·गुरुदेव
रामचन्द्र दत्तात्रेय रानडे
निर्याणम्
दि.३-७-१८८६

·धीमद्गुरु भाउसाहेय उमदीकर महाराजानां समाधिः
उमदीकर महाराजानां सरियाः
For
श्री अम्वू महाराजाः
डॉ. रामभाऊ रानडे

·श्रीसद्गुरु भाऊसाहेब उमदीकर महाराजाः
श्रीपरणयोरप्रितम्
पस्पाभूत् एरपा पूर्ण गुनदेयकयामृतम् ।
सम्म घीउमदीशाय भरपाई तत्समर्पये॥
वा. ज्य, भारे

·लघुप्रशस्तिः मयेतत् पटित म पायनं गरितं शुभम् । लिसिमाउगयेण भक्तयेष्ठेन धीमता ॥१॥ देयवाण्यां एनस्तन प्रयन्नो लेपनम्यया। तद लेगकाया धन्यपादान् समर्पये ॥२॥ गुरुदेपाण्यानमेतद् वैशिष्ट्येन पिगजरे। मानयिमानयोजीतो पम्मिन् मधुरमरगमः ॥३॥ आयामयिया विधानामिति माह जगद्गाः। यिमतियोगे गीतासु मगयान जुन प्रति ॥ ४|| तम्याः ममुग्यलं कसं गुरुदेवेन सितम्। अन्धेपुमंदापम्य नियमेन मुख्यतः ॥५॥ न परिणयं का मापकम्पोरकम् । प्रग्यानेनु प्राय गुरदंपग्य पर्गमम् ॥1॥ नं यनुगमीणानं मापायामदानम् । निमिमाधपटमा पुनः पुनः॥७॥ समारपुर मा. श्री. अणे ता."

·स्वगतम् इदं 'श्रीगुरुदेवकथामृतम् ' गुरुदेव रामचन्द्र दत्तात्रेय रानडे. महात्मनां देववाण्या लिखितं पद्यात्मकं लघु चरितम् । तदध पाठकेभ्यो दातुं महान् आनन्दः संजातो मे मनसि । गुरुदेवरानडेमहाभागाः अर्वाचीनानामात्मदर्शिनामेके वरिष्ठाः शाग्दे परे च निष्णातास्तत्त्वचिदा घरा इति सर्वेषां ज्ञातमेव । तत्रभवतां चरितं महाराष्ट्रीकलडहिन्दीमभृतिदेश्यभापासु तथा- ग्लभापायामपि लिखितं भवति । देवघाण्यामपि तत्रमहोदयानां परितं न फेयलं समुचितं किरवश्यमेवेति मत्वा तदर्थ ममायं नघ्रः प्रयत्नः। कतांशेन सः सफलीभूत इत्येतनिर्णये पाठवा पव प्रमाणम् । अस्य परितस्य हस्तलिखितं परमपूज्यैलोकनायकैर्माधव श्रीहरि तथा यापूजी अणेमहोदयैर्यहुकृपया पठित्वा सप्तश्लोकात्मिका लधु- प्रशस्तिः घर्पचतुष्टयात् प्रागेव जमशेटपुरात् महां प्रेपितासीत् । स्वाध्यक्ष्येऽस्य चरितस्य प्रकाशनं भवतु इति तत्रभवतां मनीपा. सीत् । किंतु मम दुर्भाग्येन सा न सफलीभूता । अनपेक्षितमेव तेषां शोचनीय निधनं जातम् । अधुना श्रद्धाअलिरूपेण तत्रभवतां धरणेभ्यः मम धन्यवादान् अर्पयितुं यहुदुःखदः समय उपस्थितः। तत्रभयतां पुण्यात्मनां लघुप्रशस्तिराशीर्वादात्मिकैवेति विचिन्त्य नतमस्तकोऽस्मि । इदै चरितं पठित्वा मम मातुलात्मजैविद्वर्यः प्राध्यापकैः न. ग. दामलेमदाभागैर्यद् रहस्योगादि प्रास्ताविकं लिखितं तेनाह- मतीय धन्योऽस्मि । तथा पमधीकारखानीसरस्य चरितस्य लेखने पत् प्रोत्साहन दत्तं तथा मार्गदर्शनं च एतं तेनाप्यहमतीयोपरतोऽ. स्मिातथैय मम भ्रातुल्यैः शंकरराय आगाशेमहोदयैरात्मीयभावेन पदामूलायंसाहाय्य एतं तेनाप्यहं प्रभूतमुपस्तोऽस्मि । जम्बुखिण्डी. निपासिभित्तात्यासाहेपजोशीमहाशयैरपि हस्तलिखितं सावधानं ·सायं पठित्वा बहुविधं साहाय्यं कृतमित्येवं तेभ्योऽपि मम धन्यवादानपये । तिलकविद्यापीठस्य मुद्रणालयस्याधिकारिभिर्मम सन्मित्रैः पटवर्धनमहाशयैरप्यस्य चरितस्य मुद्रणं शीघ्रं तथा समीचीन कृतमित्येवं हृत्पूर्वक तेभ्योऽपि मम धन्यवादान समर्पये। जम्घुरिरण्यां संस्थितस्य धीगुरुदेव रानडे परमार्थमन्दिरस्य प्रमुखैत्तसंस्थाद्वारा अस्य चरितस्य प्रकाशनकृतेऽनुमतिर्दत्तेत्य- र्थमपि तेषामहमतीयोपरतोऽस्मि । अस्मिन चरिते ये के च भाषाप्रमादा वान्ये दोषाः पाठकानां दृष्टिपथमायान्ति ते लेखकस्याज्ञानादनवधानाद्वा संजाताति मत्वा तैस्ते कृपया क्षन्तव्यास्तथा चायं मे नम्रःप्रयत्नः तैरुदारममसोत्ते- जितन्य इति मे हत्पूर्वकाभ्यर्थना । पाठकानां कृपेच्छुः अक्षय्यतृतीया शके १८८३. दिनांक २७ एप्रिल, १९७१. मातृच्छाया, जम्बुखिण्डी. वामनशर्मा ।

·FOREWORD I am glad to write this Foré word, because it gives me an opportunity to pay my humble tribute to the memory of my revered uncle, Gurudev Kanade, and also to congratulate the author on his fine performance. With the completion of the work of wnting efragorean 18an, though at times it was interrupted by unforeseen difficulties, the long cherished desire of Shri W.T. Apte bas been fulfilled. It has all along been a labour of love and devotion, which I rejoice to find, has blossom-d into a beautiful poem in Sanskrit This poem, written in a simple and elegant style, gives a faithful account of important features of the life and teaching of his revered Master, Gurudev Ranade, and of his spiritual ancestry. The poem is dedicated to the great saint of Umadi, who had initiated him into spiritual life It is being published on behalf of गुरुदेव रानडे परमार्थ मंदिर, Jamkhandi, Dist Bijapur As Shri Apte had to condense his material into about 900 verses, he could select only a few events in Gurudev Ranade's external life and a few essential elements of his spintual philosophy. The selection has been judiciously made by the author and his description will be read with great interest and benefit. It may not be possible to shut one's eyes to the buman element in the life of a God-man, but it is necessary to look at it in proper perspective and try to understand it in a humble spirit. In religion, the essential and the adventitious elements are cften mixed up and what lies at the centre and what moves on the periphery are often confused It, therefore, becomes necessty to discriminate between them and to recognise the intrinsic worth of the former without impatiently discarding the latter as worthless. In -- ·the integral view of religion, the personal and the institutional, the contemplative and the activistic aspects are reconciled and justice is done to the claims of intuition and reason. It is desirable to keep this in mind while writing about what the saints teach by precept and example. The names Rambhau, Professor R. D. Rapade and Gurudev Ranade are indicative of the important stages in his progressive spiritual life of three score and ten. Their significance may be understood with reference to such terms as faith, knowledge and experience. By faith is meant religious faith, by knowledge, philosophical know wledge and by experience, mystical experience. The initial provisional faith is subjected to rational aiticism and justified in its essence by philosophical knowledge; and along with knowledge it is finally transformed into mystical experience, which is self-Juminous, ineffable and joyful. Born with a golden rosary of faith, as it were, in his hand, Rambhau had the gcod fortune of receiving benedtction from the saint of Umadi in 1901 when he was only fifteen. That was an auspicious occasion which marked his 'second birth'. For him life was not a bed of roses Off and on he bad to suffer from the blows of misfortune. But fortified by faith, be could meet many hardships and calamities, physical, domestic, etc, without being seriously disturbed. In the process of meeting them aver a period of years, bis faith grew in intensity and became more and more radiant and re-assuring His faith was not an echo of some one else's faith but his own, discriminating and dynamic. It was informed and supported by his close and critical study of philosophical thought, Indian and Western. The study was carried on for several years by him as Professor R. D. Ranade, while engaged in teaching philosophy, especially ·in the Fergusson College, Poona, and Allahabad University for more than twenty-five years According to Professor Ranade, philosophy is not only a way of thought but also a way of life. It studies life as a whole, not as divided into water-tight compartments. Its approach is synthetical and valuational ratber than analytical and descriptive. His philosophy is a philosophy of spirit. It is centred in God. Philosophical knowledge serves the interest of spiritual life by strengthening the sense of moral obligation and urging the importance of cultivating virtues and weeding out vices, virtues like self-control, charity and compassion and vices like lust, anger and greed, for example. For leading a well-disciplined moral life, it is necessary to imbibe the spirit of detachment, which, it is well to remember, must be enlightened by discrimination and linked up with attachment or devotion to God. Faith, knowledge and morality, though, distinguishable, are not to be treated as quite disparate or discontinuous. They are inter-related, they may even over-lap. They together constitute an excellent preparation for spiritual life. With their help an aspirant may be able to take to the right path, to reach the outskirts of the temple of God and even to touch its threshold. But for crossing the threshold and entering the temple something else is required and that is spiritual Sadhana, which as Professor Ranade urges, is devout meditation on the Name of God, as imparted by a God-realised Teacher, In order to avert the possibility of being pushed back and to facilitate the movement forward to the inmost sanctuary, the aspirant is exported to continue without a break his meditation on the Name of God in silence and solitude, occasionally taking advantage of the company ·(8) of the Sadhakas To ensure rapid progress, he has to carry on his meditation with deeper concentration, increasing de votion and greater alertness and persistence. Prof. Ranade belongs to the great spiritual tradition handed down from the Upanisads and the Bhagawadgita and revived by modern saints and expressed so well by them in Marathi, Hindi and Kannada poetic literature and come alive' in the personality of his Grand-Teacher, the saint of Nimbergi In conformity with that tradition, he explains the nature and importance of moral preparation and the method of meditation, considers the nature of the goal and points out the difficulties and temptations on the way, and also sets forth the characteristics of saints who have reached the goal. He also describes in detail the varieties of religious experience, such as 'unlit light', 'unstruck music, 'necklace of pearls" divine child', 'ambrosial juice', etc.* It may be noted in this connection that what are regarded as spiritual experiences are not always genuine. Some of them are mere' hallucinations or figments of imagination or the results of wishful thinking or due to perversion of sex instinct or to some kind of mental derangement. These are spurious not to be mistaken for authentic experiences, very well attested by the mystics, the world over, Professor Rapade is concerned only with them They are found to be so exhilarating and encouraging by spiritual pilgrims. They are harbingers of the approaching revelation of God However valuable, they are only land-marks and lamp-posts on the way, not the destination That is why the Sadhakas are advised not to stop at them, but *Refer to his " A Constructive Survey of Upanisadıc Philosophy, ". "The Bhagawadgitā as a Philosophy of God- Realisation" and his three other works on "The Pathway to God in Marathi, Hindi and Kannada literature."

·tg move, as it is said, from " Music to Mụsician. Professor Ranade had his ows share in the various forme of authentic mystical experience and he was ever intent on maying forward. Durios the last phase of his life, when as his disciples believed, his faith and knowledge, morality and meditation bad ripened into fruitful mystical experince, when he had attained great spiritual height, when he had a forę;tasta of the ambrosia of immortality, Professor Ranade came te be known as Gurudev Ranade Having settled down in bus Ashrama at Nimbal (Mysore State), with his life centred in God, Gurudev Ranade kept alight the lamp of spiritual culture and helped all who approached him for guidance in their search of God. He left the mortal coil in 1957, bla: ing the trail for the benefit of the seekers of God. - God is so near He is within us He is verily our true Self. Liberation is taken to be the supreme ideal of life, And to attain liberation means to realize God, to realize the Self directly in blissful union with it > Let me conclude with stating the formula I have cvolved for summarising the views on the way and the destination of spintual life 1947, faqata, ATHRT- APTITTA A179* [4797.It is the path of devo tion, the essence of which consists in meditation on tbe Name of God. It is grounded in discriminating knowledge and lays great stress on moral discipline, the ultimate end to be achieved being Self-realization. For reaching the journcy's end what is required by the aspirant abore a!! is 1 ...ARIFI TEATafa gert l........... सो निरसमवस्पानं तदेव शरणम्)

·(10)
the Grace of God His efforts are crowned with success
only when he is blessed by His abounding Grace (देवप्रसाद):
shp?anaraat is written by the author primanly for
his own satisfaction, but he will feel very happy if the
readers will find in it a useful guide on the spiritual path
N. G. Damle
"Suryodaya ". Poona. 4.
10-5-1971.
Based on my foreword to Prof. Ranade's " Philosophical
and Other Essay," and my forth-coming book on “In
Search of God."

·४ अनुक्रमाणका १ अर्पणपत्रिका २ लघुप्रशस्तिः लोकनायक मा. श्री.धने स्वगतम् प्रास्तायिकम् प्राध्यापक न.ग.दामले ५ श्रीगुम्देषकथामृतम् तरङम. विषयः दलोकसंख्या पृष्ठानि प्रथम मडगलाचरणाच्या १२ १-२ द्वितीय. रानडेयंशवर्णनाम्य. ३-८ तृतीय जम्बुग्लिण्डोगस्थानस्य तथा ५४ ९-१४ पुरम्य वृत्तकायनाम्य चतुर्थ गुगपीठपरपरावृत्तकथनास्यः १५-२२ रामचन्द्रम्य जन्मवृत्त तथा पाला. ५४ २३-२८ ध्यपनाम्प. पष्ट रामचन्द्रस्य महाविद्यालयशिक्षणारयः ४९ २९-३४ गप्यम रामचन्द्रस्य अध्यापनकालाम्य ३८ ३५-३९ अष्टम प्राध्यापनकालस्य तथा आप्तजन ८७ ४०-४९ विरहम्य वर्णनाम्यः नवम तनुम्याम्याय हिमगिरीनिवासास्यः ३४ ५०-५४ दाम प्राध्यापकपदत्यागास्य. ५५-५८ एमादा गेयानिवृतरनन्तरं निराळगहवामास्यः ४० प्रयागविद्यारी प्राध्यापनरालास्य: ६४ ६४-७० पोदाः गिधापोटमेवानिवृस्यनन्तरं निवाळ- ७३ वासान्यः मतुरंग अमरामहोत्सवाग्यः ७२ ७९-८६ पमा. महानिर्वाणाम्पः ८७-९३ पता: मंत्रापस्वरूपवर्णनाग्यः ४४ ९४-१८ ६ गुपदेपागत्रिम् टियायः ७

·श्रीगुरुदेवकथामृतम्
प्रथमस्तरङ्गः
मङ्गलाचरणम्
पागीश्वरं विघ्नहरं गजास्यम्
सून शिवस्य प्रणवस्वरूपम् ।
संप्रार्थये मङ्गलमूर्तिमीडयम्
सिय कृतेमे गणराजमादौ ॥१॥
नमः श्रीपण्डरीशाय परब्रह्मस्वरूपिणे ।
धृतविठ्ठलरूपाय भक्तानुग्रहहेतवे ।। २ ॥
आदिनाथमहं पन्दे शिवशक्तिस्यरुपिणम् ।
जगदम्बां महालक्ष्मी वरदां कुलदेवताम् ॥ ३॥
वन्दे योगेश्वरं कृष्णं श्रीराम रघुनन्दनम् ।
त्रिमूर्तिमनिज दत्तमीदवरं स्मर्वगामिनम् ।
युद्ध दयाघनं वन्दे शङ्करं च जगद्गुरुम् ।
गोरक्षं योगिनाथं च काडसिद्धेश्वरप्रभुम् ।। ५॥
॥४॥

·श्रीगुरुदेवकथामृतम् ज्ञानेश्वरी चानुभवामृतं च ग्रन्थावपूर्वाद्भुतौ यो लिलेख । आळंदिप पाण्डरगायतारम् ज्ञानेश्वरं भक्तराजं नमामि ।। ६॥ निवृत्तिनाथं सोपानं मुक्ताबाई च योगिनीम् । नामदेवं तुकाराम चन्द चैकाजनार्दनम् ॥ ७॥ योऽधेतयदासयोधं लिखित्या चेतांसि दास्ये जनानां मृतानि । बायोः सुतस्यावतारं समर्थम् भक्त्या भजेऽहं प्रभु रामदासम् ॥ ८॥ अध्यात्मधर्मयोभूमि धन्दे भारतमातरम् । तथा मे पूज्यपितरौ लक्ष्मीत्र्यंघकसंशकौ ॥ ९॥ नमामि सद्गुरुं सिद्धं निवर्गीशं परात्परम् । उमदीशं भाउययं वन्दे च परम गुरुम् ॥ १० ॥ मत्वैतानारमे धरतुं चरितं पाचनं शुभम् । देयवाणी समानित्य रामचंद्रय सद्गुरोः ॥ ११ ॥ पर दिव्यचरितो रामः क्वचाहं यड्मन्दधीः । रवियिम्यफले हतु कपिनेयोद्यमो मम ॥ १२॥ . . इति वामनविरचित भौगुरदेवकथामृतं मालाचरणं नाम प्रथमस्तरः ।

·द्वितीयस्तरः
अस्ति प्रतीच्यां दिशि भारतस्य
देशोऽपरान्तः सुचिरं प्रसिद्धः ।
ख्यातोऽस्ति यो भार्गवरामभूमिः
लोके तथा कोकणसंशया च ।।१।।
मध्ये स्थितः सह्यगिरेश्च सिन्धोः
यः प्रसृतोऽस्त्युत्तरदक्षिणाभ्याम् ।
यस्यास्ति नानाफलपुष्पवृक्षः
द्यो निसर्गों नयनाभिरामः॥२॥
भूर्यालुकाश्मप्रचुराल्पसस्या
पर्याप्तपर्जन्ययुताऽपि तस्य ।
सत्वेन हीना जनजीविकायाः
भारं न सोढुं समर्था कदापि ।। ३ ।।
अतस्त्यक्त्वा मातृभूमि जनाः कोकणवासिनः ।
स्वजीविकाथै गच्छन्ति देशानन्यांच प्रायशः ॥४॥
.
रत्नागिरिस्तद्विभागो विद्यते प्रथितो महान् ।
आकरो नररत्नानां रत्नाकरसमीपतः ।।५।।
तहशीलो देवगडस्तस्य भागोऽस्ति विश्रुतः।
जमसंडे नाम तस्मिन् कश्चिद् ग्रामो हि पर्तते ॥ ६ ॥
आसीत् कथानायकस्य तत्रस्थं रानडेकुलम् ।
एको नाम्ना हरीपन्तस्तत्युलस्य च पूर्वजः ॥ ७ ॥

·श्रीगुरुदेवकथामृतम् २-८
भदासदाचारयुतः कुटुम्बवत्सलो गृही।
दयाशीलः स संपतः स्वधर्मनिरतः सदा ॥ ८॥
थूयतेऽप्युत्तमोऽसौ पेशवापदधारिणाम् ।
स्वमामे निर्मितं तेन नूतनं राममन्दिरम् ।। ९॥
ज्येष्ठस्तस्य सुतः कृष्णः कर्णाकोकणादगात् ।
पेशवाराजदूतेति नरगुन्दे च सानुरे ॥ १० ॥
सूनुनारायणस्तस्य नारायणसुतो हरिः ।
उपाययो बापुरायोऽपि प्रसिद्धः पुरुषोऽभवत् ।। ११ ।।
नरगुन्दादामदुर्ग नियासाय जगाम सः ।
सत्संस्थानपतेस्तम कुलस्य सचिोऽभवत् ।। १२ ।।
सस्मिन् काले तद्विभागे ग्रामे मुरगोडसंशके।
अस्ति सत्पुरुषश्चैको दीक्षितापश्चिदम्परः ॥ १३ ॥
चरितं तस्यागाध लीला दिव्याः एतास्तु यास्तेन ।
नस्यास्ति शिष्यशाखा प्रसूता कर्णाटके महाराष्ट्रे ।। १४ ।।
सेनानीर्गोखले यापुर्याजीरावो द्वितीयफः ।
सुलतानो टिपुश्चापि मकास्तस्येति मिथुतम् ।। १५ ।।
मंक्षेपण प्रयक्ष्यामि वृत्तान्तं तस्य जन्मनः ।
तय चरितं पुण्यं योधद महगलमदम् ॥ १६ ॥
भासीद्विजापुरे प्रान्ते 'गोटे' नाम्ना हिसेटके।
मरदारस्नुमतिण्डमहो जोशीरयुपामयः ॥ १७ ॥

·५ -- २-२३] द्वितीयस्तरका द्राविडे भुवनरयाते नाम्नापाशचिदम्बरे। क्षेत्रे पवित्रे तेनासीदुनमाचरितं तपः ॥ १८॥ यहुप्रसनस्तपसाहि तस्य चिदम्बरक्षेत्रपतिमहेशः। भवातरत्तत्सुत इत्यवायाम् चिदम्बराख्यो मुरगोडग्रामे ॥ १९ ॥ चिदम्बरेण प्रफटीरताः स्युः घयस्येव वाल्येऽदभुता नेकलीलाः। सर्वत्र तस्य प्रसृता सुकीर्तिः नैके जनास्तस्य शिप्यत्यमापुः ॥२०॥ धुत्वा यशस्तस्य च यापुरायः जगाम मुर्गोडमनुग्रहार्थम् । चिदम्बरोऽपि रूपयोपदेशम् चकार तस्यातुरतामवेक्ष्य ॥२१॥ सच्छिप्य आसीत् स चिदम्बरस्य चके प्रसन्नं निजसेवया तम् । यक्षस्य निर्विघ्नसिध्यै प्रयत्य गोणागरे सद्गुरुणा कृतस्य ।। २२॥ घरं हि तुष्टोऽस्मि ते सेवयाऽहम् उवाच प्रसन्नो गुरुयोपुरायम् । सुतं देहि मे प्रार्ययद् यापुरायः तथास्थित्ययोचामुदा सद्गुरुस्तम् ।।२३।।

·wr. श्रीगुरुदेवकथामृतम् [२-. आशीर्थचो हि महतां कदा न विफलं भवेत् । गृहिणी यापुरावस्य चिदम्यरप्रसादतः ॥२४॥ यथाकालं सुखेनैघ सुतं नारायणाभिधम् । प्रासूत तेन शिष्यस्य गुरुभक्तिईढाऽभवत् ॥२५॥ गते कतिपये काले केनापि कारणेन हि । रुष्टोऽभवत् वापुरावे रामदुर्गप्रजाधिपः ॥२६॥ अतस्त्यक्त्वा रामदुर्ग ब्रह्मावर्तपुरं ययौ। सफुटुम्बो यापुपयो याजीरावं द्वितीयकम् ॥२७॥ याजीरावस्य सेवायां यदासीत्तत्र वै स्थितः । नारायणविवाहोऽभूत् याजीरावकृपाथयात् ॥ २८ ॥ कालान्तरेण कतिचित् वापुरावः पुनर्ययौ । ब्रह्मायाद्रामदुर्ग कान्तासुतसमन्धितः ।। २९ ।। ततः पश्चात्तु निर्याणं चिदम्बरगुरोरभूत् । तदाहि वापुरावेण स्वधनेन प्रयत्नतः ॥ ३०॥ मुरगोडे निजगुरोनिर्मित स्मृतिमन्दिरम् । तत्रस्थिते शिलालेखे तथोल्लेखस्तु विद्यते ॥ ३१ ॥ पितुः पितामहस्येदं पुण्यकार्यमनुस्मरन् । चिदम्बरोत्सवार्थे हि प्रतिवर्षमविस्मरन् । ३२ ।। आजीवितं रामभाऊत्या कर्तव्यमात्मनः। मुरगोड़े यथाशक्यं माहिणोदक्षिणाधनम् ।। ३३ ।।

·८ [२-४४ श्रीगुरुदेवकथामृतम् उदीरितं रानडेयंशवृत्तम् । सुविस्तृतं दर्शयितुं मयास्ति । न्न शुचीना फुले धर्मिणां च । जातः कथानायको रामचन्द्रः॥४४॥ इति दामनविरचिते श्रीगुरुदेवकथामृते रानडेयंशवर्णनं नाम द्वितीयस्तरमः ।

·तृतीयस्तरङ्गः अस्ति कर्णाटको देशः ख्यातो दक्षिणभारते । इतिहासपुराणेपु तथा काव्येषु वर्णितः॥१॥ तस्योत्तरविभागेऽरित सुप्रसिद्ध विजापुरम् । यत्र त्यानि कुर्वन्ति जनान् विस्मयपूरितान् ॥२॥ तस्य दक्षिणतो दूरं योजनानां चतुर्दशम् । जम्बुखिण्डीपुरं रम्य निकटं वर्तते गिरेः ॥३॥ उपत्यकायां रम्यायां त्रिभुजैः परिवेष्टितम् । गिरेमलयसंहस्य पूर्वपश्चिमदक्षिणैः ॥ ४॥ उफ्तं खिण्डीति भापायां जम्यूपादपराजिभिः । व्याप्तं समन्ततस्तस्माद् जम्बुखिण्डीत्युदीरितम् ॥ ५॥ इदं वर्षसहस्त्रात् प्राक् पुरमस्ति सुविधुतम् । महात्मनां च वीराणां धर्मशानां च भूरिति ॥ ६ काडसिद्धेश्वरामीरसदानन्दादिसाधयः । पुरा पुरेऽस्मिन् संजाताः प्रधिता आत्मदर्शिनः ॥७॥ जम्बुखिण्ड्यास्तु निर्देशः शिलालेखेषु विद्यते। कविरत्नस्य 'रनस्य' प्रन्थे ताम्रपटेप्वपि ।। ८॥ अस्ति कृतो जम्मुखिण्याः सदानन्देन साधुना । स्वमन्ये गौरवोल्लेखो' जन्मखण्डी' पदेन वै ।।९।।

·श्रीगुरुदेवकथामृतम् [३-१० पुरासीदव भूदुर्गो दुर्भेद्यो गिरिणावृतः । यस्यावठोपा दृश्यन्ते विकीर्णा आसमन्ततः ।। १०॥ ग्रामदेवो जम्युखिण्ड्या जम्बूकेश्वर उच्यते । प्राचीनं विद्यतेऽद्यात्र जम्यूकेश्वरमन्दिरम् ।। ११ ॥ पुरातनानि चान्यानि नूतनानि यहन्यपि । देवालयानि वर्तन्ते साधूनां च समाधयः ॥ १२ ॥ महाबलेश्वरोत्पन्ना तटिनी पुण्यपावनी । उत्तरस्यां दिशि कृष्णा पुरस्य क्रोशमन्तरात् ॥ १३ ॥ स्वतीरयोः स्थितां भूमि सुफलां सस्यशालिनीम् । कुर्वत्येव प्रवहति पापतापप्रणाशिमी ।। १४ ॥ जम्बुखिण्ट्याः परिपान्तश्चारुः परमपावनः । तीर्थक्षेत्राणि गजन्ते यत्र मुक्तिप्रदानि वै ।। १५ ।। अस्ति क्षेत्रं रामतीर्थे नातिदूर पुरस्य यत् । यत्र रामेभ्यरो देवो भातसंकल्पपूकः ॥ १६ ॥ क्षेत्र श्रीव्यंकटेशस्य द्विकोशं पुरपश्चिमे । कण्हळीग्रामनिकटं वेदादी सुप्रतिष्ठितम् ॥ १७ ॥ रयान नमिहदेवस्य क्षेत्र पूर्णालयाद्वयम्। फ्रोशप्रयमिनं दूर कृष्णातीरे पुरातनम् ॥ १८॥ घालुक्यराष्ट्रकृटेशा हम्पीशा यादयाधिपाः । ग्लेपयंदयाधिपतयो महाराष्ट्राधिपास्तथा ।। १९ ।।

·३-२९] तृतीयस्तरङ्गः । काले कालेऽस्य भागस्य शासका अभवन् किल । गते शताब्दे विजितो भागोऽयं चालशासकैः ॥२०॥ आङ्ग्लसत्ताखिले यावद् भारते सुप्रतिष्ठिता। जम्युखिण्डीति संस्थान तावदासीद् विनिर्मितम् ॥२१॥ संस्थानस्य विभागौ द्वौ तहशीलेति संशित। भासीदेको जम्पुखिण्डी कुंदगोळो द्वितीयकः ॥२२॥ जम्भुखिण्ड्येव संस्थानराजधानी पिलाभवत् । तत्रैव राजप्रसादः प्रमुखाः शासनालयाः॥२३॥ कुंदगोळविभागोऽभूत् हुबळीपुरसन्निधौ। चतुर्दशनामयुक्त इतिहासे सुविश्रुतः ।। २४ ॥ कुंदगोळपुरे ख्यातं विद्यते मन्दिरघयम् । दुर्गादेवीशम्भुलिगायलदेवेतिसंज्ञकम् ॥ २५ ॥ अस्ति यादवकालीनं शम्भुलिड्गस्य मन्दिरम् । पुरस्य भागे 'किल्ला'ख्ये शिलाशिल्पविभूषितम् ॥ २६ ॥ दुर्गाया मन्दिरं जीर्ण न दूरं वर्तते ततः। द्वादशे शतके सैस्त्ये शायते निर्मित हि तत् ॥ २७ ॥ तत्रस्थिताच शिलालेखालेखकनैव शोधितात् । कुंदगोळस्यास्ति यस्मिन् माहात्म्यं सुष्टु वर्णितम् ।। २८ ।। मन्दिरं ब्रह्मदेवस्य पुराणं यत् सुदुर्लभम् । यो ग्रामदेवो ज्ञातोऽस्ति पूजितः पुरवासिभिः ।। २९ ।।

·4.d. श्रीगुरदेघकथामृतम् [३-३० भूयते रामचन्द्रस्य मातास्मिन्नेघ मन्दिरे । सहनं प्रत्यहं चके पुत्रप्राप्त्यै प्रदक्षिणाः ॥ ३० ॥ पटवर्धनसंशस्य हरभहस्य वंशजाः । संस्थानस्याधिपा आसन कालं वर्षशताधिकम् ॥ ३१ ॥ हरमहस्य पुनस्य रामचन्द्रस्य नंदनः। विख्यातः परशुरामभाऊ रणधुरन्धरः ॥ ३२ ॥ सेनाध्यक्षः पेशयानामितिहाससुविधुतः। अप्याग्लसेनाप्रमुखैर्णितं यस्य वै यशः ।। ३३ ।। ज्येष्ठस्तस्य सुतो योऽपि ख्यातः समरपुड्गयः। रामचन्द्रो जम्बुखिण्ह्या बभूव प्रथमोऽधिपः ॥ ३४ ॥ सतः क्रमेण गोपालो रामचन्द्रो द्वितीयकः। परशुरामो द्वितीयश्च तनयस्तस्य शङ्करः ।। ३५ ।। परशुरामस्तृतीयश्च ख्यातः पी पटवर्धनः। शंकरस्य सुतो योऽभूत् संस्थानस्यान्तिमोऽधिपः ।। ३६ ।। विलीनं तेन संस्थानं दूरपिसमाधयात् । स्वतन्त्रे भारते राष्ट्रे स्वेच्छया च मजेच्छया ।। ३७ ॥ सर्वेऽप्येते नृपतयो न्यूनाधिकपमाणतः। स्वप्रजापालने दक्षा न कदा लोकपीडकाः ॥ ३८॥ शुता करंशादेवीति तेषां चै कुलदेवता । सर्वेऽपि गाणपत्याः स्युर्गणपत्युत्सवप्रियाः ।। ३९ ।।

·i-vej हतीयस्तरमा विद्याप्रदान निःशुल्कमेतेषां हि फुलयतम् । सर्वैरनुष्ठितं तत्तैः सर्वावस्थासु नित्यशः ॥ ४० ।। रामवन्द्रो द्वितीयोऽभूदेतेषु प्रथितोऽधिपः । सत्याभूप इति यो विद्वद्भिर्नेभिःस्तुतः।। ४१ ।। दातुं प्रजाभ्योऽयतत निःशुल्क शिक्षणं सदा। तथैवोन्नतये तेषां पितेव च महामनाः ॥ ४२ ॥ उच्चविद्यामदानार्थ स्थापयामास सोऽधिपः । विद्यालयं 'परशुरामभाऊ' नाम्ना सुकीर्तितम् ॥४३॥ भकिञ्चनानां छात्राणां धर्मभोजनलब्धये । अन्मन्छन 'मधुकरी' नाम्नाभूत्तेन निर्मितम् ।। ५४ ॥ अन्नस्य सन्ति दातारो विद्यायाः सन्ति वा तथा। उभयोरपि दातारो चसन्ति विरला भुवि ॥ ४५ ॥ विद्यां प्रापुरसंख्या अधनाः संस्थानयासिनश्चान्ये । छात्रास्तेन च कीर्ति वित्तं सौख्यं तथोत्तरायुष्ये ।। ४६ ॥ उपकृतिमिमा स्मरन्तो जम्यपुरी ते यदाययुः पश्चात् । अन्नगृहं च शालां नेत्रैर्गलिताथुभिर्नमस्कुयुः ।। ४७ ॥ अस्याधिपस्यैव काले जातस्तनामधारकः । परमार्थाधिपः साक्षाचरितस्यास्य नायकः ॥४८॥ रामचन्द्रसुतेनापि पर्द्धरामेण पालितम् । पुण्यप्रतं पितुरिदं मोऽपि चिद्याप्रियोऽधिपः॥ ४९ ।। - --- ।

·. श्रीगुरुदेवकथामृतम् [३-५ तत्सूगुना शंकरेण स्वपितुः स्मारकं कृते । दत्वा द्विलक्षरूप्याणां प्रभूतां किल दक्षिणाम् ॥ ५० ॥ 'न्यू पूना' ख्यं महाविद्यालयं पुण्यपुरे स्थितम् । तस्य एस्. पी. महाविद्यालये नामान्तरं कृतम् ।। ५१ ॥ संस्थानवासिछात्राणां पञ्चाशत् प्रतिवत्सरम् । महाविद्यालयीनं च निःशुल्क शिक्षणं तथा ॥५२॥ एवं दक्षिण संस्थानसंघऽभूदग्रतः स्थितम् । संस्थान जम्घुखिण्डी तु निःशुल्कशिक्षणघतात् ॥ ५३ ।। इत्थं तु जम्बुखिण्डीसंस्थानस्य च तथा पुरस्यैव । गदितो मयेतिहासः संक्षेपेणापि वोधदो रम्यः ॥ ५४ ।। इति वामनविरचिने श्रीगुरुदेवकथामृते जम्नुखिण्डीसंस्थानस्य तथा पुरस्थ वृत्तकथनं नाम तृतीयस्तरङ्गः ।

·चतुर्यस्तरः
अथातो रामचन्द्रस्य गुरुवंशपरम्पगम् ।
निय संप्रदायस्य कथयिष्ये समुज्ज्वलाम् ॥१॥
पुग यभूयुः प्रथिता जगत्यां
मत्स्येन्द्रमुएया नवनाथसिद्धाः।
उपत हि प्रन्य 'नवनाथभक्ति-
सारे 'स्ति से परितं मुदिव्यम् ॥ २॥
तेरामभूदेवणनाथ एक
साक्षान्मदेशायतारो मतो यः।
स गण्यते संप्रदायस्य चास्य
आप्रणेता जनकरवरूपः ॥ ३॥
परम्परायां तस्यैय यभूयुमंजटादयः।
पमिया महाप्राणा मानयोगदियाशगः॥४॥
सतध कारसिदेशी पर माक्षादपरः शियः ।
मिमाद्रिपासः मर्पयो गुगलिंग जंगमः भुतः॥५॥
तम्य मुनि मुनिः शिप्य इति फेगिदन्तिये।
मन्यन्न विपर कारसिसस्य नाम सत् ॥६॥
नागपणापस्तमिप्यो यो लोरयस्ति विधुतः।
निपगारामदायो गुरलिंगगमोऽपि था ॥७॥
प्राले पिजापुरे दयनियगी नाम रोटकम् ।
मिराट्कोति प्राधे मालपाणीपुरेपुते ॥८॥

·श्रीगुरदेवकथामृतम् खिस्तवर्षे हि शून्यर्तुतुरंगवसुधामिते । सोलापुरे मातुलस्य गृहेऽभूत्तस्य संभवः ॥९॥ अम्यावाई तस्य माता भीमप्पा नामकः पिता। पितामहश्च नागप्पा सच्छील कुलमेव तत् ।। १०॥ एवं नारायणो जातः शुचीनां धर्मिणां गृहे । तुकारामायतारो यो गण्यते सांप्रदायिभिः ॥ ११ ॥ स्वप्नादेशाविठ्ठलस्य पण्ढरीशस्य सो ययौ । नारायणः सिद्धिगिरि करवीरस्य सन्निधौ ॥ १२ ॥ सत्र तस्योदित भाग्यं सुकृतात् पूर्वजन्मनः । यतः श्रीकाडसिद्धेशानुग्रहमपाप सः ॥ १३॥ किन्तु पवर्षपर्यन्तं प्रपञ्चमिरतः सदा। यथोपदिष्टं गुरुणा साधनं न चकार मः॥१४॥ सात्वेदं काडमिद्धेशः स्वयं नारायणगृहम् । जगाम स्मरणं कर्तुं दुरीकर्तुं च विस्मृतिम् ॥ १५ ॥ सदा शिप्यहिते दक्षाः सन्ति सद्गुरवः किल । अतस्तु गौरयं तेषां वेदशास्त्रेषु धर्णितम् ॥ १६ ।। मागृतो गुरुवाक्येन स्वापरायविलज्जितः । नारायणो नम्रभायात् पयाचे सद्गुफ क्षमाम् ।। १७ ।। ततः परं साधनार्थ व्ययसायान्तरं कृतम् । अज्ञापालनश्चर्यस्य स्वीकृतस्तेन चोद्यमः ।। १८ ।।

·१-२८) चतुर्थस्तरङ्गः अजा नीत्वा प्रातरेव तृणं ग्रासयितुं हि सः। प्रामाद् यहिस्तरोर्मूले यदि या गिरिगम्हरे ।। १९ ।। प्रहरचयपर्यन्तं चक्रे ध्यानमतन्द्रितः । तय भोजनं कमा सायंकाले गृहं ययौ ।। २०॥ गुरुपदिष्टमार्गेण फुर्वाणोऽखण्डसाधनाम् । सुदीर्घकालपर्यन्तमेकान्ते दृढनिष्ठया ॥२१॥ . देयात्मशक्तिसंपन्नो शानभनिमहेश्वरः । स्यात्मानुभूतिसंपूर्णो मृदेवोऽयं प्यराजत ।। २२ ।। सद्गुरोराशया पश्वा भक्तिमार्गवियधने : आयुः शेष ध्यतीयाय जगदुद्धारफर्मणि ॥ २३ ॥ तस्यानेफेषु शिप्येषु तपस्वी योगिनां वरः। रघुनाथप्रियो माम्ना लोके साधुरपि शुतः॥२४ ।। पूवृत्तमविशात रघुनाथप्रियस्य थे। आंध्रदेशे कुले जातो धनिकस्येति कथ्यते ॥ २५ ॥ थाल्ये स पराग्ययुतो गृहं त्यक्त्या च यान्धवान् । यात्रार्थ क्षेत्रतीयांना प्रतस्थे एतनिश्चयः ॥२६॥ पाराणशी हरिद्वारं प्रयागं घ गयापुरीम् । अयोध्या मथुगं गत्या प्रातिष्ठत् पदरी पुरीम् ॥ २७ पयं स संघमाग सोनगीग्राममाययो। यतले यो प्रामो नियर्गीग्रामसमिधी ॥२८॥ २ ·श्रीगुरुदेवकथामृतम् न्यवसत् स हि तत्रस्थे बलभीमस्य मन्दिरे । आजानयाहुः स युवा ब्रह्मचारी सुदर्शनः ॥ २९ ॥ यदि यासिद्धिसम्पन्नो भजने निरतः सदा । तेनासन् विस्मयारुष्टाः सकला ग्रामवासिनः ॥ ३० ॥ धान्य पिटं ददुस्तस्मै प्रभूतं च फलादिकान् । सोऽपि चक्रेऽनदानेन तुष्टान् दीनजनान् वहन् ।। ३१ ।। आभिः परोपकृतिभिः स्वल्पकालावधौ किल। ग्रामेषु निकटस्येपु तस्य वै पस्तं यशः ॥ ३२ ॥ वृत्तं धुत्वाद्भुतं तस्य नियगीशः स्वयं ययौ। तं द्रष्टुं सोनगीग्रामं कुतुकेन प्रचोदितः ॥ ३३ ॥ उभयोरपि संयादे नियगीशः पप्रच्छ तम् । अनेन कर्मणा नूनं किं फलं लभते मवान् ॥ ३४॥ पुण्यसंघयमार्गोऽयं रघुनाथप्रियोऽब्रवीत् । नियर्गीशः प्रत्युवाच न च निःश्रेयसः किल ।। ३५ ॥ न भवसिद्धिविमय आत्मशानाय कल्पते । आत्मज्ञानादृते नान्यः पन्था मोक्षाय विद्यते ॥ ३६ ॥ धुत्वे घचन स्पष्टं विचार्य च पुनः पुनः । नियर्गीययो साधुः शरणं नएसंशयः ॥ ३७ ।। नियर्गीशेनोपदिष्टः उमदीग्राममाययो। मामो यः सोनगीप्रामात् नातिदूरो हि पर्तते ॥ ३८ ॥ .

·.
३-४८]
पतुर्थस्तरङ्गः
तत्र कृत्वा द्वादशाब्दाग्निष्ठया तीव्रसाधनम् ।
सः स्वानुभूतिसंपन्नः सद्गुरोः कृपयाऽभवत् ॥ ३९ ॥ ।
निवर्गीशेन गुरुणा जानता तस्य पात्रताम् ।
सवीजं नाम दातुं स इच्छुकेभ्यो ह्यधिकृतः॥ ४० ॥
देशपाण्डे कुलोत्पन्न उमदी नाम खेटके ।
युवासीद्व्यंकटेशाख्यो भाऊरायोऽपि संशितः॥४१॥
सिस्तव कालवेददिक्पालयसुधामिते ।
चैत्रमासे शुक्लपक्षे नवम्यां शुभवासरे॥ ४२ ।।
संभूत उमदीनामे श्रीरामरामदासवत् ।
खंडेरायः पिता तस्य माता भागीरथी तथा ॥४३॥
तस्य द्वौ भ्रातरी ज्येष्ठ नानादाजीति संज्ञको ।
बलभीमस्य भक्तोऽसौ सगुणोपासनाप्रियः ॥ ४४ ।।
रघुनाथप्रियस्तस्य निर्गुणोपासनेऽकरोत् ।
तन्माहात्म्यं वर्णयित्वा क्रमेण परिवर्तनम् ।। ४५।।
उपदेशप्रदानाय निवर्गाशं निनाय तम् ।
स्वयमेवाशया तस्य तस्मै चानुग्रहं ददौ ।। ४६ ॥
अलौकिकोऽयं शिष्योऽभूत् साधनाचण्डभास्करः।
शानवैराग्यसंपन्न आत्मदर्शी महामभुः ॥ ४ ॥
भासीत्साक्षाद् य आदर्शः प्रपञ्चपरमार्थयोः।
कर्तव्यपालने दक्ष उदारचरितस्तथा ॥४८॥

·१० थीगुरुदेवकथामृतम् निवर्गीसंप्रदायस्य यः समथों धुरंधरः । उमदीशमहाराजः सदा विजयते भुवि ॥ ४९ ॥ नरेन्द्रं यथा रामकृष्णः स्वशक्ति- प्रदान समाश्लिष्य चक्रे तथैव । समावृत्य नारायणः कंबलं स्वं प्रसादात् ददौ व्यंकटेशाय तेजः ।। ५.॥ निवर्गीशानुयैय तन्निर्याणादनन्तरम् । इच्छुकेभ्यः समारेभेऽनुग्रहं कर्तुमेव सः॥ ५१ ।। तस्यासंख्येषु शिष्येषु केचिदासनलौकिकाः । बातो यावत्यम्घुरायस्तेषां तु मूनि वर्तते ॥ ५२ ।। . जिगजिन्नीग्रामवासी हिंचगेरीमठाधिपः । समर्थस्येव कल्याण उमदीशस्थ सोऽभवत् ॥५३॥ घन्योऽस्मि भरत्या तव चाम्बुराव त्यया यदस्त्युक्तमतः परं तत् । जानीहि नूनं वचनं ममैव तस्मै ददायाशिपो व्यंकटेशः॥ ५४॥ योगिनी शिवलिंगन्या जतनामनियासिनी। या मुक्ताक्कमहादेवीमीराबाईसमा मता ॥ ५५ ॥ कापांसराज श्रेष्ठी यो जम्युखिण्डीपुरे श्रुतः । गिरिमल्लेश्वरो मैत्रीसंशकः साधकोत्तमः ॥ ५६ ।। हीरकः संप्रदायस्य विश्वकीर्तिनरोत्तमः।.. भक्तराजो रामचन्द्रश्चरितस्यास्य नायकः ।। ५७ ।।

·मर...-
४-६७]
चतुर्धस्तरङ्गः
तथाल्लप्पा च सैदल्ली कबीरसंज्ञकोऽपि यः।
द्वाविमौ साधनावीरौ चिम्मडग्रामवासिनी॥५८
।
,
जम्युखिण्डीग्रामवासी निवर्गी लक्ष्मणाभिधः ।
पौरोहित्यं तु यद्वृत्तिः शास्त्रवित् साधकामजः।। ५९
ग्रंथस्य दासयोधस्यसंप्रदायसुसंमतम् ।
योऽध निरूपयांचफ्रेस पकः साधर्मतः ॥ ६ ॥
पद्मश्रीः कारखानीसः'काका'स्यः साधको महान् ।
अस्पृश्योद्धारसेवायां कर्णाटे यो धुरंधरः ।। ६१ ॥
दामले नृहरिनाम्ना गुरुदेवस्वसुः सुतः।
फर्ग्युसने पुराचार्यस्तत्ववित् साधकोत्तमः ॥ ६२ ।।
तुळपुळे गणपतिश्चान्यः 'काका' वै श्रेष्ठसाधकः ।
प्रथितः संप्रदायस्य परमार्थस्य लेखकः ॥ ६३ ।।
..
निवर्गीसंप्रदायस्य द्वे शासे प्रमुख किल ।
एकस्या उमदी नाम द्वितीया चिम्मडाऽभिधा ॥ ६ ॥
यरगट्टी रामचन्द्रश्चिमशाखाप्रवर्तकः।
साधुनानुगृहीतो योनियर्गीशस्य चाभया ।। ६५ ।।
स्थापिताः पादुका येन रघुनाथप्रियस्य थे ।
तापनाशीतीर्थमध्ये रचिते तेन मन्दिरे ।। ६६ ।।
मठोऽपि चिम्मडनामे सेयायै स्थापितो गुरोः।
वियन्ते यहयो भकास्तन्मठस्यानुयानिनः॥ ६ ॥

·श्रीगुरुदेवकथामृतम् पञ्चम्यां कार्तिक शुक्ले प्रतिवर्ष महोत्सवः । पुण्यस्मृतिदिने साधोभवत्येव मठे किल ।। ६८ ॥ नियी हिंचगेरी च सिद्धगिर्युमदी तथा। निंबाळं जम्बुखिण्डी च प्रयागं चिम्मडं जतम् ॥ ६९ ॥ एतानि नवतीर्थानि पुण्यानि प्रथितानि च । निवर्गीसंप्रदायस्य सदा सेव्यानि साधकैः ॥ ७० ॥ इति वामनविरचिते श्रीगुरुदेवकथामृते गुरुपीटपरंपरावृत्तकथनं नाम चतुर्थस्तरशः।

·-- पञ्चमस्तरङ्गः अतो गुरोर्रामचन्द्रस्य यफतुम् समारमेऽहं चरितस्य वृत्तम् । आजन्मनोऽप्यद्भुतं सुप्रसन्नम् स्फूर्तिप्रदं योधदं पायनं च ॥१॥ कन्याजन्मानन्तरं चापत्यं न सुपुवे यदा । पार्वती द्वादशाब्दान् सा तदा चिन्तातुराऽभवत् ॥ २॥' प्राप्ति पुत्रस्य मन्यन्ते स्वर्गादप्यधिकां स्त्रियः। एप आर्यफुलस्त्रीणामस्ति धर्मः सनातनः ॥ ३ ॥ पुत्राभावाच्चिरं कालं दुःखितातीव मानसे । नानाग्रतान्याचचार पुत्रलाभाय निष्ठया ॥४॥ रामेश्वरस्य देवस्य तथैवाराधना कृता । तया साध्या चिरं कालं भक्तिपूर्णेन चेतसा ॥५॥ तस्यास्तु सेवया तुष्टो भगवान् भक्तवत्सलः ।। रामेश्वरो ददौ पुत्रं निजतेजोऽशधारिणम् ॥ ६ ॥ अष्टादशशते वर्षे पडशीत्यधिके शुमे । शुक्लपक्षे द्वितीयायामापादे शनिघासरे ॥ ७ ॥ प्रसूतिपूचिन्हानि जानती पार्वती सती। निजावाससमीपस्थ गोटखिण्डीगृहं ययौ ॥८॥ .

·. २४ श्रीगुरुदेयकथामृतम् स्वलाकालेन तत्रैवारस्थाः प्रसववेदनाः । क्षणे क्षणे तीयतरा दुःसहा भूरितापदाः ॥९॥ यदाभयन् रामतीर्थे सप्रस्थैः प्रेषितो जनः । सत्वरं तीर्थमानेतुं रामेशस्याभिमन्त्रितम् ॥ १०॥ सुखप्रसूतये दत्तं रामचन्द्राधिपन यत् । पीत्या तत् सुपुवे पुत्रमनायासेन पार्वती ।। ११ ॥ रामचन्द्रप्रभोः काले रामेश्वरपरेण च । संभूतोऽयं सुतस्तस्माद्रामचन्द्र इतीरितः ।। १२ ।। शैशवादेव रामस्य देवे धर्मे च मातरि । भक्तिरासीद् गुरुजने प्रीतिश्चैयाप्तयन्धुपु ॥ १३ ॥ रामस्य पञ्चमे वर्षे शुभैका घटनाभयत् । तस्थ तूत्तरकालीनप्रभावस्य निदर्शिनी ।। १४ ।। एकदा पार्वतीमाता नन्दिकेश्वरमन्दिरे। स्वगुरुं शम्भुलिग हि नमस्कर्तुं निमाय तम् ॥ १५ ॥ यहिःशिला मन्दिरस्य दृष्ट्वासीनं गुरु तदा । सरामं पार्वतीमाता चके तत्पादवन्दनम् ।। १६ ॥ राम विलोक्य साधुः सः क्षणमेकं सफौतुकम् । वचनं सहजस्फूर्तमब्रवीत् पार्वती प्रति ॥ १७॥ महानयं सत्पुरुपो भविष्यति तवात्मजः । इत्युक्त्वा प्राणमद्राम स्वयमेव इताञ्जलिः || ·.५.२८] पञ्चमस्तरङ्गः आकर्ण्य तद्वचः साधोः स्वपुत्रविषयेऽद्भुतम् । आजगाम गृहं माता सानन्दं विस्मयान्विता ॥ १९ ॥ - उचासनमुपावेश्य सा रामं प्राणमत् स्वयम् । उक्त्वा त्वं वत्स देवोऽसि तेन यद्यपि धारिता ।।२०।। । द्विजत्वं यत्सरे पप्ठे रामचन्द्रो हि प्राप्तवान् । संपूर्णा नघमे व शिक्षा प्राथमिकी तथा ॥२१॥ कुरुंदाडस्य सोऽविन्दत् भूपतेः पञ्चरूप्यकान् । प्रतिमासं शिष्यवृत्ति शिक्षाकाले विचारसरम् ।। २२॥ स माविशत् 'परशुराम भाऊ' विद्यालयं ततः । तत्रासीद्वै थुतरछात्रो जिज्ञासुयुद्धिमानिति ॥२३ ।। स्वगृहे तुळशीवृन्दावनस्य हि शिलातले । उपविश्याकरोदामः स्वाध्यायं प्रत्यहं किल ॥२४॥ शालायां सुरपुरोपाह्रो रंगोपंतो बहुथुतः । अध्यापकः संस्कृतस्य निपुणो मार्गदर्शकः ॥२५ ।। रामस्य देघभापायां स्वाध्याये स बहुश्रमान् । पर शिष्यः परीक्षायां लभेनेति महत् फलम् ॥ २६ ॥ शालायाः शिक्षकाश्चान्ये ययस्या हि तथाखिला।। रामे स्निहान्त्यतिप्रेम्णा रामन्यापि च ते मियाः ॥२७॥ स्वाध्यायं नियमेनय कुर्यन् रामोऽपि निष्ठया!, मार्क प्रथम लेमे न यदा तस्य कारणम् ॥२८॥....

·श्रीगुरुदेषकथामृतम् ज्ञातान्धिप्यता तेन छाप्रस्तत्प्रापकः किल । शालाप्रवेशनापूर्व गत्वा मारतिमन्दिरे ॥२९ ।। नमस्करोत्याञ्जनेयं प्रत्यहं स्मृतिपूर्वकम् । तथैव कर्तुमारेमे रामोऽपि तदनन्तरम् ॥ ३०॥ किमाश्चर्यमहो रामो दागेव प्राप तत्फलम् । क्रमाकं प्रथमं लध्या सततं तदनन्तरम् ।। ३१॥ . घर्षे पञ्चदशे माते पूर्वपुण्यवलाननु । उदितो हि महान् भाग्यकालो रामस्य जीवने ॥ ३२ ॥ प्रतिवर्ष जम्बुखिण्डीमायाति स्मोमदीश्वरः । समन्ततो यतस्तस्य सच्छिप्या बहवः किल ।। ३३ ।। समपेऽस्मिन् तथा चैवागच्छत् सोऽ५ यथाशलम् । शिप्यान् द्रष्टुं नूतनेभ्य इच्छुकेभ्यश्च दीक्षितुम् ॥ १४ ॥ नाम्ना कल्लुस्तस्य शिष्य उपाख्यो भोकरे इति । आसीद् वयस्यो रामस्य तथाहि परमः सुहृद् ॥ ३५ ॥ धुत्वा तस्य मुखात् कीर्ति माहात्म्यं चोमदीप्रभोः । तस्योपदेशग्रहणेऽभवद्रामस्य निश्चयः ।। ३६ ॥ - निवासमुमदीशस्य समेत्य कल्लुना ततः। प्रणिपन्योपदेशार्थ गमेण प्रार्थितः प्रभुः ।। ३७ ।। उमदीशोऽपि रामस्य दृप्द्वान्तश्चक्षुषा ननु । भविष्यजीवनं दिव्यं स्वीचक्रे तत्कृतार्थनम् ॥ ३८ ॥ ...'' -

·२५
.
५-७]
स्यसंवत्सरे महासन्यप्रहघरामिते।
मासि नोटहॅपरेशाते पञ्चविंशे दिने बिल ॥ ३९ ॥
मदने फटगी नाम्नः गुमे घ शनियासरे।
स पैकुण्ठ चतुर्दश्यां रामायानुनाद ददौ ॥ ४०॥
अभयग्निमित्तमा कल्लुथास्यैष दिव्यकार्यस्य ।
सन्मित्राय सिद्ध एत उपकारोजनेप्यनेकेषु ॥४१॥
उसये व्यसने धेय परितष्ठति स पान्धयः।
संसिदं परमार्थन पल्लुनेदं सुभाषितम् ॥ ४२।।
भरक्षदेकदा रामं कल्लुर्जलनिमञ्जनात् ।
मधुनाऽतारयत् तंस भयाणयनिमज्जनात् ॥४३॥
थीजे पदुप्तं फिल दिघ्यनाम्नः
भासीय सस्यैप यिशालयक्षः ।
छायां समाधिरय तम्यापि ने
मापुध शान्ति निजजीयनेषु ॥४४॥
कालेऽस्मिय रामय वियाह प्रथमोऽभवत् ।
फरणीसकुलोत्पनकन्यया सीतया सद।॥४५॥
एकदा तयान रामः सदन पद्गुरोमगात् ।
त्र परीक्षणमुत्तीर्ण: म्याग्राममपूर्वकम् ।। ४६ ।।
शासापरीक्षापार पाले संस्मरप तदया।
मामकरणाय पालिराणरपरिणम् ॥४॥

·२८ . : श्रीगुरुदेवकथामृतम् [५-४८ आनिर्णयात् परीक्षायास्तेन नामजपः कृतः। यश उच्चतम प्राप्तुं नियमेन च निष्ठया ॥४८॥" अहोऽद्भुतं परीक्षायां रामो लेभे महद्यशः । शांकरी शिष्यवृत्तिं च क्रमादकं च द्वितीयकम् ॥ ४९.॥ थुत्या रामो हि तां वार्तामभूत् हप्टोऽतिविस्मितः। संजाता सुदृढा तस्य श्रद्धा नाम्नि गुरी तथा ॥५०॥ आनन्दिताः पुरजना जम्युखिण्डीनृपस्तथा । रामस्य यशसा तुप्टो व्यतरत् शर्करां पुरे ॥५१॥ अनेन यशसा रामो न च केवलमात्मनः । प. भा. विद्यालयस्यापि महिमानमवर्धयत् ।। ५२ ।। अर्थकदा समनि लेखकस्य स्थितः स कुर्वन अपमहभागे । ततोऽस्पदूरं पुरतः स्थितस्य श्रीकाडसिद्धेश्वरमन्दिरस्य ।। ५३ ।। मालां विलोलां मणिमौक्तिकानाम् ध्याने निमग्नः शिखरे ददर्श । अतीव दृष्टः प्रथमं हि प्राप्य 'इमा प्रचीति कृपया गुरोः सः ।। ५४ ॥ . -- 1. इनि थामनविरचित श्रीगुरुदेवस्थामृते जन्मत्त तथा शालाप्पयन नाम पश्यमस्तरमा ·पष्ठस्तरङ्गः समाप्य विद्यालयशिक्षण हि पुणेपुरी सर्वविद्याफलानाम् । गमो ययाधुच्चविद्यार्जनाय सुक्षेत्रमित्येव यहुप्रसिद्धाम् ॥ १॥ मुण्या पुरी या महाराष्ट्रदेश शिवप्रभोर्यालयलीलास्थल छ । दृष्टं यया वैभवं पेशयानाम् या धीरभूमिर्नरपुङ्गयानाम् ॥२॥ या भानभूः पातयिइज्जनानाम् या कमभूमिः पुरुषोत्तमानाम् । या त्यागभूर्देशभक्तोत्तमानाम् समाजसेवायतधारिणां च ।। ३ ।। पत्य पुण्यपुरी रामः प्राविशत् डेक्सनाभिधम् । महाविद्यालयं रशतं स्थापितं धाग्लशासकः ।।४ भाज्याएका युरोपीया महाविद्यालयेऽभयन् । पण्डिता निपुणाः स विषयाध्यापने किल ।।५।। रामधापि सुगृतेन स्पयुद्धिविभयेन च। प्राध्यापकानां मगममयात् फुतकास्पदम् ।।६।।

·श्रीगुरुदेघकथामृतम् कुरुष्व नामस्मरणं पास मा विस्मरेश्वरम् । उपदेशमिम मातुः सदा मनसि धारयन् ॥७॥ स्वाध्यायमेकचित्तेन चैकान्ते नामचिन्तनम् । संध्याभिवन्दनं चक्रे प्रत्यई नियमेन सः॥८॥ तनुस्वास्थ्यार्थमपि सो व्यायाममकरोत् तथा । योथाटि नाम क्रीडायां फुशलः स इति श्रुतः ॥९॥ विश्वविद्यालयस्यापि परीक्षासूत्तमं यशः। शिप्यवृत्तीः पारितोषिकान्यवाप पनि सः ॥ १०॥ प्रथमायां परीक्षायां महाविद्यालयस्य वै । अविन्दत् प्रथम श्रेणी रामचन्द्रः सुलीलया ॥ ११ ॥ मध्यमायां च मुम्बय्या विद्यापीठस्य संस्कृते । परजीवनदासाख्या शिष्यवृत्तिमयाप सः॥ १२ ॥ विशारदपरीक्षायां संस्कृते विषये तथा । अविन्दद् "भाऊ दाजी' ति संश पारितोषिकम् ।। १३ ।। तथापि दुर्भाग्यवशाद् द्वितीयां श्रेणिमाप सः । अभूतेन निरुत्साहो दुःखितोऽतीय मानसे ।। १४ ॥ लम्ध्या तु प्रथम श्रेणी शिष्यवृत्तिं च शासनात् । भाय. सी. एस्. परीक्षार्थ गत्वापि लण्डन पुरम् ॥ १५।। संप्राप्य तत्परीक्षायां प्रयत्नेनोत्तम यशः। उनसेवापदं वित्तं संमान चार्जितु तथा ।। १६ ॥

·६-२६]
पष्ठस्तरङ्गः
आकांक्षा महती तस्याभवत्तु निष्फलाधुना।
एकं हि चिन्तितं तेन देवेनान्यद्विचिन्तितम् ॥ १७ ॥
मरेच्छायास्त्वस्ति नूनमीश्वरेच्छा बलीयसी ।
न्यायोऽयं सर्वकाले च सर्वत्र दृश्यते भुवि ॥ १८ ॥
अयशः किन्तु रामस्याभवत्तच्छ्रेयसेऽधिकम् ।
यतःसोऽविंददध्यात्मक्षेत्रे सत्कीर्तिमव्ययाम् ।। १९ ।।
एकोनविंशतिशतेऽधिके वर्षचतुष्टये ।
सोऽपश्यदेकदा स्वप्ने विद्युत्संदेशपत्रिकाम् ।। २० ।।
स्वर्गलोकादागतां च स्वाक्षरीसहितां पितुः।
आगतोऽत्र सुखेनाहमित्यर्थी विस्मयावहाम् ॥ २१॥
शीघं यया रामदुर्ग रामचन्द्रो भयान्वितः ।
मृत्योर्वाता पितुस्तत्र तत्कणे पतिताऽशुभा ॥ २२ ॥
पितृव्यस्थात्मजो ज्येष्ठः हरीभाऊरिति श्रुतः।
आसीत् कुटुम्यप्रमुखो निधनस्य पितुः परम् ।। २३ ।।
पर्वप्रयानन्तरं च सोऽपि स्वर्गपथं गतः।
निराथयो रामचन्द्रो बभूव यहुदुःखितः ॥२४॥
कालेऽस्मिन् सुहृदस्तस्य जोशी मल्हारिसंसकः ।
लिंगप्पा नाम सावळ्गी शिवरामश्च रानडे ॥२५॥
प्रयोऽप्येतेऽनुगृहीता उमदीप्रभुणाभवन् ।
निष्ठायन्तः साधकास्ने रामस्य गुम्बन्धयः॥२६॥

·श्रीगुरुदेपकथामृतम् एतेपामपि सर्वेशं लिंगप्पा साधकोत्तमः। प्रत्यहं रात्रिमखिलां निष्ठया निद्रया यिना ।। २७ ।। उच्चे काष्ठासने स्थित्या निजावासस्थलेऽकरोत् । एकान्ते यो नामजपं गुरुणापि प्रशंसितः ।।२८ ।। आसीत् संगतिरेतेषां रामचन्द्राय लाभदा । दृढं स कर्तुमारेमे नामस्मरणसाधनाम् ।। २९ ।। महाविद्यालये बेनो नाम्ना प्राध्यापको युधः । अभवद्रामभद्रस्य तस्मिस्तु परमादरः॥ ३०॥ . आत्मनो द्वौ गुरू रामो वदति स्म मुहुर्मछुः । उमदीशोऽध्यात्मगुरुर्येनो विद्यागुरुस्तथा ॥ ३१ ॥ आकृष्टोऽन्यभवद् बेनो रामस्यालौकिकैर्गुणैः । अध्यात्मपरया वृत्त्या तथा च बुद्धियैभवात् ।। ३२ ।। तथापरः स्नेहयुत आचार्यो वुडहाउसः। रामस्य यो हितायेगे तथैव पथदर्शकः ।। ३३ ।। रामस्थापि तथैवासीत्तस्मिन्नादरभावना । न्यवेदयत्ते स्वाभीष्टमतिविनम्धचेतसा ॥ ३४॥ एक थिॉसफो नाम ब्रह्मविद्यामतं भवेत् । उपासकस्तन्मतस्य बभूव बुडहाउसः।। ३५॥ स्वशिप्यो रामचन्द्रोऽपि तन्मतोपासको भवेत् । पर्धेत तेन तत्कीतिरच्छत्तु घुडहाउसः ॥ ३६ ।।

·- .-४६] पष्ठस्तरङ्ग भाषणेषु च पोपु व्यानर खलु निजेप्सितम्। स मुहुर्रामवन्द्राय प्रीत्या नैवाग्रहेण च ॥ ३७ ।। शात्वा तस्य मनोवाञ्छां रामस्तन्मतवाङ्मयम् । अपठत् किंतु तत्तत्वैर्न तुष्टं तस्य मानसम् ॥ ३८॥ थिऑसफी गूढविद्याशास्त्रं भवति तन्मते । नाय शुद्धोऽध्यात्ममार्ग उमदीशस्य वै यथा ॥ ३९ ॥ एवं तु मनसि कृत्या विचार्य च पुनः पुनः । नालीचक्रे तन्मतं हि हितायाभूत् स निर्णयः॥ ४० ॥ विशारदपरीक्षा हि दत्या प्राक् निर्णयाद्ययौ । जम्युखिण्डी तदैवायादुमदीशो यथाक्रमम् ।। ४१॥ अस्माकं संप्रदायस्य परमार्थस्य च किल । जम्युखिण्डी मातृगेहं वदति स्मोमदीप्रभुः ।। ४२॥ पुरतः श्रोतृवृन्दस्य रामचन्द्रं स एकदा। पठनं दासबोधस्य कर्तुमाशापयत् खलु ॥ ४३ ॥ लज्मावशादाह रामो मां तद्भाति दुष्करम् । आफयं तस्य वचनमुमदीशोऽतिविस्मितः ॥ ४४ ॥ दूरीकर्तुं भयं तस्य रामं स प्रादिशत् पुनः । पठन दासयोधस्य कर्तव्यमद्य च त्वया ॥ ४५॥ सद्गुरोनिश्चितादेशादवशोहि चकार सः। पठनं दासबोधस्य संतुष्टो येन सद्गुरुः॥ ४६॥ ३ ·श्रीगुपदेषकथामृतम् "६-१ तस्थानां साधकानां मुख्यानां पुरतस्तदा। नागप्पां स्वगुरोः पौषममधीदुमदीश्वरः ॥ १७ ॥ यशो महत्तेहि पितामहस्य पारं नये सप्तजलोदधीनाम् । अयं युवा रामचन्द्रस्तुनून मयेहि सत्यं वचनं ममेदम् ।१४८ ॥ उमदीश गुरोगिरानया यत सर्वं यदुविस्मयान्विताः। न विदुन कदा भविष्यति घन्ता तत्सशस्थ सिद्धयाक् ॥ ४॥ इति वामनविाचित धौगुरुदेवकथामृत रामचन्द्रस्य महाविद्यालय.. शिक्षण नाम पष्ठम्तरहः।

·सप्तमस्तरङ्ग
समुत्तीर्णो रामचन्द्रो विशारदपरीक्षणे ।
'फेलो' इति महाविद्यालये तस्मिन् नियोजितः ॥१॥
तकदा महाविद्यालयक्रीडागणे किल ।
प्राध्यापकैस्तु सहितं फोडास्पर्धा विलोकयन् ॥२॥
आसीनोऽखिलमाकाशमण्डलं दिव्यतेजसः ।
अनन्तविन्दुभिर्याप्तमपश्यदद्भुतं महत् ।। ३ ।।
रामचन्द्रस्त्यनुभवं प्रापमं पारमार्थिकम् ।
अतीन्द्रियस्वरूपं च परमं विस्मयावहम् ॥ ४॥
दिव्यस्यानुभवस्यास्य कृत्वा दीर्घ सुचिन्तनम् ।
विश्वस्य मध्यविन्द्वाख्यः प्रबन्धो हि सुविधुतः॥५॥
लिखितस्त्वाग्लभाषायां सुविचारपरिप्लुतः ।
रुचिरो रामचन्द्रेण तत्वज्ञानां प्रचोदकः ॥६॥
अनन्तस्यास्य विश्वस्य मध्यविन्दुर्य ईक्ष्यते ।
सर्वत्र सर्वकालेषु चैतन्यपरिपूरितः ।।७।।
मर्यादा तस्य कुत्रापि विद्यते न च दृश्यते ।
इति तेन प्रयन्येऽस्मिन् सिद्धान्तः प्रतिपादितः ॥ ८॥
यदाशृणोदाममुखादावार्यो युद्धहाउसः ।
इमं सुदिव्यानुभवमद्भुतं रोमहर्पणम् ॥९॥

·. - ३६ श्रीगुरुदेवकथामृतम् कुतूहलेन तस्यासीदतीव मुदितं मनः । अनयगामचन्द्रं स पुण्यो वाराणशी पुरीम् ।। १० ।। अनी बेझंट्दर्शनार्थ या महाविदुषी किल! : -: थिऑसफीमार्गमुख्या विख्याता महिला भुवि ।। ११ ॥ श्रुत्वानुभूतिवृत्तान्तं दृष्ट्यालेख्य च तद्गुरोः। सुरक्षितः छपाछ गुरोस्त्यं राममाह सा.!! १२ १ . ततः परं चिरं कालं रामचन्द्रोऽतिपीडितः । मस्तिष्कव्याधिना तस्मात् स्वाध्याये विघ्न उस्थितः ।। तथापि सापत्तिरेव तस्याभूदुपकारिणी । परमार्थ यतस्तस्य संजाता परमातता ।।१४।। लाग्वणकरो बाळशास्त्रीसंशकः प्रथितो भिषक् । तस्यौषधं रामचन्द्र आरेमे सेवितुं तदा ॥ १५ ॥ महपिरण्णासाहेव उपाख्यः पटवर्धनः । भिषग्यरश्च तस्यापि सिपेये मे तथा ॥ १६ ॥ उभयोग्नयोस्तुवैद्ययोः। अगदादापि तयोरनुत्तमात् ।। स्वगुरावपि नामचिन्तने। दृढभक्तिर्भवति स्म तहृदि ।। १७ ।। तेन कृतं तु गुरुबन्धुसमागमेऽतः । ध्यानं स्वरोगपरिहारकते त्रिकालम् । आसीद् गुरोध गप्रया ईदश्रद्धया चं रामोऽपि रोगरहित: फिल चाल्पकाले ॥१६॥ न . 7 । .

·३७ 1 ५ ७-२८] सप्तमस्तरण फेलोपदस्य कालस्य मर्यादायसिता यदा। फर्ग्युसन उपाचार्यपदं सोऽयाप वै ततः॥ १९॥ अस्मिन् काले रामचन्द्रोन्यवसत् पुण्यपत्तने । - गोडबोलेसंशकस्य सद्गृहस्थस्य सद्मनि ।।२०।। स एकदा ध्यानमग्न ऊर्धभागेऽस्य सद्मनः । प्रातः काले स सहसा घण्टाया नामशृणोत् ।। २१ आसीद् गृहस्य निकटं महादेवस्य मन्दिरम् । नादस्तत्रस्थघण्टायाः फचित्तुभवेदिति ॥ २२॥ रामचन्द्रः समाशस्य पप्रच्छ जननीं प्रति । पश्य किं मन्दिरे मातर्घण्टानादो भविष्यति ॥ २३ ।। नास्ति तत्रस्थघण्टाया नादो माता जगाद तम् । आकर्ण्य रामचन्द्रस्तन्मनस्येवमचिन्तयत् ॥२४॥ घण्टानादसमो नादः श्रुतो यस्तेन किं भवेत् । अनाहतोऽन्तराकाशादुत्थितः पारमार्थिकः ॥ २५॥ ननु तस्य निराकर्तुमाशड्का हृदयोत्थिताम् । तावत्काले विधिवशात्तस्य हस्ते समागतम् ।। २६ । प्रेपितं तस्य मित्रेण जम्बुखिण्डीनियासिना । पाकराचायरचितस्तोत्रमंग्रहपुस्तकम् ॥ २७ ॥ तस्मिन्नेक तु सहज स्तोत्रं तेनावलोक्तिम् । ... 'योगतारामली' नाम तस्य लोकान् यदापटत् ॥१८॥ । .

·३८
श्रीगुरुदेवकथामृतम्
अभूदामस्य शड्कायाः सहसैव निराकृतिः।
अवर्धत पुनस्तस्य विश्वासोनामचिन्तने ॥२९॥
स्तोत्रमभ्यस्य संपूर्ण लेखमेकं लिलेख सः।
नाम्ना 'चित्रमय जगत् ' मासिके यः प्रकाशितः॥३०॥
आसीदध्यापनं तस्य प्रसन्नं निपुणं तथा।
'गोडे' प्राध्यापकैनेयं कृतं भवति पर्णनम् ।। ३१ ।।
.
कालेऽस्मिन्नेव रामेण संप्रदायप्रयोधिनी।
आशया सद्गुरोरेप पुरितका भजनामिका ॥ ३२ ॥
'नित्यनेमावली' नाम्ना महाराष्ट्रयां प्रकाशिता ।
उपयुपता साधकानां कृते पाठाय प्रत्यहम् ॥ ३३ ॥
तस्याः प्रस्तावनालेखे कथितं रामभाउणा।
स्वरूपं संप्रदायस्य वृत्तं च तत्त्वदर्शनम् ॥ ३४ ॥
अस्य प्रास्ताविकस्यास्ति महत्त्वं हि विशेपतः।
यान्यत्र पणितान्येष भवन्ति यीजरूपतः ।। ३५॥
तत्यानि संप्रदायस्य तेषामेव सुविस्तरः ।
कृतोऽभूद्रामचन्द्रेण निजप्रन्येप्यनन्तरम् ।। ३६ ।।
प्रस्तावनाऽनामिका सा रामेण लिखिता यदि ।
उमदीशोऽतीयसंतुष्टो वृत्या रामस्य चैतया ॥ ३७॥

·सप्तमस्तरङ्ग - कृत्याखिलं न कृतमेव पश्य त्वलिप्तवत्तिष्टति रामचन्द्रः। मुदोमदीशः प्रभुरेवमाह। सच्छिप्य इच्छेदधिकं गुरोः किम् ॥ ३८॥ इति वामनविरचित श्रीगुरदेवकथामृते रामचंद्रस्याध्यापनकाली नाम सप्तमस्तरङ्गः।

·अष्टमस्तरङ्गः
उपाचार्यपद त्यक्त्वा यर्पद्वयमनन्तरम् ।
डेक्कने वेतनाधिस्मान्महाविद्यालये पुनः॥१॥
स्थीच हस्तलिखितग्रन्थपालपदं दिसः।
तदा तस्य नियासोऽभूत्तत्रैव वसतिगृहे ।।२।।
अभागे क्रमाङ्कस्य फक्ष एकादशस्य च ।
फलकस्तस्य नाम्नोऽस्ति श्यतेऽद्यापि तत्र वै ॥ ३॥
अस्मिन् सेवाकाले कृतं प्रभूतं हि रामचन्द्रेण ।
पठनं शास्त्रज्ञानां प्रन्थानां चापि तत्वविद्यायाः॥४॥
विशारदस्य पदवी धारयन् केवलं तदा।
जानन्तो रामचन्द्रस्य विद्वत्वं पात्रता तथा॥५॥
डेक्कन शिक्षणसंस्थाया यहवस्तु सभासदः ।
ऐच्छन् फर्ग्युसने रामः पदं प्राध्यापकस्य च॥६॥
अड्गीकुर्यात् सदस्यत्वं संस्थाया जीवनावधिम् ।
अतस्ते प्रार्थयामासुरामचन्द्रं मुहुर्मुहुः ॥७॥
त्यागस्य ज्ञानदानस्य संस्थाया ध्येयमुत्तमम् ।
इति मत्वा रामचन्द्रः स्वीचकार तदर्थनम् ॥ ८॥
एकोनविंशतिशतेऽधिके वर्षे चतुर्दशे।
तत्पदं भूपितं तेन दशवर्षाभनन्तरम् ॥ ९॥

·८-१८] अष्टमस्तरङ्गः पाङ्मयस्याङ्ग्लभाषायामादावध्यापनं हि सः। घकार तत्वविद्याया नित्यं च तदनन्तरम् ॥१०॥ विशारदपरीक्षार्थे ग्रन्थं कार्लाइलस्य सः। 'विभूतिश्च विभूत्यर्चा' प्रसिद्धं नाम वाङ्मये ॥ ११ ॥ अध्यापयत् समीचीनं छाप्रेभ्यो मार्गदर्शकम् । ख्यातिस्तुवर्तते तस्य शिष्य कैः सुवर्णिता ॥ १२ ॥ 'लक्षणानि विशेषाश्च कालस्य' मार्गदर्शिका । कार्लाइलस्य ग्रन्थस्य चापि तेन प्रकाशिता ।। १३ ।। प्रन्धस्थ विक्रयादस्योपार्जितेन धनेन हि । कार्लाइलस्य नाम्नैक फुटीरं तेन निर्मितम् ॥ १४ ॥ अयादशशते पञ्चत्रिंशदन्देऽधिके शो। माघे शुद्ध तृतीयायामुमदीशो दिवं गतः ।। १५ ॥ त्या वृत्तं परममशुभं सद्गुरोरात्मनश्च निर्वाणस्याभयदतिशय दुःखितो रामचन्द्रः। शोकेनासीत् विरहगुरुणा व्याकुलं तस्य चित्तम् शीघ्रं सोऽगात् सजलनयनो हिंचगेरीमठं ह ॥१६॥ तस्योमदीशः सर्वस्वं पिता माता गतिः प्रभुः। माक्षात् फिलापरः प्राणो ननु तस्य तो हि सः॥ १७ ॥ अमगा गुरुनिर्याणविषये सेन ये कृताः । ते दर्शयन्ति रामस्य गुरुभक्तिमलौकिकाम् ।। १८॥

·श्रीगुरुदेवकथामृतम् [८-१९
स्वगुरोनिधनादनन्तरम्
यहुकालं स्मरणेन तस्य तु ।
शयनं नयनाविन्दुभिः।
चत सिक्तं भवति स्म प्रत्यहम् ।। १९॥
दीर्घाभ्यासाद्रामचन्द्रः सद्गुरोः कृपया तथा ।
पारंगतपरीक्षायां लेमे सर्वोत्तमं यशः ॥२०॥
सूचितं पूर्वमेयासीत् स्वप्ने तस्य तु तद्यशः।
तथैवाभूदिति दृष्ट्वा परमाल्हादितोऽभवत् ॥२१॥
अविन्दत् प्रथमश्चेण्यां प्रथमाङ्क न केवलम्।
तेलंगपदकं मुम्याविश्वविद्यालयस्य च ॥ २२ ॥
तथापूर्व कुलगुरुसुवर्णपदकं किल ।
विशेषेण पुनश्चापि प्रशंसोल्लेखमाप यत् ।। २३ ।।
परीक्षकेभ्यो जानाति परीक्षार्थी यताधिकम् ।
निवेदने स्वे लिखितं कुतुकैन परीक्षकः ॥ २४ ॥
यशलानेन महता परप्रान्तजनेप्यपि ।
प्रस्ता तस्य सत्कीर्तिर्यथा तैलमिवाम्भसि ॥२५॥
स्वल्पकालेनैव रामो यंगरे निमन्धितः।
गीर्वाणविद्यापीठस्य स्थापनाया महोत्सवे ॥२६॥
उत्सवप्रमुखैस्त्रीणि व्यारयानानि प्रयच्छतुम् ।
औपनिषत्तत्वविधाविषयप्रतिपादने ॥२७॥

·८-३७)
अष्टमस्तरङ्गः
वटोदरनरेशेणाध्यक्षस्यालकृतं पदम् ।
गुभोत्सवे तदा नेके मिलिताः पण्डिता जनाः ॥२८॥
व्याख्यानस्तस्य गम्भीरैतनोन्मेषशालिभिः ।
श्रुत्यन्तर्निहिताध्यात्मविद्यारूपप्रकाशकैः ।। २९ ।।
विद्वत्वप्रचुरैः सर्वेऽध्यक्षेण सहिता जनाः ।
प्रहाः सुप्रसन्नास्तं मुक्तकण्ठं शशंसिरे ॥ ३०॥
केसरीवृत्तपत्रस्य संपादकपदं महत् ।
स्वीकर्तु लोकमान्यस्तु पृष्ट आदरपूर्वकम् ॥ ३१॥
अयोग्यं नूनमात्मानं भावयन् राजकारणे ।
दत्तो नकारो रामेण तेभ्यः प्रणतया गिरा ॥ ३२ ॥
पृटस्तैराग्लभापायां कर्तुं भापान्तरं पुनः ।
गीतारहस्यग्रन्थस्य यमो नेत्युत्तरं ददौ ॥ ३३ ॥
तथापि लोकमान्यानां कृते तस्याभवत् सदा।
महापुरुष इत्येव परमादरभावना ॥ ३४ ॥
अस्मिन् कालावधौ रामो निधन्धान लिखत् यहुन् ।
तेषां बहुप्रसिद्धौ धौ ‘ग्रीकगीर्वाणभाषयोः ।। ३५ ।।
व्याकरणस्य तुलनाभ्यासो हेरेंक्लिटस् तथा।
अरविन्दघोपैरन्यैश्च विद्वद्भिर्यहुशंसितौ ॥ ३६ ।।
तत्त्वज्ञानपरा प्रन्था लिखिता ग्रीकपण्डितः ।
पठित्वा ग्रीकभाषायामेय तान् लिखितुं धरम् ॥ ३७॥

·४४ T ... श्रीगुरुदेवकथामृतम् लेखा परीक्षणपरान् कृत्वैवं तेन निश्चयम् ।। सा भाषा सम्यगभ्यस्ता प्रयत्नेनात्मसात् कृता ।। ३८ ॥ तथैव तेनाधीताश्च चलॅटिभजमना।'' भाषा अपि ततः सोऽभूत् नानामापाविचक्षणः।। ३९ ।। एकोनविंशतिशतेऽधिक पोडशवत्सरे। छात्राणां भूतपूर्वाणां प. भा. विद्यालयस्य च ॥४०॥ स्नेहसंमेलनं तस्य रामचन्द्रेण भूपितम्। मुख्यातिथिपदं तेषां यतो मान्यतमो हि सः॥४१॥ उत्सवस्य दिने मुख्येऽशुभैका घटनाभवत् । पतिता तस्य हस्ते तु विद्युत्संदेशपत्रिका ॥ ४२ ॥ हन्त दुर्मरणस्यैव नवजातस्य तच्छिशोः । यया तु वार्तया तस्याभवच्छोकाकुलं मनः ॥ ४३॥ दुःखं तथाप्यसहत स्थितप्रशसमो हि सः। समाचरत् स्वकर्तव्यं स्मृत्वा देवं च सद्गुरुम् ॥४४॥" एकोनविंशतिशते घर्ष सप्तदशोत्तरे। तेने विजरी' नाम्ना सह प्राध्यापन 2 ।। ४५ ॥ त्रैमासिक भारतीयतत्वज्ञानसमीक्षणम् ।' इत्याङ्गलवाण्यामारब्धं 'माइंड' सदृशं खलु ॥ ४६ । विद्वद्वरेण्यमाण्डारकरनाम्ना विनिर्मितम् ।। मन्दिरं प्राच्यपियायाः संशोधनपरं हि यत् ॥ ४ ॥ है

·4-१५]]
अष्टमस्तरङ्ग
तस्यासीत् कार्यकारिण्या रामभद्रः सभासदार .
यतस्तु भाण्डारकरे तस्याभूत् परमादरः॥४८॥ :
एकोनविंशतिशतेऽधिकेऽपादशवत्सरे।:-
ऑक्टोयराभिधे मास इन्फ्लुएंझाज्यरातिना ।। ४९ ॥
सीताबाई तस्य भार्या दुर्भाग्यानिधनं गता ।
द्वितीया च महापत्तिः सुतस्य मरणोत्तरम् ।। ५० ।।
किन्तु पुण्या गतिः प्राप्ता पत्न्या स शान्त वेतसा ।
अहोऽम्बुरावमलिखत् पत्रमेकं महामनाः ॥ ५१ ।।
ततोधिकं मित्रमे स आह परमात्मने ।
अहं यदि प्रार्ययिप्ये भार्या या जीवितं तदा।। ५२ ।।
निःसंशयमरक्षिप्यत् कृपयासौ दयाधनः
म किन्तु प्रार्थिनं तेन विचिन्त्य मनसा दृढम् ।। ५३
ईशेच्छया भवतु यत्तन्न तु स्वार्थेच्छया कदा ।
सत्यमेवाद्भुतं सर्व चरितं हि महात्मनाम् ।। ५४ ॥
मायाति दुःखमेकाकि न्यायस्तु दृश्यते भुवि ।
पधादल्पदिनेष्येय तस्यात्यन्तहितैपिणी ॥५५॥
माताप्यगात् स्वर्गप, जगदम्यास्वरूपिणी ।
नमसोऽशनिसंपात इन्फ्लुएन्झाज्यरात्तथा ॥ ५६ ।
जननी सद्गति प्रापेत्यप्रवीद्वाम एकदा...:-
मृतदेहे तदा तस्या दृष्टः शेपो लसन् यतः ॥ ५५॥

·४६ श्रीगुरुदेवकथामृतम् 12-५८ जनन्याः स्मृतिमात्रेण वदति स्म मुहुर्मुहुः । स्वात्मनः परमार्थस्य सैवासीत् मूलकारणम् ॥ ५८ ॥ पत्तीजनन्योर्निधनाच् शिशोश्च संसारपाशाः सकला विनष्टाः। ईशेच्छयैवेति दृढं विचार्य संलग्नमन्तः परमार्थमार्गे ॥ ५९॥ विठोऽस्ति राज्यं तव मेऽधुना च परस्य कार्य बत विद्यते नो। यथाह पूर्व तुकारामसाधुः नवस्तुफाप्याह तथैव रामः॥६॥ प्राच्यविद्यामन्दिरस्य परिप्रान्ते विनिर्मितम् । गृहं तेन निवासार्थमध्यात्मभवनाभिधम् ॥ ६१ ॥ तेनैकदा श्रुतं ध्याने द्रो ज्ञानेश्वरस्त्वयि । तत्समार्दर्शनार्थमालन्दी सत्यरं पयौ ॥ १२॥ तस्या दर्शनकाले तु वृत्तमेकं फिलाद्भुतम् । अध्यात्मभवनस्यासन्नुभ्यस्ताः सर्वभित्तयः ॥ ६३ ॥ इदं दृष्ट्याद्भुतं घोरं रामचन्द्रोऽतिविस्मितः । पुनथाध्यात्ममयनभित्तयस्तेन निर्मिताः ।। ६४ ॥ कृत्या ज्ञानेश्वरीदासयोघसप्ताहमेय सः । अध्यारमभयनेऽगच्छतासाय तदनन्तरम् ।। ६५ ।।

·। 2-५] अष्टमस्तरङ्गः आसीदबहुलमुत्कृष्टं समृद्धं तस्य साधनम् । नूतने भवने चास्मिन् पठनं लेखन तथा ।। ६६ ॥ समन्ततो निर्जनेपु स्थलेपु गव्हरेपु सः। गत्वा समाचरद् ध्यान दीर्घकालमतन्द्रितः ॥ ६॥ चरन् प्रदक्षिणाकार एकदा भवनाद्वहिः । सर्वतो हनुमिद्रूपं पुरतोऽक्ष्णोर्ददर्श सः ॥ ६८ ॥ पृष्टस्तु कारखानीसैर्यदृष्टं तम्यवेदयत् । जयन्तिारुतेरध दर्शनं सुष्ठु तेऽनुवन् ॥ ६९ ॥ अम्यरं निखिलं शेषफणामण्डलराशिभिः। व्याप्तमेवाभ्दुतं दृश्यमपश्यदन्यदेकदा ।। ७० ।। ज्ञानेश्वरतुकारामादिकानां भक्तिवाङ्मयम् । आदेशं प्राप सोऽध्येतुं ध्याने तु पुनरेकदा ।। ७१ ॥ भक्तिस्तु द्वैतमूलैयादैते भक्तेरसंभवः । एवमस्ति मतं केषां भक्तिशास्त्रविदां किल ।। ७२ ।। नानिवार्योऽद्वैतभक्त्योर्विरोधो विद्यते कदा । इत्येवं मतमन्येषां तस्वशानांच सूरिणाम् ।। ७३ ।। रामभद्स्य चित्तेऽपि शङ्कासीदेवमुत्थिता । फयमद्वैतभक्त्योश साहचर्य भवेन्ननु ।।७४ ॥ तत्वज्ञानां च प्रन्यानां भक्तिशास्त्रविदां तथा । शानेभ्यपदिसाधुनां सुसूदमाध्ययनेन तु ॥ ७५ ।। ।

·M ४८ श्रीगुरुदेवकथामृतम् संप्रदायगुरूणांच प्रमाणपचनैस्तथा !! स्वतोहि दिव्यानुभवैस्तस्य शङ्का नियकृता ।। ७६ ॥ साधनेऽध्यापनेऽभ्यासे कालमेवं स यापयन् । शीतज्वरेण सहसा पुनरापीडितोऽभवत् ॥ ७ ॥ अतः शरीरस्वास्थ्यर्थं जम्युखिण्डी जगाम सः । मासत्रयाधिक काल ततः पुण्यपुरी ययौ ।। ७८॥ शानेश्वरीदासबोधसप्ताहानकरोद् बहून् । तेनैकदाप्यनदानमध्यात्मभचने कृतम् ॥ ७९ ।। ज्वरस्तथापि नामुञ्चत्तेन संपीडितः पुनः। अन्नस्थापचनेनापि प्राप दुर्वलतां तनोः ।।८।। एवं सत्यपि रामोऽगात् पाण्डुरङ्गपुरं प्रति । श्यते तत्र तस्याभूत् साक्षात् विठ्ठलदर्शनम् ॥ ८१॥. तथायशंकराचार्यस्योत्सवे हुवळीपुरम् । दातुमेकं च व्याख्यानं ग्रीष्ममासेऽपि सो ययौ ॥ २॥ ध्याधिवृद्धिंगतस्लेन शरीरं ज्वरपीडितम् । अभवत् कशमत्यन्त मेषजं तु निरर्थकम् ।। ८३॥ कार्य प्राध्यापनस्थापि दुष्करं तमभृत्तदा । अमातु नगरौं पुण्यां तस्मै ग्रसितुमुत्थिताम् ॥ ८४ ।। एकदा कारखानीसमध्यात्मभवनादहिः ।.. इतस्ततोहि पश्यन्तं दृष्ट्वा रामस्तमवयीत् ॥ ८५।।

·४९ ८-८७) अष्टमस्तरङ्गः अंतर्याहि कुरु ध्यानं वहिः पश्यसि किं वृथा। व्याप्तमेव पहिः सर्वमशुचिन्येन सर्वथा ॥८६॥ गुरुन्याधिना चाधिना त्रस्त एवं दृढो निश्चयो मानसे तस्य जातः । स्ववृत्तेविरामं गृहीत्याल्पकालम् प्रयातुं गुरोर्मङ्गलां हिंचगेरीम् ।। ८७ ।। इति वामनविरचिंत श्रीगरुदेवकथामृते प्राध्यापनकालस्य तथाप्न जनविरहस्य वर्णनं नामाष्टमःस्तरङ्गः।

·नवमस्तरङ्गः
देयमाप्तियाथ देहम्य मुक्तिः
: रामो ययौ निधयात् हिंचगेरीम् ।
सहानयत् मृत्युपन तथा स्यम्
भूत्या निराशो यत जीवितस्य ॥ १॥
हस्तेऽम्युरावस्य व मृत्युपत्रम्
दत्योपरि स्वाक्षरी तस्य कर्तुम् ।
साक्ष्यस्वरूपां रुपयेव रामः
तं प्रार्थयामास विनीतवाचा ॥२॥
अड्गीचक्रे नार्थनामम्युरापः
उपत्वा कृतं सद्गुरुणा भविष्यम् ।
जीवेद् विना संशयं रामचन्द्रः
आपष्टि वर्ष कृपयेश्वरस्य ॥३॥
यमनाका नाम तस्य पितृव्यदुहिताभवत् ।
स्पशुश्पार्थमानीता तेन सा गतमर्तृका ॥४॥
नूनं चकार सा साध्या रामस्य भातुरात्मनः ।
ततः परं दीर्घकाले शुश्रूषां मातृवत् किल ॥ ५॥
अस्मिन् काले रामभावोदयनीया तनुस्थितिः ।
आसन्नमरणावस्था धर्ममात्रशरीरकः ॥ ६॥
यष्ट्याधारं विना रामोऽभवचरितुमक्षगः ।
आहारः केवलं दुग्धं तदप्यल्पं दिनेऽखिले ॥७॥

·.-१७] नवमस्तरङ्गः स्वजनानां वियोगश्च विघ्ना लौकिकजीयने एकैकापि किलापत्तिधोपहरणे क्षमा ॥८॥ अस्यां विपदवस्थायामाधार एक एव हि । सद्गुरौ परमार्थे च निष्ठाऽविचलिता परा ॥९॥ दीर्घकालं प्रतिदिनं ज्येष्ठेण गुरुयन्धुना । अम्बुरावेण सहितं सोऽकरोनामचिन्तनम् ।। १० ॥ एकदा स्वप्नदृष्टान्तस्तस्यासीदशणोत्तदा । सद्गुरु कथयन्तं तं ध्याने यद्वस्तु पश्यसि ॥ ११ ॥ नेत्रयोः पुरतो नित्यं तद्देवेति न मन्यसे व्याघेरतः शरीरस्य मुफ्तस्त्वं न भविष्यसि ॥ १२ ॥ पुनरप्येकदा ध्यानेऽशृणोत् शब्दान हि सद्गुरोः । 'इदं पुष्पं गृहाण त्वं' ध्यानस्यान्ते ययौ यदा ॥ १३ ॥ समाधेर्वन्दनार्थ स सद्गुरोई एचान तदा । पुष्पमेकं नव्यमेव समाधेः शिरसि स्थितम् ।। १४ ॥ निर्दिष्टं गुरुणा पुष्पं यत्तदेवेति भावयन् । सेवितं मेपजमिति प्रत्यहं स्वल्पमेव तत् ॥ १५ ॥ ऊन वर्षद्वयादेवं हिंचगियाँ वसन् किल । विनौपध धंद्धयैव सुचिरं नामचिन्तनात् ।। १६ न केवलं व्याधिमुक्ता तनुस्तस्याभवत् परम् । दिव्यानुभूतिभिनकः समृद्धं तस्य जीवनम् ।। १५ ·श्रीगुरुदपकथामृतम् सायकस्याभवत् सिद्धाः पश्यनारमानमात्मनि । अकामोऽयाप्तकामध पूर्णकामोभु महामः ॥ १८॥ दिव्याः स्वानुमघाः प्राप्ताः केचित्तेनेय वर्णिताः। अभइगे तानहं मन्ये चक्नुमत्रोचितं भवेत् ॥ १९ ॥ ध्याने दृष्टं जालक मौक्तिकानाम् शुभ्रं शुद्धं शोभन दीप्तिमश । दिव्यममां चंद्रिकाया अपश्यत् चक्रे श्वेते श्यामवर्ण च चकम् ।। २० ॥ शेषस्य पुच्छं पलययुतं च तेम इप्टो विश्यतश्चक्षुरात्मा । देवस्तथा सगुणो निर्गुणोऽपि .गुरोः प्रसादादुमदीश्वरस्य ॥२१॥ . ध्याने 'दत्तदिगम्बरमहेश' नामानि चाशृणोद् रामः । गुरुदत्तवीजनाम्नो यानि विभिन्नानि तेन संहः ॥ २२ ॥ अम्बुरावं यदा रामोऽब्रवीदनुभयं विमम् । 'जितं त्यये 'त्याह सोऽपि हर्षनिर्भरचेतसा ॥२३॥ ते वीजनामाङ्कुरितं त्यं भविष्यस्यतः परम् अधिकृतो नाम दातुं साधकेभ्योऽयदत् पुनः॥२४॥ - अशृणोद् धर्मशालायां बर्डोले नाम खटके।.. इस्लामधर्मनामानि स्वल्पकालाद्नन्तरम् ।। २५ ·१-३३ नवमस्तरङ्ग झरथुप्ट्रेति शब्द सो ध्याने शुश्रावचैकदा । अपि तस्याकृतिस्तेन तदा घणा भवेद् ननु । २६ ।। यतः स कारखानीसं पप्रच्छ कुतुफेन हि । उष्ट्र एवाभवत् किं नु झरथुप्ट्रस्य वाहनम् ।। २७ ।। संपश्यन् दिव्यनेत्राभ्यामेकाममनसाखिलम् । विश्व व्याप्त ज्योतिपैव प्रापानुभवमद्भुतम् ॥ २८॥ प्राप्तव्यमेव मनुजेन मनुष्यदेहे लब्धं मयास्ति कृपया च गुरोरिदानीम् । तस्यैच्छयैव सकलं तदतः परं स्यात् धन्योऽस्म्यहं वच इदं वदति स्म रामः ॥ २९ ॥ पुरा दुलो यश्चरतुं किलासीत् इदानीं स योणवस्त्रावृतोऽन्नम् । अहो पोपमासे ध्यतरद् जनेभ्यः । स्वपद्भ्यां चरन् भोजनायागतेभ्यः ॥ ३०॥ व्याधिमुफ्तेन तेनातो गन्तुं पुण्यपुरी पुनः। अनुशयाम्परावस्य सेवार्थ निश्चितं कृतम् ॥ ३१।। नानुकूलं पुण्यपुरं तनोः स्वास्थ्याय तस्य तु । अतो रामः संस्थयाभूद् नियुक्तः सांगलीपुरे ॥ ३२ ॥ विलिंग्डनमहाविद्यालये प्राध्यापफेति च । शात्या हिंवगिरेस्ता सेवार्थ राम आययो ।। ३३ ।।

·५४ श्रीगुपदेयक यामृतम् [९-३४ रथं नियासे विल हिंधगिर्याम् काल च घोधिषमासपदकम् । तनोतुस्यास्पमयाप रामः तथायरोरप्यनुभूतिसानुमः ॥ ३५॥ इवि चामनविरचिते श्रीगुरुदेवकथामृते नुस्वारथ्याय दिधगिरीनिवासी नाम भवमस्तर:

·-- स्वतनो स्यारष्यस्य एते दिचगिरीसनिधिस्थितमामे ॥१॥ दशमस्तरङ्गः सद्गुरोरुमदीशस्य स्वप्नादेशानुसारतः! एकोनविंशति शते द्वाविंशे वत्सरेऽधिके ॥१॥ मनुनाम्ना वैद्यकुले जातया कन्यया सह। रामस्य चेस्लामपुरे द्वितीयोऽभवदुग्रहः ॥ २॥ नाम्ना मथममाया विवाहानन्तरं मनुः । भासीत् संयोधिता सीताबाईत्येयोत्तरायुपि ॥ ३॥ उपदिश्यैव ते भार्या मयां दास्यामि निश्चितम् । स्वप्नादेशो दत्त आसीद्रामस्य गुरुणा किल ॥ ४ ॥ पश्चात्तथाल्पकालेन रामो भार्यासमन्वित.। समाधिदर्शनायागाद् गुरोहिचगिरि गुमाम् ॥ ५॥ मीता भ्यानार्थमासीना समाधिपुरतो पदा। उमदीशगुरोः प्राप यथादिएमनुप्रहम् ॥ ६॥ पमेन रामभद्ररतु परमानहादितोऽभवत् । निधाणोत्तरमस्तित्यमनुभूयोमदीप्रभोः ॥७॥ स्थास्थ्याभायात् शरीरस्य सांगलीनगरे पुनः । पमपन्दो गच्छति स दिखगेरी मुहुः ।।८।। थापाले तस्यासीयि त भुयं नियासार्थम् ।

·.
श्रीगुरुदेवकथामृतम्
[९-१०
संकल्पः सोऽभूदधुना रदः प्रयत्लान् हि कर्तुमारेमे ।
भूशोधने च साह्याद् मित्राणां चाधिकारिणां रामः॥ १० ॥
गजेन्द्रगड़करो घाली नाम्ना द्वापधिकारिणी।
रामचन्द्रस्यैतदर्थे साहाय्यं भूरि चक्रतुः॥ ११ ॥
पकदा हिचगियों वे ध्यानं कुर्वन् स्थितोऽभवत्।
रामो निद्रावशः स्वप्ने पीनं गौरदारीररकम् ॥ १२ ॥
अपश्यदेकं पुरुपं व्याहरन्तमिदं वचः।
निवर्गीशमहाराजो नियाळस्थानकं गतः॥ १३ ।।
भक्तिप्रसरमद्यापि महाराजः करोति किम् ।
प्रपच्छ रामभद्रस्तं प्राप्तयाग्निदमुत्तरम् ॥ १४ ॥
ने कर्णो मुसं चापि निर्माल्य कुरु चिन्तनम् ।
विदितं ते यथाकालं सर्वमेव भविष्यति॥१५॥
सम्यग् विचिन्त्य स्वप्नाथ रामचन्द्रेण निश्चितम् ।
केतुं भूमि निवासाय नियाळस्थानकान्तिके ।। १६ ।।
देवस्य सद्गुरोश्चैव कृपया नस्य निश्चयः ।
स्वल्पकाले सुसफल आयासेन विनाभवत् ।। १७ ॥
पाटीलसंशोमकाया नाडगौडाहयस्य च ।
स्थानकस्य समीपस्थां निजभूमि सुविस्तृताम् ।। १८॥
उभयोरानुकूल्येन वालीनाम्नाधिकारिणः
साहाय्याद् रामचन्द्रस्तु स्वल्पमूल्येन प्राप्तवान् ॥ १९ ॥

·२०-१.J
दशमस्तरङ्गः
स्थानस्यास्य निवासाय रामचन्द्रस्य निर्णये ।
उद्देश आसीद् द्विविधो लौकिका पारमार्थिकः ॥२०॥
स्थानादस्मानातिरं हिंचगेरी तथोमदी।
नथैव निवर्गाशस्य निवर्गीखेटकं शुभम् ।। २१॥
नियाळस्थानकस्येदं संलग्नं स्थानमेव च ।
निंबाळग्राम एवापि नातिदूरो हि वर्तते ।। २२ ॥
आरोग्यस्य कृते चापि सर्वोत्तममिदं स्थलम् ।
संयुते लोहमार्गण सोलापूरविजापूरे ॥ २३ ॥
नियोजितं लघुगृहं निर्मातुं रामभाउणा।
अस्मिन् स्थले समारब्धं कर्तुं साहित्यसंग्रहम् ॥ २४ ॥
तनो स्वास्थाय कालेऽस्मिन् स्थित्या निवाळखेटके ।
नाडगौहानामफस्य सद्गृहस्थस्य सद्मनि ॥ २५ ॥
प्राध्यापनाय याति स ततः स सांगलीपुरम् ।
अनेनासनसन्तुष्टा के संस्थासभासदः ॥२६॥
दुर्दैवात् कारणमिदं जातं संस्थासभासदाम् ।
नेकेषां सह संघर्षस्थाभूत्तेन स दुःखितः ।। २७ ।।
दोपाराणी सदस्यदी तविरुद्ध एती तदा ।
संस्थानियमभागधाभ्यापनेऽनियमस्तथा ॥२८॥
गभीरयिन्तनेनान्ने शल्या मनमि निधयम् ।
संस्थासपात्यागपत्रं गमगन्द्रो ददौ किल ॥२९॥

·श्रीगुरुदेयकथामृतम् स्यागस्य विपये पर्चा नाचश्या नोचिता मता। अलमेतद् धतुमेव स्यागस्तस्याभवत् खलु ॥ ३० ॥ न केवल तद्धिताय नै केषां श्रेयसे परम् । तिलफस्याभवत्यागो राष्ट्रस्य धेयसे यथा ॥ ३१ ॥ प्राध्यापनस्य का फीति शाश्वती कीर्तिमुत्तमाम् । सलेमे परमार्थस्य क्षेत्रे विभ्वे च भारते ॥ ३२ फिन्तु रामो प्रवीति स्म कार्तशेन मुहुर्महुः । फर्ग्युसने सेययैव प्रतिष्ठाद्यतनी मम ॥ ३३ ।। इति वामनविरचिने श्रीगुरुदेवकथामृत प्राध्यापकपदत्यागो नाम दशमस्तरङ्गः ।

·एकादशस्तरङ्गः
निर्दिष्टमासीत् क्लि त्यागपत्रे
रामेण यनिधितं कार्यमेकम् ।
प्रतस्यरूपं महत् जीवनस्य ।
शेषायुपि स्यात्मभावेन कर्तुम् ॥१॥
कार्य तदासीत् परमेश्यराप्तिः
लोके तपाध्यात्मपथप्रचारः।
सेवानिवृत्तेर्चुतमेप पथात्
चित्तं दधी तत्परिपूर्तये सः ॥२॥
धर्मम्य परमार्थस्य प्रसरं कर्तुमिन्टुफान् ।
अप्पामयियाजिशासन समानतुं युधान् जनान् ॥ ३॥
भापारमधमंयोः पीठ स्थापितं पुण्यपतने ।
भध्यात्ममयने म स्यपवासादनन्तरम् ॥ ४॥
भम्य पिश्यस्य सत्यमेरपपापप शोधनं ।
भापारमशास्त्रपिर एतमालोप तकिल ॥५॥
ब पोरामाधाना पियुधानां मयतानम् ।
तातिदापिण्ये पीटरपासीत् प्रपोजनम्॥१॥
संचालकोऽम्प पीटरप रामनग्दोऽमपत् स्वयम्।
कार्यपाही दामले ग गोरे पापापम्पमो ॥७॥

·६० । - श्रीगुरुदेवकथामृतम् राधाकृष्णोजयकरो मानियोग्यौन्धभूपति-1 बेल्वल्करा इमे चासन पीठस्य मन्त्रिमण्डले ॥ ८॥ एकोनविंशति शतेऽधिोऽब्दे पञ्चविंशति ।' एप्रीलमासे निवाळे पूर्णासीद् गृहनिर्मितिः ॥ ९॥ गृहप्रवेशनात्पूर्व सोल्हासं रामभाउणा। दिनान् सप्त रुतस्तत्र साधनामड्गलोत्सवः ।। १० ।। -- .. पदयः साधकाःथेष्टा उत्सवाय समागताः। शिवलिंगवाम्युरावगिरिमल्लेश्वरादयः ।।११।।'. रक्षायाः सद्गुरोः पात्रं भूम्यन्तमध्यमन्दिरे । निधायोपरि तचित्रं स्थापित प्रथमं तदा ॥ १२ ॥ त्रिकालभजन नामजपो घण्टात्रयं तथा। पोथीवाचनं चाभूत् सप्ताहस्य दिनमामः ।। १३ ॥ सान्या शिलिंगया तस्योत्सवस्य वर्णनं महत् । एवमस्ति कृतं रम्यं स्यात्मानुभवपूरितम् ॥ १४ ।। पुरतोऽन्तश्चक्षुपोऽभूत् रामस्याम्य भुमे गृहे । मुनानामपि साधूनां महता नित्यदर्शनम् ॥ १५ ॥ पृप्टेर्दिन्यमभायाश्च स्वात्मानन्दसुखस्य च । मल्लिकासुमगन्धम्य नामापि सुरासेपनम् ।। १६ ॥ रामचन्द्रम्य पासोऽद् गृहेऽस्मियनिमिते । सपत्नीकः सुसने प्रायो घर्षद्वयाधिकम् ॥ १७॥ " 72 - ·इति प्रशंसोदारान् ये निजगाद मिमर्मनः ॥ २० ॥ २०-२५] एकादशस्तरमा अस्मिन् कालावधावेव शुभैका घटनाभवत् । नाम्ना शकुन्तला सीतादेवी कन्यामजीजनेत् ॥ १८॥ कालं द्वादशवर्षेभ्योऽधिकमभ्यस्य वाङ्मयम् । एकोनविंशतिशते पड्विंशाधिकयंत्सरे ॥ १९ ॥ महाराष्ट्रीयभक्तानां ख्यातानामात्मदर्शिनाम् । ज्ञानेश्वरतुकारामरामदासमहात्मनाम् ॥ २० ॥ वचनामृतानीति नाम्ना चत्वारो रामभाउणा । अध्यात्मग्रन्थमालाया ग्रन्था इति प्रकाशिताः ॥२१॥ 'उपनिपत्तत्त्वविद्याया विधायकसमीक्षणम् । नाम्ना ख्यातोऽपि ग्रन्थोऽस्मिन् काल एवं प्रकाशितः ॥२२॥ मॅक्डोनल्ड्कीथयाकोबीविटरनिट्झाप्सनादिभिः । विश्वविख्यातविद्वद्भिर्ग्रन्थोऽयं भूरि शंसितः ॥२३॥ ग्रन्थोऽक्षय्यस्वरूपोऽयं भवेद् भुवि सुनिश्चितम् । प्राशंसदिति शब्दैस्तु गार्वे जर्मनपण्डितः ।। २४ ॥ पाण्डित्यस्य प्रकाण्डस्य सुदीर्घचिन्तनस्य च । प्रमाणभूतो अन्धोऽयमिति रालिन्सनोऽलिखत् ॥ २५ ॥ दृष्टिक्षेपेण ग्रन्थस्य तय स्पष्टं हि दृश्यते । कियदंदोनाधिकस्त्वं गतोऽसि डायसनात् पुरः ॥ २६ ॥ विषयेऽस्मिन्नुपनिपत्तत्वसंशोधने सलु ।

·६२
श्रीगुरुदेवकधामृतम् 1१०-२८
लिखित्वा ह्याङ्ग्लभाषायामिमं ग्रन्थमलौकिकम् ।
कीर्ति दिगन्ता संग्राप रामभाउरसंशयम् ॥ २८ ॥
चतुर्विधा भूमिकास्तु विषयप्रतिपादने ।
दृश्यन्ते स्वीकृता नूनं मन्येऽस्मिन् रामभाउणा ॥ २९ ॥
एका विवेचनपरा द्वितीया चैतिहासिका।
शास्त्रमान्या तृतीया च चतुर्थी तुलनामिका ॥ ३० ॥
विश्वोत्पत्तेश्च विश्वस्य जीवस्य परमारमनः ।
संबंधस्य मिथो ग्रन्ये मीमांसा तेन वै कृता ॥३१॥
युरोपीयरात्मविद्भिः प्रोक्ताभिः स्वानुभूतिभिः ।
उपनिपद्धर्णिताभिः सह संतुलनं कृतम् ॥ ३२ ॥
सर्वोपनिपदा सारमेकं ब्रह्मात्मदर्शनम् ।
पपः प्रधानः सिद्धान्तो प्रन्यास्ति प्रतिपादितः ॥ ३३ ।।
मिना भिनास्तावमागी उपनिषद्भिस्तु घर्णिताः ।
उचायचाः परिणताः सन्ति ब्रह्मात्मदर्शने ॥ ३४ ।।
नवमेवोपनिषदां दर्शनं रामभाउणा ।
इत्थं शतमपूर्वध प्रन्येऽस्मिन् सुप्रतिष्ठितम् ।। ३५।।
प्रयागविद्यापीठस्य झा गंगानाथपण्डितः।
उपकुलं गुरुयोऽभूद् प्रन्येनातीवमोहितः ॥ ३६॥
विद्यापीठे तत्यविद्याविभाग मुसति सः!
अभ्यर्थयदामचन्द्रं साग्रहं भूषितुं पदम् ॥ ३ ॥

·१-४.] एकादेशस्तरमा रामचन्द्रो नानुकूलः स्वीकतु तस्य चार्थनम् । स्वास्थ्याभावस्य चान्येषां कारणानां कृते किल ।। ३८ ॥ किंतु सर्वाणि सौकर्याण्याभ्यास्य च यदाकरोत् । अत्यादरेणाग्रह झा तदा चै निरुपायतः ॥ ३९ ॥ उपकुलगुरुणैतत् साग्रहेण कृतं तु अनुमतिमपि रामस्त्वम्वुरावस्य लब्ध्वा । अपि पुनरुमदीशस्यान्तरादेशमाप्त्या। मनसि बहु विचिन्त्याभ्यर्थनं स्वीचकार ॥ ४० ॥ इति वामनविरचिते श्रीगुरुदेवकथामृते सेवानिवृत्तरनन्तरम् निंबाळगृहयामवर्णन नामैकादशस्तरङ्गः।

·द्वादशस्तरङ्ग
एकोनविंशति शतेऽधिग्दे सप्तविंशति ।
विद्यापीठे प्रयागस्य रामचन्द्रो नियोजितः ॥१॥
तत्यज्ञानविभागस्य मुख्यः माध्यापकः किल ।
यद्विशत्यप्दपर्यन्तं पद नेन विभूषितम् ॥२॥
आकर्ण्य तस्य नामैय सत्कीति चापि पाठकाः।
तत्वज्ञानस्य यहवः आराः पटनं प्रति ॥३॥
अध्यापनस्य नैपुण्यात् प्रकाण्डधुतवत्तया।
आदरं परमं लेभे छात्राणां चाधिकारिणाम् ॥ ४ ॥
'कट्रा' भागे प्रयागस्य घर्षमेकं न्युवास सः ।
बेली' मार्गे स्थिते पश्चाद् गृहे द्वादशवत्सरान् ।।५।।
एकदा "द्रौपदीघाट' समीपस्थितभूतले ।
आसीत् फुर्वन् रामभद्रो ध्यानं मानसचक्षुपा ॥ ६ ॥
उमदीशमहाराजमात्मनः पुरतः स्थितम् ।
स्वहस्ते तालिकां धृत्या नृत्यन्तं हि ददर्श सः ।। ७ ॥
गुरोरस्त्ययमादेश एवं मनसि धारयन् ।
तामेव भूमिमक्रीणत् स्वनिवासस्य हेतुना ।। ८ ॥
सेवाकालस्य चरमे पादे वर्षचतुष्टयम् ।
रामचन्द्रस्य वासोऽभूत् स्वगृहे तत्र निर्मित ॥९॥

·ter.
1-0
द्वादशस्तरङ्ग
चिरकाल तन्नियासे प्रयागे नामचिन्तनम् ।
अनपेक्ष्य दिवाराचं निद्रामशनमेव वा ॥१०॥
उसमाचरितं तेन चैकान्ते वृक्षराजिपु।
गंगायमुनयोस्तीरे परमार्थस्य सिद्धये ॥ ११॥
विद्यद्रथेनैव जगाम प्रायो
भागीरथीतोयवहातटाके।
सुविशाते 'द्रौपदीघाट' नाम्ना
स्थले जपाथ घटवृक्षपंक्त्याम् ॥ १२ ।।
स्थित्वा जपं तद्रथ एव चके
संयोध्य रूपान्तरितां गुहां तत् ।
सुदीर्घमात्मानुभवान् सुदिव्यान्
अत्यद्भुतान्नेकविधानयाप ।। १३ ॥
विश्वतश्चक्षुपोऽनन्ते तथानन्तस्य दर्शनम् ।
अनुभूतं स्पर्शनं च देवसंभापणं तथा ॥ १४ ॥
शुभावानाहतानादान स घोरान्मधुरानपि ।
ब्रह्मरन्ध्रादन्यभयदमृतस्यापि सेवनम् ।। १५ ॥
पचनामृता'नां प्रन्थानामाधारेण हि मुख्यतः ।
एकोनविंशतिशते वर्षे द्वारिंशदुत्तरे ॥१६॥
ग्रन्थः साक्षात्कारपथो महाराष्ट्रेऽभिधो महान् ।
आसीत् प्रकाशितस्तेन विद्वद्भिरि शंसितः ॥१७॥

·श्रीगुरदेवधामृतम् ११२१ अपूर्योऽयं मन्य इति झा गंगानाथपण्डितः। अयर्णयनागराजशर्मा प्राध्यापकस्तथा ॥ १८ विद्वान् मेक्नीकलवापि कोकिलेश्वरनामकाः। कलकत्ताविश्वविद्यालयस्य शास्त्रिणस्तु ये ॥ १९ ॥ प्रस्तावनास्य प्रस्थस्य रामेण लिखिता स्वयम् । साक्षात्कारस्य तस्यां हि मीमांसा तेन या कृता ॥२०॥ सोड्गपरिपूर्णा सा व्यनक्ति घ पदे पदे । प्रहां समुज्ज्वलां तस्य प्रतिभा सूक्ष्मदर्शिनीम् ॥ २१॥ प्रोक्ताः पञ्चविधा मार्गा प्रन्ये तेनात्मदर्शिनाम् । प्रथमो धुद्धिनिष्ठानां ज्ञानेशादिसतामिव ॥ २२ ।। द्वितीयो लोकनिष्टानां साधूनां नामदेववत् । तृतीयो व्यक्तिनिष्ठामा तुकारामस्य सदृशाम् ।। २३ ।। एकनाथादिसाधूनां प्रपञ्चपरमार्थयोः । समन्वयस्वरूपोयश्चतुर्थोऽसौ निगद्यते ॥ २४ ॥ रामदालादिभक्तेषु दृश्यते यो विशेषतः। लोकसंग्रहनिष्ठोऽसौ कर्ममुख्यश्च पञ्चमः ॥ २५॥ आंग्लवाण्यामिमं अन्धं लिखित्वा रामभाउणा । महाराष्ट्रीयसाधूनां सर्वेभ्यः सुप्ठ दर्शितम् ।। २६ ॥ पारमार्थिकमध्ये पूर्ण दिव्यानुभूतिभिः । तुल्यमेवहि विश्वस्य सर्वेपामात्मदर्शिनाम् ।। २७॥

·द्वादशेस्तरङ्गः विशेपेण ज्ञानराजस्याध्यात्मकाव्यवैभवम् । विश्वसारस्वते श्रेष्ठमपूर्वमिति दर्शितम् ॥ २८॥ एकोनविंशतिशतेऽब्दे प्रयस्त्रिशदुत्तरे । अम्युरावस्य निर्याणमभवत्तु विजापुरे ॥ २९ ।। बातों पठन् कारखानीसपत्रात् तां शोकदा दुःखितो रामभद्रः । पत्रोत्तरेऽवर्णयद्योग्यतां स तथा गुणान्नम्युरावस्य दिव्यान् ॥ ३० ॥ आसीत् स गुरुयन्धुश्च ज्येष्ठः श्रेष्ठः पितुः समः । रामभावोढस्तस्मिन् स्नेहश्च परमादरः ।। ३१ ॥ नियमीनामनिकटे ग्रामे जिजिनिसंशिते । कुलकर्णीकुले जातो दारियेणातिपीडितः ।। ३२ ॥ उमदोशेनोपदिष्टः कृत्यैवाखण्डसाधनम् । साधकस्पाभवत् सिद्धो गुरुणापि प्रशंसितः॥ ३३ ।। नाजानाद् दैवतं ह्यन्यद् विना किमपि सद्गुरोः। पपंविधा यस्य चासोद् भक्तिरेकान्तिका परा ॥ ३४ ॥ उमदीशस्य निर्याणानन्तरं जीवनायधिम् । .. भवहत् संप्रदायस्य चिरकालं धुरं खलु ॥ ३५ ॥ हिंवगेरीमठाधीशो भक्तिमार्गविवृदये। पतीयाय गुरुनिष्ठापरायणः ।। ३६ ।। आयुः ·। श्रीगुरदेवकथागृतम् R- अनेकेभ्यः साधकेभ्योऽनुमहं हि चकार सः। कर्णाटके महाराष्ट्र शिष्यवृन्दोऽस्ति तस्य च ।। ३७ ।। आमृत्योरम्बुरावस्याधिकारसंयुतोऽपि सन् । रामचन्द्रो नामदीक्षा नादात् केभ्यः कदाचन ॥ ३८॥ अनन्तरं तन्निर्याणादारेमे निरुपायतः । तुळपुळेकारखानीसद्वारा कर्तुमनुग्रहम् ।। ३९ ।। उपक्रमोऽयमभवत् समीचीनस्तु लाभदः । वृद्धये संप्रदायस्य परमार्थविवर्धने ।।४।। सुशिक्षिताश्च यहय आंग्लविद्याविभूषिताः। परमार्थपथाकृष्टा बभूवुर्नामधारकाः ॥४१॥ प्रारम्भे कतिचित्कालं गमचन्द्रस्तु साधकान् । मामोपदेशमकरोत् संयमेन परीक्ष्य च ।। १२ ।। ददायुदारमनसा स काले चोत्तरोत्तरे । इच्छुकेभ्यो नामदीक्षां कृपया मेघवृष्टियत् ॥ ४३॥ उदकस्य तु दौलभ्य निघाळस्थाश्रमे सदा । जलोद्गमस्तत्र मासीत कृपान्तखनगान्मुहुः ॥ ४४ ॥ . ध्यानं कुर्वन् रामचन्द्रः प्रयागेऽपश्यदेकदा। उमदीशमहाराज पीताम्बरसमावृतम् ॥ ४५ ॥ भिन्दन्तं लोहदण्डेन कृपस्यान्तः स्थितां शिलाम् । सहमा तत्प्रहारेण शिलाया जलोद्गमः ॥ ४६॥ . ।

·५५-५६]
द्वादशस्तरमा
श्व एपाहो किमाश्चर्य विद्युत्संदेशमाप सः।
निवाळात् खनने चाप्या नातिदूरं किलाभ्रमात् ॥४७॥
लोहदण्डप्रहारेभ्यः सहसा निर्झरोगमः ।
अभूत् पानाय सलिलं प्रभूतं मधुरं तथा ॥४८॥
प्याने हस्तेन यद् दृष्टं सत्यमासीत् श्व एव हि ।
पक्ष्यन् गुरुप्रसादेन हुएः स वार्तयानया ॥४९॥
कूपोऽयं मन्यते तस्मानिवाळाश्रममण्डनम् ।
तीर्थ हि पायनं साक्षात् तस्य प्रासादिकं जलम् ॥ ५० ॥
नागपूरे भारतीयतत्त्वविद्याधिवेशनम् ।
प्रयोदशमभूत्तस्य रामचन्द्रो नियोजितः ।। ५१ ।।
अध्यक्ष इति यत्तेन तदा हि भाषणं कृतम् ।
तदभूद् बहुगम्भीरं सुविचारपरिप्लुतम् ।। ५२ ।।
यूरोपीयैस्तत्त्वविद्भिः शास्त्रज्ञविविधेषु च ।
भौतिकाध्यात्मशास्त्रेपु त्या संशोधन महत् ।। ५३ ।।
सुनिश्चितानि तत्वानि तान्यालोडय स्वभाषणे ।
भारताध्यात्मविद्यायाः कृतस्तेन समन्वयः ।। ५४ ॥
"पूर्व स्वप्ने यथादिष्टं पहुकालेन तस्य थे।
द्वितीयस्तनयो जातः सीतादेव्याः सुशोभनः॥ ५५ ॥
'तदपत्यं भोजयन्तं स्वप्ने सोऽपश्यदेकदा ।
उमदीश स्वहस्तेन येन सो मुदितोऽभवत् ॥ ५६ ॥

·७. श्रीगुरदेयकथामृतम् 1१२-५७ परं चतुर्थमासान्ते दुर्दैवात्तदपत्यकम् । पञ्चत्यमाप सर्वेषां भूत्या शोकस्य कारणम् ॥ ५७ ।। शकुन्तलायाः कन्याया विवाहयाभय गुभः । फुलशीलझानयता ग्याल्हेरपुरवासिना ॥ ५८॥ आपटेफुलसंभूतविश्वनाथेन धीमता । तयोरपत्यानि त्रीणि नंदिनीज्योतिदीपकाः ।। ५९ ।। ऋतुवेदग्रहधरासंमिते सैस्त्यवत्सरे। विद्यापीठस्य सेवायाः स निवृत्तोऽभवत् किल ॥६॥ सेवानिवृत्तिपूर्व स मासपट्कं घ्यभूपयत् । विद्यापीठस्योपकुलगुरोस्तु दुर्लभं पदम् ।। ६१ ॥ दत्त्वा तु पदवीं 'डी लिट् ' विद्यापीठेन गौरवः । कृतो न केवलं तस्य स्वात्मनश्चापि वर्धितः।। ६२ ।। तेनैव विद्यापीठेन सधिवृत्तेरनन्तरम् । प्राध्यापकः 'सता मान्यः' पदव्या स विभूषितः॥ ६३ ।। एवं मया निगदितं चरितं मनोशम् वासस्य दीर्घसमयस्य प्रयागपुर्याम् । आत्मानुभूतिरुचिरं यहुमानयुक्तम् स्वास्थ्यप्रदं सुखकरं किल रामभावोः ॥ ६४ ।। M 4 इति वामनविरचिते श्रीगुरुदेवण्यामृते प्रयागविद्यापीठे प्राध्यापनकालस्य वर्णन नाम द्वादशस्तरङ्गः । +

·त्रयोदशस्तरङ्गः
सेवानिवृत्तेः पश्चात्तु नियाळाश्रम एव हि ।
अमूत्तस्य निधासस्य परमार्थस्य चालयः ॥१॥
पटनं दासबोधस्य त्रिकालं साधनं तथा ।
त्रिकालं भजनंचासीदायमस्य दिनक्रमः ॥२॥
वैशिष्ट्यमाश्रमस्याभूत् परमार्थसभा किल ।
प्रत्यहं गुरुदेवस्योपस्थितौ स्फूर्तिदायिनी ॥३॥
भक्तेः पदानि गीतानि पत्राणां पठनं गुरोः ।
उमदीशस्य संप्रोक्ताः स्मृतयो विविधास्तथा ॥ ४॥
अध्यात्मविपये चर्चा गुरुदेवेन धै कृता ।
हितोपदेशप्रचुरासभाकार्यक्रमोऽभवत् ॥५॥
अध्यात्मसभयाकृष्टाः परस्था पहयो जनाः।
सुशिक्षिताय विद्वांसोनियाळं मुहुराययुः ॥ ६॥
संपोधितो रामभाऊरेतैस्तु परमादरात् ।
गुरुदेवेति नाम्नैय ख्यातः सोऽभूत्ततः परम् ॥ ७॥
नियशस्योक्तयोऽध्यात्ममुख्याः
कर्णाटयाण्यांच भुपि प्रमिद्धाः।
संगृा ता योधसुधेति नाम्ना
प्रकाशयामासस
मन्यमेकम् ॥ ८॥

·-...++amana- . . ७२ श्रीगुपदेयकथामृतम् [१३- यद्याययं लघुप्रन्यो महाहों नूनमेष सः। नियर्गीसंप्रदायस्य तत्त्वरत्नप्रदीपकः ॥९॥ सांगलीभूपसाहाय्यात् स्थापितं सांगलीपुरे। अध्यात्ममन्दिरं तेन कालेऽस्मिन् शुभदं मिल ॥ १०॥ अध्यात्मविद्यापीठं यनियाळे स्थापितं पुरा। तस्येदमभवत् शाखा प्रयागे चापरा तथा ।। ११॥ स्थानानीमानि चान्यानि लोकोद्धारक आययौ। गुरुदेषो भापणानि फर्तुमध्यात्मवृद्धये ॥ १२ ॥ कौशिफ्श्याख्यानमालायां वे व्याख्याने युधोचिते। रामः पुण्यपुरे एस्. पी. महाविद्यालये ददौ ।। १३ ॥ 'ज्ञानेश्वरस्तथा हिन्दीभापिकाः कविसाधवः'। विपये बहुगम्भीरे चैदुष्यपरिपूरिते ॥ १४ ॥ ऋपिदग्रहधरासंमिते खैस्त्यवत्सरे। गुर्जविद्यासभाद्वारा ख्याते कर्णावतीपुरे ।। १५ ।। निमन्त्रितो रामचन्द्रोद्ध व्याख्याने प्रयच्छतुम् । मावळण्करः सभाध्यक्षस्तदा संसद्समापतिः ॥ १॥ तेनासीनवभारतस्य पुरतः कार्य पदाध्यात्मिकम् भूयाद् मानचत्तैक्यमेव सफलं चास्यां पृथिव्यां सिद्धान्तः प्रतिपादितो घभिनवो "रेक विश्वमिदं तथाहि भगवानेकश्व धर्मों y

·१३-२७] प्रयोदशस्तरङ्गः
७३
विस्तार्यते च व्याख्याने तस्य प्रन्या प्रकाशितः।
सतुघाणमधरासंमिते खिस्तवत्सरे ॥ १८ ॥
महात्मागांधिजीहिन्दीभक्ताध्यात्मिकधारणा ।
इति नाम्ना प्रसिद्धो य एतया सभयैव हि ॥ १९ ॥
प्रन्येऽस्मिन् दर्शितं सम्यक् साधारं रामभाउणा ।
परमार्थं यद्धमूलं गांधिनोऽखिलजीवनम् ।। २० ।।
जैनयोद्धस्लामसितमतानां गांधिजीचने ।
तथा वैष्णयभक्तानां चहुंभस्य मतस्य च ॥ २१ ॥
सर्वाधिक च गीताया ईशोपनिषदस्तथा।
दृश्यते सुभभावो यः स्वरूपं तस्य घर्णितम् ॥ २२ ।।
'घरका ' यास्तु वैशिष्टयं गांधिजीसाधनापथः ।
अन्तर्नादः श्रुतस्तेन नन्थेऽस्मिन् सुष्टु वर्णिताः ॥ २३ ॥
भासीत् प्रयागवासे तु जातेच्छा राममानसे।
स्वसेयकेभ्य आकर्य नापिकादात्मनस्तथा ॥२४॥
.
हिन्दीसद्भपतसाधूनां नानामनिपदानि वै।
हिन्दीसारस्वताभ्यासं सुसूदम कर्तुमेपहि ।। २५ ।।
स्वमित्राणामतस्तेन हिन्दीसाहित्यकोविदाम् ।
सहाय्येन एतोऽभ्यासः साहित्यस्य नैः शनैः ॥ २६ ॥
गुफ्लो देवीप्रसादाच्यो यो यिद्धांध मुद्धरः ।
तस्मै पर साही म.सारियाध्ययने घरम् ॥२७॥

·श्रीगुरदेवकथामृतम् 1१३-२०
अवेक्ष्य भक्तिसाहित्यं हिन्दीवाण्यां समुज्ज्वलम् ।
आत्मानुभूतिविषये समृद्धं गाढमद्भुतम् ॥ २८ ॥
,
लिखितुं तेन ग्रन्थी द्वौ संकल्पो मानसे छतः।
'सोपानं परमार्थस्य' तयोरेकस्तु विद्यते ।। २९ ।।
एकोनविंशति शते पट्पञ्चाशत्तमेऽधिके ।
घर्षे प्रकाशितः सोऽभूत् सांगल्यध्यात्ममन्दिरात् ।। ३० ॥
पारमार्थिकपद्यानां हिन्दीभक्तात्मदर्शिनाम् ।
संग्रहोऽस्ति छतः सम्यक् ग्रन्थेऽस्मिन् रामभाउणा ॥ ३१
प्रकाशनसमारोहो तस्याभूत् सांगलीपुर।
राधाकृष्णस्तदाध्यक्ष उपराष्ट्रपतिश्च यः॥ ३२ ॥
घर्णयन् रामभद्रस्य महती योग्यतां तदा ।
राधाकृष्णोऽब्रवीदेतत् सुप्रसिद्ध वचः किल ।। ३३ ॥
रामचन्द्रश्चरत्येव जीवनं स्वात्मदर्शिनः।
घयं तु केपलं सर्वे तत्वशानमजल्पिनः ॥ ३४॥
आंग्लभाषां समाश्रित्य स्वल्पकालादनन्तरम् ।
अन्यः प्रकाशितस्तेन द्वितीयो यहुविश्रुतः ॥ ३५॥
हिन्दीसारस्वते देयप्राप्तिमार्गेति संशितः।
यस्मिन् साक्षात्कारशास्त्रमीमांसा सुष्टु विद्यते ।। ३६ ॥
परमार्थे प्रवृत्तिस्तु विशुदं जीवनं तथा।
पन्थानः साधनानां च संयन्धो देवभक्तयोः ॥ ३७॥

·५३-४ त्रयोदशस्तरका साक्षात्कारस्ततः पश्चात् प्रोक्तः पञ्चपदात्मकः। सोपानः परमार्थस्य प्रन्येऽस्मिन् रामभाउणा ॥ ३८॥ राष्ट्राध्यक्षस्य राजेन्द्रप्रसादस्य करेण सः। राष्ट्राध्यक्षस्य भवने दिल्लयामासीत् प्रकाशितः ॥ ३९ ॥ अयं अन्धो भवत्येव हिन्दीसाहित्यभूपणम् । इति शब्दैस्तु राजेन्द्रप्रसादो प्रन्थमस्तयत् ॥ ४॥ विश्वविद्यालये नागपूरस्य सुचिरं पुरा। यानि व्याख्यानानि रामो गीताया विपये ददी॥४१॥ 1 आलोय नानानन्यांश्च पूर्वपश्चिमसूरिणाम् । नवागत विचारैस्तु तानि संपूर्य सोऽलिखत् ॥ ४२ ॥ 'ईशावाप्तिपथः श्रीमद्भगवद्गीतासु' पुस्तकम्। विद्यापीठेन तन्मृत्योरूमस्ति प्रकाशितम् ॥४३॥ श्रीमद्भगवद्गीता साक्षात्कारस्य दर्शनं श्रेष्ठम् । अन्य सिद्धान्तोऽयं सुनिश्चितो रामभाउणा प्रोक्तः॥४४॥ पुरातनेप्वनेकेषु गीताया भाष्यकृत्सु च । अयं शानेश्वरेणैव सिद्धान्तः प्रतिपादितः॥४५॥ नानामापास्वनेकासु गीताभाष्येप्वसंशयम्। ज्ञानेश्वरी रामभावोर्मते भाप्यमनुत्तमम् ॥४६॥ सिद्धान्ताः शंकरादीनामाचार्याणां निवेदिताः। गीतार्थनिर्णयपरा विभिन्नास्तु परस्परम् ॥ ४७ ।।

·-- ५६ श्रीगुरुदेवकरामातम् [१३-४८ तथारविन्दतिलकगांध्यादि नयसूरिणाम् । गीतातात्पर्येविषये वर्णितानि मतानि च ॥४८॥ ऑटोगाफार्कआरादीनां पश्चिमकोविदाम् । कथितानि च रामेण विभिग्नानि मतान्यपि ॥ ४९ ॥ एषां भिन्नमतानां च क्त सुखसमन्वयम् । स्वमतस्यानुसारेण प्रयत्नस्तेन चै कृतः ॥ ५० ॥ गीतायाश्च परं तत्वं भवत्येवात्मदर्शनम् । समन्वयस्य निकपः एष गवास्ति तन्मते ।।१।। विशिष्टाद्वैतमद्वैत द्वैतमन्यमतानि च । एपांमध्ये विरोधस्तु भासते नास्ति घस्तुतः ॥५२॥ आत्मानुभूतिसोपानमार्ग एते भवन्ति यै। परावरा इति शात्वा विरोधो लुप्यते किल ।। ५३ ।। ईशोऽस्ति फर्ना स्रष्टा वा निर्गणः सगुणोऽपि वा। विश्वोत्तीणों विश्वमयो ध्रुवं वा जगभ॑वम् ॥ ५४ ।। क्रममुक्तिर्विदेहा चा विरोधानां समन्वयः। उपर्युक्ते हि निकपे तेन सम्यक् कृतोऽस्ति 4 ।। ५५ दर्शितस्तेन गीतार्थचक्रव्यूहात् सुरक्षितः। समन्वयात्मको मार्गों ग्रन्थेऽप्यभिनयः किल ॥५६॥ ग्रन्थोऽयं मन्धराजोऽस्ति दासबोधसमः किल । । तथैव लोकमान्यानां श्रेष्ठो गीतारहस्यपत् ।। ५४ .

·. १३-६७] प्रयोदशस्तरङ्गी भक्तश्रेष्ठकनार्यस्य तथैव वचनामृतम् । अभूत् प्रकाशितं तेन निंबाळाध्यात्ममन्दिात् ॥ ५८ ॥ कर्णाटकस्यसाधूनां साहित्यस्य चकार सः । चिरमध्ययनं सूक्ष्म अन्थलेखनहेतुना ।। ५९ ॥ वेणुग्रामे धारवाडे तथैव हि विजापुरे। व्याख्यानान्यपि दत्तानि विपयेऽस्मिन् विभागशः । ई कर्णाटवाङ्मये देवप्राप्तेर्माभिधः खलु । निर्याणानन्तरं तस्य ग्रन्थ आसीत् प्रकाशितः ॥ ६१ । कर्णाटविद्यापीठेन महत्कार्यमिदं कृतम् । कर्णाटश्रेष्ठपुषस्य कृत्येदं स्मारक चिरम् ।। ६२ ।। साहित्यं हरिदासानां वीरशैवसतां तथा । स्वात्मानुभूतिविषये भवत्युश्चतम किल ॥ ६३ ।। दर्शितं गुरुदेवेन सप्रमाणमसंशयम् । प्रन्येऽस्मिन् प्रथममेव कर्णाटयाग्विदां मतम् ।। ६४॥ आत्मानुभूतिशास्त्रस्य तरोः पश्यमिदं फलम् । प्रशंसितोऽस्त्ययं प्रन्थस्तत्वविद्भिश्च पण्डितैः ॥६५॥ ग्रन्थस्यास्य विशेषोन्यो तेन प्रथममेवहि । स्पष्टं निवेदिताः सन्ति काश्चिद् स्यात्मानुभूतयः ॥६६॥ एकोनविंशतिशतेऽधिकेऽन्दे नवविंशति । कलकत्ताविश्वविद्यालयद्वारा ददौ हि सः॥६७।।

·श्रीगुरुदेषकयामृतम् [१३-६८ 'वेदान्तः पाश्चिमात्यानां विचारास्तात्विका' इति । विपये बहुगम्भीर एका व्याख्यानमालिकाम् ॥ ६८॥ तदामभृत्येव चासीत् संकल्पस्तस्य मानसे । विषयेऽस्मिन् प्रथमेकं मौलिकं लिखितुं किल ॥ ६९ ॥ भारतीयविचाराणां वेदान्तः परमायधिः। इति नाम्ना तु तस्येच्छा नैव संसिदिमागता ॥ ७० ॥ आसन ग्रन्थस्य टिप्पण्यो विस्तृतास्तेन याः कृताः। तदाधारात् तस्य शिष्यैस्तत्वविद्यायुधैश्व कैः॥१॥ प्रन्थस्य रचनां कृत्वा तस्य नाम्नाधुना खलु । मुम्बय्या भवनविद्यापीठद्वारा प्रकाशितः ॥ २॥ एवं मया वणितं रामभावोः सेवानिवृत्त्युत्तरकालवृत्तम् । नियाळवासस्य बहुप्रसन्न- मध्यात्ममुख्यं रुचिरं समृमम् ।।७३ ।। " इति धामनविरचिते श्रीगुरुदेवकथामृते विद्यापीठ सेवानिवृस्यनन्तरं निंबाळवासो नाम प्रयोदशस्तरङ्गः।

·अन्य सदसशसनेनियाळे रामभाउमा नूनम् ॥६॥ चतुर्दशस्तरङ्गः अहो भाग्यमेतन्महद् जम्युखिण्ड्याः समो रामचन्द्रस्य जातो महात्मा। म या केवलं जन्मनस्तस्य भूमि- स्तथानुग्रहस्यापि विद्यार्जनस्य ॥१॥ विषधितं येन यशः समुज्ज्वलम् स्वविद्यालयस्यापि च जन्मभूमेः । तथा स्वात्मनः संप्रदायस्य चापि महत्या: किलाध्यात्मपरंपरायाः॥२॥ प्रसिद्धोऽखिले भारते यो यरेण्यः सतां धीमतां चात्मविदां गरिष्ठः। किमाश्चर्यमत्युत्सुकास्तस्य कर्तुम् पधाई जना गौरवं जम्पुसिण्ड्याः ॥३॥ सप्तति पर्षे पूर्ण स्थाद् गुरदेयायुपोऽल्पकाले तु । एकोनविंशतिशते पदपञ्चाशत्तमेऽधिक य ॥४॥ जूले मासे पेस्त्यै शके हनीयफ्रमे गुमे दियसे। पपं श्रुत्या यातांमासमानन्दिता जनाःस ॥५॥ भहमप्यनुगृहीतो मात्र मासेहि घम्सरस्यास्य ।

·...n.
4u.
20
श्रीगुरुदेवकथामे॒तम् [१४-७
तत एकस्मिन् दिवसे मिलिना मुख्याश्च साधका भक्ताः।
अमृतमहोत्सबमुचितं कर्तु तेषां बभूव संकल्पः ॥ ७॥
महोत्सवस्य विषये दीर्धचर्चाभवत्तदा ।
स्थापन तैलचित्रस्य गुरुदेवस्य निश्चितम् ॥८॥।
सुभन्ये हि प. भा. विद्यालयस्य मध्यमन्दिरे ।
छात्रेभ्यो नित्यमादर्शः स्फूर्तिदस्तगवेदिति ॥ ९ ॥
निर्णीतं चापि संमानं कर्तुं तस्य यथोचितम् ।
आगन्तुं जम्युखिण्डी स दद्यादनुमति यदि ॥ १० ॥
गुरुदेयं सपत्नीकं जम्युखिण्डीपुरं प्रति।
महोत्सवार्थमानेतुं कृत्वा यत्नांस्तु सर्वशः॥ ११॥
अहं कपटगीसौदी त्रयश्चाधिकृतास्तदा।
यतः स सुचिरं कालं जम्बखिण्डी हि नागतः ॥१२॥
तथालाभिः कैश्चिदन्यैः सह निवाळमेत्य च ।
कथितं गुरुदेवाय जम्युखिण्डीजनेप्सितम् ॥ १३ ॥
प्रथमं न स्वीचकार गुरुदेवोऽभ्यर्थन नः ।
तत्समाः साधवः प्रायः स्वगौरवपराङ्मुखाः ॥ १४ ॥
नैकवारं तु नियाळमगच्छाम यंदा पयम् ।
विचार्य बहुशोऽस्माकमौत्सुक्य भक्तिपूरितम् ।। १५॥
ददौ विहितनिर्यन्धामसौ स्वानुमति ततः -
आनन्देन घयं सर्वे जम्युखिण्डी तंदागताः ॥१६॥

·१४-२६] चतुर्दशस्तर आदेश प्राप्तवान् यावत् स्वगुरोनिश्चितं हृदि । भावयेऽहं तायदेव दत्ता तेन च संमतिः ॥ १७ ॥ महोत्सवकृते कार्यकर्तृणां स्थापिता तदा। सत्कारसमितिधैका मुख्यानां पुरवासिनाम् ॥१८॥ समित्याः स्वागताध्यक्षपदे सर्वनियोजिता । लीलावती राजमाता कार्याध्यक्षपदेत्यहम् ॥ १९॥ ५. भा. विद्यालयं भव्यं निवासाय सुनिश्चितम् । अतिथीनामुत्सयार्थमागतानां स्थलान्तरात् ॥२०॥ गुरुदेवनिवासार्थे रामतीर्थे नृपगृहम् । सुचारुनिश्चितं राजपालकानामनुशया ।। २१ ॥ सप्ताहो गुरुदेवेन यथादिष्टस्तु निश्चितः । रामतीर्थ हरिहरेश्वरस्य मन्दिरे तथा ॥ २२ ।। शाके लैस्त्ये च जुलैय्यामृत्वसुग्रहभूमिते । समारोहो विनिर्णीतः प्रथमे दिवसत्रये ॥ २३ ॥ अपूर्वोऽभूत्समारोहः सुमहांध दिनप्रयम् । जम्मुखिण्डीपुरस्थानामुत्साहेन यशोवहः ॥२४॥ निमन्त्रिता अतिथयः साधका आगतास्तथा। समारोहाय यहयः परस्थलनियासिनः ।। २५॥ आये दिने समारग्धः सप्तादो देयमन्दिरे । सत्र नामजपायासन् मिलिता यहुसाधकाः ॥२६॥ ६

·८२
धीगुरुदेवकधामृतम् (२५-२७
उत्सवस्य द्वितीयेऽह्नि पुरस्थे रंगमन्दिरे ।
कर्णाटकस्य सिंहेति संज्ञितैशसेवकैः ॥२७॥
सभाध्यक्षैदेशपांडेगंगाधरमहोदयैः ।
चरितं गुरुदेवस्य स्फूर्तिप्रदमलौकिकम् ॥२८॥ ,
वर्णयित्वा सुरुचिरं तैलचित्रमनावृतम् ।
प. भा. विद्यालये नीत्वा स्थापितं तदनन्तरम् ।।२९ ॥
अहोभाग्यं जम्धुखिण्ड्या विभूतिद्वयसंगमः।
प. भा. विद्यालये जातो गंगायमुनयोरिव ।। ३० ॥
तैलचित्रं रामभावोः शालाया हीरकस्य च ।
शिलामूर्तिश्च शालाया निर्मातुरधिपस्य वै ॥ ३१ ॥
तदिने गुरुदेवस्य सायंकाले चिरेप्सितम् ।
सपत्नीक जम्बुखिण्डी बभूयागमनं शुभम् ।। ३२ ।।
विस्तीर्ण प्राङ्गणे चासन्नुमारामेशमन्दिरे ।
तत्स्वागतार्थ मिलिताः जनाः पञ्चसहस्रकाः ॥ ३३ ॥
अमद्वारे मन्दिरस्य पुष्पमाला समर्पिता ।
लीलावत्या राजमात्रा सत्कारसमितेः कृते ॥३४॥
स्वीकृत्य स्वागत हयं कृत्वा च शिवदर्शनम् ।
स निजानुग्रहस्थान कटगीसदनं ययौ ।। ३५ ॥
दीर्घकालानन्तरं तत् स्थानं हष्ट्वा मुदान्वितः।
स्मृतयः पूर्वकालीना उदितास्तस्य मानसे ॥३६॥

·मन्यस्तस्य नियन्धानां मानपत्रं तथापितम् ॥४६॥ १३-४६] चतुर्दशस्तर स्वल्पकालं गृहे तत्र स्थित्वा तु तदनन्तरम् । पासस्थानं प्रतस्थे स रामतीर्थ नृपालये ॥३७॥. निवासगमनात् पूर्व प्रथम स्मृतिपूर्वकम् । अगच्छद्दर्शनार्थ स श्रीरामेश्वरमन्दिरम् ॥ ३८॥ निमील्य लोचने ध्यानं कुर्वन् सोऽपश्यदद्भुतम् । धृतं रामेश्वरेणाके तं शिशुपममात्मनः ॥३९॥ अभूत्प्रमुदितस्तेन दिव्येमानुभवेन सः। यत एवंविधा प्राप प्रचीति न पुरा किल॥४॥ सस्य जन्मतिथौ चाहि तृतीये रंगमन्दिरे । पभूव तस्य सत्कार आनन्दस्फूर्तिदायकः ॥४१॥ मिरजस्याधिपस्तात्यासाहेयः पटवर्धनः । सभाध्यक्षो जनाधासन् सहस्राधिकमागताः॥४२॥ अभ्यक्षस्वागताध्यक्षभाषणानन्तरं कृतम् । कार्याध्यक्षेण मया शुभसंदेशवाचनम् ॥ ४३।। मेषिताः शुभसंदेशा अणेभिर्लोकनायकैः । पून्यैः श्रीशंकराचार्यैः कुर्तकोटयभिधैस्तथा रांग्लपरांजपेमाटेरंगनाथदिवाकरैः । दीर्घायुश्चिन्तनपरा गुणगानसमन्विताः ॥ ४५ ॥ महोत्सयसमित्याच स्वयमेय प्रकाशितः। ॥४४॥ - 1 .

·श्रीगुरुदेवकधामृतम् te- जम्बूपुरीपालिकया मानपत्रं समर्पितम् । तथा संस्थाभिरम्याभिः पुष्पमालाः समर्पिताः ।।७।।।। वैद्येन यायुरावेण संप्ततारानियासिना । समर्थरामदासस्य 'शालजोडी' शुभार्पिता ॥४८॥ दामलेकारखानीसैर्विद्भिरापरैस्तथा। कीर्तिते गुरूदेवस्य माहात्म्यममलं यशः॥४९॥ · । प्रभोःप्रसादाश्च तपप्रभावात् कृत्वात्मलाभ भवेद्यः कृतार्थः । सुधारसः सेवितश्चापि येन स नूनमोऽस्त्यमृतोत्सयस्य ।। ५ ।। गुरुदेवो रामचन्द्रस्तथैवा)ऽस्त्यसंशयम् । एवमुक्तं वचः साथै दामलेभिः स्वभाषणे ॥ ५१॥ भापणं गुरुदेवस्य लघ्यपि स्फूर्तिदं महत् । तथा गुपैगम्भीरं परमार्थप्रचोदकम् ।। ५२ ।। कन्नडे च महाराष्ट्रयां तेन चे भापणं कृतम् । श्रोतारश्चाभवन सर्वे विस्मयानन्दपूरिताः ॥ ५३॥ देवस्य गुप्तरूपं यो व्यनक्त्येव स सद्गुरुः । हत्येचं लक्षणं तेन सद्गुरोः प्रतिपादितम् ॥ ५४॥ तल्लक्षणस्य विस्तारमारेमे कमेव सः। ध्वनिक्षेपणंयन्त्रे तु सहसा विघ्न उत्थितः ।। ५५ " ।

·7
१४ - ६५]
चतुर्दशस्तरङ्गः
अतश्च श्रवणाभावादपूर्ण तस्य भाषणम् ।
स्थितं सर्वे च श्रोतारोऽभवनैराश्यविप्लुताः ।। ५६ ॥
निवासो गुरुदेवस्य समारोहादनन्तरम् ।
प्रायोऽभून्मासपर्यन्तमानन्दोल्हासपूरितः ॥ ७॥
रामतीर्थे तदा नून परमार्थालयोऽभवत् ।
अध्यात्मालापभजनजपादिपरिपूरितम् ॥ ५८॥
तस्यावासस्य निकटे श्रीगजाननमन्दिरे।
परमार्थसभा राप्रीयभवत्प्रत्यहं किल ॥ ५९॥
मूरीणां संप्रदायरय स्मृतयस्तत्र वर्णिताः ।
विशेषेणोमदीशस्य कैरपि ज्येष्ठसाधः ॥ ६॥
कधिनाः कारखानीमनिधीशास्त्रिभिस्तथा।
विविधा गुरुदेयम्य दिव्याः स्वात्मानुभूतयः॥६१॥
आत्मनः पूर्घकालीनं गुम्देयो गृहं ययौ ।
तत्र स्वाध्ययनस्थानं ददर्श फुतुफेन सः।। ६२ ।।
.
वियेकानन्दसाहित्यपटनं हि मया यन्तम् ।
अप स प्रीति रम सोल्हासं मिलितान् जनान् ।। ६३ ।।
स्वगुरोः पादरजसा पायनानि स्थलान्यगात् ।
उमारामेश्वरादीध विविधान् विदशालयान् ॥६॥
आगत्य मद्ग्रदं चापि सर्यान् स्थलमदर्शयत् ।
ध्यान पुर्यन प्राप पत्र प्रनीति प्रथमा विसः ॥६५॥

·+--- श्रीगुरुदेवकथामृतम् मित्राणां गुरुवन्धूनां साधकानां गृहाण्यगात् । तथैव सुरपुरस्य संस्कृताध्यापकस्य च ॥ ६६ ॥ इच्छुकास्त्रिशतं नव्याः कृपयास्तेन दीक्षिताः। नरा नार्यः कुमाराश्च तेषु केऽपि च मुस्लिमाः॥६॥ गृहीतं तेन सहितं समितेश्व सभासदाम्। छायाचित्रं तथैघान्यत् साधकामांच तस्य च ॥ ६८॥ महोत्सवानिमित्तेन तस्य मासायधिं शुभात् । दर्शनादभवन धन्या जम्युखिण्डीनिवासिनः ।। ६९ ॥ . प्रयाणं तस्य निंबाळं दहशुः साथुलोचनैः । धन्योद्गारानुगिरन्तोद्यसंख्या मिलिता जनाः ॥७॥ धपंसप्ततिपूर्ती यः यतोऽमृतमहोत्सवः। सप्तत्येध, इलोकैः स सादरं धर्णितो मया ॥१॥ सुघामहोत्सयस्य यत् छतं मया हि वर्णनम्। मनसि मे विषर्धताम् गुरुपदाम्बुजे रनिम् ॥७२॥ इति वामनविरथिने भीगुरुदेवरूपामृते भगतमहोत्मयवर्णनं माम चनुशरतरः।

·पञ्चदशस्तरङ्गः
जम्युखिण्डयास्तु निघालं निवागत्यपूर्वकम् ।
लीलायत्यै राजमात्रे पत्रमेकं लिलेख सः॥१॥
धन्यवादान् ददौ तस्यै सत्कारसमिति प्रति ।
जम्बुखिण्डीजनेभ्यश्च सर्वान सरकारस्थात्मनः कृते ।।२।।
जम्बुखिण्डीपुरस्यार्थे व्यक्तस्तेनादरः परः।
पत्र जातोऽनुगृहीतस्तथा विद्यां स प्राप्तवान् ।। ३॥
फर्णाटभक्तिसाहित्यविपये स निमन्त्रितः ।
व्याख्यानार्थे धारवाडपुरं मासत्रयादगात् ॥ ४॥
दर्शनार्थ तय सस्य प्रत्यहं वहयो जनाः।
आगताः पुरमुरयान विद्वांस अधिकारिणः ॥ ५॥
स्थित्वा दिनप्रयं तत्र स ययौ गदगं ततः।
दिनमेकं तत्र यासं कृत्वा नियाळमाययो॥६॥
मासे जानेवार्या हयासुरसभूमिते च सिताब्दे ।
नियर्गीशसमाधेः पुरतो रचितं नवं सभास्थानम् ॥ ७॥
द्रप्टमगाभिवर्गीग्राम सह साधकैश्च गुरुदेयः।
अहमपि लीलापत्या देव्या सहितो गतोऽस्मि पुण्यपुगत् ॥८॥
संतुष्टोऽभूत् सभास्थानं संपश्यनवनिर्मितम् ।
छायाचित्र तत्र तस्य गृहीतं साधकैः सह ॥९॥

·८८ - श्रीगुरुदेवकथामृतम् [५-१० सीतारामस्यात्र चतुर्भुजस्य देवालयं वलभीमेन साकम् । प्राचीनं यत् वर्षशताधिकं च लोके शातं भीमरायेति नाम्ना ॥१०॥ निवर्गीशमहाराजो मन्दिरेऽस्मिन् हि प्रत्यहम् । भकरोनियमेनैव दासबोधनिरूपणम् ॥ ११ ॥ निवर्गीशस्य सदनं तथैव च जपस्थलम् । दर्शयामास सर्वेभ्यो गुरुदेवः सकौतुकम् ।। १२ ।। निवर्गीशेन यत्स्पृष्टं पावनं सर्वमेव तत् । मुहर्महुचीति स मिलितास्तत्र साधकान् ॥ १३ ॥ मासद्वयाधिर्फ कालं निंबाळ एच सः स्थितः । पुनश्चापि शरीरस्य स्वास्थ्याभावस्य कारणात् ।। १४ ।। मार्च मासे प्रयागंस प्रतस्थे सकुटुम्यकः। घासमेक दिनं कृत्वा मार्गे मुम्वापुरे किल ॥ १५ ॥ । कन्यां जामातरं द्रष्टुं मित्राणि साधकांस्तथा । ततः प्रयाणमकरोत् प्रयागे स्वगृहं प्रति ॥ १६ ॥ अत्यल्पकालं तत्रापि स्वास्थ्यं सोऽलभत पुनः। पर्जन्ययनवृष्ट्याभूत् कफरोगेण पीडितः ॥ १७॥ तथापि नामस्मरणे व्यत्ययो न भवेदिति। यावच्छश्यं प्रयेते स निश्चयेन दृहेन हि ।। १८॥

·१५-२४] पञ्चदशस्तरका ध्यानाय भागवतं स शुक्लेन सहापठत् । भासीत् स परमारप्टो अन्येनानेन वै यतः ॥१९॥ एवं सत्यपि रोगोऽगात् वृद्धिमेव दिने दिने । निसगोऽपि प्रयागस्य प्रतिकूलोहमन्यत ।। २० ।। सुदिव्यानुभयान प्राप पुरा यन स एकदा । अधुना प्राप तत्रैवातिमन्दानुभवान् यत ॥२१॥ अतः प्रयागानियाळं शीघ्रमेव नियर्तितम् । मनस्यालोचयामास तनोरस्वास्थ्यकारणात् ।। २२ ॥ प्रयाणकाले तं द्रष्टुं प्रयागस्थानके गताः। मैके प्राध्यापकाः शिप्याः स्नेहात् फुलगुरास्तथा ॥२३॥ एकमेव दिलं तस्थौ पुण्यपुर्या कथंचन । भगिन्याप्तजनान् द्रष्टुं सुहृदः साधकांस्तथा ।।२४ ।। 'मन्दिरं परमार्थस्य' दामलेभिर्मया शतम् । प्रन्थस्य हस्तलिखितं दृष्ट्या प्रमुदितोऽभवत् ॥२५॥ करारात्रिक एरया दत्तास्तेन शुभाशिपः । सपनीकं तु नियाळे प्रतस्थे तहिनेहि सः ॥२६॥ स पुणेस्थानकानीतो दुर्यलत्यस्य कारणात् । घेवासनेनाग्नियाने तस्य धासनमन्तिके ।। २७ ।। निजासनसमीपं तु नापश्यत् पेटिकां यदा। उमदीशस्य पत्रानामपृच्छत् कुत्र सास्ति वै ।। २४ ॥

·श्रीगुरुदेवकथामृतम्
[१५-२९
अग्नियाने स्थलेऽन्यत्र श्रुत्वा सा निहिताभवत् ।
त्वरयैवागमत् तत्र पद्भ्यां तु विस्मिता जनाः ॥२९॥
पेटिका यावदानीता तस्य चासनसन्निधौ।
तावदेव स सन्तुष्टोऽभवत् विनम्धमानसः ॥ ३० ॥
इत्थं तस्योत्कटा भक्तिरुमदीशे गुरौ किल ।
निसत्यमस्मिन् काले तु तथा द्रष्टुं सुदुर्लभम् ।।३१॥
निघाळेऽपि सनो स्वास्थ्य लेभेऽल्पं कालमेघ सः।
अनन्तरं पुनश्चासीद्व्यथितः कफपीडया ।। ३२ ।।
कृत्वा निदानं रोगस्य ददुर्नानौपधानि ह ।
आर्याड्लायद्यप्रयरा यत्नस्तेषां वृथाभवत् ।। ३३ ॥
गृलामीति वदन गमः सिपेवे न कदागदम् ।
यतस्तस्य दृढा श्रद्धा नामस्मरणमेपजे ॥ ३४॥
गुरोनिर्याणकालस्य मर्यादोल्लंघिताभवत् ।
मनु दुःखेनेति तेन देहत्यागे कृता मतिः ॥ ३५॥
परं मनोगतमिदं न कदापि निवेदितम् ।
परोक्षमपरोक्षं या कथंचिदपि कुत्रचित् ॥३६ ।।
शनैः शनैः प्रतिदिनं धभूव परिणामतः ।
क्षीणक्षीणा तनुस्तस्य सर्वेभ्यः फ्लेशदायिनी ॥ ३७ ।।
नास्पृशजलमन्नं च सोऽन्ते दिनचतुष्टयम् ।
पश्यन्नात्मनि चात्मानं ध्यानमग्नेन चेतसा ॥३८॥

·साक्षात्कारस्थशारतम्य माप्यारोमदान मुवि ।।१८।। १५-४८] पञ्चदशस्तरड्नः प्रातःकाले दिने घान्त्ये गुरुग्रामदिशा हि सः । पहिर्गत्या तैलयाने चक्रे घण्टाद्वयं जपम् ॥ ३९॥ गृहमागत्यशय्यायामभूत् ध्यानरतः पुनः। म कोऽप्यचिन्तयत्तस्य निर्वाणं तद्दिने भवेत् ॥४॥ अपि केभ्यो जनेभ्योऽसौ दिनेऽस्मिन्नाम वै ददौ। अजगायकरो वैयो भाग्येनाप किलान्तिमम् ॥ ४१॥ पत्नीहस्तेन पीत्वा च जलस्य घुटिकाद्वयम् । राज्यामंगुलिनिर्देशात्कर्तुं भजनमादिशत् ॥ ४२ ॥ भजनान्ते यावदासीदुच्चैर्विलगर्जनम् । तदेय काले तहेहादासीत्प्राणविसर्जनम् ॥ ४३ ।। एकोनविंशतिशते सप्तपञ्चाशदुत्तरे । संवत्सरे जूनमासे क्रमाके पदिने किल ॥४४॥ तिधिरासीज्येष्ठ शुक्ला दशमी गुरुपासरः। सैय शोतिथिर्माता नियाळाधमयासिनाम् ॥ ४५ ॥ तदिनेऽस्तमिते सूर्ये भास्करे तेजसा पती। लुप्तोऽभूदपरः सूर्यः आरममानदिधाकरः ॥ ४६॥ भक्तिमानपिरागाणां महर्षियोगिनां यरः। पाणिनिः परमार्यम्ग धुरीणस्वात्मदर्शिनाम् ॥४॥ अपारमतेजसो मूर्तिः साधनां मुनीश्वरा।

·. " 7 श्रीगुरुदेवकथामृतम् पूर्वपश्चिमतत्वज्ञः श्रेष्ठश्चाध्यात्मपण्डितः। तिलकः संप्रदायस्य देवात्मशक्तिसंयुतः ॥ ४९॥ स्थितप्रशस्तथादर्शः प्रपञ्चपरमार्थयोः । निवर्गीसंप्रदायस्य दिगन्ते च यशोवहः ।। ५० ॥ गुरोरलौकिकः शिप्यो निवृत्तानदेववत् । एकाजनार्दनसमो रामकृष्णनरेन्द्रवत् ॥ ५ ॥ विवेकज नीतिमुख्यं नामस्मृत्येकसाधनम् । यः स्यानुभूतिफलदं भक्तियोगमुपादिशत् ।। ५२ ।। मोक्षार्थमात्मनो येन लोकोद्धारस्य हेतवे। व्यतीतं जीवने सर्व परमार्थविवर्धने ।। ५३ ॥ देवकार्य हि कृत्वैवं देवस्य सदन गतः। गुरुदेवो रामचन्द्रः सद्गुरुर्देवमानयः ।। ५४ ।। चरितं गुरुदेवस्य पवित्रममृतोपमम्।। गंगाजलसमं पुण्यं कैवल्यपदलब्धये ॥ ५५॥ गुरुदेवचरितं दिव्यं यः पठेत् श्रद्धया युतः । सन्मार्ग तस्य जायेत रतिरत्र न संशयः ॥५६॥ परमार्थपरा युद्धिर्भवेत्तस्य शनैः शनैः।. संजायेताचला भक्तिर्नामस्मरणसाधने ॥ ५७ ।। आत्मदर्शनमापा जीवन्मुफ्तिं स आप्नुयात् । निजानन्दोपलब्धि च या काष्ठा पा पपगतिः ॥५८॥ 1 ·१५-५९] पदशस्तक पठेदिदं यश्चरितं मनोशम् शुभं परं स्फूर्तिदं श्रद्धयैव । स भक्तिमापाद्य सुखं च शान्तिम् भवेत् कृतार्थः खलु जीवने स्वे ॥ ५९॥ इति वामनविरचित श्रीगुरुदेवस्थामृने महानिर्वाणं नाम पचदशस्तरङ्गः।

·पोडशस्तरङ्गः
पीठमध्यात्मविद्यायाः काडसिद्धेश्वराभिधम् ।
आधः संस्थापकोऽस्यास्ति निवर्गीशो महेश्वरः ॥ १॥
उमदीशः कुलगुरुः पदसिद्धो महाप्रभुः।
उपकुलगुरुश्चास्य निवाळेशो महात्मविद् ॥ २॥
शिवलिंगवाम्बुरावगिरिमल्लेभ्यरादिकाः।
महान्तः साधकाश्चास्य पदसिद्धाः सभासदः ।।३।।
स्वरूपसंप्रदायोऽयं नामस्मरणसाधनात् ।
आत्मस्वरूपेऽचस्थानं परमं ध्येयमुच्यते ॥४॥
समन्वयो वारकरी-समर्थसंप्रदाययोः ।
तथा राजध्यानयोगमिलन चात्र विद्यते ॥५॥
अस्ति प्रमाणग्रन्थोऽस्य संप्रदायस्य संमतः।
प्रन्थराजो दासबोधो रामदासेन निर्मितः॥ ६॥
तस्मिन्नपि समासा ये परमार्थनिरूपकाः ।
ते विशेषेण पट्यन्ते व्याख्यायन्ते च सूरिभिः ॥७॥
प्रन्यास्तथा वारकरीसंप्रदायस्य निर्मिताः ।
मान्या ज्ञानेश्वरतुकानाथनामादिसाधुभिः॥८॥
मुख्यास्तुमाससप्ताहाः सन्ति श्रावणपोषयोः।
अन्येऽपि लघुसप्ताहा मासे चैत्रे च कार्तिके ॥९॥

·संप्रदाये सन्ति पूज्यास्तत्त्वज्ञा आरमदर्शिनः ।। १९ ।। १६-१९] पोडशस्तरकः शानेश्वरीदासबोधग्रन्थयोः क्रियते तथा । ग्रन्थस्य 'भक्तविजय' स्यापि पारायणं किल ॥१०॥ त्रिकाल भजनं चैव संप्रदायस्य संमतम् । पठनं दासबोधस्य स्वल्पमप्येव प्रत्यहम् ॥ ११॥ यावच्छक्यो नामजप एकैकं वेतरैः सह । गुरोरारात्रिकं चास्ति साधकस्य दिनक्रमः ॥१२॥ गुरुमुख्यस्तु मार्गोऽयं सद्गुरुर्दैवतं परम् । माम सद्गुरुणा दत्तं वीजनामेति कथ्यते ॥१३॥ भ्वासोच्छ्वासेपु मनसा जपस्तस्योत्तमः स्मृतः । भवेत्तेनवात्मलाभः कैवल्यं तु यदुच्यते ॥ १४ ॥ आनीतं नाम तत् स्वर्गान्निवर्गीप्रभुणा किल । तस्योक्तमेवं माहात्म्यं संप्रदायस्य सूरिभिः ॥ १५॥ संप्रदाये 'नेम'शब्दो नामस्मरणवाचकः । पठनं दासयोधस्य 'पोथीवाचन ' मुच्यते ॥ १६॥ सामूहिको नामजपः सत्सङ्ग इति ये स्मृतः। कटिबद्धो जपो नाम्नः 'कट्ट' शब्देन सूच्यते ॥ १॥ साधनार्थ ग्रन्थपारायणाय भजमाय च। निश्चितो दिनसंभारः सप्ताह' इति धर्यते ॥ १८॥ अखिलस्यापि विश्वस्य परमार्थपरायणाः ।

·15-20 . श्रीगुरुदेवकथामृतम् न देशवर्णजातीनां न धर्मस्यापि यन्धुनम् । निकपः परमार्थस्य संप्रदायेऽस्ति केवलः ॥ २० ॥ स्वात्मानुभूतयः प्रोक्ता भिन्नभाषासु गद्यपि । दृश्यते तासु सादृश्यं जगतश्चात्मदर्शिनाम् ।। २१ ॥ देव एको धर्म एको भूरेका चात्मदर्शिनाम् । घदन्ति वहुधा विमा एकं सत् सुन्दरं शिवम् ॥२२ ।। थेष्ठानां संप्रदायस्य निधितं मतमुत्तमम् । अतस्तु संप्रदायोऽये सर्वस्पर्शी सनातनः ॥२३॥ तत्त्वानि संप्रदायस्य सारभूतानि यानि । तानि संक्षेपेण पक्तुं यतिप्येऽहं यथामति ।।२४॥ यदा स्वरूपेऽवस्थानं सदा भवति निश्चलम् । तदा स साधकः 'स्वस्थः स्वास्थ्य तेनैव चार्जितम् ।।२५॥ नाम तस्यैवात्मलामो नापरो विद्यतेऽधिकः । निंघर्गीशेन संमोक्ता जीवस्य परमा गतिः ॥२६॥ दर्शनं ब्रह्मसंस्पर्शः प्रभुसंभाषणं तथा। भात्मनेयात्मसंवादः भूमिकाश्च परात्पराः ॥२७॥ एकामनामस्मरणात् यदारोहति साधकः । तथैकान्तिकया भक्त्या सिद्धारुढस्वमाप्नुयात् ॥२८॥ देहवृन्दापने घपत्रणोनाममधुभ्वनिम् । माणेप्यापूर्य गच्छेत्तु मुरल्या मुरलीधरम् ॥२९ ।।

·२७ १६-३९] पोडशस्तरङ्गः परफान्तां परद्रव्य पर्जयेन्नामधारकः । सूरिभिः संप्रदायस्य साग्रहेणोपदिश्यते ॥ ३०॥ म विरोधोऽद्वैतभक्त्योविधते परमार्थतः । स्वस्वरूपानुसन्धान प्रधानं भक्तिलक्षणम् ॥३१॥ सामरस्ये तु संजाते जीवात्मपरमात्मनोः । भक्त्यर्थ कल्पितं दैतमद्वैतादपि सुन्दरम् ॥ ३२ ॥ शानिना या स्वसंवित्तिः शैचाणां शक्तिरेय या। देवभक्तैक्योत्तरा सा पराभक्तिर्निगद्यते ॥३३॥ भक्तिीनोत्तरा यापि पुरुषार्थस्तु पञ्चमः । अद्वैतभक्तिरपि सा भक्त्याचार्यनिरूप्यते ॥ ३४॥ पराभस्तेस्तत्वमिदं गीताभागवतादिपु । भोक्तं यत् संमतं तत्तु संप्रदायस्य सूरिणाम् ॥ ३५ ॥ अग्निहि मूलं भानस्य भक्तेर्मुलं विरफ्तता। स्मरणं दि परब्रह्म विस्मरस्तु भयभ्रमः ॥३६ ॥ उमदीशोपदेशस्य चतुःसूत्री भवेदियम् । सारभूता महायाफ्यसरशी प्रत्ययात्मका ॥ ३७॥ विधेकजो नीतिमुल्यो नामस्मृत्येकसाधनः। भारमानुभूतिफलदो राजयोगसमन्वितः ॥ ३८ ॥ कथितो गुरुदेवेन भक्तियोगस्तु सूत्रतः। संप्रदायस्य तस्यानां प्रदीपः पचलक्षमः ।। ३९ ॥

·[१६-४० श्रीगुरुदेवकथामृतम् आत्मज्ञानं सिद्धिभिः सर्वथैव हस्त्यस्पृष्टं सिद्धयश्चोपसर्गाः। मत्वेतिताभिर्न मुह्येत् कदाचि. दासीदुक्तं संप्रदायस्य मुख्यैः॥४०॥ ये नादरूपादिकाः प्रत्ययास्तु ध्याने समायान्ति च साधकानाम् । देवावाप्तः पर्थचिन्हानि तानि थेष्ठा घदन्तीति सुनिश्चितानि ॥४१॥ दिव्यनाम्नो मन्दिरस्य रचितोऽस्य हदस्तलः। निंबर्गीशस्य शिष्येण झुमदीप्रभुणा किल ।।४।। अम्पुरावादिसद्भपतैर्विस्तारस्तस्य वै कृतः । निर्मितो गुरुदेवेन तत्कीर्तिगरुडध्वजः ॥४३।। शिखरं मन्दिरस्यास्य निर्मितं नु कदा भवेत् । प्रभुरेप विजानाति केनैव च महात्मना ॥४४॥ इति धामनविरचिते श्रीगुरुदेयकयामते संप्रदायस्वरूपकथनं माम पोडशस्त्र

·(लेखकेन महाराष्ट्रभाषायां तस्य आरात्रिकस्य अयं संस्कृते अनुवादः)
गुरुदेवस्यारात्रिकम्
जय देव जय देव । जय जय गुरुदेव । जय सद्गुरुराम ।
घन्दे करुणासिन्धो । त्वामात्माराम ॥धृ॥
जम्बुखिण्डीग्रामे कर्णाटकदेशे।
रामेश्वरयरदानाद् धृतावतारस्वम् ।।
लभ्या गुरूपदेशं कौमार्ये काले ।
माप्तोऽसि साधनात् त्वं मुक्तेरधिकारम् ॥ १॥धृ॥
गुरुलिंगजंगममहतां नवस्त्वमघतारः ।
उमदीशसद्गुरोस्त्वं प्रथितः शिष्यवरः ।
त्वं भक्तराचार्यः ख्यातो मान्यवरः।
साक्षात्कारस्य त्वं महाभाष्यकारा ॥२॥धृ॥
त्वनिवाळस्थानं भक्तेः खलु तीर्थम् ।
परमार्थस्य च मन्दिरमध्यात्मपीठम् ॥
नाम्नी नेमस्य तथा तत्साधनहाटम्।
भाति च भक्तजनेभ्यो भूतलवैकुण्ठम् ॥ ३॥धृ॥
भक्तेः फल्गुनी पुनश्च प्रकटयितुम् ।
जडजीयानुद्धर्तुं धारय घयतारम् ।।
पूरय भक्तजनानामीप्सितमेतत्त्वम् ।
गुरुदेष प्रार्थयते लक्ष्मीसुत एवम् ॥४॥४॥

·च। टिप्पण्यः (भयोनिर्दिष्टेषु आइयेषु प्रथमः भरः तानिदर्शक द्वितीयश्च श्लोकनिदर्शकः।) १.५ गोरक्षः-नाथपन्यीयः योगिश्रेष्ठः साधुरतया पविश्व । एकादशशतके जातः इति ज्ञायते । मत्स्येन्द्रनाथस्य शिष्यपरः। १. ५. काडसिद्धेश्यरः-कोल्दारसमीपे सिद्धगिरीनामकः एको मामः । अष्टादशशतके तयस्थो महान् भान्मदर्शी साधुः । नियगी समदायस्य जनकस्य निवर्गीमहाराजस्य सद्गुरः । १.६झानेश्वर:- महाराष्ट्रभाषाविकुलगुरुः । स्त्ये प्रयोदशशतके पुण्य- पत्तनसमीपे आळंदीनाम्नि प्रामे जातः । ज्ञानेश्वरीनाम्ना भतीब- विण्यातस्य प्रथस्य कर्ता । भालंदीग्राम तस्य समाधिः। १. निवृत्तिनाथ:-- ज्ञानेश्वरस्य मनजः तथा तस्य सद्गुरः। सः साधुश्रेष्टः कविश्च । १.. सोपान:-ज्ञानेश्वरस्य भनुज-महान साधुः कविश्व । मुक्ताबाई --ज्ञानेश्वरस्य भगिनी तथा महाप्रसिद्धा साध्वी कवयित्री १.. नामदेवः--श्रीज्ञानेश्वरस्य समकालीनः महान् विठ्ठलभक्तः कविः । १. ७ तुकारामः-महाराष्ट्र देहूमामे सप्तदशशतक जातः श्रीविठ्ठलभक्त- श्रेष्ठः। महाराष्ट्रीवाण्यां तेन रचिताः विपुलाः ममगाः अतीव प्रसिद्धा.। १. एकाजनार्दनः-पोडशशतके प्रतिष्टानपुरे जातः साधुग्नेष्टः । एकनाथः इति तस्य सपूर्ण नाम । जनार्दन इति तस्य सद्गुरोर्नाम । नाथभाग- वतम् भारार्थ रामायणम् इति तस्य विद्वन्मान्या काव्यप्रन्यो । १.८ रामदासः-खैस्ये सप्तदशशतके महाराष्ट्र जात: प्रख्यातः साधुः । शिवभूपस्य स सद्गुरः । दासबोधः इति सस्य विख्यातो अन्धरानः । सजनगडे तस्य समाधिः। २. १० नगन्दः-म्हैसूरराज्यस्य धारचा जिल्हायां एकोप्रामः पुरा नरगुन्द नामकर्मस्थानस्य मुख्यपुरम् । २.१० सायनूर:-हैसूरराज्यस्य धारवाड जिल्हायां एको प्रामः । सानूरनामकसस्थानस्य राजधानी । २. १२ रामदुर्ग:-म्हैसूर राज्यस्य येळगावजिल्हायां एको ग्राम रामदुर्गनामकस्य संस्थानस्य राजधानी ।

·टिप्पण्यः सेनापतिः। बाजीरावः। १. १३ मुरगोड-म्हैसूराग्यस्य वेळपावजिल्हाया एका प्रामः । . १५ गोखले-या गोसलेनाम द्वितीयवाजीरापेशवायाः विख्यातः १. १५ टिपू सुलतानः-अष्टादशशतके म्हैसूरप्रान्तस्य शासः । २. १८ आकाशचिदम्बरम्-चिदम्बरनामकं मद्रासराज्ये स्थितम् यहु- प्राचीनं प्रसिद्ध शिवक्षेत्रम् । आकाशचिदम्बरमपि संयोध्यते तत् । २. २२ गोणागरः- रामदुर्गसमीपस्थः एको प्रामः । ३. २७ वाजीरायः द्वितीयकः-पेशवा इति मुग्यमन्त्रिपदधारी द्विनीयो २. २७ ब्रह्मावर्तपुरम्-मध्यप्रदेशे स्थितं प्रसिद्ध क्षेत्रम् । २. ३७ मामलेदारपदम्-'तालुका' विषयस्य अधिकारिणः पदम् । २. ३७ कुंदगोळ-म्हैसूरराज्ये धारवाडजिल्हायाः एको प्रामः । पुरा स. जम्बुखिण्डीसंस्थानस्य एको विभागः आसीत् । ३. ७ काडसिद्धेश्वरः-स्त्ये पोडशशतक जातः लिंगायतमतस्य महान् साधुः। ३.७ अजमीर:--निस्ताब्दे पोडशे शतके जम्बुखियां जातः इस्लाम- धर्मीयो महान् साधुः। । ३. ७ सदानन्द:-सिस्तान्दे सप्तदशशतक जम्बुखिण्डयां जातः महान् साधुः। ३.८ रन्नः-दशमे शतके जानः कमडसाहित्यस्य विख्यातः कवि । ३. १७ वेदाद्रिः-जम्बुखिण्डीसमोपस्य मलयगिरेः अपरं नाम । ३. २३ प्रसाद--प्रासादः इति वाच्यम् । ३. २४ हुबळीपुरम् --हैसूरराज्ये सुप्रसिद्ध नगरम् । ३. ३२ हरभट्टः-पटवर्धनमस्थानिकानां पूर्वजः महान् तपोनिष्टश्च । ३. ३९ करंजादेवी-कोकणदेशे कोतवडे नामकस्य ग्रामे इयं प्रसिद्धा देवी। ४.९ सिस्तव हि शून्यर्ततुरंगवसुधामिते-- --१७६० सिस्ताग्द। ४.४२ सितवर्षे कालयेददिग्पालवसुधामिते-१८५३ खिस्तान्दे १. ५३ जिगजिन्नी-हैमरराज्यस्य विनापूरजिल्हायाः एकः ग्रामः । १.५३ हिंचगेरी-सरराज्यस्य विजापूजिल्हायाः एक. ग्रामः १. ५५ अक्कमहादेवी-योरसैवसंप्रदायस्य विष्याता साची

·श्रीगुरदेवकथामृतम्
४. ५५ मीराबाई-गुर्जरदेशस्य विख्याना साध्वी, कवयित्री ।
४. ५८ चिमडः-विजापूर जिल्हायाः एको आमः।
४.६९ निवाळ:-विजापूर जिल्हायाः एको ग्रामः।
५. ६९ जतम्-विजापूर जिल्हायाः एको प्रामः ।
५. २२ कुरन्दवाड:-कोव्हापूरजिल्हायाः एको मामः। पुरा कुरुदपाइसंस्था-
नस्य राजधानी।
७.५ विश्वस्य मध्यविन्द्वाख्यः-Centre of the Universe.
७. १५ लागवण्करः-पुणेपुर्याः भिषग्वरः ।
आण्णासाहेवः पटवर्धनः-पुणेपुरस्थः महर्षिरित्युपाधिना युक्तः
पुरपश्रेष्ठः।
५.३१ गोडे-पुणेपुर्या पी. के. गोडे नाम्ना प्राच्यविद्यासंशोधकः प्राध्यापकः।
८. ६ डेक शिक्षणसंस्थायाः-Deccan Education Society,
Poona.
८. ११ विभूतिश्च विभूत्यर्चा-Hero & Hero worship इति
आकलनामा
८. १३ लक्षणानि-विशेषाश्च कालस्य-Signs and Characteristics oy
tumes. इति कालाइलस्य प्रसिद्धः ग्रन्थः। तस्य
४. २६ चंगळूरम्-हमराज्यस्य राजधानी ।
८. २८ घटोदरनरेशेण-बडोदाण्यस्य संस्थानस्य मधिपेन • सयाजीराव
गायकवाद' इति संहितेन ।
८.४५ विजरी-बडोदानगरे तत्वज्ञानस्य प्राध्यापकः ।
८.४६ 'माइंड ' इंग्रन्दे प्रकाशित मासिकम् ।
८. ४७ भाण्डारकर--डॉ. रामकृष्ण गोपाळ भाण्डारकरः । पुण्यपुरे भतीव
विख्यातः गीर्वाणभाषापण्डितः प्राच्यविद्यामंशोधकमवरः ।
1. ६१ प्राच्यविद्यामन्दिरम् --Bhandarkar Oriental Research
Institute in Poona.
१. २४ घडॉले-विजापूर जिल्हायाः एको ग्रामः । तस्मिन् ।
९. २६ झरथुप्यू.--पारसीकधर्मसंस्थापकः ।
१०. २ इस्लामपुरे--महाराष्ट्रदेशे ग्राम. । तस्मिन्

·टिपण्यः randu.- -- 4 A.... " " : प्रन्थाः। २१.८ राधाकृष्णः-विवख्यातः तत्वज्ञ. महापण्डितः। भूतपूर्वः भारतस्य राष्ट्रपतिः। जयकर:-मुकुन्द रामचंद्र जयकर इतिनाम्ना मुम्बय्याः विख्यातः माइविवाकः तया वक्ता चा पुणेविश्वविद्यालयस्य भूतपूर्व उपकुलगुरुः। झा-गंगानाथ झा इति नाम्ना भलाहाबादविश्वविद्यालयस्य उपकुलगुरू। आँधभूपतिः--महाराष्ट्र देशे भोधनामक संस्थानमासीत् । तस्य संस्थानस्य भूपः। बेलवलकर:-श्रीधर कृष्ण मेलवरकर इति नाम्ना देक्कन कॉलेजस्य सुप्रसिदः प्राध्यापक गीदाणभापण्डितः प्राग्यविद्यासंशोधश्च । ११.२१ यवनामृतानि-शनेश्वरवचनामृतम्, सतवचनामृतम् तुकाराम वचनामृतम् रामदासवचनामृतम् इति गुरदेवेन प्रकाशिताश्चतार ११. २२ उपनिषद्तत्त्वयिद्याविधायकसमीक्षणम्--इति पाप्यम् Constructive Survey of the Philosophy of the Upanishads इति नाम्ना गुरुदेवस्य सुविख्यातः प्रन्यः । ११. २१ मैक्डोनल्ड-कीय-याकोबी-विंटरनिदा-राप्सनादय:-- पोपीयाः पहिताः। २१. २५ रॉलिन्सन-यूरोपीयः पतिः। २१. २१ डायसन्-Philosophy of the Upanishads इति विख्यात. मन्यस्य शार्मण्यदेशीयः लेखकः। ११. २. झिमर्मन-यूरोपीयः पन्डितः । १२.१७ साक्षात्कारपयो महाराष्ट्रेऽमिधः-Mysticism in Rahi arashtra इति गुरुदेवस्प मिस मग्यः । १२... ऋतुवेदप्रहधरासंमिने पैस्त्ययत्सरे-१९४ा निम्न १२. ११.लिए-Dector of Literature इति नाम्मा पदयो। ११. ॥ 'सतां मान्य ' इति पदम्या-Eneratus Prerasor sia मादलमायाम्। १६. १५ मनुषेदप्रहधराममिते-१९४७ मितान्दै। कायतीपुरे-अहमदामनाम्ना प्रमिरे ।

·१०४ श्रीगुरुदेवकथामृतम् १३. १९ महात्मागांधिजीहिन्दीमत्वाध्यात्मिकधारणा-Conception of Spirituality in Mabatma Gandhi & other Hindi saints. १३. २७ शुक्लो देवीप्रसादास्यः--गुरुदेवस्य मुहृद्वरः प्रयोगस्थः पण्डित: 1 भनश्च। २३. २९ सोपानं परमार्थस्य-परमार्थसोपानः इति गुरुदेवस्य प्रन्यः । २३.३६ हिन्दी सारस्वते देवप्राप्तिांगानिधः-Pathway to God in Hindi literature. इति गुरुदेवस्य मुविख्यातः अन्यः। २३. ४३ ईशावाप्तिपथःथीमद्भगवद्गीतासुपुस्तकम्-Pathway to God Realisation in Bhagavadgita. इति गुरुदेवस्य प्रभ्यः । १३. ५९ ऑटोगायफा(आर-एते वयो युरोपीया पण्डिताः। २३.६१ कर्णाटवाडनये देवमाप्तेर्माभिधा:-Pathway to God in Kannad Literature. इति नाम्ना गुरुदेवस्य मन्यः १५. १२ कयटगी सौदी-द्वावपि जम्बुसिण्डीस्यौ शालाशिक्षको। २४. २३ ऋत्वसुग्रहभृमिते--१९५६ विस्तादे २५.४५ माटे-स. मा. माटे इति फम्र्यसने प्राध्यापकः प्रसिद्धो लेखकध। रंगनाथ दिवाकरः-कर्णाटकस्य देशभक्तस्तथा संयुक्तपर्णाटक- नाम कन्नडदैनिकस्य संपादकः विख्यातः काइलेखकः भूतकालीनः केन्द्रमन्त्रिपदधरः। १५.४६ प्रन्थस्तस्य निबन्धानाम्--Philosophical and other essays नाम गुरदेवस्य अन्धः सप्ततारानिवासिना-महाराष्ट्रदेशे सातारानामकस्थाने निवासिना । शालजोड़ी--उवनम् । १५. ४ धारवाडपुरम्-कर्णाटके सुप्रसिध्द पुरम् । कर्णाटक विश्वविद्याल- यस्य स्थानम्। गदगम्-धारवाड जिल्हायां प्रसिद्ध उद्यमनगरम् । हयासुरसभूमिते-~१९५७ निस्ताब्दै। १५.२५ मन्दिरं परमार्थस्य-परमार्थमन्दिरनाम ग्रन्थस्य । १६.५ वारकरीसमर्थसप्रदाययोः- वारकरीनाम्ना महाराष्ट्रऽमीरख्यातः -विठ्ठलभक्तिसंप्रदायः । पण्ढरपुर तस्य प्रमुखं स्थानम् । समर्थ संप्रदा- पस्तसामदासस्य संप्रदायः।