·RASASHALA AUSHADHASHRAM
Under the patronage of
H.H. Maharaja Saheb of Gondal.
His Highness Maharaja
Shree Bhagvatsinhji
G.C.S.I, G.C.I.E. LL.D., M.D., FR.S.E.: F.R.C.P.E.: ETC,
The Maker of Modern Gondal.
fies
T.
th

·mantra
*-*-*-*-*
राजवेद्य जीवराम कालिदास शास्त्री.
idya Jivaram Kalidas Shastri.

·राजवैद्य जीवराम कालिदास शास्त्री.
Rajvaidya Sivaram Kalıdas Shastri.
". MTV

·The presont volume constitutes the fourth Khanda of Rasa Ratnakar-Vadi Khanda It has also been known as Ruadh Khanda Vadi Khanda is useful and interesting to alchemists Ruddhi Khanda implies the knowledge to prepare by cliemical experiments gold, silver, diamonds and such other precious Jevtis and thereby to enhance wealth and riches Several expertments of this Khanda are rather very easy but for the grater part of them considerable difficulty will have to be experienced in the performance of several specific practical rites The main reason for this is that the true hnowledge of such rites as handed down by preceptors to their pupils, has not been inherited or may have pechaps been forgotten The sages and the hermits as well as their pupils in mountains like Himalaya, Vindhya and Girnar and in other holy places might perhaps be possessing the knowledge of these mysterious rites, but we definitely write here that we have no such Lnow edge nor any practical experience in this direction As such, we express our inability to understand the mystery or the secret of the experiments given by the author in his worh We can well advise those who want to study this work to approach some well learned preceptor-conversant with rites and esperiments described in this work Such sort of practical knowledge under the guidance of able revered preceptors can alone bring the successful accomplishment of all these experiments The fifth khanda of Rasa Ratnahar Mantra Khanda has been already published by me on the authority of an ancient ms in V S 1982. At that time I came to read fraan FIETSE published in Calcutta in A 1915 A perúsal of this worl showed to me that it was none else but the fifth Mantra Khandı of Rasa Ratnakar written by Shri Parvati Putra Nityanath Siddha Siddha Nagarjun had nothing to do with that work Hence it is difficult to understand why the publishers at Calcutta a so ciated Siddha Nagarjuns name vith that work, or styled the bool by that name There is no preface etc in the boo's hich can help us in the satisfactory solution of such doubts We had entered into correspondence with the Calcutta publishers to elucidate this matter at that time but we recened no replies from them Thc manuscript copy of Rasa Ritnahar in our library defi- ·Ruddhikhanda-Vadikhanda from Rasa Ratnakar Composed by Shri Parvati Putra Nityanath Siddha porekace It is a fact well-accepted and well-reputed throughout the world that India has been the source of all branches of learning. We can well witness to day thousands of books on varied sciences written in India by erudite, versatile preceptors and Brahmins in ancient times Scholars in America, Germany and other countries of the world nowadays make strenuous efforts for renaissance of ancient stores of learning, to probe the truths and the secrets which bc in such works and to place them before the people for their benefit at large It can aptly be written here that the governments and the citizens in general of these countries contribute lacs of rupees towards encouraging such useful research activities and their publication Great regret it is to write that India which was once respected as the cradle of learning which was once hailed divine place for gods to take birth in which was reputed through out the entire world as the principal seat of learning is nonadays in a state of decline and downfall The scholars literary poisons and reserch worl ers in this country have nowadays been rerd ered completely holpless in the publication of principles of learning which their forefathers had studied and des laped to a high standard They ne laching in scientific means finarcial assistance and hereditary practical Lnowledge, to essential for publishing their elaborate works Our freedom and independence, in their true sense lie im bedded in vast stores of ancient ms which sages and hermits of old have written and preserved with considerble lifc-long Inbour and sacrifice We the Indians 'o day are not cndoned with means to afford genuine protection to sach precious treasures of learning, baqucathed to us by our brilliant forcfathers Thousas a ·Ruddhikhanda--Vadikhanda It is a from Rasa Ratnakar Composed by Shri Parvati Putra Nityanath Siddha ponekace fact well-accepted and well-reputed throughout the world that India has been the source of all branches of learning. We can well witness to day thousands of books on varied sciences written in India by erudite, versatile preceptors and Brahmins in ancient times. Scholars in America, Germany and other countries of the world nowadays make strenuous efforts for renaissance of ancient stores of learning, to probe the truths and the secrets which be in such ‘works and to place them before the people for their benefit at large It can aptly be written here that the governments and the citizens in general of these countries contribute lacs of rupees towards encouraging such useful research activities and their publication. Great regret it is to write that India which was once res. pected as the cradle of learning, which was once hailed divine place for gods to take birth in, which was reputed throughout the entire world as the principal seat of learning is nowadays in a state of decline and downfall. The scholars, literary persons and rescarch workers in this country have nowaday's been rendered completely helpless in the publication of principles of learning which their forefathers had studied and developed to a high standard They are lacking in scientific means, financial assistance and hereditary practical knowledge, so cssential for publishing their elaborate works. Our freedom and independence, in their true sense, lic imbedded in vast stores of ancient m-s. which sages and hermits of old have written and preserved with considerable life-long labour and sacrifice. We, the Indians, to day are. not endoned with means to afford genuine protection to such precious treasures of learning, bequeathed to us by our brilliant forefathers, Thousas a ·2 ands of valuable ancient Indian manuscripts on different important subjects lie at present in the libraries of foreign countries abroad It can scarcely be imagined whether they will ever return to the shores of sacred India-Bharat Khand-sanctified by the holy Himalayas Several manuscripts of the past have hitherto survived the ravages of time but sorry it is to write that they are still being taken away by people from foreign countrie This deplorable state of affairs cannot but show our apathy, lack of appreciation and aversion to our sacred, precious, cherished treasures of learning Even the manuscripts which can still be found in our coun try are not used in an apt and beneficent way They do not meet with due respect and attention and are generally lying con cealed in the houses of people in treasures of hings in boxes and cupboards, in underground recesses, wrapped up in old and worn-out cloths, besmirched with dust and often eaten away by insects etc Sometimes they are found to have been utilised as waste papers in the shops of grocers or other merchants We are extremely pained to see this sorry plight of our ancient mss Our hearts break down with gref when we think of it We are constrained to write that we are helpless in this matter We are without wealth Even the kings and the states of whom we may well be proud, display little care and regard for such ancient treasures of learning We recente no co-operation from princes or from people for the resuscitation of such works The Rasashala Aushadhashram, Gondal has for the last 31 years been collecting and still collects such rire ancient mes -some of them are on parchments-with considerable labour and at an expense of thousands of rupees As a result, we have at present, in our Granth Bhandar Department, thousands of mse on varied branches of learning Included among these are hundreds of me on Ayurveda and Rasayan Shastra ( Chemistry ) We have no got with us in them a complete manuscript of Rasa Ratnakar written by Shree Parvati Putra Nityanath Siddha and. which incorporates in it fuse I hardas (ect ons) 1. Rasa Khanda, 2 Rasendra Khanda 3 Rasayan Kha nda, 4 Vadi Khanda and 5 Mantra Khanda 3 ·3 Of these, the first Rasa Khanda and the second Rasendra Khanda of Rasa Ratnakar have been printed in one volume in Calcutta in 1874 A. D. It has been mentioned in this volume that the author of this work is Nityanand Siddhanta but it is not correct. The real author of this work is Nityanath Siddha. Sanskrit books published at Calcutta generally do not contain a. preface. As such, it is ratber difficult for us to hnow whence the manuscript copy of Calcutta edition of Rasa Ratnabar was procured, what peculiarities it had, who the real author of the work was and such other specific details. A reference to the manuscript of Rasa Ratnakar with us leads us to conclude that its edition published in Calcutta is incomplete, it contains only tuo lhandas of Rasa Ratnakar and that its real author is not Nityanand Siddhanta but Nityanath Siddha. No man bearing the name of Nityanand is to be found among authors and writers on Ayurveda and Rasa Shastra. A Hindi edition of Rasa Ratnakar has also been printed in Bombay on the basis of the Calcutta one. It also cites the name of the author as Nityanand Siddhanta. The publishers of both these editions have regarded their works as complete edition of Rasa Ratnakar bat in fact they are not so. They contain merely two khandas. If comparison be made, 10 Upadeshas (24.275) of Rasa Khanda in Calcutta and Bombay editions correspond to some extent-notwithstanding many variants-vith those in the manuscript copy of Rasa Ratnakar'in our Granth Bhandar department, but 30 Upadeshas of Rasendra Khanda in those cditions compl. etely differ from those in our edition. When the manuscript of Rasa Ratnakar with us will be duly published, Vaidyas will be delighted to bnow that it is the best and the complete work. The third khanda of Rasa Ratnakar-Rasayan Knanda.. has been published at Bombay by my esteemed friend Vaidyaraj Jadavjı Trikamji Acharya in Samvat 1969. Its comparison with the Rasa Ratnakar manuscript with us reveals that thic manu. script with us contains hundreds of interesting and wonderful variants Thc manuscript with us has also & Upadeshas in this Rasayan Khanda. But the significant difference betilcen the two is that in our manuscript. Sth Upadesha in this bhands is not चौलकल्प but it is धातुयादात्मक.

·The pre main 11! yum cinttitutes the fourth khandi of Rasa Runnkur-Vadı Kband. It has also bron noun 78 Ruadh Khanda Vidi Khanda is uscrul and intcresting to alchemists Ruddh khandı impli s the knowledge to prestare by clicmical cxpcsiments gold, silver, diamonds and such other precious JEW's me thereby to cnliance wcalth and riches Scieril cxpcriments of this khandz arc Tather very casy but for the grater part of them considerable difficully will have to bom cxperienced in the performance of several epxcific practical rites Th reason for this is that the true hnoukdge of such rites as handed down by proccators to their pupils, has not bron inherited or may hasc perhaps been forgotten The sages and the hermits as well 15 heir papils in mountains like llimalaya, Vindhya and Gırnar and in other holy places imight perhaps be po cessing the know- Ildal of these mystcrious riles, but ic definitely write here thnt We have no such hnos cdoc nor any practical ceperience in this direction As such "C cipress our inability to understand the inysturs or the «ccrct of the experiments given by the author in his sot! We can well advic those who want to study this work to approach some well learned prcccptor-conversint with ritcs and cup ruments de cribed in this worh Such sort of practical knowludoc under the guidance of able revered preceptors can alone bring the successful accomplı hment of all thesc experiments The fifth khanda of Rası katnzhar Mantra Khanda has been already pub'ı hed by mc on thc wtrority of an ancient mis in 1 S 1982. At that time I came to read Featura FETGE" published in Calcu ta in A D 1915 A peru al of this worl showed to me that it was nonc clc but the fifth Niintra Khanda of Rasa Ratnal ar written by Siri Parvati Putri Nityanath S ddlia Siddhi Magarjun find nothing to do with that work Hence it is difficult to understand why the publishers at Calcutta 2450 ciated Siddha Nagarjuns nam" with that work or styled the bool by that mm" There is no prcfacc ctc in the book which can help us in the satisfactory solution of such doubts We had entered into cor espondence with the Calcuttı publishers to elu cidate this matter at that time but we recen cd no replies from them Thc manuscript copy of Rasa Ratnakar in our library deſt ·> nitely and conclusively proves that this 'Fagarrja Fenge is no independent work, but it is solely and simply the fifth Mantra Kħanda of Rasa Ratnakar. We were greatly grieved to see hun. dreds of misprints and several faulty readings in the Calcutta edition. Such incorrectly rublished works do not prove helpful and useful to those who buy them They merely fill in the coffers of those who get them published. Instead of getting such works hastily and haphazardly published, it would be better if manuscript copies thereof be, first procured from various places and proper research work be done on them to bring about uniformity and to eliminate faults and errors. This will also give us the knowledge of the author of the book. In that way only, can real justice-be-done-to-the-author and the purchasers of the book will find their expense amp'y rewarded. There are no sources and as sueh-I-have not been able to *. ascertain when Shree - Nityanath -Siddha-the author of Rasa Ratnakar flourished in Bharat Khanda. The author has cited in his work- Ruddhi Khanda names of 27 mighty kings such as Vyalacharya, Chandrasen, Narvahan, Nagarjuna, Ratnaghosha, Şurananda, Yashodhar and others. This leads us to conjecture that the author might have flourished after the reigns of these' kings. I shall give more details if possible about the author in the introduction when I shall publish all these first five Khandas of Rasa Ratnakar in one volume or when other works by the same author will happen to come in our hands. I have endeavoured to the best of my ability in research and publication of this work but as no other manuscript was available, the one in our Granth Bhandar Department was taken as a basis to write on. We shall feel thankful if any one will kindly let us know of the existence of another manuscript of this work in any Granth Bhandar or library. We shall arrange to send for it and if deemed necessary, alterations will be introduced in the next edition of this work. Rajvaidya Jivaram Kalidas Shastri, Managing Proprietor, The Rasashala Aushadhashram, GONDAL, kathiawar.

·। ॥ ऋद्धिखण्डस्य विषयानुक्रमणिका ॥ । प्रथमोपदेशः १॥ विषयः पृष्ठं विपयः पृष्ठं रक्तवर्ग: 2 १ " १० २ २ पीतवर्गः दिव्योपधीगणः विपवर्गः वन्नमूपा रसशोधनविधिः १ २ " " १२ ३ " ३ ३ १३ " ४ . तमसल्वः हिंगुलापारदनिकासनं १ २ ॥ तृतीयोपदेशः ३ ॥ ४ यज्रजातयः ६ वनगोधनं १ २ मगलम् रसनामानि अस्य शास्त्रस्य हेतुः आचार्य: शिप्य: अनुचराः कुपात्रशिप्याः रसशाला रसमंडप: रसलिंगं तत्पूजनफलं ध्यानं पूजन रसदीक्षा रससिद्धी उपकरणानि माचीन रमसिद्धाः ॥ द्वितीयोपदेशः २॥ नानावर्गः सारवर्गः श्वेतवर्गः (नवर्गः) अम्लयर्गः लगणपंच क्षारनयं मृनवर्गः मित्रपंच पिनवर्गः चमारंच १३ " " ३ ८ वजमारणं १ " ३ १५ " ८ ९ ७ " ८ १७ ९ " " ·२ पृष्ठं विषयः वज्रमारणं ११ १२ वज्रौदनं-वजमृदूकरणं ? " . पृष्ठं विपयः १७ ॥ चतुर्थोपदेशः ४॥ गंधकपिष्टिः २५ स्वर्णपिष्टिः ४ पड्गुणगंधकजारणम् शतगुणगंधकजारणं सिद्धयोगेनवेधः२६ गंधपिष्टिः २ ३ " " " १ " " ४ " " चक्रांतशोधनं उपरसानां शोधनं गंधक " ६ २८ " १ " " २० " गंधस्य कैलपातनं गंधकस्य गंधनिवारणं हरितालशुद्धिः १ गंधपिष्टिस्तंभनं स्तंभितगंधपिष्टि जारणं गंधपिष्टी मारणं गंधपिष्टया तारवेधः १ तारवेधः २ ३ " २९ २१ " ४ " विमलशुद्धिः रसकशुद्धिः धान्याभ्रकरणं अभ्रकभस्मविधिः १ " " " तारारिष्टं १ " " " " " ३२ सर्वधातुशुदिः नागभस्म लोहभस्म चंगभस्म ताम्रभस्म रौप्यभस्म सुवर्णभस्म कांस्य पिचल भस्म २३ तारारिएषेधः १ तारपेयः ७ तारारिष्टस्य वेधः २ २४ ४ नागभस्मना तारवेषः दारवेधः ८ २५ ९ " ३३ ·विषयः पृष्ट वारवेधः १० " पृष्ठं विषयः ३३ सितस्वर्णवेधः ७ सितस्वर्णवेधः ८ ३४ पक्ववीज पक्ववीजेन सितस्वर्णषेधः अपवर्ण स्वर्णस्य दशवर्णकर ३५ हेमरक्ति करणं अष्टवर्ण स्वर्णस्य दशवर्णकर स्वर्णस्य वर्णविवर्धनम् " १२ सिद्धचूर्ण ताररंजन तारवेधः १३ सिद्धचूर्णन ताम्रवेधः तारवेधः १४ १५ " " ४२ " " " " " ४३ तारारिष्टकरणं ३ " " ताम्रस्य कालिकाविनाशनं तत्ताम्रण नोटकः वर्णविवर्धनं ॥ पष्ठोपदेशः ६ ॥ ३७ नागरंजनं २ " " ५ " " ४४ " " " ३ " • ३८ ४ " " " " ताम्रवेधः तारवेधः १८ १९ ॥ पंचमोपदेशः ५ ॥ सितस्वर्णस्य कनक १ सितस्वर्णस्य स्वर्णक्रिया २ सितस्वर्णवेधः ३ ४ ताम्रवेधः १ वाम्रतारवेधः २ ४६ ३ " ४ " " ५ " ४८ " " वारषेधः २० ४९ " पारदवेषा ·पृष्ठं " ६० " " विषयः रसषेधः ताम्रवेधः ९ १० ११ सहस्रवेधीः सितस्वर्णवेधः वर्णविवर्धनम् ताम्रधः १२ ॥ सप्तमोपदेशः ७ ॥ पिष्टीगोलः १ २ पिष्टीगोलस्य निगडः १ ६१ पृष्ठं विषयः ४९ खोटवद्धेन ताम्रवेषः तारताम्रवेधी फ्ल्का ५० ताम्रधी वल्कः ५१ तारताम्रवेधी कल्कः नाग-रौप्यवेधकः करकः ५२ तारखेपः चंद्राधः सितस्वर्णवेधः ॥ अष्टमोपदेशः ८॥ ५४ वंगनिर्मलीकरण वंग स्तभनं वेधः १ बंगधः . ३ " " ६३ ६४ " निगडः २ " " ३ ८ ४ " रसखोटः १ ८ " " २ " ७ " " " " . ६६ रसखोटस्य जारणं तेन सर्वधातुपेधः रसखोटस्य द्रावणं रसद्रावणं द्रुतस्तयोगेन तारताम्ररेधः नागवेधः चंद्रावधः ताम्रयेधः तारवेधः १२ " " १४ G " " " " " ताम्रस्य रौप्यं? ताम्रस्य तारं ताम्ररंगवेधः ३ खोटबद्धरसः ·७० " " ७० ३ " ७० ৩৩ ৩ত " " ७८ " ७९ ७९ विषयः पृष्ठं विषयः ताम्रस्य तारं ४ ६९ बज्रमूतमेलापन ६९ स्वर्णवज्रमेलापन द्वंद्वखोट: १ तारकरणं ६ ताम्रस्य तारं ७ तारजोटका १ ताम्रवेधः (सहसपेधी) दलयोग्यताम्र करणं १ ताम्रशुद्धिः ७१ लक्षोपी वज्रकल्कः (अस्यैव २ खोटस्य सितस्वर्ण रंजन ३ लक्षवेधी कल्कः सितस्वर्ण ताम्रस्य तारं ८ ताने तारजोटकः २ काटियधी कल्कः तारे ताने तारजोटकः ३ ७२ तत्र पारदे अभ्रजारणम् तारजोटकः ४ ७२ अभ्रपिष्टी तालसत्वेन ताम्रवेधः ७२ कोटिवेधी कल्कः ताने तालप्सलेन ताम्रवेधः ७२ चंद्राकोषः ताम्रस्य तारं ७३ सहस्रधीफल्कस्तान तारजोटकः ५ शतवेधीकल्कस्ताने तारजोटकः ६ ७३ शतवेधीकल्कस्ताने तारे ताम्रस्य तारं ७४ शवधीकल्कस्तानेतारे धातुमृदुकरणं ७४ पोडशवीकल्कस्तार २ ७४ शतधीफल्कस्ताने ३ ७४ सहस्रधीफल्मस्तारारिष्टे दलस्य निर्मलीकरणं १ ७४ सहस्रथैवीरस्कम्ताम्रस्य वारं कोटिपीपकस्ताने ॥ नवमोपदेशः ॥ शब्दवेधीफल्कः वनवमेलापन १ ७५ ॥ दशमोपदेशः १०॥ ७५ पसीज करणं १ ३ ७५ पसीज करणं २ ७५ परवीन करणं ३ ८० ८२ m " ८३ ८४ ८८ २ " ४ ·" ८८ सारणा तैलं विपयः पृष्ठं विषयः पृष्ठं पस्ववीज करणं ४ ८६ विडा ८ नागवीज करणं ८६ ज्वालामुखी विडः ९ पक्ववीजरंजन ८६ विडः १० तनागभस्मोपयोगः वडवानल विडः ११ पक्ववीजरंजनतेलं विडः १२ सत्वजारणे तारवीज करणं १ तीवानलचीडः १३ सुवर्ण जारणे ९२ तारवीजम् २ ८८ विडः १४ हेम जारणे तारवीजम् ३ ८८ विडः १५ हेम जारणे तारवीजम् ४ ८८ विडः १६ हेम जारणे तारवीजरंजन विडः १७ सर्व जारणे ८८ विडः १८ अभ्रक ग्रासाथै ९२ क्रामण सत्वम् १ सिद्धविडः १९ हेम जारणे ९२ २ ॥ एकादशोपदेशः ॥ रसस्य १८ संस्कार वर्णन धान्याम्ल करणं ८१ स्पेदनम् १ ८९ मर्दनम् २ ८९ मूर्छनम् ३ इविकामणे उत्थापनम् ४ अथ वादि जारणे भूषालेपार्थ ऊर्ध्वपातनम् ५ विडयोगा: अधःपातनम् ६ महाविदः १ रस रत्नादि जारणे ९० तिर्यपातनम् ७ विडः २ रसयुभुक्षितकरणे निरोधनं ८ ९५ विडा ३ सर्वजारणे दीपनम् ९ विडा ४ अनुवासनम् १० विडः ५ अभ्रसत्वजारणे ॥ द्वादशोपदेशः १२ ॥ विडः ६ सर्वलोहजारणे गंधकजारणं (१०० गुणित) १६ वहिमुखी विडः ७ सर्वजारणे ९१ " " " ·विषयः पक्ववीज जारणं १ पृष्ठं पक्वबीज सारणा " रसस्य मुखबंधनं १ ९८ तद्रसबंधनं ९८ तद्रसेन सुवर्णकरणम्-रौप्यवेधः ९८ रसस्य मुखकरणम् २ ९८ " " aur विषयः सत्वस्य मृदुकरणम् १०४ अभ्रकसत्व पातनम् २ माक्षिक सत्वं ? गुंजानि २ इंद्रगोपवर्ण ३ मणिनिभं माक्षिक सत्वं ४ शुकतुंडनिभं १०५ ५ शुल्मनिर्भ ६ किंशुकनिभं १०६ ७ विमलासत्वं पावनम् ८ धौतसत्वम् ९ लाक्षानिभं मनः शिलासत्वं १ हेमनिर्भ २ वालार्ककिरणोपमम्" हरिताल सत्वम् १ स्फटिकोपमम् १०७ २ " जारणसारणफलं पूजाविधिश्च अथ चारणयोग्ये अभ्रके अभिषेक संस्कारः चारणयोग्याभ्रक करणम् " " १०१ " " - सिद्धौपध्या-सिद्धमूलिकाः समुखसूते अभ्रकचारणम् लक्षकोटिवेधी.रसः लक्षकोटिवेधी रसः कोटिवेधी रसः " " " तुत्य सत्वम् १ किंशुक प्रभं २ ३ शुकतुंडामं वरनाग संज्ञक सत्वं रसक सत्वम् १ निर्मुखरस चारणा १ १०२ ૨ अभ्रकजारणाक्रमेण वेधः ॥ त्रयोदशोपदेशः १३ ॥ सत्वपातनं द्वंद्वमेलनं अभिषेकः १०३ अभ्रकसत्वपातनात्पूर्व संशोधन अभ्रादीनां सत्वपातनम् १ १०४ वैक्रांत सत्वम् १ रौप्यसदृशम् २ ३ शंखदेन्दु निभं १०९ ४ इंद्रगोपसमम् " ·+ गैरिक सत्वम् विपयः पृष्ठं विपयः १०९ गंधक जारणम् १६ गुणितं ११४ सौराष्ट्री सत्वम् वासनामुखितरसजारणम् ११५ सस्यक सत्वम् गंधक जारणं सहस्रवेधी रसः ११६ ११० स्वर्णवीज १ २ ११७ अथ द्वंद्वमेलापन स्वर्णवीजयोगेन वेधः व्योमसत्व मेलापनम् ११० स्वर्णवीज ३ सर्वसत्वमेलापनम् १ २ स्वर्णवीजयोगेन घेधः ११८ सर्वसत्व सर्वलोह महारस मेलापन स्वर्णवीज तस्य जारणं वेधश्च १ सर्व मेलापनम् १ कासीस सत्वम् राजावत सत्वम् स्त्रोतांजन सत्वम् " ४ " " " " " २ " ३ " " " " ३ सर्वद्वन्द्व मेलापनम् बंगाभ्रसत्व मेलापनम् १ कोटिवेधी रसः शतरेधि तारपीजं वेकः १ " " " " " " ३ अभिपेकः १ ११२ वारवीज दशसहस्रसंधी २ ॥ पंचदशोपदेश १५ ॥ सारणायां संरतः अथ गर्भद्रावणयोग्य वीजररणम् ॥ चतुर्दशोपदशः १४ ॥ वीजसाधनम् १ १२१ चारणम् जारणम् ग्रासग्राही रसः वीजानां जारणम् जारणम् सिद्धवीनकरणं तेन जारणं गर्भद्रावित यीनमूने ग्रासः , " " " " ४ " %D " .

·विपयः रसरंजकं बीजं १ २ ३ पृष्टं विपयः पृष्ट १२२ धूमधी रसः १३१ ॥ पोडशोपदेशः १६ ॥ " " भूनागसत्वम् १ २ नागस्य वेधः " " " " ७ " " " द्रावणं जारणं वेधः (सहस्रा)" सहस्रवेधी रसः १२४ गंधनागद्रुतिः तर पूर्वरसशोधनम् पश्चात् गंधनागद्रुतिजारणा इति भूनागसत्व पातनविधिः तेन जारित रसेन वेधः भूनागतेलम् १ १३३ सूते व्योमसत्वचारणजारणं २ इति चांरण जारणम् गुह्यसूतः गर्भद्रावणं गर्भद्रुतिः १२६ गुह्यसूत जारणम् गर्भद्रावितानां जारणं गुद्यमतजारणेन कोटिवेधः १३४ जारितानां पुनः रंजन गुह्यसूतेन शतधी रसः वीनतावणं रंजन सारणं (कोटिवेधी)", इति भूनागसत्व गुद्यस्ताभ्यां हेमारणम् सहस्रवेधी रसः १२७ अध रक्तवैक्रातयोगेन सस्वर्णन गंधक जारणम् जारितरसस्य अयुतवेधित्वम् १३५ इति गंधक जारणा १२८ पीतवैक्रांतयोगेन सस्वर्णेन कोटि- तस्य गंधक जीर्णरसस्य जारणा- योगेन कोटिवेधी करणं कृष्णवैनांतनारणेन समुवर्णन रसपीजकरणम् शवधि रस:-तारसरणं रसवीजस्य जारणम् वंत वैक्रातयोगेन वारसरणम् तेन सहसरेयः लक्षवेधी रसः समुखे सूते जारणेपः कोटिवेधी १३० ताम्रपर्ण गातयोगेन वर्णकरणम् कोटिवेधी रसः रौप्यररणम् (ताने नागे वेधः)" रक्तवैरांतयोगेन सहयपी रसः १३८ वेधी रस: १२९ लसपी रस:

·पृष्ठ १४४ " " १४५ " " विषयः पृष्ठं विपयः रक्तवैक्रांतयोगेन सहसोधी रसः १३८ सुवर्णदुतिः १ चपलाभेदाः सुवर्ण रौप्यतिः २ चपलायोगेन पेपः तीक्ष्णलोहदतिः १ चपलायोगेन शवोपी रसः चतुःपष्ठिवेधी रसः सर्वधातद्रुतिः । गंधरुजारणाक्रमेण पेधः १४० इति गंधकजारणं वेधः मुवर्णद्वतिः ३ ॥ सप्तदशोपदेशः १७ ॥ अभ्रादुतिः १ २ तीक्ष्णलोद्रुतिः ३ ३ १४२ कांवलोहटुतिः सर्वलोद्धतिः ३ २ " " " " " १४६ " ४ " " " " " ८ माक्षिकसत्त्वद्रुतिः २ सर्वरत्नानां सर्वलोहानां दुतिः १४३ वदुतिः । " . १४७ " १० २ " " " " वैत्रांवद्रुतिः । २ सर्वरत्नानां दुतिः " सद्रुतीनों स्थापनाधारः ॥ अष्टादशोपदेशः १८ ॥ १४३ द्रुतीनां रसेन सह मेलापनम् १ १४८ १४४ " " " अभ्रकसत्वद्रुतिः २ " " ३. " ४ " ४ " " ·लिप्त मूपा " " " " लक्षवेधी रसः " " " " " " विषयः प्रष्ट्र विपयः पृष्ठं अत्र १३ श्लोकादारभ्य ५६ श्लोक रसवीजं शतवेधी पर्यतं पाठः खण्डितः शब्दवेधी रसः १४९ इति रसवीजस्य जारणा हेमक्रिया शतवेधी रसः (द्रुतिजारणेन) रसवीजम् सहस्रवेधी रसः २ धूमवेधी शब्दवेधी पापाणवेधी रसः १५७ १५० ॥ एकोनविंशोपदेशः १९ ॥ दशलक्षवेधी रसः पद्मरागकरणम् १५९ शतवेधादारभ्य कोटिपर्यंत वेधः इन्द्रनीलकरणम् रौप्यफरणं मरकतमणिकरणम् अत्र श्लोकैकः खण्डितः गोमेदमणिकरणम् २० सहस्रवेधः रौप्यफरणं, पुप्पराग करणम् लक्षवेधीरसः नीलमाणिक्य करणम् कोटिवेधी रसः १ मुक्ता करणम् १ १६१ २ इति एकविंशतिक्रमेण वेधः मुक्ता करणम् २ वज्रवीज १५२ मुक्ता करणम् ३ इति बज्रवीजकरणम् मुक्ता करणम् ४ १६२ वज्रवीज जारणेन स्पर्शवेधी प्रवाल करणम् १ शब्दवेधी रसः १५३ अथ विविधवेध प्रकार कथनम् हिंगूळ करणम् धूमध विधिः १५४ सिंदूर करणम् १ १६३ स्पर्शवेध विधिः शब्दवेध विधिः ३ पापाणवेध विधिः मेदिनीवेष विधिः १६४ त्रैलाक्य व्यापाविधिः १५५ सुवर्चल (संचळ) करणम् इति विविध घेधप्रकार कथनम् हिंगु करणम् १ रसपीजं शतवेधी शब्दवेधी रसः " " " २ " " " " " संघव करणम् " " " " ·पृष्ठं विषयः पारदबंधनम् ४ पृष्ट १७२ " " " ७ " " " " विषयः हिंगु परणम् ४ चंग करणम् १ वंग करणम् २ अम्लतस करणम् साहीकरणम् घृतकरणम् १ २ ३ ४ चन्दन करणम् कर्पूर करणम् जवादीयां कस्तूरी करणम् कस्तूरी करणम् कुंकुम-पंकु करणम् १ २ " १७४ " ८ " ११ १० " " १६७ " " " " " " १६८ १६९ " " " " " " २ १७६ " " سر " " दिव्य धृपः १ २० दिव्य धूपः २ पुप्पद्रुतिः १७० पारद भस्म १ धान्यद्धि करणम् १ २ ३ खोटबद्धरसस्य मुखमरणम् द्रव्या िद्धि करणम् ताम्रस्य स्वर्ण १ धान्यद्धि करणम् ४ ॥ विंशतितमोपदेशः २० ॥ पारदधनम् १ १७१ २ १७. सहयधी पसः २ वारलीज पर " १७७ सहस्रवेधी क्सः १ नागस्य स्वर्णम् " " " ·" " " विषयः पृष्ठं विपयः रौप्यकरणम् वंगस्य १७८ कठिनघातोमदुकरणम् ४ स्वर्णकरणम् १ अभ्रग्रासी रसः २ गुद्याख्यस्तेन नागरेधः ताम्रपटस्य स्वर्णल माप्तिः गुद्याख्यसूतेन वंगवेधः ताम्रस्य स्वर्ण ३ गुहागकरणं तेन वेधः रौप्यस्य स्वर्ण १७९ गुह्ययोगः ताम्रस्य स्वर्ण ४ कामनुः १ स्फुटितधातोर्मूदूकरणम् १ २ वगस्य रौप्यम् वाम्रस्य स्वर्णम् तारस्य रौप्यम् तारवेधी कल्का चगवेधः नागवेधः नागमुखकरणम् सितस्वर्णवेधः कठिनधातोर्मूदुकरणम् २ गगनग्रास: १८१ ग्रन्थस्यास्य लेखनसमयः " ३ " " " " " १८४ " " श्री वादिखण्डः उपदेशः श्लोक संख्या. उपदेशः श्लोक संख्या: ७६ १२ १०५ १२९ १०७ १७३ १२८ ५४ m " " " " १२० " १७ • or me sur921 १८२ १०३ १२७ १४४ १२२ " " १४३ २२१२ ·among the SHREE BHAGAVAD GITA Price Rs. 51- Fng Introduction pp. 28, Eng. gloss Siddhidatri pp. 153, Sanskrit Verses 18 chapters pp. 77, Sanskrit commentry Chandragbanta and its English translation three chapters pp. 113-in all about 400 pages-a fine well-bound volume. There is in Rasashala Granth Bhandar a manuscript copy of Shree Bhagvad gita with bare text dated Samvat 1236. Compared with the current text of the Gita, this manuscript had 250 variant readings and 23 more verses. So Rajvaidya Jivaram Kalidas Shastriji wrote a Sanskrit gloss Siddhıdatri and commentary Chandraghanta on that manuscript explaining the variants. The present volume is an English translation of that Sanskrit gloss. Along with it there is also given the Chandraghanta commentary in Sanskrit on first three Adhyayas to gether with its English translation. Ever since this edition has been published, it has caused a great stir literary persons of the world, who evince a keen interest in the philosophy of Gita Scholars and learned persons of all branches have been greatly astonished to read this mental edition which has revealed so many variations and additional stanzas in the Gita text read for Jast 5000 years. Equally wonderful to all have been the gloss Siddhidatri written in support of the variants, the Sanskrit commentary Chandraghanta on the first three chapters and its English translation written altogether on novel lines and without any sort of sectarian bias. We have received many encomiums and opinions of praise for this edition from great many literary persons The edition has been well reviewed even in all prominent newspapers in detail. In short, this Gita edition has proved to be highly wonderful in the literary sphere. It has caused great discussions among learned persons who eagerly await the publication of our full gloss and commen. tary on all the eighteen chapters. SHREE SUKTAM Second Edition. Price: 6 As. (Including Postage ) monu- 1 ·Shree Sukta must be read daily by those who wish to get wealth, happiness, long life and welfare in this and the other world. It is a booklet which is acceptable to persons of all sects or creeds. In it there 15 given a prayer in praise of Goddess of Wealth as prescribed in Vedas. Rajavaidya Jivaram Kalidas Shastriji has bublished this work with its Sanskrit commentary and Gujarati translation written by himself. There are 102 pages in this book giving an interesting description of rites such as Kara Nyas, Prayer, Man. asopchar Worship, Worship of 4 Avaranas, Panch Dashopchar Worship, Yugma Bij with 16 Mantras together with a Sanskrit commentary on 16 mantras and of 35 other Mantras of Prayer, the order for recitation of Mantras, their secret performances, the rite of Purascharan, Vishnu Stavan and Kanakdhara Stavan RASAPRAKASH SUDHAKAR (रसप्रकाश सुधाकर) Third Edition : Price Rs. 2. This book had been written by a great chemist of Junagadh named Yashodhara. It is very useful for the preparation of Bhasmas, Rasa Rasayanas and for the purificatary processes, of mercury. There are also described in this book several chemical experiments to be performed with gold and silver. Rajavaidya Jivaram Kalidas Shastri has published this book with original Sanskrit Verses and their Gajarati translation. The Rasa Rasayans and medicines etc. described in this work are indeed wonderful and bring about immediate effect. The book contains 13 chapters covering 182 pages. 18 purificatory processes of l'arad (mercury ), modes for purifying Dhatus, Updhatus, Ratna and Up-Ratan, methods for preparing Bhasmes, Rasa Rasayans, pills and vitalising aphrodisiac medicines, chemical experiments for preparing gold and silver etc. are described in this book. RUDDHI KHANDA-VADI KHAND ( Faz-a is) Being printed in Sanskrit with original verses and on the authority of an ancient manuscript. We have procured and have decided to get printed several ancient ·are manuscripts on alchemy in search for which hundreds of alchemists have wasted corsiderable amounts of money. Price : Rs. 15/- Rasa Ratnakar composed by Nityanath Sıddba has been divided into five parts. The present work is one of these parts and deals with hundreds of wonderful experiments of Dhatuvads and alchemy. Persons interested in alchemy spend large amounts of money to get this book but with no result. Hence we publish this book on the basis of 2 ancient manuscript copies of the original volume. The reason that actuates us to print this work is that on account of lack of time we are not able to perform experiments described in this book by ourselves and so others who might read this book could perform those experiments for themselves and might be benefited by them. The book will be a good guide to such persons who interested in alchemy. This will also be a sort of good service rendered by us for the cause of the Shastras, the religion and the country. The present work is indeed greatly useful and valuable, for it cannet be procured from anywhere even at great cost. It opens a new channel for those who perform experiments of Dhatuvada and Suvarra Siddhi. A small number of copies of this work are being printed. If the number of the purchasers exceeds the number of copies printed, the book will be difficult to be obtained afterwards. Those who wish to purchase this works beforehand or afterwards should send in a certificate that he is interested in the work of Rası Siddhi. The book will be despatched after being convinced that the perchaser evinces interest in this branch and works for it. KAYA KALPA: GUJARATI and ENGLISH pp 16. Price including postage 3 As. and 4 As. In this work, the Kaya Kalpa experiment undergone by Pandit Shree Malaviyaji and other Kuti Praveshika and Vatatapiya experiments are nicely described. Rules and rites to be followed for Kayakalpa are also given in detail. On the strength of this bcok any man can perform any experiment to gain longevity, preserve health and to sustain youth and vitality. THE RASASHALA AUSHADHASHRAM, GONDAL, Kathiawar-India.

·वादिग्वंडा प्राधिखंडः C प्रथमाध्याप? OFF { || आधारस्तु ।' ॥ श्री पार्वतीनिलनाधसिद्धविरचिता II FTER रसरत्नौकरातर्गता बादिग्वण्डी नगी roTITTES ॥ वादिखण्ड सद्धिखण्डः अथ प्रथमा पदेश १ ।। 11 म TE IT THEIामंगलम् गा मामा सृष्टं येन विदा चिदात्मेख मत्ती जलावीणाः ॥ | "सत्सविच्छिवशक्तिभैरवकलाः श्रीकण्ठपञ्चाननः ॥ ईशा द्रमुरारिधातविबुधाश्चन्द्रार्कतारांगणाः सेोऽयं पातु चराचरं जगदिदं निर्नामनामाधिपः ॥१॥ ॥ स्ते सूनवरा घर च कनकं श-दोत्पर स्पर्शनाया दूमाद्रिध्यतितिक्षणाघहर सिंख्या सिखवाशनः ॥ || सिधामवुद कोटि लक्षमयुतं युक्त्या सहस्र 'शत दत्ताखेगतिमक्षयं शिवपद तस्मै परस्मै नमः ॥ २ ॥ || ४ || नत्या श्री पार्वती देवी भैरव सिद्विसततिम् ॥ रसरत्नाकरं वक्ष्ये देहे लोहे शिवंकरम् }} IFT रसनामानि Fire शिवयीजा मंतराजः पारदश्च र सन्दकी पतानि नामानि तथान्यांनि विग्यान ॥ ४ ॥ 1) दत्ते शिवपद "सिद्धि साधकानां महात्तमाम् ॥ "शिवजितदाख्यात सर्वसिद्धिप्रदायकम यतः परगिवात्मनस्तेर मतः स चोदितः ICE समारस्य-परंपारंगादत्तेसोरदस्त 11सीभवनि लोशनि देवा अतिसेवननिता रसेन्द्रस्तेन विख्यातो यत्याच ग्मः स्मृतः }} 251 रमशास्त्रेपु मर्वेपुशभुना, मचित पुरा . P ·पादिसं-प्राद्विखडा "प्रथमोध्याय १ । ॥ अस्य शास्त्रस्य हेतु ॥ रसा रसायन दिन्य सुचनान्नैव बुध्यते ॥८॥ सिदैः शिवमुखात्माप्तं तेषां सिद्धिस्तु साधनात् ॥ सप्रदायक्रमा युक्तिस्तैः स्यशास्त्रेषु गोपिता ।" मयापि तन्मुखात्प्राप्त साधित यहुधा ततः ॥ रसशास्त्राणि सर्वाणि समालोक्य यथाक्रमम् । १० ॥ साधकानां हितार्थाय मकटीक्रियतेऽधुना ॥ .न क्रमेण विना शास्त्र न शास्त्रेण विना क्रमः॥ ११ ॥ शास्त्र क्रमयुत ज्ञात्वा यः करोति स सिदिभाक् ॥ ॥ आचार्य ॥ आचार्यो ज्ञानवान्दक्षा रसशास्त्रविशारदः ॥ १२ ॥ मंत्रसिद्धो महावीरी निश्चलः शिववत्सलः ॥ देवीभक्तः सदाचोरा देवतायागतत्परः ॥ १३ ॥ सर्वान्नायविशेषज्ञः कुशलो रसकर्मणि ॥ । एच रक्षणसयुक्तो रसविद्यागुरुर्भवेत ॥ शिष्य ॥ गुरुभक्ताः सदाचाराः सत्यवन्तो दृढव्रताः ॥ निरालसाः स्वधर्मज्ञाः सदाज्ञापरिपालकाः ।। || दभमात्सर्यनिर्मुक्ताः कुलाचारेणु दीक्षिताः ॥ अत्यन्तसाधकाः शान्ता मंत्राराधनतत्पराः इत्यैवं लक्षणैर्युक्ताः शिष्याः स्यू रसद्धिये ॥ ।। अनुचरा ॥ सहायाः सोचमाः सर्वे यथा शिष्यास्ततेाऽधिकाः॥१७॥ कुलीनाः स्वामिभक्ताश्च कर्तन्या रसकर्मणि ॥ ॥ कुपारशिया ॥ नास्तिका पे दुराचाराचुम्बका गुरुन पगाः ॥ १८॥ . --- -- ·वादिखंडा ऋद्धिखंडः :: प्रथमोध्याय M " विद्यां गृहीतुमिच्छन्ति चौर्येण च पलाच्छला ॥ - न तेषां सिध्यते किंचिन्मणिमंत्रौपधादिकम् ॥ १९ ॥ कुर्वन्ति। यदि मोहेन नौशयन्ति स्वकं धनम् ॥ - इह लेाके सुख नास्ति परलोके तथैव च तस्माद् भक्तिवलादेव, संतुष्यति यथा गुरु:-॥ तथा शिव्येण सा ग्राह्या रसविद्यात्मसिद्धये ॥ २१ ॥ हस्तमस्तफयोगेन वरं लब्ध्या सुसाधयेत् ।। ।। ॥ रसशाळा ॥ आनदररिते देशे धर्मगज्ये मनोरमे । ॥ २२ ॥ उमामहेश्वरोपेते समृद्ध नगरे शुभे । कर्तव्यं साधनं तत्र रसराजस्य धीमता ॥ २३ अत्यन्तापरने रम्ये चतुारोपशोभिते ॥ तत्र शाला प्रकर्तव्या सुविस्तीर्णा मनोरमा सम्यग्यातायनेपेता दिव्यचित्रविचित्रिता ॥ ॥ रसमंडप ॥ नत्समीपे समे दीर्घे कर्तव्यं रसमण्डपम् -॥ २५ ॥ अतिगुप्तं सुविस्तीर्णकपाटागलभूपितम् ।। ध्वजच्छनवितानाढयं पुष्पमालाविलम्बितम्, ॥ २६ ॥ भेरी-काफल-घण्टादिगिनादविनादितम् ॥ भूः समा तत्र कर्तव्या सुदृढा दर्पणोपमा तन्मध्ये वेदिका रम्या कर्तव्या लक्षणान्विता ॥ || सलिंग तस्य फलं ॥ निष्कन्नय हेम. रसेन्द्रो नवनिष्ककम्' ॥ २८ ॥ अम्लेन भर्दयेद्यामं तेन लियं तु कारयेत् ॥ दोलायंत्रे सारनाले. जंपोरस्य-दिनं पचेत् . ..॥ २९ ॥ m . . 4

·N
वादिग्यमाद्विखंडन
४६
प्रथमोध्यायीर
TIE
तल्लिङ्गं पूजयेत्तत्र सुधभैम्पचारका ii
लिङ्गकोहिसहस्रस्य यत्फलं सम्यगर्चनात्
in ३० ॥
तन्फले कोटिगुणितीरसलिङ्गार्चनाद्भवेत् ।
If of ब्रह्महत्या सहस्राणि गोहत्याप्रयुतान्यपि... ॥ ३१ ॥
तत्क्षणा दिलय यान्ति रसलिङ्गस्य दर्शनात् ॥
IF स्पर्शनामीप्यते मुक्तिरिति सत्यं शिवोदितम् ॥
वानग्यां श्रीमघोरेग मंबराजेन वार्चयेत् ॥ ३२ ॥
TIT, ध्यान, पूनन ॥
IIFE अष्टादश भुज-शुभं पचवक्त्रं त्रिलोचनम्
प्रेतारूढं नीलकपट रसलिंग विचिन्तयेत् ॥
दः तस्योत्सद्गे महादेवीमेकवस्त्रां चतुर्भुजाम् ॥ ३४ ॥
अक्षमालाकुशं दक्षे वामे, पाशाभय शुभम् ।।
|| दधन्ती: तप्तहेमाभां पीतवस्त्रां विचिन्तयेत् ॥ ३५ ॥
वामग, श्री कामराज- शक्तिपीजरसामुग.
यै नमे। बादशतेपां. कामविद्या रसाकुशा ॥ ३६ ॥
अनया पूजयेद्देवीं गन्धपुग्पक्षितादिभिः ।।
IF मन्दि भृनि महाकालान्पूजयेत् पूर्वदिपक्रमात् गा ३७ ॥
पूजयेन्नाममत्रैस्तु प्रणवादिनमोऽन्तः
II एवं नित्याचन तंत्र कर्तव्य रससिद्धये ॥ ३८ ॥
FRIMirr
रसदीक्षा, शिवेनोक्ता दातव्या साधकाय
यथोक्तेन विधानेन गुरुणा मुदितात्मना
सुमुहर्ते सुनक्षत्र, चन्द्रतारायलान्विते.॥
"F कलशं तापसंपूर्ण हेमरत्नफलयुतम् ,
स्थापमेसलिङ्गाने दिव्ययस्त्रेण वेष्टितम् ॥
!''गन्धपुप्पाक्षतेधूपदीपैनवेद्यतोऽयेत्ाimarii ४१ ॥
IPI सदीक्षा ।
T
॥ ४० ॥

·वादिग्वामिद्विखडः प्रथमोध्यायर . ॥ ? 2 T - - पूजान्ते हवन कुर्याद्योनिकुण्डे सुलक्षणे ॥ !! ( तिलाज्यैः पायसैः पुष्पैरष्टाधिकशतैः पृथक । ॥ ४२ ॥ अधोरेण रसाकुंठया होमान्ते शिष्यमावहेत् ॥ 11 • काफिनीशक्तिसंयुक्त रससि द्वपरायणम् स्याः सकुचिताः केशाः श्यामा" या पद्मलोचना ॥ सुरूपा तिरुणी चित्रा विस्तीर्णजघना शुभा ॥ ४४ ॥ मकीदना पीनस्तनभारेणं चानता ॥ बीलिङ्गनस्पर्शकामूला मृर्दुभापिणी ॥ ४५ ॥ अश्वत्थपत्रसदृशयोनिदेशेन शेभिता ॥ कृष्णपक्षे पुष्पवती सा'नारी काफिनो स्मृता ॥ ४६ ॥ रसंन्ये प्रयोगे घ'उत्तमा रससाधने । ॥ दभावे सुरूपा तु या काचितरणागना । तस्या देय त्रिसप्ताह गन्धक घृतसयुतम् ॥ कपकैक प्रभाते तु सा भवेत्काकिनीसमा । ॥ ४८ ॥ ग्य शक्तियुता योऽसौ दीक्षयेत्त गुरुत्तमः ॥ सुरनातमभिपिश्चेत चिमलैः कलशादकः ॥ ४२ ॥ अघोरम कुशी विद्यां दद्याच्छिप्याय' सदगुमः ॥ धाशस्वाथ शि'यण दात या गुम्दाक्षिणा ॥ ७० ॥ अधाशया "गुरोर्मन्न लक्ष लक्ष पुधग्जपेत् ॥.... दगाशेन एनेत् फण्टे निणे रस्तमात्र .. ॥ ५१ ॥ कमल पतुरस्र, च प्यतुः सुगाभिमा 11 जानिपुप्प निमायरत पूर्णान्ते कन्य कार्चनम्-11- कृत्याय परिशेच्छागं शुभां लिमांमुवेदिकान ।।..॥ पटकोण भण्टल तत्र सिवरेण हिजर रम् ॥ वैदिकायां लिसेत्सम्यम् तत्याचाष्टात्रकम् ॥ ३ ॥ कमल चतुग्नं च चतुर्दारेषु शोभितम् ॥ 18 ·पादिग्पट:-ऋद्धिखडा प्रथमोध्याया? || रससिद्धौ उपकरणानि ॥ कर्णिकायां न्यसेत्खल्व लोहज स्वर्णरेखितम् ॥ ५४ ॥ नन्मध्ये रसराज तु पलानां शतमात्रकम् ॥ पचाशत्पचविंश वा पूजयेद्रसलिङ्गवत् वज़वैक्रान्तवज्राभ्रकान्तपापाणङ्कणम् ॥ भूनाग शक्तयश्चैताः पसु पत्रेतु पूजयेत् गन्धतालककासीस शिला कड्कुष्ट-भूखगम् ॥ राजावर्ती गैरिक च रन्याता उपरसा अमी ॥ ७ ॥ पूज्या अष्टदलेप्वेते पूर्वादीशान्तगाः क्रमात् ॥ रसक विमला ताप्य चपला तुत्थमञ्जनम् ॥५८॥ हिंगुल सस्यक चैच ख्याता एते महोरसाः ।। पूर्वांदीशानपर्यंत पनाग्रेपु प्रपूजयेत् पूर्वदारे स्वर्णरौप्ये दक्षिणे ताम्रसीसके । पश्चिमे बगकान्ता च उत्तरे तीक्ष्णमुण्डके सर्वमेतदधोरेण पूजयेदइकुशान्वितम् ।। पिडकालिकयन्त्राणि क्षारमूल्लवणानि च कोष्ठी मूपा वकनाली तुपाङ्गारचनोपलाः ॥ भस्त्रिका दशिकानेका शिलाखल्वाप्युदुखलम् ॥ ६२ ।। खर्णकारोपकरण समस्ततुलनानि च ॥ मृत्काष्ठताम्रलोहाद्यपात्राणि विविधानि च 'दिव्योपधानि वर्गाश्च रक्षक स्नेहनानि च ॥ एतानि धारयाधे तु मूलमन्त्रेण पूजयेत् ॥ ६४ ॥ वामार्या हे ततः भमें च श्मश्च पचाक्षरो मनुः ।। अनेन मूलमत्रेण भैरव तन पूजयेत् सर्वेपां रससिद्धानां नामानि कीर्तयेत्तदा ।। ।। प्राचीन रससिद्धा ॥ ध्यालाचार्यश्चन्द्रसेनः सुघुदिनरवाहनः ·वादिखंड:-ऋद्विखडः ७ प्रथमोध्याय १ . 111 । नागार्जुनो रत्लपोपः सुरानन्दा यशोधरः ॥ इन्द्रद्युम्नश्च माण्डव्यश्चर्पटिः शूरसेनकः ॥ ६७ ॥ वाडवो नागवुद्धिश्च खण्डः कापालिका हरः॥ ! 4. कामली तात्विकः शंभुलेका लम्पटशारदा ॥ ६८ ॥ जाणासुरो मुनिश्रेष्ठो गोविन्दः कपिलो पलिः ॥ एते सर्वे तु भूपेन्द्रा रससिद्धा महाबलाः चरन्ति सर्वलोकेपु निर्जरामरणाः सदा ॥ सप्तविंशतिसंख्याता रससिद्धिमदायकाः , वन्द्याः पूज्याः प्रयत्नेन ततः कुर्याद्रसायनम् ॥ हर्पयेद् दिजदेवांश्च तर्पयेदिष्टदेवताम् ॥ ७१ ॥ कुमारीयोगिनीयोगिमुनिमायिकसाधकान् ॥ तर्पयेत्पूजयेद्भक्त्या निजशक्त्यनुसारतः ॥ ७२ ॥ इत्येवं सर्वसंभारयुक्तं कुर्याद्रसोत्सवम् ॥ सर्वविघ्नप्रशान्यधै सर्वेप्सितफलप्रदम् ॥ ७३ ॥ अन्यथा चेविमूढात्मा मंत्रदीक्षाक्रमं चिना ॥ कर्तुमिच्छति मृतस्य साधनं गुरुयर्जितः ॥ ७४ ॥ नासा सिद्धिमवामोति यत्नकोटिशतैरपि ॥ तस्मात्सर्यप्रयत्नेन शास्त्रोक्तां फारयेत् मियाम् ॥७५ ॥ सम्पक्साधनसायमा गुरुयुता राजाज्ञयालना नानाकर्मणि काघिदा रमपरास्त्वादया जनवार्यतः ॥ मात्रायन्यसुपाककर्मकृशला मापधीकाचिदा- स्तेषां सिध्यति नान्यथा विधियलात् श्री पारदः पारदः ॥७६|| । इति श्री रसरनाको यादिसम्ले परमापपूर्वकं रसदीक्षानाम प्रथमोपदेश । -- ' ·, वादिसंड-द्विग्वंडः १८ हि.सीयो याय-२ .. ॥ -- - ॥ अथ श्री वादिखण्डे द्वितीयोपदेशः २ ॥ भक्ता:शास्त्रविचारणानुदिन पूजाविधेः पालना- 11- ॥ स्वात्मानन्दनिमन्जनात् परहितात् कार्यक्रियागोपनात् ।। नित्यं सद्गुरुसेवनानुभवात् सूतस्य सद्भावना- दास्यन्ते निजरइमयो वरबलात् सत्समदायात्स्फुटम् ॥१॥ रसादिलोहपर्यन्त शोधने, मारणे हितम् ।। !! भावनांयां,कचिच्चैव नानावा निगद्यते अगे नाते भवेन्मूल द्रवः सर्वाङ्गता भवेत् ॥ 1 ॥ अमात्रायां समा मात्रा विज्ञेया रसकर्मणि अथ नानावर्गः ॥ क्षारवर्ग, तिलापामार्ग कदली चित्रकाईक मूलकम्।।. 11 | शिनुमोक्ष पलाशं च सर्वमन्तःपुटे दहेत: ॥ ४ ॥ समालोइय जलैर्यस्त्रैर्वध्या ग्राह्यमजिलम् ॥ {{ .. !! शोधयेत्-पाचयेदग्नौ मुगाण्डेन तुतिजलम् ॥५॥ ग्राह्य, क्षारायशेपं तदृवृक्षक्षारमिद स्मृतम्.. My Tilm वेतार्ग' (शुन्या ) , चुन्नं कर्प शंख शुक्ति' वराटैः शुक्ल वर्गका ॥ ६ ॥ Hari कपात चीप गृध्राणां शिग्वि 'कुछुटयोश्च"चि ॥ -- अरवर्ग || FTTTTE 11F चाइगेरी चणकाम्लं तु मातुलझाम्लयेतसमें ॥ ७ ॥ | चिंचा नारंग धीरमम्लयर्ग इति स्मृतः । । ॥ ग पचरू............ सामुद्र सैधव काचं चुल्लिका च सुवर्चलम् चूलिका नवसारः स्यादेतल्लवणपंचकम् ।। THAT ·॥ रसशाला औषधाश्रम, गाडल काठीआवोड, प्रन्थमाला, ग्रन्थांक ९ ॥ .... V ॥ क्षारत्रय ॥ सज्जीक्षारं यवक्षारं टङ्कणं च तृतीयकम् क्षारत्रयमिदं ख्यात- ॥ ॥ मूत्रवर्ग-मित्रपंचक-पित्तवर्ग वसा ॥ अजाश्वमहिपीगवाम् ॥ नारीमेपीखरोष्ट्राणां मूत्रवर्गो गजस्य च मित्र पंचकम् मध्वाज्यटकणं गुंजा गुडः स्यान् मित्रपंचकम् ॥ पित्त वर्ग नराश्चशिखिगोमत्स्यपित्तानि पित्तवर्गके. वसा पंचकम् मत्स्याहिनरमेपीणां शिखिनां च वसा मता ॥ ॥ रक्तवर्ग ॥ मञ्जिष्टा कुकुम लाक्षा दाडिमं रक्तचन्दनम् ॥ १२ ॥ यन्धूकं करवीरं च रक्तवर्गो ह्ययं भवेत् ॥ ॥ पीतवर्ग ॥ कुसुंभं किंशुकं रात्रिः पतगं मदयतिका ॥ १३ ॥ पीतवर्गों द्ययं ख्यातो दिन्यौपधिगणं शृणु ॥ ॥ दिव्योपधिगण ॥ अजकर्णी शखपुष्पी रुदंती काकतुण्डिका ॥ १४ ॥ हंसपादी व्याघनखी चांडाली क्षीरकंदकः ॥ वन्ध्याकर्कोटकी रंभा गोजिक्षा कोकिलाक्षकः ॥ १५ ॥ शाकवृक्षो हेमवल्ली पातालगरुडी शमी ॥ कटुतुम्बी वज्रलता सूरणं वनसूरणम् मेपही चक्रमर्दी जलकुम्मी शतायरी ॥ गुजा कोशातकी नीली आसुकर्णी त्रिपर्णिका ॥ १७ ॥ कुकुटी कृष्णतुलसी पुंग्या श्वेतापराजिता ॥ गरुडी लागली नामी पारेरी पद्मचारिणी ॥ १८ ॥ - ·वादिग्व दिग्वंडः हिती ॥' अथ श्री वादिखण्डे द्वितीयोपदेशः : भक्ता:शास्त्रविचारणादानुदिन प्रजाविधेः पालना ।।:- स्वात्मानन्दनिमज्जनात् परन्तिान् कार्यनि नित्यं सद्गुरुसेवनानुभवात सूतस्य सद्भावना- हास्यन्ते निजरश्मयो बरबलाम् सत्संप्रदा रसादिलोहपर्यन्त शेधिने, मारणे हितम् । भावनायां कचिच्चैव नानावर्गो निगम्य अढूंगे नेते भवेन्मूल गुचः सर्वाङ्गता अमात्रायां समा मात्रा विज्ञेया रस F॥-अथ नानावर्ग: ~ क्षारवर्ग, . . तिलापामार्ग कदली चित्रकाक III शिनुमोक्ष पाशं च सर्वमन्तःपु समालोइय जलैर्चस्वैर्मध्वा ग्राह्या । शोधयेत् पाचयेदग्नौ मृदाण्डेन ग्राह्यं क्षारावशेषं तदवृक्षक्षारगि ॥ श्वेतवर्ग' (शुक्रवारी चुन कृर्प शंख शुक्ति घरोटैः | पोत चाप गृध्राणां शिविर - मल। {{1} चाङ्गेरी चणकाम्लं तु मातुल्ला I', 'चिंचा नारंग अंधारभेम्लवर्ग है। ..., स्प्रण..पक..॥ सामुद्रं सैधवं काचं चुल्लिका च चूलिका नवसारः स्यादेतल्लवण ..

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थाक ९ ॥ ११ ............. मूपाविधानं वज्रमूषा १ मूपाकरणमुच्यते ॥ तुपं वस्त्रं समं दग्धं तत्पादांशा च मृत्तिका ॥ कूपी पापोणपादं च यजवल्या द्रवैर्दिनम् मर्दयेत् कारयेन्मूपां वज्राख्यां रसवन्धकाम् ।। ॥ वज्रमुपा २ ॥ घल्मीकमृत्तिकाहाराः पुराणं लोकिटकम् ॥ ३२ ॥ श्वेतपाषाणकं चैतत् सर्व चूय समं समम् ॥ सर्वतुल्यं तुप दग्धं सर्व तोयैश्च मर्दयेत् ॥ ३३ ॥ भूपासपुटकं कुर्यात् सन्धिं लिप्याच तेन वै ।। सर्वकार्यकरा एपा वज्रमृपा महायला ॥ ३४ ॥ ।। बनमूषा ३ ॥ गारा दग्धास्तुपा दग्धा दग्धा वल्मीकमृत्तिका ॥ गजाश्वानां मल दग्धं यावत्तत् कृष्णतां गतम् ॥ ३५ ॥ पापाणभेदीपत्राणि कृष्णा मृञ्च समं समम् ॥ वज़वल्लया द्रचर्मा दिन वा शोपयेद् दृढम् तेन कोष्टं घङ्कनालं वज्रमूपां च वारयेत् ॥ चतुला गोस्तनाकारा वज्रमूपा प्रकीर्तिता मूर्च्छने मारणे यन्धे दंढमेलापके हिता ॥ सैव छिद्रान्विता मध्यगम्भीरा सारणोचिता ॥ ३८ ॥ प्रकटा प्रावकाकारा पीजनिर्यापणे हिता ॥ ॥ इति सर्ववर्गा ॥ ॥ अथ रसशोधनमाह ॥ ॥ रसशोधनविषि १ ॥ सूतं धान्यानक तुल्यं दिन पुनर्नवाद्यैः ।। मर्दितं तसगम्ये तु बचमूणधिनं पचेत्

·॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्ड , द्वितीयोपदेशः,
२ ॥
अजामारी काकमाची देवदालीन्द्रवारुणी ॥
काकजंघा शिखिशिखा सर्पाक्षी नागवल्लिका
मीनाक्षी कृष्णधत्तूरो बला नोगवलो जया ॥
मुण्डी महायला पूगी त्रिविधं चित्रकं निशा ॥ २० ॥
भूर्वा काञ्चाननं कन्या पेटारी सूर्यवर्तकः ॥
विष्णुकान्ता कारवल्ली वाकुची सिन्दुवारिका
॥ २१ ॥
स्वर्णपुष्पी खण्डनारी मनिष्टा पीलुक बचा ॥
स्नुही रक्तस्नुही बिल्वं कार्पासः कंगुणी घना
॥ २२ ॥
पलाशाडोल विजया मेघनादार्कसर्पपाः ।।
ब्रह्मदण्डी महाराष्ट्री श्वेता रक्ता पुनर्नवा
॥ २३ ॥
उदुंबरः सोमलता कुंभी पुष्करमूलकम् ॥
तिलपर्णी कृष्णजीरा वृश्चिकाली च कालिका
॥ २४ ॥
करवीरोग्निदमनी बृहती भूमिपाटली ॥
यवचिञ्ची चन्द्रलता मर्कटी वनराजकम्
॥ २५ ॥
यदरी लज्जरी लाक्षा चणा वर्तुलपत्रका ।
अपामार्गा भूकदयो विपमुष्टयेकवीरका
गोरंभा कदली जाती मुशली सहदेविका ॥
एरण्डः सैन्धवं पथ्या शुंठी मण्डूकपर्णिका
मरूबको हिंगु वालो लक्ष्मणा हस्तिमूलिका ॥
क्षीरवृक्षाश्च ये सर्वे तथा नानाविधं विपम्
॥ २८ ॥
दिन्यौपधिगणः ख्यातो रसराजस्य साधने ॥
व्यस्तं याथ समस्तं वा यथालाभं नियोजयेत् ॥ २९ ॥
॥ विषवर्ग ॥
तीवगंधरसस्पर्शविविधैस्तु वनोद्वैः ॥
मर्दनात्स्वेदनात्सूतो म्रियते यध्यतेऽपि च
॥ ३० ॥
रक्तशृंगी कालकूटं होरिद्रं सत्तूकं तथा ॥
मौस्तिकं विपर्वर्गः स्यात्-
॥
॥ २६ ॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठीआवाड, प्रन्थमाला, प्रन्यांक ९ ॥ मूषाविधानं वज्रमूषा १ भूपाकरणमुच्यते ॥ तुपं वस्त्रं समं दग्धं तत्पादांशा च मृत्तिका ॥ कृपी पापोणपादं च यन्नवल्या द्रवैर्दिनम् मर्दयेत् कारयेन्मूपां बजाख्यां रसवन्धकाम् ॥ ॥ वज्रभूषा २ ॥ वल्मीकमृत्तिकानाराः पुराणं लोकिटकम् ॥ ३२ ॥ श्वेतपापाणकं चैतत् सर्व चूयं समं समम् ॥ सर्वतुल्यं तुपं दग्धं सर्व तोयश्च मर्दयेत् ॥ ३३ ॥ भूपासंपुटकं कुर्यात् सन्धिं लिप्याच तेन च ॥ सर्वकार्यकरा एपा वज्रमूपा महायला ॥ ३४ ॥ ॥ वज्रमूषा ३ ॥ गारा दग्धास्तुपा दग्धा दग्धा वल्मीकमृत्तिका ॥ गजाश्वानां मलं दग्धं यावत्तत् कृष्णतां गतम् ॥ ३५ ॥ पापाणभेदीपत्राणि कृष्णा मृच समं समम् ॥ वनवळ्या द्रवैर्मर्य दिनं वा शोपयेद् दृढम् तेन कोष्ठं वर्नालं वज्रमूपां च धारयेत् ॥ चतुला गोस्तनाकारा बज्रमूपा प्रकीर्तिना मूर्छने मारणे पन्धे द्वमेलापके हिता ॥ सैव छिद्रान्विता मध्यगम्भीरा सारणोचिता ॥ ३८ ॥ प्रकटा प्रावकाकारा यीजनिर्यापणे हिता ॥ ॥ इति मर्ववर्गाः ॥ ।। अथ रसशोधनमाह ।। ॥ रसशोधन विधि १ ॥ स्तं धान्यानपं तुल्यं दिन पुनर्नवादयः ।। मर्दिनं तप्तमन्ये तु यचमूगंधिनं पचेत् ॥ ३०॥ - ·१२ ॥ रसर नाकरार्गता वादिसड , द्वितीयोपदेश , २ ॥ - भूधरस्थ पुदैन समुद्धृत्य विमर्दयेत् ॥ पूर्ववत्पूर्वजै वैस्तद्वद् रुध्वा च पाचयेत् पुनर्मद्य पुनः पाच्यं दशवार च पूर्ववत् ॥ पातयेत्पातनायत्रे सम्यक् शुद्धो भवेद्रस: ॥४१॥ ॥ रसशोधनविधि २॥ रसस्य दशमांशं तु गन्ध दत्वा विमर्दयेत् ॥ जम्बीरोत्थैर्देवैर्याम पात्य पातनयत्रके ।। ॥ ४० ॥ पुनर्मध पुनः पात्यं विशुद्धये ॥ || रसोधनविधि ३ ॥ अथवा पारद मद्य तप्तसल्वे दिनावधि ॥ कुमारी-रजनी-चुन्नैः पात्य पातनयनके ॥ ४३ ॥ कन्याग्नित्रिफलाभिश्च पुनर्मद्य च पातयेत् ॥ पुनर्मद्य पुनः पात्य सप्तवार विशुद्धये ॥ इत्येव सप्तधा कुर्यात् सम्मक् शुद्धो भवेद्रसः ॥ ४४ ॥ युक्त सर्वस्य सूतस्य तप्तग्वल्वे विमर्दनम् ॥ शोधने चारणे चैव जारणे च विशेषतः ॥ मूछने मारणे चैव बन्धने च प्रशस्यते ॥ ४५ ॥ ॥ तप्त ख व ॥ अजाशकृत्तुपानि च भूगर्ते त्रितयं क्षिपेत् ॥ तस्योपरि स्थितं खल्व तप्तखल्वमिद भवेत् ॥ ४६ ॥ खन्व लोहमयं शस्त मर्दक चैव लोहजम् ॥ तभावे शिलोत्थ वा योग्य खल्व च मर्दकम् ॥ ४७ ॥ ॥ हिंगुलात् पोरदनिफाशनविधि १ ॥ अथवा हिंगुलात् सूतं ग्रात्येत्तन्निगद्यते ॥ गोमूत्रै हिपैस्तिलतैलसुराम्लका ॥ ४८ ॥ सप्ताह हिंगुल पाच्य लोहपात्रे माग्निना ।। चालयेल्लोहदण्डेन द्राव दत्वा पुनः पुनः ·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआघाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९ ॥ . सद्रवं तं समादाय शिखिपित्तेन भावयेत् ॥ दिनान्ते पातनायन्त्रे पातयेचण्डवहिना ॥ ५० ॥ ससकञ्चकनिर्मुक्तः ख्यातोऽयं शुन्द्रसतकः कन्याभिस्त्रीफलाभिश्च पुनर्मद्य च पातयेत् ॥ इत्येवं सप्तधा कुर्यात् सम्यक् शुद्धो भवेद् रसः ॥५२॥ ॥ हिंगलात पारदनिष्कासनविधि २ ॥ दिनैकं हिगलं खल्वे मामम्लेन केनचित् ॥ पातयेत पातनायंत्रे दिनान्ते तत्समुद्धरेत् ॥ विना कर्माष्टकेनैव सूतोऽयं सर्वकार्यकृत् ॥ ५३ ॥ मर्वसिद्धमतमेतदीरितं सूतशुद्धिकरमद्भुतं परम् ॥ अल्पकर्मविधिभूरिसिद्धिदं देहलोहकरणे हि शस्यते ॥ ५४ ॥ इति श्री पार्वतीपुत्र श्रीनित्यनाथसिद्धविरचिते रसरत्नाकरांतर्गतवादिखण्डे ऋद्धिखण्डापरनामके वर्गसाधनादिरसशोधनान्तो द्वितीयोपदेशः ॥ २ ॥ ॥ अथ श्री वादिखण्डे तृतीयोपदेशः ३ ॥ पटकाष्टकं यष्टकमष्टकं च शाध्यं विमद्य च यथोदितं तत् ॥ वनादिलोहान्तकमुक्तपूर्व तदक्ष्यते सूतवरस्प सिद्ध्यै ॥ १॥ ॥ वज्रजातयः ।। श्वेता रक्ताः पीतकृष्णा दिजाया यज्रजानयः ॥ पुंस्त्रीनपुंसकाचेति लक्षणेन तु लक्षयेत् वृत्ताः फलकसंपूर्णास्तेजस्वन्तो वृहत्तराः ॥ पुरापास्ते समाल्याता रेखाविन्दुविवर्जिताः रेखायिन्दुसमायुक्ताः पडस्रास्ताः स्त्रियः स्मृताः ॥ निकाणं पनदेहं यदीर्घ यत्स्यानपुंसकम् ॥४॥ सर्वेषां पुमपाः श्रेष्ठा वेधका रसपन्धकाः ।। स्त्रीवत्रा देहसिद्धयर्थं कामकं स्यानपुंसकम्

·१४
॥ रसरत्नाकरातर्गती वादिखण्ड , तृतीयोपदेश, ३ ॥
। बज्रशोधन १ ॥
गृहीत्वाथ शुभ वज्र व्याघ्रीकन्दोदरे क्षिपेत् ॥
महिपीविष्टया लिप्त्वा तुलाग्नौ च पुटे पचेत् ॥ ६ ॥
अहोरात्रात्समुद्धृत्य यमूत्रैर्निपेचयेत् ॥
व्याधीकन्दे पुनः क्षिप्त्वा वजकदादरे क्षिपेत् ॥
हयमूत्रेनिचिंच्याच पुटेरिसंच्याच पूर्यवत्
एव सप्तदिनैः शुद्ध वचं स्यान्नात्र संशयः ॥
॥ वज्रशोधन २॥
कुलत्यकाद्रवक्कायमूत्रस्नुहीपयः
॥८॥
क्षिप्त्वा भाण्डे क्षिपेत्तस्मिन् व्याघीकन्दगत पविम् ।।
दोलायत्रे दिवारात्री समुदृत्य पुनः क्षिपेत्
व्याघ्रीकन्द महाकदे क्षिप्त्वा गजपुटे पचेत् ।।
तत्पक कांचनाद्रावैः सेचयेच्छुद्धिमाप्नुयात् ॥
॥ वज्रशोधन ३ ॥
आखुकर्णी मेघनादः प्रियङ्गर्मेपगिका ॥
अम्लवेतसनिर्गुण्डीकुलत्थकाद्रवाः शमी
मुनिश्च हयमूत्रेण कपाय कारेच्छुभम् ॥
जम्बीरे सूरणे वाऽथ क्षिप्त्वा वन दिन पचेत् ॥ १० ॥
पूर्वकाथेन दोलायां शुद्धिमानोति नान्यथा ॥
॥ वनमारण १ ॥
शुद्ध वय मत्कुणानां रक्तर्लिप्त्वा धमेत्तु तत् ॥ १३ ॥
अग्निवर्ण क्षिपेन्मूने गर्दभात्थे पुनः पुनः ।।
लेपित धामित तदेव कुर्यात् त्रिसप्तधा
॥ वजमारण ३ ।।
तालक मत्कुणैः पिष्ट्वा गोले तस्मिन्क्षिपेत्तु तत् ॥
रुध्वा भूपां धमेद् दाात् त्यमत्रे विनिक्षिपेत् ॥ १५ ॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआगाड. ग्रन्थमाला, प्रन्यांकः ९ ॥ - . समुदृत्य पुनस्तद्वत् सप्तवारान्मृतो भवेत् ॥ ॥ वनमारण ३॥ मेप,गी भुजगास्थि कृर्मष्ठं शिलाजतु ॥ १६ ॥ गन्धकं कान्तपापाणं मुनिपुष्पं सतालकम् ॥ विक्षारं पंचलवण मेपनीन्द्रवारुणी वज्रवल्ली मृपकर्णी यदरीकुड्मलानि च ॥ मूपकस्य मलं स्तन्यं स्नुह्यर्कक्षीरमत्कुणोः ॥ १८॥ पंचाङ्गो शरपुरां च हस्तिनीरं नृछागयोः ॥ पेटारी विज स्त्रीपुष्पं पारावतमल शिलाम् ॥ १९ ॥ पुष्पाणि चैव याकुच्याः पंचाई निम्बकम्य च ॥ धात्रीवृक्षस्य पंचाङ्गं गोरंभा चाजमूत्रकम् ॥ २० ॥ हंसापादी वज्रकन्दं वृहतीफलसूरणे ॥ गोजिता कर्कटं मांसं मूत्रवर्ग च मिश्रयेत् ॥ २१ ॥ एतत्समस्तं व्यस्तं वा यथालाभं सुपिण्टितम् ॥ तत्पिण्डे निक्षिपेटजमन्धमूपागतं पुटेत् ॥ २२॥ कुलत्थं कोद्रवं पिष्ट्वा हयमूविलोटयेत् ॥ तन्मध्ये सेचयेत्तप्तां मूपां पुटविनिर्गताम् एवं पुनः पुनः कुर्यादेकविंशतिवारकम् ॥ आदाय पूर्वजं बनताले मत्कुणपेपिते ॥२४ ॥ गोलके निक्षिपेध्या मृपां तीवानले धमेत् ।। इत्येवं सप्तधा धाम्यं ह्यसूत्रैर्निपेचयेत् अनेन प्रामयोगेन मृतं भवति निश्चितम् ॥ तं मृतं चूर्णयेत्खल्वे सिद्धयोग उदाहृतः ॥ २६ ॥ ॥ बत्रमारणं ४ ॥ भ्रामकस्य मुगं ताप्यं पेटारीयोजटणे ॥ क्षारं घोत्तरवारण्या गन्धकं तालकं शमी

·१६
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्ड , तृतीयोपदेशः,
॥ २८ ॥
॥ २९ ॥
-
॥ ३० ॥
॥ ३२ ॥
चिचोयीज मेपशृंगी स्त्रीपुप्पं चाम्लवेतसम् ॥
पञ्चाङ्गं शरपुवायाः शशदन्ताः शिलाजतु
एतत्समस्तं व्यस्तं वा यथालाभं सुचूर्णयेत् ॥
स्नुह्यन्मित्तवारुण्याः क्षोरैः स्तन्यैविमर्दयेत्
तद्गोलके क्षिपेत्रं रुध्या मृपां धमेद् दृढम् ॥
गुडूची सैन्ध, हिंगु समुस्तोत्तरवारुणीम्
काथैः कौलत्थकः पिष्ट्वा तस्मिन्द्रावे निपेचयेत् ॥
तदनं पूर्ववद्गोले क्षिप्त्या रुध्वा धमेत्तथा
सेचनान्तं पुनः कुर्यादे कविशतिवारकम् ॥
तालमत्कुणयोगेन सप्तवारं पुनर्धमेत्
सेचयेदश्वमूत्रेण तद्वजं म्रियते ध्रुवम् ॥
॥ वज्रमारणं ५ ॥
त्रिवर्परूढकासमूलमादाय पेपयेत्
त्रिवर्षनागवल्या वा निजद्रावैः प्रपेपयेत्
तदोलके क्षिपेद्वजं रुध्वा गजपुटे पचेत् ॥
एवं सप्तपुटैः पक एफैकेन मृतो भवेत् ।।
॥ वनमारणं ६ ॥
तालकासीससौरायोद्यपामार्गस्य भस्म च
पिष्ट्वा कौलत्यकैः काथैस्तस्मिन्वजं सुतापितम् ॥
क्षित्या त्रिसप्तवाराणि म्रियते नात्र संशयः
॥ यत्रमारण ७ ॥
चैत्रांन्तभस्मना साध पेपयेदम्लतसम् ।।
तदोलके क्षिपेद्धज्रमन्धमूपागतं धमेत्
सेचयेदश्चमत्रेण पूर्वगाले पुनः क्षिपेत् ॥
रुध्वा ध्मातं पुनः सेच्यमेवं कुर्यात्रिसप्तकम्
नियते नात्र सन्देहः सर्वकर्मसु योजयेत् ।।
॥ ३४ ॥
॥ ३८ ॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठीआवाड. ग्रन्थमाला, प्रन्यांकः ९ ॥
॥ वजमारणं ८ ॥
उत्तरावामणीक्षीरैः कान्तपाषाणजं मुखम्
क्षणं पिष्ट्वा तु तद्गोले वज्र क्षिप्त्वा पचेदनु ॥
नृतैले गन्धतैले वा म्रियते नात्र संशयः
॥ ४० ॥
॥ वज्रमारणं ९ ॥
भूनागं गन्धकं वाथ नारीस्तन्येन पेषयेत् ॥
तद्गोलस्थं पचेद्वनं पूर्वतैले मृतं भवेत्
• ॥४१ ॥
-॥ वजमारणं १० ॥
स्नुहीक्षीरेण विमलां पिष्टा तगोलके क्षिपेत् ॥
चजं निरुध्ध मूषां तां शुष्क तीवाग्निना धमेत् ॥ ४२ ॥
तप्तमश्वस्य मूत्रे तु क्षिप्त्वा वनं समाहरेत् ॥
इत्येवं सप्तधा कार्य ततस्तालकमत्कुणाः
कृत्वा गोलं क्षिपेत्तस्मिन्वज्रमूपां निरुध्य च ॥
धामितं पूर्ववत्सेच्यं सतवारैर्मृतं भवेत्
-11 ४४ ॥
॥ वज्रमारणं ११ ॥
वनं मत्कुणरक्तेपु क्षिप्त्वा लिप्वातपे क्षिपेत् ॥
शुष्कं लेप्यं पुनः शोष्यं यावत्सप्तदिनावधि ॥ ४५ ॥
विष्णुक्रान्तापेटकार्योवैः सिंचेत् पुनः पुनः ॥
तप्तं तप्तं तु तदनं शतवारान्मृतं भवेत्
॥ वज्रमारणं १२ ॥
गन्धकं चूर्णितं भाव्यं स्त्रीपुष्पेण तु सप्तधा ॥
पुनः स्त्रीरजसालोड्य तस्मिन्वनं सुतापितम्
सेचयेत्तापयेदेवं मृतं स्यात्तु त्रिसप्तधा ॥
॥ वनौदनम् ।। (बज्रमृदूकरणं)
मातुलङ्गगतं वजं मध्वा पाह्ये मृदा लिपेत् ॥
पचेत् पुटे समुद्धृत्य तद्वच्छतपुरैः पचेत् ॥ १८ ॥

·१८ , , ॥ रसरत्नाकरानगा वादिखण्ड , तृतीयोपदेश , ३ ॥ नागवल्या द्रवैलिस 'तत्पत्रेणैव वेष्टिनम् ॥ जानुमध्यस्थितं यामं तद्वजं मृदुतां व्रजेत् ॥ वज्रौदन वमृदूकरण ॥ मातृवाहकजीवस्य मध्ये वनं विनिक्षिपेत् ॥ जम्धीरोदरगं वाऽथ दोलायन्त्रे दिन पचेत ॥ ५० ॥ कुलत्थशादचकाथै स्त्रैफले वा कपायके ।। अहोरात्रात् समुद्धृत्य जम्बीरे तु पुनः क्षिपेत् ॥ ५१ ॥ मातृवाहकजीवे वा क्षिप्त्या पक्त्वा च पूर्ववत् ॥ पुनः क्षेप्यं पुनः पाच्यं त्रिदिनान्ते समुद्धरेत् ॥ ५२ ॥ यदरीवनियानामंकुराणि समाहरेत् ॥ पिष्ट्वा तद्गोलके वनं पूर्वपक्वं विनिक्षिपेत् अश्वत्थपत्रकैर्वेभ्यं तद्गोलं जानुमध्यगम् ॥ दिन वा धारयेत् कक्षे मृदुर्भवति निश्चितम् ॥ ५४ ॥ ॥ वज्रमृदृकरणं ॥ पारदं तीक्ष्णचूर्ण च दिनमम्लेन मर्दयेत् ॥ तद्गोले निक्षिपेठजं सूत्रेणावेष्टयेहहिः नागवल्लीद्वैश्चैव वेष्टिन धान्यराशिगम ॥ मासान्ते तत्समुद्धृत्य नागवल्या वैलिपेत् ॥ तद्दलैर्वेष्टितं जानुमध्यस्थं मृदुतां व्रजेत् ॥ मृदूपरणं ४ ॥ कान्तपापाणवनं चा चूर्ण वा कान्तलोहजम् समतमम्लयोगेन दिनमेकं विमर्दयेत् ॥ तमो-निक्षिपे निम्यकासकोलजः पनैः पिष्टैस्तु संवैष्टय नागवल्लीदलस्ततः ।। पेट्यं तज्ज्ञानुमध्यस्थं दिनान्ते मृतां व्रजेत् १ म इति पाठान्तरम् ..

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआवाड, प्रन्थमाना, ग्रन्थांक ९ ॥
.
॥ ६४ ।।
॥ वज्रमृदृकरणं ५ ॥
गरण्डवृक्षमध्ये तु तत्फले वा क्षिपेत्पविम् ॥
मासमात्रात्समुघृत्य जानुमध्ये तु पूर्ववत्
कोमलं जायते वचं दिनान्ते नात्र संशयः ॥
॥ वज्रमृदूकरणं ६ ॥
वन तित्तिरमांसेन वेष्टयेन्निक्षिपेन्मुखे
अतिस्थूलस्य भेकस्य मुख सूत्रेण वेष्टयेत् ॥
निखनेद्धस्तमात्रायां भूमौ मासात्समुद्धरेत् ॥
मण्डूकसंपुटे रुध्वा सम्यग्गजपुटे पचेत् ॥
तर्ज पूर्वगोलस्थं जानुमाये गतं दिनम्
भवेबजीदनं साक्षान्मार्य पश्चाच्च योजयेत् ।।
सर्ववचौदनानां तु मारणं पूर्ववद्वेत्
॥ वैकान्तशोधनम् ॥
त्रिक्षाः पंचलवणैर्वसामूत्राम्लकोद्रचैः ॥
मत्स्यपित्तस्तैलघृतैः कुलत्थैः कालिकान्वितः
सप्ताहं दोलकायन्त्रे व्यावीकन्दगतं पचेत् ।।
सप्तवर्ण तु चैकान्त शुद्धिमायाति निश्चितम्
॥ उपरसानां शोधनम् ॥
जम्योराणां द्रवे मग्नमातपे धारयेद्दिनम् ॥
शुध्यन्ति टङ्कणं शंखो वराटानगैरिकम् ॥
कासीसं भूग्वगं चैव शुद्धं योगेषु योजयेत्
॥ गन्धाशुद्धि १ ॥
योमैफ गन्धकं मर्च द्रवैनिम्याजगन्धयोः ।।
'शृगीधतूरयोर्याध तिलपर्याश्च चा वैः।।
तदादाय पृतैस्तुल्यं लोहपाने क्षणं पचेन्
लघ्यग्निना टुंनं तो अजाक्षीरे विनिक्षिपेत ।।
इत्येवं सप्तधा पुर्याच्छुदिमायाति गन्धकम्
१ भूग. इ. पा.
॥ ६८ ॥

·२०
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्ड , तृतीयोपदेश, ३ ॥
॥ ७४ ॥
॥ ७९ ॥
॥ गंधकशोधनम् २ ॥
करजैरण्डतैलं च छागीदुग्धं च भाण्डके
॥ ७० ॥
क्षिप्त्वा तस्य मुख रुध्वा स्वच्छवस्त्रेण बुद्धिमान् ॥
गन्धकं धूर्त वैदिनं भाव्यं विशोषयेत्
तच्चूर्ण पूर्वभाण्डस्य वस्त्रोपरि निधारयेत ॥
आच्छाद्य च शरावेण पृष्टे देयं पुटं लघु
॥ ७२ ।।
द्रुतं गन्धं समादोय भाव्यं धत्तूरजैवैः ।।
तद्वद्राव्य पुनर्भाव्यं द्रावयेच पुनस्ततः
॥ ७३ ॥
आदाय मत्स्यपित्तेन सप्तधो भाव्यमातपे ॥
ततः कोशातकीयोजचूर्णेन सह पेपयेत्
भावयेद्भगवैः सप्ताहमातपे खरे ॥
तोयेन क्षालितं शोष्यं ततो मृदग्निना क्षणम्
घृताक्ते लोहपात्रे तु द्रावितं ढालयेत्ततः ॥
भृङ्गराजद्रयान्तस्थं सम्यक् शुद्धं भवेत्तु तत्
॥ ७६ ॥
॥ शुद्गधकस्य तैलपातनविधि , गंधनिवारण च ॥
अथ शुद्धस्य गन्धस्य तैलपातनमुच्यते ॥
अम्लपर्णी देवदाली दाडिमं मातुलनकम्
नारङ्गं वा यथालाभं द्रयमेकस्य चाहरेत् ॥
गन्धकस्य तु पादशं सङ्कणं द्रयसंयुतम्
एताभ्यां गन्धकं भाव्यं धर्मे वारत्रयं पुनः ॥
धत्तूरस्तुलसी कृष्णा लशुनं देवदारिका
शिग्रमलं काफमाची कर्पूरं गह पुष्पिका ॥
कृष्णागुरु च फस्तृरी चंध्यारोटकी समम्
मातुलारसेः विष्ठा क्षिपेदेरण्टतेलके ॥
अनेन लोहपात्रस्थं भावयेत्पूर्वगन्धकम्
॥ ८१ ॥
निवारं क्षौहतुल्यं तन्वायते गन्धयनितम् ।।
दं गन्धानलं स्यात्तत्तयोगेपु योजयेत्
॥ ७७ ॥
॥७८॥
॥ ७० ॥
॥ ८०॥

·॥ रसशाला औषधोनम, गोंडल काठीआघाड, प्रन्थमाला, ग्रन्थांक. ९ ॥ २१: .. ॥ हरितालशुद्धि १ ॥ स 'चूर्णेणारनालेन दोलायन्त्रेण तालकम् ॥ दिन पकं विचूाथ भाव्यं कृष्माण्डजैवैः शोष्यं पेष्यं पुनर्भाव्यं शनवारं विशुद्धये ॥ ॥ हरितोलशुद्धि २ ॥ तालकं कणशः कृत्वा तालात्पादांशटङ्कणम् ॥ ८४ ॥ दयं जम्बीरजविः क्षालयेत्काचिकैस्तथा ॥ तच्छुक पोटलीयन सचूर्णे काझिके पचेत् दिदिन दोलकायन्त्र तस्कूष्माण्डजद्रवः ॥ पाचितं शुद्धिमायाति तोलं सर्वत्र योजयेत् ॥ विमलशुद्धि. || सुवर्णवणे विमलं ताप्यं वा कणशः कृतम् ॥ पुनर्नवायाः कल्कस्थं कालत्थे स्वेदयेजले सैन्धवैर्षीजपूराक्तैर्युक्तं वा पोटलीकृतम् ।। दोलायन्त्रे दिनं स्वेचं शुद्धिमायाति निश्चितम् ॥ ८॥ ॥ रेसकशुद्धिः ॥ रजस्वलारजोमूत्रै रसकं भावयेद्दिनम् ॥ तैरेव दिनमेकं तु मर्दपेच्छुद्धिमाप्नुयात् पुनर्नवामेघनादयपिजम्बीरतिन्दुकैः ॥ अगस्तिपुप्पकुमुदयपचिचाम्लवेतसः यवमरणभूधात्रीमाटूकीकरवीरकैः ॥ कारयल्लीक्षीरफन्दरक्तोत्पलशीघनः मेष,ग्या घोप्टवसाशमवारणिटणः ॥ तेलमत्स्पयसाम्योपैयरतः मकाधिक १ सके ६. पा.

·२२
॥ रसरत्नाकरांतर्ग! वादिखण्डः, तृतीयोपदेशः, ३ ॥
.
एतैः समस्तैयस्तैर्वा दोलायन्त्रे दिनत्रयम् ॥
अभ्रपत्राद्यपरसान् शुद्धिहेतोस्तु पाचयेत् ॥ ९३ ॥.
सूर्याव” वज्रकन्दः कदली देवदालिका ॥
शिग्रुः कोशातकी वन्ध्यो काकमाची च वालुकम् ॥ ९४ ।।
'आसामेकरसेनैव त्रिक्षारपटुपञ्चकम् ॥
भावयेदम्लवर्गेण तीवधर्म दिनावधि
एतत्कल्केन संलेप्यमनकं वज्रमाक्षिकम् ॥
वैक्रांतं सस्यकं तालं कान्तपाणकाञ्जनम्
विमलां च शिला तुत्थमन्यानुपरसांस्तथा ॥
दोलायन्त्रे सारनाले पूर्वकल्कयुते पचेत् ॥
तीव्रनाले दिनैकेन शुद्धिमायान्ति तानि वै
॥ धान्याभ्रकरणम् ॥
शुद्धमभ्रं भिन्नपत्रं कृत्वा व्रीहियुते दृढे ॥
वस्त्रे बध्या सोरनाले भाण्डमध्ये विमर्दयेत्
॥ ९८ ॥
हस्ताभ्यां स्वयमायाति यावदम्लान्तरे तु तत् ॥
द्रवं त्यात्वा तु तच्छेोष्यं दिनं धान्यानकं भवेत् ॥ ९९ ॥
।। अभ्रक भस्म १ ॥
एतद्धान्याभ्रकं मद्य भानुदुग्धैर्दिनावधि ॥
कृत्वो धूपं भानुपत्रैर्वेष्टितं पाचयेत्पुटे
॥ १०० ॥
इत्येवं दशधा पाच्यं दुग्धैर्भाव्यं पुनः पुनः
ततो यटजटाकाथैर्मय दशपुटैः पचेत्
सघृतैर्महिपीक्षीरमा देयं पुटत्रयम् ।।
निश्चन्द्रं जायते ह्यभ्रं योजनीयं रसायने
॥ १०२
॥ १०१
॥ अभ्रक भस्म २ ॥ .
॥ १०४ ॥
पुनर्नवाद्यौपधानि ख्यातानि द्यभ्रशोधने
धान्याभ्रकं तु तैरेव त्रिदिनं तु पुटे पचेत् ॥
पूर्ववत्नामयोगेन म्रियते पंचभिः पुरैः
॥ १०४ ॥

·प्रन्यांक ९ ॥ ॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठीअायोट, ग्रन्थमाला, २३ ॥ सर्वधातु शुद्धि. ॥ तैले तक गवां मूत्रे काझिके रविदुग्धके ॥ कुलस्थानों कपाये च जम्बीराणां द्रवे तथा तप्त्या तप्त्वा निपिंचेत एकैकस्मिंस्तु सप्तधा ॥ स्वर्णादिलोहपत्राणि शुद्धिमायान्ति निश्चितम् ॥ १०६ ॥ द्राविते नागयङ्गे च पचेत्तदबिशुद्धये ॥ त्रिक्षारं पंचलवणं जम्बीराम्लेन सप्तधा ॥ १०७ ॥ भावयेदातपे तीने तत्कल्केन विलेप्य च घोपोरताम्रपत्राणां शुद्धथै गजपुटे पचेत् ॥ १०८ ॥ ॥ ॥ नागभस्म ॥ लोहपात्रे पचेन्नागं तुल्यं यावद्भुतं भवेत् ॥ चाल्यं पलाशदण्डेन भस्मीभूतं ममुद्धरेत् भस्मतुल्यां शिलां तस्मिन्क्षिप्त्वा चाम्लेन केनचित् ।। पेपयेद्याममात्रं तु मध्या गजपुटे पचेत् स्वागशीतं पुनः पिष्ट्वा विंशत्यंशशिलायुतम् ॥ अम्लेन याममात्रं च मध्वा पचेच पूर्ववत् ॥ एवं पष्टिपुटैः पक्को मृतो भवति पन्नगः ॥ हमम्म ॥ नारीस्तन्येन संपिष्टं हिमूलं पलपंचकम् तेन लोप पत्राणि लेपयेत् पलपंचकम् ॥ सध्या गजपुटे पच्यात् कपायन्नैफलेः पुनः जम्पीररारनाली विशांशदरदेन च पिष्टता मध्या पुटेल्सोहं तहत्वाच्यं पुनः पुनः ॥ ११४ ।। पत्यारिंशपुरेर तीग झान्नं च मुण्टकम् ॥ नियते नान मंदेहो दत्या दत्वैव हिंगुलम ॥

·२४
॥ सरत्नाकरार्गता वादिखंड , तृतीयोपदेश', ३ ॥
॥ ११९ ॥
॥ बंगभस्म ॥
लोहपात्रे द्रुते बंत पादांशं तालकं क्षिपेत् ।।
चाल्यमश्वत्थदण्डेन जातं भस्म समुद्धरेद
तस्म हरितालं तु तुल्यमम्लेन मर्दयेत् ॥
पलाशकद्रवैर्वाऽथ यामान्ते चोद्धत पुटेत्
॥ ११७ ॥
उदृत्य दशमांशेन तालेन सह मदयेत् ॥
पूर्वद्रावस्तु यामक रुध्वा गजपुटे पचेत् ॥
चत्वारिंशत्पुटैरेवं पक्कं स्यान्मृतयगकम्
॥ ११८ ॥
॥ तानभस्म ॥
कण्टवेधीकृतं ताम्रपत्रं तुल्यांशगन्धकैः
अम्लपिष्टः प्रलिप्याथ रुध्वा गजपुटे पचेत् ।।
उद्धृत्य चूर्णयेत्तस्मिन् पादांश गन्धक क्षिपेत् ॥ १२० ।।
जम्बीरैरारनालैर्वा पिवर रुध्वा पुटेद पुनः ॥
एवं चतुःपुटैः पच्यागन्धा देयः पटे पुढे
मातुलद्रवैरेवं पुटमेकं प्रदापयेत् ॥
सितशर्करया पंचपट देयं मृत भवेत्
|| रौप्यभस्म ॥
माक्षिकेनाम्लपिष्टेन ततुल्यं तारपत्रकम् ॥
लिप्त्वा रुध्वा पुटे पक्त्या समुद्धृत्य विचूर्णयेत् ॥१२३ ॥
कणामाक्षिकसिंधुत्थभूधाग्यश्च समं समम् ॥
पूर्वचूर्णेन तुन्यांशमिगम्लेन मर्दयेत्
रुध्या गजपुटे पच्यात्तैरेवं मर्दयेन् पुदेव ॥
एवं सप्तपुटैः पक्वं तारं भस्मत्वमाप्नुयात्
॥ स्वर्णभस्म ॥
मृतं नाग स्नुहीक्षीरस्थयाम्लेन केनचित् ॥
पिश्वा तेन समांशेन स्वर्णपन्नाणि लेपयेत्
॥ १२६ ॥
॥ १२१ ॥
॥ १२२ ॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोडल काठियावाड ग्रन्थमाला, ग्रन्थाक ९॥ २५
॥१२७||
रुवा गजपुटे पक्त्वा समुद्धृत्य विचूर्णयेत् ।
तस्मिन्नेव मृत नागमष्टमाशेन लेपयेत्
यामैक मर्दयेदम्लै रुपा गजपुटे पचेत् ।
एवमष्टपुटैः पक्व मृतं भवति हाटकम्
॥ कास्य पित्तल भस्म ॥
आरे घोपे प्रर्तव्यं ताम्रवन्मारणं परम्
विविधपरमयोगैयुक्तियुक्तः प्रसिद्धै-
रनुभवपथदृष्टैः शोधनं मारणं च ।
पविवलिगगनानां सर्वलोहे विशेपान-
गदितमिह हितार्थ बार्तिकाना विभूत्यै
॥१२८॥
॥१२९||
इतिश्री पार्वतीपुत्रश्रीनित्यनाथसिद्धविरचिते रसरत्नाक्रातर्गत वादिखण्डे
ऋद्धिखंडापरनामके वज्रशोधनादि धातुमारणं नाभ तृतीयोपदेश ॥ ३ ॥
॥ अथ श्री ऋद्धिखंडे चतुर्थोपदेशः॥
सम्यक् सिद्धमतान्तरैः समुचितैः सत्संप्रदायैः शुभैः
ख्यातैर्गन्धकजारणादिविविधैर्योगैः सुसिद्धैः क्रमात ॥
यदृष्टं सुलभं सुवर्णपरणं तारस्य सरजनात् ।
सत्यं सज्जनरक्षणातुरतया सतन्यते तत्त्वतः ॥
॥ गन्धपिटि ॥
दशनिष्कं शुद्धसूत निकै शुद्धगन्धकम् ।
स्तोकं स्तोकं क्षिपेत्खल्वे मर्दकेन शनैः शनैः
॥२॥
कुट्टनाजायते पिष्टिः सेयं गन्धरपिष्टिका ।
स्वर्णपिष्टि
भागत्रय शुद्धतं भागक
शुद्धहाटसम्
॥३॥
अम्लेन मर्दयेयामं ख्यातेय स्वर्णपिष्टिका ।
॥ पडगुणगंधक्जारणं ॥
गन्धपिष्टिं हेमपिष्टया समया वेष्टयेदहिः
॥४॥

·२६
||५||
॥६॥
॥७॥
॥८॥
॥२॥
॥ रसरत्नांतरगतो वादिखण्ड', चतुर्थोपदेशः, ४ ॥
वखेण वेष्टयेद्गाहं मृतास्ये लोहसंपुटे ।
निधाय पोटलीमध्ये सर्वतुल्यं च गन्यम्
क्षिप्त्वा निरोधयेत्सन्धि. मुल्लोणेन च रोधयेत् ।
भूधराख्ये पुटे पक्त्वा जीर्ण गन्य पुनः क्षिपेत्
पड्गुणे गयके जीर्णे शनैवं निवारयेत् ।
॥ शतगुणगंधकजारणं ॥
पुनः पुनः समं गयं दत्वा जार्य शनैः शनैः
निःशेपं नैव कर्तव्यं प्रमाढावाति सूतकः ।
एवं शतगुणे जोणे यन्त्रादुःधृत्य पिष्टिकाम्
॥ सिद्धयोगेन वेध ॥
तत्तुल्ये संपुटे हेम्नि रुवा वाह्य च घेष्टयेत् ।
कुमारीद्रवपिप्टेन काचेनाद्गुलमानकम्
तद्रहिटंकणेनैव लोणमृत्तिकया ततः ।
वेष्टयमंगुलितैलेन सूर्यतापेन शोपितम्
कोष्ठीयन्त्रे गतं धाम्यं बट्कनाले दृढामिना ।
तत्खोटं जायते दिव्यं सिन्दूरारुणसंनिभम्
तेन धस्तु तारस्य द्रुतस्य शतभागतः ।
देयः संजायते स्वर्ण सिद्धयोग उदाहृतः
॥ गन्धपपिष्टि १ ॥
गयर शोधितं नृर्ण्य सप्तमा कनरः ।
भावयेदातपे तद्वन्नारीणां रजसा पुनः
तद् गन्धं पमे तु नरपित्तेन लोलितम् ।
पलै पारदं शुद्धमातपे सपरे क्षिपेत्
तत्पृष्ठे लोलितं गन्ध क्षिप्वाइ गुप्ठेन मर्दयेत् ।
पिष्टिका जायते दिव्या सर्परामफलपदा
॥ गंधरपिष्टि २॥
तिलपर्णीरसेनैव सप्तया शुद्धगंधाम् ।
भावयेत्पेपयेचच छायाशुष्कं पुनः पुनः
॥१०॥
॥११॥
॥१२॥
.
॥१३॥
॥१४॥
॥१५॥
॥१६॥

·.
॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थाक ९ ॥ २७
शुद्धं मृतं पलैकं च मृपायां हि निधापयेत् ।
शुद्धस्वर्णस्य गुलिकां निफमात्रां विनिक्षिपेत
॥१७॥
तां मूपां वालुकायन्त्र स्थापयेत्पूर्वगन्धरम् ।
उटिशबुटिशो दत्वा चुल्ल्यां मन्दामिना पनेत
॥१८॥
पादांशे गन्धके जीणे जायते गन्मपिष्टिका ।
गन्धपिष्टिः पृथग्याद्या स्वर्णस्य गुलिकां विना
॥१९॥
॥ गन्धकपिष्टि ३॥
छायायां गन्धकं भाव्यं शतधा मर्फटीद्वैः ।
धर्म मृत्खपरे सूतं क्षिपेकिचिच गन्यम्
॥२०॥
मर्कटीद्रवसंयुक्तं जीर्णे गन्ये द्रवं पुनः ।
देयं पादांशकं यावद्गन्धर्फ सटवं क्रमात्
॥२१॥
जायते पिष्टिका दिव्या सर्वकामफलप्रदा ।
॥ गन्धक पिष्टि ४॥
गन्धकं सूक्ष्मचूर्ण तु काजिकैः क्षालयेनिया
॥२२॥
निधा जम्बीरजैद्रावैर्हसपाद्याश्च सप्तधा ।
कपूरं च पृथग्भाव्यं श्वेताद्रिकर्णिकाः
॥२३॥
आतपे त्रीणि वाराणि ततो जारणमारभेत् ।
द्विगुञ्जामारकपूरैर्यन्नगर्भ प्रलेपयेत्
॥२४॥
तद्गर्भे भावितं गन्यं सार्घनिष्कं प्रदापयेत् ।
शुद्धसूतं पलं चार्थ कर्पूर पूर्वतुल्यकम्
॥२८॥
पूर्वतुल्यं ततो गन्च क्रमेणाथ प्रदापयेत् ।
घेताद्रिकणिरामूलं गोमत्रेण प्रपेपयेत्
॥२६॥
आच्छाद्य तेन पल्केन शरायेण निरथ्य च ।
पाचयेनलिकायन्त्रे दिनान्ते तं समुद्धरेत
॥२७॥
कर्पूरादि पुनर्देयं तद्वनार्य दिनावपि ।
इत्येवं तु पुनः कुर्याज्जायते गन्यपिष्टिमा
॥२८॥
॥ गंधक पिष्टि ५॥
पारदस्य पलैक तु पैक शुद्धगन्धकम् ।
स्निग्धखल्वे कराड्गुल्या देवदालीटर प्लुतम्
॥२९॥

·२८
॥३१॥
॥३२॥
॥३४॥
॥ रसरत्नांतर्गपो चादिखण्ड , चतुर्थापदेशः, ४ ।।
मर्दयेदात तीव्र जायते गन्नपिष्टिका ।
॥ गंधक पिष्टिः
शुद्धस्तं पलैकं तु कार्य शुद्धगन्धकम्
निधाय ताम्रखल्वे तु तदधोग्निं मृदु क्षिपेत् ।
करागुप्ठेन समर्थ यामाद्भवति पिष्टिका
॥ अथ गन्धकपिष्टिनां स्तम्भनमाह ॥
॥ गन्धपिष्टिस्तंभनं ।।
तिक्तकोपातकीवीज चाण्डालीकन्द एव च ।
नारीस्तन्येन संपिप्य लेपयेद्गन्धपिष्टिकाम्
निक्षिपेत्सूरणे कन्दे क्षीरकन्दोदरे तथा ।
चव्याऊटकीवजान्दे वा कुडुटुंजिक
मुखं कन्दस्य मनाभी रुध्या कन्दमृदा लिपेत् ।
पुटयेद्भूधरे यन्त्रे करीपानी दिनावधि
अधिः परिवर्तन यथा कन्दो न दद्यते ।
ततः पिष्टी समुद्धृत्य स्तम्भिता जायते ध्रुवम्
॥ स्तम्भित गंधक पिटि जारणं ।।
अथास्पा जारणा कार्या स्तनारये लोहसंपुटे ।
निधाय जारयेद्गवं तुल्य तुल्यं तु भूवरे
जीर्णे गये पुनर्देयं यन्त्र जार्य च पूर्ववत् ।
एवं शतगुणं जार्य जोर्ण यन्त्रात्समुद्धरेत्
सर्वासां गंपपिष्टीनां रञ्जनं स्यात्तु जारणात् ।
।। अथ जारितानां गन्यकपिष्टीनां मारणमाह ॥
॥ गन्धर पिष्टि मारणं ॥
दिव्योपरगणदावैः पिष्टिः सल्ले विमर्दयेत् ।
दिनान्ते गोलक कृपा पीनदिव्यगणोद्भवः
लेपयेद्वनमृपां तु गोलं तर निरोग्येन् ।।
दिनै भूपरे पन्यादूर्वा यः परिवर्तयेत्
समुद्धृत्य पुनर्मर्य पूर्वद्रावस्तु पूर्वन् ।
॥३५॥
॥३६॥
॥३७॥
॥३८॥
॥३९॥

·तु ॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआघाड, ग्रन्थमाला अन्यांक ९ ॥ २९ पुटान्तं कारयेदेव दशवारं पुनः पुनः ॥४०॥ म्रियते नात्र संदेहो गन्धपिष्ट्रयस्ततः पुनः । ॥ गन्धपिष्टया तारवेध १॥ मृतपिष्टिपलैक तु पेपयेद्वासकद्रवैः ॥४॥ तत्कल्कैर्नागपत्र लेपयित्वा पलाष्टमम् । छायाशुष्कं न्यसेत्पिण्डे वासापत्रसमुद्भवे ॥४२॥ तं पिण्डं संपुटे रु वा पुटेदारण्यकोत्पलैः । समुधृत्य पुनर्देया पलैका मृतपिष्टिका ॥४३॥ बासाहगावैर्दिनं मर्य तं गोल येष्टये पुनः । वासापनोत्थपिण्डेन न रुवा गजपुटे पवेत् ॥४४॥ एवं पुनः पुनः कुर्याद्रक्तवर्ण मृतं भोत् । तन्नाग पलमात्र तु यामैक वासकद्वैः ॥४५॥ मर्दितं लेपयेत्तेन ताम्रपत्रं पलाष्टरम् । दिनै पाचनायन्त्र पाचयेन्म्रियते ध्रुवम् ॥४६॥ पोडशांशेन तेनैव तारे वेधं प्रदापयेत् । ततारं जायते स्वर्ण जाम्मनदसमप्रभम् ॥४७॥ यया कया गन्धपिष्टया स्तम्भनं जारणं विना । पूर्ववत्क्रमयोगेन दिव्य भवति काश्चनम् ॥४८॥ ॥ तारवेध २ ॥ अर्जुनस्य त्वचो भस्म वासाभस्म समं समम् । गृहकन्याद्रवैर्य दिनकै तेन लेपयेत् ॥४९॥ कण्टपेभ्यं नागपत्र स्पा लघुपुटे पचेत् । उधृत्य मर्दयेद्यामं पूद्राः सभस्मकैः ॥५०॥ रुवा गजपुटे परत्वा म्वाइशीतं समुद्धरेत् । एवं शतपुटैः पान्य भस्म हावैश्च मर्दयेत् ॥५१॥ तेनर तारपत्राणि मधुलिप्सानि लेपयेत् । रवा गजपुटे परत्वा पुनर्लिप्पा पुटे पवेत् ॥५२॥ इत्येव तु विधा कुर्यात्तारमायाति काञ्चनम् ।

·३०
॥५३॥
॥५४॥
॥५५॥
॥५६॥
॥५७॥
॥५८॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गतो नादिखण्ड', चतुर्थोपदेशः, ४ ॥
॥ तारवेध ३॥
लोहपाने द्रुते नागे चूर्णितं रसके समम्
क्षिप्त्वा चुल्ल्यां पचेयाम चाल्यं पापाणमुष्टिना ।
यामांते हिड्गुलं क्षेप्यं चूर्णितं नागतुल्यकम् ।
मुमुक्ष्मं मर्दयेत्तावत् हद पापाणमुष्टिना ॥
पचेचण्डाग्निना तावदिनानामेकविंशतिम्
जायते कुङ्कुमाभं तु तार तेनैव वेधयेत् ।
चतुःपष्टितमांशेन दिव्यं भवति काञ्चनम्
॥ तारवेध ४ ॥
द्रावयेत्वपरे नागं पादांशं तत्र निक्षिपेत् ।
चिश्चाश्वत्थत्वचः क्षार लोहा विमर्दयेत्
यामान्ते तत्समृद्धृत्य वनीक्षीरौनापयि ।
मर्थ खल्वे समुध्धृत्य मृद्भाण्डान्तनिरोधयेत् ॥
पचेद्रानौ चतुर्यामं चुल्ल्यां चण्डाग्निना पुनः ।
उद्धृत्य मदयेत्खले वनीक्षी रैहिनावधि
रानी पान्य दिवा मद्य यावत्पण्मासमेव च ।
यथा न पतते तस्मिञ्जलं धृलिस्तु रक्षयेत् ॥
सहस्रांशे धृते तारे येरे दत्ते सुमांचनम्
॥ तारवेध.५॥
शिलागन्धकायुद्धम मर्दयेत्समम् ।
जम्पीरोत्यद्रवैर्याम तन्सनं नागपनरम्
लिप्त्वा लिप्त्वा पुटैः पयाद्यावच्छष्टिपुटी भवेत्
तन्नागं विशुदाभासं जायते तेन वेपयेत् ।
चतुःपष्टितमांशेन तारमायाति काञ्चनम्
॥ तारपेध ६॥
तीक्ष्णं शुल्य नागरगो द्रुत नागं तु तुत्थरम् ।
चूणितं भागमै द्वौभागी हेममा क्षिरम्
वज्रमुपागतं रुघा ध्मातं खोट मुर्णितम् ।
सिद्धचूर्णेन संयुक्तं ताग्मायाति काञ्चनम्
॥१९॥
॥६०॥
॥६॥
॥६२॥
॥६३॥
॥६४॥

·॥ रसशाला औपधाश्रम, गांडल काठीभावाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ ३१ । तारारिष्ट १॥ शुल्वपूर्ण तीक्ष्णचूर्ण तुल्यं रुध्वा धमेत् हटात् । तत्खोटं सिद्धनृण च मर्च पायं च पूर्ववत् ॥ तेनैव मधुयुक्तेन तारपत्राणि लेपयेत् । रुध्या गजपुटे पच्यादेवं वारत्रयं कृते ॥ पीतवर्णं भवेत्तत्तु तारारिष्टं निगद्यते । ॥ तारारिष्टं २॥ वंगनागसमं कांतमथवा ताम्रनागरुम् ॥ माक्षिकं शुल्वतीक्ष्ण वा शुल्पनाग सबंगकम् । एते योगास्तु चत्वारः पृथक् चूर्णानि कारयेत् ॥ पृधग्ध्मातानि खोटानि सिद्धचूर्णयुतानि च । मर्दनादिपुटान्तानि तारारिष्टकराणि वै ॥ पूर्ववल्लेपयोगेन प्रत्येकेन तु कारयेत् । तारारिष्टस्य तस्यैव स्वर्गीकरणमुच्यते ॥. ॥ तारारिप्टस्य वेधः १ ॥ शुद्धचक्रान्तभाग किंवा बैक्रांतसत्यकम् । नागण च भागकमंधमुपागतं धमेत् ॥ सिद्धचूर्णन संयुक्तं मर्दनादिपुटान्तकम् । कर्तव्यं पूर्ववत्मासिस्तामादाय विमर्दयेत् ॥ मधुना याममात्रं तु तेन लेप तु कारयेत् । शतांशेन तु पत्राणां तारारिष्टस्य यत्नतः ॥ कया गनपुटे पच्याद् दिव्यं भवति काञ्चनम् । ॥ तारपेधः ७॥ मूलपत्रफलं बिल्यान्छास्टक्षाच तन्त्रयम् । शिवमूलं रसं चैतन्मयस्शुिन्छौः ।। अनेन नागचूर्ण तु मी मय पुटे पचेत् । एवं गतपुरैः परं नायने पमरागवत् ॥ तेनेव तारपाणि मधुलिमानि लेपयेत् । रना गनपुट पन्या यार हने । तनारं जायते दिव्यं जाम्बूनदसमप्रभम् ।

·।। रसरत्नाकरीतर्गतो वादिखण्ड, चतुर्थोपदेशः, ४ ॥
॥ तारारिष्टस्य वेधः २ ॥
राजावत हिंगुलकं कंकुष्ठं च प्रवालकम् ॥
प्रत्येक कर्पमात्रं स्याद्सकस्य पलं तथा ।
सूक्ष्मनूर्ण कृतं सर्व सिद्धचूर्णन संयुतम् ॥
अंधमुपागतं ध्मात मर्दनादि पुटान्तकम्
पूर्ववन् कारयेत्पश्चान्मधुना सह मिश्रयेत् ॥
तारारिष्टस्य पत्राणि लेपयित्वा पुटे पचेत् ।
एवं वारत्रयं कुर्याद् दिव्यं भवति काञ्चनम् ॥
11 तारारिष्टस्य चेध ३॥
मासिकं दरदं तुत्य राजावत प्रवालकम् ।
एतानि समभागानि द्विभाग रसकं भवेत् ॥
मेपीक्षीरेण तत्सर्व दिनमेकं विमर्दयेत् ।
छायाशुष्कं तु तत्कृत्वा तुल्यांशं मित्रपंचकम् ॥
दत्वा तु मर्दयेत् खल्वे तारारिष्टं तु लेपयेन् ।
प्रथम सभकल्केन रुध्या गजपुटे पचेत् ॥
अर्धकल्केन लेप्याथ पादकलैन वा पुनः ।
एवं पुरत्रय देय दिव्यं भवति काञ्चनम् ॥
॥ तारारिष्टस्य वेधः ४ ॥
रसकं नागसंतुल्यं रुवा खोटे प्रकारयेत् ।
सिद्धचूर्णेन संयुक्तं पुटांतं पूर्ववत् कृतम् ॥
तेनैव मधुनोक्तेन तारारिष्टं प्रलेपयेत् ।
रुवा रुध्या पुढे पच्या विधा भवति काञ्चनम् ॥
॥ नागमस्मना तारवेधः ।।
गंधकं तालकंशुल्वं समहिंगुलपेपितम् ।
मातुलुङ्गद्रवैः सार्ध नागपत्राणि तेन वै ॥
लिप्त्वा रुध्वा पुटे पन्यात्पुनस्तेनैव मर्दयेत् ।
एवं पष्टिपुटः पक्को नागः स्यात्कुङ्कुमप्रभः ।।
तेन तारस्य पाणि मधुलिप्तानि लेपयेत् ।
रुध्वा तीवामिना धाम्यमेचं वारत्रये कृने ।

·२ ॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआवाड, ग्रन्थमाला, अन्थोंकः ९ ॥ ३३ : तत्तारं जायते दिव्यं जाम्वृनदसमप्रभम् । ॥ तारवेध ८ ॥ लागली गिरिफर्यमिः करवीरजमूलकम् । सौवीरं टङ्कणं स्तन्यैः पिष्वा पिण्डं प्रकल्पयेत् ॥९॥ चतुर्धा विमला शुद्धा तेपेका पलमात्रकम् । द्विपलं पारद शुद्ध शुद्ध हेमपलत्रयम् ॥९१॥ यामेकं मर्दयेत् सर्वं पूर्वपिण्डोदरे क्षिपेत् । तत्पिडं वज्रमूपायां रुवा धाम्यं हठामिना । तत्खोटं शतमांशेन दुतं नागं तु वेधयेत् ॥१२॥ तन्नागेन शतांशेन द्रुतं शुल्वं तु वेधयेत् । तत्खोटं शतमांशेन द्रुतं नागं तु वैधयेत् । जायते कनकं दिव्यं देवाभरणमुत्तमम् ॥९॥ ॥ तारवेधः ९॥ पारदं कुङ्कुम गन्धं स्त्रीपुप्पेण दिनावधि । मर्दयेत्तुल्यतुल्यांशं तेनाल्कैन साधयेत् ॥९४॥ शुद्धानि तारपत्राणि लिप्त्वा रुया धमेद्धठात् । परं कृत्वा पुनर्लेप्य रुध्वा धाम्यं च पूर्ववत् ॥२५॥ इत्येवं सप्तधा कुर्याल्लेपने दावणं क्रमात् । ततस्तस्यैव पनाणि तेन कल्केन लेपयेत् ॥२६॥ उद्घाटं द्रावयेत्तं च द्रुतमाज्ये विनिक्षिपेत् । सप्ताहं धारयेत्तस्मिन्दिव्यं भवति काञ्चनम् ॥९७॥ ॥ तारवेध १० ॥ कुङ्कुमं गन्ध मृतं मृञ्जिष्ठा तत्सम समम् । शाकक्षफलद्रावैः सुपाचर्मर्दयेद्दिनम् ॥९८॥ तेन तारस्य पाणि मलिप्तानि विशोपयेत् । आवर्त्य दालयेत्तस्मिस्तेन करकेन भारितम् ॥९९॥ एवं पुनः पुनः कुर्यादेकविशतिवारकम् । तचारं जायते स्वर्ण सम्यग्द्वादशपर्णकम् ॥१०॥ ॥ तारवेधः ११ ।। पारदं कान्तपापाणं गन्य रक्तचन्दनम् ।

·॥१०॥
॥१०२॥
॥१०॥
॥१०४॥
॥१०५॥
॥१०६॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गतो यादिखण्डः, चतुर्थोपदेशः, ४ ॥
रुदन्तीद्रवसंयुक्तं दिनमेकं विमर्दयेत्
तेन तारस्य पत्राणि प्रविलिप्तानि शोपयेत् ।
धामयेदन्यभूपायामेवं कुर्यात्रिसप्तधा
शाकक्षस्य मूलं तु भाव्यं तत्पनद्रवः ।
रक्ताश्चमारजेश्चैव पृथग्भाव्यं त्रिधा त्रिया
अनेन पूर्वतारस्य द्रुतस्य प्रतिवापनम् ।
दापयेत्सप्तवारं तु दिव्यं भवति काञ्चनम्
॥ तारवेधः १२॥
गन्धकं गन्धमूली च रविदुग्धेन मर्दयेत् ।
मृग्मये संपुटे रुवा मासं भूमौ विनिक्षिपेत्
उधृत्य तेन तारस्य पत्रलेपं तु कारयेत् ।
पूर्वतारे दुते देयः प्रतिवापः पुनः पुनः
सप्तविंशतिमे वापे तत्तारं काञ्चनं भवेत् ।
॥ सिद्धचूर्णम् ॥
शुद्धसूतसमं गंधं खल्ये मर्य दिनावधि
जायते कज्जली श्रेष्टा सर्वकार्यकरी शुमा ।
कजली टङ्कणं ताप्यं प्रत्येकं कर्पमानकम्
कद्वयं शुद्धगन्धं याम सर्व विचूर्णयेत् ।
सिद्धचूर्णमिदं ख्यातं भवेत् पादादिकं पलम्
यत्र यन मिलत्येतत्तत्र चूर्ण पलं पलं ।
योजयेल्लोहवादेषु तदिदानी निगघते
॥ ताररंजनं ॥
ताम्रतीक्ष्णारकान्तानां नृर्णमेकस्य चाहरेत् ।
यथा लोहे पलैक तु सिद्धचूर्णेन संयुतम्
वज्रमूपागतं रुप्या मातं खोटं भवेत्तु तत् ।
तुल्यै नागजीवैर्वा गन्धन समेन वा
मर्दयेन्मातुलुगाम्लैः पूर्वखोटं दिनारधि ।
पिण्डं पकमृपायां रवा गजपुटे पनेत्
औरण्योपलकैरेवं पुटं दद्याचतुर्दग ।
इन्द्रगोपसंकाशं जायते पूजपेन्टियम्
॥१०७॥
॥१०८॥
॥१०९॥
॥११०॥
॥११॥
॥११२॥
॥११३॥
॥११४॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआवाड, ग्रन्थमाला, प्रन्यांकः ९ ॥ ३५
क्षौद्रयुक्तेन तेनंच तारपत्राणि लेपयेत् ।
रुध्वा धमेत्पुटेद्वाथ एवं वारत्रये कृते
॥११५॥
जायते कनकं दिव्यं सिद्धोयं ताररंजकः ।
इत्येवं सर्वयोगानामत्रत्यानां पृथक् पृथक
॥११६॥
सिद्धचूर्णेन संयुक्तं कर्तव्यं विधिना बुधैः ।
॥ तारवेधः १३ ॥
शुल्वं नागं समं धाम्यं समं वा शुल्वङ्गकम् ॥११७॥
आवर्तते तु तच्चूर्ण सिद्धचूर्णन पूर्ववत् ।
शुल्वं नागं वंद्योपं यथेष्टेक विचूर्णयेत्
॥११८॥
तत्सम तीक्ष्णचूर्ण च त्वंधमूषागतं धमेत् ।
एतत्खोटं विचूाथ सिद्धचूर्णेन संयुतम्
॥११९॥
पूर्ववत् क्रमयोगेन तारमायाति काञ्चनम् ।
॥ सिद्धचूर्णेन ताम्रवेधः ॥
शुल्वस्य भागत्रितयमेककं नागवङ्गयोः
॥१२०॥
समावर्त्य विचूाय सिद्धचूर्णेन पूर्ववत् ।
नागमेकं द्वयं शुल्वं तच्छुल्लेनैव पन्नगम
॥१२॥
रुध्वा ध्मातं च तच्चूर्ण्य सिद्धचूर्णेन पूर्ववत् ।
सिद्धचूर्णत्रयो भागा भागकं हेमगैरिकम्
॥१२२॥
रुध्वा ध्मातं पुनथूण्य सिद्धचूर्णेन पूर्ववत् ।
॥ तारवेध १४॥
गन्धकेन हतं शुल्वं माक्षिकं च समं समम्
॥१२३॥
हंसपाचिनकद्रावैदिनमेकं विमर्दयेत् ।
तेनैव तारपत्राणि लिप्त्वा रुध्वा पुटे पवेत्
॥१२४॥
तमुदत्य धमेत्पश्चात्कृत्वा पत्राणि लेपयेत् ।
पूर्वकल्केन रुवाथ पुटं दत्वा समुद्धरेद
॥१२५॥
इत्येवं दशधा कुर्याचारमायाति काञ्चनम् ।
1 तारवेधः १५॥
वीक्ष्णं द्वयं यं घोपमारं भागचतुष्टयम्
॥१२६॥

·॥१२७॥
॥१२८॥
॥१२९॥
॥१३०॥
॥१३॥
॥ रसरत्नांतर्गतो वादिखण्डः, चतुर्थोपदेशः, ४ ॥
नवभाग ताम्रचूर्ण नागं च नवभागकम् ।
अंधमुपागतं ध्मातं तत्वोट सुक्ष्मनृणितम्
सिद्धचूर्णन संयुक्तं पूर्ववत् ताररञ्जनम् ।
॥ तारवेधः १६ ।।
मृतनागसमं तुत्थं द्वाभ्यां तुल्यं च माक्षिकम्
केवलं मृतनाग वा सिद्धचूर्णन पूर्ववत् ।
॥ ताररंजन १७ ॥
नागाधं वाऽथ बंगाभ्रमन्ययित्वा धमेद्धटात्
तत्खोटे सूक्ष्मचूर्ण तु सिद्धचूर्णेन संयुतम् ।
पूर्ववत् क्रमयोगेन तारमायाति काञ्चनम्
तीक्ष्णं शुल्वं नागवझं मृतं नागं तु तुत्यकम् ।
चूर्णितं भागमेकै द्वौ भागी हेममाक्षिकम्
वनमूपागतं रुया मातं खोटं सुचूर्णितम् ।
सिद्धचूर्णेन संयुक्तं तारमायाति काश्चनम्
। तारारिष्ट करणं ३॥
शुल्बचूर्ण तीक्ष्णचूर्ण तुल्यं रुध्वा धमेद्धटात् ।
तत्खोटं सिद्धचूण तु मर्थ पान्यं च पूर्ववत्
तेनैव मधुयुक्तेन तारपत्राणि लेपयेत् ।
रुवा गजपुटे पच्यादेवं वारनये कृते
पीतवर्ण भोत्तत्त तारारिष्टं निगयते ।
॥ तारारिष्ट करणं॥
वई नाग समं कान्तमथवा ताम्रनागरम्
माक्षिक शुल्पतीक्ष्णं च शुलं नाग सपङ्गकम् ।
एते योगास्तु चत्वारः पृथक चूर्णानि कारयेत्
पृथर-मातानि खोटानि सिद्धनृर्णयुतानि च ।
मर्दनादिपुटान्तानि तारारिष्टकराणि वै
॥ तारारिष्टरंजन ५॥
पूर्वबल्लेपयोगेन प्रत्येकेन तु कारयेत् ।
॥१३२।।
॥१३॥
॥१३४॥
॥१५॥
॥१३॥
॥१३७॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठीआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ ३७ तारारिष्टस्य तस्यैव स्वर्णीकरणमुन्यते ॥१३८॥ शुद्धवैक्रान्तभागैकं किंवा. वैक्रांतसत्वकम् । नागचूर्ण तु भागैकमन्धमूपागतं धमेत् ॥ ॥१३९॥ सिद्धचूर्णेन संयुक्तं मर्दनादिपुटान्तकम् । कर्तव्यं पूर्ववत्मा स्तमादाय विमर्दयेत् ॥१४०॥ मधुना याममात्रं तु तेन लेप तु कारयेत् । शतांशेन तु पत्राणां तारारिष्टस्य यत्नतः ॥१४॥ रुवा गजपुटे पक्वा, दिव्यं भवति काञ्चनम् । ॥ तारारिप्ट रंजन राजावत हिगुलकं कंकुप्ठं च प्रवालकम ॥१४२॥ प्रत्येकं कर्पमात्रं स्याद्रसकस्य पलं तथा । सूक्ष्मचूर्ण कृतं सर्व सिद्धचूर्णेन संयुतम् ॥१४३॥ अन्धमूपागतं ध्मातं मर्दनादिपुटान्तकम् । पूर्ववत् कारयेत्पश्चान्मधुना सह मिश्रयत् ॥१४४॥ तारारिष्टस्य पत्राणि लेपयित्वा पुटे पंचेत् । एवं वारत्रयं कुर्यादिव्यं भवति काञ्चनम् ॥१४५॥ ॥ तारारिए वेधः ७॥ माक्षिकं दरदं तुत्थं राजावर्त प्रवालकम् । एतानि समभागानि द्विभागो रसको भवेत् ॥१४६॥ मेपोतीरेण तत्सर्च दिनमेकं विमर्दयेत् । छायाशुष्कं तु तत्कृत्वा तुल्यांशं मित्रपंचकम् ॥१४७॥ दत्वा तु मर्दयेत् खल्वे तारारिष्टं तु लेपयेन् । प्रथमं समझल्केन या गजपुटे पवेत् ॥१४॥ अर्धकरकेन लेप्योऽथ पादकल्केन वै एवं पुटत्रये दत्ते दिव्यं भवति कांचनम् ॥१४९॥ ॥ तारारिष्ट येध:८॥ रसकं नागसंतुल्यं रुध्या खोटं प्रकारयेत् । सिद्धचूर्णेन संयुक्तं पुटान्ते पूर्ववत्कृतम् ॥१५॥ तेनैव मधुनाक्तेन तारारिष्टं मलेपयेत् । पुनः ।

·-
॥१५॥
॥१५२॥
॥१५३॥
॥१५४॥
॥१५॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गतो वादिखण्ड , चतुर्थोपदेशः ४ ॥
रुध्वा रुध्वा पुरैः पच्यात्रिधा भवति काञ्चनम्
॥ तानवेधः ॥
शुल्वपत्राणि वप्तानि आरनाले विनिक्षिपेत् ।
पुनः पाच्यं पुनः क्षेप्यं यावत्तवैव शीयते ॥
तत्परमारनालस्थ क्षालयेदारनालकै ।
पादांशं टङ्कणं दत्वा याममम्लेन पेपयेत्
रुध्या लघुपुटैः पच्यादेवं शतपुरैः पचेत् ।
मन्याज्यं टंकणः पश्चात्पच्याद्रुष्वा धमेदठात्
तच्छुत्वं कालिकाहीनं जायते शुस्तुण्डवत् ।
तच्छुल्वं त्रिगुणं तारे निर्वाप्यं काञ्चनं भवेत्
॥ तारवेध.१८ ॥
शिग्नुपरसमैः परैलैः प्रवालसंनिभैः ।
ज्ञेया दिव्यौपधी सिद्धा नाम्ना सा कीटमारिणी
तद्वैः पारदो मर्यो यावत्सप्तदिनावधि ।
तेनैव तारपत्राणि प्रलिप्तानि विशोषयेत् ॥
रुध्वा गजपुटे पच्यादेवं कुर्यात्रिसप्तथा ।
जायते कनकं दिव्यं पुरा नागार्जुनोदितम् ॥
॥ ताररंजनं १९ ॥
शुद्धसूतसमा राजी सूतपाद च गन्धकम् ।
मृदाण्डे पाचयेच्चुल्यां धत्तूरद्रवसंयुतम्
वासामाप्ठेन तन्मध द्रवो देयः पुनः पुनः ।
एवं दिनत्रयं कुर्याज्जायते भस्मसूतकः
तन्मय मातुलुङ्गाम्लैर्दिनमेकं तु तेन वै ।
चतुःपष्टितमांशेन तारपत्राणि लेपयेत्
रध्वा गनपुटे 'पच्यादेवं वारनये कृते ।
तत्तारं जायते स्वर्ण महादेवेन भापितम् ॥
तारस्य रखनमिदं मुख भोग हेतु-
कृत्वा विरेकमतिभिर्भुवने जनानाम् ।
॥१५६॥
॥१५७॥
॥१५८॥
॥१५९॥
॥१६०॥
॥१६॥
॥१६२॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठियावाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ ३९
देयं सदा सफलकीर्तिशुभाप्तिसिद्ध
नो चेद्वने वसतिरेव परा हि धन्या
॥१६३॥
इतिश्री पार्वतीपुनश्रीनित्यनाथसिद्धविरचिते रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्डे
ऋद्धिखंडापरनामके यज्रशोधनादि ताररञ्जनं नाम चतुर्थोपदेशः ॥ ४ ॥
:::
॥१॥
॥२॥
॥३॥
॥४॥
॥ अथ श्री वादिखंडे पंचमापदेशः॥
सितस्वर्णस्य (स्वर्ण तारपोज.) कनकं १
महारसैश्वोपरसैः सस्तन्नो दलं रञ्जनमत्र युक्त्या ।
नानाविधं वर्णविवर्धनं च तत्कथ्यते वार्तिकभुक्तियोग्यम्
वैक्रान्तसत्वभागैकं शुद्धवैक्रान्तमेवं वा ।
कांस्याख्या विमला वापि हेमाख्या विमलापि वा
समेन नागचूर्णन अन्धमृपागतं धमेत् ।
सिद्धचूर्णेन संयुक्तं मर्दनादिपुटान्तकम्
आदाय मधुना पेप्यं याममात्र प्रयत्नतः ।
वर्ण वारं समं द्राव्यं तेन पाणि कारयेत्
सितस्वर्णमिदं ख्यातं पूर्वकरकेन लेपयेत् ।
रुध्वा गजपुटे पच्यादेवं वारत्रये कृते
जायते कनकं दिव्यं सेचयेल्लवणोदकैः ।
लोहसंक्रान्तिनुत्यर्थ सेन्यं ब्राह्मीद्रयेण वा
एवं विमलनागाभ्यां पृथग्योग उदाह्तः ।
॥ सितस्वर्णस्य स्वर्णमिया २ ॥
नागपैकान्तयोगेन मच्छिप्टेन लेपयेत्
सहस्रांगेसिते हेमे दिव्यं भवति काश्चनम् ।
॥ सितस्वर्णयुधः ३॥
मेपीसीराम्लयर्गाभ्यां दरदं धर्मभारितम्
शवधा वत्मपन्नेन गोप्पं पंप्यं पुनः पुनः ।
अनेन सितस्वर्णस्य पत्रं लिप्त्वा पुटे पपेन् ।
एवं त्रिसप्तथा कुर्यादिव्यं भाति काशनम् ।
॥५॥
॥६॥
1191
८॥
॥९॥

·४०
॥१०॥
॥११॥
॥१२॥
॥१३॥
॥१४॥
।। रसरत्नांफरांतर्गतो वादिसण्डः पंचमोपदेशः, ५ ॥
॥ सितस्वर्णवेधः ४॥
नागचूर्ण ताप्यचूर्ण नागवक्रान्तमेव वा
अंधमूपागतं खोटं सिद्धर्णन संयुतम् ।
मर्दनं पुटपाकं च पूर्ववत्कारयेत्नभात्
तेनैव मधुनाफ्तेन शुद्धं हाटकपत्रकम् ।
लिप्त्वा लिप्त्वा पुटैः पच्यायावत्कुकमसंनिभम्
एतेत्स्वर्णशतांशेन सितस्वर्ण तु घेधयेत् ।
जायते कनकं दिव्यं रक्तवर्गेण सेचयेत्
"सितस्वर्ण वेधः ५ ॥
वैक्रान्तं नागचूर्णं च पुटान्तं पूर्ववत्कृतम् ।
शतांशे नैव धतु सितहेमेन पूर्ववत
लेपनात्पुटपाकाच दिव्यं भवति कांचनम् ।
। सितस्वर्ण वेधः ६॥
माक्षिकस्य समांशेन राजावर्त दिनत्रयम्
मातुलाद्रयैर्मर्य तेनपत्राणि लेपयेत् ।
पूक्तिसितस्वर्णस्य रुध्वा गजपुटे पचैत्
पुनर्लेप्यं पुनः पाच्यं सप्तधा कांचनं भवेत् ।
|| तारवेध २० ॥
राजावत च सिदूरं पारावतमलं समम्
अशीत्यंशेन कुरुते स्वर्ण रौप्यं च पूर्ववत् ।
॥ सितस्थर्ण घेधः ७॥
रसैः शिरापपुप्पस्य आर्द्रकस्य रसैः समैः
भावयेत्सप्तवाराणि राजावतै सुर्णितम् ।
तेनैव शतमांशेन स्वर्णतारं द्रुतं समम्
वेधयेत्पूर्ववत् सिद्धं दिव्यं भवति काञ्चनम् ।
॥ सितस्वर्ण वेध ८ ॥
कङ्गुष्ठं विमला ताप्यं रसके दरदं शिला
राजावते प्रवालं च कांक्षीगैरिफटङ्कणम् ।
सैन्धवं चूर्णयेत्तुल्यमशीत्यदोन यापयेत
॥१५॥
॥१६॥
॥१७॥
॥१८॥
॥१९॥
॥२०॥
॥२॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआघाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९ ॥ ४१ द्रते समे स्वर्णतारे पूर्ववत्सेचयेत्रमात् ।। विवार वापयेदेव दिव्य भवति काञ्चनम् ॥२२॥ पकनी (हेमरक्तिका) स्वर्णस्यपर्ण विपर्धनार्थ सितस्वर्ण पेध' गैरिकं च प्रवालं च काफमाच्या द्रवैः समम् । याम मद्य तु तद्रुध्या आरण्योत्पलकैः पुटव ॥२३॥ इत्येवं तु निधा कुर्यान्मर्दन पुटपाचनम् । तदर्ध हिडुलं शुदं क्षिप्त्वा तस्मिन्विमर्दयेत् ॥॥२४॥ काजिर्याम मात्र तु पुटेनैकेन पाचयेत् । अस्य कल्कस्य भागैकं भागाश्चत्वारि हाट ॥२५॥ अन्धभूपागतं मातं समादाय विचूर्णयेत् । पूर्ववत् पूर्वफल्केन रुपा देयं पुटं पुनः ॥२६॥ एवं चतुःपुटैः पवं स्वर्ण गुञ्जानिभं भवेत् । पाचवीजमिदं सिद्ध तत्तत्कर्मणि योजयेत् ॥२७॥ ॥ पक्पोजेन सितस्वर्ण वेधः ।। अनेन पोदशांशेन सितस्वर्णं तु वेधयेत् । सेचयेत्तुं कुणीतैले रक्तवर्गण वापितम ॥२८॥ पुनर्वेभ्यं पुनः सेन्यं पोडशांशेन बुद्धिमान् । एव वारनयं येय दिव्य भवति काञ्चनम् ॥२९॥ ॥ अष्टयर्णस्वर्णस्य दशपर्णकरं ।। पूर्वक्तिपक्कीजेन वेधयेदष्टवर्गरम् । तत्स्वण दशरण स्यात्पुटे दत्ते न हीयते ॥३०॥ ॥ इमरतिकरणम् ॥ निष्काः पोडश तुत्यस्य मृतहिालगन्यम् । टङ्कणं च तया योन्यं निष्फचतुष्टयम् ॥३१॥ समेतदिनं मी निपारस्नुक्पयान्वितम् । निष्षमाना पटीं कृत्वा श्रेष्ठे म्वर्ण हुने सिपेन् ॥३२॥ एफै निफ्मानं तु भूपाम ये दिन धमेन् । जीर्ण जीर्णे पुनर्देया एव सर्वाः पदापयेत् ॥३३॥ गुभावणे भरेत्स्वर्ण रयानेयं हेमक्तिरा।

·१२
॥३४॥
॥३५॥
॥३६॥
॥३७॥
॥३८॥
॥३९॥
॥ रसरत्नाकरातर्गतो पारिसण्ड पचमोपदेश , ५ ॥
॥ अर्णवर्णस्य दशवर्णकर ।।
अष्टवर्गसुवर्गस्य द्वावितस्य दशांशतः
क्षिपेत्तज्जायते सत्य दशवर्ण तु शोभनम् ।
" स्वर्णस्य वर्णविवर्धनम् ॥
ताम्रतुल्येन नागेन शोधयेद्धमनेन च
ताम्रतुल्य शुद्धहम समावर्त्य तु परयेत् ।
इष्टिका तुपरी चैत्र खटिका लवण तथा
गैरिक भागद्धयांशमोरनालेन पेपयेत् ।
तेन लिप्त्वा पूर्वपत्र रु वा गजपुरे पवेत्
एवं पुनः पुनः पाच्य यावत्स्वर्णावशेपितम् ।
तत्स्वर्ण ताम्रसयुक्तं समावर्त्य तु परयेत्
पूर्ववत् पुटपाक्न पोत्स्वर्णावशेपितम् ।
इत्येव पडगुण ताम्र स्वर्ण वाद्य क्रमेण तु
तत्सर्व जायते दिव्य पद्मरागसमप्रभम् ।
पर्तिशांशेन तेनैव अष्टवर्ण तु घेण्येव
तत्स्वर्ण जायते दिव्यं दशवर्ण न सशय ।
॥ वर्णविवर्धनम् ।।
सम वाप्य ताम्रर्ण ताप्यार्थ लोहचूर्णम्
कन्याद्रायै क्षण भर्य धर्मे तेनैव भारयेत् ।
एव वाराश्चतु पष्टिस्तत. शुप्प पिचूर्णयेत्
शोडशांशेन तेनैर अष्टपर्ण तु वेधयेत् ।
तत्स्वर्ण जायते दिव्य दशवर्ण न संशयः
॥ वर्णविनर्धनम् ॥
रसर घोपताम्र च काचं श्वेत गरम् ।
पानि पंचपचैत्र प्रत्येकं चूर्णयेत् पृथर
रसफात्रिगुण योग्य तीक्ष्णचूर्ण पुनस्ततः ।
गन्धक रसक कांस्यमाक्षिक चाटनिप्परम्
विशनिप्प
धूमसार
सर्वमेतदिनाधि।
मयं जम्बीरजीवः कर्राश वस्तीकृतम्
॥४०॥
॥४१॥
॥२॥
॥४३॥
॥४४॥
॥४५॥
॥४६॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठियावाड, ग्रन्थमाला, प्रन्यांक ९॥ १३ कोष्ठीयन्ने हठाद्धाम्यं यावत्ताम्रावशेपितम् । पड्गुणम् तस्य ताम्रस्य सीमे वाह्य धमन्धमन् ॥४७॥ पद निंशांसेन तेनैव अष्टवर्ण तु वेश्येत् । दशवर्ण भोत्तच नाकार्या विचारणा ॥४८॥ ॥ तानस्य कालिका विनाशनं ।। अथान्यस्य च ताम्रस्य नागशुद्धस्य कारयेत् । निर्गुण्डिकारसेनैव पंचाशद्वारढालनम् ॥४९॥ कुप्माण्डस्य रसेनैव सप्तपार तु ढालनम् । निशायुक्तेन सप्तवारं तु ढालनम् । एवं तानं द्रुतं ढाल्यं कालिकारहित भरेत् ॥५०॥ ॥ कालिकाहीनताप्रेण जोटक ॥ एतत्तानं विभागं स्याद्भागाः पर्चर हाटस्म् । रौप्यं भागद्वयं शुद्धं सर्वमावर्तयेत्ततः ॥५१॥ जायते कनकं दिव्यं पुरा नागार्जुनोदितम् । ॥ वर्णविवर्धनम् ॥ अकोल्लकाप्टं प्रज्माल्य आरण्यापलचूर्णकम् ॥५२॥ अकोल्लमीजचूर्ण तु अलकाटोपरि सिपेन् । तगारान्समादाय शीतलांध पुमर्धमेत् ॥५३॥ अकालपीजपूर्ण तु सिचा वस्त्रेण पन्थयेन् । तमः स्वर्णपनाणि दशपर्णानि धृपयेत् ॥५४॥ द्रापयित्वा क्षिपेत्तैले पुरनीयोत्थिने पुनः । एवं वारद्वये क्षिप्ते वर्धते वर्णपदयम् ॥५०॥ अल्पाल्पयुक्ति मिः मुग्यसा ययोग- रल्याप कर्मविधिना बहुभिर्विगः । लाभार्यपादढगमांगारोपदेगः मोक्तो मया साललोरहिताय सत्सम ॥५६॥ इतिम्रो पार्यतीपुयभोनित्यनायमिनविरचिते गगनायगंतर्गत यादिनण्टे मद्धिगंडापरनामयं वरना-परिवर्धना नाम पंरमोपदेश ६ ॥

·,
॥१॥
॥३॥
॥४॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गती वादिसण्डः, पष्ठोपदेशः ६॥
॥ अथ श्री वादिखंडे पाठोपदेशः॥
नानारक्तमुपीतपुप्पनियादादाय सारं नि ।
तस्मिन्छोधितपन्नगं द्रतमतः संहाल्यं वारं शतम् ।
पश्चादञ्जनवेधनं च विधिना चन्द्रार्कताम्रस्य यत् ।
तत्सर्व गुरुशास्त्रतः स्वमतिना संकथ्यते सांप्रतम्
॥ नागस्य रंजन १॥
स्तम्भिता गन्धपिष्टी या गन्धजारणवर्जिता ।
तस्याः पोडशभागा वै भागै मृतवत्रकम्
देवदाल्याः शङ्खपुप्प्या द्रवैर्मद्य दिनत्रयम् ।
पचेत्कन्छपयन्नस्य पुटैकेन समुद्धरेव
यामैकं पूर्वजैद्रावैर्मर्य तत्पूर्ववत्पुटेत् ।
एवं सप्तपुटैः पको याम मधथ तैवैः
दिनकं पातनायन्त्रे पाचयेल्लघुनामिना ।
पुनर्मद्य पुनः पाच्यं यावदूर्ध्व न गच्छति
अधोयन्त्रे यदा तिष्ठत्तदा स्याद्रक्तपारदः ।
रक्तपारद भागैकं द्वयं कृष्णाभ्रसत्वकम्
टकणस्य च भागैकं सर्व मद्य दिनावधि ।
वनीक्षीरेस्तु तत्पिण्ई रुध्या गजपुटे पचेत्
पुनमधु पुनः पाच्यमेवं वारांथतुर्दश ।
पोडशांशेन नागस्य घेथे दत्ते च काश्चनम्
जायते दिव्यरूपाढयं देवाभरणमुत्तमम् ।
॥ नागस्य स्वर्ण २॥
शाककिंककोरण्डवैः कद्गुणितैलतः
मर्दयेन्नागचूर्ण तु दिनं संपुटग पचेत् ।
सम्यग्गजपुटेनैव मर्य पाच्य पुनः पुनः
चत्वारिंशत्पुटैः सिध्यं दिव्यं भवति कश्चिनम् ।
। नागस्य स्वण ३॥
रसके कुङ्कुमं तुत्यं वालपन्सपुरीपकम्
॥५॥
॥६॥
॥७॥
॥८॥
॥२॥
॥१०॥
॥११॥

·PA
॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआवाड, ग्रन्थमाला, अन्यांकः ९॥ ४५
पीताभ्रकं विषं तुल्यं मातुलुङ्गद्रवैर्दिनम् ।
मर्दितं छायया शुप्फ मधुना सह कल्कयेत्
॥१२॥
तेन नागस्य पनाणि लिप्त्वा शोप्याणि छायया ।
अन्धमूपागतं ध्मातं शाफपद्रवे ततः
॥१३॥
सेचयेदुद्धरेत्पश्चात्मकट द्रावयेत्पुनः ।
शाकपत्रव्वैः सेच्यं पुनीव्यं च सेचयेत्
॥१४॥
इत्येवं सप्तथा कुर्यात्पुनः पत्राणि कारयेत् ।
लेपयेत्पूर्ववच्छोप्यं रुष्वा धाम्यं च पूर्वपत्
॥१५॥
सेचनं द्रावणं चैव सप्तवाराणि कारयेत् ।
इत्येवं सप्तधा कुल्लेिपादि द्रावणान्तरम्
॥१६॥
तन्नागं जायते दिव्यं जाम्बूनदसममभम् ।
|| नागस्य स्वर्ण ४ (भूभागतेलं)
दग्धं तु चुन्नपापाणमारनाले विनिक्षिपेत्
॥१७॥
मृत्पात्रे लोलित स्थाप्यं दिवारानं प्रयत्नतः ।
तत्स्वच्छं ग्राह्ययेद्रावं तद्रावैः शाककुइमलान्
॥१८॥
पेपयेत्तेन कल्पेन नागचूर्ण विमर्दयेत् ।
यामान्ते शोपयेद्धर्मे पुनर्मद्य च शोपयेत्
॥१९॥
इत्येवं दशधा कुर्यात्तगोलं निक्षिपेत्पुनः ।
शाकदण्डस्य साईस्य गर्ने तेनैव रोषयेत्
॥२०॥
मृदा लिप्तं तु तच्छुकं सम्यग्गनपुटे पचेत् ।
समुद्धृत्य भवेत्पीतं स्तंभनं चास्य कथ्यते
॥२१॥
गोमूनः क्षालयेदादी भूनागाजीवसंयुतान् ।
सौवीराजनमेतेषु तुल्यं क्षिप्त्या पिमर्दयेत्
॥२२॥
दिन महिपीमूति गोलं समुद्धरेत् ।
तस्मात्पातालयन्त्रण ग्राह्य तैलं प्रयत्नतः
॥२३॥
तस्मिस्तले पूर्वनागमयमा शुद्धनागम् ।
द्रावितं द्रावितं क्षेप्यमेकविंशतिवारकम्
॥२४॥
तनाग जायते दिव्यं जाम्वृनदुसमप्रभम् ।
।। नागस्य स्वर्ण ॥
शुद्धनागस्य चूर्ण तु समं भूनागचूर्णम्
॥२५॥

·॥२६॥
॥२७॥
॥२८॥
॥२९॥
॥३०॥
॥३१॥
॥ रसरत्नांफरांतर्गतो वादिसण्डः, पटोपदेशः, ६॥
शाककिंशुक कोरण्टपुप्पाणां ग्राहयेद्रसम् ।
यथालाभेन तद्रावैदिनमेकं विमर्दयेत्
अंधमुपागतं धाम्यं ततचूर्ण तु कारयेत् ।
पूर्ववन्मर्दितं धाम्यमेवं कुर्यात्रिसप्तधा
जायते कनकं दिव्यं तन्नाग देवभूपणम् ।
। ताम्रवेध. १ ॥
शुद्धनागपलैकेन मूपा कार्या मुर्तुला
पलं शुद्धरसं तस्यां क्षिपेद्गन्धं पलद्वयम् ।
तां मूपां मृण्मये पात्रे धारयेदातपे खरे
दिनं जम्बीरनीरेण काकमाची वैर्दिनम् ।
कासमदरसैश्चाहो दिनं धत्तूरजद्रयैः
क्रमेण भावयेदेवं धर्म दिनचतुष्टयम् ।
मृत्पात्रात्सर्वमुद्धृत्य यथा किंचिन्न गच्छति
पिष्वा धत्तूरजैविः करञ्जस्य तु योजकम् ।
तेनैवाङ्गुलमात्रं तु मूपाग) प्रलेपयेत्
पूर्व पिण्डं क्षिपेत्तत्र पलैकं चाय गन्धकम् ।
भूनगानां द्वं तत्र निक्षेपेन्निप्रपंचकम्
विधाय लेपकल्केन ततो मूपां निरुथ्य च ।
भूघरे दिनमेकं तु करीपानी पिाचयन
स्वागशीतं समुद्धृत्य म्पायां पूर्ववसिपेन् ।
लेप गन्धं च भूनाग पूर्ववत्र पचे
एवं विंशगुणं यावजार्य गन्धं मुसावितम् ।
सार्ध पलवयं तालं रसकं चापि तत्समम्
पलक टवणं पिटवा द्विधा कुर्यात्रयं पृथक् ।
काचकृप्यन्तरे क्षिप्त्वा तालकाध ततः क्षिपेत्
रसकं टङ्कणं पवात्सिद्धं पूर्वरसं पुनः ।
ठवणं रसकं तालं क्रमाद्दद्यात्पुनवयम्
काचकृप्या मुखं दीपनप्तं स्वाइन वेष्टयेत् ।
अथवा काचकीलेन रुना मृटवणेन च
॥३२॥
॥३४||
॥३७॥
॥३८॥
॥३९॥

·॥४॥
॥४२॥
॥४३॥
॥ रसशाला औषधानम, गांडल काठीआघाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९ ॥ ४७
कूपिकां च मृदा लेप्य सर्वत्रांगुलमात्रकम् ।
तां शुष्का भूधरे यन्त्रे क्षिप्त्वा पूर्व च खपरम् ॥४०॥
दत्वा मृदो लिपेत्संधि देयं गजपुटं पुनः ।
स्वागशीतं समुद्धृत्य बलि पूजां च कारयेत्
चतुःपष्टितमांशेन द्रुतं शुल्वं तु वेधयेत् ।
स्वर्ण भवति रूपाढ्यं सिद्धयोग उदाहृतः
! ताम्र तारवेध. २॥
पलानि दशगन्धस्य मुतकस्यैकविंशतिः ।
महाकालस्य बीजोत्थतैलं पंचपलं भवेत्
सर्व स्निग्धघटे रुध्वा पाचयेन्मृदुवहिना ।
मापपिए प्रलेपेन यथा धूमो न गच्छति
॥४४॥
स सूतो जायते खोटश्चन्द्राकै दाविते क्षिपेत् ।
सहस्रांशेन तेनैव दिव्यं भवति काञ्चनम्
॥४५॥
॥ ताम्र वेधः ३ ॥
पारदं गंधकं तुल्यं देवदालीद्रवैर्दिनम् ।
मर्दितं तेन ताम्रस्य पत्रलेपं तु कारयेत्
आवर्त्य चान्धमूपायां समुधृत्य ततः पुनः ।
शाकक्षस्य पनाणां कोमलानां द्रवं हरेत्
॥४७॥
तवे पूर्वशुल्वं तु द्रावितं दावितं क्षिपेत् ।
इत्येवं शतधा कुर्याद्दिव्यं भवति काञ्चनम्
॥ तानवेधः१॥
पीतगन्धकचूर्ण तु नागवल्या द्रवैस्यहम् ।
भावितं तेन ताम्रस्य पत्रलेप तु कारयेत्
॥४९॥
शुप्कं रुध्वा पुटे पच्यादारण्योपलकैः शुभैः ।
शाकक्षत्वचा मी द्रवै रक्ताश्वमारकैः
॥५०॥
पूर्वताम्रस्य पत्राणि कल्केनानेन लेपयेत् ।
रुध्या तीवामिना धाम्यमेवं चारगते कृते
॥२१॥
तत्तानं जायते स्वर्ण जाम्वृनदसमप्रभम् ।
काञ्चनीमूलचूर्ण तु हरितालं मनःशिला
॥५२॥
॥४६॥
॥४८॥

·૮
॥५३॥
॥५४॥
॥५५॥
॥५७॥
॥ रसरत्नाक्रातर्गतो वादिखण्ड पष्ठोपदेश ६ ॥
टकणं माक्षिक तुल्य वासापुप्पद्रवैस्यहम् ।
मर्दित लेपयेत्तेन ताम्रपान सुशोधितम्
शनैर्मन्दामिना ताप्यं शुष्कलेप च दापयेत् ।
पुनस्ताप्य पुनर्लप्यं सप्तधेत्यं प्रयत्नतः
ततस्तीनामिना धाम्य जायते काञ्चनं शुभम् ।
॥ ताम्रोध ५॥
ताल ताप्यं दरदकुनटी सूतक साधभार्ग
खले कृत्या निदिनमथित काफमाच्या द्रवेथ ।
तेनालेप्यं रविशशिदल सर्परे वद्विपक्व
शुल्यातीतं भवति पना सौरलं पांथिकानाम् ।
॥ ताम्रवेध ६॥
ज्वालामुखीद्वैमर्थ पकं शुद्धपारदम्
दिनान्ते निक्षिपेत्तस्मिन्पादांश मृतमभ्राम् ।
ताम्रचूर्णस्य पादांशं पादाश पुलतोरिया
सर्व ज्वालामुखीद्रावैर्मर्दयेद्दिनसप्तम् ।
तद्गोलं वज्रमूपायां रवा तीनामिना वमेत्
तत्वोट भागमेफ तु शुद्धतानं चतुष्टयम् ।
अंघमूपागतं धाम्यं समु मृत्य ततः पुनः
द्राव्यं मकरमूपायां पुनजीवोत्यतैन्य।
दालयेच पुमद्रव्यमेवं पुर्यात्रिसप्तया
जायते कनरं दिव्य नात्र कार्या विचारणा ।
॥ ताम्रयेय ७॥
गन्धक श्वेतपालाशफलद्रावैविभावयेत्
शतवार मयलेन शोप्य पेप्यं पुनः पुनः ।
शतबार प्रयलेन तेन पनाणि ऐपयेत
सम्परु शुद्धस्य तानस्य स्पा गजपुटे पवेत् ।
समुघृत्य पुनर्गम्य ततः पाणि कारयेत्
पुनर्लेप्य पुनः पान्यं पुनरामयेरममाव ।
एवं त्रिसप्तधा कुर्याद्दिव्यं भवति काञ्चनम्
॥५८॥
.
॥५९॥
॥३०॥
॥६॥
॥६२॥
॥१३॥
॥६॥

·, ॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठियावाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ ४९ ॥ ताम्रधः ॥ भागा द्वादश तारस्प शुल्वस्य भागपोडश । आवर्त्य कारयेत्पत्रं लिप्त्वा रुध्वा पुटे पचेद ॥६६॥ महिन्दीपत्रनिर्यास रेवं वाराणि पोडश। रसगन्धशिला भागान्क्रमद्ध्या विमर्दयेद ॥६७॥ दिनमकोलतैलेन पूर्ववच क्रमेण तु । लिप्त्वा रुध्वा धमेद्गाढं पुनःपत्रं च कारयेत् ॥६८॥ पुनर्लेप्यं पुनःपाच्यं यावत्कांस्यं क्षयं व्रजेत् । अष्टवणे भवेद्धेम नात्र कार्या विचारणा ॥६९॥ । पारदवेधः रसवेधः ॥ औषधीकरुणी नाम प्रावट्काले प्रजायते । नीलपुष्पा श्वेतपत्रा पिन्छिलातिरसा तु सा ॥७०॥ तवं पारदे शुद्ध धाम्यमाने विनिक्षिपेत् । वज्रमूपास्थिते चैव यावत्सप्तदिनावधि ॥७१॥ जायते कनकं दिव्यं रस एव न संशयः । ॥ रसवेधः ॥ पलं सूतं पलं गन्धं कृष्णोन्मत्तद्रवैस्यहम् ॥७२॥ मर्दितं वज्रमूपायां रुवा वक्त्रं पिधाय च । दिनान्ते तत्समृद्धृत्य तद्वन्मय॑ च पाचयेत् ॥७३॥ एवं सप्तदिनं कुर्यान्मृतो भवति चै रसः । तसं पन्नगं स्वर्ण चन्द्राष्टियेत्क्रमात ॥४॥ समांश चान्धितं धाम्यं दिव्यं भवति काननम् । ॥ ताम्रयेधः ॥ गर्तामध्ये रसमृपा बामगर्ने सर्वतोऽग्निः 15411 चक्रयंत्रमिदं प्रोक्तं सर्वभावार्थकोविदः । माक्षिकं रसके तुल्यं रसमाधै च सन्धरम् । मानुल्लादिन म मृगन्डे पाचयेद् दिनम् ||६|| यारकुनमार्ण स्यानायच्नुल्यां पिाययेन् । सिवाक्षौद्रण संयुक्तं तत्सल्क मर्दयादिनम् ॥७॥ ।

·५०
७८॥
॥७९॥
110011
॥८॥
11८२॥
॥८३॥
।। रसरत्नाक्रांतर्गतो वादिसण्डे पष्ठोपदेश ६ ॥
पुनमत्खपरे पच्यादीक्षीरेण समायुतम् ।
चालयन् दिनमेकं तु अवतार्य विलेपयेत्
शुद्धानि शुल्वपत्राणि रुवा तीनामिना धमेत् ।
ततः परीकृतं लेप्यं तद्वद्धाम्य दृढामिना
इत्येवं च पुनः कुर्यात्पीतवर्ण भवेत्तु तत् ।
मुनिपुष्पैस्यह भाच्या अतिरक्ता मनःशिला
अनया पूर्वशुल्म तु पर कृत्वा प्रलेपयेत् ।
अन्धमूपागतं मातं कडू गुणीतैलके क्षिपेत्
इत्येवं तु निधा कुर्याद्दिव्यं भवति काञ्चनम् ।
अनेनै प्रकारेण तारारिष्टं तु रजयेत्
जायते कनक दिव्यं जाम्बूनदसमप्रभम् ।
सहस्रबंधी फ्ल्य' । ताम्र तारवेध
शुद्धमृतपलक तु कर्पक गन्धकस्य च
स्निग्धखले विनिक्षिप्य देवदालीरसप्लुतम् ।
मर्दयेनु पराङ्गुरुया जायते गन्धपिष्टिमा
धान्याभ्रकस्य भागम भागाप्टौ शुद्धपारदम् ।
कुण्डगोलकसयुक्तं मर्दनात्पिष्टिका भवेत्
एतत्पिष्टिद्वय मय जम्मीरोत्यदेवर्दिनम् ।
पालाशमूलक्वाथेन मर्दयेच दिनत्रयम्
ब्रह्ममूलं गुडं गुआं उर्णा टड्कणक समम् ।
पिष्वा क्षौद्रेण सयुक्तं पूर्वपिड विलेपयेत्
रुध्या तीनामिना धाम्यं खोटो भरति तद्रसः ।
पाच्यंकटमूपायां काच टणक क्षिपेत्
एव पुनः पुनः शोभ्य यावद्भवति निर्मलम् ।
ववव धाम्य दत्वा नाग पुनः पुनः
त्रिगुणं वाहयेदेव रसराजस्य पनगम् ।
कृष्णाभ्रः पुटितव तखोट रजपेलमात्
मृपायां धाम्यमान तच्छतबार पुनः पुनः ।
दत्वा दलाभ्रकं कृष्णं रन्जिता जायते भूवम्
11८४॥
॥८॥
॥८६॥
॥८७॥
I૮૮
॥८९॥
॥९॥
॥९॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठीभावाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९॥ ५१ सहस्रांशेन तेनैव चन्द्रार्क काञ्चनं भवेत् । ॥ सहखवेधी रस' तानवेधः ॥ स्तम्भिता गन्यपिष्टी या गन्धजारणवर्जिता ॥९२॥ पलैक मर्दयेत्तस्या जम्बीराणां वैर्दिनम् । ब्रह्मक्वाथैस्यहं पश्चात्तत्समं गुडटङ्कणम् ॥९३॥ ऊणीं गुजां क्षिपेत्तस्मिन्सर्वमेकत्र मर्दयेत् । छायाशुष्का वटी कुर्यान्महदग्निगतां धमेत ॥९४॥ तं खाठं शोधयेत्पश्चात् श्वेतटङ्गणकाचकैः । शोधयेद्धमनेनैव खोटो भवति निर्मल: ॥९५॥ तं खोट कुटिलं गन्धं प्रतिकर्ष प्रलेपयेत् । अन्धमूपागतं धाम्यं यावत्खोटावशेपितम् ॥२६॥ अनेन क्रमयोगेन वॉ निर्वाप्य प.गुणम् । ततो गन्धं च नागं च वाहयेच्छड्गुणं पुन: ॥९७|| शुल्वचूर्ण पलैकं तु सिद्धचूर्णेन संयुतम् । रुध्वा तं च धमेत् खोटं गंधकं तेन मर्दयेत् ॥९८॥ रुध्या गजपुटे पच्यादेवं वारांश्चतुर्दश । अनेन पूर्ववत्खोटं द्वाचित योजयेच्छनैः ॥९९॥ यावत्कुङ्कुमवर्णं स्यात्तावद्रंज्यं क्षिपन्क्षिपन् । ततः स्वर्ण च गन्धं च खोटं तुल्यं पृथक्पृथक् ॥१०॥ ततो रुवा धमेत्तीनं यावत्खोटावशेपितम् । इत्येवं त्रिगुणं वाह्य स्वर्ण गन्धफसंयुतम् ॥१०॥ पुनः स्वर्णेन तुल्येन समावर्त तु कारयेत् । पुनदिगुणहेम्ना तु निगुणेन ततः पुनः ॥१०२॥ त्रिधैव सारितः सुतः सहस्रांशेन विध्यते । द्रुतं शुल्व न संदेहो दिव्यं भवति काञ्चनम् ॥१०३॥ ॥ सितस्वर्ण वेध ॥ पूर्व यच्छोधितं खोटमापय स्वर्णतुल्यकम् । सूक्ष्मचूर्ण ततः कृत्वा त्रिगुणे शुद्धपारदे ॥१०४|| दत्वा निरुध्य भूपायां स्वेदयेन्मृदुवाहिना ।

·५२
॥१०५॥
॥१०६॥
॥१०७॥
॥१०८॥
॥१०९॥
॥११॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गतो वादिखण्डे पाठोपदेशः, ६ ॥
तस्यैव द्रवते गर्भ तावत्स्वेयं प्रयत्नतः
अथवा दोलिकायन्ने स्वेदयेद् द्रुतसूतकम् ।
अनेन शतमांशेन सितं स्वर्ण विलेपयेत्
रिदिनं दोलिकायन्त्रे अपश्च वेष्टितम् ।
काजिकैः स्वेदयेत्तं तु अन्धमूपागतं धमेत्
स्वर्णं भवति रूपायं पदोत्कर्षणं परम् ।
॥ शतवेधी वर्णवर्धनम् ॥
शोधित सूतखोटं च भागमेकं समाहरेत्
स्वण पोदशभागं स्यादन्धमूपागतं धमेत् ।
पूर्ववत्क्रमयोगेन वेधयेद्रसगर्भका
तेनैव शतमांशेन पडवर्ण पूर्ववद्भवेत् ।
॥ ताम्रयेध ॥
आक्षीरेण धान्यानं याम पिष्टा तथान्ध्रयेत्
कपोताख्ये पुटे पच्यात्पुनर्मी पुनः पवेत् ।
एवं विंशपुटैः पावं तदभ्रं पोडशांशकम्
शुद्धस्तै प्रदातव्य पायमूपोदरेण तत् ।
अपनद्रवैः पूर्व रुपा से दिनत्रयम्
तुपामिना प्रयत्नेन समुनृत्याय निक्षिपेत् ।
तस्मिनभ्रं द्रवं चैत्र दत्वा तद्वत्पचेत् व्यहम्
इत्येवं जारयेत्सुते यावतुल्याभ्रक भरेन् ।
तिलपर्णी रसेनैव तत्सतं चाभ्रक पुनः
मर्दयेत्तप्तखल्वे तु यावद्भवति गोल्मः ।
पृथरसूतेन तुल्पेन गंधपिष्टी तु पारयेत्
स्तम्भिता गन्धपिष्टी या गत्यनारणावनिता ।
तपिष्टी स्वर्णपिष्टी च रसादं गोलक तथा
समांशं नितयं मयं द्रौः कामिर्दिनम् ।
तद्गोल वर्तुल कृत्या वस्त्रे पचाय शोपयेत्
पाचयेद् गन्यतेले तु याव उमसंनिभम् ।
संजात तत्समुद्धृत्य पिछा निर्गुण्डिवैः
॥१११॥
॥११२॥
॥१९॥
॥११४॥
॥११५॥
॥११६॥
॥११७॥
॥११॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआवाड, अन्यमाला, ग्रन्थांकः ९॥ ५३ तेनैव चाष्टमांशेन नागपत्राणि लेपयेत् । पिष्ट्वा कार्पासपत्राणि तत्करकेन च लेपयेत् ॥११९॥ नागपत्राणि रुघ्वाथ भूधराख्ये पुटे पचेत् । समृध्धृत्य पुनर्लेप्यमष्टमांशेन तेन वे ॥१२०॥ कार्पासपत्रफल्केन लिप्त्वा रुध्वा पुटे पचेत् । ऊधिः परिवर्तेन अहोरात्रात्समुद्धरेत् ॥१२॥ अष्टमांश पुनर्दत्वा पूर्वकलकं च मर्दयेत् । दिनं निर्गुण्डिजैद्रावैस्तद्गोलं लेपयेद्धहिः ॥१२२॥ कार्पासपरकल्केन रुवा गजपुटे पचेत् । एवं पुनः -पुनः कुर्यान्मर्दनं पुटपाचनम् ॥१२॥ म्रियते कुकमाभं तनाग दशपुटैः क्रमात् । अनेन चाष्टमांशेन द्रुतं शुल्यं तु पेधयेत् ॥१२४॥ तेन शुखेन तारं, तु अष्टमांशेन वेवयेत् । जायते कनकं शुल्वं देवाभरणमुत्तमम् । नागरंजनमिदं विशेषतः शुल्बसूतरविचन्द्रधनम् । धर्मकामसुखभाजनैर्जनः साव्यतामखिललोकरक्षणे ॥१२५॥ इतिश्री पार्वतीपुत्रश्रीनित्यनाथसिद्धविरचिते रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्टे ऋद्धिखंडापरनामके रंजनादि चंद्रार्कवेधनं नाम पष्ठोपदेश ॥ ६ ॥ ॥१॥ ॥ अथ श्री वादिखंडे सप्तमोपदेशः॥ धातुसत्वयुतपिष्टिकाक्रमस्तभनं च निगडेन लेपनं । खोटबन्धकृतविद्रुति तथा वेधयुक्तिरखिला निगयते ॥ पिष्टिगोल ॥ दिव्योपद्रवैमर्थ वप्तखल्ये दिनत्रयम् । शुदं मुतं ततो धर्मे शोप्यं स्वच्छं समाहरेत् स्वर्णनागार्ककान्तं च तीक्ष्णं वनं च रूप्यकम् । यये विचूादौ व्योमसत्वमथापि का पूर्वसूतेन संतुल्य याममम्लेन मर्दयेत् । ॥२॥ ॥३॥ .

·१६
॥ रसरत्नाकरातर्गतो वादिखण्डे सप्तमोपदेश ७ ॥
वर्गाभ्या पीतरक्ताभ्यां कगुणीतैलकैः सह ।
भावयेदिवसापच सूर्यतापे पुनः पुनः
॥२९॥
जारित सूतखोट तु कल्केनानेन सयुतम् ।
वालुका इण्डिमभ्यस्थं श्रावसंपुटभध्यगम्
त्रिदिन पाचयेच्चुल्या क्ल्क देय पुनः पुनः ।
रमियो जायते सूतः शतवेधी न संशयः
॥३१॥
तारे ताने भुनझे वा चन्द्रार्के वाऽय योजयेत् ।
जायते कनक दिव्य जाम्बूनदसमप्रभम्
॥३२॥
अपचा पिटिनोटस्थ साश्य जारज च चिना द्रचेजा।
रसखोट द्रायणम् अथवा पिष्टीखोटस्य जारण विना द्रावण माह ।
पिष्टिखोटं सूक्ष्मचूर्ण स्त्रीपुप्पेण तु भावयेत् ।
दिनत्रय खरे धर्मे शुक्ती वा नालिकेरजे
॥३३॥
मीनाक्षी क्दलीचन्द श्वेता रक्ता पुनर्नवा ।
शिलाजतु ससिन्धृत्य नारीपुप्पेण मर्दयेत्
॥३४॥
पूर्ववद्भावित खोट तस्मिपिण्डे विनिक्षिपत् ।
पूर्ववद्भावित खोट तस्मित्पिडं विनिक्षिपेन् ।
मुलं तत्पिण्डक्लेन रवा पिण्ड च बन्धयेत् ।
भूर्जपत्र त्र्यह पच्याद्दोलायन्ने समाञ्जिके
दूतं सूत भवेत्साक्षात्पुनस्तस्मिंश्च दापयेत् ।
पूर्ववद्भावित खोटं खोट्पाद पुनः पुनः
॥३७॥
निक्षिपेत्पूर्वपिण्डे तु तद्वत्पच्यादिनत्रयम् ।
एव पुनः पुनर्देयं पिष्टिं खोटं सुभावितम्
॥३८॥
आरोटस्य सम यावत्तावद् देयं द्रुत भवेत् ॥
॥३६॥
रसद्रावणम्
॥३९॥
आद्रक मूलक शुण्ठी लशुन हिगुमातिरम्
निक्षारं पचलवणं कांक्षी पासीसगन्याम् ।
अम्लवर्गण संयुक्त मद्य पिड तु कल्पयेत्
तस्मिन् पिडे यया पूर्व द्रुत मृत तु कारयेत् ।
मार्जारी चेश्वरी गुजा कुमकुटी क्षीरस्न्दरम्
॥४॥
॥४१॥

·- । रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआघाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९॥ ५७ एतेषां पिण्डमध्ये तु पूर्वपदाययेद्रसम् । द्रुतस्तमिदं ख्यातं सर्वकर्मसु योजयेत् ।। ॥४२॥ तार ताम्रवेधः द्रुतमृत गोलः द्रुतसूतस्य भागौ द्वावेकं कृष्णाभ्रसत्वकम् । भागं रसकसत्वस्य कृष्णोन्मत्तदिनम् ॥४३॥ मर्दितं कारयेद्गोल गोलपादं मृत पविम् । दत्वाथ मर्दयेद्यामं सर्वमुन्मचारिणा ॥४४॥ रुध्वाथ भूधरे पच्यात्पुटकेन समुद्धरेत् । पूर्वीशं द्वतसूतं तु वं दत्वा मर्दयेत्पुनः ॥४५॥ धत्तूरोत्यद्रवैर्यामं तद्वत्पच्याच भूधरे । इत्येवं सप्तवाराणि सूतं दत्वा पुनः पुनः ॥४६॥ भूधरे पाचयेद्यन्त्र भस्मीभवति तद्रसः । तेनैव शतभागेन क्षौद्रेण सह पेपयेत् ॥४७॥ चन्द्रार्कजातपत्राणि अन्धमूपागतं धमेत् । स्वर्ण भवति रूपाढयं जाम्बूनदसमप्रभम् ॥४८॥ नागवेधः तद्भस्म गन्धकं तुल्यमन्धमूपागतं धमेत् । वेध्यं तेन शतांशेन नागं भवति काञ्चनम् ॥४९॥ चन्द्रार्कवेधः रसकाभ्रकयोः सत्वं द्रुतं सत्वं समं समम् । त्रयाणां पलमेकं तु सिद्धचूर्णेन संयुतम् ॥५०॥ मधमुन्मत्तकदादिनकं चांधितं धमेत् । तत्खोटं चूणितं मयं मातुलुङ्गाम्लगन्धकैः ॥५१॥ रुध्वा गजपुटे पच्यादेवं वारांस्त्रयोदश । मर्ये मद्य पचेद्रुध्या आरण्योत्पलकै क्रमात ॥५२॥ चन्द्रार्कशतभागेन मधुनातन तेन वै । लिप्त्वा रुध्या धमेगादं स्वर्ण भवति शोभनम् ॥२३॥ ताम्रवेधः रसकाभ्रकयोः सत्वं स्तं च टडणम् ।

·॥५४॥
॥५५॥
॥५६॥
॥५७||
॥५८॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गते यादिखण्डे सप्तमोपदेशः ॥
सर्वमेतत्सम मद्य कृष्णोन्मत्त वैदिनम्
छायाशुष्कां वहीं कृत्वा महदमिगतां धमेत् ।
तत्खोटं शोधयेत्पश्चात्सितकाचेन टङ्कणैः
स्वर्णेन च समावर्त्य समेन जारयेत्ततः ।
पूर्वा विडवटी या तु तामेकैकां पदापयेत्
धमन्मगटमूपायां यावत्मतावशेपितम् ।
ततः शुद्धसुवर्णन सारयेत्सारणात्रयम्
पेध्यं तेन शतांशेन शुल्यं भवति काञ्चनम् ।
तारवेधः
भागैकं
द्रुतमूतस्य सारणा यन्त्रक क्षिपेत् ।
तस्माचतुर्गुणं नागं शुद्धं तद्रावितं पृथक् ।
तस्मिन्यन्त्रे विनिक्षिप्य जातं खोटं समाहरेत
तत्तुल्यं माक्षिकं शुद्धमेकीकृत्य विमर्दयेत् ।
दिन पत्तूरजद्रावमाप्टे पाचयेत्ततः
यावत्कुङ्कुमवर्ण स्यात्ताबच्चूल्यां समुद्धरेत् ।
एतस्यैव पलैकं तु सिद्धचूर्णन संयुतम्
रुध्वा ध्माते भवेत्सोटं मध्यम्लैमर्दयेदिनम् ।
आरण्योत्पलकैरेव रुज्या मधुपुटैः पचेत्
अनेन मधुयुक्तेन तारपनाणि लेपयेत् ।
रुध्या धाम्यं पुनर्लप्यं त्रिभिवारैस्तु काञ्चनम्
जायते दिव्यरूपाढचं सत्यं शंकरभापितम् ।
माक्षिकस्य त्वमारे तु वैशान्तं वात्र योजयेत्
तारवेध.
द्रुतमूतं हिंगुलं च कष्टं गन्ध मिला।
एकद्वित्रिचतुःपंचपलानि क्रमतो भरेन
गोपित्तेन तु तत्सर्व मर्य यामचतुष्टयम् ।
शुद्धानि नागपत्राणि समेमानेन लेपयेत्
रुध्वा गजपुटे पन्यात्समुद्धृत्याय मर्दयेत् ।
समेन पूर्वकलन रुवा तद्वत्पुटे पचेन्
॥६॥
॥३२॥
॥१३॥
liદ્દા
॥६५॥
॥६६॥
॥२७॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः १ ॥५९
एवं शतपुरैः पक्को म्रियते पन्नगो ध्रुवम् ।
अनेन शतभागेन तारवेधात्तु काञ्चनम्
॥६८॥
तारवेध.
तेन वा मृतनागेन ह्यम्लपिप्टेन लेपयेत् ।
समाशं स्वर्णपत्रं तु रुष्या गजपुटे पचेतू
॥६९॥
नागं पुनः पुनर्देयमे देयं पुटत्रयम् ।
अनेन मृतहेम्ना तु द्रुतं तारं तु वेषयेत्
॥७॥
सहस्रांशेन तसिद्धं दिव्यं भवति कांचनम् । ॥७॥
खोटबद्धरस:
वैस्तूम्बरुवल्यास्तु धान्यानं सप्तधाऽतपे ।
भावयेत्खोटयेत्पश्चात् कके द्रुतस्तके
॥७२॥
मापमानं क्षिपेदेवत्तप्तखल्वे विमर्दयेत् ।
गोस्तनाकारमृषायां सिप्ला मदग्निना पचेत् ।।
वालुकायंत्रमध्ये तु जीर्णे वापं पुनः क्षिपेत् ।
इत्येवं जारयेत्तल्यं खोटबद्धो भद्रसः
॥७३॥
खोटवद्धरसेन ताम्रवेधः
अस्य पद्धस्य मापैकं मापार्थ शुद्धहाटकम् ।
शुद्धसूतस्य मापार्थ सर्वमेका मर्दयेत्
॥७४॥
त्रिदिनं मातुलुंगाम्लैरेतत्कल्केन लेपयेत् ।
ककं नागपत्राणि वृश्चिकाल्यास्तथा द्रवैः
लिप्त्वा तत्पातनायंत्रे पाचये दिवसत्रयम् ।
........पिष्टवा दिनावधि
७६||
अनेन वारपत्राणि कमेकं मलेपयेत् ।
पूर्ववत्पातनायंत्रे पाचयेद्दिवसमयम्
॥७७॥
अनेनैव द्रुतं शुल्वं सहस्रांशेन वेधयेत् ।
जायते कनकं दिव्यं देवोभरणभूपणम्
॥७८॥
तारताम्रयेधो फल्क
क्षीरेणोत्तरवारुग्यानिदिनं शुद्धपारदम् ।
मर्दयेत्तप्तरवले तु वज्रमूपांधितं पुटेत
॥७९॥

·६०
तदु वाथ पाचयेत्
॥८॥
11८१॥
॥८२॥
||८३॥
॥८॥
॥८॥
॥ रसरत्नाकरातर्गते चादिखण्डे सप्तमोपदेश ७ ॥
करीपानी दिवारात्री निदिनं वा तुपामिना ।
समुद्धृत्य
पुनर्म
तन्मध पुनः पाच्य म्रियते पाण्डुरो रसः ।
आईकं तुवरी सिन्धु कडूगुणीतलक मधु
अम्लयेतसमेतैस्तु तसं मर्दयेद्दिनम् ।
गोलक बन्धयेदखे दोलायो व्यह पवेत्
कगुणीतैलमध्ये तु बद्धो भाति तद्रसः ।
तसं हाटक नाग सम रुवा धमेदृहम्
तत्खोट सूक्ष्मचूर्ण तु चूर्णाश द्रुतसूतकम् ।
अम्लैमर्च भवेद्गोल कांजिकैः सेदयेदिनम्
गधकस्य त्रयो भागा गमतुल्य सुवर्चलम् ।
कृष्णाभ्रकं तु भागैक सर्व स्तन्येन पेपयेव
अनेन लेपित गोर अधमुपागत यमेत् ।
यावत् सतावशेप स्यात्तापद्धाम्य पुनः पुनः
पूर्वचूर्ण पुनर्दत्वा तद्वजार्य क्रमेण तु ।
इत्येव हाटकं यावनारित त्रिगुण भोत्
स्वर्णेन च समावर्त्य सारणारयसारितम् ।
चद्रार्क वेधयेत्तेन शतांशारकांचन भरेत्
ताम्रयेधो कल्य
पिष्टीखोटसमं स्पर्ण स्वर्णतुल्य च पन्नगम् ।
कान्तलोह व्योमसत्व ए पन्नगारम्
एकीकृत्य धमेत्तावयावत्स्वर्णावशेपितम् ।
दत्वा विडवरी चैत्र सारयेत्सारणारयम्
शताशेन ह्यनेनैव शुल्ल भाति काञ्चनम् ।।
तारतानवेधा पल्क
सुवर्ण रजत ताम्र कात तीक्ष्ण च माक्षिरम् ।
कृष्णाभ्रकस्य सत्व च सग र वा धमेद् दृढम्
तत्सोटं सूक्ष्मचूर्ण तु पादा तपारदम् ।
दत्त्वाय मर्दयेदम्यावद्भवति गौसपम्
॥८६॥
॥८७॥
11८८॥
॥८९॥
॥९०॥
॥९॥
॥९॥

·an ॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठियावाड, ग्रन्थमाला, प्रन्यांक ९॥ ६१ गोलकस्य चतुर्भागा भागैकं मृतवज्रकम् । मर्दयेत्तप्तखल्वे तु दिनैक कन्यकाद्वैः ॥९॥ रुध्वाथ भूधरे पच्यादिनांते तु समुद्धरेत् । तन्मध्ये द्रुतसूतं च पुनः कन्यासु मर्दयेत् ॥९४॥ पूर्ववद् भूधरे पच्यादेवं देयं तु सप्तथा । द्रुतमूतं क्रमेणैव मर्दनं च पुटं तथा ॥९५॥ तद्भस्म गंधतुल्यं च दोधमुपागतं धमेत् । जायते खोटवद्धं तु रंजन चास्य कथ्यते ॥१६॥ कृष्णाभ्रसत्वं चंगं च द्वंद्वं, मेलापयेद् द्रुतम् । 'तुल्यांशमंधमूपायां ध्मातं खोटं भवेत्तु तत् ॥९७॥ तत्खोटं पलमेकं तु सिद्धचूर्णेन संयुतम् । मर्दयेद् गंधकाम्लेन रुवा गजपुटे पचेत् ॥९८॥ पुनर्मद्य पुनः पाच्यं एवं वारांश्चतुर्दश । अनेन पूर्वखोटे तु द्रावितं रंजयेत्क्रमात् । ॥९९॥ रंजयेच्छतवाराणि भवेत्कुंकुमसन्निभम् । मुवणेन समावर्त्य सारयेत्सारणात्रयम् ॥१०॥ सहस्रांशेन तेनैव तारारिष्टं च वेधयेत् । चन्द्राकै ताप्यशृल्वं तु दिव्यं भवति कांचनम् ॥१०॥ नागस्य रौप्यस्य च वेधकरः कल्क तीक्ष्णं शुल्यं समं चूर्ण्य वज्रमूपांधितं धमेत् । तत्खोटं पलमेकं तु सिद्धचूर्णेन संयुतम् ॥१०२॥ मर्दयेद् गंधकाम्लेन रुप्या गजपुटे पवेत् । पुनर्मध पुनः पात्यमेवं कारांबतुर्दश ॥१०॥ तदेयं द्राविते स्वर्ण शतवारं पुनः पुनः । पकबीजं भोत्तत्तु द्रुतमते समं दिनम् ॥१०४॥ मर्दयेदम्लयोगेन तस्य भागचतुष्टयम् । एवं वचस्य भागैकं तप्तरसले दिनावधि ॥१०५॥ मर्दयेत् कन्यकादाचैम्तद्रुध्वा भूपरे पचेन् । द्रुतमूतं पुनस्तुल्यं दत्वा मध पुरै ततः ॥१०६॥ ।

·॥१०७॥
॥१०८॥
॥१०९॥
॥११०॥
॥११॥
॥११२॥
॥ रसरत्नाकरातर्गते धादिखण्डे सप्तमोपदेश ७ ॥
इत्येव सप्तधा देय द्रुतसूत पुटातकम् ।
ततस्त मर्दयेदम्लै रुवा मूपा पुटेत्तथा
पुनमध पुनः पाच्य पष्टयाविकशतत्रयम् ।
पुट देय प्रयत्नेन जायते सिन्दुरसभम्
सहस्राशेन नागस्य द्रुतस्य रजतस्य च ।
देयो वेधो भवेत्स्वर्ण दिव्याभरणमुत्तमम्
तारवेध
गधक सूक्ष्मचूर्ण तु चणकाम्लेन भावयेत् ।
शतवार प्रयत्नेन स्त्रीपुप्पेण तु सप्तधा
द्रुतपारदमध्ये तु किंचित्कर्पूरसयुतम् ।
गधक दापपेद् धर्म वापयेचाम्रखत्यके
कर्पूर गधक चैव किंचित्किंचित्पुनः पुनः ।
निसप्ताह प्रदातव्य जायते गन्धपिष्टिका
कटुकोशातकीवीज चाण्डालीकन्दसयुतम् ।
स्तन्येन पेपित तुल्य पिष्टी तेन प्रलेपयेत्
वोह्ये तु मृत्तिका लेप्या सर्वांगुलमात्राम् ।
शोपित भूधरे पच्याधिः परिवर्तयेत्
जायते स्तमित गोल समुद्धृत्याथ त पुनः ।
तुल्पाशे सपुटे हेम्नि लिप्त्या मृपाधित धमेत्
अनेन चाटमाशेन तारे वेध प्रदापयेत् ।
तत्तार जायते दिव्य जाम्बूनदसमप्रभम्
चद्रावेध
अथवा स्तभित गोल स्वर्ण सपुटनितम् ।
तस्पैव भागाचत्वारो भागैक
मृतपञकम्
मर्दयेत्कन्यकाद्रावैदिनमेर ततः पुनः ।
अधित भूधर पच्याद्यावद्यामचदृष्टयम्
समुद्धृत्य पुनस्वस्मिन्पूर्वीश पूर्वमतपम् ।
दत्वा मर्च पुरेत्तदेव कुर्यात् त्रिसप्तधा
तस्मिन्भस्मपलमेक पारद गयकस्य तु ।
॥११॥
॥११४॥
॥१५॥
॥११६॥
॥९१७॥
॥११८॥
॥११९॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआयाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ ६३ अंधमूपागतं ध्मातं तत्खोटं पन्नगं समम् ॥१२०॥ पन्नगस्य समं स्वर्ण त्रयाणां त्रिगुणं क्षिपेत् । द्रुतसूतं च तत्सर्वमम्लवर्गेण मर्दयेत् ॥१२॥ दिनांते वज्रमूपायां रुवा धाम्यं प्रयत्नतः । जायते पन्नगं स्वर्ण त्रयोत्थं जायते क्रमात ॥१२२॥ सारयेच निधा हेम चन्द्रार्फ वेधयेत्ततः । सहस्रांशेन तेनैव दिव्यं भवति काश्चनम् ॥१२३॥ सितस्वर्ण वेधः हेमार्कतीक्ष्णचूर्ण च समं रुवा धमेद् दृढम् । तत्खोटं भागमेकं तु त्रिभागं द्रुतमूतकम् ॥१२४॥ मर्दयेद् गंधकाम्लेन रुवा सम्यक्पुटे पचेत् । पुनर्मथै पुनः पाच्यमेवं वारांचतुर्दश ॥१२५॥ अनेन शतमांशेन सितहेम च वेधयेत् । जायते कनकं दिव्यं कंगुणीतैलसेचनात् ॥१२६॥ यद्धे द्रते रसवरे वरहेन्नि जीर्ण दृष्टो मया दशगुणः सुखसाध्यलाभः । वने मृते गगनसत्वयुते नराणां तत्रैव भूरिगुणितं फलमस्ति सत्यम् ॥१२७॥ इतिथी पार्वतीपुयश्रीनित्यनाथसिद्धपिरचिते रसरत्नाकरांतर्गते धादिषरे ऋद्धिमंदापरनामके द्रुतसूतप्रयोगो नाम ससमोपदेशः ॥ ७ ॥ ॥ अथ श्री वादिखंडे अष्टमोपदेशः ॥ कार्पासार्ककरंज धृतमुनिर्भलावगुंजामिनः स्नुपनोपयसा च मूरणभट्रिीवश्च मृले. फलैः । तकाक्तैदुतप्तखर्परगनं यंग निपिच्यान्मुहु- यावत्पश्चदिनं तदेव विमलं वादे सदा योनयन् यंगनिमंसीकरणम् (यंगोपनं ) अया यंगपूर्ण तु मार्भल्लातनः फलः । समं सरे दिन म भहालसंयुतम् ॥१॥ IRII ·६४ ॥३॥ ॥४॥ ॥५॥ ॥६॥ ॥७॥ l ॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिसण्डे अष्टमोपदेशः, ८ ॥ तत्पिण्डं माहिपे शृङ्गे क्षिप्त्वा रखा महापुटे । पचेत्तस्मात्समुद्धृत्य पुनस्तद्वच्च मर्दयेत् इत्येवं सप्तधा कुर्यात् खोटं पाक च मर्दनम् । तद्वगं मलनिर्मुक्तं स्तंभकर्मणि योजयेत् बंगस्तंभनम् १ तीक्ष्णपापाणसत्वं च द्रुतवंगे द्रुतं क्षिपेत् । चतुःपष्टितमांशेन स्तंभमायाति निश्चितम् चंगयेघ २ श्वेतानं श्वेतकाचं च टंकणं शंखपुप्पिका । विपं च तुल्यतुल्यांशं चूर्ण भाव्यं निसप्तधा काकमाचीद्रवैः क्षीरैः स्नुह्यश्चातपे सरे । द्रुते वंगे प्रदातव्यं प्रतिवापं च सेचयेत् पुत्रजीवोत्यतैलेन सप्तवारं पुनः पुनः । तत्तारं जायते दिव्यं यावचंद्रार्कतारकम् वेगवेधः ३ वेताळं श्वेतकाचं च विपसंघवटंकणम् । स्नुहीतीरै दिनं मी श्वेतांगस्य परकम् लेप्यं पादांशफल्केन चावमुपागतं धमेत् । आदाय द्रावयेद् भूमी पूर्वतैलेन सेचयेत् पनादिलेपसेकं च सप्तवाराणि सेचयेत् । तद् वंगं जायते तारं शंखकुंदेन्दुसन्निभम् चंगवेधः समं तालं शिलां पिता देवदाल्या वैदिनम् । चैरी परलिंग्याच दिनमेकं पिमर्दपेन नागं धंग समं द्राव्यं तन्चूर्ण पलपञ्चरम् । पूर्वकल्केन संतुल्यं समालोब्यांधित पुटेन एवं पुनः पुनः पाच्य पूर्वकलन संयुतम् । भवेत्पष्टिपुटैः सिद्ध वंगस्तंभारं परम् शतमाशेन दातव्यं वेधातारं करोत्यलम् ॥९॥ - ॥१०॥ ॥११॥ ॥१२॥ ॥१३॥ ॥१४॥ ॥१५॥ ।

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठीआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ ६५ बंगवेधः ५ सूतकं तालमेकै नृकपालं द्विभागकम् । सर्वतुल्यं विपं योज्यं पंचांग रक्तचित्रका ॥१६॥ विपतुल्यं क्षिपेचूर्णं वनीक्षीरेण भावितम् । मासमानं दिवारात्री तद्वापं पोडशांशतः ॥१७॥ दत्ते वारत्रयं बंगे तारं भवति शोभनम् ॥१८॥ धंगवेधः ६ गोरंभा घोपुधी नाम नरमृत्रेण पेपयेत् । तेन पिण्डद्वयं कृत्वा तकस्योपरि क्षिपेत् ॥१९॥ क्षारत्रयस्य चूर्ण तु तत्पृष्ठे चंगचूर्णकम् । क्षारत्रयं ततो दत्वा पिण्डं तस्योपरि क्षिपेत् ॥२०॥ मुसं वध्वा पुटे पच्यात्स्वांगशीतं समुद्धरेत् । एवं वारत्रयं कुर्यात्तारं भवति शोभनम् ॥२१॥ वसंतेजायते सा तु गोरंभा पीतपुप्पिका । तस्या मध्यमकांडार्धे श्वेतकापासवद्भवेद ॥२२॥ वसंतपुप्पिकां वापि तदभारे नियोजयेत् । चाला नाम समाख्याता कट्या धृलीसमा तथा ॥२३॥ बंगवेधः ७ श्वेतपालाशफल्पः रोप्यकरणयोगा: वेतपालाशपुष्पाणि छायाशुपाणि नृर्णयेत् । एकविंशनिवारण मेपीक्षीरण भावयेत् ॥२८॥ तपूर्ण पोदशांशेन द्रुते चंगे पदापयेत् । वारं भाति रूपाढचं खान्देन्दुसग्निभय ॥२५॥ यंगध:८ तत्पुप्पं हरितालं च मेपीदुन्न पेपयेत् । वदापं पोटशांशेन दुने यंगे मदापयेत् ॥२६॥ सारं भाति रूपाढय अंगान्देन्दुस निभम् । मंगध २ तमेण तानि पुपाणि भारपिन्ना निमतथा 11२७॥

·॥२८॥
॥२९॥
॥३१॥
॥३२॥
॥ रसरत्नांकरांतर्गते धादिखण्डे भष्टमोपदेशः, ८॥
तेन करकेन यंगस्य पत्राणि परिलेपयेत् ।
अंघमूपागतं धाम्यमेवं कुर्यात्रिसप्तया
तत्तार जायते दिव्यं धर्मकामफलमदम् ।
अगस्तिपधरसयोगेन बंगध. १०
रसो मृपापापाण फकिरीनीलमंजनम्
अगस्तिपत्रनिर्यासैः सर्व मद्य दिनावधि ।
भाण्डमध्ये निधायाथ पाचयेहीपवह्निना
अगस्तिपत्रनिर्यासं जोणे जीर्णे प्रदापयेत् ।
दिनाते तत्समुद्धत्य द्रुते चंगे प्रदापयेत्
निशदंशेन तत्तारं जायते देवभूपणम् ।
बगवेध. १२
तारण द्वंद्वयेद्वचं स्वर्णन द्वंद्वितं यथा
अस्य द्वंद्वस्य भागो द्वौ विभागं शुद्धपारदम् ।
अम्लेन मर्दयेत्तावद्यावद्भवति गोलपम्
मेपशृंग्यास्तु पंचांगं स्वीस्तन्येन तु पेपयेत् ।
अनेन वेष्टयेद् गोलं तद्वहिनिगडेन च
स्वेदादिधमनांतं च कर्तव्यं हेमपिष्टिवत् ।
उत्तरावारुणीशीरस्तत्वोटं च मलेपयेत्
मूपामध्ये निधायाथ तारं दत्वा समं समम् ।
दत्वा विडवटीं चैव धमेत्सताचशेपितम्
एवं पुनः पुनस्ताप्यमेकविंशतिधारकम् ।
दत्वा समं समं जार्य विमा तारेण सारयेत्
इदमेव सहस्राँग द्रुते चंगे विनिक्षिपेत् ।
तद् बंगं जायते तार वंगस्तंभं शिवोदितम्
चंगवेध २३
रक्तपारदभागैकं भागैकं शंसचूर्णकम् ।
श्वेताभ्रस्य सत्वं च सम्यग्भागद्वयं भोत्
टंग्णस्य च भागै सर्वमेतदिनत्रयम् ।
वजीक्षीरेण संमद्यमेवं वारांचतुर्दश
॥३३॥
॥३४॥
॥३५॥
॥३६॥
॥३७॥
॥३८॥
॥४०॥

·॥ रसशाला औपधाश्रम, गोंडल काठियावाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९॥ १६७ अनेन शतमांशेन द्रतं वगं च वेधयेत् । स्तंभते नात्र संदेहस्तारं भवति शोभनम् ॥४१॥ बंगवेध १४ हेमसूताद्यथा जातं पिष्टीखाटं तु शोभनम् । तथैव तारसूतेन पिष्टीखोटं तु कारयेत् ॥४२॥ तत्वोटं तारवंगं च सवं श्वेताम्रज समम् । जार्य विडवटीं दत्वा यावत्खोटावशेपितम् ॥४३॥ जारणेन त्रिधा साय ते शुल्वे नियोजयेत् । शतांशेन तु तत्तारं जायते शंभुभापितम् ॥४४॥ बंगवेध: १५ द्रतं मूतं तीक्ष्णचूर्ण समांश तप्तखल्बके । ट्रेटछल्लीद्वैमर्य यावद्भवति गोलकम् ॥४५॥ गोलकस्य चतुर्भागा भागैकं मृतवन्त्रकम् । तप्तखल्वे दिन मध टेंटछल्लीरसैनवैः ॥४६॥ अंधितं भूधरे पच्यादिनांते तत्समुद्धरेत् । पूर्वतुल्यं द्रुतं मूतं दत्वा मयं च पूर्ववत् ॥४७॥ पूर्ववद् भूधरे पच्यादित्येवं सप्तथा क्रमात् । द्रुतमूतं प्रदातव्यं मर्दनं च पुट क्रमात् ॥४८॥ अनेन पोडशांशेन द्रुतं वगं तु वेधयेत् । जायते दिव्यरूपाढयं तारं कुंदेन्दुसन्निभम् ॥४९॥ वगयेध. १६ पोडशांशेन यद्दत्तं बंगं तस्यापरो विधिः । ततुल्यं गंधक रुवा ध्माते खोटं मजायते ॥५०॥ तत्खोटं तीक्ष्णचूर्ण च समभागं प्रकल्पयेत् । वाभ्यां तुल्यं द्रुतं मृतं तत्सर्वं तप्तसल्पक ॥५१॥ मर्दयेप्टेंटुजद्रायर्यावद्भयति गोलकम् । रुब्वाय भूधर पन्यादहोरागात्समुद्धरेद ॥५२॥ पूर्वीशं द्रुतमूतं च दत्वा तद्वय मर्दयेन् । तं रुघा र पुटेरादेवं कुर्यानिसमा

·६८
॥५४॥
॥५५॥
५७॥
॥५८॥
॥ रसरत्नाफरातर्गत वादिखण्डे अष्टमोपदेश ८॥
अंधमुपागतं धाम्य तत्खोट जायते रसः ।
तुल्येन तीक्ष्णवर्णन मर्दयेचाधितं धमेत्
अनेन क्रमयोगेन तीक्ष्ण देय पुनः पुनः ।
यावत्सप्तगुणं तीक्ष्णं दत्वा दत्वा यमेद्धि तत्
त खोट सारयेत्पश्चात्सारणैव रिया क्रमात् ।
लक्षाशेनव तेनैव वगध प्रदापयेत् ।
शंखकुदेन्दुसमाशं तार भवति शोभनम्
ताम्रस्य रौप्यम् १
मधुसंजीवनी पिष्वा गर्दभस्य तु मूत्रतः ।
सप्ताहं तेन मूत्रेण भावयित्वा ततः पुनः
तेनैव मर्दयेत्स्त तप्तखल्वे दिनत्रयम् ।
तत्तल्य गवक दवा ह्यधमुपागत धमेत्
तत्सोट जायते दिव्य रजन तस्य कथ्यते ।
वग श्वेताभ्रसत्व च द्वंद्वमेलापसयुतम्
भूपामध्ये तु तत्खोटं पलमान विवर्णयेत् ।
मर्दयेद् गयकाम्लेन रवा गजपुरे पचेतू
पुनर्मर्य पुन. पाच्यमेव वाराश्चतुर्दश ।
अनेन पूर्वखोटं तु रंजयेत्सप्तवारसम्
यथा वगाभ्रस्नर तथा नागाभ्रौ पुनः ।
रजयेत्सप्तकाराणि समपूर्ण तु कारयेत्
द्रुतमतेन संयुक्तं द्रावयेत्पूर्ववत्तमात् ।
द्रुतस्य जारयेत्तारं दोलासेदेन यत्नत'
विपद्गुण यदा तार जीर्ण भवति पारदे ।
सारयेत्सारणास्तित्र सहस्राशेन वयेत्
द्रुत शुत्वं भवेत्तारं शखान्देन्दुसन्निभम
ताम्रस्य तारम्
श्वेताभ्रकस्य सत्व तु कान्तसर तथायमम् ।
वंग तारं च वैयांत पदवं नागमेव च
तुल्याशमधम्पाया माते सोट विचूर्णयेन् ।
॥५९॥
॥६०॥
॥६१॥
॥६२॥
॥३॥
॥६॥
॥६॥
॥६६॥

·, ॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठोआघाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९॥ ६९ द्रतसूतेन संमध यावदम्लेन गोलकम् ॥६७॥ गोलकस्य चतुर्भागा भागैकं मृतवचकम् । मर्दयेत्तप्तखल्वे तु दिनै कन्यकाद्वैः ॥१८॥ रुवाथ भूबरे पन्यादेवं कुर्यात्रिसप्तधा । तत्तुल्यं गंधकं दत्वा चांधमुपागतं धमेत् ॥६९॥ रजतेन समावर्त्य सारणात्रयसारितम् । सहस्रांशेन शुल्बस्य द्रुतस्योपरि दापयेत् ॥७॥ तत्तारं जायते दिव्यं पुटे दत्ते न हीयते ॥७॥ ताम्रस्य बंगस्य च वेध. ३ वज्रेण सारितं यत्तु सूतभस्म पुराकृतम् । तेनैव चाम्लपिष्टेन तारपत्रं चतुर्गुणम् ॥७२॥ लिप्त्वा रुध्या पुटे पच्यात्समुद्भत्याथ मर्दयेत् । पादांशं भस्मसूतं च दत्वा रुध्वा पुटे पचेद ॥७३॥ एवं चतुःपुटैः पावं तत्तारं म्रियते ध्रुवम् । तेनैव पोटशांशेन द्रुतं. तानं तु पेधयेत् ॥ अथवा द्रावितं वंगं तारं भवति शोभनम् ॥७४॥ ताम्रस्य तारं ४ तारवन्मारयेद् वंगं तेन तानं तु वेधयेत् । तत्तारं जायते दिव्यं पोडशांशे न संशयः ॥७॥ ताम्रस्य तारं ५ शुद्धस्तसमां राजी मर्दयेत्कन्यकावैः । त्रिदिनं तप्तखल्ये तु तत्सूतं खर्परोदरे ॥७६॥ चूल्यां चण्डामिना पान्यं प्रक्षिपेत्कन्यकाद्वैः । त्रिदिनांते समुद्धत्य सैन्धवं तचतुर्गुणम् 1991 दत्वा विमर्दयेद्यामं पातनायंत्रके पचेत् । चतुर्यामात्समुद्धत्य क्षालयेदारनालकैः ॥७८॥ अधःस्थितं समादद्यात् शुद्धः स्यात्पारदः शुभः । एतत्सतं मृतं बंगं श्वेताभ्रसत्वटङ्कणम् ॥७९|| विपं च तुल्यतुल्यांशं तालसत्वं चतुःसमम् ।

·७०
॥८॥
॥८॥
-
॥८२॥
॥८३॥
॥८४||
॥८५॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्डे अष्टमोपदेशः ८ ॥
मर्थ स्नुह्यसत्वाभ्यां खल्बके दिवसरयम्
तद्वटीः काचकूप्पांतः क्षिप्त्वा कूपी मृदा लिपेत् ।
सच्छिद्र वालुकायंने हंडी मंदाग्निना पचेत्
शुप्के द्राचे मुखं रुध्वा शनैर्यामाष्टकं पचेत् ।
स्वांगशीतं समुद्धृत्य द्रुतं शुलं तु वेधयेत् ॥
चतुःपष्ठितमांशेन तारं भवात शोभनम्
तार करणमू ६
पलं सूतं पलं तालं तालस्थानेथवा शिला ।
कृष्णोन्मत्तद्रवर्य निदिनाते समुद्धरेत
वज्रमूपागतं रुध्वा चक्रयंत्रे दिनं पचेत् ।
पुनर्मध पुनः पाच्यमेवं सप्तरिय कृते
वन्मृतं वंगताराः क्रमेणापेष्टयेत्समैः ।
रुवा तीवामिना धाम्यं तारं भवति शोभनम्
ताम्रस्य तारं ७
शुद्धस्तनयो भागा भागैकं ताम्रपरकम् ।
स्त्रीस्तन्ये मर्दयेद्यामं जायते तारपिष्टिका
बीजान्युत्तरवारुण्या स्त्रीस्तन्येन तु पेपयेत् ।
तेनैव लेपयेत्पिष्टी वन्नमृपां निरोधयेत्
दिनै भूधरे पच्यात्पुनलिप्त्वा च पाचयेत् ।
इत्येवं सप्तधा पाच्यं पिष्टीस्तंभो भरेद् दृढः
द्वात्रिंशांशेन तेनैव शुल्ले व पदापयेत् ।
दशांश च क्षिपेत्तारं रौप्यं भवति योभनम्
तारजोटक १
झंगाटी शंखचूर्ण तु गौमूत्रैः सारनालकः ।
पिट्वा तत्वकमध्ये तु तप्तं तप्त निपिचयेत्
शुल्वपत्र भोयावजीर्ण तय समुद्धरेत् ।
मध्वाज्परकणैः सा भूपामध्ये गतं धमेन्
तारार्धन समावर्त्य शुद्धं तारं भवेतु तन्
॥८६॥
॥८७॥
॥८८॥
॥८९॥
॥९॥
11९१॥
॥१२॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआघाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९ ॥७१ दलयोग्यताम्रकरणं (ताम्रशुद्धिः) अर्कापामार्गम्दलीक्षारमम्लेन लोलितम् । तेन लिप्तं ताम्रपत्रं धाम्यं मूपागतं पुनः ॥१३॥ पत्रं कृत्वा प्रलिप्याथ तद्वद् धाम्यं पुनः पुनः । इत्येवं सप्तधा कुर्यात् वादे स्यादलयोग्यकम् ॥९४|| दलयोग्य ताम्रकरणं २ (ताम्रशुद्धि) अथवा ताम्रपत्राणि सुतप्तानि निषेचयेत् । लोणारनालमध्ये तु शतधा पूर्ववद्भवेत् ॥९५॥ दलयोग्य तानं ३ पलाशमूलनं क्षारं फकिरी चाम्लपेपितम् । ताम्रपत्राणि संलिप्य द्रावयेत्पनयेत्पुनः ॥१६॥ इत्येवं सप्तधा कुर्याद्दलयोग्यं भवेत्तु तत् । ॥९७॥ तानस्य तारं ८ सुशुदं तालकं सूतं सामुद्रलवणं समम् । द्वियाम मर्दयेत्खल्ले नवभाण्डगतं पचेत् ॥९८|| मन्दानी चालयेत्वावधावत्कृष्टिभषेनु तत् । वतः समुद्रलवणं तालांशं मर्दयेत्पृथक् ॥१९॥ याचिटचिटीशब्दो निवर्तेत समाहरेत् । चूणितं मृण्मये यंत्रे लवणामथो क्षिपेत् । ॥१०॥ तत्पृष्ठे पूर्वत्रितयं तन्मध्ये लवणार्धकम् । क्षिप्त्वा मल्लवणैः संधिं लिप्त्वा शुष्कं विचूर्णयेत् ॥१०॥ यामद्वादशपर्यंत भाण्डपृष्ठे दृढाग्निना । तत्सत्वं मृतमूताभं ऊर्चलग्नं समाहरेत् ॥१०२॥ यध्वा वस्खेथ दंडाने बुंतवेधं नियोजयेत् । दशांशे तु द्रुते ताने ढालयेदधिगोमये । ताराचन समावयं शंसकुन्देन्दुसन्निभम् ॥१०॥ तारजोटकः २ इत्येवं मईयेन्नागं कान्तलोहाटभागकम् । मूपायां ढूंवलिप्तायां सर्वचूर्ण दृढं धमेत् ।

·७२
॥१०४॥
॥१०५॥
॥१०६॥
||१०७||
*
॥१०८॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिराण्डे अष्टमोपदेश' ८ ॥
तत्खोटं समतोरण द्रावितं तारतां व्रजेत्
तारजोटक ३
ताम्रायस्कातनागं च चूर्णितं पूर्ववद्वमेत् ।
तारार्धन समावर्त्य तारं भवति गोभनम्
तारजोटक १
तारं वंगं तथा कांस्यं समं दाव्यं स टंकणम् ।
अस्य खोटस्य भागैकं विभागं शुद्धताम्रकम्
समावस्यं कृत खोटं समे तारे विमिश्रयेत् ।
तत्तारं जायते शुद्धं हिमकुंदेन्दुसन्निभम्
तालसत्वेन तानवेध.
मुण्डलोहस्य चूर्ण तु ग्राहयेद्भागपञ्चकम् ।
तदर्भ तालसत्वं तु भागैकं सनिवेशयेत्
टंकणं श्वेतकाचं च ऊर्व दत्वा निरोधपेत् ।
ध्मातं तीनं तु संचूर्ण्य पुनः सत्त्वं तु दापयेत्
काचं टंकणकं दत्वा भूपायां चांधितं धमेत् ।
इत्येवं पंचधा कुर्यात् सत्वं दत्वा पुनः पुनः
ततुल्यं शुद्धतारं च मृतोत्यं बंगभस्मकम् ।
नितयं तु समाव| ताम्रारे द्राविते समे
वेधो देयो दशांशेन वीज पादं च योजयेत् ।
तत्तारं जायते दिव्यं शंसदेन्दुसन्निभम्
तालसत्येन तानवेध
शुद्धस्तं मृतं बंगं श्वेताभ्र टंग्णं समम् ।
तथा भूपरपापाणं पचानां च चतुर्गुणम्
योजयेत्ताल शुद्ध स्नुकंपयसा दृढम् ।
सर्व दिननयं मर्थ काचप्यां निवेशयेत्
सम्यड् मृद्वस्त्रलिप्ताया मुशुप्फायां पत्ततः ।
सच्छिद्रे वालुकायंत्रे कृप्यामारोपितं पचेत्
शुप्के द्रये मुखं रुवा लोणमृत्तिक्या दृढम् ।
ततवण्डामिना पच्याद्यावत् पोडशयामरम्
॥१०९॥
॥११॥
॥११॥
॥११२॥
॥११३॥
॥११४॥
॥११५॥
॥११६॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९॥ ७३ स्वांगशीतं समुद्धृत्यं स्फोटयेकाचकृषिकाम् । ऊर्बलग्नं तालसत्वं संबाद्य तेन वेधयेत् ॥११७॥ पोडशांशेन शुल्वं तु ढालयेदृधिगोमये । ततः शुद्धेन तारेण समावर्त्य समेन तु ॥ तत्तारं जायते शुद्धं हिमकुंन्देन्दुसन्निभम् । ताम्रस्य तार तालकं साबुणीतुल्यं पिष्ट्वा भ्रष्टं च सपरे ॥१९८॥ चालयन्नेव लवनी यावत्कृप्णं भवेत्तु तत् । मल्लिप्तकाचकूप्यांतः क्षिप्त्वा तस्यां क्षिपेत्पुनः ॥११९॥ भजितं लवणं चैव तालकादशमांशकम् । पूर्ववद्वालुकायंत्रे पक्त्वा सत्व समाहरेत् ॥ ॥१२०॥ साधुणीसत्वपादांशं दत्वा पिट्या पचेत्पुनः । पूर्ववद् वालुकायंत्रे कूपिकामष्टयामकम् ॥१२१॥ तत्सत्वं तिलतैलं च समांशे पिशिते पचेत् । चालयेल्लोहपात्रे तु तैलं यावत्तु जोर्यते ॥१२२॥ इत्येवं सप्तधा पाच्यं समं तैले पुनः पुनः । तद्वच्च सप्तधा पाच्यं सिद्ध कथफेन समं समम् ॥१२३॥ चतुःपष्टितमांशेन द्रुतं शुल्वं तु वेधयेत् । वेधयेव कुंतवेवेन ढालयेदधिगोमये । पादांशं दापयेद् बीजं तारं भवति शोभनम् ॥१२४॥ तारजोडः ५ टंकणं शुद्धतालस्य दशांशेन दापयेत् । मेपीक्षीरस्तथाज्यैश्च खले मर्य दिनत्रयम् ॥१२५॥ दिनमेरंडतेलेन मर्य कृप्या निवेशयेत् । पूर्ववत्पाचयेद्यंत्रे द्रये शृप्के निवेशयेत् ॥१२६॥ ग्राह्य पोडशयामाते सत्वं मृदुतरं महत् । पोडशांशेन तेनैव शुल्मकं तेन वेधयेत् ॥१२७|| तारार्थ च द्रुतं द्राव्यं शुद्धं भवति पूर्ववत् ॥१२८॥ तारजोडः जोटो ६ पण निपं ताम्रमावर्त्य आसुपापाणनिष्करम् ।

·॥१०४॥
॥१०५॥
॥१०६||
॥१०७॥
॥१०८॥
॥ रसरत्नाक्रांतर्गत वादिसण्डे अष्टमोपदेश ८॥
तत्खोटं समतोरेण द्रावितं तारतां व्रजेत्
तारजोटक ३
ताम्रायस्कांवनागं च चूर्णितं पूर्ववद्धमेत् ।
तारार्धन समावर्त्य तार भवति शोभनम्
तारजोटक १
तारं यंग तथा कांस्यं समं द्राव्यं स टंकणम् ।
अस्य खोटस्य भागैकं विभागं शुद्धताम्रकम्
समावर्त्य कृत खोटं समे तारे विमिश्रयेत् ।
तत्तारं जायते शुद्धं हिमकुंदेन्दुसनिभम्
तालसत्वेन ताम्रवेध.
मुण्डलोहस्य चूर्ण तु ग्राहयेद्भागपञ्चकम् ।
तद्गर्भ तालसत्वं तु भागैक सनिवेशयेत्
टंकणं श्वेतकाचं च ऊर्व दत्वा निरोधयेत् ।
ध्मातं ती तु संचूर्ण्य पुनः सत्तं तु दापयेत्
काचं टंकणकं दत्वा भूपायां चाधितं धमेत् ।
इत्येवं पंचधा कुर्यात् सत्वं दवा पुनः पुनः
तत्तुल्यं शुद्धतारं च मृतोत्थं वंगभस्मकम् ।
नित्यं त समाव| ताम्रारे द्राविते समे
वेधो देयो दशांशेन वीजं पादं च योजयेत् ।
तत्तारं जायते दिव्यं शंखमुदेन्दुसन्निभम्
तालसत्वेन ताम्रवेध.
शुद्धसूतं मृतं वंगं श्वेताभ्र टंकणं समम् ।
तथा भूपफपापाणं पचानां च चतुर्गुणम्
योजयेत्ताल शुद्ध स्तुद्यपयसा दृढम् ।
सर्व दिनत्रयं मर्ये काचकृप्या निदेशयेत्
सम्यइ मृदस्त्रलिप्साया मुगुफायां पवेत्ततः ।
सच्छिद्रे वालकोयने कृप्यामारोपितं पचेत्
शुप्फ द्रो मुखं रुवा रोणमृचिस्या दृढम् ।
वतश्चण्टामिना पच्याघावत् पोडदायामरम्
॥१०९॥
॥११०॥
॥११॥
॥११२॥
॥११३॥
॥११४॥
॥११५॥
॥११६॥

·P ॥ रसशाला औषधाश्रम, गॉडल काठीआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९॥ ७३ स्वांगशीतं समुद्धत्वं स्फोटयेकाचकृपिकाम् । ऊर्चलग्न तालसत्वं संग्राह्य तेन वेधयेत् ॥११७॥ पोडशांशेन शुल्वं तु ढालयेइविगोमये । ततः शुद्धेन तारेण समावर्त्य समेन तु ॥ तत्तारं जायते शुद्धं हिमउंन्देन्दुसन्निभम् । ताम्रस्य तारं तालकं सावुणीतुल्यं पिष्ट्वा भ्रष्टं च खर्परे ॥१९८॥ चालयन्नेव लाचनौ यावत्कृप्णं भवेत्तु तत् । मल्लिप्तकाचकृप्यांतः क्षिप्त्वा तस्यां क्षिपेत्पुनः ॥११९॥ भजितं लवणं चैव तालकादशमांशकम् । पूर्ववद्वालुकायो पक्त्वा सत्वं समाहरेत् ॥ ॥१२०॥ सायुगीसत्वपादांशं दत्वा पिष्ट्वा पचेत्पुनः । पूर्ववद् वालुकायो कूपिकामटयामकम् ॥१२॥ तत्सत्वं तिलतैलं च समांशे पिशिते पचेत् । चालयेल्लोहपात्रे तु तैलं यावत्तु जीर्यते ॥१२२॥ इत्येवं सप्तधा पाच्यं समं तैले पुनः पुनः । तद्वच्च सप्तधा पाच्यं सिद्धं क्थकेन समं समम् ॥१२३॥ चतुःपष्ठितमांशेन द्रुतं शुल्वं तु वेधयेत् । वेधयेत् कुंतवेधेन ढालयेदधिगोमये । पादांशं दापयेद् वीजं तारं भवति शोभनम् ॥१२४॥ तारजोडः . टंकणं शुद्धतालस्य दशांशेन दापयेत् । मेपीक्षीरैस्तथाज्यैश्च खल्ले मर्थ दिनत्रयम् ॥१२५॥ दिनमेरंडतेलेन मर्थ कृप्यां निवेशयेत् । पूर्ववत्पाचयेद्यत्रे द्रवे शुप्फे निवेशयेत् ॥१२६॥ ग्राह्य पोडशयामांते सत्वं मृदुतरं महत् । पोडशांशेन तेनैव शुल्वकं तेन वेधयेत् ॥१२७|| तारार्धं च द्रुतं द्राव्यं शुद्ध भवति पूर्ववत् ।।१२८॥ तारजोड. जोटो ६ पण निपं ताम्रमावर्त्य आस्तुपापाणनिष्करम् ।

·७४
॥१२९॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्डे अष्टमोपदेशः ८ ॥
प्रदेयं बुंतवेन ह्यधपीजं भवेदलम् ।।
तालकं टंकणं सर्जिखारं चैवापामागजम् ।
वजिदुग्धैः समं मर्य खल्वे यामचतुष्टयम्
अनेन चार्धभागेन ताम्रपत्राणि लेपयेत् ।
अवमूपागतं ध्मातं एवं वारत्रये कृते ॥
ताराधन समावर्त्य शुद्धतारं भवेन तत्
॥१३०॥
॥१३॥
ताम्रस्य तार
॥१३२॥
॥१३३॥
॥१३४॥
॥१३५॥
॥१३६॥
गुंजाकार्पासशिगूणां तैलमेरस्य चाहरेत् ।
तस्मिस्तैले द्रुतं तानं ढालयेच्च निसप्तया
पडंशं दापयेद् वीज शुद्धतारं भवेत्तु तत् ।
शिगुमूलमलिप्ताया मृपायां द्रावयेत्ततः
धातुमृदूकरणम् १
अपामार्गादली भस्मतोयेन लोलयेत् ।
तद्वस्त्रगालितं ग्राह्य स्वच्छं नोयं तदातपे
शोपितं लपणं तस्मात्समादाय प्रयत्नतः ।
रौप्ये वा यदि वा स्वर्ण दापिते शतमांशतः
तदेव दापयेद्वाप्यं ढालयेत्तिलतैलके ।
इत्येवं तु विधा कुर्यादत्यंत मृदुतां व्रजेत्
धातुमृदृवरणम् २
अश्वगोर्माहपीणां च सुरं शृगं समाहरेत् ।
तचूर्णयापमात्रेण अत्यंत मृदुता प्रजेत्
धातुमृदूकरणम् ३
गजदंतस्य चूर्णा शुप्फ पाथ नृणा मलम् ।
करिने दारयेद्वाएं भन्मृदुतरं मदद
दरस्य निमलोपरणम्
नानाविधानि कार्याणि भूपणानि दलेन वै ।
श्वेत रक्तं च यभूमुलं पिदारनालकैः
पिट्वाध स्वर्ण किंचित् क्षिप्या तत्रैव पेपयेत् ।
तत्किंचिष्लनावं तु यटिकार्यान्समुद्धरेत
घर्पयन्लवणाम्लाभ्यां धाम्यमनो पुनः पचेत् ।
॥१३७॥
११३८॥
॥१३॥
॥१४॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गेमंडल काठोआयाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९ ।। ७५ इत्येवं तु त्रिधा कुर्यात् दलं भवति निर्मलम् ॥१४१॥ दलस्य निर्मलीकरणम् फटकरीचूर्णमादाय खपरे ह्यधरोत्तरम् । दत्वा दलस्य संख्थ्य सम्यग्गजपुटे पचेत् ॥१४२॥ आदाय रज्जुकां वध्वा दालायंत्रे दिनं पचेत् । चिंचारनालभाण्डे तु शुभं भवति शंखवत् ॥१४३॥ अभिनवसुखसाध्यैः साधने युक्तिगर्गदितमिह सुसिद्धं स्तंभन शुद्धवंगे । मुगममपि च तारं सूतशुल्वारयोगैः दलमतिमलहीनं वार्तिकानां हितार्थ ॥१४४॥ इतिश्री पार्वतीपुनश्रीनित्यनाथसिद्धविरचिते रसरत्नाकरांतर्गते धादिलण्डे ऋद्धिखंडापरनामके बंगस्तंभनादिदलकरण नाम अष्टमोपदेशः ॥ ८॥ ॥ अथ श्री वादिखंडे नवमोपदेशः ॥ बजेण हेममिलितेन तु रंजितेन सूतेन हेममिलितेन सु रंजितेन । योगैः मुसुंदरतरैः कनकाद्रिकुटं कृत्वाथ शक्रपदहेतुमखांश्च कुर्यात् ॥१॥ यनद्वंद्वमेलापनम् १ अयस्कांतमुसं गुजां तयोदिगुणगंधकम् । स्त्रीस्तन्यैः पेपितं लेप्यं मूपायां इंद्रमेलकम् ॥२॥ वनद्वंद्व मेलापनम् २ गंधक शशदंताश्च भ्रामकस्य मुखं तथा । अम्लवेतः शिलाधातुः सर्व तुल्यं प्रपेपयेत् ॥३॥ मूपालेपेन तेनैव वनद्वंद्वं मिलत्यलम् ॥४॥ पद्वंद्वमेलापनम् ३ महिपीकर्णनेत्रोत्यमलं चूर्ण च टंकणम् । स्त्रीस्तन्यं कर्कटास्थीनि शिलाजसमं समम् ।। पिष्ट्या मृपां प्रलेपन वनदेष मेलकम् वज्रदमेलापनम् ४ भ्रमरास्थिरंशांश्च दंकणं कांतनं मुखम् । यालयसपुरीपं च स्त्रीस्तन्येन तु पपयेत् ॥ .

·॥६॥
॥७॥
॥८॥
॥९॥
॥१०॥
॥११॥
॥ रसरत्नांफरांतर्गत वादिखण्हे नवमोपदेशः ९॥
तत्कालिप्तमूपायां वन मिलत्यलम्
वनसूतमेलापनम्
भूनागं कांतपापाणं माक्षिकं टंकणं मधु
स्नुक्पयःकर्कटास्थीनि काचमर्कपयः समम्
स्त्रीस्तन्यैः पेपितं सर्व मृपालेपं तु काग्येत् ।
तन्मध्यस्थं वज्रसूतं हटा माते मिलत्यलम्
स्वर्ण वनमेलापनम्-द्वंद्वखोटः १
मृतवत्रस्य चत्वारो भागा द्वादशहाटकम् ।
नागस्य च त्रयो भागा पट् शुद्धस्य च पारदात्
एकीकृत्य तु तन्म दिनमम्लेन केनचित् ।
तप्तखल्वे तु तत्कल्कं समुद्धत्य निरोधयेत्
मूपायां द्वन्दलिप्तायां हठामाते मिलत्यलम्
स्वर्णवन मेलापनं २
क्षारैरुत्पलसारिण्या मृतं वन विभावयेत् ।
दिनैकं शोधितं पिष्टं एकैकां कारयेटीम्
विभागं पारदं चैर भागाश्चत्वारि हाटकम् ।
अम्लेन कारयेपिष्टी तुद्गर्भ तां क्षिपेटीम्
भूर्जपत्रेण तद्व या धान्यराशी विनिक्षिपेत् ।
पक्षमात्रात्समुत्य पूर्वमुपागतं धमेन
मिलत्येव न संदेहो धान्यमानं पुनः पुनः
स्वर्णवनमेलापनम्-दखाटः ३
मृतवनस्य भागै स्वर्णपत्रेण वेष्टयेत् ।
सम्यक् पोडगभागेन मृपायां पूर्ववक्षिपन्
स्वर्णतुल्यं सितं काचं अथवा नृरुपालकम् ।
चूर्णयित्वा क्षिपेत्तम्यां रुया तीवाग्निना धमेन्
समुहत्य पुनदेय काचं वा नृपालकम् ।
लिप्ता मूपां धमेत्तदेवं भूपामु सप्तमु
हेना मिलति ननं इत्येवं मेलपत्पुनः ।
यावन्मिलति पादांग मुवणे मृतानम्
॥ इति पन्नहाटकयोद्वद्वपोटः ॥
॥१२॥
॥१॥
॥१४॥
॥१५॥
॥१६॥
॥१७॥
11१८॥
॥१९॥

·- ॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठियावाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांक ९ ॥ ७७ ताम्रवेधः (सहस्रवेधी) द्विभाग द्वंदखोटस्य त्रिभाग द्रुतसूतकम् । मर्दयेदम्लयोगेन दिनांते तं च गोलकम् ॥२०॥ मेपश्रुग्यास्तु पंचांग स्त्रीस्तन्येन तु पेपयेत् । अनेन घेधयेद् गोलं तद्वहिनिगलेन च ॥२१॥ स्वेदादिमेलनांतं च कारयेद्धेमपिष्टिवत् । मेपशंगीभवैः (सी) क्षारैस्तत्वोट मर्दयेत्क्षणम् ॥२२॥ मूपांतर्लेपयेत्तेन तत्तुल्यं हाटकं क्षिपेत् ॥ यावज्जीर्ण धमेत्तावत्पुनः स्वर्ण च दापयेत् ॥२३॥ जारयेद्धमनेनैव दत्वा विडवटी क्रमात् । एवं विशगुणं यावत्तावत्स्वर्ण च जारयेत् ॥२४॥ स्वर्णन तु समावर्त्य सारणात्रययोगतः । तेनैव वेधयेच्छुत्वं सहस्रांशेन कांचनम् ।। जायते दिव्यरूपाढयं जांबूनदसमप्रभम् ॥२५॥ लक्षवेधी वन्नकल्क:- अथ अस्यैव खोटस्य सितस्वर्ण रंजनमाह वज्रमूपागतं ध्मातं इंद्वखोटं हठामिना । माक्षिकाद्धौतसत्वं वा सत्यं वा माक्षिकोद्भवम् ॥२६॥ स्तोमं स्तोक सिपेत्तस्मिन्माते जीर्णं पुनः पुनः । यावत्तत्कुंकुमार्भ स्यात्तावद्वनं समुद्धरेतू ॥२७॥ लक्षांशेन तु तेनैव सितहेमं तु धयेत् । जायते कनकं दिव्यं देवाभरणमुत्तमम् ॥२८॥ लक्षवेधो कल्क-सीतस्वर्ण वैक्रांतं माक्षिकं तुत्थं रसकांजनगरिकम् । विमला चैव चैहय एतेप्पे पलाकम ॥२९॥ नागवंगाकेप्वेकं यथालाभं पलार्धकम् । द्वंद्वचूर्ण ततो रुवा बज्रमुपागतं धमेन् पूर्ववद् गंधकाम्लेन मथै रुम्बा पुटे पवेत् । चतुर्दशपुटैरेवं वालासहगं भरेत -

·७८
॥३२॥
॥३४॥
॥३५॥
॥३७॥
॥ रसरत्नांकरांतर्गत वादिसण्डे नवमोपदेशः, ९॥
अनेन वनखोटं तु यथापूर्वं तु रंजयेत् ।
तवध्यं सितं हेम लक्षांशात्कांचनं भवेत्
लक्षवेधी कल्कः ताम्ने
अथवा द्वंद्वखोटं तु सूक्ष्मचूर्ण तु कारयेत् ।
एतत्खोटं शुद्धचूर्ण अंधमुपागतं धमेत्
आरोटरसतस्तुल्यं जम्बोरैर्मदयेत् दिनम् ।
वस्त्रे वध्या दिनं स्सेद्यं दोलायंत्रे सांजिक
सवस्त्रं पाचयेत्पश्चाद् गंधतैले दिनावधि ।
ततो वस्त्रात्समुद्धृत्य निगडेन तुले पचेत्
स्वेदादि धमनान्तं च कारयेद्धेमपिष्टिवत् ।
तत्खोटं तु समुद्धृत्य रंजयेत्तन् निगद्यते
तीक्ष्णं शुल्वं समं चूर्ण्य अंयमूपागतं धमेत् ।
तत्खोटं पलमेकं तु सिद्धणेन संयुतम्
चूर्ण रुया धमेद्गादं तत्खोटं मर्दयेत्पुनः ।
पूर्ववद्गंधकाम्टेन पुटान्दद्याचतुर्दश
अनेन पूर्वखोटं तु मुपामध्ये च पूर्वयन् ।
यावत्कुंकुमवर्ण स्यात्तावद्वारं शनः शनैः
स्वर्णन च समावर्त्य सारणात्रयसारितम् ।
अनेन लक्षभागेन द्रुतं शृल्वं तु वेधयेत्
जायते कनकं दिव्यं सत्यं शंकरभापितं
कोटियधि कल्क-तारे ताने
के द्रुतमूतस्य ह्यष्टगुंनं तु हाटकम् ।
चतुर्मुजं मृत वत्रं हमपाया द्रवैदिनम्
मर्दयत्ताखल्वे तु वनमृपांत्रितं पनेन् ।
भूधरात्यपुटैन समुद्धृत्याध मर्दयेव
हंसपाया बैरवं तप्तबसे दिनावधि ।
पूर्ववधर पन्यादेवं शतपुरः पन्
रक्तवर्ण भवेद् भस्म मर्वयोगेषु योजयेत्
॥३८॥
॥३९॥
॥४०॥
॥४१॥
॥४२॥
॥४३॥
॥४॥
॥२५॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठीआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९॥ ७९ तत्रपारदे अभ्रजारणम् वैवर्तुलपत्रायाः सोमवल्या द्रवैश्च वा । धान्यानं सप्तधा भाव्यं ततो जारणमारभेत् ॥४६॥ गोस्तनाकारमुपायां सूतं शुद्धं विनिक्षिपेत् । पूर्यानं पोदशांशं च मूपायां चणकद्रयैः ॥४७॥ वालुकाभाण्डमध्ये तु चूल्यां मृदग्निना पचेत् । । अभ्रके चणकरावं जीणे जीर्ण क्षिपेत्पुनः ॥४८॥ इत्येवं जारयेत्तुल्यं पारदे गगनं क्रमात् । अभ्रपिष्टी सोमवल्लीरसैर्याम मर्च धान्याभ्रकं ततः ॥४९॥ रुध्वा वनोत्पलैर्दद्यात्क्रमादेवं पुटत्रयम् । सप्तधा भावयेद् धर्म सोमवल्या द्रवैर्दिनम् ॥५०॥ श्वेताया शरपुंखाया मूलैगेक्षिीरपि तैः । कल्कितैर्मृण्मयं पात्रं लिप्त्वा तत्राभ्रक क्षिपेत ॥५१॥ तन्मध्ये निक्षिपेत्सतं तत्पृष्ठे चाभ्रकं पुनः । सोमवल्लीद्रवैः पूर्व तत्पात्रं चातपे खरे ॥५२॥ धारयेच्चरते दीर्घ जायते व्योमपिष्टिका । कोटियेधि फल्क- -ताने पूर्वोक्ता गंधपिष्टी या स्तंभिता जारणं चिना ॥५३॥ तथा ह्यभ्रकपिष्टी च अभ्रसत्वं तृतीयकम् । चतुर्थ रक्तभस्मापि पूर्व वज्रेण यत्कृतम् ॥५४॥ चत्वारः प्रतिकपाशं जारितं पारदं पलम् । सर्वमेतत्तप्तखले हंसपाद्या द्रवैर्दिनम् ॥५५॥ मर्दितं तत्समुद्भत्य पचेकच्छपयंत्रके । यावत्स्तावशेपं तु ताबजाय पुटेन वै ॥५६॥ अस्प सूतस्य तुल्यांश वन नियोजयेत् । दोलास्वेदेन पक्तव्यं यावद् भवति गोलकम् ॥२७॥ जारयेत्कच्छपे यंत्रे यावत्स्तावशेपितम् । इत्येवं पद्गुणं जार्य वनइंद्व प्रयत्नतः ॥५८॥ तेनैव बन ट्रेन सारयेत्सारणात्रयम् ।

·८०
॥५९॥
॥६॥
॥६॥
॥६२॥
॥६॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्डे नवमोपदेशः ९ ॥
अनेन कोटिभागेन द्रुतं शुल्वं तु वेधयेत् ॥
जायते कनकं दिव्यं देवाभरणभूपणम्
चंद्रार्कवेधः
भागैकं मृतवज्रस्य सुद्धमूतस्य पोडश ।
मदयेदम्लवगण तप्तखल्वे दिनावधि
पक्कवीजस्य पत्राणि तुल्यान्येतेन लेपयेत् ।
मुपक्कभानुपौस्तु लिप्तपत्राणि वेष्टयेत्
शरावसंपुटे रुध्वा निखनेच्चूलिमध्यतः ।
त्रिदिन ज्वालयेत्तत्र वह्निमल्पाल्पशः क्रमात
ततो निगडलिप्तायां मूपायां तेन रोधयेत् ।
कारीपवहिनी पंच्यात् अहोरात्रात्समुद्धरेत्
'मधुंना 'मर्दयत्किंचित् ततस्तेन शतांशतः ।
लिप्त्वा चंद्रापत्राणि ह्यधमुपागतं धमेत् ।
स्वर्ण भवति रूपाढयं सत्यं शंकरभापितम्
सहस्रवेधीकल्कः--ताने
मृतवत्रस्य भागकं भागैकं हाटकस्य च ।
विभागं द्रुतमुतस्य सर्व स्तन्येन मर्दयेत्
तद्गोलं बंधयेदखे गंधतैले व्यहं पचेत् ।
ततस्तुल्येन' स्वर्णेन समावर्त तु कारयेत्
दत्वा विडवटीं चैव एकविंशतिवारकम् ।
एकविंशगुणे जीणे सारयेत्सारणात्रयम्
सहस्रांशेन तेनैव शुल्चे धं प्रदापयेत् ।
जायते कनकं दिव्यं देवाभरणभूपणम्
शतरी झल्क:-
शुद्धमृतं मृतं वनं हंसपाया वैः समम् ।
मर्दयेत्तप्तखत्वे तु त्रिदिनाते समुद्धरेत
वीजैदिव्यौपधानां च पिष्ट्या मृपां मलेपयेत् ।
तत्र पूर्वरसंक्षिप्त्वा रुध्या तत्कारिपामिना
समुद्धृत्य पुनस्तस्मिन् शृद्धमूतं समं क्षिपेत् ।
इंसपाया वैये पूर्ववद् दिवसत्रयम्
॥४॥
॥६५॥
॥६६॥
॥६७॥
॥८॥
॥६९।।
॥७०]]
॥७॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल कांठोआवाड, ग्रन्थमाला, नन्यांकः ९॥ ८१ तद्गोल पूर्वभूपायां रुध्वा गजपुटे पचेत् । जायते भस्म सूतोयं सर्वकर्मसु योजयेत् ॥७२॥ अस्य तुल्यं शुद्धमूतं सूनपादं च टंकणम् । सर्वमम्लैर्दिन मर्य कृत्वा गोलं समुद्धरेद ॥७३॥ रक्तकार्यासयो/ज राजिका यवचिंचिका । वंध्याकर्कोटकी चैव पिष्ट्वा गोलं प्रलेपयेत् ७४॥ ऊर्ध्वाधो लवणं दत्वा रुध्या मूपां विशोपयेत् । कारीपानी दिवारात्रौ पाचयित्या समुद्धरेत् ॥७५॥ पूर्वकल्केन तद्गोलं क्षिप्त्वा रुध्वाथ पूर्ववत् । पुटे पच्याद्दिवारात्री एवं कुर्याच सप्तधा' ॥७६॥ ततस्तेनैव कल्केन लिप्त्वा रुवाय शोषयेत् । 'सम्यग्गजपुटे पच्यात्ततो भूपागतं धमेत ॥७७॥ शतमांशेन तेनैव चंद्राकों वेधयेद् द्रुतम् । जायते कनकं दिव्यं देवाभरणभूपणम् ॥७८॥ शतवेधी कल्कः ताने अथवा भस्ममूतं तत्कार्य टंफणसंयुतम् । अंधमुपागतं ध्मातं खोटं भवति शोभनम् ॥७९॥ खोटतुल्यं शुद्धहेम सर्वमेकत्र द्रावयेत् । चंद्राकै पेधयेत्तेन पूर्ववत्कांचनं भवेत् 11८०॥ शतवेधि कल्क-तारे ताने वनभस्म स्नुहीक्षीरैदिनमेकं विमर्दयेत् । रुध्वा गजपुटे पच्यात् एवं शतपुटैः पचेतू ८१॥ तत्तुल्यं पारदं शृद्धं लिप्त्वा मधु दिनत्रयम् । देवदाच्या द्रवैरेवं तद्गोलं चांधिलं पुटेव ॥८२॥ कारीपानौ दिचारात्रौ समुद्धृत्याथ मर्दयेत् । देवदाल्या द्रवैस्च्याहं तद्रुध्वा पुटे पचेत् ||८३॥ एवं दशपुटैः पाच्यं वनतुल्यं च हाटकम् । क्षिप्ला कांचनकद्रावैर्मर्दयेहिवसत्रयम् ॥८४॥ पूर्ववत्पुटपाकेन एवं दशपुटैः पवेत् ।

·८२
,
॥८५||
॥८६॥
॥८७||
I૮૮ના
॥८९॥
॥९॥
॥९॥
॥ रसरत्नांकरांतर्गते धादिखण्डे नवमोपदेशः, ९ ॥
स्वर्णतुल्यं ततम्तीक्ष्णं चूर्ण कृत्वा नियोजयेत्
मर्दयेत्रिफलाद्रावस्तत्सर्व दिवसायम् ।
पुटयेत्पूर्वयोगेन एवं दशपुटैः पचेत्
तीक्ष्णतुल्यं मृतं नाग दत्वा सर्व विमर्दयेत् ।
वासारक्ताश्चमारोत्थद्रावैः खरे दिनत्रयम्
रुध्वा गजपुटे पच्यात् पुनर्मद्य च पाचयेत् ।
एवं दशपुटैः पश्यं समुद्धत्याथ मर्दयेत्
अम्लवर्गेण तत्सर्व मर्य यामचतुष्टयम् ।
रुध्वा गजपुटे पच्यात पुनम च पाचयेतू
एवं दशपुटैः पाच्य सिंदूरसदृशं भवेत् ।
अनेन शतमाशेन चंद्रार्क घेवयेद् द्रुतम्
अथवा मधुनाक्तेन चंद्रार्को लेपयेत्ततः ।
जायते कनकं दिव्यं पुटे दत्ते न हीयते
अथवा तारपनाणि मधुनातेन लेपयेत् ।
चतुःपष्ठितमांशेन दिव्यं भवति कांचनम्
शसधि क्ल्क-तारे ताने
चतुःपष्टिगुणं सूतं भागै मृतवनकम् ।
मर्दयेदम्लवर्गण तप्तखल्वे दिनत्रयम्
भागवयं हेमपत्रं अनेनैव प्रलेपयेत् ।
रुवाथ भूधरे पच्यात्समुद्धृत्याथ मर्दयेत्
शुद्धेन सूतराजेन निगुणेन च संयुतम् ।
अम्लवर्गपहं मद्य रुध्वाथ भूधरे पुटेत्
पुनम पुनः पान्यं एकविंशतिवारकम् ।
अनेन शतमांशेन चंद्रार्क मधुना सह
लिप्त्वा स्या धमेद् गाई दिव्यं भवति कांचनम्
पोडशवेधी फरक-तारे
पूर्वोक्त भस्मसूतेन अम्लपिप्टेन लेपयेत् ।
चतुर्गुणं स्वर्णपनं रध्वा गजपुटे पर्चेत् ॥
पादांशेन पुनस्तस्मिन् भस्ममूतं नियोजयेत्
॥१२॥
॥१३॥
॥१४॥
॥२५॥
॥९६॥
॥९७॥
॥९८॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआयाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९॥ ८३ मर्दयेदम्लवर्गण तद्रुध्या पुटे पचेत् । एवं चतुःपुटैः पक्वं म्रियते हाटकं शुभम् ॥१९॥ तेनैव पोडशांशन दूतं तारं तु धयेत् । अथवा पत्रलेपेन दिव्यं भवति कांचनम् ॥१०॥ शतषेधो कल्क'--ताने मृतवज्रस्य भागैकं शुद्धसूतस्य पोडश । देवदाली शंखपुप्पी रसैमद्य दिनत्रयम् ॥१०॥ वजमूपागतं रुध्वा दिनैकं भूधरे पचेत् । समुद्धृत्याथ तद्रावैर्दिनं मर्य निरुध्य च ॥१०२॥ दिनकं भूधरे पन्यात् तद्वन्मयं च पाचयेत् । इत्येवं सप्तधा कुर्याज्जायते भस्म सूतकम् ॥१०३॥ तभस्म मृतकं तुल्यं वज्रमूपांधितं धमेत् । तत्खोटं जायते दिव्यं रंजयेत्तभिगवते ॥१०४|| तीक्ष्णं शुल्वं समं चूर्य अंधमुपागतं धमेत् । तत्वोटं 'सिद्धचूर्ण तु गंधकाम्लेन मर्दयेत् ॥१०५॥ पूर्ववत्क्रमयोगेन पुटान्दद्याच्चतुर्दशः । अनेन पूर्वखोटं तु द्रुतं वाप्यं पुनः पुनः ॥१०६॥ तद्भस्म गंध तुल्यं वनमूपांधितं धमेन् । दशवारेण तखोटं जायते कुंकुमप्रभम् ॥१०७॥ स्वर्णेन च त्रिधा सार्य शतवेधी भवेच तत् । द्रुतशुल्वे पदातव्यं दिव्यं भवति कांचनम् ॥१०८|| सहस्रवेधी फल्क-तारारिष्टे पूर्वोक्तं भस्ममृतं तु पलैकं समपन्नगम् । कांवपात्रगतं मर्य दिनैकं लोहमुष्टिना ॥१०९॥ मृद्वग्निना तु तत्पाने मर्दयेत्याचयेच्छनैः । यावन्मिश्रं समुद्धृत्य रुवा गजपुटै पचेन ॥११॥ मर्य वासारसैः पच्यादेवं वारचतुर्दश । गोपित्तेन पुनर्मद्य देयं पुटचतुर्दश ॥११॥ तत्तुल्यं स्वर्णचूर्ण च दत्वा पितेन मर्दयेत् ।

·॥११२॥
॥११३॥
॥११॥
॥११५॥
॥११६॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्डे नवमोपदेशः ९॥
दिनांते तत्समुद्धत्य क्रामणेन समायुतम्
सहस्रांशेन तेनैव तारारिष्टं तु वेधयेत् ।
जायते कनकं दिव्यं देवाभरणमुत्तमम्
सहस्रवेधी कल्क:-ताम्रस्य तार
नागस्थाने यदा वंगं पूर्ववत्क्रमयोगतः ।
तारचूर्णन संयुक्तं शुल्ये वेधं प्रदापयेत् ॥
सहस्रांशेन तत्तारं भवेत्कुंदेन्दुसग्निभम्
कोटिवेधी कल्क: -ताम्र
द्रुतमूतेन वज्रेण बजः शुद्धरसेन वा ।
मृतमूतेन वज्रेण वनः शुद्धरसेन वा
दिव्ययोगवरैः खोटं पूर्व नानाविधं तु यत् ।
मोक्तं तत्खोटमेकं तु द्रावयेत्पिष्टिखोटवत्
द्रुतं तु पारदं दिव्यं मृत्युदारियनाशनम् ।
अथास्य; द्रुतसूतस्य जारयेत्पवयोजकम्
क्रमेण पड्गुणं यावत्कच्छपाख्ये विडान्विते ।
वक्ष्यमाणमकारेण ब्योमसत्वं यथाजरेत
जारितं तत्रिधा सार्य पक्वचीजेन वै क्रमात् ।
अनेन कोटिमांशेन द्रतशुल्वं तु येधयेत्
जायते कनकं दिव्यं देवाभरणभूपणम्
शब्दवेधी फरकः
अथास्य कोटिवेधस्य रसेन्द्रस्यापरो विधिः ।
विष्णुफ्रांता च चक्रांका कंठारी चैव चिंचिका
एतासां द्रवमादाय मूपालेपं तु कारयेत् ।
तस्यां पूर्वरसं क्षिप्त्वा धमेद् द्रावं क्षिपन क्षिपन्
वनं तत्रैव दातव्यं द्रवत्येव न संशयः ।
वतस्तस्मात्समुद्धत्य दोलायंत्रे त्र्यहं पचेन्
उद्धृत्य बिडलिप्तायां भूपायां प्रकटं धमेत् ।
असत्येव न संदेहो तीवध्मातानलेन च
वर्ष वा पद्मराग वा जार्य दशगुणे रसे ।
॥११७॥
॥११८॥
॥११॥
॥१२०॥
॥१२१॥
॥१२२॥
॥१२३॥
॥१२४॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल फाठोआपाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९ ॥५ कारयेद्वजवीजेन शब्दवेधी भवेद्रस: ॥१२५॥ अथवा मारिते तस्मिन्जारणं सारयेत्पुनः । उच्चटा मीननयना साक्षी रक्तचित्रकम् ॥१२६॥ एतासां निक्षपेद् द्रावं द्रुते मूपागते रसे । इंद्रनीलं क्षीपेत्तत्र द्रवत्येव न संशयः ॥१२७|| पूर्ववत्स्वेदनेनैव विडयोगेन जारयेत् । इत्येवं त्रिगुणं जार्य इंद्रनील क्रमेण तु ॥१२॥ तद्रसं वक्त्रमध्ये तु य: करोति नरोत्तमः । स पूज्यो देवदेवानां खेचरत्वेन मोदते ॥१२९॥ तस्य मूत्रपुरीपाभ्यां सर्वलोहानि कांचनम् । जायते दिव्यरूपाढयं सत्यं शंकरभापितम् ॥१३०॥ इत्पेचं चिटिखोटं परिरसमपरं संकरः खोटवर्ट जातं तावितं चै मृतमय विमलं स्वर्णराशिं करोति ॥ किंवा सा पक्यवीज ग्रसति यदि द्रुतो जायते कोटियेधी वनानं रत्नजातं चरति यदि रसः खेचरत्वं प्रदत्ते ॥१३॥ इतिश्री पार्वतीपुत्रधीनित्यनाथसिद्धविरचिते रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्टे ऋद्धिखंडापरनामके ‘चनयोगेन हेमकरणं नाम नवमोपदेशः ॥९॥ . ॥ अथ श्री वादिखंडे दशमोपदेशः॥ लोहमहारसयरैविपक्वयीनं कृत्वाथ पारदबर विधिवच जायें ॥ योज्यं तथा सकलसारणकर्मयोगे तक्ष्यते विविधवीजबिदाधिकारम् ॥१॥ पक्कयोजकरणम् १ स्वर्ण तानं समं शुद्ध द्रोवितं लेपयेत्पुनः । साम्लेन ताप्यकल्केन धमेत्स्वर्णावशेपितम् ॥२॥ एवं दशगुणं याचं ताप्यं वा तुत्यसत्वकम् । पक्ववीजमिदं ख्यातं स्वर्णशेष समाहरेत् ॥३॥ पक्योजकरणम् २ नागानं द्वंद्वितं तुल्यं स्वर्णे बाह्यं द्विपगुणम् । पूर्ववत्स्वर्णशेपं तु ग्राह्य स्यात्पाचवीनकम

·॥५॥
॥७॥
[૮]
॥९॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गते यादिखण्डे दशमोपदेश' १० ॥
पक्चचीजफरणम् ३
स्वर्ण पीताभ्रसत्वं च तुल्यांशं द्वंद्वितं धमेत् ।
तोप्यं तालकवापन स्वर्णशेपं समाहरेत् ॥
एवं दशगुणं सत्वं वाह्यं स्यात्पकनीजकम्
पछबीजफरणम् ४
रसकाभ्रकयोः सत्वं तानं नागं मोत्तरम्
चूर्णितं द्वंद्वलिप्तायां भूपायां चांवितं धमेत् ॥
तत्खोटं माक्षिकं तुत्य अम्लैः पिष्ट्वा पुटे पचे
समुद्धत्य पुनश्वाम्लैम स्वा पुटे पचेत् ।
एवं पंचपुटः पक्वं द्रुतं स्वर्णे तु वाहयेत् ॥
धमेदशगुणं यावत्तावत्स्यात्पकवीजकम्
नागबीजकरणम्
लोहस्य कुटयमानस्य सुतप्तस्य दलानि वै ।
पतंति तानि स्वीकृत्य ख्यातोयं लोहपर्पटः
लोहपर्पटमाक्षीकं कंजुष्टं विमलाभ्रकम् ।
मृतशुल्वं शिलामूतं दरदार्फस्नुहीपयः
एतैः समं नागचूर्ण मर्य रुवा पुटे पचेत् ।
पुनर्मर्य पुनः पाच्यं याचद्वारांश्चतुर्दश
एवं शतगुणं वाह्य शुद्धहेम्नि धमन् धमन् ।
तत्स्वर्ण नागवीजं स्याद्गोरोचननिभं भवेत्
भयपक्ववीजाना रजनमार
पवयीज रजनम्
खपरस्थे द्रुते नागे ब्रह्मपीजदलानि हि ।
क्षिप्त्वानि ज्वालयेचंडं ब्रह्मदंडेन चालयेत
चतुर्यामानु तद् भस्म जा पानात्समुद्धरेत् ।
रुवा गनपुटे पच्यात् पादांग गंधकं पुनः
दत्वाम्लमर्दितं पच्यादेवं वारांश्चतुर्दग ।
रक्तवर्ण भवेद्भस्म तद् भागं खर्परे क्षिपेत्
भागत्रयं शिलाचूर्ण पृथक्पान विनिक्षिपेत् ।
पंचांग वासकाचूर्ण त्वचूर्ण चार्जुनस्य चै
॥१०॥
॥११॥
॥१२॥
॥१३॥
॥१४॥
॥१५॥

·- ॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठियावाड, ग्रन्थमाला, प्रन्यांक १॥ ८७ शाककिंशुककोरंटशिगूणां पुष्पमाहरेत् । नागिनी नागकन्या च कुमारी चाहिमारकम् ॥१७॥ सर्वेषां भविभागैकं शिलामध्ये विनिक्षिपेत् । सर्वं चतुर्गुणैमूत्रैछागनैः काधमाचरेत् ॥१८॥ पूर्वोक्तनागभूतेश्च सर्परस्थस्यसंक्षिपेत् ।। चालयेत्पाचयेच्चूल्यां यावत्सप्तदिनावधि ॥१९॥ यत्नेन मृतनागेन वापो देयो द्रुतस्य च ॥ पक्यवीजस्य वारांस्त्रीन् रंजितं जायते शुभम् ॥२०॥ तन्नागभस्मोपयोगः दलानां चैव वीजानां पिष्टीस्तंभे विशेपतः ॥ उचाटे कामणे योज्यं पूर्वोक्तं मृतनागरम ॥२१॥ पायीजरंजन तैलम् मंजिष्ठा ब्रह्मपुप्पं च पुष्पं च करवीरकम् ॥२२॥ सर्वासां वृक्षनातिनां रक्तपुष्पाणि चाहरेत् ।। खादिरं देवदारुं च द्विनिशा रक्तचंदनम् ॥२३॥ सर्व लाक्षारसैः पिछा सिप्त्वा तैलं चतुर्गुणम् ॥ पत्तैलायशेपं तु तस्मिस्तैले निगेचयेत् ।। त्रिसप्तथा पवयीनं रंजते जायते शुभम् ॥२४॥ तारयीज फरणम् १ गर्भमायः प्रयोक्तव्यं तया सर्वत्र सारणे ॥ समेन जारयेत्सृतं द्विगुणेन तु सोरयेत् ॥२५॥ विगुणेन हने र कर्तव्यं मतिसारणम् ॥ सारित कामणेनैव वेधकाले नियोजयेद ॥२६॥ विमला तीणणे च सर्व ताभ्रकस्य च रसकं तारमाशी समभागं पितृर्णयेत् ॥२७॥ चूर्णाचतुर्गुणं बंगे इंदमलाप धमेन् । मर्दपेदम्लयोगेन ग्धा गनपुटे पवेन् ॥२८॥ एवं पंचपुटेः पावं नवस्तारे तु याहयेन् । घमन्दागुणं पातारं ताजीनाम् ||२९||

·८८८
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिसण्डे दशमोपदेशः १० ।।
॥३१॥
॥३२॥
॥३३॥
॥३४॥
तारबीजम् २
ताप्येन मारयेद् वंग यथा तालेन मारितम् ॥
तद् द्वात्रिंशगुणं तारे वाहयेत्तालवापतः ।।
ताम्रपीजं तु तच्छेष्टं सारणे रंजने हितं
तारवीजम् ३
कुटिलं विमला तीक्ष्णं समं चूर्ण प्रकल्पयेत् ॥
ध्यातव्यं लिप्तायां खोटमम्लेन पेपितम्
पुटितं पंचवारं तु तारे वाह्य शनैर्धमेत् ॥
यावदशगुणं तत्तु तारवीजं भवेच्छुभम् ॥
तारवीजम् ४
वंग श्वेताभ्रसत्वं च तारमाक्षिकसत्वकम् ॥
द्वंद्वमुपागतं धाम्यं त्रितयं चूर्णितं समम्
बाह्य दशगुणं तारे तारमाक्षिकवापतः ।।
तत्तारं जायते वीजं सर्वकार्यकरसमम्
तारयीजरंजनम्
यथापाप्तः श्वेतपुष्पै नाक्षसमुद्भवैः
रसं चतुर्गुणं योज्यं कंगुणीतैलबापतः ॥
पचेनेलाबशेपं तु तस्मिस्वैले निषेचयेत्
दावितं तारवीजं तु एकविंशतिधारकम् ॥
रंजितं जायते तत्तु रसराजस्य रंजकम्
सारणा तैलम्
ज्योतिप्मती करंजाक्ष कटुतुंरीसमुद्भवम् ।।
तैलमेकं समादाय मण्डूकवसया समम्
कूर्मसूकर मेपाहिजलूकामत्स्यजापि वा ॥
एतेष्वेका वसा ग्राह्या पूर्वतैलं समाहरेतू
रकवर्ग पीतवर्ग कार्य क्षीरवर्गुणः ।।
पुप्पाणां रक्तपीतानां एकैकानां वं हरेत्
एतदविभागं स्यापूर्वग्वाथचतुष्टयम् ॥
पाटलीकाकतुंडपुत्यं महाराष्ट्रीदवं तथा
॥३५॥
॥३७॥
॥३८॥
॥३९॥
॥४०॥
॥४॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआवाड, ग्रन्थमाला, अन्यांकः ९॥ ८९
प्रत्येक भागमेकै पूर्वतैलवसायुतम् ।।
योज्यं भागद्वयं तत्र भूलतामलताप्यकम्
॥४२॥
द्वंद्वमेलापयोरेकं तैलातू पोडशकांशकम् ॥
प्रत्येकं योजयेत्तम्मिन् सर्वमेकत्र पाचयेत्
॥४३॥
ग्राह्य तेलावशेष तु चत्रपूतं सुरक्षयेत् ॥
विख्यातं सारणातैलं रसराजस्य कर्मणि
॥४४॥
क्रामण सत्यम् १
नाग वगं मृत तुल्यमम्लेन च वटीकृतम् ।
क्रामणार्थ प्रयोक्तव्यं वेधकाले रसस्य तु
॥४५॥
क्रामण सत्वम् २
सौराष्ट्रीं भावयेद् धर्म गवां पितैः विधाततः ॥
तत्सत्वं सोमवद् ग्राह्य कामकं योजयेद्रसे
॥४६॥
क्रामण सत्वम् ३
मनःशिला विपं ताप्यं महिपीकर्णनं मलम् ।।
काकविट् खररक्तं च क्रामणं स्नुपयोन्वितम् ॥४७॥
क्रामण सत्वम्
नररक्तार्कदुग्धं च टंकणं भूलवा शिला ॥
समांशं कामकं योज्यं वेथकाले रसस्य तु
॥४८॥
मामण सत्यम् ५
इन्द्रगोपं विषं कांतं नररक्तं स्नुहीपयः ।।
रसकं दरदं तैलं सर्वमेकत्र मर्दयेत् ॥
कामकं क्षेपलेपाभ्यां पेधकाले नियोजयेत्
॥४९॥
क्रामण सत्यम् ६
रसं धान्याभ्रकं सत्वं कारुविद् हरितालकम् ।।
नयनं सहदेवानां भूनागश्च समं समम्
पिण्डितं कामणे सिद्ध क्षेप लेपे नियोजयेत्
॥५०॥
॥५१॥
प्रामण सत्यम् ७
कदलीकंद सौवीरं कंटकारीरसप्लुतम् ॥
कामणं सर्वधातूनां सर्वद्वेष मेलनम्
॥५२॥

·॥५३॥
॥५४॥
॥५५॥
॥५६॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्डे दशमोपदेशः १० ॥
क्रामणं विना रससिद्धेनिष्फलता
क्रामणेन विना मूतो न क्रमेद्देहलोहयोः ॥
उक्तस्थानेषु योगेपु तस्मात्सर्वेपु योजयेत्
॥ इति क्रामणम् ॥
॥ अथ यत्रादिजारणे मूपालेपार्थ विडयोगाः ॥
महाविडः १-रसे रत्नादिजारणे
दग्धं शंख रविक्षीरैर्भावितं शतधातपे ॥
ततः पंचपुटैः पवं रुध्या रुवाथ संपुटे
तत्सम टंकणं क्षिप्त्वा ह्यम्लवर्गण भावयेत् ॥
राजावत प्रवालं च दरदं गंधकं शिला
पंचानां तु समं चूर्ण शंखतुल्य नियोजयेत् ॥
सर्व वदम्लवर्गेण मर्दयेद्दिवसत्रयम्
अयं महाविडः ख्यातो खोटानां जारणे हितः ॥
मृपालेपं तु सर्वत्र जारणे योजयेत्सदा
तत्क्षणाज्जरते सूतो वज्रादीनि न संशयः
विडः २--रसबुभुक्षितकरणे
विक्षारं पंचलवणं नवसारं कटत्रयम् ।।
इंद्रगोपं धनं शिशु सूरणं वनसूरणम्
भावयेदम्लवर्गण त्रिदिनं ह्यातपे खरे ॥
अनेन मदितः सूनो भक्षयेदएलोहकम्
विड. ३-सर्पजारणे
व्योपं गंधक कासीसं स्वर्णपुप्पी सुवर्चलम् ॥
सज्जी टंकण सौवीर संघवं शिजवैः ॥
दशाहं भावयेद् धर्म विडोय जारणे हितः
बिडः ४--
दग्धशंख रविक्षीरैर्भावित शतधात ॥
ततः पंचपुटैः पक्वं जारणे विडमुत्तमम्
विड ५--अग्रसत्यजारणे
विक्षारं पंचलवणं अम्लतससंयुतम् ॥
अनेन मर्दयेत्स्तमभ्रसत्वं चरत्यलम्
विड, ६-सघलोहजारणे
गोमूत्रं गंधर्फ धर्म शतवारं विभावयेत् ॥
॥५७॥
॥५८॥
॥६॥
॥६॥
॥६२॥
॥६३॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठोआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९॥ ९१ शिगुमूलद्रवैस्तद् दग्धं शंखं विभावयेत् ।। ॥६४॥ एवद्गंधकशेखाभ्यां समांशं विपसैंधवम् ॥ एतैविमर्दितं मूतं ग्रसते सर्वलोहकम् पद्विमुखो चिडः ७-सर्वजारणे टंकणं शतधा भाव्यं द्रवैः पालाशवृक्षः ॥ विडो वहिमुखो नाम हितः सर्वस्य जारणे बिड ८ ॥६७|| ॥६८॥ ॥६९॥ ॥७०11 गंधकं नक्सारं वा मुखं कांतस्य चातपे । शतथा मूत्रवर्गेण भावितं स्याद् पिडं पृथक ज्वालामुखो पिड: ९ त्रिक्षारं गंधकं तालं भूखगं नवसारकम् ॥ संघवं च समं सर्वं मूत्रवर्गेर्दिनं पचेत् ज्वालामुखी विडो नाम हितः सर्वत्र जारणे बिडः १० गंधकं शतधा भाव्यं वनशिगुशिफाद्वैः ॥ जंबीरनवसारं वा भावितं स्यादिडं पृथक वडवानल विडः ११ वासकैरंडकदली देवदाली पुनर्नवा ॥ वासापालाश निचुलं तिलं कांचन मोक्षकम् एतान्समूलानादाय नातिशुप्फान्विखण्डयेत् ॥ पंचांग मूलकं दग्ध्वा तिलकाण्डं च तत्समम् एतत्क्षारैः पूर्वकल्क मूत्रवर्गेण भावयेत् ॥ वस्त्रपूतं द्रवं पच्यात् मृद्वनी लोहपात्रके वाप्पाणां युद्बुदानां च बहूनां उद्गमो यदा ।। तदा कासीस सौराष्ट्री क्षारत्रयं कटुवयम् गंधकं पंचलवणं नवसारं च हिंगुलम् ॥ एतेषां निक्षिपेच्चूर्ण तस्मिन्पात्रेय चालयेत् गुडपाकं समुत्तार्य लोहसंपुटके क्षिपेत् ॥ सप्ताहं भूमिगर्भय धान्यराशी तथा पुनः ॥ सप्ताहं संस्थितः सिद्धो विडोयं वडवानल: ॥७१॥ ॥७२॥ ७३॥ ||७४|| ७५|| ७६॥

·॥७७॥ ७८॥ ॥७९॥ ॥८॥ ॥८॥ ॥ रसरत्नाफरांतर्गते पादिखण्हे दशमोपदेशः १० ॥ विडः १२--सत्यज्ञारणे भावयेनिचुलक्षारं देवदालीदलद्रवैः ।। एकविंशतिवारं तु विडोयं सत्वजारणे तीवानल विडः १३-सुवर्णजारणे देवदालीशिफाचिज गुंजसिंधचटणम् ।। समांशं निचुलक्षारमम्लवगैण सप्तया कोशातकीदलरसैर्भावयेदिनसप्तरुम् ।। तीवानलो नाम विडो विहितो हेमजारणे विडः १४-हम जारणे मूलकाकबगीनां क्षारं गोमूत्रलोलितम् ।। वस्त्रपूतं वं ग्रोह्यं गंधकं तेन भावयेत् शतवार खरे धर्म विडोयं हेमजारणे विडः १५-हेमजारणे विक्षारं पंचलवणं शंसं तालं मनःशिला ॥ दिनैकमम्लबर्गेण पक्वं स्याट्रेमजारणे विडः १६ हेमजारणे गंधकं नवसारं च जंबीराम्लेन भर्दयेद् ।। शतवारं खरे धर्म विडोयं हेमजारणे बिड -१७ सर्वजारणे कन्याहयारिधत्तरद्रवैर्भाव्यं तु गंरकम् ॥ शतधा तं खरे धर्म विडोयं सर्वजारणे अनेन असते शीघ्र शुक्तिसंभवसंपुटे बिड १८:--अभ्रक ग्रासार्थे संघवं गंधकं तुल्यं ताम्रवल्लीद्रवैः प्लुतम् ॥ अनेन विडयोगेन गगनं प्रसते रसः सिद्धविड १९-हेमजारणे शिलागंधसिंधृत्यं प्रत्येकं च पलं पलं ॥ पलवयं च भूनागं सर्वमेकन मर्दयेत् शोपयेच पुनर्देयं भूनागानी पलत्रयम् ।। तदन्मय पुनः शोप्यं पाचयेन्मंदबहिना I૮૨ ॥८॥ ॥८४|| ||८५|| ॥८६॥ १८७॥ 11८८|| ·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठियावाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ ९३ एवमष्टगुणं दत्वा मर्य पान्यं विचूर्णयेत् ॥ अयं सिद्धविडो योज्यो जारणे हेमकर्मणि ॥८९॥ सम्यक् संस्कृतगंधकाद्युपरसं सत्वं ततो व्योमनं पश्चान्माक्षिकसत्वहाटकवरं गर्भद्रुतौ द्रावितम् ॥ रागै रंजितवीजजालमखिलं वाह्यां दुति द्वंद्वितां सूते सर्वमिदं क्रमेण विधिना सिद्धेविडैारयेत् ॥९॥ प्रथमं गंधक जार्य । द्वितीय उपरस सत्यानि । तृतीय व्योम सत्यजारणं । चतुर्थ माक्षिक सत्वजारणम् । पंचमं हेमजारणम् । एतत्पंचानां गर्भद्रुतिः कार्या तदनंतरं यथाविधि बीज देयम् ॥ इतिश्री पार्वतीपुत्रश्रीनित्यनाथसिद्धविरचिते रसरत्नाकरांतर्गते बादिलण्डे ऋद्धिसंडापरनामके पकवीज वर्गसाधनं नाम दशमोपदेशः ॥ १०॥ ॥ अथ श्री वादिखंडे एकादशोपदेशः॥ रसस्य १८ संस्काराः सिद्धः सूतवरस्य कर्मविविघं ख्यातं विचित्रः क्रमः साध्यासाध्यविवेकतो ह्यनुभवन् दृष्ट्वा समस्तं मया ॥ युक्त्याप्टादशधा विशेषविधिना स्वेदादिवेधांतकं दक्षाणां सुखसाध्यमेव मुखदं संत-पते सांपतम् ॥१॥ १ स्वेदनं ७ नियामश्व १३ बाविस्तथा २ मर्दनं ८ दीपनं च १४ रंजनं ३ मूर्छा ९ अनुवासनम् १५ सारणं चानु ४ उत्थापनं १० जारणं १६ सारणा ५ पातनं त्रिधा ११ चारणं चैव १७ मतिसारणी ३ निरोधन १२ गर्भ (द्रुति) १८ क्रामणं देहलोहे कर्तव्यं च समेण च ॥ २३ ॥ धान्याम्सफरगम ॥शा नानाधान्यैर्यथाप्राप्त स्तुपानजलान्वितः ॥ मृदाई पूरितं रक्षेपारदम्लत्वमाप्नुयानु तन्मध्ये भंगराद मुंटी विष्णुगांता पुनर्नवा ॥ मीनाक्षी र साक्षी सहदेवी शतावरी था

·በዳን
॥७॥
॥८॥
॥९॥
॥१०॥
।। रसरत्नाकरांतर्गते वादिखण्डे एकादशोपदेश', ११ ॥
निफला गिरिपर्णी च ईसपादी च चिनरम् ॥
समूलं खण्डयित्वा तु यथालाभ निवेशयेत्
पूर्वाम्लभाण्डमध्ये तु धान्याम्लकमिदं भवेत् ॥
सेदनादिपु सर्वत्र रसराजस्य योजयेत् ॥
अत्यम्लमारनालं वा तदभारे नियोजयेत्
१ स्वेदनम् -
यूपणं लवणं राजी चित्रकं त्रिफलाईकं ॥
महोरला नागवला मेघनादः पुनर्नवा
मेपशृंगी चिनक च नवसारं समं समम् ॥
एतत्समस्तं व्यस्तं वा पूर्वाग्लेनैव मर्दयेत्
तत्कल्केन लिपेद्वस्वे यावदगुलमानकम् ॥
तन्मध्ये निक्षिपेत्स्तं वध्वा पच्यादिननयम् ॥
दोलायम्लसंयुक्त सेदितो जायते रसः
२ मर्दनम्--
प्रक्षाल्य कांजिकैः सोप्णैस्तमादाय विमर्दयेत् ॥
अत्यम्लमारनाल तत्तदभारे नियोजयेत्
गृहधूमेटिकाचूर्ण दग्धोर्णा लवणं गुडम् ॥
राजिका त्रिफला पन्या चित्रा वृहती कणा
वयाकोटकी चाथ व्यस्त वाथ समस्तरम् ॥
काधयेदारनालेन तेन मय यह रसम् ॥
प्रक्षाल्य काजिकनैव समादाय पिमूर्छयेत्
३ मृर्छनम्-
मेपरोंगी कृष्णधूतो धला श्वेतापराजिता
क्यामित्रिफला चैव साक्षी सूरण वचा ॥
गोजिव्हा चांगुली नीली मुरुडी क्षीरसदाम्
रानिका काक्रमाची च रविक्षीर च काचनम् ॥
व्यस्ताना वा समस्तानां द्रावैचैपा विमर्दयेत्
यामक रसराजं च पायां सन्निरोधयेत् ॥
पुटेफेन पवेत्तं तु भूधरे चाथ मर्दयेत्
॥११॥
॥१२॥
॥१३॥
॥१४॥
॥१५॥
॥१६॥
॥१७॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठोआघाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९ ॥ ९९ सर्वद्रावैर्यथापूर्व रुवा रुवा विपाचयेत् ॥ इत्येवं सप्तधा कुर्यान्जायते मूच्छितो रसः ॥१८॥ ४ उत्थापनम् -- जलैः सोप्णारनाला लोलनादुत्थितो भवेत् ॥ अथवा पातनायंत्रे पाचनादुस्थितो भवेत् ।। एवमुत्थापितः सूतस्त्रिधा पात्यः क्रमेण तु ॥१९॥ ५ ऊर्ध्वपातनम्- कामाची जया ब्राह्मी चांगेरी रक्तचित्रकम् ।। अंकोली राजवृक्षश्च तिलपर्णी कुमारिका ॥२०॥ मण्डूकी चित्रकं पाठा काकजंघा शवावरी ॥ भूपाटली देवदाली निर्गुडी गिरिकणिका ॥२१॥ शणपुष्प्याईकं शंगी गोजिन्हा क्षीरकंदकम् ॥ नीली चैपां समस्तानां व्यस्तीनां च वैदिनम् ॥२२॥ ताम्रपादयुतं सूतं मर्दयेदम्लकैः सह ।। तत्पिष्टः पातयेयंत्रे चोर्ध्वपातनके पुनः ॥२३॥ आदाय मर्दयेचद्वत्ताम्रचूर्णेन संयुतं ।। पातयेन्मदयेचैव तानं दत्वा पुनः पुनः ॥ इत्येवं सप्तधा कुर्यान्मर्दनं पातनं क्रमात ॥२४॥ उललग्नं समादाय अधःपातेन पातयेत् ॥२५॥ ६ अध'पातनम्- त्रिफला राजिका शिगुस्यूपं लवणचित्रकम् ॥ सूततुल्यं तु तत्सर्व कांजिकैमर्दयेदिनम् ॥२६॥ तेन लिपे भांडं पृष्ठे देयं पुटं लघु ॥ अधःपातनयं तु पातितं तु समुद्धरेत् ॥२७॥ ७ तिर्यपातनम् त्रिफला रानिका शिमुस्त्यूपं लवणचिनाम् ।। धान्याभ्रक रसं सर्व मईयेदारनालकैः ॥२८॥ नएपिष्टं तु तत्पात्यं तिर्यन्यं दृद्वामिना ॥२९॥ ८ निरोधनम्- लवणेनाम्युपिटेन इंडिकांतर्गतं रमम् ।।

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काटीआघाड, ग्रन्यमाला, अन्यांकः ९॥ ९७
क्षिप्त्वा तन मुख था मृदा कृषी च लेपयेत् ॥
दीपाग्निना दिन पन्योन्मुखमुद्घाटयेत्पुनः
॥४॥
जीर्ण गंधं च कर्पूरं दत्वा तद्वच जारयेत् ।।
एवं शतगुणे जीर्णे गंधकं जारयेद्रसे
॥५॥
गंधकजरणम् (१०० गुणित)
कासीसं चैव सौराष्ट्री सज्जीक्षारेण मोदकम् ॥
शिगृतोयेन संयुक्तं कृत्वा भाव्यमनेन वै
॥६॥
सप्ताई चूर्णितं गंधं तं गंवं जारयेत्पुनः ॥
इष्टिकागतमध्ये तु सम्यक् शुद्धरसं क्षिपेत्
॥७॥
मुखं पच्छेन वस्त्रेण छादयेत्तस्य पृष्ठतः ॥
दशांशं गंधकं दत्वा श्रारण निरोधयेत्
॥८॥
पृष्ठे लघुपुटं देयं जीर्णे गंध पुनः क्षियेत् ॥
एवं शतगुणं जार्य गंध पारदे शनैः
॥९॥
पछबीज जारणम् १
तं रसं ततखले तु क्षिपेद्रोण गालितम् ॥
पादांशकं पकनीनं दत्वाम्लैमर्दयेद्दिनम्
॥१०॥
तं क्षिपेचारणायने जगीरससंयुतम् ॥
तं यं धारयेद् धर्म जारितो जायते रसः
॥१२॥
पचनीज जारणम् २
सविडं कलयेद्यो दिनैकं तु पुटे पवेत् ॥
जारितं स्यात्पुनर्बीजं दत्त्वा जार्य च पूर्ववत् ॥
जारयेच पुनस्तदेवं जार्य समं प्रमात्
॥१२॥
पक्वीज सारणा
जारितं सारणायन क्षिपेत्तैलं सान्वितम् ॥
द्रावितं नालम्पाया पकलीनरसान्वितम्
॥१३॥
तयंत्रे धारयेदे सारितो जारयेद्सः ॥
सारितं तत्पुनम पूर्वपद् पिटसंयुतम्
॥१८॥
नारयेत्वन्डपे यो जीर्ण चीजे तु मारयेत् ।।
पूर्ववत्सारणापत्रे चीजेन द्विगुणेन व
॥१५॥

·॥१६॥
॥१७॥
॥१८॥
॥२०॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्डे द्वादशोपदेशः १२ ॥
पुनस्तं जारयेत्तद्वत्तथैव प्रतिसारयेत् ।।
त्रिगुणेन तु बाजेन पूर्ववजारयेत्पुनः
रसस्य मुखांधन १
तसं ताल तुल्य तैलं धत्तुरसभवम् ॥
दिव्यौपधीगणद्रावं सर्व मद्य दिनावधि
वज्रमूपांधित पन्याकरीपानी दिनावधि ।
पुनर्दिव्यौपधीद्रावैर्मय पाच्य दिनावधि ॥
इत्येवं च पुनः कुर्यात्मूतो बद्धमुखो भवेत्
तद्रसवधनम्
तं रसं धीतमाक्षी तीक्ष्ण शुल्व रसः शशी ॥
समांश देवदाल्युत्य वैमर्य दिनावधि
निदिनं मधुसर्पिभ्यां मर्दितं गोलगीकृतम् ॥
वनमृपागतं रवा शोप्यं तीनामिना धमेत
खदिरांगारयोगेन खोटबद्धो भोट्सः ॥
तत्खोटं टंकणैः काचैः शोधयेद्वै धमन्यमन्
तेजापुंजो रसो बद्धो बालासदृशो भवेत् ॥
तदसेन सुवर्णरणम् (रौप्यवेध )
तद्रस सिस्थकेनैव वेष्टयित्वा प्रपूजयेत् ॥
शतांशं तु द्रुते तारे क्रामणे व संयुतम्
तत्तारं जायते स्वर्ण जांचूनदसमप्रभम् ॥
अष्टानवति भाग स्यादित्येर येथको मतः
रसस्य मुखभरणम् २
अथ वक्ष्ये रसेंद्रस्य नासितस्य मुसं मात् ॥
येन व्योमादिवैक्रांतं चरत्याश्चभिषेचितम्
अम्लयेतसजवीरचीनपूरमभूसंगैः ।।
निदिनं मर्दमेत्सूतं भूनागैश्च दिनत्रयम् ॥
तप्तखल्वे दिन मर्य मूतस्पेत्य मुपं भवेतू
रसस्य मुगमरणम् ३
मध्यगतसमायुक्तं कारयेदिष्टिकाद्वयम् ।।
धान्यानं गंधकं शुद्धं मन्ये दगनिष्करम्
॥२१॥
॥२२॥
॥२३॥
॥२४॥
॥२५॥
॥२७॥

·॥ रसशाला. औषधाश्रम, गोंडल काठियावाड, ग्रन्थमाला,प्रन्यांकः ९॥ ९९ याम जंबीरजैवैमर्थ तेनैव लेपयेत् ॥ गतेद्वयं समांशेन ह्यधोगत मुशोधितम् ॥२८॥ विंशनिक क्षिपेत्स्तमूर्य देयापरेप्टिका ॥ लिप्त्वा मूलचणैः संधि दीप्ताग्निं ज्वालयेदधः ॥२९॥ अविच्छिन्नं दिवाराची रावत्सप्तदिनावधि ॥ स्वांगशीतं समुद्धृत्य रसं किडविवर्जितम् ॥ इत्येवं तु विधा कुर्याद्रसस्य तु मुखं भवेत् ॥३०॥ रसस्य मुखफरणम् ४ वंशनालांधितं मूतं भांडे गौमूत्रपूरिते ॥ त्रिसप्ताह पचेच्चुल्यां सूतस्येत्थं मुखं भवेत् ॥३१॥ जारणसारणफल-पूजाविधिश्च समुखे निर्मुखे सूते वक्ष्यते जारणं क्रमात् ।। खल्वपीतं रसो लिंगं मर्दनं मार्जनं स्मृतम् ॥३२॥ नानौपधीरसैः स्नान सत्यै-जैः प्रपूजनम् ॥ स्वर्णादिरत्नजातैश्च उपहारं प्रकल्पयेत् ॥३३॥ नैवेद्यं रंजनं दिव्यं सारणा स्याद्विसर्जनम् ॥ वेधनं देहलोहेपु सम्यक्पूजाविवेः फलम् ॥३४॥ यावदिनानि वह्नौ तु धारणे जायते रसः ।। वावयुगसहस्राणि शिवलोके महीयते ॥३५॥ यत्किंचिद्रसराजस्य साधनार्थे व्ययो भनेत् ॥ तत्सर्व कोटिगुणितं दत्ते श्री भैरती ध्रुवम् ॥३६॥ साधकानां मुधीराणां इह लोके परन च ॥ अतो भूपैर्वातिरन्यैः साध्यः स्याद् भुक्तिमुक्तिदः ॥३७॥ हा हो हैं हैं ही हूँ हूँ फट् रसैयराय सर्यसरपोपफाराय प्रासं गृहण गृहण स्यादा ॥ इति चारण मंगः * श्री नमो अमृत अमृतोद्भय परामृतोद्याय हूं फट् स्वाहा अनेन सर्य चारणास्तु अभिभप्रयत् भय चारणयोग्ये अनये. अभियसंस्कार चारजयोग्याघ्राकरणम् १ असारण पान्या दिन मर्य निरुध्य च ।।

·૨૮l. ॥३९॥ ॥४०॥ ॥४१॥ ॥४२॥ ॥४३॥ ॥४४॥ ॥ रसरत्नाकरातर्गते चादिखण्डे द्वादशोपदेश १२ ॥ कपोताख्ये पुटे पच्यात् क्षीराम विमर्दयेत् रुवाधः पूर्ववत्पच्यादेव वारचतुष्टयम् ॥ निधा च मूल्यगावै रभारदखिया अपामार्ग कामाची मीनाक्षी भगराण्मुनिः ॥ पुनर्नवा मेघनादो विदारिश्चिम तथा मादेपा द्रौरव मर्दन पुटपाचनम् ॥ एकैनैकवारं च दत्वा तद्भावयेत्पुनः शतावरी तालमूली बदली तदुरीयम् ॥ अ: पुनर्नवा शिग्र्यवचिंचा ह्यनुनमात् प्रतिवैदिनक तु भावित चारणे हितम् चारणयोग्याभ्रककरणम् २ अर्कक्षीरैस्तु धान्यान याम मर्य निर य च ॥ कपोताख्ये पुटे पच्यादेव वाराश्चतुर्दश कदली मुसली शिर्वभ्यामोल्लापीलुरुम् ॥ नागवल्ली कुवेराक्षी भूम्यपामार्गतुवरः एपामेकद्रव ग्राह्य काजिके व्योमसयुतम् ॥ समेतरिक्षपेद् भाडे त-मरे पाचयेत् यहम् पूर्वाभ्र दोलिमायने समुन्याध शोपयेत् ।। कासीस तुवरी सिंधुष्टमणं च सम समम् सर्वमेतदशाशं तु क्षिप्या तस्निन्धिमर्द येत् ।। दिनैक चप्ससे तु लिप्या तस्मिन्निमर्दपेत् दिन तप्तरसत्वे तु तदभ्र चारणे हितम् चारणयाग्याभ्रकरणम् ३ शतबार द्रुत नाग मुडीद्वारे मिनिक्षिपेत् ॥ तेन द्रावण धान्यान मदित सप्तमा पुरन् म मर्य निर याय पोतार पे पुरे पचेत् ।। तत्तुल्य गंस दया पूर्वेति मुरियादवः सस्तन्यैर्षीनपूरोत्रविर्भाव्य दिनानि ।। एतदभ्न तु सूतस्य चारणे परम हितम् ॥४५॥ 11८७॥ 16 ॥४९॥ ॥५०॥ ०२॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआवाड, ग्रन्थमाला, प्रन्यांकः ९॥ १०१ सिद्धीपध्यः--सिद्धलिकाः अभ्रफजारणे सिद्धमूलिफायर्गमाह व्याघ्रपादी हंसपादी कदल्यग्निकुमारिकाः ॥ बृहती लांगली वनी खण्ड जारीन्द्रवारुणी वंध्याकोटकी मृपा साक्षी शंखपुष्पिका ॥ मण्डकी अग्निमथनी विख्याता सिद्धमृलिका ॥५४॥ एताः समस्ता व्यस्ता वा चोक्तस्थाने नियोजयेत् समुखसते अभ्रचारणम् अथातः समुखे सूते पूर्वाभ्रं पोडशांशकम् ॥ दत्वा मथै तप्तखल्ले सिद्धमूलीद्रवैर्दिनम् ॥५६॥ ततस्तं चारणायंत्रे जंबीररससंयुतम् ।। पर्मे धार्य दिनकं तु चरत्येव न संशयः ॥५७० लक्ष--कोटिवेधी रसः-- चारितं बंधयेद्वखे दोलायंत्रे दिनावधि ॥ सिद्धमूलीद्रवैर्युक्तैः पातनाजीर्यते ह्यलं 11५८॥ अजीर्ण चेत्पयो कच्छपाख्ये दिनावधि ॥ अष्टमांशं विडं दत्वा चरत्येव न संशयः ॥५॥ अनेन क्रमयोगेन चार्य जार्य पुनः पुनः ॥ जीर्ण शतगुणे सम्यक सहयांशेन विध्यति ॥६॥ सहस्रगुणिते जीर्ण लक्षवेधी भद्रसः ॥' तवालक्षगुणे जीर्ण कोटियेवी भवेद्रस: ॥६॥ लक्ष--कोटिवेधी रस:-- कृष्णाभ्रं या सुवर्ण वा यथाशतया तु जारयेत् ॥ पूर्ववतमयोगेन फलं स्यादुभयोः समम् ॥६२॥ फोदियेधी रौप्यपरी ग्म:- अनेनैव ऋमेणव तारं वा श्वेतमभ्रकम् ॥ जारयेनु यथागत्तया तारकर्मणि गस्पने फोटिवेधी रस:- पूर्वपरवीन साम्गादि ययानम् ॥ 29106 पर्नव्यं रसराजम्य पेरनं कामणं गया VIDYA ६३॥ BE ·१०२ ॥६५॥ ॥६७॥ ॥६॥ ॥६९॥ ॥७०11 ॥ रसरलापरांतर्गत वादिखण्डे द्वादशोपदेशः १२ ॥ चंद्रा जारयेत्सर्व तानं वा तारकर्मणि ॥ एवं शतगुणे जीणे सहस्रांशेन वेधयेत् सहसगुणिते जीर्ण पूर्ववत्सारणायम् ।। कृत्वा जार्य पुनस्तद्वचारयेच निघा पुनः इत्येवं च पुनः सार्य पुनः सार्य च जारयेत् ॥ मुखधादि येधांतं कारयेत्पूर्वबद्रसे तेनैव लक्षमागेन दिव्यं भवति कांचनम् ।। यदा लक्षगुणे जीण विधा सार्य च जारयेत् इत्येवं सप्तधा कार्य बंधयेच्च ततो मुखम् ॥ पूर्ववत्क्रामणांतं च कृतोसी जायते रसः कोटिवेधी तु चंद्राः सत्यं शंकरभापितम् निर्मुख रसचारणा १- अध निर्मुखसूतस्य वक्ष्ये चारणजारणे ॥ शुद्धसते तु वैक्रांतं मारितं पोडशशिरम् क्षिप्त्वा म तप्तखले सिद्धमूली रसैस्यहम् ॥ संस्कारेण ह्यनेनैव निर्मुखश्चरति ध्रुवम् निर्मुस रसचारणा - अथवा तप्तखत्वे तु भूलतासंयुतं रसम् ॥ मर्दयेनिदिनं पश्चात्पात्यं पातनयतके संस्कारेण ह्यनेनापि निर्मुख चरति क्षणात् अधरजारणाम मेण वेध.--- अस्यैव जारणायोग्यो व्योमसंसार उच्यते ॥ धान्याभ्रमम्लवर्गेण दोलायचे व्यहं पचेत् ॥ स्नुहीक्षीरैस्ततो मी यामैरं चापितं घमेत कपोताख्यपुटैन तमादायाध मर्दयेत् ॥ मूलक क्दलीदं मीनाक्षी कारमावित मुनिराईवर्षाभूमेघनादापमार्गरम् ॥ एरंडय वैरेपा पृथग्देयं पुट रघु दोलायंत्रे ततः पच्यानीनारदिनावधि ।। ७१॥ ॥७२॥ ॥७३॥ ||७४|| 11७५॥ ॥७६॥ ||७७|| ·" रसशाला आषधाश्रम, गाडल काठाआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थाका ९ ॥ १०३ बचा निवं धूममारं कासीसं च सुचूर्णितम् ॥७८॥ अभ्रस्य पोडशांशेन प्रत्येकं मिश्रयेत्ततः ॥ मर्दयेत्ताम्रखल्वे तु चणकाम्लदिनावधि ॥७९॥ नवसारैरयःपात्रं लेपयेत्तत्र निक्षिपेत् ॥ पारद साधितं साधं चणकाम्लं च कांजिकम् 11८०॥ मृदग्निना पचेच्चुल्यां रसश्चरति तत्क्षणात् ।। जारयेत्पूर्वयोगेन ततश्चार्य च जारयेत् ॥८॥ मात्रा युक्तिर्यथापूर्व सेयं निर्मुखजारणा ॥ कृष्णाभ्रक मुवर्ण च जाय स्याद्धेमकर्मणि ॥२॥ तोरं वा श्वेतमभ्रं वा जाय स्यातारकर्मणि ॥ सारणादि क्रीमणान्तं यथापूर्व तु जारयेत् दशा कर्तव्यं सूतराजे तु तद्वद् भवति कांचनम् ॥ श्वेतेन जारयेत् श्वेतं यथाबीजं तथांकुरम् ॥८४|| मोक्तं यथा सुगमसाधितपीतगंध कृष्णाभ्रहेमरजतं सितमभ्रकं च ॥ संसायं तदसवरे बरवार्तिकेन्द्रः कुर्यान्महाकनकभारसहस्रसंख्यम् 1८५॥ इतिश्री पार्यतीपुत्रधीनित्यनाथसिद्धविरचिते रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्टे ऋद्धिखंडापरनामके. गंधकाभ्रमरजतजारण नाम द्वादशोपदेशः ॥११॥ ॥१॥ ॥ अथ श्री वादिखंडे त्रयोदशोपदेशः ॥ दृष्टयोगफलसिद्धिदं ध्रुवं पारदस्य घरजारणे हितम् ।। सत्वपातनमनेकयोगतो द्वंदमेलमभिषकमार्यम् सत्यपातनं बंदमेलन, अभिपंकः अभ्रफसत्वपातनात्पूर्व संशोधनम् मुस्ताफायेन सप्तादं कुर्याद्धान्याभ्रक प्लुतम् ।। शिमुमूरणरंभानां पंदस्परस्य च टौः पटारीमूलनगीग्दाचाप्य परिप्लुतम् ।। इत्यं प्लुतस्याश्रमस्य पादानं टंकणं शिव

·॥४॥
॥५॥
||७||
॥८॥
॥९॥
॥ रसरत्नावरांतर्गत वादिराण्डे जय दशोपदेश १३ ॥
दिनक मर्दयेत्वत्वे युक्तमम्लेन केनचित्
अभ्रकादीना सत्वपातनम् १
गुजागुग्गुलुगाक्षोणांसज्जीसनरसं गुडम् ॥
क्षुद्रमीन यवक्षारं काचपियारसूरणम्
भूलता त्रिफला वह्निः क्षीरपद पुनर्नवा ।।
धत्तूरोलागली पाठा वला गधतिक्तकम्
गोक्षीर पंवलवण सर्पथिरिप मधु ।।
पड्विंदुः क्षुद्रशवकमस्थीनि शशकस्य च
पारावतमल यप इंद्रगोप च शिग्रा ॥
गोधूम सर्पप तुल्य छागीदुग्न मर्दयेत्
एतव्यस्त समस्त वा याममानेण पिण्डितम् ।।
अस्य पिण्डस्य भागैक द्विभाग शोधिताभ्ररम्
पचमाहिपभागैक सर्वमेन रोल्येत् ।।
कपाशा बरियाः कार्या. किंचिछायाविशोपिताः
खदिरागारसतप्ते कोष्टीयने क्षिपन् विपन् ।
वटिकाः पचपचर चकनालेन सधमन्
समाप्ती किट्टमादाय स्फोग्येत्स्वागशीतलम् ।।
वर्तुलं सत्यमादाय शेपस्टि विणयेत्
चूर्णादर्ध पूपिड तद्वन्माहीपपञ्चकम् ।।
एकीकृत्य धमेतद्वत्सत्व तत्तत्समाहरतू
इत्येव च पुनः कुर्यानिया सत्व चिमुचति ॥
अनेन समयोगेन कातसत्व च माक्षिरम्
कठिनोपरसाधान्ये शुदा भूनागमत्तिरा ॥
मुंचति सत्वसपात ग्राहयेत्तत्पृथक पृथर
सूतजारणार्थ-सत्वस्य मृदूपरणम्
अभ्रसत्व समादाय समाशं काचरणम् ॥
दत्या त्या विारं तु वज्रमुपागत धमेन्
अम्लवर्ग स्नुहीपत्र चींचासीन सालरं ॥
क्लयेतत्र तत्सत्त्वं सप्तवार निपचयत्
॥१०॥
॥११॥
॥१२॥
॥१४॥
॥१६॥
॥७॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआघाड, ग्रन्थमाली; ग्रन्यांकः ९ ॥१०६
मृदुशुभं भवेत्सत्वं सप्तवारं निपेचयेत्
॥१८॥
अनसत्वपातनम् २
॥१९॥
॥२०॥
॥२१॥
-
॥२२॥
॥२३॥
॥२४॥
धान्यानं दशभांगं स्यात् शुद्धनागं निभागकम् ॥
टंकणं माक्षिकं सूतं भागफै सुशोधितम्
ऊर्णा सज्जी यवक्षारं भाग भार्ग विमिश्रयेत् ।।
मथै मूत्राम्लवर्गाभ्यां यथाप्राप्तं दिनावधि
अजापंचांगसंयुक्तं पूर्ववत्सत्वपातनम् ।।
कृत्वादाय मृदु साक्षानिर्मल योजयेदधः
माक्षिक सत्यम् ?--गुंजानिम
दोलायंत्रे सारनाले माक्षिकं स्वेदेयद्दिनम् ।।
चूर्णितं मधुसपिभ्यां लोहपाने दिनं पचेत्
आदाय भावयेद् धर्म वज्रीक्षी रैर्दिनावधि !
गृहधूमैतः क्षौद्रैः संयुक्तं मर्दयेद्दिनम् ।।
अंधमुपागतं ध्मातं सत्वं गुंजानिभं भवेत्
माक्षिक सत्यम् २--इद्रगोपर्वर्ण
कदलीकंदतोयेन माक्षिकं शतधातपे ॥
भावितं पाचयेद्यामं साज्यैर्वातारित लकैः ॥
पूर्ववद्धमनात्सत्वं इंद्रगोपनिभं भवेत्
माक्षिक सत्वम् ३--मणिनिर्भ
स्नुह्यर्कपयसा स्तन्याक्षिकं मर्दयेदिनम् ॥
कंकुठं टंकणं चैव प्रतिपादांशमिश्रितम्
मूकमुपागतं ध्मातं सत्वं मणिनिभं भवेद
माक्षिक सत्यम् ४--शुक्तुंडनिभं
कदलीकंद तुलसी जंबीराणां द्रवैः क्रमात् ।।
भावयेन्माक्षिकं लक्षणं प्रतिद्रायेण सप्तथा ।
रुध्वा ध्माते पतेत्सवं शुरतुंडनिभं शुभम्
माक्षिक सत्यम् ५---शुल्यनिर्भ
मृनवर्गाम्लवगैश्च द्विसप्ताई विभावयेत् ।।
माक्षिकं तीनपर्मण दिनरम्लैश्च मर्दयेत्
मिनपंचकसंयुक्वटी कृत्वा धमेद् दृढम् ॥
॥२५॥
॥२६॥
॥२७॥
૨૮ાા
॥२९॥

·॥३०॥
॥३२॥
॥३२॥
॥३४॥
। रसरत्नांफरांतर्गत वादिसण्टे ये शोपदेशः, १३ ॥
व्योमवद् वंकनालेन सत्वं शुल्वनिभं भवेत्
माक्षिक सत्वम् ६--किंशुकनिभम्
स्तन्यैः कंकुष्ठफैश्चैव कदलीतोयसंयुतैः ॥
मित्रपंचकसंयुक्तैर्माक्षिकं दिनसप्तकम्
भावितं मर्दयेद्यामं दिनं वातारि तैलकैः ।।
मृद्वमिना पवेद्यामं यावद्भवति गोलकम् ॥
सत्वं किंशुकपुप्पा व्योमबद्धमनाद् भवेतू
विमला सत्व पातनम् ७
विमलानां च शुद्धानां सम्यकस्यात्ताप्यवद्विधिः
माक्षिकस्य धीतसत्यम् ८
सुशुद्धं माक्षिकं चूर्ण मधमम्लेन केनचित् ॥
क्षालयेदारनालस्तु बधस्थं स्वर्णचूर्णवत्
जायते तत्समुद्धृत्य धौतसत्वमिदं भवेत् ॥
योजयेद्वापने चैव वीजानां यत्र यत्र वै
माक्षिक सत्यम्- लाक्षानिमम् ९
मासिकं पंचमित्राक्त सप्ताहान्ते वटीकृतम् ॥
पूर्ववद्धमनेनैव सत्वं लोक्षानिभं भवेद
मन शिला सत्यम्--हेमनिभं १
अगस्त्यशिगुजैस्तोयैस्त्र्यहं भाव्या मनःशिला ॥
तालकौपधयोगेन सत्वं हेमनिभं भवेत् ।।
मन शिला सत्यम् २-चालाकिरणोपमम्
गोभूर्मानुढुंगाम्लैर्दिनं भाव्या मनःशिला ।।
तां रक्तपीतपुप्पाणां रसैः पित्तैश्च भावयेत्
दिनांते मर्दयेद्याम मित्रपंचकसंयुतम् ॥
गुटिकां काचकूप्यंतः क्षिप्वा तां काचपिकाम् ॥
सर्वांगुलमानेन बसमृतिकया लिपेच
शुका ता वालुकायो शनिना पचेन् ।
शुप्के वे निरुध्याय सम्यक् मूलवणर्मुसम्
चंडाग्निना पचेतारयावद् द्वादशायामकम् ॥
स्वांगशीत समुद्धृत्य
मित्वा कृषी समाहरेन्
॥३५॥
॥३७॥
॥३०॥
॥३९॥
॥४०॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआघाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ १०७
ऊर्चलग्नं शिलासत्वं बालार्कफिरणोपमम्
|४||
हरिताल सत्वम् १--स्फटिकोपमम्
भागा पोडश तालस्य विपं पारदटंकणम् ॥
श्वेताभ्रवंगयोश्चण प्रतिभागं विमिश्रयेत्
॥४२॥
सर्व स्नुपयसा मर्दयेदिवसत्यम् ॥
शिलावद् ग्राहयेत्सत्वं तोलकात्स्फटिकोपमम्
॥४३॥
हरिताल सत्वम् २
स्नुक्क्षीरकटुतुंब्युत्यस्ताल भाव्यं द्विसप्तधा
॥४४॥
तिलसर्पपशिग्रणि लवणं मित्रपंचकम् ॥
एभिस्तुल्यं पूर्वतालं दिनमेकं विमर्दयेत्
॥४५॥
छिद्रमुपागतं ध्मातं भूधरे सत्वमाहरेत्
॥४६॥
हरिताल सत्यम् ३
लाक्षा राजी गुडं शिग्रुष्टंकणं लवणं तिलाः ।।
एभिस्तुल्यं शुद्धतालं मर्दयेद्रविदुग्धकैः
॥४७॥
दिनं वा पत्रिणीदुग्धैः कुष्मांडस्य बैस्तथा ॥
तेन कल्केन लिप्तांतश्छिद्मूपां निरोधयेत्
॥४८॥
पुटरद्वा धमनाद् ग्राह्यं सत्वं पातालयंरके
॥४९॥
हरिताल सत्यम् ।
तालकादष्टमांशेन देयं सूतं च टंकणम् ॥
कुप्मांडस्य रसैः स्नुह्याः क्षी रैमर्य दिनत्रयम् ॥
तद्गोलं छिद्रमूपांतर्ग्राह्यं सत्वं च पूर्ववतू
॥५०॥
तुत्थ सत्वम् १--किंशुक्प्रभम्
लाक्षाभया च भूनागं गृहधूमं जटाकणा ॥
निशाटणमध्वाज्यान्येभिस्तुल्यं च तुत्यकम्
॥५१॥
सर्व मधमजाक्षीरैरंध्रमूपागतं धमेत् ॥
सत्वं किंशुरुपुप्पाभं जायते नान संशयः
तुत्थ सत्यम् २
हरिद्रासूरणांफोल्लं तंडुली गंधकं गुडम् ॥
मध्वाज्यटकणं तुल्यं तुत्यमेभिः समं भवेत
॥॥५३॥
स्तन्येन मर्दयेत्सर्व छिद्रमूपां विलेपयेत् ।।
॥५२॥

·॥५४॥
॥ रसरत्नाफरांतर्गते वादिखण्टे प्रयोदशोपदेशः १३ ॥
रुध्वा पातालयंत्रेण ध्माते सत्वं विमुंचति
तुत्थ सत्वम् ३ शुकतुंडसम
तुत्यस्य टंकणं पादं चूर्णयेन्मधुसपिपा ॥
तुत्येन मिश्रितं ध्मातं कोष्टीयंत्रे दृढाग्निना ।।
धामिते मुंचते सत्वं कीरतुंडसमप्रभम्
परनाग संज्ञकं सत्वम्-
सौवीरं तीक्ष्णचूर्ण च भूपायामधयेत्समम् ॥
हठाद् ध्माते भवेत्सत्वं वरनागं तदुच्यते
रसक सत्यम् १
क्षाराम्लं स्नेहपित्तैश्च क्रमाद्भाव्यं दिनं दिनम् ।।
पुष्पाणी रक्तपीतानां रसैर्भाव्यं दिनद्वयम्
रसकं चूर्णयेत्पश्रादूर्णा लाक्षा निशाभया ।।
टंकणं शिग्रुधूमं च भूनागं सप्तमं भवेत्
एभिः समं तु तच्चूर्णमनाक्षीरेण मर्दयेत् ॥
याममेतेन कल्केन लेप्या वातांकमूपिका
शुष्का चार्धमुखांगारर्माते सत्वं समाहरेत्
॥५६॥
॥५७॥
॥५८॥
॥५९॥
॥६॥
रसक सत्वम् २
॥६॥
रसकस्यैकभागं तु निफलामित्रपंचकम् ॥
रजनीग्रहधूमं च दशानामेकभागकम्
अजाक्षार दिन मर्थ अथवाम्टेन केनचित् ।।
पूर्ववद् ग्राहपेत्सवं रसकाकुटिलमभम्
यैषांत सत्यम् १-(रौप्यसदृशम् )
वंध्याचूर्ण च वैक्रांतं छायाया मर्दयेत्समम् ॥
अजामूदिनै तु सत्वं रजतवद् भरेतू
॥६॥
॥६३३॥
घेशांत सत्यम् २
॥६४||
मोसमोरटपालाशक्षारं गोमूत्रगालितम् ॥
गृहीवमातपे गुप्फ बजरं च दंकणम्
लाक्षा शिखिशिखातुल्यं वैत्रांतं सर्वतुल्यकम् ॥
मेपर्शगीदव एवता दिनावधि
पण्डितं मूकमूपांतः कृत्वा धाम्यं हठाग्निना ॥
॥६५॥

·है ॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआपाड, ग्रन्थमाला, अन्यांकः ९॥ १०९ तत्रैव मुंचते सत्वं चक्रांत रसबंधकम् ॥६६॥ वैकांत सत्वम् ३-(शंखकुदेन्दु सन्निभम् ) वैक्रांतानां पलैकं तु कर्पक टंकणस्य च ॥ रविक्षरिदिनं भाव्यमय शिनद्रबैदिनम् ॥६७॥ गुंजा पिण्याक बहीनां प्रतिक नियोजयेत् ॥ एतेन गुलिकां कृत्वा कोष्ठीयंत्रे धमेद् दृढम् ॥६॥ शंखकुन्देन्दुसंकाशं सत्वं चक्रांतजं भवेत् ॥६९॥ वैक्रांत सत्वम् ४--इंद्रगोपसमम् वैक्रांतं वज्रकंदं च समं स्नुक्पयसा समम् ॥ महिपीनवनीतं च सक्षौद्र मर्दयेद्दिनम् ॥ पूर्ववदमनात्सत्वमिंद्रगोपनिभं भवेत् ॥७॥ गैरिक सत्यम् ॥७९॥ ॥७२॥ . सस्यक सत्यम् गैरिकं रक्तवर्गेण पीतवर्गण भावितम् ॥ सप्ताहं मर्दयेद्यामं मित्रपंचकसंयुतम् ॥ तटी कोठिकायंत्रे सत्वं मुंचति निर्मलम् सौराष्ट्री सत्वम् सितो सिता च सौराष्ट्री गोपितैर्भावयेत्तु ताम् ।। शतवारं प्रयत्नेन मित्रपंचकसंयुतम् ॥ धमनान्मुंचते सत्वं क्रामकं कोष्ठियंत्रके सस्यकं चूर्णितं भाव्यं दिन शशकरक्तकैः ।। स्त्रीमृत्रैर्वाथ गोमूत्रैस्तत्पादांशां निशां क्षिपेतू मर्ये करंजतैलेन योमैकं गोलकं च वत् अंधमुपागतं धाम्यं घटिका हटामिना ॥ इंद्रगोपफसंकाशं सत्वं मुंचति शोभनम् कासीस सत्यम् चतुर्विधं तु कासीसं रक्तं पितं सितासितम् ।। मर्दयेपित्तवर्गण तिक्तकोशातकीद्रवैः कासमर्दवैधव मित्रपंचफसंयुतः ।। तबी: कोष्ठिकायंत्रे ध्मान सत्वं विमुंचति ॥७३॥ |७४॥ १७५॥ " (७६|| ·||७७॥ ॥७८॥ ॥७९॥ ॥८॥ :०:- ॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिसण्टे प्रयोदशोपदेशः १३ ॥ राजावत सत्वम् राजावर्तमयः पात्रे पाचपेन्माहितैः ।। पयोभिश्च दिनं पच्यान्मित्रपंचकसंयुतम् रजन्याः पंचगव्येन पिण्डीवद्धं तु कारयेत् ॥ खदिरांगारसंयोगात् कोष्टयां सत्वं विमुंचति स्रोतांजन सत्यम् वल्मीकशिखराकारं भंगे नीलोत्पलद्युति ॥ घर्पणे गैरिकच्छायं स्रोताजनमिदं भवेत् राजावर्तकवत्सत्वं ग्राहा स्रोतेजनादपि इति सत्वपातनविधिः ॥ अथ द्वन्द्वमेलापनम् ॥ व्योमसत्व मेलापनम् व्यामसत्वस्य चूर्ण तु यत्किंचिद्धातुचूर्णकम् ॥ द्वन्द्वमेलापलिप्तायां मृपायां तद् द्वयं समम् ध्मातव्यमरिवर्गण सिप्ले मिलति तत्क्षणम् सर्यसत्वमेलापनम् १ विपं टंकणगुंजाश्च सुरं शृंगं च भेपनम् ॥ मंडूकवसया पिष्ट्वा मृपालेप तु कारयेत् तस्यां मिलति सत्वानि चूर्णानि विविधानि च ॥ प्रिक्षार धातकीपुष्पं गुग्गुलुं च समं समम् ।। स्त्रीस्तन्यः पेपितो लेपो द्वंद्वमेलापने हितः सर्वसत्नमेलापनम् २ वर्षाभूः कदलीदः काफमाची पुनर्नया ॥ गुंजा नरकपालं च टंकणं पंपयेत्समम् अनेन पूर्ववल्लेपारेमानं मिलति क्षणात संघलोद मर्यसरव महारसमेलापनम् । वारं च व्योमसत्वं च. अनेनैव तु मेलयेत् ।। लांगली चमरीकेशान्शकासयोः फलम् भूलतामिंद्रगोपं च पापाणभेदिका समम् ॥ नारीस्तन्येन संपेप्य भूपालेपं तु कारयेन ॥८॥ ॥२॥ ॥८३॥ ८४|| ॥८५॥ ॥८६॥ 11८॥

·॥ रसशाला भौषधाश्रम, गांडल काठियावाड, ग्रन्थमाला,ग्रन्यांकः ९ ॥१११. सर्पलोहानि सत्वानि तथा चैव महारसाः ॥ मिलंति नात्र संदेहो तीवधामानलेन तु ||८|| सर्वमेलापनम् २ विपं छुडुंदरीमांसं टंकणं समपेपितम् ॥ मूपाखेपमनेनैव कृत्वा तत्र विनिक्षिपेत् । यत्किंचिद् ,योगं तु धमनेन मिलत्यलम् ॥८९॥ सर्वमेलापनम् ३ कंगुणीतैलसंपिष्टमपामार्गस्य भस्मकम् ॥ तेन पलिप्तसूपोयां इंद्र क्षिप्त्वा धमेद्धठात् ॥ मिलत्येव न संदेहस्तत्तन्मारकवापनात् ॥९॥ सर्वद्वद्ध मेलापनम् हेमा, नागताप्यानं शुल्वाभं गंधकेन च ॥ सिन्धूत्यहिंगुलाभ्यां तु तीक्ष्णा_ धमनाद् दृढम् ॥९१|| नागानं शिलया युक्तं वंगा, तालकेन च ॥ तारानं बंगतालाभ्यां तालवत्सर्वसत्वकम् ॥१२॥ मिलत्येव न संदेहः पूर्वमुपागतं क्षणात् ॥ बंगाभ्रसत्य मेलापनम् १ श्वेताभ्रकस्य सत्वं तु वंगचूर्ण समं समम् ॥९॥ कदलीकंदतोयेन मर्दयेमुकणैः सह ।। अंधमूपागतं ध्मातं बंगाभ्रं मिलति क्षणात् ॥९४|| बंगाभ्रसत्व मेलापनम् २ गुंजा नरकपालं च टंकणं वनशिमुकम् ॥ स्त्रीस्तन्येन समं पिष्टा मूषालेपं तु कारयेत् ॥९५|| वंग श्वेताभ्रसत्वं च चूर्णितं तर निसिपेत् ॥ रुध्या ध्माते मिलत्येव तारकर्मणि जारयेतू ॥१६॥ यंगाभ्रसत्व मेलापनम् ३ अभ्रसत्वं विचूादौ तत्पादांशं तु टंकणम् ॥ पारदं रेकणांशं च काफमाची वैदिनम् ॥९७॥ पिष्वा तद् गोल पेष्यमभ्रांशैवंगपरकैः ॥ पूर्वसूषागतं मातं यंगानं मिळति क्षणात्

·॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्डे चतुर्दशोपदेशः १४ ॥
॥ अथ अभिपेकः॥
अभिपेकः १
सम्यगावतितं नागं पलैकं कांजिक्र क्षिपेत् ॥
पलानां शतमात्रे तु शतवारं द्रुतं द्रुतम्
॥९९||
अनेन कांजिनैव शतवारं विभावयेत् ।।
यत्किंचिच्चारणावस्तु ततस्तं जारयेद्रसे ॥
अभिपेको ह्ययं ख्यातः कथ्यते तु मतांतरम् ॥१०॥
अभिषेकः २
त्रिशारं पंचलवणं कांक्षीकासीसगंधकम् ॥
माहिपं कांजिकैर्युक्तं ताम्रपात्रे दिनत्रयम्
॥१०१॥
स्थितं धर्म पुनस्तस्मिन् द्रुतं नागं विनिक्षिपेत् ॥
तारकर्मणि बंगं वा शतवाराणि सेचयेत्
॥१०२॥
तद्वं ताम्रपात्रस्थ अभिपेकं विदुर्बुधाः ॥
अनेन चारणावस्तु शनवाराणि भावयेत्
॥१०॥
सारणायां संकेतः
द्वंद्वितं व्योमसत्वं च वीजानि विविधानि च ॥
द्वंद्वितं वजवीजं च भावितं सारयेत्सदा
॥१०४॥
स्वर्णादि लोहमखिलं कृतशृद्धचूर्ण योज्यं पृथग्गगनसत्ववरे समांशं ॥
तद्वंद्वितं चरति सूतवरोभिषिक्तं विमो यथा मधुरपायसमाज्ययुक्तम् ॥१०५।।
इतिश्री पार्वतीपुत्रश्रीनित्यनायसिद्धविरचिते रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्टे
ऋद्धिखंदापरनामके अभ्रकादिसरथपातनादि अभिपेकांतं नाम योदशोपदेशः ॥१॥
॥ अथ श्री वादिखडे चतुर्दशोपदेशः॥
सुतेन सत्वरचितेन च जारितेन
पकाख्ययीनगुणसंख्पमुसारितेन ॥
विज्ञाय यस्तु मतिमान् स तु वार्तिकन्द्र-
चंद्रावेषविधिना कनकं करोति
॥१॥
चारणम्
स्वर्णे नागं समावर्त्य मापमानं तु घर्पयेत् ॥
तप्तखल्वे वतस्तस्मिन्पलमेक रसं तिपेन्
॥२॥

·जारणम् ॥ सशाला औषधाश्रम, गोंडल काठियावाड, ग्रन्थमाला,ग्रन्थांक' ५ ॥११३ सिद्धमूलीद्रवं दत्वा मर्दयेकांजिकैर्दिनम् ।। धर्म वा तप्तखल्वे वा ततो ग्रासं तु दापयेत् ॥३॥ चतुःपष्ठवंशकं पूर्व द्वंटू सत्वं विभावितम् ॥ दत्वा मर्य दिनैकं तु चारणायंत्रके क्षिपेत् ||४|| सजंबीरैदिनं धर्मे धारितं चरति ध्रुवम् ॥५॥ विक्षारं पंचलवणं अम्लवग स्नुहीपयः ॥ गोमूत्रैलोलयेत्सर्व तेन वस्त्रं घनं लिपेत् तन्मध्ये जारितं सूतं वध्वा भूर्जेन घेष्टयेत् ॥ सिद्धमूल्यम्लसंयुक्तं दोलायंत्रे व्यहं पचेत् ॥७॥ उद्धृत्योष्णारनालेन क्षालयेल्लोहपात्रके ।। वस्त्रपूतं ततः कृत्वा सोप्णपात्रे विमर्दयेद an हस्तेनैव भवेद्यावत् सुधौतं पारदं पुनः ॥ चतुर्गुणेन वस्त्रेण क्षालयेन्निर्मलो भवेत ॥९॥ अजीर्णे च पुनर्मद्यमम्लं दत्वा दिनावधि ॥ दोलायां स्वेदयेत्तद्वद् भवेजीर्ण न संशयः ॥१०॥ ग्रासग्राही रसः इष्टिका गुददग्धोर्णा गृहधर्म च सर्जिका । सैंधवेन युतं सर्व पोडशांशं रसस्य तु ॥११॥ दत्वा ततोम्लवर्गेण धर्मे मद्य दिनावधि ॥ इष्टिकादम्लवर्गण दोलायंरे दिनं पवेत् ॥ जीणे जीणे विदं कुर्याद् ग्रासग्राहो भवेद्रस: ॥१२॥ बीजानां जारणम् द्वात्रिंशांशं ततो ग्रोसं दत्वा चार्य च जारयेत् ॥ पूर्ववत्स्वेदनांतं च कृत्वा ग्रासं तृतीयकम् ॥१३॥ पोडशांशं प्रदातव्यं तज्जीर्णे चाटमांशकम् ॥ जारयेत्पूर्वयोगेन होवं ग्रास चतुष्टयम् ॥१४॥ ततः कच्छपयंत्रेण जारयेत्तनिगद्यते ॥ अधिवाटमांशेन ग्रासे ग्रासे विडं क्षिपेतू ॥१५॥ चतुर्थाशं ततो प्रासं ग्रासं देयं समं पुनः ॥

·॥१६॥ ॥१७॥ ॥१८॥ ॥१९॥ ॥२०॥ ॥ रसरत्नाकरांतर्गते धादिसण्डे चतुर्दशोपदेशः १४ ॥ जीर्णे जीर्ण समं देयमेवं जार्य च पड्गुणम् रागाणां ग्रहणार्थ च ग्रासे ग्रासे तु पूर्ववत् ॥ इत्येवं द्वंद्वयोगानां सत्वानां च विशेषतः स्वर्णादि सर्वलोहानां वीजानां जारणाहितम् ॥ कर्तव्यं वक्ष्यते तत्र मात्रायुक्तिश्च पूर्ववत् जारणम् अभावे व्योमसत्वस्य कांतपापाणसत्वकम् ॥ तीक्ष्णपापाणसत्वं वा द्वंद्वितं व्योमसत्ववत् जारयेत्पूर्वयोगेन सर्वेपां स्यात्फलं समम् ॥ इत्येवं पड्गुणं द्वंद्व यत्किंचिजारयेद्रसे सिद्धयोजकरणं तेन सारणम् जारितं सिद्धवीजेन सारयेत्तन्निगद्यते ॥ ताप्यसत्वं घोपतानं शुद्धहेम समं समम् आवर्त्य द्वंद्वलिप्तायां मूपायामंधितं पुनः ॥ समुद्धत्य पुनर्धाम्यं मृपायां प्रकटं धमेव माक्षिकाद्धौतसत्वं च स्तोकं स्तोकं विनिक्षिपेत् ॥ स्वर्णशेपं भवेद्यायचावत्पाच्यं च तत्पुनः पूर्ववच धमेत्तावद्यावत्स्वर्णावशेपितम् ॥ ताप्यसत्वेन ताम्रण द्वंद्वमेवं पुनः पुनः पवारं धमनेनैव ग्राा स्वर्णावशेपितम् ॥ सिद्धवीनमिदं ख्यातं दाडिमीपुष्पवद् भन् अनेन सिद्धवीजेन पूर्ववत्सारणात्रयम् ॥ कृत्वाथ जारयेत्तद्वजीर्ण वश्या मुर तथा बंधन शोधनं चैव क्रामणं चैत्र पूर्वपत् ॥ चंद्राः दायिते योज्यं सहमांशन कांचनम् ॥ इति द्वंद्वसत्व जारणक्रमेण वेधः ॥ ॥२१॥ ॥२२॥ ॥२३॥ ॥२४॥ ॥२५॥ ॥२६॥ ॥२७॥ गंधकजारणम्--१६ गुणिनम् अयावः शुद्धमुतस्य जारणे पूर्वभारितम् ।।

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआघाड, ग्रन्थमाला, अन्यांकः ९॥ ११५ अथ शुद्धस्य सत्त्वस्य जारयेत्पूर्वभाषितम् ॥ गंधकं तु तुलायंत्रे पश्चात्सर्व ग्रसत्यलम् ॥२८॥ मुखनालान्धिता ऊर्चवक्त्रा स्याद् द्वादशांगुला ॥ दृदा लोहमयी कुर्यादनया सदृशी परा ॥२९॥ एकस्यां निक्षिपेत्सूतं अन्यस्यां गंधकं समम् ॥ एकस्या मुखमध्ये तु ह्यपरस्या मुखं सिपेत् लिप्त्वा मूल्लवणैः संधि गंधकाधः पुटं लघु ।। रसस्याधो जलं स्थाप्यं गंधधूमं पिवत्यलम् ॥३१॥ जीर्णे गंवे समुद्घाट्य तुल्यं गंधं च दापयेत् ॥ इत्येवं पोडशगुणं गंधं जार्य पुनः पुनः ॥ जारितः सुतराजोयं वासनामुखितो भवेत् ॥३३॥ ॥ इति गंधकधूम पातनेन रसस्य वासनामुखं भवति ॥ बासनामुपितरसजारणम् व्योमसत्वं ताप्यसत्वं शुल्वं शुद्धं समं समम् ॥ आवयं द्वंद्वलिप्तायां मूपायामथ चूर्णयेत् ॥३४॥ भावयेदभिपेकेण पूर्ववत्शतवारकम् ।। पूर्ववचारयेदेतद्वासनामुखिते रसे ॥३५॥ वद्वज्जार्य प्रयत्नेन यावद् भवति पद्गुणम् ॥ तत्सते सारितं जार्य सिद्धबीजं तु पूर्ववत मुखं च बंधनं कृत्वा धायांतं प्रदापयेत् ।। क्रामणेन समायुक्तं चंद्रार्क कांचनं भवेत् ।। सहस्रांशेन तत्सत्यं रसोयं कामस्मकः ॥३७॥ ॥ इति वासनामुगिते सुते जारणायोगेन येधः ॥ गंधय जारणं पूर्ववत् शुद्धमूतस्य पूर्वसंस्कृतगंधकम् ॥ जारयेन्छड्गुणं सम्यम् तुलायंत्रेण पूर्वयन् ॥३८॥ तिक्तकोशातकीदाय लांगलीहायसंयुतम् ॥ दापयेत्पूर्वमृतस्य सर्व मर्य दिनावधि ॥३९॥ पादांशं पाबीजं च चारयित्वाथ जारयेत् ॥

·॥४०॥
॥४१॥
॥४२॥
॥४३॥
यावदष्टगुणं पश्चात्
॥४४॥
॥४५॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिसण्डे चतुर्दशोपदेशः १४ ॥
पूर्ववद् विडयोगेन एवं जार्य समक्रमात
विधाथ पकवीज तु सारयित्वाथ जारयेत् ॥
तारे वेधं शतांशेन दापयेत्कांचनं भवेत्
सहस्रवेधी रसः
तारं स्यादष्टानवति भागाः स्वर्णस्य भागकम् ॥
भागैक वेधकं सूतं संख्येयं शतवेधके
रसकस्य तु यत्सत्वं चूर्णितं वाभिपेकितम् ॥
पूर्ववत् क्रमयोगेन रसे चार्य च जारयेत्
समं कृष्णाभ्रसत्वकम् ॥
चार्य जार्य क्रमेणैव पक्कवीज चतुर्गुणम्
जारयेच पुनः सुते कच्छपाख्ये विडान्विते ॥
रागग्रहणपर्यंत कृत्वा प्रक्षाल्य तं रसम्
उन्मत्तमुनिपत्राणि रजनी काफमाचिका ।।
धान्याम्लैः पेपपेतल्यं तवैर्मर्दयेद्रसम्
सप्ताई तप्तखल्वे तु कन्छपे तु दिनं पचेत् ।।
ततो दिव्यौपधैरेव मर्दये दिवसत्रयम्
तं रुध्वा वज्रमूपायां त्रिदिनं तुपयहिना ॥
स्वेदितं च पुनर्मर्य तद्गुवा धोद् दृढम्
कुक्कुटांडनिभं बई जायते चूर्णयेत्पुनः ॥
ब्रह्मपुष्पद्रवमय दिनैकं चांधयेत्पुनः
पचेद् गजपुटेप्येवं देयं पुटचतुष्टयम् ॥
दृषिकाल्या द्रवैरेवं तद्वत्पुटचतुष्टयम्
कुंकुमसुरसेनैव तद्वत्पुटचतुष्टयम् ॥
मातुलंगरसेनैकं पुटं दत्वा समाहरेत्
सहसांशेन तेनैव तं शृल्यं तु वेधयेत् ॥
शृद्धं वा द्रावितं नाग घेधं स्यात्क्रामणेन वै ॥
तत्सर्व जायते स्वर्ण देवाभरणमुत्तमम्
स्वर्णयीजम् १
स्वर्णा तीक्ष्णनागं च सम्यक् सस्यानकस्य च ॥
॥४६॥
॥४७॥
॥४८॥
॥४९॥
॥५०॥
॥५१॥
॥५२॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठोआघाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांक: ९॥ ११७ वैक्रांतस्य च सत्वं च चूर्ण कुर्यात्सम समम् ॥५३॥ द्वंद्वमेलापलिप्तायां मूपायामंधितं धमेत् समुद्धत्य तु तत्खोटं मृपायां मकटं धमेत ॥५४॥ बापो मासिकचूर्णेन दत्ते देयः शनैः शनैः ॥ यावत्स्वर्णावशेपं स्यादर्कायां (स्यादकांद्यान्) दापयेत्पुनः ॥५५॥ पूर्ववत्क्रमयोगेन धमेत्स्वर्णावशेपितम् ॥ इत्येवं च पुनः कुर्याजायते स्वर्णवीजकम् ॥५६॥ स्वर्णबीजम् २ अभ्रसत्वायसं तानं चूर्ण कृत्वा समं समम् ।। शुद्धताप्यस्य चूर्ण च ताम्रस्य द्विगुणं भवेत् ॥५७॥ मूषायां द्वंद्वलिप्सायां रुध्वा तीवामिना धमेत् ॥ तत्खोटं सूक्ष्मचूर्ण च रुवा गजपुटे पचेतू ॥५८॥ एवं पंचपुटः पक्वं द्रुते स्वर्णे च वाहयेत् ।। धमेत्मकटमपायां यावद्दशगुणं शनैः ॥५९॥ ताप्यचूर्ण पदातव्यं किंचित्किंचित्तु वापयेत् ॥ स्वर्णशेपं समुद्धत्य स्यादिदं स्वर्णवीजाम् ॥६०॥ स्वर्णवीजयोगेन वेधः स्वर्णबीजं समं सूते जारयेद्रभ्रसत्ववत् ॥ ततस्तेन शतांशेन मधुनाक्तेन लेपयेत् ॥६॥ समं चंद्रार्कपत्राणि वेष्टयेच्चापरः । दोलायंने सारनाले. दशा पाचयेच्छनैः ।। ॥३२॥ उद्धृत्यावर्तयेत्तानि दिव्यं भवति कांचनम् स्वर्गयांजम् ३ मृततीक्ष्णार्फभागं च ताप्यचूर्ण समम् ॥ एतद्वाद्यं द्रुते स्वर्णे यावदशगुणं शनैः ॥ स्वर्णशेपं समादाय स्यादिदं स्वर्णपीनाम् ॥६४॥ स्वर्णवीजम् ४ तीक्ष्णं कांतं मृतं चैत्र शुलं तारं समं समम् ॥ मूपायां द्वंदलिप्तायां रुम्वा तीनामिना धमेन् ॥६५॥ तत्वोट दायिते स्वर्णे वायं दशगुणैः गनः ॥

·॥६६॥ ॥७॥ - ॥६८॥ ॥६९॥ .. ॥७०॥ ॥ रसरत्नाकरांतर्गते धादिसण्टे चतुर्दशोपदेशः १४ ॥ पूर्ववत्ताप्यचूर्णेन स्वर्णवीजमिदं परम् स्वर्णवीजयोगेन वेधः ॥ यथेष्ट स्वर्णवीजै पादांशं जारयेसे ॥ पूर्ववत्क्रमयोगेन सत्वबीजेन सारयेत् सारिते जारयेत्तदनुसार्येण जारयेत् ॥ प्रतिसार्य ततो जार्य मुसं वधा च बंधयेत् पंचांशं दशयोगेन वारे पदापयेत् ॥ क्रामणेन समायुक्तं दिव्यं भवति कांचनम् स्वर्णधीजस्य जारणं ऐषध १ नागं रसकसत्वं च तानं भाग क्रमोत्तरम् ॥ ध्मापितं वाहयेत्स्वर्णे पड्गुणं वापयेच्छनैः स्वर्णशेपं तु वज्रार्य समांशं पारदे कमात् ॥ यथापूर्व मारणादि बंधनांतं च कारयेत् अनेन पष्ठिभागेन पूर्ववत्कांचनं भवेत् स्वर्णधीजकरणं तस्य जारणं वेधश्च २ ताप्येन मारयेच्छुत्वं यथागंधेन मारितम् ॥ तत्तानं पाहयेन्नागे मूपामध्ये धमन् धमन् शनैः शतगुणं यावत्ताप्यचूर्ण क्षिपन्क्षिपन् । तत्तानं वाहयेत्स्वणे द्वात्रिंशद्गुणितं कमात्र स्वर्णशेपं तु तदीनं समांशं जारयेद्रसे ।। अनेनैव तु वीजेन सारयेज्जारयेत्पुनः पूर्वयन् प्रमयोगेन बंधनांतं च कारयेत् ॥ क्रामणेन समायुक्तं सहस्रांगेन पंधयेत् ।। चंद्रार्फ जायते स्वर्ण देवाभग्णमुत्तमम् स्वर्णजं तस्य जारण वेधश्च १ लक्षवेधी रसकाभ्रकयोः सत्वं ताम्रचूर्ण रमोत्तरम् ॥ भूपायां द्वंद्वलिप्तायां रया ध्माते समुद्धरन् । तत्वोटांश ताप्यचूर्ण दत्ता चाम्टेन मर्दयेत् ॥ रुवा लघुपुटे पन्यादेवं पंचपुढे; परंतू तचूर्ण वाहयेत्स्वर्णे धाम्यमाने शनैः शनः ॥ ||७१॥ ॥७२॥ ॥७३॥ ॥७४|| ॥७५॥ ॥७६॥ 11७८॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गौडल काठीआवाड, मन्यमाला, ग्रन्यांकः ९ ॥११९
सहस्रगुणितं यावद्वीजं जारयेद्से
७९||
यावच्छतगुणं यत्नादनेनैव तु सारयेत् ।।
जारणं सारणं चैव बंधनांतं च पूर्ववत्
||८||
कृत्वाथ लक्षभागेन तारं भवति कांचनम्
॥८॥
स्वर्णवीज तजारणं वेधश्च वेधश्च दशसहस्रवेधी ४
अभ्रसत्वं रवि नागं क्रमद्धया विचूर्णयेत् ॥
मूपायां इंलिप्तायां रुध्वा तीवाग्निना धमेत
॥८२॥
तत्सम ताप्यचूर्ण तु सर्वमम्लेन मर्दयेत् ॥
रुध्या पंचपुटैः पच्यात् तच्चूर्ण वाहयेद् द्रुतम् ॥८३॥
स्वर्ण शतगुणं यावत्तावत्स्वर्ण च जारयेत् ॥
युक्त्या शतगुणं यावन्निधानेनैव सारयेत्
॥८४||
सारिते जारणं कुर्याद् बंधनांतं च पूर्ववत् ॥
अयुतांशेन तेनैव तारं भवति कांचनम्
॥८५॥
फोटिवेधी रसः
अथवा पूर्वचूर्ण तु सहस्रगुणितं द्रुते ॥
स्वर्ण वाह्य क्रमेणैव तद्वीज जारयेद्रसे
॥८६॥
सहस्रगुणितं यावत् त्रिधा तेनैव सारयेत् ॥
सारित: जारयेत्पश्चात् पुनः सायं च जारयेत् .1८७॥
सप्तशंखलिकायोगात्सारितं जारयेद् बुधः ॥
मुखं वध्या रसं बच्चा कोटिवेधी भवेदसः ॥
क्रामणेन समायुक्तं चंद्रार्क कांचनं भवेत्
९॥
॥ इतिस्वर्णरोप्ययोजजारणयोगेन वेधः ॥
शतवेधी तारयोजम् वेधः १
विमला तालकं तीक्ष्णं भागरया विचूर्णयेत् ।।
मूपायां इंदलिप्तायां तत्वोटं मुविचूर्णयेत्
॥९॥
अम्म पुटे पच्यादित्येवं पंचधा पुटेनू ।।
तार दशगुणं या वालगृर्ण क्षिपन्तिान
॥९॥
एतद् बीनं समं मूने जारगेपलमा ।।
ववस्नु वारपीजेन सारयेत्सारणानयम्
॥१२॥

·॥१३॥
॥१४॥
॥१५॥
॥१६॥
॥९७॥
॥ रसरत्नाफरांतर्गत वादिसण्डे चतुर्दशोपदेशः १४ ॥
तेनैव तु शतांशेन द्रुतं तानं तु पेधयेत् ॥
शंखकुंदेन्दुसंकाशं तारं भवति गोभनम्
शतवेधी तारवीजम् वेधः २
मृतयंग तालसत्वं समं चूर्ण प्रकल्पयेत् ।।
द्विरष्टगुणितं तारे वाहयेत्तं धमन् धमन्
तद्वीजं जारयेत्सूते यावद्दशगुणं क्रमात् ।।
ततस्तं तारवीजेन सारयेत्सारणात्रयम्
सहस्रांशेन चानेन ताम्रवेधं प्रदापयेत् ॥
तत्तानं जायते तारं शंखकुंदेन्दुसन्निभम्
शतवेधी तारपीजम् ३
श्वेताभ्रतालयोः सत्वं रसशस्य च सत्वकम् ॥
चतुर्य तारमाक्षीकं समं चूर्ण प्रकल्पयेत्
चूर्णतुल्यं वंगचूर्ण सर्वमेकन तं धमेत् ॥
द्वंद्वमेलापलिप्तायां जातं खोटं विचूर्णयेत्
अम्लपिष्टं पुटे पच्यादित्येवं पंचधा पुटेत् ।।
तच्चूर्ण वाहयेत्तारे यावद्दशगुणं धमेत्
तत्तारं रसराजस्य समं जार्य क्रमेण वै ।।
पूर्ववञ्च विधा सार्य शतवेधी भवेद्रस:
तारंवीज दशसहस्तवेधी
एवं सत्वाभ्रसत्वं(?) च चूर्ण इंद्रं च पूर्ववत् ॥
पादांशं तालकं दत्वा अम्लैः पिष्टवा निरुध्य च
पचेत्पंचपुटैरेवं तारे वाह्यं द्विपड्गुणम् ॥
एतद्वीजं समं जार्य प्रत्येकं दशभागकम्
वंगं श्वेताभ्रसत्वं च प्रत्येकं दशभागमम् ।।
ताराख्या विमला तीक्ष्णं प्रत्येक पंचभागिका
द्वंद्वमेलापलिप्तायां मूपायां तं धमेद् दृढम् ॥
अम्लपिष्टं पुटे पाच्यं पंचवारं पुनः पुनः
तद्वाचं तारमागस्य तारचूर्ण क्षिपन् क्षिपन् ।
वद्वीनं रसराजस्य जार्य शतगुणं कमातू
॥९॥
॥२९॥
॥१०॥
॥१०॥
॥१०२॥
॥१०॥
॥१०॥
॥१०५॥

·॥ रसशाला औपधाश्रम, गोंडल काठोआघाड, ग्रन्थमाला, अन्यांकः ९॥ १२१
सारयेत्तारवीजेन विधिना सारणारयम् ॥
अनेनैवायुतांशेन द्रुतं तानं तु षेधयेत् ॥
जायते रजतं दिव्यं शंखकुन्देन्दुसनिभम्
॥१०६॥
इत्थं रसे फनकीजमनंतयोगैः
कृत्वा मिपा वमखिलं विधिवच जार्यम् ॥
तेनैव हेमनिचयं रजतं च कृत्वा
दारिद्यदाहमसिलेषु जनेषु कुर्यात्
॥१०७॥
इतिश्री पार्वतीपुत्र नित्यनाथसिद्ध विरचिते रसरत्नाकरांतर्गते वादिसण्टे
ऋद्धिखंडापरनामके द्वंद्वसत्वादि बीजजारणं हेमजारणं हेमतारफरणं नाम
॥ चतुर्दशोपदेशः १४ ॥
1
॥१॥
॥२॥
॥ अथ श्री वादिखंडे पंचदशोपदेशः ॥
चीजसाधनमनेकयोगतो गर्भयोग्यमय रंजने दितम् ।।
जारितस्य नरपारदस्य वै तत्समस्तमधुना निगयते
॥ अथ गर्भद्रायणयोग्य पोजकरणम् ॥
योजसाधनम् १
गंधर्फ मासिकं नाग सबै तुल्यं विचूर्णयेत् ॥
निगुणं वाहयेत्स्वर्ण दापितं तु धमन् धमन्
पूतिवीन (पतिमीन) मिदं स्मूलं गर्भे द्रावि वत्सगाव
चीजसाधनम् २
नागं स्वर्ण समं ताप्यं गिलाचूर्ण तिपन् क्षिपन् ।
जीणे नागे पुनर्देयं एवं पारनयं शनैः ।।
एतद् चीज द्रवत्यैर रसगर्भे तु मदनातू
पोजसाधनम् ३
ताप्यसत्वं मुरणं च धमेनाप्यं क्षिपक्षिपन् ।
इस्पेवं निगुणं याचं ताप्यसलं च हाटके ।
बबीनं रसराजस्य गर्भ द्राति तन्मणम्
पोजलाधनम्
वाप्यसत्वं मुरर्ण च समांश द्वारपेनवः ।।
॥४॥
॥५॥

·१२२
॥६॥
॥७॥
॥८॥
॥९॥
॥१०॥
॥११॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गते धादिसण्हे पंचदशोपदेशः १५ ॥
कंटवेधीकृतं पतं गंधेन लवणेन च
क्षिप्त्वा साम्लेन तत्पच्यात्पुटे हेमावशेपितम् ॥
एतद्वी रसेन्द्रस्य गर्भ द्रवति मर्दनात
वीजसाधनम् ५
संघोन समं ताप्यमम्लैमर्ये पुटे पवेत् ॥
पुनर्मद्य पुनः पाच्यं याववादशवारकम्
अस्य तुल्यं मृतं नागं सर्वमम्लेन पेपयेत् ॥
अनेन स्वर्णपत्राणि लिप्त्वा लिप्त्वा धमेद् दृढम्
द्रुतं च चापयेतं तु सप्तवारं पुनः पुनः ॥
एतद्वीजं रसेन्द्रस्य गर्ने गवति मर्दनात्
॥ इति गभद्रायफयोग्य बोजकरणम् ॥
बीजसाधनम् ६
शिला सौवर्चलं ताप्य गंधकासीसटकणम् ॥
मर्दयेचणकाम्लैश्च सर्वमेतद्दिनावधि
रसस्यैतत् पोडशांशं दत्वा वीजं च दापयेत् ॥
मुच्यते यत्र यत्रैव तत्तद् द्रवति तत्क्षणात्
इति गर्भद्रावक योगः
गर्भद्रावित बीजस्ते ग्रासः
अपामार्गपलाशोत्य भस्मक्षारं समाहरेत् ॥
टंकणं च यवक्षारं कासीसं च सुवर्चलम्
सामुद्रं संयवं राजी माक्षिकं नवसारकम् ॥
कर्पूरं कांजिकं तुल्यं स्नुह्यक्षीरमर्दितम्
मृपालेपमनेनैव कृत्वा कुर्याद्विडेन च ।।
लेपमंगुलमानेन मूपायंत्रमिदं भरेव
गर्भद्रावितमीजानु मूतमत्र विनिक्षिपेत् ॥
रुध्यो स्वेचं दिनैक तु कारीपानी ग्रसत्यलम्
रसरंज १ (अथ रंजमधीजम)
ताप्यसत्वाभ्रयोः सत्वं द्वंद्वितं द्रावयेत्पुनः ।।
मृतशुल्वं ताप्यचूर्ण तस्मिन्वाह्यं शनैः शनैः
त्रिगुणे वाहिते तस्मिन् रंजितं वाहितं तु तत् ।।
॥१२॥
॥१३॥
॥१४॥
॥१५॥
॥१६॥
॥१७॥
॥१८॥

·॥ रसशाला औषधाश्चम, गोंडल काठीमावाड, ग्रन्थमाला, अन्याफः ९ ॥१२३
॥१९॥
॥२०॥
॥२१॥
॥२२॥
रसरंजकम् २
गोमूनै रक्तवर्ग तु पिष्ट्वा तेनैव भावयेत् ॥
हिंगुलं माक्षिक गंधं शिलाचूर्ण समं समम्
भावितं सप्तवाराणि शोप्यं पेप्यं पुनः पुनः ।।
तीक्ष्णं तानं समं चूर्ण्य पूर्ववद् द्वंद्वमेलितम्
तस्मिन् द्रुतं पूर्वचूर्ण चापयित्वाय सेचयेत् ॥
रक्तवर्गसमायुक्ते तैले ज्योतिष्मतीभवे ॥
इत्येवं दशधा कुर्यात्स्यादिदं रसरंजकम्
रसरंजकम् ३
रक्तवर्गेण गोमूत्रैर्भावयेदरदं निधा ॥
समांशे विमले ताने द्राविते वाहयेद्धमन् ॥
सप्तधा दरदं तं तु स्यादिदं रसरंजकम्
रसरंजकम् ।
स्वर्णनागं व्योमसत्वं समांशं द्वंद्वमेलितम् ।।
शिला गैरिक माक्षीकं रसर्फ रक्तवर्गकम्
समांशं चूर्णयेत्सर्व वापो देयो ह्यनेन वै ॥
पूर्वद्वितखोटस्य द्रावितस्य पुनः पुनः
दशवारं कृते चापे रंजकोयं रसस्य च
नागवेधः
यवचिंचारसैर्भाच्या रक्तवर्णा मनःशिला ॥
विंशवारं प्रयत्नेन तेन फल्न लेपयेव
नागपत्रं पुटे पच्याद् यापच्चूर्णमुपागतम् ॥
रसकस्य तु भागांस्त्रीन्भागकं दरदस्य च
शिलपविताणां च नयापरमेसभागका ॥
पेपपेन्मातुलुंगाम्लैस्तेन पलेन खेपयेत्
मृपागहें सिपेत्तत्र पूर्वनाग क्षिपेततः ॥
द्रुतं यावत्समुत्य लिप्या मृषां पुनर्धमेनू
इत्या सप्तघा धाम्यं नागं वर्णनिभं भरेत् ।।
प्रावणं जार वेध (महनवेधी)
पीवाभ्रकस्य सत्वं तु पूनागं च तत्समम्
॥२३॥
॥२४॥
॥२५॥
॥२६॥
॥२७॥
॥२८॥
॥२९॥
॥३०॥

·૧૨૭
॥३१॥
॥३२॥
॥३३॥
॥३४॥
॥३५॥
॥३६॥
॥ रसरत्नाफरांतर्गते धादिखण्टे पंचदशोपदेशः १५ ।।
द्वंद्वितं पूर्वयोगेन ह्यभिपिक्तं च कारयेत् ।।
समुखे सूतराजे तु पूर्ववत् पड्गुणं क्रमात
ततस्तस्य रसेन्द्रस्य गर्भद्रावणवीजकम् ॥
पादांश दापयेत्खले मातुलंगद्रवैः सह
मर्दयेचणकाम्ला गर्भद्रावणकेन वा ।।
द्रवत्येव तु तद्गर्भे मुपायंत्रेथ जारयेत् ॥
इत्येवं द्रावितं जार्य यावद् वीजसमं रसे ।।
सारणादित्रयेणांतं पूर्ववत्कारयेत् क्रमात
तारारिष्टमहिं शुल्वं यथेष्टैकं तु वेधयेत् ॥
सहस्रांशेन तेनैव दिव्यं भवति कांचनम्
सहस्रवेधी रसः
स्वर्णेन द्वंद्वितं वजं पूर्ववच्चाभिपेकितम् ॥
जारयेत्समुखे सूते समांशं अभ्रसत्यवत्
जारित जारयेत्तेन स्वर्णवत्रेण वै विधा ।
मुखं वध्वा रसं वध्या कामणेन तु योजयेत् ॥
चंद्रार्के तु सहस्रांशं दिव्यं भवति कांचनम्
गंधनागद्रुतिः
कृपस्य मूत्रमादाय गजस्य महिपस्य वा ॥
तन्मध्ये सूतनाग तु दाचितं सप्तया सिपेत्
ततस्तस्यैव पत्राणि कंटयेध्यामि कारयेत् ।।
गंधकं चूर्णितं शुद्ध पत्राणां तु चतुर्गुणम्
अलक्तकेन संसिक्तं कार्पासपत्रवत्कृतम् ॥
तस्य शुप्कैस्य पृष्ठे तु नररोमाणि दापयेत्
तत्पृष्ठे चूर्णितं गंधं ततो नागदलानि च ॥
गंधक नररोमाणि तत्कासिं च पृष्टतः
अनेन कारयेर्ति बहिः सूत्रेण घेष्टयेत् ॥
करंजलमध्ये तु दशरात्रं तु धारयेत्
प्रज्वाल्य चोभयाग्रे तु द्रुतं तैलं समाहरेत् ॥
भाण्डे सकांनि चैव तस्मादुद्धृत्य रसयेत् ॥
॥३७॥
॥३८॥
॥३९॥
॥४०॥
॥४१॥
॥४२॥

·॥ रसशाला भीषधाश्रम, गांडल काठोआपाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ १२५
॥४३॥
॥४४॥
॥४५॥
॥४६॥
॥४७॥
॥४८॥
काचकूष्यां प्रयत्नेन गंरनागद्रुतिस्त्वियम्
तत्र पूर्वरसशोधनम्
शुद्धसतं दृढं मधु रजनीचूर्णसंयुतम् ॥
चूर्ण यावद् भवेत्कृष्णं झालयेदुष्णाजिकैः
एवं त्रिसप्तधा कुर्याचतो जारणमारमेतू ।।
पश्चात् गधनागदुतिजारणा
अम्लैमनःशिलां पिष्टवा तेन लेप तु कारयेतू
गोस्तनाकारमूपायामस्यां पूर्वरसं क्षिपेत् ॥
चतुःषष्ठवंशतः पूर्वा देया गंधतिः क्रमात
रुध्या मृपां विशोप्याथ गर्ने गोमयपूरिते ॥
मूपाधू विन्यसेत्तर करीपतुपाहना
कपोताख्यं पुटं देयं स्वांगशीतं समुद्धरेत् ॥
दद्यादजीर्णशंकायां सिंहवल्लीरसस्य तु
चतुर्विदुममाणं तु तद्वद्गते पुटे पचेत् ।।
एवं पुनः पुनर्जाय गंधनागद्रुतिः क्रमात
त्रिगुणं जारितः सूतो भवेजांवृनदप्रभः ॥
अस्य सूतस्य पादांश पकी मुर्णितम् ॥
मर्दयेचणकोम्लेन यामाद् गर्भे द्रवत्सलम्
तेन जारितरसेन वेध
भूपायंत्रगतं द्राव्यं पूर्ववत् स्सेदनेन वै ॥
जीर्ण वीज पुनर्दया दाव्यं गर्भप जारयेत्
एवं पीज समं जार्य पार वा रंजने क्रयात् ॥
गर्भ द्वावणीनं या यथेष्टेकं तु जारयेत्
ततस्तु त्रिगुणं रीतिस्तार वाह्य धमन् धमन् ।
तारारिष्टं भवेत्तत्तु त्वा पर प्रलेपयेव
सक्षौद्र पूर्वमतेन द्वारिंशागेन तन्पुनः ॥
पेटयमदः पयादोलायो सानिक
दशाहाते समुदत्य दायित कांचनं भवेन्
एते व्योममस्यचारणजारर्ण
समुखे निर्मुसे पाय रसराजे तु जारपेव ॥
॥४९॥
॥५०॥
॥५१॥
॥५२॥
॥५३॥
1॥५४॥
॥५०॥

·॥५६॥
॥५७॥
॥५८॥
॥५९॥
॥६॥
॥ रसरत्नाफरांतर्गत वादिसण्डे पंचदशोपदेशः १५ ॥
पूर्ववद्वयोमचूर्ण तु चारितं जारयेत् क्रमात
चतुःपछिगुणं यावत्ततः सार्य च जारयेत् ।।
चारयेज्जारयेत्तद्वत् यावत पष्टिगुणं भवेत् ॥
ततो माक्षिकसत्वं च पादांशं तत्र जारयेत्
॥ इति चारण जारणम् ॥
गर्भ द्रावण
महारसैथोपरसयलिचित्सत्वमाहरेत् ॥
तन्मध्यगं तु पादांशं सूते दत्वा विमर्दयेत्
तप्तखल्वे चतुर्यामं गर्भद्रावकसंयुतम् ॥
तत्तत्सर्वं द्रवत्येव भूपायंत्रेय जारयेत्
इत्येवं सर्वसत्वानि द्रावयोगाश्च नारयेत् ॥
गर्भद्रावितानां जारणं
रंजित पक्कीजं च शुद्धं तानं च हाटकम्
गर्भद्रावणवीज च मृततीक्ष्णं समं समम् ॥
सर्व च मर्दितं खोटं कृत्वा धाम्यं पुनः पुनः
क्षिपेन्मासिकचूर्णं च ताने तीक्ष्णे क्षयं गते ।
समुद्धृत्य तु तद् धीजं पादांशं पूर्वपारदे
पूर्ववद् द्रावयेद् गर्भ मूपायरेथ जारयेत् ॥
द्वारिंशरद् गुणितं वीजे क्रमेणानेन जारयेत् ॥
जीर्णे गर्भ स्तं सूतं रंजयेत्तनिगयते
जारितानां पुनः रंजन
गंधेन यन्मृतं नाग पकवीजस्य साधनम् ॥
तन्नागं हेमसंतुल्यमंधमुपागतं धमेत्
तच्चूर्णमभिषिक्तं च पादांगं दापयेद्रसे ॥
मर्दयेदम्लवर्गण गर्भद्रावणान वा
तप्तखल्ये चतुर्याम भूपायंत्रेय जारयेत् ।।
अनेन क्रमयोगेन जारयेतं कलागुणम्
योजद्रायण रंजन सारण (कोटिधी)
मृतं शुलं मृत तीक्ष्णं स्वर्णे वाह्यं तु पद्गुणम् ॥
॥६॥
॥६२॥
॥६३॥
॥६४॥
॥६५॥
॥६६॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठियावाड, अन्यमाला,मन्यांक ९ ॥१२७ एतद् वीजं ततो जार्य क्रमाद्यावचतुर्गुणम् ॥३७॥ पूर्ववद् द्रावितं खल्ले मूपायंत्रे च पूर्ववत् ॥ बद्धरागस्तदा सूतो जायते कुंकुमप्रभः ॥६॥ इत्येवं रंजनं सूते कृत्वा सार्य विधा क्रमात् ॥ सारित जारयेन्मूने भूपायंत्रे पुटन्पुटन् ॥१९॥ जारितं सारयेत्पवात्सारितं चैव जारयेत् ।। अनेन क्रमयोगेन सप्तशंखलिफाक्रमात् ॥७॥ ततस्तस्य मुखं वध्वा पूर्ववद् बंधयेच तम् ॥ क्रामणेन समायुक्त कोटिभागेन वेधयेत् ॥ द्रुतं तानं तु तदिव्यं भवेत्स्वर्ण न संशयः ॥७१|| सहयोधी रसः हिंगुलोत्थितसूतं च भूनागैर्मर्दयेत् व्यहम् ॥ तप्तखल्ये ततः पात्यं ऊर्ध्वलग्नं समाहरेत् ॥७२॥ पादांश जारयेत्तस्य द्वंद्वितं व्योमसत्वरम् ॥ ततोमासिकसत्वं च पादांशं तन जारयेत् ||७३॥ पूर्ववद् द्वंद्वयोगेन मानापाकं च पूर्ववत् ॥ महारसैथोपरसैर्यत्सत्त्वं पावितं पुरा ७४॥ तत्सत्वं च पृथपाद एते दत्वा विमर्दयेत् ॥ तप्तसल्वे दिनैकं तु गर्भद्रावणसंयुतम् द्रवत्येव ततो जाय मूपायं तु पूर्ववत् ॥ जीणे जीर्णे पुनर्देयं प्रतिसत्वं क्रमेण चै ततस्तथैव पादांशं गर्भद्रायणीजाम् ॥ पूर्ववद् द्रावितं जार्य प्रमेणानेन पड्गुणं ॥७७॥ सारणादि कामणांतं तारे ये प्रदापयेत् ॥ सहस्रांशेन तत्स्वर्ण भन्नांबूनदप्रभम् [७८|| गधर जारणम् साफास्य पत्राणां कोमलानां हां हरेत् ।। दुवं च ग्रहमपुप्पाणां विष्णुशांताव तया वैरभिः शृदगं भावयेदिनमतम् ।।

·॥५६॥
॥५७॥
+
॥५८॥
॥५९॥
॥६॥
॥ रसरत्नाफरांतर्गत वादिखण्टे पंचदशोपदेशः १५ ॥
पूर्ववद्वयोमचूर्ण तु चारित जारयेत् कमात्
चतुःपष्ठिगुणं यावत्ततः सार्य च जारयेत् ॥
चारयेजारयेत्तद्वत् यावत् पष्टिगुणं भवेत् ।।
ततो माक्षिकसत्वं च पादांशं तत्र जारयेत्
॥ इति चारण जारणम् ॥
गर्भ द्रावणं
महारसैथोपरसैयत्किचित्सत्वमाहरेत् ।।
तन्मध्यगं तु पादांशं सूते दत्वा विमर्दयेत्
तसखल्वे चतुर्या गर्भद्रावक्संयुतम् ॥
तत्तत्सर्व द्रवत्येव मूपायंत्रेथ जारयेत्
इत्येवं सर्वसत्वानि द्रापयोगाश जारयेत् ॥
गर्भद्रावितानां जारण
रंजितं पकवीजं च शुद्धं ताने च हाटकम्
गर्भद्रावणवीजं च मृततीक्ष्णं समं समम् ॥
सर्व च मर्दितं खोटं कृत्वा धाम्यं पुनः पुनः
क्षिपेन्माक्षिकचूर्ण च ताने तीक्ष्णे क्षयं गते ॥
समुद्धृत्य तु तद् वीजं पादांशं पूर्वपारदे
पूर्ववद् द्रावयेद् गर्भे मूपायरेथ जारयेत् ॥
द्वात्रिंशरद् गुणितं बीज प्रमेणानेन जारयेत् ॥
जीर्णे गर्भ रतं सूतं रंजयेत्तन्निगयते
जारिताना पुन रजनं
गंधेन यामृतं नाग पकनीजस्य साधनम् ॥
तयागं हेमसंतुल्यमधमृपागतं धमेत
तच्चूर्णमभिपिक्त च पादांगं दापपेठसे ॥
मर्दयेदम्लवर्गण गर्भद्रावणन वा
तप्तखल्वे चतुर्यामं भूपायंत्रेय जारयेत् ॥
अनेन प्रमयोगेन जारयेत्तं क्लागुणम्
घौजद्रावणं रंजन सारण (कोटियेधी)
मृतं शु मृतं तीक्ष्णं स्वर्णे वाह्यं तु पड्गुणम् ॥
॥६॥
॥३२॥
॥६३३॥
॥३४॥
॥६६॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठियावाड, ग्रन्थमाला,प्रन्यांक ९ ॥१२७
एतद् वीजं ततो जायै क्रमाद्यायचतुर्गुणम्
॥६७॥
पूर्ववद् द्रावितं खल्वे मूपायंत्रे च पूर्ववत् ॥
वद्धरागस्तदा सूतो जायते कुंकुमप्रभः
॥१८॥
इत्येवं रंजनं सूते कृत्या सार्य त्रिधा क्रमात् ।।
सारितं जारयेन्मूत्रे भूपायंत्रे पुटन्पुटन्
॥६९॥
जारित सारयेत्सवात्सारितं चैव जारयेत् ॥
अनेन क्रमयोगेन सप्तशंखलिफाक्रमात्
ततस्तस्य मुखं यध्वा पूर्ववद् बंधयेच तम् ॥
क्रामणेन समायुक्त कोटिभागेन वेधयेत् ॥
द्रुतं तानं तु तद्दिव्यं भवेत्स्वर्ण न संशयः
७१॥
सहस्रवेधी रसः
हिंगुलोत्थितसूतं च भूनागैर्मर्दयेत् व्यहम् ॥
तप्तखल्वे ततः पात्यं ऊर्चलग्नं समाहरेत्
॥७२॥
पादांशं जारयेत्तस्य द्वंद्वितं व्योमसत्वकम् ।।
ततोमाक्षिकसत्वं च पादांशं तत्र जारयेत्
॥७३॥
पूर्ववद् द्वंद्वयोगेन मानापाकं च पूर्ववत् ॥
महारसैथोपरसैर्यत्सत्त्वं पावितं पुरा
७४॥
तत्सत्त्वं च पृथापादं सूते दत्वा विमर्दयेत् ।।
तप्तखल्वे दिनैकं तु गर्भद्रावणसंयुतम्
द्रवत्येव ततो जार्य मूपायंत्रं तु पूर्ववत् ॥
जीणे जीणे पुनर्देयं प्रतिसत्वं क्रमेण वै
||७६||
ततस्तथैव पादांशं गर्भद्रावणवीजकम् ॥
पूर्ववद् द्रावितं जार्य क्रमेणानेन पड्गुणं
॥७७॥
सारणादि कामणांतं तारे धं प्रदापयेत् ॥
सहस्रांशेन वत्स्वर्ण भवेजांनदमभम्
॥७८)
गधक जारणम्
शाकक्षस्य पत्राणां कोमलानां द्रवं हरेत् ॥
द्रवं च ब्रह्मपुप्पाणां विष्णुकांताऐवं तथा
द्रवैरेभिः शृद्धगंधं भावयेदिनसप्तमम् ॥
॥७९॥

·૨૨૮
||८||
॥८॥
॥८२॥
॥८३॥
॥८४॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्टे पंचदशोपदेशः १५ ॥
इष्टिकागर्भमध्ये तु मुशृद्धं पारदं क्षिपेत्
मुखं स्वच्छेन वस्त्रेण छादयेत्तस्य पृष्ठतः ॥
दशांश पूर्वगंधं तु दत्वा श्रायेण रोधयेत्
पृष्ठे लघुपुटं देयं जीणे गंधं पुनः क्षिपेत् ॥
तहज्जार्य पुटेनैव पुनर्दयं च गंधकम्
एवं जार्य समं गंधं ततो यंत्रात्समुद्धरेव ॥
अथवा गंधतुल्यं तु जार्य तेन रसस्य तु
जारयेत्पूर्वयोगेन काचप्यंतरेपि वा
इति गंधकजारणा
तस्य गंधजीर्णरसस्य जारणायोगेन कोटिवेधीकरणम्
अस्यैव रसराजस्य समांशं व्योमसत्वकम् ॥
द्वंदितं पूर्ववजार्य मात्रायुक्तिश्च पूर्ववत्
ततो रसफसत्वं च जार्यमष्टगुणं रसे ॥
तीक्ष्णशुल्वोरगं चैव क्रमादष्टगुणं रसे
प्रत्येकं जारयेद्यत्नादभिपितं तु पूर्ववत् ॥
पकवीज ततो जार्य द्वात्रिंशद्गुणितं क्रमात्
अथास्य रसराजस्य गर्भद्रावणयोजकम् ॥
वतखल्वे समं दत्वा गर्भद्रावकसंयुतम्
मईयेदिनमेकं तु गर्भे यति तद् द्रुतम् ॥
भूपायंत्रे ततो जार्य पूर्ववत्स्वेदनेन
तज्जीर्णे रंजक वीज तुल्यं दत्वाथ पूर्ववत् ॥
द्रावयेत् द्रवगर्भ तु तहज्जार्य क्रमेण वै
यावचतुर्गुणं यत्नाद् द्रुतं गर्भेय जारयेत् ।।
अनेन क्रमयोगेन भवेल्लाक्षानिभो रसः
ततस्तं पकबीजेन सारितं जारयेत् क्रमात् ।।
प्रतिसारणकं कुर्याजारपेचाय सारयेत्
सप्तशृंखलिकायोगान्मुसं ययाय बंधयेत् ॥
मामणेन समायुक्तं शुल्वे वे प्रदापयेत्
नागे वा फोटिभागेन दिव्यं भवति कांचनम्
॥८६॥
॥८७॥
1८८||
॥८९॥
॥९॥
॥९॥
॥२२॥
॥१३॥
॥९॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९ ॥१२९ ।
॥९५॥
॥६६॥
॥९७॥
॥९८॥
॥९९॥
॥१०॥
॥१०॥
रसबीजकरणम्
तितिणी ब्रह्ममाण्ट्रकी वैर्धान्याभ्रक क्रमात् ॥
मर्दयेत् त्रिदिनं चाथ भावयेत् तितिणीद्रयैः
धर्म दिनत्रयं यावत् शोप्यं पेप्यं पुनः पुनः ॥
मृत्खपरे शुद्धसतं क्षिप्त्या सोप्णं तु कारयेत्
गंधकं त्रुटिमानं तु पूर्वाभ्रं त्रुटिमानकम् ।।
दत्वा दत्वा च मृदग्नौ पचेत्स्यादभ्रपिष्टिका
एकवीरारसैर्भाव्यं गंधं धर्म त्रिसप्तधा ॥
तं गंधक स्निग्धभाण्डे द्राव्य मृमिना क्षिपेतू
तन्मध्ये पूर्वपिष्टिं तु दोलायंत्रे विधौ पचेत् ॥
पड्गुणं जारयेदेवं गंधक मृदुवहिना
तसं भागमेकं तु पनववीजस्य पोटश ॥
भागा सुरंजितस्यैव चूर्णोकृत्वाथ द्वंद्वयेत्
पूर्ववद् द्वंद्वलिप्तायां मूपायां धमनेन च ॥
रसवीजमिदं ख्यातं चूर्णितं चाभिषेचयेत्
रसबीजस्य जारणम्
अथातः शुद्धस्तस्य काचकूप्यां गतस्य च ॥
पूर्ववद् भावितं गंध जार्य तस्यैव पड्गुणम्
जारयेद्वा तुलायंत्रे गौरीयंत्रक्रमेण वै ॥
तस्यैव रसराजस्य पादांशं रसवीजकम्
पूर्ववद् द्रावयेद् गर्भ मूपायंत्रेय जारयेत् ॥
अनेन क्रमयोगेन द्राव्यं जार्य पुनः पुनः
द्विरष्टगुणितं यावद् रसपी रसस्य वै
तेन महसवेधः
भागद्वयं शुद्धतारं भागैकं शुद्धहाटस्म् ।।
समावर्त्य तु तत्पनं कृत्वा पूर्व रसेन ये
लेपयेन्मधुनाक्तेन सहस्रांशेन तत्पुनः ॥
घेष्टयेदजैः पलायंने सगनिके
दशाहं पाचितं द्राव्यं दिव्यं भाति यांचनम्
पति रसेगंधफवारणपूर्यफसत्ययोजनारणादियोगेन येधः ॥
॥१०२॥
॥१०३॥
॥१०॥
॥१०५॥
॥१०६॥
॥१०७॥

·॥१०८॥
॥१०९॥
॥११०॥
॥१११॥
॥११२॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्टे पंचदशोपदेशः १५ ॥
समुखेरते जारणवेध.-कोटिवेधी
सुशुद्ध नागचूर्ण तु पूर्ववच्चाभिपेकितम् ॥
समुखे सूतराजेन्द्र जारयेद्रभ्रसत्वयत्
पत्रिंशगुणितं योवत्तावजार्य क्रमेण वै ॥
गर्भद्रावणवीजं च पूर्ववद् द्वावितं कमात्
जारयेत्रिगुणं तस्य वीज यद्रंजकं पुनः ॥
समं जार्य पुनः जायें पानीजेन वै क्रमात
सप्तशृंखलिकायोगान्मुखं रध्वाथ बंधयेत् ॥
क्रामणेन समायुक्त कोटिधी भवेद्रसः
फोटिवेधी रस रोप्यकरणम्
नागवज्जारयेद् यंग पर्तिशगुणितं क्रमात् ।।
पूर्ववद्रावितं गर्भ तारपीजं तु जारयेत्
त्रिगुणं तु भरेद्यावत्ततस्तेनैव सारयेत् ॥
सप्तशृंखलिकायोगान्मुसं बचाय बंधयेत्
प्रामणेन समायुक्तं ताने धं पदापयेत् ।।
कोटिभागेन तत्तारं भवेदेन्दु सन्निभम्
कोटिवेधी रस. (ताने नागे वेध )
समुखे निर्मुखे वाथ मृतराजे तु जारयेत् ॥
द्वंद्वितं व्योमसत्वं तु याबदष्टगुणं तथा
ततो रसमसत्वं च जार्यमष्टगुणं तथा ॥
पक्वीनं समांश च नारयेदभ्रसत्यरत
स्वर्णेन इंद्वित वनं समाशेन नु जारयेत् ॥
पूर्ववत्कच्छपे यंत्र विडयोगन वै तथा
गर्भद्रावणवीज च पादांग ताखल्वर ॥
मर्दयेन्मालिंगाम्लग) द्रवति तन्क्षणान्
गर्भद्रारणयोग या दत्वा पति मर्दनान् ॥
मुपायंत्रेण तन्न्तं पचेकारीपरहिना
जीने यीनं पुनाव्यं नाग्येद् द्रापर्यन्पुनः ॥
एवं पर्गुणं जार्य गर्ने द्रावणीमरम्
॥११३॥
॥११॥
॥११५॥
॥११६॥
॥११७॥
॥११८॥
||११९॥
॥१२॥

·॥ रखशाला औषधाश्रम, गांडल काठियावाड, ग्रन्थमाला,ग्रन्यांक ९॥१३१
ततस्तु रंजक वीजं तद्वजार्य समं क्रमातू ।।
सारणादि क्रामणांत पूर्ववत्कारयेत्क्रमात
॥१२॥
तारे ताने भुजंगे वा कोटिभागेन योजयेत् ॥
करोति कनकं दिव्यं देवाभरणमुत्तमम्
॥१२२॥
धूमवेधी रस
समुखे सूतराजेन्द्र जारयेदभ्रसत्ववत् ॥
स्वर्णादिमुण्डपर्यतं अटलोहं पृथक् क्रमात
॥१२३॥
प्रत्येकमष्टगुणितं अभिषेकं च पूर्ववत् ॥
अभ्रादिसत्वं यत्सर्व प्रत्येकं त्रिगुणं क्रमात
॥१२४॥
पृथग्जार्य कूर्मयंत्रे विडयोगेन पूर्ववत् ॥
ततस्तु पादपादांशं गर्भद्रावणवीजकम्
॥१२५||
पूर्ववद्वा वितं जार्य त्रिगुणं तु यदा भवेत् ॥
ततस्तु पक्कवीजेन सारयेजारयेत्रिधा
॥१२६॥
इत्येवं सप्तधा कुर्यान्मुखं वध्वाथ बंधयेत्
धूमावलोकवेधी स्यात्तानं भवति कांचनम्
॥१२७॥
एवं चारणजारणं बहुविधं कृत्वा रसे संक्रम
गर्ने द्रावणवीजकं च विधिना गर्ने द्रुतं कारयेत् ॥
जीणे रंजनसारणामुखमथो वध्वाथ बवा रसं
कुर्यात्कांचनमभ्रमेरुसदृशं दानाय भोगाय वै ॥१२॥
इतिश्री पार्वतीपुत्र नित्यनाथसिद्ध विरचिते रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्टे
ऋद्धिखंडापरनामके जारणादिगर्भद्रायणं नाम पंचदशोपदेशः १५ ॥
॥ अथ श्री वादिखंडे पोडशोपदेशः १६ ॥
यासां छेदेन रक्तं प्राहति सततं मायशो रक्तभूमौ ।
संग्राद्या भूलतास्ता विषहग्धनदं पातयेत्तेपु सचम् ॥
तुयुक्तथा पारदेन्दे चरति यदि समं सोरणास्र्मयोगै-
दोयं कोटिवेधी समरविरजते योनवेद् भास्कर वा
॥१॥

·ઉરૂર
॥२॥
॥ रसरत्नावरांतर्गते चादिसण्डे पोडशोपदेशः १६ ॥
भृनाग सत्यम् १
भूलता कांतपापाणं चूर्ण कृत्वा समं समम् ॥
तत्सत्वमभ्रवद् ग्राह्य तनत्यैरौपधैः सह
थूनाग सत्वम् २
सौवीरं कांतपापाणं तीक्ष्णं पापाणचूर्णकम् ॥
एतेषां तुल्यभूनागचूर्णमेकन क्ल्पयेत
अभ्रवद् ग्राहयेत्सत्वं तवत्यैरोपवैर्वमन्
भूनागसत्यम् ३
कांतपापाण सौवीरचूर्ण स्याभूलतासमम् ।।
अभ्रवद्राहयेत्सत्वं रसराजस्य चम्
॥३॥
॥४॥
.
भृनागसत्यम् ४
॥६॥
॥७॥
॥८॥
सौवीर कांवतीक्ष्णानां चूर्ण भूनागमृत्समम् ॥
धार्य भाण्डे क्षिपेत्तस्मिन् सजीवा भूलता पुनः
उदकैः सेचयेन्नित्यं यावत्तद्भक्षयंति वै ॥
तत्सत्वं अभ्रवत्पिडं वध्वा सत्तं समाहरेतू
भूनागसत्यम् ५
वांतपाषाणचूर्ण तु भूलताचूर्णसंयुतम् ॥
अजामूखिसप्ताह भावयेदातपे खरं ॥
तपिंड धारयेत्योष्टयां सत्व ग्राह्यं मुशोभनम्
भूनागसत्यम् ६
गोमूत्रं रजनी राजी लवणं क्रकयेत्समम् ॥
तेन सिंच्यातु भूनागं सरे धर्मे द्रात्यलम्
पंकुष्ठं तद्वं तुल्य कृत्या सन्द समाहरेत् ॥
व्योममत्कमयोगेन रसस्परं भवेत
भूनागसत्यम् ७
गंधर्फ रस चूर्ण्य भूलताचूर्णतुल्परम् ।।
वनमूपांधितं ध्मात मत्व भनि गोमनम्
एतत्सत्व विधि पूपिचाभिपस्तिम्
॥ इति भूनागसत्यपाननविधि ।
॥९॥
॥१०॥
॥११॥
॥१२॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआघाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ १३३
भूनागतेलम्
दिन भूनागसंतुल्यं मद्य सौवीरमंजनम् ॥
पंचमाहिपसंमिश्रं कृत्वाथ चटकीकृतम् ॥
तस्मात्पातालयंत्रेण तैलं ग्राह्यं पुटेन वै
॥१३॥
भूनागतैलम्
भूलतास्तु गवां मूत्रैः क्षालयेत्ताभिराहरेत् ॥
तैलं पातालयंत्रेण तत्तैलं जारणे हितम्
॥१४॥
गुह्यसूतः ( अस्य जारणेन कोटिवेधः भवति
तप्तखल्वे शुद्धमृत जीवनागसंयुतम् ॥
त्रिदिनं मर्दयेगाहें तत्समस्तं समुद्धृतम्
॥१५॥
भूनागचूर्णयुक्तायां मूपायां सन्निवेशयेत्
तदूर्ध्व भूलताचूर्ण दत्वा रुध्याय शोपयेत्
॥१६॥
गर्तान्तमयं सार्ध क्षिप्त्वा मूपां निवेशयेत् ॥
पादमात्रं तु तां गर्म करो तुपवहिना
॥१७॥
पुरे पच्यादिनै तु समुद्धत्वाथ दापयेत् ॥
ऊधिो भूलतापूर्ण दत्वा तत्पुटे पचेत्
॥१८॥
मासमात्रमिदं कुर्याद्भवेदग्निसहो रसः ॥
जारते मृर्तिवद्धस्य राक्षसो घडवामुखं
॥१९॥
असते सर्वलोहानि सत्यानि विश्विानि च ।।
वज्रादि सर्वलोहानि दत्तानि च मृतामि च ॥
गुह्यसूतमिदं स्यातं वक्ष्यते चास्य जारणाम्
॥२०॥
गुधमृतजारणम्
॥२१॥
अस्यैव पोडशांशेन दत्वा भूनागसत्वकम् ॥
तप्तखल्चे दिनं मद्य ततः सिद्धनिडान्वितम्
भूनागतैललिप्तायां भूपायां तन्निीगयेत् ॥
रुषा स्पेयं करीपानी जीर्णसतं च पूर्यचन्
दला मर्य सप्तखसे विडं देयं दांग्रतः ॥
पूर्वपल्लिसम्मायां नारयेस्सेदनेन के
एवं सतं समं जार्य पूरिकन्व्पेन वा ॥
||२२||
॥२३॥

·॥२४॥
॥२५॥
॥२६॥
॥२७॥
॥२८॥
॥२९॥
॥३०॥
॥रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्टे पोडशोपदेशः १६ ॥
गर्भद्रावण वीजं च पूर्ववत् पड्गुणं शनैः
जारयेद् द्रावित गर्ने मुपायंत्रे तु पूर्ववत् ।।
ततस्तु रंजक वीज .जायमस्यैव पड्गुणम्
ततस्तु पक्कचीजेन सप्तशृंखलिकाक्रमात् ॥
सारणं जारणं कुर्यान्मुख वध्वा तु बंधयेत्
अनेन कोटिभागेन चंद्रा कांचनं भवेत् ॥
गुह्यसूतजारणेन कोटिवेधः
गुह्यसूत्र सुवर्ण च तुल्यगम्लेन मर्दयेत् ॥
यावद्
गोलं
तु तं कृत्वा सारणायां तु मध्यतः
द्वयोस्तुल्यं तु भूनागसत्वं मृपागतं द्रुतं ।
तस्मिन् सत्वे तु तं ढाल्यं सर्वं खोटं भवेतु तत्
भूनागतैललिप्तायां मूपायां चांधितं पुटेत् ॥
यावत्स्तावशेष स्यात्तावल्लघुपुटैः पचेत्
एवं पुनः पुनः कुर्यात् लिप्त्वा भूपागतं पुटम् ॥
अथवा विडलिप्तायां पायां चांधितं पुटेत्
यावत्सूतावशेष स्यात्नावल्लघुपुटैः पचेत् ॥
गर्भद्रावणवीजं च समं तस्यैव सारयेत्
सारणायंत्रमध्ये तु पूर्ववजारयेत्ततः ॥
ततो व्योमादिसत्वानि तुल्यतुल्यानि तस्य वै
मारितानि पृथग्भूयो जारितानि च कारयेत् ॥
वतस्तु रंजक वीजे सारितं तस्य जारयेत्
चतुर्गुणं यथापूर्व लिसम्पागतं पुटेत् ॥
तत्साय पश्यत्रीजेन यथापूर्व क्रमेण वै
सप्तखलिकायोगान्मुखं वध्वाध बंधयेत् ॥
कोटिभागेन तेनैव तानं भवति कांचनम्
गुह्याम्तेन शतधो रसः
भूनागसत्त्वसंतुल्यं गुह्यमूतं तु मर्दयेत् ॥
दिव्यौपधीद्रवमय तमसरे दिनत्रयम्
तत्सर्वं वजम्पायां रुघा संधि वियोपयेत् ॥
॥३१॥
॥३२॥
॥३४॥
॥३५॥
॥३॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीभावाड, ग्रन्थमाला, अन्यांकः ९॥ १३५ कारीपाग्नौ दिवारात्री त्रिशतं वा तुपामिना ॥३८॥ स्वेदयेन्मृदुपाकेन समुद्भत्याथ मर्दयेत् ॥ दिव्यौषधीद्रवैरेव तप्तखल्वे दिनावधि ॥३९॥ ततो रुध्वा धमेद् गाढं खोटं भवति तद्रसः ॥ गुह्मस्तं पुनस्तुल्यं दत्वा तस्मिन्दिननयम् ॥४०॥ मर्दयेत्स्येदयेत्तद्वद कुर्याद् बंधं च पूर्ववत् ॥ तुल्येन कांजिकेनैव सारयेचाथ तेन वै ॥ वेधयेच्छतभागेन चंद्रार्क कांचनं भवेत् ॥४१॥ ॥ इति भूनागसत्वगुह्यसताभ्यां हेमकरणम् ॥ अथ रक्तवैक्रांतयोगेन सस्वर्णेन जारितरसस्य अयुतवेधित्वम् रक्तवर्ण तु वैक्रांतं सुशुद्धं पलमानकम् ॥ च्याघ्रीकंदोदरे पच्याद् दोलायां हयमनकैः ॥४२॥ अर्धयामासमुद्धत्य व्याघ्रीकंदद्रवैः पुनः । भावयेत्सप्तधा धर्म पश्चात्तत्समकांचने ॥४३॥ शुद्धस्तं पलैकं तु त्रयमेकन मर्दयेत् ॥ व्याघीकंदद्वैश्वाश्वमूत्रैर्यामचतुष्टयम् ॥४४॥ तद्गोलं इंडिकायने याम लम्वमिना पचेत् ॥ उद्धृत्य मर्दयेद्यामं पूर्वद्रावैः समूनकैः ॥४५॥ शतं पलं स्वर्णपने अनेनैव तु लेपयेत् ॥ रुध्या लघुपुटैः पच्याविंशद्वारं पुनः पुनः ॥४६॥ व्याघाकंदवैवाश्वमूत्रश्चैव तु मर्दयेत् ।। एतत्स्वर्ण साभिषिक्तं सलात्समुखे रसे ॥४७॥ चारयेज्जारयेदेवं यावच्छतगुणं शनैः ॥ तसं चाश्वमूत्रेण व्याघीरंदरेण च ॥४८॥ चीजेंदिव्यौपधीनां च वसखले चिमर्दयेत् ।। निदिनांते समुदत्य वनमाथितं पुटेव ॥४९॥ दिवारात्री फरीपानी निरानं च तुपामिना ॥ एवं पुनः पुनः पुर्यान्मर्दन पुटपाचनम् सप्तधा तत्मयत्नेन तटसो म्रियते गुचम् ।।

·॥५१॥ ॥५२॥ ॥५४॥ ॥५५॥ ॥५६॥ ॥ रसरत्नापरांतर्गते वादिखण्डे पोडशोपदेश १६ ॥ अनेनैवायुताशेन बामणातेन वेधयेत् चंद्रार्फ वा द्रुत ताम्र नाग वा काचनं भवेत् ।। चारित पूर्वसूत यन्मारणेन विना तु तत् मारयेत्पकवीजानि निधा त जारयेत्क्रमात् ॥ पूर्ववद्वधनत्य च कृत्वा त प्रामणेन वै योजयेल्लसभागेन चद्रार्के दाविते तु तम् ॥ स्वर्ण भवति रूपाढय शभुना परिकीतितम् पीतवैक्रातयोगेन सस्वर्णन फोटिवेधी रस पीतवर्ण तु वैक्रात शुद्धं भाव्य दिनावधि व्याघ्रीद्रवा चमूनाभ्या ध्यानीकंदगत पचेत् दोलायने दिवारान समुद्धत्याथ चूर्णयेत् ॥ एतच्चूर्ण पलैक तु सूते दशगुणे क्षिपेत् व्याघ्रीकंदवैश्या चमूमय दिनावधि ॥ अनेन लेपयेत्स्वर्णपत्र शतपल पुनः वज्रमूपागत रमा निदिन तुपवह्निना ॥ स्वेदयेद्वा दिवारानी कारोपामारथोद्धरेत् व्याघ्रीकंदाश्चमूनाभ्या मर्य तद्वत्पुटे पचेत् ॥ एव शतपुरैः पक्व अभिषिक्त च कारयेत् समुखे रसराजेन्द्रे चार्यमेतञ्च गरयेत् ॥ व्योमसत्वरमेणैव यापत् शतगुणं शनैः मृपायरेथवा जार्य यथापूर्व क्रमेण वै ॥ तत्रस्थस्य रसेन्द्रस्य गर्भद्रावणवीजरम् पूर्ववद् द्रावित गर्ने क्रमानार्य चतुर्गुणम् ।। तत्रस्थं पक्कीजेन जारयेत्सप्तासरैः मुख पधा रस बया कोटिवेधी भवेद् रसः कृष्णपातजारणेन समुवर्णन शतपेधिरस -तारपरणं कृष्णवर्ण तु चैकात व्याधीक्दोदर क्षिपेत् ॥ अवमूर्दिन स्वेद्य तद्भागैक विपूर्णयेत् शुद्धमूतस्य भागैरं ताखले दिनावपिा ॥५७॥ ॥५८॥ ॥५९॥ ॥६॥ ॥६|| ॥६२॥ ६४॥

·मर्दितं कारयेद् गोल निर्मलेन न लेपयेत् ॥
रखशाला औषधाश्रम, गांडल काठियावाड, ग्रन्थमाला, प्रन्यांक ९॥ १३७
व्याघ्रीकंदद्रवैश्वाश्वमूत्रैश्चैव तु मर्दयेत्
॥६५॥
तारं दत्वा पडशेन पुनस्तद्वच मर्दयेत् ॥
सर्वतुल्यं पुनः सूतं दत्वा तत्रैव मर्दयेत्
॥६६॥
जातं गोलं समुद्धृत्य निगलेन तु लेपयेत् ॥
वज्रमूपागतं रुध्वा त्रिदिनं तुपवहिना
॥६७॥
स्वेदयेद्वा दिवारात्रौ निर्वाते करिपामिना ॥
उद्धत्य मर्दयेचौथ वीजैदिव्यौपधीद्रयैः
I૬૮
त्रिदिनं तप्तखल्वे तु इयमूत्रेण संयुतम् ॥
पूर्ववल्लेपितं रुध्वा तद्वत्पाच्यं पुटेन वै
॥९॥
अनेन क्रमयोगेन सप्तधा पाचयेत्पुटैः ॥
अनेन घेधयेत्तानं द्रावितं शतमांशतः ॥
पूर्ववत् क्रामणं दत्वा तारं भवति चोभनम्
॥७॥
श्वेत यैक्रांतयोगेन तारकरणम् लक्षवेधी रसः
श्वेतवर्ण तु वैक्रांतं सुशुद्ध पूर्ववत् क्रमात् ॥
रक्तवैक्रांतयोगेन तारं तेनैव मारयेत्
॥७१॥
तत्तारं जारयेत् सूते तद्वच्छतगुणैः शनैः ॥
तद्वन्मार्य पुटेनैव भवेदयुतवेधकः
७२॥
तद्वत्
वै तारवीजेन सारितं जारयेत्क्रमात् ॥
मुखं वध्वा रसं बचा लक्षवेधी भद्रसः
॥७३॥
द्रुते ताने मदातव्यं तत्तारं जायते शुभम्
तामवर्णक्रांतयोगेन स्वर्णकरणम् लक्षवेधी रस.
ताम्रवर्ण तु वैक्रांत शुद्धहिंगुलसंयुतम् ।।
मर्दयेदम्लवर्गण तप्तखल्वे दिनत्रयम्
७५॥
अनेन स्वर्णपत्राणि मलिप्तानि पुटे पचेत् ॥
॥७६॥
पचेत्सप्तपुटैरेवं तद्भस्म पलमानकम् ॥
शुद्धसूतपलैकं तु दिव्यौपनीद्रवैस्यहम्
रुध्वा दिनत्रयं स्वयं करीपनुपरहिना
||७८||
॥७४॥
समुद्धत्य पुनर्ममम्लबर्गेण संयुतम्
॥७७॥

·॥७९॥
॥८॥
॥८॥
॥८॥
11८३॥
॥४॥
.
||८५॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्टे पोडशोपदेशः १६ ॥
ततो दिव्यौपधीहावैमर्दितं निगलेन च ।।
रुघ्या लिप्त्वा धमेद् गाद बंधमायाति निथितम्
अनेन शतमांशेन तारं भवति कांचनम्
वैधातयोगेन मस्रवेधी रसः
रक्तक्रांतसत्वं तु सहहेम्ना तु चूर्गयेत् ॥
द्वंद्वमेलापलिप्तायां मूपायर्या चांधितं धमेत्
तत्सोटं वोभिपिक्तं तु समुखे जारयेट्से ॥
अभ्रसत्वप्रकारेण जारयेत्पारदं समम्
तसं पकचीजेन सारयेत्पूर्ववत्रिधा ॥
तद्वच जारणा कार्या मुखं वध्वाथ बंधयेत्
सहस्रांशेन तेनैव तारं भवति कांचनम्
रक्तयैक्रांतयोगेन सहस्रवेधी रस
रक्तवैक्रांतसत्वं च शुद्धसूतं समं समम् ॥
मर्य दिव्यौपधीद्रावस्तप्तखल्ये दिनत्रयम्
तवो निगललिप्सायां भूपायां चांधितं पुटेत् ॥
करीपानौ दिवारानौ निदिनं च तुपानिना
समुद्धृत्य पुनर्लेप्यं तद्गोल निगलेन च ॥
भूपांते लवणं दत्वा रुवा संधि विशोपयेत्
पुनश्च लवणं दत्वा रुवा संधि विशापयेत् ।।
लेपयेत् शंखचूर्णेन तां भूपां सतोगुलम् ॥
फोष्ठीयंत्रे हठाद् धाम्यं बद्धो भाति तद्रस:
तारे ताने भुजंगे वा सहस्रांशेन पेधयेत् ।।
जायते कनकं दिव्यं देवाभरणमुत्तमम्
चपलाभेदाः
रक्ता पीता सिता कृष्णा चपला तु चतुविधा ॥
वैगांतस्य प्रसारण शोध्याः स्यू रसरंधकाः
घपलायोगेन येथः
लोगली फरवीरानि गिरिवी च टंकणम् ॥
सौवीरांजनल्या नारीस्तन्पेन पेपयेत्
वजमूपोदरं वेन छेपयेत्सर्वांगुलम् ॥
॥८६॥
॥८७॥
11८८॥
॥८९॥
॥९॥
॥९॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआवाड, प्राथमाला, प्रन्यांकः ९॥ १३९
॥१२॥
॥९३॥
॥९४||
॥९५॥
॥१६॥
॥९॥
॥९८॥
चपला रक्तपीता का भागमेकं विचूर्णयेतू
सुवर्णभागाश्चत्वारो द्विभागं शुद्धपारदम् ॥
दिव्योषधीद्रवैर्मध सर्वमेतद्दिनत्रयम्
पूर्वमूपां निरुध्याथ छापाशुष्कं धमेदठात् ॥
वत्सर्वं जायते खोटं शतांशेन तु तेन वै
मुशुद्धं वेधयेन्नागं भवेद् गुंजानिभं तु तत् ॥
नागेनानेन शुल्वं तु शतांशेनैव घेधयेत्
अरुणाभं भवेच्छुल्वं तेन शुल्बेन वेधयेत् ।।।
शुद्धतारं शतांशेन तत्चारं कांचनं भवेत
तच जारणा कार्या मुखं वध्याथ बंधयेत् ॥
सहस्रांशेन तेनैव तारं भवति कांचनम्
मुशुद्ध पेधयेन्नागं भवेद्गुंजानिभं च तत् ॥
नागेनानेन शुल्वं तु शतांशेनैव धयेत् )
चपलायोगेन शतवेधी रसः
पड्भागं चपलाचूर्ण तारं स्यात्सप्तभागकम् ॥
भागाष्टकं सुवर्णं च नवभागं च पारदम्
सर्व दिव्यौपधीद्रावैर्मदैयेदिवसत्रयम् ॥
वद्गोलं निगलेनैव सर्वतो लेपयेद् धनम्
लांगली करवीरामि प्रधविष्ठा समं समम् ।।
पेपयेन्मातुलिंगाम्लैस्तेन मूर्पा प्रलेपयेव
तद्रुध्वा पूर्ववोलं धमेखोटं भवेत्तु तत् ॥.
तेनैव तु शतांशेन नागेधं प्रदापयेत्
तेन नागेन शुल्वं च शतांशेनैव धयेत् ॥
ताप्रेण घेधयेत्तारं पूर्ववत्कांचन भवेद
चतु.पष्ठिवेधी रसः
पलैक शुदरतं च काचपाने विनिक्षिपेत् ॥
पूर्ववजारित गंधं तिपेचस्मिन्पलनयम्
जंबीराणां द्रवं दत्वा गंधतुल्यै गर्नः पवेत् ॥
वालुकाभाण्डमध्ये तु यावजीर्यवि गंधकम्
॥९९||
॥१०॥
॥१०॥
॥१०२॥
॥१०॥
॥१०मा
॥१०५॥

·॥१०६॥
॥१०॥
॥१०८॥
॥१०९॥
॥११०॥
॥१११॥
॥ रसरत्नावरांतर्गते धादिखण्टे पोडशोपदेशः १६ ॥
पूर्वसंस्कृतधान्यानं पलमैकं च तन वै ॥
क्षिप्त्वा जवीरनीरं च विडं दत्वाथ पाचयेत्
जीणे यावद् भवेत्तत्तु धम्लं तापक्षिपन्पचेत् ॥
तस्मिन्स्वर्ण पलैकं तु चूर्णितं चाभिषेकितम्
क्षिपेचस्मिन्विर्ड चाथ देयं जंगीरसंयुतम् ।।
पचेन्जीर्ण भवेवायत्तत्रैव मृदुवतिना
विडमम्लं क्षिपन्नेव जीणे चोद्धृत्य मर्दयेत् ॥
त्रिदिनं तप्तखल्वे तु दिव्यौपधीद्रवैयुतम्
मूलमीचरलिंग्युत्थ शिगमूलं च पेपयेत् ।।
वज्रमूपामनेनैव लिप्त्वा पूर्वरसं क्षिपेत
रुत्वा से करीपानावहोरागात्समुद्धरेत् ॥
पूर्ववन्मर्दितं रुध्या धोद् बद्धो भवेद्रसः
चतुःपष्टितमाशेन दत्ते तारमनेन वै ॥
वेधयेजारयेद् दिव्यं कांचनं सिद्धसमतम्
गंधकजारणाममेण येध.
शतनिफ शुद्धमूतं दशनिफ तु गंधरम् ॥
क्षणं फयाद्रवैये पातनायंगं पद
ऊर्चलग्नं समादाय गंधकं दशनिपरम् ॥
दत्त्वा मर्य पुनस्तद्वयने पच्या समुद्धरेत्
एवं पुनः पुनः कुर्यादेश शितिगारकम् ॥
गौरीयं तु तत्सूतं क्षिप्त्वा देयं तु गंधरम्
भावितं पूर्वयोगेन विंगत्यंशेन चूर्णितम् ॥
रवा लघुपुटे पच्यानीणे गंध मदापयेत्
एवं पुनः पुनयि यथाशतितमेण वै ।
जीर्णे शतगुणे गरे शतवी भोसः
सहस्रगणिते जीर्णे सहसांशेन पेधोत् ॥
लक्षजीणे लक्षरेपी कोटिरेरी भद्रस:
जीर्ण कोरिगुणे गरेप्पेव म्यादुचरोनरम् ॥
सारयेत्पफबीजेन पूर्ववनारयेत्रमात्
॥११२॥
॥११॥
॥११४॥
॥११५॥
॥११६॥
॥११७॥
॥११८॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआपाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ १४१
मुखं वध्वा रसं बचा तारे , पदापयेत् ॥
जायते कनकं दिव्यं देवाभरणभूषणम्
॥१२॥
॥ इति गंधकजारणवेधः ॥
भूसत्वकैः परमगुह्यतमैः ससूतक्रांतकैः सचपले रसगंधकैश्च ॥
दृष्ट्वानुभूय सकलं सुखसाध्ययोगः सम्यक सुवर्णकरणं गदितं सुधीनाम् ॥१२॥
इतिश्री पार्वतीपुत्र नित्यनाथसिद्ध विरचिते रसरत्नाकरांतगते यादिखण्डे
ऋद्धिखंडापरनामके भूनागसत्यादि सिद्धयोगैः स्वर्णकरण नाम
षोडशोपदेशः १६ ॥
॥ अथ श्री वादिखंडे सप्तदशोपदेशः १७ ॥
वज्राभ्रसत्ववरहाटकलोहजालं
कुर्याद दतं यभ किलबंधयोग्यम् ॥
नानाविधैः सुगमसंस्कृतयोगराज-
स्तक्ष्यते परमसिद्धिकरं नराणाम्
॥१॥
अभ्रकद्रुतिः १
शुद्धकृष्णाभ्रपत्राणि पीलुतैलेन लेपयेत् ।।
घर्म शोप्याणि सप्ताहं लिप्त्वा लिप्वा पुनः पुनः ॥२॥
त्रिदिन चाम्लवर्गेण तद्वच्छोप्याणि चाथ वै ॥
स्नुाार्जुनवजीणां कटुतुंच्या समाहरेव
क्षारं क्षारत्रयं चैवदष्टकं चूर्णितं समम् ।।
वज्रकंद क्षीरकंदं वृहती कंटकारिका
॥४॥
वनताक एतेषां वर्भाव्यं दिननयम् ॥
अनेन धारकल्केन पूर्वपत्राणि लेपयेत्
आतपे कांस्यपाने तु स्थाप्यं लेप्यं पुनः पुनः ।।
एवं दिनप्रयं कुर्याद् इतिर्भवति निर्मला
अम्रपत्रुति २
अम्लवर्गण पाणि सिपेद् धर्म दिननयम् ।.
तथान्यान्यभ्रपत्राणि क्षालयेत् क्षीरकंदकैः
॥७॥
॥५॥
॥६॥

·||८||
॥९॥
॥१०॥
॥१२॥
॥१२॥
।। रसरत्नाकरांतर्गते चादिखण्डे सादशोपदेशः १७ ॥
क्षारर्यावद् भोकल्कस्तत्कल्कैः पूर्वपत्रकम् ॥
लिप्त्वा लिप्या क्षिपेद् धर्म यांस्यपात्रे विशोपयेत्
सप्ताहानात्र संदेहो रसरूपा द्रुतिर्भवेद
अभ्रकनुति. ३
काकांडाफलचूर्ण तु मित्रपंचकसंयुतम् ॥
एतत्तुल्यं च धान्याभ्रमम्लैमय दिनावधि ॥
अंधभूषागतं ध्मातं दुतिर्भवति निर्मला
अभ्रकद्रुतिः ।
यान्याभ्रकं सगोमांसमभ्रपादं च संभवम् ।
स्नुपयसा द्रावैर्मुनिभिर्मर्दयेत् व्यहम्
ततोलं कदलीकंदे हिप्त्वा वाह्ये मृदा लिपेत् ॥
करीपानी व्यहं पच्याद् द्रुतिर्भवति निर्मला
अधकद्रुति ५
अगस्त्यपत्रनिर्यासर्मथै धान्याभ्रकं दिनम् ॥
तगोलं निक्षिपेत् कंदे सुरणोत्ये निरध्य च
तत्कंदै निखने गोष्ठभूमौ मासात्समुद्धरेत् ।।
फंदोदराद् दुनिया सूतल्या तु निर्मला
अभ्रकद्रुति ६
धान्याभ्रक दिन मधमजमार्या द्रवैदिनम् ॥
स्थापयेन्मृण्मये पाने व्यहाद् धर्म भवत्यलम्
अभ्रकद्रुतिः ७
समाई मुनितोयेन धान्यानं संघ शिला ॥
मर्दयेद्भावयेद् धर्म ततो दाज़ मुचलम्
मरिच अनपादांश मूर्वापत्ररसैदिनम् ।।
मर्दयेदजल्हयत्यैवैर्भाव्यं दिनावधि
शरावसंपुटे तं तु रुवा ध्माते द्रुतिर्भवेत
अभ्रकद्रुति- ८
पान्पाभ्र प्रयोक्तव्यं काग्निीपीजल्याम् ॥
स्नुहीशोरण सप्ताई घमें ताप्यं दुत्तिर्भवेन्
॥१३॥
॥१४॥
॥१५॥
॥१६॥
॥१७॥
॥१८॥
+r
॥१९॥

·॥ रसशाला पिधाश्रम, गौडल काठीआयाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ १४३
॥२०॥
॥२१॥
॥२२॥
॥२३॥
॥२४॥
॥२५॥
अभ्रकद्रति ९
वजवल्लीम धान्यानं ससुवर्चलम् ॥
तुल्यं त्रिदिनपर्यतं ततस्तं सायसंपुटे
रुध्वा ध्माते द्रवत्येव रसरूपं न सशयः ॥
इत्येवं रसरूपं च जायते नैव संशयः
अभ्रकद्रति १०
उदुंबरोद्भवैः क्षीरैरभ्रपत्राणि पाचयेत् ॥
स्थाल्यां वा पाचयेदेतान भवंति नवनीतवतू
ततस्तं वटकं कृत्वा छिद्रमूपां निरुभ्य च ॥
यामप्रयं धमेद् गाढं अधोभाण्डे दुतिः पतेतू
अभ्रकद्रुति. ११
काकोदंवरिजः क्षीरैमर्य धान्याभ्रकं दिनम् ॥
वनस्पकवीजानि त्वग्वान्यभ्रकैः समम्
मर्दयित्वार्धयाम तं द्वाव्यं पावालयंत्रकैः ॥
अहोरात्रं पुटं देयं दुनिर्भवति निर्मला
अभ्रकद्रुति. १२
कपितिदुजातफलैः समं धान्याभ्रक दृढम् ।।
मर्दयेदिनमेकं तु काचकूप्यां निवेशयेत्
नरकेशैर्मुखं रुध्वा कृपिकां लेपमेन्मृदा ॥
पुटेत्पातालयंत्रेण दिनांते दुतिमाप्नुयात्
अभ्रकद्रुतिः १३
धान्याभ्रकसमांशेन चूर्ण गुंजाफलस्य तु ॥
स्नुहीक्षीरेण सप्ताह भावितं धमनाद् भवेतू
अभ्रकतिः १४
रक्तोत्पलस्य नीलोत्यद्रवर्म दिनत्रयम् ॥
धान्याभ्रकं धमेदुवा वज्रमूपागतं यमेव
येगीफलस्य चूर्णेन तुल्यं धान्याभ्रक व्यहम् ॥
भाव्यं धर्म स्नुहीक्षीरैर्मात संपुटगं द्रवे
अभ्रक्सत्यद्रुतिः १
अथवा छागमूत्रेण भारयेत्कपितिदुजम् ॥
॥२६॥
॥२७॥
॥२८॥
२९॥
॥३०॥

·॥३१॥
॥३२॥
॥३४॥
॥३५॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्टे सप्तदशोपदेशः १७ ॥
फलचूर्ण तु तच्छुप्कं हृते सत्वे प्रवापयेव
द्वित्रिवारमयोगेण द्रुतिर्भवति निर्मला
अभ्रकसत्वद्रुतिः २
नरकेशोद्भवैस्तैलैः सेचयेदभ्रसत्वकम् ॥
तद्गोलं गोमलिप्त्वा वज्रमूपांतरे क्षिपेत् ॥
हठाद् ध्माते द्रवत्येव तिष्ठते रसराजवत्
अभ्रकसत्वगुतिः ३
भावयेनरमृत्रेण क्षीरकंदस्य चूर्णकम् ॥
दशवारं प्रयत्नेन शोप्यं पेप्यं पुनः पुनः
तेनावापं द्रुते सत्वे दत्वा दत्वा च संधमेत् ॥
यावतद्रवतां याति तावद्देयं पुनः पुनः ॥
लोहं च द्रवते तेन हठाद् ध्माते न संशयः
अभ्रकसत्वद्रुति .
पंचांग देवदाल्युत्थं चूर्ण भाव्यं च तद्वैः ॥
शोप्यं पेप्यं पुनर्भाव्यं शतवारं प्रयत्नतः
तच्चूर्ण दशमांशेन द्रुते सत्वे प्रतापयेत् ॥
तत्पुनर्जायते बद्धो वापो देयः पुनः पुनः
अभ्रकसत्वद्रुतिः ५
क्षीरकंदद्वैर्भाव्यं शतधा क्षीरकदकम् ॥
तद्वापेन द्रवेत्सत्वं लोहानि सफलानि च
अनकसत्यद्रुति: ६
सर्व धान्याम्लसंधानै भव्यमभ्रकसत्वरम् ॥
निचुलक्षारसंयुक्तं ध्मात विष्टवि सूतवत्
सुवर्णब्रुतिः ।
इंद्रगोपकपूर्ण तु देवदालीफलद्रवैः ॥
भावितं चैविंशाहाद् द्रुते हेन्नि प्रवापयेत्
किंचित्किचित्समं यावत् तावत्तिष्ठति सूतवत्
मुवर्ण-रौप्यद्रुति २
शतधा नरसूत्रेण भावयेदेवदालिकाम् ॥
उच्चूर्ण वापमात्रेण द्रुतिः स्यात्वर्णवारयोः
॥३७॥
॥३८॥
॥३९॥
॥४०॥
॥४१॥
॥४२॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठीआवाड, ग्रन्थमाला, प्रन्यांकः ९॥ १४५ तीक्ष्णलोहगुतिः १ सुरदालीभवं भस्म नरमूत्रेण भावितम् ॥ त्रिसप्तवारं तं क्षारं यापे तीक्ष्णद्रुतिभोत् ॥४३॥ तीक्ष्णलोहतिः २ मेषशंगी सकूर्मास्थि शिलाजतुनि वापयेत् ।। सारं दुतिर्भवेत्सत्यं आवादौ पदापयेत् ॥४४॥ सर्यघातुतिः १ गंधकं कांतपापाणं चूर्णयित्वा समं समम् ।। द्रुते लोहे प्रतीवापो देयो लोदाष्टकं द्रवेद ॥४५॥ सर्वधातुद्रुतिः २ देवदाल्या द्रवैर्भाव्यं गंधकं दिनसप्तकम् ।। तेन प्रवापमात्रेण लोहं तिष्ठति सूतवत् ॥४६॥ सुवर्णतिः ३ अतिस्थूलस्य भेकस्य निवायात्राणि निक्षिपेत् ॥ उदरे टंकणं पूर्ण तद्रक्षेद्भांडमध्यगम् ॥४७॥ अष्टाहाहाहयेत्तस्मातैलं पातालयंत्रके ।। तत्चैलं द्राविते स्वर्णे क्षिपेद् द्रुतिभवाप्नुयात् ॥४८॥ सुवर्णदुति. ४ इंद्रगोपोग्वलाला च शशमण्डकयोर्वसा ॥ अस्थीनि च समं पिष्वा द्रुते हैम्नि मवापयेत् ॥४९॥ जायते रसरूपं तचिरकालं च विष्ठति ॥५०॥ सुवर्णद्रुतिः ५ इंद्रगोपं कुलीरास्थि देवदाल्याच चीनकम् ॥ चूर्णितं भावयेद् द्रावैर्देवदास्युभवैदिनम् ॥५१॥ अनेन द्राविते हेम्नि यापो देयः पुनः पुनः ॥ तिष्ठते रसरूपं तचिरकालं शिसोदितम् ॥५२॥ तीक्ष्णलोटुति' ३ तीक्ष्णचूर्ण च सप्ताहं पकथानीफलद्रवः ।। लोलितं भावयेद् घमैं क्षीरसंदव्यैः पुनः ·॥५४॥ ॥५५॥ ॥५७|| ॥ रसरत्नाकरांतर्गते पादिसण्टे सप्तदशोपदेशः १७ ॥ सप्लाई भावयेत्सम्यक सावसंपुटके तथा ।। धामितं वमायाति चिरं विष्ठति सूतवत् कांतलोदप्तिः शृगालमेपकूर्माहिशल्यानि च शिलाजतु ।। एतत्सर्वं चूर्णयित्वा सुतप्ते कांतचूर्णके ॥ वापयेद् द्रवतां याति यथासूतं सुनिश्चितम् सर्वलोहद्रुतिः लोहचूर्ण यथेष्टैकं पनसस्य फलद्रवैः ॥ सप्ताहं भावयेद् धर्मे हम्लवर्गेण मर्दयेत् ।। द्रवते धमनेनैव लिपियोग्यं न संशयः सर्वलोहगति. ४ गंधक रक्तलवणं तुल्यं देयं पुनः पुनः ॥ द्रुतानां तप्तचूर्णानां सर्वेषां द्रावणं परम् सर्पलोद्रुतिः ५ पीतमण्डूफगर्भ तु चूर्णित टंकणं क्षिपेत् ॥ रुध्वा भांडे क्षिपेद् भूमौ त्रिसप्ताहात्समुद्धरेत तत्समस्त विचूर्णाथ द्रुते लोहे मवापयेत् ॥ तिष्ठति रसरूपाणि सर्वलोहानि नान्यथा माक्षिकसत्यति २ एरंडोत्येन तैलेन गुंजामोद्रं च टंकणम् ॥ मर्दिवं तस्य वापेन सत्वं माक्षिक द्रव सर्परत्नानां सर्वलोहानां द्रुतिः क्षारत्रयं रामठं च चणकाम्लाम्लतसम् ज्वालामुखी चक्षुरकं स्थलकुंभीफलानि च ॥ स्नुहर्कपयसा लक्ष्णं पिष्ट्वा तद्नोलकं क्षिपद वजमुख्यानि रत्नानि बस्ने बध्या पद्धदात् ॥ दोलायंत्रेण धान्याम्ले भोयामाष्टकं द्रुतम् वनानक नीलपुष्पं मुक्ताविद्रुममाक्षिकम् ।। पाई वैडूर्य माणिक्यं राजायतेन्द्रनीलकम् ॥५८॥ ॥५९॥ ॥६०॥ ॥६॥ ॥६॥ ॥६३॥ ॥६४|| ·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल फाठीआवाट, प्रन्यमाला, मन्याकः ९॥ १४७ वैक्रांतं स्फाटिकं चैव द्रवंति रससनिभाः ॥ एतैरेवौपधैर्लोहजातं द्रवति वापनात् ॥६५॥ वनइतिः१ वज्रवल्लयन्तरस्थं च कृत्वा वग्नं निलंधितम् ॥ जलभांडगत स्वेद्यं सप्ताहाद् द्रवतां व्रजेत् ॥६६॥ वज्रगतिः २ सुक्ष्मचूर्णे तु सप्ताह वेतसाम्ले विनिक्षिपेत् ॥ सप्ताहादुद्धृतं तं वै पुटे रुध्वा तिर्भवेद ॥६७॥ वैक्रांततिः। श्वेतवर्ण तु वैक्रांतमम्लयेतसभावितम् ॥ सप्ताहानात्र संदेहः खरे धर्म द्रवत्यलम् ॥१८॥ पैक्रांतद्रुतिः २ सघरत्नानां द्रुतिः केतकीस्वरसं ग्राह्यं सैंधवं स्वर्णपुप्पिका ॥ इंद्रगोपकसंयुक्तं सर्व भांडे विनिक्षिपेत् 11६९॥ सप्लाई स्पेदयेत्तस्मिन्पैक्रांतं वतां प्रजेत् ।। लोहाटकं च रत्नानि योगस्यास्य प्रभावत: ॥७॥ कुरुते योगराजोयं रत्नानां द्रावणं परम् ॥७॥ सयद्रुतीनां स्थापनाधारः कुंमुभतैलमध्ये तु संस्थाप्या द्रुतयः पृथक् ॥ विष्ठंति चिरकालं तु माप्ते कार्य नियोजयेत् ||२|| इत्येवं दुविसंचयं समुचितैः सारातिसारैर्मतः कृत्वा वार्तिकपुंगवोत्र सततं श्रीपारदे मेलयेत् ॥ तेनैवाद्भुतभक्षणं सुकनकं कृत्वाय विद्वरे देयं दीनजने च दुःखविमुखं कुर्यात्समस्तं जगत् ॥७२॥ इतिश्री पार्वतीपुत्र नित्यनायसिद्धविरचिते रसरत्नाकरांतर्गते धादिमरे ऋदिसंडापरनामरे दुतिकरण नाम सप्तदोपदेशः १७ ॥

·॥३॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्डे अष्टादशोपदेशः १८ ॥
॥ अथ श्री वादिखंडे अष्टादशोपदेशः १८॥
दुतिरिह परिपाच्या जारयेत्पारदेन्द्र मुनिगणितमथासौ सारितः कोटिवेधी ।।
अथपविकृतबीजं रत्नगर्भ द्रुतं वा चरति यदि रसेन्द्रः स्यात्तदा शब्दषेधी॥१॥
द्रुतीनां रसेन सह मेलापनम् १
पाठा वंध्या तालमूली नीलीसिंदूरचित्रका ॥
पद्मकंदं क्षीरकदं समं नागवला तथा
॥२॥
एतेषां ग्राहयेत्स्वच्छ रसं वखेण गालितम् ॥
द्रुति संमुखसूतं च औपधीनां तथा द्रवम्
सर्व क्षिप्त्वा घोपपाने शोपयेदातपे खरे ॥
द्रवः पुनः पुनर्देयो यायद्यामयं भोत्
॥४॥
मिलति द्रुतयः सर्वाः पारदे नात्र संशयः
॥५॥
सपद्रुतिमेलापनं २
वनकंदामृता गुंजा द्रवर्मषु च पूर्ववत् ॥
मिलति द्रुतयः सर्वा रसराजे न संशयः
सर्यद्रतीनां मेलापन ३
कृष्णागुरु सिता हिंगु कस्तूरीब्रह्मपीजकम् ॥
तुल्यं चूर्ण दशांशेन सूते द्रुतियुते क्षिपेत्
मिलंति द्रुतयः सर्वा अनेनैव न संशयः
॥८॥
सर्पद्रुतीनां मेलापन ४
कृष्णागुरु श्वेतहिंगु सिता लशुननाभयः ॥
पूर्ववन्मर्दनेनैव मिलंति द्रुतयो रसे
सर्प द्रुतीनां मेलापनं ५
अश्वलालाकं निम्मपत्राणि लशुनं समम् ॥
टंकणेन समामुक्तं पूर्ववद् द्रुतिमेलरम्
॥१०॥
सघ द्रुतीनां मेलापनं ६
माक्षिकं सविपं गुंजा टंकणं खीरजः समम् ॥
सीस्तन्यं संयुतं पिष्ट्वा तेन मृपा प्रलेपयेत्
॥१२॥
॥६॥
॥७॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआपाड, ग्रन्थमाला. ग्रन्थशंकः ९॥ १४९"
द्रुतियुक्तं रसं तत्र क्षिप्वा रुध्वा दिनावधि ।
स्वेदयेत्कारिपानिस्थं त्रिदिनं वा तुपामिना ।
मिलंति
द्रुतयः सर्वा मीलिता जारयेत्ततः
॥१२॥
॥ इति सर्वदतिमेलापनम् ॥
(१३ आरभ्य ५६ पर्यंत श्लोकाः खण्डिताश्चात्र)
लिप्त मूषा
॥५७॥
11५८||
॥५९॥
॥६॥
द्रुतयो मीलिता येन मूषां तेनैव लेपयेत् ॥
तथा च जीवयोगेन ख्यातेयं लिप्तमूपिका
शतवेधी रसः (इतिजारणेन)
हेमकांतद्वति तुल्यां मेलयेत्समुखे रसे ॥
पोडशांश रसात्सर्व लिप्तमृपांधितं पुटेत्
सतुषेय करीपानौ यावत्सूतावशेपितम् ॥
पुनश्च मेलयेत्तद्वत् सर्ववज्जारयेत्ततः
एवं समां द्रुति सूते जारयेत्क्रमयोगतः ॥
ततस्तं पक्कबीजेन सारयेज्जारणात्रयम्
मुपायंत्रे तु तज्जार्य मुखं वध्वाथ बंधयेत् ॥
तारारे ताम्रसंयुक्ते शवांशेन नियोजयेत्
क्रामणेन समायुक्तं दिव्यं भवति कांचनम्
सहस्रवेधो रस (द्रुतिजारणेन ) १
हेमाभ्रशुल्बद्तयो द्विगुणं जारयेद्रसे ।।
पूर्ववत्क्रमयोगेन ततो रंजकबीजकम्
मुपायंत्रे समं जार्य सारयेत्सारणारयम् ॥
मुखं वध्या रसं बध्वा सहस्रांशेन वेधयेत् ।।
तारारं ताम्रसंयुक्तं दिव्यं भवति कांचनम्
सहस्रवेधी रस (द्रुतिजारणेन )२
कांतशुल्ल सुवर्णानां द्रुतयः समुखे रसे ॥
जारयेत्पूर्वयोगेन प्रत्येक द्विगुणं मात्
ततो रंजस्वीजानि द्विगुणं तस्य जारयेत् ॥
अथ पीजैस्तिथा सार्य जारयेत्सारयेत्पुनः
जारितोय मुखं वश्या रसं पवाथ वेधयेत् ॥
॥६॥
॥६२॥
॥६॥
॥६४॥
॥६५॥

·५० ॥६७॥ ॥६॥ ॥६९), 1७०॥ . ॥७॥ ॥ रसरत्नाफरांतर्गते धादिखण्डे अष्टादशोपदेशः १८ ॥ अयुताशेन तेनैव पूर्ववत्कांचनं भवेत लक्षवेधी रस (द्रुतिजारणेन) फांतहेमाभ्रगुतयो यावत्पंचगुणं क्रमात् ।। जारयेत्पूर्वयोगेन ततो रंजकबीजकम् जार्य पंचगुणं तस्मिन्मूपायने प्रयत्नतः ॥ सारयेत्पकवीजेन विधा तं जोरये पुनः पुनः सार्य पुनर्जार्य एव वारत्रये कृते ॥ मुखं वध्वा रसं बध्या लक्षवेधी भवेद्रसः दशलक्षवेधी रस (द्रुतिजारणेन) आरत्नहेमद्रुतयः पडगुण जार्यते रसे ।। पड्गुणं रंजक वीज ततस्तस्यैव जारयेत् त्रिधा सार्य पुनर्जाय एव वारचतुष्टयम् ॥ मुखं यध्वा रस वध्या नागतैलेन पेधयेत् ॥ दशलक्षाशयोगेन दिव्यं भवति कांचनम् शतादारभ्य कोटिपर्यंत येध (द्रुतिजारणेन) मत्येकं मृततुल्यांशमभ्रहेमद्रुतिद्वयम् ।। मेलित पूर्वयोगेन जारयेचक्रमेण वै शतरोधी भवेत्स्तो द्विधा सहस्रवेधकः ॥ त्रिगुणेयुतवेधी स्यालक्षवेधी चतुर्गुणे सम्यक् पंचगुणे जीर्णे दशरक्षाणि विध्यति ॥ एव रसगुणे जीणे कोटिवेधी भवेद्रस: वतः सप्तगुण तस्य जार्य रजस्वीजाम् ॥ त्रिधाथ पकीजेन सारयेत्पूर्ववलमात् जारणा सारणा कार्या पुनः सारणभारणे ॥ अनेन क्रमयोगेन सप्तशृखलिरात्रमात मुख बध्वा रसं यध्या कोटिवेधी भवेत्तु सः ।। तारे च ताम्रसंयुक्ते मामणात नियोजयेत् रौप्यकरणम् (द्रुतिनारणेन) श्वेताभ्रतारयोपारगुतयः समुखे रसे ॥ ॥७२॥ ॥७३॥ ||७४॥ ॥७॥ ॥७॥ ||७८|| ·रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठियावाड, अन्यमाला, प्रन्यांक ९॥ १५१ जार्याः समा यथापूर्व तारवीजेन सारयेत् ॥ त्रिधा तं पूर्ववज्जार्य मुखं वध्वाथ बंधयेत् ॥७९॥ (अत्र श्लोकैकः खण्डितः) २० सहस्रवेधी रसः (रौप्यकरणम् ) द्रुतिजारणे कांततारारदुतयो द्विगुणाः समुखे रसे ॥ जारयेत्रिगुणा यावत्पक्कचीजेन चाथवा ॥८॥ सारितं जारितं कुर्यात्पूर्ववच्छंखलात्रयम् ॥ मुखं बध्वा रसं वध्वा अयुतांशेन वेधयेत् ॥८॥ द्रुते चंगे तु तत्तारं भवेत्कुंदेन्दुसन्निभम् ॥८॥ लक्षवेधी रस. (रौप्यकरणम्) द्रुतिजारणे तारतीक्ष्णधोपजाता द्रुतयः समुखे रसे ।। कुर्यात् चतुर्गुणा यावत् तारवीजेन सारयेत् ॥८॥ चतस्रः शृंखला यावन्मुखं वध्याथ बंधयेत् ॥ अनेन लक्षभागेन वंगस्तंभो भवेद् दृढः ॥८॥ कोटिवेधी रसः (द्रुतिजारण) तारा कांतद्रुतयो जार्या सप्तगुणा रसे ।। तत्साय तारवीजेन सप्तशृंखलिका क्रमात ||८५॥ मुखं वध्वा रसं वध्वा कोटिवेधी भद्रस: ॥८६॥ कोटिवेधी रस. (स्वर्णकरणम् ) तिजारणं २ समुखस्य रसेन्द्रस्य धान्यानं पूर्वसंस्कृतम् ॥ चारयेज्जारयेत्तद्वत् समांशं चाथ तस्य वै 11८७॥ पड्गुणं द्वंद्विते व्योम्नि सबै जायै च पूर्ववत् ॥ ततो माक्षिकसत्वं च पादांशं तस्य गर्भतः ॥८॥ द्रावयेज्जारयेत्तद्वत्तापद्रसफसत्वकम् ॥ पूर्ववद् द्रावितं जार्य भूपायंत्रे तु तत्क्रमात ॥८९॥ गर्भद्रावणक वीज द्रावितं जारयेत्पुनः ॥ भवेच्चतुर्गुणं यावत्पादनमुवर्णयोः ॥९॥ दुर्ति समसमां सूते द्वंदयित्वाय जारयेत् ॥ पूर्ववत्तमयोगेन कांतहेम्नो दुति पुनः ॥९॥ प्रत्येकं जारपेतुल्यं स्वर्णतीक्ष्णद्रुतिस्तथा ।।

·+
॥१२॥
॥९३॥
॥१४॥
॥१५॥
॥१६॥
॥९७॥
॥९८॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिसण्टे अष्टादशोपदेश:१८॥
द्वंद्वितां जारयेत्तुल्यां ततो रंजकवीजकम्
पूर्ववत्क्रमयोगेन जायें तस्मिन् चतुर्गुणम् ॥
ततस्तं पकवीजेन सारयेत्सारणात्रयम्
तदेव जारितं कुर्यान्मूपायंत्रे तु पूर्वचत् ॥
इत्येवं सप्तवाराणि सारितं तत् विधा विधा
पूर्ववज्जारणा कार्या ख्यातेयं सप्तशृंखला ॥
सारणा यत्र यत्रोक्ता विज्ञेया वार्तिकः पुनः
मुखं वध्वा रसं यध्वा कोटिवेधी भवेद्रसः ॥
कामणेन समायुक्तं चंद्रार्क कांचनं भवेत्
कर्माष्टादशकैनैव क्रमाद्वेधः प्रकाशितः ॥
समुखं निर्मुखं बंध रसबंधं तथेरितम्
गोपितं शंभुना सिद्धः सूचितं न प्रकाशितम् ।।
वार्तिकोनां हितार्थाय मया तत्मकटीकृतम्
॥ इति एकविंशति क्रमेण वेध. ॥
यज्रबीजम्
वनभस्म शुद्धहेम व्योमसत्वमयोरजः ॥
चत्वारि समभागानि नागचूर्ण चतुःसमम्
द्वंद्वमेलापलिप्तायां भूपायां चांधितं धमेत् ॥
एकीभूते समुद्धृत्य मूपायां मटं धमेव
माक्षिकाद्धौतसत्वं च स्तोकं स्तोकं विनिक्षिपेत् ॥
हेमवत्रावशेष तु यावत्स्यादुद्धरेत्ततः
तस्मिन्नार्ग व्योमसत्वमयपूर्ण च पूर्ववत् ।।
निक्षिपेद् द्वंद्वलिप्सायां भूषायां चांधितं धमेन
मिश्रीभूतं समुद्धत्य मृपायां प्रफ्टं धमेत् ॥
स्वर्णवनावशेपं तद्यावनातं समुद्धरेत्
एवं पुनः पुनर्जार्य व्योमसलायसं फणी ॥
पूर्ववत् क्रमयोगेन पद्गुणं जारयेत्पुनः
...........माक्षिकाद्धौतसत्वरम् ।।
क्षिपन् सिपन्धमत्तं तु वाह्यमे तु पड्गुणम्
॥९९
॥१०॥
॥१०॥
॥१०२॥
॥१०॥
॥१०४॥
॥१०५॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ १५३
वज़वीजमिदं ख्यातं जारणे परम हितम्
॥१०६॥
।। इति वनवीज करणम् ॥
वज्रबीजजारणेन स्पर्शवेधी शब्दवेधी रसः
चासनामुखिते सूते द्वंद्वितं व्योममत्यम् ॥
पूर्ववत् क्रमयोगेन पडगुणं जारयेत्पुनः
॥१०७॥
तस्मिन् जार्य वज्रवीजं व्योमसत्वक्रमेण वै ॥
ग्रसते कच्छपे यंत्रे यथाजीर्ण तथा फलम्
॥१०८॥
द्विगुणेयुतवेधी स्यात्रिगुणे लक्षवेधकः ।।
यदा चतुर्गुणं जीर्ण दशलक्षाणि विध्यति
॥१०९॥
कोरिषेधी पंचगुणे दशकोट्यस्तु पड्गुणे ॥
अर्बुदांशात्सप्तगुणे शंखध्यष्टमे गुणे
॥११॥
नवमे खर्व घेधी स्याद्दशमे पद्मवेधकः ।।
त्रयोदशगुणे जीणे स्पर्शवेधी भवेद्रस:
॥११॥
चतुर्दशगुणे जीर्ण भोत्पापाणवेधकः ॥
त्रिपंचगुणिते जीर्ण सशैलवनकाननाम
॥११२॥
वेधयेन्मेदिनी सी स भवेद् भूचरो रसः ॥
एवं कालागुणे जीर्णं त्रैलोक्य व्यापको भयेत् ॥११३॥
खेचरो रसराजेन्द्रो मुखस्था खेगतिपदः ॥
जायते च यथाशत्त्या ततः सार्य क्रमेण वै
॥११४॥
वनवीजेन तुल्येन प्रथमा सारणा भवेत् ॥
पूर्ववजारणा कार्या द्विगुणेनानुसारयेत्
॥११५॥
वथैव जारयेद्भूयः कर्तव्या प्रतिसारणा ॥
त्रिगुणेन तु तेनैव मुखं वध्वाथ बंधपेतू,
॥११६॥
द्विसहस्रादि लक्षांतं वेधकस्याप्ययं विधिः ।।
इत्येवं च पुनः कुर्यात्सारणा कोटिवेध
॥११७||
दशकोट्याधर्बुदांते च जारिते वेध रसे ॥
निप्रकारा प्रार्तव्या सारणा तु पिया निघा
॥११८॥
चतुर्गुणा शंखरे तर्ध्व पंचधा भवेत् ।।
पगुणा पद्मवे तु मूलाधे तु सप्तधा
॥११९॥

·१५४
॥१२॥
॥१२॥
॥१२२॥
॥१२॥
॥१२४॥.
॥ रसरत्नाकरातर्गते धादिसण्टे अष्टादशोपदेश १८ ॥
अष्टधा स्पर्शवेरे तु दशधा शब्दवेधके ।
ततस्त्रयोदशगुणाः कलागुणे कलागुणाः
क्रमशः सारणा कार्या यथाशत्यानुसारतः ॥
मुखं पधा रस वध्वा पश्चाद्वेष प्रकल्पयेत्
चद्रा वा भुजंगे वा कामणेन समायुतम् ॥
इत्येव पद्मपर्यंत संख्याधात्तु यो रसः
तद्वेष्टित मधून्छिऐः कुतवेरे तु योजयेत् ॥
तत्सर्व कनक दिव्य जायते शभुभापितम्
।। अथ चिविधवध प्रकार पपनम् ॥
धूमयेध विधि
धृमवेये रस पिष्ट्वा तेन वस्त्र प्रलेपयेत् ।।
ततो प्योतिप्यतीतैले मृत्वा वर्ति कल्पयेत्
यलितां ता ताम्रकटे योजयेत्परता गते ॥
त धूमगंधमात्रेण सर्व भवति काचनम्
स्पर्शवेध विधि
स्पर्शपेधी रसो योसौ गुटिया तेन कारयेत् ॥
दृतानामष्टोहाना क्षिप्त्या मध्ये समुद्धरत् ।।
तद् भवेत्यांचन दिव्यमसंख्य नान संशयः
शवेध विधि
शब्दवेधी रसो योसो गुटिका तेन कारयेत् ॥
धारयेद्वानम ये
ततो लोहानि वेधयेत् ॥
तत्सर्व जायते स्वर्ण श्रुते शब्दे न संशयः
पापाणघ विधि
पापाणवेधको योसी पर्वतानि तु हैन ।
घेधयेदग्निना तप्तान् सर्व भाति कांचनम्
मेदिनी वेध विधि
मेदिनीयको योसी राजिराध मारमः॥
तेनैव धयेत्सवी सगैलवनकाननाम् ॥
मेदिनी सा स्वर्णमयी भी सत्य शिमोदितम्
॥१२५॥
॥१२६॥
॥१२७॥
॥२८॥
॥१२॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआयाड, अन्यमाला, ग्रन्थांकः ९॥ १५५
त्रैलोक्य व्यापक विधिः
त्रैलोक्य व्यापको योसौ तं करे धारयेत्तु यः ॥
स भवेत्खेचरो दिव्यो महाकायो महायला
॥१३०॥
स्वेच्छाचारी महावीरः शिवतुल्यो भवेत्तु सः ।।
तस्य मूत्रपुरीपाभ्यां सर्वलोहानि कांचनम्
॥१३॥
जायंते नात्र संदेहस्तस्पेदस्पर्शनादपि ।
रसकायो महासिद्धः सर्वलोकेषु पूज्यते
॥१३२॥
अवध्यो देवदैत्यानां यावचंद्रोमेदिनी ॥
भुंजानो दिव्यभोगांश्च क्रीडते भैरवो यथा
॥१३॥
॥ इति विविध वेध प्रकार कथनम् ।।
रसयोज शतवेधी
भागत्रयं शुद्धसूतं भागैकं मृतवनकम ॥
काकिनी रजसा मय तप्तखल्वे दिनावधि
॥१३४॥
तेनैव पादभागेन हेमपाणि लेपयेत् ॥
व्योमवल्लीरसैः पिष्ट कतिटंकणताल कम्
॥१३५॥
अनेन चाटमांशेन पूर्वलिप्तानि लेपयेत् ॥
रुध्या सेद्यं दिवारानी फरीपानी ततः पुनः ||१३६॥
कदलीवंद सौवीर टंकणं च समं समम् ॥
कंटकार्या द्रवैः पिष्ट्वा मूपा लेप्या त्यनेन वै ॥१३७॥
तन्मध्ये पूर्वपक्वं यदुवा धाम्यं दृढानिना ॥
तत्सर्व जायते खोटं सौगैर काटंकणम्
॥१३८॥
दत्वा दत्वा घमेत्सोटं जायते भास्करोपमम् ॥
रसपीजमिदं स्यात पंधर जारणे दिनम् ॥
चंद्राः शतधी म्यात्यांचनं कुरुते शुभम्
॥१३९॥
शाप्दवेधी रसः
अथ वक्ष्ये रसेन्द्रस्य समांशस्य २ भक्षणम् ॥
पूर्योक्तं रसीनं तु समुपे चारपेटने
॥१४॥
अभ्रसन्चमाारण जारपेत्तरमण ।।
पंच पंचांशगणितं यदा प्रमति पारदः
॥१४॥

·॥ रसरत्नाकरांतर्गते यादिखण्टे अष्टादशोपदेशः १८ ॥
॥१४२॥
॥१४३॥
॥१४॥
॥१४५॥
॥१४६॥
:
ततस्तेनैव वीजेन सारणाक्रामणात्रयम् ॥
ततश्च जारितं कुर्यान्मुखं वध्वाथ बंधयेत् ॥
शब्दवेधी भवेत्सो हि रसः शंकरभापितम्
रसवीजं शतवेधि
समुखस्य रसेन्द्रस्य पकवीजं समांशकम् ।।
जारयेचाभिषिक्तं तदभ्रसत्वक्रमेण वै
मृतवन पोडाशं तस्मिन्मूते विनिक्षिपेत् ॥
वालकं टंकणं कांतं तृतीयं चाष्टमांशकम्
दत्वा तस्मिस्तदा खल्ये व्योमवल्लीद्रवैर्दिनम्
तत्सर्व मर्दितं कृत्वा छायाशुष्कं प्रयत्नतः
द्वंद्वमेलापलिप्तायां मूपायां चांधितं धमेत् ॥
करीपाग्नौ दिवाराची ध्माते खोटं भवेत्तु तत्
काच टंकण सौवीरैः शोधयेत्तं धमन् धमन् ॥
रसपीजमिदं ख्यातं पूर्ववत् शतवेधकम् ॥
जायते रसराजोयं कुरुते कनकं शुभम्
शब्दवेधी रसः
अथवा समुखे सूते पूर्ववजारयेदिनम् ॥
पंच पंचांशगुणितं यदा ग्रसति पारदः
रसपीजेन चान्येन त्रिया सार्य क्रमेण वै ॥
सारिते जारणा कार्या मुसे यध्वाथ बंधयेत् ।।
शब्दोधी भवेत्साक्षात्नानं स्वर्ण करोति वे
॥ इतिश्री रसबीजस्य जारणासमेण हे मनिया ॥
रसवोजम्
पकवीजस्य पूर्ण तु पूर्वपचाभिक्तिम् ॥
पोडशांशेन मूतस्य समुसस्य तु चारयेत्
दूचंगुल्यां मर्दनेनैव धर्म चरति तत्क्षणात् ॥
तद्वीनं जारयेत्तस्य सदनैश्चाभ्रसत्ववन्
अनेन क्रमयोगेन समं वीज तु सारयेत् ॥
तद् द्वादशभागेन पक्वीज तु तस्य वै
॥१४६॥
॥१४॥
॥१४९॥
॥१५॥
॥१५॥
॥१५२॥

·!! रसशाला औषधाश्रम, गोंडल फाठोआघाट, ग्रन्थमाला, मन्याकः ९॥ १५७ चारयेन्मर्दयन्नैव कच्छपारये य जारयेत् ॥ अभ्रसत्वमकारेण समं यावच जारयेत् ॥१५३॥ ततस्तस्याएमांशेन परवीज तु दापयेत् ।। मर्दयेत्तप्तखल्ले तत् चरत्येव हि तत्क्षणात् ॥१५४॥ तं सूतं सूरणे कंदे गर्भ क्षिप्त्वा निरुज्य च ॥ लिप्त्वा वंदं पुटे पन्याग्रथा कंदो न दह्यते ॥१५५॥ तत्रैव ग्रसते सूतो जीणे ग्रासं तु दापयेत् ॥ अनेन क्रमयोगेन समीज समं पुनः ॥१५६॥ पादांशं पश्वपीजं तु दत्वा चार्य च र्मदयेत् ॥ मृपायो ततो जार्य स्वेदनेन पुनः पुनः ॥१८७॥ अनेन क्रमयोगेन समगीजं च जारयेत् ।। एवं चतुर्गुणे जीर्णे पक्वतीजे तु पारदे ॥ जायते कुंकुमाभस्तु रसेन्दो बलवत्तरः ॥१५८॥ धूमवेधी शादवेधी पापाणयेधी रम अभ्रक भ्रामकं ब्राह्मी मृतलोहाष्टकं तथा ॥ महारसायोपरसा स्टुतुम्न्याच पीनाम् ॥२५९॥ शंसनाभिर्मपशंगी बचांद समं समम् ।। मयूरस्य तु रक्तेन सर्व पान्यं दिनारधि ततम्तं मर्दयेरखोटं शिसिरक्त दिनद्वयम् ॥ अनेन मृतर तु लेपित काग्येत्ततः ॥१६॥ मृपामाम्रफलागारां द्विदिलिप्तां तु काग्य ।। तन्मध्ये पूर्वमूतं तु पादांश लिप्तस्वरम् |॥१६॥ अथा बजगीन च पूरलेन लेपितम् ॥ अथरा दिनं वनं समं मणेन थन्कृतम तालिम पूर्णमल्केन पाटाशं तर निशिंपन् । आन्द्रादिन धमेन्मदं मृपायोमुगायुना निचिन् मिचिर रिट दा नी नम्मान्ममुदरंन् ।। पुनस्ताहिमपाश सिएरा रवेण संपुरम् पूर्वमन्त्रमयोगेन जीर्ण ये गनद ।।

·॥ रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्टे अष्टादशोपदेशः १८ ॥ ॥१४२॥ ॥१४३॥ ॥१४४॥ ॥१४५॥ ।।१४६॥ ततस्तेनैव वीजेन सारणाक्रामणात्रयम् ॥ ततश्च जारितं कुर्यान्मुखं वध्याथ बंधयेत् !! शब्दवेधी भवेत्सो हि रसः शंकरभाषितम् रसपीजं शतवेधि समुखस्य रसेन्द्रस्य पकवी समांशकम् ॥ जारयेचाभिषिक्तं तदभ्रसत्वक्रमेण वै मृतवनं पाइशांशं तस्मिन्सूते विनिक्षिपेत् ॥ तालकं टंकणं कांतं तृतीयं चाष्टमांशक्रम् दत्वा तस्मिंस्तदा खसे व्योमवल्लीद्रवैर्दिनम् तत्सर्वं मर्दितं कृत्वा छायाशुष्कं प्रयत्नतः द्वंद्वमेलापलिप्तायां मूषायां चांधित धमेत् ॥ करीपानी दिवारात्रौ ध्माते खोटं भवेत्तु तत् काच टंकण सौवीरैः शोधयेत्तं धमन् धमन् ॥ रसपीजमिदं ख्यातं पूर्ववत् शतधकम् ॥ जायते रसराजोयं कुरते कनकं शुभम् शब्दवेधी रसः अथवा समुखे सूते पूर्ववज्जारयेदिनम् ॥ पंच पंचांशगुणितं यदा असति पारदः रसबीजेन चान्येन त्रिया सार्य क्रमेण वै ॥ सारिते जारणा कार्या मुसं बचाय बंधयेत् ॥ शब्दवेधी भोत्साक्षानानं स्वर्ण करोति – ॥ इतिश्री रसबोजस्य जारणाग्मेण हेमकिया ।। रसवोजम् पक्कवीजस्य चूर्ण तु पूर्ववच्चाभिषेक्तिम् ॥ पोडशांशेन मूतस्य ममुग्वस्य तु चारयेत् द्ववंगुल्यां मर्दनेनैव धर्म चरति तत्सणात् ॥ तद्वीजं जारयेत्तस्य सेढनैश्वानसन्चान् अनेन क्रमयोगेन मर्म वीनं तु सारयेत् ॥ तद् द्वादशभागेन पकवी तु तस्य ये ॥१४६॥ ॥१४॥ ॥१४९॥ ॥१५०॥ ॥१५॥ [१५२॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठोआषाढ, ग्रन्थमाला, प्रन्यांकः ९॥ १५७ चारयेन्मर्दयन्नैव कच्छपाख्ये थ जारयेत् ॥ अभ्रसत्वप्रकारेण समं यावच जारयेत् ॥१५३॥ ततस्तस्याप्टमांशेन पस्वरोजं तु दापयेत् ॥ मर्दयेत्तप्तखसे तत् चरत्येव हि तत्क्षणात् ॥१५॥ तं सूतं सूरणे कंदे गर्भ क्षिप्वा निरुज्य च ॥ लिप्त्वा फंदं पुटे पन्यायथा कंदो न दह्यते ॥१५५॥ तत्रैव ग्रसते मतो जीणे ग्रासं तु दापयेत् ॥ अनेन क्रमयोगेन समयीजं समं पुनः ॥१५६॥ पादांशं पचवीजं तु दत्वा चार्य च र्मदयेत् ।। मुपायंत्रे ततो जार्य स्वेदनेन पुनः पुनः ॥१५७॥ अनेन क्रमयोगेन समबीजं च जारयेत् ।। एवं चतुर्गुणे जीर्णे पावनीजे तु पारदे || जायते कुंकुमाभस्तु रसेन्द्रो बलवत्तरः 1१५८॥ धृमवेधी शब्दवेधी पापाणवेधी रम. अभ्रक भ्रामकं ब्राह्मी मृतलोहाष्टकं तथा ॥ महारसायोपरसाः कटुतुम्ब्याश्च यीनकम् 11१५९॥ गंखनाभिर्मपशृंगी वज्रकंदं समं समम् ।। मरस्य तु रक्तेन सर्व पायं दिनावधि ॥१६॥ ततस्तं मर्दयेत्खोटं शिसिरक्त दिनद्वयम् ॥ अनेन मृतवनं तु लेपितं कारयेत्ततः ॥१६॥ मृपामाम्रफलाकारां द्विदिलिप्तां तु कारयेत् ।। तन्मध्ये पूर्णसून तु पादांग लिसपनाम 1॥१६॥ अया वजीजं च पूरलेन लेपितम् ॥ अथवा द्वंद्वितं वनं समं स्वर्णन यानम् वहिनं पूर्वरल्केन पादांग वत्र निक्षिपन् ।। आन्तादितं धमेन्मंदं मृपायोमुगायुना ॥१६॥ मिचि मिचिद् थिई दलानी नम्मागमुदत् ।। पुनस्तक्षिप्तमृपायां शिपया पक्षण मंत्नम् पूर्वन्त्रिमयोगेन नीर्णे पो गमुन्न् । 1

·॥१६५॥
॥१६६॥
॥१६७॥
॥१६८॥
॥१६९॥
॥१७०॥
॥९७१॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्डे अष्टादशोपदेशः १८ ॥
अनेन क्रमयोगेन वज्र वा वज्रपीजकम्
स्वर्णद्वंद्वितवनं वा जारयेत्तत्पुनः पुनः ॥
एकादशगुणं यावत्ताबजाय रसेन्द्रके
मुदग्यां शंखनाभिं तु मातुलिंगरसैदिनम् ॥
मर्दयेल्लोलयेत्तेन मुक्ताचूर्ण मुशोभनम्
द्रावित मौक्तिक वाथ पूर्ववज्जारयेद्धमन ॥
भूपाया विडलिप्तायां पादं पाद शनैः शनैः
एकादशगुणं यावत्तज्जार्य कच्छपेन तत्
नीलोनिर्याससंतुल्य शिखिपित्तं विमर्दयेत् ।।
इद्रनीलं च नीलं च तेन लिप्त्वाथ जारयेत्
पूर्ववत्क्रमयोगेन धमनास्वेदनेन वा ।
पिडलेपितमूपायामेकादशगुण क्रमात
द्रावितं चेदनील वा नील च द्रापितं कमातू ।।
द्वंद्वितं रसराजस्य जायमभ्रदुतिर्यथा ।।
इत्येवं जारयेन्नील द्रावितं कठिन तु वा
शिखिपित्तनुरक्ताभ्यां लेपितं पद्मरागकम् ॥
जारयेद्रसराजस्य त्वेकादशगुणं क्रमात् ॥
जार्य वा द्रावितं तनु यथा चाभ्रद्रुतिः पुरा
रजनी तुल्यकुष्ट ब्रह्मपुप्पयर्दिनम् ।।
भावित तेन लिप्त तु पुष्परागं तु जारयेत्
कठिनं दारितं वाथ रुद्रसंरयारमेण वै ॥
एवं रत्नैर्भयेत्तृतो रसराजो महाबलः
अनेनैव शताशेन मच्छिप्टेन लेपयेत् ।।
शुद्धहाटकपत्राणि स्पा गजपुटे पचेन
इंद्रगोपसमारं तत्स्वर्ण जायते शुभम् ॥
अनेनैव सुवर्णेन सारयेत्सारणात्रयम्
रत्नप्त स्तरानं मूपायो विनिक्षिपेत् ॥
शनैः गनैर्धमत्तावद्यावत्सूतावशेपितम्
मुखं बचा रसं पवा धूमधी भोत्तु तद
॥१७॥
॥१७॥
॥१७४॥
॥१७॥
॥१७६॥
॥१७७॥
॥१७८॥

·रसशाला औषधाश्रम, गेडल काठियावाड, प्रन्यमाला, मन्यांक. १॥ १५९ अनेन क्रमयोगेन पुनः सारणजारणा ॥१७९॥ कर्तव्याखिप्रकारा वै मुखं वध्वाथ बंधयेत् ॥ शब्दवेधी रसेन्द्रीय जायते खेगतिपदा ॥१८॥ पुनश्च त्रिविधा कार्या सारणाजारणा क्रमात् ॥ तस्यैव तु रसेन्द्रस्य मुखबंधं च कारयेत् ॥१८॥ तेनैव वेधयेत्सर्व गिरिपापाणभूतलम् ।। जायते कनकं दिव्यं जाम्बूनदसमप्रभम् ॥१८२॥ सिद्ध चरखेचरा शिवमुखात्माप्ता महाजारणा कृत्वा तां च रसे रसातलमिदं स्वर्णन पूर्ण कृतम् ॥ तेपां कर्म विचार्य सारमखिलं स्पष्टीकृतं ,तन्मया यः कश्चिद् गुरुतंत्रमंत्रनिरतस्तस्यैव सिद्धं भवेत् ॥१८३॥ इतिश्री पार्यतीपुननित्यनाथसिद्धविरचिते रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्दे ऋद्धिसंडापरनामके दुतियत्ररत्नजारणाक्रमेण पाषाणवेधपर्यंत वेधविधिर्नामाटादशोपदेशः १८ ॥ ॥ अथ श्री वादिखंडे एकोनविंशोपदेशः १९ ॥ संसोरे सारभूतं सफलसुखकर मुपभूतं धनं यै तत्साध्यं साधान्दैर्गुरुमुसविधिना वक्ष्यते तस्य सिद्धपै ॥ रत्लादीनां विशेषात्करणमिह शुभं गंधमादं समनं ज्ञात्वा तत्तत्मसिद्ध अनुभवपथगं पायनं पंडितानाम् पद्मरागकरणम् RR चतुर्गुणेन तोयेन लाक्षां पिछा तु वः ॥ सपूतं भवरलं गृर मृदाम्दगं परेच मृमिना पादशेपं नातं याश्य वस्य थे । क्षिपेपलं पर पूर्ण सजिंकण लोध्रफम् रिचिपरयात्ततः गीत सागाप्यां मुरक्षयेत् ॥ स्थूलमत्स्यत्व पन्यादिरागां नालेन वन् घनीभूनं ममुगार्य न्यावायं मम्यानरं । ॥३॥ ॥

·॥५॥
॥६॥
॥७॥
॥८॥
॥९॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्डे एकानविंशोपदेशः १९ ॥
एतत्कर्पद्वयं तस्याः काचकूप्यां विनिक्षिपेत
वर्षांपलास्तु तेनैत्र लालयित्वा सुपाचिते ।।
मधुकतैलमध्ये तु क्षणं पक्का समुद्धरेत् ।।
जायते पद्मरागाणि दिव्यतेजोमयानि च
इन्द्रनीलकरणम्
नीलीचूर्ण पलैकं तु पूर्वकूप्यां तु तव्यम् ॥
तद्वं द्विपलं चूर्णे क्षिप्त्वा सर्व विलोलयेत्
क्षिप्त्वा वर्पोत्पलांस्तेन पूर्वतैलगतान्पचेत् ॥
इन्द्रनीलानि तान्येच जायते नात्र संशयः
मरकतमणि करणम्
मञ्जिष्ठां तालकं नीली समचूर्ण प्रकल्पयेत् ॥
काचकृप्यां स्थितैवैः सर्वमेतत्सुलोलयेत
वपोत्पलांस्तु तेनैव सिक्तवा पच्याच पूर्ववत् ।।
सर्वे मरकतास्तेन समीचीना भवति वै
गोमेदमणिकरणम्
मञ्जिष्टायाः कपायेण पेपयेन्मत्स्यकज्जलम् ।।
वर्षात्पलांस्तु तेनैव सित्तवा पच्याच पूर्ववत्
गोमेदानि तु तान्येव प्रवर्तते न संशयः
पुप्पराग करणम्
पिछा तालकतुल्यं तु जलैके(?) रसकुंकुमम् ॥
तन्मध्ये चाष्टमाशं तु क्षिपेन्मत्स्योत्यकज्जलम्
तत्सर्व पाचयेयाम अवतार्य सुरक्षयेत् ॥
वर्षांपलांस्तु तेनैव सिक्तान्पच्याच पूर्ववत् ।।
भवंति पुप्परागास्तै यथा खन्युत्थितानि च
नीलमाणिक्य करणम्
नीलीचूर्णस्य तुल्यांश क्षिपेन्मत्स्योत्यकजलम् ॥
वीजकाष्ठं च तुल्यांशं जले स्थाप्यं दिनावधि
तत्सर्च पाचयेद्याममवतार्य मुरक्षयेत् ॥
वर्षांपलांस्तु तेनैव सिक्ताः पन्याच पूर्ववत् ॥
नीलमाणिक्यसमास्ते भवंति न संशयः
॥१०॥
॥१२॥
॥१२॥
॥१३॥
॥१४॥
॥१५॥
॥१६॥

·, - }} रसशाला औषधाश्रम, गेडल फाठीमावाड, ग्रन्थमाला, प्रन्यांकः ९॥ १६१ मुक्ताकरणम् । मोक्तानि रंगद्रव्याणि काचकृप्यां पृथक् पृथक् ।। रतयित्वा प्रयत्नेन प्राप्ने कार्य नियोजयेत् ॥१७॥ सूर्यकांतस्य मध्ये तु विलं कुर्यात्सुवर्तुलं ।। तथान्य सूर्यकान्तं च कुर्यादाच्छादने हिवम् ॥१८॥ सूक्ष्ममुक्ताफलान्यादौ द्रावयेत्पूर्वयोगतः ॥ तद्रुतं सूर्यकांतस्य विले पूर्व प्रयत्नतः ॥१९॥ सूर्यकान्तेनापरेण छादितं धर्मधारितम् ॥ याममात्राद्भपेद्वद्धं मौक्तिकं चातिशोभनम् ॥२०॥ छिद्रं कृत्या निवध्याथ मुशुभ्र वस्तखण्डके ॥ सुशुभेस्तंडुलैः सार्धे कण्डयेत्तदुलूखले ॥२१॥ लघुहस्तेन यामैकं तत उद्धत्य क्षालयेत् ॥ त्वचारिष्टफलानां तु जलेन सह पेपयेत् ।। तेनैव क्षालिते मुक्ताफलं भवति शोभनम् ॥२२॥ मुक्ताकरणम् २ मौक्तिकानि मुमुक्ष्माणि चूर्णितानि विनिक्षिपेत् ॥ मसूताया इडायास्तु सघः सारैः क्षणावधि ॥२३॥ तेनैव चतुलाफारा गुटिफार फारयेचतः ॥ फाचपात्र स्थिताः शोप्याः छायायां दिनमानकम् ॥२४॥ मोवयेदववालेन मालां कृत्याय शोपपेत् ।। छायायां कठिना यावत्तावत्स्थाप्या विलंबित्ता: ॥२५॥ स्थूलस्य कृष्णमत्स्पस्य एफकंटस्य चोदरा ॥ निवागाणि तत्रैव पूर्वमालां निवेशयेत् ॥२६॥ उदरं सीरपत्रणेव माण्डे निरुध्य तत् ।। पासमानात्समुत्य छायायां शोषयेत्पुनः ॥२७॥ फंडनं पालन पैर पूर्वपत्कारयेपछनेः । भवति वानि भ्राणि सम्पर मुक्ताफलानिये मुकाकरणम् मुक्ताकि समादाय नउक्तिमयापि वा। : C

·१६२
॥२९॥
॥३०॥
॥३१॥
॥३२॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गते वादिसण्हे एकोनविंशोपदेशः १९ ॥
धर्पयेत्पृष्ठभागं तु तस्य कार्ष्यापनुत्तये
ताः शुभ्राशूर्ण येलक्ष्णमीडाक्षीरादिपूर्ववत् ॥
कारयेत्सालनान्तं च मौक्तिकानि भवति वै
मुत्ताकरणम् ४
सद्य उद्धृत्य मत्स्यस्य स्थूलस्य चक्षुपी हरेत् ॥
एकै बधयेदसे ईटाक्षीरदिनं पचेत
छायायां शोपयेत्पश्चात् कण्डनं क्षालनं ततः ॥
कारयेत्पूर्ववत्तानि मौक्तिकानि भवंति वै
प्रघालपरणम् १
दग्धशखं च दरदं समं चूर्ण प्रकल्पयेत् ॥
प्रस्ताया महिप्यास्तु पंचमे दिवसे हरेत्
क्षीर तेनैव तन्मय यामैक पूर्वचूर्णम् ॥
चतुला गुटिकां कृत्वा प्रोतयेत्ताम्रसूतके
रभागर्भदलेनैव मध्यमांगुष्टतर्जनी ॥
येष्टयित्वा तु तै ह्या गुलिकास्ताः पृथक् पृथक्
आपल्वयं संस्थाप्या रंभापत्रः प्रयत्नतः ।।
छापाशुप्काः शुभाः प्रोत्यास्ताम्रसूत्रेण वै पुनः
मधुकं तप्ततैलाक्तं धूमेन स्सेदयेच्छनैः ।।
जायते पारागाभं प्रवालं नान सशयः
॥३३॥
॥३४॥
॥३५॥
॥३६॥
॥३७॥
प्रयालकरणम् २
॥३८॥
॥३९॥
दग्धः शंखः ससिन्द्रं समोश चूर्णयेत्ततः ॥
सीरैः सयमसूताया एडाया मर्दयेद् दृढम्
पूरयेच तृणोत्ये वा नाले वंशादिसंभो ॥
मुपक्ये चान्नभाण्डे तु यवागृवर्जिते सिन्
आच्छाय पन्यान्मन्दानी घटिकोन्ते समुद्धरेत् ॥
प्रबाला नलिफागहें जायते पद्मरागवत
हिंगृळ करणम्
अशदं पारदं भागं चतुर्भाग च टंग्णम् ॥
॥४०॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल फाठीआघार, प्रन्यमाला, प्रन्यांकः ९॥ १६३ उभौ क्षिप्वा लोहपात्रे क्षणं मृद्वमिना पचेत् ॥४॥ तस्मिन्मनःशिलाचूर्ण पारदादशमांशतः ॥ क्षिप्त्वा चाल्यमयोदा द्वावतार्य मुशीतलम् ॥४२॥ कृत्वाथ खण्डशः क्षिप्त्वा काचकूप्यां निरुध्य च ॥ वस्त्रमृत्तिकया सम्यक् कापी प्रलेपयेत् ॥४३॥ सर्वांगुलमानेन छायाशुष्कं तु कारयेत् ।। वालकायं गर्भे तु द्विदिनं मृदुनाग्निना || ॥४४॥ क्रम वृद्धाग्निना पश्चात्पचेद्दिवसपञ्चकम् ॥ सप्ताहात्तत्समुद्धत्य हिंगुलं स्यान्मनोहरम् ॥४५॥ सिंदूर करणम् चिंचात्वग्भस्मपादांश द्रुते नागे विनिक्षिपेत् ।। पाचयेल्लोहजे पाने लोहदा निघर्पयेत् ॥ चण्डामिना दिनैकं तु सिन्दूरं जायते शुभम् सिन्दुरकरणम् २ रक्तशासिन्यपामार्गकुटजस्य तु भस्मस्म् ॥ चतुर्थाशं द्रुते नागे दत्वा मर्ये दिनद्वयम् ॥४७॥ पूर्ववडोहपाने तु सिन्दूरं जायते शुभम् ॥४८॥ मिग्दूरकरणम् ३ भस्मना पूर्ववन्नागं शाकस्य वारिजस्य या ॥ सिन्दुर जापते दिव्यं यथेष्ट नात्र संशयः ॥४९॥ सिम्पूरपरणम् ५ पलानां द्विगवं नागं द्वारयेल्लोदमानने ॥ समूलपासकाभस्म पादांचं तर नितिन् ॥५०॥ पीतवर्ण भोगारतात पन्या प्रचारयेत् ।। ततः मुशीत या जगेन पालन्युनः ॥५१॥ परमात्रा पटी वामामस्मारि क्षिांद ॥ डापाशृपा समाइन्य मुगाई ननने मित्र २॥ सिया रामा पोल्यां निगी नीनादिना ॥

·१६४
॥५३॥
॥५४॥
॥५५॥
॥५६॥
॥५८॥
॥ रसरत्नाफरांतर्गते धादिखण्टे एकोनविंशोपदेशः १९ ॥
छिद्रं कुर्याद् भाण्डवक्त्रे शलाका लोइजां क्षिपेतू
रक्तवर्णा यदा स्यात्सा तावत्पच्यात्परीक्षयेत् ॥
सिन्दूरं जायते दिव्यं सिद्धयोग उदाहृतः
संधधकरणम्
नवभाण्डे पलशतं सामुद्रलवणं क्षिपेत् ॥
निकं निष्क सूतगंधौ क्षिप्त्वा चण्डाग्निना पचेत्
द्वियामान्ते क्षिपेत्तस्मिल्लोहनाराचकं यदि ॥
रक्तवर्ण भवेत्तद्वै तदा वढि निवारयेत्
स्वभावशीतलं ग्राह्यं सिन्धृत्ये लवणं भवेत्
सुवर्चल (संचळ ) फरणम्
आरनालं पलैकं तु द्विनिष्कं च सुवर्चलम् ॥
मापैकं गंधकं पिष्वा सर्व पात्रे तु धारयेत्
पलैक सैंधवं तप्तं कृत्वा तत्र निषेचयेत् ॥
पुनस्ताप्यं पुनः सेच्यं द्रवो यावद्विशुप्यति ॥
सुवर्चलं भवेत्तावन् नात्र कार्या विचारणा
हिंगुकरणम् १
हिंगुनागरमेकैकं लशुनस्यपलद्वयम् ॥
चतुप्पलं निम्बधीज मापचूर्ण पलाष्टकम्
सर्वतुल्या विस्वमज्जामनाक्षीरेण पेपयेत् ॥
तत्सर्व दादं साईगोचर्मगर्भतः ॥
पायं धान्पराशी विपद् हिंगु भवेत्ततः
हिंगुकरणम् २
वलक्षनिर्यास सामुद्रलवणं तया ।।
त्वग्वर्य च कणा तुल्यं मेपीक्षीरेण पेपयेत्
अस्य पिन्हस्य पादांशं शृद्ध हिंगु नियोजयेत् ।।
तत्सर्व पूर्ववहद्धं चर्मणा दिवसत्रयम्
निर्वाने लंबितं रक्षेद् हिंगु स्याच्छुद्ध हिंगुवन्
हिंगुकरणम् ३
पलेकै गुडं शृंटी दिकं टंकणगुन्गुलम् ॥
1॥५९॥
॥६॥
॥६२॥
॥६३॥
॥६॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांदल काठीभाषाड, ग्रन्थमाला, प्रन्यांकः ९॥ ११५ एरण्डवीजमज्जा च तुपयज्य पलद्वयम् ॥६५॥ निस्त्वकमापा पलद्वंदमेकीकृत्य अपेपयेत् ॥ त्रिकर्ष हिंगु तन्मध्ये लिप्त्वा तोयेन लोलयेत् तत्सर्व पूर्ववद्वध्वा सप्ताहादिगुतां व्रजेद ॥३७॥ हिंगुफरणम् १ द्वेपले शुद्ध हिंगु स्यादीडाक्षीरं च विंशतिः ॥ गाध्ममापयोचूर्ण प्रत्येकं तु चतुष्पलम् ॥६॥ अलावुपात्रमध्यस्थ तत्सर्व लोलितं क्षिपेत् ॥ छायाशुष्कं भवेत्तावद्यावद्धिंगु शुभं भवेत् ॥६९॥ यंगकरणम् १ धत्तूरवीजचूर्ण तु वज्रीक्षीरेण भावयेत् ॥ शोभ्यं पेयं पुनर्भाव्यं एवं धर्मे निसप्तधा ॥७॥ तद्वाप्यं द्रुतनागस्य दशमांशेन दापयेत् ।। दालयेत्स्नुपयोमध्ये तद्वगं जायते शुभम् ॥ भावयेगजनीमध्ये तवंगं जायते शुभम् ॥७॥ बंगकरणम् २ भावयेद्रजनीचूर्णं बजीदुग्धेन सप्तघा || वद्वापं दशमांशेन द्रुते नागे मदापयेत् ॥ ॥७२॥ वद्वाप द्रुतनागस्य दशमांशेन दापयेत् ॥ तत् ढाल्यं त्रिफला काथे पुनस्तद्वच वापयेत् ॥७३॥ टंकणं नवसारं च दत्वा सेन्यं नृमूनके ॥ द्राषितं च पुनर्दाल्यं नृमूने चंगतां ब्रजेत् ७४|| अम्लवेतसकरणम् त्वपीजरहितं चिंचाफले कांजिकसंयुतम् ॥ पक्त्वा कुर्याद्वस्त्रपूतं जम्पीराम्लं तु तत्समम् ॥७५॥ चांगेरीमालिंगाम्लययामाप्तं समोहरेत् ॥ वखपूतं तु तत्सर्व पर्वत्पादावशेपितम् ॥७६॥ सौराष्ट्री तुत्यकासीसं विहार पटुपंचकम् ॥

·॥७७॥ ॥७८॥ ॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्टे एकोनविंशोपदेशः १९ ॥ मूलसारं च तुल्यांनं सर्व चूर्ण विनिक्षिपेत् पूर्वपक्वे तु पादांशं पुनर्मुद्रग्निना पचेत् ॥ घनीभूतं भवेद्यावचटकेनैव चालयेत् ॥ अम्लपेतसमित्येतज्जायते शोभनं परम् साहीकरणम् त्रिफला भंगकोरंट भल्लात करवीरकम् ।। वीजाम्रसममेतेपां समांशं वोलमजले क्षिप्त्या मर्य ताम्रपाने पंचाहाजायते मपी ॥ तालपोपु भूर्जेपु लिख्यते परमं हदम् घृतकरणम् नारिकेलारफलरसं ग्राह्य भागचतुष्टयम् ॥ तन्मध्ये घृतमेकं तु क्षिप्त्वा भाण्डे विलोलयेत् शतांशेन क्षिपेत्तस्मिन् रक्तशाकिनिमूलरम् ॥ मृमिना पचेत्किचित् तत्सर्व जायते घृतम् ॥७९॥ ॥८॥ ॥८॥ ॥८२॥ घृतकरणम् २ ॥८॥ 11८४|| घृतं तोयं समं कृत्वा विंशत्यंशेन चुन्नम् ॥ क्षिप्त्वा सर्व तु मृद् भाडे क्षणं हस्तेन मर्दयेत् ॥ घृतं तज्जायते सबै न चाग्निं सहते कचित् घृतकरणम् ३ मेपीमेदः पंचपलं तिलतैलं च तत्समम् पचेन्मृमिना तावद्यावत्पेनं निवर्तते ।। द्विनिष्कं कांजिफ तस्मिन् क्षिप्त्या वस्त्रेण चारयेत् ॥ पादांशं च धृतं तस्मिन् दद्यात्सर्व घृतं भवेत् घृतररणम् । तिल्तैलं विपच्यादौ यावन्न निवर्तते ॥ गुग्गुल निक्षिपेत्तस्मिन् रिचिद्गनिरनये पिंगत्यंशेन तोयस्य पिप्या चुन्नं विलोलयेत् ॥ जलतुल्यं पूर्वतेल मिश्रयेत्तत्सुमीतलम् ॥८५|| 11८६॥ 11८७|| ·रखशाला औषधाश्रम, गोंडल काठियावाड, ग्रन्यमाला, प्रन्यांक ९ ॥ १६७ मर्दयेन्मृण्मये पात्रे हस्तेन क्षणमात्रकम् ॥ घनीभूते धृतं चा क्षिप्त्वा सर्व घृतं भवेत् ॥८॥ चन्दनकरणम् संछेद्य निववृक्षं तु हस्तै रक्षयेदधः ॥ तस्य मूर्ध्नि विलं कुर्यात्तत्रैव नवगुग्गुलुम् ॥८९॥ पूरयेत्तेन काप्टेन विलं रुश्वाथ लेपयेत् ॥ संधि मूलवणेनैव शुष्कं गजपुटे पचे ॥९॥ स्वभावशीतल ग्राह्यं तन्मूलं चंदनं भवेत् ॥२१॥ करिकरणम् पलत्रयं पचेद् भक्तं सम्यग्राजान्नतंदुलम् ।। तद् भक्तं शीतलं कृत्वा गवां क्षीरैः प्रयत्नतः ॥१२॥ निष्कमात्रं च कपूरं क्षिप्त्वा तस्मिंश्च पेपयेत् ॥ शुष्कस्य वंशनालस्य स्थूलस्य तेन चोदरम् ॥९३॥ लेप्यमंगुलमानेन छायाशुष्कं च कारयेत् ॥ छित्वाथ कदलीपुष्पं तन्निसेन पूरयेत् ॥९४॥ बंशनालं पुनर्वस्त्रखंडे रुध्वा च तन्मुखम् ॥ भातपे त्रिदिनं शोप्यं भूगर्ते निखनेत्ततः ॥९५|| त्रिसप्ताहात्समुद्धत्य शोपयित्वा समाहरेत् ।। कपूर तस्य गर्भस्थ रक्षेत्कपरभाजने ॥ कपूरं जायते दिव्यं यथायीजं न संशयः ॥९६|| जयादीयांकस्तूरीकरणम् पनसस्या पकस्य वीजान्येकस्य खण्डयेत् ।। नवभाण्डे विनिक्षिप्य निष्कं शुंठी पलं तथा ॥९७॥ चूर्णयित्वा क्षिपेत्तस्मिन् तत्सर्व द्रवतां प्रजेत् ॥ तेन घट्वा क्षिपेतस्मिन् चतुर्निकं च चन्दनम् ॥९८॥ मृद्वग्नी पाचयेत्तापवावदारक्ततां गतम् ॥ तच्छीतलं कायपात्रे क्षिप्त्वा वस्योपरि क्षिपेत् ॥१९॥ चंपर्क केतकी मल्ली जातीपुष्पाणि तत्पुनः ॥

·॥१०॥
॥१०॥
॥१०२॥
॥१०॥
॥१०४॥
॥१०॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गते यादिसण्टे एकोनविंशोपदेशः १९ ॥
दिनं शुभ्रपटे वध्वा मुखं तस्यैव रतयेत्
ततः पुप्पाणि संत्यत्तवा कस्तूरी मापमात्रकाम् ॥
मापैकं शृद्धकरं तस्मिन्नैव विनिक्षिपेतू
निक्षिपेद्विशदशेन सम्यग्जावादिकामपि ॥
तत्सर्व भयितं पूर्व सम्यग्जावादि भानने
पेष्टयेन्मल्लिकापुप्पैस्तद्भांडं दिवसत्रयम् ॥
सम्यग्भवति जावादि वर्णः परिमलेरपि
फस्रोफरणम्
मकवेलं तैलं वा विलोत्यं पलपंचकम् ॥
मुण्डीदावं दशपलं सर्वमेकत्र योजयेत्
मल्लिया मालती जाती केतकी शतपत्रिका ॥
अन्यानि च मुगंधीनि पुप्पाणि तत्र निसिपेन
दिन मुद्रितं रक्षेत पुष्पं निपीटर संत्यजेत् ॥
सिवयफ विशतिनिफान् क्षिप्त्या तस्मिन्पच्छनः
यावत्तेलावशेष स्यात् परं चायनिफरम् ॥
निष्कं मार्जारजारादि क्षिप्त्वा तदववारपेद्
अन्यपारे विनिक्षिप्य गीत तत्पुनः पर्नन् ।
पागमात्रातदुत्तार्य हिनावादि भानने
सांदं भवति तत्सर्व पयारीनं न संशयः ॥
पुप्पाणि पालस्पैर रत्नमालां समं समन्
तर्णमिदंरस्य वनालय पोदरं ।।
सिप्ला वस्य मुग रुवा: उन्मजामिदा पुनः
पुटेनगामिना तावधाबद्गंधो न ददने ।।
दति तानि पुप्पानि मुवं भिन्वा द्रवं न
फनीचर्म निनन उम्तात्वं विपन् ।
सूर्णस्य दमांगेन सम्पर परिकां सिंच
प्रदान धन पंपिनं गोलकीरयम् ॥
कमिदनाशरा मिचिमा पल
उन्सर पता होयं पदना कसपत् ।।
॥१०६॥
॥१०७॥
॥१८॥
॥११॥

·॥ रसशाला,औषधाश्रम, गोंडल काठीमाघाट, प्रन्यमाला, ग्रन्यांकः ९॥ १६१ गुटिकाः खण्डशः कृत्वा मदनैः सह मिश्रयेत् ॥ कस्तूरीचर्मणा वध्वा सम्यङ् मृगमदो भवेन् ॥११४॥ कुंकुम करणम् ( कंकु)१ नारिकेरकपालं वा घृष्टं का निम्बकाष्ठकं ॥ यत्किंचिच्छुभ्रकाष्ठ वा तोयेन सह कारयेत् ॥११५॥ तत्पादं रजनी चाथ तस्मिन्मध्ये विनिक्षिपेत् ॥ गरिक वा रजन्यधै तत्सर्व कुंकुंमं भवेत् ॥११६॥ कुंकुम करणम् (कंकु) २ पालाशपुष्पज क्वाथं धर्मे धार्य तु खपरे ।। विशत्यं क्षिपेत्तस्मिन् पेपितं शुभ्रतंडुलम् ॥११७॥ तंदुलार्ध तथा चुन्नं सर्व काष्ठेन लोलयेत् ।। घनीभूतं भवेद्यावत्तावद् धर्म प्रचालयेत् ।। ततस्तेनैव वटिकाः कृत्वा स्यूः कुकुमोपमाः ॥११८॥ कुंकुमकरणम् (क्कु )३ पालाशपुप्पपादांशं सम्यकशुभ्रं च तंदुलम् ॥ पिष्ट्वाय वटिकाः कार्या शोध्याः स्युः कुंकुमोपमाः दिव्यधूपः १ क्रमात्तरगुणं कुर्यात्कस्तूरी शशिकुकुमम् ॥ नखमांसी सर्जरस मुस्ता कृष्णागुरुः सिता ॥१२०॥ चंदनं च दशैतानि चूर्णितानि विमिश्रयेत् ॥ चूर्ण तुल्यैर्गुग्गुलुभिः समेकन कुट्टयेत् ॥१२॥ स्तोकं स्तोकं क्षिपेत्तैलं शिलायां लोहमुष्टिना ॥ दिनमेकं प्रयत्नेन वर्तिको तेन कारयेत् ॥१२२॥ तदग्नज्वलितं कुर्याज्ज्वालां निवार्य तत्क्षणात् ॥ देवानां दिव्यधूपोयं मंत्राणां साधने हितः ॥१२३॥ दिव्यधृपः पापाणभेद चूर्ण तु गुग्गुलु च पलं पलम् ॥ मांसी मुस्ता नखं बोल चंदनागुस्वालम् ॥१२॥ लाक्षागुडं सर्जरसं सिताफ:रसंयुतम् ॥

·१७०
॥१२५॥
॥१२६॥
॥१२७॥
॥१२८॥
॥१२९॥
॥१३०॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्टे एकोनविंशोपदेशः १९ ॥
प्रति निष्कद्वयं चूर्ण्य कस्तुरी कुंकुम तथा
मापैकै क्षिपेत्तस्मिन् सबै कुट्यादुलूखले ॥
तिलतैलं क्षिपेकिचिल्लोहदण्डेन तद् दृढम्
यामैकं कुट्टयेत्सिद्धो दिव्यो धूपः शिवोदितः ।।
देवादेवाकरो देयः पूर्ववर्तकीकृतः ॥
सर्वसौभाग्यजनकः सर्वमंत्रोचनायकः
पुप्पद्रुतिः
वनीक्षीरण संयुक्तं शुद्ध वस्रं पुनः पुनः ॥
आतपे शोपितं कुर्यादित्येवं दिनसप्तकम्
जातीपुप्पपलैकं तु निष्कं चूर्णितटंकणम् ।।
क्षौद्रं निकाय योज्यं सर्वमेकत्र लोलयेद
मृत्पात्रे धारयेद् धर्म रम्ये या काचभाजने ॥
आच्छादयेत्तु वस्त्रेण जलसिक्तेन तत्क्षणात
यति तानि पुष्पाणि युज्यायोगेषु तद्द्वम् ।
अनेनैव प्रकारेण पुष्पाणां च पृथक् पृथक् ॥
द्रुतिः कार्या मुगंधानां गंधमादेषु योजयेत्
धाग्यवृद्धि फरणम् १
मन्दारमूलमायां भरप्यां वा कुयोद्भवम् ॥
ऊर्य संग्राद्य यत्नेन धमाल्ये विनिसिपेत्
प्रवातातिमुखं यनु तरकाष्टं तु समाहरेत् ॥
धान्यम्य राशिगं कुर्यादान्यदिकरंपरम्
धान्यपृद्धिकरणम् २
कृस्लामस्य वामाशि इनारेष्टयाभिमन्वितम् ।।
धान्यारागी पिनिक्षिण धान्पदिकरं परम्
॥ नमो भगाने स स्मिते म्यादा ।
धनधान्यनिकरणम् ३
तस्या दक्षिण ने हेम्नाटय ततः सि ।।
यस्मिकस्मिन्मा द्रव्ये धारे वा वृद्धिकारकम्
1. अनिलदेषि आगच्छ सागच्छ म्यादा ॥
द्रष्यादि वृद्धि करगन्
कृष्णपिरकम सिम यस्सिन्मुबम्वृनि ।।
॥१३१।।
॥१३२॥
॥११४॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआयाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थांकः ९॥ १७१ तत्सर्व चाक्षयं नित्यं व्ययीकृत्य न क्षीयते ॥१३६॥ धन धान्यं धृतं तैलं सुवर्ण नवरत्नकम् ॥ यत्किंचिद् द्रव्यजातं तदक्षय्यं विष्ठति ध्रुवम् ॥१३॥ धान्यवृद्धिकरणम् ४ मूलं सुभ्वेतगुंजोया जलमध्ये विनिक्षिपेत् ॥ तन्मूलं धान्यराशौ च क्षिप्त्वा मंत्रविधानतः ॥१३८॥ तद्धान्यं वर्धते नित्यं भक्ष्यमाणं सहस्रशः ॥ मन्त्रखण्डे यथा मोक्तं गुजामूलस्य साधनम् ॥ तथैवात्र प्रकर्तव्यं सिद्धिर्भवति नान्यथा ॥१३९॥ आदी सर्व दिशांतरेषु गमनं कृत्वा गुरोः संमुखात् प्राप्तं भक्तिवलेन युक्तिविधिना सारातिसारं महत् ॥ तत्सर्वं धनवर्धनं निगदितं भूयिष्ठमध्वां(?) कचिद् भूपानां विदुपा महामतिमा विद्वान्भपेपालनैः ॥१४०॥ इतिश्री पार्वतीपुप्रनित्यनाथसिद्धविरचिते रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्टे ऋद्धिरंडापरनामके रत्नादिगंधवादन धनवर्धनो नामकोनविंशति तमोपदेशः ११॥ ॥ अथ श्री वादिखंडे विंशतितमोपदेशः २० ॥ सांगोपांगमनेकयोगनिचयं सारं वरं चोद्धतं युक्तं पारदवंधनं मृदुहठात् दृष्टं परं यन्मया ॥ उत्सर्व सुगमं भवच्मि सहसा सिद्धाननादागतं प्रत्यक्षानुभयेन चार्तिकगणैः साम्राज्यदं वीक्ष्यताद ॥१॥ पारदयंधनम् १ शुद्धपारदभागैकं टंकणेन समं समम् ।। मर्दयेत्रिफलाक्वाधैर्नरमूनैर्युतैस्ततः ॥२॥ कपाशा गुलिकाः कृत्वा मापचूर्णजलारितः ॥ सूतादृष्टगुणलिप्ला छायाशुषां धर्मद् दृढम् 11 कोष्टीयंत्रे वग्नाले पिटं भित्वा समाहरेत् ॥

·૬૭૨
॥४॥
॥५॥
॥६॥
॥७॥
॥ रसरत्नाकरातर्गते धादिसण्टे पिंशतितमोपदेशः २० ॥
रसोसौ वर्तुलाकारः पण्डबद्धो भवत्यलम्
पारदर्वधनम् २
आरण्यमल्लिकाद्वावै{पा कन्याद्वैश्च वा ।।
द्रवैर्हरिणखुर्या वा नरमूत्रतं रसम्
निदिनं मर्दयेत्खल्वे भूनं दत्वा पुनः पुनः ॥
ती मापपिष्टेन लिप्त्वा धाम्यं च पूर्ववत्
तद्वत्स्तो भरेद्वद्धस्तच्डोभ्य काचटंकणः
पारवन्धनम् ३
मटीमूलजमावैः पारद मर्दयेद्दिनम् ॥
महंटीमूलजे पिण्डे क्षिपेत्तन्मदित रसम्
तत्पिण्डं वज्रमूपायां रमा तीवाग्निना धमेत्
जायते खोटबद्धोयं सर्वकार्यकरसमः
पारदयन्धनम् ४
अर्कमूलं रविक्षी रैः पिता मूपा घन क्षिपेत् ॥
तन्मध्ये जारितं स्तं क्षिप्त्वा रुम्वाथ रोषयेत्
मृण्मये संपुटे तं च निरुज्यालोदसंपुटे ।।
ततो गजपुटे पच्यात् पारदो घंधमाप्नुयात्
॥८॥
॥९॥
॥१०॥
॥११॥
पारदवधनम् ५
॥१२॥
जलवुभ्या द्रवैः सूतं मर्दयेदिवसत्रयम् ॥
जलकुंभ्या दलैम्पा कृत्वा वत्र क्षिपेतु वद
रुध्वा तां वज्रमूपायां छायाशुकां पुटेल्लघु ॥
उत्पकिरद्धघा तु विशद्वारं पुरैः पचेत
ततो गजपुटं देयं सम्पबद्धो भाद्रसः
॥१३॥
॥१४॥
पारदपन्धनम् ६
एक्वीराद्रवर्मथै निदिनं शुद्धपारदम् ॥
एक्वीराकंदककैवनभूषां प्रलेपयेत् ॥
तस्या पूर्वरसं रुध्या ध्माते पदो मोहसः
पारदबंधनम् ७
आरक्तक्षीरकंदोत्यव्वैखीन् स्तन्यसंयुतः ।।
॥१५॥

·वजमूपोदरे चाय तेन फल्फेन लेप्प वै गोलकं तापपेचन बंफनालेन तं धमन् ॥ खोटपदो भौत्साक्षात् तीनधामानलेन तु रमशाला औषधाश्रम, गांडल काठियावाड, ग्रन्यमाला, ग्रन्यांक ९॥ १७३ त्रिदिनं पारदं मध वज्रकंदद्रवस्त्र्यहम् ॥१६॥ क्षीरकंदस्य कल्केन वज्रमूपां प्रलेपयेत् ॥ तत्र पूर्वरसं रुध्या ध्माते बद्धा भद्रसः ॥१७॥ पारवन्धनम् ८ कृत्वा ताम्रमयं चक्रं विस्तीर्ण चतुरंगुलम् ॥ उन्नतं चांगुलीकं तु सुदृढ़ वर्तुलं समम् ॥१८॥ गंधक पारदं तुत्थं कुर्यात्वल्वेन कज्जलीम् ।। तत्कज्जलं वाम्रतुल्यं मृपामध्ये विनिक्षिपेत् ॥१९॥ तं चक्रं मुपिकावक्त्रे दत्वा रुवाथ शोपयेत् ॥ तं पचेद्धंडिकायंत्रे द्वियाम लघुवद्विना ॥२०॥ उद्धृत्य ग्राहयेचक्राइसराज पुनः पुनः ॥ तत्तुल्यं टंकण काचमूर्ध्वाधस्तस्य दापयेत् ॥२१॥ अंधमुपागतं धाम्यमेवं वारत्रये कृते ॥ रसेन्द्रो जायते बद्धो ह्यक्षीणो नात्र संशयः ॥२२॥ पारदबंधन ९ शुद्धस्तं समं गंधं द्वाभ्यां तुल्यं च तालकम् ॥ मर्यमुन्मत्तकद्रावैः खल्ये यामचतुष्टयम् ॥२३॥ पातयेत्पातनायंत्रे दिनैकं मन्दवहिना ॥ ऊर्बलग्नमधास्थं च तत्सर्वं तु समाहरेत् मर्यमुन्मत्तकद्राई यामचतुष्टयम् ॥ तद्गलं पूर्ववत्पोच्यं पुनरादाय मर्दयेत् पुनःपाच्यं पुनर्म अर्ध्वाधास्थं प्रयत्नतः ॥ सर्व यावदधो भाण्डे तिष्टते तावतारधिः ॥२६॥ तत्सर्वं पूर्ववन्मय गोलं कृत्वाय चोपयेत् ॥ ॥२७॥ पीतांजन वा पेप्यं च तेन गोलं मलेपयेत् ।। ॥२८॥ ॥२४॥ ॥२५॥ सम्यक संपेपयेदम्लैनलिकं युष्ठमेव च irail

·१७४
॥ रसरत्नाकरांतर्गत वादिखण्डे विंशतितमोपदेशः २० ॥
॥३१॥
॥३२॥
॥३३॥
पारदवन्धनम् १०
पलं सूतं पलं नाग द्वाभ्यां तुल्या मनःशिला ॥
पूर्ववत्तमयोगेन खोटबद्धो भवेद्रसः
पारदयन्धम् ११
नागं तारं समं द्राव्यं तच्चूर्ण पलमात्रकम् ॥
शुद्धस्तं पलैकं च सर्वतुल्या मनाशीला ॥
पूर्ववत्क्रमयोगेन खोटबद्धो भवेद्रसः
पारयन्धनम् १२
पलं सूतं पलं तारं पिष्टमम्लेन केनचित् ॥
द्वाभ्यां तुल्या शिला योज्या पूर्वयोगेन पाचयेत्
पारदयन्धनम् १३
तारवत् स्वर्णपिष्टी च गंधकेन च पूर्ववत्
पारदयन्धनम् १४
कृष्णाभ्रकस्य सत्वं च तीक्ष्णं कांतं च हाटकम् ॥
शुल्वं तारं च माक्षीके समं सूक्ष्म विचूर्णयेत् ।।
वज्रमूपागतं रुवा ध्मोते खोटं भोतु तत्
पारदवन्धनम् १५
येताभ्रकस्य सत्वं च तारं तीक्ष्णं च माक्षिकम् ॥
समं चूर्ण्य कृतं खोटं खोटाशं शुद्ध मूतरम्
हरितालं द्वयोस्तुल्यं मृक्ष्मं मर्य च पूर्ववत् ॥
महदमिगतं ध्मात खोटं भवति तदसं
पारदयन्धनम् २६
पारदं गंधकं तुल्यं मथै कन्याद्रवदिनम् ॥
तदोल द्विगुणं गंधं दत्वा मृपाघरोनरम्
रुध्या संथि विशोप्याय काष्टीयने र धमन् ॥
तत्मृतं जायते खोटं गंधवमिदं भवेत्
पारदबन्धनम् १७
पंचांगं रानसस्य कायमहारोपितम् ।।
तहवं तु रमे सिप्चा पान्यं यामयं शुभम
॥३४॥
॥३५॥
॥३८॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआवाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांकः ९॥ १७५ चौवाबद्धो भवत्येष खोटो वै सर्वकार्यकृत. ॥४०॥ पारदबन्धनम् १८ चन्द्रवल्या द्रवैर्म त्रिदिनं शुद्धपारदम् ॥ टंकणेन तु संयोज्य वटिकां कोरयेद् बुधः ॥ कोष्ठयंत्रगतं ध्मातं खोटबद्धो भवेद्सः ॥४१॥ पारदबन्धनम् १९ भल्लातकानां तैलांतः पलमेकं क्षिपेद्रसम् ॥ यावत्तैलं पचेतावद् रविक्षीरं क्षोपन् क्षीपन् ॥४२॥ घट्टयेल्लोहदण्डेन खोटबद्धो भवेद्रसः ॥ ॥४३॥ पारदबन्धनम् २० द्रवैः समूलकार्पास्या (कामाक्ष्या ) खिदिनं मर्दयेत्समम् ॥ टंकणेन पदांशेन वटिकाः कारयेल्लघु ॥४४॥ वल्मीकमृत्तिकामाप गोधूमानां च चूर्णकम् ॥ समं मोदकेनैव मृपां तेनैव कारयेत् ॥४५॥ तदंतमर्दितं सूतं वटी क्षिप्त्वा धमेद् दृढम् ॥ खोटबद्धो भवेत्सोपि अंधमुपागतो रसः ॥४६॥ पारद्घन्धनम् २१ रसं पंचगुण चैव द्विगुणं श्वेतटंकणम् ॥ श्वेतवातारितैलानां मजामश्वस्य कोमला ॥४७॥ त्रिदिनं मर्दयेत्खल्यै नरमूत्रेण साधकः ॥ ततो गोधूमचूर्ण तु क्षिप्त्वा कुर्याद्वीः शुभाः ॥४८॥ विशोप्याय धमेत्पश्चात् काचदंफ्णयोगतः ॥ खोटबद्धो भवेत्सतस्तेजस्वी सर्वकार्यकृत् ॥४९॥ अटी लांगलीदद्वैमर्य दिनत्रयम् ॥ चंध्याकोटकीफंदे तं रसं तु निवेशयेत् ॥५०॥ पंदवाने मृदा लेप्यं सर्वतांगुलमातमम् ॥ शुष्कं तुपपुटे पन्या निदिनं परिवर्तयन् ॥५॥ समुदत्य पुनर्मथै पूर्वपंददस्यहम् ॥ पारदमस्म १

·१७६
॥५२॥
॥५४॥
॥५५॥
॥५६॥
॥ रसरलाकरांतर्गते धादिखण्ड विंशतितमोपदेश २० ॥
पूर्वसत्पुटपाकेन पारदो जायते मृतः
पारभस्म २
हसपाद्या द्रवैमर्थ सप्ताह शुद्धपारदम् ॥
क्षीरकदोदरान्तर्वं क्षिप्त्या कद मृदा लिपेद
करीपानौ दिन पच्यापूर्ववन्मर्दयेत्पुनः ।।
कदे क्षिप्त्वा पचेत्तत्ततो मर्घ च पूर्ववत्
क्षीरकदोदरे रुवा मृदा लिप्तं च शोपयेत् ॥
सम्यग्गजपुटे पच्यात् मृतो भवति निश्चितम्
पारभस्म ३
हसपादीक्षीरकददौमर्थ दिनत्रयम् ।।
रस तत्क्रोचपादात' क्षिप्त्या पादं मृदा लिपेत्
करीपानी दिन पयान्मर्यात्पूर्ववैस्यहम् ॥
दिन तद्वत्पुटे पच्या पुनर्म च पाचयेत् ॥
जायते भस्मसूतोय सर्वकार्यकरक्षमः
खोटबद्धरसस्य मुग्नकरणम्
उक्तानां खोटबद्धोना मुख कुर्यात्तदुच्यते ।।
चा चंडालिनीषद ब्रह्मदण्डीयमूहम्म्
गधर टंकण तुल्य भानुदुग्न पपयेत् ॥
चणमाना गरी हत्या पूर्वसूते दुते क्षिपद
ऐकामेश धमन्नेर निकासप्तर प्रमात् ॥
ग्रसते सर्वलोहानि यथेष्टानि न सशयः
ग्रासो देयो यथागत्तया पूर्ववन्मारयेत्पुनः ॥
मुख पध्या नियुनीत तार ताम्र भुजगमे
तत्सर्व जायते मण क्या दशगुणो मत ॥
सिद्धयाग समारयात सम्यग्दृष्ट्वा गुरोर्मुसान्
तानस्य म्यण १
मूतभा गपर शृद्ध तणज्योतीपमूलम् ।।
तत्सर्व मातुग्गिा दिनमेर मम ममम्
शृद्धानि ताम्रपत्राणि तेन करून पपेत् ॥
॥५७||
॥५॥
॥५९॥
॥६०॥
॥दशा
॥३२॥
॥६॥

·रसशाला औषधाश्रम, गांडल फाठियावाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्यांका
पेध्यं रसपसत्सेन पंचमांशेन पत्ननः ॥
.
॥६४||
॥६५॥
-
1
॥६७॥
रुध्वा गजपुटे पच्यात्पुनरुत्थाप्य लेपयेत्
एवं पुटत्रये पक्वं तत्तानं कांचनं भवेत्
ताम्रस्य स्वर्ण २
रक्तस्नहीपयोभिश्च ताम्रपत्राणि लेपयेत् ॥
कारयेदमितप्तानि तस्मिन् क्षीरे निपेचयेत्
इत्येवं सप्तधा कुर्याल्लेपतापनिषेचनम् ।।
समावर्त्य तु तत्तानं दिव्यं भवति कांचनम्
सहस्रवेधो कल्क. १
रसकं दरदं गंधं गगनं कुनटी समम् ॥
आरक्तस्नुक्पयोभिस्तन्मर्दयेद्दिवसत्रयम्
तेन वेध्यं द्रुतं तानं नाग वा तारमेव वा ॥
सहस्रांशेन तदिव्यं सुवर्ण जायते ध्रुवम
॥६८॥
॥६९॥
॥७॥
॥७॥
॥७२॥
नागस्य स्थर्णम्
रक्तस्नूहीभवैः क्षीरै रजनी मर्दयेत् व्यहम् ॥
तेन नागस्य पाणि प्रलिप्सानि पुटे पचेत् ॥
पुनर्लेप्यं पुनः पाच्य सप्तधा कांचनं भवेद
सहसवेधी कल्क २
पमिनी पत्रपुष्पाभा विज्ञेया स्थलपमिनी ॥
भंगे रक्तं सवेक्षीरं ज्ञात्या तामुद्धरेत्ततः
पारदं गंधकं तालं माहिपी कुनटी समम् ॥
पूर्वोक्तपदिनीयुक्तं मर्दयेदिनसताम् ।।
तेन शुल्वं भवेत्स्वर्ण सहस्रांशेन पेधितम्
तारधीजवाफ
नागं बंगं तीक्ष्णसारं तारं च प्रमशोत्तरम् !!
पंचानां तु समं तानं सर्व भूपागत धमेव
प्रस्ट वानालेन याचाराम्शेरितम् ।।
तत्तार पद्मरागाभं जायते टारयेपुनः
॥७३॥
॥७॥

·१७८
॥ रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्टे विंशतितमोपदेशः २० ॥
||७५॥
॥७६॥
॥७७॥
॥७८॥
॥७९॥
॥८॥
तद् भवेत्कांचनं दिव्यं सिद्धयोग उदाहतः
रौप्यकरणम् बंगस्य
रक्तचित्रकपंचांगं छायाशुष्कं विचूर्णयेत् ॥
तद्वापं द्रुतवंगस्य रुध्वा रुध्वा त्रिवारकम्
देयं तन्जायते तारं शंखकुन्देन्दुसन्निभम्
स्वर्णकरणम् १
रक्तचित्रमूलं तु कांजिकं शुद्धपारदम् ॥
कगुणीतलसंयुक्तं सर्व कल्क प्रलेपयेत
ताम्रपाणि तप्तानि तस्मिन् सिंचेत्रिसतया ।।
एतत्तानं द्विषट् भागं तारं पोडशभागकम्
एकीकृत्य समावर्त्य तेन पाणि फारयेत् ॥
रक्तचित्रकमूलानि भल्लाततैलपेपितं
अनेन पूर्वपनाणि प्रलिप्सानि पुटे पचेत् ॥
एवं त्रिसप्तधा कुर्याद दिव्यं भवति काञ्चनं
सुवर्णकरणम् २
नागिनीकंद सूतेन्द्र रक्तचित्रमूलकम् ॥
पिछा तेनैव पत्राणि पूर्वोक्तानि प्रलेपपेत् ॥
तत्पच्यात्पुटेरेवं दिव्यं भवति कांचनम्
ताम्रपटस्य स्वर्णत्व प्राप्तिः
ज्योतिष्मतीमवैस्तैलैस्ताभ्रकुंभं प्रपूरयेत् ॥
मुखं रुध्वा सिपेद्भूमौ पृष्ठे तुपपुटं सदा
एवं पण्मासपर्यंत पुटयेदुद्धरेत क्रमात् ॥
बहिस्तुपपुटे पच्यात्रिदिनं तदिवानिशम्
तत्तानं हाटकं तुल्यं समावतै तु कारयेत् ॥
क्षिप्त ज्योतिप्मतीतले सर्व भवति कांचनम्
ताप्रस्य स्वण ३
सीरकंदभये हीरे वप्त ताम्र निषेचयेत् ॥
शतवारं प्रयत्नेन तत्तानं कांचनं भवेत्
॥८॥
॥८२॥
||८३॥
॥८४॥
॥८५॥
॥८६॥

·॥ रसशाला औषधाथम, गोंडल काठोभाघाड, ग्रन्थमाला, ग्रन्थाकः ९॥ १७९ रौप्यस्य स्वर्णम् गंधक रसकं ताप्यं पारदं रक्तचंदनम् ॥ मर्थ रुदंतिकाद्रावैरविच्छिन्नं दिनत्रयम् ८७॥ तेन तारस्य पत्राणि लिप्त्वा रुध्या पुटे पचेत् ॥ इत्येवं सप्तधा कुर्यात् दिव्यं भवति कांचनम् ॥८॥ ताम्रस्य स्वर्णम् ४ कृष्णाया वाथ पीताया देवदाल्या फलद्रवम् ॥ विष्णुक्रांताद्रवं तुल्यं कृत्वा तेनैव मर्दयेव ॥८९॥ सप्ताहं पारदं शुदं ततस्तानं प्रलेपयेत् ।। रुध्वा गजपुटे पच्यात्ततस्तीवाग्निना धमेत् ॥९०॥ दशांशं तद्रसंक्षिप्त्वा दिव्यं भवति कांचनं ॥२१॥ स्फुटितधातोर्मदूकरणम् १ वसुभट्टरसेनाथ त्रिधा सिंचेत्सुतापितम् ॥ लोणवत्स्फुटितो घातुर्मदुः स्यासिक्यको यया ॥९२॥ बंगस्य रौप्यम् देवदाल्या फलं मूलं ईश्वरीफलजद्रवम् ॥ पिष्ट्वा तत्कल्कवापेन द्रुत बंगं दृढं भपंद ॥२३॥ भूयो भूयस्त्वयं वाप्यन्तारं भवति शोभनम् ॥१४॥ ताम्रस्य स्वर्णम् तारस्य रौप्यम् कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामष्टम्यां ग्रहणेथवा ॥ नृकपाले श्वेतगुंजा वापयेच्छुद्धभूमिपु ॥९॥ सेचयेत्सलिलं नित्यं यावरफलवती भवेत् ॥ मंगपूजां ततःकृत्वा पुप्ये ग्राह्य फलानि वे ॥२६॥ ॥ अनमो भगवति श्वेतयलि श्वेत पर्वतयासिनि सर्याय पुरपुर अग्रहते नमोनम. स्वाहा ॥ अनेन मशेण सर्यकाणि पुपांत् ।। शुद ताम्रपलं घेत विगत्युत्तरकं गाम् ॥ एरे पूवीनानां सम्यगुवा घमेद् हदम्

·॥ रसरत्नाकरांतर्गते धादिखण्डे विशतितमोपदेशः २० ।।
७५॥
॥७६॥
॥७७॥
॥७८॥
॥७९॥
॥८॥
तद् भवेत्कांचनं दिव्यं सिद्धयोग उदाहृतः
रौप्यफरणम् बंगस्य
रक्तचित्ररूपंचांगं छायाशुष्कं विचूर्णयेत् ॥
तद्वापं द्रुतवंगस्य रुध्वा रुवा त्रिवारकम्
देय तज्जारते तारं शंखकुन्देन्दुसन्निभम्
स्वर्णकरणम् १
रक्तचित्रकमूलं तु कांजिकं शुद्धपारदम् ।।
कगुणीतैलसंयुक्तं सर्व कल्कं प्रलेपयेत्
ताम्रपत्राणि तप्तानि तस्मिन् सिंचेत्रिसप्तमा ।।
एतत्तानं द्विपट् भागं तारं पोडशभागकम्
एकीकृत्य समावर्त्य तेन पाणि कारयेत् ॥
रक्तचित्रफमूलानि भल्लाततैलपेपितं
अनेन पूर्वपत्राणि प्रलिप्तानि पुटे पचेत् ।।
एवं त्रिसप्तधा कृर्याद् दिव्यं भवति काञ्चनं
सुवर्णकरणम् २
नागिनीकंद सूतेन्द्र रक्तचित्रकमूलकम् ।
पिता तेनैव पाणि पूर्योक्तानि प्रलेपयेत् ॥
तद्वत्पच्यात्पुटैरेवं दिव्यं भवति कांचनम्
ताम्रघटस्य स्वर्णत्व प्राप्तिः
ज्योतिष्मतीभस्तैलैस्ताभ्रकुंभ मपूरयेत् ॥
मुखं रुध्या क्षिपेद्भूमौ पृष्ठे तुपपुट सदा
एवं पण्मासपर्यंत पुटपेदुद्धरेत क्रमात् ॥
वदिस्तुपपुटे पच्यात्रिदिनं तद्दिवानिशम्
तत्तानं हाटकं तुल्यं समावर्त तु कारयेत् ।।
क्षिप्ते ज्योतिप्मतीतले सर्व भवति कांचनम्
तानस्य स्वर्ण ३
क्षीरकंदभवे क्षीरे वप्तं तानं निषेचयेत् ।।
शतवारं मयत्नेन तनानं कांचनं भवेत्
॥८॥
11८२॥
||८३॥
॥८४||
॥८५॥
॥८६॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गांडल काठोआवाड, ग्रन्थमाला, अन्यांकः ९॥१८१ तन्मध्ये कठिनं धातु त्रिधा सिंच्यात्सुतापितम् ॥ मृदुवं याति नो चित्रं सूत्रयोग्यं न संशयः ॥११॥ कठिनधातोर्मदूकरणम् ३ वाभदरसेनाथ त्रिधा सिंन्य मुतापितम् ॥ लोणवत्स्फुटितो धातुर्मदुः स्यारिसक्यकोपमः ॥११२॥ कठिनधातोदूकरणम् अतिस्थूलस्य भेकस्य निवायात्राणि तत्र वै ॥ चूणितं टंकणं क्षिप्त्वा तद्भाण्डस्थं खनेवि ॥११३॥ त्रिसप्ताहं समुद्धत्य तद्वापे मृदुतां प्रजेत् ॥ स्वर्ण वा यदि वा रौप्यं मृदु स्यात्पत्रयोग्यकम् ॥११४॥ अध्रप्राप्ती रतः तृणज्योतीयमूलेन मातुलिंगरसेन च ॥ त्रिदिनं मर्दयेत्सूतं गगनं असते क्षणात् 1॥११५॥ गुह्याख्यसूतेन नागवेधः भूनागसूक्ष्मचूर्ण तु टंकणेन समं भवेत् ।। तचूर्ण तु द्रुते नागे याचं शतगुणं धमन् ॥११६॥ गुह्याख्यं तद्भवेत्सिद्धं ग्रासं तस्यैव वक्ष्यते ॥ शिला गंधक माक्षीक नागद्रवपेपितैः ॥११७॥ मूपाग: लिपेत्तेन गुद्याख्यं तत्र निक्षिपेत् ।। भुक्तं वस्मिन्क्षिपेत्स्वर्ण स्तोकं स्तोकं धमन्यमन् ॥११८॥ असते भारसंख्या तु मृपा लेप्या पुनः पुनः ॥ मुंचत्यसौ ठुते नागे गुद्याद्गुह्यं प्रकाशितम् ॥१.९॥ गुशारण्यसुतेन यंगयेध; भूनागं टंकणं तुल्यं सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् ।। तं बाइयेद् द्रुते वंगै यारन्टनगुणं धमन् ॥१२०॥ ततः शतगुणं वंगं तस्योपरि चाहयेत् ।। स्तोम स्तोकं धमनेव असते नात्र समय: ॥१२॥ गुण्यंगकरणं सेम पेघः तालकं संपर तुल्यं भूनागदपेपिनम् ॥

·॥१०॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गते चादिखण्डे विशतितमोपदेशः २० ।
तत्तानं जायते तारं शंखकुन्देन्दु सन्निभम् ॥
तारं तज्जायते स्वर्ण सुशुद्धा बद्धरीतिका
॥९८॥
बंगवेध.
भूनागानां रसैर्मर्य शुद्ध तालं दिनावधि ॥
तत्पिण्डं हंडिकामध्ये तालकांशं निरोधयेत्
॥१९॥
ताम्रपत्राणि तत्पश्चात् ढंकणेन निरुध्य च ॥
हंडिका भस्मना पूर्या रुवा चंडामिना पचेत्
पंचयामात्समुद्धत्य निष्कटंकणसंयुतम् ॥
मूकमुपागतं धाम्यं गुटिकां तां समुद्धरेत्
॥१०॥
स्वांगशोतं समाहृत्य मूपायां प्रकटं धोत् ॥
वारत्रयं क्षिपेत्तस्मिन् वटिकां वेधनान्मुखम्
॥१०२॥
मुखं तस्य भवेत्तीवं शुद्धं वगं द्रवत्यलम् ।।
यदा न ग्रसते तस्माटी देया पुनः पुनः
॥१०३॥
जीर्णे शतगुणे चंगे तताताम्रस्य दापयेत्
द्रुतस्य शतभागेन तत्तारं जायते शुभम्
॥१०४॥
नागमुवकरणम्
गंधकं धृमसारं च फटकरी टंकणं समम् ॥
एरंडवीजमज्जापि सर्वेषां द्विगुणा भवेत
॥१०५॥
भूनोगाः सर्वतुल्याः स्युः सर्वमेकर मर्दयेत् ।।
चणमात्रा वटीः कार्या ख्यातेयं वडवामुखा
॥१०६॥
शुद्धनागं द्रुतं क्षेप्यं तैले एरंडके पुनः ॥
द्राव्यं द्राव्यं पुनः क्षेप्यं यावद्वारं शतं भवेद
॥१०७॥
पुनस्तस्मिन्द्रुने देया बटिका बडवामुखा ॥
विनिवार प्रयत्नेन नागस्येत्यं मुख भरेत्
॥१०८॥
असते सर्वलोहानि सत्वानि विविधानि च ॥
यदा न ग्रसते तस्माटो देया पुनः पुनः
॥१०९॥
कठिनधातोरणम् २
मधूफपुप्पी यष्टीकं रंभादं घृतं गुडम् ।।
तिलतैलमनाक्षीरं सौदै च तुल्यनृत्यकम्
॥११॥

·॥ रसशाला औषधाश्रम, गोंडल काठोआपाड, मन्यमाला, प्रत्याकः ९॥ १८३ ॥१०६॥ ॥१३॥ कामधेनु:३ रसात्पादांशकं हेम पिष्टिं कुर्याच सुंदराम् ॥ विलिप्य कामधेनुं च नागदावे नियोजयेत् तं नागं कुरुते रुक्मं वांछितार्थेपु सिद्धिदम् ।। गुटिकां कामधेनुं तां प्रत्यहं धारयेन्मुखे ॥ शस्त्रास्त्रैन च भिद्येत दिव्यदेहमवाप्नुयात् तारवेधी कल्क शिलया मारितो नागः सूतराजसमन्वितः ॥ रंजितो गंधरागेण समहेन्ना च सारयेत् ॥ तारवेधः प्रदातव्यो दिव्यं भवति कांचन नागवेध शिलया रविदुग्धेन नागपत्राणि लेपयेत् ॥ मारयेत्पुटयोगेन दिव्यं भवति कांचनम् सितस्वर्णवेध मेपीशीराम्लवर्गाभ्यां दरदं धर्मभावितम् ॥ शतधा तत्मयत्नेन शोप्यं पेप्यं खरातपे सितस्वर्णस्य पत्राणि लिप्त्वा लिप्त्वा पुटे पवेत् ॥ एवं त्रिसप्तथा कुर्याद् दिव्यं भवति फांचनं ॥१३८॥ ॥१३९।। ॥१४॥ ॥१४॥ गगनप्रासः तृणनावीय मूलं तु मानुलिंगरसेन च ॥ त्रिदिनं मयेत्सतं गगनं असते क्षणात् ॥१४॥ सिदैर्गणेः मुस्वर रससिदि कामे पदं हठात्परममंप्रबलेन तेष ॥ तस्मादिशिष्टमनुनः हतमंत्रजापः फार्य वदो रसवरे पावन्यनं प ॥१४३॥ इतिश्री पार्वतीपुरनिरपनायसिसपिरणिो रसरलानगते पादिरे ऋदिरापरनाम विशतितमोपदेशः २० । ॥ इति शिवितमोपदेवः २० ॥

·॥१२२॥
॥१२३॥
॥१२४॥
॥१२५॥
॥१२६॥
॥१२७॥
॥१२८॥
॥ रसरत्नाकरांतर्गते वादिखण्डे विंशतितमोपदेशः २० ॥
मूपागर्भ लिपेत्तेन तद्वगं तत्र निक्षिप्त
स्तोकं स्तोक क्षिपेत्तस्मिन् विड दत्वा धमन्धमन् ॥
भारसंख्या असत्येवं गुह्ययंगमिति स्मृतम्
द्रुते वगे विनिक्षिप्तं यावत्सख्या न संशयः ॥
तावद् द्रुते न संदेहः सिद्धयोग उदाहतः
क्षिप्त्वाय माहिषे शृंगे मर्दयन्नमिना पचेत् ॥
निष्कमेकं भवेद्यावत्तावन्मद्य क्षिपन् क्षिपन्
तद् भवेद्रसतुल्यं तु समादायाथ तत्समम्
गुह्ययोगः
पारदं शुद्धहेमाय सत्वं भूनागसभवम् ॥
चत्वारिंशन्नागभागा मध जवीरजद्रवैः
तद्नोलकं विशोप्याथ कल्के भूनागसंभवे ॥
मृपागर्भ विलेप्यादौ तस्यां गोलं निरोधयेत्
घमेत्तीवामिना तावद्यावन्नानावशेपितम् ॥
सर्ववद्ग्रसते दचे गुह्यारयं योगमुत्तमम्
कामधेनु. १
अथातः संभवक्ष्यामि गुटिकाबंधमुत्तमम् ।।
समजीर्णकृतं व्योम समतो रसं जारयेत्
रविसंख्यांशकं शुल्वं दत्वा पिष्टिं च कारयेत् ॥
धान्याभ्रकसमं गं, शुल्बे क्षिप्त्वा विमर्दयेत्
तयोर्मपाकृति कृता पिष्टीमध्ये विमोचये ॥
नरमांसेन सवेष्टय मापपिष्टया तथैव च
पदसितैलेन मासमानं तु साधकः ।।
अक्षया कामरेनुश्च चंगस्तंभनकारिणी
कामधेनु. २
पारदे जार्य कृष्णाभं रुक्ममष्टगुण यदि ॥
रंजितं गंधरागेण नरमांसेन वेष्टितम्
भापपिष्टया प्रलिप्याथातसीतैलेन पाचयेत् ॥
कामधेनुरियं रयाता नागस्तभनसारिणी
॥१२९॥
॥१३०॥
॥१३॥
॥१३२।।
॥१३३॥
॥१३४॥
॥१३॥