्छिन्नकिरिए अणियट्टी४।सुक्कस्स णं झाणस्स त्यवतार प्रजमम् । यथा मलापगमेन शुचिताधमाभिसम्बन्धात् पट शुक्ल इत्युच्यते, तथा रागद्वेषमलापनयनान्युचिताधर्मसम्बधाद् ध्यानमपि शुक्लमित्युच्यते, तच्चतुर्विध प्रजप्तम् , तद् यथा-'पुहुत्तरिय सवियारी' पृथक्त्ववितर्क सपिचारि १, 'एगत्तवियके अवियारि' एफपितर्कमविचारि २, 'मुहुमकिरिए अप्पडिवाई' सूक्ष्मक्रियमप्रतिपाति, ३, 'समुच्छिन्न- किरिए अणियट्टी' समुच्छिनक्रियमनिवर्ति ४-इति । तत्र पूर्वगतश्रुतनानानुसारेण ध्येयविशेषगतोत्पादादिनानापयायाणा द्रव्यार्थिक पयायार्थिकादिनानानयैरर्थव्यञ्जनयोग-मान्तिसहितानुचिन्तन पृथक्त्ववितर्कसविचारम् ॥ १॥ प्रकार का कहा गया है। जिस तरह मैल के दूर होने से वस्त्र विलकुल साफ हो जाता है और “शुक्लः पट:" इस प्रकार कहा जाता है, उसी तरह रागद्वेषरूपी मैल के अपगमसे ध्यान भी शुद्ध हो जाता है और इसासे वह शुक्ल यान कहा जाता है । (त जहा) इसके वे चार प्रकार ये है (पुत्तरियके सवियारी) पृथक्यतर्कसविचार. (एगतवियक्के अवि- यारि) एकत्यवितर्क अविचार, (सुहुमकिरिए अप्पडिवाई) सूक्ष्मक्रिय-अप्रतिपाती, (समु- च्छिन्नकिरिए अणियही) समुच्छिन्नक्रिय-अनिवर्ति । इनका वर्णा इस प्रकार है-पूर्वगत श्रुतज्ञान के अनुसार येयविशेपगत उत्पाद, व्यय एव ध्रौव्य आदि पर्यायों का द्रव्यार्थिक एव पर्यायार्थिक नयों से अर्थर काति, व्यजनक्राति एव योगसक्रान्ति युक्त होकर विचार करना सो धक्त्वविर्तकसविचार शुक्ल यान का प्रथम भेद है ॥१॥ जिस तरह सिद्धगारुटिक आदि બન તેમજ અનુપ્રેક્ષાના ભેદથી સોળ પ્રકારનું કહેવાય છે જેવી રીતે મેલ જોવાઈ જવાથી વસ્ત્ર બિલકુલ સાફ થઈ જાય છે અને “ 'शुक्ल पट એ પ્રકારે કહેવાય છે. એ જ રીતે ગગષરૂપી મેલ દૂર થઈ જવાથી ધ્યાન પણ શુદ્ધ 45 लय छ, भने ते ४।२४थी तेने शुदध्यान ४ाय छ (त जहा) सेना या२ ५४२ मा छ-(पुटुत्तवियत सवियारी) पृथत्वविता-सपियार (एगत्तवियके अवियारि) सवित-विया(सुहुमकिरिए अप्पडिवाई) सूक्ष्मठिय-मप्रतिपाती (समुच्छिन्नकिरिए अणियट्टी) समुछिनछिय-मनिवृत्ति પૂર્વગત શ્રુતજ્ઞાન અનુસાર ધ્યેયવિશેષથી થતા ઉત્પાદ, વ્યય તેમજ ધ્રૌવ્ય આદિ પર્યાના દ્રવ્યાર્થિક નથી, અર્થસ કાતિ, જનસ ક્રાતિ તેમજ ગમ કાતિથી યુકત થઈને વિચાર કરશે તે પૃથકત્વવિતર્કસવિચાર શુકલ- ધ્યાનને પ્રથમ પ્રકાર છે (૧) औपचालिकर २९८ - यथा सिद्धगारुडिकादिमन्त्र सफलगर्गरस्यापि विषम विष ममामर्थन सवार यवेभ्य समाकृष्य दशस्थाने समानीय स्तम्भयनि, तथा पूर्वगतभुतानुमाग्तोऽर्थव्यननयोग सकान्तिराहित्येनाशेपरिपयेभ्य सहयैकस्मिन्नेव पयाये योगस्य निशनस्थाने दीपशिखावत स्थिरीकरणम् एफचवितोऽपिचारम् ||२|| यदा जघययोगरत सन्निपामस्य मनोद्रव्यागि समये निरन् असत्यातसमये सपूर्ण मनोयोग तत्पश्चात् पर्यामद्वीन्द्रियस्य वाग्योगपर्यायतोऽरयातगुण यूनवाग्योगपया यान् प्रतिसमय निरुधन् असरयातसमये सपूर्ण वाग्योग, ततश्च प्रथमसमयसमुपन्ननिगो दजीवस्य जघयफाययोगपर्यायतोऽसत्यातगुणहीनकाययोग प्रतिसमय निरन्धन् , अभयात मत्रवाला पुरुष समस्त शरीर के अवयवों में व्याम निपम पि को मन के प्रभाव से वेचकर काटे हुए स्थानपर स्तभित कर देता है उसीतरह पूर्वगनश्रुतज्ञान के अनुसार अर्थ, व्यजन एव योगों की सक्रान्ति से रहित होने के कारण, अशेषविषयों से योगा को हटा कर एक ही पर्याय मे योग का, वातरहित स्थान मे ढीपफ की लौ की तरह, स्थिर करना सो एकत्वविर्तक-अविचार-नामक शुक्ल यान का दूसरा भेदहे ॥२॥ मूहमक्रिय-अप्रति- पाति शुक्लध्यान सिर्फ सूक्ष्मकाययोगवाले जीन को होता है। सूदमक्रिय-अप्रतिपाति शुक्ल ध्यान के सन्मुख हुआ जीव सर्वप्रथम मनोदव्यों का प्रतिसमय निरोध करता हुआ अमख्या तसमयप्रमाणकाल में समस्तमनोयोग का, इसीतरह प्रतिसमय वाग्योगपर्यायों का निरोध करता हुआ अमख्यातसमयप्रमाणकाल मे समस्तवाग्योग का, एव प्रथम समयमें समुत्पन्न निगोदजानकी जघन्य-अवगाहनास्वरूप काययोगपर्यायों से अमरयात જેવી રીતે સિદ્ધ ગાર્િડક આદિમત્રવાળે પુરૂષ આખા શરીરના અવય વોમાં પ્રસરેલા વિષમ ઝેરને મત્રના પ્રભાવથી ખેચીને કરડેલા સ્થાન ઉપર સ્ત ભિત કરી દે છે, તેવી જ રીતે પૂર્વગત શ્રુતજ્ઞાન અનુસાર અર્થ, વ્યજન તેમજ ગોની સ કાતિથી રહિત હોવાને કારણે, બીજા વિષથી ગોને હટાવીને એક જ પર્યાયમા વેગને હવા વગરના સ્થાનમા દીપકની તની પેઠે સ્થિર કરે તે શુકલધ્યાનના એકત્વવિર્તક અવિચાર નામને બીજો પ્રકાર છે (૨) સૂમક્રિય-અપ્રતિપાતિ શુકલધ્યાનને સન્મુખ થયેલા સર્વપ્રથમ મદ્રના હરવખત નિરાધ કરતા કરતા અસ ખ્યાત–સમય- પ્રમાણુ કાલે સમસ્ત મનગને, તેમ જ વાર વાર વાગ્યોગપને નિરોધ કરતા કરતા અસ ખ્યાત-સમય પ્રમાણે કાળે સમસ્ત વાગને, તેમ જ પ્રથમ સમયમાં સમુત્પન્ન નિગોદ જીવની જઘન્યઅવગાહના સ્વરૂપ કાગની પર્યાથી અસ ખ્યાતગુણહીનકાગને વારવાર નિધિ કરતા पीयूषयपिणी टीका सू ३० ध्यानभेदवर्णनम् २९९ शुक्र यानन - समयैवादरकाययोग च सर्वथा निम्णदि, तदेत मूक्ष्मक्रियाऽप्रतिपाति याननुपक्रमते ॥३॥ ना श्वासोच्छमासस्वरूप सूदममपि काययोग निरभ्य अयोगि-व प्राप्य शैलेशीमवस्था प्रतिपद्यते, म यमकालेन 'अ इ उ म ल ' इयेवरूप पञ्चल्वभरोचारणसमकालस्थितिक समुच्छिन्न- किननिवर्ति ध्यानमनुभवनि ॥४॥ दशवकालिकसूत्रस्याचारमगिमञ्जूपाटीकायामस्माभि सविस्तर कृतम्, अतस्ततोऽगन्तव्यम् । तथा-तत् शुक्र यान चतुष्प्रयातार प्रजनम् । 'मुक्कस्स ण झागस्स चत्तारि उक्खणा पण्णत्ता' शुक्लम्य खलु प्यानस्य चवारि लक्षणानि प्रजमानि । 'त जहा' तद्यथा गुगहीनकाययोग को प्रतिसमय म निरोध करता हुआ अमरयातसमयप्रमाणकाल में वादरकाययोग हा सर्वया निरोध कर देता है, तब जाकर इसे सूक्ष्मक्रिय-अप्रतिपातिनामक शुक्लध्यान की प्रामि होती है, यह मूक्ष्मक्रिय-अमतिपातिनामक तीसरा भेट है।३। इस अवस्थाम श्वासोच्छ्यासरूप सूक्ष्मकाययोगका भी निरोध कर, अयोगि-अवस्था को प्राप्त हो, शैलेशी अवस्था को प्रात कर लेता है, वहा 'अ इ उ ऋ लु' इन पाच लघु अक्षरों के म यम काल से उच्चारण करने में जितना समय लगता है उतने समय तक वहा ठहर कर समु- च्छिन्नक्रिय-अनिवत्तिनामक शुक्र यानका अनुभव करता है ।४। इस शुक्लध्यान का विशेष विस्तारपूर्वक वर्णन दशवकालिक सूत्र के चौथे अ ययन की 'आचारमणिमजूषा' नामकी टीका में लिग्या गया है, अत विशेषार्थी को इसका विशेष वर्णन वहा से देख लेना चाहिये । (सूकस्स ण झाणस्स चत्वारि लक्खणा पण्णत्ता) इस शुक्ल- यान के चार रक्षण हे, (त जहा) वे इस प्रकार है-(विवेगे) विवेक-देह से आत्माको કરતા અસ ખ્યાતસમયપ્રમાણુ કાળે બાદરકાયોગને સર્વથા નિરોધ કરી દે છે, ત્યારે તેને સૂકમક્રિય–અપ્રતિપાતિ નામક શુકલધ્યાનની પ્રાપ્તિ થાય छ । समष्ठिय-मप्रतिपाति नामे श्रीन प्रडार (3) તે અવસ્થામાં વાવાસરૂપ સૂકમાયોગને પણ નિરાધ કરી, અગિ અવસ્થાને પ્રાપ્ત થઈ શલેશી અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરી લે છે ત્યા ૩ ૪ હું આ પાચ લઘુ અક્ષરનું મધ્યમકાલથી ઉચ્ચારણ કરવામાં જેટલો સમય લાગે તેટલા સમયસુધી કાઈને સમુચ્છિન્નકિય-અનિવર્તિ નામ શુક્લવ્યાનને અનુભવ કરે છે (૪) આ શુક્લધ્યાનનુ વિશેષ વિસ્તારપૂર્વક વર્ણન દશવૈકાલિકસૂત્રના ચોથા અધ્યયનની આચારમણિમજૂષા નામની ટીમમા લખવામાં આવ્યું છે તેથી વિરોષ જાણવાવાળાને માટે તેનું વિશેષ વર્ણન ત્યાથી જોઈ લેવું જોઈએ (सुस्कस्स ण झाणस्स चत्तारि लक्सणा पण्णत्ता) मा शुखध्यानना यार साक्ष 2. (त जहा) ते मा प्रकारे -(विवेगे) विव४-थीमात्मानेgataayat, २९८ औषपातिक यथा सिद्धगारुडिकानिमन्त्र सकलगरीरस्यापि विषम पिप मन्त्रमामान मवार यवेभ्य समाकृष्य दशस्थाने समानीय स्तम्भयति, तथा पूर्वगतभूतानुमारतोऽर्थव्यननयोग- सक्रान्तिराहित्येनाशेपचिपयेभ्य सहायकस्मिन्नेर पयाय योगस्य निगरातस्थाने दीपशियावत स्थिरीकरणम् एकत्वपितर्काऽपिचारम् ||२|| यदा जपययोगरत सनिपयामस्य मनोव्यागि समये निरन अमायातसमये सपूर्ण मनोयोग तत्पश्चात् पर्यामीन्द्रियस्य याग्योगपयायतोऽजयानगुण यूनवाग्योगपया यान् प्रतिसमय निरन्धन् असरयातसमये सपूर्ण वाग्योग, ततश्च प्रथमसमयसमुपननिगो दनीवस्य जयन्यकाययोगपर्यायतोऽसरयातगुणहीनकाययोग प्रतिममय निरन्धन् , अध्यात मनवाला पुरुप समस्त शरीर के अवयवों म व्याम निपम रिप को मन के प्रभाव से खेचकर काटे हुए स्थानपर स्तभित कर देता है उसातरह पूर्वगतश्रुतज्ञान के अनुसार अर्थ, व्यजन एव योगों की समान्ति से रहित होने के कारण, अपरिपया से योगा को हटा कर एक ही पर्याय मे योग का, वातरहित स्थान म दीपक की लौ की तरह, स्थिर करना सो एकत्वविर्तक-अविचार-नामक शुक्ल यान का दूसरा भेदहै ॥२॥ सूक्ष्मक्रिय--अप्रति- पाति शुक्लध्यान सिर्फ सूक्ष्मकाययोगवाले जीन को होता है। सूक्ष्मनिय-अप्रतिपाति शुक्ल ध्यान के सन्मुख हुआ जीव सर्वप्रथम मनोद्रव्यों का प्रतिसमय निरोध करता हुआ अमख्या- तसमयप्रमाणकाल में समस्तमनोयोग का, इसीतरह प्रतिसमय वाग्योगपर्यायों का निरोध करता हुआ अमल्यातसमयप्रमागकाल मे समस्तवाग्योग का, एव प्रथम समयम समुत्पन्न निगोदजीवकी जघन्य-अवगाहनास्वरूप काययोगपर्यायो से अरयात જેવી રીતે સિદ્ધ ગાર્િડક આદિમત્રવાળો પુરુષ આખા શરીરના અવય વોમાં પ્રસરેલા વિષમ ઝેરને મત્રના પ્રભાવથી બે ચીને કરડેલા સ્થાન ઉપર સ્ત ભિત કરી દે છે, તેવી જ રીતે પૂર્વગત શ્રુતજ્ઞાન અનુસાર અર્થ, વ્ય તેમજ રોગોની સક્રાતિથી રહિત હોવાને કારણે, બીજા વિષયોથી રોગોને હટાવીને એક જ પર્યાયમાં રોગને હવા વગરના સ્થાનમા દીપકની તની પેઠે સ્થિર કરે તે શુકલવ્યાનના એકત્વરિતક અવિચાર નામને બીજો પ્રકાર છે સૂમક્રિય-અપ્રતિપાતિ શુકલધ્યાનને મુખ થયેલ સર્વપ્રથમ મદ્રના હરવખત વિરોધ કરતા કરતા અસ ખ્યાત-સમય- પ્રમાણુ કાલે સમસ્ત મનેગને, તેમ જ વાર વાર વાગ્યોગપર્યાને નિરાધ કરતા કરતા અમ ખ્યાત–સમય-પ્રમાણે કાળે સમસ્ત વાગને, તેમ જ પ્રથમ સમયમાં સમુત્પન્ન નિગોદ જીવની જઘન્ય અવગાહના સ્વરૂપ વાયગની પર્યાયેથી અગ ખાતગુણહીનકાયોગને વાવાર નિરોધ કરતા व पीयूपयपिणी-टीका सु ३० ध्यानभेदयर्णनम ण झाणस्स चत्तारि अणुप्पेहाओ पण्णताओ, त जहा-अवा- याणुप्पेहा १ असुभाणुप्पेहा २ अणंतवत्तियाणुप्पेहा ३ विपरि- णामाणुप्पेहा ४।से त झाणे॥ सु० ३०॥ ग्वल भ्यानस्य चतस्रोऽनुप्रेक्षा प्रजमा , ‘त जहा' तद्यथा-'अबायाणुप्पेहा' अपाया नुभा-अपायाना प्राणातिपाताद्यालयद्वारजनितानाम् अनर्थानामनुचितनम् ॥१॥ 'अमुभा- गुप्पेहा' अशुभानुप्रेभा-मसारस्यैव अशुभस्वरूपतयाऽनुचि तनम्॥२॥'अणतवत्तियाणुप्पेहा' अनन्तवृत्तिताऽनुप्रेक्षा-अनन्तवृत्तिता तैलिकचायोजितस्य वृपस्य मार्गाऽनसानवत्कदाप्यस-- मामिगीलता तस्या अनुप्रेक्षा-अनुचिन्तनम् ॥३॥ 'विपरिणामाणुप्पेहा' पिपरिणामानुप्रेक्षा- उत्पादव्ययधौन्यस्वभावाना पायाना यो पिरिणाम -प्रतिक्षण नवनवपर्यायरूप तस्यानु चिन्तनम् [[४॥ से त झाणे' तदेतद् ध्यानम् ॥ मू० ३० ॥ अपायों का अथात् प्रागातिपातानिक पाप, जो कर्मों के आस्रव के लिये द्वार जैसे है उनसे जनित अनर्थों का वारपार विचार करना सो अपायानुप्रेक्षा है १। (अमुभाणुप्पेहा) अशुभानु- प्रेक्षा-ससार स्वय अशुभस्वरूप है, ऐसा वाग्वार विचार करना सो अशुभानुप्रक्षा है २ । (अणतवत्तियाणुप्पेहा) अनन्तवत्तितानुप्रेक्षा-भवपरपग की अनतवृत्ति का विचार करना, अर्थात् जिस प्रकार तेली का बैल कोन्ह मे जोता जाने पर चक्कर काटता है उसी प्रकार इस जीन के भी, जबतक यह मसार मे रहता हे तबतक इसके भ्रमण की कभी भी समाप्ति नहीं होती है, इस प्रकार का अनुचितन करना अनतवर्तितानुप्रेक्षा हे ३॥ (विपरिणामाणुप्पेहा) विपरि- णामानुप्रेक्षा-प्रयेफ द्रव्य, उ पाढ, व्यय प प्रौय स्वभाववाले है, अत वस्तु प्रतिसमय અપાયાનુપ્રેક્ષા--અપાયેના અર્થાત-પ્રાણાતિપાતાદિ પા૫ જે કમેના આસવને માટે ઠાર જેવા કે તેમનાથી થતા અને વારવાર વિચાર કરે તે सपायानुसा छे (असुभाणुप्पेहा) आशुमानुप्रेक्षा-ससा२ पोते शुलः१३५ , वो पा२ वा२ विया२ यो त पशुमानुप्रेक्षा छ (अणतपत्तियाणुप्पेहा) અન તવત્તિતાનુપ્રેક્ષા-ભવપર પરાની અન તવૃત્તિતાને વિચાર કરે, અર્થાત્ જેવી રીતે ઘાચીને બળદ ઘાણીમાં જોડાઈને ચકકરે-(આઠ) ફર્યા કરે છે એવી રીતે આ જીવ પણ જ્યાં સુધી સમારમાં રહે છે ત્યા સુધી તેના શ્રમ ણની કદી પણ સમાપ્તિ થતી નથી, એ પ્રકારનું અનુચિતન કરવું તે અને पतितानुक्षा (चिपरिणामाणु'पेहा) विपरिभानु रक्षा-प्रत्ये४ ઉત્પાદ, વ્યય તેમજ પ્રૌવ્ય સ્વભાવવાળા છે, તેથી હરવખત વરતુ પરિણમન ३०० औपपानिकपत्रे - चत्तारि लक्खणा पण्णत्ता, तं जहा-विवेगे १, विउस्लग्गे २, अब्बहे ३, असम्मोहे ४। सुक्कस्स ण झाणस्स चत्तारि आलंबणा पण्णत्ता, त जहा-खंती १, मुत्ती २,अजवे ३, महवे ।। सुक्कस्स 'विवेगे' विवेक-पृथक्करण,सच पृथमार -देवादामनोबुद्ध्या विवचनम् ॥१॥'विउम्सग्गे' व्यु सर्ग --निस्सगतया देहोपधि याग ॥२॥ 'अन्य' अव्ययम्-दवायुपमर्गजनित भय व्यथा-तया रहितम् ॥३॥ 'असमोहे' असमोह --देवमायाजनितस्य मूढत्यम्य निषेध ॥४॥ 'मुक्कस्स ण झाणस्स चत्तारि आल्यणा पण्णता' शुक्लस्य गल ध्यानस्य चत्वार्यालम्बनानि प्रनमानि, 'त जहा' तयया-'खती' क्षान्ति -परताऽपकारसहनम् ॥१॥'मुत्ती' मुक्ति -निर्लोभता ॥२॥ 'अजवे' आर्ज-सरलता ॥३॥'मावे' मार्दव -मृदुता ॥४॥ 'सुक्कस्स ण झाणस्स चत्तारि अणुप्पेदाओ पण्णताओ' शुक्लस्य भिन्न जानना । (विउस्सग्गे) व्युत्सर्ग-देह तथा उपधि का परित्याग करना २।(अव्वहे) अव्यथ-व्यथारहित होना-देवादिकत उपसर्गजनित भय का नाम व्यथा है, इससे रहित का नाम अन्यथ है, अर्थात्-देवादिकृत उपसर्गों का निश्चल भावसे सहन करना ३॥ (असमोहे) असमोह-मोहरहित होना-देवादिक द्वारा प्रदर्शित मायाकी ओर आकृष्ट नहीं होना । (सुक्कम्स ण झाणस्स चत्तारि आलवणा पण्णता) शुक्लध्यान के चार आलबन है, (त जहा) वे इस प्रकार हैं-(खती) क्षान्ति-परकृत अपकार का सहन करना १, (मुत्ती) मुक्ति-लोभका परित्याग करना २, (अज्जवे) आर्जव-चित्त मे सरलता रखना ३, और (महवे) मार्दव गुणका होना ४ । (सुक्कस्स ण झाणस्स चत्तारि अणुप्पेहाओ पणत्ताओ) शुक्ल यान की चार अनुप्रेक्षा है, (त जहा) वे ये है-(अवायाणुप्पेहा) अपायानुप्रेक्षा- (विउस्सग्गे) व्युत्सर्ग-हे तथा उपधिनी परित्याग ४२। (अव्वहे) अव्यय-न्यथा રહિત હોવુ-દેવાદિત ઉપસર્ગથી થયેલ ભયનું નામ વ્યથા છે, તેનાથી રહિતનુ નામ અવ્યથ છે, અર્થાત્ દેવાદિકથી કરાએલ ઉપસર્ગોને નિશ્ચળ ભાવથી સહન કરવા (असमोहे) अस भाड भासहित धु-हेवा४िारा प्रशित भाया त२५ मा 18 (सुकरस ण झाणस्स चत्तारि आलपणा पण्णता) शुसध्यानना २ मा मन है, (त जहा) ते 40 मारे छ-(सती) क्षान्ति-मी- ४२ अपारने सहन ४२वा, (मुत्ती) भुति-सानो परित्याग ४२यो, (अज्जवे) या चित्तमा सरगता राभपी, भने (मह) भाई-मृहुता शुधु थ (मुक्करस ण झाणस्स चत्तारि अणुप्पे हाओ पण्णत्ताओ) शुसध्यानना या अनुप्रेक्षा छ, (त जहा) ते या छ (अआयाणा) . पीयूषवर्षिणी-टीका स ३० व्युत्सर्गभेदयर्णनम् विउस्सग्गे, २ गणविउस्सग्गे, ३ उवहिविउस्सग्गे, ४ भत्तपाणविउ- स्सग्गे।सेतदव्वविउस्सग्गे।से कित भावविउस्सग्गे' भावविउ- स्सग्गेतिविहे पण्णत्ते, तंजहा-१कसायविउस्सग्गे,२ससारविउस्स- 'गणविउस्सागे' गगव्युसर्ग ।२। 'उहिविउस्सग्गे' उपधि-युसर्ग-उपधेस्पकरणस्य त्याग ।३। 'भत्तपाणविउम्सग्गे' भक्तपानब्युसर्ग -अन्नजल याग ४। 'से त दव्य- विउस्सागे' स एप द्रव्ययुसर्ग । 'से कि त भावरिउस्सग्गे' अथ कोऽमो भानव्युत्सर्ग | 'भावविउस्सग्गेतिविहे पण्णत्ते' भावव्युमर्ग त्रिविध प्रजम , 'त जहा तद्यथा-'कसाय- विउस्सग्गे' कपायव्युसर्ग ।१'ससारविरसग्गे' र सारख्युमर्ग ।२। 'कम्मविउ- स्सगे कर्मयुसर्ग 31 'से किंत कसायविउस्सग्गे अब कोऽमौ कपायच्युसर्ग : 'पसाय- (सरीरविउम्सग्गे १, गगविउस्सग्गे २, उवहिपिउस्सग्गे ३, भत्तपाणविउस्सग्गे ४) शरीरब्युसर्ग १, गण युसर्ग २, उपधिव्युसर्ग ३, और भक्तपानव्युत्सर्ग ४ । इनम शरीर के ममान का त्याग करना सो शरीरब्युसर्ग है १ । पडिमा आदि आराधन करने के लिये गण-संप्रदाय से ममत्वका त्याग करना सो गगग्युसर्ग है २। वस्त्रादिक उपवि के ममत्व का त्याग करना सो उपधिव्युसर्ग है ३। भोजन एर पानी का त्याग करना सो भक्तपान युसर्ग है।। (से त दयविउस्सग्गे) यह मन द्रव्ययु मर्ग है। (से कि त भावविउस्सग्गे) भावव्युसर्ग क्या-कितने प्रकार का है । ( भावविउस्सग्गे तिविहे पण्णत्ते) भावव्युसर्ग तीन प्रकार का है, (त जहा) वे प्रकार येहे-(कसायविउस्सग्गे १ ससारविउस्पागेर कम्मविउस्सग्गे३) कपायव्युःसर्ग १, ममाव्युत्सर्ग २, ण्व कर्मव्युत्सर्ग ३ । (से किं त कसायरिउम्सग्गे) कपायच्युसर्ग क्या फितने प्रकारका है (फसाय- भ:-(सरीरविउस्सग्गे गणविउस्सगे उबहिविउस्सग्गे भत्तपाणविउस्सम्गे) शरीर યુત્સગ, ગણવ્યુત્સર્ગ, ઉપધિવ્યુત્સર્ગ અને ભક્તપાનબુનગર તેમાં પારીરના મમત્વને ત્યાગ કરવો તે શરીરવ્યુભર્ગ છે પડિમા આદિ આગધન તરવા માટે ગણ–સ પ્રદાયથી મમત્વને ત્યાગ છે તે ગણવુત્સગ કે વસ્ત્રાદિક ઉપાધિથી મમત્વનો ત્યાગ કરવો તે ઉપધિવ્યુત્સર્ગ છે ભેજન તેમજ પાણીને त्याग २ तमतमान युत्सग म मया द्रव्ययुत्मा (से किं त भावविउस्सग्गे) भावव्युत्-शु-रसायन (भापनि उस्सगे तिमिहे पण्णत्ते) लापव्युत्स ४२नो छ, (त जहा) ते मा प्रजा (क्सायविरसग्गे ससाविउस्सगे कम्मविउस्सग्गे) उपायव्युत्सग, व्युत्मगतमा भव्युत्सर्ग ३०२ औपपातिकमरे मूलम्-से कि त दिउस्सग्गे ? विउस्सग्गे दुविहे पण्णत्ते, तं जहा-१ दव्वविउस्सग्गे, २ भावविउस्सग्गे य ।से कि तं दब्वविउस्सग्गे' दवविउसग्गे चउबिहे पण्णत्ते, तं जहा-१ सरीर- टीका--आभ्य तरतपम पष्टभेदमाह-'से किंत विउस्सगे। अथ कोऽसौ व्युत्सर्ग १ व्युत्सर्ग किस्वरूप कतिनिधधेति प्रश्न । व्युसर्ग-वि=विशेषेण, उत्-उकृष्ट भावनया सर्ग =त्याग । 'विउस्सग्गे दुविहे पण्णत्ते व्युसगों द्विविध प्रजप्त ,'त जहा' तपथा १-'दव्वविजस्सागे' द्रययुसर्ग , २-'भावितस्सग्गे' भावयुसर्ग । 'से कि त दव्यविउस्सग्गे ?' अब कोऽमो द्रव्ययुसर्ग । 'दबविउस्सगे चउबिहे पण्णत्ते' दव्य-युत्सर्ग-चतुर्विध प्रज्ञप्त , 'त जहा' तद्यथा-'सरीरविउस्सग्गे' शरीरयुसर्ग ।१। परिणमती रहती है। इस प्रकार जो चितन करना इसका नाम विपरिणामानुप्रेक्षा है । (से त झाणे) इस प्रकार चार ध्यानका वर्णन हुआ ॥ मू० ३० ॥ से किंत विउस्सग्गे' इत्यादि, अब आभ्यन्तर तपका जो छठा भेद व्युत्सर्ग है उसका वर्णन करते है-(से कि त पिउस्सग्गे) विशेष रीति से उत्कृष्ट भावनापूर्वक परित्याग करना व्युसर्ग है, वह व्युत्सर्गतप क्या-कितने प्रकार का है ? (विउस्सग्गे दुविहे पण्णत्ते) व्युत्सर्ग के दो भेद है, ( त जहा) वे ये है-(दबविउस्सग्गे भावविउस्सग्गे)१-द्रव्यव्युत्सर्ग और २- भाग्ब्युसर्ग । (से कि त दयविउस्सग्गे ) द्रव्यव्युत्सर्ग क्या-कितने प्रकार का है। (दवविउस्सग्गे चउविहे पण्णत्ते) द्रव्यव्युत्सग चार प्रकार का है । (त जहा) जैसे- કરતી હોય છે, એક જ રૂપે કદી નથી રહેતી એ પ્રકારે જે ચિતન કરવું તેનું नाम विपरियामानुप्रेक्षा 2 (से त झाणे) से प्रमाणे यार व्याननु वधुन थयु (सू० ३०) से कि त विउत्सग्गे 'त्यादि હવે સૂત્રકાર આભ્યન્તર તપને જે છઠ્ઠો પ્રકાર વ્યુત્સર્ગ છે તેનું વર્ણન કરે -(से कि त विउस्सगे) विशेषतिथी मानापूर्फ४ परित्याग १२वो त व्युत्सग छ व्युत्ता त५ डेटा प्रानु छ ? (विउस्सग्गे दुविहे पण्णत्ते) सेना में प्रा२ छ,-(त जहा) ते ॥ छ-(दव्वविउस्सग्गे भावविउस्सगे य) ૧ દ્રવ્યબુસર્ગ અને ૨ ભાવયુત્સર્ગ દ્રવ્યબુત્સર્ગ શુ-કેટલા પ્રકારનું છે? (दव्वविउस्सगे चविहे पप्णत्ते) मे व्यव्युत्मा यार नु छ (त जहा) .

पोयूषपिणी टीका स ३० व्युत्सर्गभेदवर्णनम् यससारविउस्सग्गे, ३ मणुयसंसारविउस्सग्गे, ४ देवससारविउ- स्सग्गे। सेत ससारविउस्सग्गे।से कि त कम्मविउस्सगे कम्म- विउस्सग्गे अविहे पण्णत्ते, त जहा, १ णाणावरणिजफम्मविउ- स्सगे,रदरिसणावरणिजकम्मविउस्सग्गे,३वेयणिज्जकम्मविउस्स- गे, ४ मोहणिज्जकम्मविउस्सग्गे, ५आउकम्मविउस्सग्गे,६णामक- म्मविउस्सग्गे ७, गोयकम्मविउस्सग्गे ८,अतरायकम्मविउस्सगे। से त कम्मविउस्सग्गे। से त भावविउस्सग्गे ॥ सू० ३० ॥ स्सग्गे' मनुजसार युसर्ग ३। 'देवससारविउस्सग्गे' देवस्मारव्युसर्ग 1४॥ 'से त ससारविउम्मग्गे' म एप ससाग्व्युसर्ग । ' से किं त कम्मविउस्सग्गे' अथ कोऽसौ कर्मव्युसर्ग 'कम्पविउस्सग्गे अविहे पणत्ते' कर्मव्यु सर्ग अष्टविध प्रजम । 'त जहा' तद्यथा-'णाणावरणिनकम्मविउस्सग्गे' नानापरणीयफर्मव्युसर्ग ११। 'दरि- सिणावरणिनकम्मविउस्सगे' दर्शनाऽवरणीयकर्मभ्यु सर्ग ।२। 'वेयणिनकम्मवि- उस्सग्गे' वेनीयमंत्र्यु सर्ग ।३। 'मोहणिज्जकम्मविउस्सग्गे' मोहनीयफम- गे३, देवससारविउस्सग्गे ४) नैरपिक-साख्युसर्ग, तिर्यक् मारव्युत्सर्ग, मनुजस्सारव्युत्सर्ग, एव देवस्मारब्युसर्ग, (से त ससारपिउम्सगे) इस प्रकार चारगतिरूपन्सार का यह व्युसर्ग (परियाग) मारब्युसर्ग है। (से कि त कम्मविउस्सग्गे) कर्मव्युत्सर्गक्या फितन प्रकार का है। (कम्मविउम्सग्गे अदविहे पण्णत्ते) जिसमे आठ प्रकार के कर्मोंका व्युसर्ग-परित्याग हो वह कर्मव्युसर्ग आठ प्रकार का है, (त जहा) जैसे (णागावरणिज्नकम्मविउस्सग्गे १, दरि- सगावरणिज्ज कम्मविउस्सग्गे २,वेयगिजसम्मविउस्सग्गे ३,मोहणिज्जकम्मविउस्सग्गे देवससारउिस्सग्गे) नैयि४५ सा२०युत्मा, तिय इस सा२युत्सर्ग, मनु मसारव्युत्सम तेभर सेक्स मारव्युत्सर्ग (से त ससारविउस्सग्गे) ये मारे ચારેય ગતિરૂપ સનારને આ વ્યુત્સર્ગ (પરિત્યાગ) તે અમારવ્યુત્સર્ગ છે (से कि त कम्मविउस्सग्गे) भव्युत्सर्ग ॥२१ (कम्मविउस्सग्गे अविहे पण्णत्त) मा भाठेय प्रजाना इभानो व्युत्मा-परित्याग य जय छ मेवो २मा उभव्युत्मा या प्रानो छ, (त जहा) भ3-(णाणावरणिज्ज कम्मपिउस्मो, नरिसणारणिनकम्मविउस्सग्गे, वेयणिज्जक्म्मविउस्सग्गे, मोहणि - ३०४ বিবাহিঙ্কদ্বয় गे, ३ कम्मविउस्सगे।से कितं कसायविउस्सग्गे, कसायविउ- स्सग्गे चउबिहेपण्णत्ते, तजहा-कोहफसायविउस्सग्गे, २ माणक- साय विउस्सग्गे,३मायाकसायविउस्सग्गे, लोहकसायविउस्सग्गे। से त कसायविउस्सग्गे।से किं तससारविउस्सग्गे? संसारविउस्स- ग्गे चउबिहे पण्णत्ते, तं जहा–१ णेरडयसंसारविउस्सग्गे, २ तिरि- विउस्सग्गे चउबिहे पण्णत्ते कपायव्युसर्ग चतुविध प्रना , 'त जहा' तद्यथा-कोहकसाय- विउस्सरगे' क्रोधकपायव्युसर्ग १। 'माणसायविउस्सगे' मानकपायव्युमर्ग । 'मायाकमायविउस्सग्गे' मायाऊपायव्युसर्ग ॥३॥ 'लोहफसायविउम्सग्गे' लोभ कषायव्युसर्ग ।४। ‘से त कसायविउस्सग्गे' स एप कपाययुसर्ग । 'से कि ससारविउस्सग्गे' अथ कोऽसौ ससारव्युसर्ग ? 'ससाररिउस्सग्गे चउबिहे पण्णत्ते मसार व्युत्सर्ग चतुर्विध प्रज्ञप्त , 'त जहा' तद्यथा-'णेरइयससारविउस्सग्गे' नैरयिकससार- व्युसर्ग ।१। 'तिरियससारविउस्सग्गे' तिर्यक्मसारब्युसर्ग ।२। 'मणुयससारविउ विउस्सग्गे चउबिहे पण्णत्ते) कपायव्युसर्ग चार प्रकारका है । (त जहा) वे चार प्रकार ये है-(कोहकसायविउस्सग्गे१, माणकसायविउस्सग्गे २, मायाफसायविउस्सग्गे ३. लोहकसायविउस्सग्गे ४) क्रोधकषायव्युत्सर्ग१,मानकषायव्युत्सर्गर, मायाकपायव्युत्सर्ग ३ एव लोभकपायव्युत्सर्ग ४ ।(सेत कसायविउसग्गे) इन क्रोधादि चार कपायोंका परित्याग करना यह कषायव्युत्सर्ग है । (से किंत ससारविउस्सग्गे) र.सारब्युसर्ग क्या-कितने प्रकार का है ? (ससारचिउस्सग्गे चउन्चिहे पण्णत्ते) संसारब्युसर्ग चार प्रकार का है, (त जहा) वे चार प्रकार ये हैं-(णेरइयससारविउस्सग्गे १ तिरियससारविउस्सग्गे २ मणुयससारविउस्स- (से किं त कसायविउस्सम्गे) उषायव्युत्स 3टा जारनी छ ? (कसायविउस्सग्गे चउबिहे पण्णत्ते) ४ायव्युत्सर्ग यार ४ारने छ (स जहा) रेभ-(कोहकसा यविउस्सग्गे माणकसायविउस्सगे मायाकसायविउस्सग्गे लोहकसायविउत्सग्गे) जोध- કષાયબ્યુત્સર્ગ, માનકષાયબ્રુત્સર્ગ, માયાકષાયબ્યુસર્ગ, તેમજ લાભકષાયવ્યત્સર્ગ (से त कसायविठस्सग्गे) मे जोपाहियारेय पायाने। परित्याग ७२ या उपाय व्युत्सन्छ (से कि त ससारविउस्सग्गे) स सायुत्मा सारनी ? (ससार विउस्सग्गे चउबिहे पण्णत्ते) समा२०युत्सग यार मरना , (त जहा) ते यार ४२ -(गरझ्यससार विउस्सग्गे तिरियमसारविउस्सग्गे मणुयससारविउम्सग्गे . MAN - - पीयूषयपिणी टीका सू ३१ महावीरस्थामि शिष्यवर्णनम ३०७ जाव विवागसुयधरा तत्थ तत्थ तहि तहिं देसे देसे गच्छागच्छि गुम्मागुम्मि फड्डाफड्डि अप्पेगडया वायति, अप्पेगडया पडि- रसायका आमन्, तेषु गिप्येषु 'अप्पेगडया' अप्येकके केचित्-'आयारधरा जाव विवागमुयधरा' आचारधरा याद् विपाकश्रुतपरा -आचाराङ्गानि-विपाका त-मर्वश्रुत- धारिग , इमे पूर्व वर्णिता , 'तत्य तत्य तहि तर्हि टेसे देसे' तर तर तस्मिन् तस्मिन देशे देशेअर वीप्सया स्थानाहुल्यकथना साधूनामधिकता अप्रतिर परिचरण च मृचितम, तथा बह्वो बहुविधग्रामनगरवनादिपु गता इति च गम्यते । 'गच्छागच्छि' गमगन्छि-झाचार्यपरिवारो गल्छ -च्छेन गप्ठेन विभय वाचनाटिक प्रवृत्तम्, इति विग्रह 'तत्र तेनेदमिति सरूपे' इत्यनेन गच्छागच्छि, इत्यस्य साधुनम् । एव 'गुम्मागुम्मि' गुल्मागुन्मि-गुन्म-गछैकभाग , गुल्मेन गुल्मेन विभय इद वाचनादिक प्रात्तमिनि गुन्मागुन्मि । 'फट्टाफर्डि' फड्डकाफड्डकि-फक लघुतगे गच्छैकभाग, परफेन फरकेन विभयेद वाचनादिक प्रवृत्तम् , इत्यर्थे फहकाफइकि-पु प्रयोगपु समासे कृते पूर्वपदस्य दीर्घ समासान्त इच्-प्रत्ययश्च । 'अप्पेगड्या वायति' अप्येकके से अनगार भगवत थे, उनमें (अप्पेगइया) कितनेक (आयारधरा जाव विवागसुयधरा) आचारागमून के धारक थे, 'यावत्' गन्द से कितनेक सूत्रकृताङ्ग से लेकर प्रभव्याकरण पर्यन्त सूत्रों में से एक २ सून के धारक थे और कितनेफ विपाश्रुत के धारक थे, उपलक्षणसे कितनेक सबके भा धारक थे। (तस्थ तस्य तहि तहि देसे देसे) वे उमी बगीचे म भिन्न २ जगह पर (गन्डरगच्छि) गच्छ गच्छरूप में विभक्त होकर, (गुम्मागुम्मि) गच्छ क एक २ भाग म विभक्त होकर (फट्टाफहि) फुटकर फुटकर रूप में विभक्त होकर निराजते थे । इनमें से (अप्पेगडया वायति ) कितनेक सूत्र की वाचना प्रदान करते थे-सूत्र पढाते मनार माप तो हता, तमनामा (अप्पेगइया) 32416 (आयारधरा जार रियाग सुयधरा) माया11 सूत्रना धा२४ Bal, 'यावत' १७४थी डेटा साथी લઈને પ્રસનવ્યાકરણ સુધીના સત્રોમાથી એક એ૮ સૂત્રના ધારક હતા, અને કેટલાક विपासून पा२४ ता, पाथा Tals मधा सूत्राना पा२४ ता (तत्य तत्य तहिं तहिं देसे से) ते मायामा नुद्दीनही याये (गच्छागच्छि) - ३५मा विमत यईने, (गुम्मागुम्मि) २७ मे मे भाभा विसत धन (फट्टाफर्डि) २८-८५५ ३५मा सित पनि vिat sil भनाभाथी (आपेगइया बायति) 32क्षा सत्रनी वायना मापता हुत-सूत्र लापता , সীখানি . मूलम्-तेणं कालेणं तेण समएणं समणस्स भगवओ महावीरस्स बहवे अणगारा भगवंतो अप्पेगडया आयारधरा व्युसर्ग ।। 'आउफम्मपिउस्सग्गे' आयुकर्मन्युसर्गः । ५। 'णामकम्मविड स्सग्गे' नामकर्मयुसर्ग ।६। 'गोयफम्मविउस्सगे' गोकर्मन्युसर्ग ७ ' अन रायफम्मविउस्सग्गे' अतरायकर्मन्युसर्ग र 'सेत कम्पपिउस्सग' स एप कर्मव्युसर्ग, ‘से त भारविउस्सग्गे' स एप भावच्युसर्ग । इत्यमनशनादिभेदन पड्विध बाह्य प्रायश्चित्तादिभेदेन पविधमान्य तर च तपो व्याप्यातम् ।। मू० ३० ॥ टीका-'तेण कालेण तेण समएण' इत्यादि । तस्मिन काले तम्मिन् समये 'समणस्स भगवओ महागीरस' श्रमणस्य भगरतो महावीरस्य हवे अगगारा भगवतो वह्वोऽनगारा भगवन्त -वर्णिता पुनर्वर्ण्यमाना शिक्षा ४, आउफम्मविउस्सग्गे ५, णामकम्मविउससग्गे ६, गोयफम्मविउस्सग्गे, ७ अतरायकम्मविउस्सग्गे ८) ज्ञानावरणीयकर्मव्युत्सर्ग १, दर्शनावरणीयफर्मव्युमर्ग २, वेदनीयकर्मव्युसर्ग ३, मोहनीयकर्मव्युत्सर्ग ४, आयुर्मव्युसर्ग ५, नामकर्मव्युसर्ग ६, गोकर्मव्युत्सर्ग ७, एव अतरायफर्मव्युत्सर्ग ८, (से त भावविउस्सग्गे) ये सर भाव व्युत्सर्ग है । इस तरह यहा तक अनशनादिक के मेद से छह प्रकार बाह्यतप का और प्रायश्चित्त आदि के भेद से छह प्रकार आभ्यतर तप का वर्णन हुआ ॥ सू०३० ॥ 'तेण कालेण तेण समएण' इत्यादि। (तेण कालेण तेण समएण) उस काल और उस समय (समणस्स भगवओ महावीरस्स ) श्रमण भगनान् महावीर प्रभु के, जो (वहवे अणगारा भगवतो) बहुत ज्जकम्मविउस्सग्गे, आउकम्मविउस्सग्गे, णामकम्मविउस्समगे, गोयकम्मविउस्सग्गे, अतरायकम्मविउस्सग्गे) ज्ञानावरणीय भव्युत्सम, शनावरणीय भव्युत्सर्ग, વેદનીયર્મવ્યુત્સર્ગ, મેહનીય કર્મચુસૂગ, આયુકર્મબુત્સર્ગ નામકર્મ વ્યુત્સર્ગ, मात्र भव्युत्सर्ग तेभर २५ तसयभव्युत्सर्ग, (से त कम्मविउस्सगे) मा मारे मा भव्युत्सर्ग मा प्ररने छ (से त भाषविउस्सग्गे) से ભાવવ્યુત્સર્ગ છે એ રીતે અહી સુધી અનશન આદિના ભેદથી છ પ્રકારના બાહ્યપનું અને પ્રાયશ્ચિત્ત આદિના ભેદથી છ પ્રકારના સભ્ય તર તપનું वर्णन थयु (१० ३०) 'तेण कालेण तेण समएण' त्याह (तेण कारेण तेण समएण) ते ४ाद माने ते सभये (समणस्स भगवओ महावीरस्स) अभय लगवान् भडावीर प्रभुना ले (हवे अणगारा भगवतो) . બધા , . , पीयूपयपिणी-टीया सू ३१ महायोगस्वामि शिष्यवर्णनम् बहुविहाओ कहाओ कहति, अप्पेगडया उड्ढजाणू अहोसिरा झाणकोहो गया संजमेण तवसा अप्पाण भावेमाणा विहरंति ॥सू०३१॥ -गग्यवान विगायन पाभिरता , एतादृया बहुविधा कथा कथयन्ति श्रापयन्ति । या विविधा कथा शृण्वन् श्रोता मोट पश्यिय तत्व प्रति आसिो भनि, तथा विक्षिम =कुमार्गविमुखो मानि, एव सबदनीय =मोलमुगाभिगया, निर्षिण =ससारादुद्विग्नो भवति । 'अप्पेगडया उहजाण अहोसिरा' अफक ऊ जाना , अप शिग्म =अधोमुखा-नोचं तिर्यग् वा दत्तदृष्टय 'माणकोडोपगया' "यानकोष्टोपगता --व्यानरूपो य कोष्टस्तमुपगता , सयमेन तपमाऽऽमान भावयन्तो रिहरति । म० ३१ ॥ जिस कथा के सुनन से प्राणी मालमुग्य का अभिलापावाल बन जाता हे उम कथा का नाम 'संवेढनी कथा' है ३, जिस कथा क सुनने से प्रागी मार से विरक्त हो जाता है उस कथा का नाम 'निर्वदनी कथा' है ४१ टन कगाआ का सुनने वाला श्रोता मोह का परित्याग कर तत्व के प्रति आफष्ट होता है, कुमार्ग से विमुस होता है, मोक्ष सुखका अभिलापा होता है और निर्विण्ण- सारसे-उद्विग्न होता है। (अप्पेगड्या उड्ढजाणू अहोसिरा झाणकोट्ठोषगया सजमेण तवसा अप्पाण भावमाणा विहरति) कितनेक मुनिजन दोनों घुटनों को ऊँचा कर नाचे मस्तक किये हुए-माथा झुमाये हुा-- यानरूपी कोष्ठ । इस प्रकार संयम और तपसे अपना आत्मा को भानित करते हुए साधुगण विचर रहे ये ॥मू० ३१॥ મેલના સુખ માટે અભિલાષાવાળે બને છે તે કથાનું નામ “વેદની કથા છે, જે કથા સાભળવાથી પ્રાણી સંસારથી વિક્ત થાય છે તે કથાનું ‘નિર્વેદની કથા છે આ કથાઓના નાભળનાર તા મહિને પરિત્યાગ તરીને તરવના તરફ આકર્ષિત થાય છે, કુમાર્ગથી વિમુખ થાય છે, મેલના મુખના અભિલાષવાળા છે અને સ સારથી નિર્વિણ- Gदिन थाय (अप्पेगइया उड्डजाणू अहोसिरा झाणकोट्ठोगया सजमेण तवसा अप्पाण भावेमाणा विहरति) 32सा भुनिसन मन्ने धुए। 3 राभी, માથું નીચે રાખી-માથું નીચે કરીને ધ્યાનરૂપી કોઠામાં પ્રાપ્ત હતા એ પ્રકારે સયમ અને તપથી પિતાના આત્માને ભાવિત કરતા સાધુગણ વિચરતા હતા (१० ३१) म प्राम ये નામ થાય ঘানি पुच्छति, अप्पेगडया परियति, अपेगडया अणुप्पेहति, अप्पे- गइया अखेवणीओ विक्खेवणीओ सवेयणीओ णिव्वेयणीओ चाचयति-सूनवाचना तटते- नादेश गगारेटकाधिष्टित निकाय मूत्रवाचना वाचयति। 'अप्पेगठ्या पडिपुच्छति' अयेक प्रतिष्ठन्ति-मत्रार्या पृति, 'अप्पेगइया परियति ' अध्येको परिवर्तयन्ति मूत्रार्या पुन पुनरभ्यम्यति । 'अप्पेगडया अणुप्पेहति' अप्येकके अनुप्रेक्षते-परिचितयति। 'अप्पेगडया अखेवणीओ विखेपणीओ सवेयणीओ णिव्धेयणीओ बहुविहाभो कहानी कहति ' अप्येकके आक्षेपणी विक्षेपणी वेदिनी निवेदिनारिया कथा कथयन्ति, मोहादपनीय तत्त्व प्रति आक्षिप्यते-आकृष्यते प्राणी याभिस्ता आक्षेपण्यस्ता कथा' इत्यस्य विशेषणम्। विक्षेपणी -विक्षिप्यते कुमार्ग प्रसक्त प्रागा उमार्गापृथक क्रियते याभिरता निक्षेपण्यस्ता । मवेदिनी --- वेद्यतेमोक्षमुसामिलाप क्रियते याभिस्ता | नितिनी-निवेद्यते ससाराद् निर्विष्णो थे, (अप्पेगठया) फिननक (पडिपुच्छति) सूत्र और अर्थ को पूछते थे, (अप्पेगइया) कितनेक (परियति) सूत्र और अर्थ की आवृत्ति करते थे, (अप्पेगदया) कितनेफ (अणु- प्पेहति) सूत्र-अर्थ की अनुप्रेक्षा-परिचिन्तन करते थे, (अप्पेगइया) कितनेक (अक्खे वणीओ १, विक्खेवणीओ २, सवेयणीओ ३, णिव्यणीओ ४, बहुविहाओ कहाओ कहति) 'आक्षेपणी, विक्षेपणी, सवेदिनी, और निर्वेदिनी, दन अनेक प्रकार की कथाओं को कहते थे । मोह से दूर कराकर प्रागी जिस कथा के द्वारा तत्त्व के प्रति आकृष्ट किया जाता है उस कथा का नाम 'आक्षेपणी कथा' हे १, कुमार्ग मे रत प्राणी जिस कथा से उस कुमार्ग की ओर से पृथक् किया जाता है उस कला का नाम 'विक्षेपणी कथा' है २, डता, (अप्पेगइया) 25 (पडिपुन्छति) सूत्र तथा मर्थ पृछता al (अप्पेगइया) stats (परियट्टति) सूत्र तथा मर्थ नी आवृत्ति ४२ता उता (अपेगइया) 32s (अणुप्पेहति) सूत्र-202ी अनुप्रेक्षा-परियितन ४२ ता (अपेगइया) 321 (अक्खेवणीओ, विस्खेवणीओ, सवेयणीओ णिब्वे यणीओ, बहुविहाओ कहाओ कहति) माक्षेपी, विक्षेपणी, भवनी, मने નિવેદન, એ પ્રકારે અનેક પ્રકારની કથાઓ કરતા હતા મોહથી દૂર કરીને જે કથા તત્ત્વના તરફ આકર્ષણ કરે છે તે કથાનું નામ “આક્ષેપણ કથા છે કુમાર્ગમાં મગ્ન થયેલા પ્રાણીને જે કથાથી તે કુમાર્ગ તરફથી જુદો કરાવાય તે કથાનું નામ “વિક્ષેપણી કથા છે જે કથા સાંભળવાથી પ્રાણી पीयूषपिणो-टीका सु ३१ मदायीरस्यामि शिष्यवर्णनम् - , चिता-पसग-पसरिय-बह-बंध-महल्ल-विउल-कल्लोल-कलुण- विलविय-लोभ-कलकलंत-बोलवहुल अवमाणण-फेण-तिव्व- कालायामाह-'सजोग-विओग-बीड-चिंता पसग पसरिय बह-वध महल्ल-विउल-कहोल- कलुण विलविय-लोभ-कलफलत-चोल बहुल' सयोग-वियोग वाचि चिताप्रसङ्ग-प्रसृत- प-बन्ध-महाविपुल कलोल-करण विरपित-लोभ-कलकलायमान-योग-(ध्वनि)-बहुलम्-सयोग- नियोगा =अप्रियशदादिसयोग प्रियान्दादिरियोगा एव वाचय =तग्गा यत्र सागरे स सयोग- चियोगवाचि , चिन्ताप्रमग पुन पुनश्चिन्ताप्रामि म एर प्रसृत प्रसरण यस्य स तथा, का हननानि, उन्धा =मयमनानि, त एव महान्तो-जाना, रिपुला-पिस्तीणा कलोग -महोर्मयो यत्र स वधमहानिपुलकल्लोल , करुणानि-करुणरसजनकानि विल- पिनानि-बिलापरचनानि, लोमा =ोमसम्भूताऽऽमोशाश्थत एक्लायमाना गोल्ग = वनयो रहुग यत्र स तथा, तत म्योगवियोगनाचिचामौ चिन्ताप्रसङ्गप्रसृतश्च तथा बबन्यमहा- विपुलकल्लोलवामौ करुणविलपितलोभकलकल्योल्बहुल ब स तथा, त तादृश, योगादितर- गतरङ्गित चितानिस्ताण वधनन्धकल्लोल करुणपिलापलोभमभूताको प्रचण्डनादनादितमि यर्थ । पुन कथन्भूतम् ? 'अवमाणणफेणतिब्बग्विसणपुलपुलप्पभूयरोगवेयणपरिभवविणिवाय- (सजोग-विभोग-बीड-चिंतापसग-पसरिय-वह स-महल विउल-कलोल कलुण-विल- विय लोभ-कलफलत-बोल-बहुल) सयोग=अमनोन शनानिकों का सनध, नियोग-मनोज गन्नाटिकोका अभाव, ये जिसमे वाचि-कल्लोल है, चिता जिसका विस्तार है, गध एव नधन ही जिसम विस्तृत तग्गे ह, करणारसजनक विलापाचन एव लोभ से नभृत आक्रोगपचन, ये दो जिसकी तुल कलकलायमान व्यनिया है-गर्जना है, (अपमाणण फेण-तिब्ब-खिसण पुलपुल- प्यभूय रोगवेयण-परिभव-विणिपाय फरस-परिसणा-समावडिय रढिण-कम्म-पत्थर- तरग रगत निच्चमच्चुभय तोयपट्ट) अपमान हा जिमम फेनगशि है। दु सहनिंदा, निर (सजोग विओग वीइ चिंतापसग पसरिय-वह वध महल्ल निउल-कल्लोल-कलुण निलविय- लोभ-कलफलत-बोल-बहुल) સોગ-મનને ન ગમે તેવા શબ્દ આદિ ને સબ વ, મનને ગમે તેવા શબ્દ આદિકેને વિયેગ, એ જેમા વીચિ-લહેરે છે, ચિતા જેને વિસ્તાર છે, વવ તેમજ બ ધન જ જેમા મોટા મજા છે, વિલાપવચન તેમજ લોભથી ઉત્પન્ન થયેલ આક્રોશવચન से मेरेनी मोटी उससाट पनिया गाना छे, (अरमाणण फेण तिव्य सिंमण-पुल्पुल-पभूय-रोगवेयण-परिभा-पिणिवाय-फरस - धग्मिणा - समावरिय परिण- -रगत-निश्चमन्चुभय-तोयपट्ट) अपमान ४ मा बाना કરૂણાજનક -कम्म-पत्थर-तरग-र ३१० औपातिकमंत्र " मूलम्-संसारभउधिग्गा भीया जम्मण-जर-मरण- गभीर-दुक्ख-पाखुभिय-पउर-सलिल सजोग-विओग-बीइ- टीका-भगवत श्रीमहावीरस्वामिनोऽनगारा पुन कादृया ? इत्याह-'ससार भविग्गा' इत्यादि । ससारगयोद्विग्ना -चतुर्गतिभ्रमणलक्षणसमाग्भयादुद्विग्ना = याला, 'केनोपायेन ससारसागरात् तरिष्याम ' इतिनि ताजाल-कुला इत्यर्थ । अत एव भीया'-भीता भययुक्ता , अस्य तरन्ती यत्रान्चय । मूनकार ससारमागर वर्णयति-'जम्मण-जर-मरण करण-गभीर दुक्ख पक्खुब्भिय पउर सलिल' जम-जरा मरण करण-गम्भीर दुख-प्रशुभित प्रचुर-सलिलम्-जमजरामग्णान्येन करणानि-साधनानि यस्य तत तथा, तदेव गम्भीर दुख-अगाढदु स, तदेव प्रसुमित प्रचलितम् , प्रचुर=विपुल सलिल-जल यम्मिन् स जम जरा-मरण-करण-गम्भीर-दुख-प्रक्षुभित प्रचुरसलिलस्त, पुन कादृश ससारसागरम् । इत्या- ससारभउधिग्गा' इत्यादि। भगवान महावीर के अनगार और भा कैसे थे । इस बातको प्रकट करने के लिये सूत्रकार इस सूत्रकी प्ररूपणा करते हुए कहते है कि भगवान् महावीर स्वामी के ये अन गार (ससारभउम्विग्गा) चतुर्गति मे भ्रमण करने रूप ससार के भय से उद्विग्न थे, 'किस उपाय से हम लोग इस अथाह ससारसागर से पार होंगे' इस प्रकार का चिन्तवन सर्वदा करते रहते थे । (भीया) इसलिये ये म्सारभीरु थे । अब यहा से यह ससारसागर कैसा है । इस बात का नाचे लिखित विशेषणों द्वारा सूत्रकार स्पष्ट करते है-(जम्मण-जर-मरण करण-गभीर-दुक्ख-पक्खुभिय-पउरसलिल) जम, जरा और मरण, ये ही जिसके साधन है ऐसा प्रगाढ दु ग्व ही जिसमे उछलता हुआ अगाध जल भरा हुआ है, तथा ससारभउचिम्गा' त्यादि ભગવાન મહાવીરના અનાર ફરી પણ કેવા હતા ? તે વાતને પ્રકટ કરવા સ્રરકાર આ સૂત્રની પ્રરૂપણ કરતા કહે છે કે-ભગવાન મહાવીર સ્વામીના त मनगार (ससारभउनिगा) यगतिमा अभय उरावा३५ ससारना ભયથી ઉદ્વિગ્ન હતા, કયા ઉપાયથી અમે આ અગાધ સ સારસાગરથી પાર थ' से डानु थिंतपन सर्वह। यो ७२ उता (भीया) मेथी तसा સ સારીરૂ હતા હવે અહીંથી ઓ સ સારસાગર કે છે ? તે વાત નીચે લખેલા વિશેષણ દ્વારા સરકાર પણ उरे छ-(जम्मण जर मरण करण गभीर दुक्ख पक्खुब्भिय पउरसलिल) म, ४२॥ मने भ२५, सेरेना साधन એવા પ્રગાઢ દુ ખ જ જેમા વિસ્તારથી ઉકળતા પાણીના જેમ ભરેલા છે તથા ~ my पोयूपयपिणो-टोका सू ३२ मसारसागरवर्णनम ३१३ कलुस-जल-सचय पडभय अपरिमिय-महिच्छ-कठुसमड- वाउवेग - उहुम्ममाण-दगग्य-रयधार-परफेण-पउर-आसा- वाग्येव कपभर चयो यत्र म नया तम् । 'पटमय प्रतिभयम्-महाभयङ्करम् , 'अपरिमिय- महिन्छ कल्लुपमा-याउग-उद्धम्ममाण दगरय रयपआर-परफेण पउर-आसा-पिवास धवर' अपरिमित मह -कल्पमति-वायुपगो-यमानो-- करजोग्याऽधकार परफेन-प्रचुगऽऽा- पिपामा-मम्-अपरिमिता =अयधिका ये महच्छा-ताभिलापान्तो लोका , तेपा कलपा- मरिना या मनि सब वायुवगन उद्भयमानम्-उट करजोरय -जलकणममूह, तन अधकार दर यत्र म तथा पम्फनवि-गापिपामाभिधवल दर धरलो य म तथा त, तनाप्राप्ताथाना प्रामि भाषना आगा ,धनसम्बन्धियरतानलालसा पिपासा । 'मोहमहारत्तभोगभमभाण गुप्प- माणु उरतपचोगियत्तपाणियपमायचडपहुदुट्ठसापयसमाहयुद्धायमाणपन्भार -- पोर- करियमहारपस्वतभेरपरस-मोहमहावर्तभोगभ्राभ्यद्गुप्यदुच्छला प्रत्यवनिपतत्पानायप्रमादचण्ट- भन रूप हा जिमम कला-मलिन-जल का चय है, (पटभय) महाभयकर है। (अपरि-मिय- महिन्छ कलुसमा-बाउवेग-उदुम्ममाण ढगरयरयधयार-चरफेण पउर-आसा पिवास- पाठ) जपरिगर्मित- यविक अभिरापागाला मनु'या का जो विविध प्रकार का बुन्द्रिया हे ये ह। माना ठमके गायुके झोका से उडाये हुए जलकण है, इनसे यह संसारममुद्र अध- कार मे युक्त जमा हो रा । आशा एव पिपासाम्प प्रचुर फेन से यह धनलिन हो रहा है। अप्रामीका प्रामि का भावना का नाम आया ह, ओर धन निधी तीन लालसा का नाम पिपासा है। (मोह-महासत्त-भोग मममाण गुप्पमाणु छलत पञ्चोणियत्त पाणिय पमाय-चट- उहा-सावयसमात्युदायमा पभार पोर-कदिय महारपरवत भेरव-रव) इस · सार म जल-सचय) साणा म३५०४ मा दुप-मेसा पाणीन सयय , (पइभय) મહાભઠર के (अपरिमिय-महिन् लुसमइ वाउग उद्भुम्ममाण गरय-रयध यार परफेण पउर आमा पिनास बाल) सपरिभित- १ मलिदापावाजी मनु બેની જે વિવિધ પ્રકારની બુદ્ધિ છે તે જાણે તેના વાયુના ઝપાટાથી ઉડતા જલવણે છે તેનાથી આ સ સારસમુદ્ર અવિકારથી ભરેલ જેવા થઈ ગયા છે આથી તેમજ પિપાસા (તૃષ્ણા રૂપ પ્રચુર કણથી તે સફેદ થઈ રહેલે છે અપ્રાસ અર્યની પ્રાપ્તિની આ ભાવનાનું નામ આના છે અને ધન ५५ वी तीन सासमानु नाम पिपा (मोह महावत्त भोग भममाण गुप्पमाणु छलत-पन्योणिवत्त-पाणिय पमाय-चड बहुदुट्ठ-सारय-समायुद्वायमाण प भार-चोर- औपपातिकमात्र खिंसण-पुलपुल (पल्लुपण)-प्पभूयरोग-वेयण-परिभव-विणिवाय- फरुस-धरिसणा-समावडिय-कढिण-कम्म-पत्थर-तरंग -रगंत- निच्चमच्चुभयतोयपट्ट कसाय-पायाल-सकुल भवसयसहस्स- फरुसधरिसगासमावडियफहिणकम्मपत्थरतरगरगतमभयतोयपट्ठ' अपमानन-फेन तीव-खिंसन-पुलम्पुल-प्रभूत रोग बढना परिभव पिनिपात परप धर्षगा-समापतित-कठिनकर्म प्रस्तर-तरग-रगन्नि यमृत्युभय तोयपृष्टम्-अपमाननमेव पनो यत्र सोऽप्रमाननफन , तथा-तात्र खिंसनम् दु सहनिदा, पुलम्पुलप्रभूता=निर तरममुत्पन्ना या रोगना परिभवा =अनाटग, विनिपाता =नाशा , अथना परिभवविनिपात -परिभव =पराभव पराजयो हानि, तस्य विनिपात प्रामि परुपधर्षणा -निष्टुरवचननिर्भर्सनानि, तथा-समापन्नानिबद्वानि यानि कठिनानि कठोरोन्यानि कमागि नानाऽऽवग्णीयादानि, तायेव प्रस्तग -पाषाणास्तै कृत्वा तम्घटन प्राप्य समुथितै , तरहै , रिङ्गत प्रचलत , निय= व यमृत्युभय-मरणमाति तदेव तोयपृष्ठ-जलोपरितनभागो यत्र स तथा तानाम्, पुन काहश 'कसायपायालसकुल' कपायपातालसङ्कुलम्-कपाया एव पाताला =पातालकलगा --अधस्तन्गनि ते सङ्कुल -त्र्याम- स्तम्। 'भवसयसहस्स-कलुस-जल-सचय' भवगतसहस्रकलुपजलसञ्चयम्-भशतसह . न्तर समुत्पन्न रोगवेदना, पराभव, विनिपात-विनाश, अथवा पराभव की प्राप्ति, निष्ठुर वचन, अपमान के वचन, एव कठोर उदयपाले सचित ज्ञानारगीय आदि आठ कर्म, ये ही जिसमे पापाण है, ओर उन पापाणा के धन से अनेक प्रकार की आधिव्याधिरूप तरङ्गे उत्पन्न होती है, इन तरगां द्वारा चलायमान अवश्यभावी मृत्युभय ही जिसमे तोय पृष्ठ-जल का उपरितनभाग है, ऐसा यह स्मारसागर हे । तथा यह (कसाय-पायाल सकुल) कपायरूप पातालकलगा से व्याप्त है। (भव सयसहस्स कलस जल सचय) लाखों ઢગલારૂપ છે, દુ સહ નિદા, નિરતર થતી રેગવેદના, પરાભવ, વિનિપાત વિનાશ, અથવા પરાભવની પ્રાપ્તિ, નિષ્ફર વચન, અપમાનના વચન, તેમજ કઠોર ઉદયવાળા સચિત જ્ઞાનાવરણીય આદિ આઠ કર્મો, એ જ જેમાં પાષાણ (ખડકે) છે, અને આ પાષાણ સાથે ભટકાવાથી જે અનેક પ્રકારના આધિ વ્યાધિરૂપ મેજા ઉત્પન્ન થતા રહે છે અને તે દ્વારા ચલાયમાન અવશ્યભાવી મૃત્યુ ભય જ જેમાં પાણીની સપાટીના ભાગ છે, એ આ સમાસાગર છે તથા " (कसायपायालसकुल) उपाय३५ याताmsutथी 416 ) (भव मयमहम्म कलु पीयूपपिणो-टीका सू ३२ मसारसागरयर्णनम छपरिहत्य-अणिहुयिदिय-महामगर-तुरिय-चरिय- खोखुममाण- नचत-चवल-चचल-चलत-घुम्मत-जल-समूहअरइ-सय-विसाय- मोग-मिच्छत्त-सेल-सकड अणाडसताण-कम्मवंधण-किलेस- गगाकर-पग्निनरित-चो बुभ्यमाग-नृत्यचपलाचाचल-चल-पूर्णजय-समूत्रम्-मज्ञाना येव भमनो मग्या प्रतिहस्ता जलज तुपिगेपा, यरिमन् समासागर स त मा, जनिभृतानि- अनुपगाना यानाद्रियागि तान्येव महामफगस्तैषा यानि चरितानि यानाणि वष्टितानि -चदा त -चो सुभ्यमाण अयतमुच्छलन नृत्यनिा नृत्यन , चपल्लवचञ्चल यथान्यात तथा मग र्गन-विद्यममानवेगन चलचक्राकार भ्रमन जलसमृह , पारपक्षे तु जटसमृहोनिक निरग्निाना ममूटो यत्र स तथा, तत पटद्वयस्य कर्मधारय , त तादाम । 'अरट-भर विसाय-गोग मित्त-सेट मकड'अरतिभयपिशातगोफमि यायोगसहटम - रति , भय, विपाट क , मियाम् एतानि प्रतिरोधकतया औलाहरते माहट अतिरिकट , त तादृशम् , 'भणा' सताण कम्म-वधण रिलेस चिश्विल-मुदुत्तार' अनानि सतान-मापनलेश ममुन्तरम्-अनानिसतानम् अनातिप्रवाह यत्कर्मबधन तच्च, क्लेशाथ गगादयस्तल्लपण यत् इसर मार समुद्र म अनान ही घूमते हुए मस्य एव परिहस्त-जलज तुविशेष है। अनुपात इद्रिया ही इसम निराल मगर है । इन इद्रियरूप महामागे क चचल चेष्टाओं से टमम अनानियों का समूहरूप जलसमूह सुध हो रहा है, नाच रहा ह, विद्युवेग मे चक्र यत् म रहा है । (अरट भय विसाय सोग मिच्छत्त सेल सकड) अरति अप्राति, भय माति, विपाट, गोक एव मिथ्यात्वरूप पर्वतां से यह ससारसमुद्र अत्यत निकट बना हुआ है। (जगार सताणकम्मरणफिलेस चिक्खिल-मुदुत्तार) अनादिकाल से दम जान क साथ જ ઘુમતા ઈદિયે જ भमाण नन्चत चयलचचल चलन घुम्मत जल समूह) 241 24 मारसमुद्रमा मनान માછલા તેમજ પરિહસ્ત-જલન તુવિશેષ છે અનુપાત એમાં વિકરાળ મગર છે તે ઈદ્રિયરવ મહામકરોની ચચળ ચેષ્ટા એથી તેમા અજ્ઞાનીઓના સમૂહરૂપ જલનમૂહ સુબ્ધ થઈ રહ્યો છે, નાચી २३, पीजीवजे यना पेठे रहो (अरइ-भय-चिमाय-सोग-मि उत्त-सेल सकड) अति-मप्रीति, मय-नीति, विवाह-शर, तभी मिथ्यात्य ૨૫ પવ તેથી આ સમારસમુદ્ર सत्यत विट अनेस (अणाइ-सताण कम्म उधण किलेस चिखिल्ल सुदुत्तार) मनाथा मा पनी माये पवन ३१४ औपणानियम पव पिवास-पवल मोहमहावस-भोग-भममाण-गुप्पमाणु-च्छलत- पचोणियस-पाणिय-पमाय-चड-बहुदुर-सावय-समाहयुद्धाय माण-पभार-घोर-कढियमहारवरवत-भेरवरब अण्णाण-भमनम- पहुष्टश्वापसमाहतोनारप्राग्भाग्घोरकटितमहारयम्बद्भग्वयग-मोटापे मावर्त भोग मान्यत-चक्राकारग भ्रमत् , गुप्यत्-चपटीभवत , उगान, पचोणिय' पगानिपतत-अब पतत् , पानीय-जल या स तमा, प्रमाला - मद्या गन्न IT चण्टबहुदुष्टश्चापता --चण्डा कोशाला बहुदुष्टा =अतिदुष्टस्वभाषा , श्वापरा - मक जीपालै समालय' समाहता अहता--आधात प्राप्ता उद्धायमाण' जत- उठलत विविध चेष्टमाना वा समुद्रपक्षे मस्यादय ससारपसे पुस्पान्य , तेपा 'पमा प्राग्भार -समूहो यत्र स तथा, तथा घोगे य अन्तिमहाग्य रोदनमहागड सायन- प्रतिनग्न्-प्रति पनि कुर्चन भरवरयो भयानकान्दो यरस तथा, ततस्रयाणा पाना कमवारण, तम् -'अण्णाग भगत मन्छ-परिहत्य अगिहुबिंदिय महामगर-तुरिय-चरिय खोखुन्भ माग नचत चवलचचल चलत घुम्मत जलसमूह' अज्ञान-भ्रम मत्स्य-परिहस्तानिभतेद्रिय समुद्र के मोहरप महा-आवर्त मे भोगरूप जल चक्राकार से धूम रहा है, अयत चचल हो रहा है, छल रहा हे, उछल कर फिर नीचे गिर रहा है । तथा-टम -सार समुद्र म प्रमार आदि हा क्रोधी एव अतिदुष्ट स्वभाव वाले हिंसक जीन है। दन के द्वारा आधात को प्राप्त हाकर समस्त र सारी जीवों-पुरुष आदि (समुद्रपक्ष मे मत्स्यादिक जलचर जीवों) का समूह इधर-उधर भागता फिरता है । उन्ही स्सारी जीवों के भयकर आज दन की महाभापण प्रति पनि हमर सार समुद्र म हो रही है। तथा-(अण्णाणभमतमच्छपरिहत्य-अणिहुयिदि य महासागर तुरिय चरिय खोखुब्भमाणनच्चत-चवल चंचल-चलत-घुम्मत - जलसमूह) कदिय-महारत-रसत-भैरव-रव) स सा२ समुद्रनामा ३५ भड़ा सावत्तमा ભેગરૂપ જલચક ની પેઠે ઘૂમી રહ્યું છે બહુ વેગ થઈ રહ્યો છે, ઉછાળો રહ્યું છે ઉછળીને પાછું નીચે પડે છે તથા–આ સ સારસમુદ્રમાં આદિ જ કોપી તેમજ અતિદુષ્ટ સ્વભાવવાળા હિસઠ જીવ છે, તેમના આઘાત પામીને સમસ્ત સ સારી જી–પુરુષ આદિ (અમુક પક્ષમા મસ્યા દિક જલચર જીવ)ને સમૃષ આમતેમ ભાગનાસ ન સારી છોને ભય આ દાન મહાભીષણ પડશે આ ન બારસમુદ્રમા પડે तथा (अण्णाण-भमत मन्छ परिहत्थ अणिहुर्यिदिय-महासागर-तुरिय चरिथ सोसु પ્રસાદ मनार पीपयपिणी दोषा ग ३० मावीम्यागिशिष्य वर्णम भीमदरिसणिन तरति, धिड-पणिय-निष्पपेण तुरिय-चवल सपर-वेग्ग्ग-तुगक्षय-तुप्तपउन्लेग णाण-सिय-विमल-मृसि- एण सम्मत-विमुह-लद्ध-णिजामण्णं धीरा संजमपोएण सीलक- 'ससारमागरम तान्ति, अर 'मामपोगन' इयग्रे च यमाणेन सम्बर । साग्भयो दिना यमिा यमोना नगा पाना । रिम्मृतन यमपोतायाह-'पिइधगि- यनिष्पपेण' धृति निरनिरम्पग-प्रतिरूपण रजु पनन पनिकम् अ यर्थ निष्प्रकम्प = कम्पनरहितम्तन "मपोतन, 'तरियचर परितनपलम् अनिमात्रम,-'सवर-वेरग्ग-तुग- वय मुगपउत्तेण' पपगाय तुम कृप-मु प्रयुक्रेन तन परप्रागानिपातानिरिति- रूप , पेग विमानभिपद तपो यन्तु -१ युच कृपा-पोतम यस्थित स्तम्भ , तन मुर मम्प्रयुक्त -मम्यानया प्रभाजितस्तन, णाण सिय विमल मसिएण' ज्ञान मित- पिमलनेन, ज्ञानमेव मित= वन वर तय विमलम उन यत्र तेन, मूले प्रास्त । पपनाम्पिन पनपटमण्ट मण्टिनपटााणन नौका वेगगामिनी भवति । सनि सानोवत पि पोन निधारण भा यमि याह.-'सम्मत्तचिमुद्धलद्धणिनाम- (विदरणियणिप्पकपेण) तिन् प र जनपन से जो अयत निप्रकप है । (तुरियचवल) गनि जिसका जगत शात्रगामा ह (मत्रर वेग्गा तुग काय सुसपउत्तेण) घर-प्राणाति- पातादि से निवृत्तिरूप पिरति गग्ग-विपत्रां म अनभिप्याम्प वृत्ति ये दोनों ही जिसके पाच मऊंचा पक-स्तम्भ ह । (गाग-सिय विमल मसिएण) ज्ञानरूपी सफेद- वस्त्र का जिसम पाल तना हुआ है। नौका म एक कटो का यम लगा रहता है जिस पर एक कपटा तना रहता है। उमसे झा का स्कावट होन से नोका वडे वेग से चल्ती । यया र पक यहा वटित कि गम है । ( सम्मत्त विमुद्र उद्ध गिजामएण ) जिसमे सका.5-विहाणियणिप पेण) पनि३५ है। 111 पवनयी २ गई। नि'५ ५ () (तुरियचचर) पति नी मयत वेगवाणी (मवर वैरग्ग तुगकर सुसपत्तेण) --निनादिया નિવૃત્તિ ૫ વિરતિ તેમજ વળગ્ય વિમા અનાસક્તિ વૃત્તિ-એ અને જેના વચમાં એક ઉચ્ચ Asian (णाण-मित्र विमल मूमिग्ण) पानी ३४ वरना सभा सद હોય છે વહાણમા એક લાકડાના થાભલે લાગેલું હોય છે જેના પર એક કપડું (ગઢ) તાણેલે હોય છે તેમાં હવા ખાઈ જાય છે તેથી ભગઈને વહાણ બહુ वेगथी या ३५८ २ बगवेयु (सम्मत्त-पिसुट्ट रद णिज्नामएण) भोपवानियम चिखिल्ल-सुदुत्तार अमर-गर-निग्यि-जयगड-गमग-कुडिल- परियत-विउलवेल चउरतं महतमणवदग्ग रुट ससारमागरं ' चिखल-कर्दम , तेन सुष्टु दुम्तर म तथा तम् । 'जमरण -तिरिय णरय ग गमण- कुडिल परिवत्तविउल-पेल'अमर नर नियंडा-गनिगमन कुटिल-पगित--पिपुर-पलम् , मुर नर तिर्यटनारक गनिपु चतसृषु गमन तदेव कुटि परिसा =मभमा त व विपुगः विगाला वेला यस्मिन् स तथा त-चतुर्गतिगमनरूपटिकारतपिपुरतटम् । 'चउरत' चतुरन्तम्-दिग्भेगतिभेदाभ्या चतुविभागम् । 'महत' महातम्=नियाम् । 'अगवाग' अनपदग्रम्-अपर्यवसानम् । 'रुद रोम-भयजनक । भीमदरिसगिन' भामर्दानागम भीम यथा भनती येव टु यते य स भीमनीयम्तम, यय नाद भामु पयते तमित्यर्थ । %3D बधन अवस्था को प्राप्त-चला आ रहा जो कर्म र टनसे उद्भूत जो गगादिक परिगाम है, ये ही जहा चिकना कादव है । इसीसे उसका तिग्ना उफर हो रहा है । (अमर--पर तिरिय णत्यगइ-गमण-कुडिल परियत विउल वेल) देवगति मनुष्यगति, तिर्यनगति एम नरकगति इन चार गतियों म जो निरन्तर जीव का परिभ्रमण हे वहा इसका वक्र परिवर्द्धमान विस्तृत वेला है । (चउरत) चतुर्गतिरूप चार दिशाओं के चार विभागों से जो विभक्त है । (महत) जो बडी मिशाल है। (अणवदग्ग) जिमका पार पाना बहुत ही कठिन है । (रुद्द) जो वडा ही निकरालस्वरूप वाला है। (भीमदरिसणिज्ज)जिसके देसने मार से हो भय का चार होता है। ऐसा यह र सारसमुद्र हे । इमका पार पाना विना यमरूप जहाज के हो नहीं सकता है । अम यहा से यमरूप जहाज का र्गन सूतकार करते हे- અવસ્થાથી ચાલ્યા આવતા જે મ તેમજ તેમનાથી પેદા હતા જે રાગાદિક પરિણામ છે તે જ ચીકણે કાદવ છે અને તેથી તેને તરવું મુશ્કેલ થાય છે (अमर र तिरिय णरय गइ गमण कुडिर परियत्त विउल वेल) पति, मनुष्यगति, તિર્ય ચગતિ તેમજ નગતિ આ ચાર ગતિઓમાં જે નિતર જીનનું પરિભ્રમણ ते ४ तेनी पाी, पम्पिवित यती विशावेस (चउरत) यतु ति३५ ચાર દિશાઓના ચાર વિભાગોથી જે વિભક્ત છે (દત) જે બહુ મોટી છે (अणवदग्ग) रेनो पा२ पाभव! g४ ४५ छ (द) 2 मई ४ वि४२॥ १३५वाणी छे (भीमदरिसणिज्ज) रेना ६शन भायी जना થાય છે એ આ સમારસમુદ્ર છે તેને પાર પામવો તે યમરૂપ નાવ વગર બની શકતું નથી હવે અહીંથી યમરૂપ નાવ (વહાણ)નું વર્ણન મ ચાર - इस पोपयर्षिणो-तीया सू ३२ मायोरम्पामिशिष्यवर्णनम् वयवर-भ-सरियसाग जिणवर-वयणोचदिह-मग्गेण अकुडिलेण सिद्विमहापट्टणाभिमुहा समणवर-सत्यवाहा सुसुइ-सुसभास- महानत तदर भाण्ट = कामगारमन्तुजाता प , मृत =थापित सागेर नानिरूप पदार्या यैस्ते तया, कन पपा प्रातन्तग्न्ता गवार-'जिगरपयणोदिमग्गे ग' जिनपरचनोपटिष्टमार्गण जिनवग्यचनम= गगमन्पतापगि कथित -मार्ग = यमपय तेन, अडिलेन' सुटि- लन-कापट्यादिननगररिता, 'सिटि पट्टगाभिमु ।' मिदिपत्तनाभिमुना -सिदिरेर पत्तन वगिरपुर तनभिमुग्या -तन्ग मुमा । 'समगरमत्यनाता' अमगारमार्थवाहा --श्रमण प्रमार का परियाग र पराय जयात मोज गात रा का दृढ निश्चय, इन दोनों मून्या स गृान-सात वरात-गगातरय-भाषा का क्रयगाय सन्तुना का-फि जो निर्जरा, यतना, उपयोग, ज्ञान, दर्शन याचारित्र सीगु दह, जिनम सार भग दुग है ऐसे मुनिजा माररूप महाममुद्र स पार गाह । किम माग पर चरते हुए ये पार होते हे ? सो पताते हैं-(जिगवर ययगोपन्द्विमग्गेण ) जिनपर का जो वचन ह--आगम हे, उसके द्वारा उपदिष्ट जो यमरूप मार्ग हे, उस पर चलकर हा ये मुनिजन इस • साररूप समुद्र को पार करत है । यह मार्ग केमा है, उमझ लिये सरकार (अकुडिलेण) इस विशेषण से स्पष्ट करते है--यह मार्ग कपटता जाटि पा स रहित है, अर्थात्-सरल है-आडा-टेढा नहा है । ऐसे मार्ग से प्रयाग करने वाले ये मुसिजन पु7 केस हाते है यह अब यहा से स्पष्ट किया जाता ह-(सिद्धिपट्टगाभिमुहा) इस प्रकार के मार्ग स पयाग करने वाल પ્રમાદને પરિત્યાગ તેમજ વ્યવસાય અપાતુ મોક્ષ પ્રાપ્ત કરવાને દઢ નિશ્ચય, એ બને મૃત્યુ (- મત) થી લીધેલ-વચાતા લીધલ ૧૨ નત–મહાનતરૂપ વાસ ગેના-ચાતી લીપેલી વસ્તુઓના જે નિજ રસ, યતના, ઉપગ, જ્ઞાન, દર્શન તેમજ ચારિનથી વિશુદ્ધ છે જેમાં ના ભરેલ છે એવા મુનિજન આ જ સારરૂપ મહામુથી પાર થઈ જાય છે કયા માર્ગ પર ચાલતા તેઓ પાર થાય છે ? તે मताये - (जिणपरवयणोवदिट्ठमग्गेण) vि442 4यन 0-24131 -तेना ઠાગ ઉપદેરાએલ જે સ યમરૂપ માગે છે, તેના પર ચાલીને જ તે મુનિજને આ સ ના રૂપ મુદ્રને પાર કરે છે. આ માર્ગ કેવા છે ? તે માટે સૂત્રકાર (जडिलेण) या विषयी 42 3२ २२ मा ७५८ता माहोपोथी હિત છે અર્થાત્ સરળ છે, આ થિી એવા માર્ગથી પ્રયાણ કરનારા એ મુનિજને વળી કેવા હેય છે તે બધુ મીની સ્પષ્ટ વામાં આવે છે (सिद्धिपट्टणाभिगुहा) में प्र-२॥ मागे प्रयाश उपापा मुनिरनो मिद्धि३५ जोपपातिपत्रे - , - लिया पसत्थज्झाण-तव-पाय-पणोष्टियपहाविपणं उज्जमववसाय- गहिय-णिजरण-जयण-उवओगणाण-दमण-[चरित] निमुद्ध- एण' सम्यक्त्रविशुद्रामीयागोग ग- पानि पापो नियामा कर्मधागे -नौकानाहको या म तथा तेा, मम्या मागायुक्त यर्थ , भाग-पिगम्य भावा , 'सजमपोएण' अपोनेन यमीका। गीयरिग भी करिना अपाग- सहस्रशालाग्यवारका - गार युक्ता , 'पसत्य झाणतयायपणालियपहाविष्ण' प्रशस्त “यानतपोनातप्रगोदितप्रधानितन-प्रारत गान धर्मगुटिक तप तप तदन यानाम्याउ, तेन प्रगोदित =प्रेरित , अतय गगापितरनेन उनम नामाय गरिय गिजरण जयण उपभोगणागदसगचरित्तरिमुव्यपरनटभरियसारा' उपग मायनातनि रगयतनो पयोगज्ञानदर्शनचारित्रपिशुनावग्माण्डभतमाग -यम =पमा परियाग कामागो-मो प्रापि निश्चय -नाभ्या मून्यरूपाभ्या गद्गात IT निर्जर गयतनोपयोगनानननचारित्रनिगुद्ध प्रतवर- विशुद्ध सम्यक्त्व ह। निगामफ-कर्णधार का स्थापन है, अथात् विशुद्ध ममकिन का लाभ जिसमे सेवटिया के समान है । (पसत्य ज्यागता पाय पणोलिय पहाविएण) प्रशस्त गान- रूप तपरूपा वायु से प्रेरित होकर जो जाग २ बढता रहता है । इस तरह इन पूर्वोक्त विशेषगा से विशिष्ट इस यमर पा जान के द्वारा इस · माररुप जपार दुस्तर समुद्र को (धीरा) धारदार स्थिर भावनाले मुनिजन हा (तति) पार करते ह ।जर यहा से मुनिजना के लिये गयुक्त गिरोगो का अर्थ स्पष्ट किया जाता है-(सीलकलिया) ये मुनिजा-गील-१८ जार मा के भेटाको वारण कग्न पाल ह । (जनम-बसाय ग्गहिय गिजरण-जयण उपभोग णाण .सण [चरित विमुद्धायवरभडभरियसारा। उद्यम अथात् જેમા વિશુદ્ધ સમ્યકજ નિર્ચામડ-ક વારને સ્થાને (સુકાની) છે, અથાત્ વિશુદ્ધ सहितने साल मुनीना समान (पसल झाण तन वाय पणो ल्लिय पहापिण्ण) નિરૂપ તારૂપી વાયુથી પ્રતિ યઈને જે આગળ આગળ વધતું રહે છે એ રીતે તે વૃકત વિશેષણથી વિશિષ્ટ આ સ યમરૂપી વહાણદારા અમાર૩પ અપા- દુમ્બર સમુદ્રને વીર વીર સ્થિર સ્વભાવ વાળ મુનિજને જ (તરતિ) પાર કરે છે હવે અહી થી મુનિજને માટે લગાડેલા विशेषणाना पर्थ पट ४ा भावे -(मील कलिया) ये मुनिनो - १८ 31 शासन मारने धा! PALonle (उजम-वासाच गनिम-णिज्ज रणजयण उपओग णाण- सण [चरित्त] विसुद्ध पयार भद भरिय-सारा) Gधम अर्थात् પ્રાન્ત ३२१ - , पोयूपयपिणी-टीका सू ३२ मदागरम्यामिशिग्यवर्णनम् जिडदिया णिव्भया गयभया सचित्ताचित्तमीसिएसु दव्वेसु विरागय गया सजया [विरता] मुत्ता लहुया णिरवकखा साहू णिहुया चरति धम्म ॥ सू० ३२॥ या गयभया' निर्भया गतभया , 'सचित्ताचित्तमीसिएमु दव्वेमु' मचित्ताऽचित्तमिश्रितेषु दयेपुचतुपु 'पिरागय गया गिगता गता -गग्य प्रामा । 'सजया' नयता -जयम- वन ।'विरता' विग्ता हिंसादिभ्यो निहत्ता , 'मुत्ता' मुक्ता लोभहिता , 'लहुआ' लघुका - स्वल्पोपविधान्तिगा लगुभृता । 'गिरवकया' निरसकाङ्क्षा =उभय टोफमुयाभिलापपजिता , यत पूवाक्तगुगविशिष्टा , जताय 'मान' मापन-गो सापका । 'गिडया ' निभृता पिनाना जा यानिमदरनिता इयर्थ, 'यम्म' धर्म-श्रुतचारिजलक्षगम् । 'चरति' चर- तिआराधयति ॥ सू० ३२॥ (णिन्भया गयभया) निर्भय य, टम हतु इन्हे कहा भी भय नहा लगता या, (सचित्ताचित्तमीसिएमु दव्येसु चिरागय गया) सचित, अचित्त और सचित्ताचित्त द्रव्या म ये वेगग्य युक्त य, (सजया पिरता मुत्ता) लयमशाला, हिंसादि- निवृत्त और लोभरहित थे, [लया] स्वच्य उपवि क धारक होन से ये लघु-लाघवगुण- स्पन थे, (हिरनकमा) दहलोक और परलोक के सुखों का अभिलाषा से रहित थे, अत प ये मुनि गग (साहू) माधु, अथाा मोक्षसाधक य । भगवान महावारके ये साधु (णिहुया) निभूत-जा यादि मट से रहित होनेक कारग विनीत होकर (वम्म) श्रुत- चारित्रलक्षग धर्म का (चरंति) आराधना करते थे ।। सू०३२ ।। या माधुमो नितन्द्रिय ता, (णिभया गयभया) निलय हता, तेथी तेभने नाणे मय दातु नाह तमा (मचित्ताचित्तमीसिएसु व्वेसु विरागय गया ) मथित्त, मचित्त भने यभित्तायित्त द्रव्योभा वैश्यवान हता, (सजया पिरता मुत्ता) ५यमशाली, माहिथी निवृत्त भने समाहित हुता, (रहया) १८५ उपधिना पा२४ पाथी तमा सधु-सागुए) मपन्न हता, (गिरखकखा) Sals मने पसाउना सुभानी मनिसाथी सहित ता तेथी मुनिया ( साहू) माधु थेट भाक्षसाधत हुता समपान मडावीरना आ माधुमे। (णिहुआ) निभृत-त्या भइथी रहित डोपाने ४ो पीनीत यने (धम्म ) श्रुतयात्रि५ धर्मनी (चरति) मा। धना २ता त (भू २) ३२० ओपपातिकमंत्र अस्य , सुपणह-सासा गामे गामे एगराय गरे णगरे पंचरायं दूइज्जता श्रेष्ठा --सार्थवाहा - पागत यासायिा । 'मुमुः गुममाय मुपण्ड सासा' मनि(मुनि) सुसम्भाषा-सुप्रभ-स्वागा-मुष्ट युतयो येषा त सुश्रुतय -- सम या ममिनाता, अथवा सुशुचय --सम्याधुद्धिम त । मुग युगनाफ सम्भापो पा त मुमम्भापा का चिदपि कटचारण न त । गामना प्रशा गात गुण-1 -प्रमितममुचितप्रमाणि, शोभना आगा येपा ते स्वागा -मुक्तिमान, चतुगामपा नर्मधारये-मुझुनिमुम भाषासुप्रन स्वाशा , एवविधा सत 'गामे गामे एगराय गाम गामे पकगतम् प्रनिग्रामम् । रगतम, 'इज्जता' इत्यनेन सहा वय । 'णगरे णगरे पचराय' नगरे नगरे पचगतम्-अनिनगर पञ्चरान, 'दूइज्जता' दात असत , यातूनामने कार्य वा], 'जिटदिया' जितन्द्रिया 'गिभ मुनिजन सिद्विरूप पग-पत्तन क म मुग होत है। ( समणररसत्यवाहा) उन साया श्रमगश्रेष्ठरूप सार्थवाह व्यवसायिजन होत है। (मुसुद-सभास मुपाहसासा) सतसिद्धातों के ये पारंगत होते है, अथा| इनका सिद्धान्त समाचान-निर्दोष होता है, अथवा ये विशिष्ट-शुद्वि-पन्न होते हैं । भाषा उनको वडा ही मनोमुग्धकारी होता है। कभी भी ये कटुक भाषा का उच्चारग नहीं करते हे । थे जो भी प्रा करते ह वह प्रमागोपेत होता है-व्यर्थ के अक्षरों का उसम समावा नहीं रहता । सासारिक पदाथा म फिसा म भा इनकी इच्छा जागृत नहीं होती, सिर्फ मुक्ति प्राप्त करन का भावना हा एक उनकी रहा करती है । (गामे गामे एगराय णयरे पचराय जता) ये साधु ग्रामों मे एक रात और नगरो म पाच रात निवास करत 4 । (जिदिया ) ये जितेन्द्रिय थे पशु-पत्तनानी भन्भु खाय (समरसत्यवाहा) तमना माथी श्रम ३५ सार्थवा-व्यवसायी र य (सुसुइसुमभाससुपण्हमासा) सत्-सिद्धा તેમા તેઓ પાર ગત હોય છે અથવા–તેઓના સિદ્ધાન્ત નિર્દોષ હોય છે, અથવા તેઓ વિશિષ્ટ શુદ્ધિ ન હોય ભાષા તેમની બહુ જ મને મુગ્ધ કરવાવાળી હોય છે દીપણ તેઓ કડવીભાષાને ઉરચાર કરતા નથી તેઓ જે કાઈ પ્રશ્ન કરે છે તે પ્રમાણુવાળ હોય થ અક્ષરોનો તેમાં સમાવેશ રહેતું નથી સામારિક પદાર્થોમાં કઈમાં પણ તેમની ઈચ્છા જાગૃત થતી નથી भान भुति आत पानी aqrtor : तमने घा १२ (गामे गामे एगराय णयरे णयरे पचराय दइजता ) मा साधु मामामामा , t સુધી અને નગરોમા પાચ રાત સુધી નિવાસ કરતા ! निगा , पीयूषयषिणी-टीका मु ३३ असुररामारदेयवर्णनम ३२३ सिय-सयवत्तमिव पत्तलनिम्मला-ईसी-सिय-रत्त-तवणयणागरुला- यय-उज्जु-तुंग-णासा ओयविय-सिलप्पवाल-विवफल-मण्णिमा- हरोटा पडुर-ससिसयल-विमल-णिम्मल-सख-गोखीर-फेण-दगरय. सियरत्त-तप-णयणा' पाल निर्मलपसित-क्त-ताम्र नयना -परगनि-प-मपन्ति-सूक्ष्मरो- मयुक्तानि, तथा निर्मगनि तथा इपत् मितानि-बेतानि तथा ईपद्रक्तानि तथा ईपत्ताम्रागि= अरणानि नयनानि येषा ने तथा-पिकसितशतपनतुन्यफिञ्चिच्नुभ्ररक्तनेना इयर्थ । 'गरुना-यय-उज्जु-तुग-णासा' गरुटाऽऽयतर्जुतुगनामिका -गरुटम्येय आयता=ढाघा, की=सरला तुगाउचा नासिका येपाते तथा-सरलदार्थमुन्दरनामिफावत । 'ओयरिय- सिलप्पवाल-फिर-सण्णिभा-हरोद्वा' उपचित-शिलाप्रवाल-विम्बफल-सन्निभाऽ- धगेष्ठा-उपचित = पुष्टो य शिलाप्रपाल =पिद्रुम , निम्यफलम्--अतावारण पुष्ट वनवल्लीफलम् , तसन्निभो तुन्यौ अपरोप्ठो-ओप्ठद्रय येपाते, तथा-पिद्रुमविनफल् यत् अतीवरक्तोष्ठद्रयवत 'पहर-ससियल-विमल णिम्मल सख-गोखीर फण दगरय-मुगालिया पर्व-दतसेढी' पाण्टुर गणिशकल-विमल-निर्मल-गद-गोक्षीर-फेन-करजो-मृणालिका-धवल-दन्तश्रेणय , पाण्डुर- शगिरल-शुभ्रच दसण्ट , तद्वढिमलनिर्मला मिलेप्वपि निर्मला अतीवाञ्चला ,अतएव गड- इनके नेत्र थे। (पत्तल-णिम्मलग-ईसी-सिय-रत्त ता-णयणा) ये नेत्र पदमल थे सूक्ष्म रोमयुक्त थे, निर्मल थे, उछ श्वेत थे, इपटक्त थे, और कुछ२ लाल भी थे। (गरुला-यय-उज्जुतुंग-नासा) गरुड के समान दीर्घ, कन्चा-सरल एव ऊँची इनकी नामिका थी। (ओयविय-सिलप्पवाल- विवफल सण्णिभा हरोढा) पुष्ट शिल्प्रवाल-चिट्ठम (मूंगा), एव अतीव अरण बिम्बफल के समान लाल टनके टोना ओष्ठ थे। (पडुर-ससि-सयल-विमल-णिम्मल- सख-गोखीर-फेण-दगरय-मुणालिया-धवल-ढतसेढी) धवल्चद्र के खट के जन्हीप२-उमदाना मेमना नेत्र ता (पत्तर णिम्मला ईसी मिय रत्ततरणयणा) એ નેત્ર પલ હતા-સૂમ રેમ (વાળ) યુક્ત હતા,નિર્મળ હતા, કઈ ધોળા ता, पता, मने NRNATA पशु उता (गालायय उग्नु तुग-नासा) 13. उनावी सामी, भ२८ भने चीमनी नासिड हुती (ओयविय सिल्प्पवाल सिंवफल-सपिभा एरोवा) पुष्ट शिखवास विट्ठभ (भू॥) भने अतिशय खास पर्यना मिमसन वा राता अमना मन्ने 3 ता (पडुर-ससिसयल-विमल णिम्मल-सस-गोखीर-फेण-दगरय-मुणालिया-धवल-दतसेढी) भ३४ यमना औपपानिसले , मूलम्-तेणं कालेणं तेणं समएणं समणस्स भगवओ महावीरस्स वहवे असुरकुमारा देवा अतियं पाउभवित्या, काल- महानील-सरिस-णील-गुलिय-गवल-अयसिकुसुम-प्पगासा विय- टीका-'तेण कालेण तेण समएण' इत्यादि । तस्मिन् काले तस्मिन् समये श्रमगस्य भगवतो महावीरस्य 'पहवे अमुरकुमारा देवा अतिय पाउन्भवित्था' बहवोऽसुरकुमारा दवा अतिक प्रादुरभूवन्-भगवत श्रीमहावीरस्वामिनोऽतिक-समापमागय प्रादुर्भूता । असुरकुमाराणा वर्णनमाह-काल महानील-सरिस-गील गुलिय-गवर-अय सिकुसुम पगासा' काल-महानील सदृश नील-गुल्फि गवलाऽनमीकुमुम प्रकाणा -कालो यो महानीलो-मगिविशेष , त सदृशा वर्णतो ये ते तथा, पुननीलो मणिविशेष , गुलिकानाला गुटिका, गवर=माहिप शृङ्गम् , अतसामुम च, एतेपा प्रभाग इव प्रकाशो येषा ते तथा । 'वियसिय सयवत्तमिव' विकसितशतपत्रमिव प्रफुल्ले दीरवरतुन्य 'पत्तल णिम्मला ईसी 'तेण कालेण तेण समएण' इत्यादि । इस सूत्रद्वारा सूचकार श्रमण भगवान महावीर के निकट आये हुए असुरकुमार देवों का वर्णन करते है-- (तेण कालेण तेण समएण) उस काल एव उस समय मे (समणस्स भगवओ महावीरस्स) श्रमण भगवान महावीर के (अतिय) समीप (बहवे) अनेक (असुरकुमारादेवा) असुरकुमार देव (पाउन्भवित्था) प्रकट हुए। (काल-महानील सरिस णील गुलिय-गवल अयसिकुसुम-प्पगासा) कृष्ण महानील मणि, नीलमणि, गुलिका, भैस के साग के अदरका भाग, अलसीका फूल, इन सबों के समान ये अमुरकुमार कृष्णवर्ण थे। (वियसियसयवत्तमिव) विकसित शतपत्र के समान अर्थात् इन्दीवर--कमल के तुल्य " तेण कालेण तेण આ સૂત્ર દ્વારા શ્રમણુ ભગવાન મહાવીરની પાને આવેલા અસુર भा२ वोनु प न ४२पामा मा छ (तण कालेण तेण समएण) ते डालते समयन वि (समणस्स भगवओ महावीरस्स) श्रम लगवान महावीरनी (अतिय) पाने (हवे) मने (असुरकुमारा देवा) मसुरभा२ हेव (पाउन्भवित्था) घाट या तमना शरीरन। पर्ष ४छ-(काल-महानील-सरिस-नील गुलिय-गवल अयसिकुसुम-पगामा) हा भडानीय भाग, नाबमाण, गुलिया, लेसना शा 1- ડાની અદરને ભાગ અને અળવીના ફૂલ, આ સર્વની સમાન તે અસુરકુમાર कृष्ट पर्युना उता (पियसियसयरचमिव) पिसेस! Advart समान, मात् समएण "त्यादि पोगपपिणो-टीया स ३३ असुरामारदेवयर्णनम ३२. साइ असफिलिट्टाई सुहमाड वत्थाइ पवरपरिहिया, वय च पढम समडकता विडय च असपत्ता भद्दे जोवणे वट्टमाणा, तलभगय- घृष्टच नचर्चितगगग । अथ पयशिपणा गाह-ईसी मिलिंग पुष्फ पगामाद टैप मिली- अपु-पप्रकागानि मनामिरामप्रभागि-पत्रसितानी यर्थ , मिरा मुम-चर्पी भूमि- भित्या उपकमिव बहिनिम्मति,मतातोतु तमुम रक्तवर्णमय प्राय यतोऽमुग रक्तपमना प्रायो भातानि । पुन कादृशानि वस्त्राणि र अबाउट 'मुहमाई' मूहमागिा अस किन्टिाइ' अमरिष्टा- नि-दूपणरहितानि। 'वत्थाट' ययागि-'पवरपरिडिया' प्रपरपरिहिता -प्रवरम्- उन्कृष्ट यथा तथा परिहिता -पग्धितात । 'वय च पढम समटकता' वयश्च प्रथमम्=पोटशवर्षपर्य- उनका समस्त शगर रिम या । (सी सिधि-पुष्फ प्पगसाद) दहान जो वस्त्र पहिन रखे य व कुछ कम सफर थे, जसे सिलीध्र पुप्पका प्रकाठा होता है वैसा हा टनमा प्रकाश था। चपास्तु म जमान को फोड कर उन के आसार जैसा जो पुष्प उपन होता हे उसका नाम मिर्गन है । किन्हीं २ का मत है कि यह पुष्प रक्तवर्ण भी होता है । अत इसक ग्रहण से उनक वस्त्र रक्तवर्ण के ये ऐमा ही समझना चाहिये । क्यों कि असुर जाति के देव प्राय लायन वारण करने वाले होते हैं । (मुहुमाउ) ये वन-जिहे उन्होंने पनि ग्मे थे, मन्म-पतले थे, (असफिलिट्ठाद) और ताप रहित थे। (वत्थाट पचरपरिहिया) ऐसे वस्त्र टन्होंने अछी तरह से अपन शरीर पर धारण कर रखे थे । (वय च पढम समदरस्ता) प्रथम उय को ये उलङ्घन कर चुके थे, अर्थात् ये सन सोलह वर्प मे ऊपर के जैसे माल्टम होते આ (ભીના) ચન્દન (સૂખડ) વળે તેમના આખા શરીર લિપ્ત હતા ( इसी-मिलिंच-पुप्फ-प्पगासाड) तमामेको પહેર્યા હતા તે કઈ૮ ઓછા સફેદ હતા જે સિલીન્દ્ર પુષ્પને પ્રકાશ હોય છે તે જ તેમને પ્રકાશ હોતે વર્ષાઋતુમાં જમીનને સાડીને છવના આકાર જેવા જે પુષ્પ ઉત્પન્ન થાય છે તેનું નામ સિલીન્દ્ર છે રોઈ ડાઈના મત છે કે આ પુષ્પ લાલ ગના થાય છે ત્યારે એ અર્થ ગ્રહણ કરવાથી તેમના વસ્ત્ર લાલ-ગના હતા- એમ જ સમજવું જોઈએ કેમકે અસુર જાતિના દેવ ઘણુ ઠીને લાલ વસ્ત્ર धार ४२पावणा राय के (सुहमाइ) PAL पसरे साये पहा तर ते सत्यत सूक्ष्म-पाय ता (असकिल्ढिाइ) भने होपडित ता (वत्थाइ पवर परिहिया) सेवा पसी तमामे भागते पोताना २३रे धाए या gal (वय च पढम ममइस्कता) प्रथम क्यनु तसा GAधनरी यू.या छता, अर्थात् अयन्त વસ્ત્રા ओपपालियो , मुणालिया-धवल-दंतसेढी, हुयवह-णिद्धत-धोय-तत्ततवणिज-रत्त तल-तालुजीहा अजण-घणकसिण-रुयग-ग्मणिज-णिद्ध केसा, वा- मेग-कुडलधरा अद्द-चदणा-णुलित्त-गत्ताईसी-सिलिध-पुष्फ-पगा- गोलीरफेनट करजोमृणालिकावधान रतणयो यपान तया, तर टकरज -जयण । 'हुत वह गिद्धत पोय-तत्तताणिज्ज-रत्ततर तालुजीरा तरह-निमान धोन-तमतपनीयरक्तन लतालुजिबा-हुतवहेन दिना निमात-प्रतापित, धौत-जप्रमाणित तप्त यत तपनाय-सुवर्ण, तद्वद् रक्ततलम्-अरणोपरिप्रदेश तालजित येपा ते तया-अतिप्रतमसमृष्टसुवर्णवर्णतालुजिहावत । 'अजण घणकसिण-रुयग ग्मणिजगिद्ध केसा' अजनपना गरुचकरमगायस्निग्धाया-- अञ्जन-कन्नल, घना-मेघ , तत्सदृगा गा कृष्णगा, तया रचको-मणिविगप , तद्वत् स्निग्घा -चिणा -केगा येपा ते तया, 'पामेगकुडलधरा' वामेकगुण्डल्धरा-चामै कर्णे-एककुण्डलधारिण , न तु दक्षिण कर्णे, तजातागस्वभावात् एकस्मिन्नेन कणे कुण्डल पारका दक्षिणे कर्णे त्वयाभरणधारिग इतिभाव। अचाणाणुलित्तगत्ता आईच दनानुलिप्तगाना -सद्यो- समान शुभ्र, एवं शङ्ख, गोक्षीर, फेन, जल्फण, और मृणाल के समान अयत निर्मल इनकी दतपदि थी।(हुतबह-गिद्धत योय तत्त तवणिज्ज रत्ततल-तालुजीहा) पहिले वह्नि मे तपाये गये पश्चात् तेजाब में धोये गये पुन अग्नि मे तपाकर उचल किये गये सुवर्ण क समान रक्ततल्वाले इनके तालु और जिह्वा थी। (अजण-पण-कसिण-रुयग-रमणिज्ज गिद्ध-केसा) इनके केश अजन एव काले मेध के समान काले तथा रचक के समान चिकने थे । (वामेगकुडलधरा) इनके वाम कर्ण मे कुण्टल शोभित हो रहा था। इनम ऐमा प्रथा है कि, ये लोग बाये कान मे कुण्डल पहनते है ओर दाहिने कान मे अन्य आभूषण । दाहिने कान मे ये कभी भी कुण्डल नहा पहाते है । (अदचदणाणुलितगत्ता) आई चन्दन से समान शुभ्र भने म, मोक्षी२ (), , Areas मने भूल (भ ४६) नवी अत्यन्त निर्माण मेमनी इन्तपडितो। ती (हुतरह णिद्धत धोय तत्त-तवणिज रत्ततल तालु जीहा) पडसा मनिभा तयापेक्षा पछी तपमा घोसा सुपशुना २१ सास त वाणा मेमना am मने न उता (अजण घण कसिण रुयग रमणिज णिद्ध केसा) मेमना पण IVY मने ! पाया ४ तथा उयना वा यौsel &u (वामेगकुडल्धरा) मेमना ! કાનમાં કુડળ શોભી રહ્યા હતા એમાં એવી પ્રથા છે કે એ લોક ડાબા કાનમાં કુડળ પહેરે છે અને જમણા કાનમા બીજુ ઘરેણુ આ લેગો જમણા કાનમાં ક્યારે પણ કુડળ પહેરતા નથી (अहचदणाणलितगत्ता) पीयूषयषिणो-टीका सू ३३ असुरफुमारदेववर्णनम महब्बला महासोक्खा महानुभागा हार-विराडय-बच्छा कडग- तुडिय-थभिय-भुया अगय-कुडल- मट्ट - गडयल - कण्णपीढधारी विचित्त-वत्था-भरणा विचित्त-मा ठा-मउलि मउडा कल्लाणग-पवर- म्बग । 'महचला' महारग विशेषालगानि । 'महायमा' महायास -विशालकार्ति मत , 'महासोरया' महामोरया -विशिष्ट मुगसम्पन्ना । 'महाणुगागा' महानुभागा - नचिन्यप्रभारयुक्ता । 'हारपिराइयवच्छा' हानिगजितक्षम । 'फडगडियांभियभुया' कटरुनुटिकम्तम्भितभुजा -कट अन्य त्रुटि -बाग्लभूपगशिप स्तम्भिता-सज्जिता भुजा येपाते तथा। अंगय कुंडल मट्ठ गटयल-मण्णपीढ-पारी' अङ्गट-कुण्डल-मृष्ट गण्डतल- कर्णपाठ नागिण -अनानिमाहाभग्णानि कुडामगाटनगनि कपाढानि-कणाभग्णा- विशपान धरन्ति नच्छाला । 'विचित्त-वस्था-भरणा'-पिचित्र-यत्राभग्णा -विचित्रागि ज्जुदया) गरार एन आभरग आदि का विशिष्ट प्रभा से ये माण्टत थ । (महब्बला) विशेष शक्तिसम्पन्न थे । (महायसा) इनका कार्ति दिग्दिगन्त म फला हुइ था। (महासोक्खा) पिशिष्ट सुप क ये भोला य । (महाणुभागा) अचि य प्रभान क धारर थे। (हार-विराइय- बन्छा) इनका वध स्थल हार से शोभायमान था । (क्डग तुडिय-पभिय-भुया) कटक, चल्य एव जुटिक-भुजाप से इनकी भुजाये सजित था। (जगय कुडल मठ्ठ-डयल- कण्णपीढ पारी) अगढ-बाजगन्ध, कुण्टल कणाभरणविशप कि जिमसे दनक कपोल घर्पित- हो रह है-उन दोनों को एघ और भा अन्य विशिष्ट वर्णाभरणो को ये पारण किये हुये थे। (विचित्तवत्थाभरणा) विविध प्रकार के बन्न एन जाभरगो को ये पह्न हुए थे। (विचित्त- ઋદ્ધિથી આ સર્વ દે ન પન્ન હતા (महज्जुइया) विशिष्ट शरी० मने माल! माहिनी प्रमाथा तसा भडित ता (मव्यला) विपडित पन्न ता (महायसा) तेमनी प्रीति यात२४ साd गती (महासोक्खा) विशिष्ट सुगना तेमा alsता उता, (महाणुभागा) मयिन्त्य प्रलापना २४ ता (हार विराइय-बच्छा) तेभनु वक्षन्स (छाती) १२ पणे गोलायमान तु, (कडग तुडिय थभिय मुया) ३८४-५सय भने त्रुटि-भुन्यथा तम सुजय मलित हती (अगय कुडल मट्ठ गडयल कण्णपीढधारी) म सहानमन्च, 334-जानाना આભરણ વિશેષ કે જેના વળે તેમના ગાલ ઘર્ષિત વતા હતા, એ બન્ને તથા ते त भात विशिष्ट सामगोने तमाये वायर्या उता (पिचि त्तपत्याभरणा) विविध प्रश्ना १२ त मालगने तेमाणे धाव ज्या ता ३२६ औपपातिकमरे . तुडिय - पवर - भूसण -णिम्मल-मणि-ग्यण-मैडिय-भुया दममुद्दा- मंडिय-ग्गहत्था चूलामणि-चिध-गया सुरुवा महड्ढिया महजुडया न्तमतिकाता । 'पिदयच असपत्ता' दिनायबाऽमाप्रामा -द्वितीय-तरण वय , अ-ग्रामा - नाद्यापि प्रामवत । अतण्य-'भने जोधणे मागा' भ योरो वर्तमाना-मनायौचनायो धारिग । तलभगय तुडिय पपरभूसण-निम्मल मणि रयण मडिय-मुया'तलभगक जुटिर प्रवरभूपग निर्मल-मगि रत्नमण्डित-भुजा -तल्भनक वाहवाभग्णम् नुटिकानि च बाहुरक्षकागि, तायेव भूपगानि तैर्निर्मलमणिरत्नेश मण्डिता भुजायेपा ते तपा-पिनियनरभूपणमगिरनभूपित भुजा इयर्थ , 'दसमुदामडियग्गहत्या' तशमुद्रामण्डिताऽग्रहस्ता -दगभिर्मुद्राभिमुटिकाभि मण्डिता =भृपिता -अग्रहस्ता अगुल्यो येपाते तथा। 'चुलामणिचिंचगया' चूडामगिचिह्नगता - चूडामगिरूपचिह्नधारका इयर्थ । 'सुरूया' सुरूया -सुदराऽऽकाग 'महड्डिया' महर्दिना:- पिशिष्टपिमानपरिवारातियुक्ता । 'महज्जुदया' महाधुनिका-विशिष्टगरीराऽऽ भरमादिप्रभाभा थे, (विदय च असपत्ता) और अभीतक ये तरण अपस्या को जैसे प्राप्त नहीं हुए हो ऐसे दीखते थे । इसलिये ये सदा (भने जोधणे वत्रमाणा) अभिनव यौवन अवस्थासे सम्पन थे । (तलभगय तुडिय पवरभूपण णिम्मल मणि रयण मडिय-भुया) इनकी भुजाएँ तर भगक-बाहु के एक आभरण एव त्रुटिक-बाहुरक्षा-भुजमध इन उत्तम दोना आभूपणों से और निर्मल मणिरत्नों से मण्डित थीं । (दसमुद्दा मडिय गहत्था) हाथ की सबकी सन अगुलिया दस मुद्रिकाओ से मण्डित या, अर्थात्-हाय का दसों अगुलियों म मुद्रिकाये था । (चूडाम णि-चिंध-गया) चूडामगिचिह्न के ये धारक थे। (मुरुवा) इनका रूप बडा ही सुन्दर था। (महड्डिया) विशिष्ट विमान एन परिवाराटि रूप द्धि के ये सभा देव धारक थे । (मह तमा आधा थी परन डाय मेवा माता त (निइय च असपत्ता) અને હજુ સુધી તેઓએ તરુણ અવસ્થાને પ્રાપ્ત ન કરી હોય એવા તેઓ माता उता, माथा तेस। HEL (भद्दे जो वणे वट्टमाणा) अभिनव यौवन अप स्थायी सम्पन्न उता (तलभगन तुडिय पर भूसण जिम्मल मणि रयण मडिय मुया) તેમની ભુજાઓ તલભ ગડબાહુના આભરણ અને ત્રુટિ–બાહુરક્ષક-ભુજ બધ એ બને ઉત્તમ આભૂષણેથી તથા નિમળ મણિરત્નથી મડિત હતી ( मुद्दा मडिय राहत्या) डायनी भाभेतमाम आनीमा ! भुमिमाथी (वी.22 ઓથી) મડિત હતી અથd હાથની દશેય આગળીઓમાં મુદ્રિકાઓ હતી, (चूलामणि चिंध गया) यूआमालयितना पा२४ तेथे। उता (सुरूवा) तमन ३५ पास सु ता (महड्ढिया) विशिष्ट विभान भने परिवार मा ३५ ।

. पोयूषयपिणी टीश सू ३३ असुरकुमारदेयवर्णनम् રૂર एवं फासेण सघाएण मठाणेणं दिव्याए इड्ढीए जुईए पभाए छायाए अच्चीए, दिव्वेण तेएणं दिव्वाए लेसाए दस दिसाओ उज्जोयमाणा पभासेमाणा समणस्स भगवओ महावीरस्स अतियं स्वेण नियेन पग 'एर फार्मण' र पगेन 'सघाएण' म्हननन । 'सठाणेण' म्यानन ममचतुग्नरक्षणेन । 'दिव्वाए इड्डीए' रिव्यया सद्ध्या-दवाचितया परिवारादि- रूपया। 'दिव्याए जुईए रिन्यया यु या, 'दिव्वाए पभाए' दिव्यया प्रभया-प्रभया= पिमानीन्या । 'दिव्याए छायाए' रिव्यया ठायया-गाभया । 'दिवाए जच्चीए' दिव्यया अर्चिषा-टार्गरम्यग्नान्तेिजोगाल्या । 'तेएण तेजमा-ठागरसम्बन्चिंगचिषा, प्रभावेण वा । 'दिवाए लेसाए' रिव्यया लयया-आगरका या 'दस दिसाओ उज्नीयमाणा' ढग दिया उदयोनयत प्रमागकग्णन, 'पभासेमाणा' प्रभामयन्त -शोभयन्त 'समणस्स भगाओ महावीरस्स' श्रमणाम्य भगवतो मावारस्य 'अतिय' अन्तिक-समीपम्- 'भागमागम्म' आगयाऽऽग य-बारगारमुपेय । 'रत्ता' रक्ता -मानुरागा 'समण भगव जुईए पभाष छायाए अञ्चीए दिव्येण तेएण दिवाए लेसाए) तिव्य मद्वि से, दिव्य धुनि से, दिव्य प्रभासे--विमान आदिका दीमि से, रिव्य या से-गोभासे, शरीरस्य रन आदि करिव्य तेज से, दिय गागरिक काति से एव दिय-यासे (दस दिसाओ उज्जोय- माणा) दम दिशा को उदयोतयुक्त करते हुए (समणस्स भगवओ) अमण भगवान् (महावीरम्स) महावार के (अतिय) ममाप (आगम्मागम्म) वारनार आ आकर (रत्ता) उडा भक्ति क साथ (समण भगव महावीर) यमग भगवान महापार को (तिक्खुत्तो) तीन દિવ્ય વર્ણ વળે, દિવ્ય ગધ વળે, દિવ્ય સ્વરૂપ વળે, તે જ પ્રકારે દિવ્ય સ્પર્શ पणे, दिव्य मनन वणे, मभन्यतु२५ समन्यास-मस्यानपणे, तथा (टिवाए इड्ढी ए जुई पभाए जायाए अच्ची निव्वेण तेएण दिवार लेसाए) हिव्य ऋद्धिपणे, દિવ્ય વતિ વળે, દિવ્ય પ્રભા વળે-વિમાન આદિની દીપ્તિ વળે, દિવ્ય છાયા એટલે શેભા વળે, શરીર ઉપના રત્ન આદિના દિવ્ય તેજ વળે, દિવ્ય શારીરિક કાતિ पणे, मने हिव्य या वणे ( दम दिमाओ उज्नोयमाणा) शे हिशासाने योत-युत (प्रजाशित) ता थया (ममणस्म भगरओ) श्रम लगवान् (महागीरम्म) भवारनी (अतिय ) पारे (आगम्मागम्म) पार वार આવી Pापान (रत्ता) म र मस्तिY४ (ममण भगर महावीर) प्रभा लपान महीने (निस्वुत्तो) गुना (आयाहिण-पयाहिण) भलिपुट मापान तेने ३२८ औपपातिकसूत्रे वत्थ-परिहिया कल्लाणग-पवर-महा-णुलेवणा भासुरवाढी पल- ववणमालधरा दिव्वेणं वपणेण दिव्चेण गंधेणं दिव्वेण रूवेण विविधानि वलागि आभर गानि च येपा त तथा, 'विचित्तमाला' विचित्रमाला-विचित्रा : विविधाऽऽकारा माला पुप्पसजो येपाते तथा, 'मउल्मिउडा' मोलिमुकुटा -मौरिपु-मस्तकेषु मुकुटानि येपाते तथा कल्लाणग पारपत्य परिडिया' कन्यागक प्रग्वत्र परिहिता कन्याण- कानि-मालिकानि प्रवरागिश्रेष्टानि वस्त्रागि परिहता =परिधृतात परिधृतमाङ्गलिकश्रेष्ठ वस्त्रा । 'कल्लाणग-पवर-मला णुलवणा' कल्याणक प्रवर मा यानुलेपना कन्याणकारागि प्रवराणि मान्या यनुलेपनानि च येपा ते तथा, मालिकमान्यानुलेपनवत । 'भासुरचोदी' भास्वरदेहा -देदाप्यमानगरीरा 'पलप-वणमाल-परा' प्रलम्बनमालाधरा , प्रलम्ब - गुम्बनक तद्युक्ता वनमाला तस्या धरा , वनमाला कण्ठता जानुपर्यत लम्बमाना भवति तस्या धारका , 'दिव्येण वण्णेण' दिव्येन वर्णेन-'दिश्वेण गोण' दियेन गधेन-'दिव्वेण माला) इन्हों ने जो मालाये धारण कर रसी था वे विचित्र पुष्पों से गूंथा हुइ थी । अत ये विचित्र अनेक प्रकार की मालाओं को धारण किये हुए थे । (मउलिमउडा) इनक मस्तक मुकुटा से शोभित थे । (कल्लाणग पवर वत्य परिहिया) कल्याणकारी एव विशेष कोमती वस्त्रां को इन्होंने धारण कर रसाथा । (कल्लाणग पवर-मल्ला णुलेवणा) आनददायक एव सुन्दर आकार युक्त मालाओं से एव विलेपनों से इनका गरार सजित हो रहा था। (भासुरनोदी) इनका शरीर विशिष्ट आभा से युक्त हो रहा था । (पलपवणमालधरा) इन्होने जो वनमालाये धारण कर रखी थी वे घुटनों तक लटक रही था। ये मर (दिव्वेण) रूवेण एव फासेण सघाएण मठाणेण) दिव्य वर्ण से, दिव्य गध से, दिव्य स्वरूपसे, इसा प्रकार दिव्य स्पर्श से, दिव्य सहनन से, समचतुरख सस्थान से, तथा-(दिबाए इड्ढीए (विचित्तमाला) तमामे रे माजा था उसी ती ते विचित्र पाथी થાએલી હતી આમ તેઓએ વિચિત્ર–અનેક પ્રકારની માળા ધારણ કરી ती (मउलिमउडा) तमना भन्ds मुट! पणे शाली २।। ता (कल्लाणग पवर वत्थ परिहिया) या मने विशेष भिती पत्री तमामे वा२९ ॥ રાખેલા હતા लाणग-पनर-मल्ला-णुलेरणा) मानहाय मने मुहर माहार युत भाषामाथी तेभ विवेपनाथी भनी शरीर Alord sau (भासु खोदी) तमना शरीर विशिष्ट मा वणे युst Sat (पलव-वणमालधरा) તેઓએ જે વનમાલાએ ધારણ કરી હતી તે ઘુટણ સુધી લટકી રહી હતી मामधा (दिवेण वण्णेण रिव्वेण गघेण दिव्वेण स्वेण एव फासेण सघाएण सठाणेण) , पीयूषयपिणी-टीया सू ३ नागरमागदिने वर्णनम् ३३१ मृलम्-तेण कालेण तेणं ममएणं ममणस्स भगवओ महा- वीरस्स बहवे असुरिदवजिया भवणवामी देवा अतिय पाउन्भ- टीका-अपशिष्टान भानवामिना वर्णगन्नाह-'तेण कालेण तेण समएण' टत्यादि । तन्मिन काले नम्मिन समय 'समणम्स भगामी महावीरम्स' श्रमणम्य भगवतो महावीग्म्य, 'यहवे अमुरिंदानिया भगवामी देवा अतिय' योऽयुर वर्जिना भवनवामिनी देवा इन्तिक 'पाउन्भवित्था' पावु -भगवत यामहापारमा समाप प्रादुर्भूता इयर्थ । भानपामिदेवाना जानिर्भमात्रिय रा भेना भवति, तथाहि- अमुग = अमुसुमाग नागकुमाग सुपर्णकुमाग पिचउमारा अग्निकुमारा द्वीप- उमाग उन्धिमाग नियामाग परनकुमाग ग्तनितकुमागधेति । कुमारत् कीटन- पराश्चैते सुमाग उच्यते । भानपु-पातागकदेवाऽऽयामविशेषेषु वमति नच्छाला भान- भगना के निकट आये 37 भवनवामी देवा के भन्स्यरूप असुरसुमागेका वर्णन र, उस नकार विशिष्ट भवन मासा दया का वर्णन करते ह-'तेग कालेण' दयान्।ि (तेण कालेण तेण ममएण) उस कान और उस समय म (समणम्स भगवनो महावीरम्स) श्रमण भगवान महायार के (अतिय) पास (पहधे) अनेक (अमुरिंदवनिया) असुरेटा को छोटकर (भवणवासी देवा) भवनवासा देव (पाउन्भवित्या) प्रकटित हुए । इन भवनवासी देवों क स भेद, जाति भेद को लेकर होते हैं । जैसे-असुरकुमार १, नाग- कुमार २, सुपर्णकुमार ३, विद्युकुमार ४, अग्निकुमार ५ द्वापफुमार ६ धिमार ७, दिशाकुमार ८, पपनकुमार ९, स्तनितकुमार १० । कुमार का तरह ये क्राटा करने में मना त पर रहते हैं, इमलिये दनका कुमार झा है । पाताल लगेर म जो दवा के आस- ભગવાનની પાસે આવેલા ભવનવાસી દેવાના ભેદસ્વરૂપ અસુર કુમા शनु पथुन २-'तेण कालेण त्याल (तण कारेण तेण समारण) ते मने ते ममयमा (समणस्म भगवओ महागीरस्स) श्रम सान महावीरनी (अतिय) पाये (पहर) गने (असुरिंदाज्निया) मसुरेन्द्रो अन मी (भननवासी देवा) सपनपायी हे। (पाउभरित्या) प्रगट थया આ ભવનવાસી દેના દશ ભેદ જાતિભેદને લઈને થાય છે, જેમકે-અમુકુમાર , કુમાર ૨, સુપર્ણ કુમાર ૩, ६, धिमा२ ७, વિદયુસ્કુમાર ૪ અગ્નિકુમાર પ, દીપકુમાર શિકુમાર ૮, પવનકુમાર ૯ નિતકુમાર ૧૦ કુમાર–બાળકની પેઠે તેઓ કીડા કરવામાં સદા તત્પર રહે છે એ વાણુથી તેમની કુમાર મન્ના પાતાલ લોકમાં જે દેવોના આવાન-વિશેષ છે તેમા તેઓ રહે છે તે કારણથી તેઓ ભવનવાસી કહેવાય છે -ત્રકાર . નાગ સાવા ३३० গীখানি। आगम्मागम्म रत्ता समणं भगव महावीरं तिपयुत्तो आयाहिण- पयाहिणं करेति, करिता वदति नममति, बदित्ता नमंसित्ता साई साड नामगोयाड सावेंति, णचासणे णाइदूरे सुस्सूस माणा नमसमाणा अभिमुहा विणएण पजलिउडा पज्जुवामति ॥सू०३३॥ महावीर तिरसुत्तो आयाहिणपयाहिण करेंति' अमणस्य भगरतो महागास्य दिन आदक्षिगप्रदक्षिणम्--अञ्जलिपुट नदना त रद्वाञ्जलिपुट दक्षिणकर्णमूलत आरभ्य लगटप्रदान वामझर्गान्तिकेन चक्राकार वि परिभ्राम्य ललाटदशे स्थापनमा उति, कृना 'वति' वदन्ते स्तुवति, 'नमसति' नमस्यन्ति-नमसुर्वन्ति, पदित्ता' चन्टिल्या 'नमसित्ता' नम स्थित्वा 'साइ साइ णामगोयाइ साति' स्वानि स्यानि नामगोत्राणि श्रावयन्ति-मयपति। 'पचासणे णाउरे' ना यास न नातिदुर 'सुस्मसमाणा' शुश्रूषगागा -सेवा कुनाणा 'नमसमाणा' नमस्यन्त =नमस्कुन्ति 'अभिमुहा' अभिमुसा 'विपाएण' विनयेन 'पजिलिउड़ा' प्राञ्जलिपुटा -उद्धाञ्जलय पज्जुवासति' पर्युपासते सेवन्ते ॥सू० ३३|| ॥ पार (आयाहिणपयारिण) अजलिपुट जांध कर उसे दक्षिण कान से लगा कर मस्तक के पास से बाये कान तक चक्राकार गुमाते हुए पुन मस्तक पर (करेति) रखते थे, (करित्ता) रखकर (वदति नमसति) वढना करते थे, नमस्कार करते थे, (दित्तानमसित्ता) वदना नमस्कार करके (साइ साइ नामगोयाड साति) अपने अपने नाम एव गोत्रों का उच्चारण करते थे । (पच्चासण्णे णाइदूरे मुस्सूसमाणा नमसमाणा अभिमुहा विगएण पजलि- उडा पजुवासति) न अतिसमीप और न अति दूर हो, अर्थात्-भगवान से थोड़ी दूर पर भगवान के सामन बैठ कर विनयपूर्वक दोनो हाथ जोड कर सेवा करने लगे। सू० ३३॥ જમણા કાનથી લઈને મસ્તકની પાસેથી ડાબા કાન સુધી ચાકાર ફેરવીને, गने भरत ५२ (करेति) समता उता (करित्ता) भान (वदति नमसति) १४न डरता Sat, नभन्डा२ ४२त। उता (पदित्ता नमसित्ता) पहना-मार उशन (साइ साइ नामगायाइ साति) पात-पोताना नाम और गात्रा ઉચ્ચારણ કરતા હતા (णचासण्णे गाइदूरे सुस्मूसमाणा नमसमाणा अभिमुहा विणएण पजलिउडा पञ्जुवासति) म सभी नड, तम मई २ नाड, અર્થાત્ ભગવાનથી થોડે જ દૂર ભગવાનની સામે બેસીને વિનયપૂવક બને હાથ જોડી સેવા કરવા લાગ્યા (જૂ ૩૩) ૨૨. पायपषिणो-टोया मृ ३ गमागदिश्वर्णनम कलस-सीह-हयवर-गयक-मयरंक-बर-मउड-बद्रमाण-णिज्जुत्त-वि- वित्त-चिधगया सुरुवा महिड्ट्यिा, सेस त चेव जाव पज्जुवा- संति ॥ मू० ३४ ॥ हनानि उनधिमागगा मुकुटष्वचिदनानि, नियामागणा मुकुट्यु हन्तिचिह्नानि, पान- मागगा नग्मुट मचिद्रानि, नया न्ननितमागणा मुकुटपु वर्षमानचिहानि भवन्ति, नानि नागफगादानि वर्षमानातानि 'निजुत्त नियुक्तानि- मुटपु स्थितानि, 'विचित्त'विचित्राणि-नाना- विनि, 'चिर' चिहनानि गता ग्रामात तमा नागफणादीनि पर्दमानान्तानि यया- स्थानस्थितानि विचित्ररूपागि लनणानि तपा मुफुटेषु भवता य 1 'मुख्वाः' उरूपा- मुलगऽऽाग । 'महिड्ढिया'-महदिका -महया नव्या युक्ता । मेम त चेत्र' शेष तदन-पम-अगिष्ट तदेव-पूर्वदेव वाच्यम्, यित्वधि रायम् । दयाह-'जाव पज्जुसति' यारन पर्युपासत-दति । ते नागरमागन्य नवनियमवनवासिदेवा असुर- समारपद भगत मेरते दनि भाव म०३८ ।। म सिंहका चिद है ॥॥ उघिमाग के मुकुटा म अश्वरा चिह्न है ||| रियामागे के मुकुटा म हाथामा चिह्न है ॥७॥ पानसुमारा क उत्तम मुकुटो म मगरका चिद्र हे ॥८॥ तथा स्तनितकुमारों के मुकुटा में वर्षमान (स्वस्तिक) का चिह्न ह ॥१॥ ये सर चिह्न नियुक्त- य पास्थान स्थित है, और विचित्र पगारे है । (मुल्बा) ये मर देव सुदर आकार -पन्न, ग्य (महिट्टिया) महतो ऋद्रि से युक्त है । (मेम त चेव जाव पज्जुवासति) ये मा भवनामा देनाका नौ प्रकार के निकाय अमुरकुमार दवौका तरह भगवान की सेवा कन्न लग ।। पू०३१॥ पसनु ચિત્ર છે૩ અગ્નિકુમારના મુકુટમાં પૃ-તુલનનુ ચિદ છે ૪ દીપકુમારના મુકુટમા સિડનુ ચિદ છે ૫ ઉધિકુમાના મુકુટમાં पवनु चिन દિપકુમારના મુકુટમાં હાથીનું પવનકુમારના મુકુટમા મગરનું शिक ८ તથા ખનિતકુમારના મુદ્દ ટમાં વર્ધમાન (સ્વતિ)નુ ખ્રિદ છે ૯ આ બવા ચિત્રો નિર્યુંક્તચાસ્થાન હેય છે અને વિચિત્ર–પવાળા હોય છે (મુના) આ બધા દે ચુદર, माना2-4 पन्न, मेन (महिदिया) महान ऋद्धियी युत हाय छे (सेम त चेर जार पनुरामति) मा मचा सपन-वासी वाना न अडान निजाय मधुर કુમાર દેરોની પેઠે ભગવાનની સેવા કરવા લાગ્યા ( ૩૪) ३३२ বগালিহমুদ वित्था-णागपडणो सुवण्णा विजू अग्गीयदीव उदही दिसाकुमा- रा य पवणा थणिया य भवणवासी णागफडा-गरुल-वडर-पुण्ण- वासिन इत्युच्यते--भवनवासिनामतपुरगम भेदयु प्रथममेट परि य य र भेगार दर्शयनि- 'णागपइणो' नागपतयो-नागमारा । 'सुपण्णा' सुपर्णकुमाग । 'वि-ज-विद्युसुगारा 'अग्गी य' अग्निकुमाराध । 'दीया' द्वीपकुमारा । 'उदही' उदिमाग : 'दिसा कुमारा य' दिशाकुमाराध 'पणा' परनयुमाग परनकुमाग 'यणिया य' रतनित कुमाराश्च । एते 'भवणवासी' भवनवासिन । प्तेपा नागमारादीना नागफणानीनि चितानि भवन्ति, तानि क्रमशो दर्शयन्नाह-णागफडा-गरुर-बहर-पुण्णकरस- सीह-हयवर-गयफ-मयरक वरमउड बद्धमाण णिज्जुत्त पिचित्त चिंधगया' नागफणा गरुड-वज्र पूर्णकला सिंह हयवर-गजाय मकराद-वरमुगुट-बर्द्धमान नियुक्त विचित्र-चिलगता - नागकुमाराणा मुकुटपु नागफगाचिह्नानि,सुपर्णकुमाराणा मुकुटपु गस्टचिह्नानि, विद्युकुमाराणा मुकुटेपु वज्रचिबानि, अग्निकुमाराणा मुसुटेपु पूर्णफल शचिह्नानि, द्वीपकुमाराणा मुकुटेपु सिंहचि विशेष है उनमें ये रहते हैं, इसलिये ये भग्नवासी कहलाते है । सूत्रकार इहीं भवनवासियां के प्रथम भेदको छोटकर अय नौ भेदों को यहा बतला रह है-(णागपदणो) नागपति- नागकुमार (सुवण्णा) सुपर्णकुमार (विज्ज) विद्युत्कुमार (अग्गी य) अग्निकुमार (दीवा) द्वीपकुमार (उदही) उदधिकुमार (दीसाकुमारा य) दिशाकुमार (पवणा) पवनकुमार (थणिया य) स्तनितकुमार (भवणवासी) ये इस प्रकार भवनवासी देवों के भेद है । इनमें (णागफडा-गरुल-वदर-पुण्णकलस-सिंह-हयवर-गयक-मयरक-वरमउड~- घद्धमाण-णिज्जुत्त-विचित्त-चिंध-गया) नागकुमारों के मुकुटमे नागकी फणाका चिह है ॥१॥ सुपर्णकुमारों के मुकुटमें गरडका चिह्न है ॥२॥ विद्युकुमारों के मुकुटो म बजका चिह्न है ॥३॥ अग्निकुमारों के मुकुटों में पूर्णफलशका चिह है ॥४॥ द्वीपकुमारो के मुकुटो ભવનવાસિઓના ભેદ ડીને અહી બીજા નવા ભેદોને मतावे छे-(णागपइणों) नापति-नागभार (सुचण्णा) सुपा दुभा२ ( विज्ज) पिहयुत्भार (अग्गी य) निभा२, (नीया) दीपभा२ (उदही) Gधिभार (दिसाकुमारा य) दिशाभार (परणा) पपनमा२ (थणिया य) स्तनितभार, (भवणवासी) मा ४२ ४ारे सपनवासी हैवाना ले छ आमा ( णागफडा गहल-चइर पुण्णकलस-सिंह-हयपर-गयक-मयरक - वरमउड-वद्वणाण - णिज्जुत्त- विचित्त-चिंध-गया) नागभाराना भुटमा नाजनी यानु थिन ३१ સુપર્ણકુમારના મુકુટમાં ગરુનું ચિહ્ન છે ૨ વિદયકુમારોને મુકુટમા પ્રથમ 4- - - , - पोषयपिणी टीका सु ३५ म्यन्तरदेययर्णनम् रखसा किनर-किपुरिस-भुयगपडणो यमहाकाया गधव्य-णिकाय- गणा णिउण-गधवगीय-रडणो अणवणिय-पणवणिय-इसिवा- इय-भूयवाडय-कंदिय-महाकदिया य कुहड-पययदेवा चवल-च- २, 'जख-रक्खसा' यमा ३, गसमा , 'किंनर-किंपुरिस-मुयगपठणो' फिनर -किंपुस्प भुजगपतय --किनग ५, फिम्पुरुषा ६, भुजगपतय -महोग्गा ७, 'महामाया' महाकाया बिगालगरी पारिग, ८, 'गपब-णि काय गगा' गपर्बनिकायगगा-ग समूहगगा , गजातय इयर्थ , 'णिउग गपब्ध गीय रटणो' निपुग गार्म गीत-रतय --निपुण प्रशस्त, गाय-नाट्योपत गान, गातच नाट्यर्जितगान, तत्र रतिर्येपा ते तथा, 'अगवण्णिय-पणवणिय-इसिवाइय-भूयबाध्य कटिय महाकदिया य कुहड पयय-देवा' अप्रजामिक-पानप्रजनिक रुपिपानिक-भूनपादिक क्रन्ति महामन्तिाथ फूमाण्ड-पतगदवा -एतेऽ'टो व्यतरा निकायविगपभृता रत्नप्रभाविया उपग्तिनयोजन रक्रपसा किंनर-किंपुरिस-भुयगपरणो य महामाया गपव्यणिकायगणा) पिशाच १, भृत २, यस ३, गक्षस है, किन्नर ५, किपुरप ६, भुजगपनि ७, प विगार अगर पागण कग्नवाला महोरग ८, गर्बनिकायगग, अर्थात-गर्म ९, ये व्य तर देव हैं । ये सत्र (णिउग-धब-गोय-रणो) प्रारत नाटकीयगान म र नाट्यार्जित गानविद्या म रति रयनवाले होते हैं । (जगाग्णिय-पणवणिय-मिवाच्य-भूयाय-दिय-महा. कदिया य कुहड-पययदेवा ) अप्रनमिक पञ्चप्रजमिक, कपिवाटिक, मृतपातिक, ऋत्नि, महामन्ति, कूष्माण्ट और पतगदेव, ये भा आठ तनिकाय क दर है । डा सन का निवास रत्नप्रभापृथिवी के ऊपरी भाग म १०० योजन तक है। ये कैसे होते है । सो भूया य जम्स-रम्पसा किन्नर-किंपुरिस-भुगपडणो य महाकाया गवत्र्वणिकाय गणा) पिशाय १, भूत २, यक्ष 3 सक्षम ४, सिन्नर ५, Gy३५६, ભુજગપતિ ૭, એવા વિશાલ શરીર વાણ તરવાવાળા મહારગ ૮, ગ વર્ષ નિડાયગણ અર્થાત્ ગધર્વ ૯, એ વ્યન્તર દેવ કે આ या (णिउण- गधय-गीय-रइणो) प्रशन નાટકીય ગાનમા, તેમજ નાટ-વર્જિત गानवियामा प्रेम पावा हाय (अणपणिय-पणपणिय-इमिगाइय -भूयना इय-कल्यि-महारदिया कुहट-पय-या) मति, ५बनHि, *वि વાદિત, ભૂતવાદિ, ઉદિત, મહાકજિત, ભાડ અને પતગદેવ આ આ૦ નર નિકાયના દેવ છે આ બધાને નિવાબ ર૮નપ્રભા પૃથ્વીના ૮૫- २ना भागमा १०० योनि सुपीछे तसा उपाय ? -(चचल- - પણુ ३३४ औपपातिपत्रे मूलम्-तेणं कालेण तेण समपण समणस्स भगवओ महावीरस्त बहवे वाणमतरा देवा अंतियं पाउभविस्था-पिसाय-भूयायजस्ख- टीका-'तेण कालेण तेण समागण' यानि तम्मिन कार तस्मिन समये श्रमण स्य भगवतो महागारस्य 'पहवे पाणमतरा देगा अतिय पाउभरित्या हवा व्यतग देवा अतिक पार्वभूवु , ता-गतरा अतरम् अकाग , तोहायरूपम , निविचम् अतर- पर्वता तर कदरा-तर वनातर वा आश्रयरूप येषा ते व्यतग -देवपिगपा , यद्वा 'वाणमतरा' इतिछाया । तत्रेय न्यु पत्ति -चनानामन्तरागि वनान्तगगि, तेषु भा यानम तरा, पृषोदरा रिया म ये मकारागम | भगव महामारस्वामिसनिमी समयमग्ण व्यतग देवा प्रकटीमूता इत्यर्थ , ते कतिविधा ? अनाऽ – 'पिसाय-भूया य' पिंगाचा १, भूताथ तेण कालेण' इत्यादि । (तेग कालेण तेण समण्ण) उस काल और उस समय म (समणस्स भगवओ महावीरस्म) श्रमण भगवान महावीर के (अतिय) समीप (बहवे) अनक (वाणमतरा देवा) व्यतर देव (पाउभवित्था) आये । गन्तर इनका नाम इसलिये है कि इनका अतर अव- काा अथात् निवासस्थान अनेक प्रकार के है, जैसे-पर्वत, गिरिकन्दरा, वन आदि । अथवा-'वाणमन्तर की · स्कृत या 'पानमन्तर' भी होती है । वना तरी मे-बों क म यम-जिनका रहना हो वे पानम तर रे । ये चानम तर भगवान महावीर के समवसरण म उपस्थित हुए । ये व्यन्तर देव क्तिन प्रकार के हे ? इस प्रकार की आशका होन पर सूत्रकार उसका समाधान करते हा उनक भदा को गिनाते है-(पिसाय-भूया य जरख 'तेण कालेण' छाहि (तेण कालेण तेण समाण) ते डादा मने ते समयन विषे (समणस्स भगरओ महावीररस) श्रमण लगवान महावीरनी (अतिय) पासे ( बहवे) भने (वाणमतग देवा) व्यत२ हेवे। (पाउभवित्था) माय! व्यत२ मे તેમનું નામ એ કારણથી છે કે તેમનું અત્તર-અવકાશ, અર્થાત-નિવાસ થાન, અનેક પ્રકારનું છે, જેમકે પવતે, પવતની ગુફા, તથા વન આદિ मथवा 'वाणमतर'नी सरत छाया 'पानमन्तर' थाय छ वनन्तरामा-बनाना મધ્યમ-જેમનુ રહેવાનું થાય તે વાનમન્તર છે આ વાનમન્તર મહાવીરના સમવસરણમાં ઉપસ્થિત થયા આ વ્યન્તર દેવ કટલા છે ? આવી શકાનું સમાધાન 3रता सूत्रार तेना होई छ-(पियास । ભગવાન પ્રકારના ३३७ पीयूषषिणी-टीका सु ३५ व्यन्तरदेययर्णनम् विभूसण-धरा सव्वोउय-सुरभि-कुसुम-सुरडय-पलंबसोभंत-कत- वियसत-चित्त-वणमाल-रडय-वच्छा कामगमा कामरूवधारी णा- णाविह-वण्ण-राग-वरवत्थ-चित्त-चिरलय-णियंसणा विविह-देस- ता येन चारविभूषगानि तेपा धरा । 'सब्बोउय-सुरभि-कुसुम-सुरइय-पलब-सोभत-कत- पियमत चित्त घणमाल-रड्य बन्छा' सर्तु-मुभि-कुमुम मुरचित प्रलम्ब-गोभमान-कान्त- विकमचित्रपनमाला-रतिद वक्षम -सपु स्तुपु मुरभीगि यानि उसुमानि ते सुरचिता प्रलम्बा च गोभमाना च काता च निकसन्ती च चित्राविचित्रा चासो वनमाला-पुप्पत्रक, तथा रति- गनिमुन्टगगि यशासि येपा ते तथा, 'कामगमा' कामगामिन -इच्छागामिन । 'काम- स्पारी' कामरूपचारिण -स्वेच्छानुसाररूपधारका । 'णाणाविह-वण्ण-राग वरवत्थ- चित्त चिल्लिय णियसणा' नानाविध-वर्ण-राग परवस्त्र चित्र-देदीप्यमान-निवसना नानाविध- गों गगो येपु तानि-नानाविषवर्णरागागि तानि तथाभूतानि वरवस्त्राणि चित्राणि-विचित्राणि 'चिल्लिय' देदीप्यमानानि, नियसनानि परिधानानि येषा ते तथा, 'चिल्लिय' इतिदेशीयशब्द , रक्तानि बहुविधपरिधानवसनानि परिदधाना इयर्थ । 'विविह-टेसणेवच्छ-गहिय वेसा' विविध देश-नपथ्य-गृहीत-वेषा विविधानाम् अनकेपा देशाना नेपथ्य प्रसाधनविगर्षे गृहीत हैं। (सयोउय-मुरभि-कुसुम-मुरडय-पलव-सोभत-कत-वियसत-चित्त-वन- माल-राय-बच्छा) उनके वक्ष स्थल, सदा समस्त तुओं के सुरभित पुष्पों द्वारा रचित लवा • सुन्दर विकसित चित्र-विचित्र वनमालाओं द्वारा सुहावने रहा करते है। (कामगमा) उनका गमन इच्छानुमार हुआ करता है। (कामरूबधारी) इच्छानुसार ये रूपा को धारण करते रहते है। (णाणाविह-वण्ण-राग-परवत्थ-चित्त-चिल्लिय- णियसणा) अनेक प्रकार के रगवाले तथा चित्र-विचित्र प्रभावाले ऐसे चमकते हुए वस्त्रों को ये पहिरा करते है। (विविह-देसी-णेवच्छ-गहिय-वेसा) अनेक देशों ( सब्योउय-सुरभि कुसुम सुरइय पला सोभत-कत-वियसत चित्त वनमाल रइय वच्छा ) તેમના વક્ષસ્થલ હમેશા સમસ્ત ઋતુઓના સુંદર પુષ્પ દ્વારા બનાવેલી લાબીલાબી સુદર વિકસિત ચિત્ર-વિચિત્ર વનમાલાઓથી શોભાયમાન રહે છે (कामगमा) तमनु शमन Jछानुसार थतु डाय छे (कामरूवधारी) छt- नुसार तमा ३५ पा२५ ४२ता २९ छ (गाणाविह वण्ण राग-वरवत्य-चित्त चिल्लिय- णियसणा) अने जाना ૨ગવાળા તથા ચિત્રવિચિત્ર પ્રભાવાળા એવા यम४॥२ पस्रो तसा पडेरे छ (विविह देसी णेव च्छगहिय वेसा) मने शाना तेमा पासा पडेरे ले (पमुइय कदप्प कलह केली-कोलाहल प्पिया) प्रभुहिताना ३३६ औपपातिकसत्रे वल-चित्त-कीलण-दवप्पिया गभीर-हसिय-भणिय-पीयगीय-णञ्च- ण-रई वणमाला-मेल-मउड-कुडल-सच्छद-विउव्वियाहरण-चारु- शतवर्तिन , ते कीदृशा । आर-'चचल चार-चित्त कीलण-यप्पिया' चार चपल चित्त काटन-द्रव प्रिया-चञ्चलानपि चपनि चित्तानि येषा ते चलनपलचिना=अनिचपर मानसा, कीडन-क्रीडा, द्रवश्च परिहास काटाम्बी प्रियो येपा त कौडायप्रिया , तत पद द्वयस्य कर्मधारय । 'गभीर-हसिय भणिय-पीय गीय-णचण रई गम्भार हसित-भणित- प्रिय-गीत-नर्तन रतय -गम्भीरम् इतररनेय हसित-हास्यम्, भगित-बाप्रयोग , प्रिय येपा ते गम्भीर-हसित भगित प्रिया , गीतनर्तनयो रतियेंपा त गीतनर्तनरतय , तत पढद्वयस्य कर्मधारय । वणमाला मेल मउड कुडल सच्छद- विउन्चिया ठरण-चार-विभूसण परा' वनमाला ssमेल मुकुट कुण्डल-स्वच्छन्द-नियुर्विताऽऽभरण चारु विभृपण धरा -चनमाला-रत्नानिमयाss भरणविशेष , आमेल -पुष्परचितालदारविशेष , मुकुट सुवर्णमय मिंगभूपगम्, कुण्डल कर्णाऽभ रणम्, एतदतिरिक्तानि-स्वच्छ दविकुर्वितानि स्याभिप्रायानुसारासद्य प्रकटीकृतानि आभरणानि, कहते हैं-(चचल-चवल-चित्त-कीलण-दव-प्पिया) अति चपल चित्तनाले ये व्यन्तर देव, क्रीडा एव परिहास-प्रिय हुआ करते है । (गभीर-हसिय-भणिय-पीय-गीय- णच्च-गाई ) दूसरों द्वारा अज्ञेय ऐसे हसित-हँसन मे तथा बोलने की चतुराइ मे ये विशेष निपुण होते है, अथवा हसित एव भगित, ये दो बाते इहे विशेष प्रिय होती है । गीत और नर्तन मे इहे विशेष अनुराग होता है । (वणमाला-मेल-मउड-कुडल-सच्छद-वि चिया-हरण-चारु-विभूसण-धरा) वनमाला-रनादि द्वारा निर्मित आभरणविशेष, आमेलक-पुप्पा द्वारा रचित अलकार विशेष, मुकुट--सुवर्गमयशिरोभूपण, कुडल-वर्णाभरण, एव अपनी इच्छानुसार निष्पादिन और भी अन्य आभरण ये ही जिनके सुहारने आभूषग चवल-चित्त-कीलण-दर-प्पिया) मई ४ यस वित्तपाते व्यन्त२ वी. मेव परिहासप्रिय होय छ (गभीर हसिय-भणिय पीय-गीय णचण रई) मीथी ન જાણું શકાય એવા હસિત-હેસવામાં તેમ જ ભણિત–લવામાં તેઓ વિશેષ નિપુણ હોય છે અથવા હસિત એવ ભણિત આ બે વાતે તેમને વિશેષ પ્રિય હોય છે ગીત અને નાચમાં તેમને વિશેષ અનુરાગ હોય છે (वणमाला मेल मउड कुडल सम्छद निउब्बिया हरण चारु विभूसण धरा) રત્નાદિ દ્વારા નિર્મિત આભરણ વિશેષ, આમેલ-પુષ્પા દ્વારા રચિત અલ કાર વિશેષ, મુકુટ-સુવણમય શિરોભૂષણ, કુડલ-કર્ણાભરણ, તેમ જ પિતાની ઈચ્છા નુસાર નિષ્પાદિત બીજા પણ આભરણે, એ જ જેમના વિહામણા આભૂષણો છે વનમાળી पीयपषिणी-टीका सु ३६ ज्योतिपदेववर्णनम मूलम्-तेणं कालेण तेण समएणं समणस्स भगवओ महा- वीरस्स जोइसिया देवा अंतियं पाउभवित्था-विहस्सई चद- सूर-सुक-सणिच्छरा राहू धूमकेतु-बुहा यअंगारका यतत्त-तवणिज्ज- टीका-'तेण कालेण तेण समएण' इत्यादि । तस्मिन् काले तस्मिन् समये श्रमणस्य भगवतो महावीरस्य 'जोइसिया देवाअतिय पाउन्भवित्था' ज्योतिष्फा देवा अति- के प्रादुर्वभूवु-श्रीमहावीरस्य समीपे प्रकटीभूता । नामभिज्योतिष्कान् कथयति-'विहस्सई' बृहस्पतय -योतिष्काणाममा यात वात् प्रत्येक ते बहव सन्ति-इति । 'चद-सूर-मुक-स- णिन्छरा' चन्द्रसूर्यशुक्रशनैश्चरा , 'राह' राहव , 'धूमकेउ-चुहा य' धूमकेतुवुधाश्च, 'अगा- रका य' अङ्गारका -मगलाच, किंवर्णा एते १ इत्याह-तत्त-तवणिज्ज-कणग-वण्णा' तम-तपनीय-कनक-वणा -तप्ततनीय रक्तसुवर्ण, कनक-पीतसुवर्णं तद्वद्वों येपा ते तथा । केचिद्रक्ता केचिपाता इत्यर्थ , तथा-जे य गहा जोइसमि चार चरति येच ग्रहां ज्योति 'तेण कालेण' इत्यादि । (तेण कालेण तेण समएण) उस काल एव उस समय में (समणस्स भगवओ महावीरस्स) श्रमण भगवान् महावीर के (अतिय) समीप (जोइसिया देवा) ज्योतिषी देव (पाउन्भवित्था) प्रकटित हुए। ज्योतिषी देवों के ये नाम है- (विहस्सई चद-सूर-मुक्त-सणिच्छरा राहू, धमकेतु-चुहा य अगारका य) बृहस्पति, चद्र, सूर्य, शुक्र, शनैश्वर, राहु, धूमकेतु, बुध और अगारक-मगल । (तत्त- तवणिज्ज-कणग-चण्णा) ये देव तप्ततपनीय-रक्त सुवर्ण और कनक-पीत सुवर्ण इनके समान वर्णवाले होते है। (जे य गहा जोइसमि चार चरति ) उक्त से अतिरिक्त 'तेण कालेण 'त्या (तेण कालेण तेण समएण) ते ४ास तेमन त समयमा (समणस्स भग वओ महावीरस्स) अभए मापान महावीरनी (अतिय) पासे (जोइसिया देवा) ज्योतिषी हे (पाउन्भपित्या) ४८ यया याति वोना नाम या प्रमाणे छ-(विहस्सई चद सूर सुक्क सणिच्छरा राहू धूमकेतु बुहा य अगारका,य) पति, यद्र, सूर्य, शु, शनेश्वर, राई, भतु, मुध भने म ॥२४-माल (तत्त तवणिज्ज कणग वण्णा) ते हो त तपनीय-२३ सुर्थ भने ४४-पा સુવર્ણન જેવા વર્ણવાળા હોય છે અર્થાત કેટલાએક લાલવર્ણવાળા તથા 32सामे या वा होय छे (जे य गहा जोइसमि चार चरति) Grt औपपातिकसने णेवच्छ-गहिय-वेसा पमुइय-कंदप्प-कलह केली-कोलाहल-प्पिया हास-बोल-बहुला अणेग-मणि-रयण-विविह-णिज्जुत्त-विचित्त-चि- धगया सुरूवा महिड्ढिया जाव पज्जुवासंति ।। सू० ३५॥ -कृत वेप शरीरशोभाऽऽधायकप्रसाधन यैस्ते तथा, तर नेपथ्य- पागाक-इतिभाषाप्रसिद्धम्, 'पमुइय कदप्प-कलह-केली कोलाहल प्पिया' प्रमुदित-कन्दर्प-कलह-केलि-कोलाहल-प्रिया प्रमुदिताना य फन्दर्पप्रधान कलह केली कीडा, तनय कोलाहल -कलकल प्रियो येषा ते तथा, कामकलहक्रीडाकोलाहलपरायणा इत्यर्थ । 'हास-बोल बहुला' हास वनिवहुला 'अणेग मणि रयण विविद णिज्जुत्त विचित्त चिंध-गया' अनेक-मणि-नन विविध नियुक्त- विचित्र चिहनगता अनेकानि यानि मणिरुनानि तानि विविधनियुक्तानि विविधप्रकारेण यथारथा नस्थितानि, तान्येव विचित्रचिहृनानि तानि गता प्राप्ता । 'सुरुवा' मुरूपा -मुन्दराऽऽकारा । महिड्ढिया' महदिका महासम्पत्तियुक्ता । 'जाव पज्जुवासति' याव पर्युपासते-आद क्षिणप्रदक्षिण बदनादीनि पूर्ववत् कृत्वा भगवत श्रीमहावीरस्याभिमुखे स्थिता कृतप्राञ्जलिपुटा भगवत श्रीमहावीर सेवन्ते-इति ॥ सू० ३५ ॥ की ये पोशाक धारण किये रहते है। (पमुइय-कदष्प-कलह-केली-कोलाहल प्पिया) प्रमुदितों का जो कदर्पप्रधान कलह एव क्रीडा होती है इससे जन्य जो कोलाहल होता हे वह इहे अधिक प्रिय रहा करता है । (हास-बोल-बहुला) ये हँसी-मजाक करने मे बडे चतुर होते है । (अणेग-मणि-रयण-विविह-णिज्जुत्त-विचित्त-चिंध-गया) अनेक मगिरत्न, जो कि विविध प्रकार से यथास्थान पर निवेशित रहा करते हैं वे ही जिनके विचित्र चिह्न हे ऐसे, (सुरुवा) सुन्दर आकार विशिष्ट, (महिड्डिया) एव महाऋद्वियुक्त वे व्यन्तर देव (जाव पज्जुवासति) पूर्ववर्णित असुरकुमारों की तरह दोनों हाथ जोडकर वदना एव नमस्कार करके प्रभु महावीर की सेवा में संलग्न हुए ॥ सू० ३५॥ જે કન્દર્યપ્રધાન કલહ એવા કીડા થાય છે તેમાથી જે કોલાહલ ઉત્પન્ન थाय छे ते तेभने मधि४ प्रिय लागे छ (हास घोल बहुला) सी-भOM उपाभा मा म २४ यतुर होय छे (अणेग मणि रयण विविह णिज्जुत्त विचित्त चिंध गया) भने मणिरत्न २ विविध प्रा३ यथास्थान निवेशित २३ माना विचित्र थिन छ मेपा (सुरूवा) सुह२ माst२ युक्त (महिड्ढिया) अप महा-अधियुत ते यन्तहे१ (जाव पज्जुवासति) पूर्व ४डेला અસુરકુમારની પેઠે બને હાથ જોડી ૧દના તેમજ નમસ્કાર કરીને પ્રભુ મહાવીરની સેવામાં લગ્ન થયા (સૂ ૩૫) पीयूपयपिणो-टीका सू ३६ ज्योति देययर्णनम् ३४१ पतारमयका एव। नक्षत्रमाया , पचवणाओ ताराओ ठियलेसा चारिणो य अविस्साममडलगई पत्तेय णामकपागडियचिंधमउडा महिड्ढिया जाव पज्जुवासंति । सू०३६॥ उक्ता । अगामीतिर्महा । एफन्य वर चन्टममस्तारा कोटाना कोटय एतारो भान्ति-पट्परिमहस्राणि नव च शतानि पञ्चम- सयरिकानि 'णाणा-सठाण-सठियानो'नानाम्स्यान नरिधता , 'पचवणाओ' पञ्चपर्णा , 'तारानो' तारा , 'ठियलेमा स्पितलेल्या निचलाया । 'चारिणी य' चारिण्यश्च- मञ्चग्णगोग, अत्रिम्साम मटल-गई। अविश्राम-मण्टटगतय -निरन्तर-चरणगाल , 'पत्तेय' प्रयेकम् गृथक पृथक 'णामा-पागटिय-चिंध मउढा' नामाऽन-प्रकटित चिन- मुकुस -नामाद्दानि नामादिनानि-नामालायुक्तानि प्रकटिनचिहनानि-पष्टचियुक्तानि मुकुटानि येषा ते तथा, 'महिटिया' महर्दिका -मर्दियुक्ता मता योनिष्का देवा 'जाव पज्जु- वासति' यावत्-प्रतिगव नाटिमि पर्युपामते ॥ मू० ३६॥ मा दमा प्रकार ममझना चाहिये । पट अट्टामी हैं । नपत्र की माया ऊपर कहा गयी है। प्रणतारकाओं म केरठ चन्द्रमा के ही परिवार के तारे ६६९७५ (छियामठ हजार नौ मौ पचहत्तर) कोटाकोटी ह । इसी तरह और क मा तार्ग के परिवार शास्त्रान्तर - से ममझना। (णाणा-सठाण-सठियालो ) दन तागओं का आकार एकमा निक्षित नहीं है, इनका आकार अनेक प्रकार का है। (पचवण्णालो) ये पाँच वर्णवाले है। (ठियलेसा) टनका लेन्या स्थिर ह-टनका लेय्या म कोर्ट परिवर्तन नहा होता है। (चारिणो य) ये चरग-मीर है। अत (विम्माम-मटर-ग) निरन्तर गमन જૂર્યની જગ્યા એ બત્રીસ છે થડમાની સંખ્યા પણ એટલી જ સમજી લેવી જોઈએ પ્રહ ૮૮ છે નક્ષત્રની એ ખ્યા cપર તહીં પ્રકીર્ણતાગમા કેવળ ચદ્રમાના પરિવારના તાગ ૫ (ાસ હજાર નવને પીત) ડાડી છે એવી જ રીતે બીજ ચદ્રમાના પણ તારા-પણ્વિાર આન્તષ્પી નમ લેવા (णाणा सठाण मठियाओ) मा तागयाना साना सवा निश्चित नथी तमना AIs मने प्रारना (पचवण्णाओ) तो पाय व वाणा छ (ठियलेमा) तेमनी या 4 , तेमनी ल्याभा र ते! नयी (चारिणो यो तेया अयशी (अविस्माम-मटल गई) माम नि.

૨૪૦ औपवानिकसो कणग-वण्णा, जे य गहा जोइसमि चारं चरंति केऊ यगइरइया अट्ठावीसविहा य णक्खत्तदेवगणा णाणा संठाण-संठियाओ य चार चरन्ति-उक्तातिरिक्ता ये ग्रहा ज्योनिप-योनिध-चकाटयगाममाव्योति मण्डले भ्रमण कुर्वन्ति । बहुवाद बहुवचनम् । 'केऊ य गहरडया' केतमश्च गतिचिता - केतवा-जलके वादय , किम्भृता । अनाऽऽह-गतिरचिता -मनु यलोकाऽपेक्षया गतिम त । 'अट्ठावीसविहा य णखत्त देव गणा' अष्टानिंगतिविपाथ नक्षनदवगगा-अष्टानित तिनक्षत्रदेवता । अस्प्रसझादन्येपामपि ज्योतिष्कदेवाना माया उच्यन्ते-प्योतिष्कदेवा पञ्चविधा भवन्ति, सूर्या १, चन्द्रमस २, महा ३, नक्षत्राणि प्रकीर्णतारकाथ ५, तन द्वौ सूर्यो जम्बूद्वीपे, लपणे चत्वार , धातकीसण्डे द्वारा, कालोन्धौ द्विचवारिंशत् , पुष्कराट्टै द्विसप्तति -इयेव मनुष्यलोके द्वात्रिंगटधिक शत सूर्या सन्ति, चन्द्रमसाऽपि जो ग्रह ज्योतिश्चक में-चक्र की तरह प्रतिभासमान इस ज्योतिर्मण्डलमे-भ्रमण करते है वे (केऊ य गइरइया) जलकेतु आदि केतुर्ग्रह, जो कि मनुष्यलोक की अपेक्षा हा सदा गतिविशिष्ट है । अथात् यह समस्त ज्योतिश्चक इस मनुष्यलोक रूप ढाइ द्वीप म हो गति विशिष्ट है, अन्यत्र नहीं । (अट्ठावीसविहा य णक्खत्तदेवगणा) नया जो अट्ठाइस (२८) प्रकार के नक्षत्र जाति के देवता है। यहाँ पर प्रसगवश अन्य ज्योतिषी देवों की भी या कहते हैं। ज्योतिषी देव पाँच प्रकार के है-सूर्य १, चन्द्रमा २, ग्रह ३, नक्षत्र ४, और प्रकीर्ण तारा ५। इन सबों में प्रत्येक की सरया इस प्रकार है-जम्बूद्वीप मे दो सूर्य है, लवण समुद्र सूर्य हैं, धातकीखण्ड मे बारह सूर्य है, कालोदधि मे बयालीस सूर्य हे और पुष्करार्द्ध मे बहत्तर सूर्य है। इस प्रकार मनुष्यलोक में सूर्य की रया एक सौ बत्तीस है। चन्द्रमा की र ग्या વર્ણવેલાથી બીજા જે ગ્રહો નિશ્ચકમા–ચકની પેટે પ્રતિભાસિત આ જ્યોતિ में उसमा-प्रभा ४२ ते (केऊ य गइरइया) तु मातुने मनुष्य લેકની અપેક્ષા જ હમેશા ગતિવિશિષ્ટ છે અથા-આ સમસ્ત વિશ્ચક્ર मा भनुष्यवे३५ मढी दीपमा गतिविशिष्ट छ, मी नडि (अट्ठा वीसविहा य णक्सत्त देवगणा) तथा २ २८ रन नक्षत्र जतिना देवता छ અહી પ્રસ ગવશ બીજા તિવી દેવાની પણ સ ખ્યા કહે છે જ્ય તિથી દેવ પાચ પ્રકારના છે–સૂર્ય ૧ ચદ્રમાં ૨ ગ્રહ ૩ નક્ષત્ર ૪ તથા પ્રકીર્ણ તારા ૫ આ બધામાં પ્રત્યેકની સંખ્યા આ પ્રકારે છે-જબૂદ્વીપમાં ૨ સૂર્ય છે લવણ સમુદ્રમા ચાર સૂર્ય છે ધાતકીખ માં ૧૨ સૂર્ય છે કાલોદધિમાં ૪૨ સૂર્ય છે તથા પુષ્કરાદ્ધમા ૭૨ સૂર્ય છે. આ પ્રકારે મનુષ્યલોકમાં - मे चार पोषवर्षिणी-ठीका स ३७ ज्योतिष्कदेववर्णनम् ३४३ अच्चुयवई पहिहा देवा जिण-दसणु-स्सुया-गमण-जणिय-हासा पालग-पुप्फग-सोमणस-सिरिवच्छ-णदियावत्त-कामगम-पीडगम- सौधमादयच्युताऽन्ता कन्या सन्ति, एपुवैमानिका देवा भाति, अत एव सौपाट्यच्युता ताना देवलोकाना पतय =स्वामिन 'पट्ठिा' प्रहाटा =अतिहर्ष प्रामा दवा =मानिका । 'जिण- दसणु-स्मुया गमण-जणिय हासा' जिन-दर्शनो सुका ऽऽगमन-जनित-हामा -जिनदर्शना थों सुकानाम् एपा, देवानामागमन, तेन जनिनो हास =आनढो येपा ते तथा । जिनेन्द्रदा नोकण्ठाऽऽगमनजातप्रमादा । सौधर्मादिद्वादशकमाना दगायका इन्द्रा सन्नि, तत्र नवम- दशमयोरेक इद्रो भवति । शनादानामच्युता ताना दगानामिन्द्राणा पालकादीनि मर्मतोभद्रान्तानि दश विमानानि भवन्ति, तान्याह-'पालग १, पुप्फग २, सोमणस ३, सिरिवन्छ ४, णदियावत्त ५, कामगम ६, पीइगम ७, मणोगम ८, विमल ९, सबओभद १० सरिसणामज्जेहिं विमाणेहिं ओइण्णा' पालक पुष्पक-मौमनस-श्रीनस-नन्द्यावर्त-काम- गम-प्रीतिगम-मनोगम-विमल-सर्वतोभद्र-सदृशनामधेयैर्विमानैग्वताणा ते दा इन्द्रा पाल- महाशुक्र, सहस्रार, आनत, प्राणत, आरण और अध्युत ये देवलोक है। ये सौधर्मालिक, वैमानिक देवताओं के रहने के स्थान है। ये देवलोक १० है। इनका कल्प सजा है। ये वैमानिक देव इनके पति है। इन कल्पों में जो उत्पन्न होते हे वे वैमानिक या कल्पनासी देव कहलाते है । (पहिट्ठा) अतिहर्ष को प्राप्त हुए (देवा) ये वैमानिक देवेन्द्र कि जिन्हें (जिण-दसणु-स्सुया-गमण-जनिय-हासा) जिनेन्द्र के दर्शन के लिये उसुकतापूर्वक आगमन से अति आनद हुआ है। (पालग-पुप्फग-सोमणस सिरिवच्छ- णदियावत्त कामगम-पीइगम-मणोगम-विमल-सव्वओभद्द-सरिस-णामपेज्जेहिं विमाणेहिं) वे दस वैमानिक देवेद्र अपने २ पालक, १ पुष्पक २ सौमनस, ३ श्रीवत्स, १, मा ४७, ससार ८, मानत ६, प्रात १०, २० ११, मने અચુત ૧૨, આ દેવલોક છે આ સૌધર્માદિ, માનિક દેવતાઓના રહે વાના સ્થાન છે તે દેવલોક ૧૩ છે તેમની કલ્પ સ ના છે તેમના સ્વામી ૧૦ છે આ કપમાં જે ઉત્પન્ન થાય છે તે વૈમાનિક અથવા ૪૫વામી દેવ ४ाय छ (पहिवा) मई आक्ष यता (दवा) । मानि हेवेन्द्र ने (जिण-दसणु-स्सुया-गमण-जनिय-हासा) जिनेन्द्रनदर्शन भाट सुस्तापूर्व मागभनथी मति मान ययेछ (पारंग T-पुफिग-सोमणस-सिरियच्छ-दिया वत्त-कागगम-पीइगम-विमल-सव्यओभद्द-सरिसणामधेजेहिं मिाणेहिं) ते ६॥

३४२ मोपपातिकस मुलम्-तेण कालेण तेण समएणंसमणस्स भगवओमहा- वीरस्त वेमाणियादेवा अतियंपाउन्भवित्था, सोहम्मी-साण-सणं- कुमार-माहिद-भ-लतग-महासुक्क सहस्सारा-णय-पाणया-रण- टीका-'तेण कालेण तेण समएण' इत्यादि । तस्मिन् काले तस्मिन् समये श्रम णस्य भगवतो महावारस्य 'बेमाणिया देवा मतिय पाउमवित्या' वैमानिका देवा अन्तिके प्रादुर्वभूवु । के ते वैमानिका देवा । दृत्याह-सोहम्मी-साण सणकुमार माहिद-बम-लतय महामुक्-सहस्सारा-णय पाणया रण-अचुयबई' सौधर्मे १-शान २-सनत्कुमार ३-माहेन्द्र ४, ब्रह्म ५-लान्तक ६-महाशुक्र ७ सहस्रारा ऽऽनत ९-प्राणता १०ऽऽ-रणा११ ध्युतपतय १२, करते रहना यही इनका स्वभाव है। (पचेय णामक-पागडिय-चिंध-मउडा) प्रत्येक के मुकुट अपने अपने नामों से युक्त एव स्पष्ट चिह्न वाले है । (महिड्ढिया) ये रच महा सद्वि के धारी है। (जाव पज्जुवासति) पूर्व में वर्णित असुरकुमारों की तरह ये सब ज्योतिषी देव भी भगवान महावीर की सेवा करने लगे । सू० ३६ ।। 'तेण कालेण' इत्यादि। ( तेण कालेण तेण समएण) उस काल और उस समय में (समणस्स भगवओ महावीरस्स) श्रमण भगवान् महावीर के (अतिय ) समीप (वेमाणिया देवा) वैमानिकदेव (पाउन्भविस्था) प्रकट हुए । वैमानिक देव कौन हैं? सो कहते हे-(सोहम्मी-साण-सणकुमार-माहिद-वभ-लतग-महासुक-सहस्सारा-णय- पाणया-रण-अच्चुय-बई) सौधर्म, ईशान, सनत्कुमार, माहेन्द, ब्रह्मलोक, लातक तर गमन ७२ता रहे थे तभना स्वमा छ (पत्तेय णामक पागडिय चिंध मउडा) प्रत्येउन भुट पोतपोताना नामाथी युत मे २५४ थिना (महिड्ढिया) से मधा महासद्धिना धा२४ छे (जार पज्जुवासति) पूर्वेस અસુરકુમારની પેઠે આ બધા તિષીદેવ પણ ભગવાન મહાવીરની સેવા उरवा दाया (स०३६) 'तेण कालेण' इत्यादि (तेण कालेण तेण समएण) ते ४ia मने त समयभा (समणस भगवओ महावीरस्स) श्रम लगवान महावीरनी (अतिय) पासे (वेमाणिया देवा) पैमा नि४ (पाउन्भवित्था) प्राट च्या ते वैमानि न १४- (सोहम्मी साण सणकुमार महिंद यम लतग महासुक्क सहस्सारा णय पाणया-रण अच्चुय बई) सौधर्म १, शान २, सनभा२ ३, भाडेन्द्र ४, प्रक्षा , सान्त १ पीयूषषषिणो-टीका सू ३७ पैमानिकदेववर्णनम् धारी कुडल-उज्जोविया-णणामउड-दित्त-सिरया रत्ताभा पउम-पम्ह- नि येपा ते तथा । तत्र कपभो वृषभ , मृगमहिपादिचिह्नयुक्तमुकुटमहिता 'पसिढिर- वर मउड तिरीड-धारी' प्रशिथिल-वरकगापिन्यास किंगटधारिण , प्रगिथिला ये 'वरमउड' वरकेशविन्यामा प्रशस्तकेगपिन्यासा किरीटाश्च तान् धरन्ति ये ते तथा, 'मउड' इति केग- विन्यासार्थका देशाशन । 'कुडल-उनोविया णणा' कुण्डलो योनिता नना -कुण्डन उद्दयोतित प्रकाशितम् आनन-मुय येपा ते नथा, कुण्डलोद्भासितमुग्वा इयर्थ । 'मउड-दित्त-सिरया' मुकुट-दीप-शिराजा -मुकुटन रन-खचितेन दामा गिराजा: केश येपा ते तथा, 'रत्नाभा' रक्ताऽऽभा =अरुणकान्तिमन्त । 'पउम पम्ह-गोरा' हय घोडा, गजपनि-गजेन्द्र, भुजग-सर्प, सड्ग और वृषभ इनके चिह्न थे । (पसिढिल- वर-मउड-तिरीड-पारी) प्रशिथिल उत्तम मउड केगरियास एव निरीट-मुकुट को ये धारण किये हुए थे, अर्थात् भगवान् के दर्शन करते की त्वरा म इनके प्रशस्त कगा- विन्यास और मुकुट शिथिल हो गये थे। (कुडल-उज्जोविया-णणा) कुडलों की विशिष्ट आभा से इनका मुम्बमण्डल प्रकाशित हो रहा था। (मउड-दित्त-सिरया) (१) ये चिह्न १० है, देवलोक १२ है । पर इनके इन्द्र १० ह-(१) सौधर्मका इन्द्र, (२) ईशानका इन्द्र, (३) सन कुमारका इन्द्र, (४) माहेन्द्र का इन्द्र, (५) ब्रह्मलोक का इन्द, (६) लान्तकका इन्द्र, (७) महाशुक्रका इन्द्र, (८) सहस्रारका इन्द्र, (९)आनत एव प्राण- तका इन्द्र और (१०) आरण एव अच्युत देवलोकका इन्द्र, इस प्रकार ये १० इन्द्र टन १२ कल्पों के है। इन इन्द्रो क ये क्रमश पालकादिक १० विमान होते है । मग महिप आदिके क्रमा ये १० चिह्न मुकुटों में इनके होते है । પતિ [હાથી], ભુજગ-૫, પગ અને વૃષભ [બળ૪], એના ચિ' હતા (पसिढिल-चर-मउड-तिरीड-धारी) प्रशिथिल उत्तम भ3-शविन्यास व કિરીટમુકુટ તેમણે ધારણ કર્યા હતા અર્થાત્ ભગવાનના દર્શન કરવાની ઉતાવળમાં તેમના પ્રશસ્ત કેશ–વિન્યાસ અને મુકુટ શિથિલ થઈ ગયા હતા (कुडल-उज्जोरिया-णणा) Baiनी विशिष्ट माला (४)थी तमना भुम (१) मा यि १० छ, प४ि १२ छ, ५ तेना छद्र १० (१) सौ- धमनी ४२, (२) शानन ४ द्र, (3) सनत्भारने द्र, (४) माहेन्द्रना , (५) श्राइनो छद्र, (6) साउन ७, (७) महाशुउने, (८) सारने। ઈ, (૯) આનત એવ પ્રાણતનો ઈ, તથા (૧૦) આરણ એવ અશ્રુત દેવકને ઈક આ પ્રકારે આ ૧૦ ઈદ આ ૧૨ ના છે આ ઇદ્રોના કમથી પાલક । .

औपपातिकसने ३४४ विमल-सबओभद्द-सरिसणामधेजेहिं विमाणेहिं ओडण्णा वंदगा जिणिद मिग-महिस-वराह-छगल-ददुर-हय-गयवइ-भुयग-खग्ग- उसभंक-गीडिम-पागडिय-चिध-मउडा पसिढिल-वरमउड -तिरीड- कादिसर्वतोभद्रातनामकै, तथा तसदृगनामके -पूर्णभद्र-सुभद्रादिनामकेश्चान्यैत्रिमान- रन्येऽपि देवा 'ओइण्णा'-अनता =भुवमागता । 'पदगा जिगिंद' बरका जिनन्द्रस्य =जिनेन्द्र वन्दितुकामा इत्यर्थ । 'मिग महिस वराह उगल ददुरदय गयवइ-भुयग खग्ग उसभक रिडिम पागडिय चिंध मउडा' मृग-महिप-चराह उगल-नर्दुर-हय गजपनि मुजग- खड्ग-पभाइ-रिडिमप्रकटित चिमुकुटा , मगमहिपाति-पभाता अहा-चिनानि विडि- मेषु विस्तीर्णभागेषु येपा मुकुटाना तानि मृगमहिपपराह-गल-दर्दुरहयगजपतिभुजगग्वड्ग- रूपमाङ्कपिडिमानि, तानि अतएव प्रकटितचिहानि रत्नान्तिीया प्रकाशितचिवयुक्तानि मुकुटा ४ नद्यावर्त, ५ कामगम, ६ प्रीतिगम, ७ मनोगम, ८ विमल, ९ सर्वतोभद्र १० इन नामवाले विमानों से और पूर्वोक्त विमाना से अतिरिक्त पूर्णभद्र सुभद्र आदि विमानों से दश देवेद्रों से भिन्न भय वैमानिक देव (ओइण्णा) पृथ्वी पर अवतरित हुए-आये, अर्थात्- इन पूर्वोक्त नामवाले विमानों द्वारा दस देवेन्द्र, तथा और भी अन्य देव अपने अपने विमानों द्वारा इस भूमण्डल पर अवतीर्ण हुए-उतरे । क्यों कि ये सब (बदगा जिणिद) जिनेन्द्र की वदना करने की कामना वाले थे। (मिग-महिस-वराह-छगल-दर- हय-गया-भुयग-खग्ग-उसभा-विडिम-पागडिय-चिंध-मउडा) इनक मुकु टोके विडिमों-विस्तीर्ण भागों में क्रमश मृग, महिष, वराह, छगल-बकरा, दर्दुर-मेढक, વિમાનિક દેવેન્દ્રો પોતપોતાના પાલક ૧, પુષ્પક ૨, સૌમનસ ૩, શ્રીવલ્ય ૪, नापत ५, माम, प्रीतिगम ७, भनागम ८, विमल , सर्पत १०, આ નામવાળા વિમાનેથી, તથા પૂર્વોકત વિમાનોથી અતિરિકત પૂર્ણભદ્ર सुल मा विमानाथी ४२ हेवेन्द्रीय लिन्न भी वैमानिया (ओइण्णा) પૃથ્વી પર આવ્યા અથાત્ આ પૂર્વોક્ત-નામવાળા વિમાન દ્વારા તે દેવેન્દ્ર તથા બીજા પણ દેવ પોતપોતાના વિમાન દ્વારા આ ભૂમડલ પર ઉતરી माल्या भई मे मधा (वदगा जिणिंद) निन्दनी पहनी ४२पानी मना वाता (मिग-महिस-वराह-छगल-दुर-हय-गयवइ भुयग-खग्ग-उसभक विडिम पागडिय बिंध मउडा) तमना भुटेना विउिभा-पिता मामा भA भृग, मलिष, परा, ७-६२, ६६२-भै ३४ [Esat], 34-31, Ar- .

. पीयूपयपिणी-टोका सू ३८ भगवदर्शनार्थ जनोत्सुक्यम् ३१७ मृलम्-तए ण चपाए णयरीए सिंघाडग-तिग-चउक-चच्चर- चउम्मुह-महापह-पहेसु महया जणसद्दे इ वा जणवूहे इ वा टीका-'तए ण' इत्यादि। तत नवनन्तर-चतुनिकायदेवानामागमना- ऽनतर, सलु 'चपाए णयरीए'चम्पाया नगर्याम् 'सिंघाडग-तिग-चउक्क-चच्चर- चउम्मुह-महापह-पहेसु' शृङ्गाटक-त्रिक-चतुष्क-च वर-चतुर्मुग्व-महापय-पथेपु-ता- शृङ्गाटक-'सिंघाडा' इति भाषाप्रमिद् जलज फल, तदाकार स्थान, त्रिकोणमियर्थ निक-मिलितत्रिमार्गस्थानम्, चतुफ-यत्र च वारो मागा मिल्तिा सन्ति तत्-'चौराहा' इति भाषाप्रसिद्ध स्थानम्, च वर=बहुमार्गसमेलनस्थानम् , चतुर्मुग्व-चतुद्वार स्थानम्-आग- न्तुकाराना विश्रामस्थानम् , महापथ राजमार्ग, पथा -रथ्यामात्रम्, तेषु सर्वेषु स्थानेषु यन 'महया जणसदे इ वा' महान् जनगड -परस्पराऽऽलापादिरूपो भवति 'डकारो' वाक्यालबागर्थ , 'वा'-प्रकारार्थ , तथा 'जणवृहे इ वा जनयूह -लोकसमूह , जण- तए ण चपाए णयरीए' दयादि। (तए ण) चतुर्निकाय के देवों के आगमन के अनन्तर (चपाए णयरीए) चपा नगरा मे (सिंघाडग-तिय-चउक्क-चच्चर-चउम्मुह-महापह-पहेसु) शुगाटक- तीनकोनवाले स्थान पर, त्रिक-जहा पर तीन रास्ते आकर मिलते है ऐसे स्थान पर, चतुष्क-जहा पर चार मार्ग आफर मिले रहते है ऐसे चौराहे पर, चत्वर-अनेकमार्गीका समेलन जहाँ होता है ऐसे स्थान पर, चतुर्मुस-आगन्तुक जनों के विश्रामार्थ निर्मापित स्थान पर, महापथ-राजमार्ग पर, एव पथ अर्थात जहाँ से गली निकलती हो ऐसे स्थान पर, (महया जणसद्दे इ वा) महान् जन शब्द होने लगा-परस्पर मिलजुल कर लोग बातचीत करने लगे। (जगवूहे इ वा) एक मनुष्य दूसरे मनुष्य से पूछने लगा, अथवा- પૂર્વે કહેલા અસુરકુમારની પેઠે ત્રણવાર અ જલિપૂર્વ સવિધિ કરીને પ્રભુની સેવા કરવા લાગ્યા (સૂ ૩૭) 'तए ण चपाए णयरीए' त्याह (ताए ण) तुनियन वोना मागमन डी (चपाए णयरीए) या नगरीसा (सिंघाडग तिय चउक्क चच्चर-चउम्मुह महापह पहेसु) शगाटक-त्रण शुवास स्थान ५२, त्रिक-न्याय २२ता मापाने भो छ सवा स्थान ५२, चतुष्क- यार भाग मावान भणे सेवा यौटा ५२, चत्वर-मने भागानु स भेसन क्या थाय छे सेवा स्थान ५२, चतुर्मुख-मापना२ मा मोना विश्राम भाट भु४२२ रेसा स्थान ५२, महापथ-२०४मा ५२, मेष पथ-अर्थात् पाथी सी नीजी डाय तवा न्यानो ५२, (मह्या जणसद्दे इ वा) મહાન જન–શબ્દ થવા લાગ્યા–પરસ્પર મેલામલાપ કરી લોકો વાતચીત ૧ ના ३४६ ओपपातिकमरे गोरा सेयासुभ-वण्ण-गंध-फासा उत्तमवेउब्धिको विविह-वत्थ-गंध- मल्ल-धारी महिड्ढिया महज्जुइया जाय पंजलिउडा पज्जु- - वासंति ॥ सू०३७॥ पद्म पश्म गौरा -पाकिझल्कपद् गौरवर्गा। 'सेया' श्वेता शुभ्रकारितगालिन । 'सुभ वण्ण-गध फासा' शुभ-वर्ण-गध-स्प । 'उत्तम-उचिणी' उत्तम पिपविग = उत्तमविरुणाकारिण 'विविह-वत्य-गध मल्ल-धारी' विविध-वन-गाथ-मान्य-धारिण 'महिडिया' महद्धिका -महासम्पत्तिशालिन । 'महज्जुइया' महायुतिका --अतिशय युतिमत । 'जाव पजलिउडा पज्जुवासति' याउप्रानलिपुटा पर्युपासते यावच्छन्दात् पूर्ववत् त्रिकृय , आदक्षिणप्रदक्षिण-चन्दन-नमनादय सुध्यते, प्राञ्जलिपुटा बद्धाऽनलय पर्युपासते-समतादुपासना दुर्यते ॥ सू०३७ ।। मस्तक की के पक्ति मुकुट की काति से टीत हो रही थी। (रत्तामा) इनकी काति अरुण--लाल थी, (पउम-पम्ह-गोरा) पर इनका शरीर कमल के कशरा के समान गौर वर्णवाला था। इसलिये (सेया) ये शुभ्रक्राति से शोभित थे। (मुभ-गध-वण्ण- फासा) इनके शरीर के गध, वर्ण और स्पर्श शुभ थे। (उत्तमवेउविणो) ये उत्तम वेक्रिय शरीर करनेवाल थे। (विविह-वत्थ-गध-मल्ल-धारी) अनेक प्रकार के उत्तमोत्तम वस्त्रा को ये धारण किये हुए थे। गले मे इनके सुगधित पुप्पों की माला सुशोभित हो रही थी। तथा ये (महिड्ढिया) महर्दिक थे। एर (महज्जुइया) महा- धुतिधारा थे। (जाव पजलिउडा पज्जुवासति) ये पूर्ववर्णित असुरकुमारों की तरह तीन बार अजलिपूर्वक सविधि वदना कर प्रभु की सेवा करने लगे ॥ सू० ३७॥ भ७ प्रशित थई २। उता (मउड-दित्त-सिरया) भन्तनी शपति भुटनी तिथी पी ती ती (रत्तामा) भनी जाति -ale ती (पउम-पम्ह-गोरा) पशु तमना शरीर उभसना शरी २१। गौर वर्णनाता माथी (सेया) तेगा शुभ्रातिथा शामत ता (सुभ-गध-वण्ण-फासा) भनी શરીરના ગધે, વર્ણ અને સ્પર્શ શુભ હતા (उत्तमवेउविणो) तसा उत्तम वेडिय-शरीर धारण ४२वापत (विविह-वत्य-गध-मल्ल-वारी) मने પ્રકારના ઉત્તત્તમ વસ્ત્રો તેમણે ધારણ કર્યા હતા, તેમના ગળામાં સુગંધિત पुष्पानी भा शाली २४ी ती तथा तेयो (महिड्ढिया) भरद्धि ता मेष (महज्जुइया) महाधुतिधारी हता (जाव पजलिउडा पज्जुवासति) तेमा આદિ ૧૦ વિમાન હોય છે મૃગ મહિષ, આદિના અનુક્રમે તેઓના મુકુ ટમાં ચિહ્નો હોય છે ३४७ पीयूषयपिणी-टोका सु ३८ भगवदर्शनार्थ जनोत्सुक्यम् मूलम्-तए ण चंपाए णयरीए सिंघाडग-तिग-चउक्क-चच्चर- चउम्मुह-महापह-पहेसु महया जणसद्दे इ वा जणवूहे इ वा टीका-'तए ण' इत्यादि। तत तदनन्तर-चतुनिकायदेवानामागमना- ऽन तर, खलु 'चपाए णयरीए' चम्पाया नगर्याम् 'सिंघाडग-तिग-चउक्क-चच्चर- चउम्मुह-महापह-पहेसु' शृङ्गाटक-निक-चतुष्क-च वर-चतुर्मुग्य-महापय-पथेपु-तत्र- शृगाटक-'सिंघाडा' इति भाषाप्रसिद्ध जलज फल, तदाकार स्थान, त्रिकोणमियर्थ त्रिक-मिलितत्रिमार्गस्थानम्, चतुष्क-यत्र चत्वारो मार्गा मिलिता सन्ति तत्-'चोराहा' इति भाषाप्रसिद्ध स्थानम्, च वर=बहुमार्गसमेलनस्थानम् , चतुर्मुस-चतुर्दार स्थानम्-आग- न्तुकाटीना विश्रामस्थानम् , महापथ -राजमार्ग , पथा -रध्यामानम् , तेषु सर्वेषु स्थानेषु या 'महया जणसदे इवा' महान् जनगड -परस्पराऽऽलापादिरूपो भवति 'इकारो' वाक्यालकारार्थ , 'वा'-प्रकारार्थ , तथा 'जणवूहे इ वा ' जनव्यूह --लोकसमूह , 'जण- तए ण चपाए णयरीए' इयादि। तए ण) चतुर्निकाय के देवों के आगमन के अनन्तर (चपाए णयरीए) चपा नगरी म (सिंघाडग-तिय-चउक-चचर-चउम्मुह-महापह-पहेसु) शुगाटक- तीनकोनवाले स्थान पर, त्रिक-जहा पर तीन रास्ते आकर मिलते है ऐसे स्थान पर, चतुष्क-जहा पर चार मार्ग आकर मिले रहते है ऐसे चौराहे पर, चत्वर-अनेकमार्गीका रूमेलन जहाँ होता है ऐसे स्थान पर, चतुर्मुख-आगन्तुक जनो के विश्रामार्थ निर्मापित स्थान पर, महापथ-राजमार्ग पर, एव पथ अर्थात जहाँ से गली निकलती हो ऐसे स्थान पर, (महया जणसद्दे इ वा) महान् जन शब्द होने लगा-परस्पर मिलजुल कर लोग बातचीत करने लगे। (जणवूहे इ वा) एक मनुष्य दूसरे मनुष्य से पूछने लगा, अथवा- પૂર્વે કહેલા અસુરકુમારની પેઠે ત્રણવાર અ જતિપૂર્વ સવિધિ કરીને પ્રભુની સેવા કરવા લાગ્યા (સૂ ૩૭) 'तए ण चपाए णयरीए' त्याह (तण ण) यतुनि डायना हेवोना मागमन की (चपाए णयरीए) या नाभा (सिंघाडग तिय चउक्क चन्चर-चउम्मुह महापह पहेसु) शगाटक-त्र आशु स्थान ५२, त्रिक-न्याय २२ता मावान भजे छ मेवा स्थान ५२, चतुष्क-ril या२ भाग मापीने मणे सेवा यौटा ५२, चत्वर-यने भागानु सभेदान न्या याय छ । स्थान ५२, चतुर्मुख-माना२ माए सोना विश्राम भार भु४२२ ४रेसा स्थान पर, महापथ-२४मा ५२, मेव पथ-मर्थात् माथी सी नडणी खाय तवा स्थानी ५२, (महया जणसद्दे इ वा) મહાન્ જન–શબ્દ થવા લાગ્યા-પરસ્પર મેલામલાપ કરી લોકો વાતચીત ૧ ના औपपातिकक्ष ३४६ गोरा सेयासुभ-वण्ण-गंध-फासा उत्तमवेउविणे विविह-वस्थ-गंध- मल्ल-धारी महिड्ढिया महज्जुडया जाव पंजलिउडा पज्जु- वासंति ॥ सू०३७॥ - पद्म पश्म गौरा -पकिञ्जकपद् गौरवर्णा । 'सेया' श्यता शुभकातिगालिन । 'सुभ षण्ण गध फासा' शुभ-वर्ण गध-स्पर्गा । 'उत्तम-वेउन्धिणो' उत्तम पिथविंग = उत्तमपिर्वणाकारिण 'विविद-यत्य-गध मल्ल धारी' विविध-बन-गन्यमान्य धारिण 'महिड्ढिया' महद्धिका -महासम्पत्तिशालिन । 'महज्जुड़या' गहायुतिका -अतिशय घुतिमत । 'जाव पजलिउडा पज्जुवासति' यारप्राञ्जलिपुटा पर्युपासते-यावच्छन्दात् -पूर्ववत् विकृय , आदक्षिणप्रतक्षिग-चन्दन-नमनादय सध्यते, प्राञ्जलिपुटा =रद्धाञ्जलय पर्युपासते-समतादुपासना कुर्वते ॥ सू०३७ ॥ मस्तक की केशपक्ति मुकुट की काति से दीत हो रही थी। (रत्तामा) इनकी काति अरुण-लाल थी, (पउम-पम्ह-गोरा) पर इनका गरीर कमल के केारा के समान गौर- वर्णवाला था। इसलिये (सेया) ये शुभ्रक्राति से शोभित थे। (सुभ-गध-वण्ण- फासा) इनके शरीर के गध, वर्ण और स्पर्श शुभ थे। (उत्तमवेउविणो) ये उत्तम चक्रिय शरीर करनेवाले थे। (विविह-वत्थ-गध-मल-धारी) अनेक प्रकार के उत्तमोत्तम वस्त्रों को ये धारण किये हुए थे। गले मे इनके सुगधित पुप्पों की माला सुशोभित हो रही थी। तथा ये (महिड्ढिया) महद्धिक थे। एव (महज्जुइया) महा- पुतिधारी थे। (जाव पजलिउडा पज्जुवासति) ये पूर्ववर्णित असुरकुमारों की तरह तीन बार अजलिपूर्वक सविधि वन्दना कर प्रभु की सेवा करने लगे। सू० ३७ ॥ भ30 प्रशित थई २ ता (मउड-दित्त-सिरया) भरतन शपति भुटनी तिथी हीपी ती ती (रत्ताभा) तभनी जाति म-दाद ती (पउम-पम्ह-गोरा) पशु तमना शरीर उभसना शरीरका गौर व नाता माथी (सेया) ते। शुनौतिथी शमता उता (सुभ-गध-धण्ण-फासा) भना शरीना न्य, वर्ष भने स्पश शुम हतार (उत्तमवेविणो) ते उत्तम वैठिय-शरीर धा२३२वावा तो (विविह-वत्य-गध-मल्ल-धारी) मने પ્રકારના ઉત્તમોત્તમ વસ્ત્રો તેમણે ધારણ કર્યા હતા, તેમના ગળામાં સુગંધિત पुष्पानी भाणा Meit २४ ती तया तेमा (महिड्ढिया) महदिsal मेष , (महज्जुइया) भाधुतिधारी हता (जाव पजलिउडा पज्जुवासति) 'तो આદિઠ ૧૦ વિમાન હોય છે મૃગ મહિલ, આદિના અનુક્રમે તેઓના મુક ટમા ચિહ્નો હોય છે ३४९ -- - . . पोयूपयपिणो-टोका सू ३८ भगवानार्थ जनोत्सुक्यम समणे भगव महावीरे आइगरे तित्यगरे सयंसवुद्ध पुरिमुत्तमे जाव संपाविउकामे पुव्वाणुपुब्धि चरमाणे गामाणुगाम दूइज्जमाणे इहमागए इह संपत्ते, इह समोसढे, इहेव चपाए णयरीए वहि किं कथयतीति मूरकार आट-'एव ग्वल देवाणुप्पिया' इत्यादि। एक पल भो देनानुप्रिया । श्रमगो भगवान् महापार , 'आइगरे नित्थयरे सयस युद्धे आदिकरस्तार्थकर स्वयमबुद्ध , 'पुरिमुत्तमे ' पुस्पोत्तम , 'जाव सपाविउकामे' यावत्- सम्प्राप्तुकाम -मिद्रिगतिनामधेय स्थान मप्राप्तुकाम इति भाव । 'पुन्वाणुपुन्धि पूर्वानुपूर्वी-तार्थकरपरम्पगगतमर्यानाम् 'चरमाणे' चन्-आचग्न्, गामाणुग्गाम हजमाणे ' ग्रामानुग्राम द्रवन्-प्रत्येक ग्राम गच्छन-क्रमप्राप्तग्राममत्यजन , 'इहमागए इहाऽऽगत , इह-चम्पायामागत इति भाव , 'इह सपत्ते' इह सम्प्राप्त , दह पूर्णभद्रे कोइ पिना पूछे ही दूसरे से इस प्रकार कहने लगे, (एप परूवेद) कोई कोई पूछे जाने पर दूसरे से इस प्रकार कहने लगे। क्या कहने लग? इसको सूरकार कहते है- (एव खलु देवाणुप्पिया) ह देवानुप्रियो ! (समणे भगव महावीरे) श्रमण भगनान् महावीर कि, (आइगरे तित्थगरे सयसबुद्धे पुरिमुत्तमे जाव सपाविउकामे पुवाणुपुर्वि चरमाणे गामाणुगाम दुनमाणे इहमागए इह सपत्ते इह समोसढे) जो अपने शासन को अपेक्षा से धर्म के आदि कारक है, चतुर्विध म्घ के स्थापक हैं, स्वयमबुद्ध हैं, एव पुस्पों में उत्तम है, यावत् मोक्ष प्राप्त करने के कामी है, वे अन्य तीर्थ- करों की परम्परा से आगत मर्यादा का मरक्षण करते हुए एव ग्रामानुग्राम विचरण करते हुए आज यहाँ पधारे हुए है, यहा प्राप्त हुए है, साधुसमाचारा के अनुसार यहाँ समवसृत १२४ मीथी । अजारे ४ा साया, (एर परूनेई) 5 छ। પર બીજાએથી કહેવા લાગ્યા શુ કહેવા લાગ્યા? આ વાતને સૂત્રકાર પ્રકટ ४२ छ-(ग्य मलु देवाणुप्पिया) हेवानुप्रियो (समगे भगन महावीरे) श्रम भगवान् महावी२ (आइगरे तित्वगरे मयसबुढे पुरिसुत्तमे जाव मपाविउकामे पुवाणुपुचि चरमाणे गामाणुगाम दूइजमाणे इहमागए इह मपत्ते इह समोमढे) । પિતાની શાસનની અપિલાથી ધર્મના આદિકારક છે, ચતુર્વિધ સંઘના સંસ્થાપક છે, સ્વયે સબુદ્ધ છે તેમજ પુરૂષોમાં ઉત્તમ છે, યાવત્ એક્ષપ્રાપ્ત કરવાની કામનાવાળા છે, તેઓ અન્ય તીથ ની પર પરાથી ચાલતી મર્યા દિનું સંરક્ષણ કરતા કરતા, એવ ગ્રામાનુગ્રામ વિચરતા વિચરતા આજે અહી પધાર્યા છે અહી પ્રાપ્ત થયા છે, સાધુસમાચારીને અનુસાર અહી ૩૪૮ औपपातिकसूत्रे जण . जणवोले ड वाजणकलकले ड वाजणुम्मीड वाजणुकलिया इ वा जणसण्णिवाए ड वा, बहुजणो अण्णमण्णस्स एवमाडक्खइ, एवं भासड, एव पण्णवेइ, एवं परूवेड, एव खलु देवाणुप्पिया । चोले इ वा ' जनानामन्यको ध्वनिया, 'जणाटकले ४ वा' जनकलकलो-जनाना व्यक्तवर्गामको नात 'जणुम्मी इ पा' जनोम्मि =अननाध --तरगवजनानामुपर्युपरि समा- गमनम् , 'जणुकलिया इग' जनोकलिका वा-जनाना लघुतर समुदाय , सण्णिवाए इ वा जनसनिपात -जनाना सपर्परूपेण ममिलन भवति, तन-'बहुजणो' बहुजन 'अण्णमण्णस्स एवमाइक्खड' अयोऽयमेवमाचष्ट-कोऽपर वदति सामा य- रूपेण, 'एव भासइ' एव भापते-वदयमागप्रकारेण विशेषत कथयति 'एव पण्णवेइ' प्रजापयति-अपृष्ट सन् कथयति 'एव परुवेइ एव प्रम्पयति-पृष्ट सन् कथयति, मनुष्यों का एकत्र जमघर होने लगा। (जणवोले इ वा) मनुष्यों की अव्यक्तध्वनि होने लगी। (जणकलकले इवा) प्रगट रूप मे कहीं २ मनुष्यों का कलकल अथात स्पष्ट ध्वनि सुनाई देने लगी। (जणुम्मी इ वा) समुद्र के तरग समान ऊपर के ऊपर लोगों के झुड आने लगे । कहीं २ पर (जणुकलिया इ वा) सामान्य रूप से जनसमुदाय एकत्रित हुआ। (जणसण्णिवाए इ वा) कहीं २ पर मनुष्यों का इतना अधिक सघट्ट हुआ कि वे सब परस्पर में एक दूसरे से सधृष्ट होने लगे। इन सब मे (बहुजणो) अनेक मनुष्य (अण्णमण्णस्स एवमाइक्खइ) परस्पर मे एक दूसरे से इस प्रकार सामा यरूप में कहने लगे, (एव भासइ) कोई २ इस प्रकार विशेषरूप से कहने लगे, (एव पण्णवेइ) काई ७२१५ साया (जणवृहे इ वा) भाणुस मानने पूछा सायी-मथवा भाण भानु येत्र था वायु (जणयोले इ वा) सोनी मन्यात पनि था anol (जणकल्कले इ वा) १८३पे च्या ४या मनुष्यानी १४स अर्थात २५४ पनि समाप दासी (जणुम्मी इवा) समुदना माननी पे ७५२। S५२ साना टोणा मा१५ साया (जणुस्कलिया इ वा) सामान्य३ न समुदाय मेत्रित थयो (जणसण्णिराए इ वा) स्थाने मनुष्यो सेटमा એકઠા થયા છે તે બધા પરસ્પરમાં એક બીજાની સાથે અથડાવા या मधामा (बहुजणों) भने मनुष्य (अण्णमण्णस्स एवमाइक्खइ) ५२२५२भा मे मीनन ॥ मारे सामान्य३५मा उहा साया (एव भासइ) अध आई मा प्रारे विशेष३५मा ३३१। दाया, (एव पण्णवेइ) ५७या લાયા . पोयूपषिणी-टीका स् ३८ भगवदर्शनार्थ जनोत्सुक्यम् पुण अभिगमण-चंदण-णमसण-पडिपुच्छण-पज्जुवासणयाए? एगस्सवि आयरियस्स धम्मियस्स सुवयणस्स सवणयाए, किमग। पुण विउलस्स अट्टस्स गहणयाए ? तं गच्छामो णं आयुप्मन् । तेपामभिगमनन, वन्नेन=स्तवेन, नमस्यनेन-नमस्कारेण, प्रतिप्रच्छनेन प्रतिप्र- भेन, पर्युपासनया सेपनया पुन यत् फ' भवति तत् किं वक्तव्यम , अथितमपि सुबुद्ध भवतातनि भाप । 'एगम्स वि आयरियम्स धम्मियस्स मुवयणस्स सवणयाए' एक- स्यापि आचार्यस्स धार्मिकस्य सुवचनस्य श्रमगतया-एफस्याऽपि आचार्यस्य-आचार्यप्रोक्तस्य, धार्मिकम्य-धर्मप्रयोजमस्य,अत एव मुवचनस्य मदुपदेशस्य श्रवणतया अवणेन महाफल भवति, 'किमग पुण विउलास अट्ठम्स गहणयाए' स्मिङ्ग 'पुनर्विपुलम्यार्थस्य ग्रहणतया-याचदुपदि- टस्य अर्थस्य ग्रहणेन किं वक्तव्यम् , यारप्रोक्तार्थग्रहणेन सर्वया कृतार्थो भवतीति भाव । 'त' तत्-तस्मात् खलु 'देवाणुप्पिया" ह देवानुप्रिया । 'गन्छामो' गच्छाम =तदन्तिक बजाम , वासणयाए) ह अग-मायुप्मन ' उनके समाप जाने से, उनको वन्दना करने से उनकी स्तुति करन से, उन्हें नमन करने से, प्रश्न पूछने से और उनकी पर्युपासना करने से जीनों को किम अनुपम फल की प्रामि न होता होगा, अथात् सब कुछ फल की प्रामि होगी, इमम नह के लिये अपमान भी स्थान नहीं है । (एगस्सवि आयरियस्स धम्मियस्स मुवयणस्स सवणयाए, स्मिग पुण विउलस्स अट्ठस्स गणयाए) जर तथारूप आचार्य अन्हित भगवत से रह हुए वार्मिक सद्पदेशम्प एक भी वचन क सुनने से जोर महा- फल का भागी होता है, तन ह आयुप्मन् । उनके द्वाग कथित विपुल अर्थों के ग्रहण करने से जो फल होता है उसके विषय म तो कहना ही क्या (त गच्छामो ण देवा- જવાથી, તેમને વદના રવાથી, તેમની સ્તુતિ કરવાથી, તેમને નમસ્કાર કર વાથી, તેમને પ્રશ્ન પૂછવાથી તથા તેમની પર્યું પાસના કરવાથી જેને અનુપમ કલની પ્રાપ્તિ ન થઈ શકે છે અર્થાત્ સર્વ ફલની પ્રાપ્તિ થશે भेमा म भाट म८५मात्र पर स्थान नथी (एगस्स वि आयरियस धम्मिय- म्स सुरयणरस सवणयाए किमग पुण पिउल्स्स अदुस्स गहणयाए) या तथा३५ અરિહન્ત ભગવન તરફથી કહેવામા આવતા ધાર્મિક દુપદેશરૂપ એક પણ વચનને સાભળવાથી જીવ મહાફળના ભાગી જાય છે ત્યારે તે આયુમન ' તેમના દ્વારા કહેવામાં આવતા વિપુલ અયોનું ગ્રહણ કરવાથી જે ફલ થાય ते विषयमा तो वानु ८ शु( त गच्छामो ण देवाणुप्पिया) भाटे हे ડયા औपपातिकसूत्रे - - - . . पुण्णभद्दे चेडए अहापडिरूव उगह उगिण्हिता संजमेण तवसा अप्पाण भावेमाणे विहरड । त महप्फलं खलु भो देवाणुप्पिया। तहारूवाण अरहताण णामगोयस्स पि सवणयाए, किमग सप्राप्त इति भाव , 'इह समोसढे दह समरसृत , साधुकल्प्याचप्रहे समरसून इति भार , तदेवाह-'इहेव चपाए णयरीए' इत्यादि, डहेर चपाया नगया, 'वहिं । यहि -बहि भवे प्रदेशे, 'पुण्णभद्दे चेडए' पूर्णभडे चेये-पूर्णभद्रनामक उद्याने, 'अहापडिरूव उग्गह उग्गिण्हित्ता' यथाप्रतिरूपमपग्रह्मवगृह्य-पयमानुकूलमावामस्थान याचिवा, 'सनमेण तवसा अप्पाण भावेमाणे पिहरह' पयमेन तपमाऽऽमान भावयन् विहरति । 'त महप्फल खलु भो देवाणुप्पिया!' तन्महफर पलु भो देवानुप्रिया । 'तहारूवाण अरहताणं भगवताण णामगोत्तस्सपि सपणयाए' तयारूपागामर्हता भग वता नामगोनयोरपि श्रयगतया ताहाना सवातिशयवता भगवता तीर्थराणा नामगोत्रश्रय णेनापि महत्फल भाति, 'फिमग पुण अभिगमण-बंदण-णमसण-पडिपुच्छण-पज्जु वासणयाए' किमङ्ग पुनरभिगमन-वन्दन-नमस्यन-प्रतिप्रच्छन-पर्युपासनया हे अङ्ग ! हे हुए है, और (इहेव चपाए णयरीए वहिं पुष्णभद्दे चेदए अहापडिरुव उग्गह उग्गि ण्हित्ता सजमेण तवसा अप्पाण भावेमाणे विहरइ) इस चम्पा नगरी के बाहर पूर्णभद्र उदयान मे ठहरने के लिये वनपाल की आना लेकर पयम एव तप से अपनी आत्मा को भावित करते हुए विचर रहे है। इसलिये (भो देवाणुप्पिया) ह देवानुप्रिय । जब (तहारूवाण अरहताण भगवताण णामगोयस्स वि सवणयाए) तथारूप सतिशय मपन्न भगवान् तीर्थकरों के नाम एव गोत्र के श्रवण से भा (महप्फल ) जीनों को महाफल प्राप्त होता है, तन (फिमग ' पुण आभिगमण-बदण-णमसण-पडिपुच्छण-पज्जु सभवत या छे तथा तम। (इहेर चपाणयरीए बहि पुण्णभद्दे चेइए अहापडि रूप उग्गह उग्गिण्हित्ता सजमेण तवमा अप्पाण भारेमाणे विहरइ) - 2 पानाशा બહાર પૂર્ણભદ્ર ઉદ્યાનમાં ઉતરવા માટે વનપાલની આજ્ઞા લઈને નયમ તેમજ तपथा याताना मात्भाने भावित ४२ पियरे के मा भार (भो देवाणुप्पिया) हैवानुप्रिय ! न्यारे (तहारूपाण अरहताण भगवताण णामगोयस्मवि सवणयाए) તથારૂપ સર્વાતિશયસ પક્ષ ભગવાન તીર્થ કેરોના નામ તેમજ ગોરના શ્રવણથી पा (महाफल) वाने, भडाइस आस थाय , त्यारे (किंमग पुण अभिगमण वदण-णमसण-पडिपुच्छण-पज्जुवासणयाए) है 24 ग-यायुष्मन् ! तभना सभी पोषषिणो-टोका स ३८ भगवदर्शनार्थ ननौत्सुक्यम् ३५३ आणुगामियत्ताए भविस्सइ-त्ति कटु वहवे उग्गा उग्गपुत्ताभोगा भोगपुत्ता, एवं दुपडोयारेणं राइण्णा खत्तिया माहणा भडा जोहा हिताय जावनादिनिगाहाय, 'मुहाए' मुखाय भोगम्पाद्यानन्दाय, 'खमाए' क्षमाय-समु- चितसुखसामथ्याय, 'णिस्सेयसाए ' नि श्रेयसाय माग्योदयाय, 'आणुगामियत्ताए। आनुगामिकतायै अनुगमनशाल वेन भवपरम्पराऽनुनन्धिमुग्वाय भविष्यति । 'त्तिकुटु' इति कृत्वा इति-एव कृपा आल्यान भाषण प्रजापना प्ररूपणा च अन्योऽन्य कृत्वा 'वह' वहब , 'उग्गा उग्गपुत्ता' उग्रा उग्रपुना , तर-उग्रा -आदिदेवाऽप्रस्थापिता रक्षकवराजा , उमपुत्रा -त एव कुमारावस्थापना , 'भोगा भोगपुत्ता' भोगा –भोगपुत्रा -मोगा =आदिदेवावस्थापिता गुरुवाजा , भोगपुत्रा –त एव कुमारावस्थासम्पन्ना , ‘एवं दुपटोयारेण एव द्विपदोचारणेन- ते च तत्पुत्राश्चेति द्विवारोचारणेन 'राइण्णा' राज-या -भगवनवयस्यवाजा ,राजन्यपुत्रा -राज- आनन्द प्राति के लिये (खमाए) समुचित सुख देने क लिये (णिस्सेयसाए) नि श्रेयस अर्थात् भाग्योदय के लिये, तथा (आणुगामियत्ताए) जन्म-जन्मान्तर मे सुख देने के लिये (भविस्सइ) होगा, (त्तिक?) इस प्रकार विचार कर (वहवे) बहुत से (उग्गा) भगवान् आदिनाथ प्रमु द्वारा स्थापित रक्षकाश में उत्पन्न 'उग्र' कहलाते हैं, ऐसे उपयशाय लोग, और (उग्गपुत्ता) उन उग्रवशीय लोगों के पुत्र, तथा बहुत से (भोगा) भगवान आदिनाथ प्रभु द्वारा स्थापित गुरुवश में उत्पन्न 'भोग' कहलाते है, ऐसे भोगवशीय लोग और (भोग- पुत्ता) उन भोगवशीय लोगों के पुन, (एव दुपडोयारेण) इसी तरह आगे के पदों का भी दुबारा उच्चारण करना चाहिये, जैसे-'राइण्णा राइण्णपुत्ता' इत्यादि । तथा-बहुत से (राइण्णा) राजय-अर्थात् भगवान आदिनाथ के मित्रों के वशज एव उनके पुत्र, (खत्तिया) भाट, (सुहाए) सुभ भाटे अर्थात् लागणनित मान प्राप्ति भाटे, (खमाए) सभुथित सुभ वा भाटे (णिस्सेयसाए) निश्रेयस अर्थात् सान्याहयने भाटे, तथा (आणुगामियत्ताए) म-मातरमा सुभ वा भाटे (भविस्सइ) शे (त्ति कटु) मा प्ररे क्यिार ४शने (वहवे) all (उग्गा) सगवान આદિનાથ પ્રભુ દ્વારા સ્થાપિત રક્ષકવશમાં ઉત્પન્ન “ઉગ્ર” કહેવાય છે, એવા अशीय als, तया (उमापुत्ता) अशीय aaiना पुत्र, (मोगा) વાન આદિનાથ પ્રભુ દ્વારા સ્થાપિત ગુરૂવશમાં ઉત્પન્ન “ભોગ डेवाय छ, सपा जशी , तथा (भोगपुत्ता) लापशी बना पुत्र, (एव दुपडो यारेण) से शत माता पहोना पर भीलवार च्या२३ ४२७ मध्ये, सम-"राइण्णा, राइण्णपुत्ता" त्यादि, तथा घy (राइण्णा) शान्य-मर्थात् सापान माहिनायना भित्रना वश मे मना पुन, (खत्तिया) क्षत्रिय औषपानिकपत्रे - देवाणुप्पिया। समणं भगव महावीरं वदामो णमंसामो सकारेमो सम्माणेमो कल्लाण मगलं देवयं चेइय विणएण पज्जुवासामो। एयं णे इहभवे पेच्चभवे य हियाए सुहाए खमाए निस्सेयसाए 'समणं भगव महावीर बदामो' श्रमण भगवत महावीर वन्दामह-तुम गुणगानेन, 'णमसामो' नमस्युर्म पञ्चाङ्गनमनन, 'सकारेमो' सर्म अभ्युथानादिना, 'समाणेमो' सम्मानयाम -परमादरेग-भक्तिरमाननेन्यथ, 'कहाण मगल देय चेदय विणएण पज्जुवसामो' कल्याण मगल दैवत चैय विनयेन पर्युपास्महे-कल्याण कल्याणप्राप्तिकारणम् , मगलदुरितदूरीकरणकारणम्, देवत-देवोचितप्रभावोपचितम् , चैय केवलज्ञानयुक्त-चित्त प्रसादहेतु वा एतादृश भगवत पर्युपास्महे=पिनयेन सेवामहे, 'एय णे एतन-एतद्-भग- वदन्दनादि, न-अस्माकम् , 'इहभवे पेच्चभवे य इहमवे प्रेयमवे-परभवे च 'हियाए' णुप्पिया) इसलिये हे देवानुप्रिय। उनके पास अपने चले, वहा जाकर (समण भगव महावीर) श्रमण भगवान् महावार को (वदामो) वन्दना करें अर्थात् उनका गुणगान करे । (णमसामो) पचाग-नमन-पूर्वक नमस्कार करे । (सकारेमो) अभ्युत्थानादिक क्रियाओं द्वारा उनका सत्कार करे । (समाणेमो) भक्ति बहुमान के साथ उनका सम्मान करें । (कलाण) कन्याग प्राप्ति के कारणभूत, (मगल) पापों को दूर करने के लिये निमित्तरूप, (देवय) देवाधिदेव के प्रभाव से युक्त, (इय) केवलज्ञान युक्त, ऐसे श्री भग वान् महावीर स्वामी को (विणएण) विनयपूर्वक (पज्जुवासामो) सेवा करें । (एय णे इहभवे पेच्चभवे य) यह भगवान का वन्दन और नमस्कार आदि इस भव में और पर भव मे (हियाए) आजीवन कल्याण के लिये (सुहाए) सुख के लिये अर्थात् भोगजनित हेवानुप्रिय ! तेमनी पास मापसे नये, त्याने (समण भगव महावीर) श्रभर जापान महावीरने (वदामो) १४॥ ४१ अर्थात् तमना गुणगान ४री (णमसामो) पन्यास-नमनपूर्व नभन्।२ ४शमे (सकारेमो) Reयुत्थान माहि ठियायो वा तेमन। सारे रीमे (समाणेमो) सहित ममान साथ तभनु सन्मान ४शये (कल्लाण) ४.याए आसिना भूत (मगल) पायाने। नाA ७२को भाटे निमित्त३५, (देवय) पोधिनी प्रमाथी युत, (चेय) सज्ञान युत, सेवा श्री लगवान महावीर स्वामीनी (विणएण) विनयपूर्व (पज्जुवासामो) का रीमे (एय णे इहभवे पेयभवे य) मा लगानने १ इन તથા નમસ્કાર આદિ આ ભવમા તથા પરભવમા () આજીવન કલ્યાણ स्वामिनो जप या, - . पोषयपिणी-टीका सु ३८ भगवदर्शनार्थ जनोत्सुक्यम यद्वा-बहुगुटुम्बपोपका , इ-या =भो रम्ता, तप्रमाण द्रव्यमर्हन्ताति तथा, ते च जन्यम यमो पृष्टभेदात् त्रिप्रकारास्तत्र हस्तिपरिमितमगिमुक्ताप्रवालमुवर्णरजतादिद्रव्यराशि हस्तिपरिमितवज्रहारकमगिमागिक्यगशिस्वामिनो मयमा, हस्तिपरि- मितकालयबहारकगगिस्वामिन उकृष्टा , हस्तिप्रमागोच्छितधनगशिस्वामिन दभ्या इयर्थ । श्रेष्टिन = लक्ष्मीकृपाकटाक्षप्रत्यक्षलक्ष्यमाणद्रपिणलक्षलक्षणपिल क्षणहिरण्यपसमलकृतमूर्धानो नगरप्रधानन्याहतार , सेनापतय =चतुरङ्गसन्यनायका , सार्थवाहा -गणिम-धरिम-मेय- हन्ति प्रमाण यत्पन्न धनिक जन, ये जघन्य, म यम एव उकृष्ट के भेद से ३ प्रकार के होते है, इनम जिनक पास हस्तिप्रमागपरिमित मगि, मुक्ता, प्रवाल, सुवर्ग एव रजत आदि दय की रागि होता है वे जघन्य इभ्य है, जिनके पास हस्तिप्रमाण परिमित वन हीर, मगि, माणिक्य का राशि होता है वे मध्यम इभ्य है, परन्तु जिनक पास केवल हस्ति- प्रमाग-परिमित वत्र हीग की राशि होता हे वे उत्कृष्ट दभ्य है । श्रेष्ठा-लदमा का जिन पर पूरा २ कृपा हो, उस कृपाकोरके कारण जिनके लामो के बनाने हों, तथा जिनके शिर पर उन्हीं को मचित करने वाला चान्दी का विलक्षण पट्ट शोभायमान हो रहा हो, जो नगर क प्रधान व्यापारा हा, उन्हें श्रेष्ठी कहते है, ऐसे श्रेष्ठी जन, सेनापति चतुरङ्ग सेना क नायक, सार्थवाह-जो गणिम-गिन कर खरीदने-वेचने योग्य नारियल, सुपारी, केला आदि वस्तुआ को, धरिम-तौलकर खरीदने-बेचने योग्य धान, जौ, नमक, शकर आदि वस्तुओं को, मेय सरावा, आदि छोटे वर्तन आदि से माप कर खरीदने वेचन योग्य दूध, વાળા, ઈશ્ય હસ્તિ-પ્રમાણ- વ્યસ પન્ન ધનિક જને, આ જઘન્ય, મધ્યમ તેમજ ભૃના ભેથી ૩ પ્રકારના હોય છે તેમાં જેમની પાસે હસ્તિપ્રમાણુ પરિમિત મણિ, મુક્તા, પ્રવાલ, સુવર્ણ તેમજ ચાદી આદિ દ્રવ્યના ઢગલા હેય તે જઘન્ય ઇભ્ય છે, જેની પાસે હસ્તિપ્રમાણપરિમિત વજ, હીરા, મણિ, માણેકના ઢગલા હેય તે મધ્યમ ઇભ્ય છે પરંતુ જેમની પાસે કેવલ હસ્તિ પ્રમાણપરિમિત વા હીરાના ઢગલા હેય તે ઉત્કૃષ્ટ ઈભ્ય જન છે શ્રેષ્ઠી-લક્ષ્મીની જેમના પગ પુરૂ કૃપા હોય, તે કૃપાના કારણે જેના લાખના ખજાના હેય તથા જેમના માથા ઉપર તેનું સૂચન કરવાવાળા ચાદીના વિલક્ષણ પટ્ટ (પાઘડી) બેભી રહી હોય, જે નગના મુખ્ય વ્યાપારી હોય તેમને શ્રેષ્ઠી કહેવાય છે એવા શ્રેષ્ઠીજન, સેનાપતિ-ચતુર ગનાના નાયક, માર્થવાહ-જે ગણિમ=ગણતરી કરીને ખરીદાય તથા વેચાય તેને યોગ્ય નારિયલ, એપારી, કળા આદિ વસ્તુઓ, ધરિમોળીને ખરીદવા, વેચવા ... ધા , જવ, મીઠું, સારા આદિ વસ્તુઓ, મેય પાવળું કે ડ એવા નાના વાસણથી .

औषपातिक्छ -- पसत्थारो मल्लई लेच्छई लेच्छडपुत्ता अपणे य वहवे राई-सर- तलवर-माडविय-कोडंपिय-इन्भ-सेटि-सेणावड-सत्थवाह- ‘यकुमाराच, 'खत्तिया' क्षत्रिया , क्षत्रियकुमाराच,'माहणा' मानणा , गाह्मणामागथ, भडा' भटा भटकुमाराथ, 'जोहा योधा --युद्धव्यवसायवन्त , तपा कुमाराथ, 'पसत्यारो' प्रगास्तार धर्मशास्त्रपाठका , तेषा पुनाथ, 'मलई मलकिन =पिशिष्टक्षत्रियजाताया , तेपा पुनाथ, 'लेच्छई' ले प्रकिन-क्षत्रियजातिभेदवत , 'लेच्छइपुत्ता' टेच्छकिपुना , 'अण्णे य वदवे' अये च बह्य 'राई-सर-तलपर-माडपिय-कोडुपिय-इन्भ-सेद्वि-सेणावइ-सत्थ वाह-प्पभिडओ' राजे-श्वर-तलपर-माडम्बिक-कौटम्बिके-न्य श्रेष्टि-सेनापति-सार्थवाह प्रभृतय , तन-राजानो माण्डलिका नरपतय , ईश्वरा -ऐश्वर्यग्नपन्ना युवराजा , तग - तुष्ट- भूपालदत्तपटबन्धपरिभूषिता राजकूपा , माऽम्बिका ग्रामपञ्चशतीपतय , यद्वा-सार्धकोय- परिमितप्रातरैर्विच्छिद्य निच्छिय स्थिताना प्रामाणामधिपतय , कौटुम्बिका सुटुम्नभरण तपरा, क्षत्रिय और उनके पुत्र, (माहणा) नाह्मण और ब्राह्मणपुर, (भडा) भट और भटपुत्र, (जोहा) योवा-युद्ध के व्यवसायवाले व्यक्ति और उनके पुत्र, (पसत्यारो) धर्मशास्त्रपाठक और उनके पुत्र, (मलई) मछमी-मल्लकि जाति के क्षत्रिय और उनके पुत्र,(लेच्छई) लेच्छकी-लेपछकी जाति के क्षत्रिय और (लेच्छइपुत्ता) लेच्छकियों के पुत्र, तथा और भी बहुत से ( राई-सर-तलवर-माडविय-कोहविय-इन्भ-सेद्वि-सेणार-सत्थ बाह-प्पभिइओ) राजा-माडलिक नृपति, इश्वर-ऐश्वर्यसपन्न युवराज, तलवर-मतुष्ट हुए नृपतिद्वारा प्रदत्त प.बध से परिभूषित गजा जैसे विशिष्ट व्यक्ति, माडविक-पाचसौ गाव के अधिपति, अथवा ढाइ २ कोस पर बसे हुए ग्रामों के स्वामी, कादम्बिक-अपने -कुटु म्ब का भरग-पोपग करने वाले, अथवा बहुत कुटुम्ब का पालनपोषण करने वाले, इभ्य तथा तभना पुत्र, (माणा) प्राणु तथा ब्राह्मपुत्र, (भडा) लट तथा बाट पुत्र, (जोहा) योद्धा-युद्धमा व्यवसायाnal तथा तभना पुत्र, (पसत्यारो) धर्मशा0418 तया तमना पुत्र, (मलई ) भटस-मातिना क्षत्रिय माने तेना पुत्र, (लेच्छई) ४-३२७४ी तिना क्षत्रिय तथा (लेच्छइपुत्ता) छठियान पुत्र तथा milan पY ध। (राई-सर-तल्वर-माडचिय-कोडुबिय इन्भ-सेट्टि-सेणाधइ-सत्यवाह-पभिइओ) शत-मासिक नृपति, वर-वय- સપન યુવરાજ તલવરસ તેષ પામેલા નૃપતિ દ્વારા પ્રદત્ત પટ્ટબ ધથી પરિભ્રષિત રાજા જેવા વિશિષ્ટ લેક, માડબિક-પાચ ગામના અધિપતિ, અથવા અહી ૨ ડેમ પર વસેલા ગામના સ્વામી, કૌટુંબિક-પિતાના કુટુંબના ભરણ-પોષણ કરવાવાળા, અથવા ઘણા કુટુંબના પાલન પોષણ તરવા . पोषयषिणो-टोका र ३८ भगवदर्शनार्थ जनोत्सुक्यम् ३५७ गइया अविणिच्छयहेउ अस्सुयाड सुणेस्सामो सुयाइ निस्स- कियाइ करिस्सामो, अप्पेगडया अट्ठाइ हेऊड कारणाड वागर- णाड पुच्छिस्सामो, अप्पेगडया सबओ समता मुडे भवित्ता अपूर्वदृष्टदर्शनार्थमित्यर्थ । 'अप्पेगइया' अप्येकके-केचित् 'अट्ठ-विणिच्छय-हेउ' अर्थविनिश्चयहतु-अर्थाना=जीवाजावाग्भिावाना यत रकम्प तस्य विनिश्चयो हतुर्यस्मिस्तत्, जावाजीवादिस्वरूपविनिश्चयार्थमित्यर्थ , 'अस्सुयाट' अश्रुतानि आगमरहस्यानि, 'सुणेस्सामो' श्रोष्याम -इत्यागया, 'सुयाई निस्सकियाइ करिस्सामो' थुनानि निशहितानि करिष्याम - इत्यागया, 'अप्पेगइया' अप्येकके-केचित्–'अट्ठाइ हेऊ कारणाइ वागरणाई' अर्थान् हेतून कारणानि व्याकरणागि, तत्र-अर्थान-जीवाजीनादिनवतत्त्वरूपान् भावान्, हतून् जीवादिस्वरूपसाधकान् , कारणानि=अयथाऽनुपपत्तिमात्ररूपाणि व्याकरणानि परप्रष्टार्थोत्तररूपागि 'पुच्छिस्सामो' प्रक्ष्याम , 'अप्पेगइया' अन्येकके, 'सन्चो समता मुडे भविता' सर्वत समन्ताद् मुण्डा मृत्वा-सर्वत सावद्य यापार- (अप्पेगइया) फितनेक (अट्ठविणिच्छयहेउ) जीव अजीप-आदि पदार्थों के स्वरूप को निश्चय करने के लिये, तथा (अस्मुयाट सुणेस्सामो) आगम के रहस्य जो पहिले कभी सुनने मे नहां आये है उहें सुनेगे, और (सुयाद निस्सकियाइ करिस्सामो) जो आगम के रहस्य सुने है उहें शका रहित करेंगे इस प्रकार की भावना से, (अप्पेगइया) और कितनेक (अट्ठाइ हेऊद कारणाद वागरणाड पुच्छिस्सामो) जीव अजीव आदि नव तत्वरूप भावा को, जीवानिक के स्वरूप के साधकरूप हेतुओं को, अ यथानुपपत्तिरूप कारणों को, पव पर के द्वारा पूछे गये अर्थ के उत्तररूप व्याकरण को पछेग इस प्रकार की भावना से, (अप्पेगइया) कितनेक (सचओ समता मुडे भवित्ता आगाराओ अणगारिय पच- नहि थी तभने नपा भाटे, अप्पेगडया ) सा४ ( अविणिन्छयहेउ ) 04-2404 माह पार्थाना ५१३५। निश्चय पाने भाटे तथा (अस्सुवाइ सुणेस्सामो) सामना २७स्य रे पडेसा ही सामन्या नखाता ते સાભળજી , तथा (सुयाइ निस्सकियाइ करिस्सामोरे मागभनु રહસ્ય સાભળ્યું છે તેને २ ४२हित ४२शु से प्रारनी सापनाथी, (अप्पेगइया) तथा सा (अट्ठाइ हेअइ कारणाइ वागरणाइ पुन्छिस्सामो) 94 240१ मा नपत:१३५ मावाने, જીવ આદિકના સ્વરૂપના સાધકરૂપ હેતુઓને, અન્યથાનુપત્તિ રૂપે કારણેને તેમજ બીજા દ્વારા પૂછાતા અર્થના ઉત્તરરૂપ વ્યાકરણને પૂછશુ-એ પ્રકારની ભાવ नाथी, (अप्पेगइया) 2सा (सव्वओ समता मुडे भवित्ता अगाराओ अणगा औपपातिकको , " प्पभिइओ अप्पेगडया वदणात्तियं अप्पेगडया पूयणवत्तिय एवं सकारवत्तियं सम्माणवत्तियं दसणवत्तिय कोऊहलवत्तियं, अप्पे- परिच्छेद्यरूपकेयविक्रेयवस्तुजातमालाय लामेच्छया देशातराणि बजता सार्थ वारयति-योग- क्षेमाभ्या परिपालयतीति, दीनजनोपकाराय मूलधन दत्वा तान समयताति तथा, त प्रभृतय , एपु-'अप्पेगइया' अप्येकके-केचित्-'पदणात्तिय वन्दात्तिकम्-यन्दनाय वृत्ति प्रवृत्तियस्मिन कर्मणि तत् तथा, क्रियाविशेषणमिद, बन्दनार्थमियर्थ , 'अप्पेगइया' अप्येकके-केचित् 'पूयणवत्तिय' पूजनवृत्तिकम्-सेवाफरणार्थम्, 'सकारवचिय' सत्कारवृत्तिकम्-सत्कारार्थम्, 'सम्माणवत्तिय' सम्मानवृत्तिकम्-सम्मानार्थम् , 'दसण- वत्तिय दर्शनवृत्तिकम् दर्शनार्थम् , ' कोऊद्दलयनिय कौतूहलवृत्तिकम्-कौतूहलार्थम्- घी, तेल आदि वस्तुओ को, तथा-परिच्छेद्य-कसौटी आदि पर परीक्षा करके खरीदने बेचने योग्य मणि, मोती, मूगा, गहना आदि वस्तुओं को लेकर नफा के लिये देशान्तर में जाने वाले सार्थ (समूह) को ले जाते है, तथा योग (नवी वस्तु की प्राति) और क्षेम ( प्राप्त वस्तु की रक्षा ) के द्वारा उनका पालन करते है, गरीबों की भलाई के लिये उहें पूजी देकर व्यापार द्वारा उन्हे धनान बनाते है, वे सार्थवाह कहलाते हैं, ऐसे सार्थवाह लोग, इनमें से-(अप्पेगइया) कितनेक (वदणवत्तिय) वन्दना करने के लिये (अप्पेगइया) कित- नेक (पूरणवत्तिय) सेवा करने के लिये, (एव) इसी तरह (सकारवत्तिय) सत्कार करने के लिये, (सम्माणवत्तिय) ममान करने के लिये, (दसणवत्तिय) दर्शन करने के लिये, (कोऊहलवत्तिय) पहिले कभी भी भगवान को नहीं देखे थे, अत उनको देखने के लिये, માપીને ખરીદવા વેચવાયેગ્ય દૂધ, ઘી, તેલ આદિ વસ્તુઓ તથા પરિચ્છેદય =કટી આદિ ઉપર પરીક્ષા કરીને ખરીદવા વેચવા ગ્ય મણિ, ભાતી, પરવાળા, ઘરેણું આદિ વસ્તુઓ લઈને નફે કરવા માટે દેશાતરમા જવાવાળા સાથે (સમૂહ)ને લઈ જાય છે, તથા યુગ (નવી વસ્તુની પ્રાપ્તિ) અને ક્ષેમ (પ્રાપ્ત વસ્તુની રક્ષા) દ્વારા તેમનું પાલન કરે છે, ગરીબોના ભલા માટે તેમને પુછ દઈને વ્યાપાર દ્વારા ધનવાન બનાવે છે તે સાર્થવાહ કહેવાય છે એવા का साया als, अभाना (अप्पेगइया) हैट16 बदणवत्तिय) १६॥ ४२९॥ भाट (अपंगइया) मा (पूयणवत्तिय) सेप! ४२५॥ भाटे, (एव) मेवी शत (सकारवत्तिय) सार ४२१॥ भाटे (सम्माणवत्तिय) सन्मान ४२११ भाट (दसण बत्तिय) इथन ४२१। भाटे (कोहलवत्तिय) पडे। पर लगवानने नया पीयूपर्यापणो-टीका सू ३८ भगदर्शनार्थ लनोत्सुक्यम पायच्छित्ता, सिरसा कंठे मालकडा आविद्ध-मणि-सुपण्णा कप्पिय- हार-झहार-तिसर-पालव-पलंयमाण-कडिसुत्त-सुकय - सोहा- भरणा पवर-वस्थ-परिहिया चदणो-ल्लित्त-गाय-सरीरा, अप्पे- कृत कौतुम मपीपुण्डादिक, माल-दत्यक्षतादि, एतदद्वय प्रायश्चित्त दु स्वमादिप्रशमन- वेनाव-यकरणाय वाद् यस्ते तथा कौतुकमद्गलरूप प्रायश्चित्त फ़तरत इत्यर्थ । 'सिरसा रूठे मालरुडा' शिरसि कण्डे कृतमाला 'मारिद्ध-मणि-मुवण्णा' आरिद्ध-मगि- मुवगा -परिशृतमगिकनकभूपणा , भूपणान्येव नामभिनिर्तिशति-'कप्पिय हार-ज़हार- तिसर पालय परमाण-कटिमुत्त-मुकय-सोहाभरणा' कल्पित-हारा-- ईहार-तिसर- प्रालम्बप्रलम्बमान-कटिमूत्र-सुकृत-शोभाऽऽभरणा , तन-हार अर्द्धहार त्रिसरकश्च प्रसिद्ध , तथा प्रालय झुम्बनक स प प्रलम्मान यत्र तत् कटिसून च तानि सुकृतगोभानि आभग्णानि कपितानि-गृतानि येस्ते नया, विविधभूषणभूषितगराग इत्यर्थ , तथा-'पवर-वस्थ- परिहिया' प्रवग्यसपििहता -श्रेष्टयवधारका , 'चदणा-लित्त-गाय-सरीरा' चन्दनो ल्लिप्त- गान गरारा -च दनचनितशगग । 'अप्पेगडया' अयेफके-'हयगया एव गयगया रहगया मपानिलक दपि अक्षत आनि धारण किये, (सिरसा कठे मालफडा आविद्ध-मणि-मुख- पणा) मस्तक एवं कठ म मा ठगा धार ग किये, जिनमें मगि जडे हुए है ऐसे सुवर्णों के आभूपण पहिन, तथा (कप्पिय हार द्धहार-तिसर-पालप-पलबमाण-कटिसुत्त-सुकय- सोहा भरणा) शरारगोमावर्द्धक अठारह ला के हार, ९ लर के अर्धहार, तान लर क तिसरक, और नाचे का ओर लटकते हुए सूमक वाले कटिम् । पहिरे, (पवर-रत्य-परि- हिया) अच्छे २ सुटर बटुमूल्य वस्त्र पहिरे, (चरणो-लित-गाय सरीरा) शरीर पर चढन लगाये, जर इस प्रकार वहा को जनता सज-धज कर तैयार हो चुका तब उसम से (अप्पेगठया) फिननेस (चरने के लिये), (यगया) धोडा पर सवार हुए, (एव गयगया) मालकडा आपिद मणि-सुरण्णा) भन्न तेभा मा भातायो धार , मा भणि सा डाय मेवा सुवा ना मानूपा पर्या, तथा (कप्पिय हार-द्ध हार-तिसर-पालय-पलबमाण-कटिसुत्त-सुकय-सोहाभरणा) शरीरमा अढार २ (ट)ना २, ૯ ના અધ હાર, ત્રણ ચરના હાર, નીચેની તરફ Real भाषा टिसूत्र पडा, (पवर-वत्व-परिहिया) मुन्द पहुभृत्य पक्षी पडेया, (चदणो-ल्लित्त-गाय सरीरा) गरी ५२ ચંદન લગાવ્યું જ્યારે આ પ્રકારે ત્યાની જનતા સજીધજીને તયાર થઇ गई व्यारे भावी (आपेगइया ) उटसा याला भाटे ( हयगया) ३.५२ સારા સારા औषपातिको . - अगाराओ अणगारियं पचहस्सामो, [अप्पेगडया] पचाणुव्वइयं सत्तसिक्खावइय दुवालसविहं गिहिधम्म पडिवजिस्सामो, अप्पे- गडया जीयमेयति कटु ग्रहाया कयवलिकम्मा कय-कोउय-मगल- पिरतिपूर्वक मुण्टिता -पृतमगलाना मपद्य 'भगाराभा अणगारिय पच्चडम्सामों' अगा रा-गृहाद् अनगारिकता साधुच प्रनजिप्याम प्राप्स्याम --अनगारा भविष्याम , अप्पेगडया' अप्येकके पचाणुव्वइय सत्तसिक्खापट्य दुपारसत्रिह गिहिधम्म पडिवनिस्सामी' पञ्चानुवतिक सप्तशिक्षावतिक द्वादाविध गृहिधर्म प्राजियाम , 'अप्पेगडया' अप्येका 'जिण-भत्ति-रागेण ' जिनभक्तिरारोग, 'अप्पेगल्या' अप्येकक, 'जीयमेयति कटु' जातमेतदिति कृवा-कुलाचारोऽयमिति मन्त्रा, 'पहाया स्नाता - कयालियम्मा' कृत रलिरमाग, 'कय-कोज्य-मगल-पायच्छित्ता' नृत-कौतुक मङ्गल-प्रायश्चित्ता इस्सामो) सावध न्यापारों से सर्वथा विरत होकर, कगलुचनपूर्वक गाईस्थिक अवस्था रा परित्याग कर अनगार बनेगे--इस प्रकार की भावना से, तथा कितनक-(पचाणुबट्य सिनसिनावावश्य दुगालसविह गिहिधम्म पडिवन्जिस्सामी) पाच अणुनत व सात शिक्षा- व्रत के भेद से १२ भेदरूप गृहस्थ के धर्म को स्वापार करेग-इस भावना से, (अप्पे- गया) कितनेक (जिणभत्तिरागेण) जिन द्र की भक्ति करेंगे इस प्रकार भक्ति के अनु- राग से, (अप्पेगइया,) कितनेफ (जीयमेयत्ति रह) यह हम लोगों का कु गचार है-इस प्रकार मान कर, (ण्ठाया) स्नान किये, (फयरलिझम्मा) काक आदि को अन्नादि दान रूप पलिफर्म किये, (कय कोउय-मगल-पायच्छित्ता) दुग्वनादि निवारण क िये रिय पब्बइरसामो) सावध व्यापाराथी सर्वथा विरत ने शयन५४ ગાહથિક અવસ્થાને પરિત્યાગ કરીને અનગાર બનશુ –એ પ્રકારની ભાવ नायी, तथा 35 (पचाणुवझ्य सत्तसिम्पावइय दुवालसहि गिहिधम्म पडि वजिन्सामो) पाय मानत तमा मात सिalad महथी १० ले ३५ गृहन्यना धमनी स्वी१२ ७२शु मेवी भावनायी, (अगइया) 31. (जिगभत्तिरागेण ) मिनेन्द्रनी मति शु में 4-२नी तन मनुथी, (अप्पेगइया ) 3८13 (जीयमेथति कट्ट) AN Aमा दायर - प्र.। नी मान्यताथी, (हाया) स्नान ४ ( क्य-लि-कम्मा ) 31st माहिन भन्न मानि३५ मतिम ४0, (कय-कोउय-मगर-पायच्छिता) स्वाह निवासने भाटे भसी HिEssी थामा पाहि पा२५ 1, ( मिरमा क्ठे , पोयूपयपिणी-टोका र ३८ जनाना भगवदर्शनार्थ गमनम् मझेणं णिग्गच्छति, णिग्गच्छित्ता जेणेव पुण्णभहे चेहए तेणेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता समणस्स भगवओ महावीरस्स अदूर- सामते छत्ताईए तित्थयराइसेसे पासति, पासित्ता जाणवाहणार्ड ठवेति, ठवित्ता जाणवाहणेहितो पच्चोरुहति, पच्चोरुहिता जेणेव चम्पानगग महाकोलहलमया कुर्वत , 'चपाए णयरीए' चम्पाया नगया 'मज्झ मज्झण' म म चेन सर्वतोम यमार्गगणिगच्छति'निर्गठन्ति,'णिग्गच्छित्ता'निर्गय जेणेव पुण्ण- भद्दे चेहए' यौन पूर्णभद्र चैयम्, 'तेणेव उवागन्छति' तयोपागच्छन्ति, 'उवागच्छित्ता' आग य, 'समगम्स भगवो महावीरस्स अदूरसामते ' श्रमणस्य भगवतो महापारस्य अदूरसमाप 'उत्ताईए तित्ययराइसेसे पासति' वादान् तार्थकगतिशेषान् तीर्थगतिगय- ढ्योतकानि कानिचिच्छयादानि चिह्नानि पश्यन्ति, 'पासित्ता' दृष्ट्वा 'जाणवा- हणार ठवेंति' यानपानानि स्थापयन्ति, 'ठवित्ता' स्थापयिया 'जाणवाहणेहितो भित महाममुद्र के महाध्वनि से मानो युक्त करते हुए, (चपाए णयरीए) उस चपा नगर। क (मज्झमझेग) ठोक वाचो याच क मार्ग से (णिगच्छति) निकले, (णिग्गच्छित्ता) ये मन निकल कर (जेणेव पुण्णभदे चेहए ) जहा पर वह पूर्णमट नामका उद्यान था (तेणेव उवागच्छति) वहाँ पर पहुंचे, (उवागन्उित्ता समणस्स भगवओ महावीरस्स अदूरसामते उत्ताईए तित्ययराइसेसे पासति) वहाँ पहुँच कर उन्होन भगवान् महा- वीर के न अतिदुर और न अनिनिकट तार्थंकरों के अतिशय स्वरूप छत्र आदिकों को देखा, ये उत्राठिक तीर्थकग के अतिशय द्योतक चिह्न मान गये हैं, (पासित्ता जाणवाहणार ठ-ति) इन चिन्हां के देखते ही उन सरों ने अपने २ यानवाहनादिकों को वहाँ रोक प्रशुभित भडासमुद्रना भावनिथीभ युद्धत ४२ता डाय तेभ (चपाए णयरीए)ते यानमानी (मज्झमज्झण) १२रामर च्यापश्यना भाथी (णिगच्छति)नाया, (णिम्गच्छित्ता)ते मवानाजीने (जेणेव पुण्णभद्दे चेइए) न्या ते पूलद्र नामनु Ganन तु (तेणेस उपागच्छति) त्या पहाच्या, (पागच्छित्ता समणस भगवओ महावीरस्स अदूरसामते उत्ताईए तित्ययराइसेसे पासति) त्या पहाचीन समाये ભગવાન મહાવીથ્થી બહુ દૂર નહિ તેમ તીર્થંકરના અતિશયસ્વરૂપ છત્ર આદિને જોયા, આ ત્ર આદિક તીર્થ કરેના અતિશયદ્યોતક ચિહ્ન મનાય छे. (पासित्ता जाणाहणाइ ठाति) से यिनोने नेता જ તે બધાએ પોત औपधानिकवरे . गइया हयगया एव गयगया रहगया सिवियागया सदमाणि- यागया, अप्पेगइया पाय-विहार-चारिणो पुरिस-वग्गुरा-परि- क्खित्ता महया उकिहि-सीह-णाय-बोल-कलकल-रवेणं पाखु- भिय-महासमुद्द-व-भूयं पिव करेमाणा चंपाए णयरीए मज्झ- सिरियागया सदमाणियागया' हयगता एव गजगता रथगता गिविकागता स्य टमानि कागता -तर शकटोपरि दत्ता गिनिकैन म्याटमानिका, 'अप्पेगडया' अप्येकके 'पाय- विहार-चारिणो' पादविहार चारिग 'पुरिसरगुरापरिक्वित्ता' पुरुषवागुरापरिमिता - पुरुषसमूहन परिवेष्टिता , 'महया' महता 'उफिद्वि-सीहणाय-चोल-कलकल-रवेण' उत्कृष्ट-सिंहनाद-गोल-कलकल - स्वण - उकृष्टि आनतमहा पनि , सिंहनार =प्रसिद्ध , बोल =वर्ग यक्तिसहितो ध्वनि , कल् फल व्यक्तिरहितो ध्वनि , एपा समाहार , तदेव यो ख स तथा तेन, 'पक्खुभिय-महासमुद-रवभूय पिव' प्रभुभित-महासमुद्र-रवभूत मिव-प्रक्षुभितमहासमुद्रस्य यो रवभूत =सजातशदस्तमिव तद्वत् नगर 'करेमाणा' कुर्वन्त इसी प्रकार कितनेक हाथी पर आरूढ़ हुए, (रहगया) कितनेक रथों पर बैठे, (सिबिया- गया) कितनेक पालग्विया मे चढे, (सदमाणियागया) कितनेक बहेलियों-पालकीविशेष मे बैठे, (अप्पेगइया) तथा कितनेफ (पुरिस-बग्गुरा-परिक्खित्ता) पुरुषों के समूह से घिरे हुए होकर (पाय-विहार-चारिणो) पैदल ही निकले, ये सभी (महया) महान् (उकिटि-सीहणाय-बोल-कलफल-रवेण) 'उकिष्टि-उत्कृष्टि-अतिशय आनन्द जनित ध्वनि से, (सीहणाय) सिंहनाद-सिंहनाद से, 'बोल'-व्यक्तवर्णयुक्त ध्वनिसे, तथा 'कल- कलरव'-अ यक्त धनि से (पक्खुभिय-महासमुद्द-रवभूय पिव) चम्पानपरी को प्रक्षु- सवार थया (एव गयगया) PAL ४८सा हाथी५२ २३८ थया (रहगया) सा४ २५ 8५२ मे (सिबियागया) 3सा पासमीयामा यउया (सदमाणियागया) 32413 पाबमाविशेषामा मेहा, (अप्पेगइया) तथा सा (पुरिस-बग्गुरा-परिक्सित्ता) ५३यानर टा साथै धीमे-धीमे प (पाय रिहार-चारिणो) बेहद नाज्या, या मधा (महया) महान् (उक्किटि-सीह णाय-बोल-कल्कलरवेण) 'उस्किट्टि' कृष्टि-शतिशय माननित पनिथी, (सीहणाय) सिना-सिनाथी, (पोल) व्यqयुत पनिथी तथा (कल क्लव) म०यात निथी (पक्खुभिय-महासमुद्द-रवभूय पिव) ५५ नगरीने , - पीयूषयषिणो-टीका सू ३९ प्रवृत्तिन्यापृतात कृणिकम्य भगवदागमनज्ञानम् ३६३ मूलम्-तए णं से पवित्तिवाउए इमीसे कहाए लद्धडे समाणे हह-तुदृ-जाव-हियए हाए जाव अप्प-महग्या-भरणा- टीफा-'तए ण से पवित्तिवाउए' इत्यादि । 'तए ण से परित्तिवाउए' तत गल स प्रवृत्तिव्याप्त =भगविहारादिवृत्ता- तनिवेदनऽधिपत , 'इमीसे कहाए ल्ढे समाणे' अस्या कथाया र धार्थ सन् 'हट्ठ- तु-जाव-हिया' हष्ट-तुष्ट-यावढय ‘ण्डाए जाव अप्प महग्या-भरणा लकिय सरीरे स्नातो यावल्पमहाघाभग्णाऽलड्कृतगरार 'सयाओ गिहाओ' स्वकाद् गृहात् 'पडिणि- कर चुकने बान फिर उस आगत जनसमूहने (दिति नमस्सति) वन्दना पर नमस्कार किया, (वदित्ता णमस्सित्ता णञ्चासण्णे णादूरे सुस्म्समाणा णमसमाणा अभिमुहा विणएण पजलिउडा पज्जुवासंति) चढना व नमस्कार करने के पश्चात् भगवान से न अतिसमीप म य न अतिदूर हो उनके सामने उचित स्थान पर बैठ कर वे सब विनय- पूर्वक हाथ जोडकर सेवा करने लगे ॥ सू ३८ ॥ 'तए ण से पवित्तिवाउए' इत्यादि । (तए पा) इस के बाद (से पवित्तिवाउए) वह भगवान के विहार आनि के समाचार लाने मे नियुक्त किया हुआ व्यक्ति, (इमीसे कहाए) इस कथासे-भगवान के आगमन के वृत्तात से (लट्टे समाणे) परिचित होकर, (हट्ठ-तुट्ठ-जाव-हियए) अपने अन्त करण में विशेषरूप से हपित एव रतुष्ट हुआ, फिर उसने (हाए जाव अप्प - महग्घा - भरणा- लकिय - सरीरे) स्नान किया, पश्चात् थोडे भभूडे (वति णमस्सति) 4ना तेभर नभ७१२ उर्या, (वदित्ता णमरिसत्ता णयासण्णे गाइदृरे सुस्सममाणा णमसमाणा अभिमुहा विणएण पजलिउडा पज्जु वासति) ५४ा तभ०४ नभन्४।२ यर्या ५छी लगवानथी गई ६२ नहि तम मा સમીપ નડિ એમ તેમની સામે ઉચિત સ્થાન પર બેસીને તે બધા વિનય- પૂર્વક હાથ જોડીને સેવા કરવા લાગ્યા (સૂ ૩૮) 'त ण से परित्तिवाउए' छत्याह (तए ण) त्या२ पछी (से परित्तिवाउए) ते सगवानना विडार माहिना समाया२ साना भाटे नियुत रेस माणुस (इमीसे कहाए) =AL पातथी- भगवानना मागभनना वृत्तान्तथी (लद्धद्वे समाणे) परिथित थाने (हट्ठ-तुट्ठ जावं हियए) पाता मत २४मा विशेष३५थी पित तम सतुष्ट थयो पछी तणे (ण्हाएजार अप्प महग्घा भरणा-लकिय सरीरे) नान उर्यु पछी था! मारवाणा तथा । ~ औपाधिको -- समणे भगव महावीरे तेणेव उवागच्छंति, उवागच्छित्ता समण भगव महावीरं तिखुत्तो आयाहिणं पयाहिण करेंति, करिता वदति: णमस्सति, वंदित्ता णमस्सित्ता णञ्चासण्णे णाडदूरे सुस्सू- समाणाा णमसमाणाः अभिमुहा। विणएण पजलिउडा पज्जुवासंति ॥ सू० ३८॥ पच्चोरुहति' यानवाहनभ्य प्रयवरोहति-अधस्तादवतरन्ति, 'पचारुहिता' प्रयवर, 'जेणेव समणे भगव महावीरे' यौव श्रमणो भगवान महावीर पिराजते] 'तेणेव उवागच्छन्ति, उवागच्छित्ता' तरैवोपागच्छति, उपाग य 'समण भगव महागीर तिक्खु तो आयाहिण पयाहिण करेंति' श्रमणस्य भगवतो महावीरस्य त्रिकन आरक्षिण प्रक्षिण कुति-रिवारमादक्षिगप्रदक्षिणे कुर्चति, 'करिता' वा 'वदति' वदते-स्तुति, 'णमस्सति' नमस्यति प्रणमति, 'वदिता णमस्सित्ता' यन्दित्या नमस्यि वा 'णचासणे णाइरे' नाल्यासने नातिदूरे 'मुस्स्समाणा' शुश्रूषमाणा 'गमसमाणा' नमस्यन्त अभिमुहा' अभिमुसा =समुंग्या , "विणएण पजलिउडा' विनयेन प्राञ्जलिपुटा -विनय-- विनम्नवद्धाञ्जलय , 'पज्जुवासति' पर्युपासते-उपासना कुर्वन्ति ।। सू०३८।। दिये, (ठवित्ता जाणवाहणेहितो पचोरुहति) जब वे अच्छी तरह स्क चुके तन वे सब- के-सब अपने २ वाहनों से नीचे उतरे, (पचोरहित्ता जेणेव समणे भगव महावीरे तेणे उवागच्छति) उतर कर फिर वे सब लोगजहाँ श्रमण भगवान महावीर विराजमान थे वहाँ पहुँचे, (उागच्छित्तासमण भगव महावीर तिक्युत्तो आयाहिण पयाहिणकरेंति) बाद उन्होंने भगवान महावीर को तानवार हाथ जोडकर प्रदक्षिणा की, (करित्ता) प्रदक्षिणा पोताना यानाने त्या Mal, til, (ठवित्ता जाणवाहणेहितो पश्चोरु हति) या तेमा भारी, शेते आ गया તારે તે બધા પિતપોતાના पानामाथी , नीथे जित्यो, (पच्चोरहित्ता जेणेव समणे-भगव महावीरे तेणेव उपागच्छति) SONने ५१ ते ३ मा नया नभए मापान मसापीर मिरा भान ता त्या पाया (आगच्छित्ता समण भगव महावीर तिक्खुत्तो आय हिण पयाहिण करेंति) मा तमामे लगपानमखावीरने यार साय ने अक्षि डरी (करित्ता) प्रक्षिा 3री सीधा ५७ 400 " .

पोपुपरषिणो-रोषा सू ३९ पृणिककृत प्रवृत्तिव्यापृतमत्कार ३६५ व्वया जाव णिसीयड, णिसीडत्ता तस्स पवित्तिवाउयस्स अह- तेरस-सयसहस्साइ पीडदाण दलयह, दलहत्ता सकारेड सम्मा- णे सकारिता सम्माणित्ता पडिविसजेड ॥ सृ०३९ ॥ तयोपरित्ययावत 'नमोऽत्युणं पठति 'जाव यारत मिदामन 'णिसीयट' नियादति पनि- अति, 'णिसीदत्ता' निषद्य-उपविश्य, तस्स पवित्तिवाउयस्स नद्धत्तेरससयसहस्साट पीट- दाण दल्यड' तस्मै प्रवृत्तिन्यापृताय अर्दनयोगशतसहस्रागि प्रातितान दताति-सार्द्ध- दादागतमहवागि गजतमुद्रा प्रातिदान-पारितोषिक समर्पयति । 'श्रमणो भगवान महा- पारस्वामी चम्पानगया उपनगरग्राममुपागत चम्पानगग पूर्णभद्रचेय समरमर्तुकाम' दनि निवरित प्रवृत्तियाघृतेन, अतस्तताऽष्टोत्तरैक्ल पग्या गजतमुद्रारूप प्रातिदान प्रट- त्तम् । अत्र तु अभ्यामेव चम्पानगयाम् अतिमनिम्प्टे स्थान पूर्णभद्रचेये समवसृत-इति नाता निवेदिता, अतो हपातिगयादतदातानिवेन्ने सार्धवादगल लराजनमुद्रारूप प्राति- नान प्रवृत्तिन्यापृताय उत्तम्-इति भाव । 'दलहत्ता सकारेद सम्माणे ' रचा मकार- यति-यत्रादितान, सम्मानयति-प्रियवचनेन, 'सकारिता सम्माणित्ता पटिविसजेड: सरय सम्मान्य प्रतिरिसर्जयति ॥ सू०३९ ॥ वे एकदम मिहामन से उठ के खडे हुए और नाचे उतरकर जिस दिया म भगवान निराज- मान थे, उस दिशा की ओर, सात आठ पग जाकर और बैठकर विधिपूर्वक "नमोत्युण" दिये । बाट सिंहासन पर बैठे, (णिसीता तरस पवित्तिवाउयस्स अद्धत्तेरस-सय- सहस्साट पीढिाण दलयह) बैठ कर उहोंने उस मदेशनाहक क रिये माढे बारह लाग्य चादा का मुद्राओं का प्रातिदान-पारितोषिक प्रदान किया, (दलदत्ता) प्रातिदान देकर उन्हान (सकारेद) उसका समार किया (सम्माणेट) मधुर वचना से सन्मान किया । टस प्रकार (सकारिता समाणित्ता) मकार एव सन्मान करक उन्हाँ न उसे (पडिपिसनेट) જઈ તેઓ એકદમ સિહાસનેથી ઉઠીને ભા થયા તથા નીચે ઉતરીને જે દિશામાં ભગવાન વિરાજમાન હતા તે દિશાની તરફ સાત આઠ પગલા જઈને તવા બેસીને વિધિપૂર્વક नमोत्यु ण દીધુ બાદ સિંહાસન પર બેઠા, (णिसीडत्ता तस्स पवित्तिवाउयस्स अद्वरत्तेससयसहस्साइ पीइनाण दलयइ) अमीन તેઓએ તે દેશવાહકને માટે સાડાબાર લાખ ચાદીના સિકકાઓનું પ્રીતિ- हान-पारितोपि महान यु (दल्इत्ता) प्रीतिहान मापाने तेमाये (सरकारेइ) तेने मा२ व्या, (सम्माणेइ) भ५२ क्याथी सन्मान उथु मा प्रारे ओपपातिकवत्रे लकिय-सरीरे सयाओ गिहाओ पडिणिम्पमड, पडिणिस्खमित्ता चपाणयरिं माझंमज्झेणं जेणेव वाहिरिया सा चेव हेटिल्ला वत्त- खम पडिगिरसमित्ना प्रतिनिधागनि पनितिन यचपायरि मज्यमण'चम्पानगया म यमभ्येन, 'जेणेव पाटिरिया यौव बागा उपायानगारा साचेर द्विगत्तेचया मवाऽ धस्ताद् वक्तव्यता, अथात् न्यत्रैव रान कोगिरगा यय कोगिको गजा भन्भमाग्पुरस्त- योपाग छति, उपागय करतल्परिगृहात गिरआवर्त मन्तकेऽन्नलिं कृपा जयेन विजयेन वर्धयति,वर्धयित्या ण्यमानीत् भगत ममवसरणसविस्तर निगलितगन,तन्नुभूपो भगवदाग मन थत्या दृष्टतुष्ट मन् सिंहासनादुव्याय गजचिहानि परिय य भगभिमुग्य समाष्टपनि गमा भार वाले तथा बहुमून्य आभग्गी से अलपत गरीर होकर (सयाओ गिहाओ पडि- णिस्खमइ) अपने घर से निकला, (पडिणिकायमिना)निकलकर(चपाणयरिंमज्झमज्झण) ठीक चपा नगरी के वाचोनीच मार्ग से होता हुआ, (जेणेच पाहिरिया सा चेव हेदिलला बत्तनया जाब णिसीयइ) जहा नाच वाहिर का ओर वह उपस्थानगाला या, एव जहा राजा कोगिक का गृह था, तथा जहा पर वे पिराजमान थे, वहा पर वह पहुँचा, पहुंचकर दोना हाथों को जोडकर उसने कोणिक नरेशको सादर नमस्कार किया, पश्चात् आपकी जय हो और विजय हो-इस रूपसे उहे बधाई दी। वधाइ दे चुकने के अन तर फिर उसने 'हे राजन् । आज श्रमण भगवान महावीर प्रभु चपानगरी के पूर्णभद्र उद्यान म समयसृत हुए हैं। इत्यादि विस्तृत रूप से भगवान् के समवसरण का वृत्तात कहा । राजा ने जर प्रभु के आगमन का वृत्तात मुना तब वे भी चित्त में अधिक प्रसन्न एव स्तुष्ट हुए । मारे हर्ष के मरभूत्या माथी शरीरने शाशन (सयाओ गिहाओ पडिणिस्खमइ) पोताना धेरथी नान्यो, (पडिणिक्खमित्ता) नवीन(चपाणयरिं मज्झमझेण) । ५२ य पानसशनी १२यावरच्यने भागे २४ (जेणेव बाहिरिया सा चेव हेडिल्ला वत्त व्यया जाव णिसीयइ) ज्या नाये मारनी २५ उपस्थानासाहतीतेम arl રાજા કેણિકનું ગૃહ હતુ તથા જવા તે વિરાજમાન હતા ત્યા પહો, પહેરીને બને હાથ જોડીને તેણે કોટિક નરેશને સાદર નમસ્કાર ક્યા પછી આપની જય થા તથા વિજય થવો એ રૂપે તેણે વધાઈ આપી વધાઈદઈ ચુક્યા પછી તેણે કહ્યું, હે રાજન્ ! આજે શ્રમણું ભગવાન મહાવીર પ્રભુ ચ પાનગીના પૂર્ણભદ્ર આ પ્રકારે તેણે વિસ્તૃતરૂપથી ભગવાનના સમવસરણને વૃત્તાન્ત કા રાજાએ જ્યારે પ્રભુના આગમને વૃતાન્ત સાભળ્યો ત્યારે તેઓ પણ મનમાં બહુ પ્રસન્ન તેમજ સંતુષ્ટ થયા આનદમાં આવી ઉદ્યાનમાં સમવસૃત થયા છે . . - यषषषिणी-टीका सु ४० कृणिकस्य भगघदर्शनार्थमुद्योग ३६७ पया । आभिसेकं हत्थिरयणं पडिकप्पेहि, हय-गय-रह-पवर- जोहकलिय च चाउरगिणि सेण सण्णाहेहि, सुभद्दापमुहाण य देवीण वाहिरियाए उवट्ठाणसालाए पाडियक्कपाडियकाड जत्ताभिमुहाड जुत्ताड जाणाड उवहवेहि, चप च णयरि सब्भि- पडिझप्पेहि आभिपेक्य हस्तिग्न परिकल्पय-प हस्तिरन मजित कुरु, 'हय-गय रह पवर- जोह कलिय च चाउरंगिगि सेण सण्णाहेहि' हय-ज-रय-प्रग्योप-कल्तिा च चतुरङ्गिगी सेना मन्नाहय-मुसजिना कुरु, 'मुभापमुहाण य देवीण' सुभद्राप्रमुग्वानाञ्च देवानाम् 'गहिरियाए उचट्ठाणसालाए' बाह्यायामुपस्थानगालायाम् , 'पाडियक्कपा- डियकाई' प्रत्येकप्र येकानि-सवासा पृथक् पृथक् 'जत्ताभिमुहार' यानाभिमुग्वानि- गमनार्थमुद्यतानि, 'जुत्ताई' युक्तानि-योजितलावानि 'जाणाइ' यानानि धार्मिकरथान 'उवट्ठवेहि' उपस्थापय सजीकृय समानय, 'चप च णयरिं सभितरवाहिरिय' मेव भो देवाणुप्पिया) ह देवानुप्रिय ! शान हा (आभिसेकं हथिस्यण पडिकप्पेहि) तुम पहस्तिरत्न को सनित करो, (हय-गय-रह-पवरजोह-कलिय च चाउगिणि सेण सण्णाहेहि) साथ में घोडा, हाथियों, रथों एव उत्तम योधाओं से युक्त चतुरगिगा सेना को भी सुसज्जित करना, तथा (मुभद्दापमुहाण य देवीण वाहिरियाए उवद्वागसालाए) सुभद्राप्रमुख देवियों के लिये भी माहिर उपस्थानगाला मे (पाडियक्पाडियकाइ) अलग २ रूप मे (जत्ताभिमुहाइ) चलने म अच्छे (जुत्ताइ ) एव अच्छे बैलों वाले (जाणाइ) धार्मिक रथों को (उवट्ठवेहि) सन्जित करके ले आओ। (चप च णयरिं सब्भि- ४ -(खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया) हे हेपानुप्रिय । शी (आभिसेक्क हत्थिरयण पडिक पेहि ) तमे ५४ तिरत्नने Alord (हयाय-रह-पवर- जोह-कलिय च चाउरगिणिं सेण सण्णाहेहि) साथमा घोडा, हाथी, २, तभ०४ ઉત્તમ યોદ્ધાઓથી યુક્ત ચતુર ગિણી સેનાને પણ સુસજ્જિત કરે (सुभद्दापमुहाण य देवीण वाहिरियाए उपहाणसालाए) सुभद्राप्रभुम वायाने भाटे माडी उपन्यानशासामा (पाडियक्क-पाडियस्काइ) ३५मा (जत्ताभिमुहाइ) यासामा मास ( जुत्ताइ) तभ०४ मा (जाणाइ) धार्मि स्थाने (पटुवेहि) सति शने साध माया (चप च णयरिं सन्भितरयाहिरिय) य पानगीने मतभर गारथी (आसित्त-सित्त- તથા અલગ અલગ બીવાળા ३६६ औपातिक AN मूलम्-तए ण से कूणिए राया भभसारपुत्ते बल- वाउयं आमतेइ, आमंतित्ता एवं वयासी-खिप्पामेव भो देवाणु- टीका-'तए ण से इत्यादि। 'तगणनत गर 'से ऋणि राया भममारपुत्ते स कूगिको राजा भमसाग्पुन 'लपाउय' लयात से ययापारपरायण-सेनापतिमि यर्थ , 'आमतेद' आमन्त्रयति आवयति, 'आमंतित्ता' आमन्त्र्य आहृय, 'पच वयासी'-म वादात्-'खिप्पामेर भो देवाणुप्पिया' क्षिप्रमेव भो देवानुप्रिय ! 'आभिसेक स्थिरयण निदा किया । श्रमग भगवान महावीर स्वामी चपानगरी क उपनगरमाम में पयारे हुए हैं और वे चपानगरा के पूर्णभद्र उद्यान में पधारनवाले है-इस प्रकार का समाचार कोगिक राजा को जन इस देशवाहक ने सुनाया था तर उस समय राजाने उसे पारितोषिक रूप में १ लाख चादी की मुद्राएँ दी थी । परतु जब उसने यह मार दी कि प्रमु चपानगरा के पूर्णभद्र उद्यान में पधार चुके है तन इस बात को सुनकर उह अयत हर्षका आवेग वढा, और इस आवेग के प्रभार से उन्होंने उसे १२॥ लाग्य चादी की मुद्राएँ दी ॥स० ३९॥ 'तए ण से कृणिए राया' इत्यादि । (तए ण) इसके अनतर (भभसारपुत्ते) भभसार , अर्थात् श्रेणिक का पुत्र ( से कणिए राया) उस कृगिक राजा ने (लवाउय) अपने बल्ल्याप्त-सेनापति को (आमतेइ) बुलाया, (आमतित्ता) बुलाकर (एव वयासी) इस प्रकार कहा-(खिप्पा (सरकारिता सम्माणित्ता) सा२ तेभा सन्मान शन तभले तने (पडिविस ને) વિદાય કર્યો શ્રમણ ભગવાન મહાવીર સ્વામી ચ પાનગરીના ઉપનગર ગ્રામમાં પધાયા છે તથા તેઓ ચ પાનગરીના પૂર્ણભદ્ર ઉદ્યાનમાં પધારવાના છે- એ પ્રકારના સમાચાર કેણિક રાજાને જ્યારે આ સ દેશવાહકે સ ભળાવ્યા ત્યારે તે સમયે રાજાએ તેને પારિતોષિકરૂપમાં એકલાખ ‘આઠ ચાદીના સિક્કાઓ આપ્યા હતા પરંતુ જ્યારે તેણે આ ખબર આપી કે પ્રભુ ચપ નગીના પૂર્ણભદ્ર ઉદ્યાનમાં પધારી ચુક્યા છે ત્યારે આ વાત સાંભળી તેમને અત્યત હર્ષને આવેગ વચ્ચે અને આવેગના પ્રભાવથી તેમાં તેને ના લાખ ચાદીની મહોર આપી (જૂ -૩૯) 'तए ण से कूणिए राया' इत्यादि (तए ण) त्यार ५० , (भभसारपुत्ते) समसार अर्थात् श्रेsi_पुत्र (मे कूणिए राया) ते यि राजव्ये (बलगाउय) पोताना व्याधुत-सेना पतिने (आमतेइ) मादाव्या, (आमतित्ता), मातापाने . (एव वयासी), मा पारे -- पोयूपाषणो-टोका म ४० कूणिस्य पलव्यात प्रत्यादेश करेहि य कारवेहि य, करेत्ता य कारवेत्ता य एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणाहि, णिजाहिस्सामि समणं भगव महावीर अभि- वंदिउं ॥ स ४०॥ लोटय' इति दशीय शद, गोमयादिना भूमौ यद् लेपन सेटिकादिना कुड्यादिषु च यद् धरल्न तद् 'लाउल्लोइय तेन महिताम्-मुमन्तिाम्, 'गासीस-सरम-रत्तचढण- जाव-गधवटिभूय करेहि य' गोगार्प-मरम-रक्तचन्दन-यापद्-गधवतिभूता कुरु--गोशार्ष = चन्दनविश सग्मरक्तचन्दनन यापद गपतिभूता-समुपचितगन्धद्रव्यरूपा कुरु, 'कारवेहि य' कारय च, अन्यानपि तथा कर्तुं प्रेरय, 'फरेताय कारवेत्ता य' कृवा च कारयिया च 'एयमाणत्तिय पचप्पिणाहि' एतामाज्ञा प्रयर्पय, आनापिताऽथान सम्पाद्य मह्य कथय, 'णिजाहिस्सामि समण भगव महावी' अभिवदिउ' नियास्यामि निर्गमिष्यामि अमण भगत महावीग्मभिनन्दितुम् ॥ सु ४० ॥ और भातों को खडा से पुतनाओ, (गोसीस-सरस रत्तचदा जाव-गधवष्टि-भूय) गोगीर्ष- चदन विशेष, एव मरस रक्तचदन से समस्त नगर को सुगधित बनवाओ ताकि वह मुगध- पुज जैसा माझ्म पडन लगे। (करेहि य कारवेहि य) यह सर काम स्वय कगे तथा दूमरा को भा इस तरह करन के लिये प्रेरित करो। (करेत्ता य कारवेत्ता य) करके एव करवा करके(एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणाहि) इस मेग आना को पुन मुझे प्रयर्पित करो-आपकी आजा- नुसार सर काम हो चुके है इसकी मुथे सर लो ! (मिजाहिस्सामि समण भगव महावीर अभिवदिउ ) वाद में में श्रमण भगवान महावीर की वन्दना के लिये निकला । म ४०॥ भीनन सी पावो भने नीताने मीथी घोपाव(गोसीस-सरस-रत्तचदण जार-गधवट्टि-भूय) गौशीर्ष-यन्न विशेष तेभर १२५ २४तय नथी ममत नगरने सुगधित मनायी थी ते भुगध की पापा सागे (करेहि य कारवेहि च) मा मधु डाम ते । तया मीलने पर पी गते ४२वा प्रेरित ४२, (करेत्ता य कारवेत्ता य) गने तेभर ४सपीने (एयमाणत्तिय पन्चप्पिणाहि) मा भारी मानाने पाछी भने प्रत्यापित 31-मापनी माज्ञानु सा२ मधु म य यूयु अनी भने मम हो (णिज्नाहिम्सामि समण मगर महावीर अभिवदिउ) पाहु श्रभा लगवान महावीरनी पहना भाटे नीश (सू ४०) - .

भोपातिको - तसाहिरियं आसित्त-सित-सुइ-सम्मट्ट-रस्थतरा-वण-बीहिय मचा- इमच-कलिय णाणाविह-राग-उच्छिय-ज्झय-पडागा-इपडाग-मडि- यं लाउलोडयमहियं गोसीस-सरस-रत्तचदण-जाव-गधवट्टिभूयं चम्पा च नगरी साभ्य तमाशाग, 'आसित्त-सित्त-मुद्र-समढ-रत्यतगवण-वीहिय' आसिक्त-मिक्त-शुचि-समृष्ट-ध्या तरा-पग-वाधिकाम्आसिक्तानि पतसिक्तानि, सिक्तानि भूयसा जउन धौतानि अतण्व शुचीनि पवित्रागि समष्टानि कचरापनयनेन सशोधितानि रथ्यातगणि=ग्ध्यामध्यानि आपणवीययश्च-हमागा यस्या सा आमिक्त-सिक्त शुचि-समृष्ट रथ्याऽ तराऽऽपग-वीथिका, ताम् , 'मचा इमच-कलिय' मना तिमच कड़िताम मञ्चा-मालका-र्शकजनोपशायोग्या , अतिमझा मनोपग्मिचा,"ते कलिता-युक्ता ताम्, 'णापारिह राग उन्छिय-ज्य पडागा इपडाग मडिय' नानाविध रागो-हित धज--पताकाऽतिपताका-मण्डिताम्-नानाविधरागा विविधपणा ये उच्छिता ध्वजा , पताका निपताका - पताका - वजाप्रतिचेलाञ्चलानि, पताफामतिकान्ता अतिपताका -पताकोपरिवत्तिन्य पताका, ताभिर्मण्डिताम् मुशोभिताम्-नानाविधवर्णसमुष्ठित रज- पताकाऽतिपताकाभिर्मण्डितामित्यर्थ । 'लाउ-लोट्य महिय' लाउलोडयमहिताम-'लाउ- तरवाहिरिय ) चपानगरा को भातर एव बाहिर से (आसित्त सित्त मुइ समट्ठ-रत्थतरा वणवीहिय) पहिले थोडे से जल मे छिडकना कर पीछे अधिक जल से छिडकवाकर गलियों के एव बजारों के रस्ता को साफ-सूफ करवाओ और जहा भी कूडा-कर्कट पड़ा हो उसे झड वापर माफ करवाओ, (मचा-इमच-कलिय णाणाविह-राग-उच्छिय-ज्झय-पडागा इपडाग-मडिय) मार्ग मे आज-नाजू मचा पर मच जमवाकर लगवा दो, ताकि लोग उन पर अच्छी तरह से बैठ सके। अनेक रंगों की ऊँची २ ध्वजाएँ, पताकाएँ एवं अतिपता- काए नगर भर म लगाओ, (लाउलोइयमहिय) जगह २ पर गोबर से जमीन को लिपचाओ सुइ-सम-रत्थतरावण-धीहिय) पडे थोडा पानी छाप उशने पछी વધારે પાણી છ ટાવીને ગલિયેના તેમજ બજારના રસ્તાઓને સાફસૂફ કરો, અને જ્યા પણ ડા-કર્કટ (કચર પૂજે) પડ હોય તેને ઝાડુ મરાવી સાફ કરાવો (मचा-इमच-कलिय णाणाविह-राग-उच्छिय-ज्झय-पडागा-इपडाग-मडिय) भागमा આજુબાજુ મચ ઉપર મચ ગોઠવાવી દે જેથી તેમના પર સારી રીતે બેસી શકે અનેક રંગોની ઉચી ઉચી ધજાઓ, પતાકાઓ તેમજ અતિ पता नगरसरमा बगामा (उस्लोइयमहिय) 1 જગાર છાણથી . - पोयूषापणो-टोका सु ४० कूणिकस्य पलव्यात प्रत्यादेश करेहि य कारवेहि य, करेता य कारवेत्ता य एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणाहि, णिजाहिस्सामि समणं भगव महावीर अभि- वंदिउ ॥ सु. ४०॥ लोइय' इति देशीय शब्द , गोमयादिना भूमौ यद् लेपन सेटिकादिना कुड्यादिपु च यद् धवलन तद् 'लाउल्लोइय' तेन महिताम्-मुमहिनाम्, 'गासीस सरस रत्तचढणा- जाव-गधवटिभूय करेहि य' गोशीर्ष-मरस-रक्तचन्दन यानद्-ग धवतिभूता कुरु-गोगा - चन्दनविशेपै सरसरक्तचन्दनेन यावद गन्धरतिभूता-समुपचितगधद्रव्यरूपा कुरु, 'कारवेहि य' कारय च, अन्यानपि तथा कर्तुं प्रेरय, 'फरेताय कारवेत्ता य' कृत्वा च कारयित्वा च 'एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणाहि' एतामाजा प्रत्यर्पय, आज्ञापिताऽर्थान् सम्पाद्य मह्य कथय, 'णिजाहिस्सामि समण 'भगव महावीर अभिवदिउ' निर्यास्यामि निर्गमिष्यामि श्रमण भगवत महावीरमभिपन्दितुम् ॥ सू ४० ॥ और भातो को सडा से पुतबाओ, (गोसीस सरस रत्तचदग जाव गवटि-भूय) गोगीर्य- चन्दन विशेष, एव सरस रक्तचदन से समस्त नगर को सुगधित बनवाओ ताकि वह मुगध पुज जैसा मालम पडन लगे। (करेहि य कारवेहि य) यह सब काम स्वय करो तथा दूसरों को भी इस तरह करने के लिये प्रेरित करो। (करेत्ता य कारवेत्ता य) करके एव करवा करके(एयमाणत्तिय पचप्पिणाहि) इस मेरी आज्ञा को पुन मुझे प्रत्यर्पित करो-आपकी आजा- नुसार सब काम हो चुके है इसकी मुझे सबर तो । (णिज्जाहिस्सामि समण भगव महावीर अभिवदिउ) बाद मे मै श्रमण भगवान महावीर की वन्दना के लिये निकलगा ॥ सू ४०॥ भीनने दीपाव। मने मीताने माथा धोका (गोसीस-सरस-रत्तचदण जाव-गधवट्टि-भूय) गौशीर्ष-यहिन विशेष तमन् सरस २४तय हुनथी समस्त नगरने सुगधित मनावो थी ते भुगधवी regna) सागे (करेहि य कारवेहि य) मा मधु म ते ४२ तथा બીજાને પણ એવી રીતે ४२५॥ प्रेरित , (करेत्ता य कारवेत्ता य) शने तेभर ४२वीन (एयमाणत्तिय पच्चपिणाहि) मा भारी माझाने पाछी भने प्रत्यर्षित 3।-आयनी मासानु सार मधु म य यूयु छ अनी भने ५२ हो (णिज्जाहिस्सामि समण भगव महापीर अभियदिउ) मा श्रम लगवान महावीरनी पहना भाटे नीजीश (सू ४०) भोपपातिपय - %3D तरवाहिरिय आसित्त-सित-सुड-सम्म-रत्यंतरा-वण-बीहिय मचा- इमच-कलिय णाणाविह-राग-उच्छिय-ज्झय-पडागा-इपडाग-मडि- य लाउल्लोइयमहियं गोसीस-सरस-रत्तचंदण-जाव-गधवट्टिभूय चम्पा च नगरी साम्य तवागम्, 'आसित्त-सित्त-मुर-समद-रत्यतरावण-वीहियं' आसिक्त-मिक्त-शुचि-समृष्ट-रध्यातरा--5ऽपग-यायिकाम-आसिक्तानि-पतमितानि, सिक्तानि भूयमा जलेन धौतानि अतण्व शुचीनि पविनागि समष्टानि कचरापनयनन सशोधितानि रथ्यातराणि-र-याम यानि आपणवीथयथ-हामागा यम्या सा आमिक्त-सिक्त शुचि-समृष्ट रथ्याऽतराऽऽपग-वीथिका, ताम् , 'मचा-उमच कलिय' मचा निमञ्च करिताम् मचा मालका-दर्शकजनोपरशनयोग्या , अनिमशा मञ्चोपरिमञ्चा, तै कलिता-युक्ता ताम्, 'णाणारिह राग उच्छिय-ज्झय पडागा-उपडाग मडिय' नानापिन रागो-ष्कृित ध्वज--पताकाऽतिपताका-मण्डिताम्-नानाविधरागा विविधवगा ये उठूिता ध्वजा , पताका निपताका पताका - ध्वजानातिचेलाञ्चलानि, पताफामतिकाता अतिपताका =पताकोपरिवत्तिय पताका, ताभिर्मण्डिताम्-सुशोमिताम्-नानाविधवर्णसमुच्छितध्वज- पताकाऽतिपताकाभिर्मण्डितामित्यर्थ । 'लाउरलोडय महिय' लाउल्लोडयमहिताम्-'लाउ तरवाहिरिय ) चपानगर को भातर एव बाहिर से (आसित्त सित्त सुइ समट्ठ-रस्थतरा वणवीहिय) पहिले थोडे से जल से छिडकवा कर पीछे अधिक जल से छिडकपाकर गलियों के एव नजारों के रस्ता को साफ-सूफ करवाओ और जहा भी कृडा-कर्कट पडा हो उसे झड वाकर साफ करनाओ, (मचा-इमच-कलिय णाणाविह-राग-उछिय-ज्झय-पडागा इपडाग-मडिय) मार्ग म आजू-बाजू मचों पर मच जमवाकर लगवा दो, ताकि लोग उन पर अच्छी तरह से बैठ सके । अनक स्गों की ऊँची २ घजाएँ, पताकाएँ एवं अनिपता काए नगर भर मे लगाओ, (लाउल्लोइयमहिय) जगह २ पर गोबर से जमीन को लिपवाओ सुइ-समट्ट-रत्थतरावण-चीहिय) पडसा थोडा पानी छटप ४ीने यी વધારે પાણી છ ટાવીને ગલિયેના તેમજ બજારેના રસ્તાઓને સાફસૂફ કરો, અને જ્યાં પણ ફડા-તુક ટ (કચરે પૂજે) પડ હોય તેને ઝાડુ મરાવી સાફ કરાવો (मचा-इमच-कलिय णाणापिह-राग-उच्छिय-ज्झय-पडागा-इपडाग-मडिय) भाभा આજુબાજુ મચ ઉપર મ ચ ગોઠવાવી દે જેથી લોકો તેમના પર સારી રીતે બેસી શકે અનેક રગોની ઉચી ઉચી ધજાઓ, પતાકાઓ તેમજ અતિ पता नगरसभा सा (लाउस्लोइयमहिय ) ४ मा५२ छाथी , पायपपिणी टीका सु ४१ पलव्यापृतस्य हस्तिन्यात प्रत्यादेश ३७१ - , - खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया कूणियस्स रपणो भभसारपुत्तस्स आभिसेक हस्थिरयण पडिकप्पेहि, हय-गय-रह-पवरजोह-कलियं चाउरंगिणि सेणं सपणाहेहि, सपणाहेत्ता एयमाणत्तियं पञ्च- प्पिणाहि ॥ सू० ४१॥ आमतेड' हस्तिव्यापृतमामन्त्रयति-महामात्रमाहयति, 'आमंतेत्ता' आमन्त्र्य-आय 'एवं वयासी' एवमवादीन्-'खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया! कूणियस्स रण्णो भंभसारपुत्तस्स आभिसेस्क हत्थिरयण पडिकप्पेहि क्षिप्रमेव भो देवानुप्रिय कृणिकस्य गनो भम्भसारपुत्रस्य आभिपेक्य हस्तिरन परिकल्पय, आभिपेक्य हस्तिग्न प्राप्ताभिपेक, मुरय हस्तिरत्न परिक पय-मुसज्जित कुर, 'डय-गय-रह-पवरजोह-कलिय' हय-गज- स्थ-प्रवरयोध-कलिताम् , ' चाउरंगिणिं सेण' चतुरगिणी सेनाम्, 'सण्णाहेहि' - नाहय-सन्नदा कुर, 'एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणाहि' एतामाजतिका प्रत्यर्पय-इमा मीयामाना सम्पाद्य मह्य निवेदय-इत्थ रानाऽऽजमो वलयापतो हस्तिव्याप्त माजापयामास ।। मू० ११ ॥ (पडिमुणित्ता हस्थिवाउय आमंतेइ) राजा का आदेश प्रमाण कर उसने तुरत ही हाथिया के अधिकारा को बुलाया, (आमंतेत्ता) बुलाकर (एव) इस प्रकार (वयासी) वह बोला-(विप्पामेव भो देवाणुप्पिया) ह देवानुप्रिय । तुम शीघ्र ही (कूणियस्स रण्णो भभसारपुत्तस्स आभिसेक इत्थिरयण पडिकप्पेहि ) भभसार अर्थात् श्रेणिक राजा के पुत्र कूगिक राजा के परहस्ता को सुसज्जित करो। (हय-गय-रह-पवरजोह कलिय चाउ- रगिणि सेण सण्णा हेहि ) साथ मे ह्य-अश्व, गज-अन्यहाथी, रथ, प्रवरभट इनसे युक्त माहेशनी पीst२ 3 सीधी (पडिसुणित्ता हथिवाउय आमतेइ) 04न माहे शने प्रमाण ४ तेथे तरत थीयोनी माघारीने माराव्य (आमतेत्ता) मोमापीने (एच) मा ४३ (वयामी) तेणे sg -(खिप्पामेव भो देवाणुग्पिया) हे देवानुप्रिय | तमे तुरत । ( कृणियस रण्णो भभसारपुत्तरस आभिसेक्क हत्थिरयण पडिकापेहि ) समसार अर्थात् श्रेणि सतना पुत्र लिड राना परितन तयार (हय-गय-रह-पवरजोह-कलिय चाउरगिणि सेण सण्णा हेहि ) साथे साथे ७५ घास, मर-भीत हाथी, २५, अपलट मेथी युत यतुर मिली मनाने पY नेया२ ४। (सण्णाहेत्ता) सन्न रीने (एयमाणत्तिय औपतिपय - - 'मूलम्-तए णं से वलवाउए' कूणिएणं रपणा एवं वुत्ते समाणे हतुह --'जाव - हियए करयलपरिग्गहियं सिरसावतं मस्यए अजलिं क? एव सामित्ति आणाए विणएणं वयण पडिसुणेइ, पडिसुणित्ता हथियाउयं आमंतेइ, आमतेत्ता एव बयासी- टीका-'तए णं इत्यादि । 'तए ण से घलवाउए' तत गल म बल्ज्याप्त - सेनापति 'कूणिएणं रण्णा एवं वुत्ते समाणे' गिफेन राजा एवमुक्त सन् , ' हतुद्ध जाव-हियए' हटतुष्टयाघदय 'करयलपरिग्गडिय' फरतल्परिगृहीन- बद्धकरतलयुगलम् , 'सिरसावत' शिरआवत्त 'मत्यए अनलिं_ कटु' मस्तक अञ्जलिं वा 'एवं -सामित्ति आणाए विणएण वयण पडिमूणेइ,' एव स्वामिन् । इति आजाया विनयेन वचन प्रतिशृणोति एव स्वामिन् । यद्यथाज्ञापयति देवस्तत्तथैव रुपादयामि-इयुकवा आनाया बचन सपिनय प्रतिशृणोति रवीकरोति, प्रतिश्रुय-पोय-'हस्थिवाउय 'तए ण से वलवाउए' इत्यादि । (तए ण) इसके बाद से वलवाउए) वह सेनापति (रण्णा एववुत्ते समाणे) राजा के द्वारा इस प्रकार से आज्ञापित होता हुआ (हदु-तुष्टु-जाव-हियए करयल-परि गहिय सिरसावत्त मत्थए अजलिं कटु एव सामित्ति आणाए विणएण वयण पडि सुणेइ ) विशेष हर्षित एव मतुष्ट हुआ, यावत् अन्त करण मे प्रफुल्लित हो गया। दोनों हाथों को जोडकर मस्तकपर अजलिरूप मे उहे स्थापित करते हुए फिर वह इस प्रकार गोला कि हे स्वामिन् । आपने जिस प्रकार का आदेश प्रदान किया है वह मै उसी प्रकार से -पादित करूँगा। इस राति से विनयपूर्वक उसने राजा के आदेश को स्वीकार कर लिया। 'तए ण से बलगाउए' त्या -- (तए ण) यार प (से बलगाउए) ते सेनापति (रण्णा एव वुत्ते समाणे) રાજાના દ્વારા આ પ્રકર આજ્ઞાપિત થતાં (ह-तुद्व-जाव-हियए करयल-परिग्गहिय -सिरसावत्त मत्थए अजलिं कटु एव' सामित्ति आणाए विणएण वयण पडिसुणेइ) વિશેષ હર્ષિત તેમજ સંતુષ્ટ થયે, યાવત્ અત દરણમા પ્રફુલ્લિત થઈ-ગ - બંને હાથ જોડીને મસ્ત ઉપર અ જલરૂપે તેમને સ્થાપિત કરી પછી તે આ પ્રકારે છે કે હે “વમન ને આપે જે પ્રકારની આદેશ પ્રદાન કર્યો છે તે હુ તેવીજ રીતે સંપાદિત કરીશ આ રીતે વિનયપૂર્વક તેણે રાજાના जताण्व - - पीयूषवषिणी-टीका सु ४२ दस्त्यादिमन्जनम हव्व-परिवत्थिय सुसज्ज धम्मिय-सपणह-बह-कवडय-उत्पी- लिय-कच्छ-चच्छ-वेय-बद्ध-गलवर-भूपण-विरायत अहिय- तेय-जुत्त सललिय-वर-कण्णपूर- -विराइय पलंब-ओचूल-महुयर- णेवत्थ-दन्त्र-परिस्थिय उपर-नेप य--शीत्र-परिषत्रितम-उचलमप येन-निर्मल- वेपरचनया गात्र, पग्विखित-आच्छादितम्, अमृतमियर्थ 'मुसन' कृतसन्नाहम्, 'पम्मिय-सण्णद्ध-पद्ध-कबडय-उप्पीलिय-का-पन्छ-गेवेय- पद्ध-गलवर-भूमण-विरायत' धार्मिक-मनद्ध-पद्ध-काचिको-पाटित-कल-वको- प्रैवेय-बद्ध-गलवर-भूपण-विराजमानम् , धर्मिक सनद सनात बद्ध यत् क्वच सन्नाह- विशेष , तदस्यास्तीति-धार्मिकसनद्धगद्धकाचिकम् , उपीडिताआकृप्य बद्धा, कक्षाबन्धन रजु , वक्षमियम स्थले यम्य तत् तथा, अवेयक-ग्रीवाभृपण वद्ध गले कण्ठे यस्य तत् तथा, वरभूपणे = अन्यैर्गजस्य श्रेष्ठाभरणैर्विराजमानम् 'अहियतेयजुत्त' अधिकतेजोयुक्तम्=परमतेजस्वि, 'सललिय-वरकण्णपूर-विराइय' सरलित-वरकर्णपूर- यों के शृगार करने पाले (सुणिउणेहि) निपुण व्यक्तिया से (उज्जल णेवत्थ-हव्व-परि- चत्थिय) हाथीका शृगार करवाया, इसमें सर्वप्रथम उन कुशल पुरुषा ने उसे निर्मल भूपणों की रचना से अलकृत किया। (मुसज्ज) उस पर अछी तरह से झूले वगैरह सजायीं। (धम्मिय सण्णद्ध-बद्ध-कवइय-उप्पीलिय कच्छ वच्छ गेवेय-बद्ध-गलवर-भूपण- विरायत) धार्मिक उसर क समय जैसा हाथी का शृगार होता है ठीक वैमा ही शृगार उसका किया गया । पेट या छाती पर इसके मजबूत करच क्सकर नाधा गया। गले मे इसके आभूषण पहिनाए गये । और इसके अग-उपागों मे सुटर २ उसके योग्य आभूग द्वारा विविध प्राशयी हाथीभाना सावापा (सुणिउणेहिं ) निपुण व्यक्ति द्वारा ( उज्नल णेवत्थ हव्व परिवत्यिय ) हाथीना શણગાર કરાવ્યા, તેમા સવથી પ્રથમ તે કુશળ પુરૂએ તેને સુન્દર અલકાની રચનાથી भख 81 sो, (सुसज्ज) तेना GP भारी ते भूखे पोरे सन्नपी (धम्मिय सण्णद्ध-न-कवइय-उपपीलिय-कन्छ-बच्छ-गोवेय-बद्ध-गल्वर - भूपण -चिरायत) ધાર્મિક ઉત્સવના સમયે જે હાથીને શણગાર હોય છે તે જ શણગાર તેને કર્યો પેટ અથવા છાતી ઉપર મજબૂત કવચ કમીને તેને બામ્બુ ગળામાં તેને આભૂષણે પહેરાવવામાં આવ્યા તેના બીજ तथा जागाभा सु२ सु४२ तेने योज्य माभूपाणी पडेराव्या (अहिय- બરાબર અ ગો औपपातिकसूत्रे રૂકર . - मुलम्-तए ण से हस्थिवाउए वलवाउयस्त एयम सोचा आणाए विणण्णं वयण पडिसुणेड, पडिसुणित्ता छेया- यरियन -उपएस-मड-कप्पणा-विकप्पेहि सुणिउणेहि उज्जल-णेवस्थ- टीरा-तए ण से' यानि । 'तए ण' तत वलयापूताजानतर खलु से हथियाउए' म हस्तिव्यापत -महामान, 'लपाउयस्स एयमह सोचा' बलन्यापूतस्य पतमर्थ सुसजितगजाऽऽनयनाटिम्प वचन श्रुवा, 'आणाए विणएणं वयण पडिमुणेड' आजाया विनयेन वचन प्रतिशगोति-पिनयपूर्वकमाजावचन-सेनापति निदेशमगीकरोति, 'पडिसृणिता' प्रतिश्रु य 'छेयायरिय-उवएस-मइ-कप्पणा- विकप्पेहि काऽऽचार्यो-पदेश-मति-कन्पना-फिन्पै ठेकाचार्यस्य-पटुतरशिपशिक्षक स्योपदेशाज्जाता या मति =बुद्वि तया या कल्पना-मजना-हस्तिना शृङ्गारसमारचना, ता विविधप्रकारेण कन्पयति ये ते तथा ते सुशिक्षकोपदेशल वुद्ध्या विशिष्ट शिल्पकल्पना- कारकैरित्यर्थ , अतण्य 'मुणिउणेहिं ' सुनिपुणे -गजादिशृङ्गाररचनाकुाले 'उज्जल- चतुरगिणा सेना को भा मुसन्नित करो । (सण्णाहेत्ता) सन्नद्व करके (एयमाणत्तिय पञ्च- प्पिणाहि) बाद म इस मेरा आना के यथावत् पालन करने की में पीछे ग्वार दो |सू ४१॥ तए ण से हथिराउए' इत्यादि। (नए ण) सेनापति के आदेश देने के वाद (से हस्थिवाउए) वह हाथियों का अधिकारी (बलवाउयम्स) सेनापति के (एयम) इस बातको (सोचा) सुनकर (आगाए वयण) आजा के वचन को (विणएण) विनयपूर्वक (पडिसुणेइ) स्वीकार किया । (पडि- सुणित्ता) स्वीकार कर उसन (छेयायरिय-उवएस मइ कप्पणा विकप्पेहि) छेकाचार्य- विशिष्टनिपुणशिल्पशिक्षा के उपदेश से उद्भूत वुद्धि द्वारा विविध प्रकारका रचना से हाथि- पच्चप्पिणाहि) ५डी मा भारी આજ્ઞાને યથાવત્ પાળી તેની મને પાછી ખબર આપો (સ્ ૪૧) 'तए ण से हस्थिवाउए' इत्यादि (तए ण) सनापतिथे मातीचा पछी (से हथिवाउण) ते साथी माना अधिकारी (बल्वाउयस्स) मेनातिनी (ण्यमट्ट) से पातने (सोचा) सालमीन (आणाए वयण) मानना क्यनने (विणएण) विनयपूपा (पडिमुणेइ) स्वीर यो, (पडिसुणित्ता) स्वी२ ४शन तेथे (छयायरिय-उवएस-भइ-कापणा विक જ) કાચાર્ય વિશિષ્ટ નિપુણ શિલ્પા શિક્ષકના ઉપદેશથી ઉદ્દભવેલી બુદ્ધિ .

पीयूषवर्षिणी-टीका सु ४२ हस्स्यादिसजनम वेपरचनया गात्र, अतप हव्य-परिवस्थिय मुसज्ज धम्मिय-सण्णव-बह-कवडय-उत्पी- लिय-कच्छ-चच्छ-गेवेय-बद्ध-गलवर-मृपण-विरायत अहिय- तेय-जुत्तं सललिय-वर-कण्णपूर-विराइय पलंब-ओचूल-महुयर- णेवत्व-हब्ब-परिवत्थिय । उपर-नप य-गात्र-परियस्त्रिनम्-उज्वलनप येन=निर्मल- परिवत्रित-आन्छारितम्, अलकृतमियर्थ मुसन रतसन्नाहम्, 'पम्मिय-सण्णद्ध-बद्ध-कबडय-उप्पीलिय-का-बन्छ-गेवेय- बद्ध-गलवर-भूसण-विरायत' धार्मिक-मन्न-पद-चिको पीटित-कल-बली- प्रैवेय-बद्ध-गलवर-भूषण--विराजमानम , धार्मिक मन=सनाक्त पद यत् स्वच-सन्नाह- विगेप , तदस्यास्ताति-धार्मिकसन्नद्धबद्धकवचिकम् , उपीडिता=आकृप्य बद्धा, कक्षावधन रजु, वक्षसि स स्थले यम्य तत् तथा, अवेयक योगाभूपण, बद्ध गले कण्ठे यस्य सत् तथा, वरभृपणे = अन्यैर्गजस्य श्रेष्ठाभरणैर्विराजमानम् 'अहियतेयजुत्ता अधिकतेजोयुक्तम्-पग्मतेजम्चि, 'सललिय-वरकण्णपूर-विराइय' सललित-वरकर्णपूर- यों के शृगार करने वाले (सुणिउणेहि) निपुण व्यक्तिया से (उज्जल णेवत्थ-इच्व परि- वत्थिय) हाथीका शृगार करवाया, उसमे सर्वप्रथम उन कुशल पुरुषों ने उसे निर्मल भूषणों की रचना से अलकृत किया । (सुसज्ज) उस पर अच्छी तरह से झूलें वगैरह सजायीं। (धम्मिय सण्णद्ध-पद्ध-कवदय उप्पीलिय-कन्छ-वच्छ गेवेय-बद्ध-गलवर-भूषण- विरायत) धार्मिक उत्सव के समय जैसा हाथी का शृगार होता हे ठाक वैमा ही शृगार इसका किया गया । पेट या आता पर इसके मजबूत करच कसकर पाधा गया । गले में इसके आभूपण पहिनाए गये । और इसके अग-उपागा मे सुदर २ उसक योग्य आमग द्वारा विविध शिथी थीमाना गार पाण! (सुणिउणेहिं ) निपुण पति ( उज्जल णेवत्थ हव्य परिवत्थिय ) साथीन ॥२ ४राव्या, તેમાં સર્વથી પ્રથમ તે કુશળ પુરૂએ તેને સુન્દર અલકાની રચનાથી 21 र्या, (सुसज्ज) तेन G• मारी तो मेरे मानवी (धम्मिय सण्णद्ध-न-कवइय-उत्पीलिय-कच्छ वन्छ-गोवेय-बद-गल्पर - भूपण -चिरायत) ધાર્મિક ઉત્સવના સમયે જે હાથીને શણગાર હોય છે તે જ શણગાર તેને કર્યો પેટ અથવા છાતી ઉપ મજબૂત કવચ કરીને તેને બાપ્પ ગળામાં તેને આભૂષણો પહેરાવવામાં આવ્યા તેના બીજા तथा पाभा सुर सु४२ तेने योज्य मालपणे पडसा (अहिय- યમરાબર આ ગે ३७४ औरपतिको कयधयारं चित्त-परित्थोम-पच्छय पहरणा-उरण-भरिय-जुद्ध- विराजितम्-सललितालालिययुक्ती यौ वरवर्णपूरी-प्रास्तकर्णाभरणे ताभ्या विराजितम , 'पलप-ओचूल-महुयर - कयधयार प्रलम्बाऽपचूलमधुकररताऽधकारम् - प्रलंम्बानि अवचूलानि गजष्टोत्ध प्रलम्बिशृङ्गारवनागरपागि यस्य तत्तथा, तथा' मधुकरैर्मदजलगाव लुब्धै कृत अधकारो यत्र तत्तथा, तत --अनयो फर्मधाग्य, तत, 'चित्त-परिच्छेय- पच्छय' चित्र-परिच्छेक-प्रध्यदम्-चित्रो=विचित्र परिच्छेको रघु प्रछद -आच्छार. वस्त्रविशेषो यस्य तत्तथा तत्, 'पहरणा-वरण भरिय जुद्ध-सज' अहरणा-वरण-भतयुद्ध सन्नम्--प्रहरणावरणैरायुधकवचैतसम्भृतम्, अत एव युद्धसन्ज-युद्धाय समुद्यतम् , 'सच्छस' पहिरा दिये गये । (अहियतेयजुत्त) इससे स्वाभाविकरूप से तेज मपन्न वह गजराज देखने मे और अधिक तेजस्वी दीवने लगा। (सललिय वर-कण्णपर-विराश्य) इसके कान में जो आभूपण-कर्णपूर पहिराने मे आये थे वे चलते समय इधर उधर जब हिलत थे तब उनके द्वारा यह गजराज वडा हा सुहावना लगता था। (पल्ब ओचल महुयर- कयधयार) इस पर जो झूल डाली गई था वह -पीट से नीचे तक लटक रही थी। इसके कपोल स्थल से जो मदजल झर रहा था और उसकी सुगधि से जो भ्रमरसमूह उमके आसपास मडरा रहा था वह ऐसा मालम होता था कि मानो इसका शरण में अवकार आया है । (चित्त-परित्योम-पच्छय) इसकी पीठ पर झूल के ऊपर जो छोटा सा आ च्छादकनस्त्र टाला गया था वह सुन्दर वेलबूटियों से युक्त था.। (पहरणा-वरण-भरिय- जुद्ध-सज्ज) प्रहरग-गल और आवरण-कवच से सुसजित यह हाथी ऐसा माछम पडता था कि मानो यह युद्ध के लिये ही सजाया गया है । (सच्छत्त) यह छत्रसहित था । तेयजुत्त) माथी यामावि तथा सपन्न त रा धारे तेजस्वी मात तो (सललिय वर-कृष्णपूर-विराइय) तेना नमारे आभूषा- કણ પૂર પહેરાવવામાં આવ્યા હતા તે ચાલતી વખતે જ્યારે આમતેમ હાલતા उता त्यारे नाथी मा म or हु शोलायमान सागतो तो (पल्य ओचूल-महुयर-कयधयार) तेना ५२ २ भूय सभी तीतेपाथी नीय सुधी લટકી રહી હતી તેના ગડથલથી જે મદનલ કરી રહ્યું હતું તથા તેની સુગ થી જે ભમરાઓના સમૂહ તેની આસપાસ ફરતે રહેતો હતો તેથી सेभ पातु हेतु E on तना शरशुभा म ५४१२४ माया छ (चित्त- परिच्छेय पच्छय) तेनी पी8 ५२ भूदा ७५२२ नानु ढाडे व नायु तु तसुर ३६-मृटियाथी युत तु (पहरणा धरण भरिय जुद्ध सज्ज ) 8- શસ્ત્ર અને આવરણ-કવચથી સુસજિત આ હાથી એ લાગતું હતું કે - . पोयूपवपिणी टोकास ४२ हसत्यादिसजनम् ३७५ भिरामं ओसारिय-जमल-जुयल-घट विजुपिणद्ध व कालमेह उप्पाइयपचय व चंकमत मत्त गुलगुलत मण-पवण-जडण-वेग मन्त्रम्-छत्रयुक्तम् , 'सज्झय' सध्वजम्-ध्वजयुक्तम् ‘सपट' सघण्टम्-घण्टाभूपितो- भयपार्श्वम्, 'पचामेलय-परिमडिया-भिराम' पञ्चामेल्फ-पग्मिण्डिताऽभिरामम्- पञ्चभिरामेलकै =पञ्चवर्णाभि पुष्पमालामि परिमण्डितम्-अतएव अभिराम-मुन्दर यत्तथा तत् , 'ओसारिय-जमल-जुयल- पट' अपसारित-यमल-युगल-घण्टम्-अवसारितम् = अधोऽवलम्बित यमल-मम युगल=द्विक घण्टयोर्यत्र तत् तथा तत, 'विजुपिणद्धं विद्यु- पिनम्-विद्युद्विद्योतिन 'कालमेह व कालमेघमिन--गजस्य कृष्णवर्णवात उच्चतया च मेधोपमा, 'उप्पाइय-पव्यय व' औपातिकपर्वतमिव-अफत्मान्नृतनसमुद्भूतपर्वतमिय, 'चकमत' चकम्यमाणम्-अतिशयेन काम्यत-स्वाभाविकपर्वतो हि न चक्रम्यते इति भार । 'गुलगुल्त' ध्वनत्-महामघवद ध्वनि कुर्वत्-दत्यर्थ , ' मण-पवण-जटण-वेग' (सन्झय) घजासहित था (सरट) घटाओं से इसके उभयपाश्च युक्त थे। (पचामेलय- परिमडिया-भिराम) पाचवर्ण के पुष्पमाला पहनान क कारण यह अयन्त सुन्दर लगता या। (ओसारिय-जमल-जुयल-घट) नाचे तक एक ही साथ लटकते हुए दो घटा से यह शोभित था । (विज्जुपिणद्ध) इस पर जो भी आभग्ग सजाये गये ये वे बिजला के समान चमकते थे, अत यह गजराज (कालमेह व) रणवर्ण होन से काला मेघ के जैसा जात होता था । (चकमत उप्पाइयपचय व) चलते ममय यह औपातिक पर्वत के समान दिखायी देता था । (गुलगुलतं) जब यह चिंधाटता था तो ऐसा प्रतीत होता गए थे युद्धने भाटे सन्नमा छ (सच्छत्त) से छत्रसहित तो (सज्झय) पतसहित तो (सघट) घटायो मन्ने मान्नु ती ती (पचामेलय-परिमडिया-भिराम) पाय वर्णनी पुष्पमाला पडेशपाथी से सुह२ सागतो तो (ओसारिय-जमल-जुयल-घट) नीय सुधी मे साथ मे घटासाथी ते शोमतो तो (विज्जुपिणद्व) तेना ५२ ७ मासर સજાએલા હતા તે વીજળીના જેવા ચમકતા હતા આથી આ (कालमेह व) पाथी सा मेघना व तो तो (चकमत उप्पा इयपव्वय, व) याती मते से मौत्पाति पतना वो माता उता (गुलगुलत) प्रत्यारे ते पाहतो तो , त्या- सम प्रतीत यतु हेतु 3 nd લટકતા ગજરાજ . . . . औषपातिय भीम सगामियाओज आभिसेक हत्थिरयण पडिकप्पेड, पडि- कप्पित्ता हय -- गय-रह - पवरजोह-कलियं चाउरंगिणीं सेण सण्णाहेइ. जेणेव बलवाउए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता एयमाणत्तियं पञ्चप्पिणड ॥ सू०४२ ।। मन पवनजयिवेग-ग या मन परनाधिकवेगयुक्त, 'भीम' भयङ्करम् , 'सगामियाओज' साग्रामिकाऽऽयोज्यम् ग्राम एव साग्रामिक तस्मिन् आयो यम्=आयोजनीय-ग्राम योग्यमियर्थ , आभिसेव हत्थिरयण' आभिपेक्य आभिपेक्य हस्तिरत्नम् - अभिषेकाह हस्तिश्रेष्ठम , 'पडिझप्पड' परिकल्पयति, 'पडिकप्पित्ता' परिरन्य, 'हय-गय-रह- पवरजोह-कलिय' हय-गज-रथ-प्रवरयोध-कलिता-हयैगजै रथे प्रवरयोधै महारथिमि युक्ताम्, 'चाउरगिणिं सेण' चतुरङ्गिणी सेनाम् चतुरगवती सेनाम् , 'सण्णाहेड' सना हयति, 'जेणेव वलवाउए । यत्रै पल्ल्यापृत --सेनापति , 'तेणेव उवागच्छड तत्रैवोपागच्छति, “ उवागच्छित्ता' उपागय, 'एयमागत्तिय: एतामाज्ञनिकाम्-सेना पतेराजाम् ‘पञ्चप्पिणइ' प्रयर्पयति-तलीयामाजा सम्पाय पश्चानिवेदयति, भवढाज्ञानुसारेण सर्व सपादितमस्माभिरिति ॥ ४२॥ कि मानो महामेघकी गर्जना हो रहा है । (मण-पवण-जइण-वेग) इसकी र गति मन और पान के वेग को जीतने वाला था, (भीम) देसने मे यह रडा भयकर जैसा लगता था । (सगामियाओज्ज) इस के ऊपर जितना भी सामग्रियों रग्वने म आइ थीं वे सब सग्राम के योग्य था । (आभिसेक हत्थिरयण) इस प्रकार इस पटहस्ति को (पडिकप्पेइ) उन निपुण मतियाले पुरुषों से सजवाया, (पडिकप्पित्ता) मजवाने के बाद फिर उस हाथी के अधिकारा न उन निपुण पुरुषो से (हय-गय-रह-पवरजोह-कलिय वाउरगिणि મહામેઘની ગર્જના થાય छ (मण-पवण-जइण-वेग) तनी गति भन तथा पवनना बेगने ते सेवी ती (भीम) नेपामा ये मर्ड सागतो तो (सगामियाओज) तेना ७५२ २सीय सामग्रीमा रामपामा આવી હતી તે બધી सयाभने योग्य ती (आभिसेक्क हत्थिरयण) मा प्रकारे से पस्तिने (पडिकप्पेइ) ते निपुए मुद्धिवादा बामे सकतव्ये! तो (पडिकप्पित्ता) तैयार सीधा पछी ते डाथीना माहारी ते निपुथु ५३पोदा (हय-गय रह-पवर-जोहकलिय चाउरगिणिं सेण सण्णाहेइ) पास, । ભયકર જે पोयूषधषिणी-टीका सू ४३ बलव्यापृतस्य यानशालिक प्रत्यादेश ३७७ मूलम्तए ण से बलवाउए जाणसालिय सदावेइ, सदावित्ता एव वयासी-खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया। सुभदा- पमुहाण देवीणं वाहिरियाए उवट्ठाणसालाए पाडियकपाडियकाड टीका-'तए णं से' इत्यादि । 'तए ण से पलवाउए' तत सल स बलव्यामृत -तरनन्तरम्-चतुरनिगासेनासजीकरणान तर स सेनापति 'जाणसालिय' यानगालिक यान गलाधिकृतम्, 'सद्दावेड' शत्यति-आयति, 'सदावित्ता एव वयासी' गायिवा यमनादात् 'खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया" क्षिप्रमेव भोदेवानुप्रिय! 'मुभदापमुहाण देवीण ' सुभद्राप्रमुग्वाना=सुभद्रादाना देवीना 'वाहिरियाए उवट्ठाण- सेण सग्णाइड) घोडा, हाथी, रथ एव सुभटों से युक्त चतुरगिणी सेना सजमायी, सज- वा कर (जेणेव चलबाउए) जहाँ पर सेनापति थे (तेगेर उवागच्छद) यहाँ पर गया, (उवागन्छित्ता) पहुँचकर (एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणड) उसने निवेदन किया कि आपने जो आना प्रदान का थी वह सन मैन आपकी आनानुसार ठाक कर लिया है । सू०४२॥ 'तए ण से पलाउए' इत्यादि । (तए णं) चतुरगिणी सेना जन सजी जा चुको तन (से पलवाउए) उस सेना- पतिने (जाणसालिय) यानशाला के अधिकारी को (सदावेइ) बुलाया, (सदायित्ता) वुलाकर (एव वयासी) इस प्रकार कहा-(खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया) हे देवानुप्रिय । तुम शीत्र ही (सुभदापमुहाण दवीण) सुभद्रा आदि देवियों के लिये (वाहिरियाए उवट्ठाणसालाए) बाहिर की उपस्थानशाला म (पाडियकपाडियकाइ) एक एक रानी હાથી, રથ તેમજ સુભટોથી યુક્ત ચતુર ગિણી સેના તૈયાર કરાવી તૈયાર કરાવીને (जणेन बलपाउए) ज्या सेनापतिता (तेणेव आगच्छ)त्या गया, (आगच्छित्ता) ते त्या पहायान (एयमाणत्तिय पचप्पिणइ) निवहन यु माघे रे मासा આપી હતી તે બધુ મે આપની આજ્ઞા પ્રમાણે ઠીક કરી લીધુ છે (સૂ૦ ૪૨) तए ण से वलवाउए' त्याहि (तए ण) यतुर शिशु सेना न्यारे तैयार थ युद्धी त्यारे (से बलवाउए) ते सेनापतिये (जाणसालिय) यानासाना अधिदारीने (सहावेइ) मालाव्या, (सदावित्ता) मासापान (एव वयासी) मा प्रारे धु-(सिपामेव भो देवाणुपिया) हे हेपानुप्रिय । तमे real (सुभद्दापमुहाण देवीण ) सुभद्रा २ा वीमा भाटे ( बाहिरियाए उपहाणसालाए) मनी पथानामा (पाडियक्क ओपपातिकमचे जत्ताभिमुहाई जुत्ताइ जाणाई उववेहि, उवढवित्ता एयमणत्तियं पञ्चप्पिणाहि ॥ सू० ४३॥ मूलम्-तए णं से जाणमालिए बलवाउयस्स एयमह सालाए' पायामुपस्थानशालायाम् , 'पाडियकपाडियकाइ' प्रयेक प्रयेकम् प्रत्ये- काऽर्थम् , 'जत्ताभिमुहार' यागाभिमुसानि भगवदर्शनार्थगमनानुसत्यनि 'जुत्ता' युक्तानि 'जाणा३' यानानि 'उवद्ववेहि' उपस्थापय-सजीकृत्य समानय, 'उबढवित्ता' उपस्थाप्य 'एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणाहि' एतामाजमिका प्रत्यर्पय-मटीयामाना पश्चात् समर्पय-सर्व सम्पादितम् इति यूहि ॥ मू० ४३ ॥ टीका--'तए ण से' इत्यादि। तत गल स 'जाणसालिए चलबाउयस्स एयमह' यागालिको बलव्यात स्यैतमर्थम् यानसजीकरणाऽऽनयनरूप निर्देश श्रुत्वा, आजाया विनयेन वचन 'पडिमुणेड' के बैठने योग्य अलग २ रूप म (जत्तामिमुहाइ) यात्रा के लायक-भगवान के दर्शन करने के लिये जिसमे बैठकर जाया जाता है ऐसे (जुत्ताइ) एव अछे २ बेलों से युक्त (जागाइ) रथादिक वाहनों को (उवट्ठवेहि) उपस्थित करो, (उवदुवित्ता) उपस्थित करके (एयमाणतिय पञ्चप्पिणेहि) इस मेरी आज्ञा को यथावत् पालन करने की खबर पीछे मुझे बहुत जल्द। भेजो ॥ सू० ४३ ॥ 'तए ण से जाणसालिए' इत्यादि । (तए ण) सेनापति के आदेश देने के बाद (से जाणसालिए) उस यानशाला के अधिकारी ने (पलवाउयस्स) सेनापति के (एयमह) यान को सन्जित करके लानेकी पाडियक्काइ) 25 0.5 राणीने मेसका योग्य मला म ३५मा (जत्ता भिमुहाइ) यात्राने साय: मानना शन ४२६॥ माटोमा मेसीन वाय मेवा, (जुत्ताइ) तेभ सारा सारा माथी युद्धत (जाणाइ) २२ આદિક पाडनाने (उवट्ठवेहि) डा०४२ री (उवटुवित्ता) डार उशने (एयमाणत्तिय पन्चप्पिणहि) 24। भारी माज्ञानु पासन ४२पानी भर पछी भने જદી મેલે (સૂ૦ ૪૩) तारण से जाणसालिए " छत्याहि (तए ग) मेनापतिना साथ दीधा पछी (से जाणसालिए) ते यानासाना मधिकारी (पल्याउयरस) मेनातिनी (एयमट्ठ) यानने तैयार उसने साथ , पोषषिणो-टीका सू ४४ यानशालिपस्य बल व्यापूनाऽऽदेशसपादनम् ३७१ आणाए विणएण वयण पडिसुणेड, पडिसुणित्ता जेणेव जाण- साला तेणेव उवागच्छड, उवागच्छित्ता जाणाइ पञ्चुवेक्खेड, पञ्चु- वेरिखत्ता जाणाड संपमजेड,सपमन्जिता जाणाइ सवट्टेड,सवहित्ता जाणाड णीणेड, णीणित्ता जाणाण दूसे पवीणेड, पवीणिताजाणाड प्रतिशृगोति=स्वीकरोति, प्रतिश्रुय आज्ञावचन म्याहत्य यत्रैव यानशाला तत्रैवोपागच्छति, उपागत्य 'जाणाइ पच्चुवेरखेड' यानानि प्रयुपेक्षते सम्यक प-यति, प्रत्युपेक्ष्य–दृष्ट्या 'जाणार सपमज्जेट' यानानि सम्प्रमार्जयति-विगतरजासि पुरते, मम्प्रमार्य, 'जाणाद सबट्टेड' यानानि मर्तयति-स्कस्मिन् म्याने स्थापयति, 'संवट्टित्तापर्य 'जाणाई णीणे' यानानि नयति-गालातो बहिष्करोति, नाचा 'जाणाण' यानाना दिसे' दूप्याणि-आच्छादनवस्त्राणि 'पवीणेद' प्रविनयति अपसारयति, प्रविनाय-अपसार्य, आनाको सुनकर (आणाए विणएण वयण) उस आज्ञापचन को विनयपूर्वक (पडिसु- णे') स्वाकार किया, (पडिमुणित्ता) स्वाकार करके फिर वह (जेणेच जाणसाला) जहा यानगाला या (तेणेव उवागच्छद) वहाँ पहुँचा, (उवागच्छित्ता) पहुंचकर (जागाइ पचुक्खेट) उसने वहा पहिले रथ आदि याना को अच्छी तरह से देसा । (पच्चुवेक्खित्ता) देसकर (जाणाइ सपमजेड) उसने उसे अच्छी तरह झाड-झुड कर साफ किया। (सपमजित्ता जाणाई सबठेइ) साफ करने के बाद उसने फिर जितने चाहिये थे उतने यान एक जगह एकत्रित किये । (सबट्टित्ता) इक करने के बाद (जाणाद णीणेड) वहा से उसने उन सब को बाहिर निकाला। (णीणित्ता) पाहिर पानी मा-1 सालमीन ( आणाए विणएण वयण) ते माज्ञापयनन। विनयपूर्व (पडिसुणेइ) alsto ४यो (पडिसुणित्ता) वा गने पछी ते (जेणेव जाणसाला) या यानशासा हुती (तेणेव उवागन्छइ ) त्या पाल्यो (भाग त्तिा) पायाने ( जाणाइ पञ्चुवेम्खइ) तेथे त्या पडेला २५ unle यानाने माय गते नेया ( पन्चुवेक्सित्ता) धन (जाणाइ सपमज्जेइ) ते ते मा शत पाणी-लूडी मा र्या ( सपमज्जिता जाणाइ सव?ई) या 50 લીધા પછી તેણે જેટલા જોઈતા હતા તેટલા યાન (વાહન) એક જગાએ मेso sh (सवट्टिता) 25.1 0 वी पी (जाणाइ णोणेइ) त्याथी તેણે એ બધાને બહાર दिया (णीणित्ता) पा२ बाढीने (जाणाण दूरो ओपपातिकमरे जत्ताभिमुहाई जुत्ताइ जाणार्ड उववेहि, उवदृवित्ता एयर्मणत्तियं पञ्चप्पिणाहि ॥ सू० ४३॥ मूलम्-तए णं से जाणमालिए चलवाउयस्स एयमट्ट सालाए' नहायामुपस्थानशालायाम् , 'पाडियद्यपाडियाइ' प्रयेक प्रयेकम् प्रत्ये- काऽर्थम् , 'जत्ताभिमुहाट' यात्राभिमुसानि भगवदर्शनार्थगमनानुकूलानि 'जुत्ता' युक्तानि 'जाणाइ' यानानि 'उपद्वधेहि उपस्थापय-सजीकृय समानय, 'उबदुवित्ता' उपस्याप्य एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणाहि' एतामाजमिका प्रयर्पय-मटीयामाजा पश्चात् समपय-सर्व सम्पादितम् इति त्रूहि ॥ सु० ४३ ॥ टीका-'त ण से' इत्यादि। तत सल स 'जाणसालिए वलयाउयस्स एयमह' यानगालिको वलव्यात स्यैतमर्थम् यानसजाग्णाऽऽनयनरूप निदेश श्रुत्वा, आनाया विनयेन वचन 'पडिसुणे' के बैठने योग्य अलग २ रूप मे (जत्ताभिमुहाइ) याना के लायक-भगवान के दर्शन करने के लिये जिसमे बैठकर जाया जाता है ऐसे (जुत्ताइ) एव अच्छे २ बेलों से युक्त (जागाड) रथादिक वाहनों को (उवट्ठवेहि) उपस्थित करो, (उवट्ठवित्ता) उपस्थित करके (एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणेहि) इस मेरो आज्ञा को यथावत् पालन करने की खबर पीछे मुझे बहुत जादा भेजो । सू० ४३ ॥ 'तए ण से जाणसालिए' इत्यादि । (तए ण) सेनापति के आदेश देने के बाद (से जाणसालिए) उस यानगाला के अधिकारी ने (बलवाउयस्म) सेनापति के (एयम) यान को सजित करके लानेकी पाडियस्काइ) मे ४ राशीन मेमा योज्य ससा ॥ ३५॥ (जत्ता भिमुहाइ) यात्राने al4s भगवानना शन ४२११ माटेमा मेसीने पाय मेवा, (जुत्ताइ) तभसारा सारा महोथी युst (जाणाइ) २५ આદિક पाडनाने (उचट्ठवेहि) ४२ 31 (उबटुवित्ता) ४२ रीन (ण्यमाणत्तिय पच्चप्पिणेहि) मा भारी माज्ञानु पासन ४२पानी पार पछी भने मई arch भासा (सू० ४३) तए ण से जाणमालिए." त्याहि (तए ग) नातिना माहेश या पछी (से जाणसालिए) यानासाना यविजाग (पल्याउयास) नातिना (एयमट्ठ) यानने तैयार शन साप , ' पोपपपिणो-टीका र ५४ यानशालियस्य बल व्यापूनाऽऽदेशसपादनम ३७९ आणाए विणएणं वयणं पडिसुणेड, पडिसुणित्ता जेणेव जाण- साला तेणेव उवागच्छड, उवागच्छिता जाणाड पञ्चुवेक्खेड. पञ्चु- वेरिखत्ता जाणाइ सपमजेड,सपमजित्ता जाणाड सवट्टेड,सवट्टित्ता जाणाडणीणेड, णीणिता जाणाण दूसे पवीणेड, पवीणिताजाणार्ड प्रतिगोति स्वाकगेति, प्रतिश्रुय आजावचन पात्य यौव यानशाला तत्रेयोपागच्छति, उपागय 'जाणाइ पच्चुवेरखेद' यानानि प्रयुपेभते-सम्यक प-यनि, प्रत्युपेक्ष्य-दृष्ट्या 'जाणाद सपमज्जेड' यानानि सम्प्रमार्जयति-विगतरजासि पुरते, सम्प्रमार्य, 'जाणार्ड सबट्टेड' यानानि चर्तयनि-फस्मिन म्याने स्थापयति, 'संवट्टित्ता' पय॑ 'जाणाई णीणेड' यानानि नयति-गालातो बहिफगेति, नाया 'जाणाण' यानाना 'दसे' दूप्याणि आच्छादनवस्त्राणि पवीणेइ प्रविनयति अपसारयति, प्रविनाय-अपसार्य, आनाको मुनकर (आणाए विणएण वयण) उस आनावचन को विनयपूर्वक (पडिसु- णेड) स्वाकार किया, (पडिमुणित्ता) स्वाकार करके फिर वह (जेणेव जाणसाला) जहा यानगाला था (तेणेव उवागच्छद) वहाँ पहुँचा, (उवागच्छित्ता) पहुँचकर (जागाइ पन्चुवेक्खेड) उसन वहा पहिले रथ आदि यानों को अच्छी तरह से देसा । (पन्चुवेक्खित्ता) देयकर (जाणाट सपमजेट) उसन उरे अच्छा तरह झाड-झुड कर साफ किया । (सपमनित्ता जाणार सव इ) साफ करने के बाद उसने फिर जितने चाहिये ये उतन यान एक जगह एकत्रित किये । (साहित्ता) टकह करने के बाद (जाणाद णीणेट) वहा से उसने उन सर को बाहिर निकाला। (णीणित्ता) बाहिर पानी मा सासनीने (आणाए विणएण वयण) ते माजावयननी विनयपूर्व (पटिसुणेइ) 04/10 -यो (पडिसुणित्ता) १२ गने ५४ी ते (जेणेर जाणसाला ) या यानशाखा ती (तेणे जागन्छइ) या पाये। (नाग त्तिा) पडायाने ( जाणाइ पन्चुवेक्सइ) तो त्या पदा २५ मा यानाने माय गते नया ( पन्चुवेरिखत्ता) लेधने (जाणाइ सपमजेइ) ते ते पाजी ते वी-४ मा उर्या ( सपमज्जिता जाणाइ सरह) मा ४१ લીધા પછી તેણે જેટલા જોઈતા હતા તેટલા યાન (વાહન) એક જગાએ Asel या (सवट्टिता) 5.! N सीधा पछी (जाणाइ णोणेड) त्याथी તેણે એ બધાને બહાર (णीणित्ता) पा२ ढीने (जाणाण दूसे યુ ओपणातिपत्र समलकरेड, समलकरिता जाणाईवरभडगमडियाइ करेइ,करित्ता जेणे वाहणसाला तेणेव उवागच्छड, उआगच्छित्ता वाहणसालं अणुपविसड, अणुपनिसित्ता वाहणाऽ पञ्चुवेरखेड, पञ्चुवेक्खित्ता वाहणाई सपमनड, सपमजित्ता वाहणाइ जीणेड, णीणित्ता वाह- 'जाणाद समल करेट' यानानि समग्रोति=य योनानिमि कृतालझारागि करोति, समलकृत्य 'जाणाड परभडगमडियाट' यानानि घरभाण्डकमण्डितानि गभरणभृषि तानि 'करेद' करोति, कृत्वा यौन वाहनगाला तरवोपागच्छनि, उपागय, वाहनशाला मनुप्रविशति, अनुप्रविश्य 'पाहणाइ पच्चुवेरखेड' वाहनानि प्रत्युपेक्षते, तेपामङ्गप्रयङ्ग- सौदर्यं पश्यति, दृष्ट्वा वाहनानि 'सपमज्जट' सम्प्रमार्जयति-निर्मलीकरोति, सम्प्रमार्थ वाह- निकालकर (जाणाण से पत्रीणेइ) उनके ऊपर के वस्त्रों को उसने दूर किया । (पवी णित्ता) जब वस्त्र कि जिनसे ये ढके हुए थे दूर हो चुके तर उसने (जाणाद सम लकरेद) उन सब याना को अलकृत किया। (समलफरित्ता) जन वे अच्छी तरह अल- कृत हो चुके तब (जाणाद वरभडगमडियाइ करेइ) उन यानों को उसने अच्छा राति से गादी-तकिया आदि उपकरणों से मडित किया। (करित्ता) सुसज्जित कर (जेणेव वाहण साला तेणेव उवागन्छइ) फिर वह जहा वाहनाला या यहाँ पहुँचा, (उवागच्छित्ता) पहुँच कर (वाणसाल अणुपविसइ) वर उस वाहनशाला के भातर प्रविष्ट हुआ। (अणुप विसित्ता) प्रविष्ट होकर (पाहणाइ पचवेखेइ) उसने वाहनों को देखा (पच्चुवे पवीणेइ) तेभन! परना पत्रोने तेथे ६२ मध्या (पवीणित्ता) न्यारे ते पसी नायी ते या तो ते ३२ २ गया सारे तणे (जाणाइ सम लकरेइ.) ते 4था यानाने शआर्या (समलारिता ) न्यार ते सारी ते मत थई यु४या त्यारे (जाणाइ वरभटगमडियाइ रेइ) ते यानाने तेथे सातथा गाही तडिया माहि पोथी भरित र्या (करित्ता) सुस ford रीने (जेणेव वाहणसाला तेणेव आगन्छइ) पछी ते ज्या पानावर ती त्या पक्षाच्या (आगन्छित्ता) पायीन (वाहणसाल अणुपविसइ) એ વાહનશાલાની આ દર દાખલ (अणुपविसित्ता) मस धन (वाहणाइ पच्चुवेक्खेइ ) तेथे वाहनाने या (पन्चुवेक्सित्ता) धने (वाह થયા Pr पोयुपपिणो टोका सु ४४ यानशायिस्य यर व्यापृनाऽऽदेशमपादनम् ३८१ , . - णाई अप्फालेड, अफालित्ता दूसे पवीणेइ, पवीणित्ता वाहणाई समलकरेड, समलकरिता वाहणाड वरभंडगमडियाड करेड,करिता वाहणाड जाणाइ जोएड, जोडत्ता पओयलहिं पओयधरए य नानि 'णीणेह' नयति बहिष्फरोति, नावा चाहनानि 'अफालेड' आस्फालयति हस्तेन आस्फाल्यान, आस्फान्य 'दूसे पपीणेट' दूष्यागि प्रपिनयति आच्छारनपत्राण्यपनयति, प्रविनाय 'पाहणार समरेट' वाहनानि समलहंगेति, समलड्स्य वाहनानि 'वरभटगमडियाद करेड' वग्भाग्डमण्टितानि स्गेति, कृत्या वाहणाड जाणाद जोएट' वाहनानि यानपु योजयति, योजयित्वा यानयालिफ 'पोयलद्धि' प्रतीत्यष्टिं वाहनचालनार्थी यष्टिं 'पराणी' इति भाषाप्रसिद्धा 'पओयपरए य' प्रतो धरान गकटवा कान् मम युगपन्-फस्मिन् काले 'आडडड' आहगति आकस्मिन् स्थान सवा- क्खित्ता) देखकर (वाहणाट सपमन्नइ) उसन उहें साफ किया । (सपमनिचा) साफ- मूफ कर (वाहणाटणीगेड) वाहनों को उमन वहा से नाहिर निकाय, (णीणित्ता) बाहिर निकारकर (वाहगाइ अप्फालेट) उमने फिर उनक पीठ पर हाथ फिराया, (अप्फालित्ता) हाथ फिगर (दमे परीणेइ) फिर उसने उनका ग्वोलिया को अलग किया । (पवीणित्ता) जन गोलिया ग्नका अग हो चुका तन फिर उमने (वाहणाट समलकरेट) उन वाह- नाको गगारित किया । (समल करिता) जव ये अलग तरह से सजा दिये गये तर (वाहगाइ परभडगमडियार करेट) उसन उनको उपकरणों से मटित किया, (करित्ता) करा के वार (वाहणाट जाणार जोएइ) फिर उसने उन वाहनों चैला को स्था मे जोते, (जोटत्ता) जोनन के नाट (पोयर्द्वि पोयपरए य सम आडहट) उमने गाइ सपम जड) तरी तमने मा र्या (सपमज्जित्ता) मा उगने (वाहगाइ णीगेइ ) वाहनाने तो त्याथी १३२ दया (णीणित्ता) पार डाढीने (पाहणाइ जफालेइ) तो शन तमनी पी. ९५२ हाय ३२च्या (अफालित्ता ) डाय ३२थान (दसे पीणेइ ) ५ ते तेमनी गोगाने gal भी, (पीणित्ता) न्यारे पाणी तमनी d आई त्या२ पछी तेणे (पाहणाइ समर करेड) ते पाहनाने शशाया, (समल करित्ता) त्यारे ते मारी गते तैयार 25 (AA5) गया त्यारे (वाणाइ परमंटगमडियाइ करेइ) तेथे तेभने ७५४२॥या भडित यां (करित्ता) र्या 48 (वाहणाइ जाणाइ जाएइ) सेले ते पालना गटाने स्यामा नेशच्या, (जाइत्ता) डाव्या पछा (पओयरट्टि ૨૮૨ औपपातिकतरे - . सम आडहड, आडहितावमग्गगाहेड, गाहिता जेणेववलवाउए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता क्लवाउयस्स एयमाणत्तियं पञ्च- प्पिणइ ।। सू० ४४॥ मूलम्-तए ण से वलवाउए जयरगुत्तिय आमतेइ, हनयानानि तेषु प्रतोदयटा प्रतो धरान कटवाहकाच स्थापयति । 'आडहित्ता' आहृत्य, 'वट्टमग्ग' वर्तमार्गम् कटादिगम्यमार्ग-रानमार्ग 'गाहेड' ग्राहयति, ग्राहयि'चा यौव बलव्यापृतस्तरेयोपागच्छति, उपाग य 'च्याउयस्स एयमागत्तिय पचप्पिणइ' बलत्र्या- पृताय एतामाजप्तिका प्रत्यर्पयति-आजा सम्पाद्य पश्चानिवदयती यर्थ ॥ सू०४४ ।। टीका-'तए ण' द यानि । 'तए ण से बलवाउए' तत खलु स बलल्याप्रतो उन यानों मे हारने का चाबुका एव हारने वालों को एक ही साथ स्थापित कर दिया, (आडहित्ता) चायुफ लेकर हाफने वाले जब अच्छा तरह उन यानों पर जमकर बैठ चुके तब (वट्टमग्न गाहेइ) उसने उन याना को राजमार्ग पर उपस्थित किये । (गाहित्ता जेणेव वलवाउए तेणेव उवागच्छइ) उन्हें राजमार्ग पर उपस्थित कर फिर वह यान लाधिकारी जहा सेनापति थे वटा पहुचा । (उवागच्छित्ता वलवाउयस्स एयमाण त्तिय पञ्चप्पिगइ) पहुँचकर उसने कहा कि हे स्वामिन् । आपके आज्ञानुसार सभी यान तैयार है ॥ सू० ४४ ॥ 'तए ण से पलाउर' दयादि। (तएण) इसके बाद (से चल पाउए) उम सेनापतिने (जयरगुत्तिय) नगर की रक्षा पओयधरण य सम आडहइ) तेथे ते यानामा पानी यामुळे तेभर 88- पापाजाने मे ४ साथै स्थापित NEधा (आडहित्ता) यामु४ साधने lalit न्यारे मारी गत ते यानी उप२ मेमी युध्या त्यारे (वट्टमग गाहेइ) तथे ते यानाने २ मा ५२ ४२ इयर्या, (गाहित्ता जेणेव बरनाउए तेणेच या * ક) તેમને રાજમાર્ગો પર હાજર કરીને પછી તે યાનશાળાધિકારી સેના पतिनी पामे ५.यो (यागन्त्तिा पल्पाउयस्स एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणड) પહો ચીને તેણે કહ્યું કે હે સ્વામિન્ ' આપની આજ્ઞા પ્રમાણે બધા યાન તૈયાર छ (सू० ४४) तए ण से बलगाउए (तए ण) त्या२ ५४ी (से बल्याउग) मेनापति (णयरगुत्तिय) २२नी " इत्यादि यूपिणो-गैका स ४५ वरव्यापृतस्य नगररक्षक प्रत्यादेश ३८३ आमतित्ता एव वयासी-खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया । चंप णयरि सम्भितरवाहिरिय आसित्त जाव कारवेत्ता एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणाहि ॥ सू० ४५॥ 'णयरगुत्तिय' नगरगुत्तिक-नगरगोमाग्म् 'आमतेड' आमन्त्रयति=आहयति,-'आमतित्ता 'एक बयासी' आमत्यैवमपाढात् 'विप्पामेव भो देवाणुप्पिया' शिप्रमेव भो देगनुप्रिय । 'चप णयरिं' चम्पा नगग 'सभितरसाहिरिय' साभ्यन्तर- नाद्याम् 'आसित्त जाव कारवेत्ता' आसिक्तशुचिसमष्टर या तरापगवायिका यावद्गन्ध वर्तिभूता कुरु, कारय, कृना, कारयित्वा 'एयमागत्तिय' एतामाजमिका 'पञ्चप्पिणाहि' - प्रत्यर्पय ॥ सू०४५ ॥ करनाले कोटनाल को (आमतेइ) बुलाया,और (आमतित्ता) बुलाकर (एवं पयासी) इस प्रकार कहा-(विप्पामेव भो देवाणुप्पिया) ह दनानुप्रिय ' तुम गात्र हा (चप णयरि) इस चपा नगग की (सभितरवाहिरिय) भातर माहिर से सफाद कगओ। पाना से इसमे छिडकार कराओ। जगर २ इसे पाना से चुलवाओ। कहा भी कृडा-करकट का नाम न मिले, इस तरह से इस सफाई हो जाना चाहिये । प्रयेक गला एप नाजारा के मार्ग सब बहुत ही अन्छ। तरह से साफसूफ किये जाये। जगह २ सुगधित जल का, गोरोचन का एच सरस लाल चदन का छिडकाव हो, जिससे यह नगरो सुगपित द्रय जैसा बन जावे । तुम से यही कहना है, जाओ और इस आदेश का शान से मात्र पूति करो और उन कामों को पूरा कर के मुझे गीत सूचित करो ॥ सू० ४५॥ २क्षा ४२वामा जोपासने (आमतेइ) मासाच्या मने (आमतित्ता) मामालीन (एर वयासी) २॥ प्रा२ इयु (खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया) 3 हेवानुप्रिय ! तमे सहीथी (चप णयरिं) मा २५ पानगरीनी (सभितरबाहिरिय) २०१२ तथा બહારથી સફાઈ કરાવે, તેમાં પાણીના છ ટકાવ કરાવે, ઠેક-ઠેકાણે તેને પાણીથી ધવરાવ કયાય પણ કડાડકટનું ન રહે એમ તેની સફાઈ થવી જોઈએ પ્રત્યેક ગલી તેમજ બજારના રસ્તા ખૂબ જ સારી રીતે સાકસૂર કરવા છેકઠેકાણે સુગ ધિત જલને, ગોગીષ–સુખડને તેમજ સરસ રકત ચદનને છ ટકાવ હેય, જેથી આ નગરી સુગ ધિત ચીજ જેવી બની જાય તમને એજ કહેવાનું છે જાઓ અને આદેરાને જદી પૂર્ણ કરે અને તે કામે પૂરા કરીને મને જરદી ખબર કર (સૂ૮૫) નામ - ૨૮૨ औपपातिकमरे सम आडहइ, आडहितावहमगंगाहेइ, गाहित्ता जेणेव वलवाउए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता बलवाउयस्स ण्यमाणत्तिय पञ्च- पिणइ । सू०४४॥ मूलम्-तए ण से बलवाउए णयरगुत्तिय आमतेइ, हनयानानि तेषु प्रतोदयष्टा प्रतो धरान-कटवाहकाच स्थापयति । 'आडहित्ता' आहृय, 'वट्टमग्ग' वर्तमार्गम् शकटारिगम्यमार्ग-रानमार्ग 'गाहेड' ग्राहयति, ग्राहयि वा यत्रैव बलव्याप्तस्तयोपागच्छति, उपागत्य 'च्याउयम्म एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणइ' बल्या पृताय एतामाजमिका प्रत्यर्पयति आना सम्पाद्य पथानिवदयनी यर्थ ॥ सू०४४ ॥ टीका-'तए ण न याति । 'तए ण से बलयाउए' तत सलु स बलल्यापतो उन यानों मे हाकने का चाबुका एन हाकने वालों को एक ही साय स्थापित कर दिया, (आडहित्ता) चायुफ लेकर हाफन वाले जन अच्छी तरह उन याना पर जमकर बैठ चुके तब (वट्टमग्ग गाहेड) उसने उन याना को राजमार्ग पर उपस्थित किये । (गाहित्ता जेणेव वलबाउए तेणेव उवागच्छड) उहें राजमार्ग पर उपस्थित कर फिर वह यान गालाधिकारी जहा सेनापति थे वटा पहुचा । (उवागच्छित्ता वलवाउयस्स एयमाग त्तिय पचप्पिगइ) पहुँचकर उसने का कि हे स्वामिन् । आपके आजानुसार सभा यान तैयार हे ॥ सू० ४४॥ 'तए ण से चलाउए' दयादि । (तएण) इसके बाद (से पल पाउए) उम सेनापतिने (गयरगुत्तिय) नगर का रक्षा पओयधरण य मम आठहइ) तेथे ते यानामा पानी यामुळे तेम०४ &. पापाने में साथे स्थापित ४N (आइहिता) यामु बधने पापा न्यारे मारी ते ते यानी ५२ मेसी युध्या त्यार (वट्टमग्ग गाहेइ) तणे त यानाने २४मा ५२ १२ अर्या, (गाहित्ता जेणेव बनाउए तेणेव उमा જ ) તેમને રાજમાર્ગો પર હાજર કરીને પછી તે યાનશાળાધિકારી સેના पतिनी पाने पाये(उनागरित्ता पल्पाउयस्स एयमाणत्तिय पञ्चप्पिणइ) પહેરીને તેણે કહ્યું કે હે સ્વામિન્ ' આપની આજ્ઞા પ્રમાણે બધા યાન તૈયાર छ (सू० ४४) तए ण से वल्पाउए ઇત્યાદિ (तए ण) त्या२ ५०ी (मे बल्याउए) ते सेनापतिथे (जयरगुत्तिय) नानी " यूपवर्षिणो-गेका म् ४५ वरच्यापृतस्य नगररक्षक प्रत्यादेश ३८३ आमतित्ता एव वयासी-खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया चंप णयरि सभितरवाहिरिय आसित्त जाव कारवेत्ता एयमाणत्तियं पञ्चप्पिणाहि ॥ सू० ४५॥ 'णयरगुत्तिय' नगरगुत्तिक-नगग्गोमागम् 'आमतेड' आमन्त्रयति आहृयति,-'आमतित्ता 'एक बयासी' आमन्त्र्यैवमयादात 'विप्पामेव भो देवाणुप्पिया' प्रिमेव भो देशानुप्रिय । 'चप णयरिं' चम्पा गग 'सभितरसाहिरिय' साभ्यन्तर- वाद्याम् 'आसित्त जाव कारवेत्ता' आमिक्तशुनिसमष्टर यान्तरापगीथिका यावदगन्ध वर्तिभूता कुरु, कारय, कृपा, कारयिचा 'एयमागत्तिय' तामाजमिका 'पञ्चप्पिणाहि' . प्रत्यर्पय ।। सू०४५ ॥ कग्नाले कोटगाल को (आमतेइ) बुलाया,और (आमतित्ता) बुलाकर (एवं पयासी) इस प्रकार कहा-(विप्पामेव भो देवाणुपिया) ह देशानुप्रिय ' तुम मात्र हा (चप णयरि) इस चपा नगग की (सभितरवाहिरिय)भातर वाहिर से सफाद गओ। पाना स इसमे उिडकाव कराओ। जगर २ इसे पाना से वुलपाओ। कहा भी कृटा-करकट का नाम न मिले, इस तरह से इस सफाई हो जानी चाहिये । प्रयेक गला एष बाजारो के मार्ग सन बहुत ही अच्छा तरह से साफसूफ फिय जाये । जगह २ सुगधित जल का, गोरोचन का एच सरस लाल चदन का छिडकाव हो, जिससे यह नगरी सुगधित द्रव्य जैसा पन जावे। तुम से यही कहना है, जाओ और इस आदेश का गान से गात्र पूति करो और उन कामां को पूरा कर के मुझे गीत्र सूचित करो ॥ सू० ४५ ॥ २२॥ ४२वा टपासने (आमतेइ) मासाच्या मने (आमतित्ता) मालावीन (एव चयासी) २॥ प्रशारे उधु (खिप्पामेव भो देवाणुप्पिया) हेवानुप्रिय ! तमे AENथी (चप णयरि) 21 A पानी (सभितरबाहिरिय) म६२ तथा બહારથી સફાઈ કરાવે, તેમાં પાણીના ७८७५ ४राया, ४४-०४ाणे તેને પાણીથી ધવરાવ કયાય પણ ડાકરટન ન રહે એમ તેની સફાઈ થવી જોઈએ પ્રત્યેક ગલી તેમજ બજારના રસ્તા ખૂબ જ સારી રીતે સાર કરવા છેકઠેકાણે સુગધિત જલને, ગોગીષ–સુખડને તેમજ સરસ રકત ચદનને છટકાવ હોય, જેથી આ નગી સુગધિત ચીજ જેવી બની જાય તમને એજ કહેવાનું છે જાઓ અને આદેરાને જદી પૂર્ણ કરે અને તે કામો પૂરા કરીને મને જરરી ખબર કરે (સૂ૦ ૪૫) નામ औपचारिकवर . . मूलम्--तए णं से णयरगुत्तिए बलवाउयस्स एयमई (सोना) आणाए रिणएण वयण पडिसुणेइ, पडिसुणित्ता चप णयरिं सभितरवाहिरिय आसित्त जाव कारवेत्ता जेणेव टीका-'तए ण' इयादि । 'तए णा से णयरगुत्तिए' तत साल स नगर- गुतिको 'पलवाउयस्स एयमह' पन्ध्यापृतस्यैतमर्थ 'सोचा' श्रुपा 'आणाए विणएण धयण पडिसुणेद' आजाया पिनयेन वचन प्रतिशृणोति, 'पडिसृणित्ता चप गरि 'सभितरसाहिरिय आसित्त जार कारवेत्ता' प्रतिध्रुय चम्पा नगरी साभ्य तरजाह्या- मासिच यावत् कारयित्वा 'जेणेष बलवाउए तेणेव उवागच्छइ यौव बलल्यापृतस्त 'तए णं से णयरगुत्तिए' इत्यादि । (तए ण) इसके बाद (से पयरगुत्तिए) उस नगररक्षक कोटवालन (वर गाउयस्स) सेनापति के (एयमट्ट) नगर का सफाई कराने के आदेश को (सोच्चा) सुनकर (आणाए वयण विणएण) आजा के वचन को वडे विनय क साथ (पडि- सुणेइ) स्वीकार किया। (पडिसुणित्ता चप णयरिं सभितरवाहिरिय) स्वाकार करने बाद ही उसने चपानगर। के भातर वाहिर सर तरफ से (आसित्तजाव कारवेत्ता) सैफायी करवा दी। पहिले उसने उसे सब जगह पानी के छिडकाव से सिंचवाया। गली कूचा में जो कूडा-करकट पड़ा हुआ था उसका सफाई करवाद । बाजारों के रास्तों को तथा नालियों को अच्छी तरह से झाड-पोडकर साफ करवाया, मतलब यह कि सफाई मे फिसा भी तरह का त्रुटि नहा रस।। जन नगर। अच्छी तरह भातर-बाहिर से साफ हो तए ण से णयरगुत्तिए" त्यादि (तए ण) वा२ ५७ (से णयरगुत्तिए) नगरक्ष टवावे (पलपाउयस्स) सेनापतिना (एयमट्ठ) नारनी स ४२११वाना माहेशने (मोन्चा) सालणान '(आणाए बयण विणएण) माज्ञान क्यनाने मविनयपू' (पडिसुणेइ) २वी ४२ च्यो, (पडिसुणित्ता चप णयरिं सभितरवाहिरिय) स्वीडा२ अर्या पछी ४ तेथे पानगशनी २४२ मने मा२ मधी तरथी (आसित्त जाव कारवेत्ता) साई કરાવી લીધી પહેલા તેણે તેમાં બધી જગાએ પાણીન ગવીગુ વીમા જે કચરો પૂજે પડ હતું તેની સફાઈ કરાવી રાના રસ્તા સારી રીતે વાળઝુડ કી સાફ કરાવ્યા મતલબ એ કે સફાઈમાં કેઈપણ પ્રકારની ત્રુટિ રાખી નહિ જ્યારે નગરી સારી રીતે અદર અને છ ટકાવ ઠરાવ્યા અજા .

पीयूषवर्षिणी-टीका सु ४७ घलव्यापृतस्य कूणिक प्रतिनिवेदनम वलवाउए तेणेव उवागच्छइ, उवागच्छित्ता एयमाणत्तिय पञ्चप्पि- णड ॥सू० ४६॥ मूलम्तएणं से बलवाउए कोणियस्स रण्णो भभ- सारपुत्तस्स आभिसेक हत्थिरयणं पडिकप्पिय पासइ हयगय - वोपागच्छति 'उवागच्छित्ता एयमाणत्तिय पचप्पिणड' उपागय एतामानमिका प्रयर्पयति ।। सू० ४६ ॥ टीका-तए ण' इत्यादि । 'तए ण से चलबाउए तत वल स चलल्यापृत 'कोणियम्स रणो भभसारपुत्तस्स' कृणिस्य गजो भभसारपुत्रस्य 'आभि सेस्क हत्थिरयण पडिकप्पिय' आभिपेक्य हस्तिग्न परिकल्पित 'पासह ' पयति, 'हयगय जाव सण्णाहिय' हय गन यावत मनाहिता 'पासई' प यति, अन यावच्छन्देन चुकी तर फिर वह कोटवाल (जेणेव पलवाउए तेणेव उवागच्छइ) जहाँ सनापति था वहाँ पर पहुंचा। पहुँच कर उसने नगरी माफ हो चुका है इस बात की उसे खबर दी । सू० ४६ ॥ 'तए ण से पल्याउए' दयादि । (तए ण) इसके नार (से पल्वाउए ) उस सेनापतिन (भभसारपुत्तस्स) भभसार अर्थात श्रेणिक के पुत्र (कोणियस्स रणो) पृणिक राजा के (आभिसेक्क) अभिषिक्त पद (इत्थिरयण ) हस्तिनको (पडिसप्पिय) अछी तरह से शृगारित किया हुआ (पासइ) देगा । (हयगय जाव सण्णाहिय पासड ) तथा दय-गज आदि से युक्त चतुरगिणी सेना को भी सन्नद्ध (सुभद्दापमुहाण देवीण महारथी मा थई त्यारे पणी ते पास (जेणेन बल्याउए तेणेव उवागच्छइ) જ્યા નાપતિ હતા ત્યાં પહોચે અને પહેચીને તેણે નગરી સાફ થઈ ગઈ छ, मे पातनी तने भारधी (१० ४६) तए ण से बलवाउए' त्याहि (तए ण) त्या२५७ से वल्याउए] ते गेनापति भभमारपुत्तस्म समार मर्थात अश्मिना पुत्र (कोणियम्स रणो) शुि राना [आभिसेक मालियेय-- ५४ (हत्थिरयण) हाथीरत्नने (पडिकप्पिय) सारी शत शारे (पामइ) नया (हयगय जाच सण्णाहिय पासइ) तथा उय ४ माहिया युत यतुर गिणी देग्या। .

३८६ ক্লীবলিকম . . . जाप-सण्णाहिय पासड, सुभदापमुहाण देवीण पडिजाणाड उवट्ठवियाइ पामड चप णयरि सभितर जाव गधवहिभूय कय पासड, पासित्ता हतुद्दचित्तमाणदिए पीयमणे जाव हियए जेणेव कूणिए राया भभसारपुत्ते तेणेव उवागच्छड, उवागच्छित्ता 'रय प्रग्योध-कलिता च चतुरद्गिणी सेनाम् इति दृश्यम् , 'मुभापमुहाण देवीण' मभद्राप्रमुग्पाणा-सुभद्रादीना देवाना 'पडिजाणार उपद्रवियाइ' प्रतियानानि कटानि उपस्थापितानि 'पास' प यति, 'चप गरि सम्भितर जाव गहिभूय कय पासा' चम्पा नगग साऽभ्य तग याद गधपतिभृता ता प यति, दृष्ट्वा 'ठ्ठ-तु-चित्त माणदिए ' हण्तुएचित्ताऽऽननित 'पीयमणे जाव हियए' प्रीतमना यावद् हृत्यो 'जेणेष कणिए राया भभसारपुत्ते' यय वृणिको गजा भभसाग्पुत्र , ' तेणेव उवागच्छः' तत्रैवोपागच्छति, 'उवागन्उित्ता' उपागत्य 'करयल जाव एव वयासी' पडिजाणार उपवियाद पासड) सुभद्राप्रमुग्य देरिया के लिये आये हु" ग्था को भा देगा। (चप णयरिं सभितर जाव गधवटिभूय क्य पासद) और यह भी देखा कि चपानगरा भातर नाहिर से अच्छी तरह से स्वच्छ हो चुका है, एव उसस सुगधि का महक उठ रहा है । (पासित्ता हट्ठ-तुटु-चित्त-माणदिए पीयमणे जाव हियए जेणेव ऋणिए राया भभसारपुत्ते तेणेव उवागच्छद) यह सब देखकर वह बहुत ह। सुश हुआ हर्ष के मारे वह फूला नहीं समाया। प्रसन्न मन होकर वह मात्र ही जहा श्रेगिक के पुत्र कृगिक राजा थे वहा पहुँचा। (उवागच्छित्ता करयल जाव एव वयासी) पहुँचकर उसन सर्वप्रथम राजा को दो हाथ जोडकर प्रणाम किया और ચ પાનગરી सनाने पर पाने (सुभद्दापमुहाण देवीण पडिजाणाइ उपवियाइ पासइ) सुभद्राप्रभु देवामान मारे माता रथाने पण या (चप णयरिं सभितर जाच गपवट्टिभूय कय पासइ) मने मे यु અદર અને બહારથી સારી રીતે સ્વચ્છ થઈ ગઈ છે, તેમજ તેમાથી સુગધીની भई व्यावी रही छे (पासित्ता हट्ठ-तुट्ठ-चित्त-माणदिए पीयमणे जाव हियए जेणेव कूणिए राया भभसारपुत्ते तेणेव आगन्छइ) मा मधु बने ते पर ખુશ થય અને અત્યત હષિત થઈ ગયે મન પ્રસન્ન થવાથી તરત જ ज्या जिना पुत्र इणि न ता त्या पायो (स्वागच्छित्ता करयल जाव ३८७ पीयूषवपिणी-टीका स ४७ बलव्यापृतस्य कृणिक प्रतिनिवेदनम् करयल जाव एव वयासी-कप्पिए ण देवाणुप्पियाण आभिसेक्के हत्थिरयणे, हय-गय-जाव-पवर-जोह-कलिया य चाउरगिणी सेणा सण्णाहिया, सुभदापमुहाण य देवीण वाहिरियाए उवट्टाणसालाए पाडियकपाडियकाड जत्ताभिमुहाड जुत्ताड जाणाड उवट्टावियाड, करतल यावदेवम् अपादीत-कप्पिए ण देवाणुप्पियाण आभिसेक्के हस्थिरयणे' कल्पित बलु देवानुप्रियाणामाभिपेक्य हस्तिरत्नम् ' हयगयरहपवरजोहकल्यिा य' हयगजरथप्ररयोधफलिता च'चाउरगिणी सेणा सणाहिया' चतुरङ्गिणी सेना सन्नाहिता, 'मुभदापमुहाण य देवीणं ' सुभद्राप्रमुग्वाना च देवीना वाहिरियाए उचट्ठाणसालाए' गाह्यायामुपस्थानशालाया 'पाडियक्पाडियकाइ' प्रत्येक प्रत्येक 'जत्ताभिमुहाइ जुत्ताइ जाणाइ उवद्वावियाह' यागाभिमुग्नानि युक्तानि यानानि उपस्थापितानि, फिर इस प्रकार कहने लगा कि (कप्पिए ण देवाणुप्पियाण आभिसेक हस्थिरयणे) है देवानुप्रिय ! आपका आभिपेक्य हस्तिरत्न शृगारित हो चुका है। (त्य-गय-रह- पवरजोह-कलिया य चाउरगिणी सेणा सण्णाहिया) घोटे, हाथी, रय एव सुभटा से युक्त चतुरगिणी सेना भी सजा-बजाकर तैयार की जा चुका है। (सुभद्दापमुहाण य देवीण वाहिरियाए उवट्ठाणसालाए पाडियक्पाडियकार जत्ताभिमुहाइ जुत्ताई जाणार उचठ्ठाधिपाइ मुभद्राप्रमुग्म देविया के भा बाहिर का उपस्थानशाला मे अलग २ बैठने के लिये, यात्रा के योग्य व अच्छे २ चैला से युक्त ऐसे ग्य लाकर उपस्थित कर तिये - , एव वयासी) पहायान तो सर्वथा ५९सा सजने सन्न &ाय नडी प्रणाम यो मने पछी त मा प्रकारे वा यो ३ (कप्पिए ण देवाणुप्पियाण आभिसेक्ये हत्थिरयणे) हे हेपानुप्रिया मापनो मामिषेय હાથીરત્ન शगारा गया छ (हय-य-रह-पवरजोह-कलिया य चाउरगिणी सेणा सपणा हिया) घोडा, था, २५ तेभ सुलटोथी युद्धत यतु२ गिणी भेना पY स थई गई छ (सुभद्दापमुहाण य देवीण बाहिरियाए उवट्ठाणसालाए पाडियस्कपाडियस्काइ जत्ताभिमुहाइ जुत्ताइ जाणाइ उमट्ठावियाइ) सुभद्राप्रभु દેવીઓને માટે પણ બહારની ઉપસ્થાનશાલામાં અલગ અલગ બેસવાને સારૂ, યાત્રાને ગ્ય તેમજ સારા સારા બળદથી યુક્ત એવા રથ લઈ આવી १२ रामेटा छ (चपा णयरी सन्भितरयाहिरिया आसित्त-जाव गधवट्टिभूया कया) ३८८ औषपातिपय चंपा णयरी सभितरवाहिरिया आसित्त जाव गंधवटिभूया कया, त णिज्जतु ण देवाणुप्पिया । समण भगवं महावीर अभिवंदिउ ॥सू०४७॥ मूलम्-तए ण से कूणिए राया भंभसारपुत्ते बल- 'चपाणयरी सभितसाहिरिया' चम्पा नगरी साऽभ्यन्तग्याद्या 'आसित्तजाव गरवाहि- भूया कया' आमिक यावद गधरतिभूता फता, 'त णिनितु ण देवाणुपिया' तन्निर्यातु सल्लु देवानुप्रिया ! 'ममग भगा महावीर अभिवदिउ' भगात महागारमभिवन्दितुम् ॥ सू० ४७ ॥ टीका-'तए ण' दयानि । 'तए ण' तत =सेनापतिनिवेदनानन्तर ग्बल 'से ऋणिण राया भभसारपुत्ते ' स कृणिको गजा भभसारपुन 'चलवाउयस्स अतिए' बलव्यापृतस्याऽतिके-बलच्यापृतमुपात 'एयमह' एतमय-'भानानानुसारण सर्व सम्पा- है। (चपा णयरी सभितरवाहिरिया आसित्त जार गधवटिभूया कया) तथा चपानगरा भा भीतर बाहिर से अच्छी तरह झडयाकर साफ करा दी गई है। उसमे जल भा छिडकमा दिया गया है, यावत् वह मुगधित द्रव्य जैसा बन चुका है, (त देवाणुप्पिया) अत है देवानुप्रिय ' ( समण भगव महावीर अभिवदिउ णिज्जतु ) अब आप अमण भगवान् महावीर को बना करने के लिये पधारे ॥ मू० ४७ ॥ 'तए ण मे ऋणिए राया भभसारपुत्ते' इत्यादि । (तए ण) इसके बाद (भभसारपुत्ते से ऋणिए राया) भभसार अथात् श्रेणिक के पुत्र कृणिक राजा (बल्याउयस्स) सेनापति के मुस से ( एयमट्ट सोचा) हाथा आदि का તથા ચ પાનગરી પણ આ દર-બહારથી સારી રીતે વાળીઝૂડી સાફ કરાવી દીધી છે. તેમાં પાણી પણ છ ટાગ્યું છે જેથી તે સુગ ધિત દ્રવ્ય જેવી બની 15 (त देनाणुप्पिया) भाटे देवानुप्रिय । (समण भगव महावीर अभिवदिउ g) હવે આપ શ્રમણ ભગવાન મહાવીરને વ દના કરવા (सू ४७) 'तए ण से कृणिए राया भमसारपुत्ते' त्या (तए ण) त्यार पछी (भभसारपुत्ते मे ऋणिए र या) लालसा अर्थात् रेटिना पुत्र इणि २० (बल्याउयस्स) सेनापतिना मुमथा [एयमट्ठ सोचा] साथी સારૂ પધારે ' पोयूषषिणी टीका र ४८ कृणिकम्य व्यायामादिविधि वाउयस्स अनिए एयमट्ट मोच्चा णिसम्म हटतुट्ट जाव हियए जेणेव अदृणसाला तेणेत्र उवागच्छड, उवागन्छित्ता अदृणसाल अणुपविसङ, अणुपविसित्ता अणेग-वायाम-जोग्ग-वग्गण-वामद्दण- मल्लजुद्ध करणेहि सते परिस्सते सयपागसहस्सपागेहिं सुगंध- नितम् -नया पार्ता 'मोचा' वा 'णिमम्म' निगम्य-दृति प्रत्या 'हट्ट-तुट्ट जात्र हियए' --तु---यापद्धृत्य - परमप्रमनमानस मन 'जेणेव ' यत्र 'भट्टणसाला अनगाना-त्र्यायामशाला नेणव उवागन्ट' नगोपागच्छति, 'उनागच्छित्ता' उपागय अट्टणसाल अणुप्पविसर' अनगालामनुप्रविशति, 'अणुप्पविसित्ता' अनुपिय 'अणेग-वायाम-जोगग-गण-बामण-मल् जुद्ध-चरणेनि' अनक-- व्यायाम--योग्य-उन-न्यामन-मल्लयुद्ध-करणे -अनक ये व्यायामा -यागरिकपरिश्रमा तदयोग्य तन्नुकल, जगनन, ज्यामन=परम्परमाह्याद्यगमोटन, मल्लयुद्ध-मल्लकीडनम्, कग्णानि=मुद्गगरिचालनानि त म 'सते' पात -मामान्यत , परिम्सते पूर्ग तयाग के समाचार को सुनकर (णिसम्म ) [व अच्छी तरह से विचार कर (इट-तू?- जाव-हियए) अपन मनम बहुत ही अधिक हपिन हा प्रस्तुष्ट हुए। (जेणेव अट्टण- साग तेणेव उवागन्छइ) पश्चात वे जहा व्यायामयाला यी वहाँ पर पहुँचे । ( उवा- गचित्ता मट्टणसार अणुपविसइ) पहुँचत हा व उमम प्रविष्ट तु । (अणुपविसित्ता अणेग-चायाम-जोग्ग-पगण-यामण-मजुद्ध-करणदि सते परिस्मते) प्रविष्ट होकर उन्हान वहा पर अनेक प्रकार का व्यायाम--गागरिक परिश्रम किया, शारारिक परि- यम क योग्य दौडना-कटना प्रारंभ क्यिा । अपन अग उपागाका अच्छी तरह से मर्दन माहिनी पुरेधुरी तयाना मभागाने मामीन (णिमम्म) तभ०४ सारी गते पिया जन (हटु-तुट-जाघ-हियए) पानान! भनमा मर्डर हर्षित थया, (जेणेर अट्टणसाला तेणेव वागन्छड) ५छी तसा त्या व्यायामा ती त्या पहाच्या (पागन्छित्ता अट्टणमाल अणुपविसइ) ५। यता ते तेमा हामत 4या (अणुपविसित्ता अणेग-वागम-जोग्ग-वग्गण वाम इण-मल्ल जुद्ध-करणेहि मते परिम्सते) आम न तभो त्या मने १२ना વ્યાયામ-શારીરિક મત કી શારિ, પશ્ચિમને યોગ્ય દોડવા–દવાને પ્રારભ કર્યો પિતાના અગ-ઉપાંગોને આમ તેમ વાળ્યા મલ્લોની સાથે કુસ્તી કી ત્યા રાખવામા આવેલ મુદગ ફેરવ્યા આ ક્રિયાઓથી તેઓ પહેલા તેમજ મ તુષ્ટ થયા - र सहस्रपाका अपि, ततस्तयो , औपपातिकमा तेल्लमाइएहि पीणणिजेहिं टप्पणिजेहिं मयणिज्जेहिं विहणिजेहिं सबिदियगायपल्हायणिजेहिं अभिगेहि अभिगिए परिभात -अप्रत्यगापभया, 'मयपाग-सहम्सपागेहि शतपाफसहस्रपार्क, शतहत पाको येषु ते शतपाका , गतसम्यकोपधिमिश्रणन वा पाको यपु त, शतकापापणमूल्यक- द्रव्यमिश्रणेन वा पाको येषु ते शतपाकास्तै लपिगपा द्वन्द्व , तैस्तैलविशेष , सुगधितगतिक 'पीणणिनेहि प्रागनीय =मरुधिगन्धिातुमुग्यप्रने, 'दप्पणिज्जेहि दर्पगीय पल्प, 'मयणिनेहि मदनीय कामपर्द्धक, 'बिंदणिज्जेहिं ' वृहणायै -मासोपचयकारिभि , 'सबिढिय-गाय-पल्हायणिनेहि' सर्वेद्रिय-गार-प्रहानीय , सर्वेषाम् इन्द्रियाणाम् , गात्राणा प्रहाटनीये -प्रहादजनकै , किया । मल्लों के साथ कुस्ती लडी । वहा पर रग्वे हुए मुद्गरा को भा फिगया । इन क्रियाआ से वह पहिले साधारण श्रान्त हुए एव नार में अधिक परिश्रान्त हुए | इस तरह जन अच्छा रीति से वे खूब व्यायाम कर चुके तय (सयपागसहस्सपागेहि) उन्हों ने गत *पाकवाल एव सहस्रपारुवाले तैला से (पीणणिजेहिं दप्पणिजेहिं) जो तेल प्राणनीय-रस-रधिर आदिवर्धक एव दर्पणीय-बलपर्द्धक होते है, (मयणिज्जेहिं ) कामवर्द्धक होत है, (विह णिज्जेहिं) बृहणाय-मासबढानेवाले होते हैं, ( सव्वि दिय-गाय-पल्हायणिनेहि) समस्त इन्द्रिय एन समस्त भरार को आनट देनेपाले होते है ऐसे तेलों से तथा (अभिगेहि) * सौ वार पकाये गये, अथवा सौ प्रकार का औषधियों को मिश्रित कर पकाये गये, अथवा सौ रुपये मूल्यवाला औषधियों को गलाकर पकाये गये ऐसे तैला से। इसी प्रकार सहस्र पाक में भी समझना चाहिये । સાધારણ થાક્યા, તેમજ ત્યાર પછી વધારે થાક લાગે આવી રીતે જ્યારે બહુ કસરત ॐ सीधी त्यारे (सयपागसहस्सपागेहि) तभणे शताs तम मसपा४ा तेथी उसे तो (पीगणिज्जेहि दापणिज्जेहिं) श्रीमानीय २स ३धिर मावि व तभन्न पीय-सव डोय , (मयणिज्जेहिं) ४१५४ डोय छे, (विहणिज्जेहिं) मणीय-भास१५४ डीय छ, (सव्वि दिय-गाय-पल्हायणिज्जेहिं) समस्त धद्रियो तमा समस्त शरीरने मान है [૧] વાર પકાવેલુ અથવા બે પ્રકારની ઓષધીઓથી મિશ્રિત કરી પકાવેલું અથવા બે રૂપિયાની કિંમતની ઓષધોઓને ગાળીને પકાવેલ એવા તે આજ રીતે સહસ્ત્રપાકમા પણ સમજવું જોઈએ १ - . . पायूपयपिणी टीका सु २८ कूणिस्य न्यायामादिविधि समाणे तेल्लचम्मसि पडिपुण्ण-पाणि-पाय-सुउमाल-कोमल-तलेहि पुरिसेहि छेएहि दक्खेहि पटेहि कुसलेहिं मेहावीहिं निउण- जभिगेटिं' अभ्यग-स्नहनै 'अभिगिए ममाणे' अभ्यगित -कृताभ्यङ्ग सन् 'तेलचम्मसि' तेलचर्मणा, अत्र तृतीयाथै सममी, तेलानुलिपटारीरस्य मनसाधनम्प चर्म 'तैलचर्म' टयुच्यते, 'मवाहिए समाणे' माहित मन-टत्युत्तरेण अन्वय , “वाहित दयाह- पुरिमेडिं' पुग्प -अङ्ग वाहननियुक्तमृत्ये , ते कोटगरित्याह- 'पडिपुण्ण पाणिपाय-मुउमाल-कोमल-तळेहि प्रतिपूर्ण-पाणिपाद-मुकुमार-कोमल- त -प्रतिपूर्णानाम् अविकलाना, पाणिपाटाना सुकुमारकोमानि-अतिमृदुलानि तलनि येपा ते तथा ते , 'एहि । ठेकै =मर्दनकन्गनिपुण , 'दक्खेहि' दक्षे =अविलम्बित- कारिभि , मर्दनकार्येऽप्रेम , 'पढेहिं' प्रष्ठे, 'कुसलेडिं' कुशलै =मर्दनविपिन , 'मेहावीहिं' मेधाविभि-प्रतिभागारिभि , 'निउण-सिप्पो-चगएहिं निपुणशिपोपगते , घटना से (अभिगिए समाण) शरीर का खून मालिश करबाट । *(तेलचम्मसि) तैल- चर्मसे मालिम कग्नवाडे (पुरिसेहिं) पुरपा न कि जिनक (पडिपुण्ण-पाणि-पाय-सुउ- माल-तले) हाथ और पैर क तलवे अधिक मुकुमार थे, (एहिं) मन करनका क्ला में जो अधिक निपुण थे, ( दक्खेहिं ) उसालिये जो उस कला क जाननेवाला में सर्वप्रथम गिन जाते थे, (पढेहिं) मर्दन कग्न का विधि क्या है और किस ढग से किस समय कैसा मर्दन करना चान्यि दयानि नाता म जो विशेष पटु थ, ( मेहाबीहिं) नवान २ रीति मे * यहा तृताया क अर्थ म सममा विभक्ति हुइ है, तैल से चिक्न हुए शरीर को मर्दन करने का साधनम्रूप चर्म चर्म क्लाता है । हेवा डोय , सेवा तसाथी, तथा (अभिगेर्हि) पटनाथी ( अभिगिए समाणे ) - Y५ भालिश उरावी (तेल्चम्मसि) तेदयभया मालिश ४२पापासा (पुरिसेहिं) ५३५ो ना (पडिपुण्ण-पाणि-पाय-सुउमाल-तलेहिं) હાથ તથા પગના તળ બહુ સુકુમાર કોમળ હતા, (કેટિં) મર્દન કરવાની उजामा रे म निपु ता, (खेहि) माथी २ मा કળાના જાણકામાં सर्वप्रथम गणात बता, (पट्टेहिं ) भनि ८२वानी विधि शुछ मने पी રીતે તેવા સમયે કેમ મર્દન કરવુ જોઈએ-ઈત્યાદિ વાતમાં જે વિશેષ शता, (मेहानीहिं) नी नवी ते मई- पानी साना मावि [૨] અહી તૃતીયાના અર્થમાં સમી વિભક્તિ થઈ છે તેલથી ચશ્ના સાધનરૂપ ચર્મ સલચર્મ કહેવાય છે થયેલ શરીરને મર્દન શ્વાનું औपातिकबत्रे . - सिप्पो-वगएहि अभिगण परिमवणु-ज्वलण-करणगुण-णिम्मा- एहि अद्विसुहाए मससुहाए तयासुहाग रोमसुहाए चउबिहाए निपुणानि-मूम्माणि यानि शिल्पानि अनमनानानि तायुपगतानि-अधिगतानि यस्त तथा ते , अङ्गमनक्रियाज्ञानसम्पनैग्त्यिर्थ । 'अभिगण परिमाणु बलणकरण गुण-णिम्मा एहि' अभ्यञ्जन परिमन्नो दलन करण गुण निर्माभि अभ्यश्चनम् =अभ्यङ्ग तेलमर्दनम् ,परिम नम् अङ्गवाहनम् , उद्बलनम् =उद्वर्तनम तेपा करण ये गुगा शरीवास्थ्यकातितुष्टिपुष्टिस्फ यादिरूपा , तपा निर्मातृभि =विधायकै , कया माहित । इत्याऽऽह-'अद्विमहाए' अस्थिमुग्वया अस्थिसुग्यकारिण्या, 'मसमूहाए' मासमुग्वया माममुग्यकारिण्या, 'तयास हाए' त्वरसुग्वया, 'रोमसुहाए' गेममुगया 'चउन्विहाए' चतुधिया, 'सवाहणाए' जो मर्दन करने की कला क आविष्कारक थ, (निउण-सिप्पो-बगएहि ) मूक्ष्म से मृदम भी अगमन आदि क्रियाओं के जो पूर्णरूप स ज्ञाता थे, अथवा जिन्हान इस क्रिया को निपुण कलाचार्य से सीग्वा था । (अभिगण-परिमद्दणु-वरण-करण-गुण-निम्मा एहि) अभ्यगन-तैलमर्दन, परिमर्दन-अग के मबाह्न एव उद्घलन--उवटन करन से जो शरीरस्वास्थ्य, काति, तुष्टि-पुष्टि तथा हर एक कार्य मे स्फूर्ति आदि गुण होते है, उन गुणों को वे अपने अभ्यङ्गन आदि कला के द्वारा प्रत्यक्ष कर देते थे। इनलोगों ने राजा का किस प्रकार से मवाह्न फिया सो कहते है-(अद्विसुहाए) हट्टियों में सुग्वकारी (मससुहाग) मास में मुग्वकारी (तयासुहाए) चमड। मे मुसका। (रोममुहाए) रोम २ में सुग्वकारी इस प्रकार अस्थिसुसजनक, माससुखजनक, चर्मसुग्मजना एव रोमसुखजनक रूप से (चउन्विहाए) चार प्रकार का (सवाहणाए ) मालिश क्रिया से (सवाहिए समाणे) ०४।२४ ता, (निउण-सिप्पो-गहि) सूक्ष्मभा सूक्ष्म ५५ २ मन माहि કિયાઓના જે સ પૂર્ણ જ્ઞાતા હતા, અથવા જેઓ આ કિયાઓ નિપુણ કલાચાર્ય પાસેથી शीमेसा ता, (अभिगण-परिमद्दणु-व्वलण-करण-गुण निम्माएहि) सत्य जन तबमान, परिमन-म अनुसवाहन तेभ०४ पलन उप ટન કરવાથી જે શરીરસ્વાચ્છ, કાતિ, તુષ્ટિ-પુષ્ટિ તથા હરેક કાર્યમાં સ્કૃતિ આદિ ગુણ હોય છે તે ગુણોને તેઓ પિતાના અભ્ય ગન આદિ કલાએ દ્વારા પ્રત્યક્ષ કરી દેતા હતા તે લે એ રાજાનું કેવા પ્રકારે સ વાહન કયુ छ-(अट्ठिसुहाए) ४४मा सुमारी (मससुहाए) भासमा सुपारी (तयासुहाए) यामडीमा भुमारी (रोमसुहाए) रोम राममा भुमी, मे રીતે અસ્થિસુખજનક, મામસુખજનક, ચમ સુખજનક તેમજ રેમસુખ पौयषषषिणो-टीका स १८ कृणिकम्य स्नानविधानम् ३९३ सवाहणाए संवाहिए समाणे अवगय-खेय-परिस्समे अट्टण- सालाओ पडिणिक्खमड, पडिणिक्खमित्ता जेणेव मजणघरे तेणेव उवागच्छड, उवागच्छित्ता मजणघर अणुपविसड, अणुप- विसित्ता समुत्त-जाला-उला-भिरामे विचित्तमणि-रयण- मपानया-मर्दनेन 'सवाहिए समाणे माहितो मरिन सन् , 'अवगय-खेय-परि- स्समे अपगत-खेद-परिश्रम समपनीतग्वेतपरिश्रम , 'अट्टणसालाओ' अग्नशा- लात व्यायामशालात 'पडिनिस्खमड' प्रतिनि कामति, 'पडिणिस्वमित्ता' प्रतिनि- कम्य, 'जेणेव मनणपर तेणेव उवागन्छ।' यत्रैच मजनगृह तत्रैवोपागच्छति, 'उवा- गच्छित्ता' उपाग य, 'मजणार अणुपविसद' मननगृहमनुप्रविशति, 'अणुपविसित्ता' अनुप्रविश्य 'समुत्त-जाला-उला-भिरामे' समुक्त-जाग-गुला-ऽभिगमे-समुक्त- जालेन-मुक्तासहितेन जालेन-गवाक्षेण आकुलो व्याप्त , अतन अभिराम =सुन्दरस्तस्मिन् , 'विचित्त-मणि-रयण-कुट्टिम-तले' विचित्र-मगि-रत्न-ट्टिम-तले-विचित्रमगिर- - , -- - राजा की खूब मालिग का । जब राजा की अच्छी तरह से मालिश हो चुकी तर वे (अव- गय-खेय-परिस्समे) परिश्रम एव खेद से रहित हो (अट्टणमालाओ) उस व्यायाम- शाला से (पडिणिक्खमइ) बाहर निकले, (पडिणिक्वमित्ता) निकल कर (जेणेव मजणघरे तेणेव उवागच्छइ ) जहा स्नान धर था नहीं पहुँचे । (उवागच्छित्ता मज्ज- गघर अणुपविसइ) पहुँच कर स्नानघर मे प्रविष्ट हुए । (अणुपविसित्ता) वहाँ प्रविष्ट होकर ( समुत्त-जाला-उला-भिरामे ) मोतियों की लडियों वाले गोखलों से युक्त होने के कारण अति सुदर (विचित्त-मणिरयण-कुहिम-तले) तथा विविध मणियों से जटित ४४३पी (चउव्यिहाए) यार प्रहारनी (सपाहणाए) भाविशथी (सवाहिए समाणे) રાજાની ખૂબ માલિશ કરી જ્યારે રાજાની સારી રીતે માલિશ થઈ રહી त्यारे तसा (अवगय खेय परिस्समे) परिश्रम तमनन मेहथा भुत थ (अट्टण सालाओ) ते व्यायामशासाभाथी (पडिणिक्खमइ) २ नीया (पडिणिक्ख मित्ता) नीजीने (जेणेव मज्जणघरे तेणेव उवागच्छइ) या स्नानघ२ तु स्या ५-या (उपागच्छित्ता मज्जणधर अणुपपिसइ) पडल्याने स्नानघरमा आमा थया. (अणुपविसित्ता) तेमा यस याने (समुत्त जाला उला भिरामे) मातिमानी सटिमााणा सामाथी युक्त होवाना रो मतिसु, (विचित्त ३९४ औपचासिकयो - . , कुहिमयले रमणिने पहाणमडवसि णाणा-मणि-स्पणभत्ति- चित्तमि हाणपीढसि मुहणिसण्णे सुद्धोदएहिं गंधोदएहि पुष्फो दएहि सुहोदएहि पुणो पुणो कल्लाणग-पवर-मजण-विहीए मजिए, तत्थ कोउयसपहि बहुविहेहि कल्लाणग-पवर-मजणा- नै यचित कुग्मितल=भृभागो यस्य स तथा तस्मिन् , 'रमणिज्जे' रमणीय मनोहरे, 'व्हाणमडवसि' स्नानमण्डप, 'जाणा-मणि-रयण-भत्ति-चित्तसि' नाना-मणि-रन- भक्ति-चित्रे विविध-मगि-रत्न-रचनानिचित्रे, 'पहागपीदसि स्नानपाठ 'मुहणिसणे' मुसनिपण्ण =मुसाऽऽसान , 'सुद्धोदएहि शुद्धोदकै निरवधजलै 'गोदरहि' गधो- दकै =श्रीग्वण्डानिमिश्रितै जले , 'पुप्फोदएहि ' पुप्पोदके =पुष्पमिश्नितजलै . 'सुओदएहि' मुसोदकै =नातिशातो गै 'पुणोपुगो'पुन पुन 'कल्लाणग पवर-मज्जण विहीए' कल्याणक प्रवर-मन्जन-विचिना कन्यागकारक-श्रेष्ठम्नान-विधानन, 'मन्जिए' मजित -स्नपित , 'तत्थ' तत्र स्नानानतर, 'कोउयसएहि' कौतुकगतै , कौतुकाना दृष्टिदोषनिवारणार्य अगन वाले (रमणिने) मनोहर (हाणमडवसि) स्नानमडप मे रक्खे हुए (णाणा-मणि- रयण-भत्ति-चित्तसि) अनक मणि ओर रत्ना की रचना से युक्त (हाणपीढसि),ऐसे स्नान करने क पाठ (वाजोट) पर (मुहणिसण्णे) सुस से 3ठे, और वहा बैठ कर (सुद्धो दएहि) शुद्ध-निर्मल जलसे, (गमोदएहि) गधोदक-चदनमिश्रित जल से (पुप्फोदएहि.) पुष्पमिश्रितजल से, (मुहोटपहि) किचिढष्ण जल से (पुणो पुणो) बार बार । (कल्लाणग पवर-मजण-विहीए मजिए ) उहान कल्याणकारक श्रेष्ठ स्नानविधि-से स्नान किया। (तत्थ कोउयसएहि बहुविहेहिं) उस अवसर में विविध प्रकार के अनेक कौतुका से दृष्टि मणि रयण कुट्टिम तले) तथा विविध भाशुमाथी ति मागावा, (रमणिज्जे) भनाइ२ (हाणमटरसि) स्नानम उपमा रामेसा (णाणा-मणि-रयण-भति-- चित्तसि) मने म ितवा २त्नीनी मनापरथी युत (हाणपीढसि) मेवी स्नान वानी पी3 () ५२ (सुहणिसण्णे) सुमेथी महा भने मना२ (सुद्रोदहिं) शुद्ध-निर्भग डे, (गधोदएहिं) यौहा--- मिश्रित पडे, (पु'फो-एहिं ) पुष्पमिश्रित re पडे, (सुहोदएहि) स GLA creqडे, (पुणो पुणो) पार पा२ (क्ल्लाणग-पवर-मजण-विहीए मजिए) તેમણે કલ્યાણકાર શ્રેષ્ઠ સ્નાનવિધિથી સ્નાન કર્યું (तत्य कोउयसपहि . पीयूषषिणो-टीका सु ४८ कूणिस्य पनादि धारणम वसाणे पम्हल-सुकुमाल-गध-कासाइय-लहियगे सरस-सुरहि- गोसीम-चदणा-णुलित्त-गत्ते अहय-सुमहग्ध-दूस-रचर्ण-सुसवुए रक्षामन्धनादीना आतै बहुविधैर्युक्त 'महागग-पवर-मन्जगा-बसाणे' कयाणक- प्रवरमननावसाने, स्नानानन्तरमित्यर्थ, 'पम्हल-मुकुमाठ-गर-कासाट्य-लहियगे' पदमल-सुकुमार-पान्धकापायिका-रूसिताङ्ग , परमला-उथितम मतन्तुसमृहयुक्ता, सा च सुकुमारा-मुकोमला गधवती च एतादृशा या कापायिका-कपायरक्तवाटिका-अङ्गप्रोन्छ- निका तया रूक्षिताङ्ग -निर्जलीकृतशरीर , 'सरस-सुरहि-गोगीस-चढणा-णुलित- गत्ते' सरस-सुरभि-गोठगीप-चन्दनानुलिम-गात्र , तत्र-गोगार्पचढन गोगार्पनाम्ना प्रसिद्ध चन्दनम् । 'अहय-मुमहग्य-दुस-यण-मुसए' अह्त-सुमहा य--प्य-रत्न-मुः- वृत --अहतम्-अखण्टित=कीटमूषिकादिभिरकर्तित नतनमिति भार , मुमहा नहुमूल्य यद् दूप्यरन प्रधानवस्त्र तेन मुम्वृत्त =मुष्टु आच्छाग्नि , परितन्तनबहुमू यास्त्र इत्यर्थ । दोष निवारणार्थ रक्षावधनादिका के अनेक प्रकार से युक्त उन गजा न (कहाणग-पवर- मज्जणा-साने) जब उस कल्याणकारक श्रेष्ठ स्नान का ममापि हो चुका तन (पम्हल सुकुमाल-गध-कासाइय-लहियगे) पश्मल--उठे हुए कोमल ततु वाले सुकुमार एव सुगधित कपाय रंग की तोलिया से अपने समस्त गरीर को पांठा । पश्चात् (सरस-सुरहि- गोसीसचदणा-णुलित-गत्ते) समस्त शरार पर सग्म मुगधित गोगार्पचन्न का लेप किया । (अहय-सुमहग्ध-दूसरयण-सुसवुए) जब लप अच्छी तरह से शुष्क हो चुका तब अहंत-कीटमूपफ आदि से नहीं काट गये, नवीन-ऐसे चटुमूल्य प्रधान पत्रा को उन्होंने शरीर पर धारण किया । (सुइ-माला-वण्णग-विलेवणे) पश्चात् शुद्धपुष्पा की माला बहुविहेहिं) ते अक्सरे विविध प्रश्ना मने तु। 4-ष्टिदोष-नि- ५४ाथ रक्षामना मने प्रा२युत ते राणे (कल्लाणग-पर-मन्जणा- वसाने) ब्यारे ते ल्याए|१२४ श्रेष्ठ माननी भाति युती त्यारे (पम्हल सुकुमाल-गधकासाइय लुहियगे) पदभर-64-मी मापेसा सुपामा सुतवाणा કમળ તેમજ સુગધિત કષાય ૨ગના ટુવાલ વડે પિતાના મસ્ત શરીરને सुनायु पछी (सरस-सुरहि गोसीस चन्णा णुलित्त गत्ते) मभन्न गीर पर सरस तेभर सुधित शाशीष यहननी से५ । (अहय मुमहग्य दूसरयण सुसबुए) न्यारे २५ सारी ते मुंबई गयो त्या मित-भृ५४ (स કે ઉંદર) આદિથી કપાયેલા નહિ એવા, નવીન-એવા બહુકિંમતી વસ્ત્રોને तभा AN२ ५२ धा२१ अर्या (सुइ-माला-वष्णग-विलेपणे) पछी शुद्ध पुप्पानी औषपातिकको कर्मधारय , सुइ-माला-वण्णग-विलेवणे आविद्ध-मणि-सुवण्णे कप्पिय- हार-डहार-तिसरय-पालंव-पलंघमाण-कडिसुत्त-सुकय-सोभे पिणद्ध-गेविज-अंगुलिज्जग-ललियगय-ललिय-कयाभरणे वर- 'सुइ-मालग-वण्णग-विलेवणे' शुचि-माला-वर्गक-विलेपा-गुचि-शुद्र यत् माला वर्णकपिलपन -तत्र-माला-पुष्पमाला, वर्णक =अद्गरागविशप तस्य विलपन, एतदद्वय यस्य स तथा, 'आचिद्ध-मणि-मुवण्णे' आविद्ध-मगि-मुवर्ण =परिहितमणिकनक-भूषण 'कप्पिय-हार-हार-तिसरय-पाल्प-पलबमाण-कडिमुत्त-मुफय-सोभे' कपि सहारा-हार-त्रिसरक-प्रारम्न-प्रलम्बमान-कटिसून-मुकृत - शोभ , कल्पित =परिधृत , हार =अष्टादशसरिक , अर्धहार =नासरिक , त्रिसरिकथ-'तिलडीहार' इति प्रसिद्ध येन स तथा, प्राल- --गुम्बनक, प्रलम्बमानो यस्मिन् कटिमूने तत् तेन कटिसूत्रेण- 'कन्दोरा' इति भापाप्रसिद्धेन सुकृता-सुष्टु रचिता शोभा येन स तथा, पदव्यस्य हारादिधारणन परमगोभासम्पन्न इत्यर्थ । 'पिणद्ध-गेविज्जग- अगुलिज्जग-ललियगय-ललिय-फयाभरणे' पिनद्ध-अवेयका-मुलीयक-ललिताs- गक-ललित-कृताऽऽभरण , पिनद्धानि अवेयकाणि ग्रीवाभूपणानि, अङ्गुलीयकानि च, येन स तथा, ललिताङ्गके-सुन्दरगरारे ललित यथा स्यात् तथा कृत=विन्यस्तमाभरण येन स तथा, पहनी, एव शुद्ध मुगधित द्रव्य का विलेपन किया । (आविद्ध-मणि-सुवण्णे) पुन सुवर्ण के आभूपण कि जिनमें मणि जडे हुए थे पहिने । (कप्पिय-हार-हार-तिसरय-पालब पलबमाण-कडिसुत्त-सुकय-सोभे) अठारह लरका हार पहिरा, नव लर का हार पहिरा, तीन लर का हार पहिरा ओर लम्बा लटकता हुआ कटिसूत्र (कन्दोरा) पहिरा । (पिणद्ध- गेविजग-अगुरिज्जग-जलियगय-ललिय-कयाभरणे) गले मे और भी सुन्दर आभू पण धारण किये । हाथों की अगुलियों मे मुद्रिकाएँ पहिरा तथा शरीर पर उस समय के भाका ५ तेभर शुद्ध सुधित यनु विवेपन यु (आविद्ध-मणि-सुवणे) 4जी सुवाना घरे। उभा भएमा तत पडेया (कप्पिय-हार द्धहार-तिसरय-पाल्ब-पलबमाण-कडिसुत्त-सुकय-सोभे) २मदार सरना ।२ पडयो, નવ સરને હાર પહેર્યો, ત્રણ સરને હાર પહેર્યો તથા લા લટકતે કટિ- सूत्र ( हो।) ४भरमा पार यी (पिणद्ध-विज्जग-अगुलिज्जग-ललियगय ललिय-कयाभरणे) गाभा म सुह२ माभूषण धारण यो હાથોના આગળામાં વી ટીએ પહેરી તથા શરીર ઉપર તે સમયને ઉચિત બીજા પણ पोयूषयषिणी-टीका स ४८ कूणिस्य यस्त्रादि धारणम् कडग-तुडिय-थभिय-भुए अहिय-रूव-सस्मिरीए मुद्दिया- पिंगलगुलीए कुंडल-उज्जोविया-णणे मउड-दित्त-सिरए हारोत्थय- सुकय रइय-वच्छे पालंव-पलंबमाण-पड-सुकय-उत्तरिजे णाणा- ततस्तयो कर्मधारय । यद्वा-पिनद्वानि यानि ग्रेवेयकागि अगुलीयकानि च तैललितागक, तत्र ललित कृतमाभरगम अन्यद् भूपगजात येन स तथा । 'वरकडग-तुडिय-यभिय-मुए' वरफटक-त्रुटिक-स्तम्भित - भुज , वरफटकत्रुटि =श्रेष्टवल्यमाहुरक्षकारयैर्भूषणे षित- पाहु, 'अहिय-रूप-सस्सिरीए' अधिकरूपसश्रीक -अधिकसौन्दर्येण गोभासम्पन्न , 'मुद्दिया-पिंगल-गुलीए' मुद्रिका-पिगरा-जुलीक -मुहिकाभि =अङ्गुलीयकै पिङ्गला अङ्गुन्यो यस्य स तथा, 'कुडल उनोवियागणे' कुग्टोयोतिताऽऽनन --कुण्टलदीत्या विद्योतितमुस , 'मउड-दित्त-सिरए' मुकुट-दाम-गिरफ, 'हारो-स्थय-मुक्य- रइय-वच्छे' हारा-चम्तृत-सुरत-रतिट--वक्षा -हाग्ग अवस्तृतम आच्छारित मुक्त शोभनातम् अतएव रतिद-ष्टिसुग्वट वक्षो यस्य स तथा, 'पालव-पलवमाण-पड- सुकय-उत्तरिज्जे' प्रारम्ब-प्ररम्बमान -पट - सुकृतो - त्तरीय मालम्वेन दार्पण उचित और भा आभूषण धारण किये । (वर-कडग-तुडिय-थभिय-भुए) दोनों हाथों में सुन्दर कदे पहिरे एव याहुमा पर भुजनध वाधे, (अहियरूवसस्सिरीए) इस प्रकार उनके शरीर का शोभा और भा अधिक द्विगुणित हो गई । (मुद्दिया-पिंगल-गुलीए) उनने जो मुद्रिकाएँ अगुलियों में पहिर रकवी थीं उनसे उनकी अगुलिया सव पीली झायीं से चमकन लगीं । (कुड ठउज्जोवियाणणे) कुण्डला से मुग्व चमकने लगा । (मउड-दित्त- सिरए) मुकुट से मस्तक शोभित होने लगा। (हारोत्थय-मुकय-रइय-बच्छे) हार से अच्छादित उनका वक्ष स्थल रटा हा मनोहर मालम होने लगा, अत देवनेवालों को आनन्द होता था। (पालव-पलबमाण-पड-मुझय-उत्तरिजे) अधिक लवे वस्त्र का इनने माभूषा धारण र्या (वर-कडग-तुडिय-थभिय-मुए) भन्ने डायमा सु. ८1 पा, तेभर मामी ५२ सुमध माध्या (अहिय-रूप-सस्सिरीए) मा तेना शनी सोला पडु वधारे 5 (मुद्दिया-पिंगल-गुलीप) તેમણે જે વી ટીઓ આગળામાં પહેરી હતી તેનાથી તેમની બધી આગળાઓ पीजी आध्थी यमपा atी (कुडल-उज्जोविया-णणे) उमेथी भुम यम १५ वायु (मउड-दित्त-सिरए) भुटथी भन्त: शोलपाखायु (हारोत्थय सुकय रय-चन्छे) हारथी ये तनु १३२ (छाती) म भनाइ२ पातु - বাশিয়া मणि-कणग-रयण-विमल-महरिह-णिउणो-विय-मिसिमिसत-विर- इय-सुसिलिट-विसिह-लह-सठिय-पसत्थ-आविद्ध-वीर-बलए, प्रलम्बमानेन पटेनचलेग मुस्त-मुपियस्तम् उत्तरीयम् उत्तरासगवस्त्र येन स तथा, 'णाणा-मणि-कणग-रयण-विमल-महरिह-गिउणो-पिय-मिसिमिसत-विरश्य- मुसिलिट्ठ-विसिट्ठ-ल-संठिय-पसत्य-आपिद्ध-वीर-बलए' नाना-मगि-कनक- रत्न-विमल-महाई-निपुण-परिकर्मित-देदीप्यमान-रिचित-मुस्रिट-विशिष्ट-एट-. स्थित--प्रशस्ता - ऽऽविद्ध-वार – वलय - नानाविधानि माणिकनकरत्नानि = चद्रकाता दिमगि-सुवर्ण-कर्केतनादि-रत्नानि यस्मिन् स , अत एव स्मिल =निर्मल महार्ह : महता योग्यश्च, तथा-निपुणपरकर्मितदेदीप्यमान -निपुणेन शिल्पकलादलेग निपिना 'उविय' परिकर्मित =मस्कारमापाटित , तत एव 'मिसिमिसत' देदाप्यमान = दीप्तिसम्पनथ, पुन -विरचित - मुश्लिष्ट-विशिष्ट-मस्थित -विरचिन=निर्मित-सुश्लिष्ट, शोभनसधिक विशिष्टम् उत्कृष्टम् रष्ट मनोहर मस्थित स्थानम्-आकारो यस्य स तथा, अत एव-प्रगस्त -प्रशसनाय , एतादृश आविद्ध परिधृत वीरवलयो विजयवल्यो येन उत्तरसग किया था। (णाणा-मणि-कणग-रयण-विमल-महरिह-निउणो-विय मिसमिसत-विरइय-मुसिलिटु-विसिद्ध-लट्ठ-सठिय-पसत्य-आविद्ध-धीरवलये)देदी- प्यमान तथा निपुग कारीगरों द्वारा सुमस्कारित एव बडे भाग्यशालियों के धारण करने योग्य ऐसे निर्मल अनेक मगियाँ एव रत्नों से युक्त सुवर्ण के बने हुए वीरवलय का कि जो सुसधि से ससान्न, उत्कृष्ट, मनोहर और सुन्दर आकार से विशिष्ट तथा प्रशसनीय था इनने धारण कर स्क्वा था । जिस वलय (कडे) को धारण कर शत्रु पर विजय प्राप्त की जाती है उस वलय का नाम वारवलय हे अथवा-जो इस वलय को धारण करता है वह उतु, माथी नारने मान था तो (पालय पलयमाण पड-सुकय-उत्तरिज्जे) घय सामा पखनु तेभये उत्तराम (पछे) युतु (णाणा-मणि-कणग रयण विमल महरिह निउगो विय मिसमिसत-विरइय सुसिलिट्ठ विसिट्ठ-लटु सठिय पस त्य आविद्ध-वीरचल्ये) हेवीप्यमान भने निष्णु रीगरी वारा सुस २४ारित, તેમજ ભાગ્યશાળીઓને ધારણ કરવા એગ્ય એવા નિર્મળ, અનેક મણિઓ તથા રવડે યુક્ત સોનાનું બનાવેલું વીરવલય જે સુસ ધિથી સંપન્ન, ઉત્કૃષ્ટ, મનહર અને અંદર આકારથી વિશિષ્ટ તથા પ્રશસનીય હતું તે તેણે ધારણ કર્યું હતું જે વલય (કડા)ને ધારણ કરવાથી શત્રુ ઉપર વિજય મેળવાય છે તે વલયનું નામ વીરવલય છે અથવા જે આ વલયને ધારણ . पोयूषषिणो टोका र ४८ फूणिकस्य पखादि धारणम् कि बहुणा ! कप्परुस्खए चे अलंकिय-विभूसिए णरवई सको- स्टमल्लदामेणं छत्तणं धरिजमाणेण उभओ चउ चामर-वाल-बीइ- स तथा, य वलय धृत्वा विजयते तादृशवल्यधारक इत्यर्थ । यदा-यदि कश्चिदस्ति वीर- स्तनाऽसौ मा विजिय मम हत्तावहिष्कगेवेत बलयमिति स्पर्धयन य कटक हस्ते परिपत्ते स वारवग्य इयुच्यते । 'किं पहुणा' किम्बहुना-किमधिकेन वर्णनेन ? 'कप्परुक्खए चेत्र अलक्रियविभूसिए णरवई' कल्पवृक्ष इवाइलट्टतविभूपितो नरपति - अलकृतो मगिरत्नाऽऽभूषणै, विभूषितश्च महार्हपरिधानायादिनिचित्रमसनै नरपति कूणिको राजा माभात्कन्पवृक्ष इव शोभते इति भार । म नरपति 'सफोरट-मल्ल-दामेण' सकोग्ण्ट- मान्य-दाम्ना-कोरण्टस्य माल्यानि-कुसुमानि तेपा नामानि-मालास्तै सहितेन 'उत्तेण परिज्जमाणेण' उत्रेण प्रियमाणेन शोभमान , 'उभओ चउ-चामर-बाल-चीडयगे' उमयत चतुश्चामरवालगाजिताङ्ग , 'मंगल-जयसद-कया-लोए मङ्गल-जयशन्द कृताऽऽलोक - इम बात की घोषणा करता है कि जो भी कोई चीर हो वह मेरे हाथ से इस बलय को पेनें-छुडावे, इस प्रकार का स्पधा से परिस द्वारा जो वलय धारण किया जाता है वह भी पागलय कहा गया है । (किं पहुणा) अधिक क्या कहा जाय ' (अलकिय-विभूसिए) मणिरत्नादिक के आभूषणों से अलत प नहुमूल्य अनक प्रकार के मुटर मुदर वस्त्रों से विभूषित (गरवई) वे राजा (कप्परुक्खए चेत्र) कल्पवृक्षकी तरह शोभित होने लगे। उनके ऊपर (सकोरट-मल्ल-दामेण छत्तेण धरिजमाणेण) कोटि के पुप्पा की मालाओं से युक्त स्त्र धरा हुआ था, "प उनके ऊपर (उभो चउ-चामर-बाल-वीडयगे) टोना ओर से चार चामर ढोर जा रहे थे, (मगल-जयसद-कया लोए) तथा उनके देखते ही मनुष्या न 'मगल हो, जय કરે છે તે એ વાતની ઘોષણા કરે છે કે જે કોઈ પણ વીર હોય તે મારી પાનેથી હાથમાથી આ વલયને એ ચીને છેડાવી જાય આ પ્રકારની સ્પર્ધાથી વીરે દ્વારા જે વલય ધારણ કરવામા આવે છે તેને વીરવલય ४ामा मावे छ (किं बहुणा) पधारे शुषु डोय । (अलकिय- विभूसिए ) भत्निायुत माभूपयोथी असत तेभर मभृत्य (था मिती ) मने प्रा२ना सुहर वस्त्रोथी विभूषित (णरवई) AM (कप्प रस्सए चेव) वृक्षनी पेशाला साज्या तमना ५२ (सकोरट मल्ल दामेण छत्तेण धरिज्जमाणेण) २८ना पानी भासा पडे थुत छत्र पY ४शयस उतु तेभ तमना २ (उभओ चउ-चामर-चालवीइयगे) मन्ने मान्य भजी या व्याभ टाई २ ता (मगल-जयसह-क्या-लोए) 14 भने -सत्थवाह-दूय-सधिवाल -- ओपपातिकमरे यगे, मगल-जयसद-कयालोए मजणघराओ पडिणिखमइ, पडिणिस्खमित्ता अणेग-गणनायग-दडनायग-राई-सर-तलवर- माइंबिय-कोथुविय-इव्भ-सेहि-सेणावड- सद्धि सपडिवुडे धवल-महामेह-णिग्गए इव गहगण-दिप्पंत- मगलरूपो जयश-- कृतो जनन जालोके दर्शन यस्य स तया, 'मजणगओ पडिणिकावमड' मन्ननगृहात्प्रतिनिष्कामति नहिनिर्गच्छति, 'पडिणिक्खमित्ता' प्रतिनिष्क्रम्य 'अणेग- गणनायग-दंडनायग-राई-सर-तलवर-माडरिय-फाइरिय- दम्भ सेटि-सेणा वइ-सत्थवाह-दय-सधिवाल सद्धिं सपडियुट' अनर-गणनायक-दण्डनायक- राजेश्वर-तलपर-मादम्बिक-कौटुम्बिफभ्य-श्रेष्टि-सेनापति - सार्थवाह --दृत - सधिपाल साई सम्परिवृत --अप्रत्यानि पटानि प्राग् यायातानि, मन्जनगृहानिष्का तो नरपति क इव शोभते । दृत्याह-'धवल' इत्यानि ।'धवल महामेह-णिग्गए इव' धवल महामेघनिर्गत इव- धालमहामेधतो निर्गत =मेघापग्णविनिर्मुक्त हर 'गहगण-दिप्पत रिस्ख तारागणाण मज्झ हो' इस प्रकार का शद करने लग । इस प्रकार वे राजा (मज्जणपराओपडिणिक्खमइ) स्नान घर से निकले । (पडिणिक्खमित्ता) निकलते हा (अणेग-गणनायग-दडना यग राई-सर तलवर-माडविय-कोडुविय इन्भ-सेटि सेणावद-सत्यवाह-दूय-सधिवाल सद्धिं सपडिवुडे ) अनेक गणनायकों, अनेक ढडनायकों, राजा, ईश्वर, तलवर, माडबिक, कौटुम्बिक, इभ्य, श्रेष्ठी, सेनापति, सार्थवाह, दूत एव सधिपालों से घिरे हुए वे राजा (धवल महामेह णिग्गए इव) धवल महामेघ के आवरण से रहित (गहगण दिप्पत रिक्ख तारागणाण मज्झे ससिब) ग्रहगणों के बीच में वर्तमान तथा दीप्यमान ऐसे - " જતાજ મનુષ્ય “મગલ હો જય હો” એ પ્રકારના શબ્દ બોલવા લાગ્યા माधी शते ते ० (मज्जणघराओ पडिणिक्षमइ) स्नान ५२माथी नाया (पडिणिक्पमित्ता) नीता (अणेग-गणनायग-दडनायग-राई-सर-तलवर-माड बिय-कोडुबिय- इब्भ-सेटि-सेणावइ-सत्यवाह-दूय-सधिवाल सद्धिं सपडिमुडे) मने नानायी, अने४ ४ नायडt, An, ४५२, तस१२, भाउजजि, ल्य, श्रेष्ठी, सेनापति, सार्थवाड, इत तमा सपिपासाथी घरायसा (णरवई) aan (धरल-महामेह-णिग्गए इव) पर महामेघना माप२४थी भुत (गह गण-दिप्पत-रिक्ख-तारागणाण मज्झे ससिव्य ) अमोना क्यमा पत मान del - पीयूषपिणी-टीका र ४८ कृणिकस्य हस्तिरत्नारोहरणम् ४०१ रिश्व-तारागणाण मज्झे ससिव्व पियदंसणे णरवई जेणेव वाहि- रिया उवट्ठाणसाला जेणेव आभिसेके हत्थिरयणे तेणेव उवाग- च्छइ, उवागच्छित्ता अजण-गिरिकूड-सपिणभं गयवई णवई दुरूढे ॥ सू० ४८॥ ससिब्ब' ग्रहगग दीप्यमान-कक्ष तारागणाना म ये गशीप-दीप्यमानानाम् ऋक्षाणा-नक्ष- त्राणा तारागणाना च म ये चन्द्र इव, 'पियदसणे' प्रियदर्शन 'णरवई' नरपति 'जेणेव वाहिरिया उवठाणसाला' यौव बाह्योपस्थानशाला, 'जेणेव आभिसेके हत्थिरयणे' यौपाऽभिपेक्य-पद हस्तिरत्नम् , 'तेणेव उवागच्छइ' तत्रैवोपागच्छति, 'उवागच्छित्ता' उपागय 'अजणगिरि-क्रूड-सण्णिभ गयवइ णरवई दुरुढे' अन्ननगिरिकटसन्निभ गजपति नरपति(रुढ = अञ्जनपर्वतशिग्वराऽऽकार गजेन्द्र नरेन्द्रो दुरूढ आरूढवान् ॥ सू० ४८ ॥ नक्षत्र एव तारागणों के मध्य मे सुशोभित चद्रमा के समान (पियदसणे) देखने में बहुत ही सुदर मालूम होते थे । मतलब इसका यह है कि यहाँ पर गजा को चद्रमा का और उनके स्नान घर को शुभ मेघों की, तथा गणनायक आदि को नक्षत्र और ताराओं की उपमा दी गई है । इस प्रकार से वे राजा (जेणेव बाहिरिया उवट्ठाणसाला जेणेव आभिसेक्के हत्थिरयणे तेणेव उवागच्छइ ) जहा पर बाहिर की ओर उपस्थानशाला थी और जहा वह आभिपेक्य हस्तिरत्न खडा हुआ था वहा पहुँचे । (उवागच्छित्ता अजण- गिरि-कूड-सण्णिभ गयवइ णरवई दुरूढे ) पहुँचते ही वे अजनगिरि के शिग्वर के समान उस हाथी पर आरूढ हो गये ।। सू० ४८ ॥ દીપ્યમાન એવા નક્ષત્ર તેમજ તારાગણીના મધ્યમા સુશોભિત ચદ્રમા જેવા (पियदसणे) नेपामा म सुधर सात ता भतार से छे 3 मही રાજાને ચદ્રમાની અને તેમના સ્નાનઘરને શુભ્રમેની તથા ગણનાયક આદિને नक्षत्र भने तासमानी पमा मापी छ मा सरे ते रात (जेणेव बाहिरिया उवट्ठाणसाला जेणेव आभिसेक्के हत्थिरयणे तेणेव उवागच्छद) બહારની બાજુએ ઉપસ્થાનશાલા હતી અને જ્યા તે આભિષેક્ય હાથીરત્ન ઉભે २ह्यो तो त्या पाया (आगच्छित्ता अजणगिरि-कूड-सनिभ गयरइ णरवई दुरुदे) पहायता અજનગિરિના શિખરના જેવા તે હાથી ઉપર આરૂઢ थ गया (सू० ४८) ત્યા ४०२ ओपपातिकसूत्र मूलम्-तए णं तस्स कूणियस्स रणो भंभसारपुत्तस्स आभिसेक हत्थिरयणं दुरूढस्स समाणस्स तप्पढमयाए इम अट मगलया पुरओ अहाणुपुवीए सपटिया, तजहा-सोपत्थिय- टीका-गजेगधिग्दो गयो भगरभिमुस यियासताति तस्य पुरत प्रपातम् अगमगलादिपलायनाकात कात राजोचितमस्तुजान वर्णयति-तण' इ यानि । 'तए ण' तत तन्नतरम्-सेनापनिममानातपटगजर नममधिगेहणाऽनतर 'तस्स कृणि यस्स रण्गो भभसारपुत्तस्स आभिमेव त्थिरयण दुरूढस्स समाणस्स' तरय कृगि फस्य राजो भमसारपुत्रस्याऽभिप्रेक्य हस्तिग्नमधिरूढस्य मत 'तप्पढमयाए इमे अनुद्ध मगलया पुरओ अहाणुपुषीए सपद्विया' तप्रथमतया इमान्यायाट गद्गलानि पुरतो यथानुपुञ्या स्पस्थितानि, 'तजहा'-तद्यथा-'सोवत्थिय-सिरिसच्च-णदियावत्त- बदमाणग-भदासण-कलस-मच्छ-दप्पणा'-सौरस्तिक-श्रीवास-नन्द्यावर्त - बर्द्धमा नक-भद्रासन-कलग-मत्स्य-दर्पणा, तर-मत्स्य -चित्रपटलिखितमत्स्यरूप । एते 'तए ण तस्स कुणियस्स' इत्यादि । (तए ण) इसके बाद (भभसारपुत्तस्स) भभसार अथात् श्रेगिक के पुत्र (तस्स कृणियस्स रण्णा) उस णिक राजा के (आभिसेक हत्विरयण) आभिपय हस्तिरत्न के ऊपर (दुरुढस्स समाणस्स) सनार होते ही (तप्पढमयाए) सर्वप्रथम उनके (पुरओ) आग आग (इमे अट्ठ मगलया अहाणुपुवीए सपट्ठिया) ये आठ आठ मागलिक द्रव्य अनुक्रम से स्प्रतिष्ठित हु-चलने लग, (त जहा) वे मागलिक द्रव्य ये है, (सोवत्थिय-सिरिवच्छ- णदियावत्त वद्धमाणग-भदासण-कल्स-मन्दप्पणा) रयस्तिक, श्रीवत्स, नन्द्यावर्त, वर्धमानक, भद्रासन, ग्ला, मत्स्य और दर्पण | उनमें से स्वस्तिक, श्रीवत्स, नन्द्यावर्त तर ण तस्स कृणियरस ઈત્યાદિ (त" ण) त्या२ ५०ी (भभसारपुत्तस्स) लालसा२ अथात् श्रेणिजना र (तस्म कुणियरस रणो) तेणिs And (आभिसेक्स हस्थिरयण) मालिन्य स्ति २९नना G५२ (दुरूढम्स समाणस्स) सपा२ vala (तप्पढमयाए) भवथा पडसा तेमनी (पुरओ) AM PRIL (इमे अटुट्ठ मगल्या अहाणुपुवीए मपट्टिया) 241 2418 २मा० માંગલિક દ્રવ્ય અનુક્રમથી ગેડવામાં આવ્યા, (तजहा) ते भागलि द्रव्य माता (सोपत्थिय-सिग्विच्छ-णदियावत्त बद्धमाणग मदासण-कल्स गन्छ दप्पणा) १ पस्ति, २ श्रीवत्स, 3 नन्धावत', ४ वध - , " पोषयपिणी-टीका ॥ स १९ भगवाशनाथ कृणियम्य गमनम ४०३ . सिरिवच्छ-णंदियावत्त-बद्धमाणग-भद्दासण-कलस-मच्छ-दप्पणा । तयाणतर च णं पुण्ण-कलस-भिंगार दिव्या य छत्तपडागा सचामरा दसण-रडय-आलोय-दरिसणिज्जा बाउ-झ्य-विजय- माङ्गलिक्तया यातायामुपयुक्ता । तनतर च खलु 'पुण्ण-कल्स-भिंगार' पूर्ण कलग- भगार,जपरिपूणा धटा मृङ्गाराच, तर मगार --'भारी' इति प्रसिद्ध , एते पुर प्रस्यिता । "दिव्या य' दिव्या-गोभना च 'उत्तपडागा' पताका-उत्रेण सहिता पताका छन पतामा 'सचामरा' सचामग-चामराभ्या युक्ता च, 'दसण-स्ट्य-आगेय-दरिसणिज्जा' नरचिता-लोक-दर्शनाया दर्शने-राजो दृष्टिनिपये रचिताः कृता, आ-समतात् लोकै =जनै- ईर्गनीया या च, 'पाउ-दूय-विजय-वेजयती य ' बातो-भूत-विजय-वैजयन्ती च चातोद्भूता = पचनप्रकम्पिता चासौ विजयवेजयती च = विजयपृचिका घजपताका और वर्धमानक ये साथिये कहलाते है । मस्य से यहा चित्रपट में लिखित मत्स्य का ग्रहण किया हुआ समझना चाहिये। ये आठ मगरस्वरूप होने से प्रस्थान में उपयुक्त गिने जाते है । (तयाणतर चण) इसके वाढ (पुण्णफलसभिंगारं दिव्या य उत्तपडागासचामरा दसण- रटय-आलोय-दरिसणिना वाउ-भ्रूय-विजय-वेजयती य ऊसिया गगणतलमणु- रिटती पुरओ पहाणुपुव्वीए सपट्ठिया) कितनेक लोग पूर्णकलश-जल से भरे हुए कलग, तथा जल से भरा हुई झारिया लेकर आगे २ चलने लगे । कितनेक चामरसहित सुन्दर या-पताकाओं को लेकर आग २ चलने लगे । और कितनेक तो राजा का दृष्टि मे आ सके इम प्रकार से रखी हुई, देखने मे सुटर ऊँची अत एव आकाश को छूती हुइ ऐसी विजय માનક, ૫ ભદાન, કલશ, ૭ મત્સ્ય અને ૮ દર્પણ એમાથી સ્વસ્તિક, શ્રીવત્સ, નન્દાવર્ત અને વર્ધમાન એ સાથિયા કહેવાય છે મભ્ય એટલે અહી ચિત્રપટમાં આલેખેલા માછલાનું ચિત્ર સમજી લેવું આ આ. મગલ २१३५ पाथी प्रस्थान (मार ती मत) योगी आणाय (तयाणतर च ण) त्या२ ५ (पुण्णकल्सभिंगार दिवा य उत्तपडागा सचामरा दमण- रइय-आलोर-दरिसणिज्जा चाउ-द्धय-विजय-जयती य सिया गगणतलमणुरिहती पुरओ अहाणुपु-वीए सपट्ठिया) 241s als पूर्ण संश- मरेसा ॥ તથા જલથી ભરેલી ઝારીઓ લઈને આગળ આગળ ચાલવા લાગ્યા કેટલાક ચામર સહિત સુદર છત્ર પતાકાઓને લઈને આગળ આગળ ચાલવા લાગ્યા, અને કેટલાક તે રાજાની નજર પડી શકે એમ રાખેલી, જેવામાં સુ દર १०४ औपपातिकसने अतग्य छाम्। वेजयती य ऊसिया गगणतलमणुलिहती पुरओ अहाणुपुब्बीए सपट्टिया । तयाणतर च णं वेरुलिय-भिमत-विमल-ढड पलंब- कोरंट-मल्लदामो-वसोभियं चंदमंडलणिभं समसियं विमल आय- वत्त पवरं सीहासणं वरमणिरयणपादपीट सपाउयाजोयसमा- ऊसिया' उहिमा-उथापिता, गगगतसमलिन्ती' गगनतल मनु- लिखन्ती-व्योमतल स्पृशन्ती--अत्युच्चा, पुरतो यथानुपून्या सम्प्रस्थिता प्रचलिता । उन वर्ण यन्नाह-वेरुलिय' इत्यादि। तदनन्तर खलु 'वेरुलिय-भिसंत-विमल-दड' देईर्यमास मान विमल-भण्डम्-चहर्यस्य रनविशेषस्य भासमानोजीप्यमानो विमलो दण्डो यत्र तत् ताह- 'पलव-कोरट-मल्ल-लामोवसोभिय' प्रलापमान-कोरण्ट-मान्यदामोपशोभितम्' प्रलम्बमानेन कोरण्टारयमालोपयोगिकुसुमाना नाना-मालया उपशोभितम् । अतएव-'चद 'मडलणिभ चन्द्रमण्डलनिम-चन्द्रमण्टलेन समानम् , 'समृसिय' समुच्छ्रितम् विस्तारितम् , 'विमल आयवत्त' विमलम् आतपत्रम् , सिंहासन वर्णयमाह-पवर सीहासण' इति, प्रवर सिंहासनम्, तत् कीदृशम् । इत्याह-वर-मणि-न्यण-पाद-पीढ' वर-मगि-रल-पाद- वैजयन्तो-विजय नजों को लेकर आगे २ चलने लगे । (तयाणतर च णं) इसके बाद (वेरु लिय-भिसत-विमल-दड पलव-कोरट मल-दामो-बसोभिय चदमडलणिभ समू 'मिय विमल आयवत्त पवर सीहासण वर मणि-रयण-पादपीठ सपाउयाजोयसमा उत्त बहु-किंकर-कम्मकर-पुरिस पायत्त-परिक्खित्त पुरओ अहाणुपुचीए सपट्टिय) कितनेक लोग वैदूर्य मणि की प्रभा से प्रकाशित दण्डवाले, लटकती हुई कोरटमाला से सुशोभित, चद्रमण्डलसदृश तथा ऊँचे उठाये हुए ऐसे छत्र को लेकर आगे २ चले । तथा बहुत से नौकर-चाकर और सैनिक लोग श्रेष्ठ सिंहासनको तथा पादुकासहित, उत्तम मांग- ઉચી એટલે કે આકાશને અડતી હોય તેવી વિજયજયન્તી વિજયધ્વજા એને લઈને આગળ આગળ ચાલવા साज्या (तयाणतर च ण) त्यार पछी (वेरुलिय-मिसत-विमल-दड पल्य-कोरट-मल्ल-दामो-चसोभिय चद-मडल-णिभ समूसिय विमल आयवत्त पवर सीहासण वर-मणि-रयण-पाद-पीठ सपाउया- जोय-समाउत्त बहु-किंकर-कम्मकर-पुरिस-पायत्त-परिक्खित्त पुरओ अहापुणुव्वीप सपट्टिय) dals als वैडूर्यभानी भलाया zuशित smt, exती કેરાટમાળાથી શેલતા, ચકમ ડલ જેવા, તથા ઉચે ઉપાડેલા છત્રને લઈ ४० . पोवृधयाषणो-टीका सू ४२ भगवदर्शनार्थ पूणिस्य गमनम् उत्त बहु-किकर-कम्मकर-पुरिस-पायत्त-परिक्खित्त पुरओ अहाणुपु- बीए सपहियं । तयाणतर चण वहवे लहिग्गाहा कुंतग्गाहा चाव- गाहा चामरग्गाहा पासग्गाहा पोत्थयग्गाहा फलगग्गाहा पीढग्गा- हा वीणग्गाहा कूवग्गाहा हडप्पयग्गाहा पुरओ अहाणुपुबीए संप- पाठम् -श्रेष्ठ-मणि-रन-वचित-पादस्थापनपाठ-सहितम् , 'सपाउया-जोय-समाउत्त' स्व- पादुकायोग-समायुक्तम्-स्वपादुकयोयों योग =स्वध ,तेन समायुक्तम् , 'बहु-किंकर-कम्म- कर-पुरिस-पायत्त-परिक्खित्त' बहु फिवर-कर्मफर-पुरुष पादात परिक्षिप्तम्-बहुभि =अनेकै किरै स्वामिन पृष्या कार्यकरै ऊर्मक भत्यै ,पुरुषै साधारणजन ,पादातेन पदातिसमूहेन परिक्षितम्-उत्थापितम्, पुरतो यथानुपर्ध्या सम्प्रस्थितम्। 'तयाणतर च ण' तदनन्तरञ्च ग्वलु 'वहवे लडिग्गाहा' वहवो यष्टिप्राहिण , ' कुतुग्गाहा' कुन्तग्राहिण =भल्लधारका 'चार- ग्गाहा' चापप्राहिण -धनुर्धारिण, 'चामरग्गाहा' चामरग्राहिण , 'पासग्गाहा' पागमा- हिण -उद्धतगजाश्वादिपन्धनसाधन पागस्तस्य धारका । 'पोत्ययग्गाहा' पुस्तकग्राहिण , 'फलगग्गाहा' फलफपाहिग -फलक ='ढाल इतिरयातस्तस्य धारका , 'पीढग्गाहा' पीठ- प्राहिण पीठानि-आसनविशेषास्तेपा धारका इत्यर्थ । 'वीणग्गाहा' चीणापाणि -वीणा-बाय- रत्ना के बने हुए पादपीठ को लेकर आगे २ चलने लगे। इसके बाद (बहवे लडिग्गाहा) अनेक लाठापारी चलने लगे। (कुतग्गाहा) अनेक भल्लधारी (चावग्गाहा) धनुर्धारा (चामर- गाहा) चामरधारा (पासग्गाहा) उद्धत हाथी और घोडों को जिमके द्वारा वश मे किया जाये ऐसे पाय को धारण करने वाले, (पोत्थयग्गाहा) पुस्तकधारी, (फलगग्गाहा) ढाल को धारण करन वार (पीढग्गाहा) आसनविशेष के धारी (वीणग्गाहा) वीणाधारी (कुतु આગળ આગળ ચાલ્યા, તથા ઘણા નોકરચાકર અને સૈનિક લોક શ્રેષ્ઠ સિંહાગનને તથા પાદુકસહિત ઉત્તમ મણિરત્નોની બનેલી પાદપીઠને લઈને मा11 PAIM याल्या त्यारे पछी (बहवे द्विग्गाहा) मने सीधा (कुतग्गाहा) भने लापारी, (चावग्गाहा) धनुर्धारी, (चामरग्गाहा) यामधारी, (पासग्गाहा) त हाथी अने घोडाने ना द्वारा १२मा as Asीय मेपा पाशने पार पापा, (पोत्ययग्गाहा) पुतधारी, (फलगग्गाहा) दासने धारण ४२पापा, (पीढग्गाहा) मामन विशेषना धार ७२५। पाणा, (वीणग्गाहा) वीणाधारी, (कुतुबग्गाहा) तु५ अर्थात यामाना ते पात्रने ચાલવા લાગ્યા ४०६ औषपातिकमत्र - - . . ट्ठिया।तयाणतरंचणवहवे दडिणों मुडिणोसिहडिणो जडिणोपि- च्छिणो हासकराडमरुयकरा चाडुकरा बादकरा कदप्पकरा दवकरा कोकइया किड्डुकरा यवायंता य गायंताय हसता य णच्चता य भास- विशेषस्तस्या धारका इत्यर्थ , कुतुबग्गाहा' कुनुपग्राहिग -तलाटीना चर्ममय पात्र कुतुपस्त स्य धारका , 'हडप्पयग्गाहा' हडप्फयाट्रिग -ताम्बृलाविभाजन हटाफन्तस्य धारका इत्यथ , 'पुरओ अडाणुपुचीए सपद्विया' पुरतो यथानुपा मप्रस्थिता । 'तयाणतरं च ण' तदनन्तर च ग्वल 'बहवे' बहवो 'दडिणो' दण्डिन 'मुडियो' मुण्डिन 'सिहडिगो' शिखण्डिन =गिसाविशेषारिण', 'जडिगो' जटिन =मटावन्त , 'पिच्छिणो' पि िछन =मयू रादिपिच्छवन्त 'हासकरा' हास्यारा 'डमरुयकरा'.डमरुककरा ='डुगडुगी'-तिप्रसिद्धवा धवादिन , 'चाडुकरा' चाटुकारिण =प्रियवचनवाटिन , 'वादकरा' वादकारिण , 'कटप्पकरा कन्दर्पकारिण =कामकथाकारिण, 'दयारा द्रवकरा =परिहासकारिण 'कोकुइया' कौत किका =कुतूहलकारिण , 'कीडकरा' क्रीडा फरा , 'वायता य' वादयतश्च-मृदङ्गाटिक वग्गाहा) कुतुप अर्थात् चमडे के तेलपान को धारण करने वाले, (हडप्पयग्गाहा) तथा हटप्फ-ताम्बूल पात्र को धारण करने वाले अनुक्रम से आगे २ चग्ने लगे । (तयाणतर च ण) इसके बाद (वह) बहुत से (दडिणो) दडी, (मुडियो) मुण्डी, (सिहडियो) शिखाधारी, (जडिगो) जटाधारी, (पिच्छिणो) मयूर आदि पिच्छ के धारी (हासकरा) हँसाने वाले (डमरुयारा) डुगडुगी बजाने वाले, (चाईकरा) प्रिय वचन बोलने वाले (वादारा) वालविराट रन नाले, (कदपकरा) कामकथा करने वाले, (दवकरा) हसा मजाक करने वाले, (कोकदया) उतुहल करने वाले, (किडकराय) खेल-तमाशा करने वाले, (वायता य) मृदगाटिक वाजे बजाने वाले,(गायताय) गाना गाने वाले, (हसताय) विना कारण (3 पायाने) घा- पापाजा, (हड्पेयग्गाहा) तथा ७३ (पात्र)ने पाए ४२वावाजा अनुभथी मागण गण यादवा साया तयाणतर च ण) त्यार पछी (बहवे) मन (दडियो) ६ (मुटिणो) भुस (सिहडिणो) शिपाधारी (जडिणो) राधा-- (पिन्णिो) भयूर माहि पीछाना धारण ४२नारा (हासकरा) मापनास (विपी) (डमरयकरा) यी पाउना। (चाडुकरा) प्रियवयन मासना।, (वादकरा) पापिका ४२नारा, (क-प्पकरा) अभया नारा, (दपकरा) सीमा ४२नार, (कोक्कुइया) तडस ७२नारा, (किडुकरा) मेस तमासा ४२।२१, (वायता य) Yeus (ana) in qानाश, (गाय) , , . - पीयूपयपिणो-टीश सू. ४९ भगदर्शनार्थ पूणियम्य गमनम ताय सावेतायराखतायआलोय च करेमाणाजयसहपउजमाणा पुरओ अहाणुपुब्बीए संपटिया । तयाणतर च ण जच्चाण तर- मलिहायणाणं हरिमेला-मउल-मल्लिय-च्छाण चचुच्चिय-ललिय- नात्यत, 'गायता' गायत गाधर्वमनुतिष्ठन्त , 'हमता' हमन्त , च-पुन 'णचता' नृयन्त , 'भासता' भापमागा 'सावता' श्रापयत =भूत-भविष्यद्-पादिन , 'रकायता' रक्षन्त -गजो देहरक्षा उर्वत , 'आलाय च करेमाणा' आलोक च कुन्त -राजानिदर्शन कुन्ति , 'जयस पउजमाणा' जयगद प्रयुञ्जाना चदत । पुरओ' पुरत -अग्रत , 'अहाणुपुचीए' यथानुपूयाक्रमण 'सपद्विया' मम्प्रस्थिता -प्रचलिता । 'तयाणतर च ण' तदनन्तरच मल्ल 'जचाण' जायानाम्-उत्तमजाति- भवानाम, 'तर-मल्लि-हायणाण' तगेमलिहायनाना-तगे-पग तम्य मल्लि धारक - 'मन मल धारणे' इति पातुपाठ स्थितान्मन्टपातो कर्तरि इ , ततश्च तरोमल्लि वेगधारक हापन =म्यासगे येपा ते तगेमल्लिहायना-यौवनवय स्थितास्तेषाम् , तुरगाणामित्यग्रेण अन्यय , पुन कादृशानाम् अाऽऽद-हरिमेग-मउल-मल्लिय-च्छाण' हरिमेला- मुमुल-मल्लिका-ताणाम-हरिमेला वृत्तपिटोप तम्य मुकुल कलिका, मल्लिका बसन्तज हमने पाले, (गच्चताय) नाचने वाले, (भागता य) भापण कग्न वाल, (साताय) भूत-भवि- प्यत कहने वाले, (रक्खता य) राजा क आमालक, (आगेय च करेमाणा) राजा का दर्शन कग्न वाल पुरप, तथा-(जयसद्द पडजमाणा) 'जय जय' शब्द करने वाले, ये ममा (पुरजो) आग २ (महाणुपुवीए) य पाकम से (सपट्ठिया) चलने लगे। (तयाण- तर च ण) टमके वाढ (जचाण तरमल्लिढायणाण) उत्तम जाति के, वेगवाल नौजवान घोटे चलन रग। (हरिमेला-मउर-मल्लिय--छाण) ये घोडे हरिमेला-वृक्षविशप की गायन गाना, (हसता २)विना मना२, (णच्चता य) नायना, (भासता य) माप] ४२नारा, (सारता य) भूतलविष्य उना, (क्यता य) शतनामात्म २६७, (आलोय च क्रेमाणा) PAना मन नास, तया (जपसह पउ जमाणा) 'न्य ४' We siपापा, ये सवा (पुग्ओ) मा माग (अहाणु पुची) यथा भथी (मपट्टिया) याला साध्या (तयाणतर च ण) २ ५। (जबाण तरमलिहायणाण) उत्तम जतिना वेगवा नवनुदान ઘેડ (हरिमेला-मरल-महिय-च्छाण) ઘેડા હમિલા-ક્ષવિશેષની તળી તેમજ મલ્લિકાપુષ્પ-વેલાના ફૂલ જેવી આ . ચાલવા सा ૪૦૮ औपातिकबरे . पुलिय-चल-चवल-चंचल-गईण लंघण-वग्गण-धावण-धोरण-तिव- ई-जइण-सिखिय-गईण ललंत-लाम-गललाय-वर-भूसणाण मुह- कुमुमविशष 'वेली' इतिरयातस्तद्वदक्षिणी येषा ते तथा तेपा, 'चचु बिय ललिय- पुलिय-चल-चाल-चल-गईण'चच-चित-ललित पुलित-चल-चपल चञ्चर-गतीनाम्, चञ्चु =शुकचञ्चु -तद्वयकतया उचित-चरणयोरुथापन तेन ललित-सविलाम यत् पुलितगमनविशेप -तद्रूपा--चलाना आतिमता चपलचचग अतिचञ्चला, यद्वा-चपला विद्युत् , तद्वच्चञ्चला गतिर्येपा ते तथा तेपा, वझपदक्षेपगमनविशेपाऽतिशयचञ्चलगमनवताम् , 'लघण-घागण-धावण-धोरण-तिवई-जडण-सिक्विय-गईण' रमन वचन धावन- धोरण-त्रिपदी-जयिनी-शिक्षित-गतीनाम लान-गदिस्लधनम्, वानम्=उन्नम्, धावन शीत्रमृजुगमनम् , धोरण-गतिचातुर्यम् , त्रिपदी भूमौ पदनयन्यास , जयिना जयिन्या ख्या अतितीव्रगति , एता शिक्षिता अभ्यस्ता गतयो यस्ते तथा तेषाम् । ललत-लाम-गल- लाय-वर-भूसणाण लल-लामद्-माललात-वर-भूषणानाम्-ललन्तिब्दोलायमानानि, लामति रम्यागि, गललातानि-ग्रीवास्थितानि वरभूषणानि येषा ते तथा तेषा, चञ्चलमुन्दरप्रावाभरण कली एव मल्लिकापुष्प-बेला के फूल के समान आयोवाले थे । (चचु चिय-ललिय पुलिय चल-चवल-चचल-गईण) शुक को चचु के समान का पैर उठा कर सविलास चलने के कारण वे बहुत भले मालूम होते थे, तथा चलने मे बिजली के समान चचल थे । (लघण वग्गण-धावण-धोरण-तिवई-जइण-सिक्खियगईण) ल्घन--खड्ग आदि का लाधना, वगन-फूदना, धावन-शीघ्रतापूर्वक दौडना, धोरण-सूगर के समान नीचे सिर कर के दौडना, त्रिपदी-तीन पैरों से खडा होना, जयिनी-अतितोत्र, चालका चलना,-इन सबों में ये अति- निपुण थे । (ललत-लाम-गललाय-वर-भूसगाणं) इनके गले मे जो आभूषण' थे वे इधर उधर हिलते डुलते थे और बहुत ही सुदर थे । (मुहभडग ओचूलग थासग-अहि पामा ता (चचु चिय-ललिय पुलिय चल चवल चचल गईण) पोयटनी यायनी જેમ વાકા પગ ઉપાડીને વિલાસ કરતા ચાલવાના કારણે તેઓ બહુ ભલા લાગતા હતા, તથા ચાલવામા વિજળીની પેઠે એ ચળ હતા (लघण-वग्गण धावण धोरण तिवई जइण सिक्खिय गईण) धन-१ माहिने साध (24) વગન-કૂદવુ, ધાવન–ઝડપથી દેવું, ઘેર–સૂકરની પેઠે નીચું માથું રાખી દોડવુ, ત્રિપદી-ત્રણ પગે ઉભા રહેવું, જયિન–અતિ ઝડપવાળા ચાલથી ચાલવું अधामा तमा निपुखु उता (ल्लत-लाम गल्लाय वर भूसणाण) તેમના ગળામાં જે આભૂષણ હતા આમતેમ હલતાડેલતા હતા અને મા पौयूपवपिणी-टोक। सु ४९ भगवदर्शनार्थ कृणिस्य गमनम ४०९ भडग-ओचूलग-थासग-अहिलाण-चामर-गड - परिमंडिय - कडीण किकर-वर-तरुण-परिग्गहियाण अहसयं वरतुरगाण पुरओ अहाणु- पुबीएसपटियं। तयाणतर च ण ईसीढताण ईसीमत्ताणं ईसीतुगाण भूषितानाम् । 'मुहभडग-ओचूलग-यासग-अहिलाण-चामरगड-परिमडिय कडीण' मुग्नभाण्डका ऽचूलक-स्थासका-भिगन चामरगण्ट-परिमण्डित कटीनाम् -मुग्नभाण्टक-मुवा- भरणम् , अपचूला प्रलम्बमानगुच्छा , स्थासका =-र्पणाऽकारा अलङ्कारा , अभिलाना =मुस उधरिशेपाश्च, येपा ते, तथा चामरगा? =चामरसमूह , पग्मिण्डिता कटि]पा ते तथा, तत पदयस्य कर्मधारय , तेपा तथाभूनानाम् । किंकर-घर-तरुण-परिग्गहियाण' किङ्कर- वरतरुग-परिगृहीतानाम् -किंकग्वराश्च ते तरणा -तर गकिकरश्रेष्ठा , तै परिगृहातानाम् , 'अट्ठसय वरतुरगाण' अष्टगत वरतुरगागा श्रेष्ठद्दयानामष्टाऽधिक शतम् , 'पुरओ अहाणु- पुबीए सपद्रिय' पुरतो यथानुपूा सम्प्रस्थितम् ।' तयाणता च ण' तदनन्तर चे खलु- ईसीदताण' ईपदतानाम् अन्पढन्तरताम् 'ईसीमत्ताण' इप मत्तानाम्-किञ्चिन्मदशालिनाम् , लाण-चामरगड-परिमडिय-कडीण) मुखभाण्टक-मुस का आभूपण, अवचूर--प्ररम्न मान गुच्छे जो मस्तक के ऊपर मुर्गे का कलगा के समान लगाये जाते है, स्थासक-दर्पण के आकार जैसे आभरणनिशप, तथा अहिलाण-मुखमधविशेप से ये शोभित हो चामरगड चामरसमूह-से इनका कटिभाग विशेष अलकृत हो रहा था। (फिकर-घरतरुण-परिग्गहियाणं) इनको पकडने वाले सईस उत्तम एव तरुण अवस्था वाले थे। (अट्ठसय वर तुरगाणपुरओअहाणुपुन्चीए सपट्ठिय)इस प्रकार १०८ घोडे आगे आगे अनुक्रम से चलने लगे। (तयाणतर च ण ईसीदताण ईसीमत्ताणं ईसीतुगाणं मई मुहर लता (मुहभडग ओचूलग थासग अहिलाण चामरगड परिमडिय-कडीण) મુખભાડક-મુખનું આભૂષણ, અવચૂલ-પ્રલ ધમાન ગુચ્છા જે મસ્તકના ઉપર કુકડાની કલગીના જેમ લગાવાય છે, સ્થાસક-દર્પણના આકાર જેવા આભ રણ વિશેષ, તથા અહિલાણ-મુખ ધનવિશેષ, એ બધાથી તેઓ ભિત થઈ રહ્યા હતા, અને ચામરગડ-ચામર સમૂહથી તેમને કેડનો વિશેષ અલંકૃત થઈ રહ્યો હતો (किंकर-वर-तरुण-परिगहियाण ) સર્વસ ઉત્તમ તેમજ તરુણ હતા (अट्ठ सय वर तुरगाण पुरओ अहाणुपुबीए सपट्टिय) मा प्रकारेन। १०८ घास मनुमयी मागण माण यासा साया (तयाणतर च ण ईसीदताण ईसी रहे थे, तथा ભાગ તેમને પકડનારા અવસ્થાના ४१० সীখানি ईसी उच्छंग-विसाल-धवल-दताण कचण-कोसी-पविद्य-दताणं क- चण-मणि-रयण-भूसियाण वर-पुरिसा-रोहग-सपउत्ताण असय गयाण पुरओ अहाणुपुब्बीए सपट्टिय । तयाणतरं च णं सच्छ- 'ईसीतुगाण' इपत्तुगानाम्=मनागुनतानाम् , 'ईसी-उच्छंग-पिसार-धाल-दताण' इप दुत्सा-विशाल-धवल-दन्तानाम्-इपदुरसङ्गे म यभागे विशाला अन्पायस्कचात्, तथा धवला दता येपा ते धवल्दन्ता , तत पदद्वयस्य कर्मधारय , तेपाम्, 'कचण-कोसी पविट्ठ दताण' काश्चन-कोश अनिष्ट-दन्तानाम् , कचण-मणि-रयण-भृसियाण' काञ्चनमांग रत्न-भूपितानाम् , 'वर-पुरिसा-रोहग-सपउत्ताण' वर-पुरुपा ऽऽरोहक-सम्प्रयुक्तानाम् वर पुरुषा =श्रेष्ठपुरुपाश्चामी-आरोहका तै सम्प्रयुक्तानाम्-युक्तानाम् , एतादृशा-'गयाण' गजा- नाम् हस्तिनाम् , 'अट्ठसय' अष्टगतम् अष्टाधिक शतम् , 'पुरओ अहाणुपुबीए सपट्ठिय' पुरतो यथानुपूा सम्प्रस्थितम् । अथ रथाना वर्णनमाह-'तयाणतर' इत्यादि । 'तयाणतर ईसी-उच्छग विसाल धवल दताण कचग-कोसी पविठ्ठ-दताण कचण मणि रयण भूसि- याण वर-पुरिसा रोहग सपउत्ताणं अट्ठसय गयाण पुरओ अहाणुपुच्चीए सपट्ठिय) इनके बाद आगे आगे १०८ हाथी चले,ये हाथीअल्पदतवाले थे,पूरे दात इनके बाहिर नहीं निकल पाये थे । किंचित् मदशाली थे । थोटे ही ऊँचे थे, अधिक अधिक विशाल नहीं था ' दात इनके अयत धरल थे । इनके दातों में सोन की सोलिया पहनायी गयी थीं। ये सुवर्ण एव मगिरत्नों से विभूषित हो रहे थे । इनके ऊपर श्रेष्ठ थे । (तयाणतर च ण सच्छत्ताण सज्झयाण सघटाण सपडागाण सतोरणवरण 'सणदिघोसाण स-खिखिणी-जाल-परिक्खित्ताण हेमवय-चित्त मत्ताण ईसीतुगाण ईसी-उच्छग विसाल धवल दताण कचण कोसी पविट्ठ दताण कचण मणि-रयण भूर्सियाण पर पुरिसा रोहग सपउत्ताण अट्ठसय गयाण पुरओ अहाणुपुब्बीए सपट्टिय) त्या२५४ी 1411 '१०८ डाथी याया माथी मा५ हात વાળા હતા–તેના દાત પૂરા બહાર નીકળેલા નહેતા કિ ચિત્ મદશાળી હતા થોડાક ઉચા હતા બહુ નહિ તેમને પીઠને ભાગ વધારે પહોળો નહોતે તેમના દાત બહુ ધોળા હતા તેમના દાતમાં સોનાની મેળે પહેરાવી હતી તેઓ સુવર્ણ તેમજ મણિરત્ન વડે વિભૂષિત બન્યા હતા તેમના ઉપર શ્રેષ્ઠ પુરુષ બેઠા इता (तयाणतर च ण सन्छत्ताण सज्झयाण सघटाण सपडागाण सतोरणवराण सदियोसाण स-सिंखिणी-जाल-परिक्खित्ताण हेमवय-चित्त-तिणिस-क्णग- इनका मयभाग भी । - पुरुष बै .

% 3A पोयूपयाषणो-टीका सु ४९ भगयदर्शनार्थ फणिकस्य गमनम् ४११ त्ताण सज्झयाण सघटाणं सपडागाणं सतोरणवराण सणदि- च ण' तद्न्तरञ्च गल 'सच्छनाण' सन्छ गगाछत्रयुक्तानाम् , 'सज्झयाण' सध्वजानाम्- धनयुक्तानाम् 'सपटाणे' सधण्टानाम् , 'सपडागाण' सपताकानाम्-ध्वजो गम्टानिचिह- युक्तस्तन्न्या तु पताका तद्वताम् 'सतोरगवराण' सतोरणवरागाम् श्रेष्ठतोरणनताम् , 'सण- दियोसाण' मननिन्धोपागाम्-नन्दादशविधवाद्यनिघोंप , तद् यथा-१ भभा, २ मउट, ३ मद्दल, ४ कटन, ५ झल्लरि, ६ हुडुध, ७ फैसाला । ८ काहल, ९ तलिमा, १० वसो, ११ न्यो, १२ पणयो य वारसमो ॥१॥ तन-भभा' भम्भा भेरी १, 'मउद' मुकुन्द = वाद्यविशेष २, 'मद्दल' मर्दल =मृदङ्ग ३, 'फडर' कडम्य वाद्यविशेष ४, 'झलरि' झलरी झालर' इति र यातो वाद्यपिशेप ५, 'हुडुव' हुडुक वाद्यविशेष , अय देशीय शब्द ६, 'साला' कास्याल वाद्यविशेष ७, 'काहल' काहल =याद्यविशेष ८, 'तलिमा तलिमा तिणिस-कणग-णिज्जुत्त-दारुयाण कालायस-मुफय-णेमि-जत-कम्माण) इनके वाद आगे आगे १०८ रय चल रहे थे, ये रय उत्सहित ये, जासहित थे, इनके ऊपर ध्वनाएँ फहरा रही थीं, इनमें घण्टे लटक रहे थे, जिससे चल्ते समय इनकी मधुर आवाज आती था। पताकासहित थे । (गस्ट आदि के चिह्नों से युक्त का नाम धजा है और चिह्नरहित का नाम पताका हे।) इन रथो पर तोरण बधे हुए थे। ये रथ नन्दिघोप सहित थे । चारह प्रकार के वाद्यों का नाम नदिघोप है, वे १२ बारह प्रकार के बाजे ये है-भभा-भेरी, मउद-मुकुद (यह एक जात का वाना होता है), मईल-मृदग, कडब (यह भी एक जात का वाजा होता है), झल्लरी-झालर, हुडुक्क (यह भी एक जात का बाजा विशेष होता है), कसाल-(यह भा एक जातका बाजाविशेष है), काहल-(यह भी एक जात का बाजा विशेष है), तलिमा-वाद्यपिशेप, वश-वाद्यविशेप, शख, एव १२वा पवण- णिज्जुत्त-दाझ्याण कालायस-सुकय-णेमि-जत-कम्माण) त्या२ पछी या ૧૦૮ રથ ચાલતા હતા આ રથ છત્રવાળા હતા બ્લાવાળા હતા તેમના ઉપર ધજા ફરકી રહી હતી તેમાં ઘટ લટકી રહ્યા હતા જેથી ચાલતી વખતે તેમને મધુર અવાજ આવતું હતું પતાકાવાળા હતા (ગરૂડ આદિના ચિહ્નો જેમાં હોય તે ધ્વજા કહેવાય અને જે ચિવિનાની કહેવાય) આ રથ ઉપર તોરણ ખાધેલા હતા ન દિઘષવાd., ૨ના વાદ્યો (રાજા)ના નામ ન દિધેય છે તેઓ ૧૨ छे-भभा-लेनी, मउद-भु (२० मे तनु पान हुडुक्क (म0 पशु मेमभुगतनु पाय छ) मा विशेष छे) काहूल-मा पY से ममु४ गत ! . પતાકા ४१० औषपातिकम ईसी उच्छग-विसाल-धवल-दताणं कचण-कोसी-पविद्य-दताणं क- चण-मणि-रयण-भूसियाणं वर-पुरिसा-रोहग-सपउत्ताण अहसयं गयाणं पुरओ अहाणुपुचीए संपट्टिय । तयाणतरं च णं सच्छ- 'ईसीतुगाण' इपत्तुहानाम्-मनागुनतानाम् , 'ईसी-उन्डंग-पिसार-धवल-दताण दूध दुसङ्ग-विशाल-धरल-दतानाम्-इपदुत्सझे-म यमाग विशाला अन्परयस्कवात् , तया धवला दता येपा ते धवलदन्ता , तत पदद्वयस्य कर्मधारय , तेपाम्, 'कचण-कोसी पविट्ठ दताण' काञ्चन-कोश प्रविष्ट-दन्तानाम्, रुचण-मणि-रयण-भूसियाण' काञ्चनमांग रत्न-भूषितानाम् , 'वर-पुरिसा-रोहग-सपउत्ताण' वर-पुरुषा-ऽऽरोहक-सम्प्रयुक्तानाम् वर पुरुषा श्रेष्ठपुरुपाश्चामी-आरोहका तै सम्प्रयुक्तानाम्-युक्तानाम् , एतादृशा-'गयाण' गजा नाम् हस्तिनाम् , 'अट्ठसय' अष्टशतम् अष्टाधिक शतम् , 'पुरओ अहाणुपुचीए सपट्ठिय' पुरतो यथानुपूर्ध्या सम्प्रस्थितम् । अथ रथाना वर्णनमाह-तयाणतर' इत्यादि । 'तयाणतर ईसी-उच्छग विसाल धवल दताण चण-कोसी पविद्व-दताण कचण मणि रयण भूसि याण वर-पुरिसा रोहग सपउत्ताण अट्ठसय गयाण पुरओ अहाणुपुचीए सपट्ठिय) इनके बाद आगे आगे १०८ हाथी चले,ये हाथाअल्पदतचाले थे,पूरे दात इनके वाहिर नहीं निकल पाये थे। किंचित् मदशाली थे । थोडे हा ऊँचे थे, अधिक नहा, इनका मयभाग भी अधिक विशाल नहीं था । दात इनके अयत धरल थे । इनके दाता मे सोने की सोलिया पहनायी गयी थीं। ये सुवर्ण एव मणिरत्नों से विभूषित हो रहे थे । इनके ऊपर श्रेष्ठ पुरुष बैठे थे। (तयाणतर च ण सच्छत्ताण सज्झयाण सघटाण सपडागाण संतोरणवराण सणदिघोसाण स-सिंखिणी-जाल-परिक्खिताण हेमवय-चित्त मत्ताण ईसीतुगाण ईसी-उच्छग विसाल धवल दताण कचण कोसी पनिटु दताण कवण- मणि-रयण भूसियाण वर पुरिसा रोहग सपउत्ताण अट्ठसय गयाण पुरओ अहाणुपुवीए सपट्ठिय) त्या२पछी माण मा १०८ साथी या मा डाथी म हात વાળા હતા તેના દાત પૂરા બહાર નીકળેલા નહેતા કિ ચિત્ મદાળી હતા થોડા ઉચા હતા બહુ નહિ તેમને પીઠને ભાગ વધારે પહેળે નહેાતે તેમના દાત બહુ ઘેળા હતા તેમના દાતમા સનાની એળે પહેરાવી હતી તેઓ સુર્વણ તેમજ મણિર વડે વિભૂષિત બન્યા હતા તેમના ઉપર શ્રેષ્ઠ પુરુષ બેઠા उता (तयाणतर च ण सन्छत्ताण सज्झयाण सघटाण सपडागाण सतोरणवराण सदिघोसाण स-सिंखिणी-जाल-परिक्खित्ताण हेमवय-चित्त-तिणिस-यणग- पीयूषयपिणी-टीवा भ्र. -९ भगवासार्थ इणियम्य गमन लिवत्त-मडल-धुगणं आइण्ण-बर-तुरग-सपउत्ताण कुसल नर- न्छेय-सारहि-सुसपग्गहियाण बत्तीस-तोण-परिमंडियाण सककड़- घडेसगाण सचाव-सर-पहग्णा-वरण-भरिय-जुछ-सजाणं असय तामगुरागाम। भाग पर-तुरग ~ सपउत्ताण आकार्य-र- तुग्ग-मन्प्रयुक्तानाम् -- योनितोत्तम जानिमदघोटकानाम्, 'कुमर-नर-मय-सारहि- मुगपगहियाण' कुमर-नर-एक-सायि-ममन्प्रहीतानाम-गठनग विज्ञपुरुषा ग्य ये डेरा निपुणा मार पय त उसम्प्रगीतानाम् मञ्चारितानाम । 'त्तीस-तोर- ण-परिमडियाण' द्वात्रिंगतो गरिमण्टिनाना-तोग्णानि अर्मपर्तुगऽऽमागगि द्वागणि- वाशिमदायक तोग्ण पनवार परिमण्टिताना, प्रनिग्य द्वात्रिंगदादनसागणि मतानि मार । 'मापदण्टमगाण' मकटाऽवतमानाम्-कददा काचा , अप- नमका गिरनागानि 'टोप' इनि अमिद्धात युना मकदटारतममा तपाम--'गचाव- सर-पहरणा-परण-मरिय-जुद्ध-मनाना' मचाप-टार-प्रहरमा-गण-मन --- युद्ध-मन्नानाम-चापै महिता अग, मचापाग ग्रहणानिध्वनानि, आवगणानिहार (आण्ण-वर-तुरग-मपउत्ताण) इनम जो प्रोटे जोतन म आरे ये बहुत ही उत्तम जाति क य । (कुमर-नर-य-मारहि-मुसपग्गहियाण) इनके जो माग्या 4 वे अश्व चाग्न किया म विशा निपुग य । यही रहे चा रह 1 1 (पत्तीम तोरण-परि- मडियाज) प्रयेक ग्या पर पत्ताम २ वरना आ दुई । (मकरडवडेमगाण) टनम क्वच और मिग्याग-गद क टोप मा गये ना ! (मचार-पर-पहरणा-वरण- मरिष-जुद्र-मन्नाण) रे सा ग्य चाप-अनुप, आर-बाग, प्रहग्ण हथियार [ बार- गटार आरिका मे मा हुए , अन देखन वा को ऐम माटम पटने कि मानो तमना घोसा पर भारतमा 10 PRNatortal (आइण्णावग्नुग्ग- मपत्ताग) मा वामा माल्या હતા તે બહુજ તત્તમ પતિના का (तुमल पर-ठेर माहि-सुमपम्गन्धिाण) तना मनात અવનચાલન ક્રિયામાં વિરોધ નિપુણ હતા, તેઓ તેમને ચલાવતા હતા (बत्तीम-तोरण-परिमटियाण) प्रत्ये. योना ६५ पत्री- त्रीभु पनमा माधीनी (मस्स्दरहमगाण) तभा पय मने Arg-adit z५ ५ ખેલા હતા (म-चार-सर-परणा-गण-मग्यि-जुद्ध-मलाण) से 4 ચાપ-વનુપ, માર-આણુ, પ્રહરવું-હથિયાર તેમજ આવ-જી- ટાલ આદિથી થધા औषपातिपस घोसाण सखिखिणीजालपरिक्खिताण हेमवय-चित्त-तिणिस-कण- ग-णिजुत्त-दारुयाण कालायस-सुकय-णेमि-जत-कम्माण सुसि- वाद्यविशेष ९, 'सो' वा वाचविगेर १०, 'सको गा प्रमिद , 'पणी य वार समी' पगनश्च द्वादश -तत्र पगव -पटह 'ढोला नि प्रमित । 'स-सिसिणी-जाल परिस्वित्ताण' समिहिमा-जाल-परिस्तिानाम्-सर फिदिमामि झुम्घण्टिकाभि सहित यजालफ आभरणविशेप तेन जालकन परिक्षिमा =मुशोभितान्तपाम्, 'हेमरय-चित्त-तेणिस कणग णिज्जुत्त-दारुयाण' हैमवत-चित्र-निग-कनक-नियुक्त-दारुकाणाम हैमवतानि- हिमपगिरिसम्भूतानि, चित्राणिनिचिनागि, तैनगानि=तिनगनामकतरसम्बधीनि, कन- कनियुक्तानि=सुवर्णसचितानि, दारकाणि काष्ठानि येपु रथेपु तेषाम् , 'कालायस-मुकय णेमि-जतकम्माण' कालायस मुकृत-नेमि-यन्त्र-कर्मणाम्-कालायसेन कर्कशलोहेन सुख कृत नेमे =चक्रधाराया यन्त्रकर्म धनक्रिया येषा ते तथा तेपा कर्कगलौहमन्पात्तिनेमि- बन्धनबद्धानाम्, 'सुसिलिट्ठ-वत्त-मडलधुराण' सुग्लिट-वृत्त-मण्डल-धुराणाम्- सुष्टु त्रिष्टा वृत्तमण्डला अ पतगोलाकारा धूर्येषा त तया तेया दृढघटित- पटह-ढोल । इन बारह प्रकार के वादिनों से विशिष्ट ये रथ थे । इन पर जो जाल्क- आभरणविशेष सजान में आये थे, अथवा इन रथों में जो जालिया थीं वे सब क्षुद्र-छोटी छोटी घटियों से युक्त थीं । इनसे रथा की गोमा मे अधिक वृद्धि हो रहा थी । ये रथ जिस काष्ठ के बने हुए थे, वह काष्ठ तिनश नामका था। यह हिमवत गिरि से मगाया गया था और राहुत सुटर या । इस काष्ठ के ऊपर सुवर्ण का काम किया हुआ था। ये रथ इहीं काटों के बने हुए थे। इनके पहियों पर मजबूत लोहे के पट्टे चढाये हुए थे । (मुसिलि रत्त मडल धुराण) इनका धुराये बहुत ही मजबूत एव गोल आकार का थीं। प्राधविशे:--1.5 तनु पाg, वश-पामनु पाविशेष, A1, मने मारभु पणव- पटह- -ઢોવ આ બારેય પ્રકારના વાજિંત્રોથી વિશિષ્ટ આ રથ હતે તેના ઉપર એ ભરણવિશેષ સજાવવામા આવ્યા હતા, અથવા આ માં જે જળી હતી તે બધી મુદ્ર-નાની નાની ઘટડીઓવાળી હતી એનાથી રની શોભામાં અધિક વૃદ્ધિ થતી રહેતી હતી રથ જે લાકડાને બનાવ્યા હતા તે લાકડા તિનશ નામના હતા એ હિમવત ગિરિથી મગા વેલા હતા અને બહુ જ સુંદર હતા આ લાકડાની ઉપર સુવર્ણનું કરવામાં આવેલું હતું એ રથ આ જ તેમના ७ 6५२ मरभूत दादाना पटे। याच्या खता (मुसिलिट्ठ-वत्त-मडल-धुराण) २ . કામ લાકડાની મનાવ્યા इता . - पोयूपवपिणी टोका र ५० मगरदर्शनार्थ कूणिस्य गमनम् ४१५ मूलम्-तए ण से कूणिए राया हारोत्थय-सुकय- रडय-वच्छे कुंडलउज्जोडयाणणे मउडवित्तसिरए णरसीहे णरवर्ड गरिदे णरवसहे मणुयरायवसहकप्पे अभहिय रायतेयलच्छी- टीका—'तए ण से' इयादि । 'तए ण' ततस्तदनतरम् अष्टमङ्गलगृहा- रितहयगजादिप्रस्थानानन्तर मल ‘से ऋणिए राया' स कूगिको राजा 'हारोत्यय- मुक्य-रट्य-वच्छे' हारावस्तृत-मुक्त-रतिद-वक्षा-हागवस्तृत-हारप्रावृत, सुकृत= मुचितम् अतएव रतिदम्-प्रातिप्रढ वक्ष =दृत्यदेशो यस्य स तथा, 'कुडल-उज्जोइया- गणे' कुण्डलोद्योनिताऽऽनन , मुकुटनीमगिरक , 'णरसीहे' नरसिंहो, 'गरवई' नरपति , 'जग्दि' नरेन्द्र 'गरवसहे. नरवृषभ -अङ्गीकृतमार्यभारनिवाहक नात् । 'मणुय- 'तए ण से कूणिए राया' दयादि । (तए ण) इसके बाद (से कृगिए राया) वह कूगिक राजा कि जिनका वक्षस्थल (हारोत्थय मुझय-रइय वच्छे) हागे से व्याम, सुचित और रतिद-प्रातिप्रद या, (कुडल- उज्जोया-णणे) जिनका मुसकुटों का आभा से अधिक दामिम्पन्न होरहा था। (मउड- 'दित्त-सिरए) मुकुट धारण करने से जिनका मस्तक मुशोभित हो रहा था । (णरसीहे) जो मनुष्यो म मिह जैसे थे । (गरबर्ड) जो मनुष्यों के स्वामा थे, क्या फि हर तरह से उनका पालन-पोषण करते थे । इसीलिये (गरिंदे) जो नरों में इन्द्र जैसे थे । (गरवसहे) जो नर्ग में वृषभसमान थे, क्या कि ये अपने ऊपर जो कार्य लेते थे उसे अवश्यमेव पूरा करते थे । (मणुयराय-वसह-कप्प) मानवों क गजाआ के मा जो राजा-चावती जैसे 'तए ण से कूणिए राया' त्यादि (तए ण) त्यार पछी (से कूणिए राया) ते लिs Pin नेनु पक्ष स्था (छाती) (हारोत्यय-सुकय-रइय-वच्छे) डागथा व्यास, सुथित मने प्रीति तु (कुडल-उन्नोइया-णणे) भनु भुम पानी माला-प्राश पडे अधिः सिमपन्न थ/ यु तु (मउड-दित्त-सिरए) भुट धारण पाथी रेनु भन्नड भुलित 45 gd (गरसीहे) २ मनुष्यमा सिंह हता, (णरई) ने मनुष्याना पानी हता, भ६२ तथा तेभनु पालन-पोषण ता ता माथी (गरिंद) तेमा नराना छद्र જેવા संता (गरवसहे) के पुरुषामा वृषल-मभान उता, म त पाताना ઉપર જે કાર્ય લેતા હતા તે અવરથમેવ પૂર उता ता (मणुयराय-वसह - . - . . ४१४ औपपावित्रे रहाण पुरओ अहाणुपुवीए सपट्टिय । तयाणतर चण असि- सत्ति-कुत-तोमर-सूल-लउल-भिंडिमाल-धणु-पाणि-सजं पायताणी- य पुरओ अहाणपुवीए सपटिय ।। सू०४९ ॥ इनि प्रसिद्धानि, तै ता , अतएव युद्धाय य सन्चारतेपा 'रहाण' रयानाम् 'अट्ठमय' अPा तम् अष्टाधिकशत 'पुरो अहाणुपुबीए संपट्ठिय' पुरतो यथानुपूर्ध्या सम्प्रस्थितम् । अथ पदातिसैन्यवर्णनमाह-'तयाणतर चणं' इमादि। तदनतरच पलु 'असि-सत्ति- कुत-तोमर-मूल-लउल-भिडिमाल-धणु-पाणि-सज्ज' असि-शक्ति-सुन्त-तोमर-- शूल-लकुट-भिन्दिपाल-धनु - पाणि-सजम्-असि =ग्वद्ग, शक्ति -अलविशेष , कुन्त : मल्ल , तोमर पाणविगेप, शूलम् एकशूलम्-'वरी' इति प्रसिद्धम्, 'लउल' र र यष्टि , 'भिंडिमाल' भिन्दिपाल -अस्त्रविशेप , ' गोफग' इति भाषाप्रमिद , धनु - प्रसिद्धम् , एतानि पाणी हस्ते यस्य तत् तथा, तच्च तत् सज चेति समास , तादृशम् , 'पायत्ताणीय' पदात्यनीकम्=पदातिसं यम्, 'पुरओ अहाणुपुचीए सपट्ठिय' पुरता यथानुपूर्व्या सम्प्रस्थितम् ॥ सू० ४९ ॥ ये युद्ध के मैदान मे जाने के लिये ही तैयार किये गये है, ऐसे (रहाणं अट्ठसय) १०८ एक सौ आठ रथ (पुरओ) आगे २ (अहाणुपुवीए) यथाक्रम से (सपट्ठिय) चलने लगे। (तयागतर च ण जसि-सत्ति-कुत-तोमर-मूल-लउल-भिडिमाल-धणु-पागि-सज्ज पायत्ताणीय पुरभो अहाणुपुत्रीए सपट्टिय) इनके आगे २ असि तलवार,शक्ति-अस्त्रविशेष, कुन्त-भाला, तोमर--अस्त्रपिशेष, शत-चरछी, लकुट-लाठिया, भिंडिमाल-भिदिपाल-गोफग और धनुन य स निके हाथों मे थे, ऐसे पदातिसैन्य अनुक्रम से चलने लग ॥सू ४९॥ ભરેલા હતા આથી જોનારને એમજ લાગે કે જાણે યુદ્ધના મેદાનમાં માટે १ तैयार क्या मेवा (रहाण अट्ठसय) मेसे આઠ ૧૦૮ (पुरओ) मा 01 (अहाणुपुवीए) यथाभथी (सपट्टिय) याला साज्या (तयाणतर च ण असि सत्ति-कुत-तोमर-सूल लउल-भिंडिमाल-धणु-पाणि-सज्ज पायत्ताणीय पुरओ अहाणुपुन्यीए सपट्टिय) तेमनी माग मा मसित- पा२, शस्ति-मसविशेष, पुन्त लामा, तभ२-मनविशेष, शुर-१२७, e- લાકડીઓ, ભિહિમાલ-ભિ દિપાલ-ગોફણ અને ધનુષ એ બધા જેના હાથમાં હતા એવા પદાતિન્ય અનુક્રમે ચાલવા લાગી જવા ૨થ . ' . पोभूपषिणो-टोका सू ५० भगवदर्शनार्थ कृणिक्म्य गमनम् ११७ लियाए चाउरगिणीए सेणाए समणुगम्ममाणमग्गे जेणेव पुण्ण- भद्दे चेहए तेणेव पहारेत्थ गमणाए ॥ सू० ५०॥ मूलम्तएणं तस्स कूणियस्स रण्णो भंभसारपुत्तस्स प्रथितकार्ति , 'हय--गय-पवर-जोह-गलियाए चाउरगिणीए सेणाए' हयगजरय- प्रवरयोधकलितया चतुङ्गिण्या सेनया हयेगज स्यै प्रपरयो रथिभिर्महारथिमि कल्तिया युक्तया, चमारि अगानि यस्या मा चतुगिणी तया-यगजरथपटातिरूपेश्चतुभिरझे ममे- तया सेनया 'समणुगम्ममाणमग्गे' समनुगम्यमानमार्ग -समनुगम्यमानो मार्गों यस्य स तथा, 'जेणेच पुष्णभद्दे चेहए' यत्र पूर्णभद्र चय 'तेणेव ' तत्रैव ‘पहारेत्य' प्रधारितवान् 'गमणाए' गमनाय पूर्णभद्रोद्यान गन्तु मनसि निश्चय कृतवान् ।।मू० ५०॥ 'तए ण' हयादि । 'तए ण तस्स कृणियस्स रण्णो भभसारपुत्तस्स पुरओ' तत मल तस्य कूणिकस्य गजो भमसारपुत्रस्य पुरत 'मह' महान्त =उच्चा , 'आसा' अश्वा =तुरगमा , 'आसवग' अश्ववरा-जात्या शृगारेण च वरा =ोष्टा अश्या समान अद्धि के कारण निरयात कार्तिगाले ये (हय-गय-पचरजोह-कलियाए चाउरंगि- णीए सेणाए समणुगम्ममाणमग्गे जेणेव पुण्णभद्दे चेहए तेणेव पहारेत्य गमणाए) घोडा, हाथा और श्रेष्ठ योद्धाओं से युक्त चतुरगिणा सेना से युक्त हो जहाँ पूर्णभद्र नामका उद्यान या उस ओर चले ॥ सू ५०॥ 'तए ण तस्स कृणियस्स रण्णो' इत्यादि । (तए पा) इसके बाद (तस्स कृणियस्स रण्गो भभसारपुत्तस्स) भमसार के पुन उन कृणिक राजा क (पुरओ) आग आगे (महं आसा) वडे उंचे २ घोडे एव (आसवरा) जाति और शृगार से उत्तम घोडे चलने लगे । (उभओ पासिं गागा गाग गय-परजोह-कलियाए चाउरगिणीए सेणाए समणुगम्ममाणमग्गे जेणेर पुण्णभदे चेइए तेणेव पहारेत्य गमणाए) घोस, हाथी मने श्रेष्ठ योद्धामाथी युद्धत ચતુર ગિણી સેનાથી યુક્ત થઈ જ્યા પૂર્ણભદ્ર નામનુ ઉદ્યાન હતું તે તરફ याध्या (सू ५०) 'तए ण तस्स कूणियस्स रणों पत्याहिं (तए ण) त्या२ पछी (तस्स फूणियस्स रण्णो भभसारपुत्तस्स) समारना पुत्र ते निशनी (पुरओ) मा माण (मह आसा) या GAL 1 तेभा (आसरा) ति तथा शाथी उत्तम वसा यादव - ओपपानिपत्र ए दिप्पमाणे हथिक्खधवरगए सकोस्टमल्लदामेण छत्तेण धरि- ज्जमाणेण सेयवरचामराहि उहव्यमाणीहि २ वेसमणे चेव णरवई अमरवडसपिणभाए उड्ढीए पहियकित्ती हय-गय-पवरजोहक- राय-वसहकप्पे' मनुमराज-वृषभ-74 -मनुगजाना-गना तृपभा नायकायकपर्तिन तैस्तुन्य -मनाङन्यूनतया ममान , उतम्मरतार्धस्यापि पायने प्रवृत्तश्चादिति भार । 'अभ हिय' अभ्यधिक-यथा स्यात् तथा-राय-तेय-लडीए' राजतेजोलदम्या, 'टिप्प माणे तपमान , 'हत्थि-खध-चर-ए। हम्ति-कध-वर-गत , 'सकोरट- मल-दामेण उत्तेण धरिजमाणेण' मकारण्ट-मान्य-दाम्ना उत्रेण प्रियमाणेन, 'सेय-घर-चामराहिं उद्गुल्यमाणीहि उद्रुबमाणीहिं ' श्वेतपरचामरे रूभूयमानेरझ्य मानै शोभमान 'वेसमणे चेत्र वैश्रवण इवोकपाल कुवेर इव 'णरवई, नरपति , 'अमरवइसणिभार इड्डीए' अमरपतिसन्निभया=इन्द्रसदृश्या झया, 'पहियकित्ती' थे । 'चक्रवर्ती जैसे थे'-इसका मतलय यह है कि उत्तर भरतार्थ के माधन मे प्रवृत्त होन से चक्रवर्ती जैसे थे । (अभहिय रायतेयलच्छीए दिष्पमाणे) जो राजसी तेज से और राजलक्ष्मी से अधिक देदाप्यमान थे। ऐसे ये गिक राजा (हथि-खध-चर-गए) जब हाथी पर बैठे तन इन्हा ने अपने ऊपर (सकोस्ट-मल-दामेण छत्तेण धरिजमाणेण) कोरट पुष्पा का मालाआ से युक्त छत्र धारण किया, और दनक ऊपर (सेय वर-चामराहिं उद्धव्यमाणीहिं २) सफेद चमर दुलने लगे। इनसे ये (णरवई) राजा (वेसमणे चेव) कुबेर के समान दिसने लग । तथा (अमरवइसण्णिमाए इड्डीए पहियकित्ती) इन्द्र के कप्पे) भाणसाना राजमानपसन-यवती पाहता 'यती' જેવા હતા’-એની મતલબ એ છે કે ઉત્તર ભરતાધ ને સ્વાધીન કરવામા પ્રવૃત્ત હોવાથી ચકવતી (अब्भहिय रायतेयलच्छीए दिप्पमाणे) જેઓ રાજસા તેજથી તથા રાજલરમીથી અધિક દેદીપ્યમાન હતા એવા मा yि४ २a (हत्यि-सध-घरगण) न्यारे लाथा ५२ मी त्यारे तेभरे पोताना ५२ (समोरट-मल्ल-गमेण छत्तेण धरिज्जमाणेण ) १२ पुष्पानी भाणामाथी युत छ- पारइयु, मने तभना ७५२ (सेयवरचामराहिं उद्भुब्बमाणीहिं २) सई याभर ढोगा। साया तेनाथी तमा (गरवई) रात (वेसमगे चेर) मेन २५ मा ज्या तथा (अमरवइसण्णिमाए इड्डीए पहियकित्ती) द्रनावी दिना था विध्यात ती तमा (हय-- જેવા હતા - - - पोषयपिणी-टीका स ५२ भगदर्शनार्थ पूणिस्य गमनम् ४९९ वाल-वीयणीए सब्बिड्टीए सव्वईए सव्ववलेण सव्वसमु- दएणं सव्वादरेण सव्यविमूईए सव्वविभूसाए सव्वसभमेण सब्ब-पुष्फ-गध-मल्हा-लकारेणं सव्व-तुडिय-सह-सपिणणा- यस्मे म तथा । 'पवीडय-पाल-पीयणीए' प्रान्ति-वाल-व्यजनिक -प्रवीजिता- प्रचारिता वाग्यजनिका यस्म म तया, 'सब्बिड्डीए' मया सर्वया सद्या । 'सबजुए' सर्वाया मल्पनामग्णाना प्रभया, 'सबालेण' सर्वरलेन सर्व- मैयेन, 'सन्चसमुद्र ण' ससमुन्येन = सर्वपरिपागनिसमुदायेन, 'सव्वारेण' सनादरेण सर्वप्रयनेन, 'सव्वविभूए' सर्वपिम्या=मविभवेन, 'सव्वविभूसाए' सर्वविभूपया = सविपनपथ्यान्धिारणेन, 'सव्वसभमेण' सर्वसम्भ्रमेग = सर्वेण सौसु- क्येन स्नमयेन चावन्यनाथ , 'सच-पुप्फ-गर-मल्लासकारण ' सर्व-पुष्प- ग'-माया-ऽलङ्कारण, 'सब-डिय-सह-सणिणाएण' मर्म-त्रुटित-गन्द-मनि- नादेन-सनिशाना त्रुटिताना याद्याना योगद तम्य मनिनादेन-प्रतिध्वनिना । 'मइया ऐसे वे पूणिक राजा (सबिड्डीए) अपनी समस्त राज्य सद्धिसे (सञ्चजुईए)समस्त वस्त्र और आभरणों की प्रभासे (सव्ववलेण) अपनी समस्त सेनाओं से (सव्यसमुदएण) अपने समस्त परि- जनों से, (सव्वादरेण) आदरम काररूप सभी प्रपनों से (सव्वविभूईए) अपने समस्त ऐश्वर्य से (सबविभूसाए) सभा प्रकार के वस्त्राभरणों की शोभा से, (सव्यमभमेण) भक्तिजनित अयधिक उमुकता से (सन्च-पुप्फ-गध-मल्ला-रकारेण) सन तरह के पुप्पा से, सन तरह के गन्ध द्रव्या से, मन तरह का मालाओं से, एव सर तरह के अलकारों से (सन्च- तुडिय-सह-सणिणाएण) सभी प्रकार के वादियों का मधुर ध्वनि से, तथा-(महया जीए) हैन 6 વાળવ્યજન અર્થાત્ અમર ઢોળાઈ હ્યા હતા, એવા તે इणि 01 (सब्बिड्डीए) पोतानी मत ल्य ऋद्धिथी, (मव्यज्जुईए) सभ- २१ प तथा मालन प्रमा५ ५डे, (सव्यनलेण) पोतानी समस्त सेनास 43, (सयसमुत्एण) पोताना समस्त पनि 43, (मचारेण ) माह Ast२ ३५ मा प्रयत्ना पडे (सव्वनिभूईए) पोताना मभन्त मेश्वर्य पडे, (सपिभूसाए) तभाभ पत्रासोनी शाला पडे, (सव्यसभमेण) ભક્તિજનિત मत्यत Geet 3, (सव्व-पुष्फ गध-मल्ला लकारेण) भर्ष પ્રકારના પુષ્પ વડે, સર્વ પ્રકારના ગધડ વડે, સર્વ પ્રકારની માળાઓ વડે તેમજ સર્વ પ્રકારના माग को, (मत्र तुटिय-मह-मण्णिणारण) सर्व मारना ना मधु पनि 43, तया (महया इडीए) पोताना विशिष्ट પ્રકારના ४१८ औपपातिपत्रे तथा- - पुरओ महं आसा आसपरा 'उभओ पासिं णागा णागवरा पिट्ठो रहसगेल्ली ॥ सू० ५१ ॥ मूलम्-तए ण से कूणिए राया भभसारपुत्ते अब्भु- गयभिगारे पगहियतालयटे उसविय-सेय-च्छत्ते पवीडय- म्प्रस्थिता , 'उभओ पार्सि' उभयो पायो म्यामक्षिगयो 'णागा' नागा =महाता गजा ‘णागरा' नागरा =जा या शृङ्गारेग च वरा श्रेष्ठा गजा म्प्रस्थिता , 'पिट्ठओ' पृष्टत ='रहसगेडी' रथ-गेल्ली=स्यसमूह मप्रस्थित | 'सगेली' इति समूहवाचको देशीय शन्द ॥ सू० ५१ ॥ टोका-'तए णं से ' इत्यादि । 'तए णं से कृणिए राया भभमारपुत्ते' तत खल स कृगिको राजा भमसारपुन 'अभुग्गभिंगारे' अभ्युद्गतमृङ्गार -अभ्युद्ग त =पुरत प्रस्थित भृङ्गार ='झा।' इति प्रसिद्ध जल्पान यस्य स तथा 'पग्गहिय- तालयंटे' प्रगृहीततारन्त -प्रगृहीत तालवृन्त यस्मै स प्रगृहीततालवृन्त । 'ऊसविय- सेय-छत्ते' उच्छ्रितश्वेतच्छन -'ऊसविय' उछूितम् उपरि वितानित श्वेत-धवल छत्र वरा) तथा उनके दोनों तरफ बडे २ हाथी एव जाति से और शृगार से श्रेष्ठ गजराज चल्ने लगे, और (पिटओ) उनके पीछे २ (रहसगेल्ली) रथका समूह चला ॥ ५१ ॥ 'तए ण से कूणिए राया' इत्यादि । (तए ण) उसके बाद (से कूणिए राया भभसारपुत्ते) भभसार के पुत्र वे कृणिक राजा कि, जिनके आगे (अ भुग्गयभिगारे) जल से भरी हुई झारिया थीं, (पग्गहियतालयटे) जिनके दोनों ओर पवनपखे हो रहे थे, (ऊसविय-सेय उत्ते) जिनके ऊपर श्वेत छत्र धरा हुआ था, तथा (पवीइय वाल बोयगीए)जिनके ऊपर वाल-व्यजन अर्थात् चमर ढोरा जा रहा था, साया (उभओ पासिं णागा णागरा) तथा तभनी मन्न २५ भाटा मोटर हाथी म तिथी सारथी श्रेष्ठ ४२।०४ यासा साया तथा (पिट्ठओ) तमनी पाछण पाछ (रहसगेल्ली) २थने। समूड थाल्यो (सू ५१) "तए ण से कूणिए राया" छत्यादि (तरा ण) त्या२ पछी (से कूणिए राया भभसारपुत्ते) समसारन पुत्र ते विज रात 3 ना मा ( अन्भुग्गयभिंगारे ) Rथी भरेली मारी। उती, (पग्गहियनाल्यटे) नी मन्ने माथे पचन५ मा थई २t sal, (ऊसपिय-सेय-छत्ते) सेना ६५२ श्वेत छत्र धरे तु, तथा (पवीइयवाल्वीय - पोपपपिणी-दी। स ५३ भगवदर्शनार्थ कूणिकस्य गमनम् ૨૨૬ मृलम्-तए ण तस्स कूणियस्स रपणो चपाए णय- रीए मझमझेणं निग्गच्छमाणस्स वहवे अत्थस्थिया कामस्थि- या भोगत्थिया लाभत्थिया किदिवसिया कारोडिया कारवाहिया संखिया चकिया नगलिया मुहमगलिया बद्धमाणा पूसमाणया टीका-'तए ण' इत्यादि । 'तए ण तत-चम्पानगराम येन निर्गमनाऽनन्तर ग्वलु ' तस्स कृणियस्स रणो' तस्य कृणिकस्य राज , 'चपाए णयरीए मज्झमज्झेण निग्गच्छमाणस्स' चम्पाया नगर्या मध्यमध्येन निर्गच्छत 'वह वह्व अनेक 'अत्य- त्थिया' अर्थाऽयिका =धनार्थिका , 'कामत्थिया' कामाथिका मुखार्थिका । 'भोग- त्थिया' भोगायिका , 'लाभत्थिया' लाभार्थिका -राभाऽभिलाषिण , 'किबिसिया' किञ्चिपिका -भाण्डचेष्टाकारिण- हास्यकरा इत्यर्थ , 'कारोडिया' कापालिका , 'कारवाहिया' कारवाधिता कर एव कार , तेन बाधिता -राजकरपाटिता , संखिया' शाहिका आचादका 'चक्किया' चाक्रिका =चक्रधारका 'नगलिया' 'तए ण तस्स कूणियस्स' इत्यादि। (तए ण) उसके बाद (तस्स कूणियस्स रणो) उस कूणिक गजा के (चपाए णयरीए मज्झमज्झेण ) चपा नगरी के मयभाग से होकर निकलते समय (वहवे अत्यत्थिया कामस्थिया) अनेक धनार्थियों ने-सुखार्थियों ने-(भोगत्थिया लाभत्थिया) अनेक भोगार्थिया ने, अनेक लाभार्थियों ने, (किञ्चिसिया) मण्डचेष्टा करने वालोन हँसो मजाक करने वालों ने, (कारोडिया) अनेक कापालिको ने एक प्रकार के भिक्षुकोने, (कारवाहिया) अनेक राजकरपाडितों ने, (सखिया) अनेक शख बजाने वालों ने (चविया) अनक चकधारियाने, (नगलिया) अनक कृषकों ने, (मुहमगलिया) अनक शुभाशार्थाद 'त ण तस्म कृणियरस' त्याहि (तए ण) त्या२ ५७ (तस्स कूणियस्स रण्ण) इणि शना (चपाए णयरीए मझमझेण) य ५॥ નગરીના મધ્યભાગમાથી નીકળતી વખતે (पहवे अथस्थिया कामत्थिया) मने धनाविमामे, मने माथि मागे- सुमाथियाणे (भोगत्थिया लाभत्थिया) मने साथिया, मने सामा विमासे, (किन्विसिया) म उये ४२वापाजामामे-मी H०१६ ४२वावाजामामे, (कारोडिया) मने४ पालिस-मे मारना भिक्षुम्मामे, (कारवाहिया) भने २०४४२पारितामे, (सखिया) भने म मावाणामाणे, (चस्किया) ५२० औषपातिकसत्रे एण महया इड्ढीए महया जुईए महया वलेणं महया समुद- एण महया वर-तुडिय-जमगसमग-प्पवाडण्ण संख-पणव- पडह-भेरि-झल्लरि-खरमुहि-हुडुक्क-मुरय-मुअंग-ढुंदुहि-णि- ग्घोस-णाइय-रवेणं चपाए णयरीए मज्झ-मझेण णिग्गच्छड ॥ सू० ५२॥ इड्ढीए' महत्या नव्या 'महया जुर्दए' महत्या युत्या, 'महया चलेण' महता बलेन- विपुल्सैन्येन, 'महया समुदएण' महता समुदायेन-समृहेन । 'महया वर-तुडिय- जमग-समग-प्पवाइएण' महता वर-मुटित-यमकसमक-प्रवादितेन-महता-वृहता, वरत्रुटिताना = श्रेष्ठविविधवाद्याना-यमकसमझ = युगपप्रवाहितेन 'सख-पणव-पडह-भे रि-झल्लरि-खरमुहि-हुडुक्क-मुरय-मुअग-दुदुहि-णिग्योस-णाइय-रवेण' शङ्ख- पणव-पटह-भेरी-झल्लरी-खरमुसी-हुडक-मुरज-मृदङ्ग-दुन्दुभि-नि|प-नारित-रवेण- शङ्खादिदुदुभ्य ताना वाद्यविशेषाणा निघोंपस्य नादितरवेण प्रति वनिना चम्पाया नगर्या मध्यमध्येन 'णिग्गच्छइ' निर्गच्छति ॥ सू ५२॥ इड्ढीए) अपनी विशिष्ट ऋद्धि से, (महया जुईए) अपनी विशिष्ट धुति से, (महया वलेण) अपनी विशिष्ट सेना से (महया समुदएण) अपने विशिष्ट परिजनों से (महया वर-तुडिय- जमग-समग-पवाइएण) एक ही साथ बजने वाले गजों की मनोहर महाध्वनि से, तथा (सख-पगव-पडह-भेरि-झल्लरि-खरमुहि-हुडुक्क मुरय-मुअग-दुदुहि-णिग्योस णाइय-रवेण) शख, पणव, पटह, भेरी, झल्लरी, खरमुसी, हुडुक्क, मुरज, मृदङ्ग एव दुन्दुभि के नियाप का प्रति पनि से शोभित होते हुए (चपाए णयरीए मज्झमज्जेण गिरगच्छन) चम्पा नगरी के बीचो-बीच से होकर चले ॥ सू ५२॥ ऋद्धि 4, (महमा जुईए) पोताना विशिष्ट धुति वडे, (महया चलेण) पातानी विशिष्ट सेना 43, (महया समुदएण) पोताना विशिष्ट परिजन 43, (महया घर-तुडिय-नमगसमग-पवाइएण) साथे 43 पाना मना २ मा नि 43, तथा (सख पणन पडह-भेरी झल्लरि-खरमुहि-हुडुक्क-मुरय-मुअग दुदुहि णिग्योस गाइय रवेण) 24, पशु, ५८, लेरी, सरी, मरभुमी, हु, भु२०४, भृग, तभ मिना निर्धापनी प्रतिध्वनि डे शालता (चपाए णयरीए मज्झ-मझेण णिगच्छई) या नगीना पया-प-ययन यादया (५ ५२) .

- - जय जय भद्र पोयूषषिणी टीश सू ५३ भगवदर्शनार्थ कूणिस्य गमनम् ४२३ जय जय णंदा | जय जय भद्दा ! भदं ते, अजिय जिणाहि, जिय च पालेहि, जियमझे वसाहि । इदो इव देवाणं, चमो इव असुराण, धरणो डा नागाण, चदो इव ताराण, भरहो इव ननान-दति नन्द , तमन्योपन ह नदजय जय विजयमान भन । 'जय जय भवा' ह भद्र च्यागम्वरूप ' विजयन्त्र । 'भद्द ते' भद्र तुभ्यमस्तु । 'जजिय निणाहि' अजित जय-अजित देगादिक जय, 'जिय च पालेहि जित च पाल्य, 'जियमझे वसाहि' जितमध्ये वम । तथा त्वम् 'दो इव देवाण' इन्द्र दव देवानाम्, 'चमरो इस यमुराण चमर इव-एतनामक दर दर अमुराणाम्-मुनि- रोपिनाम्, 'यरणो इव नागाण' धरणेन्द्र इव नागानाम् , 'चदो दव ताराण' चन्द्र दव तारागाम्, 'भरहो इव मणुयाण' मरत इव मनुजानाम्, 'यह वासाद' बहूनि वपागि, 'वहद वाससयाड' वहनि वर्पगतानि, 'वह वाससहस्साद' रहनि चर्पमत्रागि, जय भद्दा) है नद-मनुष्यों को अपार आनद प्रदान करनपाल स्वामिन ' आपका जय हो जय हो । हे भट -कल्याणम्वरूप | आप सदा विजयशाली रहे । (भद्द ते) आपका सदा कल्याण हो । (अजिय जिणाहि ) आपने जिसको नहीं जाता हो, उस पर विजन करें। (निय च पालेहि) निमको आपने नीता है उसका पालन करें। (जियमझे वसाहि) जाते हुए प्रदेश म मटा आपका नियाम रह । (दृढो इन देवाग, चमरो इव अमुराण, धरणो इव नागाण, चदो व ताराण, भरहो इव मणुयाण) देवों में इन्द्र का तरह, अमुर्ग में चमरेन्द्र की तरह, नागकुमागं मे घग्णन्द्र का तन्ह, तागओं मे चद्र का तरह और मनुष्यो म भरत की तरह आप (बहइ वासाट बड वाससयाट वहहिं "तुति २ता २ मा उडेवानी प्राम यो (जय जय णना जय जय भद्दा) હે નદ-મનુષ્યને અપાર આનદ આપવાવાળા સ્વામિન્ ! આપની ય હે स्य ।। -स्या ३५ 1 माप महा वियशाजी ।। (भद्द ते) मापनु Aat seया । (अजिय जिणाहि) माघे रेने न त्या डाय तना ७५२ विल्य भयो (जिय च पालेहि) ने मापे ७त्या य तेभनु पासन । (जियमझे बसाहि) छतमा घटेशभा महा मापनी निवास : (इनो इव देवाण, चमरो इन असुराण, धरणो इन नागाण, चलो इस ताराण, भरहो इन मण्याण) देवोभा द्वनी भ, मसुरोभा यमदनी भ, नागभामा ઘણેકની જેમ, તાગઓમાં ચદ્રની જેમ અને મનુષ્યમા ભગ્નની જેમ, भा५ (पहूइ वासाइ बड नाससयाइ इ वासमहम्माइ) ! १२ भुवी, " ૨૨ औपपातिक - , - - खडियगणा ताहिं इटाहि कताहिं पियाहिं मणुण्णाहिं मणामाहि, मणामिरामाहि हिययगमणिजाहि वग्गूहि जय-विजय-मंगल- सएहिं अणवरय अभिणदता य अभियुणता य एवं वयासी- लाङ्गलिका =कर्षका 'मुहह्मगलिया' मुखमालिका -मुग्मे मगल येषामस्ति त मुरमन लिका =शुभवचनवादका , ' बद्धमाणा' चईमाना -कवारोपिता पुरपा , 'पूसमा- णवा' पुष्यमानवा -मागधा , 'सडियगणा' सण्डिकगणा =धानसमुनगया । एते सर्वे 'ताहिं' ताभि =विवक्षिताभि , 'इवाहि' इष्टाभिवान्छिताभि , 'कताहि' का तामि कमनीयाभि , 'पियाहि ' प्रियाभि , 'मणुग्णाहि' मनोजामि सुदरतया मनोऽनु- लाभि, 'मणामाहि' मनोऽमाभि -मनसा अम्य ते गम्यन्ते इति मनोऽमास्तामि- मनसाऽवगमनीयाभि --हृदयाहादक वात् , 'मणाभिरामाहि 'मनोऽभिरामामि , ' वग्गृहि वाग्भि , 'जय-विजय-मगल-सएहि जय-विजय' इत्यादिभिर्मगलकारकवचन- शतै 'अणवस्य ' अनवरतम् , 'अभिणदता य' अभिन दयन्तश्च, अभित्थुणता य' अभिष्टुवतश्च ते पूर्वोक्ता अर्याऽर्थिकादयो निरुदावलीपाठादिना राजान प्रसादयत 'एव बयासी' एवमवादिषु -'जय जय णदा' जय जय नन्द ! नन्दयतिः आनन्दयति देने वालों ने, (वद्धमाणा) कधों पर बैठे हुए अनेक पुस्पों ने, (पूसमाणया) बिस्दावली गोलने वालों ने (सडियगणा) छात्रगौन (ताहि इटाहिं कताहिं पियाहिं मणुण्णाहि मणामाहि मणाभिरामाहि) अपनी २ भाषा के अनुसार इष्ट, कमनीय, प्रिय, मनोन, हन्या नादक, मनोभिराम (हिययगमणिज्जाहि) एव हदयगम (वग्गूर्हि) वचनों से ( जयविजयमंगलसएहिं ) कि जिनमे जय और विजय क ही मगलकारक शब्दों का समावेग था, (अगवरय) अच्छी तरह (अभिगदता ग अभित्थुणता 4 एव वयासी) अभिनन एव स्तुति करते हुए इस प्रकार कहना प्रारम किया-(जय जय णदा जय - यामामे (नगलिया) भने ड्रताये (मुहमगलिया) मने शुमा वावाणायाय (वद्धमाणा) ४५ ६५२ मा भने ५३पाये (पूसमाणया) जिपक्षी मानारामागे (सडियगणा) छात्रगामे (ताहिं इट्टाहिं कनाहिं पियाहि मणुण्णाहिं मणामाहिं मणाभिरामाहि) पातपाताना लाया मनुसार ७८, मनीय, प्रिय, मनोस, याला, मनामिकाभ, (हियय- गमणिज्जाहि) तभनय मम (वग्गूर्हि) वयना वास (जय विजय मगल्सएहिं) राय भने वियना भग४२४ शहाना समावेश हती, (अण घरय) साशते (अभिणदता य अभित्थूणता य एव घयासी) अलिनन तमा .

- पीयूषषिणो-टीका सू ५३ मगदर्शनार्थ पूणिकस्य गमनम् कब्बड-दोणमुह-मडव-पट्टण-आसम-निगम-सवाह - सनिवे- साण आहेबच पोरेवच्च सामित्त भट्टित्त महत्तरगतं आणा-ई- द्रोणमुख-जलस्थलपथोपेतम् , मडम्बम-अविद्यमानासन्नग्रामातरम्, 'पट्टण' पत्तनम् जलप- थन स्थलपयेन वा निर्गमप्रवेगौ यत्र तत् पत्तनम् , यया काञ्चीतो मुम्बापुरी, यद्वा-जलपथ- नैव निर्गमप्रवेगौ न तु स्थल्पन, यथा-भारताद् आग्लराजधानी 'इग्लेण्ड' इति प्रसिद्धा, तत्, किंच-स्थल्पयनै निर्गमप्रवेगी न तु जल्पथेन तत , एतत् सर्व पत्तनमुच्यते । यद्वा- यत्र सर्व वस्तु लन्यते तत् पत्तनम् । आश्रम =तापमाद्यावास , निंगम चाणियप्रधान नगरम् , संवाह =कृपीपलाना धान्यरक्षणस्थानम् , निवेश =सार्थकटकादीनामुत्तरणस्थानम् । तेपाम्-'आहेवच्च' आधिप यम् , 'पोरेवञ्च' पौगेडत्यम्=पुरोपर्तिवम्-अग्रेसरत्वम् 'सा- ऐसी बस्तिया के, पेटा के-धूलि के प्राकार से परिवष्टित स्तियां क, कर्मटा के-सामान्य नगरों के, द्रोणमुग्या-जलमार्ग एव स्थलमार्ग से युक्त प्रदगा के, मडम्पो-जिनके आसपास दूसरे ग्राम नहीं होते हैं ऐसे प्रदेगा के, पत्तना क-जहा जलपथ से भी एव स्थलपथ से भी आना-जाना होता है, जैसे कगॅची से बम्बई, अथवा जहा सिर्फ जलमार्ग से ही आना- जाना होता है, जैसे भारत से उद्गलैट, अथना स्थलमार्ग से ही जहा आना-जाना होता है, ये सभी पत्तन कहलाते है । अथवा समस्त वस्तुओं का लाभ जहा होता है वह भी पत्तन है, ऐसे पत्तना के आश्रमों के अर्थात् तापम आदि के आवासों के, निगमों के अर्थात् व्यापारिक नगरों के, स्वाही क जयात् किमानों के धान्य आदि रसन के स्थलों के, तथा मनिवेशों के अथात् सार्थवाह और सेना आदि के उतरने के स्थानों के आधिपत्य को, पौर- वृत्य को अप्रेसरत्वको, स्वामित्र को-प्रभुव को, उनके भर्तब को-पोषकव को, उनमें मह- એટેના-ધૂળ માટી)ના પ્રકારથી પરિવેશિત વસતીઓના, બષ્ટના સામાન્ય નગરના, દ્રોણુમુખોના–જલમાર્ગ તેમજ સ્થલમાર્ગથી યુક્ત પ્રદેશોના, મડ- બના–જેની આસપાસ બીજા ગામે ન હોય તેવા પ્રદેશોના, પત્તના-જ્યા જલમાર્ગથી તેમજ સ્થલમાર્ગથી પણ આવી જઈ શકાતુ હોય જેમકે કરાંચીથી મુબઈ, અથવા જ્યાં માત્ર જલમાર્ગથી જ આવી જઈ શકાય, જેમકે ભારતથી ઈગલાડ, અથવા માત્ર સ્વલ માર્ગથી જ જ્યા જઈ આવી શકાય તે બધા પત્તન કહેવાય છે, અથવા સમસ્ત વસ્તુઓની પ્રાપ્તિ જ્યા થઈ શકે તે પણ પત્તન છે એવા પત્તોના, આશ્રમના અર્થાત્ તાપસ આદિના વાસના, નિગમના અર્થાત્ વ્યાપારિક નગરના, સ વાહોના અર્થાત્ ખેડુ તેના ધાન્ય આદિ રાખવાના સ્થળેના, તથા સ નિવેશના અર્થાત્ સાર્થવાહ અને તેના આદિના ઉતરવાના સ્થાનના આધિપત્યને, પૌરવૃત્યને – અગ્રેસર - ४२१ औषपातिकम . सनिवे- मणुयाण, बहूड वासाड बहूइ वाससयाड वहूड वाससहस्साइ अणहसमग्गो हट्टतुट्टो परमाउ पालयाहि, इटजणसपडिवुडो चपाए णयरीए अण्णेसि च वहूण गामा-गर-णयर-खेड- 'अणहसमग्गो' अनघसमग्र , अनघश्चासौ समप्रवेति विग्रह , निष्पाप परिपूर्णसम्पत्तिपरि- वारादिभि सम्पन्नश्च, यद्वा-अनघेन-पुण्येन समग्र =पूर्ण , गद्वा-न अघसमग्र अनघस मग्र =सर्वविधपापरहित इत्यर्थ , 'हतुदो' हटतुष्ट सन् 'पालयाहि' पालय 'परमाउ' परमायु -परमम् उत्कृष्टम् अपमृत्युवर्जितमसण्डित पूर्णमायु , तथा-'इटु-जण-संपरिखुडो' इष्टजनसम्परिवृत =परिवारादिसमेत , चम्पाया नगर्या, 'अण्णेसिं च वहूण गामा- गर-गयर-खेड-कबड-दोगमुह-मडर-पट्टण-आसम-निगम-सवाह - साण' अयेपाञ्च बहना ग्रामा-ssफर-नगर-खेट-कट-द्रोणमुस-मडम्ब-पटना-ssश्र म-निगम-माह-लनिवेशानाम्-तन-प्राम-साधारणजनवासस्थानम्, आकर =लपणा- दिसम्भवस्थानम् , नगरम् अविद्यमानकरम् , खेट-धूलीप्राकारवेष्टितम् , कद-कुनगरम्, वाससहस्साई) बहुत वर्षांतक, बहुत सैकडों वर्षों तक, बहुत हजार वर्षों तक (अणडसम ग्गो) पूर्ण पुण्यशाली रहते हुए अथवा परिपूर्ण सम्पत्ति एव परिवार आदि से सपन्न अथवा सर्वविधपापरहित होते हुए ( हद्वतुदो परमाउ पालयाहि) सदा आनद और मतोष के साथ अखण्ड आयु भोगवे । (इट्ठ-जग-सपडिवुडो चपाए णयरीए अण्णेसि च बहूण गामा-गर-णयर-खेड-कबड-दोणमुह-मडव-पट्टण-आसम-निगम सवाह सनि- वेसाण आहेबच्च पोरेवच सामित्त भट्टित्त महत्तरगत आणाईसरसेणावच कारेमाणे पालेमाणे ) इष्ट जनों से परिवृत होते हुए आप चपानगरी के तथा और भी बहुत से गांगा के, आकर-लपण आदि के उत्पत्ति स्थानों के, नगरों-जिनमे कर नहीं लगता हो घा से ४७. परसो सुधी, पशु र परसो सुधी (अणहसमग्गो) पूर्ण પુણ્યશાલી રહેતા અથવા પરિપૂર્ણ સપત્તિ તેમજ પરિવાર આદિથી સંપન્ન मथ सर्वशते पा२डित २२ता (हट्ठतुट्ठो परमाउ पालयाहि) सहा मान तथा सतोषपूर्व ४ मम 3 मायु गयो, (इट्ठजणसपडिवुडो चपाए णयरीए अण्णेसिं च बहूण गामा गर-णयर-खेड-कव्वड-दोणमुह-मडब-पट्टण-आसम निगम सवाह-सन्निवेसाण आहेबच्च पोरेवन्च सामित्त भट्टित्त महत्तरगत्त आणाईसर सेणावच्च कारेमाणे पालेमाणे) 2 भाणुस 43 परिकृत (विटीया) ॥५ ચપાનગરીના તથા બીજા પણ ઘણા ગામના, આકરિના-લવણ આદિના ઉત્પત્તિસ્થાનના, નગરના–જેમાં કર ન લેવાતું હોય એવી વસ્તીઓના यत्र सर्व पीयूषपषिणो-टीका स ५३ भगवदर्शनार्थ कृणिकस्य गमनम् ४२५ कव्वड-दोणमुह-मडव-पट्टण-आसम-निगम-संगाह-संनिवे- साण आहेवच्चं पोरेवञ्च सामित्त भट्टित्त महत्तरगत आणा-ई- द्रोणमुख जलस्बलपथोपतम्, मडम्बम अविद्यमानामन्ननामान्तरम्, 'पट्टण' पत्तनम् जलप- थन स्थलपयेन वा निर्गमप्रवेशो यत्र तत पत्तनम्, यथा काञ्चीतो मुम्बापुरी, यद्वा-जलपथ- नैव निर्गमप्रवेगौ न तु स्थलपयन, यथा-भारताद् आग्लराजधानी 'मुग्लेण्ड' इति प्रसिद्धा, तत्, किंच-स्थलपयनैव निर्गमप्रययौ न तु जलपयन तत् , एतत् सर्व पत्तनमुच्यते । यदा-- वस्तु लन्यते तत् पत्तनम् । आश्रम =तापसाचावास , निगम =वाणियप्रधान नगरम् , स्वाह =कृपीरलाना धायरलणस्थानम् , निवेश =सार्थकटकादीनामुत्तरणस्थानम् । तेषाम्-'आहेवच्च' आधिप यम् , 'पोरेवच्च' पौगेवृत्त्यम्=पुरोपतित्वम्--अग्रेसरवम् 'सा- ऐसी स्तिया के, पेटी के-धूलि क प्राकार से परिवष्टित स्तियां क, कटा के-सामाय नगरी के, द्रोणमुग्या-जलमार्ग ण्व स्थलमार्ग से युक्त प्रदेश के, मडम्बा-जिनके आसपास दूसरे प्राम नहीं होते हैं ऐसे प्रदेगा के, पत्तना क-जहा जलपय से भी एव स्थलपथ से भी आना-जाना होता है, जैसे करॉची से सम्पर्ट, अथवा जहा सिर्फ जलमार्ग से ही आना- जाना होता है, जैसे भारत से इङ्गलैन्ट, अथवा स्थलमार्ग से ही जहा आना-जाना होता है, ये सभी पत्तन कहलाते है । अथवा समस्त वस्तुओं का लाभ जहा होता है वह भी पत्तन है, ऐसे पत्तना के, आश्रमा के अर्थात् तापम आदि के आसा के, निगमों के अर्थात् व्यापारिक नगरों के, साहा के अथात् किसानों के धान्य आदि रसन के स्थलों के, तथा सनिवेशों के अथात् सार्थनाह और सेना जाति के उतरने के स्थानों के आधिपत्य को, पौर- वृत्य को अग्रेसरत्वको, स्वामित्र को-प्रभुत्व को, उनके भर्तत्व को-पोपकव को, उनमें मह એટેના-પૂળ (માટી)ના પ્રકારથી પરિણિત વસ્તીઓના, બટેના સામાન્ય નગરોના, દ્રોણમુના-જલમાર્ગ તેમજ સ્થલમાર્ગથી યુક્ત પ્રદેશના, મડ- બેના-જેની આસપાસ બીજા ગામ ન હોય તેવા પ્રદેશોના, પતના-જ્યા જેલમાર્ગથી તેમજ સ્થલમાર્ગથી પણ આવી જઈ શકાતુ હોય જેમકે કરાચીથી મુંબઈ, અથવા જ્યા માત્ર જલમાર્ગથી જ આવી જઈ શકાય, જેમકે ભારતથી ઇગલાડ, અથવા માત્ર સ્થલ માર્ગથી જ જ્યા જઈ આવી શકાય તે બધા પર્સન કહેવાય છે, અથવા સમસ્ત વસ્તુઓની પ્રાપ્તિ જ્યા થઈ શકે તે પણ પત્તન છે એવા પત્તનોના, આશ્રમોના અર્થાત્ તાપરા આદિના આવના, નિગમના અર્થાત્ વ્યાપારિ નગરના, સ વાહોના અર્થાત ખેડુ તેના ધાન્ય આદિ રાખવાના સ્થળના, તથા સનિવેશના અર્થાત્ સાર્થવાહ અને એના આદિના ઉતરવાના સ્થાનોના આધિપત્યને, પરિવૃત્યને – અગ્રેસર . - ર૬ , ओपपातिकत्र सर-सेणावच्च कारेमाणे पालेमाणे महया-हय-नट्ट-गीय- वाइय-तती-तल-ताल-तुडिय-घण-मुअंग-पडु-पवाइय- रवेण विउलाइ भोगभोगाइ भुंजमाणे विहराहित्ति कटु जय जय सद्द पउजंति ॥ सू. ५३ ॥ मित्त भहित महत्तरगत्त' स्वामिव प्रभुनम्, भर्तृवम=पोपक नम्, महत्तरकन्यम् नाय कत्वम् , 'आणा-ईसर-सेणापच' आज्ञेश्वर-सेनापत्यम्-आक्षेश्वर =आज्ञाप्रत सेनापतिषु य स आज्ञेश्वरसेनापति , यस्यानामुपादाय सेनापति स्वकार्ये प्रवर्तते स इत्यर्थ , तम्य भावस्तत्व तत् 'कारेमाणे' कारयन् 'पालेमाणे' पालयन् प्रजाजनान् रक्षन् 'महया-, हय-न-गीय-भाइय-तती-तल ताल-तुडिय-यण-मुअग-पड्डु-प्पवाइय-रवेण' महना अहत-नाटय-गीत-वादिन--तन्त्री-तल-ताल-तौर्यिक-धन-मृदन-पटु-प्रवादित- रवेण-महता-दीर्षण, अहतम् अत्र्यवच्छिन्न यन्नाटय नाटकम् तत्र यद् गीत-गेयम्, वादिन- वाद्यम् , तथा तन्त्री वीणा, तल्ताला -हस्तास्फोटा , तौर्यिकम्=शेषयाधसमुदाय , घनमू-- दग =मेघवद् ध्वनिकारको मर्दल -एत सर्व समुदित पटुप्रवादित दक्षपुरपम्वाढित तस्य रवेण=नादन-आनदित इति गम्यते, तथाभूत सन् 'विउलाइ' विपुलानि अत्यधि-, त्तरकत्व-नायक व को, एव आज्ञेश्वरसेनापत्य को–सेनापतियों के आज्ञाप्रदत्वरूप अधिकार को. (कारेमाणे पालेमाणे) कराते हुए, पालते हुए एव सदा (महया ऽहय-नट्ट-गीय वाइय तती-तलताल-तुडिय-घणमुअग-पडु-प्पवाइयरवेण) व्यवधानरहित-अव्यवच्छिन्न निर- न्तर प्रवर्तित-नाटक मे गाये गये गीता के, चतुरपुरुषों द्वारा बनाये गये वादित्रों के, तथा तत्री- वीणा के, तलताल हस्तस्फोटशन्द-तालियों के, तौर्यिक-और भी अवशिष्ट बाजों के समूह के, घनमूढगों-मेघकी तरह गरजने वाले ढोलों के एव मर्दलों के अविरल शब्दों से आनदित ત્વને, સ્વામિત્વને-પ્રભુત્વને, ભત્વને-પષકત્વને, તેમાં મહત્તરડત્વને-નાયક ત્વને તેમજ આશ્વરસેનાપત્યને સેનાપતિઓના આજ્ઞામદતરૂપ અધિકારને (कारेमाणे पालेमाणे) ४२शक्ता मने पालता था, तभन सहा (महयाऽहय-नट्टः गीय-चाइय-तती-तलताल-तुडिय-घणमुअग-पडु-प्पवाइय-रवेण) व्यानरहित અવ્યવચ્છિન્ન-નિરતર પ્રવતિતનાટકમા ગવાતા ગીતના તેમજ ચતુર, પુરુષ દ્વારા વગાડાતા વાજિત્રના, તથા તત્ર-વણના, તલતાલ–તાલિઓના, તૌર્થિક-બીજા બાકીના વાજા ઓના સમૂહના, ઘનમૂદ ગમેઘની પેઠે ગર્જ, નારા લોના, તેમજ મદલેના અવિરલ શબ્દો દ્વારા આન દિત થતા . ; - . भोगते पीयूपयर्पिणी-टीका सू ५५ भगयदर्शनार्थ कृणिकम्य गमनम् ૪ર૭ मूलम्-तए ण से कूणिएराया भभसारपुत्ते नयण- मालासहस्सेहि पेच्छिजमाणे पेच्छिज्जमाणे, हिययमालासहस्सेहि कानि, 'भोगभोगाइ' भोगभोगान 'भुजमाणे विहराहित्ति कटु' भुञ्जन् पिहर इति कृवाढत्युक्या, 'जय जय सदं पउजति' जयजयशद प्रयुञ्जते-जय जयेति शब्दानुचारयन्ति ॥ स ५३ ॥ टीका-'तए ण से' इत्यादि । 'तए ण से ऋणिए राया भभसारपुत्ते' तत. सल्ल स कृणिको गजा भभसारपुन 'नयणमालासहस्सेहि पेच्छिज्जमाणे पेच्छि- जमाणे' नयनमालासह प्रेक्ष्यमाण प्रेक्ष्यमाण बहुविधदर्शकजननयनपङ्क्तिभिर चार निराक्यमाग, “हिययमालासहस्सेहिं अभिगंदिज्जमाणे अभिणदिज्जमाणे' हुन्यमालासहस्रैरभिनन्दयमान अभिनन्धमान -धन्योऽय कृतपुण्योऽय सफलज माऽयमित्यादि- होते हुए (विउलाइ भोगभोगाइ भुजमाणे विहराहि) विपुल-अयधिक भोगभोगों को हुए अपना समय निर्विघ्नरीति से व्यतीत करें, (त्तिमट्ट) इस प्रकार (जय जय सद पउजति) वे पूर्वोक्त अर्थाभिलापी आदि समस्त जय जय शव्द बोलते थे ॥ सू० ५३ ॥ तए णं से' इत्यादि। (तए ण) इसके बाद (भभसारपुत्ते) भभसार के पुत्र (से) वे (कूणिए) कूणिक (राया) राजा (णयणमालासहस्सेहिं पेच्छिज्जमाणे पेच्छिन्नमाणे) हजारों दर्शकजनों को हजारों नयनपक्तियों द्वारा निराक्षित होते हुए, (हियमालासहस्सेहिं अभिणदिजमाणे अभिणंदिज्जमाणे) हजारों मनुष्यों के हृदयसहस्रों द्वारा अभिनदित होते हुए, अर्थात्-"इस राजा को धयवाद है, यह वडा पुण्यशाली है, इसका जन्म सफल है" इत्यादि-राति से बार (विउलाइ भोगभोगाइ मुजमाणे विहराहि) विधुस-अतिशय लागलागाने सास- Rai आपनो समय निवि शत व्यतीत ७२॥ (त्ति कट्ट) PAL ारे (जय जय सद पउ जति) ते ५२ उता मामिलाषी माह मा नय न्य श६ मसित हुत(सू ५३) तए ण से इत्यादि (तए ण) त्या२ ५७ (भभसारपुत्ते) मलसान पुत्र (से) ते (कूणिए) इणि (राया) रान (णयणमालासहस्सेहिं पेच्छिञ्जमाणे पेच्छिजमाणे ) । नना बडोनी । यामी वा पाता, (हिययमालासहस्सेहिं अभिणदिज्ज माणे अभिणदिज्जमाणे) हा मनुष्याना आय २१ मलिनहित यता, અર્થ “આ રાજાને વન્યવાદ છે તેઓ બહુ બહુ પુણ્યશાલી છે તેમને જન્મ. સફલ છે?” ઈત્યાદિ રીતથી વારંવાર હજારે લેકે દ્વારા હાર્દિક ભાવના ।

। . છર૮ औषप्राविकाने अभिणदिज्जमाणेअभिणंदिज्जमाणे, मणोरहमालासहस्सेहिं विच्छि- प्पमाणे विच्छिप्पमाणे, वयणमालासहस्सेहिं अभिथुन्धमाणे अभिथुव्वमाणे, कंति-दिव्य सोहग्ग-गुणेहिं पत्थिजमाणे पत्थिज्ज- रीयाऽसकृत् सहस्राऽधिकजनहत्यै स्तूयमान , 'मणोरहमागसइम्सेहि विच्छिप्पमाणे विच्छिप्पमाणे' मनोर यमालासहस्रविस्पृश्यमान निरपृ.यमान हीनदीनरक्षणपूर्वक सकलमनोरथपूरकत्वात् जनाना मनोर यमालासहनैर्मुहर्मुहु स्पृश्यमान -नृपोऽयमस्माक- मापदुद्वारफ पालकश्च, अतोऽय शत वर्षाणि जीवतु' दयादि मनोरथसहस्रविषयीभवन् इत्यर्थ । 'वयणमालासहस्सेहि' वचनमालासह -मञ्जुलोदारवचनरचनानिच्यै , 'अभिधुन्चमाणे अभिथुच्चमाणे ' अभिष्ट्रयमान अभिष्ट्रयमान , 'ति-दिन्च-सोड ग्ग-गुणेहिं पत्थिजमाणे पत्थिज्जमाणे ' फातितिव्यसौभाग्यगुणै प्रार्थ्यमान प्रार्थ्य मान , कान्त्या देहदीत्या, प्रशस्तसौभाग्यादिगुणैश्च हतुना जनै सातिशयम् अभिलप्यमाण अभिलष्यमाण , 'वहण नरनारीसहरसाण दाहिणहत्येण अनलिमालासहस्साइ बार सहस्राधिक जनों द्वारा हार्दिक भावना से स्तुत होते हुए, (मणोरहमालासहस्सेहि विच्छिप्पमाणे विच्छिप्पमाणे) हजारों जनों के मनोरथ सहस्ररूपी मालाओं द्वारा स्पृष्ट होते हुए, अर्थात्-हीनदीन जनों के रक्षापूर्वक समस्त मनोरथों का पूरक होने से ये राजा हम लोगों की आपत्ति से रक्षा करने वाले है, एव पालक हैं, इसलिये ये सौ वर्ष तक जीवित रहें" इस प्रकार से जनों के हजारों मनोरथ का पात्र होते हुए (वयणमालासहस्सेहिं अ मिथुव्वमाणे अभिथुन्यमाणे) मजुल एव उदार वचनों की रचनाओं द्वारा अभिष्टुत होते हुए, (कति-दिन्च-सोग्ग-गुणेहि पत्थिज्जमाणे पत्थिज्जमाणे) देह की दीप्ति-से एव दिव्य-असाधारग सोभाग्यादिक गुगों से जनों द्वारा प्रार्थित होते हुए, (बहूण नरनारि- पूर्व स्तुति रात, (मणोरहमालासहरसेहिं पिन्छिप्पमाणे विच्छिापमाणे) । લોકેના હજારે મનેરથરૂપી માલાઓ દ્વારા સ્પર્શતા, અર્થાત્ હીનદીનજનની રક્ષાપૂર્વક સમસ્ત મનેરશે પરિપૂર્ણ કરતા હોવાથી આ રાજા અમારી આપત્તિથી રક્ષા કરવાવાળા છે તેમજ પાલક છે, તેથી તેઓ તે વર્ષ સુધી જીવતા રહે-આ प्रश्न सोडाना हुन। भनारयाने पात्र यता, (वयण- मालासहस्सेहिं अभिथुव्वमाणे अभिथुव्वमाणे) भनु म हार વચનની श्यना बारा मलिष्टुत थता, (कति दिव्य सोहग्ग गुणेहिं पत्थिज्जमाणे पत्थिजमाणे) દેહની દીપ્તિથી તેમજ દિવ્ય-અસાધારણ સૌભાગ્ય આદિક ગુણેથી કે પ્રારા प्रार्थित यता, (बहूण नरनारिसहस्साण अजलिमालासहस्साइ ४२९ पोयूपवषिणी-टोका र ५४ फूणिरस्य पूर्णभद्चैत्ये ममागमनम् माणे, वहण नरनारीसहस्साण दाहिणहत्थेण अंजलिमालासह- स्साइपडिच्छमाणे पडिच्छमाणे, मजुमजुणा घोसेण पडिवुज्झमाणे पडिबुज्झमाणे,भवणपंतिसहस्साइ समइच्छमाणे समइच्छमाणे, चपाए नयरीए मज्झमज्झेण निग्गच्छड, निगच्छित्ता जेणेव पुण्णभद्दे चेइए तेणेव उवागच्छड, उवागच्छित्ता समणस्स पडिच्छमाणे पडिच्छमाणे' रहना नग्नारीसहस्रागा दक्षिणहस्तेनाञ्जलिमालासहस्राणि- वहना नरनारीसहस्रागा यानि अनलिमालासहस्रागिरान सकाराय विरचितानि मालारूपाणि सहस्रागि प्राञ्जलिपुटानि तानि उत्थापितन दक्षिणहस्तेन प्रताच्छन् प्रताच्छन् वारवार स्या- कुर्वन् , 'मजुमंजुणा घोसेण पडिबुज्झमाणे पडियुज्झमाणे' मञ्जुमन्जुना घोपेग अति- कोमलेन शन्देन प्रतिवुष्यमान २=अनुमोत्यन् २, 'भवण पति सहस्साइ समच्छमाणे समइच्छमाणे भवनपइक्तिमहस्राणि समतिकामन् समतिकामन् , 'चपाएनयरीए मज्झ मज्झेण' चम्पाया नगया म यम येन, 'निग्गच्छर' निर्गच्छति-निम्सरति, 'निग्गन्उित्ता' निर्गय, समणस्स भगवओ महावीररस' श्रमणस्य भगवतो महावारस्य 'अदूरसामते' सहस्साण दाहिणहत्येण अजलिमालासहस्साट पडिच्छमाणे पडिन्छमाणे) हजारों नरनारिया का अजलिरूप माला के सहस्रा को जो राजा के सत्काराथ विरचित हुई थीं, अपने दक्षिण (दाहिने) हाय से स्वीकृत करते हुए, (मजुमजुणा घोसेण पडिबुज्झमाणे पडि- बुज्झमाणे) अत्यन्त मधुर स्वर से उनलोगों के द्वाग किये हुए सत्कार-सम्मान का अनु- मोटन करते हुए, (भवण-पति-सहरसाद समइच्छमाणे समइन्छमाणे) एव हजारों महलों का पक्ति को पार करते हुए (चपाए णयरीए मज्झ मझेण निग्गन्छद) चपा नगरी के नीचमार्ग से होकर निकले, (निग्गच्छित्ता जेणेव पुण्णभद्दे चेटए तेणेव उपाग- माणे) हुन। नानासाना हथिनी हुन। मसी३५ भासामा २ शतना સત્કાગથે રચાઈ હતી તેને પિતાના જમણા હાથથી સ્વીકાર કરતા ( मजुणा घोसेण पडिगुज्झमाणे पडिबुज्झमाणे) मत्यत मधु२ २qथी ते aisi दान ४२दा Ast२-सम्माननु मनुभाहन ४२ता, (भवणपतिसहस्साइ समइच्छमाणे समइच्छमाणे) तेभा तरी भवानी हारने पसार २ता (चपाए णयरीए मज्झमझेण निगन्छइ) या नगीना पश्यना भाभा नाय! (निग्गच्छित्ता जेणेव पुण्णभद्दे चेइए तेणेन उपागच्छइ) नाइजीन न्या पूर्णमद्र ४३० ओपपातिकमा भगवओ महावीरस्स अदूरसामते छत्ताईए तित्थयराइसेसे पासड, पासित्ता अभिसेक्क हस्थिरयणं ठवेड, ठवित्ता आभिसे- काओहत्थिरयणाओपञ्चोरुहइ,पच्चोरुहित्ताअवहट्ट पचरायकउहाइ, तजहा-खग्ग छत्त उप्फेस वाहणाओ वालवीयणि, जेणेव समणे अदूरसमापे नातिदूरे नातिसमापे, किंचिदुर इत्यर्थ । 'छत्ताईए तित्ययराइसेसे' छत्रा दिकान् तीर्थकरातिशेपान-तीर्थक्रातिशयान 'पास' पन्यति, पासित्ता' मा 'आभिसेक्क हत्थिरयण' आभिपेक्य हस्तिताम् 'ठवेड, ठवित्ता' स्थापयति, स्थापयित्वा, 'आभि सेकाओ हत्थिरयणाओ' आभिपेक्यात् हरितरत्नात् 'पचोरुहड' प्रयवरोति- अमत रति, ‘पचोरुहिता' प्रत्यवरुह्य, 'अाहटु पच रायफउहाड ' अपदस्य पञ्च राजका दानि-त्यक्त्वा पञ्च राजचिहानिराजाऽयमिति ज्ञापकानि चिह्नानि, 'तजहा' तद्यथा--तानि चिह्नानि यथा-'खाग' सङ्गम् , 'छत्त' उत्रम् 'उप्फेस' मुकुटम् 'उ'फेस' इति च्छइ) निकल कर जहाँ पूर्णभद्र उद्यान या वहाँ आये, (उवागठित्ता समणस्स भग चओ महावीरम्स अदूरसामते छत्ताईए तित्थयराइसेसे पासइ) आकर उन्होंने श्रमण भगवान् महावीर के न -अतिसमीप और न.अतिदर-किन्तु कुछ ही दर पर तीर्थ - करों के अतिशयस्वरूप छत्रालिकों को देखा, (पासित्ता आभिसेक हत्थिरयण ठवेइ) देखते ही उन्होंने अपने हाथी को खडा करवाया, (उवित्ता आभिसेकाओ हत्थिरयणाओ पच्चोरुहद) हाथी के खड़े होते ही थे उस हाथी से नाचे उतरे, (पचोरुहिता अब? पच रायकउहाद) नाचे उतरते ही उहों ने इन पाच राजचिहों का परित्याग किया, (त जहा) वे पाच राजचिह्न ये है-(ग्वग्ग छत्त उप्फेस वाहणाओ वालवीयणि) सङ्ग- Gधान उतु त्या माथ्या, (यागन्छित्ता समणस्स भगवओ महावीरस्स अदरसा मते छत्ताइए तित्थयराइसेसे पासइ) मावीन तमामे श्रभा भगवान महा વીરથી બહુ દૂર નહિ તેમ બહુ સમીપ નહિ, પણ જરા દરે, તીર્થ કરેગ્ના अतिशय स्व३५ छाडिने या, (पासित्ता आभिसेक्क हत्थिरयण ठवेइ) तार तमामे पोताना साथीने ली २४ाव्या, (वित्ता आभिसेक्काओ हस्थि रयणाओ पच्चोरहइ) हाथी उल हेता ४ तेसो त हाथी ५२था नाये उता, (पच्चोरुहिता अवहट्ट पच रायक-हाइ) नीय तरीने तमामे पाय शायिनोना त्या व्यो (तजहा) ते पाय रायिनी मा छ-(बग्ग छत्त जफेस पाहणाओ वारपीयणि) =dAपार, छ4, ७-A-Y 10 - - पोयूपपिणी टीका म ५४ फूणिकम्य भगय दुपासना ४३१ भगव महावीरे तेणेव उवागच्छड, उवागच्छित्ता समण भगव महावीर पचविहेण अभिगमेणं अभिगच्छड, तजहा-(१) सचित्ताण व्वाण विओसरणयाए, (२) अचित्ताणं दव्याणं अविओसरणयाए, (३) एगसाडिय उत्तरासगकरणेणं, (४) देशाय गन्द , 'पाहणाओ उपानही 'पालवीयणिं' वाल यजनीम्-चामरम्, एतानि त्यक्त्या, 'जेणेव समणे भगर महावीरे' यौव श्रमणो भगवान महावार , 'तेणेव आगन्छइ, उवागन्छित्ता' तयोपागच्छति, उपागय, 'समण भगव महावीर' श्रमण भगवन्त महापार ‘पचविहेणं अभिगमेण अभिगन्छ' पञ्चविधेनाऽभिगमेनाभिगच्छति- पचप्रकारण अभिगमेन=सकारविशपेग अभिमुस गच्छति, 'तजहा' तद्यथा-त पञ्चविधा- भिगमन यथा-'सचित्ताण दव्याण विभोसरणयाए' सचित्ताना द्रव्याणा व्यु सर्जनतया- हरितफफुसुमााना वस्तूना त्यागन १, 'अचित्ताण दवाणं अपिओसरणयाए ' अचि त्ताना द्रयाणामव्युसर्जनतया, अचित्ताना वस्त्राभरणादानाम् अत्यागन २, 'एगसाडियमुत्त- तलवार, उन, मुकुट, उपानत्-पगरस, एव चालव्यजनी-चामर । फिर वे (जेणेव समणे भगर महावीरे तेणेव उवागच्छद) जहा अमण भगगन महावार विराजमान ये वहाँ पर आये, (पागन्त्तिा समण भगव महावीर पचविहेण अभिगमेण अभिगच्छइ) जाते ही वे पाच प्रकार के अभिगमन-सत्कारविशेप से युक्त होकर प्रभु के सन्मुर पहुँचे । व पाच प्रकार के मत्कारविशेष इस प्रकार है-(सचित्ताण दवाण विओसरणयाए) हरित फल फूल आदि सचित्त द्रव्या का परित्याग करना, (अचित्ताण दव्याण अवि- ओसरणयाए) वस्त्र आभरण आटिं अचित्त हव्या का परित्याग नहा करना, (एगसाडिय- मुत्तरासगकरणेण) भाषा का यतना के लिये अग्रण्ट अथात् जो साया हुआ न हो ५५२५, तभ०४ पासव्यसना-याभ२ पछी तम्या (जणे समणे भगन महावीरे तेणेर उयागच्छई) या अभए सगवान महावीर निता ता त्या माव्या (उचागन्छित्ता समण भगव महावीर पचविहेण अभिगमेण अभिगन्छड) माता જ તેઓ પાચ પ્રકારના અભિગમન-નાવિગેવથી યુક્ત થઈને પ્રભુના सन्भुज पडेय ते पाय प्रा२ना सडाविशेष मा हारना -(सचित्ताण दवाण दिओसरणयाए) elas २७१ ६ मा मचित्त व्याना परित्याग रया, (अचित्ताण पाण अविओमरणयाए) १५-IARLY मा मथित न्यानो परित्याग - ३२वी, (एगसाडियमुत्तरासगकरणेण) लापानी यतना ४३० ओपपातिकस - , - . भगवओ महावीरस्स अदूरसामते छत्ताईए तित्थयराइसेसे पासइ, पासित्ता अभिसेक हत्थिरयण ठवेड, ठवित्ता आभिसे- काओहत्थिरयणाओपञ्चोरुहइ, पच्चोरुहिताअवहट्टु पचरायकउहाइ, तजहा-खग्ग छत्त उप्फेस वाहणाओ वालवीयणिं, जेणेव समणे अदूरसमापे=नातिहरे नातिसमापे, किंचिद्रे इत्यर्थ । 'उत्ताईए तित्ययराटसेसे' उना दिकान् तीर्थकरातिशेपान्=तीर्थकरातिशयान् 'पास' पयति, 'पासित्ता' दृष्ट्वा, 'आभिसेक्क हत्थिरयण' आभिपेश्य हस्तिरत्नम् 'ठवेद, ठवित्ता' स्थापयति, स्थापयित्वा, 'आभि सेकाओ हत्थिरयणाओ' आभिपेक्यात् हस्तिरत्नात् 'पञ्चोरुहड' प्रयवरोहति अपत रति, 'पचोरुहित्ता' प्रत्यवरह्य, 'अवहटु पच रायउहाद' अपहत्य पञ्च राजकर दानि-त्यक्त्वा पञ्च राजचिहानि राजाऽयमिति ज्ञापफानि चिरानि, 'तजहा' तद्यथा-तानि चिह्नानि यथा-'खरंग' सगम्, 'छत्त' तम्, 'उप्फेस' मुकुटम् 'उप्फेस' इति च्छइ) निकल कर जहाँ पूर्णभद्र उद्यान या वहाँ आये, (उवागच्छित्ता समणस्स भग वओ महावीरस्स अदूरसामते छत्चाईए तित्थयराइसेसे पासइ) आकर उन्होंने श्रमण भगवान् महावार के न अतिसमीप और न.अतिदर-किन्तु कुछ-ही-दर-पर-तार्थ करों के अतिशयस्वरूप त्रादिकों को देसा, (पासित्ता आभिसेक हत्थिरयण ठवेइ) देखते ही उन्हान अपने हाथी को खडा करवाया, (ठवित्ता आभिसेक्काओ हत्थिरयणाओ पच्चोरुहद) हाथा के सडे होते ही वे उस हाथी से नाचे उतरे, (पच्चोरुहित्ता अवहटु पच रायफउहाट) नाचे उतरते ही उहों ने इन पाच राजचिह्नों का परित्याग किया, (त जहा) वे पाच राजचिह ये हैं-(खग्ग उत्त उप्फेस वाहणाओ वालवीयणि) सद्ग- Gधान तु त्या माव्या, (जागछित्तो समणस्स भगवओ महावीरस्स अदूरसा मते छत्ताइए तित्थयराइसेसे पासइ) भावीने तमाये श्रभर लगवान વીરથી બહુ દૂર નહિ તેમ બહુ સમીપ નહિ, પણ જરા દરે, તીર્થકરોના मतिशय १३५ छाडिने नया, (पासित्ता आभिसेस्क हत्थिरयण ठवेइ) न तमामे पोताना थाने मे २माव्यो, (ठवित्ता आभिसेस्काओ हस्थि रयणाओ पच्चोरहइ) हाथी सो रहेता तगात हाथी उपरथी नीय उत्तर्या, (पच्चोरुहित्ता अवहट्ट पच रायकउहाइ) नीय तगने ४ तमामे पाय शायिनोना त्याग उयों (तजहा) ते पाय थिलो मा छ-(सग्ग छत्त जफेस वाहणाओ वाल्पीयणि) मserial२, छत्र, 6-स-भुट -पानत મહી " पोयूपवषिणी टीका सू ५२ फूणिस्य भगवदुपासना ४३१ भगव महामोरे तेणेव उवागच्छड, उवागच्छित्ता समण भगव महावीर पचविहेण अभिगमण अभिगच्छड, तजहा-(१) सचित्ताण दव्याण विओसरणयाए, (२) अचित्ताण दव्याणं अविओसरणयाए, (३) एगसाडिय उत्तरासगकरणेणं, (४) देशाय गद , 'पाहणाओ उपानहीं 'वालवीयणि' चालल्यजनीम्-चामरम्, एतानि व्यक्या, 'जेणेव समणे भगर महापीरे' योय अमणो भगवान महावार , 'तेणेव उवागन्छड, उवागन्उित्ता' तरैयोपागच्छति, उपागय, 'समण भगव महावीर' श्रमण भगान्त महावार 'परिहण अभिगमेण अभिगच्छट' पञ्चविधेनाऽभिगमेनाभिगउति- पञ्चप्रकारेण अभिगमेन-समारनिगपेग अभिमुस गच्छति, 'तजहा' तद्यथा-तपञ्चविधा- भिगमन यथा-'सचित्ताण दव्याण विओसरणयाए' सचित्ताना हयाणा व्युसर्जनतया- हरितफलकुसुमाढाना वन्तुना त्यागेन १, चित्ताण दवाण विओसरणयाए ' अचि. त्ताना द्रयाणामन्युसननतया, अचित्ताना वस्त्राभरणादानाम् अयागन २, 'एगसाडियमुत्त- तलवार, उर, मुकुट, उपानत-पगरम, एव वालव्यजनी-चामर । फिर वे (जेणेव समणे भगव महावीरे तेणेव उवागच्छद) जहा श्रमण भगवान महावीर विराजमान ये वहाँ पर आये, (उवागन्छित्ता समण भगव महावीर पचविहेण अभिगमेण अभिगच्छद) जाते हा वे पाच प्रकार के अभिगमन-सत्कारविशेप से युक्त होकर प्रभु के सन्मुख पहुंचे। व पाच प्रकार के मत्कारिकोप इस प्रकार है-(सचित्ताण दबाण विओसरणयाए) हरित फल फूल आदि सचित्त द्रव्यां का परित्याग करना, (अचित्ताण दवाण अवि- ओसरणयाए) वस्त्र आभरण आदि अचित्त द्रव्या का परित्याग नहा करना, (एगसाडिय- मुत्तरासगकरणण) भापा को यतना के लिये अपण्ड अथात् जो साया हुआ न हो ५२मा, तभी पासव्यानी-याम२ पछी तमा (जेणेन समणे भगर महावीरे तेणेव आगच्छइ) या श्रम मनपान भडावा मिशता ता त्या माध्या (उजागच्छित्ता समण भगव महावीर पचविहेण अभिगमेण अभिगच्छइ) माता જ તેઓ પાચ પ્રાગ્ના અભિગમન-સત્કાવિશેષથી યુક્ત થઈને પ્રભુના सन्मुम पहा ते पाय मारना सहा विशेष मा अडान छ-(सचित्ताण दयाण निओसरणयाए) elet ५॥ ८ मा मचित्त द्रव्यानी परित्याग ७२।, (अचित्ताण जाण अविजोमरणयाए) पल-भाएमाहि भयित द्रव्यानी परित्याग न ३२वी, (एगसाडियमुत्तरासगकरणेण) ભાષાની યતના જરૂર औपपातिक - चखुप्फासे अजलिपग्गहेण, (५) मणसो एगत्तभावकरणेण, समणं भगव महावीर तिखुत्तो आयाहिणपयाहिण करेड, करिता बदइ नमसड, वदित्ता नमसित्ता तिविहाए पजुवासण- रासगकरणेण' एफगाटिकोत्तराऽऽसद्गकरणेन-भाषायतनार्थम् अस्यूतन एकपटन उत्तरा सहकर तेन ३, 'चरसुप्फासे' चक्षु स्परों-श्रीमहावीरे दृष्टिमागते, 'अजल्पिग्ग हेण' अञ्जलिप्रग्रहेग-मृताऽम्नलिपुटेन ४, 'मणसो एगत्तमारकरणेण' मनस एकत्र- भावकरणन-मनस चित्तस्यैकर भगवद्विषये भापकरणेन स्थिरीकरणेन, एव पञ्चविधाभिग मेन 'समण भगर महापीर' श्रमण भगत महावीरम् अभिगम्य, तस्य श्रमणस्य भगवतो महावारस्य 'तिस्पुत्तो' निव 'आयाहिणपयाहिण' आदक्षिणप्रदक्षिणम् अञ्जलिपुट पदना, त नद्धाञ्जलिपुट दक्षिगकर्णमूलत आरभ्य ललाटप्रदेशेन वामकर्णातिकेन चक्राकार त्रि परिभ्राम्य ललाटदेशे स्थानरूप, 'करेइ' करोति, 'करित्ता' वा 'वदइ नमसइ' वन्दते नमस्यति-स्तौति नमस्करोति, 'यदित्ता नमसित्ता' वदित्वा नमस्यित्वा, 'तिवि- ऐसे वस्त्र का उत्तरासन करना, (चक्खुप्फासे अनलिपग्गहेण) जन से भगवान दिखायी दे, तभा से दोनों हाथों को जोडना, और (मणसो एगत्तभावकरणेण) मन को एकाग्र करके भगवान म लगाना । इस प्रकार इन पाँच अभिगमनों से युक्त होकर राजाने भगवान् महावार प्रभु को तान पार (आयाहिणपयाहिण)आदक्षिणप्रदक्षिण-अञ्जलिपुट को दाहिने कान से लेकर गिर पर घुमाते हुए वाये कान तक ले जाकर फिर उसे घुमाते हुए दाहिने कान पर ले जाना और बाद मे उसे अपने ललाट पर स्थापन करना-रूप आदक्षिणप्रदक्षिण (करेइ) फिया, (करित्ता) आरक्षिणप्रतक्षिण कर के (वदइ नमसइ) वन्दना ओर नमस्कार किया। (वदित्ता नमसित्ता) बदना नमस्कार कर के (तिविहाए पज्जुवासणाए पज्जुवासइ) માટે અખ ડ અર્થાત્ જે સીવેલા ન હોય તેવા વસ્ત્રનું ઉત્તરાસ ગ (चक्खुप्फासे अजलिपग्गहेण) न्यारथी लगान माय त्यारथी १ मन्ने डायने देउवा, मने (मणसो एगत्तभावकरणेण) मनन गने જોડવુ આ પ્રકારે આ પ ચ અભિગમનોથી યુક્ત થઈને રાજાએ ભગવાન भडावीर प्रभुने र पा(आयाहिणपयाहिण) मोक्षप्रक्षि-मलिटन જમણા કાનથી લઈને શિર ઉપર ઘુમાવતા ડાબા કાન સુધી લઈ જઈને પાછો તેને ઘુમાવીને જમણા કાને લઈ જવો અને પછી તેને પિતાના કપાળે સ્થા- चन २९३५ साइक्षिण-प्रक्षिश (करेइ) अयु, (करित्ता) माइक्षिा-प्रक्षिष्ट उमीन (वदइ नमसइ) १६ना भने नभन्सार ४ा (वदित्ता नमसित्ता) पहना . ભગવાનમાં जं भगव . णो-टीका सू ५४ पूणिकस्य भगवदुपासना ज्जुिवासड, तजहा-काइयाए वाइयाए माणसियाए । र-ताव सकुइयग्गहत्थपाए सुस्सूसमाणे णमंसमाणे अ- है विणएण पंजलिउडे पज्जुवासह । वाइयाए-ज ज्जुवासणयाए पज्जुवासइ' त्रिविधया पर्युपासनया पर्युपास्ते-भगत पर्युपासना 'तनहा ' तद्यथा-तत् त्रिविधव दर्शयति-'काइयाए वाइयाए माणसियाए।' का। वाचिक्या मानसिक्या, पर्युपारते इति पूर्वेणान्वय । तत्र कायिक्या पर्युपासनया तावत् 'सकुइयग्गहत्थपाए' सङ्कुचिताऽग्रहस्तपाद , 'मुस्सुसमाणे' शुश्रूपमाण सेवमान , ‘णमसमाणे' नमस्यन्-अभिमुखे विनयेन प्राञ्जलिपुट पर्युपास्ते, 'वाइयाए- जज भगव वागरेड' वाचिक्या पर्युपासनया-यद् यद् भगवान् व्याकरोति व्याख्याति, त्रिग्धि पर्युपासना से उनकी उपासना की। वह विविध उपासना इस प्रकार है-(काइयाए वाइयाए माणसियाए) काय से उपासना करना, वचन से उपासना करना एव मन से उपासना करना । (काइयाए ताव) कायिक उपासना इम प्रकार से उसने की-(सकुइयग्ग- हत्थपाए सुस्मूसमाणे णमसमाणे अभिमुहे विणएण पनलिउडे पज्जुवासइ) प्रभु के समाप वे हाथपावों को स्कुचित करके उचित आसन से बैठे । उनसे धर्म सुनने की इच्छा करने लगे, उह वारनार नमस्कार करने लगे, पुन नम्र होकर प्रभु के सम्मुख दोनों हाथों को जोडते हुए प्रभु की सेवा करने लगे । (वाइयाए) वचन से उपासना उन्होने इस प्रकार की (ज ज भगवं वागरेइ) जो जो भगवान् कहते थे, उस पर राजा इस प्रकार कहते थे, है भगवान् । (से जहेयं तुन्भे वदह) आप जैसा कहते हैं, (एवमेय भते!) हे नभ७२ ४गने (तिनिहाए पज्जुनासणाए पज्जुवासइ) त्रिविध पर्युपासना पडे तेमनी उपासना 1 ते विविध पामना म सारे छ-(काइयाए वाइयाए माण सियाए) याथी उपासना ४२वी, पयनथी उपासना ४२ तमः भनथा उपासना ४२वी (काइयाए ताव) अयि उपासना तो मा पारे ४२री-(सकु- इयग्गहत्यपाए सुस्सूसमाणे णमसमाणे अभिमुहे विणएण पजलिउडे पज्जुवासइ) પ્રભુની પાસે તેઓ હાથ-પગને સંકુચિત કરીને ઉચિત આસન પર બેઠા તેઓ પાસેથી ધર્મ સાભળવાની ઈચ્છા કરવા લાગ્યા, તેમને વારંવાર નમ- કાર કરવા લાગ્યા, અને નગ્ન થઈને પ્રભુના સન્મુખ બને હાથ જોડીને प्रभुनी सेवा ०२१ साज्या (वाइयाए) क्यनथा तभये २मा प्रभारी उपासना 51-(ज ज भगव वागरेइ) २२ भगवान उडेता ता ते 6५२ २२० । २ मारता उता- मावान् । (से जहेय तुन्भे वदह) मा म ४३ - , ४३४ - वागरेइ, एवमेयं भंते । तहमेयं भंते । अवितहमेयं भी संदिद्धमेयं भंते । इच्छियमेय भते । पडिच्छियमेयं इच्छियपडिच्छियमेय भंते । से जहेय तुन्भे वदह-अपडिकूल- तत्र तत्र-'एवमेयं भते!' एवमेतद् भट त ! हे भगवन् । यद् भवानुपदिशति तद् एवमे वास्ति, 'तहमेयं भते !' तयैतद् भदत ! हे भगवन् ! भवता यदुपरिष्ट तत्तयैव । अवितहमेय भते !' अवितथमेतद् भदन्त =हे भगवन् ! भवदुक्तमेतत् सर्वं सयमेव । 'असदिद्धमेयं भते !' असन्दिग्धमेतद् भदत हे भगवा । एतत् स देहरहित देश गद्दासर्वगवावर्जितम् । 'इच्छियमेय भते !' इष्टमेतद् भदत =हे भगवन् ! एतद्भव द्वचनमस्माभिर्वाञ्छितमेव, 'पडिच्छियमेय भते ! 'प्रतीटमेतद् भदन्त ! हे भगवन् ! पुन ..पुनरिष्टमेतद् भवद्वचनम्, 'इच्छियपडिच्छियमेय भते !' इष्टप्रताष्टमेतद् भदत ह भगवन् । एतद् वचनम् इष्टप्रतीप्टोभयरूप वर्तते । ' से जहेय तुम्भ बदह' तपथैतद् यूय वदथ-तदेतद् यथा भवन्त कथयन्ति तत्तथैरेति वदन् 'अपडिकूलमाणे पज्जुवासइ' अप्रतिकूलयन प्रतिकूलाचरण वर्जयन् पर्युपास्ते । 'माणसियाए' मानसिक्या-मन- भगवन् ! यह ऐसा ही है, (तहमेय भते !) हे भगवन् ! यह वैसा ही है, (अवितहमेय भते!) हे भगवन् ! आपने जो कहा सो सत्य है, (असदिद्धमेय भंते !) ह भगवन् । यह देश- शङ्का और सर्वशङ्का से सर्वथा रहित है, (इच्छियमेय भते !) हे भगवन् ! आपका यह वचन हम लोगों के लिए सर्वदा वाञ्छनीय है, (पडिच्छियमेय भते!) हे भगवन् ! यह आपका वचन हम लोगों के लिये सर्वथा वाञ्छनीय है, (इच्छियपडिच्छियमेय भते!) हे भगवन् ! यह आपका वचन हम लोगों के लिये सर्वदा और सर्वथा वाञ्छनीय है। इस प्रकार राजा-(अपडिकूलमाणे) भगवान के साथ अनुकूल आचरण करते हुए (पज्जु वासइ) उनकी उपासना करने लगे। (मागसियाए) राजा ने भगवान् की मानसिक उपा (एवमेय भते ।) डे लगवन् ! ये मेमन छे, (तहमेय भते ।) डे मापन् ! कसे सेभ छ, (अवितहमेय भते । ) लापन ! माये २ उखु त सत्य छ (असदिद्वमेय भते । ) 8 लगवन् ! | तभा३ पयन देशश ४ मने सव- शामाथी सर्वथा २खित छ (इच्छियमेय भते ।) समपन् ! आपना मा वयन अभा२। भाटे सर्व पाछनीय छ (पडिच्छ्यिमेय भते ! ) लान् ! मा मापना क्यन ममा। भाटे सर्वथा पाछनीय छ, (इच्छिय-पडिच्छियमेय भते!) मगन् । मा मापना वयन सभारा भाटे सहा अने सर्वथा पाछनीय छ मा प्रारे रात (अपडिकूलमाणे) माननी साथे मनु पीयूषधषिणो-टीका स ५४ कूणिस्य भगवदुपासना ४३. माणे पज्जुवासड । माणसियाए-महयासवेगं जणडत्ता तिव्वध- म्माणुरागरते पज्जुवासड ॥ सू० ५४ ॥ मूलम्-तए ण ताओ सुभद्दप्पमुहाओ देवीओ अंतो अंतेउरसि पहायाओ जाव पायच्छित्ताओ सव्वालंकारविभूसि- सम्बधिया पर्युपासनया, 'महयासवेग' महामवेग महद्वैराग्य 'जणइत्ता' जनयित्वा 'तिव्व-धम्मा-गुराग-रत्ते' तीव-धमा-नुराग-रक्त सन 'पज्जुवासह' पर्युपास्ते अनेन वीतरागाण पुष्पधूपानिमि सावधपूजा निराकृता ।। सूत्र ५४ ।। टीका-'तए ण ताओ' इत्यादि । 'तए ण' तत खल 'ताओ सुमद्दप्प- मुहाओ' तत तदनतरम्-मुगद्राप्रमुग्वा 'टेवीओ' देव्य राज्य अतो अतेउरसि' अन्तरन्त पुरस्य स्त्रीभवनम ये, 'पहायाओ जाव पायच्छित्ताओ' स्नाता यावत् प्राय- सना इस प्रकार की-(महयासंवेग जणइत्ता तिन्य धम्मा णुराग रत्ते पज्जुवासइ) प्रभु के मुख से धर्म का उपदेश सुन कर राजा के हृदय में परम वैराग्य उत्पन्न हुआ और धर्मानुराग से प्रेरित होकर वे प्रभु की उपासना करने लगे। इस सूत्र से वीतरागों की पुष्प- धूप आदि से सापद्य पूजा करना सर्वथा निषिद्ध है-यह सूचित होता हे ॥ सू० ५४ ॥ 'तए ण ताओ इत्यादि । (तए ण) इसके बाद (ताओ सुभदप्पमुहाओ देवीओ) वे सुभद्राप्रमुम्व देविया मी (अतो अतेउरसि) अत पुरस्थ स्वाभवन के म यवर्ती स्नानागार में (ण्डायाओ जाव माय२५ ४२ता (पज्जुवासइ) तमनी सन ४२१. साया (माणसियाए) नये समपाननी मानसि उपासना २ प्रकारे री-(महयासवेग जणइत्ता तित्व-धम्मा-गुराग-रत्ते पज्जुवासइ) प्रभुना भुमथी भनी अपहेश साम ળીને રાજાના હૃદયમાં પરમ વૈરાગ્ય ઉત્પન્ન થયુ, અને ધર્માનુરાગથી પ્રેરિત થઈને તેઓ પ્રભુની ઉપાસના કરવા લાગ્યા આ સૂત્રથી વીતરાગેની પુષ્પ ધૂપ આદિ વડે સાવવપૂજા કરવી એ સર્વથા નિષિદ્ધ છે તે સૂચિત થ ય છે (सू० ५४) तए ण ताओ" त्याहि (नए ण) त्या२ ५७ी (ताओ सुभद्दप्पमुहाओ देवीओ) ते सुभद्रा प्रभुम वीसी प(अतो अतेउरसि) सत पुरमा स्त्रीलपनना मध्यवती स्नाना गारमा (ण्हायाओ जाव पायच्छित्ताओ) स्नान सेन जीतु तथा मतिभथा बोषपातिकपत्र याओ वहहि खुजाहिं चिलाईहि वामणीहि वडभीहि बब्वरीहिं वउसियाहि जोणियाहि पल्हवियाहि ईसणियाहि चारुणियाहिं चित्ता -यात् गन्दात् 'पृतवलिफर्माण कृतकोतुकमद्गलपायश्चित्ता' इति सतह , तथा 'सन्ना लकार-विभूसियाओ' सर्वा-लवार-विमृपिता -सर्पग्लदारलता 'बहूहिं खुजाहि' वहाभि कुब्जाभि -वक्रशरीराभि 'कृपडी' इति प्रमिद्धाभि , चिलाई हिं' किरातीमि =किरात देशोत्पनाभि , 'वामणीहिं' यामनाभि -अतिहस्य शरीरामि , 'वडभीडिं' वटमिकाभि =धका ऽध कायाभि, 'कबरीहि' बरामि =वर्वरदेशोपन्नामि , ''वउसियाहिं' बकुशिकाभि , 'जोणियाहि योनिकाभि -योनिकदेशोपन्नामि , 'पल्हवियाहि' पढविकाभि =पहवदेशो- पन्नाभि , 'ईसिणियाहिं 'ईसिन' नामकोऽनार्यदेशस्तनोपन्नाभि 'चारुइणियाहिं' चार किनिकाभि , 'चारुफिनिक' देशविशपोल्पनामि , 'लासियाहि लासिकामि =लासकदेशो पायच्छित्ताओ) स्नान करके कौतुक तथा वलिकर्म से निवृत्त होकर, (सन्चा-लकार-विभू सियाओ) एवं समस्त अलकारा को धारण कर (बहुहिं सुज्जाहि चिलाईहिं) अनेक कुबडी दासियों से, अनेक किरातिनियो-किरात देशमे उत्पन्न दासियों से, (वामणीहिं) अनेक वामनियोसे-जिनका शरीर अत्यत हस्व-छोटा था ऐसी दासियों से, (वडभीहिँ) अनेक वट- मियों-जिनकी कमर बिल्कुल झुक गई थी ऐसी दासियों से, (वब्बरीहि) बर्बर देशोद्भव अनेक दासियों से, (वउसियाहि) बकुश देश की दासियों से, (जोणियाहि) यूनान देश की दासियों से, (पल्हवियाहि) अनेक पलविकाओं-पलवदेश की दासियों से, (ईसिणि याहि) इसिन नाम का एक अनार्यदेश है इस देश की दासियों से, (चारुइणियाहि) चारुकिनिक देश की दासियों से, (लासियाहि) लासकदेश की दासियों से, (लउसियादि) निवृत्त ने (सव्वालकारविभूसियाओ) मा सर्प मरोने घा२५१ ४ीने (बहहिं सुजाहिं चिलाईहिं) मने दुमडी सीमाथी, मने डिश तीमा-ति शमा उत्पन्न थयेही भागोथी, (वामणीहिं ) मने वाभ- નિઓ-જેના શરીર અત્યત નાના--(6ી ગણા) હતા એવી દાસીઓથી, (वडभीहिं) मने पटलामा-भानी भर छ quी गई ती मेवी हासीमाथी बरीहिं ) मर-शोपन भने सीमाथी, (बउसियार्हि) અકુશ शिनी हासीयाथी, (जोणियाहिं) यूनान शिनी भीमाथी, (पल्हवियाहि.) मने पलपिया- पाव शनी हासीसाथी, (ईसि णियाईि) सिन नामनी मे अनार्य देश छ त शनी हामीमाथी, (चारुइणियाहिं) यानि देशना सा-याथी, (लासियाहिं) खास देखना समाथी, (लउसियाहिं) सशशिनी हासीमाथी (सिंहलीहिं) मिड शनी , - . पोयूषयपिणी टीका सु ५५ सुमद्रादीना भगवदर्शनार्थ गमनम् ४३७ लासियाहि लउसियाहि सिहलीहि दमलीहिं. आरवीहि पुलि- दीहिं पक्कणीहि वहलीहिं मरुडीहिं सवरीहि पारसीहि णाणादे- सीहि विदेस-वेस-परिमंडियाहि इगिय-चितिय-पत्थिय- वियाणियाहिं सदेसणेवत्थ-ग्गहिय-वेसाहिं चेडिया-चक्कवाल-व- त्पन्नाभि , 'उसियाहिं' लकुशिकाभिरकुगदेशोपन्नाभि , 'सिंहलीहिं' सिंहलामि सिंहलदेशोपन्नाभि 'दमिली हि द्रविडीभि द्रविडदेशोपन्नामि , 'आरवीहि आरवीमि = अरनदेशोपन्नाभि , 'पुलिंदीहिं' पुलिन्दीभि =पुलिन्ददेशोपन्नाभि , 'पकणीहि पक्कणीभि = पणदेशोपन्नामि , 'पहलीहि बलीमि -महलनामकोऽनार्यदेशस्तत्रोत्पन्नामि , 'मुरंडीहिं. मुरण्टाभि =मुरण्टदेशोपन्नाभि , 'सवरीहिं' शबरीभि =शवरदेशोत्पन्नाभि , पारसीहि' पार- साभि =पारसदेशोत्पन्नामि , किरातादय सर्वेऽनार्यदेशा , 'णाणादेसीहि नानादेशीयामि ,'वि- देस वेस परिमडियाहि विदेश-वेप-परिमण्डताभि =विविध-देशपरिमण्टनयुक्ताभि , 'इगिय- चिंतिय-पत्थिय-वियाणियाहिं'इशित-चिन्तित-प्रार्थित विज्ञाभि ,इङ्गितम् अभिप्रायानुरूप- सुशदेश की दासियों से, (सिंहलीहिं) सिंहलदेश की दासियों से, (दमिलीहिं) द्रविड- देश की दासियों से, (आरवीहि) अरबदेश की दासियो से, (पुलिंदीहिं) पुलिन्ददेश की दासियों से, (पक्णीहि) पक्कणदेश की दासियों से, (वहली हिं) बहल नाम के अनार्य देश की दासियों से, (मुरुडिहिं) मुरण्डदेश की दासियों से, (सबरी हिं) परदेश की दासियों से, (पारसी हिं) पारसदेश की दासियों से, (ये किरात आदि जितने भी देश है वे सब अनार्य देश है। इन (णाणादेसीहिं) अनेक देश की दासिया, जो (विदेस-वेस परिमडियाहि) विदेगी वेप भूषा से सज्जित थीं, (इगिय-चिंतिय-पत्थिय-वियाणियाहि) इगित को अर्थात् अभिप्राय के अनुरूप चेष्टा को, चितित को अर्थात् मनोगत भावको, हासीसाथी, (दमिलीहिं) द्रवि शिनी हासीमाथी, (आरवीहिं) A२५ शनी हासीमाथी (पुलिंदीहिं) पुलि: शनी हमामाथी (पक्कणीहि) ५३७५ शिनी हामीमाथी, (यहलीहिं) मस नामना मनार्य शनी सीमाथी, (मुरुडीहिं) भु२४ शनी सामाथी, (सबरीहिं) शम२ शिनी भीमाथी, (पारसीहिं) પારસ દેશની દાસીએથી, આ કિરાત આદિ જેટલા દેશ છે તે બધા અનાર્ય हेश , An (गाणादेसीहिं) मने शिनी हासीमा २ (विदेस-वेस परि- मडियाहि) विढे वेष भूपाथी सहित ती, (इगिय चिंतिय पत्थिय वियाणियाहिं) ઇગિતને એટલે અભિપ્રાયને અનુરૂપ ચેષ્ટાને, ચિતિતને એટલે મને ગત ભાવને, औषपातिक . . रिसवर-कंचुइज्ज-महत्तर-वद-परिस्खित्ताओअतेउराओणिग्गच्छ न्ति,णिग्गच्छित्ता जेणेव पाडियकजाणाड तेणेव उवागच्छंति,उवा- गच्छित्ता पाडियकपाडियकाड जत्ताभिमुहाड जुत्ताड जाणाई दुरू- चेष्टितम् , चितित मनोगत, प्रार्थितम् अभिलपित तेषा दिनाभि , 'सदेस-णेवत्थ-ग्ग दिय-वेसाहि' स्वदेश-नेपथ्य-गृहीत-पागि -यदेशस्य यानि नेपथ्यानि वलभूषण धारणरीतय , तैर्गृहीता वेपा यामि तास्तथा तामि , 'चेडिया-चकवाल-परिसवर-कचु इज्ज-महत्तर-बद-परिक्खिचाओ' चेटिका-चक्रवाल-वर्षयर-फञ्चुकीय-महत्तर-वृद परिक्षिप्ता --चेटिकाना=दासीना चकवाल मण्डलम्, वर्परा -क्लीया , कञ्चुकीया अन्त पुरवहि प्रदेशरक्षका , तदन्ये ये महत्तरा प्रामाणिका अत पुररक्षका, तेषा यद वृद तेन परिक्षिप्ता =परिवेष्टिता यास्तास्तथा सुभद्राप्रमुसा देन्योराध्य 'अतेउराओ णिग्गच्छति' अन्त पुरात्-स्त्रीगृहान्निर्गच्छन्ति, ‘णिग्गन्धित्ता' निर्गय, 'जेणेव पाडियक्जाणाइ' यत्रैव प्रत्येकयानानि पृथक् २ यानानि सन्ति, तत्रैवोपाग उति, उपागय 'पाडियक-पाडि- प्रार्थित को अर्थात्-अभिलपित को जानने मे विन थीं, (सदेस वत्थ गहिय वेसाहि) अपने २ देश की रीति के अनुसार वेपभूपा धारण की हुई थीं, ऐसी इन विदेशी दासियो से, तथा-(चैडिया-चक्कवाल-चरिसवर-कचुइज्ज-महत्तर-चंद-परिक्खित्ताओ) विदेशा दासियों से मिन्न दासियों के समूह से, वर्पवरों से-नपुसकों से, कचुकियों से तथा और भी अय प्रामाणिक अन्त पुर रक्षकों से परिक्षिप्त घिरी हुई होकर (अतेउराओ णिग्गच्छति) अत पुर से निकली, (णिग्गच्छित्ता) निकलकर (जणेव पाडियकजाणाइ) जहा अपने २ योग्य अलग २ थान रखे हुए थे, (तेणेव उवागच्छति) वहा पर पहुंची, (उवागघिउत्ता पाडियपाडियकाइ जत्ताभिमुहाड जुत्ताइ जाणाइ दुरूहति) पहुँच कर उन पृथक २ प्रार्थितने सट भलिसापाने नली बवामा नि ती, (सदेसणेवत्थ- गहियवेसाहि) न्याय पातपाताना शनी शत प्रमाणे वेष धारण ४२३ ते! मेवी मा विशी हासीमाथी, तया (चेडिया-चस्कपाल-वरिसवर-कचुइज्ज-मह त्तर-पद-परिस्तित्ताओ) विशा हामीमाथी गुदी हासीमाना समूहथी, तथा વર્ષવર-નપુસકેથી, કચુકીઓથી, તથા બીજા પણ પ્રામાણિક અ ત પુરક્ષ- थी परिक्षिा-पीटावी मनीन (अतेउराओ णिग्गच्छति) मत पुस्थी नीजी, (णिग्गच्छित्ता) नीजीने (जेणेव पाडियस्कजाणाइ) ज्या पोतपोवाने योग्य jा नुहा यान (i) रामपामा माया तो (तेणेव उवागच्छति) त्या भाडाया (उवागच्छित्ता पाडियक्कपाडियक्काइ जत्ताभिमुहाइ जुत्ताइ जाणाइ दुरू पोपवर्षिणी-टीका सू ५५ सुभद्रादीना भगवदर्शनार्थ गमनम् हंति, दुरूहित्ता णियग-परियाल सद्धि सपरिवुडाओ चंपाए णयरीए मज्झमझेणं णिग्गच्छति, णिग्गच्छित्ता जेणेव पुण्ण- भद्दे चेइए तेणेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता समणस्स भगव- ओ महावीरस्स अदूरसामते छत्तादीए तित्थयराइसेसे पासंति, यकाइ प्रयेकप्रत्येकानि पृथक २ कपितानि 'जत्ताभिमुहाइ जुत्ताइ जाणाई'-याना- भिमुसानि युक्तानि यानानि याताभिमुसानि=भगवद्दर्शनार्थगमनाय सजितानि युक्तानिचली- वर्दै योजिनानि, यानानि रथान् 'दुरूहति' अधिरोहति, 'दुरूहित्ता' अविरह्य, 'णियग- परियाल सद्धिं' निजकपरिवारै सार्द्धम् , 'सपरिचुडाओ' सम्परिवृता समन्ताद्वेष्टिता , चम्पाया नगर्या मध्यम येन, 'णिग्गच्छति' निर्गच्छति, 'णिस्गच्छित्ता निर्गत्य, 'जेणेव पुण्णमदे चेइए तेणेव उवागन्छति' यप पूर्णभद्र चैत्य तत्रैवोपागच्छति, 'उवागच्छित्ता समणास्स भगवओ महावीरस्स अदूरसामते' उपागय श्रमगस्य भगवतो महावीरस्या- दूरसमीप 'छत्तादीए तित्थयराइसेसे' नादिकान तीथफरातिशेषान-तीर्थकरातिशयान् यानों पर, जो भगवान के दर्शन के लिये ले जाने के निमित्त पहिले से सज्जित कर रखे हुए एव वलीपर्द आदिकों से युक्त थे, सार हुई। (दुरूहित्ता णियग-परियाल सद्धि) सवार होकर अपने २ परिवारों के साथ (सपरिचुडाओ) परिवेष्टित होती हुईं वे सब देविया (चपाए णयरीए मज्झमज्झेण) चपा नगरी के ठीक बीचों बीच के मार्ग से होकर (णिग्गच्छति) निकला, (णिग्गच्छित्ता) निकलकर (जेणेव पुण्णभदे चेइए तेणेव उवागच्छति) जिस ओर पूर्णभद्र चैय (उद्यान) था, उस ओर आर्या, (उवाच्छित्ता) आकर (समणस्स भगवओ महावीरस्स अदूरसामते उत्तादीए तित्थयराइसेसे पासति) उन्होंने अमग भगवान् महागीर से कुछ दूर पर रहे हुए तीर्थंकरों के अतिशय તિ) પહોચીને તે જુદા જુદા યાને-ર પર જે ભગવાનના દર્શને લઈ જવા માટે પહેલાથી તૈયાર કરી રાખવામાં આવ્યા હતા તેમજ બળદે જેડી राणेसा तो तमा मेह।, (दुरूहित्ता णियग-परियाल सदि) मेसीन पातपाताना परिवानी साथे (सपरिसुडाओ) युद्धत थने ते मी वीसा (चपाए णयरीए मज्झमझेण) २ पानाशना पराम२ वच्या-पश्यना भागे धने (णिग्गच्छति) नी४जी, (णिग्गच्छित्ता) नीजीन (जेणेच पुण्णभद्दे चेइए तेणेन उवागच्छति) त२५ पूलद्र शैत्य (Gधान) तु ते २५ मापी, (पागन्न्तिा) भावीने (समण स्स भगरओ महावीरस्स अदूरसामते उत्तादीए तित्थयराइसेसे पासति) तेभरे औषपातिक ४४० " पासित्ता पाडियाकपाडियकाई जाणाई ठवेंति, ठवित्ता जाणेहितो पच्चोरुहति, पञ्चोरहित्ता, वहूहिँ खुजाहिं जाव परिक्खित्ताओ जे. व समणे भगव महावीरे तेणेव उवागच्छति, उवागच्छित्ता समण भगवं महावीर पंचविहेण अभिगमेणं अभिगच्छति, 'पासंति पश्यत्ति, 'पासित्ता' दृष्ट्या, 'पाडियफ पाडियकाइजाणाइ ठवेति' प्रयेकायेकानि यानानि स्थापयति, स्थापयित्वा, 'जाणेहितो पचोरुहति यानेभ्य प्रयवरोहति अवतरति, 'पञ्चोरहित्ता' प्रत्ययरुप, यहूहि सुजाहि जाव परिस्वित्ताओ' यहीमि कुन्जिकाभियावप रिक्षिप्ता =परिवेष्टिता यावच्छन्दात्पूर्वोक्ता विविधदेशजातिसमुद्रता प्राधा , जेणेव समणे भगव महावीरे तेणेव उवागच्छति यत्रय श्रमणो भगवान महावीरस्तयोपागच्छन्ति, उवागरिउत्ता' उपागत्य 'समण भगव महावीर परिक्षण अभिगमेण अभिगच्छति' श्रमण भगवत महावीर पञ्चविधेनाऽभिगमेनाभिगच्छति, पञ्चविधमभिगमन स्फुटीकरोति-'त जहा' तया स्वरूप छत्रादिकों को देखा, (पासित्ता) देस कर उन सबोने (पाडियकपाडियकाइ जाणाइ ठति) अपने २ (पृथक् २) यानों को रोक दिया और वे (जाणेहितो पच्चोरुहति) उन यानों से नीचे उतरी, (पच्चोरुहित्ता) उतर कर (वहूहि खुजाहिं नाव परिक्खित्ताओ जेणेव समणे भगव महावीरे तेणेव उवागच्छति) उन अनेक कुब्जादिक दासियों से परिवृत होती हुई वे जहा श्रमण भगवान् महावीर थे वहा पर आयीं, (उवागच्छित्ता) आकर उन्हों ने (समण भगव महावीर पचविहेण अभिगमेणं अभिगच्छति) प्रभु के निकट जाने के लिये पाच प्रकार के अभिगमनों को अच्छी तरह धारण किया। वे पाँच प्रकार के अभिगमन ये है-(सचिताण दवाण विभोसरणयाए, अचित्ताण दव्वाण अवि શ્રમણ ભગવાન મહાવીરથી જરા દૂર રહેલા તીર્થ કરના અતિશય સ્વરૂપ छाने नेया, (पासित्ता) as मधी (पाडियपाडियकाइ जाणाइ ठोति) पातपातानt (aj gl) यान-स्थान सामने तेरा (जाणेहितो पच्योरुहति) ते यानामाथी नाय तरी, (पच्योरुहिता) तरीने (बहूहिं खुजाहिं जाव परिक्खित्ताओ जेणेव समणे भगव महावीरे तेणेव उवागच्छति) ते भने કુબ્બા આદિક દાસીઓના પરિવાર સહિત જ્યા શ્રમણ ભગવાન મહાવીર હતા त्या मापी, (जागन्छित्ता) मादीन तमामे (समण भगव महावीर पचविहेण अभि गमेण अभिगन्छति) प्रभुनी पासे पा भाटे पाय ४१२ मलिरामनाने सारी शत पा२५ यो त पाय Aslil अभिगमन मा छ-(सचित्ताण दवाण - पोयूषषिणी-टो। । सु ५५ सुभद्रादीना पूर्णभद्रचैत्ये समागमनम् ४४१ तजहा-१ सचित्ताणं दव्याण विओसरणयाए, २-अचित्ताणं दव्याण अविओसरणयाए, ३-विणओणयाए गायलट्टीए, ४-चखुप्फासे अजलिपग्गहेण, ५-मणसो एगत्तीभावकरणेण समण भगव महावीर तिम्खुत्तो आयाहिणपायाहिण करेति, 'सचित्ताण दवाण विभओसरणयाए' सचित्ताना द्रयाणा व्युसर्जनतया-सचित्तद्रव्य- त्यागेन,१, 'अचित्ताण दवाण अविओसरणयाए' अचित्ताना द्रव्यागामव्युसर्जन-- तया-अचित्तद्रव्याणा-वस्त्राभरणादीनामपरित्यागेन २, ‘विणओगयाए गायट्ठीए' पिनयावनतया गारयष्टया ३, 'चक्खुप्फासे अनलिपग्गहेण' चक्षु स्पर्गेऽञ्जलिप्रग्रहेण= श्रीवर्धमाने महापारे चक्षुर्विपये सति अञ्जलिचिरचनेन ४, 'मणसो एगत्तीभावकर- णेण' मनस एकनीभापकरणेन-मनस =चित्तस्य एकत्रीभानफरण-एकत्र भगवद्विपये स्थिरीकरण तेन ५, एतद्रूपेण पञ्चप्रकारेण अभिगमेन, 'समण भगव महावीर तिक्खुत्ता आयाहिणपयाहिण करेंति, करिता वदति णमसति, वदित्ता णमसित्ता' श्रमणस्य ओसरणयाए, विणोणयाए गायलट्ठीए, चक्खुप्फासे अजलिपग्गहेण, मणसो एगत्ती- भावकरणेण) सचित्त द्रव्यों का परित्याग करना-प्रभु के दर्शन करने के लिये जाते समय अपने पास सचित्त वस्तुओं को नहा रखना, अचित्तवस्त्रादिकों का त्याग नहीं करना, पिनय से अपनत गात्र-गरीर होना-विनयभार से नम्रीभूत होना, प्रभु के दिखते ही दोनों हाथों को जोडना, एव प्रभु की भक्ति मे मन को एकाग्र करना। इन पाच अभिगमनों से युक सपरिवार उन रानियों ने (समणं भगव महावीर तिक्खुत्तो आयाहिणपयाहिण करति) श्रमण भगवान महावार को तीन बार आदक्षिणप्रदक्षिण किया, (करित्ता वदति नमसति) विओसरणयाए, अचित्ताण दव्वाण अविओसरणयाए, विणओणयाए गायलट्ठीए, चक्खु 'फासे अजलिपग्गहेण, मणसो एगत्तीभाषकरणेण) सथित्त द्रव्योनी परित्याग કરવો–પ્રભુ દર્શન કરવા માટે જતી વખતે પોતાની પાસે સચિત્ત વસ્તુઓ ન રાખવી ૧, અચિત્ત વસ્ત્રાદિકને ત્યાગ કરે ૨, વિનયથી નમાવેલ ગાત્ર- શરીર રાખવું-વિનયભારથી નમ્રીભૂત થવુ ૩, પ્રભુને જેતાજ બન્ને હાથ જોડવા ૪, તેમજ પ્રભુની ભક્તિમાં મનને એકાગ્ર કરવુ પ, આ પાચ અભિ रामनाथी युद्धत मनिपा२ ते सधीशाय (समण भगव महागीर तिक्खुत्तो आया- हिणपयाहिण करेंति) अभए मगवान महावीरने वा२ साक्षिक्षय श्या, (करित्ता वदति णमसति) पछी વદન તેમજ નમસ્કાર કર્યો, .

9૪૨ भोपपतिपत्र करित्ता वदंति णमसंति, वंदित्ता णमसित्ता कुणियरायं पुरओ कडु ठिडयाओ चेव सपरिवाराओ अभिमुहाओ विणएणं पंज- लिउडाओ पजुवासंति ॥ सू० ५५ ॥ मूलम्-तए ण समणे भगवं महावीरे कूणियस्स रणो भभसारपुत्तस्य सुभद्दापमुहाणं देवीण तीसे य महइमहा- भगवतो महावीरस्य विकृत्व आदक्षिणप्रदक्षिण उर्वति, पृचा वढ ते नमस्यति, वदित्वा नमस्यित्वा, 'कूणियराय पुरओ कटु ठिइयाओ चेव' कूगिफराज पुरत कृत्वा स्थिता एव 'सपरिवाराओ' सपरिवारा -परिजनसमेता , 'अभिमुहाओ' अभिमुसा भगवदृष्टिपथे, "विणएणं पजलिउडाओ पज्जुगसति' विनयेन प्राञ्जलिपुटा =कृताञ्जलिपुटा पर्युपासते ॥ सू० ५५ ॥ 'तए ण' इत्यादि । 'तए ण' तत =द्वादशविधपरिपर्दुपस्थितिसमनन्तर खल्ल 'समंणे भगव महावीरे' श्रमणो भगवान् महावीर 'कूणियरस रणो भभसारपुत्तस्स' कूणिकस्य राज्ञो भभसारपुत्रस्य 'मुभदापमुहाण देवीण' सुभद्राप्रमुगाणा देवीनाम्-'तीसे पश्चात् वदना एव नमस्कार किया, (वदित्ता णमसित्ता कूणियराय पुरओ कट्टु ठिइ याओ चेव सपरिवाराओ अभिमुहाओ विणएण पजलिउडाओ पज्जुवासति) वदना नमस्कार कर चुकने के बाद फिर वे, कूणिक राजा को आगे कर के खडी खडी विनयपूर्वक हाथ जोड कर भगवान की सेवा करने लगीं ॥ सू ५५ ॥ 'तए ण ' इत्यादि। (तए ण) बारह प्रकार के परिषद जम जाने पर (समणे भगव महावीरे) श्रमण भगवान् महावीर ने (कूणियस्स रण्णो भभसारपुत्तस्स) भभसार अर्थात् श्रेगिक (वदित्ता णमसित्ता कूणियराय पुरओ कुटु ठिइयाओ चेर सपरिवाराओ अभिमुहाओ विणएण पजलिउडाओ पन्जुवासति) पहुना नभ२४१२ ४३ सीधा पछी वणी ते કૃણિક રાજાને આગળ કરીને ઉભી ઉભી વિનયપૂર્વક હાથ જોડીને ભગવાનની સેવા કરવા લાગી (સૂ પ૫) तए ण" त्यात (तए ण) मा२ ५४२नी परिष: An rau (समणे भगव महावीरे) श्रम लगवान महावीरे (कूणियस्स रण्णो भभसारपुत्तस्स) समसार अर्थात् श्रेणि पोषषषिणो-टीका स ५. भगवतो धर्मदेशना ४४३ लियाए परिसाए इसिपरिसाए मुणिपरिसाए जइपरिसाए देव- परिसाए अणेगसयाए अणेगसयवदाए अणेगसयवदपरिवाराए यमदमहालियाए' तस्याश्च महातिमहत्या 'परिसाए' परिपट =सभाया , 'इसिपरिसाप' ऋषिपरिपद -मपन्ति जानति अवविजानादिनेति पय --अतिशयज्ञानव त , तेपा परिपत्- सभा तस्या , 'मुगिपरिसाए' मुनिपरिपट -मुणति-मन्यन्ते वा प्रतिजानन्ति सर्वसावद्य- व्यापारोपरतिम् इति मुणयो-मुनयो वा-सर्वपिरतिम त , तेपा परिपत् तस्या मुणिपरिपदो, मुनिपरिपढो वा, 'जटपरिसाए' यतिपरिपट यतते दशविधयतिधर्मे इति यतय । तथा चोक्तम्-- एवं यः शुद्धयोगेन, परित्यज्य गृहाऽऽअमान् । सयमे रमते नित्य, स यतिः परिकीर्तितः ॥ १ ॥ इति तेपा यतीना परिपत्-तस्या , 'देवपरिसाए' देवपरिपट -देवाना=भवन- पत्यादिचतुर्विधदेवाना परिपत्-तस्या, 'अणेगसयाए' अनेकशताया -अनेकानि शतानि यस्या साडनेकशता तस्या , 'अणेगसयवदाए' अनेकशतवृदाया =अनेकशतानि वृन्दानि= समूहा यस्या साऽनेकगतवृदा तस्या , 'अणेगसयवदपरिवाराए' अनेकशतवृन्दपरि- के पुत्र कूणिक राजा को, तथा--(सुभद्दापमुहाण देवीण) सुभद्राप्रमुख राजरानियों को, (तीसे य महइमहालियाए) तथा उस वदी भारी (परिसाए) सभा को, (इसि- परिसाए) ऋपियों-अवधिज्ञान से पदार्थों को जानने वालों की सभा को, (मुणिपरिसाए) मुनियों-सर्वसावंद्य व्यापारों के मन वचन एव काय आदि से त्यागियों की सभा को, (जइपरिसाए) गृहाश्रम का परित्याग कर जो मन, वचन, काय के शुद्धयोग से म्यम में अर्थात् दश प्रकार के यतिधर्म मे नित्य यत्नवान होते है वे यति है, उनकी सभा को, (देवपरिसाए) भननपति आदि चतुर्निकाय के देवों की सभा को, (अणेगसयाए) अनेकशतम्रयावाली (अणेगसयवदाए) अनेकगत वृन्द (समूह ) बाली (अणेग- ना पुरातन, तथा-(सुभद्दापमुहाण देवीण) सुखद्रा-प्रभु २००२ गने (तीसे य महइमहालियाए) तथा ते मई मोटी (परिसाए) समाने, (इसि परिसाए) ऋषिमी-अधिज्ञानथी पहायाने नावाणासानी समाने, (मुणि परिसाए) मुनिमा सव सावधव्यापारीने मन क्यन तभन डाय माहिया त्याग ४२ना२नी समान, (जइपरिसाए) स्थाश्रमनी परित्या ४१२ भन, વચન, કાયના શુદ્ધયોગથી સયમમાં અર્થાત્ દશ પ્રકારના યતિધર્મમાં नित्य यत्नपान २ छ । यति छ तेम समाने, (देवपरिसाए) सपनपति माहि यतनियना हेवानी समान, (अणेगसयाए) भने शत (स) अभ्या ११४ औपपातिवसरे ओहवले अडवले महब्बले अपरिमिय-बल-वीरिय-तेय-माह- प्प-कति-जुत्ते सारय-णवत्यणिय-महुर-गंभीर कोंच-णि- चाराया-ओकतरद परिवागे यस्या सा तथा तस्या , इत्यामृताया चिनिधाया परिषद, अत्र कर्मग सम्बधमानविवक्षाया पष्ठा, 'ओहरले' मोघवः =अप्रतिपादनलगाला, 'अर चले' अतिवल =अतिशयल्यान् , 'महनले महाल = अनुपमप्रशस्तशक्तिमान् , रिमिय-पल-चीरिय-तेय-माहप्प-कति-जुत्ते' अपरिमित-चल-वार्य-तेजो-माहाम्य काति-युक्त , अपरिमितम्=अ यधिक बल गारीरिकम् , वीर्यजीवसम्भृतम् , तेजो दामि , माहात्म्यम्=प्रभाव , कान्ति =सौन्दर्यम्, तैर्युक्त , 'सारय-णव-त्यणिय-महुर-गभीर कोच-णिग्योस-दुदभि-सरे' धारद-ना-रतनित मधुर गम्भीर-कोच-निर्घोप-दुभि स्वर -गारद-शरत्कालिक यन्नवस्तनित-नवघनगर्जित तद्व मधुरो गम्भीरश्च तया क्रौञ्चनि सय-चंद-परिवाराए) अनेकशत-समूह-युक्त परिवार वाली उस सभा को, (अरहा) अर्हत प्रभु (धम्म ) श्रुतचारित्ररूप धर्म का (भासइ) उपदेश देते है-इस शाश्वत नियम के अनुसार (अद्धमागहाए भासाए) अर्धमागधी भाषा द्वारा (धम्म) श्रुत चारित्ररूप धर्म का (परिकहेइ) उपदेश दिया । भगवान् कैसे थे ? सो कहते हैं-भगवान् महावीर प्रभु (ओहवले अइवले महबले अपरिमिय-वल-वीरिय-तेय-माहप्प- कति-जुत्ते ) अप्रतिबद्धवलशाली थे । अतिशयवलिष्ठ थे। अनुपम-प्रशस्त शक्ति-रूपन्न थे। अपरिमित वल, वीर्य, तेज, माहात्म्य एव काति से युक्त थे । वल से यहा पर शारीरिक शक्ति का ग्रह हुआ है। वीर्य से जीव की असाधारण शक्ति का ग्रहण किया गया है। प्रभाव का नाम माहात्म्य है, शारारिक मुन्दरता का नाम काति है। (सारय-पद- पाणी (गणेगसययदाण) मने शत पृra (सभूड) पाणी अणेग सय वट परिसाए) मने-11-समृड युत परिवारवाणी ते समाने, (अरहा) सत प्रभु (धम्म) श्रुतया १३५ यमन (भासइ) पहेश मापे 2-21 शत नियमने मनु सरीने ( द्वमागहाए भासाए) मध-भागधी लाषा द्वारा (धम्म) श्रुतयात्रि ३६ भने। (परिकहेइ) उपहेश मान्यो समान 30 ता? -मt वान महावीर प्रभु (ओहरले, अइरले, महव्यले, अपरिमिय बल-वीरिय तेय माह प्प-कति-जुत्ते) मप्रतिम मसाजी ता, मतिशयमपान तो मनुपम પ્રશત-શક્તિ-સંપન્ન હતા અપરિમિત બલ, વીર્ય, તેજ, મહાભ્ય તેમજ કાતિથી યુક્ત હતા બલથી અહી શારીરિક શક્તિને સંગ્રહ સમજવું વીર્યથી જીવની અસાધારણ શક્તિને અર્થ ગ્રહણ કર્યો છે પ્રભાવને અર્થ માહાસ્ય छ शागर सुरता मेरो ति छ (सारय-णव-त्थणिय-महुर-गभीर-कोंच .

पोयूषयषिणो-टीका सू ५६ भगरतो धर्मदेशना " " ग्घोस-ददुभि-स्सरे उरे वित्थडाए कंठे वट्टियाए सिरे समाइ- प्रणाए अगरलाए अमम्मणाए सव्व-क्खर-सणिवाडयाए घोपवत्-झौञ्च =पक्षिविशेषन्तस्य मन्जुल फूजननत्, दुदुभिस्वरपञ्च स्वरो यस्य स तथा-गारदजल्धर वनिवत् मौचालकृजनपद् दुन्दुमिस्वरव मधुरगम्भारदूरगामि नियुक्त इत्यर्थ । 'उरे वित्थडाए' उरमि विस्तृतया-यक्ष स्थलस्य विस्तार्णवात् तत्र विस्तारमुप- गतया, 'कठे वट्टयाए' कण्ठे वृत्ततया, स्वार्थे तल् , वृत्तया इत्यर्थ , कण्ठस्य वर्तुलवात् तत्र वृत्तररूपेण स्थितया, 'सिरे समादण्णाए' शिरसि समाकर्णिया-शिरसि मूनि समाफी- र्णया व्यापया, तत 'अगरलाए' अगरल्या व्यक्तया मून परावृत्य वक्रमागय तान्वाति- तत्तत्स्थान प्राप्य वर्णसमुदायस्वरूप प्राप्तया इति भाव , 'अमम्मणाए' अमन्मनया वर्ण- पदवैकन्यरहितया, 'सन्चक्खरसन्निवाल्याए' सवाक्षरसनिपातिक्या-सर्वे अक्षरसन्नि- पाता =वर्ण योगा सन्ति यस्या सा तथा-सकरवाडमयस्वरूपा तया, भगवत सर्वनतया सवार्थवाचकादप्रयोगकरणादिति भाव , 'पुण्णरत्ताए' पूर्णरक्तया-पूणा स्वरकलादि- त्यणिय-महुर-गभीर-कोच-णिग्योस-दुदुभि-रसरे) भगवान् का ध्वनि गरकालान नवीन मेघ की गर्जना जैसी मधुर एव गभीर था। तथा क्रौचपक्षी के मजुल निर्घोष की तरह मीठी एव दुदुमि के स्वर का तरह बहुत दूर तक जानेवाली थी। (उरे वित्थडाए) वक्षस्थल के विस्तीर्ण होने से वहाँ पर विस्तार को प्राम हुई ऐसी (कठे वट्टयाए) कठ के वर्तुल होने के कारण वहाँ पर गोलरूप से स्थित, (सिरे समारण्णाए) मस्तक में व्याप्त, (अगरलाए) मस्तक से वक्ररूप मे आकर उन २ तान्या- दिपस्थानों में प्राप्त होरर वर्णसमुदायस्वरूप को प्राप्त, अत एव स्पष्ट उच्चारणवाली, (अमम्मणाए) मण-मण शब्द से रहित अर्थात् वर्ण ण्व पढ की विकलता से रहित, (सन्चक्खरसण्णिवाइयाए) सफल्बाङ्मयस्वरूप-समस्त अक्षरों के म्योगवाली-सकल णिग्योस-दुदुभि-सरे) सापाननी पनि, २२६ जना नवीन मेघनी l જેમ મધુર તેમજ ગભીર હોય તેવું હતું તથા કૌ ચ પક્ષીના મજુલ નિર્દો ધના જેમ મીઠે તેમજ દુદુભિના સ્વરના જેમ બહુ દુર સુધી જાય તે डतो (उरे नित्यडाए) वक्षन्य वि-तीर्ण (पडा) पाथी त्या पितारने पास थयेसी, (कठे वट्टयाए) ४४ गोल पाना हो त्या गोण ३५था स्थित, (सिरे समाइण्णाए) भन्तमा व्यास, (अगरलाए) भत्तथी १४३५मा भावी ते તાલ આદિક સ્થાન પ્રાપ્ત કરી વર્ણસમુદાયસ્વરૂપને પ્રાપ્ત હેવાથી સ્પષ્ટ ઉચ્ચાર घु पाणी, (अमम्मणाए) भ-भा शा २डित अर्थात् पर्ष तेभर पहनी पिसतायी रहित (सब-क्सर-सण्णिवाइयाए) स६ पाइभयस्व३५ समरत न्मक्ष- औषपातिक " पुण्णरत्ताए सव्वभासाणुगामिणीए सरस्सईए जोयणणीहा- रिणा सरेणं अहमागहाए भासाए भासइ, अरिहा धम्म परिकहेइ । तेसि सव्वेसि आरियमणारियाण अगिलाए धम्म आइक्खइ, सावि य णं अहमागहा भासा तेर्सि सम्वेसिं आरिय- मिरुपपन्ना रक्ता च गेयरागंण माल्कोगा येन युक्ता च तया, 'सबभासाणुगामिणीए' सर्वभापानुगामि या सर्वभाषापरिणमनशील्या, 'सरस्सईए' सरस्व या याण्या, 'जोय णणीहारिणा' योजननिहारिणा-योजनप्रमाणदूरगामिना 'सरेण' स्वरेण वनिना, अद्ध मागध्या भापया भापते । 'अरिहा धम्म परिकहेई' अर्हन् धर्म परिकथयति । 'तेसि सन्वेसि आरियमणारियाण' तेपा सर्वेपामायाऽनार्याणाम्-आयाणाम् आर्यदेशोपन्नाम्, अनार्याणाम् अनार्यदेशोत्पन्नाम्, 'अगिलाए' आलायन ग्लानिरहितो 'धम्म' धर्म-श्रुत जारित्रलक्षणम्, 'आइक्खइ' आरयाति कथयति । 'सावि य अद्धमागहा भासा' साऽपि च अर्द्धमागधी भाषा-प्राकृतभाषालक्षणबहुला, 'तेसिं सन्वेसि आरियमणारियाण' तेषा भाषामय, (पुण्णरत्ताए) स्वर एव कलादिकों से उत्पन तथा मालकोश नामक गेयराग से युक्त, (सबभासाणुगामिणीए) और सर्वमापापरिणमनस्वभाववाली ऐसा (सरस्सईए) सरस्वती-वाणी से, जो (जोयणणीहारिणा) एक योजन तक दूर जाने वाले स्वर से युक्त था और जिसका दूसरा नाम अर्धमागधा भाषा था, (तेसि सव्वेसिं आरियमणारियाण अगिलाए धम्म आइक्खद) उन समस्त आर्यदेशोपन्न एव अनार्यदेशोत्पन्न मानवों को श्रुतचारित्र रूप धर्म का विना किमी खेद के प्रभु ने उपदेश दिया । (मा वि य ण अद्धमागहा भासा नेसिं सव्वेमि आरियमणारियाण अप्पणो सभासाए परिणामेण परिणमइ) प्रभु ने जिस अर्द्धमागधी भाषा द्वारा उन शना स योगवाजी-समाधामय, (पुण्णरत्ताए) २१२ तेभर searथी उत्पन्न भावीश नाम: गेयाथी युत, (सव्वभामाणुगामिणीए) समाधा-परिमन- स्वभावामी मेवी (सरस्सईए) A२२पती-पाथी, ३२ (जोयणणीहारिणा) मे જિન સુધી દર જાય તેવા સ્વરથી ચુક્ત હતી તથા જેનું બીજુ નામ અર્ધ भागधी साषा हेतु, (तसिं सव्वेसि आरियमणारियाण अगिलाए धम्म आइवखइ) તે સમસ્ત આર્ય-અનાર્ય–દેશોત્પન્ન માનવાને કૃતચારિત્ર રૂપ ધમને કઈ પણ म विना अनुम्मे पहश भायो (सा वि य ण अद्धमागहा भासा तेसिं सव्वेमि आरियमणारियाण अप्पणो सभासाए परिणामेण परिणमइ) प्रभुमे २ ३५ भागणी कीषवर्षिणो-टीका सु ५६ भगवतो धर्मदेशना ४४७ । -- मणारियाण अप्पणो सभामाए परिणामेण परिणमइ। तजहा- अस्थि लोए, अस्थि अलोए, एव जीवा अजीवा बंधे मोक्खे पुण्णे सर्वेषाम् आर्यागामनार्यागाम्, 'अप्पणो' आमन = स्वस्य, 'सभासाए' स्वभापाया , 'परि- पाामेण परिणमइ' परिणामेन परिणमति, यादृश धर्म कथयति त दर्शयति-'त जहा तद्यथा- 'अस्थि लोए' अस्ति लोक-टत्यादि 'सफले कल्लाणपावए' इत्यन्तो ग्रन्थो धर्मस्वरूप- प्रदर्शक | लोक -पञ्चास्तिकायमय । 'अत्वि अलोए' अस्त्यलोक -अलोक =केवलाफाग- रूप -एतयोरस्तित्वाभिधान शूयवाढनिरासार्थम् । 'एर जीवा' "अत्थि जीवा" सति जीवा --जाना =उपयोगलक्षगा । इद नास्तिकमतनिराकरणार्यम्। 'अस्ति अजीवा' सन्ति अजीना =जटलक्षणा , एतकथनमद्वैतवादनिराकरणार्थम् । 'अत्थि ये' अस्ति बन्ध -- समस्त आर्य और अनार्यों को श्रुतचारित्ररूप धर्म का उपदेश दिया वह प्रभु की भाषा, उन समस्त आर्य-अनार्यों की अपनी २ भाषा मे परिणमित होने के स्वभाववाली थी। भगवान् ने जिस तरह धर्म का उपदेश दिया सूत्रकार उसे यहा प्रकट करते हैं- (अस्थि लोए) पच-अस्तिकायमय यह लोक अस्ति-स्वरूप हे। (अत्थि अलोए) केरल आकागस्वरूप अलोक भी अस्तिस्वरूप है । लोक और अलोक मे अस्तित्वस्वरूपता का कथन बौदा द्वारा समत शून्यवाद के निराकरण करने के लिये जानना चाहिये । (एव जीवा) इसी तरह उपयोगलक्षणवाला जाव भी अस्तित्वविशिष्ट है। जाव में अस्ति- त्वविधान नास्तिकमत के परिहारनिमित्त जानना चाहिये । (अजोगा) जिसका लक्षण जड है ऐसा अजीव पदार्थ मा भावस्वभावविशिष्ट हे । अजीव पदार्य की सत्ता का वह निरू- पग अद्वैतवाद के निराकरण के लिये जानना चाहिये । (वो) जाव और कौका र.बध ભાષા દ્વારા તે સમસ્ત આર્ય અને અનાય લેને શ્રુતચારિત્રરૂપ ધર્મને ઉપદેશ આપ્યો, પ્રભુની તે ભાષા તે સમસ્ત આર્યો અનાર્યોની તિપિતાની ભાષામાં પરિણામ પામવાવાળા (સમજાય તેવા-સ્વભાવવાળી હતી ભગવાને वी रीत धमनी शीधी भड़ी सूत्रा२ अट ४२ छ-(अत्थि लोए) ५यमस्तियमय 24ta४ मस्ति-१३५ छ (अस्थि अलोए) उस माश વરૂપ અલે. પણ અસ્તિસ્વરૂપ છે લોક અને અલોકમાં અગ્નિસ્વરૂકતાનું કથન બોલો દ્વારા સમત શુન્યવાદનું નિરાકરણ કરવા માટે જાણવું જોઈએ (एव जीवा) ॥ ते उपयोगसपा ७५ ५५ अस्तित्व-विशिष्ट छ જીવમાં અસ્તિત્વનુ વિધાન નાસ્તિકમતના પરિહારનિમિત્તે જાણવું જોઈએ (अजीवा) नु सक्षY छतका २५६०१ पदार्थ पय माप-स्वलाप-विशिष्ट કે અજીવ પદાર્થની સત્તાનું આ નિરૂપણ અતવાદના નિરાકરણ પરિહારો ४४८ औषतिपय फर्मणा जीवसम्बधोऽस्ति, वधन वध =आमप्रदगाना भानावग्णीयादिकर्मपुद्गलाना च परस्पर क्षीरोदकरत् सम्बध इत्यर्थ । त कयन साग्यादिमतनिराकग्णाथम् । 'अस्थि मोक्खे' अस्ति मोक्ष =जीवस्य असिकर्मक्षयो मोक्ष सोऽस्ति । सकर्मणा क्षय आमप्रदेशेभ्यो- ऽपगम , तथासति सकर्मपिमुक्तस्य ज्ञानदर्शनोपयोगलक्षणम्यामन स्वस्वरूपऽवस्थान मोक्ष इयर्थ । सकर्मक्ष्यसमकालमेव औदारिकगरीरायतवियुक्तम्यास्य मनुष्य- जमन समुच्छेद , वाधहत्यभायाचोत्तरजमन पुारप्रादुर्भाव , आत्मा ज्ञानाथुपयोगलक्षण स्वरूप वध भी है। जिस प्रकार दूध और पानी का परस्पर एकक्षेत्रावगाहरूप सबध होता है उसी प्रकार नानावरगाय आनि कर्मपुद्गला का आरमप्रदेशों के साथ एक क्षेत्रावगाहरूप जो मध हे उसका नाम बध है । बध के अस्तिच का विधान सटा आमा को एकात शुद्ध माननेवाले साख्य आदि की मायता को निराकरण करने के लिये जानना चाहिये। (मोक्खे) मोक्ष है। जन वध है तो उसके अयताभावस्वरूप जीव के समस्त कर्मोका क्षयस्वरूप मोम भी है । आत्मा जन समस्त कर्मों से विन्युल रिक्त हो जाता है तन ज्ञानदर्शनरूप अपने स्वरूप मे इसका शाश्वतिक अवस्थान हो जाता है । इसीका नाम आत्मा का मुक्ति है । मतलब इसका यह है कि आत्मा से जिस समय शुभयान के प्रभाव से समस्त कर्मों का क्षय हो जाता है उसी समय इसके गृहीत औदारिक शरीर का अयत वियोग हो जाता है। इस औदारिक शरीरका अत्यत वियोग होना ही मनुष्यज मका समुच्छेद है । बध के हेतुओंका अभाव होने से इस आत्मा को फिर उत्तरकाल मे जमकी प्राप्ति होती नहीं है। માટે જાણવું જોઈએ (જે) જીવ અને કર્મોના સબ ધરવરૂપ બ ધ પણ છે જેવી રીતે દૂધ અને પાણીને પરસ્પર એકક્ષેત્ર-અવગાહ રૂપ સબધ થાય છે તેજ પ્રકારે જ્ઞાનાવરણીય આદિ કર્મ પગલેના આત્મપ્રદેશોની સાથે એક ક્ષેત્રાવગાહ રૂપ જે સબધ છે તેનું નામ બધ છે બ ધના અસ્તિત્વનું વિધાન, સદા આત્માને એકાન્ત શુદ્ધ માનવાવાળા સાખ આદિની માન્યતાનું નિરાકરણ ४२१। भाट षु (मोक्खे) भाक्ष के न्यारे पछे त्यारे तना અત્યત અભાવ સ્વરૂપ-જીવના સમસ્ત કર્મોનો ક્ષયે સ્વરૂપ મોક્ષ પણ છે આત્મા જ્યારે સમસ્ત કર્મોથી બિલકુલ રિક્ત (મુક્ત થઈ જાય છે ત્યારે જ્ઞાન-દર્શન-સ્વરૂપ પિતાના સ્વરૂપમાં શાશ્વતિક તેનું અવસ્થાન થઈ જાય છે આનું જ જ નામ આત્માની મુક્તિ છે એની મતલબ એ છે કે આત્મામાથી જે વખતે શુકલધ્યાનના પ્રભાવથી સમસ્ત અને ક્ષય થઈ જાય છે તે જ વખતે તેનાથી ગ્રહણ કરાયેલા ઔદારિક શરીરને અત્યત વિગ થઈ જાય છે આ દારિક શરીરને અત્યત વિગ એ જ મનુષ્ય જન્મને અમુ છે બધાના હેતુઓને અભાવ થવાથી આ આત્માને ઉત્તરકાળમાં ફરી જન્મની પ્રાપ્તિ થતી નથી આ માટે આ આત્મા, પિતાના-જ્ઞાન-દર્શન ઉપ- । पीयूषवषिणी टीका र ५६ भगवतो धर्मदेशना रे पावे आसर्व सवरे वेयणा णिजरा अरिहता चवथी बलदेवा केवल शुद्ध इयेपाऽवस्था मोक्ष दया यायते इति भार । 'अत्यि पुण्णे' अस्ति पुण्यम्-- पूयते पवित्राक्रियत आत्मा अननति, पुनाति आमानमिति वा पुण्य-शुभकर्म, 'पूब पवने' इत्यस्माद्धातो 'पूजो यण्णुक हुस्वच' इयोगादिकमूनेण सिद्धि , पुण्य हि म्सारपारावागे- तरणे नरगिभूतम् | अननै गार्यजनपगभिजनकुयोपिवाननिजमातिप्रामिजायते । किं बहुना तार्थकग्गोतमपि पुण्येनेन र यत, यो हि पुष्य मर्वथा हय मयमानन्तत् त्यजति, असो समुपमिततगिरियाऽप्रामपरतारो म येसमुद्र मननरसादति । 'अत्थि पावे' अस्ति पापम्-यातयनि-शुभपरिगामा सय या मानमिति पापम् , पापमेनाऽपचायमान मुख जन- इसलिये यह आमा अपन ज्ञानदर्गनोपयोगरूप स्वभाव म मग्न होता हुआ केवल शुद्ध अव- स्थावाला हो जाता है। आमाकी इसा अवस्थाका नाम मोक्ष है । (पुण्णे) पुण्य हे। आमा जिसके द्वारा पवित्र किया जाय उसका नाम पुण्य है, अथवा जो आमा को पवित्र करे ऐसा जो शुभकर्म है उसका नाम पुण्य है । यह पुण्यकर्म जीप को साररूप पारावार से पार करने के लिये नौकास्वरूप है । टमाके प्रभाव से आर्यदया, उच्चकुल मे जम, बोधिवाज- इत्यादि समस्त उत्तमोत्तम वस्तु को प्रामि इस जीव को होता है। ज्यादा और क्या कहा जाय ? तार्थंकरगोनकर्म का वध भी तो साक्षात् इसा पुण्य का फल है । जो व्यक्ति इस पुण्य कर्म को सर्वग हय समझकर उसका परित्याग कर देते है व, जिसने दूसरे तीर को प्राम किये बिना समुद्र के पाच म ही जहाज का परित्याग कर दिया है उस मनुष्य के- समान है । ( पावे) पाप है । जो इस जान को शुभपरिगाम से गिरा देता है उसका नाम पाप है । शफा-पाप जब अपचीयमान होता जाता है तन इस जाव को सुस की ગરૂપ સ્વભાવમાં મગ્ન રહીને, કેવલ શુદ્ધ અવસ્થાવાળો થઈ જાય છે मात्मानी 21 अपस्यानु नाम भाक्ष छ (पुण्णे) श्य के આત્મા જેના દ્વારા પવિત્ર કરાય તેનું નામ પુણ્ય છે અથવા જે આત્માને પવિત્ર કરે એવા જે શુભ મ તેનું નામ પુણ્ય છે આ પુણ્યકમ જીવને જ સારરૂપ પારાવાર (સમુદ્ર)થી પાર કરવા માટે હેડી રૂપ છે તેના પ્રભાવ વડે જીવને આર્ય દેશ, ઉચ્ચ કુળમાં જન્મ, બેધિબીજ ઈત્યાદિ સમસ્ત ઉત્તમોત્તમ વસ્તુની પ્રાપ્તિ થાય છેવધારે બીજુ શુ કહેવુ, તીર્થ કત્રકર્મનો બધ પણ સાક્ષાત્ એજ પુણ્યકર્મનું ફલ છે જે વ્યક્તિ આ પુણ્ય કમને સર્વથા હેપ સમજીને તેને પરિત્યાગ કરી દે છે તેઓ જેમ કોઈ સામે તાકે પહોચ્યા વિનાજ સમુદ્રની વચમા વહાણને પરિત્યાગ કરી દીએ એવા મનુષ્ય જેવા છે G) પાપ છે જે આ જીવને શુભ પરિણામથી પાડી દે છે તેનું નામ પાપ છે શકા--પાપ જયારે અપીપમાન (૫) થઈ જાય છે ત્યારે આ જીવને ४५० . ओपपातिकमत्र यति, उपचीयमान तदेव दुस जनयति न पुण्य पृथगस्ति, अथवा पुण्यमेवोपचायमान सुख जनयति, तदेवापचीयमान दुस जनयति, न पाप निघते दयेवादिमतनिराक रणार्थ पुण्यपापयो पृथगभिधानम्, केरलैफस्वभावगादिनिरासाय वा सर्वेषा पृथक पृथगुक्ति । 'अत्यि आसवे' अस्यानर -आ समन्तात् सवति-प्रविशति आमनि ज्ञानावरणीयाधष्टविध कर्म येन स आस्रव , आश्रय इतिच्छायापक्षे तु-आश्रीयते समुपाय॑ते कर्म येन स , पृषोदरादित्वाद् यस्य व, सर्वथा जीवतडागे कर्मसलिलप्रवेशाय नालिका- प्राप्ति होती है एव पाप जन उपचीयमान होता है तब दुख की प्रामि होती है, इससे यह निष्कर्ष निकलता है कि पाप के अपचय और उपचय के अधीन ही जीवों को सुख-दुख की प्राप्ति होती है, अत सुख का कारण पुण्य एव दुस का कारण पाप इस प्रकार से दो स्थतत्र तत्व मानना ठीक नहीं है, या तो पुण्य ही मानो या पाप ही मानो, दोनों को एक साथ मत मानो । इसी तरह पुण्य का हास जन होने लगता है तब जीयों को दुख की प्राप्ति होती है और जब पुण्य का उपचय होता है तन जीनों को सुसकी प्रामि होता है । इस कथन से भी यही निष्कर्ष निकलता है कि सुखदु ख, पुण्य के उपचय और अपचय के आधीन हैं । अत इनका कारण उसका ही उपचय एव अपचय है। इससे यह एक पुण्य तत्व ही मानना चाहिये-सो एसा कहने वाले वादियों के मतव्य को निराकरण के लिये दोनों तत्वों की स्वतत्ररूप से सत्ता प्रतिपादित की है । अथवा जो वस्तुका एक ही स्वभाव मानते है उन वादियों के मत को निराकरण करने के लिये भिन्न २ रूप से समस्तपदार्थों का यह निरूपण हुआ है । (आसवे ) आस्रव तत्त्व है। जिसके कारण से ज्ञानावरणीय सुभनी प्राप्ति थाय छ तमना पाप न्यारे उपयायभान (सचित) थाय छ ત્યારે દુખની પ્રાપ્તિ થાય છે આથી એ નિષ્કર્ષ (સાર) નીકળે છે કે પાપના અપચય અને ઉપચયને આધીન જીવોને સુખ દુખની પ્રાપ્તિ થાય છે આથી સુખનું કારણું પુણ્ય તેમજ દુ ખનું કારણ પાપ આ પ્રકારના બે સ્વતંત્રતા માનવા ઠીક નથી કાં તે પુણ્યને માને અગર તે પાપને માને બન્નેને એક સાથે ન માને આવી રીતે પુણ્યને હાસ જ્યારે થવા લાગે છે ત્યારે જીવોને હુ અને પ્રાપ્તિ થાય છે, અને જ્યારે પુષ્ય ઉપચય થાય છે ત્યારે જીવને સુખની પ્રાપ્તિ થાય છે આ કથનની પણ એજ નિષ્કર્ષ નીકળે છે કે સુખ દુ ખ, પુણ્યના ઉપચય અને અપચયને આધીન છે આથી આનું કારણ તેનેજ ઉપચય તેમજ અપચય છે તેથી એ એક પુણ્ય તત્ત્વજ માનવુ જોઈએઆમ કહેવાવાળા વાદિઓના મતવ્યના નિરાકારણને માટે બને તની સ્વતંત્ર રૂપે સત્તાનું પ્રતિપાદન કર્યું છે અથવા જે વસ્તુ કેવળ એકજ સ્વભાવ માને છે તેવા વાદિઓના મતનું નિરાકરણ કરવા માટે જુદા જુદા રૂપથી સમસ્ત પદાર્થોનું આમ નિરૂપ . पीयूषपिणी-टोकास ५६ भगवतो धमदेशना ८५१ रूप इति यावत् । मन्धहतुगन्नप, म च मि यावाति । 'अत्यि सवरे' अस्ति म्वर = आत्रमनिरोप , मत्रियते निस्च्यते आननत् आगच्छन म येन स - सर, एप च द्रव्यमारमेनाम्या द्विति, तर द्रव्यतस्तथारिद्रव्येग (चिकणमृतादिना) सलिलोपरि तरण्यादाननसरतप्रविशन्नीगणा निगेन, भारत आमतरण्या प्रविशन्कर्मजल्लामा समिति- गुमिप्रतिभिनिगेन । इह भारम्वरम्य ग्रहगम् । एतकथन उपमो योनि काग्णवाति- आटिक अष्ट-प्रकार का कर्म आमा म प्रविष्ट होता है उसका नाम आस्रव है । (आसवे) दम पट का 'आश्रय' जन टम प्रकार की स्कृत ठाया गवी जायगा तन इमका अर्थ होगा जिसके द्वारा जीव गमी का आश्रय-ममुपार्जन को वह आप है। निम प्रकार तालान म पानीका आना वाला द्वारा होता है ग्मी प्रकार टम नीर में जिमक द्वाग कर्मन्पी पानी आता रहता है वह आस्रव है । यद् आना हा नवीन कमा क रन्ध का कारण होता है। यह आनव तत्व मियाचाटिक के भेद से अनेक प्रकार रा है, क्यों कि ये जो मिथ्या- वारिक है वे कमा के आगमन क कारण है । (सवरे) म्बर तत्व है । आन्नव का रुकना हममा नाम मवर है । द्रव्यम्वर और भावम्बर इस प्रकार से मार के तो मेट है । द्रव्य- स्मों के आगमन को रोकने मामा का जो परिगाम कारण होता है वह परिणाम माउसवर है, पर जो कर्मपुलों का रकना हे वह द्रव्यम्बर है । नौका में पानी क आगमन का रुकना टसे द्रव्यस्त्वर के स्थानापन, ण्व जिस रिट से वर आता था उमका बद कर ટાણે જ્ઞાનાવરણીય આદિ આઠ પ્રકારના કર્મ આત્મામાં પ્રવિણ થાય છે तेनु नाम मात्र छ (आसवे) मा पनी (आन) २. कानी नत છાયા રાખવામા આવે તે એનો અર્થ એમ થાય કે જેના દ્વારા જીવ, ને આશ્રય (સમુપાર્જન) તે આશ્રવ છે જેમ તળાવમાં પાણીનું આવવું નાળા દાગ થાય છે તેમ આ જીવમાં જેના દ્વારા કર્મરૂપી પાણી આવે છે તે આશ્રવ છે આ આસવ જ નવીન કર્મોના બ ાનું કારણ થાય છે એવું તે આશ્રવ તત્ત્વ મિથ્યાત્વ આદિના ભેદથી અનેક પ્રકાતુ છે, કેમકે આ જે मिथ्यात माहितभाना मागमननु हY छ (मरे) व छ આસવને રેડવુ તેનું નામ સ વર છે વ્યસ વર અને ભાવસ વર પ્રકારના જ વના બે ભેદ છે વ્યકર્મોના આગમનને રોકવામાં આત્માનું જે પરિણામ તાડ્યું હોય છે તે પરિણામ ભાવસર છે તેમજ જે કર્મ પુદગલેને રટે તે દ્રવ્યમ વર કે વહાણમાં પાણીના આવવાને રવુ એ દ્રવ્યસવનું સ્થાનાપન્ન તેમજ જે છિદ્રમાથી તે આવતું હતું તેને બંધ કરી દેવું તે સ્થાના-ન સમજવું જોઈએ સમિતિગુધિ આદિ એ બધા બાવન વરને औषपातिकमा -- . , अस्थि पेधार्थम् । अस्थि वेयणा' अस्ति ढा-बाग-पमानातीरणा कृष्णा वा उदयावलि कामनुप्रविष्टम्य कर्मगो योऽनुभव =फिरमृतमुगदु सानुभर, तरवरूपा । 'अत्थि णिजरा' अस्ति निजंग-निर्जग देशत ग य , अत्थि अरिहता' सत्यहन्त , 'अस्थि चकपट्टी' सति चक्रपति, अत्यि बल्देवा' मति बग्देवा, वासुदेवा' सति वासुदेवा - अना।। चतुणामभिधाा तु तपा भुवनाति गायित्र- प्रतिपादनार्थ तेपामतिरायवमश्रदधता श्राविधानाय च । 'अत्यि नरगा' सन्ति नरका देना इसे भाव-वर के स्थानापन्न जानना चाहिये । समितिगुमि आनि ये सब भाग्मार के ही भेद है । इनसे ही आमा मे आत हुए कर्म को है। यहा पर भावमार का ग्रहण हुआ हे । भावम् घर का कथन वध और मोक्ष को जो निष्कारणक मानने वाले है उनकी धारणा का प्रतिपेध करन के निमित्त ममझना चाहिये । (वेयणा) वेन्ना है । कर्म की स्वभावत उतीरणा करक अथरा उपयालि म उसे लाकर उसके सुसटु ग्मादिक रूप फल का अनुभव करना इसका नाम देना है। (णिना) निर्जरा है । एकदेश से की का क्षय होना सो निर्जरा है । (अस्थि अरिहता अत्यि चकवट्टी) अहंत है, चक्रवर्ती है,। (अस्थि वलदेवा अस्थि पासुदेवा) बलदेव है, वासुदेव है । इन चार अर्हत आदिका प्रतिपादन त्रिभुवन मे इनकी समात्कृष्टता जाहिर करने के निमित्त है । अथवा जो इनमें अतिशयत्व नहीं मानते हैं, वे इस प्रतिपादन से उनके विषय में अपनी श्रद्धा जाग्रत करें इसके लिये भी यह अर्हत आदि चार का प्रतिपादन किया गया जानना चाहिये । (अत्थि ભાવસ વરના ભેદ છે એનાથી જ આત્મામાં આવતા કર્મ રૂકાય છે અહી ભાવસ વરનું ગ્રહણ થયું છે ભાવસ વરનું કથન બધ અને મોક્ષને જેઓ નિષ્ક રણુક માને છે તેમની ધારણાનો પ્રતિષેધ કરવા નિમિત્તે સમજવું જોઈએ (वेयणा) ना छ भनी स्मात Gl२॥ उगने मथा अध्यापलिभाते લાવીને તેને સુખ દુ ખ આદિક રૂપ ફલને અનુભવ કરાવે તેનું નામ વેદના छ (णिज्जरा) निश એકદેશથી કર્મોનો ક્ષય થવે તે નિર્જરા છે (अस्थि अरिहता ओत्य चक्ष्वट्टी) मत छ यत्ती छे (अस्थि बल्देवा अस्थि वासुदेवा) सहेर छ, पासुहेव छ । यार मत यानि प्रतिपान, त्रिभु વનમાં તેમની સર્વોત્કૃષ્ટતા જાહેર કરવાને નિમિત્તે છે અથવા તેઓમાં જે અતિશયત્વ ન માનતા હોય તેઓ આ પ્રતિપાદનથી તેમના વિષયમાં પિતાની શ્રદ્ધા જાગ્રત કરે તે માટે પણ આ અહંત આદિ ચારનું પ્રતિપાદન કરેલું (१) चेदगपरिणामो जो कम्मरसावगिरोहणे हेऊ । सो भावमवरो खल दव्यासवरोहणे अण्णा ॥ वदसमिठागुत्तीओ धम्माणुपिहा परीसहजओ य । चारित्त बहुभेय णायचा, भावमयरविसेसा ॥ द्रव्यपग्रह गाथा ३४-३५ ॥

. - पोयूपधषिणो-टोका र ५६ भगवतो धर्मदेशना वासुदेवा नरगा णेरइया तिरिक्खजोणिया तिरिक्खजोणिणीओ माया पिया रिसओ देवा देवलोया सिद्धी सिद्धा परिणिव्वुया, अनेकविधनरकस्थानानि सति । 'अस्थि णेरइया' सति नैयिका =नरकनिवासिन सति, 'अयि तिरिक्खजोगिया' सति तिर्यग्योनिका , 'तिरिक्खजोणिणीओ' सति तिर्यग्योनिजाता त्रिय , नरकनैरयिकादानामढ-याना सत्तास्थापनाय कथनम् । अस्थि माया अत्यि पिया' अस्ति माता अस्ति पिता, कचिदेव मन्यते-मातापित- व्यवहारो न वास्तविक , यतो हि-यूकाकृमिगण्टोलकादय स्वजनक पिनोपद्य ते, त मत निराकरणार्थमिद भगता प्रोक्तमिति भाव । 'अत्थि रिसओ' सन्ति पय - रूपय - अताद्रियाऽर्थदृष्टार सति । केचित्वेव वदन्ति--अतीन्द्रियार्थस्य द्रष्टारो न मभवन्ति, नरगा अस्थि रटया अस्थि तिरिक्खजोणिया तिरिक्वजोणिणीओ) अनेक विध नरकस्यान हे और उनम रहने वाले जीव नारकी है, तिर्यचयोनि के जीव हे तिर्यच योनि मे उत्पन्न तिर्यञ्च स्त्रिया भी है । नरक एव नारकी आदि अदृश्य जीवों का जो कथन किया है वह उनकी सत्ता प्रदर्शित करने के लिये जानना चाहिये । (अत्थि माया अस्थि पिया) माता है, पिता है । कोइ २ ऐसे मानते है कि माता-पिता यह व्यवहार वास्तविक नहीं है, क्यों कि ऐसे भी कई जीव है कि जो माता-पिता के पिना भी उत्पन्न होते रहते है। उनका दम कल्पना को निराकरण करने के लिये भगवान् ने यह कहा है। (अस्थि रिसओ) अतान्द्रिय अर्थ को देखने वाले ऋपिजन है । इस कथन का तात्पर्य यह है कि बहुत से वादा ऐसा कहते है कि अतान्दियार्थ द्रष्टा कोइ नहा है, कारण कि पुस्प रागादि से कमा निर्मुक्त नहीं हो सकता । अत जैसे हमलोग रागादि, पन्न हो। से अतीन्द्रियार्थ के नवु नये (अत्थि नरगा अत्यि णेरड्या अस्थि तिरिम्खजोणिया तिरिक्य નાજિગો) અનેકવિધ નરકસ્થાન છે, અને તેમાં રહેવાવાળા જીવ નારકી છે તિર્ય ચનિના જીવ છે, તિય ચનિમાં ઉત્પન્ન તિર્થં ચ સ્ત્રીઓ પણ છે નરક તેમજ નારકી આદિ અદશ્ય જીવનુ જે કથન કર્યું છે તે તેમની સત્તા प्रतिs.q। माटे लय मध्ये (अस्थि माया अस्थि पिया) माता પિતા છે કોઈ કોઈ એમ માને છે કે માતા પિતા એ વ્યવહાર વાસ્તવિક નથી, કેમકે એવા પણ કેટલાય જીવ છે કે જે માતાપિતા વિના પણ ઉત્પન્ન થતા રહે છે તેમની આ કપનાનું નિરાકરણ કરવા માટે ભગવાને એમ કહ્યું छे तथा (अस्थि रिसओ) सती द्रिय अर्थाने पापा शनि छ । ४५ નનું તાત્પર્ય એ છે કે ઘણા વાદિઓ એમ કહે છે કે અતીન્દ્રિય–અર્થદ્રષ્ટા કોઈ છે નહિ, કારણ કે પુરુષ રાગાદિથી કદી પણ નિમુક્ત થઈ શકતું નથી १५४ औपपातिकको , पुस्पाणा रागादिदोषपत्वात् अम्मनातिवत इति, तमततिरासार्थमिदमुक्तम् । 'अस्यि देवा अत्थि देवलोया' सति देवा -भवनपयादय , सन्ति देवलोका -देवाना लोका% स्थानानि सौधमादीनि । यरचाह -न सति देवादयोऽप्रयक्ष वात् इति, तमतत्र्युटासार्थमिद मुक्तम् , ' अत्यि सिद्धी अत्यि सिद्धा' अस्ति सिद्रि , सन्ति सिद्धा-सिद्धि सिध्यन्ति निष्टितार्था भान्ति यस्या सा तया, सिद्धिमन्त मिदा । 'परिणिनाणे। परिनिर्वाण मस्ति-परिनिपाण-कर्मकृतस तापोपगान्या मुग्यचम् । नि शेषत सकलकर्मक्षयजन्यमायन्तिक सुखर्मित्यर्थ । 'अस्थि परिणिन्युया' मन्ति परिनिर्वृता =अपुनरावृत्या सकलस ताप दर्शक नहीं हो सकते है उसी प्रकार कोई भी व्यक्ति रागादिक से विशिष्ट होने के कारण अताद्रियार्थ पदार्थो का द्रष्टा नहीं हो सकता है। इस प्रकार जो यह मीमासको की मा यता है उस मान्यता को दूर करने के लिये अताद्वियार्थ द्रष्टा को यह स्थापना की है । (अस्थि देवा अत्थि देवलोया) पुण्यजनित अलौकिक क्रीडा का जो अनुभव करते हैं उनका नाम देव है । वे देव भवनपति आदि के भेद से ४ प्रकार के हैं। इनके रहने के स्थान भी हैं । जिहे स्वर्ग या देवलोक कहते है । जो यह कहते हैं कि अप्रत्यक्ष होने से देवादिक नहीं है उनके इस मन का निराकरण करने के लिये देवों का स्वरूप कहा है । (अस्थि सिद्धी अत्थि सिद्धा) सिद्धि है, और सिद्वि जिन्हे प्राप्त हो चुकी है ऐसे सिद्ध भी हैं । (परिणि बाणे) परिनिर्वाग-मुक्ति है। कर्मकृत सताप की उपगाति से उद्भूत सुस्थत्व का नाम परिनिवाग है । समस्त कर्मों के अत्यत विनाश से जन्य जो आत्यतिक सुख है उसका नाम सुस्थत्व हे । (अत्थि परिणिव्वुया) अपुनरावृत्तिविशिष्ट होने से सकल मताप આથી જેમ આપણે રાગ આદિ સંપન્ન હોવાથી અતી દિયાથના દર્શક બની શકતા નથી તેજ પ્રકારે કોઈ પણ વ્યક્તિ રાગ આદિકોથી વિશિષ્ટ હેવાના કારણે અતી ક્રિય પદાર્થોના દ્રષ્ટા બની શકે નહિ એવી જે આ મીમાસની માન્યતા છે તે માન્યતાને દૂર કરવાને માટે અતીઢિયાર્થ દ્રષ્ટાની આ સ્થાપના १३ (अस्थि दगा अत्थि देवलोया) पुष्यनित ialiss ना रे मनु ભવ કરે છે તેમનું નામ દેવ છે તે દે ભવનપતિ અદિના ભેદથી ૪ પ્રકા ૨ના છે તેમના રહેવાના લેક એટલે સ્થાન પણ છે જે એમ કહે છે કે અપ્રત્યક્ષ હેવાથી દેવ આદિક નથી તેમના આ મતનું નિરાકરણ કરવા भाटे यानु २१३५ उखु छ (अस्थि सिद्धी अत्यि सिद्धा) सिद्धि छ અને સિદ્ધિ જેને પ્રાપ્ત-થઈ ગઈ છે એવા સિદ્ધ પણ છે णियाणे) परिनिपाण-भुति छ भतरे सताय नी पशातिथी जपान થતુ જે સુસ્થત્વ તેનું નામ પરિનિર્વાણ છે સમસ્ત કર્મોના અત્યંત વિના शथी पहा 27 मावति सुभ छ त नाम सुस्थान छ (अत्यि परि- (परि पोयूपषिणो-टीका सू ५६ भगवती धर्मदेशना १ पाणाइवाए, २ मुसावाए, ३ अदिण्णादाणे, ४ मेहुणे, ५ कलापपरिवर्जिता । 'अत्यि पाणाइवाए' अस्ति प्राणातिपात -प्रागा =उच्छ्वास नि श्वासादयन्तेवामतिपात -नियोजन-प्रागातिगत -प्रागिहिंसनमिति यावत् , तदुक्तम्- पञ्चेन्द्रियाणि त्रिविध चल च, उच्झासनि श्वासमयान्यदायु । प्राणा दशैते भगवद्भिक्ता-स्तेपा वियोगाकरण तु हिंमा ॥ १॥ इति । अत्यि मुसावाए ' अस्ति मृपावाद -मृपा-मिथ्या, वाद =वरनम्-अमद्भतार्थम्भाषण- मिति यावत् । 'अदिण्णादाणे' अदत्ताऽऽानमस्ति-न दत्तमदत्तम् देवगुरुभूपगाथापति- साधर्मिकैरननुनात, तस्याऽऽदान ग्रहणम् । 'अत्यि मेहुणे' अस्ति मैथुनम्-मिथुनेन स्त्री- पुसाम्या निवृत्त कर्म भैथुन-कामक्रीडेयर्थ । 'अत्थि परिग्गहे' अस्ति परिग्रह -परि= के कलापों से परिवर्जित ऐसे जीव हे । (अत्थि पाणाइवाए) प्रागिहिंसा पाप है, उच्छ्वास- नि श्वास आदि प्राग है, उनका अतिपात करना अर्थात् प्राणियां क प्राण का पियोग करना प्रागातिपात है। कहा भा है- "पञ्चेन्द्रियाणि त्रिविध बल च उच्छ्वासनि श्वासमथान्यदायुः। प्राणा दशैते भगवद्भिक्तास्तेपा वियोगाकरण तु हिंसा ।। शास्त्रों मे पाच इन्द्रिय, तीन वल, आयु, श्वासोच्छ्यास इस प्रकार से ये १० प्राण भगनानने बतलाये है । इनका वियोग करना इसका नाम हिंसा है। (अत्थि मुसावाए) मृपावाद पाप है । असद्भूत अर्थ का कथन करना इसका नाम मृपावाद है । (अदिण्णादाणे) अद्वत्तादान पाप है । देव, गुरु, भूप, गाथापति एव साधर्मिक आदि की कोई वस्तु को उनकी आना के विना लेना सो अदत्तादान है । (अत्थि मेहुणे) मैथुन पाप है । (अत्थि परिग्गहे) परिग्रह भी पाप है । जो मूर्छापूर्वक ग्रहण किया जाय उसका नाम परिग्रह है, अर्थात् णिव्वुया) मधुनरावृत्तिविशिष्ट वायी तमाम मतपन उसापायी परिवनित मेव ७१ छ (अत्थि पाणाइनाए) પ્રાણિહિ સા પાપ છે ઉશ્વાસનિ શ્વાસ આદિ પ્રાણું છે તેને અતિપાત કર અર્થાત્ પ્રાણિઓને પ્રાણથી વિયોગ કર પ્રાણાતિપાત છે કહ્યું પણ છે – "पञ्चेन्द्रियाणि त्रिविध बल च उच्च्यासनि श्वासमथान्यदायु । प्राणा दशैते भगवद्भिरुकास्तेया वियोगीकरण तु हिसा ।। શાસ્ત્રોમાં પાચ ઇઢિય, ત્રણ બલ, આયુ, શ્વાસોચ્છવાસ આ પ્રકારથી ૧૦ प्रा समपाने मतान्या छ तेना दिया। वो तेनु नाम हिमा छ (अस्थि मुसावाए) भृषावार पा५ छे मसद्भूत अर्थनु उथन ४२७ ते भृपापा छ (अदिण्णादाणे) महत्ताहान पा५ छ ३१, शुरु, भूप, यापति तेभर साथ ર્મિક આદિની કઈ વસ્તુને તેમની આજ્ઞા વગર લેવી તે અદત્તાદાન છે , ४५. औपपातिपय परिग्गहे, ६ अस्थि कोहे, ७ माणे, ८ माया, ९ लोभे, अस्थि सर्वतो भावेन गृह्यते-ज मजरामरगान्दुि मैष्टचते आमा अननेति, यद्वा परिगृह्यत-समू स्वाक्रियत इति । 'अत्यि कोहे माणे माया लोभ' अस्ति क्रोध , अस्ति मान , अस्ति माया, अस्ति लोभ । कोर क्रोधमोदनीयप्रा युदयेन स्वपरचितप्रज्वलनरूपविशति जनक आत्मन परिणामविशप ।मान =स्यापसयाऽयहीन मन्यते जनो येन म , मानमोहना योदयसमुथोऽन्यहीनतामननलक्षग आमन परिगामविशेष । माया मायामोहनीयोदयसमुथो जीवस्य वञ्चनपरिणतिविशप -स्वपरव्यामोहोपादकमाचरणमिति यारत । लोभाभ प्रकृत्युदयशात् द्रव्यायभिलापलक्षगो जीवस्य परिगतिविशेर । 'अस्थि जाव मिच्छादस जन्म, जरा एव मरगाटि दु सा से जिसके द्वाग आ मा वष्टित होता है उसका नाम परिग्रह है। ( ममेद) भाव का नाम मूछा है। (अत्थि कोहे माणे माया लोभे) ये चार कपाय हैं-क्रोध, मान, माया और लोभ । कोपमोहनीय प्रकृति के उदय से स्व और पर की चित्तवृत्ति म प्रज्वलन रूप विकारजनक जो आमा का परिणामविशेष होता है, उसका नाम क्रोध है । मानमोहनीय के उदय से अन्य को हीन समझने का जो आत्मा का परिणामविशेष होता है वह मान हे । इसके सद्भाव म जीव अपनी अपेक्षा अप जन को हीन समझता है । मायामोहनाय के उदय से पर को वचित करने का जो आत्मा का परिणामविशेप होता है वह माया है । इसके वश में रहा हुआ जीव स्व और पर का व्यामोहक आचरण किया करता है। लोभप्रकृति के उदय के वश से द्रव्यादिक को चाहने की जो आत्मा का परिगतिविशेष है उसका नाम लोभ है। (अत्यि मेहुणे) भैथुन पा५ छे (अस्थि परिग्गहे) परियड ५४ पाछ, २ મૂર્છાપૂર્વક ગ્રહણ કરાય તેનું નામ પરિગ્રહ છે, અર્થાત્ જન્મ જરા તેમજ મરણ આદિ દુ ખેથી આત્મા જેના દ્વારા વેષ્ટિત થઈ નવી ટળાઈ જાય છે तेनु नाम परियड छे भूछाभावनु नाम पशु परियड छ (ममेद) लावन नाम भूछे (अत्थि कोहे माणे माया लोभे) मा या२ उपाय -अध, भान, માયા અને લોભ કોમેહનીય પ્રકૃતિના ઉદયથી સ્વ અને પરની ચિત્ત વૃત્તિમાં પ્રજવલનરૂપ વિકારજનક જે આત્માનું પરિણામ-વિશેષ હોય છે તેનું નામ ક્રોધ છે માન-મેહનીયના ઉદયથી એક બીજાને હીન સમજવાનું જે આત્માનું પરિણામવિશેષ થાય છે તે માન છે આની સંભાવમાં છર પિતાના કરતા બીજા માણસને હીન સમજે છે માયાએહનીયના ઉદયથી બીજાની વચના કરવાનું જે આત્માનું પરિણામવિશેષ થાય છે તે માયા છે, તેને વશ થયેલો જીવ સ્વ તથા પરનું વ્યાહક આચરણ કર્યા કરે છે - . - , पोयूषयषिणी-टोका र ५६ भगवतो धर्मदेशना ४५७ जाव मिच्छादसणसल्ले। अत्यि पाणाडवायवेरमणे मुसावाय- गसड़े' अस्ति यानत् मि यादर्शनगन्यम्, अत्र यावच्छन्दात-'पेज्जे, दोसे, कलहे, अभयाणे, पेसुण्णे, परपरिवाए, अरहरई, मायामोसे' इत्येषा स्ग्रह । अस्ति प्रेम-प्रेम-राग-पुरकलाविष्वभिप्वगपरिणामविशेष । 'अत्थि दोसे' अस्ति द्वेष - द्वेष =आत्मनोऽप्रातिल मणपरिणाम , अस्ति कलह -कल =आनन्दस्त हन्तीति कलह वाचिक- द्वन्द्व , 'अस्थि अभयाणे' अस्य-या यानम्-अभ्यारयानम्-असदोषारोपणम् । 'अत्यि पेमुण्णे' अन्ति पेंशुन्यम्-पेशुन्य प्रच्छन्नतया परटोपाऽऽविष्फरणम् , 'अस्थि परपरिवाए' अस्ति परपरिवाद -पंरपा कामादिभितापक्रयनम्, अत्यि अरइरई अरतिरता-अति =अरतिमोहनायोढयाचित्तोगरूप आमन परिणतिविशेष, रति = (जाब मिच्छादसणसल्ले) यानत मिथ्यादर्शन आदि गन्य है । यहा "यावत् " शब्द से "पेने, दोसे, कलहे, अभक्खाणे, पेमुण्णे, परपरिवाए, अरइरई, मायामोसे" इस पाठ का मग्रह हुआ है । पुनकलयादिको म जो आसक्तिरूप परिणामविशेष है उसका नाम प्रेम है । अप्रातिरक्षण जो आमाका परिणाम है वह द्वेष है । आनद जिससे नष्ट होता है उसका नाम क्लह है । अमय ढोपोका आगपण करना इसका नाम अभ्यारयान है। पीठ पाछे दूसरे क दोषोंको प्रकट करना इसका नाम पैशुन्य है । दूसरे की निंदा करना इसका नाम परपग्विाद है। अरति एव रति ये दोनों पाप हे । अरतिमोहनीय के उदय होने से स्स्यम के अदर जो चित्तोद्वेग होता है उसको ‘अरति' कहते है। सासारिक विषयों की अमिलापा को 'रति' कहते है। कपटसहित मिथ्याभाषण करना इसका नाम मायामृपा લેભપ્રકૃતિના ઉદયને વશ થવાથી દ્રવ્યાદિકને ચાહવાની જે આત્માની પરિણતિ- विशेष तेनु नाम वाल (जार मिच्छादसणसल्ले) यापत् भिथ्याशन શલ્ય છે અહી 'यावत्" ०४थी " पेजे दोसे कलहे अन्भम्साणे पेसुण्णे परपरिवाए अरडरई मायामोसे આ પાઠને સંગ્રહ કર્યો છે તેમાં પત્રકલત્ર આદિમા જે આસક્તિરૂપ પરિણામવિશેષ છે તેનું નામ પ્રેમ છે અપ્રીતિ લક્ષણ જે આત્માનું પરિણામ છે તે વિ છે આનદ જેનાથી નષ્ટ થાય છે તેનું નામ કલહ છે, અને અસત્ય નુ આરોપ કરવુ તેનુ નામ અભ્યા ખાન છે તેની ગેરહાજરીમા (પીઠપાછળ) તેના દે પ્રકટ કરવા તેનું નામ પિશુન્ય (ગાડી) છે બીજાની નિદા કરવી તેનુ નામ પર૫રિવાદ છે અરતિ તેમજ રતિ એ બને પાપ છે અરતિ–મેહનીય ઉદય થવાથી સયમની અદર જે ચિત્તને ઉગ થાય છે તેને રિ કહે છે સાસારિ વિષ योनी अमितापाने 'रति' उसे કપટવાળ રિયાભાપણ કરવું તેનું નામ औपपातिक वेरमणे आदिण्णादाणवेरमणे मेहुणवेरमणे परिग्गहवेरमणे जाव मिच्छादसणसल्लविवेगे। सव्व अस्थिभाव अस्थित्ति वयइ, विपयाभिरुचि । 'अत्यि मायामोसे' अस्ति मायामृपा-मायया सह मृपा-मायामृपा- सकपटमिथ्याभाषणम्, 'मिच्छादसणसड़े मियानीगन्यम्-मिथ्यादर्शन शन्यमिव, प्रतिक्षण विविधन्यथाविधायक्यात। 'अत्यि पाणायायवेरमणे मुसावायवेरमणे अदिण्णादाणवेरमणे मेहुणरमणे परिग्गहरमणे' अस्ति प्राणातिपातविरमणम, मृपावादविरमणम्, अदत्तातानविरमणम् , मैथुनविग्मणम्, परिग्रहरिरमणम् । केषाश्चि मते प्राणातिपातादिविरमणस्याशय व प्रतिपादित तनिरासार्थ तसत्ताऽभिधानम् । 'जाव मिच्छादसणसल्लागवेगे' यामिथ्यादर्शनगन्यविवेक-मिध्यादर्शनशन्यस्य विवेक = पृथग्भाव , तस्मानिवृत्तिरित्यर्थ , सोऽप्यस्ति । सव्व अत्यिभा अस्थिति वयइ' सर्व मस्तिभावमरताति वदति-सर्वमपरम् अस्तिभाव-सत्तारूपक्रियासहितो भाव = वस्तुसत्वम् है । तथा कुदेव कुगुरु कुधर्म में श्रद्वा रखना मिथ्यादर्शन है। अन्य की तरह प्रतिक्षण अत्यत दु सदाया होने के कारण यह मिथ्यादर्शन शल्य कहलाता है। (अत्थि पाणाइ वायवेरमणे परिग्गहवेरमणे जाव मिच्छादसणसल्लविवेगे) जो लोग हिंसादिक पाच पापों से विरक्त होने में अशक्यता प्रतिपादित करते है उनके लिये प्रभु कहते है कि ऐसी बात नहा है, प्राणातिपात से जीव विरक्त होता है, मृपावाद से जीव विरक्त होता है, एव परिग्रह से जान विरक्त होता है, यावत् मिथ्यादर्शनशन्य से भी जीव विरक्त होता है। (सच अस्थिभाव अत्थित्ति वयइ सय पत्थिभाव णत्थिति वयइ) " अस्ति" यह पद सब को "अस्ति” इस रूपसे कहता है और " नास्ति' यह पद समस्त भाव को 'मायामृपा' छ, मने पुढे, शुरु, सुधभभा श्रद्धा राणवी ते भिथ्यानि छ, ते शयनी भा३४ प्रतिक्षा महायी पाथी 'मिथ्यादर्शनशल्य' उपाय छ (अस्थि पाणाइवायवेरमणे, मुसापायवेरमणे, अदिण्णादाणवेरमणे, मेहुणवेरमणे, परि ग्गहवेरमणे, जाच मिच्छादसणसल्लविवेगे) साहिसा माहि पाय पायाथी વિરક્ત હેવામા અશક્યતા પ્રતિપાદિત કરે છે તેમના માટે પ્રભુ કહે છે કે એવી વાત કઈ છે નહિ પ્રાણાતિપાતથી જીવ વિરક્ત થાય છે, મૃષાવાદથી જીવ વિરક્ત થાય છે, અદત્તાદાનથી જીવ વિરક્ત થાય છે, મૈથુનથી જીવ વિરક્ત થાય છે તેમજ પરિગ્રહથી જીવ વિરક્ત થાય છે, યાવત મિથ્યાદર્શનશલ્યથી पर 4 वि२४ थाय (स र अलिमार अस्थित्ति क्यइ सव्व णत्थिभाव णस्थित्ति वयइ) "अस्ति" मे ५४ मधाने मस्ति (2) मे ३थे उ छ, भने "नास्ति' मे 48 ८ " मिति यावत, पीयूषपिणी टीका सू ५६ भगयतो धर्मदेशना ४५९ सव्वं णस्थिभाव णस्थिति वयड, सुचिण्णा कम्मा मुचिण्णफला भवंति, दुचिण्णा कम्मा दुचिण्णफला भवंति, फुसड पुण्णपावे, 'जीवोऽस्त्यजायोऽन्ति, पुण्यमस्ति, पापमस्ति' इत्यानिरूपेण वस्तुयथार्थम्वरूपनिरूपण- तम 'अस्ति' टति कृत्वा वदति, यया जायवे सनि जीप , अजानत्वे सति अजाय इत्यादि । 'सच णत्थिभाव णस्थिति यह सर्व नाम्तिभाव नास्ताति वरति- स नास्तिभारम्-अजापये सति अजाप , अपटवे सति अपट इत्येवरूपो भागो नास्ति- भावस्त नास्तीतिपदेन वति । 'सुचिण्णा पम्मा सुचिष्णफला भवति' सुचीगानि कर्मागि मुचीर्णफलानि भवति-सुचार्णानि-मु-प्रशस्ततया चार्णानि= पारितानि कमाणि= दानादीनि, सुचीर्णफलानि-सुचाणं फल येपा तानि, मुचरितमूलकवात् पुण्यकर्मगन्धानि- फलपन्तीत्यर्थ । 'दुचिण्णा कम्मा दुचिण्णफला भवति' दुधागानि कमागि दश्चीर्ण- फलानि भवन्ति-दुश्चीर्णानि बुसितानीयर्थ, दुधीर्णफलानि-कुत्सितफलपति-नरक-- निगोनादिगमनानिपफलदायमानि भान्तीत्यर्थ । फुसइ पुण्णपारे' स्पृशति "नास्ति" इस रूप से कहता हे। स्वसत्तारूप क्रिया से युक्त का नाम अस्तिभाव है एव पररूप से असत्ता का नाम नास्तिभाव है। मतल्प इसका यह है कि प्रत्येक पदार्थ स्व-द्रव्य, क्षेत्र, काल और भाव की अपेक्षा से ही अस्तित्वविशिष्ट है और पर-द्रव्य, क्षेत्र, काल, भार की अपेक्षा प्रयेक द्रव्य नास्ति विशिष्ट है। इससे स्याद्वादसिद्धान्त का कथन किया गया है। (मुचिण्णा कम्मा सुचिण्णफला भवति) प्रशस्तभावों से म्पादित दानादिक सत्कर्म पुण्य कर्म के नर करनेवाले होते है। पुण्यकर्म का स कराना ही इनका फल माना गया है। (दुचिण्णा कम्मा दुचिण्णफला भवति) कुसितभानों से किये कार्य सित-नरकनिगोढादि-फलपाले होते है, अर्थात् कुत्सित कमी को करनेवाला બધા ભાવને નાસ્તિ (નથી) એ રૂપે કહે છે સ્વસત્તારૂ૫ કિયાથી યુક્તનુ નામ અતિ–ભાવ છે તેમજ પરરૂપથી અજવાનુ નામ નાસ્તિભાવ છે આને મતલબ એ છે કે પ્રત્યેક પદાર્થ સ્વ-દ્રવ્ય, ક્ષેત્ર, કાલ તથા ભાવની અપેક્ષાથી જ અસ્તિત્વવિશિષ્ટ છે અને પર-દ્રવ્ય, ક્ષેત્ર, કાલ અને ભાવની અપેક્ષા તેજ પદાર્થ નાસ્તિત્વવિશિષ્ટ છે આથી સ્યાદ્વાદસિ દ્વાતનુ કથન કર पामा भादु छ (सुचिण्णा कम्मा सुचिण्णफला भति) प्रशस्तनावीथी सपा- દિત દાન આદિક સદ્ધર્મ પુણ્ય કર્મનું બધ કરવાવાળા થાય છે પુણ્યકર્મને मध ४२ ४ मेनु ५० हेवामी माथु (दुचिण्णा कम्मा दुचिण्णफला भवति) पुत्सित माथी ४२ डाय त्सित-२० निगाह माहि जाथाय . दृश्यारभ्य 'पडिरूवे' ४० औपपातिक पञ्चायति जीवा, सफले कल्याणपावए । धम्ममाइक्खइ-इणमेव पुण्यपापे-जीव मुचरितक्रियाभि पुण्यम् , अमुचरितक्रियाभि पाप च मृगानिबध्नाति । 'पञ्चायति जीवा' प्रयायाति जापा-निर स्टेनी-शुभाशुभकर्मस तानन पुनर्जी उत्पद्यते, 'भस्मीभूतस्य देहस्य पुनगगमन उत'-द्वनि नास्तिकवचन न सयम् इति भाव । तत उत्पत्ती सयाम् 'सफले कल्लाणपास'सारक यागपापफ-सौभाग्य- दौर्भाग्यहतुत्यात् पुण्य पापञ्च शुभाशुभ कर्म सफल भपतीति भार । प्रकागतग्गापि धर्मों पदेश भगवान ददाति, तदेव -प्रत्याह-'धम्ममाररसर प्रागा नरकनिगोटाटिक का पात्र बनता है। (फुसइ पुण्गपावे ) जाय सुचन्ति क्रियाओं द्वारा पुण्य ण्व असुचरित क्रिया द्वारा पाप का बंध करनवाला होता है। (पञ्चायति जीवा) शुभाशुभ कर्मों से बद्ध हुआ जीव इस "सार म जन्ममरग के दुसा को प्राप्त करता है, अथात् जनता कर्म-तति जान में अस्तित्वविशिष्ट रहती है-जीन कर्मी से जनतक बधा रहता है तनतक ही वह मसार मे उपन्न होता रहता है। इस कथन से नास्तिक के इस वाद का कि-" भस्मीभूतस्य देहस्य पुनरागमन कुत " अर्थात् जब देह भस्मीभूत हो जाता है तो पुन उसका प्राप्ति नहीं होता है-निराकरण हो जाता है। (सफले कल्लाणपावए) सौभाग्य एव दौर्भाग्य क हेतु होने से पुण्य और पाप सफल है । प्रकारा तर से भी प्रभुने श्रुतचारित्र रूप धर्म का उपदेश दिया-इस बात को सूत्रकार-'धम्ममाइक्खइ' से लेकर 'पडिरूवे' यहाँ तक के मूलपाठ से प्रदर्शित करते कुत्सित भी ४२वावाणा प्राी न२४-निगोह महिना मात्र भने छ (पुस पुण्णपावे) ०१ सुन्यरित लिया। द्वारा पुष्य तेभर असुयारत लियाद्वारा पापना ५५ ४५वा थाय छ (पन्चायति जीवा) शुभाशुल थी मा એલા જીવ આ સંસારમાં જન્મ-મરણના દુ ખાને પ્રાપ્ત કરે છે અથાત જ્યા સુધી કમલ તતિ જીવમાં અસ્તિત્વવિશિષ્ટ રહેતી હોય છે-જીવ જ્યા સુધી કર્મોથી બધાયેલ રહે છે ત્યા સુધી જ તે સ સારમાં ઉત્પન્ન થયા કરે છે मा न नास्तिनी वो पा "भस्मीभूतस्य देहस्य पुनरागमन कुत અર્થાત્ જયારે દેહ ભસ્મીભૂત થઈ જાય છે તે પછી વળી ફરી તેની પ્રાપ્તિ थती नथी सानु नि २५ थ नय (सफले कल्लाणपावए) गोलाय તેમજ દૌર્ભાગ્યના હેતુભૂત હોવાના કારણે પુણ્ય અને પાપ સફળ (ફળ આપ " નારા) છે બીજી રીતે પણ પ્રભુએ શ્રુતચારિત્રરૂપ ધર્મને ઉપદેશ આપ્યા–એ पातने सूत्र॥२-'धम्ममाइक्सई'थी वन पडिलवे ' मी अधीन भूगया।

पोषयषिणो-टोका स ०६ भगयतो धर्मदेशना णिग्गथे पाध्यणे सच्चे अणुत्तरे केवलिए ससुद्धे पडिपुण्णे णेया- दयतेन प्रथेन । 'धम्ममाटर सड' धर्ममायाति-'उणमेव गिग्गथे पावयणे सचे' इनमेव नम्रय प्रवचन मयम्-इन-अयसतया विद्यमान, नम्र य-निम्रन्याना द्रव्यमान- प्रतियरहिताना अमिना मम्बधि प्रवचनम आगम , सय-मट्भ्यो हित वास्तविकच । 'अणुत्तरे' अनुत्तरम्-नार-युत्तर यस्मात , नास्मा प्रधानतममन्यदस्ताति भाव , केबलिए' कैपलिक-वलिप्रणातम्-अद्वितीय पा, 'समुद्धे' मशुद्रम् कपातिभि न्शुद्ध सुवर्णमिव निदोषम्, 'पडिपुण्णे' प्रतिपूर्णम्--सर्वथा समग्र-सूत्रापेक्षया मागविन्द्वारिभि , अथा पेक्षया चाकाक्षाऽध्याहागतिभिर्वर्जितम् , 'णेयाउए' नैयायियम् न्यायानुगत प्रमाणा- ऽनापितम् , 'सलकत्तणे' अयाननम् मायादिगन्यच्छेदनक्षमम्-पतभावभापिताना है। 'यम्माटम्सटर भगवान न प्रमागतर से मा धर्मोपदश किया। जैसे-(टणमेव जिग्गथे पावयणे सच्चे ) प्रयक्षतया विद्यमान यह निम्रया-द्रव्य एव भावरूप ग्रन्थि से रहित स्यमियां का प्रवचन-आगम स य-भत्र्यों का हितकारक एव यथार्थ है। (अणुत्तरे ) यह अनुनर ह-इससे उत्तर-प्रपान और दूसरा कोद नहा है । (केवलिए) कारण कि यह केवललाना द्वारा प्रगति हुआ है, इसलिये यह अद्वितीय है। (ससुद्धे) कपारिक द्वारा शुद्ध किये हुए सोने के समान यह शुद्ध है । (पडिपुण्णे) यह सर्वथा प्रतिपूर्ण है, न तो मून का अपक्षा से दसम माना एत्र बिंदु आदि के अयाहार की आव- श्यकता है और न अर्थ की अपेक्षा से टसमे आकाक्षा आदि के अ याहार को आवस्यकता है, अथान् स प्रकार से यह पूर्ण है । (णेयाउए ) म भगवपरिष्ट आगम म किता भा प्रमाग स नावा नहा आती है। (सलकत्तणे) मायामिथ्यात्र एव निदान गन्यां का द्वारा मगित २ छ 'धम्ममाइक्सइ' लगवाने ती पy भाप दयो २ः (हगमेन णिग्गये पारयणे मन्चे) प्रत्यक्षता (ननी मामे ) વિદ્યમાન (મેજુદ) આ નિર્ગો-કબ તેમજ ભાવ રૂપ વિથી રહિત મય મીઓના પ્રવચન-આગમ સત્વ-ભયોને માટે હિતકારક તેમજ યથાર્થ છે (अणुत्तरे) मा मनुत्तर → मानाथी उत्त--प्रवान (भुज्य) मी 30 नथ क्चिलिप) २५ 3 मा उपशानी | 3jीत थये (श्यामे) छ त भाटे २मा महिनाय छ (ससुद्धे) पाEिs २॥ शुद्ध रेखा माना ते शुद्ध (पडिपुण्णे) मे सहा परिपूर्ण सत्रनी अपेक्षाय तेमा માત્રા તેમજ બિઆદિના અધ્યાહારની આવશ્યક્તા નથી અને અર્થની અપે ક્ષાથી તેમાં આનાક્ષા આદિના અધ્યાહારની પણ આવશ્યક્તા નથી તમામ પ્રકારે मे पूर्ण छ (याउए) मा भगव-पहिट मागममा ई ५ प्रभावी भोपातिकमरे - - . -- उए सल्लकलणे सिद्विमग्गे मुत्तिमग्गे णिजाणमग्गे अवितहम- विसधि मव्वदुक्खप्पहीणमग्गे इहट्ठिया जीवा सिमंति बुज्यंति भावशन्यास पिछेटमायातानि। 'सिद्धिमग्गे' सिद्धिमार्ग-सिदि इतकृयता-तस्या मार्ग =उपाय , 'मुत्तिमग्गे' मुक्तिमार्ग =सरकर्मवियोगम्य हतु , 'णिनाणमग्गे' निवागमार्ग -निवागस्य-सफर कर्मभयजयस्य पारमाथिकमुयस्य मार्ग , 'णिजाणमग्गे' निर्माणमार्ग -निर्यागम् अपुनरावृत्या स्सारात् प्रस्थान तस्य मार्ग, 'अवितह' अवित यम्-पितय=मिथ्या तद्विपरात-निकालााधितमित्यर्थ । 'अविसधि' अविसधि- अव्यवच्छिन्न-न काचिपि पिछेटमुपगतम् । 'मव्यदुक्खप्पहीणमग्गे' सर्वदु खप्रहाण मार्ग -सपाणिजममरणादानि दु सानि प्रहीगानि या स सर्वदु खग्रहीगो मोक्षस्तस्य फर्तन (छेदन ) इसी आगम से होता है। (सिद्धिमग्गे ) यह आगम हा मिद्धि-कृत कृत्यता का एक मार्ग है। (मुत्तिमग्गे) समस्त कर्मों के क्षय का यही एक उपाय है। (गिन्याणमग्गे) समस्त कर्मों के क्षय से उद्भूत पारमार्थिक मुख का यही एक रास्ता है। (गिज्जाणमग्गे ) मसार में जान का पुन आगमन न हो इस रूप से जो जीव का संसार से प्रस्थान होता है उसका प्रधान कारण एक यही आगम है। (अवितह) यह आगम त्रिकाल म भी कुतर्कों द्वारा वाधित नहीं है। (अविसधि) महाविदेह क्षेत्र की अपेक्षा से-न इसका कभी विच्छेद होता है, और न कभी विच्छेद होगा । (सन्च दुक्खप्परीणमग्गे) समस्त दु यो का जिसमे सर्वथा अभाव है ऐसे मोक्ष का यही एक उत्तम मार्ग है । जिस लिये यह प्रभु द्वारा प्रतिपादित आगम पूर्वोक्त प्रकार से इन सद्गुगा माया माती नयी (मल्लकत्तणे) भाया, भियाव तभ निशान शल्याना ४तन (Der) PAL Pामथी थाय छ (सिद्विमग्गे) PAR PRITH सिद्धि-त त्यतानी से भारी छ (मुत्तिमग्गे) समस्त उर्भाना क्षयना मा २४ उपाय छ (णियाणमगे) समस्त ना यथा त्पन्न थता पारमाथि सुमना मा० मे २-ते। छ (णिजाणमग्गे) से सा२मा अनु पुन यागमन न थाय એ રૂપથી જે જીવનું જ સારથી પ્રસ્થાન થાય છે તેનું પ્રધાન કારણ એક मा मागमछे (अवितह) मा मागम ३ मा ता द्वारा माधित नथी (अविसधि) महाविड क्षेत्रनी अपेक्षाथी नथी न्यानो थियो, नथी वि-छे थात। अने नथी sa q-छ? थपाना (सव्वदुक्सप्पहीणमग्गे) સમસ્ત દુ બને જેમા અભાવ છે એવા મોક્ષને આ એક ઉત્તમ માર્ગ છે જેથી પ્રભુ દ્વારા પ્રતિપાદન કરેલ આ આગમ પૂર્વોક્ત એવા સગુણેથી યુક્ત पीयूषषिणी-टीका स ५६ भगवतो धर्मदेशना ४६३ मुञ्चति परिणिवायति सव्वदुक्खाणमंतं करेति। एगच्चा पुण मार्ग , यत एव सद्गुणगुम्फित नेम्रन्थ प्रवचनम् , अतएव 'दहिया जीवा सिझति' इह स्थिता जामा सिध्यन्ति-इह-नैन्यप्रवचने स्थिता जगतनाराधका जाना सिध्यन्ति- सिद्धिपद प्राप्नुवन्ति, अणिमादिसिद्धिं वा 'तुज्झति' बुध्यन्ते केवलनानप्राप्या नि शेप- विशेष जानन्ति, 'मुचति' मुन्यन्ते-भोपग्राहिगा कर्मणा निरगनष्टत्यात्, ‘परिणि- बायति' परिनिर्वान्ति-कर्मजन्यसकलस तापविरहात् , उक्तव्यसार वक्ति- सव्वदुक्खाण- मत फेरेंति' सर्वदु खानामन्त कुति-सपा गागरिकमानसिकाना द खानाम् अत=नाश कुर्वन्ति । एगचा पुण एगे भयतारो' एकाचा पुनरेके भता - एकैव अर्चा भविष्यती मनुष्यतनुर्येपा ते एकार्चा सत , पुनके-केचिद् भदन्ता-नैन्यप्रक- से युक्त है । इसालिये (इइडिया जीवा सिझति ) जो जार इसकी आगधना मे अपने जावन का उत्मर्ग कर देते हैं वे नियमत सिद्धिपर के प्रापक होते है, (अणिमादि- सिद्धिं वा) अथवा इस लोक म अणिमादि सिद्धि के धारक होते है। (बुज्झति) केवलज्ञान की प्राप्ति से सभी वस्तुओं को जानते हैं। (मुञ्चति) भोपग्राहिकमों का सम्पूर्णरूप से नाश होने के कारण वे मुक्त हो जाते है। (परिणिवायति) कर्मजय समस्त स्ताप के विरह से वे शीतलीभूत हो जाते है। (सव्वदुक्खाणमत करेंति ) शारारिक एव मानसिक समस्त दुखों का वे ही अत करनेवाले होते है । (एगचा पुण एगे भयतारो ) इस निम्रन्थ प्रवचन की आराधना करनेवाले भव्य जीव वर्तमान शरार के छूट जाने के बाद मात्र एक बार मनुष्य शरीर धारण करते है, अयात् व एकावतारा होते हैं। वे भव्य जीव इस शरीर के छूटने पर (पुवाम्मावसेसेण) पूर्वकमो के बॉकी छ तेथी (इहट्ठिया जीवा सिज्झति) quी २२राधनामा पाताना જીવનને ઉત્સર્ગ કરી દે છે તેઓ નિયમત –નિશ્ચયથી–સિદ્ધિપદને પ્રાપ્ત થાય छ, (अणिमादिसिद्धिं वा) मा उमा मणिमाहि-सिद्धिने पामे छे (बुन्झति) उपशाननी पास्तिथी मधी परतुम तो छ (मुन्चति) सोपवाडि भनि। स पृथु ३ नारा थवाना २) तया भुत 45 तय (परिणियायति) उभ- જન્ય સમસ્ત મતાપના વિરહથી (ત્યાગથી) તેઓ શીતલીભૂત બની જાય છે (सव्वदुक्खाणमत करेंति) शारीरि तेभर माननि समरत हुमोना तमाम त ४२वावा य छ (एगचा पुण एगे भयतारो) 24. नियन्य अवयननी मा। ધના કરવાવાળા ભવ્ય જીવ વર્તમાન શરીર છુટી જવા બાદ માત્ર એકવાર મનુષ્ય શરીરને ધારણ કરે છે અર્થાત તેઓ એકાવતારી થાય છે તે ભવ્ય - भोपपातिक उए सलकत्तणे सिद्धिमग्गे मुत्तिमगे णिजाणमग्गे अवितहम- विसधि सव्यदुक्खप्पहीणमग्गे इहट्ठिया जीया सिझंति बुज्अंति भावगन्यात पिछेनमायातीति। 'सिद्धिमग्गे' मिदिमार्ग-मिदितत्यता-तस्या मार्ग =उपाय , 'मुनिमग्गे' मुक्तिमार्ग =समर्मपियोगम्य तु , 'णिबाणमग्गे' निर्वाणमार्ग -निवागस्य सफलफर्ममयज यम्य पारमाथिकमुरास्य मार्ग , "णिजाणमग्गे' निर्याणमार्ग -निर्यागम् अपुनगवृत्या मसारात प्रस्थान तस्य मार्ग, 'अवितह' अवितथम्-वितय=मिध्या तद्विपरीन-त्रिकालाबाधितमित्यर्थ । 'अविसधि अविसधि- अव्यवच्छिन्न-न कनाचिदपि पिछेनमुपगतम् । ' सचदुकायप्पहीणमग्गे' सर्वदु खप्रही मार्ग-सवाणि=जन्ममरणानानि दुगानि प्रहीगानि या स सर्वदु खपहीणो मोक्षस्तस्य कर्तन (छेदन ) इसी आगम से होता है। (सिद्धिमग्गे ) यह आगम ही सिद्धि-कृत कृत्यता का एक मार्ग है। (मुत्तिमग्गे ) समस्त कर्मों के क्षय का यही एक उपाय है। (गिबागमग्गे) समस्त कर्मी के क्षय से उद्मूत पारमार्थिक सुख का यही एक रास्ता है। (गिजाणमग्गे) मसार में जान का पुन आगमन न हो इस रूप से जो जीव का ससार से प्रस्थान होता है उसका प्रधान कारण एक यही आगम है। (अवितह) यह आगम त्रिकाल मे भी कुतर्कों द्वारा बाधित नहीं है। (अविसधि) महानिदेह क्षेत्र की अपेक्षा से-न इसका कभी विच्छेद होता है, और न कभी विच्छेढ होगा। (सन दुक्खप्पहीणमग्गे) समस्त दु सा का जिसमें सर्वथा अभाव है ऐसे मोक्ष का यही एक उत्तम मार्ग है । जिम लिये यह प्रभु द्वारा प्रतिपादित आगम पूर्वोक्त प्रकार से इन सद्गुगा माथा आवती नयी (सल्लात्तगे) भाया, भियावतभा निधान शल्याना उतन (न) PAL PAAथी थाय छ (सिद्धिमग्गे) मा म सिद्धि-त इत्यतानी से भाग छ (मुत्तिमग्गे) समस्त उर्भाना क्षयना मा मे उपाय छ (णिव्वाणमग) सभन्न भांना क्षयथा उत्पन्न थता पारमाथि सुमन मा०४ मे तो छ (णिज्जाणमग्गे) स सा२मा पनु धुन मागमन न थाय એ રૂપથી જે જીરનું સ સારથી પ્રસ્થાન થાય છે તેનું પ્રધાન કારણ એક मा मागम (अवितह) २ा आगम पाणभा पण तों द्वारा माधत नथी (अविसधि) महावित क्षेत्रनी अपेक्षाथी नथी माना ही ब-४ थ्यो, नथी वि छ थाती मने नथी sी विछेद बानो (सन्यदुक्सप्पहीणमगे) સમસ્ત દુ ખાને જેમ અભાવ છે એવા મોક્ષને આ એક ઉત્તમ માર્ગ છે જેથી પ્રભુ દ્વારા પ્રતિપાદન કરેલ આ આગમ પૂર્વોક્ત એવા સદગુણોથી યુક્ત पीयूषषिणो-टीका स ५६ भगवतो धर्मदेशना ४६३ मुच्चंति परिणिवायति सव्वदुक्खाणमत करेति । एगच्चा पुण मार्ग , यत एव सद्गुणगुम्फित नैर्ग्रन्थ प्रवचनम् , अतएव 'इविया जीवा सिझति' इह स्थिता जीया सिध्यन्ति-इह-नै थप्रवचन स्थिता -एतटाराधका जाना सिध्यति- सिद्धिपद प्राप्नुवति, अणिमादिसिद्धिं वा 'युज्झति' वु यते-कवलज्ञानप्राप्त्या नि शेप- विशेष जानन्ति, 'मुञ्चति' मुच्यते-भवोपग्राहिंगा कर्मगा निरगनष्ट नात्, 'परिणि- बायति' परिनिर्वान्ति-कर्मजन्यसालसन्तापविरहात् , वक्तव्यसार वक्ति- सबदुक्रवाण- मत फेरेंति' सर्वदु खानामन्त कुन्ति-सपा शारारिकमानसिकाना टु खानाम् अत-नाश कुर्वन्ति । एगचा पुण एगे भयतारो' एकाचा पुनरके भदन्ता -- एफैव अर्चा भविष्यती मनुष्यतनुर्येषा ते एकार्चा सन्त , पुनरेके कचिद् भदन्ता नम्रन्थप्रव- से युक्त है । इसालिये (इहट्ठिया जीवा सिझंति ) जो जान इसकी आराधना मे अपने जारन का उत्सर्ग कर देते है वे नियमत सिद्धिपद के प्रापक होते हे, (अणिमादि- सिद्धिं वा) अथवा इस लोक में अणिमादि सिद्धि के धारक होते है। (बुज्झति) केवलज्ञान की प्राप्ति से सभा वस्तुओं को जानते है। (मुच्चति) भवोपग्राहिकमों का सम्पूर्णरूप से नाश होने के कारण वे मुक्त हो जाते है। (परिणिवायति) कर्मजन्य समस्त स्ताप के विरह से वे शीतलीभूत हो जाते है। (सचदुवागमत करेंति) शारीरिक एवं मानसिक समस्त दुखों का वे ही अन्त करनेवाल होते है। (एगचा पुण एगे भयतारो) इस निर्ग्रन्थ प्रवचन की आराधना करनेवाले भव्य जाव वर्तमान शरार के छूट जाने के बाद मात्र एक बार मनुष्य गरार धारण करते हैं, अथात् वे एकारतारा होते है। वे भय जीव इस शरीर के छूटने पर (पुयाम्मावसेसेण) पूर्वकर्मों के बॉकी छ तेथी ०४ (इहटिया जीवा सिझति) २ ७१ 201ी माराधनामा पोताना જીવનને ઉત્સર્ગ કરી દે છે તેઓ નિયમત –નિશ્ચયથી-સિદ્ધિપદને પ્રાપ્ત થાય छे, (अणिमादिसिद्धिं वा) मा मा मणिमाहि-सिद्धिने पाभे (बुज्झति) अपमाननी प्राप्तिथी मधी वस्तुमा त (मुच्चति) भवाग्राहि भनि। से पू ३थे नाश थाना डारणे तमो मुश्त थ य (परिणिचायति) उभ- જન્ય સમસ્ત સતાપના વિરહથી (ત્યાગથી) તેઓ ગીતલીભૂત બની જાય છે (सम्वदुक्खाणमत करेंति) शारी ितमर भानमिड समस्त मोना तसे। मत ३२५१ य छ (एगचा पुण एगे भयतारो) मा निर्धन्य अपयननी मारा- ધના કરવાવાળા ભવ્ય જીવ વત માન શરીર ટી જવા બાદ માત્ર એકવાર મનુષ્ય શરીરને ધારણ કરે છે અર્થાત તેઓ એકાવતારી થાય છે તે ભવ્ય ४६४ औपपातिक - एगे भयतारो पुकम्मावसेसेण अण्णयग्सु देवलोएसु देवत्ताए उववत्तारो भवति, महड्ढिएसु जाव महामुमखेमु दूरंगइएसु चिरटिइएसु । ते णं तत्थ देवा भवति-महिड्ढिया जाव चिर- चनस्याराधका भन्या , 'पुन्नम्म्मारमेसेण ' पूर्वकमाऽयशपण, 'अण्णायरेस देवलोएम देवत्ताए उपपत्तारो भाति । अयतमेषु दलाफपु दानोपत्तारो भवति 'महड्दिएस जाव महासुरखेनु दूरगइएमु चिरट्ठिइएम' महर्दिकेषु यापमहासौग्येपु-अत्र याव छात्= महज्जुटएम, महालेमु, महायसेमु, महाणुभागेमु' इति दृश्यम् । प्राग्न्यारयातमेतत् । दूग्गतिकेषु अनुत्तरपिमानाटिपु चिरस्थितिकेषु-चिग बहुसागरो पमा स्थितियेषु तेषु । ' ते ण तत्थ देवा भवति' त सल तर दवा भवति, कीडशा देवा भव तात्याऽऽह-' महिड्डिया' महर्द्विका =महद्धिः पन्ना , यावत-'चिरहिटया' चिर रहने के कारण (अण्णयरेसु देवलोएसु देवत्ताए उववत्तारो भवति महड्डिएसु जाव महासुखेसु दूरंगहरसु चिरट्ठिइएस) महर्दिक-पिमान आदि महासम्पत्तिमाले, महायुतिक- विविध रत्न आदि का महाकातिवाले, महानल-अयत स्थिर अर्थात् द्रव्यरूप से शाश्वत, महायशस्वी-आस्त्रों द्वारा प्रशसित, महानुभाग-महाप्रभारगाली, महासौरय-अत्यन्त सुख के निधानरूप, चिरस्थितिक-बहुत सागरोपमका स्थितिवाले, दूरगतिक-मनुष्यलोक आदि से अत्यत दूरवर्ती, ऐसे अनुत्तर विमानादिक देवलोकों में से किसी एक देवलोक मे उत्पन होते है । (ते ण तत्य देवा) व देव वहाँ पर (भवति महिदिया जाव चिरहिइया) महद्धिक-विमान आदि की महासम्पत्तिवाले, महाद्युति-गरीर और आभरण का महा मा शरी२ टी त (पुयक्म्मावसेसेण) पूर्व भी माडी २७वान! २९ (अण्णयरेसु देवलोएमु देवत्ताए उपवत्तारो भवति महड्ढिएसु जाव महासुक्खेसु दूर गइएसु चिरटिइएस) मद्धि-विभान आह भडास पत्तियाणा, भडाधुतिs વિવિધ રનઆદિની મહાકાન્તિવાળા, મહાબલ-અત્યત સ્થિર અર્થાત્ દરૂપથી શાશ્વત, મહાયશસ્વી—શાસ્ત્રો દ્વારા પ્રશસિન, મહાનુભાગ મહાપ્રભાવશાલી, મહા સૌમ્ય-અત્યત સુખના નિધાન રૂપ, ચિરસ્થિતિ -ઘણા સાગરોપમની સ્થિતિ વાળા, દૂરગતિક-મનુષ્ય લક આદિથી અત્યત દૂરવર્તી, એવા અનુત્તર વિમા ना िवयोमाना पक्षमा उत्पन्न थाय छे (ते ण तत्य दवा) त त्या (भवति महिढिया जार चिरविइया) भद्धि-विमान माहिनी भड। સ પત્તિ વાળા, મહાદ્યુતિ-શરીર અને આભારની મહાકાન્તિવાળા, મહાબલ . . पोयूपपिणी-टीका सू ५६ भगवतो धर्मदेशना हिइया हार-विराइय-वच्छा जाव पभासमाणा कप्पोवगा गति- स्थितिका =चिरकालस्थितिका , 'हारविराइयवच्छा' हारविराजितपक्षस्का -हारभूपितहृदया, 'जाव पभासमाणा' यावत् प्रभासमाना -यावच्छन्दादिद दृश्यम्-'कडय-तुडिय-भिय- भुया' कटक-त्रुटित-स्तम्भित-भुजा 'अगय-कुडल-मट्ठ-गडयल-कण्णपीढ-धारी' अङ्गन-कुण्डल-गण्डतल-कर्गपीठ-धारिण 'विचित्त-चत्था-भरणा' विचित्र-वस्त्रा. sऽभरणा , 'विचित्तमाला' विचित्रमाला , 'मउलिमउडा' मौलिमुकुटा , 'कल्लाणग- पार-वत्व-परिहिया' कल्याणक-प्रवर-वस्त्र-परिहिता , कल्लाणग-पवर-मल्ला- णुलेचणा' कन्याणक-प्रवर-मान्या-नुलेपना, भासुरसोंदी' भास्वरदेहा, 'पलव- वणमालपरा' प्रलम्यानमाराधरा 'दिव्वेण सघाएण' दिव्येन सघातेन, 'दिव्वेण सठाणेण' दियेन मस्थानेन=सुन्दरेणाऽऽकारण, 'दिवाए इड्डीए' दिव्यया सद्ध्या, 'दिवाए जुईए' रिन्यया द्युत्या, 'दिवाए पभाए' दिव्यया प्रभया 'दिवाए छायाए' दिव्यया ठायया, 'दिवाए अञ्चीए' दिव्येन अर्चिपा-दिव्येन तेजसा, 'दिबाए लेसाए' दिव्यया लेश्यया, 'दस दिसाओ उज्जोयमाणा' दश दिशा उद्द्योतयन्त -समन्तात्सर्वान् दिगाभोगान् विभासयत इति । 'पभासमाणा' प्रभा- कातिवाले, महागल-गरार से अत्यन्त बरयान् , महायशस्वी-अयन्त यगनाले, महानुभाग- अत्यत प्रभावशाली, महासौरय-सुसपुज को भोगननाले और चिरस्थितिक-अनेक सागरो- पमस्थितिमाल होते है। उनका वक्ष स्थल सदा हारों की मालाओं से सुशोभित रहा करता है। (जार पभासमागा) यहाँ 'जाव' शब्द से (कडय-तुडिय-थभिय-भुया अगय-कुडल-गडयल-फण्णपीढ-धारी विवित्त-वत्था-भरणा विचित्तमाला मउलिमउडा लाणग-पवर-वत्थ-परिहिया कल्लाणग-पवर-मल्ला-गुलेवणा भासुरसोंदी पलय-चणमाल-धरा दिग्वेण सघाएण दिवेण सठाणेण दिव्वाए इड्ढीए दिया जुईए दिव्याए पभाए दिव्वाए छायाए दिव्याए अच्चीए दिव्याए શરીરે ઘણુ બળવાન, મહાયશસ્વી અત્યત યશવાળા, મહાનુભાગ-અત્યંત પ્રભા- વાળી, મહાસૌખ્ય-સુખપુજને ભોગવવાવાળા અને ચિરસ્થિતિ-અનેક સાગ- રોપમ સ્થિતિવાળા થાય છે એમનું વક્ષ સ્થલ સદા હારની માલાઓથી સુશોભિત रहा रे छे (जाय पभासमाणा) मी 'जाव' शपथा (कडय-तुडिय-थभिय भुया अगय बुडल-गडयल- कण्णपीढ-धारी विचित्त-वत्था-भरणा विचित्त-माला मउलिमउडा कल्लाणग-पवर-वत्थ-परिहिया कल्लाणग-पवर-मल्ला-णुलेवणा भासुर वोंटी पल्प-चणमाल-धरा निव्वेण मंधारण दिव्वेण सठाणेण दिव्वाए इड्ढीए दियाए जुईए, दिलाए पभाए, दियाए छायाए, दिनाए अचीए, दिव्याए लेसाए उस - ओपपातिकमा कल्लाणा ठिकल्लाणा आगमेसिभदाजाव पडिरूवा। तमाइक्खड- समाना अकग शोभमाना 'फप्पोरगा' फन्पोपगा-कल्प-सामानिक-बायनिंग पारिपया त्मरक्ष पाला नीक प्रकीका भियोग्य-किन्विषिक-त्र्यवहारपल्प आचारस्तमुप गता मासा , सौधर्मादिदेवलोकगासिौमानिकदेवर प्रामा, 'गहमलाणा' गनिकन्यागा -- कल्याणा गतियेषा ते तया, अथवा-गया-चतुर्गतिफलोक देवगतिरूपया कल्याणा:- लेसाए दस दिसाओ उज्जोवेमाणा पमासमाणा) इस पाठ का मह हुआ है, इस का अर्थ इस प्रकार है-इनको भुजाएँ फटक-फडे और घुटित-मुजाय इन आभूषणों से विभूषित रहा करती है। बाकी के इन समस्त पदों का अर्थ पीछे जहा पर दवा के आगमन का वर्णन किया गया है उस ३३वें सूत्र में लिखा जा चुका है। (कप्पोवगा) इन्द्र, सामानिक, नायविंश, पारिपद्य, आत्मरक्षक, लोकपाल, अनीकाधिपति, प्रार्गक, आभियोग्य, किन्चिपिक, ये दश प्रकार के देव जहाँ होते हैं उन देवलोकी का नाम कन्प है। इन कन्यो मे जो उत्पन्न होते हैं उनका नाम कल्पोपग है। सौधमादिक देवलोक से अच्युत देवलोक तक के देव कल्पोपग कहलाते है, क्यों कि यहीं तक इन्द्रादिक १० प्रकार के देवों का व्यवहार होता है, इनके वाद नहीं ! (गइकल्लागा) इनकी गति कन्याणकारी होती है, अथवा चतुर्गतिक इस लोक में ये देवगति में रहनेवाले होने के कारण उत्तम होते है, इस अपेक्षा ये गतिकल्याण कह गये है। (ठिइकळाणा) अनेक पन्यापम- (१) असुरकुमारों के वर्णन मे इन समस्त पदों का अर्थ लिखा गया है। दिसाओ उज्जोवेमाणा पभासमाणा) मा पानी सड या छ मान २५ આ પ્રકારે છે એમની ભુજાએ કટક (કડી) અને ગુટિત–ભુજબ ધ એ આભૂષણેથી શણગારેલી રહે છે બાકીના આ બધા પદનો અર્થ અગાઉ જ્યા દેના આગમનનું વર્ણન કર્યું છે તે ૩૩મા સૂત્રમાં લખાઈ ગયું છે (कप्पोवगा) U, सामानि४, नायलिश, पारिषध, आत्मरक्ष४, ४ास, અનીકાધિપતિ, પ્રકીર્ણક, આભિગ્ય, કિટિબષિક, આ દશ પ્રકારના દેવ જ્યા હોય છે તે દેવકનું નામ કર્યું છેઆ કામ જે ઉત્પન તેમના નામ કાગ છે સૌધર્માદિક દેવલોકથી લઈને અમૃત દેવલોક સુધીના દેવ કપિગ કહેવાય છે કેમકે અહીં સુધી ઈદ્રાદિત ૧૦ પ્રકારના हवान। व्यपा२ थाय छे त्या२ ५७ी नाड (गइकल्लाणा) तेमनी गति ४८या કારી હોય છે અથવા ચતુગતિક આ લોકમાં તેઓ દેવગતિમાં રહેવાવાળા હેવાને કારણે ઉત્તમ હોય છે આ અપેક્ષાથી તેઓ ગતિ કલ્યાણ કહેવાય છે (૧) અસુરકુમારોના વર્ણનમા આ બધા પદને અર્થ લખાઈ ગયા છે १ થાય છે - पोषषिणो-टोका सू ५६ भगवतो धर्मदेशना एव खलु चउहि ठाणेहि जीवा णेरइयत्ताए कम्म पकरेंति, भद्ररूपा , 'टिटकहाणा' स्थितिकल्याणा =अनेकप योपमसागरोपमरूपचिरस्थितिका 'आगमेसिभा आगमिष्यभद्रा -आगमिप्यत्-आगामिकालभावि भद्र-कल्याण-निर्वाणरूप येपा ते तथा, 'जाव पडिरूवा' यावत्प्रतिरूपा =अतिरमणीयाऽऽकारा , यावच्छन्तात- 'प्रामानीया नाया अमिरूपा' इति यो यम् । पुनरपि 'तमाइक्खइ' तटाचष्टेत प्रवचन कथयनि-'एव खलु चउहि ठाणेहिं जीया णेरइयत्ताए सम्म परेंति' एव खलु चतुर्भि म्यानेजर्जीया नैरयिकताया कमागि प्रकुर्वति, तत्र नैरयिकताया =नारकिरस्य, सागगेपम तक देवलोक म इनकी स्थिति होने के कारण ये देव स्थितिकल्याण कहे गये है । इनम से आकर ही तो मनुष्यपयाय लेकर जीव निवाण-मुक्ति का लाभ करते है, अत वे (आगमेसिभदा) आगमिप्यद्भद्र कहे गये है (जाव पडिरुवा) यहाँ पर 'यावत्' शब्द से "मासानीयाः, दर्शनीयाः, अभिरूपाः" इन पदों का भी ना हुआ है । 'पासा दीया दर लेपने से मन प्रसन्न हो जाता है। अत एव ये 'दर्शनीयाः' दर्शनाय हैं । 'अभिरूपाः' टनके रूप की सुन्दरता प्रतिक्षण नगीन नवान भाव से वढती रहती हो गेमे ये मालूम होते हैं, इसलिये ये अभिरूप हैं। 'पतिरूपाः' इनके रूप को तुलना नहा हो सकता है, क्यों कि इनका रूप असाधारण होता है, अर्थात् ये अनुपम सुन्दर होते है । अन इस प्रवचन का क्या फल है ? इसको कहते है- (एर सलु चरहिं ठाणेहिं जीवा जेरइयत्ताए कम्म परेंति) यह जीन चार कारगों द्वारा नरक में ले जानेवाले कर्मों को करते है, अन इस बात को प्रभु प्रकट (ठिइकटाणा) मने पल्या५म सागरापम सुधा ४मा तेमनी स्थिति હેવાના કારણે તે દેવે સ્થિતિકયાણ કહેવાય છે તેમાથી આવીને જ મનુ ध्यपर्याय आस ४ ७३ नि-मुतिन साल ४२ छ, भाटे तमा (आग- मेमिभद्दा) PALमियम ४डेवाय छे (जाव पडिरूया) मही यापत् २०४थी 'प्रामाटीया , दर्शनीया , अभिरूपा' थे पहानी ५ सय थयो छ "प्रासानीया"-अभने नेता मन प्रसन्न २५ लय छे मा भाटे ४ तमा 'टर्गनीया' शनीय छ 'अभिरूपा' मेमना ३पनी सुरता प्रतिक्ष नवीन નવીન ભાવથી વધતી જતી હોય તેમ તેઓ જણાય છે, તે માટે તેઓ અભિ- ३५ चे 'प्रतिरूपा' तेमना ३पनी तुलना न २ शडे, उमडे तेभनु ३५ અસાધારણ હોય છે, અર્થાત્ તેઓ અનુપમ સુંદર હોય છે. હવે આ પ્રવ ચનનુ શુ ફલ છે ? તે કહે છે- (एन सलु चहि ठाणेहिं जीवा गैरइयत्ताए फम्म पकरेंति) मा ०१ यार १६८ औपपासिकस . णेरइयत्ताए कम्म पकरेत्ता जेडएसु उववन्नति, तं जहा-महा- रभयाए १ महापरिग्गहयाए २ पंचिंटियवहेणं ३ कुणिमाहारेणं ४, एव एएणं अभिलावेण । तिरिक्खजोणिएसु-१ माइल्लयाए 'णेरइयत्ताए कम्म पफरेत्ता णेरडएमु उवानति' नैरयिकताये कमागि प्राय अकर्षण विधाय नैरयिकेषु उपयते नारकजीवाना माये जायते, तनहा तयया येन प्रोग्ग नरयि केषु जायन्ते तत् कथयति सूत्रकार -१ 'महारभयाए' महारम्भनया-सापयाऽऽम्भ बाहुल्येन,-२ 'महापरिग्गइयाए' महापरिग्रहतया परिमहाधिस्येन, ३ 'पचिंदियवहेण' पञ्चेन्द्रियवधेन पञ्चेन्द्रियप्राणिना हिंसया, ४ 'कुणिमाहारेण कुणपाहारण मासाहारण, एवं एएणअभिलावेण' एवमेतेनाभिलापेन-कथनेन 'तिरिक्खजोगिएम तिर्यग्योनिषु-तिरश्चा योनय =उत्पत्तिस्थानानि तन, १-माइल्लयाए णियडिल्याए' मायापितया निकृतिमत्तया- माया-परवञ्चना सैपामस्तीति मायाचिन तेपा भारतत्ता तया, निकृति -माया-वरणार्थ माया तरकरण सैपामस्ताति निकृतिमन्त , तद्भायो निवृतिमत्ता तया, २ 'अलियवयणेण' करते हैं-(त जहा) वे चार कारण ये हैं-(महारभयाए) महा-आरम्भ, (महा- परिग्गयाए) महापरिग्रह, (पचिंदियवहेण) पचेन्द्रिय जीवों का वध करना, (कुणिमाहारेण) मास का आहार करना । इन चार कारणों से (णेरइयत्ताए कम्म पक- रेता णेरइएसु उववज्जति) नरफ में ले जाने के योग्य कर्मों का उपार्जन होता है, इस लिये ये जीप नरक में उत्पन्न होते है । (एव एएण अभिलावण) इसी प्रकारका चार कारण रूप कथन ( तिरिक्खजोणिएसु ) तिर्यञ्च गति में उत्पन कराने वाले कर्मों का भी है । व चार कारण ये है-(माइल्लयाए) मायाचारी करना (णियडिल्लयाए) एव माया को वरण करने के लिये और अधिक मायाचारी करना १, ( अलियवयणेग ) असत्य ।२२। ६११ न२४मा AVAIR भी ४२ छ, (तजा) तयार ४१२९या छ- (महारभयाग) Vा सारस, (महापरिग्गहयाए) महापरियड, (पचिंदियवहेण) ५ये द्रिय वानी १५४२वी, (कुणिमाहारेण) भामना मा.२ ४२३। माया पोथी (णेरइयत्ताए कम्म पकरेत्ता णेरइएसु उववज्जति) २४मा सपा योग्य भीनु । नाय छ तेथीते २४मा नय छ (एव एएण अभिलावण) मा प्रा२न। ४ यार ४२४ ३५४थन (तिरिक्रमजोणिएसु) तिर्थ य गतिमा ५ सपना। भानु छ तेयार ४१२ मा छे-(माइल्लयाण) भायायारी ४२९, (णियडिल्लयाण) તેમજ માયાનુ સવરણ કરવા માટે દ્રાકવા માટે અન્ય માયાચારી કરવું (૧) પણ . पोषषिणी-टीका सू ५६ भगयतो धर्मदेशना णियडिल्लयाए, २ अलियवयणेण, ३ उकंचणयाए,४वंचणयाए। मणुस्सेसु-पगडभद्दयाए १, पगडविणीययाए २, साणुको- अलीकवचनेन असयभाषणन, ३ 'उक्चगयाए' कञ्चनतया-उत्कञ्चनता नाम क चन सरलहत्य वञ्चयितु प्रवृत्तस्य पर चतुरतर नर पार्थस्य विलोक्य क्षण वञ्चनानिवृत्त- तयाऽवस्थान तया, कपटवृत्त्या, ४ 'वचणयाए ' वञ्चननया। एतैश्चतुर्भि स्थानैर्जीवा स्तिर्यग्योनिषु यान्ति। मनुष्यजापु पुन कैचतुर्भि स्यानैरुत्पद्यन्ते ? तदर्शयितुमाह- 'मणुस्सेमु' इयादि । मनुष्ये', 'पगइभदयाए ' प्रकृतिमहतया स्वभावसरलतया १, 'पगडविणीययाए। प्रकृतिविनाततया स्वभावतो विनयशालतया २, 'साणुकोसयाए' सानुक्रोशतया--अनुक्रोगो=दया तेन सह वर्तते इति सानुक्रोशस्तस्य भाव सानुक्रोशता तया-सदयतया ४, 'अमछरियाए ' अमत्मग्तिया-ममरोऽन्यशुभद्वेपस्तदभानोऽमत्सर = परगुणग्राहित्व सोऽन्येषामित्यमसरिणम्त-भावोऽमसरिता तया-दप्याराहित्येन । एतैधतुर्भि भाषण करना २, (उपचणयाए) किमी सरल हृदयवाले व्यक्ति को ठगने के लिये प्रवृत्त हुए ठगिया-मायाचारी वाले का, उम सरल पुरप के पास फिमा चतुर पुरुष की स्थिति देख- कर कुछ समयतकवचनामय अपनी प्रवृत्ति को स्थगित कर ठहर जाना-कपटवृत्ति को रोक रखना ३, (वचणयाए) दूसरों को ठगना ४ । इन चार कारणों से जान तिथंचगति में ले जाने वाले कर्मों का उपार्जन करते है। (मणुस्सेमु) मनुष्यगति मे जीन चार कारणों से जाते हैं । व कारण ये हे-(पगदभद्दयाए) प्रकृति से भद्र होना १, (पगइविणीययाए) प्रकृति से विनान होना २, (साणुकोसयाए) दयालु होना ३, एव (अमछरियाए) मत्सरभार नहीं रखना अथात् गुणग्राही होना ४ । इन चार सरगा से ये जीव मनुष्यगति में उत्पन्न (अलियघयणेण) सत्य साप२७ (२) (उस्क्चणयाए) स२८ हृयाणा માણસને ઠગવા-છેતરવાત્માટે પ્રવૃત્ત થનારા ગ–માયાચારીવાળાનુ, તે સરળ પુસ્પની પાસે કોઈ ચતુર પુરૂની હાજરી જોઈ છેડા સમય માટે વચનામ પિતાની પ્રવૃત્તિને સ્થગિત કરી રેકાઈ જવુ –પતાની કપટવૃત્તિને २४ी राम (७) (वचणयाए) inने 14। (४) २या या ४२पोथी ०१ तिर्थ य गतिमा asarah १ छीनु पाईन ४२ छे (मणुस्सेसु) मनुष्य જીવ જ કારણોથી જાય છે a sोरण। २मा छ-(पगइभद्दयाए) अतिथी म पु (१), (पगइपिणीययाए) अतिथी दिनात (२), (साणुक्कोसयाए) या षु (3), तेभर (अमन्छरियाण) मत्सरमापन રાખવે અથત ગુણગ્રાહી થવુ (૪) આ ચાર કારણથી આ જીવ મનુ , ગતિમાં આ ४७० - " भोपातिकतरे सयाए ३, अमच्छरियाए । देवेसु-सरागसंजमेणं १, संजमासजमेणं २, अकामणिजराए ३, चालतवोकम्मेणं ।। तमाइक्खड- स्थानीवा मनुज व प्राप्नुवति । देवनप्रामिहतुभूतानि च'वारि स्थानानि दर्शयति-'देवस' इत्यादि । देवपु-'सरागसजमेण' मराग यमन-रागेग-आसरत्या सहित सगग से चासो -यमश्च सरागयनमस्तेन--सकपायचारित्रण १, 'सजमासजमेण' मयमामयमेन=- देशमयमेन २, 'असामणिनराए' अामनिर्नरया-अकामेन=अमिलापम तरेण निर्जग- क्षुधादिसहन तया ३, पालतपोकम्मेण' चालतप कर्मणा माल्सादृश्याद् बाला = मिथ्याश , तेपा तप कर्म बालतप कर्म, तेन ४, पतै स्थानीया देवभव प्राप्नुवतीति भाव । पुन प्रकारातरेग 'तमाइक्सइ । तदारयाति तत् कथयति 'जह णरगा गम्मती' कराने वाले कर्मों का उपार्जन करते है । (देवेस) चार कारणों से जीव देवगति में उत्पन होते है । वे चार कारण ये है-(सरागसजमेण) सरागमयम का पालन करना १, (सनमा- सजमेण) देशपिरति पालन करना २, (अकामणिज्जराए) अामनिर्जरा ३, एव (वाल- तवोकम्मेण) बाल तपस्या ४ । जिस रूयम में राग (आसक्ति) विद्यमान होता है उस का नाम सरागमयम है । मतलन-कपायसहित चारित्र का पालना सरागमयम है । १२ बारह व्रता का देशविरति का धारण करना इसका नाम सयमासयम है । अभिलाषा-इच्छा के बिना क्षुधा आदि का सहन करना इसका नाम अामनिर्जरा है। मिथ्याष्टियों के तप का नाम बालतप है। इन कामों के करने से जीव देवगति में जाने योग्य कर्मों का उपार्जन करते है। (जह गरगा गम्मती जे गरगा जाय वेयणा गरए।सारीरमाणसाइ दुक्खाइ गतिभा Surr sभानु न ४२ छ (देवेसु) यार ४४२थी ७५ वतिभा Gurन थाय छ-(सगगेसजमेण) सराय सयभनु पादान ४२५ १, (सजमासजमेण) शिविरतिनु पासन ४२५ २, (अकामणिज्जराए) माम-' नि२॥ ३, तमन (बालतवोकम्मेण) मास तपस्या४ सयममा स-मासहित વિદ્યમાન હોય છે તેનું નામ સરાગ–સયમ મતલબત્કષાય સહિત ચારિ-1 ત્રનું પાલન કરવું તે સરાગસ યમ છે (૧) ૧૨ બાર વતે-દેશવિરતિ ધારણ કરવા તેનું નામ સમાસયમ છે (૨) અભિલાષા-ઇચ્છા–વિના ભૂખ આદિ સહન કરવું તેનું નામ અકામ નિજા છે (૩) મિથ્યાનિ તપનું નામ બાલતપ છે (છે આ કામ કરવાથી જીવ દેવગતિમાં જવા ગ્ય કર્મોનું ४७१ %3D पोयुषवर्षिणी टीका सु ५६ भगयतो धर्मदेशना जह णरगा गम्मती, जे णरगा जाय वेयणा णरए। सारीरमाणसाडं दुक्खाइ तिरिक्खजोणीए ॥१॥ माणुस्मं च अणिच, वाहि-जरा-मरण-वेयणा-पउर । देवे य देवलोए, देविढि देविढि देवसोखाड ॥२॥ इयानिगाथामि । जह गरगा गम्मती' यथा नरका गम्यन्त-जापर्यन प्रसारण नरका नरकस्थानानि गम्य ते प्रायते, 'जे परगा' ये नरका -यद्रूपा नरका नारकिंग सति, 'जा य वेयणा णरए' याश्च वेदना नरके या =यादृग्यो वेटना = यातनाश्च नरके भवति, तसर्व कथयताति पूर्वेगा यय । 'सारीरमाणसाइ दुक्खाइ तिरिक्खनोणीए' शारारमानसानि दु सानि तिर्यग्योन्याम् यथा च शरीरसम्बन्धीनि मन सम्वधानि च दुःखानि भवन्ति प्राणिनामिति पस्तथा भगवान परिकथयति ॥ १ ॥ एर 'माणुस्स च अणिच्च वाहि-जरा-मरण-वेयणा-पउर' मानुष्यञ्चाऽनित्य न्याधि-जरा-मरण-वेदना-प्रचुरम्-व्याधयो-चरादय जरा वार्धक,मरण प्रसिद्ध, वेदना = शानोष्णादिस्वरूपा , प्रचुरा =पिशदा यस्मिंस्तादृशम् , अतएव अनिय क्षणभड्गुर मानु- प्य-मनुष्यभर परिकथयति । 'देवे य देवलोए देविडहिं देवसोक्खाद' देवान् च देवलोकान् दादि देवसौग्व्यानि तथा दवान , च पुन दवलोरान, दद्धि देवसमृद्धि, दवसौरयानि देवसम्बन्धीनि सुखानि कथयतीति शेष ॥२॥ एता ये नरकादीनि तिरिक्खजोगीए) जीव जिस प्रकार नरका में जाते है, और वहा जैसे नारका है, एव उहें जिस प्रकार का वेदना भोगनी पडता है यह सब प्रभुन (आटक्खइ) बतलाया। तिर्य- गति में पहुँचने पर इस जाव को जितने भी शारीरिक व मानसिक कष्ट भोगन पडते है, यह भी भगवानन स्पष्ट किया । (माणुस्स च अगिच वाहि-जरा मरण-वेयगा पउर) यह मानवपयाय अनिय है, व्याधि, जरा, मरण एव वेदना से प्रचुर-भरा है । (देवे य GI रे (जह णरगा गम्मती जे णरगा जा य वेयणा णरण | सारीग्माणसाइ दुक्याइ तिरिक्सजोणीए) ७१२ मारे नोभा तय छ, भने त्यावा નારકી હોય છે, તેમજ તેમને જે પ્રકારની વેદના ભેગવવી પડે છે, એ બધુ प्रभुमे (आइक्सइ) ताव्यु તિય ગતિમા પહેચતા આ જીવને જેટલા શારીરિક તેમજ માનસિક દુ ખ હેય છે તે બધા ભેગવવા પડે છે, એ પણ भगवाने पर व्यु (माणुस्स च अणिञ्च वाहि-नरा-मरण यणा-पउर) मा ५७२ ओपपातिक - णरगं तिरिस्खजोणि, माणुसभाव च देवलोगं च। सिद्धे य सिद्धवसहि, छज्जीपणियं परिकहेड ॥३॥ जह जीवा वज्झती मुच्चती जह य सकिलिस्संति । जह दुक्खाणं अंत, करेति केई अपडिवद्धा ॥४॥ मगृह्य द्यूते-'गरग' नरक-नरकावास, 'तिरिक्खजोगि' तिर्यग्योनि, 'माणुसभाव' मनुष्यभाव-मनुष्यत्व च 'देवठोग' दवलोकन कथयति । तथा 'सिद्धे य' सिद्धाश्च 'सिद्धवसहि'-सिद्धवसति=सिद्धक्षेत्र, 'उनीपणिय' पड्जीवनिका परिकथयति ॥ ३ ॥ एव 'जह जीवा वज्झती' यथा जागा व यते वध प्राप्नुपन्ति, 'मुच्चती' मुच्यते- मुक्ता भवति, 'जह य सफिलिस्सति । यथा च महिश्यति, 'जह दुक्खाण अत करेंति केई अपडिरद्धा' यथा दु खानामत कुर्वन्ति कऽपि अप्रतिबद्धा-केऽपि कति चिज्जीचा अप्रतिनद्धा प्रतिनधरहिता -मुक्ता सतो दु यानामन्त-नाश कुर्वन्ति, तत्सर्व देवलोए देविड देवसोक्खाइ) एव देवगति मे देवताओं को देवनधी अनेक ऋद्धिया एर देवपर्याय-नधी अनेक सौरयों की प्रामि होती हे-यह सर भी प्रभुने अच्छी तरह स्पष्ट करके अपनी दिव्यध्वनि द्वारा प्रदशित किया। (गरग तिरिक्खजोणि माणुसभाव च देव लोग च । सिद्धे य सिद्धवसहिं छज्जीवणिय परिकहेइ) इस प्रकार प्रभु ने नरक, तिथंच, मनुष्य एव देवगति का कथन किया, साथ मे यह भी बतलाया कि सिद्ध कैसे होते है और सिद्धस्थान कैसा है, एव षड्जीननिकाय कौन २ है । (जह जीवा वज्झती मुचतो जह य सफिलिस्सति । जह दुक्खाण अत करेंति केई अपडिबद्धा) जीव जिस प्रकार कर्मी માનવપર્યાય અનિત્ય છે વ્યાધિ, જરા, મરણ તેમજ વેદનાથી પ્રચુર-ભરેલી (देवे य देवलोए देविड्द देवसोम्खाइ) तम वसतिभा पतासाने हेव- સ બ ધી અનેક ઋદ્ધિઓ તેમજ દેવપર્યાયસ બધી અનેક સૌખ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે એ બધુ પણ પ્રભુએ સારી રીતે સ્પષ્ટ કરીને પોતાના દિવ્ય વનિ દ્વારા પ્રદશિત यु (गरग तिरिक्सजोणि माणुसभाव च देवलोय च । सिद्ध य सिद्धवसहिं छज्जी वणिय परिकहेइ) आमारे प्रभुये न२४, तिय य, मनुष्य तेभन गति यन કર્યું, તે સાથે એ પણ બતાવ્યું કે સિદ્ધ કેવા હોય છે, અને સિદ્ધસ્થાન કેવું છે, तभर ५३०पनिय आयु छ (जह जीवा वज्झती मुच्चती जह य सफिलिस्सति । जह दुक्साण अत करेंति केई अपडिनद्धा) १२ प्रहार थी , पौयुपपिणी-टीका स ५६ भगवतो धर्मदेशरा. अट्टा अद्वियचित्ता जह जीवा दुक्खसागरमुवेति । जह वेरग्गमुवगया कम्मसमुग्ग विहाडेति ॥५॥ जह रागेण कडाण कम्माण पावगो फलविवागो। जह य परिहीणफम्मा सिद्धा सिद्धालयमुवेति ॥६॥सू०५६॥ कथयति ॥ ४॥ 'अट्टा जट्टियचित्ता' आताार्तितचित्ता -आतात आर्त यानाद् आर्तित= पाडित चित्त येपा ते तथा, 'जह जीवा' यया जाना 'दुक्खसागरमुवेति' दु ख- सागर-दुग्यरूप समुद्रमुपयन्ति प्राप्नुवन्ति, तत् कथयति । 'जह वेरग्गमुवगया कम्म- समुन्ग विहाडेंति' यथा च बैगग्यमुपगता प्रामा कर्मसमुदग-कर्मणा समुद्ग-मञ्जूपा कर्मराशिमिति यावत विघाटयन्ति त्रोटयति-नाशयन्ताति यावत् , तत् कथयति । 'जह रागेण कडाण कम्माण पावगो फलविवागो' यथा गगग-पुनकलादिष्वभिबगरूपेण कृतानाम् = उपार्जिताना कर्मगा-ज्ञानावरगीयाद्रीना पापक =पापमय फ्लविपाक =फलपरिणामो भवति । से वाते है और जिस प्रकार उनसे छूटते है तथा जिस प्रकार से अनक सक्लगों को भोगते हैं और फिर अप्रतिबद्ध होकर जिस प्रकार से कितनेक भयजान समस्त प्रकार के दुखों का विनाश करते ह यह विषय भी प्रभु न आगत जनता को अच्छी तरह समझाया । (अट्टा अट्टियचित्ता जह जीवा दुक्खसागरमुति । जह वेरग्गमुक्गया कम्मसमुन्ग विहाडे ति) प्रभु ने यह भी बतलाया कि आर्त यान से पाटित चित्तपाले प्रागा-जीव किस तरह दुख सागर म गोते साते रहते है और किस प्रकार से वैराग्य को प्राम कर जान कर्म- राशि को विनष्ट कर देते है। (जह रागेण कडाण कम्माण पावगो फलविवागो। બધાય છે, અને જે પ્રકારે તેથી છૂટે છે, તથા જે પ્રકારે અનેક સ કલેશોને ભગવે છે, અને પાછા અપ્રતિબદ્ધ થઈને જે પ્રકારે કેટલાક ભવ્ય સમસ્ત પ્રકારના દુ અને વિનાશ કરે છે એ વિષય પણ પ્રભુએ આવેલ नता मा गत सातव्ये (अट्टा अट्टियचित्ता जह जीना दुक्ससागरमुवेति । जह वेरग्गमुवगया कम्मसमुग्ग विहाडेंति) प्रभुये मे पर मताव्यु हैं सात- ધ્યાનથી પીડાતા ચિત્તવાળા પ્રાણી–જીવ કેવી રીતે દુ ખસાગરમાં ગાથા ખાધા કરે છે, અને કેવી રીતે વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત કરીને જીવ મરાશિને નાશ (जह रागेण कडाण कम्माण पारगो फ्लरिवागो। जह य परिहीण कम्मा सिद्वा सिद्धालयमुति) पुत्र-सत्र माहिमा सामहित ३५ थी पा ४७४ ओपपातिकमा -- मूलम्-तमेव धम्मं दुविहं आडक्खड, तं जहा-अगार 'जह य' यया च-ग्रेन प्रकारेग 'परिहीणकम्मा' परिहीनफमाग -परिहीगानि=विनष्टानि फर्माणि येषा ते, सिद्धा-'सिद्धाठयमुरति ' सिद्धाउयमुपयत्ति-लोकातक्षेत्रलक्षण स्थान प्राप्नुवति, तथा भगवान् परिकथयतीति पूर्वणाचय ।। सू०५६ ॥ टीका-'तमेर' इत्यादि । 'तमेर धम्म दुविह आइक्खड ' तमव= पूर्वोक्तमेव धर्म विविध द्विप्रकारम् , आग्यानि कथयति, 'तं जहा' तयथा-'अगारसम्म अणगारधम्म च' अगारधर्मम्, अनगारधर्म च-अगार गृह तारण्याढगारा गृहस्था। गृहा दारा इत्यादिवत् , यद्वा-अगाग्मत्येपामियर्थे 'अर्म आनिभ्योऽन्' इति मवर्थीयाच्- प्रयय, तेपा धर्म -वक्ष्यमाणस्वरूपस्तम्, तथा अनगारधर्म न विद्यतेऽगार- गृह येपा तेऽनगारा साधवस्तेपा धर्मस्त च आरयाति । तर प्राधान्यात् प्रथम जह य परिहीणकम्मा सिद्धा सिद्धाल्यमुति ) पुत्रकलादिका मे आसक्तिरूप राग से उपार्जित ज्ञानावरणीय आदिक कर्मों का पापमय फल जैसे होता है और कर्मों को नष्ट कर जीप सिद्धावस्थापन्न हो सिद्धालय में जैसे पहुँचते है यह सब भी प्रभु ने अपनी देशना में स्पष्ट किया । सू ५६॥ 'तमेव धम्म दुविह आइक्खइ' इत्यादि प्रभु ने (तमेव धम्म दुविह आइक्खइ) इस धर्म को दो प्रकार से कहा है । ('अगारधम्म अणगारधम्म च) १ गृहस्य का धर्म और दूसरा अनगार-मुनि का धर्म । (१) 'अगार' नाम घर का है। परन्तु इस पद से यहाँ उनमे रहने वाले गृहस्था का ग्रहण हुआ है, अथवा “अर्ग आदिभ्योऽच्” इस सूत्र से अत्यर्थ मे अच् प्रत्यय करने से भी उनमें रहने वाले गृहस्थों का ग्रहण हो जाता है । જન કરેલા જ્ઞાનાવરણીય આદિક કર્મોના પાપમય ફલ જેમ થાય છે અને કર્મોને નાશ કરી જીવ સિદ્ધ-અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી સિદ્ધાલય (મુક્તિ સ્થાનમાં) જેમ પહોચે છે તે બધુ પણ પ્રભુએ પિતાની દશનામા સ્પષ્ટ કર્યું (સૂ પ૬) "तमेव धम्म दुविह आइक्खई" छत्यादि प्रभुये (तमेव धम्म दुविह आइक्खइ) 0 धर्म में प्रारना ४ह्यो छ ('अगारधम्म अणगारवम्म च) १-न्यना धर्म भने मी अनगार-मुनिना (૧) અગાર એટલે ઘર પર તુ આ પદથી અહી તેમાં રહેવાવાળા गृहत्या मेवो म ए यो छ, अथवा “ अर्श आदिभ्योऽच्" मा सूत्रथा 'अस्ति' मा अय् प्रत्यय उपाथी पg तमा खेवापाया गुडस्या-मेवा અર્થ થાય છે पौयपथपिणी-टीशा म ५७ अनगार धर्मनिरूपणम ४७९ - धम्म अणगारधम्म च । अणगारधम्मो ताव-इह खलु सम्बओ सम्वत्ताए मुंडे भवित्ता अगाराओअणगारिय पव्वडयस्स सव्वाओ पाणाडवाचाओ वेरमणं मुसाबाय-अदिण्णादाण-मेहुण-परिग्गह- मनगाचर्ममेव व्याचष्टे-'अणगारसम्मो ताब' इति। अनगा पर्मन्तावत्-ताव= प्रथमन् अनगाधर्म उच्यते-'इह खलु सञ्चनो सञ्चचाए मुडे भविता जगारामो जगगारिन पन्चायम्म सन्चाजो पाणाइवामानो वेरमण इह खनु सर्वत सर्वामिना नुदो वागागनगारिता प्रन्नित्य सर्वनामानिपाताद्विरमगम्-इह जगति खड सर्वन इत्यतो भावतधेयर्थ , सर्वाऽऽनना-पामगग्या मुन्टो न्वा-दन्यतो मुण्टो मलके चिनकंग, भावतस्तु पागगामपनवननिति नुण्डलक्षापयोपुरुपो मुण्ड उच्यते, अत्र 'का आदिन्योऽच्' इयच्प्रयय , ताइगो मवेयर्थ , लगागद-गृहात्-गृह (जणगारसम्मो ताब) अनगार का धर्म वे ही जीव पाल्नक्तं है को (इह खलु सल्बनो सन्नचाए 'मुडे भविता नगारानो अणगारियं पञ्चडयम्स सञ्चानो पाणाडवायाओ वेरमण मुसावाय-आदिण्णादाण-मेहुण-परिग्गह-राईभोयणवेरमण) यहा सर्व प्रकार से-दव्य एव मावन्दप से, स्वामना-परमवैराय मपन्न होकर मुटित हो जाते हैं । यह मुडित अवत्या द्रव्य एव माव के मेट से दो प्रकार है-कगों का दृचन न द्रव्यमुडन है, एव उपायों का साग करना भावनुदन हे, नुटित होरर जो अपने गृह का परिचाा कर साधु का दीश से दीक्षित हो जाता है। उनका नाम अनगार है। इन अनगार अवस्था में (१) मुड पद से मुदित पुस्प का मत्रीय अच्प्रयर करने से ग्रहण हुआ है। धर्म (अणारधम्मो वाव) सनगाना धर्म त। ७१ खन (दह खट, मचओ सव्वत्ताए मुडे मविचा आराओ अणारिय पवइयत्त सवाओ पाणाइवाओ रमण मुसाबार-अदिपणालाण मेहुण-परिह-राईभोयण- वेरमण) भडी सर्व प्रवी-दव्य तेभर लाप ३५वी सर्व प्रकारे વિગચપન્ન થઈ જાય છે આ સુડિત શ્વા દ્રવ્ય તેમજ ભાવના ભેદથી બે પ્રકારની કેશલુચન કરવું” એ દ્રયમુડન છે, તેમજ કપાયેને ત્યાગ ત' એ ભાવમુડન છે સુડિત થઈ જે પોતાના ઘરને ત્યાગ કરી સાધુની દીક્ષાથી દીક્ષિત થઈ જાય છે તેમનું નામ અનગાર છે આ (१) मुड शयी भुडित ५२५। मत्वर्थीच अच् प्रत्यय बगाउपाधी परभ- મનગર थप- ओपपातिक . मूलम्-तमेव धम्मं दुविहं आइम्खड, त जहा-अगार 'जह य' यथा च-येन प्रकारेण 'परिहीणफम्मा' परिहीनफमाण -परिहीगानि-विनष्टानि कर्माणि येपा ते, सिदा-'सिद्धालयमुति' सिद्धालयमुपयति-लोकातक्षेत्रलक्षण स्थान प्राप्नुवन्ति, तथा भगवान् परिकथयतीति पूर्वेणाचय ॥ सू०५६ ॥ टीका-'तमेव' इत्यादि । 'तमेव धम्म दुविद आइक्खड' तमव- पूर्वोक्तमेव धर्म द्विविध-द्विप्रकारम् , आग्याति कथयति, 'तं जहा' तद्यथा-' अगारपम्म अणगारधम्म च' अगारधर्मम्, अनगारधर्म च-अगार-गृह तास्थ्यादगारा गृहस्था। गृहा दारा इत्यादियत, यद्वा-अगारमत्येपामित्यर्थे 'अर्थ आदिभ्योऽन्' इति मत्वर्थीयाच् प्रयय, तेपा धर्म -वक्ष्यमाणस्वरूपस्तम्, तथा-अनगारधर्म न विद्यतेऽगार- गृह येपा तेऽनगारा साधवस्तेपा धर्मस्त च आरयाति । तन प्राधान्यात् प्रथम जह य परिहीणकम्मा सिद्धा सिद्धालयमुर्वेति ) पुत्रकलत्रादिको में आसक्तिरूप राग से उपार्जित ज्ञानावरणीय आदिक कर्मों का पापमय फल जैसे होता है और कर्मों को नष्ट कर जीव सिद्धावस्थापन्न हो सिद्धालय में जैसे पहुँचते है यह सब भी प्रभु ने अपनी देशना में स्पष्ट किया । सू ५६ ॥ 'तमेव धम्म दुविह आइक्खइ' इत्यादि प्रभु ने (तमेव धम्म दुविह आइक्खइ) इस धर्म को दो प्रकार से कहा है । ('अगारधम्म अणगारधम्म च) १ गृहस्थ का धर्म और दूसरा अनगार-मुनि का धर्म । (१) “अगार' नाम घर का है। परन्तु इस पद से यहाँ उनमे रहने वाले गृहस्थों का ग्रहण हुआ है, अथवा "अर्श आदिभ्योऽच्” इस सूत्र से अत्यर्थ मे अच् प्रत्यय करने से भी उनमे रहने वाले गृहस्थों का ग्रहण हो जाता है । જન કરેલા જ્ઞાનાવરણીય આદિક કર્મોના પાપમય ફલ જેમ થાય છે અને કર્મોને નાશ કરી જીવ સિદ્ધ-અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી સિદ્ધાલય (મુક્તિ સ્થાનમા) જેમ પહોચે છે તે બધુ પણ પ્રભુએ પિતાની દેશનામા સ્પષ્ટ કર્યું (સૂ ૫૬) "तमेव धम्म दुविह आइक्सई" त्यहि प्रभुणे (तमेव धम्म दुविह आइक्खइ) धर्म में प्रश्न ४ो छ ('अगारधम्म अणगारधम्म च) १-उभ्यना धर्म मने मीनत मनसार-मुनिना (૧) અગાર એટલે ઘર પરંતુ આ પદથી અહી તેમાં રહેવાવાળા स्या मेवो य यो छ, अथवा “ अर्श आदिभ्योऽच्" या सूत्रथी 'अस्ति' अर्थमा अन्य प्रत्यय साथी unanisaiant गया-या અર્થ થાય છે ४७७ पीयूषपिणी टीका र ५७ अनगार धर्मनिरूपणम. राइभोयण-वेरमणं। अयमाउसो। अणगारसामाइए धम्मे पपणत्ते, एयस्स धम्मस्स सिम्खाए उवहिए णिग्गथे वा णिग्गथी वा विहरमाणे आणाए आराहए भवति । अर्थात् परिगृह्यते समच्छ स्वाक्रियत इति परिग्रह --धर्मापकरणभिन्न सर्वमित्यर्थस्तस्माद् विरमणम् ॥ ५ ॥ रात्रिभोजन-रात्रौ भोजन तस्माद विरमणम् ॥६॥'अयमाउसो? अणगारसामाइए धम्मे पण्णत्ते ' अयमायुप्मन् ? अनगारसामयिक -अनगाराणा साधूना समये-सिद्धान्ते, यद्दा आचारे भव , धर्म प्रनप्त -कथित । 'एयस्स धम्मस्स सिक्खाए उपट्ठिए । एतस्य धर्मस्य शिक्षायाम् आसेवने उपस्थित =उद्युक्त , 'णिग्गथे वा' निर्मथ =साधुर्वा 'जिग्गयी वा निम्रन्थी वा उपस्थिता साध्या वा-'विहरमाणे' विहरमाण =पिचरन् 'आणाए आराइए भवई' आजाया =सर्वज्ञोपदेशस्य आराधको भवति । इत्थमनगारधर्ममुपदिश्य म्प्रत्यगारधर्ममुपदिशति, तदेवाह-' अगारधम्म' इत्यादि । गया है 1 क्यों कि प्राणियों को इनमे 'ममेदभाव होता है । इस परिग्रह से विरक्त होना परिग्रहविरमण महावत है । रात्रि मे भोजन नहीं करना-इसका नाम रात्रिभोजनविरमण व्रत है । (अयमाउसो! अणगारसामाइए धम्मे पण्णत्ते) हे आयुष्मन् ! सिद्धान्त में यह साधुओं का आचारजन्य धर्म प्रतिपादित किया गया है । (एयस्स धम्मस्स सिक्खाए उवट्ठिए)इस साधु के धर्म के आसेवन में उपस्थित (तत्पर) चाहे निर्ग्रन्थ-साधु हो, चाहे निम्र थी-सावी हो, (विहरमाणे) जो इसे अपने आचरण मं लाता है वह (आणाए आराहए भवइ) प्रभु सर्वन के आना का आराधक माना जाता है । इस प्रकार अनगार- धर्म की प्ररूपणा कर के प्रभुने — गृहस्य का क्या धर्म है ?' इसकी प्ररूपणा इस प्रकार की બધા ધન ધાન્ય આદિકની, પરિગ્રહમાં ગણના થાય છે કેમકે પ્રાણિઓને सेमा 'ममेदभाव' थाय छे ये परियडथी वि२४त थषु से परिय-विरभार મહાવ્રત છે રાત્રિમાં ભોજન ન કરવું તેનું નામ રાત્રિભોજન વિરમણ વ્રત છે (अयमाउसो अणगारसामाइए धम्मे पण्णत्ते) मायुष्यमान ! मिातभा साधु भाना सान्या अन्य या धर्मनु प्रतिपाहन रेस छ (एयस्स धम्मस्स सिक्खाए उपढिए) साधुना २॥ धने पावामा उपस्थित-तत्पर, या निन्य साधु छोय है या त निन्थी-साध्वी डाय (विहरमाणे) २ माने मान्यरशुभा दाते (आणाए आराहए भवइ) प्रभु सर्पज्ञानी मासान माराध भनाय छ આ પ્રકારે અનગાર ધમની પ્રરૂપણા કરીને પ્રભુએ “ગૃહસ્થને શુ ધર્મ છે?” તેની - ४७६ औपातिक परित्यन्ये यर्थ, अनगारिता साधुव प्राजिनस्य पकग समस्तमम वपरित्यागपूर्वक स्वीकृतवत , सर्वस्मात=निकरणतियोगतो जायमानात अमिरात प्राणातिपातात-प्राणा = स्पर्गेन्द्रियादय सत्यपामिति प्राणा -प्रियात्यो जापास्तपामनिपातो-वियोजन-हिंसन मित्यर्थस्तस्माद पिग्मण-निवर्तनम् ॥ १ ॥ 'मुसापाय-भदिण्णादाण-मेहुण-परिम्गह- राइभोयणाओ वेरमण' मृषायादा-ताजान-मैथुन-परिग्रह-रात्रिभोजनादिरमणम्- मृपावाद -असत्यभापण तरमाद विरमण निवृत्ति ॥२॥ अत्तादान-न उत्तमदत्त देव गुरु-भूप--गायापति-साधमिकैरननुनात, तस्यादान-ग्रहण तस्माद विरमणम्, ॥ ३॥ मैथुन-मिथुनन-स्त्रीपुमा-या निवृत्त कर्म-कामक्रीडालक्षण, तस्माद पिरमणम् ॥ ४] परिग्रह -परि सर्वतो भावेन गृह्यते-जमजरामरणादिजनितैर्दु मैष्टयत आमा अननेति, कृत, कारित, अनुमोदना ण्व मन, वचन और काय इस प्रकार त्रिकरण और त्रियोग से प्राणातिपातादिक पापों का सर्वथा त्याग कर दिया जाता है । प्राणातिपात का त्याग करना- इसीका नाम प्राणातिपातविरमण है । 'प्राण' गन्द से प्राणवाले एकेन्द्रियादिक जीवों का ग्रहण हुआ है । 'अतिपात' शब्द का अथ नियोग करना है। एकेद्रियादिक प्रागियों की हिंसा से विरक्त-सर्वथा दूर-होना इसका नाम प्राणातिपातपिरमण-अहिंसा-महारत है। इसी तरह त्रियोग-त्रिकरण से मृपावाद से विरक्त होना इसका नाम मृपागदविरमण-सत्य-महा व्रत है । देव, गुरु, भूप, साधर्मिक एव गाथापति द्वारा अदत्त का ग्रहण करना इसका नाम भदत्तादान है, उससे निवृत्त होना उसका नाम अदत्तादानविरमण महानत है । तीन करण तीन योग से जो मैथुन से निवृत्त होना उसका नाम मैथुनविरमण महावत है । जिसके ग्रहण से आत्मा, जम, जरा एव मरण आदि जनित दुखों से वेष्टित होती है उसका नाम परिग्रह है। धर्मोपकरण सिवाय अन्य सन धन-धान्यादिक को परिग्रह मे परिगणित किया સ્થામાં કુત, કારિત અનુદના તેમજ મન, વચન અને કાય એ ત્રિકરણ અને ત્રિોગથી પ્રાણાતિપાત આદિક પાપો સર્વથા ત્યાગ કરાય છે પ્રાણાતિપાતનો ત્યાગ કરે એનું જ નામ પ્રાણાતિપત-વિરમણ છે પ્રાણ શબ્દથી પ્રાણવાળા એકેન્દ્રિયદિન પ્રાણિઓની હિસાથી વિરકત–સવ થા દર થવુ એનુ નામ પ્રાણાતિપાતવિરમણ--અહિ સામહાવ્રત છે એવી જ રીતે ત્રિોગત્રિકરણથી મૃષાવાદથી વિરકત થવું એનું નામ અષાવાદવિરમણ સત્ય દેવ, ગુરુ, ભૂપ, સાધર્મિક તેમજ ગાથાપતિ દ્વારા અદત્તનું ગ્રહણું કરવું તેનું નામ અદત્તાદાન છે, તેથી નિવૃત્ત થવું અદત્તાદાનવિરમણ મહા વત છે ત્રણ કરણ ત્રણ રોગથી મિથુનથી નિવૃત્ત રહેવું એનું નામ મિથુન- વિરમણ મહાવત છે જેના ગ્રહણથી આત્મા, જન્મ, જરા તેમજ મરણ આદિ દુએથી ઘેરાઈ જાય છે તેનું નામ પરિગ્રહ છે ધર્મોપકરણ સિવાય અન્ય પ્રકારે મહાવ્રત पोपषिणो-टीका सू ५६ अगार धर्मनिरूपणम् ક૭૨ थूलाओ मुसावायाओ वेरमणं २, थूलाओ अदिण्णादाणाओ वेरमण ३, सदारसतोसे ४, इच्छापरिमाणे ५। तिषिण गुणव्व- 'मुसागयाओ वेरमण' स्थूलान्मृपावद्विरमणम् स्थलासत्यवचनकथनानिवृत्ति । 'यूलाओ अदिण्णादाणागो वेरमण' स्थूलाददत्तादानाद्विरमणम्-अदत्तस्य आदान-ग्रहण तस्मा द्विग्मण=निवृत्ति ३ । 'सारसतोसे' स्वदारमन्तोप =परदारोग्यादिवर्जनम् ॥४॥ 'इच्छा- परिमाणे इच्छापरिमाग -इच्छाया बनायभिलापम्पाया परिमाग-नियमनम्-इच्छापरि- माणम् देशत परिग्रहनिरति , यद्वा-इच्छा-परिग्राह्यवस्तुनिपया वाञ्छा तम्या परिमाणम् इयत्ता। इन्मेतावदर मया धार्यमुपार्जनाय पैति नियमनमिच्छापरिमागम् ॥५॥'तिणि गुणनयाइ'त्रीणि तिपात से चिरमण होना ही अहिंसा अणुनत है। (धलाओ मुसावायाओ वेरमण) स्थूल मृपावाद से निरक्त होना-स्थूल असय वचनों के कहने से दूर रहना सो स्थूलमृपानाद-विर- मग अणुमत है । (यूलाओ अदिण्णादाणाओ वेरमण) स्थूल अदत्तादान से निरमण होना सो अचौर्य अणुव्रत है । (सदारसतोसे) अपनी स्त्री मे ही स्तोष रसना-परदारा (परस्त्री) एव वैश्या आदि का परित्याग कर देना-सो स्वदारन्तोप अणुव्रत है। (इच्छापरिमाणे) धन एव धान्यादिक की अभिलापा रूप इच्छा का प्रमाण करना-एक देशसे परिग्रह का त्याग करना, अयना परिग्राह्यवस्तुविषयक वान्छा का नाम इच्छा है, इसका परिमाण इस प्रकार कग्ना कि मै अमुक वस्तु इतनी रखूगा, इतनी कमाऊँगा, उससे अधिक नहा । यह इच्छा- परिमाण नामका अणुव्रत हे (तिण्णि गुणव्ययाइ) गुणवत तीन है-ये गुणवत अणुव्रतों के य मे १ मिडिया मानत' छे (यूलाओ मुसावायाओ वेरमण) स्थू-भूषा- વાદથી વિરક્ત થવ-સ્થૂલ અસત્ય વચને કહેવાથી દૂર રહેવું તે “સ્થૂલ મૃષા पाह-पिरभा मत' छ (यूलाओ अदिण्णादाणाओ वेरमण) स्थूस महत्ता हानथी पि२४०० ये 'मन्यौय मनत' छ (सदारसतोसे) पातानी श्रीमा જ સ તેષ રાખવે-પરદારા-પરસ્ત્રી તેમજ વેશ્યા આદિને પરિત્યાગ કરી દેવો ते १२-मताप मानत' छ (इच्छापरिमाणे) धन तेमन धान्य माहिनी અભિલાષા રૂપ ઈચ્છાનું પ્રમાણ કરવુ (હદ રાખવી)–દેશ થકી પરિગ્રહને ત્યાગ કરે અથવા પરિગ્રહ કરવાની વસ્તુ બાબતની જે વાછા તેનુ નામ ઈચ્છા છે, તેનું પરિમાણ (માપ-મર્યાદા) આ પ્રકારે કરવું કે હું અમુક વસ્તુ આટલી રાખીશ, આટલી કમાઈશ, આથી વધારે નહિ આ ઈચ્છાપરિમાણ નામનુ અણુ नत (तिणि गुणव्वयाइ) शुशु-तत्र २॥ गुपनत आशुतोन! ५४१२७ ४७८ औपपातिकबरे , पुनरम्ययन . अगारधम्म दुवालसविह आइक्खड, तं जहा-पंच. अणुव्वयाइ १, तिण्णि गुणव्वयार्ड २, चत्तारि सिम्खावयाडं ३। पच अणुव्वयाड, तं जहा-थूलाओ पाणाडवायाओ वेरमणं १, 'अगारधम्म दुपालसहि आइक्खड' अगाग्धर्म द्वादशधिमाग्याति, 'त जहा' तयथा, 'पच अणुचयाइ' पञ्चाऽणुनतानि 'तिणि गुणव्ययाइ' जागि गुणवतानि 'चत्तारि सिक्सापयाइ' चवारि शिक्षारतानि, शिक्षा अभ्यास -पुन तत्प्रधानानि व्रतानि-शिक्षानतानि । यद्यपि पुन पुनरासेवनायोग्यानि शिक्षानतानि पुरो वक्यमाणानि चवार्येव, तथापि त्रयाणा गुणनताना शिक्षानतेष्ववातर्भावात् सम शिक्षात्रतानि इत्यप्युयते ३ । स्वरूपरयापनाय आह-'पच अणुव्ययाइ' पञ्चाऽणुव्रतानि-'त जहा तथथा-'धूलाओ पाणाइवायाओ वेरमण' स्थूला प्राणातिपाताद्विरमणम्-प्राणाना- प्राणिनामतिपातो-हिंसन-तस्मात् स्थूलात् विरमण निवृत्ति , न तु सूक्ष्मात् ॥१॥ 'थूलाओ हे-(अगारधम्म दुवालसचिह आइक्खइ) प्रभुने कहा कि गृहस्थ धर्म १२ प्रकार का है, (त जहा) उसके घे १२ प्रकार इस तरह से है-(पच अणुव्वयाइ तिष्णि गुणब्धयाइ चत्तारि सिक्खावयाइ) ५ अणुव्रत, ३ गुणवत, एव ४ शिक्षावत । कहा २ पर शिक्षात्रत सात भी कहे गये हे सो उसका कारण यह है कि उनमे ३ गुणवतों को सम्मिलित कर लिया गया है। शिक्षाप्रधान व्रतों का नाम शिक्षात्रत है। (पच अणुव्वयाद त जहा) पाच अणुव्रत ये है-(थूलाओ पाणाशायाओ वेरमण) स्थूल प्राणातिपात से विरक्त होना सो अहिंसा अगुव्रत है । 'स्थूल' शन्द यहा यह बतलाता है कि सूक्ष्म से नहीं, फिन्तु स्थूल प्रागा ५३५! ! ५४ारे 30 -(अगारधम्म दुवालसविह आइक्खइ) प्रभु उखु गृहन्थ धर्म १२ ॥२ ५४२॥ छ (तजहा) तना से १२ प्रा२ यापी तना छे-(पच अणुब्वयाइ तिणि गुणव्वयाइ चत्तारि सिक्खार याइ) ५ मनत, 3 शुलनत, तमा ४ शिक्षाबत व्या उया शिक्षाबत સાત પણ કહેવામાં આવ્યા છે, તેનું કારણ એ છે કે તેમાં ત્રણ ગુણવતાને સંમિલિત કરી લેવામાં આવ્યા છે શિક્ષાપ્રધાને વ્રતનું નામ શિક્ષાત્રત છે (पच अणुव्वयाइ तजहा) पाय मानत मा छ-(थूलाओ पाणाइवायांओ वेरमण) સ્થૂલ પ્રાણાતિપાતથી વિરક્ત થવુ તે “અહિસા અણુવ્રત છે “સ્થલ શબ્દ ' અહીં એ બતાવે છે કે સૂમથી -- બાર पीयूपपणो-टीका सु ५७ अगारधर्मनिरूपणम् ४८१ , परिभोगपरिमाण ८। चत्तारि सिक्खावयाड, त जहा-सामाइय ९, देसावयासिय १०, पोसहोववासे ११, अतिहिसविभागे, परतस्तदधिके इयेयम्भूत नितम् ॥ ७ ] 'उपभोग-परिभोग-परिमाण उपभोग-- परिभोग-परिमागम्-उपभोग =मकृद्ोगोऽशनपानानुलेपनादीनाम् , परिभोगस्तु पुन पुनभोंग आसनशयनवमनादीनाम् , तयो परिमाणम् ॥ ८॥ 'सामाइय' सामायिकम-समाना= ज्ञानदर्शनचारित्रागामायो लाभ समाय -तत्र भव मामायिकम् ॥ ९॥ 'देसावयासिय' देगाऽनकाशिकम्-देशे द्विग्नतगृहीतदिक्पग्मिाणस्य विभागे अकागो गमनाद्यवस्थान नहीं, इस प्रकार १० दिशाओं म आने-जाने का मर्यादा करना सो ‘दिग्वत' है । एक बार जो भोगने मे आता है उसका नाम उपभोग है, जैसे-अशन, पान एव अनुलेपन आदि । जो वार २ भोगने म आते हे ऐसे आसन, शयन, वसन आदि को परिभोग कहा गया है। इन दोनों का प्रमाग कग्ना सो 'उपभोग-परिभोग-परिमाण' है । (चत्तारि सिक्खावयाट) शिक्षावत चार है, (त जहा) वे ये है-(सामाइय देसावयासिय पोसहोपपासे अतिहिस विभागे ) सामायिक, देशावकाशिक, पौषधोपवास एव अतिथि- नविभाग। दर्शन, ज्ञान एव चारित्र का नाम सम है। इस सम के आय (लाभ) का नाम समाय है । इसम जो समतापरिणाम होता है उसका नाम सामायिक है। 'दिग्नत' मे जो मर्यादारूप से आने-जाने के लिये जीवनपर्यन्त दिशारूपी क्षेत्र रख लिया था सीक भीतर २ प्रतिदिन स्कोच करना सो 'देशावकाशिक' है, जैसे-में आज इस दिशा के એનાથી આગળ-બહાર નહિ આ પ્રકારે ૧૦ દિશાઓમાં આવવા-જવાની મર્યાદા કરવી તે દિવ્રત છે એક વાર જે ભેગવવામાં આવે છે તેનું નામ ઉપભેગા છે, જેમકે–અશન, પાન તેમજ અનુલેપન આદિ જે વારવાર લેવા વવામાં આવે છે એવા આસન, શયન, વસન આદિને પરિગ કહેવાય છે मा पन्ने प्रभार राम ते Gul-परिनाम-परिभा' (चत्तारि सिक्सापयाइ) शिक्षाबत या२ छ (त जहा) ते २मा -(सामाइय देसावयासिय पोसहोपचासे अतिहिसविभागे) सामायिः १, शालिs २, पोषधेायपास 3, તેમજ અતિથિ વિભાગ ૪ દર્શન, જ્ઞાન તેમજ ચારિત્રનું નામ સમ છે આ સમના આય (લાભ)નુ નામ સમાય છે એમ જે સમતા-પરિણામ થાય છે તેનું નામ સામાયિક છે ૧ દિગ્ગતમાં જે મર્યાદા રૂપથી આવવા-જવાને માટે જીવનપર્યત દિશાસપી ક્ષેત્ર રાખ્યું હતું તેમજ પ્રતિદિવસ ન્યુનના કરવી તે દેવતાશિક છે જેમકે હુ ખાજ આ દિશામાં આ સ્થાન સુધી ४८० औपपातिकमा उवभोग - याइं, त जहा-अणत्थदडवेरमणं ६, दिसिव्वयं ७, गुणवतानि, 'त जहा' तथा 'अणत्यदंडवेरमण आर्थरण्डविरमणम्-अर्थ प्रयोजन गृह स्थस्य क्षेत्र-वास्तु धन शरारपरिपालनायानिविषय, तदया दण्ड =आरम्भ प्राण्युपमोऽर्थ-ण्ड । दण्डो निग्रहो यातना दिनाग इति पयाया । दण्ड =निष्प्रयोजन हिंमानिकग्णमित्यर्थ , तस्मा द्विरमण=निवर्तनम् १, 'लिसियय' गिनतम्-निश पूर्वक्षिणादय ऊर्ध्वमधश्चेति दशविधा, तत्र दिशा सम्बधि व्रत लिंगनतम्-तावामु प्यादिदिग्विभागेषु मया गमनागमन विधेय न उपकारक है, (त जहा) वे तीन प्रकार ये है (अणत्यदडवरमण दिसिन्वय उपभोगपरि भोगपरिमाण) अनर्थदडपिरमण व्रत, दिग्नत, उपभोग-परिभोग-परिमाणवत । क्षेत्र, वास्तु, धन, धान्य, एव गरीर के परिपालन आदि के निमित्त जो आरभ किया जाता है, इसका नाम अर्थ है । इस आरम में प्रागिरध अपश्यभावी है । अत इसम जो दड-प्रागियां का विनाश होता है उससे पाप का वध जान को होता है । अत यह वध अर्थदड है । अर्थात् प्रयोजन को लेकर जो प्राण्युपमर्दनरूप दड किया जाता है उसका नाम अर्थदड है । दण्ड, निग्रह, यातना एव चिनाग ये सब पयायवाची शब्द है । इससे जो विपरीत है उसका नाम अर्थदड है । अर्थात् निष्प्रयोजन हिंसादिक पाप करना सो अनर्थदड है । इससे विरक्त होना सो 'अनर्थदंडविरमण' है। दश दिशाओं मे आने-जाने का प्रमाण करना सो 'दिग्नत' है। चारदिशा और विदिशा तथा उर्च एव अध इस प्रकार ये १० दिशाएँ हैं। मै अमुक दिशा की ओर इतनी दूर तक जाऊँगा और आऊँगा, इससे आगे बाहिर छ, (तजहा) तेत्र २ मा छे (अणत्य दड वेरमण दिसिव्वय उवभोगपरिभोगपरि माण) मन 3-विरभए नत, हित, उपरापरिसोगपरिभा प्रत क्षेत्र, વાસ્તુ, ધન, ધાન્ય, તેમજ શરીરના પરિપાલન આદિના નિમિત્ત જે આર ભ કરવામાં આવે છે તેનું નામ અર્થ છે આ આર ભમાં પ્રાણિવધ અવ શ્ય ભાવી છે. આથી એમ જે દડ-પ્રાણિઓને વિનાશ થાય છે તેનાથી પાપને બધ જીને થાય છે તેથી આ વધ અર્થદડ છે, અર્થાત પ્રત્યે જનને લઈને જે પ્રાણિ-ઉપમનરૂપ દડ કરાય છે તેનું નામ અથઇડ છે દડ, નિગ્રહ, યાતના તેમજ વિનાશ એ બધા પર્યાયવાચી શબ્દો છે તેનાથી જે વિપરીત (ઉલટા) છે તેનું નામ અનર્થદડ છે અર્થાત્ નિષ્ણજન હિસા આદિ પાપ કરવા તે અનાથ ઇડ છે તેનાથી વિરક્ત થવુ તે અનર્થદડ વિરમણ છે દશ દિશાઓમાં આવવા-જવાનું પ્રમાણ રાખવું તે દિગ્ગત છે ચાર દિશા અને વિદિશા તથા ઉપર અને નીચે એ પ્રકારે આ દિશાઓ છે હું અમુક દિશા તરફ આટલે દૂર સુધી જઈશ કે આવીશ 7 દશ ૧૦ पीयूपयपिणो-टीका सु ५७ अगारधर्मनिरूपणम् ४८१ परिभोगपरिमाण ८। चत्तारि सिक्खावयाड, त जहा-सामाडय ९, देसावयासिय १०, पोसहोववासे ११, अतिहिसविभागे, परतस्त-धिके इयेयम्भून नितम् ॥ ७ ॥ 'उपभोग-परिभोग-परिमाण' उपभोग- परिभोग-परिमागम्-उपभोग =मद्भोगोऽगनपानानुलेपनार्दानाम् , परिभोगस्तु पुन पुनर्भोग आसनायनरसनादीनाम् , तयो परिमाणम् ॥ ८॥ 'सामाइय' सामायिकम-समाना= ज्ञानदर्शनचारितागामायो लाभ समाय-तत्र भव सामायिकम् ॥ ९॥ 'देसावयासिय' देगाऽप्रकाशिकम्-देशे-दिग्वतगृहीतदिक्परिमाणस्य विभागे अकागो-गमनाद्यवस्थान नहीं, इस प्रकार १० दिशाओं में आने-जाने का मर्यादा करना सो ‘दिग्बत' है । एक बार जो भोगने म आता है उसका नाम उपभोग है, जैसे-अगन, पान एव अनुलेपन आदि । जो नार २ भोगन म आते है ऐसे आमन, आयन, वसन आदि को परिभोग कहा गया है। इन दोनों का प्रमाग करना सो ' उपभोग-परिभोग-परिमाण' है । (चत्तारि सिक्खावयाई) शिक्षागत चार है, (त जहा) वे ये है-(सामाइय देसावयासिय पोसहोपवासे अतिहिसविभागे) सामायिक, देशावकाशिक, पौषधोपवास एव अतिथि- मविभाग । दर्शन, नान एव चारित्र का नाम सम है। इस सम क आय (लाभ) का नाम समाय है । इसम जो समतापरिणाम होता है उसका नाम सामायिक है। 'दिग्नत' मे जो मयादारूप स आन-जान के लिये जीवनपर्यत दिशारूपा क्षेत्र रख लिया था, उसीक भीतर २ प्रतिदिन स्कोच करना सो 'देशावकाशिक' है, जैसे-में आज इस दिशा के એનાથી આગળ-બહાર નહિ આ પ્રકારે ૧૦ દિશાઓમાં આવવા-જવાની મર્યાદા કરવી તે દિત છે એક વાર જે ભેગવવામાં આવે છે તેનું નામ ઉપલેગ છે, જેમકે-અગન, પાન તેમજ અનુલેપન આદિ જે વારવાર ભેગ વવામાં આવે છે એવા આસન, શયન, વચન આદિને પરિભેગ કહેવાય છે मा भन्नेनु प्रमाणु २ त पग-परिसास-परिभाए' (चत्तारि सिम्सारयाइ ) शिक्षानत या छे (त जहा) ते म। -(सामाइय देसापयासिय पोमहोपनासे अतिहिसविभागे) सामायि १, अशा015 २, पोषधोपपास 3, તેમજ અતિથિસ વિભાગ ૪ દર્શન, જ્ઞાન તેમજ ચારિત્રનું નામ સમ છે આ સમના આય (લાભ)નુ નામ સમાય છે એમાં જે સમતા-પરિણામ થાય છે તેનું નામ સામાયિક છે ૧ દિગ્ગતમાં જે મર્યાદા રૂપથી આવવા-જવાને માટે જીવનપર્યત દિશારૂપી ક્ષેત્ર રાખ્યું હતું તેમાજ પ્રતિદિવસ ન્યૂનતા વી તે દેશાવતાશિક છે જેમકે હુ આજ આ દિશામાં આ સ્થાન સુધી ४८० औपपातिकबर - याइ, तं जहा-अणत्थदडवेरमणं, दिसिव्वय ७, उवभोग- गुणनतानि, 'त जहा' तथा 'अणत्यदंडवेरमण' आर्थरण्डपिग्मणम्-अर्थ =अयोजन गृह स्थस्य क्षेत्र वास्तु धन शरीरपरिपालनायातिपिपय, तर या दण्ड =आरम्भ प्राण्युपमतोऽर्थलण्ड । दण्डो निग्रहो यातना दिनाग इति पयाया । दण्ड =निष्प्रयोनन हिंसानि करणमियर्थ, तस्मा द्विरमण निवर्तनम् १, 'दिसिव्यय' गिनतम्-टिया पूर्ववक्षिणात्य ऊर्ध्वमधश्चेति दगविघा , तत्र दिशा सम्बधि व्रत दिग्नतम्-तापरसु प्रवादिनिविभागेषु मया गमनागमन विधेय न उपकारक हे, (त जहा) वे तीन प्रकार ये है (अणत्यदडवेरमण दिसिबय उपभोगपरि भोगपरिमाण) अनर्थदडपिरमण व्रत, दिग्नत, उपभोग-परिभोग-परिमाणवत । क्षेत्र, वास्तु, धन, धाय, एव शरीर के परिपालन आदि के निमित्त जो आरभ किया जाता है, इसका नाम अर्थ है । इस आरम में प्रागिवत्र अवश्यभावी है । अत इसम जो दड-प्रागिया का विनाश होता है उससे पाप का वध जाप को होता है । अत यह वध अर्थदड है । अर्थात् प्रयोजन को लेकर जो प्राण्युपमर्दनरूप दड किया जाता है उसका नाम अर्थदड है । दण्ड, निग्रह, यातना एव विनाश ये सन पयायवाची शब्द है । इससे जो विपरीत है उसका नाम अर्थदड है । अर्थात् निष्प्रयोजन हिंसादिक पाप करना सो अनर्थदड है । इससे विरक्त होना सो 'अनर्थदंडविरमण है। दश दिशाओं मे आने-जाने का प्रमाण करना सो दिग्नत' है। चारदिशा और विदिशा तथा उर्व एव अध इस प्रकार ये १० दिशाएँ हैं। मैं अमुक दिशा की ओर इतनी दूर तक जाऊँगा और आऊँगा, इससे आगे बाहिर छ, (तजहा) तेत्र प्रा२ मा छ (अणत्थ दड वेरमण दिसिव्वय उवभोगपरिभोगपरि माण) सन 3-विरभ बत, हिनत, लोगपरिसोगपरिभाय नत क्षेत्र, વાસ્તુ, ધન, ધાન્ય, તેમજ શરીરના પરિપાલન આદિના નિમિત્તે જે આર ભ કરવામાં આવે છે તેનું નામ અર્થ છે આ આર ભમાં પ્રાણિવધ અર શ્ય ભાવી છે. આથી એમા જે દડ-પ્રાણિઓને વિનાશ થાય છે તેનાથી પાપનો બધ જીને થાય છે તેથી આ વધ અર્થદડ છે, અર્થાત પ્રત્યે જનને લઈને જે પ્રાણિ-ઉપમનરૂપ દડ કરાય છે તેનું નામ અથઇડ છે દડ, નિગ્રહ, યાતના તેમજ વિનાશ એ બધા પર્યાયવાચી શબ્દો છે તેનાથી જે વિપરીત (ઉલટા) છે તેનું નામ અનર્થદડ છે અર્થાત નિષ્ણજન હિમા આદિ પાપ કરવા તે અનાથ દડ છે તેનાથી વિરક્ત થવુ તે અનર્થદ ડ વિરમણ છે દશ દિશાઓમા આવવા-જવાનું પ્રમાણ રાખવું તે દિવ્રત છે ચાર દિશા અને વિદિશા તથા ઉપર અને નીચે એ પ્રકારે આ દિશાઓ છે હું અમુક દિશા તરફ આટલે દૂર સુધી જઈશ કે આવીશ हश १० पीयूषपिणो-टोका र ५७ अगारधर्मनिरूपणम् ४८१ %3D परिभोगपरिमाण ८। चत्तारि सिक्खावयाड, त जहा-सामाइय ९, देसावयासिय १०, पोसहोववासे ११, अतिहिसंविभागे, परतस्तदधिक इयेयम्भूत निम्नतम् ॥ ७ ॥ 'उपभोग-परिभोग-परिमाण उपभोग- परिभोग-परिमागम्-उपभोग =मकृद्धोगोऽशनपानानुलेपनातीनाम् , परिभोगस्तु पुन पुनर्भोग आसनगयनयमनादीनाम् , तयो परिमाणम् ॥ ८॥ 'सामाइय' सामायिकम-ममाना ज्ञानदर्शनचाग्गिागामायो लाभ ममाय -तत्र भर सामायिकम् ॥ ९॥ 'देसावयासिय' देशाऽनकाशिकम्-देशे-दिग्नतगृहीतपिरिमाणस्य निभागे अकागो गमनाद्यवस्थान नहीं, इस प्रकार १० दिशा म आने-जान का मर्यादा करना सो ‘दिग्वत' है । एक चार जो भोगने म आता है उसका नाम उपभोग है, जैसे-अशन, पान एव अनुलेपन आदि । जो वार २ भोगन म आते हे एसे आसन, शयन, वसन आदि को परिभोग कहा गया है। उन दोनों का प्रमाग करना सो 'उपभोग-परिभोग-परिमाण' है। (चत्तारि सिक्सावयाट) शिज्ञानत चार है, (त जहा) वे ये ह-(सामाटय देसावयासिय पोसहोपवासे अतिहिसरिभागे ) सामायिक, दशावकाशिक, पौपधोपवास एव अतिथि- मनिमाग । दर्गन, ज्ञान एस चारिन का नाम सम है। इस सम के आय (लाभ) का नाम समाय है । उमम जो समतापरिणाम होता है उसका नाम सामायिक है। 'दिग्वत' मे जो मयादारूप से आन-जान के लिये जीवनपर्यन्त दिशारूपी क्षेत्र रख लिया था, उसीक भातर २ प्रतिदिन कोच करना सो 'देशावमाशिक' है, जैसे–मै आज उस दिगा के એનાથી આગળ-બહાર નહિ આ પ્રકારે ૧૦ દિશાઓમાં આવવા-જવાની મર્યાદા કરવી તે દિત છે એક વાર જે ભેગવવામાં આવે છે તેનું નામ ઉપગ છે, જેમકે--અશન, પાન તેમજ અનુલેપન આદિ જે વારવાર ભેગ વવામા આવે છે એવા આસન, શયન, વચન આદિને પરિગ કહેવાય છે या पन्ने प्रमाण २५ ते पस-परिसास-परिभा' के (चत्तारि सिरसारयाइ) शिक्षाबत या२ छे (त जहा) ते मा -(सामाइय देसावयासिय पोसहोपासे अतिहिसविभागे) सामायि १, शquons २, पोषधोपवास 3, તેમજ અતિથિ વિભાગ ૪ દશન, જ્ઞાન તેમજ ચારિત્રનું નામ સમ છે આ મનના આય (લાભ)નુ નામ સમાય છે એમાં જે સમતા-પરિણામ થાય છે તેનું નામ સામાયિક છે ૧ દિગ્ગતમાં જે મર્યાદા રૂપથી આવવા-જવાને માટે જીવનપર્યત દિશાથી ક્ષેત્ર રાખ્યુ હતુ તેમજ પ્રતિદિવસ ન્યૂનતા ૩રવી તે દેશાવનાશિક છે જેમ- હુ આજ આ દિશામાં આ સ્થાન સુધી ४८० औपपातिक . याई, त जहा-अणस्थदडवेरमणं ६, दिसिव्वयं ७, उवभोग- गुणरतानि, 'त जहा' तथा 'अणत्थदंडोरमण' आर्थरण्डपिग्मणम्-अर्थ प्रयोजन गृह स्थस्य क्षेत्र-वास्तु धन शरारपरिपाल्नायातिविषय, तर या दण्ड =आरम्भ प्राण्युपमोऽर्थदण्ड । दण्डो निग्रहो यातना पिनाग इति पर्याया । दण्ड =निष्प्रयोजन हिंमानिकग्गमियर्थ , तरमा द्विरमण-निवर्तनम् १, 'दिसिन्धय' निगनतम्-तिय पूर्वक्षिणात्य ऊर्चमधश्चेति दाविधा, तत्र दिशा सम्बधि व्रत गिनतम्-एतापरसु पूवातिनिग्यिभागेपु मया गमनागमन विधेय न उपकारक है, (त जहा) वे तीन प्रकार ये है (अणत्यदडरमण दिसिन्चय उपभोगपरि भोगपरिमाण) अनर्थदडविरमण व्रत, दिग्नत, उपभोग-परिभोग-परिमाणवत । क्षेत्र, वास्तु, धन, धाय, एव शरीर के परिपालन आदि के निमित्त जो आरम किया जाता है, इसका नाम अर्थ है । इस आरम में प्रागिवा अपश्यभागी हे । अत इसम जो दड--प्रागियों का विनाश होता है उससे पाप का वध जान को होता है । अत यह वध अर्थदड है । अर्थात् प्रयोजन को लेकर जो प्राण्युपमर्दनरूप दड किया जाता है उसका नाम अर्थदड है । दण्ड, निग्रह, यातना एव विनाश ये सन पर्यायवाची शब्द है । इससे जो विपरीत है उसका नाम अर्थदड है । अर्थात् निष्प्रयोजन हिंसादिक पाप करना सो अनर्थदड है । इससे विरक्त होना सो 'अनर्थदंडविरमण है। दश दिशाओं में आने-जाने का प्रमाण करना सो 'दिग्नत' है। चारदिशा और पिदिशा तथा उर्व एव अध इस प्रकार ये १० दिशाएँ हैं। मैं अमुक दिशा की ओर इतनी दूर तक नाऊँगा और आऊँगा, इससे आगे बाहिर छ, (तजहा) ते १२ मा छे (अणत्थ दड वेरमण दिसिव्वय उवभोगपरिभोगपरि माण) सन 3-विरभएर प्रत, हिनत, पासपरिवारापरिभाष रत क्षेत्र, વાસ્તુ, ધન, ધાન્ય, તેમજ શરીરના પરિપાલન આદિના નિમિત્તે જે આર ભ કરવામાં આવે છે તેનું નામ અર્થ છે આ આરભમાં પ્રાણિવધ અવ શ્ય ભાવી છે. આથી એમ જે દડ-પ્રાણિઓને વિનાશ પાપને બધ ને થાય છે તેથી આ વધ અર્થદડ છે, અર્થાત પ્રત્યે જનને લઈને જે પ્રાણિ-ઉપમનરૂપ દડ કરાય છે તેનું નામ અથઇડ છે દડ, નિગ્રહ, યાતના તેમજ વિનાશ એ બધા પર્યાયવાચી શબ્દો છે તેનાથી જે વિપરીત (ઉલટા) છે તેનું નામ અનર્થદડ છે અર્થાત નિષ્ણજન હિંસા આદિ પાપ કરવા તે અનાથ દડ છે તેનાથી વિરક્ત થવુ તે અનર્થદ વિરમણ છે દશ દિશાઓમાં આવવા-જવાનું પ્રમાણ રાખવું તે દિગ્ગત છે ચાર દિશા અને વિદિશા તથા ઉપર અને નીચે એ પ્રકારે આ દિશાઓ છે હું અમુક દિશા તરફ આટલે દુર સુધી જઈશ કે આવીશ થાય છે તેનાથી દશ ૧૦ पोयपपिणी टोका र ५७ अगारधर्मनिरूपणम ४८३ माउसो। अगारसामाइए धम्मे पण्णते। एयस्स धम्मस सिक्खाए उबटिए समणोवासए वा समणोवासिया वा विहर- माणे आणाए आराहए हवड ॥ सू० ५७ ॥ कर्मधारये-अपश्चिममारणातिकमले पना, नग्या जूपणा सेवना-मरणकाले सलेसनानाम्ना तपसा शरीरस्य कपायातीनाञ्च पृगाकरण, तस्या आराधना-निरवां उन्नतया सपादनम् ॥ १२ ॥ 'अयमाउसो' अयमायुप्मन अगारसामाइए धम्मे पण्णत्ते' अगार- सामयिको धर्म प्रनम 'एयस्स धम्मस्स सिक्साए उपढिए समणोवासए वा समणो- फिर भी यहा जो उसे अपश्चिम कहा है वह अमगरपरिहार के निमित्त से जानना चाहिये । क्यों कि " अन्तक्रियाधिकरण तप फल सकल-शिन स्तुवते" तप का फल । लेसनापूर्वक प्राणा का विसर्जन करना प्रभुने बतलाया है, अत यदि यह अतिम समय आचरित नहीं होती है तो जीवनभर की गई व्रताराधना तपस्या आदि एक प्रकार से निष्फल ही समझना चाहिये। अत इस अपेक्षा से यह अपश्चिम-सर्वोत्कृष्ट कही गई है। यह सलेखना (मारणान्तिकी) मरण के समय धारण की जाती है। काय और कपाय आदि जिसके द्वारा अथवा जिसम का किये जाते है उसका नाम म्लेखना है। यह स्लेसना भी एक तप-विशेष है। उसे प्रेम से धारण करना चाहिये इस अर्थ को घोतित करने के लिये ही 'पणा" यह पढ़ दिया गया है। (अयमाउसो ! ) इस प्रकार हे आयुष्मन | यह (अगारसामाइए धम्मे पण्णत्ते) गृहस्य का धर्म सिद्धात मे कहा गया है। (ण्यस्स धम्मस्स सिक्वाए उवद्विए समणोचासए वा समणोगासिया वा विहरमाणे आणाए छे ते मानस परिहारनु निमित्त शुषु त भने “अन्तरियाधिकरण तप फल सकलर्शिन स्तुवते" तपनु स स लेपना-पूर्व प्राणोनु पिसन કરવું એમ પ્રભુએ બતાવ્યું છેઆથી જે આ અતિમ સમયે આચરવામાં નથી આવતી તે જીવનભર કરેલી પ્રત–આરાધના તપસ્યા આદિ એક પ્રકારે નિષ્ફલ જ માનવી જોઈએ. આમ આની અપેક્ષાએ આ અપશ્ચિમ-સર્વેકૃe ४ी मा समना (मारणातिकी) भरघुना सभये पार કરાય છે કાય અને કષાય આદિ જેના દ્વારા અથવા જેમા કૃશ કરાય છે તેનું નામ સ લેખના છે આ સ લેખના પણ એક તપવિશેષ છે તેને પ્રેમથી ધારણ ३२वी ने २॥ अर्थन धोतित (प्र-शित) ७२वा भाटे ४ "जूपणा" से पाये छे (अयमाउसो) मा प्रकारे मायुप्मन् ! ॥ (अगारसामा ૪૮૨ औपणातिकतने अपच्छिमा-मारणंतिया-सलेहणा-झूसणा-राहणा १२। अय- तेन निर्वृत्त देशानकाशिकम्-टिगनतगृहीतपरिमागस्य प्रतिदिन क्षेपकरणम् ॥ १० ॥ 'पोसहोपपासे पोषधोपवास -पोषण पोष =पुष्टिरित्यर्थस्त धते गृहणातीनि पोषध , स चासावुपवासश्चेति पोषधोपनास , एतत्तु अन्य व्युपत्तिमात्रम् , प्रवृत्तिनिमित्त तु-आहाराति चतुष्टयपरित्याग एवेति बोव्यम् , अष्टमीचतुर्दश्यमानास्यापौर्णमासीषु अनुष्टेयो व्रतविशेष । तदुक्तम्--- आहार-तनुसत्कारा-ऽब्रह्म-सावद्य-कर्मणाम् । त्यागः पूर्वचतुष्टग्या, तद्विदुः पोपधनतम् ॥ ११ ॥ इति । 'अतिहिसविभागे' अतिथि निभाग -अतिथि साधुस्तस्मै सविभाग =स्वाम कन्याणभावनया समर्पणम् 'अपच्छिमा-मारणतिया-सलेहणा-झसणा-राहणा अपश्चिम-मारणान्तिक-स्लेखना - जूपणा-ऽऽगधना=अपश्चिमा-पश्चिमैवाऽमङ्गलपरिहारार्थ मपश्चिमेत्युच्यते, मरण प्राणयागलक्षणम्, तदेवातो मरणात , तर भना मारणान्तिकी, र लिख्यते कृशीक्रियतेऽनया शरीरकपायादि-इति सलेखना-तपोविशेषलक्षणा, एतत्पदत्रयस्य इस स्थान तक जाऊँगा, इस गली तक जाऊँगा, आगे नहीं ! इत्यादि । चारों प्रकार के आहार का परित्याग करना इसका नाम 'पोपधोपवास' है। यह व्रत प्रत्येक महिने की प्रत्येक अष्टमी, चतुर्दशी, अमावस्या ण्व पूर्णमासी के दिन किया जाता है। कहा भी है-पर्यचतुष्टय में-चारपवौं म आहारका परित्याग, शारारिक रूस्कार का परित्याग, कुशील का परित्याग आदि सावध कौंका जो त्याग है सो 'पोपधात' है। अतिथि नाम साधु का है । साधु के लिये जो सविभाग अपनी आत्मा के कल्याण की भावना से आहार पानी आदि समर्पण करना--सो ‘अतिथिसविभाग' है। (अपच्छिमा-मारणतिया-सले हणा-झूसणा-राहणा) स्लेसना यद्यपि पश्चिम है अर्थात्-अन्त मे धारण की जाती है, જઈશ, આ ગલી સુધી જઈશ આગળ નહિ જાઉ ઈત્યાદિ ચારેય પ્રકારના આહારનો પરિત્યાગ કરે તેનું નામ પિષધપવાસ છે આ વ્રત પ્રત્યેક માસની પ્રત્યેક અદમી, ચતુર્દશી, અમાવાસ્યા તેમજ પૂર્ણિમાને દિવસ કરાય છે ૩ કહ્યું પણ બે-ચતુષ્ટયમ–ચાર પવા માં આહારને પરિત્યાગ, શારીરિક સંસ્કારને પરિત્યાગ, કુશીલને પરિત્યાગ આદિ સાવદ્ય કર્મોને જે ત્યાગ છે તે પિષધબતે છે અતિથિ નામ સાધુનુ છે સાધુ માટે જે સવિભાગ–પિતાના આત્માની કલ્યાણની ભાવનાથી આહાર પાણી આદિ સમપણ કરવું તે અતિથિસવિ मा छ ४ (अपच्छिमा-मारणतिया-सलेहणा-झूसणा-राहणा) सखेमना 3 પશ્ચિમ હોય છે--અ તમામ ધારણ કરાય છે, તે પણ તેને અપશ્ચિમ કહેવાય .

- पोयूपषिणो टोका र ५७ अगारधर्मनिरूपणम् ४८३ माउसो। अगारसामाइए धम्मे पण्णते। एयस्स धम्मस सिक्खाए उवहिए समणोवासए वा समणोवासिया वा विहर- माणे आणाए आराहए हवड ॥ सू० ५७॥ कर्मधारये--अपश्चिममारणातिकमले पना, नम्या जूपगा=सेवना-मग्णफाले सलेखनानाम्ना तपसा गरीरस्य कपानादानाञ्च पृशाकरण, तस्या आराधना-निरव उन्नतया सपादनम् ॥ १२॥ 'अयमाउसो' अयमायुष्मन् । 'अगारसामाइए धम्मे पपणत्ते' अगार- सामयिको धर्म प्रनम 'एयस्स धम्मस्स सिक्खाए उवट्ठिए समणोवासए वा समणो- फिर भी यहा जो उसे अपश्चिम कहा है वह अमगल्परिहार के निमित्त से जानना चाहिये । क्यों कि "अतक्रियाधिकरण तप फल सफल्दर्शिन स्तुवते" तप का फल स्लेखनापूर्वक प्राणां का विसर्जन करना प्रभुने बतलाया है, अत यदि यह अन्तिम समय आचरित नहीं होती है तो जाननभर की गई व्रताराधना तपस्या आदि एक प्रकार से निष्फल ही समझना चाहिये। अत इस अपेक्षा से यह अपश्चिम-सर्वोत्कृष्ट कही गई है। यह सलेखना (मारणान्तिकी) भरण के समय धारण की जाती है। काय और कपाय आदि जिसके द्वारा अथवा जिसम कृश किये जाते है उसका नाम स्लेखना है। यह मटेखना भी एक तप-विशेप है। इसे प्रेम से वारण करना चाहिये इस अर्थ को धोतित करने के लिये ही जूपणा" यह पर दिया गया है । (अयमाउसो ! ) इस प्रकार हे आयुष्मन् । यह (अगारसामाइए धम्मे पण्णत्ते) गृहस्य का धर्म सिद्धात मे कहा गया है । (एयस्स धम्मस्स सिक्खाए उबट्ठिए समणोवासए वा समणोवासिया वा विहरमाणे आणाए छे ते मम स परिक्षा२नु निमित्त युयु मे उभ "अन्तक्रियाधिकरण तप फल सकलर्शिन स्तुरते” तपतु इस सपना-पूर्व प्राणानु विसन કરવુ એમ પ્રભુએ બતાવ્યું છે. આથી જે આ અતિમ સમયે આચરવામાં નથી આવતી તે જીવનભર કરેલી પ્રત–આરાધના તપસ્યા આદિ એક પ્રકારે નિષ્ફલ જ માનવી જોઈએ આમ આની અપેક્ષાએ આ અપશ્ચિમ-સર્વેકૃષ્ટ उसी से २मा सपना (मारणातिकी) भाना કરાય છે કાય અને કષાય આદિ જેના દ્વારા અથવા જેમાં કૃશ કરાય છે તેનું નામ સ લેખના છે આ એ લેખના પણ એક તપવિશેષ છે તેને પ્રેમથી ધારણ ४२१ २४ मा अर्थाने घोतित (प्र-शित) ४२वा भाटे । “जपणा" मे ५६ सापेटु छे (अयमाउसो) मा प्रकारे हे मायुप्मन् । । (अगारसामा સમયે વારણ ४८४ . - . क औषपावित्र तए ण सा महतिमहालिया मणूसपरिसा समणस्स भगवओ महावीरस्स अंतिए धम्म सोचा णिसम्म हह-तुह- वासिया पाएनन्य धर्मस्य शिमायाम् उपग्थिन गगोपामको वा श्रमगोपामिका वा, 'रिसरमाणे विहरन् ‘आणाए आराहए भाई याताया आगाको भाति । अगारधर्मरय विस्तरतो व्यारया उपासक-शास्तस्यागान्धर्मनजीर यायाया व्यायाया अगमा ययन ऽस्माभि कृता ।। सू० ५७॥ टीका~'तए ण' इत्यादि । 'तए ण 'तत गल सा महतिमहालिया' सा महातिमहती अतिविशाला-'मसपरिसा' मनुष्यपरिषद् 'समणग्स भगवओ महावीररस अतिए । श्रमणस्य भगवतो महावीरस्याऽन्तिक समीपे 'धम्म सोचा आराहए हवा) इस धर्म की शिक्षा में उपस्थित चाहे श्रमण का उपासक-गृहस्थ हो, चाह श्रमण की उपासिका-श्राविका हो, कोई भी क्यों न हो, जो भी प्रागी इस धर्म की छत्रछाया मे अपने आपको विसर्जित कर देता है, अथात्-इन बतो की आराधना करता है वह तीर्थकर प्रभु की आजा का आराधक माना गया है। अगारधर्म की विस्तृतरूप से व्याख्या उपासकदशाग सूत्र के ऊपर विरचित अगारधर्म जीवनीनामकी टीका में प्रथम अययन में की गई है । अत विशेषार्थी विषय को वहा से विस्ताररूप म देख ले ॥ सू० ५७ ॥ 'तए ण सा महतिमहालिया' इत्यादि । (तए ण) तद तर (सा महतिमहालिया) वह अतिविशाल (मणूसपरिसा) मनुष्यों की सभा (समगस्स) श्रमण (भगवओ) भगवान ( महावीरस्स) महावार के इए धम्मे पण्णत्ते) स्थना धर्म सिद्धातमा या छ ( एयस्स धम्मस्स सिम्साए उहि ममणोनासरा वा समणोवासिया वा विहरमाणे आणा आग हए हबई) मा धनी शिक्षामा उपस्थित, या श्रमायुना GIR४-७२५ હોય, ચાહે શ્રમણની ઉપાયિકા-શ્રાવિકા હોય, જે કોઈ પણ પ્રાણી આ ઇમની ત્ર-છાયામાં પોતાની જાતનું વિસર્જન કરી દે છે-આ વ્રતની આરાધના કરે છે, તે તીર્થ કર પ્રભુની આજ્ઞાના આરાધક મનાય છે પગાર ધર્મની વિસ્તૃતરૂપથી પાખ્યા ઉપાસકદાગસૂનના ઉપર બનાવેલી અગારધમ સજીવની નામની ટીકામાં પ્રથમ અધ્યયનમાં કરવામાં આવેલી છે, માટે વિશેષ જિજ્ઞાસુઓએ આ વિષયને ત્યાથી વિસ્તારરૂપે જોઈ લે (સૂર પ૭) 'सए ण मा मदतिमहालिया' त्यात (तए ण) त्या२ ५७ (सा महितमहालिया) ते अतिhिale (मणूस ८८५ पीयूषयपिणी टोका सू ५८ भगवतोऽन्तिरे पहना प्रत्रज्यादि ग्रहणम जाव-हियया उद्याए उट्टेड, उहिता समण भगव महावीर तिक्खुत्तो आयाहिणपयाहिण करेइ, करित्ता बदड णमसड, वदित्ता णमसित्ता अत्थेगइया मुडे भवित्ता अगाराओ अण- णितम्म' धर्म शुना=आपये, गिम्यति धृत्या, 'हट्ट तुटु-जार-हियया' दृष्ट-तुष्ट- यावद्-त्या 'उठाए उ' च्यया थानगत्या उत्तिष्ठत्ति 'उद्वित्ता' उयाय, 'समणस्स भगाओ महावीरस्स' अमगस्य भगवतो महावीरस्य 'तिरबुत्तो' त्रिकृय , 'जायाहिणपयाहिण करेइ' आदक्षिणप्रदलिण करोति, 'करित्ता' कृत्वा, ‘वदइ णमसइ ' वन्तते नमरयनि, 'पदित्ता णमंसित्ता' पदिवा नमस्यित्वा, तर-' अत्थे- गइया' सन्त्येकक केचित् 'मुडे भवित्ता' मुण्डा भृत्वा 'जगारामो' अगाराद-गृहात- गृह परित्यज्ये यर्थ , 'अणगारिय' अनगारिता-साधुता प्रबजिता प्राप्ता , 'अत्थेगव्या' (अतिए) समीप (पम्म) धर्म का व्याग्यान (सोचा) सुनकर, एव अच्छी तरह उसे (णिसम्म ) हृत्यगम कर (हठ्ठ-तुटु-जाव-हियया) बहुत हा अधिक हपित एव स्तुष्ट- चित्त हुद, (उठाए उठेद) पश्चात् अपने २ आमन से उठी, (उद्वित्ता समण भगवं महा- वीर तिखुत्तो आयाहिणपयादिण करेइ करित्ता रदद णमसइ) उठ कर फिर उसने अमग भगनान महावीर को तानमार आदक्षिणप्रदक्षिणपूर्वक वन्दन-नमस्कार किया, (वदित्ता णमसित्ता जत्थेगठया मुढे भवित्ता अगाराओ अणगारिय पन्नटया) वटना-नमस्कार कर के कितनक मनुष्योने मुटित होकर, अपने २ घर को छोडकर उनक पास अनगार बने, अर्थात् दक्षिा वारण का। (अत्यंगट्या पचाणुबट्य सत्तसिक्खापदय दुवालसविह गिहि- परिसा) मनुष्यानी मला (समणस्स) अभए (भगरओ) भगवान (महावीरस्स) भडावाना (अतिष) सभीचे (धम्म) श्रुतयारित्र३५ धनी देशना (सोन्चा) -सामनी भर साशते तेने (णिसम्म) यि गम जीने (हट्ठ-तुट्ठ-जाव हियया) मई। उपित तमा सतोष पाभी, (ट्टाए उद्वेइ) ५ पातपाताना આસનેથી (उद्वित्ता समग भगर महावीर तिम्खुत्तो आयाहिणपयाहिण करेइ, करित्ता वदइ णमसइ) 8२, ५ तभणे अभए लगवान महावीरने त्रसवार माइक्षि-महक्षिण-पूर्व पन नमान्दार अर्या, (वदित्ता णममित्ता अत्यंगइया मुटे भवित्ता अगाराओ अणगारिय पञ्चइया) पहना-भा२ ४शने 2013 મનુષ્યએ મુડિત થઈને પિતાના ઘર છોડીને તેમના પાસે અનગાર थया, अर्थात् दीक्षा सीधी (अत्येगइया पचाणुव्वइय सत्तसिक्सावइय दुवाल- " वयासी) वदना नमस्कार करने के बाद फिर उन्होंने इस प्रकार कहा-(मुअक्खाए ते ४८६ ओपपातिकमा गारियं पव्वडया, अत्थेगडया पचाणुब्बडयं सत्तसिम्खावइय दुवालसविह गिहिधम्म पडिवपणा ॥ सू० ५८॥ मूलम्-अबसेसा ण परिसा समण भगवं महावीर वंदइ णमंसइ, वदित्ता णमसित्ता एव पयासी-मुअम्खाए ते सत्येकके 'पचाणुन्चइय सत्तसिखावडय दुवालसरि गिहि सम्म पडिवण्णा' पञ्चा गुवतिक सप्तशिक्षानतिक द्वादशविध गृहिधर्म प्रतिपन्ना ॥ मू००८॥ टीका-'आसेसा ण परिसा' त्यादि । 'असेसा ण परिसा समण भगव महावीर पदद णमसद, वदित्ता णमसित्ता एव वयासी' अवशपा-अवशिष्टा खलु परिपत् श्रमण भगान्त महावीर वन्न्ते नमस्यति, वन्दिमा नमस्यित्वा एवमवादीत्- 'मुअक्खाए ते भते । णिग्गथे पारयणे' स्वारयात मुटु कथित सामा यतस्त्वया भदन्त । निर्मथ प्राचनम् , 'एव सुप्पण्णचे व सुप्रजमम्-विशेषकथनात् , 'मुभासिए' धम्म पडिवण्णा) फितनेकों ने पाँच अणुनत, सात शिक्षानत-इम तरह १२ प्रकार का गृह स्थधर्म स्वीकार किया ॥ सू ५८॥ 'अवसेसा ण परिसा' इत्यादि । (अपसेसा ण परिसा) अवशिष्ट परिपत्ने (समण भगव महावीर) श्रमण भग वान् महावीर को (बदर णमसइ) वढना एव नमस्कार किया, (बदित्ता णमसित्ता एव . - भते । णिग्गथे पारयणे) हे भदत ! आपने निम्र थ प्रवचा बहुत अच्छा कहा, (एव सुप्प पणत्ते) और आपन इसका बहुत अच्छा तरह से प्ररूपण किया, (मुभासिए) आपन खूब मविह गिहिधम्म पडिपण्णा) 3213 ५५ मानत सात शिक्षामत म १२ પ્રકારના ગૃહસ્થ ધમ સ્વીકાર કર્યો (સૂ ૫૮) 'अवसेसा ण परिसा त्याह (अवसेसा ण परिसा) माधनी परिष? (समण भगव महावीर) श्रभार समान मडावीरने (बदइ णमसइ) पहना तमा नमार या (बदित्ता णमसित्ता एव वयासी) १६ना नभ२०१२ च्या ५०ी तमाये २॥ प्रभारी धु-(सुअक्साए ते भते । णिग्गथे पावयणे) Art ! माघे नियन्य अवयन सा३ ४, (एव सुप्पण्णत्ते) भने माघे तेनु म सारी शेते प्र३५ उयु (सुभासिए) १८७ पोयूषयषिणो-टीका र ५९ पग्पिद स्वस्थस्थानगमनम् भंते । णिग्गथे पावयणे, एव सुप्पण्णत्ते, सुभासिए, सुविणीए, सुभाविए। अणुत्तरे ते भते । निग्गथे पावयणे । धम्म ण आइ- क्खमाणा तुम्भे उवसम आइक्खह, उवसम आइक्खमाणा वि- वेग आइक्खह, विवेग आडक्खमाणा वेरमण आइक्खह, वेर- मुभाषितम्-भावन्यजनात् , 'मुविणीए' मुविनीतम्-मिप्येषु सुष्टु विनियोजितत्वात् , 'सुभाविए' सुभावितम् मुटु भाषितम्-तत्त्वकथनात् , 'अणुत्तरे' अनुत्तर–नास्त्युत्तर यस्मात् तद्-अनुत्तर-मश्रेष्ठ, तन भदन्त निम्रय प्रवचनम् । 'धम्म ण आइक्वमा- णा तुम्भे उपसम आदमवह धर्म सन्याचक्षाणा यूयमुपशमम्-कोधादिनिरोधम् आरयाथ= कथयथ, 'उपसमं आटवमाणा विवेग आइक्वह' पगममाच नाणा विवेकमारयाथ, कोपातिनिरोध कथयन्तो यूय विवक-हयोपादेयविवेचन कथयथ, 'विवेग जाइक्खमाणा वेरमण आदमवह -पिवकमाचक्षाणा चिरमणमारयाय, विरमणम्-प्राणातिपातादिनिवर्त- , सुन्दर रूप से पढार्थी के स्वरूप को प्रकट किया, (मुविणीए) आपने शिष्यों को खून सम- झाया, (सुभाविए) जीवादि सभी तत्वो को आपन अच्छी तरह से समझाया । (अणुत्तरे ते भते णिग्गथे पावयणे) हे भदत आपका यह निर्ग्रन्थ प्रवचन सर्वोत्कृष्ट है। ह भदन्त (धम्मण जाइक्खमाणा तुम्भे उवसम आटक्खह) धर्मका उपदेश करते समय आप उपशम भार क्रोधादिनिरोध का उपदेश करते हैं, (उवसम आइक्खमाणा विवेग आटक्खह) क्रोधादिक के निरोध का उपदेश करते समय हयोपादयरूप विवेक का उपदेश देते हे, (विवेग आर- क्खमाणा वेरमण आइक्खह) विवक का उपदेश करते समय प्रागातिपातादिक से विरक्त होने का भी उपदेश करते हैं, (वेरमण आरक्खमाणा अमरण पावाण कम्माण आइ- આપે ખૂબ સુંદર રૂપથી પદાર્થોના સ્વરૂપને પ્રકટ કર્યા (सुविणीए) माये शिध्याने भूम ममतव्या (सुभाविए) OLE मा तत्वाने माग गते सभालच्या (अणुत्तरे ते भते ' जिग्गथे पावयणे) हे महन्त આપતુ આ નિર્ચન્જ પ્રવચન સત્કૃષ્ટ છે હે ભદન્ત ' (धम्म ण आइस्यमाणा तुभे उसम आइक्सह) ધર્મને ઉપદેશ કરતી વખતે આપે ઉપશમભાવ-ક્રોધાદિનિરોધને ઉપદેશ ४थे। छ (उपसम आइस्यमाणा विवेग आइक्सह) अघाडिना निरोधनी ७५ हेश उरती मते य-पाय ३५ दिनो पहेश ध्यो छे (विवेग आइ- क्समाणा वेरमण आइक्सह) विवेना पहेश उरती मते प्रातिपाताहिथी ४८८ तए, . मापी श (किमग | पुण एत्तो उत्तरतर) ते ५७मानाथी कृष्ट भनी ७५ ओपपातिवस्त्र मण आइक्खमाणा अकरण पावाणं कम्माण आइस्खह। णस्थि ण अण्णे केइ समणे वा माहणे वा जे एरिस धम्ममाइक्खि किमग । एत्तो उत्तरतर , एव वदित्ता जामेव दिस पाउ व्भूया तामेव दिस पडिगया ॥ सू०५९ ॥ नम्, 'वेरमण आइस्खमाणा अमरण पागण कम्माण आइसिह' विरमगमाच क्षाणा अकरण पापाना कर्मणामारयाय-पापल्पाणा कर्मणामकरणम् अनाचरण कथयथ, 'णस्थि ण अण्णे कद समणे पानाहणे वा जे एरिस धम्ममाइक्खित्तए ' नास्ति खच्चय कोऽपि श्रमणो वा ब्राह्मणो वा य इदृश धर्ममारयायात्, 'किमग पुण एत्तो उत्तरतर' किमङ्ग । पुनरेतस्मात् उत्तरतरम्-अस्माधर्मापदयादुत्कृष्ट कथयिष्यताति का सम्भावना ' न कापा यर्थ , ‘ए पदित्ता जामेव दिस पाउन्भूया तामेव दिस पडि गया' एवम् उदित्वा यस्या एन टिश प्रादुर्भूतास्तामेव दिश प्रतिगता ॥ सू०५९ ॥ क्खह) प्राणातिपातादिक के विरमग का उपदेश देते हुए आप पापरूप कमी को नहीं करने का उपदेश भी देते है । अत (णत्थि ण अण्णे केडसमणे वा माहणे वा जे एरिस धम्ममाइ क्खित्तए) इस संसार म हे नाथ । एसा और कोई दूसरा श्रमग या नाह्मग उपदेष्टा नहीं है जो इस प्रकार के धर्म का उपदेश दे सक, (किमग! पुण एत्तो उत्तरतर) फिर सस उत्कृष्ट धर्म का उपदेश कोन दे सकता है । अर्थात् कोइ नहा । (एव वदित्ता जामेव दिसि पाउन्भूया तामेव दिस पडिगया) इस प्रकार कह कर वे स जिस दिशा से आये थे उसी दिशा की ओर चले गये ।। सू ५९॥ वि२४त थपानी पहेश ज्यो छे (वेरमण आइक्समाणा अकरण पावाण कम्माण आइरसह) प्रातिपातहिना विरमानी अपहेश ती मते मापे पा५३५ भी न ४२पानी पर पहेश ४येछे भाटे (गत्थि ण अण्णे केइ समणे वा माहणे वा जे एरिस यम्ममाइक्सित्तए) या स सारमाहे नाथ । मे मीने કે શ્રમણ કે બ્રાહ્મણ ઉપદેષ્ટા નથી કે જે આ પ્રકારના ધર્મને ઉપદેશ . हेश मापी 3 ! मर्थात् नाड (एव पदित्ता जामेव दिसि पाउन्भूया तामेव सि पडिगया) मा प्रा डीने ते माहिशामेथी मा-या तो તે જ દિશા તફ઼ પાછા ચાલ્યા ગયા (સૂ ૫૯) - . १ . -- पीयूषषिणी-टीका सु ६० पूणिफस्य स्वस्थाने गमनम् ४८९ मूलम्तए णं से कूणिए राया भंभसारपुत्ते सम- णस्स भगवओ महावीरस्स अतिए धम्म सोच्चा णिसम्म हह- तुट्ट-जाव-हियए उहाए उद्वेइ, उहित्ता समण भगव महावीर तिक्खुत्तो आयाहिणपयाहिण करेइ, करित्ता वंदइ, णमंसइ, टीका-'तए ण से' इत्यादि । 'तए ण से कूणिए राया ममसारपुत्ते तत खल स कूणिको राजा भमसारपुत्र , 'समणम्स भगवओ महावीरस्स अतिए धम्म सोचा णिसम्म ' श्रमणस्य भगवतो महावारस्याऽन्तिके धर्म श्रुत्वा निशम्य, 'हट्ठ- तुद-भाव-हियए ' हृष्ट-तुष्ट-यावद्धृदय 'उठाए उठेइ ' उयोत्तिष्ठति, 'उद्वित्ता' उथाय श्रमणस्य भगवतो महावीरस्य 'तिक्खुत्तो आयाहिणपयाहिण करेइ' त्रिकृत्य आद- क्षिणप्रदक्षिण करोति, 'करिता' कृत्या 'चदइ णमसइ' वढते नमस्यति, 'वदित्ता 'तए ण से कूणिए राया' इत्यादि । (तए ण) अनन्तर (से कूणिए राया भभसारपुत्ते) भभसार के पुत्र उन कूणिक राजाने (समणस्स भगवओ महापीरस्स) श्रमण भगवान् महावीर के (अतिए) पास मे (धम्म सोच्चा) धमापदेश सुनकर, (णिसम्म) एव उसका अच्छी तरह पूर्वापररूप से विचार कर, (इट्ठ-तुटु-जाव-हियए) चित्त में अधिक से अधिक आनद एव सतोष प्राप्त किया, (उठाए उद्वेइ) बाद में अपने स्थान से उठे और (उद्वित्ता) उठकर (समण भगव महावीर- तिक्खुत्तो अयाहिणपयाहिण करेइ करित्ता बदइ णमसइ) उन्होंन श्रमण भगवान महावीर की तीनवार आदक्षिणप्रदक्षिणपूर्वक वदना एव नमस्कार किया, (बदित्ता णमसित्ता एव "तए ण से कूणिए राया" त्यादि (तए ण) त्या२ पछी (से कूणिए राया भभसारपुत्ते) समसारना पुत्र ते yि: रातो (समणस्स भगवओ महावीरस्स) श्रम) ભગવાન મહાવીરની (अतिए) पासे (धम्म सोच्चा) धर्भापहेश सामजीन (णिसम्म) तभ० तेन सारी रीत ५२३५थी विया२ ४शन, (हट्ठ-तुटु-जाव-हियए) भनमा मर्ड मानतेभर सतोष प्रा यो, (उढाए उढेइ) त्यार पछी पोताना स्थानेथी ४या, भने (उद्वित्ता) हाने (समण भगर महावीर तिम्खुत्तो आयाहिण पयाहिण करेइ करित्ता वदइ णमसइ) तेभो श्रमण मगवान महावीरने त्रय વાર આદક્ષિણ--પ્રદક્ષિણ પૂર્વક बहुना तमा नभ२४१२ ४ा (वदित्ता णमसित्ता - ! ४९० औपपातिकवणे वदित्ता णमसित्ता एव वयासी-सुअखाए ते भते । णिग्गंथे पावयणे जाव किमग | पुण एत्तो उत्तरतर' एवं वदित्ता जामेव दिस पाउन्भूए तामेव दिस पडिगए ॥ सू०६० ।। णमसित्ता एव वयासी' वदिया नमस्यि ग ण्यमपानात-' मुअक्वाए ते भते ! णिग्गये पावयणे जाव किमग ! पुण एत्तो उत्तरतर ' स्वाग्यात ता भदत' निर्म न्थ प्रवचनम् यावत् किमङ्ग पुनर्गतस्मादुत्तरतरम् । 'एक दित्ता जामेव दिस पाउन्भूए तामेव दिस पडिगए' एवम् उदिमा यस्या एवं दिश प्रादुर्भूत , तामेव दिश प्रतिगत ॥ सू० ६०॥ वयासी) वदना एव नमस्कार कर फिर उन्हान प्रभु से इस प्रकार कहा-(सुअक्खाए ते भते ! णिग्गथे पावयणे) हे भढत । आपन निम्र य प्रवचन का उपदेश बहुत ही सुदर पूर्वापरविरोपरहित-सर्वोत्कृष्ट किया है। (जाव किमग पुण एत्तो उत्तरतर) इस निर्मथ प्रवचन में ऐसा कोई सा भी विषय नाकी नहीं बचा जिस पर आपन प्रकाश न ढाला हो- अच्छी तरह से विवेचन नहीं किया हो। आपन सब कुछ एक ही साथ बहुत हीअच्छी तरह मीठ शब्दों में समझा दिया है, हमने तो ऐसा उपदेश आजतक नहीं सुना, कल्याण एव जीव नके उपयोगा सब विषय आपने कहे हे ।-इत्यादि । एव वदित्ता जामेव दिसं पाउन्भूए तामेव दिस पडिगए) इस प्रकार प्रभु का स्तुति रूप में कह कर कूणिक राजा जिस दिशा से आये थे उसी दिशा की ओर वहा से वापिस चले गये ।। सू० ६०॥ एव वयासी) १६ तमा नभ४।२ ४शन पछी तमा प्रभुने २0 ४ारे ४धु-(सुअक्साए ते भते । णिगथे पावणे) हेमन्त । भाप मा निन्य પ્રવચનને ઉપદેશ બહુજ સુદર-પૂર્વાપરવિરહિત-સર્વોત્કૃષ્ટ થયું છે (जाव किमग! पुण एत्तो उत्तरतर) मा निन्य अवयनमा मेवो आई % વિષય બાકી રહ્યું નથી જેના ઉપર આ પ્રકાશ ન ના હાય-સારી રીતથી વિવેચન ન કર્યું હેય આપે તમામે તમામ એક સાથે બહુજ સારી પેઠે મીઠા શબ્દોમાં સમજાવી દીધુ છે અને તે એ ઉપદેશ સાભ નથી કયાણ તેમજ જીવનમાં ઉપયોગી બધા વિષય આપે કહા છે ઈત્યાદિ (ण्व वदित्ता जामेव दिस पाउन्भूए तामेव दिस पडिगए) या પ્રકારે પ્રભુની સ્તુતિરૂપમા કહીને કૃણિક રાજો જે દિશાએથી આવ્યા હતા તે દિશા તરફ પાછા ચાલ્યા ગયા ( ૬૦) આજ સુધી . पीयूषयषिणी-टोका र ६१ सुभद्रादीना म्यस्याने गमनम ४९१ मूलम्-तए ण ताओ सुभद्दापमुहाओ देवीओ समणस्स भगवओ महावीरस्स अतिए धम्म सोच्चा णिसम्म हट्ट-तुट्ट-जाव-हिययाओ उहेति. उहित्ता समणं भगव महावीर तिक्खुत्तो आयाहिणपयाहिण करेति, करित्ता वदति णमसति, टीका-'तए ण ताओ' इत्यादि । 'तए ण ताओ सुभद्दापमुहाओ देवी ओ' तत म्वल ता सुभद्राप्रमुसा देव्य 'समणस्स भगवओ महावीरस्स अतिए' श्रमणस्य भगवतो महावीरस्याऽन्तिके 'धम्म सोचा णिसम्म हट-तुट्ठ-जाव-हिय- याओ' धर्म श्रुवा निशम्य दृष्ट--तुष्ट यावत्या 'उठाए उठेति' उत्ययोत्तिष्ठन्ति, 'उट्ठि- त्ता समणस्म भगवो महावीरम्स' उ थाय श्रमणस्य भगरतो महावीरस्य 'तिक्खुत्तो आयाहिणपयाहिण फरेंति' त्रिकृच आदक्षिणप्रतक्षिण कुर्वन्ति, 'करिता वदति णमसति' 'तए ण ताओ सुभदापमुहाओ' इत्यादि । (तए ण) इस के बाद (ताओ सुभद्दापमुहाओ देरीओ) वे सुभद्राप्रमुस देवियाँ भी (समणस्स भगवओ महावीरस्स) श्रमण भगवान महावीर के (अतिए) ममीप (धम्म सोचा) पर्म श्रवण कर, एव (णिसम्म) उसे हृदयगम कर, (हट्ठ-तुट्ठ-जाव-हिययाओ) बहुत ही अधिक सुश एव मतुष्ट होती हुई जहाँ वे पडा था वहाँ से (उठाए उढेति) चल कर भगवान के समीप आया, (उद्वित्ता) आकर उन्होंने (समण भगवं महावीर तिक्खुत्तो आयाहिण-पयाहिण करेंति करित्ता वदति णमसति) श्रमण भगवान् महावीर की तीन- "तए ण ताभो सुभद्दापमुहाओ" त्यादि (तए ण) त्या२ पछी (ताओ सुभहापमुहाओ देवीओ) ते सुभद्रा-प्रभुम देवीमा ५१ (समणस्स भगरओ महावीरम्स) श्रम लगवान महावीरना (अतिए) सभीपे (धम्म सोन्चा) धर्म-श्रवण ४शन, तभा (णिसम्म) तेने हय गम ४रीने (हट्ठ-तुट्ठ-जाव-हिययाओ) महु४ भुस तम सतापामती Gनी ती त्याथी ( उढाए उद्वेति ) यासीन सपाननी पासे मापी, (उद्वित्ता) मापीर तमाये ( समण भगव महावीर तिक्खुत्तो आयाहिणपयाहिण करेति, करित्ता वदति णमसति) श्रम भगवान महावीरने वा२ माइक्षिण જ્યા તેઓ મીઠા શબ્દોમાં સમજાવી દીધુ છે અમે તો એવો ઉપદેશ આજ સુધી. ४९० औषपातिकपत्र वदित्ता णमसित्ता एव वयासी-सुअखाए ते भते । णिग्गथे पावयणे जाव किमग | पुण एत्तो उत्तरतर ? एवं वदित्ता जामेव दिस पाउन्भूए तामेव दिस पडिगए ॥ सू०६० ।। णमसित्ता एव वयासी' यदि या नमस्यि वा एगपाटीत-' मुअम्पाए ते भते ! णिग्गये पावयणे जाव फिमग ! पुण एत्तो उत्तरतर' स्याग्यात तब भदत ! निर्म न्थ प्रवचनम् यावत् किमङ्ग । पुनरेतस्मादुत्तरतरम् । 'ए दित्ता जामेव दिस पाउन्भूए तामेव दिस पडिगए' एवम् विना यस्या पशि प्रादुर्भूत , तामेव दिश प्रतिगत || सू० ६०॥ वयासी) वदना एव नमस्कार कर फिर उन्हान प्रभु से इस प्रकार कहा-(मुअक्खाए ते भते ! णिग्गथे पावयणे) हे भदत । आपन निम्र 4 प्रवचन का उपदेश बटुत ही सुदर पूर्वापरविरोधरहित-सर्वोकृष्ट किया है । (जाव किमग पुण एत्तो उत्तरतर) इस निर्मथ प्रवचन में ऐसा कोई सा भा विषय बाका नहीं बचा जिस पर आपन प्रकाश न डाला हो- अच्छी तरह से विवेचन नहीं किया हो । आपन सब कुछ एक ही साथ बहुत ही अच्छी तरह मीठ शब्दों में समझा दिया है, हमने तो ऐसा उपदेश आजतक नहीं सुना, कल्याण एव जीव नके उपयोगा सब विषय आपन कहे है । इयादि । एष वदित्ता जामेव दिस पाउन्भूए तामेव दिस पडिगए) इस प्रकार प्रभु का स्तुति रूप में कह कर कूणिक राजा जिस दिशा से आये थे उसा दिशा की ओर वहा से वापिस चले गये ॥सू० ६०॥ एव वयासी) पनी तमा नभा२ ४शन पछी तमा प्रभुने मा धु-(सुअक्साए ते भते । णिग्गथे पावयणे) महन्त ! भाप मा नियन्य પ્રવચનને ઉપદેશ બહુજ સુંદર-પૂવાપરવિરહિત-સફર થયો છે (जाव किमग! पुण एत्तो उत्तरतर) मा निन्य अपयनभा वो आई पर વિષય બાકી રહ્યો નથી જેના ઉપર આ પ્રકાશ ને ના હાય-સારી રીતથી વિવેચન ન કર્યું હોય આ તમામે તમામ એક સાથે બહુજ સારે સાભળ્યું નથી કહાણ તેમજ જીવનમાં ઉગી બધા વિષય આપે કહ્યું छे त्या (एर वदित्ता जामेव दिस पाउन्भूए तामेव दिस पडिगए) । પ્રકારે પ્રભુની સ્તુતિરૂપમા કહીને કૃણિક રાજ જે દિશાએથી આવ્યા હતા તે દિશા તરફ પાછા ચાલ્યા ગયા ( ૬૦) अरे - वृषधषिणी-टोका सू ६१ सुभद्रादीना म्यस्थाने गमनम १९१ मूलम्-तए ण ताओ सुभद्दापमुहाओ देवीओ समणस्स भगवओ महावीरस्स अतिए धम्म सोचा णिसम्म ह-तु-जाव-हिययाओ उटेति, उहित्ता समण भगव महावीर तिक्खुत्तो आयाहिणपयाहिण करेति, करित्ता वदति णमसति, टीमा-तए ण ताओ' दयादि । 'तए ण ताओ मुभापमुहाओ देवी ओ' तत म्वल ता सुभद्राप्रमुसा देव्य 'समणम्म भगवओ महावीरस्म अतिए श्रमणस्य भगरतो महावारस्याऽन्तिके पम्म सोचा णिसम्म हट्ठ-तुटु-जाव-रिय- याओ' धर्म थुवा निगम्य हृष्ट-तुष्ट यावत्या 'उढाए उठेति' उ थयोत्तिष्ठति, 'उद्वि- ता समणस्म भगवो महावीरम्स' उथाय श्रमणस्य भगरतो महावारस्य 'तिमखुत्तो आयाहिणपयाहिण फरेंति' त्रिकर आदक्षिणप्रदक्षिण उर्वति, 'करित्ता वदति णमसति' 'तए ण ताओ सुभदापमुहाभो' इत्यादि । (तए ण) इस के बाद (ताओ मुभद्दापमुहाओ देरीजो) वे सुभद्राप्रमुस देवियाँ भी (समणस्स भगवओ महावीरस्स) अमण भगवान महावीर के (अतिए) ममाप (धम्म सोचा) पर्म श्रयण कर, पव (णिसम्म) उसे हृदयगम कर, (हट्ठ-तद्व-जाव-हिययाओ) बटुत ही अधिक खुश य मनुष्ट होता हु जहाँ वे ग्वटा थीं वहाँ से (उठाए उढेति) चल कर भगवान के समीप आया, (उद्वित्ता) आकर उन्हान (समण भगव महावीर तिक्खुत्तो आयाहिण-पयाहिण करेंति करित्ता वदति णममति) श्रमण भगवान् महावीर की तीन- "तए ण ताभो सुभद्दापमुहाओ" त्यादि (तए ण) त्या२ पछी (ताओ सुभद्दापमुहाओ देवीओ) ते सुभद्रा-प्रभुज देवीमा ५९ (समणम्स भगरओ महावीरम्स) श्रम भगवान महावीरना (अतिए) सभीधे (वम्म मोन्चा) धर्म-अप शन, तमर (णिसम्म) तनय गम ४शन (हटु-तुट्ट-जाव-हिययाओ) मई मुश भर मतो५ पामती Geी ती त्याथी ( उट्ठाए उठेंति ) याबीन लापाननी पासे यावी, (उद्वित्ता) भावीन तमाये ( समण भगा महावीर तिम्खुत्तो आयाहिणपयाहिण क्रेंति, करित्ता वाति णमसति) श्रम लगवान महावीरने त्रवार माइक्षिण જયા તેઓ .

-- ४९० औपपातिकसने वदित्ता णमसित्ता एव वयासी-सुअखाए ते भते । णिग्गंथे पावयणे जाव किमग । पुण एत्तो उत्तरतर ? एव वदित्ता जामेव दिस पाउन्भूए तामेव दिस पडिगए ॥ सू०६० ॥ णमसित्ता एव वयासी' दिया नमस्यि वा एवमवादात-' सुअवपाए ते भते ! णिग्गथे पावयणे जाव फिमग ! पुण एत्तो उत्तरतर ' स्वाग्यात तर भदात ! निर्म न्थ प्रवचनम् यावत् किमा ! पुनरतस्मादुत्तरतरम् । एव दित्ता जामेव दिस पाउन्भूए तामेव दिस पडिगए' एवम् उतिया यस्या एवं दिश प्रादुर्भूत , तामेव दिरा प्रतिगत ॥ सू० ६०॥ वयासी) वदना एव नमस्कार कर फिर उन्हान प्रभु से इस प्रकार कहा-(सुअक्खाए ते भते ! णिग्गथे पावयणे) हे भदन्त । आपन निम्रय प्रवचन का उपदेश बहुत ही सुदर पूर्वापरविरोधरहित-सों कृष्ट किया है। (जार किमग पुण एत्तो उत्तरतर) इस निर्मथ प्रवचन में ऐसा कोद सा भी विषय बाकी नहीं बचा जिस पर आपन प्रकाश न डाला हो- अच्छी तरह से विवेचन नहीं किया हो। आपने सब कुछ एक ही साथ बहुत ही अच्छी तरह मीठ शब्दों में समझा दिया है, हमने तो ऐसा उपदेश आजतक नहीं सुना, कल्याण एव जीव नके उपयोगा सब विषय आपने कहे है ।-इत्यादि । एव वदित्ता जामेव दिस पाउन्भूए तामेव दिस पडिगए) इस प्रकार प्रभु का स्तुति रूप में कह कर कूणिक राजा जिस दिशा से आये थे उस दिशा की ओर वहा से वापिस चले गये ॥सू० ६०॥ एव वयासी) पहना तभनमः४२ ४शने पछी तसा प्रभुने. मा ४धु-(सुअक्साए ते भते । णिग्गथे पावयणे) महन्त ! भाप नियन्य પ્રવચનને ઉપદેશ બહુજ સુદર-પૂવાપરવિરોધરહિત-સર્વોત્કૃષ્ટ થયું છે (जाव किमग । पुण छत्तो उत्तरतर) नियन्य अवयनमा मेवा ई पर વિષય બાકી રહ્યો નથી જેના ઉપર આપે પ્રકાશ ન નાખે હાય-સારી રીતથી વિવેચન ન કર્યું હોય આપ તમામે તમામ એક સાથેજ બહુજ સારી પેઠે મીઠા શબ્દોમાં સમજાવી દીધુ છે અને તે એ ઉપદેશ સાભળ્યો નથી કલ્યાણ તેમજ જીવનમાં ઉપયોગી બધા વિષય આપે કહ્યા छे त्यादि (एव वदित्ता जामेव दिस पाउन्भूए तामेव दिस पडिगए) પ્રકારે પ્રભુની સ્તુતિરૂપમા કહીને કૃણિક રાજા જે દિશાએથી આવ્યા હતા તે દિશા તરફ પાછા ચાલ્યા ગયા ( ૬૦) પ્રકારે આજ સુધી આ - पीयूषषिणी-टीका स ६१ सुभद्रादीना स्वस्थाने गमनम् वदित्ता जामेव दिस पाउन्भूयाओ तामेव दिस पडिगयाओ' एवम् उदित्वा यस्या एव दिश प्रादुर्भूता , तामेव दिश प्रतिगता ॥ सू० ६१ ॥ इति श्री-विश्वविख्यात-जगहल्लभ-प्रसिद्धवाचक - पञ्चदशभाषाकडितललितकलापालापक- प्रनिशुद्धगधपपनैकप्राथनिर्मापक-वादिमानमर्दक-श्रीशाह उत्रपति-कोल्हापुरराज-प्रदत्त-- जैनशास्त्राचार्य-पदभूषित-कोल्हापुरराजगुरु-बाल्नह्मचारि-जैनाचार्य-जैन धर्मदिवाकर-पूज्यश्रीघासीलालबतिविरचितायाम् औपपातिकसूत्रस्य पीयूषव पिण्याख्याया व्याख्याया समवरणनामक पूर्वार्दै सम्पूर्णम् । तामेव दिस पडिगयाओ) इस प्रकार भक्तिभाव से प्रभु की स्तुति करके वे सब रानियाँ जहा से आई थी वहीं वापिस चली गयीं । सू० ६१ ॥ ॥इति औपपातिक सूत्रका समवसरणनामा पूर्वार्द्ध सपूर्ण ।। जामेव दिस पाउभूयाओ तामेव दिस परिगयाओ) मा प्ररे तिनाथी પ્રભુની સ્તુતિરૂપે નિવેદન કરીને તેઓ બધી રાણીઓ જ્યાંથી આવી હતી ત્યા પાછી ચાલી ગઈ (સૂ ૬૧) ઈતિ ઔપપાતિક સૂત્રનુ સમવસરણ નામક પૂર્વાદ્ધ સ પૂર્ણ ४९२ औषपातिकपत्रे वंदित्ता णमंसित्ता एव वयासी-सुयम्खाए ते भंते। निग्गंथे पावयणे जाव किमंग | पुण एत्तो उत्तरतरं ?, एव वदित्ता जामेव दिसं पाउन्भूयाओ तामेव दिस पडिगयाओ ॥सू०६१ ॥ ॥ समोसरण नाम पुन्बद्ध समत्त ॥ कृत्वा वन्दते नमरयति, 'वदित्ता णमसित्ता एव पयासी' वन्दित्वा नमस्यिवैवमवादिषु 'सुयक्खाए ते भते ! निग्गये पावयणे जार किमग ' पुण एत्तो उत्तरतर ?' स्वा ख्यात तव भदत ! निर्मय प्रवचनम् यावत् किमा! पुनरेतस्मादुत्तरतरम् । 'एव चार आदक्षिणप्रदक्षिणपूर्वक वदना एव नमस्कार किया, (पदित्ता णमसित्ता एव वयासी) वदना नमस्कार करने के अन तर फिर वे प्रमु से इस प्रकार बोली कि (सुयक्खाए ते भंते ! णिग्गथे पावयणे) आपने हे भदत ! इस निम्रथ प्रवचन का उपदेश बहुत ही सुन्दर पूर्वापरविरोधरहित-सर्वोत्कृष्ट रूप से किया है। (जाव किमग ! पुण एत्तो उत्तरतर) हे प्रभो ! आपने इस निर्मथ प्रवचन में सब ही विषयों को अच्छी तरह समझाया है। कोई भी विषय ऐसा नहीं रहा कि जिस पर आपकी वाणी का अविरल प्रवाह न रहा हो । सब कुछ आपने बहुत सरल भाषा में समझा दिया है। हमने तो आजतक इतना मार्मिक उपदेश नहीं सुना, इससे उत्तम उपदेश की बात ही कहाँ । (एव वदित्ता जामेव दिस पाउन्भूयाओ प्रक्षिपूर्व पहना तेभर नभ२४.२ ४ा, (वदित्ता णमसित्ता एव वयासी) १६नाम२४१२ ४३ सीधा पछी तयारी प्रमुने या मारे ४धु (सुयक्साए ते भते । णिम्गथे पावयणे) आये है महन्त । मा निर्धन्य अपयनन ५३२ બહુજ સારી રીતે, પૂર્વાપરવિરોધરહિત તેમજ સર્વોત્કૃષ્ટ કર્યો છે (નાવે किमग । पुण एत्तो उत्तरतर) हे प्रमा। मापे मा नियन्य अवयनमा मधामे વિષયને સારી રીતથી સમજાવ્યા છે કેઈ પણ વિષય એ નથી રહ્યો કે જેના ઉપર આપની વાણીને અવિરત પ્રવાહ વહ્યો ન હય, બધુય આપે બહુ સરલ ભાષામાં સમજાવી દીધુ છે અને તે આજ સુધીમાં આટલે મામિક अपडे सालण्या नथी माथी उत्तम अपडेशनी तो पात ४ १ (एव वदित्ता पीयूषयषिणी-टीका सू १ गौतमस्यामिवर्णनम् सत्तुस्सेहे सम-चउरस-सठाण-सठिए वइर-रिसह-णाराय- सघयणे कणग-पुलग-णिघस-पम्हगोरे उग्गतवे दित्ततवे समचतुरस्रम्-मानोन्मानप्रमाणानामयूनानधिक वात् अङ्गोपाझाना चाविकल वात् ऊर्च तिर्यक् च तुल्यत्वात् सम, चतुरस्र चाविकावयववात् , सम च तचतुरन चेति समचतुरस्र--स्वा- मुलाष्टशतोच्छायाङ्गोपाङ्गयुक्त, युक्तिनिर्मितलेप्यकवदना, सस्थानम् आकारविशेष , तेन मस्थित =युक्त , 'बर-रिसह-णाराय-सघयणे। वन-र्षभ-नाराच-सहनन -वज्र-= कोलिका, ऋपभ =प', नाराच =मर्कटबध-उभयपार्श्वयोरस्थिव धविशेष , वर्षभनाराचा महनन अस्भा बविशेपे यस्य स वर्षभनाराचमहनन , 'कणग-पुलग-णिघस-पम्ह- गोरे। कनक-पुलक-निकष-पागौर -कनकस्य सुवर्णस्य पुलको-स्य-प्रफुल्लपर्तुल- कणरूप , तस्य निरुप कपपट्टे कृष्टो रेखारूपो लक्षणया लक्ष्यते, पुलकस्य सशुद्धतया निकपे कृष्टा रेसाऽतीय चाफचिक्ययुक्ता भवति,अतएव तेनोपमानेनोपमित पद्मगौर -पद्मगर्भ =किअल्क, तद्गौर =कमनीयकाति , 'उग्गतवे' उप्रतपा , 'दित्ततवे' दीसतपा-दीत प्रदीप्तो सेहे) सातहाथ का अवगाहनायुक्त (वइर-रिसह-णाराय-सघयणे) 'वज्र-ऋषभ- नाराचमहननधारी (कणग-पुलग-णिघस--पम्हगोरे) विशुद्ध सुवर्ण के खण्ड की शाण पर घसी हुइ रेग्वा के समान चमकीली कात्ति वाले तथा कमल के केसर के समान गौरवर्ण (इदभू णाम अणगारे) ऐमे गौतम नाम से प्रसिद्ध इन्द्रभूति नाम के अनगार गणधर थे । (उग्गतवे दित्ततवे तत्ततवे घोरतवे उराले घोरे घोरगुणे घोरतबस्सी घोरवभ चेरवासी उच्छूढसरीरे सखित्तविउलतेयलेस्से) इनकी तपस्या बडी उप्र थी। (१) इस सहनन में वन की सी कीले, वज्र के से हाड एव वज्र का सा पट्टबन्ध होता है। सस्थान-पन्न (सत्तुस्सेहे) सात डायनी मानायुत (वइर-रिसह- णाराय-सघयणे) १०-१५ नाराय-सएनन धारी (कणग-पुलग-णिघस- पम्हगोरे) विशुद्ध सुवर्ण न म उनी श ५२ घसेली रे रेपी यमीली ति तथा भाना सरना का गौरव (इदभूई णाम अणगारे) એવા ગૌતમનામથી પ્રસિદ્ધ ઇદ્રભૂતિ નામના અનગાર ગણધર હતા (उग्गतवे दित्ततवे तत्ततवे घोरतवे उगले घोरे घोरगुणे घोरतवस्सी घोरबभ- चेवासी उच्छृढसरीरे सखित्त-विउल-तेयलेस्से) तेमनी तपस्या मईय હતી કર્મરૂપી વનને બાળવાવાળા હોવાથી તેમનું તપ અગ્નિના જેવું :- (૧) આ સ હનનમાં વજના જેવા ખીલા, વજી જેવા હાડ તેમજ મધ હોય છે ४९४ औषपातिकमा अथ उत्तरार्दम्- मूलम्-तेण कालेण तेण समएणं समणस्स भगवओ महावीरस्स जेट्टे अतेवासी इदभूई णाम अणगारे गोयमगोत्ते ण टीका-'तेण कालेण' हयादि । (तेण काठेण तेण समपण समणस्स भगाओ महावीरस्स ) तस्मिन् काल तस्मिन् समये श्रमणस्य भगतो महावारस्य (जेठे अतेवासी उदई णाम अणगारे) ज्येष्ठोऽ तपासालभूतिनामा अनगार , ज्येवमस्य मयमपर्यायेण सर्वश्रेष्ठत्वात् ,भतेवासी शिष्य , इन्द्रमतिरेतनामक , अनगार साधु , स का दृश ? इत्यार-'गोयमगोत्ते ण' गौतमगोत्र-गौतम गौतमारय गोत्र यस्य स तथा 'ग' इति वास्यालकारे, 'सत्तुस्सेहे ' सप्तो सेध -समहस्त उत्सध उच्छ्यो यस्य स तथा, सम-चउरस-सठाण-सठिए' सम-चतुरस-मस्थान-सस्थित -सम च तचतुरस्र चेति उत्तरार्ध का अनुवाद पारम-~ 'तेण कालेण' इत्यादि। (तेण कालेण तेण समएण) उस काल एव उस समय में (समणस्स भग घओ महावीरस्स) श्रमण भगवान् के महावीर क (जेटे अतेपासी) 'नडे शिष्य (गोयम- गोते ण) गौतमगोत्री (सम-वउरस-सठाण-सठिए) समचतुरस्रमस्थानमपन्न (सन्तु (१) जिसमें अग एव उपाग की रचना सम-प्रमाणोपेत (जिसका जितना प्रमाण होना चाहिये उस माफिक) होता है, कमती बढ़ता नहीं होती, उसका नाम 'समचतुरस्र सस्थान है। इसमें एक सौ आठ अगुल के उच्छ्राय वाले अग और उपाग होते है। आकार बडा ही सौम्य होता है। ઉત્તરાર્થના અનુવાદને પ્રારભ- 'तेण कालेण' त्यात (तेण कालेण तेण समग्ण) ते स तभ०४ ते समयमा (समणस्स भग वओ महावीरस्स) श्रम लगवान महावीरना (जेटे अतेवासी) भाटा शिष्य (गोयमगोत्ते ण) गौतमगोत्री (समचउरस-सठाण-सठिए) मभन्यतुरस- (૧) જેમાં અગ તેમજ ઉપગની રચના સમપ્રમાણેતિ (જેવુ જેટલુ પ્રમાણ હેવુ જોઈએ તે પ્રમાણે) હેય, વધુ ઘટ્યું ન હોય તેનું નામ સમચતુરસ-મસ્થાન” છે આમ એ આઠ આગળ (તસુ) ના ઉછાયવાળા અગ તથા ઉપાગ હોય છે આકાર બડજ સૌમ્ય હોય છે .

पीयूषयपिणी-टीका सु १ गौतमस्वामियर्णनम् सत्तुस्सेहे सम-चउरस-सठाण-सठिए बडर-रिसह-णाराय- सघयणे कणग-पुलग-णिघस-पम्हगोरे उग्गतवे दित्ततवे समचतुरस्रम्-मानो मानप्रमाणानामयूनानधिकवात् अङ्गोपालाना चानिकलयात् ऊर्व तिर्यक च तुन्य वात् सम, चतुरन चारिकल्पवयवत्वात , सम च तचतुरन चेति समचतुरस्र-स्वा- हुलाष्टगतोच्छायाङ्गोपाङ्गयुक्त, युक्तिनिर्मितलेप्यफवदा, मस्थानम् आकारविशेप , तेन मस्थित =युक्त , 'वहर-रिसह-णाराय-सघयणे' वन-भ-नाराच-महनन -वर्ज कालिका, ऋषभ =प , नागच =मर्कटवध -उभयपार्श्वयोगस्थिरन्धविशेष , वर्षभनाराचा महनन=अस्मा व विशेपे यस्य स वर्षभनागचमहनन , 'कणग-पुलग-णिघस-पम्ह- गोरे' कनक-पुरक-निप-पगौर -कनकस्य सुवर्णस्य पुलको ज्व-प्रफुल्लवर्तुल कणरूप , तस्य निरुप =कपपट्टे कष्टो रेखाम्पो लक्षणया लक्ष्यते, पुलकस्य मशुद्धतया निरुपे कृष्य मेगाऽतीव चाफचिक्ययुक्ता भवति,अतण्य तेनोपमाननोपमित पद्मगौर पमगर्भ =किनल्क , तद्गौर =कमनीयकाति , 'उग्गतवे' उप्रतपा , 'दित्ततवे' तीप्ततपा--दीत -प्रदीप्तो स्सेहे) मातहाथ का अपगाहनायुक्त (पइर-रिसह-णाराय-सघयणे) 'वज्र-ऋपभ- नाराचमहननधारी (कणग-पुलग-णियस-पम्हगोरे) विशुद्ध सुवर्ण के खण्ड की शाण पर घसा हुइ रेखा के समान चमकीला काति वाले तथा कमल के केसर के समान गौरवर्ण (इदभूई णाम अणगारे) ऐसे गौतम नाम से प्रसिद् इद्रभूति नाम के अनगार गणधर थे । (उग्गतवे दित्ततवे तत्ततवे घोरतवे उराले घोरे घोरगुणे घोरतपस्सी घोरसभ- चेरवासी उन्हसरीरे सखित्तविउलतेयलेस्से) इनकी तपस्या बडी उग्र थी। (१) इस महनन में वन की सी कीले, वज्र के से हाट एव वज्र का सा पट्टबन्ध होता है। सस्थान--सपन्न (सत्तुस्सेहे) मात लायनी अपमानायुत (वइर-रिसह- णाराय-सघयणे) १०-१५म नाराय-सहनन धारी (कणग-पुल्ग-1 -णिघस-- पम्हगोरे) विशुद्ध सुपर ना पनी था ५२ घसेही २२पी यमीही ४ाति तथा मना सरना २१॥ गौरव (इदभूई णाम अणगारे) એવા ગૌતમનામથી પ્રસિદ્ધ ઇદ્રભૂતિ નામના અનેગાર ગણધર હતા (उगतवे दित्ततवे तत्ततवे घोरतवे उराले घोरे घोरगुणे घोरतवस्सी घोरवभ- चेरवासी उच्छढसरीरे सखित्त-विउल-तेयलेस्से) भनी तपस्या मई ५ હતી કમરૂપી વનને બાળવાવાળા હોવાથી તેમનું તપ અગ્નિના જેવું બહુ (૧) આ સહનનમાં વાના જેવા ખીલા, વજી જેવા હાડ તેમજ વા જેવા પટ્ટબ ધ હોય છે , . ओपपातिकत्र तत्ततवे घोरतवे उराले घोरे घोरगुणे घोरतवस्सी घोरवभचेरवासी हुताशन इव कर्मवनदाहकत्वेन जाज्वल्यमान तपो यस्य स तथा, 'तत्ततवे' तमतपा- तप्त-सविधि सेरित तपो येन स तप्ततपा , ' महातवे ' महातपा बृहत्तपोयुक्त , 'धोरतवे' घोरतपा =अतिकठिनतपोयुक्त , 'उराले' उदार , 'घोरे' घोर -भीम , अत्र कश्चि रहते य उदार म भीम कथम् । अस्योत्तरमाह-अतिकष्ट तप युर्वन् अन्पशक्तिमता भयानको भवतीति निसर्ग । कश्चिद् वक्ति-उदार प्रधान , घोरस्तु परीपहेन्द्रियकषायाऽऽल्याना रिपूणा विनाशे कठोर । केचिदात्मनिरपेक्षतया तपस्सु प्रवर्तमानत्वाद् घोर इत्याहु । 'घोरगुणे' कर्मरूपी वन को जलाने वाला होने से इनका तप अग्नि की तरह अधिक जा-वन्यमान था। तपस्या की आराधना ये विधिपूर्वक वडी सावधानी से करते थे। ये महातपस्वी थे। दूसरे मुनिजन जिन तपों को करना अति कठिन मानते थे, उन तपों को ये तपते थे । ये उदार एवं घोर अर्थात् भयानक थे । प्रश्न-उदारता और भयानकता ये दोनों धर्म परस्परविरोधा हैं, क्यों कि जो उदार होता है वह भयानक नहीं होता और जो भयानक होता है वह उदार नहीं होता, अत इन दोनों बातो का यहा निर्वाह कैसे हो सकता है ? उत्तर-ये अति कठिन तपस्याओं को करते थे, अत अल्पशक्ति वालों को ये देसने में बडे भयानक-जैसे मालम देते थे, अर्थात् अल्पशक्ति वालों को इनसे डर लगता था, इस अपेक्षा इन्हे भयानक कहा गया है। कोइ २ ऐसा भी कहते है कि 'उदार' शब्द का अर्थ 'मधान है, एव 'घोर' शब्द का अर्थ 'कठोर' है। ये कठोर इसलिये थे कि परीपह इन्दिय एव कषाय इन જાજવલ્યમાન હતું તપસ્યાની આરાધના તેઓ વિધિપૂર્વક બહુ સાવધાનીથી કરતા હતા તેઓ મહાતપસ્વી હતા બીજા મુનિજને જે તને કરવાનું બહુ કઠણ માનતા હતા તેવા તપને આ કરતા હતા તેઓ ઉદાર તેમજ ઘોર અર્થાત ભયાનક હતા પ્રશ્ન—ઉદારતા અને ભયાનકતા એ બને ધર્મ પરસ્પર વિરોધી છે, કેમકે જે ઉદાર હોય છે તે ભયાનક હોતા નથી અને જે ભયાનક હોય છે તે ઉદાર હતા નથી, તો પછી આ બન્ને વાતને અહી મેળ કેવી રીતે થઈ શકે ? ઉત્તર–આ અતિ કઠણ તપસ્યા કરતા હતા તેથી અલ્પશક્તિવા ળાઓને તેઓ સેવામાં ભયાનક જેવા દેખાતા હતા, અર્થાત્ અલ્પશક્તિ- વાળાઓને તેમને ડર લાગતું હતું આ અપેક્ષાથી તેમને ભયાનક કહેલા છે કેઈ કઈ એમ પણ કહે છે કે “ઉદાર’ શબ્દનો અર્થ “પ્રધાન છે, તેમજ ઘર શબ્દનો અર્થ કઠેર છે તેઓ કઠોર એ માટે હતા કે પરિષહ, .

पौयूपपणी टीश स १ गौतमस्थामि वर्णनम् उच्छृढसरीरे सखित्त-विउल-तेयलेस्से समणस्स भगवओ घारगुण -घोरा अय१रद्यहा गुणा मूल्गुणान्यो यस्य स तथा। 'घोरतवस्सी' घोरतपस्वी दुष्करतपश्चरणगार ,पागणाटी नानाविधाभिग्रहधाग्मत्वात् , 'घोर-मचेर-वासी' घोर-ब्रह्मचर्य-यासी-धोर-गरणमल्पमहत्वाद् यद् ब्रह्मचर्य तर यसति तच्छाल । 'उन्हसरीरे' छूढगरीर -उच्छूढम्=उझितमिव स्स्कारपरित्यागात् शरार येन स उ छूढगरीर -डागरमस्कार प्रति निस्पृहत्वात् त्यक्तगरारसरकार । 'सखित्त- विउल-तेयलेस्से' सभिम-विपुल-तेजोले य -सक्षिमा-निजगरीराऽन्तर्निहिता, विपुला- रिपुओं के विनाश करने में निरत थे। कठोर वन पिना गनुओं का निवारण करना नडा ही मुश्किल होता है। कोइ २ ऐसा भी कहते हैं कि तपस्याओं के तपने म ये अपनी निज आमा का परवाह हा नहा करते थे, अत घोर थे । 'घोरगुणवाले' ये इसलिये ये कि इनके द्वारा धृत मूलगुण आदि अयजनों के लिये दुर्धारणाय थे, 'घोरतपस्वी' ये इसलिये थे कि जिस दिन पारणा का असर होता था उस दिन ये अनेक प्रकार के अभिग्रहों को धारण करते थे । 'योर-ब्रह्मचर्य-पासी' ये इसलिये ये कि ये अल्पशक्ति वाले प्राणियों द्वारा दुर्वह होने से कठिनतर ऐसे ब्रह्मचर्य का आराधना मे पूर्णनिष्ठ हो चुके थे। 'उच्छू- ढशरीर' दहे इसलिये कहा है कि इन्हों ने अपने शरीर का संस्कार करना ही छोड दिया या। अत उनका गरीर ऐसा जात होता था कि मानो इन्होंने इसका परित्याग जैसा कर रखा है। 'सक्षिप्त-विपुल-तेजोलेश्य' ये इसलिये थे कि यद्यपि विशिष्ट तपस्या की ઈદ્રિય તેમજ કપાય એ રિપુઓને વિનાશ કરવામાં નિરત હતા ઠેર- બન્યા વિના શત્રુઓનું નિવારણ કરવુ બહુજ મુશ્કેલ થાય છે કે કોઈ એમ પણ કહે છે કે તપસ્યા તપવામાં તેઓ ખુદ પિતાના આત્માની પરવાહ પણ કરતા નહોતા આવી રીતે ઘેર હતા ઘરગુણવાળા તેઓ એ કાર થી હતા કે તેમના દ્વારા ગ્રહણ કરાયેલા મૂલગુણ આદિ ગુણે બીજાને માટે દુર્ધારણીય (ગ્રહણ ન કરી શકાય એવા) હતા ઘેરતપસ્વી” તેઓ એ માટે હતા કે જે દિવસે પારણાને અવસર આવતો તે દિવસે તેઓ અનેક પ્રકારના અભિગ્રહને ધારણ કરતા હતા ઘર-બ્રહ્મચર્ય—વામી તેઓ એ માટે હતા કે તેઓ અભ્યશક્તિવાળા પ્રાણિઓ દ્વારા દુર્વહ (સહન ન થાય એવા) હેવાથી બહુ કઠણ એવી બ્રહ્મચર્યની આરાધનામાં પૂર્ણનિષ્ટ થઈ ચડ્યા હતા “ઉછુઢશરીર એમને એ માટે કહેતા કે તેમણે પોતાના શરી- ૨ના સમારે જ છેડી દીધા હતા આથી તેમનું શરીર એવુ જણાતુ હતું કે જાણે તેઓએ તેને પરિત્યાગ જ કરી નાખ્યું હોય 'सक्षिस- ४९८ गौपपातिकसत्र - महावीरस्स अदूरसामंते उड्ढजाणू अहोसिरे झाणकोट्टोवगए संजमेण तवसा अप्पाण भावेमाणे विहरड ॥सू १॥ अनेकयोजनप्रमाणक्षेत्राऽन्तर्वर्तिवस्तुदहनसमर्थवाद् विशाला तेजोलश्या विशिष्टतप सम्भूतलधिविशेषोद्भवा तेजोज्वाला यस्य स तथाभूत सन् 'समणस्स भमवओ महावीरस्स अदूरसामते ' श्रमणस्य भगवतो महावीरस्याऽदूरसमीपे-अदूरसमीप नातिदूरे नातिसमीपे-उचितदेशे, 'उड्ढजाणू ' उर्वजानु -ऊर्चे जानुनी यस्य स ऊजानु- उत्कुटुकाऽऽसनवान्, 'अहोसिरे' अध शिरा =अधोमुसो, नोव न तिर्यग् वा सिमदृष्टि , 'झाण-कोदो-वगए' ध्यान-कोष्ठो-पगत -ध्यान कोष्ठ इन ध्यानकोष्ठस्तमुपगत , यथा कोष्ठगत धान्य विकीण न भवति तथैव यानगता इन्द्रियात करगत्तयो वहिर्न यान्तीति आराधना से इन्हें तेजोलेश्या प्राप्त हो चुकी थी, जिसकी इतनी सामर्थ्य होता है कि अनेक- योजनप्रमाण क्षेत्र के भीतर रही हुई वस्तुओं को वह क्षणमात्र में दग्ध कर डालती है, परन्तु ऐसी विपुल तेजोलेश्या को भी इन्होंने अपने शरीर के भीतर ही अन्तर्हित कर रखी थी, उसका उपयोग नहीं करते थे, और ये (समणस्स भगवओ महावीरस्स अदूर- सामते) श्रमण भगवान् महावीर के न अतिदूर और न अतिनिकट, फिन्तु पास ही कुछ दूरी पर (उजाए) घुटनों को ऊँचाकर (अहोसिरे) शिर को नीचे कर के (झाण-कोट्ठो- वगए) ध्यानरूपी कोठे में विराजमान थे, अर्थात् ध्यान मे बैठे थे। ध्यान को जो कोष्ठ की उपमा दी है उसका हेतु यह है कि जिस प्रकार कोठे मे रहा हुआ धान्यादिक इतस्तत (इधर-उधर) नहीं बिखरता है उसी प्रकार ध्यानगत इन्द्रिय एव अन्त करण की वृत्तिया વિપુલતેજેશ્ય એ આથી હતા કે તેમને જે કે વિશિષ્ટ તપસ્યાની આરા- ઘનાથી તેજેશ્યા પ્રાપ્ત થઈ ચૂકી હતી, જેનું એટલું સામર્થ્ય હોય છે કે અનેક એજનના પ્રમાણ ક્ષેત્રની અંદર રહેલી વસ્તુઓને તેઓ ક્ષણ માત્રમાં બાળીને ભસ્મ કરી નાખે છે, પરંતુ એવી વિપુલ તેલશ્યાને પણ તેઓએ પિતાના શરીરની અંદર જ અન્તહિત કરી રાખી હતી, તેને ઉપયોગ કરતા नखाता (समणस्स भगवओ महावीरस्स अदूरसामते) तथा श्रम लगान भडा વરની બહુ દૂર નહિ તેમ બહુ પાસે નહિ પણ તેમની પાસે જ છેડે જ દૂર ५२ (उड्ढजाणू) धुणे। या ४शन (अहोसिरे) शिरने नभापान (झाण-कोट्ठो वगए) यान३पी उमा विमान ता--मर्थात् ध्यानमा । उता નને જે કોઠાની ઉપમા આપી છે તેને હેતુ એ છે કે જેમ કોઠામાં ભરેલા ધાન્ય આદિક આમતેમ વિખરાઈ જતા નથી તેમ ધ્યાનમા ચટેલી ઈદ્રિ ધ્યા + पोपपषिणो-टोका २ गौतमस्वामिनो भगवरसमीपे गमनम् ४९९ मूलम्-तए ण से भगव गोयमे जायसड्ढे जायसंसए भाव , नियन्त्रितचित्तवृत्तिमानि यर्थ, 'सजमेण तवसा अप्पाण भावेमाणे विहरड' म्यमेन तपसाऽऽमान भावयन् वामयन् विहरति ।। सू० १॥ टीका-'तए ण से' दयानि । 'तए ण से भगव गोयमे ' तत खल स भगवान् गौतम 'जायसड्डे ' जातश्रद् -जाता=याग्मृता मप्रति सामा येन प्रवृना श्रद्रा-तत्वनिर्णयविपयिका वान्या यस्य स जातश्रद्ध , वश्यमाणतत्वपग्निानेच्छावानियर्थ, 'जायससए' जातम्शय -जात =प्रवृत्त मायो यस्य स तथोक्त , सगयोत्पत्तिप्रकार- स्विथम्-औपपातिरमून हि-अचागद्गस्योपागम्, तेनाचागप्रथमश्रुतस्कघस्य प्रथमा- ध्ययन प्रथमोदेशके य आमन उपपात उक्त , तस्मिन् विपये वक्ष्यमाणमशयोपत्या जात याहर इधर-उधर नहीं हो सकता है । मानमिक प्रत्येक वृत्तिया इस अवस्था मे नियनित हो जाती है। ऐसे ये गौतम नामसे प्रसिद्ध इन्द्रभूति गणधर (सजमेण तवसा अप्पाण भावे- माणे विहरड) मयम एवं तप से सदा अपनी आमा को मानित करते हुए विचरते थे॥ १॥ 'तए ण से' इयादि। (तए ण) परिपत् चले जाने के बाद (से भगव गोयमे) वे भगवान् गौतम (जायसदे) कि जिनके चित्तमें तत्त्व को निर्णय करने के लिये वाञ्छा हुई, कारण कि इहें (जायससए) इस प्रकार का मशय उद्भूत हुआ था कि यह औपपातिक सूत्र, आचाराग सूत्र का उपाग हे, आचागग सूत्र के प्रथम अध्ययन के प्रथम उदेशक में जो आत्मा का उपपात कहा है सो किस प्रकार से कहा है ? (जायकोऊहल्ले) अत भगवान् मेरे सशयित તેમજ અત કરણની વૃત્તિઓ બહાર આમતેમ જઈ શકતી નથી માનસિક પ્રત્યેક વૃત્તિઓ આ અવસ્થામાં નિયત્રિત થઈ જાય છે એવા આ ગીતમ ना प्रसिद्ध मति गध२ (सजमेण तवसा अप्पाण भावमाणे विहरइ) સયમ તેમ જ તપથી સદા પિતાની આત્માને ભાવિત કરતા કરતા વિચતા हता (सू १) तए ण से'त्यादि (तए ण) परिषद याही गया पछी (से भगव गोयमे) ते सगवान गौतम (जायसड्ढे) नायित्तमा तत्वना निय पानी पाछ। थ/, आर डे भने (जायससए) मा प्रधानो सशय उत्पन्न थयो तामा मोषपा- તિક સૂત્ર, આચારગ સૂત્રનું ઉપાગ છે આચારાગ સૂત્રના પ્રથમ અધ્યયનના પ્રથમ ઉદેશમા જે આત્માને ઉપપત વર્ણવ્યું છે તે કેવા પ્રકારથી કહ્યો छ ? (जायकोऊहल्ले) ३ मापान भाग मा सशयना प्रश्न उत्तर न त .

५०० औपपातिकमरे ' . जायक्रोउहल्ले, उप्पण्णसड्ढे उप्पण्णससए उपण्णकोऊहल्ले, संजायसड्ढे सजायससण सजायकोऊहल्हे, समुप्पण्णसड्ढे समु- माय इति भाव । 'जायकोऊहल्ले जातातूहल -जात उतृहलग-औ सुश्यं यस्य स जाततृहल , मत्यतप्रश्नस्य कीदृशमुत्ता भगवा धन्यति त तुमी सुक्यवानियर्थ, 'उप्पण्णसड्ढे ' उत्पनश्रद -उपना=विशेषेण जाता श्रद्धा यस्य स तथा, यद्वा- श्रद्धाया स्वरूपस्य तिरोहितत्वे जातश्रद्ध , तस्या स्वरूपस्य प्रादुभाने तु उपनश्रद्ध -इति भाव । 'उप्पण्णससए' उपनसंशय , 'उप्पण्णकोहल्ले' उपनकुतूहल , ' सजा यसड्ढे गजातन, प्रकातिवाचक रशन्द , ततश्च सजाता=विशेषतरेण उपन्ना श्रद्धा यस्य स मजातश्रद्ध , 'सजायससए' सजातसशय , 'सजायफोहल्ले' जातकुतू- हल , 'समुप्पण्णसड्ढे' समुत्पन्नश्रद्ध -समुत्पना सर्वथा सजाता श्रद्धा यस्य स तथा, प्रश्न का उत्तर न मालूम किस तरह का देगे? इस बात को जानने को उत्कण्ठा उनके चित्त में बढ़ी, क्यों कि (उप्पण्णसड्ढे) भगवान के ऊपर ही उनके चित्त मे अतिशय श्रद्धा थी, अत उनसे हा निर्णय करने के लिये श्रद्धा उत्पन्न हुई। (उप्पण्णससए उप्पण्णको- ऊहल्ले सजायसड्ढे सजायससए सजायकोऊहल्ले समुप्पण्णसड्ढे समुप्पण्णससए समु प्पण्णकोऊहल्ले) उत्पन्न सय, उत्पन्नकौतुहल'-इत्यादि पदों द्वारा वाच्यार्य मे, अग्रह, इहा, अवाय, और धारणा ज्ञान की तरह उत्तरोत्तररूप से विशेषता द्योतन करने के लिए सूत्रकार ने 'जात, उत्पन्न, सजात, समुत्पन्न' इन पदों का प्रयोग किया है। भगवान् गौतम को जो चित्त मे तत्व के निर्णय करने की इच्छा जागृत हुई वह पहिले सामान्यरूप म ही हुइ, कारण कि उहे शय जो उपन्न हुआ था वह भी सामान्यरूप से ही हुआ था, इसी કેવી રીતે આપશે ? એ વાતને જાણવાની ઉત્કંઠા તેમના ચિત્તમાં વધી, કેમકે (उप्पण्णसडढे) भगवानना ७५२०४ तमना चित्तमा भतिशय श्रद्धा छता, वे तभनी ४ पासथी निए य ४२१! भाटे श्रद्धा परी २६ (उप्पण्णससए उप्प ण्णकोहल्ले सजायसड्ढे सजायससए सजायकोऊहल्ले समुप्पण्णसढे समुण्ण ससए समुप्पण्णकोहल्ले) Gru-नस शय उत्पनौतुs' त्यापही दास વાસ્વાર્થમા, અવગ્રહ, ઈહા, અવાય અને ધારણા જ્ઞાનની પેઠે ઉત્તરોત્તરરૂપથી विशेषतानाश सापाभाटे सूत्रधारे 'जात उत्पन्न सजात समुत्पन्न' से पहोना પ્રયોગ કર્યો છે ભગવાન ગૌતમને જે ચિત્તમા તત્વને નિર્ણય કરવાની ઈચ્છા જાગ્રત થઈ તે પહેલા સામાન્યરૂપમાં જ થઈ હતી કારણ તેમને જે સ શય - पोयूपवर्षिणी-टीका र २ गीतमस्वामिनो भगवत्मीपे गमनम ८00 - प्पण्णसंसए समुप्पण्णकोऊहल्ले उट्टाए उड उहित्ता जेणेव समणे भगव महावीरे तेणेच उबागच्छड उवागच्छिता समणं भगव महावीरं निक्खुत्तो आयाहिणपयाहिण करेड करित्ता 'समुप्पागसमए ' सम्पन्न-1, 'समुप्पण्णकोउल्ले' सनुपनरतूहल , श्रद्धा- न्य गय व्याग्याता । अनेर श्रद्धाटी कार्यकारणभार । प्रभवान्ठान्पा अदा नाता, तम्या काग्ण-समय उत्तृहल चेनि । 'उठाए उटेड यया-उयानाच्या पाम- नात् उत्तिष्ठति, चाय, 'जेणेव समणे मगर महावीरे' यौन अमणो भगवान महा- वागे निराजत इति शप, 'तेणेष उवागन्छ तरयोपागनि, 'उवागन्छित्ता'ना- गय, 'समण भगर महागीर' श्रमणन्य भगवतो महागारम्य, 'तिक्युत्तो पायाहिण- पयाहिण इ' निवृव आदक्षिणप्रदक्षिण कगेनि, 'परित्ता' या 'द णमसट' . - तरह अपने प्रश्न के उत्तर को मुनने के ग्येि जो उनक चित्त म उकण्ठा नागृत हुइ वह भा सामान्यरूप से ही । फिर बाद म 'उत्पन्नगड्ढे' आदि पदों द्वारा जो मूत्रार न श्रहा को उपन्न आनिरूप म प्रकट किया हे उममे श्रद्धा आणि म उत्तरोत्तर विशेषता जाननी चाहिये । टम प्रकार के व गौतमप्रभु (उढाए उट्टेद) च्यानशक्ति द्वारा अपन स्थान से उठ और (उद्वित्ता जेणेव ममणे भगव महावीरे तेणेर उवागन्छड) उठकर जहा प्रभु श्रमण भगान् महापार निगजमान ये वहाँ पर्नुचे, (उपगन्छित्ता ममण भगव महार तिक्खुत्तो आयाहिणपयाद्दिण रेइ) पहुँचने हा उन्होंने अमण भगनान् महावार प्रभु को तान नार आदक्षिण-प्रदक्षिण किया, (करित्ता बदः णममद) फिर बाद म बन्ना एव ઉત્પન્ન થયો તે પણ સામાન્યરૂપથી જ થયે હતે આવી જ રીતે પોતાના પ્રશ્નને ઉત્તર ભાભળવાને માટે તેમના ચિત્તમા જે ૮૦ જાગ્રત થઈ તે પણ सामान्य3पनीर हुनी ५ यार 48ी (उ पण्णमटे) माहि हो ? સરકારે શ્રદ્ધાને ઉત્પન્ન આદિ રૂપથી પ્રકટ ી છે તેવી શ્રદ્ધા આદિમા उत्तरोत्त विपत लपी ने 20 AAPा ते गौतम प्रभु (ट्टाए उडे) 'त्यानात बारा पोताना न्यानयी .या, अने (उद्वित्ता जेणेर ममणे भगर महावीरे तेणेव जागाछइ) डाने या प्रभु श्रभर भगवान महावी मिर- भान सता त्या पहाव्या (उनागच्छित्ता समण भगर महानीर तिमुत्तो आया हिणपयाहिण करेई) पहायता तभी श्रमाय ભગવાન મહાવીર પ્રભુને ત્રણ औपपातिकसत्रे - - जायकोऊहल्ले, उप्पण्णसड्ढे उप्पण्णससए उपपणकोऊहले, संजायसड्ढे सजायससए सजायकोउहाटे, समुप्पण्णसड्ढे समु- नगय इति भार । 'जायकोऊहल्ले' जातकुतूहल -जात कुतूहलम=औ मुक्य यस्य स जातातूहल , मत्कृतप्रश्नस्य कीदृशमुत्तर भगनाा यक्यनि तोतुमौ मुक्यपानि यर्थ, 'उप्पण्गसड्ढे ' उत्पनश्रद्ध -उपना=विशेषग जाता श्रद्धा यस्य स तया, यद्वा- श्रद्धाया स्वरूपस्य तिरोहितत्वे जातबद्ध , तस्या स्वरूपस्य प्रादुर्भावे तु उपनश्रद्ध --इति भाव । 'उप्पण्णससए' उपनसंगय , "उप्पण्णकोऊल्ले' उपननुतुहल , सजा- यसड्ढे गजातश्रद्ध , प्रतिवाचक रशन्द , ततश्च जाता=विशेषतरेण उपना श्रद्धा यस्य स मजातश्रद्ध , 'सजायससए' सजातसमय , 'सजायफोऊहल्ले' सजातकुतू- हल , ' समुप्पण्णसड्ढे' समुत्पन्नश्रद्ध -समुत्पना सर्वथा सजाता श्रद्धा यस्य स तथा, प्रश्न का उत्तर न मालूम किस तरह का देगे? इस बात को जानने को उत्कण्ठा उनके चित्त मे बढी, क्यों कि (उप्पण्णसड्ढे) भगवान के ऊपर ही उनके चित्त मे अतिशय श्रद्धा थी, अत उनसे ही निर्णय करने के लिये श्रद्वा उत्पन्न हुइ। (उप्पण्णससए उप्पण्णको ऊहल्ले सजायसड्ढे सजायससए सजायकोऊहल्ले समुप्पण्णसड्ढे समुप्पण्णससए समु प्पण्णकोऊहल्ले) उत्पन्ना सय, उत्पन्नकौतुहल'-इत्यादि पदों द्वारा वाच्यार्य मे, अवग्रह, इहा, अपाय, और धारणा ज्ञान की तरह उत्तरोत्तररूप से विशेषता द्योतन करने के लिए सूत्रकार ने 'जात, उत्पन्न, सजात, समुत्पन्न' इन पदों का प्रयोग किया है। भगवान् गौतम को जो चित्त मे तत्त्व के निर्णय करने की इच्छा जागृत हुई वह पहिले सामा यरूप मे ही हुइ, कारण कि उहे गय जो उपन्न हुआ था वह भी सामायरूप से ही हुआ था, इसी કેવી રીતે આપશે ? એ વાતને જાણવાની ઉત્ક છે તેમના ચિત્તમાં વધી, કેમકે (उप्पण्णसड्ढे) भगवानन। २०४ तेमना थित्तमा अतिशय श्रद्धा ती, હવે तभनी ४ पासथा निर्णय ४२१। भाट श्रद्धा उत्पन्न 25 (उप्पण्णससए उप्प पणकोहल्ले सजायसड्ढे सजायससए सजायकोहल्ले समुप्पण्णसढे समुण्ण ससए समुप्पण्णकोहल्ले) 'Gurनस शय उत्पनौतुम' Uत्या यह वा२ વાચ્યાર્થમા, અવગ્રહ, ઈહા, અવાય અને ધારણા જ્ઞાનની પેઠે ઉત્તરોત્તરરૂપથી विशेषतानाश सापपाभाटे सूत्रधारे 'जात उत्पन्न सजात समुत्पन्न' में पहोना પ્રયોગ કર્યો છે ભગવાન ગૌતમને જે ચિત્તમા તત્વને નિર્ણય કરવાની ઈચ્છા જાગ્રત થઈ તે પહેલા સામાન્યરૂપમાં જ થઈ હતી કારણ તેમને જે સચય - पोयूपपिणी टीका र ३ पापकर्मयम्धे गौतमप्रश्न ५०३ हय-पञ्चक्खाय-पावकम्मे सकिरिए असंवुडे एगंतदडे एगंत- वाले एगतसुत्ते पावकम्म अण्हाइ १, हता | अण्हाड ॥ सू०३ ॥ निरहित , तथा-अ-प्पडिहय-पञ्चरवाय-पावफम्मे' अ प्रतिहत-प्रत्यार यात-पापकर्मा प्रति हतानि अतीतकालकृतानि निन्दाद्वारेग, प्रत्यारयातानि भविष्यकालभावी नि निवृत्तिद्वारेण, पाप- कमागि अागातिपातादिरूपाणि येन स प्रतिहत-प्रयारयात पापकर्मा, भूतभाविपापनिपेपाभावेन यस्तथा न भवति स -अ-प्रतिहत प्रयाग्व्यात पापफर्मा, अतएर 'सकिरिए' सक्रिय =कायि- क्यानिक्रियायुक्त , 'असबुढे' असत =अनिरुदेन्द्रिय , 'एगतदढे' एकान्तण्ड -एकान्तैनैर= सर्वथर दण्ड- यत्यामान पर वा पापप्रवृत्तितो य स एकान्तण्ड , ‘एगंतपाले' एकान्त- चार -मर्वथा मिय्यादृष्टि , अतण्व-'एगंतमुत्ते' एकान्तमुप्त =सर्वथा मिथ्यात्वनिद्रया प्रसुप्त , 'पावसम्म' पापकर्म-प्राणातिपातादिकर्म 'अण्हाइ' आस्रवतिनाति किम् ?, भगवानाह- 'हता अण्हाइ' हन्ताऽऽत्रवृति-हत इति स्वीकारे, आस्रवति नाति इदमुत्तरवाक्यम् ।।१०३॥ अनुष्ठान करन म लगा हुआ है, (अविरए) प्राणातिपाताटिक से जिसने पिरति धारण नहीं की है, तथा (अ-प्पडिहय-पचाखाय-पावकम्मे ) लगे हुए पापकर्मों का निंदा द्वारा तथा भविष्यत् काल म धनेवाले पापफर्मों का प्र याख्यान-निवृत्ति द्वारा जिसने परित्याग नहीं किया है, (सकिरिए) कायिका आदि क्रियाओं से जो युक्त है, इसीलिये (असवुडे) असत-अनिरदेन्द्रिय बना हुआ है, (एगतदढे ) अपने को अथवा परको जो पापमय प्रवृत्ति से दडित-दु वित करता रहता है, जो (एगतवाले) एका तमिथ्यादृष्टि ह और (एगतमुत्ते) सर्वथा मिथ्याव की निद्रा मे गाढ सुप्त बना हुआ है, वह (पावकम्म) पापर्म-प्राणातिपातादिक कमा का ( अण्हाइ) बन्य करता है क्या तर भगवान् ने कहा, (हता) हा गौतम ! (अण्हाइ) बन्ध करता है। म साप अनुष्ठान ४२पामा त५२ २९ो छ, (अविरए) प्राणातिपात माFि- ४थी) विरति था२ नथी, तथा (अ-पडिय-पच्चसाय-पावकम्मे) લાગી રહેલા પાપકર્મોને નિદા દ્વારા, તથા ભવિષ્ય કાળમાં બધાનારપાપ भाना प्रत्याभ्यान-निवृत्ति-दास, रेपरित्या ध्यो नथी, (सकिरिए) ४यिही माहियामाथी २ युवत , तथा (असवुडे) असत-मनिरुक्ष धद्रियावाणी न्यो छ, (एगतदडे) चाताने अथवा परने रे पापभय प्रवृत्तिथी ६डित-मित र्या ४रे छे मेवो ते (एगतमाले) मेहत मिथ्याष्टि (एगतसुत्ते) सपथा मिथ्यात्वनी घोर निद्रामा सुत छ, ते (पावकम्म) पा५. - प्राणातिपात माहि माना (अण्हाइ) ४५ ४२ ? त्यारे भगवाने घु-(हता) । गौतम ! (अण्हाइ) १५ ३२ छ 2 औपातिकम वदइ णमंसइ, वदित्ता णमसित्ता नच्चासपणे नाइदूरे सुस्सूसमा- णे णमसमाणे अभिमुहे विणएणं पजलिउडे पजुवासमाणे एवं वयासी ॥ सू०२॥ मूलम्-जीवे णं भते । असजए अविरए अ-प्पडि- वन्दते नमस्यति, 'वदित्ता णमसित्ता' वन्दित्वा नमस्यित्या, 'नचासण्णे नादरे' ना त्यास ने नातिदुरे 'मुस्मुसमाणे णमसमाणे' शुश्रूपमाणो नमस्यन् 'अभिमुहे विणएण पजलिउडे पज्जुवासमाणे एर वयासी' अभिमुखे विनयेन प्राञ्जलिपुट पर्युपासान एवमयादीत् । प्राग् व्यारयातम् ॥ सू०२ ॥ टीका-अथात्मन उपपातस्य कर्मवधपूर्वकत्वात् कर्मग्धविपये पृच्छति-'जीवे ण भते ! इत्यादि । 'जीवे ण भते!' जीव सलु भदात ! भगवन् ! 'असजए' अभ्यत असयमवान्-सर्वसावद्यानुष्ठानयुक्त , 'अविरए' अविरत प्राणातिपातादिविर- नमस्कार किया, (बदित्ता णमसित्ता नञ्चासण्णे नाइदूरे सुरसूसमाणेणमसमाणे अभि मुहे विणएण पजलिउडे पज्जुवासमाणे एव वयासी) वदना नमरकार करने के बाद फिर वे प्रभु के निकट सामने ही, न उनसे अति दूर न उनके अतिनिकर ही, किनु उचित स्थान पर विनयावनत होकर दोनों हाथों को जोडकर बैठ गये, पश्चात् इस प्रकार बोले ।सू २॥ जीवे ण भने !' इत्यादि। गौतमने भगवान् से क्या पूछा : इस बात को इस सूत्र द्वारा सूत्रकार प्रदर्शित करते हे-(भते ) हे भदत ! जो (जीवे ) जीव (असजए) असयमी हे-सर्व सावध पार माइक्षिप्राक्षि उयु, (करित्ता बदइ णमसइ) पछी १४ना કર્યા (वदित्ता णमसित्ता नन्चासण्णे नाइदूरे सुस्सूसमाणे णमसमाणे अभिमुहे विणपण पजलिउडे पज्जुवासमाणे एव वयासी) बना नम२७१२ यो पछी त्यो પ્રભુની પાસે સામે જ, ન બહુ દૂર કે ન બહુ પાસે પહ-ઉતિ સ્થાને, વિન યથી નમ્ર બનીને બન્ને હાથ જોડીને બેસી ગયા પછી આ પ્રકારે છેલ્યા (સૂ ૨) 'जीवे ण भते' छत्यादि ગૌતમે ભગવાનને શુ પૂછયું –એ વાતને આ સૂત્ર દ્વારા સૂત્રકાર પ્રદ- शित ४२ छ -(भते) हे महन्त ! २ (जीवे) ७५ (असजए) मसयभी छ- નમસ્કાર . पोपवर्षिणी-टीया सू ५ भोरनीय धर्मबन्धयिपये प्रश्न मूलम्-जीवे ण भंते । मोहणिज करम वेदेमाणे कि मोहणिज कम्म वधड वेयणिज कम्म वधड ? गोयमा! मोह- णिज पि कम्म वघड, वेयणिज पि कम्म वधड, णण्णत्थ चरिम- टीका--'जीवे ण भते " इत्यादि । 'जीवेण भते !' जार खलु भद- न्त । 'मोहणिन सम्म वेदेमाणे' मोहनाय कर्म उदयन् अनुभवन 'कि मोहणिन सम्म बंघट' किं मोहनाय कर्म नम्नाति , अथवा-'यणिन कम्म वघड वेदनाय कर्म व नानि किम् । इति प्रश्न स युत्तरमाह-' गोयमा ! मोहणिन पि क्म्म बधइ बेयणिन पि सम्म पघट गौतम ! मोहनीयमपि कर्म बनाति वदनीयमपि म नग्नाति, गणत्य चरिममोहणिज्न सम्म वेदेमाणे केवल चरममोहनाय कर्म वेत्यन् , 'णण्ण- त्य' इति नवर-केरलमित्यर्थ , सदमसम्परायगमगुणस्थानके लोभमोहनीयमूक्ष्मकि- 'जीवे ण भते' इत्यादि। (भते) हे भदत (मोहणिज्ज कम्म) मोहनाय कर्म का (वेटेमाणे) अनुभव करने वाला (जीवे ण) जीव (f) क्या (मोहणिज कम्म) मोहनीय कर्म का (वधइ) वर करता है । (वेयणिज्ज कम्म वधइ) अथवा वेदनीय कर्म का वध करता है ? इन दो प्रश्नों का उत्तर प्रभु इस प्रकार देते है-(गोयमा) हे गौतम । (मोहणिज्ज पि कम्म वघड वेयणिज्ज पि कम्मं वधइ) मोहनीय कर्म का अनुभव करनेवाला जीव मोहनीय कर्म का भी बध करता है और वदनाय कर्म का भा वध करता है, (गण्णस्य चरिममोहणिज्ज कम्म वेदेमाणे वेयणिज्ज कम्म धड) केवल सूक्ष्मसपराय नामके १० वे गुणस्थान म चरम-मोह- नीय-सूदमलोभ–को वेदन करने वाला जीव वेदनीय कर्म का वध करता है, क्यों कि अयोगी- 'जीवे ण भते' त्याह (भते) हे महत! (मोहणिज्ज कम्म) भाडनीय भने। (वेदमाणे) मनुस ७२पापार (जीवे) ७१ (कि) शु (मोहणिज्ज कम्म) मोडनीय नि। (बधइ) ५५ २ १ (वेयणिज कम्म ववइ) अथवा वहनीय भने। १५ ४२ छ? सा में प्रश्नोना उत्तर प्रभु सा रे माघे छे-(गोयमा) हे गौतम । (मोह- णिज्ज पि क्म्म वधइ वेयणिज्ज पि कम्म वधइ) भाडनीय भने। मनुसप ४२ना। જીવ મેહનીય કમને પણ બધ કરે છે અને વેદનીય કમને પણ બંધ કરે छ (णण्णय चरिममोहणिज्ज क्म्म वेदेमाणे वेयणिज्ज क्म्म धइ) उपस सूक्ष्म સપરાય નામના ૧૦ દશમાં ગુણસ્થાનમાં ચરમ મેહનીય-સૂમલભનુ વેદન ५०४ भोपपातिक " मूलम्जीवे ण भंते । असजए जाव एगंतसुत्ते मो- हणिजं पावकम्म अण्हाड ' हता अण्हाइ ॥ सू०४॥ टीका--'जीवेण भते! इत्यादि । 'जीरेण भते !' जीव पल भदत 'असनर जार एगतमुत्ते' अमयतो यावदेका तमुम 'मोइणिज्न पावसम्म ' मोह- नाय पापकर्म 'अण्डार' आत्रवति मानि किम । इति प्रो, उत्तरमाह -'हता! अण्डाई' हत । आरपति ननाता यर्थ ॥ सू० ४॥ भावार्थ--जो जार अमयमी है, सावद्य अनुष्ठाना से निवृत्त नहीं हुआ है, पूर्वकृत पापकमा का जिसा निदा नहीं की, तथा भविष्यत-काल मे मै एसे पापकर्म नहीं करूँगा-टस प्रकार अफरणभार से जिसने उनका परित्याग नहीं किया, कायिकी आदि क्रियाआ मे जो मग्न है, रवय दु सित होता है और दूसरों को भी अपना कुसित प्रवृत्ति से दु सित करता रहता है एसा मिथ्यात्व का गाढ अवेरी म रहा हुआ मिथ्यादृष्टि जाव पापकर्मा का वधक होता हे या नहीं ?-इस प्रकार गौतम क प्रश्न को सुनकर प्रभु ने कहा-हा होता है। सू० ३) 'जीवे ण मते !' इत्यादि। (जीवे ण भते । असजए जाव एगतमुत्ते) है भदत । वही पूर्वोक्त अमयम आदि अवस्था से लेकर सर्वथा मिथ्यात्वरूपी गाढनिद्रा मे प्रमुप्त अमयमा मिथ्यादृष्टि जीव (मोह- णिज्ज) मोहनीय कर्म का (अण्हाइ) ध करता है क्या ? (हता) हा गौतम । (अण्हाइ) बन्ध करता है ।। ४॥ ભાવાર્થ-જે જીવ અસયમી છે, સાવદ્ય અનુષ્ઠાનથી નિવૃત્ત થતું નથી, પૂર્વે કરેલા પાપ ની જેણે નિદા કરી નથી, તથા ભવિષ્ય કાલમા એવા પાપ કર્મ હું નહિ કરૂ-એ પ્રકારના અકરણભાવથી જેણે તેને પરિત્યાગ કર્યો નથી, કાયિક આદિ ક્રિયાઓમાં જે મગ્ન છે, પિતે દુખિત થાય છે અને બીજાને પણ પિતાની કુત્સિત પ્રવૃત્તિથી દુખિત કરે છે એવા મિથ્યાત્વના ગાઢ અંધારામાં રહેલે એવો મિથ્યાણિ જીવ પાપકર્મોનો બ ધક થાય છે યા નહિ ? આ પ્રકારના ગૌતમને પ્રશ્નને સાભળીને પ્રભુએ કહ્યું-હા' થાય છે ( ૩) 'जीवे ण भत' इत्यादि (जीवे ण भते । असजए जाव एगतसुत्ते) 3 महन्त | અસયમ આદિ અવસ્થાથી લઈને સવથા મિથ્યાત્વરૂપી ગાઢ નિદ્રામા સુતેલા सयभी-मिथ्याटि ०१ (मोहणिज्न) भाडनीय उमना (अण्हाइ) मथ शु? (हता) गौतम ' (अण्हाइ) १५ ७३७ (सू ४) ઉપર કહેલ 40 पीयूपयषिणो-टीया सु ६ घसघाति नरयोपपातयिपये प्रश्न मुलम्-जीवे णं भते । असंजए जाव एगतसुत्ते उस्सण्ण-तस-पाण-घाई काल किच्चा णेरडएसु उववजड , हता। उववजड ॥सू०६॥ मूलम्--जीवेणभंते । असंजए अविरए अ-प्पडिहय-प- टीका-अथोपपात पृच्छति-'जीवे ण भते । । इत्यादि । 'जीवे ण भते" जीव खलु हे भदत । 'असजए जाव एगतमुत्ते' असयतो यावदेकान्तमुम -प्राग्- न्यायात , 'उस्सण्ण-तस-पाण-घाई' प्रायस्त्रस-प्राण-घाता-'उस्सष्ण' इतिप्रा य= बाहुल्येन रमप्रागानसप्राणिनो हन्ति तच्छील , 'कालमासे ' मरणसमये, 'काल फिच्चा' कालं कृवा-मरण विधाय, 'णेरइएमु उववजड' नेरयिककृत्पद्यते किम् ? इति प्रने, उत्तरमाह भगवान्–'हता ! उपवजइ' हन्त ! उपद्यते=नारकेपु जायते ॥ सू०६ ॥ टीका-'जीवे ण भते' इत्यादि । 'जीवे ण भते । ' जीव सल हे 'जीवे ण भते!' इत्यादि । गौतम उपपात के विषय में पूछते हैं-(जीवे ण भते ! असजए जाव एगत- मुत्ते उस्सण्ण-तसपाण-घाई) हे भदत ! वही पूर्वोक्त असयम आनि अवस्था से लेकर सर्वथा मिथ्यावरूपी गाढनिद्रा में प्रसुप्त मिथ्यादृष्टि जाव जो बहुलता से सजीयों की हिंसा करने में लवलीन रहा करता है वह (कालमासे) मृत्यु के समय में (काल किच्चा) मर कर (णेरइएस) नारकियों में (उववज्जइ) उत्पन्न होता है क्या ? उत्तर-(हता) हा गौतम । (उववज्जइ) उत्पन्न होता है | सू ६ ॥ 'जीवे ण भते त्याहि गौतम यातना विषयमा पूछे छ-(जीवेण भने । असजए जाव एगत मुत्ते उरसण्ण-तस-पाण-घाई) हे मत | 6५२ ४९स समयभ माहि अप સ્થાથી લઈને સર્વથા મિથ્યાત્વ રૂપી ગાઢનિદ્રામા સુતેલો મિથાદષ્ટિ જીવ જે घोगरे। उस वोनी डिसा ४२वामा भन्यो रहे छ, त (कालमासे) भृत्यु- सभये (काल किच्चा) भरीने (गैरइएस) ना२४ीमाभा (उपवज्जइ) Grurn थाय ? उत्तर-(ता) । गौतम । (उयवज्जइ) Gurt थाय छ (स १) शु ६० औपपानिकसने . मोहणिज कम्म वेदेमाणे वेयणिज्ज कम्म बंधइ, णो मोहणिज्ज कम्मं वधइ ॥ सू०५॥ किारूप चरममोहनायमित्युच्यते, तद्वेदयन् जीव , 'वेयणिज्ज कम्मं वधइ ' धेदनीय कर्म बनाति, यतो हि अयोगिन एव वेदनीयकर्मणो बधाभाव , 'णो मोहणिज्ज कम्म घइ' नो मोहनाय कर्म बन्नाति-सूदममपरायस्य मोहनीयायुप्फवर्जाना पण्णामेव प्रकृतीना बन्धकत्वादिति ॥ सू०५॥ नामक चौदहवे गुणस्थान मे ही वेदनीय कर्म के बन्ध का अभाव है, (गो मोहणिज्ज कम्म वधइ) इसलिये सूक्ष्मसपराय वाला जीव मोहनीय एव आयुकर्म को छोडकर शेष ज्ञाना वरणीयादि छ प्रकृतियों का बधक होता है । भावार्थ-प्रश्न इस प्रकार है कि मोहनीय कर्म का वेदन करने वाला जीव मोह नीय कर्म का वध करता है कि वेदनीय कर्म का वध करता है ? उत्तर-वेदनीय कर्म का भा बध करता है और मोहनीय कर्म का भी वध करता है, परन्तु अतिम मोहनीय-सूक्ष्म लोभ का क्षय करते समय (बारहवे गुणस्थान मे) वेदनीय कर्म का तो वध करता है परतु मोहनीय कर्म का बध नहीं करता । कारण कि मोहनीय कर्म का क्षय १० मे ही हो जाता है, आगे सिर्फ ११ वेदनीय कर्म का बध होता है सो यह भी केवल तेर- हवे गुणस्थान तक ही जानना चाहिये, क्यों कि १४ । गुणस्थान में वेदनीय कर्म के बध का अभाव है । मू ५॥ કરનારા જીવ વેદનીય કર્મને બધ કરે છે કેમકે અગી નામના ચૌદમાં शुषस्थानमा वेदनीय ४मना मन मला छे (णो मोहणिज्ज कम्म यधइ) २॥ माटे सूक्ष्भस ५२१यभाडनीय तम आयु भने ડીને બાકીની જ્ઞાનાવરણીય આદિ છ પ્રકૃતિએના બધક થાય છે ભાવાર્થ-પ્રશ્ન એવા પ્રકારનો છે કે મેહનીય કર્મનુ વેદન કરવાવાળા જીવ મેહનીય કર્મને બ ધ કરે છે કે વેદનીય કર્મને બંધ કરે છે? ઉત્તર–વેદનીય કમને ય બ ધ કરે છે અને મેહનીય કમને પણ આ ધ કરે છે પર તુ અતિમ મેહનીય સૂમલેભને ક્ષય કરતી વખતે (બારમાં ગુણસ્થાનમા) વેદનીય કમેને તે બધ કરે જ છે, પરંતુ મોહનીય કમને બધ કરતા નથી, કારણ કે મેહનીય કર્મનો ક્ષય ૧૦ મા ગુણસ્થાનમાં જ થઈ જાય છે. આગળ માત્ર ૧ વેદનીય કમને જ બધ થાય છે, અને તે પણ કેવળ તેરમાં ગુણસ્થાન સુધી જ જાણ જોઈએ, કેમકે ૧૪ મા ગુણ- સ્થાનમા વેદનીય કમના બધને અભાવ છે (સૂ ૫) वे गुणस्थान दयादि । पोषयषिणी-टोमा म ८ अमयताना देयवपिपाते देनुप्रदर्शनम ८०९ देवे सिवा, अत्येगडया णो देवेसिया गोयमा जे इमे जीवा गा- मा-गर-णयर-णिगम-रायहाणि खेड-कव्वट-मडव - टोणमु- ह-पट्टणा-सम-सवाह सण्णिवेसेमु अकामतण्हाए अकाम- को दा म्यात , अयरमा न दा स्यात !-14 यत् यत यदको यो भवति को न भरतानि फिनिमिनकोड भन । इति प्रक, भगवानुत्तग्मा-गोयमा 'जे हमे जीरा गामा-गर-गयर - गिगम-रायहाणि-खेड-पट-मड-दोणमुह--पट्टणा सम- माह-मणिमंग' गौतम य इम जाया प्रामा-ऽऽकर नगर-निगम गनपाना सेट-क- ट-मदन-द्रोगमुग-पानाऽऽश्रम-पार-मनियोपु-ग्रागन्याग्यातरूपपु 'अकामतण्डार' अकामा गया-मामाना=निजगधनभियापिणा मता तृष्णा तृट्-अकामतृष्णा तया, अ. 'मे केगटेण भत प्रश-(भते 1 ) हभन्न ' (मे केगटेणप बह जत्थेगडयादेसियाअत्ये- गइया दे णो मिया) आप ऐमा स्मि काग्ण से कहते हैं कि किननक जीव दरोक म उपन हो मकन है और स्निनक नहा हा सकते है, - उत्तर--(गोयमा) गौतम । मुनो, (जे इम जी गामा-गर-णयर-णिगम-रायहाणि-खेड-कबड-मड-दोणमुह- पट्टणा-सम-समाह-मणिमेस अकामतण्डाए अकामछुहाए अकामभचरेवामेण अगाम-अण्हाणग-मीया-या-दस मसग-सेय-जल्ल-मल्ल-पक-परितारेण अप्पतरो वा मुन्नतरी काल अप्पाण परिफिलेसति, परिफिलेसित्ता रा मारमासे काल किया अण्णयरेमु पाणमतरेसु देवोपसु देवत्ताए उप्रयत्नागे मपति) जो जान प्रको महित ग्राम म, मुरणाटिक की ग्वानों म, र- 'से रेणटेण भते ! 'त्या। -(भते) 2 1 1 (से वेणटेण "प उच्चइ अत्यंगडया देरे मिया अत्यगइया ये णो मिया) माय गेम यी ८ मा ७१ पाउभा Crपन्न 43 भने उटया नथी 40 शता ? Gur-(गोयमा) गौतम ! मानणे (जे मे जीया गामा-गर-गयर-णिगम-गयहाणि-पेट कनट मदर-लोणमुह-पट्टणा-मम-मनाह-मण्णिसेमु अामनण्हाग अफामहाग अकाम- भग्नामेण अकाम-अण्णग-मीया-या न्म-ममग- ग-मेय जल-मल्ल पक-परिता कार अपाण परिस्मिति, परिमिमित्ता कालमामे फिन्चा अण्णयरेमु वागमतरमु देवलोम दत्तात अग्नागे भरति) 2 04 जाट બા એવા ગામમાં, સુવર્ણની બામા. ર વગરના -મા, વ્યાપારીઓની વસ્તીવાળા નિગમમા, રાજ प्रल- पेण आपतगे या मुनतगे या मार औपपातिकपत्र चक्खाय- पावकम्मे इओ चुए पेच्च देवे सिया ?, गोयमा । अत्थेगडया देवे सिया, अत्थेगइया णो देवे सिया ॥ सू०७ ॥ मुलम्-से केणटेणं भंते । एव वुच्चड-अत्थेगइया भदन्त ! 'असजए अविरए अ-प्पडिहय-पञ्चाखाय-पाकम्मे' आयत अविरत अ-प्रतिहत-प्रयाग्यात-पापकर्मा-व्यारयातपूर्व , 'इओ चुए' इत मर्यलोकात् , न्युन = मृत , 'पेच देवे सिया' प्रेय देव स्यात्-प्रेय-जन्मान्तरे देव =देवगतिसमापन स्यात् किम् ? इति प्रश्ने भगनानुत्तर कथयति-'गोयमा अत्येगडया देवे सिया' गौतम । अस्त्येकको देव स्यात्-कश्चिदेव स्यात्, ‘अत्यंगइया णो देवे सिया' अत्येकको नो देव स्यात्-कश्चिदेवगतिसमापन्नो न भवेत् ॥ सू०७॥ टीका-'से केणद्वेण भते " इत्यादि । ' से केणद्वेण भते ! 'एव वुचइ- अत्यगया देवे सिया अत्थेगच्या णो देवे सिया? 'तकैनार्थेन भदत! एवमुच्यते ऽत्ये . 'जीवे ण भते । " इत्यादि । (भंते) हे भदत (असजए अविरए अ-पडिहय-पच्चक्खाय-पावकम्मे जीवे) जो जीव असयमी है, अविरतिसपन्न है, पापकर्मों का जिसने निंदाद्वारा एव विनिवृत्तिद्वारा प्रत्याख्यान नहीं किया है ऐसा वह जीव, (इओ चुए) इस मर्त्यलोक से मर कर (पेच्च) परलोक में-जन्मातर मे (देवे सिया) क्या देवलोक में उत्पन्न हो सकता है ? उत्तर- (गोयमा) हे गौतम । ( अत्यंगइया देवे सिया अत्यगइया णो देवे सिया) क्ति नेक जीव देवलोक मे उत्पन होते है और फितनेक जीव देवलोक मे उत्पन्न नहीं भी होते है ।। सू ७॥ -- 1 દ્વારા 'जीवे ण भते' इत्यादि (भते) महत 1 (असजए अविरए अ-प्पडिहय-पच्चक्साय-पावकम्मे जीवे) જે જીવ અભયમી છે, અવિરતિસ પન્ન છે, પાપકર્મોનુ જેણે નિ દા तभा विनिवृत्ति द्वारा प्रत्याभ्यान ४यु नथी सेवा त ७ (इओ चुए) PAL भयभाथी भरीन (पेन्च) ५२४मा-मातरम। (देवे सिया) हेप खामा उत्पन्न य श छ ? (गोयमा) उत्तर-3 गौतम ! (अत्थेगइया देवे सिया अत्थेगइया णो देवे सिया; ४ प Palsभा जत्पन्न याय छ અને કેટલાક જીવ દેવકમાં ઉત્પન્ન નથી પણ થતા (સૂ ૭) पोयूषषिणी-दीका सु ८ असंयताना देवत्वेनोपपाते हेतुप्रदर्शनम् भुजतरो वा काल अप्पाण परिकिलेसति, परिकिलेसित्ता कालमासे काल फिच्चा अग्गयरेसु वाणमतरेसु देव लोएसु देवत्ताए उवात्तारो भवति, तहि तेसिं गई, तहि तेसि ठिई, तेहि तेसि उवधाए पपणते । तेसि ण भंते । देवाण केवइय काल ठिई पण्णता?, गोयमा । दसवाससहस्साड ठिर्ड भूयस्तर या कालमा मान परिकगयन्ति-'अप्पतरो भुजतरो' उत्युभयन द्वितीयार्थे प्रथमा, 'परिफिलेसित्ता' परिश्म 'कालमासे' कालमासे कालावसरे 'फाल किचा' काल कृत्वा 'अध्ययरेसु वाणमतरेसु देशलोग देवताए उववत्तारो भाति' अयतमेषु व्यतरेपु देव लोकेषु देवेनोपपत्तारो भवति--अन्यतमेपु-बहना म ये एकतरेषु दवलोकेषु उपपात प्राप्नुपन्ति, 'तहि तेसिं गर्ट तहि तसि ठिर्ड तहि तेसिं उत्पाए पण्णत्ते तन-दवलाक तेपा गति तन तेपा स्थिति , तर तपामुपपात प्रनप्त । 'तेसि ण भते' देवाण केनदय काल ठिई पष्णत्ता' तेपा सलु भक्त दवाना कियन्त काल स्थिति प्रनता , 'गोयमा ' दसमासस- हस्साइ ठिई पण्णता' हे गौतम । दशवर्षसहस्राणि स्थिति प्रज्ञाता-वर्षाणा दशसहस्राणि से, चाहे ये सब कष्ट जीव अल्पकाल तक सहे या बहुतकाल तक सहे, परतु इन कष्टों से जो अपना आत्मा को येगित करते हे वे मरणकाल प्राप्त होने पर मर कर किसा एक व्य तर- देवों के देवलोक मे देवरूप से उत्पन्न होते हे, (तहि तेसि गई तहिं तेसि ठिई तहि तेसि उवगए पण्याचे ) इसलिये वहीं पर उनकी गति, वहीं पर उनकी स्थिति और वहा पर उनका उपपात होता है। (तेसि ण भते देवाण केवश्य काल ठिई पण्णता) हे भदत । वहा पर उन देवो का फितने काल तक की स्थिति होती है ? (गोयमा! दसवास- सहस्साद ठिई पण्णत्ता) गौतम ! सुनो, वहा पर उनकी स्थिति दसहजार वर्ष को होता પરિતાપને સહન કરીને-ચાહે તે બધા કષ્ટ જીવ થોડો વખત નહન કરે અથવા લાબા કાળ સુધી સહન કરે પરંતુ આ કણોથી જે પિતાના આત્માને કલેશિત કરે છે તે મરશુરાલ પ્રાપ્ત થતા મને કોઈ એક વ્યન્તર દેવના हेवयाउमा ३१३ Gपन्न थाय छ, (तहिं तेसि गई तहिं तेसि ठिई तर्हि तेसि उपवाए पण्णत्ते) साथी त्या तेभनी गति, त्या भनी श्यति, मने त्या तेभने। अपघात थाय छ (तेमि ण भते । देवाण फेवइय काल ठिई पण्णत्ता ? ) હે ભદ તે ! त्या ते हेवोनी उस स्थिति डाय? (गोयमा । दसनास সীযঘনিষ্ট छुहाए अकाम-वभचेर-वासेणं अकाम-अण्हाणग-सीया-यव- दस-मसग-सेय-जल्ल-मल्ल-पक - परितावेण अस्पतरो वा कामछुहाए' अकामक्षुधया-अफामाना=निगधनभिषिणा सता सुधा-नाम-सुधा तया, 'अकाम-भचेर-पासेण' अफाम-लक्षचय-पासेन-अफामाना=निजगधनपेक्षागा-ब्रह्म चर्ये वाम तेन, 'अाम-अण्हाणग-सीया-या-दस-ममग-सेय-जरमल-पर परितावेण ' अकामा-ऽस्नानक-गीता-ssतप-दा-मशर-रद-जल-मल्ल-पद परिता पेन-अकामाना-निर्जराधनपेक्षमाणाना यानि स्नानाऽभावानि पहातानि तथा परितापेन:- स तापेन, 'अप्पतरो वा भुज्जतरो वा काल अप्पाण परिकिलेसति' अन्पतर वा रहित नगर म, व्यापारियों की यस्तावाले निगम मे, राजा की राजधानी में, धूल के कोट से युक्त खेडे मे, कुत्सित जन का बस्तीवाले कर्बट मे, नजदीक २ ग्रामाले महर मे, जल और स्थल इन दोनों प्रकार के मार्ग वाले द्रोणमुख (बदर) में, सर्ववन्तु जहा मिलती हो ऐमे पाटण मे, तापसों के आश्रमों में, पर्वत के नजदीक वाले माध मे, एव गोपालों की प्रधान पस्तावाले सनिवेश मे, अकामनिर्जरासे--मनविना परवश हो कर साने पान को वस्तु न मिल सकन के कारण क्षुधा-तृषा सहन करने से, अकामब्रह्मचर्य से-इच्छा होने पर भी स्त्री आदि की अप्रामि से ब्रह्मचर्य पालन करने से, अकामस्नान से-इच्छा होने पर भी पानी न मिल सकने के कारण म्नान नहीं करने से, वत्रादिक न मिल सकने के कारण शीत--आतप जन्य दुख सहने से, दामराम के द्वाग काटे जाने का कष्ट सहन करने से, स्वेद, जल्ल, मल्ल एव पक आदि को गरार से दूर नहा करने से, अर्थात् इन के द्वारा उत्पा परिताप के सहन करने યુક્ત રાજધાનીમાં, ધૂળના કેટવાળા ગામડામા, કુત્સિત જનેના નિવાસરૂપ -બ મા, પાને પાને ગામવાળા મડબમા, જલ અને સ્વલ એ બન્ને પ્રકા ના ભાગ વાળા દ્રણમુખ (બંદર)મા, નવ વસ્તુ જ્યા મળતી હોય એવા પાટણમાં, તપસ્વીઓના આશ્રમમાં, પર્વતની પાસેના સ બાધમાં, તેમજ વાળની મુખ્ય વસ્તીવાળા નિવેશમા, અડામનિજેરાથી-મનવિના પરવળ થઈનેખાવાપીવાની વસ્તુ મળી ન શકવાથી ભૂખતરસ સહન કરીને, અનામ બ્રમચય થી-ઈછા હોવા છતા સ્ત્રી આદિની અપ્રાપ્તિથી બ્રહ્મચર્ય પાલન કરીને, અનામસ્નાનથી-ઈચ્છા હોવા છતાં પાણી ન મળી શકવાના કારણે સ્નાન નહિ કરીને, વસ્ત્રાદિક ન મળી શકવાના કારણે ઠ ડી–ગરમીથી થતા દુ ખ સહન કરીને, દશમશકથી રડાઈ જવાનું કષ્ટ સહન કરીને, દ, જલ, મલ્લ તેમજ ૫આદિને શરીરથી દર નહિ કરીને એટલે. આથી ઉત્પન્ન થતા , - पोयपपिणी टोका म ९ अण्डयद्वयादीनामुपपातविषये गौतमप्रश्न मूलम्-से जे इमे गामा-गर-णयर-णिगम-राय- हाणि-खेड-कव्यड-मडव-ढोणमुह-पट्टणा-सम-संवाह-स- ण्णिवेसेसुमणुया भवति,तजहा-अंडुबद्धगा णियलवद्धगाहडिव- टीका-'से जे इमे दयाटि । 'से जे इमे' अथ य इमे 'गामा-गर- णयर-णिगम-रायहाणि-खेड-कबड-मडव-दोणमुह-पट्टणा-सम-सपाह -स- णिवेसेसु मणुया भवति' प्रामा-कर-नगर-निगम-राजधानी-खड-कट-मडम्ब- द्रोगमुरव-परणाऽऽ-श्रम-समाध-मन्निवेशेषु मनुजा भवति-प्रामादय प्राग व्यायाता , तेपु य इमे मनुष्या भवन्ति, 'तजहा' तद्यथा- 'अहुपद्धगा' अण्दुपदका -अण्डनि अदु- से देव होते है वे हा जीव आराधक होकर नियम से, आगामी एक हा मनुष्य भर से अथवा परम्परा से मात आठ भर से मुक्ति का लाभ करनेवाले होते है, अ य नहा । परन्तु जो अफामनिर्जरा करके देवता होते है वे सभी निर्मागानुकूल भवान्तर प्राप्त करे ह। यह नियम नहा है ।। सू० ८॥ 'से जे इमे गामागर' इत्यादि । (से जे इमे) जो ये जीव (गामा-गर-णयर-णिगम-रायहाणि-खेड- कबड-मडर-दोणमुह-पट्टणा-सम-सपाह-सण्णिवेसेस मणुया भाति) ग्राम में, आकर म, नगर म, निगम मे, गजधानी म, खडे में, कर्मट म, मडम्ब में, द्रोणमुग्व में, पण म, आश्रम म, समाध में, एव सन्निवेश मे मानन को पर्याय से उत्पन होते है और वे किसी अपराधयश ( अड्डपद्धया) लोह एव काष्ठ के बधनो से हाथ पैरा को बाधकर તેમજ સમ્યક્ઝારિવપૂર્વક અનુષ્ઠાનથી દેવ થાય છે તેજ જીવ આરાધક થઈને નિયમથી આગામી એક જ મનુષ્યના ભવથી અથવા પર પરાથી સાત- આઠ ભવોથી મુક્તિનો લાભ મેળવનાર થાય છે પરંતુ જે અકામનિજેરા કરીને દેવતા થાય છે તે નિર્વાણ-અનુકલ ભવાતર પ્રાપ્ત કરે જ એ નિયમ नथी (५८) 'से जे इमे गामागर- छत्यादि (से जे इमे) 1 04 (गामा-गर-णयर र-णिगम-रायहाणि-खेड-कब्बड- मड-लोणमुह-पट्टणा-सम-सपाह-सण्णिवेसेसु मणुया भरति) आभमा, २॥४२मा, नारमा, निगममा, राधानीमा, मेडामा, ४ मा, भडममा, द्रोधभुममा, પાટણમાં, આશ્રમમાં. આ બધમા તેમજ રાત્રિાગા પાનવની યયાયમાં ઉત્પન્ન .

५१२ औपपातिकमत्र १, णो - . पण्णत्ता । अस्थि ण भंते । तेसिं देवाण इड्ढीड वा जुईड वा जसेइ वा बलेड वा वीरिएड या पुरिसकार-परकमेड वा', हता। अस्थि । ते ण भते ? देवा परलोगस्त आराहगा इणढे समहे ॥सू०८॥ यावत् तत्र तेपा स्थिति प्रजमा । 'अत्यि ण भते । तसिं देवाणा इड्ढीइ वा जुई इ वा जसेड या चलेट वा पीरिएड वा पुरिसकारपरकमेड पा" अस्ति सलु है भरत तेपा देवानामृद्धिरिति वा, धुतिरिति या, यश इति चा, बलमिति वा, वीर्यमिति वा, पुस्प कारपराक्रम इति वा, १, तेषा देवानामृयादयो विद्यत नानि प्रश्न , उत्तरमाह-'हता अत्थि' हन्त । अस्ति-तेपामृद्धयादयो वर्त ते इति भाव । पुन - उति-'तेण भते देवा परलोगरस आराहगा ११ ते खलु है भदत ! देवा परलोकस्याऽऽराधका =परलोकसा धका सन्ति किम् , उत्तरमाह-'णो इणद्वे सम8' नाऽयमर्थ समर्थ -पगत - इत्युत्तरम् , अयमभिप्राय -ये हि जीवा सम्याननानपूर्वकानुष्ठानेन देवा भवति, त एव नियमतयाऽऽन्तर्येग पारम्पर्येग वा निर्वागाकल भवा तर प्राप्नुवन्ति तदये तु भाज्या ॥ मू०८॥ है। (अस्थि ण भते ! तेसिं देवाण इड्ढीइ वा जुईइ वा जसेइ वा बलेइ वा वीरिएद वा पुरिसक्कारपरकमेइ वा) प्रभो ! वहा उन देवों में परिवार आदि ऋद्धियाँ, शारारिक काति, यश, बल, वीर्य और पुस्पकार-पराक्रम ये सन पाते हे या नहीं, (हता ! अत्थि) उत्तर-हा है । (ते ण भते ! देवा परलोगस्स आराहगा) है भदत । वे देव परलोक के आराधक होते हे क्या ? उत्तर-(णो दणद्वे समढे) यह अर्थ समर्थित नहीं है, क्योंकि जो जीव सम्यग्दर्शन, सम्यग्ज्ञान एव सम्यक्चारित्र-पूर्वक अनुष्ठान सहस्साइ ठिई पण्णत्ता) ગૌતમ! સાભળે, ત્યાં તેમની સ્થિતિ દસ હજાર १५नी आय छ (अस्थि ण भते । तेसिं देवाण इड्ढीइ वा जुईइ वा जसेइ वा बले इ वा वीरिएइ वा पुरिसरकारपरक्कमेइ वा) प्र । त्यात हवामा परिवार या ઋદ્ધિઓ, શારીરિક કાતિ, યશ, બળ, વીર્ય અને પુરુષાર-પરાક્રમ આ બધુ 3 नडि? (हता अस्थि) है। छ (ते ण भते । देवा परलोगस्स आराहगा) लrala हेयो ५valsil माराध लोय 3 ? (गो इण? समढे) मा अर्थ समर्थित नथी, કેમકે જે જીવ 1 નમ્યગ્દર ન સભ્ય જ્ઞાન पीयूषषिणो टोका म ९ अण्डरद्वयादीनामुपपातविपये गौतमप्रश्न मूलम्-से जे इमे गामा-गर-णयर-णिगम-राय- हाणि-खेड-कब्बड-मडंव-दोणमुह-पट्टणा-सम-सवाह-स- ण्णिवेसेसुमणुया भवति, तजहा-अडवद्धगा णियलवद्धगा हडिव- टीका-से जे इमे' इत्यादि ।' से जे इमे' अथ य इमे 'गामा-गर- गयर-णिगम-रायहाणि-खेड-कबड-मडव-दोणमुह-पट्टणा-सम-सवाह -स ण्णिवेसेमु मणुया भाति' मामा-कर-नगर-निगम-राजधानी-खट-कट-मडम्ब-- दोगमुरव-पणाऽऽ-श्रम-समाध-सन्निवेशेषु मनुजा भवन्ति-प्रामान्य प्राग व्यारयाता , तेषु य इमे मनुष्या भपति, 'तनहा' तद्यथा- 'अडुपदगा' अण्दुमद्रका -अण्डनि-अदु- से देव होते हैं वे हा जीव आराधक होकर नियम से, आगामी एक हा मनुष्य भव से अथवा परम्परा से सात आठ भर से मुक्ति का लाभ करनेवाले होते हे, अ य नहीं । परन्तु जो अफामनिर्जरा करके देवता होते हैं वे सभा निर्वागानुकूल भवान्तर प्राप्त करे हा यह नियम नहा है ।। सू० ८॥ 'से जे इमे गामागर' इत्यादि । ( से जे इमे ) जो ये जीव (गामा-गर-गयर-णिगम-रायहाणि-खेड- करड-मडर-दोणमुह-पट्टणा-सम-सवाह-सण्णिवेसेमु मणुया भाति) ग्राम में, आकर मे, नगर मे, निगम मे, राजधानी मे, खेडे मे, कट म, मडम्ब में, द्रोणमुख में, पण म, आश्रम म, मगाध में, एव सन्निवेश मे मानन को पर्याय से उत्पन होते है और वे किसी अपग पपा (अडुबद्धया) लोह एव काष्ठ के बधनों से हाथ पैरा को बाधकर તેમજ સમ્યચ્ચારિત્રપૂર્વક અનુષ્ઠાનથી દેવ થાય છે તેજ જીવ આરાધક થઈને નિયમથી આગામી એક જ મનુષ્યના ભાવથી અથવા પર પરાથી સાત- આઠ ભવોથી મુક્તિને લાભ મેળવનાર થાય છે પરંતુ જે અકામનિર્જરા કરીને દેવતા થાય છે તે નિર્વાણ-અનુકલ ભવાતર પ્રાપ્ત કરેજ એવો નિયમ नथी (सू ८) 'से जे इमे गामागर- छत्यादि (से जे इमे) २ मा १ (गामा-गर-णयर-णिगम-रायहाणि-खेड-कब्बड- मडब-दोणमुह-पट्टणा-सम-समाह-सण्णिवेसेसु मणुया भवति) भभा, मा७२भा, નગરમા, નિગમમા, રાજધાનીમા, ખેડામા, કર્બટમા, મડ બમ, દ્રોણમુખમા, પાટણમાં, આશ્રમમાં, સ બાધમા, તેમજ સન્નિવેશમાં માનવની પર્યાયમાં ઉત્પન્ન . , औपातिकमा - - . . द्धगाचारगवद्धगाहत्थच्छिण्णगा पायच्छिण्णगा कण्णच्छिण्णगा नक्कच्छिण्णगा ओच्छिण्णगा जिभच्छिण्णगा सीसच्छिण्णगा मुहच्छिण्णगामज्झच्छिण्णगावडकच्छच्छिण्णगा हियउप्पाडियगा कानि काष्ठमयानि लोहमयानि वा हस्तयो पादयो धनविशेषा , तेषु बद्धका =बद्धा एव बद्धका , स्वार्थे क , 'णिअल्पद्धगा' निगडमदका -निगटा लौहमया पादयोध विशेषा 'बेडी' इति प्रसिद्धा तेषु बद्धका -निगडनद्धा इत्यर्थ , ‘हडिबद्धगा' हडिबद्ध का -हडि =ग्वोटक , तत्र बद्धका , 'चारगरद्धगा' चारकनद्धका -चारका कारागाराणि, तत्र बद्धका , 'हत्थन्छिण्णगा' हस्तच्छिन्नका -हस्तौ छिन्नौ येषा ते तथा, 'पायच्छि ण्णगा' पादच्छिन्नका 'कणन्छिण्णगा' कर्णच्छिन्नका , 'नन्छिण्णगा' नासिका छिनका , 'ओदृच्छिण्णगा' ओष्ठच्छिन्नका , 'जिब्भन्छिणगा' जिहान्छिन्नका , 'सीस च्छिण्णगा' शार्पच्छिनका , 'मुहच्छिण्णगा' मुखच्छिनका , 'मज्झन्छिण्णगा' मन्यच्छि न्नका , मध्य =उदरदेश , 'वडकन्छच्छिण्णगा' वैकक्षच्छिन्नका -उत्तरासदाऽऽकारण वि एक स्थान पर रोककर रख दिये जाते है, (णिअलवद्धगा) बेडी से जकड दिये जाते है, (हडिबद्धगा) काष्ठ क खोडे मे पेर डलवाकर रोक दिये जाते है, (चारगवद्धगा) जेलखाने मे रद कर जाते है, (हस्थच्छिण्णगा) तथा उनके दोनों हाथ काट दिये जाते है, (पायन्छिण्णगा) दोनों पर छिन्नभिन्न कर दिये जाते है, ( कण्णन्छिण्णगा) कान छेद दिये जाते हैं, (नकन्छिण्णगा) नाफ छेद दी जाती है, (ओदृच्छिण्णगा) ओष्ठ छेद दिये जाते है, जिभन्छिण्णगा) जिह्वा छेद दा जाती है, (सीसच्छिण्णगा) शिर छेद दिया जाता है, (मुहन्छिण्णगा) मुख छेद दिया जाता है, (मज्झन्छिण्णगा) थाय छ भने तमा २५५राधश (अडुबद्धगा) सोढीन। तभन १४ाना मधनाथी हाथ-पगने माधान में स्थान ५२ राशी २माय छ, (णिअल्बद्धगा) मेथी डी वाय छ, (हडिरद्धगा) सासन मोड (५४)मा ५ नमा चीन शी २पाय छ (चारगरद्धगा) समानामा पुरी दुपामा मा छ, (हत्थच्छिण्णगा) तथा तमना मन्ने खाय पी नामपाभा मा छ, (पायच्छि ण्णगा) मन्ने ५५ छिन्न भिन्न ४री नामपामा आवे, (कण्णन्छिण्णगा) ४ान ही नपामा आवे छे (नस्कन्छिण्णगा) नाही नमाय छ, (ओदुन्छिण्णगा) 1 Dी नभाय छे (जिन्भच्छिण्णगा) 1 छेदी नायछे (सीसच्छिण्णगा) शिर छी नभाय छ (मुहच्छिण्णगा) भुम छी नभाय छ (मज्झच्छिण्णगा) . . . . . . पोयूषधषिणी गेका सु ९ अण्डुययादोनामुपपातविधये गौतमप्रका णयणुप्पाडियगा दसणुप्पाडियगा वसणुप्पाडियगागेवच्छिण्णगा तडुलच्छिपणगा कागणिमंसम्खावियगा ओलवियगा लवियगा दारिता , 'हियउप्पाटियगा' दृटयोपाटितका -८ पाटितन्या इयर्थ, ‘णयणुप्पाडि- यगा' नयनोपाटितका -उपारितनयना यातनेजा, 'दसणुप्पाडियगा' टानो- पाटितका -उपाटितदशना =थारुतदता , 'वसणुप्पाडियगा' वृषणोपारितका --पृथ- काताण्डकोशा , 'गेपन्छिणगा' यापाटिनका छिन्नग्रीमानदेशा, 'तडुलन्छिष्णगा' तण्डुलन्छिन्नका तण्डठपत कणगाना , 'कागणिमसरवावियगा' कारुणामास- ग्वादितका -कारुणामासानि-देहोरत्तमासपण्डानि ग्वातितानि येषा ते तथा, 'ओलवि- यगा' अवलम्बितका रा नदना यूपादौ पातिता , 'लवियगा' लम्बितका =तरुशा- ग्वानौ उदध्वा लम्बिता , 'पसियगा' घर्पितका -चन्दनवत् पाषाणादौ पृष्टा , घोलि- मध्यभाग-पेट का भाग ठेट दिया जाता है, (बटकच्छन्छिण्णगा) ना कधे से लेकर नाहिन कॉग्व क नीच के भाग सहित मस्तक रेट दिया जाता है, (हियउप्पाडियगा) हृदय फाड दिया जाता है, (णयणुप्पाडियगा) दोना आग्य फोह दा जाता है, (दसणु पाडियगा ) अटकोप निकाल रिये जाते है, (गेवच्छिण्णगा) गर्दन तोड-मगेड दी जाती है, (तडुलन्दिण्णगा ) तदुल का तरह क्ण२ करक उनके शरीर के ग्वड २ कर रिये जाते हैं, (गणि-मस-चग्वावियगा) उनकी देह से मास काट २ कर कौओं को खिला दिया जाता है, (ओलवियगा ) रस्मा से नाधकर कुए म डाल दिये जाते हैं, (लवियगा) वृक्ष की शाग्या आदि पर वायकर लटका दिये जाते है, (पसियगा) चढन की तरह पथर आदि पर घिमे जाते है, (पोलियगा) भाण्ड में स्थित दही की मध्यमा-पटना माही नभाय छे (वइकच्छच्छिण्णगा) यी थी सधन જમણી બગલના નીચેના ભાગ સહિત મસ્તક છેદી नमाय छे (हियउप्पा- डियगा) ध्य ६ नमाय छ (गयणुप्पाडियगा) मन्ने माया ....पाय छ (सणुप्पाटियगा) हात पा नभाय ७ (वसणुपाडियगा) २५ १५. ही नमाय (गेवच्छिण्णगा) गहनता-मनमायछ (तडुलच्छिण्णगा) तन्- લની પેઠે કણકણું કરીને તેના શરીરના કટકે-કટકા કરી નાખવામાં આવે છે (फागणि-मस-पारियगा) तना हमाथी भास पी पीने ४२४ाने सपाय छ (ओलवियगा) हाथी माधानाभा नाभी देवाय छे (लबियगा) आउनी अजीये माधान पामा भावे (पसियगा) यहननी ४ - औषपातिकत्र घसियगा घोलियगा फालियगा पीलियगा सूलाइयगा मूलभि- एणगा खारवत्तिया वझवत्तिया सीहपुच्छियगा दवग्गिदड्ढगा पंकोसण्णगा पके खुत्तगा वलयमयगा वसहमयगा णियाणम- यगा' घोलितका =भाण्डस्थितदधिवाऽध क्रमेणाऽऽघूर्णिता , 'फालियगा' स्फाटिता शुष्ककाष्ठयत्कुठारेण द्विधा कता, 'पीलियगा' पीडितका -यन्त्रक्षिप्तेक्षयष्टिवत् पीडिता, 'मूलाइयगा' शूलाचितका =शूल समारोपिता , 'सुलभिण्णगा' शूलभिन्नका -शूलेन विदारिता , 'ग्वारवत्तिया' क्षारवर्तिता क्षारे क्षिप्ता , ' बज्झवत्तिया' वध्यवर्तिता = वध्यस्थाने पातिता , 'सीहपुच्छियगा' सिंहपुरिएतका =रिन्नजननेन्द्रियका , यद्वा-सिंह पुन्छे बद्ध्वा समाकृष्टा 'दग्गिदड्ढगा' दावाग्निदग्धका --दावाग्निना-वनाग्निना दग्धा , 'पकोसण्णगा' पवाऽवसन्नका =सर्वथा पद्धे निमग्ना , 'पके खुत्तगा' पक्के निमग्ना उत्तरीतुमसमर्था , 'वलयमयगा' वल मृतका -मयमयोगाद् भष्टाना परीपहायसहनतया तरह ऊँचे नीचे करके मथ दिये जाते है, अथवा घुमाये जाते है, (फालियगा) शुष्क- काष्ठ की तरह दो टुकडों के रूप में कर दिये जाते है, (पीलियगा) कोल्ह में क्षिप्त इक्षु की तरह पील दिये है, (मूलाइयगा) शूली पर चढा दिये जाते है, (मूलाभिण्णगा) शूल से विदारित कर दिये जाते है, (खारवत्तिया) क्षार में पटक दिये जाते है, (वज्झवत्तिया) वध्यस्थान में रख दिये जाते है, (सीहपुच्छियगा) उनका लिङ्ग काट दिया जाता है, अथवा वे सिंह का पूंछ मे बाँधकर घसीटे जाते हैं, (दवग्गिदड्ढगा) दावाग्नि द्वारा दग्ध कर दिये जाते है, (पकोसण्णगा) कीचड मे बिलकुल धसा दिये जाते है, (पके खुत्तगा) कीचड में इस प्रकार खडे कर दिये जाते है कि जिससे फिर पत्५२ ७५२ घसी नामपामा आवे छे (घोलियगा) पासमा रामेबाडीनी પિઠે ઉચ-નીચે કરી મથન કરવામાં આવે છે અથવા ઘુમાવવામાં આવે છે (फालियगा) सुठेस anstी पे मे टुना ३५॥ ४२ नामपामा मात्र छ (पीलियगा) मा नासपामा माती शे२डीनी पेठे पीसी (सूलाइयगा) शमी ५२ यापी पाय छे (सृलाभिण्णगा) शूखथी डी नाम वाभा मा छे (खारवत्तिया) क्षारमा नाभी पाय छे (वज्झवत्तिया) वध स्थानमा २माय छे (सीहपुन्छियगा) लिपीनभाय छ, अथवा- सिनी पुछमा साधीन बसे14 छ (दवग्गिदडगा) पानि AIRA माजी नमाय छ (पकोसण्णगा) ४६५मा नामी पाय छ तेथी त्यार भरी नय छ, (पके खुत्तगा) . નખાય . - - पोयापिणो-टोया स ९ अण्डरद्वयादीनामुपपातयिषये गौतमप्रश्न ५१७ यगा अतोसल्लमयगा गिरिपडियगा तरुपडियगा गिरिपक्खंदो- मग्ण-बल मग्ण तद्वन्तो चल मतका , यहा-बुभुक्षाटिना आता भूत्वा मृतास्ते वलन्मृतका , उमट्टमयगा' गानमतका --इन्टि पविषयवागता आर्ता मत गन्दादिवशवर्तिमृगा विमता इयर्थ, 'णियाणमयगा' निदानमृतका -ऋद्धिभोगादिप्रार्थना नितान, तपूर्वक मग्ण निदानमरणम, तद्वन्त इयर्थ 'अतोसझमयगा' अन्त गन्यमृता-अन्त - गन्या -अनुदृतभावाच्या अन्त स्थितभल्लादिगन्या वा मृता, 'गिरिपडियगा' गिरि पतितका -गिरे-पर्वतात्पतिता, 'तरुपडियगा' तस्पतितका =वृक्षा पतिता, 'मरुप डियगा' मस्पतितका -मरी-निर्जल देशे पतिता , 'गिरिपक्खदोलगा' गिरिपक्षा दो- लका -गिरिपक्षे-पर्वतपार्धे आत्मानमान्दोल्यन्ति ये ते तथा, गिरिपरिसरा मरणायेव दत्तझम्पा वे वहा से पार नहीं आ सके, (बलयमयगा) परापह आदि को सहन करने में असमर्थ होन की वजह से गृहीत मयम से जो भ्रष्ट होना इसका नाम वलन्मरण है, अथवा दुखित होकर जो मरना है उसका नाम भा बल मग्ण है, इम मरण से जो युक्त हा व वलन्मृतक है, ऐसे जो चल मृतक है, ( वसटुमयगा) शादिक के बगवती मृग का तरह जो इन्द्रियों के विषयों में फंसकर दरवस्था से प्राणों का त्याग करत है, (णियाणमयगा) जो इन्द्रिय- भोगादिका की चाहनारूप निटान से मग्ण करत है, (अतोसल्लमयगा) हृदय म शन्य धारण कर जो मग्ण करते हैं, अथवा भल्लादिक शव से विदारित होकर जो मरण करते है, (गिरिपडियगा) हाट से गिरकर जो मग्ण करते है, (तस्पडियगा) पड से गिरकर जो मरग करत है, (मम्पडियगा । जो मरस्थल में पट कर मर जाते हैं, (गिरि- परवदोल्गा) पर्वत से जो झपापात र क मर जाते है, (तरुपरबदोलगा) वृक्षों से ગારામાં એવી રીતે ઉભા કરી દેવાય છે કે જેથી પાછા તે ત્યાંથી નીકળી શકે नहि (पल्यमयगा) परिष माहिना मन ४२वामा समय पाथी सीधेला નયમથી ભ્રષ્ટ થવું તેનું નામ વન છે આ મરણથી જે યુક્ત હેય અથવા દુખી થઈને જે મરણ થાય તેવા મરણથી જે યુક્ત હોય તે વલ” : 3, (वसट्टमयगा) २०६ माहिने श य भृगनी पे०२५द्रियाना विषयमा माई rs प्रानो त्याग ३ छ, (णियाणमया) 2 दिया। આદિકની ચાહના રૂપ નિદાનથી भगए पामे , (अतोसल्लमयगा) हयमा કરીને ( કી મારીને ) જે મરણ પામે છે, અથવા माता विगेरे शोथी २ भ२४ पामे, (गिरिपडियगा) घ83 थी पीने २ भ२ पामे, (तम्पडियगा) आउथी पडीने रे भन्न पामे छ, (मरप डियगा) रे भन्यसमा पनि भाग तय है, (गिरिपरसोल्गा) पर्वत परथी રાહ્ય ધારણ ऑपपातिकसने - - . लगा तरुपक्खंदोलगा मरुपाखंदोलगा जलपवेसी (जलणपवे- सिगा) विसभक्खियगा सत्योवाडियगा वेहाणसिया गेद्धपट्ठगा कतारमयगा दुभिक्खमयगा असकिलिट्टपरिणामा ते कालमासे मृताश्च तथाभिधाय ते, 'तरुपक्रवदोल्गा' तरुपक्षादोलका -तरपक्षाग्झम्पादानन मृता 'मरुपक्खदोलगा' मरुपक्षादोलका -मरुपक्षे मरुभूमौ आत्मानमादोलयन्ति ये ते तथा, मरुभूमौ मृता इत्यर्थ , 'जलपवेसी' जलप्रवेशिन –जले निमय मृता इत्यर्थ , 'जलण पवेसिगा' वलनप्रवेशिका -आनी मृता इत्यर्थ , 'विसभक्वियगा' विषभक्षितका -- विषभक्षणेन मृता इत्यर्थ , 'सत्थोवाडियगा' शलोत्पाटिता-शस्त्रेण क्षुरिकादिना विदा रिता सतो मृता , 'वेहाणसिया' वैहायसिका -वृक्षाखादावुद्वद्धत्वाद् विहायसि- आकाशे यन्मरण भवति तद्वेहायस, तदस्ति येपा ते वैहायसिका , 'गेद्धपढगा' गृध्रस्पू टका --गृधै =पक्षिविशेष स्पृष्टस्य=विदारितस्य करिकरभरासभादिमृतकलेवरस्याभ्यतरे गत्वा ये मृतास्ते गृध्रस्पृष्टका कतारमयगा' का तारमृतका =अरण्ये मृता , 'दुभिक्खम यगा' दुर्भिक्षमृतका -दुर्भिक्षे मृता इत्यर्थ , 'असकिलिट्ठपरिणामा ' अमक्लिष्टपरिणामा , झपापात कर के मर जाते है, (मरुपक्खदोल्गा) मस्स्थल में मार्ग भूलकर जो उसी में मर जाते हे, (जलपवेसी) जल में डूब कर जो मर जाते हे, (जल्णपवेसिगा) अग्नि से जलकर जो मर जाते है, (विसभक्वियगा) विष खाकर जो मर जाते है, (सत्थो वाडियगा) शस्त्रों से आहत होकर जो मर जाते है, (वेहाणसिया) वृक्षा पर लटक कर जो मर जाते हैं, (गेद्धपढगा) गृद्धो द्वारा विदारित ऐसे करि-हाथी एव करम-ऊँट आदि के कलेवर में प्रविष्ट होकर जो मरते हैं, (कतारमयगा ) जो जगल में हा मर जाते हे, (दुभिक्खमयगा) दुर्भिक्ष से पीडित होकर जो मौत के घाट उतर जाते है, (अस ॐ पापात ४शन (टीन) भरण पामे छ, (तरुपक्खदोल्गा) वृक्ष ५२थी पायात ४शेने ने भर पा छे, (मरुपक्सदोल्गा) भस्यसभा २स्तो भूदीन तेभान रे भी लय, (जलपवेसी) मा मीन रे भरण पामे छे, (जलणपवे सिगा) मनिथी मगीन रे भरी तय छ, (विसभक्सियगा) 3२ पाईने रे भरण पामे थे, (सत्योवाडियगा) शस्त्रोना धातथा २ भरी जय, (वेहा णसिया) gal ५२ टीन भ२९५ पा छ, (गेद्धपट्टगा) जापावा। विद्यारित હાથી તેમજ કરભ-ઉટ આદિના શરીરમાં પ્રવિષ્ટ થઈને જે મરણ પામે છે, (कतारमयगा) २ ४ सभा १ भर पा छे, (दुभिक्खमयगा) हुलिथी पाईन . पीयूषयषिणी-टीका सू ९ अण्डव दयादीनामुपपातयिपये गौतम प्रश्न काल किचा अपणयरेसु वाणमतरेसु देवलोएसु देवत्ताए उवव- तारो भवति, तहि तेसिं गई तहि तेसि ठिई, तहि तेसि उववाए पण्णत्ते।तेसिंणभते । देवाणं केवडयंकाल ठिई पण्णत्ता गोयमा। मक्लिष्टपरिणामा महातरौद्र यानाऽऽवेशन देवव न लभते, अत अमक्लिष्टपरिणामा इति विगिय प्रदर्शिता , ते कालमासे काल ना, 'अण्णयरेसु वाणमतरेसु देवलोएसु देव ताए उववत्तारो भाति' अन्यतमेषु व्यतरेषु देवलोकेषु देव वेनोपपत्तारो भवन्ति, 'तर्हि तेसिं गई। तत्र तेपा गति , 'तहि तेसि ठिई। तत्र तेषा स्थिति , 'तहि तेसिं उब- वाए पण्णत्ते ' तत्र तेषामुपपात प्रजम । 'तेसिं ण भते ! देवाण केवइय काल ठिई पण्णत्ता" तेपा सल भटन्त । देवाना कियन्त काल स्थिति प्रनमा , 'गोयमा बार- "मिलिट्रपरिणामा) और जिनक परिणाम मरिष्ट नहीं होते है, ऐसे जीव ( अण्णयरेसु वाणमतरेसु देवलोएम देवताए उवात्तारो भवति ) किसी एक व्यन्तर देव का पर्याय स उपन होते हे । (तहिं तेमि गई, तहिं तेसिं ठिई, तर्हि तेर्सि उववाए पण्णत्ते) वहीं पर उनका गति, वहाँ पर उनका स्थिति एव वहीं पर उनका उपपात कहा गया है, (तेसि ण भते ! देवाण केवडय पाल ठिई पण्णत्ता ) हे भदत । वहा उन जीवों को (१) मक्लिष्टपरिणामा क मद्भाव मे जायों को दवगति का वध नहा होता है । महा आर्तगैढध्यान के परिणाम सक्लिष्ट परिणाम है, अमक्लिष्ट परिणाम ही देवगति की प्राप्ति में कारण है, इस बात को प्रदशित करने के लिये "असफिलिट्ठपरिणाम" इस पद का प्रयाग किया है। २ भातने लेट छ, '(असकिलिट्ठपरिणामा) मने रेनु परिणाम-24 1 से 12 न थाय मेपा ७१ (अण्णयरेसु वाणमतरेसु देवलोपसु देवत्ताए उववत्तारो भवति) 5 से व्यतर पक्षोभा व्यत२-टेपनी पर्यायथी उत्पन्न याय छ (तहिं तेसि गई तहिं तेसिं ठिई तहिं तेसिं उगाए पण्णत्ते) त्यातभनी गति, त्या तभनी स्थिति, तेम त्या तमना Sund उपामा मायो (तेसिं ण भते । देवाण केव इय काल ठिई पण्णत्ता) हे महत। त्यात वानी स्थिति सनी मनाची (૧) સકિલષ્ટ પરિણામના સદભાવમાં જીવેને દેવગતિને બધ થતા નથી મહા-આરૌદ્રધ્યાનને પરિણામ સલિટપરિણામ છે પરિણામ પણ દવગતિની પ્રાપ્તિમાં કારણભૂત છે એ વાત પ્રદર્શિત કરવા 'असकिलिट्ठपरिणाम" से पहनी प्रयोग ४यो छ ८ . અસ કિલષ્ટ औषपातास ५२० वारसवाससहस्साई ठिई पण्णत्ता । अस्थि ण भंते । तेसि देवाण इड्ढीइ वा, जुईइ वा, जसेड वा, वलेड वा, वीरिएड वा, पुरिसक्कारपरकमेड वा ', हता। अत्थि। ते णं भंते । देवा परलो- गस्स आराहगा , णो इणहे समहे ॥ सू० ९ ॥ सवाससहस्साइ ठिई पण्णत्ता' गौतम ! द्वादशार्पसहस्राणि स्थिति प्रजमा । 'अस्थि ण भते । तेसिं देवाण इड्डीड वाजुई वाजसेड या लेद वा वीरिएड या पुरिसकार परक्कमेइ वा?' अस्ति खलु भदन्त । तेषा देवानामद्विरिति वा तिरिति वा या इति वा बलमिति वा वीर्यमिति वा पुरुपकारपराक्रम इति वा । इति प्रश्ने भगनानुत्तर वक्ति- 'इता! अत्थि' हात ! अस्ति, ते ण भते ! देवा परलोगस्स आराहगा" ते खल्ल भदत ! देवा परलोकस्याऽऽराधका भवन्ति किम् । 'णो इणढे समढे' नाऽयमर्थ समर्थ ॥ सू० ९॥ स्थिति कितने काल की बतलाई गई है, (गोयमा ! वारसवाससहस्साइ ठिई पण्णता) गौतम | उन जीवों की वहा स्थिति बारह हजार वर्ष की बतलाइ गइ है। (अत्थि ण भते ! तेसिं देवाण इड्ढीइ वा जुईइ वा जसेइ वा बलेड वा वीरिएइ वा पुरिसकारपरकमेइ वा) ह भदत । वहा उन देवों मे ऋद्धि, द्युति, कीर्ति, बल, वीर्य एव पुरुषकारपराक्रम हे या नहा - (हता अत्थि) हा हे। (ते ण भते देवा! परलोगस्स आराहगा) हे भदत ! वे देव परलोक के आराधक होते हे क्या ? (णो इणटे समढे) हे गौतम । वे आराधक नहीं होते है। भावार्थ--जो जीव ग्राम आदि में उत्पन्न होकर पूर्वोक्तरूप से प्रदर्शित विषम छ ? (गोयमा । बारसबाससहस्साइ ठिई पण्णत्ता) गौतम यानी त्या स्थिति मार M२ १२सनी मतापी छ (अत्थि ण भते । तेसिं देवाण इड्ढीइ वा जुईइ वा जसेइ वा बलेइ वा वीरिण्इ वा पुरिसक्कार-परक्कमेइ वा) हे मत ! त्या તે દેવોમા દ્ધિ, ઘુતિ, કીર્તિ, બળ, વીર્ય, તેમજ પુરુષકાર--પરાક્રમ છે કે नहि ? (हता अत्थि) & छ (ते ण भते । देवा परलोगस्स आराहगा) महत मा ४१ ५२४ना मारा५४ सय छ शु ? (णो इणटे समठे) हे गौतम । ८ આરાધક નથી હોતા ભાવાર્થ–જે જીવ ગામ આદિમાં ઉત્પન્ન થઈને પૂર્વોક્ત રૂપે બતાવેલી अय- पोयुषवषिणो-टोका सू १० प्रकृतिभद्रादीनामुपपातयिपये गौतमप्रश्न ५२१ मूलम् से जे इमे गामागर जाव सनिवेसेसु मणुया भ- वति, तजहा- पगडभद्दगा पगडउवसता पगड-पतणु-कोह-माण- टीका-'से जे इमे' इत्यादि । 'से जे इमें अथ य इमे वक्ष्यमाणा 'गामागर जाव सनिवेसेस मणुया भवति' प्रामाफर यावरूनिवेशेषु मनुजा भवन्ति-ग्रामे आकरे नगरे निगमे यावत् सनिवेशे मनुष्या भवन्ति, तान् वर्णयति-'त जहा' तद्यथा 'पगभगा' प्रकृतिभद्रका -प्रकृया स्वभावेन भद्रका =परोपकारपरायणा , 'पगडउबसता' प्रकृत्युप- शाता =कोधोदयाऽभावादुपशातिमुपगता , 'पगह-पतणु-कोह-माण-माया-लोहा' प्रकृति-प्रतनु-क्रोध-मान-माया-लोभा -सयपि कपायोटये प्रकृया प्रतनुक्रोधादिभावा , 'मिउ-मद्दव-सपण्णा' मृदु-मार्दव-सम्पन्ना --मृदु यन्मार्दव तत् सम्पना =प्राप्ता , स्थिति को अकामनिर्जरा के बल से भोगते हैं वे जीव मरकर व्यन्तर पर्याय से उत्पन्न होते हैं । वहा पर उनकी स्थिति १२ हजार वर्ष की होती है, द्युति ऋद्धि मादि समस्त देवो- चित गुणों से ये मपन्न रहते है। वे परलोक के आराधक नहीं होते है । सू ९॥ 'से जे इमे गामागर जाव' इत्यादि। (से जे इमे ) जो जीव (गामागर जाव सनिवेसेस) पूर्वोक्त ग्राम, आकर से लेकर सनिवेश आदि स्थानों में (मणुया भवति) मनुष्य होते है और उनमें जो (पगइमदगा पगइउवसंता पगइ-पतणु-कोह-माण-माया-लोहा ) प्रकृति से भद्रक होते है, क्रोधादिक कपायों के उदय के अभाव से जिनक परिणाम शातियुक्त बने रहते हे, स्वभाव से ही जिनकी क्रोध, मान, माया एव लोभ ये चार कपाये पतली रहा करती है, વિષમ સ્થિતિને અકામનિજરાના બલથી ભેગવે છે તે જીવ મરી જઈને ભ્ય તર-પર્યાયથી ઉત્પન્ન થાય છે ત્યાં તેમની સ્થિતિ ૧૨ બાર હજાર વર્ષની હે છે ઘુતિ, ઋદ્ધિ આદિ સમસ્ત દેચિત ગુણેથી તેઓ સી પન્ન રહે છે તેઓ પરલોકના આરાધક હતા નથી (સૂ ૯) “से जे इमे गामागर जाव" त्या (से जे इमे) २ ०१ (गामागर-जाव-सनिवेसेसु) पूर्व ४उस गाभ, माथी सधन सन्निवेश माहि स्थानमा (मणुया भपति) मनुष्य थाय छे भने तमा२ (पगइभद्दगा पगइउपसता पगइ-पतणु-कोह-माण-माया-लोहा ) પ્રકૃતિથી ભદ્રક હોય છે, ક્રોધ આદિક કક્ષાના ઉદયના અભાવથી જેના ફલરૂપે શાતિયુક્ત રહ્યા કરે છે, સ્વભાવથી જ જેના ક્રોધ, માન, માયા औषपातिक -- माया-लोहा मिउ-मदव-सपण्णां अल्लीणा विणीया अम्मा- पिउ-सुस्सूसगा अम्मापिईणं अणडकमणिजवयणा अप्पिच्छा अप्पारंभा अप्पपरिग्गहा अप्पेण आरंभेण अप्पेण समारभेणं थमहकारजयशाला इत्यर्थ , 'अल्लीणा' आलाना =गुरुमाश्रिय वर्तनशीला , 'विणीया' विनीता =विनयवन्त , 'अम्मा-पिउ-मुरमूसगा' अम्बा-पितृ-शुश्रूपका =मातापित्रो सेवका , 'अम्मापिर्दण अणदक्मणिज्जायणा' अम्यापितोरनतिक्रमणायवचना =मातापित्रो नौतिवचनपरायणा , 'अप्पिच्छा' अपेच्छा =अन्पामिलापात, 'अप्पारमा' अन्पारम्भा - अन्य -स्वप , आरम्भ =पृथिव्यायुपमर्दनरूपो येषा तपारम्भा, 'अप्पपरिग्गहा' अन्य पारग्रहा -अन्य परिग्रहो=धनधान्यादिरूपो येषा ते तथा, एतदेव वाक्यान्तरेणाऽऽह-'अप्पेण आरभेण अप्पेण समारंभेग' अल्पनारम्भेग अल्पेन समारम्भेग-इहाऽरम्भ प्रागिनामुपघात , (मिउ-मद्दव-सपण्णा) मृदुमार्दव से जिनकी आत्मा अत्यत वासित होती है, अहकार का सर्वथा जिनमे अभाव रहा करता है, (अल्लीणा) गुर की आज्ञानुसार जो अपनी प्रकृति को सुचारु बनाये रहा करते है, (विणीया) नो प्रकृति से ही अत्यत विनीत होते है, (अम्मा-पिउ-सुस्सूसगा) मातापिता के जो सेवा करते हैं, (अम्मा-पिईण अणइक्मणिज्जययणा) मातापिता के वचनों के अनुसार जो चलते है, (अप्पिच्छा) जिनकी इच्छाएँ-आवश्यकताएँ बहुत थोडी होती है, (अप्पारंभा) आरभ जिनका अल्प होता है, (अप्पपरिग्गहा) धनधा यादिरूप परिग्रह जिनका अल्प होता है, (अप्पेण आरभेण अप्पेण समारभेण अप्पेण आरभसमारभेण वित्तिं कप्पेमाणा) एव जो अल्प आरभ से, अल्प समारम्भ से और अल्प आरभ-समारभ से आजीविका चलाया करते तेभ साल से यार उपायो नम २घा ४२ छ (मिउ-मद्दव-सपण्णा) भृक्ष માર્દવથી જેમને આત્મા અત્યત વાસિત (પ્રફુલ) હેય છે, અહકારને भनामा सपथा ममा २।। ७२ छ (अल्लीणा) गुरुनी माश!-मनुसार रे पोतानी प्रकृतिने सु१२ मनाच्या उरे छ, (विणीया) २ प्रकृतिथी २४ मत्यत विनात राय छ, (अम्मा-पिउ-सुस्सूसगा) भाता-पितानी सेवा रे छ, (अम्मापिईण अणइक्कमणिज्नवयणा) मातापिताना क्यन। मनुसार २ या छ (ते छ), (अप्पिच्छा) नी छाया-मापश्यता महु ४ या डाय छ, (अप्पारभा) मारमोना म६५ डाय छ, (अप्पेण आरभेग अपेण समार भेण अप्पेण आरभसमारभेण वित्तिं कप्पेमाणा) तभत २ A५ मा२ मथी, , . पीयूषयषिणी-टीका सु १० प्रकृतिभद्रकादीनामुपपातविषये गौतमप्रश्न ५२३ अप्पेणं आरभसमारभेण वित्ति कप्पेमाणा वहूइ वासाड आउय पालेति, पालित्ता कालमासे कालं किच्चा अण्णयरेसु वाणमत- रेसु, तचेव सब, णवरं ठिई चउद्दसवाससहस्साड ॥ सू० १० ॥ समारम्भस्तु तेषा परितापकरणम् 'अप्पेण आरंभसमारभेण' अन्पन आरम्भसमारम्भेण- भारम्भव समारम्भक्षेति-आरम्भसमारम्भ तेन, अन्पनारम्भेण अल्पेन समारम्भेण चेत्यर्थ, 'वित्ति कम्पेमाणा' वृत्ति पय त =जापिका कुवाणा , 'वहइ यासाई आउय पारेति' वहनि वर्षाणि आयूपि जापितानि पाल्यति, 'पालित्ता' पालयित्वा, 'कालमासे काल श्चिा' कालमासे काल कृवा 'अण्णयरेस वाणमतरेसु' अयतरेषु व्य तरेषु, अतोऽग्रे 'त चेव सव्वं तदेव-पूर्ववदेव सर्व वर्णन ज्ञेयम् । 'णवर' नवरं विशेषन्तु-'ठिई चउदस-वास-सहस्साइ' स्थितिश्चतुर्दशवर्षसहस्राणि-चतुर्दशपर्पसहस्राणि यावत् स्थिति प्रनमा ॥ सू० १०॥ हैं, एसे जीव ( बहूइ वासाइ आउय पालेंति) बहुत वर्षांतक जीवित रहा करते है, (पालित्ता काल्मासे काल फिच्चा अण्णयरेसु वाणमतरेमु देवलोएस देवत्ताए उववत्तारो भवति ) पश्चात् काल अवसर काल करके किसी एक व्यन्तरों के देवलोक में देवतारूप से उत्पन्न होते हैं। (त चेव सव्व) यहा पूर्ववर्णित प्रकार के अनुसार स्थिति आदि सब कुछ समझ लेना चाहिये। (णवर) विशेषता सिर्फ इतनी ही है कि वहा पर उनकी स्थिति १२ हजार वर्ष की प्रतिपादित की गई है, और यहा पर उनकी (ठिई चउद्दसवाससहस्साइ) १४ हजार वर्ष की स्थिति जाननी चाहिये । सू० १०॥ અપ સમાર ભથી અને અન્ય આર ભ– માર ભથી પિતાની આજીવિકા ચલાવ્યા मेरे छ मेवा ६०१ (वहह वासाइ आउय पालेंति) ध परसो सुधा पता २। (पालित्ता कालमासे काल किच्चा अण्णयरेसु वाणमतरेसु देवलोएसु देवत्ताए उववत्तारो भपति) ५७ी द અવસરે કાલ કરીને કોઈ એક વ્યતરના દેવલોકમાં દેવતારૂપે ઉત્પન્ન થાય છે (तचे सव्व) मही અગાઉ વર્ણન કરેલા પ્રકાર અનુસાર સ્થિતિ આદિ બધુ સમજી લેવું नमे (णपर) विशेषता भात्र सटवी छ उ त्या तभनी स्थिति १२ मार १२ १२सनी प्रतिपादित ४२सी छ, भने मही तेमनी (चउदस-बास- सहस्माइ) १४ यौः ॥२ १२सनी स्थिति सभरवा नये, (सू० १०) औपपातिकको माया-लोहा मिउ-मदव-सपण्णां अल्लीणा विणीया अम्मा- पिउ-सुस्सूसगा अम्मापिईणं अणडकमणिज्जवयणा अप्पिच्छा अप्पारभा अप्पपरिग्गहा अप्पेणं आरंभेण अप्पेणं समारभेणं थमहकारजयगाला इत्यर्थ , 'अहीणा' आलाना =गुरुमाश्रिय वर्तनगौला , 'विणीया' विनीता =विनययत , 'अम्मा-पिउ-मुरमूसगा' अम्बा-पितृ-गुथूपका =मातापित्रो सेवका , 'अम्मापिईण अणदक्मणिनवयणा' अग्यापिनोरनतिक्रमणीयवचना =मातापित्रो नीतिवचनपरायणा , 'अप्पिच्छा' अन्पेच्छा =अन्यामिलापरत , 'अप्पारमा' अन्पारम्भा - अन्प =स्वल्प आरम्भ =पृथिव्यायुपमर्दनरूपो येपा तेऽपारम्भा , 'अप्पपरिग्गहा' अप पारग्रहा -अप परिग्रहो=धनधान्यादिरूपो येपा ते तथा, एतदेव वाक्यान्तरेणाऽऽह-'अप्पेण आरभेण अप्पेण समारभेग' अन्पनारम्भेग अन्पेन समारम्भेग इहाडरम्भ प्रागिनामुपघात , (मिउ-मद्दव-सपण्णा) मृदुमार्दव से जिनकी आत्मा अत्यत वासित होता है, अहकार का सर्वथा जिनमे अभाव रहा करता है, (अल्लीणा) गुरु की आज्ञानुसार जो अपनी प्रकृति को सुचारु बनाये रहा करते है, (विणीया) जो प्रकृति से ही अत्यत विनीत होते हे, (अम्मा-पिउ-सुस्सूसगा) मातापिता के जो सेवा करते हैं, (अम्मा-पिईण अगइक्कमणिजवयणा) मातापिता के वचनों के अनुसार जो चलते हैं, (अप्पिच्छा) जिनकी इच्छाएँ-आवश्यकताएँ बहुत थोडी होती है, (अप्पारमा) आरम जिनका अल्प होता है, (अप्पपरिग्गहा) धनधान्यादिरूप परिग्रह जिनका अल्प होता है, (अप्पेण आरभेण अपेण समारभेण अपेण आरभसमारंभेण वित्ति कप्पेमाणा) एव जो अल्प आरभ से, अल्प समारम्भ से और अल्प आरभ-समारभ से आजीविका चलाया करते तेभ साल से यार उषायो नमना रहा ४२ छ (मिउ-मद्दव-सपण्णा) भृक्ष માર્દવથી જેમને આત્મા અત્યત વાસિત (પ્રફુલ) હોય છે, અહ કારને भनामा स१ था अमाप रह्या उरे छ (अल्लीणा) शुरुनी आज्ञा--मनुसार करे पोतानी प्रकृतिने सु१२ मनाया रे , (विणीया) २ प्रकृतिथी ४ मत्यत विनीत डाय छे, (अम्मा-पिउ-सुस्मूसगा) भाता-पितानी सेवा उरे छ, (अम्मापिईण अणइक्कमणिनवयणा) भातपिताना क्यना अनुसार २ यावे छ (पते छ), (अप्पिच्छा) 2ी -छामा-मावश्याताया. थोडी डाय छ, (अप्पारमा) भा२ मा २५ डाय छे, (अप्पेण आरभेग अप्पेण समार भेण अप्पेण आरभसमारभेण वित्तिं कप्पेमाणा) तेभ रे स५ २२ थी, .

. पीयूषषिणी-टीका स ११ अन्त पुरिकादोनामुपपात विपये गौतमप्रश्न ५२५ पियरक्खियाओ भायरक्खियाओ पडरक्खियाओ कुलघरररिस्व- याओ ससुरकुलरखियाओ परूढ-णह-केस-कक्खरोमाओ वव- गय-धूव-पुप्फ-गंध-मल्ला-लंकाराओ अण्हाणग-सेय-जल्ल-मल्ल- भातृरक्षिता , 'पहरक्रियाओ' पतिसिता , 'कुरघरभिवयाओ' कुलगृहरगिता --कुल- गृहे-पितृगृह रक्षिता -पितृवगोद्भवै पालिता इत्यर्थ, 'समुरकुलरक्खियाओ' श्वशुखुल- रक्षिता , 'पद्ध-णह-केस-कम्मरीमाओं' प्ररुद्ध-नस-का-कक्षरोमाण -प्ररूढानि% सजातानि नखकेशकक्षगेमाणि यासा तास्तथा, 'पागय-व पुप्फ-गर-मल्ला-लकाराओ' व्यपगत-धूप-पुप्प-गध - मान्याs- लबाग-व्यपगता =यक्ता धूपपुष्पगधमान्यानाम- लबाग याभिस्तास्तथा, 'अण्डाणग-सेय-जल-मल्ल-पम-परितावियाओं' अस्नानक- हुइ अपन शील की रक्षा करता रहती है, (भायरक्खियाओ) कितनाक अपने भाइयों से सुरभित रहा करती है, (पडरक्खियाओ) कितनाक अपने २ पतिद्वारा सुरक्षित रहा करती हैं, (कुलपररखियाओ) कितनीक कुलगृह में पिता के वंशजों द्वारा पाली-पोषी जाकर सुरक्षित रहा करती हैं, (समुर-कुल-रक्खियाओ) कितनीक ससुरपक्ष के लोगों द्वारा सुरक्षित की जाती है, (परूट-णह-केस काखरोमाओ) कितनीक ऐसी होती हैं कि जिनके का, कापरा के बाल एव नग बढे रहा करते हे, (वत्रगय बृव पुप्फ-गर-मल्ला- लकाराओ) कितनीक एमी होता हैं जो धूप-खूशतार तैल आदि के लेने से तथा पुष्पा एव सुगचित पुप्पों को मालारूप अलकारों से सटा परित्यक्त रहा करती हैं, (अण्हाणग-~ मेय-जल-मल्ल-पक-परितावियाओ) फितना ऐसी होती हैं जो स्नान नहीं करने से als पिता सुरक्षित रहेता पोताना सनी २६॥ ४२ती हाय छ, (भायर- क्सियाओ) पाताना सामाथी सुरक्षित २६॥ ८२ छ, (पइर- क्सियाओ) 32ी पातपाताना पति दार सुरक्षित २४२, (कुलघर रक्सियाओ)ी खडमा पिताना १श द्वार पासन-पोषष्य बर्थ सुरक्षित २ ७३ छ, (मसुरफुलरक्सियाओ) 3els सास पक्षन । द्वारा सुरक्षित राय , (परूढ-णह-केस-करसरोमाओ) 32मी की डाय छ है ना नम, उश, तभा परी (म) an, quat rdi डाय छ, (वयगय-धूव-पुष्प-ध-मल्ला-रकाराओ) sी पी राय छ २५५- સુગધિત તેલ આદિના લેપથી તથા પુષ્પ તેમજ સુગંધિત પુષ્પોની માલારૂપ माथी सहा परित्यरत २६॥ ४२ छ, (अण्हाणग-सेय-जल्ल-मल्ल-पक- , ओषणातकपत्र मूलम्-से जाओ इमाओ गामागर जाव सनिवेसेसु इत्थियाओ भवति, त जहा-अंतो अंतेउरियाओ गयपइयाओ मयपडयाओ वालविहवाओ छड्डियल्लियाओ माइरक्खियाओ टीका-'से जाओ इमाओ' इत्यादि । 'से जाओ इमाओ' अथ या इमा ईद- श्य 'गामागर जाव सनिवेसेसु इत्थियामो भवति' मामाऽऽकर यावत् सनिवेशेषु स्त्रियो भवति, 'त जहा' तद्यथा-'अतो अतेउरियाओ' अन्तरन्त पुरिका =अन्त पुराततिन्य , 'गयपइयाओ' गतपतिका -गता कापि प्रोपिता पतयो यासा तास्तथा, 'मयपइयाओ' मृतपतिका -मृता पतयो यासा तास्तथा, विधवा इत्यर्थ , 'बालविहवाओ' बालविधवा -- वालाथाम् विधवा -बाल्ये वैधव्य गता , 'छडियल्लियाओ' उदिता =पयादिमि परित्यक्ता, 'मादरक्खियाओ' मातृरक्षिता =अपररक्षकाभावाननन्या रक्षिता , मातृकृतरक्षया शीलरक्षण कारिका इत्यर्थ , एवमग्रेऽपि बोध्यम् , 'पियरक्खियाओ' पितृरक्षिता, 'भायरक्खियाओं' 'से जाओ इमाओं' इत्यादि । (से जाओ इमाओ) जो ये जीव (गामागर जार सनिवेसेम) ग्राम आकर आदि से लेकर सनिवेशतक के स्थानों में स्त्रीपर्याय से उत्पन्न होते है, जैसे कि उनमें कित नीक स्त्रिया तो (अतो अतेउरियाओ) राजा के अत पुर की रानिया होती हैं, कितनीक (गयपइयाओ) प्रोषितभर्तृका होती हैं, जिनके पति प्रवासी अर्थात् परदेश गये हो उनको प्रोषितभर्तृका कहते है, कितनीक (मयपइयाओ) विधवा होती है, (वालविहवाओ) बाल- विधवा होती है, (छद्धियल्लियाओ) कितनीक पतिद्वारा परित्यक्त होती हैं, कितनीक (माद- रखियाभो) मानुरक्षिता होती है, (पियरक्खियाओ) कितनीक पिता से सुरक्षित होती 'से जाओ इमाओ' छत्यादि (से जाओ इमाओ) 2 2 4 (गामागर जाव सनिवेसेसु) आम આર આદિથી લઈને સનિવેશ સુધીના સ્થાનેમા પર્યાયથી ઉત્પન્ન थाय , म तमाम टी सी (अतो अतेउरियाओ) सतना मत पुरनी राणी। साय छ, रखी (गयपइयाओ) प्राषि કા હોય છે, (જેના પતિ પ્રવાસી અર્થાત્ પરદેશ ગયા હોય તેમને પ્રોષિતભર્તૃકા કહે छ), 32ी (मयपइयाओ) विधा होय छ, ही४ (बालविवाओ) मास-विध डाय छ, (छडियल्लियाओ) eela पतिद्वारा परित्यता छाय छ, उals (माइरक्खियाओ) भातृरक्षिता डाय छ, (पियरक्खियाओ) ४८ पोषपिणी-टीका म ११ अन्त पुरिकादीनामुपपातविषये गौतमप्रश्न ५२७ रमेण अप्पेण आरभसमारभेण वित्ति कप्पेमाणीओ अकामवभ- चेवासेण तामेव पइसेज णाडकमति। ताओण इत्थियाओ एया- रूवेण विहारेणं विहरमाणीओ बहूइ वासाड, सेस त चेव, जाव चउसट्टि वाससहस्साड ठिई पण्णता ॥सू० ११ ॥ समाग्म्मेग अल्पेन आरम्भममारम्भेग, 'वित्तिं कप्पेमाणीनो वृत्ति कम्पयत्य -वृत्ति-जाविका नागा ,अामब्रह्मचर्यगासेन अामाना=निर्जरायनपेक्षाणा ब्रह्मचर्येवासस्तेन 'तामेव पइसेन' तामेव पतिमाया-पया सह सेरिता गया पतिगण्या 'माइक्कमति' नातिकामन्ति, परपुरुष- परिहारेण सर्वथा पनिवतधर्मपालिका इत्यर्थ , 'ताओ ण इत्थियाओं एयास्वेण विहारेण विहरमाणीजो' ता ग्वलु खिय एतद्रूपेग निहारण पिटरन्य , 'यहूइ वासाइ आउय पालेंति' वहनिवपागि आयुष्य पालयति, पालयिया, शेप तदव यावत् अत्र यापच्छन्देनेद दृश्यम् काल्मासे काल कृत्याऽन्यतमेपु व्यतरेपु देवलोकपु दववनोपपात प्राप्ता भवन्ति, तत्र-दवलोक तासा अन्य समारभ से, और अन्प आरम्भ-समारभसे अपनी आजीविका चलाती है, (अकाम-वभ- चेर-बासेण तामेव पइसेन णाइक्मति) और परवगता मे नह्मचर्य का पालन करता हुइ अपने पति का गया का उल्लघन नहीं करती हे पातिव्रत्य धर्म क पालन में निरत रहा करती हैं, इस प्रकार जो स्त्रिया अपने जीवन को व्यतीत करता है, (ताओ ण इत्थियाओ एया- रूवेण विहारेण विहरमाणीओ पहइ वासाइ आउय पाउँति) वे स्त्रिया इस प्रकार का अपनी नैतिक प्रवृत्ति से युक्त बनी रह कर बहुत वर्षों का आयु पालती हैं, (सेस त चेव) एव जब उनका मरने का अवसर आ जाता है तब वे उस अपसर मे मर कर अन्यतम व्य- समारभेण अप्पेण आरभसमारभेण वित्तिं कापेमाणीओ) तो म५ मा थी, અ૫ ચમાર ભથી અને અ૫ આર ભગ્નમાર ભયી પિતાની આજીવિકા ચલાવે के (अकामनभचेरवासेण तामेव पइसेज्न णाइक्कमति) भने ५२५शतायी બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરતી થકી પિતાના પતિની શય્યાનું ઉલ્લંઘન કરતી નથી- પતિવ્રત્ય ધર્મના પાળનમાં નિરત રહ્યા કરે છે આ પ્રકારે જે સ્ત્રીઓ પિતાના सपनने व्यतीत ७२ ले (ताओ ण इत्थियाओ एयारूवेण विहारेण विहरमाणीओ वहूइ वासाइ आउय पालेंति) ते सीमा या प्रारनी पोतानी नैति प्रवृत्ति ७२ती रहीने धष्णा १२मानी आयु लागवे (सेस त चेर) तेभर न्यारे તેમના મરવાનો અવસર આવે છે ત્યારે તે અવસરમાં મરીને બીજી વ્યતાના औषपातिकमरे ते . पक-परितावियाओ ववगय-खीर-दहि-णवणीय-सप्पि-तेल- गुल-लोण-महु-मज्ज-मंस-परिचत्त-कया-हाराओ अप्पिन्छाओ अप्पारंभाओ अप्पपरिग्गहाओ अप्पेणं आरंभेण अप्पेणं समा- स्वेद-जल्ल-मल्ल पक-परितापिता -अस्नानकेन स्नानाऽभावेन हतुना पेट जल्लमन्स्पदै -स्वेद %D प्रस्वेद , जल्ल =शुष्क प्रस्वेद , मल्ल =रजोमान कठिनीभूतम् , पर आद्रीभूत रज, परितापिता -क्लेगिता -ममृता इत्यर्थ , पवगय-सीर-दहिणवणीय-सप्पि-तेल-गुल- लोण-महु-मज्ज-मस-परिचत्त-कया-हाराओ' व्यापगत-क्षीर-दधि-नवनीत-सर्पि- स्तैल-गुड-लवण-मधु-मय-मास-परित्यक्त-गृताऽधारा -त्र्यपगतानि क्षीरपिनवनीत- सीपि यस्मात् स व्यपगतक्षीरतधिनवनीतसर्पि, तेलगुडलपणमधुमघमासै परित्यक्त , तत पदद्वयस्य कर्मधारय , क्षीरादिमासपर्यतरहित इत्यर्थ , तादृश कृत =सेवित आहारो याभि- स्तास्तथा, 'अप्पिच्छाओ' अल्पेच्छा , 'अप्पारभाओ' अल्पारम्भा -अप आरम्भ =पृथि- व्याधुपमर्दनव्यापारो यासा तास्तथा, 'अप्पपरिग्गहाओ' अल्पपरिग्रहा -अन्पधनधा यमग्रहा। 'अप्पेण आरभेण अप्पेण समारभेण अप्पेण आरभसमारभेण' अन्पनाऽऽरम्भेण अच्पेन पसीना से लथपथ रहा करता है, एव पशीना के शुष्क हो जाने से उस पर बैठी हुई धूलि, काले कठिन मेल के रूप मे परिणमित होकर उनके शरीर को मलिन बनाये रहती है। (ववगय-बीर-दहि-णवणीय-सप्पि-तेल-गुल-लोण-महु-मज्ज-मस-परिचत्त कया-हाराओ) कितनीक ऐसी होता हैं कि जो दूध, दही, मक्सन, सर्पि-घृत, तैल, गुड, नमक, मधु, मद्य, एव मास से वर्जित आहार किया करती है, (अप्पिच्छाओ) और जिनकी इच्छाएँ स्वभावत अल्प हुआ करती है, (अप्पारभाओ अप्पपरिग्गहाओ अप्पेण आर- भेण अप्पेण समारभेण अप्पेण आरभसमारभेण वित्तिं कप्पेमाणीओ) वे अल्पआरभ से, परितावियाओ) उसी मेवी डाय छ १२ स्नान न उपाथी पसीनाथी લથપથ રહ્યા કરે છે, તેમજ પીને સુકાઈ જવાથી તેના પર ઉડીને પડેલી ધૂળ કાળા અને કઠણ મેલના રૂપે પરિણામ પામીને તેમના શરીરને મલિન मनाच्या ४२ छ (ववगय-खीर-दहि-णवणीय-सप्पि-तेल्ल-गुल-लोण-महु- मज्ज-मस-परिचत्त-कया-हाराओ) 32ी मेवा लय छ २ इध, दही, भाभ, सपि-धी, तेस, गोण, भाई, मध, मध, तमद भासथी पति माडा२ र्या ४रे छ, (अप्पिच्छाओ) भने भनी २छामा पसायी ar म८५ २धा ४२ छ (अप्पारभाओ अप्पपरिग्गहाओ अप्पेण आरभेण अप्पेण

--
,
पोपवपिणी-टीवा स १६ दद्वितीयादि मनुष्योपपातविषये गौतमप्रश्न ५२९
गोयमा गोव्वडया गिहिधम्मा धम्मचितगा अविरुद्ध-विरुद्ध-बुड्ढ-
पत्र्यागि टक च समम भोनन येषा ते दक्रमममा , 'दगएकारसमा' कैकादगा -ओ-
नादानि दश द्रव्यागि दरन्चैकादश गाय भोन्मे येपा ते टरैकादगा , 'गोयमा' गौतमा -
वृपम पुरस्कृय तत्राडा नपिवा वेडल पाचन्त, तेन च जीवन निवाइयन्ति त इयर्थ ।
'गोवइया' गोत्रतिका-गोबतमस्ति येपा ते गोत्रनिका ते हि गोषु प्रामानिर्गच्छन्तीपु निर्ग-
च्छन्ति, चरन्तीपु चन्ति, पिपता पिरन्ति आयान्तापु आयान्ति, गयानामुच शेग्ते, उक्तञ्च-
"गावीहि सम निग्गमपवेससयणासणाइ परेंति।
भुजति जहा गावी तिरिक्ववास विद्यार्विता ॥१॥"
तथा सानवा पानी हो, दिगएकान्समा) दस ठन्य दाल भात आदि अन्य हाँ, एव ११ वा
पानी हो, (गोयमा) तथा जो चैल को आगे कर के जनता को उमका कीडा दिम्बाकर उससे
अन्न का याचना कर अपना जीवन निवाह करन वाले हाँ (गोत्रतिका) 'प्रोवती हों, (गिहि-
(१) गोवती पुस्प, जन गाउँ गार से बाहर निकलती है तर अपने घर से बाहर
निकलते है, जब वे चरती है तब वे भोजन करते हैं, जब वे पानी पीती हैं तर ही ये पानी
पाते है । जब ये घर आती है तन येभी अपने घर आते है । और जन ये सोती हैं तब ये
मी सो जाते हैं।
"गानीहिं सम निगमपवेससयणासणाइ पकरेंति । भुजति जहा गावी तिरिक्स-
वाम बिहाविता ॥१॥
(गमत्तमा) द्रव्य (मन्न)-यामा ६ मा डाय तथा सातमु पाए
लेय, (दगएकारसमा) श द्रव्य-हण लात मा भन्न डाय तेभर ११ भु
पाए। खोय, (गोयमा) तयार होने माग सापाने बाहाने तेनी जी
દેખાડીને તેમની પાસેથી અન્ન માગી પિતાનું જીવન નિર્વાહ કરવાવાળા
हाय, (गोनतिका) गोवती डाय, (गिहिधम्मा) डस्य भने ४च्या २४
(૧) શેત્રી પુરુષ, જ્યારે ગામે ગામથી બહાર નીકળે છે ત્યારે પિતાના
ઘેરથી બહાર નીકળે છે ત્યારે તે ચરે છે ત્યારે તે ભજન કરે છે,
ત્યારે તેઓ પાણી પીએ છે ત્યારે જ તે પાણી પીએ છે જ્યારે તેઓ
ઘેર આવે છે ત્યારે તે પણ ઘેર આવે છે, અને જ્યારે તેઓ સુવે છે
ત્યારે તે પણ સુઈ જાય છે
"गावीहिं सम निमापवेमसयणासणाइ पकरेंति । मुजति जहा गावी तिरि-
क्सवास विहाविता" ॥ १ ॥

५२८ ओपतिको मूलम्-से जे इमे गामागर जाव सन्निवेसेसु मणुया भवति, त जहा-दगविइया दगतइया दगसत्तमा दगएक्कारसमा गतिस्तासा स्थितिस्तासामुपपात प्रना , तासा सल है भदत दवर प्रामाना फियत काले स्थिति प्रज्ञमा इति प्रश्ने भगवानाह-'गोयमा!' हे गौतम ! इति । 'चउसद्धिं वासस हस्साइ ठिई पण्णत्ता' चतु पष्टिं वर्षसहस्रागि स्थिति प्रनता ॥ सू० ११ ॥ टीका-‘से जे इमे' इत्यादि । 'से जे इमे' अथ य इमेदृशा , 'गामागर- जाव सन्निवेसेम मणुया भवति' प्रामाऽऽकर यावत् सनिशेष-प्रामाऽऽकर-नगर निगम राजधानी-खेट-कट-पट्टन-मडम्प-द्रोणमुखा-ऽऽश्रम-मनाध-सन्निवशेषु प्राग्ज्यारयात स्वरूपेषु मनुजा भवति, 'त जहा' तद्यथा-'दगविडया' दफद्वितीया -ओदनापेक्षया दकम् उदक द्वितीय भोजने येषा ते दकद्वितीया , 'दगतइया' दफतृताया-ओदनमूपरूपद्रव्य- द्वयाऽपेक्षया दकम् उदक तृतीय येषा ते दकतृताया, 'दगसत्तमा' टकसप्तमा -ओदनादीनि न्तरों के देवलोक मे देवता की पर्याय से उत्पन्न होती है। वहीं पर उनकी गति, वहीं पर उनकी स्थिति एव वहीं पर उनका उपपान होता है। हे भदत! वहाँ पर उनका स्थिति कितनी है' हे गौतम । (चउसद्धि वाससहस्साइ ठिई पण्णत्ता) वहा उनकी स्थिति ६४ हजार वर्ष की है । सू० ११॥ 'से जे इमे गामागर जाव' इत्यादि । (से जे इमे गामागर जाव सन्निवेसेसु मणुया भवति) ये जो इन ग्राम आकर आदि पूर्वोक्त स्थानों में इस प्रकार के मनुष्य होते है, (त जहा) जैसे कि (दगबिझ्या) जिनके आहार में अन्न एव द्वितीय पानी ये दो ही द्रव्य हों, (दगतइया) अन्न-चावल, ढाल एव तृतीय पानी ये तीन द्रव्य हों, (दगसत्तमा) छह द्रव्य अन्न-चावल-दाल आदि हों દેવલોકમા દેવતાની પર્યાયથી ઉત્પન્ન થાય છે અહી જ તેમની ગતિ, અહી જ તેમની સ્થિતિ તેમજ અહી જ તેમને ઉપપાત થાય છે તે ભદન્ત' ત્યા तभनी स्थिति दी जय छ १३ गौतम! (चउसद्धिं वाससहस्साइ ठिई पण्णत्ता) त्या तेमनी स्थिति ६४ योस डलर १२सनी छे (२० ११) 'से जे इमे गामगर जाव' त्या (से जे इमे गामगर जाय सनिवेसेसुमणुया भवति) रेश्मा मा गाभ, मा४२ माह ५२ ४७मा स्थानामा मा रे मनुष्य याय छ, (त जहा) भ (दगविइया) ना भाडामा भन्न तेभर मीg uret मे द्रव्य-पार्थ डोय, (दगतइया) भन्न-यामा, ण, तेभल alag पानी त्रस्य द्रव्य त्य, पोयूपयर्पिणी टीका सु १२ दकद्वितीयादिमनुध्योपपातविषये गौतमप्रश्न ५३१ फाणिय महु मज मस णो अण्णत्थ एस्काए सरिसवविगईए, ते णं मणुया अप्पिच्छा, त चेत्र सव्व, णवर चउगसीड वाससह- स्साइ ठिई पण्णत्ता ॥ सू० १०॥ ता इमा नाग्मनिम्तय प्रर्यते-'त जहा' तद्यथा-वीर द िणवणीय सप्पि तल्ल फाणिय मद मग्न मास लीर दरि नवनीत मपि ते पागित मा मध मामम-तत्र नबनात='मक्वन' इति प्रमिद्ध, फाणित-गुड, अयानि प्रमिदानि, आतुं न कप ते दृश्य वय । णो अण्णत्य पाए सरिसमरिगए' नो अन्यत्रेक-या मार्पपत्रिकते - मार्पपतैद्ररूपामेका मिति वनयिा अया उक्ता विकृतयो न पतेऽम्यवहतुमिति शप । 'ते ण मणुया अप्पिन्छा ते पल मनुजा अपेछा , 'सेम त चेव' शेष तदेव अवशिष्ट मा पूर्वपदेव मोच्यम । 'णवर' नवर=विटोपन्तु-'चउरासीह वासमहम्साह टिर्ड पण्णत्ता' चतुरगीति पर्पमहस्राणि स्थिति प्रज्ञप्ता व्यतरेषु देववेनोपनाना तेषा तनावस्थान चतुग्गानिर्पसहस्राणि यान ।। मृ० १२ ॥ गय) ग्याने योग्य नहीं है। व पिछतिया ये है-(पीर दणिवणीय सपि तेह फाणिय महु मन मास) वीर, पि, नवनीत, सर्पि, तल, फाणित, मयु, मद्य, एव माम । गुट का नाम फाणित है । नग्नात नाम मक्यन का है । (णो भण्णत्य एकाए सरिसबविगए) एक मग्मों के तेलम्प निति का परिहार नहा रतलाया गया है। नपग्मरूप विकृति का परिहार ग्न वाले व्यक्ति मासा का तैल या सकते है । (ते ण मणुया अप्पिन्छा, त चेत्र मञ्च, णवर चउरामीह वाससहस्माई ठिई पण्णत्ता) ये मनुष्य अप- हापाठ होते हैं। अपशिष्ट समस्त पूर्व की तरह यहा जान लना चाहिये । विशेषता . , नथी वितियो म छ-(खीर दहिं णरणीय सपि तेल्ल फाणिय महु मन माम) क्षी२ (५), डी, नवनीत, मषि-(धत), तेस, जाति, भध, मध, तेभर માસ ગેળનું નામ કાણિત છે નવનીત એટલે भाम(णो अण्णत्य एका मरिमानिगईर) ४ मभूवना तेस३५ पि. તિના પરિવાર નથી બતાવ્યો નવસરૂપ વિકૃતિને પવ્હિાર ઠરવાવાળા માણસ भरमपनु त म ३ (ते ण मणुया अप्पिच्छा, त चेत्र मञ्च, तर चउगमीड नाममहम्माइ ठिई पण्णत्ता) मा मनुष्यो मर५-Seatml सय છે બાકીનું બધું પૂર્વ વડા પ્રમાણે તારી લેવું જોઈએ વિશેષમાં વિશેષતા 1 . "५३० औपातिकसत्रे सावग-प्पभितयो, तेसिण मणुयाण णो कप्पति इमाओ नव रस- विगईओ आहारेत्तए, त जहा-खीरं दहि णवणीयं सप्पिं तेलं छाया-गोभि सम निर्गमप्रवेशायनाऽऽयनाटि प्रफुति । भुनते यया गावस्तिर्यग्वाम विभावयत ॥ १ ॥ इति । 'गिहिधम्मा' गृहिधर्माग -'गृहस्थधर्म श्रेयस्कर - इति माया नानातिधर्मागका 'धम्मचिंतगा' धर्मचिन्तका -धर्मशास्त्रपाठका , 'अविरुद्ध-पिरद्ध-गुड्ढसावग-प्पभि तो' अविरद्ध-विरुद्ध वृद्धश्रावक-प्रभृतय , अविरद्धा वैनयिका , उक्तश्च-- "अविरुद्धो विणयकरो, देवाईण पराए भत्तीए । जह वेसियायणसुओ, एव अन्ने वि नायव्वा ॥१॥" छाया-अनिरुद्धो विनयफरो, देवाताना परया भक्त्या । यथा पैश्यायनमुत, एवमन्येऽपि ज्ञातव्या ॥ १ ॥ इति । विरद्धा =अक्रियावादिन , आत्माद्यनभ्युपगमेन बाहयाभ्यन्तरविरुद्धत्वात् , वृद्ध श्रावका ब्राह्मणा , एत प्रभृतिरान्पिा ते तथा । 'तेसिं ण मणुयाण णो कप्पति इमाओ नव रसविगईओ आहारेत्तए' तेपा सलु मनुजाना नो कप ते इमा नन रसविकृतीराहर्तुम् , चम्मा) गृहस्थ धर्म को श्रेयस्कर मानकर दानातिक धर्म के आराधक हो, (धम्मचिंतगा) धर्मशास्त्र के पाठक हो, (अविरुद्ध-विरुद्ध-बुड्ढसावग-प्पभितयो) 'अविरुद्ध-वैनयिक हों, विरद्ध-अक्रियावादा हा-आमादिक पदार्थो के नहा मानने से बाह्य एव आभ्य तर क्रियाओं के विरोधी हो वृद्धश्रावक हाब्राह्मण हो-इयादि। (तेसि ण मणुयाण नो कप्पति इमाओ नव रसविगईओ आहारेत्तए) इन समस्त जनों को ये नवरस विकृतिया (नौ वि (१) अविरद्धो विगयफरो देवाइण पराण भत्तीए । जह वेसियायणसुओ एव अने वि नायव्वा ॥१॥ सानीने हान-मा४ि धर्मना मारा डाय, (धम्मचिंतगा) धर्मशाना 415 डाय, (अविरुद्ध-विरुद्ध-बुड्ढसाग-पभितयो) १२मविरुद्ध-वैन- યિક હોય વિરુદ્ધ-અક્રિયાવાદી હોય-આત્મા-આદિક પદાર્થોને ન માનવાથી બાહ્ય તેમજ અભ્યન્તર ક્રિયાઓના વિવી હોય, વૃદ્ધશ્રાવક હેય–બ્રાહ્મણ डाय-त्यादि (तेसिं ण मणुयाण णो कप्पति इमाओ नव रसविगईओ आहारे- तए) मा समस्त डाने में नपरसविति। (नो विगया) मापा योग्य (१) अविरुद्धो विणयकरो देवाईण पराए भत्तीए । जह वेसियायणसुओ एवं अन्ने वि नायव्वा ॥१॥ કરનારા - , , %3D पोपषिणो टोका म १३ घानप्रस्थादीनामुपपातविषये गौतमप्रश्न दक्खिणकूलगा उत्तरकूलगा सखधमगा कूलधमगा मिगलुद्धगा हत्थितावसा उद्दडगा दिसापोक्खिणो वक्तवासिणो विलवासिणो ण्व ये क्षण तिष्ठन्ति ते, 'सपावालगा' मप्रक्षालका -ये मृत्तिकान्धिर्षणपूर्वकमनानि प्रक्षाल्यन्ति ते सप्रक्षालका , 'दरिसणकूलगा' दक्षिणकूलका -ये गङ्गाया पूवाभि- मुरगमनशीलाया दक्षिणतट एव वसन्ति ते, 'उत्तरालगा' उत्तरफूल का -उत्तरतट एव ये वसति ते, 'सग्वधमगा' शवमायका गावाटका -ठास वादयित्वा ये भुनते ते इत्यर्थ , 'करधमगा' कृल मायका -ये कृले स्थित्वा शन्द कृवा भुञ्जते ते, मिय- लुगा' मगलुधका-व्याधर मृगमामजीविन , 'हत्थितावसा' हस्तितापसा -ये हस्तिन मारयिया तेनैव बहुकाल भोजनतो यापयति ते, 'उदडगा' उद्दण्डका -उत्=ऊ दण्डा येपा ते उदण्डका , दण्डमू त्या ये सञ्चरन्ति ते इत्यर्थ , 'दिसापोक्खिणो' दिशा- प्रोक्षिण =उदकेन दिश प्रोदय ये फलपुप्पादि समुच्चिन्वन्ति ते, 'वक्तवासिणो' वल्क- वासस -वल्कानि नरवच एव वासासि येपा ते तथा, 'चिलवासिणो' चिल्वासिन इनका लगाकर स्नान करनेवाले, (निमनगा) पानी में कुछ देर तक इनकर स्नान करने वाले, (सपरखालगा) मिट्टी आदि से अग को घर्पण कर स्नान करने वाले, (दक्षिण- कलगा) गगा के दक्षिण तट पर बसने वाले, (उत्तरकूलगा) गगा के उत्तर नट पर उसने वाले, (सरसपमगा) शयों को बजाकर भोजन करने वाले, (कूलधमगा) नदी के तट पर कर शब्द कर के भोजन करने वाले, (मियलुद्धगा) व्याधोकी तरह मृग के मास को सान पाल, (हत्थितावसा) हाथी को मारकर उसके मास का भोजन करने वाले, (उद्दडगा) नडे को ऊचा करके फिरने वाले, (दिसापोक्खिणो) दिशाओं को जल से सिंचन करने वाल, (वकमासिगो) वृक्षा को छाल को पहिरने वाले, (विलवासिणो) भृमिगृह मे निवास स्नान ४२१tणा, (निमज्जगा) पाणीमा याडीवार सुधी डूमीने स्नान ४२वावा, (सपरसालगा) भाटी सापडे सगने घसीने स्नान ४२वा वाणा, (दक्सिण कलगा) गाना दक्षिण तट ५२ ५सवापाणा, (उत्तरकूलगा) गाना उत्तर 12 उपर सपापा (ससधमगा) २५॥ीन न ४२वावा, (कूल धमगा) नीना तट ५२ अभीने બ્દ કરતા કરતા (બાલતા બેલતા) ભોજન वाचा, (मियलुद्वगा) शिरीनी पेठे ખાવાવાળા, (हत्थितारसा) हाथीने भागने तेना भानु मोन ४२पापणा, (उद्दडगा) 3ाने यो २१ ३२वावा, (दिसापोक्सिणो) दिशामामा पाशी छोटा पाणा, (वकनासिणो) वृक्षनी छास पडेवा पाप, (पिलवासिणो) भूभिडमा . ' पेठ . મગનું માસ औषपातिक .. . . मूलम्--से जे इमे गगाकूलगा वाणपत्था तावसा भवति, त जहा-होत्तिया पोत्तिया कोत्तिया जण्णई सड्ढई थालई हुंवउद्या दंतुक्खलिया उम्मज्जगा समज्जगा निमज्जगा सपक्खालगा टीका-'से जे इमे इत्यादि । 'सेजे इमे अब ये इमे 'गगाकुलगा' गङ्गा कूल का गहातटाश्रिता 'पाणपत्था' वानप्रस्था मानप्रस्थाश्रमवर्तिन 'ताबसा भवति ताप सा भवन्ति 'तजहा' तद्यथा-'होतिया' होनिका =आग्निहोनिका, 'पोतिया पोत्रिका - वस्त्रधारका , 'कोतिया' कौनिका =भूमिशायिन , 'जण्णई' यज्ञकिनः यज्ञकारका , 'सड् ढई' श्रादकिन =श्राद्धकारका , 'थालई स्थालकिन =भोजनपात्रधारका ,'हुबउट्ठा' कुण्डिका धारिणा ,'हुँबउट्ठा' इति देशीय शब्द , 'दतुक्खिलिया'ढतोखलिका -फठभोजिन , 'उम्म ज्जगा' उमज्जका -उमजनमानेण जलोपरि तरणमारेण ये स्नाति ते, 'सम्मजगा' सम जका -उन्मजनस्यैवाऽसकृत् करणेन ये स्नाति ते, 'निमज्जगा' निमनका -स्नानार्थ निमग्ना सिर्फ यहा इतनी ही है कि ऐसे जीव जो व्य तर देवों में उत्पन्न होते है उनका वहा स्थिति चौरासी हजार वर्ष की बतलाइ गई हे ॥ स १२॥ 'से जे इमे' इत्यादि (से जे इमे) जो ये (गगालगा वणपत्था तावसा भवति) गगा के तट पर रहनेवाले वानप्रस्थ तापस है, जैसे (होतिया) आग्निहोत्रिक, (पोत्तिया) पोत्रिक वस्त्र धारक, (कोत्तिया) कौत्रिक-भूमिशाया-भूमि पर सोने वाले, (जण्णई) यज्ञकारक (सड्ढइ) श्राद्धकारक, (थालई) भोजनपात्रधारक, (हुवउट्ठा) कुण्डिकाधारी, (दतुकावलिया) फलभोजी, (उम्मजगा) एक बार पानी मे डुबका लगाकर स्नान करने वाले, (सम्मज्जगा) बार बार માત્ર અહી એટલીજ છે કે જીવ જે વ્યન્તર દેવમાં ઉત્પન્ન થાય છે તેની ત્યા સ્થિતિ ચોર્યાસી હજાર વરસની બતાવવામાં આવી છે (સૂ ૧૨) 'से जे इमे त्यात (से जे इमे) २ मा (गगामूलगा वाणपत्था तावसा भवति) ना तट ५२ प्रसना। वानप्रस्थ तापस हाय छ, नेपा (होत्तिया) मानिडात्रि, (पोतिया) पत्रि-पत्रधा२७, (कोत्तिया) त्रि-भूभिशायी-भूमि ५२ सुपा पा, (अण्णई) य४२४, (सड्ढई) श्राद्धा२४, (थालई) नपाधा२४, (हुबउट्ठा) ािरी, (दतुस्सलिया) ससा, (उम्मज्जगा) पार पालीमा ४ी भारीने स्नान ४२पापागा, (सम्मज्जगा) पा२२ हुमी भारीने पीयूपषिणी-टीका सु १३ यानप्रस्थादीनामुपपातविषये गौतमप्रश्न परिसडिय-कद-मूल-तय-पत्त-पुप्फ-फलाहारा जला-भिसेय- कढिण-गायभूया आयावणाहि पचग्गितावेहि डगालसोल्लियं कडुसोल्लिय पिव अप्पाणं करेमाणा वहूइ वासाड परियाग पाउणति, पाउणित्ता कालमासे काल किच्चा उक्कोसेण जोड- ते तया, भुनते कदमूल पचामपि तथाविधानामेवोपयोग कुते ते, ‘जलाभिसेय-कविण-गाय- भूया' जल्लभिपेम-कटिन-गान-भूता -जगभिपेकेण कटिन यद् गान तत् प्रामा ये 'मायणाहिं आतपनाभि -प्रश्वररनिकराऽऽसेवनाभि , 'पचम्गितावेहि पश्चाग्नितापै -चतसृषु दिक्षु प्र वाल्तेिश्चतुर्भिग्निभि उपग्भिागे सूर्यकिरणपञ्चमैर्ये तापास्तै , 'गाल्सोल्लिय' अङ्गारपक्वम्-प्रारत-पच धातो स्थाने 'सोल' आदेशो भवति । अङ्गारैर्निधूमचलनलपिण्डैरिव पक्वम् , 'कडुसोल्लिय' कन्दुपक्वम्-कदु-चणकादि- भर्जनपात्र, तत्र पक्वम् , 'अप्पाण करेमाणा' आमानारार कुर्माणा , 'वहूइ वासाइ परियाग पाउणति' बहुनि वर्षाणि पर्याय वानप्रस्थपर्याय पाल्यन्ति, पालयित्वा, गिरे हुए या किसी के द्वारा लाये गये कद, मूल, त्वक्, पत्र, पुष्प एव फलों का आहार करने वाले, (जलाभिसेय-कविण-गाय भूया) जलाभिषेक करने से जिनका शरीर कठिन हो गया है ऐसे, (आयावणाहिं पचग्गितावेहिं इगाल्सोलिय कडुसोल्लिय पिव अप्पाण करेमाणा) तथा आतापना-प्रखर सूर्य की किरणों के सेवन से, पचाग्नि के पाच बैठकर तापों के सहन करने से अगार में पक्व हुए जैसे एव भाट मे भृजे हुए जैसे अपने सरीर को करने वाले ये वानप्रस्थ तापस जन (बहूइ वासाइ परियाग पाउणति) वहुत वर्ष पर्यत वानप्रस्थ तापस की पर्याय का पालन करते हुए (कालमासे काल किच्चा) તથા લાવી આપેલા કદ, મૂલ, છાલ, પત્ર, પુષ્પ, તેમજ ફળને આહાર કરવાવાળા, (जलाभिसेय-कढिण-गाय-भूया) ने अलि ७२पाथी ना २ ४ २४ गया हय सेवा, (आयावणाहिं पचम्गितावेहिं इगालसोल्लिय कडुसोल्लिय पिव अप्पाण करेमाणा) આતાપના-પ્રખર સૂર્યના કિરણેના સેવનથી, પચા ગ્નિના વચ્ચે બેસીને તાપ સહન કરવાથી, અગારમા પકાવેલ હોય તેવા તેમજ હાડલામાં ભૂજેલ જેવા પિતાના શરીરને કરી નાખવાવાળા તે વાન- प्रस्थ तापसन (१५वीसी) (बहूइ वासाइ परियाग पाउणति) घए। १२ । सुधी पानप्रस्थ तापसनी पर्याय नु पालन २ ४२ता (कालमासे काल किच्चा) औपपातिकमरे . - - जलवासिणो रुस्खमूलिया अवुभरिखणोवाउभक्खिणो सेवालभ- क्खिणोमूलाहारा कदाहारा तयाहारा पत्ताहारा पुप्फाहारावीयाहारा भूमिगृहवासिन, 'जलपासिणो' जयासिन-ये जले प्रविष्टा एव निवसति त, 'रुस्खमूलिया' वृक्षमूलका--तरतले ये निवसति ते, 'अभरिश्वणो ' अम्बुभभिग = जलाहारकारिण , 'वाउभक्विणो' वायुभक्षिण =पनाहारा , 'सेवालभक्खिणो' शैवालभक्षिण -शैवाल जललता भक्षति तछीठा --जलोपरिस्थितहन्तिवनस्पतिविशपभोजिन इत्यर्थ , 'मूलाहारा' मूलाहारा -मूलानि आहरन्ति तीला 'कदाहारा' कन्ताऽऽहारा = सूरणादिक दक्षिण , 'तयाहारा' वगाहारा -निम्बानियाभक्षिण , 'पत्ताहारा रात्रा हारा =बिच्चादिपरभक्षिण , 'पुष्फाहारा' पुप्पाऽऽहारा =कुन्दशोभाञ्जनादिपुर गि, 'वीयाहारा' बीजाऽऽहारा -कूष्माण्डादिनाजभोजिन , 'परिसडिय-कद-मूल-तय- पत्त-पुप्फ-फलाहारा परिशटित-कन्द-मूल-स्वर-पत्र-पुष्प-फला-ऽऽहारा - परिशटित केनचिदानीत स्चय पतित च परिगटितम् , तादृश कदमूल वपत्रपुष्पफलम् आहरति तच्छीला-केन चित् आनीतानि तरभ्य स्वय पतितानि वा पत्रपुष्पफलान्येव करने वाले, (जलवासिणो) जल में खडे रहने वाल, (रुक्खमूलिया) वृक्ष के नीचे निवास करने वाले, (अबुभक्ग्विणो) मात्र जल का आहार करने वाले, (वाउभक्विणो) मात्र वायु का ही आहार करने वाले, (सेवालभक्खिणो) मान शैवालका ही आहार करने वाले, (मूलाहारा) मान मूल का ही आहार करने वाले, (कदाहारा) सूरणादिक कटों का आहार करने वाले, (तयाहारा) त्वक्-छालका आहार करने वाले, (पत्ताहारा) बिच आदि के पत्तों का आहार करने वाले, (पुप्फाहारा) पुष्पो का आहार करने वाले, (परिसडिय- कद-मूल-तय-पत्त-पुप्फ-फला-हारा) तोड कर या स्वय लाये हुए नहीं, कि तु स्वय निवास ४२वावा, (जलपासिणो) सभा BAL २२वावा, (रुक्समूलिया) वृक्षनी नीय निपास ४२११, (अबुभरिसणो) भात्र पाथीन माहा२ ४२ 44, (वाउभरिसणो) भान पायुनार २१२ ४२पापा, (सेवालभक्सिणो) । भात्र शैवाना माडा२ ७२१, (मूलाहारा) मात्र भूगन ४ माडार ४२.पाणा, (कदाहारा) सू२ मा नो माडार ४२वापा, (तयहारा) १५ छासनी माडार ७२वावा, पित्ताहारा) मोदी माहि पाननी माहा२ ३२१॥ पाणी, (पुष्फाहारा) पुरुषाने। आर ४२t, (तीयाहारा) ३०भा आहिना भीनी भाडा४२वाणा, (परिसडिय-कद-मूल-तय-पत्त-पुष्फ-फलाहारा) ताडीने અથવા પિતે લાવેલ ન હોય પરંતુ પિતાની મેળે પડી ગયેલા અને કોઈએ ~ कुक्कुदया' कौकुचिका " तस्य स्थानस्य- पीयूषवर्षिणी-टीका मैं १४ प्रग्रनित भ्रमणोपपातयिषय गौतमप्रश्न भवंति, तं जहा-कदाप्पिया कुकुडया मोहरिया गीयरइप्पिया नचणसीला, ते ण एएणं विहारेण विहरमाणा वहुइ वासाड सामण्णपरियाय पाउणति, पाउणित्ता तस्स ठाणस्स अणा- सेम पवइया समणा भवंति' याव सन्निवेशेषु प्रत्रजिता श्रमणा भवन्ति, 'त जहा तद्यथा--'कदप्पिया' कान्दर्पिका -हास्यकारका भाण्डादय , कुकुचेन=कुत्सितचेष्टया चरन्तीति कौकुचिका ये च भ्रूनयनवदनकरचरणाऽऽदिभि- र्भाण्डा इव तथा चेष्टन्ते यथा स्वयमहसन्त एव परान हासयन्ति ते। 'मोहरिया' मौखरिका -वाचाला -नानाविधाऽसम्बद्धभाषिण इयर्थ । 'गीय-रह-प्पिया' गीत- रति-प्रिया -गीतेन या रति =कीडा सा प्रिया येया ते तथा, 'नचणसीला' नर्तनशीला 'ते ण एएण विहारेण विहरमाणा' ते खट एतेन विहारण विहरन्त =उक्तमाचरण- माचरत , 'वहूह वासाइ सामण्णपरियाय पाउणति' वहनि वर्षाणि श्रामण्यपर्याय चारित्रपर्याय पालयति, 'पाउणित्ता' पालयिवा 'तस्स ठाणस्स समणा) प्रवजित श्रमण होते हैं, (त जहा) जैसे-(कदप्पिया कुक्कुडया मोहरिया गीयर- इप्पिया) कादर्पिक-हास्यकारक भाड आदि, कौकुचिफ-भू, नयन, वदन, कर एव चरण आदिको से कुसित चेष्टाएँ करके भाडों की तरह स्वय न हँसकर दूसरों को हँसाने वाले, गीतपूर्वक क्रीडा को अधिक पसद करने वाले, (नच्चणसीला) नृत्य करने के स्वभाव वाले, ये सब (एएण विहारेण विहरमाणा वहूइ वासाइ सामण्णपरियाय पाउणति) अपने २ पद के अनुसार उक्त आचरण को आचरण करते हुए बहुत वर्षांतक श्रमणपर्याय को पालते हैं, (पाउणित्ता तस्स ठाणस्स अणालोइय-अपडिकता कालमासे काल समणा) प्रनित श्रम थाय छ, (त जहा) २ (कदप्पिया कुक्कुइया मोह- रिया गीय-रइ-प्पिया) ४ि-२४।२७ (लपाया) माहि, डौथि-श्र, નયન, વાદન, કર તેમજ પગ આદિ વડે કુત્સિત ચેષ્ટાઓ કરી ભવૈયાની પેઠે સ્વય પોતે ન હસતા બીજાને હસાવવાવાળા, મખરિક–અનેક પ્રકારના અસ- भई प्रसा५ ४२पापा, गीतयुत डाने बंधारे ५ ६ ७२पापा, (नच्च- णसीला) नृत्य ४२पाना २१मापाणा, मा मधा (एएण विहारेण विहरमाणा बहूइ वासाइ सामण्णपरियाय पाउणति) पात पाताना ५६ प्रमाणे त माय:- एने यस्ता मायरता धर। परसो सुधा श्रम-पर्यायने पाणे छ (पाठ णिचा तस्स ठाणस्स अणालोइय-अपडिक्कता कालमासे काल किच्चा उस्कोसेण औपपातिकमत्र । - . HD सिएसु देवेसु देवत्ताए उववत्तारो भवति । पलिओवम वास- सहस्समभहिय ठिई। आराहगा? णो इणहे समझे। सेस तं चेव ॥ सू० १३॥ मूलम्-से जे इमे जाव सन्निवेसेसु पव्वइया समणा 'कालमासे काल फिच्चा' कालमासे काल या 'उकोसेण जोइसिएम देवेसु देवत्ताए उववत्तारो भवति' उत्क्रोशेन ज्योतिपिफेषु देवेषु देवत्वेनोपपत्तारो भवति, 'पलिओवम वाससयसहस्समन्भहिय ठिई पन्यापम वर्षशतसहस्राम्यधिक स्थिति - वर्षशतसहस्राणि अभ्यधिकानि यत्र तत्-वर्षशतसहस्राभ्यधिकम् एकलक्षवधिक पन्योपम स्थिति प्रजप्तेति । शिष्य पृच्छति-एते प्योतिपिका देवा 'आराहगा?' आराधका परलोकस्याराधका भवन्ति किम् , उत्तरमाह-'णो इणढे समढे' नाऽयमर्थ समर्थ =सगत , परलोफस्याराधका न भवति। अस्यार्थस्तु-अवोत्तरार्दैऽष्टमे सूत्रे व्याख्यात ॥ सू० १३ ॥ टीका-'से जे इमे' इत्यादि । 'से जे इमे' अथ य इमे 'जाव सनिवे मरण के अवसर मे मृत्यु के वावर्ता हो, (उक्कोसेण जोइसिएमु देवेसु देवत्ताए उव वत्तारो भवति) उत्कृष्ट रूप से ज्योतिषी देवों मे देवरूप से उत्पन हो जाते हैं। (पलि ओवम बाससयसहस्समभहिय ठिई) वहा पर उनकी स्थिति १ लाख वर्ष अधिक एक पल्यप्रमाण होती है। गौतम पूछते है-हे नाथ । (आराहगा) ये परलोक के आराधक होते है या नहीं ? उत्तर--(णो इणडे समढे) ये परलोक के आराधक नहीं होते है ।। सू १३ ॥ ' से जे इमे जाव' इत्यादि (से जे इमे) जो ये (जाव सनिवेसेमु) ग्राम नगर आदि स्थानो मे (पव्वइया ste मक्सरे ४८ ४शने (उक्कोसेण जोइसिएसु देवेसु देवत्ताए उववत्तारो भवति) Gष्ट३५थी ज्योतिषी वोमा ३१३थे उत्पन्न 25 तय छ (पलिओवम वास सयसहस्समभहिय ठिई) त्या तेमनी स्थिति साम १२ प२ ४ ५८य- प्रभाय डोय छे गौतम पूछे छे । हे नाथ ! (आराहगा) तमा पal माराध होय छे : नडि ? उत्तर-(णो इणढे समढे) तम्मा ५२४ मा२। ५४ होता नथी (सू १३) " से जे इमे जाव ઈત્યાદિ (से जे इमे) रे (जाव सन्निवेसेसु) म न मा स्थानीमा (पव्वइया पोयूषवर्षिणी-टीका स १५ साख्यादय परिग्राजकभेदा मूलम्-से जे इमे जाव सन्निवेसेसु परिवायगा भवति, त जहा-सखा जोगी काविला भिउवा हंसा परमहंसा टीका-'से जे इमे' इत्यादि । 'से जे इमे' अथ य इमे इदृशा 'जाव सन्निवेसेस' यावत् सनिवेशेषु, 'परिचायगा भवति' परिवाजका सन्यासिनो भवन्ति, 'त जहा' तद्यथा-'सखा जोगी काविला भिउव्वा हसा परमहसा बहुउदगा कुडिब्बया कण्हपरिवायगा' सारया योगिन कापिला भार्गवा हसा परमहसा बहदका कुटीव्रता कृष्णपरिवानका , तत्र सारया सारयमतानुयायिन , योगिन -योगश्चित्तवृत्तिनिरोध सोऽस्येषा ते योगिन , 'कापिल शास्त्र सारय द्विविधम्-सेश्वर निरीश्वर च। तत्र सेश्वर साख्यं भगवदवतार कपिल प्रणीतवान् , निरीश्वर सारय तु आन्यवतार कपिल इति साख्यशास्त्रानुयायिन' इति वाचस्पत्याभिधानकोश । निरीश्वरसारयमतानुयायिन इति भाव । 'भिउन्चा' 'से जे इमे जाव' इत्यादि । (से जे इमे) जो ये (जाव सन्निवेसेस) ग्राम आकर आदिसे लेकर सन्निवेश तक के स्थानों म (परिचायगा) 'परिव्राजक रहते है, जैसे (सखा जोगी काविला भिउन्या इसा परमहसा) साख्य-साख्यमतानुयायी साधु, योगी-चित्तवृत्ति- निरोधरूप योग को पालन करने वाले साधु, कापिल-निरीश्वर साख्यमतानुयायी साधु, (१) साख्य दो प्रकार के हैं-१ सेश्वरसारय, २ निरीश्वरसाल्य। सेश्वरसाख्य- इश्वर को मानता है । निरीश्वर साख्य इश्वर को नहीं मानता है । वाचस्पत्याभिधानकोष में ऐसा लिगा है कि भगवदवतारस्वरूप कपिलने इश्वरवादी साख्य को, एव आन्यवतारविशिष्ट उसी कपिलने निरीश्वरवादी साख्य को रचा है। से जे इमे जाव" त्यादि (से जे इमे) रेसा (जाव सन्निवेसेसु) आम मा४२ माहिथी सन सन्निवेश सुधाना स्थानमा (परिवायगा) परिमा१४ २ छ, मेवा (सखा जोगी काविला भिउव्वा हसा परमहसा) साज्य-सभ्यमतना मनुयायी साधु, યેગી-ચિત્તવૃત્તિનિરોધરૂપ વેગનું પાલન કરવાવાળા સાધુ, કપિલ-નિરી १२ साभ्यभत मनुयायी साधु, सा-मशुषिनी 4, (हसा) स (૧) સાખ્ય બે પ્રકારના છે ૧ સેશ્વરસાખ્ય ૨ નિરીશ્વરસાખ્ય સેશ્વર- સાખ્ય ઈશ્વરને માને છે નિરીશ્વરસાખ્ય ઈશ્વરને માનતા નથી વાચસ્પત્ય- અભિધાન કષમા એમ લખ્યું છે કે ભગવાનના અવતારસ્વરૂપ કપિલે ઈશ્વરવાદી સાખ્યને તેમજ અનિ--અવતાર-વિશિષ્ટ તેજ કપિલે નિરીશ્વરવાદી સાખ્ય રમ્યુ છે औपतिकपत्र . लोइय-अपडिकंता कालमासे कालं किच्चा उक्कोसेणं सोहम्मे कप्पे कंदप्पिएसु देवेसु देवत्ताए उववत्तारो भवंति, तर्हि तेसिं गई, सेसं त चेव, णवरं पलिओवम वाससयसहस्समब्भहिय ठिई ॥ सू० १४॥ उक्तस्य पापस्थानस्य, 'अणालोइयअपडिपता' अनालोचिताऽप्रतिकाता-अनालो चिताच ते अप्रतिकान्ता -गुरूणा समीपे अकृताऽऽलोचनका अतएव दोषादनिवृत्ता इत्यर्थ । 'कालमासे काल किचा' कालमासे काल कृत्वा, 'उक्कोसेण सोहम्मे कप्पे कदप्पिएम देवेसु देवत्ताए उववत्तारो भवति' उत्कर्षेण सौधर्मे कल्पे कादषिकेषु हास्यक्रीडाकारकेषु देवेषु देवत्वेनोपपत्तारो भक्त, 'तहिं तेसिं गई' तत्र तेषा गति 'सेस त चेव ' शेष तदेव पूर्वोक्तमेव बोव्यम् । 'पलिओवम वाससयसहस्समभहिय ठिई' पल्योपम वर्षशतसहस्राऽभ्यधिक स्थिति -लक्षवर्षाधिक पन्योपम स्थिति ॥ सू० १४ ॥ किच्चा उक्कोसेण सोहम्मे कप्पे क्दप्पिएसु देवेसुदेवत्ताए उववत्तारो भवति) पालन करते हुए अत समय वे अपने उक्त पापस्थानों की गुरु के समीप आलोचना नहीं करके उनसे निवृत्त नहीं होते है, इसलिए जब वे काल–अवसर मे काल करते है, तब अधिक से अधिक सौधर्मकल्प में जो हास्यक्रीडाकारक देव है उनमें देवरूप से उत्पन्न होते हैं। (तहिं तेसिं गई सेस त चेव) वहीं पर उनकी गति आदि बतलाइ गई है। यहा पर और भी जो कुछ वक्तव्य है वह इसी आगमके उत्तरार्ध में आठवे सूत्र की तरह समझ लेना चाहिये। (पलिओवम वाससयसहस्समभहिय ठिई) उस कल्प में उनकी स्थिति उस पर्याय में १ लाख वर्ष अधिक १ पल्य की जानना चाहिये । सू० १४ ॥ सोहम्मे कप्पे कदप्पिएसु देवेसु देवत्ताए उववत्तारो भवति) पासन ४२ता ४२ता અત સમયે તેઓ પોતાના ઉક્ત પાપસ્થાનની ગુરુની પાસે આલેચના ન કરવાથી તેનાથી નિવૃત્ત થતા નથી તેથી જ્યારે તેઓ કાલ અવસરે કાલ કરે છે ત્યારે વધારેમાં વધારે સૌધર્મ ક૫મા જે હાસ્યક્રીડાકારક દેવ છે तभा देव३थे उत्पन्न थाय छे (तहिं तेसिं गई सेस त चेव) त्यातभनी गति આદિ બતાવવામાં આવેલ છે અહી બીજુ પણ જે કાઈ વર્ણન છે તે આ भागमन। त्तरार्थना मामा सूत्रनी पेठे समल बेन (पलिओवम वाससयसहस्सम भहिय ठिई) से (५मा तभनी स्थिति त पर्यायभा १ दाम વરસ ઉપરાત ૧ પલ્યની જાણવી જોઈએ (સૂ ૧૪) पीयूषषिणी-टीका सु १५ कर्णादीना शीलध्यादीना परिव्राजकानावर्णनम् ५४१ - । तत्थ खलु इमे अखत्तियपरिव्वायया भवंति । त जहा- सीलही ससिहारे नग्गई भग्गईति य ।। विदेहे राया रामे वलेति य अट्ठमे ॥सू० १५॥ मूलम्--ते णं परिवाया रिउवेय-यजुव्वेय-सामवेय- परासरे। कण्हे दीवायणे चेव देवगुत्ते य नारए ॥ कर्णश्च करकण्टश्च अम्बडश्च पराशर । कृष्णो द्वैपायनश्चैव देवगुप्तश्च नारद । एतेऽष्टौ ब्राह्मणपरिवाजका । 'तत्य खलु इमे अट्ठ खत्तियपरिचायगा भवति' तत्र खन्चिमेऽष्टौ क्षत्रियपरिबाजका भवन्ति, 'त जहा' तघथा-'सौलही ससिहारे नग्गई भग्गति या विदेहे राया रामेलेति य भद्रुमे ।' शीलधी शशिधारो नानको भानक इति च । विदेहो राजा रामो वल इति च अष्टम । एते पोडश परिवाजका लोकतो ज्ञेया ।। स० १५ ॥ टीका-ते ण परिवाया' इत्यादि । 'ते ण परिचाया' ते खलु परिचायगा भवति ) नाह्मण की जाति के परिवाजक होते हैं-( त जहा ) सो जैसे (कण्णे य करकडे य अवडे य परासरे । कण्हे दीवायणे चेव, देवगुत्ते य नारए) १ कर्ण, २ करकड, ३ अपट, ४ पारासर, ५ कृष्ण, ६ द्वैपायन, ७ देवगुप्त एव नारद । (तत्थ खलु इमे अट्ठ खत्तियपरिव्वायगा) तथा ये आठ क्षत्रिय जाति के परिव्राजक होते हैं, (त जहा) सो जैसे-(सीलहीससिहारे य नग्गई भग्गई ति य। विदेहे राया रामे वले- ति य अट्ठमे) शील्धा, शशिधार, नग्नक, भग्नक, विदेह, राजा राम और बल ।। सू १५ ॥ 'तेण परिवाया रिउवेय' इत्यादि । (ते ण परिवाया) ये १६ साधु-परिव्राजक-आठ ब्राह्मण जाति के आठ क्षत्रिय न्वायगा भवति) प्राशनी मतिना परिवा थाय , (त जहा) रेभ (कण्णे य करकडे य अपडे य परासरे। कण्हे दीवायणे चेव, देवगुत्ते य नारए) १ , २ ७२७ ४, 3 143, ४ पा२३४२, ५ .ve, t द्वैपायन, ७ - रास, तेभर ८ ना२६ (तत्थ सलु इमे अट्ठ सत्तियपरिव्यायगा भवति) तथा श्मा मा क्षत्रियन्ततिना परिवार डाय (त जहा) भ3 (सीरही ससिहारे नाई भग्गईति य । विदेहे राया रामे चलेति य अट्ठमे) १ शीधी, २ શશિધાર, ૩ નગ્નક, ૪ ભગ્નડ, ૫ વિદેહ, ૬ રાજા, ૭ રામ તથા ૮ બલ (सू १५) 'तेण परिवाया रिउवेय, अत्याहि (ने ण परिवाया) मा १६ साध-परित्राण MA औपणातिको - वहुउदगा कुडिब्बया कण्हपरिवायगा। तत्थ खलु इमे अह माहणपरिव्वायगा भवति, त जहा- कण्णे य करकंडे य, अंबडे य परासरे। कण्हे दीवायणे चेव, देवगुत्ते य नारए ॥ भार्गवा -भृगुर्लोकप्रसिद् प्रापिस्तद्वशजा भार्गवा । 'हसा'-हसा -पर्वतकुहरपथ्याऽऽ श्रमाऽऽरामवासिनो भिक्षार्थ च ग्राम प्रविशन्ति । 'परमहसा' परमहसा , एतेषु नदी- पुलिनसमागमप्रदेशेषु वसन्ति मरणसमये चीरकोपीनकुशाश्च त्यक्या प्राणान् परित्यजन्ति । बहुउदगा' बहदका , इमे तु प्राम एकरात्रिका, नगरे पञ्चरात्रिका प्राप्तभोगाश्च भुञ्जते इति । 'कुडिच्चया' कुटीवता =चुटीचरा , ते च कुट्या वर्तमाना व्यपगतकोषलोभमोहा अहङ्कार वर्जयति । 'कण्डपरिचायगा' कृष्णपरिवाजका -परिवाजकविशेषा एव, नारायण भक्तिका इति केचित् । 'तत्थ खलु इमे अट्ठ माइणपरिवायगा भवति' तत्र खल इमेऽष्टौ ब्राह्मणपरिवाजका भवन्ति । 'त जहा। तद्यथा-'कण्णे य करकडे य अबडे य भार्गव-भृगु ऋषि के वशज (शिष्य), हस-पर्वतकी गुफा, आश्रम, देवमन्दिर तथा बगीचा आदि में निवास करने वाले साधु, जो सिर्फ भिक्षा के लिये ही ग्राम में आते हैं, (परमहसा) नदी के तट पर नग्नरूप में रहने वाले साधु, जो मरण काल में चीर, कौपीन और कुशा को त्याग कर मरण करते है। (बहुउदगा) एक रात ग्राम मे पाच राततक नगर में रहे तथा जो मिले सो खावें ऐसे बहूदक साधु, (कुडिब्बया) कुटीनत-कुटीचर-क्रोध, लोभ एव मोह तथा अहकार से रहित होकर पर्णकुटी में रहने वाले, (कण्हपरिवायगा) नारायण के भक्त परिवाजक-अथवा कृष्ण के भक्त परिव्राजक, (तत्थ) इनमे (अट्ठ) आठ (इमे) ये (माइण પર્વતની ગુફા, અશ્રમ તથા બગીચા આદિમા નિવાસ કરવાવાળા સાધુ, જે मात्र लाभाट । आममा मा (परमहसा) नहीन तर.६५२ नमन રૂપમાં રહેનારા સાધુ, જે મરણકાલમા ચીર, કૌપીન (લગેટી) અને કુશાને स्या से भर पामे छ (बहुउंदगा) : रात ગામમાં, પાચ રાત સુધી नारमा २९ तय भणे ते 'माय मे। म साधु, (कुडित्रया) टी. બત કુટીચરક્રોધ, લેમ તેમજ મિહ તથા સહકારથી રહિત થઈને પણું दुरीमा २९वापाणी, (कण्हपरिवायगा) नारायशुमा लst परिars, अया rogat wri परिAIN,' (तत्य) मेमा (अ) भा४ (इमे पीयूषषिणी-टोका सु १६ कर्णा शील या च वेदादिसकलशास्त्राभिज्ञत्वम् ५४३ - सामयणे अण्णेसु य वस्सु वभण्णएसु य सत्येसु सुपरिणिट्टिया यावि होत्था ॥ सू० १६ ॥ मूलम्-ते णं परिव्वायगा दाणधम्म च सोयधम्म 'अक्षरस्वरूपनिरूपक शास्त्र शिक्षा, तथाविधसमाचारप्ररूपा शास्त्रमेव कपस्तस्मिन् , 'वागरणे' ज्याफ्रणे=शयास्त्रे, 'उदे' उटमि-वृत्तपोधके शाले, 'निरुत्ते' निरुक्ते= शब्दार्थबोधके, 'जोडसामयणे' ज्योतिपामयने ज्योतिशास्त्रे, 'अण्णेसु य बहुमु भण्णएसु य सत्येमु' अयेषु च बहुपु ब्राह्मण्येषु च गात्रेपु-बाह्मणेभ्यो हितानि ब्राह्मण्यानि-वेदव्याख्यारूपाणि ब्राह्मणादानि शास्त्राणि तेषु च बहुपु शास्त्रेषु, ‘सुपरिणि- द्विया यावि होत्या' सुपरिनिष्टिता =परिपक्यज्ञानाथापि भवति ॥ सू० १६ ॥ टीका-'ते ण परिवाया' इत्यादि । 'ते ण परियाया' ते खल्लु परिवाजका , 'दाणधम्म च सोयधम्म च तित्याभिसेय च' दानधर्मं च शौचधर्म च कप्पे वागरणे उदे निरते जोडसामयणे अण्णेमु य बहूसु बभण्णएमु य सत्थेसु मुपरिणिद्विया यावि होत्था)तथा गणित के विषय मे, शिक्षा-अक्षर के स्वरूप को निरू- पण करने वाले शास्त्र मे, कल्प मे, व्याकरण शास्त्र मे, उद शास्त्र मे, निरक्त-शब्दार्थमोधक शास्त्र मे, एब ज्योतिप शास्त्र मे और भा अनेक बहुत से ब्राह्मणशास्त्रों मे ये परिपक्व ज्ञानशाली हाते है ।। सू १६॥ 'तेण परिच्चायगा' इत्यादि । (ते ण परिवायगा) ये समस्त परिव्राजक (दाणधम्म च सोयधम्म च) दान धर्म की, शौचधर्म का, (तित्थाभिसेय च) तीर्थाभिषेक की (आघवेमाणा) जनता मे ताना। डाय छ (ससाणे सिम्साकप्पे वागरणे छदे निरुत्ते जोइसामयणे अण्णेसु य बहसु बभण्णएसु य सत्येसु सुपरिणिट्ठिया यावि होत्था) तथा गणितना विष યમા, શિક્ષા-અક્ષરના સ્વરૂપને નિરૂપણ કરવાવાળા શાસ્ત્રમા, કપમાં, વ્યાકરણ શાસ્ત્રમાં, છેદ શાસ્ત્રમા, નિરુક્ત-શબ્દાર્થબોધક શાસ્ત્રમા, તેમજ તિવ- શાસ્ત્રમાં અને બીજા પણ અનેક બ્રાહ્મણ શાસ્ત્રોમાં તેઓ જ્ઞાનશાલી હોય છે (सू १६) 'तेण परिव्वायगा' इत्याहि (ते ण परिव्वायगा) भी समस्त परिमा (दाणधम्म च सोयधम्म च) हानयनी, शौयधनी, (तित्याभिसेय च) तीर्थ मिनी (आघवेमा) ५४२ ओपपातिकपत्रे . . अहव्वणवेय-इतिहासपचमाण निघंटुछटाणं सगोवगाण सर- हस्साण चउण्हं वेदाण सारगा पारगा धारगा सडगवी सहितत- विसारया, सखाणे सिम्खाकप्पे वागरणे छदे निरुत्ते जोइ- परिवाजका -प्राग्वर्णिता अष्टौ नाह्मणपरिगजका , अष्टौ अनियमिाजका , ते कीदृग्गा । अवाऽऽह--'रिउवेय-यजुधेय-सामरेय-अहणय-इतिहासपचमाण' ऋग्वेद-- यजुर्वेद-सामवेदाऽथर्ववेदेतिहासपञ्चमानाम्-मग्नदात्यश्च पारो चेदा , तथा इतिहास पञ्चमो- येपा ते इतिहासपञ्चमा तेपाम्, 'निघटुटाण' निघण्टुपष्टानाम्-निघण्टुर्नाम को। पष्ठ =पटम्यापूरको येषा तेपा 'सगोरगाण' सागोपाशानाम्-अ रुपाड़े सहितानाम् , 'सरहस्साण' सरहस्याना रहस्ययुक्तानाम् , 'चउण्ह चतुर्णाम्, 'वेदाण' वेदानाम्, 'सारगा सारका =अ यापनद्वारेण प्रवर्तका , अथमा स्मारका =अन्येपा विस्मृतस्य स्मारणात् , 'पारगा' पारगा =मपूर्णवेदार्थज्ञानात , 'धारगा' धारका =धारयितु क्षमा , 'सडगवी' पडङ्गविद , 'सद्विततनिसारया' पष्ठितन्त्रविशारदा -पष्ठितन्त्र कपिलसिद्धान्त - तर विशारदा =पण्डिता , 'सखाणे' सरयाने गणितविपये 'सिक्खाकप्पे ' शिक्षाकल्पे- जाति के (रिउवेय-यजुम्वेय-सामवेय-अहव्वणवेय-इतिहासपचमाण निघटुछट्ठाण सगोवगाण सरहस्साण चउण्ह वेदाण) ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवद, अथर्ववेद, इतिहास, निघटु इन उह शास्त्रों के तथा इन शास्त्रों के और भी जितने अग और उपाग है उनके एव रहस्य सहित चार वेदों के (सारगा) पाठन द्वारा प्रचारक होते है, या दूसरों के लिये विस्मृत हुए इन के स्मारक होते है (पारगा) स्वय भी इन सब शास्त्रों के ज्ञाता होते है, (धारगा) इन सबकी धारणा वाले होते है। इसलिये ये (सडगवी) षडगवेदवित् कहे जाते हैं। ये (सद्विततविसारया) पष्टिता-कपिलशास्त्र के भी वेत्ता होते है, (सखाणे सिक्खा मा क्षत्रिय तिन (रिउवेन-यजुव्वेय-सामवेय-अहव्वणवेय-इतिहास-पचमाण। निघटुछट्ठाण सगोवगाण सरहस्साण चउण्ह वेदाण) *वे, यनुपे है, सामवेद, અથર્વવેદ, ઈતિહાસ, નિઘ ટુ આ છ શાસ્ત્રોના, તથા આ શાસ્ત્રના બીજા परेटा 24 31 मने 60 तमना, २७स्यसहित या२ वहाना (सारगा) પઠન દ્વારા પ્રચારક હોય છે, અથવા બીજાને વિસ્મરણ થયેલ હોય તે તેમને યાદ ४शवनारा डाय छ, (पारगा) पाते पण ते शास्त्री नारा डाय छ, तथा तमा (धारगा) मा मधानी पायापासा य , तथा तसा (सडगवी) ५७ वहक्ति इवाय छ तया (सद्विततविसारया) पटित-पिशास्त्रना पड " पौषप्तिणी टीका स १८ कर्णादि शोलण्यादि परिवाजकानामा पारवर्णनम् ५४५ मूलम्-तेसि णं परिवायगाण णो कप्पइ, अगड-वा तलायं-वासनई-वा वावि वा पुस्खरिणि वा दीहिय वा-गुंजालिय शुचय =शुद्धा' 'मुहसमायारा' शुचिसमाचारा =सर्वथा शुद्धाचारा 'भवित्ता' भूवा 'अभिसेय-जल-पूय-प्पाणो' अभिपेक-जल-प्ताऽऽ-रमान --अभिमन्त्रितजलै पूता = पवित्रा आत्मानो येषा ते तथा, 'अविश्वेण सग्ग गमिस्सामो' अविघ्नेन स्वर्ग गमिष्याम - अस्माक स्वर्गगमन-निर्वाधमस्ति-इत्यर्थ ॥ सू० १७ ॥ टीका-'तेसिं-णा परिवायगाण' इत्यादि । 'तेसि ,ण परियायगाण' तेपा बलु परिमाजकानाम् , 'णो कप्पड अगड वा तलाय वा नइ वा वापिं वा पुरखरिणि वा दीहिय वा गुजालिय वा सर वा सागरं वा ओगाहित्तए 'नो कल्पतेऽवट वा, तडाग वा नदी वा वापों वा पुष्करिणी वा दार्घिका वा गुञ्जालिका वा सरी हम शुचि हैं और हमारा आचार-विचार भी शुचि हैं । इस तरह शुचि होकर, अभिमत्रित जल से सर्वथा आरमा को पवित्र कर हम लोग विना किसी विघ्न के स्वर्ग में जावेंगे-हम लोगों को स्वर्गप्रामि निधि है ।। सू १७ ॥ 'तेसिंण परिवायगाण' इत्यादि । (तेसि ण परिवायगाण) इन परिवाजको को (णो कप्पइ) इतनी बातें कल्पित नहीं है-(अगड वा तलाय वा नइ वा वार्वि वा पुक्खरिणि वा दीहिय वा गुजा- लिय वा सरं वा सागर वा ओगाहित्तए) कूए में प्रवेश करना, नालान में प्रवेश करना, नदी में प्रवेश करना, बावडी में प्रवेश करना, पुष्करिणी मे प्रवेश करना, दीर्घिका मे प्रवेश करना, गुजालिका में प्रवेश करना, सरोवर में प्रवेश करना, एव समुद्र में प्रवेश करना ।, પવિત્ર છે અમે શુચિ છીએ, અને અમારા આચારવિચાર પણ શુચિ છે આવી રીતે શુચિ થઈને, અભિમત્રિત જલથી સર્વથા આત્માને પવિત્ર કરીને અમે કઈ જાતિના વિદ્ધ વિના સ્વર્ગમાં જ–અમને સ્વર્ગની પ્રાપ્તિ નિબંધ છે (सू.१७) । 'तेसिं परिव्वायगाण' त्याल । (तसिं ण परिव्वायगाण) मा परिधाननी (णो कप्पइ) मासी तो लियत नथी (अगडा वा तलाय वा नइ वा वावि वा पुक्सरिणि वा दीहिय वा गुजालिय वा सर वा सागर वा ओगाहित्तए) पामा प्रवेश ४२वी, तामा પ્રવેશ કર, નદીમાં પ્રવેશ કરે, વાવમાં પ્રવેશ કરે, પુષ્કરિણીમાં પ્રવેશ કર, દીધિંકામાં પ્રવેશ કર, ગુ જાલિકામાં પ્રવેશ કર, સરોવરમાં પ્રવેશ - .

औषपातिक च तित्थाभिसेय च आघवेमाणा पण्णवेमाणा परूवेमाणा विहरति । ज ण अम्हं किंचि असुई भवइ त ण उदएण य मट्टियाए य पखालिय सुई भवइ । एव खल्ल अम्हे चोक्खा चोक्खायारा सुई सुइसमायारा भवित्ता अमिसेयजलपूयप्पाणो अविग्घेण सग्ग गमिस्सामो॥ सू० १७ ॥ %D0 . तीर्थाभिपेकञ्च, 'आघवेमाणा' आत्यात कथयन्त , 'पण्णवेमाणा' प्रजापयत वोधयत , 'परूवेमाणा' प्ररूपयत =उपपत्तिमि स्वसिद्धात स्थापयतो विहरन्ति । जणं अम्ह किंचि अमुई भवइ यत् सच्चस्माक किञ्चिदशुचि भवति, 'तण उदएण य मट्टियाए य पक्खालिय सुई भवइ ' तत्सलु उदकेन च मृत्तिकया च प्रक्षालित शुचि भवति-पवित्र भवति, 'एव खलु अम्हे' एव खल वय, 'चोक्खा' चोक्षा =कृत- प्रमार्जना –विमलदेहनेपथ्या , 'चोक्खायारा' चोक्षाचारा-पवित्राचारा , अतएव-'मुई' . . पुष्टि करते हुए (पण्णवेमाणा) जनता को ये सब बाते अच्छी तरह समझाते हुए (परूवे माणा विहरति) जनता मे इनकी युक्तिपूर्वक प्ररूपणा करते हुए विचरते रहते है। (ज ण अम्ह किंचि असुई भाइ त ण उदएण य मट्टियाए य पक्खालिय सुई भवइ) वे कहते है कि जो कुछ भी हम लोगो की दृष्टि मे अपवित्र ज्ञात होता है वह पानी से या मिट्टी से जब प्रक्षालित हो जाता है तब वह शुचि हो जाता है । (एव खलु अम्हे चोक्खा चोक्खायारा सुई सुइसमायारा भवित्ता अभिसेयजलपूयप्पाणो अविग्वेण सग्ग गमिस्सामो) इस प्रकार हम लोग चोखे है और हमारा आचारविचार भी चोखा--पवित्र है। नतामा पुष्टि (प्रयार) ४२॥ ५४।, (पण्णवेमाणा) नान सा मधी पात। सारी ते समजqat ५४ा, (परूवेमाणा विहरति) तामा तभनी युति पूर्व ५३५या ४२ता २४ा वियता २७ छ (ज ण अम्ह किं चि असुई भवद्र त ण उदएण य मट्टियाए य पक्सालिय सुई भवई) तया ४ छ । २ ॥ પણ અપિણી દષ્ટિમાં અપવિત્ર જણાય છે તે પાણીથી અથવા માટીથી જે घावाभा आवे तो शुधि- पवित्र तय छ (एव खलु अम्हे चोक्खा चोक्खा यारा सुई सुइसमयारा भवित्ता अभिसेयजलपूयप्पाणो अविग्घेण समा गमिस्सामो) આ પ્રકારે આપણે ચોકખા છીએ, અને આપણું આચારવિચાર પણ કખા- . पीवराषिणी टीका म १७कर्णादि शीलभ्यादि परिव्राजकानामाचारवर्णनम् ५४७ तेसिं णं परिव्वायगाणं णो कप्पइ आसं वा हत्थिं वा उडे वा गोणि वा महिसं वाखर वा दुरूहित्ता ण गमित्तए; णण्णत्व बलाभिओगेणं। तेसिं ण परिवायगाणं णो कप्पइ नडपेच्छाइ उवा जाव मागहपेच्छाइ वा पेच्छित्तए । तेसिण परिवायगाणणो बालकाना न कल्पते इत्यन्वय', 'तेसि ण परिचायगाण नो कप्पइ आस वा हत्यि "वा उट्ट वा गोणि वा महिस वाखर वा दुरूहित्ताण गमित्तए णण्णत्व बलामिओगेण' तेषा खल परिवाजकाना न कल्पतेऽश्व वा हस्तिन वोष्ट्र वा गा वा महिप वा खर वाऽधिरुह्य खल गन्तुम् नान्यत्र बलाऽभियोगात्-वलेन बलात्कारेण य अभियोग =नियोजन-बलवत्पारत्र्य- नियोग इत्यर्थ , तस्मात् , अया तेपा परिवाजकाना गन्तु न कल्पते । 'तेसि ण, परि- ब्वायगाण णो कप्पइ नडपेच्छाइ वा जाव मागहपेच्छाइ वा पेच्छित्तए ' तेषा खल परिवाजकाना नो कल्पते नटप्रेक्षणमिति वा यावमागधप्रेक्षणमिति वा प्रेक्षितुम्- डोली पर, अथवा झोल्लिका-यानविशेष पर, प्रवहण पालकी पर, बग्घी पर, एव स्यन्दमानिका-ताम- जाम पर चढ़कर भी जाना साधुओं के लिए वर्जित है। (तेर्सि ण परिवायगाण णोकप्पइ 'आस वा हत्थि वा उहवा, गोणि वा, महिस वा, खर वा दुरुहित्ताण गमित्तए) उन परिवाजको को घोडे पर, हाथी पर, ऊँट पर, बैल पर, भैसा पर, एव गधे पर चढ़ कर भी चलना वर्जित है, (णण्णत्व वलाभिओगेण) बलाभियोग को छोड कर । यदि कोई हठ करके अर्थात् जबर्दस्ती से बैठावे तो दोष नहीं है । (तेसिं ण परिवायगाण गो कप्पइ नडपेच्छाइ वा जाव मागहपेच्छाइ वा पेच्छित्तए) उन परिवाजको को यह भी उचित नहीं है, अर्थात् उनके आचारके अनुसार यह भी उन्हे वर्जित है कि वे લઈને ઉપાડીને ચાલે છે એવી ડેલી પર અથવા એલ્લિકા નામના યાનવિશેષ ૫૨, પ્રહણ-પાલખી પર, બગી પર તેમજ સ્વન્દમાનિકા–તામજામ પર यदीन प पु साधुभाने भाटे पनि त छ (तेसिं ण परिवायगाण णो कप्पड़ आसपा हत्यिं वा उट्ट वा गोणि वा महिस वा खर वा दुरूहित्ताण गमित्तए) તે-પરિવાજને ઘોડા પર, હાથી પર, ઊંટ પર, બળદ પર, ભેસા પર, તેમજ गधेडा ५२ २ढीने याबपरित छ (गण्णत्य बलाभिओगेण) महाभियोग छ।डीन, ने ४शन स्तीथी सा है तोष नथी (तसिं ण परिवा यगाण णो कप्पद नरपेच्छाइ वा जाव मागहपेच्छाइ वा पेच्छित्तए) ते परिवाना - १ श्रीपास . . वा सर वा सागरं वा ओगाहित्तए, णण्णस्थ अडाणगमणेणं। णो कप्पइ सगडं वा जाव संदमाणियं वा दुरुहिताणं गच्छितए। वा सागर याऽवगाहितुम्, तत्रावट कप , वापी-चतुष्कोणजलाशयविशेष, पुकारिणी वर्तुलाकारजलाशय , दीपिका-आयताकारजलाशय , गुमालिका वकालाशय, सर कृत्रिमपमयुक्तजलाशय , तेषु प्रवेष्टुं सन्यासिना न फपते, 'णण्णत्व अबागमन नान्यत्रावगमनात्-न इति यो निषेध सोऽध्वगमनादयत्र, मार्गे जलाशयप्रवेशो न निषिद्ध इत्यर्थ । णो कप्पइ सगड वा जाव सदमाणिय वा दुरूदिता गजित्तए' नो कल्पते शकट वा यावत् स्य दमानिका पाऽधिरुह्य स्खलु गतुम्-कटमधिरुह्य गन्तु न कल्पते इत्यन्वय , यावच्छब्दादिद चोच्यम्-रथ वा यान वा युग्यं वा गिल्लिं वा-पुरुषद्वयोरिक्षा- दोल्लिका वा 'भोल्लिका वा' यानविशेष चा प्रवण वा शिरिकाम् वा इति, बिल्लिया अब- द्वयवाह्य यानविशेष वा, तथा-स्य दमानिका-शिबिकाविशेष वा, आरय गतु तेषा परि- चार कोने वाले जलाशय का नाम बावड़ी, गोल मुहवाले जलाशय का नाम पुष्करिणी, एवं विस्तृत आकारवाले जलाशय का नाम दीर्घिका है, जो जलाशय टेडा होता है उसका नाम गुजालिका है । इन सब में प्रवेश करना सयासियों के लिये निषिद्ध है ।हा (गणस्थ अदा- गमणेण) मार्ग में चलते समय यदि कोई तालाब नदी आदि जलाशय बीच में पड जाय तो अगत्या उसमें होकर जाना निषिद्ध नहीं है। (णो कप्पइ सगड वा जाव सदमाणिय वा दुरुहित्ता गच्छित्तए) इसी तरह शकट बैलगाडी पर चढकर भी जाना निषिद्ध है । यहा 'यावत्' शब्द से "रथ वा यान वा युग्य वा गिल्लि वा" इत्यादि पाठ गृहीत हुआ है। इसका मतलब इस प्रकार है-रथ पर, यान पर, घोडे पर, दो पुरुष जिसे लेकर चलते हैं ऐसी કરવો, તેમજ સમુદ્રમાં પ્રવેશ કરે ચારે કેરેથી ઘેરાયેલુ જલાશય હેય છે તેનું નામ વાવ, ગેળ મુખવા જલાશય હેય તે પુષ્કરિણી, તેમજ વિસ્તૃત આકારવાળા જલાશયને દીધિંકા કહે છે જે જલાશય વાકાચૂકા હોય છે તેનું નામ ગુ જાલિકા છે આ બધામાં પ્રવેશ કરે એ સન્યાસીઓને માટે નિષિદ્ધ, छ है। (णण्णत्थ अद्धाणगमणेण) भाभा याती १मत ने नदी આદિ જલાશય વચમાં આવી જાય તે અગત્યા તેમા થઈને જવુ નિષિદ્ધ નથી (मो कप्पड़ सगड वा जाव सदमाणिय वा दुरूहित्ता गच्छित्तए) मापी शेत શકટબળદનું ગાડું પર ચડીને પણ જવુ નિષિદ્ધ છે અહીં रथ वा यान वा युग्य वा गिल्लि वा" त्याहि या अनुष या એનો મતલબ એ છે કે રથ પર, યાન પર, ઘોડા પર, બે માણસે જેને યાત ग पोपुषवर्षिणी-टीका स १८ अम्पडपरिव्राजकाचार वर्णनम् । कहाइ'वाजणवयकहाइ वा अणत्थदंड करित्तए। तेसि ण परि- विायगाणाणो कप्पइ अयपायाणि वा तउयपायाणि वा तव- पायाणि 'वोजसदपायाणि वा सीसगपायाणि वा रुप्पपायाणि वा सुवर्णपायाणिवा अण्णयराणिावा बहुमुल्लाणि धारित्तए, कथा' इति वा, 'चोरकथा' इति चा, 'जनपदकथा' इति वाऽनर्थदण्ड कर्तुम्-स्त्र्यादीना कथा कत्तुं न कन्यन्ते, तथा अनर्थदण्डमपि कर्तुं न कल्पते । 'तेसिं ण परिवायगाण घणो कप्पइ अयपायाणि वा तउयपायाणि वा तवपायाणि" वा जसदपायाणि वा सीसगपायाणि 'या रप्पपायाणि वा सुवण्णपायाणि वा अण्णयराणि वा बहुमुल्लाणि धारितए ''तेपा खलु परिव्राजकाना नो कल्पते-अय पात्राणि वा पुकपात्राणि वा ताम्र- मंत्रिणि या जये दपात्राणि वा सीसकपात्राणि वा रूप्यपात्राणि वा सुवर्णपात्राणि वा अन्यतराणि वा बहुमूल्यानि धारयितुम्, तत्र-अय पात्राणि-लौहपात्राणि, त्रिपुकपात्राणि-अप्वेव अपुंफ रॉगा' इति ख्यात तस्य पात्राणि, अन्यत् सर्व मुगमम् । णण्णत्य अलाउपाएण वा चा) चोरकथा एव जनपदकथा, (तेसि ण परिवायगाण णो कप्पइ) ये कथाएँ। भी उन परिवार्जकों के लिये कल्पित नहीं है, कारण कि इन कथाओं के करने से (अणत्थदड 'परित्तए) अनर्थवड का बंध होता है-ये कथाएँ अनर्थदड करानेवाली हैं। (अयपायाणि वा तउयपायाणि वातपायाणि पा जसदपायाणि वा सीसगपायाणि वा रुप्पपा याणि वा मुवण्णपायाणि वा अण्णयराणि' या बहुमुल्लाणि धारित्तए तेसिं परित्या सगाण णो कप्पद) ,लोह के पान, त्रपु के पात्र, तावे के पात्र, जसद के पान, सीसेकेि पात्र, त्यानी के पात्र, सुवर्णांकापात्र तथा और भी धातु क बहुमूल्य पात्र उन साधुओं को णोकपइ)? 4 प्रथामा पत परिवाने भाटे पित नथी, ४२ । मेन्यामा ४२पाथी (अणत्थदड करित्तए) । मन उनी ५५ थायरछे-मा याम।। सन ४शवाजीछे (अयपायाणि वा तउयपायाणि वा तब- पायाणि वा जसदपायाणिावा सीसगपायाणि वामप्पपायाणि वा सुवष्णपायाणि या अण्णयराणि वा बहुमुल्लाणि धारित्तए 'तेसि परिव्वायगीण णो कप्पइ) बोटानु पात्र Y. (stat) पात्र, तामानु पात्र, सतनु पात्र, सीसानु पात्र, यादीनु પાત્ર, સુવર્ણનું પત્ર, તથા બીજી ધાતુના બહુમૂલ્ય પાત્ર શખવા એ સાધુ भानेत्यांताना मासास विहार भाटे हिपत नथी (णण्णत्य मिलाउपाएण वा T - शासा 1 कप्पड हरियाण लेसणया वा घट्टणया वायभणयाचा लूलगता वा"उप्पाडणया वा करित्तए। तेसिं परिवायगा जो किया इत्थिकहाइ वा भत्तकहाइावा.देसकहाइ वोरायकहदसमोर निटादीनां गीतनृत्यौटिकानि क्षित 'तेपा' परिमानकाना न कपत। तसि परिवायगाण शो कप्पइ हरियाण लेसणयाचा घट्टणया वा धभणया वा लूसणया वा-उप्पारणया वा करित्तपतेपा,खल परिवाज़काना नो कल्पते हरिताना=वनस्पतीना पाता का पहनता स्वा स्तम्भनता वा लपणता बोरपाटनता या, ग्लेपणतादौ सर्वत्र स्वार्थे तन, प्लेषणादिकमित्यर्थ । श्लेषण स्पर्श , पहनता घटन-सघर्पणम्, स्तम्भनता-स्तम्मन हस्तादिनाऽवरोध , पल्लवादीनां मोटनम्, ऊर्वीकरण च, पणता-लूपण हस्तादिना ...पनकादे समार्चनम्, तेसि-परिचायगाण- णो कापर इत्थिकहाइ वा-भत्त कडाइ,वा, देसककार वा रायफहाइ, वा-चोरकहाइ वा जणवयफहाइ वा अणत्यदड फरिषए' तेषा परि बाजकाना नो कल्पते- स्त्रीकथा' इति वा, 'भक्तकथा' इति वा 'देशकथा' इति वा, 'राज- नटों का एव मागध आदिकों का खेल-तमासा नहीं देखे और उनके गीत नृत्य आदि नहीं '(हरियाण लेखणया वा घट्टणया वा भणया वा. लसणया वा उप्पाडण्या वा करित्तए) हरितवनस्पति का स्पर्श करना, मघर्षण करना, हस्तांदिक'द्वारा अवरोध करना, शाखा एव उनके पत्ते आदिको को ऊँचा करना अथवा उन्हे मोडना, हस्त आदि के 'द्वारा पनक आदि का समार्जन करना, ये सब बातें भी (तेसिं परिवायगाण णो कप्पइ) 'उन परिवाजको के लिये कल्पित नहा है (इथिकहाद वा भत्तहाइ वा देसकहाई वा रायकहाइवा) स्त्रीकथा, भक्तकी, 'देशकथा, राजकथा ( चोरकहाइ वा जणवयकहाइ આચાર અનુસાર એ પણ તેમને વજિત છે, કે તેઓ નટના તેમજ - માગધ દિમાબેલગ્નમાસા નહી, અને તેમના ગીત નૃત્ય દિસાભળે નહીં (हरियाणप्लेसणया वा घट्टणया चा भणया वाग्लुसणयाग्वा उप्पाडणयावा करित) લીલી વનસ્પતિને પશાકર રસ ઘર્ષણ-કરવું, હાથેથી અવધ કરશોમાં તેમજ તેના પાદડા આદિકેને ઉચા કરવા, અથવા મરડવા, અહીં આતિથી લીલ-ફૂલ આદિનુ સમાજન કરવું, આ બધી વાતે પણ (तेसि परिवार्यगाण णो कप्पइ) तारिवा माटे ४यित)नथी (इत्यिकहाइ वा भत्तफहाइ वा देसकहाइावा रायकहाइ वा) श्रीच्या wrizatोशथा, ! Ansal, (चोरक हाइ पाजणषयकहाइ ग्वा) यो२४ा मन नपच्या तिसिं-पापरिन्नायगाण - पौषषिनी-रीका स १८ अभ्यसपरिवाशयाचारवर्णनम बायगाणं णो कप्पइ हार वा अद्धहार वा एगावलि वा मुत्तावलि का कणगावलि रयणावलिं वा मुरविं वा कंठमुरवि वा पालंय वा तिसरय वा कडिसुत्तं वा दसमुद्दियाणतग वा कडयाणि वा नो कल्पते नानाविध-वर्ण-गग-रक्तानि वस्त्राणि धारयितुम् , 'णण्णत्थ एगाए धाउरत्ताए' नायरैकरमादातरक्तात- केवल गैरिकारिपातुरक्त कन्पते इत्यर्थ , । 'तेसिंण परिवाय- गाण णो कप्पद हार वा अद्धहार वा एगावलि वा मुत्तावलिं वा कणगावलि वा स्यणावलि वा मुरवि वा कठमुरवि वा पाल्व वा तिसरय वा कडिमुत्त वा दस- मुदियाणतग वा कडयाणि वा तुडियाणि वा अगयाणि वा केऊराणि वा कुडलाणि वा मउड वा चूलामणि वा पिणदित्तए' तेषा ग्वल परिव्राजकाना नो कल्पन्ते-हार वाट्टहार वा, एकावलिं वा, मुक्तावली वा, कनकावली वा, रनावली वा, मुरवि-कर्ण- भूषणविशेष वा, कण्ठमुरवि-कण्ठभूपणविशेष वा, पालम्ब वा, त्रिसरक वा, कटिसूत्र वा, दशमुदिकान तक वा, रुढोऽय शब्दस्तेन-हस्ताङ्गुलीमुद्रिकादशकमियर्थ , कटकानि वा, के रगा से रजित वस्त्र भी इन्हें धारण करना उचित नहीं रतलाया गया है। सिर्फ एक गैरिक ग्ग से रंगा हुआ वस्त्र ही इन्हे धारण करना बतलाया है। (तेसि ण परिवाय- गाण णो कप्पड हार वा अद्धहार वा एगावलि वा मुत्तावलि वा कणगावलि वा रयणावलि वा मुरविं वा कठमुरवि वा तिसरय वा कडिमुत्त वा दसमुहियाणतग वा कडयाणि वा तुडियाणि वा अगयाणि वा केऊराणि वा कुडलाणि वा मउड वा चूडामणि वा पिणदित्तए, णण्णस्य एगेण तविएण पवित्तएण) हार, अर्द्ध- हार, एकावलि, मुक्तावलि, कनकावलि, रत्नावलि, मुरवी, कण्ठमुरवी (ये कठ के आभ- અનેક પ્રકારના રગથી ગએલા વસ્ત્ર પણ તેઓએ ધારણ કરવા ઉચિત નથી માત્ર એક ગેરૂના ૨ગથી રંગાયેલ વસ્ત્ર જ તેમણે ધારણ કરવાનું मतायु (तेसिं ण परिव्वायगाण णो कापद हार वा अद्धहार वा एगावलिं वा मुत्तावलिं वा कणगावलिं वा रयणावलिं वा मुरविं वा कठमुरविं वा पालव वा तिस- रय वा कडिसुत्त वा दसमुहियाणतग वा कडयाणि वा तुडियाणि वा अगयाणि वा के- राणि वा कुडलाणि वा मउड वा चुडामणि वा पिणद्धित्तए, णण्णत्य एगेण तविएण पवि અર્થહાર, એકાવલિ, મુક્તાવલિ, ડનમાવલિ, રત્નાવલિ, મુરવી, કમુરવી, (આ બધા કઠના આભરણે છે) પ્રાલ બ, ત્રણ સરને . . चएण) ७२, है - णण्णत्थ अलाउपाएण वा दारुपाएण वा महिपापारणाका तेसिं णं परिव्वायगाणं णो कप्पइ अयबंधणाणिजाव पाणि धारित्तए । तेसिंणं परिव्यायगाणं णो कैप्पड़ णाणाविहरण- रत्ताई वत्थाइंधारित्तए,णण्णस्य एगाएधाउरताए।तिपरि- दारुपाएण या महियापारण या' नाऽयमाऽनायुपावाद वा वारुपात्राचा मृत्तिकापाया, 1 'ग'इति पूर्वोक्तो रिपेध -तुम्बीपात्रात् काष्ठीिनिंतपात्रात् , मृत्तिकापात्राद्वाज्यत्र । तुम्बी काउ- मृत्तिफापात्राणि तु मत्यासिता कल्पते इति भावः। तेसिंण परिवायगाण मोकमा अयवधणाणि पाजार बहुमुल्लाणि धारित्तए 'तेपासल परिणामकानाम् अयोलानानि- सौहबभनयुक्तानि पात्राणि, यावच्छन्दात्-अपुताम्रादिवधनयुक्तानि पात्राणि, तथा, मूल्यानि अयान्यपि बधनानि धारयितुः तेषा सन्यासिना न कल्पते । तेसिंण परियार गाण णो कप्पइ णाणाविर-चण्ण-राग रत्ताइ वस्थाइ धारितए' तेषा खल परिवारकाना अपने माहार-विहार आदि के लिये रखना फल्पित नहीं है। (णण्णस्य अलाउपारण वा महियापाएण पा.) तृपड़ी, काष्ठनिर्मित कुमण्डल, अथवा मिट्टीका पान, ये ही उन्हें रखना कल्पता है। (अयधणाणि जाय यहुमुल्लाणि धारितए तेसिंण परिन्वायगाणं णो फप्पइ) तथा-लौह के बंधन से युक्त पात्र, प्रपु के बधन से युक्त ,पात्र, ताबे के बधन से युक्त पान, जसद के बंधन से युक्त, पात्र, सीसे के बधा से युक्त , पात्र, चादी के बंधन से युक्त पान, सुवर्ण के बधन से युक्त पात्र तथा और भी बहुमूल्य बघन से युक्त पात्र इन साधुओं को फल्पित ही बतलाया गया है। (तेसिं ण परियायगाण णो कप्पइ णाणा बिह-पण्ण-राग-रत्ताइ वत्थाई धारित्तए णण्णस्य एगाए धाउरत्ताए) अनेक प्रकार पासपारण था मट्टियापारण पा) नॅप, सानु मन ४५ 31.1-440 भाटीन पात्र मे तमामे राम दियत छ (अयबधणाणि जाव बहुमुल्कानि धारितए तेसिं गं परिव्वायगाणं णो कप्पड़) तया वाढाना सपना त पात्र, પુના બ ધનથી યુક્ત પાત્ર, તાબાના ખ ધનથી યુક્ત પાત્ર, જસતના બ ધનથી अति पात्र, सीसाना नया यात पान, साहाना मना त पात्र, સુવર્ષના બ ધનથી યુક્તપાત્ર તથા બીજી પણ બહુમૂલ્ય (કીમતી) ધાતુના બંધનથી अत पात्र साधुमाने भारे धित मतास नयी (तेसिं ण परिवायगाण णो कापड माणाविह-याणराग-रत्ताइ वत्माइ धारित्तए, गणत्य एगाए पाउरत्ताप) पीयूषषिणो-टोमा स १९ अम्बडपरिव्राजकाचारवर्णनम् परिख्यायगाण णो कप्पड अगलुएण वा चदणेण वा कुकुमेण वा गाय अणुलिपित्तए, णण्णत्थ एकाए गगामट्टियाए ॥ सू० १८ ॥ मूलम्-तेसि ण परिवायगाण कप्पइ मागहए पत्थए 'तेसिंणा परिचायगाण णो कप्पा-अगलुएण पा चदणेण मा कुकुमेण वा गाय अणुलिपित्तए । तेषा पल पग्मिाजकाना नो कन्पतऽगरणा वा चन्दनेन वा कुङ्कुमेन वा गानमनुलेप्तुम्-सुगधित येण गानाऽनुलेपन सन्यासिना न क पते इत्यर्थ, 'गणत्य एकाए गगामटियाए 'नायरैकल्या गगामृत्तिकाया-एका गङ्गामृत्तिका वर्जयित्वाऽय निषेध इत्यर्थ ॥ मू०१८॥ टीका-तेसिंण' इत्यादि। 'तेसिंण' तेपा खलु 'परिव्यायगाणं कप्पड़ मागहए पत्थए जलस्स पडिग्गाहितए' परिवाजकाना कल्पते मागध प्रस्थ जलस्य परिग्रहीतुम् , प्रस्य परिमाणविशेष , तथाहि-'दो असईओ पसई, दोहिं पसई हिं उनके लिये पहिरना अर्जित है। (तेस पण परिवायगाण णो कप्पद अगलुएण वा चदणेण वा कुकुमेण या गाय अणुलिंपित्तए णण्णत्व एकाए गगामटियाए) तथा उन परिवाजकों के लिये अगुरु से, चंदन एव कुकुम से शरीर पर लेप करना भी निषिद्ध है। सिर्फ यदि वे लेप करना चाहे तो एक मात्र गगा की मिटी का लेप कर सकते हैं ।। स १८॥ 'तेसिंण' इत्यादि । (तेसिंण परियायगाण) उन प्रत्येक परिव्राजकों को अपने उपयोग में लाने के धास्ते (मागहए पत्थए जलस्स पडिग्गाहित्तए कप्पइ) केवल मगधदेश-प्रचलित प्रस्थप्रमाणमान जल लेना कल्पता है । प्रस्थ एक माप का नाम है। कहा भी है-दो चणेण वा कुकुमेण वा गाय अणुलिंपित्तए णण्णत्थ एक्काए गगामट्टियाए) तथा ते પરિરાજને માટે અગુરુથી, ચદનથી તેમજ કકુથી શરીર પર લેપ કર પણ નિષિદ્ધ છે જે તે લેપ કરવા ચાહે તે એકમાત્ર ગ ગાની માટીને લેપ ४श शछ (सू १८) " त्यादि (तेसिं णापरिव्वायगाण) ते प्रत्ये० परिवाशी तान। उपयोगमा सेवा भाटे (मागहए पत्थए जलस्स पडिग्गाहित्तए कप्पइ) भगध शभा प्रय લિત પ્રસ્થપ્રમાણમાત્ર જલ લેવુ કયે છે “પ્રસ્થ એક માપનું નામ છે तेसिंग . -- तुडियाणि वा अंगयाणि वा केऊराणि वा कुंडलाणि वा मडा वा चूलामणिवापिणद्धित्तए,णण्णत्थ एगेणं तंबिएणं पवित्रपणं ।। तेसि ण परिवायगाग णो कप्पइ गथिमवेढिमपूरिमसपाको चउठिवहे मल्ले धारित्तए, णण्णस्थ एगेण कण्णपूरेणं । तेसि ण त्रुटिकानि वा, अङ्गदानि केयूरान् वा, कुण्डानि या, 'मुकुट वा, चुडामणि वा पिनदुम्, हारादीनि तेषा परिवाजकाना न कल्पते परिधातुमियर्थः। गणत्य एगेण तविए । पवित्तएण' नाऽन्यत्रैकस्मात्ताम्रमयात्पवित्रकात्-ताम्रमयमङ्गलोयक पवित्रकनामक तु तेषा : परिधर्तुं कल्पत इति भाव । 'तेसिं णा परिवायगाण, णो कप्पद गथिम-वेदिम- पूरिम-सघाइमे चउबिहे मल्ले धारित्तए ' तेपा खलु परिवाजकाना नो कल्पन्ते प्रन्थिम- वेष्टिम-पूरिम-सद्धातिमानि चतुर्विधानि मान्यानि धारयितुम्-प्रथेन पन्थनेन निवृत्त निर्मित मालारूप प्रन्थिमम् ; वेष्टेन वेष्टनेन निवृत्त वेष्टिमम्, परिम=पूरणेन - निर्वृत्तम्, सघातेन निर्वृत्त सहातिमम् , एतानि चतुर्विधानि माल्यानि धारयितु न कल्पन्ते इत्यर्थ , 'णण्णत्य एगेण कण्णपूरेण नान्यत्रैकस्मात्कर्णपूरकात्-एक पुष्पमय कर्णपूर तेषा न निषिद्धमिति भाव । रण विशेष है), प्रालय, तीन लरका हार, कटिसूत्र, दशमुद्रिकाएँ, कटक, त्रुटिक-बाजूबध, अगद, केयूर, कुडल, मुकुट, चूडामणि, इनका पहिरना भी इन साधुओं को कल्पता नहीं है । एक तावे की अंगूठी ही इन्हे हाथ की अगुली में धारण करना कल्पता है। (तेसि ण परियायगाण को कप्पइ गथिम-वेढिम-पूरिम-सघाईमे चउबिहे मरले धारित्तए, णण्णस्थ एगेण कण्णपूरेण ) इन परिवाजकों को गूथ कर बनाई गई, वेष्टित कर बनाई गई, एवं परस्पर दो पूलों को सयुक्त करके बनाई गई, ऐसी चार प्रकार की' मालाओं का पहिरना भी कल्पता नहीं है। एक पुष्पों का रचित कर्णफूल ही कान में सार, टिसूत्र, ४श भुद्रिामा (421), ४४४, त्रुटि-मामय 418 यू२, " કુડલ, મુકુટ, ચૂડામણિ, એ પહેરવું પણ આ સાધુઓને ક૫તુ નથી એક तामानी मही तर यी भाजीभ धारण ४२वी ४८पाछे (तसिं ण परिव्वायगाण णो कप्पइ-थिम-वेढिम-पूरिम-सघाइमे चउबिहे मस्ले धिारित्तए । णण्णत्थं एगेण कण्णपूरेण) मा परिमाने भुथान मानावशी, वेष्टित ४शन मना વેલી, સ ચ ઉપર પૂરીને બનાવેલી તેમજ પરસ્પર બે પુળને ઠીને બના વેલી એવી ચાર પ્રકારની માલાઓ પહેરવી કcપતી નથી સિફ પુષ્પોનું એક 1 भने ४ीय छ (वेसिं ण परिवायगाण णो कप्पइ अगलुरण मा - . - पोयूपषिणो-टोका स १९ अम्बडपरिव्राजकाचारवर्णनम % 3D चेव णं अपरिपूए, से वि य णं दिण्णे णा चेव ण अदिण्णे, से वि य पिवित्तए, णो चेव ण हत्थ-पाय-चरु-चमस-पक्खाल- णट्टाए सिणाइत्तए वा। तेसिं णे परिव्वायगाणं कप्पड मागहए स्वच्छ रपते, नो चैव सलु अगलुप्रसन्नम् , ' से पि य परिपा णो चेाण अपरिपए' नदपि च जल परिपूत-प्रोण गालित कल्पते, नो चा खच्चपरिपृतम् , 'से मि य ण दिण्णे णो चेत्रण अदिण्णे' तपि च यल दत्त कल्पत, न चैव ग्वन्यदत्तम् , ' से वि यपिपित्तए णोचेवण हत्थ-पाय-चरु-चमस-पाखालणद्वाए सिणाटत्तए वा तदपि च पातु कन्पत नोचा पल हरतपाचरचमसप्रभाल पार्थम, तत्र हस्ती पाढीच प्रसिद्रौ। चर अन्नपात्र, यस्मिन् भिक्षान स्थाप्यते । चमसो-दर्विका-परिवेपणपात्र 'चमचा' इति प्रसिद्धम् , है, अतिनिर्मल नहीं होन पर ग्राह्य नहीं हो सकता । (से वि य परिपए णो चेवण अपरिपूए) अतिनिर्मल होने पर भी वन से छाना जाने पर ही कल्पित कहा गया है, अनसना पानी अपने उपयोग म लाने का निपेध है । ( से नि य ण दिण्णे णो चेव ण अदिण्णे) ग्ना हुआ होने पर भा क्सिी दाता के द्वारा दिया गया ही ग्रहण करने के योग्य रहा है, पिना दिया हुआ नहीं। (से वि य पिरित्तए णो चेव हत्य-पाय-चरु- चमस-पकग्वालणडाए) दिया गया भी जल का उपयोग केनल पाने के लिये ही करने की आना है, हाथ-पैर, चरु-भाजन पात्र एप चमचा धोने के लिये उसका उपयोग पिहित नहीं है, अथात हाथ पैर आदि धोने के काम म उसको नहीं ला सकते, (सिणारत्तए वा) अनहप्पसण्णे) १२ प त ५Y तिनि डाय त? पाहा २४ छ, मतिनिर्भण न डाय तो बा २५ शतु नथी (से वि य परि- पूए णो चे ण अपरिपूर) मतिनिपा છતા પણ વસ્ત્રથી ગળાએલુ હોય તે જ કલ્પિત કહેલુ છે વગ- = ળાયેલુ પાણી પિતાના ઉપયોગમાં देषानु निषिद्ध छे (से वि य ण दिण्णे णो चेत्र ण अदिण्णे) गाणे डाय છતા પણ કેઈ દાતા દ્વારા અપાએલુ જ ગ્રહણ કરવા એગ્ય કહેવામાં આવ્યું छे, २ सीधेलु नहि (से वि य पिपित्तए णो चेर हत्य-पाय-चन-चमस-पस्सा- लणडाए) माघेदु डाय ते re पयोस पापावा भाट ४ ४२- વાની આજ્ઞા છે, વ્હાથ–પગ, ચરૂ-ભેજન પાત્ર, તેમજ ચમચા જોવા માટે તેને ઉપયોગ કરવો વિહિત નથી, અથાત્ હાથ પગ આદિ છેવાના કામમાં तेना उपयोग १ जाय नलि (मिणाइत्तए वा) तमा तना C५योग स्नान औपपातिकसो - . जलस्स पडिग्गाहित्तए, से वि य वहमाणे णो चेव णं अवह- माणे, से वि य थिमिओदए णो चेव णं कदमोदए, से वि य वहुप्पसण्णे, णो चेव णं अवहुप्पसण्णे, से वि य परिपूए णो सेइया होइ। चउसेइओ उ कुलो चउकुलओ पत्थओ होइ ॥१॥ चउपत्थमाढय तह चत्तारि य आढया भवे दोणो।' अया-द्वे असती प्रसूति , सराभ्या प्रमृतिभ्या सेतिका भवति । चतुप्सेतिकस्तु कुलवश्चतुष्कुलव प्रस्थो भवति ॥ १॥ चतुष्प्रस्थमादक तथा चत्वारि आढकानि भवेद् द्रोण ॥ इति । मागधप्रस्थपरिमित जल सन्यासिना परिग्रहीतु कल्पते इत्यर्थ । “से लिय वहमाणे णो चेव ण हमाणे तदपि च जल वहमान नद्यादिस्रोतोवर्ति व्याप्रियमाण था परिग्रहीतु कल्पत, नो चाऽत्रहमानम्। ' से वि य थिमिओदए णो चेव ण कद्दमोदए ' तदपि च स्तिमितोदक नो चैव सल कर्दमोदकम् , स्तिमितोदकम्पकसम्पर्करहित कल्पते, यत्र तु कर्दमसम्पर्कोऽस्ति तज्जल न कल्पते-दत्यर्थ , से वि य बहुप्पसण्णे णो चेव ण बहुप्पसण्णे ' तदपि च जल बहुप्रसन्नम् अति असती की एक प्रसूति होती है। दो प्रसूति की एक सेतिका, चार सेतिकाओं का एक कुलच और चार कुलवों का एक प्रस्थ होता है। यह पहिले समय में काष्ठ का बनता था। चार प्रस्थों का एक आढक और चार आढका का एक द्रोण होता है। इनके लिये प्रस्थप्रमाण जल उपयोग म लेने का विधान किया गया है (से वि य वहमाणे णो चेव ण अवहमाणे) वह भी वहती हुई नदी आदि का होना चाहिए, बिना बहता हुआ जल लेना उहें निषिद्ध है । ( से वि थिमिओदए णो चेव ण कद्दमोदए ) वह भी यदि स्वच्छ हो तब ही ग्रहण करने योग्य कहा गया है, कर्दम से मिश्रित नहीं। (से वि य बहुप्प- सण्णे णो चेव ण अबहुप्पसण्णे ) स्वच्छ होने पर भी निर्मल हो तब ही ग्राह्य हो सकता કહ્યું પણ છે-બે અસતીની એક-પ્રસૂતિ થાય છે બે પ્રકૃતિની એક સેતિકા, ચાર સૈતિકાઓને એક કુલવ અને ચાર કુલવને એક પ્રરથ થાય છે આ અગાઉના સમયમ લાકડાને બનતે ફક્ત ચાર પ્રસ્થાને એક આઢક અને ચાર આઢને એક દ્રોણ થાય છે પ્રસ્વપ્રમાણ જલના ઉપયોગનુ વિધાન २ २९ ३ (से वि य वहमाणे णो चेव ण अपहमाणे) ते ४ ५ पडता नही पनि डावु नये, विना पडेतु स वेबु तेभने निषिद्ध छ (से वि य थिमिओदए णो चे ण कदमोन) ते पY ने २१२० सोय तो अडए ४२वा योय , ३६ भी मिश्रित नडि (से वि य बहुप्पसणे णो चेव ण - - पीयूपयपिणी-टीशा सू २० अभ्यटपरिव्राजकाना देवलोक स्थितियर्णनम् ५५७ मूलम्-ते ण परिव्वायगा एयास्वेण विहारेणं विहर- माणा बहुइ वासाड परियाय पाउणंति, पाउणित्ता कालमासे काल किच्चा उकोसेण वभलोए कप्पे देवत्ताए उववत्तारोभवति। टीग-'ते ण परिवायगा' इत्याटि। 'ते ण परिच्चायगा' ते खल पग्निाजका 'एयासवेण विद्यारेण विहरमाणा' एतद्रूपण-उक्तरूपण विहारेण विहरत , वहूइ वासाइ परियाय पाउणति' यहनि वर्षाणि पयाय पालयति, 'पाउणित्ता कालमासे काल रिचा' पालयि वा काल्मासे काल या 'उकोसेण वभलोए कप्पे देवताए उबवत्तारो भवति' उक्रोगेन ब्रह्मलोके रूप देव वेनोपपत्तारो भवन्ति, 'तहिं इस निमित्त प्राप्त किये गये जल को पान अथवा स्नान के काम में लान का निषेध है ।। मू १९॥ 'ते पण परिवायगा' इयादि । (ते ण परिव्वायगा) ये परिवाजक (एयारूवेण विहारेण विहरमाणा) इस प्रकार के निहार से विचरण करते हुए अथात् इस प्रकार की परिस्थिति में रहते हुए (पहद पासाह परियाय पाउणति) अपने जीवन के बहुत वर्षों को इसी पर्याय का पालन करते २ जन व्यतीत करते है, तर (कालमासे कालकिचा) कालमास क उपस्थित होने पर मर कर वे (उकोसेण)ज्यादा से ज्यादा (वभलोए कप्पे देवत्ताए उववत्तारो भवति) ब्रह्मलोक नामक पचमकल्प में देवता की पयाय से उपन हो जाते है । (तहि तेसिं गई तहिं तेसि ठिई) वही पर उनको गति न वहीं पर उनकी स्थिति गात्रों में वर्णित की ચેલ જલને પીવા અથવા સ્નાન કરવાના કામમાં લેવાનો નિષેધ છે (સૂ ૧૯) "ते ण परिव्यायगा" इत्यादि (ते ण परियायगा) से परिमा४ (ण्याबण विहारेण रिहरमाणा) २ પ્રકારના વિહારથી વિચરણ કરતા કરતા, અર્થા--આ પ્રકારની પરિસ્થિતિમાં २४ता (पन्इ नामाइ परियाय पाउणति) पाताना पनन ! परमाने मे पर्यायना पासनमा व्यतीत ४२ जे त्यारे (कालमासे काल किन्चा) 31 सप सरे । रीने तेसा (उस्कोसेण) पधारेभा पधारे (नभलोए कापे देवताए उप यत्तागे भवति) ग्रहावे नामना पायभा ક૫મા દેવતાની પર્યાયથી ઉત્પન્ન ५५ लय छे, (तहिं तेसिं गई तहि तेसिं ठिई) त्या तमनी गति तेभान त्या , औपचातिक आढए जलस्स पडिग्गाहित्तए, से वि य वहमाणे णो चेव ण अवहमाणे, जाव ण अदिण्णे, सेविय हत्थपायचरुचमसपक्खा- लणट्टयाए, णो चेव ण पिवित्तए सिणाइत्तए वा ॥सू० १९ ॥ एतेपा प्रक्षालनार्थ स्नातु वा न कल्पते इति। 'तेसिण परिवायगाण कप्पड मागहए आढए जफस्स पडिग्गाहित्तए । तेषा खल्ल परिमाजकाना कल्पते मागधमाढक जलस्य परिग्रहीतुम् , ' से वि य वहमाणे णो चेव ण अवहमाणे जाव ण अदिण्णे' तदपि च वहमान नो चैव खल्यवहमान यावरखलु अदत्तम् , यावच्छब्दात्कर्दमरहित, स्वछ, यलगालित च फल्पते, अवहमानादिक तु न कल्पते इति बोयम् ।' से रिय हत्य-पाय-चरु-चमस- पक्खालणट्ठयाए' तदपि च हरत-पाद-चर-चमस-प्रक्षालनार्थम्, 'णो चेव ण पिवित्तए सिणाइत्तए वा' नो चैव खल पातु स्नातु वा ॥ सू० १९॥ और न उसका उपयोग स्नान करने मे ही किया जाता है। इसी प्रकार (तेसिं ण परि वायगाण कप्पइ मागहए आढए जलस्स पडिग्गाहित्तए से वि य वहमाणे णो वेवण अवहमाणे जाव ण अदिण्णे, से विय हत्थ-पाय-चरु-चमस-पक्खालण ट्ठयाए, णो चेवण पिवित्तए सिणाइत्तए वा) इन साधुओं के लिये मगधदेशीय प्रस्थ प्रमाणमात्र जल ही हाथ, पैर, पात्र, चम्मच आदि धोने के लिये ग्राह्य बतलाया गया है। वह भी बहता हुआ ही होना चाहिये-स्थिर नहीं। उसमें भी वह अतिस्वच्छ, एव वस्त्र से छना हुआ तथा दाता के द्वारा दिया गया होना चाहिये, इससे भिन्न नहीं। ऐसा जल ही हस्त, पाद, चरु एव चमचा के धोने के काम में आ सकता है, अयथा नहीं । अत જલ જ ४२पामा पर री शनाय नडि से ४१२ (तेसिं ण परिवायगाण कापड माग हए आढए जलस्स पडिग्गाहित्तए से पि य वहमाणे णो चेव ण अरहमाणे जार ण अदिण्णे से वि य हत्थ-पाय-चरु-चमम-पक्सालणट्टयाए णो चेव ण पिबित्तए सिणाइत्तए वा) PAL साधुमेने भाटे भगवशीय प्रत्यभार मात्र હાથ પગ પાત્ર ચમચા આદિ દેવાને માટે ગ્રાહ્ય બતાવવામાં આવ્યું છે તે પણ વહેતું હોય તે જ હોવું જોઈએ, ન વહેતુ હોય તે નહિ તેમાં પણ તે અતિ સ્વચ્છ તેમજ વસ્ત્રથી ગાળેલ તથા દાતા દ્વારા અપાએલુ હોવુ જોઈએ, તેનાથી બીજુ નહિ એવુ જલજ હાથ, પગ, ચરૂ તેમજ ચમચાને ધિવાના કામમાં આવી શકે છે, બીજુ નહિ આમ એ નિમિત્તે પ્રાપ્ત કરી पौयूषषिणी-टीका २१ अम्बइपरियाजशिष्यविहार -- - - पुरिमताल णयर सपट्टिया विहाराए । सू० २१ ॥ मृलम् -तए ण तेसिं परिवायगाण तीसे अगामि- याए छिपणोवायाए दीहमद्धाए अडवीए कचि देसंतरमणुपत्ताण कलेण' गगाया महानया उभयत कूटन उभयतटाभ्याम् , 'कपिल्लपुरानो गयराओ पुरिमताल णयर मपट्ठिया विहाराए' काम्पियपुगनगग पुग्मिनाल नगर मप्रस्थिना विहारायः-विहर्तुम् ॥ सू० २१ ॥ टीका-'तए ण 'यादि। 'तए ण' तत सलु तसि परिवायगाण' तेषा परिनाजकानाम्, 'तीसे अगामियाए ' तस्या अग्रामिकाया -ग्रामसम्बधरहिताया - पागादूरवति या इत्यर्थ, 'छिन्नोवायाए' निपाताया =जनागमनिगमरहिताया -- निर्जनाया दृत्यर्थ , 'दीहमद्धाए । दायाऽध्याया =ीमागाया -प्रातरास्थिताया इत्यर्थ , 'जडवीए' अटव्या =अनस्य 'कचि देसतरमणुपत्ताण' किञ्चिदेवा तरमनुप्राप्तानाम् महागईए उमओ कृलेण) गगा नहा के टोनों तटा से होकर, (कपिटपुराओ जयरामो पुरिमतालणयर मपट्ठिया) कापिन्यपुर नगर से पुरिमताल नगर की ओर बिहार के लिये निम्ले || सू० २१ ।। 'तए ण' इत्यादि। (तए ण) इसक वाढ (तेसि परिवायगाणं) उन परिमाजका का (तीसे अगा- मियाए अडवीए) जब कि वे चलते २ एक भयर अटना म आ पहुँचे, जो ग्राम के सम्बध से सर्वथा रहित बी-ग्राम से बहुत दूर थी, (डिन्नोवायाए) इसलिये यहा पर मनु- प्यों का संचार निलकुल ही नहीं था, अथात् वह अटया निर्जन था, (दीहमद्धाए) रास्ते इसके बडे विकट थे, (कचि देसतरमणुप्पत्ताण) इसका थोडा मा हा भाग इन्होंने तय कर पाया ७५२ धन (कपिल्लपुराओ जयराओ पुरिमतारणयर सपट्ठिया) पिट्य५२ નગરથી પરિમતાલ નગગ્ની તરફ વિહાર માટે નીકળ્યા ( ૧) " प्रत्याशि (तए ण) त्यार पछी (तसिं परिख्यायगाण) ते पनिा, (तीसे अगा- मियाए अटवीए) त्यारे यासता यासता से लय ७० 242पी (पन)भा यावी પહાગ્યા કે જે વન ગામના સબ ધથી સવવા રહિત હતુ–ગામથી બહુ દૂર हेतु (छिनोवायाए) तथा गही मनुध्यान। मार गित ४ नहाते गेटो ते पन निनि तु (दीहमद्धाए) तेना २२ मई पिट उता (कचि - तए ण औषपातिकक्षत्र . . अम्बडस्य तहि तेसि गई, तहि तेसि ठिई। दससागरोवमाड ठिई पण्णत्ता। सेसं त चेव ॥ सू० २०॥ मूलम्-तेण कालेणं तेण समएण अम्मडस्स परि- व्वायगस्स सत्त अतेवासिसयाड गिम्हकालसमयसि जेट्ठामूलमा- संमि गगाए महानईए उभओकूलेण कपिलपुराओ णयराओ तेसि गई, तहिं तेसि ठिई ' तत्र तेपा गति , तत्र तेपा स्थिति । 'दस सागरोवमाड ठिई पण्णता' दा सागरोपमानि स्थिति प्रज्ञप्ता, 'सेस त चेव' शेप तदेव ।। सू० २० ॥ टीका-तेणं कालेण तेण समएण' इत्यादि । तेण कालेण समएण' तस्मिन् काले तस्मिन् समये 'अम्मडस्स परिवायगस्स सत्त अतेवासिसयाई' परिवाजकस्य समान्तेवासितानि-सप्तशतमरयका अन्तेवासिन -शिष्या। 'गिम्हकालसमयसि जेट्ठामूलमासमि' प्राप्मकालसमये ज्येष्ठामूलमासे-ज्येष्ठानक्षत्रे मूलनक्षत्रे या पूर्णिमा यस्मिन् तस्मिन् , ज्येष्ठमासे इत्यर्थ । 'गगाए महाणईए उमओ- गइ है। इस स्थिति का प्रमाण (दस सागरोवमाइ) वहा १० दस सागर है, (सेस त चेव) यावत् ये आराधक नहीं होते है ॥ सू० २० ॥ 'तेणं कालेण तेण समएण' इत्यादि । (तेण गलेण समएण) उस काल मे एव उस समय में (अम्मडस्स परिया यगस्स) अम्बड नामक परित्राजक (सन्यास) के (सत्त अतेवासिसयाइ) सात सौ शिष्य (गिम्हालसमयसि) प्राप्म काल के समय (जेट्ठामृल्मासमि) प्येष्ठ मास मे (गगाए तमनी स्थिति स्रोमा परी ४रेसी छ । स्थितिनु प्रभाए (दस साग रोनमाइ) त्या सागरनु छ (सेस त चेर) यावत तसा मारा होता नथी (सू २०) " तेण कालेण तेण समएण" इत्याहिं (तेण कारेण तेण समएण) ते अणमा तेभर ते समयमा (अम्मडस्स परिव्वायगस्स) 13 नाभना परिना (सन्यासी)ना (सत्त अतेवासिस सयाइ) साततो शिष्य (गिम्हकालसमयसि) श्री०म smना समयमा (जेट्टामूलमा समि) २३ भडिनाभा (गगाए महाणईए उभओ कृष्ण) 1 नहाना पन्ने तर ૧૦ દસ . - - पोयूपपिणी-टोका र २४ अम्पडपरिमाजक शिष्य विहार मृलम्-एव खल्ल देवाणुप्पिया । अम्ह इमीसे अगा- मियाए जाव अडवीए कचि देसतरमणुपत्ताणं से उदए जाव झीणे, त रोय खलु देवाणुप्पिया । अम्ह इमीसे अगामियाए टीका---ते परिमाजका परस्पर यदवादिपुस्तनिर्दिशति-'एर खलु देवाणु- प्पिया' इत्यादि । 'एप सलु देवाणुप्पिया!' व सलु हे देवानुप्रिया | 'अम्ह इमीसे अगामिआए जार अडीए' अस्माकमस्या अग्रामिकाया यावदटव्या , 'कचि- देसतरमणुपत्ताण में उदए जाप झीणे' किचिदेशान्तरमनुप्राप्ताना तत् उदकं यावत् क्षीणम्, 'त सेय ग्खलु देवाणुप्पिया' तत्-नस्मात् श्रेय खलु ह देवानुप्रिया ? 'अम्ह इमीसे अगामियाए जार अडपीए' अस्गाफमस्यामग्रामिकाया यावदटव्याम्, नहीं देखकर, (अण्णमण्ण मदाति) परस्पर म एक दूसरे का आह्वान करने लगे, (सहा- वित्ता एव पयासी) और आहान करके इस प्रकार बोले ॥ सू० २३ ।। एवं सलु देवाणुप्पिया!' इत्यादि । । (एव ग्यलु रेवाणुप्पिया!) हे देवानुप्रियो । यह बात बिलकुल ठीक है कि (अम्ह इमीसे अगामियाए जाव अडवीए कचिदेसतरमणुपत्ताण से उदए जाव झीणे) हम लोगो का, इस अग्रागिक अटवी मे कि अभी जिसे थोडी ही तय की है, वह अपने २ स्थान से लाया हुआ जल अन समाप्त हो चुका है, (त सेय खलु देवाणु- प्पिया! अम्ह इमीसे अगामियाए जार अडवीए उदगदायारस्स सव्वओ समता मग्गणगवेसण करित्तए) ऐसी हालत में हमारे तुम्हारे लिये यही एक कल्याणकारक मार्ग है कि हम इस अग्रामिक एव निर्जन अटवी मे सर्व प्रकार से चारों ओर किसी जल- मादाचा साया, (सहावित्ता एव वयासी) मने मापी - रे ४॥ साव्या (सू० २३) एव सलु देवाणुप्पिया" त्याह (एव सलु देवाणुप्पिया 1) हेवानुप्रियो । मे पात मिस ४ छ है (अम्ह इमीसे अगामियाए जाव अडवीए कचि देसतरमणुपत्ताण से उदए जाव • झीणे) पणे मापनमा थोडी४ ६२ यासीन माव्या छीमे, मन भाय। જરાક જ રોકાયા છીએ, ત્યા તે પિતાના સ્થાનેથી લાવેલ પાણી સમાપ્ત थई गयु (त सेय सलु देवाणुप्पिया | अम्ह इमीसे अगामियाए जाय अडवीए उदगदायारस्स सपओ समता मग्गणगवेसण करित्तए) सवी सभा सभा -६० মাথলিকা . शब्दयित्वा-आहूय से पुव्वग्गहिए उदए अणुपुव्वेण परिभुजमाणे झीणे । सू० २२॥ मूलम्-तए णं ते परिव्वायगा झीणोदगा समाणा तण्हाए पारम्भमाणा २ उदगदायारमपस्समाणा अण्णमण्णं सदावेति, सदावित्ता एव वयासी ।। सू० २३ ॥ कचित् प्रदेशमागताना 'से' तत् 'पुन्चग्गहिए' पूर्वगृहीतम् 'उदए' उदकम् 'अणुव्पुवेण' आनुपूयंग 'परिभुजमाणे' परिभुज्यमान 'झीणे' क्षीग-क्षय प्राप्तम् ।। सू० २२॥ टीका-'तए ण ते परिवाया' इत्यादि । 'तए ण ते परिवाया' तत खलु ते परिवाजका 'झीणोदगा समाणा' क्षीणोदका सत , 'तण्हाए' तृष्णया:- पिपासया, 'पारम्भमाणा २' प्रारभ्यमाणा २=पीड्यमाना २-व्याकुलीभवत , व्या कुलीभावेहे तुगर्भविशेषणमाह-'उदगदायारमपस्समाणा' उदक्दातारमपश्यन्त , तेषाम- दत्तामाहित्वादिति भाव , 'अण्णमण्ण सद्दाति' अन्योऽन्य शब्दयन्ति परस्परमाहयन्ति, एवमवादिषु -एच-वक्ष्यमाणप्रकारेण बदन्ति स्म ॥ सू० २३ ॥ था कि इतने में (से पुबग्गहिए उदए अणुपुत्वेण परिभुजमाणे झीणे) चलतेसमय अपने स्थान से लाया हुआ जल क्रमश पीते २ खतम हो गया । सू० २२ ॥ 'तए ण से परिवाया' इत्यादि । (तए ण) इस के बाद (ते परिवाया झीगोदगा समाणा) वे परिवाजक कि जिनका पानी बिलकुल समाप्त हो चुका है, (तण्हाए पारममाणा २) पुन तृषा से अत्यत पीडित-व्याकुल होते हुए (उदगदायारमपस्समाणा) उस समय किसी पानी दाता को देसतरमणुपत्ताण) तेना या मा तेगा या भेटबामा (से पुव्वम्ग हिए उदए अणुपुव्वेण परिभुजमाणे झीणे) यासती मते पोताना स्थानथा લાવેલ જલ હળવે હળવે પીતા પીતા પૂરૂ થઈ ગયુ (સૂ ૨૨) तए ण ते परिव्वाया " छत्याहि (तए ण) प्यार पछी (ते परिव्याया झीणोदगा समाणा) से परिमा भना पाणी मिस सभात थ/ यू४या , (तहाए पारव्ममाणा २) तेमा तरसथी गई पीडित-व्या धन (उत्गदायारमपस्समाणा) ते सभये 5 पालीन हाताने नवाथी (अण्णमण्ण सद्दावेति) ५२२५२ मे मानने 'एव वयासी' - पोषषपिणी-टोका सु २५ अभ्यडपरिव्राजकशिष्यविहार मलभमाणा दोचपि अण्णमण्ण सदावेति, सद्दावित्ता एव वयासी । सू० २४ ॥ मूलम्-इह ण देवाणुप्पिया। उदगदातारो णस्थि, तं णो खलु कप्पइ अम्ह अदिण्ण गिण्हित्तए, अदिपणं साइ- अण्णमण्ण सदावेति' द्वितीयमपि द्वितीयवारमपि अयोऽन्य शब्दयन्ति, 'सदाविता' गन्नयिवा 'एव वयासी' एवमवादिपु ॥ सू० २४ ॥ टीका-६ ण देवाणुप्पिया!' इत्यादि । 'इह ण देवाणुप्पिया!' इह सल हे देवानुप्रिया ! 'उदगदातारो णत्थि' उदकढातारो न सन्ति । 'त णो खल कप्पइ अम्ह अदिण्ण गिण्डित्तए' तत्-तस्मात् नो खल कल्पतेऽस्माकमदत्तम् उदक ग्रहीतुम, 'अदिण्ण साइजित्तए' अदत्तम् उदक स्वादयितु-पातुम् , 'त मा ण अम्हे इयाणि । तमा खल वयमिगनीम्, 'आवइकालपि' आयतिकालमपि आगामिनि भी पानी का दाता नहीं मिला तब उन्होंने द्वितीयवार भा परस्पर में एक-दूसरे का आहान किया, और आह्वान करके इस प्रकार बोले ॥ सु० २४ ॥ 'इह ण देवाणुप्पिया' इत्यादि । (इह ए देवाणुप्पिया! उदगदायारो णत्थि) हे देवानुप्रियो । प्रथम तो इस अटवी में एक भी उदफदातार नहीं है, (त णो खलु कप्पइ अम्ह अदिष्ण गिण्हित्तए) दूसरे-हम लोगों को अदत्त जल ग्रहण करना उचित नहीं है, (अदिष्ण साइजित्तए) कारण कि अदत्त जल का पान करना हम लोगों की मर्यादा से सर्वथा विरुद्ध है। (त मा ण अम्हे इयाणि आरइकालं पि अदिण्ण गिण्डामो अदिष्ण साइजामो मा ण દાતાર મળે નહિ ત્યારે તેઓએ બીજી વાર પણ પરસ્પર એકબીજાને લાવ્યા, બેલાવીને આ પ્રકારે કહેવા લાગ્યા (સૂ૦ ૨૪) " इह ण देवाणुप्पिया" त्या (इह ण देवाणुप्पिया) देवानुप्रिया! प्रथम तो 20 मीभा मेय पाणी IIR नथी, (त णो सलु कप्पइ अम्ह अदिण्ण गिण्हित्तए) भानु આપણને અદત્ત are प ४२७ अथित नथी (अदिण्ण साइजित्तए) કારણ કે અદત્ત જલને પીવુ તે આપણી મર્યાદાથી સર્વથા વિરુદ્ધ છે (व मा ण अम्हे इयाणिं आवइकालपि अदिण्ण गिण्हामो अदिण्ण साइजामो मा औपपातिकसत्रे , जाव अडवीए उदगदायारस्स सबओ समता मग्गणगवेसणं करित्तए-त्ति कटु अण्णमण्णस्स अतिए एयमह पडिमुणेति, पडिसुणित्ता तीसे अगामियाए जाव अडवीए उदगदायारस्स सव्वओ समता मग्गणगवेपणं करेंति, करिता उदगदायार- उदगदायारस्स सन्यो समता मग्गणगवेसण करित्तएत्ति कटु' उदकदातु सर्वत समन्तात् मार्गणगवेषण कर्तुम् इति कृत्या, 'अण्णमण्णस्स अतिए एयमट्ठ पडिमणेति अन्योऽन्यस्य अतिके एतम) प्रतिशृण्वन्ति स्वीकुर्वन्ति, 'पडिमणित्ता' प्रतिश्रुय 'तीसे अगामियाए जाय अडवीए उदगदायारस्स सबओ समता मग्गणगवेसण करेंति' तस्याम् अग्रामिकाया यावदटव्याम् उदकदातु सर्वत समन्ताद् मार्गणगवेषण कुर्वति, 'करित्ता' कृत्वा, 'उदगदायारमलममाणा' उदकदातारम् अलभमाना, 'दोच्चपि दाता की मार्गगा एव गवेषणा करें, (त्ति कटु अण्णमण्णस्स अतिए एयमदं पडिमुणेति) इस प्रकारकी की गई सलाह सबने एकमत होकर मान ली। (पडिमुणित्ता तीसे अगामि याए जाव अडवीए उदगदायारस्स सव्वओ समता मग्गणगवेसण करेंति) पश्चात् उस सलाह के अनुसार वे सब उस अग्रामिक अटवी में सर्व प्रकार से चारों ओर पानी के देने वाले दाता की गवेषणा करने मे सलग्न हो गये। (करित्ता उदगदायारमलभमाणा दोच्चपि अण्णमण्ण सद्दाति सदावित्ता एच वयासी) गवेषणा करते २ जब उन्हे कोई 4 તમારા માટે એ જ એક કલ્યાણકારક માર્ગ છે કે આપણે આ અગ્રામિક તેમજ નિર્જન વનમાં સર્વ પ્રકારથી ચારે કોરે કોઈ જલના દાતારની માગણી तभा शोध ४२मे (त्ति कट्ठ अण्णमण्णस्स अतिए एयमट्ठ पडिसुणेति) मा रनी रेसी ससा मचाये मेमत न मानी सीधी पछी (पडि सुणित्ता तीसे अगामियाए जाव अडवीए उद्गदायारस्स सव्वओ समता मम्गण गवेसण करेंति) ते सखाइने मनुसशन मधा ते मयाभिड मपी (वन)मा સર્વ પ્રકારથી ચારે કોર પાણી દેવાવાળા દાતારની શોધ કરવામાં સલગ્ન थ, या (करिता उदगदायारमलभमाणा दोच्चपि अण्णमण्ण सद्दावेंति सहा वित्ता एव वयासी) शो५ ४२॥ ४२ता प तेभने न्यारे ५ पाना पोयूपयपिणो-टीका र २५ अम्बडपरिग्राजय शिष्याणा मस्तारयग्रहणम ६५ . . - . उपानहथ, णियाओ य, करोडियाओ य, भिसियाओ य, छण्णालए य, अंकुसए य, केसरियाओ य, पवित्तए य, गणेत्तियाओय, छत्तए य, वाहणाओ य, पाउयाओ य, धाउरत्ताओ य एगते एडित्ता, गग महाणड ओगाहित्ता वालुयासथारए सथरित्ता, सलेहणा- य' करोटिकाध मृण्मयभाजनपिरोपान्, 'भिसियामा य' वृपिकाच-उपवेगनपट्टिका , छणालए य' पणादिकानि च-त्रिकाष्टिका, 'अकुसए य' अडुगकाध आक- पणिका -वृक्षपल्याधाकर्षणसाधनविशेषान् , देवार्चने पत्रपुष्पफलाना मग्रहार्थमङ्कुशका उपयुज्यते, 'केसरियाओ य' कटारिकाचप्रमार्जनाया। वनमण्डानि, 'परित्तए य' पवित्रकाणि ताम्रमयमुद्रिका , 'गणेत्तियाओ य' हस्तधार्या रुद्राक्षमाला , 'गणेत्तिया' इति हस्त पार्यरद्राक्षमालायें देशीयशब्द , 'उत्तए य' आणि च 'वाहणाओ य' 'पाउयाओ य' पाटफाश्च-काष्ठपादुना, पाउरत्तानो य' धातुरक्ताश्च गैरिकोपरजिता , शाटिका =म्न्यासिपरिधानीयवस्त्राणि, एतानि सपाणि 'एगते एडित्ता' एकाते त्यक्त्वा, 'गग महाणड ओगाहित्ता' गङ्गामहानदामरगाह्य गद्गाया महानद्यामर- नार्य-'वालुयासथारए सरिता' वालुकाम्स्तारकान् सस्तार्य, 'सलेहणाझसियाण' म्लेखना- मिली के बने हुए पात्रविशेषों को, वृषिकाओ-बैठने के पाटियों को, तिपाइयों को, देवों का पूजा के लिये पर-पुष्पादिकों के गिराने के वास्ते सदा पास म रहनेवाली छोटी सी अकुशिका को, केगरिका को-प्रमार्जन करने के काम म आनेवाले वस्त्र क सटों को, तामे की मुगियों को, सुमरिनियों को, यों को, जूतों को, काष्ठ की पादुकाओं को एर गरि- कपातु से रक्त पहिरने की धोतियों को एकान्त म छोटकर महानदा गगा को पारकर (पालुयासथारए सथरित्ता) उसफ तट पर वालुका का मथारा निगरें और उस पर માળાઓને, કટિકા--માટીના બનેલા પાત્ર વિશેને, વૃષિકાઓ–એનવાના પાટલાઓને, ત્રિપાઈઓને ઘડીને), દેવને પૂજા નિમિત્ત પર, પુષ્પ આદિ રાખવા માટે સદા પાને રહેવાવાળી નાની સરખી આ કુમિકાને, કેશરિકાઓને– પ્રમાર્જન કરવાના કટકાઓને, તાબાની મુ દરિએને, સુમરિનિઓને, છત્રોને, જેડાને, લાકડાની પાદુકાઓને, તેમજ ગેરૂ ઉગેલા પહેરવાના ધેતિયાઓને એક ઠેકાણે રાખી દઈને भड़ान भने तीन (वाल्यासथारए सथरित्ता) तनात ५२ २ताना કામમાં આવવાવાળી વસ્ત્રના औपपातिकतो जित्तए, त मा ण अम्हे इयाणिं आवइकालं पि अदिण्णं गिण्हामो, अदिपण साइजामो, मा णं अम्ह तवलोवे भविस्सइ। तं सेयं खल्लु अम्हं देवाणुप्पिया! तिदंड, कुडियाओ य, कच- समयेऽपि 'अदिण्ण गिण्डामो' अढत गृहणीम =अन्त्तमुक न स्वीकुर्म , 'अदिष्ण साइजामो' अदत्त स्वादयाम =अदत्त जल मा स्वाटयाम इत्यय , 'मा ण अम्ह तवलोचे भविस्सइ' मा खलु अस्माक तपोलोपो भविष्यति, अदत्तस्याग्रहणेऽनास्वादने चास्माक तपोलोपो न भविष्यतीत्यर्थ । 'त सेय खलु अहं देवाणुप्पिया!' तत्= तस्मात् श्रेय खलु अस्माक हे देवानुप्रिया ! 'तिदडय' निदण्डक 'कुडियाओ य' कुण्डिकाचकमण्डलन् , 'कचणियाओ य' काचनिकाच रद्राक्षमारिका , 'रोडियाओ अम्ह तवलोवे भविस्सइ) तथा हम सब लोगों का यह भी दृढ निश्चय है कि आगामी काल में भी हम सब विना दिया हुआ जल न ग्रहण करे और न उसे पियें, क्यों कि इस प्रकार के आचरण से हमारी तपस्या का लोप हो जायगा, अत वह भी सुरक्षित रहे इस अभिप्राय से हममें से किसी को भी अदत्त जल ग्रहण नहीं करना चाहिये और न उसे पीना ही चाहिये। (त सेय खलु अम्ह देवाणुप्पिया तिदड कुडियाओ य, कचणियाओ य, करोडियाओ य, भिसियाओ य, छण्णालए य, अकुसए य, केसरियाओ य, पवि त्तए य, गणेत्तियाओ य, छत्तए य, वाहणाओ य, पाउयाओ य, पाउरत्ताओ य, एगते एडित्ता गग महानइ ओगाहित्ता) इसलिये हे देवानुप्रियो । अब हम सन की भलाई इसी में है कि हम सब निदण्टा को, कमण्डलुओं को, रद्राक्ष को मालाओं को, करोटिकामों- ण अम्ह तवलोवे भविस्सइ) तथा सायरे दृढनिश्चयी की भविष्यमा પણ દીધેલ ન હોય એવું જલ ગ્રહણ કરવું નહિ અને પીવું નહિ, કેમકે એ પ્રકારના આચરણથી આપણી તપસ્યાને લેપ થઈ જશે માટે તે સુરક્ષિત રહે એવા અભિપ્રાયથી આપણામાંના કોઈએ પણ અદત્ત જલ अडए न ४२७ नये मने ते पावु ५ ननस (त सेय सलु अम्ह देवाणुप्पिया ! तिदड, कुडियाओ य, कचणियाओ य, करोडियाओ य, केसरियाओ य, पवित्तए य, गणेत्तियाओ य, उत्तए य, वाहणाओ य, पाउयाओ या धाउरत्ताओ य एगते एडित्ता गग महानइ ओगाहित्ता) से भाटे, पानुप्रिम।। वे આપણી ભલાઈ એમા જ છે કે આપણે વિદડેને, મ ડલુઓ” " , पीयूषयपिणो-टीका सु २५ अभ्यडपरिग्राजकशिघ्याणा सस्तारपणम् ६५५ णियाओ य, करोडियाओ य, भिसियाओ य, छण्णालए य, अंकुसए य, केसरियाओ य, पवित्तए य, गणेत्तियाओ य, छत्तए य, वाहणाओ य, पाउयाओ य, धाउरत्ताओ य एगंते एडित्ता, गगं महागडं ओगाहित्ता, वालुयासथारए संथरित्ता, सलेहणा- . , . . य' करोटिकाश्च-मृण्मयभाजनविशेषान् , 'भिसियाभो य' वृपिकाच-परेशनपट्टिका , 'छण्णालए य' पण्णालिकानि च निकाष्ठिका, 'अकुसए य' अशफाश्च-आक- पणिका -वृक्षपल्लवाधाकर्पगसाधनविशेषान्, देवार्चन परपुप्पफलाना सग्रहार्थमङ्कुशका उपयुयते, 'केसरियाओ य' केारिकाथ-प्रमार्जनानि वस्त्रसण्टानि, 'पवित्तए य' पवित्रकाणि तानमयमुद्रिका , 'गणेत्तियाओ य' हस्तधार्या स्वाक्षमाला , 'गणेत्तिया' इति हस्तधार्यरद्राक्षमागयें देगीयगब्द , 'उत्चए य' वाणि च 'वाहणाओ य' उपानहश्च, 'पाउयाभो य' पादुफाच-काठपादुका, 'याउरत्ताओ य' धातुरक्ताच- गैरिकोपरजिता , गाटिका =म्न्यासिपरिधानीयवस्त्राणि, पतानि सपाणि 'एगते एडित्ता' एकाते त्यक्त्वा, 'गग महाणइ ओगादित्ता' गङ्गामहानदीमवगाह्य-गगाया महानद्यामव- नीर्य-'वाल्यासथारए सथरित्ता' बालकामस्तारकान् सस्तार्य, 'सलेरणाझसियाण मलेखना- मिट्टी के बने हुए पात्रविशेषों को, वृपिकाओं-बैठने के पाटियों को, तिपाइयों को, देवों की पूजा के लिये पर-पुष्पादिकों के गिराने के वास्ते सदा पास में रहनेवाली छोटी सी अकुशिका को, केशरिका को-प्रमार्जन करने के काम म आनवाले वस्त्र के खडों को, तामे की मुदरियों को, सुमरिनियों को, उत्रों को, जूतों को, काष्ठ की पादुकायों को एक गरि- कधातु से रक्त पहिरने की धोतियों को एकान्त म छोडरर महानदा गगा को पारकर (पालुयासथारए सथरित्ता) उसके तट पर बालुका का मथारा दिलाने और उम पर માળાઓને, કટિકાઓ-માટીના બનેલા પાત્ર વિશેને, વૃષિકાઓ-બેસવાના પાટલાઓને, ત્રિપાઈઓને ઘડીન), દેવને પૂજા નિમિત્ત પર, પુષ્પ આદિ રાખવા માટે સદા પાસે રહેવાવાળી નાની સરખી આ કુશિકાને, કેશરિકાઓને- પ્રમાર્જન કરવાના કામમાં આવવાવાળા વસ્ત્રના કટકાઓને, તાબાની भु हरिमाने, सुभरिनिभाने, त्रोने, डाने, सानी पायाने, તેમજ ગેરૂ ૨ ગેલા પહેરવાના ધેતિયાઓને એક ઠેકાણે રાખી દઈને भडानही आने उतरीने ( वालुयासथारए सथरित्ता) तेनात ६५२ २ताना " ५६४ ओपपातिकको . जित्तए, तं मा ण अम्हे इयाणिं आवइकाल पि अदिण्ण गिण्हामो, अदिण्णं साइजामो, माण अम्ह तवलोवे भविस्सइ। तं सेयं खलु अम्ह देवाणुप्पिया । तिदड, कुडियाओ य, कच- समयेऽपि 'अदिण्ण गिण्डामो' अन्त गृह्णीम =अदत्तमुत्फ न स्वीर्म , 'अदिण्ण साइजामो' अदत्त स्वादयाम =अदत्त जल मा स्वादयाम दरय यय , 'मा ण अम्ह तवलोवे भविस्सइ' मा खलु अस्माक तपोलोपो भविष्यति, अदत्तस्याग्रहणेऽनास्वादने चास्माकं तपोलोपो न भविष्यतीत्यर्थ । 'त सेय खलु जम्ह देवाणुप्पिया!' तत्= तस्मात् श्रेय खलु अस्माक हे देवानुप्रिया ! 'तिदडय' निदण्डक 'कुडियाओ य' कुण्डिकाश्च-कमण्डलन् , 'कचणियाओ य' काञ्चनिकाश्च रद्राक्षमालिका, 'करोडियाओ अम्ह तवलोवे भविस्सइ) तथा हम सन लोगों का यह भी दृढ निश्चय है कि आगामा काल में भी हम सब विना दिया हुआ जल न ग्रहण करे और न उसे पिये, क्यों कि इस प्रकार के आचरण से हमारी तपस्या का लोप हो जायगा, अत वह भी सुरक्षित रहे इस अभिप्राय से हममें से किसी को भी अदत्त जल ग्रहण नहा करना चाहिये और न उसे पीना ही चाहिये। (त सेय खलु अम्ह देवाणुप्पिया तिदड कुडियाओ य, कचणियाओ य, करोडियाओ य, भिसियाओ य, छण्णालए य, अकुसए य, केसरियाओ य, पवि त्तए य, गणेचियाओ य, छत्तए य, वाहणाओ य, पाउयाओ य, चाउरत्ताओ य, एगते एडित्ता गग महानइ ओगाहित्ता) इसलिये हे देवानुप्रियो । अब हम सन की भलाई इसी में है कि हम सब निदण्टों को, कमण्डलुओं को, रद्राक्ष की मालाओं को, करोटिकामों- ण अम्ह तवलोवे भविस्सइ) तथा मायो ढनिश्चयी की भविष्यमा પણ દીધેલ ન હોય એવું જલ ગ્રહણ કરવું નહિ અને પીવું નહિ, કેમકે એ પ્રકારના આચરણથી આપણી તપસ્યાને લેપ થઈ જશે માટે તે સુરક્ષિત રહે એવા અભિપ્રાયથી આપણામાના કેઈએ પણ અદત્ત જલ अड न ४२७ नये मने ते पीयु पशु न नये (त सेय सलु अम्ह देवाणुप्पिया ! तिदड, कुडियाओ य, कचणियाओ य, करोडियाओ य, केसरियाओ य, पवित्तए य, गणेत्तियाओ य, छत्तए य, वाहणाओ य, पाउयाओ या धाउरत्ताओ य एगते एडित्ता गग महानइ ओगाहित्ता) से भाटेवानुप्रिय।। हुये આપણી ભલાઈ એમાં જ છે કે આપણે ત્રિદ ને, મ ડલુઓને, રૂદ્રાક્ષની ५६७ , यूपवपिणो-टीका स १५ अम्बडपरिग्राजकशिष्याणा सस्तारग्रहणम् सथरित्ता वालुयासंथारय दुरूहिति, दुरूहित्ता पुरस्थाभिमुहा संपलियंकनिसण्णा करयल जाव कटु एवं वयासी ॥ सू० २५ ॥ मूलम् नमोत्थुणअरहताण जाव सपत्ताण, नमोत्थुण अवतीर्य 'वालुयासधारए' वाटका स्तारकान 'सबरति' स्तृणात, 'सथरित्ता' सस्तीर्य 'पालुयासथारय' वालुका स्तारक 'दुरूहिति' दृरोहति आरोहति, 'दुरूहित्ता' दुम्हय-आरय 'पुरस्थिमाभिमुहा' पौरस्याभिमुग्ना =पूर्वन्ड्मुिग्या 'सपलियफनिसण्णा सम्पर्यनिषण्णा -मपर्यः -पद्मासन तेन निषण्णा -पमासनेनो- पविष्टा , 'करयल जान टु एव वयासी' करतर यान ना-मस्तकेऽन्जलिं कृत्वा एवमवदन् । सू० २० ॥ टीका-'नमोत्युण इयादि।'नमोत्युण अरहताण जाव सपत्ताण नमोऽस्वर्ह- भ्यो यावत् सम्प्राप्तेभ्य , यावच्छन्दात्-आदिकरेभ्य , तार्थश्रेय स्वय समुद्देभ्य –ढत्या नि विशेषणानि पूवार्धगतविंशतिमरयमूत्राद् वो यानि । सिद्धगतिनामधेय स्थान सम्प्राप्तभ्य । हित्ता वालुआसथारए सथरति ) उस पार कर उन लोगोंन बालकाका मथारा विगया, (सथरिता वालुयासथारय दुरूहिति ) पिछाकर उसपर वे फिर चढ गये, (दुरूहित्ता) चढ़कर (पुरत्याभिमुहा सपलियफनिसण्णा करयल जाव कटु एव वयासी) पूर्व दिशा की ओर मुंह कर पर्यवासन से बैठ गये और दोनों हाथों को जोडकर मस्तक पर लगा इस प्रकार कहने लगे ।। सू० २५ ॥ णमोत्यु ण अरिहताण जाव सपत्ताण' इत्यादि । (णमोत्यु ण अरिहताण जाव सपत्ताण ) यावत् मुक्ति प्राप्त हुए श्री अतिप्रभु को नमस्कार हो। (समणस्स भगवओ महावीरस्स जाव सपाविउकामस्स नमोत्थु ण) पधाय ते महानही गामा प्रविष्ट च्या (ओगाहित्ता वालुआसथारए सथरति) तेने पा२ उशन तयाये मासु (रेता) ना सथा। पिछाया (सथरित्ता वालुयासथारय दुम्हिंति) मछपीने तेना ५२ तम्मा ४ (दुरूहित्ता) मेसीन (पुरत्याभिमुहा सपलियकनिसण्णा करयल जाव कहु एव वयासी) पूर्व दिशानी त२३ મેઢા રાખી પર્ય –આસનથી બેસી ગયા અને બને હાથને જોડીને મસ્તક ઉપર રાખીને આ પ્રકારે કહેવા લાગ્યા (સૂ ૨૫) 'णमोत्थु ण अरिहताण जाव सपत्ताण' इत्यादि (णमोत्थु ण अरिहताण जाप सपत्ताण) भुहितने प्रास येक्षा श्री महत प्रभुने नमः॥२ ख (समणरस भगवओ महावीरस्स जार सपाविउकामस्स नमो ५६६ औपपातिपक्ष झूसियाण भत्तपाणपडियाइक्खियाण पाओवगयाण कालं अण- वकखमाणाणं विहरित्तएत्ति कटु अण्णमण्णस्स अंतिए एयम पडिसुणेति, पडिसुणित्ता तिदडए य जाव एगंते एडेंति, एडित्ता गग महाणइ ओगाहेंति, ओगाहित्ता वालआसथारए सथरति, जुष्टानाम् -तपसा शरीरस्य कृशीकरण मलेग्वना तया जुष्टाना-सेविताना-युक्तानाम्, 'मत्त-- पाण-पडियाइक्खियाग' भक्तपान-प्रत्याग्यातानाम् ' 'पाओवगयाण' पादपोपगतानाम् छिन्नवृक्षवनिप्पन्दतयाऽवस्थितानाम् , 'काल अणवसमाणाण विहरित्तए त्ति कटु' काल मानवकाक्षता=मरणमनिच्छता विहर्तुमिति कृत्या, 'अण्णमण्णस्स अतिए एयमह पडिमु. ऐति' अन्योऽन्यस्याऽन्तिके एतमय प्रतिशृण्वन्ति स्वीकुति, 'पडिसुणिचा' प्रतिश्रुत्य 'तिदडए य जाव एगते एडेति' त्रिदण्डकाश्च यावत् सोंपकरणानि एकान्ते त्यजन्ति, 'गग महाणइ ओगाहेंति' गङ्गा महानदीमवगाहन्ते=अवतरति, 'ओगाहिता' अवगाह्य (भत्तपाणपडियाइक्खियाण) भक्तपान का प्रत्यारयान कर (पाओवगयाण) छिन्न- वृक्ष की तरह निश्चेष्ट होते हुए (काल अणवकखमाणाण) मरण की इच्छा से रहित होकर (सलेहणाझूसियाण विहरित्तए) सलेखनापूर्वक मरण को प्रेम क साथ सेवन करें। (त्तिकद्दु ) इस प्रकार विचारकर (अण्णमण्णस्स अतिए एयमट्ठ पडिसुणेति) उन लोगोंने इस निर्धारित बात को स्वीकार कर लिया, (पडिसुणित्ता) स्वाकार करने के बाद (तिदडए य जाब एगते एडेति) फिर उन सबने अपने २ त्रिदड आदि उपकरणों को एकात में परित्यक्त कर दिया, (एडित्ता गग महाणइ ओगाहेंति) परित्यक्त कर चुकने पर फिर वे सब के सब उस महानदी गगा में प्रविष्ट हुए, (ओगा स था। पिछवीमे, अने तेना ५२ (भत्तपाण-पडियाइक्सियाण) लातभानना प्रत्या भ्यान ४शन (पाओगयाण) पापोपगमन सथा। रीन (काल अणकसमाणाण) भरथनी ४२912ी २हित धने (सलेहणाशूसियाण विहरित्तए) समना- पूर्व४ भरनु प्रेमथा मेपन ४Nथे (त्ति कटु) मा रन पियार ४३॥ (अण्णमण्णस्स अतिए एयमट्ठ पडिसुणेति) ते बारे मा निर्धार परेसी पातना स्वी४२ ४श सीधी (पडिसुणित्ता) वा॥२ ४ा पछी (तिदडए य जाव एगते एडेंति) ते मधामे घातपाताना नि माEि Ssराने 21-1 थानमा परित्यति ४0 टीधा (एडित्ता गग महनइ ओगाहेति) छोड़ दीया पछी त - पीयूषषिणी टीका मू २६ अम्बड परिमाज शिष्याणा संस्तारमहणम् जीवाए, थूलए परिग्गहे पच्चक्खाए जावजीवाए, डयाणि अम्हे समणस्स भगवओ महावीरस्स अतिए सव्व पाणाइवाय पञ्च- क्खामोजावजीवाए, एवं जाव सव्वं परिग्गहं पञ्चक्खामो जावज्जी- वाए, सव्व कोह माण माय लोहं पेज दोस कलहं अभक्खाणं मृपावादोऽदत्ताऽऽदान प्रत्यारयात यावजीवम् , 'सव्वे मेहुणे पञ्चक्साए जावज्जीवाए सर्वं मैथुन प्रत्याख्यात यावजीयम् , 'धूलए परिग्गहे पञ्चक्खाए जावज्जीवाए' स्थूल परिग्रह प्रत्यारयातो यारनामम् । 'इयाणि अम्हे समणस्स भगाओ महावीरस्स अतिए सन पाणासाय पचरखामो जारज्जीवाए' इदानी वय श्रमणस्य भगवतो महावीरस्या ऽन्तिके सर्व प्राणातिपात प्रत्यारयामो यावजीनम् , 'एर जाव सन्च परिग्गह पञ्चक्खामो जावजीवाए ' एव यावत् सर्व परिग्रह प्रत्याख्यामो यावज्जायम् , 'सब कोह माण माय लोह पेज दोस कलह अभक्खाण पेसुण्ण परपरिवाय अरइरइ मायामोस समस्त मृपावाद का समस्त अदत्तादान का जीवनपर्यन्त परित्याग कर दिया है, समस्त भैथुन का यावजीवन परित्याग कर दिया है। स्थूल परिग्रह का भी यावज्जीवन परित्याग कर दिया है। (इयाणि अम्हे समणस्स भगवओ महावीरस्स अतिए सव्व पाणाइ- वाय पञ्चक्खामो जावज्जीवाए) अव इस समय हम सर लोग श्रमण भगवान् महावार के समीप पुन समस्त प्राणातिपात का जीवनपर्यत प्रत्याख्यान करते है, (एव जाव सन्च परिग्गह पचक्खामो जावज्जीवाए) इसी तरह समस्त परिग्रह आदि का भी जीवनपर्यत प्रत्याख्यान करते है, (सब कोह माण माय लोह पेज दोस कलह पच्चक्साए जावज्जीवाए) मेवी शत समस्त भृषापाहन! यने समस्त महत्ता દાનને જીવનપર્યન્ત પરિત્યાગ કરી દીધો છે, સમસ્ત મિથુનને જીવનપર્યન્ત પરિત્યાગ કરી દીધું છે સ્થૂલ પરિગ્રહને પણ યાવજીવન પરિત્યાગ કરી हीधा छ (इयाणिं अम्हे समणरस भगवओ महावीरस्स अतिए सव्व पाणाइवाय पन्चक्सामो जावज्जीवाए) हवे. २मा समये अभे मधाय वा श्रमाय मापान મહાવીરની પાસે વળી પાછા સમસ્ત પ્રાણાતિપાતનુ જીવનપર્યન્ત પ્રત્યાખ્યાન शये छोये (एर जाव सव्य परिगह पच्चक्यामो जावज्जीवाए) मेवी ४ રીતે સમસ્ત પરિગ્રહ આદિનુ પણ જીવનપર્યત પ્રત્યાખ્યાન કરીએ છીએ (सव्य कोह माण माय लोह पेज दोस कलह अन्भक्साण पेसुण्ण परपरिवाय अरइ औषपातिक समणस्स भगवओ महावीरस्स जाव संपाविउकामस्स, नमो- त्थु ण अम्मडस्स परिव्वायगस्स अम्ह धम्मायरियस्स धम्मोवदे- सगस्त । पुचि णं अम्हेहिं अम्मडस्स परिव्वायगस्स अंतिए थूलगपाणाइवाए पच्चस्खाए जावज्जीवाए, सव्वे मुसावाए अदि- ण्णादाणे पञ्चक्खाए जावज्जीवाए, सव्वे मेहुणे पञ्चम्खाए जाव- 'नमोत्यु ण समणस्स भगवओ महावीरस्स जायसपाविउकामस्स' नमोऽस्तुसल श्रमणाय भगवते महावाराय यावत् सम्प्राप्तुकामाय, 'नमोत्यु ण अम्मडस्स परिवायगस्स अम्ह धम्मायरियम्स धम्मोवढेसगस्स' नमोऽस्तु ग्यचम्बदाय परिव्राजकाय अस्माकं धमाचार्याय धर्मोपदेशकाय । धर्माचार्यत्व प्राटयति-'पुचि ण अन्हे हिं अम्मडम्स परिवायगस्स अतिए यूलगपाणाझाए पच्चक्खाए जावजीवाए' पूर्व खच्चरमाभिरम्बडस्य परि- बाजकस्याऽतिके स्थूलप्राणातिपात प्रत्यारयातो यावज्जारम्-जावनपर्यन्त स्थूलप्राणातिपात पिरमगमस्माभिरङ्गीकृतम्। 'मुसावाए अदिण्णादाणे पञ्चक्खाए जावज्जीवाए' श्रमण भगवान् महावीर को जो मुक्ति प्राप्त करने के कामी हे नमस्कार हो। (वम्मोवदेसगम्स धम्मायरियस्स अम्ह परिवायगस्स अम्मडस्स नमोत्यु ण) धर्म के उपदेशक धमाचार्य ऐसे हमारे गुरु अम्मड परिव्राजक को नमस्कार हो । (पुब्धि ण अम्हेहिं अम्मडस्स परिवायगस्स अतिए यूलगपाणाइवाए जावज्जीवाए पञ्चक्खाए) पहिले हम लोगों ने अम्बड परिव्राजक के समीप स्थूलप्राणातिपातका यावजीव प्रत्याग यान किया हे। (सव्वे मुसावाए अदिण्णादाणे पञ्चक्खाए जावज्जीवाए सव्वे मेहुणे पञ्चलाए जावज्जीवाए यूलपरिग्गहे पञ्चक्खाए जावज्जीवाए) इसी तरह त्यु ण) श्रभा नपान महावीर २ भुति प्रात' ४२वानी मनापामा भने नभ२४।२ । (धम्मोवदेसगस्स धम्मायरियस्स अम्ह परिव्वायगस्स अम्म डस्स नमोत्थु ण) धना पहेश पाथाय वा अभा२१ शुरु मम पार ने नभा. (पुचि ण अम्हेहिं अम्मडस्स परियायगस्स अतिए थूलगपा णाइनाए जावज्जीपाए पन्चासाए) पाम बजाये सम्म परिवानी पासे थून प्राणातियातनु याप४३०१ प्रत्याभ्यान यु छ, (सव्ये मुसापाए अदिण्णा दाणे पन्चस्साए जावजीचाए, सबै मेहुणे पन्धलाए जारज्जीवाण, थूलपरिग्गहे पीयूषयरिणो टोका मु २६ अम्पडपरिवाजकय शिपयाणा मस्तारग्रहणम् ५७१ सरीर इट कत पिय मणुण्ण मणाम पेज थेज वेसासिय समय बहुमय अणुमयं भडकरडगसमाणं, माण सीय माण उण्ह माण चोरा मा ण दंसा मा ण मसगा मा ण पाइयपित्तियसिभियसनिवारय विविहा रोगायका परिसहोपसग्गा फुस्तु' हुन=पुरतो वर्तमान शरीरम् इष्ट-वल्लभम , कात- कमनायम , प्रिय-सना प्रेमाऽऽस्परम् , मनोन-मुटरम् , मनोऽम-मनसाऽम्यत प्राप्यते पुन पुन - स्मरणतो यत्त मनोऽमम् , प्रेय -सपटाप्यतिगयेन प्रियमिति प्रेय , अथवा कालातर- नयना प्रेर्यम् , स्थर्यरत-स्थिरम दयर्थ , वश्वामिकम-विश्वास प्रयोजनम्-अस्येति वैश्वा- सिकम्-प्रागिना परशरारमेव प्राचुर्येगा ऽविश्वासहतु ,निजगरीर तु प्रतीनिपानमेव भवनि, समत- तस्तकायागा सम्मत पात, बहुमत बहुगोवहनावाम ये मतम् इप्ट यत्त हुमतम्, अनुमत-गु- बर्गनेऽपि अनुप्रभात्मान् अनुमतम्, अनस भाग्टकरण्डकसमान भाण्टानाम् भूपगाना करण्डकसमान -भूषणमञ्जूपातुन्यमुपादेयमियर्थ , एतादृश गरार मा शात शैयस्पृशट, मा- पिपासा माण गाला मा ण चोरा मा ण दसा मा ण मसगा मा ण वाइयपित्तिय- सिभियसनिवाइय विविहा रोगायका परीसहोवसग्गा फुसतु) यहा पर सर्वत्र "मा" शब्द निपेध अर्थ में, एव "ण" गन्द वाक्याल कार में प्रयुक्त हुआ समझना चाहिये । इष्ट-वल्लभ, नान्त-कमनाय, प्रिय-सदा प्रेमास्पद, मनोन- मनोम-समस्त का अपेक्षा अयत प्रिय, स्थैर्य-स्थिरतायुक्त, पैश्वासिक-पर अरार की अपेक्षा जीवों को अपना शरीर अतिशय प्राति का स्थान होता हे टस अपेक्षा अतिशय प्रातिका पान, शारीरिक कार्यों के समत होने से ममत, बहुत करके अथवा वहुतों के मध्य मे इष्ट होने से बहुमत, अनुमत-विगुणता क दिसने पर भी प्रेम का स्थानभूत, जिस प्रकार भूपणों का करटक प्रिय समाण मा ण सीय मा ण टण्ह मा ण खुहा मा ण पिवासा मा ण वाला मा ण चोरा मा ण दमा मा ण मसगा मा ण पाइयपित्तियसिंभियसनिगाइय निविहा रोगायका परीसहोरसग्गा फुमत) गाडी सर्वत्र 'मा' २५६ निधना सभा तभट 'ण' શબ્દ વાકયાલ કારમા વાપરેલો સમજો કેઈએ ઈ–વલભ, કાન્ત-કમ- નીય, પ્રિય-સદા પ્રેમાસ્પદ, મને-સુદર, મમ-સમસ્તની અપેક્ષા અત્યંત પ્રિય, વૈર્ય_સ્થિરતાયુક્ત, વૈશ્વાસિક-બીજના શરીરની અપેક્ષાએ જીને પિતાના શરીર અતિશય પ્રીતિનું સ્થાન હોય છે–એ દષ્ટિએ અતિશય પ્રીતિને પાત્ર, શારીરિક કાર્યો માટે સામત હોવાથી સમત, ઘણુ કરીને અથવા ઘણું એની વચમાં ઈશ તેવી બહુમત, અનુ-વિગુણના જેવા છતા પણ પ્રેમના સ્થાનભૂત, જે પ્રકારે ઘણાને ડર ડીયે પ્રિય હોય છે તેવી રીતે પ્રિય હોવાને -सुन्दर, ५७० औपपातिकमरे पेसुपण परपरिवाय अरहरडं मायामोसं मिच्छादसणसाल अकर- णिजं जोग पञ्चक्खामो जावजीवाए, सव्व असण पाण खाडमं साइम चउबिहपि आहारं पञ्चस्खामो जावजीवाए, ज पि य इम मिन्छादसणसल अफरणिन जोग पञ्चक्खामो जायजीपाए' सर्व क्रोध मान माया लोमें प्रिय द्वेष कलहम् अभ्यारयान पेशुय परपरिमादम् अरतिरता मायामृपा मिथ्यादर्शन शन्यमकरणीय योग प्रत्यारयामो यावन्नावम्-अनत्यानि समाणि पलानि प्राग् ब्यारयातानि । 'सचं असण पाण खाइम साइम चउनिहपि आहार पञ्चरखामा जावजीवाए' सर्वमशन पान खाद्य स्वाध चतुर्विधमपि आहार प्रत्यारयामो यावनीवम् । 'जपि य इम सरीर इट्ट कत पिय मणुण्ण मणाम पेज थेज वेसासिय समय बहुमय अणुमय भडकरडगसमाण, मा ण सीय माण उण्ह माण खुहा माण पिवासा माणं वाला माण अब्भक्साण पेमुण्ण परपरिवाय अरइरद ) इसी तरह उन्ही की साक्षापूर्वक समस्त क्रोध का, समस्त मान का, समस्त माया का, समस्त लोभ का, समस्त प्रिय का, समस्त द्वेष का, कलह का, अभ्याख्यान का, पेशुन्य का, परपरिवाद का, अरति-ति का (माया- मौस) मायामृपा का, (मिच्छादसणसल) मिध्यादर्शन शच्य का, (अकरणिज्ज जोग) एवं अफरणीय योग का (पञ्चक्खामो जावजीवाए) यावजाव प्रत्याख्यान करते है। (सब्ध असण पाण खाइम साइम चउनिहपि आहार पञ्चक्खामो जावज्जीवाए) समस्त, अशन, पान, साद्य, स्वाय इन चार प्रकार के आहारों का यावजार प्रत्यारयान करते है। (ज पि य इम सरीर इट्ट कत पिय मणुण्ण मगाम पेज थेज वेसासिय समय बहुमय अणुमय भडकरडगसमाण, मा ण सीयमाण उण्ह मा ण खुहा माण रइ) मेवी शते तमनी / साक्षी'४ समस्त ओधनु, समस्त भाननु, સમસ્ત માયાનું, સમત લોભનુ, સમસ્ત પ્રિયન, સમસ્ત બ્રેષનું, કલહનું मस्यास्याननु (मागणु), पैशुन्यनु, घरपरिवाहनु , २५२तिनु, तिनु, (मायामोस) भायाभूषानु, (मिच्छादसणसल्ल) भियाश-शयनु, (अक्रणिज्न जोग) तभन्न १४ीय योगनु (पचक्सामो जावजीवाए) पनपर्यन्त प्रत्याभ्यान शसे छीमे (सव्व असण पाण साइम साइम चउव्यिहापि आहार पच्च क्सामो जावज्जीवाए) सभात मशन, पान, माध, पाय पोरे २ मारना माहारीनु 04 प्रत्यापमान मे बीस (अपि य इम सरीर इछु कत पिय मणाम मगुण्ण पेज्ज बज्न पेसासिय समय घटुमय अणुभय भडकग्डग .

पोयूपयपिणी टीका सूप अभ्यडपरिधाजशिष्याणा सस्तारग्रहणम् ५७३ रामि-त्ति कटु सलेहणाझ्सणाझूसिया भत्तपाणपडियाइक्खिया पाओवगया काल अणवकंखमाणा विहरंति ॥सू० २६ ॥ मुलम्तएण ते परिव्वायगा वहूइ भत्ताड अणसणाए छेटेति, छेदित्ता आलोइयपडिकंता समाहिपत्ता कालमासे काल शरीरममाकरणे या जोपणा प्रानि तया जुटा =सेविता , भत्तपाणपडियाक्सिया' प्रयारयातभक्तपाना , 'पाओगया' पादपोपगता वृक्षवनिप्प ढतया स्थिता , 'काल अणवकरमाणा' कालमनवकाईक्षत , केचिद वेदनानिकला मरणमिति तेपा निषेधार्थ- मेनद्वाक्यम् , एपम्भूता विहरति-अम्बटपग्विाजकरिया इति ।। सू० २६ ।। टीका-'तए ण ते परिवायगा' इत्यादि । 'तए ण ते परिवायगा' तत खलु ते परिवाजका -अम्घटगिया कृतकायोसगा-'वह भत्ताई सणसणाए ठेदेति ' वहनि भक्तानि अनगनन छिन्दन्ति, 'छेदित्ता' दिवा 'आलोटयपडिकता' आगोचितप्रतिकान्ता -गुर जनस्य समीपे कृताऽऽलोचना , प्रतिकान्ता -पापस्थाना पश्चा- -- सन के सर (भत्तपाणपडियाइक्सिया) भक्त एव पान का प्रयाग्यान करके (पाओ- वगया) वृक्ष की तरह निश्चेष्ट होकर (काल अगरकसमाणा विहरति) मरन की इच्छा नहीं करते हुए स्थित हो गये । सू० २६ ॥ 'तए ण ते परिचायगा' इत्यादि । (तए ण) इसके बाद (ते परिवायगा) उन समस्त पारव्राजकाने (पहर भत्ताः) चार्ग प्रकार के आहार का (अणसगाए) अनगन, द्वारा (छेनैति) छेद क निया, (छेदित्ता) ठेद करने के बाद (आगेट्यपटिकता) अपने अतिचारों का पाननु प्रत्याध्यान उगने (पाओगया) वृक्षनी पेनियन ने(काल अणवक- समाणा विहरति) भरवानी छा नही ४२ता नियत / गया (सू. २०) 'तए ण ते परिव्यागा' त्याहि (तर ण) त्यार पछी (ते परिव्वायगा) ते या परिधानसे (वड मत्ताइ) थारेय मारना माहारना (अणसणाए) मनशन 1॥ (छेति) छे नेही (छरित्ता) या पछी (आलोइयपडिकता) पोताना अति ચારોની આગના કરી પછી તેઓ તેનાથી નિવૃત્ત થયા (समाहिपत्ता) ५७२ औषपातिकमा . खुहा माणं पिवासा माण वाला माण चोरा माण मसगा मा ण वाइयपित्तिर्यासभियसंनिवाइय विविहा रोगायंका परिसहोव- सग्गा फुसतु-त्ति कटु एयपिणं चरमेहिं उसासणीसासेहिं वोसि- भन्दा निषेधार्थ , 'ग' शब्दा वाक्यालदारार्थ ,गैयस्त शरारकर्मक स्पर्शन न करोतु,एवमेवोग- क्षुधा-पिपासा-व्याल-चौर दश-मशर वातिक पैत्तिक मि सानिपातिकाढयो विविधा रोगा तड्दा परीपहा उपसर्गाश्चैतच्छगरार न स्पृशतु । अन ज्याला सर्पा, रोगा=महाव्याधय , आता सद्योघातिनो रोगा एव, परीपहा क्षुधादयो द्वाविंशति , उपसर्गा =दिव्यादय , अयत् सुगमम् । 'तिकटु' इति कृत्या 'एय पि ण चरमेहिं ऊसासणीसासेहिं बोसिरामि त्तिकष्टुं एतदपि खलु चरमैरुष्यासनि श्वासैय॒सृजामि-एतदपि शरीर त्यजामि इति वाम इत्य विचार्य 'सलेहणाझसणाझूसिया' मलेसना-जूपणा-जुटा -सलेखनाया कषाय होता है उसी प्रकार से प्रिय होने कारण भाण्डकण्डक के तुल्य (इम) इस मेरे (सरीर)शरी रको शीत स्पर्श न करे, उण स्पर्श न करे, क्षुधा स्पर्श न करे, पिपासा स्पर्श न करे, व्याल-सर्प स्पर्श न करे, चोर उपद्रव न करे, दस डास स्पर्श न करे, मशफ-मच्छर स्पर्श न करे, वात- सबधी, पित्तसवधी, कफमबधी, सन्निपातम्बधी आदि विविध रोग-महान्याधिया, आतक-सध प्राणहर रोग, परापह-क्षुधाआदि एव उपसर्ग-देवादिक कृत उपद्रव, कोई भी इस शरीर को स्पर्श न करें, (त्तकह) इस प्रकार की विचारधारा को (चरमेहिं ऊसासणीसासेहिं वोसि रामि) अब चरम उच्चासनि श्वास तक छोडते है । (त्तिकद्दु) इस तरह करके (सले. हणाझूसणाझसिया) लेखना मे-कपाय एव शरीर के कृश करने में प्राति से युक्त वे ४२ मा ४२ जना तुल्य (इम) २. भा२। (सरीर) शरीरने से स्पर्श न કરે, ગરમી સ્પશ ન કરે, ભૂખ સ્પર્શ ન કરે, તરસ સ્પર્શ ન કરે, વ્હાલ- સર્ષ પર્શ ન કરે, ચાર ઉપદ્રવ ન કરે, દશ-ડાસ સ્પર્શ ન કરે, મશક- મછર પર્શ ન કરે, વાતમ બ ધી, પિત્ત બધી, ३३मधी, सन्निपात- સ બધી આદિ વિવિધ ગિ–મહાવ્યાધિઓ, આત તીવપ્રાણહર રેગ, પરી વહ-સુધાઆદિ તેમજ ઉપસર્ગ–દેવાકિકૃત ઉપદ્રવ, એનુ કાઈ પણ આ शरीरने स्पर्श न ४३ (त्ति कटु) २॥ ४ानी पियारधाराने (चरमेहिं उसा. सणीसासेहिं वोसिरामि) ये य/ ७२वासनिवास सुधा छाडछ (त्तिक?) भाषी शत उरीन (सलेहणाझूसणाझूसिया) समानामा-पाय तेभ४ शारने इश ४२वामा प्रतिथा युत, ते या (भत्तपाणपडियाइक्सिया) लात तभार " . . जणे ण) पोयूषवपिणी-टोका स २८ अम्पडपग्निजक विपये भगघदगौतमयो सयाद ५७५ रखड एवं भासह एव पन्नवेड एव परूवेड । एवं खलु अम्मडे, परिव्वायए कपिल्लपुरे णयरे घरसए आहारमाहारेड, घरसए वसहि उवेड । से कहमेव भते । एव ॥ सू० २८॥ मूलम्-गोयमा । ज णं से बहुजणे अण्णमण्णस्त 'अण्णमण्णास एवमाटकम' अयोन्यमेवमार याति-हे भगवन ! जनसमूह परस्परमि ग्य वक्ति, 'एव मासा' एव भाषते, 'एवं पनवेइ' एप प्रज्ञापयति, 'एव परूवेइ एव प्ररूपयति, 'एव खलु अम्मढे परियायए कपिलपुरे णयरे' एव ग्बचम्बड परि बाजक काम्पिन्यपुरे नगरे, 'घरसए आहारमाहारेद' गृहशतादाहारमाहरति=भिक्षा गृह गाति, 'घरसए वसहिं उबेइ' गृहगते वसतिमुपैति, ‘से कहमेय भते एव' तत् कथमेतद् भगवन् ! एवम्-इति भगवन्त प्रति शिष्यप्रश्न ॥ मू० २८॥ टीका-भगवानाह-'गोयमा!' इत्यादि । 'जण से बहुजणे अण्णमण्ज- बहुत से लोग (अण्णमण्णरस) परस्पर जो (एवमाइक्खद ) इस प्रकार कहते है, ( एव भासद ) इस प्रकार भापण करते हे, (एव पनवेइ ) इस प्रकार अच्छी तरह ज्ञापित करते हैं, (एर परूवेद ) इस प्रकार प्ररूपित करते है कि (एष सलु अम्मडे परिवायए कपिलपुरे णयरे घरसए आहारमाहारेइ) ये अम्बटपरित्राजक कपिल्लपुर नगर म सौ घरा म जाहार करते है, एव (घरसए वसहि उवेइ) सौ घरों में निवास करते हैं, (से) सो (भते'हे भदत । (कहमेय ) यह बात कैसे है । ॥ सू० २८ ॥ 'गोयमा ! ज ण से बहुजणे' इत्यादि । प्रभु गौतम के प्रभ का उत्तर देते हुए कहते है कि (गोयमा ।) हे गौतम । (बहुजणे ण) घn alsi (अण्णमण्णस्स) ५२२५२ २ (एवमाइक्खइ) २३॥ प्रहारे थे, (एव भासइ) २ प्रहारे भाषY 22, (एव पन्नवेइ) मा मारे सारी ते शापित ४३ छ (ryावे छ), (एप परूवेइ) मा ४ारे ५३पित ४२३ (प्प बलु अम्मडे परिव्यायर कपिल्लपुरे णयरे धरसए आहार माहारेइ) 243 परिमा४४ अपिल्सपुर नगरमा सो घरमा माडा२ रे छ तेभ (घरसए वसहिं उबेइ) सो परामा निवास उरे छे, (से) त ( भते ) डे महन्त (कहमेय ) मा वात 307 (सू २८) 'गोयमा । ज ण से नहुजणे' छत्यादि પ્રભુ ગૌતમના પ્રશ્નનો ઉત્તર मायता ४९ (गोगया ।। - , ५७४ অবিবালিক . किच्चा वभसोए कप्पे देवत्ताए उववण्णा । तहिं तेसिं गई। दस सागरोवमाड ठिई पण्णत्ता, परलोगस्स आराहगा, सेस त चेव ॥ सू० २७॥ मूलम्-बहुजणे ण भते । अण्णमण्णस्स एवमाइ- परावृत्ता , 'समाहिपत्ता' समाधिप्राप्ता -उपमा तहल्या, 'कालमासे काल विचा' कालमासे काल कृया, 'बमलोए कप्पे देवचाए उनवण्णा' ब्रह्मलोके क पे देवत्वेनो- पपन्ना , देशपिरतिफल वेपा परलोकाराधर वमेव । परिनाजक्रियाफर ब्रह्मलोकगमनम् । 'तर्हि तेसि ई ता तेपा गनि , 'दस सागरोवमाइ ठिई पण्णता' दासागरोपमागि स्थिति प्रजप्ता, 'परलोगस्स आराहगा' परलोकस्याऽऽगका सती यी , 'सेस त चेव' शेप तदेव ॥ सू० २७॥ टीका-'बहुजणे ण भते !' इत्यादि । बहुजन =जनसमूह खल हे भक्त ! आलोचना की, पश्चात् वे उनसे परावृत्त हुए। फिर (समाहिपत्ता) समाधि प्राप्त कर (कालमासे काल फिच्चा भलोए कप्पे देवताए उपवण्णा) काल-अवसर में काल करके ब्रह्मलोक कन्प मे देव का पर्याय से उपन्न हुए। (तहि तेसिं गई, दससागरोत्र माद ठिई पण्मत्ता, परलोगस्स आराहगा, सेस त चेत्र) रहीं पर उनकी गति प्ररूपित करने मे आई है। स्थिति इनका १० सागर प्रमाग हे । ये परलोक के नियम से आराधक कहे गये हैं। शेष पहिले की तरह समझना चाहिये ।। म २७ ॥ 'बहुजणे ण भते ' त्यादि। पुन गौतमस्थामा न भक्तिपूर्वक प्रभु से पूछा कि (भते) हे भगवन् ! (बहु भने समाधि प्रात शने (कालमासे काल किन्चा बभलोए कापे देवत्ताए उपवण्णा) डाय-मसरे डार उरीने प्रहरी उपमा हेपनी પરથી उत्पन्न थर (तहिं तेमिं गई, दससागरोनमाइ ठिई पण्णत्ता, परलोगस्म आरा हगा, सेस त चेर) or तेभनी गति ५३पित ४२पामा मापी छ भनी સ્થિતિ ૧૦ સાગર પ્રમાણ છે તેઓને નિશ્ચિતરૂપથી પરાકના કહેવામાં આવ્યા છે બાકીનું અગાઉની પેઠે સમજી લેવું જોઈએ (સૂ ૨૭) 'बहुजणे ण भते ' त्यादि पी गौतम स्वाभीमे मस्तिष ४ प्रभुने ५ यु (भते ! ) भगवन् ! આધારક पीयूषपिणो-टोकास ३० अम्ग्रहपरिवानाविषये भगवद्गीतमयो सयाद ५७७ मृलम्से केणटेणं भते । एव वुच्चइ-अम्मडे' परि- व्वायए जाव वसहि उवेड ॥ सू० ३०॥ मूलम्--गोयमा । अम्मडस्त णं परिव्वायगस्स पगइ- भदयाए जाच विणीययाए छछट्टेणं अनिक्खित्तेणं तवोकम्मेण टीका--पुनौतम पृष्ठति-'से केणटेण' इत्यादि ।' से केण?ण भंते । एव बुचड' तत् केनार्थेन है भदत ' एवमुध्यते-'अम्मढे परिवायए जार सहिं उवेइ' अम्बड परिमाजको यावद् वसतिमुपैति, गृहराताभिक्षा करोति, गृहशत वसति स्वीकरोति, इति ॥ सू० ३०॥ टीका--भगवानाह-गोयमा, इत्यादि। है गौतम । । अम्मडस्सण परियायगरस पगइभद्दयाए ' अम्बटस्य खलु परिवाजकस्य प्रकृतिभद्रतया-प्रकृते = स्वभावस्य मन्तया सरलतया 'जाव पिणीययाए ' यावद्विनीततया यायच्छन्दादिद दृश्य- प्रकृत्युपगततया प्रकृतितनुकोधमानमायालोभतया मृदुमार्दवसम्पन्नतयाऽऽलीनतया इति, 'से केणटेण' इत्यादि। (भते) हे भदन्त । ( से केणद्वेण एव बुच्चइ) आप यह किस आगय से कहते हैं कि-(जम्मढे परिवायए जाव वसहि उवेद) अम्बड पग्विाजक सौ मे आहार करते हैं और सौ घरों में निवास करते है ।। सू ३०॥ 'गोयमा ! अम्मडस्स ण' इत्यादि। (गोयमा) हे गौतम ! यह अम्बड परिव्राजक (पगइभक्ष्याए जाब विणीय- याए) प्रकृति से भद्र है, अप क्रोध, मान, माया एव लोभ-कपायमाला है, स्वभावत 'से क्णद्वेण' छत्याहि (भते 1 ) 3 Herd 1 (से केणटेण एव धुन्चइ) मा मे या हेतुथी 13-( अम्मह परिवायए जाव वसहि उइ) मम परिमा ઘરમાં આહાર કરે છે અને સે ઘરમાં નિવાસ કરે છે? (સૂ ૩૦) 'गोयमा । अम्मडस्स 'त्यादि (गोयमा)हे गौतम । सम्म परिधान (पगइभदयाए जाव विणीयया ) अतिथी भद्र ४, ८५ अध, मान, भाया, तेभा बोल કષાયવાળા છે, સ્વભાવત મૃદુ-માર્દવ ગુણથી યુક્ત છે, તથા અત્યત વિનીત આ - . ६७६ औपपातिकमरे एवमाइक्खइ जाव एव परूवेइ-एवं खलु अम्मडे परिवायए कपिल्लपुरे जाव घरसए वसहिं उवेइ । सच्चे गं एसमझे, अहपि णं गोयमा। एवमाइक्खामि जाव एवं परूवेमि-एव खलु अम्मडे परिव्वायए जाव वसहि उवेइ ॥ सू० २९ ॥ स्स एवमाइक्खइ' हे गौतम ! यत्सल स बहुजनोऽन्योऽयम् एवमारयाति, यावदेवं प्ररूपयति, 'एव खलु अम्मढे परिवायए कपिल्लपुरे जाव घरसए वसहि उवेइ' एव खन्चम्बड परिवाजा काम्पियपुरे यावद् गृहशते वसतिमुपैति-इति यत्वया पृच्छयते । 'सच्चेण एस मढे' सत्य खन्वेपोऽर्थ । अपि ण गोयमा । एवमाइक्खामि' अहमपि खलु गौतम । एवमाग्व्यामि, 'जाव एव परूवेमि' यावदेव प्ररूपयामि प्ररूपगा करोमि, 'एव खल अम्मडे परियायए जाव वसहि उवेइ ' एव खलु अम्बड परित्राजको यावद् वसतिमुपैति-- गृहशताद् भिक्षा गृह्णाति, गृहशते वसतिं करोति, इति ॥ सू० २९ ॥ (ज) जो (से) वे (बहुजणे) बहुत से लोग (अण्णमण्णस्स) परस्पर दूसरे से (एवमाइ क्खइ जाव परूवेइ) इस प्रकार कहते हे यावत् इस प्रकार प्ररूपित करते है कि (एव खलु अम्मडे परिवायए कपिलपुरे) ये अम्बड परिवाजक कपिल्लपुर नगर मे (जाव घरसए वसहि उवेद) सौ घरों में भिक्षा लेते है और सौ घरों में निवास करते हैं, सो (सच्चे ण एसमटे ) यह बात बिलकुल ठीक है। (अह पिणगोयमा ! एवमाइक्खामि) गौतम | मैं भी इसी तरह कहता ह (जाव एव परूवेमि) यावत् इसी तरह प्ररूपित करता हू कि (एव खलु अम्मडे परिवायए जाव वसहिं उवेइ) ये अम्बड परि व्राजक सौ घरों मे आहार करते है और सौ घरों में निवास करते है ॥ सू० २९॥ गौतम ! (ज) रे (से) तसा (बहुजणे) घg aisi (अण्णमण्णस्स) ५२२५२ से भागने (एवमाइक्सइ जान परूवेइ) मा प्रहारे ४छे यावत् मा प्रशारे प्र३पित ७२ छ (एव सलु अम्मडे परिव्वायए कपिल्लपुरे) ते सम परिवा४४ ४ पिसपुर नगमा (जाव घरसए वसहि उवेइ) सो पशथी लिक्षा से छे भने सो धरोभा निपास ४रे छ त(सच्चे ण एसमढे) आपात मिसस छ '(अहपि ण गोयमा । एवमाइम्सामि) गौतम । मे गत ४ छु (जाव एव परूवेमि) यावत् मेवी ४ शत प्रचित ४३ छ ( एव सलु अम्मडे परिव्यायए जार वसहि उवेइ) मे सम्म परि ત્રાજક તે ઘરમાં આહાર કરે છે અને સે ઘરોમાં નિવાસ કરે છે (સૂ ૨) પણ पोयूपवपिणी टोकास ३१ अम्बडपरिनाजाविषये भगवद्गीतमयो सबाद ५७९ खओवसमेण ईहावूहामग्गणगवेसण करेमाणस्स वीरियलद्धी वेउब्बियलद्धी ओहिणाणलद्धी समुप्पण्णा । तए णं से अम्मडे परिव्वायगे तीए वीरियलद्धीए वेउब्बियलडीए ओहीणाणलडीए खनौवसमेण' तनावग्गीयानाकर्मणा वीर्य कियलव्यवपिनानावरणीयाना क्षयोपशमेन, 'दहा-वृहा-मग्गण-गयेसण करमाणस्स हा यूह-मार्गण गवेषण कुर्वत -तत्र-ईहा= मनिनानभेट -नामजायादिविशेषरुपनारहितमामान्य नानोत्तर दिशेयनिश्चवा विचारणा इयर्थ , व्यूह =अपोह -सामा मनानोत्तरकाल विरोपनिश्चयाय विचारगाया प्रवृत्ताया तदनु गुणदोष- विचारगाजनितो निश्चय । मार्गग-जीवादिपनार्थम्य यथास्थितस्वरूपान्वेषगम् , गवेपण= मार्गगानन्तरमनुपलभ्यस्य जीवादिपनार्थस्य सर्तत परिभावनम् , एपा समाहारस्तत् तथा, तत् उर्वन अम्बडस्य परिनाजकन्ये यन्वय । 'वीरियलद्वी' वीर्यलधि, 'वेउब्धियलदी' वैकियलन्धि 'ओहिणाणल्दी समुप्पण्णा' अवपिनानपिश्च समुपन्ना । 'तए ण आवरण को के (खोवसमेण) क्षयोपशम से (ईहा-चूहा-मग्गण- गवेसण करेमाणस्स) ईहा-नाम एव जायादिरूप कल्पना से रहित सामान्य ज्ञान के नाद पिरोपरूप से निश्चय करने की चेष्टा-विचारधारा, व्यह-सामान्य ज्ञान के बाद विशेष निश्चय के लिये विचारणा करने पर गुणदोष के विचार से होनेवाला निश्चय-अवायरूप जान, मार्गग-यथावस्थित जीपादिक पदार्थ के स्वरूपमा अन्वेषण, एव गवेपण-मार्गण के वार अनुपग्भ्य जीवानिक पदार्थों के सभी प्रकार से निर्णय करने का तरफ त परतारूप गवेपण (करेमाणस्स) करने से (वीग्यिलद्धी वेउन्बियलद्धी ओहिणाणलद्धी समु- प्पण्णा) वार्यलन्धि, वैक्रियलब्धि, तथा अअधिनानलब्धि उत्पन्न हो गई । (तए ण से આવરણ કર્મોના (सओरसमेण) क्षयोपशमथी (ईहा-यूहा-मम्गण- गरेसण करेमाणस्स) घडा-नाम तमा जति माहिनी. पनाथा થયા પછી વિશેષરૂપથી નિશ્ચય કરવાની ચેષ્ટા- વિચાધાગ, બૃહ-સામાન્યજ્ઞાન બાદ વિશેષ નિશ્ચય કરવા માટે વિચારણા કર્યો પછી ગુણદેવના વિચારથી થવાવાળા નિશ્ચય-અવાયરૂપ જ્ઞાન, માણ યથાવસ્થિત જીવ-આદિક પદાર્થના સ્વરૂપનું અન્વેષણ, તેમજ ગષણ-માર્ગ પછી અનુપલભ્ય જીવ આદિક પદાર્થોને સર્વ પ્રકારથી નિર્ણય કરવાની તરફ dehat३५ गवेष (करेमाणस्स) यी (वीरियलद्वी वेउब्धियलद्वी ओहि- णाणल्दी समुप्पण्णा) वासन्धि, डिसन्धि, तथा અવધિજ્ઞાનલબ્ધિ હિત સામાન્ય નાન ५७८ औपपतिको - उड्ढं वाहाओ पगिल्झिय २ सूराभिमुहस्सआयात्रणभूमीए आया- वेमाणस्स सुभेणं परिणामेणं पसत्थेहिं अज्झवसाणेहिं पसत्थाहिं लेसाहिं विसुज्झमाणीहिं अन्नया कयाइ तदावरणिजाण कम्माण विनयशीलतया, 'छछद्रेण अनिक्खित्तेण तोफम्मेण' पष्ठपठेन अनिक्षिप्तैन तप कर्मणा-मुहुर्दिनद्वयाऽनशनरूपण अविधातेन तपोरूपेग कर्मणा, 'उड्ड वाहाओ पगि ज्झियर' ऊर्य बाइ प्रगृहय२ माह ऊध वृत्या 'मुराभिमुहस्स आयावणभूमीए आयावेमाणस्स' सूर्याभिमुसस्याऽऽतापनाभूमावातापयत 'मुभेण परिणामेण' शुभेन परिणामेन=शुभ रूपयाऽऽन्मपरिणत्या, 'पसत्येहि अज्झवसाणेहिं । प्रशस्तैरव्यवसान - उत्तममनोविशेषै, 'पसत्थाहिं लेसाहि विमुज्झमाणीहिं' प्रशस्तामिर्लेश्याभि- विशुध्यमानाभि 'अन्नया कयाइ' अयदा कदाचित् 'तदावरगिजाग कम्गण मृदुमार्दव गुण से युक्त है, तथा अत्यत विनीत भी है। (अनिक्खित्तेण ) तथा लगातार (छह छ?ण नवोफम्मेण ) छठ छठ-बेला की तपस्या करनेवाला है। एव (उड्ड वाहाओ पगिज्झियर) बाहुओं को ऊपर उठा कर, (मुराभिमुहम्स) सूर्य के समुख (आयावणभूमीए आयावेमाणस्स) आतापना के योग्य प्रदेश में आतापना लेता है। अत (अम्मडस्स परियायगस्स ) इस अम्बड परिवाजक को (सुभेण परिणामेण ) शुभ परिणाम मे-शुभरूप आत्मा की परिणति से, (पसत्थेहि अज्झवसाणेहिं) प्रशस्त अध्यवसानों से-उत्तम विचारधाराओं से, (पसत्याहिं लेस्साहिं विसुज्झमाणीहि) प्रशस्त लेश्याओं का पिशुद्धि होने से, (अण्णया कयाइ) किसी एक समय (तदावर णिजाण कम्माण) तटावरणीय कौ-चार्य के, वैक्रियलन्धि के एव अवधि ज्ञान के ५४ छ (अनिक्सित्तण) तथा anार (छछद्रेण तपोकम्मेण) ७४ ७४- मसा-नी तपस्या ४२वा छे तमा (उड्ढ चाहाओ पगिझिया ) डायने Gया ४रीने (सूराभिमुहस्स) सूर्यनी सन्भुष (आयात्रणभूमीए वेमाणस्स) मातापनाने योग्य प्रदेशमा मातापनी दे छ साथी ( अम्मडस्स परिव्यायगस्स) मे AP18 परिणाने (सुभेण परिणामेण) शुभ परिणामयी, शुभ३५ मामानी परियतिथी, (पसत्थेहिं अज्झरसाणेहिं) प्रशस्त मध्यप सानाथी-उत्तम पियारधारामाथी, (पसत्याहिं लेस्साहिं विसुज्झमाणीहि ) प्रत सश्यामानी विशुद्धि वाथी (अण्णया कयाइ) : समय (तदावरणि जाण कम्माण) al२०ीय मी-पार्थ, पठियacy मने सवधिज्ञानना , आया पोयूपवपिणी टोकास ३१ अम्बड परिनाजाविषये भगवद्गीतमयो मघाद ५७९ खओवसमेणं ईहावूहामग्गणगवेसण करेमाणस्स वीरियलद्धी वेउब्बियलद्धी ओहिणाणलद्धी समुप्पण्णा । तए णं से अम्मडे परिवायगे तीए वीरियलडीए वेउब्धियलडीए ओहीणाणलडीए ग्वनीवसमेण तटायरगायाना-कर्मणा वीर्यपेक्रिययापिनानापरणीयाना क्षयोपगमेन, 'दहा-हा-मग्गणारेसण क्रेमाणस्स देहा यह-मार्गण गवेषण कुर्वत -तत्र-ईहा= मतिनानभेट -नामजायादिविशेषपनाररितमामान्यनानोत्तर विशेषनिश्चयाय विचारणा इत्यर्थ , व्यूह =अपोट -सामान्यज्ञानोत्तरकाल विशेषनिश्चयाय विचारणाया प्रवृत्ताया तदनु गुणदोप- विचारगाजनितो निश्चय । मार्गण-जीवाटिपदार्यम्य यथावस्थितस्वरूपान्वेषगम् , गवेपण- मार्गणानतरमनुपरभ्यस्य जीपानिपटार्थस्य सर्वत परिभावनम , एपा समाहारस्तत् तथा, तत् त अन्बडम्य परिनाजकत्ये यन्चय । 'वीरियलद्वी' वीर्यन्धि , 'बेउवियलदी वैकियलधि 'ओहिणाणल्दी समुप्पण्णा' अवविज्ञानलधिश्च समुत्पन्ना । 'तए ण आचरण कर्मों के (खओवसमेण क्षयोपशम से (ईहा-चूहा-मग्गण- गवेसण करेमाणस्स) ईहा-नाम एव जायादिरूप कल्पना से रहित सामान्य ज्ञान के वाट विगेपरूप से निश्चय करने की चेष्टा-विचारधारा, व्यूह-सामान्य ज्ञान के बाद विशेष निश्चय के लिये विचारणा करने पर गुणतोष के विचार से होनेवाला निश्चय--अवायरूप नान, मार्गग-यथावस्थित जीपारिक पदार्थ क स्वरूपमा अन्वेपण, एव गवेपण-मार्गण के बाद अनुपलभ्य जीनाटिक पायों के सभी प्रकार से निर्णय करने की तरफ त परतारूप गरेपग (करेमाणस्स) करने से (वीरियलद्धी बेचियलद्धी ओहिणाणलद्धी समु- प्पण्णा) वार्यलपि, वैफियलधि, तथा अअधिज्ञानलपि उत्पन्न हो गई । (तए ण से મેંના (सओपसमेण) क्षयोपशमथा (ईहा-वृहा-मग्गण- गरेसण परेमाणस्स) घडा-नाम तमर जति माहिनी કપનાથી થયા પછી વિશેષરૂપથી નિશ્ચય કરવાની ચેષ્ટા- વિચારધાગ, બૃહ-સામાન્યજ્ઞાન બાદ વિશેષ નિશ્ચય કરવા માટે વિચારણા કર્યા પછી ગુણદોષના વિચારથી થવાવાળા નિશ્ચય-અવાયરૂપ જ્ઞાન, માગણ યથાવસ્થિત જીવ–આદિક પદાર્થના સ્વરૂપનું અન્વેષણ, તેમજ ગષણ-માર્ગ, પછી અનુપલભ્ય જીવ આદિક પદાર્થોને સર્વ પ્રકારથી નિર્ણય કરવાની તરફ त५२३५ मवेष (करेमाणस्स) ४२माथी (वीरियलद्वी वेउचियरद्धी ओहि- णाणलद्वी समुप्पण्णा) पायसवि, निधि, तथा અવધિજ્ઞાનલબ્ધિ અાવરણું રહિત સામાન્ય જ્ઞાન ओपपातिकसूत्र - समुप्पण्णाए जणविम्हावणहेउं कंपिल्लपुरे णयरे घरसए जाव वसहि उवेइ। से तेणटेणं गोयमा। एव चुच्चड-अम्मडे परिव्वायए कंपिल्लपुरे णयरे घरसए जाव वसहि उवेड ॥ सू० ३१॥ से अम्मडे परिधायगे' तत सल स अम्बट परिभाजक , 'तीए पीरियलद्रीए वेउन्विय लद्धोए ओहिणाणलद्धीए समुप्पण्णाए' तयावीर्यल या क्रियलध्याऽवधिज्ञानल याच समुत्पन्नया 'जणविम्हारणहेउ' जनविस्मापनहेतो, 'कपिलपुरे जयरे घरसए जाव वसहि उवेइ' काम्पियपुरे नगरे गृहशते यावद्वसतिमुपैति, ‘से तेणढणं गोयमा! एवं घुचइ' तत् तेनार्थेन गौतम ! एवमुच्यते- अम्मडे परिवायए कपिलपुरे णयरे घरसए जाव वसहि उवेइ' अम्बड परिव्राजक फाम्पिल्यपुरे नगरे गृहशते यावद्वसति मुपैति ।। सू० ३१॥ अम्मडे परिवायगे तीए वीरियलद्धीए वेउनियलद्धीए ओहिणाणल्दीए समु प्पणाए) इसके बाद उत्पन्न हुई उन वीर्यलब्धि, वैक्रियलब्धि एव अवधिज्ञानलब्धि द्वारा यह (जणविम्हावणहेउ) मनुष्यों को आश्चर्यचकित करने के लिये (कपिलपुरे णयरे घरसए जाव वसहि उवेइ) कपिल्ल नगर में सौ घरों से भिक्षा करता है, एव उन्हीं में विश्राम करता है। (से तेण?ण गोयमा ! एव बुच्चइ ) इस आशय से, हे गौतम ! मै ऐसा कहता हू (अम्मडे परिवायए कपिल्लपुरे णयरे घरसए जाव वसहि उवेइ) फि अम्बड परिव्राजक कपिल्लपुर नगर मे सौ घरा में आहार करता है और सौ घरों में निवास करता है । सू० ३१ ॥ "GTH As (तए ण से अम्मडे परिवायगे तीए वीरियलद्धीए चेउब्वियलद्वीए ओहिणाणलद्धीए समुप्पणाए) त्यार पछी उत्पन्न थयेसी त पायसन्धि, वडियsalou तेभ४ मवधिज्ञानदास (जणपिम्हावणहेउ) भनुष्याने माश्यतित ४२५ भाटे (कपिल्लपुरे णयरे घरसए जाव वसहिं उबेइ) पिसपुरन१२मा सो घशथी लिखा रे छ तम मा विश्राम रेछ, (से तेणद्वेण गोयमा । एष चुच्चइ) 0 माशयथा : गौतम! ' म ४१ (अम्मडे परिव्वायए कपिल्लपुरे घरसए जाव वसहि उवेइ) કે અખડ પરિવ્રાજક ક પિતલપુર નગરમાં તે ઘરમા આહાર ફરે છે અને જે ઘરમાં નિવાસ કરે છે (સૂ૦ ૩૧) पीयूषयगिणी-टीया ३२ अम्बडपरिव्राजकविषये भगवद्गीतमयो सपाद ५८१ मृलम्-~-पह ण भते। अम्मडे परिवायए देवाणु- प्पियाण अतिए मुडे भवित्ता अगाराओ अणगारिय पव्व- इत्तए । सू० ३२॥ मूलम्---णो इण? समझे गोयमा । अम्मडे ण परि- गौतम पृच्छति-'पह ण भते' इत्यादि । 'भते !' हे भद्रत । 'अम्मडे परिवायए देवाणुप्पियाण अतिए मुडे भवित्ता अगाराओ अणगारिय पबदत्तए' अन्वड परिमाजको देवानुप्रियाणामन्तिके मुण्ड =लुम्चितकेगो भ्वाऽगारादनगारिता-साधुत्व प्रवजितु प्राप्तुं 'प्रभू ण' प्रभु =ममयं किम् ? 'ण' इति वाक्यालकारे ॥ सू० ३२ ॥ टीका-भगवानाह-'गो दणद्वे समढे गोयमा" इयाटि । 'णो इगट्टे समढे गोयमा मायमर्थ समों गौतम ! 'जम्मडे या परिचायए समणोवासए' अम्बड खलु - . पह ण भते । अम्मडे परिवायए' इत्यादि । (मते) हे भात ! (अम्मढे परिवायए) यह अम्बट परिव्राजक ( देवाणु- प्पियाण जतिए ) आप के पास (मुढे भवित्ता ) मुटित होकर (अगाराओ) आगार अवस्था से (अणगारिय) अनगार अवस्था को (पन्चात्तए) धारण करने के लिये (पह ण) समर्थ है क्या ॥ मु० ३२॥ 'णो दणद्वे समढे' इत्यादि। प्रमु ने कहा-(गोयमा) हे गौतम ! (णो दणद्वे समद्वे) यह अर्थ समर्थ नहीं है। क्यो कि (अम्मडे ण परियायए) यह अम्बड परित्राजक (समगोवासए) श्रमणोपासक 'पह ण भते । अम्मडे परिव्वायए' त्यहि (भते) महन्त (अम्मडे परिव्यायए) 1 અમ્બડ પરિવાજ (दाणुप्पियाण अतिम्) आपनी पाने (मुडे भवित्ता) भुडित यधने (अगाराओ) मा२ मवश्यायी (अणगारिय) मन॥२ अपस्याने (पव्वइत्तए) धारण 3वाने भाट (पट ण) समर्थ छ उ भ(सू० ३२) "णो इण? समढे" त्यात प्रभुमे उयु (गोयमा) हे गौतम (णो इणढे सम') मा अर्थ समर्थ नथी, उभ (अम्मड़े ण परिमायण) मा सम्म परिधान (समणो- জীবনি आसयमपरनिर्जरा - ' व्यायए समणोवासए अभिगयजीवाऽजीवे जाप अप्पाणं भावेमाणे विहरइ, णवर ऊसियफलिहे अवगुदुवारे चियत्ततेउर- घरदारपवेसी एय ण वुच्चइ ॥ सू० ३३ ॥ परिमाजक श्रमगोपासक , 'अभिगयजीवाजी' अभिगतजावाऽजान =जीवाजावतत्वन , 'जाव' यावत्-अत्र यावच्छन्दानिद दृश्यम्-उपलब्धपुण्यपाप , क्रियाऽधिकरणवधमोक्षकुशल इति, 'अप्पाण भावमाणे' आत्मान भावयन् विहरतिः विचरति । ' णवर '-अयमत्र विशेष –'असियफलिहे ' उठूितस्फटिक =स्फटिकराशिरिच निर्मल , 'अवगुदुवारे' अपावृतद्वार -अवगु' इतिदेशीय शद, उद्घाटितकपाट द्वार -अतिधार्मिकतयाऽस्य प्रवेशकाले जनै कपाट उद्घाट्यते इति भाव । 'चियचतेउरघर दारपवेसी' त्यक्ताऽत पुरगृहद्वारप्रवेश -त्यक्त =प्रीच्या जनैत्त अत पुरगृहद्वारेषु प्रवेशो यस्य स तथा, अतिधार्मिकतया सर्वत्र प्रवेशेऽनाशवनीय इति भाव । 'एय ण बुच्चर एव खळुच्यते-एतादृश सोऽम्बड उच्यते ॥ सू० ३३॥ होकर ( अभिगयजीवाजीवे जाव अप्पाण भावेमाणे हिरइ) जीव, अजीव, पुण्य, पाप, आस्रव, मवर, निर्जरा, वध एव मोक्ष इनका ज्ञाता होता हुआ अपनी आत्मा को भावित करता हुआ विचर रहा है। (णवर) परन्तु (एवं ण वुच्चइ ) इतना भै अवश्य कहता ह कि यह अम्बट परिवाजक (असियफलिहे) स्फटिकमणि की राशि के समान निर्मल, (अगुदुधारे) जिसके लिये सभी के घरो का दरवाजा हर बरत खुला रहता है, ऐसा है, और (चियत्ततेउरघरदारपवेसी) यह विश्वस्त होने के कारण गजाके अत - पुर में भी वे-रोकटोक आता जाता है । सू० ३३ ॥ वासए) श्रमशापास थन (अभिगयजीवाजीवे जाय अप्पाण भावेमाणे विहरइ) ०१, 24001, य, पाप, मासप, म १२, नि स तमध, भार मेना ज्ञाता थईने पोताना मात्भाने भावित त वियर (पर) पर तु (एर ण बुच्चइ) मेट तो २१वश्य हे छु परिवा४४ (सियफलिहे) शरिभाविनी राशि (खाना)) पनिर (अवगुदुवारे) જેના માટે બધાના ઘરના દરવાજા હર વખત ખુલા રહે છે એવા છે, અને (चियत्ततेउरघरदारपवेसी) में विश्वासु खपाना | Anना અ ત પુરમાં પણ કોઈ જાતની ફાક વિના આવે જાય છે (સુડ ૩૩) . मूलन अणं पन्निायास शृलर पाणाड- जस पवार आवजीना मात्र पन्गिहे. ण म मेहुणे कन्वा जावजीवा ॥३॥ मूलन- पं पब्विायर णो कपड का-चिया गाद। जन्नदन पो पनिा- व्य का पागा-नगर पा रावजीवर नव- यात गरजर्जीवन पान गवाद अन- र गाया 'ग"नय ''स्व-स्वविय 'मेहुगे' रजनबार माजीगर प्रमाणात गवनीयन् ।। ३४ ॥ बंगा-यमवादि । अन्नदमण परि- नटसप पन्विज्ञानादि। । जन्म दिया गल्ल ) दमन्ट पत्रिका ने (यूलपाणावार बग्दा गवाण ) न्यून पाालिग का गरजा परियार किया है (माय मापद मा, न्यून नागन का न्यून परिग्रह का मी 'माचि है। पन) पति ने मैदुगे पछावा जाव वाए) में नैयन नई किंग है किन्तु मा तेलने समस्त प्रकार समाि है। जन्नस पन्विागत' गदि। नरमण पक्षिामा) टन सन्चङ पनिामक लि विहा कन्तें पाठिावाकयाति (माइन्य कपल्यावान) अन् पन्धिार (थुलपाणावार या जागीमा । . Rigliar Axer पहिल्या - (मा) - - E भूपापा-1, न्यू Harel, न्यूट पन्धिान रह या पहिल्यायो () पद (क मेहुणे वन्या कामा) ३३वी शनी पहिल्या नथी र्यो । नसन म प्र पर्यन्त पग्न्यिास या (५० ३४) नरम पब्लिामाल दि. (जन्म पब्बिाकाम) नन्। पति ने माटे विहार औपपातिकमा - अक्खसोयप्पमाणमेतंपिजल सयराहं उत्तरित्तए,णपणत्यअद्धाण- गमणेण । अम्मडस्सणं णो कप्पड़ सगड वा एव तं चेवभाणिय- व्वणण्णत्थ एगाए गंगामट्टियाए । अम्मडस्सणं परिवायगस्स बायगम्स' अम्बडस्य सल परित्राजकस्य, 'णो कप्पइ अ यसोयप्पमाणमेतपि जल सयराह उत्तरित्तए' अक्षस्रोत प्रमाणमानमपि-अक्षस्रोत =चकधू प्रवेशरध्र तदेव प्रमाण तेन प्रमाणेन मात्रा परिमाणम् अवगाहनतो यस्य तत्तथा तत्, चक्रस्य छिद्रपर्यन्त जलमपि 'सयराह ' गौत्र, 'सयराह ' इतिदशीयशब्द , 'उत्तरित्तए' उत्तरीतु नो क्ल्पते-तत्र प्रवेष्टु न कल्पते, तस्मान्न्यूनपरिमाण जलमुत्तरीतुं कन्पत इति भाव । “णण्ण- त्य अद्धाणगमणेण' नाऽन्यत्राऽपगमनात्-अध्वगमनादन्यत्राऽय निषेध -अध्वगमने तु जलमुत्तरीतु कल्पते, 'अम्मडस्स ण णो कप्पइ सगड या एव त चेव भाणियब जाव' अम्बडस्य खलु नो कपते गफट वा एव तदेव भणितव्य यावत्, यावच्छब्देन 'सदमा णियं वा दुरूहित्ताण गच्छित्तए' इत्यारभ्य 'कुकुमेण वा गाय अणुलिपित्तए ' इति पर्यत पाठोऽस्यैवोत्तरार्धगताष्टादशमूरगतोऽनुसन्धेय इति । 'णण्णत्य एगाए गगामट्टियाए' समय मार्ग में (सयराह) अकस्मात् (अक्खसोयप्पमाणमेतपि) गानी की धुरा प्रमाण जल आ जाय तो भी उसमे (उत्तरित्तए णो कप्पइ) उतरना नहीं कल्पता है। (णण्णत्व अद्धाणगमणेण ) परतु पिहार करते हुए अन्य रास्ता नहीं हो तो बात अलग! (अम्मडस्स ण णो कप्पइ सगड वा एव त चेव भाणियव्य जाव) इसी तरह इस अम्बड परिव्राजक को शरुट आदि पर चढना भी कल्पता नहीं है । यहा 'यावत् ' शब्द से 'सदमाणिय वा दुरूहित्ता ण गमित्तए' यहा से लेकर 'कुकुमेण वा गाय अणुलि पित्तए' यहा तक का पाठ इसी आगम के उत्तरार्ध के अठारहवे सूत्र से समझ लेना ४२ता मते भागमा (सयराह) मभात (अक्खसोयप्पमाणमेत्तपि) डसना घासराना प्रभार २९८ मापी गय तो पशु तेभा (उत्तरित्तए णो कप्पइ) २३.५तु नथी (णण्णत्थ अद्भाणगमणेण) ५२तु विहार ४२ता ७२ता मीन रस्ता न य त and jही (अम्मडस्स ण णो कप्पइ सगड वा एव त चेव भाणियब जाय) का शते ते सम्म परिवाने शडट (11) माह ५२ ५ ५ ५तु नया मडी (यावत् ) शपथा 'सदमाणिय दुरूहित्ता ण गन्छित्तए' मही थी सधन 'युउमेण वा गाय अणुलिपित्तए' मही सुधाना पाइ मा मागभना उत्तराधना अढारमा सूत्रथा call देवो नये (गण्णत्थ , . . पीयूषधषिणी-टीपास ३५ अम्बर प्राप्त पिये भगवगौतमया सघाद ५८५ णो कप्पइ आहाकम्मिए वा उद्देसिए वा मीसजाए इ वा अज्झो- यरए इवा पूइकम्मे इवा कीयगडे ड वा पामिच्चे इ वा अणिसि- मा यत्रैकस्या गलामृत्तिकाया -Tका गहामृत्तिका कन्पते ग्रहीतुमि यर्थ । 'अम्मडस्स परिचायगस्स णो कप्पड आहामम्मिए वा ' अम्बडस्य स्वलु परितानकस्य नो कल्पते- आधाकर्मिक-पट्कायोपमर्दनपूर्वक साम्यर्थकृतमशनादिक या 'उदेसिए पा' औद्देशिक- साधुमुद्दिश्य यत् कृत तद् वा न कापते, 'मीसजाए इ वा' मिश्रजात--मिश्रेण-गृहस्थ- सावादिप्रणिधानलक्षगभावेन निष्पन्न-पाकादिभावमुपगतं मिश्रजातमनाघेव, तदपि न क-पते, 'इवा' इति मर्वन वाक्यालहारे, 'अझोयरए इ वा' अयवरतम् सार्थम- धिकप्रक्षेपणेन निष्पादितम्, एतदप्यमन्पनायम्, 'पूहम्मे इ वा प्रतिकर्म-आधाकर्माय- विशुद्धलेशसपृक्तभक्तादि, तदपि न कल्पते, 'कीयगडे इ वा ' क्रीतकृतम् क्रात क्रयण-सा- चाहिये । (णण्णत्थ एगाए गगामहियाए ) इसे सिर्फ एक गगा की मिट्टी ही कल्पित है। (अम्मडस्स ण परिचायगस्स) इस अम्बड परिव्राजक के लिये (णो कप्पइ आहारम्मिए वा उद्देसिए वा मीसजाए इ वा अज्झोयरए इ वा पूइकम्मे इ वा कीयगडे इ वा पामिचे इ वा अणिसिट्टे इ वा अमिहडे इ वा) पट्कायोपमर्दनपूर्वक साधु के निमित्त निष्पादित आधार्मिक एव औदेशिक-साधु के उद्देश्य करके बनाया गया अशनादिक ग्रहण करना परिवर्जित है। तथा मिश्रजात-साधु एव गृहस्थ के उद्देश्य से तैयार किया गया अन्नादिक का भा ग्रहण करना निपिद्ध है। इन पदों में "इ" "वा" ये दोनों वर्ण वाक्यालकार में प्रयुक्त हुए हैं। इसी तरह अयवरत-साधु के लिये अधिक मात्रा में बनाया गया आहार, पूतिकर्म-आधार्मिक आहार के भश से मिश्रित एगाए गगामट्टियाए) ने भाटे मात्र मे आनी भारी स्थित मतापी छे (अम्मडस्स ण परिचायगस्स) A1 2A 13 परिवाने भाटे (णो कप्पइ आहाकम्मिए वा उद्देसिए वा मीसजाए इ वा अझोयरए इ वा पूइकम्मे इवा कीयगडे- इवा पामिच्चे इ वा अणिसिटे इ वा अभिहडे इ वा) षट् () या S4भई पूर्ण સાપુને નિમિત્ત નિષ્પાદિત આધાર્મિક તેમજ ઔશિક–સાધુને ઉદ્દેશ્ય કરીને બનાવેલુ અશન આદિક ગ્રહણ કરવું પરિવર્જિત છે તથા મિશ્રજાત–સાધુ તેમજ ગૃહસ્થના ઉદ્દેશ્યથી તૈયાર કરેલા અન્ન-આદિકનું ગ્રહણ કરવું પણ નિષિદ્ધ છે આ પદોમાં “ અને “' એ બને વર્થ વાક્યાલ કારમા વપરાયેલા છે તેવી જ રીતે અવરત-સાધુને માટે અધિક માત્રામાં બનાવેલા આહાર, પૂર્તિકમ-આધાર્મિક આહારના અશથી મિશ્રિત આહાર, ક્રીતકુત- औषणातिकम - हेड वा अभिहडे इ वा ठइत्तए वा रडत्तए वा, कंसारभत्तइ वा दुभिक्खभत्ते इ वा गिलाणभत्ते इ वा बदलियामत्तेइ वा पाहुण- ध्वादिनिमित्त तेन कृत-निप्पादितम् , तदपि न रुन्थ्यम्। 'पामिच्चे इ वा' प्रामियम् यद नवस्त्रादिक सा वर्थमुच्छ्यिानीयते तत् प्रामिप्यम् । 'अणिसिटे इ वा' अनिसृष्टम्- सर्व स्वामिमि साधते दातु न निसृष्ट=नानुनात यत् ततनिसृष्टम् , यदा द्विवाणा पुर पाणा साधारणे आहारे एकोऽयाननाच्छ्य साधवे ताति, तदा त नमनिसृष्ट, तापि न कल्पते । 'अमिहडे इ या' अभ्याहतम्-माधु नमुखमानीत न कल्पते । 'इत्तए वा स्थापित-स्वनिमित्त स्थापित न कपते । 'रइत्तए वा' रचितम्-औदेशिकभेद , तक्ष मोदकचूर्णादि पुनर्मोढकतया रचित, तदपि न कन्यम् । कतारभत्ते इ चा' कातारमक्तम्- का तारम् अरण्यम्-तत्समुल्लहनाथ नीयमान भक्तम् । यद्वा अरण्ये भिक्षुकाणा निर्वाहाय यत् मस्क्रियते तत् कान्तारभक्तम् तदप्यकल्पनायम् । 'दुभिक्खभत्ते इ वा' दुर्भिक्षभक्तमिति वा दुर्भिक्षे भिक्षुकाणा कृते यत् सस्क्रियते तदप्यकल्पनीयम् । 'गिलाणभत्ते इ वा ' ग्लान आहार, क्रीतकृत-मोल लाफर दिया गया आहार, प्रामित्य उधार लेकर अथवा किसी दूसरे से झपट कर दिया हुआ आहार, अनिसृष्ट-जिस आहार के ऊपर अनेक का स्वामित्व है उन सभी को पूछे विना सिर्फ एक के द्वारा दिया गया आहार, अभ्याहृत-साधु के ममुख लाकर दिया गया आहार, स्थापित-साधु के निमित्त रखा हुआ आहार, चूर्ण आदि को फोडकर पुन मोदकरूप में बनाया गया आहार, कातारभक्त-अटवा को उल्लघन करने के लिये घर से लाया हुआ पाथेयस्वरूप आहार, अथवा जंगल में भिक्षुकों के निर्वाह के लिये तैयार करवाया गया आहार, दुर्भिक्षभक्त-दुर्भिक्ष के समय भिक्षुकों को देन के लिये बनवाया गया आहार, ग्लानभक्त-रोगा के लिये बनाया गया आहार, वार्दलिका- વેચાતો લઈને દધેલો આહાર, પ્રાનિત્ય-ઉધાર લઈને અથવા કેઈ બીજા પાસેથી ઝુ ટવી લઈને દીધેલા આહાર, અનિરુદ-જે આહારના ઉપર અનેકનું સ્વામિત્વ હેય એવા બધાને પૂછ્યા વિના માત્ર એકના દ્વારા અપાયેલા આહાર, અભ્યાહત-સાધુની સામે લઈ આવીને આપેલો આહાર, સ્થાપિત સાધુના નિમિત્તે રાખી મુકેલે આહાર રચિત લાડુને તોડીને ભૂકા કરી પછી તે ભૂકામાથી લાડુ-રૂપમાં બનાવેલે આહાર, કાન્તારભક્ત—અટવીને ઉલ ઘન કરવા માટે ઘરથી લાવી રાખેલો પાથેયસ્વરૂપ આહાર, અથવા જ ગલમા ભિક્ષુકેના નિવહન માટે તૈયાર કરાવેલ આહાર, દુભિક્ષભક્ત-દુષ્કાળ ભિક્ષુકને દેવા માટે બનાવેલ આહાર, -બ્લાનભક્ત-રોગીને માટે બનાવેલા रचित-मोदक- સંમયમાં पीयूषयपिणी-टीका र ३७ अम्पडपरिग्राजकधिपये भगधगौतमयो सपाद ५८. गभत्त इ वा भोत्तए वा पाइत्तए वा। अम्मडस्सण परिवायगस्स णो कप्पइ मूलभोयणे वा जाव बीयभोयणे वा भोत्तए वा पाइत्तए वा ॥ सू०३५॥ भक्तम्-लान सन निजाऽऽरोग्याय यत्प्रदीयते तद्-ग्लानभक्तम् , 'बद्दलियाभत्ते इ वा' वार्दलिकाभक्तम्-वृष्टौ यद्दातु क्रियते एतदप्यान्थ्यम् । ‘पाहुणगभत्ते इ वा' प्राघुणक भक्तम्-प्राघुणक =कोऽपि कस्य चिद् गृहे समागत तस्य कृते यत् क्रियते तत् प्राघुणकभक्तम् , एतत्प्यान्पनीयम् । तत्पूर्वोक्तम्-'भोत्तए वा पादत्तए वा' भोक्तु वा पातु वा न क ल्पते इत्युक्तमेव । 'अम्मडस्स ण परिवायगम्स णो कप्पइ मूलभोयणे वा जाव पीय भोयणे वा भोत्तए वा पाउत्तए वा ' अम्बटस्य खल परिवाजकस्य न झल्पते मूलभोजन वा यावद् नीजभोजन वा भोक्तु वा पातु वा-मूलानि कमलादीना, यावच्छन्दाक दभोजन फलभोजन हरितभोजनमेतानि त्रीणि पढानि गृह्यन्ते, तन-कदा =सूरणादय , फलानि आम्र- फलादीनि, हरितानि मधुरतृणादीनि, बीजानि-शान्यादीनि, एतानि भोक्तु न कल्पन्ते, तथा- आधाकारिपानकानि पातु न कल्पन्ते इति ॥ सू ३५ ॥ भक्त-वृष्टि में देने के लिये बनाया गया आहार, प्राधुणकभक्त-पाहुनो के लिये राधा गया आहार, उस अम्बड परिव्राजक के लिये नहीं कल्पता है, और इस प्रकार का पेय भी उसे नहीं कल्पता है। (अम्मडस्स ण परिव्वायगस्स णो कप्पड़ मूलभोयणे वा जाव वीयभोयणे वा भोत्तए वा पाइत्तए वा ) इसी प्रकार इस अम्बड परिव्राजक के लिये कम लादिको के मूल, सूरणादिक कन्द, आम्र आदि फल का भोजन एव अपक शाल्यादिक एव मधुर तृण आदि हरित सचित्त वस्तु का भोजन भी अकल्पित है ।। सू ३५ ।। આહાર, વાર્દલિડાભક્ત-વૃષ્ટિમા દેવા માટે બનાવેલો આહાર, પ્રાદુર્ણકભક્ત- પોણાઓને માટે રંધાવવામાં આવેલો આહાર તે અઅડ પરિવ્રાજકને માટે नया ४ पती, मन मा ४२ पेय पर तेन नथी ४८५तु (अम्मडस्त्र ण परिव्वायगस्स णो कापइ मूलभोयणे वा जाव बीयभोयणे वा भोत्तए वा पाइत्तए वा) આ પ્રકારે એ અબડ પરિવ્રાજકને માટે કમળ આદિકના મૂળ, સૂરણ આદિક કદ, આમ આદિક ફળનુ ભજન તેમજ અપકવ શલિ આદિક તેમજ મધુર તૃણ આદિ લીલી સચિત્ત વસ્તુનું ભેજન પણ અકરિપત છે ( ૩૫) . भोपपातिकको मूलम्-अम्मडस्स णं परिव्वायगस्स चउब्धिहे अण- हादडे पञ्चस्खाए जावजीवाए, त जहा-अवज्झाणायरिए पमाया- यरिए हिंसप्पयाणे पावकम्मोवएसे ॥ सू० ३६ ॥ टीका--'अम्मडस्स ण' इत्यादि । अम्मडस्स ण परिचायगस्स । अम्बडस्य ग्वल परिवाजकस्य 'चउ बिहे अणद्वादडे पञ्चवखाए जारज्जीवाए । चतुर्विध अनर्थदण्ड -अर्थ =अयोजन गृह स्थस्य क्षेत्रवास्तुधनधान्य शरीरपरिपालनादिविषय-तदर्थ आरम्भोः भूतोपमर्दोऽयंदण्ड । दण्डो निग्रहो यातना विनाश इनि पर्याया । अर्थेन अयोजनेन दण्डोऽर्थदण्ड , स चैवभूत उपमर्दनलक्षणो दण्ड क्षेत्रादिप्रयोजनमपेक्षमाणोऽर्थदण्ड उध्यते, तद्विपरीतोऽनर्थदण्ड प्रत्या ख्यातो यावजीनम् । अयमनर्थदण्ड किंस्वरूप ? इति बोपयितुमाह-'त जहा तद्यथा--' अवज्झाणायरिए ' अपथ्यानाऽऽचरित -अपध्यानम् आर्तरौद्ररूप, तेनाचरित = आसेवितो योऽनर्थदण्ड स तथा । 'पमायायरिए ' प्रमादाऽऽचरित -प्रमादेन मयविषय अम्मडस्स ण परिवायगस्स' इत्यादि। ( अम्मडम्स ण परिवायगस्स ) इस अम्बड परिव्राजक के (चउबिहे) चारों प्रकार के (अणद्वादडे ) अनर्थ दडाँ को (जावज्जीवाए पञ्चक्खाए ) जाननपर्यत परि त्याग हे । वे चार अनर्थदड इस प्रकार है-(अवज्माणायरिए पमायायरिए हिंसप्प याणे पावकम्मावएमे ) अप यानाचरित, प्रमादाचरित, हिंसाप्रदान, एव पापकर्मोपदेश । विना प्रयोजन जीवों का उपमर्दन जिन कार्यों के करने से होता है उसका नाम अनर्थदंड है। आर्तरोदरूप ध्यान का नाम अप यान है। इस यानसे उद्भूत अथवा क्रियमाण दड़ का नाम अप यानाचरित अनर्थ दड हे । मद्य, विषय, कषाय, निद्रा एव विकथारूप प्रमाद से अम्मडरस ण परिव्वायगस्स"त्यादि (अम्मररस ण परिवायगस्स ) सम परिवाने (चउबिहे) यारेय ५२ना (अणद्वादडे ) मन अने। (जानज्जीवाए पन्चक्साए) लन यन्त परित्याग से याअनय ४ मा प्रहार छ (अवज्झाणायरिए पमायायरिए हिंसप्पयाणे पारकम्मोचण्से) अपप्यानायरित, प्रभाहायरित, &ि At પ્રદાન-હિંસાકારક શસ્ત્ર કોઈને દેવું, તેમજ પાપક ઉપદેશ વિના પ્રજન જીવન ઉપમન જે કાર્યો કરવાથી થાય તેનું નામ અનર્થદડ છે આત- રીકરૂપ ધ્યાનનું નામ અપધ્યાન છે આ ધ્યાનથી ઉદ્દભવેલા અથવા થનારા દડનું નામ અપધ્યાનચરિત-અનર્થદડ છે મઘ, વિષય, કષાય, નિદ્રા તેમજ - . " - पीयूषवपिणी-टीका र ३७ सम्पडपरिग्राजकपिपये भगवदगौतमयो सयाद ५८९ मूलम्-अम्मडस्स ण परिव्वायगस्स कप्पड मागहए अद्धाढए जलस्स परिग्गाहित्तए, से वि य वहमाणए णो चेव कपायनिद्राविकथालक्षणेन आचरित 'सिप्पयाणे' हिंसाप्रदानम्-हिंसाहेतुत्वादग्निविष शस्त्रादिक हिंसोच्यते, कारणे कार्योपचारात् , तत्प्रढानमन्यस्मै क्रोधाभिभूताय अनभिभूताय वा। यद्वा-हिंस्रप्रदानमिति छाया-हिंस्र=हिंसाकारि शस्त्रादि, तत्प्रदान-परेषा समर्पणम्, मय तृतीयोऽनर्थदण्ड , 'पावसम्मोवएसे' पापकर्मोपदेश -पातयति नरफादापिति पापम् , तप्रधान कर्म पापकर्म, तम्योपदेश , कृप्यादिसापद्यन्यापार प्रवर्तनम् , अय चतुर्थ ॥ सू० ३६ ॥ टीका-'अम्मडस्स' इयादि । 'अम्मडस्स ण परिवायगस्स कप्पड' अम्मडस्य खलु परिबाजकस्य कल्पते 'मागहए अद्धादए जलस्स परिगाहित्तए' मागधमपाढक जलस्य परिग्रहीतुम् , 'से विय किये गये कार्य का नाम प्रमादाचरित अनर्थरड है। हिंसा के हेतु होने से अग्नि, विष एव गत्र आदि, कारण में कार्य के उपचार से हिंसास्वरूप कहे गये हैं। इन हिंसा के कारणों को किसी कोपयुक्त व्यक्ति के लिये अथवा कोषरहित व्यक्ति के लिये देना सो हिंसाप्रदान नाम का अनर्थदड है । आत्मा को जो नरक में डाले उसका नाम पाप है, इस पापप्रधान कर्म करने का उपदेश देना अथवा स्वय भी कृप्याति सापद्यरूप व्यापार में प्रवृत्ति करना सो पापोपदेश नामका अनर्थदड है । सू ३६ ॥ अम्मडस्स ण परिवायगस्स' इत्यादि । (अम्मडस्स ण परिवायगस्स ) इस अम्बड परिव्राजक को (मागहए अदाढए) मगधदेश प्रसिद्ध अर्ध-आढक-प्रमाण (जलस्स परिग्गाहित्तए कप्पइ) जल વિડવારૂપ પ્રમાદથી આચરેલા-કરેલા કાય નુ નામ પ્રમાદાચરિત–અનર્થદ છે કે હિંસાના હેતુ થાય તેવા અગ્નિ, વિષ તેમજ શસ્ત્ર આદિ, કારણમાં કાર્યને ઉપચાર થવાથી હિસાસ્વરૂપ કહેવાય છે આ હિંસાના કારણોને કોઈ ક્રોધાયમાન વ્યક્તિને કે વિના ક્રોધવાળા વ્યક્તિને માટે આપવા તે હિ સાપ્રદાન નામને અનર્થદડ છે આત્માને જે નરકમા નાખે તેનું નામ પાપ છે પાપપ્રધાન કર્મ કરવાને ઉપદેશ દે અથવા પિતે પણ કૃષિ આદિ સાવદ્યરૂપ વ્યાપારમાં પ્રવૃત્તિ કરવી તે પાપોપદેશ નામને અનર્થદઇ છે अम्मडम्स ण परिव्वायगस्स'त्याहि (अम्मटस्स ण परिव्यायगस्स) मा सम परिवा (मागहए अद्धाढए) भगशिप्रसिद्ध अर्थमा प्रभार (जलस्स परिम्गाहित्तए कप्पइ) આ औपपातिकसत्रे - - - ण अवहमाणए, एव थिमिए पसन्ने जाव से वि य परिपए णो चेव ण अपरिपूण, से वि य सावजे त्ति काउं णो चेव णं अणवज्जे, से वि य जीवत्ति काउ णो चेव ण अजीवे, से वि वहमाणए णो चेवा ण आहमाणए' तदपि च वहमानं नो चैत्र ग्वल अमानम् , 'एव यिमिए पसन्ने जाव' व स्तिमित प्रसन्न यावत से विय परिपूर णो चेवण अपरिपूए' तदपि च परिपूत नो चेन खलु अपरिपूतम् , कस्मात् कारणात् परिपूत गृङ्गा तीयत आह-से नि य सारने ति काउ' तदपि च सावद्यमिति कृवा-इति । इद जल सावधमस्तीति ज्ञात्वा वस्त्रगालित कृया ग्रहणाताति भार । 'णो वेव ण अणवजे न चैव खलु अनपद्यम्-न तु निरपद्यमिति कृत्वा परिपूतं करोति । सायद्यमित्यपि कथ नातम् । इत्यत आह-' से वि य जीवत्ति काउ'तदपि च जागा इति कृत्या, इह पुतरकादिजीना स ताति कृत्वेति भाव , 'णो,चेवण अजीवे ति काउ' नो चैव खल अजीव-जीररहितम् इति कृत्वा, ' से वि य दिण्णे णो चेव ण अदिण्णे' तदपि च दत्त नो चैव खन्वदत्तम् , ग्रहण करना कल्पता है । ( से वि य वहमाणए णो चेव ण अवहमाणए ) जितना अर्ध-आढक-प्रमाण जल लेना इसे कल्पता है सो भी बहता हुआ ही कल्पता है, अबहता हुआ नहीं ! ( एव थिमिए पसन्ने जाव से वि य परिपूए णो चेव ण अपरिपूए) वह भा कर्दम से रहित, स्वच्छ, प्रसन-निर्मल यावत् परिपूत-ठाना हुआ ही कल्पता है, इससे विपरीत नहीं । ( से वि य साम्जेत्ति काउ णो चेव ण अणवज्जे ) सोभी सावध समझ कर आना हुआ ही कल्पता है, निरवद्य समझ कर नहीं। ( से वि यजीवत्ति काउ णो चेव ण अजीवे) सावध भी उसे वह जीनसहित समझकर ही मानता है, अजीव समझकर नहीं। (से वि य दिण्णे णो चेव ण अदिण्णे) re अड ४२७ ४८ छ (से वि य वहमाणए णो चेव न अवहमाणए) જેટલુ અઠક પ્રમાણ જલ લેવું તેને કહ્યું છે તે પણ વહેતુ હોય त ४८पे छ, न पडेतु डाय ते नडि (एव थिमिए पसन्ने जाव से वि य परिपूए णो चेव ण अपरिपूए) ते ५ ६भ (A२)यी २हित, स्वर, પ્રસન્ન-નિર્મળ યાવત્ પરિપૂત–ગાળેલુ જ કપે છે, તે વિનાનુ નહિ (તેનાથી GAY नथी तु) (से वि य सारज्जेत्ति काउ णो चेव ण अणवज्जे) पर सावध समझने गाणेदु ४८पे , निश्पध सभने नडि (से वि य जीवत्ति काउ णो चेव ण अजीवे) सावध पर तन सहित मभने र भान छ, म समलने नडि (से वि य दिणे णो चेव ण अदिणे) a ये भाप डाय ते ४ ये सीधा परनु नल (से नि पीयूषयपिणी-टीका ८ ३७ अम्पडपरिव्राजक विषये भगवदगीतमयो सबाद ५९१ य दिपणे णो चेव ण अदिण्णे, से वि य हत्थ-पाय-चरु- चमस-परखालणट्टयाए पिबित्तए वा, णो चेव ण सिणाइत्तए। अम्मडस्स ण परिव्वायगस्स कप्पड मागहए य आढए जलस्स पडिग्गाहित्तए, से व य वहमाणए जाव णो चेव ण अदिण्णे, 'से वि य हत्य-पाय-चरु-चमस-पक्खालणट्टयाए पिरित्तए वा ' तदपि च हस्त- पाद-चरु-चमस-प्रक्षालनार्थाय पातु वा, चर पात्रविशेप, 'णो चेव ण सिणाइत्तए' नो चैत्र ग्वल स्नातुम्। 'अम्मडस्स ण परिवायास्स कप्पइ' अम्बडस्य खलु परिवाजकस्य कल्पते 'मागहए य आढए जलस्स पडिग्गाहित्तए' मागध चाढक जलस्य प्रतिग्रहीतुम्, 'से वि य वहमाणए जाव णोचेर ण अदिण्णे तदपि बह्मानं यावत् नो चैव खचदत्तम् , से वि य सिणादत्तए' तदपि च स्नातुम्, 'णो चेव ण हत्थ-पाय चरु-चमस- यह मा रिया टुआ हा पता है, बिना दिया हुआ नहाँ । (से चि य हत्य-पाय-चरु- चगम-पावालणट्ठयाए पिपित्तए वा ) दिया हुआ भा यह जल हरत, पाद, चरु (पात्र विशेष) चमस के प्रलालन के लिये अथवा पाने के लिये हा कल्पता है, (णो सिणा इत्तए) स्नान के लिये नहा । ( अम्मडम्स ण परिवायगरस कप्पइ मागहए य आढए जल्रम पडिग्गाहित्तए ) इस अम्बट परिव्राजक को मगधदेशमबधी आढकप्रमाण जल ग्रहण करना कल्पता है ( से वि य वहमाणए जाव णो चेव ण अदिण्णे) वह भी बहता हुआ यावत् दिया हुआ हा कल्पता है, पिना दिया हुआ नहीं ! (से वि य सिणा इत्तए णो चेव ण हत्य-पाय-चर-चमस-पक्खालणट्ठयाए) वह भी स्नान के लिये य हत्थ-पाय-चरु-चमस-पक्सालणट्टयाए पिबित्तए वा) सीधे हाय ते पण पाणी, હાથ પગ, ચરુ, તેમજ ચમસને છેવા માટે અથવા પીવા માટે જ કલ્પ છે (ચરુ, यभम से पात्र विशेषना नाभी ) (णो सिणाइत्तए) स्नान भाटेनाड (अम्मडस्स ण परिव्वायगस्त कापइ मागहए य आढए जलस्स पडिग्गाहित्तए) मा २५ २५ परि श्रा ने भगवश-समधी माढ प्रभास अडए ४२७ ४८पेछ (से वि य बमाणाए जाव णो चेत्र ण जदिग्णे) ते पण तु हाय २४ ४६ छ, (यापत्।) माय हाय scथे छ मासु नायत नहि (सेवि य सिणाइतए णा वेव ण हत्य-पाय-चरु-चमस-पक्खाल्णयाए) ते या स्नाम भाटे ४८ये 'छे औपपातिकस . से वि य सिणाइत्तए, णो चेव णं हत्थ- पाय-चरु-चमस-प- क्खालणट्टयाए पिवित्तए वा ॥ सू० ३७ ।। मुलम्-अम्मडस्स णो कप्पड-अण्णउत्थिया वा अ- पणउत्थियदेवयाणि वा अण्णउत्थियपरिग्गहियाणि वा चेइयाइ पक्खालणट्ठयाए पिपित्तए वा' नो चैव सल हस्त-पाद-चर-चमस-प्रक्षालनाऽर्थ पातु वा, शेषपदव्याख्याऽस्यैवागमस्योत्तरार्धे एकोनविंशतितमे सूने प्रदर्शिता, अत्र सूत्रे जलस्य परिमाण प्रदर्शितमस्ति । सू ३७ ॥ टीका-'अम्मडस्स णो पप्पड' इत्यादि। अम्मडस्स णो कप्पड' अम्बडस्य न कल्पते, अस्य 'वदितुम्' इत्यवान्चय । कान् पन्दितु न कल्पते । आऽऽह-'अण्णउत्थिया वा' अययूथिकान् वा-अयत्-तीर्थ करमघापेक्षया भिन्न यद् यूथ-सघस्तदन्ययूय तदस्त्येषामित्य ययूयिका =गाक्यादिभिक्षव तान्, 'अण्णउत्थियदेवयाणि वा' अययूथिकदैवतानि वा-अन्ययूथिकाना दैवतानि अन्ययूथिकवतानि-अर्हद्भिन्नान् देवान या, 'अण्णउत्थियपरिग्गहियाणि वा चेइयाइ' ही कल्पता है, हाथ, पैर, चरु एव चमचा को धोने के लिये नहीं और न पान के लिये ही। 'आढक' आदि का अर्थ इसी आगम के उत्तरार्ध में उन्मासने मूत्र का व्याख्या प्रदर्शित किया गया है ।। सू ३७ ॥ 'अम्मडस्स णो कप्पइ' इत्यादि। (अम्मडस्स) इस अम्बड को (अण्णउत्थिया) अययूथिक-तीर्थकरमध की अपेक्षा शाक्यादिक भिक्षुओं का मघ, एव (अण्णउत्थियदेवयाणि वा) अन्यसघ द्वारा उपास्यरूप से समत अहंत-प्रभु सिवाय दूसरे देवता, (अण्णउत्थियपरिग्गहिया હાથ, પગ, ચરુ તેમજ ચમચા જોવા માટે નહિ અને પીવા માટે પણ નહિ 'आढक' माहिना अर्थ मे०४ मागभाना उत्तराभा मागावीशमा सूत्रनी વ્યાખ્યામાં કરવામાં આવે છે (ઋ. ૩૭) अम्मडस्स णो कप्पइ' छत्याल (अम्मदस्स ) से मम्मडने (अण्णउत्थिया) भी यूथ-तीर्थ ४२स बनी अपेक्षा शाय लिक्षुमाना सघ, तेमाल (अण्णउत्थियदेवयाणि वा) भात स | Bास्य३५थी समत मत प्रभु सिवाय मी ३१, (अण्ण उत्थियपरिमाहियाणि वा चेइयाइ) तथा भी यूयमा ली गये। साधु मे .

. पीयूषषिणी-टीका सु ३८ अम्ग्रडपरिग्राजकयिपये भगवद्गीतमयो संवाद ५९३ वंदित्तए वा णमंसित्तए वा जाव पन्जुवासित्तए था, णण्णत्थ अरिहंते वा अरिहंतचेडयाड वा ॥ सू० ३८॥ मूलम्-अम्मडे ण भंते । परिव्वायए कालमासे काल अययूयिकपरिगृहातान् वा चैन्यान , आपंचात् लोपनिर्देश , चिति =नान, तत्र साधव = कुशला चित्या =अर्हसाधव , त एव चैया , प्रजादित्वात् स्वार्येऽण् , तान् , अयमन पिण्डि- तोऽर्थ , तैर्थिका तरसाधून चा तैर्यिकान्तरदेवान् वा, यथाकथचित्तैर्थिकान्तरममिलितान् जिनसाधून् वा 'वदित्तए वा' वदितुं-स्तोतु वा, ‘णमसित्तए वा' नमस्यितु-नम- स्कर्तुं वा 'जाव पज्जुपासित्तए वा' यावत् पर्युपासितुम्=आराधयितु वा, ‘णण्णत्य अरिहते वा अरिहतचेट्याइ वा नाऽन्यत्र अर्हतो वा अर्हचै यान् वा । अय निषेधोऽई- द्विपये, अर्हत्सावुविपये वा नघटते, किन्तु ततोऽन्यताऽय निषेध इति भाव । 'चैय' शन्दस्य विस्तृतोऽर्थ 'उपासकदशान'-सूत्रस्यागारधर्मसजीवनीटीकाया मया प्रदर्शित स ततोऽवसेय ।। सू ३८॥ टीका-गौतम पृच्छति-'अम्मडे ण भते ! परिवायए' इत्यादि । 'भते' ह भदन्त । 'अम्मडे ण परिवायए' अम्बड सल परिवाजक णि वा चेइयाइ) तथा अन्य यूथ में सम्मिलित जैन सायु भी (वदित्तए वा गमसि- त्तए ना जाव पज्जुवासित्तए वा) वदना करने, नमस्कार करने एव पर्युपासना करने के लिये (णो कप्पइ) क पते नहीं है । (णण्णत्य अरिहते वा अरिहतचेइयाइ वा) परतु यदि नमस्कार आदि के लिये उसे कोई कल्पते हे तो वे एकमात्र अरिहत्त एच अरि- हत के साधुजन ही कल्पते हैं । 'चैत्य' शब्द का विस्तृत अर्थ, जिज्ञासुओं को 'उपासकदशाग' की अगारधर्ममजीवनी टीका में देसना चाहिये ॥ सू ३८॥ 'अम्मढे ण भते' इत्यादि । (भते) है भदत। (अम्मढे ण परिवायए) यह अम्बड परिनाजक (कालमासे पथु (वरित्तए वा मसित्तए वा जाव पज्जुनासित्तए वा) पहना ४२वा, नम-४।२ ४२वा तेभन पयुपासना ४२१॥ भाट (णो कप्पइ) नथी ४८५ता (णण्णत्थ अरिहते वा अरिहतचेइयाइ वा) परतु नभ२४१२ मा याज्य ने કોઈ એને માટે હોય તે તે એકમાત્ર અરિહત તેમજ અરિહતના સાધુજન ४ छ 'चैत्य' शनी विस्तृत मर्थ जिज्ञासुमा 'उपासकदशागनी અગારધર્મસ છવની ટકામા જેવો જોઈએ (સૂ ૩૮) "अम्मडे ण भते 1" छत्याल (भते) हे महन्त । (अम्मडे ण परिव्यायए) मा सम्म परित्रा०४४ (काल औपपालिका -- किच्चा कहिं गच्छिहिति' कहि उववजिहिति १ गोयमा। अम्मडे णं परिवायए उच्चावहिं सील-व्यय-गुण-वेरमण- पञ्चक्खाण-पोसहो-ववासेहि अप्पाणं भावेमाणे बहूड वासाइ 'कालमासे कालं किया कहिं गच्छहिति ? कहि उववनिहितिकालमासे काल कृत्वा कुन गमिष्यति । कुत्रो पत्स्यते ? भगवानाह-'गोयमा! अम्महे ण परिवायए' हे गौतम ! अम्बड खलु परिव्राजक 'उच्चारएहि उच्चावचै-नानाविध , 'सील-वय- गुण-वेरमण-पचरखाण-पोसहोवयासेहिं शीलवत-गुग-विरमग-प्रयाख्यान- पोपधोपवास , गौलानि-"शील समाधौ " अस्माद् घम्, नपुसकत्वं लोकात् , शीलति--आत्म चितनरूप समाधि प्रामोति एमिस्तानि शीलानि (तानि चवारि-सामायिक-देशावकाशिक पोषधा-तिथिनविभागारयानि, व्रतानि-पञ्चायुवतानि, गुणा -त्रीणि गुणवतानि, विरमण मिथ्या त्वानिवर्तनम्, प्रत्याख्यान-पर्वदिनेषु त्याज्याना परित्याग , पोपयोपवास-पोष-पुष्टिं धर्मस्य वृद्धिमिति यावद् धत्ते इति पोषध , पोषधगदो रूढ्या पर्वसु वर्तते, पर्वाणि चाष्टमी-चतु देशी--पौर्णमास्यमावास्यातिथय , पूरणात् पर्वेत्युच्यते, प्रणव धर्मवृद्धिकारकत्वात् , पोषधे उप काल किचा) काल अवसर मे काल करके (कहिं गच्छहिति) कहा जायगा र (कर्हि उवय ज्जिहिति) कहा उत्पन्न होगा ? प्रमु ने कहा-(गोयमा) हे गौतम ! (अम्मडे परिवायए उच्चावरहिं सील-व्यय-गुण-वेरमण-पञ्चक्खाण-पोसहोववासेहि) यह अम्बड परित्राजक अनेक प्रकार के शीलनत-जिनके द्वारा आत्मा के चितन रूप समाधि जीव प्राप्त करता है उनका नाम शोलवत है, गुणवत, मिथ्यात्वकिरमण, प्रत्याख्यान-पर्वदिनों मे त्याग करने योग्य वस्तुओं का त्याग करना, पोषधोपवास- अष्टमी, चतुर्दशी, पौर्णमासी एवं अमा वास्या ये तिथियाँ धर्म का पोषण करता है इसलिये ये पौषध है, इनमें चतुर्विध आहार का मासे काल किच्चा) ४ा अवसरे ४ाद शन (कहिं गच्छिहिति) ४या ? (कहिं उववजिहिति) या जपन्न थे ? प्रभु तरमा ४-(गोयमा) 8 गौतम ! (अम्मडे ण परिव्वायए उच्चावएहिं सील-व्यय-गुण-वेरमण-पच्चक्खाण पासहोववासेहिं) मे मम परिमा, मने प्रारना शीad (ना દ્વારા આત્માના ચિન્તનરૂપ સમાધિ જીવ પ્રાપ્ત કરે છે તેનું નામ શીલવત છે), ગુણવત, વેરમણ-મિથ્યાત્વવિરમણ, પ્રત્યાખ્યાન-પર્વના દિવસોમાં ત્યાગ કરવા યોગ્ય વસ્તુઓને ત્યાગ કરવો, પિષોપવાસ-અષ્ટમી, ચતુર્દશી, પણમાની તેમજ અમાવાસ્યા એ તિથિએ ધર્મનું પોષણ કરે છે તે માટે पा - पीयूपवषिणी-टोका सू ३९ अम्बड परिघ्राजक्रषिपये भगवद्गीतमयो सबाद ५९५ समणोवासगपरियायं पाउणिहिति, पाउणित्ता मासियाए सले- हणाए अप्पाणं झूसित्ता, सहि भत्ताड अणसणाए छेदित्ता, वास =नियमविशेष पोपयोपवास , स चतुधि-आहाररागरसरकारत्यागनमचर्यसावद्यन्या- पाग्परित्यागभेदात् । शालादिपोषयोपवासान्तानामितरेतरयोगद्वन्दस्तैस्तथोक्तै अप्पाण भाषेमाणे यहूइ वासाइ समणोपासयपरियाय पाउणिहिति' आमान भाव- यन् बहूनि वर्षागि श्रमगोपासकपर्याय पालयिष्यति, 'पाउणित्ता' पायिवा 'मासियाए सलेहणाए अप्पाण झसित्ता' मासिक्या म्लेग्वनयाऽऽमान जुपिवा-सेपित्वा, 'सर्व्हि भत्ताइ अगसणाए छेदित्ता' पष्टिं भक्तानि अनशनेन ठित्वा, 'आलोडयपडिकते' त्याग करना । इन सबका भेद इस प्रकार है, गीलात का भेद-सामायिक, देगाव- कालिक, पौषध और अतिथि विभाग इस प्रकार से ४ हैं । गुणनत तीन है। पोपयोपास भी ४ प्रकार का है-आहार का त्याग, शारीरिक सत्कार का त्याग, ब्रह्मचर्य का पाल्न एव सावध व्यापार नहीं करना । इन सन नियमो-व्रतों से (अप्पाण भावेमाणे) अपनी आत्मा को भावित करता हुआ (पहूइ वासाइ समणोवासगपरियाय पाउणिहिति) अनेक वर्षों तक श्रमणोपासक-श्रावक की पर्याय का पालन करेगा। (पाउणित्ता मा. सियाए सलेहणाए अप्पाण झूसित्ता) इस प्रकार श्रावक की पर्याय को पालन करके फिर वह १ माम को मलेखना से अपनी आमा को युक्त कर अर्थात् एक मास की मले- खना धारण कर (सदि भत्ताइ अणसणाए छेदित्ता) साठ भक्त का अनगन से छेदकर (आलोइयपडिकते) पापकर्मों की आलोचना-प्रतिक्रमग करके (समाहिपत्ते) समाधि એ પિષધ છે તેમા ઉપવાસ એટલે વસવું એ પિવપવાસ કહેવાય છે એ બધાને ભેદ આ પ્રકારે છે, શીલવતના ભેદ-સામાયિક, દેશાવકાશિક, પિષધ, અને અતિથિસ વિભાગ, આ ચાર પ્રકારના છે ગુણવ્રત ત્રણ પ્રકારના છે પિપપવાસ ચાર ૪ પ્રકારના ડે-આહારને ત્યાગ, શારીરિક સત્કારને ત્યાગ, બ્રહ્મચર્યનું પાલન તેમજ સાવદ્ય વ્યાપાર ન કરવા नियभी-तथी (अप्पाण भावेमाणे) पाताना मात्भाने सावित उरता ५४ (बहूइ वासाइ समणोगासगपरियाय पाउणिहिति) भने कमा सुधा श्रभो। पास४-श्रापनी पर्यायनु पासन २0 (पाउणित्ता मासियाए सरोहणाए अप्पाण झूसित्ता) मा प्रकारे श्रावनी पर्यायनु पासन ने ५०ी ते मेर भामनी ममना पार उरीने (सढि भत्ताइ अणसणाए छेदित्ता) सा: महतनु मनशनथी छेदन गने (आलोइयपडिस्कते) ५ ४ीनी આ બધા औपपातिडयो . . . आलोइयपडिकते समाहिपत्ते कालमासे काल किला बभलोए कप्पे देवत्ताए उववजिहिति। तत्थ ण अत्थेगइयाण देवाणं दस सागरोवमाइ ठिई पण्णत्ता। तत्थ णं अम्मडस्स वि देवस्स दस सागरोवमाइ ठिई ॥ सू०३९ ॥ मूलम्--से ण भंते । अम्मडे देवे ताओ देवलोगाओ आलोचितप्रतिकात प्रतिनिवृत्त , 'समाहिपत्ते' समाधिप्राप्त , 'कालमासे काल किचा' कालमासे काल कृत्वा 'वभलोए कप्पे देवताए उवनिहिति' ब्रह्मलोक कल्पे देववेनो- त्पस्यते, 'तत्थ ण अत्यंगइयाण देवाण दस सागरोमाइ ठिई पण्णत्ता' तत्र खल्ल भस्ति एकेपा केपाचिद् देवाना दश सागरोपमानि स्थिति प्रनता । 'तत्य ण अम्मडस्स वि देवस्स दस सागरोवमाइ ठिई । तत्र खलु अम्मडस्याऽपि देवस्य दश सागरोपमानि स्थिति ॥ सू० ३९॥ टीका-गौतम पृच्छति--से भते?' इत्यादि । 'से ण भते ! अम्मडे देवे' स खलु भदन्त ! अम्बडो देव , 'ताओ देव- को प्राप्त करेगा। पश्चात् (कालमासे काल किच्चा) काल अवसर मे काल कर के (वभलोए कप्पे देवत्ताए उववन्जिहिति) ब्रह्मलोक नामक पाचवे देवलोक मे उत्पन्न होगा। (तत्य ण अत्थेगइयाण देवाण दससागरोवमाइ ठिई पण्णत्ता) वहा कितनेक देवों की स्थिति १० सागर की है । (तत्थ ण) वहा पर ( अम्मडस्स वि देवस्स दस सागरोवमाइ ठिई) इस अम्बड देव की भी दश सागर प्रमाण स्थिति होगी॥सू ३९ ॥ 'से ण भते अम्मडे देवे' इत्यादि । गौतम पूछते है-(भते) हे मदत ! (से अम्मडे देवे ) वह अम्बड देव (ताओ मावायना तथा प्रतिभ! ४शन (समाहिपत्ते) समाधिने प्रास ४२शे पछी (कालमासे काल किच्चा) ४-मपसरे sia (बमलोए कप्पे देवत्ताए उववजिहिति) प्रहात नाभना पायमा हेवामा उत्पन्न थशे (तत्थ ण अत्थेगइयाण देवाण दससागरोवमाइ ठिई पण्णत्ता) त्या वानी स्थिति ४२ १० सानी छ, (तत्थ ण) त्या (अम्मडस्स वि देवस्स दससागरोवमाइ ठिई) मा ममोपनी ५५ ६स सागर प्रभार स्थिति यरी (सू० ३८) 'सेज भते । अम्मडे देवे' त्या गौतम पूछे छ-(भते) महत! (से ण अम्मडे देवे) a मम ३५ , पीयूषषर्षिणी-टीका र ४० अम्डपरिव्राजकयिपये भगवद्गीतमयो सपाद ५९७ आउक्खएणं भवक्खएण ठिइक्खएणं अणंतर चय चइत्ता कहि गच्छिहिइ, कहिं उवजिहिड १ ॥ सू० ४० ॥ मूलम्-गोयमा । महाविदेहे वासे जाइ कुलाइ लोगाओ' तस्मादेवलोकात् 'आउक्खएण आयु क्षयेण=देवसम्ब यायु कर्मदलिम- निर्जरणेन, 'भवक्खएण' भवक्षयेण-देवभयहेतुग यानि कर्मनिर्जरणेन, 'ठिइक्खएण' स्थिति क्षयेणब्रह्मलोके दशसागरोपमस्थितिक्षयेग 'अणतर' अन तर चय=गरार 'चइत्ता' त्यक्त्वा, 'कहिं गच्छिहिड' कुत्र गमिष्यति, 'कहि उववनहिद' कुत्रोत्प स्यते ॥ स ४० ॥ टीका-गौतमेन पृष्ट सन् भगानाह-'गोयमा !' इत्यादि । 'गोयमा !' हे गौतम ! ' महाविदेहे वासे जाइ कुलाइ भवति ' महानिदेहे वर्षे यानि कुलानि भवन्ति सन्ति, कानि तानि ? इत्याह-'अढाइ' आढयामि-समृद्रानि, देवलोगाओ) उस देवलोक से (आउखएण भवरखएण ठिइक्खएण) आयु के क्षय-देवमनधी आयुकर्म के दलिकों की निर्जरा से, भन के क्षय-देवभव के हेतु गत्यादिक कर्म की निर्जरा से तथा स्थिति के क्षय--ब्रह्मलोक सबधी १० मागर की स्थिति के समाप्त होने से (चय चइत्ता) देवपर्याय से च्यवकर (अणतर) इसके बाद (कहिं गच्छि- हिइ कहिं उववजिहिड) कहा जायगा ? कहा उत्पन्न होगा ? ॥ सू ४० ॥ 'गोयमा ! महाविदेहे वामे' इत्यादि । गौतमस्वामीने पूर्वोक्त प्रकार से जब प्रभु से पूछा तर उन्होने कहा-(गोयमा) हे गौतम । ( महाविदेहे वासे ) महाविदेह क्षेत्र मे (जाइ) जितने ( अड्ढाई दित्ताइ वित्ताइ) आढ्य-समृद्ध दीप्त-उज्ज्वल तथा प्रशसित, एव वित्त-प्रसिद्ध, (कुलाइ भवति) (ताओ देवलोगाओ) ते हेवढाथी (आउक्सएण भवम्सएण ठिइक्सएण) આયુને ક્ષય-દેવસ બ ધી આયુટર્મદલિકેની નિર્જરાથી, ભવને લય--દેવ- ભવન હેતુ ગતિ આદિક કર્મની નિર્જરાથી તથા સ્થિતિને ક્ષય-બ્રહ્મક समाधीश सासरनी स्थिति सभात पाथी (चय चइत्ता) विपर्यायथा स्युत यधने (अणतर) त्या२ पछी (कहिं गन्छिहिइ कहिं उपजिहिइ ? ) ४या शे? ४. पन थशे ? (सू० ४०) "गोयमा ! महाविदेहे वासे” त्यादि गौतमे ५२ ४ारे न्यारे प्रभुने पूछयु त्यारे तेमागे (गोयमा) हे गौतम ! (महाविदेहे वासे) भाविड क्षेत्रमा (जाइ) २८मा (अड्ढाइ दित्ताइ वित्ताइ) माढय-समृद्ध, बीH-Sarkn तथा प्रशसित, तेमा वित्त- प्रसिद्ध, (कुलाइ भवति) जो छ (नित्यिण्ण-विउल-भवण-सयणा-सण-जाण- ओपपातिक्रम भवति अड्ढाइ दित्ताई वित्ताड दित्ताई वित्ताड विस्थिण्ण-विउल-भवण-स- यणा-सण-जाण-वाहणाइ बहुधण-जायस्व-रययाई आओ ग-पओग-सपउत्ताह विच्छड्डिय-पउर-भत्तपाणाइ वहु-दासी- 'दित्ताइ' दौमानि=उज्वलानि-प्रशमितानि, 'पित्ताइ ' पित्तानि पसिद्धानि 'वित्थिण्ण विउर-भवण-सयणा-सण-जाण-वाहणाइ 'पिस्तीर्ण-पिपुल-भवन-शयना-ऽऽसन यान-वाहनानि-विस्तीर्णानि विस्तृतानि विपुलरानि विशालानि भवनानि शयनानानि च येषु कुल्पु तानि तथा, 'बहुधण-जायस्प-रययाइ' बहुधन-जातम्प-रजतानि-बहनि धनानि जातरूपाणि-सुवर्णानि रजतानि च येषु तानि तथा, 'बहु दासी दास गो महिस- गवेलग-प्पभूयाइ बहु-दासी-लास-गो-महिप-गवेलक-प्रभूतानि बढ्यो दास्य बढ्यो दासा , गाव =वृपभा धेनवश्व, महिपा -महिपा मरिष्यच, गवेलका -मेपा तै प्रभूतानि-- सहितानि, 'आओग-पओग-सपउत्ताइ' आयोग-प्रयोग-सम्प्रयुक्तानि-विविधदानाss- कुल हैं। जो कि (वित्यिण्ण-विउल-भषण-सयणा-सण-जाण-चाहणाट) विस्तृत एव विपुल भवनों के अधिपति है । जिनके पास अनेक प्रकार के गयन, आसन एव यान- वाहनानिक है। (पहुधनजायरूपरययाइ) जो बहुत अधिक धन के स्वामी हैं। सोने एव चादीकी जिनके पास कमी नहीं है। (आओग-पभोग-सपउत्ताइ) आदान-प्रदान अर्थात् लाभ के लिये लेन-देन का काम करते है, (विच्छड्डिय-पउर-भत्त-पागाई ) याचक आदि जनों के लिये जो प्रचुरमात्रा मे भक्तपान आदि देते है, (बहु-दासी-दास-गो- महिस-गवेलग-प्पभूयाद) जिनकी सेवामे रातदिन अनेक दासी एव दास उपस्थित रहा करते है, जिनका गोगलाए अनेक वैलोसे, गायों से, महर्षियों से, महिषों से, एव मेषों से, सदा भरपूर रहा करती है, (बहुजणस्स अपरिभूयाइ) और जो किसी के द्वारा भी पगभव वाहणाइ) ने वि तेभन विधुण लपनाना अधिपति छ, भनी पासे मन प्रान शन, सामान, तम यान-पान आदि छ, (बहु-धन-- जायरूप-रययाड) ने पहुं धनना चाभी छ, सुपर्ण तम यादी भनी पामे माछी नथी, (आओग-पओग-सपउत्ताइ) Patel--अहान अर्थात् सामने भाटे पढेएनु म उरे छ, (पिछड्डिय-पउर-भत्त-पाणाइ) याय: माह बनाने माटो प्रयु२ मात्रामा मत-पान माहि माघे छ, (बहु-दासी- स-गो-महिस-गवेलग-पभूयाइ) रेनी भेवामा रातहिवस मने हासी દાસ ઉપસ્થિત રહ્યા કરે છે જેમની ગૌશાળાઓ અનેક બેલેથી, ગાયોથી ले साथी, पासाथी, तभर धेटाथी सह १२५२ २६॥ ४३ छ, (बहुजणस्स + दास- पीयूषषिणी-टीका स १ मम्यहपरिव्राजक रिपये भगवदगीतमयो सबाद ५९९ दास-गो-महिस-गवेलगप्पभूयाई बहुजणस्त अपरिभूयाड तह- प्पगारेसु कुलेसु पुमत्ताए पञ्चायाहि ॥ सू ४१ ॥ मूलम्--तए ण तस्स दारगस्स गन्मत्थस्स समाण- स्स अम्मापिईणं धम्मे ढढा पडण्णा भविस्सइ ॥ सू ४२॥ . - दान-कोपयुक्तानि, 'पिच्छहिय-पउर-भत्तपाणाइ' पिच्छर्दित-प्रचुर-भक्तपानानि- विच्छर्दितानि दत्तानि प्रचुरागि भक्तानि पानानि-पेयानि यै कुलस्तानि तथा, “बहुजणस्स परिभूयाद ' बहुजास्याऽपरिभूतानि, वैरप्यपराजितानात्यर्थ । 'तहप्पगारेसु' तयाप्रका- रेपु-तादृशेषु कुलेषु, 'पुमत्ताए' पुस्तया=पुरपतया, 'पञ्चायाहिइ' प्रत्यायास्यति उपस्यत इत्यर्थ ॥ सू ४१॥ टीका-'तए ण' इत्यादि । तए ण तत खलु-तत्पश्चात् 'तस्स दारगस्स' तस्य दारकस्य बालस्य 'गम्भत्थस्स चेव' गर्भस्थस्यैर गर्भाऽऽगतस्येव सत पुण्यगालि- तया तप्रभावात् 'अम्मापिईण धम्मे' मातापित्रोधर्मे 'दढा पदण्णा' दृढा प्रतिज्ञा 'भविस्सइ' भरिप्यति-धर्माराधनाय दृढनिश्चयो भविष्यता यर्थ ॥स ४२॥ नहा पा सकते हैं, (तहप्पगारेसु कुलेसु पुमत्ताए पचायाहिद) ऐसे विशिष्ट कुलो मे से किसी एक कुल मे यह अम्बड परिव्राजक पुस्परूप से उत्पन होगा ॥ सू० ४१ ॥ 'तए ण तस्स दारगस्स' इत्यादि । (तए णं) इसके पश्चात् (तस्स दारगस्स) उस लडक के (गन्मत्यस्स समा- णस्स) गर्भ में आते ही पुण्य के प्रभाव से (अम्मापिईण) मातापिता को (धम्मे दढा पटण्णा भविस्सइ) धर्म मे दृढ आस्था उत्पन्न होगा ।। सृ० ४२ ॥ अपरिभूयाइ) मने रे यी ५५ ५२ल पामता नथी (तहप्पगारेसु कुलेसु पुमत्ताए पच्चायाहिइ) सेवा विशिष्ट गाभाथी असे अगमा से અમ્બડ પરિવાજ પુરુષરૂપથી ઉત્પન્ન થશે ( ૪૧) 'तए ण तस्स दारगरस' प्रत्याहि (तए ण) त्यार पछी (तस्स दारगस्स) ते छोराना (गभत्यस्स समा णस्स) गाभा मापता पुयना प्रमान 43 (अम्मापिईण) माता-पितानी (धम्मे बुढा पइण्णा भविस्सइ) धर्ममा ४८ सास्या उत्पन्न थरी (सू ४२) ६०० भोपातिकतरे . मूलम्--से णं तत्थ णवण्हं मासाणं बहुपडिपुण्णाणं अद्धट्टमाण राइदियाणं वीडकताण सुकुमालपाणिपाए जाव ससि- सोमाकारे कते पियदसणे सुरुवे दारए पयाहिए ॥ सू ४३ ॥ मूलम्--तए ण तस्स दारगस्स अम्मापियरो पढमे टीका-'से ण तत्व' इत्यादि। ‘से ण तत्थ' स खल तत्र 'णवण्हं मासाण' नवसु मासेषु, अत्र सप्तम्यर्थ षष्टी, एवमप्रेऽपि, 'बहुपडिपुण्णाण' बहुप्रति गैपु-सर्वथा व्यतीतेपु, 'अद्वमाण' अर्थाष्टमेपु-सार्धसप्तमु 'राइन्दियाण' रात्रिन्दिवेषु 'वीइक्ताण' व्यतिका तेपु-व्यतीतेपु 'जाव ससिसोमाकारे ' यावत् शशिसौम्याकार - चद्रयत्सुन्दर , 'कते' कात =कमनीय , 'पियदसणे' प्रियदर्शन , 'सुरुवे ' सुरूप, 'दारए' दारक =पुत्र ‘पयाहिए' प्रजनिप्यते-उत्पत्स्यते ॥ सू ४३ ॥ टीका-'तए ण' इत्यादि । 'तए ण तस्स दारगस्स अम्मापियरो पढमे दिवसे' तत खल तस्य दार- कस्य अम्बापितरौ प्रथमे दिवसे 'ठिइवडिय' स्थितिपतित-कुलमर्यादाप्राप्त-पुत्रजमोत्सव 'से ण तत्थ णवण्ह मासाण' इत्यादि । (तत्थ) गर्भ मे (णवण्ह मासाण वहुपडिपुण्णाण अट्ठमाण राइदियाण वीइ- कताण) नौ महीने साढे सात दिनरात बीतने पर (सुकुमालपाणिपाए जाव ससिसोमा कारे कते पियदसणे सुरूवे दारए पयाहिइ) यह सुकुमार पाणिपादवाला यावत् चद्रमा के समान सौम्य आकारवाला, कात, प्रियदर्शन एव सुन्दररूप से विशिष्ट ऐसा पुत्र उत्पन्न होगा ॥ सु ४३ ॥ 'तए ण तस्स दारगस्स' इत्यादि। (तए ण) इसके बाद (तस्स दारगरस) इस बालक के (अम्मापियरो) माता 'से ण तत्थ णवण्ह मासास' त्यादि (तत्थ) सभा (णवण्ह मासाण बहुपडिपुण्णाण अट्ठमाण राइ दियाण वीइकताण) न५ महिना मन सास સાત દિનરાત વીત્યા પછી (सुकुमाल-पाणि-पाए जार ससिसोमाकारे कते पियदसणे सुरूवे दारए पयाहिइ) એ સુકુમાર હાથપગવાળે, યાવત ચદ્રમા જે સૌમ્ય આકારવાળે, કાત, પ્રિયદર્શન, તેમજ સુંદર રૂપથી વિશિષ્ટ એવો પુત્ર ઉત્પન્ન થશે (સૂ ૪૩) 'तए ण तस्स दारगरस' इत्यादि (तए ण) त्यार पछी (तस्स दारगस्स) मा माना (अम्माप्पियरी) भाता - पीयूषपिणी-टीवाम ४ अम्बरपरिघ्रामक टिपये भगदगौतमयो संपाद ६०१ दिवसे ठिइवडिय काहिनि विड्यदिवसे चदसूरदसणियं काहिति, छट्टे दिवसे जागरिय काहिति, एक्कारसमे दिवसे वीइकते णि- व्वत्ते असुड-जाय-कम्मकरणे सपत्ते वारसाहे दिवसे अम्मापि- यरो इम एयारूव गोण गुणणिप्फण्ण णामधेनं काहिंति- 'काहिति' करिष्यत 'पियदिवसे' द्वितायदिवसे 'चदमूरदसणिय' चन्द्रसूर्यदर्शनि- कानामक पुत्रजन्मोत्सनविशेष करिष्यत , 'हे दिवसे' पळे दिवसे 'जागरिय' जाग रिका गनिजागरिका-सुतज मोसवरूपा करिष्यत , ' एक्कारसमे दिवसे' एकादशे दिवसे 'वीडकते' व्यतिका ते व्यतीते, 'णिन्यते' निवृत्ते-ज्यताते 'असुइजायकम्मकरणे' अशुचिजातकर्मकरणे-अशुचानाम् अगौचवता जातकर्मणो जातकर्ममस्कारस्य यत् करण= विधान तस्मिन् , निवृत्ते सताति पूर्वेणान्चय 'सपत्ते वारसाहे दिवसे' सम्प्राप्ते द्वादशाहे दिवसे-द्वान्गाहम्पे दिन समागते टत्यर्थ , ' अम्मापियरो इमं एयारून गोणं गुणणिप्फ- ण्णा नामवेज्ज काहिति ' अम्बापितरौ इन्-वदयमाणम् एतद्रूप वक्ष्यमाणस्वरूप गौण= पिता (पढमे दिवमे) प्रथम दिवस म (ठिइवडिय) अपनी स्थिति के अनुसार पुत्र-जन्म के उत्सव को (काहिति) मनायेंगे। (विट्यदिवमे चदमुरदसणिय काहिति) द्वितीय दिवसमें पुत्र- जम के उत्सव के अवसर पर मनाय जाने वाले 'चढ़मूर्यटनिका' नाम के उत्सव को करेंगे। (उढे दिवमे जागरिय काहिति) उठवे दिन जागरण करेंगे, (एक्कारसमे दिवसे वीइक्कते णिन्चत्ते असूदनायझम्मकरणे सपत्ते वारसाहे दिवसे) ग्यारहवें दिवस जननाशौच समाप्त होने पर फिर बारहवें दिवस के लगन पर (अम्मापियरो) इसके मातापिता (इम एयाख्न गोण गुणणिप्फण्ण णाम पेज काहिति) इसका गुणमवधयुक्त एव सार्थक पिता (पढमे दिवसे) पडसा हिरे (ठिइवडिय) पातानी स्थिति अनुसार पुत्रसन्मन GHq (काहिति) मनावरी, (विडयरिवमे चदसूरदसणिय काहिति) બીજે દિવસે પુત્રજન્મના ઉત્સવ અવસરે મનાવવામાં આવતે “ચ દ્રસૂર્ય- शनि' से नामी उत्स१ ४२२, (डे दिवसे जागरिय काहिति) छ। हिपसे A२५० ४२से (एकारसमे दिवसे नीइक्ते णिवत्ते असुइजायकम्मकरणे सपत्ते बारसाहे दिवसे) अयारमे हिपसे म-मशीय (सूत) समास २४ गया पछी मार। हिम यता (अम्मापियरो) तेना भातापिता (इम एयारूव गोण गुणणिफण्ण णामवेज्ज काहिंति) तेना ગુણ ન બ ધને અનુલક્ષીને તેમજ ओपपातिकसने जम्हा ण अम्ह इमसि दारगसि गम्भत्थसि चेव समाणसि धम्मे दढपइण्णा, त होउ ण अम्ह दारए दृढपडण्णे णामेण । तए ण तस्स दारगस्स अम्मापियरो णामधेज करेहिति दढपइण्णत्ति ॥ सू४४॥ मूलम्-~त दढपइण्ण दारगं अम्मापियरो साइरेगह- गुणसम्बधयुक्त, गुणनिष्पन्न-गुणै =धर्मविषयकदादादिगुणैर्निप्पन सिद्ध नामधेय करिष्यत । 'जम्हा ण अम्ह इमसि दारंगसि गम्भयसि चेव समाणसि' यस्मात्सन्चावयोरस्मिन् दारके गर्भस्थ एव सति 'धम्मे' धर्मे धर्माराधन 'दढपइण्णा' दृढप्रतिज्ञा दृढनिश्चयो जात , 'त होउ | अम्ह दारए दढपइण्णे णामेण ' तद् भवतु खवावयोरिको दृढपतिनो नाम्ना-तस्मादस्य बालकस्य 'दृढप्रतिन' इति नामास्तु-इत्यर्थ । 'तए ण तस्स दार- गस्स अम्मापियरो णाम रोज करेहिति दढपइण्णेत्ति' तत खल अम्बापितरौ तस्य दारकस्य नामधेय करिष्यतो दृढ़प्रतिज इति ॥ सू ४४ ॥ टोका-'त दढपइण्ण' इत्यादि। 'त दढपइण्ण' त दृढप्रतिज-दृढप्रतिनामक नामकरणमस्कार करेगे। वह इस बात को विचार कर इसका नाम रखेंगे कि (जम्हा ण अम्ह इमसि दारगसि गमत्यसि चेव समाणसि धम्मे दढइण्णा, त होउ ण अम्ह दारए दहपइण्णे नामेण ) हमारा यह बालक जब गर्भ मे आया था तब से ही हम लोगों का प्रतिज्ञा-आस्था धर्म मे दृढ हुई, अत हमारे इस बालक का नाम दृढप्रतिज्ञ हो । (तए ण तस्स दारगस्स अम्मापियरो णामधेज करेहिति दढपइण्णत्ति ) उस ममय उस बालक के मातापिता उसका नाम दृढप्रतिज्ञ रखेगे ॥सू ४४ ॥ સાર્થક નામકરણ સ્કાર કરશે તેઓ એ વાતનો વિચાર કરીને તેનું નામ शमशे (जम्हा ण अम्ह इमसि दारगसि गन्भत्थसि चेव समाणसि धम्मे दृढ पइण्णा त होउ ण अम्ह दारए दढपइण्णे नामेण) अमा। २ मा न्यारे કામાં આવ્યું હતું ત્યારથી જ અમારા લોકોની પ્રતિજ્ઞા-આસ્થા ધમ માં દઢ य, तथा समास मा भानु नाम सतिश २७ (तए ण तस्स दारगस्स अम्मापियरो णामधेज करेहिंति दृढपइण्णत्ति) ते भये a मा भाता પિતા તેનું નામ દઢપ્રતિજ્ઞ રાખશે ( ૪૪) . - पीयूषवर्षिणी टीकास ४५ अभ्यडपरिव्राजकविपये भगवद्गीतमयो सपाद ६०३ वासजायगं जाणित्ता सोभणंसि तिहिकरणदिवसणक्खत्तमुहुत्तं- सि कलायरियस्स उवेणहिति ॥ सू ४५॥ मुलम्तए ण से कलायरिए त दढपडण्ण दारगं लेहाइयाओ 'दारय' दारक-कुमारम , 'अम्मापियरो' अम्बापितरौ 'माइरेगळुवासजायग' सातिरेका- वर्षजातफ-किंचिदधिराष्टवाणिजातानि यस्य स तथा त, किंचितपिफाष्टवर्पवयस्कमियर्थ 'जाणित्ता' ज्ञावा 'सोभणसि' गोभन -शुभकारके 'तिहिकरणदिवसनक्वत्तमुहुत्तसि' तिथिकरणदिवसनक्षत्रमुहतें 'कलायरिस्स' कलाचार्यस्य 'उवणेहिति' उपनेष्यत -द्वासप्तति कलाजानप्राप्तये कलाशिक्षस्य समीप नभ्यत इत्यर्थ ॥ सू० ४५ ॥ टीका-'तए ण' इत्यादि । 'तए ण से कलायरिए' तत म्बल स कलाचार्य 'त दढपइण्ण' तं दृढप्रतिज दृढप्रतिजनामक 'दारग' दारक 'लेहाइयाओ' लेम्बादिका , 'त दढपडण्ण दारग' इत्यादि । (त दढपडण्ण दारग) पश्चात् उस दृढप्रतिज नामक बालक को (अम्मा पियरो) उसके माता-पिता (साइरेगढवासजायग जाणित्ता) जब आठ वर्ष से कुछ अधिक वय का जानेंगे तब वे उसे (सोभणसि तिहि-करण-दिवस-णक्वत्त-मुह- तसि स्लायरियस्स उवणेहिति) शुभ तिथि, शुभ करण, शुभ नक्षत्र एव शुभ मुहूर्त म कलाचार्य के पास ७२ कलाओं का ज्ञान प्राप्त कराने के निमित्त ले जावेगे ।। सू ४५ ॥ 'तए ण से कलायरिए' इत्यादि । (तए ण) इसके वाद (से कलायरिए) वह कलाचार्य (त दढपइण्ण 'त दृढपइण्ण दारग' त्याह (त दृढपइण्ण दारग) त्यार पछी त प्रतिज्ञ नामना माने (अम्मा- पियरो) तेना भाता-पिता (साइरेग-टुवास-जायग जाणित्ता) त्यारे 18 १२- सथी ४६६ धारे उभरना ना त्यारे तमा तन (सोभणसि तिहि-करण- दिवस-णासत्त-मुहुत्तसि कलायरियस्स उवणेहिंति) शुमतिथि, शुल ७२, शुन દિવસ, શુભ નક્ષત્ર, તેમજ શુભ મુહૂર્તમ કલાચાર્યની પાસે ૭૨ કળાઓનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરાવવા નિમિત્તે લઈ જશે (સૂ ૪૫) 'तए ण से कलायरिए' त्यात (तए ण) त्या पछी (से कलायरिए) ते सायर्य (त दढपइण्ण दारग) ६०५ औपतिको 'वाइय गणियप्पहाणाओ सउणरुयपज्जवसाणाओ बावत्तरिकलाओ सुप्त- ओ य अस्थओ य करणओ य सेहाविहिति सिक्खाविहिति, त जहा-लेहं १, गणिय २, रूव ३, णट्ट ४, गीय ५, वाइय ६, सर- 'गणियप्पहाणाभो' गणितप्रधाना , 'सउणरुयपनवसाणाओ' शनरतपर्यवसाना ,'बाव तरिकलाओ' दासप्ततिकला , 'मुत्तओ य' मूरत अवस्यपदपाठनात् , 'अस्थओ य' अर्थत = पदार्थबोधनात् , 'करणओ य' करणत =प्रयोगत --कलाव्यापारप्रदर्शनात् , 'सेहावि हिति' साधयिपयति आपयिष्यति, 'सिक्वावहिति' शिक्षयिष्यति अभ्याम कारयिष्यति । ता कला नामत प्रदर्शयति- 'त जहा' तद्यथा-'ले' लख-लेम्वनं लेख अक्षरविन्यासस्तद्विषयकलाविज्ञान लेम्व एवोध्यते तम् , 'गणिय' गणित-मायान मकलिता धनेकभेदम् २, 'स्व' रूप लेप्यशिलासुवर्णमणिवस्त्रचित्रादिपु रूपनिमाणम् ३, 'जह' नाटय- साभिनयनिरभिनयपूर्वक नर्तनम् ४, 'गीय' गीत गाधर्वकलाजानविज्ञानम् ५, बाप-वीणापटहादिनादनकलाज्ञानम् ६, 'सरगय' स्वरगत-गीतमूलभूताना षड्जऋषभादि- दारग) उस दृढप्रतिज्ञ कुमार को (लेहाइयाभो गणियप्पराणाओ) लिम्बने आनि की, गणित की, तथा पक्षी के शब्द आदि जानने की (बायत्तरिकलाओ) ७२ कलाओं में (मुत्तओ य) सूत्ररूप से (अत्थओ य) व अर्थरूप से तथा (करणो य) प्रयोगरूप से (सेहाविहिति) प्राप्त करायेगा, (सिक्खाविहिति) अभ्यास करायेगा। (त जहा) बह त्तर कलामा के नाम ये है- (१ लेह ) लेस लिखने की, (२ गणिय) गणित की, (३ रूव) रूप की अर्थात लप्य, शिला, सुवर्ण, मणि, वन एव चित्र इत्यादिकों में रूपनिर्माण करने की, (४ ण) नृत्य की-साभिनय एव निरभिनयपूर्वक नाचने की, (५ गीय) गाने की, (१६ पाइय ) वीणा एव पटह-ढोल आदि बाजे बजाने की, (७ सरगय) ते प्रतिज्ञ भारने (लेहाइयाओ गणियपहाणाओ) बमन भाहिनी, गणि તની તથા પક્ષીના શબ્દ આદિ જાણવાની (बावत्तरिकलाओ) ७२ उपाय। (सुत्तो य) सूत्र३५थी (अत्यओ य) तम म ३५थी, तथा (करणओ यो प्रयास ३५थी (सेहाविहिति) प्र४२वशे (सिक्सारिहिति) मल्यास परी (त महा मते ४ामाना नाम मा प्रभावो-१ (लेह) वे भवानी, २ (गणिय) अस्तिनी, . (रून) ३पनी मथात् बेग्य, शिक्षा, सुप), मणि, पतभा ચિત્ર ઈત્યાદિમા રૂપ નિર્માણ કરવાની, ૪ (દ) નૃત્યની-સાભિનય તેમજ निलिनय--पूर्व ४ नापानी, ५ (गीय) पानी, ई (वाइय) alen भार पट दाद मा पाक्षित पानी, ७ (सरगय) स्परोनी-जीतना भूलभूत .

पीयूषवर्षिणी-टीका सू ४६ अम्बपरियाजकविषये भगवदगीतमयो सयाद ६०५ . - गयं ७, पुक्खरगय ८, समताल ९, जूय १० जणवायं ११, पासगं १२, अट्ठावय १३, पोरेकव्व १४ दगमट्टिय १५, अण्णविहिं १३, पाणविहिं १७, आभरणविहि १८, सयणविहि १९, अन्ज २०, स्वराणा परिझानम ७, 'पोक्चरगय' पुष्करगत मतङ्गविषयक विजानम , पाद्यान्तर्गतत्वेऽपि मरगाद पृथककथन परममगीनानात्वोपनार्थम् ८, 'समताल' समताल-गानारिमानकाल- रताल म सम =न्यूनाधिकमानारहितो जायते यस्मात तत समतालविज्ञानम् ९, 'जूयं' धूत-'जुगार' इति भापायाम 10, 'जणवाय' जनमानजनेषु वा प्रतिपादकरणरूपम् ११, 'पासय' पाशक=तोपकरणविशेष, 'पागा' इति भाषायाम् १२, 'अट्ठावय' अष्टापट-छूत विशेषरवेलनम १३, 'पोरेकन्छ' पुर काव्य=पुरत पुगत काय-काव्यरूपमाणानि सारण =गाप्रकवित्वमित्यर्थ १४, 'दगमट्टिय' टकमत्तिकाम् उत्कयुक्तमत्तिकाप्रयोगविनि टक- मत्तिका उम्भकारवियेत्यर्थ, ताम् १५, 'अन्नविहि' अन्नविधिम् अन्ननिष्पादनविज्ञानम् । 'अन्नविहि' इत्यत्र समायाङ्गोक्तस्य 'मधुमिथ' इत्यम्य समावेश १६, पाणविहि' पानविषयविज्ञानम् १७, 'आमरणविहि' आभग्णनिधिम् भूपगनिमागधारणविज्ञानम् । स्वरा का-गात के मूलभूत पड्ज-ऋषभ आदि स्वर्ग का, (८ पुक्खरगय) मृग नजाने की (९ समताल) समताल की-तान के अनुसार ताठ बजाने का, (१० जयं) जुआ पलन की, (११ जणवाय) गोका के साथ प्रतिवाद करने का, (१२ पासग) पासा फेंकने की, (१३ अट्ठावय) अष्टापट-चौपड खेलने का, (१४ पोरेफच) आशुकवि होन का, (१५ दगमदिय) मिट। से अनक प्रकार के वर्तन वनान की, (१६ अण्णविहि) धान्य आदि को यो कर अनातिक उत्पन करन का-भोजन बनाने का, समपायाङ्ग में उक्त 'मधुसित्य'- मनुसिक्थ का इसाम समावेश किया गया है, (१७ पाणविहिं) पयपनार्थ की विधि जानन ५०/-*पस माहि स्परोनी, ८ (पुस्परगय) भृगाउपानी, ८ (ममताल) समनासनी-तानने अनुसार तास मनपपानी, १० (जूय) ॥२ २भवानी, ११ (जणवाय) सोनी साथे प्रतिवाद ४२वानी, १२ (पासग) पासा देवानी, १३ (अट्ठावय) माप-यापाट २भवानी, १४ (पोरेकल्य) मावि थवानी, १५ (दगमट्टिय) भाटीमाथी मने डान। म मनापानी, १६ (अण्ण विहि) धान्य माहिने पावाने अन्न भाडिने उत्पन्न वानी-मान मना- पपानी, समवायाममा त 'मधुसित्थ' मधुसिथना सभादेश मही ४ ४२- पामा माव्यो छ, १७ (पाणनिहिं) पीवाना पहानी विधि नपानी, १८ - -- ६०६ औषपातिकमरे १ इयत्र - . पहेलिय २१, मागहिय २२, गाह २३, गीइयं २४, सिलोयं २५, 'आभरणनिहि समाया-माता-राजपीय जम्वृद्धापप्रजमिवर्णितस्य 'वत्थपिहि' इत्यस्य, तथा ज्ञाता-गजप्रश्नीय-जम्बूद्वीपप्रज्ञमिकथितम्य 'विलेवणविहि' इत्यस्य च ममावेश १८, 'मयणरिहि शयनििधयापर्यवादिविपिनानम् १९, 'अज' आर्या मागररूपा, मात्राममेलनन उन्दोनिमाणविनानम २०, 'पहेलिय' प्रहेलिका = गूढाशयगधपद्यमयीं रचनाम् २१, 'मागहिय' मागधिकामगध- देशीयभाषाकरित्वम् २२, 'गाह' गाया-मस्कृतेतरभाषानिबद्धामार्यामेर, कलिङ्गादिदेशभाषा निबद्ध कवित्वविज्ञान मा २३, 'गीय' गीतिका पूर्वार्धसदृशोत्तरार्धलक्षणरूपाम् २४, 'सिलोय' लोकम् अनुष्टुवादिलक्षणम् २५, 'हिरण्णजुति' हिरण्ययुक्ति रजतनिमाण की, (१८आभरणनिहिं) आभरण आदि को पनान एव उन्हें यथास्थान धारण करने की, समवायाङ्ग ज्ञाता, राजप्रश्नीय और जम्बूद्वीपप्रज्ञप्ति म उक्त 'वत्यविहि' वस्त्रनिधि का, ज्ञाता, राजप्रश्नीय तथा जम्बूद्वीप में उक्त 'विलेवणविहि विलपनविधि का समावेश यहीं पर हो जाता है, (१९ सयणविहि) शग्या आदि बनाने का, (२० अज्ज) आर्यान्द-मात्रिक उंदो को रचने की, (२१ पहेलिय) प्रहेलिका की, अर्थात् गूट आशयवाला गद्यपद्यमयी रचना करने का (२२ मागहिय) मागधिकाका अर्थात् मगध-देशकी भाषा में कविता रचने की, (२३ गाह) मम्कृत से भिन्न भाषा मे मात्रिक उन्दा में कविता रचने की, अथवा कलिंग आदि देशों की भाषा में निबद्ध करिता के विज्ञान की, (२४ गीइय) पूर्वार्ध के सदृश उत्तरार्ध लक्षणरूप गीतिका छन्द मे काव्य रचने का, (२५ सिलोय) अनुष्टुप् आदि उदों में श्लोको को रचने की, (२६ हिरण्णजुत्ति) चौदा बनाने का विधि की (२७ सुव (आभरणविहिं) मालर मा मनापपानी, सभवाया, ज्ञाता, २०४५२नीय भने दीप प्रशसिमा Grt वत्थविहिं। पविधिनी, मने शाता, रास પ્રફનીય અને ઉક્ત 'विलेषणविहि, विवेपनविधिन। સમાવેશ અહી જ કરવામાં આવ્યે છે १८ (सयणविहिं) शय्या આદિ मनापानी, २० (अज्ज) ार्या छ-भात्रि-छह श्यवानी, ०१. (पहेलिय) प्रडलिनी अर्थात शूट આશયવાળી ગદ્યપદ્યમયી રચની ४२वानी, २२ (मागहिय) भावधी अर्थात् भगध शनी भाषामा विता રચવાની, ૨૩ (IE) સ કૃતથી જુદી ભાષામા માત્રિક છે દેશમાં કવિતા રચ વાની, અથવા કલિગ આદિ દેશની ભાષામા રચિત કવિતાના વિજ્ઞાનની, २४ (गाइय) धूनि म उत्तरास ३५ ति मा व्य स्थपानी, २५ (सिलोय) मनु१५ मा छ हामा । रयाना, २६ (हिर સમવાયાગમાં पीयूषपिणी-टीका र ४६ अम्यहपरिव्राजक विषये भगवदगीतमयो सघाद ६०७ हिरण्णजुत्ति २६, सुवण्णजुत्ति २७, गधजुत्तिं २८, चुण्णजुत्ति २९, तरुणीपडिकम्म ३०, इथिलक्खण ३१, पुरिसलक्खणं ३२ हय- लक्खण ३३, गयलक्खण ३४ गोणलखण ३५, कुकडलक्षण विधिम् २६, 'सुवन्नजुति सुवर्णयुक्ति-सुवर्णनिर्माणोपायम् २७ 'गधजुत्ति' गधयुक्ति गधव्यनिर्माणविधिम् २८, 'चुन्नजुति' चूर्णयुक्ति वशीकरणान्तर्धानार्थ तत्तचितद्रव्याण्ये कत्रीकय तपिशफग्णपिपिम् २९, 'तरुणीपडिसम्म' तस्णापरिकर्म-युवतीरूपगाभा- परिवर्धननिधिम् ३०, 'इत्थिलकवण' बालक्षगम पमिनाहस्ति यादियुक्ताना लमणम् ३१, 'पुरिसलखण' पुरुषरक्षणम उत्तमम यमादिपुरपाणा साविज्ञानम् ३२, 'यलकपण' ह्यरमण-राधावाभिटानिलक्षणविज्ञानम् 'हयलकग्दण' इयत्र समनायाङ्गोक्तस्य 'आससिक्व' त्यस्य समावेश ३३, ‘गयलखण' गजलभण= हस्तिशुभाशुभलक्षणपिनानम् , 'गयल्यावण' त्यत्र समपायाङ्गोक्तस्य 'हत्थिसिक्व' इत्यस्य समावेश ३१, 'गोणलक्ग्वण' गालक्षण- सास्नानिकला अतिम्मा मूपिकनयना- थ न शुभदा गान' ट्यादिविज्ञानम् ३५, 'कुक्कुडलकवण' कुक्कुटलक्षणम् , 'कुक्कुडलक्षण नजुत्ति) सुवर्णनिर्माण करने की विधि की, (२८ गंधजुत्ति) गधद्रव्य को बनाने का विधि का, (२९ चुन्नजुत्ति) वगाकग्ण आदि चूर्ण को उनान वाली औषधिया को एकत्रित कर उनका पिष्टा करने की विधि की (३० तरुणीपडिकम्म) युवती के रूप की शोभा बढाने का विधि का, (३१ इत्थिलक्खण) पमनी, हस्तिना आदि युवतियों को जानने के लक्षणों का, ३२ पुरिसलक्खण) पुरपा को पहिचानने के लक्षणों की, (३३ हयलक्खण) अश्वों के लक्षणों को जानन की तथा उनको चलाने का (३४ गयलक्ग्वण) हाथी के लक्षणों को जानने की, यहाँ पर समनायाग में उक्त 'हत्थिसिक्ख ' हस्तिशिक्षा कला का समावेश हुआ है, (३५ गोणलक्खण) गाय के लक्षणों को जानने का, (३६ कुक्कुडलक्खण) कुक्कुट- ण्णाजुत्ति) याही मनापानी विधिनी, २७ (सुवन्नजुचि) सुपानि ४२वानी विधिनी, २८ (गधजुत्ति) अपद्रव्य मनापानी विधिनी, २८ (चुन्नजुत्ति) વશીકરણ આદિ ચૂર્ણ બનાવવાની ઔષધીઓને એકઠી કરી તેને પીસવા (पाटी नाम)नी विधिनी, 3० (तरुणीपडिकम्म) युक्तीना ३५नी शाला पधारपानी विधिनी, ३१ (इत्थिलक्पण) पमिनी, स्तिनी आदि युवतीमा ने पशुपाना लक्षणोनी, ३२ (पुरिसलक्षण) पुरुषाने पाना सक्षपानी, 33 (हयलकसण) घोडाना सक्ष! पानी तथा तेभने यसापानी, ३४ (गयलक्यण) हाथीन। सक्षय नपानी, मडी सभवायामा ४d 'हत्थि भोपानिक . , . . बत्युमाण' ३६, चकलक्खण ३७, छत्तलम्खण ३८, चम्मलक्खणं ३९, दड लक्खण १०, असिलम्खण ४१, मणिलम्वण ४२, कागणिल- क्खण ४३, वत्थुविज १४, खधारमाण ४५, नगरमाण ४६, पारं इत्पत्र समवायाझोक्तस्य 'मिढयलकवण' इत्यस्य समावेग, उपम्यराटीमचारण सादृश्यात् ३६, “चकलरखण' चक्रलक्षण चक्रग्नगुणदोपविनानम् ३७, 'उत्तलक्षण' उनल क्षण-उत्रस्य शुभाशुभविज्ञानम् ३८, 'चम्मलपवण' चर्मलक्षण, चर्म-ढाल इति प्रसिद्ध तस्य शुभाशुभलक्षणज्ञानम् ३९, 'दडलक्षण' तण्डलक्ष गम्-दण्टस्य शुभाशुभलक्षणवि ज्ञानम् ४०, 'असिलकावण' असिलक्षणम् 'अलीगतार्ध उत्तम खड्ग' इत्यादिविज्ञानम् ४१, 'मणिलकवण' मणिलक्षण रत्नपरीक्षाविनानम् ४२, 'फागणिलक्खण' काकणी लक्षणम्-चक्रवर्तिनो रत्नविशेष कारणा, तस्या विपापहरणमानोमानादियोगप्रवर्तकत्वारिजा नम् ४३, “वत्युविज ' वास्तुविद्याम्-वसति अस्मिन्निति वास्तु गृहादिक तस्य विद्या वास्तुशास्त्रप्रसिद्ध गृहभूमिगतदापगुणविज्ञानम्, 'वत्थुविज' इत्यत्र समवायाङ्गोक्तयो वत्युनिवास' इत्यनयो समावेश ४४, 'खधारमाण' मुर्गे के लक्षणों को जानने का, समवायाङ्ग में उक्त 'मिढयलवखण' (मेढेका लक्षण) का समावेश यहां हो जाता है । (३७ चक्लक्खण) चक्ररत्न के गुणदोप जानने की, (३८ छत्तलक्षण) उन के शुभाशुभ जानने की, (चम्मलक्खण) ढाल के खोटे-खरे लक्षणों को जानने की, (४० दडलक्खण) दह के अच्छे-बुरे लक्षणों को जानने की, (४१ असिलॅक्खण) तलवार के लक्षणों की, (१२ मणिलवण) मणिलक्षण जानने की रनकी परीक्षा करने की, (४३ कागणीलक्खण) चक्रवर्ती के काकणी रल को जानने की, (४४ वत्युविज्ज) वास्तु (घर) शास्त्र की समवायाङ्ग में उक्त 'वन्धुमाण' वास्तुमान 'वत्थुनिवेश वास्तुनिवेश इन दोनों का यहां समावेश होता है, (४५ खधारमाण) शत्रु को सिक्ख' स्तिशिक्षा ४ाना समावेश या छे ३५ (गोणलक्खण) गायना aa arejnit, (कुक्कुडलक्खण) छुट-आन व angपानी, सभायाम Grt 'मिंढयलक्खण' (टानु सक्षम समावेश ही थाय छ ३७ (चकालक्खण) अलिना गुशुद्धोष नाली, ३८ (छत्तलक्खणो ना भु अशुल पानी, ३८ (चम्मलक्सण) ढासना पोट त म सक्षण। नपानी, ४० (दडलक्सण) ना સારા-નરસા લક્ષણે જાણવાની, ૪૧ (असिलक्खण) तारा लक्षणोनी, ४२ (मणिलक्षण) मणिना सक्षyो Mg पानी, ४३ (कागणीलक्खण) Aqतीन ४izeी २लने TUnit. ४४ (वत्थनित्र) और - , पीयूषवर्षिणी-टीका सू ४६ अम्पपरियाजयिषये भगयद्गीतमयो सयाद ६०९ . ४७, पडिचारं २८, वूह ४९, पडिवूह ५०, चकबूह ५१, गरुलवूह स्कधावारमान-अनु विजेतु कदा फियपरिमित सैन्य निवशनीयमिति प्रमाणविज्ञानम् । 'खधारमाण' इत्यत्र समवायागोक्तस्य 'सधावारणिस' दयस्य समावेश नगरमाण' नगरमानम्-अस्मिन् प्रदेशे कीदृशमायामदैव्योपलक्षित नगर निर्मा- पणीय, येन विनयशाला भवेयम्, कस्य वर्णस्य कस्मिन् स्याने निवश श्रेष्ठ इति विज्ञा- नम्, 'नगरमाण' च्या समवायाझोक्तस्य 'नगरणिवेस' इत्यस्य समावेश ४६, 'चार' चार-योतिश्चारविज्ञानम्। 'चार' इत्यत्र समायाद्गोक्ताना 'चढलक्सण' सुरचरिय, राहुचरिय, गहचरिय' दयेतेपा चतुर्णा समावेश ४७, 'पडिचारं' प्रतिचार-प्रतिव- र्तितचारम्-इप्टानिष्टफल जनकगान्तिकमादिक्रियानिशेषविज्ञानम, 'पडिचार' इत्यत्र 'सोभागकर, दोभागकर, विनागय, मतगय, रहस्सगय, सभासचार' इत्येतेषा सम- वायागोक्ताना पण्णा समावेश ४८, 'वृह' व्यूह-राफटयाकृतिसैन्यरचनम् ४९, 'पडि- जीतने के लिये कितनी सेना होनी चाहिये इस प्रकार सेना के परिमाण को जानने की, यहाँ पर समनायाङ्ग म उक्त 'खधापारणिवेस' स्कन्धावारनिवश का समावेश होता है। (४६ नगरमाण) इस प्रदेश म कितना लगा कितना चौडा नगर बसाना चाहिये जिससे मै विजयशाला हो सकू तथा किस वर्ण को किस स्थान म बसाना श्रेष्ठ होगा इन सब बातों के विज्ञान की, समायान मे उक्त 'नगरनिवेस' नगरनिवेश का अतभाव ग्रहों पर हो जाता है। (४७ चार) ज्योतिश्चक की, समनायाग में कथित (चदएक्पण) चद्रमा के रक्षण, (मूरचरिय राहु- चरिय गहचरिय) सूर्य की चाल, राहु का चाल एवं ग्रहों की-चाल, इन सनों का समा-- वश 'चार मे समझना चाहिए । (४९ पडिचार) इष्टानिष्टफलजनक शान्तिकर्म आदि क्रिया- विशेषों के पितान का, यहाँ समनायाग कथित "सोभागकर दोभागकर विनागय मत- पातु (घ२) शाखनी, मभपायाभL Gxt "वत्थुमाण वत्थुनिवेस" वास्तुमान તેમજ વાસ્તુ નિવેશને સમાવેશ અહી થાય છે ४५ (सधारमाण) शत्रुने જીતવા માટે કેટલી મેના હેવી જોઈએ, એ રીતે સેનાના પરિમાણને (ગણતરી) જાણવાની, સમવાયાગમાં ઉક્ત सधागारनिवेम' थापा२निवेशनी पड़ी ५२ समावेश थाय , ४. (नगरमाण) मा प्रदेशमा उ सामु मनेन्दु પહેળું નગર વસાવવું જોઈએ કે જેથી હુ વિશાળી થઈ શકુ કથા વર્ણ (જાત) ને કયા સ્થાનમા વસાવવું એ થશે એ બધી વાતેના વિજ્ઞાનની, સમવાયાગમાં ઉક્ત 'नगरनिरेस' नगनिवेशानी समावेश અહી થર્યો છે (चार) ज्योतिबनी, કહેલ . તથા સમવાયાગમાં भोपातिकमरे - . ५२,सगडवूहं ५३, जुद्धं ५४, निजुद्धं ५५, जुद्धाइजुद्धं ५६, मुट्टि- चूह ' प्रतिव्यूहम् व्यूहप्रतिपक्षिभूत ब्यूह-सैयरचनाविशेषम् ५०, 'चक्यूह' चक्रव्यूहम्= सैयस्य चक्राकाररचनाविशेपम् ५१, 'गरुलगृह' गरुडव्यूह-गरुटारतिसेनानिवपरि ज्ञानम् ५२, 'सगडवूह' शकटन्यूह-कटाकृतिसैन्यरचाम् ५३, 'जुद्ध' युद्धम्ममा मम् , 'जुद्ध' इत्यत्र ज्ञाता-ममवायागोतस्य 'अद्विजुद्ध' इत्यस्य, तथा-समवायाङ्गोक्तस्य 'दडजुद्ध' इत्यस्य, तथा जम्बूद्वीपप्रनप्तिकथितस्य 'दिद्विजुद्ध' इत्यम्य, तथा-राजप्राय सूत्रोक्तस्य 'असिजुद्ध' इत्यस्य च समावेश ५४, 'निजुद्ध' नियुद-मल्लयुद्धम् ५५, 'जुद्धाइजुद्ध' युद्धातियुद्रम् खड्गादिप्रक्षेपपूर्वक महायुद्धम् ५६, 'मुद्विजुद्ध' मुष्टियुद्धम्। योधयो परस्पर मुष्ट्या हननम् ५७, 'बाहुजुद्ध' वाहुयुगम् ५८, 'लयाजुद्ध' लतायुद्ध गय रहस्सगय सभासचार" इस पाठ का समावेश हुआ है । (४९ वूह) शकट आदि के आकार में सैय स्थापित करने की, (५० पडिवूह) व्यूह के प्रतिपक्षी व्यूह की रचना करने की, (५१ चक्चूह) चक्रव्यूह का सैन्य को चक्राफर रचने की, (५२ गरुलब्बूह) गरुडव्यूह की-गरुड़ की आकृति के समान सैय को रचने की, (५३ सगडवूह) गफट की आकृति के समान सैय को रचने की, (५४जुद्ध) सग्राम करने की, यहाँ पर ज्ञाता, समवायाग मे कथित (अद्विजुद्ध) अस्थियुद्ध का, (दडजुद्ध) दडयुद्ध का, तथा जबूद्वीप- प्रज्ञप्ति मे प्रतिपादित (दिद्विजुद्ध) दृष्टियुद्ध का और राजप्रश्नीयसूत्र में बताया गया (असिजुद्ध) तलवार से युद्ध करने का समावेश हुआ है, (५५ निजुद्ध) मल्लयुद्ध की, (५६ जुद्धाइजुद्ध) खड्गादिप्रक्षेपपूर्वक महायुद्ध करने की, (५७ मुद्विजुद्ध) मुष्टियुद्ध करने की, (५८ बाहुजुद्ध) बाहु से युद्ध करने की, (५९ लयाजुद्ध) लतायुद्ध की, जिस प्रकार लता चदलक्षण' यद्रभाना सक्ष! 'सूरचरिय राहुचरिय गहचरिय' सूयनी न्यास, रानी याद तेभर अडानी याद में माना समावेश 'चार' मा या न मे ४८ (पडिचार) ४४-मनिट ३ शतिभ डिया विशेषना विज्ञाननी, मही सभपाय सभा स “मोभागकर, दोभागकर, विजागय, मतगय, रहस्सगय, सभासघार" मा पानी सभावश थयो छ, ૪૯ ) શકટ ગાડી આદિના આકારમા સૈન્ય સ્થાપિત કરવાની, ५० (पडिवूह) न्यूडना प्रतिपक्षी न्यूछनी श्यना ०२पानी, ५१ (चक्यूह) 43 न्यूडनी सैन्याने २४।४।२ स्थपानी, ५२ (गरुलयूह) अच्यूनी-123 मातिना वा सन्यस्यमा ४२पानी, ५३ (सगडयूह) शटनी माति ना समान अन्य स्थपानी, ५४ (जुद्ध) सयाम ४२०, मही 'ज्ञाता मने समवा याग' मा उस (अद्विजुद्ध) अस्थियुद्धनी, (दडजुद्ध) ४ युद्धनी तथा जवुद्वीप , સમ यूषयषिणी-टीया सु -६ अम्यडपरिमाजकविषये भगवद्गीतमयो मघाद ६११ जुद्ध ५७ वाहुजुद्ध ५८, लयाजुद्ध ५९, ईसत्थं ६० छरुप्पवायं ६१, धणुव्वेय ६२, हिरण्णपागं ६३, सुवण्णपाग ६४, सुत्तखेड ६५, यथा रता वृत्तमारोह तो आमूलमागिरो वृक्षमावेष्टयति, तथा यत्र योध प्रतियोपयगर गाढ निपाट्य भूमौ पातयति तन्रतायुद्धम् ५९, 'सत्य' इपुशास्त्र नागवाणानिदिव्यास्त्रसूचक गावम् , 'सत्य' इति प्राकृतच्या पुशास्त्रम् ६०, 'छरप्पवाय' सुरप्रपातम्, चुर ='क्षुग' इति प्रमिव ठेदनायविद्याप , तस्य प्रपात =पातनम् ६१, 'धणुब्वेय' धनुर्वेत=धनुगासम् ६२, 'हिरण्णपाग' हिरण्यपाक रजतसिद्धि ६३, 'मुवण्णपाग' सुवर्णपाफ कनकसिद्धिम्, 'मुवण्णपाग'इयत्र समवायागराजप्रश्नीयसूत्रोक्तयो 'मणिपागधातुपाग' इत्यनयो समावेश ६१, 'मुत्तखेड' नम्वेल-बक्रीडाम् ६५, 'वट्टखेड' वृत्तखेलम् ६६, एतन्कगद्वय लोक- तो गोव्यम् । 'वखेड ट या 'चम्मखेड' चर्मखेलम्-टयम्य समपायागोक्तस्य समावेश । वृक्ष पर चढ कर नीचे से ऊपर तक वृक्ष को लपेट लेती है उसी प्रकार योधा जिस युद्ध म प्रतियोगा के दारीर को अयन्त पाडित कर जमीन पर पटक देते हैं और उसके ऊपर चढ़ बेठने हैं वह लतायुद्ध हे उसकी, (६० ईसत्य) इपुशास्त्र की, 'सत्य' यहा पर प्राकृतगली से इपुगास्त्र समझना चाहिये । नागगण आदि दिव्य अस्त्र आदि का सूचक जो शास्त्र है उसका नाम इपुगात्र है उस की, (६१ छुरप्पवाय) छुरा से युद्ध करने की, (६२ अणुव्वेय) धनुर्वेद की, (६३ हिरण्णपाग) रजतसिद्धि की, (६४ सुवण्णपाग) सुपर्णसिद्धि का, राजप्रश्नाय एव समवायाग में कथित मगिपाक और धातुपाक का समावेश यहीं करना चाहिये । (६५ सुत्तखेड) सूत्र-डोरा से खेल्ने की, (६६वट्टखेड) वर्च-रस्सी पर खेलने का, यहाँ पर समवायाङ्गोक्त-(चम्मखेड) चमटा से खेलना-इसका भी समावेश प्रज्ञप्ति । अहिपाहन ७२८ (दिद्विजुद्ध) दृष्टियुद्धनी अने, 'राजप्रश्नीय' सूत्रमा मतावस (असिजुद्ध) तसारथी युद्ध ४२वानी समावेश थये। छ ५५ (निजुद्ध) भयुद्धनी, ५ (जुद्धाइजुद्ध) मड् माहि प्रक्षेपपूर्व [धा भारीन] महायुद्ध ०२पानी, ५७ (मुद्विजुद्ध) मुष्टियुद्ध ४२वानी, ५८ (बाहुजुद्ध) माईथा युद्ध ४२वानी, ५- (ल्याजुद्ध) सतयुद्धनी, शते सता[व] वृक्ष ५२ यडीने नीथी 8५२ सुधी વૃક્ષને લપેટી લે છે તેવી જ રીતે ચોધા જે યુદ્ધમા સામેના એધાના શરીરને ગાઢ ૩પથી પીડા કરી જમીન ઉપર પાડી દે છે અને તેના ઉપર ચડી બેસે છે તે લતાયુદ્ધ छ, तेनी, १० (ईमत्य) धुशासनी, 'ईस थ' मी प्राकृत रवीथी शान भभ લેવું જોઈએ નાગબાણ આદિ દિવ્ય અન્ન આદિનુ સૂચક જે શાસ્ત્ર છે તેનું નામ धुशान तेनी, १ (पाय) छराधी यु६३सानी, २ (धगुम्वेय) धनुनी, १३ (हिरण्णपाग) २४सिद्धिनी, ४ (सुवण्णपाग) सुपर्ण भिद्धिनी, 'राजप्रश्नीय' . ओपपातिकमा वहखेड ६६, णालियाखेड ६७, पत्तच्छेज ६८,कडच्छेज ६९,सजी- व ७०, निज्जीव ७१, सउणरुय ७२-मिति वावत्तरिकलाओ सेहा- वित्ता सिक्खावेत्ता अम्मापिईणं उवणेहिति ॥ सू०४६ ॥ 'नालियाखेड' नालिकापेलम्यूतपिशवम्-माभूदिष्टतायाद विपरीतपाकनिपतन मिति नालिकाया यर पायक पात्यते । यद्यपि द्यूते एवास्य समावेशो भवितुमर्हति तथापि नालिकाखेलप्राधान्यज्ञापनार्थ भेदन ग्रहणम् ६७, 'पत्तने' पत्रच्छेद्यम् अष्टोत्तरशतपत्राणा मध्ये विवक्षितमख्याकपर छेन्ने हस्तलाघवम् ६०, 'कडच्छेन' कडच्छेद्यम्-कट (चटाई- वत् क्रमाच्छेचे वस्तु यत्र विज्ञाने तत्तथा तत् ६९, 'सजीव सजाय सजीवकरण-मृतधात्वा दीना सहजस्वरूपापादनम् ७०, 'निजीव' निर्जीव-निर्जीकरणम्-हेमादिधातुमारण पारद मारण वा ७१, 'सउणण्य' शकुनरुतम् , अा अकुनपद रुतपद चोपलक्षणम् , तेन सर्व शकुनमग्रह , गतिचेष्टादिगनलोकनादिपरिग्रहश्च ७२, 'इति पातरिकलाओ' इति द्वासम- तिकला -द्वासप्ततिपुरुपफला 'सेदारिता सिक्खावेत्ता' सेधयित्वा शिक्षयित्वा च 'अम्मा- पिर्दण उवणेहिति' मातापित्रोरुपनेष्यति-समर्पयिष्यति ॥ स १६ ॥ हुआ है । (६७ नालियाखेड ) धूतविशेष खेलने की-नालिका में पाशे डालकर जुआ खेलने की, (६८ पत्तच्छेज) पर छेदन करने की, १०८ पत्रों मे से विवक्षित पत्र को करने मे हाथ की कुशलता की, (६९ कडच्छेज) कट की अथात् चटाई की तरह क्रम २ से छेदन करने की, (७० सज्जीव) मारी हुई धातुओं को पुन प्रकृतिस्थ करने की, (७१ निजीव) निर्जीव करने की हेमादिक धातुओं को मारने की, अथवा पारे को मारने की, (७२ सऊणरुय) पक्षियों के शन्द पहिचानने की उनका गति, चेष्टा एव अवलोकन आदि जानने का क्ला, (दति बावत्तरिकलाओ सेहावित्ता सिक्खावेत्ता अम्मापिर्दण तभा 'समनायाग 'भा उस भलिपाई भने धातुपाना मभावेश मडी ४२३॥ नमे ६५ (सुत्तखेड) सूत्र-राथी २भवानी, ६ (पट्टखेड) वर्त-३।२४४ ५२ २५- पानी, मी मभवायामास (चम्मसेड) 'यामाथी सयु सेना ५९ सभा देश यो छ १७ (नालियासेड) वृतविशेष २भवानी-नलिमा पासा नाभीन जुगार २भवानी, १८ (पत्तन्छेज्ज) पत्र पानी, १०८ पत्रीमाथी विवक्षित पत्र अपवाभा सायनी शत नी, १८ (कडन्छेज) ४८नी अर्थात् यानी पी भभथी छेदन ४२वानी, ७० (सज्जीव) भारती धातुमान ३शन प्रतिस्य ४२पानी, ७१ (निजीव) नि ४२पानी-हेभ साडि धातुमाने भारपानी, अथवा पाराने भारवानी ७२ (सउणरुय) पक्षिसाना शह सभवानी तमनी गति, येष्टा तेभान मान माहिलपानी ४॥ (इति वावत्तरिकलाओ सेहावित्ता सिक्खावित्ता - पीयूषवर्षिणी-टीकासु १७ अम्बहपरिवाजकविषये भगवद्गीतमयो सघाद ६१३ मूलम्-तए णं तस्स दंढपइण्णस्स दारगस्स अम्मा- पियरो तं कलायरियं विउलेण असण-पाण-खाइम-साइमेणं वस्थ-गंध-मल्ला-लंकारेण य सकारेहिति सम्माणेहिति, सका- - 1 टीका-'तएण' इत्यादि । 'तए ण तस्स दढपटण्णस्स दारगस्स अम्मापियरो त कलायरियं तत खलु तस्य दृढप्रतिजस्य दारफस्य अम्बापितरी त कलाचार्य 'विउलेण असण-पाण-खाइम-साइमेण' पिपुलेनाऽनपानसायस्यायेन 'वत्थ-गध-मल्ला-लकारेण य सकारेडिंति सम्माणेहिति' वस्त्रगन्धमान्यालङ्कारेण च सत्कारयिष्यत सम्मानयिष्यत सुगमानि पदानि वाक्यानि च । 'सकारिता सम्मा- णित्ता सकृत्य समान्य 'विउलं जीवियारिह पीइदाण दलदस्सति' विपुल जीवि उवणेहिति) ये ७२ कलायें पुरुषकी हैं, इन कलाओं की शिक्षा कडाचार्य उसे देगा, पश्चात् वह उसे उसके मातापिता के पास लाकर सौंप देगा ।। सू ४६ ॥ 'तए ण तस्स' इत्यादि। (तएण) इसके बाद (तस्स दढपइण्णस्स दारगस्स) उस दृढ प्रतिनकुमार के (अम्मापियरो) मातापिता (त कलायरिय) उस कलाचार्य का (विउलेण असण-पाण-खाइम-साइमेण वत्थ-प-मल्ला-लकारेण य सकारेहिति) विपुल, अंगन, पान, खादिम, स्वादिम, वस्त्र, गध, एव माला तथा अलकारों के प्रदान से खूब सत्कार करेंगे। (सम्माणेहिति) खूब सन्मान करेंगे। (सकारिता सम्माणित्ता) सस्कार एव समान करके पश्चात् वे उसे (विउल जीवियारिह पीइदाण दलइस्सति), अम्मापिईण उपणेहिति) मा ७२ ४ामा पुरुषनी छे से जमानी साया तेन શિક્ષા આપશે પછી તે તેને તેના માતાપિતાની પાસે લાવીને સોપી દેશે (સૂત્ર ૪૬) तए ण तस्स'त्यादि (तए ण) त्यार पछी (तस्स दढपइण्णस्स दारगस्स) ते प्रति उभारना (अम्मापियरो) भातापिता (त कलायरिय) ते सायाना (विउलेण असण-पाण- खाइम-साइमेण वत्थ-गध-मल्ला-लकारेण य सक्कारेहिति) विY Pमशन, पान, ખાદિમ, સ્વાદિમ, વસ્ત્ર, ગધ તેમજ માલા તથા અલકારે આપીને ખૂબ सा२ ४२शे, (सम्माणेहिति) धूम सन्मान ४२(सस्कारिता सम्माणित्ता) सार तेभर सन्मान ४शने पछी तसा तेन (विउल जीवियारिह पीइदाण 1 - , 1 - रित्ता सम्माणित्ता विउल जीवियारिहं पीडटाणं दलास्सति, दल- इत्ता पडिविसजेहिति ॥ सू०४७ ॥ मूलम्-~-तए णं से दढपडण्णे दारए बावत्सरिकला- पडिए नवगसुत्तपडिवोहिए अहारसदेसभासाविसारए गीयरई काऽऽई प्रीतिदान दास्यत, 'दलइत्ता' ढत्या 'पडिविसलहिति प्रतिविस यिप्यत ॥ सू० ४७॥ टीका--'तए ण' इत्यादि । 'तए ण से दहपटण्णे दारए' 'तत गड स दृढप्रतिज्ञो दारक 'पावनरिकलापंडिए' द्वासप्ततिकलापण्डित नवगमुत्तपडि, वोहिए' नवाङ्गसुप्तप्रतिबोधित -नयाझानि-दे श्रोत्रे, नो, वे प्राणे, एका च जिवा, वगेका, मनश्वामिति, तानि सुप्तानीव सुप्तानि-याच्यादब्यक्तचेतनानि तानि प्रतियोगितानि यौवनेन व्यक्तचेतनायन्ति कृतानि यस्य स तथा । ' गीयरई 'गीतरति गानप्रिय , गधच- विपुल रूप में जीविका के योग्य प्रीतिदान देंगे, (दलदत्ता पडिविसजेहिति) और देकर उसे विसर्जित कर देगे ॥ सू ४७॥ 'तए ण से दहपइण्णे दारए' इत्यादि। (तए ण) इस के बाद (से) वह (दढपडण्णे) दृढप्रतिज्ञ (दारए) कुमार (वावत्तरिकलापडिए) बहत्तर कलाओं में पिडिन (नवगसुत्तपडिबोहिए )' एवं सुप्त नवागों-२ कान, २ क्षेत्र, २ नासिका के छिद्र, १ जिह्वा, स्पर्शन इद्रिये और मन क प्रतिबोध-जागृति से युक्त-यौवनावस्था सपन होकर, (अद्वारसदेसमासाविसारए) १८ देशा की भाषा का ज्ञाता होगा, (गीयरर्द गधचणट्टकुसले ) यह -कुमार. गीत में दलइसति) विधु'३५ विधाने 'योऽय प्रीतिन पिश (दलइत्ता पडिवि सज्जेहिंति) मने मापान तमनु विसन ४१ देशे (सू ४७) 'तए ण से दढपइण्णे दारए' त्या (तए ण) त्यार पछी (से) 'a' (दढपइण्णे) प्रतिज्ञ (दारए) भार (बावत्तरिकलापडिए) मोडतेर जान्यामा पति (नागसुत्तपडिमोहिए) तम સુખ નવ અગ-૨ કાન, ૨ નેત્ર, ૨ નાસિકાના છિદ્ર, ૧ જીલ્મ ૧ ૫- ન ઈદ્રિય અને મનના પ્રતિબોધ-જાગૃતિથી યુક્ત-યૌવનાવસ્થા સંપન્ન थान (अद्वारसदेसभासाविसारए) १८ हेशानी लापान tau थरी- (गीयरई । 11 पीयूषवषिणो टोकास ४८ अम्पडपरिव्राजकविषये भगवद्गीतमयो सवाद ६१५ गधव्वणकुसले हयजोही गयजोही रहजोही वाहुजोही वाहु- प्पमदी वियालचारी साहसिए अलं भोगसमत्थे यावि भविस्सइ ॥ सू० ४८॥ मूलम्--तए ण दढपइण्णं दारगं अम्मापियरो वाव- कुसले गान्धर्व-नाट्यकुशल -गाधर्वे-गातविद्याया नाटये नाट्यशास्त्रे च कुशल निपुण , अट्ठारस-देसभापा-पिसारए' अष्टादश-देश-भाषा-विशारद, 'हयजोही' हय- जोपी-हयेन=अश्वेन युज्यते तच्छीलो हययोधी, एव 'गयजोही रहजोही वाहुजोही गजयोधी रथयोधी बाहुयोधी-ज्ञातव्य 'बाहुप्पमद्दी' बाहुप्रमर्दी-बाहुभ्या प्रमृद्नाति तच्छीगे बाहुप्रमदी, 'वियालंचारी' विकालचारी-निर्भयत्वाद्विकाले रात्रावपि चरति तच्छालो पिकालचारी, अत एव 'साहसिए' साहसिक =अतिशूर , 'अल भोगसमत्थे' अलम्भोगसमर्थ अलम् अन्यर्थ भोगानुभवसमर्थ 'याचि भविस्सद' चापि भविष्यति ॥ सू० ४८॥ । टीका-'तए ण'- इत्यादि । 'तए ण दढपदण्ण दारय' तत खलु दृढ- अनुराग वाली तथा गान्धर्वविद्या मे और नृत्यकला मे कुशल होगा। (हयजोही गय- जोही रहजोही.पाहुजोही) यह अश्वयोधी, गजयोधी, रथयोधी और बाहुयोधा होगा। (बाहुप्पमदी वियालचारी साहसिए ) यह बाहुप्रमर्दी होगा और,अति शूर होगा, इस लिये इसे विकाल रात्रि मे भी आने-जाने मे कोई भय नहीं होगा। ( अल भोगसमत्थे यावि भविस्सइ) तथा यह भोगसमर्थ भी होगा ।। सू ४८ ॥ तए ण दढपइण्ण दारग' इत्यादि । (तए ण) वाद मे (दढपदण्ण दारग) इस अपने दृढप्रतिज्ञ बालक को गधब्व-गट्ट-कुसले) उभार गीतमा, विधामा भने ३२ (हयजोही गयजोही रहजोही पाहुजोही) मे सोधी, न्याथी, રથયેથી, અને બાહુધી થશે (बाहुप्पमदी वियालचारही साहसिए) એ બાહુપ્રમદી થશે અને અતિ શુરવીર થશે આ માટે તેને વિકાળ રાત્રિમાં पर मालवा-पामा तन मय थशे नडि (अल भोगसमत्थे यावि भवि स्सई) तथा । सागसमर्थ पर थशे (सू ४८) 'तए ण दढपइण्ण दारग' त्याहि (तए ण) त्या२ ५०ी (दढपइण्ण दारग) मा पाताना प्रति माने - નૃત્યકળામાં औपचातियाचे 1 शयनमोगै . तरिकलापडिय जाब अल भोगसमत्थ वियाणिता विउलेहि अण्णभोगेहि पाणभोगेहिं वत्थभोगेहि सयणभोगेहिं उवणि- मंतेहिति ॥सू०४९॥ मूलम्-तए णं से दढपइपणे दारए तेहिं विउलेहि अण्ण- प्रतिज्ञ दारकम् 'अम्मापियरो' मातापितरौ 'वावतरिकलापडिय' द्वासप्ततिकलापण्डित जाव' यावत्-अत्र-यावच्छन्दाद्-अष्टादशदेशभापाविशारद गीतरतिं गाधर्वनाटयकुशल हययोधिनम्-इत्यादानि विशेषणानि द्वितायैकवचनान्तानि ज्ञेयानि । 'अल मोगसमस्य' अल भोगसमर्थम्-अलम् अत्यर्थ भोगानुभवसमर्थ 'वियाणित्ता' विज्ञाय 'विउलेहि अण्णभोगेहिं ' विपुलैरन्नभोगै 'पानभोगेहि। पानभोग 'लेणभोगेहि ' लयनभोगै - चित्रशालायावासनवनवाभोगै 'वत्यभोगेहिं ' वस्त्रभोगै, 'सयणभोगेहि' 'उवणिमतेर्हिति ' उपनिमन्त्रयिष्यत =भोगान् भुड्य-इति कथयिष्यत ॥ सू० ४९॥ टीका-'तए णं' इत्यादि । 'तए ण से दढपइण्णे दारए' तत खलु (अम्मापियरो) मातापिता (धावत्तरिकलापडिय जाव अलभोगसमत्थ) ७२ कलाओं में पारगत तथा नवयौवनशाली एव भोग भोगने में समर्थ जानकर उसे (विउ लेहिं) पिपुल (अण्णभोगेहिं) अन्न के भोगों से, (पाणभोगेहिं) पान करने योग्य द्रव्यों के भोगों से, (लेणभोगेहिं ) विविध चित्रों से सुशोभित प्रासाद के भोगों से, (वत्थभोगेहि ) सुन्दर २ वस्त्रों को इच्छानुसार पहरने रूप भोगों से एव (संयण भोगेहिं) शय्या आदि के भोगों से (उवणिमतेहिति) आमत्रित करेंगे, अर्थात् 'भोगों को भोगो ऐसा उससे कहेंगे ।। सू ४९ ॥ (अम्मापियरो) मातापिता (बावत्तरिकलापडिय जाव अल भोगसमत्थ) ७२ ४ा એમા પાર ગત અને નવયૌવનશાળી તેમજ ભોગ ભેળવવામાં સમર્થ જાણીને तेन (विउलेहिं) विधुस (अण्णभोगेहिं) मन्नना लागाथा (पाणभोगेहिं) पान ३२ पाने येय द्रव्यना लोगोथी (लेणमोगेहिं) विविध चित्रोथी सुशोलित प्रास (भडेस)ना गाथा (वत्थभोगेहि) सु४२ सु४२ पसीने ४-छानुसार ५९२वा રૂપ सागाथा तभ (सयणभोगेहिं) शय्या माहिना होगाथा (उवणिभतेहिति) આમત્રિત કરશે, અર્થાત્ “ોને ભગવો એમ તેને કહેશે (સૂ ૪૯) - , १ पीयूषवषिशी-टीका सू ५० अम्बडपरिग्राजकविषये भगवद्गीतमयो संवाद ६१७.. भोगेहि जावसयणभोगेहिणोसजिहिति,णोरजिहिति,णोगिज्झि- हिति, णो मुज्झिहिति, णो अज्झोववजिहिति ॥ सू० ५० ॥ मूलम्-से जहाणामए उप्पले इ वा पउमे इवा कुसु- स दृढप्रतिज्ञो दारक 'तेहि विउलेहि अण्णभोगेहिं जाव सयणभोगेहि तविपुलर नमोग- यविच्छ्यनभोगै-अत्र यावच्छन्नापानलयनववभोगैरिति ग्राह्यम् , 'यो सन्जिहिति' नो सश्यनि-न सद्ग-सम्बध करिष्यति, 'णो रनिहिति' नो रक्ष्यति-न राग-प्रेम भोगसम्बधहेतु करिष्यति, ‘णो गिज्झिहिति' नो गर्द्धिप्यते-नो गृद्विभाव करिष्यति, 'णो मुज्झिहिति' नो मोहिष्यति मोह न करिष्यति ‘णो अझोपवनिहिति' नो अध्युपपस्यते-न तदेकानमना भविष्यति ॥ सू० ५० ॥ टीका-'से जहाणामए' इत्यालि । 'से जहाणामए' अथ यथा नाम 'तए ण से दढपइण्णे' इत्यादि । (तए ण) माता-पिता के इन वचनों को सुनने के बाद ( से दढपइण्णे दारए) वह दृढप्रतिज कुमार (तेहिं विउलेहि अण्णभोगेहिं जान सयणभोगेहिं णो सजि- हिति) उन अन्न आदि पिपुल भोगों मे निलकुल ही आसक्तचित्त नहा होगा। (णो रजिहिति) अनुरक्त नहीं होगा। (णो गिझिहिति) उनमें गृद्ध नहीं होगा, (गो मुझिहिति) मूर्छित नहीं होगा, और (णोअझोववजिहिति) न उनमे सर्वथा एकाग्र- मन ही होगा। सू ५० ॥ 'से जहाणामए' इत्यादि। इस सूत्र में "इ वा" ये शब्द वाक्यालकार में प्रयुक्त हुए हैं। (से जहाणा- 'तए ण से दढपइण्णे' त्या (तए ण) मातापिताना सेवा पयन सामय पछी, (से दढपइण्णे दारए) ते प्रतिज्ञ भा२ (तेहिं विउलेहिं अण्णभोगेहिं जाव सयणभोगेहिं णो सजिहिति) તે અને આદિ વિપુલ ભેગમા બિલકુલ જ મનની આસક્તિ રાખશે નહિ, (णो रजिहिति) मनु२४त थशे नडि, (णो गिज्झिहिति) तमा शृद्ध थरी नाड, (णो मुज्झिहिति) भूछित थशे नहि मनभा (णोअज्झोषयज्जिहिति) સર્વથા એકાગમન પણ થશે નહિ ( ૫૦) जहाणामए' त्याह 20 सूत्रमा "इवा' में श०४ पायास २३चे परायो छे (से जहा . - मे इ वा नलिणे इ वा सुभगे इ वा सुगंधे इ वा पोंडरीए इवा महापोडरीए इ वा सयसपत्ते इवा सहस्सपत्ते इ वा सयसहस्सपते इ वा पंके जाए जले सवुड्ढे णोवलिप्पइ पंकरएण, णोवलिप्पइ 'उप्पले इवा' उप्पल-रक्तकमलम् , 'इशा' इति वाक्यालबार 'पउमे इवा' पमम्-कमलमेव, 'कुसुमे इ वा' कुसुमम् , 'नलिणे इ वा नन्निनम् , 'सुभगेट पा' सुभग-कमलविशेष 'मुगधे इवा' मुगधम् सध्याविकासिकमलविशेप , 'पोडरीए इवा' पुण्डरीक श्वेतकम- लम् , 'महापोंडरीए इवा' महापुण्डरीक-विशाल श्वेतकमलम् , 'सयपत्ते इवा' शत- पत्रम्-कमलम् , 'सहस्सपत्ते इवा' सहस्रपत्रम्, 'सयसहस्सपत्ते इवा' शतसहस्रपत्रम् , एतानि सर्वाणि कमलजातीयायेव । एतत्प्रत्येकम्-'पके जाये' पङ्के जातम् कर्दमे समुत्पन्न 'जले सवुड्ढे' जले सवृद्धम् , 'णोवलिप्पइ पफरएण' नोपलिप्यते पङ्करजसा-पर-कर्दम स एव रजो रेणुतुन्यत्वात् , तेन नोपलिप्यते-उपलिप्त न भवतीत्यर्थ । 'णोवलिप्पइ जल मए) जैसे (उप्पले इ वा ) रक्त कमल, (पउमे इ वा) ,पमामल, (कुसुमे इ वा) कुसुम-पुष्प, (नलिणे इ था) नलिन-कमलविशेष, (सुभगे इवा) सुभग कमल, (सुगरे इवा) सुगधर्फमल-सध्याकालविकासी सौगधिक कमल, (पोंडरीए इ-वा), पुण्डरीक-श्वेतकमल, (महापोंडरीए इवा) महापुडरीक-विशाल श्वेतकमल, (सयपते । इ वा ) शतपत्र कमल, (सहस्सपत्ते इ वा ) सहस्रपत्र कमल, (सयसहस्सपत्ते इ वा) लक्षपत्र कमल, ये सन कमल की जातिया है। (पके जाए ) ये कीचड उत्पन होते हैं, (जले सवुड्ढे) तथा जल मे बढते हे, तो भी (णोवलिप्पइ पकरएण णोवलिप्पड़ जलरएण) पक की रज से वे लिम नहा होते है और न जल की. रज से-बिन्दुओं से लिस णामए) रभ (उप्पले इवा) २४ उभ, (पउमे इवा) पन भण, (कुसुमे इवा) सुभ-पुण्य, (नलिणे इवा) नलिन-भणविशेष, (सुभगे इवा) सुला ४भ, (सुगधे इवा) सुमध ४०-सध्यााणे पिडास पामे ते -सुवायु ४०, (पोंडरीए इवा) ५06-अवेत ४भाग, (महापोंडरीए इवा) मा श-वि श्वेत. ४भ (सयपत्ते इवा) शतपन भण, (सहस्सपत्ते इ चा) ससपत्र ४, (सयसहस्सपत्ते इ वा) सक्षप- ४भण, मे मधी उभजनी तिमो छ (पके जाए) तयउभा Gaura थाय छ, (जले सवुड्ढे) तथा aran धे छ, ते पण (गोपलिप्पइ पकरएण व णालिप्पइ जलरण्ण) अयउनी २४था तालित यता नथी, तमा सना टीपाथी मे लिन यता नथी, (एवामेव से दृढप 1 -- - परिजना-भृत्या दय, पीयूषयपिणी टीका सु ५१ अपडपरिव्राजकत्रिपये भगवदगौतमयो सबाद ६१९ जलरएण, एवामेव दढपइण्णेवि दारए कामेहि जाए भोगेहिं संवु- ड्ढे णोवलिप्पिहितिकामरएण,णोवलिप्पिहिति भोगरएणं, णोव- लिप्पिहिति मित्तणाइणियगसयणसंवधिपरिजणेण ॥ सू०५१ ॥ मूलम्से णं तहारूवाण थेराणं अतिए केवलं रएण' नोपलिप्यते जलरजसा 'एसामेव दढपइण्णेवि दारए' एवमेव दढप्रतिज्ञोऽपि दारक, 'कामेहिं जाए भोगेहिं सवुड्ढे' कामैर्जातो भोगै मवृद्ध 'गोवलिप्पिहिति' नोपलेप्स्यते, 'कामरएण' कामरजसा-काम गठो रूप च, स एव रज कामरजस्तेन, 'गोवलिप्पि- हिति' नोपलप्स्यते 'भोगरएण' भोगरजसा-भोग गधो रस स्पर्शश्च, स एव रजो भोग- रजस्तेन, 'गोवलिप्पिहिति मित्त-णाद-णियग-सयण-सरधि-परिजणेण' नोपले- प्स्यते मित्र-ज्ञाति-निजक स्वजन-सम्बधि परिजनेन-मित्राणि-मुहृद , ज्ञातय =सजातीया , निजका भ्रातुप्पुत्रादय , स्वजना =मातुलान्य , सम्बधिन =श्वशुरादय , एतैर्न लिप्तो भविष्यति ॥ सू ५१ ॥ होते हैं, (एवामेव से दढपदण्णे वि दारए) इस तरह वह दृढप्रतिज कुमार भी (कामेहि) कामों से-काम सेवन से (जाए) उत्पन्न होगा, (भोगेहिं सवुड्ढे) भोगों से वृद्धिंगत होगा, तो भी वह (कामरएण) काम रजसे (गोवलिप्पिहिति) उपलिप्स नहीं होगा, (भोगरएण णोवलिप्पिहिति) भोगरज से उपलिप्त नहीं होगा। गध, रस, स्पर्श इन गुणों का नाम भोग है। शब्द तथा रूप का नाम काम है। भोगरज एव काम- रज इनमे रूपकालकार है। (णोचलिप्पिहिति मित्त-णाइ-णियग-सयण-सबधि- परिजणेण) इसी तरह वह मित्र-मुहृद्, ज्ञाति-सजातीय, निजक-भतीजा आदि, स्वजन-मामा आदि, सबधी-श्वशुर आदि एव परिजन-मृत्य आदि परिकरों के साथ भी मोह को प्राप्त नहीं होगा ॥ सू ५१ ॥ इण्णे वि दारए) तेवीशत त प्रतिज्ञ भार ५ (कामेहिं) उभाथी-जाम सपनथी (जाए) Grपन्न थरी, (भोगेहि सवुड्डे) लोगोथी वृद्धिमतरी, तो पY ते (कामरएण) भ२०४थी (गोवलिपिहिति) उपसित थरी नलि (भोगरएण णोवलिप्पिहिति) लोग२०४थी उपसित थशे नडि १५, २स, २५0 मे गुशानु નામ જોગ છે શ તથા રૂપનું નામ કામ છે ભેગરજ તેમજ ડામરજ सेमा ३५3-248२ छ (गोवलिप्पिहिति मित्त-णाइ-णियग-सयण-सबधि-परिज- गेण) मापी शत मित्र-सुई, जाति-सन्नतीय, नि०४४-भ्रातृपुत्र (मनिस) આદિ, સ્વજન-મામા આદિ, સબ ધી–શ્વશુર આદિ તેમજ પરિજન–નેકર આદિ પરિકરે-પરિવાર સાથે પણ મેહને પ્રાપ્ત કરશે નહિ (સ. ૫૧) औपातिकमरे " - चोहि बुज्झिहिति, बुज्झित्ता अगाराओ अणगारियं पव्वइ- हिति ॥ सू० ५२॥ मूलम्-से णं भविस्सइ अणगारे भगवते ईरियास- मिए जाव गुत्तवभयारी ॥ सू० ५३॥ टीका-'सेणं' इयादि । 'सेण स दृढप्रति सह 'तहारूवाण' तथारू पाणा-सम्यग्नानादिसम्पन्नाना 'थेराण' स्थपिराणाम् , 'अतिए' अन्तिके समीपे 'केवल घोहिं' केवला बोधि-विशुद्ध सम्यग्दर्शन 'युज्झिहिति' भोस्यते-ज्ञास्यति, अनुभविष्यती त्यर्थ , 'युज्झित्ता' बुद्ध्वा 'अगाराओ' अगारात् गृहातु-गृह परित्यज्ये यर्थ , 'अणगा रिय' भनगारिता-साधुत्व 'पन्चइहिति' प्रजिष्यति प्राप्स्यति । सू ५२ ।। टीका-'सेण' इत्यादि । 'से ण' स खलु दृढप्रतिज्ञो दारक 'भविस्सइ अणगारे' अनगारो भविष्यती यन्वय , स काहशो भविष्यतीत्याह 'भगवते' भगवान् अति शयधारी, 'ईरियासमिए' ईयर्यासमित =गमनक्रियाया यतनायुक्त , 'जाव' यावत्-यावच्छ- ब्दात्-भाषासमित , एपणासमित , इत्यादि पश्चसमितियुक्त , 'गुत्तवभयारी' गुप्तब्रह्मचारी गुप्तब्रह्मचर्यवान् ।। सू ५३ ॥ 'से ण तहाख्वाण' इत्यादि। (से ण) वह दृढप्रतिज्ञ कुमार नियम से (तहारूवाण थेराण) तथारूप-सम्यग्ज्ञान आदि गुणों से युक्त स्थविरों के (अतिए) पास (केवल बोहिं) केवल बोधि को- विशुद्ध सम्यग्दर्शन को (बुझिहिति) प्राप्त करेगा-उसका अनुभव करेगा, (बुज्झित्ता अगाराओ अणगारिय पव्वदहिति) अनुभव करने के बाद फिर वह अगार-अवस्था से विरक्त हो कर साधु अवस्था को प्राप्त करने वाला होगा ॥ सू ५२ ॥ 'से ण भविस्सइ' इत्यादि। (से ण) वह दृढप्रतिज्ञ कुमार (अणगारे भगवते) अनगार भगवत से ण तहारूवाण' त्या (से ण) ते प्रतिज्ञ भार नियमथी (तहारूवाण थेराण) तथा३५ सभ्य ज्ञान मा गुथा युश्त स्थविशनी (अतिए) पासे (क्वल बोहिं) मे व विशुद्ध सम्यानन (बुझिहिति) पास ४२0-तना मनुमप ४२, (खुज्झित्ता अगाराओ अणगारिय पचइहिति) मनुमप ४N सीधा पछी ते मार-- અવસ્થાથી વિરક્ત થઈને સાધુ-અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરવાવાળે થશે (સૂ પર) 'से,ण भविस्सई' त्या (से ण) ते प्रति भार (अणगारे भगवते) सन्मार लगपन्त (भवि - पीयूषयषिणी टीकास ५४ सम्बडगरिव्राजकविषये भगवद्गीतमयो सवाद ६२१ मुलम्-तस्स णं भगवंतस्स एएण विहारेण विहर- माणस्स अणते अणुत्तरे णिव्वाघाए निरावरणे कसिणे पाड- पुण्णे केवलवरणाणदंसणे समुप्पजिहिति ॥ सू० ५४॥ । टीका-तिस्सण' इत्यादि । तस्स ण मगवतस्स'तम्य खलु भगवतो दृढप्रतिक्षश्याऽनगारस्य, 'एएण विदारेण विदरमाणस्स' एतेन विहारेण विहरत - 'अणते ' अनन्तम् अनन्तार्थविषयम्, 'अणुनरे' अनुत्तर=सर्वोत्तमम् , 'णिवाधाए' निर्व्यापात व्याघाताहि तम्--अप्रतिहतमित्यर्थ , 'निरावरण' क्षायिकत्वादावरणरहितम्, 'कसिणे' कृत्स्नं सकलार्थप्राहकम्, 'पडिपुण्णे' प्रतिपूर्ण सकलस्वकीयाशयुक्तम् , 'केवलवरणाणदसणे ' केवलपरनानदर्शनम्- कैवलम्-असहायम् अतएव वर श्रेष्ठ ज्ञान (भविस्सइ) होगा, अर्थात् उत्कृष्ट मुनिराज बनेगा, वह (इरियासमिए जाच गुत्तेव- भयारी) ईर्यासमिति आदि पाच समितियों और तीन गुमियों का आराधक एव यावत् गुप्तब्रह्मचारी होगा ।। सू० ५३ ।। 'तस्स ण भगवतस्स' इत्यादि। (तस्स ण भगवतस्स) उन अतिशय प्रभावविशिष्ट दृढप्रतिन मुनि को (एएण विहारेण विहारमाणस्स) इस प्रकार के विहार से विचरते हुए (अणते) अनन्त पदार्थी के युगपत् जानने के साधक होने से अन त, (अणुत्तरे) सर्वोत्कृष्ट, (णिन्या- पाए) निर्याघात, (णिरावरणे) भावरणरहित, (कसिणे) जान के पूर्ण विकास से सकलार्थप्राहक, (पडिपुण्णे) तथा अपने समस्त अविभागी अर्थों में से किसी स्सइ) 0, मर्यात् Gre भुनिश मनरी, ते (इरियासमिए जाव गुत्तवभयारी) ઇસમિતિ આદિ પાચ સમિતિઓ અને ત્રણ ગુપ્તિએ આરાધક તેમજ ગુસબ્રટ્ટાચારી થશે (સૂ. ૫૩) 'तरस ण भगतस्स' इत्याहि (तस्स ण भगवतस्स) ते अतिशय-प्रमा-विशिष्ट प्रतिज्ञ भुनिन (एएण विहारेण विहरमाणस्स) से प्रधान विहारथी वियरता (अणते) सनत पहायोन सी साथै नपामा साथ डापाथी मनत, (अणुत्तरे) सर्वोत्कृष्ट, (णिव्वाघाए) निव्याधात, (णिरावरणे) भावर रहित, (कसिणे) ज्ञानना विxt- सथी सण मान नवा वाणा, (पडिपुण्णे) तथा पाताना समस्त अपि- मागी मशाभाथी ५ मशथी डीन नलि मेवा (क्वलवरणाणसणे) - ६२२ तिमी मूलम्-तए णं दढपडण्णे केवली पाई वासाई केवलिपरियाग पाउणिहिति, पाउणित्ता मासियाए संलेहणार अप्पाणं झूसित्ता, सहि भत्ताई अणसणाए छेदिता, जस्सहाए कीरइ नग्गभावे मुडभावे अण्हाणए अदंतवणए केसलोए च दर्शनं चेति ज्ञानदर्शन, 'तत्र ज्ञान विशेषाऽवनोपरूपम्, दर्शन सामान्यावबोधरूप 'समुपजिहिति' समुत्पत्स्यते-उदेष्यति ॥ सू०५४॥ टीका-'तए पा' इत्यादि । तए ण से दढपइण्णे केवली' नत खल स दृढप्रतिज्ञ केली ‘वहूइ वासाइ केलिपरियाय'. बहनि वर्षाणि केवलिपर्याय 'पाउणिहिति' पालयिष्यति, 'पाउणित्ता' पालयिया, 'मासियाए सलेहणाए अप्पाण झूसित्ता' मासिक्या पलेसनयाऽऽमान जूपिचा=सेवित्वा 'सद्धि भत्ताइ अणसणार छेइत्ता ' षष्टिं भक्तानि अनशनेन छित्वा ' जस्सद्वाए' यस्यार्थाय यन्निमित्त 'कोरई भी अश से हीन नहीं ऐसे (केवलवरणाणदसणे) इन्द्रियों की सहायता आदि से रहित होने के कारण केवल-असहाय उत्तम ज्ञान एव उत्तमदर्शन उत्पन्न होंगें ॥९० ५४॥ 'तए ण से ढपइण्णे केवली' इत्यादि । (तएण) इस के बाद (से दढपदण्णे केवली) वे दृढप्रतिज्ञ केवली भगवान् (वहूइ वासाई) बहुत वर्षों तक (केवलिपरियाग) केवलिपर्याय का (पाउणिहिति) पालन करेगे, (पाउणिता) पालन करके (मासियाए सलेहगाए अप्पाण झूसित्ता) एक मास की सलेखना से आत्मा को झोसकर (सटुिं भत्ताइ अणसणाए छेदित्ता) एव साठ भक्तों का अनशन से छेदकर (जस्सट्टाए) जिसके निमित्त (नम्गमावे) नग्न ઈતિઓની સહાયતા આદિથી રહિત હેવાને કારણે કેવળ-અમહાય એવા ઉત્તમ જ્ઞાન તેમજ દર્શન ઉત્પન્ન થશે - (સૂ પ૪) 'तए ण से दढपइण्णे विली' त्यादि (तए ण) २ पछी (से दृढपइण्णे केली) ते प्रतिपक्षीला पान (वहूइ वासाइ) पणा पर सुधा (क्वलिपरियाग) सीपर्यायन (पाउ णिहिति) पान ४२२, (पाउणित्ता) पासन शने (मासियाए सलेहणाए अप्पाण झूसित्ता) : भासनी सोमनाथी मात्माने सेवान, (सर्द्वि भत्ताइ अणसणाए छेदिता) तेभर AIB मातीने मनशनयी छेदन ४शन (जस्सद्वाए) मा निमित्त । 1.

" पीयूषयषिणी-टोकास ५५ अम्पडपरिग्राजकषिपये मगदगौतमयो सयाद ६२३ वंभचेवासे अच्छत्तग अणोवाहणगं भूमिसेजा फलहसेज्जा कट्ठसेज्जा परघरपवेसो लहावलद्धं, परेहिं हीलणाओ खिसणाओ क्रियते, 'नग्गमावे' नग्नभाव 'मुडभावे ' मुण्डभाव , 'अण्हाणए ' अस्नानम् स्नान- वर्जनम् , 'अदववणए' अढन्तधावनम दतधावनवर्जनम्, 'केसलोए केगलोच केशाना लञ्चनम् , 'वंभचेरवासे नझचर्यवास ब्रह्मचर्यपालन, 'अच्छत्तग' अच्छाकम् छत्रधारण- वर्जनम्, 'अणोवाहणग' अनुपान क-पादनाणराहित्य, अश्वशिषिकादिवाहनराहित्य च, 'भूमिसेज्जा' भूमिशय्या, 'फलहसेज्ना। फलफशय्या, 'कट्ठसेन्जा' काठशप्या, 'परघरपवेसो' परगृहप्रवेश -भिक्षार्थमित्ययाहार्यमियर्थ , 'लद्धावलद्ध' लघापलब्धम्- सकारादिना लन्ध राम-प्राप्ति , अपग्धम्-अपमानेन प्रामि क्रियते इति पूर्वेण सम्बध । तथा-'परेहिं हीलणाओ' परेषा हेल्ना =अबना-परकृता जमकर्मममोद्घाटना , यथा- भाव, (मुडमावे) मुण्टभाव, (अण्हाणए) स्नान का परित्याग (अदतवणए) दाँतो के प्रक्षालन करने का परित्याग, (केसलोए) केशों का लोच करना, (वभचेरखासे) ब्रह्मचर्य का पालन, (अच्छत्तग) उर धारण नहा करना, (अणोवाहणग) विना जूतों के चलना, अश्व पर, शिविका पर, वाहन पर नहीं बैठना, (भूमिसेज्जा) भूमि पर गयन करना, (फलहसेज्जा) काष्ठ के पाटिये पर सोना, (कट्ठसेज्जा) साधारण काष्ठ पर सोना, (परपरपवेसो) दूसरों के घर मिश्रावृत्ति के लिये जाना, (लद्धावल्द्ध) मान और अपमान पूर्वक प्राप्त भिक्षा में समभाव रखना, ये सन (कीरड) किये जाते हैं, और जिसके निमित्त (परेहिं हीरणाओ) परकृत अवज्ञाओं को-जैसे 'अरे । तू जारजात (दोगला) इस प्रकार के अनादर वचनों का, (खिंसणाओ) लोगों के द्वारा विजाने का लोकों- (नग्गभावे) ननमा, (मुडभावे) प्रभु साप, (अण्हाणए) जाननी परित्यार, (अदतवणए) हातानु प्रक्षासन ३२वान। परित्याग, (कसलोए) शानु हुन ४२७, (नभचेरवासे) प्रार्थनु पासन ४२७, (अच्छत्तग) छत्र पार न ४२षु, (अणोवाहणग) नेडा पा विना याब, मश्वपर, शिमिर -(iall ५२), पाठन ५२ न मेस, (भूमिसेजा) भूभि५२ शयन ४७, (फलहसेज्जा) पारिया ५२ सुवु, (कट्ठसेज्जा) माधारण सा61 (परघरपवेसो) भीतने ३२ लिक्षावृत्ति भाटे , (लद्धावलद्ध) भान अपमानभा सभांना५ रामा, पधु (कीरई) ४२पामा मा छ, भने रेना निभित्ते (परेहिं हीलणाओ) मे उसी सपनामा २वी है। 'गरे। तु नत छ' २॥ प्रधान मनाहरना वयना, (सिंसणाओ) दाना , n લાકડાના પર सुनु, . . - . ६२४ निंदणाओ' गरहणाओ तालणाओ तजणाओ परिमवणामो पवहणाओ उच्चावया गामकटगा वावीसं परिसहोवसम्गा अहि- 'जारजातोऽसि' इत्यादिरूपा इत्यर्थः । 'खिसणामोनिसा = लोकसमक्ष ममोदघाटनम् , 'निंदणाओ' निन्दना =मनसा जुगुप्सा, 'गरहणाभो' गर्हणा =समझे क्रियमाणा जुगुप्सा , 'तालणाओ' ताडना चपटादिदानानि, 'तजणाओ' तर्जना अमुल्यादि प्रदर्शनपूर्वक कटुवचनकथनानि, 'परिभवणाओ' परिमानास्तिस्कारा , 'पखहणाओ' प्रव्यथना =पीडोत्पादना, 'उच्चारया' उचावचा =अनेकविधा , 'गामषटगा' प्राम कण्टका, ग्राम समूह ,स चेद्रियाणामिह प्रकरणवशाद् गृह्यते, इन्द्रियाणा प्रतिकूला शब्दादय इन्यर्थ , 'वावीस परीसहोवसग्गा' द्वाविंशति परीपहोपसर्गा 'अहियासिजति अधिसहिप्य ते, 'तमट्ठमाराहिता' तमर्थमाराध्य आमकल्याणरूप तमर्थ साधयित्वा 'चरिमेहिं उस्सासणिस्सासेहिं ' चरमैरुच्छ्वासनि श्वासै सिमिहिति' सेत्स्यति के समक्ष अपने मर्मों के उद्घाटनों का, (णिदणाओ) अपने प्रति लोगों के मानमिक घृणाओं का, (गरदणाओ) लोगों द्वारा प्रत्यक्षरूप से की गयी गाओं का, (ताल णाओ) थप्पड आदि की ताडना का, (तज्जणाओ) अगुली-निर्देश-पूर्वक कहे हुए कटु वचनों का, (परिभवणाओ) तिरस्कारों का, (पञ्चहणाओ) पीडाजनक परिस्थितियों फा, (उच्चावया) अनेक प्रकार के, (गामाटगा) इन्द्रियों के प्रतिकूल शब्दादिको का, (वावीस परीसहोवसग्गा) बाईस प्रकार के परीषहों का, एव परकृत उपसर्गों का (अहियासिज्जति) सहन किया जाता है, (तममाराहित्ता) वे दृढप्रतिज्ञ केवली भग वान् उस आत्मकल्याण रूप अर्थ को आराधित करके (चरिमेहिं उस्सासणिस्सासेहिं) દ્વારા થતી ખીજવણીનુ-લોકે સમક્ષ-પિતાની માર્મિક વાતને પ્રકાશ थाय तनु, (णिदणाओ) पाताना प्रति हानी मानसि४ धृपायानु , (गरहणाओ) attथी प्रत्यक्ष३ ४शयसी सानु, (तालणाओ) १५माहिथी भार भावानु, (तजणाओ) माजी याधीन ४९ ४४ वयनानु (परिभवणाओ) ति२२४शनु, (पव्वहणाओ) पीstory परिस्थितिमानु, (उच्चावया) भने ४ाना (गामकटगा) द्रियाने प्रतिण शाह माहिनु, तथा (बावीस परीसहोवसम्गा) भावीस ५२ना परीषहानु तभर मीन रे। सोनु (अहियासिज्जति) सहन राय छ (तमट्ठमाराहिता) १ प्रतिपक्षी सस पान त यात्म या५३५ मीने भाराधित ४श२ (परमेहिं उस्मास-णिस्सा सेहि) मन्तिम पास-निबासी (सिज्झिहिति) कृतकृत्य 45 , पोयूपयपिणो-टोका र ५४ मम्मटपरियाजाविषये भगवद्गीतमयो संवाद ६२५ यासिजति, तमट्टमाराहित्ता चरिमेहि उस्सासणिस्सासेहि सिज्झि- हिति, बुझिहिति, मुञ्चिहिति, परिणिवाहिति, सयदुक्खाणमत करेहिति ॥ सू० ५४॥ मूलम्-से जे इमे गामा-गर-जाव-सण्णिवेसेसु प- ब्वइया समणा भवति, त जहा-आयरियपडिणीया उवज्झाय- कृतकृत्यो भविष्यति, 'घुज्झिहिति' भोस्यते-समस्तानधान् केवलज्ञानेन ज्ञास्यनि, 'मुचि- हिति' मोश्यते-सरलकमाग, 'परिणिवाहिति' परिनिवास्यति कर्मकृत्तसन्तापाऽमावेन शानलीमविष्यनि, 'सन्यदुक्खाणमत करेहिति' सर्पदु सानाम् गारीरमानसाना सरल- दुखानामन्त करिष्यतीति ।। सू० ५५ ॥ टीका-'सेजे इमे' इत्यादि । “से जे इमे' अथ य इमे 'गामा-गर- जाव-सण्णिवेसेम' प्रामाऽऽकर-यावत्-सन्निवेशेषु, 'पन्चइया समणा भवति' प्रजिता अमणा भवन्ति, ते कोशा सन्ती यत्राऽऽह-'तजहा' तद्यथा-'आयरियपडिणीया' आचार्य प्रत्यनीका आचार्यविरोधिन , 'उवज्यायपडिगीया' उपाध्यायप्रयनीका , अतिम उच्चासनि श्वासों से (सिज्झिहिति) कृतकृत्य हो जायेंगे, (युज्झिहिति) समस्त चराचर पदार्थों को केवलनानरूपी आलोक-प्रभाग से जान जायेंगे, (मुचिहिति) समस्त कांगों से छूट जायेंगे, (परिणिवाहिति) कर्मकृत सन्ताप के अभाव से शीतलीभूत हो जायेंगे,( सम्बदुक्खाणमत करेहिति) समस्त शारीरिक, मानसिक दुखों का अन्त कर देगे । सू ५५॥ 'से जे इमे' इत्यादि । (से जे इमे) वे जो (गामा-गर-जाव सन्निवेसेस) ग्राम, आकर से लेकर सन्निवेश तक के स्थानों में (पन्नडया समणा) प्रवजित साधु होते है, जैसे-(आयरिय- पडिणीया) आचार्य के प्रत्यनीफ-विरोधी, (उवज्झायपडिणीया) उपाध्याय के निगेपी, (मुच्चिहिति) मभन्त इभाना माथी टी २, (परिणिवाहिति) भयो यता सताना मलायी शीतशीभूत , (सव्यदुक्साणमत करेहिति) સમસ્ત શારીરિક, માનસિક દુઓને અન્ત કરી દેશે (સૂ પપ) 'से जे इमे' त्यादि (से जे इमे) तसा २ (गामा-ार-जाव-सन्निवेसेसु) आम भा४२ साहिथी सधने शनिवेश सुधाना भ्यानामा (पवडया समणा) प्रन frd साधु डाय छ, नेवा (आयरियपटिणीया) मायायना प्रत्यना-विरोधी, , औपातिकस अवण्णकारगा' अवर्ण - पडिणीया कुलपडिणीया गणपडिणीया आयरियउवझायाणं अयसकारगा अवण्णकारगा अकित्तिकारगा बहहिं असम्भावु- व्भावणाहि मिच्छत्ताभिणिवेसेहि य अप्पाणं च परं च तदुभयं च बुग्गाहेमाणा वुप्पाएमाणा विहरित्ता वहुई वासाड सामण्ण- 'कुलपडिगीया' कुलप्रत्यनीका , 'गणपडिणीया' गगनयनीरा, 'आयरियउव ज्झायाण अयसकारगा' आचार्योपा यायानामयशस्कारका , कारका =निन्दका 'अफित्तिकारगा' अकीर्तिकारका , 'पहिं असम्भावुब्भावणार्हि मिच्छत्ताभिणिवेसेहि य' बहीभिरसद्भावोद्भावनाभि मिथ्यात्वाभिनिवेशैश्च-असावानाम् अविद्यमानार्थानाम् असद्भावना=आरोपणास्ताभि , तथा च-मिथ्यापाभिनिवेशैश्च-आशांत नाजनितैर्मिध्यावग्रहै , 'अप्पाण च पर च तदुभय च चुग्गाहेमाणा' आत्मानं च परश्च तदुभयञ्च व्युद्ग्राहयत =आगातनारूपे पापे नियोजयन्त , 'धुप्पाएमाणा' व्युत्पा दयन्त =आशातनारूप पापमुपार्जयत , 'विहरित्ता' विहत्य, 'वहूइ वासाइ सामण्ण (कुलपडिणीया) कुल के प्रत्यनीक, (गणपडिणीया) गण के प्रत्यनीक, (आयरिय-उव ज्झायाण अयसकारगा अवण्णकारगा) आचार्य एव उपाध्यायों क अयशस्कारक, तथा अव- र्णवादकारक-निंदाकरने वाले, (अफित्तिकारगा) अौर्तिकारक, (बहुर्हि असब्भावुब्भाव णाहि मिच्छत्ताभिणिवेसेहि य) अनेक असद्धायों की उद्भावना-दोषों के अभाव में भी दोषों को उनमे प्रकट करने से, मिथ्यात्य के अभिनिवेशों-आशातनाजनित मिथ्याग्रहों से (अप्पाण पर च तदुभय च वुग्गाहेमाणा वुप्पाएमाणा) अपने आपको एव दूसरों को तथा साथ मे दोनों को आशातनारूप पाप मे नियोजित करते हुए, स्वय आशातना रूप - (उवज्झायपडिणीया) Sपाध्यायना विरोधी, (कुलपडिणीया) सुदन विरोधी, (गणपडिणीया) गन विरोधी, (आयरियउमझायाण अयसकारगा अवण्णकारगा) આચાર્ય તેમજ ઉપાધ્યાયના અશકારક, અવર્ણવાદકારક-નિદા કરવાવાળા, (अकित्तिकारगा) Alfil२४, तेस। (यहूहिं असम्भावुब्भावणाहिं मिच्छत्ताभि णिवेसेहि य) मने असहमावानी लानाथी-होषो न खाय तेभा पy દોષો પ્રકટ કરવાથી, મિથ્યાત્વના અભિનિવેશોથી-આશાતનાજનિત મિથ્યા-આગ્ર डाथी, (अप्पाण च पर च तदुभय च बुग्गाहेमाणा वुप्पाएमाणा) चोते याताने तमा બીજાને તથા બનેને સાથે જ આશાતનારૂપ પાપમાં નિજિત કરતા કરતા, ६२७ पीयूषयषिणो-टीका सू ५५ आचार्यादिप्रत्यनीय साधु वर्णनम् परियाग पाउणति, पाउणित्ता तस्स ठाणस्स अणालोइय-अप्प- डिकता कालमासे काल किया उकोसेणं लतए कप्पे देवकि- बिसिएसु देवकिदिबसियत्ताए उबवत्तारो भवति, तहिं तेसिं गई, - TAN परियाय पाउणति, पाउणित्ता' पहनि वर्षानि श्रामण्यपर्याय पालयन्ति, पालयित्वा 'तस्स ठाणस्स' तस्य स्थानस्य-तत्य प्रत्यनीकतादिनजातस्य पापस्थानस्य, 'अणालोइय-अप्प- डिक्ता' अनालोचिताऽप्रतिक्रान्ता =गुस्समीप आलोचनाया प्रतिक्रमणस्य चाकरणेन दोपादनिवृत्ता सत 'कालमासे काल किचा', पाल्मासे काल कृत्वा 'उकोसेण रंतए कप्पे टेवकिबिसिएसु' उकण लातके पे=लातकनामके पष्ठे देवलोक देवफिनिषिकेपु 'देवकिमिसियत्ताए उववत्तारो भवति' देवकिन्चिपिकतया उपत्तारो पाप का उपार्जन करते हुए (विहरित्ता बहइ वासाई) इस भूमडल पर विचरण करते रहते हैं, और इतस्तत उसका प्रचार करते २ ही अनेक वर्षों तक उस साधुपर्याय को पालते हैं, वे (तस्स ठाणम्स अगालोइय-अप्पडिकता) उन पापस्थानों का आलोचना नहीं कर के, उन पापस्थानों का प्रतिक्रमण नहीं करके (फाल्मासे काल फिच्चा) काल अवसर काल कर (उकोसेणं) उत्कृष्ट (लतए कप्पे देवकिबिसिएस देवकिबिसियत्ताए उववचारो भवति) लान्तक नामक उठवे देवलोक म किन्चिपिक देवों में फिन्चिपिक जाति के देव होते हैं। इनको जो देवपर्याय मिलता है वह निशिष्ट श्रामण्यजय है, अर्थात् बालतप के प्रभाव से प्राप्त होती है, परतु वदा फिल्चिपिक देवों में जो जन्म होता है यह तो आचार्याटिक की प्रत्यनीकता के फल से होता है । जिस प्रकार लोक में चाडाल आदि हुआ करते हैं उसी (विहरित्ता यहइ वासाइ) मा भूभ 31 6५२ विय२१ ४२॥ २ छ, भने આમ-તેમ તેને પ્રચાર કરતા કરતા જ અનેક વસે સુધી તે સાધુપર્યા यनु पासन ८२, तमा (तस्स ठाणरस अणालोइय-अप्पडिक्ता) ते पाप- स्थानानी मायना न ४२ताते पाय-याननु प्रतिभन ता (काल- मासे कार किन्चा) स ममरे से हरीने (उस्कोसेण) Gट (लतए कप्पे देवकिपिसिएसु देवकिन्चिमियत्ताए उपवत्तारो भाति) सान्त नामना छ। व લેકમાં િિબષિક દેવોમા કિબિપિ. જાતિના દેવ થાય છે તેમને જે દેવ પર્યાય મળે છે, તે વિશિષ્ટ શમણું ધર્મ પાળવાથી જ મળે છે, અર્થાત્ બાલ- તપના પ્રભાવથી પ્રાપ્ત થાય છે, પરંતુ ત્યા જે કિટિબષિક દેવામાં જન્મ થાય છે એ તે આચાર્ય આદિકની પ્રત્યુનીકતાના ફળથી થાય છે દ૨૮ ओपपातिकको तेरस सागरोवमाइ ठिई, अणाराहगा, सेसं त चेव ॥ सू० ५६ ॥ मूलम्-से जे इमे सण्णि-पचिंदिय-तिरिक्ख- जोणिया पजत्तया भवति, तं जहा-जलयरा थलयरा खहयरा, भवन्ति उपयते, एतेषा विशिष्टश्रामण्यजय देवच, प्रयनीकनाजन्य किन्चिपिकव, तेन ते देवेषु चाण्डालतुन्या भवति। तहिं तेसि गई। तत्र तेपा गति , 'तेरस सागरोस्माइ लिई' त्रयोदश सागरोपमाणि स्थिति । 'अणाराहगा' अनाराधका भवति । सेस त चेव' शेप तदेव ॥ सू० ५६ ॥ टीका-'से जे इमे' इत्यादि । से जे इमे' अथ य इमे 'सण्णि-पचि- दिय-तिरिक्खजोणिया पन्नत्तया भवति' सज्ञि-पञ्चेन्द्रिय-तिर्यग्योनिका पर्याप्ता भवन्ति, के ते? इत्याह-'त जहा' तद्यथा-'जलयरा थलयरा खहयरा' जलचरा स्थलचरा खेचरा 'तेसि ण अत्येगइयाण मुभेण परिणामेण पसत्थेहि अजन- प्रकार देवों में फिलिपिक जाति के देव होते हैं। (तहिं तेसिं गई) वहीं पर उनकी गति होती है। वहा (तेरस सागरोवमाइ ठिई) १३ सागर की उनकी स्थिति होती है, (अणाराहगा सेस त चेव) ये जीव अनाराधक होते हैं। इस विषयमें अवशिष्ट पूर्ववत् समझना चाहिये ॥ सू ५६ ॥ 'जे इमे' इत्यादि। (जेइमे सण्णि-पचिंदिय-तिरिक्ख-जोणिया) जो ये सज्ञि-पचेद्रिय-तिर्यश्च- योनि के पर्याप्त जीव हैं, (त जहा) जैसे-(जलयरा थलयरा खहयरा) जलचर, स्थलचर और खेचर । ( तेसिं ण अत्थेगइयाण सुभेण परिणामेण पसत्येहिं अज्झवसाणेहिं ) જેવી રીતે લોકમાં ચાડાલ આદિ હોય છે તેવી જ રીતે દેવમા કિતિદષિક तिना हे खाय छ (तहिं तेसिं गई) त्या तमनी गति खाय छ (तेरस सागरोवमाइ ठिई) १३ 'सागरनी तमनी स्थिति હોય છે (अणाराहगा सेस त चेव) या विषयमा माडीनु मधु मा प्रमाणे सभा જોઈએ એ જીવ અનારાધક હોય છે (સૂ પ૬) से जे इमे' त्या (से जे इमे सण्णि-पचिंदिय-तिरिक्स-जोणिया) २ मा सजी-५येन्द्रिय तिर्थ य-योनिना पर्यास ७, (त जहा) वा (जलयरा थलयरा खह यरा) ve, स्थसय भने य(तसि ण अत्थेगइयाण सुभेण परिणामेण 1 । ત્યા * ६२९ . पीयूषयपिणी-टीका सु ५७जलपरादिविपये भगवद्गीतमयो सपाद तेसिं णं अत्थेगडयाणं सुभेण परिणामेणं पसत्येहि अज्झवसाणेहि लेस्साहिं विसुज्झमाणीहि तयावरणिजाणं कम्माणं खओवसमेणं ईहा-वूह-मग्गण-गवेसणं करेमाणाण सण्णि-पुबजाई-सरणे समुप्पज्जइ ॥सू० ५७॥ मूलम्-तए णं समुप्पण्णजाइसरणा समाणा सयमेव पसाणेहि लेस्साहिं विमुज्झमाणीहिं । तेपा खलु अस्ति एकेपा शुभेन परिणामेन प्रशस्तैर- प्यवसानैर्लेश्याभिर्विशुद्यमानामि , वदावरणिजाण , कम्माण खोवसमेण' तदा- वरणीयाना कर्मणा क्षयोपशमेन, अतएव 'ईहा-चूह-मग्गण-गवेसण करेमाणाण' ईहा-ज्यूह-मार्गण-गवेषण कुर्वताम् , एपा पदाना व्यारया अवोत्तरार्धे एफत्रिंशत्तमसूत्रे गता। सण्णिपुन्चनाईसरणे' सजिपूर्वजातिस्मरण-पूर्वसनिमवस्मरण, 'समुप्पना' समुत्पद्यते ॥ सू० ५७॥ टीका-'तए ण' इत्यादि । 'तए ण समुप्पण्णजाइसरणा समाणा उनमें कितनेक जीव, शुभ परिणामों से, प्रशस्त अध्यवसायों से, (विमुझमा- णीहि लेस्साहि) विशुद्ध लेश्याओं-लेश्या की विशुद्धि से, तथा-(तयावरणिजाण क्म्माण खओवसमेण) तदावरगोय-ज्ञानावरणीय एव वीर्यान्तराय कर्म के क्षयोपशम से (ईहा-चूह- मग्गण-गवेसण करेमाणाण) ईहा, व्यूह, मार्गण एव गवेषण करते हैं, करते करते, (सण्णि-पुब्ब-जाई-सरणे समुप्पनइ) मजिच अवस्था के पूर्वभयों की स्मृति-नानि- स्मरण ज्ञान-पाते हैं । (ईहा) आदि पदों की व्याख्या यहीं उत्तरार्ध के एकतीसवे सूत्र - , में देखें ॥ सू ५७॥ पसत्थेहिं अज्झरसाणेहिं) तमासा छान २ शुल परिणामाथी, प्रशस्त मसायोथी (विमुज्झमाणीहिं लेस्साहि) विशुद्ध देश्यामा वेश्या-मानी पवित्र थी, तथा (तयावरणिज्जाण कम्माण सओवसमेण) तहापरणीय-ज्ञानावरणीय' तेभर कीयान्तराय उभंना क्षयोपशमयी, (ईहा-वृह-मगण-गवेसण करेमाणाण) હા, બૃહ, માર્ગણ તેમજ ગવેષણ કરતા ४२ (सण्णिपुव्वजाईसरणे समुप्पज्जइ) सशिव अवस्थानी पूर्व सवानी स्मृति-पतिस्मज्ञान-त्पन्न ! थाय छे 'ईहा' माहि पहाना अर्थ से १ सूत्रना उत्तराधमा मेत्रीशमा सूत्रमा गुस्सा (सू ५७) I .

औषपातिकको -- - - . . - पंचाणुव्वयाइ पडिबजंति, पडिवजित्ता वहर्हि सीलव्वय-गुण- वेरमण-पच्चरखाण-पोसहो-चवासेहिं अप्पाण भावेमाणा बहूई वासाइ आउय पालेंति, पालित्ता भत्त पञ्चखंति, बहूइ भत्ताई तत खल्ल समुत्पन्नजातिरमरणा सन्त 'सयमेर स्वयमेव, 'पचाणुच्चयाइ' पाणु नतानि 'पडिवजति' प्रतिपय त स्वाति, 'पड़ियजित्ता' प्रतिपय ' सीलन्वय- गुण-विरमण-पचक्रवाण-पोसहोवासेहि' शात-गुण-चिरमण-प्रत्याग्यान-पोष घोपवासै ; 'अप्पाण भावमाणा' आत्मान भावयन्त , 'बहूइ वासाइ' बहुनि वर्षाणि 'आयुय' आयुष्क 'पालेति' पालयन्ति, 'पालित्ता' पालयियों भत्त' भक्त 'पचक्खति' प्रत्याख्याति, 'वहइ भनाइ ' वहनि भक्कानि 'अणसगाए' अनशनेन 'छेदेति' 'तए ण समुप्पण्णजाइसरणा' इत्यादि । (तए ण) तब (समुप्पण्णजाइसरणा समाणा) जातिस्मरणज्ञानयुक्त व जीव, उस ज्ञान के प्रभाव से (सयमेव) स्वय ही (पचाणुव्ययाइ) पाच अणुव्रतों को स्वीकार कर लेते हैं। (पडिवजित्ता वहहिं सीलव्यय गुण-वेरमण पञ्चक्खाण-पोसहो चबासेहि)- स्वीकार कर गोलवतों से, गुणवतों से, हिंसादिक पापों के त्याग से, प्रत्याग्व्यानों से एवं पोपघोपवासों से (अप्पाण भावमाणा) अपनी आत्मा को भावित करते हुए (बहूइ वासाइ)' अनेक वर्षों तक (आउय पालेंति) आयुष पारते हैं, (पालिता) आयुष पालकर वे (भत पञ्चक्खति) भक्तप्रत्याख्यान करते है । (पहइ भत्ताइ अगसणाए उदेति) अनशन ति अनेक भक्तों का छेदन करते हैं, (छेदित्ता आलोदयपडिकता समाहिपत्ता कालमासे तए ण समुप्पण्णजाइसरणा' इत्यादि तिए ण) त्यार (समुप्पण्णजाइसरणा समाणा) जति-भरण-ज्ञानयु। ते-०१ मे ज्ञानना प्रभाव 4 (सयमेव) । पात (पचाणुव्वयाइ) पाय मामताना सी२ ४२ से (पडिजित्ता बहहिं सीलव्यय-गुण-वेरमण- पच्चक्साण-पोसहो-बवासेहिं) पी॥२ ४शना शीदतीथी, गुणवतोथी, हिंसा भाxि पापाना त्यागी, अत्याध्यानाथ'तम पौषवोपपासाथी (अप्पाण भावे-' माणा) पाताना भात्मानमालित २२ (बहूइ वासाइ) भने पर सुधी (आउय पालेति) मायुष्य पाये छे, (पालित्ता) मायुष्य पोजीन तशा (भत्त पच्चक्सति) मतप्रत्याध्यान उरे, (बहइ भत्ताइ अणसणाए छेदेति) अनशनथा अन मनोनु छैन रे छे, (छेदित्ता आलोइयपडिक्कता समाहि.' - -- - . शीयपषिणी-टीका स ५८ ललचरादिविषये भगवदगीतमयो सधाद अणसणाए छेदेति,छेदित्ता आलोडयपडिकता समाहिपत्ता काल- मासे कालं किच्चा उक्कोसेणं सहस्सारे कप्पे देवत्ताए उवत्तारो भवंति, तहि तेसिं गई, अट्ठारस सागरोवमाड ठिई पण्णत्ता, परलोयस्स आराहगा, सेस त चैव ॥ सू० ५८ ।। मूलम्-से जे इमे गामागर जाव सनिवेसेसु आजी- रिन्दति, 'उदित्ता' ठिचा 'आगंठयपडिक्ता आलोचितप्रतिक्रान्ता , 'समाहिपत्ता' समाधिप्रामा , 'कालमासे पाल स्चिा' कालमास कालयमर काल कृत्या, 'उक्कोसेण' उन्कर्पण 'सहम्सारे कप्पे महस्रार कल्प-सहस्राग्नामक अष्टमे देवलोक 'देवत्ताए' दव वेन 'उबवत्तारो भवति' उपपत्तागे भान्ति-उपद्यते, 'तहि तेसिं गई' तत्र तेषा गति , 'अट्ठारस सागरोवमा: ठिई पण्णत्ता' अष्टाढा सागरोपमागि स्थिति प्रजमा, 'परलोगस्म आराहगा' परलोफम्यागधका , 'सेस त चेव' , शेप तदेव ॥ मू० ५८॥ टीका-'से जे इमे' हयाति । ' से जे इमे' अथ य इमे 'गामा-गर- काल किच्चा) छेदन कर वे अपने पापा की आलोचना करते है, प्रतिक्रमण करते है, समाधि को प्राप्त होते है । तथा काल असर काल कर के (उक्कोसेण सहस्सारे कप्पे देव- ताए उववत्तारो भवति) कृष्ट आठवें देवलोक महस्रार कल्प म देवरूप से उत्पन्न होते हैं। (तहि तेसिं गई) यहीं पर उनकी गति कही गयी है। (अट्ठारस सागरोवमाइ ठिई पण्णत्ता) इस आठने देवलोक म १८ सागर का स्थिति है । (परलोगस्स आराहगा, सेस त चेव) ये परलोक के आराधक होते है । अवशिष्ट पूर्ववत समझना चाहिये । मू ५८ ॥ पत्ता कालमासे काल किच्चा) छेहन शने तमाचाते रेसा पापानी मा ચના કરે છે, પ્રતિક્રમણ કરે છે, સમાઘને પ્રાપ્ત થાય છે, તવા તાલ અવસરે ४६ शने (उक्कोसेण सहस्सारे कप्पे देवत्ताए उपवत्तारो भवति) Gट माइमा असार ३४मा ४१३५थी उत्पन्न थाय छ (तहिं तेसिं गई) त्या तेमनी गति मतापामा मावी छ (अट्ठारस सागरोवमाइ ठिई पण्णत्ता) मा मामा उभा १८ सामनी GrL स्थिति छ (परलोगन्स आराहगा, सेस त चेव) એઓ પરલોકના આધક હોય છે બાકીનું બધું પૂર્વ પ્રમાણે સમજી લેવું . नमे (सू ५८) औपचासिक %3D , . विया भवति, त जहा-दुघरतरिया तिघरंतरिया सत्तपरंतरिया उप्पलटिया घरसमुदाणिया विज्जुयतरिया उडियासमणा, ते जाव-सनिवेसेस' प्रामाss-कर-यावसनिपेशेषु 'आजीविया भवति' आजाविका गोशालकमताऽनुवर्तिनो भवति । ते किंवरूपा ! अगह-जहा' तपथा- 'दुधरतरिया' द्विगृहाऽन्तरिका -एकस्मिन् गृहे मिक्षा गृहीवा अभिग्रहविशषेण गृहद्वय मतिक्रम्य पुनर्भिक्षा गृह्णन्ति, न निर तर न एकान्तर या मिका गृहगन्तीति भाव , 'तिघरंतरिया' त्रिगृहाड तरिका - जीन् गृहानतिक्रम्य भिक्षा गृह्णन्तीति त्रिगृहाऽन्तरिका, एव 'सत्तघरंतरिया' सप्तगृहान्तरिका -समगृहान् परित्यज्य भिक्षा गृहणतीति, 'उप्पल- बेटिया' उत्पलवृन्तिका -उत्पलसन्तानि नियमविशेषात् प्राह्यतया भैक्षत्वेन येषा ते उत्पल- वृतिका , 'घरसमुदाणिया' गृहसमुदानिका -गृहसमुदानम् अनेकगृहे भिक्षा येषा ते गृहसमुदानिका , 'रिज्जुयतरिया' विपुदतरिका -विद्यरसम्पातेऽन्तर=मिक्षाग्रहणस्यावरोधो येपा ते विद्युदन्तरिका , विद्युति दीप्यमानाया भिक्षार्थ नाटन्तीति भाव , 'उहियासमणा' उष्टिकाश्रमणा -उष्ट्रिका-मृत्तिकामयो भाजनविशेष , तत्र प्रविधा ये श्राम्यन्ति-तपस्यन्ति त 'से जे इमे' इत्यादि । (से जे इमे) ये जो (गामा-गर-जाव-सनिवेसेसु) ग्राम आकर आदि स्थानों - से लेकर सनिवेश तक में (आजीविया) गोशालक के मतानुयायी (भवति) होते हैं, (त जहा) जैसे-(दुधरतरिया) दो घर के अन्तर से जो भिक्षा लेते हैं, (तिघरतरिया) तीन घर के अतर से जो मिक्षा लेते है, (सत्तधरतरिया) सात धरों के अन्तर से जो भिक्षा लेते है, (उप्पलवेंटिया) कमल के नालों की जो भिक्षा करते है, (घरसमुदाणिया) बहुत घरों से जो भिक्षा लेते है, (विज्जुयतरिया) बिजली चमकने पर जो भिक्षा नहीं लेते है, (उडियासमणा) मिट्टी के किसी बडे वर्तन-नाद आदि मे प्रविष्ट हो कर जो तपश्चर्या करते 'से जे इमे' त्यादि (से जे इमे) तेसो २ (गामा-गर-जाव-सनिवेसेसु) आम मा३२ माहि स्थानाथी ने सनिवेश सुधीभा (आजीविया) गौशासना मतानुयायी (भवति) य छ, (तजहा) पाठे (दुधरतरिया) घरने ५२ सभी रे लिया से छ, (तिघरतरिया) ay धरने मातर समीक्षा छ (सत्त घरतरिया) सात घराना २ तथा रेलिमा छ (उप्पलवेंटिया) भगना नानी समिक्षा ४२ छ, (घरसामुदाणिया) धा। घरोथी २ लिक्षा छ, (विज्जुय तरिया) विrit सभ त्यारे से मिक्षा वेता नथी, (उडियासमणा) भाटीना पोयूपयपिणो-टीका र ५९ आजीयिफ विपये भगवद्गीतमयो सपाद ण एयारूवेणं विहारेणं विहरमाणा वह वासाड परियाय पाउ- णित्ता कालमासे काल किच्चा उक्कोसेण अच्चुए कप्पे देवत्ताए उववत्तारो भवति । तहि तेसिं गई, वावीसं सागरोवमाई ठिई, अणाराहगा, सेसं त चेव ।। सू० ५९ ॥ - उष्ट्रिकाश्रमणा , 'ते ण एयारूवेण विहारेण विहरमाणा' ते सलु एतद्रूपेण विहारण विहरत , 'पहइ वासाइ परियाय पाउणित्ता' बहूनि वपाणि पर्याय पालयित्या, 'काल- मासे काल किया' कालमासे काल कृया, 'उकोसेण अन्चुए कप्पे देवत्ताए उववत्तारो भवति' उकण अच्युते कन्पे दपत्वेनोपत्तारो भान्ति, 'तहिं तेसिं गई तत्र तेपा गति , 'बावीस सागरोपमाड ठिई' द्वाविंशति सागरोपमानि स्थिति । 'अणा- राहगा' अनाराधका , 'सेस त चेव' शेष तदेव ।। सू० ५९ ॥ - है, इस प्रकार जो अभिग्रह पाले है, (ते ण एयारूपेण रिहारेण पिहरमाणा बहूइ पासाह परियाय पाउणित्ता कालमासे काल किच्चा उफोसेण अन्चुए कप्पे देवत्ताए उव- वत्तारो भवति) ये सन इस प्रकार विहार करते हुए वहुत वर्षों तक इस पयाय को पाल- कर काल असर म काल करके उकृष्ट नारहवें देवलोक अच्युत कल्प म देव का पर्याय से उपन्न होते है । (तहिं तेसिं गई) वहीं पर उनकी गति होता है । (वावीस सागरोव- माइ ठिई) २२ सागर की इनकी स्थिति यहा होती है । (अणाराहगा) ये सन अनाराधक होते है । (सेस त चेव) अपशिष्ट पूर्ववत् समझना चाहिये । सू ५९ ॥ કઈ મેટા વાસણ-કઠી આદિમા પ્રવિણ થઈને જે તપશ્ચર્યા કરે છે, આ પ્રકા- २ना लिया। २, (ते ण एयारूपेण निहारेण विहरमाणा वहृइ वासाइ परियाय पाउणित्ता कालमासे काल किच्चा उक्कोसेण अच्चुए कप्पे देवत्ताए उवव- त्तारो भाति) मा गधा या प्रकारे विडा२ ४२॥ કરતા ઘણા વરસ સુધી આ પર્યાયને પાળીને કાલ અવસરે કોલ કરીને ઉત્કૃષ્ટ બારમાં અચુત કપમાં हेपनी पर्यायी उत्पन्न याय (तहिं तेसिं गई) त्या तभनी गति थाय छ, (घावीस सागरोचमाइ ठिई) मारीश सानी तेभनी स्थिति त्या डाय (अणाराहगा) मा आधा मनाराध डाय छे (सेस त चेत्र) माडीनु मधु पूर्व પ્રમાણે સમજવું જોઈએ (સૂ ૫૯) औषपातिक मूलम्--सेजे इमे गामागर जाव सपिणवेसेसुपवइया समणा भवति, त जहा-अत्तुक्कासिया परपरिवाइया भूइकम्भिया भुजो भुजो कोउयकारगा, ते णं एयास्वेण विहारेणं विहर- टीका-'से जे इमे' इत्यादि । 'से जे ईमे गामागर जाव सण्णिवेसे पव्वइया समणा भाति' अथ य इमे प्रामाऽऽकर यारसनिवशेषु प्रत्रजिता श्रमणा भवति । तदान दर्शयितुमाह-' त जहा' तयथा 'अत्तुगसिया' आत्मोकर्षिका - 1 ऑन्मन उकर्प = श्रेष्टव सोऽत्येपामित्यात्मोकपिका-आत्मगौरवदर्शका , 'परपरिवाइया' परपरिवादिका --परेपा परिवादो-निदाऽस्ति येषा ते परपरिवादिका -परनिन्दका इयर्थे , भूईकम्मिया' भूतिकमिका -भूतिकर्मचरिताना वाधाप्रगमनाय भस्मदानं तदस्ति येषां ते 'भूतिकर्मिका , ' भुजो मुज्जो फोउयकारगा' भूयोभूय कौतुफकारका -भूयोभूय पुन पुन कौतुक-परेपा सौभाग्यादिनिमित्त स्नपनादि तत्कार , यद्वा-कुतूहलकारका । 'ते ण एयारुवेण पिहारेण विहरमाणा' ते सन्वेतद्रूपेण विहारेण विहरत 'बहूइ 'से जे इमे गामागर' इत्यादि । (से जे इमे) जो ये (गामागर-जार सनिवेसेसु) ग्राम आकर आदि से लेकर सनिवश तक के स्थानों मे प्रवजित सयमी श्रमण हैं, जैसे-(अत्तुक्कासिया) अपना आत्मा के गौरव को दिसाने वाले, (परपरिवाइया) स्वमत को अच्छा समझकर दूसरों की निंदा करने वाले, (भूकम्मिया) भूतिकर्म करने वाले-ज्वरित व्यक्तियों को बाधा को शमन करने के लिये भस्म को देने वाले, (मुज्जो २ कोउयफारगा) पुन पुन अनेक प्रकार के कौतुक करने वाले, (ते ण एयारूवेण विहारेण विहरमाणा) वे सब इस प्रकार के आचार म रहते हुए (पहइं वासाइ सामग्णपरियाग पाउणति) बहुत वर्षों तक श्राम- 'से जे इमे गामागर' त्याह (से जे 'इमे) या रेशा (गामा-गर-जाव-सनिवेसेस) भ मा२' આદિથી લઈને નિવેશ સુધીના સ્થાનમાં પ્રતિ સયમ શ્રમણ છે, જે -अतुम्कासिया) पाताना मामान गौरवने हेमाडपापागा, (परपरिवाइया) चाताना मतने सारा समलने etatil नि २iqul, (भूइकम्मिया) भूति- કર્મ કરવાવાળા-જવરથી પીડાતા માણસેના દુ ખ શમન કરવા માટે ભરમ पापणा, (भुजो भुजो कोउयकारगा) पारपार भने ४२ ४३वा पाणा, (ते ण एयावेण विहारेण विहरमाणा) त) unt Banal " J પ્રકારની पीयूषयषिणी-टीका सू६० आत्मोत्कर्पिकादिविपये भगवद्गीतमयो सघाद ६३५ माणा वहुई वासाइ सामण्णपरियागं पाउणंति, पाउणित्ता तस्स ठाणस्स अणालोइयपडिकंता कालमासे कालं किच्चा उन्को- सेणं अच्चुए कप्पे आभिओगिएसु देवेसु देवत्ताए उववत्तारो भवति, तहिं तेसि गई, वावीस सागरोवमाडं ठिई, परलोगस्स अणाराहगा, सेस त चेव ॥ सू०६०॥ , वासाइ सामण्णपरियाग पाउणति हनि वणि श्रामण्यपर्याय पाल्यति 'पाउणित्ता' पालयित्वा 'तस्स ठाणस्स अणालोइयपडिक्ता' तस्य स्थानस्य अनालोचितप्रतिकान्ता 'कालमासे काल किच्चा' कालमासे कालं कृवा 'उकोसेण अन्चुए कप्पे आभिओ- गिएम देवेसु देवताए उवात्तारो भाति ' उत्कणाच्युते कल्पे आभियोगिकेपु-अभि- योगे आनाकर्मणि नियुक्ता अभियोगिकास्तेपु-आजाकारिपु देवेषु देवत्वेनोपपत्तारो भवति, एतेषा देव व चारित्राराधकत्वेन, आभियोगिकत्व चात्मोत्कर्षादिरयापनात्, 'तहि तेसिं गई तत्र तेषा गति , 'वावीस सागरोवमाड ठिई' द्वाविंशति सागरोपमानि स्थिति , 'परलो- गस्स अणाराहगा' परलोकस्याऽनाराधका 'सेस त चेव' शेप तदेव ॥ सू०६०॥ ण्यपर्याय को पालते है, (पाउणित्ता) पालकर (तस्स ठाणस्स अणालोइयपडिकता) उन पापस्थानों को आलोचना एर प्रतिक्रमण किये विना (कालमासे काल फिचा) काल अपसर मे कालकर (उस्कोसेण अन्चुए कप्पे आभिओगिएम देवेसु देवत्ताए उववत्तारो भवति) अधिक से अधिक अच्युतदेवलोक के आभियोगिक देवों मे-जो इद्र आदि के आज्ञाकारा होते है, उत्पन्न हो होते है, । चारित्र की आराधना करने वाले होने से ये देवपर्याय तो पालते हे, परंतु आत्मोत्कर्ष आदि रयापन करने के कारण इहे आभियोगिक न्यायारमा २डीने (पहइ वासाइ सामण्णपरियाग पाउणति) घर परसे सुधी श्राम९य--पर्यायने पाणे, (पाउणित्ता) जीन (तस्स ठाणस्स अणालोइयपडि- क्कता) ते पापस्थानानी मासायन तमा प्रतिभा र्या ११२ (कालमासे काल किन्चा) हा अवसरमा डासरीने (उस्कोसेण अच्चुए कप्पे आभिओगि- एसु देवेसु देवत्ताए उपवत्तारो भाति) धारेमा धारे मन्युत विज्ञान मालियो ગિક દેવમાં, જે ઈસ્ટ આદિના આજ્ઞાકારી હોય છે, ઉત્પન્ન થાય છે ચારિત્ર ત્રની આરાધના કરવાવાળા હોવાથી તેઓ દેવપર્યાય તે પામે છે, પરંતુ આત્મત્કર્ષ औपचातिकको ६३४ T मूलम्-सेजे इमे गामागर जाव सपिणवेसेसु पव्वइया समणा भवंति, तं जहा-अतुक्कासिया परपरिवाडया भूइकम्मिया भुजो भुजो कोउयकारगा, तेणं एयास्वेण विहारेणं विहर- टीका-'से जे इमे' इत्यादि । ' से जे इमे गामागर जाव सण्णिवेसेमु पन्चट्या समणा भाति ' अथ य इमे प्रामाऽऽकर यावसनिपेशेषु प्राजिता श्रमणा भवति । तद्भदान' दर्शयितुमाह-'त जहा' तयथा 'अत्तुशासिया' आमोकर्षिका -" आत्मन उप =श्रेष्टव सोऽस्त्येपामियात्मोकपिका-आत्मगौरवदर्शका, 'परपरिवाइया' परपरिवादिका --परेपा परिवादो-निदाऽस्ति येषा ते परपरिवादिका -परनिदका इत्यर्थ, 'भूईकम्मिया' भूतिकमिका -भूतिकर्म-ज्वरिताना वाधाप्रशमनार्य भस्मदान तस्ति येषा ते 'भूतिकर्मिका , “भुजो भुज्जो कोउयफारगा' भूयोभूय कौतुककारका-भूयोभूय = धुन पुन कौतुझ परेपा सौभाग्यादिनिमित्त स्नपनादि तत्कर्त्तार , यद्वा-कुतूहलकारका । 'ते ण एयारूवेण विहारेण विहरमाणा' ते खन्वेतद्रूपेण विहारेण विहरत 'बहुइ 'से जे इमे गामागर' इत्यादि। (से जे इमे) जो ये (गामागर-जाव सनिवेसेसु) ग्राम आकर आदि से लेकर सनिवश तक के स्थानों मे प्रबजित सयमी श्रमण हैं, जैसे-(अत्तुक्कासिया) अपनी आत्मा के गौरव को दिखाने वाले, (परपरिवाइया) स्वमत को अच्छा समझकर दूसरों की निंदा करने वाले, (भूहरुम्मिया) भूतिकर्म करने वाले-ज्वरित व्यक्तियों की बाधा को शमन करने के लिये भस्म को देने वाले, (भुज्जो २ कोउयकारगा) पुन पुन अनेक प्रकार के कोतुक करने वाले, ( ते ण एयारूवेण विहारेण विहरमाणा) वे सब इस प्रकार के आचार मे रहते हुए (बहुइ वासाइ सामग्णपरियाग पाउणति) बहुत वर्षों तक श्राम 'से जे इमे गामागर' ईत्यादि 7 (से में इमे) मा २ (गामा-गर-जाव-सनिवेसेसु) शाम ४२ આદિથી લઈને નિવેશ સુધીના સ્થાને મા પ્રવ્રુજિત સયમી શ્રમણ છે, 3-(अत्तुस्कासिया) पोताना सामाना गौरवने हेमाडपा, (परपरिवाइया) चाताना भतने सारी सभालने भनी MEN Rul, (भूइकम्मिया) भूति તેમ કરવાવાળા-જવરથી પીડાતા માણના દુખ શમન કરવા માટે ભસ્મ मापावाणा, (भुजो भुजो कोउयकारगा) पा२पार भने प्रश्न तु ४६वा पाणा, (ते ण एयारूवेण विहारेण विहरमाणा) या मधा मापा र - वा , पीयूवर्षिणी-टीका र ६१ निवर विपये भगवद्गीतमयो सवाद ३, सामुच्छेडया 2, दोकिरिया ५, तेरासिया ६, अवद्धिया ७, इत्येवादिनो बहुरता -जमालिमतानुयायिन १, 'जीवपएसिया' जीवप्रदेशिका -एक एवं चरमप्रदेशो जीप इत्यभ्युपगमाजीवप्रदेशो नियने येषा ते तथा, एकेनाऽपि प्रदेशेन न्यूनो जीवो न भवति, अतो येनकेन प्रदेशेन पूर्ण सन् जीयो भवति, स एवैक प्रदेशो जीनो भवतीत्येव- विधवादिन तिप्यगुप्ताचार्यमतानुयायिन २, 'अचत्तिया' अन्यक्तिका -अव्यक्त समस्त- मिद जगत्, साध्यातिविपये श्रमणोऽय देवो वाऽयम् इयातिपिनिक्तप्रतिभासोदयाऽभावात्, ततश्चाऽव्यक्तम्-अस्फुट वस्तु-दति मतमस्ति येपा तेऽयक्तिका ,अथवा अविद्यमाना साध्वादि- व्यक्तिरेषामित्यन्यक्तिका , आपाढाचार्यशिप्यमताऽन्तर्वर्तिन ३, 'सामुन्छेइया' सामुच्छे- दिका -प्रतिक्षण नारकादिभावाना समुछेद-मय वदन्तीति सामुच्छेदिका -क्षणक्षयिभाव- प्ररूपका अश्वमित्रमतानुयायिन ४, 'दोफिरिया' द्वेक्रिया -द्वेकिये शीतवेदनोष्णवेदनादि- है, एक समय में नहीं। ये जमालिमत के अनुयायी होते है १ । जीवप्रदेशिक का ऐसा कहना है कि जाव एक चरमप्रदेशस्वरूप ही है । जार यदि एक भी प्रदेश से न्यून हो तो वह जीवसजा प्राप्त नहीं कर सकता, अत जिस एक प्रदेश से परिपूर्ण होकर वह जीव कहलाता है वह उस एकप्रदेशस्वरूप ही है। ये तिष्यगुप्त आचार्य के मतानुयायी होते हैं २ । अव्यक्तिक का यह कहना है कि यह समस्त जगत साधु आदि के विषय में सर्वथा अव्यक्त है, क्यों कि ये देव है, ये श्रमण है-इस प्रकार का भिन्न २प्रतिभास नहीं होता है। इसलिए वास्तविक क्या है यह सब अव्यक्त-अस्फुट है । अथवा ये अव्यक्तिक जन किसी को भी साधुव्यक्ति नहीं मानते है । ये आपाढाचार्य के शिष्यों के मत के अन्तर्वती माने जाते हैं ३ । सामुच्छेदिक-मतवादी प्रत्येक पदार्थ को क्षणविनश्वर मानते हैं। ये अपमित्र के मत के अनुयायी है ४ । द्वैक्रिय-मतवादी का ऐसी मायता है कि एक ही समय में समयमा नडि सामासिमतना अनुयायी डाय छ (०) जीवप्रदेशिक-मनु એવું કહેવુ છે કે જીવ એક ચરમ–પ્રદેશ-સ્વરૂપ જ છે જીવ જે એક પ્રદે- શથી ધૂન (મ) હેય તે તે જીજ્ઞા પ્રાપ્ત કરી શકે નહિઆથી જે એક પ્રદેશથી પરિપૂર્ણ હોય તે જીવ કહેવાય છે, તે એક પ્રદેશ સ્વરૂપ જ છે આ तिष्यगुप्त मायार्थना मतानुयायी डाय ले (३) अव्यक्तिक-मनु म કહેવું છે કે આ સમસ્ત જગત સાધુ આદિના વિષયમાં સર્વથા અવ્યક્ત છે, કેમકે તેઓ દેવ છે, આ શ્રમણ છે, આ પ્રકારને જુદો જુદો પ્રતિભાસ હેતે નથી એથી વાસ્તવિક શું છે એ બધુ અવ્યક્ત-અષ્ફટ છે અથવા અત્યક્તિક અને કેઈને પણ સાધુ વ્યક્તિ માનતા નથીઆ અષાઢાચા ના શિષ્યોના મતના અતર્વતી મનાય છે (8) सामुच्छेदिक-मा प्रत्यक्ष પદાર્થને ક્ષણભ ગુર માને છે તેઓ અશ્વાયત્રના મતના અનુયાયી છે આ औरणातियो - - मूलम्-से जे इमे गामागर जाव सण्णिवेसेसु णि- एहगा भवति, त जहा-बहुरया १, जीवपएसिया २, अव्वत्तिया टीका-'से जे उमे' हयानि। 'से जे इमे गामागर जाव सण्णिवे- सेम' अथ य इमे प्रामार यावत्-मीपेशेषु 'णिण्हगा' निद्ववा-निदुवते-अपलपन्ति- अयथा प्ररूपयतीति निया मिथ्यागभिनिशानिनोक्तार्थस्यापलापका इत्यर्थ , यथा जमाल्यादय , ते कतिविधा भाति । इत्याकाक्षाया दर्शयनि-तं जहा' तयथा-'वहुरया' वहुरता --बहुपु समयेपु रता आसक्ता -बहुभिरेस समयै कार्य सम्पद्यते, नेकेन समयेन- जाति के देवों में जम धारण करना पड़ता है । (तहि तेसिं गई) वहीं पर इनकी गति, एव (बावीस सागरोवमाइ ठिई) स्थिति २२ सागर की कही गई है । (परलोगस्स अणाराहगा) ये परलोक के अनाराधक कहे गये है। (सेस त चेव) अवशिष्ट पूर्ववत् समझना चाहिये ॥ सू ६० ॥ 'से जे इमे गामागर' इत्यादि। (से जे इमे) जो ये (गामागर-जाव-सणिवेसेसु) ग्राम आकर आदि स्थानों से लेकर सनिवेश तक कथित स्थानों मे रहने वाले (णिण्हगा भाति) जमालि आदि निव- मिथ्यात्व के अभिनेवेश से जिनोक्त अर्थ के अपलापक होते हैं, जैसे-(बहुरया जीव पएसिया अव्वतिया सामुच्छेदया दोकिरिया तेरासिया जवद्धिया इच्छेते सत्तपत्र यणणिण्दगा) बहुरत-बहुरतों का ऐसा सिद्धात है कि कार्य अनेक समयों में ही होता આદિ ખ્યાપન કરવાના કારણે તેમને આભિયોગિક તિના દેવામાં જન્મ ધારણ ४२३। ५ छे (तहिं तेसिं गई) त्या तेमनी ति, तेभा (बावीस सागरोबमाइ ठिई) स्थिति २२ सागरनी डेली (परलोगस्म अणाराहगा) तमो परखाना मनाराध उपाय छे (सेस त चेत्र) श्री मधु प प्रमाणे सभा नमे (सू ५८) 'जे इमे गामागर ' ઇત્યાદિ (जे इमे) तेमा ४२ (गामागर जान सण्णिवैसेसु) गाभ, 15२ स्थानाथी बनेस निवेश सुधाना उसा थानाभा २वावा (णिण्हगा भवति) જમાલિ જેવા નિર્નવ-મિથ્યાત્વના અભિનિવેશથી જેિને ભગવાને કહેલા अर्थ- अपक्षा५४ डाय छ, २-(बहुरया जीवपएसिया अव्वत्तिया सामु च्छेइया दोकिरिया नेरासिया अद्विया इच्चेते सत्त परयणणिण्हगा) (१) बहुरत- બહુરતને એ સિદ્ધાંત કે કાર્ય અનેક સમયમાં જ થાય છે એક . JAPAN पीयूषषिणी-टीका स ६० निद्वय पिपये भगवदगीतमयो सयाद दिट्टी बहूहि असम्भावुभावणाहि मिच्छत्ताभिणिवेसेहि य अ प्पाणं च परं च तदुभय च बुग्गाहेमाणा वुप्पाएमाणा विहरित्ता वहूइ वासाडं सामपणपरियाग पाउणति, पाउणित्ता कालमासे इत्यवाह-'मिच्छादिट्ठी' मिथ्यादृष्टय –मिथ्या=विपरीता दृष्टि =मत येपा-ते. तथा, एते. सम निवका । 'बहि' बहुभि 'असम्भाचुन्भावणाहि' असद्भावोदभावनाभि असँद्रावानाम् अनिद्यमानायानाम् उदापना =उप्रेक्षणानि-आरोपणानि, तामि, 'मिच्छ- ताभिणिवेसेहि य' मिथ्यावाभिनिगश्च-मिथ्यानोदये अभिनिवेशा =स्वतस्थापना- ऽऽग्रहास्तै 'अप्पाण च पर च तदुभय च ' आत्मानञ्च परञ्च तदुभयञ्च 'बुग्गाहेमाणा' व्युद्ग्राहयन्त =स्वमते स्थापयत , 'गुप्याएमाणा' व्युपादय त =जिनवचननिरुद्धप्ररूपणा- जनितपापमुपार्जयत , 'विहरिता' पिहय, 'पहा पासाइ' वहनि वर्षाणि 'सामग्ण- परियाग' श्रामण्यपर्याय 'पाउगति ' पालयति, ' पाउणित्ता' पालयित्वा । कालमासे है। (मिन्छादिट्ठी) ये साता ही निद्रव मिथ्यादृष्टि है । (पहहिं असम्भावुभावणाहि. मिच्छत्ताभिनिवेसेहि य अप्पाण च पर च तदुभय च बुग्गाहेमाणा वुप्पाएमाणा) अनेक प्रकार के असद्भाया की उद्भावना से-अविद्यमान पदार्थों का कल्पनाओं से, तथा मिथ्यात्वातिक म अभिनिरोगों से-अपने मत को स्थापन करन रूप आग्रहों से अपनी आत्मी को, दूसरा को तथा स्व-पर इन दोनों को अपने मत म स्थापित करते हुए एवं जिनमत के विरुद्ध प्ररूपणा करने से उपन्न पाप का उपार्जन करते हुए (विहरित्ता) विचरते हैं। इस લિ ગ-રજોહરણ આદિ માધુના ચિની અપેક્ષાએ તેઓમાં સમાનતા છે (मिन्छादिट्ठी) सातय निन मियाटि (हूहि असन्भावुभायणाहिं मिच्छत्ताभिनिवेसेहि य आपाण च पर च तदुभय च बुग्गाहेमाणा चुम्पाएमाणा). તેઓ અનેક પ્રકારના અભાવની ઉદ્દભાવનાથી–અવિદ્યમાન પદાર્થોની કટપક નાએ કરવાથી તથા મિથ્યાત્વ આદિમાં અભિનિવેશથી–પિતાના મતનું સ્થાપન કરવા રૂપી આગ્રહથી, પિતાના આત્માને, બીજાઓને તથા પિતાના ઉપરાત આ બનેને પોતાના મતમાં સ્થાપિત કરતા તેમ જ જિનમતની- वि० ३५। ७२वायी उत्पन्न यता पातु पान ४२ता (विहरिता) वियरे छ २मा रे ते (वहइ पासाइ सामण्णपरियाय पाठणति) मने पसे। सुधी આવાજ પ્રકારના આચાર-વિચારમાં તન્મય બનીને શ્રામસ્થપથયનું પાલન , औरपालिकाले इच्चेते सत्त पत्रयणणिण्हगा केवल चरियालिंगसमाणा मिच्छा- स्वरूपे एकस्मिन् समये जीरोऽनुभपति इयेर पति ये ते क्रिया क्रियाद्वयानुभव प्ररूपिणो गाचार्यमतानुयायिा ५, 'तेरासिया' अंगशिका -त्रीन् राशीन्-जीवाऽ जीव-नोनीवरूपान् यति ये ते राशिका -रागिनयाग्यापका इयर्थ -नोहगुभाचार्यमतानु सारिण ६, 'अादिया' अद्विका -जीव कर्मणा बदोन भाति, कितु कञ्चुकवस्पृष्टो भवति-इत्येव वदति ये तेअद्धिका , गोष्टामाहिलमतावलम्पिन ७, उपलक्षण चैतन- पान्तसम्यक्त्वानामन्येषामपि । 'उच्चते सत्त पायणणिण्डगा' इत्येते सम प्रव चननिहवा --प्रवचन-जिनागम निहनुरते अपलपति, अयथा तदेकदेशस्य चाऽभ्यु पगमात् ते प्रवचननिहया , केवल-चरियालिंगसमाणा' चलिद्गसमाना -चर्यया= भिक्षाटनादिक्रियया लिङ्गेन रजोहरणादिना च समाना =साधुतुन्या , ते पुन कोदगा । एक जीय दो विरुद्ध क्रियाओं का मा अनुभव करता है। यातवेदना एव उष्णवंदना ये दो परस्पर में एक समय में विरुद्ध हैं । इहे जीव एक समय म भोगता है । ये गगाचार्य के मत के अनुयायी होते हैं ५। त्रैराशिकमतवालेका एसा कहना है कि जीवों की तीन राशियाँ हैं- (१) जीव, (२) अजीर एव (३) नोजी। ये रोहगुप्त के मत के अनुयायी है ६ । अवद्धिक लोग ऐसी प्ररूपणा करते हैं कि जीन और कर्म का वध नहीं होता है। सिर्फ जीव के साथ कर्म कचुक की तरह स्पृष्ट रहा करते हैं । ये गोष्ठमाहिल के मत को मानने वाले होते है । यह उपलक्षणस्वरूप है, इससे सम्यक्त्वरहित क्रिया करने वालो का भी ग्रहण हुआ है। इस प्रकार ये सात प्रवचन-जिनागम के निहन है । (केवल चरियालिंगसमाणा) मात्रा चर्या- भिक्षा याचना आदि क्रिया तथा लिङ्ग-रजोहरणादि साधु के चिह्नों की अपेक्षा इनमे समानता वैविय-यमनी मेवी मान्यता छ । यस समयमा 25 ८०प में वि०६ डियामाना 4 न्मनुभव ४२ छ शीतवेदना-तेम उष्णवेदना सामे ५२२५२मा એક સમયમા વિરુદ્ધ છે તેમને જીવ એક સમયમા ભગવે છે તેઓ ગાગા- सायन। मतना अनुयायी य छ (6) त्रैराशिक-तमा अम' छे 3 वानी 3 राशियो छे, (१) १ (२) मतभर (3) नामा शडगुस्तना मतना मनुयायी छ (६) अनधिक-तमा सेभ प्र३५ ४२७ કે જીવ અને કમને બધ થતું નથી માત્ર જીવની સાથે કર્મ કચુકની પેઠે પૃષ્ટ રહેલા (ચોટી રહેલા–લાગી રહેલા) છે આ ગાષ્ઠમાહિલના મતને માનવા વાળા હોય છે આ ઉપલક્ષણસ્વરૂપ છે, માટે સભ્યત્વરહિત ક્રિયા કરવા વાળનુ પણ ગ્રહણ થાય છે આ પ્રકારે આ સાત પ્રવચન-નિગમના નિર્દય छ किवल चरियालिंगसमाणा) मात्र या-लिखा यायना माहिया तथा . - पीयूषषषिणी-टीका सु ६२ अल्पारम्भादिमनुष्यविषये भगवद्गीतमयो सवाद ६४१ भवंति, त जहा-अप्पारंभा अप्पपरिग्गहा धम्मिया धम्माणुया धम्मिट्टा धम्मक्खाई धम्मप्पलोई धम्मपलज्जणा धम्मसमुदायारा 'त जहा' तद्यथा-'अप्पारभा' अपारम्भा -अल्प आरम्भ =कृप्यादिना पृथिव्यादि- जीवोपमदों येषा ते तथा, 'अप्पपरिग्गहा' अल्पपरिग्रहा अन्प -परिग्रह =धनधान्यादि- स्वीकाररूपो येपा ते तथा, 'यम्मिया' धार्मिका -धर्मेण प्राणातिपातादिविरमणरूपेण चरति ये ते धार्मिका , 'धम्माणुया' धमानुगा -धर्ममनुगच्छन्ति ये ते धमाऽनुगा , कुत इत्थम् । अत्राऽऽह-'धम्मिट्ठा' धर्मेटा -धर्म एवेष्टो बल्लभो येपा ते धर्मेष्टा । अथवा- धर्मिष्टा =धर्मोऽस्ति येपा ते धर्मिण , त एवातिशययुक्ता धर्मिष्ठा । 'धम्मक्खाई। धर्म- ख्यातय -धर्मात् रयाति -प्रसिद्धियेपा ते धर्मरयातय । अथवा धर्माऽऽख्यायिन-धर्म- माख्यान्ति भव्येभ्य प्रतिपादयन्तीति धर्मारयायिन । 'धम्मप्पलोई' धर्मप्रलोकिन । धम्मिया धम्माणुया) अन्प आरभी-जो पृथिव्यादिक जीवों के उपमर्दन वाले कृप्यादिक रूप आरभ को अन्य करते है वे, अन्पपरिग्रही अथात् जिनके धनधान्यादिक के स्वीकाररूप मम- स्वभाव अन्प होता हे वे, धार्मिक-प्राणातिपातादिक चिरमणरूप धर्म से जो युक्त होते हे वे, तथा-धर्मानुग-वर्मपद्धति के अनुसार जो चलते है वे, (धम्मिट्ठा धम्मक्खाई धम्मप्पलोई धम्मपलज्जणा धम्मसमुदायारा) धर्मेष्ट-धर्म हो जिहे प्रिय है वे, अथवा धर्मिष्ठ-धर्म के अतिशय से जो युक्त हैं वे, धर्मख्याति धर्म से जिनकी रयाति हुइ हे वे, अथवा धर्मख्यायी- भव्यजनों के लिये जो श्रुतचारित्ररूप धर्म का कथन करने वाले होते है वे, धर्मप्रलोकी धर्म को जो उपादेयरूप से मानते है वे, धर्मपरञ्जन-धर्म के सेवन करने मे जो अधिक गाम, मा४२ तमना सन्निवेशामा मनुष्य २७ छ, (त जहा) वा है (अप्पारभा अप्पपरिग्गहा धम्मिया धम्माणुया) म८५ मार ली- पृथिवी माहि जवान દુ ખ દેવાવાળા કૃષિ આદિક રૂપ આભને અલ્પ (ઓછા) કરે છે તેઓ, અ૫ પરિગ્રહી–જેના ધન ધાન્ય આદિકના સ્વીકાર રૂપ મમત્વભાવ અલ્પ હોય છે તેઓ, ધાર્મિક–પ્રાણાતિપાતઆદિકના વિરમણરૂપ ધર્મથી જે યુક્ત હેય છે તેઓ, તથા ધર્માનુગ–ધર્મપદ્ધતિને અનુસરીને જે ચાલે છે તેઓ, (धम्मिट्ठा धम्मक्साई, धम्मप्पलोई, धम्मपलजणा धम्मसमुदायारा) धष्ट-धर्म જ જેમને ઈષ્ટ–પ્રિય છે તેઓ, અથવા ધર્મિષ્ઠ-ધર્મના અતિશયથી જેઓ યુક્ત છે તેઓ, ધર્મખ્યાતિ-ધર્મથી જેઓની ખ્યાતિ (પ્રસિદ્ધિ) થઈ છે તેઓ, અથવા ધર્મખ્યાયી–ભવ્ય જનેને માટે જે શ્રુતચારિત્ર રૂપ ધર્મનું કથન કરવાવાળા હોય છે તેઓ, ધર્મપ્રલેકી-ધમને જે ઉપાદેયરૂપથી માને છે તેઓ, ધર્મ ६५७ औपचारिक . 1 कालं किच्चा उकोसेण उवरिमेसु गेवेजेस देवत्ताए उववत्तारो भवति । तहि तेसि गई, एकतीस सागरोवमाड ठिई, परलो- गस्स अणाराहगा, सेसं त चेव ॥ सु०६१ ॥ मूलम् से जे इमे गामागार जाव सण्णिवेसेसु मणुया काल किचा' कालमासे काल मृत्वा 'उकोमेण' उकर्षग 'उमरिमेमु गेवेनेमु उपरितनेषु प्रैवेयकेषु 'देवताए उववचारो भाति देवनोपपत्तारो भाति । 'तहि तेसि गई' तत्र तेपा गति , 'एक्तीस सागरोवमाइ ठिई । शिमागरोपमानि स्थिति , पर- लोगस्स अणाराहगा' परलोकस्याऽनाराधमा, 'सेस त चेर' शेप तदेव ।। सू०६१ ॥ टीका-से जे इमे' इत्यादि । से जे इमे अब य इमे 'गामा-गर- जाव-सण्णिवेसेम' प्रामाऽऽ-कर-यावरसन्निवेशेषु 'मणुया भवति' मनुजा भवन्ति, इस प्रकार ये (पहूई वासाइ सामण्णपरियाय पाउणति) अनेक वर्षों तक इसी प्रकार के आचार-विचारों मे तमय बने हुए श्रामण्यपर्याय का पालन करते रहते है । (पाउ णित्ता कालमासे काल किचा उकोसेण उपरिमेमु गेवेज्जेसु देवताए 'उववत्तारो भवति) पालकर काल अवसर काल करके अधिक से अधिक उपरिम प्रैवयको मे देव की पर्याय से उत्पन्न होते है । (तहि तेसिं गई, एक्तीस सागरोवमाइ ठिई, परलोगस्स अगाहारगा, सेस त चेव) वहीं पर उनकी गति एव ३१ सागर प्रमाण स्थिति होती है । ये परलोक के अनाराधक कहे गये है । अपशिष्ट सन पूर्ववत् समझना चाहिये ॥ सू ६१ ॥ 'से जे इमे' इत्यादि। (से जे इमे) जो ये (गामा-गर-जाव-सण्णिवेसेसु मणुया भवति) ग्राम आकर यावत् सन्निवेशों में मनुष्य रहते है, (त जहा) जैसे-(अप्पारमा अप्पपरिग्गहा या ४२ छ (पाउणित्ता कालमासे काल किच्चा उस्कोसेण उवरिमेसु गेवेज्जेसु देवत्ताए उवषत्तारो भवति) पालीन ste अक्सरे से शने वधारेभा पधारे परिभ अवेयभा हेपनी पर्यायथा अत्यन्त थाय छ (तहि तेसिं गई एक्कतीस सागरोवमाइ ठिई परलोगस्स अणाहारगा सेस त चेत्र) त्या तभनी शति, तमा ૩૧ સાગર પ્રમ ણ સ્થિતિ હોય છે તેઓ પરના અનારાધક કહેવાય છે બાકીનું બધુ પૂર્વ પ્રમાણે સમજવું જોઈએ (સ્ ૬૦) से जे इमे' त्यादि (से जे इमे) तमा २ (गामागर जाव सण्णिवेसेसु मणुया भवति) पीयूषयषिणी टीका र ६२ अल्पारम्भादिमनुष्य विपये भगवद्गीतमयो सघाद ६४३ माणाओ मायाओ लोहाओ पेजाओ दोसाओ कलहाओ अन्भ- क्खाणाओ पेसुण्णाओ परपरिवायाओ अरहरईओ मायामोसाओ मिच्छादंसणसल्लाओ पडिविरया जावज्जीवाए, एगचाओ अपडि- विरया, एगचाओ आरंभसमारंभाओ पडिविरया जावजीवाए, - याव परिग्रहात् , यावच्छन्दैन-मृपाचानात्तादान-मैथुनानि बोद्धव्यानि । 'एगचाओ' एक- स्मात्-न्थूलात् 'कोहाओ' मोधात् , 'माणाओ' मानात् , 'मायाओ' मायाया , 'लोहानी रोमात् , "पज्जाओ'प्रेयस , 'दोसाए' द्वेषात् 'फलहाओ' कल्हात् 'अरुभक्खा- णाओ' अभ्यारयानात पैशुयात, 'परपरिमायाओ' परपरिवादात् 'अरटरईओ' अरतिरतिभ्याम् ‘मिन्छादसणसहाओ' मिथ्यादर्शनगन्यात् 'पडिविरया' प्रतिविरता = भावतो पिरता 'जावनीवाए ' यापजाव जीवनपर्यन्तम्, 'एगचाओ अपडिविरया' एकरमात्-सूदमात् अप्रतिविरता 'एगचाओ आरभसमारभाओ पडिविरया जावनीचाएं एगच्चाओ अपडिविरया' एकस्मादारम्भसमारम्भापतिविरता यावजीवमेकस्मादप्रति- पडिग्गहाओ) तथा इसी तरह स्थूल मृपावाद, स्थूल अढत्तादान, स्थूल मैथुन एवं स्थूल परिग्रह से विरक्त रहते हैं वे, (एगचाओ कोहाओ माणाओ मायाओ लोहाओ पेज्जाओ दोसाओ फलहाओ अभक्खाणाओ पेमुण्णाओ परपरिवायाओ अरदरईओ माया- मोसाओ मिन्छादसणसल्लाओ पडिविरया जावजीवाए ) इसी प्रकार स्थूल क्रोध, मान, माया, लोभ, राग, द्वेष, क्लह, अभ्यारयान, पेशुय, परपरिवाद, अरति, रति, मायामृपा, एवं मिथ्यादर्शनशल्य से जीवनपर्यत प्रतिविरत रहा करते हैं, (एगचाओ अपडिविरया) फिन्तु सूक्ष्म क्रोधादिकों से प्रतिविरत नहीं रहते हे, (एगचाओ आरभसमारभाओ पडि- पडिग्गहाओ) तथा मेवी रीत २था भूषावाह, स्थूदा महत्ताहान, स्थूस भैथुन, तभ४ न्यूस परियडथी २ वि२४२ छ तेसा, (एगचाओ कोहाओ माणाओ मायाओ लोहाओ पेज्जाओ दोसाओ कलहाओ अन्भन्साणाओ पेसुण्णाओ परपरिवायाओ अरइरईओ मायामोसाओ मिच्छात्सणसल्लाओ पडिविरया जावज्जी- वाए) मे आरे स्थूस बोध, भान, माया, साल, २, द्वेष, ४८, मल्या- ध्यान, पैशुन्य, ५२५रिपाई, अति, रति, भायाभूषा, तभर भिथ्याशन- शक्ष्यथी पनपर्यन्त प्रतिविरत २धा उरे छे, (एगच्चाओ अपडिविरया) ५२तु सूक्ष्म ओध माहिथी प्रतिविरत रहेता नथी. (एगचाओ आरम- " પર भोपातिकर धम्मेण चेव वित्ति कप्पेमाणा सुसीला मुब्बया सुप्पडियाणंदा साहहिं एगच्चाओ पाणाइवायाओ पडिविरया जावजीवाए, एग: चाओ अपडिविरया, एवं जाव पडिग्गहाओ, एगचाओ कोहोओ 'धम्मपलज्जणा' धर्मप्ररखना --धर्भ प्ररम्यति आसनति-परायणा माति ये ते धर्म प्ररञ्जना । 'धम्मसमुदायारा' धर्मसमुदाचारा-धर्म समुदाचार =मदाचारो येषा ते धर्मसमुदाचारा । 'धम्मेण चे रित्ति कप्पेमाणा' धर्मणेर पुत्ति कम्पयत धार्मिक- जीविकया निर्यहत , 'मुसीला' मुगाला गोगनाचारयत 'मुच्चया' सुनता =शोभनत्रतवन्त 'सुप्पडियाणदा' सुप्रत्यानदा -सुष्टु प्रयानन्द =चित्ताऽऽहदो येषा ते तथा, 'साहूहि' साधुम्य =साधुसमीपात्-सावतिके प्रत्यारयाय 'एगचाओ' एकस्मात् स्थूलरूपात न तु सर्वस्मात् 'पाणाइवायाओ' प्राणातिपातात्=परप्राणन्यपरोपणत , 'पडिविरया प्रतिविरता =निवृत्ता, 'जावज्जीवाए ' यावजीव-जीवनपर्यन्तमियर्थ , एगचाओ अपडि विरया' एकस्मात्म्यूक्ष्मरूपात् अप्रतिविरता अनिवृत्त । एव जावपरिग्गहाओ' एव अनुराग सपन्न होते है वे, धर्मसमुदाचार-धर्म ही जिनका उत्तम आचार हैं वे, (धम्मेण चेव वित्ति कप्पेमाणा) तथा जो धर्म से ही अपनी जीविका चलाते हे वे, (सुसीला सुब्बया सुप्पडियाणदा) शोभन आचार जिनका है वे, सुव्रत-निरतिचार व्रतों के जो पालन करने वाले है वे, सुप्रत्यानद-जिनका चित्त सदा अच्छी तरह से आनदसपन्न रहा करता है वे, तथा जो (साहू हिं एगच्चाओ) साधु के समीप प्रत्याख्यान लेकर केवल एक (पाणाइवायाभो) स्थूल प्राणातिपातरूप से (जावज्जीवाए पडिविरया) जीवनपर्यन्त प्रतिविरत -निवृत्त रहते हैं, (एगच्चाओ अपडिविरया) परतु सूक्ष्मरूप प्राणातिपात से विरक्त नहीं रहते है वे, (एव जाय પર જન-ધર્મનું સેવન કરવામાં જે અધિક અનુરાગસ પન્ન હોય છે તેઓ, घसमुहाया-धर्म भनी उत्तम मायार छ तमा, (धम्मेण चेव वित्ति कप्पेमाणा) तथा रे धर्मथी पातानु पन यसाचे छतमा, (सुसीला सुव्यया सुप्पडियाणदा) शामन आयार ना छे तमा, सुनत-निरतियार વ્રતનુ જેઓ પાલન કરવાના છે તેઓ, સુપ્રત્યાન દ-જેમનું ચિત્ત હમેશા सारी रीत मानस पन्न २७२ छ तया, तथा रेसा (साहहि एगच्चाओ) साधुनी पाले प्रत्याभ्यान साधन पस मे (पाणाइवायाओ) स्थूबाातियात३५ पापथा (जावजीनाए पडिविरया) पनपर्यन्त प्रतिविरत-निवृत्त २ छ, (एगच्चाओ अपडिविरया) ५२तु सूक्ष्म प्रातिपातथा वि२४२खेता नथी तभी, (एष जाव , पीयूषधषिणी-टोफासू ६२ अल्पारम्भादिमनुध्यविषये भगवद् गौतमयो संपाद ६४५ वंधपरिकिलेसाओ पडिविरया जावंजीवाए, एंगच्चाओ अपडि- विरया, एगच्चाओ पहाण,-मद्दण-वण्णग- -विलेवण-सद्द-फरिस- रस-रुव-गध-मल्ला-लकीराओ पडिविरयाजावजीवाए, एगच्चाओ -वध-वर-परिवदेशात्-तत्र कुट्टनम्-डेदनम्, - पिट्टन-वसादेरिव मुद्गरादिना हननम् , तर्जनम् -'नास्यसि रे नाल्म ! ' एतद्रूप भर्त्सन, ताडन-चपेटादिना हननम्, वध = प्राणव्यपरोपणं, बध =रज्जुपाशादिना बधनम्, परिक्लेशो-बाधोत्पादन तेपा समाहार तस्मात् 'पडिविरया' प्रतिविरता निवृत्ता 'जारजीवाए' एगचाओ अपडिविरया' एकस्मात् अप्रतिविरता = अनिवृत्ता । 'एगचाओ पहाण-मदणवण्णग-विलेवण-सद्द-फरिस-रस-स्व-गध-मल्ला-लकाराओ पडिविरया जावजीवाए ' एकस्मात् स्नान-मर्दन-वर्णक-विलेपन-गब्द--रपर्श-रस- यावजीवम् , . कोट्टण-पिट्टण-तज्जण तालण-वह-चध-परिकिलेसाओ पडिविरया जावज्जीवाए) कोई २ ऐसे है जो कुहन-छेदन, पिट्टन-पीटना-चत्रादिक का जिस प्रकार मुद्गरादिक से कूटना होता है उसी प्रकार मुद्गर-मूसल आदि से पीटना-कूटना, तर्जन-खोटे वचनों द्वारा भर्त्सना करना, ताडन-चपेटा थप्पड-आदि मारना, वध-प्रागन्यपरोपण करना, बध-रज्जुपाश आदि से किसी को बाधना, एव परिक्लेश-किसी को वाधा आदि उत्पन्न करमा, इन सब कार्यों से यावजीवन प्रतिनिरत है, (एगचाओ अपडिविरया) कोई २ ऐसे है जो इन क्रियाओं से प्रतिविरत नहीं है । (एगच्चाओ पहाण-मद्दण-वण्णग-विले-- वण-सद्द-फरिस-रस-रूव-गंध-मल्ला-लकाराओ पडिविरया जावज्जीवाओ) जावजावाए) मेवा १२ अट्टन-छन, पिट्टन-पर-वाहिन પ્રકારે મુદગર આદિથી કૂટે છે તે પ્રકારે મુદગર (ધોકા) મૂસલ (સાબેલા) આદિથી પીટવા–ફૂટવા, તર્જન-બેટા ખરાબ વચને દ્વારા ભત્સના કરવી, તાડન–તમાચા ४ २-५७ माह भाषु, १५-प्राणुव्यपरोपण २७ (भारी नाम), દેરડાના પાશ આદિથી કોઈને બાધવું, તેમજ પરિકલેશ–કેઈને બાધા (૯ ખ) माहि पायापु मा मा आयोथी नपर्यन्त प्रतिविरत छ (एगच्चाओ अपडिविरया) सेवा छ २ मा टियामाथी प्रतिविरत नथी (एग च्चाओ पहाण-मद्द-वण्णग-विलेवण-सह -फरिस-रस-स्वाध-मल्ला-लकाराओ - ६४४ औषतिको एगञ्चाओ अपडिविरया, एगञ्चाओ करणकारावणाओ पडिविरया जावजीवाए, एगचाओ अपडिविरया, एगचाओ पयणपया- वणाओ पडिविरया जावजीवाण, एगचाओ पयणपयावणाओ अपडिविरया, एगच्चाओ कोहण-पिट्टण-तनण-तालण-वह विरता 'एगचाओ फरणकाराणाभी फरमाकरणकारणात् =रचयमनुष्यान करण, प्रेरणया परहस्तात्कारणम, तयो समाहार , तस्मात् 'पहिरिया' प्रतिपिरता , 'जाव ज्जीवाए ' यावजीवम्, 'एगचाओ अपडिरिया' फरमादप्रतिविरता =राज्ञामाज्ञादिमि कारणै । 'एगचाओ पयणपयारणाओ पडिरिया जावनीवाए । फरमा पचनपा चनात्-पचन-स्वहस्तापाककरण, पाचनः परद्वारेण, तस्मात्प्रतिविरता यावज्जीव, 'एगचाओ पयणपयावणामो अपडिविरया' एफस्मात् पचनपाचनादप्रतिविरता । एगञ्चाओ कोट्टण- पिट्टण-सजण-तारण-बह-ध-परिकिलेसाओ' एकरमारकुट्टन-पिन-तर्जन-ताडन - विरया जावजीवाए ) एसे ही थे स्थूल आरभ-समारंभ से ही जीवनपर्यंत विरक्त रहते हैं, सूक्ष्म आरभसमारभ से नहीं। (गचाओ करणकारावणाभो पडिविरमा) कोई ऐसे हैं जो केवल स्वयं करने से एव दूसरों से करामे से जीवनपर्यन्त चिरत रहते हैं, (एगचाओ अपडिविरया) कोई ऐसे है जो राजाको आज्ञा-आदि के कारण इनसे प्रतिविरत नहीं है, (एगच्चाओ पयण-पयावणाभो पडिविरया जावजीराए) कोई २ ऐसे हैं जो पचन-पाचन क्रिया से जीवन पर्यन्त विरत है। (एगच्चाजो पयणपयापणाओ अपडि विरया) कोई २ ऐसे हैं जो इन पचन-पाचनादि क्रियाओं से विरत नहीं है। (एगचाओ समारभाओ पडिविरया जावजीवाए) भार तो। स्थूल मान-समार लथी પણ જીવનપર્યન્ત વિરક્ત રહે છે, સૂકમ આરભ-સમારભથી વિરકત નથી २ता (एगचाओ करपारावणाओ पडिधिरया) पाछे २ ४२वा- ४२१वाथी पनप त पिरत य (एगच्चाओ अपडिविरया) का ने सनी माज्ञा माहिना ४ारणे तनाथी प्रतिपिरत डानथी, (एगच्चाओ पयणपयाव पाओ पडिविरया नावजीवाए) 3ापयन-पायन लियाथी पर्यत रित छ (एगच्चाओ पयणपयावणाओ अपडिविरया) ई કોઈ એવા છે કે જે આ પચન–પાચન આદિ કિયાઓથી વિરત નથી (एगच्चाओ कोट्टण-पिट्टण-तजण-तालण-बह-ध-परिकिलेसाओ परिविरया । % 3D पीयूषवर्षिणी-टीका सु ६३ अस्पारम्भादिनुष्यषिपये भगषदगौतमयो संपाद ६४७ मूलम्-तं जहा-संमणोवासगा भवंति, अभिगय- जीवाजीवा उवलद्धपुण्णपावा आसव-संवर-निज्जर-किरिया- अहिगरण-बंध-मोक्ख-कुसला असहेजा देवा-सुर-नाग, टीका-ये पूर्व सामान्येन कथितास्त एव विशेषेण कथ्यते-'त जहा तद्यथा-ते मनुजा , 'समणोवासगा भवति' श्रमणोपासका साधुसेवका-श्रावका भवन्ति, ते कीदृशा सन्ति ? अत्राऽऽह- 'अभिगयजीवाजीवा' अभिगतजीवानीवा -अमिगता - यथावस्थितस्वरूपेण जाता जीवा अजीवाश्च यैस्ते तथा, जीवाजीस्तत्वज्ञानवन्त इत्यर्थ, उक्लद्धपुण्णपावा' उपलब्धपुण्यपापा –उपल धे यथावस्थितस्वरूपेग विज्ञाते पुण्यपापे यैस्ते तथा, तत्त्वतो विज्ञातपुण्यपापस्वरूपा इत्यर्थ , आसव-सवर-निज्जर-किरिया- अहिगरण-वध-मोक्ख-कुसला' आस्रव-सर-निर्जरा-क्रिया-धिकरण-बघ--मोक्ष- कुशला -तत्रासव -आस्रवति-प्रविशति अष्टविध कर्मसलिल येन आत्मसरसि स आसव जीवनपर्यंत प्रतिविरत हैं, तथा कितनक ऐसे हैं जो (एगचाओ अपडिविरया) इनसे प्रतिविरत नहीं हैं। सू० ६२॥ त जहा समणोवासगा' इत्यादि। (त जहा) इसी प्रकार (समणोवासगा भवति) अन्य श्रमगोपासक होते हैं, जो कि (अमिगयजीवाजीवा) जीव और अजीव के यथार्थ स्वरूप के ज्ञाता होते है, (उबलद्धपुण्णपावा) पुण्य एव पाप का यथावस्थित स्वरूप जिन्होंने अच्छी तरह जान लिया है, (आसव-सवर-निजर-किरिया-अहिंगरण-बध-मोक्ख-कुसला) भाखव, सवर, निर्जरा, किया, अधिकरण, बध, मोक्ष इनमे हेय कौन २ है और उपादेय कौन २ हैं इस प्रकार हेय और उपादेय के ज्ञान से जिनका भाव परिपक्व हो चुका है। प्रतिवरत छ, तथाटमा मेवा छ २ (एगच्चाओ अपडिविरया) तनाथी प्रतिविरत नथी (सू १२) त जहा समणोवासगा' त्याहि (त जहा) मे शत (समणोवासगा भवति) २ श्रमापास य छ, (अभिगयजीवाजीवा) २७ मन मना यथार्थ २१३५ना ज्ञाता राय छ, (उपलद्धपुण्णपावा) पुष्य तमा પાપનું યથાવસ્થિત સ્વરૂપ જેઓએ સારી રીતે समय सीधे छ, (आसव-सवर-निजर-किरिया-अहिंगरण-बध-मोक्ख-कुसला) भासप, सव२, निश, छिया, अधि४२५, मध, भाक्ष, तभा डेय - - मौषमासिक अपडिविरया, जे यावण्णे तहप्पगारा सावजजोगोपहिया कम्मता परपाणपरियावणकरा कजति तओ वि एगचाओ पडिविरया जावजीवाए, एगचाओ अपडिविरया ॥ सू० ६२॥ रूप-गध-मान्याऽ-लकारा प्रतिविरता यावनीयम् , 'एगवामी अपडिपिरया' एक मादप्रतिविरता -तत्र वर्णक =आराग , अन्यत् स्पष्टम् । तथा-'जे यारणे तापनारा' येयावन्तस्तथाप्रकारा 'सावजजोगोपहिया सावधयोगोपधिका-सापवयोगा सावघयो- गायुक्ताश्च ते औपधिका मायाप्रयोजनायेति तथा, 'पर-पाण-परियाणकरा' परप्राणप- रितापनकरा 'कम्मेवा' कर्माता =प्यादिव्यापाराशा 'कन्नति' क्रियन्ते, 'तो वि. एगचाओ पडिविरया' ततोऽपि एकस्मात् प्रतिविरता प्रतिनिवृत्ता, 'एगचाओ अडि विरया' एकस्मात् अप्रतिविरता =अनिवृत्ता सन्ति ॥ सू० ६२॥ . 1 कोई २ ऐसे हैं जो जीवनपर्यत स्नान से, मर्दन से, विलेपन से, शब्द, रूप, मंध, रस, स्पर्श इन इन्द्रियों के भोगों से, माला एव अलकार आदि से निवृत्त है। (एगवाणी अपडिविरया) कोई २ ऐसे भी हैं जो इनसे बिलकुल ही प्रतिविरत नहीं हैं। (जे याव- ण्णे तहप्पगारा सावज्जजोगोवहिया कम्मता परपाणपरियावणकरा कजति ) इसी प्रकार के और भी जितने सावधयोगोपधिक अर्थात्-सावद्ययोगयुक्त और मायाकषायजन्य तथा--दूसरों के प्राणों को परिताप पहुँचाने वाले जो कृष्यादि व्यापार हैं, (तओ वि) उनसे भी कितने ऐसे मनुष्य हैं जो ( एगचाओ पडिविरया जावज्जीवाए) एकान्तत पडिविरया जावज्जीवाओ) मेवा डायवनपय तस्मानी, મનથી, અગરાગથી, વિલેપનથી, શબ્દ-સ્પર્શરૂપ-ગધ-રસ એ ઈદ્રિયોના साशायी भने भारतभर सार साहिथी निवृत्त छ (एगच्चाओ अपडिविरया) आई न्मेपा प छ तनाथी मिलgar अतिविरत खाता नयी (जे यावण्णे तहप्पगारा सावज्जजोगोवहिया कम्मता परमाण परियावणकरा कज्जति) मे रे मीत पधुरा सोपयोगीषधि એટલે સાવદ્યોગયુક્ત અને માયાકષાયજનિત તથા બીજા જીના પ્રાણને परिता५ पहायाना २ पिया व्यापार छे, (तओवि) तनाथी 4 मील real मेवा मनुष्य छ २ (एगधाओ पडिविरया जावजीवाए) नयन्त पीयूषधषिणी-टीका ६. अल्परम्भादिमनुग्यविषये भगय दुगौतमयो सवाद ६४९ सकलकर्मक्षये सति जीवस्य ममयोगापादितस्परहितस्य सायपर्यवसानम् अन्यानाधमव- स्थानम, उक्त च- नीसेसकम्मविगमो मुक्सो जीवस्स सुद्धस्यस्स । साइणपनवसाण अव्वागाह अक्त्याण ॥१॥ माया-निशेषकर्मनिगमो मोक्षो जीवस्य शुद्ररूपस्य । साद्यपर्यवसानम् अत्र्यानाधम् अवस्थानम् ॥ इति ॥ तेपा द्वन्द, तर कुशला, आस्रवादीना हेयोपादेयतास्वरूपजानिन इत्यर्थ , 'असहेजा' असाहाय्या-अविद्यमान साहाय्य देवादिसाहाय्य स्वस्यैव धर्मजनितसाम- ध्यातिशयात् येषा ते तथा, यहा-स्वय पृत कर्म स्वयमेव भोक्तव्यमिति झाल्या मनोदौ- ल्याभावात् परसाहाय्यानपेक्षा इत्यर्थ । 'देवा-मुर-नाग-जक्ख-रक्खस-किंनर- किंपुरिस-गरुल-गधव-महोरगाटएहिं ठेवगणेहिं ' देवा-सुर-नाग--यक्ष-राक्षस- अयत-आत्यन्तिक-क्षय का नाम मोक्ष है। समस्त कमी के क्षय होने पर उनके सयोग से आपादित मृतित्व का शान ही पर्यवसान जाप म हो जाता है, इससे अमूर्तिवरूप स्वभाव का प्राचुर्य होने से उसका अन्याराधरूप से अवस्थान हो जाता है। कहा भी हे- समस्त कमां का निगम हीमोक्ष है और वही जीव का शुद्ध स्वरूप है, इस स्वरूप के प्राप्त होते ही जाप का अवस्थान अव्यावाधरूप से आत्मा म हो जाता है। जो " असाहाय्या" हैं अर्थात् धर्मजनित सामर्थ्य के अतिशय से देवानिकों का सहायता की स्वप्न मे भी इच्छा नहा रखते हैं, अथवा अपने द्वारा कृत शुभाशुभ कर्म आत्मा स्वय ही भोग करता है दूसरों की सहा- यता इसम कार्यकारी नहीं हो सकती-इस प्रकार की मानसिक दृढता के कारण जो दूसरों को सहायता की थोडी सा भा पवाह नहीं करते है । (देवा-सुर-नाग-नक्ख- સમસ્ત કર્મોનો ક્ષય થવાથી તેમના મગથી આપાદિત મૂર્તિનું તરત જ પર્યવસાન જીવમા થઈ જાય છે તેથી અમૂર્તિસ્વરૂપ પિતાના સ્વભાવનું પ્રાચર્ય થવાથી તેનું અવ્યાબાધરૂપથી અવસ્થાન થઈ જાય છે કહ્યું પણ છે સમસ્ત કર્મોનુ નિગમ એજ મેક્ષ છે, અને એજ જીવનું શુદ્ધ સ્વરૂપ છે આ સ્વ- રૂપને પ્રાપ્ત થતા જ જીવન અવસ્થાને આવ્યાબાધ રૂપથી આત્મામા થઈ तय छ 'असाहाय्या' छ मात धर्मथी उत्पन्न थतामाभयनी अतिशयथा દેવ આદિની સહાયતાની સ્વપ્નમાં પણ ઈચ્છા રાખતા નથી અથવા પિતાના દ્વારા કરાયેલા શુભ અશુભ કમ આત્મા પિતે જ ભગવે છે, બીજની સહા- થતા એમાં કામ આવી શકતી નથી આ પ્રકારની માનસિક દૃઢતાના કારણે २ मीनी सहायतानी ४२ प ५२वा उता नथी (देवा-मुर नाग- जक्स-रस्सस-किनर-किंपुरिस-रुलापव्य महोरगाइएहिं देवगणेहिं निमगथाओ - --- r" 4- औपचालित ६५८ । मिष्याचापिरतिप्रमादरूपाययोगम्प , मगर -मीयत-रियते आयवकर्म येन परिगामेन स सपर , समितिगुमिप्रभृतिमिरा ममरसि आगरकर्ममनियाना स्थगनमियर्थ , निरा- निर्जरण=कर्मणा जीवप्रदेशेभ्य परिगटा-विशरण, सा न-देशत कर्मक्षयरूपा, क्रिया: कायिफ्यादिका, अधिकरणम् - अधिक्रियत रकगनियोग्यता प्राप्यते आमाऽनेने यधिकरणम्- द्रव्यतो गन्त्रीयन्त्रादि, भायत क्रोधादिकम् , बध-जावस्य कर्मपुदगलसम्बन्ध , मोक्ष- जिस प्रकार नौका में छिद्रों द्वारा जड़ का प्रोग होता रहता है इसी प्रकार इस आरमारूप सरोवर में जिसके द्वारा अष्टविध कर्मरूप जल का आगमन होता है उसका नाम आसव है। मिथ्यादर्शन, अविरति, प्रमाद, फपाय एव योग के भेद से यह आसव अनेक प्रकार फा है। छिद्रों के बंद करने से जिस प्रकार नौका में पानी का आना रुक जाता है उसी प्रकार जिन परिणामों से आते हुए कर्म रुक जाते है उन परिणामों का नाम सवर है। गुप्ति, समिति एव परीपह आदि के भेद से यह मार अनेक प्रकार का बतलाया गया है । जीव- प्रदेश से फर्मों के एकदेश का नाश होना इसका नाम निर्जरा है। काय आदि सबधी व्यापारों का नाम किया है । नरकगति में जाने की योग्यता जीव जिसके द्वारा प्राप्त करता है वह अधिकरण है। द्रव्य और भाव के भेद से यह दा प्रकार का है। यहा पर भाव अधिकरण का कथन है, अत वह क्रोधादिक कपायरूप जानना चाहिये । जीव का एव कर्मपुद्गलों का परस्पर में एकक्षेत्रावगाहरूप सबध का नाम बध है। समस्त कर्मों के શું છે અને ઉપાદેય શુ છે આવી રીતે હેય અને ઉપાદેયના જ્ઞાનથી જેના ભાવ પરિપકવ થઈ ગયા હોય છે જેવી રીતે નૌકામા છિદ્રો દ્વારા જળને પ્રવેશ થયા કરે છે તેવી જ રીતે આ આત્મારૂપ સરેવરમાં જેના દ્વારા આઠ પ્રકારના કર્મરૂપી જલનું આગમન થાય છે તેનું નામ આસવ છે મિથ્યાદર્શન, અવિરતિ, પ્રમાદ, કષાય તેમજ રોગના ભેદથી આ આસન અનેક પ્રકારના થાય છે છિદ્રોને બંધ કરવાથી જેવી રીતે નૌકામાં પાણીનું આવવું રેકાઈ જાય છે તેવી જ રીતે જે પરિણામોથી આવનારા કમ કોઈ જાય એવા પરિણામેનુ નામ સ વર છે ગુપ્તિ, સમિતિ તેમજ પરીષહ આદિના ભેદથી આ સવર અનેક પ્રકારના બતાવવામા આવ્યા છે જીવ-પ્રદેશથી કને એક દેશ નષ્ટ થાય તેનું નામ નિજર છે કાય આદિ સ બ ધી વ્યાપારનું નામ ક્રિયા છે નરકગતિમા જવાની યોગ્યતા છવ જેના દ્વારા પ્રાપ્ત કરે છે તે અધિકરણ છે દ્રવ્ય તથા ભાવ ના ભેદથી તે બે પ્રકારના છે અહી ભાવ- અધિકરણનું કથન છે તેથી તે કલ આદિક કષાયરૂપ જાણવું જોઈએ જીવને તેમજ કર્મયુગલોને પરસ્પરમાં એકક્ષેત્રાવગાહરૂપ સંબધ છે, તેનું નામ બધ છે સમસ્ત કર્મોના અત્યત-આત્ય તિક ક્ષયનું નામ મેલ છે । .

पीयूषषिणी-टीका सू.६३अल्पारम्भादिमनुष्यविषये भगवद्गीतमयो सयाद ६५१ पुच्छियहा अभिगयटा विणिच्छियट्ठा अहि-मिज-पेमा-गुराग- रत्ता, अयमाउसो। निग्गंथे पावयणे अटे, अय परमट्टे, सेसं अणट्टे, ऊसियफलिहा अवयद्वारा चियत्त-तेउर-घरप्पवेसा बहूहि यद्वा' पृष्टार्था -सदिग्धार्थस्य प्रमाणात , 'अभिगयट्ठा' अभिगताथा -पृष्टार्थस्याभि- गमात् 'विणिन्छियट्ठा' विनिश्चिताथा -पदाधाना विनिश्चयात्, 'अहि-मिज-पेमा- गुराग-रत्ता' अस्थिमज्जाप्रेमानुरागरक्ता अस्थीनि 'हड्डी' इति प्रमिद्धानि, मजा-अस्मा मायगनो धातुविशेष , तासु अस्थिमज्जासु प्रमचनस्य प्रेमानुरागेण प्रेमरूपेणानुरागेण रक्ता ये ते तथा, ते श्रानका पुत्रादीन् मनोध्य वदन्ति 'अयमाउसो' इत्यादि । इद हे आयुष्मन् । 'निग्गथे पावयणे' नैन्थ प्रचनम् , अहे' अर्थ =मोक्षस्य कारणम्, अतएव--'अय परम?' इद परमार्थ =मारभूत , 'सेसे अगट्टे' शेपमनर्थम्-शेष नै यप्रवचनभिन्न कुप्रवचन धनपान्यपुनकल्याटिक च अनर्थ व्यर्थम्, 'ऊसियफलिहा' उच्छ्रितस्फटिका -उच्छ्रि- तम्-उन्नत स्फटिक स्फटिकमिन चित्त येपा ते तथा, स्फटिका निर्मलहृदया इत्यर्थ , हैं, पृष्टार्थ है, अभिगतार्थ हैं, (विणिच्छियट्ठा) पिनिश्चितार्थ है, (अहि-मिज-पेमा-गुराग- रत्ता) प्रवचन के प्रति अनुराग जिनकी नश-नश मे भरा हुआ है । ऐसे ये श्रावक जन वातालाप के प्रमग मे अपने २ पुत्रादिको को अथवा अन्यजनों को इस प्रकार कह कर समझाते-बुझाते हे-(जयमाउसो । निग्गथे पावयणे अटे अय परमटे सेसे अणहे) हे आयुष्मन् । यह निर्मथ प्रवचन ही मोक्ष का कारण है इसलिए यही परमार्थभूत है। इससे भिन जो कुप्रपचन है-मिध्यादृष्टियों द्वारा उपदिष्ट प्रवचन है वह, तथा धन, धाय, पुत्र एर कलवादि, अनर्थ के कारण है। इन व्यक्तियों का (ऊसियफलिहा) हृदय स्फटिक જેમની અસદિગ્ધ શ્રદ્ધા છે, જે લબ્ધાર્થ છે, ગૃહીતાર્થ છે, પૃષ્ટાર્થ છે, અભિ भताय 2, (विणिन्छियट्ठा) विनिश्चितार्थ , ( अट्ठि-मिज-पेमा-गुराग-रत्ता) જેની નમે-નસમાં પ્રવચન પ્રતિ અનુરાગ ભરેલો હોય છે એવા એ શ્રાવક જન વાર્તાલાપના પ્રસંગમા પિતપોતાના પુત્રાદિકેને અથવા બીજા લેને मा आरे डीने समलये-भुआवे -(अयमाउसो । निग्गथे पारयणे अटे, अय परमटे, सेसे अणद्वे) आयुष्मन् । २ नियन्य अपयन भीक्षनु र છે માટે એજ પરમાર્થભૂત છે તેનાથી બીજા જે કાઈ પ્રવચન છે તે મિથ્યા- દષ્ટિએ દ્વારા ઉપદેશાયેલા પ્રવચન છે, તે, તવા ધન, ધાન્ય, પુત્ર તેમજ કલત્ર माति, मन ना ४२ ॥ व्यतिमानाय (ऊसियफलिहा) टि४ आप . - - . ६५० जक्ख-रक्खस-किन्नर-किंपुरिस-गरुल-गंधब्ब-महोरगाइएहि देवगणेहि निग्गयाओ पावयणाओ अणडक्कमणिजा, निग्गंथे पावयणे णिस्तकिया णिखिया निम्चितिगिच्छा लट्टा गहियट्ठा किंनर-किंपुरुष-गरुड-गधर्व-महोरगादि-ता देया मालिका असुरा =असुरसुमारा, नागा =नागकुमारा , अमुग नागा इमे उगये गमापतय , यक्षा राक्षसा किंनरा किंपुरुषा -एते चवारो व्यतविशेषा , गरुडा - गरुडध्वजा - सुपर्णकुमारा भवनपति विशेषा , गर्वा महोरगाथ व्यतरविशेषा , तप्रभृतिभि देवगणै 'निग्गयाओ पाव- यणाओ' ने थात् प्रवचनात् 'अणइयामणिना' अनतिक्रमणीया =अचालनीया - निम्र थप्रवचनात् तान् चालयितु देवादयोऽप्यसमा इति भाव । 'निम्गथे पावयणे' नर्मथे प्रवचने 'निस्सकिया'शविता -शवाहिता , 'निखिया ' निष्काङ्क्षिता = परमतानभिलापिण, 'निचितिगिच्छा' निविचिकित्सा फल प्रति संदेहवर्जिता, लट्ठा' लब्धार्या -अर्थश्रवणात् , 'गहियट्ठा' गृहीतार्या -अर्थावधारणात्, 'पुच्छि- रक्खस-किंनर-किंपुरिस-गरुल-गधन्ध-महोरगाइएहिं देवगणेहि निग्गयाओ पाव गयाओ अणइक्कमणिज्जा) देव, असुरकुमार, नागकुमार, यक्ष, राक्षस, किनर, किंपुरुष, गरुड, सुपर्णकुमार, गधर्व एव महोरग इत्यादिक देवगणों द्वारा भी जो निर्मध प्रवचन से एक बाल भी विचलित नहीं किये जा सकते है, (निग्गथे पावयणे णिस्सकिया णिक खिया णिव्यितिगिच्छा लट्ठा गहियद्वा पुच्छियद्वा अभिगयद्वा) निर्म थप्रवचन में जिनकी श्रद्धा नि शकित है, निष्काक्षित है-परमत की ओर जिनके हृदय मे जाने की अथवा उसे सराहने आदि की थोडी सी भी अभिलापा नहीं है, निर्विचिकित्सागुण से जो भरपूर है, फल के प्रति जिनकी श्रद्धा सदेह से सर्वथा रिक्त है, जो लब्धार्थ है, गृहीतार्थ पाषणयाओ अणइयमणिज्जा) हेव, मसुरभार, नागभार, यक्ष, राक्षस, કિનર, કિ પુરુષ, ગરુડ, સુપર્ણકુમાર, ગ ધર્વ તેમજ મહારગ ઈત્યાદિક દેવ ગણે દ્વારા પણ જે નિર્ચ થ પ્રવચન વડે એક વાળ જેટલા પણ વિચલિત ४N शात नथी, (निग्गथे पायवणे णिस्सकिया, णिकसिया णिव्वितिगिच्छा लट्ठा गहियट्ठा पुन्छियट्ठा अभिगयट्ठा) निन्य अवयनमा भनी श्रद्धा नि શકિત છે, કાક્ષા વગરના છે–પરમતની તરફ જવાની જેમના હૃદયમાં અભિ લાષા જરા પણ નથી, અથવા પરમતની પ્રશંસા આદિ કરવાની કિચિત પણ અભિલાષા નથી, નિર્વિચિકિત્સા-ગુણથી છે ભરપૂર છે ३णना त२५ पीयूषवर्षिणी-टीका सू.६३ अल्पारमादिमनुष्यविषये भगवद्गीतमयो सबाद. ६५१ पुच्छियहाअभिगयट्टा विणिच्छियहा अहि-मिंज-पेमा-णुराग- रत्ता, अयमाउसो। निग्गथे पावयणे अटे, अयं परमट्टे, सेसं अणहे, ऊसियफलिहा अवगुयदुवारा चियत्त-तेउर-घरप्पवेसा वहूहि यट्ठा' पृष्टाथा -सदिग्धार्थस्य प्रश्नकरणात्, 'अभिगयद्वा' अभिगतार्था --पृष्टार्थस्याभि- गमात् 'चिणिच्छियहा' विनिश्चिताथा-पदार्थाना विनिश्चयात्, 'अहि-मिज-पेमा- गुराग-रत्ता' अस्थिमजाप्रेमानुरागरक्ता अस्यानि 'हड्डी' इति प्रसिद्धानि, मन्जा-अस्मा म यगतो धातुविशेष , तासु अस्थिमज्जासु प्रवचनस्य प्रेमानुरागेण-प्रेमरूपेणानुरागेण रक्ता ये ते तथा, ते श्रावका पुत्रादीन् मनोध्य वदति 'अयमाउसो' इत्यादि । इद हे आयुष्मन् । 'निग्गये पावयणे' नैथ प्रचनम् , 'अहे' अर्थ =मोक्षस्य कारणम्, अतएव–'अय परम? इद परमार्थ =मारभूत , 'सेसे अण?' शेषमनर्थम्-शेप-नै यप्रवचनभिन्न कुप्रवचन धनान्यपुत्र कलत्राटिक च अनर्थव्यर्थम्, 'ऊसियफलिहा' उछूितस्फटिका -उच्छूि- तम् उन्नत स्फटिक स्फटिकमिव चित्त येपा ते तथा, स्फटिफवनिर्मलहृदया इत्यर्थ , है, पृष्टार्थ है, अभिगतार्थ हे, (विणिच्छियट्ठा) विनिश्चितार्थ है, (अद्वि-मिज-पेमा-गुराग- रत्ता) प्रवचन के प्रति अनुराग जिनकी नश -ना म भरा हुआ है । ऐसे ये श्रावक जन वार्तालाप के प्रमग मे अपने २ पुत्रादिकों को अथवा अन्यजनों को इस प्रकार कह कर समझाते-बुझाते है-(अयमाउसो ! निग्गथे पावयणे अटे अय परमद्वे सेसे अणद्वे) हे आयुष्मन् । यह निर्ग्रन्थ प्रवचन ही मोक्ष का कारण है इसलिए यही परमार्थभूत है। इससे भिन जो कुप्रवचन है-मिय्यादृष्टियों द्वारा उपदिष्ट प्रवचन है वह, तथा धन, धाय, पुत्र एर कलत्रादि, अनर्थ के कारण है । इन व्यक्तियों का (ऊसियफलिहा) हृदय स्फटिक જેમની અસદિગ્ધ શ્રદ્ધા છે, જે લબ્ધાર્થ છે, ગૃહીતાર્થ છે, પૃષ્ટાર્થ છે, અભિ तार्थ छ, (विणिच्छियदा) विनिाश्वतार्थ छ, (अट्ठि-मिंज-पेमा-गुराग-रत्ता) જેની નમેનસમાં પ્રવચન પ્રતિ અનુરાગ ભરેલો હોય છે એવા એ શ્રાવક જન વાર્તાલાપના પ્રસગમા પોતપોતાના પુત્રાદિકેને અથવા બીજા લેકેને मा प्रखरे ४डीने समावे-मुआवे -(अयमाउसो । निग्गथे पावयणे अटे, अय परमटे, सेसे अणद्वे) डे मायुभन् । निर्धन्य अपयन भाक्षनु र છે માટે એજ પરમાર્થભૂત છે તેનાથી બીજા જે કાઈ પ્રવચન છે તે મિથ્યા- દષ્ટિએ દ્વારા ઉપદેશાયેલા પ્રવચન છે, તે, તથા ધન, ધાન્ય, પુત્ર તેમજ કલત્ર भाति, अनर्थना २ मा व्यतिमानाय (ऊसियफलिहा ) २५४ि ते औपपातिक सील-व्यय-गुण-वेरमण-पञ्चरखाण-पोसहो-बवासेहिं चउद्द- सहमुदिपुण्णमासिणीसु पडिपुण्ण पोसह सम्म अणुपालेत्ता 'आगुयदुवारा ' अपावृतद्वारा गानार्थमथिग उदघाटितदारा इयर्य, 'अवगुय' इनि देशीय शब्द, 'चियत्ततेउरघरप्पनेसा' त्यक्ता त पुरगृहप्रशा-यक्त मीया प्रदत्त, मत पुरे या गृहे या प्रवेशो येषा ते तथा, अनिधार्मिकतया सर्वनानामहनीया इयर्थ । कथभूता विहरती याह-' चउद्दस-ट्टा-दिव-पुण्णमासिणीस' चतुर्दस्यष्टम्युद्दिष्टापोर्ण- मासीषु 'यहहि' बहुभि , 'सील-व्यय-गुण-रमण-पञ्चरसाण-पोसहो-वकासेहि' शीलवत-गुण-विरमण-प्रत्यार यान-पोषध-पवास -अस्य व्यारयाऽनयोत्तगर्थे त्रिषष्टितमे सूत्रेऽवलोकनीया । चतुर्दश्यष्टम्युटिष्टापौर्णमासीपु-इह-'उहिष्टा' इत्यनेन अमावास्या गृह्यते । मणि के समान निर्मल रहा करता है । (अपरायदुगारा) इनक घर के दरवाजे सदा दान के लिये सुले रहा करते हैं, (चियत्त-तेउर-घर-पवेसा) राजा क अत पुर में भी इनको आने-जाने की कोई भी रोक-टोक नहीं होती है । (हहि सील-ब्धय-गुण-वेरमण- पचक्खरण-पोमहोववासेहिं चउद्दसमुदिट्ठपुण्णमामिणीमु) 'शील' शन्द से सामा यिक, देशावकाशिक, पोपध, अतिथिपविभाग ये चार लिये जाते हैं। 'प्रत' से पाच अणु बत,गुण से तीन गुणवत लिये जाते हैं। विरमण-मिथ्यात्व से निवृत्त होना, प्रत्यारयान-पर्वदिनों में निपिद्धवस्तुका त्याग करना । पोषधोपचास--(पोष धत्ते) इस व्युत्पत्ति से धर्म की वृद्धि को जो करता है वह पोषध कहलाता है, अर्थात् चतुर्दशी, अमावास्या, अष्टमी, पूर्णिमा, ये पोषय कहलाते है, इन पर्वदिनों मे आहार, शरीरसत्कार, अग्रह्मचर्य, और सावद्यव्यापार इन चारों भाना वा निर्भग २४२ छ, ( अवगुयदुवारा) तभना घरना ६२पाल सहर हान भाटे धाडस २४ा उरेछ (चियत्ततेउरधरप्पवेसा) शना मत પુરમા પણ તેમને આવવા-જવાની કેઈ પણ જાતની રોક-ટેક થતી નથી, (बहुहिं सील-यय-गुण-वेरमण-पच्चरसाण-पोसहोववासेहिं चउद्दसटुमुद्दिद्वपुण्ण मासिणीसु) 'शथी सामायिड, देशापाशित, पाय, तिथिस वि ભાગ, એ ચાર સમજવાના છે “વતીથી પાચ અણુત, “ગુણથી ત્રણ ગુણ છે, વિરમણ-મિથ્યાત્વથી નિવૃત્ત થવુ, પ્રત્યાખ્યાન-પર્વના દિવ सामा निषिद्ध तुना त्याग रयो पापापास-(पोप धत्ते) २ व्युत्पत्तिथा ધર્મની વૃદ્ધિને જે કરે છે તે પિષધ કહેવાય છે, અર્થાત ચતુર્દશી, અમાં વાસ્યા, અષ્ટમી, પૂણિમા, એ પિલધ કહેવાય છેઆ દિવસોમા–પર્વદિવસમાં આહાર, શરીરસત્કાર, અબ્રહ્મચર્ય અને સાવવ્યાપાર એ ચારેયને ત્યાગ - બત 1 . पीयूषयर्पिणी टीका स ६३ अल्पारम्भादिमनुष्य विषये भगवदगौतमयो संघाद ६५३ समणे निग्गथे फासुएसणिजेण असण-पाण-खाइम-साइमेणं वत्थ-पडिग्गह-कंवल-पायपुछणेणंओसहभेसजेण पाडिहारिएण य पीढ-फलग-सेजा-संथारएणं पडिलाभेमाणा विहरति, विह- चतुर्दम्यादिपु तिथिपु 'पडिपुण्ण' प्रतिपूर्ण 'पोसह ' पोषध, 'सम्म' सम्यक् 'अणु- पाठेत्ता' अनुपान्य 'समणे निग्ग' श्रमणान निम्र यान् 'फासुएसणिज्जेण' प्रासुकैषणीयेन, 'असण-पाण-खादम-साइमेण ' अशन-पान-पाद्य-स्वायेन, 'वत्य- पडिग्गह-काल-पायपुंउणेण' वत्रपतद्ग्रहकम्बलपादप्रोञ्छनेन, तन पतद्ग्रह -पान, पादप्रोन्छन रजोहरणम्, 'ओसहभेसज्नेण', औपभैपज्येन 'पाडिहारिएण य पीढ- फलग-सेना-सथारएण' प्रातिहारिकेण च पाठफल कापयामस्तारकेग-तत्र पीठम् आसन, फलकम् अवष्टम्भनफरक, शय्या वसति , यहा बृहत्मस्तारक,, र स्तारक =लघुतर , एषा समाहारद्वद्ध , ततस्तेन, 'पडिलामेमाणा' प्रतिरम्भय त =ददत , 'विहरति' का त्याग करना पोपधोपवास है, इस तरह बारह प्रकार के श्रावक धर्म को (सम्म अणु- पालेत्ता) अच्छी तरह पालन करते है । (समणे-निग्गथे) श्रमणनिर्भन्थों को (फासुए- सणिज्जेण असण-पाण-खाइम-साइमेण) प्रासुक-एपणीय अशन, पान, खाद्य तथा स्वाध ऐसे चारों प्रकार के आहारों से (वत्थ-परिम्गह-कवल-पायपुछणेण ओसहभेस- ज्जेण) एव वन, पात्र, कम्बल, रजोहरण, औषध, (पाडिहारिएण य पीढफलगसेज्जा- सथारएण पडिलामेमाणा विहरति) एव प्रातिहारिक (पडिहाग) पीठ (बाजोट) फलक (पाट) गया (वसति) और सस्तारक आदि से, मुनियों को प्रतिलाभित करते हुए विचरते है, अर्थात् उहें इन पूर्वोक्त वस्तुओं को आवश्यकतानुसार प्रदान करते है, (विहरित्ता भत्त - કરે તે પિછાપવાસ છે આ રીતે બાર प्रश्न 04 भने (सम्म अणुपालेत्ता) भारी गत पासन ४३) (समणे निग्गथे ) श्रम नियाने (फासुएसणिज्जेण असण-पाण-साइण-साइमेण) प्रामु४-मेषीय शन, पान, माघ तथा स्वाध मेवा यारेय ५२ना गाडारथी, (वत्थ-परिगह-करल-पाय पुछणेण ओसहभेसज्जेण) तम०४ पर, पात्र, 51, २२२, मौषध, लेप, (पाडिहारिएण य पीठ-फलग-सेज्जा-सथारएण पडिलाभेमाणा विहरति) तेभ०४ प्राति6ि (प1ि) पी3 (मान) ३१४-पाट, शय्या (वसति) भने सस्ता રક આદિથી મુનિને પ્રતિલાભિત કરતા વિચરે છે, અર્થાત્ તેઓ આ ઉપર ४९सी वस्तुमाने मावश्यता प्रमाणे महान ४२ छ (विहरित्ता भत्त पच्चक्सति) औषपातिक - - सील-व्वय-गुण-वेरमण-पच्चरखाण-पोसहो-बवासेहिं चउह- समुद्दिपुण्णमासिणीसु पडिपुण्ण पोसहं सम्म अणुपालेत्ता अपगुयदुनारा' अपावृतद्वारा दानार्थमथिभरा उद्घाटितहाग इत्यर्थ , 'अवगुय' इति देशीय गन्द, 'चियत्ततेउरघरप्परेसा' स्यक्तात पुरगृहप्रवगा -न्यत मीया प्रदत्त , मत पुरे वा गृहे वा प्रवेशो येपा ते तथा, अतिधार्मिकतया सर्वत्रानाशाहनीया दर्य । ते कथभूता विहरती याह-' चउद्दस-द्वा-विट्ठ-पुण्णमासिणीसु' चतुर्दश्यष्टम्युदिष्टापौर्ण- मासीपु 'वहर्हि' बहुभि , 'सील-बय-गुण-चरमण-पच्चरखाण-पोसहो-ववासेहि' शीलत-गुण-विरमण-प्रत्यारयान-पोषधो-पवासे -अस्य व्यारयाइयोत्तरार्धे त्रिषष्टितमे सूत्रेऽवलोकनीया। चतुर्दश्यष्टम्युदिष्टापौर्णमासीपु-इह-'उहिष्टा' इत्यनेन अमावास्या गृह्यते । मणि के समान निर्मल रहा करता है । (अपगुयदुपारा) इनके घर के दरवाजे सदा दान के लिये खुले रहा करते हैं, (चियस-तेउर-घर-प्पवेसा) राजा क अत पुर में भी इनको आने-जाने को कोई भी रोक-टोक नहीं होती है । (पहहिं सील-वय-गुण-वेरमण- पचक्खाण-पोसहोववासेहिं चउद्दसमुदिद्वपुण्णमासिणीमु) 'शील' शब्द से सामा- यिक, देशावकाशिक, पोपध, अतिथिमविभाग ये चार लिये जाते है । 'वत' से पाच अणु वत, गुण से तीन गुणवत लिये जाते हैं। विरमण-मिथ्यात्व से निवृत्त होना, प्रत्याख्यान-पर्वदिनों मे निषिद्धवस्तुका त्याग फरना । पोषधोपनास-(पोष धत्ते) इस व्युत्पत्ति से धर्म की वृद्धि को जो करता है वह पोषध कहलाता है, अर्थात् चतुर्दशी, अमावास्या, अष्टमी, पूर्णिमा, ये पोषण कहलाते है, इन पर्वदिनों में आहार, शरीरसत्कार, अग्रह्मचर्य, और सावद्यव्यापार इन चारों मणिना २ निभ २४ ४२ छ, (अवगुयदुवारा) तेभना धरना ४२वान सहा हान भाटे धा. २घा २ छ (चियत्ततेउरघरप्पवेसा) शतना मत - પુમા પણ તેમને આવવા-જવાની કોઈ પણ જાતની રેક-ટેક થતી નથી, (महूहिं सील-व्यय-गुण-घेरमण-पच्चरसाण-पोसहोयवासे हिं चपदसट्ठमुट्ठिपुण्ण मासिणीसु) 'a' शथी सामायिड, शशि, पोषध, मतिथिसवि ભાગ, એ ચાર સમજવાના છે “વત’થી પાચ અણુવ્રત, “ગુણથી ત્રણ ગુણ વ્રત લેવાના છે, વિરમણ-મિથ્યાત્વથી નિવૃત્ત થવુ, પ્રત્યાખ્યાન-પર્વના દિવ सोमा निषिद्ध स्तुने त्या ४२वो पोषधोपचास-(पोप धत्ते) मा व्युत्पत्तिथा ધર્મની વૃદ્ધિને જે કરે છે તે પિષધ કહેવાય છે, અર્થાત્ ચતુર્દશી, અમા- वास्या, અષ્ટમી, પૂર્ણિમા, એ પિષધ કહેવાય છે. આ દિવસમા–પર્વ દિવસોમાં આહાર, શરીરસત્કાર, અબ્રહ્મચર્ય અને સાવઘવ્યાપાર એ ચારેયને ત્યાગ . " . 4 पोयुषवर्षिणी-टीका स ६४ अनारम्भादिमनुष्यषिपयेभगवद्गौतमयो संवाद ६.५ मूलम् से जे इमे गामागर जाव सण्णिवेसेसु मणुया भवति, त जहा-अणारंभा अपरिगहा धम्मिया जाव कप्पेमाणा टीका-'से जे इमे' इत्यादि । ' से जे इमे गमागर जाव सण्णिवेसेस अथ य इमे प्रामाऽऽकर यावत् सनिवेशेषु 'मणुया भवति' मनुजा भवन्ति, 'त जहा' तद्यथा-'अणारमा अपरिग्गड़ा धम्मिया जाव कप्पेमाणा' अनारम्भा अपरिमहा धार्मिका यावत् कन्पयन्त , अत्र-यावच्छन्देन 'धम्माणुया, धम्मिट्ठा, धम्मक्खाई,धम्म- प्पलोई, धम्मपलज्जणा, धम्मसमुदायारा, धम्मेण चेव वित्ति' धर्मानुगा धर्मिया धर्मात्यायिनो धर्मप्रलोकिनो धर्मप्ररखना धर्मसमुदाचारा धर्मणैव वृत्तिम्-इति पाठो में उस्कृष्ट वाईस सागरोपम स्थिति कही गयी है । अवशिष्ट पहले के समान समझना चाहिये ॥ स ६३ ॥ 'से जे इमे' इत्यादि। (से जे इमे ) जो ये (गामागर जाव सण्णिवेसेसु) ग्राम आकर आदि निवास स्थानों से लेकर सन्निवेश तक के निवासस्थानों में (मणुया भवति) मनुष्य निवास करते हैं और उनमें जो कई एक मनुष्य (साहू) साधु होते है वे (अणारभा) आरभ से रहित होते है, (अपरिग्गहा) परिग्रहवर्जित होते हैं, (धम्मिया) धार्मिक होते हैं, (जाव धम्मे- व वित्ति कप्पेमाणा) एव निर्दोष भिक्षा से अपनी सयमयात्रा का निर्वाह करते हैं। यहाँ 'जाव' शब्द से " धम्माणुया, धम्मिट्ठा, धम्मक्खाई, धम्मपलोई, धम्मपल- जणा, धम्मसमुदायारा, धम्मेण व वित्ति" इस पाठ का ग्रहण हुआ है । इसकी બાવીસ સાગરેપમ સ્થિતિ કહેવાય છે બાકી બધુ પહેલા પ્રમાણે સમજવું नध्य (१३) से जे इमे' त्यादि (से जे इमे) तम्मा २ (गामागर जाव सण्णिवेसेसु) म २४२ माहि निवासस्थानाथी बने सन्निवेश सुधाना निवासस्थानामा (मणुया भवति) મનુષ્ય નિવાસ કરે છે અને તેમાં જે કેટલાએક મનુષ્ય (E) સાધુ હોય छ तेम्मा (अणारभा) मा२ लथी २हित डाय छ, (अप्पपरिम्गहा) पश्डिपति डाय छे, (धम्मिया) चामिडीय छ (जाव धम्मेणेव वित्तिं कप्पेमाणा) तेमा નિર્દોષ-ભિક્ષાવડે પિતાની સયમયાત્રાને નિર્વાહ કરે છે અહી श०४थी "धम्माणुया, धम्मिट्ठा, धम्मक्साई, धम्मपलोई, धम्मपलजणा, धम्मसमु- दायारा, धम्मेण चेव वित्ति' मा पाइने अडाणु ४२वामा माव्य। मानी व्याच्या . जाव मोपपातिक रित्ता भत्त पञ्चरखंति, ते बहूई भत्ताई अणसणाए छेदेति, छेदित्ता आलोइयपडिकता समाहिपत्ता कालमासे कालं किञ्चा उकोसेणं अचुए कप्पे देवताए उववत्तारो भवंति, तर्हि तेर्सि गई, बावीसं सागरोवमाइ ठिई, आराहगा,सेसं तहेव ॥सू०६३॥ - विहरनि, 'विहरिता' विहत्य 'मत्त पचक्रवति' भक्त प्रत्यारयान्ति परित्यजति, अणसणाए छेदेति' अनशनया रिन्दति, 'छेइत्ता' ठित्वा 'आलोइयपडिकता आलोचितप्रतिकान्ता , 'समाहिपत्ता' समाधिप्राप्ता, 'कालमासे' कालमासे 'काल फिच्चा ' काल कृत्वा 'उकोसेण अच्चुए कप्पे' उत्कर्पतोऽप्युते कन्पे ' देवत्ताए उब वत्तारो भवति' देवत्वेन उपपत्तारो भवन्ति । 'तहि तेसिं गई। तत्र तेषा गति , 'वावीस सागरोवमाइ ठिई ' द्वाविंशति-सागरोपमानि स्थिति , आराहगा' आराधका , 'सेस तहेव' शेष तथैव ।। सू० ६३ ॥ . पञ्चक्खति) पश्चात् अन्तिम समय में भक्तप्रत्याख्यान करते हैं, (ते बहूइ भनाइ अण- सणाए छेदेति) वे अनेक भक्तों का अनशन द्वारा छेदन करते हैं, (छेदित्ता आलोइय- पडिकता सामाहिपता कालमासे काल फिञ्चा) छेदन कर अपने मापस्थानों की आलो- चना एवं प्रतिक्रमण करके वे समाधिसहित काल अवसर में काल कर (उकोसेण अच्चुए कप्पे देवत्ताए उववत्तारो भवति) जघय पहले देवलोक उत्कृष्ट बारहवें देवलोक अन्यु- तकल्प मे देवपर्याय से उत्पन्न होते हैं । (तहिं तेसिं गई, बावीस सागरोव राइ ठिई, आरहगा, सेस तहेव) प्रथम देवलोक मे इनको उत्कृष्ट दो सागरोपम और व ट्वे देवलेक ५ मत समये मत-प्रत्याभ्यान ४२ छ (ते बहूइ भत्ताइ अणसणाए छेदेति) तमा भने मातीनु मनशन वारा छन ४२ छ (छेदित्ता आलोइयपडिक्कता समाहिपत्ता कालमासे काल किच्चा) छन ४शन पोताना पायानानी આલોચના તેમજ પ્રતિક્રમણ કરીને તેઓ સમાધિ-સહિત કાલ અવસરમા કાલ शिन (उक्कोसेण अच्चुए कप्पे देवत्ताए उबवत्तारो भवति) urय पडेला देव ક, ઉત્કૃષ્ટ બારમા દેવલોક અચુત ક૫મા દેવપર્યાયથી ઉત્પન્ન થાય છે (तहिं तेसिं गई, बावीस सागरोवमाइ ठिई, आराहगा, सेस तहेव) प्रयम દેવલોકમાં તેમની ઉત્કૃષ્ટ બે સાગરોપમ અને બારમા દેવકમાં ઉત્કૃષ્ટ - यूषयपिणी टोका ६८ अनारम्मादिमनुष्य विषये भगवद्गीतमयो सबाद ६५७ पडिविरया, सव्वाओ आरंभसमारभाओं पडिविरया, सब्बाओं करणकारावणाओ पडिविरया, सव्वाओ पयणपयावणाओ पडि- विरया,-- सव्वाओ कोहण-पिट्टण-तज्जण-तालण-बह-बंध- किलेसाओ पडिविरया, सव्वाओ पहाण-मद्दण-वण्णग-विले- वण-सद्द-फरिस-रस-रूव-गध-मल्हा-लकाराओ पडिविरया, भसमारभाओ पडिविस्या' सर्पस्मादारम्भसमारम्भाप्रतिपिरता 'सन्याओ करणकारा रणाओ पडिविरया' सर्वस्माकरगकारणाप्रनिनिम्ता , 'सबाओ पयणपयाणवाओ पडिविरया' सर्वम्मात्पचनपाचना प्रतिषिरता, 'सचाओ कुटण-पिट्टण-तज्जण-- तालण-वह-चध-परिफिलेसाओ पडिविरया' सर्वस्माकुट्टन-पिट्टन-तर्जन-ताडन-- वर-बध-परिक्लेशात्प्रतिनिरता, 'सव्वानो ण्हाण-मद्दण-वण्णग-विलेवण-सह- फरिस-रस-रुव-गध-महा-लकाराओ पडिपिरया' सर्वस्मात् स्नान-मर्दन-वर्णक- विटेपन-गन्द-स्पर्श-रस-रूप-गन्ध-मान्याऽ-लकारात्प्रतिपिरता, तथा 'जे यावण्णे आरमममारभ से प्रतिपिरत होते हैं, (सबाओ करणकारावणाओ पडिविरया) समस्त करण एव करावगसे-करने-करान से विरक्त होत हैं, (सबानो पयणापयावणाओ पडि- विरया) सर्व प्रकार की पचन एव पाचन क्रिया से प्रतिपिरत होते है, (सबाओ कोहण- पिट्टण-तज्जण-तालण-बह-पप-परिफिलेसाओ पडिविरया) समस्त प्रकार के कुष्ण, पिट्टण, तर्जन, ताडन, वय, उध, परिक्लेश से विरक्त होते हे, (सबालो पहाण-मरण- वण्णग-विलेषण-सद्द-फरिस-रस-रूव-गप-मल्ला-फाराओ पडिविरया) सपूर्ण स्नान, मर्दन, वर्णक, विलपन, गन्द, रूप, गा, रस, स्पर्श, मान्य एव अलकारों से रहित २लथी प्रतिवि२४ डायरे (सव्याओ करणकारावणाओ पडिपिरया) समस्त ४२५ तेभर उशqथी-४२१-४२१पाथी वि४ डायरे (सव्वाओ पयणपया- वणाओं पडिविरया) मारनी पयन तमा पायन लियाथी वि४त. डाय छे (सचाओ कोट्टण-पिट्टण-तज्जण-तारण-यह-वध-परिफिलेसाओ पटिविरया) સમસ્ત પ્રકારના કુટ્ટણ, પિટ્ટણ, તર્જન, તાડન, વવ, બ વ, પરિકલેશથી વિરકત હોય (सव्याओ ण्हाण-मदण-अण्णग-निलेषण-सद-फरिस-रस-रूप-ध-मल्ला-ल- फाराओ पडिग्रिया) से पूर्ण स्नान, मन, व, विपन, २०६, २५, २५, ओपपातिकको सुसीला सुव्वया सुपडियाणंदा साहु सव्याओ पाणाइवायाओ पडिविरया जाव सव्याओ परिगहाओ पडिविरया, सव्वाओ कोहाओ माणाओ मायाओ लोहाओ जाव मिच्छादसणसल्लाओ अनुसन्धेय । सर्वपा व्यारयाऽनय द्विपष्टितमे सूत्रे गता । नवर-धर्मेणैव वृत्ति कल्प यन्त -निरवभिक्षया ग्यमयागारूपा वृत्ति निर्वह त इत्ययों बोप्य । शेषपदानामपि व्यारया तस्मिन्नेव सूत्रे कृताऽस्माभि । 'मुसीला मुव्यया' सुशीला सुनता 'मुपडियाणदा' सुप्रत्यानन्दा-मुष्ट प्रत्यान दश्चित्ताहादो येषा ते तथा, आजानिचयधर्म यानानन्दयुक्ता 'साहू ' साधर , 'सव्वाओ पाणाइमायाओ पडिविरया जाव सचाओ परिम्गहाओ पडिविरया' सर्वस्मात् प्राणातिपाताप्रतिविरता यावसर्वस्मात् परिग्रहात्पतिविरता, 'सयाओ कोहाओ माणाओ लोभाओ जार मिच्छादसणसल्लाओ पडिविरया' सर्वस्मात् मोधान्माना मायाया लोभाद् यावमिध्यादर्शनशम्या प्रतिविरता , 'सयाओ आर व्यारया इसी उत्तरार्ध के बासठवे (६२) सूत्र में की जा चुका है । (मुसीला) ये सुशाल तथा (सुव्वया) निर्दोष राति से व्रतो की आराधना करने वाले होते हैं । (सुपडियाणदा) आज्ञाविचयनामक धर्म यान के ध्याने से इनका चित्त सदा अह्रादयुक्त बना रहता है। ये सब (सवाओ पाणाइवायाओ पडिविरया) सर्व प्रकार के प्राणातिपात से विरक्त रहते है,, (जाव सबाओ परिग्गहाओ पडिविरया) यावत् समस्त परिग्रह स विरक्त रहा करते है, (सन्बाओ कोहाओ) समस्त प्रकार के क्रोध से, (माणाओ) मान से, (मायाओ) माया से, (लोहाओ) लोभ से, (जाव मिच्छादसणसल्लाओ) यावत् मिथ्यादर्शन शल्य से, (पडिविरया) विरक्त रहा करते है, (सन्चाओ आरभमसमारभाओ पडिविरया) समस्त सा मागमना उत्तरार्थना मास (१२)मा सू मा ४२वामा पापीछे (सुसीला) सुशीला नया (सुव्वया) निष शतिथी व्रतानी माराधना उपाय छ (सुपडियाणदा) माज्ञापियय नामना' मध्यानध्यापपाथी तमना यित्त सहा मान ही मनेता २छे ते मया (सव्वाओ ' पाणाइवायाओ पडिविरया) सर्व आरन प्राणानिपातथी वि२४त २२ जे (जाव समाओ परिगहाओ पडिविरया) तमा समस्त परियडथी वि२४२ह्या ४२ छ (सव्वाओ कोहाओ) समस्त रन जोधथी, (माणाओ) भानथी, (मायाओ)"भायाथी, (लोहाओ) डालथी,' (जाव मिच्छादसणसल्लाओ) तेभ मिथ्याशन Aथी (पडिविरया) xिt २६॥ ४२ छे. (सव्वाओ आरभ-समारभाओ' पडिविरया) समस्त मार सभा- - पीयूषषिणी टीका मू ६४ अनारम्भादिमनुष्य विषये भगयद्गीतमयो सयाद ६५७ पडिविरया, सव्वाओ आरंभसमारभाओ पडिविरया, सव्याओं करणकारावणाओ पडिविरया, सव्वाओ पयणपयावणाओ पडि- विरया, - सव्वाओ कोहण-पिट्टण-तज्जण-तालण-वह-बंध- किलेसाओ पडिविरया, सव्याओ पहाण-मदण-वण्णग-विले- वण-सद-फरिस-रस-रुव-गध-मल्ला-लकाराओ पडिविरया, - भसमारभाओ पडिपिरया' सर्वस्मादारम्भसमारम्भात्प्रतिपिरता 'सयाओ करणकारा- वणाी पडिविरया' सस्मिाकरगकारणात्प्रतिपिता , 'सव्याओ पयणपयाणवाओ पडिपिरया' सर्वस्मात्पचनपाचनात्प्रतिविरता, 'सव्याओ कुटण-पिट्टण- -तज्जण- तालण-वह-यध-परिफिलेसाओ पडिपिरया' सनस्माकुट्टन-पिट्टन-तर्जन-ताडन-- वध-बध-परिक्लेगात्प्रतिपिरता, 'मन्याओ पहाण-मद्दग-वण्णग-पिलेषण-सह- फरिस-रस-रूप-गध-मल्ला-रकाराओ पडिपिरया' सर्वस्मात् स्नान-मर्दन-वर्णक- विलपन-गन्द-स्पर्श-रस-रूप-गर-माल्या-लद्दाराप्रतिविरता , तथा 'जे यावण्णे . - आरभसमारभ से प्रतिपिरत होते हैं, (सबाओ करणकारापणाओ पडिविरया) समस्त करण एव करावणसे-करने-करान से विरक्त होते है, (सञ्चाओ पथणापयावणाओ पडि- विरया) सर्व प्रकार की पचन एन पाचन क्रिया से प्रतिविरत होते है, (सबाओ कोहण- पिट्टण-तज्जण-तालण-पह-प-परिफिलेसाओ पडिपिरया) समस्त प्रकार के कुट्टण, पिट्टण, तर्जन ताटन, वध, मध, परिक्लेश से विरक्त होते है, (सन्धाओ पहाण-मदण- चण्णग-विले गण-सद्द-फरिस-रस-रूब-गध-मल्ला-लकाराओ पडिविरया) मपूर्ण स्नान, मर्दन, वर्णक, विलेपन, शब्द, रूप, गप, रस, स्पर्श, माल्य एव अलकारों से रहित २ लथी प्रतिवि२४त डाय छ (सव्याओ करणकारावणाओ पडिविरया) सभा ७२ तेभ सपथी-5२वा-रावधाथी पित डाय छे (सव्वाओ पयणपया वणाओं पडिविरया) सर्वानी पन्यन तमल पायन जियाथी पित होय छे (सव्याओ कोट्टण-पिट्टण-तज्जण-तालण-यह-ध-परिकिलेसाओ पडिविरया) સમસ્ત પ્રકારના કુણ, પિટ્ટણ, તર્જન, તાડન, વધબંધ, પરિલેશથી વિરકત હેય छ ( सनाओ पहाण-मदण-अण्णग-विलेषण-सह-फरिस-रस-रूप-गध-मल्लाल फाराओ पडिविरया) से पूर्ण स्नान, भईन, पर्यु, विवेपन, श०६, २५, २स, औषपातिकवत्रे सुसीला सुव्वया सुपडियाणंदा साहु सव्वाओ पाणाडवायाओ पडिविरया जाव सव्वाओ परिगहाओ पडिविरया, 'सव्वाओ कोहाओ माणाओ मायाओ लोहाओ जाव मिच्छादसणसल्लाओ ऽनुस धेय । सर्वेषा व्यारयाऽत्रैव द्विपष्टितमे सूत्रे गता । नवर-धर्मेणैव वृत्ति कल्प यन्त -निरवद्यभिक्षया रयमयात्रारूपा वृत्ति निर्वहत इत्ययों योय । शेषपदानामपि व्याख्या तस्मिन्नेव सूत्रे कृताऽस्माभि । 'मुसीला मुचया' सुशीला मुनता 'मुपडियाणदा' सुप्रत्यानन्दा -सुष्टु प्रत्यानदचित्ताहादो येषा ते तया, आनापिचयधर्म यानानन्दयुक्ता 'साहू' साधर , 'सव्वाओ पाणाइयायाओ पडि विरया जाव सव्वाओ परिम्गहाओ पडिविरया' सर्वस्मात् प्राणातिपाता प्रतिविरता यावसर्वस्मात् परिग्रहात्प्रतिविरता, 'सव्वाओ कोहाभो माणाओ लोभामो जार मिच्छादसणसल्लाओ पडिविरया' सर्वस्मात् कोधान्मानामायाया ोभाद् यावमिथ्यादर्शनशम्यात्प्रतिविरता , 'सबाओ आर व्याख्या इसी उत्तरार्ध के वासठने (६२) सूत्र में की जा चुका है । (सुसीला) ये सुशील तथा (मुच्चया) निदोंप राति से व्रतो की आराधना करने वाले होते हैं । (सुपडियाणदा) आज्ञाविचयनामक धर्मध्यान के ध्याने से इनका चित्त सदा अह्लादयुक्त बना रहता है। ये सब (सचाओ पाणाइवायाओ पडिविरया) सर्व प्रकार के प्राणातिपात से विरक्त रहते है, (जाव सबाओ परिग्गहाओ पडिविरया) यावत् समस्त परिग्रह से विरक्त रहा करते है, (सबाओ कोहाओ) समस्त प्रकार के क्रोध से, (माणाओ) मान से, (मायाओ) माया से, (लोहाओ) लोभ से, (जाव मिच्छादसणसल्लाओ) यावत् मिथ्यादर्शन शन्य से, (पडिविरया) विरक्त रहा करते है, (सन्चाओ आरभमसमारभाओ पडिविरया) समस्त मा भागभाना उत्तरार्थना मास8 (६२)मा सूममा ७२पामा मावी छ (सुसीला) सुशीस नया (सुव्वया) निर्दोष शतिथी प्रतानी माराधना उपापण त्य छ (सुपडियाणदा) माज्ञापियय नामना मध्यानध्यापायी तमना वित्त सहा मानी मानेदा २छे ते मधा (सन्याओ' पाणाइवायाओ पडिविरया) सर्व प्रारना पापानिपातथी वि२४त २(जाव सब्बाओ परिहाओ पडिविरया) तेभर समस्त परियडथी वि२४ २ह्या ४२ छ (सव्वाओ कोहाओ) समस्त रन अधथी, (माणाओ) भानथी, (मायाओ) भायाथी, (लोहाओ) alwथी, (जाव मिच्छादसणसल्लाओ) तेम मिथ्यानि यथी (पडिचिरया) Kिart रघा ४२ (सव्वाओ आरम-समारभाओ पडिविरया) सभात मार मसभा- पीयूषपिणो टोकाइ ६४ अनारम्भादिमनुष्य विषये भगवद्गीतमयो सबाद ६५७ पडिविरया, सव्वाओ आरंभसमारभाओ पडिविरया, सव्वाओं करणकारावणाओ पडिविरया, सव्याओ पयणपयावणाओ पडि- विरया, - सव्वाओ कोहण-पिट्टण-तज्जण-तालण-बह-बंध- किलेसाओ पडिविरया, सव्याओ पहाण-मद्दण-वण्णग-विले- वण-सद्द-फरिस-रस-रूव-गंध-मल्ला-लकाराओ पडिविरया, - . भसमारभाओ पडिपिरया' सर्वस्मादारम्भसमारम्भात्प्रतिपिरता 'सबाओ करणकारा- वणाओ पडिपिरया' सर्वस्माःकरगकारणात्प्रतिविरता , 'सबाओ पयणपयाणवाओ पडिविरया' सर्वस्मात्पचनपाचनात्प्रतिनिरता, 'सव्याओ फुटण-पिट्टण-तज्जण- तालण-वह-बध-परिफिलेमाओ पडिपिरया' सनस्मारकुट्टन--पिन-तर्जन ताडन- वध-ध-परिलगात्प्रतिनिरता , 'सव्वाओ पहाण-मद्दण-वण्णग-विलेवण-सद- फरिस-रस-रूब-गर-माला सकाराओ पडिरिया' सर्वस्मात् स्नान-मर्दन-वर्णक- विलेपन-गन्द-स्पर्श-रस-रूप-ध-माल्याऽ-लदारात्प्रतिविरता , तथा 'जे यावण्णे आरमममारभ से प्रतिविरत होते है, (सन्याभो करणकारापणाभो पडिविरया) समस्त करण एव करावगसे-करन-कराने से विरक्त होत हे, (सबाओ पयणापयावणाओ पडि- विरया) सर्व प्रकार की पचा एक पाचन क्रिया से प्रतिषिरत होते है, (सव्याओ कोहण- पिट्टण-तज्जण-तालण-वह-पध-परिफिलेसाओपडिविरया) समस्त प्रकार के कुट्टण, } पिट्टण, तर्जन, ताटन, वय, वध, परिवडेश से विरक्त होते है, (सन्यानो पहाण-मदण- वष्णग-विलेषण-सह-फरिस-रस-रूब-ग-मल्ला-लकाराओ पडिविरया) सपूर्ण स्नान, मर्दन, वर्णक, पिलेपन, गद, रूप, गप, रस, स्पर्श, माल्य एव अलकारों रहित २सयी प्रतिवि२४त हाय (सव्याओ करणारावणाओ पडिविरया) समन्त ४२९१ तभा उगवथी-४२१-रावाथी पिरत डाय (सयाओ पयणपया वणाओं पडिविरया) पंजारनी पयन तभ० पायन याथी पित हाय छ (सव्याओ कोट्टण-पिट्टण-सज्जण-तारण-यह-उध-परिफिलेसाओ पडिविरया) સમસ્ત પ્રકારના કુણ, પિટ્ટણ, તર્જન, તાડન, વધ, બધ, પરિકલેશથી વિરક્ત હોય छ (सन्याओ पहाण-मटण-चण्णग-विलेषण-सद-फरिस-रस-रुव-गध-मल्ला-ल. फाराओ पडिपिरया) स पूर्ण स्नान, मन, प, पिवेपन, राह, स्पर्श, २स, ओपपातिकसत्रे . . सुसीला सुव्वया सुपडियाणंदा साहू सव्याओ पाणाइवायाओ पडिविरया जाव सव्वाओ परिग्गहाओ पडिविरया, 'सव्वाओ कोहाओ माणाओ मायाओ लोहाओ जाव मिच्छादंसणसल्लाओ अनुसन्धेय । सपा व्यारयाऽव द्विपरितमे सूने गता । नवर-धर्मेणच वृत्ति कप यन्त -निरवधभिक्षया ग्यमयानारूपा वृत्ति निर्वहत इत्ययों बोय । शेषपदानामपि व्याख्या तस्मिन्नेव सूने पृताऽस्माभि 1 'मुसीला मुच्चया' मुगीला' मुव्रता 'मुपडियाणदा' सुप्रत्यानन्दा -सुष्टु प्रत्यान दचित्ताहादो येपा ते तथा, आजानिचयधर्मध्यानानन्तयुक्ता 'साहू ' साधव , ' सव्वाओ पाणाशायाओ पडिविरया जार सन्चाओ परिम्गहाओ पडिविरया' सर्वस्मात् प्राणातिपाताप्रतिविरता यावसर्वस्मात् परिग्रहात्प्रतिविरता, 'सव्वाओ कोहाओ माणाओ लोभाओ जार मिच्छादसणसल्लाओ पडिविरया' सर्वस्मात् कोधा मानामायाया लोभाद् याय िमध्यादर्शनशम्यात्प्रतिपिरता, सन्चाओ आर व्याख्या इसा उत्तरार्ध के वासठने (६२) सूत्र में की जा चुका है । (मुसीला) ये सुशाल तथा (सुध्वया) निर्दोष राति से व्रतों की आराधना करने वाले होते हैं । (सुपडियाणदा) आज्ञापिचयनामक धर्म यान के ध्याने से इनका चित्त सदा अह्लादयुक्त बना रहता है। ये सब (सवाओ पाणाइवायाओ पडिविरया) सर्व प्रकार के प्राणातिपात से विरक्त रहते है, (जाव सब्बाओ परिग्गहाओ पडिविरया) यावत् समस्त परिग्रह से विरक्त रहा करते है, (सबाओ कोहाओ) समस्त प्रकार के क्रोध से, (माणाओ) मान से, (मायाओ) माया से, (लोहाओ) लोभ से, (जाव मिच्छादसणसल्लाओ) यावत् मिथ्यादर्शन शन्य से, (पडिविरया) विरक्त रहा करते है, (सव्वाओ आरभमसमारभाओ पडिविरया) समस्त मा आगमना उत्तरार्थना मास3 (१२)मा सूनमा उपामा मापी छ (सुसीला) सुशी नया (सुव्वया) निहाप शतिथी प्रतानी माराधना ४२वावा डाय छ (सुपडियाणदा) माज्ञापियय नामना ध्यान ध्यावपाथी तमना यित्त सहा मानवी मनेा २७ ते मया (सव्याओ - पाणाइवायाओ पडिविरया) सर्प भरना प्रायोनियतिथी वि२४ २९ छ (जाव सव्याओ परिगहाओ पडिविरया) तभा समस्त परियडथी वि२४१ २ ४२ छ (सव्वाओ कोहाओ) समस्त प्रधथी, (माणाओ) भानथी, (मायाओ) भायाथी, (लोहाओ) सामथी, (जाव मिच्छादसणसल्लाओ) तेभ मिथ्याशन 4थी (पडिविरया) पित २वा रे छ. (सव्वाओ आरम-समारभाओ पडिविरया) समस्त भार सभा- . पीयूषषिणी टीम ६.-६६ईयर्यासमित्य दियुक्तसाधुविपयेभगवद्गीतमयो सपाद ६५९ मूलम्-तेसि णं भगवंताण एएण विहारेण विहरमा- णाणं अत्थेगइयाणं अणंते जाव केवलवरनाणदसणे समुप्पज्जइ । ते वहुई वासाइं केवलिपरियाग पाउणति, पाउणित्ता भत्तं पच्च- मिता चामनागमनादिपु समितियुत्ता 'भासासमिया' भापासमिता सन्त , यावच्छन्दाद् गुप्तिगुप्ता इति दृश्यम् , 'दणमेव' इदमेन ‘णिग्गथ पावयण ' नैर्ग्रन्थ प्रवचन 'पुरओ- काउ' पुरस्कृत्य प्रधानीकृत्य 'विहरति' विहरति । सू० ६५॥ टीका-'तेसि ण' इत्यादि । 'तेसि ण भगवताण' तेपा सल भगव- ताम् अनगारभगवताम् 'एएण' एतेन पूर्वोक्तेन 'विहारेण विहरमाणाण' विहारेण विहरताम् 'अत्येगइयाण' अत्येकपाम्, 'अणते' अनन्तम अन्तरहित 'जाव' यावत् 'केवलवरणाणदसणे केवलपरज्ञानदर्शन 'समुप्पजइ' समुत्पद्यते अचिरेण प्रादुर्भवति । ते 'बहूइ वासाइ' ते अनगारा भगवतो बहूनि वपाणि 'केवलिपरियाय केवलिपर्याय समिति आदि समितियों को तथा तीन गुमिया को पालन करते है । एव इन समस्त किया. स्वरूप जो निम्रन्थप्रवचन है उसके अनुसार ही अपनी समस्त प्रवृत्ति चलाते हैं ।। सू ६५ ॥ 'तेसिं ण भगवताण' इत्यादि। (तेसि ण भगवताण एएण विहारेण विहरमाणाण) इस प्रकार के इन अनगार भगवन्तों में जो निर्म य प्रवचन को आगे करके विचरते है, (अत्येगइयाण) उन में से कितनेक अनगार भगवन्तों को (आणते जाव केवलबरनाणदसणे समुप्पच्चइ) अनत केवलज्ञान एव अनत केवदर्शन उपन्न होता है । (ते बहूइ वासाइ केवलिपरि- याग पाउणति) वे इसी पर्याय में बहुत वर्षों तक इस पृथ्वीमडल को पावन करते हैं, ભાષાસમિતિ આદિ સમિતિઓનું તથા ત્રણ ગુપ્તિઓનું પાલન કરે છે તેમજ સમસ્ત ક્રિયા સ્વરૂપ જે નિર્ગસ્થ પ્રવચન છે તેને અનુસરીને જ પિતાની સમસ્ત પ્રવૃત્તિઓ ચલાવે છે (જૂ ૬૫) 'तेसिं ण भगताण' त्याह (तेसिं ण भगताण एएण विहारेण विहरमाणाण) मा प्रधान म मनार लगवानामा २ निन्य अपयनने भुज्य शन वियरे छ, (अत्ये गइयाण) तेमाथी उटमा अनसार लगवानाने (अणते जाव केल-चर-नाण- दसणे समुप्पज्जइ) मनत शान तभी मन त वन पन्त थाय छ. (त बहूइ वासाइ केलिपरियाग पाउणति) तेमा २५॥ ४ पर्यायमा पा -- मोपनि - जे यावण्णे तहप्पगारा सावजजोगोबहिया कम्मंता परपाणपरि- यावणकरा कजति तओ वि पडिविरया जावज्जीवाए ॥ सू०६४॥ मूलम्-से जहानामए अणगारा भवंति-ईरिया- समिया भासासमिया जाव इणमेव निग्गंथं पावयणं पुरओ काउ विहरति ॥ सू०६५॥ वहप्पगारा' ये यावतस्तथाप्रकारा , 'सावज्जजोगोवहिया' सावधयोगोपधिका -सावध योगा सावधयोगयुक्ताश्च ते औषधिका =मायाप्रयोजनाश्चेति तथा, 'परपाणपरियावणकरा' परप्राणपरितापनकरा, 'कम्मता' कभीगा =व्यापाराशा 'कज्जति ' क्रियते तो वि पडिविरया जावज्जीवाए' ततोऽपि प्रतिविरता यावजीवम् ॥सू ६४॥ टीका-'से जहानामए' इत्यादि।' से जहानामए अणगारा भवंति ' अथ यथानाम केचित् अनगारा भवन्ति, कीदृशास्तेऽनगारा । इत्याह 'ईरियासमिया' ईर्यास होते है, (जे यावण्णे तहप्पगारा सावज्जजोगोवहिया कम्मता परपाणपरियावणकरा कन्जति तो वि पडिविरया जावज्जीवाए) तथा इसी प्रकार के और भी जो सावध- योगवाले मायाकपायजनित कार्य है कि जिनमे प्राणियों के प्राणों को परिताप जय कष्ट भोगना पडता है उन सब से ये प्रतिविरत होते है ।। सू ६४ ॥ 'से जहानामए' इत्यादि । (से जहानामए अणगारा भवति) ये जो अनगार होते है, वे( ईरियासमिया भासासमिया जाव इणमेव निग्गथ पावयण पुरओ काउ विहरंति) इसिमिति, भाषा ३५, गध, माता तेम०४ थी रहित डाय छे (जे यावण्णे तहप्पगारा सावज्जजोगोवहिया कम्मता पर-पाण-परियावण-करा कज्जति तओ वि पडिविरया जावज्जीवाए) तथा से प्रारना मी पण सावधयोगवा मायापायनित કાર્ય છે કે જેમાં પ્રાણિયેના પ્રાણને પરિતાપજનિત કઇ ભેગવવા પડે છે, તેવા બધા કાર્યોથી તેઓ વિરકત હોય છે (સૂ ૬) से जहानामए' त्याह (से जहानामए अणगारा भपति) मारे मनगार य छ, तसा (ईरियासमिया भासासमिया जाव इणमेव निग्गय पावयण पुरओ काउ विहरति) ध्यासमिति, .

पौषपिणी-टीस ६७ईयांसमित्यादियुक्तमाधुविषयेभगवद्गीतमयो सयाद ६६१ ते पाउणित्ता आवाहे उप्पण्णे वा अणुप्पण्णे वा भत्त पच्चक्खंति । वहूड भत्ताइ अणसणाए छेदेति, छेदित्ता जस्सहाए कीरड नग्गभावे जाव तमट्टमाराहित्ता चरमेहि ऊसासणीसासेहि प्रादुर्भनति, 'ते रहर पासाद' तेऽनगारा भगरतो वहनि वर्षागि 'छउम- स्थपरियाय पाउणति' मस्यपयाय पालयति उमस्थावस्था पाल्यति, 'पाउणिवा' पालयिया 'आगहे' आनाधाया रोगाढिवाधायाम 'उप्पण्णे वा अणुप्पण्णे वा' उप- नाया वा अनु पन्नाया का साया 'भत्त पचक्खति' भक्त प्रत्यारयान्ति 'ते वहूइ भत्ताड अगसणाए डेति' ते वहनि भक्तानि अनगनया दिति, 'छेदित्ता' ठित्वा जस्सद्वाए' यस्मै अथाय 'कीरट नग्गभावे' क्रियते नग्नभाव -अकिञ्चय क्रियते, जाव तमट्ठमाराहिता' यारत् तमर्थमारा य, 'चरमेहिं ऊसासणीसासेहि' चरमैरु- च्छ्यासनि श्वासे 'अणत' अनन्तम् अतरहितम्, 'अणुत्तर' अनुत्तरम् उन्कृष्टम्, लाभ शीघ्र नहीं होता है, (ते पहइ वासाइ उउमत्यपरियाग पाउणित्ता) वे अनगार भगवान् उमस्थ पर्याय को ही बहुत वर्षों तक पालते रहते हैं, (पाउणिता) और उस पयाय के पालन करते २ भी यढि (आगहे उप्पण्णे वा अणुप्पण्णे वा) किसी प्रकार की चाहे उन्हे रोगादिक बाधा उत्पन्न हो, चाहे न भी हो तो भी वे, (भत्त पञ्चक्खति) भक्तप्रत्यारयान करते है । (ते वह भत्ताइ अगसणाए ति) व अनेक भक्तों का अनशन द्वारा छेदन करते है, (छेदित्ता जसवाए कीरइ नग्गभावे जाव तमट्ठमाराहिता) छेदन करके उन्हों- ने जिस की प्रामि के लिये नग्नभान धारण किया था, उस प्रयोजन की सिद्धि प्राप्त कर (चरमेहिं उसासणीसासेहि अणत अणुत्तर णिव्वापाय निरावरण कसिण पडिपुण्ण शननी सास ही भागत नथी, (ते वह वासाइ छउमत्थपरियाग पाउ- णति) मना ભગવાન પ્રસ્થપયાનું જ ઘણા વરસ સુધી પાલન उरे छ, (पाउणित्ता) मने ते ययायनु पसन २ ता य न (आचाहे उप्पण्णे बा अणुप्पण्णे वा) ४ प्रहारनी l मा ! पी1 Gपन्न याय थाई न ५थाय तो पशु तेयो (भत्त पन्चरसति) मतप्रत्याभ्यान रेछे (ते बहुइ भत्ताइ अणसणाए डेति) तमा भने मतानु अनशन द्वारा छेदन ४२ छे (छेदिता जस्सट्टाए कीरइ नग्गभावे जाव तमट्ठमाराहित्ता) છેદન કરીને તેઓએ જેની પ્રાપ્તિ માટે નગ્નભાવ ધારણ કર્યો હતો તે પ્ર रजनी सिद्धि प्रा डीन (चरमेहिं उसासणीसासेहि अणत अणुत्तर णिव्या- - औपणतिपय क्खति, पञ्चरिखत्ता बहुइ भत्ताड अणसणाए छेदति, छेदित्ता जस्सट्टाए कीरड नग्गभावे जाव अत करति ॥५० ६६॥ मूलम्---जेसि पि य ण एगइयाण णो केवलवरनाण- दसणे समुप्पजइ ते वहूइ वासाइ छउमत्थपरियाग पाउणति, 'पाउणति' पालयन्ति, 'पाउणित्ता' पालयिषा, 'भत्त पच्चरसति' भक्त प्रया रयाति, 'भत्त पचस्मिता' भक्त प्रयागाय 'पहड' वहनि 'भत्ताइ अणसणाए' भक्तानि अनशनया 'छेदति' छिदति, 'दित्ता' ठित्या 'जस्सह्राए । यस्मै अर्थाय 'कीरइ' क्रियते 'नग्गभावो' नग्नभान =आफिञ्चय क्रियते इत्यय , 'जाव अत यावत्-सर्वदु खनामत 'करति' कुर्नति ॥ सू० ६६ ॥ 'जेसि पि य ण' इत्यादि । 'जेसि पि य ण एगइयाण णो केवलवर नाणदसणे समुपज्जइ ' येषामपि च सलु एकेपा नो केबलवरज्ञानदर्शन समुत्पद्यते- (पाउणित्ता भत्त पञ्चक्खति) इस पर्याय को प्राप्त कर वे भक्त का प्रत्यास्यान कर देते हैं । (पचक्वित्ता वहद भत्ताइ अणसणाए छेदति) प्रत्यारयान करके अनेक भक्तों का अनशन द्वारा छेदन कर देते है । ( छेदित्ता जस्सहाए कीरइ नग्गभावे जाव अत करेंति) छेदन करके जिस प्रयोजन के लिये नग्नभाव उन्होंने धारण किया या वे उस प्रयो जन को प्राप्त करते है, अर्थात् समस्त दु सों का अत करते है ।। सू ६६॥ 'जेसि पि य ण' इत्यादि । (जेसि पि य ण) इन सावुआ मे से भी (एगइयाण) जिन किन्हीं साधु मुनि- राजो को (णो केवलवरनाणदसणे समुप्पजड) निर्मल केवलज्ञान एव केवल दर्शन का परसे। सुची २॥ पृथ्वीम उगने पावन ७२ छ (पाउणित्ता भत्त पन्चासति) २मा पर्यायाने प्रास उरीने सतत्यामान है (पन्चम्सित्ता बहइ भत्ताइ अणसणाए छेनति) प्रत्यायान. उगने मने मातोनु मनशन द्वारा छन २२ (छेदित्ता जस्सट्टाछ कीरइ नगगभावे जार अत करेति) छेन કરીને જે પ્રયોજન માટે નગ્નભાવ તેમણે ધારણ કરેલ હતું તે પ્રજનને પ્રાપ્ત કરે છે, અર્થાત્ સમસ્ત દુબેને અ ત કરે છે (જૂ ૬) जेसि पि य ण' त्याह (जेसि पि य ण) मा माधुओभाथी 4g (एगइयाण) माधु मुनि शनन (णो केवलवरनाणसणे समुप्पज्जइ) निर्भ 34सान तभर १७ 4 . . पीयूषपिणी-टीका मृदयाममितादि पिपये मगयद गौतमयों मयाद ६३ कालमासे कालं किच्चा, उक्कोसेणं सब्वट्टसिद्ध महाविमाणे देवताए उववत्तारो भवति, तहिं तेसिं गई, तेत्तीम सागरोबमाइ टिई, आराहगा, सेसं तं चेव ।। सू०६८ ॥ मनुत्रमबमाविना वा अचाननुर्येपा त एकाचा 'पुण' पुन , अत्र पुन गड उगाना पेलण्ययातनार्य , 'गर्ग एक-अन्तु 'भरतागे भक्कार -मरनविन , 'भयनाग हर- वानुवार आपश्चात 'पुनकम्मावमेमेग' पूर्वक्रमावर्गग पूर्वतर्मगामवगग 'काठमाने काल किया' कालमामे काल कृत्वा-'टक्कामंग मट्टमिद्धे महाविमाणे' उकग सत्रार्थमिदे महाविमान 'देवताए' देवचन 'उववचारा मवेति' उपपनागे मवन्ति पन्त, 'तर्हि तसिं गई तचीम मागरोत्रमाड ठिई तत्र तेषा गति , उपनिंगमागगेपमानि स्थिति । 'याराहगा आपका परलोकम्यागपका, 'मम त चव' टोय तदेव || 761 हैं कि निह उसी मव में कवन्द्रमान एव दर्शन का नाम न्हा इता है नो प्रेम व अन्गार भगवान् (एगचा) एकमवावना होते है। रे (मरतारो) यम का आगमना करने • हो (पुवाम्मावमसैण) पूर्वक्रम के अगिर होन क (रमामे काठं किया) काल म्बसर म काट कर (उकोमेग)श्कर्ष (मञ्चसिद्ध महात्रिमाणे देवताए उववचारो भवनि) मवार्थमुद्र नामक माविमान म देवपयाय से पन हो बने है। (तहि तमि गई, तिचीम मागरोवमाट) वहीं पर उनकी गति और स्थिति होता है। इनका स्थिति वहाँ पर तेतीन सागर प्रमाग है। (आराहगा मंमत चेव) ये नियम में परोक के आरामक होते हैं। अगिष्ट पूर्ववत समझना चाहिये। ८॥ ભગવાન હાથ છે કે જેમને તેજ ભવમાં વળજ્ઞાન તેમજ દવાનનો aln मna नयी तो मनमार सरावान (गाचा) येनपावतारी हेय तेया (भरनारों) अयमनी वासना eat P11 (पुत्रकामाव- सेसेण) भनामा रवाना - (शाठमाने काल किच्चा) cla-अप. 3 cla गन (क्कोसेण) ६८५ (मअमिद्धे महारिमा वताए अर. चारो मानि) अानसि नाभना महाविमानमा वयापन याय ત્યા તેમની ગતિ અને નિતિ હોય છે તેમની ત્યા નિયતિ તેત્રીસ સાગર प्रभा (साराहगा सेमंत चेय) तेसो नियम पन्ना भाग होय છે, બાટી બવું અને પ્રમાણે સમજવું જોઈએ (મૃ. ૧૮) ६६२ औरणातिका . . अणंतं अणुत्तरं निव्वाघायं निरावरण कसिण पडिपुण्णं केवल- वरनाणदसणं उप्पादेंति, तओ पच्छा सिज्झिहिंति जाव अंतं करेहिति ॥ सू० ६७॥ मूलम्-एगच्चा पुण एगे भयंतारा पुवकम्मावसेसेणं 'निवाघायं । निर्व्याघात-सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टविषयेषु अप्रतिहत, 'निरावरण निरा- वरण कर्मावरणरहित 'कसिण' कृत्स्न सकलं, 'पडिपुण्ण ' प्रतिपूर्ण=मपूर्ण, 'केवल- वरनाणदसण' केलवरज्ञानदर्शनम् 'उप्पादेति ' उत्पादयन्ति, 'तओ पच्छा सिमि- हिंति' तत पश्चात् सेत्स्यन्ति, 'जाव अत' यावत् अन्त-सर्वदु खानामन्त 'करे- हिंति' करिष्यन्ति । सू० ६७ ॥ 'एगचा' इत्यादि । 'एगच्चा' एकाऽर्चा -एका असाधारणगुणत्वात् अद्वितीया- केवलबरनाणदसण उप्पादेंति) चरम उच्छ्वास-निश्वासों में अतरहित, अनुपम, निर्व्या- धात-सूक्ष्म, व्यवहित एव विप्रकृष्ट विषय को हस्तामलकवत् जानने के लिये समर्थ, निरा- वरण-कर्मावरणरहित, कृत्स्न-सकल, एवं प्रतिपूर्ण-सपूर्ण केवलज्ञान एव केवलदर्शन की उत्पत्ति से विशिष्ट हो जाते है । (तओ पच्छा सिज्झिहिंति जाव अत करेहिति) इसके पश्चात् वे सिद्ध हो जाते है और उस अवस्था में उनके समस्त दुखों का एव उनके कारणभूत कर्मों का सर्वथा अभार हो जाता है । सू०६७॥ एगच्चा पुण' इत्यादि। इन अनगार भगवतों के बीच (एगे) कितनेक ऐसे भी अनगार भगवान होते पाय निरापरण कसिण पडिपुण्ण केलवरनाणदसण उप्पादेति) यम २पास-- નિ શ્વાસમા અતરહિત, અનુપમ, નિર્બાઘાત-સૂમ વ્યવહિત તેમજ વિપ્ર કૃણ વિષયને હસ્તામલકવત્ જાણવા માટે સમર્થ, નિરાવરણ-કર્માવરણરહિત, કુરન–સકળ, તેમજ પરિપૂર્ણસ પૂર્ણ કે વળજ્ઞાન તેમજ કેવળદર્શનની ઉત્પત્તિથી विशिष्ट थ य छ (तओ पच्छा सिज्झिहिंति जाव अत करेहिति) त्यार પછી તેઓ સિદ્ધ થઈ જાય છે, અને તે અવસ્થામાં તેમના સમસ્ત દુ ખાને તેમજ તેમના કારણભૂત કર્મોને સર્વથા અભાવ થઈ જાય છે ( ૬૭) एगच्चा पुण' त्याल આ અનાર ભગવન્તની વચમા (m) કેટલાક એવા પણ અનુગાર - पीयूपवर्षिणी टीश सू ६९ सर्वकामविरतादिविपये भगवद्गीतमयो संबाद ६६५ मायालोहा अणुपुव्वेण अट्ठकम्मपयडीओ खवेत्ता उप्पि लोय- ग्गपइटाणा भवति ॥ सू०६९॥ मूलम्-अणगारे ण भंते । भावियप्पा केवलिसमु- 'णिक्कोडा' निकोमा क्रोधानिष्काता, 'सीणपोहा' क्षागकोधा -क्रोध क्षीणो येपा ते क्षीणकोधा -मोहनायकर्मगा दयाकरणात् क्षीणकोपमोहनीयकर्माण , 'एप माणमायालोहा' एव मानमायालोभा एव क्षीगमानमायालोमा , 'अणुपुव्वेण आनुपूर्व्या-क्रमशो यथावदम्, 'अट्टकम्मपयडीओ' अष्टकर्मप्राता 'खवेत्ता' क्षपयित्वा 'उप्पि लोयग्गपइट्ठाणा' उपरि लोकानप्रतिष्टाना =लोकापारस्थिता 'भवति' भवति ॥ सू ६९ ।। टीका-'अणगारे ण भते' इत्यादि । 'अणगारे ण भते !' अनगार सल हे भदत ! 'भावियप्पा' भावितात्मा ताऽमसाक्षात्कार , 'केवलिसमुग्याएण' केलि- कोहा एव माणमायालोहा ) जिनका क्रोध नष्ट हो गया है, अत एव जो निष्क्रोध हैं, मोहनीय कर्म नष्ट हो जाने के कारण कोध जिनकी आमा से क्षीण हो चुका है, इसी तरह से मान, माया एव लोभ भी जिनकी आत्मा से सर्वथा नष्ट हो चुके हैं, वे (अणुपु- न्वेण अट्ठ कम्मपयडीओ खवेत्ता उप्पि लोयग्गपइट्ठाणा भवति ) क्रम २ से पूर्वबद्ध अप्टकर्मों की प्रकृति को सर्वथा नष्ट कर नियमसे लोक के अप्रभागमे निवास करनेवाले होते हैं, अर्थात् मोक्षको प्राप्त करते है । सू ६९ ॥ 'अणगारे ण भते' इत्यादि । (भते।) हे भगवन् । (भावियप्पा अणगारे ण) भावितात्मा अमगार (साधु) (केवलिसमुग्धारण) केवलिसमुद्धात द्वारा (समोहणित्ता) आत्मप्रदेशों को शरीर से - . ગયેલે છે, તેથી જેઓ કોધરહિત છે, મેહનીય કર્મ નષ્ટ થઈ જવાના કાર- ણથી કે જેમના આત્મામાથી ક્ષીણ થઈ ગયેલ છે, તેવી જ રીતે માન, માયા તેમજ લોભ પણ જેમને આત્મામાથી સર્વથા નષ્ટ થઈ ગયેલા છે, તેઓ ( अणुपुञ्चेण अढ कम्मपयडीओ सवेत्ता उप्पिं लोयग्गपइट्ठाणा भवति ) मनुभथी પૂર્વબદ્ધ આઠ કર્મોની પ્રકૃતિને સર્વથા નષ્ટ કરીને નિયમથી લેકના ઉપરના ભાગમાં નિવાસ કરવાવાળા થાય છે, અર્થાત મોક્ષને પ્રાપ્ત કરે છે (સૂ ૬૯) 'अणगारे ण भते!' त्याहि (भते 1 ) मगवन् ! (भावियप्पा अणगारे ण) सावितात्मा मनगार (साधु) (क्वलिसमुग्याएण ) पतिसभुधात 1 (समोहणिचा ) माभ -- औपपातिक मूलम्-से जे इमे गमागर जाव सण्णिवेसेमु मणुया भवंति, त जहा-सव्वकामविरया सव्वरागविरया सव्यसगा- तीता सव्वसिणेहाइकता अकोहा निकोहा खीणझोहा एव माण- टीका-'से जे इमे' इयादि । 'मे जे इमे गामागर जार सण्णिवेसेसु मणुया भवति' अथ य इमे प्रामाऽऽकर यावत् मनिषायु मनुजा भति, 'त जहा' तयथा 'सन्चकामविरया' सर्वकामचिरता - सर्वकामेभ्य ममत्तगन्दानिमिपयेभ्यो पिरता = निवृत्ता, शन्दादिविपयेपु वा विरता-विगनी सुक्या , 'सवरागविरया' सरागविरता - सर्वरागात्-समस्ताद् पियाभिमुग्वहतुभूता-मपरिणामविशेषात् निवृत्ता, ' 'सव्यसगा तोता' सर्वसनाऽनीता -सर्पसङ्गात् मातापिनादिसम्बधादतीता निनिर्गता--सर्वसागरहिता इत्यर्थ, 'सम्पसिणेहाइवता' सर्वस्नहातिका ता -स्नेहरहिता , 'अक्कोहा' अक्रोगा । 'से जे इमे' इत्यादि। (से जे इमे गामागर जाव सण्णिवेसेसु ) ये जो ग्राम । आकर आदि से लेकर सन्निवेश तक के निवासस्थानों म (मणुया भवति) मनुष्य रहते हैं, (त जहा) जैसे (सव्वकामविरया सचरागविरया सव्वसगातीता सनसिणेहाइक्वता), जो समस्त शब्दादिक विषयों से निवृत्त है, अथवा शब्दादिक विषयों में जि हे उत्सुकता नहीं है, समस्त विषयों का ओर झुकाने वाले आ माके रागरूप परिणाम से जो निवृत्त है, माता- पिता आदि समस्त सबधिजनों से अथवा समस्तप्रकार के परिग्रह से जो 'दूर हो चुके है। जिन्हाँ ने सम्पूर्णप्रकार का स्नेहभाव परिवर्जित कर दिया है । (अकोहा शिकोहा खीण- 'से जे इमेऽत्यादि (से जे इमे) मा २ (गामागर जाव सण्णिवेसेसु) । म २२ माहिया सधने सन्निवेश सुधीना निवासस्थानोमा (मणुया भवति) मनुष्य २७, (त जहा ) नेवा 3-( सव्वकामविरया सम्परागविरया सबसगातीता सव्वसिणेहाइक्कता) यो समस्त Availes विषयाथी निवृत्त , मथवा શબ્દાદિક વિષયમા જેમને ઉત્સુકતા નથી હોતી, સમસ્ત વિષચેની તરફ ખેચવાવાળા આત્માના રાગરૂપ પરિણામથી જેઓ નિવૃત્ત છે, માતાપિતા આર્દિ સમસ્ત સ બ ધી નથી અથવા સમસ્ત પ્રકારના પરિગ્રહથી જેઓ દૂર થઇ ગયેલા છે, જેઓએ મ પૂર્ણ પ્રકારના સ્નેહભાવને પરિવક્તિ કરી દીધેલ છે, (अक्कोहा णिक्कोहा वीणक्कोहा एप माणमायालरोहा ) मा ५ नट . पीयूपयपिणो-टीका र ७१ पेयलिसमुदधातविपये भगवदगीतमयो सघाद ६६७ मूलम्-से नूणं भते । केवलकप्पे लोए तेहिं निज- रापोग्गलेहि फुडे ? हता । फुडे ॥ सू० ७१ ॥ मूलम्-छउमत्थे णं भते । मणुस्से तेसि णिजरापो- गलाण किचि वण्णेण वणं, गधेण गध, रसेणं रस, फासेण टीका-'से नूण भते !' इयाति । 'से नूण भते !' अब नून हे भवन्त । 'केवलकप्पे लोए' केवल कल्पो लोक , 'तेहि तै 'निजरापोग्गलेहि' निर्जगपुदगलै - निर्जरा प्रमाना पुद्गग निर्जगपुद्गा-जीवेन अकर्मतामापादिता कर्मपुद्गलास्तै 'फुडे' स्पृष्ट =च्याप्त किम् ? इति प्रभ । उत्तरमाह 'हता । फुडे' हन्त । स्पृष्ट ॥ सू ७१ ॥ टीका-'उउमत्ये ण भते' इत्यादि । 'उउमत्थे ण भते !' छद्मस्य सल्ल भन त ! हे भटत ! उमस्य पल मनुष्य , उद्धमन्य इह निरतिगयनानयुक्तो नेय , यतश्छद्म- स्थोऽपि निगियानपिनानयुक्तो निर्जरापुद्गलान् जानात्येव । तेसि णिज्जरापोग्गलाण' तेपा निर्ज रापुद्गलाना 'किंचि' फिश्चिद् 'यण्णेण' वर्णेन-वर्णतया यथावस्थितस्वरूपग 'वष्ण' वर्ण= 'से नूण भते !' इत्यादि। ( से नूण मंते ! ) हे मदत ' क्या अवस्यतया (तेहिं निजरापोग्गलेहिं) उनके निर्जराप्रपान पुद्गला द्वारा (केवलकप्पे लोए) यह समस्त लोग (फुडे) स्पृष्ट होता है । (हता ! फुढे) हाँ । स्पृष्ट होता है ॥ ॥ सू ७१ ॥ 'छउमत्येण' इत्यादि। (उउमत्थे ण भते । मणुस्से) हे भदन्त । विशिष्टज्ञानी उमस्थ मनुष्य (तेर्सि णिज्जरापोग्गलाण ) उन निर्जराप्रधान पुद्गलो को (किंचि) किंचित् (वण्णेण वण्ण से नूण भते ।। त्या (से नृण भते 1 ) Red ! शु अपरयतया (तेहिं निज्जरापोग्गलेहिं) तेमना નિર્જરાપ્રધાન પુદગલ દ્વારા (केरल कप्पे लोए) मा સમસ્ત લોકને (पुडे ) पक्ष याय छ ? (हता! फुडे) 11 थाय छ (सू ७१) 'उमत्ये णत्याह (उउमत्थे भते । मणुस्से) हे महत! विशिष्टज्ञानी ७५५ मनुष्य ( तेमि णिज्जरापोग्गलाण) ते निराप्रधान पुगोसाने (किंचि) अथित् (वण्णेण वण्ण गण गध रसेण रस फासेण फास जाणइ पासइ) वtथा औपणातिकमत्र - - ग्याएणं समोहणित्ता केवलकप्पं लोयं फुसित्ताणं चिट्टी, हंता । चिट्ठइ ॥ सू० ७०॥ समुद्घातेन, तर प्रथम समुद्घातस्वरूपमुन्यते-यथास्वभानस्थितानामात्मप्रदेशाना समुदधातन समतादुधातन-स्वभावादयभान परिणमन समुद्घात ,सच समविध -वेदनासमुद्घात १, कपायसमुद्घात २,मरणसमुद्घात ३, वैक्रियसमुद्घात ४, तैजससमुद्घात ५, आहारक- समुद्घात ६, केवलिसमुद्धातश्च ७ । "पु सममु समुद्रातेपु चरम केलिसमुद्घात । तर को नाम केलिसमुद्धात । उच्यते-यत्यातर्मुहुर्तकाले परमपद भावि, तस्मिन् केवलिनि भव समुदधात केलिसमुद्धातस्तेन, 'समोहणित्ता' समयय-आत्मप्रदेशान् प्रसार्य केलकप्प' केवलकप-मपूर्ण 'लोंय लोक 'फासित्ता ण' स्पृष्ट्वा सलु 'चिदुइ तिष्ठति किम् । उत्तर माह-हता' इत्यादि। 'हन्त' इतिपद कोमलाऽऽमन्त्रणपूर्वकस्वीकारार्थकम्, 'चिट्ठइ तिष्ठति ॥ सू ७० ॥ बाहर निकालकर (केवलकप्प लोय) क्या समस्त लोकका (फुसित्ता) स्पर्श करके (चिट्ठ) ठहरते है ? उत्तर-(हता | चिट्ठइ) हा! ठहरते है। यथास्वभान से स्थित आत्मप्रदेशों का अय भाव मे परिणमन करना, उसका नामा समुद्धात है। समुद्घात ७ प्रकार का है-वेदना समुद्धात १, कषायसमुद्घात २ मरणसमुद्धात ३, वैक्रियसमुद्धात ४, तेजससमुद्धात आहारकसमुद्घात ६, केवलिसमुद्घात ७ । इनमे अतिम समुद्घात केवलिसमुद्धात है । जिसको अन्तर्मुहूर्तकाल मे निर्वाण पदकी प्रामि होती है ऐसे केवली भगवान का दण्ड, कपाट, मन्थान और लोकपूरण क्रिया द्वारा आत्मप्रदेशों का मूल शरीर को न छोडकर शरीर से बाहर फैलना इसका नाम कालिसमुद्घात है ।। सू ७० ॥ પ્રદેશને શરીરથી બહાર કાઢીને केवलकप्प लोय) शु ( फुसिचा) २५श ४रीने (चिदुइ ) २९ छे ? ( हता। चिटुइ) & । २ છે. યથાસ્વભાવમાં રહેલા આત્મપ્રદેશને અન્યભાવમાં ફેરર્વી નાખવું તેનું નામ મુદ્દઘાત છે સમુદ્દઘાત ૭ પ્રકારના છે–૧ વેદના સમુદઘાત, ૨ કપાય- સમુઘાત, ૩ મરણુસમૂઘાત, ૪ વૈક્રિયસમુઘાત, ૫ તૈજસસમુદઘાત, ૬ આહારકસમુદ્દઘાત, ૭ કેવલિસમુદ્યાત તેમાં છેલ્લો સમુદ્દઘાત કેવલિસમુ દઘાત છે જેને અત્તમુહૂર્ત કાળમા નિર્વાણપદની પ્રાપ્તિ થાય છે એવા કેવલી ભગવાનના દડ, કપાટ, મળ્યાન, અને લોકપૂરણ ક્રિયા દ્વારા આત્મ પ્રદેશને, મૂળ શરીરને નહિ છોડતા શરીરથી બહાર ફેલાવે છે તેનું નામ કેવલિસમુદવાત છે ( ૭૦) , સમસ્ત લેકને - , पीयूपपषिणी-टीका स.७४ क्यलिममुद्यातषिपये भगवद्गीतमयो सयाद ६६९ मूलम्- -गोयमा! अय ण जवुद्दीवे दीवे सव्वदीव- समुद्दाण सव्वभतराए सव्वखुडाए वट्टे तेल्लापूय-संठाण-सठिए टीका-भगवानाह-'गोयमा' यानि । 'गोयमा अय ण जमुद्दीचे दी।' है गौतम ! अय ग्गल जम्बूद्वीपो हाप 'सव्वदीवसमुद्राण सबभतराए' मद्वीपसमु- दाणा सपाभ्यन्तरक =मद्वीपसमुद्रम याता, 'सबसुहाए' सर्पसुद्धक सद्वीपममुद्रापेक्षया रगु, 'हे' वृत्त योगकार , मोट कर घनवृत्तोऽपि भनेत तव्यवन्ददार्थ प्रतरत्ततामाह-- 'तेलापूय-सठाण-सठिए' तैलाऽपूप-मस्थान-मस्थित – तैलमिति घृतस्योपलक्षणम्, तेन तैलापिकाऽपाऽऽकारमस्थित , 'बट्टे ' वृत्त , 'रचक्वार-सठाण-सठिए' रथचक्रपाल- जाती है कि (उउमत्येण मणुस्से तेसिं णिजरापोग्गलाण णो किंचि पण्णेण वण्ण जार जाणइ पासइ) उग्रस्य मनुष्य, उन केरला भगवान के उन निर्जराप्रपान पुगलों के वर्ण गर रस स्पर्श को न जान सकता है ? न देय सकता है ? || म ७३ ।। 'गोयमा । जय ण' इत्यादि। (गोयमा !) हे गौतम ! (अय ण जद्दीने दी) यह जदीप नामका द्वीप (सव्वदीचसमुदाण ) समस्त द्वीप और समुद्रों का (सबभतराए) सर्वप्रकार से मध्य- वर्ती है । अत यह (गव्यग्मुडाए) सन से छोटा है । (नहे) यह वलय के समान वृत्ताकार-गोठ है। ( तेला-पूय-सठाण-सठिए) तैलपक पुआ के आकार जैसा गोल है। (बट्टे रहचकमाल-सठाण-सठिए) स्थक पहिये जैसा गोल है। (पट्टे पुक्रवर- पारथी सेभ उवाय ३ (उउमत्ये ण मणुस्से तेमि णिज्जरापोग्गलाण णो किंचि ण्णेण पण्ण जान जाणइ पासइ) छान्य मनुष्य ते उपची मजपानना તે નિર્જરાપ્રધાન પુદગલોના વર્ણ, ગધ, રસ, સ્પરને નથી જાણી શકતા કે नयी भी शता? (स. ७३) : ઈત્યાદિ (गोयमा ।) हे गौतम । (अय ण जवुद्दीने तीने ) -AL मूही५ नामने। दी५ (सव्वदीपसमुद्दाण) यम दीयो भने समुद्रीनी (सबभतराए) स१ प्ररथी भव्यक्ती , साथी त (सव्यसुहाग ) माथी नाना छ (य?) ३ सयना (101) नेया वृत्ताडा२ ३ (तेल्लापूय-मठाण स ठिए) पुख्साना गाजार या गाण (पट्टे रहचकपाल-सठाण-सठिण) २यना वो (वढे पुस्खरपणिया-मठाण-सठिण) भनी वो छ (हे पटिपण्ण-चर-मठाण-सरिए । 'गोयमा । अयण URI.

६६८ ओवपातिकपत्रे फासं जाणइ पासइ १ गोयमा । णो इणहे समटे ॥ सू०७२ ॥ मूलम्-से केण?णं भंते । एव बुच्चइ-छउमत्थे गं मणुस्से तेसिं णिज्जरापोग्गलाण णो किचि वण्णेणं वपण जाव जाणइ पासइ' ॥ सू०७३ ॥ कालादिरूप, 'गन गध' गधेन गधम्, 'रसेन रस' रसेन रसम्, 'फासेण फास' स्पर्शेन स्पर्श 'जागई' जानाति विशेषत , 'पासइ' पश्यति सामान्यत किम् ?, उत्तरमाह-- 'गोयमा' हे गौतम ! 'णो इणढे समटे' नायमर्थ समर्थ =सगत , कर्मपुद्गलाना साऽति शयज्ञानगम्यत्वात् । अत्र उमस्यशब्देनातिगयनानरहितस्य विवक्षितत्वादिति भाव । एव गधादयोऽपि ज्ञेया ॥ सू० ७२ ॥ टीका-'से केणद्वेण भते ।" इत्यादि ! 'से केणद्वेण भते !" अब केनाऽर्थेन भद त ! 'एव बुच्चइ' ण्वमुन्यते-'छउमत्ये ण मणुस्से छमस्य ग्वछ मनुष्य 'तेर्सि गिजरापुग्गलाण' तेपा निर्जरापुद्गलाना 'णो किंचि वण्णेण वण्ण जाव जाणइ पासइ' नो किञ्चिद्वर्णेन वर्ण यावजानाति पश्यति ॥ सू० ७३ ॥ गण गध रसेण रस फासेण फास जाणइ पासइ) वर्ण से वर्ण को, गध से गंध को, रस से रस को और स्पर्श से स्पर्श को जानना है देखता है ? उत्तर-(गोयमा') हे गौतम ! (णो दणटे समढे) यह अर्थ सिद्धात से समर्थित नहा है। अर्थात् छगस्थ केवली भग वान् के निर्जगप्रधान पुद्गला के रूप, रस, गध, और स्पर्श को किंचिमात्र भी नहा जान सकता है, न देख सकता है । सू ७२ ॥ 'से केणटेण भते।' इत्यादि । (भते 1 ) हे भदत । (से) यह बात (केगद्वेण एव बुच्चइ ) किस-कारण एसी कही વર્ણને, ગધથી ગધને, રસથી રસને અને સ્પર્શ થી સ્પશને જાણે છે? भुमे ? उत्तर-(गोयमा ! ) 3 गौतम । (णो इणद्वे समढे) २॥ अर्थ સિદ્ધાતથી સમર્થન પામેલે નથી, અર્થાત્ છદ્મસ્થ પુરુષ કેવલી ભગવાનના નિજ રાપ્રધાન પુદગલના રૂપ, રસ, ગ ધ તથા સ્પર્શને કિ ચિત પણ જાણી શકતા નથી, તેમ જોઈ શકતા પણ નથી (સૂ ૨) 'से फेण?ण भते ।' त्या (भते 1 ) महन्त (से) मा पात (केणटेण एव कुन्चइ) Al માત્ર . पीयूषपिणी-टीका स ७५ पैवलिसमुदघातयिषये भगघदूगौतमयो सषाद ६७१ मूलम्-देवे ण महड्डिए महज्जुइए महब्बले महाजसे महासोक्खे महाणुभावे सविलेवण गधसमुग्गय गिण्हइ, गिण्हित्ता तं अवदालेइ, अवदालित्ता जाव इणामेवत्ति कटु केवल- टीका-'देचे ण' इत्यादि । 'देवे ण' देव ग्वछ 'महड्डिए' महर्दिक = पिपुलैश्वर्ययुक्त , 'महज्जुदए' महाद्युतिक =महातेजस्वी, 'महबले महाजसे' महानलो महायशा 'महासोक्खे' महासौग्य --महासुग्या, 'महाणुभावे' महानुभान , 'सविलेवण' सपिलेपन 'गपसमुग्गय' गधसमुद्गम-गधनपुटक 'गिण्डर' गृहणाति, 'गिण्डित्ता' गृहीचा तगथसमुद्गकम् 'अवदालेड' अपतालयति उद्घाटयति, 'अवदालित्ता' अवदान्य उद्घाट्य, 'जाव उणामेवत्ति कटु' यावत् इदमेवमिति कृत्वा, दह यावच्छन्द्ध परिमाणा- कस्तावदित्यस्य सापेक्ष , इद-गमनम् , एवम् =ोटिकाय यावता कालेन भवति तावत्का- विष्कभवाला है । इसकी परिधि तीन लाख सोलह हजार दो सौ सत्ताइस योजन तीन कोश एकसौ अट्ठाइस धनुप साडे तेरह अगुल से कुछ अधिक है। उससे यह परिवेष्टित हे ॥सू ७४॥ 'देवे ण महड्ढिए' इत्यादि। (महड्डिए) महासद्धि का धारा (महब्बले ) महाबलिप्ठ (महाजसे ) अतिशय यशस्वी (महासोक्खे) अत्यन्तसौख्यवाले (महाणुभावे) एवं अत्यत प्रभावशाली एसा कोइ (देचे ण) देव (सविलेवण गंपसमुग्गय) विलेपनसहित एक गध के समुद्गक (पेटा) को (गिण्हट) लेवे, (गिण्डित्ता) और लेकर उसे (अवदालेद ) वहीं पर खोल, (अवदालित्ता) खोलकर (जाव दणामेवत्ति कुटु केवलकप्प जवुद्दीव दीव) પિળો છે તેને પરિઘ ત્રણ લાખ સોળ હજાર બસે સત્તાવીશ જન ત્રણ કેશ એક અટકાવીસ ધનુષ અને સાડા તેર આગળથી જરા વધારે છે તે मटा धेशवामा छे (सू ७४) 'देवे ण महड्डिए' त्यात (महडिए) मडादिना धारी (महबले) महामलिष्ठ (महाजसे ) भतिशय यशस्वी (महासोरखे) सत्यत सौम्या ( महाणुभावे) तर सत्यत प्रापशाली वा ई (देवे ण) व (सविलेवण गवसमुग्गय) वियन सहित मे समुह (सुमधदव्यनी पेटी) ने (गिण्हइ) सीम, (गिणिहत्ता) अने सधनतेने ( अवदालेइ) त्या धाडे, (अवदालित्ता) GI(जाव इणामेवत्ति कट्ठ केवलकप्प जबुद्दीव दीव) ते सभस्त ४ भूदी- ६७० গীবতাবি वट्टे रहचकवाल-सठाण-संठिए वहे पुस्खर-कण्णिया-सठाण- सठिए बट्टे पडिपुण्ण-चंद-सठाणसठिए एक जोयणसयसहस्स आयामविक्खभेण तिणि जोयणसयसहस्साह सोलस सहस्साई दोण्णि य सत्तावीसे जोयणसए तिणि य कोसे अट्ठावीस च धणुसय तेरस य अगुलाइ अद्वगुलिय च किंचि विसेसाहिए परिक्खेवेण पण्णत्ते ॥ सू० ७४ ॥ सस्थान मस्थित -चक्रनाल मण्डल, मण्टन्रत्यर्मयोगाच रथचकमपि रथचक्रवाल, तत्सस्थानेन सस्थित -रथचक्राऽऽकारमस्थित इत्यर्थ 'पट्टे ' वृत्त 'पुरखर कणिया सठाण सठिए चट्टे' पुष्करकर्णिका-मस्थान-सस्थित -पद्माजकोगसदृशाकारयुक्त , ' एकक जोयणसयसहस्स आयामविश्वभेण' एक योजनातसहस्रम आयामविष्कम्भेग दैर्घ्यपरिणाहाभ्यामेकलक्षयोज 'बट्टे' वृत्त , 'पडिपुण्ण-चद-सठाण सठिए' प्रतिपूर्ण-चन्द्र-सस्थान-सस्थित 'तिणि जोयणसयसहस्साई' नौणि योजनशतसहस्त्राणि गाणि लक्षाणि योजनानि, 'सोलस सहस्साइ' पोडश सहस्रागि, 'दोण्णि य सत्तासे जोयणसए' द्वे च सप्तविंशे योजनशते= सप्तविंशत्यधिक वे शते योजनानि 'तिण्णि य कोसे' श्चि कोशान् 'अट्ठावीस च धणुसय अष्टाविंश च वनुश्ातम्-अष्टाविंग यधिकशतधनृषि, 'दस य अगुलाइ' त्रयोदश चाङ्गुलानि 'अद्धगुलिय च' अर्दोगुलिकञ्च 'मिचि विशेपाहिए' किञ्चिद्विशेषाऽधिक परिक्खेवेण' परिक्षेपेण-परिविना 'पण्णत्ते प्रजातम् ॥ सू० ७४ नप्रमाण, + . " कणिया-सठाण-सठिए ) कमलकी कर्णिका के जैसा गोल है। (बट्टै पडिपुण्ण- चद-सठाण-सठिए) पूर्णचदमटल के जैसा गोल है। (एक जोयणसयसहस्स आयामविश्वभेण तिणि जोयणसयसहस्साद सोलससहस्साइ दोणि य सत्तावीसे जोयणसए तिण्णि य कोसे अट्ठापीस च धणुसय तेरस य अगुलाइ अद्धगुलिय च किचि विसेसाहिए परिक्खेवेण पण्णत्ते) यह जबूद्वीप एक लाग्य योजनका आयाम एव व गाणछ (एक्क जोयण सयसहस्स आयामनिम्सभेण तिणि जोयण सयसहस्साइ सोल्ससहस्साइ दोण्णि य सत्तावीसे जोयणसए तिणि य कोसे अट्ठावीस च धणुसय तेरस य अगुलाइ अद्धगुलिय च किंघिविसेसाहिए परिक्खेवेण पण्णत्ते) मा १ ५ १ वा योजना मायाम तभन्न वि० सपामा सामा- पीयूपयर्षिणी-टीका स ७५ फेयलिममुरातविषये भगवद्गीतनयो सबाद ६७१ मूलम्-देवे ण महड्डिए महजुड़ए महब्बले महाजसे महासोक्खे महाणुभावे सविलेवण गधसमुग्गय गिण्हड, गिण्हित्ता त अवदालेइ, अवदालित्ता जाव इणामेवत्ति कह केवल- टीका-'देचे ण' इत्यादि । 'देवे ण' देव खलु ‘महटिए' महर्दिक = विपुलैश्वर्ययुक्त , 'महज्जुइए' महाधुतिक =महातेजस्यो, 'महब्बले महाजसे' महारलो महायगा 'महासोक्खे महासौग्य -महासुसा, 'महाणुभावे' महानुभाव , 'सविलेवण' सविलेपन गरसमुग्गय गधसमुद्गक गध-पुटक 'गिण्हड' गृह्णाति, 'गिण्डित्ता' गृहाना त-गधसमुद्गफम् 'अबदालेई' अदालयति-उद्घाटयति, 'अवदालित्ता' अवताच्य- उद्घाट्य, 'जाव दणामेवत्ति रद्दु' यावत् इदमेवमिति कृत्वा, ह यावच्छन्द परिमाणा- करतापदित्यस्य सापेक्ष , दृढ गमनम्, एवम् =छोटिकारय यावता कालेन भवति ताव का- विष्कभवाला है। इसकी परिधि तीन लाख सोलह हजार दो सौ सत्ताईस योजन तीन कोग एकसौ अट्ठाईस धनुष साडे तेरह अगुल से कुछ अधिक है। उससे यह परिवेष्टित है ।सू ७४ ॥ 'देवे ण महड्डिए' टत्यादि। (महड्डिए) महारूद्धि का धारा (महव्यले ) महानलिष्ठ (महाजसे ) अतिशय यशस्वी (महासोक्खे) अयतसौरयवाले (महाणुभावे) एव अत्यत प्रभावशाली एसा कोइ (देघे ण) देव (सविलेषण गधसमुग्गय) रिलेपनसहित एक गध के समुद्गक (पेटी) को (गिण्हद) ले, (गिव्हित्ता) और लेकर उसे (अबदालेइ ) वहीं पर सोले, (अत्रदालित्ता) खोलकर (जाव इणामेवत्ति कटु केवलकप्प जवुदीव दीव) પેળે છે તેને પરિઘ ત્રણ લાખ નળ હજાર અને સત્તાવીશ જન ત્રણ કાશ એક અઠાવીસ ધનુષ અને સાડા તેર આગળથી જરા વધારે છે તે એટલા ઘેરાવામા (સૂ છ૪) 'देवे ण महड्डिए' त्या ( महड्डिए) भारदिन! पारी (महत्वले ) भडामलि०४ (महाजसे) मतिशय यशस्वी (महासोरखे) सत्यत सौम्या (महाणुभावे ) तेमा सत्यत प्रलापशाली सेवा (देवे ण) व (सविलेपण गवसमुग्गय ) विवेपन सहित गधसभुश (सुगपदव्यनी पेटी) ने (गिण्हइ) सीमे, (गिण्हित्ता) मने छन तेन (अवदालेइ) त्या धाडे, (अवदालित्ता) GURने (जाव इणामेवत्ति कट्ठ केवलकप्प जवुद्दीन दीव) ते समस्त २४ मूदी- .

६७२ औपपातिकमरे . कप्पं जबुद्दीवं दीवं तिहि अच्छराणिवाएहि तिसत्तखुत्तो अणुप- रियहित्ता ण हव्वमागच्छेजा ॥ सू० ७५ ॥ मूलम्-से गुणं भते । से केवलकप्पे जवुद्दीवे दीवे तेहि घाणपोग्गलेहि फुडे ? हता! फुडे ॥ सू० ७६ ॥ लिकम्-सत्वरमित्यर्थ , इति कृवा, 'केवलकप्प' कडकप-सपूर्ण, 'जयुद्दीन' जम्बूद्वीप 'दी' द्वाप 'तिहिं' त्रिभि 'अन्छराणिपाएटिं' अच्छगशब्दो देशाय ठोटिकानाचक, छोटि काभिरित्यर्थ , 'तिसत्तखुत्तो निसप्तकृत्व =एपविशतिवारान 'अणुपरियहिताण अनुपर्यट्य- परिभ्रम्य खलु 'हव्वमागन्छज्जा' गीतमागच्छेत् । छोटिकायकालसमकाले एव सपूर्ण जम्बूद्वीपमेकविंशतिवारान् परिभ्रम्य गीप्रमागच्छेदित्यर्थ ॥ सू०७५ ॥ टीका-गौतम पृच्छति-से गुण भते ।" इत्यादि । 'से गुण भते" अथ नून हे भदत ! ' से केवलकप्पे जवुद्दीवे दीवे ' स केवलकल्पे जम्बूद्वाप द्वीपे 'तेहिं । तै , 'घाणपोग्गलेह' प्राणपुद्गलै =गधपुद्गलै 'फुढे ' स्पृष्ट किम् , ' भगवा नाह-'हता! फुडे' हत । स्पृष्ट ॥ सू ७३ ॥ उस समस्त जबूद्वीप की (तिहिं अच्छराणिवाएहिं) तीन चुटकी बजाने मे जितना समय लगे उतने समय मे (तिसत्तखुत्तो) तीनगुणित सात-इक्कीस बार (अणुपरियट्टित्ता) प्रदक्षिणा देकर (हन्धमागच्छेन्जा) वहा पर शीघ्र आजावे ॥ सू ७५ ॥ से शृण भते ।" इत्यादि। गौतम पूछते हैं-(से गुण भते । से केवलकप्पे जवुद्दीवे दीवे ) हे भदत । यह समस्त जबूद्वीप (तेहि घाणपोग्गलेहि फुडे ? ) क्या उन समस्त सुगधित पुद्गलों से स्पृष्ट हो जाता है ? उत्तर-(हता ! फुडे) हा हो जाता है । सू ७६ ॥ पनी (तिहिं अच्छराणिवाएहिं ) त यी उपाभा । समय सागे तटसा समयमा (तिसत्तखुत्तो) मेडपीसपा२ (अणुपरियट्टित्ता) प्रदक्षिणा धन ( हव्वमागच्छेज्जा) त्या पाछ। ४८eी भावी जय (सू ७५) से णूण भते । इत्यादि गौतम पंछे छ-(से णूण भते । से केवल्कप्पे जबुद्दीवे दीवे) महन्त ! मा समस्त ४ भूदी५ (वेहिं घाणपोग्गलेहिं फुडे) * ते समस्त सुगचित पुatथी पृष्ट 28 नय छ ? उत्तर-(हता | पुडे), थर्ड तय छ (सू ७६) . पोयपपिणो-टीका सु ७७ वलि समुद्घातविषये भगवगीतमया मयाद ७३ मूलम्-छउमत्थे ण भते ! मणुस्से तेसि घाणपो- ग्गलाण किचि वण्णेण वण्ण जाव जाणड पासइ ? गोयमा । णो इणहे समढे ॥सू० ७७ ॥ मूलम्-से तेणद्वेण गोयमा। एव वुच्चड-छउमत्थे टीका-पुनर्गीतम पृच्छति-'छउमत्ये ण' इत्यादि । 'भते।" हे भदन्त । 'उउमत्ये ण मणुस्से' छास्थ म्खलु मनुष्य , 'तेसि पाणपोग्गलाण' तेपा पाणपुद्गलाना 'किंचि बण्णेण पण्ण जाव जाणद पासइ' किञ्चिद्वर्णेन वर्ण यावन्नानाति पश्यति किम् ? भगनानाह-'गोयमा ! णो इणटे समढे' गौतम | नाऽयमर्थ समर्थ ॥ सू ७७ ॥ टीका-'से तेणद्वेग ' इयादि । ' से तेणद्वेण गोयमा! एव वुचद ' अय 'उउमत्ये ण भते ! मणुस्से' त्यादि । पुन गौतम ने पूछा-(छउमत्ये ण भते । मणुस्से ) हे भदत । क्या जास्थ मनुष्य, (तेर्सि घाणपुग्गलाण) उन सुगधित पुद्गलों को (किंचि वण्णेण वण्ण जाव) वर्ण से यावत् गध स्पर्शादि से थोडा भी (जागड पासह) जान सकता है ? देख सकता है। प्रभु ने कहा कि (गोयमा! ) हे गौतम । (णो इणद्वे समढे) यह अर्थ समर्थ नहीं है ।। सू ७७ ॥ 'से तेणद्वेषा' इत्यादि। (से तेगडेण गोयमा ! एव वुचइ) हे गौतम । छअस्य उन निर्जरापुद्गलों को गधादिगुणों द्वारा थोड़ा भी नहीं जान सकता है-यह जो नात कही गई है सो इसलिये 'उउमत्थे ण मते । मणुस्से' त्यादि पल गौतमे पूछयु -(उउमत्थे ण भते । मगुस्से) H-11 अन्य मनुष्य ( तेमि घाणपोग्गलाण) ते सुभधित पुगताने पहुंथा तेभर गय पक्ष माहिथी १२ पY (जाणइ पासइ) श छ ? छ ? प्रभुये उधु (गोयमा । ) हे गौतम ' (णो इणटे सम१) मा अर्थ समर्थ नथी (सू ७७) 'से तेणगुण' त्या (से तेणद्वेण गोयमा । एव बुचड) छमस्थ, ते निश- પુદગલેને ગધ આદિગુણ દ્વારા જરા પણ જાણી શકતું નથી એમ જે માતરમ 1 ६७४ औपपातिकमरे - . ण मणुस्से तेसि निजरापोग्गलाण णो किंचि वण्णेणं वण्ण जाव जाणइ पासड ॥ सू० ७८ ॥ मूलम्--एए सुहुमा ण ते पोग्गला पण्णता, समणा- तेनाऽर्थेन ह गौतम ! एवमुच्यते-'छउमण ण मणुस्से उमस्य स्खलु मनुष्य 'तेसि गिजरापोग्गलाण ' तेपा निर्जरापुदगलाना न किंचि पणेण' न किंचिद् वर्णेन 'वण्ण' वर्ण 'जार जाणड पासइ ' यावजानाति प यति । तस्य कास्यस्य सातिशयज्ञानाभावात्स यथावस्थितस्वरूपेण वर्गादिक न जानाती यर्थ ॥स ७८ ॥ टीका-'एए सुरमा' इत्यादि । 'एए' एते वगादयस्तथा 'सहुमा' सूक्ष्मा सन्ति यत् तान् यथानस्थितस्वरूपेग छद्मस्थो न जानाति, तथा 'ते पोग्गला' ते पुद्गला =निर्जरापुद्गला अतिसूक्ष्मा 'पण्णता ' प्रज्ञमा । 'समणाउसो' हे श्रमण ! हे आयुष्मन् ! अथवा-श्रमणश्वासावायु'माश्चेति समासस्तस्यामन्त्रण हे श्रमणायुप्मन् ! हे गौतम ! कही गइ है कि (उउमत्ये ण मणुस्से ) उस उग्रस्य के सातिशय ज्ञान का अभाव है, अत वह यथावस्थित रूप से (तेसि गिजरापोग्गलाण) उन निर्जरित पुद्गलों के (णो किंचि वण्णेण वग्ण जाव जागइ पासइ) वणारिक को थाडा भी नहीं जान सकता है, न देख सकता हे ।। मू ७८ ॥ 'एए सुहुमा ण' इत्यादि। (एए सुहमा ण ते पोग्गला पण्णत्ता) उन निर्जरापुद्गलों को छमस्थ यथा वस्थित रूपसे इस कारण से भी नहा जान सकता है कि उन पुद्गलों के वर्गादिक गुण सूक्ष्म है, अत (समगाउसो ! सचलोय पि य ण ते फुसित्ता ण चिति) हे आयु पाd sी छ तेथे भाटे ४सी३ (छउमत्थे ण मणुस्से) ते छमस्थने मातिशय ज्ञाननी मा छ तवी ते यापन्धित३५थी ( तेसिं णिजरापा गलाण) ते नि ति युगवान (णो किंचि वण्णेण वण्ण जाव जाणइ पासइ) વણ આદિકને જરા પણ જાણી શકતા નથી, જે ઈ પણ શકતા નથી (સૂ૭૮) एए सुहुमा ण' प्रत्याहि (एर सुटुमा ण ते पोग्गला पण्णत्ता) ते निहलाने मस्य યથાવસ્થિતરૂપથી એ કારણથી પણ જાણી શકતું નથી કે તે પુલોને વણ माहित गुप सक्षम तेथी ( समणाउसो । सरलोय पि य ण फुसित्ता ण चिटुति ) हे मायुभन् श्रभ । यी ते मस्थ 44 dans द्वारा - - पीयूपयर्षिणी-टोका सू ७९ करलिसमुदघातविषये भगवद्गीतमयो समाय ६७५ उसो | सव्वलोय पि य ण ते फुसित्ता ण चिट्टति ॥ सू० ७९ ॥ मूलम्-कम्हा ण भते । केवली समोहणति ? कम्हाण केवली समुग्घाय गच्छति ? गोयमा । केवलीण चत्तारि कम्मसा यथाऽतिसूक्ष्म वाद् गपपुद्गगन जाना येय निर्जरापुटलानपानि दृष्टा तप्रदर्शनम् । 'सन्य लोय पि यण' लोकमपि च गलु ते निर्जरापुद्गला 'फुसित्ता ण' स्पृष्ट्वा मलु 'चिट्ठति ' तिष्ठति ॥ सू ७९ ॥ टीका--गौतम पृति-'रम्हा ण भते यादि । 'कन्हाण भते'कस्मा- त्पल भात हेभर त । कस्मात् गलु'केपली' केरलिन 'समोहणति' समुपन्ति-कस्मै प्रयोजनाय केवलिन समुद्घात कुन्तो यर्थ ,क्तमर्थ-पुन सुरसमोधार्थमार-'कम्हाण केवली' कस्मात् सल केवलिन , 'समुग्याय' समुदघातम-आमप्रदेशप्रसारकता गच्छति प्रामुपति, भगवानुत्तरमा-गोयमा" गौतम । 'केवलीण चत्तारि कम्मसा' केलिना च वार प्मन् श्रमण | जिस प्रकार उमस्थ गधादिक गुणा द्वारा अयत सूक्ष्म रूप से परिणत गर पुद्गलों को यथावस्थित रूपमे नहीं जान सकता है उसी प्रकार वह अत्यत सूक्ष्मरूप से परिणत होने के कारण उन निर्जरापुद्गलों को भा गभातिक गुणद्वारा न जान सकता है, न देख सकता है। इस दृष्टान्त से यह बात स्फुट हो जाता है | स ७९ ॥ 'कम्हा ण भते !' इत्यादि । गौतम ने पुन प्रभ किया-(भते') ह भदन्त ! (कम्हा ण) किस कारण से (केवली) केवली भगवान् (समोहणति) समुद्घात करते हे। अथात्-केलिया को समुद्घात किस प्रयोजन के लिये करना पटता है । उत्तर-(गोयमा ) हे गोतम ! (केर- लीण चत्तारि कम्मसा अपलिक्सीणा भरति ) केलियों के चार कर्म अपशिष्ट रहते મરૂપમાં પરિણામ પામેલા ગધપુદગલોને યથાવસ્થિતરૂપથી જાણી શકતા નથી, તેવી જ રીતે અત્યંત સૂક્ષ્મરૂપમાં પરિણામ પામેલા હોવાને કારણે તે નિર્જરાપુગલને પણ ગધ આદિ ગુણ દ્વારા જાણે શક્તા નથી, તેમ જોઈ શકતા નથી આ દષ્ટાતથી એ વાત સ્પષ્ટ થઈ જાય છે ( સ ૭૯) कम्हा ण भते । केरली ममोहणति' इत्यादि गौतमे 4 पा प्रश्न येो- (भते 1 ) महन्त (कम्हा ण) उया डाथी (रेली) पक्षी लगवान् (समोहणति) समुध्यात रे छ, अर्थात्- जामाने समुध्धात या प्रयोगनने भाटे ४२वो ५ ? उत्तर-(गोयमा ।) हे गौतम! (केवलीण चत्तारि कम्मसा अपरिम्पीणा भवति ) उणीमाना ॥२ અન્ય ત ६७६ औपपातिकमा अपलिक्खीणा भवति, तंजहा-(१) वेयणिजं '(२) आउयं ३ णामं गोत्त सव्यवहुए से वेयणिजे कम्मे भवइ, सबथोवे कम्मे भवइ। विसम समं करेइ बंधणेहिं ठिईहि य, विसम- समकरणयाए वधणेहिं ठिईहि य । एव खलु केवली समोहणंति, एव खल्ल केवली समुग्धाय गच्छंति ॥ सू० ८०॥ कर्माशा 'अपलिक्खीणा' अपरिक्षीणा अवशिष्टा 'भवति' भवति सति, 'त जहा' तयथा-'वेयपिज्ज' वेदनीयम् , 'आउय' आयु , 'णाम' नाम, 'गोत्त' गोत्रम् , 'सन्चाहुए से वेयणिजे कम्मे भवइ' सर्वबहुल तद् वेदनीय कर्म भवति, 'सम्बत्योवे से आउए कम्मे भवइ' सर्वस्तोक तद् आयु कर्म भवति, 'विसम सम करेइ वधणेहि ठिईहि य' विषम सम करोति बधनै -प्रदेशन्धानुभागवधावाश्रित्येति भाव , स्थितिभिश्व:- स्थितिबधविशेषैश्च, 'विसमसमकरणयाए वधणेहिं ठिईहि य एव खलु केवली समोहणति, और पढ़योजना-एव सल पिमसमकरणाय विषमर्मगा समीकरणार्थ बधनै स्पितिभिश्च केलिन 'समोहणति' समुद्नन्ति-समुद्घात कुर्वन्ति ' एवं खल केवली समुग्धाय गच्छति' एव खलु केवलिन समुद्धात गच्छति ॥ सू ८० ॥ - है, (त जहा) वे ये है-(वेयणिज्ज आउय णाम गोत्त) वेदनाय, आयु, नाम और गोत्र । (सब्बवहुए से चेयणिज्जे सम्मे भवद ) केवली में सबसे अधिक स्थितिवाला उस समय वेदनाय कर्म रहता है । (सव्यस्थोवे से आउरा कम्मे भवइ) तथा सबसे स्तोक आयुकर्म रहता है। (विसम सम करेइ वधणेहि ठिईहि य विसमसमकरणयाए बधणेहि ठिक य) इस विषमता को सम करने के लिये अथात् आयुकर्म की स्थिति के समान वेदनायादिक स्मों की स्थिति करने के लिये केली भगवान् समुद्धात करते है। अय में मात्र हे छ, (त जहा) ते मा छ (वैयणिज्ज आउय णाम गोत्त) वहनीय , मायु, नाम भने गोत्र (सब्धबहुए से वैयणिज्जे कम्मे भवइ) उपजीमा सपथी पधारे स्थितिमा त समय वहनीय उभ २४ छ (सव्व त्थोवे से आउर कम्मे भवइ) तथा सपथी स्तोमायु४म २७ छ (विसम सम करेइ बधणेहि ठिईहि य, विसमसमकरणयाग वधणेहिं ठिईहि य) मा વિષમતાને સમ કરવા માટે અર્થાત આયુકર્મની સ્થિતિ બરાબર વેદનીય पोयूषवर्षिणी टीकास ८१ पनि समुद्घातविषये भगवद्गीतमयो सयाद ६७७ मूलम्--सव्वे विण भंते । केवली समुग्धाय गच्छति ? णो इणवे अकित्ताणं समुग्घाय, अणता केवली जिणा। जरामरणविप्पमुक्का, सिद्धि वरगइं गया ॥ सू० ८१ ॥ समहे। , टीका-गौतम पृच्छति-'सरे विण' इत्यादि । 'सव्वे विण भंते !' सर्वे- ऽपि खलु भन्न्त =हे भदन्त । सर्वेऽपि खलु 'केरली' केलिन 'समुग्घाय' समुद्घात 'गउति' गाउन्ति किम् । भगवानाह ‘णो इणट्टे समढे' नाऽयमर्थ समर्थ । "अकित्ता ण समुग्याय, अणता केवली जिणा । जरामरणविष्यमुक्का, सिद्धिं परगइ गया ॥ १॥" कमों का स्थितिनथ, अनुभागवय एवं प्रदेशाध, समुद्रात करने से आयुकर्म के स्थितिबध, अनुभागनध एवं प्रदेशवा के बराबर हो जाते है। ( एवं खलु केवली समोहणति, एव सलु केवली समुग्याय गच्छति ) इस प्रकार केवलियों के समुद्धात करने का यह प्रयोजन है। इस प्रकार वे केवली समुद्धात करते है । सू ८० ॥ 'सब्वे विण भते ! इत्यादि । प्रश्न-(भते ।) हे भट त । क्या (सव्वे विण केवली) समस्त केवली भगवान् (समुग्याय गच्छति) समुद्धात करते है। (णो इणढे समढे) हे गौतम ! यह अर्थ समर्थित नहीं है, अर्थात्-समस्त केला भगवान् समुद्रात करें ऐसा कोई नियम આદિક કર્મોની સ્થિતિ કરવા માટે કેવલી ભગવાન સમુદ્દઘાત કરે છે બીજા કર્મોને સ્થિતિમાં છે, અનુભાગબ ધ તેમજ પ્રદેશબ ધ, સમુદ્રઘાત કરવાથી આયુ કર્મના સ્થિતિ ધ, અનુભાગબ ધ તેમજ પ્રદેશ ધના બરાબર થઈ જાય છે (ण्य खलु वेचली समोहणति एव सलु केवली समुग्धाय गच्छति) मा प्रकारे કેવલીઓને સમુદઘાત કરવાનું આ પ્રયોજન છે આ પ્રકારે તે કેવલી સમુ धात उरे (सू ८०) 'सव्वे वि ण भते । केवली' त्याहि प्रश्न--(भते ।) महन्त शु (सब्वेवि ण केवली) १॥ वसी भगवान् (समुग्धाय गन्छति ) सभुधात ४रे ? (णो इणढे समढे) ગૌતમ' આ અર્થ સમર્થિત નથી, અર્થાત્ સમસ્ત કેવલી ભગવાન સમુદઘાત औपपातिक ६७६ . अपलिक्खीणा भवंति, तजहा-(१) वेयणिज्ज (२) आउयं ३ णाम गोत्त सव्ववहुए से वेयणिजे कम्मे भवइ, सव्वत्थोवे से आउए कम्मे भवइ। विसम सम करेड बंधणेहिं ठिईहि य, विसम- समकरणयाए बंधणेहि ठिईहि य । एवं खलु केवली समोहणंति, एव खल्लु केवली समुग्धाय गच्छंति ॥ सू० ८०॥ कर्माशा 'अपलिक्खीणा' अपरिक्षीणा =अवशिष्टा 'भपति' भवति-सति, 'त जहा' तद्यथा-'वेयगिज' वेदनीयम्, 'आउय' आयु , 'णाम' नाम, 'गोत्त' गोत्रम् , 'सयपहुए से वेयणिज्जे कम्मे भवइ' सर्वबहुल तद् वेदनीय कर्म भवति, 'सव्वत्थोवे से आउए कम्मे भवइ' सर्वस्तोक तद् आयु कर्म भवति, 'विसम सम करेइ वधणेहि ठिईहिय' विषम सम करोति बधन -प्रदेशाधानुभागपधावाप्रित्येति भाव , स्थितिभिश्च= स्थितिबविशेषैश्च, 'विसमसमकरणयाए वधणेहि ठिईहि य एव खलु केवली समोहमति' अत्रैव पढयोजना-एव सल विषमसमकरणाय-विषमकर्मणा समीकरणार्थ बधनै स्पितिभिश्च केरलिन 'समोहणति' समुनन्ति-समुद्घात कुर्वन्ति ' एव खलु केवली समुग्धाय गच्छति' एव खलु केवलिन समुद्घात गच्छन्ति ॥ सू ८० ॥ है, (त जहा) वे ये है-(वेयणिज आउय णाम गोत) वेदनाय, आयु, नाम और गोत्र | (सव्यवहुए से वेयणिज्जे मम्मे भवट) केवली में सबसे अधिक स्थितिवाला उस समय वदनाय कर्म रहता है। (सम्पत्थोवे से आउए क्म्मे भवइ) तथा सबसे स्तोक आयुफर्म रहता है । (विसम सम फरेइ बधणेहि ठिईहि य विसमसमकरणयाए बधणेहि ठिईलिय) इस विषमता को सम करने के लिये अर्थात् आयुकर्म की स्थिति के समान वेन्नायानिक कमों की स्थिति करने के लिये केवली भगवान् समुद्रात करते है। अय + भाजी २९ छ, ( त जहा) ते मा छे (वेयणिज्ज आउय णाम गोत्त) वहनीय , मायु, नाम मने मात्र (सव्वाहुए से वेयणिज्जे कम्मे भवइ ) जीमा सर्वथी वधारे स्थितिमा समय वहनीय उर्भ २ छ (सव्व त्थोवे से आउरा कम्मे भवइ) तथा सपथी स्तो: मायुम २ छ (विसम सम करेइ वधणेहिं ठिईहि य, विसमसमकरणयाग बधणेहिं ठिईहि य) વિષમતાને સમ કરવા માટે અર્થાત આયુકમની સ્થિતિ બરાબર વેદનીય આ पीयपपिणी-टीका सु ८२ कैवलिसमुदधातविषये भगवद्गौतमयो सयाद ६७९ मूलम् केवलिसमुग्घाएणंभंते। कइसमइए पण्णते? गोयमा । अहसमइए पण्णत्ते, त जहा-पढमे समए दंड करेड माण यत् मोक्ष प्रयामनोऽभिमुखीकरण तत्, तच उदयावलिकाया कर्मपुद्गलप्रक्षेपव्या- पाररूप उदीरणाविशेष । केवलिसमुद्घात कुर्वन् केवली प्रथममेवाऽऽवर्जीकरण करोति । भगवानाह-'गोयमा ।। हे गौतम ! 'असखेनसमइए अतोमुहुत्तिए पण्णते' अमायेयसमयिकम् भान्तर्मीहर्तिक प्रनमम् ॥ सू० ८२ ॥ टीका---गौतम पृच्छति-'केवलिसमुग्याए ण' इत्यादि । 'केवलिसमुम्घाए पा भते !! केलिसमुद्धात खलु भदन्त =हे भदन्त । केवलिसमुद्घात 'कइसमइए पण्णत्ते' कतिसमयिक प्रजात, भगानाह-'गोयमा' हे गौतम । अट्ठसमइए पण्णत्ते' अष्टसमयिक प्रज्ञा । अतर्मुहर्तभाविपरमपदे केवलिनि य समुद्घातो भवति स केवलिसमुद्घात , स चाटसु समयेषु भरती यर्थ । तदेवाह-'तजहा' तद्यथा 'पढमे समए अभिमुख किया जाता है उसका नाम आवर्जीकरण है। यह केवलिसमुदधात के पहिले होता है। उदयावलिका मे कर्मपुग़ल का प्रक्षेप करने-रूप व्यापार का यह नामान्तर है ।। मू ८२ ।। केवलिसमुग्याए ण भते !' इत्यादि । प्रश्न-(भते !) हे भगवन् । (केवलिसमुग्याए ण कइसमइए पण्णत्ते) केवलिसमुद्घात कितना समय का कहा गया है ? उत्तर-(गोयमा) हे गौतम ! (भट्ठसमइए पण्णत्ते) इसका काल ८ समय का कहा गया है। अन्तर्मुहर्त मे परमपद का लाभ जिनको होने वाला है एसे केवलियों द्वारा जो समुद्धात किया जाता है उसका नाम केवलिसमुद्घात है। इसका काल ८ समय का है। (तजहा) वह समुद्घात इस प्रकार से होता है-(पढमे समए दड करेइ) प्रथम समय मे केवली के જીવ મોક્ષની સામે કરવામાં આવે છે તેનું નામ આવજકરણ છે તે કેવલિસમુદઘાતની પહેલા થાય છે ઉદયાવલિકામાં કર્મયુદ્દગલોને પ્રક્ષેપ કરવા રૂપ વ્યાપારનું આ નામાતર છે (સૂ. ૮૨) केवलिसमुग्पाए ण भते ।' त्या प्रश्न--(भते!) . मगवान् ! (कैलिसमुग्घाए ण कइसमइए पण्णत्ते) पतिसमुधातना सा समय ४सा छ ? उत्तर-(गोयमा ) हे गौतम ! (अट्ठसमइए पण्णत्ते) तेन ॥ ८ समयमा । छ म तभुतभा परमपहना લાભ જેમને થવાનું હોય છે એવા કેવળીઓ દ્વારા જે સમુદ્યાત કરવામાં भाव छ तेनु नाम वसिस धात छे तेaste ८ समयना छ ( तजहा) .

- , ६७८ भोपपातिकमा मूलम्- कइसमए ण भंते । आउज्जीकरणे पण्णत्ते ? गोयमा । असखेजसमइए अंतोमुहुत्तिए पण्णत्ते ॥ सू०८२ ॥ अकृवा खल समुद्घातम्, अनता केरग्निो जिना । जरामरग विप्रमुना , सिद्धि घरगतिं गता ॥ १॥ अयभाव -पण्मासायुपि अपशिष्ट सति येषा केवल ज्ञानमुत्पन्न ते नियमत समुद्घात कुर्वन्ति, अये तु समुद्घात उति न वा कुन्ताति ।। सू० ८१ ॥ टीका-गौतम पृच्छति-'कइसमए ण' इत्यादि। 'कइसमए ण मते " कति- समय खल भदात । 'आउज्जीकरणे पण्णत्ते' आवर्जीकरण प्रज्ञमम् । आवर्यतेऽभिमुखी- क्रियते मोक्षोऽनेनेति-आवर्नस्तस्य करणविवक्षाया यिप्रत्यय । केवलिसमुद्घातात् पूर्व क्रिय नहीं है । क्यों कि (समुग्धाय अफित्ता) समुद्घात को नहीं भी करके (अणता केवली) अनत केली (जिगा) जिन (जरामरणविप्पमुक्का) जम, जरा एव मरण से रहित होकर (वरगइ) सिद्विस्वरूप सर्वोत्कृष्ट गति को प्राप्त हुए है। भावार्थ-जिनकी आयु ६ मास की वाको वची है और अब उहे केवलज्ञान प्राप्त हुआ है तो ऐसी स्थिति म वे नियम से केवलिसमुद्घात करते है। बाकी के लिये ऐसा कोई नियम नहीं है कि समुद्घात करे ही। ॥ सू ८१ ॥ कइसमए ण भते ।" इत्यादि। प्रश्न-(भते । ) हे भदत । (कइसमए ण आउज्जीकरणे पणत्ते) मोक्ष प्राप्ति का आवर्जीकरण कितने समय का होता है। उत्तर-(असखेजसमए अतोमुहु तिए पण्णत्ते) अत्यात समय का अतर्मुहूर्त कहा है। जिसके द्वारा जीव मोक्ष के उरे मेवा नियम नथी, उभ (समुग्धाय अपित्ता) समुधात न पर रीन (अणता केवली) मनत उपक्षी (जिणा) लिन (जरामरणविप्पमुक्का) ४.भ, २ तेम४ भरथी २हित थईने (वरगइ ) सिद्धिस्१३५ सर्वोत्कृष्ट ગતિને પ્રાપ્ત થયા છે ભાવાર્થ...જેમની આયુ છ માસ બાકી રહે છે અને હવે તેમને કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું છે, તે એવી સ્થિતિમાં તેઓ નિયમથી કેવલિસમુદ્દઘાત કરે છે બાકીને માટે એવો કોઈ નિયમ નથી કે સમુદૃઘાત ४२ ० (सू ८१) 'कइसमए ण भते । त्यहि प्रश्न--(भते । ) 3 महन्त । (कइसमए ण आउज्नीकरणे पण्णत्ते) मोक्ष प्रतिनु मा ४२६ समयमा थाय छ उत्तर-( असलेज्जसमग अतोमुहुत्तिए पण्णत्ते) मम भ्यात समयनु अतभुत उखु छ ना बास .

पीयूषषिणी-टीका सु. ८३ केयलिसमुद्घातविषये भगवद्गीतमयो सयाद ६८१ समए लाय पूरेइ, पचमे समए लोय पडिसाहरइ, छठे समये मंथं पडिसाहरइ, सत्तमे समए कवाडं पडिसाहरइ, अहमे समए दड पडिसाहरइ, पच्छा सरीरस्थे भवइ ॥ सू० ८३ ॥ मूलम्--से णं भंते । तहा समुग्धाय गए कि मणजोग घातेन प्रसारितान् आत्मप्रदेशान् सहरति, तदाह-'पचमे समये' इत्यादि । 'पचमे समए लोय पडिसाहरड' पञ्चमे समये लोक प्रतिम्हरति-चतुर्भि समयैर्जगत्पूरण कृत्वा पञ्चमे समये आत्मप्रदेशान् अन्तरालावस्थितान उपमहरति । 'छट्रे समए मथ पडिसाहरइ' पप्ठे समये मन्थान प्रतिसहरति । 'सत्तमे समए कवाड पडिसाहरइ' सप्तमे समये कपाट प्रतिसहरति । 'अट्ठमे समए दड पडिसाहरइ' अष्टमे समये दण्ड प्रतिसहरति । 'तओ पच्य सरीरत्ये भवइ' तत पश्चात् शरीरस्थो भवति ।। सू ८३ ॥ टीका-'से ण भते !' इत्यादि । 'से ण भते!' अथ खल भदन्त ! 'तहा ४ चार समय लगते है । सो ये सर्वप्रथम (पचमे समए लोयं पडिसाहरइ) पचम समय में अतराल मे स्थित उन आत्मप्रदेशों को उपसहृत करते है। (छठे समए मथ पडिसाहरह) छठे समय में मथाकाररूप से स्थित उन आत्मप्रदेशों को सकोचते है। (सत्तमे समए कवाड पडिसाहरई) ७ वे समय मे कपाटाकारता को और (अट्ठमे समए दड पडिसाहरइ) आठवें समय मे दडाकारता को सकुचित करते है। (तओ पच्छा सरीरत्ये भवइ) उसके बाद आत्मस्य हो जाते है ॥ सू० ८३ ॥ 'से ण भते!' इत्यादि। भते ! तहा समुग्धाय गए कि मणजोग जुजइ ) हे भदत ! इस साथी पडेला ( पचमे समए लोय पडिसाहरइ) पायम समयमा, 24 तासभा रखा मामप्रशान, उपस २ ४२ छ (छटे समए मथ पडिसाहरइ) છઠ્ઠા સમયમાં મથાકારરૂપથી સ્થિત (રહેલા ) તે આત્મપ્રદેશને સ કચે छ (सप्तमे समए कवाड पडिसाहरइ) सातमा समयमा पारताने, मन (भट्ठी समए दड पडिसाहरइ) मामा समयमा सारताने सन्धित ४२ के (तओ पच्छा सरीरत्थे भवइ) त्यारपछी मात्भस्थ 25 जय छ (सू ८3) 'से ण भते "त्यादि (से ण भते । तहा समुग्घाय गए किं मणजोग जुजइ ?) महन्त ! (से ण ६८० . औपातिक बिईए समए कवाड करेइ, तइए समए मंथं करेइ, चउत्थे दडं करेइ' प्रथमे समये दण्ड करोति प्रथमे समये उध्वाधोलोकात यावत्प्रसारितैरा त्मप्रदेशैर्दण्दाकारता उरते । 'चिईए समए कगाड करेद' द्विताये समये कपाट करोति- द्वितोये समये पूर्वपधिमयोदिशोचिस्तृतरामप्रदेोग्य कपाटाकारता तुरुते । 'तडए समए मथ करेइ ' तृतीये समये म थान करोति तृतीये समये दक्षिणोत्तरयाटिगोरप्यात्मप्रदेश कपाटाकारविस्तृतैर्मन्धानाकारता कुरुत । 'चउत्थे समए लोय पूरेड' चतुर्थे समये लोक पूरयति चतुर्थे समये तद तरालपूरणन सर्वलोकस्य पूरण उरते । एव समुद्घात कुर्वन् केवली चतुर्भि समयविश्वव्यापा भवति । एव केवली स्यात्मप्रदेशाना विस्तारणेन कर्मदेशान् समीकृत्य पिपरातक्रमेण समु आत्मप्रदेश दण्डाकार होते है, अर्थात् प्रथम समय में उर्वलोक एव अधोलोक के अत तक प्रसारित होकर आत्मप्रदेश टडाकारता को धारण करते हैं। (बिईए समए कबाड करेइ) द्वितीय समय में वे ही आत्मप्रदेश पूर्व और पश्चिम दिशा में विस्तृत होकर कपाटाकारता को धारण करते है। (तइए समए मथ करेइ) तृतीय समय मे दक्षिण और उत्तरदिशा में विस्तृत होकर मथान के आकार हो जाते है। (चउत्थे समए लोय करेइ ) चतुर्थ समय मे इनके अतराल की पूर्ति करते हुए वे समस्त लोक को पूरण कर देते है, अर्थात् समस्त लोक में फैल जाते है। इसका नाम लोकपूरणसमुद्घात है। इस प्रकार आत्मप्र देशों को फैलाने-रूप समुद्घात करते हुए वे केवली ४ चार समयों मे विश्वव्यापी बन जाते है, पश्चात् प्रसारित उन आत्मप्रदेशों को सकुचित करते है। इस क्रिया में भी उहें ते समुहात मा घरे थाय छे, (पढमे समए दड करेइ) प्रथम समयमा કેવળીના આત્મપ્રદેશ દડાકાર હોય છે, અર્થાત્ પ્રથમ સમયમાં ઉર્વક તેમજ અલકના સુધી ફેલાઈ જઈને આત્મપ્રદેશ દ ડાકાર ताने धारण ४२ छ (बिईए समए कवाड करेइ) मी समयमा त मात्म પ્રદેશ પૂર્વ અને પશ્ચિમ દિશામાં વિસ્તાર પામીને કપાટના આકારને ધારણ ४२ छ ( तइए समए मथ करेद) त्रीक समयमा दक्षिण तथा उत्तर दिशामा विस्तार पाभीन भन्थानना २२ धारण ४२ छ (चउत्थे समए लोय पूरेइ) ચોથા સમયમાં તેના આ તરાલની પૂર્તિ કરતા કરતા તે સમસ્ત લોકને પૂરણ કરી દીએ છે, અર્થાત્ સમસ્ત લોકમાં ફેલાઈ જાય છે. આનું નામ લેકપૂર્ણ સમુદવાત છે આ પ્રકારે આત્મપ્રદેશના ફેલાવા રૂપ સમુદઘાત કરતા કરતા તે કેવલી કસમમાં વિશ્વવ્યાપી બની જાય છે, પછી પ્રસારેલા તે આત્મ- પ્રદેશને સંકુચિત કરે છે આ ક્રિયામાં પણ તેને સમય લાગે છે માટે તે ત कायजोग जुजइ', पीयूषयपिणी टीका स० ८४ करलिममुद्घातविषये भगवद्गौतमयो सघाद ६८३ ओरालियमिस्ससरीरकायजोग जुजइ, वेउब्वियसरीरकायजोग जंजइ', वेउब्बियमिस्ससरीरकायजोग झुंजइ ', आहारगसरीरकायजोग जुजइ ', आहारगमिस्सस- रीरकायजोग जुजड ?, कम्मसरीरकायजोग जुजइ १ । गोयमा । 'ओरालियमिस्ससरीरकायजोग जुजड " औदारिकमिश्रशरीरकाययोग युक्ते ? 'उबियसरीरकायजोग जुजइ' ' क्रियशरीरकाययोग युक्ते ?, 'वेउन्चियमिस्सस- रीरकायजोग, जुनइ ?" वैक्रियमिश्रशरीरकाययोग युक्तेि । 'आहारगसरीरकायजोग जंजइ" आहारफशरीरकाययोग युङ्क्ते : 'आहारगमिस्ससरीरकायजोग जुजइ' आहा- रकमिश्रशरीरकाययोग युक्ते : 'कम्मसरीरकायजोग जुजइ' कार्मगशरीरकाययोग युक्ते , भगवानाह-गोयमा !' गौतम । 'ओरालियसरीरकायजोग जुजइ' औदारिक- रिकशरीररूपा काययोग को काममें लात हैं ? अथवा (ओरालियमिस्ससरीरकायजोग जुजइ) औदारिकमिश्रशरीरकाययोग को काम मे लाते हे' (वेउब्धियसरीरकायजोग जुजइ ? वेउनियमिस्ससरीरकायजोग जुजइ ? आहारगसरीरकायजोग जुजइ ? आहार- गमिस्ससरीरकायजोग जुजइ ? कम्मसरीरकायजोग जुज) या क्रियिकशरीर काययोगरूपी काययोग को काम मे लाते है ? या वैक्रियिकमियगरीर को काम म लाते है ? अथवा माहारकशरीररूपी काययोग को काम मलाते हे ?, या आहारमिश्रशरीरकाययोग को काम में चाते हैं , या कार्मणशरीरकाययोग को काम में लाते हैं ? । भगनान कहते है-(गोयमा!) है गौतम । (ओरालियसरीरकायजोग जुजट ओरालियमिस्ससरीरकायजोग जुजइ) | मोबारिशरी२३५ययागने जाममा सीमे १, अथवा (ओरालिय- मिस्ससरीरकायनोग जुजइ १ ) मोहारि भिश्रशरी२७ाययोगने जाममा सी? (वेउब्वियसरीरकायजोग जुजइ ? वेउव्वियमिस्ससरीरकायजोग जुजइ ? आहा- रगसरीरकायजोग जुजइ ? आहारगमिस्ससरीरकायजोग जुजइ ? कम्मसरीरकायजोग जुजइ ?) अथवा वैश्यिश-२३थी डाययोगने जाममा सावे छ? વિક્રિયમિશ્રશરીરકાયેગને કામમાં લાવે છે ? અથવા આહાર શરીરરૂપી કાય ચોગને કામમાં લાવે છે ? અથવા આહારકમિશ્રશરીરવાયોગને કામમાં લાવે છે ? मया मिश२४ाययोगने भमा सावे? मगवान छ-(गोयमा!) गौतम । (ओरालियसरीरकायजोग जुजइ ओरालियमिस्सकायजोग जुजइ) क्षी અથવા ६८२ पोषपातिकको जजमाणे किं - . 2 जुजइ , वयजोगं जुजइ १, कायजोग जुजइ । गोयमों जो मणजोग जुजइ, णो वयजोग मुंजइ, कायजोग जुंजइ ॥ १०८४॥ मूलम्- -कायजोग ओरालियसरीर- समुपाय गए ' तथा समुद्घात गत केवली 'किं मणजोग जुजबकि मनोयोग युनक्ति । 'पयजोग जुजइ " वाग्योग युनक्ति किम् । 'कायजोग जुजइ' काययोग युनक्ति किम् , भगवानाह-'गोयमा!' हे गौतम ! ' णो मणजोग जुजइ' नो मनोयोग युनक्ति, 'णो वयजोग जुजइ' नो वाग्योग युनक्ति, 'कायजोग जुजइ' काययोग युनक्ति ।। सू ८४॥ टीका-गौतम पृच्छति-कायजोग' इत्यादि । 'कायजोग जुजमाणे किं ओरालियसरीरकायजोग जुजड" काययोग युञ्जान फिमौढारिकशरीरकाययोग युक्ते प्रकार समुद्धात अवस्था में रहनेवाला वह आत्मा कितने योगों को प्रयुक्त करता है ?, क्या मनोयोग को प्रयुक्त करता है । (वयजोग जुनइ ) क्या वचनयोग को प्रयुक्त करता है ? (कायजोग जुजद ) क्या काययोग को प्रयुक्त करता है ? भगवान् ने कहा (गोयमा !) है गौतम । (णो मणजोग जुजद, गो वयजोग जुजइ, कायजोग जुजड) वह न मनोयोग को प्रयुक्त करता हे और न वचनयोग को प्रयुक्त करता है, किन्तु एक कायजोग को ही प्रयुक्त करता है ॥ सू० ८४ ।। 'कायजोग जुजमाणे' इत्यादि। गौतम ने पुन प्रभु से पूछा कि हे प्रभु। (कायजोग जुजमाणे) केवली काययोग को योजित करते हुए (किं ओरालियसरीरकायजोग जुजइ १ ) क्या औदा આ પ્રકારે સમુદ્દઘાત અવસ્થામાં રહેવાવાળા તે આત્મા કેટલા ગેને પ્રયુક્ત ४२ छ ? १ भनायोगने प्रयुत ४२ छ ? (वयजोग जुजइ) * क्यन- योगने प्रयुत ४२ छ ? | कायजोग जुजइ) शु आययोगने प्रयुक्त ४२ छ ? सगवाने उधु-(गोयमा 1 ) गौतम । (णो मणजोग जुजइ, णो वयजोग जुजइ, कायजोग जुजइ ) ते नथी मनायोगने प्रयुत ७२al, तथा नथी वयन યોગને પ્રયુકત કરતા, પરંતુ એક કાયયોગને જ પ્રયુકત કરે છે (જૂ ૪) 'कायजोग जुजमाणे' त्यादि गीत पणी पाछु प्रभुने पूछयु डे प्रभु! (कायजोग जुजमाणे) हैपली छाययोगन योनित ४२। उता (किं ओरालियसरीरकायजोग जुजइ') - पीयूषयषिणी टीका, स० ८४ कालिममुद्घातरिपये भगवद्गीतमयो सघाद ६८३ कायजोग जुजड, ओरालियमिस्ससरीरकायजोग जुजइ ?, वेउब्वियसरीरकायजोग जुजड', वेउव्चियमिस्ससरीरकायजोग सृजइ ', आहारगसरीरकायजोग जुजइ १, आहारगमिस्सस- रीरकायजोग जुजइ १, कम्मसरीरकायजोगं जुजइ । गोयमा । 'ओरालियमिस्ससरीरकायजोग जुजइ ? ' औदारिकमिश्रशरारकाययोग युक्तेि : 'पेउब्वियसरीरकायजोग जुजइ क्रियशरारकाययोग युद्क्ते , 'वेउनियमिस्सस- रीरकायजोग जुजइ ?' पक्रियमिश्रगरीरकाययोग युक्ते : 'आहारगसरीरकायजोग जंजर" आहारकशरीरमाययोग युक्ते । 'आहारगमिस्ससरीरकायजोग जुजई' आहा- रकमिश्रशरीरकाययोग युक्ते : 'कम्मसरीरकायजोग जुजइ' कार्मगशरारकाययोग युट्क्ते , भगवानाह-'गोयमा" गौतम । 'ओराल्यिसरीरकायजोग जुजड' औदारिक- . 4 रिफशरीररूपी काययोग को काममे लाते है ? अथवा (ओरालियमिस्ससरीरकायजोग जुजइ) औदारिकमिश्रशरीरकाययोग को काम म लाते है? (वेउब्वियसरीरकायजोग जुजइ? वेउनियमिस्ससरीरकायजोग जुजड ? आहारगसरीरकायजोग जुजइ ? आहार- गमिस्ससरीरकायजोग जुजइ १ कम्मसरीरफायजोग जुजद) या क्रियिकशरार- काययोगरूपी काययोग को काम में लाते हैं या वैकियिकमिश्रारार को काम में लाते हैं अथवा माहारकशरीररूपी काययोग को काम मे लाते हैं, या आहारकमित्रगरीरकाययोग को काम में साते हैं ?, या कार्मणशरीरकाययोग को काम में लाते है । भगवान कहते हे-(गोयमा!) है गौतम । (ओरालियसरीरकायजोग जुजट ओरालियमिस्ससरीरकायजोग जुजड) भु मोहारिरी२३॥ ययागने मभा क्षीस १, अथवा (ओरालिय- मिस्ससरीरकायनोग जुज ) દારિક મિશ્રશગીરકાયમને કામમાં લીએ છે ? (वेउव्वियसरीरकायजोग जुजइ ? वेउव्यियमिस्ससरीरकायजोग जुजइ आहा- रगसरीरकायजोग जुजइ ? आहारगमिस्ससरीरकायजोग जुजइ ? कम्मसरीरकायजोग जुजइ ?) अथवा वैठियशश२३. डाययोगने भिमा सावे ? अथवा વૈક્રિયમિશ્રશરીરકાયેગને કામમાં લાવે છે ? અથવા આહારશરીરરૂપી કાય રોગને કામમાં લાવે છે અથવા આહાર મિશ્રશરીરનાયોગને કામમાં લાવે છે ? मया धुशरी२४ाययोगने ४भमा दावे ? सपान -(गोयमा !) गौतम । (ओरालियसरीरकायजोग जुजइ ओरालियमिस्मझायजोग जुजइ) daal ? ?

औपपातिकवत्रे ओरालियसरीरकायजोग जुजइ, ओरालियमिस्ससरीरकायजोगं पि जुजइ, णो वेउव्वियसरीरकायजोगं जुजइ, णो वेउव्वि- यमिस्ससरीरकायजोग जुजइ, णो आहारगमिस्ससरीरकायजोगं जुजइ, कम्मसरीरकायजोगंपि जुजइ । पढमहमेसु समएसु शरीरकाययोग युक्ते, 'ओरालियमिस्ससरीरकायजोग जुलइ, औदारिकमिश्रशरीर-- काययोगमपि युक्ते, 'णो वेउव्यियसरीरकायजोग जुजइ' 'नो वैक्रियशरीरकाययोग युडक्ते, 'गो बेउब्धियमिस्ससरीरकायजोग जुजइ' नो वैकियमिश्रशरीरकाययोग युङ्क्ते, 'णो आहारगसरीरकायजोग जुजइ 'नो आहारफशरीरकाययोगयुक्ते, 'गो आहारगमि स्ससरीरकायजोग जुजई' नो आहारकमिश्रशरीरकाययोग युङ्क्ते, 'कम्मसरीरकायमो गजुजद' कार्मणशरारकाययोगमपि युक्ते । पढमढमेमु समएसुओरालियसरीरकायको गपि जुजइ'प्रथमाऽष्टमयो समययोरौदारिकशरीरकाययो गमपि युक्ते, 'बिइयछट्ठसनमेसु केवली भगवान् औदारिकशरीरकाययोग को काम मे लाते हैं, तथा औदारिकमिश्रशरीरकाययोग को भी काम मे लाते हे । (जो वेउब्बियसरीरकायजोग जुजइ, णो घेउन्चियमिस्ससरीर- कायजोग जुजद, णो आहारगसरीसायजोग जुजइ, णो आहारगमिस्ससरीर कापजोग जुजइ, सम्मसरीरकायजोगपि जुजइ) वैक्रियगरीरकाययोग, वैक्रियमिश्रशरार काययोग, आहारकशरीरकाययोग, आहारकमिश्रशरीरकाययोग इनको काम मे नहाँलाते । पर तु कार्मणशरारकाययोग को वे काम मे लाते हे । (पढमट्टमेसु समएमु ओरालियसरीरकाय भोग सुजइ विदयउद्वसत्तमेसु समएसु ओरालियमिस्ससरीरकायनोग जुजर, तइयचउत्यपचमेहि कम्मसरीरकायजोग जुजइ ) प्रथम और आठवें समय मे तो ભગવાન ઔદરિટશરીરકાયયોગને કામમાં લાવે છે તથા ઔદારિકમિશરીરઝાય- योगने पर ममा साव छ (णो वेउव्वियसरीरकायजोग जुजइ, णो वेउव्वि यमिस्ससरीरकायजोग जुजइ, णो आहारगसरीरकायजोग जुजइ, णो आहारगमि- स्ससरीरकायजोग जुजइ, कम्मसरीरकायजोगपि जुजइ) वैयिशरी२४ायामने, વિકિયમિશ્રશરીરકાયયેગને, આહારકશરીરકાયેગને, આહારકમિશ્રશરીરકાય ગને કામમાં લાવતા નથી, પરંતુ કાશ્મણશરીરકાયોગને તેઓ કામમાં લાવે છે (पढमट्टमेसु समएसु ओरालियसरीरकायजोग जुजइ, विइयछट्ठसत्तमेसु समएसु ओरालियमिस्ससरीरकायजोग जुजइ, तइयचउत्थपचमेहि कम्मसरीरकायजोग जुजइ) ।

पीयूषयषिणी टीका सु ८५ पेयलिसमुद्घातपिपये भगवद्गीतमयो सयाद ६८५ . ओरालियसरीरकायजोगं झुंजइ, विडयछट्टसत्तमेसु समएसु ओरालियमिस्ससरीरकायजोगं जुजइ, तइयचउत्थपचमेहि कम्म- सरीरकायजोगं जुजइ ॥ सू०.८५ ॥ मूलम्-से ण ते | तहा समुग्धायगए सिज्झइ ओरालियमिस्ससरीरकायजोग जुमर' द्वितीयपष्टसप्तमेषु समयेषु औदारिकमिश्रगरीर- काययोग युक्ते, मिश्रय चात्र कार्मणनेव सहौदारिकस्यावस्थानात् । 'तइयचउत्थषचमेडि कम्मसरीरकायोग जुजा' तृतीयचतुर्थपश्वमेषु समयेषु कार्मणशरीरकाययोग युक्ते ॥ सू ८५॥ टीका-से गं भते' इत्यादि । 'से ण भते ता समुग्यायगए' स ग्वल भदन्त । औतारिकशरीररूपी काययोग को वे काम म लाते हैं, दूसरे, छठे एव सातवे समय म औदारिकमिश्रशरीरकाययोग को काम में लाते हैं, एव तीसरे, चौथे एव पचम समय में कार्म- णशरीररुपी काययोग को काम में लाते है। भावार्थ-काययोग ७ प्रकार का है। उनमें औदारिकगरीरकाययोग,औदारिकमिश्रशरार काययोग एव कार्मणशरीरकाययोग ये ३ तीन योग केरती के होते है । बाकी के ४ काययोग केरनी के नहीं होते है । प्रथम और आठने समय में औदारिकगरीरकाययोग होता है, द्वितीय, छठवें और सातवे समय में औदारिकमिश्रशरीरकाययोग होता है और तासरे, चौथे एव पाचवे समय में उनके समुद्घात अवस्था में कार्मगगरीररूपी काययोग होता है ॥ सू० ८५ ॥ પ્રથમ તથા આઠમા સમયમાં તે ઔદારિક શરીરરૂપી કાયયોગને તેઓ કામમાં લાવે છે બીજા, છઠ્ઠ તેમજ સાતમા સમયમાં દારિકમિશ્રશરીરકાયમને કામમાં લાવે છે, તેમજ ત્રીજા, ચોથા અને પાચમા સમયમાં કામણુશરીરરૂપી કાયયોગને કામમાં લાવે છે ભાવાર્થ- કાગ ૭ પ્રકારના છે, તેમાં ઔદારિ શરીરકાયયોગ, દારિક મિશ્રશરીરવાયાગ, તેમજ ડામશરીરકાયોગ, આ ત્રણ યોગ કેવલીના હેય છે બાકીના ૪ વાયોગ કેવલીના હોતા નથી પ્રથમ અને આઠમા દારિકાયમ હોય છે બીજ, છઠ્ઠા અને સાતમાં સમયમા દારિક મિશ્રશરીરકાયયોગ હોય છે, અને ત્રીજા, ચેથા તેમજ પાચમા સમયમાં તેમની સમુઘાત અવસ્થામાં કામણશરીરરૂપી કાયાગ હોય છે (સૂ ૮૫) સમયમાં ६८६ भोपातिकको बुज्झइ मुच्चइ परिणिव्वाइ सव्वदुक्खाणं अत करेइ ? णो इणठे समठे। से ण तओ पडिणियत्तइ, पडिणियत्तित्ता इहमागच्छइ, तओ पच्छा मणजोगपि जुजइ, वयजोगपि जुजइ, कायजोगंपि झुंजइ ॥ सू० ८६ ॥ तथा समुद्घातगत -हे भदत! स सलु तथा समुद्घातगत =कृतसमुद्घात केवली 'सिजाइ बुजाइ मुच्चइ परिणिन्याइ सन्चदुक्खाणमत करेइ ? सिध्यति, वुध्यते, मुच्यते, परिनिर्वाति, सर्वदुः खानामत करोति किम् ?, भगवानाह-' णो इणद्वे समडे' नाऽयमर्थ समर्थ ! 'से ण' स खल्ल 'तओं' तत =समुदघातात् 'पडिणियत्तइ' प्रतिनिवर्तते, 'पडिणियत्तित्ता' प्रतिनि वर्त्य 'इहमागच्छइ' इहाऽऽगच्छति शरीरस्थो भवति । 'तओ पन्छा' तत पश्चात्, 'मणजोग पि जुजई' मनोयोगमपि युक्ते, 'वयजोगपि जुजइ' वाग्योगमपि युक्ते 'कायजोग पि जुजई' काययोगमपि युङ्क्ते ।। सू० ८६ ॥ 'से ण भते !' इत्यादि। (भते !) हे भदत । (से ण तहा समुग्यायगए) समुद्घात अवस्था में केवली भगवान् (सिज्झइ बुज्झइ मुच्चइ परिणियाइ) सिद्ध, बुद्ध, मुक्त एव परिनिर्वाण हो (सव्वदुक्खाण अत करेइ) क्या समस्त दु सों का अत करते है ? प्रभु ने उत्तर दिया कि (गोयमा!) हे गौतम । (जो इणद्वे समटे) यह अर्थ समर्थित नहीं है। (से ण तओ पडिणियत्तइ, पडिणियत्तित्ता इहमागच्छइ, आगच्छिना तओ पच्छा मणजोग पि जुजइ, वयजोग पि जुजइ, कायजोग पि जुजइ) किन्तु जब वे समुद्घात कर चुकते है 'से ण भवेत्यादि (भते 1 ) 3 लत ! (से ण समुग्घायगए) समुधात स१२थामा Feी लगवान् (सिज्झइ, बुज्झइ, मुच्चइ, परिणिव्वाइ) सिद्ध, भुद्ध, मुफ्त तभ०४ परिनिर्वाणु थन (सव्वदुक्माण अत करेइ) Y સમસ્ત દુ ખાને मत ४२ छ ? प्रभुम्मे उत्तर मायो (गोयमा ।) गौतम (णो इणद्वे समढे ) २ अर्थ समर्थित नथी (से ण तओ पडिणियत्तइ, पडिणि यत्तित्ता इहमागच्छइ, आगच्छित्ता तओ पन्छा मणजोग पि जुजइ, पयजोगपि जुजइ, कायजोग पि जुजइ) परंतु त्यारे समुधात ४॥ यु? छे अर्थात ते કિયાથી નિવૃત્ત થઈ જાય છે અને પૂર્વ પ્રમાણે શરીરમાં સ્થિત થઈ જાય છે ત્યારે 2 पीयूषषिणी-टीका सू ८६ पेयलिसमुद्घातथिपये भगवद्गीतमयो सयाद ६८७ मूलम्-मणजोगं जुजमाणे कि सच्चमणजोग जुंजड ? मोसमणजोगं जुजइ १, सच्चामोसमणजोगं जुजड १, असञ्चामा- टीका-गौतम पृच्छति-"मणजोग" इयानि । 'मणजोग जुजमाणे किं सचमणजोग जुजई' मनोयोग युञान किं सम्यमनोयोग युक्ते : 'मोसमणजोगजुजइ" मृपामनोयोग युङ्क्ते : 'सच्चामोसमणजोग जुजई' सयमृपामनोयोग युट्क्ते किम् , भगवा- अधात् उस किया से निवृत्त हो चुकते है और पूर्ववत् शरीर में स्थित हो जाते हैं तव मनोयोग को भी प्रयुक्त करते हैं, वचनयोग को भा प्रयुक्त करते है तथा काययोग को भी प्रयुक्त करते हैं । समुद्घात-अवस्था में मरण नहीं होता । अत मुक्ति को प्राति उस समय नहीं होती ।। सू० ८६ ॥ 'मणजोग जुजमाणे इत्यादि । प्रश्न-हे भढत! आपने जो अभी यह बात कही है कि समुद्घात से निवृत्त होने पर केवली भगनान् मनोयोग को प्रयुक्त करते है सो इस विषय में यह पूछता है कि वे भगवान् (मणजोग जुनमाणे) मनोयोग को प्रयुक्त करते हुए चार मनोयोगों में से कौन से मनोयोग को प्रयुक्त करते हैं (किं सचमणजोग जुजड, मोसमणजोग जुजड, सच्चामोसमणजोग जुजइ, असचामोसमणजोग जुजइ) सयमनोयोग को प्रयुक्त करते हैं, या असत्यमनोयोग को प्रयुक्त करते हैं, अथवा मिश्रमनोयोग को प्रयुक्त करते हैं, असत्यमपामनोयोग को प्रयुक्त करते हैं। अर्थात् व्यवहारमनोयोग को प्रयुक्त करते हैं । (गोयमा ! ) हे गौतम ! (सच्च- મનેયેગને પણ પ્રયુક્ત કરે છે, વચનયોગને પણ પ્રયુક્ત કરે છે તથા કાયોગને પણ પ્રયુક્ત કરે છે સમુદઘાત અવસ્થામાં મરણ થતુ નથી તેથી મુક્તિની પ્રાપ્તિ તે સમયે થતી નથી (સૂ ૮૬) मणजोग जुजमाणे ' त्यहि પ્રશ્ન–હે ભદન્ત ! આપે જે હમણા એ વાત કહી છે, કે સમુદઘાતથી નિવૃત્ત થતા કેવલી ભગવાન મનેગને પ્રયુકત કરે છે માટે એ વિષયમા એ પૂછું છુ ३ ते भगवान (मणजोग जुजमाणे) भनायोगने प्रयुत ४२ता यार मनायोग- भांयी ४या मनायोगने प्रयुत ४२ छ ? (किं सच्चमणजोग जुजइ ? मोसमणजोग जुजइ? सचामोसमणजोग जुजइ ? असच्चामोसमणजोग जुजइ १) सत्य મગને પ્રયુક્ત કરે છે? અથવા અસત્યમયેગને પ્રયુક્ત કરે છે અથવા મિશ્રમને અને પ્રયુક્ત કરે છે? કે અસત્યમૃષામનેગને પ્રયુક્ત કરે છે અર્થાત •uarयोगने प्रयुत ४३ छ ? उत्तर--(गोयमा !) . .

૨૮૮ ओपपातिकब समणजोगं जुजइ ? गोयमा । सच्चमणजोगं मुंजद, णो मोसमण- जोगं जुजइ, णो सच्चामोसमणजोगं झुंजइ, असञ्चामोसमणजोगं पि जुंजइ ॥ सू० ८७ ॥ मूलम्--चयजोग जुजमाणे कि सच्चवइजोगं जुजइ नाह-'गोयमा! सच्चमणजोग जुजई' गौतम ' सत्यमनोयोग युक्ते, 'णो मोसमणजोग जुजइ' नो मृपामनोयोग युक्ते 'णो सचामोसमणजोग जुजई' नो सत्यमृषामनोयोग युक्ते, 'असचामोसमणजोगपि जुजई' असत्याऽमृपामनोयोगमपि युक्ते ।। सू० ८७ ॥ टीका--गौतम पृच्छति-'वयजोग' इत्यादि । 'वयजोग जुजमाणे किं सच्च वइजोग जुजई' वाग्योग युनान किं सत्यवाग्योग युक्ते ? 'मोसवइजोग जुजई' मृपावा मणजोग जुजइ) वे केवली सत्यमनोयोग को प्रयुक्त करते है, (णोमोसमणजोग जुजइ णो सच्चामोसमणजोग जुजइ, असञ्चामोसमणजोग जुजइ) असत्यमनोयोगएव मिश्रमनोयोग को प्रयुक्त नहीं करते है, किन्तु असत्यामृषामनोयोग को प्रयुक्त करते है, अर्थात् व्यवहार मनोयोग को प्रयुक्त करते है । सत्यमनोयोग एव व्यवहारमनोयोग को वे केवली प्रयुक्त करते है, अम दो को नहीं ॥ सू० ८७ ॥ 'बयजोग जुजमाणे' इत्यादि । प्रश्न-हे भगवन् ! वे केवली जो (वयजोग जुजमाणे किं) वचनयोग को प्रयुक्त करते है सो क्या (सञ्चबइजोग जुजइ, मोसवइजोग जुजइ, सचामोसवइजोग जुजइ, असञ्चामोसवइनोग जुजइ) सत्यवचन योग को प्रयुक्त करते हैं, या असत्यवचन गौतम! (सच्चमणजोग जुजद) ते पणी सत्यभनायोगने प्रयुत ४३ (णो मोसमणजोग जुजइ, णो सच्चामोसमणजोग जुजइ, असच्चामोसमणजोग जुजइ) सत्यमनायो तम मिश्रमनायागने प्रयुत ४२ता नथी, परंतु અસત્યામૃષામને યોગને પ્રયુકત કરે છે અથત વ્યવહારમનેગને પ્રયુકત કરે છેસત્યમ-ગ તેમજ વ્યવહારમનોયોગને તે કેવલી પ્રયુક્ત કરે છે બીજા એને નહિ (સૂ ૮૭) 'वबजोग जुजमाणे 'त्यादि प्रश्न- लगवन् ! ते पक्षी रे (वयजोग जुजमाणे) पयनवासन प्रभुत ४२, (सच्चवइजोग जुनइ, मोसवइजोग जुजइ, सच्चामो- .

पीयूषयषिणी-टीका ८८ पयलिममुद्घातविषये भगवद्गीतमया मवाद मोसवइजोगं जुजड १ सच्चामोसवडजोगं जुजई १ असच्चामोस- वइजोग झुंजड ? सञ्चवइजोगं गँजड, णो मोसवइजोगं झुंजइ, णो सच्चामोसवडजोग जुजइ,असञ्चामोसवडजोगं पि जुज ॥सू०८८॥ मूलम्-- कायजोग जुजमाणे आगच्छेज वा चिटेज ग्योगयुक्ते 'सच्चामोसबइजोग जुजइ' सत्यमृपावाग्योग युक्ते 'असञ्चामोसवइजोग जुजई' असल्याऽमृपामाग्योग युङ्क्ते किम् । भगनानाह-'गोयमा सचदजोग जुजह" गौतम ! स यवाग्योग युक्ते, 'णो मोसवइजोग जुजई' नो मृपापाग्योग युक्ते, णो सच्चामोसवइ- जोग जुजद'नो सत्यमृपावाग्योग युडक्ते, 'असच्चामोसवइजोग पि जुजइ' असयाऽमृपा- वाग्योगमपि युक्ते ॥ सू० ८८ ॥ टीका-'कायजोग' इत्यादि । 'कायजोग जुजमाणे आगच्छेज वा चिद्वेज वा' काययोग युञ्जान आगच्छति वा तिष्ठति वा, 'णिसीएज वा' निपीदति उपविशति वा, योग को प्रयुक्त करते है, अथवा मिश्रवचनयोग को प्रयुक्त करते है, या असत्यामृपावचनयोग को प्रयुक्त करते है ? उत्तर-(गोयमा') हे गौतम । (सच्चवदजोग जुजइ) वे केवली सयवचनयोग को प्रयुक्त करते हैं, (णो मोसवइजोग जुजइ णो सच्चामोसवडजोग जुजइ) असत्यवचनयोग को एव मिश्रवचनयोग को प्रयुक्त नहीं करते है । (असच्चामोस वइजोगपि जुजइ) परन्तु असत्यामृषावचनयोग को प्रयुक्त करते है। चार वचनयोगो मे से कवली के सत्यवचनयोग एव असत्यामृपावचनयोग दो ही वचनयोग होते है, बाक के दो नहीं ।। सू० ८८॥ सबइजोग जुजइ, असञ्चामोसवइजोग जुजइ) सत्यपयनयोगने प्रयुत उरे छ, અથવા અસત્યવચનોગને પ્રયુકત કરે છે, અથવા મિશ્રવચનગને પ્રયુકત કરે छ, अथवा असत्याभूषापयनयोगने प्रयुत ४२ छ ? उत्तर-(गोयमा 1) हे गौतम । (सन्चाइजोग जुजइ) ते उपदी सत्यवयनयागने प्रयुत रे छ (णो मोमवइजोग जुजड णो सच्चामोसवइजोग जुजइ) असत्यपयनयोगने तेमा भिवयनयागने प्रयुत उरत नथी, (असन्चामोसवइजोगपि जुजइ) परन्तु અત્યામૃષાવચનગને પ્રયુક્ત કરે છે ચાર વચનોગોમાથી કેવલીના સત્ય વચનગ તેમજ અસત્યામૃષાવચનગ બે જ માત્ર વચનો હોય છે माडी नलि (सू ८८) - ६९० औषपातिकमरे वा णिसीएज वा तुयहेज वा उल्लघेज वा पल्लंघेज वा उक्वेषण वा पखेवणं वा तिरियक्खेवण वा करेजा, पाडिहारियं वा, पीढफलगसेज्जासथारगं पञ्चप्पिणेजा ॥ सू० ८९ ॥ 'तुयटेज वा त्वग्वर्तयति=शयन करोति या 'उल्लवेन वा' उल्लयति-गादिक वा, 'पल्ल घेज वा' प्रोलद्धयति वा, उक्खेवण पा' उत्क्षेपणम् ऊर्चगमन वा, 'पक्खेवण वा' प्रक्षे पण-नीचैर्गमन वा, 'तिरियक्खेवण वा' तिर्यक्षेपण तिर्यग्गमन वा 'करेजा' करोति, 'पाडिहारिय वा पीढ-फलग-सेज्जा-सथारग पञ्चप्पिणेजा' प्रतिहार्य वा पीठफलक शय्यासस्तारक प्रत्यर्पयति ॥ सू० ८९ ॥ 'कायजोग जुजमाणे' इत्यादि । हे गौतम (कायजोग जुनमाणे आगच्छेज्ज वा चिद्वेज वा णिसीएज वा तुयद्वेज वा उल्लघेज वा पल्लघेज वा) इस काययोग को प्रयुक्त करते हुए वे आते है, जाते हैं, ठहरते हैं, उठते हैं, बैठते है, सोते है, करवट बदलते है, उल्लघन करते हे, प्रल्धन करते है, (उक्खेवण वा पक्खेवण वा तिरियक्खेवण वा करेजा) उत्क्षेपण करते है, प्रक्षेपण-हाथ पैर को ऊपर-नीचे करते हे, तिरछे गमन करते हैं, (पाडिहारिय वा पीढफलगसेज्जा- सथारग पचप्पिणेज्जा) काम निकल जाने के बाद प्रातिहार्यक पीठ, फलक, शय्या, एव सथारे को पीछे देते है । सू० ८९ ॥ “ कायजोग जुजमाणे" इत्यादि હે ભદન્ત ! કાયાગ પ્રયુક્તિ કરતા કેવળી ભગવાન શુ શુ કામ કરે छ १७ गौतम! (( कायजोग जुजमाणे आगच्छेज्ज वा चिद्वेज्ज वा णिसीएज्ज वा तुयटेज वा उल्लघेज्ज वा पल्लघेज्ज वा) से डाययोगने प्रयुत ४२ ती भाव, लय छ, २॥४॥य छ, छ, मेसे छ, सुवै छ, ७२१८ मा छ, Gधन उरे छ, प्रसाधन ४२ छे ( उक्खेवण वा पक्खेवण वा तिरियक्खेवण वा करेज्जा) Saपाय रे छ, प्रोप-14 या-नया रे छ, तिरछ। (माहु-म) गमन ४२ छ, (पाडिहारिय वा पीढ-फलग-सज्जा-सथारग पञ्चपिणेज्जा) अभ यई गया पछी प्रातिडायsी3, ५१४,शय्या, तमा સ થારાને પાછા મુકી દે છે (સુ ૮૯) पीयूषषषिणो-टीका सू ९० वेयलिममुद्घातयिपये भगवद्गीतमयो मयाद ६९१ मूलम्-से ण भंते । तहा सजोगी सिज्झड जाव अंत करेइ ? णो इणढे समहे ॥ सू० ९० ॥ मूलम्- से ण पुवामेव सण्णिस्स पंचिंदियस्स पज्ज- टीका-गौतम पृच्छति-से ण भते " हयादि । 'से ण भते तहासजोगी' स खल भटन्त ! तथा सयोगी 'सिज्झइ' सि यति किम् 'जाव' यावत् 'सव्वदुक्खाणमतं करे' सर्वदु खानामत करोति किम् ? । भगवानाह-'णो दणद्वे समढे' नाऽयमर्थ समर्थ ॥ सू० ९० ॥ टीका--'से ण पुवामेव' इत्यादि । 'से ण' स केवली खल 'पुन्नामेव' पूर्वमेव- योगनिरोपावस्थाया आढावेव 'सण्णिस्स पचिर्दियस्स' सजिन पञ्चेन्द्रियस्य, अत्र पञ्चेन्द्रि- यस्येति विशेषण मजिस्वरूपप्रदर्शनार्थ, पञ्चेन्द्रियस्यैव मनि नात् , 'पज्जत्तगस्स' पर्याप्तकस्य- मन पयाप्या पर्यापस्येत्यर्थ , अयपयामन्य मनसोऽभावात् । स च मध्यमादिमनोयोगोऽपि 'से ण भते !' इत्यादि। (भते!) हे भदत ! (से तहा सजोगी) वे केवली ऐसी सयोगी अवस्था में रहते हुए (सिज्झइ जाव अत करेड) सिद्ध, बुद्ध, मुक्त एव परिनिर्वाण हो समस्त दुखों का अत करते हैं क्या ? उत्तर--ह गौतम ! (णो इगटे समढे) यह अर्थ समर्थित नहीं है । अथात् सयोगिकेवली कर्मों का अत नहीं करते ! ॥ सू० ९० ।। 'से ण पुन्बामेव' इत्यादि। (से ण) ये सयोगी काली भगवान् (पुब्बामेव) पहिल (सण्णिस्स पचिंदियस्स पज्जत्तगस्स) मनी पचेद्रिय पर्याप्तक के (जहण्णजोगस्स हेट्ठा) जधन्यमनोयोग से भी नीचे 'से ण भते ।' त्यादि (भते । ) HER ! ( से तहा सजोगी) पक्षी मेवी सयोगी-मप स्थामा २२ता (सिज्झइ जाप अत करेइ) सिद्ध, मुद्ध, मुत, तेभ पनि aly / समस्त मनो मत ४२ छ ? 612-3 गौतम । (णो इणढे सम8) मा अर्थ समर्थित नथी, मर्थात् मयागा उपली भानो मत डरता नथी (सू ८०) " से ण पुत्वामेव" /त्यादि (से ण) सयोग सी लगवान् (पुवामेव) पडसा (सण्णिस्स पचिंदियस्स पञ्जत्तगस्स) सज्ञी ५न्द्रिय पर्याप्तsना (जहण्णजोगरस हेद्वा) ' ६९० औषपातिकवत्रे वा णिसीएज वा तुयटेज वा उल्लघेज वा पल्लंघेज वा उक्खेत्रणं वा पक्खेवण वा तिरियक्खेवणं वा करेजा, पाडिहारियं वा, पीढफलगसेज्जासथारग पञ्चप्पिणेजा ॥ सू० ८९ ॥ 'तुयट्टेज वा' त्वग्वर्तयति-शयन करोति वा 'उल्लवेज पा' उहदयति-गादिक वा, 'पल्ल घेज वा' प्रोल्लयति वा, उपखेवण गा' उत्क्षेपणम् ऊर्ध्वगमन वा, 'पक्खेवण वा' प्रक्षे पण नीचैर्गमन वा, 'तिरियखेषण वा' तिर्यरक्षेपण तिर्यग्गमन वा 'करेजा' करोति, 'पाडिहारिय वा पीढ-फलग-सेन्जा-सथारग पञ्चप्पिणेना' प्रतिहार्य वा पीठफलक- शय्यासस्तारक प्रत्यर्पयति ॥ सू० ८९ ।। 'कायजोग जुजमाणे' इत्यादि । हे गौतम (कायजोग जुजमाणे आगच्छेज वा चिद्वेज वाणिसीएज वा तुयहेज वा उल्लघेज वा पल्लघेज वा) इस काययोग को प्रयुक्त करते हुए वे आते हैं, जाते हैं, ठहरते हैं, उठते है, बैठते है, सोते है, करवट बदलते हैं, उल्लघन करते हैं, प्रल्धन करते है, (उक्खेवण वा पक्खेवण वा तिरियक्खेवण वा करेजा) उत्क्षेपण करते है, प्रक्षेपण-हाथ पैर को ऊपर-नीचे करते है, तिरछे गमन करते है, (पाडिहारिय वा पीढफलगसेन्जा सथारग पञ्चप्पिणेज्जा) काम निकल जाने के बाद प्रातिहार्यक पीठ, फलक, शग्या, एव सथार को पीछे देते है ॥ सू० ८९ ।। " कायजोग जुजमाणे" ईत्यादि હે ભદન્ત! કાયાગ પ્રયુક્ત કરતા કેવળી ભગવાન્ શુ શુ કામ કરે छ १७ गौतम (( कायजोग जुजमाणे आगच्छेज्ज वा चिद्वेज्ज वा णिसीएज्ज वा तुयटेज्ज वा उल्लघेज्ज वा पल्लज्ज वा) से डाययोगने प्रयुत ४२॥ तन्मे मावेछ, तय छ, राय छ, छे, मेसे छ, सुवेछ, ७२१८ मा छ, Gधन ७२ छ, प्रसाधन ४२ छ ( उक्खेवण वा पक्खेवण वा तिरियक्खेवण या करेज्जा ) या ४२ छ, प्रोप-डाय५ या-नीच्या ४२ छ, तिरछ। (२मा3-44 ) गमन ४रे छे, (पाडिहारिय वा पीढ-फलग-सेज्जा-सथारग पच्चपिणेजा) म यई गया पछी प्रातिडायl8, ४,शय्या, तभा સ ઘારાને પાછા મુકી દે છે (સુ ૮૯) , उत्तराध्ययन किम् ' किंवा ते तव मते ज्योतिः स्थानम् अग्निकुण्डम् ? तथा-ते तव मते घवा अग्नौ घृतादिप्रक्षेपिका दयः काः ? किं वा तेस्तव मते, करीपागम् अग्निप्रज्वालनसाधन शुफगोयमखण्डम् ? च पुनस्ते तब मते कतरे के एधाः समिधः? तथा शान्ति पापोपशमनहेतुरध्ययनपद्धति' का? तथा व कतरेण केन होमेन हवनीयद्रव्येण-आहुत्येत्यर्थः, ज्योतिरग्नि जुहोपितर्पयसि ? अयं भाव:- पइजीनकायारम्भसाध्यो यज्ञस्तदुपकरणानि च त्वया निपिद्धानि, तत्कय तत्र यज्ञसभव ? इति ।। ४३॥ किम् ) कौन सी अग्नि है (वा) तथा (ते) आप के वहां (जोईठाणं के- ज्योति स्थान किम् ) अग्निकुड क्या है (ते) आपने (सुया का-सुवः कः) अग्नि मे हव्य को प्रक्षेपण करने के विये सुवा किस को बताया है। (करिसग किं-किवा ते करिपाङ्गम् ) किसे आपने अग्नि को प्रज्वलित करने के लिये शुष्कगोमय के स्थानापन्न माना है (हा य ते कयरा- एधाश्च ते कतरे) किस को आपने इसमें जलाने के लिये इन्धनस्वरूप पनाया है (सतिका-शातिः का) तथा पापोपशमन की हेतुभूत अध्ययन पद्धति वहा पर क्या है और (कयरेण होमेण जोइ हुणासि-कतरेण होमेन ज्योतिः जुहोपि) किस हवनीय द्रव्य से आपके समत उस यज्ञ को करते हो । वह सब ब्राह्मणों ने मुनिराज से इस लिये पूछा कि प्रसिद्ध यज्ञ तो षट्जीवकायके आरम्भ से साय होता है और उसको करने का आप निषेध करते हो तो आप जिस यज्ञ को करने का विधान कर रहे हो वह भी साध्य कैसे हो सकता है ? कारण के यज्ञ करने के सय ही उपकरण आपकी दृष्टि में हेय हैं ॥४३॥ यज्ञमा मापना भतथी जोइ के ज्योति किम् मशिव छ ? वा तथा ते आप त्या जोइठाण के-ज्योति स्थान किम् मनिपाछे १ मापनेत्या सुया का-सुव क भनिभायन प्रक्षेपण ४२वा भाटे । हीन मताव छ १ कारिसग कि-किंवा ते થાષિાજૂ અગ્નિને પ્રદીપ્ત કરવા માટે કોને શુક ગામના સ્થાનાપન્ન માનેલ छ १ एहा य ते कयरा-एधाश्च ते कतरे मा मा माटे ने धन २१३५ मनावे तथा सति का-शाति का तथा पापापशमनना तुभूत अध्ययन पद्धति त्या छ ? भने कयरेण होमेण जोइ हुणासि-कतरेण होमेन ज्योति કુષિ કયા હવનીય દ્રવ્યથી આપને સમત એ યજ્ઞને કરે છે? આ સઘળી વાતે બ્રાહ્મણોએ મુનિરાજને એ માટે પૂછી કે, પ્રસિદ્ધ યજ્ઞ તે જીવની કાયના આરબથી સાધ્ય બને છે અને એવા યજ્ઞને કરવાને તે આપ નિષેધ કરે છે તે આપ જે યજ્ઞને કરવાનું વિધાન કરી રહ્યા છે તે પણ સાધ્ય કઈ રીતે થઈ શકે? કારણ કે યજ્ઞ કરવાના સઘળા ઉપકરણ આપની દૃષ્ટિમા હેય છે ૪૩ प्रियदर्शिनी टीका अ १२ हरिकेशरलमुनिचरितवर्णनम् 'मुनिराह- मूलम्- तेवो जोई जीवो जोइठाणं, जोगा सुया सरीर कारिसँग । कम्मे ऐहा सजेमजोगें सती, 'होम हुँणामि इसिणें पैसत्थं ॥४४॥ छाया-तपो ज्योति जीवो ज्योतिः स्थान, योगा नुवः शरीर करीपागम् । कर्माण्येधा' सयमयोगाः शान्तिः, होम जुहोमि ऋपीणा प्रशस्तम् ॥४४॥ टीका-तवो जोई'-इत्यादि- भी ब्राह्मणाः! जस्माफ यज्ञे तपाबाह्यमाभ्यन्तरिकं च ज्योति =अग्नि यथा अग्निना इन्धनानि भस्मीक्रियन्ते, तयेव तपसा भावेन्धनानि कर्माणि भस्मी- क्रियन्ते। जीयो ज्योतिः स्थानम्-अग्निकुण्दम् , जीवस्य तपस आश्रयत्वात् । योगा:-युज्यन्ते सम्मध्यन्ते कर्मणा ये ते योगा:-योगहेतयो मनोवाकायलक्षणा, ते किं नुमः, एभिर्हि स्नेहस्थानियाः शुभव्यापारास्तपोज्वलनमज्वलन हेतवस्तपो ब्राह्मणों की इस यात को सुन कर मुनिने कहा-'तवो जोई जीवो' इत्यादि। . अन्वयार्थ हे ब्राह्मणों ! हमारे इस यज्ञमें (तवो जोई जीवो जाइ- ठाण-तप ज्योतिःजीवःज्योति स्थानम्)बाह्य और आभ्यन्तर तपही अग्नि है-जिस तरह अग्नि इधन को जला देती है उसी तरह तप भी भाव- इधनरूप कमो को जला देता है। यह जीच हवनकुड है, क्यों कि जीव ही तप का आश्रय है। (जोगा सुया-योगा' नुगः) मनोयोग, वचन- योग एव काययोग ये तीन योग नुवाके स्थानापन्न है, क्योंकि इन्हीं योगो दारा घृतके स्थानरूप शुभ व्यापार जो तपरूपी अग्निको प्रदीप्त करनेमें कारण होते हैं उस तपरूप अग्नि में प्रक्षिप्त किये जाते हैं। બ્રાહ્મણની આ વાતને સાભળીને મુનિએ કહ્યું– ववो जोई जीवो त्यादि। मन्याथ-डे प्राक्षाय । मभा। यज्ञमा तवो जोइ जीवो जाइठाण-तप ज्योति जीव - ज्योति स्थानम् मा भने ५६२ त५ मे नि भनि Uygने બાળી નાખે છે એ જ રીતે તપ પણ ભાવ ઈધણરૂપ કર્મોને બાળી નાખે છે मा ७१ पन छ म तपनी माय छ जोगा सुया-योगा सुव મનેયેગ, વચન યોગ, અને ગાય છે. આ ત્રણ વેગ યુવાને સ્થાનાપન્ન છે કેમકે, એજ દ્વારા વીના સ્થાનરૂપ શુભ વ્યાપાર જે તપ રૂપી અગ્નિને મરીઝરવામાં કારણ બને છે એ તપરૂપ અગ્નિમાં પ્રક્ષિત કરવામા આવે છે “ - , उत्तराभ्यपणसूत्रे रूपेऽग्नो मक्षिप्यन्ते इति भावः। तथा-शरीर करीपाङ्कम् , तपो ज्योतिः प्रज्वालन हेतुः शरीरमेव करीपागम् , शरीरे सत्येव तपसः सम्भवात् । तथा-कर्माणि एधांसि, समित्स्थानीयानि फर्माणि, वपसा कर्माणि, भस्मीक्रियन्ते । तया-सयमयोगा: संयमव्यापाराः शान्तिः, सयमेन हि सर्वजीवोपना परिहियन्ते, ततः शान्तिः, अतः सयमयोगा एव शान्तिः । तथा-ऋषीणा प्रशस्तम्-मुनिमिः प्रशसनीय होम= सम्यक्चारित्ररूप जुहोमिकरोमि आराधयामीत्यर्थः ॥४४॥ (सरीर कारिसग-शरीर करीपाङ्गम् ) यह शरीरही करीषा है-अग्निके जलाने के लिये कडा स्वरूप है। शरीर के होने पर ही तपस्या का आरा- धन होता है अतः उस तपरूप अग्नि को जलानेमें कडा के स्थानापन यह शरीर कहा गया है। (कम्मे पहा-कर्माणि एधासि) ज्ञानावरणी- यादिक अष्टविध कर्म इस यज्ञ में जलाये जाते हैं अतः वे इन्धन के स्थानापन्न कहे गये हैं। (सजमजोग सति-सयमयोगाः शान्तिः) सयम- व्यापार यहा शाति है-क्यों कि सयम से ही समस्त जीवों के उपद्रव दूर किये जाते हैं अतः उससे जीव को शाति मिलती है। इसीलिये हम (इसिण पसत्य-ऋपीणां प्रशस्तम्) ऋषियों को सम्माननीय (होम हुणामि-होम जुहोमि ) सम्यक्चरित्ररूप यज्ञ को आराधित करते हैं। भावार्य-ब्राह्मणों के प्रश्न का इस गाथा द्वारा मुनिराज उत्तर दे रहे हैं-वे कहते हैं कि हे ब्राह्मणों जिस यज्ञ का वर्णन किया गया उस यज्ञ में तप ही अग्नि है, जीव अग्निकुड है, योग नवा है, शरीर सरीर कारिसग-शरीर फरीपागम् मा शरी२ करीपाङ्ग छ, मनिर पति કરવા છાણ સ્વરૂપ છે શરીર હોવાથી જ તપસ્યાનું આરાધન બને છે આથી જ એ તપરૂપ અગ્નિને પ્રજવલિત કરવા છાણના સ્થાનાપન આ શરી २२ मामा मा छे कम्मे एहा-कर्माणि एर्धासि ज्ञानापरया मटविध કમને એ યજ્ઞમાં બાળવામાં આવે છે આથી તેને ઈધનના સ્થાનાપન કહે पामा मावत छ सजमओगसति-सयमयोगा शान्ति सयम व्यापार मही શાન્તી છે, કેમકે, સયમથીજ સઘળા ને ઉપદ્રવ દૂર કરી શકાય છે भने अनाथी ने शाती भजे छ भाटे म इसिण पसत्थ-ऋषिणा प्रशस्तम् बियामा सम्माननीय होम हुणामि-होम जुहोमि अभ्यर यात्रि३५ यानी આરાધના કરીએ છીએ ભાવાર્થ–બ્રાહ્મણના પ્રશ્નને મુનિરાજ આ ગાથા દ્વારા ઉત્તર આપે છે તેઓ કહે છે કે, હે બ્રાહ્મણે! જે યજ્ઞનું વર્ણન કરવામા આવેલ છે એ યજ્ઞમાં તપ જ અગ્નિ છે, જીવ અગ્નિકુંડ છે એગ સૂવા છે, અને - प्रियदशिनी टीका में १२ हरिकेशयलमुनिचरितवर्णनम् ६३७ सविधि यज्ञस्वरूपं श्रुत्वा ते नात्मणा.स्नानस्वरूप पृच्छन्त एमाहुः- मुलम्- के ते हरए के यते सतितित्थे ? कहंसि हाओ व 'रय जहासि। अक्खाहि गोसंजय । जक्ख पूइया इच्छांमु नोंउभंवओसँगासे ॥ छाया-कस्ते इदः ? किं च ते शान्तितीर्थ ? कस्मिन् स्नातो वा रजो जहासि । अख्याहि न सपत ! यक्षपूजित ' इच्छामो ज्ञातुं भवतः सकाशे ॥४५॥ टोका-के ते'-इत्यादि। ते तब इदः कः? तथा-ते तर शान्तितीर्थं च किम् ? अय भावः-यत्र स्नाते सति पापनिवृत्त्या शान्तिर्भवति, एतादृश तीर्थ भरतो मते म् ि? वा- अधया कस्मिन् हादादौ स्नातो रजा-पापरूप जहासि-परित्यजसि ? कस्मिन् तीर्थे फडा एव कर्म इधन है । सयमयोग यहा शाति है । इस प्रकार के इस जीवों की विराधना से रहित इस यज्ञ को हम करते हैं ।।.४४ ॥ सविधि यज्ञ के स्वरूप को सुनकर अव ब्राह्मण स्नान के स्वरूप को पूछते हैं-'के ते हरए ?'-इत्यादि । अन्वयार्थ-हे मुनिराज! (ते हरए के-ते इदः क) आपके सिद्धान्ता नुसार जलाशय क्या है (सतितित्थे य ते के-शातितीर्थ च ते किम् ) तथा जिस स्नान करने से पापनिवृत्तिपूर्वक शाति का लाभ रोता है ऐसा वह तीर्थ आप के मत में क्या माना गया है। (कहसि पहाओ व रय ज हासि-फस्मिन् स्नातो वा रजो जहासि) अथवा तुम कहा पर नहा कर पापरूप रज का परित्याग करते हो, अर्थात् किस तीर्थ में स्नात होकर કર્મ ઈધણ છે સયમ વેગ શાતી છે આ પ્રકારનો જીની વિરાધનાથી રહીત એ યજ્ઞ અમે કરીએ છીએ ૪૪ થના વિધિને તેમજ તેના સ્વરૂપને સાભળીને બ્રાહ્મણેએ રસ્તાનના સ્વરૂપને પૂછયુ- के ते हरए ?' त्याला स-पयाथ-डे मुनि! ते हरए के-ते हुद क ापना सिखातानुसार Pणाशय इयु छ ? सतितित्थे य ते के-शातितीथं च ते किम् तथा मा स्नान કરવાથી પાપ નિવૃત્તિ પૂર્વક શાતીને લાભ થાય છે, એવું એ તીર્થ આપના भामा उयु मानवामा मा छ १ कहसि हाओं व रय जहासि-कस्मिन् स्नातो वा रजो जहासि अथवा तम न्यायाधन पा५३५ २०४ा परित्याग से . ६ सचराध्ययनसूत्रे रूपेऽग्नौ मक्षिप्यन्ते इति भावः। तया-शरीर करीपाङ्कम् , तपो ज्योतिः प्रज्वालन हेतुः शरीरमेव करीपागम्, शरीरे सत्येव वपसः सम्ममात् । तथा-कर्माणि एषासि, समित्स्थानीयानि कर्माणि, तपसा कर्माणि, भस्मीक्रियन्ते । तया-सयमयोगा:- सयमव्यापाराः शान्तिः, सयमेन हि सर्वजीनोपनाः परिहियन्ते, ततः शान्तिः, अत: सयमयोगा एव शान्तिः । तथा-कपीणा प्रशस्तम्-मुनिमिः प्रशसनीय होम सम्यक्चारित्ररूप जुहोमिकरोमि आराधयामीत्यर्थः ॥ ४४ ॥ (सरीर कारिसग-शरीर करीपाङ्गम् ) यह शरीर ही करीषा है-अग्निके जलाने के लिये कडा स्वरूप है। शरीर के होने पर ही तपस्या का आरा. धन होता है अतः उस तपरूप अग्नि को जलानेमें कडा के स्थानापन यह शरीर कहा गया है। (कम्मे एहा-कर्माणि एधासि) ज्ञानावरणी- यादिक अष्टविध कर्म इस यज्ञ मे जलाये जाते हैं अतः वे इन्धन के स्थानापन्न कहे गये हैं। (सजमजोग सति-सयमयोगाः शान्तिः) सयम- व्यापार यहा शाति है-क्यों कि सयम से ही समस्त जीवों के उपद्रव दूर किये जाते हैं अतः उससे जीव को शाति मिलती है। इसीलिये हम (इसिण पसत्य-ऋषीणां प्रशस्तम्) मपियों को सम्माननीय (होम हुणामि-होम जुहोमि ) सम्यक्चरित्ररूप यज्ञ को आराधित करते हैं। . भावार्थ-ब्राह्मणों के प्रश्न का इस गाथा द्वारा मुनिराज उत्तर दे रहे हैं-वे कहते हैं कि हे ब्राह्मणों जिस यज्ञ का वर्णन किया गया है- उस यज्ञ में तप ही अग्नि है, जीव अग्निकुड है, योग सवा है, शरीर सरीर कारिसग-शरीर फरीपाङ्गम् मा शरी२ करीपाङ्ग छ, भनिन Haralad કરવા છાણ સ્વરૂપ છે શરીર લેવાથી જ તપસ્યાનું આરાધન બને છે આથી જ એ તપરૂપ અનિને પ્રજવલિત કરવા છાણના સ્થાનાપન આ શરી रने वाभा मा छ कम्मे एहा-कर्माणि एर्धासि ज्ञानापरीयामिविय કમને એ યજ્ઞમાં બાળવામા આવે છે આથી તેને ઈધનના સ્થાનાપન કહે पामा मावेश छ सजमओगसति-सयमयोगा शान्ति सयम व्यापार सही શાની છે, કેમકે, સયમથીજ સઘળા અને ઉપદ્રવ દૂર કરી શકાય છે अन् अनाथा लशात भने छे २ भाटे समे इसिण पसत्थ- -ऋषिणा प्रशस्तम् लियामा सम्माननीय होम हुणामि-होम जुहोमि अभ्य५ यात्रि३५ यज्ञनी આરાધના કરીએ છીએ ભાવાર્થ-બ્રાહ્મણના પ્રશ્નને મુનિરાજ આ ગાથા દ્વારા ઉત્તર આપે છે તેઓ કહે છે કે, હે બ્રાહ્મણે! જે યજ્ઞનું વર્ણન કરવામા આવેલ છે એ યજ્ઞમા તપ જ અગ્નિ છે, જીવ અગ્નિકુંડ છે, યોગ સૂવા છે, શા અને -- प्रियदर्शिनी टी ० १२ हरिकेशयलमुनिचरितवर्णनम् टीका-'धम्मे'-इत्यादि- धर्मोऽहिंसादिरूपो हुदस्तस्यैव कर्मरजोऽपहारकत्वात्, ब्रह्म-बह्मचर्य शान्ति- तीर्यम्, एतदासेवनेन सकलमलमूलभूतौ रागद्वेषौ समुन्मलिती भवतः रागद्वेषो- न्मूलने तु न पुनर्मलोत्पत्तिसमनः । उक्तच- ब्रह्मचर्येण सत्येन, तपसा सयमेन च । मातङ्गपिर्गतः शुद्धि, न शुद्धिस्तीर्थयारया ॥१॥ इति ॥ स्नान के विषय मे जन उन ब्राह्मणों ने जिज्ञासाभाव से प्रश्न किये तो मुनिराज ने उनका उत्तर इस प्रकार दिया 'धम्मे हरए'-इत्यादि । अन्वयार्थ (चम्मे हरण-धर्मी इद') अहिंसा आदिरूप धर्म इद- सरोवर है । क्यों कि इसी धर्म से कर्मरूपी धूलि का अपहरण होता है। (पभे सतितित्थे नाम शान्तितीर्थम्) ब्रह्मचर्य शान्तितीर्थ है। कारण कि इसके सेवन करने से समस्त मलों के मूलभूत राग और द्वेप समूल · विनिष्ट होते हैं। रागदेप के उन्मूलित होने से पुन. मलोत्पत्ति की सभावना नही रहती है । कहा भी है- ब्रह्मचर्येण सत्येन, तपसा सयमेन च । मातर्गपिगतः शुद्धि, न शुद्धिस्तीर्थयात्रया ॥" ब्राह्मचर्य के पालन से सत्यधर्म के सेवन से, तप एव सयम की आराधना से मातगमपि ने आत्मशुद्धि को प्राप्त किया है । यह आत्म शुद्धि जीवों को तीर्थों की यात्रा करने से नहीं प्राप्त हुआ करती है । નાનના વિષયમાં જ્યારે તે બ્રાહ્મણેએ જીજ્ઞાસા ભાવથી પ્રશ્ન કર્યો ત્યારે મુનિરાજે એને ઉત્તર આ પ્રકારે આપે - 'धम्मे हरए' या! अन्वयार्थ:-धम्मे हरए- દૂર અહિંસા આદિરૂપ ધર્મ સરોવર છે भ, मे धमकी भी धूमनु अपर थाय छ वमे स ति तित्थे-ब्रह्मशन्ति તીર્થન બ્રહ્મચર્ય શક્તિતીર્થ છે કારણ કે એના સેવનથી સઘળા મળીને મુળભૂત રાગ અને દ્વેષને સમુળગે વિનાશ થાય છે રાગદ્વેષને નાશ થતા ફરીથી મળોની ઉત્પત્તિ થવાની સંભાવના રહેતી નથી કહ્યું પણ છે ब्रह्मचर्येण सत्येन, तपसा सयमे न च । मातगर्गित शुद्धि, न शुद्धिस्तीर्थयात्रया ॥" બ્રહ્મચર્યના પાલનથી, સત્યધર્મના સેવનથી, તપ અને સયમની આરા ધનિથી, માતગ ઋષિએ આત્મશુદ્ધિને પ્રાપ્ત કરેલ છે આ આત્મશુદ્ધિ જીને તીની યાત્રા કરવાથી પ્રાપ્ત થતી નથી અને તે બ્રાહ્મણે આપ -धर्मों 6 - ६६८ सत्यराज्यपाल स्नातो भवान पापैः प्रमुच्यते इति । अय भावा-यथा भवन्मते यसो यज्ञविधिया- स्मद्विज्ञाताद् यज्ञाद् याविधेश्चान्यस्तथैव भवतो इदः शान्तितीर्थ चाऽप्यस्मविद्या- ताद् इदात् शान्तितीर्थाचान्यदेव किम् ? इति । हे यक्षपूजित ! सयत! एतत्सर्व- नोऽस्मान् अख्याहि-कथय । वय भावः सकाशे एतत्सर्व ज्ञातुमिच्गम ॥४५॥ तेपा प्रश्न श्रुत्वा मुनिराह- मूलम्- धम्मे हरए व संतितित्थे, अणाइले अत्तपसनलेस्से ।. जहिंसि पहाओ विमलो विसुद्धो, सुसीइभूओ पैजहामि"दोस ॥४६॥ छाया-धर्मों, इदो, ब्रह्म शान्तितीर्थम् , अनाविल्म् आत्मप्रसन्नलेश्यम् । यस्मिन् स्नातो विमलो विशुद्धः, मुशीतीभूत. प्रजहामि दोपम् ॥४६॥ आप पापों से छूट जाते हो ? (जक्ख पूया सजय-यक्षपूजित सयत) हे यक्षपूजित मुनिराज ! यह सब बातें हम (भवओ सगासे-भवत: सकाशे) आप से (नाउ-ज्ञातुम् ) जानने के लिये (इच्छामु-इच्छामः) इच्छुक हो रहे है सो (अक्खाहि-आख्याहि ) यतलाईये ।। भावार्थ-ब्राह्मणों को स्नान के विषय में पूछने की जिज्ञासा बढाने का कारण यह हुआ कि जिस प्रकार मुनिद्वारा प्रतिपादित यज्ञ, प्रसिद्ध यज्ञ से विलक्षण है उसी प्रकार इनके मतानुसार स्नान भी प्रसिद्ध स्नान से विलक्षण ही रोगा अतः उन्हों ने मुनिराज से स्नान के विषय में इस प्रकार प्रश्न किया कि-महाराज वह जलाशय आप की दृष्टि में कौनसा है कि जिस मे आप स्नान करते हैं। तथा ऐसा वह तीर्थ भी कौनसा है कि जिसमे स्नान करने पर पापों से छूटा जाता है ॥४५॥ छो १ अर्थात् ४या ४या तीथमा स्नात थन मा५ पापाथी छुटो छ ? जख- पूइया सजय-यक्षपूजित सयत हे यक्ष पूछत मुनिरा ! 21 सघणी पात मे भवओ सगासे-भवत सकाशे पानी पासेथी नाउ-ज्ञातु Myा भाटे इच्छामु- इच्छाम २: मनी का छीमे तेथी अक्साहि-आरयाहि पाप ते अमान मताया ભાવાર્થ–સ્તાનના વિષયમાં પૂછવાની બ્રાહ્મણની જીજ્ઞાસા વધવાનું કારણ એ હતું કે, જે રીતે મુનિરાજ દ્વારા પ્રતિપાદિત યજ્ઞની પ્રસિદ્ધિ, યજ્ઞથી વિલક્ષણ વરૂપે છે એજ રીતે એમના મત અનુસાર સ્નાન પણ પ્રસિદ્ધ સ્નાનથી વિલક્ષણ હશે! આથી તેમણે મુનિરાજને સ્નાનના વિષયમાં આ પ્રકારને પ્રશ્ન કર્યો કે, 'મહારાજાએ જળાશય આપની દૃષ્ટિમા કયું છે કે જેમા આપ નાન કરે છે તથા એવુ એ તીર્થ કર્યુ છે કે જ્યાં સ્નાન કરવાથી પાપથી છુટી જવાય છે ? .

. मियाशिनी टी १० १२ दरिकेशयलमुनिचरितवर्णनम् टीका-'घम्मे'-दत्यादि- धर्मोऽहिंसादिरूपो इदस्तस्यैव कर्मरजोऽपहारकत्वात्, ब्रह्म-बह्मचर्य शान्ति- तीर्यम्, एतदासेवनेन सफलमलमूलभूती रागद्वेपो समुन्मलिती भवतः रागद्वेपो- न्मूलने तु न पुनर्मलोत्पत्तिसभः । उक्तच- "ब्रह्मचर्येण सत्येन, तपसा सयमेन च । मातङ्गपिगतः शुद्धि, न शुद्धिस्तीयानया ॥१॥ इति ।। स्नान के विषय में जर उन ब्राह्मणों ने जिज्ञासाभाव से प्रश्न किये तो मुनिराज ने उनका उत्तर इस प्रकार दिया 'धम्मे हरण'-इत्यादि । अन्वयार्थ-(बम्मे हरण-धर्मी हृद.) अहिंसा आदिरूप धर्म हूद- सरोवर है। क्यों कि इसी धर्म से कर्मरूपी धूलि का अपहरण होता है। (पभे सतितित्थे ग्राम शान्तितीर्थम् ) ब्रह्मचर्य शान्तितीर्थ है । कारण कि इसके सेवन करने से समस्त मलों के मूलभूत राग और द्वेप समूल विनिष्ट होते हैं। रागद्धेप के उन्मूलित होने से पुन. मलोत्पत्ति की सभावना नहीं रहती है । कहा भी है- "ब्रह्मचर्येण सत्येन, तपसा सयमेन च । मातंर्गपिंर्गतः शुद्धि, न शुद्विस्तीर्थयात्रया ॥" ब्रह्मचर्य के पालन से सत्यधर्म के सेवन से, तप एव सयम की आराधना से मातगन्नपि ने आत्मशुद्धि को प्राप्त किया है । यह आत्म शुदि जीवों को तीर्थों की यात्रा करने से नहीं प्राप्त हुआ करती है। સ્નાનના વિષયમાં જ્યારે તે બ્રાહ્મણોએ જીજ્ઞાસા ભાવથી પ્રશ્ન કર્યો ત્યારે મુનિરાજે એને ઉત્તર આ પ્રકારે આપ્યો- 'धम्मे हरए' त्याला अन्वयार्थ:-धम्मे हरए- -धर्मा અહિંસા આદિરૂપ ધર્મ સરોવર છે भई, ये धमकी भी पूजनु अपर थाय छ वमे सति तित्थे-ब्रह्मशन्ति વર્ષ બ્રહ્મચર્ય શક્તિતી છે કારણ કે એના સેવનથી સઘળા મને મુળભૂત રાગ અને દ્વેષને સમુળગે વિનાશ થાય છે રાગદ્વેષને નાશ થતા ફરીથી મળેની ઉત્પત્તિ થવાની સંભાવના રહેતી નથી કહ્યું પણ છે ब्रह्मचर्येण सत्येन, तपसा सयमे न च । मातगर्गित शुद्धिं, न शुद्धिस्तीर्थयात्रया ॥" બ્રહ્મચર્યના પાલનથી, સત્યધર્મના સેવનથી, તપ અને સયમની આરા નથી, માતગ ઋષિએ આત્મશુદ્ધિને પ્રાપ્ત કરેલ છે આ આત્મશુદ્ધિ અને તીર્થોની યાત્રા કરવાથી પ્રાપ્ત થતી નથી અને તે બ્રાહ્મણે આપ - किं च मवदिष्टतीर्थानि प्राणिपीडा हेतुतया मलोपचयनिमित्तान्येव, तो नास्ति तेपा शुद्धि हेतुता । उक्तच- कुर्याद् वर्पसहस्र तु, अहन्यहनि मज्जनम् । सागरेणापि कृच्छ्रेग, वधको नैन शुध्यति ।। १॥इति।। इद शान्तितीर्थम्-अनाविलम्-पश्चात्रवमलयनितम् । अत एव-आत्मप्रसम- लेश्यम् आत्मनो जीपस्य प्रसन्ना निर्मला लेश्या तेजः प्रभृतिप्यन्यतमा यत्र तत्त- योक्त च अस्ति । यस्मिन् स्नात:-स्नात इस स्नात-निमग्नमानसः, विमळ:= और भी हे ब्राह्मणो ! आप लोग जिन्हें तीर्थस्थान मानते है और उनकी यात्रा किया करते है वे केवल प्राणियों के पीडा के ही हेतु हैं अतः उनसे मलापगम-मलका नाश न होकर प्रत्युत मलोपचय-मलका सग्रह ही होता है इसलिये उनमें शुद्धिहेतुती नहीं आती है यही यात अन्यत्र इस प्रकार से कही है- "कुर्यादर्पसहस्र तु, अहन्यनि मज्जनम् । सागरेणापि कृठेग, वधको नैव शुध्यति"॥ हजारों वर्षांतक भी वर्क-घातक प्राणी प्रतिदिन समुद्रप्रमाण जल से भी स्नान करे तो भी आत्मशुद्धि को प्राप्त नहीं कर सकता है। हमारे द्वारा समत जो शातितीर्थ है वह (अणाइले-अनाविलम्) पाच आस्रवरूप मलों से सर्वथा वर्जित है। इसलिये वहा अवगाहन करने से (अत्तपसन्नलेस्से-आत्मप्रसन्नलेश्यम् ) आत्मा की शुभलेश्याओं में से कोई एक लेश्या हो जाती है। (जहिंसि-यस्मिन् ) जिस शान्ति લોક જેને તીર્થસ્થાન માને છે અને તેની યાત્રા કર્યા કરે છે તે કેવળ પ્રાણીઓની પીડાને જ હેતુ છે આથી મલાપગમ–મેલને નાશ ન થઈને પ્રત્યુત માપચય જન્મલને સગ્રહે જ થાય છે આ કારણે એમા શુદ્ધિ હેતુતા આવતી નથી આ વાત અન્યત્ર આ પ્રકારે કહેવાયેલ છે– कुर्याद्वर्षसह तु, अहन्यहनि मज्जनम् । सागरेणापि कृच्छ्रेग, षधको नैव शुध्यति ॥ હજાર વર્ષ સુધી પણ પ્રાણી રાત દિવસ સમુદ્ર પ્રમાણ જળથી સ્નાન કરે તે પણ તે આત્મશુદ્ધિને પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી समा। तरथी समत येवु २ मा शान्तीतीर्थ छत अनाइले-अना વિત્ર પાચ અસવરૂપ મળેથી સર્વથા વજીત છે આ કારણે ત્યાં અવગાહન ४२साथी अत्तपसनलेस्से-आत्मप्रसन्नलेश्यम् आत्मानी शुम श्यामीमाथी आई २४ अश्या नि मनी लय छ, जहिसि-यस्मिन् २ शातितीमा हाओ- स्नातो नहान भा३ भन निमन मानस छ ? विमलो विशुद्धो-विमल विशुद्ध . प्रियदर्शिनी टीका अ० १२ हरिकेशरलमुनिचरितवर्णनम् ६४१ निर्मल , भारमलरहितः, अत एप-विशुद्धः-कर्मफलानितः सुशीतीभूतः= शारीरिकमानसिक सन्तापार्जितः सन् अह दोप-दूपयति-निकारयति विशुद्धमप्या- स्मान यः स दोपा ज्ञानावरणीयादिकमलमणस्त प्रनहामि परित्यजामि ।। ४६ ॥ तीर्थमें (पहाओ-स्नात.) स्नान करके मेरा मन निमग्न बना हुआ है वह मैं (विमलो विसुदो-विमल विशुद्धः) विमल निर्मल-भावमलरहित होते हुए कर्ममल कर फसे रहित नूगा। इस तरह (सुसीइभूओ-सुशीतीभूतः) शारीरिक, मानसिक सताप से वर्जित होता हुआ मैं (दोस-दोषम् ) आत्मा को विकृत करने वाले ज्ञानावरणीधादिक दोपों को (पजामि- प्रजहामि) छोड दूंगा-भविष्य में उनसे रहित हो जाऊगा॥ भावार्थ-किसी तीर्थरूप जलाशय में स्नान करने से पापों का नाश होता है ऐसी मान्यता ब्राह्मणों की है, उस मान्यता को लेकर मुनिराज उनसे कह रहे हैं कि धर्मतीर्य व्यवहार में जिसे माना जाता है वह वास्तव में वर्मतीर्थ नहीं है, वह तो प्राणियों का पीडाहेतुक होने से एक प्रकार का अधर्मतीर्थ है । हिंसादिक पापो से विरति होना यही सर्वोत्तम धर्मतीर्थ है । इस धर्मतीर्थ में अवगाहन करने वाला प्राणिवर्ग नियमतः विमल एव विशुद्ध बनता है । हम भी ऐसे ही धर्मतीर्थ में स्नान करते रहते है । इसी स्नान से आत्मा शुचिभूत होकर निर्दोप वन जायगी । भगवान महावीर का ही तीर्थ एक ऐसा तीर्थ है कि जहा हर तरह से जीवों को शातिलाभ होता है ॥ ४६॥ વિમલ-નિર્મલ-ભાવમલથી રહિત બનીને કર્મમળ કલાકથી રહીત બનીશ બા रात सुसीइभूओ-सुशीतिभूत शारी(२४ भानसि सतपथी त धन हुँ दोस-दोषम् मामाने विकृत ४२२ ॥ ज्ञानपीया याने पजहामि- હામિ છેડી દઈશ અને ભવિષ્યમાં હું તેનાથી સંપૂર્ણત રહિત થઈ જઈશ ભાવાર્થ-કેઈ તીર્થસ્થાનમાના જળાશયમાં સ્નાન કરવાથી પાપાને નાશ થાય છે એવી માન્યતા બ્રાહ્મણની છે, એ માન્યતાને લઈને મુનિરાજ એમને કહે છે કે, ધમતી વ્યવહારમાં જેને માનવામાં આવે છે તે વાસ્તવમાં ધમતીર્થ નથી તે તે પ્રાણીઓને પીડાના હેતુક હોવાથી એક પ્રકારના અધમ તીર્થ છે, હિસાદિક પાપથી વિરતિ થવી એજ સર્વોત્તમ ધર્મતીર્થ છે ધમતીથમ અવગહન કરનાર પ્રાણીવર્ગ નિયમત વિમલ અને વિશુદ્ધ બને છે. અમે આવાજ ધમનીર્થમાં નાન કરતા રહીએ છીએ આ સ્નાનથી આત્મા શુચિભૂત થઈને નિર્દોષ બની જશે ભગવાન મહાવીરનું તીર્થ એક એવુ તીર્થ સ્થાન છે કે જ્યાં દરેક રીતે જીવને શાન્તીને લાભ મળતું રહે છે કદા न उ०८१ उचराध्ययनसूत्रे अध्ययनमुपसहरन्नाह- मूलम- ऐय सिंणाणं कुसलेहि दि, महासिंणाण इसिणं पंसस्थ । जहिंसिण्हाया विमला विसुद्धा,महारिसी उत्तम ठीण पत्ते तिबेमि॥ छाया-एतत्स्नान कुगलैंदृष्ट, महाम्नानमृपीणा मशस्तम् । यत्र स्नाता विभला विशुद्धा, महर्पय उत्तम स्थान प्राप्ताः॥४७॥ इति ब्रवीमि॥ टीका-'एय' इत्यादि। एतत्पूर्वोक्त स्नान कुशलैस्तत्व विद्भिस्तीर्थक दृष्टम् । एतन्महास्नानम् ऋषीणां प्रशस्तम् । ऋपयो हि इदमेव महास्नान प्रशसन्तीति भावः । उक्त च- "आत्मा नदी सयमतोयपूर्गा, सत्यावहा शीलवटा दयोमिः। तत्राभिषेक कुरु पाण्डुपुन ! न वारिणा शुध्यति चान्तरात्मा ॥१॥ इति । यत्र स्नातो निमला विशुद्वाः सन्तो महर्षय उत्तम मोक्षरूप स्थान प्राप्ती गता इति ब्रवीमीत्यस्यार्थः पूर्ववत् । अध्ययन का उपसहार करते हुए सूत्रकार कहते हैं- 'एय सिणाण कुसलेहि दिव'-इत्यादि । अन्वयार्थ-(कुसलेहि-कुशलैः) कुशलों ने तिथंकरों ने ( एय सि- णाण-एतत् स्नानम् ) इसी पूर्वोक्त स्नान को (इसिण पसत्थ-ऋषीणां प्रशस्तम् ) ऋषियों को मान्य (महासिणाण-महास्नानम् ) महास्नानस्व- रूप (दिट्ठ-दृष्टम्-दिष्टम् ) देखा है और कहा है (जहिंसि-यस्मिन् ) जिस स्नान से (हाया-स्नाताः) स्नापित हुए-नाये हुवे ( महारिसी- महर्षयः) महर्षिजन (विमला विमुद्धा-विमला: विशुद्धाः) विमल एव विशुद्ध होकर ( उत्तम ठाण पत्ते-उत्तम स्थान प्राप्ताः) मुक्तिरूप उत्तम અધ્યયનને ઉપસ હાર કરતા સૂત્રકાર કહે છે सिणाण कुसले हि दिछ" त्यादि अन्पयार्थ-कुसलेहि-कुशलै तीय रोमे एय सियाण-एतत् स्नानम् ॥ पूर्वरित स्नानने इसिण पसत्य-ऋषीणां प्रशस्तम् ऋषिया मान्य २१३५ महासि णाण-महास्नानम् मानान २१३५ दिट्ट दृष्ट-दिष्टम्लेयर छे-ख छ जहिंसि यस्मिन् २ स्नानथी व्हाया-स्नाता नापित येत-महारिसी-महषय महर्षि विमला विशुद्धा-विमला विशुद्धा विभत भने विशुद्ध ४२ उत्तम ठाण पत्ते-उत्तम स्थानं प्राप्ता भुति३५ उत्तम स्थानन मेगना मी तय छ चि वेमि-इति अवीमि एय - प्रियदर्शिनी टोका अ १२ हरिकेशवलमुनिचरितयर्णनम् ६४३ एव हरिकेशरलो मुनिम्मिान प्रतियोध्य स्वस्थान गतः, क्रमेण मुक्ति माप्त- वान् । मतिउदा विमा अपि स्वकल्याण साधितान्तः ।। ४७ ॥ इति श्री विश्वविख्यात-जगबल्लभ-प्रसिद्धपाचक-पञ्चदशभापा कलित-ललितकलापालापक-प्रविशुद्धगधपद्यनैकग्रन्थनिर्मापक- वादिमानमर्दक-श्रीशाहूछत्रपति- कोल्हापुरराजमदत्त- " जैनशास्त्राचार्य "-पदभूपित-कोल्हापुरराजगुरु- पालनह्मचारि-जैनाचार्य-जैनधर्मदिवाकर-पूज्य- श्रीघासीलालातिविरचितायामुत्तराध्ययन- मूत्रस्य मियदर्शिन्याख्याया व्याख्यायाम्- 'हरिकेशीयाख्य' नाम द्वादशमम ययन- सम्पूर्णम् ॥ १२ ॥ स्थान को प्राप्त हो जाते है । (त्ति वेमि-इति ब्रवीमि ) ऐसा मै हे जव महावीर भगवान् के कहने के अनुसार कहता हू । अर्थात् ऐसा ही वीर- प्रभु ने कहा है उसी के अनुसार मैंने कहा है। इस प्रकार हरिकेशयल मुनि ब्राह्मणों को प्रतियोधित करके अपने स्थान पर चले गये और वहा विशिष्ट तपस्या की आराधना से कमों का क्षय कर उन्होंने मुक्ति का लाभ किया तथा ब्राह्मणो ने भी प्रतियोधित होकर आत्मकल्याण का मार्ग ग्रहण कर लिया ॥४७॥ ॥ इस प्रकार यह उत्तराध्ययनसून की प्रियदर्शिनी टीका के "हरिकेशाय" नामके वारवें अध्ययन का हिन्दी भापानुवाद' सपूर्ण हुआ ॥१२॥ એવું હું મહાવીર ભગવાનના કહેવા પ્રમાણે કહુ છુ અર્થાત્ એવું જ વીર પ્રભુએ જે કહ્યું છે એજ મે કહેલ છે આ પ્રમાણે હરિકેશબલ મુનિએ બ્રાહ્મણને બેધિત કર્યો અને પછી પિતાના સ્થાન ઉપર ચાલ્યા ગયા અને તે સ્થળે ખૂબ ઉગ્ર તપસ્યાની આરાધનાથી કર્મોને વિનાશ કરી તેમણે મુક્તિને લાભ કર્યો તથા બ્રાહ્મણે પણ પ્રતિબંધિત થઈને આત્મ કલ્યાણને માર્ગ ગ્રહણ કર્યો ૪૭ મા | શ્રી ઉત્તરાધ્યયનસૂત્રની પ્રિયદર્શિની ટીકાને હરિકેશીય નામના બારમા અધ્યયનનો ગુજરાતી ભાષા અનુવાદ સ પૂર્ણ ૧૨ । - ॥ अथ त्रयोदशमध्ययनम् ॥ व्याख्यात द्वादशमध्ययनम् । सम्मति त्रयोदशमारभ्यते । अस्य च पूर्वण सहायमभिसपन्धः-इहपूर्वस्मिन्नध्ययने तपसि यत्नो विधेय इत्युक्तम् । अस्निन्नध्ययने तपः कुर्वता निदान न कर्तव्यमित्युच्यते । अनेन सपन्धनायातमिद 'चित्रसंभूतीय' नामक त्रयोदशमध्ययनम् । अस्याध्ययनस्यानुगमनार्थ चित्रसंभूताग्न्यान तावदुप- वर्ण्यते । तच्चैवम्- आसीत् साकेत-अयो-यानाम नगरम् । तत्र चन्द्रारतसको नाम नृपतिः । तस्य तेरहवा अध्ययन प्रारंभ- बारहवा अध्ययन की व्याख्या हो चुकी अब तेरहवां अन्ययन कहा जाताहै। इस अध्ययन का चारहवें अध्ययन के साथ सयध इस प्रकार है, घारहवें अध्ययन में जो यह कहा गया है कि तपस्या करने में आत्मा को विशेष प्रयत्न करना चाहिये, सो इस अध्ययनमें अब यह प्रकट किया जायगा कि-'तपस्या करते हुए तपस्वी को निदान (नियाणा) नहीं करना चाहिये । इस सबध को लेकर इस अध्ययनमे चित्र और सभूत नामके दो मुनिराजों का वर्णन किया जायगा। अतः उनके सबध से इस अध्ययन का नाम भी 'चित्रसभूत' ऐसा रक्खा गया है। इसी बात को समझाने के लिये चित्र और सभूत का आख्यान वर्णन किया जाता है । वह इस प्रकार से है- साकेत-अयोध्या नामफा नगर या उसका शासक चद्रावतसन नामका તેરમા અધ્યયનને પ્રારભ- બારમુ અધ્યયન પુરૂ થઈ ચુકયુ, હવે તેરમા અધ્યયનને પ્રારભ થાય છે આ અધ્યયનને બારમા અધ્યયન સાથે સ બ ધ આ પ્રકાર છે અધ્યયનમાં એમ કહેવામાં આવ્યું છે કે, તપસ્યા કરવામા આત્માએ વિશેષ પ્રયત્ન કરવો જોઈએ હવે આ અધ્યયનમા એ કહેવામાં આવે છે કે, તપસ્યા કરનાર તપસ્વીએ પિતાને તપના ફળ માટે કેઈ જાતનુ નીયાણુ–નદાન કરવું ન જોઇએ આ સબ ધને લઈને આ અધ્યયનમા ચિત્ર અને સભૂત નામના બે મુનિરાજેનુ વર્ણન કરવામા આવ્યુ છે આથી તેમના સ બ ધને કારણે આ અધ્યયનનું નામ પણ “ચિત્ર-સબૂત” એવુ રાખવામાં આવેલ છે આ વાતને સજાવવા માટે ચિત્ર અને સભૂતના આખ્યાનનુ વર્ણન કરવામાં આવે છે જે આ પ્રકારના છે- સાકેત નામનું નગર હતું, એ નગરના શાસક ચદ્રાવત સક બારમા । રાજા है प्रियदर्शिनी टीका २० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् सफलमनामनोरखकोमुनिचन्द्रनामा दारकः। स हि वाल्यादेव निटत्तकामभोगतृष्णः परमार्थसहष्ण आसीन् । प्राप्तवैराग्यः स सगरचन्दमुनेः सविध प्राजितः । एकदा गुरोराज्ञया शिष्यपरिसारेण सह रिहरन् स मुनिचन्द्रमुनि रेकस्यामटन्या समागतः। वन क्षुलिपासापरिम्लानमुवचन्द्र सपरिवार त मुनिचन्द्र गोवल्लभगोपालस्य नन्द-सुनन्द-नन्ददत्त-नन्दनिय नामान वत्वारो दारका दृष्टान्तः। ते हि सुविशुद्ध- माहार मुनये दत्तमन्तः । सपरिवारः सोऽपि गोपालदारकमदत्ताशनादिभिरपनीत राजा था। इसके मुनिचद्र नामका एक पुत्र था। मुनिचद्र सकल प्रजाजनोंके मन का अनुरजक था। यह बाल्य आस्था से ही सासारिक विषयो की ओर से विरक्त चित्त रहता था। परमार्थिक कर्तव्य की ओर इसका मन विशेषरूप से झुका हुआ रहता था। एक दिन की बात है कि मुनिचद्र ने अपना नाम यथार्यरूप से सार्थक करने के लिये सागरचद्रमुनिराज के पास दीक्षा धारण की। किसी एक समय जब कि ये विहार में ये-गुरु की आज्ञा प्राप्त कर स्वतत्र विहारी बने । अपनी शिष्यमडली को साथ में लेकर इन्होंने स्वतत्र विचरना प्रारभ किया। विचरते२ ये एक महाभया नक अटवी मे जा पहुँचे । आहारादिक की अप्राप्तिसे सब को बटा कष्ट होने लगा । क्षुपातृपा आदि के जोर से ये दुर्घल बन गये।कुछ ये आगे चले ही थे कि इतने मे इनको गोवल्लम गोपाल के नन्द-सुनन्द-नन्ददत्त- नन्दप्रिय नामक चार लडको ने देखा । उन लडको ने इनको सुविशुद्ध आहार देकर धर्मका उपार्जन किया। आहारपानी आदि की प्राप्ति से હતા એમને મુનિચદ્ર નામને એક પુત્ર હતે મુનિચ દ્રા સઘળા નગરજનના મનને આનદ આપનાર હતો એ બાલ્યાવસ્થામાથી જ સાસરિક વિષયે તરફ વિરકત ચિત્ત રહ્યા કરતે હતે પારમાર્થિક કર્તવ્યની તરફ એનું મન વિશેષ રૂપથી ઝુકેલું હતુંએક દિવસની વાત છે કે, મુનિચઢે પિતાનું નામ યથાર્થ રૂપથી સાર્વડ કરવા માટે સાગરચંદ્ર મુનિરાજની પાને દીક્ષા ધારણ કરી કેઈ એક સમયે કે જ્યારે તેઓ વિહારમા હતા–ગુરુની આજ્ઞા મેળવીને તેઓ સ્વતંત્ર વિહારી બન્યા હતા પિતાની શિષ્ય મળીને સાથે લઈને તેમણે સ્વતંત્ર વિચારવાને પ્રારભ કર્યો વિચરતા વિચરતા તેઓ એક મહા ભયાનક અટવીમાં જઈ પહોચ્યા આહાર આદિને જેગ ન મળવાને કારણે સઘળાને ઘણું દુખ થવા લાગ્યુ ભૂખ તરસ આદિને કારણે તે સઘળા મુનિએ દુર્બળ બની ગયા હતા ચોડુ એક આગળ ચાલ્યા કે એટલામાં તેમને ગોવલ્લભ નેપાળના નન્દ-સુનદ નદત્ત-નન્દપ્રિય નામના ચાર છોકરાઓએ જોયા એ છોકરાઓએ તેમને સુવિશુદ્ધ આહાર વહેરાવી ધર્મનું ઉપાર્જન કર્યું. આહાર .

. - ॥ अथ त्रयोदशमध्ययनम् ॥ व्याख्यात द्वादशमध्ययनम् । सम्पति त्रयोदशमारभ्यते । अस्य च पूर्वण सहायमभिसन्धः-इहपूर्वस्मिन्नध्ययने तपसि यत्नो विधेय इत्युक्तम् । अस्निन्नध्ययने तपः कुर्वता निदान न कर्तव्यमित्युच्यते । अनेन सरधनायातमिद 'चित्रसंभूतीय' नामकं प्रयोदशमध्ययनम् । अस्याध्ययनस्यानुगमनार्थ चित्रसंभूतारख्यान तावदुप- वर्ण्यते । तच्चैवम्- आसीत् साकेत-अयोध्यानाम नगरम् । तत्र चन्द्रावतंसको नाम नृपतिः । तस्य तेरहवा अध्ययन प्रारभ- बारहवा अध्ययन की व्याख्या हो चुकी अब तेरहवां अध्ययन करा जाता है । इस अध्ययन का चारहवें अध्ययन के साथ सयध इस प्रकार है, बारहवें अध्ययन में जो यह कहा गया है कि तपस्या करने में आत्मा को विशेष प्रयत्न करना चाहिये, सो इस अध्ययनम अब यह प्रकट किया जायगा कि-'तपस्या करते हुए तपस्वी को निदान (नियाणा) नहीं करना चाहिये । इस सबंध को लेकर इस अध्ययनमें चित्र और सभूत नामके दो मुनिराजों का वर्णन किया जायगा । अतः उनके सबध से इस अध्ययन का नाम भी 'चित्रसभूत' ऐसा रक्खा गया है। इसी बात को समझाने के लिये चित्र और सभूत का आख्यान वर्णन किया जाता है । वह इस प्रकार से है- साकेत-अयोध्या नामका नगर था उसका शासक चद्रावतसन नामका તેરમા અધ્યયનને પ્રાર ભ– બારમુ અધ્યયન પુરૂ થઈ ચુકયું, હવે તેરમા અધ્યયનને પ્રારભ થાય છે આ અધ્યયનનો બારમા અધ્યયન સાથે સ બ ધ આ પ્રકાર છે અધ્યયનમાં એમ કહેવામાં આવ્યું છે કે, તપસ્યા કરવામા આત્માએ વિશેષ પ્રયત્ન કરવો જોઈએ હવે આ અધ્યયનમાં એ કહેવામાં આવે છે કે, તપસ્યા કરનાર તપસ્વીએ પિતાના તપના ફળ માટે કેઈ જાતનુ નીયાણુ-નાદાન કરવું ન જોઇએ આ સબંધને લઈને આ અધ્યયનમાં ચિત્ર અને સભૂત નામના બે મુનિરાજેનું વર્ણન કરવામા આવ્યુ છે આથી તેમના સ બ ધને કારણે આ અધ્યયનનું નામ પણ “ચિત્ર-સ ભૂત' એવું રાખવામાં આવેલ છેઆ વાતને સજાવવા માટે ચિત્ર અને સભૂતના આખ્યાનનું વર્ણન કરવામા આવે છે જે આ પ્રકારના છે— સાકેત નામનુ નગર હતું, એ નગરના શાસક ચક્રાવત સક બારમાં -- રાજા -- प्रियदर्शिनीटीका ० १३ चित्र-संभूतचरितवर्णनम् निर्गतसो दष्टान् । सर्पण दष्टः स मृतः । सर्पमन्त्रिप्यन् द्वितीयोऽपि तेन दष्टः। सोऽपि मृतः । ततो द्वापि कालञ्जरे गिराकस्थामृग्यायुगलिको शिशू जातौ । तत्रापि माना सह सचरन्ती तो केनापि व्याधेन वाणेनैकेन निधी मृतौ । ततो मृतगावीरे एक्स्या हस्यागर्भाद् हसयुगलिफो जाती। तनापि माना सम सच- रन्तो केनापि मत्स्ययातन धृत्वा मारिती । ततो वाराणस्या भूतदत्तनाम्नो महर्दिकस्य चाण्डालस्य पुरत्वेन समुत्पन्नौ । तर ज्येष्ठथिर नाम्ना, सनिष्ठः सभूतनाम्ना प्रसिद्धो जातः । तो हि परस्पर परमप्रीतिसपनौ बभूवतुः। निकला। उसने एक भाई को डस लिया जहर की तीव्रता से उसका वहीं पर देहान्त हो गया। सर्प की तलाश करते हुए दूसरा भाई भी उसी सर्प के मारा डसा जाकर वही पर मर गया । इस प्रकार मर कर ये दोनों कालींजर पर्वत के ऊपर एक मृगी की कुति से युगल पुत्र के रूप में अवतरित हुए। वहा भी ये सुग्य से नहीं रह मके । जब ये दोनों किसी एक समय अपनी मा के साथ कहीं चले जा रहे थे तो एक व्याधने एक ही नाण द्वारा इन दोनों को मार दिया । मर कर ये दोनो ही गगा के तीर पर एक हँसी के गर्भ से युगल पुत्ररूप में जन्मे। वहां भी धीवर ने इनको सुख से नही रहने दिया। जब ये दोनों अपनी हँसनी मा के साध किलोलि कर रहे थे तो किसी धीवरने इनको पकडकर मार डाला। वा से मर कर फिर ये दोनों ही वाणारसी नगरी में वनसपन्न एक भूतदत्त नामक चाण्डाल के यहां पुत्ररूप से जन्मे । जेठ पुत्र का नाम બુમાથી એક સર્ષ ની જે તેણે સુતેલા બને ભાઈઓમાના એકને દશ દીધે સપ એકદમ ઝેરીલો હોવાથી બનેમાથી જેને કરડયો હતો તેનું ત્યાં જ મૃત્યુ નિપજયું આ પછી સર્ષની તપાસ કરવા નીકળેના બીજા ભાઈને પણ સ" દશ થતા તેનું પણ ત્યાં જ મૃત્યુ થયુંઆ રીતે મરણ પામેલા એ બ ને કાલી જર પર્વત એક હરણના પેટે અવતર્યા ત્યાં પડ્યું તે સુખથી રહી ન શકયા, એક સમયે તે બને પિતાની મા સાથે ચારે ચરવા જઈ રહ્યા હતા, એ સમયે કઈ શીકારીના બાણથી બને માર્યા ગયા મરીને એ બને ગગા નદીને કિનારે એક હસલીના પેટે સાથે અવતર્યા ત્યા પણ તે સુખથી રહી શક્યા નહીં પિતાની હસ માતા સાથે જ્યારે તે બને કિલ્લોલ કરી રહ્યા હતા એવે સમયે કે એક શીકારીએ તે બનેને પકડી લીધા અને મારી નાખ્યા ત્યાથી મરીને એ અને વાણારસી (કાશી) નગરીમા ધનસ પન્ન એવા ભૂતદત્ત નામના ચાડાલને ત્યા પુત્ર રૂપે જનમ્યા મોટા પુત્રનું નામ । ६४६ राम्ययमस्खे क्षुत्पिपासस्तेभ्योधर्मदेशना ददौ । तेऽपि धर्मदेशना श्रुत्वा समुत्पन्नौराग्या ससार- मसारं मत्वा तदन्तिके प्रजिताः । तेषु सयमिनी द्वौ गोपालदारको मलक्लिन्नेषु स्वकीयात्रेषु सजुगुप्सौ जाती । चत्वारोऽपि ते परिसमाप्तायुष्का काल कस्वा देवलोक गताः । तेपु जुगुप्साकारको नन्ददत्त-नन्दभियनामानौ द्वौ देवलोकच्युतौ दशपुरनगरे शाण्डिल्यत्राह्मणस्य यशोमत्या दास्याः शौण्डीर-शौण्डदत्त नामानी युगलरूपेण पुत्रा जाती। बालभारमतिक्रम्य क्रमेण तो यौवन सम्माप्ती । कदाचित्क्षेत्ररक्षणार्थ तो अटव्या गतवन्तौ । तर वटवृक्षस्याधस्तात्सुप्तो । मुप्तयोस्तयोरेक दारक बटकोटर- क्षुधा एव कृपा के शात होने से शरीर में स्वस्थता प्राप्त कि ये सपरिवार मुनिचद्रने उन गोपालदासकोको धर्मदेशना दी। धर्मदेशना सुनकर उनका चित्त ससार से विरक्त हो गया । ससार को सर्वथा असार जानकर उन चारों ने ही मुनिराज मुनिचन्द्र के पास दीक्षा धारण करली । इन में से दो गोपालदारक नन्द-सुनन्द मुनियों को अपने पसीने से गीले हुए वस्त्रों में ग्लानिभाव जागृत होता रहा। ये चारों ही गोपालदारक मुनिराज अपनी आयुके अतमें मरकर देवलोक गये । इनमे से जिन्हों को पहिले अपने पसीने से तर हुए वस्त्रो में ग्लानि भाव जगता था। वे दोनों देव वहा से चवकर दशपुर नामके नगर के शाण्डिल्य ब्राह्मण की यशोमती नामक दासी के शौण्डीर शौण्डदत्त नाम से युगल पुत्र हुए। धीरे२ बालभावका अतिक्रमण कर ये दोनों जवान हुए, एक दिन ये दोनों खेत की रखवाली करनेके लिये वनमे गये हुए थे । वहा एक वटवृक्ष के नीचे ये दोनों सो गये । इतने में उस वटवृक्ष के कोतर से एक सर्प પાણી આદિની પ્રાપ્તિથી ભૂખ અને તરસ શાંત થવાથી શરીરમાં સ્વસ્થતા મળતા પિતાના શિષ્યો સાથે મુનિચઢે એ ગોપાળ બાળકને ધર્મદેશના દીધી ધમ દેશના સાભળીને એમનું ચિત્ત સંસારથી વિરક્ત બની ગયુ સ સારને સર્વથા અસાર જાણીને એ ચારે જણાએ મુનિરાજ મુનિચદ્રની પાસેથી દીક્ષા ધારણ કરી એમાના બે ગોપાલ બાળક નદ–સુનન્દ મુનિઓને પિતાના પસી નાથી ભીના થયેલા વસ્ત્રોમાં ગ્લાની ભાવ જાગૃત થયે એ ચારે ગોપાળ મુનિરાજેના આયુષ્ય પૂર્ણ થતા મરીને દેવલોક ગયા આમાથી જેમને પહેલા, પિતાના પસીનાથી ભિજાયેલા વોથી રક્ષાની ભાવ રહેતું હતું તે બન્ને દેવ ત્યાથી અવીને દશપુર નામના નગરમાં શાડિલ્ય બ્રાહ્મણની યશોમતી નામની દાસીના શરૂડીર અને શૌડદત્ત નામના જોડીયા પુત્ર તરીકે જમ્યા સમય જતા ધીરે ધીરે બાલ્યાવસ્થા વટાવીને એ બને જુવાન બન્યા એક દિવસ એ બને ખેતરની રખેવાળી કરવા માટે વગડામાં ગયા હતા, થાક્યા પાક્યા ત્યા એક વડના વૃક્ષની નીચે એ બન્ને સુઈ ગયા એટલામા એ ।

प्रियदर्शिनीटीका म० १३ चित्र-तंभूतचरितवर्णनम् निर्गतसो दष्टमान् । सर्पण दष्टः स मृतः । सर्पमनिप्यन् द्वितीयोऽपि तेन दष्टः। सोऽपि मृतः । ततो द्वापि कालखरे गिरावे कस्थामृग्यायुगलिको शिशू जाती। तत्रापि माग सह सचरन्ती तो केनापि व्याधेन गाणेनैकेन रिद्धी मृतौ । ततो मृतगदातीरे एक्स्या हस्यागर्भाद् हसयुगलिको जातो। वापि माना सम सच- रन्तौ केनापि मत्म्यघातकेन वृत्या मारितो । ततो वाराणस्या भूतदत्तनाम्नो महर्दिकस्य चाण्डालस्य पुरत्वेन समुत्पन्नौ । तर ज्येष्ठचित्र नाम्ना, मनिष्ठः सभूतनाम्ना प्रसिद्धो जातः । ती हि परस्पर परमप्रीतिसपनो भूपनुः । निकला। उसने एक भाई को डम लिया जहर की तीव्रता से उसका वहीं पर देहान्त हो गया। सर्प की तलाश करते हुए दुसरा भाई भी उसी सर्प के द्वारा डसा जाकर वहीं पर मर गया । इस प्रकार मर कर ये दोनों कालींजर पर्वत के ऊपर एक मृगी की कुक्षि से युगल पुत्र के रूप में अवतरित हुए। वहा भी ये सुस से नहीं रर मके । जब ये दोनों किसी एक समय अपनी मा के साथ कहीं चले जा रहे थे तो एक व्याधने एक ही वाण द्वारा इन दोनों को मार दिया। मर कर ये दोनो ही गगा के तीर पर एक हँसी के गर्भ से युगल पुत्ररूप में जन्मे। वहां भी धीवर ने इनको सुख से नहीं रहने दिया । जब ये दोनों अपमी हॅसनी मा के साथ किलोलें कर रहे थे तो किसी धीवरने इनको पकडकर मार डाला। वहा से मर कर फिर ये दोनों ही वाणारसी नगरी में वनसपन्न एक भूतदत्त नामक चाण्डाल के यहा पुत्ररूप से जन्मे । जेठ पुत्र का नाम યુમાંથી એક સર્ષ ની જે તેણે સુતેલા બને ભાઈઓમાના એકને દશ દીધે સર્પ એકદમ ઝેરીલે હોવાથી બનેમાથી જેને કરડયો હતો તેનું ત્યા જ મૃત્યુ નિપજ્યુ આ પછી સર્ષની તપાસ કરવા નીકળેલા બીજા ભાઈને પણ સપ દશ થતા તેનું પણ ત્યાં જ મૃત્યુ થયુ આ રીતે મરણ પામેલા એ બને કાલી જર પર્વત ઉપર એક હરણીને પેટે અવતર્યા ત્યાં પણ તે સુખથી રહી ન શકયા, એક સમયે તે બન્ને પિતાની મા સાથે ચારે ચરવા જઈ રહ્યા હતા, એ સમયે કઈ શીકારીના બાણથી અને માર્યા ગયા મરીને એ બને ગગા નદીને કિનારે એક હસલીના પેટે સાથે અવતર્યા ત્યા પણ તે સુખથી રહી શકયા નહીં પિતાની હસ માતા સાથે જ્યારે તે બને કિલેલ કરી રહ્યા હતા એવે સમયે કઈ એક શીકારીએ તે બન્નેને પકડી લીધા અને મારી નાખ્યા ત્યાથી મરીને એ બને વાણારસી (કાશી) નગરીમાં ધનસ પત્ર એવા ભૂતદત્ત નામના ચાડાલને ત્યા પુત્ર રૂપે જનમ્યા મોટા પુત્રનું નામ ६१८ मत्रीसे राज्य तत्र पारागस्या शनामा रानाऽऽसीत् । तस्य दुर्मतिसचित्रो नमपि नामक सचिर आसीत् । एकदा कृतमहापराध. स नमुचिस्तेन राता वायाप्त । भूत- दत्तचाण्डालस्त मारयितु श्मशानभूमिमनैपीत् । तत्र जातऽऽदयः स, तमुवाच- भो मन्लिन् ! तिष्ठतु भवान् मद्गृहे प्रच्छन्न । तन मत्पुत्रौ पाठयतु । जीवितुकामेन तेन तद्वचनमगीकृतम् । भूम्यन्तहे मन्उन्नो भूत्वा नमुचिश्चित्रसभूतौ पाठयति । चित्र और कनिष्ठ पुत्र का नाम सभूत रक्सा गया । इन दोनों को पर. स्पर मे विशेप प्रीति हो गई थी। बनारस मे उस समय शय नाम का राजा राज्य करता था। इसके मत्रीका नाम नमुचि था । इसकी बुद्धि ठीक नही थी । राजा को यह खोटी ही सलाह दिया करता था। एक समय की बात है कि का कुछ अमार्जनीय-वडा मारी अपराध बन गया। उसके द्ड स्वरूपमें राजा ने उसको प्राणड की आज्ञा दी और चाण्डाल से यह कर दिया कि इसको बिना किसी बात का विचार किये मार डालो । चाण्डाल राजा की आज्ञाप्रमाण कर उसको मारने के लिये श्मशानभूमि में ले गया। परतु चाडालकी इसको मारनेकी भावना नही जगी । सहसा वह सदय-दयालु बनकर मतीसे बोला-हे मन्विन् । आप मेरे घरमें प्रच्छन्न रीति से रहो और मेरे जो दो पुत्र हैं उनको आप पढाओ । चाडाल की इस बात को सुनकर जीने की अभिलाषा से उस मत्री ने मान लिया। चाडाल के घर प्रच्छन्न-गुप्त रीतिसे रहकर चाडालके चित्र और सभूत ચિત્ર અને નાના પુત્રનું નામ સ ભૂત રાખવામાં આવ્યું એ બન્ને ભાઈઓમાં પરસ્પર અત્યત પ્રીતિ જામી ગઈ હતી બનારસમાં એ સમયે શખ નામના રાજા રાજ્ય કરતા હતા એમના મત્રીનું નામ નમુચિ હતુ એની બુદ્ધિ સારી ન હતી. રાજાને તે બેટી સલાહ આપ્યા કરતે હતે એક સમયની વાત છે કે એ મત્રીથી રાજ્યને કાઈક અમાજનીય-ઘણે મોટે અપરાધ થઈ ગયે એના દડરૂપે રાજાએ તેને પ્રાણુડની • આજ્ઞા કરી અને ચાલાલને કહી દીધુ કે આને કઈ પણ જાતને વિચાર ન કરતા મારી નાખો ચાડાલ રાજાની આજ્ઞા મળતા એને મારવા માટે સ્મશાન ભૂમિમા લઈ ગયે પરતુ ચાલાલના દિલમાં તેને મારવાની ભાવના ન જાગી આથી તે દયાળુ હૃદયને બની મત્રીને કહેવા લાગે છે મરિન ! આપ મારા ઘરમાં છુપાઇને રહે, અને મારા બે પુત્ર છે તેને આપ ભણવે ચાડાલની વાત સાભળીને જીવવાની અભિલાષાથી મત્રીએ તેની વાતનો સ્વીકાર કર્યો ચાડાને ઘેર ગુપ્તપણે રહીને ચિત્ર અને સભૂતનામના તેના અને બાળકોને મત્રી રાણાવાવ । प्रियदर्शिनी टीका म० १३ चिर-सभूतचरितवर्णनम् चित्रसभूतमाता तत्परिचयां करोति । मन्त्री तस्यामासक्तोऽभवत् । इद जुगु- प्सित मन्विचरित विज्ञाय स भूतदत्तो मन्त्रिमारणोपायमचिन्तयत् । पितुरध्यवसाय परिज्ञाय कृतज्ञता परसशौ ता तत्पुनो मन्त्रिण ततो गुप्तेनोपायेन निष्कासित्तवन्ती स मन्त्री ततो निःसत्य क्रमेण हस्तिनागपुरे सनत्कुमारचक्रिणो मन्त्रित्वमाप्तवान् । एकदा तो चित्रसभूतनामको मातगदारको रूपयौवनलावण्यनृत्यगीतकलाभिः वाराणसे याना (पाराणसीनिवासिना) स्त्रीपुरुपाणा मनासि प्रमोदितवन्तौ । अन्यदा नामक उन दोनों बालकों को वह पढाने लग गया। बालकों की माता इसकी सेवा करने लगी। नमुचि उन बालकों की माता पर आसक्त हो गया । जब ये यात भूतदत्त चाडाल के कान में पड़ी । तो उसने नमुचि को मारनेका विचारकर उपाय सोचा। पालकोने जा अपने पिताके इस निकृष्ट-हलकाविचारको जानातो उन्होने कृतज्ञता-उपकारकके वश होकर नमुचिको किसी उपायसे यचानेका प्रयत्न किया। वे उसमे सफल भी हो गये। उन्हो ने मत्री को अपने घरसे किसी गुप्त उपाय से वाहिर निकाल दिया । मनी वहा से चला और धीरे २ चलकर हस्तिनापुर सनत्कुमार चक्रवर्ती के पास पहुँच गया। वहा चक्रवर्ती ने उसको अपने यहां मत्री- पद पर स्थापित कर लिया। एक समय की बात है कि ये दानों चाडाल के पुत्र कि जिनका नाम चित्र और सभूत था, रूप यौवन, लावण्य एव नृत्य कला आदि के द्वारा वाराणसी नगर निवासियों के मन को प्रमुदित करते हुए वहा के वस લાગે બાળકની માતા એની સેવા કરવા લાગી, નમુચિ એ બાળકની માતા ઉપર આસક્ત બની ગયો જ્યારે આ વાત ભૂતદત્ત ચાડાના કાન સુધી પહોંચી ત્યારે તેણે નમુચિને મારવાને વિચાર કરી ઉપાય શોધવા લાગ્યા બાળ કેએ જ્યારે પિતાના પિતાના એ વિચારને જાણ્યું ત્યારે તેમણે કૃતજ્ઞતાને ઉપકાર વશ બનીને નમુચિને કોઈ ઉપાયથી બચાવી લેવા નક્કી કર્યું અને તેમ કર- વામાં તેમને સફળતા પણ મળી તેમણે મત્રીને પિતાના ઘરમાંથી કઈ ગુપ્ત રસ્ત બહાર ભગાડી દીધે આ રીતે ત્યાથી ગુપ્ત રીતે ભાગી નીકળેલ મત્રી ધીરે ધીરે ચાલતા ચાલતા હસ્તિનાપુર સનસ્કુમાર ચક્રવતીની પાસે પહેચા ચક્રવતીએ તેને પિતાના રાજ્યમાં મત્રી પદે સ્થાપ્યા એક સમયની વાત છે કે, ચાડાલના એ બને પુત્ર ચિત્ર અને સભૂત રૂપ, યૌવન, લાવણ્ય અને નૃત્યકળા વિગેરથી વારાણસીના નગરજનેના મનને तत्र वारागस्या शहनामा राजाऽऽसीत् । तस्य दुर्मतिसचित्रो नमपि नामका सचित्र आसीत् । एकदा तमहापराधः स नमुचिस्तेन राजा बघायाप्त । भूत- दत्तचाण्डालस्त मारयितु श्मशानभूमिमनैपीत् । तत्र जातऽऽदयः स तमुवाच- भो मन्निन् ! तिष्ठतु भवान् मगृहे प्रच्छन्न । तर मत्पुत्रौ पाठयतु । जीवितुकामेन तेन तद्वचनमगीकृतम् । भूम्यन्तहे प्रच्छन्नो भूत्वा नमुचिश्चित्रसभूतौ पाठयति । चित्र और कनिष्ठ पुत्र का नाम सभूत रस्मा गया। इन दोनों को पर- स्पर मे विशेष प्रीति हो गई थी। बनारस मे उस समय शम नाम का राजा राज्य करता था। इसके मत्रीका नाम नमुचि था। इसकी बुद्धि ठीक नहीं थी। राजा को यह खोटी ही सलाह दिया करता था। एक समय की बात है कि इस मत्रीसे राज्य का कुछ अमार्जनीय-घडा मारी अपराध यन गया। उसके द्ड स्वरूपमें राजा ने उसको प्राणड की आज्ञा दी और चाण्डाल से यह कह दिया कि इसको विना किसी बात का विचार किये मार डालो । चाण्डाल राजा की आज्ञाप्रमाण कर उसको मारने के लिये श्मशानभूमि में ले गया। परतु चाडालकी इसको मारने की भावना नहीं जगी । सहसा वह सदय-दयालु बनकर मत्रीसे बोला-हे मन्त्रिन् । आप मेरे घरमें प्रच्छन्न रीति से रहो और मेरे जो दो पुत्र हैं उनको आप पढाओ । चाडाल की इस बात को सुनकर जीने की अभिलाषा से उस मन्त्री ने मान लिया । चाडाल के घर प्रच्छन्न-गुप्त रीतिसे रहकर चाडालके चित्र और सभूत ચિત્ર અને નાના પુત્રનું નામ સ ભૂત રાખવામાં આવ્યું એ બન્ને ભાઈઓમાં પરસ્પર અત્યત પ્રીતિ જામી ગઈ હતી બનારસમાં એ સમયે શખ નામના રાજા રાજ્ય કરતા હતા એમના મત્રીનું નામ નમુચિ હતુ એની બુદ્ધિ સારી ન હતી. રાજાને તે બેટી સલાહ આપ્યા કરતે હતે એક સમયની વાત છે કે એ મત્રીથી રાજ્યને કાઈક અમાનીય ઘણો મોટો અપરાધ થઈ ગયે. એના દડરૂપે રાજાએ તેને પ્રાણદડની કે આજ્ઞા કરી અને ચાડાલને કહી દીધુ કે આને કેઈ પણ જાતનો વિચાર ન કરતા મારી નાખે ચડાલ રાજાની આજ્ઞા મળતા એને મારવા માટે સ્મશાન ભૂમિમા લઈ ગયે પરતુ ચાલાલના દિલમાં તેને મારવાની ભાવના ન જાગી આથી તે દયાળુ હૃદયને બની મત્રીને કહેવા લાગે છે મત્રિન! આપ મારા ઘરમાં છુપાઈને રહે, અને મારા બે પુત્ર છે તેને આપ ભણુ ચાડાલની વાત સાભળીને જીવવાની અભિલાષાથી મત્રીએ તેની વાતનો સ્વીકાર કર્યો ચાડાને ઘેર ગુપ્તપણે રહીને ચિત્ર અને સભૂત નામના તેના અને બાળકોને મત્રી प्रियदर्शिनी टोका म. १३ चित्र-सभूतचरितवणनम् नृत्यन्तौ सस्पर्शव्यास्थामुच्छेदितान्तौ । वदईति भास्तयोर्दण्ड विधातुम् । एतन्निशम्य तेन राता तो नगरानिःसारितौ । अन्यदा पिस्मृतराजशासनौ तौ तत्र वाराणस्पा पुनरपि कौमुदी महोत्सवे समागतौ । स्वच्जोग समुखमाच्छाध वत्रावस्थितयोस्तयो रसमकर्पोद्भवेन मुखात् सभागादेव गीत निर्गतम् । श्रुति- मधुर हृदयहारि तद्गीत निशम्य कीमुदीमहोत्सनसमागताः सर्वे जना विततिवन्तः होकर गाते नाचते हुए इधर उधर फिरते रहते हैं। उनकी इस तरह की स्वेच्छाचार प्रवृत्ति से स्पर्शास्पर्शी को बधी रइ व्यवस्था विनष्ट हो रही है। अतः आपका कर्तव्य है कि आप इस व्यवस्था को यथावत् कायम रखने के लिये उसके लोपक इन दोनों भाईयों को दण्डित करे। गायकमंडल की इस बात को सुनकर राजाने उनको अपने नगर से निकाल दिया। कुछ काल के बाद नगर में कौमुदीमहोत्सव को मनाने का आयोजन प्रारभ होने लगा। जर कौमुदीमहोत्सव के होने का समाचार चित्र और सभूत इन दोनों भाइओने सुना तो ये अपनेको इसमें समिलित होने के लोभ का सवरण न कर सके। राजाकी आज्ञा रुकावट को विस्मृत कर वे उस उत्सव का लाभ लेने के लिये पुनरपि वाराणसी नगरी में आ पहुँचे। आकर ही इन्हों ने अपने २ मुख को एक सफेद वस्त्र से ढक लिया और एक तरफ खडे होकर उत्सव को देखने लगे। उस समय वहा बडे जारो से सगीत चल रहा था। उसको सुनते ही रस की प्रकर्पता से अपने आप स्वभावतः-ही इनके मुख से गाना અને સઘળાની સાથે સ્પૃસ્યાસ્પૃશ્યને વિચાર કર્યા વીના એકતાનમા ગાતા નાચતા અહી તહીં ફરી રહ્યા છે એમની આ પ્રકારની સ્વચ્છદ પ્રવૃત્તિથી વર્ણાશ્રમની વ્યવસ્થા નષ્ટપ્રાય થઈ રહી છે આથી આપનું એ કર્તવ્ય છે કે, આપ વ્યવસ્થાને યથાવત કાયમ રાખવા માટે એને લેપ કરનાર એ બંને ભાઈઓને શિક્ષા ગાયકમ ડળીની આ વાત સાંભળીને રાજાએ તે બન્ને ભાઈઓને પિતાના નગરમાથી કાઢી મૂક્યા કેટલાક સમય પછી નગરમાં મુદિમહેન્સ હેવાના સમાચાર ચિત્ર અને સભૂતને મળ્યા આ સમાચાર સાભળીને તેઓ એ ઉત્સવ માણવાના લેભને રેકી ન શક્યા અને રાજાની આજ્ઞા ભૂલી જઈને એ ઉત્સવમાં ભાગ લેવા માટે તેઓ વારાણસી નગરીમાં આવ્યા નગરીમાં આવીને તેમણે પિતાના મોઢા સફેદ વસ્ત્રોથી ઢાકીને એક તરફ ઉભા રહીને ઉસ્સવને જેવા લાગ્યા એ વખતે ત્યા શાનદાર રીતે સગીત ચાલી રહ્યા હતા એ સાભળતાની સાથે જ રસની પ્રકર્ષતાથી સ્વભાવતા તેમના મોઢામાથી આપ આપ સગીત उत्तरायनले धाराणस्या वसन्तमहोत्सवः भरतः। तत्र नृत्यगीतवादिनादि विविधविनोदशा- सानां पुरवासिना पुरतस्तौ मातगदारको स्वकला प्रदर्शितपन्तौ । वत्कला समाकृष्ट चेतसो वाराणसेयाः स्त्रीपुरुषास्तो परिवेष्टितान्तः। तद्गीतममाष्टमनमस्ते तयोरस्पृश्यत्वादिक विस्मृतवन्तः । इम वृत्तान्तमुपलभ्य तरत्या अन्ये गायका इविशाद्रातः समीपे समागत्य न्यवेदितात:-राजन् ! एतौ मूतदत्तचाण्डाल. पुनौ चिनसभूतो नगर्या अन्तः प्रविश्य खकलया सान् विमोध सर्वः सह गायन्ती न्तोत्सव मे समिलित हुए। लोगोके मनको इन्होंने अपनी श्रेष्ठ कलाओं: के प्रदर्शन -दिखानेसे उस उत्सव में आशातीत-अत्यत आनदित किया जहापर भी ये अपनी कलाओंका प्रदर्शन करते वाजनमेदनी-जनसमूह एकत्रित हो जाती और इनको घेर लेती। घेरनेके समय जनता इस बातको भूल जातीपी के ये दोनों अस्पृश्य जाती के बालक हैं। क्यों कि इन दोनों ने अपने सगीत एव कलागुण से सब नगरनिवासियों के चित्त अपनी ओर आकृष्ट कर लिया था। सब के सब उन दोनो के ऊपर खूब लुभा गये थे। उस उत्सव में और भी अन्य गायकोके मडल आये हुए थे। वे सब इन दोनो की इस अभ्युदयश्री को देखकर उनसे ईर्षा करनेके लिये उतारु हो गये । और राजा की पास जाकर कहने लगे कि हे राजन् ! भूतदत्त चाडाल के पुत्र चित्र और सभूत ये दोनो नगरी के भीतर प्रविष्ट होकर अपनी प्रशस्त कला से समस्त नगरनि वासी जनता के मन को विमोहित कर रहे है और सब के साथ एकमेक ૨જન કરતા હતા એક વેળા ત્યા વસતેત્સવ હતે આ બને કલાકાર બધુઓએ પિતાની શ્રેષ્ઠ કળાઓથી લોકોના મનને ખૂબ આનંદિત બનાવ્યા જ્યાં જ્યાં તેઓ પોતાની કળાનું પ્રદર્શન કરતા, ત્યાં ત્યાં જનમેદની એકત્ર થઈ જતી અને એમને ઘેરી લેતી તે વખતે જનતા એ પણ ભૂલી જતી કે આ બને કલાકારે અસ્પૃશ્ય જાતિના બાળકે છે આ બનેએ પિતાની કળા અને સગીતથી નગરવાસીઓને ગાડાતૂર બનાવ્યા હતા સારીએ આમજનતા એ બનને ઉપર ખૂબજ મમત્વ ધરાવતી હતી એ ઉત્સવમાં સગીતકારોની બીજી મડળીઓ પણ ભાગ લેવા આવેલ હતી તે સઘળા આ બને ભાઈઓ પ્રત્યેની આ પ્રકારની લેાહના તેમજ અસ્પૃદય જોઈને તેમની સામે ઈષ્ય કરવા લાગ્યા છેવટે રાજાની પાસે જઈને કહેવા લાગ્યા કે હે રાજન ! ભૂતદત્ત ચાંડાળના પુત્ર ચિત્ર અને સભૂત એ બન્નેએ નગરીની અંદર પ્રવેશ કરીને પિતાની પ્રશસ્ત કળાથી સમસ્ત નગરની આમ જનતાને બહેકાવી દીધી છે प्रियदर्शिनी टीका अ. १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् नृत्यन्तो सस्पर्शव्यास्थामुच्छेदितान्तो। तदर्हति भास्तयोर्दण्ड विधातुम् । एतन्निशम्य तेन राज्ञा तो नगरानिःसारितौ । अन्यदा विस्मृतराजशासनौ तौ तर वाराणस्या पुनरपि कौमुदी महोत्सवे समागता । स्वच्छनखेग स्वमुखमाच्छाद्य तत्रापस्थितयोस्तयो स्मोद्भवेन मुखात् सभागादेव गीत निर्गतम् । श्रुति- मधुर हृदयहारि तद्गीत निशम्य कौमुदीमहोत्सनसमागताः सर्वे जना वितर्फितमन्तः होकर गाते नाचते हुए इधर उधर फिरते रहते हैं। उनकी इस तरह की स्वेच्छाचार प्रवृत्ति से स्पर्शास्पर्शी को वधी दुइ व्यवस्था विनष्ट हो रही है। अतः आपका कर्तव्य है कि आप इस व्यवस्था को यथावत् कायम रखने के लिये उसके लोपफ इन दोनों भाईयों को दण्डित करे। गायकमंडल की इस बात को सुनकर राजाने उनको अपने नगर से निकाल दिया। कुछ काल के बाद नगर में कौमुदीमहोत्सव को मनाने का आयोजन प्रारभ होने लगा। जर कौमुदीमहोत्सव के होने का समाचार चित्र और सभूत इन दोनों भाइओने सुना तो ये अपने को इसमें समिलित होने के लोभ का सवरण न कर सके। राजाकी आज्ञा रुकावट को विस्मृत कर वे उस उत्सव का लाभ लेने के लिये पुनरपि वाराणसी नगरी में आ पहुँचे । आकर ही इन्हों ने अपने २ मुख को एक सफेद वस्त्र से ढक लिया और एक तरफ खडे होकर उत्सव को देखने लगे। उस समय वहा बडे जारों से संगीत चल रहा था । उसको सुनते ही रस की प्रकर्पता से अपने आप स्वभावतः ही इनके मुख से गाना અને સઘળાની સાથે સ્પૃસ્યાસ્પૃશ્યને વિચાર કર્યા વીના એકતાનમા ગાતા નાચતા અહી તહી ફરી રહ્યા છે એમની આ પ્રકારની સ્વચ્છદ પ્રવૃત્તિથી વર્ણાશ્રમની વ્યવસ્થા નષ્ટપ્રાય થઈ રહી છે આથી આપનુ એ કર્તવ્ય છે કે, આપ વ્યવસ્થાને યથાવત કાયમ રાખવા માટે એને લેપ કરનાર એ બંને ભાઈઓને શિક્ષા કરે ગાયકમ ડળીની આ વાત સાંભળીને રાજાએ તે બંને ભાઈઓને પિતાના નગરમાથી કાઢી મૂક્યા કેટલાક સમય પછી નગરમાં મુદિમહેન્સ હેવાના સમાચાર ચિત્ર અને ન ભૂતને મળ્યા આ સમાચાર સાભળીને તેઓ એ ઉત્સવ માણવાના લેભને રોકી ન શક્યા અને રાજાની આજ્ઞા ભૂલી જઈને એ ઉત્સવમા ભાગ લેવા માટે તેઓ વારાણસી નગરીમાં આવ્યા નગરીમાં આવીને તેમણે પિતાના મેઢા સફેદ વસ્ત્રથી ઢાકીને એક તરફ ઉભા રહીને ઉત્સવને જેવા લાગ્યા એ વખતે ત્યા શાનદાર રીતે સગીત ચાલી રહ્યા હતા એ સાભળતાની સાથે જ રસની પ્રકર્ષતાથી સ્વભાવતા તેમના મોઢામાથી આપે આપ સગીત उत्तराभ्ययन अहो ! केनेद श्रुतिरसायन सर्वेन्द्रियव्यापारनिरोधन गान गीतम् । कि किमरेण, किं वा गन्धर्वेण, उताऽसरोभिरिद गीतम् ? इत्य वितर्कयन्तस्ते वनाच्छादित मुखौ तौ मातगकुमारको विलोकितवन्तः । तो विलोक्य ते तयोर्मुखाच्छादन वस्त्रमपनीय दृष्टन्वतः। दृष्ट्या वो ते सर्वे सहृदयतामपहाय दोर्मनस्य समास्याय 'राजशासनभञ्जकावेतो ' इति चिन्तयन्तो यष्टिमुष्टयापापातैर्नगराद् बहिनिष्का- निकल पडा। श्रुतिमधुर एव हृदयाहादक गीतको सुनकर उस उत्सवमें समिलित समस्त जनता आश्चर्य चकित बनकर तर्क वितर्क पूर्वक विचा- रने लगी कि अहो ! श्रुतिरसायनस्वरूप एव समस्त इन्द्रियो के व्यापार निरोधक यह गाना फिसने गाया है ? क्या इसका गायक कोई किन्नर है गान्धर्व है ? । या किसी अप्सराने इसको गाया है। इस प्रकार के तर्क वितर्क करते हुए लोगोने वस्त्रसे आच्छादित मुखवाले उन दोनो मातगकुमारो चाडालको देखा। देखकर लोगोंने उनके मुखसे उस ढके हुए वस्त्र को हटा दिया। उसके हटने पर लोगों ने उनको पहिचान लिया और पहिचानने पर उनके प्रति जो लोगोंमें सहृदयताका भाव हिलोरे ले रहा था उसके स्थान में अब दौर्मनस्य-देपके भाव सहसा एकाएक जग उठा । इसके जगनेपर लोगोने उनको यष्टि मुष्टि आदिके प्रहारों से जर्जरित कर दिया । सहृद्यताका स्थान दौर्मनस्यने इसलिये ले लिया था कि लोगोंने यह समझा कि इन्होने राजाज्ञाका लोप किया है। ये राजशा- વહેવા માધુ કૃતિમધુર અને હૃદયદ્રાવક એમના ગીતને સાભળીને એ ઉત્સવમાં આવેલ સઘળી જનતા આશ્ચર્યચકિત બનીને તર્કવિતર્કપૂર્વક વિચારવા લાગી કે, અહો ! શ્રુતિરસાયન સ્વરૂપ અને સમસ્ત ઈન્દ્રિયેના વ્યાપારને રોકનાર આ ગાયન કેણ ગાઈ રહેલ છે ? શુ આ ગાનાર કેઈ કિન્નર છે કે ગાંધર્વ છે ? કે કેઈ અપ્સરા ગાઈ રહી છે? સૂરની દિશામા ખોળ કરતા લોકોએ વસ્ત્રથી મોઢાને ઢાકીને ઉભેલા એ બન્ને માતગ કુમારને જોયા જેતાજ લેકેએ તેમના મુખ ઉપર ઢાકેલા વસ્ત્રને ખેચીને ફગાવી દીધા મેઢા ઉપરનું વસ્ત્ર હર થતા લાએ તેમને ઓળખી લીધા ઓળખતાવેત જે સગીત તેમના હૈયાને હીલોળે ચઢાવતુ હતુ ત્યા રાગનું સ્થાન છે જમાવ્યું, પ્રેમનું સ્થાન ઈર્ષાએ લીધુ આમ એકાએક લોકમાનસમાં પરિવર્તન થના લેકેએ તેમના ઉપર આક્રમણ કર્યું કેઈ મુઠી વડે તે કઈ વાતથી, તેમને માર મારવા લાગ્યા માર એટલી હદે પડશે કે બન્નેના શરીર તદ્દન શબવતનિજીવ જેવા થઈ ગયા અને ધરણી ઉપર ઢળી પડયા સહૃદયતાને સ્થાને દૌમનસ્યનો ભાવ જાગી ઉઠે હતા લેકેએ એમ માન્યું કે તેમણે રાજ્યઆજ્ઞાનો લેપ કર્યો છે તેમજ રાજ્યશાસનના प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् शितवन्तः । यहिप्कृती तो नितरा खेद गती पहिरुद्याने चिन्तितवन्तौ धिगस्मान् । अस्मानुपाश्रित्य सफलजनमान्या कलाऽपिपराभव प्राप्ता । जस्मन्मातगालातिरस्माक रूपयौवनलावण्यनृत्यगीतादिनादिकलाप सकललोककृतापमानास्पद कृतमन्तः । अत म्यामात्मधातः कर्तव्य एवं विचार्य परमदुःखितो तो सपान्धवानना पृच्छयैव दक्षिणा दिश पति, गन्तु प्रवृत्तौ । गच्छतोस्तयो रेको गिरिवरो दृष्टिप- सनके भनक तोडनेवाला है। मारपीट कर जनताने इन दोनोंको नगरसे बाहिर निकाल दिया। जब इन दोनों ने अपनी उस प्रकार की स्थिति देखी तो इनके चित्तमें पड़ी भारी आत्मग्लानि हुई। धिकार है इस जन्म को कि जिसमे गुणोकी भी कोई कदर नहीं है इस प्रकार खेदखिन्न होकर ये चलते२ नगर के बाहर एक उद्यान मे आये और विचार ने लगे कि-हम लोगों को धिकार है कि जिन की वजह से सकल जनमान्यफलाओं का भी निरादर होता है । कलाओं के निरादर का कारण हम ही लोग हुए हैं । कलाएँ न हममे आती और न इनका निरादर होता। हमलोगो की इस मातग-चाडालजातिने ही हमारे रूप, यौवन, लावण्य, नृत्य, गीत, एव चादिव आदि की कला के कलाप को समस्त जनता द्वारा किये गये अपमानका स्थान बनाया है । इसलिये इस निरादरकी अपेक्षा तो आत्मघात करना ही श्रेयस्कर है। इस प्रकार विचारो मे ओतप्रोत होकर ये दोनो वहा से अपने वधुओ से विना पूछे ही दक्षिण दिशाको ओर चल निकले । चलते२ इन लोगोंने एक બને દ્રોહ કરનારા છે એમ સમજીને તે બંને ભાઈઓને જનતાએ મૂઢ માર મારી આખરે નગરની બહાર હાકી કાઢ્યા એ બન્ને જણાએ પિતાની આ પ્રકારની દશા જોઈને તેમના ચિત્તમાં ભારે એવી નાની વ્યાપી ગઈ ધિક ૨ છે આ સમયને ! કે જેમાં ગુણેની જરા સરખી પણ કદર નથી આ પ્રકારે દખિન્ન બનીને ચાલતા ચાલતા તેઓ નગરની બહારના એક ઉદ્યાનમાં આવ્યા અને વિચારવા લાગ્યા કે, ધિક્કાર છે અને કે, કેવળ અમારી જાતીના કારણે માનવજાતિએ માન્ય રાખેવ કળાઓને પણ તિરસ્કાર થાય છે કળાના તિરસ્કારનું કારણ અમે જ છીએ કળાઓ ન તે અમારામાં આવતી કે ન તે તેને અનાદર થતે અમારી માતગ જાતિએ જ અમારૂ રૂપ, લાવણ્ય, યૌવન, નૃત્ય, ગીત અને સ ગીત આદિની કલાપને તરફથી અપમાનીત બનાવેલ છેઆ કારણે એ તિરસ્કારની અપેક્ષાએ તે આપઘાત કરેજ શ્રેયસ્કર છે આ પ્રકારના વિચારથી ઓતપ્રોત બની છે અને ત્યાથી પોતાના બધુજનોને પૂછયા વગર દક્ષિણ દિશા તરફ ચાલી નીકળ્યા કળાની સમસ્ત જનતા उत्तराध्ययनस्ये अहो ! केनेद श्रुतिरसायन सर्वेन्द्रियव्यापारनिरोधन गान गीतम् । कि किमरेण, किं वा गन्धर्वेण, उताऽसरोभिरिद गीतम् ? इत्य नितर्कय वस्ते वनाच्छादित मुखौ तो मावनकुमारको विलोकितवन्तः । ती विलोक्य ते तयोर्मुखाच्छादन वस्त्रमपनीय दृष्टन्वतः । दृष्ट्वा तो ते सर्व सहृदयतामपहाय दोर्मनस्य समास्याय 'राजशासनभञ्जकावेतौ ' इति चिन्तयन्ती यष्टिमुष्टयाधापावैर्नगराद् बहिनिष्का- निकल पडा। श्रुतिमधुर एव हृदयाहादक गीतको सुनकर उस उत्सवमें समिलित समस्त जनता आश्चर्य चकित बनकर तर्क वितर्क पूर्वक विचा- रने लगी कि अहो! श्रुतिरसायनस्वरूप एव समस्त इन्द्रियो के व्यापार का निरोधक यह गाना फिसने गाया है ? क्या इसका गायक कोई किन्नर है गान्धर्व है? या किसी अप्सराने इसको गाया है। इस प्रकार के तर्क वितर्क करते हुए लोगोंने वस्त्रसे आच्छादित मुखवाले उन दोनो मातगकुमारो चाडालको देखा । देखकर लोगोंने उनके मुखसे उस हुए वस्न को हटा दिया। उसके हटने पर लोगों ने उनको पहिचान लिया और पहिचानने पर उनके प्रति जो लोगोंमें सहृदयताका भाव हिलोरे ले रहा था उसके स्थान में अब दौर्मनस्य-द्धपके भाव सहसा एकाएक जग उठा । इसके जगनेपर लोगोने उनको यष्टि मुष्टि आदिके प्रहारों से जर्जरित कर दिया । सहृदयताका स्थान दौर्मनस्यने इसलिये ले लियाथा कि लोगोने यह समझा कि इन्होने राजाज्ञाका लोप किया है। ये राजशा- વહેવા મહયુ કૃતિમધુર અને હૃદયદ્રાવક એમના ગીતને સાંભળીને એ ઉત્સવમાં આવેલ સઘળી જનતા આશ્ચર્યચકિત બનીને તર્કવિતર્ક પૂર્વક વિચારવા લાગી કે, અહે ! શ્રુતિરસાયન સ્વરૂપ અને સમસ્ત ઈન્દ્રિયના વ્યાપારને રોકનાર આ ગાયન કેણ ગાઈ રહેલ છે ? શુ આ ગાનાર કોઈ કિન્નર છે કે ગર્વ છે ? કે કેઈ અપ્સરા ગાઈ રહી છે? સૂરની દિશામાં ખેળ કરતા લેકે એ વસ્ત્રથી મેઢાને ઢાકીને ઉભેલા એ બને માતગ કુમારને જોયા જેતાજ લેકેએ તેમના મુખ ઉપર ઢાકેલા અને ખેચીને ફગાવી દીધા મોઢા ઉપરનું વસ્ત્ર દૂર થતા લોકેએ તેમને ઓળખી લીધા ઓળખતાવેત જે સગીત તેમના હૈયાને હીલોળે ચઢાવતુ હતુ ત્યા રાગનું સ્થાન કે જમાવ્યું, પ્રેમનું સ્થાન ઈર્ષાએ લીધુ આમ એકાએક લેકમાનસમાં પરિવર્તન થના લેકેએ તેમના ઉપર આક્રમણ કર્યું કેઈ મુઠી વડે તે કઈ લતથી, તેમને માર મારવા લાગ્યા માર એટલી હદે પડશે કે બન્નેના શરીર તદન શબવતનિજીવ જેવા થઈ ગયા અને ધરણી ઉપર ઢળી પડયા સહદયતાને સ્થાને દોર્મનસ્યનો ભાવ જાગી ઉઠે હતે લોકેએ એમ માન્યું કે તેમણે રાજ્યઆજ્ઞાનો લેપ કર્યો છે તેમજ રાજ્યશાસનના मियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ६५३ शितवन्तः । यहिष्कतो तो नितरा खेद गतौ रहिरुद्याने चिन्तितवन्तौ धिगस्मान् । अस्मानुपाश्रित्य सफलजनमान्या कलापिपराभर प्राप्ता । अस्मन्मावगनाविरस्माक रूपोवनलावण्यनृत्यगीतादिनादिकलाप साललोकतापमानास्पदं कृतमन्तः । अव आस्यामात्मधातः कर्तव्य ।। एवं विचार्य परमदुःग्वितो वो समान्धवानना पृच्छयैव दक्षिणा दिश मति, गन्तु प्रवृत्तो । गच्छतोस्तयो रेको गिरिवरो दृष्टिप- सनके भनक तोडनेवाला है। मारपीट कर जनताने इन दोनोंको नगरसे चाहिर निकाल दिया। जब इन दोनों ने अपनी इस प्रकार की स्थिति देखी तो इनके चित्तमे वडी भारी आत्मग्लानि हुई। धिक्कार है इस जन्म को कि जिसमे गुणोकी भी कोई कदर नहीं है इस प्रकार खेदखिन्न होकर ये चलते२ नगर के बाहर एक उद्यान मे आये और विचार ने लगे कि-हम लोगों को धिकार है कि जिन की वजह से सकल जनमान्यफलाओं का भी निरादर होता है । कलाओं के निरादर का कारण हम ही लोग हुए है । कलाएँ न हममे आती और न इनका निरादर होता। हमलोगों की इस मातग-चांडालजातिने ही हमारे रूप, यौवन, लावण्य, नृत्य, गीत, एव वादिन आदि की कला के कलाप को समस्त जनता द्वारा किये गये अपमानका स्थान बनाया है । इसलिये इस निरादरकी अपेक्षा तो आत्मघात करना ही श्रेयस्कर है। इस प्रकार विचारो मे ओतप्रोत होकर ये दोनो वहा से अपने बधुओं से विना पूछे ही दक्षिण दिशाको ओर चल निकले । चलते२ इन लोगोंने एक બને દ્રોહ કરનારા છે એમ સમજીને તે બને ભાઈઓને જનતાએ મૂઢ માર મારી આખરે નગરની બહાર હાકી કાયા એ બન્ને જણાએ પિતાની આ પ્રકારની દશા જોઇને તેમના ચિત્તમાં ભારે એવી વાની વ્યાપી ગઈ ધિક્ક ૨ છે આ સમયને ! કે જેમાં ગુણેની જરા સરખી પણ કદર નથી આ પ્રકારે ખેદખિન્ન બનીને ચાલતા ચાલતા તેઓ નગરની બહારના એક ઉદ્યાનમાં આવ્યા અને વિચારવા લાગ્યા કે, ધિક્કાર છે અને કે, કેવળ અમારી જાતીના કારણે માનવજાતિએ માન્ય રાખેવ કળાઓને પણ તિરસ્કાર થાય છે કળાના તિરસ્કારનું કારણ અમે જ છીએ કળાએ ન તે અમારામાં આવતી કે ન તે તેને અનાદર થતે અમારી માતગ જાતિએ જ અમારૂ રૂપ, લાવણ્ય, યૌવન, નૃત્ય, ગીત અને સંગીત આદિની કળાના કલાપને જનતા તરફથી અપમાનીત બનાવેલ છેઆ કારણે એ તિરસ્કારની અપેક્ષાએ તે આપઘાત કરજ શ્રેયસ્કર છે આ પ્રકારના વિચારથી ઓતપ્રોત બની છે અને ચાથી પિતાના બધુજનોને પૂછ્યા વગર દક્ષિણ દિશા તરફ ચાલી નીકળ્યા સમસ્ત - ६५४ जसराम्पयन थमारूढः । तौ भृगुपातकरणार्य तन समारूदौ । वाभ्यां तत्र शिलावलोपविष्टस्तप - शोपितसर्वाङ्गो मुखोपरिबद्धसदोरफमुखरखिका शुभन्यानोपगत आतपना कुर्वन् , एकः श्रमणो दृष्टः । तदर्शनाऽऽश्वस्तहृदयी साश्रुलोचनी तत्समोपे गतवन्तौ । भक्तिविह्वलहृदयो तो समहुमानपुरस्सर तमृर्षि वन्दितवन्तौ । सोऽपि ऋषिः । दयां पालये' वि कथनपूर्वक तयोरागमनकारणमपृच्छत् । तावपिस्ववृत्तान्तनिवेदनपूर्वक पर्वतारोहणाभिमायं निवेदितान्ती । वह त्वा मुनिराह-न युक्त विविधविद्याव- गिरिवर-श्रेष्ठ पहाड देखा।देखकर इनके मनमे आया कि इस पर चढकर ही भृगुपात-पहाड उपरसे पडकर मरन करना अच्छा है। इस विचारसे वे दोनों ज्यों ही उसके ऊपर चढ़े। किसहसा-एफाएक एक शिलातलपर विराजमान मुनिराज के ऊपर इनकी दृष्टि पड़ी । मुनिराज का सर्वांग तपस्या की उत्कृष्य से शुष्क हो रहा था । मुखपर सदोरकमुखवत्रिका वधी थी। उस समय ये शुभध्यान मे तल्लीन बने हुए आतापना ले रहे थे। मुनिराज के दर्शनो से इनके अशान्त हृदयमें कुछ धैर्य पंधा । विश्वस्तहृदय होकर ये दोनों मुनिराज के पास पहुँचे । पहुँचने पर इनकी आखें (पानीवाली) डरडा आई । भक्ति से विह्वल बन कर' दोनो ने मुनिराज के चरणों में बहुमान पुरस्सर मस्तकनमाया। मुनिराजने भी " दयापालो " ऐसा करते हुए उनसे आने का कारण पूछा । मुनिराज के सामने उन्हो ने अपना समस्त आयोपान्त यथावत् वृत्तान्त करते हुए पर्वत पर चढ़ने की भी बात सुना दी। मुन ચાલતા ચાલતા તેમણે એક ઉચે પહાડ જે તે જોઈ તેમના મનમાં વિચાર આવ્યું કે આને ઉપર ચડીને ત્યાંથી પડતું મૂકવું એજ એગ્ય છે આ પ્રમાણે નિશ્ચય કરી અને જણા એ પહાડ ઉપર ચડયા એ વખતે એકાએક તેમની નજર એક શિલા નીચે બેઠેલા મુનિરાજના ઉપર પડી મુનિરાજના સર્વ અગ તપસ્યાની વિકટતાથી શુષ્ક બની ગયા હતા મોઢા ઉપર સરકમુખત્રિકા માધી હતી એ વખતે તે મુનિરાજ ધ્યાનમગ્ન દશામાં તપ કરી રહ્યા હતા આ સમયે મુનિરાજના અચાનક દર્શનથી તેમના અશાતા હૈયામાં પૈયની રેખા પ્રગટી મક્કમ દીલે તે બંને જણાએ મુનિરાજની પાસે જવા પગ ત્યા પહોચતાજ તેમની આખોમાથી ચેધાર આસુ વહેવા લાગ્યા ભક્તિથી વિહળ બનીને બનેએ મુનિરાજના ચરણેમા મસ્તકનમાવ્યા મુનિરાજે પણ દયા પાળે” એવુ કહીને તેમને આવવાનું કારણ પૂછયુ મુનિરાજ સમક્ષ તેમણે પિતાનુ આદીથી અત સુધીનું યથાવત વૃત્તાત કહી દીધુ પર્વત પર ચઢીને જીવન સમાપ્ત કરવાની વાત પણ કહી દીધી એ ઉપાડયા शतभा प्रियदर्शिनी टीका म १३ चित्र-सभूतवरितवर्णनम् दाउबुद्धयो युपयोगिरिपतनमरणम् किंतु मोक्षमार्गाश्रयणमेव युक्तमिति । ततो मुनिवचन निशम्य तो प्रवनिती । गृहीतदीक्षी तो कालक्रमेण गीताथों सम्पन्नौ । गुरोरानया पष्ठाष्टमदशमद्वादशाधमास मासक्षपणादितयोभिरात्मान भारयन्तौ ग्रामा- नुग्राम विहरन्ती कालान्तरेण इम्तिनापुर प्राप्ती, पहिरुयाने च स्थितौ । कदाचिन्मासक्षपणपारणाया सभूतिमुनिनगरम ये प्रविष्ट । गृहानुगृह कर मुनिराज ने कहा-इस पुण्योदयसे पाई दुई मनुष्यपर्याय को इस निकृष्ट विचारसे निगाउने में-तुम्हारी कुशलता नही है । फिरतो तुम विविधविद्याओ के अध्ययनसे निर्मल शुद्धिशाली हों। अतः गिरि उपर से पतन करके मृत्युको बुलाना इसमे कौनसी बुद्धिमानी है ? तुम जैसे बुद्धिमानोंको, ऐसा काम करना शोभाप्रद नहीं है। इसकी अपेक्षा यही सर्वोत्तममार्ग है कि तुम मुक्तिमार्गका आश्रयण करते हुए अपने मनु प्य जन्मको सफल करो।मुनिराजकी इस दिव्यवाणीको सुनकर उन दोनोने उसी समय दीक्षा धारण कर ली। दीक्षा धारण करके उन्होने आगमौका अच्छी तरह अ ययन किया और इस तरहसे वे दोनो गीतार्थ बन गये। गुरु महाराज की आज्ञा से अब उन्होंने पष्ठ, अष्ठम, दशम, दादश, अर्ध- मास, मासक्षपण आदि तपस्याओका आराधन करना प्रारभ कर दिया। इस तरह विविध तपस्याओं की आराधना तथा ग्रामानुग्राम विहार करते हुए हस्तिनापुर आये और वहा के बाहर के बगीचे मे उतरे। एक समय मासक्षपण के पारणा के दिन सभूतमुनि नगर में મુનિરાજે કહ્યું કે પુણ્યના ઉદયથી મળેવ આ મનુષ્યભવને આવા નબળા વિચારથી બગાડવામાં તમારૂ શ્રેય નથી તમે વિવિધવિદ્યાઓના અધ્યયનથી નિર્મળ બુદ્ધિશાળી છે. આથી પર્વત ઉપરથી પડીને તને ભેટવું તેમાં કઈ જાતની બુદ્ધિમત્તા છે? તમારા જેવા બુદ્ધિમાન જેવું કામ કરવું ભાસ્પદ નથી તેના કરતા તો સર્વોત્તમમાર્ગ એ જ છે કે, તમે મુક્તિ માગને આશ્રય લઈ તમારા મનુષ્યજન્મને સફળ કરે મુનિરાજીની આવી દિવ્ય વાણી સાંભળીને એ બનેએ એજ સમયે દીક્ષા અંગીકાર કરી દીક્ષા ધારણ કરીને તે બન્નેએ આગમનું સારી રીતે અધ્યયન કર્યું આ રીતે એ બન્ને ગીતા બની ગયા ગુરૂમહારાજની આજ્ઞાથી તેઓએ છઠ્ઠ, અઠ્ઠમ, દશમ, દ્વાદશ, અર્ધમાસ, માસખમણ આદિ તપસ્યાઓ આરાધના કરવા માડી આ રીતે વિવિધ તપસ્યાઓની આરાધના કરતા તેમજ ગ્રામાનુગ્રામ વિહાર કરતા હસ્તિનાપુર આવ્યા, અને ત્યા બહારના બગીચામાં ઉતર્યા એક સમય માસ ખમણના પારણાના દિવસે સંભૂતમુનિ નગરમા ગયા કરતા ६५४ उत्सराम्ययनले थमारूढः । तौ भृगुपातकरणार्थ ता समारूदौ । ताभ्यां तत्र शिलातलोपविष्टस्तप - शोपितसर्वाङ्गो मुखोपरिबद्धसदोरफमुखात्रिका शुभन्यानोपगत आतपना कुर्वन् , एक. श्रमणो दृष्टः। तद्दर्शनाऽऽश्वस्तहृदयी साश्रुलोचनी तत्समोपे गतवन्तौ । भक्तिविह्वलहृदयो तो सबहुमानपुरस्सर तमूपि वन्दितवन्तौ । सोऽपि ऋषिः ' दयां पालये' ति कथनपूर्वक तयोरागमनकारणमपृच्छत् । तावपिस्ववृत्तान्तनिवेदनपूर्वक पर्वतारोहणाभिमायं निवेदितवन्तो । तर त्या मुनिराह-नयुक्त विविधविद्याव- गिरिवर-श्रेष्ठ पहाड देखा।देखकर इनके मनमे आया कि इस पर चढकर ही भृगुपात-पहाड उपरसे पडकर मरन करना अच्छा है। इस विचारसे वे दोनों ज्यों ही उसके ऊपर चढे । किसहसा-एफाएक एक शिलातलपर विराजमान मुनिराज के ऊपर इनकी दृष्टि पडी। मुनिराज का सर्वांग तपस्या की उत्कृष्य से शुष्क हो रहा था । मुखपर सदोरकमुखवत्रिका बधी थी। उस समय ये शुभध्यान मे तल्लीन बने हुए आतापना ले रहे थे। मुनिराज के दर्शनो से इनके अशान्त हृदयमें कुछ धैर्य बंधा। विश्वस्तहृदय होकर ये दोनो मुनिराज के पास पहुँचे । पहुँचने । पर इनकी आखें (पानोवाली) उपडया आई । भक्ति से विह्वल बन कर दोनो ने मुनिराज के चरणों में बहुमान पुरस्सर मस्तकनमाया। मुनिराजने भी " दयापालो " ऐसा कहते हुए उनसे आने का कारण पूछा । मुनिराज के सामने उन्हो ने अपना समस्त आद्योपान्त यथावत् वृत्तान्त करते हुए पर्वत पर चढ़ने की भी यात सुना दी। सुन ચાલતા ચાલતા તેમણે એક ઉચે પહાડ જે તે જોઈ તેમના મનમાં વિચાર આવ્યું કે આના ઉપર ચડીને ત્યાંથી પડતુ મૂકવુ એજ એગ્ય છે આ પ્રમાણે નિશ્ચય કરી અને જણા એ પહાડ ઉપર ચડ્યા એ વખતે એકાએક તેમની નજર એક શિલા નીચે બેઠેલા મુનિરાજના ઉપર પડી મુનિરાજના સર્વ અને તપસ્યાની વિકટતાથી શુષ્ક બની ગયા હતા મોઢા ઉપર સરકમુખવસ્ત્રિકા ખાધી હતી એ વખતે તે મુનિરાજ ધ્યાનમગ્ન દશામા તપ કરી રહ્યા હતા આ સમયે મુનિરાજના અચાનક દર્શનથી તેમના અશાત હૈિયામાં ધર્યની રેખા પ્રગટી મકકમ દીલે તે બન્ને જણાએ મુનિરાજની પાસે જવા પગ ત્યા પહોચતાજ તેમની આખેમાથી ચોધાર આંસુ વહેવા લાગ્યા ભક્તિથી વિહળ બનીને બનેએ મુનિરાજના ચરણમાં મસ્તકનમાવ્યા મુનિરાજે પણ 'દયા પાળે” એવું કહીને તેમને આવવાનું કારણ પૂછયુ મુનિરાજ સમક્ષ તેમણે પોતાનું આદીથી અત સુધીનું યથાવત વત્તાત કહી દીધુ પર્વત પર ચઢીને જીવન સમાપ્ત કરવાની વાત પણ કહી દીધી એ ઉપાય એ તમા . . । प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् माणान्तिकस्टमनुभयन्तो भयाक्रान्तहदया. सर्ने नागरिकजनास्त मुनि प्रासाद-:- यितु महत्ताः। सनत्कुमाग्चायपि तत्रायातः, सोऽपि मुनि मासादयितु प्राह- भगवन् ! जस्मकतापराधो भवहि. क्षन्तव्यः । यत क्षमामारा हि साधनो भवन्ति। - कोपानलदह्यमानान् पौरजनान् रक्षन्तु भान्तः । एव चक्रिया प्रसाद्यमानोऽपि यात्स न प्रमीदति, तारचित्रमुनि. सान्त्वयन्निद प्रोक्तवान्-भो मुने ! शान्तो भव, चरणग्नदाहक कोप निवारय । उक्त च देशोनपूर्वकोटया, यदर्जित भपति पिमलचारित्रम् । तदपि हि कपायक्लुपो, हारयति मुनिहर्तेन ॥ १ ॥ व्याप्त बन गया। जनता को अब तो प्राणान्तिक कष्ट होने लगा। सब के सर भयसे विहल बनकर मुनिराज को प्रसन्न करने की चेष्टों में तल्लीन हो गये। सनत्कुमारचक्रवर्ती भी उद्यान में मुनिराज के पास आ पहुँच। । उसने भी मुनिराज से शांत होने के लिये खूप अनुनय विनय किया । और कहा कि-भगवन् ! हमारे समस्त अपराधों को आपक्षमा करे। क्षमाभूपण ही साधु हुआ करते हैं। देखो आपके कोपानल से. इस समय समस्त पुरवासी जन जल रहे है, अतः आप इनके ऊपर द्या भाव धारण कर इनकी रक्षा करे इनके समस्त अपराधों की.क्षमा दे । इस प्रकार चक्रवर्ती के विनन्ती करने पर भीजव सभूतमुनि प्रसन्न नहीं हुए तर चित्र मुनिराज ने सभूतमुनि से कहा कि हे मुने ! यह क्या कर रहे हो-आपको पता नहीं कि यह कोप चारित्ररूपी वन को भस्म कर देता है। अतः चारित्ररूपी वन को भस्म करनेवाले इस कोप का, परित्याग करो, इस विषय मे निर्ग्रन्याचार्य क्या करते हैं- ભારે ભય વ્યાપે સઘળા ભયથી વિહળ બનીને મુનિરાજને પ્રસન્ન કરવાની ચેષ્ટામાં તલ્લીન બની ગયા સનકુમાર ચાવતી પણ ઉદ્યાનમા મુનિરાજની પાસે આવી પહોચ્યા તેણે પણ મુનિરાજને શાંત કરવા પૂબ અનુનય વિનય કર્યો અને કહ્યું કે, ભગવન! અમારા સઘળા અપરાધને ક્ષમા કરે સાધુ જન હમેશા ક્ષમાભૂષણ હોય છે જુઓ આ૫ના પાનલથી સઘળા પુરવાસીઓ દાઝી રહ્યા છે આથી આપ તેમના ઉપર દયાભાવ લાવી એમની રક્ષા કરે એમના સમસ્ત અપરાધની ક્ષમા આપ આ પ્રકારે ચક્રવતીએ વિન ર્તિ કરવા છતા પણ જ્યારે સભૂતમુનિ પ્રસન્ન ન થયા ત્યારે ચિત્તમુનિરાજે સભૂતમુનિને કહ્યું કે, હે મુનિ! આ શું કરી રહ્યા છે? આપને ખબર નથી કે, આ કેપ ચારિત્રરૂપી વને ભસ્મ કરી દેનાર છેઆથી એ ચારિત્રરૂપી વનને બાળી નાખનાર કેપ પરિત્યાગ કરે’ આ વિષયમાં નિર્ણાચાર્ય શું | - in ...!

उत्तराभ्ययनस्ते भ्रमन् राजमार्गानुगतो गाक्षस्थेन नमुचिमन्त्रिणा दृष्टः प्रत्यभिज्ञानय । नमुचिना चिन्तितम्-अहो ! एप मदध्यापितो मातङ्गदारकोमदीयमशेपमपि चारित्र जानाति । कदाचिचाय लोकाना पुरतो वदेत् , तदा मदोयप्रतिष्ठाहानिः स्यात्, इति विचार्य स सदूतैस्त मुनि यष्टिमुष्टयादिभिस्ताडयित्या नगराद् पहिष्कृतवान् स च मुनि- नंगराद् वहिरुधाने समागतः । तस्य मुनेः कोपरशान्मुखाद् घूमस्तोमो निर्गतः, तेन सफल नगर धूमसकुल जाम् । तदनु तेनोलेश्याज्यालापटलैगगन व्याप्तम् । प्रविष्ट और एक घरसे दूसरे घरमे भिक्षाचर्या के निमित्त भ्रमण कर रहे थे। जब ये घूमते घूमते राजमार्ग पर आये तो उस समय मकान की खिडकी मे बैठे हुए नमुचि मत्री ने देखते ही इनको परिचान लिया। पहिचान कर उसने विचार किया कि अहो! इस को तो मैंने पढ़ाया है। यह वही मातग-चडाल जातिका व्यक्ति है-जिसके घरमें में छिप कर रहा हुआ था । यह सर मेरे पूर्व चरित्र को जानता है यदि कदा. चित् यह मेरी पूर्वगाता को यहा की जनता के सामने प्रकाशित कर देगा तो मेरी प्रतिष्ठा मे वडी भारी हानि आ जावेगी। इस प्रकार विचार कर उस नमुचि मनी ने अपने दूतो द्वारा सभूत मुनि को यष्टि मुष्टि आदि द्वारा मरवा कर नगर से बाहर निकलवा दिया मार खाकर मुनिराज उद्यानमें चले गये । वहा जाने पर मुनि को क्रोध अधिक जागृत हुवा । उस समय उनके मुखसे धूमके गोट के गोट निकल कर नगर भरमें छा गया। पश्चात् तेजोलेश्या की ज्वाला के पटल-समूहसे आकाश અને એક ઘેરથી બીજ ઘેર ભિક્ષાચર્યા માટે ભ્રમણ કરી રહ્યા હતા જ્યારે તે ફરતા ફરતા રાજમાર્ગ ઉપર આવ્યા તે સમયે મકાનની ખડકીમાં બેઠેલા નમુશ્ચિમ ત્રિીએ જોતા જ તેમને ઓળખી લીધા ઓળખતા તેમણે વિચાર કર્યો કે, અહા ! આને તે મે ભણાવેલ છે આ એજ માતગ જાતિની વ્યક્તિ છે કે જેના ઘરમાં હુ છુપાઈને રહ્યા હતે આ મારા પૂર્વ ચરિત્રને સારી રીતે જાણે છે જે કદાચ તે મારી અગાઉની વાતને અહીની જનતા સમક્ષ કહી છે તે મારી પ્રતિષ્ઠામાં ભારે હાની પહેચે આ પ્રકારને વિચાર કરીને એ નમુચિમત્રીએ પિતાના હિત મારફતે સભૂતમુનિને ગડદા પાટુ વગેરેને માર મરાવીને નગરથી બહાર કાઢી મુકાવ્યા મારખાઈને મુનિરાજ ઉદ્યાનમાં ચાલ્યા ગયા ત્યા ગયા પછી મુનિને અધિક પ્રમાણમાં કે એ એ વખતે એમના મોઢામાથી ધુમાડાના ગોટે ગોટા નિકળીને નગરભરમાં છવાઈ ગયા પછી તે લેશયાની વાળાના પ્રકાશથી વ્યાપ્ત બની ગયું જનતામાં - T प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् पाणान्तिकस्टमनुभमन्तो भयानान्तहदया. सर्ने नागरिकजनास्त मुनि प्रासाद- यितु मत्ताः । सनत्कुमारचायपि तनायात , सोऽपि मुनि प्रासादयितु प्राह- भगवन् ! अस्मत्रुतापराधो भादिः क्षन्तव्यः । यत क्षमामारा हि साधनो भवन्ति ।। कोपानलदह्यमानान् पौरजनान् रक्षन्तु भवन्तः । एव चक्रिणा प्रसाद्यमानोऽपि यावत्स न प्रमीदति, तारचित्रमुनिः सान्त्वयन्निद प्रोक्तवान्-भो मुने ! शान्तो भव, चरणवनदाहक कोप निमारय । उक्त च--देशोनपूर्वकोटया, यदर्जित भाति पिमलचारित्रम् । तदपि हि कपायक्लुपो, हारयति मुनिर्मुहर्तेन ॥१॥ व्याप्त यन गया । जनता को अब तो प्राणान्तिक कष्ट होने लगा । सब के सर भयसे विहल बनकर मुनिराज को प्रसन्न करने की चेष्टा में तल्लीन हो गये । सनत्कुमारचक्रवर्ती भी उद्यान मे मुनिराज के पास आ पहुँच। । उसने भी मुनिराज से शांत होने के लिये खूब अनुनय विनय किया। और कहा कि-भगवन् ! हमारे समस्त अपराधों को आपंक्षमा करे। क्षमाभूपण ही साधु हुआ करते हैं । देखो आपके कोपानल से इस समय समस्त पुरवासी जन जल रहे हैं, अतः आप इनके ऊपर दया भाव धारण कर इनकी रक्षा करे इनके समस्त अपराधों की क्षमा दे । इस प्रकार चक्रवर्ती के विनन्ती करने पर भीजय सभूतमुनि प्रसन्न नही हुए तर चित्र मुनिराज ने सभूतमुनि से कहा कि हे मुने ! यह क्या कर रहे हो-आपको पता नहीं कि यह कोप चारित्ररूपी वन को भस्म कर देता है। अतः चारित्ररूपी वन को भस्म करनेवाले इस कोप का; परित्याग करो, इस विपय मे निर्ग्रन्याचार्य क्या कहते हैं--- ભારે ભય વ્યાખ્યા સઘળા ભયથી વિહળ બનીને મુનિરાજને પ્રસન્ન કરવાની ચેષ્ટામાં તલ્લીન બની ગયા સનસ્કુમાર ચકવતી પણ ઉદ્યાનમાં મુનિરાજની પાસે આવી પહોચ્યા તેણે પણ મુનિરાજને શાંત કરવા ખૂબ અનુનય વિનય કર્યો અને કહ્યું કે, ભગવદ્ ! અમારા સઘળા અપરાધને ક્ષમા કરે સાધુ. જન હમેશા ક્ષમભૂષણ હોય છે જુઓ આપના કે પાનલથી સઘળા પુરવાસીઓ દાઝી રહ્યા છે આથી આપ તેમના ઉપર, દયાભાવ લાવી એમની રક્ષા કરે એમના” સમસ્ત અપરાધની ક્ષમા આપ આ પ્રકારે ચકવતીએ વિન ર્તિ કરવા છતા પણ જ્યારે સ ભૂતમુનિ પ્રસન્ન ન થયા ત્યારે ચિત્તમુનિરાજે સ ભૂતમુનિને કહ્યું કે, હે મુનિ ! આ શું કરી રહ્યા છે? આપને ખબર નથી કે, આ કેપ ચારિત્રરૂપી વને ભસ્મ કરી દેનાર છે આથી એ ચારિત્રરૂપી વનને બાળી નાખનાર કેપનો પરિત્યાગ કરે આ વિષયમાં નિર્ગાચાર્ય શું કહે છે- / - 16 उत्तराध्ययनसूत्रे अपर च-यथा पनदयो चन शीघ्र, मज्जाल्य क्षणेन निर्दहति । एर कपायपरिणतो, जीवस्तपः सयम दहति ॥१॥ अन्य प-कोहो पीइ पणासेइ, कोहो दुग्गइ पढणो। परितारकरो कोहो, अप्पणो य परस्स य ॥१॥ छाया-क्रोधः प्रीति प्रणाशयति, क्रोधो दुर्गतिवर्द्धन । परितापकरः क्रोधः, आत्मनश्च परस्य च ॥ १ ॥ एव चित्रमुनिनोपदिष्टस्य सभूतस्य क्रोधः प्रशान्तः , तेन तेजोलेश्या सहता। देशोन पूर्वकोटयाः, यदर्जित भवति विमलुचारित्रम् । तदपि हि कपाय कलुपो, हारयति मुनिर्मुहतेन ॥" यथा-" वनदेवो वन शीघ, प्रज्वाल्य क्षणेन निर्दहति । एव कपाय परिणतो, जीवस्तपः सयम दहति ॥ मुनि देशोनपूर्वकोटी-कुछ कम एककरोड पूर्वतकमें जितना चारित्र उपार्जित करता है उस समस्त चारित्र को वह मुनि क्रोधयुक्त यन कर एक मुहूर्त मानमे नष्ट कर देता है । जिस प्रकार दवाग्नि जगल को देखते २ जला कर खाकमें मिला देती है। उसी प्रकार कषायपरिणत जीव तप एव सयमको जला कर नष्ट कर देता है । यह क्रोध श्रेयस्कर नहीं होता है-कहा भी है-फ्रोध प्रीति का नाशक, दुर्गति का वर्धक, एव अपने मे और परमें सतापका वर्धक होता है । अत इस अनिष्टकारक कोपका आप सर्वथा परित्याग कर दो। मुनिराज चित्रमुनि के इस प्रकार हितविधायक उपदेश से सभूत मुनि का कोप शात हो गया। तेजोलेश्या का उन्हों ने सहरण कर " देशोनपूर्व कोटथा, यद् त भवति विमलचारित्रम् । तदपि हि कषायकलुपों हारयति मुनिमुंहतेन ॥ यथा-वनदवो वन शीघ्र, प्रज्वालय क्षणेन निर्दहति । कपायपरिणतो, जीवस्तप दहति ॥” મુનિ દેશનપૂર્વ કોટી-ક ક ઓછું એક કરેડ પૂર્વ સુધીમાં જે તુ ચારિત્ર ઉપાજીત કરે છે એ સમસ્ત ચારિત્રને તે મુનિ ક્રોધના આવેશમાં આવીને એક મુહૂર્તમાત્રમાં નાશ કરી બેસે છે જે રીતે દાવાનળ જોત જોતામા સઘળા જ ગલને બાળીને ખાખ કરી નાખે છે એજ રીતે કષાય પરિણત જીવ તપ અને સયમને બાળીને ખાખ કરી દે છે આ કાધ શ્રેયસ્કર થતું નથી કહ્યું પણ છે—ધ પ્રીતિનો નાશ કરનાર, દુગતિને વધારનાર, અને પોતાનામાં તેમજ બીજાનામા સતાપને વધારનાર બને છે આથી એવા અનિષ્ટના કરનાર ક્રોધનો આપ સવ થી પરિત્યાગ કરી દે મુનિરાજ ચિત્રમુનિનો આ પ્રકારના હિતકારક ઉપદેશ સાંભળીને સભૂત મુનિને કેપ શાત થઈગયે તેજલેશ્યાનું તેમણે સહરણ કરી લીધું . पव सयम प्रियदशिनी टीका म० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ६५९ सनत्कुमारचक्रवपि पुसासिभिः सह नगर प्रविष्टः । तदा चित्रसभूताभ्या मुनिभ्या चिन्तित यदागाभ्यां सलेखना पिहिता । इदानीमनशन कुर्तुमुचितम् , इति विचार्य ताभ्यामनशन प्रारब्धम् । सनत्कुमारचक्रिणा 'नमुचिमन्त्रिणेवैतत्स समाचरितम्' इति विज्ञाय रज्जु- विनियन्त्रितसकलाङ्गोपाङ्ग. स त सह मुनिममीपे प्रापितः । सहजकरुगाफलित- हृदयान्या ता-या स मन्त्रि मोचित । सनत्कुमारोऽपि सान्तः पुरः सपरिजनस्तयो- चन्दनाय ता समागताः तत्र भक्तिभावसभृतान्तःकरण. स चक्रवर्ती तयोश्चरण- युगले पतितः । तत्पत्नी सुनन्दाख्या श्रीदेवी प्रालभक्तिभावममुद्रेकाद् विस्मृत्प लिया। सनत्कुमार चक्रवर्ती भी पुरवामियों के साथ नगरमे चले गये । इतने मे चित्र और सभूत मुनिराजों ने विचार किया कि हम दोनों ने सलेग्वना पारण की है तो अनशन करना भी उचित है। इस प्रकार विचार कर उन दोनों ने अनशन करना प्रारभ कर दिया। "नमुचि मन्त्री ने ही यह सब कुछ करवाया है " ऐसा विचार कर के सनत्कुमारचक्रवर्ती ने, रस्सीद्वारा उसके सकल अग एव उपागों को यधवा कर दूतो के साथ मुनिराजो के पास भिजवा दिया मुनिराजोंने जब उसकी यह दयनीय दशा देखी तो उन्होने बन्धनमुक्त करवा दिया। क्यो कि मुनिराज स्वभावतः करुणाई दयाल हृदय सम्पन्न हुआ करते हैं, जब सनत्कुमारचक्रवर्तीने यह बात सुनी तो वे भी मुनिराजोको वदना करनेके लिये अपने अन्तःपुरको साथ ले कर वहा आये और भक्तिभावसे ओतप्रोत अन्तःकरण हो कर उन मुनिराजोंके चरणोंमे उन्होंने अपना सिर ચકવર્તી પણ પુરવાસીઓની સાથે નગરમાં ચાલ્યા ગયા આ સમયે ચિત્ર અને સભૂત મુનિરાજોએ વિચાર કર્યો કે અમે બંનેએ સલેખન ધારણ કરી છે તે અનશન કરવુ પણ ઉચિત છે આ પ્રકારનો વિચાર કરી એ બનેએ અનશન કરવાને પ્રારંભ કર્યો “નમુશ્ચિમ ત્રિએજ આ સઘળુ કરાવેલ છે” એવુ જાણીને સનકુમાર ચક્રવતીએ દેરડાથી તેના અંગ ઉપાંગોને બધાવીને તેની સાથે મુનિ મહા રાજેની પાસે મોકલાવી દીધે મુનિરાજોએ જયારે તેની આવી દયામય દશા જોઈ ત્યારે તેમણે તેને બધનથી મુકત કરાવે કેમકે મુનિરાજ સ્વભાવત કરૂણા હૃદયવાળા હેય છે જ્યારે સનકુમાર ચક્રવર્તીએ આ વાત સાંભળી તે તે પણ મુનિરાજોને વદના કરવા માટે પિતાના અત પુરને સાથે લઈ ત્યા આવ્યા અને ભક્તિભાવથી ઓતપ્રોત અત કરણવાળા બનીને એ મુનિરાજોના ચરણેમાં તેમણે પિતાનુ શીર ઝુકાવ્યું ચક્રવતની પત્ની કે જેનું નામ સુનદા ६५८ उत्तराभ्ययनसूत्रे अपर च-यथा पनदयो वन शीघ्र, मज्जाल्य क्षणेन निर्दहति । एर कपायपरिणतो, जीवस्तप सयम दहति ॥ १॥ अन्य श्व-कोहो पीइ पणासेइ, कोहो दुग्गइ वाढणो । परितावकरो कोहो, जप्पणो य परस्स य ॥१॥ छाया-क्रोधः मीति प्रणाशयति, क्रोधो दुर्गविवर्द्धनः । परितापकरः क्रोधः, आत्मनश्च परस्य च ॥ १ ॥ एव चित्रमुनिनोपदिष्टस्य सभूतस्य क्रोधः प्रशान्तः, तेन तेजोलेश्या सहता। "देशोन पूर्वकोट्याः, यदर्जित भवति विमलुचारित्रम् । तदपि हि कपाय कलुपो, हारयति मुनिर्मुहर्तेन ।। यथा-" वनदेवो वन शीघ, प्रज्वाल्य क्षणेन निर्दहति । एच कपाय परिणतो, जीवस्तपः सयम दहति ॥" मुनि देशोनपूर्वकोटी-कुछ कम एककरोड पूर्वतकमें जितना चारित्र उपार्जित करता है उस समस्त चारित्र को वह मुनि क्रोधयुक्त बन कर एक मुहूर्त मात्र मे नष्ट कर देता है । जिस प्रकार दवाग्नि जगल को देखते २ जला कर खाकमें मिला देती है। उसी प्रकार कषायपरिणत जीव तप एच सयमको जला कर नष्ट कर देता है। यह क्रोध श्रेयस्कर नहीं होता है-कहा भी है-क्रोध प्रीति का नाशक, दुर्गति का वर्धक, एव अपने मे और परमें सतापका वर्धक होता है । अत इस अनिष्टकारक कोप का आप सर्वथा परित्याग कर दो। मुनिराज चित्रमुनि के इस प्रकार हितविधायक उपदेश से सभूत मुनि का कोप शात हो गया। तेजोलेश्या का उन्हों ने सहरण कर " देशोनपूर्व कोटया, यदर्जीत भवति विमलूचारित्रम् । तदपि हि कषायकलुपों हारयति मुनिमुहतेन ॥ -वनदवो वन शीघ्र, प्रज्वालय क्षणेन निर्दहति । कषायपरिणतो, जीवस्तप दहति ॥ મુનિ દેશના પૂર્વ કોટી-ક ક એ એક કરોડપૂર્વ સુધીમાં જેટલું ચારિત્રઉપાછા કરે છે એ સમસ્ત ચારિત્રને તે મુનિ ક્રોધના આવેશમાં આવીને એક મુહૂર્તમાત્રમાં નાશ કરી બેસે છે જે રીતે દાવાનળ જોત જોતામા સઘળા જ ગલને બાળીને ખાખ કરી નાખે છે એજ રીતે કષાય પરિણુત જીવ તપે અને સયમને બાળીને ખાખ કરી દે છે આ ક્રોધ શ્રેયકર થતું નથી કહ્યું પણ છે–ઠે પ્રીતિને નાશ કરનાર, દુર્ગતિને વધારનાર, અને પિતાનામાં તેમજ બીજાનામા સતાપને વધારનાર બને છે આથી એવા અનિષ્ટના કરનાર ક્રોધનો આપ સવથા પરિત્યાગ કરી દે મુનિરાજ ચિત્રમુનિનો આ પ્રકારનો હિતકારક ઉપદેશ સાભળીને સભૂત મુનિનો કેપ શાત થઈગયે તેજેશ્યાનું તેમણે સહરણ કરી લીધુ . " यथा- पच " सयम प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतपरितवर्णनम् ६६१ सन्ति । एतेषु निदान मा कुरु निदानात्ता घोरानुष्ठान नै। तादृषफलसपादक भविष्यति । एव चित्रमुनिना बहुश. मतियोधितोऽपि स सभूतमुनिर्निदान त्यक्तु समर्थो न जातः । महि'यद्यस्ति तपमः बल तदाऽऽगामिनि भवेऽह चक्रवर्ती भूयासम्' इति निदान कृतवान् । ततो मृत्ला सौधर्मलोके द्वारपि देवी जाती। तत च्युतथिजीपः पुरिमतालपुरे धनसारनाम्न इम्य श्रेष्टिनः पुत्रत्वेनोत्पन्नः। सभूतजीयोऽपि ततश्च्युतः काम्पिल्यपुरे ब्रह्मनाम्नो राज्ञो दृष्टचतुर्दशस्वप्नाया- नुलनीनामभार्याः कुक्षावुत्पन्नः । ब्रह्मपण तस्य 'ब्रह्मदत्त' इति नाम कृतम् । दु.खी बनने के लिये अग्रेसर हो रहे हो-सर्वथा निःसार हैं, परिणाम में दारुण हैं, किंपामफलकी तरह माहरसे ही रम्य हैं तथा इस अनत ससार मे परिभ्रमणके मूल कारण है। अत भूल कर भी उनका निदान (नियाणा) 'मत करो । निदान से तुम्हारे द्वारा आचरित घोरातियोर अनुष्ठान भी अपना वैसा फलदायक नहीं हो सकेगा। इस तरह चित्रमुनिराजने सभूतमुनिको हत समझाया तो भी वे छोड़ने में समर्थ नहीं हुए। सभूतमुनिने विचार किया कि-"यदि तपस्या का कुछ फल है तो इस के प्रभाव से मैं आगामी भवमे चक्रवर्ती होऊ" इस प्रकार निकाचित निदान कर के वर सभूत मुनि मरे और मर कर सौधर्म स्वर्ग में देवहुए। चित्र मुनिराज भी मर कर वही पर देवहुए । वहा से चव कर चित्र का जीव पुरिमताल में धनसार नामके इभ्य श्रेष्ठी के यहागुग सार नामक ટા અધ્યવસાયથી, આપની રક્ષા કરે ! રક્ષા કરે ! એ ભેગ કે જેની ચાહ 'નામ તમો તમારા કર્તવ્યપથને ભૂલી જઈ દુખી બનવામાં આગળ વધી રહયા છે તે સર્વથા નિ માર છે, પરિણામમા ભય કરે છે, કિપાકફળની માફક બહારથી જ રળિયામણું છે તથા આ અનતમસારમાં પરિભ્રમણનું મૂળ કારણ છે , આથી ભૂલેચુકે પણ એવુ નિયાણ ન કરશેઆ પ્રકારના નિયાણાથી તમે કરી રહેલા અતિ ઘોર એવું અનુષ્ઠાન પણ તમને એવુ ફળદાયક નહી બની શકે એનાથી તે અત્યંત દુખાગ્નિની ભેટ જ મળવાની છે આ રીતે ચિત્તમુનિરાજે સભૂતમુનિને ખૂબ સમજાવ્યા છતા પણ તેઓ એ રાહથી પાછા ન હટયા સભૂતમુનિએ વિચાર કર્યો કે, “જે તપસ્યાનું કાઈ ફળ હોય તે હું એના પ્રભાવથી હવેના ભવમાં ચાવતી બનુ” આ પ્રકારનું નિકાચિત નિયાણુ કરીને તે સભૂતમુનિ સમય જતા કાળધર્મ પામ્યા કરીને સૌધર્મ સ્વર્ગમા દેવ થયા. ચિત્તમુનિરાજ પણ મરીને ત્યા દેવ થયા સ્વર્ગમાથી એ વિીને ચિત્તમુનિરાજને જીવ પરિમતાલપુરમા ધનસારનામના ઈપ શેઠને ત્યા ગુસાગર-નામે પુત્રરૂપે જન્મ્યા જયારે સ ભૂતમુનિને જીવ કામ્પિત્યપુરમાં ६६० } 1 उत्तराध्ययमस्ते समुदाचार मुनिचरणयोनिपतिता । तस्या सुकोमलकेशस्पर्शजनितमुखमनुभवन् सभूतमुनिनिदान कर्तुमुद्यतः । तदा तदभिप्रायमागम्य चित्रमुनिना समनुचिन्तितम् अहो ! दुर्जयता मोहस्य ! अहो दुर्दान्ततेन्द्रियाणाम् ! योऽय समाचरितविकृष्ट- तपोनिकरोऽपि विदिवजिनाचनोऽपि यातिमालाग्रस्पर्शन निदान कर्तुमिच्छति । तवस्त प्रतिगोधयितुकामश्विनमुनिस्तमुक्तमान्-श्राव' ! निस्स निवर्तस्यैतद -य- वसायात् । एतेहि भोगा निस्सारा. परिणामदारुगा. ससारपरिभ्रमणकारणभूता. झुकाया। चक्रवर्तीकी पत्नीने भी कि जिसका नाम सुनदा या अति भक्ति- भावके उल्लाससे उचित आचारको विस्मृत करके मुनिराजो के चरणों में मस्तक झुकाकर दोनो हाथों से मुनि चरणोंके स्पर्श किया। मुनदा की सुकोमल केशराशिके स्पर्शसे जनित सुसका अनुभव करने हुए सभूत- मुनिने निदान करना प्रारभ ही किया था कि इतने में उनके इस हार्दिक अभिप्राय को जानकर चित्रमुनिराजने विचार किया कि अहो ! देखो मोहराजकी दुर्जयता-इन्द्रियोंकी दुर्दान्तन्ता-कि जिनकी प्रयलता से, सदा विकृष्ट तपस्याओ का समाराधन करनेवाले भी ये सम्भूतमुनि कि जो जिनवचनो के रहस्य के ज्ञाता भी है इस युवति के बालाग्रके स्पर्श मात्र से ही निदान करने की ओर झुकनेकी तैयारी कर रहे हैं। अतः इनको अवश्य ही संचेन करना चाहिये । इस प्रकार विचार कर चिंत्र- मुनिराजने संभूतमुनि को प्रतियोधित करनेकी कामनासे उनसे इस प्रकार कहा भाई । इस दुर्धानसे-खोटे अ यवसायसे-अपनी रक्षा करो। ये भोग कि जिनकी चाटना में तुम अपने कर्तव्य पथ को भूलकर હિતુ તેણે પણ અતિ ભક્તિભાવના ઉતહાસને કારણે, ઉચિત આચારને પણ ભૂલી જઈ મુનિ મહારાજનાં ચરણોમાં મસ્તક નમાવી બને હાથેથી મુનિરાજના ચરણનો સ્પર્શ કર્યો સુન દાની સુકોમળ કેશરાશિના સ્પર્શથી થતા સુખનો કરતા સભૂતમુનિએનિયાણુ કરવા માડયું. એમના એ હૃદયના ભાવને જાણીને ચિત્તમુનિરાજે વિચાર કર્યો કે, અહાહા ! જુઓ તે ખરા “મેહરાજની દુર્જ થતા ઇન્દ્રિયની નિર્બળતા કે જેની પ્રબળતાથી સદા વિકૃe તપસ્યાઓનું આરાધન કરવાવાળા એવા આ સભૂતમુનિ કે જેઓ જીન વચ વિના રહસ્યના જ્ઞાતા છે તેઓ આ યુવતિના જ્વાળના સ્પર્શ માત્રથી જ નિદાન કરવા તરફ ઝુકવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે આથી તેમને તાત્કાલિક ચેતવવા જોઈએ આ પ્રકારનો વિચાર કરીને ચિત્તમુનિરાજે સ ભૂતમુનિને તિબંધ કેરવાની ભાવનાથી એમને આ પ્રકારે કહ્યું ' ભાઈએ આવા પ્રકારના અનુભવ . प्रियदर्शिनी टोका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ६६३ मुहत्सु समयं कथयति-यदरधि ममाय पुनो राज्यधुरावहनसमर्यो भवेत् , तदाधि मम राज्यधुरा भार्वोिढव्या, इति सदिशन्ने ब्रह्मन्पो मृतः । मिस्तस्यान्त्येष्टिः कृता। मृतकृत्यानन्तर ब्रह्मन्पोमूहद्भिरेव मन्त्रितम्-यापदय कुमारो राज्यधुरारह- नसमर्थो भवेत्तावदस्माभिरेतद्राज्य रक्षणीयम्, इति ते सर्वसम्मत कोसलाविप दीर्घ तत्र सस्थाप्य स्वस्वस्थान गतवन्तः। स दीर्घा राजा सेना सीमा च सतत निरीक्षते, इससे यह अनुमान कर लिया कि अय मेरा मृत्यु समय नजदीक आ- गया है, अतः उसने अपने पुत्र को अपने इन चार मित्रों को समर्पित करते हुए उनसे कहा कि-देसो जबतक मेरा यह पुत्र राजधुरा को वह्न करनेके योग्य नहीं हो जाय तबतक इसको राज्यका प्रर आप लोगही करते रहें। कुछ काल के बाद ब्रह्मराजा कालकवलित हो गये, (मर गये) मित्रोंने मिलकर उसकी अन्त्येष्टि किया की । अन्त्येष्टि क्रिया करनेके याद और भी जो कार्य मृतक के किये जाते है वे सन किये गये । जब सब मृतक सबधी काम समाप्त हो चुके तर इन लोगो ने एक दिन मिलकर ऐसा विचार किया की ब्रह्मराजा ने जो अपने लोगों से इस राज्य के भार को सचालित करने के लिये कहा था वह अपन को मिलकर सचालित करते रहना चाहिये तरतक राजकुमार भी राज्यसचालन के योग्य पन जावेगा। अपने कर्तव्य पालनसे राज्य हरतरह सुरक्षित बना रहेगा। ऐसा विचार कर उन लोगोंने कोसल देशके स्वामी दीर्घको उस गज्यका,उस समय सचालक यनादिया। और स्वय सबके सर अपने२ स्थानपर चले गये। તે પણ તેમની વેદના ઓછી ન થઈ રાજાએ આથી એવું અનુમાન કરી લીધુ કે, હવે મારા મૃત્યુને સમય નજીક આવી ગયો છે. આથી તેણે પિતાના પુત્રને પિતાના એ ચારે મિત્રને સેપીને તેમને કહ્યું કે, જુઓ ! જ્યા સુધી મારો આ પુત્ર રાજ્યધુરાને વહન કરવા એગ્ય ન બને ત્યા સુધી આ રાજ્યને પ્રબ ધ એના વતી આપ લોક કરતા રહેશો આ પછી થોડા વખતે બ્રહ્મ રાજાને દેહાત થયો મિત્રોએ મળીને તેમની અંત્યેષ્ટિ ક્રિયા કરી અષ્ટિ ક્રિયા પતાવ્યા પછી મૃત આત્માની શાતિ અર્થે જે કાર્યો કરવામાં આવે છે તે સઘળા કાર્યો પણ પુરા કર્યા મૃત આત્મા સબ ધી ઉત્તર ક્રિયા પતાવ્યા પછી એ ચારે જણાએ એક દિવસ મળીને એ વિચાર કર્યો કે, બ્રહ્મરાજાએ આ પણને આ રાજ્યને ભાર ઉપાડવાનું સોપેલ છે તે આપણે બધાએ સાથે મળીને વહન કરવું જોઈએ રાજકુમારને રાજ્યસચાલનની એગ્ય શિક્ષા પણ એ સમય દરમ્યાન મળી જાય આપણા કર્તવ્ય પાલનથી રાજ્યને હર પ્રકારે સુરક્ષિત બનાવી રાખવું જોઈ એ આ પ્રકારને વિચાર કરી તેમણે કેસલાધિપતિ દીર્ધાના હાથમાં રાજ્યનું શાસન સોપ્યું અને પછી બધા પોતપોતાના સ્થાને ચાલ્યા ગયા . सरापपनसून तस्य ब्रह्मनृपस्य समानशीलाः सदशमभानवारः सुहृद आसन्, तथया- काशिराजः कटकः १, गनपुरेशः कणेरदन २, कोशलाधीशो दीर्घः ३, चम्पा- पतिः पुष्पचूलश्च ४ । ऐते पञ्चापि राजानोऽतीवसौहद्याशाद् विरहमनिच्छन्त. पर्यायेणकै कस्मिन् राज्ये विविधमुखमनुभयन्तो वर्ष सर्प यापयन्ति । कदाचित्ते चत्वारोऽपि राजानो नमराज्ये समुदिता भासन् । तदा दैववशात् ब्रह्मपस्य शिरोरोग, सनावः । मन्वनोपवादिभिर्मदुधा चिफिरस्यमानोऽपि स रोगो नोपशान्ति प्राप्तः । ततो नमन्पो निजमृत्युकाल समीपमागत विलोक्य स्वपुत्र पुत्र हुए और सभूत का जीव कापिल्यपुर में प्रम नामक राजाकी रानी चुलनी कोकुक्षि से पुत्र रूप में अवतरित हुआ।जय यह चुलनी रानी की कुक्षिमे आया था उस समय रानी ने चौदह न्वप्न देखे थे। ब्रह्मराजाने इसका नाम ब्रमदत्तरखा । ब्रह्मराजा के ४चार मित्र थे। जो कुलिन थे। उनमे एक काशिराज कटकर, गजपुरका राजा कणेरदत्त, कोसलदेशका राजा दीर्घ३ और चम्पापति चम्पानगरीका राजा पुष्पचूल४ था । इनका परस्पर में अधिक प्रेम था। एक के विना दूसरे प्रायः अलग रहना पसद भी नहीं करते थे। पारी बारी से एक एक के यहा प्रतिवर्ष ये सब एकटे होकर रहा करते थे और वहा विविध सुखों का अनुभव किया करते थे । ब्रह्मदत्त के यहा भी जब इन सब की रहने की बारी आई तो सब एकत्रित हो कर उसके यहा रहने के लिये आये। भाग्यवशात् उस समय ब्रह्मराजा को शिरकीवेदना उत्पन्न हो गई थी। मत्र, तत्र एव औषधि आदि द्वारा राजा को यथोचित चि- । फित्सा भी की गई तो भी उसकी वह वेदना शात नहीं हुई। राजा ने બ્રહ્મરાજાની રાણી ચુલનીની કૂખે પુત્રરૂપે અવતર્યા જ્યારે તે ચુલની રાણના ઉદરમાં હતા એ સમયે રાણીએ ચૌદ સ્વપ્ન જોયા બ્રહ્મરાજાએ પુત્રનુ બ્રહ્યદત્ત રાખ્યું બ્રહ્મરાજાને ચાર મિત્ર હતા, જેઓ કુલીન હતા જેમના નામ એક કાશીરાજ કટક, બીજા ગજપુરેશ કણેરદત્ત, ત્રીજા કૌસલાધીશ દીર્ઘ, અને ચોથા ચ પાપતિ પુષ્પગુલ હતા, આ સર્વને એક બીજા માટે ખૂબ સ્નેહ હતે એક બીજા ઘડીભર પણ છુટા રહી શકતા નહી એકાદ ઘડીને વિગ પણ તેમને ભારે દુખદાયક થઈ પડતે એક બીજા એક બીજાને ત્યાં વારા ફરતી એક એક વર્ષ રહેતા અને વિવિધ પ્રકારના સુખને અનુભવ કરતા બ્રઘદત્તને વા એમને રહેવાને સમય આવ્યો સઘળા ભેગા થઈ રહેવા લાગ્યા ભાગ્યવશાત્ એ વખતે બ્રહ્મરાજાને માથામાં એકદમ દર્દ થઈ આવ્યુ મત્ર, તત્ર અને ઔષધિ આદિ દ્વારા રાજાની યાચિત ચિકિત્સા કરવામાં । નામ । प्रियदर्शिशी टीका स. १३ चिन-सभूतचरितवर्णनम् विचार्य वरधानामान म्यपुत्रमय बदति-पुत्र ! कुमारमाता दीपे समासका। पश्य, इन्द्रियाणा दुनिग्रहत्यम् यदिय सतीधर्मरती राजपत्नी व्यभिचारिणी जाता । खया ममय निरीक्ष्य ममाचारोऽय राजकुमाराय निवेदनीयः। सोऽपि त वृत्तान्त राजकुमाराकान्ते निवेदयति । मातुर्दशरित विज्ञाय तदसहमानो की स्थिति मे यधे हुए इन दोनों का समय क्रमशः न्यतीत होते२ यह समाचार एक दिन धनुनाम के मत्री को ज्ञात हो गया। जानकर उसने विचार किया कि जो पुरुप इस प्रकारके अनाचार करता है, वह भविष्य में राजकुमार का रितविधायक होगा यह गान विश्वास करने में नहीं आती है। अत उसने इस समाचार को विशेप न बढाकर अपने पुत्र से जो कि राजकुमार के साथ ररता था कह दिया, और साथ में उसको यह भी समझा दिया कि बेटा तुम जर योग्य अवसर पाओ तभी राजपुत्र के कान मे यह यात डाल देना । देखो इन्द्रियो की दुनि- ग्रहता, जो सती यह राजपत्नी धर्म की जानकार होती हुई भी व्यभि- चार में रत रन गई है । इस कामवृत्ति के लिये धिकार है। अफसोस है, इससे अवा यना हुआ प्राणी अपने विवेक एणक्षण मे भूल जाता है । इस प्रकार पुत्र से धनुमत्री ने राजमाता की इस अनाचार की बात को निलकुल स्पष्ट रूप में प्रकट कर दिया। उस मत्रीपुत्र वरधनु ने भी राजमाता का यह वृत्तान्त एकान्त मे ममा पाकर राजकुमार से कह दिया । राजकुमार ने माता को दुश्चरित्रा जानकर उसको प्रतियोधित સમય વિતતો જતો હતે આ હકિકત એક વખત ધનુ નામના મત્રીના જાણુ- વામા આવી એ જાણીને તેણે વિચાર કર્યો કે, જે આ પ્રકારને અનાચાર આચરે છે તે ભવિષ્યમાં રાજકુમારના હિતને નુકશાન પહોંચાડનાર પણ ચિક્કસ બનશે આમ વિચારી તેણે એ હકિકતને ગુપ્ત રાખી પિતાને પુત્ર કે જે રાજકુમારની સાથે રહેતું હતું તેને આડકતરી રીતે સમજાવી સાથે સાથે તેને એ પણ સમજાવ્યું કે, બેટા! એગ્ય અવસર પ્રાપ્ત થતા આ ગુપ્ત વાત તમે રાજકુમારના કાને નાખશો જુઓ ઈન્દ્રિયની દુનિહતા કે, જે સતી તેમજ રાજરાણું કે જે ધર્મને જાણનાર હોવા છતા પણ વ્યભિચારમાં રત બની ગયેલ છે એ કામવૃત્તિને ધીક્કાર છે અફસોસ છે કે, કામાંધ બનેલ પ્રાણું પિતાના વિવેક અને સદવિચારેને એક ક્ષણ માત્રમાં ભૂલી જાય છે આ પ્રકારે પુત્રને ધનુમત્રીએ રાજમાતાના અનાચારની વાતને સ્પષ્ટ સ્વરૂપથી સમજાવી દીધી ધનુમત્રીના પુત્ર વરધનુએ સમય મળતા સમગ્ર વૃત્તાત એકાતમાં રાજ કુમારને સંભળાવી દીધે રાજકુમારે માતાના દુશ્ચરિત્રને જાણીને તેને બોધ . --- ६६४ राम्ययनको मजाजनान् विधिवत्पालपति, भाण्डागार पिलोकयति, सर्वत्र नियोजितगुमराह कुमारस्य मिवामित्रयोः प्रवृत्ति जानाति । मित्रेषु मासाद करोति अमित्रेषु दया करोति, अन्तः पुरं प्रविशति, राजकुमारमाना चुलनीदेच्या सह राज्पविपये मन्त्रणा करोति । एपमसौ सम्पग्राज्यकार्य कुन् कामान्यतया चुलनीदेव्यामासक्तो बभूव । एप गच्छतिकाले कदाचिद् धनुर्नाम्ना मन्त्रिणा तयोवेष्टितमवगतम् । चिन्तित च तेन, य एव विधमनाचार विदधाति, स कि कुमारस्य हितावहो भविष्यतीति- दीर्ध ने भी राज्य का संचालन बड़ी योग्यता के साथ करना प्रारंभ किया। सेना और सीमामा निरन्तर निरीक्षण करना इसकी दैनिक चर्या में शामिल था। प्रजाजनों एव भडारका विधिवत् पालन करना और देख- रेख रखना यह काम इसने स्वय अपने हाथमें ले लिया। उसने गुप्तचरों, को इसलिये नियुक्त किया कि वे कुमारके मित्र और अमित्रोंके समाचार ज्ञात करते रहें और हम से करते रहें। मित्रों को संतुष्ट करना और अमित्रों को दडित करना राज्य सचालन की एक नीति हुआ करती है। इसी तरह इसी नीति का इसने भी अनुसरण किया। अन्तःपुर की सभाल करना और राजमाता चुलनी के साथ राज्य सचालन के विषय में मन्त्रणा करना यह कभी नही भूलता था । विधवा राजमाता पर दीर्घ की कुदृष्टि हो गई । समग्र राजकाज को करते हुए दीर्घ का हृदय काम के वेग से अन्धा बन गया। वह उस पर आसक्त हो गया। इस प्रकार દીર્ઘ રાજ્યનું સચાલન ઘણું ચગ્યતાની સાથે કરવા માડયુ સેના અને સીમાનું નિરતર નિરીક્ષણ કરવું એ તેની રેજની કામગીરીમાં સામેલ હતુ પ્રજાજનેનું અને રાજ્યભડારનું યથાવિધિ પાલનઅને દેખરેખનું કામ તેણે પિતાના હાથમાજ રાખ્યું હતું કુમારની દેખરેખની પણ સુયોગ્ય વ્યવસ્થા કરવામા આવી હતી વળા'ખાસ'ગુપ્તચરે પણ તેણે નિયુક્ત કર્યા હતા કે- જેઓ કુમારના મિત્ર અને અમિત્રના સમાચાર જીવતા રહે મિત્રોને સતા, થવા તેમજ અમિત્રોને શિક્ષા કરવી એ રાજ્ય સચાલનની એક નીતિ હોય છે. આ પ્રકારની નીતિને દીર્ઘ પુરી રીતે ઉપયોગ કરવાનું રાખ્યું પુરની સંભાળ રાખવાનું અને રાજમાતા ચુલનીની સાથે રાજ્ય સચાલનના વિષયમામ ત્રણા કરવો તે કદી ચુર્ત ન હતા વિધવા રાજમાતા સાથે દીધના રેજના સહવાસને કારણે તેના દિલમાકુવૃત્તિ જાગી સમગ્ર રાજકાજ. કરતા કરતા દીર્ઘનું હુંય કામગથી આધળું બની ગયુ તે રાજમાતા ચુલની ६५२ आसत म-यो मा ४२rl ,स्थितिमा १४ा मनाना, - ६ - બત in - प्रियदशिशी टीका स. १३ चित्र-सभूत चरितवर्णनम् विचार्य वरघानामान सपुरमेर वदति-पुत्र ! कुमारमाता दीर्घनृपे समासका । पश्य, इन्द्रियाणा दुर्निग्रहत्वम् यदिय सतीधर्मरती राजपत्नी व्यभिचारिणी जाता । त्वया मय निरीक्ष्य समाचारोऽय राजकुमाराय निवेदनीयः। सोऽपि व वृत्तान्त राजकुमारायै सान्ते निरेदयति । मातुर्दुवरित विज्ञाय तदसहमानो की स्थिति में वये हुए इन दोनों का समय क्रमशः व्यतीत होते२ यह समाचार एक दिन धनुनाम के मत्री को ज्ञात हो गया। जानकर उसने विचार किया कि जो पुरुप इस प्रकारके अनाचार करता है, वह भविष्य में राजकुमार का हितविधायक होगा यह पात विश्वास करने में नहीं आती है। अत उसने इस समाचार को विशेप न बढाकर अपने पुत्र से जो कि राजकुमार के माथ रहता था कह दिया, और साथ में उसको यह भी समझा दिया कि बेटा! तुम जर योग्य अवसर पाओ तभी राजपुत्र के कान मे यह पात डाल देना । देखो इन्द्रियों की दुनि- ग्ररता, जो सती यह राजपत्नी धर्म की जानकार होती हुई भी व्यभि- चार में रत बन गई है। इस कामवृत्ति के लिये धिकार है। अफसोस है, इससे अधा बना हुआ प्राणी अपने विवेक एणक्षण मे भूल जाता है । इस प्रकार पुत्र से धनुमत्री ने राजमाता की इस अनाचार की बात को बिलकुल स्पष्ट रूप में प्रकट कर दिया । उस मत्रीपुत्र वरधनु ने भी राजमाता का यह वृत्तान्त एकान्त मे मम पाकर राजकुमार से कह दिया। राजकुमार ने माता को दुश्चरित्रा जानकर उसको प्रतियोधित સમય વિતતો જતો હતો આ હકિકત એક વખત ધનુ નામ મ ત્રિીના જાણ- વામા આવી એ જાણીને તેણે વિચાર કર્યો કે, જે આ પ્રકારને અનાચાર આચરે છે તે ભવિષ્યમાં રાજકુમારના હિતને નુકશાન પહોંચાડનાર પણ ચેકસ બનશે આમ વિચારી તેણે એ હકિકતને ગુપ્ત રાખી પિતાને પુત્ર કે જે રાજકુમારની સાથે રહેતું હતું તેને આડકતરી રીતે સમજાવી સાથે સાથે તેને એ પણ સમજાવ્યું કે, બેટાગ્ય અવસર પ્રાપ્ત થતા આ ગુપ્ત વાત તમે રાજકુમાર કાને નાખશે જુઓ ઈન્દ્રિયોની દુનિગ્રહતા કે, જે સતી તેમજ રાજરાણું કે જે ધમને જાણનાર હોવા છતા પણ વ્યભિચારમાં રત બની ગયેલ છે એ કામવૃત્તિને ધીક્કાર છે અફસ છે કે, કામાંધ બનેલ પ્રાણી પિતાના વિવેક અને સદવિચારને એક ક્ષણ માત્રમાં ભૂલી જાય છે આ પ્રકારે પુત્રને ધનુમત્રીએ રાજમાતાના અનાચારની વાતને પણ સ્વરૂપથી સમજાવી દીધી ધનુમત્રીના પુત્ર વરધનુએ સમય મળતા સમગ્ર વૃત્તાત એકાતમા રાજ કુમારને સંભળાવી દીધે રાજકુમારે માતાના દુશ્ચરિત્રને જાણીને તેને બંધ स० उत्तराध्ययनसूत्र ब्रह्मदत्तकुमारो मृत्तिकाया काफहमी युगल, तवा-पमनागिनी गोनसमर्पयुगलं च निर्माय शूले मोत करया 'युष्मदीय दुवरित मया ज्ञातम्' इति विज्ञापनायें तदृष्टिपथे स्थापयिता एवममोचन-य ईशमनाचार करिष्यति स मया दण्डयो भविष्यति, इत्युक्त्वा स पहिर्गतः। पर द्विदिसायधि स कुमार एवं कृत्वा वहिर्गच्छति । राजकुमारस्येद कृत्य विलोक्य दीर्धटपेण शङ्कितम्-अनेनास्माक चरित विज्ञातम् । ततः स राजकुमारमावर माह-देवि ! स्वत्पुत्रेणास्माक चरित विज्ञातम् । अत एवाय फाफ हमी च रले मोतयित्वाऽस्मान् दर्शयति, वदति च- करने के लिये जो उपाय किया वह इस प्रकार है-उसने काक और हसनी का ता पद्मनागिनी और गोनससर्प का अलगर जोडा बन- वाया । पश्चात् उनको एक शूल मे पोया। पिरोकर "तुम दोनों का दुश्व- रित्र मैने जान लिया है। इस यात को सूचित करने के लिये माता और दीर्घराजा के समक्ष उस युगल को स्थापित कर फिर इस प्रकार कहना भारभ किया-जो इस प्रकार का अनाचार सेवन करेगा वह मेरे दण्ड का पान होगा" ऐसा कह कर फिर वह बाहर निकल गया। इस प्रकार उसने दो तीन दिनतक किया। राजकुमार के इस कृत्य को देखकर दीर्घप के चित्त मे शका स्थापित कर लिया। उसने विचार किया मालूम पडता है कि राजकुमार को हमारा दुश्चरित्र ज्ञात हो चुका है। इस प्रकार तर्क तिर्फ करने के बाद दीर्घजाने रानी से करा हे देवि ! तुम्हारे पुत्र ने हमलोगों के कृत्य को जान लिया है, इसी बहाने से इसने काक और हँसनी इन दोनों को शूल मे पिरोकर हमे दिखलाया है। આપવા માટે જે ઉપાય કર્યો તે આ પ્રમાણે છે રાજકુમારે કાગડે અને હસલી તેમજ પદ્મનાગણી અને ગોખમ સર્ષ આવા બે છેડા તૈયાર કરાવ્યા અને પછી તેને એક સેય પરેવીને “તમારા બનેના દુશ્ચરિત્રને મે જાણી લીધેલ છે આ વાત સમજાવવા માટે માતા અને દીર્ઘ રાજા સમક્ષ આ બન્ને યુગ લોને રાખીને આ પ્રકારે કહેવા માડયુ, “જે આ પ્રકારનો અનાચાર સેવશે તેને હુ સખ્ત એ દડ આપીશ” એવું કહીને પછી તે બહાર નીકળી ગયે આ રીતે તેણે ઉપરાઉપરી બે ત્રણ દિવસ સુધી આડકતરી રીતે સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો રાજકુમારના આ પ્રકારના વતનને જાણ દીના દિવમાં શકા જાગી તેણે વિચાર કર્યો કે, રાજકુમારને અમારા આ દુષ્કૃત્યની જાણ થઈ લાગે છે આ પ્રમાણે તર્કવિતર્ક કરતા દીર્ઘરાજાએ રાણીને કહ્યું, "देवी ! माप । मा મીઠે સ બ ધ તમારા પુત્રની જાણમાં આવ્યો છે માટે જ તેણે કાગડો અને હસલી આ બન્નેને સોયમાં પરોવીને આપણને દેખાડયા છે વળ તે કહે છે .

- प्रियदर्शिनी टीका म० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् घ एपमनाचार करिप्यति स मया दण्डयो भविष्यति । अवश्यमेवाय मा काफ गोनस च, वा हमी पद्मनागिनी च निर्दिगति, अस्मारुमिद कृत्यमसहमान. शीघ्रमेवाय किमपि प्रतिविधातुकाम. समुपलक्ष्यते, अत. कण्टकरूपोऽय कुमारो दूरीकर्तव्यः । चुलन्या मोक्तम्-अय पालो यत्तदुलपति, नान वया किमपि शङ्क- नीयम् । तेनोक्तम्-राजी ! त्वया पुत्रात्सल्येनैवमुच्यते । न त्व सहित वेलि । अस्माकमिद हत्यमसहमानोऽयमाश्यमेवाश किमपि विधास्यति, येनास्माफ और इसीलिये उसने ऐसा कहा है कि जो इम प्रकार के अनाचार का सेवन करेगा वर मेरे द्वारा दण्ड का पात्र होगा । अवश्य ही यह मुझे काफ और गोनम के स्थानापन्न तथा तुम्हें इसी ण्व पद्मनागिनी के स्था- नापन मानकर इस तरहका या दृश्य तीन दीनसे दिखला रहा है । हम को तो इससे यही ज्ञात होता है कि यह हम दोनों की इस प्रीति को सहन नहीं करता है और इसी वजह से यह इसके प्रतिकार करनेका भावना- शाली प्रतीत होता है । अत. जनतक यह कुछ नहीं कर पाता है तबतक कटकरूप इस कुमार को यहा से दूर ही कर देना चाहिये । दीर्घराजा की इस यात को सुनकर चुलनी ने कहा-आप भी खून है जो एक बालक के बहकावे में आ रहे हैं। यह अभी पालक है इसलिये जो मन मे आता है वह यकता है। इसमें आप को कुछ भी शका नहीं करना चाहिये। दीर्घराजो ने रानी की इस प्रकार बात सुनकर कहा रानी' तुमने जो ऐसा कहा है सो वह मय पुत्र के वात्सल्य से ही कहा है, वास्तवमै इसका परिणाम भविष्यमे क्या होगा यह तुम नही जानती हो। કે જે આ પ્રકારના અનાચારનું સેવન કરશે તેને હુ દડ આપીશ તે શું રાજ કુમાર અને કાગડા અને ગેસ પે જે માનીને તેમજ તમને હસલી અને પવનાગણીરૂપ માનીને આ જાતનું દુખ્ય ત્રણ દિવસથી આપણને બતાવે છે મને તે આથી ચક્કમ ખાતરી થાય છે કે, આપણા બનેની પ્રીતિને એ સહન કરી ન શકતું હોવાથીજ એ ચીઢા છે અને આપણે સ બ ધ તેડાવવા તે તત્પર થયે છે એ આવુ કોઈ પણ પગલુ ભરે તે પહેલા કટકરૂપ એવા આ રાજકુમારને દૂર કરી દેવું જોઈએ તીર્ઘરાજાની આ વાતને સાભળી ચુલનીએ કહ્યું આપ ભારે કાશીલ લાગો છે એ હજુ બાળક છે એથી જે મનમાં આવે તેમ બકે છે એનામા હજી બાળક બુદ્ધિ છે એમાં આપે કઈ પ્રકારે શિકા રાખવાની જરૂર નથી દીર્ઘરાજાએ રાણીની આ પ્રકારની વાત સાંભળીને કહ્યું રાણી! તમે જે કહે છે તે પુત્ર તરફના વાત્સલ્યભાવનું કારણ છે. વાસ્તવમાં આનુ પરિણામ ભવિષ્યમાં કેવું આવશે તે તમે જાણી શકતા નથી એ આગળ - ? ६६८ उत्तराध्ययनसूत्रे प्रागाना सौख्यानां च नाशो भविष्यति । अतोऽय येन केनापि प्रकारण मारणीय एव । मृते यस्मिन् स्वाधीने च मयि तान्ये वहयः पुत्रा भविष्यन्ति । अतोऽय- मस्माकं सोयरिघातकोऽवश्यमेव मारणीय , नान काऽपि निवारणा कर्तव्या । ससुखमीहमानया पापया तया दीर्घटपपरनमलोकतम् । चुलन्या भणितम्-कथमेप मारणीयः ? कय च लोकापवादो न भवेत् ? दीर्घनृपेणोक्तम्-एतस्यार्थ गृहनिर्गमप्रवेशद्वार अनुमयमेक गृह निर्मापयामि । तत यह आगे चलकर अवश्य ही हमार इस कृत्य को नही सहन करके कुछ ऐसा प्रयत्न करेगा, कि जिस हम लोगो के सौरप एव प्राण सब नष्ट हो जायेंगे। अतः विघ्नभूत इस काटे को अपने मार्ग से उखाड़ कर अवश्य२ विनष्ट कर देना चाहिये। इसी में अपनी भलाई है। इसके मरते ही में स्वाधीन रो जाऊगा, तर तुम्हारे ऐसे अनेक पुत्र हो जायेंगे। अत' सौख्य विघातक इस स्टक को अभी से दूर करने में कोई विशेष विचार नहीं करना चाहिये । दीर्घराजा के इस प्रकार वचन सुनकर उस पापिनी चुलनी ने अपने सुख की कामना के वशगत होकर उस पापी राजा की सलाह को मान लिया। दीर्घराजा से चुलनी ने पुन' ऐसा कहा कि यह तो ठीक यात है इसको मार देना चाहिये । परन्तु यह कैसे मारा जाय कि जिससे अपना लोकापवाद न हो सके यह भी विचार करने जैसी बात है। रानी की यात सुनकर दीर्घराजो ने उससे कहा सुनो-मै इसका उपाय बताता है । इसका विवाह समारभ रचा जाय જતા આપણા આ કૃત્યને સહન ન કરતા કઈ એ પ્રયત્ન કરશે કે, જેનાથી આપણું સુખ અને પ્રાણુ બધાના નાશ થઈ જશે આથી વિનકારક એવા આ કાટાને આપણું માર્ગમાથી ઉખેડીને તરત જ ફેકી દેવો જોઈએ એમાં જ આપણું શ્રેય એના મૃત્યુથી હું સ્વતંત્ર બની જઈશ ત્યારે તમને એવા અનેક પુત્રો થશે આથી આપણા સુખમાં આડે આવતા આ કારને અત્યારથી જ નિર્મૂળ કરવામાં કોઈ પણ પ્રકારને વિચાર ન કરવો જોઈએ દીઘ રાજાનું આ પ્રકારનું કહેવું સાભળીને તે પાપિણ ચુલનીએ પિતાના સુખની કામનાને વશ બનીને તે પાપી રાજાની સલાહને માની લીધી દીર્ઘરાજાની સલાહ પછી ચુલનીએ દીર્ઘરાજાને કહ્યું કે, એને મારી નાખવું જોઈએ એ વાત તે ઠીક છે પરંતુ એને મારો કઈ રીતે ? એને મારી નાખતા લોકોમાં શાકા આશકા ન જાગે એ પણ વિચારવા જેવું છે, રાણીની વાત સાંભળીને દીર્ધરાજાએ કહ્યું, જુઓ ! હું તેને ઉપાય બતાવું છું, એના વિવાહને સમારભ રચવામાં આવે, અને વરવધૂ માટે છેક સ્વત ત્ર ६६९ प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-संभूतपरितवर्णनम् पतस्य विवाह कारयिष्यामि । तत्र जतुमये गृहे मुखमसुप्तयोर्वधूवरयोरग्निना पाणान् हरिम्पामि, उदोपयिष्यामि च-अकस्माद् गृहे लग्नेनाग्निना वधूवरौ प्रज्वनिती। हो ! महदनपं जातम् , इति । एवमुस्वा स कार्यान्तरवगान बहिर्गतः। कियविकाले व्यतीते दीर्घो नृपो राजकुमारस्य विवाह पुष्पचूलराज्ञ पुष्पवत्या पुच्या सह भविष्यतीति सननोदुष्टपान् । तनिवासार्थमनेकगतस्तम्भसन्निविष्ट गूढनिर्गमप्रवेशद्वार जतुमानमपि निर्मापितवान् । और वधूपर के लिये एक स्वतत्र प्रासाद बनवाया जाय । वह प्रासाद लाक्षा से निर्मित हो । उममे आने जाने का दोर गूह रसा जाय । जय वरवधू उसमे सोये हुए हों तो उस समय मै उसमे आग लगा दूगा और जनता को दिखाने के लिये ऐसी घोषणा करवा दूगा कि अकस्मात् अग्नि के लग जाने से वरचव उमी मे जलकर मर गये है । हाय यह यडामारी अनर्थ हुआ। ऐसा कहकर दीर्घराजा किसी दूसरे काम को करने के लिये बाहर चला गया। पश्चात् उसने कुछकाल वाद नगर भर में ऐसी बात फैला दी की राजकुमारका विवाह पुष्पचूल राजा की पुष्प- वती पुत्री के साथ होना निश्चित हो चुका है । इस बात की जब पूरी जानकारी प्रजाजनको निश्चितरूप मे हो चुकी तब दीर्घराजाने वरवधू के निवास योग्य एक लाक्षा भवन तैयार करवाया। जिनमे सैकडो खभे लगे ये तथा आने जाने का दरवाजा जिसका गूढ़ था। મહેલ તૈયાર કરાવીએ એ મહેતુ લાખથી નિર્માણ કરવામાં આવે, એમાં આવવા જવાના છુપા દ્વાર રાખવામાં આવે જ્યારે વરવધૂ એમ સૂતેવા હોય એ સમયે હું તેમાં આગ લગાડી દઈશ અને જનતાને બતાવવા માટે એવી જાહેરાત કરાવીશ કે, અકસ્માત્ બનિ લાગવાથી વરવધૂ એ મહેલમાં બળીને ખાખ થઈ ગયા અફસોસ! આ ઘણી જ દુખકારક અનર્થ ઘટના બની આમ કહીને દીર્ધરાજા કેઈ બીજા કામ માટે બહાર ચાલ્યો ગયો આ પછી થેલા સમયને અતરે એવી વાત વહેતી કરી કે રાજકુમારને વિવાહ પુષ્પચૂલ રાજાની પુત્રી પુષ્પવતી સાથે નકકી કરવામાં આવ્યું છે પ્રજાજનેમા જ્યારે આ વાત જાહેર થઈ ત્યારે વરવધૂ માટે ન મટેવ બનાવવાની તૈયારીઓ પણ થવા માડી અને ભારે ઝડપથી આકર્ષક એ મહેલ તેયાર કરવામાં આવ્યો જેમાં સેકડો થાભલાઓ અને કળાકારીગરીથી ભરેલું નકશીકામ કરવામાં આવ્યું હતું બહારથી ભારે કળાકારીગરીવા દેખાતા આ મહેલને અ-રથી લાખ યુક્ત એને જેમાં ગુપ્ત એવા છુપા અવર જવરવાળા સ્થાને રાખવામાં આવ્યા હતા उत्तराध्ययमले इतथ धनुर्मन्त्रिणा दीर्घनृपायर निदिनम् राजन ! ममपुत्रो राज्यकार्य क्तुं समर्थो जातः । अइ च वार्धकाय समनुगात । अत सकार्यभार पुरे न्यस्य पारलौकिक किमपि कर्तुमिच्छामि । दीर्घ पो मनस्यचिन्तयत्-पथयमन्यत्र गमि प्यति तदा मम चरित्र पर पापयिष्यति । अतोनाय रक्षणीयः । इति विचिन्त्य प्रोक्तमान्-मन्निन्-तय पुनी वरधनुर्मन्निकार्य करोतु । पर यमत्र स्थित्वा दाना- दिक कुर्वन् परलोक साधय । रातमभिहित, म परयनुनाम्नि स्वपुरे कार्यभार इधर-धनुमत्री ने दीर्घराजा से निवेदन किया कि राजन् । मेरा पुत्र राज्यकार्य के करने में समर्थ हो चुका है-और में अब वृद्ध रो चुका हू- इस लिये राजकार्य अब मुझसे टीकर नही हो सकता है, इसलिये मेरी भावना है कि में अपने कार्यमार को पुत्र पर रसकर कुछ परलोक हित विधायक धार्मिक कर्तव्यो का आराधन करू । मत्री की इस बात को सुनकर दीर्घराजा ने मनमें विचार किया-कि यदि यह अवकाश पाकर कही दूसरी जगह चला जायगा तो वहापर मेरा अपवाद करेगा इसलिये अवकाश देकर भी इसको यही पर रक्खा जाय ताकि अन्यत्र अपवाद न हो सके । इस प्रकार सोच विचार कर प्रकट रूप मे दीर्घराजा ने मत्री से कहा हे मन्लिन् ! तुम्हारा पुत्र वरधनु तुम्हारे पद को सभाल ले इस में हमको कुछ भी असुविधा नहीं है, भले वह तुम्हारा काम करता रहे परतु तुम यहासे दूसरी जगह मत जाओ और यही पर रखकर दानादिक मत्कार्यो का आराधन करते रहो। जिससे तुम्हारा परलोक सुधरे। दीर्घराजा की इस घातको मत्री ने मान लिया और अपने पुत्र पर આ તરફ ધનુમ ત્રિીએ દીર્ઘરાજા સમક્ષ એ પ્રકારની વિનંતી કરી કે, હવે હું વૃદ્ધ થઈ ગયો છું રાજનનું કામ મારાથી બબર થઈ શકતુ નથી આથી મારી ભાવના એવી છે કે, મારા ઉપર આ ભાર હુ મારા પુત્રને સોપી દઉ અને પરલોક માટે હિત વિધાયક એવા ધાર્મિક કતવ્યોનું હુ આરાધન કરૂ મરીની આ વાતને સાભળીને રાજાએ વિચાર કર્યો કે નિવૃત્ત થઈને અન્ય સ્થળે જશે તે ત્યા તે મારી બુરાઈઓ જાહેર કરશે જેથી એને અહીં જ રોકી રાખવો જોઈએ કે જેથી બહાર મારી બુરાઈ એ જાહેર ન થાય એ પ્રકારે વિચારીને પછી તેણે મત્રીને કહ્યું કે, માત્રી ! તમારે પુત્ર વધતુ તમારા પદને સંભાળે તે એમા મને કઈ વાધે નથી ભલે તે તમારૂ કામ સભાળે પરંતુ તમે અહીંથી અન્ય જગ્યાએ ન જાવ અને અહી રહીને જ દાનાદિક સત્કાર્યોનું આરાધન કરતા રહે કે જેથી તમારે પરભવ સુધરે દીર્ઘરાજાની આ વાતને મત્રીએ સ્વીકાર કર્યો અને પિતાના પુત્રને મત્રીપદે प्रियदशिनी टीका अ २३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् न्यस्य गगातीरे निवसति । तर तेन महती प्रपा कारिता विशाला भोजनशाला च निर्मापिता । आगन्तुकाना हीनदीनादीना कृते स स प्रबन्ध कृतरीन् । तत्र स्थित स मन्त्री पयिकेन्यो यस्मितमन्नादिक ददाति । अन्नादिपरितुस्टैः पथिकैः स गगातीरात् जतुगृहारधि गुप्तरीत्या द्विकोशा निशाला सुरगा कारितवान् । सुरग- द्वारोपरि शिला निक्षेपिता । इद स तेन सपुत्राय निगेदितम् ।पुष्पचूलभूपतयेऽपि सर्व समाचार प्रच्छन्न निवेदितवान् । अनन्तर दीर्धनृपेण कुमारस्य विवाह कारितः। पूष्पचूलस्तु स्वदासी पुच्या सह विवाह कारितवान् । कुमारो विवाह कृत्वा राज राज्य के मनित्व का भार रग कर गगातीर पर रहने लगा। वरी उसने एक बडी भारी प्याउ लगाई और एक विशाल भोजनशाला तैयार कर- वाई । जो भी कोई आगन्तुकहीन दीन व्यक्ति होता उसके भोजनादिक का वा उसने प्राध भी कर दिया। मी स्वय अब वही पर रहने लगा और पथिकों के लिये इच्छित अन्नादिक देने लगा। अन्नादिकोंकी माप्ति से परितुष्ट टु पथिकों ने मत्री के कहने से उस लाक्षागृह से लेकर गगातीर तक दो कोश पर्यन्त एक विशाल सुरग तयार करदी। उसमें एक दार भी बना दिया, जिसको एक शिला से उन्हों ने ढक दिया। मत्री ने यह सन मुरग के निर्माण का समाचार अपने पुत्र को भी ज्ञात कर दिया । तया साय मे पुष्पचूल राजा को भी इस बात की ग्वार गुप्तरूप से भेज दी । इधर दीपराजा ने कुमार का विवाह पुष्पचल राजा की दासी पुनी के साथ कर दिया। कुमारं विवाह करके अपनी राजधानी में वापिस સ્થાપિત કરીને ગ ગાના કિનારે તેમણે રહેઠાણ કર્યું ત્યાં તેમણે સુર પાણીની પરબ બંધાવી વિશાળ ભોજનશાળા તૈયાર કરાવી અનાથ, અપગ, અભ્યાગતને ત્યા ભેજન આપવાનો પ્રબંધ કર્યો, અને પછીથી મત્રી પોતે પણ એજ સ્થળે રહેવા લાગ્યા અને આદિની પ્રાપ્તિથી સંતુષ્ટ એવા માણસે મારફતે ગગાનદીના એ તટ સ્થાનેથી માડીને તે લાક્ષાગૃહ સુધીની બે ગાઉ લાબી એવી સુરગ તેમણે તૈયાર કરાવી જેમાં એક દ્વાર પણ મૂકાવી દીધું અને તેને એક પત્થરથી ઢાકી દીધું મ ીએ આ સુરગના નિર્માણની અને તે પૂર્ણ થઈ ત્યા સુધીની દરેક વાતથી પોતાના પુત્રને વખતો વખત વાકેફગાર રાખ્યો હને નાનાથ પુષ્પચૂલ રાજાને પણ ગુપ્ત રીતે આ વાતની ખબર પહોંચાડી હતી આ તરફ દીઘરાજાએ કુમારને વિવાહ પસૂલ રાજાની દાસી પુત્રી સાથે કરી દીધે વિવાહ કરી કુમાર પિતાની નવવધૂ સાથે પોતાની રાજધાનીમા ६७२ । उत्तराध्ययनको धान्यां समागत । राज्ञा चुनन्या महताऽऽडम्परेण धूसहितः कुमारस्तत्र प्रवे. शित । परधनुरपि कुमारसाधै तिष्ठति । मध्यराने सनाते राजकुमारमात्रा स्व. हस्तेनैव जतुभानेऽग्निः पक्षिसः । गृह सर्वतः प्रदीप्तम् । परधनुत्तद्विलोक्य अमदच राजकुमार निद्रातः प्रोधितान्, उक्तगाँध-जस्मिन कुमार ! जतुभवने तब मात्रा पहिनिसिमः, अतो निस्सामनिर्दिष्टमार्गेण । इत्युक्त्वा रानपुत्रेण सह मुरामा गेंग निःमृत्य गङ्गातीरे समायातः । ब्रामदत्त भार्याऽपि ततो निःमृत्य पितुर्ग्रह आ गया। साथ में वा को भी ले आया। चुलनी ने पडे ही आडम्बर के साथ वरवधू का प्रवेश करवाया। पडा उत्सव मनाया गया। वरधनु कुमार के साथ ही रहता था । जा मन्परात्रि का समय हुआ-तब राज- कुमार की माता ने स्पय अपने ही हाथोंसे उस लाक्षागृह में आग लगा दी। आग लगते ही लाक्षागृह चारों ओर से जलने लगा। वरधनुने जब इस स्थिति को देग्वा तो उसने अपने मित्र नमदत्त राजकुमार को निद्रा से प्रयोधित किया और करा कुमार ! इस लाक्षागृह में आपकी माताने आग लगा दी है । अतः अब आपको यहा ठहरना उचित नहीं है। मैं आपको एक मार्ग बताता हु आप उससे शीघ्र यहा से बाहर हो जायें। मत्रीपुत्र के इस कथन को प्रमाग मानकर राजकुमार शीघ्र ही वहाँसे याहर निकल गया और साथ में मन्त्रीपुत्र भी वहा से बाहर हो गया। और गगातीर पर वे दोनों ठिकाने से जा पहुचे । ब्रह्मदत्तकी पत्नी दासी ના આવ્યો ચુલનીએ ભારે આડબર સાથે વરવધૂને નગર પ્રવેશ કરાવ્યું ૨માં ભારે ઉત્સવ મનાવે તેમને માટે બાધવામાં આવેલા મહેલમા રહેઠાણની વ્યવસ્થા કરાવી આપી મત્રી વરધનુ કે જે કુમારનો મિત્ર હતું અને તેની જ સાથે રહેતે હતે એ ખૂબ સાવચેત હતો મધ્યરાત્રીનો સમય થયો એ સમયે ગુલનીએ પિતાના હાથથી જ એ લક્ષાગૃહમાં આગ ચાપી આગ લાગતાવેત જ લક્ષાગૃહમાં ચારે બાજુ ફેલાઈ ગઈ અને સઘળો મહેલ ભડભડ બળવા લાગે આગ લાગી ત્યારે વરધનુ સચેન હસે તેણે પોતાના મિત્ર કુમાર બ્રહ્મદત્તને નિદ્રામાથી જગાડીને કહ્યું, કુમાર ! આ લાખાગડમા તમારી માતાએ આગ લગાડી છે, આથી હવે આપનું અહી એક ક્ષણ પણ રહેવું જોખમ ભરેલુ છે, આપને માર્ગ બતાવું છું એ માર્ગથી આપ જલદીથી બહાર નીકળી જાવ આ પ્રમાણે કહી શીવા ખસેડીને સુરગનો રસ્તો બતાવ્યું અને પોતે પણ તેમની સાથે ચાલી નીકળે, સુરગના રસ્તેથી બને જણા ગગાના કિનારા ઉપર બહાર નીકળ્યા બાદત્તની પત્ની દાસી પુત્રી પણ એજ રસ્તેથી બહાર प्रियदर्शिनी टीका अ० २३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ६७३ गता । तत्र गङ्गातीरे धनुर्मनिणा पूर्वत एप द्वौ तुरङ्गमौ स्थापितौ । तयोरेकैक मारुह्य ती कुमारी तत. प्रचलितो देशातर गौ। मार्गखेदेन तगोरची मृतौ । तत पादचारेण गन्उन्ती तो कोहानामक ग्राम ममाप्तौ । तर कुमारेण घरधनु- रुक्तः-पन्यो ! मा लुभा साधते । अतः कुरु कमप्युपायम् । तद्वचन निशम्य स राजकुमार ग्रामस्य पहिर्देशे ममुपवेश्य सय ग्रामे प्रविष्टः । ततो नापित समाहूय राजकुमारान्तिके समागत । नापितेन उभयोर्मुण्डन कृतम् । ततः परिवृतकपाय- ववौ तौ भिक्षार्य पुरे प्रविष्टौ। मार्गे द्विजो मिलितः । तेन तो स्वगृह नीतौ । पुत्री भी उसी सुरगमार्ग से निकलकर अपने पिता के घर पहुंच गई। धनुमत्री ने पहिले से ही गगातीर पर दो पोडे तयार कर रग्व छोडे थे। ये दोनों आकर दोनों गोडो पर सवार होकर वहा से देशान्तर को चल दिये चलते २ इनके दोनों घोडे मार्ग की थकावट से वीच ही में मर गये। अब ये पैदल चलते २ एक कोह नाम के गाव मे आये। कुमारने वरधनुसे कहा बन्यो ! मुझे इस समय भूग्व सता रही है । इसलिये इसकी निवृत्ति का कोई उपाय करो । राजकुमार के इस प्रकार वचन सुन कर वरधनु राजकुमार को गार के पाहिर बैठाकर स्वय उस गाव में गया। वहा से एक नाई को साथ लेकर वह वापिस राजकुमार के पास लौट आया। नापित ने उन दोनों का मुडन किया। मुडन होने के बाद उन दोनों ने साधु का वेप बनाया और रगे हुए वस्रो को पहिर कर फिर वे भिक्षा के निमित्त नगर मे गये । चलते २ उनको पीच मे ही एक ब्राह्मण मिला-ब्राह्मण उन दोनो को अपने घर पर ले गया। ले जाकर નીકળી ગઈ અને પિતાના પિતાને ત્યાં પહોંચી ગઈ ધનુમ ત્રિીએ ગગાના કિનારે પહેલેથી જ બે ઘડા તયાર રાખેલ હતા જેથી બન્ને જણા એ ઘડા ઉપર સવાર થઈ બીજા દેશ તરફ ચાલી નીકળ્યા ચાલતા ચાલતા ભારે થાકને કારણે બને છેડાઓ રસ્તામાં મરી ગયા આથી બન્ને જણા પગપાળા ચાલતા ચાલતા એક કટ્ટ નામના ગામમાં આવી પહોચ્યા કુમારે વરધનુને કહ્યુ ભાઈ મને ખૂબ જ કકડીને ભૂખ લાગી છે આથી ભૂખની તૃપ્તિનો કાઈક પ્રબ ધ કરો રાજકુમારનું કહેવું સાંભળીને કુમારને ગામ બહાર બેસાડીને વરધનુ ગામમાં ગયો. ત્યાથી એક વાળદને સાથે લઈ તે રાજકુમાર પાસે આવ્યું વાળદે બન્ને જણાના માથા ઉપરના વાળ ઉતારી મુડન કર્યું મુંડન કરાવ્યા પછી એ બનેએ સાધુનો વેશ ધારણ કર્યો ૨ ગેલા વસ્ત્રોને પહેરીને પછી તેઓ ભિક્ષા માટે નગરમાં ગયા ચાલતા ચાલતા રરતામાં તેમને એક બ્રાહ્મણ ! उत्तराध्ययमसूत्र सादर भोजितौ । भोजनान्ते च राजकुमारस्य मस्तके एका भवरमहिलाबन्धुमती नाम्नी द्विजकन्यामुद्दिश्यालगन् मसिपति, भणति च 'एपोऽस्या रोऽस्तु' इति । एतद् दृष्ट्वा परधनुना मोक्तम्-सुभगे । किमर्थमस्मै मुर्खाय सान्या प्रदीयते । ततो द्विजेनोक्तम्-महाभाग ! इस मम सुताऽस्ति । केनचिन्नमित्तिकेनोक्तम् अस्यापरचक्रपती भविष्यतीति तस्तद्वचनादेव क्रियते । तस्मिन्नेव दिने तस्याः कन्याया मिाहः कुमारेण सह जातः। तदात्री कुमारस्तप्रैव स्थितः। द्वितीय दिवसे घरधनुना मोक्तम्-कुमार | इत जावाम्या शीघ्रमेव गन्तव्यम् । यतोऽत्र समागता दीर्घनृपगुप्तचराः। कुमारोऽपि बन्धुमत्यै सबै निवेद्य वरधनुना सह उसने उन दोनों को पडे आदर के साथ मोजन करवाया। भोजन करने के बाद वहा एक महिला ने राजकुमार के मस्तक पर बन्धुमती ब्राह्मण कन्या को लक्षित करके अक्षत प्रक्षिप्त किये और कहा-यह इसका वर होओ। इस परिस्थिति को देखकर वरधनुने कहा सुभगे ! इस मूर्खको तुम अपनी कन्या किस लिये देती हो? मत्रीपुत्र की बात सुनकर बीच ही में ब्राह्मण ने जवाब दिया कि महाभाग! यह मेरी पुत्री है, किसी नैमि- त्तिकने मुझसे इसके बारे में ऐसा कहा था, कि यह चक्रवर्ती की पत्नी होगी। इस विचार से यह ऐसा कर रही है। उसी दिन राजकुमार के साय क याका विवाह कर दिया गया । उस रान राजकुमार वहीं पर अपनी ससुराल मे रहा । दूसरे दिन वरधनुने राजकुमारसे कहा चलो कुमार । यहा से अपन दोनों शीघ्र चले । क्यों कि यहा पर दीर्घराजा के गुसचर आ पहचे हैं। वरधनु की यह बात सुनकर कुमार ने वन्धुमती से सब अपना हाल कह दिया और फिर वहा से वरधनु के साथ चला। મળ્યો જે એ બનેને પિતાને ઘેર લઈ ગયા અને ખૂબ જ આદર ભાવથી સત્કાર કરી ભોજન કરાવ્યું ભેજન કર્યા બાદ ત્યાં એક મહિલાએ રાજકુમારના મસ્તકે ચાલે કર્યો અને પોતાની બધુમતિ નામની કન્યા તેને સુપ્રત કર્યાનું જાહેર કર્યું આ પરિસ્થિતિને જોઈ વરધનુએ કહ્યું કે, સુભગે! આ મૂખને તમે પોતાની કન્યા શા માટે આપે છે? મત્રીપુત્રની વાત સાંભળીને વચમાં જ બ્રાહ્મણે જવાબ આપ્યો કે, મહાભાગ! આ મારી પુત્રી છે કેઈ નિમિ રિઆએ એવી આગાહી કરી હતી કે “તારી પુત્રી આ ચકવતની પત્ની થશે” એ વિચારથી મે આમ કર્યું છે એ જ દિવસે રાજકુમાર સાથે તેને વિવાહ કરી દેવામાં આવ્યો, એ રાંત રાજકુમાર ત્યા પિતાના સાસરાને ત્યાં રહ્યો બીજે દિવસે વરધનુએ રાજકુમારને ચાલવાનું કહ્યું, અને એમ જણાવ્યું કે, દીઘ રાજાના ગુચરે અહીં આપણે પાછળ પાછળ આવી લાગ્યા છે, વરધનુની વાત માળીને રાજકુમારે પોતાની પત્ની બંધમતાને સવ બીના જણાવી દીધી ।

- प्रियदर्शिनी टीका भ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ६७५ निष्क्रान्त । निरन्तर गच्छन्ती तो कस्मिंश्चिद् ग्रामे समागतो । तृपित कुमार वहिरुपवेश्य परधनुमिमध्ये जमानेन प्रविष्टः । त्वरितमेव पराठत्य कुमारमेव मुक्तपान-कुमार दीर्घनृपेण आवयोर्मार्ग ससैन्यै. सर्वत्र ममवरूद्ध', अत' जवाभ्या शीनमेपोत्पथेन गन्तव्यम् इति । तो द्वावपि उन्मार्गेण वान्ता महाटयी प्राप्तो । तकस्य महती पटवृक्षस्पाधस्तात् कुमार समुपवेश्य परधनुर्नलमानेतुमितस्ततो भ्रमति । नलार्थ भ्रमन् वरधनुदीर्घनृपभरवलोकितो निगृहीतथ । त यष्टि मुष्टया- दिभिस्ताडयित्वा ते प्रोक्तमन्तः-दर्शय, वास्ते नामदत्तकुमार ? नो वेत्ता इनिष्यामि, इति उनन्तस्ते त वाडयन्तस्तदागमन मार्गेग त कर्पयन्तश्चलिताः । निरन्तर चलते २ वे दोनों किसी एक ग्राम मे आये। तृपित राजकुमार के लिये पानी लाने को वरधनु ग्राम में गया, और राजकुमार को वही गाव के वाहिर बैठा दिया । वरधनु शीघ्र लौट कर आया और कुमार से ऐसा कहा कुमार ! दीर्वराजाने अपन दोनों का मार्ग अपनी सेना के दारा सर्वत्र अवरुद्ध कर लिया है । अत अन अपन लोगों का कर्तव्य है कि हम यहा से कुमार्ग होकर चले । इस प्रकार उन्मार्ग से होकर चलते हुए वे दोनों एक भयकर अटवी मे जा पहुंचे। वहा एक वटवृक्ष के नीचे कुमार को बैठा कर वरधनु जल की तलाश में इधर उधर चक्कर काटने लगा। इतने में उसको दीर्घराजा के सुभटों ने देखलिया और पकड कर वाव लिया । पश्चात् उन्होंने यष्टिमुष्टि आदि से मारपीट कर उनसे पूग कि यता ब्रह्मदत्तकुमार कहाँ है। नहीं तो तुझे हम जान से मार डालेगे। इस प्रकार करते हुए उन योद्धाओ ने उसको खूब ताडित किया और उसके आये हुए मार्ग पर ही उसको खेचते हुए वे ले चले। इस અને પછી ત્યાંથી વરધનુની સાથે ચાલી નીકળે દર મજલ કરતા કરતા તેઓ એક ગામમાં પહોચ્યા તૃષાતુર બનેલા રાજકુમાર માટે પાણી લેવા વરધનું ગામમાં ગયો અને રાજકુમાર ગામ બહાર બેઠે વરધનું તરત જ પાછો ફર્યો અને કુમારને કહ્યું કે, કુમારી દીર્ઘરાજાએ રાજ્યનિ સેના દ્વારા આપણે માર્ગ રેકી લીધું છેઆથી આપણે અહી થી આડા માર્ગે જલદીથી નીકળી से આમ કરતા બને જણા આડે માર્ગે ચાલતા ચાલતા એક ઘાડા જ ગલમાં જઈ ચડ્યા ત્યા એક વડલાની નીચે રાજકુમારને બેસાડીને વરધનુ પાણીની તપાસમાં નીકળે, આ રીતે પાણીની તપાસમાં ફરતા વરધનુને દીઘ રાજાના સૈનિકોએ જોઈ લીધું અને તેને પકડીને બાધી લીધે ખૂમ મારકૂટ કરી, બહાદત્તકુમાર કયા છે તે પૂછયું અને જે નહી બતાવે તે તેને મારી નાખવામાં આવશે તેવી ધમકી પણ આપી અને જે તેથી તે આવ્યું હતું उत्तराध्ययमसूत्र सादर भोजितो । भोजनान्ते च रानकुमारस्य मस्तके एका परमहिलावन्नुमती नाम्नी द्विजकन्यामुदिश्यामवान् मक्षिपति, भणति च 'एषोऽस्या परोऽस्तु' इति । एतद् दृष्ट्वा वरधनुना प्रोक्तम्-सुभगे । किमर्थमस्मै मूर्खाय सान्या पदीयते ? ततो द्विजेनोक्तम्-महाभाग ! इय मम मुताऽस्ति । केनचिन्नैमित्तिकेनोक्तम् अस्यापरचक्रपती भविष्यतीति जतस्तद्वचनादेव क्रियते । तस्मिन्नेव दिने तस्याः कन्याया विवाहः कुमारेण राह जातः । तदात्री कुमारस्तत्रैव स्थितः । द्वितीय दिवसे घरधनुना मोक्तम्-फुमार ! इत आवाम्या शीघ्रमेव गन्तव्यम् । यतोऽत्र समागता दीर्घनपएप्तचराः। कुमारोऽपि बन्धुमत्यै सर्व निवेद्य वरधनुना सह उसने उन दोनों को रडे आदर के साथ भोजन करवाया। भोजन करने के बाद वहां एक महिला ने राजकुमार के मस्तक पर बन्धुमती ब्राह्मण कन्या को लक्षित करके अक्षत प्रक्षिप्त किये और कहा-यह इसका वर होओ। इस परिस्थिति को देखकर वरधनुने कहा सुभगे ! इस मृर्खको तुम अपनी कन्या किस लिये देती हो? मत्रीपुत्र की बात सुनकर वीच ही में ब्राह्मण ने जवाब दिया कि महाभाग ! यह मेरी पुत्री है, किसी नैमि- त्तिकने मुझसे इसके बारेमें ऐसा कहा था, कि यह चक्रवर्ती की पत्नी होगी। इस विचार से यह ऐसा कर रही है। उसी दिन राजकुमार के साथ क याका विवाह कर दिया गया। उस रान राजकुमार वही पर अपनी ससुराल मे रहा । दूसरे दिन वरधनुने राजकुमारसे कहा चलो कुमार । यहा से अपन दोनों शीघ्र चले । क्यों कि यहा पर दीर्घराजा के गुसचर आ पहचे हैं। घरधनु की यह बात सुनकर कुमार ने वन्धुमती से सब अपना हाल कह दिया और फिर वहा से वरधनु के साथ चला। મળે જે એ બન્નેને પિતાને ઘેર લઈ ગયે અને ખૂબ જ આદર ભાવથી સત્કાર કરી ભેજન કરાવ્યું ભોજન કર્યા બાદ ત્યા એક મહિલાએ રાજકુમારના મસ્તકે ચાદલો કર્યો અને પિતાની બધુમતિ નામની કન્યા તેને સુપ્રત કર્યાનું જાહેર કર્યું આ પરિસ્થિતિને જઈ વરધનુએ કહ્યું કે, સુભગે! આ મૂખને તમે પિતાની કન્યા શા માટે આપે છે? મત્રીપુત્રની વાત સાંભળીને વચમાં જ બ્રાહ્મણે જવાબ આપ્યો કે, મહાભાગ' આ મારી પુત્રી છે કેઈ નિમિ રિઆએ એવી આગાહી કરી હતી કે “તારી પુત્રી આ ચક્રવર્તીની પત્ની થશે” એ વિચારથી મે આમ કર્યું છે એ જ દિવસે રાજકુમાર સાથે તેને વિવાહ કરી દેવામાં આવ્યું, એ રાત રાજકુમાર ત્યા પિતાના સાસરાને ત્યા રહ્યો બીજે દિવસે વરધનુએ રાજકુમારને ચાલવાનું કહ્યું, અને એમ જણાવ્યું કે, દીધું રાજાના ગુપ્તચરે અહીં આપણી પાછળ પાછળ આવી લાગ્યા છે, વરધનુની વાત સાળીને રાજકુમારે પિતાની 11.2mt...it મીના જશ્નાવી દીધી ६७५ को वही प्रियदर्शिनी टीका १० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् निफ्रान्त । निरन्तर गच्छन्ती तो कस्मिंश्चिद् ग्रामे समागतो । तृपित कुमार वहिरुपवैश्य परधनुग्राममध्ये जलमानेत प्रविष्ट । सरितमेव परादत्य कुमारमेव मुक्तवान्-कुमार दीर्घन्पेण आवयोर्गि. ससैन्यैः सर्वत्र ममवरुद्ध', अन' अवाभ्या शीघ्रमेयोत्पन गन्तव्यम् इति । तो द्वावपि उन्मार्गेण प्रान्ता महाटी प्राप्तौ । वस्य महती पटवृक्षस्याधस्वात् कुमार समुपवैश्य परधनुर्नलमानेतुमितस्ततो भ्रमति । जलार्य भ्रमन् वरधनुदीर्घनृपभटैरवलोकितो निगृहीतय । त यष्टि मुष्ट्या- दिभिस्ताडयित्वा ते मोक्तान्तः-दर्शय, सास्ते ब्रह्मदत्तकुमार ? नो चेत्त्वा इनिष्यामि, इति नुवन्तस्ते त ताडयन्तस्तदागमन मागेंग त कर्पयन्तश्चलिताः। निरन्तर चलते २ वे दोनों कित्ती एक ग्राम मे आये। तृपित राजकुमार के लिये पानी लाने को वरधनु ग्राम में गया, और राजकुमार गाव के वाहिर बैठा दिया । वरधनु शीघ्र लौट कर आया और कुमार से ऐसा कहा कुमार ! दीर्घराजाने अपन दोनों का मार्ग अपनी सेना के द्वारा सर्वन अवरुद्ध कर लिया है । अत. अन अपन लोगों का कर्तव्य है कि हम यहा से कुमार्ग होकर चले । इस प्रकार उन्मार्ग से होकर चलते हुए वे दोनों एक भयकर अटवी मे जा परचे। वहा एक वटवृक्ष के नीचे कुमार को बैठा कर वरधनु जल की तलाश में इधर उधर चक्कर काटने लगा। इतने में उसको दीर्घराजा के सुभटो ने देखलिया और पकड कर नाव लिया। पश्चात् उन्होंने यष्टिमुष्टि आदि से मारपीट कर उमसे पूछा कि यता ब्रह्मदत्तकुमार कहा है। नहीं तो तुझे हम जान से मार डालेगे। इस प्रकार करते हुए उन योद्धाओ ने उसको खूब ताडित किया और उसके आये हुए मार्ग पर ही उसको खेचते हुए वे ले चले। इस અને પછી ત્યાંથી વરધનુની સાથે ચાલી નીકળે દર મજલ કરતા કરતા તેઓ એક ગામમાં પહોચ્યા તૃષાતુર બનેલા રાજકુમાર માટે પાણી લેવા વધનું ગામમાં ગયે અને રાજકુમાર ગામ બહાર બેઠે વરધનું તરત જ પાછા કર્યો અને કુમારને કહ્યું કે, કુમારી દીધરાજાએ રાજ્યનિ સેના દ્વારા આપણે માગ કી લીધે છે આથી આપણે અહી થી આડા મા જલદીથી નીકળી જઈ એ આમ કરતા બને જણા આડે મા ચાલતા ચાલતા એક ઘાડા ત્યા એક વડલાની નીચે રાજકુમારને બેસાડીને વરધનુ પાણીની તપાસમાં નીકળે, આ રીતે પાણીની તપાસમાં ફરતા વરધનુને દીઘ રાજાના સિનિકે એ જોઈ લીધું અને તેને પકડીને બાધી લીધે ખૂબ મારકૂટ કરી, બ્રહાદત્તકુમાર કથા છે તે પૂછયું અને જે નહી બતાવે તે તને મારી નાખવામાં આવશે તેવી ધમકી પણ આપી અને જે રસ્તેથી તે આવ્યું હતું જ ગલમાં જઈ ચડયા - ६७६ उत्तराध्ययमत्रे तैस्ताडयमानः कृष्यमाणश्च स कुमारान्तिकमदशमुपनीतः । तत्र स कुमाराय पलायनार्थ तरलक्षित सकेत दत्तवान् । तेन तमतः स कुमारस्ततो भटेरहाट एव पकायितवान् ' ततः पलायितः कुमार पफम्या महाटव्या प्रष्टिः । बुधा तृपाऽऽतः कुमारस्वतीय दिवसेष्टव्यामटन्नेक तापस दृष्टान् । दृष्टे च तस्मिन् कुमारस्य जीविताशा जाता। कुमारेण स तापसः पृष्टः । भगवन ! र मादाश्रमः? स 'आसन्न एवास्मदायमः' इत्युक्त्वा कुलपतिसमीप त नीतवान् । कुमारेण प्रणतः कुलपतिः । कुलपतिना मोक्तम्-कुत आगतोऽसि ? कुमारण सफलोऽपि वृत्तान्त तरह मारते खेचते हुए वे उसको कुमार के पास तक के रास्ते पर ले आये। उसने कुमार को उन सुभटों की अजात अवस्था में वही से भगने का सकेत किया । सकेन पाकर कुमार वरा से शोघ भगा। कुमार का भगना भटों को मालूम नहीं पडा । भगते २ कुमार एक महाटवी में आ पहुंचा । क्षुधा ण्व तृपा से पीडित होकर कुमार उम अटवी में टीक तीन दिन तक इधर उधर घूमता रहा, पर गाने पीनेका कही भी ठिकाना नहीं पड़ा। घूमते २ घूमतेर तीसरे दिन कुमार ने एक तापसको देखा तापसको देखकर कुमारका जी मे जी आया, उसके देखते ही उसको अपने जीने की आशा बध गई । तापस के समीप जाकर कुमार ने उससे पूछा भगवन् ।आपका आश्रम कहा है ' तापस बोला-"हमारा आश्रम पास ही है " ऐसा कह कर वह तापम कुमारको अपने कुलपति के समीप ले गया। कुलपतिको देख कर कुमार ने नमस्कार किया। कुलपतिने आये हुए कुमार को देखकर पूछा-तुम कहा से आये हो ' कुलपति की તે રસ્તે ઘસડતા લઈ ચાલ્યા કુમાર જ્યા બે હતું તે સ્થાન નજીક આવતા તેણે સ કેતથી કુમારને ભાગી છુટવાને સકેત કર્યો આ સંકેત સૈનિકની જાણમાં આવ્યો નહી સકેત મળતા કુમાર વાથી ભાગવા માડયો અને મહા જયકર જગલમાં જઈ ચડયે ભૂખ અને તરસથી પીડાતા ત્રણ દિવસ સુધી કુમાર તે જ ગલમાં અથડા પરતુ ડયાય ખાવાપીવાનું ન મળ્યું ત્રીજા દિવસે કુમારે એક તપસ્વીને જોયા, તપસ્વીને જોઈને તેના જીવમા ધરપત વળી અને પિોતાના જીવનની આશા બંધાઈ તપસ્વીની પાસે જઈને કુમારે તેને પૂછ્યું ભગવન આપને આશ્રમ કયા છે? તપસ્વીએ કહ્યું કે, “અમારા આશ્રમ અહિં નજીકમાં જ છે ” આમ કહી તે કુમારને લઈ પિતાના કુલપતિ પાસે આવ્યા કુલપતિને જોઈ કુમારે નમસ્કાર કર્યા કુલપતિએ આવેલા કુમારને જોઈને તેને પૂછ્યું તમે કયાથી આવે છે? કુલપતિના પૂછવાથી - प्रियदर्शिनी टीफा म १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ६७७ कथितः कुलपतिनोक्तम्-वत्स! नह तव जनस्य लघु भ्राता । त्वहि निनावाममेन प्राप्तोऽसि । यथेच्छमन विष्ठाकुमारोऽपि तापसस्याभिप्राय ज्ञात्वा तत्र मुखेन स्थितः क्रमेग वपीकाल. समायात । तदा कुमारेण सफला धनुर्वेदविद्या तापसादधिता। वापसाः मग्लाले कन्दमूलादिनिमित्तं गता, कुमारोऽपि तै. सह गन । वर वन शोमा पश्यना कुमारणको महाहस्ती टटः । कुमारस्तदभिमुग्व चलितः । कुमारं दृष्ट्वा हस्तिना महारसः कृतः। कुमारेण तस्य पुरो निनमुत्तरीयमन प्रक्षिप्तम् । वातका उत्तरमें कुमारने अपना सकल वृत्तान्त उनसे निवेदित कर दिया। कुमार की रात को सुनकर कुलपति ने कहा कि वत्स! मैं तुम्हारे पिता का यडा भाई हु । अब तुम किसी भी प्रकार की चिन्ता न करो और यही समझो कि म अपने घर पर ही आ गया हूँ। आनद से इच्छानुसार रहो पाओ पिओ और आनन्द से रहो। कुमार मी तापस के इन आवा- सन पूर्ण वचनो से विश्वस्त होकर एव उसके अभिनय को जानकर सुखपूर्वक वही पर रहने लगा। रहते २ वही पर कुमार को वर्षाकाल लग गया । इतने विशिष्ट समय के भीतर कुमार ने तापसौ से सकल धनुर्वेदविद्या सीखली । शरत्काल आने परतापस लोग कन्दमूल आदि के लिये वहा से निकले कुमार भी उनके साथ में हो गया । वन की शोभा को देखते समय कुमार की दृष्टि एक महा हाथी पर पडी। उसको देखकर कुमार उसके साम्हने गया। हत्तीने कुमारको देख कर पडे जोर से चीत्कार किया। चीत्कार शब्द को सुनकर कुमार ने उसके सामने अपना उत्तरीयवस्त्र उतार कर फेक दिया। हाथी ने उसी समय उस કુમારે પિતાને સઘળો પૂર્વ વૃત્તાત તેમને કહી સંભળાવ્ય કુમારની વાત સાંભળીને કુલપતિએ કહ્યું કે, વત્સ! હુ તમારા પિતાને મોટે ભાઈ છુ હવે તમે કોઈ પ્રકારની ચિંતા ન કરો અને એમ જ સમજે કે હુ મારા પિતાને ઘેર જ આવ્યો છે એમ માની આન દથી ઈચ્છા પ્રમાણે રહે, ખૂબ ખાઓ, પછે અને આનંદ કરી કુમાર તપસ્વીના આવા આશ્વાસન ભરેલા વચનને સાભળી વિશ્વાસ મૂકીને તેમજ તેમના અભિપ્રાયને જાણીને સુખપૂર્વક ત્યાં રહેવા લાગ્યા તપસ્વીના આશ્રમમાં રહેતા રહેતા એક વર્ષ વીતી ગયુ આ સમય દરમ્યાન કુમારે તપસ્વીઓ પાસેથી ધનુર્વેદવિવા શીખી લીધી શકાળ આવવાથી તપસ્વીઓ ક દમૂળ આદિના માટે ત્યાંથી નીકા કુમાર પણ તેમની સાથે ચા વનની શેભાને જોતા જેના કુમારની દ્રષ્ટિ એક હાથી ઉપર પડી એને જોઈને કુમાર તેની સામે ગયે પિતાની સામે આવેલા કુમારને જોઈને હાથીએ ઘણા જોરથી ચીત્કાર કર્યો ચીરફાર શબ્દને સાભળીને કુમારે પોતાનું ઉત્તરીય વસ્ત્ર (ઉપર) उत्तराध्ययनसूत्रे फरिगाऽपि निन शुण्डादण्डेन तत्क्षणादर तदुत्तरीयास्त्र गृहीत क्षिप्त नाकाशे। यावत्स करी क्रोधान्धो भूत्वा कुमारान्तिमाग ति, तारतमागेऽपि कौशलेन स्वोत्तरीयमग्रहीत् । पुन करिणा सह विविध क्रीडा कर्तुमार धान । तदाऽसा करी श्रान्तो भूला तनः प्रचलितः कुमारोऽपि तेन सहर तत्पृष्ठत प्रचलितः। फियद्- दूर गतः कुमारो दिदमूहः पूपिरदिमिभागे गिरिनदीसन्निविष्ट जीर्णभवन- भित्तिमानोपलक्षितमेक जीर्णनगर दृष्टवान् । कुतूहलाक्रान्तचित्तो नगरमध्ये । प्रविष्टः चतुर्दिक्षु दृष्टि परिभ्रामयन् पिलोकितवान् विकटवशजालम् । यत्समीपे खेटक. (ढाल इति प्रसिद्ध. ) खड्गश्च स्थापित आसीत् । कुमार. उत्तरीय वस्न को शुडादण्ड से पकडकर उसको आकाश में उछाल दिया। और कुमार तर्फ झपटा। अपनी तर्फ मोधसे अन्ध होकर आते हुए हायीको देखकर कुमारने उस अपने उछाले गये उत्तरीयवस्त्र को पडी कुशलता से गिरते हुए को पकड लिया। पश्चात् उसने उस हाथी के साथ अनेक प्रकारकी क्रीडारा की। इस तरह जब वह हाथी थक चुका तर वह वहासे चल दिया । कुमार भी उस हाथी के पीछे २ चलने लगा। कुछ थोड़ी दूर गया ही होगा कि कुमार ने दिग्मूढ बनकर पूर्वापर दिग्विभाग में एक जीर्ण नगर देखा। यह जीणं नगर गिरि नदी के तट पर बसा हुआ था, और इसकी जीर्ण भित्तिया मात्र ही अवशिष्ट-शेप थी।कुमारने देखकर आश्चर्यचकित होकर उस नगर मे प्रवेश किया। वहा उसने अपनी दृष्टि चारों ओर फैलाई तो एक चिकटवशजाल उसको दिखलाई पडा। उस विकटचशजाल के पास ઉતારીને તેને તરફ ફેકયુ, હાથીએ પિતાની સુઢથી તે વસ્ત્રને પકડીને તેને ઊંચે આકાશમાં ઉડાડ્યું અને કુમાર સામે દેટ મૂકી, કોધથી આધળે બનીને પિતા તરફ દેડી રહેલ હાથીને જોઈ તેમજ હાથીએ ઉછળેલા પિતાના ઉત્તરીય અને નીચે પડતા ભારે કુશળતાથી પકડી લઈ પછી તેણે એ હાથી સામે સતાકુક ડીની રમત શરૂ કરી પછી જ્યારે હાથી શાત બની ગયે ત્યારે તે ત્યાથી ચાલતે થયા કુમાર પણ તેની પાછળ પાછળ મદ ગતિએ ચાલવા લાગ્યા છેડે દૂર ચાલ્યા બાદ કુમારે પૂર્વ દિશાના એક ભાગમાં એક જીણું નગર યુ આ જીર્ણ નગર પહાડમાથી આવતી એક નદીના તટ પર વસેલુ હતુ, આ નગર ઉજ્જડ હતું તેની જીર્ણ ભીતે જ માત્ર ઉભી હતી, કુમારે આશ્ચચકિત બનીને છે નગરમાં પ્રવેશ કર્યો, ત્યાં તેણે પિતાની દૃષ્ટિ ચારે તરફ ફેરવી તે તેને વિકટ વશજી જોવામાં આવી એ વિકટવશાળ પાસે એક બાણ અને તલવાર प्रियदर्शिनीटीका अ० १३ चित्र-सभूतपरितवर्णनम् ६७९ खड्गमादाय माहरद् विकटवशनाले । खड्गमहारच्छिन्नवशनालेन सह तत्पुरतः स्फुर दोष्ठी मनोहराकृतिक एको मुण्डो निपतित । त दृष्ट्वा ससभ्रान्तेन कुमारेण चिन्तितम्-"धिगस्तु मा दुर्व्यवसायव्यसनिनम् , पिइमम गाहुबलम् । येना- विचारपरायणेन मया दुकत्यमिद कृतम् हतोऽय निरपराधो विद्यामाधको मया इत्येव स कुमारो नहुधा पश्चाताप कृतान् । पश्चात्ताप कुर्वता कुमारेण वशजाल- मध्यपत्ती पानादिसामग्री समल्तिहस्तः कान्धोऽवलोक्तिः । तद्दर्शनेन पुनरपि खेटक-याण और तलवार, ये दो वस्तुएँ रखी हुई थी। कुमार ने तल- पार को उठाकर वशजाल के ऊपर ज्यों ही प्रहार किया। कि उसके फटते ही वहासे एक मुड नीचे गिरा, वह आकृतिमे वडा मनोहर यातया जिसके ओष्ठ कप रहे थे। उस मुड के गिरते ही कुमार को बड़ा आश्चर्य हुआ। आश्चर्य चकित होकर पश्चात् कुमार ने विचार किया कि अविचारी काम करने वाले मुज अविचारी को धिकार है। मेरे इन गाहुओं के बल को भी धिक्कार है। राय मैने विना विचारे ही इस दुष्कृत्य को किया है। देखो इस कृत्य के करने से मेरे द्वारा एक निर- पराधी विद्यासाधक विद्याधर का यह माथा कट कर गिरा है। मेरे द्वारा यह अमार्जनीय अपराध बना अब क्या करू । इस प्रकार कुमार ने अपने इस अविचारित कृत्य पर बडा भारी पश्चात्ताप किया। कुमार जब विविध रूप से इस प्रकार का पश्चात्ताप कर रहा था कि उसी समय उसने देखा कि वशजाल के मध्यरर्ती यह करध कि जिसका मस्तक पहिले से ही , વસ્તુઓ પડી હતી, કુમારે તવરને એ વશજાળ ઉપર ઉપાડીને ફેકી, તલ- વારના ઘાથી વશજાળ ફાટી અને એક મુડકીની આકૃતી કે જે ખૂબ જ સુંદર ચહેરાવાળી હતી અને જેના હોઠ કાપતા હતા તે નીચે પડી આ મુડકી નીચે પડતા કુમારને ખૂબ જ આશ્ચર્ય થયું, આશ્ચર્ય ચકિત બન્યા પછી કુમારે વિચાર કર્યો કે, અવ્યવસાયમાં વ્યવસાય કરનાર મને અવિચારીને ધિક્કાર છે, મારા આ હાથના બળને ધિક્કાર છે, મે વગર વિચાર્યે જ આવું દુષ્કૃત્ય કર્યું છે, આવું અવિચારી અધમાધમ કૃત્ય મારા હાથથી થવાના કારણે એક નિરપરાધી વિદ્યાસાધક વિવાઘરનુ માથુ વિનાકારણે મારા હાથથી કપાઈ જવા પામ્યું છે મારાથી આ પ્રકારનો ઘોર અપરાધ થયો છે. હવે શું કરૂ? આ રીતે કુમારે પિતાના અવિચારી કૃત્ય પર ભારે પશ્ચાત્તાપ કર્યો કુમાર જ્યારે વિવિધ રૂપથી પશ્ચાત્તાપ કરી રહ્યો હતે એ વખતે તેણે જોયુ તે વશજાળની વચ- માનું ધડ કે જેનું માથું પહેલા તેના હાથે કપાઈ જવા પામ્યું હતું તે ६८० उत्तराध्ययनस सोऽतीव दुर्मना जातः । पुन:-'भवितव्यतापशादिद नानम् ' उति पिचिन्तयन् किमपि समाश्वस्त इतस्ततो विन्यस्तटप्टिरेक विशालपुयानमालोकितान तहर्शना सक्तचितः कुमारस्तप्रविष्टः । तत्र परिभमन् अशोक तरूपलयीकृतमेक सप्तभूम- मावासं दृष्टान् । तन्मधे प्रविष्टः कुमार' क्रमेण सप्तमभूममारूढः । तत्रोत्फुल्ल कमलपदनां नीलकमलनयना सङ्गिामुदरी कानन सम्प्राप्तयोरना कामपि कन्याम- वलोकितवान् । परमविस्मयापनः कुमारस्तामुवाच-भद्रे ! का स्वम् कथमेशाकिनी उसके द्वारा धड़ से अलग कर दिया गया है पानादि सामग्री को अपने हाथो में लिये हुए बड़ा है, उसके देखने से घर कुमार अब पहिले की अपेक्षा और अधिक सचिन्त पन गया। पश्चात् " भवितव्यता के वश से यह हुआ है" इन प्रकार सोचकर कुमार स्वस्थ होकर इधर- उधर फिरने लगा। फिरते २ उसने एक विशाल उद्यान देना । उसके देखने पर उसका चित्त उसमे प्रवेश करने के लिये लालायित रोगया। वह वहा गया और भ्रमण करते २ एक सात खड का मकान देग्वा । वह अशोक वृक्षों से चारों तरफ से वेष्टित था । कुमार उसके भीतर पहुचकर क्रमश. सातवे ग्वड़ पर चढ़ गया। वहा उसने एक कन्या देखी। कन्या का मुख फूले हुए कमल के समान सुन्दर या। नीलकमल के समान इसके दोनों नेत्र थे । समस्त अग इसके विशेष सौन्दर्य सपन्न थे। यौवन इसके समस्त अग और उपागों मे व्यास हो रहा या। इस सर्वाङ्ग सुन्दरी कन्या को देखकर कुमार के आश्चर्य का ठिकाना नहीं रहा। પાન આદી સામગ્રી પિતાના હાથમાં લઈ ઉભેવ છે આ પ્રમાણે જેવાથી કુમાર પહેલા કરતા વધુ સાવચેત બની ગયા પછી જ ભાવીની પ્રબળતાથી આ બનેલ છે ” આ પ્રકારે વિચારીને સ્વસ્થ થઈને કુમાર આમતેમ ફરવા લાગ્યા ફરતા ફરતા તેણે એક સુંદર મટે બાગ જોતા જ તેનુ મન એમાં જવા લલચાયું તેણે તેમાં પ્રવેશ કર્યો, અને ફરવા લાગે ફરતા ફરતા તેની દષ્ટિએ સાત માળનુ એક ભવ્ય મકાન દેખાયુ એ મકાન અશોકવૃક્ષની વચ્ચે આવેલ હતુ કુમાર એ મકાનમાં દાખલ થયે, એક પછી એક મજલા ચડતા તે ઠેઠ સાતમા માળ ઉપર પહોંચી ગયો ત્યાં તેણે એક કમળના સમાન સુદર મુખવાળી એક દિવ્ય કન્યાને જોઈ નીલકમળ જેવા એના નેત્ર હતા અને જેનુ દેહ સૌદર્ય ખૂબ જ ઉજવળ એવું હતું યૌવન તેના અગ ઉપાગમાં વ્યાસ બન્યુ હતુ એ સર્વાગ સુંદર સુંદરીને જોઈને કુમારને આશ્ચર્યનો પાર ન રહ્યો ભારે વિરમયતા સાથે તે કન્યા સામે જોઈને તેણે 1 ચડતા ? - प्रियदर्शिनी टीका य १३ चिन-सभूतचरितवर्णनम् ६८१ विशालेऽस्मिन्माने तिष्ठसि । यदि युक्त मन्यसे तदा निवेदय मामप्यात्मीय- रत्तान्तम् । कुमारम्य पचन शुला ममाश्वस्तहृदया सा मोक्तवान्-कुमार । मम कथा बहुतरसालसमापनीया, अतो भगानेव पूर्व कथयतु, को भान् ? कुतः समायातः ? किमागमन कारगम् । एप तया पृष्टः स कुमारः कयितवान्-देवि । पाञ्चालाधिपति ब्रह्मनृपतिपुत्रो नमदत्तनामाऽस्मि । इति श्रुत्वैर सा कुमारी चरणयोर्निपत्य हर्षजनितमा पाकुलितेक्षणा मगद्गदमिदमुवाच-कुमार! यह तर मातुलपुत्री, पिता तार्थे सङ्कल्पिता, इत्युक्त्वा कुमारस्य चरणयोर्निपत्य सा भृश विस्मित होकर उसने कन्यासे कहा-भद्रे ! तुम कौन हो? और अकेली ही इस विशाल वनमे रहती हो? यदि कहने में कोई हानि न हो तो कृपा कर अपना समस्त वृत्तान्त मुझे स्पष्ट बतलाओ । कुमार के इस प्रकार वचन सुनकर स्वस्थ हदय सपन्न रोकर कन्या ने कहा कुमार। मेरी कथा बहुत विस्तृत है-उसके सुनने सुनाने में बहुत समय व्यतीत होगा, इस लिये पहिले आपही बतलायें कि आप कौन हैं ? कहा से आ रहे हैं? और यहा आने का कारण क्या है ? इस प्रकार कन्याने जय कुमार से पूछा तो कुमार ने कहा-देवि! मुनो मैं अपना ठिकाना तुमको बताता हू, वह इस प्रकार है-पाञ्चाल देश का ब्रह्म नामका राजा है मै उसका ब्रह्म- दत्त नामका पुत्र हू । कुमार के इस परिचय को पाकर वह कन्या हर्ष- प्रकर्षसे-पायुसे व्याप्त ना होकर कुमार के चरणों में पड गई और गद्गद् स्वर से इस प्रकार बोली-कुमार में तुम्हारे मामा की पुत्री ह । पिताने आपके निमित्त मुझे सकल्पित किया है। इस प्रकार कह कर वह पुन તમે કેણ છે? આ વિશાળ વનમાં શું તમે એકલા રહે છે? કાઈ હરકત ન હેય તે તમારી સઘળી હકીકત મને કહી સંભળાવ, કુમારના આ પ્રકા- રના વચન સાંભળીને સ્વસ્થ બનીને કન્યાએ કહ્યું કુમાર ! મારી જીવનકથા ખૂબ જ લાબી છે, એને સાંભળવામાં ઘણે સમય લાગશે આથી પહેલા આપ જ બતાવો કે તમે કોણ છે ? કયાથી આવી રહ્યા છે અને અહીં આવવાનું કારણ શું છે? આ રીતે કન્યાએ જ્યારે રાજકુમારને પૂછ્યું ત્યારે કુમારે કહ્યું કે, દેવી સાભળે હુ મારી સઘળી હકીકત તમને સંભળાવું છું તે આ પ્રમાણે છે, પાંચાલ દેશ બ્રા નામના રાજા છે, હુ તેમનો બ્રહ્મદત્ત નામનો પુત્ર છું કુમારના આ પરિચયને સાભળી તે કન્યા ખૂબ જ આનદ પામી અને હર્ષના આસુ તેના નેત્રમાથી ઉભરાવા લાગ્યા અને તત જ તે કુમારના ચરણમાં પડી અને ગદગદ્દ ક કે કહેવા લાગી કે હે કુમાર ! હુ તમારા મામાની પુત્રી છુ પિતાએ આપની સાથે મારે લગ્ન કરવાનો નિર્ધાર કર્યો છે આ પ્રમાણે उत्तराभ्ययनले रोदितवती । कुमारोऽय चरणपतितां तां ममुत्थाप्य सानुकूलपचनेस्तस्या धृति जनयन् स्वकरेण तदारिमार्जयन्निदमुनाच-बाले ! कथय केन वमोदशीमय स्थामानीता? सा कुमारी कुमारदर्शनेन मजातधैर्या कथयितुमारब्धा-भा तर मातुलपुत्री, पिणा वा सङ्कल्पिता, इति ज्ञातमा भवता । अतः पर कथयामि-- यदा मया सात वया सह मम विवाहोभविष्यति । तदारभ्य तर सगमाऽऽकारिणी स्वकीयमुद्विग्न मनः मरस्तटेपु वनेपरनेषु विनोदयन्ती कथचिकाल यापयितु महत्ता । एस्दाऽह समुद्विग्नचेता निजगृहोद्याने त्वामे चिन्तयन्ती सहवाखिल- कुमार के दोनों चरणों को छूकर एकदम रोने लगी । कुमारने उसको अपने चरणों पर से उठाकर सानुकल वचनों द्वारा धैर्य बधाया और अपने करकमल से उसके आसुभोंको पोंडा पश्चात् कहा-पाले । कहो तुमको किसने इस अवस्था पर पहुंचाया है। कुमारा ने कुमार के दर्शन से धैर्य सपन्न बनकर अपनी कथा उसको इस प्रकार मुनाई-वह बोली- कुमार ! मै तुम्हारे मामा की पुत्री हु । पिता ने तुमको देने के लिये मुझे सकल्पित किया है । यह यात तो मैं अभी आप से निवेदित कर ही चुकी है। अब इसके बाद का वृत्तान्त इस प्रकार है-जब मुझे यह पूर्ण रूप से निश्चय हो चुका कि मेरा वैवाहिक सबध आप के साथ होना है तो मुझे उसी दिन से आपके सगम की अभिलाषा ने उद्विग्नचित्त बना दिया। उद्विग्न नन को पने तालाब, धन एव उपवों मे नानाविध क्रीडाओ के करने से रमाया और इस तरह से कथाचित् समय को पोताया। परन्तु चित्तको जैसी चाहिये वैसो शाति नहीं मिली। एक કહીને તે કુમારના બને ચરણેને પકડીને રેવા લાગી, કુમારે તેને બેડી કરી સાનુકૂળ વચનોથી આશ્વાસન આપી પિતાના હાથથી તેની આખના આંસુ લુછતા લુછતા પૂછ્યું કે બાળા! મન મૂકીને કહે કે તમારી આ દશા કે કરી કુમારના વચનોથી હિમત લાવી તે કુમારીએ પત ની વિતક કથા કહેવા માડી કુમાર ! હું તમારા મામાની પુત્રી છું પિતાએ તમારી સાથે મને પર gવવાને સંકલ્પ કર્યો એ વાત હુ આપને કહી ચૂકી છુ એ પંછીનું વૃત્તાત આ પ્રકારનું છે ત્યારે મારા જાણવામાં આવ્યું કે, મારે વૈવાહિક સબંધ આપની સાથે નિશ્ચિત બની ચૂક્યું છે ત્યારે એ જ દિવસથી આપના મિલન માટે મારા દિલમાં અરમાન જાગ્યા હતા મારૂ મન આપને મળવા તલપી રહ્યું હતું સમય વીતતો હતું અને મારા મનમાં ભારે અકળામણું જાગતી હતી એ અકળામણને દૂર કરવા હુ તળાવ, વન, ઉપવનમાં નાના વધ ક્રીડાઓ કરવા નીકળી પડતી અને એ રીતે સમય વીતાવતી હતી પરંતુ - થ શાન્તી नियशिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूत परितणनम् भावा विस्मृत सपरभावभेदा सकल्पाध्यमितत्लत्मगमा हृदयेगेन त्वया मह कीडा परायणा सती दुष्टविद्याधरणाहमानीता । स विद्याधरो मा नीतिमार्गात् । पाचालयितु यतते । मह भवदाशया कपचित्प्राणान् धारयामि । अहमत्र वन्धुजन विरह दारानल प्रतप्ता सुधादृष्टया भवदीयदृष्टया प्रमुदिता जाताऽस्मि । कुमारे- गोक्तम्-त्वदपहारको मम शरधुना क्यास्ते ' अहमपि तद्दल दृष्टुमिच्छामि । दिन की बात है कि जब मेरा चित विशेष रूप से उधिग्न बन रहा था तर में अपने घरके उद्यान में जाकर उसमे आपको बठाने का प्रयत्न करने लगी। सकल्प से आपकी आकृति खींचकर चित्तघर में मेने आपको पिठाया। में उस समय यह बिलकुल विस्मृत हो गई थी कि स्व और पर का भेद कसा होता है। समस्त सकल्प और विकरपों के लक्ष्य एकमात्र उस समय मेरे आपही बने हुए थे । मने आपके साथ मन ही मन क्रीडा करना प्रारम किया। इस प्रकार आपमे एकतान बनी हुई मुझे किसी दुष्ट विद्याधर ने देखा और उसने मेरा हरण कर लिया। इस तरर उसके द्वारा हरी जाकर म यहा लाई गई है । वह विद्याधर मुझे नीति मार्ग से चलायमान करने के लिये विशेष प्रयत्न कर ररा है, परन्तु मैं आपके मिलने की आशा से ही किसी तरह अभीतक प्राणों को सुरक्षित किये हू । यद्यपि म यहा यन्धुजनों के विरहाग्नि से जल ही रही हू तौभी आज आपके दर्शन रूपी अमृतवृष्टि ने मुझे प्रमुदित बना दिया है। इस प्रकार उस कन्या के कथन को सुनकर कुमार ने कहा भाग्ये। નહોતી મળતી એક દિવસની વાત છે કે, જયારે મારૂ ચિત્ત ખૂબ જ વ્યગ્ર બની રહ્યું હતું ત્યારે હું ઉધાનમાં ગઈ અને આપને મારા દિલમા સ્થિર કરવાનો પ્રયત્ન કરવા લાગી, એ સમયે હું બિલકુલ બેભાન જેવી બની ગઈ હતી મારા સંકલ્પ વિકલ્પ આપનામાં જ એકત્રિત બની ગયા હતા, મે મનમાં ને મનમાં આપની સાથે ફીડ કરવાના સ્વપ્ના સેવવા માડયા આ રીતે આપનામાં એકતાન બનેલી એવી મને કોઈ દુષ્ટ વિવારે જઈ અને તેણે મારૂ હરણ કર્યું મારૂ હરણ કરીને તે વિદ્યાધર મને અહી લઈ આવ્યા છે આ પછી તે વિદ્યાધરે નીતિ માર્ગથી મને ચલાયમાન કરવા ખૂબ પ્રયત્નો કર્યા પરંતુ આપને મળવાની આશાથી મહાકટ પૂર્વક હું પ્રાણને સુરક્ષિત રાખી શકી છુ હુ અહી મારાબ પુજનોથી વિખુટી વિરહરૂપી અગ્નિથી બળતી દીવસો કાપી રહી હતી ત્યા જ આજે આપના દર્શનની અમૃત વૃષ્ટિએ મને પ્રફુલ્લિત બનાવી છે એ કન્યાના આ પ્રકારના વચનોને સાંભળીને કુમારે કહ્યું, સુભગે ! કહે उमराध्ययमसूत्र कुमार्या भणितम्-स्वामिन अनेन दुष्टविद्यापरेण मय शाङ्करी विधा दना, दवा च तेनोक्तम्-इय विद्यावया परितमात्रा दासीदामपपीपरिसार रूपेगानिर्मविष्यति। त्वदुक्त सर्व कार्य करिष्यति । तव रिपुं निवारविष्यति । दूरस्यस्यापि मम म वृत्तान्त पृष्टा सनी मां कथयिष्यति, अतस्ता विद्या स्मृता ला कथयामीयुक्त्या विद्याधत्तान्त राजकुमाराय कथयति-शीलावणधर्ममभागा-मम तेजोऽसदमानोत्र भवने मां मुक्त्वा स उन्मत्तनामा विद्याधरो विद्या सापयितु उजाल प्रविष्टः । पतावर तेरा अपहारक मेरा शत्रु विद्याधर इस समय कहा है' में देखना चाहता हूं कि वर कैसा पलवान है, कुमार की गाने सुनकर कुमारी ने कहा स्वामिन् ! इस दुष्ट विद्याधरने मुझे शादुरी विद्या देनी विचारी है, और इसका प्रभाव इस प्रकार यतलाया कि जब तू इस विद्या को याद करेगी तय वह विद्या दासी-दास-सखी एव परिवार रूपसे स्वय प्रकट रो जावेगी । और जैसा तुम कहोगी वैमा ही गर सब काम करेगी । तुम्हारा यदि कोई शत्रु भी रोगा तो उसका भी यह निवारण कर देगी। तुमसे दूर रहे हुए भी मेरा सर वृतान्त पूछने पर तुमको यतला देगी। इस लिये मैं उस विद्या को याद करके तुमसे कहगा इस प्रकार कह कर वह विद्याधर उस विद्या को सिद्ध करने के लिये वश के जाल में प्रविष्टहुआ है। यद्यपि उसने मेरे शील को खडित करने के लिये खूब ही प्रयत्न किया परन्तु वह मेरे शील रक्षण जन्य परमधर्म के प्रभाव से परास्त ही रहा। मेरे तेज को वर सहन नहीं कर सका । इसलिये वह मुझे इस भवन में તારું અપહરણ કરનાર મારો શત્રુ એ વિદ્યાધર આ સમયે કયા છે? હું જેવા માગુ છું કે, તે કેટલે બળવાન છે? કુમારની વાતને સાભળી કુમારીએ કહ્યું સ્વામિન! એ દુષ્ટ વિદ્યાધરે મને શાકરી વિદ્યા આપવાનું નક્કી કર્યું છે અને એ વિદ્યાને પ્રભાવ આ રીતને હેવાનું કહ્યું છે જ્યારે તુ આ વિદ્યાને યાદ કરશે ત્યારે તે વિદ્યા દાસ-દાસીઓ સાથે તેમજ સખી અને પરિવાર સાથે પ્રગટ થશે અને તેને તુ કહીશ તે પ્રમાણે તારા દરેક કામ તે કરી આપશે તારે જે કઈ શત્રુ પણ હશે તે તેનો પણ તે વિનારા કરી નાખશે તારાથી દૂર રહેવા છતા પણ મારે સઘળે વૃત્તાત પૂછવાથી એ તને બતાવશે આ કારણે એ વિદ્યાને સાધવા હું જાઉં છું એમ કહીને તે વિદ્યાધર એક વશના 'જાળમાં બેઠો છે એ વિદ્યાધરે મને પિતાને સ્વાધીન કરવા આજ સુધી ઘણા 'પ્રયત્ન કર્યા છે પરંતુ તેમાં તેને સફળતા મળી નથી હું મારા શીલને અખ ડ રાખી શકી છું, મારા તેજને તે સહન ન કરી શકવાથી મને આ ભુવનમાં એક્લી રાખીને તે વિધાધર ચાલ્યા ગયા છે કુમારીની સ્વય RE प्रियदर्शिनी टीका अ १३ विप्र-संभूतवरितवर्णनम् रुमार्या एतद्वपन श्रुत्वा राजकुमारेणोक्तम्-बाले ! मुञ्च भयम् । योऽसो विद्याधरो विद्या सापयितु वशनाल मविष्टो मया तम्य शिरच्छिन्नम् । इति श्रुत्वा हर्षप्रकर्षम धिगता राजपुत्री कथितवती-आर्यपुत्र ! त्वया शोभन कृतम् , य एप दुरात्मा विद्या धरो इतः । सम्प्रत्यडमाश्वस्ताऽस्मि । तत. कुमारो गान्धर्वनिधिना ता परिणीय, तया सह फियत्काल तन स्थित । अन्यदा कुमारेण दिव्यवठयानां निरूपश्रुतः । त युत्या कुमार पोवाच- कोऽय शब्द. श्रूयते ?-आर्यपुत्र' तस्यैव दुष्टरियाधरस्य भगिनी खण्डशाखा नाम्नी विद्याधरकुमारीभिः परिश्ता मिहोपकरणमादायान समागता | तासा विद्या- अकेली को लोड गया है। कुमारी के इस कथन को सुनकर राजकुमारने कहा कि-हे नाले। अब तुम भय मत करो। क्यों किजोया विद्यावर शाङ्करी विद्या को सिद्ध करने के लिये वशनाल मे गया हुआ था, उसको तो मैंने मार डाला है। अर्थात् उसका शिरच्छेद कर दिया है। कुमार की इस यात को सुनकर अय दूर होजाने से कुमारी को वडा रर्प हुआ । और कहा अब मुझे किसी प्रकार का भय नहीं रहा। कुमारी के वचनों * को सुनकर कुमार ने उसी समय उमके साथ गान्धर्वविधि के अनुसार अपना विवाह कर लिया। थोडे ही दिनों तक वह उसीके साथ वहा रहा, और सुग्वानुभव करता रहा। एक दिन की बात है कि कुमार के कानों में दिव्य बल्यो ककण की ध्वनि सुनाई पड़ी। सुनकर कुमार ने कहा प्रिये यह शब्द कैसा सुनने मे आ रहा है। कुमारि ने उत्तर दिया आर्यपुत्र ! उसी दुष्ट विद्याधर की पहिन कि जिसका नाम शण्डशाखा है विद्याधर कुमारिकाओं से परिवृत रोकर विचार का साज सामान लेकर यहा आई हुई है। કુમારે કહ્યું કે, હે બાલે ! હવે તમારે ભય રાખવાનું કઈ પ્રયોજન નથી કેમકે, શાકરી વિદ્યા સિદ્ધ કરવા માટે વિશાળમાં ગયેલે એ વિદ્યાવર મારા હાથી હણાઈ ગયે છે અથત મારા હાથે તેનો શિરચ્છેદ થ છે વિદ્યાધરનો કુમારને હાથે ગિછેદ શ્યાની વાત સાંભળીને કુમારી ખૂબ જ હર્ષિત બની અને કહેવા લાગી, હે આર્યપુત્ર! તમારા હાથે જે કામ બન્યુ છે તે ઘણું જ સારૂ થયુ એ દુષ્ટાત્મા વિદ્યાધરને નાશ થયો એથી મને ખૂબ હર્ષ વયે હવે મને કઈ પ્રકારનો ભય નથી આ પછી કુમારે ગાધર્વ વીધી અનુસાર તે રાજકન્યા સાથે લગ્ન કર્યો અને કેટલાક દિવસ સુધી એ સ્થળે તેની સાથે આનંદથી રહ્યા એક દિવસની વાત છે કે, દિવ્ય એવા આભારણનો રણકાર કુમા રના કાને પડયો એ દિવ્ય રણકાર સાભળીને કુમારે પૂછ્યું, પ્રિયે! આ શાનો રણકાર સંભળાય છે ? રાજાએ કહ્યું, આય પુત્ર એ દુખ વિદ્યાધરની નામ શડશાખા છે તે વિદ્યાધર કુમારીકાઓને સાથે લઈ ६४ उमराध्ययनस्त्र कुमार्या भणितम्-स्वामिन् अनेन दुष्टविद्यापरेण मय शाहरो पिया दत्ता, दवा च तेनोक्तम्-श्य विधा चयापठितमानादासीदामपपीपरिसार रूपेगारिमरिष्यति। त्वदुक्त सर्व कार्य करिष्यति । तय रिपु निवारयिष्यति । द्रस्थस्यापि मम मवे वृत्तान्त पृष्टा मती सा कथयिष्पति, अतस्ता विद्या स्मृता ला कथयामीत्युक्त्वा विद्याप्रस्तान्त राजकुमाराय कथयति-शीलाक्षणधर्मममारा-मम तेजोऽसहमानोऽत्र भवने मां मुक्त्या म उन्मत्तनामा विद्याधरो विद्या साधयितु शिबाल प्रविष्टः । यता वह तेरा अपरारक मेरा शत्रु विद्याधर इस समय कहा है में देखना चाहता है कि वह कैसा बलवान है, कुमार की बातें सुनकर कुमारी ने कहा स्वामिन् ! इस दुष्ट विद्याधरने मुझे शाहरी विद्या देनी विचारी है, और इसका प्रभाव इस मझार पतलाया कि जब तृ इस विद्या को याद करेगी तय वह विद्या दासी-दास-सम्वी व परिगर रूपसे स्वय प्रकट रो जावेगी । और जैसा तुम कहोगी वैमा ही यह सब काम करेगी । तुम्हारा यदि कोई शत्रु भी होगा तो उसका भी यह निवारण कर देगी। तुमसे दूर रहे हुए भी मेरा सब पृतान्त पूछने पर तुमको यतला देगी । इस- लिये मैं उस विद्या को याद करके तुमसे कहगा इस प्रकार कह कर वह विद्याधर उस विद्या को सिद्ध करने के लिये वश के जाल में प्रविष्ट हुआ है। यद्यपि उसने मेरे शील को ग्वडित करने के लिये खूब ही प्रयत्न किया परन्तु वह मेरे शील रक्षण जन्य परमधर्म के प्रभाव से परास्त ही रहा। मेरे तेज को वह सहन नहीं कर सका। इसलिये वह मुझे इल भवन में તારું અપહરણ કરનાર મારે શત્રુ એ વિદ્યાધર આ સમયે કયા છે? હું જોવા માગુ છુ કે, તે કેટલે બળવાન છે? કુમારની વાતને સાભળી કુમારીએ કહ્યું સ્વામિન! એ દુખ વિદ્યારે મને શાકરી વિદ્યા આપવાનું નક્કી કર્યું છે અને એ વિદ્યાને પ્રભાવ આ રીતને હેવાનું કહ્યું છે જયારે તુ આ વિદ્યાને યાદ કરશે ત્યારે તે વિદ્યા દાસ-દાસીઓ સાથે તેમજ સખી અને પરિવાર સાથે પ્રગટ થશે અને તેને તુ કહીશ તે પ્રમાણે તારા દરેક કામ તે કરી આપશે તારે જે કઈ શત્રુ પણ હશે તે તેને પણ તે વિનાશ કરી નાખશે તારાથી દુર રહેવા છતા પણ મારે સઘળે વૃત્તાત પૂછવાથી એ તને બતાવશે આ કારણે એ વિદ્યાને સાધવા હું જાઉ છુ એમ કહીને તે વિદ્યાધર એક વરાના જાળમા બેઠે છે એ વિદ્યાધરે મને પિતાને સ્વાધીન કરવા આજ સુધી ઘણા 'પ્રયત્નો કર્યા છે પરંતુ તેમાં તેને સફળતા મળી નથી હું મારા શીલને અખ ૩ રાખી શકી છું, મારા તેજને તે સહન ન કરી શકવાથી મને આ ભુવનમાં એકલી રાખીને તે વિધાધર ચલે ગયે છે કુમારીની . વય - ।

, प्रियदर्शिनी टी म० १३ वित्र सभूतचरितवर्णनम् ६८७ पश्चिमतीरे गतः कुमार एका रूपयौवनलावण्यवती कन्या ददर्श । अन्तरे तरस्थितो राजमन्त्री त कुमार रिलोक्य सभवनमागत्य कुमारमानेतु दासी प्रेषयति । दास्या पचन श्रुत्वा कुमारस्तया सह महामन्त्रिणो गृहे गतवान् । मन्त्रिणाऽपि स मारो स्थानत्सत्कारित । द्वितीय दिवसे कुमारो मन्त्रिणा सह राजसमाया गतः । राजा कुमारस्य वृत्तान्तमवगत्य स कुमारोपरासने उपवेशित । सभाकार्य समाप्त राजकुमारेण सह सभवनमागत ता विविधभोननसामग्र्या कुमारो भोनितः । अनन्तर राजा सविनयमिदमाह-कुमार! भान्त सत्कर्तुं नास्ति में स्नान किया।स्नान करके फिर वर उमतालाव के पश्चिम तीर पर गया। चहा उसने रूप यौवन एव लावण्य से युक्त एक कन्या देखी । वहा रहे टए राजमती ने भी कुमार को देसा, देखकर दासी को भेजी। दासीने पहुच कर कुमार से कहा कि आप मेरे साथ महामत्री के घर चले । दासी के इम कथन को सुनकर कुमार उस दासी के साथ महामत्री के घर पर गया। मत्री ने कुमार को अपने घर पर खूय आनद फे साथ रक्खा और अच्छी तरह से उसका सत्कार भी किया। दूसरे दिन जर मत्री राज- सभा में जा रहे थे तर वे कुमार को भी साथ में लेते गये । राजाने कुमार को परिचय पाकर एव उमका समस्त वृत्तान्त जानकर एक सुन्दर आसन पर बैठाया। सभा का कार्य जय समास हो चुफा तो राजा कुमा- रको साथ लेकर अपने महल में आया और अनेक प्रकार की भोजन सामग्री द्वारा कुमार का खुन सत्कार किया-ठाट से भोजन करवाया। भोजन हो चुकने पर राजाने विनय के साथ कुमार से कहा-कुमार । आपके सत्कार करने की शक्ति यद्यपि मुझमे नही है तो भी मै आपको પશ્ચિમ કાંઠા તરફ ગમે ત્યાં તેણે રૂપલાવણ્યથી યુક્ત એવી એક કન્યા જોઈ એજ પ્રમાણે ત્યાં રહેલા મત્રીએ કુમારને જોયા કુમારને જોતા જ તેણે કુમા રને બોલાવવા દાગીને મોકલી દાસીએ આવીને કુમારને મત્રીનો સંદેશો પહાચાડે તે સાભળીને કુમાર તે દાની સાથે મત્રીના નિવાસ સ્થાને ગયે મત્રીએ કુમારનુ સુદર સ્વાગત કર્યું બીજે દિવસે રાજસભામા જતી વેળાએ કુમારને પણ સાથે લેતા ગયા રાજાએ કુમારનો પરિચય મેળવીને તેમજ તેનો સઘળો પૂર્વ વૃત્તાત જાણુને એક સુર આસન ઉપર બેસાડ સભાનું કામ પૂરું થયું એટલે રાજા કુમારને પોતાની સાથે રાજમહેલમાં લઈ ગયે અને અનેક પ્રકારની ભજન સામગ્રીથી કુમારનું સન્માન કર્યું ભેજન વધી પૂર્ણ થયા પછી રાજાએ ખૂબ વિનય સાથે કયા કુમાર ! હું તમારૂ સ પૂર્ણપણે સ્વાગત કરી શકવામાં શક્તિમાન उत्तराम्ययन धरीणां पलयानामेप मनोहरः शन्दः । समितस्त्वरितमपक्रम्य प्रासादरहिर्भागे दत्तदृष्टिस्तिष्ठ अहमुपरि गच्छामि, वासांत्वरिपये कीशो भानो भवनि, तमपि विनानामि । यदि तामा त्वद्विषयेऽनुरागो भविष्यति, तदा रक्तां पताका दर्शयि- व्यामि अन्यथा तु श्वेताम् । कुमारोऽपि तत्कथनानुसारेण प्रासादाद् वहिर्गवा प्रच्छन्नस्तिष्ठति । तावत्पश्यति कुमारीकरचालित श्वेतपताकाम् । ता दृष्ट्या "एता विद्यार्योमविरुद्वाः" इति विचिन्त्य कुमारस्ततः गनेः शनरपक्रान्तो गिरिनिकु अमध्ये समागत । तत्र भ्रमता कुमारेणेकः सरोवरो दृष्टः । तन स्नात्वा तत्सरस सो उन विद्याधरियो के करयलयों-हाथकी चूडिया का यह मनोहर शब्द सुनाई दे रहा है। अब तुम यहा से शीघ्र ही निकलकर याहर चले जाओ, वहा पैठे २ इसकी निगार रसना,म भी ऊपर जाती है। इस विद्या. धरियों का तुम्हार विपय में कैसा अभिप्राय होता है यह में जानने की चेष्टा करंगी, यदि इनका अनुराग आप मे देखूगी तो मैं वही से आपके लिये एक लाल पताका दिखला द्गी-नहीं तो सफेदे । उसका इस प्रकार कवन सुनकर राजकुमार मकान से बाहर हो गया। और छिपकर एक जगह बैठ गया। कुमारी ने विद्याधरियों का भाव कुमार के विषय में ठीक न जानकर वहीं से सफेद पताका कुमार को दिखलाई। कुमार ने इसको देखकर यह समझ लिया कि ये विद्याधर कन्याएँ मुझसे विरुद्ध हैं। अतः वह वहा से चल दिया। और धीरे २ चलकर वह एक पर्वत के निकुज- पर्वतों काझुड के बीच में जा पहुचा। वहा जाकर उसने वहां रहे हुए सरोवर વિવાહના સાજ સામાન સાથે અહિ આવી છેઆ અવાજ એ વિદ્યાધર કુમારીકાઓએ પહેરેલા કકણે છે હવે તમે અહી થી જલદી બહાર નીકળી જાઓ અને દૂર બેઠા બેટા એની પ્રવૃત્તિ ઉપર નજર નાખતા રહે હું પણ ઉપર જાઉ છુ અને એ વિદ્યાધરણીઓનો તમારા વિષે કે અભિપ્રાય છે એ જાણવાની કેશિશ કરૂ છુ તમારા પ્રત્યે જે તેમનો સદુભાવ જણાશે તે હુ ત્યાથી લાલ કપડુ બતાવીશ અને સદ્ભાવ નહીં હોય તે સફેદ બતાવીશ તેની એ પ્રકારની વાત સાંભળીને રાજકુમાર તે મકાનમાંથી બહાર નીકળી ગયે અને એક સ્થળે છુપાઈને બેસી ગયો રાજકુમારીને વાતચીતમાં વિદ્યાધરણું એનો કુમાર પ્રત્યે ભાવ ઠીક ન જણાતા ત્યાથી સફેદ કપડુ બતાવ્યું આ જોઈ કુમારે વિચાર કર્યો કે, વિદ્યાધર કુમારીઓ ભારી વિરૂદ્ધ છે આથી તે ત્ય થી ચાલી નીકળ્યો ચાલતા ચાલતા તે એક પર્વતનુ ઝુડ-સમૂહ ઉપર જઈ પહાર ત્યા જઈ તેણે સરોવરમાં સ્નાન કર્યું સ્નાન કરીને તે એ ६८९ प्रियदर्शिनी टीका म० १३ मित्र-सभूतचरितवर्णनम् निरुदास्तथाऽपि ना योग्य पति गवेपयामीति मम भाग्यात महामन्त्रिगो दृष्टिपथमारूढः। एकदा स नृपतिः स्वसैन्य सज्जीकृत्य ब्राह्मदत्तकुमारेण सह म्वशत्रुभि सह सग्राम स्तुं गतः। श्वसुरमतिपक्षभूतान् राज्ञः पराजित्य प्रतिनिटत्तः कुमारो पर- धनुमपश्यत् । कुमारस्तमाहूय सत्तान्तमपृच्छन् । स कुमार दृष्टा भृश रुरोद । रुदन्त त सात्तनाचनः सान्त्वयित्वा कुमारो परधनु स्ववृत्तान्त कथयितु प्रेरि- तवान् । ततः स निवेदयति-"कुमार ! भवन्त तन पटाधोदेशे समुपवेश्य जल- यौवनवती मुझे देखकर उन्हों ने मुझसे कहा कि येटी-देवो इम ममय सप राजा मुझसे विरुद्ध हो रहे है तो भी म तेरे योग्य पति का अन्वेषण करताह। इतने मे मेरे भाग्यवशसे मत्रीजी को आपके दर्शन हो गये इस प्रकार कुमारको उस नवोढा ने अपना वृत्तान्त सुना कर प्रसन्नचित्त किया। एक समय की यात है कि इस कन्या का पिता सेना को सजित करके ब्रामदत्तकुमार के साथ शत्रुओंसे सग्राम करने के लिये निकला। कुमारने अपने श्वशुर के प्रतिपक्षी जितने भी राजा थे सबको परास्त कर दिया। जन कुमार वहा से लौटने लगा तो उसने लौटते समय घरधनु को देखा। वरधनु को पास बुलाकर कुमार ने ज्यों ही उससे सव वृत्तान्त पूछना चाहा कि इतने में कुमार को देखते ही वह खूब गला फाड २ कर रोने लगा । अतिशय मदन करते हुए घरधनु को कुमार ने समझा घुझाकर शांत किया । वरधनु के शान्त होने पर कुमार ने उसको अपना वृत्तान्त कहने के लिये प्रेरित किया। तब घरधनुने कुमार से इस प्रकार कहा। ઘણે સ્નેહ હોવાથી અને મને યૌવનવતી જોઈને એમણે મને કહ્યું કે, બેટા! નજર કર, આજે સઘળા રાજાઓ મારા દુશ્મન બની ગયા છે છતા હું તારા રેગ્ય એવા વરની શોધમાં છુ એટલામાં મારા ભાગ્યવશાત મત્રીજીને આપના દર્શન થયા આ રીતે પિતાને સમસ્ત વૃત્તાન્ત તેણે કુમારને ગભળવીને પ્રસન્નચિત્ત એક સમયની વાત છે કે, પ્રવાદત્તકુમારના આ નવા સસરા બનેલા રાજા પિતાની સેનાને સુસજજ કરી બ્રહદત્તકુમારને સાથે લઈ શત્રુઓ સાથે સગ્રામ કરવા નીકળ્યા કુમારે પોતાના સસરાના જે રાજાઓ શત્રુ હતા તેમને લડા- ઈમા હરાવી દીધા જયારે તે વિજય મેળવીને ત્યાંથી પાછા ફરતા હતા તેવામાં તેણે પિતાના મિત્ર વરધનુને જે જોતા જ તેને હદ થયે અને તેને પોતાની પાસે બોલાવીને સઘળે વૃત્તાત પૂછવા લાગ્યા આ બાજુ વરધનુએ પણ કુમારને જોતા હોવેશથી ડુસકે ડુસકે રડવા માડયુ આખરે કુમારે તેને છાતી સરસો ચાપી સાવન આપ્યુ બાદ તેનું વૃત્તાન્ત જાણવા પ્રયાસ કર્યો વરધનુએ કુમારથી પતે શી રીતે છૂટે પડે પછી શું થયું તે વૃત્તાન્ત કહેવા માડયું ૬૮૮ उत्तराध्ययममा मम शक्तिः ! अतो भवान् कमपि महत्तमुपहार सीकर्तुमर्हति । इच्छामि कन्पामिर्मा भवते दातुम् । राज्ञः सभक्ति बहुमान वचन निशम्य कुमारस्तस्मीनान् । समा गते शुभे मुहूर्ते कुमारस्य राजकन्यया मह निगाहो जातः । एकदा सुमारः स्व. मियामपुरत्-शुभे! काय, तर पिता स्थमेकाफिन महा त्या दत्तगान् । राजपुत्री पाह-सामिर! मम पिता शत्रुभिरुपद्रुनो निजितराज्य इमो पिपमपल्टिं समाश्रितः। अह राज्या श्रीमत्या गर्भनाता चतुर्णा मावणामनुजाता श्रीकान्ता नाम्नी पिनुः परमस्नेदभाजन भूताऽस्मि । मातयौवना मा पिता पाह-पुत्रि! ममते राजनो नजराने में एक भेट देना चारता हु आप उसको स्वीकार करे । ऐसा कहकर राजाने अपनी कन्या राजकुमार को समर्पित कर दी। कुमार ने भी राजा के भक्ति एच यहुमान परिपूर्ण वचन सुनकर उस कन्या को लेना अगीकार कर लिया पश्चात् शुभमुहर्त आने पर उसका विवाह भी कर दिया। एक दिन की बात है कि कुमार ने अपनी इस नवोढा पत्नी से पूछा कि प्रिये ! कहो तो सही तुम्हारे पिताने मुझ अकेले के साथ तुम्हारा विवाह कैसे कर दिया। राजपुत्री ने कहा स्वामिन् ! मेरे पिता के पीछे श, बहुत पडे थे। समय २ पर वे इनको अधिक कष्ट दिया करते थे। ऐसा भी समय आ गया था कि मेरे पिता का राज्य भी उन लोगों ने छीन लिया । और पिता को वहा से भगा दिया। भगकर पिताने इस विषमपल्ली का आश्रय लिया। मेरे चार भाई और हैं । सय भाइयों के बाद ही मेरा जन्म हुआ है। मेरी माता का नाम श्रीमती और मेरा नाम श्री कान्ता है। मेरे ऊपर पिता का अधिक स्नेह था अतः નથી, તે પણ હું આપને નજરાણામાં એક ભેટ આપવા ઈચ્છું છુ આપ તેનો સાભાર સ્વીકાર કરે આ પ્રમાણે કહીને રાજાએ પિતાની કન્યા કુમારને અર્પણ કરી કુમારે પણ રાજાનો પ્રેમભાવ જાણીને તેની કન્યાનો સ્વીકાર કર્યો પછી શુભ મુહૂર્તે તેમના લગ્ન થયા એક દિવસની વાત છે કે, કુમારે પિતાની નવોઢા પત્નીને પૂછયું કે, પ્રિયે ! તમારા પિતાએ મારા જેવી રખડતી વ્યક્તિ સાથે તમારૂ લગ્ન કેમ કર્યું? રાજપુનીએ કહ્યુ, સ્વામિન ! મારા પિતાની પાછળ ઘણું શત્રુઓ પડયા હતા અને વખતે વખત તેઓ ભારે કષ્ટ પહોચાડતા હતા એક સમય એવો આવી ગયું કે, મારા પિતાનું રાજ્ય પણ એ લેકેએ કબજે કરી લીધેલું અને પિતાને ભાગવુ પડેલું ભાગીને તેમણે આ વિષમ થળનો આશ્રય લીધે મારે ચાર ભાઈ છે હું એ ચારે ભાઈઓથી નાની છું મારી માતાનું નામ શ્રીમતી અને મારું નામ શ્રીકાન્તા છે મારા ઉપર પિતાને मियदर्शिनी टीफा अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् माजकदत्ता गुटिका मुख प्रक्षितमान् । तशादह निवेष्टो जात } मा मृत ज्ञात्वा सर्वे दीर्घपसैनिकाः प्रतिनिहत्ता । तेषु प्रतिनिहत्तेपु चिरकालानन्तर मया मुम्वाद् गुटिका निसारिता । तत सचेतनो भूलाऽह त्या गवेपयितु महत्तः । त्वदन्वेषण- परायणोऽह विचरन्नेकस्मिन् ग्रामे गतः । तत्र मयेक परिवाजको दृष्टः । तेन सह परिचयो जातः । स मामुपाच-तत्र पितुर्लघुभ्राता सुभगनामाऽहमस्मि । दीर्घ- नृप वासाता पिता पलायित । माता च तर दीर्घनृपेण निगृह्य मावन नामक चाण्डालगृहे निक्षिप्ता । यत्वाऽतीव दु.ग्वितोऽह कापालिकवेष परिवृत्य मात- झमहत्तर परिसन्न्य ततो मातरमादाय पितुर्मिनस्य देवशर्मनाम्नो ब्रामणस्य गृहे निक्षिप्तवान् । ततस्त्वामन्वेषयनितस्ततः परिभ्रमन् त्या सह सगतः।" तो फिर मेने परिव्राजक दारा दीगई गोलीको मुखमें डाल दिया। इससे मै उस समय विलकुल निश्चेष्ट हो गया। उन्हों ने ज्यो ही मुझे इस अवस्था में देखा तो जाना कि यह मर गया है। अत. वे सर सैनिक वहा से लौट गये। उनके लौट जाने पर बहुत समय के बाद मैंने उस गोली को अपने मुख से वाहिर निकाला । उसके निकालते ही में ज्यों का त्यों हो गया और फिर आप की खोज करने में लग गया। खोज करते २ मैं एक गाव मे पहुँचा वहा मुझे एक तापस मिला। उसके साथ मेरा परिचय रो गया। उसने मुझ से कहा-मैं तुम्हारे पिता का छोटा भाई सुभग हू । दीर्घराजा के पास से तुम्हारा पिता तो भग गया है और तुम्हारी माता को उसने निग्रहीत कर के मातग नामक चाण्डाल के घर में डाल दिया है। इस प्रकार के समाचार सुनकर मुझे बहुत अधिकदुःख हआ। पर उस समय करता क्या? विचार किया कि कापा- છેડે ત્યારે મે પરિવાજ કે આપેલ ગાળીને મોઢામાં મૂકી આથી હું એ સમયે તદ્દન નિશ્ચણ બની ગયે એમણે મને આ નિશ્ચષ્ટ જે એટલે માની લીધું કે, હું મરી ગયે આથી એ સઘળા સૈનિકે મને ત્યાં જ પડતું મૂકીને ચાલ્યા ગયા, એમના ચાલ્યા જવા પછી કેટલાક સમય પછી એ ગોળીને મોઢામાંથી બહાર કાઢી અને હુ પૂર્વવત્ ચેતનવત બની ગયો ત્યાર બાદ આપને શોધવા ભટકવા લાગ્યો શોધ કરતા કરતા હું એક ગામમાં પહોંચે ત્યા મને એક તપસ્વી મળ્યા એમની સાથે મારે પરિચય થયે તેણે મને કહ્યું હું તમારા પિતાને નાનોભાઈ સુભગ છું દીર્ધરાજાના ત્રાસથી તમારા પીતા ભાગી છૂટેલ છે અને તમારી માતાને પક ડીને તેણે માતગ નામના ચાહાલના ઘેર મૂકેલ છે આ પ્રકારની હકીકત સાભળી અને ખૂબ દુખ થયુ પરંતુ એ સમયે હું લાચાર હતો વિચાર કર્યો કે, - -- ६९० उत्तराभ्ययनर मानेतुमहमगच्छम् । यायरिकचिदुर गतस्तापदीर्घपभटैरह दृष्टा धृतश्च । ते मां धृत्वा ताडयितु प्रता, फथित पन्तव-कथय, वास्ते ब्रह्मदत्तकुमारः ? दर्शय, नो चेचा प्रय हनिष्यामः । तेस्ताउचमानोऽह लदन्तिकमुपागतस्तरलक्षित सकेत तुम्प दत्तवान । व च ततोऽपमृतः। ततोऽड तानकथयम्-औरासीदुपविष्टो-ब्रह्मदत्तः। मन्ये व्याघेण मक्षित. 1 मदीय वचनमबद्धाय ते मा ताडयितु प्रवृत्ताः। मया पिचारितम्-एते मां ताउयित्या मदीयमाणानपहरियन्ति । इति विचार्याह परि- कुमार । आपको उस वटवृक्ष के नीचे बैठाकर में जल लेने के लिये जैसे ही गया कि इतने में दीर्घराजा के भटों ने मुझे देखते ही पकड़ लिया। पकड़ कर उन्होने मुझे खूप पीटा-जय वे पीट युके तय कहने लगे कि पता ब्रह्मदत्तामार कहां है । यदि नही बताता है तो हम तुझे जानसे मार डालेगे । इस प्रकार कद कर वे मुझे मारते २ आपके पास लेकर वहा से चले। मैंने देखा कि मेरी दुर्दशा के साथ २ ये आपकी भी दुर्दशा फरेगे-अतः मैने इनको पता नही पडे इस रीति से आप को वहा से भाग जाने का सकेत किया । आप इससे वहां से भाग गये। जय मैंने यह अच्छी तरह जान लिया कि आप यहा नहीं है-यहा से भाग गये है-तप मैने उनसे कहा-जहादत्त पहिले यहीं पर बैठा था। जय वह यहा नहीं है तो मालूम पड़ता है कि उसको किसी व्याघने मक्षित कर लिया है। मेरे इन वचनों पर उनको विश्वास नही हुआ ओर पुनः वे मुझे पीटने लगे । जय मैने यर देगा कि ये मुझे जिन्दा नही छोडेगे કુમાર ! આપને એ વડવૃક્ષ નીચે બેસાડીને પાણીની શોધમાં ભટકતા હતા ત્યારે દીર્ઘરાજાએ રૌકિએ મને પકડી લીધું અને પૂબ માર માર્યો પછી મને તમારે પત્તો બતાવવા કહ્યું જે હું ન બતાવું તે મને જીવથી મારી નાખવાનું પણ જણાવ્યું આમ કરીને હું જે રીતેથી પાણી માટે નીકળે હતે તે તરફ મારતા મારતા લઈ ચાયા મે જોયું કે મારી દુર્દશાની સાથે એ કે આપની પણ દશા કરશે આથી એ લોકોની નજર ચુકવી ત્યાંથી આપને સત્વરે ભાગી જવા માટે સકેત કર્યો એ ઉપરથી આપ ત્યાંથી ભાગી છૂટયા જ્યારે મને ખાત્રી થઈ કે આપ ત્યાથી કુશળ રીતે ભાગી છૂટયા છે ત્યારે હું તેમને આપ જે સ્થળે બેઠા હતા ત્યા લઈ ગયે અને જણાવ્યું કે ઘણાદત્તકુમાર પહેલા અહી જ બેઠેલ હતા પણ અત્યારે તે તે અહી દેખાતા નથી માટે લાગે છે કે કોઈ હિંસક પશુ તેનું ભક્ષણ કરી ગયુ હશે મારાં એ વચને ઉપર તેમને વિશ્વાસ ન બેઠે એટલે ફરીથી તેઓ મને મારવા લાગ્યા જ્યારે મે એ જાણ્યું કે એ લોકો મને જીવતે નહી .. - - ६९३ . प्रियदर्शिनी का अ० १३ चित्र-सभूतधरितवर्णनम् कुकुटेन सागरदत्तकुकुटो जर्जरीकृतः । सागरदत्तेन प्रेर्यमाणोऽपि स कुकुटो चुदिलकुफुटेन सह योध्धु नोत्सइते । धरित लक्ष सागरदत्तन । अत्रान्तरे घर- धनुना प्रोक्तम्-भो सागरदत्त ! सृजातिरपि भवतः कुफुटः स्य पराजितः ? अन मे महान् विस्मयः । यदि कोऽपि कोप न कुर्यात् , तदाऽह बुद्धिलफुफुट पश्यामि । सागरदत्तेनोक्तम्-महाराज! विलोकयतु भवान् , न कोऽपि कोप करिष्यति । नान मे द्रवलोभः, किन्तु प्रतिष्ठा लोभोऽस्ति । जतो निरीक्षता भवान् , इत्युक्तो वर- धनुर्बुद्धिलकुकुट विलोकयितु प्रवृत्तः । बुद्धिलः सकुछुट विलोकयितु प्रत्त पर- युद्ध क्रीडा हो रही थी। उसको देखनेके लिये ये दोनों बहा खडे हो गये, बुद्धिलके मुर्गेने सागरदत्तके मुर्गको आहत (घायल कर दिया, जय यह परिस्थिति अपने मुगैकी सागरदत्तने देखी तो उसने अपने मुर्गको धुद्धिल के मुर्गे के साध लडने की यनुत कुछ प्रेरणा की पर उसका साहस घुद्धिलके मुर्गेसे लडनेका नहीं हुआ। इस तरह सागरदत्त एक लाख रुपया शर्त में हार गया। इस बात को लक्षित कर वरधन ने सागरदत्त से कहा-हे सागरदत्त । आपका यह मुर्गा सुजाति सपन्न है फिर भी धुद्विल के मुर्गके साथ लडाई में कैसे हार गया ' मुझे तो इस बातमें बडा भारी आश्चर्य हो रहा है। यदि कोई क्रोध न करे तो मैं यह देखना चाहता है कि बुद्धिल का मुर्गा कैसा है। वरधनु की बात सुनकर सागरदत्त ने उससे कहा महाराज दिखिये खुशी से देखिये-इसका आपके लिये कौन निषेध कर सकता है । मुर्गे को देखने में क्रोधित होने की जरूरत क्या है ? मैं एक लाख रुपये हार गया इमकी मुझे चिन्ता नहीं है। प्रतिष्ठा गई इस बात की ही ध्यान है । इसलिये आप बुद्धिल के मुर्ग को अवश्य ત્યા ઉભા રહ્યા બુદ્ધિલના કુકડાએ સાગરદત્તના કુકડાને હરાવ્ય પિતાના કુકડાની આ સ્થિતિ સાગરદને જોઈ અને પિતાના કુકડાને બુદ્ધિલના કુકડા સાથે લડવા ઘણું ઘણું પ્રેરણા કરી પર તુ એને કુકડો લડવામા તત્પર ન બજો આ રીતે સાગરદત્ત શરતમાં હારી ગયા આ વાતનું લય કરીને વરધનુએ સાગરદત્તને કહ્યું કે, સાગરદસ્ત! આપને આ કુકડે સારી જાતને છે છતા પણ બુદ્ધિલના કુકડા સાથે લડવામાં કેમ હારી ગયે? મને… તે આ વાતનું ભારે આશ્ચર્ય થયેલ છે જે કઈ ક્રોધ ન કરે તે હું એ જાણવા માગુ છુ કે, બુદ્ધિને કઠો કેવો છે વરધનુની વાત સાંભળીને સાગરદને કહુ મહારાજ ! જુઓ ખુશીથી જુએ એને આપને માટે કોણ વિરોધ કરી શકે તેમ છે કુકડાને જોવામા ક્રોધ કરવાનું કારણ શું છે? એક લાખ રૂપીયા હારી ગયો તેની મને ચિંતા નથી પરંતુ પ્રતિષ્ઠા ગઈ એ જ મને ડંખ છે આ કારણે બુદ્ધિલના કુકડાને જરૂરથી જુએ ત્યારે उत्तराभ्ययनले इत्थ वरधनुना कथिते सति तयोः सविरे समागत्य पुरुष एकोऽब्रवीत्- कुमारी ! युवामित सावधानतया पलायेथाम् । युष्मदन्वेषणतत्परा दीर्घनृपभटा अन समायाताः सन्ति, इति तद्वचन निशम्य तो ततः पलायमानौ भ्रमन्ती शैशा- म्च्या भविष्टो । तर पहिल्याने यो प्रेष्ठिमुतयोः सागरदत्तबुदिलनाम्नोः कुक्कुट युगल लक्षपणपूर्वक योध्धु मवृत्त दृष्ट्वा कौतुकवशातावपि तत्र स्थितौ । बुद्धिल- लिक का वेप लिया जाय और अपना काम मनाया जाय। ऐसाही मैंने किया। कापालिक का वेप लेकर मैं वरा से चला और मातगमहत्तर के पास पहुंचा । उसको जिस किसी तरह से प्रतारित करके उससे माता को छुडाया और पिताजी के मित्र देवशर्मा ब्राह्मण के घर पर उसको रख दिया। पथात् मने फिर आपकी गवेषणा शुरू की और इधर उधर दृढते २ मैं यहा तक आ पहुंचा। आज आपको पाकर मेरा परिश्रम सफल हो गया। इस प्रकार जर वरधनु ने अपनी योती कथा कुमार को सुनाई री थी कि इतने मे उसी समय वहा पर एक पुरुष आया आकर उसने उन दोनों से कहा कि आप लोग यहा से शीघ्र ही सावधान होकर चले जाये क्या कि आपकी खोज करते हुए दीर्घराजा के भट यहा आपहुचे हैं। इस तरह उसके वचन सुनकर वे दोनों वहासे चल दिये, और कौशाम्बी नगरी मे आ गये । इस नगरी के वाहिर उद्यान में सागरदत्त और बुद्धिल इन दो येष्ठिपुत्रो के दो मुर्गों में एक लाख रुपयों की शर्त से परस्पर કાપાલિકને વેશ લઉ અને મારું કામ કરતો રહુ છે એવું જ કર્યું કાપા લિકનો વેશ લઈને હું ત્યાંથી ચાલ્યો અને માતગ મહેતરની પાસે પહોંચી એને દરેક રીતે સમજાવીને મારી માતાને ત્યાથી છેડાવીને મારા પિતાના મિત્ર દેશવમાં બ્રાહ્મણને ત્યાં રાખી એ પછી હું આપની શોધમાં નીકળી પડ્યો અને અહી તહી તપાસ કરતા કરતા અહી આવી પહો આજે આપને મળતા મારે પરિશ્રમ સફળ થયે છે આ રીતે વરધનુએ પિતાની વિતક કથા કુમારને કહી એજ વખતે ત્યા એક માણસ આવ્યો અને તેણે તેમને કહ્યું કે, આપ બને તાત્કાલિક અહી થી ભાગી જાઓ કેમ કે, આપની તપાસ કરતા કરતા દીર્ધરાજાના સૈનિકે અહીં આવી પહોંચ્યા છેઆ પ્રકારના તેના વચન સાભળીને એ બંને જણે ત્યાથી ચાલી નીકળ્યા અને કૌશાબી નગરીમાં પહોચ્યા આ નગરની બહારના બગી ચામાં સાગરદત્ત અને બુદ્ધિલ નામના બે વેપારી પુત્રના બે કુકડાનું એક લાખ રૂપિયાની શરતથી યુદ્ધ ચાલી રહ્યુ હતુ એને જોવા માટે એ બને ६९५ प्रियदर्शिनी टीका २० १३ मित्र सभूतचरितवर्णनम् कुकुटेन बुद्धिलफुकुटः परानि । उद्विलेन हारित लक्षम् । तुष्टः सागरदत्त एर- माह-आर्य ! लत्मसादादेव मम कुफुटो विजयी जात , अक्षुण्णा च मम प्रतिष्ठा, अतो मम गृहे समागन्तव्यम् , इति सविनय पिनिवेद्य तौ स्वरये सस्थाप्य सगृहे समानीतवान् । तत्र परमभीत्या तयोः सकलव्यवस्था कृतवान् । तापपि सागर- दत्तस्नेहनियन्निती तद्गृह एव सुखेन निवास कृतवन्तौ । फियत्यपि काले समतीते तयोः सन्निधावेको दासः समायातः तेनैकान्ते वरधनये हारो दत्तः । उक्त च-मुटचरणवद्धम्चीगोपनाय बुद्धिलेन त्व प्रार्थितः, मुर्गो का युद्ध ठन गया। अवकी वार सागरदत्त के मुर्गेने बुद्धिल के मुर्ग को परास्त कर दिया। इस प्रकार बुदिल भी एक लाख रुपया हार गया। इस समय सागदत्त वडा प्रसन्न था। उसने कहा आर्य ! आपकी कृपा से ही मेरा मुर्गा इस समय जोता है-मेरी प्रतिष्ठा मी ज्यों की त्यों बन गह है इसलिये दया होगी यदि आप मेरे घर पधारे तो। इस प्रकार सविनय निवेदन कर के सागरदत्त उन दोनो को अपने रथ मे बैठाकर घर ले गया। उनके पहुचने पर वहा उनकी बडे प्रेम से उसने समुचित व्यवस्था की। सागरदत्त का परम स्नेह देखकर वे दोनों उसके घर ही सुखपूर्वक रहने लगे। रहते २ जन कुछ काल व्यतीत हो गया। तर उन दोनो के पास एक दास आया। उसने घरधनु को एकान्त में एक हार प्रदान किया और यह कहा कि मुर्गे के पैर मे यधे हुए सूचीकलाप को गोपन करने के लिये जो घुद्धिल ने आप से प्रार्थना की थी एव उसके उपलक्षमें जो પણ એક લાખ રૂપિયાહારી ગયે આ વખતે સગરદત્ત ખૂબજ પ્રસન્ન બને એણે વરધનુને કહ્યુ આર્ય ! આપની કૃપાથીજ મારે આ કુકડે આ વખતે જ છે, મારી પ્રતિષ્ઠા પણ જળવાઈ ગઈ છે આથી આપ મારે ઘેર પધારો તે ખૂબ જ દયા થશે આ પ્રકારે કહીને સાગરદત્ત એ બન્ને જણાને પિતાના રથમાં બેસાડીને પિતાને ઘેર લઈ ગયો પોતાના મકાન ઉપર પહોંચીને તેણે એ બને જણાની ખૂબ આગતાસ્વાગતા કરી, સાગરદત્તને પરમ સનેહ જોઈને એ બને જણે તેને ત્યાં રહેવા લાગ્યા રહેતાં રહેતા એ બનેનો કેટલોક સમય વીતતા એ બન્ને પાસે એક દાસ ત્યાં આવ્યું તેણે એકાન્તમા વરધનુને એક હાર આપ્યા અને કહ્યું કે, કુક ડાના પગમા બાપેટ ની રચનાને ગુપ્ત રાખવા માટે બુદ્ધિ આપને વિનતિ . ६९४ सरावयमले धनु शनरुपाच-भवान् कथयतु न किमप्यस्ति । पञ्चाशत्सहस्राणि भवते दास्यामि । वरधनुस्तमावास्य तत्कुक्कुट निरीक्षितवान् , दृष्टयांथ त कुकुट चरणबदसूचीक लापम् । शस्त्रभूतेन सूचीकलापेन व्यधितः सागरदत्त कुछुटः पराजित इति ज्ञात्वा चरधनु सूचीकलाप शननिःसार्य कथितवान्-रिलोकित कुछुटः, न किमप्यत्र पश्यामि । इत्युक्त्वा स ततोऽपमृत्य यथा बुद्धिलो न जानीयात्तथा बुद्धिलकृत सर्व वृत्त सागरदत्ताय निवेदितवान् । सागरदत्तः पुनः स्वकुकुट युद्ध कतुं प्रेरित वान् । सागरदत्तकृकुटो बुद्धिलकु फुटेन सह योध्धु प्रवृत्त । तदा सागरदस. देखिये। जन सागरदत्त ने ऐसा कहा तय वरधनु बुद्धिल के मुर्गे को देसने लगा। बुद्धिल ने जब यह देखा कि परधनु मेरे मुर्गे को देख रहा है तो उसने धीरेसे वरधनु से कहा कि महाराज ! आप कर दिजिये कि कुछ भी नही है। आपको मै पचासरजार रुपये दूगा। वरधनुने बुद्धिल को धैर्य वधाकर उसके मुर्गे का निरीक्षण किया-देग्वा उसमें उसने देखा कि मुर्गे के पैरोंमें सुइया बंधी हुई है। उनसे व्यथित होकर ही सागरदत्त का मुर्गा पराजित हुआ है। वरधनु ने उस सूचीकलाप को उसके पैर से धीरे २ निकाल कर कहा कि मैने बुद्धिल का मुर्गा देख लिया है. इस में कुछ भी नहीं है। ऐसा कह कर वरधनु वहा से अलग हो गया और सागरदत्त से इस यातको उसने इस रूपसे कही कि जिससे बुद्धिल को इस बात की खघर ही न पड सकी। अव सागरदत्त ने अपने मुर्गे को पुन बुद्विल के मुर्गे के साथ युद्ध करने के लिये तैयार किया। दोनों સાગરતે આ પ્રમાણે કહ્યું એટલે વરધનુ બુદ્ધિલના કુકડાને જેવા લાગે બુદ્ધિલે જાણ્યું કે વરધનુ મારા કુકડાને જોઈ રહેલ છે ત્યારે તેણે વરધનુને ધીરથી ખાનગી રીતે કહ્યું કે, મહારાજ આપ કહી ઘોકે, કોઈ પણ નથી આપને' હુ પચાસ હજાર રૂપિયા આપીશ વરધનુએ બુદ્ધિને શાંત રહેવા કહી તેના કુકડાને તપાસ્યું તેમાં તેણે જોયુ કે, કુડાના પગમાં ઝીણી સેય બાધી હતી તેને કારણે ત્રાસ પામીને સાગરદત્તને કુકડો હારી ગયે હતે વરધનુએ ધીરે ધીરે એ સોયને તેને પગમાંથી કાઢી લઈને કહ્યું કે, મે બુદ્ધિને કુકડે જોઈ લીધું છે તેમાં કોઇ પણ નથી એવું કહીને વરધનું ત્યાંથી એક બાજુ ખસી ગયો અને એ વાત સાગરદને એવી રીતે કહી છે, જેની બુદ્ધિને ખબર પણ ન પડી આ પછી સાગરદે ફરીથી પોતાના કુકડાને બુદ્ધિલના કુકડા સાથે લડાઈ કરવા તૈયાર કર્યો અને કુકડા ફરીથી લડવા લાગ્યા વખતે સગરદત્તના કુકડાએ બુદ્ધિલના કુકડાને હરાવી દીધો આ રીતે બુદ્ધિલ था . प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतपरितवर्णनम् ६९७ सुक्ष्मजुद्धचा ध्यायता वरधनुना गायाया अयों ज्ञातः । द्वितीयदिने परि- गाजिकैका तत्र समायाता । सा ब्रह्मदत्तकुमारस्य शिरसि दध्यक्षतान् पक्षिप्तपती कथितवांश्च-कुमार ! शतसहस्रायुभव । इत्येवमाशिपा कुमार सयोज्य वरधनुम- कान्ते समाहृय मिधः किंचिन्मन्नयित्वा सा प्रतिगता । कुमारेण वरधनुरुक्ता- कथय, मित्र । परित्राजिय किं वा कथितवान् । परधनुनोक्तम्-सा मामेव कवितमान-द्धिलेन करण्डे सस्थाप्य यो हार. प्रेपिवः, तेन सम यो लेखः समागतोऽस्ति, तस्य मत्युत्तर लेख समर्पय । मयोक्तम् --एप लेखो ब्रह्मदत्तना- माङ्कितोऽस्ति, तद् बहि-कोऽसौ नमदत्त. ? तयोक्तम्-श्रूयताम् , पर न कस्यापि पुरतो वक्तव्यम् । "प्रायते यद्यपि जनो, जनेन सयोग जनितयत्नेन । तथापि त्वामेव रमण, रत्नवती मन्यते मनसा ॥" वरधनुने जब इस गापाका अर्थ सूक्ष्मधुद्धिसे विचार किया तोउसको इसका अर्थ ज्ञात हो गया। दूसरे दिन वहा एक परिव्राजिका आई। आकर उसने कुमारके मस्तकपर दधियुक्त अक्षतों-दहीसे मिला चावलका निक्षेप किया और आशीर्वाद दिया कि कुमार ! तुम एक लाख वर्ष की आयु के भोक्ता होओ। इस प्रकार कुमार को आशीर्वाद देकर एकान्त मे उसने वरधनु को बुलाया और उससे कुछ गुप्त मत्रणा करके फिर वह वहा से चली गई। कुमार ने वरधनु से कहा मित्र को इस परिवाजिका ने तुमसे क्या कहा है ? वरधनुने कहा-मुनो उसने यह कहा है कि जो घुद्धिल ने तुम्हे करण्डमें रखकर हार भेजा है सो उसके साथ जो लेख आया है वह आप मुझे नकल करके दे देवे । मैंने इसके उत्तर में उससे कह "प्रार्थ्यते यद्यपि अनो, जनेन सयोगजनित यत्नेन । तथापित्वामेव रमण, रत्नवती मन्यते मनसा ॥ વરધનુએ આ ગાથાને અને સૂક્ષ્મ બુદ્ધિથી વિચાર કર્યો તે એને અર્થ સમજ બીજે દિવસે ત્યા એક પરિવ્રાજીક આવી, આવીને તેણે કુમારને દહીંવાળા અક્ષત – ચેખાથી વધાવ્યું અને આશીર્વાદ આપ્યા કે કુમાર ! તમે એક લાખ વર્ષના આયુષ્યના ભોગવનાર બને, આ પ્રમાણે આશીર્વાદ દઈને તેણે વરધનુને એકાતમાં બોલાવી અને તેની સાથે કાઈક ગુપ્ત મત્રણ કરીને તે ચાલી ગઈ કુમારે વરધનુને કહ્યુ, મિત્ર! કહે એ પરિત્રા કાએ તમને શું કહ્યું? વરધનુએ કહ્યું કે સાભળે તેણે એમ કહ્યું કે, બુદ્ધિ ડબામાં રાખીને તમને જે હાર મોકલેલ છે, અને એમાં જે લેખ છે તેની મને નકલ કરવા દે એના ઉત્તરમા મે એને કહી દીધું કેએ લેખ તે બ્રહ્મદત્તના ! " तरापन प्रतिज्ञात च तेन पञ्चाशत्सहस्राणि दातम् । स मुदियो भवते हारमिम सम पितवान् । वरधनुरपि हारसरण्ड समादाय कुमारस्यान्तिके समागतः दासोक्त सबै कथयित्वा हारकरण्डात् हार निष्कास्य दर्शितवान् । कुमारो हि हार निरीक्षमाणो हारकदेशे सनामाड़ित लेग्य दृष्टयान्। स हि घरधनु प्रोक्तवान-पश्य मनामान्ति लेख, कस्याय लेखः ? केन चाय लेखो लिखितः ? । वरधनुरुक्तवान्-ब्रामदत्त नामानो वहरः पुरुषाः सन्ति, न जाने कस्याय लेखः । इत्युक्त्वा स रे गत्वा त लेखमुत्कीर्य तमां गायां दृष्टवान् - मायते यद्यपि जनो, जनेन सयोगजनितयत्नेन । तथापि त्यामेव रमण, रलती मन्यते मनसा "१५ इति । पचास हजार रुपया आपको देने के लिये कहा था सो उस निमिस उसने यह हार आपको समर्पित किया है। वरधनु भी उस हार के इन्वे को लेकर कुमार के पास आया और बुद्धिल ने जो दास द्वारा समाचार भेजा था वह सब कह सुनाया। तथा हार के करण्ट से हार निकाल कर भी दिखा दिया। कुमार ने हार का निरीक्षण करते समय उसके एकदेश में स्वनामादिन एक लेख देखा। देखकर कुमारने घरधनु से कहा। देखो मेरे नाम से अकित इसमें यह लेख भी है। यह किसने लिखा होगा। कुमार की बात सुनकर समाधन निमित्त वरधनु ने कहा-ब्रह्मदत्त नामके तो अनेक व्यक्ति हैं। न मालूम यह किस ब्रह्मदत्त के नाम से यहा अकित हुआहै। इस प्रकार वरधनु कह कर कुमार के पास से चला आया और उस लेव को खोला तो उसमें उसने इस गाथा को देखा- કરી હતી અને તેના બદલામાં આપને પચાસ હજાર રૂપિયા આપવાનું કહ્યું હતુ તે તે નિમિત્તે તેણે આ હાર આપને મોકલેલ છે વરધનુ એ હારના ડબાને લઈને કુમારની પાસે આવ્યું અને બુદ્ધિલે દાસ મારફત જે સમાચાર મેકલેલ હતા કહી સંભળાવ્યા અને હારને ડબામાથી બહાર કાઢીને તેને બતાવ્ય કુમારે તે હારનું નિરીક્ષણ કરવા માડયું જોતા જોતા તેના એક ભાગમા સ્વનામ અતિ એક લેખ છે તે જોઈને કુમારે વરધનુને કહ્યું, જુઓ મારા નામથી અકિત એક લેખ આ હારમાં છે એ કેણે લખેલ હશે? કુમારની વાત સાંભળીને સમાધાન ખાતર વરધનુએ કહ્યું, બ્રહ્મદત્ત નામની તે અનેક વ્યક્તિઓ છે કેણુ જાણે કયા બ્રહ્મદત્તના નામને અહી અકિત કરવામાં આવ્યું હશે આ પ્રમાણે કહીને વરધનુ કુમારની પાસેથી ચાલ્યો ગયો અને એ લેખને છે તે તેમાં આ પ્રમાણેની લખેલ ગાથા જોઈ ६९९ प्रियदर्शिनी टीका म० १३ चिन-सभूतचरितवर्णनम् फरिप्येऽहम् । इत्येवमुच्यमानाऽपि सा न किमप्युक्ताती परमधोदृष्टिः साश्रुनय- नाऽऽवेगानन्दकण्ठो सुतप्तश्वासोच्छ्वास. कुसुमाभरणानि अम्लानानि कुर्वन्तो शून्यमानसैन स्थितवती । अनन्तर तत्सखी मियड्गुलतिका प्रोक्तवती-भगवति । तवाग्रे एपा लज्जापशान किमपि वक्तुमुत्सहते, अह तारत्कथयामि-इय रत्नवती- अपनी रालत मुझे न यताओगी तो बेटी और कौन तुम्हारा ऐमा विश्वास पात्र है कि जिसको अपने दुःखकी बात तुम सुना सको। मुझसे जो कुछ तुम्हारे दुःख को दूर करने में प्रयत्न हो सकेगा-उसे मैं करूगी। इस प्रकार जर मने उससे यह कहा तो उसने सुनकर भी इसका कुछ भी जवार नही दिया-प्रत्युत नीचे नाड और नयन करके बैठी रही। इस समय मैंने इसको जो स्थिति देखी वर विशेष मुझे कष्टप्रद हुई। इसके नेत्र आसुओंसे भरे हुए थे, बडे जोर२ से श्वासोच्छ्वास ले रही थी, दुःखके आवेग से इसका कण्ट रुका हुआ था, कहना चाहती थी पर कर नहीं सकती थी, इसके शरीर पर जितने भी पुष्पोंके आभरण थे वे सब म्लान बने हुए थे। इसको इस समय तन वनकी भी सुधबुध नहीं थी इस के पासमें इसकी एक प्रिय सखी भी बैठी हुई थी। जिसका नाम प्रियगुल तिका था। उसने मुझसे कहा हे माता! आप नही जानती है कि यह इस परिस्थिति मे क्यों पह रही है। यह तो लजा की वजहसे आपसे कुछ कहेगी नही, इसकी यातको मुझसे सुनिये-मै बताती है । कल બીજુ એવુ કે તારું વિશ્વાસપાત્ર છે કે જેની આગળ તું તારૂ દુ ખ કહીશ? તારા દુખને દૂર કરવાને બની શકશે તેટલે પ્રયત્ન હું કરીશ આ પ્રમાણે જ્યારે મેં તેને કહ્યું તે એ સાભળીને તેણે તેને કોઈ પણ જવાબ ન આપે પરંતુ તે પિતાનું મસ્તક નીચે નમાવીને બેઠી રહી, આ વખતે મેં તેની એવી સ્થિતિ જોઈ કે તે જોઈ મને ખૂબ જ દુ ખ થયુ એના નયને આસુથી ભરપૂર હતા, દુખના હાયકારા સાથે તે ઘણા જોરથી શ્વાસોશ્વાસ લઈ રહી હતી, દુઃખના આવેગથી તેને કઠ સુકાઈ રહ્યો હતો, તે કાંઈક કહેવા ઈચ્છતી હતી પર તુ કહી શકતી ન હતી એના શરીર ઉપર પુષ્પના જેટલા આભરણ હતા તે સઘળા ચીમળાઈ ગયા હતા આ સમયે તેને પિતાના દેહનું લેશમાત્ર પણ ભાન ન હતુ એની પાસે એની એક પ્રિય સખી પણ બેઠવી હતી જેનું નામ એણે મને કહ્યું, માતા ! આપ એ જાણતા નથી કે આવી પરિસ્થિતિમાં તે કેમ મૂકાઈ છે? એ લજજાના કારણે આપને કાઈ એ રી એની વાત હુ તમને કહી બતાવું છું કાલે જયારે તે ઉદ્યાનમા પ્રિય ગુલતિકા હતુ उत्तराध्ययनस्ते इह नगया रत्नरती नाम धनमारठिपुनी बुद्धिलष्टिनो भगिनी रतते । सा वाल्यादेव मग्यनुरक्ता । सा समारूढयशैरना सकलकलापारवा ललनाकुल ललामा मया किंचिद् ध्यायन्तीव दृष्टा, पृष्टा च-पुनि! तवेट मुखम्मल कय अम्लानम् ? किं ते मानस कष्टम् ? मयि विश्वासभूमौ सौ निवेदय, नत्मतिकार दिया है कि यह लेख तो ब्रह्मात्त के नाम से अकित हुआ है-अतः परिले तुम यह बतलाओ कि यह ब्रह्मदत्त कौन है। उसने कहा सुनो में कहती है पर उसको दूसरों से गुप्त रसना, किसी से भी मत कहना। चात इस प्रकार है- रत्नवती उसी नगर के सेठ की एक पुत्री है। यह बुद्धिल की बहिन है। बाल्यकाल से ही मेरे ऊपर उसका प्रेमभाव बना हुआ है। जब यह यौवनवती हुई तो हरएक बात समझने लगी, पिताने इसको ममस्त शास्त्रो के अध्ययन से विशेप कुशल भी वना दी है ! इस समय तो यह हमारे बीच समस्त स्त्रियों में एक स्त्रीरत्न मानी जाती है। एक दिन की बात है कि यह न मालूम किस विचार में पड़ गई उस विचार में यह इतनी तन्मय बन गई कि इसको स्व पर का कुछ भी ध्यान नहीं रहा। मैंने जैसे ही इसकी यह स्थिति देखी तो मुझ से रहा नहीं गया। मैंने जाकर उससे पूछा कि वेटी ! यह तेरा सदा प्रफुल्लित रहनेवाला मुख कमल आज म्लान क्यों हो रहा है ? कहो क्या मानसिक कष्ट है यदि નામથી અકિત થયેલ છે આથી તમે પહેલા એ બતાવે કે એ બ્રહ્મદત્ત કેણ છે? એણે કહ્યું કે, સાભળો હું કહું છું પરંતુ એને બીજાથી ગુપ્ત રાખજે કેઈને પણ કહેશે નહીં વાત આ પ્રમાણે છે રત્નાવતી નામની આ નગરના શેઠની એક પુત્રી છે જે બુદ્ધિલની બહેન થાય છે. બાલ્યકાળથી તેને મારા ઉપર પ્રેમભાવ છે જ્યારે તે યૌવનવતી થઈ અને દરેક વાતે સમજવા લાગી, ત્યારે તેના પિતાએ તેને સઘળા શાસ્ત્રના અધ્ય- નથી વિશેષ કુશળ બનાવી આ સમયે તે એને સમસ્ત સ્ત્રીઓમાં એક જીત માનવામાં આવે છે એક દિવસની વાત કે ન માલુમ તે કયા વિચારમા ગુ થાઈ ગઈ એ વિચારમાં એ એટલી તન્મય બની ગઈ હતી કે તેને વપરનુ કાઈ પણ ધ્યાન રહેતું ન હતું કે જ્યારે તેની આવી સ્થિતિ જોઈ તે મારાથી રહેવાયું નહીં મે જઈને તેને પૂછ્યું કે, બેટી સાથે કમળની માફક પ્રફુલ્લિત રહેતુ-તાર વદન કમળ આજે પ્લાન કેમ દેખાય છે કહે! તને એવું તે શું માનસિક દુ ખ છે? તુ તારી હાલત મને નહીં કહે તે ६९९ प्रियदर्शिनी टीका म० १३ चिन-सभूतचरितवर्णनम् करियेऽहम् । इत्येवमुच्यमानाऽपि सा न फिमप्युक्ताती परमघोप्टि. साश्रुनय- नाऽऽवेगानन्दकण्ठो सुतप्तश्वासोच्छ्वासः कुसुमाभरणानि मम्लानानि कुर्वन्तो शून्यमानसैन स्थितवती । अनन्तर तत्सखी प्रियङ्गुलतिका प्रोक्ताती-भगवति । तपाये एपा लज्जावशान किमपि वक्तुमुत्सहते, अह तारकथयामि-उय रत्नवती- . अपनी हालत मुझे न बताओगी तो वेटी और कौन तुम्हारा ऐसा विश्वास पान है कि जिसको अपने दुःखकी बात तुम सुना सको। मुझसे जो कुछ तुम्हारे दुःख को दूर करने में प्रयत्न हो सकेगा-उसे मैं करूगी। इस प्रकार जन मने उससे यह कतरा तो उसने सुनकर भी इसका कुछ भी जवान नही दिया-प्रत्युत नीचे नाड और नयन करके बैठी रही । इस समय मने इसको जो स्थिति देखी वर विशेष मुझे कष्टप्रद हुई। इसके ने आसुओसे भरे हुए थे, बडे जोर से श्वासोच्छ्यास ले रही थी, दुःखके आवेग से इसका कण्ट रुका हुआ था, कहना चाहती थी पर कर नहीं सकती थी, इसके शरीर पर जितने भी पुष्पोके आमरण थे वे सब म्लान बने हुए थे। इसको इस समय तन वदनकी भी सुधबुध नहीं थी इस के पासमे इसकी एक प्रिय सखी भी बैठी हुई थी। जिसका नाम प्रियगुल तिका था। उसने मुझसे कहा हे माता । आप नहीं जानती है कि यह इस परिस्थिति मे क्यों बह रही है। यह तो लजा की वजहसे आपसे कुछ कहेगी नहीं, इसकी वातको मुझसे सुनिये-मै बताती हू । कल બીજુ એવુ કોણ તારું વિશ્વાસપાત્ર છે કે જેની આગળ તુ તારૂ દુ ખ કહીશ ? તારા દુઃખને દૂર કરવાને બની શકશે તેટલે પ્રયત્ન હું કરીશ આ પ્રમાણે જ્યારે મેં તેને કહ્યું તે એ સાભળીને તેણે તેને કોઈ પણ જૉબ ન આપે પરંતુ તે પિતાનું મસ્તક નીચે નમાવીને બેઠી રહી, આ વખતે મેં તેની એવી સ્થિતિ જોઈ કે તે જોઈ મને ખૂબજ દુખ થયુ એના નયને આસુથી ભરપૂર હતા, દુખના હાયકારા સાથે તે ઘણા જોરથી શ્વાસોચ્છવાસ લઈ રહી હતી, ૯ ના આવેગથી તેને કઠ સુકાઈ રહ્યો હતે, તે કાઈક કહેવા ઈચ્છતી હતી પર તુ કહી શકતી ન હતી એના શરીર ઉપર પુ૫ના જેટલા આભરણ હતા તે સઘળા ચીમળાઈ ગયા હતાઆ સમયે તેને પિતાના દેહનું લેશમાત્ર પણ ભાન ન હતું એની પાસે એની એક પ્રિય સખી પણ બેઠેલી હતી જેનું નામ એણે મને धु, આપ એ જાણતા નથી કે આવી પરિસ્થિતિમાં તે કેમ મૂકાઈ છે? એ લજજાના કારણે આપને કાઈ કહે તુહી એની વાત હુ તમને કહી બતાવુ છુ કાલે જયારે તે ઉદ્યાનમાં પ્રિય ગુલતિકા હતુ માતા ७०० । , उत्तराप्ययन गतदिने क्रीडार्थमुद्याने गता । वत्रानया सभ्रातुद्धिलश्रेष्टिन. कुफटयुद्ध कारयता समीपे एको वरकुमारो दृष्टः, त दृष्ट्वैपा रस्नातीईशी दशामुपगता। प्रिय कुलतिकाया इद पचनमाकर्ण्य मया रत्नपती प्रति कथितम्-पुत्रि' कथय सर्वम्, मा गोपय स्वकीय भाषम् । मया पुनः पुनरवमुक्ता सती मा कयश्चिदुक्तवती- भगवति । त्व मम जननी तुल्यासि न किंचित्तवास्थनीयम् । अनया प्रियाल तिफया कथितो यो ब्रह्मदत्तकुमारः स यदि मे पतिर्मरिष्यति, तदाऽह जीविष्यामि, जब यह क्रीडा के लिये उद्यानमें गई तर इसने वह अपने माई बुद्धिलके मुर्गे का युद्ध सागरदत्त के मुर्गे के साथ रोता हुआ देखा वही पर उसने एक कुमार को खड़ा हुआ देखा, जो कि पटत ही सुदर था। उसको देखते ही न मालूम इसके ऊपर ऐसी क्या मोहन धूलि पड़ गई है कि जिमको वजह से वही से इसकी ऐसी दशा हो गई है। प्रियगुलतिका द्वारा रत्नवतो की वास्तविक स्थिति जानकर मैंने रत्नवती से कहा पुनि ! तुम अपने मन का भाव मुझ से क्यो छिपा रही हो, जो कुछ वात है वह सब स्पष्ट क्या नहीं करती हो? इसमे लजाकी कौन सी पात है। जव मैने इस प्रकार वार २ रलवती से कहा-तो उसने जो कुछ कहा वह इस प्रकार है-वह बोली हे माता । तुम मेरी दृष्टि में मातृ स्थानापन्न हो । अत: तुमसे गोपनीय क्या हो सकता है, वस प्रिय- गुलतिकाने जो कुछ कहा है वही मेरी इस स्थिति का कारण है । अतः अब यदि आप मेरा जीवन चाहती हों तो उस कुमार को मेरा पति बनाओ, तभी मेरा जीवन रक्षित हो सकता है अन्यथा नही । इस प्रकार ફરવા માટે ગઈ હતી ત્યારે ત્યા એના ભાઈ બુદ્ધિલ અને સાગરદત્તના કુક ડાઓ વચ્ચે થતુ યુદ્ધ જોઈ રહી હતી એ સમયે તે ત્યાં એક કુમારને જોયા જે ખૂબ સુંદર હતા, એને જોતા જ એ એના ઉપર મેહિત બની ગઈ જેના કારણે તેની આવી દશા થઈ છે પ્રિય ગુલતિકા પાસેથી રત્નાવતીની સાચી પરિ સ્થિતિ જાણીને મે રત્નાવતીને પૂછ્યું, પુત્રિ ! તારા મનને ભાવ મારાથી શા માટે છુપાવી રહી છે? જે કોઈ વાત હોય તે મને સ્પષ્ટ રીતે કેમ કહેતી નથી? આમાં લજજાની કઈ વાત છે? જારે આ પ્રકારે મે તેને ખૂબ આશ્વા સન આપ્યું ત્યારે તેણે આ પ્રમાણે કહ્યું, તે બેલી ડે માતા ! તમે મારી નજરમાં માતાના સ્થાને છે. આ કારણે આપનાથી મારે કાઈ છુપાવવાનું હોઈ શકે નહી પ્રિય ગુલતિકાએ આપને જે કાઈ કહ્યું છે તે જ મારી આ સ્થિતિનું કારણ છે આથી આપ જે મને જીવીત રાખવા ચાહતા હો તે એ કુમારને મારા પતિ બનાવે તે જ હુ જીવી શકુ તેમ છુ એ સિવ । , - - - प्रियदर्शिनी टीका प• १३ चिन-सभूतपरितवर्णनम् ७०१ अन्यथा तु मम मृत्युरेव । इति तद्वचन श्रुता मया निगदितम्-वत्से ! धीरा मन ! जह तथा करिष्ये यथा तवेप्सित भविष्यति । ततः सा किंचित्स्वस्था जाता। गत दिवसे मया तस्या विशेषत. समाश्वसनार्थ मोक्तम्-वत्से ! स ब्रह्मदत्तकुमारो मया दृष्टः, तयाऽपि समुच्छ्यसितरोमकूपया भणितम्-भगवति ! तर प्रसादेन सर्व भव्य भविष्यति, किन्तु तस्य विश्वासनिमित्त पुद्धिलव्यपदेशेन हाररलमिद नामदत्तनामाङ्कित कृत्वा करण्डके निक्षिप्य कस्यापि हस्ते कृत्वा प्रेपय ! तो मया गतदिवसे तथा विहितम् । सर्वेऽपि वृत्तान्तस्तुभ्य निवेदितः । साम्मत तल्ले- उस रत्नवतीकी बात सुनकर मैंने उससे कहा-वत्से । इसके लिये धैर्य पारण करना चाहिये। मैं इस विषय में ऐसा प्रयत्न करूगी कि जिससे शीघ्र ही तेरा मनोरय मफल रोगा। मेरे इस तरह के वचन सुनकर उसको कुछ धैर्य यया । मैंने उसको पुन' समझाया कहा वत्से । ब्रह्म- दत्तकुमारको मै अच्छी तरह जानती हू-मैने भी उसको देखा है। भै सब काम ठीक कर दूगी-इसमे इतनी अधिक चिन्ता करने की कोई बात नहीं है। इस प्रकार मेरे इन वचनो से उसको धैर्य धा ऐसा मुझे ध्यान इस लिये हुआ कि उसके शरीर भरके समस्त रोमकूप फूल गये थे। पश्चात् उसने मुझे कहा कि हे माता । यह मुझे पूर्ण विश्वास है कि तुम्हारी कृपा से सब ठीक हो जायगा परन्तु उनको अपनी तर्फ से विश्वास हो जाय, इस निमित्त बुद्धिल भाई के बहाने से यह रार बलदत्त के नाम से अकित करके और उसको एककरण्डक में वद करके किसी भी व्यक्ति के साथ उनके पास अवश्य भिजवा दो। इसी लिये मैने गत दिवस आपके આ પ્રકારની એ રાવતીની વાત સાંભળીને મેં તેને કહ્યું, પુત્રી ! આને માટે જરા ધીરજ રાખ સૌ સારા વાના થશે, તારા સવ મને રથ પૂર્ણ થાય એ માટે મારા બનતા પ્રયત્ન કરી છૂટીશ મારા આ પ્રકારના વચન સાભળીને તેણે શાતિને શ્વાસ લીધે મેં એને ફરીથી સમજાવતા કહ્યું કે પુત્રી ' બ્રહ્મ દત્ત કુમારને હુ સારી રીતે જાણુ હુ છે પણ તેને જે છે હુ તારી ઈચ્છા પૂર્ણ કરવા બધુ કરી છુટીશ આમા આટલી ચિંતા કરવાનું કેઈ કારણ નથી મારા આ વચનથી તેને સંપૂર્ણ વિશ્વાસ બેઠા છે એવું તેના રીરના ફેરફારથી હું જાણું શકી પછી તેણે મને કહ્યું કે, માતા ! મને પૂર્ણ વિશ્વાસ છે કે, તમારી કૃપાથી સઘળું ઠીક થશે પરંતુ તેમને આપણા તરફ વિશ્વાસ બેસે આ નિમિત્તે બુદ્ધિલભાઈના બહાના હેઠળ આ હાર બ્રહ્મદત્તના નામથી અકિત કરીને તેને એક ડબામાં રાખી કઈ એક માણસ સાથે એમની પાસે એકલા આ માટે મે તે ગઈ કાલે હાર આપને મોકલાવેલ છે આ પ્રમાણે ७०० उत्तराध्ययन गतदिने क्रीडार्थमुद्याने गता । तत्रानया सभ्रातुद्धिलश्रेष्ठिन' कुष्टयुद्ध कारयत समीपे एको वरकुमारो दृष्टः, त दृष्ट्वैपा रस्नातीईदृशी दशामुपगता । प्रिप- गुलतिकाया इद वचनमाकर्ण्य मया रत्नपती प्रति कथितम्-पुत्रि ' कथय मर्वम्, मा गोपय स्वकीय भावम् । मया पुनः पुनरयमुक्ता सती सा कयश्चिदुक्तवतो- भगवति ! त्व मम जननी तुल्पासि न किंचित्तवास्थनीयम् । अनया रियाल तिफया कथितो यो ब्रह्मदत्तकुमारः स यदि मे पतिर्भविष्यति, तदाऽह जीविष्यामि, जब यह क्रीडा के लिये उद्यानमे गई तर इसने वहां अपने माई बुद्धिलके मुर्गे का युद्ध सागरदत्त के मुर्गे के साथ रोता आ देखा वहीं पर उसने एक कुमार को खड़ा हुआ देखा, जो कि परत री सुदर था। उसको देखते ही न मालूम इसके ऊपर ऐसी क्या मोरन धूलि पड़ गई है कि जिमको वजह से वही से इसकी ऐसी दशा हो गई है। प्रियगुलतिका द्वारा रत्नवतो की वास्तविक स्थिति जानकर मैंने रत्नवती से कहा पुनि ! तुम अपने मन का भाव मुझ से क्यो छिपा रही हो, जो कुछ वात है वह सर स्पष्ट क्या नहीं करती हो? इसमें लजाकी कौन सी बात है। जव मैने इस प्रकार वार २ रत्नवती से कहा-तो उसने जो कुछ कहा वह इस प्रकार है-वह बोली हे माता । तुम मेरी दृष्टि में मातृ स्थानापन्न हो । अतः तुमसे गोपनीय क्या हो सकता है, वस प्रिय- गुलतिकाने जो कुछ कहा है वही मेरी इस स्थिति का कारण है । अतः अब यदि आप मेरा जीवन चाहती हों तो उस कुमार को मेरा पति वनाओ, तभी मेरा जीवन रक्षित हो सकता है अन्यथा नही । इस प्रकार ફરવા માટે ગઈ હતી ત્યારે ત્યા એના ભાઈ બુદ્ધિ અને સાગરદત્તના કુકે ડાઓ વચ્ચે થતુ યુદ્ધ જોઈ રહી હતી એ સમયે તેણે ત્યા એક કુમારને જોયા જે ખૂબ સુંદર હતા, એને જોતા જ એ એના ઉપર મોહિત બની ગઈ જેના કારણે તેની આવી દશા થઈ છે પ્રિય ગુલતિકા પાસેથી રત્નાવતીની સાચી પરિ સ્થિતિ જાણીને મે રત્નાવતીને પૂછ્યું, પત્રિ! તુ તારા મનને ભાવ મારાથી શા માટે છુપાવી રહી છે જે કોઈ વાત હોય તે મને સ્પષ્ટ રીતે કેમ કહેતી નથી? આમા લજજાની કઈ વાન છે? જયારે આ પ્રકારે મે તેને ખૂબ આશ્વા સન આપ્યું ત્યારે તેણે આ પ્રમાણે કહ્યું, તે બેલી માતા ! તમે મારી નજરમાં માતાના સ્થાને છે. આ કારણે આપનાથી મારે કાઈ છુપાવવાનું હોઈ શકે નહીં પ્રિય ગુલતિકાએ આપને જે કાઈ કહ્યું છે તે જ મારી આ સ્થિતિનું કારણ છે આથી આપ જે મને જીવીત રાખવા ચાહતા હે તે એ કુમારને મારા પતિ બનાવે તે જ હુ જીવી શકે તેમ T એ સિવ - प्रियदर्शिनी टीका ष. १३ चिय-समूतपरितवर्णनम् ७०१ अन्यथा तु मम मृत्युरेव । इति तद्वचन श्रुता मया निगदितम्-वत्से ! धीरा भर ! जह तथा करिष्ये यथा तवेप्सित भविष्यति । ततः सा किंचित्स्वस्था जाता। गत दिवसे मया तस्या विशेषत. समाश्वसनाय मोक्तम्-वत्से ! स ब्रह्मदत्तकुमारो मया दृष्टः, तयाऽपि समुन्वसितरोमकूपया भगितम्-भगवति ! तर सादेन सर्ने भव्य भविष्यति, किन्तु तस्य विश्वासनिमित्त पुद्धिलव्यपदेशेन हाररत्नमिद नामदत्तनामाङ्कित कृत्वा करण्डके निक्षिप्य कस्यापि हस्ते कृत्वा प्रेपय । ततो मया गतदिवसे तथा पिहितम् । सर्वेऽपि वृत्तान्तस्तुभ्य निवेदितः । साम्मत तल्ले. उस रत्नवतीकी नाते सुनकर मैंने उससे कहा-वत्से ! इसके लिये धैर्य धारण करना चाहिये । म इस विषय में ऐसा प्रयत्न करूगी कि जिससे शीघ्र ही तेरा मनोरय सफल होगा। मेरे इस तरह के वचन सुनकर उसको धैर्य यया । मैने उसको पुन समझाया कहा वत्से । ब्रह्म- दत्तकुमारको में अच्छी तरह जानती हू-मैने भी उसको देखा है। भै सब काम ठीक कर द्गी-इसमे इतनी अधिक चिन्ता करने की कोई बात नहीं है। इस प्रकार मेरे इन वचनो से उसको धैर्य धा ऐसा मुझे ध्यान इस हुआ कि उसके शरीर भरके समस्त रोमकप फूल गये थे। पश्चात् उसने मुझे कहा कि हे माता । यह मुझे पूर्ण विश्वास है कि तुम्हारी कृपा से सब ठीक हो जायगा परन्तु उनको अपनी तर्फ से विश्वास हो जाय, इस निमित्त बुद्धिल माई के बहाने से यह हार ब्रह्मदत्त के नाम से अकित करके और उसको एककरण्डक मे वद करके किसी भी व्यक्ति के साथ उनके पास अवश्य मिजवा दो। इसी लिये मैने गत दिवस आपके આ પ્રકારની એ રત્નાવતીની વાત સાંભળીને મેં તેને કહ્યું, પુત્રી ! આને માટે જરા ધીરજ રાખ સૌ સારા વાના થશે, તારા સર્વ મનોરથ પૂર્ણ થાય એ માટે મારા બનતા પ્રયત્ન કરી છૂટીશ મારા આ પ્રકારના વચન સાભળીને. તેણે અતિનો શ્વાસ લી મે એને ફરીથી સમજાવતા કહ્યું કે પુત્રી ! બ્રહ્મ- દત્ત કુમારને હુ સારી રીતે જાણુ હુ મે પણ તેને જે છે હુ તારી ઈચ્છા પૂર્ણ કરવા બધુ કરી છૂટીશ આમાં આટલી ચિંતા કરવાનું કેઈ કારણ નથી મારા આ વચનોથી તેને સંપૂર્ણ વિશ્વાસ બેઠે છે એવું તેના ડારીરના ફેરફારથી હું જાણું શકી પછી તેણે મને કહ્યું કે, માતા ! મને પૂર્ણ વિશ્વાસ છે કે, તમારી તૃપાથી સઘળું ઠીક થશે પરંતુ તેમને આપણા તરફ વિશ્વાસ બેસે આ નિમિત્ત બુદ્ધિલભાઈના બહાના હેઠળ આ હાર બ્રહ્મદત્તના નામથી અ ક્તિ કરીને તેને એક ડબામાં રાખી કેાઈ એક માણસ સાથે એમની પાસે મોકલાવે આ માટે મે તે ગઈ કાલે હાર આપને મોકલાવેલ છે આ પ્રમાણે ७०२ उत्तपम्पयनसूत्र खस्योत्तर देहि । ततो मयाऽपि तस्यै प्रतिलेखो दत्तः। तन्मध्ये पेशी गाथा लिखिता- "उचिवत्याद् वरधनुना, मुददोक्तो ब्रह्मनामापि । स्त्रीरत्न रत्नपती-मिच्छति, गोरिन्द इस कमलाम् ॥ १॥ इति । इद वरधनुनोक्त समाकर्ण्य ब्रह्मदत्तोऽदृष्टायामपि रत्नवत्या परमानुराग- जितान्तःकरणोऽभूत् । अन्यदा नगर घायदेशात्समागतो परमनुरेवमयोचत्-हे कुमार! एतनगर- स्वामिनोऽनुमत्या दीर्घनृपकिङ्करा अस्मान् गवेषयन्ति । नगरस्वामिना चास्मा पास वह हार भेजा है। इस प्रकार समस्त वृत्तान्त कहकर उसने अन्तमें यह भी कहा कि जो गाथा हार के साथ आपके पास आई हे उसका प्रत्युत्तर आपको देना चाहिये । अत. मैने भी उसके प्रत्युत्तर रूपमें समाचार देकर उसमे यह गाथा अमित कर दी है-- "उचितत्वादरधनुना, सुहृदोक्तो ब्रह्मनामापि । स्त्रीरत्न रत्नवती, मिच्छति गोविन्द इव कमलाम् ।।" मित्र वरधनु द्वारा उचितरूप से कहा गया ब्रह्मदत्तकुमार रत्नवती स्त्रीरत्न को विष्णु जैसे लक्ष्मीजी को चाहते है वैसे चाहता है । इस प्रकार वरधनु द्वारा कथित इस समस्त वृत्तान्त को सुनकर ब्रह्मदत्तकुमार अदृष्ट भी रत्नवती मे अनुरक्तचित्त हो गया। एक समय की बात है जब कि वरधनु नगर से वाहिर जाकर वापिस आया तब उसने कहा कुमार इस नगर के राजा की अनुमति से दीधे- સઘળું વૃત્તાત કહીને એણે બતમાં એ પણ કહ્યું કે, જે ગાથા હારની સાથે આપની પાસે આવેલ છે અને પ્રત્યુત્તર આપે આપ જોઈએ આથી મે પણ એના પ્રત્યુત્તરરૂપમાં સમાચાર રૂપે તેમાં આ ગાથા અકિત કરેલ છે– "उचितत्वाद्वरधनुना, सुहयोको ब्रह्मनामपि । खी रत्न रत्नवती-मिच्छति विंद इव कमलाम् ॥ મિત્ર વરધનુ દ્વારા ઉચિત ૩૫માં કહેવામાં આવ્યું કે બ્રહ્મદત્તકુમાર રતનાલની સ્ત્રીરત્નને જેવી રીતે વિષ્ણુ લક્ષમીને ચાહે છે એજ રીતે ચાહે છે આ પ્રમાણે વરધનુએ કહેલા સઘળ વૃત્તાતને સાભળી જેને પિતે જેલ પણ નથી એવી રક્તવતીમા બ્રહ્મદનકુમાર અનુરક્ત બની ગયે એક સમયની વાત છે કે જ્યારે વધતુ નગરની બહાર ફરીને પાછા આવ્યું ત્યારે તેણે આવીને કુમારને કહ્યું કે કુમાર! આ નગરના " Co३ प्रियदर्शिनी टीका अ १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ग्रहणोपाय. कारितः । एतादृशी जनवार्वा सर्वत्र प्रस्ता। अतो नान स्थेयमस्माभिः, सागरदत्त इम वृत्तान्तमारये तो कुमारी भुमिगृहे गोपितवान् । रात्रिरागता कुमारेण सागरदत्तो भणित:-प्रेष्ठिन् ! माँ वरवनु चेत स्थानादन्यत्र नय एतदा कर्ण्य सागरदत्तस्ती नगराद् पहिनींवा प्रतिनिवृत्तः । ततस्तो फियद् दूर गमना- नन्तर यक्षायतनवृताधापर्तिनी सपहरणरयसमिपस्थिता कुमारीमेका दृष्टवन्तौ । साऽपि कुमारो दृष्ट्वा । सादर समुत्याय कथितवती-चिरकालमतिक्रम्य भवन्ती राजा के गुप्तचर अपन लोगों की गवेपणा कर रहे है। तथा यह भी सुनने में आया है कि राजा ने अपन लोगो को पकड़वाने का उपाय भी कर- वाया है। इसलिये अय यहा ठहरना अपन लोगो के लिये उचित प्रतीत नही होता है। जय यह समाचार सागरदत्त के कानो मे,आया तब उसने इन दोनों को भूमिगृह के अन्दर छिपा दिया। रात्रि में कुमार ने सागर दत्त से कहा-प्रेष्ठिन् । अच्छा हो यदि आज हम दोनों को यहा से किसी अन्यत्र स्थान में पहुंचादे तो। सागरदत्त ने कुमार की बात मानकर उन दोनों को सुरक्षित अवस्था में नगर से बाहर पहुचा दिया, और पहुँचाकर स्वय घर वापिस लौट आया। ये लोग ज्यों ही फुछ दूर आगे चले थे कि इनकी दृष्टि में एक यक्षायतन दिखलाई पडा । उसके पास एक वृक्ष था। उसके अधोभागमें एक कन्या यैठी हुई उनको नजर आई। वहीं पर एक रथ रखा हुआ था, जो अनेक अस्त्र शस्त्रों से सुसजित या। कुमारीने ज्यों ही इन दोनों कुमारों को देखा तो वह उठ कर खड़ी हो गई और बडे आदर से उनसे कहने लगी। आप लोगो को यहा तक સમતિ લઈને દીર્ધરાજાના ગુપ્તચરે અહિં આપણી શોધખોળ કરી રહેલ છે વળી એવું પણ જાણવા મળ્યું છે કે, રાજાએ આપણને પકડવાની તૈયારી પણ કરી આપી છે આથી અહી રોકાવું તે આપણા માટે હિતાવહ નથી આ સમાચાર જયારે સાગરદત્તને મળ્યા ત્યારે તેણે એ બનેને ભૂમિગૃહની અદર છુપાવી દીધા રાત્રીના સમયે કુમારે સાગરદનને કહ્યું શેઠજી અમે બનેને કેઈ બીજા સ્થળે પહોંચાડી દે તે ઘણુ સારૂ છેસાગરદત્તે કુમારની વાત માનીને એ બનેને સુખરૂપ નગરની બહાર પહોંચાડીને તે પોતાને ઘેર પ કર્યો કુમાર અને વરધનુ બનેએ નગર બહાર નીકળીને ચાલવા માંડ્યું તેઓ ચોડે દુર ચાવા કે એમની દષ્ટિએ એક યક્ષાલય દેખાયુ એની પાસે એક વૃક્ષ હતું એ યક્ષાલપના આગળના ભાગમાં એક કન્યા બેઠેલી તેમની દષ્ટિએ પડી ત્યા એક રથ પણ હતું જે અનેક અસ્ત્રશોથી સુસજજીત હતું કુમારીએ આ બંનેને જોયા એટલે ઉઠીને ઉભી થઈ ગઈ અને ખૂબ જ આદ - ७०३ उत्तराध्ययनस् खस्योचर देहि । तवो मयाऽपि तस्यै पविलेखो दत्तः। तन्मध्ये चेशी गाथा लिखिता- "उचिववाद परधनुना, सुहृदोक्तो ब्रह्मनामापि। स्त्रीरत्न रत्नाती-मिच्छति गोविन्द इस कमलाम् ।। १।। इति ।। इद वरधनुनोक्त समाफर्ण्य ब्रह्मदत्तोऽदृष्टायामपि रत्नवत्या परमानुराग- जितान्तःकरणोऽभूत् । अन्यदा नगर बाघदेशात्समागतो परपनुरेवमवोचत्-हे कुमार! एवनगर- स्वामिनोऽनुमत्या दीर्घपकिङ्करा अस्मान् गपयन्ति । नगरस्वामिना चास्मद् पास वह हार भेजा है। इस प्रकार समस्त वृत्तान्त कहकर उसने अन्तमें यह भी कहा कि जो गाथा हार के साथ आपके पास आई है उसका प्रत्युत्तर आपको देना चाहिये । अतः मैने भी उसके प्रत्युत्तर रूपमें समाचार देकर उसमे यह गाथा अमित कर दी है। "उचितत्वावरधनुना, सुहृदोको ब्रह्मनामापि । स्त्रीरत्न रत्नवती, मिच्छति गोविन्द इव कमलाम् ॥" मित्र वरधनु द्वारा उचितरूप से कहा गया ब्रह्मदत्तकुमार रत्नवती स्त्रीरत्न को विष्णु जैसे लक्ष्मीजी को चाहते हैं वैसे चाहता है। इस प्रकार वरधनु द्वारा कथित इस समस्त वृत्तान्त को सुनकर ब्रह्मदत्तकुमार अदृष्ट भी रत्नवती मे अनुरक्तचित्त हो गया । एक समय की बात है जब कि वरधनु नगर से बाहिर जाकर वापिस आया तब उसने कहा कुमार इस नगर के राजा की अनुमति से दीर्घ- સઘળું વૃત્તાત કહીને એણે અતમાં એ પણ કહ્યું કે, જે ગાથા હારની સાથે આપની પાસે આવેલ છે એને પ્રત્યુત્તર આપે આપવો જોઈએ આથી મે પણ એના પ્રત્યુત્તરરૂપમાં સમાચાર રૂપે તેમા આ ગાથા અકિત કરેલ છે– "उचितत्वाद्वरधनुना, सुहृयोक्को ब्रह्मनामपि । स्खी रल रत्नवती-मिच्छति गोविंद इव कमलाम् ॥ મિત્ર વરધનું દ્વારા ઉચિત રૂપમાં કહેવામાં આવ્યું કે બ્રહ્મદત્તકુમાર રાવતી સ્ત્રીરત્નને જેવી રીતે વિષ્ણુ લક્ષમીને ચાહે છે એજ રીતે ચાહે છે આ પ્રમાણે વરધનુએ કહેલા સઘળ વૃત્તાને સાભળી જેને પિતે જોયેલ પણ નથી એવી રસ્તવતીમા બહાદત્તકુમાર અનુરક્ત બની ગયો એક સમયની વાત છે કે જ્યારે વરધનું નગરની બહાર ફરીને પાછા આવ્યું. ત્યારે તેણે આવીને કુમારને કહ્યુ કે કુમાર ! આ નગરના " .

प्रियदर्शिनी टोका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ७०५ तदाऽह जीवनपर्यन्त नामचर्य पालयिष्यामीति । एकदा मम माता मा कथित- वती-पुनि ! आजी कौमार्यमाम्याय स्थातु तर विचारो नितरामशोभना, अतो विख्यातानां प्रेष्ठिनो पुत्रेषु कमप्येक परयित्वा कुरु पिनोरानन्दम् । मातुरिद वचन मया न सीकनम् । ततो माता मां कथितवती-यक्षमाराधय, स तवाभिल पित सेत्स्यति । मातुः कथनानुसारेण यक्षारापनतत्परा नियमत्रतादिकमाचरन्ती यक्ष तोपितवती । सन्तुष्टो यक्षो मा कथितवान्-वत्से । भविष्यचक्रवर्ती ब्रह्मदत्त- स्तव पतिर्भविष्यति । स परधनु नाम्ना स्वमिग सहागमिष्यति । स त्वमा समु- कौमार व्रत ही-ब्रह्मचर्यव्रत का ही पालन क्यो न करू । माता को जब मेरी इस स्थिति का पता लगा तो उसने बुलाकर मुझ से कहा पुत्रि ! जीवन पर्यन्त कौमारव्रत को लेकर रहने का यह तेरा विचार मेरी दृष्टि में सुन्दर प्रतीत नहीं होता है । अतः प्रसिद्ध सेठ साहकारों के किसी एक कुमार का अपने योग्य वर का अन्वेषण करके पिता को आनंदित करो इसी में तेरी मलाई है। माता के इस प्रकार वचन सुनकर भी मैंने उनको मानने में अपनी समति नहीं दी। माताने जर यह देखा तो उसने पुनः मुझसे कहा कि यदि अभिलपित वर की प्राप्ति ही करना है तो इस निमित्त बेटी! तू अव यक्ष की आराधना कर। तेरा परिश्रम अवश्य ही सफल होगा। अतः मैने फिर माता के कहे अनुसार यक्षकी आरा धना करना प्रारभ कर दिया। नियम, वृत, आदि का खूप आचरण किया। इससे यक्ष मेरे ऊपर तुष्ट होकर उसने मुझ से कहा वत्से। भविष्य चक्रवर्ती ब्रह्मदत्तकुमार ही तेरा पति होगा, वह अपने मित्र वरधनु કોમાર્યવ્રતનુ -બ્રહાચર્યવ્રતનું પાલન કેમ ન કરૂ? માતાને મારી આ સ્થિતિની ખબર પડી ત્યારે તેણે મને બેલાવીને કહ્યું, પુત્રી ! જીવન પર્યત કૌમાર્ય- વતને ધારણ કરીને રહેવાને તારે વિચાર મારી દષ્ટિએ બરાબર નથી આથી પ્રસિદ્ધ શેઠ શાહુકારના કેઈ એક કુમારને તારા પતિ તરીકે સ્વીકારીને પિતાની ચિંતા ઓછી કર એમાં જ તારી ભલાઈ છે સાભળીને હું તેની સાથે સહમત ન થઈ માતાએ જ્યારે એ જાણ્યું ત્યારે તેણે મને કહ્યું કે, જે ઈચ્છા પ્રમાણે વરની પ્રાણી કરવી હોય તે તુ યક્ષની આરાધના કર તારો પરિશ્રમ અવશ્ય સફળ થશે, આથી મે માતાના કહેવા અનુસાર યક્ષની આરાધના કરવા માડી નિયમ, વ્રત વગેરેનું આચરણ કર્યું આથી યક્ષ મારા ઉપર પ્રસન્ન થયા અને તેમણે મને કહ્યું વસે ભવિષ્યના ચકવર્તી કુમાર બ્રહ્મદેત્ત તારા પતિ થશે તે પિતાના મિત્ર વરધનુકુમાર સાથે માતાના આ પ્રકારના વચન उ० ८९ - उत्तराण्ययनले समागती । तस्या इत्य वचः श्रुत्वा कुमारः सायं प्राह-भद्रे को आगाम् ! सा पाह-भवान् मम स्वामी ब्रह्मदत्तः, अय हि परधनुस्तामित्रम् | कुमारेणोक्तम्- कुतस्त्वयाऽस्मत्परिचयः समुपलब्धः । सा माह-कुमार ! दह नगर्यामस्ति धनप्रारो नाम प्ठि, तस्य च भार्या धनसचया नाम। अह च तयोम्तनुजाऽष्टभ्राणामनुजा रत्नवती नाम्नी पिनोः परमपमोददायिनी क्रमेण यौवनमारूढा। यौनावस्था प्राप्ता मा दृष्ट्वा पितरो मम पिसाहार्य परान्वेषणाय प्रयत्न कृतान्तो, परन्तु कोऽपि परो ममानुकूलो न मिलितः । मया निर्धारितम्-यदि ममानुकल पतिर्न मिलिण्यति आने में बहुत देर लगी। में तो कभी की आपकी प्रतीक्षा में बैठी हुई छ । कुमारी के इस प्रकार वचन सुनकर कुमार के आश्चर्य का ठिकाना नही रहा वह सहसा योला-जानती भी हो कि हम लोग कौन है' कन्याने कहा कि हा जानती हू एक आप तो ब्रह्मदत्तकुमार हैं, और दूसरे ये आपके साथी वरधनुकुमार है । कुमार ने पुनः कहा भद्रे ! तुझे हम लोगों का यह परिचय कैसे प्राप्त हुआ। कुमारी ने कहा-सुनो इस नगरी में धनप्रवर नामका एक सेठ रहता है। उसकी पत्नीकानाम धनसचया है। उनकी मैं पुत्री ह । मेरा नाम रत्नवती है। मेरे आठ भाई हैं । जब माता पिता को सुखदायिनी मैं याल्यावस्थासे यौवन अवस्था में पहुची तो उनको मेरे विवाह की चिन्ता होने से वरकी खोज होने लगी। परन्तु मेरे योग्य वर उनको नही मिला । मैने तव निश्चय किया-कि प्रयत्न करने पर भी यदि मेरे योग्य वर प्राप्त नहीं होता है तो मै आजीवन રથી તેમને કહેવા લાગી કે, આપ લેકેને અહી સુધી આવવામાં ખૂબ સમય લાગે હુ તે કયારનીએ આપની રાહ જોઈને બેઠી છુ કુમારીના આવા વચન સાંભળીને કુમારના આશ્ચર્ય પાર ન રહ્યો તે સહસા બોલી ઉઠે જાણે છે કે, અમે કેણ છીએ? કન્યાએ કહ્યું કે, હા ! જાણું છું એક આપ બ્રહ્મદત્તકુમાર છે અને બીજા આ આપના સાથીદાર વરધનુકુમાર છે, કુમારે ફરી કહ્યું, ભદ્દે તમને અમારે પરિચય કઈ રીતે મળી શકો ? કુમારીએ કહ્યું, સાભળો' આ ગામમાં ધનપ્રવર નામે એક શેઠ રહે છે એની પત્નીનું નામ ધનસ ચયા છે, તેની હું પુત્રી છું, મારૂ નામ રત્નાવતી છે, મારે આઠ ભાઈ છે માતાપિતાને સુખ આપનાર એવી હુ બાલ્યાવરથા વટાવીને યૌવન અવસ્થામાં પહોંચી ત્યારે તેમને મારા વિવાહની ચિન્તા થવાથી વરની શોધ કરવા લાગ્યા પરતુ મારા ગ્ય વર તેમને ન મળે આથી નિશ્ચય કર્યો કે, પ્રયત્ન કરવા છતા પણ જે મારા લાયક વર મળતો નથી તે હ .

प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चिन-सभूत चरितवर्णनम् ७०५ वदाऽह जीवनपर्यन्त नामचर्य पालयिष्यामीति । एकदा मम माता मा कथित- वती-पुत्रि! आजीव कौमार्यमाम्याय स्थातु ता पिचारो नितरामशोभन:, अतो विख्यावानां श्रेष्ठिनो पुत्र कमप्येक वरयित्वा कुरु पितोरानन्दम् । मातुरिद वचन मया न सीकनम् । ततो माता माँ कथितवती-यक्षमाराधय, स तवाभिल पित सेत्स्यति । मातुः कपनानुमारेण यक्षाराग्नतत्परा नियमत्रतादिकमाचरन्ती यक्ष तोपितवती । सन्तुष्टो यक्षो मा कथितवान-वत्से । भविष्यञ्चक्रवर्ती ब्रह्मदत्त- स्तव पविर्भविष्यति । स परधनु नाम्ना स्वमिग सहागमिष्यति । स त्वया समु- कौमार व्रत ही-ब्रह्मचर्यव्रत का ही पालन क्यों न करू । माता को जब मेरी इस स्थिति का पता लगा तो उसने सुलाकर मुझ से कहा पुत्रि ! जीवन पर्यन्त कौमारव्रत को लेकर रहने का यह तेरा विचार मेरी दृष्टि में सुन्दर प्रतीत नहीं होता है । अतः प्रसिद्ध सेठ साहकारों के किसी एक कुमार का अपने योग्य वर का अन्वेषण करके पिता को आनंदित करो इसी में तेरी भलाई है। माता के इस प्रकार वचन सुनकर भी मैंने उनको मानने में अपनी समति नहीं दी। माताने जर यह देखा तो उसने पुनः मुझसे कहा कि यदि अभिलपित वर की प्राप्ति ही करना है तो इस निमित्त बेटी ' तू अव यक्ष की आराधना कर। तेरा परिश्रम अवश्य ही सफल होगा। अतः मैने फिर माता के कहे अनुसार यक्षकी आरा धना करना प्रारभ कर दिया। नियम, वृत, आदि का खूर आचरण किया । इससे यक्ष मेरे ऊपर तुष्ट होकर उसने मुझ से कहा वत्से । भविष्य चक्रवर्ती ब्रह्मदत्तकुमार ही तेरा पति होगा, वह अपने मित्र वरधनु કોમાર્યવ્રતનુ -બ્રહ્મચર્યવ્રતનું પાલન કેમ ન કરૂ ? માતાને મારી આ સ્થિતિની ખબર પડી ત્યારે તેણે મને બોલાવીને કહ્યું, પુત્રી ! જીવન પર્યત કૌમાર્ય- વ્રતને ધારણ કરીને રહેવાને તારે વિચાર મારી દષ્ટિએ બરોબર નથી આથી પ્રસિદ્ધ શેઠ શાહુકારના કોઈ એક કુમારને તારા પતિ તરીકે સ્વીકારીને પિતાની ચિંતા ઓછી કર એમાં જ તારી ભલાઈ છે સાભળીને હું તેની સાથે સહમત ન થઈ માતાએ જ્યારે એ વિજાણયું. ત્યારે તેણે મને કહ્યું કે, જે ઈચ્છા પ્રમાણે વરની પ્રાસી કરવી હોય તે તુ યક્ષની આરાધના કર તારે પરિશ્રમ અવશ્ય સફળ થશે, આથી મે માતાના કહેવા અનુસાર યલની આરાધના કરવા માડી નિયમ, નત વગેરેનું આચરણ કર્યું આથી યક્ષ મારા ઉપર પ્રસન્ન થયા અને તેમણે મને કહ્યું વસે ભવિષ્યના ચકવર્ત કુમાર બ્રહ્મદત્ત તારા પતિ થશે તે પિતાના મિત્ર વરધનુકુમાર સાથે - માતાના આ પ્રકારના વચ उ०२ ७०६ उत्तराभ्ययनसूये पलक्ष्यः । ततः पर मया हारपणादिक कृतम्, वत्स तु भादागतमेव । तद्वा- क्यमाकर्ण्य कुमारोऽत्यन्तानुरक्तचित्तः सुमधुरराचसा वामावाम्य तया सह समित्रो स्थमारूढः । कुमारस्ता मोक्तान-भद्रे ! इतः क्व गन्तव्यमस्मामिः । सा माह- अस्ति मगधदेशे शिवपुरी नगया मम पितुर्लधुभ्राता धनसार्थवाहो नाम श्रेष्ठी। स ज्ञातसकलत्तान्तो युपयो मम च स्वसपिधे समागमन श्रेयस्कर मस्यते । अता मम मते तत्रैव गन्तुमुचितम् । पश्चायया युपयोरिच्छा । तस्या वचनमाकर्ण्य कुमार के साथ आवेगा। इसका तुम ध्यान रखना। इस प्रकार कह- कर रत्नवती ने पुनः यह कहा-कि मैने फिर यक्ष के कहने के बाद क्या किया सोसव आपको विदित ही है-अर्थात् उसके बाद फिर मैने आपके पास हार आदि भेजासो यह पात सय आपको मालूम ही है। रत्नवतीके इस प्रकार वचन सुनकर कुमार के चित्त मे अधिक प्रसन्नता हुई । 'रत्न वती का मुझ पर निष्कपट स्नेह है। ऐसा जानकर कुमारने उस पर अत्यन्त विमुग्ध होकर उसको वधुर वचनों द्वारा वैयं यधाया पश्चात् मित्र को साथमे लेकर उसीके साथ रथ पर बैठ गया । कुमार ने रत्न- वती से कहा भद्रे ! यह तो बताओ अब यहाँ से कहाँ चलना है। रत्न- वती ने कहा सुनो, मगध देशान्तर्गत एक शिवपुरी नामकी नगरी है वहा मेरे पिता के लघुभ्राता जिनका नाम धनसार्थवाह है रहते हैं। जब उनको यह मालूम पडेगा कि रत्नवती ब्रह्मदत्त मित्र सहित यहां आ रहे हैं, तो उनको इस खबर से बडा आनद होगा। इसलिये सब से पहिले अपनको वहीं पर चलना चाहिये । फिर आप की जैसी इच्छा हो सो ठीक । रत्नवती અહી આવશે એ વાત તુ લક્ષમાં રાખજે આમ કહીને રત્નાવતીએ ફરી કહ્યું, યક્ષના કહેવા પછી મે શું શું કર્યું તે સઘળું આપની જાણમા જ છે અર્થાત પછી મે આપની પાસે હાર વગેરે મોકલેલ એ સઘળી વાત આપે જાણું જ છે રત્નાવતીની આ પ્રકારની વાત સાંભળીને કુમારના ચિત્તમા ખૂબ પ્રસન્નતા થઈ રત્નાવતીને મારા ઉપર નિષ્કપટ નેહ છે ” એવુ જાણીને કુમાર તેના તરફ નેહથી આકર્ષા અને મધુર વચનેથી તેને સાંત્વન આપ્યુ પછી મિત્રને સાથે લઈ તેની સાથે રથ ઉપર બેસી ગયો અને રત્નાવતીને કહ્યું, ભદ્ર! એ તે બતાવે કે હવે અહી થી ક્યાં જવું છે? રત્નાવતીએ કહ્યું સાભળે! મગષ દેશમાં શિવપુરી નામની નગરી છે ત્યાં મારા પિતાના નાનાભાઈ જેમનું નામ ધનસાર્થવાહ છે, તે રહે છે જ્યારે તેને એ ખબર પડશે કે રનવતી, બ્રહ્મદત્ત અને તેમના મિત્ર સાથે અહીં આવી રહી છે ત્યારે તેમને ખૂબ આનદ થશે આથી સહુથી પહેલા આપણે ત્યાં જઇએ પછી જેવી આપની ઈચ્છા રત્નાવતીના । प्रियदर्शिनी टीका म. १३ चिन-सभूतचरितवर्णनम् ७०७ कुमारो मगधाभिमुख गन्तुमिच्छितमान् । परधनुः सारथिभूत्वाऽश्वान प्रेरितवान् । प्रामानुग्राम गच्छन्तस्ते वत्सदेशानिर्गताः। अन्यदा ते गिरिगुहाटव्या समागताः । तन कण्टकमुष्टकाभिधानी द्वो चोरसेनापती पुरुपद्वय रक्षितरवस्थ स्त्रीरत्न सप्रेक्ष्य तदपहर्तुमनसौ स्वानुचरैः सह समायाता। कुमारोऽपि स्वहस्तलाघव प्रदर्शयन् शरैश्चोरान् जरिवान् कृत. वान् । कुमारसाणन रितगानाथीरा इतस्ततः पलायिताः । वरधनुनोक्तम्- के ऐसे वचन सुनकर कुमार ने मगध की ओर जाना ही उचित समझा । अतः यह उसी ओर चल दिया । सारथिका काम वरधनुने किया। रथ अपनी तेज गतिसे चलने लगा। क्रमशः चलते २ ये कोंग वत्सदेश की सीमा से बहुत दूरतफ निकल गये। इस प्रकार चलते २ रास्ते में इनका गिरिगुहा नामकी एक अटवी मिली ! उसमें कण्टक और सुकण्टक नाम के दो चोर सेनापति रहते थे। उन्होंने ज्यों ही दो पुरुपो से सुरक्षित स्त्रीरत्न रत्नवतीको रथ में बैठी हुई देखी तो उन्होंने विचार किया कि इस स्त्रीरत्नके लूटनेसे हमको पटत धन प्राप्त होगा। अतः वे दोनों अपने २ अनुचरोके साथ रथकी ओर बढने लगे। कुमारने ज्यों ही इस परिस्थिति को देखा तो उसने शीघ्र ही अपने हाथोकी कुशलता प्रदर्शित करते हुए वाणो से चोरों को जर्जरित कर दिया। कुमार के छोडे गये थाणों द्वारा जर्जरीत होकर वे चोर न मालूम वहासे कहा चले गये पता ही नहीं पंडा। वरधनुने વચન સાંભળીને કુમારે મગધ તરફ જવાનું ઉચિત માન્યું આથી તેઓ એ તરફ ચાલ્યા સારથીનું કામ વરધનુએ કર્યું રથ તેજ ગતિથી ચાલવા લાગે ચાલતા ચાલતા એ લેકે વત્સદેશની સીમા ઓળગીને આગળ નીકળી ગયા આ રીતે ચાલતા ચાલતા તેઓ ગિરિગુહા નામની એક અટવીમા આવી પહોચ્યા, એ અટવીમાં કટક અને સુક ટક નામના બે ચાર સેનાપતિ રહેતા હતા તેમણે જ્યારે બે પુરુષથી સુરક્ષિત સ્ત્રીરત્ન રત્નપતીને રથમાં બેઠેલી જોઈ, તે એમણે વિચાર કર્યો કે, આ સ્ત્રીને લૂટવાથી અમને ઘણુ ધન પ્રાપ્ત થશે, આથી તે બને પિત પિતાના માણસો સાથે રથની તરફ આવવા લાગ્યા કુમારે પરિસ્થિતિને સમજી જઈ તેણે એજ વખતે પોતાના હાથની કુશળતા બતાવતા બાણેથી ચોરેને જ જરીત બનાવી દીધા કુમારણું બાણેથી જર્જરીત બનેલા એ ચારે ત્યાંથી નાસી છૂટયા તે કયા અદસ્ય બની ગયા તે સમજાયું નહી વરધનુએ જ્યારે માર્ગ સંપૂર્ણપણે નિર્ભય છે ત્યારે કુમારને કહ્યું કે, આપ ७०८ उत्तराभ्ययनस्ये कुमार ! युवा श्रान्तौ । अतः कियकालावधि रपे विश्राम कुरुतम् । घरधनोपचन निशम्य कुमारो रथे प्रमुप्तः । मार्ग पातीय नदी समायाता | तुरामाः अमलिना अग्रेन चलन्ति । प्रतियुद्धः कुमारोऽश्वान अमखिन्नान् पश्यति, रथाग्रे च वरधनु न पश्यति । जलमानेतु परधनुर्गतो भविष्यतीति विचिन्त्य त प्रतीक्षमाणः किय. कालावधि कुमारस्तत्र स्थितः । पर वरधनुर्नागतः। कुमारविन्तपति-नागतो वरधनु रधुनाऽपि, न जाने क गतः ? एव चिन्तयन् कुमार इतस्ततो विलोकयवि, तावत्पश्यति स्याग्रभाग रुधिरापलिप्तम् । व्यापादितो वरधनुरिति मन्वाना, जयमार्ग बिलकुल निर्विघ्न-विनरहित देखा तय कुमारसे कहा आप लोग थक गये होगे अतः कुछ समयतक इसी रथमे विश्राम करे। वरषनुके वचन को सुनकर कुमार रथ में ही सो गया। चलते २ मार्ग में एक पहाड़ी नदी मिली । घोडे चलते २ थक चुके थे अतः उस नदीको पार करने में वे असमर्थ हो चुके थे। इतने में कुमार भी जग पडे तो उन्हों ने सिर्फ रथमें थके हुए घोडों को ही देखा वरधनुको नहीं देखा। घर- धनु को नहीं देखकर कुमारने विचार किया कि शायद यह पानी लेनेके लिये गया होगा, अतः उसकी प्रतीक्षा में उन्होंने कुछ समय - तक रथको वही पर रोक रखा। जब यह देखा कि वरधनु अभीतक भी पीछा नही लौटा है, तब कुमार ने विचार किया वरधनु अभीतक वापिस नही आया है इसका क्या कारण है । वह कही गया होगा। इस प्रकार अनिष्टकी आशका से आकुलित होकर कुमारने इघर उधर ज्यों ही दृष्टिफैलाई तो रथ के अग्रभाग उनकी दृष्टि में रुधिर से भरा हुआ दिख- लाई दिया, रूधिरसे भरे हुए रथ के अग्र भाग को देखते ही कुमार ने થાકી ગયા હશે આથી છેડો વખત આ રથમા વિશ્રામ કરો વરધનુના વચન સાભળી કુમાર રથમાં સુઈ ગયા ચાલતા ચાલતા માર્ગમાં એક પહાડી નદી આવી ઘોડાઓ પણ ચાલતા થાકી ગયા હતા આથી એ નદીને પાર કરવાની તેમનામાં શક્તિ ન હતી આ વખતે કુમાર જાગી ગયા ત્યારે તેણે ફક્ત રથના થાકેલા ઘોડાઓને જોયા વરધનું ન દેખા વરધનુને ન જોતા કુમારે વિચાર કર્યો કે, કદાચ તે પાણી લેવા ગયા હશે આથી તેમણે તેની રાહ જોઈને છેડે વખત રથને ત્યા રેકી રાખ્યો જ્યારે વરધનું ન આવ્યો ત્યારે કુમારે વિચાર કર્યો કે, વરધનું હજુ સુધી પાછે કેમ ન આવ્યા? એનું શું કારણ હશે? તે કયા ગ હશે ? આ પ્રકારે અનિડની આશકાથી આકુળ વ્યાકુળ બનીને કુમારે આજુબાજુ દષ્ટિ ફેરવી તે રથના અગ્રભાગને લોહીથી ભલે ને રૂધીરથી ભરેલા રથના આગલા ભાગને જોતા જ કુમારે વિચાર કર્યો કે, નિ प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ७०९ हा प्रिय मुहद ! मा परित्यज्य-क्व गतः ' परिष्वजस मा मलयशीतळेन बाहुयुगलेन ! हे विपद्धन्धो ! त्वत्सदृश सुहृदं क्योपलप्स्ये ? अरे रे ! निर्यण ! जन्तक ! मम हृदय छिन्दता त्वया कर न मम प्राणा पहताः" एव विलपन कुमारो मूल्छी गतः। कुमार्या उपचारण लभचैतन्यः कुमारः पुनरपि विलपन् भृश रोदिति । कुमारस्येमा दशामवलोक्य रत्नवती सान्त्वचन. कुमारमाश्वासितवती । कुमार- स्तामुवाच-रत्नवति ! न ज्ञायते वरधनुम॒तो जीवन् वाऽस्वीति । अतोऽह तम- विचार किया कि निश्चय से किसी दुष्टने वरधनु को मार दिया है । वस अव क्या धा-लगे वे इकदम रोने हा प्रियमित्र ! तुम मुझे अकेला इस वन में छोड़कर कहा चले गये हो। अरे कुछ तो खपर दो चन्दन जैसे शीतल बाहु युगलसे आकर मुझ से मिलो। हे विपत में सहाय करने वाले । तेरे जैसा सखा अब मुझे कहां मिलेगा ! अरे ओ करालकाल ! निर्दय होकर जय तूने मेरे इस हृदय को हरण किया तो उसके पहिले तूने मुझे ही क्यों नही मार डाला। इस प्रकार विलाप करते २ कुमारको मूर्ग आ गई। पतिको मूर्छित देखकर कुमारी ने अनेक उपचारों से कुमार की मूर्छा दू की। ज्यों ही कुमार स्वस्थ हुआ तो वह फिर से विलाप करने लगा। विलाप करते २ वह खूव रोया भी। कुमार की इस तरह दयनीय दशा देखकर कुमारीने उसका सान्त्वनाप्रद वचनों द्वारा धैर्य बंधाया। कुमारने रत्नवतीसे कहा-रत्नवति ! जय पता ही नही पडता है कि દુષ્ટ વરધનુને મારી નાખ્યો છે આ વિચારે તેનું હદય ભરાઈ આવ્યું અને તે રાવા લાગ્યું પ્રિય મિત્ર! તુ મને આ વનમા એક છેડીને કયા ચાલ્યો ગયો કાઈકે તે ખબર આપ ચદન જેવા શીતળ બાહુ યુગલથી આવીને મને મળે વિપત્તમાં સહાય કરવાવાળા હે મિત્ર તારા જેવો મિત્ર હવે મને કયાથી મળશે? અરે ઓ કરાલકાળ? નિર્દય બનીને જ્યારે તે મારા આ હૃદયનુ હરણ કર્યું તે એના પહેલા તે મને જ કેમ ન મારી નાખે ? આ પ્રકારને વિલાપ કરતા કરતા કુમારને મૂછ આવી ગઈ કુમારને બેહેશ થયેલ જાણીને નવતીએ અનેક ઉપચારોથી તેની મૂછ ફિર કરી જ્યારે કુમાર સ્વસ્થ બને તે તે ફરીથી વિલાપ કરવા લાગ્યો વિલાપ કરતા કરતા તે ધ્રુસ્કે ધ્રુસકે રેવા લાગ્યા કુમારની આ પ્રકારની દયાજનક સ્થિતિ જોઈને રનવતીએ તેને સાંત્વન આપતા શબ્દોથી ધીરજ આપી કુમારે રન કરીને કહ્યું, નવતી! જ્યારે ખબર જ નથી પડતી કે વરધનું જીવિત છે કે, મારી ७०८ उत्तराभ्ययनसचे कुमार ! युवा श्रान्तौ । जतः क्रियत्कालावधि रथे विश्राम कुरुतम् । वरधनोर्वचनं निशम्य कुमारो रये प्रसुप्तः । मार्गे पर्वतीय नदी समायावा । तुरङ्गमाः श्रमलिना अग्रे न चलन्ति । प्रतियुद्धः कुमारोऽश्यान अमखिन्नान् पश्यति, स्थाये च वरपर्नु न पश्यति । जलमानेतुं परधनुर्गतो भविष्यतीति विचिन्त्य त प्रतीक्षमाणः किय- कालावधि कुमारस्तर स्थितः । पर वरधनुर्नागतः। कुमारचिन्तयति-नागतो वरधनु रधुनाऽपि, न जाने क गतः ? एवं चिन्तयन् कुमार इतस्ततो विलोकयति, तावत्पश्यति रवाग्रभाग रुधिरालिप्तम् । व्यापादितो वरधनुरिति मन्वाना, जयमार्ग विलकुल निर्विघ्न-विनरहित देखा तय कुमारसे कहा आप लोग थक गये होगे अत. कुछ समयतक इसी रथ में विश्राम करे। वरपनुके वचन को सुनकर कुमार रथ मे ही सो गया। चलते २ मार्ग में एक पहाड़ी नदी मिली। घोडे चलते २ यक चुके थे अतः उस नदीको पार करने में वे असमर्थ हो चुके थे। इतने में कुमार भी जग पडे तो उन्हों ने सिर्फ रथमें यके हुए घोडों को ही देसा वरधनुको नहीं देखा । बर- धनु को नहीं देखकर कुमारने विचार किया कि शायद पर पानी लेनेके लिये गया होगा, अतः उसकी प्रतीक्षा में उन्होंने कुछ समय तक रथको वही पर रोक रखा। जब यह देखा कि घरधनु अभीतक भी पीछा नही लौटा है,तव कुमार ने विचार किया वरधनु अभीतक वापिस नहीं आया है इसका क्या कारण है । वह कही गया होगा। इस प्रकार अनिष्टकी आशका से आकुलित होकर कुमारने घर उधर ज्यों ही दृष्टिफैलाई तो रथ के अग्रभाग उनकी दृष्टि में रुधिर से भरा हुआ दिख- लाई दिया, रूधिरसे भरे हुए रथ के अग्र भाग को देखते ही कुमार ने થાકી ગયા હશે આથી શેડે વખત આ રથમા વિશ્રામ કરે વરધનુના વચન સાભળી કુમાર રથમાં સુઈ ગયા ચાલતા ચાલતા માર્ગમાં એક પહાડી નદી આવી ઘડાઓ પણ ચાલતા થાકી ગયા હતા આથી એ નદીને પાર કરવાની તેમનામાં શક્તિ ન હતી આ વખતે કુમાર જાગી ગયા ત્યારે તેણે ફક્ત રથના થાકેલા ઘોડાઓને જોયા વરધનુ ન દેખા વરધનુને ન જોતા કુમારે વિચાર કર્યો કે કદાચ તે પાણી લેવા ગયા હશે આથી તેમણે તેની રાહ જોઈને થોડે વખત રથને ત્યા રેકી રાખે જ્યારે વરધનું ન આવ્યું ત્યારે કુમારે વિચાર કર્યો કે, વરધનુ હજુ સુધી પાછે કેમ ન આવ્યો? એનું શું કારણ હશે? તે કયા ગયે હશે ? આ પ્રકારે અનિચ્છની આશકાથી આકુળ વ્યાકુળ બનીને કુમારે આજુબાજુ દષ્ટિ ફેરવી તે રથના અગ્રભાગને લોહીથી ભરેલ જે રૂધીરથી ભરેલા રવના આગલા ભાગને જોતા જ કુમારે વિચાર કર્યો કે, - प्रियदर्शिनी टीका म १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ७११ वल्गवचनैः कुमार सम्मान्य ससकृति सगृहमानीतवान् । तत्कृते च सा सुव्य. वस्था कृतवान् कुमार खिन्नमानस दृष्ट्वा ग्रामाधिपतिर्वदति-कुमार ! त्वं खिन्न इव लक्ष्यसे, तत्कारण रक्तव्य चेद् भवेत् , तदा मह्यमपि निवेद्यताम् ? कुमारः माह- मम भ्राता चौरी सह कलह कुर्वन् न जाने क्व गतः ? कामवस्था प्राप्तः ? तच्चि- न्तयाऽह समाऊलितोऽस्मि ? तो विचारये तमन्वेष्टुम् । ग्रामाधिपेनोक्तम्-अल व्यक्ति होना चाहिये। ऐसे अच्छे विशिष्ट व्यक्ति इस ग्राम में आवे यह ग्राम का सौभाग्य है, अतः ग्रामाधिपतिके नाते मेरा कर्तव्य है कि म इसका उचित सत्कार करू । ऐसा सोच समझ कर उसने उसी समय सन्मान-सूचक शन्दों द्वारा कुमारका वहीं पर सत्कार किया पश्चात् वह उसको अपने घर पर ले गया। धर पर कुमार की सब प्रकार की उसने योग्य व्यवस्था कर दी। जन उसने कुमार को चिन्तित चित्त देखा तो योला कुमार ! तुम हमको खेदखिन्न क्यों प्रतीत होते हो-यदि प्रकट करने योग्य कारण हो तो आप अवश्य बतलावें। कुमारने ग्रामाधि- पतिके वचन सुनकर कहा कि मेरा भाई चौरो का साम्हना करता हुआ न मलाम कहाँ चला गया है। रमको उसकी अभी तक कोई खबर नही मिली है । पता नहीं क्या उसकी अवस्था हो रही होगी, यस इसी चिता की वजह से मैं आकुलित हो रहा हू । विचार है कि उसका पत्ता लगाऊ ।कुमारके इस दारुण कधन को सुनकर ग्रामाधिपति ने कहा कि એ કહી આપે છે કે, એ કોઈ અસાધારણ વ્યક્તિ હેવી જોઈએ આવી અસાધારણ વ્યક્તિ અહિં આવે એ ગામનુ સૌભાગ્ય છે આથી પ્રામાધિપતિ તરીકે મારૂ એ કર્તવ્ય છે કે, હું તેમનું સન્માન કરૂ આવું વિચારીને તેણે એ વખતે આદરપૂર્વક સન્માન સૂચક શબ્દોથી તેણે એજ સ્થળે કુમારનુ સ્વાગત કર્યું પછી તે તેને પિતાને ત્યા લઈ ગયો પિતાને ત્યા લઈ જઈ તેણે કુમારની યોગ્ય વ્યવસ્થા કરી આપી જ્યારે તેણે કુમારના ચહેરા ઉપરની ચિંતા જોઈ ત્યારે તે બોલ્યો કે, કુમાર! તમે ચિંતાતુર કેમ દેખાઓ છો ? જે કહી શકાય તેવું હેય તે તેનું કારણ આપ મને જરૂર બતાવે કુમારે ગ્રામાધિપતિનુ વચન સાંભળી કહ્યું કે, મારે ભાઈ ચેરેને સામને કરતા કરતા ન માલુમ જ્યા ગયો તેને હજુ સુધી કાઈ પતો મને નથી ખબર નથી કે, તેની ત્યા શું સ્થિતિ બની હશે? આજ એક માત્ર મારી ચિંતાનું કારણ છે મારી ઈચ્છા તેની શોધખોળ માટે જવાની છે કુમારના આ ૬ ખજનક વચન સાંભળીને પ્રામાધિપતિએ કહ્યું, આપ આ . उत्तराम्ययनले न्वेषयितु गच्छामि । साध्वीत् - आर्यपुत्र ! नायमसरो वरपनोरन्वेषणस्य, यतोऽहमे काकिनी, चौरश्चापदादि सकुलित चेदमरण्यम् । परिम्लानकुशकण्टकरतु- मीयते यनिकट एप ग्रामोऽस्ति । अतस्तत्र मा नय । अनन्तर वरपनुमन्येपय । रत्नवत्या युक्तिमद्वचनमाकय कुमारस्वामादाय मगधदेशसीमासस्थिते तितिपुरे ग्रामे समागतः । तस्मिन् ग्रामे मविशन् कुमारः सभामध्यस्थितेन शितिपति नाम्ना ग्रामाधिपतिना दृष्टः । कुमार दृष्ट्वा स चिन्तयति-नाय साधारणो मनुष्यः । एत- दाकृतिरेवास्याऽसाधारणत्व प्रकटयति, अतो मया सत्कार्योऽयम् । इति विचार्य वरधनु जीवित है अथवा मर गया है। ता तो में उसकी खोज करू ऐसा मेरा कर्तव्य मुझे प्रेरित करता है । अतः मैं उसकी गवेषणा करने के लिये जाता है । कुमार की बात सुनकर रस्नवती ने कहा आर्यपुत्र ! यह अवसर परधनुकी खोज करने का नहीं है, क्यों कि मैं अकेली हू तथा यह वन भी चौर एव श्वापदादि हिंसक प्राणीयोंसे भरा हुआ है। परिम्लान कुशकटक आदिसे यह अनुमान होता है कि ग्राम अब पास ही है। इसलिये मुझे ग्राममे सुरक्षित स्थान पर रखकर फिर आप वरधनुकी खोज करें तो ठीक है । रत्नवती के इस प्रकार युक्तियुक्त वचन सुनकर कुमार सव से पहिले उसको लेकर क्षितिपुर ग्राम मे आया । यह ग्राम मगध देश की सीमातट पर बसा हुआ था। कुमार जब उस ग्राम में प्रवेश कर रहा था तब अनेक मनुष्योंके बीच स्थित ग्रामाधिपतिने जिसका नाम क्षितिपति था, उस कुमार को प्रवेश करते हुए देख लिया। अतः देखकर उसने विचार किया कि यह कोई साधारण पुरुष ज्ञात नही होता है । आकृति ही इस बात को कह रही है कि यह कोई असाधारण ગયેલ છે, ત્યારે મને મારું કર્તવ્ય એ કહે છે કે હું તેની ધમાં નીકળી આથી હું તેની શોધ કરવા માટે જાઉ છુ કુમારની વાત સાંભળી રત્નાવતીએ કહ્યું, આર્યપુત્ર! આ અવસર વરધનુની શોધ કરવાનું નથી, કારણ કે હુ એકલી છું અને આ વન પણ ચાર તેમજ હિંસક પ્રાણુઓથી ભરેલુ છે પગલાઓ અને ઘાસ, કાટા વગેરેથી એવું અનુમાન બધાય છે કે નજીકમાં કેઈ ગામ હોવું જોઈએ આથી મને સુરક્ષિતપણે ગામમાં રાખીને પછી આપ વરધનુની શોધ કરે એ ઠીક છે રત્નાવતીનું આ પ્રમાણે વચન સાંભળીને કુમાર તેને લઈને ક્ષિતિપુર ગામમાં પહેઓ કુમાર જ્યારે તે ગામમાં પ્રવેશ કરી રહ્યો હતો ત્યારે અનેક મનુષ્યની વચ્ચે ઉભેલા ક્ષિતપતિ નામના ગામના અધિપતિએ કુમારને જે આથી તેણે વિચાર કર્યો કે, આ આવનાર કેઈ સાધારણ પુરુષ નથી આકૃતિ જ प्रियदर्शिनी टीका म १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ७११ वल्गुवचनैः कुमार सम्मान्य ससस्कृति सगृहमानीतवान् । तत्कृते च सा सुव्य वस्था कृतवान् कुमार खिन्नमानस दृष्ट्वा ग्रामाधिपतिर्वदति-कुमार! त्वं खिन्न इव लक्ष्यसे, तत्कारण रक्तव्य चेद् भवेत् , तदा मह्यमपि निवेद्यताम् ? कुमारः माह- मम भ्राता चौरैः सह कलह कुर्वन् नजाने व गतः ? कामवस्था माप्तः ? तच्चि- न्तयाऽह समाकुलितोऽस्मि ' अतो विचारये तमन्वेष्टुम् । ग्रामाधिपेनोक्तम्-अल व्यक्ति होना चाहिये। ऐसे अच्छे विशिष्ट व्यक्ति इस ग्राम में आवे यह ग्राम का सौभाग्य है, अतः ग्रामाधिपतिके नाते मेरा कर्तव्य है कि म इसका उचित सत्कार करू । ऐसा सोच समझ कर उसने उसी समय सन्मान-सूचक शन्दों द्वारा कुमारका वहीं पर सत्कार किया पश्चात् वह उसको अपने घर पर ले गया । धर पर कुमार की सब प्रकार की उसने योग्य व्यवस्था कर दी। जन उसने कुमार को चिन्तित चित्त देखा तो बोला कुमार ! तुम हमको खेदखिन्न क्यों प्रतीत होते हो-यदि प्रकट करने योग्य कारण हो तो आप अवश्य चतलावें। कुमारने ग्रामाधि- पतिके वचन सुनकर कहा कि मेरा भाई चौरो का साम्हना करता हुआ न मलाम कहाँ चला गया है । हमको उसकी अभी तक कोई खबर नही मिली है। पता नही क्या उसकी अवस्था हो रही होगी, यस इसी चिंता की वजह से मैं आकुलित हो रहा है। विचार है कि उसका पता लगाऊ । कुमारके इस दारुण कथन को सुनकर ग्रामाधिपति ने कहा कि એ કહી આપે છે કે, એ કઈ અસાધારણ વ્યક્તિ હોવી જોઈએ આવી અસાધારણ વ્યક્તિ અહિં આવે એ ગામનુ સૌભાગ્ય છે આથી ગ્રામાધિપતિ તરીકે મારૂ એ કર્તવ્ય છે કે, હું તેમનું સન્માન કરૂ આવું વિચારીને તેણે એ વખતે આદરપૂર્વક સન્માનસૂચક શબ્દથી તેણે એજ સ્થળે કુમારનુ સ્વાગત કર્યું પછી તે તેને પિતાને ત્યાં લઈ ગયે પિતાને ત્યાં લઈ જઈ તેણે કુમારની એગ્ય વ્યવસ્થા કરી આપી જ્યારે તેણે કુમારના ચહેરા ઉપરની ચિંતા જોઈ ત્યારે તે બોલ્યો કે, કુમાર! તમે ચિંતાતુર કેમ દેખાઓ છો? જે કહી શકાય તેવું હોય તે તેનું કારણ આપ મને જરૂર બતાવ કુમારે ગ્રામાધિપતિનુ વચન સાંભળી કહ્યું કે, મારે ભાઈ ચારોને સામને કરતા કરતા ન માલુમ કયા ગયે તેને હજુ સુધી કોઈ પત્તો મળે નથી ખબર નથી કે, તેની ત્યા શું સ્થિતિ બની હશે? આજ એક માત્ર મારી ચિંતાનું કારણ છે મારી ઈચ્છા તેની શોધખોળ માટે જવાની છે કુમારના આદુ ખજનક વચન સાંભળીને પ્રામાધિપતિએ કહ્યું, આપ આ उत्तराध्ययनसू खेदेन, मदीयानुचरा अन्वेपयिष्यन्ति । यद्यरण्ये क्यापि भविष्यति तदा मिलि- प्यत्येव इत्युक्त्वा ग्रामाधिपतिः सानुचरान् जरण्ये वरधनुमन्वेपयितु प्रेपितवान् । ते समागत्य पदन्ति-अरण्य सर्वमन्वेपितम् , न कोऽपि पुरुषो दृष्टः । परन्तु महा रापतित एप पाणः समुपलब्धः । ततः कुमारो 'वरधनुर्मृतः । इति चिरकाल सन्ताप कृतवान् । आप इस विपयकी चिन्ता न करे । मै अपने सेवकों द्वारा आज से ही उसकी खोज कराता हु । यदि वह जगल में कही पर होगा तो अवश्य मिल जायगा । इस प्रकारसे कुमारको धैर्य वधाकर उसने शीघ्र ही नौकरों को आदेश दिया कि वे वन में जाकर जहां पर भी वरधनु हो उसकी तलाश करे । मालिककी आज्ञा पाते ही सेवकजन वरधनु की तलाश में घरसे निकले जगलमें पहुंच कर उन्होंने उसको एकर प्रदेशमें दृढा-परन्तु वरधनु का उनको कही भी पता नहीं पडा । हताश होकर वे लौट आये और अपने मालिक से बोले स्वामिन् । हमने जगल का कोना २ देख- डाला परन्तु हमको वहां कोई भी पुरुष दिखलाई नहीं दिया। हां प्रहार से गिरा जैसा यह एक वाण हमको अवश्य मिला है। बाणको हाथ में लेकर कुमार ने देखा तो उसको विश्वास हो गया कि वरधनु मारा गया है। अतः जब तक कुमार उस ग्रामाधिपतिके यहा रहे तबतक उनका वरधनु के मरण का शोक कम नहीं हुआ। વિષયમાં ચિંતા ન કરે હું મારા સેવકે મારફતે તેની શોધખોળ કરાવું છું જે તે જગલમાં કયાય પણું હશે તે અવશ્ય મળી જશેઆ પ્રકારે કુમારને સાત્વન આપીને તેણે તુરત જ પિતાના માણસને આદેશ આપે કે, તેઓ વનમાં જઈને જ્યા વરધનુ હોય ત્યાં તેની તપાસ કરે પિતાના માલિકની આજ્ઞા મળતા જ સેવનજને વરધનુની શોધમાં ઘેરથી નીકળી પડયા જગલમાં દરેકે દરેક ભાગમાં ખેળ કરી પર તુ વરધનુને કયાય પત્તો લાગે નહી હતાશ બનીને તેઓ પાછા ફર્યા અને પિતાના માલિકને કહેવા લાગ્યા કે, સ્વામિના અમેએ જ ગલના ખૂણેખૂણે ફરી વત્રા પરતુ અમને ત્યાં કઈ પણ માણસ જોવા ન મળે ફક્ત પ્રહારથી પડેલ એવુ એક બાણ અમને મળેલ છે બાણને હાથમા લઈ નેતા કુમારને ખાત્રી થઈ કે, વરધનુ માર્યો ગયે છે આથી તે જ્યા સુધી એ પ્રામાધિપતિને ત્યાં રહ્યો ત્યા સુધી તેને વરધનુના મરણને શોક ઓછો ન થયો " प्रियदशिनी टीका म० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् एकदा तस्मिन् ग्रामे चौरा, जनान् लुण्टयितु समागताः। ब्रह्मदत्त- कुमारस्तदभिताय स्वशरैश्वारान् जर्जरीकृत्य निपारितवान् । कुमारस्य शौर्य विलोक्य ग्रामाधिपतिनितरा हृष्टः । कुमारोऽपि ग्रामाधिपतिमापृच्च रत्नवत्या सह ततः प्रचलित क्रमेण मगधे शिरपुरी नगरी समागतः। ततो नगर्या रहिः परिनाजफाश्रमे रत्नपती सस्थाप्य स्वय वरधनोरन्वेपणार्थ नगराभ्यन्तरे मनिष्टः। वा बहुपु स्थलेषु यरधनुमन्वेषयन्नसो कुमारमदृष्ट्वा खिन्नमानसः सन् रत्नपती एक समय की बात है कि उस ग्राम को लूटने के लिये बहुत से चौर आये। कुमारने 'ये येही जगली चौर है जो हमको मिले थे' इस प्रकार उनको पहिचान लिया। उनके ऊपर वागों की खूब वर्षा की और उनको तहस नहस कर दिया। चौर सबके सर वहा से पीछे भग गये, गाववालों की कुछ भी हानि नहीं हुई। कुमारके शौर्यका अवलोकन कर ग्रामाधिपति को अपार हर्प हुआ। जय वहा रहते २ कुमारको अधिक समय व्यतीत हो गया, तो उसने एक दिन ग्रामाधि. पति को अपने जाने की सूचना दी। ग्रामाधिपति ने शिष्टाचारीपूर्वक कुमारको विदा किया। वहासे विदा लेकर कुमार रत्नवती के साथ चला । चलते २ वह शिवपुरी के पास आ पहुचा । वहा एक आश्रम या. जिसमे तापस रहा करते थे, उसमें कुमारने रत्नवतीको ठहरा दिया और स्वय वरधनु की तलाश करने के लिये निकला। नगर मे प्रविष्ट होकर उसने वरधनु की हरएक स्थान पर तलाश की, परन्तु वरधनु का कहीं पर भी पता नहीं लगा। खेदखिन्न होकर वह वापिस आश्रममें એક સમયની વાત છે કે, એ ગામને લૂટવા માટે ઘણા એવા ચાર આવ્યા કુમારે માન્યું કે આ એજ જગવી ચાર છે જે અમને અગાઉ મળ્યા હતા આમ જાણીને તેના ઉપર બાણેની ખૂબ વૃષ્ટિ કરી અને તેને ત્રાહીત્રાહી પિકા રતા કરી દીધા એ સઘળા ત્યાંથી ભાગી છુટયા ગામવાળાઓને કાઈ પણ નુકશાન ન થયુ કુમારના શૌર્યને જોઈને પ્રામાધિપતિને ઘણેજ હર્ષ થયો કુમારને ત્યાં રહેતા રહેતા ઘણે સમય વીત્યો ત્યારે તેણે એક દિવસ ગ્રામાધિ- પતિ પાસેથી જવાની રજા માગી પ્રામાધિપતિએ શિષ્ટાચારપૂર્વક કુમારને વિદાય આપી ત્યાથી નીકળી રત્નાવતી સાથે ચાલતા ચાલતા તે શિવપુરી પાસે પહેમા ત્યા એક આશ્રમ હતો, જેમાં તપસ્વીઓ રહેતા હતા કુમારે રનવતીને ત્યા રાખી અને પિતે વરધનુની તપાસ કરવા માટે નીકળી પડયે નગરમાં જઈને દરેક સ્થાન ઉપર તેણે વરધનુની તપાસ કરી પરંતુ તેને કેઈ પણ સ્થળેથી વરધનુને પત્તા ન મળે ખૂબ અકળામણ અનુભવતે તે આશ્રમમાં ---उ०९.

- उत्तराध्ययनले खेदेन, मदीयानुचरा अवेपयिष्यन्ति । यद्यरण्ये क्यापि भविष्यति तदा मिति- प्यत्येव इत्युक्त्वा ग्रामाधिपतिः सानुचरान् अरण्ये वरधनुमन्वेपयितु मेषितवान् । ते समागत्य वदन्ति-अरण्य समन्वेपितम् , न कोऽपि पुरपो दृष्टः । परन्तु महा रापतित एप पाणः समुपलब्धः । ततः कुमारो 'घरधनुर्मृतः ' इति चिरकाल सन्ताप कृतवान् । आप इस विषयकी चिन्ता न करे । मै अपने सेवकों द्वारा आज से ही उसकी खोज कराता है। यदि वह जगल में कही पर होगातो अवश्य मिल जायगा । इस प्रकारसे कुमारको धैर्य यधाकर उसने शीघ्र ही नौकरों को आदेश दिया कि वे वन में जाकर जहां पर भी वरधनु हो उसकी तलाश करे । मालिककी आज्ञा पाते ही सेवकजन वरधनु की तलाश में घरसे निकले जगलमें पहुंच कर उन्होंने उसको एकर प्रदेशमें दृढा-परन्तु वरधनु का उनको कही भी पता नहीं पडा । हताश होकर वे लौट आये और अपने मालिक से वोले स्वामिन् । हमने जगल का कोना २ देख- डाला परन्तु हमको वहा कोई भी पुरुष दिखलाई नहीं दिया। हां प्रहार से गिरा जैसा यह एक घाण हमको अवश्य मिला है। याणको हाथ में लेकर कुमार ने देखा तो उसको विश्वास हो गया कि वरधनु मारा गया है। अतः जब तक कुमार उस ग्रामाधिपतिके यहा रहे तबतक उनका वरधनु के मरण का शोक कम नहीं हुआ। વિષયમાં ચિંતા ન કરે હું મારા સેવકે મારફતે તેની શોધખોળ કરાવું છું જે તે જગલમાં કયાય પણ હશે તે અવશ્ય મળી જશે આ પ્રકારે કુમારને સાત્વન આપીને તેણે તુરત જ પિતાના માણસને આદેશ આપે કે, તેઓ વનમાં જઈને જ્યા વરધનુ હોય ત્યાં તેની તપાસ કરે પિતાના માલિકની આજ્ઞા મળતા જ સેવનજને વરધનુની શોધમાં ઘેરથી નીકળી પડયા જગલમાં દરેકે દરેક ભાગમાં ધળ કરી પરંતુ વરધનુને કયાય પત્તો લાગે નહી હતાશ બનીને તેઓ પાછા ફર્યા અને પિતાના માલિકને કહેવા લાગ્યા સ્વામિનું ! અમે એ જ ગલના ખૂણેખૂણે ફરી વત્રા પર તુ અમને ત્યા કેઈ પણ માણસ જોવા ન મળે ફક્ત પ્રહારથી પડેલ એવું એક બાણ અમને મળેલ છે બાણને હાથમાં લઈ જેતા કુમારને ખાત્રી થઈ કે, વરધનું માર્યો ગયો છે આથી તે જ્યાં સુધી એ પ્રામાધિપતિને ત્યાં રહ્યો ત્યાં સુધી તેને વરધનુના મરણુને શોક છે ન થયો प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ७१५ सक्षेपेण सर्व स्वकीयसत्तान्त निवेदिताती । मयोक्त-पुनि ! त्व तु मम दौहित्री भवसि । इत्युक्त्वाऽह तामादाय इहैव शिवपुरीनगर्या तस्याः पितृव्यस्य धनसार्थ- वाहस्य समीपे गतवान् । सोऽपि तामुपलक्ष्य विशेपादरेण स्वगृहे सस्थापितवान् । सोऽपि वामुपलक्ष्य विशेपादरेण स्वगृहे सस्थापितवान् । मया च भवान् सर्वन गवेपितः, पर भवदर्शन न जातम् । साम्प्रत सौभाग्याद् भवान् दृष्टिपथमारूढः । इद शोभन जातम् । एवमुक्त्वाऽसो पुरुषः कुमारेण सह रत्नरतो पितृव्यस्य गृहे समागत । अन्यदा महोत्सवे पहवो जना आमन्त्रितस्तनागताः । वरधनुपि ब्राह्म- णवेपेण तवागतः। त दृष्ट्वा ब्रह्मदत्तकुमारस्त प्रत्यभिज्ञाय, प्रत्यागतजीवनमिन और फिर उसने अपना समस्त वृत्तान्त सक्षेप में कह सुनाया। वृत्तान्त सुनकर मैंने उससे कहा कि पुनि ! तुम तो सबध में मेरी दौहित्री होती हो। ऐसा कहकर में फिर उसे इसी शिवपुरी नगरी में उसके चाचा धन सार्थहके पास ले गया। धनसार्थवाहने भी उसको पहिचान कर अपने घर पर पडे आदरसे रखा है। अब वह वही पर है। मै आपका पता ही लगा रहा था कि इतनेमें आप मुझे दिख पडे बडा अच्छा हुआ। इस प्रकार कह कर वह पुरुप कुमार के साथ २ वह रत्नवती के काका के घर पर आपहुँचा । वहा पर कुमार और रत्नवती सुखपूर्वक रहने लगे। एक समय की बात है कि उस नगरमे एक बड़ा भारी महोत्सव हुआ। बाहरसे दूर दूरके मनुष्य उस उत्सवमे सम्मिलित हुए। वर धनु भी ब्राह्मणके वेपमें इस उत्सवकी शोभा देखने के लिये कही पाहर से सम्मिलित हो गया। ब्राह्मणके वेप मे छिपे हुए घरधनुको થઈ અને પછી તેણે પિતાને સઘળે વૃત્તાત સક્ષેપમા મને કહી સંભળાવ્યો વૃત્તાત સાંભળીને મેં તેને કહ્યું કે, પુત્રી ! તું એ હિસાબે મારી દોહિત્રી છે, એમ કહીને પછી હું તેને આ શિવપુરી નગરીમ તેના કાકા ધનસાર્થવાહની પાસે લઈ ગયે ધસાર્થવાહે તેને ઓળખીને ઘણા આદર સાથે પિતાને ઘેર રાખી છે અને તે ત્યા જ છે હુ આપની શોધખોળમા જ હતો કે, એટલામા આપ મને મળી ગયા ચાલે ઘણુ સારૂ થયુ આ પ્રમાણે કહીને તે પુરુષ કુમારને સાથે લઈને રત્નાવતીના કાકાને ઘેર પહોંચ્યા ત્યા કુમાર અને રત્ન- વતી સુખથી રહેવા લાગ્યા એક સમયની વાત છે કે, એ નગરમાં એક ઘણે મોટે મહત્સવ થયો બહારથી દૂર દૂરથી ઘણુ મનુષ્ય એ ઉત્સવમાં આવેલ હતા વરધનુ પણ બ્રાહ્મણના વેશમાં એ ઉત્સવની શોભા જેવા માટે બહારથી આવેલ હતો બ્રાહ્મણુના વેશમાં છુપાયેલા વરધનુને કુમારે ઓળખી લીધું અને તેને એકદમ થાય समोपे समागन्तु तापसाश्रम मविचलितः । न च तत्र तेन रस्नवती रष्टा, न चाप्यन्यः कचिजनः । ततः कुमारो विचिन्तयति-रत्नकवी कुत्र गता, सापसा अपि न दृश्यन्ते, कुतस्तदुदन्तोपलधिभविष्यति । एर चिन्तयता इतस्ततो रविं निक्षिपता कुमारेणैको भद्राकतिः पुरुषो दृष्टः । कुमारस्त प्राह-भो ! गव- पासरेऽद्य वा एविधरूपनेपल्या काऽपि स्रो भाता दृष्टा । स वदति-कि भवान् रत्नवतीं पृच्छति ? सा भाद् भार्या किम् ?, ब्रह्मदत्तेनोक्तम्-एवमेव । स प्राह-व्यतीतेऽति अपराहकाले मया सा रुदती इप्टा, पृष्टा च-पुत्रि ! का लम् कुतच समायावा ? क्व च गन्तुमिच्छसि ? । मद्वचन असा समाश्वस्तहदया सा लौट आया। वहा आकर कुमारने देखा कि यरा रत्नवती नहीं है, और २ कोई अन्यजन भी हैं । कुमारने इस स्थिति से असन्तुष्ट होकर विचार किया कि यह क्या बात है यहां न रत्नवती है और न कोई तापसजन ही हैं। पूछु तो किससे पूछु कैसे अब उसका पता लगाऊ । इस प्रकार सचिन्त होकर जय कुमार इधर उधर देख रहा था तो उसकी दृष्टि सहसा एक भद्राकृति विशिष्ट व्यक्ति पर पड़ी। उसको देखकर कुमारने उससे कहा-भाई कहो-क्या कल वा आज आपने इस प्रकारके वेपवाली कोई स्त्री देखी है ? । कुमार की बात सुनकर उस भद्राकृति पुरुषने कहा कि क्या आप रत्नवतीके विषय में पूछ रहे हैं? क्या वह आपकी पत्नी है ? सुनकर ब्रह्मदत्तने कहा हा ' पश्चात् उसने कहा कि कल यहा पर अपराह्न का (दोपहरके बाद) कालके समय मैंने उसको रोती हुई देखी थी। और उससे यह भी पूछा कि-हे पुत्रि' तुम कौन हो, यहा कहा से आई हो ? अब कहां जाना चाहती हो ? मेरे इस प्रकार वचन सुनकर उसको धैर्य वधा આવ્યો ત્યા આવતા રત્નપતીને ન જોઈ તેમ બીજા માણસે પણ ન દેખાય, કુમારે આ સ્થિતિથી વ્યાકુળ બની વિચાર કર્યો કે, અહીં ન તે કોઈ તપસ્વી છે કે ન તે રનવતી પણ તે કેને પૂછું ? હવે આને પત્ત કેવી રીતે મેળવું? આ રીતે વ્યગ્રચિત્ત બનીને તે અહી તહી જઈ રહ્યો હતો ત્યાં તેનો દૃષ્ટિ ભદ્ર એવી એક વિશિષ્ટ વ્યક્તિ ઉપર પડી તેને જોઈ કુમારે તેને પૂછયું કે, ભાઈ! કાલે અથવા આજે આપે આ પ્રકારના વેશવાળી કેઈ સ્ત્રીને જોઈ છે? કુમારની વાત સાંભળીને તે ભદ્ર પુરુષે કહ્યું કે, શું આપ રત્નાવતીના વિષ યમાં પૂછી રહ્યા છે? શું તે આપની પત્ની છે? એ સાભળીને બ્રહ્મદત્ત કહ્યું, હા! પછી તેણે કહ્યું કે, કાલે તેને મે અહી ત્રીજા પ્રહારના સમયે રાતી જોઈ હતી અને તેને એ પણ પૂછ્યું કે, હે પુત્રી ! તમે કોણ છે? અહીં કયાથી આવી શાંત છે? હવે કયા જવાની ઈચ્છા છે? મારા આ પ્રકારને વચન - प्रियदर्शिनी टीका २०१३ चिन-सभ्तचरितवर्णनम् ७१७ अह तु शनै शनैः पतितक्षान्तराले चलन् या क्षितिपुरे ग्रामे रत्नवत्या सह भवता निवासः कृतस्तच समागतः, तत्र तितिपतिनाम्ना ग्रामाधिपतिना सत्कृतः समु. पलब्धयुप्मत्समाचारो व्रणव्यथापगमनानन्तर ततः प्रचलितः क्रमेणाह भवन्त गवेपयनिह समागतोऽस्मि ।" सोभाग्याचदर्शन जातम् । एकदा मधुमासः समा गतः । तदा जनसन्तोत्सवः प्रारब्धः। पौरजना क्रीडार्थ नगराबहिः समागताः। कुमारोघरधनुथोमो महोत्सव द्रष्टकामी नगराद् हिर्गतो । निर्भरक्रीडारसनिमग्ने उठा और धीरे २ वृक्षोकी ओट लेकर चलते बना। और वहा ही पहुँचा जहां पहिले क्षितिपुर गाव मे आपने रत्नवती के साथ निवास किया था। उस क्षितिपुर पतिने सून सेवा शुश्रूपा की । धीरे २ घाव भी ठीक होने लगा। आपके समाचार भी यदा कदा मिल जाते रहे । अतः जब घाव विलकुल ठीक हो गया, और आप के भी पूरे समाचार मिले तव में वहां से चल दिया। क्रमश. चलते२ अय आज यहा आया हूं। भाग्य को धन्य. वाद है कि जिसने आपके दर्शन करा दिये। इस प्रकार वरधनु ने अपने वृत्तान्त से कुमार को वाकिफ कर दिया। और कुमारके साथ वहीं पर रहने लग गया। एक समय की बात है कि जर वसन्तका समय आया तब वहां के नागरिकोने खून ठाटयाट से वमन्तोत्सव मनानेका आयोजन किया। उत्सव मनाने के लिये पुरवासी नगरसे बाहिर जाने लगे। कुमार तथा वरधनु भी इस उत्सवको देखने की अभिलापासे नगरसे बाहिर ત્યાથી ઉઠ અને ધીરે ધીરે વૃક્ષોને આધાર લઈને ચાલતે થયો અને એ સ્થળે પહો કે જે ક્ષિતિપુર ગામમા આપે રત્નાવતીની સાથે નિવાસ કર્યો હત એ ક્ષિતિપુરપતિએ મારી ઘણું જ સેવા શુષા કરી ધીરે ધીરે ઘા રૂઝાવા લાગે આપના સમાચાર પણ મને અવારનવાર મળતા હતા આથી ઘા જ્યારે એકદમ રૂઝાઈ ગયું અને આપના પણ સમાચાર પૂરા મળ્યા ત્યારે હું ત્યાંથી નીકળી પડયે ચાલતા ચાલતા આજે અહી આવી પહોંચે છ દેવને ધન્યવાદ છે કે, જેણે મને આપના દર્શન કરાવ્યા આ રીતે વર ધનુએ પિતાના વૃત્તાતથી કુમારને વાકેફ કર્યો અને કુમારની સાથે એ ત્યાજ રહેવા લાગ્યો એક સમયની વાત છે કે, જ્યારે વસતને સમય આવ્યો ત્યારે ત્યાના નાગરીકેએ ખૂબ ઠાઠમાઠથી વસોત્સવ મનાવવાનું નકકી કર્યું ઉત્સવ મનાવવા માટે નગરવાસીઓ નગરથી બહાર જવા લાગ્યા કુમાર તથા વરધનું પણ આ ઉત્સવને જોવાની અભિલાષાથી નગરની બહાર ગામ જનતા જ્યારે એ રમત ययान स्व मत्वा इर्षभरित हदयः प्रफुललोननः प्रकृष्टहर्षवशविगल्दयुर्वपनु मजाभ्या गाढमालिगितवान् । ततः छत सफल कृत्य सुखोपरिष्ट परधनु कु र पृष्टवान्- भो परधनो । त्व व गतः १ का तारकालपर्यन्त स्थितः सर्व निवेदय | वरधनुर्वदति- तस्या रात्री निद्रापशमुपागतयोयुग्योः पशजालानन्तरितगात्रेण चौरेणेकेन चाणमहारेण मम पादोनिद्धः । वेदनाधिकवयाऽह स्थान्निपतितः । मम दश वि. लोक्य युवा चिन्तामाप्स्यथ इति विचार्याह युवा नोस्थापितवान् । रथस्त्वग्रे चलित । पहिचान कर कुमारने एकदम उसको दोनों बाहुओंसे भर लिया। इसकी प्राप्तिसे कुमार ने अपने आपको गये हुए प्राणोंका फिर से आना जैसा माना। हर्पके प्रकर्पसे उस समय कुमारके दोनों नेत्र सावन भादों की झड़ीको भी लजित सा कर रहे थे। अर्थात् कुमारके नेत्रों में हर्पके आसू खूब पहने लगे जय कि वह वरधनु अपने समस्त कृत्य कर चुका और स्वस्थ होकर बैठ चुका तब उससे कुमार ने पूछा कि घरधनु ! को तुम कहा चले गये थे, और इतने समय तक कहा पर रहे। कुमारके इस प्रश्न को सुनकर वरधनु ने कहा-सुनो में कहता हू- जयरथमे रत्नवती और आप निद्रावशथे, तब वशजाल के भीतर छिपे किसी चौरने एक ही बाणके प्रहारसे मेरा पैर जर्जरित कर दिया। उससे मुझे बड़ी भारी वेदना हुई।मैं उसी समय स्वसे नीचे गिर पड़ा। आप लोगोको मेरी इस स्थितिको देखकर चिन्तान हो, इस विचार से मैंने आप को नहीं जगाया। रथ इतने मे आगे निकल गया। मै वहासे' પિતાના બને ભુજાઓ વડે જકડી છાતી સરસ ચા વરધનુના મેળાપથી કુમારના જીવમાં જીવ આવ્યા, જાણે કે તેને એવાઈ ગયેલ પ્રાણ તેને ફરીથી પ્રાપ્ત થયે એવું માનીને હર્ષોન્મત્ત બનેલા કુમારના બને નેત્રામાંથી શ્રાવણ અને ભાદરવાની ઝડી વરસવા લાગી રાજકુમાર આ રીતે ઘણો સમય રડી રહ્યો પછી સ્વસ્થ થતા તેણે વરધનુને પૂછ્યું, કહે તમે કયા ચાલી ગયા હતા ? અને આટલો સમય કયા વિતા? કુમારના આ પ્રશ્નને સાભળી વરધનુએ કહ્યું, સાભળો! રથમા રત્નાવતી અને તમે નિદ્રાધીન હતા ત્યારે વશજાળની અ દર છુપાયેલા કેઈ ચેરે એક બાણના પ્રહારથી મારા પગ જર્જરીત કરી દીધો એનાથી મને ખૂબ જ વેદના થવા લાગી અને હું એ વખતે રથની નીચે પડી ગયો આપ લોકેને મારી આવી સ્થિતિ જોઈ ચિતા ન વિચારથી મે આપને જગાડેલ નહી એટલામા રથ આગળ નીકળી " થાય એ - प्रियदशिनी टीका अ० १३ मित्र-संभूतमरितवर्णनम् 'रक्षवालिका रस वालिकाम् ' इत्युच्चैःशब्दायन्ते । भयभ्रान्तो गलिका निरीक्ष्य ब्रह्मदनकुमारस्तदग्रेसरो भूला हस्तिन नित्सितवान् । इस्ती निर्भनिशब्द श्रुत्वा पालिका परित्यज्य कुमाराभिसुख मचलितः । ब्रह्मदत्तकुमारो रोपनशवि- स्तारितलोचन प्रसारितण्डादण्ड हस्तिन स्वाभिमुखमागच्छन्त दृष्ट्वा स्वोत्तरीय वन वदमिमुख मक्षिप्तवान् । गजोऽपि तद्वस्त्र शुण्डया गृहीत्वा गगनवले प्रतिप्तवान् । गगनाच तद् वस्त्र भूमौ निपतितम् । पुनस्तदादातु करी यावत्स्वशिरो नमयति, वावद् नमदत्तकुमार उत्प्लुत्य तत्वन्धरामारुह्य, दृढमुष्टिना करिकुम्भस्थले प्रहार कृतवान् । मधुरवचनैश्च त परितोपितवान् । एव मदोन्मत्तकरी तद्वशगो जात । की ओर बढ़ता हुआ देसार जोरसे चिल्ला रहे थे, कि कोई इस पालिका की रक्षा करो रक्षा करो। ब्रह्मदत्तकुमार भी वही पर खडा हुआ था, जय उसने भयत्रस्त पालिकाको देखा, तो शीघ्र ही हाथी के सन्मुख आकर उसने उसको ललकारा। कुमार की ललकार सुनकर हाथीने कन्या को छोडकर एकदम कुमारको ओर झपटा। कुमार ने जर देखा कि हाधी मेरी ओर लपक रहा है तो उसने शीत ही रोप के वश से विस्तारित नेत्रवाले और प्रसारित शुण्डादड वाले उस हाथीके सामने अपना उत्तरीय वस्त्र उतार कर फेंक दिया। राधीने भी उस उत्तरीय वस्त्रको अपनी शुडसे पकडकर ऊपर उछाल दिया। उगला गया वह वस्त्र नीचे गिर पड़ा। हाथी ने ज्यों ही इसको पुनः उछालने के लिये अपनी शुड को नीचे किया कि इतने में ही कुमार उछल कर उसके गडस्थल पर सवार हो गया और सवार होते ही उसने दृढमुष्ठि के प्रहारों से कुभस्थल को आहत कर दिया । पश्चात् कुछ २ उद्धतता का जब गजराज જતે જોઈને જોરથી રડે પાડવા લાગ્યા કે, કેઈ આ કન્યાની રક્ષા કરે, રક્ષા કરો બ્રહ્મદત્તકુમાર પણ ત્યા ઉભેન હતો ત્યારે તેણે ભયગ્રસ્ત બાલિકાને જોઈ એટલે તરત જ હાથીની સામે આવીને તેણે તેને પડકાર્યો કુમારના પડકારને સાભળીને હાથી કન્યાને છોડીને કુમાર ઉપર ત્રાટક, કુમારે જાણ્યું કે હાથી મારી સામે ધસી રહ્યો છે, એથી તેણે તરત જ રેવના આવેશથી જેના નેત્ર ફાટી રહ્યા છે અને જેની સૂઢ ઉછળી રહી છે તેવા હાથીની સામે પોતાનું ઉત્ત રીય વસ્ત્ર ઉતારીને ફેકયુ હાથીએ પણ એ ઉત્તરીય વસ્ત્રને પિતાની સૂઢથી પકડીને ઉપર ઉછાળી દીધુ હાથીએ ઉછળેલ એ વઅ નીચે પડયુ હાથીએ તેને ફરી ઉછાળવા માટે પિતાની સૂઢને નીચી કરી કે એટલામા કુમાર ઉછળીને તેના ગથળ ઉપર સ્વાર થઈ ગયે અને સવાર થતા જ તેણે પિતાના હાથની મઠીઓના પ્રહારથી તેના કુભસ્થળને ઢીલુ પાડી દીધુ પછી જ્યારે હાથીનું ગાડપણ - रायपनले लोकेऽकस्मात् तत्र शिवपुरी नगराधीशस्य रिपुमर्दननृपस्यपातित इस्तिपको निरखुशो मदोन्मतो हस्ती समागतः । तदागमनजनितभयेन हाहारवं प्रकुर्वन्तो लोकाः पलायिता । भग्नो महोत्सः। विनष्टो महोत्सर। पलापिताः सर्वे स्त्री पुरुषाः । तन पलायनपरे स्रोनिकरे सघ उपारूदयोवना काचिद् बालिका पलायितुमपारयन्ती हस्तिनो दृष्टिपये समारूढा । स हस्ती पालिकाभिमुख त्वरित गत्या मधावति । तं मदोन्मत्तहस्तिन स्वाभिमुखमागच्छन्त दृष्ट्वा शरण कमप्यन्वे- पयन्ती सा बालिका इतस्ततो धावती । इस्वी समीपमागतः । बालिका परिजनाः गये। जब जनता क्रीडा रसमे अत्यत निमग्न बन चुकी तब अचानक ही शिवपुर नगर के अधिपति राजा रिपुमर्दन का हाथी अपने महावत को फेंक कर विलकुल निरङ्कुश बन उपद्रव मचाता हुआ उस तरफ आया। लोगों ने ज्यों ही हाथीको अपनी तरफ आते हुए देखा, कि भयान्वित बन सब के सब हाहाकार करने लगे और इधर उधर भागने लगे। उत्सव इससे बिलकुल फीका पड़ गया। रागरग का वहा नाम भी नहीं रहा। जनता जब भाग रही थी तय एक कुमारी कन्या जो भागने में असमर्थ हो गई थी, उस हाथी की दृष्टि का लक्ष्य वनी । उसको देखकर हाथी उसकी ओर भागा। हाथी को अपनी ओर आता हुजा देख कर कन्या ने भयसे कातर अपनी दृष्टि "कोई मेरी रक्षा करो" इस अभिप्रायसे इधर उधर फैलाइ पर जर इसकी आशा निराशारूप में परिणत हुई तो उसने भी इधर उधर भागने की चेष्टा की इतने मे हाथी उसके पास आ पहूँचा । वालिकाके जो अभिभामुक जन थे वे हाथी को कन्या ગમતમાં અત્યત મશગુલ હતી ત્યારે અચાનક જ શિવપુર નગરના અધિપતિ રાજા રિપુમનને હાથી પિતાના માવતને ફેકીને બિલકુલ નિર કુશ બની ઉપ દ્રવ મચાવતે એ તરફ આ લેકોએ ભારે હાથીને પિતાની તરફ આવત જે તે ભયભીત બનીને સઘળા હાહાકાર કરવા લાગ્યા અને અહીં તહીં નાસભાગ કરવા લાગ્યા આથી ઉત્સવ તદ્દન ફિક્કો બની ગયે રંગરાગનું નામે નિશાન પણ ન રહ્યું, જનતા જ્યારે નાસભાગ કરી રહી હતી ત્યારે એક કુમારી કન્યા જે ભાગવામાં અસમર્થ હતી તેના ઉપર હાથીની નજર પડી તેને જોઈને હાથી તેના તરફ દોડયો હાથીને પોતાની તરફ દેડો આવતો જોઈને તે કન્યાએ ભયભીત એવી પિતાની નજર “કેઈ મારી રક્ષા કરે આ અભિલાષાથી ચારે તરફ ફેરવી અને જ્યારે તેની એ આશા નિરાશામા ફેરવાઈ ત્યારે તેણે પણ અહીં તહી ભાગવાનું શરૂ કર્યું એટલામા હાથી તેની પાસે આવી પહોચ્યું. કન્યાના કુટુંબીજને હતા તે હાથીને કન્યાની તક प्रियदर्शिनी टीका म० १३ विध-सभूतचरितवर्णनम् 'रक्षनालिका रस वालिकाम् ' इत्युच्चैः शन्दायन्ते । भयभ्रान्तो पालिका निरीक्ष्य ब्रह्मदत्तकुमारस्तदग्रेसरो भूला इस्तिन निर्भसितवान् । हस्ती निर्भत्सनशब्द श्रुत्वा वालिका परित्यज्य कुमाराभिसुख प्रचलितः । ब्रह्मदत्तकुमारो रोपनशवि- स्वारितलोचन प्रसारितशुण्डादण्ड हस्तिन स्वाभिमुखमागच्छन्त दृष्ट्वा स्वोत्तरीय वस्त्र तदभिमुख प्रक्षिप्तवान् । गजोऽपि तद्वत्र शुण्डया गृहीत्वा गगनतले प्रक्षिप्तरान् । गगनाच तद् वस्त्र भूमो निपतितम् । पुनस्तदादातु करी यात्स्वशिरो नमयति, वावद् ब्रह्मदत्तकुमार उत्प्लुत्य तत्कन्धरामारा, दृहमुष्टिना करिकुम्भस्थळे महार कृतवान् । मधुरवचनैश्च त परितोपितवान् । एव मदोन्मत्तकरी तद्वशगो जात । की ओर बढ़ता हुआ देसफर जोरसे चिल्ला रहे थे, कि कोई इस वालिका की रक्षा करो रक्षा करो। ब्रह्मदत्तकुमार भी वहीं पर खडा हुआ था, जय उसने भयत्रस्त वालिकाको देखा, तो शीघ्र ही हाथी के सन्मुख आकर उसने उसको ललकारा। कुमार की ललकार सुनकर हाथीने कन्या को छोडकर एकदम कुमारकी ओर झपटा। कुमार ने जब देखा कि राधी मेरी ओर लपक रहा है तो उसने शीघ्र ही रोप के वश से विस्तारित नेत्रवाले और प्रसारित शुण्डादड वाले उस राधीके सामने अपना उत्तरीय वस्त्र उतार कर फेंक दिया। राधीने भी उस उत्तरीय वस्त्रको अपनी शुडसे पकडकर ऊपर उछाल दिया। उछाला गया वह वस्त्र नीचे गिर पड़ा। हाथी ने ज्यों ही इसको पुनः उछालनेके लिये अपनी शुड को नीचे किया कि इतने में ही कुमार उछल कर उसके गडस्थल पर सवार हो गया और सवार होते ही उसने दृढमुष्ठि के प्रहारों से कुभस्थल को आहत कर दिया । पश्चात् कुछ २ उद्धतता का जब गजराज જતે જોઈને જોરથી રાડ પાડવા લાગ્યા કે, કેઈ આ કન્યાની રક્ષા કરો, રક્ષા કરે બ્રહ્મદત્તકુમાર પણ ત્યા ઉભા હતા જ્યારે તેણે ભયગ્રસ્ત બાલિકાને જોઈ એટલે તરત જ હાથીની સામે આવીને તેણે તેને પડકાયા કુમારના પડકારને સાભળીને હાથી કન્યાને છોડીને કુમાર ઉપર ત્રાટક, કુમારે જાણ્યું કે હાથી મારી સામે ધસી રહ્યો છે, એથી તેણે તરત જ રેષના આવેશથી જેના નેત્ર ફાટી રહ્યા છે અને જેની સૂઢ ઉછળી રહી છે તેવા હાથીની સામે પિતાનુ ઉત્ત રી, વસ્ત્ર ઉતારીને ફેકયુ હાથીએ પણ એ ઉત્તરીય વસ્ત્રને પિતાની સૂઢથી પકડીને ઉપર ઉછાળી દીધુ હાથીએ ઉછળેલ એ વસ્ત્ર નીચે પડયુ હાથીએ તેને ફરી ઉછાળવા માટે પિતાની સૂઠને નીચી કરી કે એટલામાં કુમાર ઉછળીને તેના ગ સ્થળ ઉપર સ્વાર થઈ ગયે અને સવાર થતા જ તેણે પિતાના હાથની મહીના પછી તેના કુભરથળને ઢીલુ પાડી દીધુ પછી જ્યારે હાથીનું ગાડપણ ७२० सिराम्यवाद इति दृष्ट्वा सबै जना ब्रह्मदनकुमाराय धन्यवाद ददाति । ब्रह्मदत्तकुमारोऽपि बन्दि- जनरुपगीयमानो इस्तिनमालानस्तम्भे पद्वान् । रिपुमर्दन नरपतिरपि कुमारस्य शौर्य प्रत्युपन्नमतित्व च दृष्ट्वा परमपिस्मितो मन्त्रिगमपृच्छन्-कोनी कुमार ! कुमारवशाभिज्ञेन मन्त्रिणोक्तम्-स्वामिन् ! पश्चालाधिपतेब्रह्मराजस्य पुत्रो ब्रह्म दत्तनामासौ कुमार । ततः सन्तुष्टहृदयो राजा रिपुमर्दनः मुकुमार ब्रह्मदत्तकुमार स्वभवनमानीतवान्ता स कुमारो राजा सत्कृतः सम्मानितः । राजाऽपि शुमे लग्नेऽष्टसख्याभिः स्वपुत्रीभिः सह कुमारस्य पाणिग्रहण कारितवान् । वरधनुरपि कुमारेण सहैव सस्थितः। ने परिरार कर दिया तो कुमारने उसको मधुर वचनोंसे तुष्ट किया और खूब २ पुचकारा । इस प्रकार मदोन्मरा वह गजराज देखते २ कुमारके वश में हो गया । इस परिस्थिति को देखकर उपस्थित जनता आश्चर्यचकित बन गई और कुमार को धन्यवाद देने लगी। पश्चाद कुमार ने उस गजराज को ले जाकर आलानस्तभमें वाध दिया। बन्दिजनोंने इस कृत्य से प्रसन्न होकर कुमार की खूब २ मुक्तकठ से स्तुति की। रिपु मर्दन राजा ने जब इस तरह की कुमार की शूरवीरता एव कलाकुशलता का निरीक्षण किया तो वह बडा आनद मग्न हो गया। और आश्चर्य- युक्त होकर उसने मत्री से पूछा-यह कुमार कोन है ? कुमार के वेष से परिचित शुए मत्री ने कहा महाराज । पाचाल राजा ब्रह्मराज का पुत्र यह ब्रह्मदत्त कुमार है । भत्री द्वारा कुमार का परिचय पाकर राजा बहुत खुश हुआ और कुमार को अपने घर ले गया। वहा लेजाकर राजा ने उसका खूब सत्कार और सन्मान किया। राजाकी आठ कुमारी कन्याएँ थीं ધીરે ધીરે ઓછું થવા લાગ્યું, ત્યારે કુમારે તેને મધુર વચનોથી પંપાળ્યો અને ઘણેજ પ્રેમભાવ બતાવ્યે આ રીતે મદેન્મત્ત તે ગજરાજ જોતજોતામાં કુમારના વશમાં આવી ગયે આ પરિસ્થિતિને જોઈ ત્યા એકઠી થયેલી જનતા આશ્ચર્યચકિત બની ગઈ અને કુમારને ધન્યવાદ આપવા લાગી પછી કુમાર એ ગજરાજને લઈ જઈને આલાનસ્ત ભ સાથે બાંધી દીધે કુમારના આ પ્રકારના સાહસને જોઈ બધીજનોએ તેની ખૂબ ખૂબ સ્તુતિ કરી રિપુમન રાજાએ જ્યારે કુમારની આ પ્રકારની કુશળતા અને શું વીરતા જાણી ત્યારે તે ઘણુ ખુશી થયા અને આશ્ચર્યમગ્ન બનીને તેણે મત્રીને આ કુમાર કોણ છે? કુમારના વેશથી પરિચિત મત્રીએ કહ્યું, મહારાજ! પાચાલ રાજા બ્રહમરાજાના પુત્ર આ બ્રહ્મદત્તકુમાર છે કુમારને પરિચય જાણુતા રાજા ખૂબ ખુશી થયે અને કુમારને પિતાને ત્યા બોલાવ્યે ઘેર પહેચતા તેણે કુમાર ખૂબ સત્કાર અને સન્માન કર્યું. રાજાને આઠ કુવારી કન્યાઓ હતી જે રૂપ प्रियदर्शिनी टीका म. १३ चित्र-सभूतचरितर्णनम् ૭૨૨ एकदा काचित्खो समागत्य ब्रह्मदत्तकुमार प्रोक्ताती-कुमार । अस्ति किमपि विज्ञापनीय भाते ' कुमारेगोत्तम्-कथय ! सा पाह-अस्ति नगर्यामस्या वैश्रमणो नाम सार्थवाहः। तस्य सफलफळाऽभिज्ञा श्रीमती नाम कन्याऽस्ति । सा मया पाल्या- देव पालितालालिता च । सन्त महोत्सवादिरसे त्वया इस्तिपराभपादलिता सा तदानी जीरितदायकता पाउति । अतो भनाननुगृहातु दारिकामेनाम् । कुमारेण तद्वचोऽङ्गीकतम् । प्रशस्तदिपसे कुमारस्तया सह पाणिग्रहण कृतवान् । घरधनुरपि सुबुद्धि नाम्नः सचिवस्य पुज्या नन्दनया सह विवाह कृतमान् । तन ब्रह्मदत्त जो रूपमाधुरी में एक से एक चढ़बढ कर थी। उनके साथ राजाने कुमार का विवाह कर दिया। वरधनु भी कुमार के ही साय २ रहा । एक समय की बात है कि किसी स्त्री ने आकर ब्रह्मदत्त कुमार से कहा-कुमार! आप से कुछ कहना है । कुमारने कहा-कहो क्या बात है। कहनी है ? उसने कहा कि इस नगरी में वैश्रमण नामका एक सार्थवाह इसकी एक सफल कलाओं में निपुण पुत्री है। नाम उसका श्रीमती है। उस दिन जब कि समस्त जनता वसन्त के उत्सव को मनाने में 'सलग्न यी आपने इसका हस्तिके द्वारा होने वाले पराभव से रक्षण किया था। यह तो आप को ज्ञात ही है । अतः वह कन्या अब जीवन- दाता आपके सिवाय किसी दूसरे को नही चाहती है। इसलिये आप इसको ग्रहण कर अनुगृहीत करें। कुमारने उस स्त्री के वचनों को सम्मा- नित कर उस कन्या के साथ किमी प्रशस्त दिन मे विचार करना स्वीकार कर लिया। कुमार के विवाहित होने के बाद वरधनु का भी सुबुद्धि नामक मत्री की पुत्री नन्दना के साथ विवाह हो गया। कुमार और वर- માધુર્યમા એકએકથી ચડીયાતી હતી એમની સાથે રાજાએ કુમારનો વિવાહ કરી દીધે વરધનું પણ કુમારની સાથે રહ્યા એક સમયની વાત છે કે, કેઈ સ્ત્રીએ આવીને બ્રહ્મદત્તકુમારને કહ્યું, કુમાર ' આપને કાઈક કહેવું છે ? કુમારે કહ્યું, કહે ! શું વાત કહેવી છે ? તેણે કહ્યું, આ નગરીમા શ્રમણ નામના એક સાર્થવાહ છે તેને સકલ કલા એમાં નિપુણ એવી પુત્રી છે, જેનું નામ શ્રીમતી છે એ દિવસે જ્યારે સઘળી જનતા વસતા ઉભવને મનાવવામાં મશગુલ હતી ત્યારે આપે તેનું મર્દોન્મત્ત હથિીથી રક્ષણ કરેલ હતુ એ તે આપ જાણે છે આપે જેને જીવતદાન આપેલ છે તે કન્યા પિતાને જીવતદાતા આપના સીવાય કેઈ બીજાને વરવા ચાહતી નથી એ ખાતર આપ તેને ગ્રહણ કરે કુમારે એ સ્ત્રીના વચનોનો સવીકાર કર્યો અને યોગ્ય દિવસે તે કન્યાની સાથે વિવાહ કરવાનું નક્કી કર્યું કમારના વિવાહિત થયા પછી વરધનુને પણ સુબુદ્ધિ મત્રીની નન્દના નામની उ०९१ ७२२ उत्तराम कुमारो परधनुरुभावपि तत्र पहुकाल मुखेन स्थितौ । तयोः सर्वत्र मसिद्धिर्जाता। अन्यदा ब्राह्मदत्तकुमारो परधनुथ पाराणसी गतौ । धनुः कुमार बहिः स्या- पयित्वा कटकनाम्नस्तनगरस्वामिनः समीपे गतवान् । भान्मिन ब्रह्मभूपस्य पुत्र: कुमार-व्रत्मदत्तो भानगरसहिःपदेशे ममुपविष्टोऽस्ती"ति समाचार राजे निवे दितवान् । राजाऽपि हान्वितः सालपाइनः कुमारस्य समीपे समागत्य प्रमराज- मिन सत्कृत्य कुमार इस्तिस्कन्ये समारोप्य सभाने समानीतमान् । अनन्तर शुमे मुहूर्ते स्त्रपुच्या कनकवत्या सह कुमारस्य विवाह कारितवान् । अनेक इयगनस्य कोशादिक यौतुके दत्तवान् । 'कुमारस्तर कनफात्या सह निरसति । तस्मिभवसरे ब्रह्मदत्तस्य चक्रादीनिरत्नानि प्रादुर्भूतानि। ततो वाराणसीनगराधिपतिः कटकराजः धनु ये दोनों बहुत समय तक सुखपूर्वक अपनी २ ससुराल में रहे। रहते हुए इनकी यहा प्रसिद्धि हो गई थी। एक समय कुमार और वरधनु ये दोनों ही वाणारसी गये । वर धनु कुमारको नगरी के बाहर ठहराफर कटक नामक राजाके पास गया । जाकर उसने कहा कि ब्रह्मदत्तकुमार आपके नगर के बाहिर-ठहरा हुआ है । इस समाचार को सुनकर राजा भी हर्पित हुआ। तथा सकल वाहनों से सुसज्जित होकर वे उनको लेने के लिये कुमार के पास पहुंचे। इन्होंने ब्रह्मराज के समान कुमार का सत्कार किया।ओर हाथी पर बैठा कर उनको वह अपने घर पर ले आये । इनकी एक पुत्री थी। जिसका नाम कनकवती या। सो राजाने इस अपनी पुत्री के साथ कुमारको पाणि- ग्रहण सस्कार यथाविधि कर दिया। दहेजमे राजाने अनेक हाथी घोडे दिये। પુત્રી સાથે વિવાહ થયે કુમાર અને વરધનુ ઘણા સમય સુધી સુખપૂર્વક પિતાના સાસરામાં રહ્યા આ રીતે રહેતા તેમની પ્રસિદ્ધિ થઈ ચૂકી એક સમય કુમાર અને વરધનુ બને વારાણસી ગયા વરધનું કુમારને નગરની બહાર રાખીને કટક નામના રાજાની પાસે ગયે જઈને કહ્યું કે બ્રહ્મદત્તકુમાર આપના નગરની બહાર રોકાયેલ છે આ સમાચારને સાભળી રાજા ખૂબ હર્ષિત થશે અને રાજકુમારને નગરમાં લાવવા માટે ઠાઠમાઠથી સ્વાગતની તૈયારી કરી સઘળા વાહનને તૈયાર કરવામાં આવ્યા અને સવારી રાજકુમારની પાસે ગામની બહાર આવી પહોચી એમણે બ્રહ્મરાજાની માફક કુમારનું સ્વાગત કર્યું અને તેને હાથી ઉપર બેસાડી શહેરમાં પ્રવેશ કરાવ્યું રાજમહાલયની પાસે સવારી આવી પહોચતા ભારે માનપૂર્વક મહાલયમાં લઈ જવામાં આવ્યો આ રાજાને એક ગુણવતી પુત્રી હતી જેનું નામ કનકાવતી હતું રાજાએ પિતાની એ પુત્રીનું બ્રહ્મદત્તકુમાર સાથે પાણિગ્રહણ કરાવ્યું દહેજમા રાજાએ प्रियदर्शिनी टीका म १३ चित्र-सभूतवरितवर्णनम् ७२३ स्वतान् पुप्पचूलराज्ञः धनुमन्त्रिणः कणेरदत्तनृपस्य, जन्येपा च नृपाणा समीपे प्रेषितमान् । ते सर्व सालपाहना समागताः । राजकुमार काम्पिल्यराज्येऽमि- पिक्त । वरधनुः सेनापतिः कृन । नामदत्तः सफल सैन्यसमन्वितो दीर्घनृपेण सह योध्धु प्रचलितः। सततप्रयाणेः काम्पिल्यपुरसमीपे समागतः। दीनृपेणापि कटकादि भूपाना समीपे दूतः पेपितः । परन्तु स दूतः कटकभूपादिभिनिर्भसितः सबै समाचार तस्मै निवेदितवान् । ब्रह्मदत्तस्य जननी चुलनी ब्रह्मदत्तस्याक्रमण विज्ञाय गुप्तमार्गेण निर्गत्य साधीना समीपे दीला गृहीत्सा तीन तपस्तप्ता सद्गति खजाना भी खून दिया। कुमार वहीं पर कनकवती के साथ रहने लगे। इसी अवसर पर कुमार यहा चक्रवर्तिपदके द्योतक चकादिरत्न प्रगट हुए। कटक राजा ने अपने दूतोको पुप्पचूल, कणेरदत्त आदि राजाओं के पास भेजा । वे सब अपने २ बल और वाहनो से सज्जित होकर वाणा- रसी नगरीमें आ पहुँचे। सबने मिलकर कुमार का राज्याभिषेक किया। वरधनु को सेनापति का पद दिया । ब्रह्मदत्त चक्रवर्ती अय सकल सैन्यों से युक्त होकर दीर्घराजाके साथ सग्राम करने के लिये चला। चलते २ कुमार काम्पिल्य नगरके पास आ पहुँचा । खबर पाते ही दीर्घराजा ने अपने दूतोंको काशी नरेश कटक राजा आदिके पास भेजा । इन्हों ने दूतां को अपमानितकर निकाल दिया। एक भी वात उसकी नहीं सुनी। दूतोने जाकर सय समाचार दीर्घराजा को सुना दिये। ब्रह्मदत्त की माता चुलनीने ब्रह्मदत्तके आक्रमणको जानकर गुप्तमार्गसे निकलकर ઘણા હાથી, ઘેડા, જર, જવેરાત વગેરે આપ્યુ કુમાર કનકાવતી સાથે ત્યા રહેવા લાગ્યાઆ સમયે કુમારને ત્યા ચકવતીના દ્યોતક ચકાદિરના પ્રગટ થયા કટકરાજાએ પોતાના દૂતને પુષ્પચૂલ, કણેરદત્ત, આદિ રાજાઓની પાસે પિતાપિતાની સન્ય સામગ્રી લઈ વણારસી આવવા માટેનું આમંત્રણ આપવા મેકલ્યા એથી એ સઘળા રાજાઓ પિતતાના સન્ય સામગ્રીથી સુસજજ થઈને વારાણસી આવ્યા સહુએ મળીને કુમારનો રાજ્યાભિષેક કર્યો, વરધનુને સેનાપતિનું પદ આપવામાં આવ્યું, બ્રહાદત્ત ચક્રવતી આ પછી સઘળા રાજ્યની સાથે દીર્ઘરાજા સાથે સ ગ્રામ કરવા માટે નીકળી પડો ચાલતા ચાલતા કુમાર કાપ્પિલ્ય નગરની પાસે આવી પહેઓ દીર્ઘરાજાને ખબર મળતા તેણે પિતાના હરેને કાશીનરેશ, કટક રાજા વગેરે પાસે ત્યાં એમણે દ્રોને અપમાનિત કરીને કાઢી મૂડ્યા કેઈએ તેમની એક પણ વાત સાભળી નહી ફતેએ અપમાનિત બની પાછા ફરીને સઘળા સમાચાર દીર્ધરાજાને કહી સ सस બ્રહ્મદરના આક્રમણના સમાચાર સાભળીને તેની માતા ચુલની ગુપ્ત 141 ७२४ उत्तराध्ययनसूत्रे गता। दीर्घनृपोऽनन्यगतिको ब्रह्मदत्तसैन्यपरिवेष्टित नगर विलोक्य चिन्तित वान्-किपरकालमस्माभिलिपविष्टेरिव स्थातव्यम् ? अतः शौर्यमवलम्य युद्धे स्वभाग्यपरीक्षा कर्तव्या । प पिचार्य सन्यपरिटतो नगराद् बहिनिष्क्रम्य युद्ध कर्तुं समागतः । उमयसैनिकाना भयकरः सग्रामो जातः । ब्रह्मदत्त दीर्घट्टपावपि परस्पर प्रहर्तुं महत्तो । ब्रह्मदत्तसैनिर्दीर्घनृपसैनिका विनाशिताः, अवशिष्टाः शत्र- मुत्सृज्य पलायिताः । दीर्घनृपोऽपि ब्रह्मदत्तेन सह युद्ध कुर्वन् विविधशबैस्तदुप- रिमहार कृतवान् । ब्रह्मदत्तकुमारस्तदन शस्त्राणि गिफली कृतवान् । एवमन्योन्य साध्वियों के पास दीक्षा धारण कर ली। और तीन तपस्या के प्रभावसे उसने सद्गति का लाभ भी कर लिया। ब्रह्मदत्त की सेना द्वारा चारों तरक से वेष्टित अपना नगर जानकर दीर्घराजाने विचार किया कि अब हम लोग इस तरह कवतक छिपकर बैठे रहेंगे। अतः अब तो हमारा यही कर्तव्य है कि हम शौर्य का अवलम्बन कर युद्ध मे अपने भाग्य की परीक्षा ही करे । इस प्रकार विचार निश्चित कर दीर्घराजा सैन्य से परिवृत होकर नगर से वाहिर निकला और युद्ध करने के लिये युद्ध भूमि में आ गया। दोनों सेनाओ मे भयकर सत्राम छिड़ गया। ब्रह्मदत्त और दीर्घराजा भी आपस में जुझने लगे। ब्रह्मदत्तके सैनिको ने दीर्घराजके सैनिकोंको पछाड दिया-जो और बाकी बचे रहे वे अपने जीवन को लेकर और शस्त्रों का परित्याग कर युद्धभूमिसे भाग गये। इधर दीर्घराजाने भी ब्रह्मदत्त के साथ युद्ध करते हुए विविध शस्त्रों द्वारा उसके ऊपर प्रहार किये परन्तु ब्रह्मदत्तकुमार ने उसके समस्त शस्त्रोको विफल कर दिया। માગેથી નીકળી ગઈ અને સાઠવીઓની પાસે જઈને દીક્ષા ધારણ કરી લીધી અને તીવ્ર તપસ્યા કરવા લાગી જેના પ્રભાવથી તેણે સદ્ગતિને માર્ગ મેળવી લીધે બ્રહ્મદત્તની સેનાએ નગરને ચારે તરફથી ઘેરી લીધુ ચારે બાજુથી ઘેરાઈ સમાચાર જ્યારે દીર્ઘરાજાને મળ્યા ત્યારે તેણે વિચાર કર્યો કે, આ રીતે ઘેરાયેલી સ્થિતિમા ટકી શકાય તેમ નથી આથી મારૂ હવે કર્તવ્ય છે કે, શૌર્યની પરીક્ષા યુદ્ધના મેદાનમાં કરી લેવી આ પ્રકારને નિશ્ચય કરીને દીરા પિતાના સન્ય સાથે નગરની બહાર નીકળો અને યુદ્ધ કરવા માટે યુદ્ધભૂમિ ઉપર પહેબને સેનાઓ વચ્ચે ભયકર એ સગ્રામ શરૂ થયે બ્રહ્મદત્તના સિન્ય દીર્ધરાજાના સૈન્યને પછાડી દીધું જે સૈનિકે બચ્યા હતા તે પિતાને જીવ બચાવવા શસ્ત્રોને પડતા મૂકી યુદ્ધભૂમિથી નાસી છૂટવા લાગ્યા આ તરફ બ્રહ્મદર અને દીર્ઘરાજા વચ્ચે પણ ઘોર યુદ્ધ મચી ગયું હતુ, એકબીજા પોતપોતાના શસ્ત્રઅશ્વને છૂટથી ઉપયોગ કરી રહ્યા હતા, બ્રહ્મદત્તકુમારે ભારે કૌશલ્યથી દીઘ રાજાના સઘળા શને નાકામી જવાના , प्रियदर्शिनी टी म० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ७२५ पहरतोस्तयोः सग्रामविशारदयोः सग्रामो न पूर्णतामगात् । तदा ब्रह्मदत्तेन चक्र मक्षिप्तम् । तेन चक्रेण दीर्घनृपस्य शिरउिन्नम् । ततो जयत्वेष चक्रवर्तीति घोषः सकलजनाना मुखानिस्सृतः । देवैः पुष्परष्टिः कृता, उक्त च-" उत्पन्नोऽयं द्वादशचक्रवर्तीति । ततो जनपदलोंके सस्तूयमानो नारीद्वन्दकृतमुमङ्गलो अन्मदत्तकुमारो मन्त्रि मभृतिभिरनुगम्यमानः समाने प्रविष्टः । पौरजनै सरलसामन्तैश्च तस्य चस्वयं- इस प्रकार इन दोनों सग्राम विशारदोका बहुत समय तक परस्परमें युद्ध चलता रहा-परन्तु दोनों में से परास्त कोई भी नहीं हुआ। ब्रह्मदत्त ने जर यह देखा कि दीर्घराजा सामान्य शस्त्रोंसे पराजित नही हो सकता है तर उसने उसके ऊपर चक्र चलाया उस चकसे दीर्घराजाका मस्तक कटकर जमीन पर गिर पड़ा, इसी समय "ब्रह्मदत्त चक्रवर्ती जय- यता वर्तो" इस प्रकारका जयघोप सफल जनता के मुखसे स्वतः निकल पड़ा। देवों ने भी आकाशमार्गसे उसके ऊपर पुष्पवृष्टि की और साथ मे सब को यर सूचना भी दी कि यह ब्रह्मदत्त नारहवें चक्रवर्ती उत्पन्न हुए हैं। उसी समय देवों की वाणी सुनकर समस्त जनपद लोको ने ब्रह्म- दत्तचक्रवर्ती की खून मनमानी स्तुति की। तथा नारियों ने उसकी मगल आरती उतारी और और भी खूब मङ्गलाचार किये। इस प्रकार ब्रह्मदत्त चक्रवर्ती सकल नर नारियों द्वारा सस्तूयमान होता हुआ मत्रीमडल आदि के साथ २ अपने भवन में प्रविष्ट हुआ। वहा पुरवासियों ने एव દેવા છતા પણ બન્ને વચ્ચે ખૂબ સમય સુધી યુદ્ધ ચાલતું રહ્યું અને માથી કઈ કઈને હરાવી ન શકયુ બ્રહ્મદત્ત જ્યારે આ પરિસ્થિતિ જોઈ ત્યારે તેણે વિચાર કર્યો કે, દીર્ઘરાજ સામાન્ય શાથી પરાજીત થઈ શકે તેમ નથી, ત્યારે તેણે તેના ઉપર ચક છેડયું ચકે પોતાનું કામ આબાદ બજાવ્યું દીર્ઘરાજાનું મસ્તક ચક્રના પ્રહારથી કપાઈને જમીન ઉપર પટકાયુ આ સમયે ચારે તરફથી “ બ્રહ્મદત્ત અફવતીને જય થાઓ ની જયપણુ સકલ જનતાના મુખમાથી નીકળી પડી દે એ પણ આકાશમાંથી તેના ઉપર પુષ્પવૃષ્ટી કરી સાથોસાથ સહુને સૂચના પણ દીધી કે, આ બ્રાદસ બારમાં ચકવર્તી ઉત્પન્ન થયેલ છે એ સમયે દેવેની વાણી સાંભળીને સઘળા જનપદ-લોકેએ બ્રહ્મદત્ત ચક્રવતીની ખૂબ જ સ્તુતિ કરી સ્ત્રીઓએ તેની આગળ આરતી ઉતારી અને ખૂબ ઉત્સાહભેર ઉત્સવ મનાવે, આ પ્રમાણે બ્રહ્મદત્તચકવતી સઘળા સ્ત્રી પુરુથી સ્તુતિ પામીને મત્રીમંડળ વગેરેની સાથે પિતાના રાજભવનમા ગયે સઘળા પુરવાસીઓએ અને સઘળા સામ તેએ મળીને તેને ચકવતી પદ્ધ ७२६ उत्तराध्ययमले भिपेकः कृतः । चक्रवर्तित्व पालयन् नामदत्तः मुखेन काल यापयति । एकदा तस्य पुरतो नटेन नाटयमारब्धम् । तस्मिन् समये दास्या चक्रवनिहस्तेपूर्वः कुसुमस्तको दत्तः । त कुसुमस्तक जिग्रतो नाटय प्रेक्षमाणम्य गीत च घृण्वतयक वर्तिन एव पिमझे जातः-यदेवविधः कुसुमस्तकको मया काऽप्याघ्रातः, एवविध नाटय प्रेक्षितम्, गीत चापि श्रुतम् , परन्तु ' स कदा च श्रुतम्' इति न स्मृति पथमायाति । एव चिन्तयश्चक्रवर्ती मूचितः । तदनु तस्य जातिस्मरण जातम् । दृष्टास्तेन पञ्च पूर्वभवाः । तत्र सौधर्म पद्मगुल्मविमानेऽभूत नाटधदर्शन- सकल सामन्तोंने मिलकर उसका चक्रवर्तिपद पर अभिषेक किया। इस तरह चक्रवर्ती के पदसे अलकृत होकर ब्रह्मदत्तकुमार ने अपने जीवन के समय को सुखपूर्वक व्यतीत करते रहे। एक समय की बात है कि चक्रवर्ती के सामने किसी नटने नाटक का आयोजन किया । नाटक को देखने के लिये नाटकशाला में विराज- मान उन चक्रवर्ती के पास आया कि-इतने में ही किसी एक दासोने अपूर्व कुसुमका स्तरक-गुच्छा भी चक्रवर्ती को प्रदान किया। नाटक को देखते गाने को सुनते ण्च उस कुसुमस्तवकको सूघते हुए चक्रवर्ती के मन में ऐसाविचार बधा कि मैने ऐसा कुसुमस्तरक कही सूघा है, तथा इस प्रकार का नाटक भी कही देखा है और इस प्रकार का गाना भी कहीं सुना है। परन्तु मेरे द्वारा यह सब कार्य कहा हुए है इस बात की याद नहीं है। ऐसा विचार करते २ चक्रवर्ती को मूर्छा आ गई और बादमे उनको जातिस्मरण ज्ञान भी उत्पन्न हो गया। उसके प्रभावसे चक्रवर्तीने ઉપર અભિષેક કર્યો આ રીતે ચક્રવતી પદથી અલ કૃત બનીને બ્રહ્માકુમાર પિતાના જીવનને સમય સુખમાં વિતાવવા માડ એક સમયની વાત છે કે, ચક્રવતીની સમક્ષ કે નટે નાટકનું આજન કર્યું નાટકને જોવા માટે ચકવતી જ્યારે નાટકશાળામાં પહોંચ્યા ત્યારે કેઈ એક દાસીએ અપૂર્વ કુસુમને ગુછે પણ ચક્રવતીને પ્રદાન કર્યો નાટકને જેતા અને ગાયનને સાભળતા અને એ પુષ્પગુચ્છને સૂઘતા ચક્રવતીના મનમાં એ વિચાર જા કે, મે અગાઉ આવુ કુસુમતબક ન્યાય સુઘેલ છે તેમજ આ પ્રકારનું નાટક પણ કયાય જોયેલ છે તેમ આવુ ગાયન પણ સાભળેલ છે પરંતુ આ બધુ મે કયા અનુભવે છે એની યાદ આવતી નથી એ વિચાર કરતા કરતા ચકવતીને મૂછ આવી ગઈ અને એમાં તેને જાતિસ્મરણ જ્ઞાન ઉત્પન્ન થયા એના પ્રભાવથી ચક્રવર્તીએ પિતાના પાછલા પાચ ભવને प्रियदर्शिनी टीका म १३ विध-सभूतचरितवर्णनम् ७२७ दिव्यपुप्पाघ्राणादिक सा तेन दृष्टम् । तदनु तत्सेवकैः शीतलोपचारेण तस्य मुर्छाऽपनीता । जातिस्मरणज्ञानेन चक्रवर्ती पूर्वभवसम्मन्धिन सभ्रातरमपि दृष्टवान् । चक्रवर्ती चिन्तितवान् पञ्चपूर्वभापर्यन्त यो मम सहमती भ्राताऽऽसीद सोऽधुना याऽऽस्ते, इति विचित्य तद् पिशोधनार्य स 'आस्वदासौ मृगौ- हसौ मातङ्गावमरो तथा' इति श्लोकाई विरचितवान् । इद श्लोका विरचग्य चक्रवर्तिना सेनापति रवनुरुक्तः-इद श्लोका सर्वन निर्घोपय । य कश्चिदपराध पूरयिष्यति, तस्मै राना राज्याधै दास्यति । निर्घोपित सर्वत्र तेन श्लोकार्धम् । अपने पहिलेके पाचभव जान लिये। इससे उनको यह निश्चित हो गया कि मैं जब सौधर्मस्वर्ग में पद्मगुल्मविमानमें या तभी मैने ऐसा नाटक देखा था, तभी ऐसा कुसुमस्तरक मूघाया और तभी ऐसा गाना भी सुनाया। चक्रवर्तीको मूच्छित अवस्थामे पडे हुए देखकर उनके सेवकोंने शीतलोपचार क्रियाओ द्वारा उनकी मूग दुरकी। चक्रवर्ती इस तरह स्वस्थ हो गये । जातिस्मरण ज्ञान के प्रभावसे चक्रवर्तीने अपने पूर्व- भव सबधी भाईको भी जान लिया। और फिर यह विचार किया कि मेरे साथ जो पाच भवो तक सय रहा है वह अब इस समय कहा है। ऐसा विचार कर उन्होंने उसकी खोज करने के निमित्त "आस्व दासौ मृगौ हसौ मातगावमरौ तथा" इस प्रकारके आधे श्लोककी रचना की और अपने सेनापति वरधनुको उसको देकर कहा कि-इस आधे श्लोक की सर्वत्र घोपणा करवाओ और कहो कि जो कोई भी व्यक्ति इसके उत्तरावं की पूर्ति करे उसको राजा आधा राज्य प्रदान करेगा। चक्रवर्ती જાણી લીધા આથી તેને એ નિશ્ચય થઈ ગયે કે, જ્યારે સૌધર્મસ્વર્ગમાં પદ્મગુમ વિમાનમાં હતું ત્યારે મે એવું નાટક જોયુ હતુ, આવુ કુસુમ સ્તબક છડી સુઘેલ હતી અને આવું ગાયન પણ સાભળેલ હતુ ચક્રવતીને મૂછિત અવસ્થામાં પડેલા જોઈને તેના સેવકોએ શીતલેપ ચાર ક્રિયાઓથી એમની મૂછ દૂર કરી ચક્રવર્તી શીતળ ઉપચારોથી સ્વસ્થ બન્યા જાતિસ્મરણ જ્ઞાનના પ્રભાવથી ચકવતીએ પોતાના પૂર્વભવ સ બ ધી ભાઈને જાણી લીધા અને પછી એ વિચાર કર્યો કે, પાચ ભલે સુધી જે મારી સાથે રહેલ છે તે આ સમયે કયા છે? આ વિચાર કરીને તેમણે તેની શોધ કરવાના નિમિત્ત છે आस्वदासौ मृगौ हसौ मातङ्गारमरो तथा ” मा सारे सपा કની રચના કરી તેની સર્વત્ર ઘોષણા કરવાનું સેનાપતિ વરધનુને કહ્યું સાથોસાથ એ પણ કહ્યું કે, જે કઈ વ્યક્તિ આના ઉત્તરાર્ધની પૂર્તિ કરશે તેને રાજા અર્થે રાજ્ય આપશે તેવું જાહેર કરવાનું પણ જણાવ્યું ચકવતીની उत्तरायपनसचे श्रुतं च जनैः । पर न केनापि पुरितम् । अस्मिन्नासरे चक्रातिपूर्वभवभ्राता चित्र- जी पुरिमतालनगरे, धनसाराभिधस्येभ्य अष्टिनः पुत्रो भूला समुत्पमा, तस्य नाम 'गुणसारः' इति । सजातजातिस्मरणो गृहीतदीतः काम्पिल्य नगरस्प मनोरमाभिधान उद्याने समागत । तत्र मासुके भूभागे पानोपकरणानि सस्थाप्य कायोत्सर्गमास्थाय धर्मध्यान कुर्वन् स्थितः । तत्रोद्याने आरपकिन पाठयमान श्लोकाचं श्रुचा ज्ञानोपयोगेन सभ्रातः सो दृत्तान्तस्तेनाधिगतः। अनन्तर तेन मुनिनाऽपराधम्-'एपा नो पष्ठिका जातिरन्योन्याम्या पियुक्तयो' इत्येव पूरितम् के आदेशको पाकर सेनापतिने ऐसा ही किया, सर्वत्र वर आपा श्लोक घोपित किया। सर लोगों ने मिलकर उसको खूब सुना भी परन्तु किसी में भी ऐसी बुद्धि उत्पन्न नरी हुई कि जो उसके उत्तरार्ध की पूर्ति कर सके। इसी अवसरमें चक्रवर्ती का पूर्वभवभ्राता कि जिसका नाम चित्र था वह पुरिमताल नगरमे किसी श्रेष्ठी के यरा उत्पन्न रोया हुआ था। औरजातिस्मरण ज्ञानसे अपने पूर्वभव जानकर ससारसे विरक्त होकर उसने दीक्षा भी धारण करली थी। मुनिअवस्था में चर्चा करते २ वे वहां काम्पिल्य नगर के मनोरम नामक उद्यान मे आये ही थे कि इतने में उसने प्रासुक भूभाग पर पात्र उपकरणोको रखकर धर्मभ्यान करते समय वहीं किसी आर घहिक (अरहट चलाने वाले) के द्वारा बोला जाता उस आधे श्लोक को सुना। सुनते ही उन्होंने ज्ञानोपयोगको जोड़कर अपने भाई का समस्त वृत्तान्त जान लिया। जानकर फिर उस आधे श्लोक की पूर्ति उन्हो ने इस तरह से की-"एपा नौ षष्ठिका जातिरन्योन्याभ्या આજ્ઞાને સેનાપતિ વરધનુએ એજ રીતે અમલ કર્યો સઘળા સ્થળે એ અધ શ્લોકની ઘેષણ કરાવી સઘળા લોકોએ મળીને વિચારપૂર્વક સાંભળ્યા પર તુ કેઈનામાં એવી બુદ્ધિ ઉત્પન્ન ન થઈ કે, જે એના ઉત્તરાધની પૂર્તિ કરી શકે આ વખતે ચક્રવર્તીના પૂર્વભવના ભાઈ કે જેનું નામ ચિત્ર હતુ તે પુમિતાલ નગરમાં એક શેઠને ત્યા ઉત્પન્ન થયા હતા અને જાતિ સ્મરણ જ્ઞાનથી પિતાના પૂર્વભવને જાણીને સસારથી વિરક્ત થઈને જેમણે દીક્ષા ધારણ કરી હતી અને મુનિ અવસ્થામાં વિચરણ કરતા કરતા જેઓ કામ્બિલ્ય નગરના મરમ નામના ઉદ્યાનમાં આવેલ હતા અને પ્રાસુક ભૂભાગ ઉપર પાત્ર અને ઉપકરણને રાખીને ધર્મધ્યાન કરતા હતા એ વખતે ત્યા કઈ અરહટ ચલાવ- નારના મુખેથી બેલાયેલા એ અર્ધા લોકને સાભળ્યો સાભળતા જ તેમણે જ્ઞાનપગને જોડીને પિતાના ભાઈનું સમસ્ત વૃત્તાત જાણી લીધુ જાણીને પછી तेभर मे मा asी पूति' मा प्रभारी ४२॥ “ एषा नौ षष्ठिका जातिर - सियाशिनी का म १३ चित्र-सभूतयरितवर्णनम् ७२९ सच आरपट्टिकस्तत् श्लोकार्द्ध लिखित्वाऽवीव प्रसन्नवदनो राजभवन गतः । पठितच तेन पूर्णः श्लोकः । ततः पूर्वभपभ्रातृस्नेहेन समाकान्तहृदयः स चक्र वर्ती मूर्छा गत । चक्रवर्तिन मूञ्छित विलोक्य सभा वनपतनमिव लोभ प्राप्ता । राजपुरुषास्त पुरुष यष्टि मुष्टि प्रहारेण ताडितवन्तः । तेईन्यमानः स भाइ- आर्याः । न मयैप श्लोकः पूरितः, किन्तु इनस्थितेन मुनिनैप श्लोकः परितः । अह तु पाठमानकारी । अतो मा मुञ्चत । तद् वचन अत्वा राजपुरुषास्त परित्य- वियुक्तयोः" । अरहट चलाने वाला उस आधेश्लोक को लेकर अतींव प्रसन्नवदन होता हुआ राजा से भवन पर पहुँचा। वहां पहुंचकर उसने पूर्ण यने हुए उस श्लोकको पदा। श्लोकको सुनते ही चक्रवर्ती पूर्वभवीय भ्राता के स्नेहसे समाकान्तहृदय होकर मूच्छित हो गया। मूचित अवस्था में पड़े हुए चक्रवर्तीको देखकर सबके सब सदस्य जन वन के पतन की तरह क्षुब्ध हो उठे। राजपुरुषोंने उस आये हुए पुरुषको ही चक्रवर्तीकी इस स्थितिमें कारण जानकर यष्टिमुष्टि आदि द्वारा खूप पीटा । पीटा जानेके याद वह बोला-आर्यवृन्द मुझे आप लोगों ने व्यर्थ पीटा है-मेरा इसमें थोडासा भी अपराध नही है। इस श्लोककी पूर्ति मने नहीं की है । वनमें एक मुनिराज आये हुए हैं, उन्होंने ही मेरे मुख से उच्चरित होते समय इस श्लोककी पूर्ति की है। मैनेतो सिर्फ पूर्ण हुए इस श्लोकको यहां आकर सुनाया मात्र है । अत्र आप लोग मुझे अप छोड दीजिये । उस पुस्पके वचन सुनकर राजपुरुषोंने उसको छोड । न्योन्याभ्या वियुक्तयो અરહટ ચલાવનાર એ અર્ધા શ્લોકને લઈને અત્યંત પ્રસન્નચિત્ત બનીને રાજભવન ઉપર પહોંચ્યો અને ત્યાં પહોંચીને પૂર્ણ બનેલો એ ક સ ભળાવ્યો ફ્લોકને સાભળતાજ પૂર્વભવના ભાઈના નેહથી ગહેં- ગદિત થઈને ચક્રવતી મૂછ પામ્યા ચકવતીને મૂછિંત અવરથામા પડેલા જોઈને સઘળા સદસ્યજને જાણે વા પડયુ હોય તેમ સ્તબ્ધ બની ગયા રાજપુરુષ એ આવેલા માણસનેજ ચક્રવતીની આ સ્થિતિનું કારણ માનીને તેને ટીપવા માડયા પિતાના ઉપર માર પડને જોઈને તે માણસે કહ્યું કે, આર્યવૃન્દ! મને આપ એ વગર કારણે માર મારેલ છે આમા મારે જરા સરખોએ અપરાધ નથી આ શ્લોકની પૂર્તિ મે કરેલ નથી પરંતુ ઉઘાનમાં એક મુનિરાજ આવેલા છે તેમણે કરેલ છે મારા મોઢેથી બોલાયેલા અધ કની પતિ તેમણે કરી છે કે તે પૂર્ણ થયેલે એ ક અહી આવીને જ સભળાવ્ય છે આથી આપ મને વધુ દુખી ન કરતા છોડી દે ७४ कयन्तः । चक्रवर्ती चन्दनरसः परिपिक्तः सचेतनो भूला गृहीतमुनिव्रतस्य स्वभ्रा तुरागमन विज्ञाय त जन बहुभिर्धनैः सतोप्य विसनितान् । तदनु चक्रवर्ती अन्तःपुर परियारेण सहितः सोत्कण्ठस्तदर्शनार्थ तयाने समागतः । पूर्वस्नेहाधि- फतरस्नेहो हाश्रुपूरित नेत्रश्वकरी व मुनिएर पदिला तत्पुरतः सविनयापविष्टः मुनिना धर्मदेशना प्रारब्धा, "अमार: ससारः क्षणभार शरीर, शादम्रोपम जीवन, विधुचल यौवन, किंपाकफलोपमा भोगाः, स पारागसम विषयसुख, जलबुदबुदा- दिया। इतने में चक्रवर्ती भी चन्दनरसोंसे सींचे जाने पर स्वस्थ बन गये। जब उन्होने यर मुना कि मेरा पूर्व भरका भ्राता यहा मुनि अवस्था में आया हुआ है, तब उन्होने उस अरहट चलाने वाले को बहुत सा द्रव्य देकर सन्तुष्ट किया और राजी २ से उसको विदा किया। पचात् अन्तःपुरसे परिवृत्त होकर चक्रवर्ती वडी भारी उत्कठाके साथ मुनिराजके दर्शनके लिये उस उद्यानमें गये। वहा जाकर उनका प्रेमसागर अथाद हो गया पहिलेकी अपेक्षासे स्नेह अन और अधिक उद्वेलित हो उठा। आनन्दाश्रुओंसे उनके नेत्र अतिशय डवडया गये। चक्रवर्तीने मुनिराज को भक्तिभावसे वन्दन किया और सविनय उनके सामने जाकर बैठ गये। मुनिराजने धर्मदेशना देना प्रारभ किया, कहा-यह ससार असार है। शरीर क्षणभगुर है । शरदकालीन मेघोंके समान यह जीवन है। बिजली के समान चचल यह यौवन है । किंपामफलके समान भोग हैं। मध्या- रागके तुल्य विषयसुख है । जलके वुवुदेके समान यह लक्ष्मी है। એ માણસના વચન સાભળીને રાજપુરુષેએ તેને છોડી દીધું એટલામાં ચઇ નાદિ શીતળ ઉપચારથી ચક્રવતી પણ સ્વસ્થ બની ગયા જ્યારે તેમણે એ જાયું કે, મારા પૂર્વભવના ભાઈ અહી મુનિ અવસ્થામાં આવેલ છે ત્યારે તેમણે એ અહિટ ચલાવનાર માણસને ઘણું દ્રવ્ય આપીને સભ્યો તથા ખૂબ રાજીરાજી કરીને વિદાય કર્યો પછી અત પુરથી પરિવૃત્ત થઈને ચક્રવર્તી ઘણી ઉત્કંઠા સાથે મુનિરાજના દર્શન માટે એ ઉદ્યાનમાં ગયા ઉધાનમાં પહે- ચતા તેમના મનને પ્રેમ ઉભરે ખૂબ જ વેગવાન બન્યા પહેલાથી પણ તેને રને અધિક સ્વરૂપમાં ઉછળવા લાગ્યો હષના આસુથી એના નેત્ર ઉભરાવા લાગ્યા, ચક્રવર્તીએ મુનિરાજને ભક્તિભાવથી વદન કર્યું અને સવિનયન એમની સામે જઈને બેસી ગયો મુનિરાજે ધર્મદેશના આપવા માંડી અને કહ્યું કે, સ સાર અસાર છે, શરીર ક્ષણભંગુર છે, શરદ કાળના મેઘના જેવું વિજળીના સમાન ચચળ આ યૌવન છે, કિપાકના ફળના જેવા લેગ છે, સ ધ્યાકાળના આકાશના રગ સમાન વિષયસુખ છે, પાણીના પપેટા જેવી આ જીવના છે, प्रियदशिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतवरितर्णनम् यमाना लक्ष्मीः, अनिवार्यों मृत्युः" इत्येव संसारस्यासारता दर्शिता । तथा- वर्णिता कर्मबन्धहेतवः । प्रशसितो मोक्षमार्गः । मरूपितः शिवसांच्यातिशयः । मुनेरिमा देशना श्रुत्वा सभा वैराग्यभावना भारिता जाता । परन्तु विषय-जटाजटिले ब्रह्मदत्तहदये मुनि देशना स्थान न प्राप्तवती । स मोक्तान्-भगवन् ! यया स्वमिलनसुखेन भवान- स्मान् आह्लादयति, वथैर राज्याधस्वीकारेणाऽप्याहादयतु । पश्चाद् भुक्त-भोगा वाग तपः करिष्यावः । राज्यसुखभोग एव तपस फलम् ' इति विज्ञाय भवान् राज्याध स्वीकृत्य तपसः फल भुनक्तु । इति ब्रह्मदत्त वचन श्रुत्वा मुनिराह- मृत्युः अनिवार्य है। इस प्रकार सासारिकपदार्थो की एव ससारकी असारता वर्णित करते हुए उन मुनिराजने यह भी बतलायो कि-ककि पधके हेतु क्या है। मोक्षमार्ग क्या है और वह जीवको कैसे प्राप्त होता है । मुक्ति सुख कैसा है। मुनिराजकी इस धर्मदेशनाको सुनकर सभाके समस्त जन चैराग्य भावनासे भाविन बन गये । परन्तु विषय- जटासे जटिल बने हुवे ब्रह्मदत्तके हृदयमें मुनि देशनाका कुछ भी प्रभाव नहीं जमा। चक्रवर्ती ने मुनिराजसे कहा कि महाराज ! जिस प्रकार आपने मुझे अपने मिलापसे आल्हादित किया है उसी प्रकार इससे अधिक आनद मुझे तय होगा कि जर आप आधा राज्य स्वीकार करलेंगे। अभी तो हमारे और आपके आनदानुभव करनेके ये दिन हैं। पश्चात् हम तुम दोनों मिल कर तप आचरित करेंगे। तपका फल भी तो राज्यसुखोंका भोगना ही है। अतः आप आधे राज्यको स्वीकृत લક્ષમી છે, મૃત્યુ અનિવાર્ય છે. આ પ્રમાણે સ સારિક પદાર્થોની અને સંસારની અનિત્યતાનું વર્ણન કરીને એ મુનિરાજે એ પણ બતાવ્યું કે, કર્મોના બ ધને હેતુ શુ છે ? મોક્ષમાર્ગ શું છે? અને તે જીવને કઈ રીતે પ્રાપ્ત થાય છે મુક્તિસુખ કેવું છે? મુનિરાજની આ ધર્મદેશનાને સાભળીને સઘળા જ વિરાગ્યભાવનાથી ભાવિત બન્યા, પરંતુ વિષય જાળમાં મુગ્ધ બનેલા બ્રહ્મદત્તની હદયમા મુનિના ઉપદેશને જરા સરખેએ પ્રભાવ ન જામ્યો- ચકવર્તીએ મુનિ રાજને કહ્યું, કે મહારાજ! જે રીતે આપે મને આપના મેળાપથી આન દિત બનાવ્યો છે એ જે રીતે એનાથી આનંદ તેમને ત્યારે જ થાય કે, આપ જ્યારે "અધ:રાજ્યને સ્વીકાર કરે હજુ તે મારા અને આપના આન બને અનુભ વકરવાના દિવસ પછીથી આપણે બને મળીને તેમનું આરાધંન કરીશું તપનું ફળ પણ શિશુઓને ભેગવવાનું જ છે આથી આપ અર્ધા રાજ્યને રવીકાર કરી તપ राजन् ! इदं मनुष्यजन्म सुदुभम् , कुशाग्रजलबिन्दुवत्पतनशीलमायुः, कति चञ्चला लक्ष्मीः, कटुपरिणामा विषयासक्तानां च ध्रुवो नरकपातः, मुदुर्लभ पुन विरतिरूप मोक्षबीजम् , वैराग्यमच्युतिर्नरकपातकारणम् , यतोऽत्पपदिवसस्था- यिनी राज्यलक्ष्मीविदुपां मनः समाक्रप्टु नाईति । ततः परित्यज्य छात्रय कर तपके फलको भोगी। इस प्रकार ब्रह्मदत्सके वचन सुनकर मुनिराज ने उनसे कहा राजन् ! क्यो भूल रहे हो-क्या तुम नहीं जानते हो कि यह मनुष्यजन्म बहुत ही दुर्लभ है। आयुका कोई भरोसा नहीं, यह तो फुशानस्थित जलबिन्दुकी तरह पतनशील है। लक्ष्मीका कोई विश्वास नहीं क्यो कि यह प्रकृतिसे चचल है। जैसी धर्मबुद्धि आज है वैसी ही सदा स्थिर धनी रहेगी यह नहीं कहा जा सकता । विषयसेवनका फल अच्छा होता है यह केवल दुराशामात्र है। क्यों कि इनका परिणाम का ही होता है। विषयोंमें आसक्त चित्त वालोंका नरकोमें पतन अव- इयमावी है। विरति रूप मोक्षका बीज अत्यंत दुर्लभ है। पैराग्यका अभाव नियमतः जीवको नरकमे ले जानेका कारण है। इसलिये हे राजन् ! अल्पदिवसतक ही रहनेवाली इस राज्यलक्ष्मीकी चालोंमें तुम क्यो फसे हुए हो। बुद्धिमान तो इसके व्यामोहमें नहीं फसते है। बिचारी राज्यलक्ष्मीमें इतनी शक्ति ही कहा है जो बुद्धिमान् व्यक्तियों अन्तःकरणको अपनी ओर आकृष्ट कर सके। इसलिये हे राजन् ! ફળને ભેગ બ્રહ્મદરના આ પ્રકારના વચન સાંભળીને મુનિરાજે તેને કહ્યું, રાજન! કેમ ભૂલી રહ્યા છો? શું તમે જાગૃતા નથી કે, આ મનુષ્ય જન્મ ખૂબજ દુર્લભ છે. જીદગીને કેઈ ભરોસો નથી એ તે ઘાસના અગ્ર ભાગે ચેટેલા જળબિંદુ સમાન ક્ષણભંગુર છે લક્ષમીને પણ કઈ વિશ્વાસ નથી કેમકે, એ પ્રકૃતિથી જ ચચળ છે જેવી ધર્મબુદ્ધિ આજે સ્થિર છે તેવી સદા સ્થિર બની રહેશે એ કહી શકાય તેવું નથી વિષય સેવનનું ફળ સારૂ હોય છે એ તે કેવળ દુરાશ માત્ર છે કેમકે, એનું પરિણામ ખૂબજ કડવું હોય છે વિષ મા આસક્ત ચિત્તવાળાનુ પતન અવશ્ય નરકમા થાય છે વિરતિરૂપક્ષનું બી અત્યત દુર્લભ છે વૈરાગ્યનો અભાવ જીવને જરૂરથી નરકમા લઈ જનાર બને છે આ માટે હે રાજન ! શેડો દિવસ રહેનારી એવી આ રાજ્યલમીની ચાલમા તમે કેમ ફસાઈ પડયા છે ? બુદ્ધિમાન તે એના લેભમા હસતા નથી. બિચારી રાજ્યલકમમાં એટલી શક્તિ જ કયા છે કે તે બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ એના અતકરણને પિતાની તરફ આકર્ષિ શકે? આ માટે છે. રાજના મે - प्रियदशिनी टीका म १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् मारभानुभूत-दुःखजालानि स्मर, जिनवचनामृतरस पिप, तदुक्तमार्गेण गच्छ, तथा सफलय मानुप जन्म। एतद्वचन श्रुत्वा चक्रपती माह-भदन्त ! सम्प्राप्त सुख परित्यज्य अप्ट- मुखगवेपणमतानता लक्षणम् ? तस्मादेव मा दिशतु, स्वीकरोतु मम कथनम् ? इस विचारका परित्याग कर तुम पूर्वभवानुभूत दुःख परम्पराओंको याद करो। यह अवसर पढे सौभाग्यसे तुमको मिला है इसका सफल करने की चेष्टा करो। जिनवचन रूपी अमृतका पान करके जिनप्रतिपादित मार्गका अनुकरण करने हुए अपने दुर्लभ मनुष्य भवको तुम सफल पनाने की चेष्टा करो। इन क्षणिक विषयभोगों में मत फुलो । विकराल व्यालसे डसे हुए व्यक्तिकी, जैसे औपधि नहीं होती है, उसी प्रकार इन भोगोंसे दष्ट हुए व्यक्ति की इस ससारमें कोइ औषधि नही है, अतः अप भी समय है कि तुम राज्यलक्ष्मीको त्यागकर आत्मकल्याण के मार्गमें शीघ्र उतर जाओ। मुनिराजके इस प्रकार अमृतोपम वचनोंका पान करके भी चक्र- वर्ती ने उनसे कहा भदन्त ! आपने खून समझाया क्या आप हमे मूर्ख समझते है जो ऐसी बाते कहते है, ये याते तो आपकी हमको बालको जैसी ही प्रतीत रोती हैं । सपूर्ण सुखका त्याग कर अदृष्ट सुखकी गवेपणा करना क्या यह मूर्खताका लक्षण नहीं है ! मैं तो स्वय आपसे भी यही निवेदन करता हु कि महाराज क्या धरा है इस दीक्षा मे, छोड़ो વિચારને પરિત્યાગ કરીને તમે પૂજવાનુભૂત દુખપર પરાઓને યાદ કરે આ અવસર ઘણું સૌભાગ્યથી તમને મળેલ છે એને સફળ કરવાની ચેષ્ટા કરે લણિક વિષય ભોગેમા ન ફુલાવ, વિકરાળ વાઘે જેને ફાડી ખાધેલ હેય તેને માટે કે ઔષધી કામયાબ બનતી નથી એ રીતે આ ભાગોએ જેને ડસ દીધા હોય એવી વ્યક્તિ માટે આ સંસારમાં કોઈ ઔષધી નથી આથી હજુ પણ સમય છે કે, તમો રાજ્યલમીન મેહનો ત્યાગ કરીને આત્મકલ્યાણના માગે જલદીથી વળી જાવ મુનિરાજના આ પ્રકારના અમૃતતુલ્ય વચનુ પાન કરીને ચક્રવતીએ મુનિરાજને કહ્યું, ભદન્તા આપ ખૂબ કહ્યું, શું આપ મને મૂખ સમજે છો? એથી જ આવી વાત કહી રહ્યા છે? આપની આ વાત તે મને બાળકેના જેવી લાગે છે તે પૂર્ણ સુખને ત્યાગ કરીને જે પ્રત્યક્ષ દેખાતું નથી એવા સુખની આશા કરવી એ શું મૂતાનું લક્ષણ નથી? હુ તે આપને પણ એ નિવેદન કરુ છુ- કે, મહારાજ આ દીક્ષામાં શું બન્યું છે? આપ એને છેડી ७४, . . उत्तरापर्यगर मुनिमाह-ससारसुख, मुक्त परभरे, अनुभूत तत्कलम् । तदि.दुःखायेर माति । अतस्तस्परित्याग एर समुचितः । एव पहुश उपदिष्टोऽपि चक्ररी यदा न पति- बुदयते, “तदा मुनिना उपयोग, दया ज्ञातम्-ना..! अय सभूतभरे सनत्कुमार चक्रवर्ति स्त्रीरत्नकेशस्पर्शेन सजातभोगाभिलापो मया बहुचो निवार्यमाणोऽपि चक्रनती पदवी प्राप्तित निदान कृतवान् । अतो नास्त्यस्य भाग्ये जिनपचनरतिः । आप इसको और मेरा कहना मानलो, आधा राज्य लेकर आप भी मेरे हा जैसा आनदका जीवन व्यतीत करो।। चक्रवर्तीके वचन सुनकर मुनिराजने कहा-राजन् ! मैने तो संसारके सुख खूय भोगे, और पर- भवमें उनके फ़लका भी अनुभव कर लिया। हमको तो अब यह निश्चय हो चुका है कि ये सप सासारिक सुख केवल दुःख के लिये ही है। इसलिये मैं तो अब यही समझसका हू कि इनका परित्याग' करना ही समुचित है। इस प्रकार वार यार समझाने पर भी चक्रवर्ती जब प्रतिबुद्ध नहीं हुआ, तब मुनिराजने उपयोगलगाकर यह देखा कि ओर ! सभूत के भव में इसने तो सनत्कुमार चक्रवर्ती के स्त्रीरत्न के केशस्पर्शसे भोगाभि- लापी बनकर चक्रवर्ती" पर्दुको प्राप्त करनेका निदान किया था यद्यपि उस समय इसको मैंने बहुत कुछ समझाया भी था। परन्तु इसने मेरी एक भी बात नहीं मानी थी, अतः-जा यह उस समय नही समझा तो अब क्या समझेगा, इससे जाना जाता है कि इसके भाग्यमें जिन - - કેઅને મારૂ કહેવું માનીને અધું રાજ્ય સ્વીકારીને આપ પણ મારી માફક આને દથી જીવન વ્યતિત કરો ચક્રવતીના વચન સાંભળીને મુનિરાજે કહ્યું, રાજન! મે તે સસારના સુખ, ખૂબ ભગવ્યા અને પરભવમાં એના ફળને પણ અનુભવ કરી લીધા છે અને તે હવે નિશ્ચય થઈ ચૂકી છે કે, આ સઘળા સાસારિક સુખ કેવળ દુખના માટે જ છે આથી મે તો સમજી લીધુ છે કે, આ સઘળા સાસારિક સુખ પરિત્યાગ કરવામાં જ છે આ પ્રમાણે વાર વાર સમજાવવા છતા પણ જ્ય ચકવતી પ્રતિબુદ્ધ ન થયા ત્યારે સુનિ શ,ઉપગ-લગાડીને જોયુ એટ- તેમને સમજાયુ કે, ઓહ! સ ભૂતના "ભાભા એણે સનકુમાર ચક્રવતીની ઝીન વાળને સ્પર્શ થતા ભાગ ના અભિલાષી બનીને ચક્રવતી પદને પ્રાપ્ત કરવાનું નિદાન કરેલ હતુ એ સમયે પણ એ એને પૂમ, સમજાવેલ પરંતુ તેણે મારી એક પણ વાતને માનેલ ન હતિ જ્યારે, એ સમયે તે સમજેલ ન હતું તે આજે કયાથી સમજવાનો હતો માથી એ સમજાય છે કે એના ભામા, જીન વચનેના તરફ અનુરાગ-થવાત प्रियदर्शिनी टीम० १३ विष-संभूतचरितवर्णनम् इति विचार्य मुनिरुपदेशदानाद् रितोऽभूत् । तदनु मुनिर्विहार कृतवान् । क्रिमेण मोक्ष गतः । विपवसुखान्यनुभपतचक्रवर्तिनोऽपि कियान कालो व्यतीतः । अन्यदा पूर्वपरिचितेन केनापि द्विजेन स चक्रवर्ती मोक्त-भो महाराजाधि- राज ! चक्रातिनो यद् भोज्यमन्न तद्भोक्तुमिच्छामि, अतोऽर्हति भवान् ममामि- लाप पुरयितुम् । चक्रिणोक्तम्-भो द्विज ! मामक भोज्यान्न भोक्तु नाईसि । यतो मा विहाय तदन्यस्य न परिणमति । ततो द्विजेनोक्तम्-अये । भोजनमात्रदानेऽपि वचनोंके प्रति रति-अनुराग होना नहीं लिखा है । इस प्रकार विचार कर मुनि उपदेशसे विरत हो गये । और कुछ समय बाद वहा से विहार भी कर गये । तथा कालान्तमे वे कर्मक्षय करके मोक्षपधार गये । इधर चक्रवर्ती भी विपक सुग्वों का अनुभव करता हुआ अपने कालको 'व्यतीत करने लगा। एक समय की बात है कि पूर्वपरिचित ब्राह्मण ने चक्रवर्तीसे आकर 'कहा कि हे महाराजाधिराज मैं यह चहता है कि चक्रवतीका जो भोज्यान है वह मुझे खानेको मिले। मेरी इस अभिलाषा की पूर्ति आपके सिवाय और कोई नहीं कर सकता है। अतः आपसे प्रार्थना है कि आप मेरी इस अभिलापाको पूर्ति करे। द्विज की प्रार्थना सुनकर चक्रवर्तीने कहा है द्विज! तुम मेरे 'भोग्यानको नहीं ग्वा सकते हो, क्यों कि जो भोजन में करता है वह और किसी दूसरेको खाने पर नहीं पच सकता है। चक्रवर्ती के इस कथनको सुनकर ब्राह्मणने कहामहाराज! चक्रवर्ती भी आप भोजन લખાયેલ નથી આ પ્રકારનો વિચાર કરી મુનિ ઉપદેશથી વિરત, બની ગયા -અને શેડે સમય રહીને ત્યાથી વિહાર કરી ગયા, સમય પુરે થતા કમનો ક્ષય કરીને તેઓ મોક્ષધામમા સીધાવ્યા આ તરફ ચક્રવતી પણ વિષય સુખને અનુભવ કરતા કરતા પિતાનો સમય વિતાવવા લાગ્યા. એક સમયની વાત છે કે, પૂર્વ પરિચિત બ્રાદાણે ચક્રવતીને આવીને કહ્યું કે, હે મહારાજાધિરાજ ! હું એ ચાહુ છુ કેચક્રવતીને જે ભજન મળે છે. એવું ભેજન મને ખાવા મળે. મારી આ અભિલાષા આપના સિવાય કઈ પુરી કરી શકે તેમ નથી આથી આપને પ્રાર્થના કરૂ છુ કે, આપ મારી આ અભિલાષાને પૂર્ણ કરે "બ્રાહાણુની પ્રાથના સાભળીને ચક્રવર્તીએ કહ્યું કે, દ્વિજ હું જે પ્રકારનુ ભેજન કરૂ છુ તેવું ભેજ તમે ન ખાઈ શકે કેમ- કે, જે જન હુ કરૂ છુ તેને બીજો કોઈ માણસ ખાય છે તે પચાવી શકે નહી. ચક્રવતીનું આ પ્રકારનુ કહેવુ સાભળીને બ્રહ્મણે કહ્યું કે મહરાજ .

- पार मुनिः माह-ससारसुख, मुक्त परभरे, अनुभूत तत्फलम् । वद्धि द:खायैव मवति । अतस्तस्परित्याग एष समुचितः । एव बहुश उपदिष्टोऽपि चक्रवर्ती यदा न पति- बुदयते, तदा मुनिना उपयोग। दवा ज्ञातम्-मा: अय सभूतभये सनकुमार चक्रवर्ति स्त्रीरत्नकेशस्पर्शेन सजातभोगामिलापो मया बहुशो निवार्यमाणोऽपि चक्रवर्ती पदवी प्राप्तित निदान झववान् । अतो नास्त्यस्य भाग्ये जिनवचनातिः । आप इसको और मेरा कहना मानलो, आधा राज्य लेकर आप भी मेरे हा जैसा आनदका जीवन व्यतीत करो। चक्रवर्तीके वचन सुनकर मुनिराजने कहा-राजन् ! मैंने तो संसारके सुख खूप मोगे, और पर भवमें उनके फलका भी अनुभव कर लिया। हमको तो अब यह निश्चय हो चुका है कि ये सय सासारिक सुख केवल दु:ख के लिये ही है। इसलिये मैं तो अब यही समझसका है कि इनका परित्याग करना ही समुचित है। इस प्रकार बार बार समझाने पर भी चक्रवर्ती जब प्रतिबुद्ध नहीं हुआ, तर मुनिराजने उपयोगलगाकर यह देखा कि ओह ! सभूत के भष में इसने तो सनत्कुमार चक्रवर्ती के स्त्रीरत्न के केशस्पर्शसे भोगाभि- लापी बनकर चक्रवर्ती' पदको प्राप्त करनेका निदान किया था यद्यपि उस समय इसको मैंने बहुत कुछ समझाया भी था। परन्तु इसने मेरी एक भी बात नहीं मानी थी, अतः जा यह उस समय नहीं समझा तो अप क्या समझेगा, इससे जाना जाता है कि इसके भाग्यमें जिन છે, અને મારું કહેવું માનીને અધું રાજ્ય સ્વીકારીને આપ પણ મારી માફ આન દથી જીવન વ્યતિત કરો ચક્રવતીના વચન સાંભળીને મુનિરાજે કહ્યું, રાજન! એ તે સસારને સુખ. ખૂબ ભગવ્યા અને પરભવમાં એના ફળને પણ અનુભવ કરી લીધો છે અને તે , હવે નિશ્ચય થઈ ચૂકી છે કે, સઘળા સાસારિક સુખ કેવળ દુખના માટે જ છે આથી મે તે સમજી લીધુ છે કે, આ સઘળા સાસારિક સુખ પરિત્યાગ કરવામાં જ છે આ પ્રમાણે વાર વાર સમજાવવા છતા પણ જ્યારે ચકવતી પ્રતિબુદ્ધ ન થયા ત્યારે સંનિ- જે ઉપગ-લગાડીને જોયુ એટવું. તેમને સમજાયું કે, ઓહ! એ ભૂતના ભવમા એણે સનકુમાર ચક્રવતીની ઓના વાળને સ્પર્શ થતા ભાગ અશિક્ષાથી બનને ચકાતીને પ્રાપ્ત કરવાનું નિદાન કરેલ હતુ એ સમયે પણ એ એને ખૂબ જ સમજાવેલ પરંતુ તેણે મારી એક પણ વાતને માનેલ ન હતું જ્યારે એ સમયે તે સમજેલ ન હતો તે આજે ક્યાયી સમજવા હતા? પાથી એ સમજાય છે કે, એના ભાગમાં છને વચનેના વર અનુરાગ,ચાર - ७३७ प्रियदर्शिनी टीका म १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् स्यस्यन् निर्गतो नगरात् । चिन्तित च तेन-निफारणरिपुणा चक्रवर्तिनाऽहं महा जघन्यकत्ये समापातितः । नास्मि योग्यः कुनाऽपि समुख दर्शयितुम् । अतो वैर- निर्यातनमपश्यमेव मया करणीयम् । इति विचारयन्नसो वने इतस्ततो भ्रमति । भ्रमवा च तेन द्विजेन एकोऽजापालको गुलिकाभिर वत्यक्षपत्राणि काणी कुर्वन् दृष्टः । तं दृष्ट्वा चिन्तित द्विजेन यदयमजापालको लक्ष्यवेधी वर्तते । अनेन स्वा- मिलपित संपादयामि । इति रिचार्य दानमानादिभिस्त समान्य रहसि स्वाभिमाय यह बदला मुझसे लिया जो खिला पिला कर इस प्रकारके जघन्य कुकृत्य में मुझे फसाया। अब तो में कही पर भी अपना मुख दिखाने के योग्य नहीं रहा है। इसलिये सरसे अच्छी बात यही है कि इस वरका बदला उससे लिया जाय। ऐसा विचार करता हुआ वह वन मे पहुँचा और वहा इधरसे उधर भटकने लगा । भटकते २ उसने एक अजापालक- गडरियेको देखा । जो गुलेल पर गोलियों को चढा २ कर पीपल के पत्तो में छेद कर रहा था । उसको देखते के साथ ही ब्राह्मण ने विचार किया कि यह अजापालक इस क्रियाके करनेसे ऐसा ज्ञात होता है कि जैसे लक्ष्यवेधी हो । अत. यदि यह लक्ष्यवेधी वास्तविक है तो इसकी सहायतासे मैं अपने कर्तव्य-अभिलपित-की पूर्ति अवश्य करलूंगा। ऐसा विचार कर वह चुपकेसे उसको अपने घर पर दोन सन्मान पूर्वक કે તેણે કયા શક આ રીતે લજજાવાન બનેલ એ તે બ્રાહ્મણ નગર છોડીને ચાલી નિકળ્યો તેણે એ વિચાર કર્યો કે, આ ચકવર્તી સાથે મારે એવુ તે કયુ વેર હતું? ભવના પાપને મારી પાસેથી બદલે લીધે કે, ખવરાવી પીવરાવીને મારાથી આવા પ્રકારનું કુકૃત્ય કરાવ્યું મારાથી બનવા પામેલા આ કુકૃત્યથી હું કઈને મારૂ મોઢુ બતાવી શકુ તે ન રહ્યો આથી મારા માટે એક જ માર્ગ રહ્યો કે, હું ચક્રવર્તીથી આ વેરને બદલે લઉ આ વિચાર કરતા કરતા તે એક વનમાં જઈ ચડ અને અહીં– તહીં ભટકવા લાગે તેનું મન એટલું બધુ વ્યગ્ર બની ગયું હતું કે, તે કયાય સ્થિર થઈ બેસી શકતો ન હતો ભટકતા ભટકતા તેણે એક બકરાને ચારનાર ભરવાડને છે કે જે ગીલમાં કાકરા ચડાવીને પીપળાના પાનનુ છેદન કરી રહ્યો હતે એને જોઈને તે બ્રાહ્મણે વિચાર કર્યો કે, આ ભરવાડ ખરેખર લક્ષ્ય વેધી હોય તેવું જણાય છે જે તે ખરેખર લક્ષ્યવેધી હોય તે હુ તેની સહાયતાથી મારા ધારેલા કામને અવશ્ય પાર પાડી શકીશ આ વિચાર કરી તે ભરવાડને ભારે સન્માન સાથે પિતાને ઘેર લઈ ગયે અને स्वमेवमालोचयसि, व्यर्थ का चक्रवर्तिलम् । ततक्रिया वदभ्यर्थनाशीन । सपरिवार व निमन्त्र्य चक्रपती भोजितवान् । भुक्वा स द्विज. सपरिवार सई गतः । रात्री भोजनप्रभावेणाऽतीवोन्मत्तो मदामदनवेदनावविनष्टवितो मर्यादा- मतिक्रम्य मादुविस्नुपापौत्रोदौडिन्यादिभिः सहाकार्यमानरित महत्तः । रिती पदिवसे समुपशान्तमदः स द्विनो निनपरिजनेभ्यः स्वमुखमपि दर्शयितुमपा- मात्र प्रदान करनेमे जो ऐसा विचार करते हो उससे आपके इस पदकी शोभा नहीं है । जर ब्राह्मण की इस रातको सुना तो चक्रवर्तीने उसके मन्तव्यको स्वीकार कर लिया। एक दिन चक्रवर्तीने सकुटुम्ब इसको अपने यहा भोजन करने का निमन्त्रण भेजा, और इसके आने पर उसको खूब जिमाया । जब यह सपरिवार जीम चुका तो वापिस अपने घर पर 'चला गया। रात्रिमें भोजन के प्रभावसे इसको मदनज्वरके आवेग से अत्यत पीडा हुई उससे यह पागल की तरह स्वपर के विवेक से रहित हो गया। मर्यादाको उल्लघन कर माता पुत्री, वहू, पौत्री एव दौहित्री आदिके साथ भी अकार्य करने के लिये यह तत्पर बन गया। उसको उनका भी सगम करना अरुचि कर प्रतीत नहीं हुआ। जप दूसरा दिन हुआ और भोजन का प्रभाव शात हो गया तब उसको इस अपने अना- चार सेवनसे बडी लज्जा आई । यहा तक कि उसने अपने परिजनों तक को भी मुह दिखलाना अच्छा नहीं समझा, और चुपके चुपके वह नगरसे बाहर निकल गया । उसको विचार आया कि देखो तो सही 'इस निष्कारण वैरी चक्रवर्ती ने न मालुम किस भवके अपने पाप का 'ચક્રવતી બનવા છતા આપ બ્રાહ્મણને જમવાનું આપવાનો ઈન્કાર કરે છે એમા આપના” આ પદની શોભા નથી બ્રાહ્મણને આ આગ્રહ છે, ત્યારે ચક્રવતીએ તેની માગણીને સ્વીકાર કર્યો અને એક દિવસ ચક્રવર્તીએ એ બ્રાહ્મણને સહકુટુંબ પિતાને ત્યાં ભેજન લેવા માટેનું નિમંત્રણ આપ્યુ બ્રાહ્મણને સહકુટુંબ જમાડ ખાઈ પીને તે સપરિવાર પિતાને ઘેર ગયે. રાત્રીના ભજનના પ્રભાવથી તેને મદનજવરના આવેગથી અત્યંત પીડા થઈ અને તે પાગલ જેવું બની ગયે સારાસારને વિવેક પણ તે ભૂલી ગયે મર્યાદાનું પણ તેને ભાન ન હ્યું માતા, પુત્રી, વહુ, પૌત્રી, અને ભાણેજે આદિમી સાથે તે અકાર્ય કરવામાં તત્પર બન્યો તેને એમની સાથે સ ગમ કરવામાં પણ કઈ મર્યાદા ન જણાઈ જ્યારે બીજો દિવસ અને ભોજનને પ્રભાવ શાંત થઈ ગયે ત્યારે પિતે કરેલા અનાચાર સેવનની તેને ભારે લજજા ઉત્પન્ન થઈ, તે ત્યાસુધી કે, તે પિતાના કુટુંબીજનોને પિતાનું મોટું પણ બતાવી + ७३९ प्रियदर्शिनी टीका य. १३ चिन-सभूतचरितवणनम् यतः कुतश्चिदपि ब्राह्मणानामतीणि समाकृप्य स्थाले निक्षिप्य मम पुरसस्थाल संस्थापय । यतोऽह तानि स्वहस्तेन सम्म सवैर निर्यातयन् सुखमनुभविष्यामि। मन्त्री त चक्रवर्तिन लिष्टकर्मोदयवशीभूत ज्ञावा शाखोटतरुफलानि स्थाले नि- क्षिप्य तदने स्थापयति । सोऽपि रोद्राध्यवसायस्तानि फलान्यक्षियुद्धया मर्दयित्वा सुखमनुभाति । एव स प्रत्यह करोति । ततः सप्तशतानि पोडशोत्तराणि वाण्यायु- नुपाल्य मवईमानरौद्राध्यवसायः सप्तमनरक पृयिव्या त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमायु नारको जातः ॥ इति ब्रह्मदत्तचक्रातिकथा ॥ कि जहासे भी हो सके ब्राह्मणोंके नेत्रोंको काढकर और उनको एक धालमें रख कर मेरे सामने वह रसा जाय ताकि म उन नेत्रोंको स- मदित कर अपने वैर का बदला ले लू । इस तरह करनेसे ही मेरे हृदय को शाति मिल सकेगी अन्यथा नहीं। चक्रवतीको इस आदेशके देने से क्लिट कर्मोदयवशव जानकर मत्रीने शाखोटवृक्ष के फलोंको थालमें रखकर उस बालको उनके सतोपके निमित्त उनके सामने लाकर रख दिया। चक्रवर्तीने ज्यों ही यह जाना कि ब्राह्मणोके नेत्र पालमे रग्वकर मेरे पास आ चुके हैं, तब उसने उसी समय उन फलो को ही आखे समझकर खून बुरी तरह मसला और इस तरहसे उसके जी में शाति आ गई। प्रतिदिन वह इसी तरहसे अय करने लगा। इस तरह करते २ उन्होंने सातसौ सोलह ७१६ वर्प प्रमाण अपनी आयु समास कर डाली। प्रवर्द्धमान रौद्र परिणामी होनेसे अन्तमे मरकर वह सप्तम नरकका नारकी हुआ। इस प्रकार ब्रह्मदत्तचक्रवर्तीकी यह कया समाप्त हुई। તેને એક થાળમાં ભરી મારી સામે રાખવામાં આવે કે જેથી હુ એ આખેને ફૂદીને મારા વેરને બદલે લ? આ પ્રમાણે કરવાથી જ મારા હૃદયને શાંતિ મળી શકશે એ શિવાય મારૂ મન શાંત થઈ શકવાનુ નથી ચક્રવતીના આ પ્રકારના આદેશને સાભળીને મત્રીએ સુદર એવી યુક્તિ શોધી કાઢી શાખોટ વૃક્ષના ફળને થાળમા રાખી એ થાળ એના સતોષ ખાતર એની સામે લાવીને રાખી દીધે ચકવર્તીએ જાણ્યું કે, બ્રાહ્મણની આખોથી ભરપૂર થાળ ભરાઈને મારી પાસે આવી ગયું છે ત્યારે તે એ ફળને જ આખે સમજીને પોતાના પગથી ખૂબ ખૂબ ચરવા માટે આ પ્રમાણે કરવાથી તેના મનમાં શાંતિ વળી અને રેજ તે આ પ્રમાણે કરવા લાગ્યું આમ કરતા કરતા પ્રાત સેળ ૭૧૬ વષ પ્રમાણ પિતાનું આયુષ્ય પુરૂ કર્યું પ્રવદ્ધમાન રૌદ્ર પરિણામી હાવાથી અને તે મરીને સાતમાં નર ને નારકી બન્યો આ પ્રમાણે બ્રહ્મદત્ત ચક્રવાતની હવા સમાપ્ત થઈ .

७३८ उत्तराध्ययन निवेदितवान् । स्वीकता च तेन द्विजप्रार्थना । अन्यदा कुडयान्तरिततनुनामोष लक्ष्यवेधिना तेनाजापालेन निक्षिप्तया गुलिकया गृहानिर्गन्उतो प्रमदत्तस्य सम- फालमेवोभेलोचने समुत्पाटिते । सलोचनोत्पाटन कारणममिझाय प्रतिपलकोपेन चक्रान्निा सपुनपान्धः स द्विजो पातितः। तानता न तस्य कोप उपशशाम । स हि द्विनजातिविनाशने कृतनिश्चयोऽभूत् । ततस्तेन स्वनगरवासिनः सर्वेऽपि ब्राह्मणा घाविताः । वारतापि तस्य कोपो नोपशान्त । स स्वमन्त्रिणमाज्ञापयत् ले आया। और एकान्तमे अपना जो अभिप्राय धा उसको कह सुनाया। उसने भी ब्राह्मणकी प्रार्थना स्वीकृत करली। एक समय की बात है कि नामदत्त चक्रवर्ती ज्यों ही अपने घरसे बाहर जाने के लिये निकले कि इतने में ही किसी भींत का महारा लेकर छिपे हुए उस अजापालकने कि जिसका लक्ष्यवेध अमोघ था उसके दोनों नेत्र गोली चलाकर फोड डाले। इससे चक्रवर्तीको पात री अधिक कोप आया, और उसी समय उसने अपने लोचनोंको फोडने वालेका ठीक २ पता ठिकाना लगवाकर उस बामणको पुत्र पान्धव सहित मरवा दिया। चक्रवर्ती का कोप जब इतने से भी शात नहीं हुआ। तब उसने यह निश्चय करलिया कि राज्यमें जितने भी ब्राह्मण हैं उन सबका विनाश करवा दिया जाय । ऐसा विचार कर उसने अपने समस्त राज्यके निवासी ब्राह्मणोंको मरवा डाला। इतने पर भी जब उसके हृदय में शाति नही आई तब उसने मत्रीको बुलाकर ऐसी आज्ञा दी એકાન્તમાં પોતાની જે અભિલાષા હતી તે તેને કહી સંભળાવી બ્રાહ્મણનું કહેવુ સાભળીને એ ભરવાડે તેની વાતને સ્વીકાર કર્યો એક દિવસની વાત છે કે, જ્યારે બ્રાદત્ત ચકવતી પોતાના અત પુરમાથી બહાર જવા નીકળ્યો એ વખતે ભી તને આશ્રય લઈને ઉભેલા કોઈ એક ભર વાડે કે જે લક્ષ્યવેધની કળામાં નિપુણ હતા તેણે ગીલેલમાં ગોળી ચડાવીને તેની બને આને ફાડી નાખી આથી ચક્રવર્તીને ભારે ક્રોધ ચડે અને એજ વખતે તેણે પિતાની આખે ફેડનારને પત્તો લગાડી તે બ્રાહ્મણને તેના ભાઈ સાથે મારી નખાબે ચકવતીને કેપ આથી પણ શાત ન થયે ત્યારે તેણે એ નિશ્ચય કરી લીધું કે, રાજ્યમાં જેટલા પણ બ્રાહ્મણ હોય તેને નાશ કરવામા આવે આ વિચાર કરી પિતાના રાજ્યમાં જેટલા બ્રાહ્મણે હતા તે સઘળાને મારી મરાવી નાખ્યા છતા પણ તેના હૃદયને શાતિ ન મળી ત્યારે તેણે મત્રીને બેલાવીને આજ્ઞા કરી કે, જ્યાથી પણ બને ત્યાથી બ્રાની આખે કાઢી प्रियदर्शिनी टीका म. १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ७३९ यतः कुतश्चिदपि ब्राह्मणानामक्षीणि समाकृप्य स्थाले निक्षिप्य मम पुरःस्थाल सस्थापय । यतोऽह तानि स्वहस्तेन सम्मर्य सवैर निर्यातयन् सुखमनुभविष्यामि । मन्त्री त चक्रवर्तिनं लिष्टकर्मोदयरशीभूत ज्ञात्वा शाखोटतरुफलानि स्थाले नि- क्षिप्य तदने स्थापयति । सोऽपि रोदा यासायस्तानि फलान्यतिबुद्धया मर्दयित्वा सुखमनुभवति । एव स प्रत्यह करोति । ततः सप्तशतानि पोडशोत्तराणि वर्पाण्यायु- स्नुपाल्य मवईमानरौद्राध्यवसायः सप्तमनरक पृथिव्यां त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमायु नारको जातः ॥ इति ब्रह्मदत्तचक्रातिकथा ॥ कि जहासे भी हो सके ब्राह्मणोंके नेत्रोको काढकर और उनको एक थालमें रख कर मेरे सामने वह रखा जाय ताकि मै उन नेत्रोंको स- मर्दित कर अपने वैर का बदला ले लू । इस तरह करनेसे ही मेरे हृदय को शाति मिल सकेगी अन्यथा नहीं। चक्रवतीको इस आदेशके देने से क्लिष्ट कर्मोदयवशवर्ती जानकर मत्रीने शाखोटवृक्ष के फलोंको थालमें रखकर उस बालको उनके सतोपके निमित्त उनके सामने लाकर रख दिया । चक्रवर्तीने ज्यों ही यह जाना कि ब्राह्मणोके नेत्र थालमे रग्वकर मेरे पास आ चुके हैं, तब उसने उसी समय उन फलो को ही आखे समझकर खूब बुरी तरह मसला और इस तरहसे उसके जी में शाति आ गई। प्रतिदिन वह इसी तरहसे अब करने लगा। इस तरह करते २ उन्होने सातसौ सोलह ७१६ वर्प प्रमाण अपनी आयु समाप्त कर डाली।प्रवर्द्धमान रौद्र परिणामी होनेसे अन्तमे मरकर वह सप्तम नरकका नारकी दुआ। इस प्रकार ब्रह्मदत्तचक्रवर्तीकी यह कयासमाप्त हुई। તેને એક થાળીમાં ભરી મારી સામે રાખવામાં આવે કે જેથી હુ એ આખેને ફૂદીને મારા વેરને બદલે લક આ પ્રમાણે કરવાથી જ મારા હૃદયને શાંતિ મળી શકશે એ શિવાય મારૂ મન શાંત થઈ શકવાનું નથી ચક્રવતીના આ પ્રકારના આદેશને સાભળીને મત્રીએ સુદર એવી યુક્તિ શોધી કાઢી શોટ વૃક્ષના ફળને થાળમાં રાખી એ થાળ એના સતોષ ખાતર એની સામે લાવીને રાખી દીધે ચક્રવતીએ જાણ્યું કે, બ્રાહ્મણોની આખોથી ભરપૂર થાળ ભરાઈને મારી પાસે આવી ગયા છે ત્યારે તે એ ફળને જ આખે સમજીને પોતાના પગથી ખૂબ ખૂબ ચરવા માડયે આ પ્રમાણે કરવાથી તેના મનમાં શાંતિ વળી અને રાજ તે આ પ્રમાણે કરવા લાગ્યા આમ કરતા કરતા સાત સોળ ૧૬ વષ પ્રમાણ પિતાનું આયુષ્ય પુરૂ કર્યું પ્રવદ્ધમાન રૌદ્ર પરિણામી હોવાથી અને તે મરીને સાતમાં નર ને નારકી બન્યો આ પ્રમાણે બ્રહ્મદત્ત ચક્રવર્તીની -11 भात य મા -- - - ७ उत्तराध्ययनरी साम्मत सुनमारम्यते-जाइपराजिओ खलु' इत्यादि। मूलम्- जाइपराजिओ खल्ल, कांसि नियाणं तुं हथिणपुरम्मि । चुलणीई वभदत्तो, उन्नो पउमगुम्माओ ॥ १ ॥ छाया-जाति पराजितः खलु, कापीनिदान तु इस्तिनापुरे । चुलन्या ब्रह्मदत्त, उपपन्नः पद्मगुल्मात् ॥१॥ टीका-'जाइपराजिओ' इत्यादि- जातिपराजितः-जात्या प्रक्रमाचाण्डालाग्यजात्या पराजितः पूर्वभवे पराभूतः सभूतनामा मुनिः खलु हस्तिनापुरे वन्दनकाळे चक्रतिवीरलकेशसस्पर्शाचावति- पदमार्थनारूप निदानमझापीत् । तत सपद्मगुल्मा-पद्मगुल्मरिमाने स मुत्पध तत- च्युतो ब्रह्मराजस्य भार्याया चुलन्यां ब्रह्मदत्त इति नाम्ना उपपन्ना उत्पन्नः॥१॥ अब इसी कथा के सारभूत सूत्र का प्रारभ होता है वह इस प्रकार है-'जाइपराजिओ' इत्यादि। अन्वयार्थ-(जाइपराजिओ-जातिपराजितः) चाडाल जातिसे पूर्वभवमें-सभूतके भवमें-पराजित हुए उन सभूतमुनिने (हत्थि- पुरम्मि-नियाणम् कासि-हस्तिनापुरे निदानम् अमात् ) हस्तिनापुरमें वन्दना के समयमे चक्रवर्तीकी स्त्रीके केशोंके सस्पर्शजन्य सुखको अनुभव करनेके कारण "मैं परभव में चक्रवर्ती होऊ" इस प्रकारका निदान वध किया था। पश्चात् मरकर वे सभूत मुनि पद्मगुल्म विमानमे देवकी पर्यायसे उत्पन्न हुए, सो उस (पउम गुम्माजो-पद्मगुल्मात) पद्मगुल्मविमानसे चव कर वे (चुलणीइ बभदत्तो उववनो-चुलन्या હવે આ કથાના સારભૂત સૂત્રને પ્રારભથાય છે તે આ પ્રકારે છે– जाइपराजिओ"-त्याह स-पयार्थ:-जाइपराजिओ-जातिपराजित या तिथी पूर्व सभास तना सभा परात अनेसा मे स भूतभूनिये हत्थिपुरम्मि नियाणम्-हस्तिना पुरे निदानम् अकार्पात् तिनापुरमा पहनाना समये यतीनी श्रीनn armना પર્શજન્ય સુખને અનુભવ કરવાના કારણે મારા તપનું ફળ હેય તે “હું આવતા ભવમા ચક્રવતી થાઉ ” આવા પ્રકારનું નિદાન બાધીને પછીથી મરણ કર્યું મરણ કરીને પછીથી તે સ ભૂતમુનિ પદ્મગુલ વિમાનમા દેવની પર્યાયમા Guन यया मे पछी ते पउमगुम्माओ-पद्मगुल्मात् पाशुभ विमानथी स्पीन प्रियदशिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् હક્કર ब्रह्मदत्तः उत्पन्नः ) नमराजकी पत्नी चुलनी रानी की कुक्षि से 'ब्रह्मदत्त' इस नामसे पुत्ररूपमें अवतरित हुए। भावार्थ-पहिले कथासे यह स्पष्ट हो चुका है कि चित्र और सभूत ये दोनों भाई चाडाल जातिमे उत्पन्न हुन्थे । इसलिये शुद्र होने की वजहसे ये स्वय दुःखित रहा करते थे। किसी निमित्तको पाकर इन दोनों भाइयोंने दीक्षा धारण कर ली, और तपस्याके प्रभावसे अनेक लब्धि के धारक बन गये । नमुचि मत्रीने जर इनको विविध प्रकारसे ताडित करके हस्तिनापुरसे बाहर निकलवा दिया। तर वे अपमानित होकर तेजोलेश्यासे नगरमें अग्नि और धूआ फैलाया जिससे नगरको दुखित देखकर उनको खमाने के लिये स्वय सनत्कुमार चक्रवर्ती अपनी श्री देवी रानीके साथ वहा आये । चक्रवर्तीने बड़ी मुश्किलसे सभूत मुनिको प्रसन्न किया । रानीने भी भक्तिके आवेशसे उनके दोनों चरणों पर अपना मस्तक रख दिया। रानी के केशकलापका स्पर्श मुनि को बड़ा ही सुहावना लगा और सभूतने स्वय "धर्म के प्रभावसे मैं पर भवमें चक्रवर्ती होऊ " ऐसा निदान कर लिया। पश्चात् मरकर वे दोनो सौधर्मस्वर्गके पद्मगुल्म विमान मे देवरूपसे उत्पन्न हुए और घुलणी इ नभदत्तो उववनो-चुलन्या ब्रह्मदत्त उत्पन्न. ग्रसनी पनी युद्धनी રાણીની કૂખે “બ્રહ્મદત્ત” નામે પુત્રરૂપે અવતર્યો ભાવાથ–પહેલા કથાથી એ સ્પષ્ટ થયું છે કે, ચિત્ર અને સ ભૂત એ બને ભાઈ ચાડાલ જાતિમાં ઉત્પન્ન થયા હતા શુદ્ધ હેવાને કારણે તે સ્વય હું ખી રહ્યા કરતા હતા કેઈ નિમિત્ત મળતા એ બને ભાઈઓએ દીક્ષા અગીકાર કરી અને તપસ્યાના પ્રભાવથી અનેક લબ્ધિના ધારક બન્યા નમુચિ ભત્રીએ જ્યારે તેમને વિવિધ પ્રકારથી માર મરાવીને હસ્તિનાપુરથી બહાર કઢાવી મૂક્યા ત્યારે તેમણે અપમાનિત થવાને કારણે તેજેશ્યાથી નગરમા અનિ અને ધુમાડે ફેલા આયી નગરમાં ફેલાયેલા ત્રાસને જાણીને એમને ખમાવવા માટે ખુદ સનકુમાર ચકવતી પોતાની શ્રીદેવી રાણીની સાથે ત્યાં આવ્યા ચકવતીએ ઘણું આજીજી અને વિનતી કરી સભૂતમુનિને પ્રસન્ન કર્યો રાણીએ પણ એ સમયે ભક્તિના આવેશથી તેમના બને ચરણ ઉપર પિતાનું મસ્તક નમાવ્યુ ચક્રવતીની સ્ત્રીરત્ન” રાણીના વાળને અલ્હાદક સ્પર્શ મુનિને સુખદાયક લાગે આથી સંભૂતમુનિએ સ્વય તપના પ્રભાવથી હું આવતા ભવમાં ચક્રવતી થઈ જાઉ ” એવું નિદાન કર્યું પછી ત્યાથી મરીને તે સૌધર્મગ પધગુત્મવિમાનમા દેવ તરીકે ઉત્પન્ન થયા. અને ત્યાથી , मूलम्- कंपिल्ले संभूओ, चित्तो घृण जाओ पुरिमतालम्मि । सिटिकुलम्मि विसाले, धम्म सोण पव्वईओ ॥२॥ छाया-काम्पिल्ये सभूतचित्रः पुनर्जातः पुरिमताछे। अष्ठिकुले पिशाले, धर्म श्रुत्वा भाजितः ॥ २॥ टीका-कपिल्ले' इत्यादि- काम्पिल्यनामके नगरे ब्रह्मरानचुलन्योः पुत्रत्वेन ब्रमदत्तेति नाम्ना सभूवः सभूतजीवः समुत्पन्नः, विचित्र जीवः पुरिमताले नगरे विशाले-बहुधन बहुपरिवारयुक्ते धनसारप्ठिफुले गुणसार इति नाम्ना जाता=समुत्पमः। पुन- जिनमार्गानुसारिणः सुभद्राचार्यस्य सविधे धर्म-श्रुत्रचारिजलक्षण श्रुत्वा प्राजितः अग्रज्यामग्रहीत् ॥२॥ वहासे चव कर ब्रह्मराज की रानी चुलनी की कुक्षिसे ब्रह्मदत्त नामक पुत्र उत्पन्न हुए ॥१॥ यही कथाका सार इस सूत्रमें सूत्रकार प्रकट करते है 'कपिल्ले' इत्यादि। अन्वयार्थ (कपिल्ले-काम्पिल्ये ) काम्पिल्य नामके नगरमें (सभूओ- सभूतः) सभूत का जीव ब्रह्मराज और चुलनी के सबसे ब्रह्मदत्त इस नाम से प्रसिद्ध पुन उत्पन्न हुआ तथा (चित्तो-चित्रः ) चित्र का जीव प्रथम देवलोक नलिनीगुल्म के विमानसे चव कर (पुरिम तालानिम-पुरिमतालनगरे) पुरिमताल नामक नगर में (विसाले सिडिकुलम्मि-विशाले श्रेष्ठिफुले) बहुधन एवं परिवार सपन होने से विशाल ऐसे धनसार श्रेष्ठि के कुल मे गुणसार नामक पुत्ररूप से (जाओ. जातः) उत्पन्न हुआ और (धस्म सोउण-धर्म श्रुत्वा) जिनमार्गानुसारी વીને બ્રહ્મરાજાની રાણી ચુલનીની કૂખે બ્રાદત્ત નામના પુત્રરૂપે ઉત્પન્ન થયા અને मा ४थान सामा सूनसा सूत्रधार प्रगट - कपिल्ले "-त्यादि भन्या:-कापिल्ले-कापिल्ये स्पिस्य नामना नगरमा सभूमओ-सभूत સ ભૂતને જીવ બ્રહારાજા અને રાણી ચુનીના સબધથી બ્રહ્મદત્ત નામે પ્રસિદ્ધ Ya S५ थयो मन चित्तो-चित्र थिन र पुरिमतालम्मि-पुरिमतालनगरे पुरमताद नाभा विसाले सिद्धिकुलम्मि-विशाले श्रेष्ठिकुले. माधन भने परिवार સંપન્ન હોવાથી વિશાળ એવા ધનસાર શેઠના કુળમાં ગુણસાર નામે પુત્રરૂપે जाओ-जात संपन्न थयो भने धम्म सोउण-धर्म श्रुत्वा नभागानुसारी शुभय , प्रियदर्शिनी टीका म० १३ चित्र-सभूत चरितवर्णनम् ७४३ ततो यदभूत्तदाह- कंपिल्लम्मि य यरे, समागया दो विचित्तसंभूया । सुहदुखफलविवाग, कहति ते इक्कमिकस्स ॥ ३ ॥ छाया-काम्पिल्ये च नगरे, समागवो द्वावपि चित्रसभूती । मुखदुःखफलविपाक, कथयतस्तावेफैकस्य ।। ३ ॥ टोका-'काम्पिल्लम्मि य' इत्यादि- काम्पिल्ये च नगरे चित्रसंभूतो द्वावपि समागता सम्मिलितौ पूर्वमन नाम शुभचन्द आचार्यके पास अतचारित्र रूप धर्मका उपदेश सुनकर (पन्य इओ-प्रवजितः) मुनि दीक्षा से दीक्षित हो गये। भावार्थ-"काम्पिल्ये सभूतः" इन पदों का सवध पहली गाथाके साथ है । यह बतला ही दिया गया है कि सभूत जो चित्रके छोटे भाई ये, उनका जन्म काम्पिल्यनगरमें ब्रह्मराजके घर हुआ। अपजो पडे भाई चित्र थे वे पुरिमतालनगर में किसी धनसार नामके सेठ के यहाँ 'गुणसार' नामक पुत्र रूपसे जन्मे। इन्होंने शुभचद्र नामक जैनाचार्य के पास धर्मका श्रवण कर दीक्षा धारण की ॥ २॥ फिर क्या हुवा सो कहते हैं-' कपिल्लम्मि' इत्यादि । अन्वयार्थ-(कपिल्लम्मि य णयरे चित्तसभूया दो वि समागया- कापिल्ये च नगरे चिनसभूतौ दौअपि समागतो) काम्पिल्यनगरमे चित्र के जीव मुनिराज और सभूत के जीच ब्रह्मदत्त चक्रवर्ती ये दोनों मिले मायायनी पारी श्रुतयरित्र ३५ वर्मन परेश सामजी पव्वइओ-प्रबजित મુનિ દીક્ષાથી દીક્ષીત થયા सापाय--" काम्पिल्ये सभूत * આ પદને સ બ ધ પહેલી ગાથાની સાથે છે એ બતાવવામા આવેલ છે કે, સભૂત કે જે ચિત્રના નાના ભાઈ હતા તેને જન્મ તામૂિલ્ય નગરમાં બ્રહ્મરાજાને ઘેર થયો હતો અને જે મોટાભાઈ ચિત્ર હતા તે પુરિમતાલ નગરમાં ધનસાર નામના એક શેઠને ત્યા ગુણસાર નામના પુત્રરૂપે જનમ્યા અને ત્યાં તેમણે શુભચદ્ર નામના જનાચાર્યની પાસેથી ધર્મનું શ્રવણું કરીને દીક્ષા અંગીકાર કરી પર पछी शु थयु त छ--" पिल्लम्मि"-त्यादि मन्वयार्थ-कपिलम्मि य णयरे चित्तसमूया दो वि समागया-कापिल्ये च नगरे चित्रसभूतौ द्वौ अपि समागतो पिय ना२मा विना ७५ मुनि।०४ અને સભાને જીવ બ્રહ્મદત્ત ચક્રવર્તી એ બને મળ્યા અને તેનો તેમણે ७४४ - उत्तराम्ययनर समादाय 'चित्रसभूती' इति निदशः। तौ एकैकस्य परस्परस्य मुखदुःखफलविपाक मुकवदुष्कृतफलविपाक कथयतः । जन पर्वमाननिर्देशस्तकालापेक्षया ॥३॥ तत्र सभूतजीवश्चक्रवर्ती ब्रह्मदत्तोथितनी मुनि यदाइ, उदयते गाषा चतुष्टयेन- चक्कवट्टी महिडीओ, वंभदत्तो महाजसो । भायर पहुंमाणेणं, ईम वयणमळवी ॥ ४ ॥ छाया-चक्रवर्ती महद्धिको, ब्रह्मदत्तो महायशाः। भ्रातरं बहुमानेन, इट पचनमनीम् ॥ ४ ॥ टीका-चकनही' इत्यादि- महर्दिक सर्वोत्कृप्टसद्धिसम्पन्नः पट्खण्डाधिपतिरित्यर्थः, महायशाः महद् यशो यस्य स तथा, भुपनत्रयव्याप्तयशाचक्रवर्ती ब्रह्मदत्तो वहुमानेन-अत्या- और (ते-तौ) इन्होंने (इक्कमिकस्स-एकैकस्य) परस्पर में (सुहदुक्ख फलविवाग कहति- सुखदु खफलविपाक कथयतः) पुण्यपापके फल के विपाककी कथा की। यहां गाथा में चित्र-सभूतके नामसे जो कहा गया है वह पूर्वभवके नामकी अपेक्षासे जानना चाहिये ॥३॥ इस विषय मे ससार के जीव चक्रवर्ती ब्रह्मदत्तने चित्रके जीव मुनिराजको क्या कहा यह यात चार गाथाओं द्वारा सूत्रकार प्रकट करते हैं- 'चकवट्टी' इत्यादि। अन्वयार्थ-(मड्डिीओ-महर्द्धिकः) सर्वोत्कृष्ट ऋद्धि सपन्न-पट्खडके अधिपति (महाजसो-महायशाः) भुवनत्रय में व्याप्त यश सपन्न ऐसे (चकवट्टी यभदत्तो-चक्रवर्तीब्रह्मदत्त चक्रवर्ती ब्रह्मदत्तने (बहुमाणेण यहुमानेन) इक्कमिकरस-एकैकस्य ५२२५२मा सुहदुक्खफलविवाग कहति-सुखदु ख फलविपाक ચત પુન્ય તથા પાપના વિપાકની કથા કહી અહી ગાથામાં ચિત્ર–સ ભૂતના નામથી જે કહેવામાં આવેલ છે તે પૂર્વભવના નામથી અપેક્ષાઓ કહેવાયેલ છે તૈમ જાણવું જોઈએ ૩૫ આ વિષયમાં સસારના જીવ બ્રહ્મદત્ત ચકવર્તીએ ચિત્રના જીવ મુનિરાજને शुधु मे पाया थायो द्वारा सूत्रा२ प्रगट ३ छ "चकवट्टी"-प्रत्या सम्पयाथ-महिड्डीओ-महर्द्धिक सवाट शिद्ध सपन्न-५४म उन अधि पति महाजसो-महायशा त्रषु सुपनमा नी मामती सेवा यशन पामेला चकवट्टी बभदत्तो-चक्रवर्ती ब्रह्मदत्त प्रहत्त यवती' बहुमाणेण-बहुमानेन ७४५ प्रियदर्शिनी टीका म १३ चित्र-संभूतचरितवर्णनम् दरेण सह भ्रातर जन्मान्तरसहोदर गृहीतमुनिनियम प्ठिपुरम् इद वक्ष्यमाण वचनम् जनवीत् ॥ ४॥ किमनवीत् ? इत्याह- आसिमो भायरा दो वि', अन्नमन्नवसाणुगा। अन्नमन्नमणुरत्ता, अन्नमैन्नहिएसिणो ॥ ५ ॥ छाया-आस्व प्रातरौ द्वापपि, अन्योन्याशानुगौ। अन्योन्यानुरक्तौ, अन्योन्यहिनैपिणौ ॥ ५॥ अतिशय आदर के साथ (भायर-भ्रातरम् ) अपने बड़े भाई जो श्रेष्ठिकुल में उत्पन्न हुएथे तथा दीक्षासे अलकृतये उनसे (इम वयणमन्नवी-इद वचनम् अनवीद) इस प्रकार कहा- भावार्य-कथा से हमे यह ज्ञात हो चुका है कि जन अरहट वालेने आधे लोक की कीगई पूर्ति को ब्रह्मदत चक्रवर्तीसे पास आकरके सुनाया और उससे सम्वृत्तान्त स्पष्ट कर दिया तर चक्रवर्तीने उसका पड़ा ही सन्मान किया। तथा दानादिक देकर उसको विदा भी कर दिया था। पश्चात् वे अपने भाईके जाव मुनिराजको वदना करनेके लिये गये। और वहा उनसे यह प्रार्थना की कि महाराज! जिस प्रकार आपने हमको अपने पवित्र दर्शनोंसे सतुष्ट किया है उसी प्रकार आधाराज्य भी स्वीकार कर हमको सतुष्ट करो। यही पूर्ववात इस गाथा द्वारा प्रदर्शित की गई है ॥४॥ અતિશય આદરની સાથે માર-આતા પિતાના મોટાભાઈ કે જે શેઠના કુળમાં उत्पन्न या त मन हीक्षाथी मसात तासभने इम वयणमव्यवी-इद वचनम् अप्रवीत् मा प्रकारे घु- ભાવાર્થ-કથાથી આપણે એ જાણી શક્યા છીએ કે, જયારે અહિટ (2) હાંકનારના મઢથી બોલાએલા અર્ધા ની પૂર્તિને તે અહટ હાકનારે બ્રહ્મદત્તની પાસે આવીને સભળાવી અને તેને સ્પષ્ટરૂપે સઘળે વૃત્તાત સભળાવ્યો ત્યારે ચકવર્તીએ તેનું ભારે સન્માન કર્યું તથા સારૂ એવું ધન આપી વિદાય કર્યો આ પછી તે પોતાના ભાઈને જીત્ર મુનિરાજને વદના કરવા માટે ગયા અને ત્યા તેમને આ પ્રાર્થના કરી કે, મહારાજ ! જે રીતે આપે મને આપના પવિત્ર દશનથી સ તુષ્ટ કરેલ છે, એ જ રીતે અર્ધી રાજ્યનો સ્વીકાર કરીને મને તુષ્ટ કરો એજ આગલી વાત આ ગાથા દ્વારા કહેવામા આવેલ છે ? ३ उ० ९४ - टीका-'आसिमो' इत्यादि- हे सुने ! अन्योन्यपशानुगौ-परस्परस्य वशाविनी, अन्योन्यानुरक्तो परस्पर प्रीतिसपन्नौ, अन्योन्यहिनैपिणी परस्परस्य हितवान्को भावां द्वावपि पूर्वजन्मनि भ्रातरौ आस्व-अभूव ॥ ५ ॥ आवा कुन कुन सहोदरत्वेन समुत्पनी' इत्याह- मूलम्- दासा देसण्णे आसी, मियां कालिंजरे नेगे। हसां मयगतीरे य, सोवागौ कासिभूमीय ॥६॥ देवा ये देवलोगम्मि, आसी अम्हे महिड्डियाँ । ईमा णो छट्टिया जोई, अन्नमन्त्रेण जो विणा ॥७॥ छाया-दासो दशाणे आस्त्र, मृगौ कालिचरे नगे! हसौ मृतगङ्गातीरे, वपाको काशिभूमौ ॥६॥ क्या बोले सो कहते हैं-'आसिमो' इत्यादि। अन्वयार्थ-चक्रवर्तीने बहुमान पुरस्सर उनसे यह कहा कि हे मुने ! (अन्नमन्नवसाणुगा-अन्योन्यवशानुगौ) हम तुम (दो वि-बो अपि) दोनों ही पहिले भवमें परस्पर वशवर्ती तथा (अनमन्त्रमणुरसा-अन्यो- न्यानुरक्तौ ) आपसमें अतुल प्रेम सपन्न एव ( अन्नमन्नहिएसिणो-अन्यो- न्यहितैपिणौ) एक दूसरेके सदा हितेच्छु (भायरा आसिमो-भ्रातरौ आस्व ) भाई भाई थे। भावार्थ-आधाराज्य लेकर आप सुखी होवें यह बात हम इसलिये कह रहे हैं कि हम और आप पूर्वभवमें सहोदर भ्राता थे। अतः हमको आप की ऐसी दशा देखकर दुःख हो रहा है ॥५॥ तमाशुमात्यात नीयनी गावापामा आव छ "आसिमो"-त्या અન્વયાર્થી—ચક્રવર્તીએ બહુમાન અને આદર સાથે તેમને કહ્યું કે, છે भुति! अन्नमन्नवसाणुगा-अन्योन्यवशानुगौ भने तमे दो वि-द्वौ अपि पन्ने भूपसभा ४ ulonu HIS L अन्नमन्नमणुरत्ता-अन्योन्यानुरक्तौ ५ सभा भतुम मेवा प्रेम सपन्न भने अन्नमन्नहिएसिणो-अन्योन्यहितैषिणौ से भी सहा हितेषु भायरा आसिमो-नातरौ आस्व मा माता ભાવાર્થ—અર્થે રાજ્ય લઈ આપ સુખી થાવ એ વાત હું એટલા માટે કહી રહ્યો છું કે, હું અને આપ પૂર્વ ભવમા સહોદર ભાઈ હતા, આથી મને આપની આવી દશા જોઈને ઘણું દુખ થાય છે પપા - प्रियदर्शिनीटीका म० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ७४७ देवौ च देवलोके, आस्स आग महर्दिको । एपा नो पष्ठिका जातिः, अन्योन्येन या विना ॥७॥ टीका-दासा' इत्यादि- आवां दशाणे-दशार्णदेशे दासौ-शाण्डिल्य ब्राह्मणस्य यशोमत्या दास्या युगलपुत्रौ आस अभूक, कालिचरे नगे कालिचर नामके पर्वते मृगौ आस्त्र, मृतगगातीरे हसौ, काशिभूमौकाश्या श्वपाको चाण्डालौ चअभूव ॥६॥ 'देवा य' इत्यादि-च-पुनः देवलोके सौधर्मे प्रथमकल्पे पद्मगुल्मविमाने आवां महर्दिको देशौ आस्व । एपा नौ आवयोः पष्ठिका जाति:=पष्ठ जन्म, या अन्योन्येन विना वर्तते । अयं भारः-पञ्चसु पूर्वभवेषु आगा सहोदरापास्व, परस्मि- न्भवे वियुक्तावावाम् इति ॥ ६ ॥ ७ ॥ हम आप दोनों सहोदरपनेसे कहा २ उत्पन्न हुए इसी बात को चक- वर्ती प्रकट करते हं-'दासा' इत्यादि । अन्वयार्थ-अपन दोनों पहिले (दसण्णे-दशाणे) दशार्णदेशमें (दासा-दासी) शाण्डिल्यब्राह्मण की यशोमती दामी के पुत्र हुए वहा से मर कर(कालिंजरे-कालिञ्जरे)कालिजर पर्वत पर मिया-मृगौ) मृग हुए। उस पर्यायसे निकलकर (मयगतीरे हसा-मृतगगातीरे हसौ) मृतगगा के तीर पर हस हुए। फिर उस पर्यायको छोडकर (कासि भूमीय-काशिभूमौ) काशी नगरी में (सोवागा-श्वपाकी) चाडाल (आसी-आस्व) हुए। उस पर्यायको भी छोडकर फिर (देवलोगम्मी महिड्डिया देवा य आसी-देव- लोके महर्दिको देवौ च आस्स) सौधर्म स्वर्ग में पद्मगुल्मविमानमे महर्दिक देव हुए फिर वहाँसे चवे (णो-नो) अपनी (एसा-एपा) यह (छठिया जाइ- આપણે બને સહાદરપણાથી કયા કયા ઉત્પન્ન થયા આ વાતને ચક- વતી પ્રગટ કરે છે ---" दोसा"-त्यादि मन्वयार्थ --मापो मने पडे। दसण्णे-दशार्ण शाशमा दासा-दासौ शायि प्राशनी यामती सीना धुयया स्याथी भरीन कालिंजरे-कालिं अरे ति ४२ पर्वत पर मिया-मृगौ २५ ३ मपतर्या में पर्यायथी नी जीन मयगतीरे हसा - मृतगगातीरे हसौ भृतयाना डिनारे इस થયા એ पाय छीन कासिभूमीय-काशिभूमौ ॥२ नगरीमा सोवागा-श्वपाको Asia त्या पुत्र ३ आसी-आस्व अपतर्या में पर्यायने ५ छोडीन पछी देवलोगम्मी महिटिया देवा य आसी-देवलोके महर्द्धिकौ देवौ च आस्व सोधभर्गभा पगुटम विभानमा महा ३५ यया मते त्याथी २यवान मा एमा-एषा मा - ७४८ तरम्पयन इत्य चक्रातिचिनं श्रुत्वा मुनिराह- मृलम्---- कम्मा नियाणप्पगडा, तुमे राय । विचिंतिया। तेर्सि फलविवागण, विर्पयोगमुवागयां ॥ ८॥ छाया-कर्माणि निदान प्रकृवानि, त्वया राजन् ! विचिन्तितानि । तेपां फलरिपाकेन, विमयोगमुपागतौ ॥ ८॥ टीका-'कम्मा' इत्यादि- हे राजन्! निदानमझतानि-निदानेन साभिष्वद्गमार्थनारूपेण, प्रकृतानि- प्रार्पण कतानि, निदानवशनिवदानीत्यर्थः। कर्माणि ज्ञानावरणीयादीनि, स्वया विचिन्तितानि-समुपार्जिवानि, धातूनामनेकार्थत्वात् । तेपा कर्ममा फलविपाकेन आषा विभयोग वियोगम् , उपागती प्राप्तौ। अय भावः-मया निपिदोऽपि त्व निदानकरणाद्विरतो नाभू., अत आपयोरस्मिन् जन्मनि वियोगो जात इति ॥८॥ पष्ठिका जाति:) छठवीं पर्याय है। जिस पर्याय में अपनदोनों (अन्नमण्णेण जा विना-अन्योन्येन चिना) एक दूसरे से वियुक्त हुए हैं ॥ ६ ॥ ७ ॥ चक्रवती के वचन सुनकर मुनिराज कहते हैं 'कम्मा' इत्यादि अन्वयार्थ-(राय-राजन्) हे राजन् ! सभूतके भवमें (तुमे त्वया) तुमने (नियाणप्पगडा-निदानप्रकृतानि) सांसारिक पदार्थोंको भोगनेके अभिलापारूप निदानवधसे सपादित (कम्मा विचिंतिया-कर्माणि विचि- तितानि) निदानरूप कर्माको उपार्जित किया। अतः (तेसिं फलविवागेण -तेषा फलविपाकेन) उन कर्माके फलरूप विपाकसे (विप्पयोगमुवागया- विप्रयोगम् उपागतौ) हम तुम दोनो इस जन्म मे वियुक्त हुए हैं । छठिया जाइ-पष्ठिका जाति छठी पर्याय छ આ પર્યાયમાં આપણે બને अन्नमण्णेण जा विना-अन्योन्येन विना मे भीगथा विमुटा ५ गयाछीये ॥६॥७॥ ચકવતીના વચન સાંભળીને મુનિરાજ કહે છે કે कम्मा त्या! मन्वयार्थ-राय-राजन् २०४! सभूतना सा तुमे त्वया मागे नियाणप्पगडा-निदान प्रकृतानि पहायान सागपानी मिलाषा३५ मिहान पक्षी सपाहन ४२ कम्माविचिंतिया-कर्माणि विचिन्तितानि निहान३५ भनि हालत "ध्या, माथी तेसिं फलविवागेण-तेपा फलविपाकेन मे ना ३॥ स३५ વિપાકથી विप्पयोगमुवागया-विप्रयोगम् उपागतौ ? भने त भन्ने मा भभा मे બીજાથી વિખુટા પડી ગયા છીએ r प्रियदशिनी टीका म० १३ चित्र-संभूतचरिनवर्णतम् હa૬ एवं नियोगहेतु ज्ञाला चक्रपती पुनः पृच्छति- मूलम्- सच्चसोयप्पगडा, कम्मा मएं पुरा केडा। 'ते अज परिभुजामो, किनँ चित्ते वि. से" तेहा ॥९॥ छाया-सत्यशौचप्रकटानि,कर्माणि मया पुरा कतानि । वान्यद्य परिभुजे, किं नु चिनोऽपि तानि तथा ॥९॥ टीका-सच्चसोय' इत्यादि- हे, मुने ! सत्यशाचप्रकटानि सत्य मृपाभापात्यागरूपम् , शौच-मायारहित- मनुष्ठानम् , ताभ्या प्रफटानि ख्यातानि कर्माणि-मक्रमाच्नुभकर्माणि पुरा पूर्व- भवे मयासतानि उपार्जितानि। तानि कर्माणि अद्य परिभुजे। चक्रवर्तिसुख- भावार्थ-हमको इस कथासे यह यात निश्चित हो चुकी है कि सभूतमुनिने चक्रवर्ती होने का निदान वध किया था अत चित्रमुनिका जीव उनको समझा रहे हैं कि मैने यद्यपि उस समय तुम को बहुत कुछ ऐसा न करने की अभिलापासे निपिद्ध भी किया था परन्तु तुमने मेरी एक बात भी नहीं मानी। उसीका यह कारण हुआ कि हम तुम दोनों इस भव मे वियुक्त हुए है ॥८॥ इस प्रकार पियोगके कारणको जानकर चक्रवर्तीने पुनः पूजा- सच्च०' इत्यादि। अन्वयार्थ-हे मुने! (मग-मया) मैने (पुरा) सभूतकी पर्यायमें जो (सच्चसोयप्पगडा कम्मा कडा-सत्यशोचप्रकटानि कर्माणि कृतानि) मृपामापा त्यागरूप तथा मायाचारीके वर्जन रूपसे प्रसिद्ध शुभ कर्म ભાવાર્થ-આ કથાથી આપણને એ વાત નિશ્ચિત થઈ ગઈ છે કે, સભૂત મુનિએ ચક્રવતી થવાનુ નિયાણ કરેલ હતુ આથી ચિત્તમુનીને જીવ એને સમજાવે છે કે, મે એ સમયે તમને આવુ નિયાણ ન કરવા ખૂબ સમજાવેલ હતા પરંતુ તમોએ મારી એક પણ વાત માનેલ ન હતી એનું ફળ એ મળ્યું કે આ ભવમાં આપણે બંને એક બીજાથી વિખુટા પડી ગયા આ પ્રમાણે વિચગનુ કારણ જાણી લીધા પછી ચક્રવર્તીએ ફરીથી પૂછ્યું- सच्च"-त्या! भन्वयार्थ:- मुनि ! मए-मया में पुरा-पुरा स भूतनी पर्यायभा सच्चसो यापगडा कम्मा फदा-सत्यशौचप्रकटानि भृषानापाना त्या मनभायायाना पान . 11८ ايا - इत्य चकाचिन श्रुत्वा मुनिराह-- मूलम्- कम्मा नियाणप्पगडा, तुमे राय | विचिंतिया। तेर्सि फलविवागेण, विप्र्पयोगमुवागयां ॥ ८॥ छाया-कर्माणि निदान मकृतानि, त्वया राजन् ! पिचिन्तितानि । तेपां फलरिपाकेन, विप्रयोगमुपागतौ ॥ ८ ॥ टीका-'कम्मा' इत्यादि- हे राजन् ! निदानमकतानि=निदानेन सामिप्वद्गमार्थनारूपेण, प्रकृतानि- प्रार्पण कवानि, निदानवशनिदानीत्यर्थः। कर्माणि ज्ञानावरणीयादीनि, स्त्रया विचिन्तितानि-समुपार्जितानि, धातूनामनेकार्थत्वात् । तेपा कर्मणा फलविपाकेन आवा विभयोग वियोगम् , उपागती प्राप्तौ। अय भारः-मया निपिद्धोऽपि त्व निदानकरणाद्विरतो नाभू., अत आपयोरस्मिन् जन्मनि वियोगो जात इति ॥८॥ पष्ठिका जाति:) छठची पर्याय है। जिस पर्याय में अपनदोनों (अन्नमण्णेण जा विना-अन्योन्येन विना) एक दूसरे से वियुक्त हुए हैं ॥ ६ ॥७॥ चक्रवती के वचन सुनकर मुनिराज कहते है 'कम्मा' इत्यादि अन्वयार्थ-(राय-राजन्) हे राजन् ! सभूतके भवमें (तुमे-त्वया) तुमने (नियाणप्पगडा-निदानप्रकृतानि) सांसारिक पदार्थों को भोगनेके अभिलापारूप निदानवधसे सपादित (कम्मा विचिंतिया-कर्माणि विचि- न्तितानि) निदानरूप कोको उपार्जित किया। अतः (तेसिं फलविवागेण -तेषा फलविपाकेन) उन कोके फलरूप विपाकसे (विपयोगमुवागया- विप्रयोगम् उपागतो) हम तुम दोनो इस जन्म मे वियुक्त हुए हैं। छठिया जाइ-पष्ठिका जाति छठी पाय छ છે આ પર્યાયમા આપણે બન્ને अन्नमण्णेण जा विना-अन्योन्येन विना मे मीना विभुटा पड़ गयाछाये ॥६॥७॥ यवतींना पयन सामजान मुनिरा छ ?- "कम्मा"-त्या! भ-क्यार्थ-राय-राजन् डे शान् ! स भूतना ममा तुमे--त्वया तमामे नियाणप्पगडा-निदान प्रकृतानि पहायान बागवानी मिसापा३५ मिहान पक्षी सपाहन ४२६ कम्माविचिंतिया-कर्माणि विचिन्तितानि निहान३५ नि sd "या, माथी वेसिं फलविवागेण-तेपा फलविपाकेन से ना ३ण स्व३५ विपाथी "विप्पयोगमुवागया-विप्रयोगम् उपागतौ भने त भन्ने मा सभा मे બીજાથી વિખુટા પડી ગયા છીએ

७४९
प्रियदशिशी टीका अ० १३ चित्र-सभूतचरिनवर्णतम्
एवं पियोगहेतु ज्ञात्वा चक्रनी पुनः पृच्छति-
मूलम्-
सच्चसोयप्पगडा, कम्मा मएं पुरा केडा।
ते अज परिभुजामो, कि नुं चित्ते वि." से” तेहा ॥९॥
आया-सत्यशौचप्रकटानि,कर्माणि मया पुरा कतानि ।
तान्यद्य परिभुजे, किं नु चित्रोऽपि तानि तथा ॥९॥
टीका-सच्चसोय' इत्यादि-
हे मुने! सत्यशाचप्रकटानि=सत्य मृपाभापात्यागरूपम् ,
शौच-मायारहित-
मनुष्ठानम् , वाभ्या प्रफटानि ख्यातानि कर्माणि-यक्रमाच्छुभकर्माणि पुरा=पूर्व-
भवे मयाकृतानि उपार्जितानि । तानि कर्माणि अद्य परिभुजे। चक्ररर्तिसुख-
भावार्थ-हमको इस कथासे यह यात निश्चित हो चुकी है कि
सभूतमुनिने चक्रवर्ती होनेका निदान वध किया था अत चित्रमुनिका
जीव उनको समझा रहे है कि मैने यद्यपि उस समय तुम को बहुत
कुछ ऐसा न करने की अभिलापासे निपित भी किया था परन्तु तुमने
मेरी एक बात भी नहीं मानी। उसीका यह कारण दुआ कि हम तुम
दोनों इस भव में वियुक्त हुए हैं ॥८॥
इस प्रकार पियोगके कारणको जानकर चक्रवर्तीने पुनः पूछा-
सच्च०' इत्यादि।
अन्वयार्थ हे मुने ! (मग-मया) मैने (पुरा) सभूतकी पर्यायमें
जो (सच्चसोयप्पगडा कम्मा कडा-सत्यशोचप्रकटानि कर्माणि कृतानि)
मृपाभापा त्यागरूप तथा मायाचारीके वर्जन रूपसे प्रसिद्ध शुभ कर्म
ભાવાર્થ –આ કથાથી આપણને એ વાત નિશ્ચિત થઈ ગઈ છે કે, સબૂત
મુનિએ ચક્રવતી થવાનુ નિયાણ કરેલ હતુ આથી ચિત્તનુનીને જીવ એને
સમજાવે છે કે, મે એ સમયે તમને આવુ નિયાણ ન કરવા ખૂબ સમજાવેલ
હતા પરંતુ તમોએ મારી એક પણ વાત માનેલ ન હતી એનુ ફળ એ
મળ્યું કે આ ભવમા આપણે બંને એક બીજાથી વિખુટા પડી ગયા
આ પ્રમાણે વિયેગનું કારણ જાણી લીધા પછી ચક્રવર્તીએ ફરીથી પૂછયુ-
"-छत्याहि!
भ-या- मुनि! मए-मया में पुरा-पुरा स भूतनी पर्यायभा सच्चसो
यापगडा कम्मा कदा-सत्यशौचप्रकटानि भृषालापाना त्याग मन भायायान वन
॥८॥

७५० - रूपाणि तत्फलान्यनुभवामि । हे मुने! चित्रा-चित्रनामधारको भवानपि तानि- चक्ररर्विसुखानि तथा महमिाफि नुपरिवरक्ते? अयमा मवान मिश्रकोणमिव नैव पूर्वछतमझतफलभूतानि परिभुश्यते । अतो व्यर्थमेव भवत्व स्तमिति ॥९॥ चक्रवर्तिवचन श्रुत्या मुनिराह- मूलम्- सव्वं सुचिण्णं सफल नराण, कडाण कम्माण न मोक्ख अस्थि । अत्थेहि कॉमेहि ये उत्तमेहि, आयो मम पुण्णफलोववेए ॥१०॥ छाया-सा मुचीर्ण सफल नराणा, कुतेभ्य कर्मभ्यो न मोक्षोऽस्ति । अर्थः कामैच उत्तमैः, आत्मा मम पुण्यफलोपपेतः ॥ १० ॥ टीका-सन्च' इत्यादि- हे राजन् ! नराणां सा सुचीर्ण-शोभनमनुष्ठित तपः प्रभृतिक सफल भवति, पतः कृतेभ्यः समाचरितेम्प., कर्मभ्यो मोसो नास्ति । 'कहाण कम्माण' इति पञ्चम्यर्थं पष्ठी। अय भावः-नराणा कृतकर्मफलोपभोगोऽवश्य भागीति । किये हैं (तानि कम्मा अज्ज परिभुजामो-तानि कर्माणि अयपरिभुजे) उन कर्मो के फलको मै इस चक्रवर्ती की पर्यायरूपमें भोग रहा। सो (चित्ते चि-चित्र अपि) चित्र के जीव रूप आप भी (से-तामि) उन चक्रवर्ती के सुखों को (तया) मेरी तरह ( किंनु परिभूजे-किनु परिभुक्ते) क्यों नही भोगते है। भावार्थ-चक्रवर्तिका इस गाथासे यह अभिप्राय निकलता है कि आपने तो तपस्या करके भी सुकृत उपार्जित नही किया है। नहीं तो मेरे समान आप भी चक्रवतिके पद की विभूतिके सुखोंका अनुभव करते । अतः आप का तपस्याचरण ठीक नही है ।। ९॥ ३५थी प्रसिद्ध शुभ ४ ४२ छ तानि कम्मा अन्ज परिभुजामो-नानि कर्माणि अद्य परिभुजे मे भान। जनहु २ यता नी योयमा मोरवी शो ४ माथी चित्ते वि-चित्र यिन अपि ७१३५ आप ५ से-तानि से यवताना भुयान भारी भा३४ किनु परिभुजामो-किनु परिभुक्ते म माता नी ? ભાવાર્થ-આ ગાથાથી ચકવર્તીને એવો અભિપ્રાય નીકળે છે કે, આપે તે તપસ્યા કરીને પણ કાઈ ઉપાજીત કરેલ નથી જે એમ હોત તે તમે પણ મારી માફક ચક્રવતી પદની વિભૂતિના સુખને ભગવનાર બન્યા હતા. આથી આપની તપસ્યાનું આચરણ બરોબર નથી ૯ - - प्रियवशिनी टीका २० १३ चित्र-समूतचरितवर्णनम् उक्तचापि- " कृतकर्मक्षयो नास्ति, कल्पकोटिशवैरपि। अपश्यमेव भोक्तव्यं कृत कर्म शुभाशुभम् ॥ १॥" इति।। अतो हे चक्रवर्तिन् । ममापि आत्मा उत्तमैः उत्कृप्टैः अद्रव्यैः कामैः- गन्दादिमिय, अथवा-'अत्यहि ' इत्यस्य 'अयः' इति च्छाया, जय-जनमा. इस प्रकार चक्रवतीके कथनको सुनकर मुनिने इस प्रकार करा-- सन्व' इत्यादि। अन्वयार्थ-राजन् । (नराण-नराणाम् ) मनुष्योंका (सव्व सुचिण्ण सफल भाइ-सर्च सुचीर्ण सफल भवति) समस्त मुन्दर रीति से आच- रित तप आदि कर्म सफल होते हैं (कडाण कम्माण मोक्खो न अत्यि- कृतेभ्यः कर्मभ्यः मोक्षः नास्ति) आचरित कर्मो से मनुष्योंका छुटकारा नहीं होता है । अर्थात् कृतकर्मों का फल उनको अवश्य मिलता है वे विफल नहीं होते हैं। लौकिकजनों का भी इस विषय में ऐसा ही मन्तव्य है- कृतकर्मक्षयो नास्ति कल्पकोटिशतैरपि । अवश्यमेव भोक्तव्य, कृतं कर्म शुभाशुभम् ।। कृतकर्म कभी भी-कोटिशतकल्पकालोमें भी-क्षर्पित नहीं होता है। चाहे वह शुभ हो चाहे अशुभ-उसका फल तो अवश्य ही भोगना पडता है। इसलिये हे चक्रवर्तिन् ! (मम आत्मा-मम आत्मा) मेरा मी आत्मा (उत्तमेहिं अत्येहिं कामेहि-उत्तमै ? अर्धे:-कामैश्च ) उत्तम ચકવતીનુ આવા પ્રકારનું કહેવું સાભળીને મુનિએ આ પ્રમાણે કહ્યું- सव्व "-त्याही सन्वयार्थ:--सन् ! नराण-नराणाम् मनुष्यना सव्य सुचिण्ण सफल भवइ- सर्व सुचीर्ण सफल भवति समस्त सु४२ शतथी मायराये त५ माह में सघनी शसा भने छे कडाण कम्माण मोरख न अस्थि-कृतेभ्य कर्मभ्य मोक्ष नास्ति पात मायरेसा उथी मनुष्याना छुटा। यत नथी मात् કરેલા કર્મોનું ફળ તેને અવશ્ય મળે છે. એ અફળ નથી બનતા જનપદનું પણ આ વિષયમાં આવું જ મતવ્ય છે कृतकर्मक्षयो नास्ति, कल्पकोटिशवैरपि । अवश्यमेव भोक्तव्य, कृत कर्म शुभाशुभम् ॥" કરેલા કર્મ કદી પણ, કડો શતક૫ કાળમાં પણ લપિત થતા નથી. ચાહે તે શુભ હોય કે અશુભ આનુ ફળ તે અવશ્ય ભોગવવું પડે છે આ भाटे ३ यती ! मम आत्मा भारे। मात्मा ५५ उत्तमेहि अत्येहि कामेहि- ७५२ र्थनीयः कामैः शन्दादिभिः कता पुण्यफठोपपतोऽस्ति । जय भावः हे रामन् ! मयाऽपि समुत्कृष्टा अर्थकामा समुपभुक्ताः । अतस्त्रया नेा मन्तव्यम्-यदेवस्य भिक्षोः पूर्वकवसमत निष्फलमिति ॥ १० ॥ मूलम्- जाणासि सभूय ! महाणुभाग, महिडीय पुण्णफैलोववेय। चिंत्तपि'जाणाहि तहेव राय, इंडि जुई तस्से वि' येप्पभूया॥११॥ छाया-जानासि समूत ! महानुभाग महर्दिक पुण्यफलोपपेतम् । चित्रमपि जानीद तथैव राजन् ! ऋद्धिर्युतिस्तस्यापि च प्रभूता ॥११॥ -टीका-'जाणासि' इत्यादि- हे सभूत ! जन्मान्तरीय नाम्नेद समोधनम् , यया-त्वमात्मान महानुभाग बृहन्माहात्म्यसंयुक्त महर्द्धिक चक्रातिपदमाप्त्या सातिशयनिभूतिमन्तम् , अत एष द्रव्य कामरूप अथवा जन प्रार्थनायरूप शब्दादिकोंको भोगने बारा (पुण्ण फलोववेए-पुण्यफलोपपेतः) पुण्यफल से युक्त है। भावार्थ-चक्रवतीको समझानेके अभिप्रायसे मुनिराजने उनसे कहा-कि जब यह अटल सिद्धान्त है-विकृत कमेका फल जीवोंको अवश्य मिलता है तो इस नियमके अनुसार मैने भी उत्कृष्ट अर्थकाम उपयुक्त किये है । अत तुम अपने चित्तमे ऐसा विचार मत करो कि इस भिक्षुके पूर्व सुकृत निष्फल हैं। क्यो कि उत्तम द्रव्य कामरूप विषयों की प्राप्ति विना पुण्यके जीवोंको नहीं मिलती है ॥१०॥ तधा-जाणासि' इत्यादि । अन्वयार्थ-जन्मान्तरके नामसे सबोधित करते हुए मुनिराज उत्तमै अथै काम च उत्तम ०५०३५ અથવા જનપ્રાર્થનીય રૂ૫ શબ્દો दिन all २॥ पुण्णफलोववेण-पुण्यफलोपपेत पुष्य नाथी त छ ભાવાર્થ– ચક્રવતીને સમજાવવાના આશયથી મુનિરાજે એમને કહ્યું કે, જયારે આ અટલ સિદ્ધાત છે કે, કરેના કર્મોનું ફળ અને અવશ્ય મળે તે આ નિયમ અનુસાર મે પણ ઉત્કૃષ્ટ અર્થકામને ઉપાજીત કરેલ છે આથી તમે તમારા મનમાં એ કઈ વિચાર ન કરે કે, આ ભિક્ષુએ પૂર્વે કરેલા સુકૃત્ય નિષ્ફળ છે કેમકે, ઉત્તમ દ્રવ્ય કામરૂપ વિષયની પ્રાપ્તિ અને પુય વગર મળી શકતી નથી કે ૧૦ | तथा-" जाणासि"-त्याह અન્વયા–જન્માતરના નામથી સંબંધિત કરતા મુનિરાજ કહે છે કે, ७५३ प्रियदर्शिनी टीका अ. १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् पुण्यफलोपपेत जानासि। तथैव हे राजन् ! मां चित्रमपि जानीहि । 'चित्रम् । इति जन्मान्तरीय नाम्ना व्यपदेशः। तस्यापि-चिनाभिधानस्य ममापि प्रभूताः अत्यधिका ऋद्विा दासीदासहस्त्यश्वमणिमुपदि धनधान्यसंपद , द्युतिः तेज: मतापरूपा चासीत् । अय भाष.-सनिदानः सभूतनामधारको भवान् देवलोकाच्युतो ब्रह्मनाम्नो राज्ञ च्युलनी नाम्न्या भार्याया ब्रह्मदत्तेति नाम्ना समुत्पन्नश्चक्रवर्तित्व प्राप्तः । निदानरहितश्चिननामधारको ममात्मा देवलोकाच्युतः सुसमृद्धस्य धनसारनामक कहते हैं कि (सभूय-समूत) हे सभूत । जैसे तुम अपने आपको (महाणु भाग-महानुभागम्) अतिशयमाहात्म्यसे सपन्न एव (महिड्डिय-महर्टिकम्) चक्रवती पदकी प्राप्तिसे अतिशय विभूति विशिष्ट मानकर (पुण्गफलो ववेय जाणासि-पुण्यफलोपपेतम् जानासि) मुकृतके फलका भोक्ता जान रहे हो (तहेव-तथैक) उसी तरह (राय-राजन्) हे राजन् (चित्तपि जाणाहि-चित्रमपिजानिहि) मुझ चित्र के जीवको भी इसी तरह समझो (तस्स वि इट्टीजुई य प्पभूया-तस्यापि ऋद्धिः द्युतिः च प्रभूताः) इस चित्र के जीव के भी ऋद्धि-दासी, दास, हस्ति, अन्ध, मणि, सुवर्ण आदि धन धान्य सपत्-एव द्युति तेजप्रतापरूप द्युति अत्यधिक थी। इसका तात्पर्य यह है कि जिस प्रकार तुम निदानके प्रभावसे देव- लोकसे चवकर ब्रह्मराजनामका राजा और चुलनी रानीके यहा ब्रह्मदत्त इस नामकपुत्ररूपसे अवतरित होकर चक्रवर्ती पदको भोग रहे हो उसी तरह तुम्हारा भाई चित्र भी निदान रहित तपके प्रभावसे देवलोकसे चव सभूय-सभूत हे भूत ) तमे म पातानी जतने महाणुभाग-महानुभागम् भतिशय मान्यथा सपन भने महिढिय-महर्द्धिकम् पहनी प्रासिया भतिशय विभूति विशिष्ट मानी पुण्णफलोववेय जाणासि - पुण्यफलोपपेतम् जानासि सुकृत्यना जाना सोमवार भानी २धा छ। वहेव-तथैव से शत राय-राजन डे ! चित्तपि जाणाहि-चित्रमपि जानाहि भा। यिना पने ५ सय ४ भाना तस्स वि इड्ढीजुई य प्पभूया-तस्यापि ऋद्धि द्युति च प्रभूता मा यित्रना अपने ५५ ऋद्धि, सी, हास, हाथी, घोड1, भel, सुपर्थ, આદિ ધન ધાન સંપન્ન અને વૃતિ તેજ પ્રતાપરૂપ શુતિ વિપુલ પ્રમાણમાં હતી આનું તાત્પર્ય એ છે કે, જે પ્રકારે તમે નિદાનના પ્રભાવથી દેવલોકથી ચવીને બ્રહ્મરાજ અને ચુલની રાણીને ત્યાં બ્રહ્મદત્ત નામના પુત્રરૂપે અવતરીને ચક્રવતી પદને જોગવી રહ્યા છે એવી રીતે હુ તમારે ભાઈ ચિત્ર પણ નિદાન . मैं उ० ९५ थेष्ठिनः पुत्रत्वेन समुत्पनः । चकपनियनस्यापि ममात्मन समृद्धिासीद। सब ममात्मा प्रतिदिन याचकेभ्यः मुरर्णदीनारकोटि ददाति स्म । तथा पडतुसुस दायकेषु मनोहरेपूज्वैस्तरमासादेषु समग्रान् भोगानुपभुजानो बहुविधरपतुरग गजादि समृद्रिसम्पन्नोऽनेकानेरुसुरुमारकामिनीमि परिवृतो दाभिनिष नाटक पश्यन् सुखपरम्परा परीतोऽनेकविधान् भोगान् प्रतिदिन सुजानः पूर्वकत मुकतप्रभावेण परमममोदमनुभपन्नासीदिति ॥ ११ ॥ यदि ममेव तरापि सपदासोचदा त्वं कथ प्राजितः ? इत्याशरस्याह- मूलम्- महत्थरूवा वयणप्पभूया, गाहागीया नरसघंमज्झे । जं भिक्खुणोसीलगुणविवेया, इहर्जयते समेणोम्हेिजाओ॥१२॥ छाया-महार्थरूपा पचनाल्पभूता, गावाऽनुगीता नरसङ्घमध्ये । या भिक्षनः शीलगुणोपपेता, इह यतन्ते अमणोऽस्मि जातः ॥१२॥ कर सुसमृद्ध धनसार सेठके यहां पुत्र रूपसे अवतरित हुआ है। जिस तरह तुम्हारा वैभव है ठीक इसी तरहका मेरा भी वैभव था। मैं भी उस अवस्थामें याचकोंके लिये एक करोड़ सुवर्णकी दीनारे प्रतिदिन प्रातः काल दिया करता था।समस्त स्तुओंके अनुकूल, सुखदायक, मनोहर एव उन्नत प्रासादो में निवास करता हुआ समग्र भोगोंका उपभोग करता था। अनेक प्रकारके रथोंकी, घोड़ोंकी तथा हाथियोंकी मेरे यहां कमी नही थी। मेरे अनेक सुकुमार कामिनिया थीं। बत्तीस प्रकारके नाटकों को देखता हुआ मैं विशिष्ट सुख परम्पराको भोगता था। किसी भी वस्तुका अभाव मेरे यहा नही था।पूर्वकृत सुकृतका प्रभाव मुझे हर तरहसे प्रतिदिन आनदित करता था ॥११॥ રહીત તપના પ્રભાવથી દેવકથી યુવીને સુસમૃદ્ધ ધનસાગર શેઠને ત્યા પુત્ર રૂપે અવતરેલ છે જે પ્રકારને તમારે વિભવ છે એજ પ્રકારનો મારે વૈભવ હતે હું પણ એ અવસ્થામા યાચકોને માટે એક કરોડ મુદ્રાઓ આપ્યા કરતે હતે દરેક ઋતુઓને અનુકૂળ, સુખદાયક, મનહર અને સુખદાયક ભવ્ય પ્રાસાદમાં નિવાસ કરીને સઘળા ભોગોને ઉપભોગ કરતા હતા અનેક પ્રકા ૨ના રાની ઘોડાની તથા હાથીઓની મારે ત્યાં કમીના ન હતી મારે અનેક સુકુમાર પત્નીઓ હતી બત્રીસ પ્રકારના નાટકોને જોતા જોતા હુ વિશેષ સુખ પર પરાને ભગવતે હો મારે ત્યાં કોઈ પણ વસ્તુને અભાવ ન હતું. પૂર્વ કરેલા સુકૃત્યોને પ્રભાવ મને દરેક પ્રકારે રેજ બજ આનંદિત બનાવતે હતી ૧ .. प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-संभूत चरितवर्णनम् ७५५ टीका-'महत्यभूया' इत्यादि- महार्थरूपा = अनन्तद्रव्यपर्यायात्मकतया बहुर्थरूपा, तथा-वचनाल्पभूता स्वल्पाक्षरा, एतादृशी गाथा गीयते तीर्थकरगणवरादिभिरिति गाथा, मोक्षार्था- भिधायिनी सूत्रपद्धतिः, नरसङ्घमध्ये-विपुलजनसमुदायमध्ये, अनुगीता-अनु= अनुलोम-श्रोतुरनुकूल गीतास्थविरैः कथिता । या गाथा श्रुत्वा भिक्षनसाधव शीलगुणोपपेता:-शील चारित्र, गुणो-ज्ञान ताभ्यामुपपेता=युक्ताः सन्तः, इह= जैनशासने मोक्षार्थ यतन्ते पत्नपन्तो भान्ति । तामेन गाथा श्रुत्वाऽह श्रमणो जातोऽस्मि न तु दरिद्रतात् । अय भावः-सर्वभौगोपभोगसपन्नः महर्दियुतोऽनेक- इस प्रकार मुनिराजका कथन सुनकर चक्रवर्तीने कहा कि जब आपके पास मेरी जैसी विभूति थी तो फिर मुनि होने का क्या कारण हुआ? इसका उत्तर अब इस गाथा द्वारा दिया जाता है-'महत्थरूवा' इत्यादि अन्वयार्थ-(महत्यख्वा वयणप्पभूया-महार्यरूपो वचनाल्पभूता) अनन्त द्रव्यपर्यायात्मक वस्तुको विपय करने वाली होनेसे विस्तृत अर्थवाली तथा स्वल्प अक्षर वाली ऐसी गाथा-सूरपद्धति (नरसघमज्झे- नरसहमध्ये) स्थविरोंने विपुलजनसमुदायके बीचमे (अणुगांया-अनु- गीता) गाई-(या सोच्चा-या श्रुत्वा) जिस गाथा को सुनकर (भिक्खुणो- भिक्षव )भिक्षुजन (सीलगुणोववेया-शीलगुणोपपेताः) चारित्र एव ज्ञान गुणसे युक्त वनकर (इह) इस जैनशासनमें (ज्जयते-यतन्ते) मोक्षप्राप्ति के लिये प्रयत्नशील बनते है सो मैं भी " तामेव गाथा श्रुत्वा" (समणोम्हि जाओ-श्रमणो जातोऽस्मि) उसी गाथा को सुनकर ससार शरीर एव भोगौसे विरक्त बनकर मुनि हो गया है। दरिद्री होनेसे मुनि नहीं हुआ है। મુનિરાજનું આ પ્રકારનું કથન સાભળીને ચક્રવર્તીએ કહ્યું કે, જ્યારે આપની મારા જેવી વિભૂતિ હતી તે પછી મુનિ થવાનું શું કારણ બન્યું? मेने उत्तर मा गाथा द्वारा भावामा आवे छे-" महत्थरूवा "-त्या ! मन्वयार्थ-महत्थरूवा वयणप्पभूया-महार्थरूपा वचनाल्पभूता मनतद्रव्य પર્યાયાત્મક વસ્તુને વિષય કરનાર હોવાથી વિસ્તૃત અર્થવાળી એવી ગાથા सूत्र पद्धति नरसघमज्जे-नरसघमध्ये २थवाशन विधु - समुदायनी पयमा अणुगाया-अनुगीता आई या सोच्चा-या श्रुत्वा २ थाने सामान भिक्खुणो- भिक्षव लिन सीलगुणोववेया-शीलगुणोपपेत यास्त्रि भने शानगुथी युक्त मनार इह-इह मानन शासनमा जयते यतन्ते भाक्षप्रति भाट प्रयत्नशील मन छ त हु प समणोम्हिजाओ-श्रमणो जातोस्मि में गायाने साबणाने સસાર, શરીર અને ભેગોથી વિરક્ત થઈને મુનિ બની ગયે છું પણ દરિદ્રી હવાથી મુનિ થએલ નથી ७५५ - भेष्ठिनः पुत्रत्वेन समुत्पनः। चयनियनस्यापि ममात्मन समृद्धिगसी । सर ममात्मा प्रतिदिन यायकेभ्यः सुपर्णदीनारकोटिं ददाति स्म। तथा पासुन दापके' मनोहरेणूच्चैस्तरमामादेषु समग्रान् भोगानुपमुबानो बहुविवरचतुरन गजादि समृद्धिसम्पन्नोऽनेकानेरमुछमारकामिनीमि परिवो द्वात्रिंशतिष नाटक पश्यन् सुखपरम्परा परीतोऽने करिधान् भोगार प्रतिदिन सुम्नानः पूर्वकत मुकतममावेण परमप्रमोदमनुभपन्नासीदिति ॥ ११ ॥ यदि ममेव तरापि सपदासोत्तदा त्वं कथ प्राजितः ? इत्याशरस्पाह- मूलम्- महत्थरूवा वयणप्पभूया, गाहाणुंगीया नरसघंमज्झे । ज भिक्खुणोसीलगुणोववेया, इहज यते समेणोम्हिजाओ ॥१२॥ छाया-महार्थरूपा पचनाल्पभूता, गाथाऽनुगीता नरसहमध्ये । या भिक्षः शीलगुणोपपेता, इइ यतन्ते अमणोऽस्मि जावः ॥१२॥ कर सुसमृद्ध धनसार सेठके यहा पुत्र रूपसे अवतरित हआ है। जिस तरह तुम्हारा वैभव है ठीक इसी तरह का मेरा भी वैभव था। मैं भी उस अवस्थामें याचकोंके लिये एक करोड़ सुवर्णकी दीनारे प्रतिदिन प्रातः काल दिया करता था। समस्त ऋतुओंके अनुकूल, सुखदायक, मनोहर एव उन्नत प्रासादो में निवास करता हुआ समग्र भोगोंका उपभोग करता था। अनेक प्रकारके रोंकी, घोड़ोंकी तथा हाधियोंकी मेरे यहा कमी नही थी। मेरे अनेक सुकुमार कामिनिया थीं। बत्तीस प्रकारके नाटकों को देखता हुआ मैं विशिष्ट सुख परम्पराको भोगता था। किसी भी वस्तुका अभाव मेरे यहा नही था।पूर्वकृत सुकृतका प्रभाव मुझे हर तरहसे प्रतिदिन आनदित करता था ॥११॥ રહીત તપના પ્રભાવથી દેવકથી યવીને સુસમૃદ્ધ ધનસાગર શેઠને ત્યા પુત્ર રૂપે અવતરેલ છુ જે પ્રકારને તમારે વૈભવ છે એજ પ્રકારને મારો વૈભવ હતે હું પણ એ અવસ્થામાં યાચકને માટે એક કરોડ મુદ્રાઓ આપ્યા કરતે હતા દરેક ઋતુઓને અનુકૂળ, સુખદાયક, મહર અને સુખદાયક ભવ્ય પ્રાસાદેમા નિવાસ કરીને સઘળા ભેગને ઉપભેગ કરતો હતો અનેક પ્રકા ૨ના રથની ઘેડાની તથા હાથીઓની મારે ત્યાં કમીના ન હતી મારે અનેક સુકુમાર પત્નીએ હતી બત્રીસ પ્રકારનાં નાટકને જોતા જોતા હુ વિશેષ સુખ પરપરાને ભોગવતે હો મારે ત્યાં કોઈ પણ વસ્તુને અભાવ ન હતે પૂર્વે કરેલા સુકૃત્યોને પ્રભાવ મને દરેક પ્રકારે રેજ બજ આન દિત બનાવતા હતા - प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चिर-संभूत चरितवर्णनम् टीका-'महत्यभूया' इत्यादि- महार्थरूपा = अनन्तद्रव्यपर्यायात्मकतया पह्वयंरूपा, तथा-वचनाल्पभूता= स्वल्पाक्षरा, एतादृशी गाथा-गीयते तीर्थकरगणधरादिभिरिति गाथा, मोक्षार्था- भिधायिनी सूत्रपद्धतिः, नरसङ्घमध्ये विपुलजनसमुदायमध्ये, अनुगीता-अनु= अनुलोम-श्रोतुरनुकूल गीता स्थपिरैः कथिता । या गाथा श्रुत्वा भिक्षयः साधव शीलगुणोपपेवाः-शील चारित्र, गुणो-ज्ञान ताभ्यामुपपेवा-युक्ताः सन्तः, इन जैनशासने मोक्षार्थ यतन्ते यत्नान्तो भवन्ति । तामेन गाथा श्रुत्वाऽह अमणो जातोऽस्मि न तु दरिद्रत्वात् । जय भाषा-सर्वभोगोपभोगसपन्नः महद्धियुतोऽनेक- इस प्रकार मुनिराजका कयन सुनकर चक्रवर्तीने कहा कि जय आपके पास मेरी जैसी विभूति थी तो फिर मुनि होने का क्या कारण हुआ? इसका उत्तर अब इस गाथा द्वारा दिया जाता है-'महत्यरूवा' इत्यादि अन्वयार्थ (महत्यरूवा वयणप्पभूया-महार्थरूपो वचनाल्पभूता) अनन्त द्रव्यपर्यायात्मक वस्तुको विपय करने वाली होनेसे विस्तृत अर्थवाली तथा स्वल्प अक्षर वाली ऐसी गाया-सूत्रपद्धति (नरसघमज्झे- नरसङ्घमध्ये) स्थविरोने विपुलजनसमुदायके वीचमे (अणुगाया-अनु- गीता) गाई-(या सोच्चा-या श्रुत्वा) जिस गाथा को सुनकर (भिक्खुणो- भिक्षव)भिक्षुजन (सीलगुणोववेया-शीलगुणोपपेताः) चारित्र एव ज्ञान गुणसे युक्त वनकर (इह) इस जैनशासनमें (जयते-यतन्ते) मोक्षप्राप्ति के लिये प्रयत्नशील यनते ह सो मै भी " तामेव गाथा श्रुत्वा" (समणोम्हि जाओ-श्रमणो जातोऽस्मि) उसी गाथा को सुनकर ससार शरीर एव भोगौसे विरक्त बनकर मुनि हो गया है। दरिद्री होनेसे मुनि नहीं हुआ है। મુનિરાજનું આ પ્રકારનું કથન સાભળીને ચક્રવર્તીએ કહ્યું કે, જ્યારે આપની મારા જેવી વિભૂતિ હતી તે પછી મુનિ થવાનું શું કારણ બન્યું? मेना उत्तर मा गाथा द्वारा मापामा मावस छ–“ महत्थरूवा"-त्या ! मन्वयार्थ-महत्थरूवा वयणप्पभूया-महार्थरूपा वचनाल्पभूता मनात द्रव्य પર્યાયાત્મક વસ્તુને વિષય કરનાર હોવાથી વિસ્તૃત અર્થવાળી એવી ગાથા सूत्र पद्धति नरसघमज्जे-नरसघमध्ये स्थवीरान विधु - समुदायनी क्यमा अणुगाया-अनुगीता आई या सोच्चा-या श्रुत्वा रे भायाने सामान भिक्खुणो- भिक्षव भिक्षुमन सीलगुणोववेया-शीलगुणोपपेत शास्त्रि भने ज्ञानगुस्थी युटत सनीन. इह-इह भानन शासनमा ज्जयते यतन्ते भाक्षप्राति भाटे प्रयत्नशील मन छ ? ५ समणोम्हिजाओ-श्रमणो जातोस्मि से थाने सामान સ સાર, શરીર અને ભેગથી વિરક્ત થઈને મુનિ બની ગયે છું પણ દરિદ્રી હોવાથી મુનિ થએલ નથી - दासीदासगोमहिपहस्त्यचहिरण्यपर्णमणि-मणिायाधीश्वरः प्रतिदिवस मोटिसु. वर्णदीनारान् ददानो नरसयमध्ये स्थापिररेनुगीवा तीर्थकरगणधरोक्ता गापा भुस्खा सर्व परित्यज्य प्रनितोऽस्मि । न तु यथा मा पश्यसि, तथैवाहमासम् । मतो न ममापि पूर्वछतमुमत विफलम् । फितु त्यत्तुल्य सफलमेवेति ।। १२ ।। एर मुनेवचन शुत्ता चक्रवर्ती स्वसपदा त निमन्त्रयभाइ- मृलम्- उच्चोदए महु केके यं वभे, पर्वईया आवसहा य रम्मा। इम गिह चित्तं धणप्पभूय, पाहि पचालंगुणोववेय ॥१३॥ छाया-उच्चोदयो मधुः कव ब्रह्मा, प्रवेदिता आवसयाध रम्याः। इद गृह चित्र ! धनमभूत, प्रशाधि पश्चालगुणोपपेतम् ॥ १३ ॥ तात्पर्य इसका यह है कि-समस्त भोग और उपमोगोंकी सामग्री सपम मैं महामद्धिवाला था। मेरे पास अनेक दासी, दास, गो महिष, हस्ति, अश्व, हिरण्य सुवर्ण माणिक्य मणि आदि सन पुण्य के ठाट थे। किसी भी वस्तु की कमी नहीं थी। प्रतिदिन में एक करोड़ सुवर्ण दीनारोंका दान दिया करता था। एक समय की बात है कि श्रमणजनोने-नरसमु- दाय के बीच एक ऐसी गाथा गाई कि जिसको सुनकर भिक्षुजन शील एव गुणोंसे विशिष्टरूपमें सपन्न हो जाते हैं और जो विस्तृत अर्थ को ली हुइ थी तथा अक्षर जिसमे वहुत कम ये उसको सुनकर मै मुनि हो गया। जिस रूपमें आप मुझे देख रहे हैं ऐसा मेरारूप नहीं था। इसलिये आप मेरा सुकृत निष्फल नही समझे-किन्तु अपने तुल्य ही समझे ॥१२॥ તાત્પર્ય આનું એ છે કે, સમસ્ત ભેગ અને ઉપભોગની સામગ્રી સંપન્ન એ હુ મહાન રિદ્ધિવાળો હતો મારી પાસે અનેક દાસ, દાસી, ગાય, ભેસ, हाथी, घ31, 3, सुपर्ण, भा, भी मासिधा पुयना प्रभाव३३ हता, કઈ પણ વસ્તુની કમીના ન હતી તિ દિવસ હું એક કરોડ સુવર્ણ મુદ્રાઓનું દાન કરતે હતો એક સમયની વાત છે કે, શમણજીએ જનસમુદાયની વચમાં એક એવી ગાથા ગાઈ સંભળાવી કે, જેને સાંભળીને ભિક્ષુજન શીલ અને ગુણેથી વિશેષરૂપ સંપન્ન બની જાય છે અને તેમા ઘણજ અર્થ ભરેલો હત તથા અક્ષર તેમાં ખૂબ જ ઓછા હતા જેને સાભળીને હુ મુનિ બની ગયે, જે રૂપમાં આપ મને જોઈ રહ્યા છે એવું મારૂ રૂપ ન હતુંઆ માટે આપ મારૂ સુકૃત્ય નિષ્ફળ ન સમજે પરંતુ તમારા તુલ્ય જ સમજે ૧૨ એ ।

ولي - प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् टीका-उच्चोदए' इत्यादि- उच्चोदयो मधुः कः, च शब्दान्म-यो ब्रह्मा चेति पञ्चप्रधानप्रसादाः प्रवे- दिताःचड़किपुरस्सरैः सुरैरुपनीता मत्कृते । तया-इत-इतरेऽपि आवसथा। भवनानि च रम्याः सन्ति । अवमनुश्रूयते-यौन चक्रवर्तिने रोचते तत्रैवैते मासादाः प्रादुर्भवन्तीति । हे चित्र । धनप्रभूत-प्रभूत-प्रचुर धन = मणिमाणिक्यादिरूप यस्मिस्तत्तथा, अथवा चित्रधनपभूत-प्रभूतानि चिनाणिबहुमूल्यचित्रफलकानि धनानि च यस्मि स्तनया, विविधमणिमाणिक्यरूपधनानि यस्मिस्तत्तयाभूत, पाश्चा- लगुणोपपेत=पचालो नाम देशस्तर भवा ये गुणा इन्द्रियोपकारिणोरूपादयस्वरूपेत समन्वितम् इद-दृश्यमान, गृह पञ्चसख्यकपासादरूप वासस्थान, प्रशाधिमालय- उपभुङ्वेत्यर्थ । जय भाषः-पञ्चाले भरतक्षेने च यानि विशिष्ट वस्तूनि तानि सर्वाण्यत्र गृहे सन्ति । एतानि भरनानि गृह्णातु भवानिति । इस प्रकार मुनिराजके वचन सुनकर चक्रवर्ती अपनी सपदासे निमन्त्रित करते हुए कहते हैं-'उचोदए' इत्यादि। अन्वया (उच्चोदए महुककेय वभे-उच्चोदयः मधु कर्कः ब्रह्मा) उच्चोदय, मधु, कर्क, मध्य एच ब्रह्मा ये पाच प्रधान प्रासाद जो मेरे लिये देवकारीगरो ने बनाये हे सो इनको तया दूसरे (रम्मा आवसहा रम्याः आवसथाः) और भी जो सुन्दर २ भवन हैं उनको एव (धणप्प भूय-प्रभूत धनम् ) प्रचुर मणि माणिक्य आदि रूप धन से ठसाठस भरा हुआ ऐसा (इम गिह-इद गृहम् ) यह जो मेरा भवन है उसको कि जो (पचाल गुणोववेय-पाचालगुणोपपेतम् ) पचालदेशके विशिष्ट सौदर्यादि गुणों से सपन्न है (चित्त-चित्र) हे चित्र ! आप (पसह-प्रशाधि) स्वी कार करो। तात्पर्य इसका यह है कि चक्रवर्ती चित्रके जीव मुनिराजसे આ પ્રકારના મુનિરાજના વચનને સાભળીને ચક્રવતી પિતાની સાપ हाथी माता हे छ-" उच्चोदए "-त्या ! अन्वयार्थ:-उच्चोदए महुकक्केय बभ-उच्चोय मधुकर्क ब्रह्मा, श्याय, મધુ, કર્ક, મધ્ય અને બ્રહ્મા એ પાચ મુખ્ય મહેલ જે મારે માટે દેવ કારી गरोसे मनावर छतासन तथा मीन पर रम्मा आवसहा-रम्या आवसथा रेसु४२ सपन छ भने मने धणप्पभूय-प्रभूत-धन प्रयुर भणी मामा ३५ धनयी सास सराय मेरे इम गिह-इदम् गृहम् भा३ सपन छ से, रे पाचालगुणोववयम्-पाचालगुणोपपेतम् पाया देशना विशिष्ट सेवा सौ ध्य माहि गुपोथी सपन्न छे चित्त-चिन डे यित्र! आ५ सेवा पसाहि- તુ એ છે કે, ચકવતી ચિત્રના જીવ મુનિ प्रशाधि स्वी।

- इह पश्चालग्रहण पश्चालदेशस्तस्मिन् समये विशिष्ट समृदिमानासोदिति सूच यति । अन्यथा हि भरतक्षेत्रेऽपि यद्विशिष्ट वस्तु तत् तदा ब्रह्मदत्तगृहे आसीत् ॥१॥ किंच- मूलम्- णदेहिं गीएहिं यं वाइपहि, नारीणाइ परिवारयतो । भुजाहिभोगाइ ईमाइ भिक्खू, मैम रोयेई पध्वजा हुँदुक्ख ॥१४॥ छाया-नाटयगी वैश्च यादि नारी जनान् परिवारयन् । भुड्स भोगानिमान् भिक्षो! मह्यं रोचते भाज्या दुःखम् ॥१५॥ टीका-'णेदेहिं । इत्यादि- 'हे भिक्षो! नाटयैः द्वात्रिंशभेदोपलक्षितै नाटयः, विविधाङ्गहारादि स्वरूप यह कह रहे है कि पाचाल में एव भरत क्षेत्रमें जितनी भी विशिष्ट वस्तुएँ हैं वे सब इन मेरे भवनों में हैं अतः आप इन भवनोंको अगी- कार करो।"पाचाल" पदसे यह ज्ञात होता है कि उस समय वहा की समृद्धि विशिष्ट थी, नहीं तो भरतक्षेत्रके कहनेसे ही उसका ग्रहण हो जाता है । फिर " पाचाल गुणोपपेतम् " ऐसा कहना व्यर्थ पड़ता है। सुनते है कि उच्चोदय मधु आदि प्रासाद जहां चक्रवर्ती की रुचि होती है वहीं बन जाते है । "गृह पद वर्तमान में चक्रवती जहा रहता है उसका पोधक है ॥ १३ ॥ फिर चक्रवर्ती मुनिराजसे कहते हैं-'गद्देटिं' इत्यादि। अन्वयार्थ-(भिक्खू-भिक्षो) हे भिक्षो । (गद्वेहि-गीएहिं य वाइएहिं नाटयैः गीतैः वादित्रैः) बत्तीस प्रकारके नाटकोंसे विविधप्रकारके રાજને એવું કહી રહેલ છે કે, પાચાલમા અને ભરતક્ષેત્રમાં જેટલી પણ વિશિષ્ટ વસ્તુઓ છે એ સઘળી વસ્તુઓ મારા ભવનમા છે, આથી આપ આ ભવનના स्वीर । પદથી એ જાણી શકાય છે કે, એ સમયે ત્યાની સમૃદ્ધિ વિશિષ્ટ હતી નહી તે ભરતક્ષેત્રના કહેવાથી જ તેમાં તેને સમાવેશ થઈ જાય છે પછી જ पाचालगुणोपपेतम् " अबु षु व्यर्थ मन छ સાભળીએ છીએ કે, ઉદય મધુ આદિ ભવન કે જ્યા ચક્રવતીની રૂચી થાય છે ત્યા બની જાય गृह પદ વર્તમાનમાં ચક્રવતી જ્યા રહે છે. એનું બેધક છે કે ૧૩ श यती भुनिरानने ४ छ ‘णदेहि "-त्यादि । अन्वयार्थ भिक्खू-मिक्षो मि ! णदेहिं गाएहि य वाइएहि-नाटयै गीत वादिनै मत्रीस १२ना नाटकाना विविध प्रकारना तथा तथ! मने पांचाल .

७५९ - प्रियदर्शिनीटीका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् नृत्य, गीतैः ग्रामस्परमूनालक्षणैः, च=पुन पादिः=मृदगमुरजादिभि नारी: जनान् परिवारयन् परिवारी कुर्वन् , इमान् भोगान्-शब्दादीन भुइन । यतः मनज्या हु-निश्चयेन मम दुख-दुःखमूल राचते अतिभाति ॥ १४ ॥ इत्य चक्रवर्तिचन श्रुत्वा मुनिर्यत्कृतवान् , तत् कथयति- मूलम्- त' पुवनेहेण कयाणुरागं नराहिवं कामगुणेसु गिद्धं । धम्मासिओतस्स हियाणुपेही, चित्तो इमं वैयण मुदाहरित्था ॥१५॥ छाया-त पूर्वस्नेहेन कृतानुराग, नराधिप कामगुणेपु गृद्धम् । धर्माश्रितस्तस्य हितानुमेक्षी, चित्र इद वचनमुदाहरत् ॥ १५॥ टीका-'तु पुवनेहेण' इत्यादि- पूर्वस्नेहेन-जन्मान्तरप्ररूदप्रणयेन, कृतानुराग-मुनि प्रत्यनुरागवन्त, कामगु- गीतोंसे तथा अनेक प्रकारके वादिनोंसे (नारीजणाइ परिवारयतो- नारीजनान् परिवारयन् ) नारीजनोंके साथ बैठकर आप (इमाइ भोगाइ भुजाहि-इमान् भोगान् भुत्व ) इन शब्दादिक विपयभोगों को आनंद के साथ भोगो। क्यों कि (मम रोयह पव्वज्जा हु दुक्ख-मद्य प्रव्रज्या दुःख रोचते ) मुझे यह आपकी दीक्षा दुःखमूल ही प्रतीत होती है । भावार्थ-चक्रवर्ती ने पुनः मुनिराज से कहा कि महाराज । क्या धरा है इस कायक्लेश स्वरूप प्रव्रज्यामें-आप तो नारीजनोंके बीच वैठकर गीत, नृत्य, वादिनोंके साथ अपने मनको बहलावो। इस जीवन को व्यर्थ क्यों गवा रहे हो । इस शुष्क तपस्यामें दुःख के सिवाय और क्या रखा है ॥ १४ ॥ चक्रवर्तीके इस प्रकार वचन सुनकर मुनिने क्या किया? यह इस पालथी नारीजणाइ परिवारयतो-नारीजनान् परिवारयन् नारीनानी साये मेसीन मा५ इमाइ भोगाइ भुजाहि-इमान् भोगान् भुव मे हा विषयगाने આનદની સાથે ભોગવો કેમ કે, મને આપની આ દીક્ષા દુ ખકારજ જણાય છે ભાવાર્થ–-ચક્રવર્તીએ ફરીથી મુનિ મહારાજને કહ્યું કે, મહારાજ ! શું રાખ્યું છે આ કાયાને કહેશરૂપ પ્રવજયામા ? આપ નારીજનેની વચમા બેસીને ગીત, નૃત્ય, વાજીની સાથે આપના મનને બહેલા આ જીવનને વ્યર્થ શામાટે ગુમાવી રહ્યા છે ? આ શુષ્ક તપસ્યામાં દુખના સિવાય બીજુ શુ છે ? ૧૪ ચક્રવર્તીના આ પ્રકારના વચનને સાભળીને મુનિએ શું કર્યું ? એ આ उत्तरायया इह पञ्चालग्रहण पश्चालदेशस्तस्मिन् समये विशिष्ट समृदिमानासीदिति सूब यति । अन्यथा हि भरतक्षेत्रेऽपि यद्विशिष्ट वस्तु तत् तदा ब्रह्मदत्तगृहे आसीत् ॥१३॥ किंच- मूलम्- णदेहिं गीपहिं ये वाइपहि, नारीजणाइ परिवारयतो । भुजाहि भोगाई इमाइ भिक्खू, मैम रोयेई पवजा हुँदुक्खं ॥१४॥ छाया-नाटयी वैश्च वादित नारी जनान् परिवारयन् । भुव भोगानिमान् भिवो! मह्यं रोचते प्रज्या दुःखम् ॥१४॥ टीका-'णे?हिं ' इत्यादि- 'हे भिक्षो ! नाटयैः द्वात्रिंशभेदोपलक्षितै नाटयैः, विविधाङ्गहारादि स्वरूप यह कह रहे है कि पाचाल में एव भरत क्षेत्रमें जितनी भी विशिष्ट वस्तुएँ हैं वे सब इन मेरे भवनों में है अतः आप इन भवनोंको अगी- कार करो।"पाचाल" पदसे यह ज्ञात होता है कि उस समय वहा की समृद्धि विशिष्ट धी, नही तो भरतक्षेत्रके कहने से ही उसका ग्रहण हो जाता है । फिर " पाचाल गुणोपपेतम् " ऐसा कहना व्यर्थ पड़ता है। सुनते है कि उच्चोदय मधु आदि प्रासाद जहां चक्रवर्ती की रुचि होती है वही बन जाते है। “गृह" पद वर्तमान मे चक्रवर्ती जहा रहता है उसका योधक है ॥ १३॥ फिर चक्रवर्ती मुनिराजसे कहते हैं-'गडेहि' इत्यादि। अन्वयार्थ-(भिक्खू-मिक्षो) हे भिक्षो । (गट्टेहि-गीएहिं य वाइएहिं नाटयैः गीतैः वादि.) बत्तीस प्रकारके नाटकोंसे विविधप्रकारके રાજને એવું કહી રહેલ છે કે, પાચાલમાં અને ભરતક્ષેત્રમાં જેટલી પણ વિશિષ્ટ વસ્તુઓ છે એ સઘળી વસ્તુઓ મારા ભવનમા છે, આથી આપ આ ભવનને स्वी१२ ४ पाचाल" ५४थी से नशी शय छ है, में सभये त्यानी સમૃદ્ધિ વિશિષ્ટ હતી નહી તે ભરતક્ષેત્રના કહેવાથી જ તેમાં તેને સમાવેશ થઈ જાય છે પછી ૪૪ पाचालगुणोपपेतम् " मेवु ४हेषु व्यर्थ मन छ સાભળીએ છીએ કે, ઉદય મધુ આદિ ભવન કે જ્યા ચક્રવતી ની રૂચી થાય છે ત્યા બની જાય પદ વર્તમાનમાં ચકવતી જ્યા રહે છે એનું બેધક છે ! ૧૩ श यती भुनिने छ ‘णटेहिं "-त्याहि । मन्वयार्थ:-भिक्खू-भिक्षो नि ! णदेहिं गीएहि य वाइएहि-नाटयै गीते વાતિ બત્રીસ પ્રકારના નેટકેના વિવિધ પ્રકારના ગીતોથી તથા અનેક પ્રકારના प्रियदर्शिनी टीका अ १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ७६१ दीना पतिस्मरणरूप गीत भाति, तद्वत् । तथा-सर्व नाटय विडम्वितम्-विडम्म- नामाय-यक्षाविष्टपीतमद्योन्मत्ताघगविक्षेपपत् । तथा-सर्वाण्याभरणानि-मुकूट के यूरादीनि भारातत्वतो भाररूपत्वात्तेपाम् । गीत मेरी दृष्टि में (विलवीय-विलपितम्) विलाप तुल्य है तथा (सव्व नह-सर्व नाटय) समस्त नाटक विडम्बना प्राय है । और (सव्ये आम- रणा भारा-सर्वाणि आभरणानि भाराः) समस्त आभरण भारतुल्य है। ज्यादा क्या कहें (सव्वे कामा दुहावहा-सर्वे कामाः दुःखावहाः) समस्त इन्द्रियों के विषय मुझे तो दुःखदायी ही प्रतीत होते है । जिस प्रकार उन्मत्त एच पालक आदिके गीत हित शिक्षा विहीन होने से विलाप जैसे ही प्रतीत होते हैं तथा जिस प्रकार विधवा स्त्रीका अपने मृत पति के गुणोंका स्मरण रूप गीत, विलापतुल्य होता है उसी प्रकार मोक्षा- भिलापी मुनिकी दृष्टि में गीत भी एक प्रकार के विलाप ही जैसे मालूम पड़ते हैं। यक्षसे आविष्टमृत लगे हुए मनुष्यके तथा मद्यपायी व्यक्ति के अगोंका विक्षेप जिस प्रकार एक तरहकी विडम्बनासे पूर्ण माना जाता है, उसी प्रकार नाटक भी मुनियोंकी दृष्टि मे वैसे ही मालूम पडते हैं। आभरणोंको भले ही परिरात्मा जीव आभूपणरूप माने पर जो अन्तरात्मा जीव हैं उनको तो वे भाररूप प्रतीत होते हैं। तथा शब्दा- दिक विपय तृष्णाके परिवर्धक होनेसे एक प्रकारके दुःख ही हैं। अतः दृष्टिमा विलपिय-विलपितम् विसाप तुक्ष्य छ तथा सव्व नट्ट-सर्वम नाटय सक्षणा नाट विटमा ३५ छ भने सवे आभरणाभारा-सर्वाणि आभरणानि भारा सपा माससारे तुक्ष्य छ वधु शु ? सव्वे कामो दुहावहा-सर्व कामा ફુલવા સઘળા ઈન્દ્રિયના વિષય મને તે દુ ખદાયક જ દેખાય છે જે પ્રમાણે ઉન્મત્ત અને બાળક વગેરેને ગીત શિક્ષા વિહીન હોવાને કારણે વિલાપ જેવા લાગે છે તથા જે પ્રકારે વિધવા સ્ત્રીને પિતાના મૃત્યુ પામેલા પતિના અણેનું સ્મરણરૂપ ગીત વિલાપ તુલ્ય હેય છે એજ રીતે મોક્ષના અભિલાથી મુનિની દૃષ્ટિમા ગીત પણ એક પ્રકારના વિલાપ જેવા જ માલુમ પડે છે યક્ષથી અવિષ્ટભૂત થયેલ મનુષ્યને તથા મદ્યપાન કરેલ વ્યક્તિને અગોને વિક્ષેપ જે પ્રમાણે એક પ્રકારની વિટંબણાથી પૂર્ણ માનવામા આવે છે એ જ રીતે નાટક પણ મુનિઓની દમિ એવા જ માલુમ પડે છે આમરણોને ભલે બહિરાત્મા જીવ આભૂષણ રૂપ માને પર તુ જે અન્તરાત્મા જીવ છે એને તે એ ભારરૂપ જ જણાય છે તથા શબ્દાદિક વિષય તૃણાને વધારનાર હોવાથી એક પ્રકારે દુઃખરૂપ જ છે આથી ચિત્રના જીવ મુનિરાજે ચક્રવર્તીને સમ ७६० . णेपु-मनोन शब्दादिपु, गृहम्लोलुप, त नराधिपादनवर्तिन, धर्माभिवान धर्ममार्गमारूढः, तस्य नामदत्तस्य हितानुमेलीब्रह्मदलहितानुचिन्तनपर: त्रिक चित्रजीवमुनिरिद वक्ष्यमाण वचनम् , उदाहर-उक्तगन् ।॥ १५ ॥ मुनि यदुक्तवान् वदाह- मूलम्-- सव्वं विलवियं गीय, सव्व नह विडम्बियं । सम्वे आर्भरणा भारा, सव्वे कोमा दुहावहा ॥१६॥ छाया-सर्व पिलपित गीत, सर्व नाटय विडम्मितम् । सर्वाण्याभरणानि भाराः, सर्व कामा दाखापहाः ॥१६॥ टीका-'सन्ध' इत्यादि- सर्व गीत- पिलपित-विलापतुल्यम्, आत्महितार्जितत्वात् , यथा-मत्तस्य चालकादेश्च गीतम् । तथा-रुदिनकारणत्वादपि विलापतुल्यम् । यथा-मृतभर्तृका- गाथा द्वारा सूत्रकार प्रकट करते है-'त पुन्चनेहेण ' इत्यादि। अन्वयार्थ--(पुन्धनेहेण-पूर्वस्नेहेन) पूर्व भवके स्नेहसे (कयाणुरागं कृतानुरागम् ) अनुरागके आधीन बने हुए तथा (कामगुणेसु गिद्ध- कामगुणेषु गृद्धम् ) मनोज्ञ शब्दादिक विपयोंमे लोलुप हुए ऐसे (त नराहिव-त नराधिपम् ) उस चक्रवर्ती ब्रह्मदत्तसे (धम्मस्सिओ-धर्मा। श्रितः) धर्ममार्ग पर आरूढ हुए तथा (तस्सहियाणुपेही-तस्य हितानुप्रेक्षी) चक्रवर्तीके हितके अमिलापा (चित्तो-चित्रः) चित्रके जीव मुनिराजने (इम वयण मुदाहरित्या-इद वचनमुदाहरत्) इस प्रकार कहा ॥ १५ ॥ मुनिराज ने चक्रवर्तीसे जो कहा सो कहते हैं-'सव' इत्यादि । अन्वयार्थ-हे चक्रवर्ती ! सुनो (सव्व-सर्वम्) समस्त (गीय-गीतम्) गाथा ॥ सूत्र।२ प्रट रे छ -“ त पुबनेहेण "त्या | मन्वयार्थ --पुवनेहेण-पूर्वस्नेहेन सपना स्नेहुना कयाणुराग-कृतानु रागम् मनुरागने आधीन मनेा भने कामगुणेसु गिद्व-कामगुणेषु गृद्धम् मना। Awa विषयोभा यु५ मनसा मे त नराहिव-त नराधिपम् यावती' प्रतन धम्मस्सिओ-धर्माश्रित धर्म भाग ५२ भा३८ मन मने तस्स हियाणुपेहि-तस्य हितानुप्रेक्षि यतीना हित मलिताषी सपा चित्तो-चित्रा ચિત્રના જીવ મુનિરાજે આ પ્રકારે કહ્યું છે ૧૫ मुनिरा यतीन ४धु ते ४ छ-" सव्व "त्या ! अन्वयार्थ -3 यqal ! सव्व-सर्वम् सामा गीय-गीतम् old भारी प्रियदर्शिनी टोका म १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् धूर्तेय शरीरश्रमो मा भवत्वित्यलीकमुत्तर ददाति । भूयो यथैव न कुर्यात्, तयेय मया शिक्षगोया। एव विचार्य परेास्त शिठापुरक सणेन वेष्टयित्वा कण्ठाभरण- रूप कारयित्वा पत्नीसमीपे समागत्य सस्नेहमिदमवगीत्-प्रिये ! स्वर्णमयमिद कण्ठाभरण त्वदर्थे मयाऽनीतम् । इद तवफण्ठ भूपयतु । पल्यपि कण्ठाभरणमा- लोक्य सहर्प तद्गृहीत्वा कण्ठे बध्नाति स्म । रात्रिदिव सर्णपत्राच्छादितशिला- पत्रकाण्ठाभरण कण्ठे परिदधाना साऽतीव प्रमोदमनुबभूव । एकदा सुदर्शनस्ताम- उसको ज्ञात नहीं हो सका। पतिने पत्नीके कथन सुनते ही विचार किया-मालूम पडता है कि चद्रकला धूर्त है, यह ऐसा जो कह रही है सो उसका कारण केवल यह है कि इसको शरीर का परिश्रम सह्य नहीं है। अतः वहाना बनाकर यहा उसके उठानेसे बचना चाहती है। अतः आगे अब यह ऐसा न करे इसलिये मुझे इसको शिक्षा देना चाहिये इस विचारसे उसने एक युक्ति की। दूसरे दिन ही उस शिला- पुत्रकको उसने सुपर्णके परसे आवेष्टित करवा दिया। और उसकी आकृति भी उसने कण्ठाभरणके रूपमे परिवर्तित करवादी । पश्चात् वह उसको अपनी पत्नीके पास ले जाकर कहने लगा-प्रिये! यह कण्ठा- भरण मैंने तेरे लिये वादरसे मगवाया है, अतः तुम इसको अपने कठ मे पहिरलो। सुदर्शनको यह गत सुनकर चद्रकला बहुत ही खुश हुई और उसने उसी समय उसको देखते ही देखते बडे हर्प के साथ अपने कपठ में पहिर लिया। अब तो उसने उसको कठसे उतारनेका नामतक भी नहीं लिया। रात दिन वह उसको अपने कठमे ही धारण करे रही और આવી પહો જેનું આવવાનું તેની જાણમાં ન હતુ પતિએ પત્નીના વચન સાભળતા જ વિચાર કર્યો કે, માલુમ પડે છે કે, ચકલા ખેટી છે એથીજ તે આવુ કહી રહી છે કારણ માત્ર એટલું જ છે કે, એને શરીરને પરિશ્રમ કરે ગમતો નથી આથી બહાનું બતાવીને એ તેને ન ઉઠાવવા માટે બચાવ કરી રહી છે આથી આગળ તે એવુ ન કરે એ માટે મારે તેને શિક્ષા આપવી જોઈએ આવા વિચારથી તેણે એક યુકિત કરિ બીજે દિવસે જ એ શિલા- પુત્રકને તેણે સુવર્ણના પત્રાથી મઢાવી અને એની આકૃતિ પણ તેણે કઠ આભરણના ઘાટની કરાવી પછી તે તેને પિતાની પત્નીની પાસે લઈ જઈને કહેવા લાગ્ય, પ્રિયે ! આ કઠ આભરણુ મે તારા માટે બહારથી મગાવેલ છે આથી તમે તેને ગળામાં પહેરી પતિની આ વાત સાંભળીને ચદ્રકળા ઘણજ ખુશી થઈ અને તેણે એજ વખતે એને જોતા જોતા ઘણાજ હર્ષની સાથે પોતાના ગળામાં પહેરી લીધું આ પછી તેણે તેને પિતાના ગળામાથી ઉતારી નાખવાનું નામ પણ ન લીધુ રાત દિવસ તેને તે પિતાના ગળામાં પહેરી - ७६२ अत्रास्त्येव कथानकम्-मासीदनदेशे मणिपुरे प्रचुरधनगन्यादिसप. चितोऽतिविनीतः सुदर्शननामकः प्ठिमुतः। तस्यामीन् पाणत्रप्रिया मालक लाचतुराऽनवघसांगयुक्ता चद्रकलानाम्नी मार्या । तामेकदा कार्यान्तरसमानापा पोह स्तुपे! सौधमध्यात् शिला पुामानय । वराचनमाकर्ण्य सा प्रार-माता! महाभारोऽय शिलापुनका, नाह त समानेतु शका । अस्मिन्ने समय कुतोऽपि समागतः पत्न्यानुपलसितः अप्ठिमुनः पल्पाचनमाफर्य समचिन्तयत्-अहो! चित्रके जीव मुनिराजने चक्रवतीको समझाया कि तुम इनको किस रूपमें अच्छा समझकर मुझे ग्रहण करने के लिये कह रहे रो?। इस पर एक कथानक इस प्रकार है- अंगदेश में मणिपुर नगरमें धनधान्यादिसे समन्वित तथा अत्यंत अति विनीत सुदर्शन नामका एक अष्ठिपुत्र रहता था। सुदर्शनकी पत्नीका नाम चद्रकला था, यह जैसा नाम था वैसी ही गुण सपना थी। सुदर्शनको यह अपने प्राणोंसे भी अधिक प्यारी थी। चद्रकला भी सकलकलाओंमे बडी चतुर थी। इसका प्रत्येक शारीरिक अवयव सौन्दर्य ण्व लावण्यसे भरपूर था। एक समय की यात है कि चद्रकलासे उसकी सासने जो कि उस समय किसी दूसरे काम करने में लगी हुई थी कहा बहू ! मकानके भीतरसे शिलापुत्रकको ले आ। चद्रकलाने सासके वचन सुनकर कहा-माताजी ! शिलापुत्रकका वजन तो बहुत है इसलिये वह अकेली मुझसे नही उठ सकता है । जब चन्द्रकला इस प्रकार कह रही थी कि इसी समय कहींसे उसका पति भी आ गया जिसका आना જાવ્યું કે, તમે એને કઈ રીતે સાર સમજીને મને અગીકાર કરવાનું કહી રહ્યા છે? આના ઉપર એક કથા આ પ્રમાણે છે- અગદેશમા મણીપુર નગરમાં ધનધાન્યાદિકથી પરિપૂર્ણ તથા ખૂબજ વિનીત એવા સુદર્શન નામે શેઠને એક પુત્ર રહેતે હતો સુદર્શનની પત્નીનું નામ ચદ્રકલા હતુ એ જેવું નામ હતું તેવી જ ગુણસ પન્ન હતી કળાઓમાં ખૂબજ ચતુર હતી એના શરીરના પ્રત્યેક અવયવ સૌદર્ય અને લાવણ્યથી ભરપૂર હતા એક સમયની વાત છે કે, ચદ્રકલાને તેની સાસુએ કે જે એ વખતે બીજા કેઈ કામમાં થયેલ હતી તેણે કહ્યું, વહુ મકાનની અંદરથી શિલાપત્રકને લઈ આ ચદ્રકળાએ સાસુના વચન સાંભળીને કહ્યું કે, માતાજી! શિલાપત્રકનું વજન તે ઘણુ છે આથી તે મારા એકલાથી ઉપડી શકે તેમ નથી જયારે ચકકળા આ પ્રમાણે કહી રહી હતી કે, એજ સમયે તેને પતિ કયાકથી ચા - मियदर्शिनी टोका य १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् धूर्तेय शरीरश्रमो मा भववित्यलीकमुत्तर ददाति । भूयो यथैवं न कुर्यात्, तयेय मया शिक्षगोया। एक विचार्य परेद्युस्त शिलापुरक सणेन वेप्टयित्वा कण्ठाभरण- रूप कारयित्वा पत्नोसमीपे समागत्य सस्नेहमिदमनमीत्-पिये ! स्वर्णमयमिद कण्ठाभरण त्वदर्थे मयाऽऽनीतम् । इद तपफण्ठ भूपयतु । पल्यपि कण्ठाभरणमा लोक्य सहर्ष तद्गृहीत्वा कण्ठे वघ्नाति स्म । रात्रिंदिव सर्णपत्राच्छादितशिला- पत्रकाण्ठाभरण कण्ठे परिदधाना साऽतीव प्रमोदमनुबभूव । एकदा सुदर्शनस्ताम- उसको ज्ञात नहीं हो सका। पतिने पत्नीके कथन सुनते ही विचार किया-मालूम पडता है कि चद्रकला धूर्त है, यह ऐसा जो कह रही है सो उसका कारण केवल यह है कि इसको शरीर का परिश्रम सह्य नहीं है। अतः पहाना बनाकर यहा उसके उठानेसे बचना चाहती है। अतः आगे अब यह ऐसा न करे इसलिये मुझे इसको शिक्षा देना चाहिये इस विचारसे उसने एक युक्ति की। दूसरे दिन ही उस शिला- पुत्रकको उसने सुवर्णके परसे आवेष्टित करवा दिया। और उसकी आकृति भी उसने कण्ठाभरणके रूपमें परिवर्तित करवादी । पश्चात् वह उसको अपनी पत्नीके पास ले जाकर कहने लगा-प्रिये! यह कण्ठा- भरण मैंने तेरे लिये बाहरसे मगवाया है, अतः तुम इसको अपने कठ मे पहिरलो। सुदर्शनको यह बात सुनकर चद्रकला बहुत ही खुश हुई और उसने उसी समय उसको देखते ही देखते पडे हर्ष के साथ अपने कण्ठ मे पहिर लिया । अत्र तो उसने उसको कठसे उतारनेका नामतक भी नहीं लिया। रात दिन वह उसको अपने कठमे ही धारण करे रही और ભાવી પડે જેનું આવવાનું તેની જાણમાં ન હતુ પતિએ પત્નીના વચન સાભળતા જ વિચાર કર્યો કે, માલુમ પડે છે કે, ચદ્રકલા બેટી છે એથીજ તે આવુ કહી રહી છે કારણ માત્ર એટલું જ છે કે, એને શરીરને પરિશ્રમ કરવું ગમતું નથી આથી બહાનું બતાવીને એ તેને ન ઉઠાવવા માટે બચાવ કરી રહી છે આથી આગળ તે એવું ન કરે એ માટે મારે તેને શિક્ષા આપવી જોઈએ આવા વિચારથી તેણે એક યુકિત કરિ બીજે દિવસે જ એ શિલા- પુત્રકને તેણે સુવર્ણના પત્રાથી મઢાવી અને એની આકૃતિ પણ તેણે કઠ આભરણના ઘાટની કરાવી પછી તે તેને પોતાની પત્નીની પાસે લઈ જઈને કહેવા લાગ્ય, પ્રિયે ! આ કઠ આભરણ મે તારા માટે બહારથી મગાવેલ છે આથી તમે તેને ગળામાં પહેરી પતિની આ વાત સાંભળીને ચદ્રકળા ઘણીજ ખુશ થઈ અને તેણે એજ વખતે એને જોતા જોતા ઘણાજ હર્ષની સાથે પિતાના ગળામાં પહેરી લીધુ આ પછી તેણે તેને પિતાના ગળામાથી ઉતારી નાખવાનું નામ પણ ન લીધુ રાત દિવસ તેને તે પિતાના ગળામાં પહેરી .

७६२ - धी। अत्रास्त्येव कथानकम्-आसीदनदेशे मणिपुरे प्रचुरघनपान्यादिसप. चितोऽतिविनीतः सुदर्शननाममा अष्ठिमृतः। तस्यामीन माणप्रिया सकलक लाचतुराऽनवसागयुक्ता चद्रकानाम्नी मायां । तामेकदा कार्यान्तरसमानावया प्रोह स्नुपे ! सौधमध्यात् शिला पुत्ररूमानय । वधावनमार्ण्य सा पाह-माता! महाभारोऽय शिलापुत्रका, नाह त समानेनु शका । अस्मिन्ने समये इतोऽपि समागतः परल्यानुपलक्षितः अप्ठिसुतः पल्याश्चनमाफर्य समचिन्तयत्-अहो। चित्रके जीव मुनिराजने चक्रवर्तीको समझाया कि तुम इनको किस रूप में अच्छा समझकर मुझे ग्रहण करने के लिये कह रहे रो?। इस पर एक कथानक इस प्रकार है- अंगदेश में मणिपुर नगरमे धनधान्यादिसे समन्वित तथा अत्यंत अति विनीत सुदर्शन नामका एक अष्टिपुत्र रहता था। मुदर्शनको पत्नीका नाम चन्द्रकला था, यह जैसा नाम था वैसी ही गुण सपन्ना सुदर्शनको यह अपने प्राणोंसे भी अधिक प्यारी थी। चद्रकला भी सकलकलाओंमे बडी चतुर थी। इसका प्रत्येक शारीरिक अवयव सौन्दर्य ण्व लावण्यसे भरपूर था। एक समय की बात है कि चद्रकलासे उसकी सासने जो कि उस समय किसी दूसरे काम करनेमें लगी हुई थी कहा बहू ! मकानके भीतरसे शिलापुत्रफको ले आ। चद्रकलाने सासके वचन सुनकर कहा-माताजी ! शिलापुत्रकका वजन तो बहुत है इसलिये वह अकेली मुझसे नही उठ सकता है। जब चन्द्रकला इस प्रकार कह रही थी कि इसी समय कहीसे उसका पति भी आ गया जिसका आना જાવ્યું કે, તમે એને કઈ રીતે સારા સમજીને મને અગીકાર કરવાનું કહી રહ્યા છે? આના ઉપર એક કથા આ પ્રમાણે છે- અગદેશમાં મણીપુર નગરમાં ધનધાન્યાદિકથી પરિપૂર્ણ તથા ખૂબજ વિનીત એવા સુદર્શન નામે શેઠને એક પુત્ર રહેતું હતું સુદર્શનની પત્નીનું નામ ચદ્રકલા હતુ એ જેવું નામ હતું તેવી જ ગુણસંપન્ન હતી કળાઓમા ખૂબજ ચતુર હતી એના શરીરના પ્રત્યેક અવયવ સૌદર્ય અને લાવયથી ભરપૂર હતા એક સમયની વાત છે કે, ચદ્રકલાને તેની સાસુએ કે જે એ વખતે બીજા કોઈ કામમાં ગુથાયેલ હતી તેણે કહ્યું, વહુ મકાનની અંદરથી શિલાપત્રકને લઈ આવે ચદ્રકળાએ સાસુના વચન સાંભળીને કહ્યું કે, માતાજી! શિલાપુત્રનું વજને તે ઘણુ છે આથી તે મારા એકલાથી ઉપડી શકે તેમ નથી જયારે ચક્રફળા આ પ્રમાણે કહી રહી હતી કે, એજ સમયે તેને પતિ કયાકથી ત્યા ।

। प्रियदर्शिनी टीका अ १३ चिर-सभूतचरितवर्णनम् ७३३ पर्नेय शरीरश्रमो मा भवत्तित्यलीफमुत्तर ददाति। भूयो यथैव न कुर्यात्, तपेय मया शिक्षगीया। एप विचार्य परेास्त शिलापुरक सणेन वेष्टयित्वा कण्ठाभरण- रूप कारयित्वा पत्नीसमीपे समागत्य सस्नेहमिदमवगीत-प्रिये ! स्वर्णमयमिद कण्ठाभरण त्वदर्थे मयाऽनीतम् । इद तरफण्ठ भूपयतु । पल्यपि कण्ठाभरणमा- लोक्य सहर्प तद्गृहीत्वा कण्ठे बघ्नाति स्म । रात्रिदिव स्वर्णपनाच्छादितशिला. पत्रकण्ठाभरण कण्ठे परिदधाना साऽतीव प्रमोदमनुसभूव । एकदा सुदर्शनस्ताम- उसको ज्ञात नहीं हो सका। पतिने पत्नीके कयन सुनते ही विचार किया-मालूम पडता है कि चद्रकला धूर्त है, यह ऐसा जो कह रही है सो उसका कारण केवल यह है कि इसको शरीर का परिश्रम सह्य नही है। अतः वहाना बनाकर यहां उसके उठानेसे बचना चाहती है। अतः आगे अब यह ऐसा न करे इसलिये मुझे इसको शिक्षा देना चाहिये इस विचारसे उसने एक युक्ति की। दूसरे दिन ही उस शिला- पुकको उसने सुवर्णके पत्रसे आवेष्टित करवा दिया। और उसकी आकृति भी उसने कण्ठाभरणके रूपमे परिवर्तित करवादी । पश्चात् वह उसको अपनी पत्नीके पास ले जाकर कहने लगा-प्रिये! यह कण्ठा- भरण भने तेरे लिये वाररसे मगवाया है, अतः तुम इसको अपने कठ मे पहिरलो। सुदर्शनको यह बात सुनकर चद्रकला बहुत ही खुश हुई और उसने उसी समय उसको देखते ही देखते पडे हर्ष के साथ अपने कण्ठ में पहिर लिया। अब तो उसने उसको कठसे उतारने का नामतक भी नहीं लिया। रात दिन वह उसको अपने कठमे ही धारण करे रही और આવી પહાચ્ચે જેનું આવવાનું તેની જાણમાં ન હતુ પતિએ પત્નીના વચન સાભળતાજ વિચાર કર્યો કે, માલુમ પડે છે કે, ચદ્રકલા બેટી છે એથી જ તે આવુ કહી રહી છે કારણ માત્ર એટલું જ છે કે, એને શરીરને પરિશ્રમ કરે ગમતું નથી આથી બહાનું બતાવીને એ તેને ન ઉઠાવવા માટે બચાવ કરી રહી છે આથી આગળ તે એવું ન કરે એ માટે મારે તેને શિક્ષા આપવી જોઈએ આવા વિચારથી તેણે એક યુકિત કરિ બીજે દિવસે જ એ શિલા- પુત્રકને તેણે સુવર્ણના પત્રાથી મઢાવી અને એની આકૃતિ પણ તેણે કઠ આભરણુના ઘાટની કરાવી પછી તે તેને પિતાની પત્નીની પાસે લઈ જઈને કહેવા લાગ્ય, પ્રિયે ! આ કઠ આભરણ મે તારા માટે બહારથી મગાવેલ છે આથી તમે તેને ગળામાં પહેરી પતિની આ વાત સાંભળીને ચદ્રકળા ઘણી જ ખુશી થઈ અને તેણે એજ વખતે એને જોતા જોતા ઘણાજ હર્ષની સાથે પિતાના ગળામાં પહેરી લીધુ આ પછી તેણે તેને પિતાના ગળામાથી ઉતારી નાખવાનું નામ પણ ન લીધુ રાત દિવસ તેને તે પોતાના ગળામાં પહેરી . , ७६२ अनास्त्येव कथानकम् आसीदनदेशे मणिपुरे प्रधनधान्यादिसा- चितोऽतिविनीतः सुदर्शननाममा अप्ठिमुतः। तस्यामीत् प्राणपिया सकलक लाचतुराऽनवधसांगयुक्ता चद्रकलानाम्नी मार्या । तामेकदा कार्यान्तरसलग्नाच प्रोह स्नुपे ! सौधमध्यान् शिला पुनझमानय । अथाचनमाकर्ण्य सा पाह-माता! महाभारोऽय शिलापुनका, नाहन समानेनु शका अस्मिन्ने समय कुतोऽपि समागतः पत्न्यानुपलक्षितः अप्ठिमुतः पल्पाचनमार्ण्य समचिन्तयत्-अहो ! चित्रके जीव मुनिराजने चक्रवतीको समझाया कि तुम इनको किस रूपमें अच्छा समझकर मुझे ग्रहण करने के लिये कह रहे रो?। इस पर एक कथानक इस प्रकार है- अंगदेश में मणिपुर नगरमे धनधान्यादिसे समन्वित तथा अत्यंत अति विनीत सुदर्शन नामका एक अप्ठिपुत्र रहता था। सुदर्शनकी पत्नीका नाम चद्रकला था, यह जैसा नाम था वैसी ही गुण सपना थी। सुदर्शनको यह अपने प्राणोंसे भी अधिक प्यारी थी। चद्रकला भी सकलकलाओंमे पडी चतुर धी। इसका प्रत्येक शारीरिक अवयव सौन्दर्य एव लावण्यसे भरपूर था। एक समय की बात है कि चद्रकलासे उसकी सासने जो कि उस समय किसी दूसरे काम करने में लगी हुई थी कहा बहू ! मकानके भीतरसे शिलापुत्रकको ले आ। चद्रकलाने सासके वचत मुत्तकर.कहा-साताजी ! शिलापत्रकका वजन तो बहुत है इसलिये वह अकेली मुझसे नही उठ सकता है । जब चन्द्रकला इस प्रकार कह रही थी कि इसी समय कहीसे उसका पति भी आ गया जिसका आना જાવ્યું કે, તમે એને કઈ રીતે સારા સમજીને મને અગીકાર કરવાનું કહી રહ્યા છે? આના ઉપર એક કથા આ પ્રમાણે છે – અગદેશમા મણીપુર નગરમાં ધનધાન્યાદિકથી પરિપૂર્ણ તથા ખૂબજ વિનીત એવા સુદર્શન નામે શેઠને એક પુત્ર રહેતું હતું સુદર્શનની પત્નીનું નામ ચદ્રકલા હતુ એ જેવું નામ હતુ તેવી જ ગુણસંપન્ન હતી કળાઓમા ખૂબજ ચતુર હતી એના શરીરના પ્રત્યેક અવયવ સૌદર્ય અને લાવણ્યથી ભરપૂર હતા એક સમયની વાત છે કે, ચદ્રકલાને તેની સાસુએ કે જે એ વખતે બીજા કેઈકામમાં ગુથાયેલ હતી તેણે કહ્યું, વહુ મકાનની અંદરથી શિલાપત્રકને લઈ આવે ચદ્રકળાએ સાસુના વચન સાભળીને કહ્યું કે, માતાજી! શિલાપત્રનું વજન તે ઘણુ છે આથી તે મારા એકલાથી ઉપડી શકે તેમ નથી જયારે ચક્રફળા આ પ્રમાણે કહી રહી હતી કે, એજ સમયે તેને પતિ કયાકથી ત્યા . . । मियदर्शिनी टीका अ० १३ चिन-सभूतचरितवर्णनम् वात्सल्यान्माता पुरस्य भार न जानाति, तथैव त्वमपि लोभात्वर्णाच्छादित शिलापुत्रकस्य भार न जानासि । यः पुरा गिरिवद्गुरुरासी स एव स्वर्णा- वृतस्तूलबल्लघुर्जातः । अहो वीणा स्वभावः ! इति पत्युर्वचनमाफर्य सा स्वशाव्य- मनुस्मरन्ती नितरा लज्जिताऽभूत् । लज्जावशाद् विपादाच्च क्षमस्व ' इत्यपि वक्तुमशक्का सा पत्युचरणयोनिपतिता । परित्यक्तस्तया सदुर्भावः ॥ यथा सा श्रेष्ठिसुतभार्या भाररूपमप्यमान मोहात्कण्ठेऽधारयन् , तथैव सर्वे लोका मोहाद् अहा ! देखो सुवर्णकी कितनी महत्ता है। माता जिस प्रकार वात्सल्य गुणके कारण पुरके भारको नहीं जानती है उसी प्रकार तुम भी लोभ से आकृष्ट होने की वजहसे स्वर्णाच्छादित इस शिलापुरकके भार को नहीं गिन रही हो। जो पहिले तुम्हारी दृष्टि में पहाड़ जैसा भारी प्रतीत हो रहा था वही सुवर्णसे परिवेष्टित होकर अब तुमको तूल-रुई की तरह हल्का प्रतीत हो रहा है। इस प्रकार अपने पतिके वचन सुनकर चद्रकला अपनी मूर्खता पर बड़ी अधिक लज्जित हुई। लज्जावश एव विपादवश वह उस समय यह भी कहना भूल गई कि हे नाथ ? मुझे इस अज्ञानता पर आप क्षमा प्रदान करे। अपने कपट को याद करती हुई वह एकदम पति के चरणों पर गिर पड़ी और अपने इस दुर्भाव पर पश्चात्ताप करने लग गई । पश्चात् उसने अपने दुर्भाव का भी परित्याग कर दिया। इस कथा के लिखनेका भाव केवल इतना ही है कि जिस प्रकार चद्रकला ने अपनी अज्ञानतावश भाररूप भी उस शिलापुत्रकको अपने સમર્થ છુ અહા ! જુઓ સુવર્ણ કેવો પ્રભાવ છે? માતા જે રીતે વાત્સલ્ય ગુણના કારણથી પુત્રના ભારને જાણતી નથી એજ રીતે તે પણ લેભથી આકર્ષાઇને સુવર્ણથી મઢેલા આ શિલાપત્રકના ભારને ગણત્રીમાં ગણતી નથી જે તારી દ્રષ્ટિ મા પહેલા પહાડ જેવો ભારે લાગતો હતો તે જ સોનાથી મઢાતા આજે તને રૂના જે હલકે જણાય છે આ પ્રકારના પિતાના પતિના વચન સાંભળીને ચદ્રકળા પિતાની મૂર્ખતા માટે ખૂબજ લજ્જા અનુભવવા માડી લજજાવશ તેમજ વિષાદવશ તે એ સમયે એ પણ કહેવાનું ભૂલી ગઈ કે, હે નાથ ! મારી આ અજ્ઞાનતાની આપ ક્ષમા કરે. પોતાના કપટને યાદ કરતા કરતા તે એકદમ પતિના ચરણે ઉપર પડી ગઈ અને પોતાના એ દુર્ભાવ ઉપર પશ્ચાત્તાપ કરવા લાગી આ પછી તેણે પિતાના આવા દુર્ભાવને પણ ત્યાગ કરી દીધે આ કથાને લખવાનો ભાવ કેવળ એટલો જ છે કે, જે પ્રકારે ચદ્રકળાએ પિતાની અજ્ઞાનતાથી ભારરૂપ એવા એ શિલાપુત્રને પિતાના ગળામાં ધારણ ७६५ उत्तराप्ययन वोचत्-मिये ! जस्य कण्ठाभरणस्य भारो न जातु भावी वाधते ? सा सासर- वाच-आर्यपुन ! कियन्मानमिद कण्ठाभरणम् ? यदि इतोऽपि चतूर्गुणं भवेचयापि न मे भाराय भवेत् । पल्यावचनमार्ण्य श्रेष्टिमुत सस्मितमिदमोचत्-तस्मिन् दिवसे शिलापुनकमानेतु माना मोक्ता व कराभ्यामपि तदुदहने समयों नासी, साम्मत स्वर्णपत्रः परिवेष्टित कण्ठाभरणता माप्त तमेव शिलापुत्रक कण्ठेन वासि। इतोऽपि चतुर्गुण भार समुदोमुत्सहसे। अहो ! सुपर्णस्स माहात्म्पम् । यथा अतीव प्रमुदित मन पनी रही । एक दिन सुदर्शन ने उसको एकान्त में पाकर कहा कि प्रिये ! कहो तो सही इस कठामरणका भार क्या तुम्ह को दुःखित नहीं करता है ? पति की इस यातसे चद्रकलाको बड़ी हँसी आई और हसते २ उसने प्रत्युत्तर रूप में कहा कि आर्यपुत्र! इस कठा भरण का भार कितना सा है इससे भी चारगुणा अधिक भार हो तो मुझे वह नहीं साल सस्ता है। चद्रकला की इस बात से सुदर्शनको भी हँसी आगई और उसने भी सते २ उससे कहा कि यह क्या बात थी कि जिस दिन माता ने तुमको शिलापुत्रक लाने के लिये कहा था, उस दिन तो तुम उसको हाधोंसे भी लानेमे असमर्थ बन गई थीं, और आज इस शिलापुत्रकको सुवर्णके पत्रसे वेष्टित करवा कर कठाभरण के रूपमें जय तुमको दिया गया तो तुम उसको अपने कठमें धारण करती हुई भी नही यक रही हो, और यह कहती हो कि इसका कितना भार है इससे भी चतुर्गुण भारको में सहन करने के लिये ममर्थ । રાખતી, અને ખૂબ ઉત્સાહ બતાવતી એક દિવસ એકાન્તમાં સુદર્શને તેને કહ્યું કે, પ્રિયા ! કહે તે ખરી કે આ ગળાના દાગીનાનો ભાર શુ તમને દુ ખ નથી પહોચાડતે? પતિની આ વાતથી ચદ્રકળાને ઘણુ હસવું આવ્યું અને હસતા હસતા તેણે પ્રત્યુત્તર રૂપમાં કહ્યું કે, આપુત્ર 1 આ ગળાને દાગીનો એ તે કયે વજનદાર છે, આનાથી ચાર ગણો અધિક ભાર હોય તે પણ મને દુ ખ કારક ન લાગે ચદ્રકળાની આ વાતથી સુદર્શનને પણ હસવું આવ્યું અને તેણે પણ હસતા હસતા તેને કહ્યું કે, એ શુ એક દિવસ માતાએ તેને શિલાપુવક લાવવા માટે કહ્યું, તે એ દિવસે તુ એને હાથ પણ લગાડવામાં અસમર્થ બની ગઈ હતી અને આજે આ શિલાપત્રકને સેનાના પત્રામાં જડીને કઠ આભરણ રૂપથી જ્યારે તને આપવામાં આવ્યું તે તુ એને પિતાના કઠમાં ધારણ કરવાથી પણ થાતી નથી અને એમ છે કે, આનો કેટલે બાર છે આનાથી ચારગણે ભાર સહન કરવામાં पात ती प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतचरिनवर्णतम् ७६७ तथा च- बालाभिरामेसु दुहावहेसु, ने त सुहं कॉमगुणेसु रोयं । विरत्तैकामाण तवोधणाणं, ‘ज भिक्खुण सोलंगुणेरैयाणं ॥१७॥ छाया-बालाभिरामेषु दुःखारहेषु, न तत्सुख कामगुणेषु राजन् !! विरक्तकामाना तपोधानाना, यद् भिषणा शीलगुणे रतानाम् ॥१७॥ टीका-'घालाभिरामेसु' इत्यादि- हे राजन् ! वालाभिरामेपु-चाला अज्ञानिनोऽभिरमन्ते सलग्ना भवन्ति येषु तेपु, अथवा-चालानामज्ञानिनामेव अभिरामाश्चित्ताल्हादका ये तथा तेपु, दुःखा चहेषु परिणामदुःखेषु कामगुणेषु मनोज्ञशब्दादिपु न तत्सुग्वमस्ति, यत्सुग्व शीळगुणे रतानाचारित्रनिरतानाम्, विरक्तकामाना-कामेषु विरक्ता विरक्तकामास्तेपा, परित्यक्तकामसुखानामित्यर्थः, तपोधनानां तपस्सिना भिक्षूणामस्ति । उक्त चापि- फिर भी मुनिराज कहते हैं-'यालाभिरामेसु' इत्यादि। अन्वयार्थ (राय-राजन्) हे चक्रवर्तिन् । (बालाभिरामेसु-बोलाभि रामेपु) अज्ञानीजनोंको ही आनद्का आभास कराने वाले-आत्मज्ञान विहीन प्राणियोंको ही सुहावने लगने वाले तथा (दुहावहेसु-दुःखावहेपु) परिणाम में दुःख देनेवाले ऐसे (कामगुणेसु-कामगुणेषु) मनोज्ञ शब्दादिक विषयों में (त मुइन-तम् मुखम् न) वह सुख नहीं है (ज-यतू ) जो सुख (सीलगुणे रयाणम्-शीलगुणे रतानाम् ) चारित्रमें निरत तथा (विरत्त कामाण-विरक्तकामानाम् ) कामसुखौके परित्यागी और (तवोधणाण- तपोधनानाम् ) तप ही है धन जिनके ऐसे (भिक्खुण-भिक्षुणाम् ) भिक्षुओं को है। कहा भी है- ફરીથી મુનિરાજ કહે છે -" वालाभिरामेसु "-त्या ! मन्वयार्थ-राय-राजन् यवता ! बालाभिरामेसु-बालाभिरामेषु अशानी જનેને જ આનદને આભાસ કરાવનાર આત્મજ્ઞાન વગરના પ્રાણીઓને જ मधु२ बागनार तथा दुहावहेसु-दुः खावहेषु परिणाममा हुने मापनार मेवा कामगुणेसु-कामगुणेषु भनाश Avals विषयमा त सुइ न-तम् सुख न मे सुम नथी , रे सु५ सीलगुणे रयाणम्-शीलगुणे रतानाम् यात्रिमा निरत तथा विरत्तकामाण-विरक्त कामानाम् म सुभाना परित्यागी मने वोधणाण- तपोधनानाम् -तप भनुन वा बिमान खाय छ , तरायपहा विवेक रहिता भारभूतान्याभरणानि इन्ति। रस्तु तस्तु आमरणानि मारा । तथा सर्वे कामाः शब्दादयो दुःखापहा दुःखदायका, 'मृगादीनामित्र परिनामे दुःखदायकत्वात्, ईविपादादिभिवितव्याकुलतोत्पादालामरकहतत्वाच ॥१६॥ '(१) उकच-फुरल-माता-पता-भात-मीना हता पञ्चभिरेय पश। पक प्रमावो सफर न हन्यते, य सेवते पञ्चभिरेवपशानि । कठमे धारण किया और पथात् ज्ञात होने पर उसको माररूप माना, इसी प्रकार समस्त ससारी जीव मोहकी वजहसे विवेकविकल पन- फर भारभूत भी इन आभरणोंको धारण करते रहते हैं। वास्तव में विचार किया जाय तो ये भी एक प्रकारके भार स्वरूप ही है। इसी प्रकार समस्त इन्द्रियों के शब्दादि विषय इस जीवको सुखप्रद नहीं है, किन्तु दुःखदायक ही है । श्रोत्र-चक्षु-प्राण-रसना और स्पर्श इन पाच इन्द्रियोंके विपय भिन्न २ रूपमे मृग,-पतङ्ग-भ्रमर, मत्स्य, एव हस्ती आदिको दुःखदायक ही सावित हुए है। अतः इनको सुखदायक मानना यही मनुष्य की एक बड़ी भारी अज्ञानता है । मोहकी लीला ही इनको सुखदायक प्रतीत करवाती है। ईर्ष्या विपाद आदिके द्वारा चित्तमें ये शब्दादिक विषय व्याकुलता के उत्पादक होते हैं इससे आत्मा अपने स्वरूपसे भ्रष्ट होकर पररूपमे मग्न होने के कारण नरक निगोदादिक के दुःखो को भोगनेका पात्र बनता है ॥ १६ ।। કર્યો અને પછીથી ખબર પડતા એને ભારરૂપ માને આ રીતે સર્વ સ સારી જીવ મેહના કારણે વિવેક વિકળ બનીને ભારભૂત એવા આ આભરણોને ધારણ કર્યા કરે છે ખરી રીતે વિચારવામાં આવે તે એ એક પ્રકારના ભાર રૂપજ છે આવી રીતે સઘળી ઈન્દ્રિયના શબ્દાદિક વિષયો આ જીવને સુખપ્રદ નથી પરતુ દુખદાયક જ છે શ્રેત્ર, ચક્ષુ, ઘાણ, રસના અને સ્પર્શ આ પાચ ઈન્દ્રિય વિષય જુદા જુદા રૂપમાં મૃગ, પતગ, ભ્રમર, મત્સ્ય અને હાથી આદિને દુખદાયક જ સાબીત થયા છે. આથી એને સુખદાયક માનો એ મનુષ્યની એક ભારે એવી અજ્ઞાનતા જ છે મોહની લીલાજ એને સુખદાયક બતાવે છે ઈર્ષા, વિષાદ, આદિના તરફથી ચિત્તમા એ શબ્દાદિક વિષય વ્યા કુળતાના ઉત્પાદક બને છે એનાથી આત્મા પિતાના સ્વરૂપથી ભ્રષ્ટ બનીને પરરૂપમાં મગ્ન થવાને કારણે નરક નિગોદાદિકના દુખેને ભગવનાર બને છn૧w , - प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ७६९ छाया-नरेन्द्र ! जातिरधमा नराणा, श्वपाफ जातियोर्गतयोः । यन्नावा सर्वजनस्य द्वेष्या, ववसाव श्वपानिवेशनेषु ॥१८॥ टीका-नरिंद' इत्यादि- हे नरेन्द्र हे चक्रवर्तिन् । नराणा मध्ये उधमा या जातिः सा धपाफजातिः चाण्डालजाति रस्ति, ता श्वपाकजाति गतयो प्राप्तयोर्द्वयोरप्यावयोः किमभूत् तत्स्मरसि ? यत्र श्वपाकजाती सर्वजनस्य द्वेप्यो सन्तौ नावा चपाकनिवेशनेपु- चाण्डालगृहेषु अवसाप-निवास कृतवन्तो ॥ १८ ॥ अव धर्म सेवन करनेका क्या फल होता है-इस बातको मुनि- राज दिखलाते हैं-'नरिंद' इत्यादि । अन्वयार्थ-(नरिंद-नरेन्द्र) हे चक्रवर्तिन् । (नराण अहमा जाई से- वाग जाई-नराणा मध्ये अधमा जातिः श्वपाऊजातिः) ससार मे मनुष्य- जातिमें यदि कोई अधम-निकृष्ट जाति है तो वह चाडाल जाति है। (जहिं यत्र गतयाः दयोः किं अभूत् इति स्मरसि) उसमे रहने वाले अपन लोगों की क्या दशा थी यह बात आप को मालूम नहीं है। वहां अपन दोनो (सव्वजणस्स वेसा-सर्वजनष्य द्वेष्यौ) सर्वजनों के लिये उस समय देप्य बने रहते थे। और इसी स्थिति में (सोवागणिवेसणेसु वसीय- श्ववपाक निवेशनेपु अवसाव) चांडाल के घर में रहते थे। भावार्थ-चक्रवर्तीको मुनिराज 'धर्मका क्या फल होता है। यह समझाना चाहते हैं। अतः वे उनको पहिले की स्थितिसे परिचित करते हैं-कहते हैं-हें चक्रवर्तिन क्या आपको यह बात नहीं मालूम है कि सबसे ધર્મનું સેવન કરવાથી શુ ફળ મળે છે? આ વાતને હવે મુનિરાજ मताछ-" नरिंद "-त्याल मन्वयार्थ नरिंद-नरेन्द्र यती ! नराण अहमाजाई सेवागजाइ- नराणां मध्ये अधमा जाति वपाकजाति ससारमा मनुष्य तिमान પણ અધમ-નિકુછ જાતિ હોય તે તે ચાલાલ જાતિ છે એમાં રહેવાવાળા આપણા બન્નેની શુ દશા હતી એ વાતની શુ આપને ખબર નથી? ત્યા આપણે भन्ने सब जणस्स वेस्सा-सर्वजनस्य द्वेष्यौ सपनीन. भाटो समय देय भने डा भने से स्थितिमा सोवागणीवेसणेसु वसीय-श्वपाकनिवेशनेषु अव साव न्यास धेर रडतात! ભાવાર્થ–“ધર્મથી શુ ફળ મળે છે ” એને મુનિરાજ ચક્રવતીને સમજાવવા ઈચ્છે છે આથી તેઓ તેને પહેલાની સ્થિતિથી પરિચિત કરે છે અને કહે છે કે, હે ચકવતી શુ આપને એ વાતની ખબર નથી કે, સહુથી - उ० ९७ - -- ७६८ उत्तरायपनले "यच्च कामसुख लोके यच्च दिव्य महस्यम् । तृष्णाक्षयसुपस्यैते नाईतः पोडशी क्लाम् ॥ १॥ इति ॥ १७ ॥ सम्मति धर्मफलमुपदर्शयन्नुपदिशति- मूलम्-- नरिंदै ! जाई अहेमा नराण, सोवागेजाई दुहओ गेयाणं। जहिं वैय सव्वजणस्स वेसी, वसीय सोवीगणिवेसणेसु ॥१८॥ यच्च कामसुस लोके, यच्च दिव्य महत्सुखम् । तृष्णाक्षयसुतस्यैते, नाईत पोडशी कलाम् ॥" जो सुख काम जनित होता है एच जो देवी का महान् मुख माना जाता है । वे दोनों ही सुख कृष्णाक्षयसे जनित मुखके सामने सोलहवीं कलाके यरायर भी नहीं है। भावार्थ-मुनिराज चक्रवर्ती के कथनका उत्तर देते हुए कह रहे हैं कि महानुभाव । शब्दादिक मनोज्ञ चिप उन्ही व्यक्तियोंको मुहावने प्रतीत होते हैं जो आत्मज्ञान विहीन है। हमारे सयमधनवाले मुनि- जनोंको तो ये सर्वधा विरस ही है । अतः ज्ञानचक्षु से इनके स्वरूपका अवलोकन करो तो आपको स्वय भी हमारा यह सत्य प्रतीत होने लगेगा। तृष्णा क्षय जनित सुखके सामने तो इनकी कोई कीमत ही नहीं है। अतः ससारके इन प्रपोंको छोड़कर धर्म की शरण में आजाओ-इसीमें आत्मा की भलाई है ॥ १७ ॥ यच्च कामसुख लोके, यच्च दिव्य महत्सुखम् । तृष्णायक्षसुखस्यैते, नाईतः पोडशी कलाम् ॥" જે સુખ કામગજનિત હોય છે અને જે દેવલોકના મહાન દિવ્ય સુખ તરીકે માનવામાં આવે છે તે બને સુખ તૃષ્ણ ક્ષયથી થનારા સુખની સામે સેળમી કળા બરાબર પણ નથી ભાવાર્થ–મુનિરાજ ચકવતીના કથનને ઉત્તર આપતા કહે છે કે, મહાનુભાવ! શબ્દાદિક અનેજ્ઞ વિષય એવી વ્યક્તિઓને પ્રિયકર લાગે છે કે, જે આત્મજ્ઞાનથી અજાણ છે અમારા સ યમ ધનવાળા મુનિજનેને તે તે સર્વથા નિરસ જ છે આથી જ્ઞાનચક્ષુથી એના સ્વરૂપનું અવલોકન કરે તે આપને પિતાને જ અમારૂ એ સત્ય સાચા સ્વરૂપથી જાણવા મળશે તૃષ્ણાને ક્ષય કરનાર સુખ સામે તે એની કેડીની પણ કિંમત નથી આથી સસારના આ પ્રપ અને છેડી દઈને ધર્મના શરણમાં આવી જાવ એમાજ આત્માની ભલાઈ છો.૧૭ .

' प्रियदर्शिनी टीका म १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् ७१ कृतानि पूर्वजन्मोपार्जितानि, विशिष्टजात्यादि कारगानि कर्माणि-शुभानुष्ठानानि आवयोः प्रकटितानीति शेपः । अय भावः-पूर्वजन्मन्या चाण्डालजाती समु- त्पनौ । तत्र सफलजनकृततिरस्कार विविपदुःख चानुभूती । तत्र यानि विशिष्ट जात्यानि कारणानि शुभकर्माणि कृतानि, वान्येर शुभकर्माणीह भवे आक्योरुदय जातानीति ॥ १९॥ तस्मात् मूलम्- सो दाणिसिं रायमहाणुर्भागो, महिडिओ पुण्णफलोववेओ। चईत्तु भोगाई असासयाइ, आयाणहेऊ अभिनिक्समाहि ॥२०॥ छाया-स इदानीमसि राजन् ! महानुभागो महर्द्धिक पुण्यफलोपपेतः । त्यमा भोगान् अशाश्वतान् , आदानहेतोरभिनिष्काम ॥ २० ॥ टीका-'सो दाणि' इत्यादि । हे राजन् ! यस्त्व तदानी सभूतनामा मुनिरासीः, स एव त्वमिदानी महा- पुराकृतानि कर्माणि उदितानि) पूर्वजन्मों मे उपार्जित विशिष्ट जात्यादिक के कारणभूत कर्म-शुभानुष्ठान-अपन लोगो के उदयमे आए हुए हैं। भावार्थ-पूर्वजन्म में अपन लोग चाडाल जाति मे जन्मे हुए थे। वहा अपनी स्थिति बडी दयनीय थी। वहां अपन लोग सबके तिरस्कारके पान बने हुए थे। इसको अपन वहा रहते हुए शातिके साथ सहन किया, तथा विविध दुःखोंका अनुभव भी किया। समता भावसे तिर स्कार एव दुःखोंको सहन करने रूप इस शुभानुष्ठान से अपन लोगोको विशिष्ट जात्यादिकके कारणभूत शुभकर्मो का वध पडा, सो वे ही शुभ फर्म अब हमारे इस भव मे उदय हुए हैं ॥ १९ ॥ पुडे कडाइ कम्माइ-पुराकृतानि कर्माणि उदितानि पू सभा 30 वशिष्ट આદિકના કારણભૂત કર્મ-શુભ અનુષ્ઠાન આપણા લોકોના ઉદય થયેલ છે ભાવાર્થ–પૂર્વ જન્મમાં આપણું બનેને ચાહોલ જાતિમાં જન્મ થયે હતે ત્યા આપણે સ્થિતી ખૂબ જ દયાજનક હતી ત્યાં આપણે બને કેના તિરસ્કારને પાત્ર બનેલ હતા આપણે ત્યાં રહીને એ સ્થિતિને શાતિપૂર્વક સહન કરેલ છે તથા વિવિધ ટુ એને અનુભવ પણ કરેલ છે સમતા ભાવથી તિરસ્કાર અને દુ ખેને સહન કરવા રૂપ એ શુભ અનુષ્ઠાનથી આપણ લેકેના વિશિષ્ટ જાતિ આદિકના કારણભૂત શુભ કર્મોને બધ થયે, આથી તે શુભ કર્મોને આજે અને આ ભવમાં ઉદય થયા છે તે ૧૯ | ७५० उत्तराभ्ययनले तर यदभूत्तदाह- मूलम्- तीसे ये जाईये उ पावियाए, वुच्छांमु सोवागणिवेसणेसु। सव्वस लोगैस्स दुगुर्छणिजा, इह तु कमाइ पुरेकेंडाइं ॥१९॥ छाया-तस्या च जात्या तु पापिकायो, मुपिताराना श्वपाविनिवेशनेषु । सर्वस्य लोकस्य जुगुप्सनीयौ, इहत कर्माणि पुरातानि ॥ १९ ॥ टीका-तीसे य' इत्यादि । च=पुनः पापिकाया निन्दनीयायां, तस्या जात्या चाण्डालजात्या तु सर्वस्य लोकस्य जुगुप्सनीयौ होलनीयौ, आगा श्वपारुनिवेशनेषु पाण्डालगृहेषु, उपितो- निवास कृतान्तो । तु' शब्दोऽधारणार्यकः । इह-अस्मिन् जन्मनि तु पुरा. अधम जाति इस लोकमें चाडाल जाति मानी जाती है। हम तुम दोनों पहिले इसी जाति के थे। वहां अपनसे कोई बात भी नहीं करना चाहता था। उस समय अपनी यह दशा थी कि लोग अपनी छाया तक पड़ जाने से भी घृणा करते थे । इस स्थितिमें रहते हुए हमने और तुमने अपना समय निकाला है ॥१८॥ वहा पर क्या हुवा सो कहते हैं-'तीसे य' इत्यादि । अन्वयार्थ (य-च) पुनः (पावियाए तीसे जाई यसब्बस्स लोगस्स दुगुणिज्जा सोवागणिवेसणेसु बुच्छामु-पापिकाया तस्या जात्या सर्वस्य लोकस्य जुगुप्सनीयौ आवा श्वपाकनिवेशनेषु उषितो) निन्दनीय उसी । चांडाल जातिमें सर्वलोको की घृणाके पात्र बने हुए अपन दोनों चाडाल के 'घरमें रहे। (तु) परन्तु (इह-इह) अब इस जन्म मे (पुरेकडाइ कम्माइ અધમ જાતિ આ લોકમાં ચાંડાલ જાતિ મનાય છેહું અને તમે મને પહેલા એ જાતિના હતા ત્યા આપણે સાથે વાત પણ કરવા કઈ ઈચ્છતા ન હતા એ વખતે આપણે એવી દશા હતી કે, લોકો આપણા પડછાયા સુધીની પણ ઘણા કરતા હતાઆવી સ્થિતિમાં રહીને આપણે સમય કાઢેલ છે ૧૮ त्या' शुभन्यु तु ते ४ थे-"तीसे य"-त्या ! मन्वयार्थ-य-च मन पावियाए तीसे जाई य सव्वस्स लोगस्स दुगुणिज्जा मोवागणिवेसणेसु वुच्छामु-पापिकाया तस्यों जात्या सर्वस्य लोकस्य जुगुप्सनीयौ-आवा श्वपाक निवेपनेषु उपितौ निहनीय सेवा यातिभा सी लाना પાત્ર બનેલ આપણે બન્ને ચાડલના ઘરમાં રહ્યા તુપરતુ - હવે આ જન્મમાં प्रियदर्शिनी टीका अ १३ चित्र-संभूतचरितवर्णनम् ७७१ कवानि-पूर्वजन्मोपार्जितानि, विशिष्टजात्यादि कारणानि कर्माणि शुभानुष्ठानानि आवयोः प्रकटितानीति शेषः। जय भावः-पूर्वजन्मन्यावा चाण्डालजाती समु- त्पन्नौ । तर सफलजनकृततिरस्कार विविधदुःख चानुभूती । तत्र यानि विशिष्ट जात्यानि कारणानि शुभकर्माणि कतानि, तान्येन शुभकर्माणीह भवे आवयोरुदय जातानीति ॥ १९॥ तस्मात्- मूलम्- सो दाणिर्सि राय । महाणुर्भागो, महिडिओ पुण्णफलोववेओ। चईत्तु भोगाइं असासयाइ, आयाणहेऊ अभिनिखमाहि ॥२०॥ छाया-स, इदानीमसि राजन् ! महानुभागो महर्द्धिक पुण्यफलोपपेतः । त्यया भोगान् अशाश्वतान् , जादानहेतोरभिनिष्काम ॥२०॥ टीका-'सो दाणिं' इत्यादि । हे राजन् ! यस्त्व तहानी सभूतनामा मुनिरासीः, स एव त्वमिदानी महा- पुराकृतानि कर्माणि उदितानि) पूर्वजन्मों मे उपार्जित विशिष्ट जात्यादिक के कारणभूत कर्म-शुभानुष्ठान-अपन लोगो के उदयमें आए हुए हैं। भावार्थ-पूर्वजन्म में अपन लोग चाडाल जाति में जन्मे हुए थे। वहा अपनी स्थिति बडी दयनीय थी। वहां अपन लोग सबके तिरस्कारके पान बने हुए थे। इसको अपन वहा रहते हुए शातिके साथ सहन किया, तथा विविध दुःखोंका अनुभव भी किया। समता भावसे तिर स्कार एव दुःखोंको सहन करने रूप इस शुभानुष्ठान से अपन लोगोको विशिष्ट जात्यादिकके कारणभूत शुभकर्मों का वध पडा, सो वे ही शुभ कर्म अब हमारे इस भव मे उदय हुए हैं ॥ १९ ॥ पुढे कडाइ कम्माइ-पुराकतानि कर्माणि उदितानि पू सपमा पात विशिष्ट આદિકના કારણભૂત મં-શુભ અનુષ્ઠાન આપણું લેકોના ઉદય થયેલ છે ભાવાર્થ-પૂર્વ જન્મમાં આપણા બનેને ચાહોલ જાતિમાં જન્મ થયે હંતો ત્યા આપણી સ્થિતી ખૂબ જ દયાજનક હતી ત્યાં આપણે અને કેના તિરસ્કારને પાત્ર બનેલ હતા આપણે ત્યાં રહીને એ સ્થિતિને શાતિપૂર્વક સહન કરેલ છે તથા વિવિધ દુ એનો અનુભવ પણ કરેલ છે સમતા ભાવથી તિરસ્કાર અને હું એને સહન કરવા રૂપ એ શુભ અનુષ્ઠાનથી આપણ લોકેના વિશિષ્ટ જાતિ આદિકના કારણભૂત શુભ કર્મોને બધ થયે, આથી તે શુભ કર્મોને આજે અને આ ભવમા ઉદય થયા છે ૧૯ | - ७७२ पसरायचमस्ते नुभागो-महाप्रभागो महर्दिक:-पटरसण्डाधिपतिः, अत एपपुण्यफलोपपेतः पूर्वकत सुकृत फलयुक्तोऽसि । तस्माच अशाश्वतान्=क्षणभङ्गुरान् , भोगान् मनोजशब्दावि रूपान्, त्यक्त्वा आदानहेतोः-गादीयते गृह्यते सदसदविकेन य: स आदानवारित्र धर्मस्तस्य देवोधारिनधर्मपालनार्थमित्यर्थ , अभिनिफाम = प्रवज्यां गृहाण । चारित्र विनात्मकल्याण नै भनतीवि भाषः। 'सिं' इति सानुस्वारनिर्देश माकतत्वात् ॥२०॥ इसलिये-'सोदाणिसिं' इत्यादि । अन्वयार्थ (राय-राजन् ) हे चक्रवती ! जो आप उस समय सभूत नाम के मुनि थे वही आप (दागि सिं-इदानीम् ) इस समय (महाणु भागो महिड्डिओ पुण्णफलोववेओ महानुभावः महर्द्धिकः पुण्यफलोपपेतः) महाप्रभावशाली पट्खड के अधिपति चक्रवर्ती हो, यही पूर्व मुकृत का फल है । जिसको आप इस समय भोग रहे हो। अब आपका कर्तव्य है कि आप (असासयाइ-अशाश्वतान् ) अशाश्वत-क्षणभगुर (भोगाइ- भोगान् ) इन मनोज्ञ शब्दादिक भोगो का (चइत्तु-त्यत्वा) परित्याग कर (आयाणहेऊ-आदानहेतोः) चारित्र धर्म को पालन करने के निमित्त (अभिनिक्खमाहि-अभिनिष्क्राम) दीक्षा धारण करो। भावार्थ-मुनिराज ने चक्रवर्तीको समझाया कि आप जो 'धर्मसेवन करनेका क्या फल होता है' यह पूछ रहे हो सो उसका यही फल है कि चाडाल जाति से आपका उद्धार होते २आज आप इस चक्रवर्तीरूप स्थिति मे,आ पहुँचे हो। उस स्थिति से इस स्थिति में लाने वाला आपका शुभ मा भाटे-" सोदाणिसिं-त्यादि मन्वयार्थ-राय-राजन् यवती1 सभये सभूत नाभना रे मुनि त त भा५ दाणिसि-इदानीम् मा समये महाणुभागो महिड्ढिओ पुण्ण फलोववेओ - महानुभाग महर्द्धिक पुण्यफलोपपेत. मा प्रभावशाली षटूम उना અધિપતિ ચક્રવત થયા છે એ પૂર્વના સુકૃત્યનું ફળ છે જેને આપ આ समये सोगवा २घा छ। हुवे मापनु तव्य छ, भा५ असासयाइ-अशोश्व तान् माशाश्वत क्षल गुर सेवा भोगाइ-भोगान् मा भनाश लगाना पइत्तु-त्यक्त्वा परित्या 3R आयाणहेऊ आदानहेतो यात्रि भने पान ४२५॥ भाटे अभिणिक्खमाहि-अभिनिष्काम दीक्षा धारण ४२, ભાવાર્થ–મુનિરાજે ચક્રવતીને સમજાવ્યું કે, આપ મને “ધમ સેવન કરવાનું શુ ફળ છે” તે છે પૂછો એનું આ ફળ છે કે, ચાલાલ જાતિથી આપને ઉદ્ધાર થતા થતા આજે આપ આ સ્થિતિ પર પહોચેલ છે એ સ્થિતિમાથી આ સ્થિતિએ લાવનાર આપને શુભ કર્મપી ધર્મ જ આપને ७७३ मियदर्शिनी टीका १३ चित्र-संभूतचरितवर्णनम् यद्यहमेन न कुर्या तदा मे किं स्यादिति चेच्चक्रवर्तीब्रूयात्तदाह- , इहजीविए रोय! असासंयम्मि, धणियं तु पुण्णाइ अकुर्वमाणो। सो सोयेई मच्चुमुहोवेणीए, धम्मं अकोऊण पॅरम्मिलोएं ॥२१॥ छाया-इह जीविते राजन् ! अशावते, अधिक तु पुण्यानि अकुर्वाणः । स शोचवि मृत्युमुखोपनीतो, धर्ममकत्वा परस्मिल्लोके ॥ २१ ॥ टीका--'इह' इत्यादि। हे राजन् ! अशाचते = अनित्ये इह-अस्मिन् जीवितेमनुष्यजन्मनि तु अधिक-निरन्तर यथा स्यात्तथा पुण्यानि शुभानुष्ठानानि अकुर्वाणो यो भाति स मृत्युमुखोपनीत मृत्युमुखे मरणावस्थायामुपनीतः प्राप्तोऽस्मिल्लोके शोचवि कर्मरूप धर्म ही आपको सहायक हुआ है । अतः इस धर्म की शीतल छत्रच्छाया मे जब आप पूर्णरूप से बैठ जाओगे तो यर निश्चित है कि इससे भी अधिक आप अपनी उन्नति कर सकोगे। इन शन्दादिक भोगों की प्राप्ति को ही आप सबकुछ न समझो । ये तो अशाश्वत है । अत इस पर्याय से यदि शाश्वत वस्तु का लाभ करना चाहते हो तो आप इन भोगों का परित्याग कर चारित्र धर्म को अगीकार करने के लिये दीक्षा धारण करो। क्यों कि चारित्र के विना आत्मकल्याण नहीं होता है ॥२०॥ 'इह जीविए' इत्यादि। अन्वयार्थ (राय-राजन् ) हे राजन् ! (असासयम्मि इह जीविए- अशाश्वते इह जीविते) क्षण भगुर इस जीवन मे जो मनुष्य (घणिय- अधिकम् ) निरन्तर (पुण्णाइ अकुव्यमाणो-पुण्यानि अकुर्वाणः) पुण्य कर्मो को नहीं करता है (सो-सः) वह मनुष्य (मुच्चुमुखोपनीतो-मृत्यु સહાયક બનેલ છે આથી આ ધર્મની શીતળ છત્ર છાયામાં જ્યારે આપ પૂર્ણ રૂપથી બેસી જશે તે એ નિશ્ચિત છે કે, આનાથી પણ અધિક આપ ઉન્નતિ કરી શકશો આ શબ્દાદિક ભેગોની પ્રાપ્તિને જ આપ સ પૂર્ણરૂપમા ન માને તે એ અશાશ્વત છે આથી આ પર્યાયથી જે તમે શાશ્વત વસ્તુને લાભ મેળવવાનું ચાહતા હે તે આપ આ ભેગોને પરિત્યાગ કરી ચારિત્ર ધર્મનો અગિકાર કરવા માટે દીક્ષા ધારણ કરે કેમ કે, ચારિત્રના વગર આત્મકલ્યાણ થતું નથી ૨૦ मन्वयार्थ-राय-राजन् डे सरन् । असासयम्मि इह जीविए-अशाश्ववे इह जीविते Aथुम गु२ मा वनभा २ मनुष्य घणिय-अधिकम् निरत२ पुण्णाइ अकुव्व- माणे-पुण्यानि अकुर्वाण भुयान रत। नयी सो-स ते मनुष्य मुच्चुमुसोप - ७७४ राण्याचे शोकभाग्भाति । तवा धर्म-शुभानुष्ठानम् , अकृत्या परस्मिंश्च लोके शोषति शोकमाग्भाति । उक्त चान्यत्रापि- इह शोचति प्रेत्य शोचति, पापकारी उभयत्र शोचति । पाप मया कृतमिति शोचति, भूयः शोचति दुर्गतिं गतः ॥ इति । अय भाष:-दुर्लभमिद मानुप जन्म समासाथ यो नैरन्तर्येण न धर्ममा चरति, स मृत्यु मुखे निपतितः सन् नितरां सिद्यते, मृत्वा च नारकादियोनि प्राप्तो दशविधा सद्यासातावेदनया दुःखितः सन्-'मया कय न तदैव पुण्य कृतम्' इत्येव मनुशोचन् खियते ।अतश्चारित्रगृहाण । अनेने नि श्रेयससिद्धिर्भनिष्यतीति ॥२१॥ मुखोपनीतः) मृत्यु के मुख मे जय पहुँचता है तर (अम्मिलोग सोपा- अस्मिन् लोके शोचति) इस लोक में तो शोक करता ही है परन्तु (परम्मि- लोए-परस्मिन् लोके अपि) जर परलोक में भी जाता है तब भी (धर्म अकाऊण-धर्म अकृत्वा)मने धर्म नहीं किया है ऐसा विचार करके रातदिन वहा दुखी होता रहता है । अन्यत्र भी इसी बात की पुष्टि की गई है- इह शोचति प्रेत्य शोचति, पापकारी उभयत्र शोचति । पाप मया कृतमिति शोचति, भूयः शोचति दुर्गतिं गतः ।। तात्पर्य इसका यह है कि दुर्लभ इस मनुष्य भव को प्राप्त करके भी, जो निरन्तर धर्मका आचरण नहीं करता है, वह जन मृत्यु के मुख मे पतितू हो जाता है तब अत्यत खेदखिन्न होता है और मरकर नैरयिक आदि की योनि में प्राप्त होकर दश प्रकार की असह्य असाताजन्य क्षेत्रवेदना को भोगता हुआ दुःखित होता रहता है। विचारता है कि हाय मैंने उस नीतो-मृत्युमुसोपनीत भृत्युना भुपमा न्यारे पाये छे त्यारे अम्मिलोए सोयई- अस्मिन्लोके शोचति मा as a : ४२ छ ५२तु परम्मि लोए-परस्मिन् लोके अपि न्यारे ५२बा४भात जय छे त्यारे ५५ धम्म अकाउणा -धर्म अकृत्वा મેં કાઈ ધર્મ કરેલ નથી એવા વિચારમા રાત અને દિવસ ત્યા તે દુખી રહ્યા કરે છે અન્યત્ર પણ આ વાતને પુષ્ટી અપાયેલ છે, " इह शोचति प्रेत्य शोचति, पापकारी उभयत्र शोचति । पाप मयाकृतमिति शोचति, भूयः शोचति दुर्गतिं गतः॥ તાત્પર્ય એનું એ છે કે, દુર્લભ એવા આ મનુષ્યભવને પ્રાપ્ત કરીને પણ જે નિરતર ધર્મનું આચરણ નથી કરતા તે જ્યારે મૃત્યુના મુખમા પડે છે ત્યારે અત્યત દુ ખ અનુભવે છે અને મરીને નરક આદિની નિને પ્રાપ્ત કરી ખીત ને દશ પ્રકારની અસહ્ય અસાત જન્ય ક્ષેત્રવેદના જોગવતા ભોગવતા ૬ થતો રહે છે ત્યારે તે વિચારતે હોય છે કે હાય મે એ સમય કે જ્યારે હું प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चिन-संभूतचरितवर्णनम् ७७५ मृत्युमुखे पति परन च दुःखामिहत जीव स्वजनादयो न नातु समर्था इति स दृष्टान्तमशरणमारनामाह- जहे है सीहो व मिय गहाय, मच्चू कर णेई हुँ अंतकाले । णतस्स मौया पिया व भौया, कालंम्मि तम्म संहरा भवति॥२२॥ छाया-यह सिंहो वा मृग गृहीत्वा, मृत्युनर नयति हु पन्तकाले। न तस्य माता वा पिता वा भ्राता, काले तस्मिन्नश इरा भवन्ति ॥२२॥ टीका-'जहे ह' इत्यादि- यथा इहलोके सिंहो मृग गृहीत्वाऽन्त नयतीति शेषः, तथा मृत्युरन्तकाले समय जब कि मनुष्य पर्याय में था, तब धर्म क्यों नहीं किया। इस लिये हे चक्रवर्ती में आप से कहता है कि पीछे पचात्ताप करने का अवसर न आवे इसलिये आप चारित्र धर्मको धारण करो। इसीसे आपको मुक्तिकी प्राप्ति होगी ॥ २१॥ यह जीव जिस समय मृत्युके मुख में पड़ जाता है तथा परलोक में जय दुःखी होता है तब इसकी रक्षा करने वाला वहां कोई भी स्वजन समर्थ नहीं होता है-यह यात मुनिराज दृष्टान्त देकर समझाते है- जहेह' इत्यादि। अन्वयार्थ (जहा-यया) जैसे (इह) इस ससार में (सीहो-सिंहः) सिंह (मिय गहाय णेइ-मृग गृहीत्वा नयति ) मृगको पकडकर ले जाता है और उसको मारडालता है-वहा उसकी रक्षा करनेवाला कोई नहीं होता है उसी तरह (अतकाले-अन्तकाले ) मृत्युके अवसर में (मच्चू- મનુષ્ય પર્યાયમા હતા ત્યા ધર્મ કેમ ન કર્યો. આ માટે તે ચકવતી ! હું આપને કહુ છુ કે, પછીથી પશ્ચાત્તાપ કરવાનો અવસર ન આવે આ માટે આપ ચારિત્ર ધર્મને ધારણ કરો એનાથી મુક્તિની પ્રાપ્તિ થશે શરા આ જીવ જ્યારે મૃત્યુના મુખમાં ઝડપાય છે તથા પરલોકમાં જ્યારે દુખી થાય છે ત્યારે એની રક્ષા કરનાર ત્યાં કઈ પણ સ્વજન સમર્થ બની શકતે નથી આ વાત મુનિરાજ દ્રષ્ટાંત દઈને સમજાવે છે "जह "-त्यादि। मन्वयार्थ-जहा-यथा भ इह मा संसारमा सीहो-सिंह सिंह मिय गहाय इ-मृग गृहीत्वा नयति भृगवान ५s as onय छ भने भारी नामे छ त्यारे त्या तनी रक्षा ४२नार डा नथी मेरीते अतकाले-अन्तकाले .

اقی - पराम्पयन शोकभाग्भवति । तथा धर्म-शृभानुष्ठानम् , अकृत्या परस्मिंत्र लोके वोचति शोकभाग्भाति । उक्त चान्यत्रापि- इह शोचति प्रेत्य शोचति, पापकारी उभयर शोचति । पाप मया कृतमिति शोचति, भूयः शोचति दुर्गतिं गतः ॥ इति । अय भाग:-दुर्लभमिद मानुप जन्म समासाद्य यो नैरन्तर्येण धर्ममा चरति, स मृत्यु मुखे निपतितः सन् नितरां सिद्यते, मृत्या च नारकादियोनि मातो दशविधा सह्यासातावेदनया दुःखितः सन्-'मया कथ न तदैन पुण्य कृतम्' इत्येव मनुशोचन् खियते।अतश्चारितगृहाण । अनेनैपनि श्रेयससिदिर्भविष्यतीति ॥२१॥ मुखोपनीतः) मृत्यु के मुख में जय पहुँचता है तर (अम्मिलोए सोयह- अस्मिन् लोके शोचति)इस लोक में तो शोक करता ही है परन्तु (परम्मि- लोए-परस्मिन् लोके अपि) जय परलोक में भोजाताहै तब भी (धर्म अकाऊण-धर्म अकृत्वा)मैंने धर्म नहीं किया है ऐसा विचार करके रातदिन वहा दुखी होता रहता है । अन्यत्र भी इसी बात की पुष्टि की गई है- इह शोचति प्रेत्य शोचति, पापकारी उभयत्र शोचति । पाप मया कृतमिति शोचति, भूयः शोचति दुर्गतिं गतः ।। तात्पर्य इसका यह है कि दुर्लभ इस मनुष्य भव को प्राप्त करके भी ज़ो- निरन्तर धर्मका आचरण नहीं करता है, वह जब मृत्यु के मुख में पतित हो जाता है तब अत्यत खेदखिन्न होता है और मरकर नैरयिक आदि की योनि में प्राप्त होकर दश प्रकार की असह्य अंसाताजन्य क्षेत्रवेदना को भोगता हुआ दुःखित होता रहता है। विचारता है कि हाय मैंने उस नीतो-मृत्युमुखोपनीत मृत्युना भुपमा न्यारे पसाय छ त्यारे अम्मिलोए सोयई- अस्मिन्लोके शोचति मा म त ४२ छ ५२तु परम्मि लोए-परस्मिन् लोके अपि स्यारे पसभा ते तय छे त्यारे ५९ धम्म अकाउणा- -धर्म अकृत्वा મે કોઈ ધર્મ કરેલ નથી એવા વિચારમાં રાત અને દિવસ ત્યા તે રહ્યા કરે છે અન્યત્ર પણ આ વાતને પુષ્ટી અપાયેલ છે, " इह शोचति प्रेत्य शोचति, पापकारी उभयत्र शोचति । पाप मयाकृतमिति शोचति, भूयः शोचति दुर्गतिं गतः॥ તાત્પર્ય એનું એ છે કે, દુર્લભ એવા આ મનુષ્યભવને પ્રાપ્ત કરીને પણું જે નિરતર ધર્મનું આચરણ નથી કરતા તે જ્યારે મૃત્યુના મુખમાં પડે છે ત્યારે અત્યત દુ ખ અનુભવે છે અને મરીને નરક આદિન નિને પ્રાપ્ત કરી ખીત ને દશ પ્રકારની અસહ્ય અસાતા જન્ય ક્ષેત્રવેદના ભેગવતા ભેગવતા થત રહે છે ત્યારે તે વિચારતે હોય છે કે હાય મે એ સમય કે જ્યારે હું ખી, " - प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चिन-सभूत चरितवर्णनम् ७१७ तिष्ठत तावज्जीवनरक्षणम् , दुःखमपि विभज्य तनूक स्त्रजना न शक्ता भवन्तीत्याह- मूलम्- न तस्स दुक्ख विभैयति नाइओ, न मित्तवानं सुया ने वांधेवा। इको सँय पंञ्चणु होइदुक्खं, कत्तारमेव अणुजाइ कम्मं ॥२३॥ छाया-न तस्य दु ख विभनन्ति ज्ञातयो, न मित्रवर्गा, न मुता न गन्धवाः ।। एकः स्वय मत्यनुभाति दुःख, कर्तारमेवानुयाति कर्म ॥ २३ ॥ टीका-न तस्स' इत्यादि । तस्य-म्रियमाणस्य तत्काल प्राप्त दुःख-शारीर मानस च क्लेश ज्ञातयः स्वजना न विभजन्ति, मित्रवर्गा न विभनन्ति, सुता न भिजन्ति, तथा नान्धाः भ्रातरोन रिभजन्ति । किन्तु एकोऽसहायः सन् पापकर्मकारको जीनो दुःख- जीवनकी रक्षा करना तो दूर रहा-दुःख भी चाटने मे अथवा उसको कम करने में भी स्वजन समर्थ नहीं हैं-यह पात मुनिराज इस गाथा द्वारा समझाते हैं-'न तस्स' इत्यादि। अन्वयार्थ (तस्स-तस्य) नियमाण व्यक्तिके तत्काल प्राप्त (दुक्ख- दुःखम् ) दुखको-शारीरिक एव मानसिक क्लेशको (नाइओन विभयन्ति- ज्ञातयः न विभजन्ति) न अपनेजन विभक्त करते हैं (न मित्तबगान सुया न वाधवा-न मित्रवर्गाः न सुताः न वान्धवाः) न मित्रवर्ग न सतान और न वधुजन विभक्त करते हैं किन्तु (इको सय दुक्ख पच्चणु होइ- एकः स्वय दुःख प्रत्यनुभवति) अकेला वही एक जीव-पापकर्म करने- चाला पाणी ही-स्वय दुःखको-कर्म विपाक जनित क्लेशको-भोगता है। જીવનની રક્ષા કરવી તે દૂર રહી–દુ અને વહેચવાનું કે એને કમી કરવાનું સ્વજનોમાં પણ સામર્થ્ય નથી આ વાત મુનિરાજ આ ગાથા દ્વારા समन्तवे-"न तस्स"-त्याह भ-पथार्थ-तस-तस्य भ्रियभाय यतिने deatm पास थयेस दुक्ख- दुसम् हुमने शारीR: मने मानसि शत नाइओ न विभयन्ति-ज्ञातयः न विभजन्ति पाताना भगत गाता मेवा मुटु मारना प २ शश पामा समर्थ मनता नथी न मित्तगान सुया न वाधवा-न मित्रवर्ग न सुतो न वान्धवा न भित्र न सतान मने न तो मधुन माछु उरी श? छे इको सय दुक्स पच्चाणु होइ-एक स्वय दुस प्रत्यानुभवति भने એક જ જીવ પાપકર્મ કરવાવાળે પ્રાણ વય કર્મના વિપાક જનક કલે - उ० ९८

७७६
-
आयुपः क्षयावसरे हु-निधयेन नर नयति अपहरति । या शब्दः पूरणे । तस्मि-
काले माता वा पिता वा भ्राता मा तस्य म्रियमाणस्य अंशहराः अंशस्य-दुला-
शस्य हराः निवारका न भान्ति ! मावा गा पिता का भ्राता वा तस्य नियमा.
णस्य मृत्युभयाद् रक्षितुं समर्था न मान्ति । उक्तञ्च-
न सति पुत्ता ताणाण, न पिया नावि था।
अतगे णाहि पन्नस्स, नत्यि णा इस वागया ॥१॥
छाया-न सन्ति पुनास्त्राणाय न पिता नापि बान्याः ।
अन्तकेनाधिमाप्तस्य, नास्ति ज्ञातिपु त्राणवा ॥ १ ॥ इति ।
समायाते मृत्यौ न कोऽपि रक्षितु समाः, इति भावः ॥ २२ ॥
मृत्युः) काल (णर-नरम् ) इस पुरुपको (णेइ-नयति) परलोक में ले
जाता है। (तम्म कालम्मि-तस्मिन् काले) उस समर (माया व पियाव
भाया-माता वा पिता वा भ्राता वा) माता पिता एव भाई (तस्स-तस्य)
उस म्रियमाण जीवके (असहराभवति-अशहराः न भवन्ति) दुःखको
दूर करनेवाले नहीं होते है-मृत्युभयसे रक्षित करनेमे समर्थ नहीं होते हैं।
कहा भी है
न संति
पुत्ता ताणाए न पिया नवि वधवाः ।
(मृत्युना गृहीतस्य)
अतगेणाहि पन्नस्स नत्थि पाइसु तापाया ।"
तात्पर्य कहने का केवल यही है कि मृत्युके आने पर इस जीवका
रक्षक कोई भी नहीं है।
मुर असुर खगाधिप जेते, मृग ज्यो हरि, काल जलेते।
मणि मा तत्र यहु होई मरते जो न बचावै कोई॥1॥२२॥
भृत्युना असरमा मच्चु-मृत्यु ण णर-नरम् ॥ 4 णेइ-नयति परमा
asonय छ तम्म कालम्मि--तस्मिन् काले ये मते माया व पिया व भाया व-
माता वा पिता वा भ्राता वा माता, पिता मनमा आमाथी या तस्स-तस्य
से भरना२ना असहरा भवति-अशहरा भवन्ति भने १२ २नार मानी शतानथी
મૃત્યુના ભયથી રક્ષા કરવામાં કેઈ સમર્થ બની શકતા નથી કહ્યું પણ છે.
"न सति पुत्ता ताणाए, न पिया न वि बधवाः ।
(मृत्युना गृहीतस्य) अते गेणाहि पन्नास नत्थिणा इसु ताणया"
તાત્પર્ય કહેવાનું ફક્ત એટલું જ છે કે, મૃત્યુના આવવાથી આ જીવને
રક્ષણ આપનાર કેઈ પણ નથી
"सुर असुर खगाधिप जे ते, मृग ज्यो हरि, काल जलेते
मणि मत्र तत्र बहु होइ, मरते जो न बचावे कोई ॥२२॥

प्रियदशिनी टीका अ. १३ चिन-सभूतचरितवर्णनम् ७७२ गेह-धवलगृहादिकं, धनधान्य, तत्र--धन=सुवर्णरजतादिक, धान्य-शालिगोधूमा- दिक च सर्वं त्यक्त्वा जवशः = पराधीनः स्वकर्मद्वितीया स्वकृतसुकृतदुष्कृत कर्मसहायः स्वकर्मानुसारेण सुंदर-शोभन देवसम्पन्धिक पापकम् अशोभनम् नारकादिसम्बन्धि वा पर भव-जन्मान्तर प्रयाविनाच्छति माप्नोतीत्यर्थः॥२४॥ तथा च- मूलम्- ते इक तुच्छ सरीरगं से, चिईगैयं दहिये उ पौवगेणं । भज्जा ये पुत्ता वि यायओ य, दीया रैमण्ण अणुसंमति॥२५॥ अशरण भावनाका स्वरूप कहते हैं-'चिच्चा' इत्यादि । अन्वयार्थ (दुपय-विपदम् ) भार्या आदिकको (चउप्पय च-चतु- प्यदम् ) हस्ती अन्च आदिको (क्षेत्र गेह धणधन्न सब च चिच्चा-क्षेत्र गेह धनधान्य सच त्यक्त्वा) क्षेत्रको, घरको, सुवर्णरजत आदि धनको, शालिगोधूम आदि धान्यको इन सबको छोडकर (अवसो-अवशः) पराधीन वह जीन (सकम्म विवओ-स्वफर्म द्वितीयः) अपने द्वारा कृत शुभ अशुभ कर्मके अनुसार (सुदर-सुन्दरम्) देव सबधी तथा (पावग वा पापक वा) नारकादि सवधी (परभव पयाइ-परभव प्रयाति ) परभवको प्राप्त करता है। भावार्थ-अपने द्वारा उपार्जित या पढाये हुवे समस्त सांसारिक वस्तुओं का परित्याग कर यह शुभाशुभ कर्म के अनुसार अच्छी व बुरी गतिको प्राप्त करता है । साथ मे यदि कुछ जाता है तो वह उसका शुभ और अशुभ कर्तव्य ही जाता है ॥ २४ ॥ આશરણ ભાવનાનું સ્વરૂપ કહીને હવે એકત્વ ભાવનાનું સ્વરૂપ કહે છે- "चिच्चा"-त्याहि! स-क्यार्थ-दुपय-द्विपद स्त्री माहिने चउप्पय च-चतुष्पदम् डाथी, घोडा मानि खेत्त गेइ धणधन्न च सव्य चिच्चा-क्षेत्र गेह धनधान्य सर्व च त्यक्त्वा ક્ષેત્રને, ઘરને, સુવર્ણ રજત આદિ ધનને, ડાગર ઘઉ આદિ ધાન્યને આ સઘ- जात छोडने अवसो-अवश ५२ माधिन सकम्म विहओ-स्वकर्म द्वितीय पोतानाथी ४२रायेा शुम मशुम ४८ अनुसार सुदर-सुदरम् देव समधी तथा पावग वा-पापक वा न२४ाहि समधी परभवन प्रात रेछ ભાવાર્થ-પિતે ઉપાજીત કરેલ અને વધારેલ સઘળી સસારીક વસ્તુઓને પરિત્યાગ કરી, શુભાશુભ કર્મ અનુસાર સારી અથવા ખરાબ ગતીને પ્રાપ્ત કરે છે તેની સાથે જનાર જે કઈ હેય તે તે તેનાં શુભ અને અશુભ કર્મો જ છે પારકા फर्मविपाकजनित क्लेश स्वयम्भात्मने। प्रत्यनुभाति । यत कर्मकारमेष अनुयातिअनुगच्छति ॥ २३ ॥ इत्यमशरणभावनामुक्त्वा सम्पत्येकत्वमारनामाह- " . - चिंच्चा दुपयं च चउप्पय च, खेत्तं गेह धर्ण-धन्न च सव्वं । सकम्म विइओ अवसो पैयाइ, 'पैर भैव सुदर पौवगर्वा ॥२४॥ छाया-त्यक्त्वा द्विपद च चतुष्पद च, क्षेत्र गेह धनधान्य च सर्वम् । स्वकर्म द्वितीयोऽयशः प्रयाति, पर भर सुन्दर पापा वा ॥ २४ ॥ टीका-चिच्चा' इत्यादि- द्विपद-भार्यादिक च चतुप्पद हस्त्यश्चादिक, च क्षेत्रम् = इन क्षेत्रादिक क्यों कि (कम्म-कर्म) कर्म (करिमेव अणुजाइ-कारमेवानुगच्छति) कर्ता के साथ ही जाता है, ऐसा नियम है। भावार्थ-जीवके शुभाशुभ भावों द्वारा उपार्जित कर्मजयतक जीव ससार में रहता है तबतक वही उनके फलका भोक्ता होता है। उसे भोगने वाला उस जीवके अतिरिक्त न वधुजन होते हैं ! न माता होती है और न पिता होता है, यह एक अटल सिद्धान्त है। कर्मससारी जीवों के साथ २ ही जाता है । वह जैसा किया जाता है वैसा ही उदयकाल में उसका फल भोगना पडता है । इस प्रकार के मुनिराजका यह उपदेश अशरण भावनाका सूचक है । कहा भी है- "शुभ अशुभ करमफल जेते, भोगे जिय एकहि तेते। सुत दारा होय न सीरी सब स्वारथके हैं वे भीरी ॥ ॥ २३ ॥ शन लागवे छ भ, कम्म-कर्म भ कर्तारमेव अणुजाइ-कतारमेवानुगच्छति કતની સાથે જ જાય છે એ નિયમ છે ભાવાર્થ-જીવના શુભાશુભ ભાવે દ્વારા ઉપાર્જીત કર્મ જ્યા સુધી જીવ સંસારમાં રહે છે ત્યા સુધી તે તેને ભેગવનાર બને છે તેને ભોગવવામાં તેના બધુજન વગેરે કેઈ સહાયક બની શકતા નથી ન માતા હોય છે, ન પિતા હોય છે, આ એક અટલ સિદ્ધાત છે કમ સ સારી જીની સાથે જ જાય છે તે જેવું કામ કરે છે તેવુજ તેણે કર્મના ઉદય કાળમાં ભોગવવું પડે છે આ પ્રમાણે મુનિરાજને આ ઉપદેશ અશરણ ભાવનાનુ સૂચક છે કહ્યું પણ છે- शुभ अशुभ करम फल जे ते, भोगे जीय एक हि ते ते । सुत दारा होय न सीरी, सब स्वारथ के हैं वे भीरी ॥२३॥"

प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चिन-सभूतचरितवर्णनम् मूलम्- उवणिजइ जीवियमप्पमायं, वन्नं जरा हरइ णरस्स रायं । पंचालराया। वैयणं सुणाहि, मी कासि कम्माइं महालयाई ॥२६॥ छाया-उपनीयते जीवितमप्रमाद, वर्ण जरा हरति नरस्य राजन् ! । पञ्चालराज ! पचन शृणुष, मा कापीः कर्माणि महालयानि ॥ २६ ॥ टीका-उपणिज्जइ' इत्यादि। हे राजन् ! कर्मभिरिद मानुप जीवितम् जपमाद-प्रमादरहित यथा स्यात्तथा प्रमादरादित्येन समय समयमरणरूपेणाऽऽजीचिमरणेन मृत्योरन्तिके उपनीयते- प्राप्यते । जीपितारस्थायामपि जरावृद्धवा नरस्य वर्ण = शरीरलावण्यं हरति- विनाशयति । अतो हे पञ्चालराज ! मम हितकर पचन शृणुष । किं तच्छ्रोतव्य यह बात है कि उसके शरीर पर यदि कोई आभूषण वगैरह होता है तो वह भी उतार कर रख लेते है । तथा अन्य किसी जनका सहारा लेकर उसको याद करना भी भूल जाते है ॥२५॥ फिर भी-उवाणिज्जड इत्यादि। अन्वयार्थ ( रायं-राजन् ) हे राजन् । (जीथियम्-जीवितम् ) यह मनुष्यजीवन (अप्पमाय अप्रमादम्) विना किसी आनाकानीरूप प्रभादके समय २ मरणरूप अधीचिमरण (क्षणक्षणमे आयुष्य का कम होना) द्वारा (ज्वणिज्जइ-उपनीयते) मृत्युके सम्मुख ले जाया जाता है। तथा जीवित अवस्थामे भी (जरा-जरा) वृद्धावस्था (गरस्स बन्न हरइ-नरस्य वर्ण हरति) इस मनुप्यके शारीरिक लावण्यको नाश करती रहती है। इसलिये (पचाल- राया-पंचालराज) हे पचाल देशके राजा। मेरे (वयण-वचनम् ) हितकर રાખીને બાળી નાખે છે આનાથી વધારે આશ્ચર્યની તો એ વાત છે કે, તેના શરીર ઉપર જે કાઈ આભૂષણ વગેર હોય તે તેને ઉતારીને રાખી લે છે અને પછીથી બીજા કેઈ આપ્તજનને આશ્રય લઈને પછીથી તેને ભૂલી પણ જાય છે રપા भी ५----"उवणिज्जइत्यादि। सन्या4-~-राय-राजन् ॐ सन् ! जोविया- जीवितम् मा मनुष्य अपन अप्पमाय-अप्रमादम् अई जानी माननी बार प्रमाना समय समये भर५३५ भवीयिमर द्वारा अणिज्जइ-उपनीयते भृत्युनी पासे सपामा माचे छ old Atथामा ५४ जरा वृद्धापश्या णरस्स वन्न हरइ-नरस्य वर्ण हरति भनु भ्यना शारीरिक दापयनी नाश २ मा भाटे पचालराया-पचालराज .

७८० उत्तरापन छाया-तदेक्क तुच्छ शरीरक तस्य, चितिगत दग्पा तु पावकेन । भार्या च पुना अपि च जातयश, दावारमन्यमनुसकामन्ति ॥२५॥ टीका-'त इफक' इत्यादि । भार्या च पुरा अपि च तथा यातयथापि तस्य-मृतपुरुषस्य तत्-यत्पुरा तेषा- मतिबल्लभमासीत्तत्-एकस एकाफिन तुच्छ शरीरकम्जीरितापगमनेन निस्सार शरीर चितिगत चितास्थ कृत्वा, तु=पुनः पारमन-अग्निना दग्धा कविचिद् दिव सारधि तत्कृते रुदित्या पुनरन्य दावार स्वाभिलापपूरकमन्य जनमुपसक्रान्तिक आश्रयन्ति । न तु कदाचित्तद्विपये वार्तामपि कुन्ति ॥२५॥ और भी कहते है-'त इफक' इत्यादि। अन्वयार्थ-जो पहिले अतिशय प्रिय या (तस्स-तस्य) मृतक के उस (इकक-एककम् ) अकेले (तुच्छ सरीरग-तुच्छ शरीरकम्) निर्जीव शरी रको (चिईगय-चितिगतम् ) चितामे रसकर एव (पावगेण दहिय-पावकेन दग्ध्वा) फिर अग्नि से जलाफर (भजाय पुत्ता वि य णायओ य- भायर्या च पुत्रोऽपि च ज्ञातयश्च ) भार्या, पुत्र एव स्वजन (अण्ण दायारम् अणुसकमन्ति-अन्य दातार अनुसकामन्ति) अपने काम आमेवाले अन्यजनका सहारा ले लेते है। भावार्थ-इस गाथा द्वारासूत्रकार ससारकी दशाका यह रोमाञ्चकारी वर्णन कर रहे हैं-वे कहते है कि यह कितनी स्वार्थभरी यात है जो इस जीवके शरीरसे प्राण पखेरुओके उडते ही उसके सगे सबधी जन जो उस व्यक्तिके क्षणभरके विरहको भी नरी सह सकते हैं तथा जिसके शरीरकी हर तरहसे सार सभाल रखते है उसी शरीरको अपने ही हाथोसे चितामे रखकर दग्ध कर देते है । इससे अधिक अचरजकी तो धुमा ४ छ-" त इक्क "-त्यादि भ-क्याथ-२ पडा भूम प्रिय हता, तरस-तस्य a, મરનારના इकक-एककम् मेहता तुच्छसरीरगम्-तुच्छ शरीरकम नि4 शरीरने चिईगय- चितिगतम् (तामा राभान मने पावगेण दहिय-पापकेन दग्ध्वा ५४ी मनिया माजाने भन्ना य पुत्तावि य णायओय-भायी च पुत्रोऽपि च ज्ञातयश्च स्त्री पुत्र भने २१०४- अण्ण दायारम् अणुसकमन्ति-अन्य दातारम् अनुसनामन्ति पोताना भभा આવી શકે તેવા બીજા માણસેને આશ્રય લઈ ત્યે છે ભાવાર્થ...આ ગાથા દ્વારા સરકાર સંસારની દશાનું મચકારી વર્ણન કરી રહ્યા છે તેઓ કહે છે કે, આ કેટલી સ્વાર્થ ભરી વાત છે કે, જે આ જીવના શરીરથી પ્રાણપ ખેરૂના ઉડતાજ તેના સગા સબ ધીજ જે તે વ્યકિતના વિરહને ઘડીભર પણ સહન કરી શકતા ન હતા તથા જેના શરીરની દરેક પ્રકારે સાર સંભાળ રાખતા હતા તેના શરીરને પિતાના હાથથીજ ચિત્તાબા प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चिन-सभूतचरितवर्णनम् किञ्च- मूलम्- उवणिजइ जीवियमप्पमौर्य, वन जरा हरइ णरस्स राय । पचालराया । वयणं सुणाहि, माँ कासि कम्माइ महीलयाइ॥२६॥ छाया-उपनीयते जीवितमप्रमाद, वर्ण जरा हरति नरस्य राजन् ।। पञ्चालराज ! पचन शृणुप्प, मा काी कर्माणि महालयानि ॥ २६ ॥ टीका--'उचणिज्जइ' इत्यादि। हे राजन् ! कर्मभिरिदं मानुप जीवितम् अप्रमादयमादरहित यथा स्यात्तथा प्रमादराहित्येन=समय समयमरणरूपेणाऽऽजीचिमरणेन मृत्योरन्तिके उपनीयते- प्राप्यते । जीवितास्थायामपि जरासुद्धता नरस्य वर्ण = शरीरलावण्यं हरति- विनाशयति । जतो हे पञ्चालराज ! मम हितकर पचन शृणुप। किं तच्छ्रोतव्य यह बात है कि उसके शरीर पर यदि कोई आभूपण वगैरह होता है तो वह भी उतार कर रख लेते है । तथा अन्य किसी जनका सहारा लेकर उसको याद करना भी भूल जाते है ॥२५॥ फिर भी-उचणिजड' इत्यादि । अन्वयार्थ ( राय-राजन् ) हे राजन् । (जीवियम्-जीवितम् ) यह मनुष्यजीवन (अप्पमाय अप्रमादम् ) विना किसी आनाकानीरूप प्रमादके समय २ मरणरूप अवीचिमरण (क्षणक्षणमें आयुष्य का कम होना) द्वारा (उचणिज्जइ-उपनीयते) मृत्यु के सम्मुख ले जाया जाता है । तथा जीवित अवस्थामे भी (जरा जरा) वृद्धावस्था (गरस्स वन हरइ-नरस्य वर्ण हरति) इस मनुष्यके शारीरिक लावण्यको नाश करती रहती है। इसलिये (पचाल- राया-पचालराज) हे पचाल देशके राजा ! मेरे (वयण-वचनम् ) हितकर રાખીને બાળી નાખે છેઆનાથી વધારે આશ્ચર્યની એ વાત છે કે, તેના શરીર ઉપર જે કાઈ આભૂષણ વગેરે હોય તે તેને ઉતારીને રાખી લે છે અને પછીથી બીજા કેઈ આપ્તજનને આશ્રય લઈને પછીથી તેને ભૂલી પણ જાય છે મારા श्री ५]-"उवणिज्जई"-त्यादि। मन्वयार्थ-राय-राजन् ३ सन् ! जीविया-जीवितम् मा मनुष्य अपन अपमाय-अप्रमादम् प्रा२नी मानहानी २२ प्रभाहन समय समये भर ३५ सवीयिमर वा। उवणिज्जइ-उपनीयते मृत्युनी पासे सपामा माछ वात भरथामा ५९ जरा वृद्धावस्था गरस्स वन्न हरइ-नरस्य वर्ण हरति भनु भ्यता शारीरिक सायना नाश २ मा भाटे पचालराया-पचालराज .

ઉ૮૨ वचनम् १ तदाह-'मा कासी' इत्यादि । हे चक्रातिन् ! महाळयानि कमाथि पञ्चेन्द्रियवधादीनि गुरुकर्माणि मा कापीमा कुरु ।। २६ ।। एव मुनेर्वचनमार्य चकरी माह- मूलम्- अहं पि" जाणामिजहे हे साहू, ज मे तुम साहेसि वक्के मेय। भोगों ईमे सगरा हैवति, जे दुजया अजो। अम्हारिसेहिं ॥२७॥ छाया-अहमपि जानामि यह साधो, यन्मे स्व साधयसि वास्यमेवत् । भोगा इमे सङ्गकरा भान्ति, ये दुर्जया आर्य ! अस्मारशैः ॥ २७॥ वचन (सुणाहि-शृणुष्व) सुनो-वे वचन ये है कि आप कमसे कम (महालयाइ कम्माइ मा कासि-महाळयानि कर्माणि माकार्षीः) पचेन्द्रि- यवधादिक धुरे कर्मो को तो मत करो, जो कि नरकनिगोदादिमें पहु- चानेवाले होते है। भावार्थ-मनुष्यपर्यायका अन्त एकदम नहीं होता है। अवीचिम रण द्वारा समय २ पर आयुके अविभागी अशोका क्षय होता रहता है। इसीका नाम भावमरण है । एक तरफ यह भावमरण प्रति समय जीवन के अत करने में जुटा हुआ है तो दूसरी ओर जरा इस शरीरके लावण्य को नाश करने में जुटी हुई है। अतः इसकी रक्षाका उपाय तो है ही नही । इस लिये इसको सार्थक बनानेका यदि कोई उपाय है तो वह एक यही है कि मनुष्य पर्याय पाकर जीवन मे अशुभ कर्मों का आच रण न किया जाय । यही बात मुनिराजने चक्रवर्तीको समझाई है ॥२६॥ पाया शन! An! भारा वयण-वचनम् हित:२ क्यन सुणाहि-श्रृणुश्व सामा ते मा क्यन से छे , ५ माछामा माछ! महालाइ कम्माइ माकासि- महालयानि कर्माणि माकर्षि पये द्रिय ६४ ४३ उमर न ४२ भई, તે નરક નિગોદાદિકમાં પહચાડનાર હોય છે ભાવાર્થ-મનુષ્ય પર્યાયને અ ત એકદમ નથી થતું આયુના ભાગી અશોને સમય સમય ઉપર ક્ષય થતું રહે છે આનુ નામ ભાવ મરણ છે એક તરફ આ ભાવ મરણ પ્રતિસમય જીવનને અત કરવામાં લાગેલ છે તે બીજી તરફ વૃદ્ધાવસ્થા શરીરના લાવણ્યને નાશ કરવામાં લાગી પડેલ છે આથી એની રક્ષાને ઉપાય તે છે જ-નહી આ માટે એને સાર્થક બનાવવાને જે કોઈ ઉપાય હોય તે તે એ છે કે, મનુષ્ય જીવનમાં આવીને અશુભ કર્મોનું આચરણ કરવામાં ન આવે આ વાત મુનિરાજે ચક્રવતીને સમજાવેલ છે પરદા અવિ .

प्रियदर्शिनीटीका म० १३ चिन-संभूतवरितवर्णनम् ७८३ टीका-'अह पि' इत्यादि । हे साधो हे मुने ! इह-सासारिक पदार्यानित्यत्वविपये यदेतत्पूर्वोक्त वाक्य यथा येन प्रकारेण व मे मम सोधयसि कथयसि, तथैवाहमपि तत्सर्व जानामि । यदि जानासि तदा कथमासक्तोऽसि ? इति चेच्चिनमुनियादत आह-'भोगा इमे' इत्यादि-इमे शब्दादयो भोगाः सङ्ककराः=धर्मक्रिया प्रतिबन्धका भवन्ति । हे आर्य ! ये भोगा जस्माद्दशैर्गुरुकर्मभिर्दुर्जयाः जेतुमशक्याः भवन्ति । अतोऽहमेतत्परित्यागेऽसमर्थोऽस्मीति ॥ २७॥ इस प्रकार मुनिराजके वचन सुनकर चक्रवर्ती कहते हैं-'अहपि'इत्यादि। अन्वयार्थ (साह-सायो) मुनिराज ! (जहा इह तुम मे साधयसि- यथा इह चमे साधयसि) जिस तरह आप सासारिक पदार्थों की अनित्य ताके विषय मे मुझे समझा रहे हैं उस तरह (अहपि जाणामि-अहमपि जानामि) में भी जानता हूँ कि (हमे-इमे) ये (भोगा-भोगा) शब्दादिक भोग(सगकरा रवति-सङ्गकरा भवन्ति) धर्मक्रियाके प्रतिवन्धक है। परन्तु (अज्जो-आर्य) हे आर्य। (ये भोगाः) जो भोग होते है वे ( अम्हासि सेहि-दुज्जया-अस्मादृशैः दुर्जयाः) हमारे जैसोंसे दुर्जय हुआ करते है, अतः मैं उनके छोडनेमे असमर्थ है। • भावार्थ-चक्रवर्तीने इस गाथा द्वारा अपनी वास्तविक परिस्थिति मुनिराजके सामने स्पष्ट कर रख दी है, उससे यह ज्ञात हो जाता है कि वह जैसा कह रहा है कि मैं भी इन भोगोंको धर्मक्रियाके प्रतिबंधक जान रहा ह-परन्तु चारित्रमोहनीयके उदयमे ये हमारे जैसे जीवों द्वारा આ પ્રકારના મુનિરાજના વચન સાભળીને ચક્રવતી કહે છે– "अहपि "-त्यादि मन्याथ-साहू-साधो भुनिन ! जहा इह तुम मे साधयसि-यथा इह त्व मे साधयसि म माप सासार पहायानी मनित्यताना विषयमा भने समलव २। छ। मेरा शत अपि जाणामि-अहमपि जानामि ई पY ना छु है, इमे-इमे २L Awares भोगा-भोगा सा सगकरा वति-सङ्गकरा भवन्ति धभडियामा अपराध ४२नार छ ५२तु अज्जी-आर्य ! हे माय ! भोगा २ मार डाय छे ते अम्हासिसेहिं दुच्चया-अस्माद्रशे दुस्त्यजा अभापाथी છોડાવા અશક્ય હોય છે આથી હું તેને છોડવામાં અસમર્થ छु ભાવાર્થ–ચકવર્તીએ આ ગાથા દ્વારા પોતાની વાસ્તવિક પરિસ્થીતિ મુનિરાજની સામે સ્પષ્ટ કરીને રાખી દીધી ચક્રવર્તી એવું કહી રહેલ છે કે, હુ આ ભેગેને ધર્મ કિયાના પ્રતિબ ધક જાણું છું પરંતુ ચારિત્ર મોહનીયના ७८९ भोगपरित्यागाऽशस्यत्वे कारणमाइ-- - हत्थिणपुरम्मि चित्ता! दगुण नरवइ महिइढिय। कामभोगेसु गिद्धेण, नियाण मंसुह केड ॥ २८ ॥ तैस्स "मे अपेडिकतस्त, इम ऐयारिस फेल । जाणमोणे वि"ज" धैम्म, कामभोगेसु मुच्छिओ ॥२९॥ छाया-हस्तिनापुरे चित्र ! दृष्ट्वा नरपति महदिकम् । कामभोगेपु गृढेन, निदानमशुभ कृतम् ॥ २८ ।। तस्य मेऽप्रतिक्रान्तस्य, इदमेवादश फलम् । जाननपि यद्धर्म, कामभोगेपु मूतिः ।। २९ ।। टीका-'हधिणपुरम्मि' इत्यादि । हे चित्र हे चिनमुने ! जन्मान्तरीयसम्कारेणेद सरोपनम् , इस्तिनापुरे महर्द्धिक नरपति-सनत्कुमार नामान दृष्ट्वा, कामभोगेपु गृद्धेन-लोलुपेन मया तदानीमशुभम् अशुभानिवन्धि-निदान कृतम् ॥ २८ ॥ 'तस्स मे' इत्यादि । जितना सर्वथा अशक्य है ॥२७॥ भोगोंका जितना अशक्य क्यो है इसका वह चक्रवर्ती कारण बतलाते है-'हत्थिण पुरम्मि' इत्यादि । अन्वयार्थ (चित्ता-चित्र) हे चित्रमुने । (हत्यिणपुरम्मि महिडिय नरवह दट्टण-हस्तिनापुरे महर्द्धिक नरपतिं दृष्ट्वा) मैंने सभूतमुनिके भवमें सनत्कुमार चक्रवर्तिको महामद्धिस पन देखकर (कामभोगेसु गिध्धेर्ण कामभोगेषु गृध्धेन) कामभोग मे गृद्ध बनते हुए उस समय (असुह नियाणम्-अशुभ निदानम् ) अशुभ निदान (कड-कृतम्) किया-यद्यपि ઉદયમા એ અમારા જેવા જી દ્વારા છેડાવા સર્વથા અશક્ય જ છે પારકા ભેગેને પરિત્યાગ અશક્ય કેમ છે એનું ચક્રવર્તી કારણ બતાવે છે- "हत्थिण पुरम्भि"-त्या! मन्वयार्थ -चित्ता-चित्र त्रिमुनि ! इत्थिण पुरम्मि महिड्ढिय नरवइ ठूण-हस्तिनापुरे महर्द्धिक नरपति दृष्टवा में संभूत मुनिना सभा सभार पनि मशिद्धिस पन्नधन कामभोगेसु गिध्धेण-कामभोगेषु गृध्धेन आम लोसमा शुद्ध मनान से मते असुह नियाणम्-अशुभ निदानम् शुभ निशान कड-कृतम् इयु मे मते आधे भने में प्रभाले २ मारे भाट अथित प्रियदर्शिनी टी अ० १३ चिन-सभूतचरितवर्णनम् ७८५, ततो निदानादप्रति-कान्तस्य-वत्कृतनिधारणयाऽप्यमतिनिटत्तस्य तस्य कृतनिदानस्य मे=ममेदमेतादृश फलमभूत् । यत् यस्मालारणादह वमन्युत चारितधर्म जाननपि कामभोगेषु मूच्छितोऽस्मि । धर्म जाननपि निदानप्रभावेण त कर्तुं न शक्नोमीति भावः ॥ २९ ॥ तर आपने मुझे ऐसा करना तुमको उचित नहीं है" इस प्रकार समझाया भी था परन्तु (अप्पडिकतस्स तस्स मे-अप्रतिक्रान्तस्य तस्य मे) मैंने उस निदान से अपने आपको प्रतिनिवृत्त नहीं किया था। (इम एयारिस फल-इदम् एतादृशम् फलम्) यह उसका मुझे ऐसा फल मिला है (यत्) जो (धम्म जाणमाणे वि-धर्मम् जानन् अपि) श्रुतचारित्ररूप धर्मको जानता हुआ भी (काम भोगेमु मुच्चिओ-कामभोगेपु मूच्छितः) मैं कामभोगों: में मूच्छित बना हुआ है। भावार्थ-चारित्रमोहनीय कर्मकी तीव्रता मुझमे क्यों है इसका भी- कारण मुनिराजसे चक्रवर्तीने स्पष्ट कह दिया। उसमे उसने कहा कि महाराज। सभूतमुनिके भवमें सनत्कुमार चकवर्ती को ऋद्धिसंपन्न देखकर मैंने "इसी तरहसे भोगोंका भोगनेवाला में भी होऊ" ऐसा जो निदानवध किया था-ओर जापके समझाने बुझाने पर भी मैने उसका परित्याग नहीं किया था। वही कारण है कि मै धर्मकों जानता हुआ भी अभीतक विषयों मे गृद्ध बना हुआ ह ॥ २८ ॥ २९ ॥ नथी मा रीते सभा०यु प तु ५२तु अप्पडिकतस्स तस्स मे-अप्रतिक्रान्तस्य , तस्य मे मे निहानी भने पाताने. २६ Asयो न तो मा इम एया- रिस फल-इदम् एतादृशम् फलम् मा मेनु भने ३॥ भने छ धम्म जाणमाणे वि-धर्मम् जानन् अपि श्रुतन्याश्त्रि३५ भने तता छ। ५ कोमभोगसु मु- च्छिओ-कामभोगेषु मूञ्छित हु डाम गोमा भूछित मन छ ભાવાર્થ-ચારિમેહનીય કર્મની તીનતા મારામાં કેમ છે એનું પણું- કારણ મુનિરાજને ચક્રવર્તીએ સ્પષ્ટ રૂપમાં કહી દીધુ એમા તેણે બતાવ્યું કે, મહારાજ ! સ ભૂતમુનિના ભવમા સનકુમાર ચક્રવર્તીને સ્ત્રીરત્ન સહિત રિદ્ધિ- સપના જોઈને મે “આજ પ્રકારના ભોગોને ભોગવનાર હુ બનું.” એવો જે નિદાન બધ કરેલ હતું અને આપના સમજાવવા છતા પણ મે તેનો પરિત્યાગ- કરેલ ન હતો એજ કારણકે, તુ મને જાણતો હોવા છતા પણ વિષયોમા ગુદ્ધ બની ગયેલ છું ૨૮ રહ્યા . उ०९९ भोगपरित्यागाऽशस्यत्वे फारणमाइ- - हत्थिणपुरम्मि चित्ता ! दगुण नरवइ महिइढिय। कामभोगेसु गिद्धेण, नियाण मंसुह केड ।। २८ ॥ तैस्स "मे अप्पेडिकृतस्त, इम ऐयारिस फैल । जाणमाणे वि जं" घुम्म, कामेभोगेसु मुच्छिओ ॥२९॥ छाया-हस्तिनापुरे चित्र ! दृष्ट्वा नरपति महर्दिकम् । कामभोगेषु गृद्धेन, निदानमशुभ कृतम् ॥ २८ ॥ तस्य मेऽप्रतिक्रान्तस्य, इदमेतादृश फलम् । जाननपि यद्धर्म, काममोगेषु मूतिः ॥ २९ ॥ टीका-'हत्यिणपुरम्मि' इत्यादि । हे चित्र हे चिनमुने ! जन्मान्तरीयसम्कारेणेद स्योधनम् , हस्तिनापुरे महर्द्धिक नरपति सनत्कुमार नामान दृष्ट्वा, कामभोगेषु गृद्धेन लोलुपेन मया तदानीमशुभम् अशुभानिवन्धि-निदान कृतम् ॥ २८ ॥ ' तस्स मे' इत्यादि । जितना सर्वथा अशक्य है ॥२७॥ भोगोंका जितना अशक्य क्यो है इसका वह चक्रवर्ती कारण बतलाते है-'हत्यिण पुरम्मि' इत्यादि । अन्वयार्थ (चित्ता-चित्र) हे चित्रमुने ! (हत्यिणपुरम्मि महिडिय नरवह दट्टण-हस्तिनापुरे महर्द्धिक नरपतिं दृष्ट्वा) मैंने सभूतमुनिके भवमें सनत्कुमार चक्रवर्तिको महाऋद्धिस पन देखकर (कामभोगेसु गिध्धेणे कामभोगेपु गृधेन) कामभोग में गृद्ध बनते हुए उस समय (असुह नियाणम्-अशुभ निदानम् ) अशुभ निदान (कड-कृतम्) किया-यद्यपि ઉદયમા એ અમારા જેવા જ દ્વારા છેડાવા સર્વથા અશક્ય જ છે પારણા ભેગોને પરિત્યાગ અશકય કેમ છે એનુ ચક્રવર્તી કારણ બતાવે છે " हथिण पुरम्भि"-त्याल! अन्वयार्थ-चित्ता-चित्र हे चित्रमुनि ! इथिण पुरम्मि महिढिय नरवइ दण-हस्तिनापुरे महर्द्धिक नरपतिं दृष्टवा में सभूत मुनिना सभा सम्भार यqifa मशिद्धस पन्न धने कामभोगेसु गिध्धेण-कामभोगेषु गृध्धेन म નિદાન नारामा गद्ध मनीन मे मते असुह नियाणम्-अशुभ निदानम् अशुभ कड-कृतम् ४यु मे मते माघे भने में प्रभा २७ तारे भाटे अस्ति وی ، प्रियदर्शिनी टीका म १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् अथ कामभोगानामनित्यता प्रदर्शयितु मुनिराह- मूलम् - अच्चेई कालोतरति राईओ, न यावि भोगा पुरिसाण निच्चा। उच्च भोगा पुरिस चैयति, म जहा खीणफैलं वे पैक्खी॥३१॥ छाया-अत्येति कालस्वरन्ते रागयो, न चापि भोगाः पुरुषाणा नित्याः । उपेत्य भोगाः पुरुप त्यजन्ति, द्रुम यया क्षीणफल वा पक्षिणः ॥३१॥ टीका-'अच्चेइ ' इत्यादि । हे राजन् ! काला आयुष्यकालोऽत्येति-अतिगच्छति, रारयः, उपलक्षण- खाद दिनानि च वरन्ते शीततया गच्छन्ति । एतेनायुपोऽस्थिरत्वमुक्तम् । उक्तच क्षण-याम-दिवसमास-उलेन, गच्छन्ति जीवितदलानि । विद्वानपि खलु कथमिद, गच्छति निद्रापश रानी ॥ १॥ इति ।। धर्मको जानते हुए भी कामभोगोंमे आसक्त होनेकी वजहसे साधुके मार्गका अनुसरण नही कर सकते है ॥३०॥ र मुनि कामभोगोंकी अनित्यतामा स्वरूप दिखलाते है- 'अच्चेह' इत्यादि । अन्वयार्थ-राजन् ! देखो यह (कालो अच्चेइ-काल: अत्येति) आयुका समय निकलता जा रहा है-(राईओ तरति-रात्रयात्वरन्ते) ये रातें और दिनभी बडे वेगसे व्यतीत हो रहे है । दिन और रानिका व्यतीत होना- ही आयुके दलिकोंका क्षीण होना है यह बात अन्यत्र भी इसी तरह कही गई है, जैसे- "क्षण-याम-दिवसमास-उलेन, गच्छन्ति जीवितदलानि । विद्वानपि खलु कवमिद, गच्छसि निद्रावश रात्रौ ॥१॥" ધનને જાણવા છતા પણ કામમાં આસકત હોવાના કારણે સાધુના માર્ગનું અનુસરણ કરી શકતું નથી ૩૦ मुनि डाभलागानी अनित्यतानु स्१३५ मताव छ-"अच्चेइ"-त्यादि भन्याय--! नुसामा कालो अच्चेइ-काल अत्येति मायुना समय पीतता गय छे राईओ तरति-रात्रय वरन्ते शत। महम ५५ पाए। गथी। રહેલ છે દિવસ અને રાત્રીનું વ્યતીત થવુજ આયુના દળિયાનું ક્ષીણ થવું છે અન્યત્ર પણ આ પ્રમાણે કહેવામા આવેલ છે જેમ- क्षण याम-दिवस मासच्छलेन, गच्छन्ति जीवित दलानि । विद्वानपि खलु कथमिह, गच्छसि निद्रावश रात्रौ ॥१॥" .

- , पुनरपि चक्राती निदानफलमुदाहरणेन माह-- मूलम्- नागो जहा पंकजलावसण्णो, दटुं थल नाभिसमेंई तीरं । एव वैयं कामगुणेसु गिद्धौ, ने भिखुणो मैग्गमणुव्वयोमो॥३०॥ छाया-नागो यथा पङ्कजलानसन्नी, दृष्टा स्थल नामिसमेति तीरम् । एर पय कामगुणेषु गृद्वा, न भिक्षार्मार्गमनुन नामः ॥ ३० ॥ टीका-'नागो' इत्यादि । यथा पङ्कनलारसन्नः-पदा कर्दमस्तत्माय यज्जल तपासमो निमग्नः, नागः -हस्ती स्थल दृष्ट्वापि तन गन्तु वीर नाभिसमेविकान्तु न शक्नोतीत्यर्यः, एवमेव हे मुने । वयमपि कामगुणेषु गृद्वा धर्म जानन्तोऽपि मिश: साधो मार्गप्रवज्या नानुनजामः-न सीकुर्म इत्यर्थः ॥ ३० ॥ फिर चक्रवर्ती निदानका फल उदाहरणसे कहते है-'नागोजरा'इत्यादि अन्वयार्थ-(जहा यथा) जैसे (पकजलायसन्नो-पङ्कजलावसन्नः) जलसहित फीचडमे फसा हुआ (नागो-गजः) हस्ती (थल-स्थलम्) स्थल देखकर भी (तीर नाभिसमेइ-तीर नाभिसमेति) तीर पर आने में अस- मर्थ होता है (एव) उसी प्रकार (कामगुणेतु गिद्धा-कामगुणेषु गृद्धाः) शब्दादिक विपयों मे गृह बने हुए (वय-चयम् ) हम लोग धर्मको जानते हुए भी (भिक्खुणो मग्गम् न अणुव्वयामो-भिक्षोः मार्ग न अनुव्रजामः) साधुके मार्गका अनुसरण नही कर सकते है । भावार्थ-हाथी जब कीचड़मे फंस जाता है. तब वह तीरको देखता हुआ भी जैसे तीर पर नही आसकता उसी प्रकार हे मुने। हम लोग श यती मिहाननु ३० हारथी -"नागो जहा"-या। मन्वयार्थ:-जहा-यथा रेभ पकजलावसन्नो मरेसा लियभा सायद नागो-गज हाथी थल-स्थलम् स्था छत। ५ तीर नाभिसमेइ-तीर नाभिसमेति छिनारे भाषामा असमर्थ डाय छ एव-एषम् ४ प्रमाणे कामभोगेसु गिद्धा-कामभोगेपु गृद्ध शहा विषयमा गृद्ध मनसवय-वयम् धने पा छताप भिक्खुणो मग न अणुव्वयामो-भिक्षो. मार्ग न अनुव्रजाम साधुना भानु अनुसरण ४३ शत नथी ભાવાર્થ-હાથી જ્યારે કાદવમાં ફસાઈ જાય છે ત્યારે તે કિનારાને જેવા છતા પણ ત્યાં પહોચી શક્તા નથી આજ પ્રમાણે હે મુનિ ! હું પણ पकजलावसन्न थी فيه - प्रियदर्शिनी टीका म १३ चिर-सभूतचरितवर्णनम् अथ कामभोगानामनित्यता प्रदर्शयितु मुनिराह- मूलम्- अच्चेई कालोतरति राईओ, न यावि भोगा पुरिसाण निच्चा। उबेच भोगा पुरिसचैयंति, र्दुम जैहा खीणफैलं वै पक्खी ॥३१॥ छाया--प्रत्येति कालस्वरन्ते रात्रयो, न चापि भोगाः पुरुषाणा नित्याः । उपेत्य भोगाः पुरुप त्यजन्ति, द्रुम यथा क्षीणफल वा पक्षिणः ॥३१॥ टीका-'अच्चेइ' इत्यादि । हे राजन् ! काल आयुष्यकालोऽत्येति-अतिगच्छति, रात्रयः, उपलक्षण- बाद् दिनानि च वरन्ते शीतया गच्छन्ति । एतेनायुपोऽस्थिरत्वमुक्तम् । उक्तञ्च क्षण-याम-दिवसमास-उलेन, गच्छन्ति जीवितदलानि । विद्वानपि खलु कथमिह, गच्छति निद्रावश रात्रौ ॥ १॥ इति ॥ धर्मको जानते हुए भी कामभोगोंमे आसक्त होनेकी वजहसे साधुके मार्गका अनुसरण नहीं कर सकते है ॥३०॥ अब मुनि कामभोगोंकी अनित्यताका स्वरूप दिखलाते है 'अच्चेइ' इत्यादि। अन्वयार्थ-राजन् ! देखो यह (कालो अच्चेइ-कालः अत्येति) आयुका समय निकलता जा रहा है-(राईओ तरति-रात्रयात्वरन्ते) ये रातें और दिनभी बडे वेगसे व्यतीत हो रहे है । दिन और रात्रिका व्यतीत होना- ही आयुके दलिकोंका क्षीण होना है यह पात अन्यत्र भी इसी तरह कही गई है, जैसे- "क्षण-याम-दिवसमास -उलेन, गच्छन्ति जीवितद्लानि । विद्वानपि खल कथमिह, गच्छसि निद्रावश रात्रौ ॥१॥" ધમને જાણવા છતા પણ કામગોમાં આસકત હોવાના કારણે સાધુના માર્ગનું અનુસરણ કરી શકતા નથી ૩૦ वे भुनि भगानी अनित्यतानु ५१३५ मतावे -"अच्चेइ"-त्या अन्वयार्थ-२४-! नुमोमा कालो अच्चेइ -काल अत्येति मायुना समय पीतय छ राईओ तरति-रात्रय त्वरन्ते रातो मन हम ५५ या गथी गई રહેલ છે. દિવસ અને રાત્રીનું વ્યતીત થવુજ આયુના દળિયાનુ ક્ષીણ થવું છે અન્યત્ર પણ આ પ્રમાણે કહેવામાં આવેલ છે જેમ— "क्षण-याम-दिवस मासच्छलेन, गच्छन्ति जीवित दलानि । विद्वानपि खलु कथमिह, गच्छसि निद्रावश रात्रौ ॥१॥" - - ૭૮ सम्पयन 'व्यत्येत्यायुः कालः, गन्छन्तु रानयोहानि च । अस्माक तु भोगेः प्रयो. जनम् । भोगाव सन्ति मदायत्ताः' इति मन्यसे चेत्-तदप्ययुक्तमेव । यत पुरु 'पाणा भोगा अपि नित्या न सन्ति । यथा पसिणः क्षीणफल फलरहित बुमन्तवं त्यजन्ति । तथा-भोगाः पुरुषम् उपेत्य समागत्य क्षीणपुण्यं त पुरुष स्यजन्ति । पुण्यानुरोधेन पुम्प प्राप्य तत्क्षये सति समवृत्या त मुचन्ति, न तु पुरुषामिप्राये- णेति भावः । भोगा अस्थिरा इति निष्कर्षः॥ ३१ ॥ जय क्षण, याम, दिवस एव मास के यहाने से आयु ही व्यतीत होती रहती है तो घडे अचरज की बात है कि विद्वानों को अपनी इस ऐसी परिस्थितिमें निद्रा भी कैसे आती है। लाभमें तो सयको आनद होता है पर ह्रासमें आनद कैसा? चिन्ता होनी चाहिये कि हमारा एक भी आयु का दलिक व्यर्थ व्यतीत न हो जावे । यदि तुम्हारा इस पर ऐसा कहना 'हो कि भले आयु न्यतीत होती रहे-रात्रि ण्व दिवसभी योंही निकलते जायें तो हमको इनसे क्या प्रयोजन, जिनसे हमको प्रयोजन है ऐसे वे भोग तो हमारे आधीन है सो राजन् ! तुम्हारी यह मान्यता बिल- कुल गलत है क्यों कि ये भोगभी तो नित्य नहीं है । (वीणफल दुम - जहा पक्खी चयति तहा भोगा उवेच्च पुरिस चयति-क्षीणफल द्रुम- -यथा पक्षिणः त्यजन्ति तथा भोगाः उपेत्य पुरुप त्यजन्ति ) जिस प्रकार क्षीण फलवाले वृक्षका पक्षी त्याग कर देते है उसी प्रकार क्षीण पुण्यवाले पुरुषका ये भोग भी प्राप्त होकर परित्याग कर देते है। भावार्थ-भोगोंकी प्राप्ति होना शुभकर्मो के आधीन है,। जबतक છે જ્યારે ક્ષણ યામ, દિવસ અને મહીનાની ગણત્રીથી આયુષ્ય વ્યતીત થતું રહે છે ત્યારે ઘણુ અચરજની એ વાત છે કે, વિદ્વાનેને પિતાની આવી પરિસ્થિ Fતિમા પણ નિદ્રા કેમ આવે છે? લાભમા તે બધાને આનંદ થાય છે. પરતું ઠેસમાં આનદ કે ચિંતા થવી જોઈએ કે, મારા આયુષ્યની એક પણ 4g eय नाय ने भा३ आमा सभडेवानु , जाय , આયુષ્ય વીતી જાય, રાત્રી અને દિવસ પણ એમજનિકળતા જાય ઓમા અમને કચેન છે? જેનાથી અમારે પ્રયોજન છે એવા કામગ તે અમારે આધીન છે તે હે રાજન ! તમારી એવી માન્યતા બીલકુલ ભૂલ ભરેલી છે કેમ કે, ભગપણું નિયતો નથી જ જે પ્રમાણે ફળ વગરના વૃક્ષને પક્ષીઓ ત્યાગ કરી દે છે એજ પ્રમાણે ક્ષીણ પુણ્યવાળા પુરુષને આ ભેગ‘પણ પ્રાપ્ત થઈને પરીત્યાગ કરી દે છે ભાવથ ની પ્રાપ્તિ થવી તે શુભ કર્મોના આધીન છે જ્યા સુધી . 1 १ प्रियदर्शिनी टीका म १३ चित्र-सभूतचरितयर्णनम् ७८२ एव सत्यपि भोगान्परित्यज्य प्राजितु न शक्तोऽसि, वदा म यत्कर्तव्य तदुच्यते- मूलम्-- जइंसिं भोगे चइउं असत्तो, अन्जाइं कैम्माइं कैरेहि रायं । धम्मे ठिओ सव्वर्पयाणुकपी,तो होहिसि देवो ईओ विउँव्वी॥३॥ छाया-यद्यसि भोगास्त्यक्तुमशक्तः, आर्याणि कर्माणि कुरुष्व राजन् । धर्मे स्थितः सर्वमजानुकम्पी, ततो भविष्यसि देव इतो वैक्रियी॥३२॥ टीका-'जइ सि' इत्यादि । हे राजन् ! यदि भोगान्-मनोजशब्दादिरूपान् त्यस्तुमशक्तोऽसि, तदाधर्म =सम्यग्दृष्टयादिशिष्टानुचरिताचारलक्षणे गृहस्थधर्मे स्थितः सन् सर्वप्रजानुकम्पी- पुण्यकर्मकी सत्ता रहती है तबतक सासारिक भोगोंकी जीवको प्राप्ति होती रहती है। पापके उदयमे भोगोंकी प्राप्ति नहीं होती। अतः राजन् ! ऐसा विचार स्वप्नमे भी मत करो कि ये भोग हमारे आधीन है । इस लिये इनमे अपने जीवनके दिनरातोंको व्यर्थ निष्फल मत करो। सम्हल जाओ और इनको सफल करनेका पुरुषार्थ जागृत करो ॥३१॥ यदि मान लिया जाय कि आप भोगोका परित्याग करने में अपनेको असमर्थ समझ रहेहो । परन्तु आपका और भी क्या कर्तव्य है यह भी आपको विचारना चाहिये, उसको सुनो मै कहता हू-'जइसि' इत्यादि। अन्वयार्थ-(राय-राजन) हे राजन् ! (जइ भोगे चइउ असत्तोसि- यदि 'भोगान् त्यस्तु अशक्तः असि) यदि आप शब्दादिक विषयोंको પૂણય કર્મની સત્તા રહે છે ત્યા સુધી સાસારિક જીવને ભેગોની પ્રાપ્તિ થયા કરે છે પાપના ઉદયમાં ભેગની પ્રાપ્તિ થતી નથી આથી રાજન !-એ વિચાર સ્વપ્નામા પણ ન કરે કે, આ બેગ અમારે આધીન છેઆ માટે એમા આપના જીવનના દિવસ રાતને વ્યર્થ નિષ્ફળ ન કરો સમજી જાઓ અને આ મનુષ્યભવને સફળ કરવાને પુરુષાર્થ જાગ્રત કરો ૩૧ જે માની લેવામાં આવે કે, ભેગોને પરિત્યાગ કરવામા આપ પિતાને અસમર્થ સમજી રહ્યા છે તેમ છતા પણ આપતુ બીજુ પણે શું કર્તવ્ય છે, એને પણ આપે વિચાર કરવો જોઈએ અને તે હું કહુ છુ સાભળો - "जइसि"-त्या!ि मन्वयार्थ-राय-राजन 3 रा । जइभोगे चइउं असत्तो सि-यदि भोगान् त्यक्तु अशक्त असि ने मा५ शाह विषयाने छ।उामा पातानी जतन .

७२० सर्वप्रजानुकम्पितु शील यस्य स तथा, समस्तमाणिदयापरो भूला आर्याणि-निष्ट जनोचितानि कर्माणि दयादीनि कुरु । ततः भार्यकर्मफरणानन्तरम् , इतः अस्मात् भवादनुवैकिगी-निमियाशक्तिपिशिष्टो चैमानिको दो भविष्यसि ॥ ३२ ॥ छोडनेमें अपने आपको अशक्त मानते हो तो (धम्मे ठिओ-धर्मे स्थित) सम्यग्दृष्टि आदि शिप्ट जनों द्वारा आचरित आचाररूप गृहस्पधर्म में स्थित होते हुए तथा (सव्यपयाणुकपी-सर्पग्रजानुरूपी) सर्व प्राणियों पर दयाभाव रखते हुए (अज्जाइ कम्माइ करेहि-आर्याणि कर्माणि कुरुष्व) शिष्ट जनोचित दया आदि सत्कमों को करते रहो।(तओ-ततः) इससे आप (वैक्रियी) चिक्रियाशक्ति विशिष्ट (देशो-देवः) देय (ओ-इतः) इस पर्याय को छोड़कर (भरिस्सइ-भविष्यसि) हो जाओगे। भावार्थ-इस सून दारा सूत्रकार चक्रवतीको यह बात समझा रहें है कि यदि आप चक्रवर्ती पदमें रहते हुए शब्दादिक विषय भोगोंका परित्याग नहीं कर सकते हो तो इतना तो कर सकते हो कि जो मार्ग सम्यग्दृष्टि जैसे शिष्ट पुरुषों द्वारा सेवित किया जाता है उसका आप सेवन करते रहो। इस मार्ग में सर्व प्रथम दयाको प्रधानता दी गई है। साथमें प्रशम, सवेग भी सेवित किये जाते है । आस्तिस्य भावके आनेसे ही इन भावोकी प्रतिष्ठा होती है। अतः प्रशम, सवेग, अनुकपा और आस्तिक्य सम्यग्दृष्टि द्वारा सेवित इन मार्गो का अनुसरण करते हुए आप सदा आय कर्मों को करते रहो। इससे आपको यह लाभ होगा कि आप इस न्मशत मानत . ता धम्मे ठिओ-धर्मे स्थित सभ्य मा शिष्ट ने દ્વારા આચરવામાં આવતા આચારરૂપ ગૃહસ્થધર્મમા સ્થિત બનીને તથા સર્વ पयाणु कपी-सर्वप्रजानुकम्पी सपं आए। ५२ समावभीने अज्जाइ कम्माइ करेहि-आर्याणि कर्माणि कुरुष्व शिना भाट लयित या सामान ४२ता રહે આથી આ૫ આ પર્યાયને છેડીને વિક્રિયાશક્તિ વિશિષ્ટ દેવ થઈ શકશે सापाथ –આ સૂત્ર દ્વારા સૂત્રકાર ચકવર્તીને એ વાત સમજાવે છે કે, આપ ચક્રવતી પદ ઉપર રહેવાને કારણે જે શબ્દાદિ વિષય ભેગોને છોડી શકતા નથી તે પણ આટલું તો જરૂરથી કરી શકો તેમ છે કે જે માર્ગ સભ્ય દ્રષ્ટિ જેવા શિષ્ટ પુરુષ દ્વારા પાળવામાં આવી રહેલ છે એનું આપ સેવન કરતા રહે આ માર્ગમાં સર્વ પ્રથમ દયાને પ્રધાનતા આપવામા આવેલ છે આસ્તિય ભાવ આવવાથી જ આ ભાવની પ્રતિષ્ઠા થાય છે આથી પ્રથમ, સવેગ, અનુકપા અને આસ્તિકય સમદ્રષ્ટિ દ્વારા સેવાતા આ માર્ગનું અનુસરણ કરતા કરતા આપ સદા આ કર્મોને કરતા રહે આનાથી આપને ।

" प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चिर-सभूतचरितर्णनम् ७९१ एव मुनिना मोक्तचकनी यदा मुनिपचन न स्वीकरोति, तदा मुनिराह- मूलम्- ने तुज्झ भोगे चईऊण बुद्धी, गिद्वोर्सि आरंभपरिग्गहेसु । मोह कैओइत्तिओ विप्पलावो,गच्छामि रौय औमति ओसि॥३३॥ छाया-न तब भोगास्त्यक्तु उद्धिः, गद्वोऽसि जारम्भपरिग्रहेषु । मोघ कृत एतावान विमलापो, गच्छामि राजन्नामन्त्रितोऽसि ॥३३ ॥ टीका-'न तुज्झ' इत्यादि। हे नृप । भोगास्त्यक्तु तन पुद्धिर्नास्ति, त्व हि आरम्भपरिग्रहेपु-आरम्भाः सावधव्यापाराः, परिग्रहाः = सचित्ता वित्तवस्तुस्पीकरणानि-तेपु गृद्धोऽसि । एतावान् विमलापो-निविधः प्रकृष्टालापो-रिविधधर्मवचनोपन्यासो मोघ निरर्थक यथा सात्तथा त्वया सहकृतः । अतो हे राजन् ! सम्मत्यह गच्छामि, त्व मया आमन्त्रितोऽसि-पृष्टोऽसि । त्वा पृष्ट्वा गच्छामीति भावः ॥ ३३ ॥ पर्यायका जन परित्याग कर दोगे तो आपको देवपर्याय-वैमानिक देवों में उत्पत्ति-प्राप्त हो जायगी ॥ ३२ ॥ इस प्रकार समझाने पर भी चक्रवर्ती ने जब मुनिराजके वचनोंको स्वीकार नहीं किया तर वे कहते है-'न तुज्झ' इत्यादि । अन्वयार्थ-(राय-राजन्) हे राजन् ! (तुज्झ बुद्धी भोगे चइऊण न -तव बुद्धिः भोगान् त्यक्तु न)आपकी बुद्धि भोगोंको छोड़नेकी नहीं है। आपतो (आरभ परिग्गहेसु गिद्वोसि-आरम्भपरिग्रहेषु गृद्वोऽसि) आरम्भ सावद्य-व्यापारोंमें एव सचित्त अचित्त तथा सचित्ताचित्त वस्तुओं को सग्रह करने रूप परिग्रह मे ही लोलुप बने हुए हो (इत्तिओ विप्पलावो मोहकओ-एतावान् विप्रलापः मोघकृतः) अभीतक जो आपको इतना सम- એ લાભ થશે કે, આપ આ મનુષ્યભવને જ્યારે પરિત્યાગ કરી દેશે ત્યારે આપને દેવ પર્યાય વૈમાનિક દેમા દેવ ભવ પ્રાપ્ત થશે ૩રા આ પ્રમાણે સમજાવવા છતા પણ ચકવતીએ જ્યારે મુનિરાજના વચ નેને સ્વીકાર ન કર્યો ત્યારે તેઓ કહે છે – न तुझ"-त्या! मक्याथ-राय-राजन् शत् । तुल्झ बुद्धी भोगे चइऊण न-तवबुद्धि भोगान् त्यक्तु न मापनी मुद्धि लागाने छेउपानी नयी मारतो आरमपरिगहेसु गिद्धोसि- आरम्भ परिग्रहेषु गृद्धोऽसि मार-साप व्यापारीमा सने सथित अस्थित्त तथा સચિતાચિત વસતુઓને સંગ્રહ કરવારૂપ પરિગ્રહમા જ લુપ બની રહ્યા છે इत्तिो विप्पलाओ मोह कओ-एतावान् विप्रलाप. मोघ कृत सत्यार सुधी मापने , , - अजरामावस्या इत्यमुमुम्ला. मुनौ गते सति नामदत्तस्य यदभूगदाह- मूलम्- पंचाल रायाऽवि' य वभदत्तो, साहुस्स तस्स वैयग अकाउं।. अणुत्तरे भुजिये कामभोगे, अणुत्तरे सो नैरए 'पविहो ॥३४॥ छाया-पन्नालराजोऽपि च नमदत्ता, सामोस्तस्य पचनमन्ता। अनुत्तरान् भुरवा, कामभोगाननुचरे स नरके प्रविष्टः ॥३४॥ टीका--'पचालराया' इत्यादि । पञ्चालराजः पञ्चालदेशाधिपति मदचोऽपि च तस्य-चित्रमुनेः, वचन प्रग्रज्याग्रहणगृहस्थधर्मसमाराधनरूपम् , अकृत्वा अनुत्तरान् सर्वोत्कृप्टान काम- झाया गया है वह सब व्यर्थ ही सिद्ध हुआहै। अत. हे राजन् । (गच्छामि) मैं अब यहासे जाता हू! (आमतिओसि-आमनितोसि), मैं इसके लिये आपसे पूछताछ भावार्थ-हे राजन् । अभीतक आपको जैसे भी हो सका वैसे मैंने, समझाया-परन्तु इसका निष्कर्ष कुछ भी नहीं निकला सय व्यर्थ गया। अतः मैं. अब यहासे-जाता ह॥ ३३ ॥ ऐसे कहकर मुनिके जाने पर चक्रवर्तीका क्या हुवा सो करते है. 'पचालराया' इत्यादि । अन्वयार्थ-(पचालरायाऽविय यभदत्तो-पचालराजा, स ब्रह्मदत्त अपि) पचाल देशका अधिपति वह ब्रह्मदत्त चक्रवर्ती भी,(साहुस्स तस्स वयणअकाउ-साधोः तस्य वचन अकृत्वा) भवान्तरके भ्राता चित्रमुनिके प्रव्रज्याग्रहण करनेरूप तथा गृहस्थ धर्मको आराधना करनेरूप वचनके જે સમજાવવામાં આવ્યું એ સઘળુ વ્યર્થ ગયેલ છે આથી હે રાજન ! હે डमडीयो 16 छु आमतिओसि-आमनितोसिस भाटे मापने ५७.छ, ભાવાર્થ-હે, રાજન ! અત્યાર સુધી મે આપને જેમ બની શકે તે પ્રણે સમજાવેલ છે પરતુ તેનું ફળ કાઈ પણ આવેલ નથી. સઘળું વ્યર્થ ગયેલ છે, આથી હવે હું અહી થી જાઉ છુ, ૩૩ આ પ્રમાણે કહીને મુતિ ચાલ્યા ગયા મુનિના ગયા પછી ચક્રવતીનું शु थयु-ते ४ छ पचाल राया"-त्या सन्पयाथ-पचालरायाऽविय बभदत्तो-पचालराजा स ब्रह्मदत्त अपि ५न्यास शिना मधिपति से, ब्रह्महत्त पाये ५४ पाताना साहुस्स तस्स वयण अकाउ- साधो तस्य वचन अकृत्वा..५१ सपना ला भित्र मुनिना अनन्या 8५ ४२११ - .

७९३ प्रियदर्शिनी टीका अ० १३ चित्र-सभूतचरितवर्णनम् भोगान् मनोज्ञशब्दादीन् भुक्त्वा समुपभुज्य स ब्रह्मदत्तः अनुत्तरे नरके सफल नरकमधानेऽमतिप्ठाननामके सप्तम पृथिवी नरकासे प्रविष्ट:-सप्तमनारको जीवो जात इत्यर्थः । अनेन निदानस्य नरकहेतुलात्तदकरणीयता सचिता ॥३४॥ सम्प्रति मसङ्गमाप्ता चिन मुनि वक्तव्यतामाह- । - चित्तो वि कामहिं विरत्तकामो, उदत्तचारित्ततवो तवस्ती। अर्गुत्तरंसर्जमपालईत्ता, अणुत्तर सिद्धिगैइ गओ।त्तिबेमि॥३५॥ छाया-चिनोऽपि कामेभ्यो विरक्तकाम, उदात्तचारित्र तपास्तपस्वी। अनुत्तर सयम पालयित्वा, अनुत्तरा सिद्धिगति गत इति ब्रवीमि ॥३५॥ टीका-'चित्तोऽवि' इत्यादि- कामेभ्यो-मनोज्ञशब्दादिभ्यो विरक्तकामा=विरक्तो निहत्तः कामोऽभिलापो यस्य स तथा, उदात्तचारित्रतपा:-उदात्तम्-अत्युत्कृष्ट चारित्र=सर्वविरतिरूप, पालन करनेमे असमर्थ अपनेको जाहिर करके एव (अणुत्तरे काम भोगे भुजिय-अनुत्तरान् काम भोगान् भुक्त्वा) सर्वोत्कृष्ट शब्दादिक विषय भोगोको भोग करके अन्तमे मर कर (अणुत्तरे नरए पविट्ठो-अनुत्तरे नरके प्रविष्टः) सकल नरकोंमे प्रधान ऐसा सातवी नरकके अप्रतिष्ठान नामके नरकावासमे जा पहुचा। भावार्थ-अधिक आरभ ओर परिग्रहके रखनेसे उसमे फसा हुआ जीव मरकर नरकमे जाता है। ब्रह्मदत्त चक्रवर्तीकी भी यही दशा हुई। वह भी मरकर सप्तम नरकमे पहुचा। निदानवध नरकका हेतु है, इससे वह जीवको करने योग्य नहीं है। यह सूचित इस कयतसे होता है ॥३४॥ अब प्रसङ्ग प्राप्त चित्रमुनिके विषयमे करते है-'चित्तोचि' इत्यादि। રૂપ તથા ગૃહસ્થ ધર્મનું આરાધન કરવારૂપ વચનનું પાલન કરવામાં પિતાને ससमय २ र्या मने अणुत्तरे कामभोगे भुजी य-अनुत्तरान् कामभोगान् भुत्तवा सवाट २५६ विषयमागाने सागवार मतमा मरीन अणुत्तरे नरए पविट्ठो-अनुत्तरे नरके प्रविष्ठ सद न२ मा प्रधान सवा सातभा न२४ना म પ્રતિષ્ઠાન નામના નરકાવાસમાં ઉત્પન્ન થયા ભાવાર્થ-અધિક આરભ અને પરિગ્રહના રાખવાથી એમા ફસાયેલ જીવ મરીને નરકમાં જાય છે બ્રાદત્ત ચક્રવતી પણ એજ દુર્દશાને પામ્યા એ મરીને સાતમાં નરકમાં પહોચ્યા નિદાન બ ધ એ નરકને હેતુ છે માટે તપના ફળનું નિદાન-નિયાણ કરવું જીવમાટે યોગ્ય નથી એમ આ કથનથી સમજાય છે ૩૪ वे प्रसास यि भुनिना विषयमा ३३ है-"चित्तोवि"-त्याle उ० १०० ७९२ इत्यमुमुस्त्या मुनो गते सति प्रामदास्य यदभूतदाद- मूलम्- पचाल रोयाऽवि' यं वभदत्तो, साहुस्स तस्स वैयण अकाउं।. अणुत्तरे भुजिये कामभोगे, अणुत्तरे सो नैरए 'पविहो ॥३४॥ छाया-पञ्चालराजोऽपि च ब्रह्मदत्तः, सामोस्तस्य पचनमहत्वा। अनुत्तरान् भुसत्या, कामभोगाननुत्तरे स नरके प्रविष्टः ॥३४॥ टीका-'पचालराया' इत्यादि । पञ्चालराजः पञ्चालदेशाधिपति पदचोऽपि च तस्य-चित्रमुनेः, वचन प्राज्याग्रहणगृहस्थधर्मसमाराधनरूपम् , त्या अनुत्तरान् सर्वोत्कृष्टान् काम.. शाया गया है वह सन व्यर्थ ही सिद्ध आहै। अत: हे राजन् । (गच्छामि) मैं अब यहासे जाता हू! (आमतिओसि-आमत्रितोसि), मैं इसके लिये आपसे पूछता हु। भावार्थ-हे राजन् । अभीतक आपको जैसे भी हो सका वैसे मैंने, समझाया-परन्तु इसका निष्कर्ष कुछ भी नहीं निकला सब व्यर्थ गया। अत: मैं अव यहासेजाता हूँ॥३३॥ ऐसे कहकर मुनिके जाने पर चक्रवर्तीका क्या हुवा सो कहते है।--- 'पचालराया' इत्यादि । अन्वयार्थ-(पचालरायाऽविय बभदत्तो-पचालराजा, स ब्रह्मदत्त अपि) पचाल देशका अधिपति चह ब्रह्मदत्त चक्रवर्ती भी,(साहुस्स तस्स वयण, अकाउ-साधोः तस्य वचन अकृत्वा) भवान्तरके भ्राता चित्रमुनिके प्रवज्याग्रहण करनेरूप तथा गृहस्थ धर्मको आराधना करनेरूप वचनके- જે સમજાવવામાં આવ્યુ એ સઘળું થઈ ગયેલ છે આથી હે રાજન ! હુ वे माया 18 छ आमतिओसि-आमत्रितोसि २ भाटे मारने ५७, छु, ભાવાર્થ-હે રાજન ! અત્યાર સુધી મે આપને જેમ બની શકે તે પ્રમાણે સમજાવેલ છે પરંતુ તેનું ફળ કાઈ પણ આવેલ નથી. સઘળુ વ્યર્થ ગયેલ છે, આથી હવે હું અહી થી જાઉ છુ, ૩યા આ પ્રમાણે કહીને મુતિ ચાલ્યા ગયા મુનિના ગયા પછી ચક્રવતીનું शु थयु ते, छ-" पचाल राया"-त्या सन्ययार्थ:-पचालरायाऽविय बभदत्तो-पचालराजा स ब्रह्मदत्त अपि ५यात देशना अधिपति थे, प्रयाहत्त न्यपी मे ५५ पाताना साहुस्स तस्स वयण अकाउ- साधो तस्य वचन, अकृत्वा.पूलपना मा यि मुनिना मल्या अs.४२पा - ॥ अथ चतुर्दशमध्ययनम् ॥ व्याव्यात चित्रसभूतीयाख्य नाम त्रयोदशमध्ययनम् , साम्प्रतमिपुकारीय नाम चतुर्दशमध्ययन प्रारभ्यते । अस्य च पूर्ण ययनेन सहायमभिसम्मन्धः-पूर्वाध्य. यने मुख्यतया निदानदोपाः प्रोक्ताः, प्रसङ्गतो निनिदानगुणाथापि । अस्मिन्नध्ययने स्वनिदानस्य मुक्ति कारणत्वात्तद्गुणाः प्रोच्यन्ते, इत्यनेन सम्बन्धेनायावमिदम- ध्ययनम् । अस्या ययनस्य प्रस्तावनामाह- मुनिचन्द्रमुने सविधे गोवल्लभनाम्नो गोपस्य नन्द-सुनन्द-नन्ददत्त-नन्दपिय नामनश्चत्वारो दारकाः मानिताः, तत्र द्वौ भ्रातरौ नन्दसुनन्दी चित्रसभूतपूभित्र चौदहवां अध्ययन प्रारम्भ- चित्र सभूतीय नामक तेरहवा अध्ययनका व्याख्यान हो गया। अय यह इपुकारिय नामका चोदवा अध्ययन प्रारभ होता है। इस अध्ययनकासध तेरहवें अध्ययनके साथ इस प्रकारसे है-पूर्व अध्ययन मे निदानबंध सरधी दोप मुख्य रूपसे प्रकट किया गया है सा मे विना निदानसे होनेवाला गुण भी प्रतगत. प्रतिपादित हुआहै। इस अध्ययनमें अब यह कहा जावेगा कि मुक्तिका कारण (निया गा) निदानका अभाव है तथा इस (नियाणा) निदानके अभावमे कौन २ से गुण उत्पन्न होते हैं। इसी सवयको लेकर इस अध्ययनका प्रारभ किया गया है । इसकी प्रस्तावना-इस प्रकार है- किसी एक समयकी बात है कि-मुनिचद्र मुनिराजके पास गोवल्लभ ચાદમાં અધ્યયનને પ્રાર ભ ચિત્રસ ભૂત નામના તેરમા અધ્યયનનુ વ્યાખ્યાન પુરૂ થયુ, હવે આ ધુકારિય નામને ચોદમાં અધ્યયનને પ્રારભ થાય છે આ અધ્યયનને તેરમા અધ્યયન સાથેને સાબ ધ આ પ્રમાણે છે તેરમા અધ્યયનમા નિદાન (નિયાણા) બધ સબ ધી દોષ મુખ્ય રૂપથી પ્રગટ કરવામાં આવેલ છેતદુપરાત વગર _નિદાનથી થનારા ગુણ પણ પ્રયગત પ્રતિપાદિત કરવામા આવેલ છેઆ અ ધ્યયનમાં હવે એ કહેવામા આવશે કે, મુક્તિનુ કારણ નિદાનને અભાવ છે. તથા એ નિદાનના અભાવથી કયા કયા ગુણો ઉત્પન્ન થાય છે એ સ બ ધને લઈને આ અધ્યયનને પ્રારભ કરવામાં આવે છે જેની પ્રસ્તાવના આ પ્રકારની છે કોઈ એક સમયની વાત છે કે, મુનિચદ્ર મુનિરાજની પાસે ગવલભ तपश्च द्वादशघि यस्य स तथा भूतस्तपस्वीभित्रोऽपि अनुत्तरम्मकृष्टभूतिया- रवर्जित सयम पिरतिरूप पालयित्वा मासे य, जनुत्तरा-मोत्कृष्टों सर्वलोका- फाशोपरिवर्तिनी सिद्धिगति-सिदिरूपा गति गत मातः । इति प्रवीमि-मस्यार्थः पूर्ववद् वोध्य ॥ ३५ ॥ इति श्री विश्वविख्यात-जगदल्लभ-प्रसिद्धयाचफ-पञ्चदामापा कलित-ललि- तकलापालापफ प्रपिशुद्धगधपद्यनैकग्रन्थनिर्मापफ-पादिमानमर्दक-श्रीशा हूरपति-कोल्हापुरराजमदत्त-" जैनशास्त्राचार्य"-पदभूपित- कोल्हापुरराजगुरु-पालनामचारि-जैनाचार्य-जैनधर्मदिवाकर -पूज्य-श्रीघासीलालातिविरचितायाम् "उत्तरा- ध्ययनमूनस्य" मियदर्शिन्याख्याया व्या- ख्यायाम्-' चित्रसभूतीय ' नाम त्रयोदशम ययन-सम्पूर्णम् ॥१३।। अन्वयार्य-(कामेहिं विरत्तकामो-कामेभ्यः विरक्तकामा) मनोज्ञ शब्दादिक विपयों से विरक्त (उदत्तचारित्त तवो- उदारचारित्रतपा) तथा सर्वोत्कृष्ट सर्वविरतिरूप चारित्र एव बारह प्रकारके तपोवाले ऐसे वे (तवस्सी-तपस्वी) तपस्वी चित्रमुनिराज (अणुत्तर सजम पालइत्ता- अनुत्तर सयम पालयित्वा) अतिचार ररित होनेसे सर्वोत्कृष्ट सर्वविरति रूप सयमकी पालना करके (अणुत्तर सिदिगइ गओ-अनुत्तरा सिद्धि गतिं गतः) सर्वलोकाकाशके उपर वर्तमान होनेसे अनुत्तर सिद्धिरूप गतिको प्राप्त हो गये । (त्तिवेमि इति ब्रवीमि) सुधर्मा स्वामी जम्बू स्वामीसे कहते है कि-हे जब ! मैंने जैसा भगवान महावीरसे सुना है पैसा यह मैंने तुमसे कहा है ॥ ३५॥ ॥ इस प्रकार तेरहवें अध्ययन का हिन्दी अनुवाद समाप्त ॥ १३ ॥ मन्वयार्थ-कामेहिं विरत्तकामो-कामेभ्य विरक्तकाम भनोज्ञ शहाडिक विषयाथी १२४त उदत्तचारित्ततवो-उदारचारित्र तपातया सरिट सर्व पिरति३५ यारित्र मन मार मारना तथाना प्रतवासपाते तबस्सी-तपस्वी त५२वी भित्र मुनि अणुत्तर सजम पालइत्ता-अनु र सयम पालयित्वा मतियार रहीत डापाथी सवोत्कृष्ट सब विति३५ सयभनु पालनशन अणुत्तर सिद्धिगइ गओ- अनुतरा सिद्धिगतिं गत सः शनी ५२ पतभान पाथी मनुत्तर सिद्धि३५ गतीने पाभ्य! चिवेमि-इतिब्रवीमि सुधर्मा स्वामी सम्पू स्वामीन કહે છે કે, જબૂ! મે જેવુ ભગવાન મહાવીર પાસેથી સાભળ્યું છે એ જ પ્રમાણે મેં તમને કહેલ છે આમાં મારી બુદ્ધિથી કાઈ પણ કરેલ નથી કે ૩૫ આ પ્રકારે આ શ્રી ઉત્તરાધ્યયનસૂત્રની પ્રિયદર્શિની ટીકાને ચિત્ર-સ ભૂત નામના તેરમા અધ્યયનને ગુજરાતી ભાષાનુવાદ સ પૂર્ણ થયે ૧૩ प्रियदर्शिनी टीका म० १४ नन्ददत्त-गन्दमियादिषइजीवचरितम् प्रजिताः। प्राज्य च मुचिरकाल तपासयममनुपाल्य भक्तपत्याख्यानेन काल- मासे काल कृत्ला सौधर्म क्ल्पे पद्मगुल्मे विमाने चतुःपल्योपमस्थितिकदेवत्वेन समुत्पन्ना.। तेपुनन्ददत्त-नन्दप्रिय-नाममगोपजीपवर्जाश्चत्वारोऽपि देवास्ततश्च्युता कुरुदेशान्तर्गते इपुकारनामकनगरे समुत्पन्नाः। तेषु एको वमुमिनजीवदेवो भृगु- पुरोहितो नभूव, द्वितीयो यमुदत्तजीपदेवो भृगुपुरोहितस्य वशिष्ठगोगा यशा नाम्नी भार्याऽभवत् । तृतीयो पसुमियजीवो देव इपुकारराजा चतुर्यो धनदत्तजीवो देवः कमलावती नाम तद्राशी चाऽभवत् । असौ भृगुपुरोहितः सन्तानार्थ निरन्तर चिन्ता कुर्वन्नासीत् । एकदा तो कारण इन्होंने दीक्षा धारण करली। तप एव सजमका बहुत कालतफ आरा धन करते हुए इन्होंने अन्त समयमें भक्त प्रत्याख्यान(सधारा)करके अपने शरीरका परित्याग किया और सौधर्म स्वर्ग में पद्मगुल्म नामके विमानमें ये सबके सब-उहों चार पल्यकी स्थितिवाले देवकी पर्यायसे उत्पन्न हुए। गोवल्लभ गोपके नन्ददत्त नन्दप्रिय नामक पुत्र के जीवोंको छोडकर वसु मित्र वसुदत्त वसुप्रिय धनदत्तके जीव चार देव वहांसे चवकर कुरू देशान्तर्गत इपुकार नामक नगरमें जन्मे । उनमे एक वसुमित्रका जीव देव भृगुपुरोहित हुआ। द्वितीय देव वसुदत्तका जीव उस पुरोहितकी वशिष्ठ गोनोत्पन्ना यशा नामकी भार्या हुआ। तीसरा देव वसुप्रियका जीव इपुकार राजा हुआ। चतुर्य देव धनदत्तका जीव उस राजाकी कमलावती नामकी रानी हुआ। भृगुपुरोहितके कोई सतान नहीं थी, अतः रातदिन वह सतानकी ही ભોગ ઉપર વૈરાગ્ય આવી ગયો અને એને કારણે આ છએ જણાએ દીક્ષા અગીકાર કરી તપ અને સાયમનુ ઘણા કાળ સુધી આરાધના કરીને તેઓએ અત સમયમ ભક્ત પ્રત્યાખ્યાન કરીને પિતાના શરીરને પરિત્યાગ કર્યો અને સૌધર્મ સ્વર્ગમા પાગુમ નામના વિમાનમા તે સઘળા એ જણાએ ચાર પત્યની સ્થિતિવાળા દેવની પર્યાયમાં ઉત્પન્ન થયા તેમાં ગોવાભ ગોપના નદદા, નવપ્રિય, નામના બે પુત્રના જીને છોડીને બાકીના વસુમિત્ર, વસુ દત્ત, વસુપ્રિય ધનદતના એમ ચાર જ દેવલોક માથી અવીને કુરૂ દેશમા ઈપુકાર નામના નગરમાં જન્મ્યા તેમા એક દેવ વસુમિત્રનો જીવ ભૂગપુરહિત થયા બીજા દેવ વસુદત્તને જીવ એ પુરોહિતની વિશિષ્ટ ગોત્રમાં ઉત્પન્ન થયેલી થશા નામની પત્ની થઈ, ત્રીજા દેવ વસુપ્રિયને જીવ ઈપુકાર રાજા થયે ચોથા દેવ ધનદત્તાનો જીવ તે રાજાની કમળાવતી નામની રાણું થઈ ભગુ પુરોહિતને કેઈ સંતાન ન હતુ આથી રાત દિવસ તે સતાનની - उत्तराभ्याने जीवौ स्तः, तयोर्गन त्रयोदशे अन्ययने गतम् । द्वौ च नन्ददत्त-नन्दप्रिय नामानी गोपदारती तपासयम समाराध्य काल कला देलोके देवत्वेन समत्पमा । तस्मा- देवलोफाची आयु क्षयेण भवक्षयेण स्थितिसयेण च्युत्वा सितितिष्ठनगरे इभ्य-श्रेटिनो जिनदत्तस्य गृहे सोदरभ्रातरी भूला समुत्पन्नौ । तर तयोरिभ्यस्य वमुधर श्रेष्ठिनो वसुमित्र-वसुदत्त-वसुप्रिय-धनदत्त-नामानश्वत्वारः पुत्राः सुहृदो जाताः। ते परपि सुहृदो विविधान् भोगान् परिभुजानास्तथारूपाणा स्थनिराणामन्तिके धर्म श्रुस्खा नामक गोपके नन्द सुनन्द नददत्त नदप्रिय नामके चार पुत्रोने दीक्षा ली । इनमें नन्द मुनन्द नामके दो भाई तो चित्र और सभूतके पूर्वभवके जीव थे, जिनका वर्णन तेरहवें अध्ययनमें किया गया है। तथा अ. शिष्ट दो नन्ददत्त नन्दप्रिय नामके गोपाल दारकोंने तप एव सयमकी आराधनाके प्रभारसे मरकर देवलोक प्राप्त किया फिर ये दोनों वहासे आयुक्षय, भवक्षय एव स्थितिक्षय होनेसे चय कर क्षितिप्रतिष्ठित नग रमें जिनदत्त नामक इभ्य-श्रेष्ठोके यहां सोदर(सगे भाई)भ्राताके रूपमें उत्पन्न हुए । वहा इनकी मित्रता चार अन्य वसुधर श्रेष्ठीके वसुमित्र, वसुदत्त, वसुप्रिय और धनदत्त नामक पुत्रोके साथ हुवा । इस प्रकार ये छहों मित्र- जन आनदसे अपना समय विविध भोगोंको भोगते हुए व्यतीत करने लगे। एक दिनकी बात है कि इन उह ही मित्रोने तथारूप-श्रुतचारित्र रूपधर्मके पालन करनेवाले स्थविरोंके पास धर्मका व्याख्यान सुना । जिससे इनको ससार, शरीर एव भोगोसे वैराग्य हो गया, और इस નામના ગોપના નદ, સુનદ, નદદત્ત અને નદપ્રિય, નામના ચાર બાળકોએ દીક્ષા લીધી તેમાં નદ અને સુનદ નામના બે ભાઈ તે ચિત્ર અને સભૂતના પૂર્વ ભવના જીવ હતા જેનું વર્ણન તેરમા અધ્યયનમાં કરવામાં આવેલ છે બીજા બે નદદત્ત અને ન દપ્રિય નામના ગપાળ બાળકોએ તપ અને સ યમની આરાધનાના પ્રભાવથી ભરીને દેવલોક પ્રાપ્ત કર્યું ત્યાથી એ મને જણ આયુક્ષય, ભવક્ષય અને સ્થિતિશય લેવાથી ઍવીને ક્ષિતિપ્રતિષ્ઠિત નગર મા જનદત્ત નામના એક શેઠને ત્યા સહેદર ભાઈના રૂપમાં ઉત્પન્ન થયા ત્યા એમની મિત્રતા બીજા ચાર વસુધર શેઠને વસુમિત્ર, વસુદત્ત, વસુપ્રિય, અને ધનદત્ત નામના પુત્રની સાથે થઈ આ રીતે એ છએ મિત્રો વિવિધ ભાગોને ભોગવતા રહીને પિતાને સમય આનદથી યતીત કરવા લાગ્યા એક દિવસની વાત છે કે એ છે મિત્રોએ શ્રુતચારિત્રરૂપ ધર્મનું પાલન કરવાવાળા રવિ- તેની પાસેથી ધર્મનું વ્યાખ્યાન સાભળ્યું આનાથી તેમને સસાર, શર અને ७९७ प्रियदर्शिनी टीका म. १४ नन्ददत्त-नन्दनियादिपइजीवचरितम् प्राजिताः । मनज्य च मुचिरकाल तपःसयममनुपाल्य भक्तमत्याख्यानेन काल- मासे काल कृत्वा सौधर्म क्ल्पे पद्मगुल्मे विमाने चतुःपल्पोपमस्थितिकदेवत्वेन समुत्पन्नाः। तेपु नन्ददत्त-नन्दमिय-नामकगोपजीवश्चित्वारोऽपि देवास्ततश्च्युता कुरुदेशान्तर्गते इपुकारनामस्नगरे समुत्पन्नाः । तेपु एको वसुमित्रजीवदेवो भृगु- पुरोहितो बभूव, द्वितीयो वमुदत्तजीवदेनो भृगुपुरोहितस्य वशिष्ठगोना यशा नाम्नी भार्याऽभवत् । तृतीयो पसुमियजीवो देव इपुकारराजा चतुर्थों धनदत्तजीवो देवः कमलानती नाम तद्राशी चाऽभवत् । असौ भृगुपुरोहितः सन्तानार्य निरन्तर चिन्ता कुर्वन्नासीत् । एकदा तो कारण इन्होंने दीक्षा धारण करली। तप एव सजमका बहुत कालतक आरा धन करते हुए इन्होंने अन्त समयमें भक्त प्रत्याख्यान(सधारा)करके अपने शरीरका परित्याग किया और सौधर्म स्वर्ग में पद्मगुल्म नामके विमानमें ये सबके सव-उरो चार पल्यकी स्थितिवाले देवकी पर्यायसे उत्पन्न हुए। गोवल्लभ गोपके नन्ददत्त नन्दप्रिय नामक पुत्र के जीवोंको छोडकर बमु मित्र वसुदत्त चसुप्रिय धनदत्तके जीव चार देव वहासे चवकर कुरू देशान्तर्गत इपुकार नामक नगरमे जन्मे । उनमे एक वसुमित्रका जीव देव भृगुपुरोहित हुआ। द्वितीय देव वसुदत्तका जीव उस पुरोहितकी वशिष्ठ गोगोत्पन्ना यशा नामकी भार्या हुआ । तीसरा देव वसुप्रियका जीव इपुकार राजा हुआ। चतुर्य देव धनदत्तका जीव उस राजाकी कमलावती नामकी रानी हुआ। भृगुपुरोहितके कोई सतान नहीं थी, अतः रातदिन वह सतानकी ही ભોગે ઉપર વૈરાગ્ય આવી ગયો અને એને કારણે આ છએ જણાએ દીક્ષા અગીકાર કરી તપ અને સયમનુ ઘણા કાળ સુધી આરાધન કરીને તેઓએ અત સમયમાં ભક્ત પ્રયાખ્યાન કરીને પિતાના શરીરને પરિત્યાગ કર્યો અને સૌધર્મ સ્વર્ગમા પદ્મગુમ નામના વિમાનમાં તે સઘળા છએ જણાએ ચાર પત્યની સ્થિતિવાળા દેવની પર્યાયમાં ઉત્પન થયા તેમાં ગોવલ્લભ ગેપના મદદરૂ, પ્રિય, નામના બે પુત્રના જીવોને છેડીને બાકીના વસુમિત્ર, વસુ દત્ત, વસુપ્રિય ધનદત્તના એમ ચાર દેવલોક માથી અવીને કુરૂ દેશમાં પુકાર નામના નગરમાં જન્મ્યા તેમાં એક દેવ વસુમિત્રને જીવ ભૂગપુરોહિત થયા બીજા દેવ વસુદત્તને જીવ એ પુરેહિતની વિશિષ્ટ ગોત્રમાં ઉત્પન્ન થયેલી થશા નામની પત્ની થઈ, ત્રીજા દેવ વસુપ્રિયને જીવ ઇષકાર રાજા થયે ચોથા દેવ ધનદાનો જીવ તે રાજાની કમળાવતી નામની રાણું થઈ ભગુ પુરેહિતને કઈ સંતાન ન હતુ આથી રાત દિવસ તે સતાનની उत्तराभ्ययनले जीवौ स्तः, तयोर्गन त्रयोदशे जयपने गतम् । द्वौ च नन्ददत्त-नन्दप्रिय नामानौ गोपदारको तपःसयम समाराध्य काल हत्ता देवलोके देवत्वेन समुत्पनी । तस्मा- देवलोकानी आयु क्षयेण भगक्षयेण स्थितिक्षयेण च्युत्ता सितिपतिष्ठनगरे इभ्य-श्रेटिनो जिनदत्तस्य गृहे सोदरभ्रातरी भूला सगुत्पन्नौ । तत्र तयोरिभ्यस्य वसुपर प्रेष्ठिनो वसुमित्र-वसुदत्त-सुप्रिय-धनदत्त-नामानश्चत्वारः पुत्राः मुहृदो जाताः। ते परपि सुहृदो विविधान् भोगान् परिभुजानास्तथारूपाणा स्वनिराणामन्तिके धर्म श्रुत्वा नामक गोपके नन्द सुनन्द नददत्त नदप्रिय नामके चार पुत्रोंने दीक्षा ली। इनमें नन्द मुनन्द नामके दो भाई तो चित्र और सभूतके पूर्वभवके जीव थे, जिनका वर्णन तेरहवें अध्ययनमें किया गया है। तथा अ. शिष्ट दो नन्ददत्त नन्दप्रिय नामके गोपाल दारकोंने तप एव सयमकी आराधनाके प्रभारसे मरकर देवलोक प्राप्त किया फिर ये दोनों वहासे आयुक्षय, भवक्षय एच स्थितिक्षय होनेसे चव कर क्षितिप्रतिष्ठित नग रमें जिनदत्तनामक इभ्य-श्रेष्ठोके यहां सोदर(सगे भाई)भ्राताके रूपमें उत्पन्न छुए । वहा इनकी मित्रता चार अन्य वसुधर श्रेष्ठीके वसुमित्र, वसुदत्त, वसुप्रिय और धनदत्त नामक पुत्रोके साथ हुवा । इस प्रकार ये छहों मित्र- जन आनदसे अपना समय विविध भोगोंको भोगते हुए व्यतीत करने लगे। एक दिनकी बात है कि इन छह ही मित्रोने तथारूप-श्रुतचारित्र रूपधर्मके पालन करनेवाले स्थविरोंके पास धर्मका व्याख्यान सुना । जिससे इनको ससार, शरीर एव भोगोसे वैराग्य हो गया, और इस નામના ગેપના નદ, સુન દ, નદદર અને દપ્રિય, નામના ચાર બાળકોએ દીક્ષા લીધી તેમા નદ અને સુનદ નામના બે ભાઈ તે ચિત્ર અને સભૂતના પૂર્વ ભવના જીવ હતા જેનું વર્ણન તેરમા અધ્યયનમાં કરવામાં આવેલ છે બીજા બે નદદત્ત અને ન દપ્રિય નામના ગોપાળ બાળકેએ તપ અને સ યમની આરાધનાના પ્રભાવથી મરીને દેવલોક પ્રાપ્ત કર્યું ત્યારથી એ બને જણ આયુક્ષય, ભવક્ષય અને સ્થિતિક્ષય હેવાથી વીને ક્ષિતિપ્રતિષ્ઠિત નગર મા જનદત્ત નામના એક શેઠને ત્યા સહેદર ભાઈને રૂપમાં ઉત્પન્ન થય ત્યા એમી મિત્રતા બીજા ચાર વસુધર શેઠના વસુમિત્ર, વસુદત્ત, વસુપ્રિય, અને ધનદત્ત નામના પુત્રોની સાથે થઈ આ રીતે એ છએ મિત્રો વિવિધ ભાગોને ભોગવતા રહીને પિતાને સમય આનદથી વ્યતીત કરવા લાગ્યા એક દિવસની વાત છે કે, એ છએ મિત્રોએ કૃતચારિત્રરૂપ ધર્મનું પાલન કરવાવાળા સ્થવિ- તેની પાસેથી ધર્મનું વ્યાખ્યાન સાભળ્યું આનાથી તેમને સસાર, શરી અને प्रियदर्शिनी टीका अ० १४ नन्ददत्त-नन्दमियादिपइजीवचरितम् ७९७ प्राजिताः । मनज्य च मुचिरकाल तपासयममनुपाल्य भक्तमत्याख्यानेन काल- मासे काल कृला सौधर्म क्ल्पे पद्मगुल्मे विमाने चतुःपल्योपमस्थितिकदेवत्वेन समुत्पन्नाः। तेपु नन्ददत्त-नन्दमिय-नामकगोपजीव श्चत्वारोऽपि देवास्ततश्च्युता कुरुदेशान्तर्गते इपुकारनामस्नगरे समुत्पन्नाः। तेषु एको वसुमित्रजीवदेवो भृगु- पुरोहितो वभूम, द्वितीयो वमुदत्तजीवदेगो भृगुपुरोहितस्य पशिष्ठगोना यशा नाम्नी भार्याऽभवत् । तृतीयो वसुमियजीरो देव इपुकारराजा चतुर्थी धनदत्तजीवो देवः कमलावती नाम तद्राशी चाऽभवत् । जसो भृगुपुरोहितः सन्तानार्थ निरन्तर चिन्ता कुर्वन्नासीत् । एकदा तो कारण इन्होंने दीक्षा धारण करली। तप एव सजमका बहुत कालतक आरा धन करते हुए इन्होंने अन्त समयमें भक्त प्रत्याख्यान(सधारा)करके अपने शरीरका परित्याग किया और सौधर्म स्वर्गमे पद्मगुल्म नामके विमानमें ये सबके सव-छहो चार पल्यकी स्थितिवाले देवकी पर्यायसे उत्पन्न हुए। गोवल्लभ गोपके नन्ददत्त नन्दप्रिय नामक पुत्र के जीवोंको छोडकर वसु मित्र वसुदत्त वसुप्रिय धनदत्तके जीव चार देव वहासे चवकर कुरू देशान्तर्गत इपुकार नामक नगरमें जन्मे । उनमे एक वसुमित्रका जीव देव भृगुपुरोहित हुआ। द्वितीय देव वसुदत्तका जीव उस पुरोहितकी वशिष्ठ गोत्रोत्पन्ना यशा नामकी भार्या हुआ। तीसरा देव वसुप्रियका जीव इपुकार राजा हुआ। चतुर्य देव धनदत्तका जीव उस राजाकी कमलावती नामकी रानी हुआ। भृगुपुरोहितके कोई संतान नही थी, अतः रातदिन वह सतानकी ही ભેગે ઉપર વૈરાગ્ય આવી ગયો અને એને કારણે આ છએ જણાએ દીક્ષા અગીકાર કરી તપ અને સયમનું ઘણું કાળ સુધી આરાધના કરીને તેઓએ અત સમયમાં ભક્ત પ્રયાખ્યાન કરીને પિતાના શરીરને પરિત્યાગ કર્યો અને સૌધર્મ સ્વર્ગમાં પદ્મગુર્ભ નામના વિમાનમાં તે સઘળા એ જણાએ ચાર પલ્યની સ્થિતિવાળા દેવની પર્યાયમાં ઉત્પન થયા તેમા ગવલ્લભ ગોપના મદદત્ત, ન દપ્રિય, નામના બે પુત્રના છાને છેડીને બાકીના વસુમિત્ર, વસુ દર, વસુપ્રિય ધનદત્તના એમ ચાર જ દેવલેક માથી ચ્યવને કુરૂ દેશમાં ધકાર નામના નગરમાં જન્મ્યા તેમાં એક દેવ વસુમિત્રને જીવ ભૂગપુરહિત થયા બીજા દેવ વસુદત્તને જીવ એ પુરોહિતની વિશિષ્ટ ગોત્રમાં ઉત્પન્ન થયેલી યશા નામની પત્ની થઈ, ત્રીજા દેવ વસુપ્રિય જીવ પુકાર રાજા થયે ચોથા દેવ ધનદાનો જીવ તે રાજાની કમળાવતી નામની રાણી થઈ ભૂગ પુરેહિતને કેઈ સતાન ન હતુ આથી રાત દિવસ તે સંતાનની ७८ বাঘা नन्ददत्त नन्दमियाख्य गोपदारकजीवदवी स्व स्वाधिज्ञानेन सातवन्तौ-यदादा- मेवस्यैव भृगुपुरोहितस्य पुत्रत्वेनोत्पत्स्यारहे । पुरत्वेनोत्पत्रापारा यथाऽयं जैनधर्म विमुखौ न कुर्यातथाऽऽयाभ्या पिातव्यम् । एप पिचार्य तापमारपि श्रमणरूप कृत्वा भृगुपुराहितगृहे समायाता। पत्नीसहितो भृगुरपि तो ववन्द । मुनिवेष. धारिणी तो देवी सभार्याय भृगवे धर्मदेशना दत्तपन्ती कृताञ्जलिना समार्पण पुरोहितेन प्रोक्तम्-भगवन् ! आपयोः सन्तति भविष्यति नगा । देवान्यामुक्तम्- चिन्तासे दुःखी होता रहता था । एक दिन उन नन्ददत्त नन्दप्रिय नामक गोपके जीव दो देवोंने स्वर्गमें रहते हुए अवधिज्ञानसे जानकर ऐसा विचार किया कि हम दोनोंको इसी भृगुपुरोहितके या पुत्ररूपसे उत्पम होना है, अतः यह हम लोगोंको जैनधर्म की आराधना करनेसे विमुख न कर सके ऐसा प्रयत्न करना चाहिये । इस प्रकार विचार कर वे दोनों मुनिका वेप धारण कर शीघही उस भृगुपुरोहितके घर पर आये । भृ. पुरोहितने ज्योती इन दो मुनियांको अपने घर पर आते हुए देखे तो वह शीघही उठकर इनके सामने गया। और जाफर उसने इनको वदना की। मुनियोंने भार्या सहित उस पुरोहितको धर्मकी देशना दी। धर्मको देशना सुनकर पुरोहितका अन्तःकरण धर्मप्रेमसे भीज गया, और उसने उसी समय उन मुनियोके पास प्रारकके व्रतोंको पालन करने का नियम ले लिया। जब मुनियों के चलनेका समय आया तब उस पुरोहितने हाथ जोडकर उनसे पूछा कि हे भदन्त । यह तो कहिये कि हम लोगोंके यहा सन्ताग होगी या नहीं ? । मुनिराजोने कहा कि तुम चिन्ता मत करो- ચિતામાં દુખી થયા કરતા હતા. એક દિવસ એ નદત્ત અને ન દપ્રિય નામના ગોપના જીવ બને દેવેએ વર્ગમાં રહેતા રહેતા અવધિજ્ઞાનથી જાણ્યું અને એ વિચાર કર્યો કે, અમારે બનેએ એ ભૃગુપુરે હિતને ત્યાં પુત્રરૂપે ઉત્પન થવાનુ છે આથો તે અમે બન્નેને જૈનધર્મની આરાધના કરવાથી વિમૂખ ન કરી શકે એ પ્રયત્ન કરવો જોઈએ આ પ્રમાણે વિચાર કરી તે બન્નેએ મુનિને વેશ ધારણ કરી તુરત જ એ ભૃગુપુરોહિતના ઘેર પહોંચ્યા ભૂરા પુરોહિતે આ બને મુનિઓને પિતાને ઘેર આવતા જ્યારે જયા તે તે ઉઠીને સત્વર તેમની સામે ગયા અને વદના કરી મુનિઓએ ભૃગુપુરોહિતને અને તેની પત્નીને ધમને ઉપદેશ આપે ધમરદેશના સાભળીને પુરોહિતનું અત કરણ ધર્મ પ્રેમથી ભી જઈ ગયું અને તેણે તે જ સમયે તે મુનિઓની પાસે શ્રાવકના વ્રતનું પાલન કરવાને નિયમ લઈ લીધે મુનિએ જ્યારે વિદાય થવા લાગ્યા ત્યારે પુરોહિતે હાથ જોડીને તેમને પૂછયું, હે ભદન્ત ! એ તે બતાવે કે, અમારે ત્યા સતાનપ્રાપ્તિ થશે કે નહી ? મુનિ - प्रियदर्शिनी टीका म १४ नवदत्त-न दनियादिपइजीपचरितम् ७९९ युश्यो द्वो दारको भरिप्यतः । तौ च पाल्यावस्थायामेन श्रामण्यमझीकरिष्यतः । युगभ्या तर व्याघातो न कर्तव्यः । तो प्रवज्य यहून लोकान् धर्म प्रतियोधयि- प्यतः । एव गोषयित्वा तो देवो सस्थान गती। ततः कियकालानन्तर तो नन्ददत्तनन्दमियजीवदेनी देवलोकाच्न्युत्वा पुरो- हित भाया गर्भवतीणा । ततः सभार्यः स पुरोहितः इपुकारनगरस्यान्तिम- भागे स्थितः । तत्र पुरोहितपत्नी रमणीयाकृतिक दारकयुगल ममूता । मातापित- भ्या तयोनाम 'देवभद्र-यशोभद्रे 'ति कृतम् । क्रमेण तौ दारको लब्धसज्ञौ जातौ । तुम्हारे यहा दो पुत्र उत्पन्न हागे । परन्तु वे तुम्हारे यहा नहीं रहेंगे। पाल्यकालमें ही वे दीक्षित हो जायेंगे। अतः आपका उस समय यह कर्तव्य होगा कि आप उनको दीक्षा लेनेमें अन्तराय रूप न बने । ये ऐसे साधु होगे कि जिनकी देशनासे हजारों जीवोका कल्याण होगा इस प्रकार पुरोहितको समझाफर वे दोनों देव जहांसे आये थे वहा पर वापिस चले गये। कुठ काल के बाद ये दोनो देव अपने स्थानसे चवे और उसी पुरो- हितके या पुत्ररूपसे जन्मे । जब ये पुरोहितकी भार्या के गर्भ में आये थे तव पुरोहित अपनी मार्या सहित इपुकार नगरके अन्तिम भागमे ठहरा हुआ था। वहीं पर उसकी भार्याने इन दोनों पुत्रोंको जन्म दिया था। पुत्रोंकी उत्पत्तिसे पुरोहित पुरोहितानीको बहुतही अभूतपूर्व आनद हुआ। जन्मके समयके समस्त लौकिक आचार हो चुकनेके बाद पुरोहितने इन नवप्रभूत (नवीन जन्मे हुए) बालकोंका नाम देवभद्र और यशोभद्र તમે ચિંતા ન કરે તમારે ત્યા બે પુત્ર ઉત્પન થશે પરંતુ તેઓ તમારે ત્યા રહેશે નહિ બાલ્યકાળમા જ એ બને દીક્ષા અંગીકાર કરશે આથી આપનું એ વખતે એ કર્તવ્ય બનશે કે, આપ એમના દીક્ષાના કામમાં અતરાયરૂપ ન બને એ એવા સાધુ થશે કે, જેમની ધર્મદેવનાથી હજારે જેનુ કલ્યાણ થશે આ પ્રમાણે પુરોહિતને સમજાવીને એ બને દેવ જ્યાંથી આવ્યા હતા ત્યા પાછા ચાલ્યા ગયા થડા સમય પછી એ બન્ને દેવ પિતાના સ્થાનથી ચવીને એ ભૃગુ- પુરોહિતને ત્યાં પુત્ર રૂપે જન્મ્યા જ્યારે એ પુરહિતની સ્ત્રીના ગર્ભમાં આવ્યા ત્યારે પુરોહિત પિતાની પત્ની સાથે પુકાર નગરના એક છેડા ઉપર રહેતા હતા ત્યાં તેની પત્નીએ આ બન્ને પુત્રને જન્મ આપે બબ્બે પુત્રોના જન્મથી પુરોહિત તથા તેની સ્ત્રીને ઘણો જ આનદ થયે જન્મ સમયના સઘળા લૌકિક રીત રીવાજો પતાવ્યા પછી પુરેહિતે આ બન્ને બાળકેના નામ ८०० - उत्तराध्ययनरत तदा पुरोहितेन प्रोक्तम् उत्स! य एते बद्ध वेतसदोरकमुखात्रिकमुखाः परिहित- श्वेतचोलपट्टकाः परिधृतश्चेत खमारणाः परिगृहीतममाजिका रजोहरणमिला- धानीसमारतपात्रहस्ताः अनाहतमस्तका पादनाणरहिवचरणाः साधवो भदका इस दृश्यन्ते । एते हि कपटपरिपूर्णहदया भान्ति । उपरिष्टान्मिष्ट मापन्ते, पदये तु हालाहलविप धरन्ते । 'जीनहिंसा माभूत् ' इति मदर्शयितु भूमि निरीक्षमाणाध रणन्यास कुन्ति, परन्तु हदि राक्षसा वृत्ति पोपयन्ति । एते हिस्सपारेषु सुतीक्ष्णानि रक्खा। ये दोनो भाई धोरे२ द्वितीयाको चन्द्रकलाके समान वृद्धिंगत होने लगे। जब वे थोडे रन समझने लगे तर पुरोहितने युक्तिपूर्वक समझाते हुए इनको कहा कि बेटा! देखो ये जो साधु लोग होते हैं कि जिनके मुख पर सदोरकमुखवस्त्रिका यधी रहती है, श्वेत चोलपट्टा जो पहिरे रहते है तथा सफेद ही वस्त्रोको जो ओढा करते है, राधमें जो सदा रजोहरण लिये रहते हैं, जो झोलीमे काष्टके पात्र रसते है, मस्तक भी जिनका सदा उघाडा रहा करता है, उघाडे पैर ही जो घूमा करते है वे ऊपरसे तो घडे भद्र दिखते है पर तु हृदय इनका कपदसे परिपूर्ण रहरा करता है। बोलनेमें इनके जितनी मिठास रहती है वह सब ऊपरकी ही क्रिया समझों भीतरसे तो हलाहल विपसे भरे हुए रहा करते है । जीवोंका विरावना न हो जाय" इस बातको लोगोंको दिखाने के लिये ही ये धीरेर देखते हुए जमीन पर चलते है परन्तु हृदय इनका मलिन होता है, ये राक्षसी वृत्ति वाले होते हैं। ये लोग अपने पात्रो के भीतर सुतीक्ष्ण कुरी, દેવભદ્ર અને યશોભદ્ર રાખ્યા એ બને બીજના ચદ્રની માફક વૃદ્ધિ પામવા લાગ્યા જ્યારે તેઓ થોડુ ઘણુ સમજવા લાગ્યા ત્યારે પુરાહિતે તેમને સમ- જાવતા કહ્યું કે, બેટા ! જેના મોઢા ઉપર સદરકમુખવચિકા બાપેલી હોય છે, સફેદ ચેલપટે જેઓ પહેરે છે, તથા સફે જ વસ્ત્ર જેઓ ઓઢતા હોય છે અને હાથમાં તેઓ સદા રજોહરણ રાખે છે, જેળીમાં પાત્ર રાખે છે, જેમનું માથુ સદા ઉઘાડુ રહેતુ હોય છે, ઉઘાડા પગે જે ચાલતા હોય છે, આ પ્રકારના જે સાધુ મુનિઓ હોય છે તે ઉપરથી તો ઘણા જ ભદ્ર દેખાતા હોય છે પરંતુ તેઓનું હૃદય કપટથી ભરેલું હોય છે તેમના બોલવામાં જે મીઠાશ ભરેલી હોય છે તે ઉપરની ક્રિયા માત્ર સમજે અદરથી તો તેઓ હળા હળ વિષથી ભરેલા હોય છે “જીની વિરાધના ન થઈ જાય એવું લેકને દેખાડવા માટે જ એ ધીરે ધીરે જોઈ જોઈને જમીન ઉપર ચાલતા હોય છે પરતુ એમનું હૃદય મલિન હોય છે તેઓ રાક્ષસી વૃત્તિ વાળા હોય છે તેઓ .

प्रियदर्शिनी टीका म १४ नन्दवच-नन्दप्रियादिषइजीवचरितम् क्षुरिका तरिकासिपुत्र प्रभृतीनि शवाणि स्थापयन्ति । बालकान् गृहीत्वाऽरण्ये नयन्ति । असिपुत्रेण नासिका छिन्दन्ति, कर्वरिफया को कतयन्ति, सुरक्रिया उदर पिदारयन्ति । अतो युवाभ्यामेतेपा समीपे न गन्तव्यम्, नाप्येतेपा संगति कर्तव्या, न चपा दृष्टिसमक्षे स्थातव्यम् । इति पितुर्वचन निशम्य तौ दारकों साधु- भ्यः पराइमुखौ जावो । एकस्मिन् दिने तौ पालकौ रथ्याया क्रीडन्ती पाठकमन्नपानादिकमादाय समुन्वमागच्छतस्तान् साधुन् दृष्ट्वा भयोद्धान्तचित्तौ ततः पलाग्य बन गत्वा विशालमेक बटक्षमारुह्य सपनपत्रवत्या शाखाया निलीय संस्थिती साधयोऽपि तेनैव मार्गेण तत्रैव समायाताः । तस्यैप कैंची एव चाकू वगैरह शस्त्रोंको छिपाकर रखते है । जर पालकोंको पक- डकर ये जगलमे ले जाते है तो चाकूसे-नासिकाको काटते है कैचीसे कानोंको कतरते है और छुरीसे पेटको चीर डालते है । इसलिये वेटा ! हम तुमको समझाते है कि तुम भूलकर भी इनकी सगतिमें मत आना जर ये लोग तुमको आते दिखलाई पडे तो इनको मत देखना इनसे दूर भाग जाना । इनके साम्हने कभी आना ही नहीं। इस प्रकार पिताके वचन मुनकर ये दोनो ही पालक साधुओंसे परागमुख बन गये । एक दिनकी बात है कि जब ये दोनों ही वालक किसी गलीमें खेल रहे ये तर इन्होंने खेलते २ प्रासुक अन्नपान आदिको लेकर समुख आते हुए मुनियोको देखा। देखते ही ये दोनों भयोद्धान्तचित्त होकर वहासे वनकी तरफ भाग गये, और एक विशाल वटवृक्ष पर चढकर सघनपत्र वाली शाखाके ऊपर जाकर छिप गये। आहार आदि सामग्री लेकर मुनि- પિતાના પાત્રોની અદર તીક્ષણ ધારવાળી છરી, કાતર ચાકુ વગેરે શસ્ત્રોને છુપાવીને રાખતા હોય છે તેઓ બાળકને પકડીને જગલમાં લઈ જાય છે અને ત્યા ચાકુથી તેનું નાક કાપે છે, કાતરથી કાનને કાતરે છે અને છરીથી પેટને ચીરી નાખે છે. આ માટે હુ તમને સમજાવું છું કે, તમે ભૂલેચૂકે પણ તેમની સગત ન કરતા જ્યારે એ સાધુએ આવતા તમારી દષ્ટિએ દેખાય ત્યારે તેની સામે ન જોતા દૂર ભાગી જજો એમની સામે કદી પણ ન જતા પ્રકારના પિતાના વચન સાંભળીને એ બને બાળક સાધુઓથી પરામુખ બની ગયા એક દિવસની વાત છે કે, એ બને બાળકે કેઈ ગલીમાં રમતા હતા ત્યારે તેમણે રમતી વખતે પ્રાસુક અન્નપાન આદિને લઈને તેમની સામે આવતા મુનિએને જોયા જોતા જ એ મને ભયભીત બનીને વનની તરફ ભાગી છૂટ્યા ત્યા તેઓ વિશાળ એવા એક વડલા ઉપર ચડી ગયા અને પાદડાથી ભરપૂર એવી એક ડાળ ઉપર જઈને છુપાઈ ગયા આહાર આદિ સામગ્રી उ० १०१ આ ८०२ उत्तराम्ययनमा वक्षस्याधस्तले छायाया समुपविश्य ग्रामादानीतमशनादिक भोक्तु महत्ताः। घटारूदौतो बालौ भुञ्जानास्तान् साधून दृष्ट्वा मनस्येवमचिन्तगताम्-एगा पात्रेषु क्षुरिकादिक किमपि शस्त्र न दृश्यते । तातेन असत्यमेर भोक्तम् । एते महापुरुषा दयापरायणाः यतनया भूमि प्रमाज्य सयतन भुञ्जते । एप पिचिन्तयतोस्तयोर्मन स्येवमभूत-पूर्वमपि काचिदेताशा. सापोऽस्माभि दृष्टाः, परन्तु क्व दृष्टा इति नासमाभिः स्मर्यते । एस रिमृशतोस्तयो विस्मरण समुत्पन्नम् । ततस्तौ वृक्षादव- तीर्य साधून् वन्दित्वा सरह समागत्य पितरापवताम्-तात ! अलीकमेव जन भी उसी मार्गसे होकर वहीं पर आ पहुंचे । और उसी वटवृक्षकी छायाके नीचे बैठकर रायेरा एपणीय उस आहार आदि सामग्रीका आहार करने के लिये प्रवृत्त हो गये। वटवृक्षकी छायामें छिपे हुए उन यालकोंने भोजन करते हुए जब उन मुनियोंको देखा तोमनमें ऐसा विचार किया कि व्यर्धमें ही पिताजीने हमको इनके लिये उलट समझाया है-इन मुनिवरों के पात्रों में तो न चाकू है न कैंची ही है और न छुरी है। ये तो महापुरुष हैं, दयामे परायण है तथा यतनासे भूमिका प्रमार्जन कर बडीरीसावधानीके- साथ भोजन कर रहे है । इस प्रकार इन दोनो बालकोंने विचार किया ही था कि इनके मनमें ऐसी भी बात याद आ गई कि हमने ऐसे मुनि- योंको पहले कही देखा भी है। परन्तु कहा देखा है इस बातका ध्यान उनको नहीं आया। इस प्रकार सूब विचारपूर्वक ऊहापोह करते हुए उनको जातिस्मरण नामका ज्ञान उत्पन्न हो गया। अब क्या या वे दोनों ही उस वृक्षसे नीचे उतर आये-और मुनियोंको वदना कर अपने घर पहुँच લઈને મુનિજન પણ એજ માર્ગથી ત્યાં આવી પહોંચ્યા અને એજ વડના વૃક્ષની શીતળ છાયામાં બેસીને પિતે લાવેલ આહાર આદિ સામગ્રીને આહાર કરવામાં પ્રવૃત્ત બની ગયા વડલાની ડાળ ઉપર પાદડામાં છુપાયેલા છે અને બાળકોએ એ મુનિઓને જ્યારે ભેજન કરતા જોયા તે મનમાં એવું વિચાર કર્યો કે, પિતાએ આમને માટે આપણને ખેટુ સમજાવ્યુ છે આમાના પાત્રમાં ન તે ચાકુ છે, ન છૂરી છે કે, ન કાતર છે આ તે મહાપુરુષ છે, દયામાં પરાયણ છે, સંભાળ પૂર્વક ભૂમિને સાફ કરીને ઘણી જ સાવધાનીથી ભેજન કરી રહ્યા છે આ પ્રમાણે એ બને બાળકોએ વિચાર કર્યો ત્યારે તેમના મનમાં એવી પણ વાત યાદ આવી ગઈ કે, અમોએ આવા મુનિઓને પહેલા કયાક જોયા છે પરંતુ કયા જોયા છે એ વાતને ખ્યાલ તેમને ન આવ્યે આ પ્રમાણે મનમાં ગડમથલ અનુભવતા તેમને જાતિસ્મરણ જ્ઞાન ઉત્પન્ન થયુ પછી શું બાકી રહ્યું ? એ બને એજ વખતે વૃક્ષથી નીચે ઉતર્યો એને મુનિઓને વધના કરી ८०३ . । प्रियदर्शिनी टी अ० १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइनीवचरितम् भपता अमणसगति कर्तुमात्रा पतिपिद्धौ । ते तु ससारसमुद्रमग्नान् जनानुत्प निरापद मोक्षस्थान प्रापयितु प्रयतन्ते, इत्येवमुस्त्वाऽध्ययनोक्तैर्वाक्यैः पितरो प्रतियोध्य ताभ्या सह प्राजितौ । राझ्या कमलामत्याऽपि पुरोहितधनलिप्सू राजा प्रतियोधितः । तावपि पत्रनितौ । एव गृहीतमत्रज्याः पडपि सयममनुपाल्य केव- लज्ञानमासाथ मोक्ष गताः । एतदेव मूनकारः स्वय वर्णयति- कर पितासे कहने लगे-तात। आपने मुनियोंके विपयमे जो कुछ हमको समझाया है वह सर आपका कहना सर्वथा अनुचित है । ये तो बडे ही दयाके भडार होते है, और ससारसमुद्रमे फंसे हुए ससारी जीवांको उससे पार लगाने के लिये सदा चेष्टाशील रहते है । इनका यही प्रयत्न रहता है कि किसी भी तरह ससारीजन मोक्ष प्रास करे । क्यों कि वही स्थान एक ऐसा है कि जहा पर किसी भी प्रकारकी आपत्ति विपत्ति जीवको नहीं भोगनी पड़ती है। इस प्रकार कहकर उन दोनोंने इस अध्ययनमे उक्त वाक्यो बारा अपने मातापिताको समझाया और अपने माता पिताके साथ वे दीक्षित हो गये तथा कमलावती रानीने भी अपने पति राजाको जो कि पुरोहितके धनको लेने का अभिलापी बन रहे थे प्रतियोधित किया। ये दोनो राजारानी भी प्रबजित हो गये । इस प्रकार दीक्षा लेकर ये छह ही जने सयमकी परिपालना करके केवलज्ञानको प्राप्त कर मुक्ति पधारे। इसी पातको सूत्रकार स्वय प्रकट करते है-'देवा'इत्यादि પિતાને ઘેર જઈને પિતાને કહેવા લાગ્યા કે, હે તાત! આપે મુનિઓના વિષયમાં અમને જે કાઈ સમજાવ્યું હતું તે સઘળું જુઠું છે એ મુનિએ તે ઘણા દયાળુ હોય છે, સસારસમુદ્રમાં ફસાયેલા સંસારીજીને એનાથી કિનારે પહોચાડવા માટે સદા પ્રયત્નશીલ રહે છે, એમને એજ પ્રયત્ન હય છે કે, કેઈ પણ રીતે તે સારી મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે કેમ કે, એ સ્થાન એવું છે કે, ત્યા કેઈ પણ પ્રકારની આપત્તિ જીવોને ભેગવવી પડતી નથી આ પ્રમાણે કહીને એ બન્નેએ આ અધ્યયનમાં કહેવામાં આવેલ વાકયથી પિતાના માતાપિતાને સમજાવ્યા અને પિતાના માતાપિતા સહિત તેઓએ દિક્ષા અગી કાર કરી કમલાવતી રાણીએ પણ પિતાના પતિ-રાજા કે, જે પુરોહિતનું ધન લઈ લેવાની ઈચ્છા કરી રહ્યા હતા તેને પ્રતિબંધિત કર્યા અને એ પ્રમાણે રાજા અને રાણીએ પણ દીક્ષા અંગીકાર કરી આ પ્રમાણે દીક્ષા લઈને એ છએ જણ સયમનું પરિપાલન કરીને કેવળજ્ઞાનને પ્રાપ્ત કરી મુક્તિને પામ્યા या पातन सूत्रा२ २१५ प्रगट ४२ छ-"देवा"-Jत्यादि।

८०४ उत्तराभ्ययनले देवा भवित्तीण पुरेभंवमि, केईचुंया एगविमाणवासी। पुरे पुराणे इसुयारनामे, खाए समिद्धे सुरलोगरम्मे ॥१॥ छाया--देवा भृत्वा पुराभवे, केचिच्च्युता एकविमानवासिनः। पुरा पुराणे इपुकार नाम्नि, स्याते समृद्धे मुरळोकरम्ये ॥ १ ॥ टीका-'देवा' इत्यादि । केचित् जीवाः पुराभवे पूर्वजन्मनि एक विमानवासिनः-एकस्मिन् विमाने वस्तु शीला ये ते तया, सौधर्मदेवलोकान्तर्गतपअगुल्मपिमानवासिन इत्यर्थः, देवा- भूत्वा तत्रत्यभोगान् परिभुज्य, तत-च्युताः सुरलोकरम्ये देवलोकान्मनोरमे, समृद्ध धनधान्यपरिपूर्णे पुराणे माचीने जत एर रयाते जगत्मसिद्ध इपुकारनाम्नि पुरे समुत्पन्नाः ॥१॥ तत्रपुरे कस्मिन् कुले समुत्पन्नाः किं कृतवन्तथ ' इत्याह-- सकम्मसेसेण पुराकएण, कुलेसु दग्गेसु य ते' पर॑या । निविषण संसारभयाजहांय, जिणिदेमग्ग सेरणं पेवण्णा ॥२॥ अन्वयार्थ-(पुरेभवमि-पुराभवे पूर्वभवमे (गविमाणवासी-कविमान घासिनः) सौधर्मदेवलोकातर्गत पद्मगुल्म नामके एक विमान में (देवा- भवित्ताण-देवा भूत्वा ) देवकी पर्यायमे थे। वहाके भोगोको भोगकर फिर वहाँसे (केई-केपि) कोई-अर्थात् उह देव (चुया-च्युताः) चवे और (सुरलोगरम्मे-सुरलोकरम्ये) देवलोक जैसे मनोरमतवा(समिध्धे-समृद्धे) धनधान्यसे परिपूर्ण गेसे (इसुयार नामे पुरे-इपुकार नाम्नि पुरे) इपुकार नामके पुरमे जो (पुराणे-पुराणे) पुराना एव (खाए-ख्याते) प्रसिद्ध शहर था वहा उत्पन्न हुए ॥१॥ Aqयार्थ-मेछये पुरेभवमि-पुराभवे पूर्व सभा एग विमाणवासी- एक विमानवासिन सौधर्म पानी म६२ पाशुभ नाभना मे विमानमा देवा भवित्ताण-देवा भूत्वा हेवनी पर्यायमा ता त्याना लगाने वागवीन समिध्धे- समृध्धे श्री त्याथी केई-केवि मे ७ हे चुया च्युता यवान ! वा भनारम तथा सुरलोगरम्मे-सुरलोकरम्ये धनधान्यथा परिपू मेवा इसुयार नामे पुरे-पुकारनाम्नि पुरे ४२ नामना पुराणे-पुराणे पुरा। તેમજ પ્રસિદ્ધ એવા શહેરમાં ઉત્પન્ન થયા છે ૧ . खाए-ख्याते -- . प्रियदर्शिनी टीका म० १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिषड्जीवचरितम् ८०५ छाया-सर्मशेषेण पराकृतेन, कुलेपूदग्रेषु च ते पमूताः। निर्विष्णाः ससारभयात् त्यक्त्या, जिनेन्द्रमार्ग शरण प्रपन्नाः ।। २ ।। टीका-'सकम्मसेसेण'-इत्यादि- ते-पडपिजीवाः पुराकृतेन=३भ्य-प्रेष्ठिपुनभवसमुपार्जितेन स्वकर्मशेषेण: स्वम्-आत्मीय, कर्म-पुण्यप्रकृतिलक्षण तस्य शेपोऽवशिष्टो भागस्तेन, अनिर्जरित पुण्यकर्मणेत्यर्थः, उदग्रेपु-उच्चेपु कुलेषु प्रमृताः समुत्पन्नाः । च-पुनस्ते संसार- भयात् निर्विण्णा: उद्विग्नाः सन्तः, 'निविण्ण' इति लुप्तविभक्तिकम्, आपत्वात्, जहाय ' त्यक्त्या कामभोगान् , जिनेन्द्रमार्ग - तीर्यवरोपदिष्ट सम्पग्दर्शनज्ञान- चारित्रात्मक मोक्षपय शरणम् अपायरक्षासमरूपमाश्रय प्रपन्नाः-माप्तमन्तः । अय उस पुरमें वे किस किस कुलमें उत्पन्न होकर क्या किया? सो कहते हैं-'सकम्मसेसेण' इत्यादि। अन्वयार्थ--(ते ते)वे उहही जीच (पुराकण्ण सकम्मसेसेण पुराकृतेन स्वकर्मशेषेण) इभ्य-श्रेष्ठीके पुत्रोंके भवमें समुपार्जित जो शुभकर्म किये उसके भोगनेसे अवशिष्ट रहे हुए कर्माशके प्रभावसे-अनिर्जरित पुण्य कर्मसे (उदग्गेसु कुलेसु पसूया-उदग्रेपु कुलेषु प्रसूता) उच्चकुलोंमे उत्पन्न हुए। पुन: (ससारभया निविण्ण-ससारभयात् निर्विष्णाः) संसारके भयसे उद्विग्न होकर (जहाय-त्यक्त्वा) कामभोगों का परित्याग करके (जिणिंदमग्ग सरण पवण्णा-जिनेन्द्रमार्ग शरण प्रपन्ना) तीर्थ करोपदिष्ट सम्यग्दर्शन ज्ञानचारित्रात्मक मोक्षमार्गकी शरणमे आये। भावार्थ-ये छह ही जीव बडे पुण्यशाली थे । सो पूर्वसुकृतके એ ઈષકાર નગરમાં તેઓ કયા કયા કુળમાં ઉત્પન્ન થયા અને શું શું यु१तेछ-" सकम्मसेसेण "-न्याह! qयार्थ-ते-ते थे ये ७५ पुराफएण सकम्मसेसेण-पुराकृतेन स्वकर्म शेपेण धनवान नेता पुत्रानो ममा २हीन ने सा२१ भात या અને ભેળવવામાં બાકી રહેલા કર્મના પ્રભાવથી–અનિર્જરીત કર્મના પ્રભાવથી उदग्गेमु कुलेसु पसूया-उग्रेषु कुलेषु प्रसूता श्यामा उत्पन्न या मन ससारभया निविण्ण-समारभयात् निर्विण्णा ससारना नयथा देश पाभान जहाय-त्यक्त्वा म सोगानी परिवार उरी जिणिंदमग्ग सरण पवण्णा-जिनेन्द्र मार्ग शरण प्रपना तीय राये अपहेश ७३वा सपा सभ्यदर्शन, ज्ञान, यारि. ત્રાત્મક મેક્ષમાર્ગના શરણે આવ્યા ભાવાર્થ એ છએ જીવ ઘણા જ પુણ્યશાળી હતા તેઓ પૂર્વભવના ८०४ देवा भविताण पुरेभंवमि, केईचुया एगविमाणवासी। पुरे पुराणे इसुयारनामे, खाए समिद्धे सुरलोगरम्मे ॥१॥ छाया--देवा भूत्वा पुराभने, के चिच्च्युता एफविमानासिनः । पुरा पुराणे इपुकार नाम्नि, स्याते समृद्ध सुरलोकरम् ॥ १ ॥ टीका-'देवा' इत्यादि। केचित् जीवाः पुराभवे-पूर्वजन्मनि एक विमानासिनः-एकस्मिन् विमाने वस्तु शीला ये ते वथा, सौधर्मदेवलोकान्तर्गतमगुल्मविमानवासिन इत्यर्थः, देवा भूत्वा तत्रत्यभोगान् परिभुज्य, ततश्च्युताः सुरलोकरम्ये देवलोकनन्मनोरमे, समृद्ध धनधान्यपरिपूर्णे पुराणे प्राचीने अत एव रयाते जगत्मसिद्ध इकारनाम्नि- पुरे समुत्पन्नाः ॥१॥ तत्रपुरे कस्मिन् कुले समुत्पन्नाः कि कृतान्तश्च ' इत्याह-- सकम्मसेसेण पुराकएण, कुलेसु दग्गेसु य ते पसूया। निविषण ससारभयाजहांय, जिणिमग्ग सेरणं पेवपणा ॥२॥ अन्वयार्थ-(पुरेभवमि-पुराभवे)पूर्वभवमें (एगविमाणवासी-एकविमान घासिनः) सौधर्मदेवलोकातर्गत पद्मगुल्म नामके एक विमान में (देवा- भवित्ताण-देवा भूत्वा ) देवकी पर्यायमे थे । वहाके भोगोंको भोगकर फिर वहाँसे (केई-केपि) कोई-अर्थात् उद देव (चुया-च्युताः) चवे और (सुरलोगरम्मे-सुरलोकरम्ये) देवलोक जैसे मनोरमतथा(समिध्धे-समृद्धे) धनधान्यसे परिपूर्ण ऐसे (इसुयार नामे पुरे-इपुकार नाम्नि पुरे) इषुकार नामके पुरमें जो (पुराणे-पुराणे) पुराना एव (खाए-ख्याते) प्रसिद्ध शहर था वहा उत्पन्न हुए ॥१॥ मन्वयार्थ-के छ यो पुरेभवमि-पुराभवे पूलमा एग विमाणवासी- एक विमानवासिन सौधर्म देवी म२ पाम नाम से विमानमा देवा भवित्ताण-देवा भूत्वा विना पर्यायभाना त्याना लगाने सोगवीन समिध्धे- समृध्धे री त्याथी केई-केवि से छये हे चुया-च्युता यवान हेप पा भनारम तथा सुरलोगरम्मे-सुरलोकरम्ये धनधान्यथी परिपूर्ण या इसुयार नामे पुरे-इपुकारनाम्नि पुरे ४२ नामना पुराणे-पुराणे पुराया तेभर खाए-क्याते પ્રસિદ્ધ એવા શહેરમાં ઉત્પન્ન થયા એ ૧ / 209 - प्रियदर्शिनी टीका २० १४ नवदत्त-न दमियादिपइजीवचरितम् वसुप्रियजीवदेवो विशाठमीतिः विशाला विस्तृता कीर्तिर्यशो यस्य स तथा, इपु- कारो नामराजा भूप । 'च' शब्दः पूरणे । च=पुनः पष्ठो धनदत्तजीवो देव कमलावती नाम तस्य राज्ञो देवी-पटराज्ञी वभूव ॥ ३ ॥ एषु षट्स्यपि द्वयोः कुमारयो जैनेन्द्रशासने यया प्रतिपतिर्माता, तथाऽऽह- मूलम्- जाईजरामच्चुभयाभिभूया, बहि विहाराभिणिविट्ठचित्ता। संसार.कस्स विमोक्खणट्टा, दट्टण ते कामगुणे विरत्ता ॥४॥ छाया-जातिजरामृत्युभयाभिभूतो, पहिर्षिहाराभिनिविष्टचित्तौ । ससारचक्रस्य विमोक्षणार्य, दृष्ट्वा तौ कामगुणे पिरतो ॥ ४ ॥ टीका--'जाईजरा'-इत्यादि-- जातिजरामृत्युभयाभिभूती-जातिर्जन्म, जरा-पार्द्धकम्, मृत्युः=मरणम् एभ्यो यद्भय तेन अभिभूता व्याप्ती, अत एव-पहिर्विहारभिनिविष्टचित्तौ पहिः-ससारा- पत्नी) उस पुरोहितकी यशा नामकी पत्नीके रूपमे उत्पन्न हुआ। (विसा- लकित्ती य-विशालकीर्तिश्च) पांचवा वसुप्रिय जीवदेव विशालकीर्ति सपन्न (इसुयारो राय-इपुकारः राजा) इपुकार नोमका राजा हुआ। और छठया धनदत्त जीवदेव (कमलावई देवी-कमलावती देवी) उस राजाकी कमलावतो नामकी पत्नीके रूपमे उत्पन्न हुआ ॥३॥ इन छहों से इन दो कुमारोंको जिस तरह से जैनेन्द्र शासनमें प्रतिपत्ति हुई वह यात प्रकट की जाती है-'जाईजरा०' इत्यादि । अन्वयार्थ-(जाईजरा मच्चुभयाभिभूया-जातिजरामृत्युभयाभि भूतौ) जन्म, जरा, मरणके भयसे डरे हुए इसीलिये ( यहिं विहारा भिणिविचिद्वत्ता-बहिर्विहाराभिनिविष्टचित्तौ) ससारसे सर्वथा भिन्न जो या नामनी पत्नीन।३२ स्पन्न थय। विसालकित्तीय-विशालकीर्तिश्च यायमे। सुप्रिया 4 व विशाण प्रतिसपन्न इसुयारो राय-इपुकार राजा १२ नामना २ion था भने छौ धनहत्तन। १४५ कमलावई देवी-कमलावती રેવી એ રાજાની કમળવતી નામની પત્નીરૂપે ઉત્પન્ન થયે છે ૩ એ છએ જમાના બે કુમારોને જે રીતે જેનેન્દ્ર શાસનમાં પ્રીતિ Gurयो पात प्रगट ४२पामा माछ--" जाईजरा" -या ! भन्याय---जाईजरामच्चुभयाभिभूया-जातिजरामृत्युभयाभिभूतौ भ, A भन भरना यथा रेखा भने थे २२ बहिविहाराभिणिविद्वचित्ता-बहिर्विहारा- २०६ उत्तरापन भा:-ते पडपि पुण्यशालिनः प्राणिनः पूर्वमुमताशेपेण महाकुलेषु समुत्प संसारासारवा परिताय वीतरागधर्ममगी सवन्त इति ॥ २ ॥ कश्च केन रूपेण जिनेन्द्रमान शरण प्रपन्न: ? इत्याह- मलम्- पुमत्तमार्गम्मकुमार दोवि, पुरोहिओ तस्स जसा ये पंती। विसौलकित्ती य तेहोसुयोरो, रॉयऽथ देवी कमलीबई ये॥३॥ छाया-पुस्त्वमागम्प कुमारी द्वारपि, पुरोहितस्तस्य यशाचपस्नी । विशालकीर्तिश्च तयेपुकारो, राजा देवी कमलापती च ॥३॥ टीका-'पुमत्त'-इत्यादि- अर-अस्मिन् भवे द्वावपि कुमारी नन्ददत्त-नन्दगियनामक गोपदारकजीवी पुस्स्व-पुरुषत्वम्, आगम्य-माप्य, पुरोहितपुत्रत्वेन समुत्पन्नौ । मुलमतरपोधित्वेन माधान्ययोधनार्थ तयोः पूर्वमुपादानम् । तृतीयो वसुमित्रजीवदेवः पुरोहितो जातः । च-पुनश्चतुर्थो वसुदत्तजीवदेवस्तस्य पुरोहितस्य पत्नी यशानाम बभूव । तथा पञ्चमो अवशेपसे महाकुलोंमें उत्पन्न हुए। फिर भी इसका अन्तःकरण वहा के पदार्थो के सेवन करनेमे ससक्त नहीं हुआ। ससारकी असारता जानकर इन लोगोंने शीघ्र ही वोतरागके धर्मको अगीकार किया ॥२॥ कौन जीव किस रूपसे चीतराग के मार्गको अगीकार किया? सो कहते हैं-'पुमत्त मागम्म' इत्यादि। अन्वयार्थ-(दोवि-दौअपि) वेदोनो गोपपुरके जीव (पुमत्तमागम्म- पुस्त्वमागम्य)पुरुषत्वको प्राप्त कर(कुमारौ-कुमारो)पुरोहितके पुत्रपने उत्पन्न हुए । (पुरोहिओ-पुरोहितः) तृतीय वसुमित्र जीव देवपने पुरोहित रूपसे उत्पन्न हुआ। चौथा वसुदत्त जीव देव (तस्स जसाय पत्ती-तस्य यशा' સુકૃત્યકા અવશેષથી ઉચ્ચકુળમાં ઉત્પન્ન થયા પરંતુ તેમનું અતિ કરણ ત્યાના પદાર્થોનું ફરીથી સેવન કરવામાં આસક્ત બન્યુ સ સારની અસારતા જાણીને એ લેકેએ વેળાસર વીતરાગના ધર્મને અગીકાર કર્યો છે ૨ છે કયા જીવે ક્યા રૂપથી વિતરાગના માર્ગને અગીકાર કર્યો? તે કહે છે- पुमत्त मागम्म"-त्या! अन्वयार्थ-दोवि-द्वो अपिशाप माना से मन्न ७ पुमत्तमागम्म- परत्वमागम्य पुरुषपने आसरी कुमारी-कुमारौ धुलितने त्या ३ Sunt यया पुरोहिओ-पुरोहित की सुभित्रना ७५ भाथी पुरेशहितये अन्न थयो याथा सुत्तल व तस्स जसाय-तस्ययशा पली ने पुरेसिवनी ८०१ प्रियदर्शिनी टीका अ० १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियपइजीवचरितम् फयं निवृत्तौ ? इत्याह-- मूलम्-- पियपुर्तगा दोन्नि वि माहर्णस्स, सकम्म सीलस्स पुरोहियस्स । सरित्तु पोराणियं तत्थ जाई, तहा सुचिणं तवसंजैम च ॥५॥ छाया-पियपुरको द्वावपि ब्राह्मणस्य, स्वकर्मशीलस्य पुरोहितस्य । स्मृत्वा पौराणिकी तन जाति, तथा सुचीण तपः सयम च ॥ ५॥ टोका---'पियपुत्तगा' इत्यादि- वन इपुकारपुरे स्वकर्मशीलस्य-पठनपाठनयाजनदानपतिग्रहरूपपट्कर्मनिर उपद्रवित हो रहा है तथा जरा इनका भय नहीं है ऐसा स्थान एक मोक्ष ही है। उसके मार्गका पथिक यनाटुआ व्यक्ति ससारके परिभ्रमणसे मुक्ति पा जाता है । “कामगुण में जो कामको गुगकी उपमा दी गई है वह इसलिये समझना चाहिये कि जिस प्रकार गुण-रस्सी-पधनका काम करती है उसी प्रकार ये शब्दादिक विषयरूप काम भी जीवके साथ कर्मोंका वधन कराते है। अथवा ये शन्दादिक विषय कामकी पुष्टि करने वाले है इसलिये भी कामगुण है। पचेन्द्रियोंको सुखप्रदान करनेवाले सद्वस्त्र (स्पर्शन इन्द्रियकी अपेक्षा) मिष्टान्ने (रसनाकी अपेक्षा) पुष्प, चन्दन ( प्राणको अपेक्षा ) नाटकका अवलोकन- चक्षु इन्द्रिय की अपेक्षा) गीत, ताल, वेणु, वीणासपन्न सुन्दर काकली गीतादिकका श्रवण (कर्ण इन्द्रियकी अपेक्षा) ये सब विषय हैं। अत: इनसे कामकी पुष्टि होती है। ऐसा विचार कर ये दोनों कुमार ससार- से विरक्त होकर मोक्षमार्गके अनुयायी बनें ॥४॥ લેશમાત્ર પણ ભય નથી એવું જે કંઈ પણ સ્થાન હોય તો તે એક માત્ર મેક્ષ જ છે આથી તેઓ એ માર્ગના પથિક બન્યા, આ માગને ગ્રહણ કર- ना२ व्यति ससाना परिश्रमयी भुत मनी नय छे "कामगुण'मा भने ગુણની ઉપમા આપવામા આવેલ છે તે એ માટે સમજવી જોઈએ કે, જે પ્રમાણે ગુણરસી બધનનુ કામ કરે છે એજ રીતે શબ્દાદિક વિષય કામની પુષ્ટિ કરવાવાળા છે આ ખાતર પણ કામ ગુણ છે પચેન્દ્રિયને સુખપ્રદાન उसपनासा२५ पछौ, भिटान, पुष्प, यहन, नानु मन, Ild, air, વેણુ, વિષ્ણુ સપન્ન સુદર કાકલી ગીતાદિકનું શ્રવણ, આ સઘળા વિષય છે એ કારણે એનાથી કામને પુષ્ટિ મળે છે એ વિચાર કરીને એ બને કુમાર સ સારથી વિરક્ત થઈને મેલમાર્ગના અનુયાયી બન્યા . . ८०८ उत्तरायणगतो द्वहि यो बिहारः, सायपर्यवसानरूपः सालकर्मागावलक्षण आत्मनस्तादात्म्यार- स्थानरूपो मोक्षः, तत्राभिनिपिष्टम्-स्थित चित्त ययोस्ती तथाभूती, ती कुमारी दृष्ट्या-साधुन विलोक्य, यद्वा-'इमे कामगुणा अनित्याः' इति दृष्टा-पर्यालोच्य, ससारचक्रस्य, ससार-जन्ममरणपरम्पराचक्रमिर भ्रमण साधात्, ससारचक तस्य रिमोक्षणार्धं परित्यागनिमित्त, कामगुणे-काम्यतेऽभिप्यते रागातुर. माणि- भिरिति कामः शदादिपिया, सचात्मपन्धनकहेतुत्वाद् गुणाज्जुरूपः, इवि फामगुणः, यद्वा-काम एपगुणः लक्षणया सानादि गुणोपयातक इत्यर्थः, यद्वा- कामस्य-मदनस्य गुणः सपादक:-पुष्टिकर-कामगुणः, स च पश्चेन्द्रिय मुखद सद्वस्त्रमिष्टानपुष्पचन्दननाटक-गीततालोणुपीणाफलितमाफली गीतादिकस्वस्मिन् विपये विरक्ती निहत्ती ॥४॥ सादि अपर्यवसान रूप मोक्ष है उसमें लगे हुए चित्तवाले ऐसे (ते-तौ) वे दोनों कुमार (दढण-दृष्ट्वा) मुनियोंको देखकर अथवा 'ये कामगुण अनित्य हैं। इस प्रकार विचार कर (ससारचकरस विमोमवणवा-ससार चक्रस्य विमोक्षगार्थम् ) ससाररूप चक्र परित्याग करने निमित्त (कामगुणे विरत्ता-कामगुणे विरक्तो) कामगुणों के विषयमे विरक्त यन गये। भावार्थ-यह हम कथाभागसे जान ही चुके हैं कि देवभद्र और यशोभद्र ये दोनों कुमार किस प्रकार प्रतियोधित हुए हैं। अतः जब ये दोनों कुमार अवस्थामें ही ये तय भी इन्दोमा चित्त अपनी खोई हुई निधिको खोजनेमे ही लगा हुआ था। ज्यां ही इनसे मुनियोंके दर्शन हुए त्यों ही ये ससार शरीर एव मागोसे निर्विण्ण बनकर दीक्षित हो गये। इन्होंने विचारा कि यह समार तो जन्म, जरा, एव मरणके दुखोंसे भिनिविष्टचित्तौ ससारथी सपथ लिन्न स्थिर छ म २ म५५ ज्ञान३५ भाक्ष छ सभा सा वित्तपाणा मे मे ते-तौ मन्ने उभार दणावा મુનિઓને જોઈને અથવા આ કામગુણ અનિત્ય છે ” આ પ્રકારને વિચાર शन ससारचक्कास विमोरखणट्ठा ससारचक्रस्य विमोक्षणार्थम् स सा२३५ ५४ પરિત્યાગ કરવા નિમિત્ત એવા કામગુણેના વિષયથી વિરક્ત બની ગયા भावार्थ-- --આ કથા ભાગથી એ જાણું શકાય કે, દેવભદ્ર અને યશોભદ્ર એ અને કુમારે કઈ રીતે બધિત થયા જ્યારે એ બન્ને કુમાર અવસ્થામાં જ હતા ત્યારથી જ તેમનું ચિત્ત પિતાની ખોવાયેની જરૂરી ચિજને શોધવાના કામમાં ઘણું જ ચિંતિત હતું જ્યારે એમને મુનિઓના દર્શન થયા એટલે સંસાર, શરીર અને ભાગોથી નિર્વિસુ બનીને દીક્ષિત થયા એમણે વિચાર્યું કે, આ સંસાર તે જન્મ, જરા અને મરણના દુ ખેથી ભરપૂર છે જયા એનો - प्रियदर्शिनी टीका य १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीवचरितम् टीका-'ते कामभोगेसु' इत्यादि- मानुष्यकेपु मानुष्यलोफसम्पन्धिपु कामभोगेपु-मनोजशब्दादि , तथा ये चापि दिव्या देवसम्बन्धिनः कामभोगास्तेपु च सज्नमानौ संगतिमकुर्वाणी, मोक्षाभिकाशिणौ = मोक्षाभिलापिणी, अभिजात श्रद्धौ-अभिजाता श्रद्धा ययोस्ती वथा समुत्पन्न स्वात्मकल्याणाभिरुचिकावित्यर्थः, तो दारको तातं पितरमुपागम्य पितु समीपे समागत्य, इद वरयमाण वचनम्-उदाहरताम् उक्तवन्तौ ॥ ६ ॥ यदुक्तवन्तौ, तदाह-- असासयं ददुमिम विहार, वहुँअतरायं ने ये दीहँ माउं। तम्हा"गिहंसी ने 'रइलैभामो, आमतैयामो चरिसामु"माणं ॥७॥ छाया---अशाश्वत दृष्ट्वा इम विहार, वहन्तराय न च दीर्घमायुः । तस्माद् गृहे न रति लभावहे, आमन्त्रयावश्चरिष्यावो मौनम् ॥ ७ ॥ कामगुणोंमे विरक्त हुए उन दोनोंने फिर क्या किया' सो कहते है 'ते कामभोगेसु' इत्यादि- अन्वयार्थ-(माणुस्सएस्तु-मानुप्यकेपु) मनुष्य भव सबधी (काम- भोगेसु-कामभोगेपु) मनोज्ञ शब्दादिक विपयोंमें तया (जे यावि दिव्वा- ये चापि दिव्या.) जो देव सरधी काममोग ह उनमे भी (असजमाणा- असज्जमानौ) नही फमनेकी कामना वाले किन्तु (मोक्खाभिकखी- मोक्षाभिकाक्षिणी) मुक्तिकी ही अभिलापावाले इसीलिये (अभिजाय सट्टा-अभिजातश्रद्धौ) अपने आत्मकल्याणकी दृढ रूचिवाले वें दोनों कुमार (ताय उवागम्म-तातमुपगम्य) पिताके पास आकर (इम-इदम् ) इस प्रकार (उदाहु-उदाहरताम् ) कहने लगे ॥६॥ કામગુણથી વિરક્ત બનેલા એ બને એ પછી શું કર્યું ? તે કહેવામાં भावे छ-"ते कामभोगेसु"-प्रत्याहि । मन्वयार्थ:-माणुस्सएसु-मानुग्यकेपु मनुष्यना सप समधी कामभोगेसु- फामभोगेपु भनाश महान विषयोमा तथा जेया वि दिव्या-ये चापि दिव्या २१ समथी भाछ मेमा ५ असज्जमाणा-असज्जमानौ । इस ना२ मा व मोक्साभिकसी-मोक्षाभिकाइक्षिणी भुजितनी लिवामा मा १२थे अभिजायसइढा-अभिजातश्रद्धो पाताना मामानी १० ३थिपा को भन्ने भा२ ताय उवागम्म-तातमुपागम्य पितानी पासे आवान या प्रमा કહેવા લાગ્યા છે ૬ છે - - उत्तरायपनको तस्य पुरोहितस्य-शान्तिर्तु भृगुनाम्नो ब्राह्मणस्य द्वारपि प्रियपुत्रको पौराणिकी पूर्वभरसम्मन्धिनी जाति, तथा सुचीर्ण निदानाधनुपदतन सम्यक् सेवित तपो- ऽनशनादिक, सयम-पटकायजीवरक्षणलक्षण च स्मृत्वा ' कामगुणे विरक्तो' इवि पूर्वेण सम्बन्धः । कामगुणविरक्तिरेर जिनेन्द्रमार्गप्रतिपत्तिरिति भावः । मुछे- तव सनम' इति समाहारेण निर्देशः । च शब्दः निश्चयार्यकः ॥५॥ ततस्तो किं कृतवन्तौ ? इत्याइ-- मूलम्- ते कामभोगेसु असज्जमाणी, माणुस्स एसुंजे यावि दिया। मोक्खीभिकंखी अभिजायसट्टा, तायं उवागम्म इम उदाहु ॥६॥ छाया--तो कामभोगेपु अमज्जमानो, मानुष्यकेषु ये चापि दिव्याः । मोक्षामिकाशिणी अभिजातश्रद्धो, तातमुपागम्य इदमुदाहरताम् ॥६॥ ये दोनों कैसे विरक्त हुए ? सो कहते है-'पियपुत्तगा' इत्यादि । अन्वयार्थ-(तत्थ-तत्र) इपुकार पुरमें (सकम्मसीलस्स-स्वकर्मशीलस्य) पठन, पाठन, यजन, दान, प्रतिग्रह रूप पट्कर्ममें निरत (पुरोरियस्स- पुरोहितस्य) पुरोहित-शाति कर्म कराने वाला-भृगु नामक (माहणस्स- ब्राह्मणस्य) ब्राह्मणके (दोवि पियपुत्तगा-दौ अपि प्रियपुत्रको) ये दोनों मियपुत्र (पौराणिय जाइ-पौराणिकीम् जातिम्) पूर्वभव सबधी अपनी जातिकी तथा (सुचिण्ण तव सजम च सरितु-सुचीर्ण तपः सपम च स्त्मृत्वा) पूर्वभवमें अच्छी तरहसे आचरित तप-अनशनादिक बारह मकारके तप एच षटकायके जीवोकी रक्षारूप सत्रह प्रकारके सयम की स्मृति करके (कामगुणे विरक्ती) कामगुणोंके विषयमें विरक्त बने ॥६॥ એ બને કઈ રીતે વિરક્ત બન્યા? તે કહેવામાં આવે છે – "पियपुत्तगा"-त्याल! मन्वयार्थ-तत्थ-तत्र षुरपुरमा सकम्मसीलस्स-स्वकर्मशीलस्य ५४न, पान, यन, दान, प्रतिभ३५ १६४भभा निरत पुरोहितस्स-पुरोहितस्य पुरी खित ति भने ४२०पना२ मृगु नामना माहणस्स-ब्राह्मणस्य प्राण दो वि पिय पुत्तगा-द्वौ अपि प्रियपुत्रको मे भन्ने प्रिय पुत्र पोराणिय जा -पौराणिकीम् जातिम् म समधी पानी कातने तथा सुचिण्ण तवसजम च सरितु- सुचीर्ण तप सजम च सरित्तु पूर्व सभा सारी शत मायरेता तप-मनाना દિક બાર પ્રકારના તપ અને ષકાયના જીની રક્ષારૂપ સત્તર પ્રકારના સયમની મૃતિ કરીને કામગુનાવિષયથી વિરકત બન્યા : ૫ प्रियदर्शिनी टीका म०१४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपड्जीवचरितम् एवं ताभ्यामुक्त पुरोहितो यदाह, तदुच्यते- मूलम्- अहे तायओ तत्य मुणीण तेसि, तवस्स वाघायकर वयासि। इमं वय वेद विदो वैयति,जैहा नं होई अKआणलोगो॥८॥ छाया-अथ तातकस्तन मुन्योस्तयो , तपसो व्याघातकरमवादीत् । इदं वचो वेदविदो वदन्ति, यथा न भवति असताना लोकः ॥८॥ टीका-'अह'-इत्यादि- अधअनन्तर, मुन्योः प्रतिपन्नमुनिभावयोः, तयो रिकयोस्तातक --तनोति- पालनपोपण द्धिं भापयतीति तातः स एव तातकः पितो, तर तस्मिनिवेशने, हमने अपने पूर्वभवको जान लिया है, साथ में यह भी हमको भान हो गया है कि यह ससार असार है । जिस प्रकारमे हमलोग- वर्तमान है वह शावन नही है तथा हमलोगोको आयु भी दीर्घ नही है। इस थोडीसी पर्यायमे कि जो अनेक विघ्नोसे व्याप्त बनी हुई है हमको क्या शाति मिल सकती है ? कुछ भी नही इसलिये गृहावासमें हम- लोगोंका रहना आनदप्रद नही माना जा सकता है। इसलिये "आप हमें सयम पालन करनेकी आज्ञा दें" यह प्रार्थना करते हे ॥७॥. दोनो पुत्रोके इस प्रकार कहने पर पुरोहितने क्या कहा सो कहते हैं-'अह तायओ' इत्यादि- अन्वयार्थ-(अह-अव) पुत्रोंकी इस प्रकार भावना प्रकट होनेके वाद (तेसि मुणीण-तयो मुंन्योः) उन भावमुनियोंके (तायओ-तातकः) ખા૫ અમારા પૂર્વભવને જાણ્યો છેસાથોસાથ અમને એ વાતનું પણ ભાન થયુ છે કે, આ સ સાર અસાર છે જે પ્રમાણે અમે વર્તમાનમા છીએ એ શાશ્ચત નથી, તેમજ અમારૂ આયુષ્ય પણ દીર્ઘ નથી આ ચેડા જ પર્યાયમાં અમે અનેક વિથિી ગુગળાઈ રહ્યા છીએ, આથી અમને શાંતિ મળી શકે તેમ નથી આથી અમારૂ ગૃહાવામમાં રહેવું આનંદપ્રદ જણાતુ નથીઆ કારણે અને સયમ પાલન કરવાની આજ્ઞા આપો” એવી પ્રાર્થના કરીએ છીએ છા બને પુત્રએ આ પ્રમાણે કહેવાથી પુરોહિતે શું કહ્યું એ કહેવામા આવે छ-" अहतायओ"-त्याहि ! मन्वयार्थ-अह-अथ पुत्राय मा प्राश्नी माना પ્રગટ કર્યા પછી वेसि मुणिण-तयोर्मुन्यो , मा भुनिमाना तायओ-तातक पिता पुरोहिते ८१२ -- " S " टीका--' असासय'-इत्यादि-- इम-प्रत्यक्ष, विहार-मनुष्यभनारस्थानरूपम् , भशाश्वतम्-अनित्यं पहन्त. रायबहवोऽन्तराया यस्मिस्त तया, अनुराधिन्याधिविनयुक्तं च ष्टा, पम्न आयुर-जीवितममाणमपि दीध-पल्योपमादि परिमित न दृष्या गृहे रविसम्मुस न लभारहे-न मान्नुरहे । यत ए तस्मात् हे पितः ! आवां भवन्तम् मामा- यात्र:=पृच्छा, आवा मौनम्युनिभार सयम चरिप्यावा-आसेविष्यावहे। अयं. भावः-हे पितः मुनिदर्शनसजातजातिस्मरणशानवन्ती आवाम् अनित्य प्रचुरविघ्न- सम्मलितमल्पायुष्कमिद मनुष्यभासम्बन्धिजीरित दृष्ट्वा गृहेऽवस्थातुं नेच्छावः । वस्माद् भवन्तमापृच्छय सयम ग्रहीतुमिच्छाव इति ॥ ७॥ क्या कहा ? सो कहते हैं-'असासय' इत्यादि। अन्वयार्थ हे पिताजी। (इम-इमम् ) इह प्रत्यक्षका विषयभून (विहार-विहारम्) जो मनुष्यभवमें अवस्थान है वह (असासय-अशा- श्वतम् ) अशाश्वत - अनित्य है । तया (बहुअतराय-घहन्तरायम् ) प्रधुर आधि एव व्याधि रूप विघ्नोसे युक्त है एव (आउ दीह न-आयुः न दीर्घम् ) जीवनका प्रमाण भी पल्पोपम आदि रूप नही है ऐसा (दहम्- दृष्ट्वा) देखकर हे तात! हमलोग (गिहसी रह न लभामो-गृहे रति न लभावहे) गृहस्थाश्रममें शाति प्राप्त नही कर सकते हैं (तम्हा-तस्मात्) इसलिये (आमतयामो-आमन्त्रयाः) आपसे आज्ञा चाहते हैं कि (मोण चरिसामु-मौन चरिष्यावः) हम सयमको अगीकार करे । भावार्थ-दोनों भाईयोने पिताके पास जाकर निवेदन किया कि-हे तात! मुनिराजोंके देखनेसे हमको जातिस्मरण ज्ञान हो गया है, उससे તેમણે શું કહ્યું? તે કહેવામાં આવે છે_* "-त्याला -इम-इमम् प्रत्यक्षथा विषयभूत विहार-विहारम् २ भनुन्य सस्थान छे असासय-अशाश्वतम् माश्वत-मनित्य छ बहुअतराय-बह्वन्तरायम् प्रयु२ माधि भने व्याधि३५ विघ्नाथी राय छ, पणी आउ दीह न-आयु न दीर्घम् ननु प्रमाण पशु पक्ष्या५म आ३ि५ नथी ये दट्ठ-दृष्ट्वा ना! ममे गिहसि रइ न लाभामो-गृहे रतिं न लभावहे स्याश्रममा शाति प्रा 30 शत नथी तम्हा-तस्मात् मा भाटे अभा आम तयामो-आमन्त्रयाम आपनी माज्ञा भवानी रानमे छीये सापनी माज्ञा भगत सभी मोण चारिसामु-मौन चारिष्याव सयभनी म भार ४२वाना छीमे ભાવાર્થ –અને ભાઈઓએ પિતાની પાસે જઈને નિવેદન કર્યું કે, હું તાત! મુનિરાજને જોતા જ અને જાતિસ્મરણ જ્ઞાન થયુ છે આથી અમોએ असासय અન્વયાથ સવમાં તથા प्रियदर्शिनी टी अ० १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीवचरितम् यत एव वेदाज्ञा, तस्माद- मूलम्- अहिज्ज वेए परिविस्त विप्पे, पुत्ते परिर्ट्सप्प गिहसि जाया। भुच्चोण भोएं संह इत्थियाहि, आरणगा होह मुंणी सत्था ॥९॥ छाया-अधीत्य वेदान् परिवेष्य विमान् , पुत्रान् परिप्ठाप्य गृहे जातान् । भुक्त्वा भोगान् सह स्त्रीभिः, आरण्यको भरत मुनी प्रशस्तौ ॥९॥ टीका--'अहिज्ज' इत्यादि- हे पुत्रो युवा ! वेदान् ऋग्वेदादीन् अधीत्य, विमान परिवेष्य भोजयिला, जातान् औरसान् पुत्रान् गृहे परिष्ठाप्य कलालनग्रहणादिना निवेश्य, न तु अपुत्रस्य गति स्ति, स्वर्गों नैव च नैव च । तस्मात्पुत्रमुख दृष्ट्वा पश्चात् धर्म समाचरेत् ॥" हमारे जीवनमें वह धन्य है जो पुत्रके पुत्रका मुख देखता है। क्योंकि "पुनस्य पुत्रेण वर्गलोके महीयते" पुत्रके पुत्र (पोत्र)से व्यक्ति स्वर्गलाकमे भी पूजा जाता है ॥८॥ इस प्रकारकी वेदोंकी आज्ञा है इस लिपे या करना चाहिये सो कहते हैं-'अहिज्जवेए' इत्यादि- हे पुत्रो ! तुम दोनों (वेग अहिज्ज-वेदान् अधीत्य ) ऋग्वेदादिकोंको पद करके तथा (विण्पे परिविस्स-विप्रान् परिवेप्य) ब्राह्मणों को भोजन करा करके एव (जाया पुत्ते गिहसि परिठ्ठप्प-जातान् पुत्रान् गृहे परिष्ठाप्य) अपने पुत्रोंको घरमें स्थापित करके-कला सिखलाकर एव विवाहित कर अपुत्रस्य गति नास्ति, सों नैव च नैव च । तस्मात्पुन मुख दृष्ट्वा, पश्चात् धर्म समाचरेत् ॥" અમારા જન્મમાં એ ધન્ય છે કે, જે પુત્રના પુત્રનું મોટું જોઈ શકે छ भ , " पुत्रस्य पुत्रण स्वर्गलोके महीयते" पुना पुत्र-पौत्रनु भुम જઈને પછી મરનાર વ્યક્તિ સ્વર્ગ લોકમાં પણ પૂજાય છે ૮ આ પ્રકારની વેદની આજ્ઞા છે આથી શું કરવું જોઈએ તે કહે છે- अहिज्ज वेए-त्यादि ! अन्वयार्थ-- पुत्र! तमे अन्न वेए अहिज्ज-वेदान् अधीत्य ऋग्व माह होने लए तमा विप्पे परिवित्स-विप्रान् परिवेष्य प्राशन लोन ४२वीन भने जाया पुत्ते गिहसि परिदुप्प-जातान् पुत्रान् गृहे परिष्ठाप्य चाताना પુત્રને ઘરમાં સ્થાપિત કરીને કળાઓ શીખવાડીને તેમજ તેમને વિવાહ तस्मिन्नासरे वा, तपस =अनशनादि द्वादशविधस्य, उपलक्षणत्वात्सयमस्य व व्याघातफरम्-उपघातक पक्ष्यमाण पचनमवादीद-अनमीत् । तदेवोग्यते-हे पुत्रौ ! वेदविदो वेदना इद वचोन्याच वदन्ति, यथा-अमुताना पुत्ररहिताना जनाला लोकापरलोको न भाति । अय भा:-पुत्राभावे पिण्डपदानाधभावात् परोक माप्ति न भरतीति वेदना वदन्ति । उक्तच-"अनापत्यस्य लोका न सन्ति" इति । अथा च--'पुत्रेण जायते लोकः' इत्येपा वैदिकी श्रुति । अथ पुत्रस्य पुत्रेण, स्वर्ग- कोके महीयते ॥१॥ अपुत्रस्य गति स्ति, सों नैव च नैव च । तस्मात्पुत्रमुख दृष्ट्वा, पश्चात् धर्म समाचरेत् ॥ २॥" ॥८॥ पिता-पुरोहितने (तवस्स वाघायफर इम वय वयासि-तपसो व्याघात 'कर इद वच अवादीत् ) उनके तप एव सयमको व्याघात पहुचाने वाले वचन इस प्रकारसे कहे कि-हे पुत्रो ! (वेदविदो-वेदविदः) वेदको जानने वाले विद्वान (इम वय वयति-इद वचन दिन्ति) ऐसा कहते हैं (जहा- यथा) जैसे कि (असुआण लोगो न होई-असुतानां लोकः न भवति) पुत्र रहित जो व्यक्ति हैं उनका परलोक नही सुधरता है। भावार्थ-पिता पुरोहितने पुत्रोके वचन सुनकर उनेसे कहा कि वेदके जानने वाले विद्वान् "अनपत्यस्य लोकाः न सन्ति पुत्रेण जायते 'लोक" ऐसा करते हैं कि-अपुत्र व्यक्तिकी गति नही होती है क्यों कि पुत्रके अभावमे पिण्ड प्रदान करने वाला उनको कोई नहीं होता है, इसलिये हे पुत्रो तुम विवाह करके पहले पुत्रको उत्पन्न करो। फिर धर्मका आचरण करो । क्यों कि वेदके जानने वालोंने कहा है कि-- तवस वाघायकर-तपसो व्याघातकर मना त५ मन सयभभा बाधा पड़े। यानार इम वय वयासि-इद वच अवादीत् पयन मा प्रमाणे या जहा-यथा म पुत्र! ३२ पापा विद्वान डे छे , असुआण लोगो न होइ- असुताना लोक न भवति । व्यतित पुत्ररहित छ मेनो परखे सुधरत नथी ભાવાર્થ–પિતા પુરોહિતે પુત્રના વચન સાભળીને તેમને કહ્યું કે, વેદને MY विधान "अनपत्यस्य लोका न सन्ति पुत्रेण जायते लोक" मेछ કે, અપુત્ર વ્યક્તિની ગતિ થતી નથી કેમકે, પુત્રના અભાવથી પિંડ પ્રદાન કરનાર બીજુ કઈ બનતુ નથી આ કારણે હે પુ! તમો વિવાહ કરીને પહેલા પુત્રને ઉત્પન્ન કરે અને પછી ધર્મનું આચરણ કરે કેમકે વેદને જાણવા- બાળાઓનુ કહેવુ છે કે- - प्रियदर्शिनी टीका अ० १४ नन्दच-नन्दप्रियादिपइजीवचरितम् ८१७ इव इन्धन दाह्यतया यस्य स तेन तथा अथवा आत्मनो ये गुणा जनादिकालसह चरिता रागादयो गुणास्त एप इन्धनमिन्धनमिपमुद्दीपक यस्य स तेन तथा मोहा- निलात्-अज्ञानपवनात्, प्रज्वलनाधिकेन अधिक महानगरदाहादिभ्योऽपि अतिशय मज्वलन प्रदाहो यस्य स तेन तथा, 'अधिक' शब्दस्य परनिपातः, प्राकृतत्वात् । अय भावः-यथा-पानसहकारेणाग्निरधिक प्रज्वलति, तथैव-पुत्रमोहरूपपवनसह कारसभाव्यपुन विरहरूपोऽग्निः पुरोहितहृदये प्रज्वलित इति । एतादृशेन शोका- ग्निना शोफरूपवहिना सतप्तभार-सन्तप्तः-परितप्तो भावः अन्तःकरण यस्य तम्, अत एव परितप्यमान-शोकावेशवः शरीरे दाहस्य प्रादुर्भागात्समन्तादह्यमान च- पुनः बहु मभूत यथा भवति तधा, बहुधा-अनेकमकारेण लालप्यमान-मोहवशात् हीनदीनवचनानि भापमाणम् ॥ १० ॥ पिताके एसे कहने पर फिर क्या हुवा ? सो कहते हैं- सोयग्गिणा' इत्यादि- अन्वयार्थ-(आयगुणिधणेण-आत्मगुणेन्धनेन) आत्माके कर्मक्षयोपम आदिसे समुद्भूत जो सम्यग्दर्शन आदि गुण है वे ही जिसके लिये जलाने योग्य होनेसे इधन स्वरूप है तथा (मोहाणिला पज्जलणाहिएण मोहानिला- त्मज्वलनाधिकेन) मोहरूपी पवनसे ही जो अधिक ज्वालायुक्त की जाती है ऐसी (सोयग्गिणा-शोकाग्निना) शोकरूपी अग्निसे (सत्तत्तभाव- सतप्तभावम् ) सतप्त हुआ है अन्तःकरण जिसका और इसीलिये (परितप्पमाण-परितप्पमानम् ) समस्त शरीरमें शोकके आवेशसे प्रादुर्भूत दाहसे सब ओरसे दह्यमान तथा (बहु बहुधा लालप्पमाण-बहु बहुधा लालप्यमानम् ) अत्यत अनेक प्रकारसे मोहाधीन धनकर दीनहीन वचन પિતાના આ પ્રકારના કહેવા પછી શુ થયુ ? તે કહેવામા આવે છે- " सोयरिंगणा"-यात! मन्वयार्थ-आयगुणि धणेण-आत्मगुणेन्धनेन मात्माना भक्षयापम माहिया સમુદ્ભૂત જે સમ્યગદર્શન આદિ ગુણ છે તેજ એના માટે બાળવા યોગ્ય पायी ध्धन २१३५ छे तथा मोहाणिला प्रज्जलणाहिएण-मोहानिलात्प्रज्वलनाधिकेत मा३पी पवनयी रे वाणान वधु पलित रे छे सेवा सोयरिंगणा-शोका मिना ३ मलिथी सत्तत्तभाव-सतप्तभावम् सतत थयेस मत ४२४ मेनु छ भने परितप्पमाण-परितप्यमानम् समस्त शरीरमा शीना मावशथी पाहत बाथा २ सधणी मानुषी हामी २७८ तथा बहु बहुधा लालप्पमाण-बहु बहुधा लालप्यमानम् भने प्रारथी माहाधिन मनान दानडिन वयन मासवावाणा दत्तकादीन्, तथा-भोगान्-मुज्यन्ते ये ते भोगा मनोगदानादिरूपास्तान-सौमिः सह भुक्मा, वत आरण्यको-भारण्यव्रतधारिणी भूत्वा प्रशस्ती सापनीयो सनी तपस्विनौ भवतम् । इह च-'अहिज्जवेए' इत्यनेन अमचर्याश्रमः, 'आरनमा' इत्यनेन वानप्रस्थाश्रमः 'मुणी' इत्यादिना सन्यामाश्रमश्च उक्तः ॥९॥ इत्य नावेनोक्ते किं जातम् ? इत्याह-- - सोयरिंगणा आययुणिधणेणं, मोहाणिला पजलणाहिएणं । संतत्तभाव परितप्पमाण, लालप्माणं बहुहा बहु च ॥१०॥ पुरोहिय त कमैसोऽणित, निमतयत चे सुए धणेण । जहकमं काम{णेहिं चें, कुमारंगा ते पसमिक्ख बैंक ॥११॥ छाया शोकाग्निना आत्मगुणेन्धनेन, मोहानिलात्प्रज्वलनाधिकेन । सतप्तभार परितप्यमान, लालप्यमान बहुधा बहु च ॥१०॥ पुरोहित त क्रमशोऽनुनयन्त, निमन्त्रयन्त च मुतौ धनेन । यथाक्रम कामगुणैश्चैव, कुमारको तौ प्रसमीक्ष्य वाक्यम् ॥ ११ ॥ टीका-सोयरिंगणा'-इत्यादि- आत्मगुणेन्धनेन-आत्मगुणाः कर्मक्षयोपशमादि समुद्भूताः सम्यग्दर्शनादयस्त उनके ऊपर अपना गृहस्थाश्रमका भार रख करके (इस्थिया हिं सह भाए भुच्चाण-स्त्रीभिः सह भोगान् भुक्त्वा) स्त्रियोंके साथ- मनोज्ञ शब्दादिक भोगोको भोगकर पश्चात् ( आरणगगा पसत्था मुणी- होइ-आरण्यको प्रशस्तौ मुनी भवतम् ) आरण्य व्रतधारी होकर प्रशसनीय तपस्वी बन जाना । इस गाथा मैं "अहिज वेए" इस पद द्वारा ब्रह्मचर्या आरण्यगा" इस पद द्वारा वानप्रस्थाश्रम एव "मुणी" इस पद् द्वारा सन्यासाश्रम कहा गया है।॥ ९॥ शतभना पर याताना गृहस्थाश्रमना मार नामान इत्थियाहिं सह भोप भुच्चाण-स्त्रिभि सह भोगान् भुत्तवा निम्मानी साथे भनौ wallोशाने सोमवीन पछीथी आरण्णगा पसत्था मुणी होइ-आरण्यको प्रशस्तौ मुनी भवति આરણ્ય વ્રતધારી થઈ પ્રવાસનીય તપસ્વી થઈ જવું આ ગાથામાં जवेए " 0 ५६ वा वानप्रस्थाश्रम भने “मुणी" मा ५६ । सन्य સ્વાશ્રમ કહેવામાં આવેલ છે કે ૯ છે " अहि- प्रियदर्शिनी टीका अ० १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीवचरितम् इन इन्धन दाह्यतया यस्य स तेन तथा जथवा आत्मनो ये गुणा अनादिकालसह चरिता रागादयो गुणास्त एप इन्धनमिन्धनमियमुद्दीपक यस्य स तेन तथा मोहा- निलात्-अज्ञानपवनात्, प्रज्जनाधिकेन-अधिक महानगरदाहादिभ्योऽपि अतिशय मज्वलन प्रदाहो यस्य स तेन तथा, 'अधिक' शब्दस्य परनिपातः, प्राकृतत्वात् । अय भार:-यथा-पवनसहकारेणाग्निरधिक प्रज्वलति, तथैव-पुत्रमोहरूपपवनसह कारसभाव्यपुत्र विरहरूपोऽग्निः पुरोहितहृदये प्रज्वलित इति । एतादृशेन शोका- ग्निना शोकरूपवहिना सततभाव-सन्तप्तः-परितप्तो भावः अन्तःकरण यस्य तम्, अत एव परितप्यमान-शोकावेशतः शरीरे दाहस्य प्रादुर्भागात्समन्वादयमानं च%3D पुनः बहु प्रभूत यथा भपति वया, बहुधा अनेकप्रकारेण लालप्यमान-मोहमशात् हीनदीनवचनानि भापमाणम् ॥१०॥ पिताके एसे कहने पर फिर क्या हुवा ? सो कहते हैं- 'सोयरिंगणा' इत्यादि- अन्वयार्थ-(आयगुणिधणेण-आत्मगुणेन्धनेन) आत्माके कर्मक्षयोपम आदिसे समुद्भूत जो सम्यग्दर्शन आदि गुण है वे ही जिसके लिये जलाने योग्य होनेसे इधन स्वरूप है तथा (मोहाणिला पज्जलणाहिएण मोहानिला. त्प्रज्वलनाधिकेन) मोहरूपी पवनसे ही जो अधिक ज्वालायुक्त की जाती है ऐसी (सोयरिंगणा-शोकाग्निना) शोकरूपी अग्निसे (सत्तत्तभाव- सतप्तभावम् ) सतप्त हुआ है अन्तःकरण जिसका और इसीलिये (परितप्पमाण-परितप्पमानम् ) समस्त शरीरमें शोकके आवेशसे प्रादुर्भूत दाहसे सर ओरसे दद्यमान तथा (बहु बहुधा लालप्पमाण-बहु बहुधा लालप्यमानम् ) अत्यत अनेक प्रकारसे मोहाधीन धनकर दीनहीन वचन પિતાના આ પ્રકારના કહેવા પછી શું થયું? તે કહેવામાં આવે છે-- "सोयरिंगणा"-त्या ! भन्दयार्थ-आयगुणि धणेणं-आत्मगुणेन्धनेन मात्भाना मक्षयाम आहिया સમુદ્ભુત જે સમ્યગુદર્શન આદિ ગુણ છે તેજ એના માટે બાળવા पायी धन १३५ छे तथा मोहाणिला पज्जलणाहिएणं-मोहाजिलात्प्रज्वलनाधिकेन माडी पपनयी २ वाणाने qधु पलित 3रे छे सेवा सोयरिंगणा-शोका- मिना ३था अतिथी सत्तत्तभाव-सतप्तभावम् सतत थयेस मत २९ रेनु छ भने परितप्पमाण-परितप्यमानम् समस्त शरीरमा ना मावशथी प्रारभूत हाथा २ सघजी मानुथी होली २७ तथा बहु बहुधा लालप्पमाण-बहु बहुधा लालप्यमानम् भने प्रारथी भाडाधिन मनान दानडिन क्यन मालपापा - पुन:-क्रमशः-परिपाटया, सुतौ-पुत्री अनुनयन्त-पुत्रौ पति विषयमुखपाक- पचनैः गृहावासरूप स्वाभिप्राय प्रकाशयन्तम् , च=पुनः धनेन तो निमन्त्रयन्तम्-पशी- पर्तुमिच्छन्तमित्यर्थ , तथा च-पयाक्रम-फाममोगर वापि, एपकारोऽप्यर्थका, तो निमन्त्रयन्तम्, अर्थात्-वेदानधोत्य, नाग्मणान् भोनयिस्वा, भोगान् भुत्या, इत्याधरसर दर्शयन्त त पुरोहित प्रसमीक्ष्य दृष्ट्वा तो कुमारको इद वक्ष्यमाण वास्यम् उक्तवन्ताविति शेपः॥११॥ पोलनेवाले एच (सुए अणुणित-सुतौ अनुनयन्तम् ) पुत्रोको विषयमुख प्रदर्शक वचनों द्वारा "घर में ही रहो" इस प्रकार कहकर मनाने वाले तथा (धणेण निमतयत-धनेन निमनयन्तम् ) उनको धनका प्रलोभन दिखाकर अपने वशमें करने की भावनागाले, तथा (जहाकम कामगुणेहि चेव-यधाक्रम कामगुणैश्चैव) यथाक्रम काम भोगों द्वारा भी-हे पुत्रो ! वेदों को पढ़ो, बामणोको जिमावो, भोगीको भोगों' इस प्रकार रिझानेवाले उस अपने पिता (पुरोहिय-पुरोहितम् ) पुरोहितको (प्रसमिक्ख-प्रस- मीक्ष्य ) देखकर (कुमारगा-तौ कुमारको) उन दोनों कुमारोंने इस प्रकार (चक-वाक्यम् ) वचनोंको कहा- भावार्थ-पुरोहितसे दीक्षा अगीकार करनेकी आज्ञा जब दोनों पुत्रोंने मागी तो उसको बड़ा अधिक दुःख हुआ। पुरोहितने उनको हरतरह समझाया और समझाते २ जब वह एक तरहसे हताश जैसा हो गया तो उसको बड़ाही शोक हुआ। उससे वह सतप्त हो गया। वास्तवमें जिस समय प्राणी शोकाधीन बनकर आकुल व्याकुल होने लगता है मन सुए अणुणित-सुतौ अनुनयन्तम् पुत्रोन विषय सुम प्रय' पयायी घरमा । २" या प्रमाणे हीन मनावण तया धणेन निमतयन्तम्- धनेन निमन्त्रयन्तम् मन धननु प्रसासन मनापान बताना शमा ४२पानी साquatणा भने जहक्कम कामगुणेहिं चेव-यथाक्रम कामगुणश्चव यथाम म લેગ દ્વારા પણ હે પુત્ર! વેદને ભણે, બ્રાહ્મણોને જમાડે, ભોગોને ભેગ मा प्रमाणे रिस मे पोताना पिता पुरोहिय-पुरोहितम् पुरोहितन पसमिक्ख-समीक्ष धन ते कुमारगा-तौ कुमारको में मन्न उभाशये मा ५२ना वक्त-वाक्यम् पयन द्या- ભાવાર્થ-પુરોહિત પાસે દીક્ષા અગિકાર કરવાની આજ્ઞા જયારે અને પુત્રો એ માગીતો તેને ખૂબજ દુખ થયું પુરોહિતે તેમને સવ રીતે સમજાવ્યા અને સમજાવતા સમજાવતા જ્યારે તેને હતાશા જેવું લાગ્યું એટલે તેને ખૂબ- જ દુખ થયુ વાસ્તવમાં જે સમયે પ્રાણી શકને આધીન થઈને આકુળ- - ? प्रियदर्शिनी टीका अ० १४ नन्ददच-नन्दनियादिपइजीवचरितम् कि वाक्यमुक्तरन्ती इत्याह- मूलम् वेयो अहीया णे हवंति ताण, भुत्ता दिया णिति तमं तमेणं। जाया ये पुताने हेवति तोण, को नाम "ते अणुमेन्निज ऐय॥१२॥ छाया-वेदा धोता न भवन्ति नाण, भुक्ता द्विना नयन्ति तमस्तमाया खलु । जाताच पुना न भान्ति त्राण, को नाम ते अनुमन्येत एतत् ॥१२॥ टीका-'वेया'-दत्यादि- हे तात ! अधीता वेदाताण प्राणाय न भवन्ति । पय भावः-शीलमनास्थाय पठनमानादुर्गतिपातरक्षणासिद्धे । तया-भोजिता द्विजा ब्राह्मणास्तमस्तमाया पृयिन्या तो वह सबकुछ भूल जाता है । सम्यग्दर्शनादिक गुणोंको भी नष्ट कर देता है। जिस आत्मामे मोहकी अधिक प्रचलता रहती है वहा पर यह शोक अधिकाधिक धधकता रहता है। यही कारण है कि पूरोहितने शोकसे सतप्त अन्तकरण होकर अपने दोनो पूत्रोंको हरतरहसे सम- झाया । उन दोनोंको धनका, भागोका, सयका प्रलोभन भी दिखाया पर वे पिताकी पातोंमें नही फसे और अपने विचारों परही डटे रहे ।१०।११॥ उन्होंने पितासे क्या कहा सो नीचेकी गाथासे स्पष्ट कियाजाता है- 'चेया' इत्यादि- अन्वयार्थ-हे तात ! (अहीया वेया ताण न वति-अधीता वेदाः प्राण न भवन्ति) पढेगये वेद इस जीवका रक्षण नहीं कर सकते है (भुत्ता- दिया तम तमेण णिति-भुक्ता दिजाः तमस्तमाया खलु नयन्ति) ब्राह्मणों- વ્યાકુળ થવા માંડે છે ત્યારે તે સારાસારને પણ ભૂલી જાય છે સમ્યગ દર્શનાદિક ગુણેને પણ નાશ કરી બેસે છે જે આત્મામા મેહની અધિક પ્રબ ળતા રહે છે ત્યા એ શેક અધિકાધિક ભભૂકતા રહે છે એનું કારણ કેપુરહિત શેડથી સતપ્ત અત કરણ પૂર્વક પિતાના અને પુત્રોને હરેક પ્રકારે સમજાવ્યા એ બન્નેને ધનના ભેગોના, સઘળા પ્રભને પણ બતાવ્યા પરંતુ તેઓ પિતાની વાતેમા સાયા નહી અને પિતાના વિચારમાં મક્કમ રહ્યા૧૦૧ તેમણે પિતાને શું કહ્યું તે નીચેની ગાથાથી સ્પષ્ટ કરવામાં આવે છે – "या"ऽत्यादि। स-पयार्थ-डे तात! अहिया वेया ताण न हवति-अधिता वेदा प्राण न भवन्ति नपामा सात वह मा छनु रक्षा ४२ शs नयी भुत्ता दिया तम तमेण णिति-भुक्ता द्विजा वमस्तमा खलु नयन्ति मान मोशन खल निश्चयेन नयन्ति मापयन्ति भोजयिवारम् । 'अना' इति पदमन्तर्भूतन्यपकम् । अय भा-विडालहत्तयो दुशीला नामणा भोजिताः कुमार्गप्ररूपणपत्रपदादेव भवर्तन्ते । अतः तेपो भोजन नररूहेतुरेप, इति नास्ति तेषां निस्तारकत्वमिति । च-पुनः जाता-अनजाताः पुना अपि त्राण आणाय न भवन्ति । नरकादौ पवतः पित्रादीन् पुना न रक्षन्तीत्यर्थः । उक्त च वेदानुयायिभिरपि- को भोजन करानेसे भी इस जीवकी रक्षा नहीं हो सकती है प्रत्युत इस क्रिया में अधिक आरम्भ और समारभ होनेसे भोजन कराने वाले जीव मरकर तमस्तमा नामके नरकमें जाता है। क्यों कि दुःशील ब्राह्मणाभास ब्राह्मणोंको भोजन कराना भी हमारी रक्षाका उपाय नहीं है। (जाया प पुत्ता ताण न हवति-जाताः पुत्राः प्राण न भवन्ति) पुत्र भी उत्पन्न हो. गये तो क्या इनसे भी पापके उदयसे नरकमें पड़ने वाले आरमाका मान हो सकता है ? नहीं हो सकता। इसलिये हे तात ! (को नाम एय अणुम- निज्ज-को नाम एतत् अनुमन्येत) आपके इस कथनको कौन ऐसा बुद्धि- मान है जो सत्यार्थरूपमें अगीकार कर सकता है। भावार्थ-पिताने जो यातें करनेके लिये पुत्रोंसे कहा था-उन्हीं वातोंका वे यहा समुचित उत्तर दे रहे हैं । पिताको उन्होंने कहा कि हे तात! कहो तो सही क्या वेदोंका पढ़ना हमारी रक्षा कर सकता है। क्या विडाल वृत्तिवाले दुःशील सपन्न ब्राह्मणोंको भोजन करानेसे हमारा કરાવવાથી પણ આ જીવની રક્ષા થઈ શકતી નથીવાસ્તવમાં આ ક્રિયામાં અધિક આરભ અને સમાર હોવાથી ભોજન કરાવનાર જીવ મરીને તમ તમા નામની નરકમાં જાય છે કેમ કે, દુશીલ બ્રાહ્મણભાસ બ્રાહ્મણને मोशन राप से ममारी रक्षान पाय नथी जाया य पुत्ता ताण न हबति- जाता पुत्रा त्राण न भवन्ति पुत्र ५५ त्पन्न यायत शु से पुत्र ५ पाना ઉદયથી નરકમાં પડવાવાળા એવા અમારા આત્માનું કલ્યાણ કરવામાં સમર્થ यश १ न य श ा रणे ad! को नाम एय अणुमभिज्ज-- को नाम एतन् अनुमन्येव मापना २ ना ४थनने आप से बुद्धिमान छ, तना सत्यार्थ ३५भा २ २ ४२१ ભાવાર્થ-પિતાએ પુત્રોને જે શિખામણ આચરવા માટે કહી હતી એજ વાતને તેઓ અહિં પ્રત્યુત્તર આપે છે પિતાને તેમણે કહ્યું કે, તાત ! કહેતે ખરા કે, વેદનું ભણવું એ શું અમારી રક્ષા કરી શકે છે? પિતાને બ્રાહ્મણ ગણાવતા છતાં પણ ૬ શીલસ પન્ન એવા બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવવાથી અમાર “ प्रियदर्शिनी टीका म १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीवचरितम् यदि पुत्राद् भवेत्स्वर्गो' दानधर्मों न विद्यते । मुषितस्तत्र लोकोऽय, दानधर्मों निरर्थकः॥१॥ बहुपुत्रा डुली गोधा, ताम्रचूडस्तथैव च । तेपाच प्रथम सर्गः, पश्चाल्लोको गमिष्यति ॥ २॥" इति। यत एव ततः को नाम विवेकवान् ते तर एतत्पूर्वोक्त वेदाध्ययनादिकम् , अनुमन्येव-शोभनमिदमित्येव स्वीकुर्यात् ॥१२॥ रक्षण हो सकता है ? पुत्रोंको भी उत्पन्न करनेसे क्या हमारी शुभ गति हो सकती है ? यदि ऐसा होता तो फिर दानादिक करना सब व्यर्थ ही हो जाता । जो ऐसा कहते हैं कि पुत्रोत्पत्ति नरकमे पड़नेवाले पिता आदिकोंकी रक्षा करती है वे कुमार्ग पर हैं 'स्वय वेदानुयायियोंने भी ऐसा ही कहा है- यदि पुत्रात् भवेत्स्वर्गो, दानधर्मो न विद्यते । मुपितस्तत्र लोकोऽय, दानधर्मो निरर्थकः ॥ बहुपुत्रा डुली गोधा, ताम्रचूडस्तथैव च । तेपा च प्रथम स्वर्ग., पश्चात् लोको गमिष्यति ॥" यदि यही बात एकान्तत. मानली जावे तो पुरुपोकी अपेक्षा डुली अर्थात् कछुई, गोधा तथा ताम्रचूड-मूर्गेको स्वर्गमें सबसे पहिले जाना चाहिये। क्योकि इनके यहा मनुष्योंकी अपेक्षा अधिक सत्तान हुआ करती है। ब्राह्मणोंको भोजन करानेसे जो यहा तमस्तमा नरकमे जाना प्रकट શું સ રક્ષણ થઈ શકે છે ? પુત્રોને ઉત્પન્ન કરવાથી પણ અમારી શુ શુભ ગતિ થઈ શકે છે ? જે તેવું હેત તે પી દાન આદિનુકરવું એ સઘળુ વ્યર્થ બની જાય એમ કહે છે કે, પુત્રોત્પત્તિ એ નરકમાં પડવાવાળા પિતા વગેરેને બચાવે છે તે તે કુમાર્ગ ઉપર છે “સ્વય વેદના અનુયાયીઓએ પણ એવુજ કહ્યું છે. " यदि पुत्रात् भवेत्स्वर्गों, दानपर्मो न विद्यते । मुपितस्तत्र लोकोऽय, दानधर्मों निरर्थकः॥ वहुपुत्रा डुली गोधा, ताम्रचूडस्तथैव च । तेपा च प्रथम स्वर्गः, पश्चात् लोको गमिष्यति ॥" જે એ વાતને ખૂબ જ શાંતિથી વિચારવામાં આવે તે પુરુની અપે ક્ષાએ કાચબા, ઘે, અને કુકડાઓને સ્વર્ગમાં સહુ પ્રથમ સ્થાન મળે કેમ કે, તેમને ત્યાં મનુષ્યની અપેક્ષાએ ઘણું જ સતાન પેદા થાય છે વળી બ્રાહ્મણને ભજન કરાવવાથી જે અહિં તમસ્તમા નરકમાં જવાનું બતાવેલ છે એનું है ८२२ चरायगरले 'वेदानधीत्य' इत्यादिनयस्योत्तर दस्था सम्प्रति 'अक्षा मोगान' इत्यस्योत्तरमाह- मूलम्- खणमित्तसुक्खा वहुर्कोलदुक्खा, पगामर्दुस्खा अनिगामसुक्खा। ससारमोक्खस्स विपक्खंभूया, खाणी अणत्याण उकोमभोगा॥१३॥ छाया-क्षणमात्रसोख्या पहुकालदुःखा, प्रकामदुःखा अनिकामसौख्याः । ससारमोक्षस्य विपक्षभूताः, खनिरनर्थाना तु कामभोगा ॥१३॥ टीका-'खणमित्तसुखा' इत्यादि- एते कामभोगास्तु क्षणमात्रसौख्याःणमान सौख्य सुख येभ्यस्ते तथा, सेवनकाल एव स्वल्पमुखननकाः इस्पर्थः, तथा-वकालदुःखा:-बहुकाल परयो किया गया है उसका प्रयोजन केवल इतना ही है कि-विडाल वृत्तिवाले दुःशील ब्राह्मणों द्वारा सन्मार्गकी प्ररूपणा न होकर प्रत्युत कुमार्गकी ही प्ररूपणा होता है। पशुवधकी पुष्टि होती है ॥ १२॥ इस गाथा द्वारा पुत्रोंने पिताकी "वेद्रोको पढो, ब्राह्मणोंको जिमाओ एव पुत्रोंको उत्पन्न करो" इन तीन बातोंका उत्तर दिया है। अब वे * भोगोंको भोगो" इस वातका उत्तर देते हैं- 'खणमित्त सुक्खा' इत्यादि । अन्वयार्थ हे तात ! (कामभोगा-काममोगाः) कामभोग (खणमित्त सुक्खा-क्षणमात्र सौख्या.) जिनसे जीवोंको क्षणमात्र सुख प्राप्त होता. है ऐसे हैं-सेवन करनेके समयमें भी इनसे स्वल्पसुख मिलता है, बादमें तो (बहुकाल दुक्खा-बहुकाल दुःखा) इनसे पल्योपम एव सागरोपम પ્રયોજન ફક્ત એટલું જ છે કે, પિતાને બ્રાહ્મણમાં ખપાવતી છતા દુ શીલ એવા બ્રાહ્મણેથી સન્માની પ્રરૂપણ ન બનતા ઉલટી કુમાર્ગની પ્રરૂપણ થાય છે પશુ વધને પુષ્ટિ મળે છે પારા આ ગાથાથી પુએ પિતાની વેદને ભણવાની, બ્રાહ્મણને જમાડવાની, અને પુત્રને ઉત્પન્ન કરે” આ ત્રણ વાત ને પ્રત્યુત્તર આપેલ છે હવે તે "लोगान लागव" 24 पात उत्तर मा छे "खणमित्त सुक्खा" त्या! अन्याय-3 तात ! कामभोगा-कामभोगा भलोग, खणमित्तसुक्खा- क्षणमात्रसौख्य नाथी ७वाने क्षय मात्र सुम प्राप्त थाय छ जी ने સેવન કરવાના સમયમાં પણ તેનાથી સત્ય સુખ મળે છે, પરંતુ પરિણામે बहुकालदुक्खा-बहुकालदु खा तेनाथी पक्ष्यापम भने सामरोपम ॥ सुपी . .

प्रियदशिनी टीका अ. १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीपचरितम् ८२३ पमसागरोपमादि-कालव्यापि दुःख नारकादिक येभ्यस्ते तया। भवतु क्षणमान- सौख्यम् , परन्तु तच्चे प्रष्ट भवेद, तदा राज्यार्थिव धान्यार्थिवच्च प्रष्ट- सुखार्थिना बहुकालव्यापि दुःखमपि ग्राद्य स्यादिति तन्निराकर्तुमाह-' अणिकाम- सुक्खा' इत्यादि-ते कामभोगा हि अनिकामसौख्या:-अनिकामस्-भपकृष्ट- तुच्छ सौख्य-सुख येभ्यस्ते तथा, पुनश्च-भकामदु खा-मझाम प्रचुर दुःख ये पस्ते तथा । प्रकामदुःस-असातवेदनीयदुःखननित दशविध-वेदनारूप नारक दुःखम्, वधैासातवेदनीयजनितमनन्त-जन्ममरणच्छेदनभेदनवेदनारूप नरकनैगोदिक दुःख च। तथा-सप्तारमोक्षस्य विपक्षभूताः-ससार:-चतुर्गतिकभरभ्रमण तस्माद् मोक्षः पृथग्भनन वस्य विपक्षभूताः-शत्रुभूताः, समारपरिभ्रमणपदका इत्यर्थः । पुनश्च- खनि आकरः अनर्यानाम् ऐहलौकिकपारलौकिकदुःखानाम् ॥ अय भावः-पते कालतक जीवको नरक निगोदादिकके दुःख ही भोगने पड़ते हैं। यदि कोई यहा ऐसी आशका करे कि राज्यार्थीकी तरह अथवा धान्यार्थीकी तरह प्र- कृष्ट मुखाके लिये यह काल व्यापी दुःख भी ग्राह्य हो जाता है जबकि वह क्षणमात्र सुख भी प्रकृष्ट अत्यधिक हो तो। ऐसी आशकाके समाधान निमित्त कहते हैं कि ये कामभोग (अनिगामसुक्खा-अनिकामसौख्या) तुच्छ सुख देनेवाले हैं किन्तु निकाम-अत्यत सुखप्रद नहीं है, तथा (पगामदुक्खा-प्रकामदुःखाः) अत्यन्त दुःख देने वाले हैं नरकके दश प्रकारकी क्षेत्र वेदना रूप अत्यत दुःखोंको तथा निगोदके जन्ममरण छेदन भेदनके अनन्त दुःखोको देनेवाले हैं, (ससारमोक्खस्स विपक्खभूया- ससारमोक्षस्य विपक्षभूता.) इसीलिये ये कामभोग ससारसे मुक्त होनेमे अन्तरायरूप है । तया (अणत्याणखाणी-अनर्थाना खनिः) ऐहलौकिक अनी की ये खान है । तात्पर्य इसका यह है कि ये कामभोग काल एवं જીવને નરક નિંદાદિકના દુ ખેને ભોગવવા પડે છે, જે કેઈ અહી એવી આશકા કરે કે, રાજ્યાર્થીની માફક અથવા ધાન્યાથની માફક પ્રકુટ સુખાર્થીને માટે બહુકાળ વ્યાપિ દુ ખ પણ સ્વીકાર્ય હોય છે જ્યારે કે, ક્ષણ માત્ર સુખ પણે અત્યધિક હોય તે આવી આશકાના સમાધાન નિમિત્તે કહે છે કે, मे मन अनिकामसुक्खा-अनिकामसौरथा तु सु५ भापनार के ५२तु सत्यत सुमन नथी, प्रगामदुक्खा-प्रकामदु खा सत्यतम આપનાર છે નરકની દશ પ્રકારની ક્ષેત્ર વેદનારૂપ અત્યત દુ ને તથા નિગેના જન્મ, भरण, छेन, नना मनतभाने मापनार ससारमोक्सास विपक्रन भूया-ससारमोक्षस्य विपक्षभूवो माथी शत अमला ३५ छ अणत्थाण साणी-अनर्थाना खनि तथा मानो સ સારથી મુક્ત થવામાં અતરાય - कामभोगाः कालत परिमाणतथाल्पमुखजनका अनुर अनन्तदु सर्वकाम सन्ति। तथा चैते ससारपरिभ्रमणकारका पहला क्रिकपारलौकिकाखाना खनिएका रूपाश्च सन्ति ॥१३॥ कामभोगानामनखनित्वमेव दर्शयति- मूलम्- परिव्ययंते अणियत्तकामे, अहो ये रोओ परितप्पमाणे । अन्नप्पमत्ते धणमेसमोणे, पप्पोति मच्चु पुरिसे जर चे ॥१४॥ छाया-परिनजन् अनित्तकामः, अद्वि च रानी परितप्यमानः । अन्यममत्तो धनमेषयन् , प्राप्नाति मृत्यु पुरुषो जरी व ॥१४॥ टीका-'परिन्धयते' इत्यादि- पुरुपः परिजन विषयसुखलाभार्थमितस्ततः परिभ्रमन् , अनिवृत्तकाम:- निवृत्तः कामा-पिपयोपभोगतृष्णा यस्य स तया, विषयोपभोगतृष्णासहितः सन् अद्वि-दिने, रात्रौ च परितप्यमानः परितः समन्तात् तप्यमानः चिन्ताग्निना समन्ताद परिमाणकी अपेक्षा अल्पसुखजनक एर अनन्त दुःखवर्धक हैं । संसार परिभ्रमणमे ये ही प्रधानरूपसे कारण है तथा इसलोक सबधी एव पर- लोक सबधी समस्त अनर्थो की एकमात्र खानरूप हैं ॥१३॥ फिर इसी बातको कहते हैं-'परिव्वयते' इत्यादि । अन्वयार्थ-(अणियत्तकामे-अनिवृत्तकामः) जिसकी विषयोपभोग तृष्णा निवृत्त नहीं होती है ऐसा (पुरिसे-पुरुपः) पुरुष (अहो य राओ परितप्पमाणे-अद्वि च रात्री परितप्यमानः) रातदिन उसकी पूर्तिकी चिन्तासे सतप्त होता रहता है । और (परिव्वयते-परिव्रजन् ) इधर उधर 'विषयसुखके लाभके लिये घूमता हुआ वह (धणमेसमाणे-धनमेषयन् ) અને પરલેક માટે અનર્થોની ખાણ સમાન છે એનું તાત્પર્ય એ છે કે, એ કામભોગ કાળ અને પરિમાણની અપેક્ષાએ અલ્પ સુખજનક અને અન ત દુખવર્ધક છે સંસાર પરિભ્રમણનું પ્રધાન રૂપથી એજ કારણ છે તથા આ લેક સ બ ધી અને પરલોક સબધી સઘળા અનર્થોની એક માત્ર ખાણુરૂપ છે ૧૩ ५१ से १ पात ४ छ–“परिव्वयते" त्या ! अन्वयार्थ-अणियत्तकामे-अनिवृत्तकाम ना विषय लावानी निवृत्त थती नयी मेपुरिपे-पुरुष ५३५ अहो य राओ परितप्पमाणे-श्रहि च रात्रौ परितप्यमान अनी पूतिनी चिंता सतत रह्य! ४२ छ भने परिश्वयते-परिव्रजन् मही ask विषय सुमनर सामने भाटे ३८४। सीन प्रियदर्शिनी टीका अ० १४ नन्ददत्त-नन्दमियादिपइजीवचरितम् दह्यमानः, जन्यप्रमत्तः अन्ये स्सस्मादितरे ये स्वजनादयस्तदर्थं प्रमत्तः तद्भरणपो पणाऽऽसक्तचित्ततया समारनिस्तरणरूपात्मकार्ये प्रमादयुक्तः, अत एन धनम् एपयन् विविधोपायैहिरण्यमुवर्णादिनाविधपरिग्रहमुपार्जयन् मृत्यु-मरण जरा-वृद्धावस्था च प्राप्नोति । 'जहो' इति सप्तम्यर्थे प्रथमा, आपत्वात् ॥ १४ ॥ धनकी चाहना किया करता है तथा (अन्नपमत्ते-अन्यप्रमत्तः) अन्य अप- नेसे भिन्न जनोंमे उनके भरणपोषणकी चिन्तामे पडकर ससारसे पार होने रूप आत्मकार्यमे प्रमादी बन जाता है। इस तरह प्रमादी बना हुआ यह मनुष्य (जरां मच्चु च पप्पोति-जरा मृत्यु च प्राप्नोति) जरा- वस्थाको एव मृत्युको प्राप्त कर लेता है। भावार्थ'कामभोग अनर्थकी खान है यह बात इस गाथा द्वारा पुष्ट की गई है। इस मे सूत्रकार यह कह रहे हैं कि जिसकी विषयभोग तृष्णा शात नही रोती है वह व्यक्ति कभी आत्मकरयाणके मार्गमें आगे नहीं आता है। क्यों कि उसको तो रात दिन यही चिन्तारूप राक्षस सताया करता है कि मेरी विपयोपभोग तृष्णा किस प्रकार शात हो। कहा जाऊ-किसे पकडू, कैसे धन कमाउ ? इत्यादि बातोंसे ही उसको अवकाश नहीं मिलता है तो फिर आत्माकी नातें करनेका उसको अब- सर कैसे हाथ लग सकता है । रातदिन इसी चिन्तामे मग्न हुआ वह विचारा अपनेसे सर्वथा भिन्न रहने वाले व्यक्तियोंकी कुटुम्न परिवारकी सेवा शुरूपामे फसा रहता है। इस तरह प्रमादी हुए इस मनुष्यको धीरे- तेधणमेसमाणे-धनमेपयन् धननी याहुना या उरे छे तयाअन्नप्पमत्त-अन्य प्रमत्त પિતાનાથી ભિન્ન જનેમા એના ભરણપોષણની ચિંતામાં પડીને સ સારથી પાર થવામા આત્મકાર્યમાં પ્રમાદી બની જાય છેઆ રીતે પ્રમાદી બનેલ એ મનુષ્ય ના मच्चु व पप्पोति (-जरा मृत्यु च प्राप्नोति वृद्धावस्थाने तेभ सासरे मृत्युने पाम छ ભાવાર્થ-કામગ અનર્થની ખાણ છે, આ વાતને આ ગાથા દ્વારા પૂણ કરવામાં આવેલ છે તેમાં સૂત્રકાર એ બતાવે છે કે, જેની વિષયોગથી વિષયની ઈચ્છા શાત થતી નથી તેથી તે વ્યક્તિ આત્મકલ્યાણના માર્ગમાં કદી પણ આગળ આવી શકતી નથી એને તે રાત દિવસ એ ચિંતારૂપ રાક્ષસ સતાવ્યા કરે છે કે, મારી વિષયભેગની તૃષ્ણા કઈ રીતે શાત થાય! કયા જાઉં ? શું કરૂ? કઈ રીતે ધન કમાઉ ? વગેરે વાતેથી તેને અવકાશ જ મળતું નથી તે પછી આત્માની વાત કરવાનો અવસર તેને કયાથી મળે? રાતદિવસ એજ ચિંતામાં મગ્ન બની રહે એ તે મનુષ્ય બિચારે પિતા નાથી સર્વથા ભિન્ન રહેનાર વ્યક્તિઓની સેવા શુકૂવામાં ફસાઈ રહે છે આ . कामभोगाः कालत परिमाणतवाल्पसुखजनका प्रचुर अनन्तदुःलवकाश सम्।ि तथा चैते ससारपरिभ्रमणकारका हलौकिकपारलौकिकदुःखाना खनिक रूपाश्च सन्ति ॥१३॥ काममोगानामनखनित्यमेव दर्शयति मूलम्- परिव्ययंते अणियत्तकामे, अहो य राओ परितप्पमाणे । अन्नप्पमत्ते धणमेसमाणे, पैप्पोति मच्चुं पुरिसे जर चे ॥१४॥ छाया-परिजनन् अनिवृत्तकामः, अति च रानी परितप्यमानः । अन्यममत्तो धनमेपयन्, प्राप्नाति मृत्यु पुरुषो जरां च ॥१४॥ टीका-परिवयते' इत्यादि- पुरुषः परिनजन्-विषयसुखलाभार्थमितस्ततः परिभ्रमन् , अनिवृत्तकाम:-न निहत्तः कामा-विपयोपमोगतृष्णा यस्य स तथा, विषयोपभोगतृष्णासहितः सन् अद्वि-दिने, रात्रौ च परितप्यमानः परितः समन्तात् तप्यमानः चिन्ताग्निना समन्ताद् परिमाणकी अपेक्षा अल्पसुखजनक एव अनन्त दुःखवर्धक हैं । ससार परिभ्रमणमे ये ही प्रधानरूपसे कारण है तथा इसलोक सबधी एव पर- लोक सबधी समस्त अनर्थो की एकमात्र खानरूप हैं ॥१३॥ फिर इसी बातको करते है-'परिव्ययते' इत्यादि । अन्वयार्थ-(अणियत्तकामे-अनिवृत्तकामः) जिसकी विषयोपभोग तृष्णा निवृत्त नही होती है ऐसा (पुरिसे-पुरुषः) पुरुष (अहो य राओ परितप्पमाणे-अति च रात्रौ परितप्यमानः) रातदिन उसकी पूर्तिकी चिन्तासे सतप्त होता रहता है । और (परिब्धयते-परिव्रजन ) इधर उधर 'विषयसुखके लाभके लिये घूमता हुआ वह (धणमेसमाणे-धनमेषयन् ) અને પરલેક માટે અનર્થોની ખાણ સમાન છે એનું તાત્પર્ય એ છે કે, એ કામગ કાળ અને પરિમાણુની અપેક્ષાએ અલ્પ સુખજનક અને અને તે દુખવર્ધક છે સસાર પરિભ્રમણનું પ્રધાન રૂપથી એજ કારણ છે તથા આ લોક સ બ ધી અને પરલેકસ બધી સઘળા અનર્થોની એક માત્ર ખાણરૂપ છે ૧૩ ३श से वातने ४ छ–“परिव्वयते" त्यादि ! अन्वयार्थ:-अणियत्तकामे-अनिवृत्तकाम नी विषय वा goga निवृत्त थती नथी मे। पुरिषे-पुरुष पु३५ अहो य राओ परितप्पमाणे-अहि च रात्रौ परितप्यमान. सनी पूतिनी चिंतामा सतत २४॥ ४२ छ भने परिव्वयते-परिप्रजन् मही ती विषय सुमना सामने भाटे बटन सीन प्रियदशिनी टोका अ. १४ नन्ददच-नन्दप्रियादिपइजीवचरितम् ८२७ लालप्यमान-भृश लपन्त त धनतृष्णावन्त जन हरा:-हरन्त्यायुरिति इरा अहो रात्राः, हरन्ति-भान्तर नयन्ति, इत्यतो धर्मे प्रमाद. कयम्-नर्याद धर्मकार्ये कय चिदपि प्रमादो न कर्तव्यः ॥१५॥ सप्रति पुरोहित कुमारी पुनरपि धनादिभिः प्रलोभयितु माह- मूलम्- धणं प य सँह इत्यि आहि, सँयणा तहा कामगुणा पगामी। तव कए तैप्पइ जस्स लोओ, त सव्व साहीणमिहेवं तुभ ॥१६॥ इस प्रकारके मनोराज्यादिक विकल्पोंमें पडकर (लालप्पमाण-लालप्यमा- नम्) व्यर्थही ज्यादा वकवाद करनेवाले उस मनुष्यको (हरा-हराः) दिन और रानिया (हरति-हरन्ति) इस भवसे उठाकर दूसरे भवमें पहुंचा देती है अतः (कह पमाओ-कथं प्रमादः) धर्ममें प्रमाद करना कैसे उचित माना जा सकता है, कभी नहीं। भावार्य-जैसे २ दिन और रात्रिया व्यतीत होती जाती है वैसे २ इस जीवकी आयु गल्ति होती रहती है । अतः अनेक प्रकारके संकल्पों एव विकल्पोमे पडे हुए प्राणी इस यातको जरा भी नहीं विचारते है कि मुझे पर्यायसे पर्यायान्तरित होनेका समय आ रहा है। वे तो उल्टे रात दिन इसी चिन्तामें फसे रहते है कि मुझे यह करवाना है यह नहीं करवाना है यह मेरा है यह मेरा नहीं है। इसी विचार में पड़े हुए वे जीव मर जाते हैं, अत धर्मसेवनमे किसीभी जीवको प्रमाद करना उचित नहीं है ॥१५॥ एव-एवम् मावा रना मनासयहिं विपमा ५डीने लालप्पमाण- लालप्यमानम् व्यथमा नाम मा ४२पापा से मनुष्यने हरा-हरा हिस भने रात हरति-हरन्ति 21 अपमाबी Sन भी सभा पलायाडी हेछ साथी कह पमाओ -कथ प्रमाद धर्ममा प्रमा। २२। 2 रीत यित માની શકાય ? જરા પણ નહી ભાવાર્થ-જેમ જેમ દિવસ અને રાત વ્યતિત થતી રહે છે તેમ તેમ આ જીવનું આયુષ્ય ઓછું થતું જાય છે, આથી અનેક પ્રકારના સ ક અને વિકલ્પમાં પડેલા પ્રાણ આ વાતને જરા પણ વિચારતા નથી કે, મારા માટે આ ભવમાંથી બીજા ભવમાં જવાને સમય નજીક આવી રહ્યો છે એ તે ઉલટી રાત દિવસ એ ચિંતામાં ફસાયેલા હોય છે કે, મારે આ કરાવવું છે. આ નવી કરાવવું આ મારૂ છે, આ મારૂ નથી આવા વિચારમાં પડેલો આ જીવ મરી જાય છે. આથી કોઈ પણ જીવે ધર્મ સેવનમા પ્રમાદ કર ઉચિત નથી કે ૧૫ । , - पुनः किं चिन्तयति ? तदाह- मूलम्- इमंच मे अस्थि, ईम चं नरिथ, इमं च मे किञ्चमि में अकिञ्च । ते ऎवमेव लालप्पमाण, हेरा 'हरति ति" कह पैमाओ ॥१५॥ छाया-इद च मे अस्ति, इद च नास्ति, इद च मे कृत्यमिदमकृत्यम् । तमेवमेव लालप्यमान, हरा हरन्तीति कथ प्रमादः ॥१५॥ टीका-'इम च मे' इत्यादि- मे मम, इद च धान्यादिकम् अस्ति, इद रजतसुवर्णा भरणादिक च मम नास्ति । च पुनः इद पइन्तुसुखकारक गृहादिक मम कुश्य करणीयम् , इद च अलाभदायक वाणिज्यादिक मम अकृत्यम्-अकरणीयम् । एवमेव अनेन प्रकारेव '२ जरा एव मृत्यु घेर लेती है तब वह पश्चात्ताप करने लगता है पर अब क्या होता है । मरकर इसको दुर्गतिमें भटकना ही पड़ता है ॥१४॥ विषयी लोक और क्या विचारता है सो इस गाथा द्वारा कहते हैं- 'इम च मे इत्यादि। अन्वयार्थ-(इम-इदम् ) यह धन धायादिक (मे-मे) मेरा है और (इम-इदम् ) यह रजत सुवर्णादिक (मे-मे) मेरा (नत्थि-नास्ति) नहीं है। 'तथा (इम मे किच्चम् इम अकिच्च-इद मे कृत्यम् इदम् अकृत्यम् ) यह नवीन घर कि जिसमें छहो ही ऋतुओंमें आराम मिल सके मुझे धन- वाना है, तथा यह जो मेरे घर पर अलाभ दायक व्यापार आदि चल रहा है उसको बद कर देना है-वह करणीय नहीं है । (एव-एवम्) પ્રમાણે પ્રમાદી બનેલા એ મનુષ્યને ધીરે ધીરે વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુ ઘેરી લે છે ત્યારે તે પશ્ચાત્તાપ કરવા લાગે છે પરંતુ હવે શું થઈ શકે? મરીને તેણે દુગતિમાં જ ભટકવું પડે છે ૧૪ વિષયી લેકે બીજુ શુ વિચારતા હોય છે ગાથા દ્વારાં કહેવામાં माव छ-"इम च मे"-त्यादि। भ-पयार्थ-इम- इदम् मापन. धान्या४ि मे-मे मा३ छ भने इम- इदम् मा २०४त सुपात मे-मेम भास नस्थि-नास्ति नथी, तथा इम मे किच्छ इम अकीच्च-इद मे कृत्य इदम् अकृत्यम् नवीन घर ल्य! छये ऋतु એમાં આરામ મળી શકે તેવું બનાવવું છે, તથા મારા ઘરમાં આ જે અલા ભદાયક વેપાર ચાલી રહેલ છે એને બધ કરી દે છે, તે કરવા ગ્ય નથી . .

प्रियदर्शिनी टीका म १४ ननदत्त-न दप्रियादिपइजीयचरितम् २२ वेऽपि तदवाप्तियोग्यतया 'सह इत्थियाहिं' इत्युक्तम् , 'सव्व' इति लप्तमथमान्तम् ॥१६॥ तातस्य वचन निशम्य कुमारौ चूतः- - धणेणे कि धम्मधुराहिगारे, सैयणेण वा कामगुंणेहि चैव समैणाभविस्सौमु गुणोहधारी,वहिंविहारा अभिगम्म भिक्ख॥१७॥ छाया-धनेन किं धर्मधुराधिकारे, स्वजनेन वा कामगुणैश्चैव । अमणौ भविष्यानो गुणौधधारिणी, वहिनिहारी अभिगम्य भिक्षाम् ॥१७॥ टीका-'धणेण किं' इत्यादि- भो तात ! धर्मधुराधिकारे-धर्मस्य धुर्धर्मधुराः, तस्या अधिकारे प्रस्तावे- धर्माचरणे इत्यर्थः, धनेन सजनेन, वा अथवा कामगुणै. मनोज्ञशब्दादिविपश्चैयैव किम् । धर्माचरणे धनादीना न किंचित्प्रयोजनमस्तीति भावः। गया है वह उनकी योग्यताको लेकर कहा गया है । अर्थात् यदि वे चाहेंगे तो अनेक विवाह उनके हो सकेंगे। भावार्य-साधारण जनताको जैसा ख्याल होता है वैसाही ख्याल पुरोहितजीका है, उसीके अनुसार वे अपने पुत्रोंको समझा रहे है । साधारण जनता यही समझती है कि तपस्या सासारिक भोगोपभोगकी वस्तुओंको प्राप्त करने के लिये ही की जाती है, ऐसा समझकर ही पुरो- हितने अपने पुत्रोंसे कहा है कि पुत्रो ! अपने घरमे किसी भी वस्तुकी न्यूनता नहीं है सब वस्तुएँ भोगोपभोगकी सुलभ है क्या धन क्या खजन सब कुछ मौजूद है फिर तपस्या करनेका अभिप्राय तुम दोनोंका क्यों हो रहा है ॥१६॥ છે” એવુ જે કહેવામાં આવ્યું છે તે એમની ગ્યતાને લઈને કહેવામાં આવ્યું છે જે તેઓ ચાહે તે અનેક વિવાહ તેમના થઈ શકે તેમ છે ભાવાર્થ-સાધારણ જનતાને જે ખ્યાલ હોય છે તે જ ખ્યાલ પુરોહિતજીને પણ છે એ અનુસાર તેઓ પિતાના પુત્રને સમજાવી રહ્યા છે સાધારણ જનતા એવું સમજે છે કે, તપસ્યા સાસારિક ભેગેયભેગની વસ્તુ- એને પ્રાપ્ત કરવા માટે જ કરવામાં આવે છે એવું સમજીને જ પુરોહિતે પિતાના પુને કહ્યું કે, પુત્રે આપણા ઘરમાં કોઈ પણ વસ્તુની ખામી નથી ભેગપભોગની સઘળી વસ્તુઓ સુલભ છે શુ સ્ત્રી, શુ ધન, શુ વજન સઘળું આ ઘરમાં મજુ છે પછી તપસ્યા કરવાની માથાકુટમાં શા માટે ઉતરી રહ્યા છે. ૧૬ _ - . . छाया-धन प्रमूत सहसीभिः, स्वजनाः तथा कामगुणाः प्रकामाः। तपः कृते तप्यते यस्य लोका, तत्सर्व साधीनमिहेव युक्योः ॥१६॥ टीका-'घण' इत्यादि- हे पुत्रौ ! यस्यकृते लोक , तपस्तप्यते, तस्स युषयोरिदेव गृहे स्वाधीनमस्ति । किं तत्सर्वम् ? इत्याह-भूत-प्रचुर, धनम् , तथा ' सहनीभि स्वजनाः, माता- पित्रादयः स्त्रियश्चेत्यर्थः, तथा प्रमामा प्रचुराः, कामगुणा: मनोशमन्दादिवि. पयाः, । सर्व स्वाधीनमस्तीत्यर्थः, तपसो यत्फल तत्सर्व युवयोरुपलब्धमेवास्ति, अतो नास्ति तपसः प्रयोजनमिति भावः। तदानीमारिवाइयोस्तयोः स्त्रीणामभा- कुमारोंके इस कथनको सुनकर पुनः वह पुरोहित उनको धनादिक का प्रलोभन देता है सो कहते हैं-'धण पभूय' इत्यादि। अन्वयार्थ-'हे पुत्रो! देखो (जस्सकए-यस्य कृते) जिस वस्तुकी प्राप्तिके लिये (लोओ-लोकः) लोक (तव तप्पइ तपःतप्येते)तपकोतपते हैं (त सन्ध तत्सर्वम् ) वह सब (तुम्म इहेव साहिणम्-युवयोः इहैव स्वाधीनम् ) तुम दोनोंके पास इस घरमे खाधीन है। (पभूय धण-प्रभूत धनम् ) बहुत धन है तुम कुछ भी न कमाओ तो भी वह खूट नहीं सकता है आनदसे बैठे २ खाओ। (इत्थिआहिं सह सयणा-स्त्रीभिः सह स्वजनाः) स्त्रीया भी हैं माता पिता भी है (पगामा कामगुणा-प्रकामा कामगुणाः) मनोज्ञ शब्दादिक विषय भी हैं। फिर कहो वेटा तुम अब किस चीजको प्रास करनेके लिये तपस्यामे उद्यमशील हो रहे हो। इन दोनों भाईयोंका इस समय यद्यपि विवाह नही हुआ है फिरभी "स्त्रियां है" ऐसा जो कहा કુમારોના આ પ્રકારના કથનને સાભળીને ફરીથી પુરોહિતે તેમને ધન- [६नु प्रशासन यायु ते ४३ छ-" धण पभूय"-त्याहि । भ-क्या-जस्स कए-यस्य कृते । ! २,पतुनी ,प्रति भाटे लोओ-लोक ४ तव तप्पइ-तप तप्यते तपने माहरे छे त सव्व तत्सर्वम् से सघणु तुब्भ इहेव साहिणम्-युवयो इहैव स्वाधीनम् तमा२१ भन्नेनी पासे 240 घरमा मरेतु छ पभूय धण-प्रभूतम् धनम् ध धन छ तभी आ ५ न કમા તે પણ તે ખૂટે તેમ નથી આનદથી બેઠા બેઠા ખાઓ ફુરિયન सह सयणा-स्त्रीभि सह स्वजना श्रीम। ५५ छ, माता पिता य , पगामा कामगुणा-प्रकामा कामगुणा भनाज्ञ सम्हाधिविषय पछे पछी ४ी, ट! તમે કઈ વસ્તુને પ્રાપ્ત કરવા માટે તપસ્યામા ઉદ્યમશીલ બની રહ્યા છે? એ બને ભાઈએ વિવાહ છે કે થયેલ ન હતે છતા પ " शीय - 'प्रियदर्शिनी टीका अ० १५ नन्वदत्त-नदमियादिपइजीपचरितम् आत्मनोऽस्तित्वमेव सफलधर्मपत्तिकारणम् । अतस्तन्निराफरणादेनानयो- धर्मवैमुख्य स्यादिति विचिन्त्यात्मनोऽस्तित्व प्रतिपेधयन् पुनस्वात आह- मूलम्- जहा ये अग्गी अरणीउऽसती, खीरे घयं तिल्लमही तिलेसु । एवमेव जाया सरीरमि सत्ता, समुच्छई नांसह नावचि? ॥१८॥ छाया- यथा चाग्निररणासन् , क्षीरे धृत वैळमय विलेपु । एवमेन जातो ! शरीरे सत्वाः, समूर्छन्ति नश्यन्ति नारतिष्ठन्ते ॥१८॥ टीका-'जहा य' इत्यादि- हे जाती-पुत्रौ । यथा च यथैर, न शब्दोऽधारणे, अग्नि' अरणौ अग्नि भावार्थ-पिताने जिस निमित्त तपका करना निषिद्ध किया है उसी निमित्तका निषेध वे भी तपश्चर्यामे उसको अनुपयोगी बतलाते हुए कर रहे हैं-कहते हैं हे पिताजी । वन स्वजन आदिका तपस्यासे क्या सध है। अभीतक जितनेभी पिजन मुक्ति पधारे हैं, वे सर एक त्यागके प्रभावसे ही पधारे हैं । अतः हमको इन वस्तुओसे क्या प्रयोजन है। हम तो निर्दोष भिक्षावृत्ति करते हुए सद्गुणोंको उपार्जित करना चाहते है । अतः सम्यग्दर्शनादिक मुक्तिप्रापफ सद्गुणोंका उत्कृष्ट सवय मुनि बने विना नहीं हो सकता है इसलिये ही हम मुनि बनना चाहते हैं ॥१७॥ पुत्रोंकी इस प्रकार वात सुनकर पुरोहितने विचार किया कि आत्माका अस्तित्वही सकल धर्मकी प्रवृत्तिका निमित्त है-"अत आत्मा नहीं" है अथ यही उनको समझाना चाहिये ताकि इनकी प्रवृत्ति धर्मसे विमुख ભાવાર્થ–-પિતાએ જે નિમિત્તે તપને નિષેધ કરેલ છે એજ નિમિ- તને નિષેધ તેઓ પણ તપસ્યામાં બીન ઉપયોગી હેવાનું બતાવીને કહે છે હે પિતાજી! ધન, સ્વજન, આદિને તપસ્યાની સાથે શું સબધ છે? આજ સુધીમાં જેટલા પણ રિજન મુક્તિને પામ્યા છે, તે સઘળા એક ત્યાગના પ્રભાવથી જ મેલે પધાર્યા છેઆથી અમારે એ વસ્તુઓ સાથે કાઈ પણ પ્રોજન નથી અમે તો ભિક્ષાવૃત્તિ કરીને જ તેમજ સદ્દગુણેને ઉપાજીત કરવા ચાહીએ છીએ આથી સમ્યગ્દર્શનાદિક મુક્તિને આપનાર સદ્દગુણેને ઉપાર્જન કરવાનુ ઈઝીએ છીએ સમ્યગ્ગદર્શનાદિક મુક્તિને આપનાર સગુણેને ઉત્કૃષ્ટ સચય મુનિ થયા વગર અની શકતે નથી આ માટે જ અમે મુનિ બનવા ઈચ્છીએ છીએ કે ૧૭ પુત્રની આ પ્રકારની વાત સાંભળીને પુરહિતે વિચાર કર્યો કે, આત્માનું અસ્તિત્વ જ સઘળા ધર્મની પ્રવૃત્તિનું નિમિત્ત છે “અત આત્મા છે જ નહીં એજ - . सरायण । उक्त च वेदेऽपि- "न मजया न धनेन त्यागेनैकेनामृतत्वमानः" इत्यादि। अपयस्याने नेव मोक्ष मापुः, न तु सतानेन धनेन वेति भावः। अत आवाम् मिक्षाम् उगमो पादादिदोपवर्जितपिण्डग्रहणरूपाम् अभिगम्य-सप्राप्य, परिविहारी-अहि:- ग्रामनगरादिभ्यो चदि द्रव्यतो भारतचाप्रतिवदो विहारो विहरणं यपोस्ती तथा भूती, गुणोपधारिणो-गुणीच सम्यग्दर्शनचारित्रादिगुणसमूह घर्तुं श्रील योस्तो तथा,-सम्यग्दर्शन-चारित्रादिसपन्नी, अमीतपस्विनौ भविष्यावः ॥१७॥ पिताके वचन सुनकर फिर कुमार बोलते है-'धणेग' इत्यादि। अन्वयार्थ-हे पिताजी ! (धम्मधुराहिगारे-धर्मधुराधिकारे) धर्मा. चरण करनेमे (धणेण किं-धनेन किम् ) हमको धनसे क्या प्रयोजन है। (सयणेण वा कि-स्वजनेन किम् ) तथा स्वजनौसे भी क्या प्रयोजन है (कामगुणेहि चेव कि-कामगुणैश्चैव किम् ) और क्या प्रयोजन मनोश शब्दादिक विपयोंसे वेदमे भी यही बात समझाइ गई है-"न प्रजया धनेन त्यागेनैकेनामृतत्वमानशुः " ऋषियोने तो त्यागसे ही मोक्ष प्राप्त किया है सतान अथवा धनसे नही । अतः हम लोग भी (भिक्ख अभि गम्म-भिक्षाम् अभिगम्य) उद्गम उत्पाद आदि दोनोंसे रहित पिण्ड- ग्रहणरूप भिक्षाको प्राप्त करके (यहिं चिहारा-बहिविहारी) द्रव्य और भावसे अप्रतिबद्ध-विहारवाले होते हुए (गुणोहधारी-गुणौधधारिणों) सम्यग्दर्शन ज्ञानचारित्र आदि गुण समूहोंसे सपन्न (समणा भविस्सामु. श्रमणौ भविष्यांव.) मुनि होवेगे। पिताना qयन सासणीने भार उडे छ-"धणेण"-त्याहि ! मन्वयार्थ --3 पिता ! धम्म धुराहिगारे-धर्मधुराधिकारे मनु मायः २५ ४२१मा धणेण कि-धनेन किम् समारे धनतु शु प्रयोग के त सयणेण वा किंम्-स्वजनेन वा किम् १० ननु पर शु प्रयोशन छ १ तमा कामगुणेहिं चेव किं-कामगुण श्चैव किम् भनेा विषयानु पशु प्रयोजन छ।१ मा ५ मा पात समन्तामा भावेल -“न प्रजया धनेन त्यागे नैकेनामृतत्वमानशु" बियाणे ते त्यागी मोक्ष प्राप्त ४२६ छ सतान अपनी नही. साथी अभी ५ भिक्खम् अभिगम्म-भिक्षाम् अभिगम्य ઉગમ ઉત્પાદ આદિ બનેથી રહિત પિંડ ગ્રહણરૂપ ભિક્ષાને પ્રાપ્ત ४शन बहि विहारा-बहिर्षिहारौ द्रव्य भने साथी अप्रतिम-विडार ४२५१ पा win गुणोधारी-गुणौधधारिणौ. सम्यान, शान, यति शण समूहाथी सप समणा भाविस्सोमु-श्रमणो भविष्याव भुमि nars मिथवशिनी टोका ब• १५ नन्ददर-नम्दप्रियादिपइजीवचरितम् ८३३ इदमनयोध्यम्-पूर्वमसन्त एष जीना. शरीराकारपरिणतभूतसमुदायादुत्पद्यन्ते, वदन्ति च-पृथिव्यप्नेजोगायास्तत्वानि, एतेभ्यश्चैतन्य, मद्याङ्गेभ्यो मदशक्तिवत्" इति । यथामदशक्तिरूपमेफ पस्तु मद्यसाधनाना-घातकी-पुष्प-गुड-धाना मना सयोगादुत्पद्यते तद्वदय चेतनाशक्तिरूपोऽयमात्मा पृथिव्यादितत्त्वसयोगा दुत्पद्यत इति तदर्थः, भूताना पृथग्भाव शरीरनाशस्तदा जीयोऽपि नश्यतीति । यद्वा-शरोरे सत्यपि नमी सत्या नश्यन्ति, न चावतिष्ठन्ते, जलयुबुदवत् । उक्त हि तेः-"जलमुद्युद्वज्जीवाः " इति । य भावः-शरीरादन्य आत्मा नास्ति, प्रत्यक्षतोऽनुपलभ्यमानत्वात् । अतः शशविपाणतुल्यस्यात्मनोऽस्तित्वमेव नास्तीति तन्मोक्षाय धर्माचरण निरर्थकमिति ॥ १८ ॥ अनुभव करने के लिये उनका परलोकमे जाना एक कल्पित वात ही है। अतः इससे यही पात सिद्ध होती है कि जीवका नर्जन्म नहीं होता है। भावार्थ-भूतोंके समुदायसे चैतन्यकी उत्पत्ति माननेवालोका ऐसा कहना है कि कायाफार परिणत भूतसमुदायसे ही पहिलेसे उनमे प्रत्येकमें अविद्यमान जीव उत्पन्न होता है-जिस प्रकार मद्यागोसे मदशक्ति उत्पन्न होती है । अर्थात्-जैसे मदशक्तिरूप एक वस्तु मद्यके साधनों-धातकी पुष्प, गुड, धान, जय आदिके सयोगसे उत्पन्न होती है उसी तरह चेतना शक्तिरूप यह आत्मा भी पृथिव्यादि भूतोके संयोगसे उत्पन्न होता है। भूतोंके पृथग्भाव होने पर शरीरके नाशसे जीवका भी विनाश हो जाता है अथवा शरीरके नाशसे जीवका भी विनाश हो जाता है अथवा शरीर रहने पर भी जीव नष्ट हो जाता है जलवुद्दकी तरह वह ठहरता नही है। क्यों कि “जलवुवुद्वज्जीवाः" ऐसा उनका कथन है । अत:-"प्रत्य- क्षतोऽनुपलभ्यमानत्वात्"-प्रत्यक्षसे नहीं जाना गया होनेसे-" आत्मा- માટે એનું પરકમાં જવુ એ તદ્દન કલ્પિત વાત છે આથી એ વાત સિદ્ધ બને છે કે, જીવને પુનર્જન્મ થતું નથી ભાવાર્થ–ભૂતના સમુદાયથી ચૈતન્યની ઉત્પત્તિ માનવાવાળાઓનું એવું કહેવું છે કે, કાયા, આકાર, પરિણત ભૂતસમુદાયથી જ પહેલાથી એનામા પ્રત્યે કમ અવિદ્યમાન જીવ ઉત્પન્ન થાય છે જે પ્રમાણે મદ્યાગોથી મદશક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે અર્થાત-જેમ મદશક્તિરૂપ એક વસ્તુ મધના સાધને-ઘાતકી, પુષ્પ, ગોળ, ધાન, જવ, આદિના સોગથી ઉત્પન્ન થાય છે ભૂતના પૃથફભાર થવાથી શરીરના નાશથી જીવને પણ વિનાશ થઈ જાય છે અથવા શરીર રહેવા છતા પણ જીવને નાશ થઈ જાય છે પાણીના પરપોટાની માફક તે રહી શકતું નથી કેમ કે, "जलबुद्बुद्वज्जीवा "युभेनु ४५न छ माथी “प्रत्यक्षतोऽनुपलम्यमानत्वात् " उ०१०५ -- ८२ निर्मन्धन काष्ठे अमन-मूर्यमविद्यमान समूति-उत्पद्यते । यथारा-सीरे-पूर्वमधि- घमान घृत समुत्पद्यते तथा च तिलेषु पूर्वमविद्यमान तेल समुत्पद्यते । एवमेय- अनेन प्रकारेणे, शरीरेऽपि पूर्वमसन्त र सचा जीपाः, समूर्च्छन्तिम्-समुत्प- धन्ते। नश्यन्ति उत्पन्ना भूत्वा अध्रपटलमिा नाशमुपयान्ति। नावतिष्ठते- शरीरनाशानन्तर न विप्ठन्तीत्यर्थः । शरीरनाशे सति जीवानामपि नाशाग्नीवाः पुनर्धर्माधर्मविपाकानुभवार्थ न पुनर्भर माप्तुरन्तीति भारः । हो जावे, ऐसा विचार कर पुरोहित अय आत्माके अस्तित्वका निषेध करता हुआ कहता है-'जहा य अग्गी' इत्यादि। अन्वयार्थ-(जाया-जातो हे पुत्रो ! (जहा-यथा) जैसे (अग्गी-अग्नि (अरणीउ-अरणौ) अरणि काष्ठमें पहिलेसे (असतो-असन् ) नहीं होती है परन्तु रगडनेसे (समुच्छई-समूाति) यह वा उत्पन्न हो जाती है तथा (जहा यथा) जैसे (स्वीरे-क्षीरे) दूधमे पूर्व अविद्यमान (घय समूच्छई घृत समूर्छति ) धृत उत्पन्न हो जाता है (तिलेलु तिल्लम्-तिलेपु तैलम् ) तिलों में नेल उत्पन्न हो जाता है (ज्वमेव-एवमेच) इसी तरह (सरीरमि-शरीरे) शरीर में पूर्वअविद्यमान (सत्ता-सत्त्वा.) जीव भी (समुच्चई-समूर्छति) उत्पन्न हा जाते हैं। (नासइ-नश्यन्नि) नष्ट हो जाते हैं। (नावचिट्ठ-नाव- तिष्ठन्ते) शरीर नाशके अनन्तर नही रहता है। अतः जय शरीरके नाश होते ही जीव नष्ट हो जाते हैं तो फिर धर्माधर्मके विपाकको એમને સમજાવવું જોઈએ કે, જેથી તેની પ્રવૃત્તિ ધર્મથી વિમુખ થઈ જાય એ વિચાર કરીને પુરોહિત હવે આત્માને નિષેધ કરતા કહે છે. जहा य अग्गी"-इत्यादि सम्पयार्थ-जाया जातौ के पुत्र ! जहा-यथा म अग्गी-अग्नि अभि अरणीउ-अरणौ १२९ना al3310 पडसाथी असतो-असन् नया हाती ५२d २वायी समूच्छई-समूच्छति ते त्या उत्पन्न याय छ जहा-यथा रेभ खीरे- क्षीरे दुधमा ५ विधमान घय समुच्छई-घृत समूर्च्छति Gपन्न थाय छे तिलेसु तिल-तिलेपु तैलम् तसभ a अपन थाय छे एवमेव-एवमेव की शत सरीरमि-शरीरे शरीरमा पूर्व विधमान सत्ता-सत्वा ०१ ५५ सम् च्छई-समूर्च्छति उत्पन्न थाय छे नासइ-नश्यत्ति नाश पाम छे नावचिद्वे- નાવસિષ્ઠને શરીર નાશના અન તર રહેતુ નથી આથી શરીરને નાશ થતા જીવને પણ નાશ થઈ જાય છે પછી ધમધર્મના વિપાકને અનુભવ કરવા " . - प्रियदशिनी टीका प. १४ नन्ददन-नन्दमियादिपइजीयचरितम् ८३३ दमनमोध्यम्-पूर्वमसन्त एव जीवाः शरीराकारपरिणतभूतसमुदायादुत्पद्यन्ते, वदन्ति च-'पृथिव्यप्तेनोपायवस्तत्वानि, एतेभ्यचैतन्य, मद्याङ्गेभ्यो मदशक्तिवत्" इति । यथामदशक्तिरूपमेक वस्तु मद्यसाधनाना-घातकी-पुष्प-गुड-धाना मुना सयोगादुत्पद्यते तद्वदय चेतनाशक्तिरूपोऽयमात्मा पृथिव्यादितत्त्वसयोगा दुत्पद्यत इति तदर्थः, भूताना पृथग्भावे शरीरनाशस्तदा जीवोऽपि नश्यतीति । यद्वा-शरोरे सत्यपि अमी सत्त्वा नश्यन्ति, न चावतिष्ठन्ते, जलयुचुदवत् । उक्त हि तैः-“जलवुद्वज्जीवाः" इति । जय भावः-शरीरादन्य आत्मा नास्ति, प्रत्यक्षतोऽनुपलभ्यमानत्वात् । अतः शशविपाणतुल्यस्यात्मनोऽस्तित्वमेव नास्तीति तन्मोक्षाय धर्माचरण निरर्थकमिति ॥ १८ ॥ अनुभव करने के लिये उनका परलोकमे जाना एक कल्पित यात ही है। अतः इससे यही यात सिद्ध होती है कि जीवका नर्जन्म नहीं होता है। भावार्थ-भूतोंके समुदायसे चैतन्यकी उत्पत्ति माननेवालोंका ऐसा कहना है कि कायाकार परिणत भूतसमुदायसे ही पहिलेसे उनमें प्रत्येकमें अविद्यमान जीव उत्पन्न होता है-जिस प्रकार मद्यागोंसे मदशक्ति उत्पन्न होती है । अर्थात्-जैसे मदशक्तिरूप एक वस्तु मद्यके साधनों-धातकी पुष्प, गुड, धान, जय आदिके सयोगसे उत्पन्न होती है उसी तरह चेतना शक्तिरूप यह आत्मा भी पृथिव्यादि भूतोंके संयोगसे उत्पन्न होता है। भूतोंके पृपाभाव होने पर शरीरके नाशसे जीवका मी विनाश हो जाता है अथवा शरीरके नाशसे जीवका भी विनाश हो जाता है अथवा शरीर रहने पर भी जीव नष्ट हो जाता है जलवुचुदकी तरह वह ठहरता नहीं है। क्यों कि "जलघु वज्जीवाः" ऐसा उनका कथन है । अत:-"प्रत्य: क्षतोऽनुपलभ्यमानत्वात्"-प्रत्यक्षसे नहीं जाना गया होनेसे-"आत्मा- માટે એનું પરલોકમાં જવું એ તદ્દન કલ્પિત વાત છે આથી એ વાત સિદ્ધ બને છે કે, જીવને પુનર્જન્મ થતો નથી ભાવાર્થભૂતના સમુદાયથી ચૈતન્યની ઉત્પત્તિ માનવાવાળાઓનું એવું કહેવું છે કે, કાયા, આકાર, પરિણુત ભૂતસમુદાયથી જ પહેલાથી એનામા પ્રત્યે- કમા અવિદ્યમાન જીવ ઉત્પન્ન થાય છે જે પ્રમાણે મદ્યાગોથી મદશક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે અર્થાત-જેમ મદશક્તિરૂપ એક વસ્તુ મઘનાં સાધન-ઘાતકી, પુષ્પ, ગેળ, ધાન, જવ, આદિના સંયોગથી ઉત્પન્ન થાય છે ભૂતના પૃથભાર થવાથી શરીરના નાશથી જીવને પણ વિનાશ થઈ જાય છે અથવા શરીર રહેવા છતા પણ જીવને નાશ થઈ જાય છે પાણીના પરપોટાની માફક તે રહી શકતું નથી કેમ કે, "जलवुद्बुद्वज्जीवा " मेनु ४५न माथी “प्रत्यक्षतोऽनुपलम्यमानत्वात् ॥

- - वावस्य वचन श्रुत्वा कुमारी मोचतु:- नो इंदियग्गिज्झ अमुत्तभावा, अमुत्तभावा विय होई नियो। अज्झत्थंहेऊ नियओऽस्सवो, ससारेहेउ , वैयति बंध ॥१९॥ छाया-नो इन्द्रियग्रायः अमुर्तभावात , अमूर्तभावादपि च भवति नित्यः । अध्यात्महेतुर्नियतोऽस्य बन्धः, ससारहेतु च वदन्ति बन्धम् ॥१९॥ 'नो इदियगिज्झ' इत्यादि- हे तात ! यद् भवान् प्रत्यक्षतोऽनुपलभ्यमानत्वादात्मनोऽस्तित्वमेव खण्डयति, तदप्यवास्तविकमेव । यतः असौ आस्मा नो इन्द्रियापन्द्रियैः श्रोत्रादिभिराम: सवेद्यो न भवति, अमूर्तभावात् अमुर्तस्वात्-रूपाधभावात् । अय भावः-यदी- नास्ति" आत्मा नहीं है । इसलिये शशविषाण (ससलेका सींग) तुल्य आत्माका जप स्वतत्र कोई अस्तित्व नहीं है तो फिर उसकी मुक्तिके लिये धर्माचरण करना निरर्थक ही है ॥१८॥ इस प्रकार पुरोहित-पिताके वचनोंको मुनकर दोनों कुमारोंने क्या कहा-यह वात इस गाथा द्वारा प्रकट की जाती है- 'नो इदियगिज्झ०' इत्यादि अन्वयार्थ हे तात! आपने जो अभी कहा है कि प्रत्यक्ष प्रमाणसे आत्माका ग्रहण नही होता है अतः वह शशविषाण (सनलेका सींग)की तरह असत् है सो ऐसा करना आपका ठीक नहीं है कारण कि वह प्रत्यक्षके द्वाराजो ग्रहण नहीं होता है उसका कारण (अमुत्तभावा अमूर्तभावाद ) उसका अमूर्त होना है अत वह (नो इदियग्गिज्ज-इन्द्रियग्राह्य न) किसी भी । इन्द्रियका विषय नहीं है । अमूर्तका तात्पर्य है रूपादिक विशिष्टत्वका प्रत्ययो Mgqाम भाव मेम नही पाथी “आत्मा नास्ती' मामा नथी 40 भाटे સસલાના શિગડાની માફક આત્માનું જ્યારે કેઈ સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ જ નથી તે પછી તેની મુક્તિ માટે ધર્માચરણ કરવું એ નિરર્થક જ છે કે ૧૮ આ પ્રકારના પુરોહિત પિતાના વચને સાભળીને અને કુમારએ શું धु-मेवात माथा द्वारा प्रगट ४२वामा आवे छे-नो इदियगिज्झ"-त्यादि - અન્વયાર્થ...હે તાત! આપે હમણા જ કહ્યું કે, અપ્રત્યક્ષ પ્રમાણથી આત્માનું ગ્રહણ થતુ નથી આથી તે સસલાના શિગડાની જેમ અસત્ છે તે આપનુ એ કહેવુ બરાબર નથી કારણ કે, પ્રત્યક્ષમા ન જોઈ શકાય તેનું "।२५ मे छे , अमुत्तभावा-अमूर्तभावात् ते मदृश्य छ मे ॥२२ नो इदिय गिज-इन्द्रियग्राह्य न प अपय१३५ नथी मेट , तेनु ५५ રૂપ નથી જેનામાં અમૂનું તાત્પર્ય એ છે કે, રૂપ આદિ વિશિવને प्रियदर्शिनी टीका २० १४ नन्ददत्त-नदप्रियादिपइजीवचरितम् न्द्रियग्राह्य सम्मोपलभ्यते, तस्यैवाभानो निथीयते, यथा प्रदेशनिशेपे घटादीनाम् ! यत्तु इन्द्रियग्राह्यमेव न भाति, तस्यानुपलम्मेऽप्यभावो न निश्चीयते, यथा पिशा- चादीनाम् । किन्तु तदनुपलम्भः सशयपियो भवेत् कथचित् । अभाव । आत्मा अमृत है इसका तात्पर्य यही है कि आत्मामें स्पादिक कोई भी गुण नहीं है । तया (अमुत्तभावा वि निच्चो-अमृत भावात् अपि नित्यः) अमूर्त होने पर भी यह नित्य है। (अज्झत्य हेऊ अस्स वधो नियओ-अध्यात्महेतुः अस्य वधः नियतः) मिथ्यात्व आदिक हेतु ही इसके पधके कारण हैं । (वध ससारहेउ वयति-बधम् ससारहेतु बदन्ति) वधका होना ही ससारका हेतु कहा गया है ।। भावार्थ-दोनों पुत्रोंने पितासे आत्माके विषय में क्या कहा-यही चात इस गाथा द्वारा स्पष्ट हो रही है, इसमें यह कहा गया है कि आत्मा जो इन्द्रियोंसे घट पटादिककी तरह ग्रहण करनेमें नहीं आता है उसका कारण उसका अभाव नहीं है किन्तु अमूर्तत्व है । रूपादिक गुण जिसमें पाये जाते हैं उन्हींका इन्द्रियों द्वारा ग्रहण होता है। आत्मामें ये पौद्गलिक गुण नहीं है इसी लिये वह अमूर्तिक है । अमूर्त पदार्थोंको जाननेकी योग्यता किसी भी इन्द्रियमे नहीं होती है। क्यों कि इन्द्रियोंकी प्रवृत्ति अपने विपयभूत रूपादिक पदार्थमे ही होती है। अविषयभूत अमूर्त पदार्थों में नही । दूसरी एक बात यह भी है कि जो इन्द्रियग्राह्य होता અભાવ આત્મા અમૂર્ત છે એનું કારણ એ છે કે, એનામા રૂપ આદિને કઈ ५ गुष नयी अमूत्तभावा वि निच्चो-अमूर्तभावत् अपि नित्य भभूत सोपा छता ५ त नित्य छ अज्झत्य हेऊ अस्स वधो नियओ-अध्यात्महेतु अस्य वध નિતિ મિથ્યાત્વ આદિ હેતુ જ એના બ ધના કારણ છે આ ધનુ થવુ એજ સસારનું કારણ કહેવામાં આવેલ છે ભાવાર્થ—અને પુત્રોએ પિતાને આત્માના વિષયમાં શું કહ્યું એ વાત આ ગાથા દ્વારા સ્પષ્ટ બની ગયેલ છે આમા એ બતાવવામા આવેલ છે કે આત્મા જે ઇન્દ્રિયની સાથે ઘટ પટાદિકની માફક ગ્રહણ કરવાથી ત્યા આવે છે એનું કારણ તેને અભાવ નથી પરંતુ અમૂર્ત જ છે રૂપાદિક ગુણ. જેનામાં જોઈ શકાય છે તેનું ઇન્દ્રિયો દ્વારા ગ્રહણ થાય છે આમામા એ. પદગલિક ગુણ નથી આ જ કારણે તે અમૂર્તિ છે અમૂતિક પદાર્થોને જાણવાની યોગ્યતા કેઈ પણ ઈન્દ્રિમાં હતી નથી કેમ કે, ઈન્દ્રિયની પ્રવૃત્તિ પિતાના વિષયભૂત રૂપાદિક પદાર્થોમાજ ગુથાયેલી માનવામાં આવેલ છે અવિષયભૂત અમૂર્ત પદાર્થોમા નહિ બીજી એક વાત એ પણ છે કે, ઈન્દ્રિ A - ननु साधकाधक प्रमाणाभावादात्मनः सशपविषयतवास्थिति चेष, तस्सा. धकानुमानममाणस्य सत्वात् । तथाहि-आरमा अस्ति, अपश्यामि, निधामीत्या- धनुगत प्रतीतेरन्यथानुपपत्तेः, अह द्रष्टाऽस्मि, अह प्राताऽस्मि, अह रसास्वाद- कोऽस्मि श्रोताचाऽस्मि, इत्येव लोके प्रत्येकजीवस्यानुभवो भवति । यद्यात्मनोऽस- हुआ भी उपलब्ध नहीं होवे तो उसका अभाव नहीं किया जा सकता है। जैसे इन्द्रियग्राह्य घट यदि हमें किसी प्रदेश विशेषमें उपलब्ध नहीं होता है तो कह दिया जाता है कि यहा पर घट नहीं है। परन्तु जो मूल में ही इन्द्रियोका विपय नहीं रो सकता है उसकेअनुपलब्ध (नहीं मिलने से) होनेसे अभावका निश्चय नहीं हो सकता है। जैसे पिशाच आदि, इन्द्रियोके अविषयभूत हैं, अतः अनुपलब्ध होनेसे क्या कोई इनके अभावका निश्चय कर सकता है ? ऐसा करना प्रत्युत कथचित् सहायका कारण बन जाता है। यदि इस पर यों कहा जाय कि “आत्माके जब साधक एव बाधक प्रमाण नहीं है तो आत्माको सशय ज्ञानका ही विषय क्यों न मान लिया जाय। साधक वाधक प्रमाणके अभावमें ही तो सशय उत्पन्न होता है" सो ऐसा कहना भी ठीक नहीं माना जा सकता है। कारण कि आत्माका साधक प्रमाण मौजूद है और वह है अनुमान प्रमाण-'मैं देखता हूँ मैं सूघता हू' इत्यादि जो एकाकार प्रतीति होती है वह यदि आत्मा नहीं યમાં ગ્રાહ્ય થવા છતા પણ ઉપલબ્ધ ન હોય તે તેને અભાવ માનવે એ વાત પણ બરાબર નથી જેમ ઈન્દ્રિય ગ્રાહ્ય ઘટ આદિ આપણને કોઈ પ્રદેશ વિશેષમાં ઉપલબ્ધ નથી થતા તે કહી દેવાય છે કે, અહિં ઘટ નથી પરંતુ જ્યા મૂળમા જ ઈન્દ્રિયને વિષય નથી બની શકતે એને અનુપલબ્ધ (ન મળવાથી) થવાથીઅભાવને નિશ્ચય નથી કરી શકાતે જેમ પિશાચ આદિઈન્દ્રિયોથી અવિષય ભૂત છે, આથી અનુપલબ્ધ હેવાથી શું કઈ એના અભાવને નિશ્ચય કરી શકે છે એમ કરવું આપના તરફથી ઉપસ્થીત કરવામાં આવેલા સશયનું કારણ બની જાય છે જે આના ઉપર એવું કહેવામાં આવે કે, “આત્માને જે સાં ધક અને બાધક પ્રમાણ નથી તો આત્માને સશય જ્ઞાન વિષય જ શા માટે માની લેવામાં આવે ? સાધક બાધક પ્રમાણના અભાવમાં જ તે સશય ઉત્પન્ન થાય છે ” તે આ પ્રમાણે કહેવું બરાબર મનાતું નથી કારણ કે, આમાનુ સાધક પ્રમાણ મેજુદ છે અને તે છે અનુમાન પ્રમાણે હું જે શકે છે. હું સુઈ છે ઈત્યાદિ જે એકાકાર પ્રતીતિ થાય છે તે જો કદાચ - . प्रियदर्शिनी टीका अ १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीवचरितम् द्भाः स्यात् , तर्हि कार बिना दर्शनत्राणादिक्रियाया अनुपपत्तिः। इन्द्रियाण्येर चेत् कर्तृणि, तर्हि-अत्र-एकस्यैवाह पदार्थस्य दर्शनादिक्रियामम्मन्यो भवतीत्येक- तमत्वानुपपत्तिः, किं च-इन्द्रियेषु नटेष्यपि तत्तदिन्द्रियेणानुभूनार्थ स्य स्मरणा. नुपपत्ति । तस्मादात्मनोऽस्तित्वमनिच्छताऽपि भवता मन्तव्यम् । उक्तंच- होती तो नही होती अतः इस प्रकारको अनुगत प्रतीतिसे 'आत्मा है' यह सिद्ध हो जाता है । 'मैं देखनेवाला हू मै सूघनेवाला ह मे रसास्वा- दक ह मे सुननेवाला है' इस प्रकारका लोकमे प्रत्येक जीवको स्व-अपने से अनुभव होता है। यदि आत्मामा असद्भाव माना जाय तो कर्त्ताके विना दर्शन, प्राण, आदि क्रिया भी कैसे बन सकती हैं ? क्रियाकर्त्ताके सद्भाव में ही सपन्न होती है। यदि कहा जाय कि इन क्रियाओका कर्ता आत्मा नहीं है किन्तु इन्द्रिया है सो ऐसा कहना भी उचित नहीं है कि, 'मैं ही सुचता हू में ही सुनता हू' अर्थात् 'जिस मैने पहिले इसको सुघा था, वही में अब इसको सूपताह, सुनताह, इस रूपसे जो दर्शनादि क्रियाओंमें एक कतृकताको प्रतीति होती है, यह इन्द्रियोंको कर्त्ता मानने पर नही हो सकती है। क्यों कि प्रत्येक इन्द्रियोका विपय भिन्न २ है भिन्न विषयमें इन्द्रियोंको लेकर एक कर्तृकता नही आती है। मैं जो चक्षुरिन्द्रिय देखनेवाली ह सो चही मैं इन्द्रिय सुननेवाली हू' ऐसी एक कर्तृकता इन इन्द्रियोंमे नही आ सकती है अन्यथा एक ही इन्द्रियद्वारा આત્મા ન હોય તે ન થઈ શકે આથો એ પ્રકારની અનુગત પ્રત તિથી “આત્મા છે એ સિદ્ધ બની જાય છે “હુ જેવાવાળે છું, હું સુ ઘવાવાળે છુ, રસાસ્વાદને લેનાર , હું સભાળનાર છું આ પ્રમાણે લોકમાં પ્રત્યેક જીવને સ્વ પિતાપણને અનુભવ થાય છે જે આત્માને અસ૬ભાવ માનવામાં આવે તે કર્તાના સિવાય દર્શન, પ્રાણ, આદિ ક્રિયાઓ પણ કઈ રીતે બની શકે? ક્રિયા કર્તાને સફભાવમાં જ સપન હોય છેકદાચ એમ કહેવામાં આવે કે, એ કિયાને કર્તા આત્મા નથી પરંતુ ઈન્દ્રિયો છે તે એમ કહેવું પણ વ્યાજબી નથી કેમ કે, “હુ જ સુવું છું, હું જ માભળુ છુ” અર્થાત્ જેને મે પહેલા સુઘેલ હતું તેને ફરીથી સુઘુ છુ, સાભળુ છુ આ પ્રમાણે જે દર્શનાદિક ક્રિયાઓમા એક કર્તકતાની પ્રતીતિ થાય છે તે ઈન્દ્રિયોને કર્તા માનવાથી થઈ શકતી નથી કેમકે, પ્રત્યેક ઈન્દ્રિયોને વિષય ભિન્ન ભિન્ન છે ભિન્ન વિમા ઈન્દ્રિયની એક કોંકતા આવતી નથી “જે ચક્ષુ ઈન્દ્રિય જેવાવાળી તે એજ ઈન્દ્રિય સાભળનાર છે. આવી એક કર્તકતા એ ઈન્દ્રિમા આવી શકતી નથી. આ ઉપરાંત એક જ ઈન્દ્રિયથી બીજી ઈન્દ્રિયના વિષય Gan - ३८ तराम्ययनसूरे अह शृणोमि पश्यामि, जिनाम्यास्पदयामि च । चेतयाम्यध्यास्यामि, यामोत्येरमस्ति सः ॥१॥ इति । तथा-अमूर्तभागात् भमूर्तत्वात् देवोत्रापि अयमात्मा नित्यो भवति । अय भावः-द्रव्यत्वे सति यदमूनै तन्नित्य, यया व्योम । अयमात्माऽपि द्रव्यस्वे सत्य- मूर्त, अतोऽयमपि नित्य एव । अनेन आत्मनो विनाशनमस्थाने निराकृते । अस्तु अन्य भी इन्द्रियोके विषय ज्ञात रो जानेसे उनका स्वतत्र अस्तित्व मानना व्यर्थ हो जाता है। क्योंकि एक इन्द्रियसे ही शेष इन्द्रियोंके विषयों को जाननेरूप काम सपन्न होने लगेगा इसलिये । तथा इन्द्रियों में कर्तृता इसलिये भी नहीं आसकती है कि किसी विवक्षित इन्द्रियके नष्ट होने पर जो उसके विपयकी स्मृति आती है वर नहीं आनी चाहिये। परन्तु इन्द्रियोंके नष्ट होने पर भी उसके विषयकी स्मृति आती तो रहती है। इससे आपको मानना चाहिये कि जो विषयका स्मरण कर्ता है वही आत्मा है और वह इन्द्रियोंसे सर्वथा जुदा है। कहा भी है- " अर शृणोमि पश्यामि, जिघ्राम्यास्वादयामि च । चेतयाम्पध्यवस्यामि, युध्यामीत्येवमस्ति स ॥" १॥ तथा-"अमूर्तमावादपि च भवति नित्यः" इसका तात्पर्य यह है कि जो द्रव्य होते हुए अमूर्त होता है-वह नित्य होता है जैसे आकाश |आकाशमें द्रव्यत्वके होने पर अमूर्तता शेनेसे नित्यता उपलब्ध है । अतः आकाशकी तरह यह आस्मा भी नित्य है । क्यो कि उसमें भीद्रव्यत्वके होने पर अमू જાણી લેવાવાથી એનુ સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ માનવું વ્યર્થ બની જાય છે કેમ કે, એક ઇન્દ્રિયથી જ બીજી ઇન્દ્રિયના વિષયનું જાણવા રૂપ કામ સંપન્ન થવા માડશે તેમજ ઇન્દ્રિમાં કર્તકતા આ કારણે પણ આવી શકતી નથી કે, કેઈ વિવક્ષિત ઈન્દ્રિય નષ્ટ થઈ જતા એના વિષયની જે સ્મૃતિ આવે છે તે ન આવવી જોઈએ પરંતુ ઈન્દ્રિયના નષ્ટ થવા છતા પણ એના વિષયની સ્મૃતિ આવતી તે રહે છે આ કારણે આપે માનવું જોઈએ કે, જે વિષયનુ સમરણ કરનાર છે તેજ આમા છે અને તે ઈન્દ્રિયેથી સાવ જુદે જ છે કહ્યું પણ છે- अह श्रृणोमि पश्यामि, जीघ्राम्यास्वादयामि च ।' चेतयाम्यध्यवस्यामि, बुध्यामीत्येवमस्ति स."॥१॥ -" अमूर्तभावादपि च भवति नित्य " भानु त के छ है, જે દ્રવ્ય હોવા છતા પણ અમૂર્ત હોય છે, તે નિત્ય છે જેમ કે, આકાશ આકાશમાં દ્રવ્યત્વ હોવા છતા અમૂર્તતા હેવાથી નિયતા ઉપલબ્ધ છે આથી આકાશની માફક આ આત્મા પણ નિત્ય છે કેમકે, એનામા પણ દ્રવ્યત્વપણું . प्रियदर्शिनी टीका २०१४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीवचरितम् ८३९ आत्मा, तथापि प्राज्याया नास्ति प्रयोजनम् , अमूर्तत्वादेव तदन्यस्यासमवात् इति निराकर्तुमाइ 'अज्झत्त हेऊ' इत्यादि अस्य आत्मन. अध्यात्महेतु:- आत्मनि इति-अध्यात्मम् अनादिकाल-सहचरिता जात्मस्था मिथ्यालादयः तएव हेतुः कारण यस्मिन् स तया, मिथ्यात्वादि हेतुकः इत्यर्थः, वन्यः कर्मभिः स लेप, नियतः-निविता-अनादिकालादविच्छिन्नतया पूर्वपूभवानुगतः । अन्यथा जगद् वैचित्र्यस्यैवानुपपत्तिः । अयमाशयः-अमूर्तस्यापि व्योम्नो मूर्घटादिभिः सह सश्लेपो भवति, एपमेन जमूर्तस्यात्मनोऽपि मूतः कर्मभिः सह सश्लेपो भवति, इति नास्ति कश्विद् विरोधः । उक्तच- तता पाई जाती है। इस कथनसे यह बात निराकृत होजाती है जो आत्मा को एकान्तत विनाश ण्व अनवस्थान धर्मवाला मानते है । यदि कोई यहां पर ऐसी आशका करे कि जर आत्मा नित्य पदार्थ है, तो फिर प्रव्रज्या ग्रहण करना व्यर्थ है। कारण कि प्रव्रज्या ग्रहणसे उसमें कुछ भी असर नही हो सकता है, सो ऐसा कहना ठीक नहीं है, यह बात "अज्ज्ञत्व हेऊ नियोऽस्सवयो" इस पद द्वारा प्रदर्शित की गई है। इससे इस बातकी पुष्टि होती है कि आत्माके साथ अनादिकालसे ही मिथ्यात्व आदि बधके कारणोंका सश्लेप हो रहा है। इसी बधकी वजहसे जगतमें नाना प्रका- रकी विचित्रता दृष्टिगत हो रही है। तात्पर्य कहनेका यह है कि जिम प्रकार अमूर्त आकाशको मूर्त घट पटादिकोंके साथ स लेप है उसी प्रकार अमूर्त आत्मा का भी मूर्त कर्मों के साथ स लेप सबन्ध हो रहा है। कहा भी है- રહેવાથી અમૂર્તતા જોઈ શકાય છે આ કથનથી એ વાત નિરાકૃત થઈ જાય છે કે, આત્માને એકાન્તત વિનાશ અને અનવસ્થાન ધર્મવાળા માને છે અહીં કેઈ કદાચ એવી શા કરે છે, જે આત્મા નિત્ય પદાર્થ છે. તે પછી પ્રવજ્યા ધારણ કરવી વ્યર્થ છે કેમકે, પ્રજ્યા ગ્રહણ કરવાથી તેમા કેઈ પણ અસર पडाची शती नथी तो मेभ यु मे ५ ॥२।१२ नथी मा पात "अज्झत्य हेउ नियओऽस्स बधो" थे ५६ । प्रहशित ४२वामा मावस छ साथी यो पातने પુષ્ટિ મળે છે કે, આત્માની સાથે અનાદિ કાળથી જ મિથ્યાત્વ આદિ બ ધન કારણેને સલ થઈ રહેલ છે આ બ ધના કારણુથી જ જગતમાં નાના પ્રકારની વિચિત્રતા દૃષ્ટિગત થઈ રહેલ છે તાત્પર્ય કહેવાનું એ છે કે, જે રીતે અમૂર્ત આકાશને મૂર્ત ઘટ પટાદિકની સાથે સલેષ છે એ જ રીતે અમૂર્ત આત્માને પણ મૂર્ત કર્મોની સાથે સરલેષ થઈ રહેલ છે કહ્યું પણ છે- ८४० , - " 'रूप हि ययाऽऽकाश, रूपिद्रव्यादिभामनम् । तथा घरूपी जीनाऽपि, रूपिमादिभाजनम् ।। " इति । तथा-पन्यं च समारहेतु-तुर्गतिकससारकारण पदन्ति । तोर्यकरा इति शेषः । आत्मा हि अमूर्तवाहिन्द्रियग्राह्यो न माति, अमूर्ततादेव च नित्यो भाति। तथा-अनादिकाल-सहचरितमिव्याचादि हेतुको रन्यवास्यात्मको नियतः। पन्धादेव ससार इति सूनार्थ ॥ १९ ॥ यतो बन्धादेव ससारोऽवस्तदुन्उित्तये धर्माचरणरूपो यत्नो विधेय एवेत्यत्राह- मूलम्-- जहा वय धम्ममयाणमाणा, पावं पुरा कम्ममकौसि मोही । ओरुज्झमाणा परिरक्खियंता,"तने भुजो वि"समायरामो॥२०॥ , छाया-यथावय धर्ममजनानाः, पापं पुरा कर्म अकाम मोहात् । -आरुध्यमाना परिरक्ष्यमाणा, तत्रैव भूयोऽपि समाचरामः ॥२०॥ टोका-'जहा'-इत्यादि- हे तात ! यथान्येन प्रकारेण, पुरा-पूर्वम् आरु पमानाः-गृहानिम्मरणम "अल्प हि यथाऽऽकाश,रूपि द्रव्यादि भाजनम् । तथा घरूपी जीवोऽपि, रूपिकर्मादिभाजनम् ॥ यह बध चतुर्गतिक समारका हेतु है । ऐसा तोथ र प्रभुका वचन है । अनादिकाल सहचरित मियात्व आदि निमित्तक बध आत्माके साथ लग रहा है । और बधसे ससार होता है ॥१९॥ जब वधसे ससार होता है ता उस ससारका नाश करनेके लिये धर्मा चरणरूप प्रयत्न करना चाहिये, इस विषयमें वे कहते हैं- 'जावय' इत्यादि- अन्वयार्थ हे तात ' (जहा-यथा) जिस प्रकार (पुरा-पुरा) पहिले 'अरूप हि यथाऽऽकाश, रूपिद्रव्यादि भाजनम् । तथाहरूपि जीवोऽपि, रूपिकर्मादिभाजनम् ॥ આ બ ધ ચતુગતિક સ સારને હેતું છે એવું તીર્થંકર પ્રભુનું વચન છે અનાદિ કાળથી સહચરિત મિથ્યાત્વ આદિ નિમિત્તક બ ધ આત્માની સાથે લાગી રહેલ છે અને બ ધથી સ સાર થાય છે ૧ાા જ્યારે બધથી સ સાર થાય છે તો એ સ સારને નાશ કરવા માટે ધર્મા य२७३५ प्रयत्न ४ नये या विषयमा तसा छ है-"जहावय-प्रत्याहि । म-पयार्थ-डे तात! जहा-यथा २ रे पुरा-पुरा ५डेता ओरुज्झ " .

प्रियदर्शिनी टी अ० १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीयचरितम् पाप्नुवन्तः, तथा-परिरक्ष्यमाणाः भृत्यादिभिः साधुप्वहितकारित्वगुदिमुत्पाध वदर्शनाद् पार्यमाणाः, धर्म-सम्यग्दर्शनादिकम् अजानाना यय मोहात्=अज्ञानात्, पाप कर्म साधूनामदर्शनादिरूप सावधर्म, अकार्म-कृतवन्तः। भूयोऽपि-पुनरपि तत् पाप कर्म न समाचरामान समाचारिप्याम-इत्यर्थः। द्वयोः सत्वे वयमिति बहुवचन 'अस्मदो द्वयोश्चेति व्याकरणसूत्रानुसारात् ॥ २० ॥ पुनरप्याह- मूलम्--- अन्भायमि लोगम्मि, सबओ परिवारिए । अमोहाहि पंडतीहि, गिहसि नं रइ लेंभे ॥ २१ ॥ छाया-भ्याइते लोके, सनतः परिवारिते। जमोघाभिः पतन्तीभिः गृहे न रति लभामहे ।। २१ ॥ (ओमज्झमाणा-अयम्ध्यमानाः) घरसे नहीं निकलने दिये गये तथा (परिरक्खियता-परिरक्ष्यमाणाः) साधुओंके विपय मे अहितकारित्व बुद्धिको उत्पन्न कराके उनके दर्शन करनेसे भी रोके गये (वय-वयम्) हम लोगोंने (धम्ममयाणमाणा-धर्मेमजानानाः) धर्मको नही जानते हुए (मोहा-मोहात्) अज्ञानसे (पाव कम्म अकासि-पापकर्म अकार्म) मुनियोंके दर्शन आदि नहीं करने रूप पापकर्म किया (त-तत्) वह पापकर्म अव (भुज्जोचि नेव समायरामो-भूयोऽपि नैव समाचरामः) हमलोग फिरसे नही करेंगे। अर्थात्-जिस प्रकार हमलोगोंने आपकी बातोंमें आकर मुनियोंके दर्शन सेवा आदिसे अपनेको चचित रक्खा वैसा काम अब हमलोगोंसे नहीं हो सकेगा ॥२०॥ माणा-अवरुध्यमाना घरमाथी मार न नीपानु उडान तेस परिरक्खियता- परिरक्षमाणा साधुसाना विषयमा अडित जारि मुद्धिन उत्पन्न शने मना नथी ५४ २४वामा मावस वय-वयम् सभे मने मामामे यम्ममयाण माणा-धर्ममजानाना धमन नपाथी तभी मोहा-मोहोत् अज्ञानथी पाव- कम्म अकासि-पापकर्म अकार्य मुनिसाना नि माहि न ४२वानु पाप त-ततू ते पा५४ वे मुजो वि नेव समायरामो-भूयोऽपि नैव समा વરામ અમે ફરીથી કરવાના નથી અર્થાત અમે આપની વાતમાં આવી જઈને મુનિઓના દર્શન, સેવા આદિથી પિતાની જાતને વચિત રાખી છે એવુ કામ હવે અમારાથી બની શકવાનું નથી ૨૦ सु० १०६ ८४० ------ " अरूप हि यथाऽऽकाश, रूपिद्रव्यादिभामनम् । तथा ह्यरूपी जीनोऽपि, रूपिमादिभाजनम् ॥ " इति । तथा मन्वं च समारहेतु-तुर्गतिफससारकारण बदन्ति । तोयकरा इति शेषः । आत्मा हि नमूनत्वादिन्दियग्राह्यो न भाति, अमूर्ततादेव च नित्यो भाति। तथा-अनादिकाल-सहपरितमिप्यारादि इतुको ग्धशास्यात्मको नियतः। बन्धादेव ससार इति सूत्रार्थ ॥ १९ ॥ यतो बन्धादेव ससारोऽतस्तदुच्छित्तये धर्माचरणम्पो यत्नो विधय एवेत्पत्राह- मूलम्- जहा वय धम्ममयाणमाणा, पाव पुरा कम्ममकौसि मोही । ओरुज्झमाणा परिरक्खियंता,"त ने भुजो वि"समायरामो॥२०॥ , छाया-यथाश्य धर्ममजनानाः, पाप पुरा कर्म अकाम मोहात् । अबरु यमाना परिरक्ष्यमाणा, तत्रैव भूयोऽपि समाचरामः ॥२० । टोका-'जा'-इत्यादि- हे तात ! यथान्येन प्रकारेण, पुरा=म् आरु पमाना---गृहानि मरणम "अरूप हि ययाऽऽकाश,रूपि द्रव्यादि भाजनम् । तथा ह्यरूपी जीवोऽपि, रूपिकर्मादिभाजनम् ॥" यह बध चतुर्गतिक समारका हेतु है । ऐसा तोथ र प्रभुका वचन है । अनादिकाल सहचरित मिल्यात्व आदि निमित्तक बध आत्माके साथ लग रहा है । और बधसे ससार होता है ॥१९॥ जब बधसे ससार होता है ता उस ससारका नाश करनेके लिये धर्माचरणरूप प्रयत्न करना चाहिये, इस विषयमें वे कहते हैं- 'जहावय' इत्यादि- अन्वयार्थ हे तात । (जहा-यथा) जिस प्रकार (पुरा-पुरा) पहिले "अरूप हि यथाऽऽकाश, रूपिद्रव्यादि भाजनम् । तथाहरूपि जीनोऽपि, रूपिकर्मादिभाजनम् ॥" આ બે ધ ચતુગતિક સ સારને હેતુ છે એવુ તીથ કર પ્રભુનું વચન છે અનાદિ કાળથી સહચરિત મિથ્યાત્વ આદિ નિમિત્તક બ ધ આત્માની સાથે લાગી રહેલ છે અને બધથી સ સાર થાય છે પ૧ જ્યારે બધથી સ સાર થાય છે તે એ સ સારને નાશ કરવા માટે ધર્મ य२५३५ प्रयत्न ४२वन माविषयमा तेसो छ ४-"जहावय-या। मन्वयार्थ-- ad! जहा-यथा रे मारे पुरा-पुरा पडेना ओरुज्झ - . - - प्रियदर्शिनी टीका अ० १४ नन्ददत्त-नन्द्रप्रियादिपइजीयचरितम् छाया-केन अभ्याहतो लोक., फेन वा परिवारितः का पा अमोघा उक्ता, जातौ ! चिन्तापरो भवामि ॥ २२ ॥ 'केण'-इत्यादि- हे जाती हे पुनौं ! अय लोकः केन व्याधतुल्येन अभ्याइता पीडितः केन मा-वागुरास्थानीयेन परिवारितः परिवेष्टितः ? का वा अमोबा-अमोघशस्त्र- तुल्या जभ्याइतिक्रिया प्रतिकरणतया उक्ताः । इममर्थ ज्ञातुमह चिन्तापर:- चिन्तायुक्त , भामिस्मि । तस्मादयमों ममाऽऽवेद्यताम् ॥ २२ ॥ पुत्रांके इस प्रकार वचन सुनकर पिताने पूछा- केण' इत्यादि । अन्वयार्थ-(जाया-जाता) हे पुत्रो यह तो बताओ कि (अय लोओ- अय लोका) यह लोक व्याधतुल्य (केग अन्भाइओ-केन अभ्याहतः) किसके द्वारा पीडित हो रहा है (केण वा परिवारिओ-केन वा परिवा- रितः) तथा वागुरा-मृगयधनी-के स्थानापन्न किससे परिवारित परिवे प्टित है । एव (का वा अमोहा वुत्ता-का वा अमोगा उक्ता) इसमे अमोघ शस्त्रतुल्य पात कौन है ? (चिंतावरोमि-चिन्तापरो भवामि) यह वात- को जानने के लिये में चिन्तित हू अत' मैं तुमसे जानना चाहता हू । भावार्थ-डकीसवीं गाथामे जो कुछ कहा गया है-उसीके विषयमें यह पुनोंसे पिताका प्रश्न है। पिता उनसे पूछ रहे हैं कि हे पुत्रों ! यहलोक फिस से पीडित है तथा किससे परिवेष्टित है और यहा अमोघ पात कौन हैं ।। २२॥ पुत्रानु मा प्रानु पयन सासणी पिता पूछ्यु-"केण"-त्या मन्वयार्थ-जाया-जातौ डे पुत्र! ये तो मता, अय लोओ-अय लोक 2n as शिरीनी भा५४ वेण अभाहओ-केन अभ्याहत ना त२५थी पीडित भनी २७स छ ? केण वा परिसारिओ-केन वा परिवारित तथा पाशुश भृगमधना स्थानापन नाथी परिचारित-परिवेष्टित छे का वा अमोहावुत्ता-कापि अमोघा उक्ता मामा समाध शखवु पात यु छ ? चिंतावरो हुमि-चिन्तापरो भवामि मा पात ना भाटे हु उत्सु छ આથી હુ તમારી પાસેથી એ જાણવા ઈચ્છું છું ભાવાર્થ–એકવીસમી ગાથામાં જે કાઈ કહેવામાં આવેલ છે, એના જ વિષયમાં પુત્રએ પિતાને આ પ્રકારની પૃચ્છા કરેલ છે પિતા એમને પૂછે છે કે હે પુત્ર! આ લેક કેનાથી પીડિત છે તથા કેનાથી પરિવેણિત છે અને અહી અમેઘ શસ્ત્ર કયું છે? ૨૨ - टीका-'अभाहयमि' इत्यादि । • हे तात ! अभ्याहते-आभिमुख्येन पीडिते, तथा सर्वतः सर्वासु दिक्षु परिवा- रिते-परिवेष्टिते, तथा-अमोघाभिमायाभिः पतन्तीमिः शत्रपारातुल्यामि रभिहते, इति शेषः । अस्मिन् लोके वय गृहे रविम्-गुख न लाभामहे-न प्राप्नुमः। अय भाष:-यथा पागुरावेष्टितो मृगस्तीक्ष्णरमोघवाणा पेनाभ्याहतो रति न माप्नोति, तथैव गृहे वयमपि ॥ २१ ॥ पुत्रयोरेतद् वचन निशम्य पितामाह- मूलम्- केण अभाहओ लोओ, केण वा परिवारिओ। का वा अमोहा वुत्ता, जाया । चिंतावरो हुमि ॥ २२॥ फिर कहते हैं-'अम्भाहयमि' इत्यादि । अन्वयार्थ हे तात । (अम्भाध्यमि-अभ्याहते) बिलकुल समक्षमें पीडित तथा (सम्वओ-सर्वत) सब ओरसे (परिवारिए-परिवारिते) परि- वेष्टित एव (अमोहाहिं पडतीहि-अमोघाभिः पतन्तीभिः) अमोघ-सफल पातोंसे अभिहत (लोगेम्मि-लोके) इम लोकमें हम लोग (गिहसि रइन लभे-गृहे रतिं न लभामहे) घरमे रह कर कभी भी आनन्द प्राप्त नही कर सकते है। ताप्तर्य-इसका इस प्रकार है-जिस प्रकार वागुरासे वेष्टित मृग तीक्ष्ण एव अमोघ वाणो द्वारा व्याधसे आरन होकर कहीं पर भी आनन्द नही पाता है, उसी प्रकार हमलोग भी इस मसारमें रहते हुए आपके घरमें आनन्द नहीं पा सकते है ॥२१॥ श्री “ अब्भाहयमि"-त्यादि ! मन्वयार्थ:-डे तात । अभाहयमि-अभ्याहते Gधा शत नई शाय तवा पीडित तमा सव्वओ-सर्वत सव तथा परिवारिए-परिवारित ३२॥ये। मन. अमोहाहिं पडतीहिं-अमोघाभि पतन्तीभि अभाध सण पापोथी माता से लोगम्मि-लोके ॥ भा 'भभ गिहसि रई न लभे-गृहे रति न સ્ટમામધે ઘરમાં રહેવા છતા પણ આન દ પ્રાપ્ત કરી શકીએ તેમ નથી એનું તાત્પર્ય એ છે કે, જે રીતે લાગુરાથી મૃગબ ધથી ઘેરાયેલ મૃગ તીક્ષણ અને અમેઘ બાણેથી શિકારીથી હણાયા પછી કોઈ પણ સ્થળે આનદ પામી શકતે પથી એ રીતે અમે પણ આ સ સારમાં રહેવા છતા આપના ઘરમાં આન દ મેળવી શકવાના નથી | ૨૧ प्रियदर्शिनी टीका म० १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपड्जीवचरितम् ८४३ छाया-केन अभ्याहतो लोक, फेन वा परिवारित. का ना अमोघा उक्ता, जाती! चिन्तापरो भनामि ।। २२ ।। 'केण 'दत्यादि- हे जातो हे पुत्रौ ! अय लोकः केन व्याधतुल्येन अभ्याइता पीडितः ? केन पा-वागुरास्थानी येन परिवारितः परिवेष्टितः १ का वा अमोघा-अमोघशस्त्र- तुल्या अभ्याहतिक्रिया प्रतिकरणतया उक्ताः । इममर्थ पातुमह चिन्तापरः- चिन्तायुक्त, भवामि अस्मि । तस्मादयमों ममाऽऽवेद्यताम् २२॥ पुत्रांके इस प्रकार वचन सुनकर पिताने पूछा-'केण' इत्यादि । अन्वयार्थ-(जाया-जातो) हे पुत्रो यह तो बताओ कि (अय लोओ- अय लोक.) यह लोक व्याधतुल्य (केग अन्भाहओ-केन अभ्याहतः) किसके द्वारा पीडित हो रहा है? (केण वा परिवारिओ-केन वा परिचा- रितः) तथा वागुरा-मृगयधनी-के स्थानापन्न किससे परिवारित परिवे ष्टित है । एव (का वा अमोहा वुत्ता-का वा अमोगा उक्ता) इसमे अमोघ शस्त्रतुल्य पात कौन है ? (चिंतावरो हुमि-चिन्तापरो भवामि) यह वात- को जानने के लिये में चिन्तित हू अत' मै तुमसे जानना चाहता हू । भावार्थ-इक्कीसवीं गाथामे जो कुछ कहा गया है-उसीके विषयमें यह पुनोंसे पितामा प्रश्न है। पिता उनसे पूछ रहे हैं कि हे पुत्रों ! यहलोक फिस से पीडित है तथा किससे परिवेष्टित है और यहा अमोघ पात कौन हैं ।। २२॥ पुत्रानु मा प्ररनु पयन सामणी पिता पूछयु-"केण"-त्यादि मन्क्या-जाया-जातौ के पुत्र! ये तो पता है, अब लोओ-अय लोक मा alशिरीनी मा३० केण अभाहओ-केन अभ्याहत ना तरथी भारतनी २७स छ ? केण वा परिमारिओ-केन वा परिवारित तथा पाशुश भृगम धना स्थानापन नाथा परिपारित-परिवटित छे का वा अमोहावुत्ता-कापि अमोघा उक्ता मामा अभाध शस रेवु पात इयु छ ? चिंतावरो हुमि-चिन्तापरो भवामि मा पातangal भाटे उत्सु छु આથી હુ તમારી પાસેથી એ જાણવા ઈચ્છું છું ભાવાર્થ_એકવીસમી ગાથામાં જે કાઈ કહેવામા આવેલ છે, એના જ વિષયમાં પુત્રએ પિતાને આ પ્રકારની પૃચ્છા કરેલ છે પિતા એમને પૂછે છે કે હે પુત્રો! આ લેક કેનાથી પીડિત છે તથા તેનાથી પરિહિત છે અને અહી અમેઘ શસ્ત્ર કયુ છે? તે ૨૨ ८४४ - - . पितुर्वचनमाकर्ण्य कुमारी मोचतः- मूलम्- मच्चुणाऽभाहओ लोगो, जरीए परिवारिओ। अमोहा रंयणी वुत्ता, एंव ताय । वियोणह ॥२३॥ छाया-~-मृत्युनाऽन्याहतो लोकः, जरसा परिवारितः। अमोघा रजनी उक्ता, एप तात ! विजानीत ॥ २३॥ टीका-मच्चुणा' इत्यादि। हे तात ! लोका-व्याधतुल्येन मृत्युना अभ्याहत पीडितः । यतोऽसौ सर्वस्य जन्तोः पृष्ठे धावति । उक्तच- तीर्थकरा गणधरा, सुरपतयश्वफ्रिकेशमा रामाः। सर्वेऽपि मृत्युवशगा, शेपाणामत्र का गणना ॥१॥ इति । पिताकी इस पृच्छाका उत्तर इस प्रकार देते हैं-'मच्चुणा' इत्यादि । अन्वयार्थ हे तात ! इस लोकमे व्याधके स्थानापन्न मृत्यु है सो ('मच्चुणा लोगो अन्भाहओ-मृत्युना अय लोकः अभ्याहत) उस मृत्युसे यह लोक सदा पीडित हो रहा है । ऐसा इस लोकमें एक भी प्राणी नहीं है, न हुआ है और न होगा कि जिसके पीछे यह मृत्यु नहीं लगा हो। तीर्थङ्करा गणधरा, सुरपतयश्चक्रि-केशवा-रामाः । सर्वोऽपि मृत्युवशगा, शेषाणामत्र का गणना।" चाहे तीर्थर हों, चाहे गणधर हों, चाहे सुरपति इन्द्र हो, चाहे चक्र- वति हो केशव-वासुदेव, राम-बलदेव, कोई भी क्यो न हो सब ही इस मृत्युके वशगत बने हुए हैं । जब ऐसे २ भाग्यशालियोंकी यह दशा है પિતાના એ પ્રકારના પૂછવાને ઉત્તર આ પ્રમાણે આપે છે- मच्चुणा "-त्या! અન્વયા...હે તાત! આ લેકમાં શિકારીનું સ્થાન મૃત્યુ છે મí लोगो अब्भाहओ-मृत्युना अय लोक अभ्याहत २ भृत्युना यथी all Ast ભથે પામતા રહે છે આ લેકમાં એવું એક પણ પ્રાણી નથી થયું, તેમ થનાર પણ નથી, કે જેની પાછળ આ મૃત્યુને ભય ન હોય "तीर्थकरा गणधरा, सुरपतयश्चक्रि केशवा-रामाः । सर्वेऽपि मृत्युक्शगा, शेषाणामात्र का गणना ॥ અન્વયા–ચાહેતીર્થકર હોય,ચાહેગણધર હોય,ચાહેસુરપતિ ઈન્દ્રહાય, ચાહે ચક્રવતી હોય, કે કેશવ-વાસુદેવ, રામ-બલરામ કઇ પણ કેમ ન હોય સઘળા આ મૃત્યુના વશ ગત બનેલા છે. જ્યા આવા આવા ભાગ્યશાળીની આવી . - " - प्रियदर्शिनी टोका अ० १४ न-वदत्त-नन्दप्रियपइजीपचरितम् तथा-जरया-जीर्यते क्षीयते शरीरादिकमनयेति, जरा-वृद्धास्था तया, वागुरातुल्यया-यथा वागुरो मृगस्याभिघातयोग्यतायाः सपादने पटीयसी तमा जराऽपि लोकस्येति भावः। परिवारितः परिवेष्टितः, तथा-रजनी-रात्रिः दिवसा- निनामावित्वाद् दिवसाथ, अमोघा = जवन्ध्यशस्त्रतुल्या उक्ता । रात्रिदिवस रूपाणां शराणा निपातेन प्राणिना अवश्यमभिघातो भवतीति भावः। हे तात! एवम्भनेन प्रकारेण, अभ्याहतादि विपये निर्णय विजानीत ॥२३॥ पुनरपि कुमारौ ब्रूतः- मूलम्- जा जा बच्चइ रैयणी, न सा पडिनियंत्तइ । अहंम्म कुणमाणस्स, अहला "जति राईओ ॥ २४॥ छाया-या या नजति रजनी, न सा प्रतिनिवर्तते । अधर्म कुर्वतः, अफला यान्ति रात्रयः ॥२४॥ टीका-'जा जा' इत्यादि-- या या रजनी रानिः, तदविनाभावित्वद् दिवसोऽपि प्रजति गच्छति, सा तो हमारे जैसोंकी गणना ही क्या है। (जराए परिवारिओ-जरसा परि- वारितः) मृग वागुरा-जालके तुल्य जरा है। सो यह लोक उस जरासे परिवेष्टित हो रहा है । तया (अमोहा रयणी चुत्ता-अमोघा रजनी उक्ता) अमोघ शस्त्रपातके तुल्य यहा दिन और राते हैं। जिस प्रकार शस्त्रोंके निपातसे प्राणियोंका घात हो जाता है उसी प्रकार दिवस एव रात्रिरूप शस्त्रों के निपातसे प्राणियोका घात होता रहता है । (ताय एव वियाणह -तात एव विजानीत हे तात ! इस घातको आप जानो ॥ २३ ॥ इस प्रकार कहकर पुन पुत्रोने कहा-'जा जा वच्चई' इत्यादि । अन्वयार्थ-(जा जा रयणी-या या रजनी) जो जो दिन और राते ६॥ छे त्या अमा। पानी तो गत्री ॥ ४॥ २ही ? जराए परिवारिओ- जरसा परिवारित भृग पासूरा वी वृद्धावस्था छ । वृद्धावस्थायी परिवटित २६ २७ छे तथा अमोहा रयणी वुत्ता-अमोघा रजनी उक्तो समय શસ્ત્રપાતની માફક દિવસ અને રાત છે જે રીતે શસ્ત્રોના ઘાથી પ્રાણીઓને નાશ થાય છે એજ પ્રમાણે દિવસ અને રાતરૂપ શસ્ત્રોના ઘાથી પ્રાણીઓને નાશ થતા રહે છે ताय एव वियाणह-तात अव विजानीत तात! मापातने मा५ । ॥२३॥ मा प्रभारी हीन शथी पुत्री ४--"जा जा वच्चई"-पत्याल! मन्वयार्थ-जा जा रयणी-या या रजनी २२ सिमन रात्री वच्च- तराण्ययनसचे रातिः, स च दिवसः, न पुनः पतिनिर्तिते, न पुनरागच्छतोत्यर्थः । ताच रात्रयः दिवसाश्च अधर्म कुर्वतः = प्राणिनः, अफला: = धर्माचरण रहितस्वेन निष्फला यान्ति-गच्छन्ति ॥ २४ ॥ सफला: फथ यान्तीत्याह- मूलम्- जा जा वञ्चइ रैयणी, न सा पडिनियत्तइ । धम्म च कुणर्माणस्स, सफली 'जति रांईओ ॥२५॥ छाया-या या व्रजति रजनिः, न सा प्रतिनिवर्त्तते । धर्म च कुर्वतः सफला यान्ति रामयः॥ २५ ॥ टीका-जा जा' इत्यादि- या या रजनिः उपलक्षणलादिवसोऽपि जति, सा न प्रतिनिवर्त्तते । तथा- धर्म च कुर्वतः प्राणिनो राम्यो दिनसाः सफला यान्ति । अतो धर्मोपादानभूता दीक्षामावामपश्य यहीप्यार इति भावः ॥२५॥ (बच्चइ-व्रजति) निकलती जा रही है । (सा न पडिनियत्तए-सा न प्रतिनिवर्तते ) वे वे दिन और राते पीछे वापिस आनेके नहीं है । अतः उन दिन रातोंमें (अहम्म कुणमाणस्स-अधर्म कुर्वतः) अधर्म करनेवाले जो-प्राणी है उनकी वे (राईओ-रात्रयः) दिन रातें (अहला जति-अफलाः यान्ति) धर्माचरणसे रहित होनेके कारण निष्फल ही व्यतीत होती हैं। अर्थात्-धर्माचरण शून्य प्राणियोकी दिनरातें बिलकुल ही निष्फल हैं॥२४॥ वे दिनरातें कैसे सफल होती हैं सो कहते है-'जा जा वच्चइ'इत्यादि। अन्वयार्थ-अर्थ पूर्वोक्त रूपसे ही है । परन्तु इसमे रात्रियोंकी सफलता बतलाई गई है। उन्हीकी दिनरातें सफल हैं जो धर्मक्रियाओंके प्रजति व्यतीत 45 R छ सा न पडिनियत्तए-सा न प्रतिनिवर्तते aaपस અને રાત્રી ફરીથી પાછી આવવાની નથી આથી એ દિવસ અને રાત્રીમાં अहम्म कुणमाणस्स-अधर्म कुर्वत सय ४२पावामा प्राणी छे सेमनी -रात्रय. हिवस माने रात्रीच्या अहलाजति-अफला यान्ति धमथी हित पाने કારણે નિષ્ફળ જ વ્યતીત થઈ ચુકી છે અર્થાત ધર્માચરણ ન કરનાર પ્રાણી નો દિવસ અને રાત્રી નકામી જ ગયેલ છે . ૨૪ सेहवस भने रात्री ४शत सायाय छेडछ-"जाजा वच्चई'-त्या! અર્થ પૂર્વોક્ત રૂપને જ છે પરંતુ આમા રાત્રીઓની સફળતા બતાવવામા આવેલ છે એમની જ દિવસ રાત્રી સફળ છે કે, જે ધર્મકિયાના આચરણમા राइओ- - - प्रियदर्शिनी टीका म १४ नन्ददत्त-नन्द्रप्रियादिपइजीवचरितम् एवं तयोर्वचन निशम्य प्रतियुद्धो भृगुः पुत्री प्रत्याह- मूलम्- एगओ सर्वसित्ताणं, दुहओ सम्मत्तसंजुया । पच्छा जाया गमिस्सामो, भिक्खमाणा कुले कुले ॥ २६ ॥ छाया-~-एकतः समुप्य, द्वये सम्यवसयुताः । पश्चाद् जावो! गमिप्यामः, भिक्षमाणाः कुले कुले ॥२६॥ टीका-'गओ' इत्यादि- हे जातौ हे पुत्रौ ! एकत -एकस्मिन् स्थाने द्वये= आवा च युवा च सम्य- स्वसयुताः सम्यक्त्वेन उपलक्षणलात् देशविरत्या च सयुताः = सयुक्ताः सन्त: समुष्यसहैव उपित्वा गृहस्थाश्रम ससेव्यत्यर्थ, पश्चाद्धावस्थाया प्रनय कुले कुले-गृहे गृहे ज्ञाताज्ञातेपु कुलेषु इत्यर्थः भिक्षमाणाः-विशुद्धा भिक्षामाददानाः गमिष्यामः ग्रामनगरादिपु पिचरिष्यामः ।। २६ ॥ आचरणसे इनको वीताते है । यहा रानिके ग्रहणसे ही दिनोंका ग्रहण हो जाता है ॥२५॥ इस प्रकार पुत्रोंके वचनसे प्रतियुद्ध हुए भृगुपुरोहितने पुत्रोसे क्या कहा ? वह कहा जाता है-'एगओ' इत्यादि। अन्वयार्थ-(जाया-जाती) हे पुत्रो (एगओ-एकतः) पहिले एक स्थानमे (दुहओ-द्वये) हम तुम दोनों (सम्मत्तसजुया सवसित्ताण- सम्यक्त्वसयुताः समुष्य) सम्यक्त्व सहित रह करके अर्थात्-गृहस्था श्रमका पालन करके (पच्छा-पथात् ) फिर वृद्धावस्थामें दीक्षा लेकर (कुले कुले भिक्खमाणा गमिस्सामो-कुले कुले भिक्षमाणा गमिष्यामः) ज्ञात अज्ञात कुलोंमे विशुद्ध भिक्षा ग्रहण करते हुए ग्राम नगरादिकोंमे જ તેને વિતાવે છે અહી રાત્રીની સાથે દિવસનું મિલન એ કારણે કરાયેલ છે કે, દિવસ પછી રાત એ કમ હેવાથી એનું ગ્રહણ કરાયેલ છે ર૫ મા આ પ્રમાણે પુત્રના વચનથી પ્રતિબુદ્ધ થએલા ભગુપુરહિત પુત્રને શું ४ ते उपामा माछ-" एगओ"-त्याह! म-क्या-जाया-जातौ पुत्र।। दुहओ-द्वये पक्षा हु भने तम। एगओ-एकत मे४ स्थानमा सम्मत्तसजुया सवसित्ताण-सम्यक्त्वसयुता समुष्य सभ्यप सहित २हीने मात्-गृहस्थाश्रमनु पासन उरीने पच्छा-पश्चात् पछी वृद्धावस्थामा दक्ष ने कुले कुले भिक्खमाणा गमिस्सामि-कुले कुले भिक्षमाणा गमिष्याम ज्ञात अज्ञात गोमा विशुद्ध मिक्षा अवय ४२॥ ४२ता ग्राम नर- ८४८ पितुर्वचन निशम्य कुमारौ ब्रूत:- जस्सतिथं मच्चुणा सबैखं, जस्स वेथिं पलायणं । जो जाणे न मरिस्सामि, सो हुँ 'कखे सेए सिया ॥२७॥ छाया-यस्यास्ति मृत्युना सग्य, यस्य वास्ति पलायनम् । यो जानाति न मरिष्यामि, स हु काहति वा स्यात् ॥ २७॥ टीका-'जस्सत्थि'-इत्यादि- हे तात ! यस्य जनस्य मृत्युना सह सख्य-मैत्र्यम् अस्ति । वा-अथवा यस्य मृत्योः पलायनम् अस्ति-यदा मृत्युरागमिप्यति तदाऽहं प्रपलाग्यान्यत्र गमिष्यामि इति । तथा-यो जनः 'अह न मरिष्यामि' इति जानाति । स स एवं श्याम आगामि दिवसे 'इद मम स्यादिवि काहति अभिलपति ॥ २७ ॥ विचरेंगे । अर्थात्-हे बेटा ! अभी ऐसा करो कि हम तुम दोनों अविरत सम्यग्दृष्टि बन जावें पश्चात् दीक्षा ले लेंगे ॥२६॥ कुमारोने पिताके इन वचनोंका उत्तर इस प्रकार दिया-'जस्सत्थि'इत्यादि । अन्वयार्थ हे तात ! (जस्स मच्चुणा सक्ख-यस्य मृत्युना सख्यम्) जिस मनुष्यकी मृत्युके साथ मैत्री है अथवा (जस्स पलायण अस्थि- यस्य पलायनम् अस्ति) जिसका मृत्युसे पलायन है-जिस समय मृत्यु आवेगी उस समयमे भाग करके अन्यत्र चला जाऊगा-ऐसा विचार है अथवा (न मरिस्सामि इइ जो जाणे-न मरिष्यामि इति यो जानाति) मै नही मरुगा ऐसा जो अपने आपको मानता है (सो-मः) वही प्राणी (सुए-श्व:) आगामी दिवसमें "यह मेरा है" ऐसा विचार करता है। રાદિ કેમ વિચરશું અર્થાત હે બેટા! અત્યારે એવું કરે કે, હું અને તમે અવિરત સમ્યગૃષ્ટિ બનીએ પછીથી દીક્ષા લઈ લેશું છે રદ છે सुमारास पिताना मे क्याना तमा प्रभारी मा-य-"जस्सत्थि त्याला अन्वयार्थ तात! जस्स मच्चुणा सक्ख-यस्य मृत्युना सख्यम् मनुष्यनी मृत्युनी साथे मित्रता छ, जस्स पलायण अस्थि-यस्य पलायनम् अस्ति અથવા જેને મૃત્યુ સાથે પનારો છે, જે વખતે મૃત્યુ આવશે ત્યારે ભાગીને भी यात्यो ४४श, मेवा पियार छ अथवा न मरिस्सामि इइ जो जाणे-न मरिष्यामि इति यो जानाति हुनडी भ३ २ पोताना भनथी भान छ શો તે પ્રાણીસુર આગામી દિવસોમા “આ મારૂ છે ? એ વિચાર કરતે રહે છે प्रियदर्शिनी टीका अ० १४ नन्ददत्त-नादप्रियादिपजीवचरितम् - -- तस्मात्- मूलम्- अज्जे धम्म पडिवजयामो, जहि पवण्णा नं पुणन्भवामो । अणागेय नेवै य अस्थि किचिं, सैद्धा खम णे" विणईतु रोग ॥२८॥ छाया-अधव धर्म प्रतिपद्यामहे, य प्रपन्ना न पुनर्भवामः । अनागत नैव च अस्ति किंचित् , श्रद्धा सम नो विनीयरागम् ॥२८॥ टीका-'अज्जेच'-इत्यादि- हे तात ' मृत्युसभावनायाः सर्व देव विद्यमानत्वाद् वयम् अद्यैव धर्म-यविधर्म भावार्थ-पिताके प्रश्नका इस गाथा द्वारा इस प्रकार उत्तर दिया गया है-पिताने जो ऐसा कहा है कि वृद्धायस्थामें हम तुम दीक्षा ले लेंगे सो इस पर इन रोगोंने कहा कि पिताजी। इस यातका क्या विश्वास है कि वृद्धावस्था हमारी आपकी आवेगी-सभव है इसके पहिले ही पर्यायान्तरित हो जाना पडे अर्थात पहिले कौन मरे ? इसका क्या भरोसा? यह बात तो वह व्यक्ति कह सकता है कि जिसने मृत्युके साथ मित्रता स्थापित कर ली है, अथवा जो मृत्युको देखकर दूरी जगह भाग मकता है या मैं नहीं मरूगा ऐसा जिसको निश्चय हो गया है। परन्तु ऐसी स्थिति किसी भी व्यक्तिकी यहा नहीं है । अत यह विचारधारा ठीक नहीं है ।। २७ ।। इसलिये-'अज्जेव' इत्यादि । अन्वयार्थ हे तात ' हम लोग (अज्जेव धम्म पडिवज्जियामो- ભાવાર્થ –-પિતાના પ્રશ્નને આ ગાથા દ્વારા ઉત્તર આપવામાં આવેલ છે પિતાએ જે એવું કહ્યું છે કે, વૃદ્ધાવસ્થામાં આપણે દીક્ષા લઈ લઈશું એના ઉત્તરમાં એ બનેએ બતાવ્યું છે કે, પિતાજી ! આ વાતને વિશ્વાસ છે કે, અમારી અને આપની વૃદ્ધાવસ્થા આવશે જ સંભવ છે કે, એના પહેલા જ પર્યાયાન્તરિત થઈ જવું પડે या पात तो मे व्यतिरी शो મૃત્યુની સાથે મિત્રતા બાધી લીધી હોય અથવા તે મૃત્યુને જોઈને બીજા થળે ભાગી જઈ શકતે હેય, “હું નહિ મરૂ એ જેને નિશ્ચય બધાઈ ગયે હેય છે પરંતુ એવી સ્થિતિ કેઈ પણ વ્યક્તિની અહી નથી જેથી આ વિચાર કરવો યોગ્ય નથી કે ર૭ | मा भाटे-" अन्जेव-त्याह अन्वयार्थ तात! आप! 6५२ अज्जेव चम्म पडिबजियामो-अद्यैव- - -- मतिपद्यामहे अङ्गीकुम: अङ्गीकरिष्यामः य धर्म अपनारामाश्रिताः षर्य न पुन- भामा जन्मजरामरणादिदुःखसालितमिम चतुर्गतिफससार न पुनः पाप्स्याम इति भावः । किं च मनोरमविषयोपभोगार्थमपि गृहावस्थान न युक्तम् इत्यार अणागय' इत्यादिना च-पुनः पनादास्मिन् ससारे किंचिदपि अनागतम्- अमाप्तम् अनुपभुक्त नेवास्ति, किन्तु सर्वमुपभुक्तमेवास्ति । अतस्तदुपभोगलालसा न कार्या । किन्तु रागसजनादिस्नेह पिनीय-परित्यज्य अदया श्रद्धापूर्वक धर्मानुष्ठान कर्तुं ना अस्माफ क्षम-युक्त, श्रेय इत्यर्थः ॥ २८॥ अद्यैव धर्म प्रतिपद्यामाहे ) जय कि मृत्युकी सभावना सर्वदा विद्यमान है, तो आजही यतिधर्मको अगीकार करेंगे। (जहिं पवण्णा-य प्रपन्नाः) जिसके धारण करने वाले हमलोग (न पुणब्भवामो-न पुनर्भवाम.) फिर से इस जन्म, जरा, एच मरण आदि दुःखोंसे सवलित इस चतुर्गति रूप ससारमें पुनः अवतरित नहीं होंगे। इस अनादि ससारमें (अणा- गय किंचि नेव अत्थि-अनागत किंचित् नैव अस्ति) कोई भी वस्तु अना गत-अप्राप्त-अनुपभुक्त नहीं हैं। सर्व ही उपभुक्त हैं। अतः उच्छिष्ट-अर्थात् जूठाको पुनः सेवन करनेकी लालसा श्रेयस्कर नहीं है। श्रेयस्कर तो (न.) हमलोगोंको अब एक यही है कि हमलोग (राग-रागम्) स्वजनादिकका स्नेह (विणइत्तु-विनीय),छोडकर (सद्धाखम-श्रद्धाक्षमम्) भाटापूर्वकधर्मा नुष्ठान करे । तात्पर्य यह हैं कि-जब कि समारमें जो कि अनादिकालसे इस जीवके पीछे लगा आरहा है कोई वस्तु अनुपभुक्त-विना भोगी नहीं है तो फिर उमको भोगनेके लिये गृहस्थावास अगीकार करना उचित धर्म प्रति पद्यामहे यारे भूत्युन। नय सहा सह विधभान "तार ४ यतिधमनी मol२ ४शशु जहिं पवण्णा-य"प्रपन्ना न धारण ४२ नार आयो न पुणब्भवामो- न पुनर्भवाम' ३शथी भ, u भने भ२५३५ અત્યત દુખેથી સકળાએલ આ ચતુગતિરૂપ સ સારસાગરમાં અવતરવું पड़े नही पा सनास सारमा अणागय किंचि नेव अस्थि-अनागत किञ्चित नैव अस्ति । ५ वरतु अनागत-मास्य-मनुषसुत नयी सर्प यमुत છે આથી ઉચ્છિષ્ટનુ ફરીથી સેવન કરવાની લાલસા શ્રેયસ્કર નથી શ્રેયસ્કર तन मापणे भाट येथे १ छे , राग-रागम् नाEिst विणइत्तु-विनीय छीन सद्धाखम-श्रद्धाक्षमम् श्रद्धापूर धर्मानुडान ! रामे તાત્પર્ય એ છે કે, જ્યારે અનાદિકાળથી સ સારમા આ જીવની પાછળ જ જે લાગી રહેલ છે, અને તેને કેઈ વસ્તુ અનુપભુક્ત નથી તો પછી એને ભેળવવા માટે ગૃહસ્થાવાસને સ્વીકાર કરે તે ઉચિત નથી ઉચિત તે એક એજ છે કે, સવ प्रियदर्शिनी टीका म १४ नन्वदच-नन्दपियादिपइजीवचरितम् • पुत्रयोरुपदेश श्रुत्वा प्रतिसुद्धा भृगुर्यशा नाम्नी ब्राह्मणी धर्मन्निकरी रत्वा वदति- मूलम्- पहाणपुत्तस्स हुँ नत्यि वासो, वौसिहि । भिक्खायरियाइकालो। साहाहि रुक्खोलेहए समाहि, छिन्नीहि साहाहि तमेवखाएं ॥२९॥ डाया-बहीणपुनस्य हु नास्ति वाम., वाशिष्ठि। भिक्षाचर्यायाः कालः । शाखाभि. तो लभते समावि, छिन्नाभि. शाखाभिस्तमेव स्थाणुम् ॥२९॥ टीका-'पहीणपुत्तस्स 'इत्यादि-- हे वाशिष्ट । पशिष्ठगोत्रोत्पन्ने । प्रहीणपुत्रस्य पुनाम्या त्यक्तस्य मम हु= निधयेन गृहे वासोचसन नास्ति । किन्तु मम भिक्षाचर्याया:-भिक्षाटनस्य उपल- क्षणत्वाद् प्रतग्रहणस्य जय कालसरः समुपागतः। उक्तमेवार्थमर्थान्तरन्यासेन हयति-'साहाहिं' इत्यादिना, वृषा शाखामि समापिस्वास्थ्य शोभा वा नही है । उचित तो एक यही है कि हमलाग स्वजनोंके अनुरागका त्याग करें अब शीघसे शीघ हो-आज ही मुनिव्रत धारण करे ॥२८॥ पुत्रोंका उपदेश सुनकर प्रतियुद्ध हुए भृगु ब्राह्मणने अपनी यशा ब्राह्मणीको धर्ममें विप्नभूत मानकर उसको दृष्टान्त द्वारा समझाते हुए इस प्रकार कहते हैं-'पहीगपुत्तरस' इत्यादि । अन्वयार्थ-(वासिहि-वाशिष्ठि) ह वशिष्ठगोत्रोत्पन्ने । (पहीण- पुत्तस्स-प्रहोणपुत्रस्य) पुत्रोंसे रहित (नस्थि चासो-नास्ति वास.) मेरा घरमे निवास अर योग्य नहीं है। (मिश्खायरियाइकालो-भिक्षाचर्याया: कालः) यह तो अब मेरे भिक्षाचर्याका काल है । अर्थात् पुत्रोंके साथ मुझे भी मुनि होने का यह अवसर प्राप्त हुआ है ।क्यो कि-(साहाहि જનના અનુરાગને ત્યાગ કરી અને ઘણું જ ઉતાવતથી આજે જ મુનિવ્રતને ધારણ કરી લી એ છે ૨૮ પુત્રને ઉપદેશ સાભળીને પ્રતિબુદ્ધ થયેલ ભૂગપુરહિતે પિતાની સ્ત્રી થશાને ધર્મમા વિનભૂત માનીને એને છાત દ્વારા સમજાવવા આ પ્રમાણે पहीणपुत्तरस-त्यादि अन्वयार्थ-वसिद्धि-वाशिष्ठि डे पशिष्ठ गोत्रमा उत्पन्न थयेस पहीणपुत्तस्स- प्रहोणपुनस्य पुत्री पारना २मा भा नत्यि वासो-नास्ति वास रहेषु भा। भाटे यो नयी भिक्खाचरियाइकालो-भिक्षाचर्याया काल भारी मा निक्ष અને કાળ છે અર્થાત્ પુની સાથે મને પણ મુનિ થવાનો અવસર પ્રાપ્ત - - ८५२ चिरायबरचे लभतेमाप्नोति । 'शाखासवलितोऽय शाखी नितरा शोभते' इत्येव जनास्त प्रशसन्तीति भाव । परन्तु शाखाभि छिनाभिः शाखामुछिन्नाम तमेव वृक्ष स्थाणु ='ठ' इति भापा प्रसिद्ध वदन्ति जनाः। यशा हि शाखा भोभासपादनेन इससमा- धिहेतवः, एव ममाप्येतो पुनो स्तः, अतस्तद्रहितः स्थाणुकल्प एवाइमितिमा॥२९॥ किंच- मूलम्- पंखा विहूंणोव्व जेहेव पैक्खी, भिच विहीणुव्व रणे नरिंदो। विवन्नसारो वैणि उव्व पोएं, पहीणपुत्तोम्हेिं तहा अहपि ॥३०॥ छाया-पक्षविहीनो वा यह पक्षी, भृत्यविहीनो वा रणे नरेन्द्रः। विपन्नसारो पणिग् वा पोते, महीणपुत्रोऽस्मि तथा अहमपि ॥३०॥ टीका-पखा विएणो' इत्यादि- हे ब्राह्मणि ! यथा वा इह-अस्मिन् लोके-पक्षविहीना पक्षाभ्या विहीन: रुक्खोसमाहिं लभते-शाखाभिः वृक्षः समाधि लभते) शाखाओंसेही वृक्ष सुहावना लगता है। (छिन्नाहिं साहाहि तमेव खाणु-छिन्नाभि. शाखाभिः तमेव स्थाणुम् ) जय शाखाएँ उस की कट जाती ह तो लोग उसको स्थाणु ठुठा कहने लगते है। तात्पर्य यह है कि जिस प्रकार वृक्षकी शोभा उसकी शाखाओंसे है, उसी प्रकार मेरी भी शोभा इन पुत्रोसे है। परन्तु जब ये समझाने पर भी घरमे नहीं रहना चाहते हैं, मुनि होना चाहते हैं तो ऐसी स्थितिमे छिन्न शाखावाले वृक्ष जैसी ही मेरी स्थिति जानना चाहिये । अतः मेरा भी घरमे रहना उचित नहीं है। उचित अब मुझे यही है कि मैं भी पुत्रोके साथ २ ही मुनि दीक्षा धारण करू ॥२९॥ थयेन छ भ, साहाहि रस्सो समाधि लभते-शाखाभि वृक्ष समाधि लभते शमामाथी । वृक्ष सुर -खाणे छ. जिन्नाहिं साहाहिं तमेव खाणु-जिनाभि शासाभि तमेव स्थाणुम् न्यारे वृक्षनी अजीम पाई लय छे, त्यारे ai તેને કુટું કહેવા માગે છે તાત્પર્ય એ છે કે, વૃક્ષની શોભા જેમ એની ડાળી એથી છે, એ જ પ્રમાણે મારી શેભા આ પુત્રથી છે તેઓને સમજાવવા છતા પણ જયારે તે ઘરમાં રહેવા ઈચ્છતા નથી, પરંતુ મુનિ થવા ચાહે છે તે આવી સ્થિતિમાં મારૂ પણ ઘરમાં રહેવું ઉચિત નથી મારે માટે એ માગ જ બરાબર છે કે, હુ પણ પુત્રની સાથોસાથ મુનિ દીક્ષા ધારણ કરી લઉં પરા " प्रियदशिनी टीका म० १५ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीपचरितम् ८५३ पक्षी आकाशमार्गेण गमने नितरामशक्तो येन केनापि हिंस्रपशुना पराभूयते । यथा चा रणे-युद्धे भृत्यविहीन भृत्याः पदातयस्तेभ्यो विहीनो नरेन्द्रो रिपुभिः पराभूयते। यया या पोते भग्ने सति विपन्नमारम्-विपनो पिनष्टः सारो भाण्ड द्रव्य यस्य स तथाभूतो, पणि स्वपतिपतिभिः, पराभूयते। तया होणपुनः पुनाम्या पहीणो-रहितः-अहमपि जस्मि भामि पराभूतो भवामि । पुनरियोगज दुःख सोदु न प्रभामीति भारः । 'या' शब्दः-समुच्चये ॥३०॥ फिर दृष्टान्त द्वारा समझाते है-'पखाविहूणोय' इत्यादि। अन्वयार्थ हे ब्राह्मण ! (जहाडा-यथा इर) जैसे इस लोकमे (पखा चिहणो पक्पी -पक्षविहीनः पक्षी) पक्षोंसे विहीन पक्षीकी दुर्दशा होती है-अर्थात्-पक्षविहीन पक्षी जिस प्रकार आकाशमार्गसे जानेमे सर्वधा अशक्त हो जाता है और चाहे जिस किमी भी हिंसक प्राणीके द्वारा पोडीत होता है तथा (रणे भिच्चविहीणुब्ध नरिंदे-रणे भृत्यविहीनः नरेन्द्रः) सग्राममे मृत्योसे-सैनिको से रहित राजाकी जैसी दुर्दशा होती है-अर्थात् रणमें जिस प्रकार सैनिक वहीन राजा शत्रुओ से तिरस्कृत होता है, तथा (पोए विषण्णसारो वणिउन्ध-वा पोते विपन्नसारः वणिक) जहाजके नाश होने पर विनष्ट धनवाले वणिककी जैसी दुर्दशा होती है (तहो पहीणपुत्तो अपि अम्हि-तथा प्रहीणपुत्रः अहमपि अस्मि) उसी तरहकी दुर्दशा मेरी भी पुत्रोके अभाव मे होगी। अर्थात् मै पुत्रो के चिरजन्य दु.खको सहन करने के लिये सर्वथा अक्षम ह ॥३०॥ श्री यात समाव छ-" पखाविहूणोव्व "-त्यादि । म-पयाथ-3 Utी ! जहा इह-यथा इह मामा पसा विहूणी पक्सी-पक्षविहान पक्षी पामरेनी ४ाई गई छे तवा पक्षीनी रेशा થાય છે અર્થાત્ પાખ વગરનું પક્ષી જેમ આકાશમાર્ગે જવામાં સર્વથા અશક્ત બની જાય છે અને તે કેઈ પણ હિંસક પ્રાણીથી પરાભવિત થઈ જાય छ तम ४ रणे भिच्चविहीणुव्य नरिंदो-रणे भृत्यविहीन नरेन्द्र इव सभाममा સૈનિક વગરના રાજાની જેવી દુદશા થાય છે અર્થાત-ચુદ્ધ મેદાનમાં સિનિકે पारने २ शत्रुमाथी तितृत थाय छ णी पोए विवण्णसारो वाणिउच्च- पोते, विपन्नसार वणिगिवडालन नाश यता धु धनवा पणिनी रे દુર્દશા થાય છે એ રીતની પુત્રેના અભાવમાં મારી પણ દુર્દશા થશે અર્થાત્ હું પુના હિજન્ય દુઓને સહન કરવામાં સર્વથા અસમર્થ છુ ૩૦ ८५४ - -- पत्युचन निशम्य नामणी पाह- मूलम्- सुसमिया कामगुणा इमे 'ते, संर्पिडिया अग्गरंसा पभूया । भुजामु ता कामगुणे पंगाम, पैच्छागमिस्सीम पहाणमग्ग ॥३१॥ छाया-सुसभृता. कामगुणा इमे ते, समिण्डिता अग्यरसा प्रभूताः। भुञ्जीमहि तान कामगुणान् मकाम, पश्चाद् गमिष्यावः प्रधानमार्गम् ॥३१॥ टोका--'सुसभिया' इत्यादि-- हे स्वामिन् ! ते तर गृहे इमे प्रत्यक्ष दृश्यमानाः कामगुणाः पञ्चन्द्रियसुखदा पदार्थाः सदस्रसरसमिष्टान्नपुष्पचन्दननाटकगीतवालवेणुवीणादयः मुसभृता- सम्यक् सस्कृताः सन्ति, तथा-सम्पिण्डिताम्सम्यर पुजीकृताः, तथाअय्यरसा = अग्य प्रधानो रसो येपु ते तथा, मधुरादिरसमया., अथवा-अय्यः प्रधानः रसो येभ्यस्ते तथा-श्रृङ्गाररसजनका., उक्तच- सुसभिया' इत्यादि। अन्वयार्थ-पतिके इस प्रकार वचन मुनकर ब्राह्मणीने कहा-हे स्वामिन् ! (ते-ते) आपके घरमे (इमे-इमे) यह प्रत्यक्ष दृश्यमान (कामगुणा-कामगुणा.) पचेन्द्रियसुखदपदार्थ-सद्वस्त्र, सरसमिष्टाना, पुष्पचदन, नाटक, गीत, तालवेणु वीणादिक ये सब (सुसभिया-सुस- भृता.) खूप २ भरे पडे हुए है तथा (सपिडिया-सपिण्डिताः) ये थोडे बहुत होवे तो बात भी सही है या अलग २ स्थानोंमे भिन्न २ रूपमें रखे होवें सो बात नही है किन्तु ये सर एक ही जगह समुदाय रूपमें रखे हुए हैं (अग्गरसा-अय्यरसा.) ये नीरस भी नहीं हुए हैं। मधुरादि रस सपन्न है । अथवा श्रृंगार रसके ये सब उत्तेजक हैं। कहा भी है- “ सुसभिया"-त्यान અન્વયાર્થ–પતિના આ પ્રકારના વચન સાંભળીને બ્રાહ્મણીએ કહ્યું, હે स्वामिन् ! ते-ते मापना '५२मा इमे-इमे भा प्रत्यक्ष हेमात कामगुणा-काम गुणा ५येन्द्रिय सुमह पहा-सात वखा, सरस मिष्टान, Y०५ २६न, नles जीत, ale, या पाााि सपा सुसभिया-सुसमता सुम भूम यूथ सर्या पडत छे सपडिया-सपिण्डिता से था। डायतोपात पनि छ या અલગ અલગ સ્થાનોમા ભિન્નભિન્ન રૂપમાં રાખેલ છે એ વાત નથી પરંતુ એ સઘળા ४१ स्थणे समुदायमा रामेडछे अगरसा-अश्यरसाः थे निरस पY नयी બન્યા મધુરાદિ રસસ પન્ન છે અથવા કૃગારરસને ઉતેજવાવાળા છે કહ્યું પણ છે- . - प्रियदर्शिनी टीका अ. १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपाइजीवचरितम् रतिमाल्यालकारः प्रियजनगन्धर्व कामसेवाभिः । उपवन गमन विहारैः, हाररस' साइरति इति ॥ तथा-प्रभूताः प्रचुराः सन्ति । तानेवान् कामगुणान् प्रकार यथेच्छ भुखीमहि । पश्चा=कामगुणोपभो- गानन्तर वृद्धावस्थायाँ प्रधानमार्ग = तीर्थकरगणधरसेवित प्राज्यारूप मोक्षमार्ग गमिष्यामः-स्वीकरिष्यामः ॥३१ ।। रतिमाल्यालमाः, प्रियजनगन्धर्वकामसेवाभिः । उपवनगमनविहारैः, श्रृंगाररसः समुद्भवति ॥ (पभूया-प्रभूताः) अल्प नहीं है, प्रचुर मात्रामें है। ऐसे (ता काम गुणे भुजामु-तान् कामगुणान् भुजीमहि ) इन शब्दादिक कामगुणोको आप यथेच्छ भोगो। (पच्छा पहाणमग्ग गमिस्साम-पश्चात् प्रधानमार्ग गमिष्याव:) जय वृद्धावस्था आ जावेगी तब अपने सर-तीर्थकर गणध- रादि सेवित प्रव्रज्यारूप मोक्षमार्गको स्वीकार करलेंगे। अभीसे उसकी क्या आवश्यकता है । ये तो दिन खाने पीनेके हैं। भावार्थ--पतिको दीक्षा लेने में उद्यत देखकर पत्नीने कहा नाथ ! - यह क्या अनुचित विचार कर रहे हो, अभीतो खाने पीने के दिन हैं। अपने यहा कौनसी वस्तुकी कमी है। जिसके लिये मुनि यना जाय । भोगोपभोगकी सामग्री खूब मनमानी भरी पड़ी हुई है। चाहे जितनी उसको भोगो वह कभी समाप्त नहीं हो सकती है । श्रृंगाररसकी वह रतिमाल्यालकार, प्रियजनगन्धर्वकामसेवाभिः । उपचनगमनविहारः, अंगाररस समुद्भवति ॥ मन्वयार्थ-पभूया-प्रभूता અ૫ નહી પરંતુ પ્રચુર માત્રામાં છે તે कामगुणे मुलामु-तान् काम गुणान् मुञ्जीमहि Al Avells मशीन भा५ यथे२७ । पच्छा पहाणमग्ग गमिस्साम-पश्चात् प्रधानमार्ग गमिष्याव જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થા આવશે ત્યારે આપણે સહુ તીર્થ કર ગણધારાદિ સેવિત પ્રજ્યારૂપ મેક્ષમાર્ગને સ્વીકાર કરી લઈશું આજથી અને અત્યારથી તેની શુ આવશ્યકતા છે. આ દિવસે તે ખાવાપિવાના છે ભાવાર્થ–પતિને દીક્ષા લેવામાં તત્પર થયેલ જાણીને પત્નીએ કહ્યું કે, હે નાથ ! આ અનુચિત વિચાર શા માટે કરી રહ્યા છે. હજુ તે ખાવા પીવાના દિવસે છે, આપણે ત્યાં કઈ વસ્તુની ખામી છે કે, જેને માટે મુનિ દિક્ષા લેવી પડે? આપણે ત્યા ભોગપભેગોની મનમાની સામગ્રી પુષ્કળ પ્રમાણમાં ભરી પડી છે, ચાહે તે રીતે એને ઉપભોગ કરે છતા પણ તે ખૂટે તેમ નથી, - -- . ८५४ स्तरावपाती पत्युचन निशम्य नामणी पाह- मूलम्- सुसंभिया कामगुणा इमे 'ते, संपिंडिया अग्गरसा पभूया । भुजामु ता कामगुणे पैगाम, पैच्छागमिस्सीम पहाणमग्ग ॥३१॥ छाया-सुसभृताः कामगुणा इमे ते, सम्मिण्डिता अय्यरसा प्रभूताः । भुञ्जीमहि तान् कामगुणान् प्रकाम, पवाद् गमिष्याकः प्रधानमार्गम् ॥३१॥ टोका--'सुसभिया' इत्यादि-- हे स्वामिन् ! ते तय गृहे इमे प्रत्यक्ष दृश्यमानाः कामगुणाः पञ्चन्दियसुखदा पदार्थाः सद्वस्त्रसरसमिष्टान्नपुष्पचन्दननाटकगीतवालवेणुवीणादयः मुसभृता- सम्यक् सस्कृताः सन्ति, तथा-सम्पिण्डिताम्सम्यक् पुजीकृताः,-तथाअय्यरसा अग्य प्रधानो रसो येषु ते तथा, मधुरादिरसमया., अथवा-अय्यः प्रधानः रसो येभ्यस्ते तथा-शृङ्गाररसजनकाः, उक्तच- 'सुसभिया' इत्यादि। अन्वयार्थ-पतिके इस प्रकार वचन सुनकर ब्राह्मणीने कहा-हे स्वामिन् ! (ते-ते) आपके घरमें (इमे-इमे) यह प्रत्यक्ष दृश्यमान (कामगुणा-कामगुणाः) पचेन्द्रियसुखदपदार्थ-सद्वस्त्र, सरसमिष्ठान, पुष्पचदन, नाटक, गीत, तालवेणु वीणादिक ये सब (सुसभिया-सुस- भृताः) खूब २ भरे पडे हुए है तथा (सपिडिया-सपिण्डिताः) ये थोडे बहुत हो तो बात भी सही है या अलग २ स्थानों में भिन्न २ रूपमें रखे हो सो बात नहीं है किन्तु ये सब एक ही जगह समुदाय रूपमें रखे हुए हैं (अग्गरसा-अय्यरसा:) ये नीरस भी नहीं हुए हैं । मधुरादि रस सपन्न हे । अथवा श्रृंगार रसके ये सब उत्तेजक हैं। कहा भी है- “ सुसभिया"-त्यादि અન્વયાર્થ-પતિના આ પ્રકારના વચન સાંભળીને બ્રાહ્મણીએ કહ્યું, હે स्वामिन् ! ते-ते मापना 'घरमा इमे-इमे मा प्रत्यक्ष माता कामगुणा-काम गुणा ५येन्द्रिय सुभह पार्थ-सा पस्खा, १२५ मिटान, ५०५ २६न, नles भात, तla, वर पाहिs मा सघ सुसभिया-सुसभूता सुम भूष म भयर्या पडद छ सपडिया-सपिण्डिता से या डाय तो पात परामर छे अथवा અલગ અલગ સ્થાનમાં ભિન્નભિન્ન રૂપમાં રાખેલ છે એ વાત નથી પરંતુ એ સઘળા ४ स्थणे समुदायमा रामेछे अगारसा-अय्यरसा में निरस ५ नयी બન્યા મધુરાદિ રસસ પન્ન છે અથવા શ્રુગારરસને ઉત્તેજવાવાળા એ કહ્યું પણ છે- प्रियदर्शिनी टीका अ० १४ नन्ददत्त नन्दप्रियादिपइजीवचरितम् मनसि कुर्यादत आह–'ण जीवियहा'' इत्यादि-हे ब्राह्मणी ! अह हि जीवितार्थम् । = असयमजीवननिमित्त-'भान्तरे मनोजशब्दादिविपयाणा माप्ति भरतु' इत्येतदर्थे भोगान् न प्रजहामि परित्यनामि । किन्तु लाभम् अभिमतवस्तु- माप्तिरूपं, लाभम् तदभावरूप च, तया-मुग्वम्, दुखः समिक्ष्यमाणः साम्येन पश्यन् लामालाभमुखदुःखजीवितमरणादिषु समतामेन भावयन् मौन मुनिभाव चरिष्यामि पुनिभानमाश्रित्य पिहरिप्यामि । मम दीनापतिपत्तिर्मुक्त्यर्थमेन, न तु भाविजन्मनि मनोज्ञशब्दादिविषयप्राप्त्यर्थमिति मूत्राशयः ॥ ३२ ॥ नहीं है तो इसका उत्तर इस प्रकार है कि (ण जीवियट्ठा पजहामि भोए- नो जीवितार्थ प्रजहामि भोगान् ) में भवान्तरमें "मुझे मनोज शब्दादिक विपयोंकी प्राप्ति हो" इस रूप असयमित जीवन के निमित्त इन भोगोंका परित्याग नहीं कर रहा है किन्तु (लाभ अलाम च मुह च दुक्स सवि- क्खमाणो-लाभ अलाम च सुख च दुख सवीक्षमाणः) वाछित वस्तुकी प्राप्ति अथवा उसकी अप्राप्तिल्प जो लाभ एव अलाम है तथा जो सुख एव दुःख है उनमे समताभावका अवलम्बन करके मैं (मोण चरिस्सामि- मौन चरिष्यामि) मुनि होना चाहता हूँ ॥ भावार्थ-मने रसोफा खूप अनुभव कर लिया है। अनुभव करते २ ही यह युवावस्था मुझसे विदा लेनेको जा रही है। अतः मैं चाहता हू कि जबतक यह युवावस्था पूरी नहीं हो जाती है, इसके पहिले में मुनि दीक्षा धारण करलू । यह मै परलोकमें पाच इन्द्रियों सवधि सुखादिकोंकी प्राप्तिके निमित्त नहीं धारण करना चाहता ह, किन्तु मुक्तिके निमित्त ही उत्तर में प्रभावी छ है, ण जीवियदा पजहामि भोए-नो जीवितार्थ प्रजहामि भोगान् वान्तरमा “મને મનેસ શબ્દાદિક વિષયોની પ્રાપ્તિ આ પ્રકારના અનયમિત જીવનના નિમિત્તે આ ભેગેને પરિત્યાગ કરી રહ્યો નથી કામ अलाभ च सुह व दुक्य सपिक्समाणो-लाभ अलाम च सुस च दुस सवीक्षमाण पाछित परतुनी प्राप्ति अथपा तनी मप्रति३५२ae. અને અલાભ છે તથા જે સુખ અને દુ ખ છે તેમાં સમતાભાવનું અવલ બન शन मोण चरिस्सामि-मोन चरिष्यामि भुनि था याई छ ભાવાર્થ–મે તેને ખૂબ અનુભવ કરી લીધું છે, અનુભવ કરતા કરતા આ યુવાવસ્થા મારાથી વિદાય લેવાની તૈયારીમાં છે આથી હુચાહું છું કે, આ યુવાવસ્થા પૂરી ન થઇ જાય તે પહેલા હું મુનિ દીક્ષા ધારણ કરી લઉ આને હું પર લોકમા પાચ ઈન્દ્રિયે સબધી સુખાદિકની પ્રાપ્તિના નિમિત્તે ધારણ કરવા ચાહતે उ० १०८ થાવ - । पन्या वचन श्रुत्वा पुरोहितः प्राह- मूलम्- भुत्ता रेसा भोई। जहाई वओ, जीवियट्टा पहामि भोए । लाभ अलाभ सुंह चे दुक्ख,सविक्खमाणो चरिस्सामि मोण॥३२॥ छाया-भुक्ता रसा भाति ! जहाति नो वयः, नो जीवितायें प्रजहामि भोगान् । लाभम् अगभ च सुख च दुःख, समीक्षमाणश्वरिष्यामि मानम् ॥ ३३ ॥ टीका-'भुत्ता रसा' इत्यादि-- हे भवनि-हे ब्राह्मणी! रसामधुरादयः,-श्रृरादयः शब्दादिभोगात्र भुक्ता ससेपिताः । तथा-या योवन नअस्मान् जहाति-परित्यजति । अतो यौवन यापन नः परित्यजति, तारदेश वय अनजाम इति भारः । सस्सु सुखोप- भोगेषु भावान्तरसुखमाप्तये प्राज्याया नास्ति प्रयोजनम् ' इति चेद् ब्रामणी खून वर्धक है । जब अपन सब वृद्धावस्थामें पच जावेंगे तब मुनि हो- जावेंगे। अभी मुनि होनेका समय नहीं है ॥३१॥ इस प्रकारके पत्नीके वचन सुनकर पुरोहितने कहा-'भुत्तारसा'इत्यादि । अन्धयार्थ-(भोइ-भवति) हे ब्राह्मणि ! (रसा भुत्ता-रसा. भुक्ताः) मधुरादिक रस अथवा शृगाररस एव शब्दादिक भोग मेंने खूब भोग लिये है। (वओणे जहाहि-चय नो जहाति) देखो इनको भोगते २ मेरी यौवन अवस्था भी बहुत व्यतीत हो चुकी है। इसलिये जबतक तरुणा- वस्था नही ढल जाती है, तबतक मुझे कर्तव्य यह आदेश देता है कि मैं मुनि दीक्षा अगीकार करें। यदि तुम ऐसा कहो कि-"सुखोपभोगोंके रहने पर भवान्तरमे सुखप्राप्तिके लिये प्रव्रज्या अगीकार करना उचित શ્રગારરસને તે વધારનાર છે જનારે આપણે સૌ વૃદ્ધાવસ્થાએ પહેચી જઈશું ત્યારે મુનિ દિક્ષા ધારણ કરીશુ આજે મુનિ થવાને સમય નથી . ૩૧ । प्रा२ना पत्नीना क्यन सामजान पुरोहित यु-“भुत्ता रसा"-त्या ! भ-क्या--भोइ-भवति । उ प्राए ! रसा भुत्ता-रसा भुक्ता मधुर રસ અથવા શૃંગાર રસ અને શબ્દાદિક ગ મે ખૂબ ભોગવી લીધા છે, वओ ण जहाहि क्य नो जहाति भेने बागपत शक्ता भारी यौवन अवस्था પણ ખૂબ વ્યતીત થઈ ચુકી છે આ માટે જ્યા સુધી તરૂણાવસ્થા હળી ન જાય ત્યા સુધી મને મારું કર્તવ્ય એ આદેશ આપે છે કે, હુ મુનિ દીક્ષા અગીકાર કરૂ, જે તમે એમ કહે કે, “સુખોપભેગોના રહેવા છતા નરના સુખની પ્રાપ્તિ માટે પ્રવજ્યા અગિકાર કરવી ઉચિત નથી ” તે એને - ભવા । प्रियदर्शिनी टीका अ १४ नन्ददत्त-जन्दमियादिइजीवचरितम् क्षमः सजनान् भोगाच स्मरिप्यसि, प्रत्यावृत्य पुनरपि गार्हस्थ्यं स्वीकरिष्यसीति । अतस्त्व मया समसह भोगान्-रमणीयशब्दादिविपयरूपान् भुव । यता- भिक्षाचर्या-भिक्षाचरण, पिहारः = प्रामादिप्वप्रविनद्धविहारः, उपलक्षणात्-शिरो- लुञ्चन च खलु-निश्चयेन दुःखम् दुःखापहम् ॥ ३३ ॥ पन्याः पुनरागमनरूप सदेह निराफत्तुं भृगुराह- मूलम्- जही ये भोई ! तणुयं अयगो, निम्मोइणि हेच्च पलेईमुत्तो। एमेय जीया यहति भोएँ, तेऽह कह नौणुगमिस्समेको ॥३४॥ छाया-यथा च भवति ! तनुजा भुजगमो, निर्मोचनी हित्वा पर्येति मुक्तः । एवमेतौ जातोप्रजहीतो भोगान्, तामह कथ नानुगमिष्याम्येकः ॥३४॥ टीका-जहाय '-इत्यादि । हे भवति-हे ब्राह्मणी ! यथा च भुजगासर्पः तनुजा-शरीरोत्पन्ना निर्मोचनी- होकर पुनः भाई वधुओके साथ आकर न मिलो इस भावसे मै कहती हूँ कि पहिले ही इसका अगीकार करना आपको उचित नहीं है। आपतो (मए समाण-मया समम् ) मेरे साथ (भोगाइ भुजाही-भोगान् भुत्व) भोगोंको भोंगो। देखो (भिक्खायरिया विहारो दुःख-भिक्षाचर्या विहारः दुःखम् ) भिक्षावृत्ति करना और रातदिन एक ग्रामसे दूसरे ग्राम विहार करना इसमें कौनसा आनद हे यह तो एक प्रकारका दुःख ही है। शिरके केशोंका लुचन करना यह भी विहार शब्दसे ग्रहण कर लेना चाहिये ॥३३॥ वापिस लौटने रूप पत्नीके सदेहको दूर करनेके लिये भृगुने कहा- પ્રવાહ જેવી આ મુનિદીક્ષાથી પાછા ફરીને પાછા ભાઈબધુઓની સાથે આવીને ન મળે આ ભાવથી જ હું કહું છું કે, પહેલેથી જ દીક્ષા અગિકાર કરવી मापन भाट अत्यारे उचित नथी मामए समाण-मयासमम् भारी साथ तीन भोगाइ भुजाहि-भोगान् मुख बागान गयो तुम लक्षावृत्ति की અને રાતદિવસ એક ગામથી બીજે ગામ વિહાર કર એમાં કયો ખાન દ છે? એ તે એક પ્રકારનું દુખ જ છે માથાના વાળનું લેાચન કરવું એ પણ વિહાર શબ્દમાં જ ગ્રહણ કરવું જોઈએ છે ૩૩ છે દીક્ષા લીધા પછી સ સારમાં પતે પાછા ફરશે એવા પત્નીના સંદેહને ८५८ उत्तराण्ययनदरे पत्युचनं निशम्य यशानाम्नी ब्राह्मणी प्राह- - मा हु तुम सोयरियाण संभरे , जुण्णो व हसो पडिसोयगांमी। भुंजाहि भोगाइ मैए समाण, दुःख खु भिक्खोयरिया विहीरो॥३३॥ छाया-मा हु व सोपर्याणा सस्मरेः', जीर्ण इच हसः प्रविस्रोतोगामी । भुडन भोगान् मया सम, दुख खलु भिक्षाचर्या विहारः ।। ३३ ॥ टीका-'मा हु'- इत्यादि। हे सामिन् ! त्व सोदराणा-सहोदरभ्रातृणाम् , उपलक्षणात् शेषस्वजनानां भागाना च, मा हु सस्मरेमा खलु स्मापी 'हु' शब्दो निश्चये । अत्र दृष्टान्तमाह 'जुष्णोर 'इत्यादि-इस-यथा प्रतिस्रोतोगामी भतिस्रोतसिम्प्रवाह प्रतिकूलदिशि तरन् जीर्णो वृद्धो हसः स्मरति । अय भाव-यथा वृद्धो हंसो नदी स्रोतसि प्रकृष्टकष्टकर भविफूलगमनमारभ्यापि तरणाशक्तः पश्चादनुकूलस्रोतस्तरण सस्मरन् अतीवखिन्नमानस एव अनुशोचति-किमर्थं मया प्रतिकूलस्रोतस्मरणमारब्धम्। एवमनुशुच्य पुनरनुकूलस्रोतोऽभिमुखमेर प्रत्यावर्तते । एव त्वमपि उतभार वोढुम- मेरा यह सब प्रयास है। अतः पूर्वोक्तरूप वचनोंसे हे ब्राह्मणि ! तुम मेरे मनको अब नही लुभा सकती ॥३२॥ पतिके वचन सुनकर उसकी भार्या यशा कहती है-'मा हु तुम' इत्यादि। अन्वयार्थ पतिके पूर्वोक्त वचन सुनकर ब्राह्मणीने कहा-है स्वा- मिन् । (पडिसोयगामी जुण्णो हसा व तुम सोयरियाण मा सभरे-प्रति- स्रोतो गामी जीर्णः हस इव त्व सोदर्याणा मा सस्मरे.) जिस प्रकार प्रतिकूल प्रवाहमे वहतो हुआ वुड्डा इस अनुकूल प्रवाहकी स्मृति करके उस ओर आजाता है इसी प्रकार तुम भी मुनि होकर अपने भाई यधुओंकी याद कर पुनः प्रतिकूल प्रवाह जैसे इस मुनि दीक्षासे वापिस નથી, પરંતુ મુક્તિના નિમિત્ત જ મારે આ સઘળો પ્રયાસ છે આથી પૂર્વોકતરૂપવિચ નથી બ્રાહ્મણ ! તમે હવે મારા મનને ચલાયમાન કરી શકશો નહીં ૩૨ છે पतिनु वयन सामान तेनी पत्नी या छ-" मा हु तुम"-त्या ! અન્વયાર્થ–પતિના પૂર્વોક્ત વચન સાંભળીને બ્રાહ્મણીએ કહ્યું કે, स्वामिन् ! पडिसोयगामी अण्णा हसोव तुम सोयरियाण मा सभरे-प्रतिस्रोतोगामी जीर्ण हस इव त्व सोदर्याणा मा सस्मरे के प्रभारी प्रति प्रवाहमा पहेत। જનાર બુઢ્ઢો હસ અનુકૂળ પ્રવાહની સ્મૃતિ કરીને એ તરફ જાય છે પ્રમાણે તમે પણ મુનિ બનીને પિતાના ભાઈબધુઓ યાદ કરીને ફરીથી પ્રતિકૂળ આજ - - प्रियदर्शिनी टीका म. १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीवचरितम् पुनरपि तदेशाह- मूलम्- छिदित्तु जालं अवल व रोहिया, मच्छा जहा कामगुणे पहाय। धोरेयसीला तसा उदारा, धीरी हुँ भिक्खायरिय चैरंति ॥३५॥ छाया-छित्त्वा जालम् जगल वा रोहिता, मत्स्या यथा कामगुणान् प्रहाय । धौरेय शीलास्तपसा उदारा, घीरा हु भिक्षाचयां चरन्ति ।। ३५॥ टीका-'छिदित्तु'-इत्यादि । हे ब्राह्मणी ! यथा रोहिताः = रोहितजातीया मत्स्या अपल-जीर्णम्, वा शब्दाव-सनलमपि जाल स्वतीगपुन्छादिना डिचा निर्भयस्थाने सुखेन विच- रन्ति । तथैव धौरेयशीला-धुर भार वहन्ति ये ते धौरेयास्तेपामिव शीलम्-उद्- ढभारनिदणसामथ्य येषां ते तथा, भारोद्वहनसम - इत्यर्थः, तपसा अनशना- दिना उदारा प्रधानाः धीराः परीपहोपसर्गसहने, कामगुणान्-रमणीयशब्दादि विषयरूपान् महाय-परित्यज्य, हु-निश्चयेन भिक्षाचा-चरन्ति । यथा रोहित फिर इसी चातको कहते हैं-'छिदित्तु' इत्यादि । अन्वयार्थ हे ब्रामणि ! (जहा-यथा) जैसे (रोहिया-रोहिताः) रोहित जातिके मत्स्य (अयल जालम् वा छिदित्तु-अवल जाल वा छित्वा) जीर्ण अथवा अजीर्ण जालको अपनी तीक्ष्ण पुच्छ दाढ आदि द्वारा छेदित करके निर्भय स्थानमे सुखपूर्वक विचरते हैं उसी प्रकार (धोरेयसीला- धौरेयशीला.) भारको बन करने वालोके जैसे अर्थात् रक्खे गये भारको वहन करनेकी शक्तिवाले एव (तवसा उदारा-तपसा उदाराः) अनशन आदि तपोंके आचरण करनेसे सर्व प्रधान तथा ( वीरा-धीराः) परीपद और उपसर्गके सहन करनेमे धीर चीर व्यक्ति भी (कामगुणे पहाय-काम- शथी २ वातन छ-"निंदित्तु"-त्या | मन्वयार्थ - Utी ! जहा-यथा रेभ रोहिया-रोहिता Gिaondi भायु अबल जाल वा छिदित्तु-अपल जाल वा छित्वा स मथवा मन પિતાની તીક્ષણ પુંછડી, દાઢ, વગેરેથી કાપીને નિર્ભય થઈનેસુખપૂર્વક વિચરે છે भर धौरेयसीला-धोरेयशीला मारने १७ ७२५४ाणानी मा मथात् रामपामा मावस मारने पहुन ४२वानी शतिपणा मन तवसा उदारा-तपसा उदारा मनशन साहित्यानु सायर ४२वाभा सर्व प्रधान तथा धीरा-वीरा परिष भने सान सहन उपामा धारपी२ व्य6ि1 ५ कामगुणे पहाय- . उत्तराभ्ययनसूत्र कन्चुलिका हित्वा-परित्यज्य मुक्ता निरपेक्षः सन् मयातिम् गच्छति न पुनस्ता गृह्णाति । एवम् अनेन प्रकारेण एतो जातो=पुनो मोगान् मनोझशब्दादिरूपान् प्रजहीता परित्यजतः । नर्दि-एका-पुत्रयोनिर्गमनादसहायोऽह कथ तौ पुत्रौ नानु- गमिष्यामि । पश्यमेनानु गमिष्यामि पुत्री। यथा सर्प कञ्चकमपहाय गच्छति । तथैव ममैतौ पुत्री सनि भोगान परि-' त्यज्य प्रज्या गृहीतः । तद्विरहितोऽइमेकाफी गृहे स्थातु न शक्नोमि । अतोऽह- मपि पुनयुगलेन साक मनजिष्यामि न पुनरागमिष्यामीति भावः ॥ ३४॥ 'जहाय भोई इत्यादि। अन्वयार्थ-(भोई-भवती) हे ब्राह्मणी (जहा-यथा) जैसे (भुयंगो- भुजङ्गः) सर्प (तणुय-तनुजाम् ) शरीरोद्भव (निम्मोडणि-निर्मोचनीम्) अपनी काचलीको (हेच्च-हित्या) छोड़ करके (मुत्तो-मुक्तः) स्वतत्र होकर (पलेइ-पयेति) घूमता फिरता है किन्तु उस कांचलीको फिर नहीं ग्रहण करता है (एवम् ) इसी प्रकार (एयजाया एतौ जातौ) ये दोनों पुत्र (भोण पयहति-भोगान् प्रजहीतः) भोगोंको छोड़ रहे हैं तब (एको अह-एकःअहं) अकेला मैं (ते कह नाणुगमिस्स-तौ कथ नानुगमिष्यामि) उन दोनोंका अनुसरण क्यों न करुगा अवश्य ही करुगा फिर वापिस नहीं आऊगा। भावार्थ-जिस प्रकार सर्प कचुकीको छोड़नेमें आनन्द मनाता है और स्वतत्र होकर धूमता फिरता है उसी प्रकार ये मेरे दोनों पुत्र भोगों का परित्याग करनेमे आनद मना रहे है । अत' इनसे परित्यक्त हुआ मैं 'अकेला अब इस घर मे रहकर क्या करूगा । इसलिये मैं भी इन्हींके साथ दीक्षा लूगा। विश्वास रखो मै वापिस फिर घर नही आऊंगा॥३४॥ દૂર કરવા માટે પુરોહિતે કહ્યું जहा य भोई "-त्याह! भ-क्या-भोई-भवति! 8 प्राणी ! जहा-यथा रेभ भुयगो-भुजङ्ग सर्प घाताना तणुय-तनुजाम् शरीर ७५२नी निम्मोइणी-निर्मोचनीम् ।यमान हेच्च- हित्वा छ।सन मुत्तो-मुक्त तत्र मनी पलेइ-पर्येति तो ३२ छे ५२तु त 'यणाने शथी तो पY नयी एव एवम् 'मेर शत एय जाया-एतौ जातो આ બન્ને પગે ભેગેને છેડી રહ્યા છે ત્યારે હું પણ એ બંનેનું અનુકરણ શા માટે ન કરૂ? અવશ્ય કરીશ અને સંસારમાં ફરી પાછા આવવાને નથી ભાવાર્થ-જેમ કાચળીને છોડવાથી સર્ષ આનદ માને છે અને સ્વતંત્ર થઈ હરેફરે છે એજ પ્રકારે મારા બન્ને પુત્રે ભોગે પરિત્યાગ કરવામા આનદ માની રહ્યા છે. આથી એમનાથી છુટા પડીને હું એકલે આ રહીને શું કરું ? આ માટે હું પણ તેમની સાથે દીક્ષા લઈશ વિશ્વાસ રાખો કે, હું ફરીથી ઘેર પાછો નહી ફરે છે ૩૪ -- ૨મા - J प्रियदर्शिनी टोका म. १४ नन्ददत्त-नन्यप्रियादिपइजीवचरितम् ८६१ पुनरपि तदेह- मूलम् छिंदित्तु जालं अवलं व रोहिया, मच्छा जहा कामगुणे पहाय। धोरेयसीला तसा उदारा, धीरी हुँ भिक्खोयरिय चरति ॥३५॥ छापा-उिचा जालम् अमल वा रोहिता, मत्स्या यथा कामगुणान् प्रहाय । धोरेय शीलास्तपसा उदारा, धीरा हु भिक्षाचया चरन्ति ॥ ३५।। टीका-'छिदित्तु'-इत्यादि । हे ब्राह्मणी ! यथा रोहिताः = रोहितजातीया मत्स्या अमल-जीर्णम्, वा शब्दात्-सनलमपि जाल स्वतीगपुन्छादिना छिया निर्भयस्थाने सुखेन विच- रन्ति । तथैव धौरेयशीलाम्पुर भार वहन्ति ये ते धीरेयास्तेपामिव शोला-उद्- ढभारनिर्वहणसामध्य येषां ते तथा, भारोद्वहनसम - इत्यर्थः, तपसा अनशना- दिना उदारा प्रधानाः धीराः परीपहोपसर्गसहने, कामगुणान् रमणीयशब्दादि विषयरूपान् प्रहाय परित्यज्य, हु-निश्चयेन भिक्षाचया-चरन्ति । यथा रोहित फिर इसी यातको कहते हैं-'छिदित्तु' इत्यादि । अन्वयार्थ हे ब्रामणि ! (जहा-यथा) जैसे (रोहिया-रोहिताः) रोहित जातिके मत्स्य (अथल जालम् वा छिदित्तु-अवल जाल वा छित्त्वा) जीर्ण अथवा अजीर्ण जालको अपनी तीक्ष्ण पुच्छ दाढ आदि दारा छेदित करके निर्भय स्थानमे सुखपूर्वक विचरते है उसी प्रकार (धोरेयसीला- धौरेयशीलाः) भारको चह्न करने वालोके जैसे अर्थात् रक्खे गये भारको वहन करनेकी शक्तिवाले एव (तवसा उदारा-तपसा उदाराः) अनशन आदि तपोंके आचरण करनेसे सर्व प्रधान तथा (वीरा-धीराः) परीषद और उपसर्गके सहन करनेमें धीर वीर व्यक्ति भी (कामगुणे पहाय-काम- शथी म पातन डे -"जिंदित्तु"-त्याहि । मन्वयार्थ- Aapl ! जहा-यथा रेभ रोहिया-रोहिता लिनतर्नु भाण्डं अबल जाल वा छिदित्तु-अचल जाल वा छित्वा व मथा मनन પિતાની તીક્ષણ પુછડી, દાઢ, વગેરેથી કાપીને નિર્ભય થઈને સુખપૂર્વક વિચરે છે सरश धौरेयसीला-धौरेयशीला सारने १४२पावणानी मा मात् राभवामी मावस मारने पहुन ४२वानी शस्तिपणा मन तवसा उदारा-तपसा उदारा मनशन मादि तपानु मायर ४२वामा सर्प प्रधान तथा धीरा-वीस परिपड भने उपसर्गन सहन स्वामी धारवा२ ०यति पशु कामगुणे पहाय- उत्तराध्ययमको जातीया मत्स्याः सतीगपुच्छेन जालं छिचा निर्भयस्थान समाश्रित्य मुखेन विहरन्ति, न पुनर्नाले निपद्धा भवन्ति । वधर नतभारोद्वहनगमर्थाः सत्ववन्तस्तप स्विनो दुस्त्यजानपि कामभोगान्धान अनित्याशरणादि द्वादशभागनामिश्छिस्या सुखेन भिक्षाची कुर्वन्तो ग्राममगरादिपु विहरन्ति । न पुनः कदापि कापभोग- चशगा भरन्ति । अहमपि मनग्य न कामभोगपशगो भविष्यामि । अतः प्रत्रजिष्या- म्येवेति सूत्राशयः ॥ ३५॥ गुणान् पराय) रमणीय शब्दादिक विषयरूप कामगुणोंका परित्याग करके (हु) निश्चयसे (भिक्खायरिय चरति-भिक्षाचर्याम् चरन्ति) भिक्षावृत्तिको करते है अर्थात् मोक्षमार्गमें विचरते हैं। पुनः लौटकर वापिस घर नही आते हैं। भावार्थ-जैसे रोहित जातीय मत्स्य तीक्ष्ण पुच्छ आदिसे जालको छेदकर निर्भय स्थानका आश्रय कर वहा सुखपूर्वक विचरते हैं फिर वे जालमें नहीं फंसते हैं उसी प्रकार जो मोक्षाभिलापी महापुरुष व्रतोंके भारको उठानेमे शक्तिशाली हुआ करते हैं-अनशन आदि तपस्याओंकी आराधना करनेसे जरा भी नहीं घबराते है वे दुस्त्यज भी कामभोगोंके बधनोंको अनित्य अशरण आदि थारर प्रकारकी भावनाओंके बलपर काटकर सुखपूर्वक भिक्षाचर्या करते हुए ग्राम नगर आदिकोंमें विचरण करते है । अर्थात् मोक्षमार्गमे विचरते है किन्तु फिर वे पुनः कामभोमोमें नहीं फंसते है इसलिये मैं भी हे ब्राह्मणि ! दीक्षित होकरके पुनः काम- भोगोंके आधीन नही बन गा । स्वतन्त्रतापूर्वक मुनिवेपमे विचरण करता हुआ अपने सयमकी रक्षा करूँगा ॥३५॥ कामगुणान् प्रहाय २भीय Availes वि५५३५ मनशाना परित्या शनिश्चयथी ભિક્ષાવૃત્તિ કરે છે અર્થાત્ મોક્ષમાર્ગમા વિચરે છે તે ફરી પાછા ઘેર ફરતા નથી ભાવાર્થ-જેમ હિત જાતની માછલી તીક્ષણ પુરછ આદિથી જાળને કાપી નાખીને નિર્ભય સ્થાનને આશ્રય કરી ત્યા સુખપૂર્વક વિચારે છે અને પછીથી જાળમાં ફરીથી ફસાતી નથી એજ રીતે જે મોક્ષાભિલાષી મહાપુરુષ વ્રતના ભારને ઉઠાવવામાં શક્તિશાળી રહ્યા કરે છે અનશન આદિ તપસ્યા એની આરાધના કરવામાં જરા પણ ગભરાતા નથી તેઓ દુર્યજ્ય કામ ભોગના બે ધનેને પણ અનિત્ય અશરણ આદિ બાર પ્રકારની ભાવનાઓના બળથી કાપીને સુખપૂર્વક ભિક્ષાચર્યા કરતા કરતા ગામનગર આદિમા વિચરણ કરે છે અર્થાત મોક્ષમાર્ગમાં વિચરે છે પરંતુ ત્યાંથી પાછા ફરીને તેઓ કામમા ફસાતા નથી આ માટે હુ પણ તે બ્રાહ્મણ ! દીક્ષિત થઈને ફરીથી કામભોગને આધિન બનવાને નથી સ્વતંત્રતા પૂર્વક મુનિ વેશમાં વિચરણ કરતે રહીને મારા સયમની રક્ષા કરીશ ૩૫ - - प्रियदर्शिनी टोका अ० १४ नन्ददत्त-नन्दमियादिपइजीपचरितम् ८६३ इत्य भृगुपचन श्रुत्वा ब्राह्मणी माह- मूलम्- नहेवे कुचा समईकमता, तोणि जालोणि दलित्तु हसौ । पंलिति पुत्ता ये पैई ये मञ्झ, ते ह कह नानुगमिस्समेका॥३६॥ आया-नभसीवनौञ्चाः समतिकामन्तस्ततानि, जालानि दलयिता हसाः! परियन्ति पुत्रौ च पतिश्च मम, तानह कथ नानुगमिष्याम्येका ॥३६॥ टीका-'नहेव' इत्यादि- इव-यथा कोचाकोचपक्षिणो, इसा: हसपक्षिणच ततानि-विस्तृतानि जालानि दलयित्वा ग्लिा तांस्तान देशान् समतिकामन्त-समुलड्ययन्तः नभसि- आकाशे परियन्ति समन्ताद् गच्छन्ति । तथैव मम पुत्रौ च पतिश्च जालोपममेतद् विपयामिप्वङ्ग लित्वा, तानि तानि सयमस्थानानि समतिकामन्तः, नभाकल्पे निरुपलिप्ते सयममार्ग परियन्ति-विचरन्ति । तेपा विरहाद् एका असहायाऽह तान्- इस प्रकार भृगुके वचन सुन कर ब्राह्मणीने क्या कहा-वह इस गाथा द्वारा प्रकट किया जाता है-'नहेच कुचा' इत्यादि । अन्वयार्थ-(इव-इव) जैसे (कुचा-क्रौञ्चाः) कोच पक्षी एव (हसा-साः ) रसपक्षी (तयाणि जालाणि-ततानि जालानि) विस्तृत जालों का (दलित्तु-दलयित्वा) छेदन करके भिन्न भिन्न देशोंको उल्लघन करते टए (नहेव समहकमता-नभसि समतिकामन्ति) आकाशमें स्वतन्त्र उडते है उसी प्रकार मेरे पति और दोनों पुत्र जालोपम विषयों में अभिष्वगका छेदन करके उन २ सयमस्थानोंको अच्छी तरह पालन करते हुए नभः कल्प निरुपलिप्त सयममार्ग में (पलिंति-परियन्ति) जन विचरण करना चाहते हैं तो (एका-एका) असहाय बनी हुई (ह- આ પ્રકારના ભગુના વચન સાંભળીને બ્રાહ્મણીએ શું કહ્યું તે આ ગાથા द्वारा ४३पामा मावे-" नहेव कुचा" त्याह म-पयार्थ:--इव-इस रेम कुचा-क्रोच्चा होयपक्षी मने हसा हसा इस भक्षा तयाणि जालाणि-ततानि जालानि पिस्तुत लगानु दलितु-दलयित्वा छहन शन मिन भिन्न देशानुन रीन नहेव समइफमता-नभसि समतिकामन्ति આકાશમાં સ્વતંત્ર ઉડે છે એ પ્રમાણે મારા પતિ અને બને પુત્ર જાલોપમ વિષયના અભિધ્વ ગનુ છેદન કરીને એ એ સમયમરથાનેનુ સારી રીતે પાલન ४२॥ ४२ नम ६५ नि३५लित सयममार्गमा पलिति-परियन्ति न्यारेविय- २५ ४२वानु या छे त्यारे एका-एका असहाय मनश्री ह-अहम् એવી - पतिपुनान् कध नानुगमिष्यामि अपि वनुगमिष्याम्येव । एंव निश्रित्य चस्वा. रोऽपि प्रबजितुमुधता इति भावः ॥ ३६ ॥ इत्थ चतुर्णामपि मनज्या प्रतिपचिप्तमये यदभूत्तद् द्वादशमिर्गाथामिः माह- मूलम् - पुरोहियं तं ससुय संदार, सुच्चाभिनिखम्म पहायभोगे। कुडुवंसार विउल्लुत्तम"त, रौय अभिक्ख सैमुवाय देवी" ॥३७॥ छाया-पुरोहितं त समुत सदार, श्रुत्वाऽभिनिष्फ्रामन्त प्रहाय भोगान् । कुटुम्बसारमपि तु लुप्तयन्त, राजानमभीरण समुगाच देवी ।। ३७ ।। टीका-'पुरोहिय'-इत्यादि । भोगान् शब्दादीन् प्रहाय परित्यज्य समुत-सपुर सदार सखीक तम्प्रसिद्ध अहम् ) मैं भी (ते कह नानु गमिस्तम्-तान् कब नानु गमिष्यामि ) फिर क्यों न उन्ही के मार्गका अनुसरण करू किन्तु अवश्य करू । भावार्थ-जिस प्रकार काच और हसपक्षी विस्तृत जालोका छेदन करके नानादिशाओं में स्वेच्छानुसार विचरण करते हुए आकाशमें उडते हैं-उसी प्रकार जर मेरे पति एव पुत्रोंने विषयाभिलाषाओंका परित्याग कर सयममार्गमे विचरण करना अगीकार किया है तो फिर मैं भी क्यों इनसे पीछे रहू-मैं भी सयममार्गको धारण करु । इसी में मेरे इस जीवनकी सार्थकता है ।। ३६ ॥ इस प्रकार चारों के प्रव्रज्या लेने का निश्चय होने पर जो हुआ वह अब बारह गाथाओ से कहते हैं-'पुरोहिय' इत्यादि । अन्वयार्थ-(अभिनिखम्म-अभिनिष्क्रम्य) घरसे निकल करके वे कह- नानु गमिस्सम्-तान् कथ नानु गमिष्यामि भना। भानु अनुसरण “શા માટે ન કરૂ? હું પણ એ માર્ગનુ જરૂરથી અવશ્ય અનુસરણ કરીશ ભાવાર્થ-જે રીતે ક્રૌચ અને હસ પક્ષી વિસ્તૃત જાળનુ છેદન કરીને અનેકવિધ દિશાઓમાં સ્વેચ્છાનુસાર વિચરીને આકાશમાં ઉડે છે એજ પ્રકારે મારા પતિ અને પુત્રોએ જારે વિષય અભિલાષાઓને પરિત્યાગ કરી સયમ માર્ગમા વિચરણ કરવાને નીર્ણય કર્યો છે તે પછી હું પણ એમનાથી પાછળ શા માટે રહુ હુ પણ સયમમાગેને ધારણ કરું એમાં જ મારા આ જીવનની સાર્થકતા છે કે ૩૬ છે આ ચારેય જણાને પ્રવ્રજ્યા લેવાને દેઢ નિશ્ચય થઈ જવાથી જે બન્યુ तवे मार माथामाथी ४ छ- पुरोहिय "-त्या ! मयार्थ- अभिनिक्सम्म-अभिनिष्क्रम्य रथी नीजान तथा भोगे पहाय-

प्रियदर्शिनी टीका अ० १४ नन्ददत्त-नन्दमियादिपरजीवचरितम्
भृगुनामानं पुरोरितम् अभिनिष्क्रामन्त-दीक्षाय विनिर्गच्छन्त श्रुत्वाऽपि श्रुत्वैर
तस्य पुरोहितस्य कुटुम्बसार-कुटुम्मस्याधारभूत धनवान्यादिक तु-निश्चयेन लुप्त
यत्ननिर्नामक कुन्ति-गृहन्तमित्यर्थः, राजान देवी कमलावती अभीक्ष्ण-पुनः
पुनः समुपाच-सम्यक् प्रकारेणाननीत् ।।
यद्वा-द्वितीयपक्षेऽस्या छाया-"पुरोहित त समुत सदार, श्रुत्वाऽभिनिष्कम्य
महाय भोगान् । कुटुम्बसार विपुलोचम त राजनमभीक्ष्ण समुवाच देवी॥"
अनेयं व्याख्या-
अभिनिष्क्रम्य = गृहानिर्गत्य भोगान्-शन्दादीन् महाय-परित्यज्य, तथा-
विपुलोत्तमम् विपुल प्रचुरम् , उत्तम-प्ठम् , कुटुम्बसार-कुटुम्बसाधारभूत-धन-
धान्यादिक च त्यतया समुत-सपुन सदार-सस्त्रीक त भृगुनामान पुरोहित प्रत्रजित
श्रुत्वा पुरोहितस्प तत् प्रचुर धनमभिलपन्त राजानम् देवी कमलादेवी भीक्ष्ण=
पुन पुनः समुपाच-सम्यकमकारेण अत्रवीत् ॥ ३७ ॥
कमलारती राज्ञी यदब्रवीत्तदुच्यते-
.
तथा (भोगे पहाय-भोगान् प्रदाय) शब्दादिक भोगोका परित्याग कर
के पब (विउलुत्तम कुडवसारवि-पुलोत्तम कुटुम्बसार) बहुत एवं श्रेष्ठ
ऐसे कुटुम्बके आधारभूत धनधान्यादिकका भी परित्याग करके (ससुय
सदार-समृत सदारम् ) पुन और स्त्री सहित दीक्षित हुए (त पुरोयि
सुच्चा-एत पुरोहित श्रुत्वा) उस पुरोहितको सुनकर (तत् “अभिलपन्तम्")
अस्वामिक उसके उस प्रचुर धन धान्यादिके स्वामी बननेकी अभिलाषा
वाले (राय-राजानम् ) राजासे (देवी-देवी) कमलावतीने (अभिक्ख-
अभीक्षणाम् ) चारवार (समुघाय-समुवाच ) लम्यक् मकारसे कहा ॥३७॥
भोगान् प्रहाय शान्ति गाना परित्या शन, मन विउलुत्तम कुटुम्बसार,
-विपुलोत्तम कुटुम्बसार घ! भने ०3 मेवा टुमान धारभूत धनधान्या
हिना ५ परित्याग ४शने समय सदार-ससुन सदारम् पुत्र भने श्री साथीक्षित
थयेा त पुरोहिय सुच्चा-एत पुरोहितं श्रुत्वा पुशलितनी MY अने. भस्वाभि
એના ધનધાન્યની જાણ રાજાને થતાં એ પ્રચુર ધનધાન્યાદિકના સ્વામી બનવાની તેને
मनिषा nidi ये राय-राजानम् रागन. २७॥ देवी-देवी भलायती मनs
अंडारे अभिक्सण-अभिक्ष्ण पारवार समुवाय-समुवाच सारी रात सभाव्या ॥३७॥

,
वंतासी पुरिसो रायं, ने सो होई पसंसिंओ।
माहणेण परिच्चंत्तं, धणं आदोउ मिच्छसि ॥३८॥
छाया-धान्ताशी पुरुषो राजन्, न स भाति प्रशसितः ।
ब्राह्मणेन परित्यक्त, धनमादातुमिच्छसि ॥३८॥
टीका-चंतासी'-इत्यादि।
हे राजन् ! यः पुरुषो वान्ताशीबान्तभोजी भवति, स सद्भिः प्रसिदो न
भवति । ननु वान्ताशीभनतु सिद्धिरमशसितः, तावता फिमिस्याह-माहणेण'
इत्यादि-जाह्मणेन परित्यक्त परिहत धनम् आदातु ग्रहीत स्लमिच्छसि, अवस्वमपि
वान्ताशी एप, अतो न सता श्लाघनीयो भवसि । अयं भाव -परित्यक्त धन हि
गृहीतोज्झितत्वाद् वान्तमित्र, तदिच्छन् भवानपि वान्ताशीवा वान्ताशी हि न कदापि
सता श्लाघनीयो भाति । अतो मा भूद् भवान् वन्ताशी । नैतदुचित भवाशामिति।।
कि च-
मूलम्---
सब जग जइ तुह, सव वा वि धणं भवे।
सव्वं पि"ते" अपनत्त, ने ताणाय "त तव ॥ ३९ ॥
छाया-सर्वं जगद् यदि तव, सर्व वाऽपि धन भवेत् ।
सर्वमपि तेऽपर्याप्त, नैव नाणाय तत्तव ॥३९॥
टीका-सव्व '-इत्यादि।
हे राजन् ! यदि सर्वे जगत्-समस्तोऽपि लोका तर भवेत् त्वदधीन भवेत् ।
रानी कमलावतीने राजासे जो कहा सो कहते हैं-'वतासी' इत्यादि
अन्वयार्थ-(राय-राजन् ) हे राजन् । (पुरिसो-पुरुषः) जो पुरुष
(वतासी-वान्ताशी) बान्तको खानेवाला होता है (सो-स.) वह
(पससिओन होइ-प्रशसितः न भवति) प्रशसाके योग्य नहीं होता है।
जब आप यह बात जानते हो तो फिर क्यो (मारणेण परिच्चत्त-ब्राह्मणेन
परित्यक्तम् ) ब्राह्मणद्वारा परित्यक्त (धण-धनम्) चनको फिरभी (आदाउ
इच्छसि-आदातुम् इच्छसि) ग्रहण करनेकी अभिलापा करते हो ॥३८॥
सी मसापती शनने रे यु ते सूत्रधार ४ छ-" वतासी-त्यादि !
मन्वयार्थ राय-राजन् है ! पुरिसो-पुरुषा पुरुष वतासी-
वान्ताशी भीन वारसी भासने मानारथाय छ सो-स ते पसमियो न होइ-प्रशसित न
भवति असशान योग्य मानता नयी, न्यारे मापात आपली छत पछी माहणेण
परिच्चत्त ब्राह्मणेन परित्यकम् माझये त्यास ४२ वा धण-धनम् धनने आदाउ
इच्छसि-आदातुम् इच्छसि पानी मनिताशा भाटे ४॥ छ। १ ॥ ३८ ॥

प्रियदर्शिनी टीका म० १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीवचरितम् ८६७ वा-पुनः सर्वमपि । धन=समस्तमपि रजतस्वर्णरत्नादिक धन तव भवेत् तथापि सर्वमपि जगद् धन च ते तव कृते अपर्याप्तम् अपरिपूर्ण स्यात् तृष्णाया निरवधि- कलात् । अयमा भरतु तत्पर्याप्तम्, तथापि तत्सर्वं जगद् धन च तर बाणाय-रक्ष- गाय-जन्मजरामरणाधपनोदनाय नैर भवेत् । अतो वान्तसदृशमिद ब्राह्मणधन त्वया नेत्र ग्रायम् ॥ ३९॥ फिरभी-'सव्वजग' इत्यादि। अन्वयार्थ हे राजन् ! (सन्य जग-सर्वजगत् ) समस्त भी लोक (जह तुह भवे-यदि तव भवेत् ) यदि आपके आधीन हो जाय (वा-वा) अथवा (सव्व धण वि भवे-सर्व धनमपि भवेत् ) तीन लोकका जितना भी रजत म्वर्ण आदि धन है वह भी आपके खजानेमें भर दिया जाय -उस पर आपका एक छन प्रभुत्व स्थापित हो जाय तो भी (सव्व पि ते अपज्जत्त-सर्वमपि ते अपर्याप्तम् ) वह समस्त लोक एवं समस्त धन आपके लिये पर्याप्त नहीं हो सकता है, क्यों कि तृष्णा अपर्याप्त है. उससे भी आपकी यह तृष्णा शात नही हो सकती है। अथवा थोड़ी देरके लिये यह मान लिया जाय कि उससे तृष्णाकी शाति हो भी जाय, तो भी (त तव ताणाय नैव-तत् तव त्राणाय नैव ) वह समस्त वैभव आदि परिकर जन्म जरा एव मरणादिकसे आपकी रक्षा नही कर सकता है । इस लिये इस ब्राह्मणका धन जो कि वमन जैसा है आपको ग्रहण करना उचित नहीं है। सव्य जग"-त्याह! अन्वयार्थ:- शन् । सव्य जग-सर्व जगत् सघणु and ५ जइ सुहं भवे-यदि तव भवेत् ने आपने माधिन otय वा-वा मया सव्व धण वि भवे-सर्व धनमपि भवेत् तो नुरे 15 सुप माहि धन छे त पy આપના ખાનામાં ભરી દેવામાં આવે એના ઉપર આપનું એક છત્ર પ્રભુત્વ स्थापित मनीय पर सव्वपि अपनत्त-सर्वमपि ते अपर्याप्तम् मे સમસ્ત લેક, અને સઘળું ધન આપને માટે પર્યાપ્ત બની શકનાર નથી કારણ કે, તૃષ્ણ અપપ્ત છે આ કારણે આપની એ તૃષ્ણ શાંત થઈ શકે તેમ નથી અથવા થોડા સમય માટે એમ માની લેવામાં આવે કે તૃણાની શાતિ થઈ पg on a ye त तव ताणाय नैव-तत् तव त्राणाय नैव ते सा सप આદિ સઘળું જન્મ, જરા અને મરણાદિકથી આપની રક્ષા કરી શકે તેમ નથી આ માટે એ બ્રાહ્મણનું ધનકે, જે વમનના જેવું છે તે લેવુ આપના માટે ઉચિત નથી. श्री पशु-

किच-
मूलम्-
वंतासी पुरिसो रायं, ने सो होई पसंसिओ।
माहणेण परिच्चंत्तं, धणं आदीउ मिच्छसि ॥३८॥
छाया-पान्ताशी पुरुपो राजन्, न स भाति प्रशसितः ।
ब्राह्मणेन परित्यक्त, धनमादातुमिच्छसि ॥३८॥
टीका-वंतासी'-इत्यादि।
हे राजन् ! यः पुरुपो वान्ताशीयान्तभोजी भवति, स सद्विः प्रशसितो न
भवति । ननु वान्ताशी भवतु सिद्भिरमशसितः, तावता किमित्याह-'माहणेण'
इत्यादि-माह्मणेन परित्यक्त परिहत धनम् आदातु ग्रहीतु स्खमिच्छसि, अवस्वमपि
वान्ताशी एव, अतो न सता श्लाघनीयो भवसि । अय भाव -परित्यक्त धन हि
गृहीतोज्झितत्वाद् वान्तमिव, तदिच्छन् भवानपि वान्ताशीवा वान्ताशी हि न कदापि
सता श्लाघनीयो भवति । अतो मा भू भवान् चन्ताशी । नैतदुचित भवाशामिति।।
मूलम्-
सब जग जइ तुह, सव्वं वा वि धणं भवे ।
सव्व पि"ते" अपडत्त, ने ताणाय "त तैव ॥ ३९ ॥
छाया-सर्व जगद् यदि तव, सर्व वापि धन भवेत् ।
सर्वमपि तेऽपर्याप्त नैव प्राणाय तत्तव ॥३९॥
टीका-सव्व'-इत्यादि।
हे राजन् ! यदि सर्वे जगत्-समस्तोऽपि लोका तर भवेत् त्वदधीनं भवेत् ।
रानी कमलावतीने राजासे जो कहा सो कहते हैं-'वतासी' इत्यादि
अन्वयार्थ-(राय-राजन् ) हे राजन् । (पुरिसो-पुरुषः) जो पुरुष
(वतासी-वान्ताशी) वान्तको खानेवाला होता है (सो-सः) वह
(पससिओन होइ-प्रशसितः न भवति) प्रशसाके योग्य नही होता है।
जब आप यह बात जानते हो तो फिर क्यो (माणेण परिच्चत्त-ब्राह्मणेन
परित्यक्तम् ) ब्राह्मणद्वारा परित्यक्त (धण-धनम्) धनको फिरभी (आदाउ
इच्छसि-आदातुम् इच्छसि) ग्रहण करनेकी अभिलाषा करते हो ॥३८॥
२९ मतावती रानरे छु तेसूबा२४ छ-" वतोसी"-त्या !
अन्वयार्थ-राय-राजन् ! पुरिसो-पुरुषा पुरुष वतासी-
वान्ताशी भीन वारसी भासान मानार थाय छ सो-स त पसलियोन होइ-प्रशसित न
भवति असशाने योग्य मानता नधी, न्यारे वात आपलबछ। पछी माहणेण
परिच्चत्त -ब्राह्मणेन परित्यक्तम् श्रामणे त्या ४२ धण-धनम् धनने आदाउ
इच्छसि-आदातुम् इच्छसि देवानी मनिताशा भाटे ४। छ। १ ॥ ३८ ॥

' प्रियदर्शिनी टीका अ १४ नन्ददत्त-नन्दनियादिपइजीवचरितम् ८६ छाया-मरिप्यसि राजन् ! यदा तदा , मनोरमान् कामगुणान् महाय । एको हु धर्मो नरदेव! नाण, न विद्यते जन्यदिहेह किंचित् ॥ ४०॥ टीका-'मरिहिसि'-इत्यादि ! हे राजन् ! यदा तदा पा=यस्मिस्वस्मिन् काले वा मनोरमान् कामगुणान् शब्दादिरूपान् महाय-परित्यज्य मरिप्यसि अवश्यमेव प्राणास्त्यक्ष्यसि, जातस्य हि मृत्यु धुंनो भाति । उक्त च- "को वि तार तए दिहो, सुमओ समाविओ वि वा। खिईए जमा सग्गे, जो जाओ न मरिस्सइ ॥१॥ छाया-कोऽपि तापत्त्या दृष्ट , अतः सम्भावितोऽपि वा। क्षिती यदि वा स्वर्ग, यो जातो न मरिष्यति ॥१॥इति। एते मनोज्ञाः कामगुणा न त्वया साफ गमिप्यन्तीति भावः । तथा हे नरदेव मरिहिसि' इत्यादि। अन्वयार्थ हे राजन् ! (जया तया वा मणोरमे कामगुणे पहाय मरिहिसि-यदा तदा वा मनोरमान् कामगुणान् प्रहाय मरिष्यसि) जिस किसी भी समय मनोरम शब्दादिकरूप कामगुणोंका परित्याग कर आपको अवश्य ही मरना पडेगा क्यो कि "जातस्य हि ध्रुवो मृत्यु" जो जन्मता है वह अवश्य मरता है, "को वि ताव तए दिट्ठो, सुओ सभाविओ विधा। खिईए जहवा सग्गे, जो जाओ न मरिस्सइ ।।" स्वर्गमें या इस भूमडलमें कोई भी ऐसा प्राणी न देखनेमें आया है और न सुनने हीमें आया है कि जो उप्तन्न तो हुआ हो पर मरा न हो । यह विश्वास रखो-ये मनोज्ञ कामगुण आपके साथ जानेवाले नहीं हैं। अतः श्री ५-" मरिहिसि "-त्याह! मन्वयार्थ-डे २०४-! जया तया वा मणोरमे कामगुणे पहाय मरिहिसि- यदा तदा वा मनोरमान् कामगुणान् प्रहाय मरिष्यसि न्यारे त्यारे १७ प समये મરમ શબ્દાદિકરૂપ કામગુણેને પરિત્યાગ કરીને આપે અવશ્ય કરવું પડશે भडे, जातस्य हि ध्रुवो मृत्यु "२ भन्छ भपश्य भरे छ "को वि ताव तए दिट्ठो, सुओ सभाविओ विवा । विईए जसा सग्गे, जो जाओ न मरिस्सइ ॥" આ ભૂમડળમા કેઈ પણ એવું પ્રાણી જોવામાં ન આવ્યું તેમ ન તે સાભળવામાં આવ્યું છે કે, જે ઉત્પના તે થયુ હેય પુરતુ મર્યું ન હોય એટલે વિશ્વાસ રાખે કે, આ માસ કામગુણ આપની સાથે - - સ્વર્ગમાં અથવા ८६८ उत्तराध्ययनसूत्रे 'यतासी' इत्यनेन पुरोहितपरित्यक्तपित्तग्रहण गर्दितस्व, 'सव्ध जर्ग' इत्यनेन समस्वस्य जगतो धनस्य चाणकारसत्व मदर्य सम्मति तदनित्यतामाह- मूलम्- मरिहिसि रोयं । जया तया वा, मणोरमे कामगुणे पहाय । ऎको हुँ |म्मो नरदेव । तोणं, ने विजेई अन्नमिहेहे किंचि ॥४॥ भावार्थ-कमलावती देवी अपने पतिको समझा रही है कि नाथ । तृष्णाकी समाप्ति कभी किसीकी नही हुई है । अतः जब यह बात है तो फिर आपकी यह तृष्णा परधनको लेने के लिये क्यों बढ़ रही है। त्रिलोकका साम्राज्य एव उसमें रहा हुआ समस्त विपुल वैभव भी बढती हुई इस तृष्णालो मिटानेवाला नही होता है। प्रत्युत यह तृष्णा लाभ होने पर अधिकाधिक बढती रहती है । यदि मान भी लिया जाय कि इच्छित पदार्थ के मिलनेसे तृष्णाका शमन हो जाता है तो इससे क्या । क्या बहिरग अभिलपित पदार्थों की प्राप्ति मनुष्यकी जन्म जरा एवं मरणसे रक्षा कर सकती है ?। किन्तु नहीं । गाथामें रहे हुए वतासी पदसे यह प्रकट किया गया है कि पुरोहितद्वारा परित्यक्त धनका ग्रहण करना आपके लिये निंदास्पद है 'सव्व जग' इससे यह बात सूचित की गई है कि धन इस समस्त जगतकी रक्षा नहीं कर सकता है ॥३९॥ ભાવાર્થ-કમલાવતી દેવી પિતાને પતિ–રાજાને સમજાવી રહેલ છે કે નાથ ! તૃષ્ણની સમાપ્તિ કદી કોઈની થઈ નથી, તેમ કેઈની થવાની પણ નથી, તૃષ્ણ એ વાર વાર જન્મ મરણના ફેરા કરાવનાર છે જ્યારે આમ જ બીના છે તે પછી પરધનને લેવાની આપણી તૃષ્ણ કેમ વધી રહી છે? ત્રણ લોકનું સામ્રાજ્ય અને એમાં રહેલા સઘળા વિપુલ વૈભવ પણ વધતી જતી તૃષ્ણને મટાડનાર નથી બની શકતા પ્રત્યુત લાભ મળવા છતા પણુ આ તૃષ્ણા અધિ કોધિક પ્રમાણમાં વધતી જ જાય છે જે માની લેવામાં આવે કે, ઈચ્છિત પદાર્થ મળી જતા તૃષ્ણાનુ શમન થઈ જાય છે તે એથી શું એ બહિરગ અભિલષિત પદાર્થોની પ્રાપ્તિ મનુષ્યનું જન્મ, જરા અને મરણથી રક્ષણ કરી श छ ? १२ ५९ नही थामा रहे- 'वतासी' पहथी ये प्राट वामा આવેલ છે કે, પુરે હિતે ત્યાગ કરેલા એવા બીન વારસ ધનને ગ્રહણ કરવુ न्मापन भाटे से निहाप छ "सव्व जग " माथी से पात सूचित वामा આવે છે કે, ધન આ સમસ્ત જગતનું રક્ષણ કરી શકતું નથી૩૯ प्रियदशिनी टी १० १४ नन्ददत्त-नन्दनियादिपइजीयचरितम् यतश्व धर्मादन्यत्किमपि न नाणाय वा शरणाय या भरतीत्याह- मूलम्- नाह रमे पक्खिणि पजेरे वा, सताण छिन्ना चरिसौमि मोण। अकिंचणी उज्जुकंडा निरीमिसा, परिग्गेहारभ नियत्तदोसा ॥४॥ छाया-नाह रमे पक्षिणी पञ्जरे इव, सन्तानच्छिन्ना चरिष्यामि मानम् । अकिञ्चना जुकता निरामिपा, परिग्रहारम्भनित्तदोप ॥४१॥ टीका-'नाह'-इत्यादि। हे राजन् ! इव-यथा पजरे पक्षिणी न रमते-सुख नानु भाति, तथैव- अहमपि जरामरणाद्युपासहितेऽस्मिन् भवपारे न रमे = रतिं नानु भवामि । अतोऽह सतानच्छिन्ना छिन्ननोटित सन्तान-स्नेहपरम्परा यया सा, परित्यक्तपरि- वारस्नेहपरम्परेत्यर्थः, तथा अकिञ्चनाद्रव्यभानपरिग्रहरहिता, तथा ऋजुकृता- माया शल्यादि रहित तपासयमसमाराधनतत्परा तथा,-निरामिपा-निष्क्रान्ता धर्मके सिवाय कोई त्राण और शरण नहीं होता है इस यातको लेकर रानी कहती है-'नाह रमे' इत्यादि । अन्वयार्थ है राजन् । जव धर्मके सिवाय रक्षक इस जीवका कोई और नही है तय (वा-इव) जैसे (पजरे-पजरे) पीजरेमें बद हुई (पक्खिणि-पक्षिणी) पक्षिणी (न रमे-न रमते) वहां सुखका अनुभव नहीं करती है उसी तरह (अह-अहम् ) में भी जरा एव मरण आदिके उपद्रवसे युक्त इस भव रूपी पीजरेमे (न रमे-न रमे) सुग्वानुभव नहीं करती है। इसलिये अब मै (सताण छिन्ना-सतानच्छिन्ना) पारिवारिक स्नेह बधनसे रहित तथा (अकिंचणा-अकिञ्चना) द्रव्य एव भाव परि- ધર્મના સિવાય કોઈ રક્ષણ અને શરણ નથી બનતુ આ વાતને લઈને २सी ४ छ-"नाह रमे"-त्याहि! અન્વયાર્થ-હે રાજન્ ! જ્યારે ધર્મના સિવાય આ જીવનનું રક્ષણ કર नार । नथी वा-इव रेभ पजरे-पञ्जरे पारामा पुरखामा मावत पविखणि- पक्षिणी पक्षी त्या न रमे-न रमते सुमन! मनुसशतु नथी मेर प्रभाअह-अहम् पशु वृद्धावस्था भने भ२९ महिना उपद्रवयी युत मा सपथी पाराभा न रमे-न रमे सुमना अनुभव नयी ४N शती मा भाटे सोणछिन्ना- सतानछिन्ना परिवारना स्नेडमधनी २डित तथा अकिंचणा-अकिञ्चना द्रव्य मन मा परियडथी परिषत वन निरामिसा- ८७० तराम्पयनको हे नरेन्द्र ! इह मस्मिन्नसारे ससारे इह-अस्मिन् मृत्यो समायाते एको हु-एक एव धर्मः सम्यग्दर्शनादिरूपो धर्मः त्राण-शरणं भाति । धर्मादन्यत् किश्चिदपि पाणं न विद्यते नास्ति । उक्त च- " अत्येण नदराया, न ताइओ गोधणेण कइयो । धन्नेण तिलयसिट्ठी, पुत्तेहि न ताइओ सगरो ॥१॥" छाया-अर्थेन नन्दराजो, न प्रातो गोधनेन कुचिकर्णः। धान्येन तिलकठि, पुनै न त्रातः सगरः ॥ १॥ इति । अय भावः-मृत्यौ समुपस्थिते धर्म एव त्राण भवति, मुक्तिहेतुत्वात् । न च धर्मादन्यत् किंचित् । अतो धर्म एव विधेय इति ॥ ४० ॥ (नरदेव-नरदेव) हे राजन् ! (इह इह एकोहु धम्मो ताणं विज्जई-इह इह एका हु धर्मःत्राण विद्यते) (इह) इस ससारमें (इह) इस मृत्युके आने पर इस जीवकी रक्षा करनेवाला एक आराधित धर्म सम्यग्दर्शन आदि-ही है। (अन्नम् किंचि ताण न विजई-अन्यत् किञ्चित् त्राण न विद्यते) इससे अतिरिक्त और कोई रक्षा करनेवाला नहीं है । कहा भी है- "अत्थेण नदराया न ताइओ गोधणेण कुइयनो। धन्नेण तिलयसिट्ठी, पुत्तेहिं न ताइओ सगरो॥" मृत्युके उपस्थित होने पर अर्थसे नन्दराजाका, गोधनसे कुचिकर्णका, धान्यसे तिलकसेठका एव पुत्रोंसे सागरका त्राण नहीं हो सका तो फिर बाहिरी वस्तुओंसे हमारा आपका ब्राण कैसे हो सकता है । हा त्राण फरनेवाला यदि कोई है तो वह एक आचरित धर्म ही है। क्यों कि वही मुक्तिका हेतु होता है । इसलिये धर्मका सेवन ही उचित है ॥४०॥ मानानथी माथी नरदेव-नरदेव के सन् । इह इह एको हु धम्मो साणं विनई-इह इह एक हु धर्म त्राण विद्यते ॥ ससारमा मृत्युना मापाथी 241 જીવની રક્ષા કરનાર એક સમારોધિત ધમ–સમ્યગુદર્શન આદિ જ છે - किंचि ताण न विज्जइ-अन्यम् किंचित् त्राण न विद्यते मानाथी भतिशत मी કે રક્ષા કરનાર નથી કહ્યું પણ છે– "अत्येण नदराया न ताइओ, गोधणेण कुइयनी । धन्नेण तिलयसिट्ठी पुत्तेहि, ने ताइओ सगरो॥" મૃત્યુ સામે આવતા ન દરાજાને, ગેધનથી કુચિકર્ણને, ધાન્યથી તિલક- શેઠને, અને પુત્રોથી સગરને બચાવ થઈ શકે નથી તે પછી બહારની વસ્તુઓથી મારૂ અને તમારું રક્ષણ કઈ રીતે થઈ શકવાનું છે? જે રક્ષણ કરનાર કેઈ પણ છે તે તે એક માત્ર સમાચરિત ધર્મ જ છે કેમકે, તે જ મુક્તિને હેતુ છે. આ માટે ધર્મનું સેવન કરવું ઉચિત છે જવા , w - प्रियदर्शिनी टी अ० १४ नन्ददत्त-नन्दमियादिपजीवचरितम् यतय धर्मादन्यकिमपि न नाणाय वा शरणाय वा भरवीत्याह- मूलम्- नाह रमे परिखणि पजेरे वा, सताण छिन्ना चरिसौमि माण। अकिंचणी उज्जुकंडा निरामिसा, परिग्गेहारभ नियत्तदोसा ॥४१॥ छाया-नाह रमे पक्षिणी पखरे इच, सन्तानच्छिन्ना चरिष्यामि मानम् । अफिञ्चना नाजुकता निरामिपा, परिग्रहारम्भनिटचदोप ॥४१॥ टीका-'नाह'-इत्यादि। हे राजन् ! इव-यथा पसरे पक्षिणी न रमते सुख नानु भाति, तथैव- अहमपि जरामरणायुपासहितेऽस्मिन् भवपनरे न रमे = रतिं नानु भवामि । अतोऽह सतानच्छिन्ना छिन्नचोटित सन्तान-स्नेहपरम्परा यया सा, परित्यक्तपरि- वारस्नेहपरम्परेत्यर्थः, तथा अकिञ्चना-द्रव्यभावपरिग्रहरहिता, तथा ऋजुकृता माया शल्यादि रहित तपःसयमसमाराधनतत्परा तथा,-निरामिपा-निष्क्रान्ता धर्मके सिवाय कोई बाग और शरण नहीं होता है इस यातको लेकर रानी कहती है-'नाह रमे' इत्यादि । अन्वयार्थ हे राजन् ! जव धर्मके सिवाय रक्षक इस जीवका कोई और नहीं है तब (वा-इव) जैसे (पजरे-पञ्जरे) पीजरेमें वद हुई (पक्खिणि-पक्षिणी) पक्षिणी (न रमे-न रमते) वा सुखका अनुभव नहीं करती है उसी तरह (अह-अहम् ) में भी जरा एव मरण आदिके उपद्रवसे युक्त इस भव रुपी पीजरेमे (न रमे-न रमे) सुखानुभव नहीं करती है । इसलिये अब म (सताण छिन्ना-सतानच्छिन्ना) पारिवारिक स्नेह वधनसे रहित तथा (अकिंचणा-अकिञ्चना) द्रव्य एव भाव परि- ધર્મના સિવાય કોઈ રક્ષણ અને શરણ નથી બનતુ આ વાતને લઈને २९ ४ छ-" नाह रमे"-त्या!ि અન્વયાર્થ-હે રાજનું ત્યારે ધર્મના સિવાય આ જીવનનું રક્ષણ કર ना२ | नयी वा-इव रेभ पजरे-पकारे पारामा पुरपामा भाव पक्खिणि- पक्षिणी पक्षी त्या न रमे-न रमते सुमना मनुस ४३ शतु नथी और प्रभा अह-अहम् हु ५५ वृद्वावस्था मने भरण्य माहिना उपद्रवयी युत આ ભવરૂપી પાંજરામાં 7 રમે- જે સુખને અનુભવ નથી કરી શકતી આ भाट हु सतोणछिन्ना- सवानछिन्ना परिवारना नेम धनयी २हित तथा अकिंचणा-अकिश्चना द्रव्य मन मा परियडथी परिपत यन निरामिसा- ८७२ बचराध्ययनसो आमिपाद् निराभिपा-विषयभोगनिता, शन्दादयो पिया हि विषयीनीयानां गृदिइनुत्पादामिपोपमाः-तद्वनितेत्ययः, तथा-परिग्रहारम्भनिटत्तदोपा परिग्रहार- म्भावेव जीपदूषणाद्दोपौ, ताभ्या निटत्ता, अधा-परिग्रहारम्भयोर्दोषाः अमिष्वा निर्दयतादयस्तेभ्यो निटत्ता, आर्पताद्दोपशब्दस्य परनिपातः । एवभूता सती मौन-मुनिभाव चरिष्यामि-अनुष्ठास्यामि ।। ४१ ॥ दवग्गिणा जहा रंगणे, डज्जमाणेसु जंतुसु । अन्ने सत्ता पमोयति, रागदोसवसगया ॥४२॥ एवमेव वयं मूंढा, कामभोगेसैं मुच्छिया। उज्झमाणं न बुज्झामो, रागदोसैग्गिणा जंग ॥४३॥ . छाया-दाग्निना यथाऽरण्ये, दद्यमानेषु जतुपु। अन्ये सच्चाः ममोदन्ते, रागद्वेपवशगत ॥४२॥ एवमेव वय मूढाः, कामभोगेपु मूच्छिताः । दह्यमानं न बुध्यामहे रागद्वेषाग्निना जगत् ॥४३॥ टीका-दवग्गिणा' इत्यादि- यथा अरण्ये अटच्या दाग्निना=दवानलेन दद्यमानेषु सत्सु जन्तुपु-माणिपु, ग्रहसे परिवर्जित होकर (निरामिसा-निरामिपा) शब्दादिक विषयभोगों- का सर्वधा परित्याग करती है और (उज्जुकडा-ऋजुकृता) माया आदि शल्योंसे रहीत तप एव सयमकी आराधनामे तत्पर होना चाहती। इस तरह (परिग्गहारभ नियत्तदोसा-परिग्रहारभ निवृत्तदोषा) परिग्रह और आर मसे अन्य दोपोसे निवृत्त होती हुई मे (मोण-मौनम् । मुनि- भावका (चरिसामि-चरिष्यामि) आचरण करुंगी ॥४१॥ फिर भी रानी कहती है-'दधग्गिणा' इत्यादि । अन्वयार्थ-(जहा-यथा) जैसे (रण्णे-अरण्ये) वनमे (दवग्गिणा-दया निरामिपा शहा विषयलागाना सर्वथा परित्याग ४३ छु, तेभर उज्जु- कडा-ऋजुता. भाया माहिशयोथी विहीन त५ भने सयभनी आराधनामा તત્પર થવા ચાહું છું मा शत परिगहारभनियत्तदोसा-परिप्रहारमनिवृत्तदोषा परियड भने मार मथी मत पोथी निवृत्त मनीन मौण-मौन भुनि भानु चारिस्सामि-चरिष्यामि भाय२५ सय ॥ ४ ॥ शथी सी छे-“दव्वग्गिणा"-पत्याहि ! मन्पयार्थ:-जहा-यथा रेभ रण्णे-अरण्ये वनमा व्यग्गिणा-वामिना पा - - प्रियदर्शिनी टोका अ० १४ नम्बदत्त-नन्दनियाविपइजीपचरितम् ८७३ रागद्वेपरशगवारागद्वेषपशीभूताः, अन्ये अपिक्निः, सत्चा:माणिना, प्रमो- दन्ते आनन्दमनुभान्ति । न च विजानन्ति ते तदरण्यान्ततित्वाद् वयमप्यस्मि- न्नेव दापानले भस्मसा भविष्याम इति । एवमेव-अनेन प्रकारेणैव, मृहाः मोह- वशगा, उय कामभोगेपुकामौ च भोगाय कामभोगास्तेषु । तत्र कामौ शब्दरूप- लक्षणो, भोगा गन्धरसस्पर्शलक्षणाः । यद्वा-काम्यन्ते इति कामाः, भुज्यन्ते इति भोगाः, कामाच ते भोगा:-कामभोगा मनोजशब्दादयस्तेषु मुछिता गृद्धाः सन्तो रागद्वेषाग्निना दह्यमान जगत्-ससार दृष्ट्वा प्रमोदामहे,-न च बुध्यामहे-न च जानीमो यज्जगदन्तयत्तित्वेन पयमपि भस्मसाद् भविष्याम इति । जय भावः-यो हि विवेकान् रागद्वेपानधीनी भवति, स हि दयाग्निना दह्यमानान् सचाना- लोक्य 'अहमप्येवमेगानेन दहनीयः' इ त पयारोचयन् वान् सत्वान् परित्रातुं प्रयतते, न तु ममावशगः सन् प्रमोदते । यस्त्वविवेकी रागादिमाथ भाति, न स वाँस्वातु मयतते, मत्युत परिणाममपश्यन् दह्यमानास्तान् दृष्ट्वा प्रमोदते। वय. मपि विवेकविकलास्तथैव समाचाराम इति ॥४२-४३॥ ग्निना) दावानल द्वारा (जतुसु डजमाणेसु-जन्तुपु दह्यमानेपु) जन्तुओंके जलते रहते (रागदोसवसगया अन्ने सत्ता पमोयन्ति-रागद्वेप वशगता: अन्ये सत्त्वाः प्रमोदन्ते) रागदेपके वशीभूत हुए अन्य मृगादि पाणी जो नहीं जलते हैं वे आनन्दका अनुभव करते हैं (एवमेव-एवमेव ) इसी तरह (मूढा-मूढाः) मोस्वागत हमलोग भी कि जो (कामभोगेसु मुच्छ्यिा-कामभोगेषु मूछिताः) शब्द एव रूप रूपी काममे तथा स्पर्श रस गध रूप भोगमे अथवा-मनोज्ञ शब्दादिक कामभोगोमें गृद्ध बने हुए हैं (रागदोसरिरणा उज्जमाण जग न वुग्झामो-रागदेपाग्निना दय- मान जगत् न बुध्यामहे रागदेप रूपी अग्निसे जलते हुए जगतको न बारा मणी २७सा जतुसु डजमाणेसु-जन्तुपु दह्यमानेषु सन्तुमानेनन रागदोसवसगया अन्ने सत्ता पमोयन्ति - रागद्वेषवशगता अन्ये सत्वा प्रमोदन्ते રાગદ્વેષથી વશીભૂત બનેલા અન્ય મૃગાદિક જે પ્રાણુ બળતા નથી તે આનંદને मनुल ४२ छ एवमेव-एवमेव २ प्रमाणे मूढा-मूढा मालना शमा इसायेस सभी पर कामभोगेसु मुच्च्यिा कामभोगेपु मूछिता ७४ भने ३५ १३५ કામમા તથા સ્પર્શરસ ગ ધરૂપ ભેગમા અથવા મનેસ શબ્દાદિક કામમાં गद्ध मन छीमे रोगदौसम्गिणा उन्जमा जग न बुझामो-रागद्वेपाग्निना दह्यमान जगत् न बुध्यामहे ते सपष३था मनिमा मणी २९सा तननन मान અનુભવી રહ્યા છીએ, પરંતુ એ નથી જાણતા કે, અમો પણ આ જગતની અદર उ० १० विवेकिनो यत्कुर्वन्ति, तदाह- भोगे भुच्चा वमित्ता ये, लहुभूयविहारिणो । आमोयमाणा गच्छति, दिया कामकमा इव ॥४॥ छाया-भोगान् भुक्त्या वान्ता च, लघुभूतविहारिणः ! आमोदमानो गच्छन्ति, द्विजाः कामक्रमा इव ॥४४॥ टीका-भोगे' इत्यादि- ते विवेकिनो धन्याः ये हि भोगान् मनोज्ञशन्दादिविपयान् भुक्त्वा च- पुनः विपाकदारुगान् तान् भोगान् वान्ना-परित्यज्य लघुभूतविहारिणः-लघुः- वायुस्तद्भूताः तत्सदृशाः सन्तो विहरन्ति ये ते तया, अप्रतिवद्धविहारिण इत्ययः अथवा-लघुभूतः सयमस्तेन विहाँ शील येपा ते तथा सयमविहारिण इत्यर्थः, एतादृशाः सन्त आमोदमाना: आ-समन्वान्मोदमाना आनन्दमनुभवन्तो गच्छन्ति -विचरन्ति अभीष्ट स्थानम् । अनार्थ दृष्टान्तमाह-'दिया' इत्यादि, इव-यथा कामकमा काम यथेच्छ क्रमः-क्रमण गमन येपा ते तथा अप्रतिहतगमनशीला देखकर हर्पित मन होते हैं, परन्तु यह नही जानते हैं कि हम भी जगत्के भीतर वर्तमान है अतः हम भी भस्म होंगे ॥४२॥४३॥ विवेकी जन क्या करते है यह बात बतलाते है-'भोगे' इत्यादि। अन्वयार्थ-वे विवेकी धन्य हैं जो (भोगे-भोगान् ) मनोज्ञ शब्दादिक विषयोको (भुच्चा-भुक्त्वा) भोग करके पश्चात् विपाक कालमें दारुण जानकर (वमिचा-चान्त्वा) उनका परित्याग कर देते हैं और इस प्रकार होकर (लहुभूयविहारिणो-लघुभूतविहारिणः) वायुके समान अप्रतिबद्ध विहारी बन जाते है -अथवा सयमित जीवनसे जो विहार करते रहते है वे (आमोयमाणा-आमोदमाना) आनदका अनुभव करते વર્તમાન છીએ અને અમે પણ આજ રીતે ભસિમભૂત બની જવાના છીએ ૪૨-૪૩ विशु ४रे छे ते सतापामा मार छ-" भोगे"-त्या ! अन्वयार्थ-व्ये विलीन धन्य छ २, भोगे-भोगान् भने। AIRY વિષને भुच्चा-भुम्त्वा જોગવીને પછી વિપાક કાળમા દારૂણ જાણીને એને वमित्ता-वान्त्वा परित्याग ४री है छे भने से प्रभारी शन लहुभूयविहारिणो- મૂતવિનિ વાયુના જેવા અપ્રતિબદ્ધ વિહારી બની જાય છે અથવા सयभित नथी २ विहार ४२॥ २३ छेते आमोयमाणा-आमोदमाना या - प्रियदर्शिनी टीका म १४ नन्ददच-नन्दमियादिपइजीपचरितम् ८७५ द्विजाः पक्षिण आमोदमाना गन्छन्ति। एव विरोफिनोऽप्यभिष्वङ्गाभावाधर-यत्र संयमयागानिर्वहण तर गच्छन्तीति भावः ॥४४॥ पुनरयादिपु राग निवर्तयितु राजान प्रति कमलारती माह- इमे यं वंद्धा फंदति, मम हत्यज्जमागया। 'वंय च सत्ता कामसु, भविस्सोमो जैहा इमे ॥४५॥ छाया-इमे च चद्धा. स्पन्दन्ते, मम हस्तमार्य ! मागता । चय च सक्ताः कामेपु, भविष्यामो यथा इमे ॥ ४५ ॥ हुए (कामकमा दिया इव गच्छति-कामक्रमाः द्विजाः इव गच्छन्ति) यथेच्छ भ्रमण करनेवाले पक्षीयोकी तरह विचरते रहते है । भावार्थ-जिस प्रकार पक्षियोंको किसी भी स्थानमें ममत्व नही होता है, और वे प्रमुदित मन होकर स्वेच्छानुसार इधर उधर विचरते है उसी प्रकार ये विवेकी जन भी मोगोंको भोगकर पश्चात् उनको कटुक विपाकवाले जानकर उनका परित्याग कर देते है और इस तरह ये विवेकी जन जिस प्रकार वायु सर्वथा लघु होती है, उसी तरह वैपयिक भारसे रहित बनकर लघु बन जाते है अथवा उनके त्यागसे सयम जीवन व्यतीत करते हुए अप्रतिबद्ध विहारी होजाते है । इनको विहारमें बाधा करने वाली किसी भी शक्तिका साम्हना नही करना पड़ता है। जहां इनको जाना होता है वही पर चले जाते है । सयमके निर्वाहमें जहा भी इनको बाधाका अभाव प्रतीत होता है वही पर जाते है ॥४४॥ नहना अनुसय ता २हीन कामकमा दिया इव गच्छति-कामक्रमाः द्विजा इव નતિ યથેચ્છ ભ્રમણ કરવાવાળા પક્ષીઓની માફક વિચરતા રહે છે ભાવાર્થ-જે પ્રમાણે પક્ષી એને કેઈ પણ સ્થાનમાં મમત્વ થતું નથી અને પ્રકૃદિત મન બનીને સ્વેચ્છાનુસાર અહિં તહીં સ્વૈરવિહાર (છા વિહાર) કરે છે એ પ્રમાણે વિવેકી જન પણ ભેગોને જોગવીને પછીથી તેને કડવા ફળ આપનાર તરીકે જાણીને એને પરિત્યાગ કરી દે છે, અને એ રીતે એ વિવેકી જન જે પ્રમાણે વાયુ સર્વથી હલકે-નાને હોય છે એ માફક વૈષયિક ભાવથી રહિત બનીને લઘુ બની જતા હોય છે અથવા એના ત્યાગથી સયમ જીવન વ્યતીત કરીને અપ્રતિબદ્ધ વિહારી થાય છે એમને વિહારમાં બાધા કરનાર કેઈ પણ શક્તિને સામનો કરવો પડતો નથી જ્યાં તેમને જવું હોય છે ત્યા તેઓ ચાલ્યા જાય છે સય- તેમને બધાને અભાવ પ્રતીત થાય ત્યા તેઓ જાય છે ૪૪ टीका-'इमे य'-इत्यादि। हे आर्य । इमे मत्यक्षाः कामभोगाः मम, उपलक्षणात्तर च इस्तम् आगताः प्राप्ताः च=पुनः बद्धाः नियन्त्रिता अनेकविधोपाय रक्षिताः । वयाप्येते काममोगाः स्पन्दन्ते अस्थिरधर्मतया प्रचलन्ति । एते हि कामभोगा बहुधा सुरक्षिता अपि न तिष्ठन्ति, प्रत्युत प्रचलन्त्येवेत्यर्थः । च शब्दाद् वयमपि च स्पन्दामहे आयुषश्वन- लतया परलोफगमनाय वयमपि चञ्चलाः स्म। ' इत्य' इत्पविभक्तिको निर्देशः। 'अज्जमागया' इस्यत्र मझारागमः भारतत्वात् , च पुनर्वयम् गस्वरेषु एतार- शेपु कामेपु सक्ता सलग्नाः । अहो अस्माकमज्ञानता। यत एवम् , अतो व्यम्- यथा इमे पुरोहितादयस्तथैव भविष्यामः । यथाऽमीभिरेते चञ्चलाः काममोगा, परित्यक्तास्तथा-वयमपि कामभोगानेतान् परित्यक्ष्याम इति भावः ॥४५॥. 'अर्थ आदिसे राजाका राग हटानेके लिये फिर रानी कहती है- 'इमे य' इत्यादि। अन्वयार्थ-(अज्ज-आर्य) हे आर्य ! (मम हत्थ आगया-मम हस्तम् आगताः) मेरे और आपके हाथोंमे प्राप्त हुए और इसीलिये (बद्धा-यद्धाः), अनेकविध उपायों द्वारा रक्षित किये गये (इमे-इमे) ये शब्दादिक.काम भोग (फति-स्पन्दन्ते) अस्थिर स्वभाववाले होनेसे सदा स्थायी नहीं हैं किन्तु अस्थिर ही है । यहा "च" शब्दसे यह बात भी सूचित कीगई है कि जिस प्रकार कामभोग अस्थिर हैं उसी प्रकार हमलोग भी अस्थायी हैं। क्यों कि इसगतिमें हमारा अवरोधका कारण जो आयु कर्म है वह स्वय अस्थायी है। फिर भी (वय-वयम् ) अस्थायी हम (कामेसु सत्ता- कामेषु सक्ता') इन अस्थिर विषयोमे मूर्छित हो रहे है यह कितने आश्चर्यकी बात है। हमारी इस अज्ञानताका भी कही ठिकाना है ? इस અર્થ આદિથી રાજાને મેહ હટાવવા માટે ફરીથી રાણી કહે છે, " इमेय "-त्यादि। माथ-~-अज-आर्य उ माय ! ममहत्थ आगया-मम हस्तम् आगता મારા અને આપના હાથમાં પ્રાપ્ત થયેલા અને એજ માટે રદ્ધા-રદ્ધા અનેક विध, पायोथी. रक्षाये। सपा इसे-इमे मा शमा आभाग फदति-स्पन्दन्ते અસ્થિર સ્વભાવવાળા હોવાથી સદા સ્થાયી નથી, પરંતુ અસ્થાયી છે. અહી. “” શબ્દથી એ વાત પણ સૂચિત કરવામાં આવેલ છે કે, જે રીતે કામભાગ અસ્થાયી છે એજ પ્રમાણે આપણે પણ અરથાયી જ છીએ, કેમકે, આ ગતિમા અમારા અવરોધનું કારણ જે આયુષ્ય કર્મ છે તે વય અસ્થાયી છે છતા पण वय-वयम् अस्थायी सपा अ। कामेसु सत्ता-कामेषु सका मेन्मस्थायी વિષયોમાં લેલુપ બની રહ્યા છીએ કેટલા આશ્ચર્યની વાત છે? અમારી وفا - M प्रियदर्शिनी टोका अ० १७ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीयचरितम् नन्वस्थिरा अपि कामभोगा यदि मुखहेतः स्युस्तदा तत्परित्यागो न विधेय ' इति शङ्का निराकर्तुमाह-- मूलम्- सामिस कुलंलं दिस्स, वज्झमाणं निरामिसं। आमिसं सर्वमुज्झित्ता विहरामो निरामिसा ॥४६॥ छाया-सामिप कुलल दृष्ट्वा, पाध्यमान निरामिपम् । आमिष समुज्झित्ता, विहरामो निरामिपा ॥४६॥ टीका-सामिस' इत्यादि- हे राजन् ! सामिप = माससहित कुलल-पक्षिण, वाध्यमानअन्यपक्षिणा पीडधमान दष्टा-सामिपः पक्षी आमिपाऽहारिभिः पक्षिभिः पीडयते इति विलोक्य वथा निरामिप-मासरहित तमेर कुलल निरुपद्रुत दृष्ट्वा वयमपि सर्व-निरवशेषम् आमिपम्-अभिष्वगहेतुक शब्दादिविषयम् उज्झित्वा परित्यज्य निरामिषा: लिये (जहा इमे भविस्सामो-यथा इमे भविष्यामः) जैसे ये पुरोहित आदि यने हैं वैसेही हमलोग भी बनेंगे।इस प्रकार कमलावतीने राजासे कहा।॥४५॥ यदि कोई इस पर यों कहें कि विषयभोग भले ही अस्थिर हों इससे हमको क्या लाभ ?। वे यदि सुखदायी हैं तो हमको इनका परित्याग नहीं करना चाहिये । इसका उत्तर इस प्रकार है-'सामिस' इत्यादि। अन्वयार्थ-हे राजन् ! (सामिस कुलल-सामिप कुललम् ) मासको द्याये हुए पक्षीको (वज्झमाण दिस्स-चाभ्यमान दृष्ट्वा) अन्य मांस लोलुपी पक्षियों द्वारा दुःखित देखकरके तथा (निरामिस-निरामिषम् ) निरामिप उसी पक्षीको निराकुल देखकरके हमलोग भी (सव्वम् आमिस को मानतातुं ५ उयाय 3 छ ? म भाटे जहा इमे भविस्सामो-यथा इसे भविष्याम २५ मे पुरोहित कोभन्या छे त मापहरी मनो કમલાવતીએ રાજાને કહ્યું ૪૫ છે આમાં જે કંઈ એમ કહે કે, વિજયભાગ ભલે અસ્થિર હેય એની સાથે અમારે શું સમ્બન્ધ છે? એ જે સુખદાયક છે તે પછી અમારે એને પરિત્યાગ નજ કર જોઈએ એને ઉત્તર આ પ્રકાર છે "सामिस "-त्यादि। भन्क्या-डे २१ ! सामिस कुलल-सामिप-कुललम् भासने वर्धन मेहता पक्षीत वज्झमाण दिस्स-बाध्यमान हामीलn भासaigपी पक्षाच्या • अपातु नाता निरामिस-निरामिपम् निराभिप मे पक्षी न आमिस उज्झित्ता-सर्व आमिष उज्झित्वा मसिम्पसना .६७८ उत्तराभ्ययन भोगामिपार्जिता सन्तो पिहराम =विचरिष्यामः । अय भाव:-यया ममियुक्तः पक्ष्यन्तः पीडथते, पुनः स एव मासरहितो निरालो विचरति । एवमेव धनधा. न्यादियुक्ताः माणिनो दायादै पीडयन्ते । तद्रहिताच मुखेन विचरन्ति । अतो वयमपि पीडाहेतुक सर्व धनधान्यादिक परित्यज्य मण्यमझोकस्य अप्रतिबद्ध विहारिणो भूत्वा मुखेन विहरिण्याम इति ॥४६] उज्झित्ता-सर्व आमिप उज्झिस्वा) अभिष्वगके कारणभूत समस्त शब्दादिक विषयोंका परित्याग करके (निरामिसा-निरामिषाः) अब भोगरूप आमिपसे रहित होतेरा (विहरामो-विहरामः) विचरण करेगे। भावार्थ--पक्षीको मांस लिये देखकर जैसे अन्य मास लोलुपी पक्षी उसपर झपट पड़ते है-एव जर वह निरामिप हो जाता है तब उसका पीछा करना वे छोड़ देते हैं, इस तरह वह निराकुल होकर जहा उसे जाना होता है वहा चला जाता है। इसी प्रकार शब्दादिक विषयों में फसे रहना मांसको अपनानेवाले पक्षीके समान है। उस बिचारे पक्षीको जैसे अन्य मांस लोलुपी पक्षी पीडित किया करते है उसी प्रकार शब्दादिक, विषयोंमे फंसे हुए प्राणियों को भी अन्य विषयाभिलाषी पाणी दु:खित किया करते हैं। जब वह निरामिप भोगवर्जित हो जाता है तब अन्य पक्षियों जैसे दायादिक भाग लेनेवाले उसका पीछा करना छोड़ देते हैं। इस प्रकार वह निश्चिन्त होकर स्वेच्छानुसार जहा इच्छा होती है वहा विचरता है । स्वेच्छानुसार विचरणमे बाधक शब्दादिक भोग थे उनसे सारभूत सव०॥ २७६ विषयानी परित्या ४२ निरामिसा-निरामिषा ३५ भाभिषयी २खित मनीन विहरामो-विहराम पिय२५ री ભાવાર્થ-કેઈ પક્ષીની ચામાં માસ नरेभ अन्य भास લુપ્ત પક્ષી એના ઉપર ઝપટ નાખે છે અને જ્યારે તે નિરામિષ થઈ જાય છે ત્યારે તેને પીછો પકડે છેડી દે છે આ પ્રમાણે નિરાકુલ બનીને આ જવું હોય ત્યાં ચાલી જાય છે. આ પ્રમાણે શબ્દાદિક વિષમા ફસાઈ રહેવુ તે માસને અપનાવનાર પક્ષીના સમાન છે, એ બીચારા પક્ષીને જેમ અન્ય માસ લુપી પક્ષી પીડિત કર્યા કરે છે એ જ રીતે શકદાદિક વિષયમાં ફસાયેલા પ્રાણને પણ અન્ય વિષયાભિલાષી પ્રાણી સતાવ્યા કરે છે જ્યારે તે નિરામિષ ભગવત બની જાય છે ત્યારે અન્ય પક્ષીઓની માફક તેની પાસેથી ભાગ પડાવવામાં લાલુપ બનેલાએ એને પીછે છોડી દે છે આથી તે નિશ્ચિત બનીને છાનુસાર જ્યાં ઈચ્છા થાય ત્યાં વિચરે છે વેચ્છાનુસાર વિચરણમાં ७९ प्रियदर्शिनी टीका भ. १५ नन्ददत्त-नन्दप्रियाविपइजीयचरितम् उक्तार्थमेव दृढ़ी पुनरण्याइ- - गिद्धोवमे उ नच्चा णं, कामे संसारवड्डणे । उरगो सुवण्णपासेव्व, समाणो तेणं चरे ॥४७ ॥ छाया-~-गृहोपमास्तु ज्ञात्वा सलु, कामान् ससारवर्द्धनान् । उरगः सुपर्णपार्थे ३३, शङ्गमानस्तनुचरेः ॥४७॥ टीका-'गिदोवमे' इत्यादि । हे राजन् ! विषयलोलुपान् गृद्वोपमान-मृद्मसदृशात् जामिपहरणशीलान्, झाला, 'णम्' इति वाक्यालकारे तु=पुनः कामान् शब्दादिविषयाश्च ससारवर्द नान् भवरद्धिमरान ज्ञात्वा, सुपर्णपार्च = गरुडसमीपे उरग इप-सर्प इव शङ्कमानो भयनस्तः सन् तनु-स्तो-मन्द यवनयेति यारत् चरे.-क्रियानु प्रत्तो भव। यथा-गरुडोपमा विपयास्त्वान माधेरन् तथा सयममार्गे विहरस्वेति भावः॥४७॥ वह रहित बनगया अत. सुसपूर्वक विचरणमे अब उसको कोई बाधा नही सता सकती है । इसी प्रकार हम भी पीडा हेतुक सर्व धन धान्या- दिकका परित्याग करके एव भामण्य स्वीकार करके अप्रतिवद्ध विहारी होकर सुखपूर्वर विचरेंगे ॥४॥ फिर इसी वातको दृढ करनेके लिये रानी कहती हैं- 'गिद्धोवमे' इत्यादि। अन्वयार्थ हे राजन् ! विपयलोलुपजनोको (गिद्धोचमे-गृद्धोपमान) गृद्ध सदृश (नच्चा-ज्ञात्वा) जानकर तथा (कामे-कामान् ) शब्दादिक विपयोंको (ससारवड्वणे - ससारवर्द्धनान् ) भववृद्धिके करने वाले (नच्चा-ज्ञात्वा) जानकर आप (सुवणपासे उरगोन्व-सुपर्णपाचे उरगः બાધક શખદિક ભાગ હતા એનાથી મુક્ત બની તા સુખપૂર્વક વિચરણે કરવામાં તેને કેઈ પણ બાધ આવતું નથી આ પ્રમાણે આપણે પણ પીડાના હેતુ સમાન સર્વ ધનધાન્યાદિકને પરિત્યાગ કરીને તેમજ દીક્ષા અગિકાર કરીને અપ્રતિબદ્ધ વિહારી થઈને સુખપૂર્વક વિચીશુ | ૪૬ शे ये पातने १६ ४२३१ माटे सी ड छ-" गिधोवमे"-या | ArAया- रा! विषuagी मनाने गीद्वोवमेद्धोपमान् जीय सदृश नच्चा-ज्ञात्वा Mela तथा कामे-कामान् शाहि विषयाने ससारखड्डणे- ससारवर्द्धनान् सद्धिना ४२वावा नच्चा-ज्ञात्वा aneta मा५ सुवण्णपासे ८८० उत्तराभ्यपण मूलम्- नागोठेव वधणं छित्ता, अप्पणो वसइ वए । ऐय पत्थं महाराय !, इसुयारे ति में" सैंय ॥४८॥ छाया-नाग इस वन्धन छित्त्चा, आत्मनो सति बजे। एतत्पथ्य महाराज! इपुकारेति मया श्रुतम् ॥४८॥ टीका-'नागोव्य' इत्यादि- हे राजन्! नागा इस्ती यया-बन्धन छिया, आत्मनो वसति विन्ध्याटवीं बनति । तथा त्वमपि बन्धन-ज्ञानापरणीयादिकर्मपन्धन छित्ता आत्मनो वसति- मुक्तिस्थान नजेः गच्छ। एपमुपदिश्य निगमयितुमाह-'ण्य' इत्यादि-हे महा- राज ! इपुकार ! इत्येतत्पथ्य हित यन्मया सामात भवते प्रोक्त तत् मुनिजन सन्निधौ मया श्रुतम् । न तु मया स्वमनीपया प्रकल्प्य मोक्तम् ॥४८॥ इच) गरुड़के समीपमे सर्पफी तरह (सकमाणो-शङ्कमानः) भयत्रस्त होकर (तणुचरे-तनुचरे) यतनापूर्वक क्रियाओमें प्रवृत्ति करो॥४७॥ अथवा-'नागोव्व' इत्यादि । अन्वयार्थ-हे राजन् ! (इव-इव) जैसे (नाग-नागः) हस्ती (बधण छित्ता-बन्धन उित्त्वा) यधनको छेदन करके (अप्पणो वसई वए-आत्मनो वसतिं व्रजति) अपने स्थानभूत विंध्याटवीमे जाता है इसी तरह आप भी (यषण छित्ता-बन्धन छित्त्वा) ज्ञानावरणीय आदि कर्म बन्धनको नष्ट कर अपने स्थानभूत (वसइ वए-वसतिं व्रजे.) मुक्तिमें जाओ (महाराय- महाराज) हे महाराज इपुकार ! (एय पत्थ-एतत्पथ्यम् ) इसी में भलाई है। उरगोव्व-सुवर्णपाय उरग इव गइनी सामे पडसा सपनी भा सकमाणो- शकमान मयस्त थने तणुचरे-तनुचरे यत्नपूर्व ठियायामा प्रवृत्ति ॥ ॥४७॥ अथवा-"नागोव्य"-त्यादि। भन्वयार्थ-3 रान! इव-इव 20 मधनमा नयाय नाग-नाग हाथी को बधण छित्ता-बन्धन जित्वा मधननेताsी नाभी अपणो वसइ वए- आत्मनो वसतिं ब्रजति पाता। स्थानभूत विध्याटवीभा यात्या लय छ मेल प्रमाणे मा५ ५५ बधण छिता-बन्धन छित्वा ज्ञाना१२९या मना नाश ४री वाताना स्थानभूत वसई वए-वसतिं घ्रजे भुस्तिमा पढाथी लय महाराय-महाराज 3 भडारा २ ! एय पत्थ-एतत् पथ्यम् मा भारी प्रियदर्शिनी टीका अ० १५ नन्ददत्त नन्दप्रियादिपजीवचरितम् ८८१ -- - मूलम्- चईत्ता विउलं रज्ज, कामभोगे ये दुच्चए । निसिया निरौमिसा, निन्नेही, निप्परिग्गहा ॥४९॥ सम्मंधम्म विाणित्ता, चिच्चा कामगुणे बरे । तव पगिझऽहखाय, घोरं घोरपरकमा ॥५०॥ छाया-त्यच्या निपुल राज्य, कामभोगाथ दुस्त्यजान् । निर्विपयो निरामिपी, निःस्नेही निप्परिग्रही ॥४९॥ सम्यग् धर्म विज्ञाय, त्यच्या कामगुणान् वरान् । तपः प्रगृह्य यथाऽऽख्यात, घोर घोरपराक्रमौ ॥५०॥ टीका-'चहत्ता' इत्यादि- विपुल-विशाल राज्य दुस्त्यजान्-दुष्परिहरान् कामभोगान्-शब्दादिविपयाच त्यत्वा परित्यज्य सम्यग् यथारस्थित धर्म-श्रुतचारित्रात्मकं विज्ञाय-विशेषतो- (त्ति-इति)इसी प्रकार (मे-मया) मेने (मय-श्रुतम् )मुनिजनोंके समीप सुनाहै। भावार्य कमलावतीने कहते २ यह भी कह दिया कि हे नाथ ! सबसे उत्तम मार्ग तो यह है कि जिस प्रकार गजराज वधनसे रहित हो कर अपने स्थान पर चला जाता है उसी प्रकार आपको भी कर्मों का बंधन तोड कर मुक्तिस्थानमे जाना चाहिये । क्यों कि आत्माकी भलाई इसीमें है। अतः इसी निमित्तको लेकर मैंने यह सब आपसे कहा है। जैसे मैंने मुनिराजों के मुखसे सुना है ॥ ४८॥ इस प्रकार कमलावतीके वचन सुनकर प्रतिवुद्ध हुए राजाने तथा कमलावतीने क्या किया? यह इन दो गाथाओ द्वारा प्रकट किया जाता है- मता छ, त्ति-इति माप्रमाणे मे-मया में सुय- तम् मुनिरा पाथी सास छ ભાવાર્થ-કમલાવતીએ કહેતા કહેતા એ પણ કહી દીધું કે, હે નાથ ! સહુથી ઉત્તમ માગતો એ છે કે, જે રીતે ગજરાજ બ ધનથી મુક્ત થઈને પિતાના મૂળસ્થાન તરફ ચાલ્યા જાય છે, એ જ રીતે આપે પણ ના બ ધન તેડી નાખીને મુક્તિ સ્થાનમા જવું જોઈએ કેમકે, આત્માનું શ્રેય એમાજ છે આ નિમિતે જ આપને મે આ સઘળું કહેલ છે કે જે મે મુનિરાજોના સુખેથી સાભળેલ છે ૪૮ આ પ્રમાણે કમળાવતીના વચન સાંભળીને પ્રતિબુદ્ધ થયેલા રાજાએ તથા કમળાવતીએ શું કર્યું? એ આ બે ગાથાઓથી પ્રગટ કરવામાં આવે છે -- - - - ૮૮૨ रसराम्यवाद ऽवयुध्य वरान् श्रेष्ठान् कामगुणान् शन्दादिविपयान त्यक्त्वा, 'चहत्ता' काम- भोगे' इति पदद्वये मायुक्तऽपि चिया कामगुणे' इति पुनरभिधानं प्रिकरण नियोगत परित्याग सूचयितुम् । तथा यथाऽऽख्यातम् तीर्थ करगणधरादिमिर्येन मकारेण कथित तथैव घोरम् कातरपुरुपेरत्यन्तदुश्वर तपा-अनशनादिकं प्रगमन स्वीकृत्य निर्विषयोजितशब्दादिविषयों कामभोगपरित्यागाद, मया-विषयो देशस्तद्रहिती, राष्ट्रपरित्यागात् , निरामिपी = भोगामिपराजिता विषयाभिष्वा परित्यागात्, निःस्नेही स्नेहरहिती स्वजनादिप्रेमपरित्यागाव, निष्परिग्रहौ वामा 'चइत्ता' इत्यादि। अन्वयार्थ (विउल-विपुलम् ) विशाल (रज्ज-राज्यम् ) राज्यवैभव तथा (दुच्चए कामभोए य-दुस्त्यजान कामभोगान् च) दुस्स्यज-जो छोडना बहुत ही कठिन था ऐसे कामभोगोंका (चहत्ता-त्यस्वा) परित्याग करके पश्चात् (सम्म धम्म विणायित्ता-सम्या यथावस्थित-धर्म विज्ञाय) यथावस्थित धर्म श्रुतचारित्ररूप धर्म के स्वरूपको अच्छी तरह विशेषरीति- से समझकर (दुच्चए कामगुणे चहत्ता-दुस्त्यजान्-कामगुणान् त्यत्वा) श्रेष्ठ शब्दादिकोंके विषयोंका निकरण नियोगसे त्याग करके (जहर यथा ख्यातम्) तीर्थंकरादिकाने जैसी विधिसे आराधन करना है उसी विधिके अनुसार (घोर-घोरम् ) कायरों द्वारा आचरित । सर्वथा अशक्य ऐसे (तव-तप.) अनशन आदि तपोंको (पगिज्झ- स्वीकार करके (निविसया-निविपयो) कामभोगादिकोंसे रहित-३ अपने देशसे रहित तथा (निरामिसा-निरामिपी) भोगरूप आणि रहित एव(निन्नेहा-नि:स्नेही ) स्वजनादिकके प्रेमबधनसे रहित हु "चइत्ता" त्यादि भन्दयार्थ-विउल-विपुलम् विशाण रज्ज-राज्यम् २rय वैभप दुच्चर कामभोए य-दुस्त्यजान् कामभोगान् च हुल्य छ। भूम ४४ मेवा भिसामाना चइता-त्यक्त्वा परित्याग ४शन पछीथी सम्म धम्म विणा यित्ता - सम्यक् - यथावस्थित धर्म विज्ञाय यथास्थित यम श्रुतयारित्र३५ धर्मना २१३पने सारी शेते समलने दुच्चए कामगुणे चइत्ता-दुस्त्यजान् कामगुणान त्यक्त्वा श्रेष्ठ महाविपयोता नि त्रियोगथी त्याग शन जहाक्खाय-- यथारयातम् तिथ मेिरे विधियी माराधना ४२पार्नु मताव छ मे विधि अनुसार घोर-घोरम् यश न ४श शत नयी वा तव-तप मनशन माहि तपान पगिन्झ-प्रगृह्य वीर शन निविसया-निर्विषयौ सम साथी रहित अथवा पोताना शिथी (२ अन निरामिसा-निरामिषौ लोग ३५ भाभिषयी रखित भर निन्नेहा-नि स्नेही नाना प्रेममयनयी बन ।

प्रियदर्शिनी टीका अ० १४ नन्ददत्त-नादप्रियादिपइजीवचरितम् '८८३ भ्यन्तरपरिग्रहवर्जनात्, तया-घोरपराक्रमो-घोरः-भयानकः, पराक्रम.मल कर्म- शत्रु विजये ययोस्तो घोरपराक्रमी, उग्रतपः समाचरणात् , जातौ ॥४९-५०॥ सम्पत्यध्ययनार्यमुपसहरनाह- मूलम्- एवं ते कमसो बुद्धा, सव्वे धम्मपरायणा । जम्ममच्चुभयोविग्गा, दुक्खस्सत-गवेसिंणो ॥ ५१ ॥ छाया---एव ते क्रमशो सुद्धाः, सर्वे धर्मपरायणाः। जन्ममृत्युभयोद्विग्ना , दुःखस्यान्तगवेपिणः ॥५१॥ टीका-एव ते' इत्यादि- एवम् अमुना प्रकारेण क्रमशः पूर्वोक्तक्रमेण युद्धाः पाप्तप्रतिरोधाः, जन्म- मृत्युभयीद्विग्नाः जन्ममृत्योर्यद् भय तेन उद्विग्ना.प्रस्ताः, तथा-दुःखस्य शारीरिक मानसिक दुःखस्य, जन्तगवेपिणः पर्यवसानान्वेपकाः सफलदुःखनाश गवेषणशीलाः सन्त,ते सम्भृग्निपुकारादयोधर्मपरायणाः धर्मकनिष्ठा जाता॥५१॥ दोनों राजारानी (निप्परिग्गहा-निष्परिग्रहौ ) बाह्य एव आभ्यन्तर परि- ग्रहके त्याग करदेनेसे (घोरपरकमा जाए-धोरपराक्रमौ जाती) कर्मरूपी शत्रुओंके विजय करने में विशिष्ट वलसंपन्न वन गये ॥४९॥५०॥ अव अध्ययनका उपसहार करते हुए कहते है-'एव ते' इत्यादि। अन्वयार्थ (कमसा-क्रमशः) अनुक्रमसे ( एव-एवम् ) इस प्रकार (धुद्धा-बुद्धाः) प्रतियोधित हुए (सव्वे-सर्वे) वे सबके सब छहों (जन्म- मच्चु भयोद्रिग्गा-जन्म मृत्यु भयोद्विग्नाः) जन्म मरणके भयसे उदिग्न घनकर (दु खस्सतगवेसिणो-दुःखस्यान्तगवेपिण) शारीरिक एव मान- सिक दुःखोंका अन्त अब किसप्रकार होगा इस बातकी गवेषणा करने में मनी मे मन्नत मन सी निप्परिगहा-निष्परिग्रहो मा भने मक्य तर પરિગ્રહને त्या ४२री पाथी घोरपरकम्मा जाए--घोरपराक्रमौ जातौ ४भा શત્રુઓ ઉપર વિજય મેળવવામાં વિશિષ્ટ એવુ બળ સપાદન કર્યું કલાપ हवे अध्ययनमा सार ४२ता छ-"एव वे"-त्याहि ! मन्वयार्थ-कमसो-क्रमश अनुभथी एव-एवम् मा प्रभारी बुद्धा-बुद्धा प्रमाधित थईने सम्वे-सर्वे मे सपा ७ ७ ७ जन्ममच्चूभयोविग्गा-जन्म मृत्युभयोद्विमा भमरना लयथा दिन मनीने शारीमन मानसिमाना અમે કયા પ્રકારે કરી શકાય આ વાતની ગવેષણ કરવામાં વિલીન બન્યા અને .

- ऽवयुध्य वरान श्रेष्ठान् कामगुणान् शन्दादिविपयान् त्यक्त्वा, 'चात्ता' काम- भोगे' इति पदद्वये प्रामुक्तेऽपि विचा''कामगुणे' इति पुनरभिधानं त्रिकरण नियोगत परित्याग सूचयितुम् । तथा ययाऽऽख्यातम्-तीर्थकरगणधरादिमिर्येन प्रकारेण कथित तौर घोरम् कातरपुरुषैरत्यन्त दुश्वर तपा=अनशनादिकं प्रगमन स्वीकृत्य निर्विपयोचार्जितशब्दादिविपयो कामभोगपरित्यागाद, अथवा-विषयो देशस्तद्रहितो, राष्ट्रपरित्यागात् , निरामिपी = भोगामिपनिता विषयाभिष्वङ्ग परित्यागात्, निःस्नेहौ-स्नेहरहिती स्वजनादिप्रेमपरित्यागाद, निप्परिको वाया 'चइत्ता' इत्यादि। अन्वयार्थ-(विउल-विपुलम्) विशाल (रज्ज-राज्यम् ) राज्यवैभव तथा (दुच्चए काममोए य-दुस्त्यजान कामभोगान् च) दुस्स्पज-जो छोडना यहुत ही कठिन था ऐसे कामभोगोंका (चहत्ता-त्यत्वा) परित्याग करके पश्चात् (सम्म धम्म विणायित्ता-सम्यझ यथावस्थित-धर्म विज्ञाय) यधावस्थित धर्म श्रुतचारित्ररूप धर्म-के स्वरूपको अच्छी तरह विशेषरीति- से समझकर (दुच्चए कामगुणे चहत्ता-दुस्त्यजान्-कामगुणान् स्य श्रेष्ठ शब्दादिकोंके विपयोंका निकरण त्रियोगसे त्याग करके (जहर, यथा ख्यातम् ) तीर्थंकरादिकोंने जैसी विधिसे आराधन करना है उसी विधिके अनुसार (घोर-घोरम् ) कायरों द्वारा आचरित । सर्वथा अशक्य ऐसे (तव-तपः) अनशन आदि तपोंको (पगिज्झ- स्वीकार करके (निधिसया-निर्विषयौ) कामभोगादिकोंसे रहित-3 अपने देशसे रहित तथा (निरामिसा-निरामिपौ) भोगरूप आ रहित एव(निन्नेहा-निःस्नेरौ ) स्वजनादिकके प्रेमबंधनसे रहित हु "चइत्ता" त्यादि मन्वयार्थविउल-विपुलम् विशण रज्ज-राज्यम् २rय वैम५ 'दुर कामभोए य-दुस्त्यज्ञान् कामभोगान् च हुस्त्याय ने छ।३५ भूम 1 846 मेवा भागानो चइता-त्यत्वा परित्याग ४शन पछीथी सम्म धम्म विण यित्ता - सम्यक् - यथावस्थित धर्म विज्ञाय यथास्थित धर्म श्रुतयार२३ धर्मना स्व३पने सारी रीत समलने दुच्चए कामगुणे चइत्ता-दुस्त्यजान् कामगुणा त्यक्त्वा श्रेष्ठ हि विषयोना नि२९ त्रियोगथा त्याग ४. जहाक्खाय यथाख्यातम्, तिथ मेरे विधियी आराधना ४२वानु मा ३ विधि अनुसार घोर-घोरम् य॥ २२ ॥ २४ता नयी मेघा तब-तप मनशन हि तपान पगिज्झ-प्रगृह्य वी४१२ 30 निविखया-निर्विषयो । Auथी २हित अथवा पोताना शिथी २ भने निरामिसा-निरामिषो सास ३५ भाभिषयी २क्षित तेभन्न निहा-नि स्नेही नाना मयनयो र - . m - - w प्रियदर्शिनी टी अ० १४ नन्ददत्त-नन्दप्रियादिपइजीवचरितम् स्पष्टप्रतिपचये पुनरप्याह- मूलम्- राया ये सह देवीए, माहणो य पुरोहिओ। माहणी दोरगा चें, सव्वे ते" परिनिव्वुडत्ति वेमि ॥५३॥ छाया-राजा च सह देव्या, ब्राह्मणश्च पुरोहितः । ब्राह्मणी दारको चैर, सर्ने एते परिनिता इति ब्रवीमि ॥५३॥ टीका-राया य' इत्यादि-- देव्या कमलावत्या सह रॉजा-इपुकारः, च=पुनः पुरोहितो ब्राह्मणो भृगुः, च-पुनः तत्पत्नी ब्राह्मणी-यशानाम्नी, तयोः दारको पुत्रौ देवभद्रयशोभद्रनामानौ चैव चापि, एवकारोऽप्यर्थः, एते सर्वे-पडपि परिनिर्वृताः कर्माग्न्युपशमतः शीतीभूता मुक्ति गता इत्यर्थः । इति' 'ब्रवीमि' इत्यस्यार्थ पूर्ववद् वोध्यः ॥५३॥ इति श्री विश्वविख्यात-जगहल्लभ-प्रसिद्धवाचक-पञ्चदशभाषा कलित-ललि- वकलापालापफ प्रविशुद्धगद्यपद्यनैकग्रन्थनिर्मापक-वादिमानमर्दक-श्रीशा हूछत्रपति-कोल्हापुरराजमदत्त-" जैनशास्त्राचार्य" पदभूपित- कोल्हापुरराजगुरु-वालब्रह्मचारि-जैनाचार्य-जैनधर्मदिवाकर -पूज्य-श्रीघासीलालातिविरचितायाम् "उत्तर- ध्ययनसूत्रस्य" प्रियदर्शिन्याख्याया व्या- ख्यायाम्-' इपुकारीयं' नाम चतुर्दशमध्ययन-सम्पूर्णम् ॥१४॥ इसी वातको पुन: उन छहों के अनुक्रमसे नामनिर्देश पूर्वक सूत्रकार कहते हैं-'राया य' इत्यादि । अन्वयार्थ (देवीए-देव्या) कमलावती देवीके (सह-सह ) साथ (राया-राजा) इपुकार राजा (य-च) और (पुरोहिओ माहणो-पुरो हितः ब्राह्मणः) पुरोहित ब्राह्मण तथा (माहणी-ब्राह्मणी) उसकी આ વાતને ફરીથી એના અનુક્રમથી નામ નિદેશથી સૂત્રકાર કહે છે- राया य' इत्यादि । स-क्या-देवीए-देव्या भावी वानी सह-सह साये पर राया- राजा २०॥ य-च भने पुरोहिओ माहणो-पुरोहित ब्राह्मण धुलित आहार तया माहणी-याक्षणी दारगाव-दारको चैन मना भने ययोगद्रय ८ ८८४ - मूलम्- सासणे विगयमोहाणं, पुबिभावणभाविया। अचिरेणेव कालेण, दुक्खस्सतमुवागया ॥ ५२ ॥ छाया-शासने विगतमोहाना, पूर्वभापनाभारिताः। अचिरेणैर कालेन, दुःखस्यान्तमुपागताः ॥५२॥ टीका-'सासणे' इत्यादि- पूर्वभाषनाभारिताः पूर्वस्मिन्-पूर्वभवे या मावना: अनित्याशरणादिद्वाद- शविधभावनास्ताभिर्भाविता वासिताः-जन्मान्तरीय सम्यकक्रियाभ्यासरूपद्वादश- विधमनःपरिणतिनासिवान्तःकरणाः ते पडपि विगतमोहानाम्-वीतरागाणा- मर्हता शासने सस्थिता अचिरेणैव कालेन=स्तोककालेनैव दुःखस्य-चतुर्गतिक ससाररूपस्य अन्तम् अासानमुपागता प्राप्ताः ॥५२॥ लवलीन बने और इसीलिये (धम्म परायणा-धर्मपरायणाः जाताः) धर्मही एकनिष्ठा जिन्होंको ऐसे हो गये ॥५१॥ फिर भी-'सासणे इत्यादि । अन्वयार्थ-(पुचि भावणभाविया-पूर्वभावना भाविता) पूर्वभवमें भाई गई जो अनित्य अशरण आदि वारह प्रकारकी भावनाएँ है उनसे भावित अन्तःकरणवाले ये छहों जीव (विगयोहाण-विगतमोहानाम् ) वीतरागप्रभुके (सासणे-शासने) शासनमे स्थित होते हुए (अचिरेणेव कालेण दुक्सस्सतमुवागया-अचिरेणैव कालेन दु खस्यान्तमुपागताः) बहुत थोडे समयमे ही चतुर्गतिरूप ससारके अन्तको प्राप्त हो गये । अर्थात् मोक्षमे गये ॥५२॥ मेथी धम्मपरायणा-धर्मपरायणा भास नि भियतमा मानी गया ॥५१॥ श्री ५g-" आसणे "त्याला सन्पयार्थ:--पुधिभावणभाविया-पूर्वभावनाभावित पूलमा अनित्य આશરણ આદિ બાર પ્રકારની ભાવનાઓ જેમણે ભાવેલ હતી, એને લઈને मानित मत ४२५) मनेसा मे ७ प विगयमोहाण-विगतमोहानाम् वात २॥ प्रभुना सासणे-शासने शासनमा स्थित धन आचिरेणेव कालेण दुक्खस्स तमुवागया-अचिरेणैव कालेन दुखस्यान्तमुपागता मर्ड ४ यो समयमा ॥ ચતુર્ગતિરૂપ સ સારના આતને પામ્યા અર્થાત એ છએ જવ ગયા પરાઈ

No text on this page.

पत्नी यशा तथा ( दारगाचेव-दारको चैव) उनके देवमाता यशो- भर ये दोनों पुत्र (ते सव्वे-एते सर्वे) इन सब छहों व्यक्तियों ने (परिनिब्बुडे-परिनिवृत्ताः) कर्मरूपी अग्निके उपशमन हो जानेसे शीतीभूत होकर मुक्तिको प्राप्त किया ।। ५३ ॥ यह चौदहवें अध्ययनका हिन्दी अनुवाद सम्पूर्ण हुभा ॥ १४ ॥ मन्न पुगे वे सम्वे-एते सर्वे मा सा रेल परिनिव्वुडे-परिनिर्वृता કમરૂપ અમિના ઉપશમનથી શીતીભૂત થઈને મુક્તિને પામ્યા છે પ૩ શ્રી ઉત્તરાધ્યયન સૂત્રના ચૌદમા અધ્યયનને ગુજરાતી ભાષામાં અનુવાદ સંપૂર્ણ યો ૧૪

No text on this page.

Shri Uttaradhyayna Sutram Bhag-2

Author
Maharaj, Ghasilalji
Title
Shri Uttaradhyayna Sutram Bhag-2
File name
Shri Uttaradhyayna Sutram Bhag-2
Text
OCR done
Citation
1960
Published
2011/07
Publisher
Rajkot, Jainshastrodwar Samiti
Language
Sanskrit
Pages
1107
Library
Acharya Shri Vinaychandra Gyan Bhandar, Jaipur
DLI number
313927
Barcode
99999990312091.00
Scanning centre
Banasthali University
Digital publisher
Digital Library Of India
VMLT id
dGevkZfg1mb
Download PDF

Shri Uttaradhyayna Sutram Bhag-2