Shri Jain Swetamber Khartargacch Sangh, Jaipur

Shri Sindur Prakar Mool Tika Bhasantar Sahit

Som Prabhacharya · 2011/02

PDF Proofread

Front matter

No text on this page.

श्री
सिंदूरप्रकर
मूल, टीका अने भाषातर सरिन
आप्रय
ममम्न अनुधि श्रीमपने भणगे योग्य नाणी
यथामति शुद्ध परी
उपारी प्रमिर परनार
(सा रपमा उपपदगापन गरेटी)
श्री जेनविद्याशाला
गगावाटानी पील-अमदागार.
(भागति भी)
शिमा आना.

प्रसिद्धक ए आ पुस्तकने छापवा छपाववा संबंधी सर्व प्रकारना हक पोताने स्वाधीन राख्या छे.

प्रस्तावना ५ भव्य जनो उपर महा उपकार करनारा श्रीसोमप्रभाचार्य जो के, अनेक अथो रचेला छे, तो पण ते महा पुरुषे आ रत्न- समान श्रीसिंदूरप्रकर नामनो ग्रथ रची भव्य प्राणिओने जे अनहद आनद उपजाव्यो छे, ते खरेखर प्रशंसा करवा लायक छे कारण के, काव्यनी चमत्कृति अने तेनी अदर रहेला गूढ अभिप्राय माणसोने एवो बोध करे छे के, ते एक वखत सा- 'भलवाथी जन्म पर्यत भूली जवाता नथी ए आचार्ये पोते जे वखते आ अथ रच्यो, ते वखते सस्कृत विद्यानो परिचय वधारे होवाथी ते वखतना विद्वानोने पोतानी काव्य रचना देखाड- वाने अने सर्व माणसोने धर्म सबधी उपदेश करवाने तेमणे आ अथ रचेलो छे पडित श्रीहर्षकीर्तिसूरिए आ प्रथनी सस्कृत भापामा सरल टीका करी छे, परतु हालना वसतमा काल माहात्म्यने लीधे सस्कृत विद्यानो परिचय बहुज ओछो थई जवाथी तेवा सस्कृत ग्रथोनी अदर रहेलो रहस्य सर्व माणसो जाणी शकता नथी, तेथी अमे आ पथ मूल काव्य, टीका अने तेनी साथे मूल श्लोकनु सरल गुजराती भापातर करीने छ- पाव्यो छे आ अथ प्रथम अमारी तरफथी सवत १९२३ नी सालमा छपायो हतो, ते खपी जवाथी हाल तेनी आ वीजी आवृत्ति छपावी छे प्रथमावृत्तिमा जे जे स्थले भूलो थएली हती, ते आ वखते वनती कालजीथी सुधारी लेचामा आवी छे N

२
.
अमे आशा राखीए छीए के, सज्जनी आ ग्रंथने आदिधी अंत
सुधी यांची महान् आचार्यनो उपकार भूली जशे नही.
आ ग्रंथनो वहोलो फेलावो थाय, एवा हेतुथी अमे तेनी
किम्मत् बहुज ओछी एटले मात्र छ आनाज राखी छे. प्रथमा-
वृत्तिमा गुजराती भाषांतर नहि छतां तेनी किम्मत् आठ
आना राखी हती, अने आ वखते गुजराती भाषांतरनो वधारो
करवा छतां पण छ आना किम्मत् राखी छे, तेनुं कारण एज
के, तेनो वहोलो फेलावो थाय.
छेवट आ ग्रंथनी अंदर कोई स्थले जिनाज्ञा विरुद्ध अशुद्ध
लखाण आवी गयुं होय, अथवा कोई स्थले दृष्टिदोपथी या
मतिदोषथी जे कांई भूल थई होय, तेने माटे अमे चतुर्विध
श्रीसंघनी साखे मिथ्यादुष्कृत दईए छीए.
जेवो आ सिंदूरप्रकर ग्रंथ छे, तेवोज बल के तेथी पण
वधारे सरस एवो (१८८) काव्यवालो कर्पूरप्रकर ग्रंथ पण
आज रीते मूल काव्य टीका अने भाषांतर सहित छपाय छे.
किं बहुना!
लि. जैनविद्याशाला.

सोमप्रभाचार्य विरचित, श्री सिंदरप्रकर मूल, टीका अने भाषातर सहित प्रथम प्रथना आरममा अथकर्ता पोताना इरादेवना चरणस्म- एणरूप मगलाचरण पूर्वक आ प्रथ साभरनारने आशीर्वाद कहे छे. (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् ) सिंदूरप्रकरस्तपःकरिशिर'कोडे कपायाटवी, दानाचिनिचयः प्रबोधदिवसप्रारभसूर्योदयः ।। मुक्तिस्त्रीकुचकुभवुकुमरसः श्रेयस्तरो. पलव- प्रोल्लासः क्रमयोर्नखातिभरः पार्थप्रभोः पातु च ॥१॥ श्रीमत्पार्धजिन नत्या, म्नोतॄणा मुसकारकम् ॥ सद्य सस्मृतिमा- श्रेण, प्रत्यूहन्यूहवारकम् ॥ १॥ श्रीचकीर्तिसूरीणा, सद्गुरूणा प्रमाद- त ॥ सिंदूरप्रकरव्यारत्या, नियते हर्पकीर्तिना ॥ २ ॥ युग्म ॥ प्रथ- की आने इष्टदेवताचरणस्मरणरस मगलाचरणपूर्वक श्रोतॄन् प्रति आशीर्वाग्वृत्तमाह ॥ व्याख्या ॥ पाप्रभो श्रीपार्धनाथम्य कमयोश्च- रणयोर्नपद्युनिभर सकातिममूहो वो युष्मान् पातु भवतु रक्षतु ॥ कथ- भूतो नमातिभर । तप करिशिर कोडे सिदूरप्रकर तप एर करी हन्नी तम्य गिर गोडो मस्तकमध्यभाग कुभन्थल तन निदूरप्रकर सिदूरपु.

२ सिंदूरप्रकर जसदृशः । नखद्युतिभरस्य रक्तत्वात् सिंदूरप्रकरोपमा । पुनः कथंभूतो नख- द्युतिभरः । कपायाटवीदावाचिनिचयः कपायाः क्रोध, मान, माया, लो- भास्त एव अटवी अरण्यं वनं तस्याः दावाचिनिचयः दावाग्निज्वालासमूह- तुल्यः । पुनः कथंभूतो नखातिभरः । प्रबोधदिवसप्रारंभसूर्योदयः प्रबोधो ज्ञानं स एव दिवसो दिनं तस्य प्रारंभे उदये सूर्योदयसमानः । पुनः कर्थ- भूतो नखद्युतिभरः । मुक्तिस्त्रीकुचकुंभकुंकुमरसः मुक्तिरेव स्त्री तस्याः कु- चावेव कुंभौ तत्र कुंकुमरसः काश्मीररजोद्रवलेपतुल्यः ।। मुक्तिस्त्रीवदन- ककुंकुमरस इति वा पाठः ॥ पुनः कथंभूतो नखद्युतिभरः । श्रेयस्तरोः पल्लवप्रोल्लासः श्रेयः कल्याणमेव तव॒क्षस्तस्य पल्लवानां नूतनपत्राणां प्रो- ल्लासः उद्गमः । ईदृशः पार्श्वप्रभोः क्रमयोश्चरणयोर्नखद्युतिभरो वो युष्मान् पातु रक्षतु । नखद्युतिभरस्य रक्तवर्णत्वात् रक्ता एवोपमा । भो भव्य- प्राणिन् ! एवं ज्ञात्वा मनसि विवेकमानीय श्रीपार्श्वनाथस्य चरणकम- लावेव सेव्यौ । सेव्यमानानां यत्पुण्यमुत्पद्यते तत्पुण्यप्रसादात् उत्तरोत्तर- मांगलिक्यमाला विस्तरंतु ॥ १ ॥ तपरूप हस्तीना कुंभस्थलने विपे सिंदूरना समूह समान, के- पाय रूपी अटवीने वाली नांखवाने अग्निना समूह समान, शान रूपी दिवसना उदयने विषे सूर्यना उद्य समान, मुक्ति रूप स्त्रीना कुचकुंभ (स्तन रूप घडा)ने विपे अथवा 'मुक्तिस्त्रीवदनैककुंकुमरस' एवो पाठ छे तेथी मुक्ति रूप स्त्रीना मुखकमलने विपे कुंकुमना लेप समान, अने कल्याण रूपी वृक्षना नवपल्लव (नवा अंकुरा)नु उत्पत्ति स्थान; एवो श्रीपार्श्वनाथ प्रभुना चरणना नखनो कांति- समूह तमारूं रक्षण करो. (१) १ नखनो कातिसमूह रातो होवाथी तेने सिंदूरना समूहनी उपमा आपेली छे. २ क्रोध, मान, माया अने लोभ. , मूल, टीका अने भापातर सहित हवे कवि, सज्जन पुरुषोने विनती करे छे सतः सतु मम प्रसन्नमनसो वाचा विचारोद्यताः, सूतेऽम्भः कमलानि तत्परिमल वाता वितन्वति यत् ।। किवाभ्यर्थनयानया यदि गुणोऽस्त्यासा ततस्ते स्वय, कारः प्रथन न चेदय यश प्रत्यर्थिना तेन किम् ॥ २॥ अथ कवि सजनपुरुपान्प्रति स्वविज्ञप्तिमाह ॥ व्याख्या |सत इति ॥ सत सजना मम प्रसन्नमनस सतु ममोपरि प्रसन्नचित्ता भनतु । कि विशिष्टा सत । वाचा कविवाणीना विचारे सदसद्विचारे उद्यता साव- धाना समीचीनासमीचीनविचारा ॥ यत् यस्मात् कारणात् अभ पानीय कमलानि सूते उत्पादयति, पर तत्परिमल तेपा कमलाना परि- मलमामोद वाता वाययो वितन्वति निस्तारयति । तद्वदेन प्रथमह रचयि- प्यामि । पर ग्रथस्य विस्तार सज्जना करिष्यति ॥ यत ॥ पद्मानि बोध- यत्यर्क , काव्यानि कुरुते कवि ॥ तत्सौरभ नभखत , सतस्तन्वति तद्- 'णान् ॥ १ ॥ अथवा अनया ममाभ्यर्थनया सतामग्रे प्रार्थनया किं । अपि- तु न किमपि । कुत ॥ यद्यासा मम वाणीना मध्ये गुणोऽस्ति तदा ते सत स्वयमेव प्रथन विस्तार कर्तार भविष्यति ॥ यद्यस्मिन् गाने कश्चिद्गु- गो भविष्यति तदा सत स्वयमेव ममाभ्यर्थना गिनव विस्तार करिष्यति ॥ अथ चेद्यदि आमा मम वाणीना मध्ये गुणो न' 1 तदा तेन प्रथनेन विस्त- रेण कि । अपि तु न किमपि ॥ कथभूतेन न प्रथनेन विस्तरेण । यश • प्रत्यर्थिना यशस प्रत्यर्थि शनुभूत यत्तत् यश प्रत्याय तेन यश प्रत्यर्थिना यशसो विनाशरेन । निगुर्णस्य निस्तारणेन अयश एव भवतीत्यर्य ॥२॥ म्हारी वाणीना सारा नरता विचारने विपे सावधान पवा सत पुरषो म्हारा उपर प्रसन्न चित्तवाला यामओ, कारण के, जल तो , १ सिंदूरप्रकर कमलोने उत्पन्न करे छे, परंतु तेमनी सुगंधने विस्तार करनार तो वायुज छे. अथवा तो म्हारे (ते सजनोने) आवी प्रार्थना कर वानी शी जरूर छे? जो ए(म्हारी वाणी)ने विषे गुण हशे, तो ते (सजनो) पोतेज विस्तारने करशे; नहि तो यशना वैरी स. मान एवा ए विस्तारे करीने शु? अर्थात् काई नहीं. (२) हवें वीतरागना आगमने अनुसारे भव्य जीवोना हितने माटे धर्मोपदेश कहे छे. (उपजातिवृत्तम्.) त्रिवर्गसंसाधनमंतरण, पशोरिवायुविफलं नरस्य ॥ तत्रापि धर्म प्रवरं वदंति, न तं विना यद्भवतोऽर्थकामा ॥३॥ अथ विहितसकलसुरासुरसेवस्य देवाधिदेवस्य श्रीवीतरागस्यागमा- नुसारेण भव्यानां हितहेतवे धर्मोपदेशमाह | त्रिवर्ग इति ॥ भो भव्य त्रिवर्गसंसाधनमंतरेण नरस्य आयुः पशोरिव विफलं ज्ञेयं । धर्मार्थका ममोक्षाश्चत्वारः पुरुषार्थाश्चतुर्वर्गास्तेषां मध्ये सांप्रतं अस्मिन् भरतक्षे मोक्षः साधयितुं न शक्यः । अतः कारणात् शेपस्त्रिवर्गः धर्मार्थकाम रूपः । तस्य त्रिवर्गस्य संसाधनं उपार्जनं अंतरेण विना नरस्य मनुष्यस आयुर्जीवितं पशोरिव विफलं निष्फलं वृथेत्यर्थः ॥ येन नरेण धर्मार्थ कामानां संसाधनं उपार्जनं न क्रियते तस जीवितं पशोरिव छागादेरि वृथा निष्फलं ॥ यतः ॥ धर्मार्थकाममोक्षाणां, यस्यैकोपि न विद्यते । अजागलस्तनस्येव, निष्फलं तस्य जीवितम् ॥ १ ॥ इति ॥ ते त्रयोपि सदृशाः वा किंचिदंतरं इत्याह ॥ तत्रापि त्रिवर्गे धर्म प्रवरं वदंति श्रेष्ट कथयति । कुतः यत् यस्मात् कारणात् धर्म विना अर्थकामौ न भवतः १ यशनो नाग करनार.

. - मूल, टीका अने भाषातर सहित येन पूर्वजन्मनि धर्म कृतो भवति तस्यैवात्राकामौ भवत नान्यस्य ।। यदुक्त ॥ कि जपिएण बहुणा, ज ज दीसई समत्यजियलोए ॥ इदियम णाभिराम, त त धम्म फल सब्य ॥ २ ॥ अत कारणात् त्रिवर्गे धर्म एव श्रेष्ठ ॥ भो भव्यप्राणिन् । एव ज्ञात्वा मनसि विवेकमानीय श्री- सर्वज्ञप्रणीतो धर्म एवाचरणीय धर्म माचरता सता यत्पुण्यमुत्पद्यते तत्पु- ण्यप्रसाटात् उत्तरोत्तरमागलिक्यमाला विस्तरतु ॥ ३ ॥ । धर्म, अर्थ अने कामरूप त्रण वर्गना साधन विना मनुष्यनु आ- युप्य पशुना आयुप्यनी पेठे निष्फल छे ते प्रणने विपे पण धर्मने श्रेष्ठ कहे छे, कारण के, ते (धर्म) विना अर्थ अने काम वनी श- क्ता नयी (३) हवे नरभवनु दुर्लभपणु कहे छ (इद्रवज्रावृत्तम् ) यः प्राप्य दुःप्राप्यमिद नरत्व, धर्म न यत्नेन करोति मूढः ॥ हेशप्रबधेन स लब्धमधौ, चितामणि पातयति प्रमादात् ॥४॥ अथ नरभवस्य दुर्लभत्वमाह ॥ य प्राप्य इति ॥ यो मूढो मूर्स इद दुष्प्राप्य नरत्व प्राप्य यत्नेन उद्यमेन धर्म न करोति स केशप्रमधेन लब्ध चिंतामणिरत्र प्रमाटात् अव्यो समुद्रे पातयति ॥ यो मूर्स पुमान् दुखेन महता कप्टेन प्राप्य ॥ यत ॥ चुल्लग १ पासग २ धन्ने ३, जूए ४ रयणे ५ सुमिण ६ चक्के य ७ ॥ कूम्म ८ युगे ९ परमाणू १०, दस विकृता गणुअजम्मे ॥ १॥ इत्यादिदशभिदृष्टातैर्दुर्लभ इट नरत्य मनुष्यज न्म प्राप्य लम्वा यनेन सारधानतया श्रीवीतरागप्रणीत धम्म न करोति उपेक्षते स देशप्रबधेन महता करप्रकारेणातिप्रयासेन लब्ध प्रत्यक्षप्राप्त चिंतामणिरत्न प्रमादात् अव्यो समुद्रे पातयति ॥ अन ब्राह्मणरत्नद्वीपदे- au सिंदूरप्रकर व्यादत्तचितामणिरत्नसमुद्रपातनसंबंधो वाच्यः । भो भव्यप्राणिन् ! एवं ज्ञात्वा मनसि विवेकमानीय यत्नेन धर्म एव कार्यः धर्म च कुर्वतां सतां यत्पुण्यमुत्पद्यते तत्पुण्यप्रसादात् उत्तरोत्तरमांगलिक्यमाला विस्तरंतु ॥ दुःखे प्राप्त थई शके एवं मनुष्यपणुं पामीने जे मूढ पुरुष उद्य- मथी धर्म करतो नथी, ते घणी महेनते प्राप्त करेला चिंतामणि- (रत्न )ने आलसथी समुद्रने विपे नांखी दे छे. (४) हवे मनुष्यभवनो सर्वोत्कृष्ट जय कहे छे. (मंदाक्रांतावृत्तम्.) स्वर्णस्थाले क्षिपति स रजः पादशौचं विधत्ते, पीयूषेण प्रवरकरिणं वाहयत्यधभारम् ।। चिंतारत्नं विकिरति कराद्वायसोड्डायनार्थं, यो दुष्प्रापं गमयति मुधा मर्त्यजन्म प्रमत्तः ॥५॥ अथ मनुष्यभवस्य सर्वोत्कृष्टत्वमाह ॥ स्वर्णस्थाले इति ॥ यः पुमान् प्रमत्तः सन् प्रमादस्य वशं पतितः सन् मद्य विषय कषाय निद्रा विकथा- रूप प्रमाद्वशं गतः सन् दुःप्रापं चतुरशीतिलक्षजीवयोनिषु भ्रमता जीवेन दुःखेन महता कप्टेन प्राप्यं यत् मर्त्यजन्म मनुष्यभवं तत् मुधा वृथा श्रीजिनधर्म विना निष्फलं गमयति । स पुमान् स्वर्णस्थाले रजो धूलिं कचवरादि क्षिपति । स्वर्णस्थालतुल्यं मर्त्यजन्म रजःसदृशाः प्रमादाः ।। पुनः सः पुमान् पीयूपेण अमृतेन कृत्वा पादशौचं चरणप्रक्षालनं विधत्ते करोति । पीयूपस्य विदुमात्रपानेनाजरामरत्वं स्यात् तत् पादप्रक्षालनार्थ मुधा वृथा गमयतीत्युक्तं ॥ पुनः सः पुमान् प्रवरकरिणं प्रधानहस्तिनं ऐंधभारं इंधनकाष्ठसमूहं वाहयति ॥ यस्मिन् गजे द्वारि बद्धेऽपि सति शोभा भवति तेन इंधनानयनमयुक्तं ॥ पुनः सः पुमान् वायसोड्डाय- मूल, टीका अने मापातर सहित नार्थ काकस्य उड्डायननिमित्त चिंतामणिरत्न करात् हस्तात् विकिरति विक्षिपति ॥ यथा मनोपारितार्शदायकस्य चिंतामणिरतस्य काक उड्डाय- नार्थ विक्षेपणमयुक्त तथा धर्मसाधकेन मर्त्यजन्मना ममादसेवनमयुक्त । भो भव्यप्राणिन् । एव ज्ञात्वा मनसि विवेकमानीय प्रमाद त्यक्त्वा धर्म कृत्वा मनुष्यजन्म सफल कार्य ॥ धर्ममाचरता सता यत्पुण्यमुत्पद्यते तत्पुण्यप्रसादात् उत्तरोत्तरमागलिक्यमाला विस्तरतु ॥५॥ जे माणस, दुम्चे पामया योग्य एवा आ मनुष्य भवने प्रमादने वश यई वृथा गुमावे छे, ते माणस सोनाना थालने विपे रज (धूल ) नासे छे, अमृतथी पग धुए छे, श्रेष्ठ हस्ती पासे लाक डानो भार उपडावे छ, भने कागडा उडाडी मूक्वा माटे हाथ माथी चिंतामणि रतने फेंकी दे छे (५) हये जे ससारना विपय माटे धर्मनो त्याग करे छ, तेभोने भूर्ग जणायवाने कहे छे (शार्दूलविक्रीडितमृत्तम् ) ते धत्तरतर वपति भवने प्रोन्मूल्य करपद्रुम, चितारलमपास्य काचशकर स्वीते ते जडाः ।। विक्रीय द्विरद गिरींद्रसदृशं क्रीणति ते रासभ, ये लब्ध परिहत्य धर्ममधमा धारति भोगाशया ॥६॥ ये तु अगाराणा विषयाणा कृते धर्म त्यजनि ते मूटा प्रवेत्यार ॥ ते धत्तर शी॥ये अधगा मर्या पुरपा रब्ध प्राप्त धर्म परिहत्य त्यक्त्वा भोया पियवाटया धानी पियार्य प्रमत्तंते ते रा भरने म्बगृहे पोहत उत्तम कलक्ष प्रोल्य उपाय धत्तरतर पी आरोपयति । पुनगो जडा शर्मा पिताणिरन अपान्य त्यस्त्वा दृगेपत्य कावगफल मद, रि, राय,दि का विमा सिंदूरप्रकर काचखंड स्वीकुर्वते गृह्णति । पुनस्ते जडाः गिरींद्रसदृश पर्वतप्रायकार्य उच्चं द्विरदं हस्तिनं विक्रीय रासभं गर्दभं क्रीणंति मूल्येन गृहूति ।। अत्र कल्पवृक्षसदृशो धर्मः । धत्तूरसदृशा भोगाः एवं सर्वत्रोपनयः ॥ भो भव्यप्राणिन् ! एवं ज्ञात्वा मनसि विवेकमानीय कल्पवृक्षचिंतामणिसदृशः श्रीजिनधर्म एवाराध्यः आराधयतां यत्पुण्यमुत्पद्यते तत्पुण्यप्रसादात् उत्त- रोत्तरमांगलिक्यमाला विस्तरंतु ॥ ६ ॥ जे मूर्ख पुरुपो, प्राप्त थएला धर्मनो त्याग करीने भोगनी वांछाने अर्थ दोडे छे, अर्थात् विषयमा प्रवत्त छे, ते मूर्ख पुरुषो पोताना घरने विषे उत्पन्न थएला कल्पवृक्षने उखेडी नांखीने धंतूराना वृक्षने वावे छेते जडवुद्धिवाला पुरुयो चितामणि रत्नने फेंकी दईने का- चनो कडको ग्रहण करे छे, अने पर्वत समान हस्तीने वेची दईने गधेडाने खरीद करे छे. (६) हवे मनुष्यजन्मनुं तथा धर्मसामग्रीतुं दुर्लभपणुं कहै छे. (शिखरिणीवृत्तम्.) अपारे संसारे कथमपि समासाद्य नृभवं, न धर्म यः कुर्याद्विषयसुखतृष्णातरलितः ॥ ब्रुडन् पारावारे प्रवरमपहाय प्रवहणं, स मुख्यो मूर्खाणामुपलमुपलव्धुं प्रयतते ॥७॥ अथ नरभवस्य धर्मसामग्र्याश्च दुर्लभत्वमाह ।। अपारे संसारे इति ॥ यः पुमान् विषयसुखतृष्णातरलितः सन् विपयाणां कामभोगानां शब्द- रूपरसस्पर्शगंधानां सुखस्य तृष्णा वांछा तया तरलितो वाहितो व्याकुली- कृतः सन् अपारे अनंते संसारे कथमपि महता कष्टेन नृभवं मनुष्यजन्म समासाद्य प्राप्य धर्म न कुर्यात् न करोति । सः पुमान् पारावारे समुद्रे ब्रुडन् निमज्जन् प्रवरं उत्तमं प्रवहणं पोतं अपहाय त्यक्त्वा तरणार्थ . मूल, दीका अने भाषातर महित उपल पाषाण उपलब्धु ग्रहीतु प्रयतते यत्न करोति उद्यम करोति ॥, कथभूत स । मूर्खाणा मुख्य मुर्खेषु वृद्धमूर्ख । अत्र ससार समुद्र । धर्म प्रवहण । विपया पाषाणसदृशा इत्युपनय || भो भव्यप्राणिन् । एव ज्ञात्वा मनसि विवेकमानीय ससारसमुद्रतारक श्रीधर्म एव आराध्य । आराधयता च सता यत्पुण्यमुत्पद्यते तत्पुण्यप्रसादात् उत्तरोत्तरमागलि क्यमाला विस्तरतु ॥ ७॥ जे माणस आ अनत ससारने विपे महा कटे मनुप्य भव पामीने विषयसुग्वनी तृप्णायी व्याकूल थई, धर्म करतो नथी, ते मूर्खशिरो मणि समुद्ने विषे वूटतो छतो उत्तम वहाणने तजी दई पत्थरने अहण करवानो प्रयत्न करे छे (७) आ प्रयमा जे उपदेश द्वारो कहेवाना छे, ते कहे छे (शार्दूलनिक्रीडितवृत्तम् ) भक्ति तीर्थकरे गुरौ जिनमते सधे च हिसानृत, स्तैयाब्रह्मपरिग्रहाद्युपरम क्रोवाधरीणा जयम् ॥ सौजन्य गुणिमगमिंद्रियदम दानं तपोभावना, वैराग्यं च कुरुप्प निर्वृतिपदे यद्यस्ति गतु मनः ॥८॥ अथास्मिन् शाने एतान्युपदेशद्वाराणि कथयिष्यते ॥ इत्युपदेशद्वारेण हारवृत्तमाह ॥ भक्तिमिति ॥ भो भव्यप्राणिन् ! यदि तन नितिपदे मोक्षे गतु मनोऽस्ति तदा त्व तीर्थकरे श्रीवीतरागे भक्ति भावपूजा गुणोत्कीर्तनरूपा कुरुप्प ॥ १॥ पुनर्गुरौ धर्मोपदेशके भक्ति कुरुन ॥२॥ पुन जिनमते जिनशामने भक्ति कुरुष्व ॥ ३ ॥ पुन चतुविधसधे भक्ति कुरुष ॥ ४ ॥ हिमानृतस्तेयाब्रह्मपरिग्रहाद्युपरम कुरुप ॥ ९ ॥ १ शन्द, रूप, रस, गध भने स्पर्श १० सिदूरप्रकर (हिंसा जीववधः प्राणातिपातः ॥ १ ॥ अनृतं असत्यं मृपावादः ॥ २॥ स्तेयं चौर्य अदत्तादानं अदत्तपरस्ववस्तुग्रहणं ॥ ३ ॥ अब्रह्म मैथुनं स्त्री- सेवा ॥ ४ ॥ परिग्रहो धनधान्यादि नवविधः ॥ ५ ॥ एभ्य उपरमं निव- तनं कुरुष्व ॥ ९॥) अत्र व्युपरमोऽपि पाठो भवति । पुनः क्रोधाद्यरीणां क्रोध ॥ १० ॥ मान ॥ ११ ॥ माया ॥ १२ ॥ लोभ ॥ १३ ॥ रूपा- रीणां जयं कुरुष्व । पुनः सौजन्यं सुजनभावं सर्वजीवेषु भैत्रीभावं कु- रुष्व ॥ १४ ॥ पुनः गुणिसंगं गुणीनां गुणवतां मनुष्याणां संग संगति कुरुष्व ॥ १५ ॥ पुनः इंद्रियदमं पंचेंद्रियाणां दमनं कुरुष्व ॥ १६ ॥ पुनर्दानं सुपात्रादि पंचप्रकारं कुरुष्व ॥ १७ ॥ पुनस्तपोऽनशनमूनोद- यादि वाह्य आभ्यंतरं च द्वादशविधं कुरुष्व ॥ १८ ॥ पुनर्भावनां शुभ- चित्तभावं कुरुष्व ॥ १९ ॥ पुनर्वैराग्यं संसारात् भोगादिभ्यश्च विरक्त- भावं कुरुष्व ॥ २० ॥ एतानि मोक्षपददायकानि ज्ञात्वा सम्यक् प्रकारेणाराधनीयानि ॥ आराधयतां सतां यत्पुण्यमुत्पद्यते तत्पुण्यप्रसादात् उत्तरोत्तरमांगलिक्यमाला विस्तरंतु ॥ ८ ॥ भव्य जनो! जो तमारी मोक्षपद पामवानी इच्छा होय तो १ श्रीतीर्थकर महाराजा, २ गुरु, ३ जिनशासन अने ४ संघ-ए चारेनी तमे भक्ति करो; ५ हिंसा, ६ असत्य, ७ चोरी, ८ मैथुन अने ९ परिग्रह-ए पांचथी निवत्ता वली १० क्रोध, ११ मान, १२ माया अने १३ लोभ-ए चार शत्रुओने जीतो; १४ (सर्व जी- वने विषे) मैत्रीभाव (मित्रता) करो, तथा १५ गुणवान जनोनी संगत, १६ पांचे इंद्रियोनुं दमवू, १७ (पात्रने विपे) दान, १८ तपश्चर्या, १९ शुभ भाव अने २० संसार थकी विरक्तभाव (वै- राग्य )-एटलांवानां करो. (८) हवे प्रथम चार काव्यथी तीर्थकर भक्तिद्वार कहे छे.

मूल, टीका अने भापातर सहित पाप लुपति दुर्गति दलयति व्यापादयत्यापद, पुण्य सचिनुते श्रिय वितनुते पुष्णाति नीरोगताम् ॥ सौभाग्य विदधाति पल्लवयति प्रीति प्रसूते यशः, स्वर्ग यच्छति निवृति च रचयत्यर्चाऽहंता निर्मिता ॥९॥ अथ यथोद्देशस्तथैव निर्दश इति वचनात् अनुक्रमेण द्वाराणि निवृ- णोति ॥ तत्र प्रथम चतुर्भित्तै श्रीतीर्थंकरभक्तिद्वारमाह ॥ पाप लुप- तीति ॥ भो भव्या । अर्हता जिनाना भावपूजा गुणोत्कीर्तनवदना पर्युपास्त्यादि निर्मिता कृता सती पाप लुपति दूरीकरोति । पुनर्दुर्गति नरकादिदुष्टगतिं दलयति सडयति निवारयति । पुन आपद कष्ट व्यापा- दयति विनाशयति । पुन पुण्य धर्म सचिनुते वृद्धि प्रापयति । पुन श्रिय लक्ष्मी नितनुते विस्तारयति । पुननीरोगता शरीरे आरोग्य पुष्णाति पयति । पुन सौभाग्य सर्वजनेषु श्लाघनीयता विदधाति करोति । पुन प्रीति पटयति उत्पादयति । पुनर्यश प्रसूते यशोविस्तारयति । पुन स्वर्ग त्रिदिव देवपद यच्छति ददाति । पुनर्निर्वृति रचयति ददाति ॥ भो भव्यप्राणिन् ! एव ज्ञात्वा मनसि विवेकमानीय सम्यनिर्मलविधायिनी इहलोके परलोके च सर्वसोख्यदायिनी बदनादिगुणस्तुति श्रीजिन- भावपूजा कार्या । कुर्नता सता यत्पुण्यमुत्पद्यते तत्पुण्यप्रसादात् उत्तरो- त्तरमागलिक्यमाला विस्तरतु ।। ९ ॥ अरिहत भगवतनी करेली भावपूजा पापने दूर करे छे, दुर्ग तिनु निवारण करे छे, आपत्तिनो (दु सनो) विनाश करे छे, पुण्यने वधारे छे, रक्ष्मीनो विस्तार करे छे, आरोग्यतानु पोपण करे छे (शरीरे सुखी राखे छे), सर्व जनोने विपे प्रशसा पमाडे छ, प्रीति उत्पन्न करे छे, अने यशने पधारे छे, तेमज देवतानी पदवी आपे छे अने परपराए मोक्षपद पण आपे छे (९) , १२ सिंदूरप्रकर हवे जिनेश्वरनी भावपूजार्नु फल कहे छे. स्वर्गस्तस्य गृहांगणं सहचरी साम्राज्यलक्ष्मी: शुभा, सौभाग्यादिगुणावलिविलसति स्वैरं वपुर्वेश्मनि ॥ संसारः सुतरः शिवं करतलकोडे लुठत्यंजसा, यः श्रद्धाभरभाजनं जिनपतेः पूजां विधत्ते जनः ॥१०॥ पुनः श्रीजिनस्य भावपूजायाः फलमाह ॥ स्वर्गस्तस्येति ॥ यो जनः श्रद्धाभरभाजनं सन् श्रद्धारुचिः तस्या भरः प्रचुरता तस्य भाजनं स्थानं भाजनशब्दस्याजहल्लिगत्वान्नपुंसकत्वं शुभभावनायुक्तः सन् जिनपतेः श्री- वीतरागस्य भावपूजां विधत्ते करोति तस्य जनस्य वर्गो देवलोको गृ- हांगणं गृहस्यांगणवन्निकटो भवति । पुनः शुभा मनोहरा साम्राज्यलक्ष्मीः राज्य ऋद्धिस्तस्य सहचरी सार्थवर्तिनी भवति । पुनर्वपुर्वेश्मनि वपुरेव श- रीरमेव वेश्म गृहं तस्मिन् सौभाग्यधैर्यौदार्यचातुर्यादिगुणानां आवलिः श्रेणिः स्वैरं स्वेच्छया विलसति आगत्य विलासं करोति तिष्ठतीत्यर्थः । पुनः संसारः सुतरः सुखेन तीर्यते इति सुतरः सुखेन तरीतुं शक्यो भवति । पुनः शिवं मोक्षः अंजसा शीघ्रं तस्य करतलकोडे हस्ततलमध्ये लुठति हस्तगोचरो भवतीत्यर्थः ।। अतो भावार्हतः उत्पन्नकेवलज्ञानाश्चतुखिशदति- शौविराजमानाः समवसरणस्थाः इति ॥ यतः ॥ उसरणमवसिरित्ता, चउत्तीसं अइसए निसेवित्ता ॥ धम्मकहं च कहंता, अरिहंता हुंतु मे सरणं ॥ १ ॥ इति वचनात् ।। भो भव्यप्राणिन् ! एवं ज्ञात्वा मनसि विवेकमानीय अर्हतां भावपूजा कार्या । कुर्वतां च यत्पुण्यमुत्पद्यते तत्पु- ण्यप्रसादात् उत्तरोत्तरमांगलिक्यमाला विस्तरंतु ॥ १० ॥ जे माणस अत्यंत श्रद्धा सहित श्री वीतरागनी भावपूजा करे छे, तेने देवलोक घरना आंगणानी पेठे दूकडं छे, मनोहर राज- १३ . मूल, टीका अने भापातर सहित ऋद्धि तेनी साथे रहेनारी छे, तेना शरीररूप घरने विपे सौभा- ग्यादि गुणोनी श्रेणी पोतानी इच्छाए (आवीने) विलास करे छे, तेनो ससार सुखथी तरी शकाय एवो थाय छे, अने मोक्ष तो झट तेना हाथ तले आवीने आलोटे छे (१०) (शिखरिणीवृत्तम् ) कदाचिन्नातंकः कुपित इव पश्यत्यभिमुख, विदूरे दारिद्य चकितमिव नश्यत्यनुदिनम् ॥ विरक्ता कातेव त्यजति कुगतिः सगमुदयो, न मुचत्यभ्यर्ण सुहृदिव जिनार्चा रचयतः ॥११॥ पुनर्भावपूजाया फलमाह | जिनाचा श्रीवीतरागस्य वदनादिभाव- पूजा रचयत कुर्वत पुरपस्य आतको भय कदाचित् अभिमुस मन्मुस न पश्यति न निलोकयति । क इव ? कुपित इव । यथा कश्चित् कुपितो रुटो भाति स यथा तस्य सन्मुस न पश्यति तथेत्यर्थ ॥ पुनरिय टरिहत्व अनुदिन निरतर तस्य दूरे पश्यति दूरे याति । फिमिव ? चकित्तमित्र भयभीतमिन । पुनर्नरकादिकुगतिम्नस्य सग समीप त्यजति मुचति । का इव' विरक्ता कुपिता रटा काता इन स्त्री इव । यथा चिरता स्त्री भर्नु सग त्यनी तयेत्यर्थ । पुन उदय अभ्युदय प्रतापे- अर्यादिवृद्धिम्नस्य अभ्यर्ण समीप न मुचति न त्यजति । क इव ? सुह- दिव मिनमिर || अतोऽर्हता भावपूजा वदनादि कार्या । भो भव्यप्राणिन् ! एव ज्ञाला मनमि विवेकमानीय श्रीजिनस्य भावपूजा कर्त्तव्या। कुर्नता च मता यत्पुण्यमुत्पद्यते तत्पुण्यप्रमादात् उत्तरोत्तरमागलिक्यमाला निस्तरतु॥ जिनेश्वर भगवाननी भावपूजा करनारा जनोने, भय तो कोप पाम्यो होय, तेम क्यारे पण मामु जोतो नथी, दारिद्र तो भयभ्रात थयु होय तेम निरनर दूर नासे छ, कुमति तो विरक्त यएली स्त्रीनी १४ सिंदूरप्रकर पेठे संगज तजी दे छे, अने अभ्युदय (प्रताप-ऐश्वर्यादि) मित्रनी पेठे (तेना) समीपपणाने मूकतो नथी. अर्थात् तेनी पासेज रहे छे. हवे भावपूजार्नु माहात्म्य कहे छे. (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम्.) यः पुष्पैजिनमर्चति स्मितसुरस्त्रीलोचनैः सोऽर्च्यते, यस्तं वंदत एकशस्त्रिजगता सोऽहनिशं वंद्यते ॥ यस्तं स्तौति परत्र वृत्रदमनस्तोमेन स स्तूयते, यस्तं ध्यायति क्लुप्तकर्मनिधनः स ध्यायते योगिभिः ॥१२॥ पुनः श्रीजिनभावपूजायाः माहात्म्यमाह ॥ यः पुरुषः पुष्पैः कृत्व जिनं श्रीवीतरागं अचंति पूजयति स पुरुपः मितसुरखीलोचनैः अर्य पूज्यते । मितानि विकसितानि यानि सुरस्त्रीणां देवांगनानां लोचना नेत्राणि तैः । देवलोके देवत्वेनोत्पन्नः स देवांगनाभिर्विकसितनेत्रैः Wते पूज्यते सरागं अवलोक्यते इत्यर्थः । पुनर्यः पुमान् एकशः एक श्रीजिनं वंदते स अहर्निशं दिवारात्रौ त्रिजगता त्रिभुवनेन वंद्यते. जिनं वंदते स त्रिजगद्वंद्यो भवतीत्यर्थः । पुनर्यः पुमान् तं श्रीजिन स्त वर्णयति स पुमान् परत्र परलोके वृत्रदमनस्तोमेन वृत्रदमनानां इंद्रा स्तोमेन समूहेन स्तूयते गुणस्तुत्या कृत्वा वर्ण्यते । पुनर्यस्तं श्रीजिनं ध्या यति पिंडस्थपदस्थरूपस्थरूपातीतभेदैर्हृदये ध्यानगोचरं करोति स पुमान योगिभिर्योगीश्वरैर्महामुनिभिायते ध्यानगोचरः क्रियते । कथंभूतः सः । क्लप्तकर्मनिधनः क्लमं रचितं कृतं अष्टानां कर्मणां निधनं विनाशो येन सः तृप्तकर्मनिधनः । सिद्धावस्थां प्राप्त इत्यर्थः ॥ १२ ॥ इति पूजायाः प्रस्तावः ॥ सिंदूरप्रकराख्यस्य, व्याख्यायां हर्षकीर्तिना सूरिणा विहितायां तु, पूजायाः प्रक्रमोऽजनि ॥ १ ॥ इति जिनवरप्रक्रमः ॥

मूल, टीका अने भापातर सहित जे पुरष पुप्पोबडे श्री वीतराग भगवाननी पूजा करे छे, ते देवा- गनाओना विकस्वर (प्रफुल्लित) यएला नेत्रोथी पूजाय छे, जे ची- तराग भगवानने एक वार पण वदन करे छे, ते रात्री दिवस त्रणे जगत्ना जनोथी वदन पामे छे, जे तेमनी स्तुति करे छे, ते पर- लोकने विषे इद्रोना समूहयी स्तुति पामे छे अने जे तेमनु ध्यान धरे छे, ते आठ कर्मनो क्षय करीने अर्थात् सिद्ध अवस्था पामीने योगी पुरुपोथी ध्यान कराय छ अर्थात् योगी पुरषो ते पुरुपनु ध्यान करे छ (१२) हवे चार काये करी गुरुभक्तिद्वार कहे छे (वशस्थवृत्तम् ) आद्यमुक्त पयि य' प्रवर्तते, प्रवर्त्तयत्यन्यजन च नि:स्पृहः ॥ स एव सेव्यः स्वहितैषिणा गुरुः, स्वय तरस्तारयितु क्षमः परम्१३ अथ चतुभिर्वृत्तैर्गुरुभक्तिद्वारमाह् ।। अवद्यमुक्ते इति ॥ आत्महितवाछ- केन पुरुपेण स एप गुरु सेव्य । स क य अवद्यमुक्त पापजिते सत्ये पथि धर्ममार्गे स्वय प्रार्त्तते प्रचलति । च पुन अन्यजन अन्यलोक शुद्धमार्गे प्रवर्त्तयति । गुरुनि स्पृह परिप्रहादिवाछारहित सन् । पुनर्य स्वय ससारसमुद्र तरन् सन् पर अन्य तारयितु क्षम समर्थ ॥ गृणाति कथयति तत्वमिति गुरु तत्त्वोपदेशक शुद्धप्ररूपक इत्यर्थ ॥ यत । हीणस्स निमुद्ध परू-बगस्स नाणाहियस्स कायन्च || जणचित्तग्गहणत्य, करति लिंगा निसेस तु ॥ १ ॥ अन्यच ।। दसणभट्ठो भट्ठो, दमणभट्टम्स नत्थि निव्याण || मिझति चरणरहिया, दसणरहिया न सिज्झति ॥ २ ॥ अत कारणात् य शुद्धप्ररूपक जिनाजाराधक स गुरु सेव्य नतु ज- माल्याटय उगुरव सेव्या । अहाच्छदा उत्सूनप्ररूपका स्वमतिक- सितमतरतार जिनाज्ञानिराधका मायापिनस्ते तु उगुरम ॥एन भो सिंदूरप्रकर भव्यप्राणिन् ! इति ज्ञात्वा मनसि विवेकमानीय शुद्धप्ररूपको जिनाज्ञारा- धको गुरुः सेव्यः ॥ सेव्यमानानां यत् पुण्यमुत्पद्यते तत्पुण्यप्रसादात् उत्त- रोत्तरमांगलिक्यमाला विस्तरंतु ॥ १३ ॥ गुरु, पोते पापरहित मार्गने विपे प्रवत्तं छे, अने वीजा मा- णसने पण (तेवा मार्ग) प्रवर्तीवे छे, पोते जाते निस्पृह छ (परि- ग्रहादिकनी वांछा रहित छे), पोते तरे छे अने वीजा माणसने पण तारवाने समर्थ छे; तेज गुरुनी हितवांछक पुरुपोए सेवा क. . रवी योग्य छे. (१३) वली गुरुसेवानुं फल कहे छे. (मालिनीवृत्तम्.) विदलयति कुबोध बोधयत्यागमार्थ, सुगतिकुगतिमाग्गों पुण्यपापे व्यनक्ति । अवगमयति कृत्याकृत्यभेदं गुरुयों, भवजलनिधिपोतस्तं विना नास्ति कश्चित् ॥ १४ ॥ अथ पुनरपि गुरुसेवायाः फलमाह ॥ विदलयतीति ॥ भो भव्याः! तं गुरुं विनान्यः कश्चित् भवजलनिधिपोतः प्रवहणं नास्ति । भव एव संसार एव जलनिधिः समुद्रस्तत्र पोतः प्रवर्ण संसारसमुद्रतारणे प्रवहणसमानं गुरुं विनान्यः कश्चिन्नास्ति । यो गुरुः कुबोधं कुत्सितज्ञानं मिथ्यात्वं वि- दलयति । पुनर्यो गुरुः आगमार्थं सिद्धांतानां अर्थ बोधयति ज्ञापयति । पुनर्यो गुरुः पुण्यपापे पुण्यं च पापं च पुण्यपापे ते धर्माधर्मों द्वे अपि व्यनक्ति प्रकटयति । इदं पुण्यमिदं पापमिति । कथंभूते पुण्यपापे। सुगति- कुगतिमार्गो सुगतिश्च कुगतिश्च सुगतिकुगती तयोर्मा! पुण्यं देवनरादि सुगतिमार्गः पापं नरकतिर्यग्रूपं कुगतिमार्गः । पुनर्यो गुरुः कृत्याकृत्यभेदं अवगमयति कर्तुं योग्यं कृत्यं कर्तुमयोग्यं अकृत्यं । कृत्यं च अकृत्यं च . मूल, टीका भने भाषातर सहित कृत्याकृत्ये तयोभदो विवेको विचारस्त ज्ञापयति ॥ यथा प्रदेशी नृप महानास्तिकमति केशिगणधरगुरुणा प्रतिनोध्य तत्त्वमार्गे स्थापित ॥ भो भव्यप्राणिन् ! एव ज्ञात्वा मनसि विवेकमानीय ससारसमुद्रतारणाय प्रवहणममानश्रीगुरो सेवा कार्या । गुरो सेवा कुर्वता च सता यत्पु- ण्यमुत्पद्यते तत्पुण्यप्रसादात् उत्तरोत्तरमागलिक्यमाला निस्तरतु ॥ १४ ॥ जे गुरु, मिथ्यात्ननो नाश करे छे, सिद्धातोना अर्थने जणारे छे, जे 'पुण्य ए सुगतिनो मार्ग छे भने पाप ए कुगतिनो मार्ग छ,' पम प्रगट करे छे, अने वली जे करवा योग्य अने नहीं करवा योग्य कायनो विवेक समजावे छे, ते गुर विना वीजा कोई भवस- मुहने विषे वहाणनी पेठे तारनार नथी (१४) (शिखरिणीवृत्तम् ) पिता माता भ्राता प्रियसहचरी सूनुनिवहः, मुहृत्स्वामी माद्यत्करिभटरथाश्वः परिकरः ।। निमजत जतु नरककुहरे रक्षितुमल, गुरोर्धर्माऽधर्मप्रकटनपरात्कोऽपि न परः ॥१५॥ पुनर्गुरमेनाया फलमाह ॥ पितामातेति ॥ नरकाहरे नरकविवरमध्ये निमजत गुडत पतत सत जतु जीन गुरो परोऽन्य कोऽपि रक्षितु भल न। कोऽपि न समर्थ । क्यः पिता जनको रक्षितु नाल । माता ज- पनी रक्षितु नाल । भ्राता सहोदरो रक्षितु नाल । प्रिया अत्यतपहभा रहबरी स्त्री रक्षितु नाल । सृजुनिवह पुत्रगणोऽपि रक्षितु नाल । मुहत् मित्रमपि रक्षितु नाल न समर्थ ! स्वामी नायकोऽपि रक्षितु नाल | क्थ- भूत म्यानी । मायवरिभटरयाश्च । माघतो मोमता परिणो गना भटा मुभदा रया अश्वाथ यस्य स एवविधो चलवान् य स्वामी स रक्षिनु नार । पुन परिकर प्रभृतोपकादिवर्गाऽपि नग्ये पतत सत ।

No text on this page.

मूल, टीका अने भाषातर सहित त्यागेऽपि किमपि न फल । पुन गुरोराज्ञा विना तपोमि कृत । पष्ठाष्टम- दशमहादशादिपक्षक्षपणमासक्षपणसिंहनिक्रीडितादिभिस्तपोमि कृत सपूर्ण जात अर्थान्न किमपि । पुनर्भावनया शुभभावेनापि पूर्ण जात । पुन इद्रियटमै पचेंद्रियाणा दमनै कृत्वा अल पूर्ण जात । पुन आतागमै सूत्रसिद्धातपठनैरपि पर्याप्त पूर्ण जात । तहि कि ? किंतु गुरुप्रीत्या गरिष्ठवात्सल्येन अधिकादरेण एक गुरो शासन कुरु गुरोरेवाज्ञा शुद्धा पालय । किंभूत गुरो शासन । भवनाशन ससारपरिभ्रमणवारक । यतो येनकेन गुरो शामनेन आज्ञया विना सर्वेऽपि गुणा पूर्वोक्ता ध्यानादय स्वार्थाय स्वस्तफलसाधनाय अल न समर्था न कितु निष्फला इत्यर्थ ॥ किंवन् । विनाथबलवत् निर्मायकसैन्यवत् यथा नि- नायक सैन्य जयमाधक न, तथा गुरोराज्ञा मिना कियानुष्ठानादिक सर्व निष्फल । गोशाल्कजमालिकुल्वालकनिहवादिवत् ।। एव ज्ञात्वा गुर्मा- शासहित सर्व कर्त्तव्य ॥ यदुक्त श्रीकल्पसूने । असणवा पाणना, खाइ- मवा, साइमवा आहारित्तए । उच्चारवा, पामरण या परिहावित्तए । सम्झाय वा करित्तए || धम्मजागरिय वा जागरित्तए ॥ णो से कप्पद अणापुष्ठित्ता ॥ भिन्यू इच्छेला अन्नयर तमोकम्म उवसपजित्ताण विहरित्तए ॥ त चेत्र सच भाणियन्त्र ॥ भो भव्यप्राणिन् ! एव शत्वा मनमि विवेकमानीय श्रीगुरसेवा कर्तव्या ॥ कुळता च सता य पुण्यमुत्पद्यते, तत्पुण्यप्रमादात् उत्तरोत्तरमागलिक्यमाला निलरतु ।। इति ॥ १६ ॥ सिंदृरप्रकरास्यम्य, व्याख्याया हर्पवीतिना सूरिणा विहि- तापा तु, गुल्मेवनप्रक्रम ॥ २ ॥ इति गुरमेनप्रक्रम ॥२॥ ध्यान करवायी गु' मर्प विषयनो त्याग करयाधी पण गु? सपर्या कायापी पम शुभ माये करीने पण गुरदियोना २० सिंदूरप्रकर दमवाथी पण शुं ? तथा सिद्धांतना अभ्यासथी पण शु? (अर्थात् ए सर्व एकलां-एटले गुरुनी आज्ञा विना निष्फल छे.) माटे अ- धिक प्रीतिवडे संसारना भ्रमणने नाश करनारा एवां गुरुनां फक शिक्षावचन अंगीकार कर; के जेना विना अधिपति (नायक) वि- नानी सेनानी पेठे (ए उपर कहेला) सर्वे पोतपोतानां फल- साधनने माटे समर्थ नथी अर्थात् निष्फल छे. (१६) हवे चार काव्ये करी जिनराजे कहेला सिद्धांतनुं माहात्म्य कहे छे. (शिखरिणीवृत्तम्.) न देवं नादेवं न शुभगुरुमेवं न कुगुरुं, न धर्मं नाधर्म न गुणपरिणद्धं न विगुणम् ।। न कृत्यं नाकृत्यं न हितमहितं नापि निपुणं, विलोकते लोका जिनवचनचक्षुर्विरहिताः॥ १७ ॥ अथ चतुर्भिवृत्तैर्जिनमतस्य जिनोक्तसिद्धांतस्य च माहात्म्यमाह ॥ न देवमिति ॥ लोकाः जिनवचनमेव चक्षुर्नेत्रं तेन रहिताः संतः एतानि वस्तूनि न विलोकंते न पश्यंति न जानंतीत्यर्थः ॥ कि कि न विलोकंते ते देवं सर्वज्ञोजितरागादिरित्यादिलक्षणोपेतं न विलोकंते । पुनः अदेवं कुदेवं ये स्त्रीशस्त्राक्षसूत्राद्यतिलक्षणोपेतं कुदेवं न विलोकंते । पुनः शुभ- गुरुं सुगुरुं शुद्धप्ररूपकं गुरुं न जानंति । एवं कुगुरुं पंचाचाररहितं उत्सूत्र- प्ररूपकं न जानंति । पुनः धर्म अधर्म च न जानंति धर्माधर्मयोरंतरं न विदंतीत्यर्थः ॥ पुनः गुणपरिणद्धं गुणैः परिपूर्ण गुणवंतं न जानंति ॥ पुनर्विगुणं गुणरहितं निर्गुणं च न जानंति । गुणवंतं निर्गुणं च सदृशमेव पश्यति । पुनः कृत्यं करणीयं कर्तुं योग्यं वस्तु न जानंति । पुनः अकृत्यं कर्तुमनुचितं अयोग्यं च न जानंति। कृत्याकृत्यविवेकं न जानंतीत्यर्थः ।। पुनर्निपुणं सचातुर्य च सम्यग् यथा स्यात्तथा आत्मनो हितं सुखकारणमपि मूल, टीका अने भाषातर सहित २१ न जानति । पुन अहित च अशुभकारण च न जानति । जिनपचनश्रवण विना शुभाशुभयोरतर न जानति॥यत ॥सुच्चा जाणइ कल्लाण, सुच्चा जाणइ पावग॥ उभयपि जाणई सुच्चा, ज सेय त समायरे ॥१॥ भो भव्यप्राणिन् । एव ज्ञात्वा श्रीजिनप्रणीतसिद्धाताना श्रवण कर्त्तव्य । कुर्वता च सता यत्पुण्यमुत्पद्यते तत्पुण्यप्रसादात् उत्तरोत्तरमागलिक्यमाला विस्तरतु॥१७॥ जैनशास्त्ररूप चक्षुथी रहित एवा लोको नयी देवने जाणता, के नथी कुदेवने जाणता, नथी सुगुस्ने ओलखता के, नथी कुगुरु- रुने ओलखता, नथी जाणता धर्म अधर्मने के, नथी जाणता गुणी, निर्गुणीने, वली करवा योग्य कार्य शु छे १ अने नहि करवा योग्य छे? ते पण नयी जाणता वली पोताने शु सुखनु कारण छ ? अने शुदु खनु कारण छ ? ते पण तेओसारीरीते जाणता नथी (१७) (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम्) मानुष्य विफल वदंति हदय व्यर्थ वृथा श्रोत्रयो- निर्माण गुणदोषभेदकलना तेषामसभाविनीम् ॥ दुर्वार नरकाधकूपपतन मुक्ति बुधा दुर्लभा, सार्वज्ञ समयोदयारसमयो येषा न कर्णातिथिः॥ १८ ॥ मानुष्यमिति । भो भव्यप्राणिन् । सार्वज्ञ सर्वज्ञप्रणीत श्रीवीतराग- देवेन भापित समय आगमो येपा पुरुषाणा कर्णातिथि कर्णगोचरो न जातो यैन श्रुत । वुधा पडितास्तेषा मनुष्याणा मानुष्य मनुष्यजन्म विफल निष्फल वदति । लब्धमप्यलब्ध कथयति । तेषा हृदय चित्त व्यर्थं निरर्थक शून्य वदति । पुनस्तेपा श्रोत्रयो कर्णयोनिर्माण करण वृथा निष्फल वदति । पुनस्तेपा गुणाना दोपाणा च यो भेदो अतर तस्य कलना विचारणा असभाविनी अर्थात् दुर्लभा वदति । पुन नर- कमेव अधकूपस्तृणवलीवितानाच्छादित कृपस्तत्र पतन दुार वारयि- - २२ सिंदूरप्रकर तुमशक्यं कथयति । पुनस्तेपां मुक्तिं दुर्लभां कथयति जिनागमश्रवणं विना मुक्ति मोक्षं न प्राप्नुवंति । किंविशिष्टः समयः । दयारसमयः दया कृपा एव रसः स्वरूपं यस्य सः दयारसः तेन प्रचुरः दयारसमयः ॥ अतः श्रीजिनागमश्रवणमेव कर्तव्यं । भावं विनापि श्रुतं हिताय भवति । यथा ॥ द्वेपेऽपि वोधकवचः श्रवणं विधाय, स्याद्रौहिणेय इव जंतुरुदारलाभः ॥ काथोऽप्रियोऽपि सरुजां सुखदो रविर्वा, संतापकोऽपि जगदंगभृतां हिताय ॥ १ ॥ किं तद्वचः ? यतः ॥ अणिमिसनयणामणकजसाहणा पुप्फदाम अमिलाणा || चउरंगुलेण भूमि, न छिवंति सुरा जिणा विती ॥ १ ॥ एवं ज्ञात्वा जिनवचनस्य श्रवणं कर्त्तव्यं । कुर्वतां च सतां यत् पुण्यमु- त्पद्यते तत्पुण्यप्रसादात् उत्तरोत्तरमांगलिक्यमाला विस्तरंतु ॥ १८ ॥ सर्वज्ञ श्री वीतराग भगवाने कहेलो एवो दयामय आगम, जे पुरु- पोना कानमा नथी पड्यो, तेमना मनुष्यजन्मने पंडित जनो निष्फल कहे छे, तेमना चित्तने निरर्थक कहे छे, तेमनी कानइंद्रि वनावबुं वृथा (नकामुं) छे, तेमना गुण दोषना विवेकनो विचार पण दुर्लभ छे, तेमनुं नरकरूप अंधकारमय कूवाने विषे पडवू ते, रोकी रा- खवू कठण छे. अने तेमने मुक्ति पण दुर्लभ छे. (१८) पीयूपं विपवज्जलं ज्वलनवत्तेजस्तमास्तोमव- न्मित्रं शात्रववत् स्रजं भुजगवचितामणिं लोष्ठवत् ।। ज्योत्स्ना ग्रीष्मजघर्मवत् स मनुते कारुण्यपण्यापणं, जैनेंद्रं मतमन्यदर्शनसमं योदुर्मतिर्मन्यते ॥ १९ ॥ पीयूपमिति ॥ योदुर्मतिर्मूर्खः पुमान् जैनेंद्र मतं श्रीजिनशासनं अन्य- दर्शनसमं अन्यदर्शनाद्धनैयायिकसांख्यवैशेषिकजैमिनीयादिभिः सम सदृशं मन्यते गणयति स मूर्खः पीयूपं अमृतं विपवत् विपेण तुल्यं मनुते गणयति । पुनर्जलं परमशीतलं पानीयं ज्वलनवत् अग्नितुल्यं गणयति ।

मूल, टीका अने भाषातर सहित पुन तेज उद्योत तम स्तोमवत् अधकारपुजवन् मनुते । पुनर्मित्र सखाय शात्रववत् वैरीसदृश मनुते जानाति । पुन खज पुष्पमाला भुजगवत् सर्पतुल्या गणयति । पुन स चिंतामणि लोष्ठरत् पापाणसदृश गणयति । पुन स ज्योत्स्ना कौमुदी चद्रकाति ग्रीप्मजधर्मवत् उप्णकाल आतप- वत् मनुते । अत्र पीयूषादिसम जिनदर्शन । विपादिसदृशान्यन्यदर्शनानीत्यु- पनय । किंभूत जैनेंद्र मत । कारुण्यपण्यापण दयारूपझय्यस्य हट्ट । एव मत्वा श्रीजिनमतमेवागीकर्तव्य कुर्वता च सता यत् । शेष प्राग्वत् १९ जे मूर्ख जन, करणारूपी वस्तुना हाट (दुकान) समान एवा जिनेंद्रना शासनने अन्यदर्शन समान माने छे, ते अमृतने झेर समान, जलने अग्नि समान, प्रकाशने अधकारना समूह समान, मित्रने वैरी समान, फुलनी मालाने सर्प समान, चिंतामणिरत्नने पत्थर समान अने चद्रमानी कातिने उनालाना ताप समान माने छ इहा अमृतादिक समान जेनशासन अने विषादिक समान अ- न्यदर्शन जाणवु (१९) धर्म जागरयत्यघ विघटयत्युत्यापयत्युत्पथ, भित्ते मत्सरमुच्छिनत्ति कुनय मनाति मिथ्यामतिम् ॥ वैराग्य नितनोति पुष्यति कृपा मुष्णाति तृष्णा च य- त्तजन मतमर्चति प्रथयति ध्यायत्यधीते कृती ॥ २० ॥ धर्ममिति ॥ कृती पटित यत् जैन मत जैनेंद्रमत श्रीजिनशासन जिनोत्तप्रवचन अर्चति पूजयति । पुन प्रथयति विस्तारयति । पुनायति चितयति। पुन अधीते पठति। तत् जिनशासन धर्मजागरयतिधर्मस्य जा- गरण उद्दीपन करोति । पुन अघ पाप विघटयति दूरीकरोति । पुन उत्पथ उन्मार्ग अनाचार उत्थापयति निवारयति । पुन मत्सर गुणिपु द्वेपभाव भित्ते भेटयति विनाशयति । पुन कुनय कुत्सितनय अन्याय उच्छिनत्ति ।

२६ सिंदूरप्रकर शोऽन्यः कोऽपि नास्ति । पुनर्यस्मै संघाय तीर्थपतिः तीर्थकरः स्वयं नमस्यति नमस्कार करोति । व्याख्यानावसरे नमोतित्थस्सेतिभणनात् । पुनर्यस्मात् सं- धात् सतां सज्जनानां शुभं कल्याणं जायते उत्पद्यते। पुनर्यस्य संघस्य स्फू- तिमहिमा परा उत्कृष्टा वर्तते । पुनर्यस्मिन् संघे गुणा गांभीर्यधैर्यौदार्यादयः मूलगुणोत्तरगुणाश्च वसंति तिष्ठति । एवं ज्ञात्वा भो भव्यप्राणिन् ! मनसि विवेकमानीय श्रीसंघस्य पूजा भक्तिश्च प्रकर्त्तव्या । कुर्वतां च सतां ० हे भव्य जीवो! जे संघ, संसारना त्यागने विषे इच्छावाली छे बुद्धि जेनी एवो छतां मुक्तिना साधनने माटे सावधान थाय छे, चली जे पवित्रपणाए करीने तीर्थरूप कहेवाय छ, जेना समान बीजो कोई नथी, जेने तीर्थकर महाराजा पण व्याख्यानने अवसरे "नमो तित्थस्स" एम कही नमस्कार करे छे, जेनाथी सज्जनोनुं कल्याण थाय छे, जेनो उत्कृष्ट महिमा छे, अने जेने विषे (अनेक) गुणो रहे छे, एवा ते (चतुर्विध) संघनी पूजा करो. (२२) लक्ष्मीस्तं स्वयमभ्युपैति रभसा कीर्तिस्तमालिंगति, प्रीतिस्तं भजते मतिः प्रयतते तं लब्धुमुत्कंठया ।। स्वाश्रीस्तं परिरन्धुमिच्छति मुहुर्मुक्तिस्तमालोकते, यः संघ गुणराशिकेलिसदनं श्रेयोरुचिः सेवते ॥ २३ ॥ लक्ष्मीति ॥ यः पुमान् श्रेयोरुचिः सन् श्रेयसि कल्याणे धर्मे वा रुचिरभिलाषो यस्य स श्रेयोरुचिः । ईदृशः सन् श्रीसंघ सेवते । तं पुरुषं लक्ष्मीः संपत् रभसा वेगेन स्वयमात्मना अभ्युपैति सन्मुखमायाति । पुनः कीर्तिस्तं पुरुषं आलिगति आलिगनं ददाति । पुनः प्रीतिः स्नेहस्तं भजते सेवते । पुनर्मतिर्बुद्धिः उत्कंठया उत्सुकतया कृत्वा तं नरं लब्धं प्राप्तुं प्रयतते यत्नं करोति । पुनः स्वःश्रीः स्वर्गलक्ष्मीस्तं मुहुर्वारंवारं परिरब्धं आलिंगितुं इच्छति । पुनर्मुक्तिर्मोक्षस्तं पुरुषं आलोकते पश्यति । किं - मूल, टीका अने भाषातर सहित विशिष्ट सघ । गुणराशिकेलिसदन गुणसमूहस्य क्रीडागृह । एव ज्ञात्वा सघ सेव्य शेष पूर्ववत् ॥ २३ ॥ गुणोना समूहना क्रीडाघर एवा श्री सघने, कल्याणने विषे रुचिवालो एवो जे पुरुष सेवे छे, ते पुरुषने सपत्ति झट पोतानी सन्मुख आवे छे, कीर्ति आलिंगन दे छ, प्रीति सेवे छे, बुद्धि उत्सुकताथी तेने प्राप्त करवाने प्रयत्न करे छे, स्वर्गलक्ष्मी तेने वा. रवार आलिंगन देवाने इच्छे छे अने मुक्तिस्त्री तेने जोया करे छे (२३) यद्भक्तः फलमहदादिपदवीमुख्य कृषेः सस्यवत्, चक्रित्व त्रिदशेंद्रतादि तृणवत् प्रासंगिक गीयते ।। शक्तिं यन्महिमस्तुतौ न दधते वाचोऽपिवाचस्पतेः, सघः सोऽघहरः पुनातु चरणन्यासैः सता मदिरम्॥२४॥ यद्भक्तेरिति ॥ स श्रीसपश्चरणन्यासै स्वपादस्थापनै कृत्वा सता सत्पुरपाणा साधुमनुष्याणा मदिर गृह पुनातु पवित्रयतु । स क ? यद्भक्तर्यस्य सघस्स भक्ते अहंदादिपदवीमुख्य तीर्थकरादिपदप्राप्तिर्मुख्य फल वर्तते ॥ किंवत् ' कृपे क्षेत्राटे सस्यवत् धान्यनत् । चक्रित्व निदशेद्रता- टि चक्रवर्तित्व इन्द्रपटत्वादिक च प्रासगिक प्रसगादागत फल गीयते कभ्यते । किंवत् । कृपेम्तृणवत् पलालादिवत् । पुनर्यन्महिमस्तुतौ यस्य सघस्य प्रभावर्णने वाचस्पतेरपि वाचो वाण्य शक्ति सामध्य न दधते न धारयति । किंविशिष्ट सघ । अघहर अघ पाप हरति य स अघहर । इति ज्ञात्वा श्रीसर स्वगृहे आहृय सन्या पूजनीय । शेष प्राग्नत् ॥२४॥ मिंदरप्रकराग्व्यम्य, व्याख्याया हर्षकीर्तिना। सूरिणा निहिताया नु, श्रीसधप्रामोऽजनि ॥ ४ ॥ इति चतुर्थसधभचिप्रखाव ॥ ४ ॥ भाग्य प्राप्ति जेम खेतीनु फर छे, तेम मरिहतादिकनी प- दी एज, जे (सय)नी भनिनु मुख्य फर छे, पी जे सपने क्षे.

२८ सिदूरप्रकर जना घासनी पेठे चक्रवर्तिपणुं, देवेंद्रादिकनी पदवी विगेरे तो प्र. संगथीज (अनायासे-बगर महेनते) मलती कहेवाय छे, अने वली जेना महिमाना वर्णनने विपे बृहस्पतिनी वाणी पण समर्थ थती नथी, एवो पापने हरण करनारो श्री संघ पोतानां पगलां स्थापन करीने भक्तिवंत जनोना धरने पवित्र करो, (२४) हवे चार काव्ये करी सर्व जीवोनी दया करवानु कहे छे. क्रीडाभूः सुकृतस्य दुष्कृतरजःसंहारवात्या भवो- दन्वन्नौर्व्यसनाग्निमेघपटली संकेतदूती श्रियाम् ॥ निःश्रेणिस्त्रिदिवौकसः प्रियसखी मुक्तेः कुगत्यर्गला, सत्त्वेषु क्रियतां कृपैव भवतु क्लेशैरशेपैः परैः ।। २५ ॥ अथ हिंसानिपेधेन सर्वसत्त्वेषु दयैव क्रियतामित्याह || क्रीडाभूरिति॥ भो भव्याः! सत्त्वेपु जीवेषु कृपा एव दया एवं क्रियतां । परैरन्यैरशेषैः समस्तैः क्लेशैः कायकष्टकरणैः भवतु पूर्यतां मा क्रियतामित्यर्थः ॥ कथं- भूता कृपा । सुकृतस्य पुण्यस्य क्रीडाभूः क्रीडास्थानं । पुनः कथंभूता। दुष्कृतरजः संहारवात्या । दुप्कृतं पापं तदेव कर्ममलहेतुत्वात् रज इव रजस्तस्य संहारे संहरणे वाल्या वायुसमूहतुल्या । पुनः कथंभूता । भवो- दन्वन्नौः भव एव संसार एव उदन्वानिव उदन्वान् समुद्रः तत्र नौः नौका । पुनः कथंभूता । व्यसनाग्निमेघपटली व्यसनानि कष्टान्येव ताप- हेतुत्वात् अग्नयो वह्नयः तत्र मेघपटली मेघघटासमाना । पुनः किभूता। श्रियां संपदा संकेतदूती संकेतस्थानप्रापका संकेतिका दूती । पुनः कथंभूता । त्रिदिवौकसः निःश्रेणिः । त्रिदिवं स्वर्ग एव ओको गृह तस्य सोपानपंक्तिः । पुनः कथंभूता। मुक्तेः प्रियमखी वल्लभवयस्या । पुनः कथंभूता । कुगत्यर्गला कुगते?गतेः अर्गला द्वारपरिधः । इति ज्ञात्वा जीवेषु कृपा क्रियतां ॥ २५ ॥ , मूल, टीका अने भापातर सहित २९ हे भन्य प्राणियो! अन्य सर्व कायाना दु खोने रहेवा दईने (अर्थात् अन्य सर्व कायाने कष्ट आपनार तप जपादिन याय तो रा, पण) सारा कृत्योन क्रीडास्थान, पापरूपी रजनु हरण कर- वामा वायुना समूह ( वटोलीआ वायरा) समान, भवसमुद्रने विषे नाव समान, क्लेशरूपी अग्निने मेघनी घटा समान, सपत्ति- ओने सकेत स्थानने विषे पहोचाडनारी दूती समान, स्वर्गनी नि- सरणी समान, अने मुक्तिस्त्रीनी प्रिय सखी एवीजे जीवदया तेज करो (शिखरिणीवृत्तम् ) यदि ग्रावा तोये तरति तरणिर्ययुदयति, प्रतीच्या सप्ताचियदि भजति शैत्य कथमपि ।। यदि मापीठ स्यादुपरि सकलस्याऽपि जगतः, प्रसूते सत्त्वाना तदपि न वधः काऽपि सुकृतम् ॥२६॥ यदि ग्रावेति ॥ यदि ग्रावा पापाण तोये जले तरति । पुनर्यदि तरणि सूर्य प्रतीच्या पश्चिमाया दिशि उदयति । पुनर्यदि सप्ताचि अग्नि शैत्य शीतलत्व भजति । पुनर्यदि कथमपि मापीठ पृथ्मीमडल सकलस्यापि जगतो विश्वस्य उपरि भवेत् ।। तदपि सत्त्वाना वध हिंसा वापि द्रव्यक्षेत्रकालादौ सुकृत पुण्य न प्रसूते न जनयति ।शेप प्राग्वत् २६ जो पत्थर जलने विपे तरे, सूर्य पश्चिम दिशाये उदय याय, अग्नि कोई पण रीते शीतरपणु पामे, अने पृथ्वीमडल सर्व जगत्नी उ. पर आये; तो पण जीवहिंसारूप कार्य क्याय पण पुण्य उत्पन्न क- रतु नथी (२६) (मालिनीवृत्तम् ) स कमलवनमग्नेर्वासर भास्वदस्ता- दमृतमुरगवात्साधुवाद विवादात् ।।

لی सिदूरप्रकर रुगपगममजीर्णाजीवितं कालकूटा- दभिलपति वधाद्यः प्राणिनां धर्ममिच्छेत् ॥ २७ ॥ सकमलेति ॥ यः पुमान् प्राणिनां वधात् धर्म इच्छेत् सः अमेः सकाशात् कमलवनं अभिलपति वांछति । तथा भावदस्तात् सूर्यास्तग- मनात् वासरं अभिलपति । तथा उरगवत्रात् सर्पमुखात् अमृतं पीयूष अभिलपति । पुनः विवादात् कलहात् साधुवादं कीर्ति अभिलपति ॥ तथा अजीर्णात् रुगपगमं रोगस्य अपगमं विनाशं अभिलपति । पुनः कालकूटात् विषात् जीवितं प्राणधारणं अभिलपति । शेषं पूर्ववत् ॥२७॥ जे पुरुष जीवहिंसा थकी धर्मने वांछे छे, ते पुरुष अग्निमांथी कम- लना वनने (जोवाने) इच्छे छे, सूर्यना अस्त थया पळी दिवसने जोवानी इच्छा करे छे, वली सर्पना मुख थकी अमृत, क्लेश थकी कीर्ति, अजीर्ण थकी रोगनो नाश, अने झेर खावाथी जीवि- तने इच्छे छे. (२७) (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् ) आयुर्दीर्घतरं वपुर्वरतरं गोत्रं गरीयस्तरं, वित्तं भूरितरं बलं बहुतरं स्वामित्वमुच्चैस्तरम् ॥ आरोग्यं विगतांतरं त्रिजगति श्लाध्यत्वमल्पेतरं, संसारांवुनिधि करोति सुतरं चेतः कृपातरम् ॥२८॥ आयुर्दीतिरमिति ॥ कृपया आई अंतरं मध्यं यस्य ईदृशं चेतः आयुर्जीवितं दीर्घतरं अधिकं करोति । तथा वपुः शरीरं वरतरं अतिप्र. धानं करोति । तथा गोत्रं नाम कुलं वा गरीयस्तरं अतिगरिष्ठं उच्चैर्गोत्र- रूपं करोति । तथा वित्तं धनं भूरितरं अतिप्रचुरं करोति । तथा वलं बहुतरं प्राज्यं करोति । तथा स्वामित्वं प्रभुत्वं उच्चैस्तरं सर्वोत्कृष्टं - मूल, टीका अने भाषातर सहित करोति। तथा आरोग्य नीरोगत्व विगतातरं अतररहित करोति । तथा त्रिजगति त्रिभुवने श्लाध्यत्व श्लाघनीयत्व अल्पेतर प्रचुर करोति । तथा ससाराबुनिधि भवसमुद्र सुतर सुखेन उत्तरितु शक्य करोति । अत्र मेघरथराज्ञ हरिबलधीवरस्य च दृष्टात ॥ २८ ॥ सिंदूरप्रकराख्यस्य, व्याख्याया हर्षकीर्तिना ॥ सूरिणा विहिताया तु, हिसाया प्रझमोऽजनि ॥५॥ इति अहिसाप्रस्ताव ॥५॥ कृपा (या) थकी भीनो छ मध्य भाग जेनो जे मनुष्यनु चित्त, ते आयुष्यने लाबु करे छे, शरीरने सुदर बनावे छ, कुलने म्होटु करे छे, द्रव्यने वधारे छे, बलमा वृद्धि करे छे, म्होटाईने उ- स्कृष्ट करे छ, निरतर निरोगी राखे छ, त्रण जगत्मा माणसोनी प्रशसा प्राप्त करे छे, अने ससाररूप समुदने सुखे तरी शकाय एवो करे छे (२८) हवे चार काव्ये करी सत्य बोल्वाना प्रभावने कहे छ विश्वासायतन विपत्तिदलन देवैः कृताराधनं, मुक्तः पथ्यदन जलाग्निशमन व्याघ्रोरगस्तभनम् ॥ श्रेयःसंवनन समृद्धिजनन सौजन्यसजीवन, कीर्तेः केलिवन प्रभावभवन सत्यं वचः पावनम् ॥२९॥ अथ सत्यवचनस्य प्रभार कथयति ॥ निधामायतनमिति ॥ भो भव्या ! सत्य वचो हित प्रिय वचन वदत्विति शेष ॥ कथभूत सत्य वच । विश्वामायतन विश्वासस्य आयतन स्थान । पुन कथभूत सत्य वच । विपत्तिदलन विपत्तीना आपदाना फेटक । पुन कथ० दे सुरै कृतारा धन कृत आराधन मेवन यस्य तत् । पुन मुक्ते सिद्धे पथि मार्गे अ- टन संचल । तथा जलानिशमन जलाग्योरुपशामक । पुन व्याघ्रोरगस्त- भन व्याघ्राणा सिंहाना उरगाणा सोणा च लभनकारक । पुन श्रेयसो ३२ सिंदूरप्रकर , मोक्षस्य कल्याणस्य वा संवननं वशीकरणं । पुनः समृद्धिजननं समृद्धीन- संपदा संपादकं । पुनः सौजन्यसंजीवनं सुजनतायाः संजीवनं समुत्पादकं । तथा कीर्तयशसः केलिवनं क्रीडारामं । पुनः प्रभावभवनं प्रभावस्य महि- नो गृहं । पुनः पावनं पवित्रकारकमित्यर्थः ॥ २९ ॥ हे भव्य जनो ! विश्वासना स्थानरूप, आपत्तिओने नाश कर- नारूं, देवताओए पण जेनुं आराधन करेलुं छे एवं, मोक्षमार्गने विपे भाता रूप, जल तथा अग्निने शमावनालं, वाघ तथा सर्पने थंभावनालं, मोक्षतुं वशीकरण, समृद्धिने उत्पन्न करनार, सुजनता निपजावनालं, कीर्ति- क्रीडावन, अने महिमाना धररूप एवं जे पवित्र सत्यवचन तेज वोलो. ( २९) (शिखरिणीवृत्तम्) यशो यस्माद्भस्मीभवति वनवहेरिव वन, निदानं दुःखानां यदवनिरुहाणां जलमिव ।। न यत्र स्याच्छाया तप इव तपःसंयमकथा, कथंचित्तन्मिथ्यावचनमभिधत्ते न मतिमान् ॥३०॥ यशो यस्मादिति ॥ मतिमान् बुद्धिमान् पुमान् कथंचित् कप्टेऽपि सति तत् मिथ्यावचनं असत्यवचनं न अभिधत्ते न जल्पति । तत् कि ? यस्मा- मिथ्यावचनाद्यशः कीर्तिभस्मीभवति विनश्यति । कस्मात् किमिव ? वन चन्हेवाग्नेर्वनमिव यथा दावानलात् वनं भसीभवति । तथा पुनर्यन्मिथ्या वचनं दुःखानां निदानं कारणं । केपां किमिव ? अवनिरुहाणां वृक्षाणां कारणं जलमिव । यथा जलं वृक्षाणां कारणं तथा पुनर्यत्र मिथ्यावचने तपःसंयमकथा तपश्चारित्रयोर्वार्ताऽपि न । कस्मिन् केव ? आतपे सूर्यातपे छाया इव यथाऽतपे छाया न स्यात् तथा ।। ३० ।।

जल मूल, टीका अने भापातर सहित जेम दावाग्नियी वन भस्म याय छे, तेम जे असत्य वचनथी, यश भस्म थाय छे (नाश पामे छे), चली जे असत्य वचन, जेम वृक्षोना कारण रूप छे, तेम दु खोनु हेतु रूप छे, अने वली जे असत्य वचनने विषे, सूर्यना तडकाने विपे जेम छाया न होय, तेम तप अने सयमनी कया पण होती नयी, एवा असत्य वचनने बुद्धिमान पुरुषो कष्ट आवे छते पण बोलता नथी (३०) हवे असत्य वचनना दोप कहे छ (वशम्थवृत्तम्) असत्यमप्रत्ययमूलकारण, कुवासनासद्म समृद्धिवारणम् ।। विपन्निदान परवचनोजित, कृतापराध कृतिभिर्विवर्जितम् ॥३१॥ पुनरसत्यवचनस्य दोपानाह ॥ असत्यमिति ॥ इति कारणात् कृति- भि पडिते असत्य कूट विशेपेण वर्जित परिहृत । यतोऽसत्य अप्रत्यय- मूलकारण अविश्वासस्य मूलके हेतु । पुन कुनासनाया पापबुद्धे सद्म गृह । पुन समृद्धिवारण समृद्धलक्ष्म्या वारण निराकरण । पुनर्विपन्नि- दान विपदा कष्टाना निदान कारण । पुन परवचनोजित परेपा वचने निप्रतारणे ऊजित बलिष्ठ । पुन कृतापराध कृतागस कृतोऽपराधो येन असत्येन तत्कृतापराध अत एव असत्यरचन कृतिमि पडितेने वक्तव्य३१ अविश्वासनु मूल कारण, माठी वासना एटले पापमुद्धिनु घर, रक्ष्मीने वारनारू,आपतिओनु कारण,अन्य जनोने छेतरवामावलवान अने अपराधी एवुजे असत्य वचन,तेने पडित जनोए तजेट छे (३१) हवे सत्यवचनना प्रमावने कहे छे (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम्) तस्याऽग्निर्जलमर्णवः स्थलमरिमित्र सुराः किंकरा, कातार नगर गिरिहमहिर्माल्य मृगारिमूंग. ॥ ३ सिंदूरप्रकर पातालं विलमस्त्रमुत्पलदलं व्यालः शृगालो विष, पीयूषं विषमं समं च वचनं सत्यांचितं वक्ति यः ॥३२॥ अथ सत्यप्रभावं दर्शयति । तस्याग्निरिति ॥ यः पुमान् सत्यांचितं सत्ययुक्तं वचो वचनं वक्ति ब्रूते । तस्य पुंसोऽग्निर्वन्हिः सत्यप्रभावाजलं । तथाऽर्णवः समुद्रः स्थलं स्यात् । तथा अरिः शत्रुर्मित्रं स्यात् । पुनः सुरा देवाः किकराः सेवका आदेशकारिणः स्युः । पुनः कांतारमरण्यं नगरं स्यात् । तथा गिरिः पर्वतो गृहं स्यात् । पुनरहिः सर्पो माल्यं सक स्यात् । तथा मृगारिः सिहो मृगो हरिण इव स्यात् । तथा पातालं रसातलं बिलं विलरूपं स्यात् । तथाऽस्त्रं शस्त्रं उत्पलदलं कमलपत्रसदृशं स्यात् । तथा व्यालो दुष्टगजः शृगाल इव स्यात् । पुनर्विषं हालाहलं पीयूपं अमृतं स्यात् । तथा विषमं संकटस्थानं संपद्रूपं स्यात् सत्यप्रभा- वतः । अतः सत्यं वक्तव्यं । अत्र वसुराज्ञः क्षीरकदवकोपाध्यायपुत्रपर्वत- कनारदयोदृष्टांतः ॥ सिंदूरप्रकराख्यस्य, व्याख्यायां हर्षकीर्तिना । सूरिणा विहितायां तु, मिथ्यावचनप्रक्रमः ॥३२॥ इति पष्ठो मिथ्यावचनप्रक्रमः ६ जे पुरुष, सत्यता युक्त वचन बोले छे, तेने अग्नि जल समान, समुद्र स्थल समान, शत्रु मित्र समान, देवता सेवक समान, वन नगर स. मान, पर्वत घर समान, सर्प फूलनी माला समान, समान, पाताल छिद्र समान, शस्त्र कमलपत्र समान, हस्ती शियाल समान, विष अमृत समान अने विषमस्थान संपत्तिना स्थान समान थाय छे. (३२) हवे अदत्तादान व्रत कहे छे. (मालिनीवृत्तम्.) तमभिलपति सिद्धिस्तं वृणीते समृद्धि- स्तमभिसरति कीर्तिर्मुचते तं भवातिः ॥ सिंह मृग मूल, टीका भने भाषातर सहित स्पृहयति सुगतिस्त नेक्षते दुर्गतिस्त, परिहरति विपत्त यो न गृह्णात्यदत्तम् ॥ ३३ ॥ अथादत्तादानवतमाह ॥ तमभीति ॥ य पुमान् अदत्त अवितीर्णप्रस्ता- वात् परवित्त किंचिद्वस्तु वा न गृह्णाति त पुरुप सिद्धिर्मुक्तिरभिलपति वाछति । पुनस्त समृद्धिश्चक्रित्वादि सपत् वृणीते । तथा कीतिर्यगस्त अभिसरति प्रत्यागच्छति । भवाति ससारपीडा त मुचते त्यजति । तथा मुगतिर्देवमनुष्यरूपा त स्पृहयति वाछति । तथा दुर्गतिर्नरकतिर्यग्रूपा त पुरुप नेक्षते न पश्यति विपद् आपदू त परिहरति त्यजति ॥ त क य अटत्त न गृहाति ॥ ३३ ॥ जे पुरुष, नहि आपेलु अर्थात् पारकु (काई पण) नथी ग्रहण करतो, ते पुरुषनी मुक्ति इच्छा करे छे, समृद्धि तेने वरे छे, यश तेनी पासे जाय छे, ससारना दुख तेने तजी दे छे, सुगति ते पुरुषनी वाछा करे छे, दुर्गति तेना सामु जोती नथी, अने विपत्ति तो तेने त्यागज करे छे (३३) हवे अदत्तदानना उत्कृष्ट गुणो कहे छ (शिखरिणीवृत्तम् ) अदत्त नादत्ते कृतसुकृतकामः किमपि यः, शुभश्रेणिस्तस्मिन् वसति कलहसीव कमले । विपत्तस्मादूर ब्रजति रजनीवावरमणे- विनीत विद्येव त्रिदिवशिवलक्ष्मी जति तम् ॥ ३४ ॥ भूयोप्यदत्तादानस्य परमगुणानाह ।। अदत्तमिति ॥ य पुमान् कृत मुक्ने पुण्येऽमिलापो येन ईदृश सन् अढत्त परकीय किमपि वस्तु न आढत्ते न गृह्णाति तस्मिन् पुसि शुभश्रेणि कल्याणपरपरा वसति निनास करोति । कस्मिन् केन ? कमले कलहमीन । यथा कमले राजसी वमति ३६ सिंदूरप्रकर तथा । पुनस्तस्मात् पुरुपात् विपत् कष्टं दूरं व्रजति दुरे याति । कस्मात् केव ? अंबरमणेः सूर्यात् रजनीव । यथा सूर्याद्राबिरे व्रजति तथा । पुन- त्रिदिवशिवयोः स्वर्गापवर्गयोलक्ष्मीः श्रीसं भजति सेवते । के केव ? विनीतं विद्येव यथा विद्या विनीतं विनयान्वितं पुरुषं भजति विद्या आ- गच्छति तथा ॥ ३४ ॥ पुण्यनी इच्छा करनारो जे पुरुष, कोई पण अदत्त पदार्थ लेतो नथी, ते पुरुपने विषे, कमलने विपे जेम राजहंसी रमे छे, तेम कल्याणनो समूह वास करे छे. वली सूर्यथी जेम रात्री नासी जाय छे, तेम ते पुरुषधी विपत्ति दूर जती रहे छे, अने जेम विद्या, विनयी पुरुष पासे आवे छे, तेम स्वर्ग अने मोक्षनी लक्ष्मी ते पुरु- पने सेचे छे. (३४) हवे वे काव्ये करी अदत्तादानना दोपो कहे छे. (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम्) यन्निर्वतितकीत्तिधर्मनिधनं सर्वागसां साधनं, प्रोन्मीलद्वधबंधनं विरचितक्लिष्टाशयोद्वोधनम् ॥ दौर्गत्यैकनिबंधनं कृतसुगत्याश्लेषसंरोधनं, प्रोत्सर्पत्प्रधनं जिघृक्षति न तद्धीमानदत्तं धनम् ॥३५॥ व्यतिरेकेणाह ॥ यन्निवतितेति ॥ धीमान् विद्वान् पुमान् तत् अदत्तं धनं परकीयं वस्तु न जिवृक्षति ग्रहीतुं नेच्छति । तत् किं ? यत् अदत्तं निर्वतितकीर्तिधर्मनिधनं स्यात् निवत्तितं कृतं कीर्तिधर्मयोनिधनं वि- नाशो येन तत् । तथा सागसां साधनं सर्वाणि च तानि आगांसि च सर्वागांसि तेषां सर्वापराधानां साधनं हेतुः स्यात् । पुनः प्रोन्मीलद्वध- वंधनं वधो लकुटादिताडनं बंधनं रज्ज्वादिना बंधनं प्रोन्मीलंति प्रकटीभ- वंति वधबंधनानि यत्र तं । पुनर्विरचितं क्लिष्टाशयस्य दुष्टाभिप्रायस्य उद्बो- .

,
,
मूल, टीका अने भाषातर सहित
धन प्रकटन येन तत् । पुनर्गत्यैकनिनधन दौर्गत्यस्य दारिद्यस्य एक
अद्वितीय निवधन कारण । पुन कृतसुगत्याश्लेपसरोधन कृत सुगतेरा-
श्लेपस्य आलिंगनस्य सरोधन निवारण येन तत् । पुन प्रोत्सप॑त् प्रधन
पोत्सर्पत् प्रसरत् प्रधन मरण यस्मात् तत्तथा । ईदृश अदत्त धीमान् न
जिघृक्षति ॥ ३५ ॥
जेनाथी कीर्ति तथा धननो नाश याय छे, जे सर्व अपराधोनु
कारण रूप छ, जैनाथी प्रहार वधन आदि प्रगट याय छे, जे दुष्ट
अभिप्रायने प्रगट करे छे, जे दारिद्रनु एकज कारण छ, जे सुग-
तिने प्राप्त करता निवारण करे छे, अने जेनाथी मरण थाय छ,
पतु जे अदत्त धन, तेने बुद्धिमान पुरुपो ग्रहण करता नयी (३५)
(हरिणीवृत्तम्)
परजनमनःपीडाक्रीडावन वधभावना-
भवनमवनिव्यापिव्यापल्लताघनमडलम् ॥
कुगतिगमने मार्गः स्वर्गापवर्गपुरार्गल,
नियतमनुपादेय स्तेय नृणा हितकाक्षिणाम् ॥ ३६ ॥
पुनरदत्तटोपमाह । परजनेति ॥ नियत निश्चित हितकाक्षिणा हितमि
उता नृणा पुरुपाणा स्तेय चोयं अनुपादेय अग्राह्य भवति अदत्त अग्र.
हणीय स्यात् । किभूत अदत्त । परे च ते जनाश्च तेपा मनासि चित्तानि
तेषा पीडा वाधा तस्या क्रीडापन रमणायोद्यान । पुन वधभाननाभनन
उधम्य हिमाया: भावना चिंतन तम्या गृह । पुन अपनिव्यापिव्यापल्ल.
तापनमडल अनन्या व्यापिनी प्रसरणशीला या व्यापत् आपत् सैर लता
वली तस्या घनमडर मेघपटल । पुन कुगतिगमने मार्गो अध्या।
पुन म्वर्गापवर्गपुरार्गल खर्गापवर्गारेर देवरोकमोक्षावर पुर नगर तत्र
भर्गय परिघ ॥ दृा म्तेय हितकालिणा गृणा अग्राहय स्यात् ॥३६॥

२८ सिदूरप्रकर सिंदूरप्रकराख्यस्य, टीकायां हर्षकीर्तिभिः ॥ सूरिभिर्विहितायां तु, संपूर्णः स्तेयप्रक्रमः ॥ ७ ॥ इति सप्तमस्तेयप्रक्रमः ॥ ७ ॥ अन्य जनोना मननी पीडाने रमवाना वन समान, हिंसाने चितवनना घररूप, पृथ्वीने विपे प्रसरी रहेली जे आपदा रूपी लताओ, तेने वधारवामां मेघना समूह समान, कुगतिने विषे जवाना मार्गरूप, तथा स्वर्ग अने मोक्षपुरीना आगलीआ (भोंगल) रूप, ए जे अदत्त (चोरी), ते निश्चे हितवांछक जनोए ग्रहण करवा योग्य नथी. (३६) हवे मैथुनवतनो उपदेश कहे छे, (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम्) दत्तस्तेन जगत्यकीर्तिपटहो गोत्रे मपीकूर्चकः, चारित्रस्य जलांजलिर्गुणगणारामस्य दावानलः ॥ संकेतः सकलापदां शिवपुरद्वारे कपाटो दृढः, कामार्तस्त्यजति प्रबोधयति वा स्वस्त्री परस्त्रींन यः॥३७॥ अथ मैथुनव्रतमाश्रित्योपदेशमाह ॥ दत्त इति ॥ यः पुमान् कामातः कामपीडितः स्वस्त्रीं न प्रबोधयति । वा इति तर्के परस्त्रीं परनारी न त्य- जति तेन पुंसा जगति विश्वे अकीर्तिपटहो दत्तः वादितः । निर्मले गोत्रे स्वकीये वंशे मपीकूर्चको दत्तः । पुनः चारित्रस्य देशविरतिसर्वविरतिरू- पसंयमस्य जलांजलिदत्तः । गुणानां गणः समूहः स एव आरामस्तस्य दा- वानलो बनदवः वनवाग्निर्दत्तः । पुनस्तेन सकलापदां समस्तकप्टानां संकेतो दत्तः । मिलनस्थानं कथितं । पुनस्तेन शिवपुरद्वारे मुक्तिनगरद्वारे दृढः कपाटो दत्तः । शीलरहितस्य मुक्तिगमनायोगात् ।। पाठांतरे तु ॥ शीलं येन निजं विलुप्तमखिलं त्रैलोक्यचिंतामणिः । येन त्रैलोक्यचिंतामणिः निजं शीलं विलुप्तं तेन एतानि वस्तूनि कृतानि ॥ ३७ ।।

- मूल, टीका अने भाषातर सहित कामथी पीडायलो जे माणस पोतानी स्त्रीने बोलावतो नथी अने परस्त्रीने तजतो नथी, तेणे जगत्ने विषे अपकीतिरूप ढोर वग- डाव्यो छे, पोताना गोत्रने मशी(मेश)नो कूचो दीधो छे, सय- मने जलाजलि आपी छ अर्थात् चारित तेनायी दूर रहे छ, गुण- समूह रूपी उद्यानने विपे दावानल सलगाव्यो छे, सर्व आपत्ति- ओने पोतानी पासे बोलावी छे, अने मोक्षरूपी नगरीना द्वारने विपे कमाड मजबूत वध करया छे (३७) हवे त्रण काव्ये करी शीलवतना गुणो कहे छ व्याघ्रव्यालजलानलादिविपदस्तेपा ब्रजति क्षय, कल्याणानि समुल्लसति विबुधाः सान्निध्यमध्यासते॥ कीत्तिः स्फत्तिमित्ति यात्युपचय धर्मः प्रणश्यत्यघ, स्वनिर्वाणसुखानि सनिदधते ये शीलमाबिभ्रते ॥ ३८ ।। शीलगुणानाह || व्यालेति ॥ ये नरा शील ब्रह्मचर्य आनिभ्रते ध. रति तेपा पुसा व्याघव्यालजलानलादिविपद क्षय याति, व्याघ्र प्रसिद्ध व्यालो दुष्टगज सो वा जल पानीय नदी समुद्रादि अनलो बन्हि- स्तेपा विपद कष्टानि ते कृता निपद क्षय नजति क्षय याति । पुन क- त्याणानि श्रेयासि समुल्लसति वृद्धि प्रामुवति । पुनस्तेपा पिबुधा देवा सान्निध्य अध्यासते साहाय्य कुवति । पुनस्तेपा कीर्ति पूर्ति इयति विस्तार याति । पुनस्तेपा धमी दानादिविधिरपचय पोप याति । पुनस्तेपा- मध पाप प्रणश्यति नाश याति । पुनस्तेषा स्वनिर्वाणमुसानि स्वर्गाऽपवर्ग- मुखानि सनिदधते समीपमायाति। ये शील आनिश्रते तेपा एतात भगति।। जे माणसो शीलवतने धारण करे छे, तेमनी वाघ, सर्प, जल, अग्नि प्रमुख आपतिमो नाश पामे छे, क्त्याण वृद्धि पामे छे, देव- नामो सहाय्य करे , कीति विस्तार पामे है, धर्म पोपण - सिंदूरप्रकर (वृद्धि) पामे छे, पाप नाश पामे छे, तथा स्वर्ग अने मोक्षनां सुख पासे आवे छे. (३८) (मालिनीवृत्तम्) हरति कुलकलंक लुपते पापपंक, सुकृतमुपचिनोति श्लाध्यतामातनोति ॥ नमयति मुरवग्ग हंति दुर्गोपसर्ग, रचयति शुचिशीलं स्वर्गमोक्षी सलीलम् ॥ ३९ ॥ पुनश्च हरति कुलेति ॥ शुचि निर्मलं शीलं ब्रह्मव्रतं कुलस्य कलंक मलिनतां हरति नाशयति । पुनः शीलं पापमेव पंकं कर्दमं लुपते छिनत्ति । पुनः शुचि निर्मलं शुद्धं शीलं मुकृतं पुण्यं उपचिनोति वर्द्धयति । पुनः श्लाध्यतां प्रशस्यतां आतनोति विस्तारयति । पुनः शीलं सुरवग्गं नम- यति । देवसमूहं नम्रीकरोति । पुनः शीलं दुगोपसर्ग रौद्रोपसर्ग उपद्रवं हंति । पुनः शीलं कर्तृ सलीलं यथास्यात्तथा लीलयैव हेलामात्रेण स्वर्ग- मोक्षी रचयति दातीत्यर्थः ॥ ३९ ॥ निर्मल एवं शीलवत कुलना कलंकनुं हरण करे छे, पापरूपी कारने लोपे छे, सुकृत्यनी वृद्धि करे छे, प्रशंसानो विस्तार करे छे, देवताओना समूहने नमावे छे, भयंकर उपसर्गाने हणे छे, तथा रमतमात्रमा स्वर्ग अने मोक्षने आपे छे. (३९) (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम्) तोयत्यग्निरपि सजत्यहिरपि व्याघ्रोऽपि सारंगति, व्यालोऽप्यश्वति पर्वतोऽप्युपलति क्ष्वेडोऽपि पीयूपति ॥ विघ्नोऽप्युत्सवति प्रियत्यरिरपि क्रीडातडागत्यपां, नाथोऽपि स्वगृहत्सटव्यपि नृणां शीलप्रभावाध्रुवम् ॥४०॥ पुनः शीलप्रभावात् इह लोकेऽपि कष्टानि यांतीत्याह ॥ तोयत्यग्नि- .

मूल, टीका अने भापातर सहित
४१
रिति ।। नृणा मनुष्याणा ध्रुव निश्चित शीलप्रभागात् अग्निरपि तोयति
तोयमिवाचरति जलपत् शीतल स्यात् । तथा अहिरपि सर्पोऽपि स्र
जति सक् इव पुष्पमालेव आचरति । पुन शीलप्रभावात् व्याघ्रोऽपि
सिंहोऽपि सारगति सारग इन हरिण इवाचरति । पुनालोऽपि दुष्टग-
जोऽपि अधति अन्च इवाचरति । पर्वतोऽपि उपलति उपल इवाच-
रति सामान्यपापाण इवाचरति । क्ष्वेडोऽपि विपमपि पीयूपति अमृतमिन
भवति । विघ्नोऽप्यतरायोऽपि आपदपि उत्सरति उत्सर इवाचरति वि.
घोऽप्युत्सव एव भवति । तथा अरिरपि शत्रुरपि प्रियति प्रिय इवाचरति
शत्रुरपि प्रिय एव भाति । तथा अपानाथोऽपि समुद्रोऽपि कीडातडा-
गति कीडातडाग इवाचरति खेलनसरोपरमिवाचरति । अटव्यपि अरण्य-
मपि स्वगृहति स्वगृहमिवाचरति । नृणा शीलप्रमानादेतानि वस्तूनि
भवति ॥ मन मुदर्शनश्रेष्ठिकथा १, वकचूलकथा २, रावणकथा ३
॥ ४० ॥ सिंदूरप्रकराख्यस्य, व्यारयाया दर्पकीतिमि ॥ सूरिभिर्विहिताया
तु, शिलस्य प्रक्रमोऽजनि ॥ ८ ॥ इत्यब्रह्मप्रक्रम ॥ ८ ॥
शीलवतना प्रभावथी मनुप्यने निश्चे अग्नि जल समान, सर्प
पुष्पनी माला समान, वाघ हरिण समान, हस्ती अश्व समान,
पर्वत पत्थर समान,
विप अमृत समान, विघ्न उत्सव समान, शनु
मित्र समान, समुद्र क्रीडा करवाना सरोवर समान अने अटवी
पोताना घर समान थाय छे (४०)
हवे चार काव्ये करी परिग्रहना दोपो रहेछ
कालुप्प जनयन् जडस्य रचयन् धर्मद्रुमोन्मूलन,
टिश्यनीतिकृपाक्षमाकमलिनीर्लोभावुधिं वर्द्धयन् ।।
मर्यादातटमुदुजन् शुभमनोहसप्रयास दिशन्,
किन हेशकरः परिग्रहनदीपुरः प्रवृद्धि गतः॥४॥

४२ सिंदूरप्रकर अथपरिग्रहदोषमाह || कालुष्यमिति । परिग्रहो धन-धान्य-क्षेत्र-गृह- रूप्य-सुवर्ण-कूप्य-द्विपद-चतुष्पदानां संग्रहो मूर्छा स एव नदीपूरः सरित्प्रवाहः प्रवृद्धि गतः उपचयं प्राप्तः सन् कि क्लेशकरः कष्टदायी न स्यात्? अपि तु स्यादेव । कि कुर्वन् जडस्य परिग्रहं संग्रहं कर्तुर्मूर्खजनस्य कालुप्यं क्लिष्टाध्यवसायत्वं जनयन् उत्पादयन् । अन्योऽपि नदीपूरो वृद्धः सन् जलस्य पानीयस्य कालुष्यं जनयति । डलयोरैक्यं जडस्य जलस्य । पुनः किं कुर्वन् । धर्म एव द्रुमो वृक्षस्तस्योन्मूलनं उत्पाटनं रचयन् कु- बन् । अन्योऽपि नदीपूरः प्रवृद्धो वृक्षाणां उत्पाटनं करोति । पुनः कि कुर्वन् । नीतिकृपाक्षमाकमलिनीः । नीतिया॑यः । कृपा दया । क्षमा शांतिः । ता एव कमलिन्यः ताः क्लिश्यन् पीडयन् । अन्योपि नदीपूरः कमलिनीः पीडयति । पुनः किं कुर्वन् । लोभावुधि वर्द्धयन् । लोभ एव अंबुधिः समुद्रस्तं वर्द्धयन् वृद्धि नयन् ॥ यतः ॥ जहा लाहो तहा लोहो, लाहालोहो पवडई ॥ दोमासा कयं कजं, कोडिएवि न निठ्ठियं ॥ १ ॥ इति ॥ पुनः किं कुर्वन् । धर्मस्य मर्यादा एव तट चरणविधिरूपं तटं उद्रुजन् पीडयन् भंजन् । अन्योऽपि नदीपूरः प्रवृद्धः सन् तटं पात- यति । पुनः कि कुर्वन् । शुभमनोहंसप्रवासं दिशन् । शुभं धर्मध्यानस- हितं यन्मनस्तदेव हंसस्तस्य प्रवासं परदेशगमनं दिशन् आदिशन् । अन्यो- ऽपि नदीपूरो हंसान् उड्डापयति । ईदृशो मूछ परिग्रहः क्लेशकरः स्यात् ॥ जेम वृद्धि पामेलुं नदीनुं पूर, निर्मल जलने मलिन करे छे, तेम वृद्धि पामेलुं परिग्रह रूपी नदीनुं पूर पण मूर्ख मनुष्योना चित्तने मलिन करे छे. जेम वृद्धि पामेलुं नदीनुं पूर, कांठे रहेला वृक्षोने उखेडी नांखे छे, तेम वृद्धि पामेलुं परिग्रह रूपी नदीचं पूर पण धर्मरूपी वृक्षतुं उन्मूलन करे छे. जेम वृद्धि पामेलु नदीनुं पूर कमलिनीओने पीडा करे छे, तेम वृद्धि पामेलुं परिग्रह रूपी नदीनुं - मूल, टीका अने भाषातर सहित पूर पण नीति, दया अने क्षमारूप कमलिनीने पीडा कर छ जेम वृद्धि पामेलु नदीनु पूर समुद्रने वृद्धि पमाडे छे, तेम वृद्धि पामेलु परिप्रहरूपी नदीनु पूर पण लोभरूपी समुद्ने वृद्धि पमाडे छ जेम वृद्धि पामेलु नदीनु पूर काठाओने तोडी नाखे छे, तेम वृद्धि पा- मेलु परिग्रह रूपी नदीनु पूर पण धर्मरूप मर्यादाना तट रूप चारि- प्रने उखेडी नास्ने छ तेमज वृद्धि पामेलु नदीनु पूर जेम हसोने उडाडी मूके छे, तेम वृद्धि पामेलु परिग्रह रूपी नदीनु पूर पण शुभमन रूपी हसने उडाडी मूके छे एबु जे नवविध परिग्रह रूपी नदीनु पूर, ते वृद्धि पामे छते शुक्लेशकारी नथी? अर्थात् छेज (४१) (मालिनीवृत्तम् ) कलहकलभविंध्यः क्रोधगृध्रश्मशान, व्यसनभुजगरध्र द्वेपदस्युप्रदोपः॥ सुकृतवनदवाग्निर्माईवाभोदवायु- नयनलिनतुपारोऽत्यर्थमर्थानुरागः ॥ ४२ ।। भूयोपि परिग्रहदोपानाह ॥ कलहेति ॥ अत्यर्थ अर्थानुराग । परि- ग्रहोपरि मूळराग ईदृशोऽस्ति । कथभूत । कलह एव कलभो वाल- हस्ती तस्य विध्यो विंध्याचल । यथा निध्याचले कलम कीडति तथा- ऽत्यर्थ अर्थानुरागे द्रव्यरागे कलहो भाति । तथा कोधगृधश्मशान क्रोध एवं गृध्र पतिविशेपस्तस्य श्मशान प्रेतवन । गृध्र श्मशाने रमते तथान सोध । पुन व्यमनमेन कष्टमेन भुजग सर्पखस्स निल । पुन?प एय दस्युश्चोरलस्य मोप सध्यासमय प्रदोपे चौराणा वल भवति तथा । पुन मुटतमेव पुण्यमेव पन तस्स दावामिर्दावानल । पुनर्मार्दवाभोट- वायु मार्दव मृदुत्व कोमरत्व तदेव अभोटो मेघम्तन वायु । पुनर्नयो , भन, धान्य, क्षन पर, प, सोनु, प्रातु पीतल, दीपद भो चतुष्पद सिंदूरप्रकर न्याय एव नलिनं कमलं तत्र तुपार इव तुषारो हिमं । अत्यर्थ द्रव्यानुरागो लोभः ईदृशोऽस्ति । अतो न कर्त्तव्यः ॥ ४२ ॥ द्रव्यने विषे अत्यंत प्रीति छ, ते क्लेशरूपी हस्तीने रहेवाना विंध्याचल समान छे, क्रोधरूपी गृध्रपक्षीने रहेवाने स्मशान तुल्य छ, दुःखरूपी सर्पने रहेवाने राफडा समान छे, अने द्वेषरूपी चोरने संध्या (रात्री) समान छे, वली ते पुण्यरूपी वनने (वाल- वाने) दावाग्नि समान, नम्रतारूपी मेघने (नाश करवाने) वायु समान अने न्यायरूपी कमलिनी(पोयणी)ने (नाश करवाने) हीम समान छे. (४२) (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् ) प्रत्यर्थी प्रशमस्य मित्रमधृतेर्मोहस्य विश्रामभूः, पापानां खनिरापदां पदमसद्धयानस्य लीलावनम् ॥ व्याक्षेपस्य निधिर्मदस्य सचिवः शोकस्य हेतुः कले, केलीवेश्म परिग्रहः परिहतेोग्यो विविक्तात्मनाम् ॥४३॥ पुनः परिग्रहदोपमाह ॥ भो भव्याः! अयं परिग्रहो मूर्छाधिक्यं वि- विक्तात्मनां विवेकवतां पुंसां परिहृतेः परिहारस्य योग्यः । परिग्रहः कीदृशः । प्रशमस्योपशमस्य प्रत्यर्थी शत्रुः । पुनः अधृतेः असंतोषस्य मित्रं सुहृत् । पुनर्मोहस्य मूढस्य मोहनीयकर्मण एव विश्रामस्थानं । पुनः पापानां अशुभकर्मणां खनिः खानिः । पुनरापदां कष्टानां पदं आस्पदं । पुनरसद्ध्यानस्य आत्तरौद्रध्यानस्य लीलावनं क्रीडावनं । पुनर्व्याक्षेपस्य व्याकुलत्वस्य निधिनिधानं । पुनर्मदस्याऽहंकारस्य सचिवो मंत्री । पुनः शोकस्य हेतु. कारणं । पुनः कलेः कलहस्य केलीवेश्म क्रीडागृहमित्यर्थः ॥ उपशमना शत्रुरूप,असंतोपना मित्र समान, मोहनी विश्रामभूमि, पापनी खाण, आपत्तिओनुं स्थान,अशुभध्याननु क्रीडावन, व्याकुल- मूल, टीका अने मापातर सहित तानोनिधान, अहकारनो मत्री, शोकनो हेतु, अने क्लेशने रमवानु घर, पवो जे परिग्रह छ, ते विवेकी पुरुषोए तजवा योग्य छे (४३) वन्हिस्तृप्यति नैधनैरिह यथा नाभोभिरभोनिधि, स्तद्वन्मोहघनो घनैरपि धनैर्जतुर्न सतुष्यति ॥ न स्वेवं मनुते विमुच्य विभव निःशेषमन्य भव, यात्यात्मा तदह मुधैव विदधाम्येनासि भूयासि किम् ४२ वहिरिति । यथा यन्हिरग्नि घनैरपि इधनै समिद्धिर्न तृप्यति न तृप्तिं याति । पुनर्यथा अभोनिधि समुद्र अभोभिर्जलै कृत्वा न तृ- प्यति । तद्वत् जतु प्राणी कदाचित् घनैरपि बहुभिर्धनद्रव्यै कृत्वा न सतुप्यति । कथभूतो जतु । मोहेन घनो निविड । तु पुन जतु एव न मनुते न जानाति । यदय आत्मा जीवो नि शेप समस्त विभव द्रव्य विमुच्य त्यक्त्वा अन्य भर अपर जन्म परभर याति । तत्तस्मात् कार- णात् अह मुधेर वृथैव भूयासि प्रचुराणि एनासि पापानि किमर्थं निदधामि करोमि एव न जानाति ॥ ४४ ॥ सिंदृरप्रकराख्यस्य, व्याख्याया हपंकीतिमि ॥ सूरिभिर्विहिताया तु, प्रक्रमोय परिग्रहे ॥१॥ इति परि- महमकम ॥९॥ अन नदराज मम्मणकथा ॥ जेम आलोकने विपे घणा काप्टथी अग्नि भने जलथी समुद्र तृप्ति पामतो नी, तेम मोही व्याप्त एवो जीव घणा द्रव्यची पण स- तोप पामतो नथी तो पण ते एम नधी मानतो के, आत्मा तो समस्त वैमवने तजी दइने चीजो जन्म प्राप्त करे छे, माटे हुशा माटे नकामा यधारे पाप क्रू' (४४) हवे ये काव्ये करी क्रोध जीतवानो उपदेश कहे छ यो मित्र मधुनो विकारकरणे संत्राससपादने, सर्पस्य प्रतिविरमगदहने सप्तापिः सोदरः ॥ ~ सिंदूरप्रकर चैतन्यस्य नियूदने विपतरोः सब्रह्मचारी चिरं, स क्रोधः कुशलाभिलापकुशलः मोन्मूलमुन्मूल्यताम् ॥४५॥ अथक्रोधजयार्थमुपदेशमाह !! यो मित्रमिति ॥ भो लोकाः! कुशला- मिलापकुशलैः आत्मनः श्रेयोवांछाचतुरैनरैः सः क्रोधः कोपो निर्मुलं समूलं यथा स्यात्तथा उन्मूल्यतां उच्छिद्यतां । सः कः? यः क्रोधः विका- रकरणे चित्तादिविकारविधाने मधुनो मद्यस मित्रं मुहृत् । पुनर्यः क्रोवः संत्राससंपादने भयजनने सर्पस प्रतिविवं सर्पसदृशं । पुनर्यः क्रोधों- अगदइने शरीरमज्वालने सप्ताचिपोऽनः सोदरः अग्नेीता । पुनर्यः क्रोध- चैतन्यस्य ज्ञानस्य निषूदने नाशने विपतरोविषवृक्षस्य चिरमतिशयेन सब्रह्मचारी सार्थी ॥ ४५ ॥ जे क्रोध, (चित्तने विषे) विकार करवामां मद्यनो मित्र छे. तथा त्रास उत्पन्न करवामां सर्पना प्रतिविच समान, शरीरने वा- लवाने अग्निना बंधु समान, अने माननो नाश करवामां अतिशय- पणे विपवृक्षना साधर्मिक समान छे, ते क्रोधनो पोताना हितनी वांछामां कुशल एवा पुरुपोए मूलथीज उच्छेद करवो. (४५) (हरिणीवृत्तम्) फलति कलितश्रेयाश्रेणिप्रसूनपरंपरः, प्रशमपयसा सिक्तो मुक्ति तपश्चरणद्रुमः ॥ यदि पुनरसौ प्रत्यासत्तिं प्रकोपहविर्भुजो, भजति लभते भस्मीभावं तदा विफलोदयः ॥ ४६ ।। फलतीति ॥ तपश्चारित्ररूप एव द्रुमो वृक्षः मुक्ति मोक्षं फलति निष्पादयति । कथंभूतः । कलितश्रेयःश्रेणिप्रसूनपरंपरः । कलिता उ. त्यादिता श्रेयसां पुण्यानां कल्याणानां श्रेणिः राजिरेव प्रसूनानां पुप्पाणां परंपरा पंक्तिर्येन सः । पुनः कथंभूतः । प्रशमपयसा उपशम एव जलं मूल, टीका अने भाषातर सहित तेन सिक्त सेक प्रापित यदि पुन परतु असो तपश्चरणद्रुम प्रकोपह- विर्भुज क्रोधवन्हे प्रत्यासत्ति समीप भजति आश्रयति, तदा भली- भाव भसरूपता लभते प्रामोति । कथभूत । विफलोदय । विगत फलस्य उदयो यस्मात् फलोटयरहित ॥ ४६॥ जेणे कल्याणनी पक्तिरूप पुण्यनी श्रेणिने उत्पन्न करी छ, अने जे शमतारूपी जलथी सिंचायुं छे एबुं जे तप चारित्ररूपी वृक्ष छे, ते मोक्षने आपे छ, परतु जो ए वृक्ष क्रोधरूपी अग्निनी पासे जाय, तो ते फल नहि प्राप्त करता भस थई जाय छे (४६) हवे ये काव्ये करी क्रोधना दोपो कहे छे (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम्) सतापं तनुते भिनत्ति विनय सौहाईमुत्सादय- त्युद्वेग जनयत्यवद्यवचन सूते विधत्ते कलिम् ॥ कीत्ति कृतति दुर्मतिं वितरति व्याहति पुण्योदय, दत्ते यः कुगतिं स हातुमुचितो रोपः सदोपः सताम् ॥४७॥ पुन क्रोधस्य दोपमाह ॥ सतापमिति || स रोप क्रोध सता सत्पु- रुषाणा हानु त्यक्तु उचितो योग्योऽस्ति । कथभूत रोप । सदोष अनेक- टोपै सहित । स क ? यो रोप सताप चित्तोद्वेग तनुते विस्तारयति । पुनर्यो रोपो विनय विनयगुण भिनत्ति विदारयति विनाशयति । पुनर्य सौहाई मित्रभाव उत्सादयति विनाशयति । पुनर्य उद्वेग उच्चाट जन- यति । पुनर्य अश्यपचन असत्यवचन सूते उत्पादयति । पुनर्य कलिं क्लह विधत्ते करोति । पुनयों रोप कीर्तिर्यश कृतति नित्ति । पुनयो दुर्मति दुष्टबुद्धि विमरति दत्ते । पुनर्य पुण्योदय धर्मन्य उदय व्याहति विनाशयति । पुनर्य युगति नरकतिर्यग्गतिं दत्ते।स रोप सता हानुमुचित ।

४८ सिंदूरप्रकर जे क्रोध संतापने विस्तार छे, विवेकने भेदी नांखे छे, मित्र- तानो नाश करे छे, उद्वेग उत्पन्न करे छे, असत्य वचनने जन्म आपे छे, क्लेश करावे छे, कीत्तिनुं उच्छेदन करे छे, दुष्टमति विस्तारे छे, पुण्यना उदयनो नाश करे छे अने कुगतिए लई जाय छे एवो जे दोप युक्त क्रोध, ते सत्पुरुपोए तजवा योग्य छे. (४७) यो धर्म दहति दुमं दव इवोन्मथ्नाति नीति लतां, दंती -दुकलां विधुतुद इव क्लिश्नाति कीर्ति नृणाम् ॥ स्वार्थ वायुरिवांबुदं विघटयत्युल्लासयत्यापदं, तृष्णां धर्म इवोचितः कृतकृपालोपः स कोपः कथम् ॥४८॥ यो धर्ममिति || सः कोपः क्रोधः कथं केनोपायेनोचितो योग्यः स्यात् ? अपि तु न कथमप्युचितः । सः कः ? यः कोपो धर्मं श्रेयो द- हति भस्मीकरोति । कः कमिव ? दवो दावानलो द्रुममिव । यथा दावा- नलो दुमं वृक्षं दहति । पुनर्यो नीतिं न्यायं उन्मथ्नाति उन्मूलयति । कः कामिव ? दंती हस्ती लतामिव । यथा हस्ती लतामुन्मूलयति । नृणां मनुष्याणां कीत्ति क्लिश्नाति पीडयति गमयति । कः कामिव ? विधुतुदो राहुरिदकलां चंद्रलेखामिव । पुनर्यो रोषः स्वार्थं विघटयति स्फेटयति । कः कमिव ? वायुरंबुदमिव । यथा वायुर्मेधं विघटयति । पुनर्यः आपदं कप्टं उल्लासयति विस्तारयति । कः कामिव ? धर्मः ग्रीप्मः तृप्णामिव । यथातपस्तृपा वर्द्धयति । कथंभूतः कोपः । कृतः कृपायाः लोपो विनाशो येन सः॥४८॥ सिंदूरप्रकराख्यस्य, व्याख्यायां हर्षकीर्तिभिः॥ सूरिभिर्विहि- तायां तु, क्रोधस्य प्रक्रमोऽजनि ॥१०॥ इति दशमः क्रोधप्रक्रमः ॥१०॥ जेम दावाग्नि वृक्षने वाले छे, तेम जे क्रोध धर्मने वाली नांखे छै; जेम हस्ती वृक्षानी लतार्नु उन्मूलन करे छे, तेम जे क्रोध नी- तिरूपी लता उन्मूलन करे छे; जेम राहु चंद्रनी कलाने क्लेश --

मूल, टीका अने भापातर सहित
पमाडे छे, तेम जे क्रोध मनुष्यनी कीर्तिने नाश पमाडे छे, जेम
घायु मेघनो विनाश करे छे, तेम जे क्रोध स्वायनो विनाश करे
छे, जेम प्रीष्मकाल तृष्णा(तृपा)ने वधारे छ, तेम जे क्रोध आ-
पत्तिने वधारे छे, अने जे दयानो लोप करे छे, एवो ते क्रोध क-
रयो योग्य कम होय' (४८)
हवे चार काव्ये करी अहकारना दोपो कहे छे
(मदानातावृत्तम् )
यस्मादाविर्भवति विततिर्दुस्तरापन्नदीना,
यस्मिन् शिष्टाभिरुचितगुणग्रामनामापि नास्ति ।
यश्च व्याप्त वहति वधधीधूम्यया क्रोधदाव,
त मानाद्रि परिहर दुरारोहमौचित्यवृत्तेः ॥ ४९ ॥
अथ मानम्य अहवारस्य दोपानाह ॥ यस्मादिति । भो भव्यप्राणिन् !
औचित्यवृत्ते उचिताचारकरणात् । तद्योग्यविनयविधानात् त मानादि
मान एव अहकार एव अद्रिस्त अहकारपळत परिहर त्यज मुच । त कर
यम्मान्मानार्दुस्तरा तरीतु अशक्या आपन्नदीना कप्टरूपनदीना
पितति श्रेणिराविर्भपति प्रकटीभवति । अन्यस्मादप्यद्रेर्नेदीवितति प्रादु-
र्भनति । तपा यस्मिन्मानाद्रो शिष्टाभिरचितगुणग्रामनामापि नास्ति ।
शिष्टाना उत्तमाना अभिरचिता प्रीतिदायिनो ये गुणा ज्ञानाटय
औदार्यादयो ना तेषा ग्राम ममूहस्तस्य नामापि नास्ति । गुणाना
लवटेगोऽपि न । पुनर्या मानादि कोधदार क्रोधदावानल वहति धत्ते ।
क्यभून कोवदानम् । वधधीधूम्यया व्याप्त हिमाबुद्धिधूमसमूहेना-
लीट । पुन क्यभूत कोधदार । दुरारोह भारोढुमशक्य । अथवा ओ-
चित्यत्ते योग्यवृत्ते दुरारोहम् ॥ ४९ ॥

सिंदूरप्रकर श्री दरबन्दीये ज्ञान मन्दिर, जयपुर जेथी न तरी शकाय एवी आपत्तिरूपी नदीओनी पंक्ति प्रगट थाय छे, तथा लेने विपे उत्तम पुरुषोने प्रीतिकर एवा गुणोना समूहनु नाम पण नथी, वली जे हिंसाबुद्धि रूपी धूमाडाथी व्याप्त एवा क्रोधरूपी दावानलने वहन करे छे, अने चढवाने पण क- ठण छे एवो जे मानरूपी पर्वत, तेनो योग्य विनयथी त्याग करो.(४९) (शिखरिणीवृत्तम्.) शमालानं भंजन् विमलमतिनाडी विघटयन् , किरन् दुर्बापांशूत्करमगणयन्नागमणिम् ॥ भ्रमन्नूया स्वैरं विनयनयवीथीं विदलयन्, जनः कं नानथं जनयति मदांधो द्विप इव ॥ ५० ॥ भूयोऽपि मानदोषानाह ।। शमालानमिति ॥ मदेन अहंकारेण अंधो गतभावेक्षणो जनः कं कं अनर्थं न जनयति नोत्पादयति ? अपि तु सर्व अनर्थं जनयति । क इव ? द्विप इव मत्तगज इव । यथा मदांधो द्विपोऽनर्थ उपद्रवं जनयति । किं कुर्वन् ? शमालानं भजन् शम एव उपशम एवालानः गजबंधनस्तंभस्तं भंजन उन्मूलयन् । पुनः किं कुर्वन् ? विमलमतिनाडी निर्मलवुद्धिमेव नाडी बंधनरज्जु विघट्टयन् त्रोटयन्। पुनः किं कुर्वन् ? दुर्बापांशूत्करं दुर्वागेव दुर्वचनमेव पांशुधूलिस्तस्याः उत्कर समूहं किरन विक्षिपन् । पुनः आगम एव सिद्धांत एव शृणिः अंकुशस्त अगणयन् अविचारयन् अवमानयन् । ऊया पृथ्व्यां वैरं स्वेच्छया भ्र- मन् विचरन् । पुनर्विनयनयवीथीं विनय एव नयवीथी न्यायश्रेणिस्तं विदलयन विध्वंसयन् । अन्योऽपि मदांधो हस्ती एतानि वस्तूनि करोति ।। जेम मदोन्मत्त हस्ती आलानस्थंभने तोडी नांस्ने छे, तेम अहं- कारथी अंध थपलो माणस पण शमता रूपी आलानस्थंभने तोडी नांस्ने छे. जेम मदोन्मत्त हस्ती मजबूत सांकलने तोडी नांस्ने के, मूल, टीका अने भाषातर सहित तेम महकारथी मध थपली माणस पण निर्मल बुद्धिरूप साकलने तोडी नाखे छे जेम मदोन्मत्त हस्ती धूलना समूहने उडाडे छे, तेम अहकारथी अध थपलो माणस पण दुर्वचन रूपी धूलने उ- गरेछे जेम मदोन्मत्त हस्ती अकुशने गणतो नथी, तेम अहका- रथी अध थएलो माणस पण आगमरूपी अकुशने गणतो नथी वली मदोन्मत्त हस्ती जेम सारा मार्गने तोडी नासीने पोतानी मरजी प्रमाणे पृथ्वी उपर भमे छे, तेम अहकारथी अध यएलो मा- जस पण विनयरूपी न्यायमार्गने तोडी नाखीने पोतानी मरजी प्रमाणे पृथ्वी उपर भमे छे एवो ते अहकारथी अध थएलो माणस कया अनर्थने नथी उत्पन्न करतो? अर्थात् सर्व अनर्थने उत्पन्न करे छे (५०) (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् ) औचित्याचरण विलुपति पयोगाह नभस्वानिन, प्रधस विनय नयत्यहिरिव प्राणस्पृशा जीवितम् ॥ कीति करविणी मतगज इव प्रोन्मूलयत्यजमा, मानो नीच योपकारनिकर इति त्रिनगै नृणाम् ॥५॥ भोचित्येति ।। पुराह ।। मानोऽहकारो शृणा पुसा निवर्ग धर्मार्थ- कामरूप इति नाशयति । क कमिया नीव मनुष्य उपकारनिफरमिर यथा नीन उपकारसमूह ही तथा । पुनर्मान औचित्याचरण योग्याचार विलुपति म्फेटयति । क कमित्र नमवान् वायु पयोराहमिन । पुनर्मान प्राणशी प्राणिना पिनय अभ्युत्थानाकि प्रध्वसं क्षय नयति । फ कमिय। भहि मर्मा जीविनगिर यया सो जीवित क्षय यति । पुन- रंगमा येगेन नीति यश प्रोगरयो । क पामिय' मतगतो हस्ती रविणी कटिना या प्रो मूलयी ॥ ५१ ।।

५२ सिंदूरप्रकर अहंकार वायुनी पेठे मेघरूपी योग्य आचरणनो लोप करे छे; सर्पनी पेठे मनुष्यना जीवितरूप विनयनो नाश करे छे; मदोन्मत्त हस्तीनी पेटे कमलिनी रूपी कीर्ति, उन्मूलन करे छे; अने नीच पुरुप जेम उपकारना समूहने हणे छे, तेम मनुष्योना धर्म-अर्थ- काम-रूपी त्रणे वर्गनो नाश करे छे. (५१) (बसंततिलकावृत्तम्) मुष्णाति यः कृतसमस्तसमीहितार्थ- संजीवनं विनयजीवितमंगभाजाम् ।। जात्यादिमानविपजं विपमं विकारं, तं मार्दवामृतरसेन नयस्व शांतिम् ।। ५२ ॥ भूयश्चाह ।। मुप्णातीति ॥ यो मानोऽगभाजां प्राणिनां विनयजीवित विनयगुणरूपं जीवितं मुष्णाति उच्छिनत्ति । कथंभूतं विनयजीवितं । कृतस- मस्तसाहितार्थसंजीवनं कृतं समस्तानां समीहितार्थानां वांछितार्थानां संजीवनं येन तत् । तं जात्यादिमानवियजं जातिलाभकुलैश्वर्यबलरूपतपः- श्रुतानां मानोऽहंकारः स एव विपं तस्मात्समुद्भवं उत्पन्नं विपमं घोरं विकारं माईवामृतरसेन मृदुता सुधारसेन शांति उपशमं नयस्त्र प्रापय ।। मानत्यागे बाहुबलिनंदीपेणदृष्टांतः ॥ ५२ ॥ सिंदूरप्रकराख्यस्य, व्या- ख्यायां हर्पकीर्तिभिः ॥ सूरिभिर्विहितायां तु, मानस्य प्रक्रमोऽजनि ॥११॥ जे, समस्त वांछितार्थने सजीवन करनार एवा मनुष्योना, वि- नयरूपी जीवित उच्छेदन करे छे, एवा जाति-कुल प्रमुखनां मान- रूपी विपथी उत्पन्न थता विपम विकारने, कोमलता रूपी अमृत- रसथी शांति पमाडो. (५२) मृल, टीका भने भापातर सहित इये माया त्यागवानो उपदेश कहे छ (मालिनीवृत्तम् ) कुशलजननवध्या सत्यसूर्यास्तसध्या, कुगतियुवतिमाला मोहमातगशालाम् ॥ शमकमलहिमानी दुर्यशोराजधानी, व्यसनशतसहाया दूरतो मुच मायाम् ॥ ५३ ॥ अध मायात्यागमाद | कुमलेति ॥ भो भव्यजन ! माया कपट दू. रतो गुच त्यान। किंभता माया। कुशलम्य क्षेमस्य जनने उत्पादने वध्या यध्यायीरूपा । पुन सत्यमेव मूर्यस्तस्यान्नमनाय सध्या ता । पुन किं भता । मुगतिरेय युगन्तिम्या वरमाला ता । पुन किंभूता। मोह एन मातगाम्य गाला यधनस्थात ता । पुन किंभूता । शम एस उपगम काला रोपा हिमानी दिमसही ता। पुा किंभूता। दुर्यगस अपी राजधानी निवारनगरी ता । पुन भूिता । व्यमनाना क- पाना सानेपामदायो यम्या मा ता। ई माया दूरतो गुच ॥१३ सेम(पुर)ने उत्पन्न करयामा यष्या ग्नी समान, सत्यवचन- कपी गपने भल धपाने साया ममान, गुगतिरूपी युवतीसी परमा- गममान, मोहरूपी इम्निनी शाग ममान, उपरामरूपी कमरपु पने दिम पमान, भरपरानी रापधा, मोशंपडोयध पानी महापवाटी एवीजे मापा, तेनो ग्याज रयाग परो (५३) (उपेंटाजात) विधाय मापा विविधरपाय , परम्य ये बघनमाचरति ।। संगपनि त्रिदिवापवर्ग मुम्पान्महामोहसणा:स्वमेरा पुनगर ॥ ॥ मना सिनिमायो कपट ५४ सिंदूरप्रकर विधाय कृत्वा परस्यान्यजनस्य वचनं आचरंति कुर्बति ते जनाः महामो- हसखाः महदज्ञानयुक्ताः संतः त्रिदिवापवर्गसुखात् देवलोकमोक्षसुखात् खमेवात्मानमेव वंचयंति विप्रतारयति ।। ५४ ॥ जेओ विविध प्रकारना उपायोथी माया रचीने परजनने छतरे छ, तेो महा अज्ञान युक्त छता, पोतेज स्वर्ग अने मोक्षना सुखथी पोताना आत्माने छेतरे छे, (५४) (इंद्रवंशावृत्तम्.) मायामविश्वासविलासमंदिर, दुराशयो यः कुरुते धनाशया ॥ सोऽनर्थसाथै न पतंतमीक्षते, यथा बिडालो लगुडं पयः पिवन् ॥ ५५ ॥ पुनर्मायादोपमाह || यो दुराशयो दुष्टचित्तो जनो धनाशया द्रव्यस्य वां छया लोभेन मायां कपटं कुरुते विदधाति । स जनः आत्मनोऽनर्थ- सार्थ कप्टानां समूहं पतंतं आगच्छंतं नेक्षते नालोकते । कथमिव । यथा विडालो मार्जारः पयो दुग्धं पिवन् सन् लगुडं दंडप्रहारं नेक्षते नालो- कते । कथंभूतां मायां । अविश्वासस्य अप्रतीतेः क्रीडागृहं । मंदिरश- ब्दस्याजहल्लिंगत्वम् ॥ ५५ ॥ जे दुष्ट आशयवालो माणस द्रव्यनी आशाथी, अविश्वासने रमवाना घर रूप एवी माया(कपट)ने रचे छे, ते विलाडी जेम दूध पीती छती दंडनो प्रहार (थशे एम) जाणती नथी, तेम कष्टनो समूह आवी पडशे एम जाणतो नथी. (५५) (वसंततिलकावृत्तम्.) मुग्धप्रतारणपरायणमुजिहीते, यत्पाटवं कपटलंपटचित्तवृत्तेः॥

५५ 2 . मूल, टीका अने भाषातर सहित जीर्यत्युपप्लवमवश्यमिहाप्यकृत्वा, नापथ्यभोजनमिवामयमायती तत् ।। ५६ ॥ पुनराह ॥ मुग्धप्रतारणेति ॥ कपटे मायाया लपटा वाच्छायुक्ता चित्तवृत्तिर्मनोव्यापारो यस्य तस्य पुरुषस्य यत्पाटव चातुर्य उज्जिहीते उ- ल्लासति । तत्पाटव अवश्य निश्चयेन आयतौ आगामिनि काले उपप्लव उपद्रव अकृत्वा अविधाय न जीर्यति परिणाम न याति । किं कुत तस्य विपाको भवत्येव । किमिव । अपथ्यभोजन आमयमिव । यथा अपथ्य भो- जन जेमन आमय रोग अकृत्वा आयतो न जीर्यति । कथभूत पाटव । मुग्धाना मूर्खाना प्रतारणे वचने परायण तत्पर । अत्र मल्लीनाथजीव- महाबलदृष्टात ॥ ५६ ।। इति ॥ सिंदूरप्रकराख्यस्य, व्याख्याया हर्षकी- तिमि ॥ सूरिभिर्निहिताया तु, मायाया प्रक्रमोऽजनि ॥ १२ ॥ जेम अपथ्य भोजन रोग कन्या विना परिणमतु नथी, तेम कपटने विपे रपट चित्तवृत्तिवाला मनुप्यनु, मूर्ख जनने छेतर- वामा तत्पर ए जे चातुर्य प्रकट याय छे, ते भविष्यमा उपद्रव करया विना परिणाम पामतु नथी (५६) हवे लोम त्यागनो उपदेश कहे (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् ) यहर्गामटवीमटति विकटं कामति देशातर, गाहते गहन समुद्रमतनुक्लेशा कृषि कुर्वते ।। सेवते कृपण पति गजघटासघट्टःमचर, सर्पति प्रधन धनाधितधियस्तल्लोभविस्फूर्जितम् ॥५७॥ अथ रोभत्यागोपदेशमाह । यदुर्गामिति ॥ धनेन वित्तेनाधिता अधप्राय हता धीवुद्धिर्यपा ते ईदृशा पुरुषा यत् दुग्गा निपमा अटवीं अरण्य ५६ सिंदूरप्रकर अटंति कामंति। पुनर्यत् विकटं विस्तीर्ण देशांतरं कामंति भ्रमंति । पुन- यत् गहनं दुरवगाहं गाहंते उलंघयंति । पुनर्यत् अतनुक्केशां बहुकष्टसा- ध्यां कृषि कर्षणं क्षेत्रादि कुर्वते विदधते । पुनर्यन् कृपण अदातारं पति खामिनं सेवंते । पुनर्यत् गजवटानां हस्तिसमूहानां संधेन दुःसंचरं गंतु- मशक्यं प्रधनं युद्ध, प्रति सर्पति गच्छंति । तत् सर्व लोभस्य विस्फूर्जितं लोभस्य चेष्टितं जानीहि । लोभवशादेतानि वस्तूनि कुवति । अतःका- रणाल्लोभः संत्याज्य एव ॥ ६७ ॥ धनथी अंध थइ छे बुद्धि जेनी एवा पुरुयो जे विषम अटवीने विषे भ्रमण करे छे, विकट परदेशने विषे फरे छे, गहन एवा समुद्रनुं उल्लंघन करे छे, बहु दुःखवाली खेती करे छ, कृपण पतिनी सेवा करे छे, अने हस्तियोना समूहना संघट्ट(पासे पासे रहेवा)थी अंदर प्रवेश न थई शके एवा संग्रामने विपे पण जाय छे, ए सर्व लोभनुं चेगित छ. (५७) मूलं मोहविपद्यमस्य सुकृतांभोराशिकुंभोद्भवः, क्रोधाग्नेररणिः प्रतापतरणिप्रच्छादने तायदः ॥ क्रीडासद्मकलेविवेकशशिनः स्वर्भानुरापन्नदी- सिंधुः कीर्तिलताकलापकलभो लोभः पराभूयताम् ॥५८ पुनराह ॥ मूलमिति || भो भव्याः! लोभः पराभृयतां निराक्रियतां त्यज्यतां । मोह एव अज्ञानमेव विषद्रुमो विषतरुः तस्य मूलं जटारूपं । मृलशब्दस्याजहल्लिंगत्वम् । पुनः कथंभूतो लोभः । सुकृतमेव पुण्यमेवां- भोराशिः समुद्रस्तस्य शोपणे कुंभोद्भवोऽगस्तिरिख । पुनः क्रोधानेः अरणिः क्रोध एव अग्निस्तस्य अरणिः काष्ठं उत्पत्तिस्थानं । पुनः प्रताप एव तरणिः सूर्यस्तस्याच्छादने तोयदो मेघोऽभ्रं । पुनः कलेः कलहस्य क्रीडासद्म लीलागृहं । पुनर्विवेक एव पुण्यापुण्यविचार एव शशी चंद्रस्तस्य वर्भानुः M मूल, टीका अने भापातर सहित राहु । पुन आपनदीसिंधु आपद कष्टान्येव नद्यस्तासा सिंधु समुद्रस्तासा स्थानरूपत्वात् । पुन किंभूतो लोभ । कीर्तिरेव लता वल्ली तस्या कलाप समूहस्तस्य विनाशे कलभो हस्तिशाव । ईदृशो लोभो जीर्यताम् ५८ अज्ञानरूपी विपवृक्षनु मूल, सुकृत्यरूपी समुद्रने (शोपण कर- वाने) अगस्त्यऋषि समान, क्रोधरूपी अग्निने (सलगाववाने) 4. रणिना काष्ठ समान, प्रतापरूपी सूर्यने ढाक्वामा मेघ समान, क्ले- शनु क्रीडागृह, विवेकरूपी चद्रमाने (गली जवाने) राहु समान, आपत्तिरूपी नदीमोना समुद्र समान, अने कीर्तिरूपी लताना समू- हनो नाश करवामा हस्ती समान एवो जे लोम, तेनो पराभव करो ( वसततिलकावृत्तम् ) निःशेषधर्मवनदाहविजृभमाणे, दुःखौघभस्मनि विसर्पदकीर्तिधूमे ।। बाढ धनेंधनसमागमदीप्यमाने, लोमानले शलभता लभते गुणोघः ।। ५९ ॥ पुनराह || नि शेपेति ॥ लोभ एवानलोऽमिस्तस्मिन् लोभानले गुणौधो ज्ञानादिगुणाना ओघ समूह शलभता पतगत्व लभते पतगवज्ज्वलति। कथभृते लोभानले । नि शेप समस्त यद्धर्म एव वन तस्य दाहेन विजृभ- माण विम्नार प्रामुगन् तस्मिन् । पुन कथभूते । दु साना ओघ ममूह एव भस रक्षा यन स तसिन् । पुन कथभूते । विमर्पत् प्रसरत् अप- कीतिरेव धूमो यस्मात् स तस्मिन् । पुन कथभूते । गाढ अतिशयेन धनान्येव द्रव्याण्येन इधनानि एधामि तेपा समागमेन आगमनेन दीप्यमा- नोऽत्यत प्रचलत् वृद्धि प्रामुमत् तम्मिन् मर्ने गुणा पतगत् भवति ५९ समस्त धर्मरूपी यनने यालवायी विस्तार पामता, दु सोना समूहरूपी भस्मवाला,प्रसरता अकीतिरूपी धमाडावाला, अने धन- ५८ सिंदूरप्रकर रूपी इंधनना समागमथी अत्यंत जाज्वल्यमान एवा लोभरूपी अ. निने विपे, (सर्व) सद्गुणोनो समूह पतंगपणाने प्राप्त थाय छे (अ. र्थात् एवा लोभरूप अग्निमां पडीने सद्गुणोनो समूह बली जाय छे). हवे संतोषना गुणो कहे छे. ( शार्दूलविक्रीडितवृत्तम्.) जातः कल्पतरुः पुरः सुरगवी तेषां प्रविष्टा गृह, चिंतारत्नमुपस्थितं करतले प्राप्तो निधिः संनिधिम् ॥ विश्वं वश्यमवश्यमेव सुलभाःस्वर्गापवर्गश्रियो, ये संतोषमशेषदोषदहनध्वंसावुदं विभ्रते ॥ ६० ॥ संतोषेण लोभो निवार्यः स्यादतः संतोषगुणानाह ॥ जात इति ॥ ये जनाः संतोपं तृष्णानिरोधं विभ्रते धारयति । तेषां पुरोऽग्रे कल्पतरुः कल्पवृक्षो जातः प्रत्यक्षोऽभूत् । पुनस्तेषां गृहं सुरगवी कामधेनुः प्रविष्टा आगता । पुनस्तेषां करतले चिंतामणिरत्नं उपस्थितं आगतं । पुनस्तेषां निधिः द्रव्यस्य निधिः सन्निधिं समीपं प्राप्तः । पुनः विश्वं जगत् अवश्यं निश्चितं तेपां वश्यं जातं । पुनस्तेषां स्वर्गापवर्गश्रियः देवलोकमोक्षसंपदः सुलभाः सुप्राप्याः स्युः । कथंभूतं संतोषं । अशेषदोपदहनध्वंसांबुदम- शेषाश्च ते दोषाश्च अशेषदोषाः त एव दहनः अशेषदोपदहनस्तस्य ध्वंसाय अंबुदं । अतः संतोष एव कर्त्तव्यः । अत्र सुभूमचक्रवर्तिसागरश्रेष्ठि- कथा ॥ ६० ॥ सिंदूरप्रकराख्यस्य, व्याख्यायां हर्षकीर्तिभिः ॥ सूरिभिर्वि- हितायां तु, लोभस्य प्रक्रमोऽजनि ॥ इति त्रयोदशो लोभप्रस्तावः ॥१३॥ समस्त दोषरूपी अग्निने शमाववामां मेघ समान एवो जे संतोष, तेने जे पुरुषो धारण करे छे, तेमनी आगल कल्पवृक्ष उत्पन्न थयुं छे, तेमना घरने विषे कामधेनुए प्रवेश करयो छे, तेमना हस्ततलने मूल, टीका अने भाषातर सहित विषे चिंतामणिरत्न प्राप्त थयु छे, तेमने निधान मल्यो छे, तेमने सर्व जगत् वश्य थयु छे, तेमज तेमने स्वर्ग अने मोक्षनी लक्ष्मी अवश्य सुलभ छे (एम समजवु) (६०) हवे सौजन्यता राखवानो उपदेश कहे छ (शिखरिणीवृत्तम्) वर क्षिप्तः पाणिः कुपितफणिनो वकुहरे, वर झपापातो ज्वलदनलकुडे विरचितः।। वर प्रासप्रातः सपदि जठरातर्विनिहितो, न जन्य दौर्जन्य तदपि विपदा सद्म विदुषा ॥६॥ अथ सौजन्यविधानोपदेशमाह ॥ वरमिति ॥ कुपितस्य फणिन क्रुद्धस्य सर्पस्य वक्रकुहरे मुखविवरे पाणिहस्त क्षिप्तो निक्षिप्त सन् वर श्रेयान् । पुनर्बलदनलकुडे प्रज्वलदग्निकुडे झपापातो विरचित कृतो वर श्रेष्ठ । पुन प्रासस्य कुतस्य प्रातो अन जठरात उदरमध्ये सपदि शीघ्र क्षिप्तो पर श्रेष्ठ । तदपि विदुषा पडितेन दौर्जन्य पैशून्य न जन्य न कर्त्तव्यमेव । किभूत दौर्जन्य । विपदा आपदा कष्टाना सम गृह स्थानमित्यर्थ । अत कारणात् सौजन्यमेव विधेयम् ॥ ११ ॥ कोपायमान यएला सर्पना मुखने विषे हाथ नाखवो ते सारो, जाज्वल्यमान अग्निना कुडने विपे झपापात करवो ते सारो, उदरना मध्यभागने विपे भालानो अग्रभाग नाखवो ते सारो; पण पडित पुरुषे आपत्तिनु स्थानक ए जे दुर्जनपणु करलु ते सारू नहीं (वसततिलकावृत्तम्) सौजन्यमेव विदधाति यशश्चय च, स्वश्रेयस च विभव च भवक्षय च ॥

६० सिदूरप्रकर दौर्जन्यमावहसि यत् कुमते तदर्थ, धान्येऽनलं दिशसि तजलसेकसाध्ये ॥ ६२ ॥ पुनराह । सौजन्यमेव सुजनतैव पुंसां यशश्चयं कीर्तिसमूहं विदधाति करोति । पुनः स्वश्रेयसं स्वकल्याणं विदधाति । पुनर्विभवं द्रव्यं विदधा- ति । पुनर्भवक्षयं संसारक्षयं मोक्षं विदधाति। ततो हे कुमते ! हे कुबुद्धे ! यत् तदर्थ यशश्चयाद्यर्थ दौर्जन्यं पिशुनतां आवहसि धरसि । तत् धान्ये धान्यक्षेत्रेऽनलं अग्निं दिशसि ददासि । कथंभूते धान्ये । जलसेकसाध्ये जलस्य सेकेन सिंचनेन साध्ये निष्पादनीये । तत्र दवं ददासि ॥ ६२ ॥ सुजनताज पुरुषोना यशना समूहने धारण करे छे, तेमनुं श्रेय करे छे, वैभव करे छे अने संसारनो क्षय करे छे. तो, हे दुर्बुद्धि ! तुं ते ते कारणो (यश, वैभव अने संसारनो क्षय करवा)ने अर्थे दुर्ज- नता धारण करे छे, ते तो तुं जलसिंचनथी मेलववा योग्य एवा धान्यना क्षेत्रने विपे अग्नि मूके छे. (६२) (पृथ्वीवृत्तम.) वरं विभववंध्यता सुजनभावभाजां नृणा- मसाधुचरिताजिता न पुनरूजिताः संपदः ॥ कृशत्वमपि शोभते सहजमायतौ सुंदरं, विपाकविरसा न तु श्वयथुसंभवा स्थूलता ॥ ६३ ॥ दारिद्रयेऽपि सुजनतैव श्रेष्ठेत्याह ॥ वरमिति ॥ सुजनभावभाजां सौज- न्यसहितानां.अत्र वजनभावभाजामपि पाठोऽस्ति, नृणां पुंसां विभवस्य वंध्यता निष्फलता निद्रव्यता दारिद्यमेव वरं श्रेष्ठं । परंतु असाधुचरिते नाऽजिता दौर्जन्येन उपार्जिताः संपदः श्रियोऽपि वरं न श्रेष्ठा न श्लाघ्याः । कथंभूताः संपदः । ऊर्जिता वलिष्ठाः प्रचुराः । तत्र . मूल, टीका अने भापातर सहित दृष्टातमाह । सहज स्वाभाविक कृशत्व दौर्बल्यमपि शोभते । कथभूत कृशत्व। आयतौ उत्तरकाले आगामिकाले सुदर शोभन । तु पुन श्वयथुसभना शोफाजाता स्थूलता पीनताऽपि न वर न श्रेष्ठा । कथ भूता स्थूलता । विपाके परिणामे अत्ये विरसा दारुणा ॥ ६३ ॥ सुजनतावाला मनुष्योने वैभव रहितपणु अर्थात् दारिद्य एज सारू छे, पण दुष्ट आचरणवडे उपार्जेली सपत्ति सारी नथी, • कारण के, आगामि कालने विपे सुदर एवु जे स्वाभाविक दुर्वल- पणु ते शोभे छे, पण परिणामे दारुण एवी जे सोजाथी यएली पुष्टता ते शोभती नयी (६३) (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् ) न ब्रूते परदूषण परगुण वत्तयल्पमप्यन्वह, सतोप बहते परद्धिपु पराबाधामु धत्ते शुचम् ॥ स्वश्लाघा न करोति नोज्झति नय नौचित्यमुल्लघय- त्युक्तोप्यमियमक्षमा न रचयत्येतच्चरित्र सताम्।।६४॥ सौजन्यभाजा गुणानाह ॥ न ब्रूत इति ॥ सता साधूना सजनाना एतच्चरिन चेष्टित अस्ति । एतदिति किं ? सजन परदूपण परदोप न ब्रूते । पुनरल्पमपि तुच्छमपि परगुण अन्यगुण अन्वह निरतर वक्ति कथ- यति । पुन परेपा सद्धिपु सपत्सु सतोप अनमिलाप अमत्सर वहते ध- ते । पुन परलाधाम परपीडासु शुच शोक धत्ते । पुन स्वश्लाघा आत्म- प्रशसा न करोति । पुनर्नय न्याय नोज्झति न त्यजति । पुनरौचित्य योग्यता नोल्लघयति नातिकामति । पुनरप्रिय पिरूप अहित उक्तोऽपि भापितोपि अक्षमा क्रोध न रचयति । सता एतच्चरित्र वर्तते ॥ १४ ॥ सिंदूरप्रकरपथ व्यारयाया हर्षकीर्तिभि ॥ सूरिभिनिहिताया तु, सौजन्य प्रनमोऽजनि ॥ १४ ॥ - ६२ सिंदूरप्रकर (सजन पुरुषो) पारका दोपने कहेता नथी; परंतु पारका गुणने, ते अल्प होय तो पण निरंतर कहे छ; पारकी संपत्तिन विषे (पा. रकी संपत्तिने जोईने) संतोष, अने परपीडाने विषे (परपीडाने जोईने) शोक धारण करेछे, आत्मप्रशंसा करता नथी; न्यायनो त्याग करता नथी अने योग्यतानुं उल्लंघन करता नथी; वली तेमने अ- प्रिय वचन कहां होय तो पण तेओ क्रोध करता नथी; आQ स- त्पुरुषोनुं चरित्र छे. (६४) हवे गुणीजनना संगनुं वर्णन करे छे. धर्म ध्वस्तदयो यशश्श्युतनयो वित्तं प्रमत्तः पुमान् , काव्यं निष्प्रतिभस्तपः शमदयाशुन्योऽल्पमेधाः श्रुतम् ।। वस्त्वालोकमलोचनश्चलमना ध्यानं च वांछत्यसौ, यः संग गुणिनां विमुच्य विमतिः कल्याणमाकांक्षति ६५ अथ गुणिसंगं वर्णयति ॥ धर्ममिति । यो विमतिः निर्बुद्धिर्गुणिनां गुणवतां मनुष्याणां संगं संसर्ग विमुच्य त्यक्त्वा कल्याणं श्रेय आकां- क्षति । असौ विमतिः पुमान् ध्वस्तदयो गतकृपः निर्दयः सन् धर्म पुण्यं वांछति । पुनश्श्युतनयो गतन्यायः अन्यायभाक् सन् यशः कीर्ति वांछति । पुनः प्रमत्तः प्रमादी सन् वित्तं धनं वांछति । पुननिष्प्रज्ञः प्रज्ञा रहितः सन् काव्यं कर्तुं वांछति । पुनः शमेन उपशमेन दयया च हीनो रहितः पुमान् तपो वांछति । पुनरल्पमेधास्तुच्छबुद्धिर्बुद्धिरहितः सन् श्रुतं शास्त्र पठितुं वांछति । पुनरलोचनो नेत्ररहितः सन् वस्तूनां घटपटादीनां विलो- कनं दर्शनं वांछति । पुनश्चलमनाः चलचित्तः सन् ध्यानं वांछति । तथा गुणवतां संगं विना कल्याणं न ॥ ६५ ।। जे बुद्धिहीन पुरुष गुणी जननो संग त्यजी दईने कल्याणनी इच्छा राखे छे ते, दयानो त्याग करीने धर्मनी इच्छा करे , मूल, टीका अने भापातर सहित (एम समजवु), न्यायनो त्याग करीने यशनी, प्रमादी यईने द्रव्यनी, बुद्धि विना काव्य करवानी, शमता अने दया विना तपनी, अल्पम- तिवालो छता शास्त्रना अध्ययननी, नेत्र विना वस्तुओने जोवानी, अने चचल चित्तवालो छता ध्याननी इच्छा करे छे (एम सम- जवु) (६५) (हरिणीवृत्तम् ) हरति कुमति भित्ते मोह करोति विवेकिता, वितरति रति सूते नीति तनोति गुणावलिम् ।। प्रथयति यशो धत्ते धर्म व्यपोहति दुर्गति, जनयति नृणा किं नाभीष्ट गुणोत्तमसंगमः ॥ ६६ ॥ पुनर्गुणिसग वर्णयति ॥ हरतीति ॥ नृणा पुसा गुणे उत्तमा गुणोत्त- मास्तेपा सगमो नृणा किं किं अभीष्ट वाछित न जनयति न करोति ? अपि तु सर्वमभीष्ट जनयति । गुणोत्तमसगम कुमतिं कुबुद्धि हरति दूरीकरोति । पुनर्मोह अज्ञान भित्ते विदारयति । पुनर्विवेकिता तत्त्वातत्त्वविज्ञत्व करोति । रतिं सतोप वितरति ददाति । पुनर्जीति न्याय सूते जनयति । पुनर्गुणावलि गुणश्रेणी तनोति । पाठातरे तु 'तनोति विनीतता' विनीतत्व तनोति । पुनर्यश कीर्ति प्रथयति विस्तारयति । पुनर्धर्म धत्ते धरति । पुनदुर्गति नरकतिर्यग्गतिरूपा व्यपोहति विस्फो- टयति । एव गुणोत्तमसगम सर्वमभीष्ट जनयति ॥ ६ ॥ गुणोवडे उत्तम पवा जनोनो सगम शु शु इच्छितने नथी उत्पन्न करतो? (ते सगम) कुमतिने हरे छे, मोहने भेदे छ, तत्व अने म तत्वनु मान क्राधे छ, सतोष आपे छे, नीतिने प्रसवे छे, गुण स- म्हने विस्तारे छ, यशने फेलावे छे, धर्मने धारण करे छे अने दु- गतिने दूर करेछे (६६)

६४
सिंदृरप्रकर
(शार्दूलविक्रीदितवृत्तम् )
लव्धुं बुद्धिकलापमापदमपाकत्तुं विहाँ पथि,
प्राk कीर्तिमसाधुतां विधुवितुं धर्म समासेवितुम् ॥
रोढुं पापविपाकमाकलयितुं स्वर्गापवर्गश्रियं,
चत्वं चित्त समीहसे गुणवता संगं तदंगीकुरु ॥६७॥
पुनराह || लब्धं बुद्धीति ॥रे चित्त! वेद्यदि त्वं बुद्धिकलाप
बुद्धिसमूह लब्धुं प्राप्तुं साहसे वांद्यमि । तत्तदा गुणवतां गुणिनां संग
संसर्ग अंगीकुरु विधेहि । पुनर्यदि विपदं आपदं अपाकर्तु दूरीक समी-
हसे । पुनर्यदि पथि न्यायमार्गे वितुं विचरितुं वांछसि । पुनः कीर्ति
प्रातुं वांछसि । पुनरसाधुतां असौजन्यं विधुवितुं स्फोटयितुं समीहले ।
पुनर्यदि धर्म पुण्यं समासेवितुं कर्तुं समीहसे । पुनर्यदि पापविपाकं
अशुभकर्मफलं रोद्धं समीहसे । पुनः स्वर्गापवर्गश्रियं देवलोकमोक्षलक्ष्मी
आकलयितुं अनुभवितुं समीहसे । तदा गुणवतां संगं कुरु ॥ ६७ ॥
हे चित्त! जो तुं बुद्धिना समृहने प्राप्त करवाने, आपत्तिने दूर
करवाने, न्यायमार्गने विपे विचरवाने, कीर्ति संपादन करवाने,
दुर्जनतानो त्याग करवाने, धर्मर्नु उत्तम रीते सेवन करवाने, पा-
पना फलने रोकवाने, अने स्वर्ग तथा मोक्षनी लक्ष्मीनो अनुभव
करवाने इच्छतुं होय तो, गुणीजनना संगनो अंगीकार कर. (६७)
हवे निर्गुणना संगना दोपो कहे छे.
(हरिणीवृत्तम्)
हिमति महिमांभोजे चंडानिलत्युदयांबुदे,
द्विरदति दयारामे क्षेमक्षमाभृति वज्रति ॥
समिधति कुमत्यग्नौ कंदत्यनीतिलतासु यः,
किमभिलपता श्रेयः श्रेयः स निर्गुणसंगमः ॥ ६८ ॥

मूल, टीका अने भाषातर सहित निर्गुणसगमदोपमाह ॥ हिमतीति ॥ स निर्गुणसगम किमपि श्रेय कल्याण अभिलपता वाछता पुरुपेण किं श्रेय किं आश्रयणीय ? नाथ- यणीय स क ? यो महिमा एव महत्त्वमेवाभोज कमल तस्मिन् हिमति हिममिवाचरति तद्विनाशकत्वात् । पुनर्यो निर्गुणसगम उदय एव धन- धान्यप्रतापवृद्धिरेवाभोदो मेघस्लत्र चडानिलति प्रचडमायुरिवाचरति । पुनर्दया एव आरामो वन अथवा दमाराम इति पाठे दम एव आरामो वन तत्र द्विरदति द्विरदवद् गजनदाचरति तदुन्मूलकत्वात् । पुनर्य क्षेममेव कुशलमेर माभूत् गिरिस्तर वज्रति वजनदाचरति । तच्छेदकत्वात्। पुनर्य कुमतिरेवाग्निस्तत्र समिधति । समित् इधन नाचरति । तद्वृद्धिहेतुत्वात् । पुनर्य अनीतिरतासु अन्यायाल्लिपु कदति कट इवाचरति । तन्मूलभूत- त्वात् । ईदृशो निर्गुणसगम श्रेयोवाछता पुरुपेण न श्रेय नाश्रयणीय ॥ अत्र गिरिशुरुपुष्पशुकयो क्था । यत ॥ माताप्येका पिताप्येको, मम तम्य च पक्षिण ॥ अह मुनिभिरानीत , सच नीतो गवाशिभि ॥ १ ॥ गवाशि तु म वच शृणोति, अह तु राजन् मुनिपुगनानाम् । प्रत्यक्ष- भेतद्भवताऽपि दृष्ट, समगजा दोपगुणा भनति ॥ इति वचनात् ॥२॥१८॥ सिदूरप्रकरप्रथ व्याख्याया कीर्तिमि ॥ सूरिभिर्विहिताया तु, गुणि- सगममम ॥ इति पचदशो गुणिसगमप्रक्रम ॥ १५ ॥ जे (निर्गुणी जननो सगम) महिमारूपी कमरनी उपर हिम समान छे, उदयरूपी मेधने विपे प्रचड वायु यो छे, दयारूपी उद्यानने विषे इस्ती तुत्य छे, कल्याणरूपी पनतने विपे वन जेवो ले, कुमतिरूपी अग्निने विषे लाकडा समान छे भने अन्यायस्पी रताने विषे कद तुल्य छे, एवो जे निर्गुणी जननो सगम, ते शुक- ल्याणनी इच्छावाला पुरपोप माधय करना योग्य छे ? मर्यात् नयी सिंदूरप्रकर हवे इंद्रियो जीतवानो उपदेश कहे छे. ( शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् ) आत्मानं कुपथेन निर्गमयितुं यः शूकलाश्वायते, कृत्याकृत्यविवेकजीवितहतौ यः कृष्णसर्पयते ।। यः पुण्यद्रुमखंडखंडनविधौ स्फूर्जत्कुठारायते, तं लुप्तव्रतमुद्रमिंद्रियगणं जित्वा शुभंयुभव ॥ ६९ ॥ अपेंद्रियजयोपदेशमाह ॥ आत्मानमिति ॥ हे साधो ! तं इंद्रियगणं पंचेंद्रियसमूहं जित्वा विनिर्जित्य शुभंयुः शुभसंयुक्तो भव । तं कं ? यः इंद्रियगणः स्पर्शनरसनघ्राणचक्षुःश्रोत्रसमूहः आत्मानं स्वं कुपथेन कुमार्गेण निर्गमयितुं नेतुं शूकलाश्वायते दुविनीत अश्व इवाचरति । तस्य कुमार्गगामि- स्वभावत्वात् । पुनर्यः इंद्रियगणः कृत्यं च अकृत्यं च कृत्याकृत्ये तयोर्वि- वेक एव विचार एव जीवितं जीवितव्यं तस्य हृतौ हरणे कृष्णसर्पायते कृष्णसर्प इवाचरति । पुनर्यः इंद्रियगणः पुण्यमेव द्रुमस्तेषां खंडं वनं तस्य खंडनविधौ छेदने स्फूर्जत्कुठारायते देदीप्यमान कुठार इवाचरति । कथंभूतं इंद्रियगणं । लुप्तव्रतमुद्रं लुप्ता छिन्ना व्रतानां मुद्रा मर्यादा येन सः तं ।। हे साधु ! व्रतनी मर्यादाने छेदनारो एवो जे इंद्रियोनो समूह, आत्माने कुमार्गे लई जवाने हठीला अश्वनी पेठे आचरण करे छे, कृत्य अने अकृत्यना विवेकरूपी जीवितर्नु हरण करवामां कृष्ण सर्प समान आचरण करे छे अने धर्मरूपी वृक्षना वनने खंडन कर- वामां स्फुर्जित कूहाडी समान आचरण करे छे, ते इंद्रियना समूहनो पराजय करीने कल्याण प्राप्त कर. (६९) (शिखरिणीवृत्तम् ) प्रतिष्ठां यन्निष्ठां नयति नयनिष्ठां विघटय- त्यकृत्येष्वाधत्ते मतिमतपसि प्रेम तनुते ।। ar १७ मूल, टीका अने भाषातर सहित विवेकस्योत्सेक विदलयति दत्ते च विपद, पद तद्दोषाणा करणनिकुरव कुरु वशे ॥ ७० ॥ पुनराह ॥ प्रतिष्ठामिति ॥ भो भव्य । तत्करणाना इद्रियाणा निकु रत्र समूह वशे कुरु वश्यता नय आत्मायत्त निधेहि । तल्कि ? यत् करणनिकुरव प्रतिष्ठा महत्व निष्ठा अवसान क्षय नयति प्रापयति । पुन- यत् नयनिष्ठा न्यायस्थिति विघटयति स्फेटयति । पुनर्यत् अकृत्येषु अना- चारेषु मतिं बुद्धि आधत्ते स्थापयति । पुन अतपसि अपिरतौ प्रेम तनुते स्नेह कुरुते।पुनर्यत् निवेकस्य कृत्याऽकृत्यविचारस्य उत्सेक उन्नतत्व विद लयति विध्वसयति । पुनर्यत् विपद आपद कष्ट दत्ते । तत् करणनिकुरब इद्रियसमूह सपशे कुरु । कथभूत करणनिकुरख । दोपाणा पद स्थान ।। हे भन्यजीव! सर्व दोपोनु स्थानक पवो जे इद्रियोनो समूह, ते प्रतिष्ठानो नाश करे छ, न्यायनी निष्ठाने तोडी नाम्बे छे, अका- योने विपे मति धारण करे छे, अविरतिने विषे स्नेह करे छ, विवेकना उन्नतपणानो विनाश करे छ भने विपत्तिने आपे छे, ते इद्रियना समूहने पोताने स्वाधिन कर (७०) (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् ) धत्ता मौनमगारमुज्झतु विधिप्रागल्भ्यमभ्यस्यता- मस्त्वतर्गणमागमश्रममुपादत्ता तपस्तप्यताम् ।। श्रेयःपुजनिकुजभजनमहावात न चेदिद्रिय- प्रात जेतुमवैति भस्मनि हुत जानीत सर्व ततः ॥ ७१ ॥ धत्तामिति ॥ हे साधो ! भवान् मौन धत्ता कुरुता । पुन अगार गृह उनसतु त्यग्नु । पुनर्विधिप्रागल्प सर्पाचारचातुर्य अभ्यस्यता क रोतु । अतर्गण गच्यासमध्ये अथवा अतणमितिपाठे वनमध्ये अस्तु ६८ सिंदूरप्रकर , भवतु । पुनरागमश्रमं सिद्धांतपटनं उपादत्तां अंगीकुरुतां । पुनस्तपस्त- प्यतां करोतु । परंचेद्यदि इंद्रियवातं इंद्रियसमूह जेतुं वशीकर्नु नावैति न जानाति । तदा सच पूर्वानुष्ठानं भन्मनि रक्षायां हुतं वृथा जानीत । कथंभृतं इंद्रियत्रातं । श्रेयसां कल्याणानां पुंज एव निकुंजं तस्य भंजने महावातं वातलममानं ॥ ७१ ॥ हे साधु! मौनव्रत धारण करो, घरनो त्याग करो, आचारना चातुर्यनो अभ्यास करो, वनने विपे गमन करो, सिद्धांतना पाठनो अंगीकार करो, तीव्र तपश्चर्या करो; (ए. यधुं गमे एटटुं करो) पण ज्यां- मुधी कल्याणना समूहरूप बनने भागवाने महावायु समान एवो जे इंद्रियानो समूह, तेनो पराजय करवानुं जाण्युं नथी, त्यांसुधी ते सर्व ( मौनव्रत आदि ) भस्सने विष होमेला जेवू (वृथा) जाणो. धर्मध्वंसधुरीणमभ्रमरसावारीणमापत्प्रथा- लंकीणमशर्मनिमितिकलापारीणमेकांततः ॥ सर्वानीनमनात्मनीनमनयात्यंतीनमिष्टे यथा, कामीनं कुमताध्वनीनमजयन्नक्षाघमक्षेमभाक् ॥७२|| पुनर्विशेषमाह ॥ धर्मध्वंसेति ॥ अक्षाणां इंद्रियाणां ओवं समूह अजयन् अवशीकुन् जनः अक्षेमभाक् अकल्याणभाग् भवति । कथं- भूतं अक्षौ । धर्मध्वंसे धुरीणः मुख्यस्तं । पुनरभ्रमरसस्त्र सत्यज्ञानस्य आवारीणं आवरणाय समर्थ आवारीणतं आच्छादकं । पुन. कथंभूतं । आपदां कप्टानां प्रथायां विस्तारणे अलंकीणः समर्थतं । पुनः किं. भृतं । अशर्मणां अकल्याणानां दुःखानां निर्मिती निर्माण करणे कला- पारीणश्चतुरस्तं । पुनः किंभृतं । एकांततो निश्चयेन सान्नीनः सर्वान्न- भक्षकन्तं । पुनः किंभूतं न आत्मने हितोऽनात्मनीनः तं आत्मनोऽहितं । पुनः किभूतं । अनयेऽन्यायेऽत्यंतीनोऽत्यंतगामी तं । पुनः किंभूतं । इष्टे , मूल, टीका अने भाषातर सहित इष्टवस्तुनि यथाकाम स्वेच्छया वर्तते इति यथाकामिनस्त । पुन किंभूत । कुमते कुत्सितमते अपनीन पाथस्त । ईदृश इद्रियसमूह अजयन् सन् अक्षेमभाग भाति ॥ ७२ ॥ यत ॥ कुरगमातगपतगभृग-मीना हता पचभिरेव पच ॥ एक प्रमादी स कथ न हन्यते, य सेरते पच- भिरेर पच ॥ १ ॥ इति ॥ सिंदूरप्रकरपथ-व्याख्याया हर्पकीर्तिभि ॥ सूरिभिनिहिताया तु, इद्रियप्रक्रमोऽजनि ॥ १६ ॥ धर्मनो नाश करमामा अग्रेसर, सत्य वातने आवरण करनार, आपत्तिने विस्तारवामा समर्थ, दुख उत्पन्न करवाना कार्यमा पार पामेलो, एकात सर्व अन्न भक्षक, आत्माने महितकारी, अ. न्याय मार्गमा चालनार, इच्छितने विषे स्वेच्छाए वर्तनारो, अने कुमत मार्गने विपे जनारो पयो जे इद्रियोनो समूह छे, तेने नहि जीतनारो प्राणी करयाणने भजनारो यतो नथी ( अर्थात् एवा मनुप्यनु श्रेय नथी ) (७२) हवे रक्ष्मीनो स्वभाव कहे छे निम्न गच्छति निम्नगेव नितरा निद्रेव विष्कभते, चैतन्य मदिरेव पुष्यति मद धूम्येय दत्तेऽधताम् ।। चापल्य घपलेन चुवति दपज्जालेर तृष्णां नय- त्युल्लाम कुरटागनेर कमलास्वर परिभ्राम्यति ॥७३॥ पुलक्ष्मीलभाषगाह ॥ मि गच्छती || कमला लक्ष्मी निम्न नीच प्रति गच्छनि । केव: निमगा इव नदीप । यथा नदी नीच गच्छति । पुन नितरा अतिशयेन चतय ज्ञाा निफ्भते विनागयति । के। निदेव यथा निद्रा अनैतन्य क्रोति । पुलक्ष्मीर्मद अरकार पुष्यति पुष्णाति र मदिरे सुरेर यथा मदिरा गढ उन्मत्तता करोति । पुन कमला असा इत्ते अधत्व करोति । के यूम्येन धूमममूह इव ।

७०
सिंदूरप्रकर
यथा धूमोऽप्यंधत्वं करोति । पुनर्लक्ष्मीश्चापल्यं चुंबति भजति । केव !
चपला इव विद्युदिव । पुनः कमला तृष्णां उल्लासं नयति । लोभवाच्छां
वर्द्धयति । केव ? वज्वाला इव । यथा दवज्वाला तृषां वर्द्धयति ।
पुनः कमला खरं स्वेच्छया परिभ्रमति ! केव ? कुलटांगना इव असती
स्त्री इव यथा असती स्त्री स्वेच्छया भ्रमति तद्वत् ।। ७३ ॥
लक्ष्मी, नदीनी पेटे नीच प्रत्य जाय छे, निद्रानी पेठे चैत-
न्यनो विनाश करे छे; मदिरानी पेटे मनुं पोपण करे छे;
घृमाडाना समूहनी पेठे अंधपणुं आपे छे; विजलीनी पेटे अस्थि-
रपणाने भजे छे; दावाग्निनी पेठे तृष्णाने वधारे छे; अने कुलटा
स्त्रीनी पेटे स्वेच्छाए भ्रमण करे छे. (७३)
हवे धनना दोषो कहे छे.
दायादाः स्पृहयंति तस्करगणा मुणंति भूमीभुजो,
गृहंति च्छलमाकलय्य हुतभुग्भस्मीकरोति क्षणात् ।।
अंभः प्लावयति क्षितो विनिहितं यक्षा हरते हठात् ,
दुर्वृत्तास्तनया नयंति निधनं धिग्वधीनं धनम् ॥ ७४ ।।
धनस्य दोपानाह । दायादेति ॥ धनं द्रव्यं धिक् अन्तु । धिक्
निर्भर्त्सननिंदयोः। किंभूतं धनं । बह्वधीनं बहूनामधीनमतो वह्वः इच्छंति।
कथं ? दायादाः गोत्रिणः स्पृहयंति ग्रहीतुं वांछंति । पुनस्तस्करगणा-
चौरसमूहाः मुष्णंति चोरयंति । पुनर्भूमीभुजो राजानः छलं आकलय्य
मियं दत्वा गृहति । हुतभुक् वह्निः क्षणाद्वेगेन भस्मीकरोति ज्वाल-
यित्वा रक्षा करोति । पुनरंभः पानीयं प्लावयति वाहयति । पुनर्यद्धनं
क्षितो विनिहितं स्थापितं सत् यक्षा व्यंतरा हलाहलात्कारेण हरते
अपहरति । पुनर्दुवृत्ताः दुराचारास्तनयाः पुत्रा निधनं विनाशं नयंति
प्रापयति । एवं बहधीनं धनं विगस्तु ॥ ७४ ॥

. मूल, टीका अने भाषातर सहित जेनी दायादो (एक गोत्रमा जन्मेला) इच्छा करे छे, जेने चोर लोको चोरी जाय छे, राजाओ उल करोने लई ले छे, अनि क्षणमात्रमा भस करे छे, जल डूवानी दे छे, भूमिने विपे राख्याथी ध्यतरो बलात्कारे हरी जाय छे अने जेनो दुराचारी पुत्रो विनाश करे छे एम बहु बहु जणाने आधीन एवु जे धन तेने धिकार याओ1 (७४) नीचस्याऽपि चिर चनि रचयत्यायाति नीचर्नति, शत्रोरप्यगुणात्मनोऽपि विदधत्युचर्गुणोत्कीर्तनम् ।। निर्वेद न विदति किंचिदकृतज्ञस्यापि सेवाक्रमे, कष्ट किन मनस्विनोऽपि मनुजाः कुर्मति वित्तार्थिनः ॥७२॥ धने मोहोत्पादकत्वमाह ॥ नीचस्येति ॥ मास्विनो मानतो दक्षा अपि मनुष्या वित्तार्थिनो द्रव्यार्थिन सत किं कष्ट न कुर्चति । अपि तु सर्व कष्ट कुचंति । यथा नीचस्यापि नरस्यागे चिर चिरकाल याचमा- नाश्चनि चटुवचनानि प्रियवचनानि रचयति जल्पति । पुनर्चिनरे सम नति आयाति प्रणाम उर्चति । पुन शनोरपि अगुणात्मनोपि निर्गुण- म्यापि उश्चरतिशयेन गुणोत्कीर्तन गुणवर्णन विदधति । पुनरकृतज्ञस्याऽपि प्रभो सेवानमे सेवाकरणे किंचित् स्तोकमपि निट सेट न विदति 7 जानति । पित्तवाच्छका सत ॥७५ ॥ मानवता मनुप्यो पण द्रव्यना अर्थी थइने, नीच पुरुषोनी आगल बिसार मिरवचन बोरे ई (सुशामत करे छे), नीच पुरुषोने नमसार परे छे, निर्गुणी शत्रुनु पण उचे स्वरे गुण वर्णन करे छ। बने रेय गुणने नहि जाणनारा स्वामीनी सेना परवामा पण को हुन परता नधी, पाम तेओ शु शुकष्ट नथी करता १ (७५) ७२ सिंदूरप्रकर लक्ष्मीः सर्पति नीचमर्णवपयःसंगादिवांभोजिनी- संसर्गादिव कंटकाकुलपदा न क्वापि धत्ते पदम् ॥ चैतन्यं विषसन्निधेरिव नृणामुज्झासयत्यंजसा, धर्मस्थाननियोजनेन गुणिभियं तदस्याः फलम्।।७६॥ उपमानेन श्रीखरूपमाह ।। लक्ष्मीः नीचं सर्पति नीचं जनं प्रति याति । कस्मात् ? उत्प्रेक्षते । अर्णवपयःसंगात् समुद्रजलसंगमान्नी- चगामिन्यभूत् । पुनर्लक्ष्मीः वापि पदं स्थानं न धत्ते न स्थापयति । कीदृशी। अंभोजिनीसंसर्गात् कमलिनीसंयोगादिव । कंटकाकुलपदा कंटकैाप्तचरणेव ॥ पुनर्लक्ष्मीनृणां पुंसां चैतन्यं ज्ञानं अंजसा वेगेनो- झासयति गमयति । कस्मात् विपसन्निधेविपसामीप्यादिव लक्ष्याः विपस्य च समुद्रस्थानत्वात् तस्मात्कारणात् गुणिभिर्जनैर्धर्मस्थाननियो- जनेन धर्मस्थानव्ययकरणेनास्याः लक्ष्म्याः फलं ग्राह्यं सफला कर्त्तव्ये- त्यर्थः ॥ ७६ ॥ सिंदूरप्रकरग्रंथ-व्याख्यायां हर्षकीर्तिभिः ॥ सूरिभिर्विहि- तायां तु, लक्ष्म्याश्च प्रक्रमोऽजनि ॥ १७ ॥ लक्ष्मी, समुद्रना जलना संसर्गथीज होयनी! तेम नीच प्रत्ये जाय छे; कमलिनीना संसर्गथी पगमां कांटो वाग्यो होयनी! तेम कोई स्थले पग मूकती नथी; अने विपनी साथे एकज स्थानमा रहेवाथीज होयनी! तेम मनुष्योना चैतन्यनो एकदम नाश करे छे; माटे गुणिजनोए तेने (लक्ष्मीने) धर्मने विषे जोडीने (धर्मकार्यमा खरचीने) तेनुं फल ग्रहण कर. (७६) हवे दाननो उपदेश कहे छे. चारित्रं चिनुते घिनोति विनयं ज्ञानं नयत्युन्नति, पुष्णाति प्रशमं तपः प्रवलयत्युल्लासयत्यागमम् ॥

मूल, टीका अने भाषातर सहित पुण्य कंदलयत्यऽध दलयति स्वर्ग ददाति कमात्, निर्वाणश्रियमातनोति निहित पात्रे पवित्र धनम् ॥७७॥ दानोपदेशमगह ॥ चारित्रमिति || पविन न्यायोपार्जित धन वित्त पात्रे सुपाने निहित दत्त सत् चारित्र सयम चिनुते वर्द्धयति । विनय पिनयगुण धिनोति प्रीणयति । पुनर्जान श्रुतादि उन्नतिं नयति प्रापयति । पुन प्रशम उपशम पुप्णाति पोपयति । पुनस्तपो मासक्षपणादि प्रबल- यति पारणादियोगादुत्सायति । पुनरागम सिद्धातपठनादि उल्लासयति प्रबल करोति । पुन पुण्यमेन सत्कर्मवन कदलयति कदलायुक्त करोति । पुन अघ पाप टलयति सडयति । पुन स्वर्ग ददाति । क्रमादनुक्रमेण निर्वाणश्रिय मोक्षलक्ष्मी आतनोति दत्ते इत्यर्थ । सुपात्रे दत्त धन एतानि वस्तूनि करोति ॥ ७७ ॥ पात्रने विपे आपेलु एवु पवित्र द्रव्य चारितनी वृद्धि करे छे, विनयने वधारे थे, शानने उन्नत करे छे, शमतारसनु पोपण परे छ, तपने प्रगल करे छे, शास्त्रनो उलास रे छ, पुण्यने उत्पन्न करे छे, पापनो विनाश करे छे, स्वर्गने आपे छ भने मनुक्रमे मोक्षरूपी लक्ष्मीने विस्तारे छे (७७) दारिद्य न तमीक्षते न भजते दोर्भाग्यमालमते, नाऽकीतिर्न पराभवोऽभिलपते न व्याधिरास्कदति ॥ दैन्य नाट्रियते दुनोति न दर. विमति नैनापदः, पात्रे यो वितरत्यनर्थदलन दान निदान श्रियाम् ।।७।। पुनर्दानगुणानाह ।। दारिध नेति ॥ य पुमान् पाने मुपाने दान वितरति प्रपच्छति । त पुरप दारिद्य न ईक्षते न पश्यति । पुनल दीर्माग्य दुर्भगत्व न भजते न सेवते । पुनम्न अकीर्तिरपयशो नालपते नाश्रयति । पुनम्न पराभर नाऽभिलपते न वाचति । पुनर्व्याधिमांद्य त .

७४ सिंदूरप्रकर नास्कंदति न शोषयति । पुनदैन्यं दीनता नाद्रियते नाश्रयति । पुनर्दरो भयं न दुनोति न पीडयति । पुनः आपदो व्यसनानि कष्टानि तं न क्लिनंति न पीडयंति । यः पात्रे दानं ददाति । किंभूतं दानं ? अनर्थानां उपद्र- वानां दलनं छेदनं पुनः किंभूतं श्रियां संपदां निदानं कारणं ।। ७८ ॥ उपद्रवनो नाश करनासं अने संपत्तिनुं कारणभूत एवं जे दान, तेने जे पुरुष पात्रजनने विपे आपे छे, ते पुरुषनी सामु दारिद्य जोतुं नथी, दौर्भाग्य तेने सेवतुं नथी, अपयश तेनो आश्रय करतो नथी, पराभव तेनी अभिलापा करतो नथी, व्याधि तेनुं शोपण करतो नथी; दीनता तेनो आदर करती नथी, भय तेने पीडतो नथी, अने आपत्तिओ तेने क्लेश पमाडती नथी.(७८) लक्ष्मीः कामयते मतिम॑गयते कीर्तिस्तमालोकते, प्रीतिचुंबति सेवते सुभगता नीरोगताऽऽलिंगति ॥ श्रेयःसंहतिरभ्युपैति वृणुते स्वर्गोपभोगस्थिति- मुक्तिवाछति यः प्रयच्छति पुमान् पुण्यार्थमर्थ निजम्॥७९ दानगुणानाह । लक्ष्मीरिति ॥ यः पुमान् पुण्याऽर्थं श्रेयोर्थ निज अर्थ स्वकीयं धनं प्रयच्छति ददाति । तं पुरुपं लक्ष्मीः कमला कामयते वांछति । पुनर्मतिर्बुद्धिस्तं मृगयते अन्वेषति । पुनः कीर्तिस्तं आलोकते पश्यति । पुनः प्रीतिरानंदस्तं चुंवति श्लिष्यति । पुनः सुभगता सौभाग्यं तं सेवते भजति । नीरोगता आरोग्यं तं आलिंगति । पुनः श्रेयःसंहतिः कल्याणपरंपरा तं अभ्युपैति सन्मुखमायाति । पुनः स्वर्गोपभोगस्थिति- देवलोकस्य भोगपद्धतिस्तं वृणुते वरयति । पुनर्मुक्तिर्मोक्षस्तं वांछति । यः पुण्यार्थ निजं अर्थ प्रयच्छति ॥ ७९ ॥ जे पुरुष पोतानुं द्रव्य पुण्यार्थे आपे छे, ते पुरुषनी, लक्ष्मी इच्छा करे छे, तेने वुद्धि शोधे छे, कीर्ति जुए छे, प्रीति चुंबन मूल, टीका भने भाषातर सहित करे छे, सौभाग्य सेवा करे छे, आरोग्यता आलिंगन करे छे, कल्याणनी परपरा तेनी सन्मुख आवे छे, स्वर्गना उपभोगनी पद्धति तेने वरे छे अने मोक्षस्त्री तेनी वाछा करे छे (७९) (मदाक्रातावृत्तम्) तस्यासन्ना रतिरनुचरी कीर्तिरुत्कठिता श्रीः, स्निग्धा वुद्धिः परिचयपरा चक्रवर्तित्वऋद्धिः॥ पाणी प्राधा त्रिदिवकमला कामुकी मुक्तिसप- सप्तक्षेच्या वपति विपुल वित्तवीज निज यः॥ ८० ॥ भूयोऽप्याह ॥ य पुमान् निज स्वकीय विपुल प्रचुर रित्तमे वीज सप्तक्षेत्र्या (१ जिनभुनन, २ निन, ३ पुलक, ७ चतुर्विधसघ भकि- रूपाया) वपति । तस्य पुरुपस्य रति समाधिरासन्ना समीपपत्तिनी स्यात्तथा तस्य कीतिरनुचरी सेविका स्यात्तथा तस्य श्री सपत् धनधान्य- हिरण्यरूपा उत्कठिता मिलनायोत्कठिता स्यात्तथा तम्य बुद्धिरौत्पत्तिक्या था निग्धा स्नेहलती स्यात्तथा तस्य चकार्तित्वमद्धि सार्वभौमविभूति परिचयपरा सुपरिचिता स्यात्तथा त्रिदिवस्य स्वर्गस्य कमला श्री पाणो एम्ने प्राप्ता सगता म्यात्तथा मुक्तिसपत् मिद्धिरमा कामुकी साभिलापा स्थाय सप्तसेच्या निज नित्तनीज वपति ॥८॥ अन धनाशालिभद्र चद. नवाला सागरचदष्ठिक्था ॥ सिंदूरप्रकरमय व्याख्याया हर्षकीर्तिभि । सरिभिरिहिताया तु, दानम्य प्रम मोऽजनि ॥ १८॥ इति दानप्रक्रम १८ जे पुरुष पोताना पिशार द्रव्यरूपी योजने सात क्षेत्रो विषे दावे से, ते पुरुपने सुख सपत्ति समीप घतें छे, कीर्ति दासी थाय छ, रक्ष्मी (मरवाने) उलठित पाय , पुद्धि वाली थाय छे, बावीपणानी ऋधि परिचयवारी चाय छ, स्वर्गरक्ष्मी हस्तने विष प्रात पाय छ, भने मुक्ति सपति अभिलापावाली थाय छे (८०) .

६ ७६ सिंदूरप्रकर हवे तपनो उपदेश कहे छे, (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् ) यत्पूर्वार्जितकर्मशैलकुलिशं यत्कामदावानल- ज्वालाजालजलं यदुग्रकरणग्रामाहिमंत्राक्षरम् ॥ यत्प्रत्यूहतमःसमूहदिवसं यल्लब्धिलक्ष्मीलता- मूलं तद्विविधं यथाविधि तपः कुर्वीत वीतस्पृहः ॥८१|| अथ तपस उपदेशद्वारमाह ।। यदिति ॥ वीता गता स्पृहा वांछा यस्य स वीतस्पृहः सन् वांछा निदानादिरहितः सन् तद्विविधं तपः कुवीत कुर्यात् । तत्कि ? यत्तपः पूर्वे भवेऽजितानि उपार्जितानि यानि कर्माणि तान्येव शैलाः पर्वतास्तेषु कुलिशं वजं । तेषां छेदकत्वात् । पुनर्यत्तप. काम एव दावानलो दवाग्निस्तस्य ज्वालानां जालः समूहस्तत्र जलं । तद्विनाशकत्वात् । पुनर्यत्तपः उग्रो दारुणो यः करणानां इंद्रियाणां ग्रामः समूहः स एवाहिः सर्पस्तस्य मंत्राक्षरं सर्पमंत्रस्य बीजं तत्वाधीनकर्तृ- त्वात् । पुनर्यत्तपः प्रत्यूहा एव विघ्ना एव तमसोऽधकारस्य समूहस्तत्र दिवसं दिनं । तन्नाशकत्वात् । पुनर्यत्तपो लब्धिलक्ष्मी लब्धिसंपदेव लता वल्ली तस्याः मूलं उत्पादनकंदं । तद्विविधं नानाप्रकारं यथाविधि तपः कुर्वीत ।। पूर्व उपार्जन करेलां कर्मरूपी पर्वतने (छेदवाने ) वज्र समान, मनवांछितरूप दावानलनी जालने (शमाववाने) जल समान, उग्र एवो जे इंद्रिय समूह ते रूप सर्पने ( वश करवाने ) मंत्राक्षर समान, विघ्नरूप अंधकारना समूहने (नाश करवाने) दिवस समान अने लब्धि तथा लक्ष्मीरूपी लताने ( उत्पन्न करवाने) मूल समान-एवा के प्रकारना तपने तमे कांई पण फलनी इच्छा करया विना, विधि प्रमाणे आदरो. (८१) ७७ । मूल, टीका अने भाषातर सहित यस्माद्विग्नपरपरा विघटते दास्य सुराः कुर्वते, कामः शाम्यति दाम्यतींद्रियगणः कल्याणमुत्सप्पति ॥ उन्मीलति महर्द्धयः कलयति धस चयः कर्मणा, स्वाधीन त्रिदिव शिव च भजति श्लाघ्य तपस्तन्न किम् ॥ तप प्रभानमाह ॥ यस्लादिति ॥ तत्तप किं श्लाघ्य न प्रशस्य न? अपि तु रायमेन । तत्कि ? यस्मात्तपसो विघ्नपरपरा कष्टश्रेणिपिघटते पिलय याति । पुन सुरा देवा दास्य दासत्व कुर्वते । पुनर्यस्मात्काम शाम्यनि उपगम याति । पुन इद्रियगण पचेंद्रियसमूहो दाम्यति दम प्रामोति । पुनर्यम्मात्तपस कल्याण श्रेय उत्सर्पति प्रसरति । पुनर्यमान्म- हर्दयग्नीफरादिमपट उन्मीलति विकसति । पुनर्यन्मात् कर्मणा ज्ञाना- वरणीयादीना चय समूहो ध्वस नाश कलयनि प्रयाति । पुनर्यस्मात्तपस त्रिवि वर्गश्च पुन शिव मोक्ष स्वाधीन स्वायत्त स्यात्तत्तप किं श्लाध्य 7 म्यार।। ८२ ॥ जे तपथी र परपग नारा थाय छे, देवताओ दासपणु करे है, कामविकार शान थाय छे, इद्रियोनो समूह दमाय छे, कल्याण प्रमरे छ, महा ऋद्धियो विपरवर याय छे, शानावणादि कर्मममूर नाश पामे रे, तथा स्वर्ग अने मोक्ष स्वाधीन याय छ, एणजे तप, ते तु प्रशसा करवा लायक नथी? (८०) कातार न यवैतरो ज्वलयितु दक्षो दवाग्नि बिना, दामाग्नि न यवतर. शमयितु गको पिनाभोधगम् ।। निष्णात परन पिना निरमितु नान्यो यथाभोयर, कमाघ तपमा चिना किमपर हतु ममर्थस्तथा ॥८॥ पन्याध ॥ पातारनिती | यथा पातार यन चलयितु दागामि विना हागडी दक्षो । पुर्यथा दागारि शमयिनु नि यापयितु अभोधर ७८ -- सिंदूरप्रकर मेघ विनाऽपरः शक्तो न समर्थो न । पुनर्यथाऽभोधरं मेघ निरसितुं दूरीकर्तु पवनं विनाऽन्यो न निष्णातो न निपुणः । तथैव कौंचं कर्म- समूहं हंतुं छेत्तुं तपसा विनाऽन्यत्कि समर्थ ? अपितु न किमपि । किंतु तप एव कर्माणि हतुं समर्थ ८३ जेवी रीते वनने चालवाने दावाग्नि विना अन्य कोई समर्थ नथी; जेम दावाग्निने शमाववाने मेघ विना अन्य कोई शक्तिमान् नथी; अने जेम मेघने विखेरी नांखवाने वायु विना अन्य कोई निपुण नथी, तेवी रीते कर्मना समूहने हरवामां तप विना अन्य कोई समर्थ नथी. (८३) हवे तपनो महिमा कहे छे. (स्रग्धरावृत्तम् ) संतोपस्थूलमूलः प्रशमपरिकरः स्कंधबंधप्रपंचः, पंचाक्षीरोधशाखः स्फुरदभयदलः शीलसंपत्प्रवालः॥ श्रद्धांभापूरसेकाद्विपुलकुलबलैश्वर्यसौंदर्यभोगः, स्वर्गादिप्राप्तिपुष्पः शिवसुखफलदास्यात्तपःपादपोऽयम् ।।८४ पुनराह ॥ संतोपेति ॥ अयं तप एव पादपो वृक्षः शिवसुखफलदः स्यात् शिवलुखान्येव फलानि ददातीति मोक्षफलदः स्यात् । किंभूत- स्तपःपादपः । संतोपो मूर्छात्याग एव स्थूलं पुष्टं मूलं यस्य सः । पुनः किंभूतः ? प्रशम एव क्षमा एव परिकरः परिवारो यस्य सः । पुनः किंभूतः स्कंधा आचार गादिश्रुतस्कंधास्तेषां बंधो रचना एव प्रपंचो विस्तारो यस्य सः । पुनः किंभूतः । पंचानां अक्षाणां इंद्रियाणां समाहारः पंचाक्षी पंचाक्ष्याः रोध एव शाखा यस्य सः । पुनः किंभूतः । स्फुरत् देदीप्य- मानं अभयं अभयदा तमेव दललं यस्य सः । अथवा स्फुटविनयदलः स्फुटानि प्रकटानि वियरूपाणि दलानि पत्राणि यस्य सः । पुनः . मूल, टीका अने भाषातर सहित किंभूत । गीलसपदेव ब्रह्मवतमेव प्रनाला नवपल्ला यस्य स । पुन किंभूत ! श्रद्धारुचि सैवाभ पानीय तस्या पूरस्तेन सेक सिंचन तस्मात् विपुलानि विस्तीर्णानि कुलबलैश्वर्यसौंदर्याण्येव भोगो यस्य स । अथवा विपुलकुलपलैश्वर्यमेव भोगो विस्तारो यस्य म । पुन किंभूत । स्वर्गादीना देवलोकौवेयकानुत्तरनिमानाना प्राप्तिरेव पुष्पाणि यस्य स । ईदृशस्तप एव पादपो वृक्ष स शिवसुसमेव फल ददाति ॥ ८४ ॥अत्र नदि पेण-वसुदेव हरिकेशीनलकथा | सिंदूरप्रकराख्यस्य, व्याख्याया हर्पकीर्ति- भि ।। सूरिभिनिहिताया तु, तपस प्रक्रमोऽजनि ।। इति तप प्रक्रम ॥ जे (तपरूपी वृक्ष)ने, सतोपरूपी म्होदु मूल छे, शमतारूपी परिवार छे, श्रुतस्कधनी रचनारूपी विस्तार छ, पचेंद्रियोना रो धनरूप शाखा छे, देदिप्यमान अभयदानरूप पत्र छे, शीलसपत्तिरूप पलय छे, श्रद्धारूपी जलपूरना सिंचनी विस्तीर्ण यएला एवा जे कुल बल ऐश्वर्य-सौंदर्य तेरूप भोग छे, अने स्वर्गादिनी प्राप्तिरूप पुष्प छे, ते जे तपरूपी वृक्ष ते शिवसुखरूप फलने आप छ हवे शुम भावनो उपदेश कहे छे (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् ) नीरागे तरुणीकटाक्षितमिव त्यागव्यपेतप्रभी, सेवाकष्टमिवोपरोपणमिवाभोजन्मनामश्मनि ।। विचवर्षमिवोपरक्षितितले दानाहदर्चातपः, स्वाध्यायाध्ययनादि निष्फलमनुष्ठान विना भावनाम् ॥ भावोपदेशमाह ।। नीरागे इति ॥ भावना शुमभार विना दानाई- दर्चातप साध्यायाध्यनादि सर्च अनुष्ठान क्रियाकरण निष्फल सात् । दान च अहंदर्चा जिनपूजा च तपश्च स्वाध्यायश्च ते आदी यस्स तत् दानबिनपूगतप सिद्धातपठनादिक भाव मिना निष्फल । किमिव । नी- , , क्रोधं दित्सति दानशील दयां धित्सत्यघं मित्सति, कल्याणोपचयं चिकीर्पति भद्धापसां साफल्यमादित्सति ।। पुनराह ।। समिति ॥ यदि जनो लानतभावयेद्भावनाम् ॥८६॥ आलिगितुं इच्छति जनस्तदा भावनां शुभभावं भावयेत् कुर्यादित्यर्थः ॥ सिंदूरप्रकर रागे पुरुपे तरुणीकटाक्षितमिव युवतीकटाभविक्षेपणमिव । यथा नीरागे तरुणीकटाक्षा निष्फलाः । पुनः किमिव ? त्यागव्यपेतप्रभौ दानरहिते कृपणे स्वामिनि सेवाकष्टं इव अदातरि स्वामिनि सेवाकष्टं निष्फलं । पुनः किमिव । अश्मनि पापाणे अंभोजन्मनां कमलानां उपरोपणं वापन इव यथा पापाणोपरि कमलवापनं निष्फलं । पुनः, केमिव । ऊपरक्षिति- तले ऊपरभूमौ क्षारभूमौ विष्वग्वर्षमिव यथोपभिमौ क्षारयुक्तप्रदेशे मेघ- वर्पणं निष्फलं ॥ तथा शुभभावनां विना सा क्रिया निष्फला।। ८५॥ जेवी रीते निरागी पुरुपने विषे युटतीनो कटाक्ष निष्फल छ, दानरहित प्रभुने विपे सेवानु कष्ट निष्फल छे, पाषाणने विषे क- मल वाववां ते निष्फल छे, अने सर्व ज्ञीप्सति पुण्यमीप्सति मुक्तिस्त्री परिरिप्सते यदि वस्तु इच्छति । पुनर्यदि जनः पुण्यं धर्म ईप्सति वांछति । पुनर्यदि जनो दया कृपां धित्सति धर्तुमिच्छति । पुनर्यदि अघ) पापं मित्सति मातुं इच्छति । पुनर्यदि क्रोधं रोपं दित्सति खंडितुं इच्छति ।' साफल्यं सफलत्वं आदित्सति ग्रहीतुमिच्छति । पुनर्यदि कल्याणोपचयं कुशलं वृद्धि चिकीर्पति कर्तुमिच्छति । पुनर्यदि भवांभोधेः संसारसमुद्रस्य तटं पारं लिप्सते लव्धुमिच्छति। पुनर्यदि मुक्तिस्त्री सिद्धिरमणीअरिरिप्सते निष्फल छे, तेवी रीते. दान-सिखारवाली भूमिने विषे वर्षाद पण भावना विना निष्फल छ, जनपूजा-तप-स्वाध्यायादि अनुष्ठान ८५.) भोधेस्तटं लिप्सते, रोकः सर्व ज्ञीप्सति ज्ञातुं पुनर्यदि दानशीलतपसां , मूल, टीका अने भाषातर सहित जो मनुष्य सर्व वस्तु जाणवाने इच्छतो होय, धर्मने इच्छतो होय, दया धारण करवाने इच्छतो होय, पाप मापवाने इच्छतो होय, क्रोधने खडन करवाने इच्छतो होय, दान-शील तपना सा- फल्यने ग्रहण करवाने इच्छतो होय, कल्याणनी वृद्धि करवा इ- छतो होय, ससार समुद्रना तटने पामवाने इच्छतो होय अने जो मुक्तिरूपी स्त्रीनु आलिंगन करवाने इच्छतो होय, तो तेणे शुभ भावना भावी (८६) (पृथ्वीवृत्तम् ) विवेकवनसारिणी प्रशमशर्मसजीवनी, भवार्णवमहातरी मदनदावमेघावलीम् ॥ चलाक्षमृगवागुरा गुरुकषायशैलाशनि, विमुक्तिपथवेसरी भजत भावना किं परैः ॥ ८७॥ पुनर्विशेषमाह । विवेकेति ॥ भो भव्या ! भावना शुभपरिणामरूपा भजत सेवध्व । परै अन्ये कष्टानुष्ठाने शुभभावनारहित किं न कि- चिदित्यर्थ । कथभूता भावना । निवेक कृत्याकृत्यविचार एव चन तत्र सारिणी कुल्या ता । पुन प्रशमशर्मण उपशममुसस्य सजीवनी जी- कनकी । पुन भव एव ससार एव अर्णन समुद्रतत्र महातरी महा- नावा । पुन किंभूता । मदन एव दावो दावाग्निस्तन मेघस्यावली श्रेणि। पुन किभूता । पठानि चचलानि यानि अक्षाणि इद्रियाण्येव मृगा हरिणा- सेषु वागुरा मृगजालपाशवधनरूपा । पुन कीदृशीं । गुरुगरिष्ठश्चतु कपा- परूपएष शैल पर्वतसत्र अशनि वजापुन किंभूता । विगुके सिद्धे पथा- साच बेसरी भश्चतरी तद्भारवाहका । तस्माच्छुभभावनामेन कुर्वतु ८७ विपापी बनने (पुष्ट करवामा) नदी समान, शमता सुनने (खरन रखामा) सजीवनी तुल्य, ससार समुद्ने (पार उता- ८२ सिंदूरप्रकर रवामां) विषे महा नाव समान, कामाग्निने (शांत करवामां) मेघ- समान, चलायमान इंद्रियोरूपी मृगने (वांधवामां) पाश समान, महा कपायरूपी पर्वतने (तोडी पाडवामां) वज्र तुल्य, अने मोक्ष- मानने विपे (भार वहन करवामां) सञ्चरी समान, एवी जे मावना तेनु सेवन करो; अन्य अनुष्ठानोथी शु? (८७) (शिखरिणीवृत्तम्.) घनं दत्तं वित्तं जिनवचनमभ्यस्तमखिलं, क्रियाकांड चंडं रचितमवनौ सुप्तमसकृत् ॥ तपस्तीनं तप्तं चरणमपि चीर्ण चिरतरं, नचेच्चित्ते भावस्तुषवपनवत्सर्वमफलम् ॥ ८८॥ पुनराह ॥ घनमिति ॥ धनं प्रचुरं वित्तं धनं पात्रेभ्यो दत्तं । पुनरखिलं समस्तं जिनवचनं जिनागमरूपं अभ्यस्तं पठितं । पुनश्चंडं भीमं क्रिया- कांडं लोचादि रचितं कृतं । पुनरवनौ भूमौ असकृद्वारंवारं सुप्तं शयनं. कृतं । पुनस्तीनं दुःकरं तपस्तप्तं तप. कृतं । पुनश्चरणं चारित्रं चिरतरं बहुकालं चीण सेवितं पालितं । परं चेद्यदि चित्ते भावो न, शुभभावना नास्ति । तदा धान्यस्य तुषवपनवत् सर्व पूर्वोक्तं विफलं स्यात् ॥ ८ ॥ अत्र मरुदेवीभरतएलाचीपुत्रप्रसन्नचंद्रराजीणां कथाः ॥ सिंदूरप्रकरा- स्यस्य, व्याख्यायां हर्षकीर्तिभिः ॥ सूरिभिर्विहितायां तु, भावना- प्रकमोऽजनि ॥ २० ॥ बहु दान आप्यां, समग्र जिनवचननुं अध्ययन करयुं, भयंकर क्रियाकांड रच्यो, वारंवार भूमि विपे शयन करयु, तीव्र तपश्चर्या करी, चिरकाल पर्यंत चारित्र पण पाल्युं, परंतु जो चित्तने विषे शुभभाव नथी, तो ए सर्व फोतरांखांडवानी पेठे निष्फल छे. (८८) हवे वैराग्य कहे छे.

मूल, टीका अने भापातर महित ८३ (हरिणीवृत्तम् ) यदशुभरजापाथो दृप्तेंद्रियद्विरदाकुश, कुशलकुसुमोद्यान माद्यन्मनःकपिशृखला ॥ विरतिरमणीलीलावेश्म स्मरज्वरभेषज, शिवपथरथस्तद्वेराग्य विमृश्य भवाऽभयः ॥ ८९ ॥ अथ वेराग्यमाह ॥ यदशुभेति । भो मुने! तद्वैराग्य विमृश्य चिंतयि- त्वाऽभय ससाररहितो भव । तत्कि । यत् वैराग्य अशुभ पापमेन रजो- धूलिनन पायो जल तदुपशामकत्वात् । पुनदृप्तानि इद्रियाण्येन द्विरदा गजालेपा अनुशमिनाकुश वश्यकर । पुन किभूत । कुशलमेव कुसु- मानि तेपा उद्यान पुप्पाराम । पुनर्यत् वैराग्य माद्यन्मदोन्मत्तो यो मन - कपिनिरस्तस्स शृसला निगडरधन | पुनर्यत् विरतिरमणीलीलावेश्म देशविरतिमपिरतिरेव स्त्रीः तस्या क्रीडागृह । पुर्यत् सरण्व प्रस्त- म्योपध कामज्वरोषध । पुनर्यत् शिवपथरथ मोक्षमागे रथसमान । तद्वे- राग्य विमृश्य विचार्य अभय समारभयरहितो भर भामर इति पाठे भारदितो भर ॥ ८९ ॥ पापरूपी रजने (शमावी देवामा)जर समान, उन्मत्त इद्रियो- पीदतीने (वा परयामा) युरा समान, कुशलतारूपी पुप्पने (जम मापदामा) उधान समान, मयुर चित्तरूपी वानरने या- भवानी साकल ममान, पिटतीरूपी रमणीना (मेलवामा) फ्रोडा. सानुल्य, कामदवरूपी तापने (नाश करयामा) औषध समान, भर माझमागने विपे (येमयामा) रथ तुल्प, एवो जे पराग्य, तेने शिवाने समारना भय रहित धामी (८९) ८४ सिंदूरप्रकर (वसंततिलकावृत्तम् ) चंडानिलस्फुरितमब्दचयं दवाचि- वृक्षव्रज तिमिरमंडलमर्कविबम् ।। वज्रं महीध्रनिवहं नयते यथांतं, वैराग्यमेकमपि कर्म तथा समग्रम् ॥ ९० ॥ पुनराह ॥ चंडानिलेति ॥ यथा चंडानिलस्फुरितं प्रचंडवायुस्फूर्जितं अदचर्य मेघघटां अंतं विनाशं नयते प्रापयति । पुनर्यथा दावाचिर्दावा- निवृक्षसमूहं अंतं प्रापयति । पुनर्यथा अर्कविंबं सूर्यविवं तिमिरमंडलं अंध- कारसमूहं अंतं नयते । पुनर्यथा वजं इंद्रायुधं महीध्रनिवहं पर्वतसमूहं अंतं विनाशं नयते प्रापयति । तथा एकमपि वैराग्यमेव समग्रं कर्म अंतं नयते ॥ जेवी रीते प्रचंड वायुठे चालवू मेघना समूहनो नाश करे छे; दावाग्नि वृक्षोना समूहनो अंत लावे छे; सूर्यबिंब अंधकारना समू- हने दूर करे छ; अने वज्र पर्वतोना समूहने चूर्ण करे छे; तेवी रीते एक एवो पण वैराग्य समग्र कर्मने नाश करे छे. (९०) (शिखरिणीवृत्तम् ) नमस्या देवानां चरणवरिवस्या शुभगुरो- स्तपस्या निःसीमश्रमपदमुपास्या गुणवताम् ।। निषद्याऽरण्ये स्यात् करणदमविद्या च शिवदा, विरागः क्रूरागाक्षपणनिपुणोंऽतः स्फुरति चेत् ॥९१॥ पुनराह ॥ नमस्येति ॥ चेद्यदि अंतश्चित्ते विरागो वैराग्यमेव स्फुरति वर्तते तदा देवानां नमस्या नमस्करणं शिवदा मोक्षदायिनी मोक्षदायिका स्यात् । पुनः शुभगुरोश्चरणवरिवस्या चरणयोः सेवा तदा शिवदा स्यात्। पुनर्निःसीमश्रमपदमत्यंतश्रमपदं ईदृशी तपस्या तपस्तदैव शिवदा स्यात् ।

. मूल, टीका अने भाषातर सहित पुन गुणवता ज्ञानादिगुणयुक्ताना उपास्या सेनापि तदैव शिवटा स्यात् । पुनररण्ये वने निपद्या स्थितिस्तदैव शिरटा स्यात् । पुन करणदमविद्या इद्रियदमनविधिरपि तदैव शिवद स्यात् । यदि अतर्मध्ये वैराग्य भवति । कथभूतो चिराग राग क्षपणनिपुण क्रूर घोर आगोऽपराधस्तस्य क्षपणे क्षपणकरणे निपुणश्चतुर ॥ ११ ॥ क्रूर एवा अपराधने दूर करवामा निपुण एवो जे वैराग्य, ते जो हदयने विषे खोलतो होय तोज, देवने करेलो नमस्कार, उ- सम गुरूनी चरणसेना, अत्यत श्रमनु स्थानक एवी तपश्चर्या, गु- गवान् जनोनी सेवा, अटवीने विपे वास, अने इद्रियोने दमवानी विद्या पटलावाना मोक्षदायी थाय छे (९१) हवे विरक्तना गुणो कहे छ (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् ) भोगान् कृष्णभुजगभोगविषमान राज्य रजासन्निभ, बधून्बधनिबधनानि विषयग्रामं विपानोपमम् ॥ भूति भूतिसहोदरा तृणमिव स्त्रैण विदित्वा त्यजन्, तेष्वासक्तिमनाविलो विलभते मुक्ति विरक्तः पुमान् ९० विरक्तगुणानाह || भोगानिति ॥ विरक्तो वैराग्ययुक्त पुमान् मुक्ति विलमते सिद्धि प्रामोति । किं कृत्वा भोगान् गदादीन् कृष्णश्चासौ भुजग सर्पम्नस्स भोग शरीर तद्वत् विपमान् भीमान् विदित्या ज्ञात्वा तेषु आसकिं अत्यभिटाप त्यजन् । पुन राज्य आधिपत्य रज सन्निभ धूलिसदृश मला त्यनन् । पुनरंधून वजनान् कर्मवधस्य निनधनानि कार- णानि मत्वा । पुनर्षिपयमाम विपयसमूह विपानोपम विपमिश्रितान्नसम मत्वा । पुन ति ऋद्धि भूतिमहोदरा भलभगिनी रक्षासही मत्वा । पुन प्रेण वीणा ममूह तृणमिव तृणसदृश विदित्वा तेपु आमकि अत्यऽभि ८६ सिंदूरप्रकर लापं त्यजन् । कथंभूतो विरक्तःपुमान् । अनाविलः रागद्वेषाद्यनाकुलः ॥ ॥ ९२ ॥ सिंदूरप्रकराख्यस्य, व्याख्यायां हर्पकीर्तिभिः ॥ सूरिभिर्विहि- तायां तु, वैराग्यप्रकमोऽजनि ॥ २१ ॥ भोगोने कृष्ण सपना देहनी पेठे विषम जाणीने, राज्यने रज समान गणीने; बंधुओने बंधनना कारणरूप समजीने, विपयना समूहने विषयुक्त अन्न समान लेखीने, ऋद्धिने भस्म तुल्य जा. णीने, अने स्त्रीसमूहने तृणनी पेठे अवगणीने, ते सर्वने विषे आ- सक्ति त्यजी दई, निर्मल अंत:करणवालो विरक्त पुरुष मोक्ष संपा- दन करे छे. (९२) हवे सामान्य उपदेश कहे छे. (उपजातिवृत्तम् ) जिनेंद्रपूजा गुरुपर्युपास्तिः, सत्त्वानुकंपा शुभपात्रदानम् ॥ गुणानुरागः श्रुतिरागमस्य, नृजन्मवृक्षस्य फलान्यमूनि ॥१३॥ अथ सामान्योपदेशमाह ॥ जिनेंद्रेति ॥ नृजन्मवृक्षस्य मनुष्यजन्मतरो- रमूनि फलानि । एतैः कृत्वा मनुष्यजन्म सफलं भवति । अमूनि कानि? प्रथमं तावजिनेंद्रपूजा श्रीवीतरागदेवस्य पूजा कार्या । पुनर्गुरूणां पर्यु- पास्तिः सेवा । पुनः सत्त्वानां जीवानां अनुकंपा दया कार्या । पुनः शु- भपात्रे दानं । पुनर्गुणेषु अनुरागः गुणग्रहणं कार्य । पुनरागमस्य सिद्धांत- स्य श्रुतिः श्रवणं कार्य । एभिः कृत्वा मनुष्यजन्म सफलं स्यात् ॥९३ ॥ जिनेश्वरनी पूजा, गुरूनी सेवा; प्राणी उपर दया, सुपात्रदान, गुणी उपर प्रीति, ' अने शास्त्रश्रवण, ए छ वानां मनुष्यजन्मरूप वृक्षनां फल छे. (९३) ८७ मूल, टीका भने भाषातर सहित (शिखरिणीवृत्तम्) त्रिसध्य देवार्चा विरचय चय प्रापय यशः, त्रिय. पात्रे वाप जनय नयमार्ग नय मन ॥ स्मरक्रोधाद्यारीन् दलय कलय प्राणिषु दयां, जिनोक्त सिद्धात शृणु वृणु जवान्मुक्तिकमलाम् ९४ निसध्यमिति ॥ त्रिसध्य त्रिकाल प्रभाते मध्यान्हे साय च देवार्चा श्रीवीतरागपूजा विरचय कुरु । पुनर्यश कीति चय वृद्धि प्रापय । श्रि- यो लक्ष्म्या पात्रे सुपात्रे वाप जनय वपन कुरु । पुनर्मनश्चित्त नयमार्ग न्यायमार्ग प्रति नय । पुन स्मरक्रोधाद्यारीन् कामक्रोधमानमाया लोभाद्यान् शत्रून् दलय खडय । पुन प्राणिपु जीवेषु दया कलय कुरु । पुनर्जिनोक्त भर्हलपणीत सिद्धात सूत्र शृणु । एतानि कृत्वा जवात् वेगात् मुक्तिकमला शिवश्रिय वृणु वरय ॥ ९४ ॥ प्रणे सध्या समये जिनपूजा करो, कीर्ति वधारो, लक्ष्मीने सुपा त्रने विपे वायो, मनने न्यायमार्गे दोरो, क्रोध, काम आदि शत्रुओनो नाश करो, प्राणीमात्रने विषे या करो, अने जिनेश्वर प्रणीत शिद्धा- तोनु श्रवण करो; अने (ए सर्ववाना करीने) शीन मोक्ष स्त्रीने वरो (शार्दूलविक्रीडितवृत्तम्) कृत्वाऽहत्पदपूजन यतिजन नत्वा विदित्वाऽऽगम, हित्या सगम धर्मकर्मठधिया पात्रेषु दत्ता धनम् ॥ गत्वा पद्धतिमुत्तमकमजुषा जित्वाऽतरारित्रज, स्मृत्वा पचनमस्क्रिया कुरु करकोडस्थमिष्ट सुखम्॥१५॥ कृत्याऽईदिति ॥ भो श्राद्ध! एतानि कृत्वा इष्ट वाछितसुस कर- कोडम्य हस्तोत्सगगत कुर करोत्सगप्राप्य कुरु । कि कृत्वा अई-

८८
सिंदूरप्रकर
त्पदपूजनं वीतरागचरणपूजां कृत्वा । पुनर्यतिजनं साधुजनं नत्वा । पुन-
रागमं सिद्धांतं विदित्वा ज्ञात्वा श्रुत्वा । पुनः अधर्मकर्मठधियां पापासक्तवु-
द्धीनां संग संसर्ग हित्वा त्यक्त्वा परित्यज्यापुनः पात्रेषु निजं धनं वित्तं दत्वा।
पुनः उत्तमक्रमजुषां उत्तममार्गसेविनां पद्धतिं मार्ग प्रति गत्वा अनुश्रित्य ।
पुनरंतरारित्रजं अंतरंगारिपडर्ग आभ्यंतरं वैरिसमूह जित्वा । पुनः पंच
नमस्क्रियां नमस्कारमंत्रं स्मृत्वा ध्यात्वा इष्टं सुखं करोत्संगप्राप्यं कुरु ॥
अर्हत् भगवानना चरणनी पूजा करीने, यतिजनोने नमस्कार
करीने, शास्त्रज्ञान संपादन करीने, पापने विपे आसक्त बुद्धिवाला
मनुष्योनो संग त्यजीने, सुपात्रे दान दईने, उत्तम मार्गे चालनार
जनोनी रीतिए चालीने, छ अभ्यंतर शत्रुओने जीतीने अने पंच-
परमेष्टी नमस्कारने स्मरण करीने, वांछित सुखने संपादन करो.
(हरिणीवृत्तम्)
प्रसरति यथा कीतिदिक्षु क्षपाकरसोदरा-
ऽभ्युदयजननी याति स्फातिं यथा गुणसंततिः॥
कलयति यथा वृद्धि धर्मः कुकर्महतिक्षमः,
कुशलसुलभे न्याये कार्य तथा पथि वर्तनम् ।।९६॥
प्रसरतीति || न्याय्ये न्यायोपपन्ने पथि मार्गे तथा प्रवर्तनं कार्य तथा
प्रवृत्तिः कार्या । यथा दिक्षु चतुर्पु दिक्षु क्षपाकरसोदरा चंद्रकिरणवदुज्ज्व-
ला कीर्तिः स्फुरति विस्तरति । पुनर्यथा अभ्युदयजननी उदयकारका
गुणसंततिर्गुणश्रेणिः स्फातिं याति विस्तारं ब्रजति । पुनर्यथा कुकर्महतो
पापहनने क्षमः समर्थों धर्मों वृद्धि कलयति वृद्धि प्राप्नोति । तथा
न्याये पथि न्यायमार्गे प्रवर्तनं कार्य । कथंभूते न्याये पथि । कुशलैश्चतुर-
पुरुपैः सुलभः सुप्रापः सुखेन लभ्यस्तस्मिन् ॥ ९६ ॥

मूल, टीका अने भाषातर सहित जेवी रीते चद्र समान उज्वल कीति दिशाओने विषे प्रसरे, अभ्युदय करनारो गुण समूह विस्तार पामे अने बुकर्मने हणवाने समर्थ एवो धर्म वृद्धि पामे, तेवी रीते, चतुर पुरपोने सुलम एवा न्यायमार्गने विपे वर्तन करखु (९६) (शिसरिणीवृत्तम् ) करे शाध्यस्त्यागः शिरसिगुरुपादमणमनं, मुखे सत्या वाणी श्रुतमधिगतं च श्रवणयोः॥ हृदि स्वच्छा वृत्तिचिजयि भुजयो पौरुपमहो, विनाप्यैश्वर्यण प्रकृतिमहता मडनमिदम् ।। ९७॥ करइति ।। अहो आश्चर्ये प्रकृतिमहतास्वभावेनोत्तमाना पुसा ऐश्वर्येण साम्राज्येन विनाऽपि इद मडन अलि । इदमिति किं ? करे हस्ते त्यागो दान लाग्य मडन न ककणादि । पुन शिरसि गुरूणा पादयोश्चरणायो प्रणमन नमस्कारकरण मडन न मुकुटतिलकादीनि । मुखे सत्या पाण्येव महन न तावूलादि । श्रवणयो कर्णयो अधिगत पठित श्रुत शास्त्रमेन मढन 7 युडलादि । हदि हृदये खच्छा निर्मला वृतियापारण्य मडन न हारमालादि ।भुजयो होर्षिजयि जयनशील पौरुष पराक्रमो धर्मविपये यदल तदेव महन न केयूरादि । महता पुमा धन निनापि दयेन मडन ।। हाथने विपे प्रशस्य एबु जे दान, शीरने विपे गुरुना चरणने प्रणाम, मुखने विपे सत्य याणी, पानने विपे सपादन परेलु श्रुत- भाना दयने विषे निर्मल वृत्ति अने मुजाने विष विजयवान पी- कर (पुरुषार्थ), मा मर्य, ऐश्वर्य पिनाना एरा छना पण स्वमाये करीने उत्तम एवा जनोना भूपण है (९७) भयारण्य मुक्त्वा यदि जिगमिपुर्मुक्तिनगरी, तदानी मा कापीविषयविपवृक्षेषु सतिम् ।।

?
९०
सिंदूरप्रकर
यतच्छायाप्येपां प्रथयति महामोहमचिरा-
दयं जंतुर्यस्मात्पदमपि न गंतुं प्रभवति ॥ ९८ ॥
भवारण्यमिति || भो श्राद्ध! भवारण्यं संसाररूपां अटवीं मुक्त्वा
त्यक्त्वा यदि मुक्तिनगरी सिद्धिपुरीं प्रति जिगमिपसि गंतुकामोऽसि त-
दानी विषया एव विपवृक्षास्तेषां वसति निवासं मा कापीः मा कृथाः ।
कुतः १ यतो यस्मात् कारणात् एपां विपयविपवृक्षाणां छायाऽपि महामोहं
महदज्ञानं प्रथयति विस्तारयति । अन्येषामपि विषवृक्षाणां छाया महामोहं
महती मूर्छा जनयति । यस्मान्महामोहादयं जंतुः प्राणी अचिराद्वेगात्
पदमपि गंतुं एकं पादमपि चलितुं न शक्नोति । किंतु ? स्थावरत्वं प्रामोति ॥
॥ ९८ ॥ सिंदूरप्रकरग्रंथव्याख्यायां हर्षकीर्तिभिः ॥ सूरिभिर्विहितायां
तु, सामान्यप्रकमोऽजनि ॥ २२ ॥
जो संसाररूपी अटवीने त्यजीने मुक्तिरूपी नगरीए जवानी.
इच्छा होय, तो विपयरूपी विपवृक्षोने विषे वास करो नहीं; कारण
के, ए वृक्षोनी छाया पण एवा महा मोहांधकारने विस्तारे छे के,
तेमाथी प्राणी एक पगलं मात्र पण चालवाने समर्थ थतो नथी.(९८)
(उपजातिवृत्तम् )
सोमप्रभाचार्यमभाचयन्न, पुंसां तमाकमपाकरोति ॥
तदप्यमुष्मिन्नुपदेशलेशे, निशम्यमानेऽनिशमेति नाशम् ९९
अथ समर्थयति ॥ सोमप्रभेति ॥ सोमप्रभा चंद्रकांतिश्च पुनः अर्य-
मभा सूर्यप्रभाऽपि पुंसां यत्तमः पंकं अंधकारकर्दमं न अपाकरोति न
दूरीकरोति । तदपि तादृशमपि तमःपंकं अज्ञानपापं अमुप्मिन् सिंदूर
प्रकराख्ये उपदेशलेशे निशम्यमाने श्रूयमाणे सति अनिशं निरंतरं नाशं
एति क्षयं याति । एतत् श्रवणात्तत्तमः पापं च याति । अत्र सोमप्रभा-
चार्य इति ग्रंथकृता स्वनामापि सूचितम् ॥ ९९ ॥

मूल, टीका अने भाषातर सहित माणसोना जे अधकाररूपी कचराने, चगनी काति-के-सूर्यनी काति नारा करी शकतीनथी, पण ते अधकारूपी कचरो (अज्ञानामते, पाप), आ अल्प उपदेश निरतर श्रवण करवाचा नाश पामे छे (१९) हवे ग्रथनी प्रशस्ति करे (मालिनीवृत्तम् ) अभजदजितदेवाचार्यपट्टोदयाद्रि- धुमणिविजयसिहाचार्यपादारविदे ।। मधुकरसमता यस्तेन सोमप्रभेण, व्यरचि मुनिपराज्ञा सूक्तमुक्तावलीयम् ॥१०॥ अथ प्रशस्तिमाह ॥ अमजदजितदेवेति ॥ तेन सोमप्रभेण मुनिपराज्ञा मुनिपा मुनिश्रेष्ठास्तेपा राजा सूरीश्वरस्तेन मुनिपराज्ञा सूरीश्वरेण इय सू- तमुक्तावलि सूक्तान्येव सुभूपितान्येन शोभनप्रस्तावकाव्यान्येन मुक्ता मौक्तिकानि मुक्ताफलानि तेपामावलि श्रेणि व्यरचि विरचिता। तेन केन । य सोमप्रभ अजितदेवनामाचार्यस्य पट्टएव उदयाद्रिरुदयाचल तत्र झुमणि सूर्यसमानोविजयसिंहाचार्यस्तस्य पादारविंदे चरणकमले मधुकरसमता भ्रमरतुल्यता अभजत् प्राप । अर्थात् पूर्वमजितदेवाचार्य- स्तत्पट्टे विजयसिंहाचार्यतत्पट्टे सोमप्रभाचार्यस्तेनेय सिंदूरप्रकरनामा सूक्तमुक्तारली व्यरचि कृता ॥ १०॥ इति प्रशस्ति ।। इति श्रीसिंदूरप्रकराख्यग्रथस्य हर्पकीर्तिसूरिविरचिता व्याख्या समाप्ता अजितदेव नामना आचार्यना पट्टरूप उदयाचलने विपे सूर्य स- मान एवा जे विजयसिंह आचार्य, तेमना चरणकमलने विपे भ्रमर- तुल्य एवा सोमप्रमनामे मुनिराजे आ मुमापित काव्यरूपी मुका- फलनी पति (सूक्तमुक्तावली) रची (१००० इति श्रीसिंदूरप्रकरनथ मूल, टीका अने भाषातर सहित समाप्तम् ॥

जाहेरखवर. किं.रु. ३. १. .... •/- नीचेनां पुस्तको वेचवा माटे तैयार छे. श्राद्धविधिवृत्ति भाषांतर. सुलसाचरित्र. मूल अने भापांतर. संबोधशित्तरी. मूल अने भाषांतर. सिंदूरप्रकर मूल, टीका अने भाषांतर. ભરતેશ્વર બાહુબનિવૃત્તિ ભાષાંતર (મોટી મહેટી (૨૦) કથાઓ ३. २॥ સમકિતમુદી ભાષાંતર (અહંદાસ શેઠની આઠ સ્ત્રી- गानी माथामा)... ३. on ભક્તામર સ્તોત્ર મૂળ અને ભાષાંતર કલ્યાણમંદિર સ્તોત્ર મૂળ અને ભાષાંતર પ્રશ્નોત્તરરમાળા મૂળ અને ભાષાંતર शीलोपदेशमाला मूल, शब्दार्थ, विशेषार्थ. अने कथाओ सहित. (छपाय छे) धन्यकुमारचरित्र भाषांतर. चउसरणपयन्ना सूत्र. मूल टीका अने वालाववोध सहित. कर्पूरप्रकर मूल काव्य, टीका अने भाषांतर सहित. आ शिवाय अनेक जातनां पुस्तको अमारे त्यांथी व्याजवी किम्मते मलशे. लि. जैन विद्याशाला. ३. )- ३..)-11 ...

No text on this page.

Shri Sindur Prakar Mool Tika Bhasantar Sahit

Author
Som Prabhacharya
Title
Shri Sindur Prakar Mool Tika Bhasantar Sahit
File name
Shri Sindur Prakar Mool Tika Bhasantar Sahit
Text
OCR done
Citation
1898
Published
2011/02
Publisher
Churu, Kodamal Poonam Sethiya Momasar Rajasthan
Language
Sanskrit
Pages
96
Library
Shri Jain Swetamber Khartargacch Sangh, Jaipur
Classification
Devotional
DLI number
549821
Barcode
99999990030670.00
Scanning centre
Banasthali University
Digital publisher
Digital Library Of India
VMLT id
dLmg5kYJe7Q
Download PDF

Shri Sindur Prakar Mool Tika Bhasantar Sahit