·No text on this page.

·સેરિસા ભોયણી પાનસર
અને બીજાં તીર્થો
લેખક :
ધર્મજયંતે પ ક
પૂ. મુનિરાજ શ્રીવિશાળવિજ્યજી
:પ્રકાશક:
શ્રી યશોવિજય જૈન ગ્રંથમાળા
ગાંધી : ભાવનગર

·પહેલી આવૃત્તિ
વિ. સં. ૨૦૧૮
વીર સં. ર૪૮૯
ધર્મ સં. ૪૧
ઈ સ. ૧૯૬૩
કિંમત : રૂા. ૧-૨ ન..
લેખક:
- નિજ વિશાળવિજયજી *
પ્રકાશક:
?
અભયચંદ ભગવાન ગાંધી
મંત્રી શ્રીયશવિજય ગ્રંથમાળા
ગાંધી ચેક : ભાવનગર
છે .
મુક :
ગેવિંદલાલ જગશીભાઈ શાહ
શારદા મુદ્રણાલય
પાનેરનાકા : અમદાવાદ

·No text on this page.

·HD 5
જ
I in hinnie-e-ev------
શાંતમૂર્તિ પંન્યાસ શ્રીહરમુનિ મહારાજ ગણિવર્ય

·સમર્પણ શાસન માટે મારવાડ દેશમાં વિચરી અનેક કષ્ટ સહન કરી અન્યધમી તરફથી કઠેર ઉપસર્ગોને સહન કરનાર એ આત્મ- સહધમી સ્વર્ગસ્થ પંન્યાસપદવી. ધારક શાન્તભૂતિ હીર મુનિ મહારાજ ગણિવર્યની પુરસ્કૃતિને. ધર્મજયપાસક –મુનિ વિશાળવિજય ·પ્રકાશકીય તીર્થધામનો પરિચય કરાવનારી પુસ્તિકાઓ પ્રગટ કરવાની અમારી પ્રવૃત્તિ એકાએક થંભી ગઈ હતી. લગભગ બે વર્ષ જેટલો સમય વીત્યા પછી અમે આ પુસ્તિકા પ્રકાશિત કરી શક્યા છીએ. આ વિલંબનું કારણ એ છે કે, તીર્થધામોની પુસ્તિકાઓના લેખક પૂજ્ય મુનિરાજ શ્રીવિશાળવિજયજી મ. છેલ્લા એકાદ વર્ષથી હેસ્પિીટલમાં પથારીવશ હતા. આમ છતાં અમારી વારંવારની માગણીથી પ્રેરાઈને પૂ. મહા- રાજશ્રીએ આ પુસ્તિકા તૈયાર કરી આપી છે તે બદલ અમે તેમના પરમ ઋણું છીએ. પૂમહારાજશ્રીએ આ પુસ્તિકામાં ૧ સેસિા, ૨ જોયણી, ૩ પાનસર, ૪ વામજ, ૫ ઉપરિયાળા અને ૬ વડગામ એ રીતે છ સ્થળને પરિચય આપે છે. આ બધાં સ્થળો અમદાવાદની નજીકમાં આવેલાં છે અને એ સ્થળની આસપાસ વસતી જૈન જનતા વારતહેવારે આ સ્થળમાં યાત્રા-પ્રવાસ માટે જાય છે. એ સ્થળો વિશે જનતાને પરિચય કરાવો આવશ્યકીય છે એમ સમજીને આ પુસ્તિકા તૈયાર કરી છે. પૂજ્ય મહારાજશ્રીનાં તીર્થવિષયક ૧૧ પુસ્તકો પ્રગટ કર્યા પછી આ બારમું પુસ્તક પ્રગટ કરી શક્યા છીએ. તીર્થધામોની પુસ્તિકાઓ પ્રગટ કરવા માટે ભાવુકે વારંવાર પૂછપરછ કરે છે તેથી અમે આ પ્રવૃત્તિ નિયમિત કરવા પ્રવૃતિશીલ છીએ. આ પુસ્તિકાને સર્વાગ સુંદર બનાવવામાં જાણીતા ૫. અંબાલાલ પ્રેમચંદ શાહે ઉલટભર્યો શ્રમ લીધો છે, સંસ્થા તેમની ઋણે છે. એવી ·श्रीशंखेश्वरपार्श्वनाथाय नमो नमः । यक्षराट् श्रीमणिभद्रो विजयतेतराम् । श्रीमद्विजयधर्मसूरिगुरुभ्यो नमो नमः। श्रोभयन्तविजयगुरुम्यो नमः। સંપાદકીય નિવેદન વૃદ્ધાવસ્થા અને નાદુરસ્ત તબિયતના કારણે ભવતરક પવિત્ર તીર્થો વિશે માહિતી એકત્રિત કરવામાં શિથિલતા આવી ગઈ છે એમ મારા વાચકવર્ગ આગળ મારે કબૂલાત આપવી પડે છે. અમદાવાદ અને તેની નજીકમાં તીર્થે સેરિસ, ભાયણી, પાનસર, ઉપરિયાળા વગેરે યાત્રીની દષ્ટિએ ધાર્મિક પ્રવૃત્તિ અને હવાફેરની ગરજ સારે એવાં સ્થળો છે, તેને પરિચય અપાય તે ઠીક એમ શ્રી. યશ- વિજય ગ્રંથમાળાના સંચાલકો અને કેટલાક તીર્થભક્તોએ મને જણાવેલું એટલે આ પુસ્તિકા તૈયાર કરવાની મારી ઇચ્છા બલવતી થઈ અને પુસ્તકને આકાર આપી શકશે. મારી ઈચ્છા તો ભારતનાં પ્રત્યેક જૈન તીર્થોને પરિચય તૈયાર કરવાની છે પણ ઉપરના કારણે હવે તે ઈચ્છા બર આવે એમ લાગતું નથી. નવું વાચન થાય નહીં ત્યારે જૂની મૂડી ઉપર માણસ કેટલું નિભી શકે?

·૬ આમ છતાં શ્રી યશોવિજય ગ્રંથમાળાના સંચાલકે મને પ્રેરણા કરતા રહે છે એટલે મારી અગાઉની સંકલિત વિગતોને પુસ્તિકાનું રૂપ આપી શક્યો છું. તેમાં પં. શ્રી અમૃતલાલ તારાચંદ દેશીએ અને ૫૦ અંબાલાલ પ્રેમચંદ શાહે સંકલનામાં મદદ કરી છે તે બદલ તેમને ધન્યવાદ આપું છું. મારા સાથી મુનિરાજ શ્રી જયાનંદવિજયજીએ પણું સારી મદદ કરી છે તેની નેંધ લઉં છું. આ પછીનાં બીજાં કેટલાંક પુસતકની પણ મેં તૈયારી કરી રાખી છે પણ એ વિશે આજે હું કંઈ કહી શકું એવી સ્વસ્થ સ્થિતિમાં નથી. શ્રી. યશોવિજય જૈનગ્રંથમાળા ભારાં પુસ્તક તૈયાર થતાં પ્રગટ કરવા- ને ઉત્સાહિત રહ્યા કરે છે એ મારી સાહિત્યપ્રવૃત્તિને પ્રેરણારૂપ છે. પણ હવે જાણે થાક લાગ્યું હોય એવો અનુભવ થઈ રહ્યો છે. છતાં યથા- શક્તિ આ પવિત્ર લેખનપ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખી એવી આશા આપું છું, એમાં મારા માટે બેવડે લાગે છે. સનિ વિAવિજય R ·ર્થ સેરિસ પાર્શ્વનાથ ભગવાન

·No text on this page.

·(
અ તુ ક્રમ
૪
પર
૧. શ્રી. સેરિસા તીર્થ
૨. શ્રી. એયણી તીય
શ્રી. પાનસર તીર્થ
૪. શ્રી. વામજ તીર્થે
૫. શ્રી. ઉપરિયાળા તીર્થ
૧. થી. વડગામ તીર્થ
:

·ર
આધ્યાત્મિક યોગનિષ્ઠ શાંતમૂર્તિ સન્મિત્ર
પૂ.પા. શ્રી કલ્પેરવિજયજી મહારાજશ્રીના પટ્ટશિષ્ય
પરમવૈરાગી શુદ્ધ બ્રહ્મચારી શ્રી. પુણ્યવિજયજી
મહારાજશ્રીના શિષ્યરત્ન પરમતપસ્વી
બાળબ્રહ્મચારી પંન્યાસજી
મહારાજ શ્રી મનેહરવિજયજી મહારાજશ્રીને
છ વ ન દી ૫
(સ્વાધ્યાય)
તપસ્વી એક આવ્યા, ભક્તિ ભરી ભરી લાવ્યા,
મનેહરવિજયજી જેમનું નામ રે,
જેણે તિ
જગાવી, ભક્તિદીપ પેટાવી,
તપથી કાયા રે દમી જ કામ રેત૫૦ ૧
પાલીતાણુના “માળીયા ગામે રહે ગૃહસ્થી રૂખડ નામે,
તેને “અમૃત’ નામે નારી, સેવા–ધર્મ–ભક્તિના પૂજારી;
તેના પુણ્યબળે ભકત
જન્મ ધરે,
આજે “મનેહરવિજયજી જેનું નામ રેતપ૦ ૨
જન્મ ધર્યો ચકકુળમાં, તોયે ધર્મ પ્રદ્યા જિનવરના,
વળી દીક્ષા લીધી બચપણમાં, કાયા શેકી છે તપના રણમાં
કરવા ભક્તિનાં કામ, છેડ્યા ઘરનાં એ ધામ,
વિહર્યા ત્યાગને પંથે સુજાણ જેતપ૦ ૩

·તપસ્યામાં વિખ્યાત મુનિજી, પૂજ્યપાદ શ્રી કપૂરવિજયજી,
જેના શિષ્ય શ્રી પુણ્યવિજયજી,તેના શિષ્યમનેહરવિજયજી;
જેવા દાદા ગુરુજી, તેવા થયા મુનિજી,
જેણે દિપાવ્યું ગુરુજીનું નામ રેતપ૦ ૪
બાળપણથી બ્રહ્મચર્ય પાળે કઠીન તપમાંહે જીવન ગાળે,
તપ કરીને કર્મો સર્વ બાળે, આખા કુળને એ ઉજવાળે;
જેમ કાદવે કમલ, તેમ મુનિ રહે અમલ,
જેણે ભક્તિ તરી છે નિષ્કામ રેતપ૦ ૫
આઠમાસખમણ પૂરાં કીધાં,ચઉવિહારેસિદ્ધિતપાદિક લીધાં,
સેળ ઉપવાસ ચૌદવાર કીધા, જેણે ભક્તિ અમીરસ પીધા -
બાવન અઠ્ઠાઈ કીધી, આરાધના તપ યથાવિધિ,
અઠ્ઠમ ઉપવાસને નહિ પાર રે...તપ૦ ૬
ક્ષીરસમુદ્ર તપ ત્રણ વાર, કર્મસૂદન તપ નવ ધાર,
પિસ્તાલીસ આગમ ઉદાર, આંબેલથી આરાધના સાર
ક્રિયાવિધિની સાથે નવાણુમીઓની આરાધીરેતપ૦ ૭
જૂનાગઢના શ્રાવક સદ્દભાગી, ભાવનગર થયું ગુણરાગી,
શ્રદ્ધા ભાવે હૃદયે ભક્તિ જાગી જતા ભવનાં દુઃખડાં ભાંગી;
પથિક પ્રણમીને કહે છે, ચરણે શીશ મૂકી દેતે,
મુને ! પાર ઉતારે મારી નાવ રેત૫૦ ૮
રચયિતા મુનિભક્ત ગુણવંતરાય પંડયા
દુહેઃ
ધન્ય શાસન એ વીરનું, તપ તપતા મુનિરાય,
ચંપક સાગર ભક્તિ રસે, ભાવના તપની ભવાય.

·૧૦
આર્થિક સહાય
પુસ્તક પ્રકાશન અંગે સહાનુભૂતિ દર્શાવી પૂ. પા. આધ્યાત્મિક
ગનિઇ સન્મિત્ર શ્રી. કપૂરવિજયજી મહારાજશ્રીને પ્રશિષ્ય તપવી
બાળબ્રહ્મચારી પંન્યાસજી મહારાજ શ્રી. મનેહરવિજયજી મહારાજશ્રીના
સદુપદેશથી આ પુસ્તક અંગે નીચેની રકમની સહાયતા મળી છે. સહાયતા
કરનાર મહાનુભાવોની ગ્રંથમાળા સાભાર નેંધ લે છે.
૧૨૫) રાજપુર (ડીસા) શ્રાવિકા બહેનોના ઉપાશ્રય તરફથી.
હ. સાસા. ચીમનલાલ રતનચંદ.
૩૦) ભાવનગરનિવાસી એક સદગૃહસ્થ તરફથી.
૨૫) પાલીતાણા મહુવાબંદર જ્ઞાનખાતા તરફથી.
૧૧) “ભાવનગરના એક સગ્ગહરથ તરફથી.
૧૦) ભાવનગરના એક સગ્ગહસ્થ તરફથી.
૧૨૫) શિહેરવાળા ભાવનગરનિવાસી સલત ચુનીલાલ રતિલાલના
અખંડ સૌભાગ્યવંતાં ધર્મપત્ની જસુમતી બાલચંદ તરફથી.
.

·No text on this page.

·ભાવનગરમાં શ્રી. ગેડીજી પાર્શ્વનાથના મંદિરમાં બિરાજમાન સેરિસા પાર્શ્વનાથ ભટની પ્રતીકસ્મૃતિ સેરિસા પાર્શ્વનાથ ભવના ઉપાસક ભક્તિપરાયણ શિહેરવાળા ભાવનગરનિવાસી સત ચૂનીલાલ રતિલાલભાઈએ આ આરસનું બિંબભરાવી, પ્રતિષ્ઠિત કરી, તેની પૂજા-ઉપાસના નિરંતર સહકુટુંબ કરે છે, ·से ही श्रीशंखेश्वरपार्श्वनाथाय नमः । શ્રી. સરિસા તીર્થ

·ઉસ્થાન અને પતન
ગુજરાતમાં અમદાવાદની નજીક આવેલું સેરિસા
જેનેનું પ્રાચીન ભવ્ય અને રમણીય તીર્થ સ્થળ છે. પ્રાયઃ
પ્રત્યેક પ્રાચીન નગર કે તીર્થની પાછળ એને ગૌરવભર્યો
ઈતિહાસ છુપાયેલું હોય છે. સેરિસા તીર્થને ઈતિહાસ
એના ઉન્નત નગરપણાને ખ્યાલ આપે એવે છે. વાચકોને
એને પરિચય કરાવ, ભક્તોના હૃદયમાં તીર્થ પ્રતિ રહેલા
શ્રદ્ધાના બળને ઉત્તેજિત કરવું અને તીર્થનો મહિમા ગાવે
એ જ અમારો અહીં ઉદ્દેશ છે.
વર્તમાનમાં અમદાવાદથી ઉત્તર-પશ્ચિમ દિશાના ખૂણામાં
સેરિસા નામે નાનકડું ગામ વસેલું છે. અમદાવાદથી ૧૫
માઈલ દૂર આવેલા કલેલ સ્ટેશનથી પાંચ માઈલ દૂર છે.
આ ગામને જોતાં તે એક વિશાળ નગરીરૂપે હશે
તેને ભાગ્યે જ ખ્યાલ આવે પણ ઇતિહાસના થરા ઊકેલીએ
તે સેરિસા કેઈ નગરની એક નાની શેરી–મહેલે હતું,
પરંતુ વિકરાળ કાળે વીંઝેલા સોટાના સેલ એની પીઠ ઉપર
પડેલા ઉકેલી શકાય છે. મતલબ કે એ નગર કાળના ગર્તામાં
જ્યારે દટાઈ ગયું અને એ પ્રાચીન નગરનું નામ શું હશે એ

·--
ઉથાન અને પતન
૩.
જાણવાનું મુશ્કેલ છે. કેટલાક એ પ્રાચીન નગરનું નામ સેનપુર
હેવાનું જણાવે છે પરંતુ એને માટે કોઈ પુરાવે મળતું નથી.
મહાકવિ ધનપાલે સત્યપુરીય-મહાવીરસાહમાં
જણાવ્યું છે તેમ, મહમ્મદ ગિજનીએ સૌ પ્રથમ સૌરાષ્ટ્રના
સુપ્રસિદ્ધ સોમનાથ તીર્થને ધ્વંસ કર્યો અને ત્યાર પછી
સારા અને બીજાં જિનમંદિરોને ભયંકર વિનાશ કર્યો અને
કેટલાંય મંદિર મરિના રૂપમાં પરિણુત થઈ ગયાં. મેં
જ સમયે આ સેરિસાને પણ ધ્વસ થયે લાગે છે.’
ગમે તેમ પરંતુ આગળ જણાવીશું તે પુરાવાઓથી
એ વાત તે સિદ્ધ થાય છે કે બારમીથી લઈને સોળમી
શતાબ્દી સુધી આ તીર્થ પિતાની પૂરી જાહેજલાલીમાં હતું.
અને સશે અને યાત્રાળુઓ અહીં મોટા પ્રમાણમાં યાત્રાએ
માવતા,
(
સોળમી શતાબ્દીમાં થયેલા કવિવર લાવયસમય
પ્રત્યક્ષ જોયેલી હકીકતનું વર્ણન કરતાં લખે છે–
પસ કલ્યાણક દસમી દહાડ એ,
મહિય મહિમા પાસ દેખાડ એ.
દેખાડ એ પ્રભુ પાસ મહિમા. સંઘ આવે ઊલયા,
ધ્વજ પૂજામંગલ કરતી, તેશિ પાપ પુરસ ઘટયા,
સંવત પન્નર બાસઠે, પ્રાસાદ સેરિસા “ તરી;
લાવથસમય આદિ બોલે,નમેનિત્રિભુવન ધણી.”
સં. ૧૫૬૨માં કવિવર લાવણ્યસમય અહીં પધારેલા
અને તેમણે અહીં રહેલા પાશ્વનાથ ભગવાનને મહિમા

·શ્રી. સેરિસ તીર્થ. પ્રત્યક્ષ ચેલે. પ્રાયઃ કાઈ સોળમી શતાબ્દી પછી એવી જ કોઈ આતને કારણે અહીંની મૂતિઓ જમીનમાં ભંડારી દેવામાં આવેલી હોય, અને તે પછી આ તીર્થને મહિમા પણ ઘટતે ગયે હેય - એમ લાગે છે, સેરિસા તીર્થની ઉત્પત્તિ અને સ્થાપના પણ જૈન તીર્થના ઇતિહાસના ઊંડાણમાં ઊતરીએ અને એનું મૂળ શોધીએ છીએ ત્યારે એ મૂળ સાથે એવી વિસ્મત્પાદક ઘટના બની હોય છે કે જે શ્રદ્ધાળુ- એના મનમાં આનંદ ઉત્પન્ન કરે છે અને બુદ્ધિજીવીઓના મનમાં એક જાતને ખળભળાટ મચાવી મૂકે છે. આ સેરિસા તીર્થના મૂળમાં પણ એક એવી અજબ ઘટનાએ ભાગ ભજ છે, સેરિસ તીર્થની ઉત્પત્તિ સંબંધી લંબાણથી વિવેચન કરતું સં. ૧૫૬૨માં કવિવર શ્રી. લાવણ્યસમયે રચેલું સ્તવન સ્વ. પરમપૂજ્ય શાન્તસૂતિ મુનિરાજ શ્રી જયન્ત- વિજયજી મહારાજને પ્રાપ્ત થયેલું જે તેમણે “જેન સત્ય- પ્રકાશ (ના વર્ષ ૪, ક્રમાંક ૩૯, અંક ૩, પૃ. ૨૧૦માં પ્રગટ કરાવેલું. તે અમે આખું આ પુસ્તિકાના અંતમાં અર્થ સહિત આપેલું છે. તેમાં આ તીર્થની ઉત્પત્તિ સંબંધી લખે છે કે- એ નગર મોટું એક ખોટું, નહીં જિનપ્રાસાદ એ.” .

·ધયાન અને પતન
,
એક વખત વિદ્યાસાગર નામના કેઈ જેનાચાર્ય પોતાના
પાંચસે શિષ્યો સાથે વિહાર કરતા કરતા અહીં સિરિસ)
પધાર્યા. તેઓ મોટા માંત્રિક હતા. સંઘ સામે કોઈ મોટી
આપત્તિ આવી પડે તેને દૂર કરવા માટે જ તેઓ મંત્રને
પ્રયોગ કરતા. એવા કેટલાક મંત્રોની પિથી તેઓ પિતાની
પાસે રાખતા હતા. તેમના બે શિષ્યોને એ પિથી જોવાનું
કુતૂહલ થયું. તે શિએ રાત્રે એકાન્તને લાભ લઈ એ
પિથી ખેલી અને તેમાં રહેલા મંત્રને પાઠ કરતાં તત્કાળ
બાવન વીર હાજર થયા. તેમણે કહ્યું કે, અમને શા માટે
બોલાવ્યા છે, જે કઈ કામ હોય તે કહે. તે વખતે ચેલા-
ઓએ કહ્યું કે, “આ નગર બહુ મોટું છે પરંતુ અહીં
જિનપ્રાસાદ નથી. આ ખામી દૂર કરવા માટે તમે કાંતિપુર
(અધ્યા) જઈને પરમાત્માનું મંદિર લઈ આવે.
બાવન વીરેએ કહ્યું કે, જ્યાં સુધી કુકડાને અવાજ ન થાય
ત્યાં સુધી અમે કાર્ય કરીશું અને કુકડાને અવાજ થતાં
પરેડિયું હશે કે તરત અમે ચાલ્યા જઈશું.” એમ કહી
તેઓ વેગથી ઊપડ્યા અને કાંતિપુર ગયા. તેઓ રંગમંડપ
સહિત આખો જિનપ્રાસાદ આકાશ માર્ગે ઉપાડી લાવી
રહ્યા હતા એટલામાં ગુરુમહારાજ જાગી ગયા અને તેમણે
ઉપગ મૂકીને આ બનતી ઘટના જોઈ. તરત ચક્રેશ્વરી
રવીને યાદ કરી. ચહેશ્વરીએ આવીને કહ્યું કે, “આ ઠીક નથી
થતું. અહીં પ્લેનેટે ઉપદ્રવ થશે અને ધર્મસ્થાનને
દવસ છે તેથી ચક્રેશ્વરીએ કપટથી કુકડાને અવાજ કર્યો
અને બાવન વરે જિનપ્રાસાદ અને બિંબ એકી સાથે લાવી

·E
શ્રી. સેરિસા તી
રહ્યા હતા તે જમીન ઉપર મૂકીને ચાલતા થયા
આ પ્રમાણે આ તીર્થની ઉત્પત્તિ થઈ.
કવિવર આગળ લખે છે કે, ઘણી મહેનત કરવા છતાં
તે મૂતિ પિતાના મૂળ સ્થાનથી જરા પણ ચસકી નહીં
તેથી સંઘ અત્યંત ઉદાસ બની ગયો.
કેટલાક દિવસ ગયા પછી ત્યાં કેઈ બીજા ગુરુ
(દેવેન્દ્રસૂરિ) આવ્યા. તેમણે અન્ય મંત્રની સાધના કરી તેથી
ધરણેન્દ્ર સાક્ષાત્ હાજર થયો અને તે બીજી પાર્શ્વનાથની
પ્રતિમા લઈ આવ્યા. કવિવર આગળ લખે છે કે –
થાપી પ્રતિમા પાસની લેડે એ;
પાસ પાયાલે જવા લે એ.
ડોલે એ પ્રતિમા નાગપૂજા, નવિ રહું હું તે વિના;
લખ લેક દેખે સહુ પેખે, નામ લાડણ થાપના
સે ચણિ દીહે દેખી બહે, મંત્રબલી ગુરુ થિર કરી,
એ નવણપાણી વિવર જાણ, બાલ ગ તવ વિસરી.
અંતર એવડો સેરી સાંકડી;
નયરી કહેતી સેરીસા–કડી.”
ગુરુમહારાજે તે પાર્શ્વનાથ
ભગવાનની મૂર્તિની
સ્થાપના કરી અને તે વખતે તે પાનાથ ભગવાનની પ્રતિમા
પાતાલમાં જવા માટે ડાલવા લાગી “હું નાગકુમાર દેવેની
પૂજા વગર અહીં નહીં રહું” એમ કહેતી જાણે ડાલતી
હોય તેમ લાખો લોકોએ જોઈ. તે માંત્રિક ગુરુએ મંત્રના
છળથી તેને સ્થિર કરી દીધી ત્યારથી એનું નામ “લોડણ

·હથાન અને પતન પાર્શ્વનાથ પડી ગયું. તે વખતે અનેક ભક્તોએ કરેલા અભિષેકના ઝવણના પાણીને પ્રવાહ એટલે મોટે થયે કે તેને ખાળનું બાકોરું નાનકડું પડવાથી તે પાણે ખાળ ઉપર થઈને આખી શેરીમાં ફરી વળ્યું. બાર એજન લાંબી અને નવ જન પહેલી એવી તે નગરીની આ પાર્શ્વનાથ ભગવાનના મંદિરવાળી શેરી ઘણા માણસના મુખથી શેરી સાંકડી શેરીસા–કડી (કડી પાસેનું રિસા) એવા શબ્દો નીકળવા લાગ્યા અને ત્યારથી એ સ્થાનનું નામ “શેરિયા પ્રસિદ્ધ થઈ ગયું જે આજ સુધી ચાલુ છે. આ પ્રમાણે સેરીસા નગરમાં નવાંગવૃત્તિકાર શ્રી. અક્ષા- દેવસૂરિ મહારાજની શાખામાં એવા થી. ધનેશ્વરસૂરિના શિષ્ય જી. દેવેન્દ્રસૂરિ મહારાજે બારમી સદીમાં તીર્થની સ્થાપના કરી હતી, તે સંબંધે સં૦ ૧૩૮૯ માં રચાયેલા વિવિધ તીર્થક ૫” માં સેરિકામાં જિનપ્રતિમાઓ કેવી રીતે આવી તેની ઘટના નીચે પ્રમાણે વર્ણવેલ છે – “રિકા નગરમાં નવાંગવૃત્તિકાર શ્રી. અભયદેવસૂરિજી મહારાજની શાખામાં થયેલા ઘી. દેવેન્દ્રસૂરિજી ચાર બિંબ દિવ્યશક્તિથી આકાશમાં લાવ્યા હતા. જેમ ધરણેન્દ્ર અને પાવતી આરાધલાં છે એવા છત્રાલય શ્રી દેવેન્દ્રસૂરિ મહારાજ વિહાર કરતા કરતા એક વખતે એરિયા નજર પધાર્યા અને ત્યાં કટિકાસને કાશે. રસ કરવા લાગ્યા. આ પ્રમાણે વારંવાર કાઉસ્સગ કર- આ આખા મૂળ પાછળ કાપેલ છે. આ પરિટ નં.૨.

·શ્રી. એરિસા તીર વાથી શ્રાવકોએ પૂછ્યું કે, “હે ભગવન્! આપ આવી રીતે વારંવાર કાઉસ્સગ્ન કેમ કરે છે? આમાં શું વિશે- ષતા છે ?” સૂરિજીએ કહ્યું કે, “અહીં એક સુંદર પાષાણુની ફલહી–પટ્ટશિલા છે. તેમાંથી પાર્શ્વનાથ ભગવાનની પ્રતિમા કરાવવાથી તે પ્રતિમા અતિશય પ્રભાવવાળી થશે.” શ્રાવકના અનુરોધથી આચાર્યશ્રીએ પદ્માવતી દેવીને આરાધવા અઠ્ઠમ તપ કર્યો. દેવી હાજર થઈ અને તેણે કહ્યું કે, “સોપારક નગરમાં એક આંધળે શિલ્પી રહે છે. તે આવીને અઠ્ઠમ તપ કરીને પ્રતિમાજી ઘડવાનું કાર્ય શરૂ કરે અને સૂર્યાસ્ત પછીથી લઈને સૂર્યોદય પહેલાં તે પ્રતિમાજીને બનાવે તે તે મહાપ્રભાવિક થશે.” શ્રાવકોએ સોપારક નગ- રના એ સૂત્રધારને બોલાવવા માણસ મેકલ્ય. સૂત્રધાર આવ્યું અને દેવીના કહેવા પ્રમાણે મૂતિ ઘડવા લાગ્યું. ધરણેન્દ્ર સહિત પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા તૈયાર થઈ. પ્રતિમાજી ઘડતાં છાતીમાં એક મસ દેખાવા લાગે તેની ઉપેક્ષા કરીને સૂત્રધારે બાકીનું કામ ચાલુ રાખ્યું. ફરીથી બધું ઠીક કરતાં મસો દેખાયો. તેને દૂર કરવા તેના ઉપર તેણે ટાંકણો માર્યો તેથી પ્રતિમાજીમાંથી લેહી જે પ્રવાહ વહેવા લાગે. સૂરિજીએ આ જોઈને તેને કહ્યું કે, આ તેં શું કર્યું? આ મસાથી તે પ્રતિમાજી મહાપ્રાભાવિક બનશે તે મસાને અંગૂઠાથી દાબી દઈને લેહી બંધ કર્યું આ પ્રમાણે આ પ્રતિમાજી તૈયાર થયાં. પછી બીજા પથ્થર ·ઉથાન એને પતન મંગાવી બીજે ૨૪ જિનબિંબો તૈયાર કરાવ્યાં. દિવ્યશક્તિથી અધ્યાથી ત્રણ મેટાં બિંબે રાત્રિમાં આકાશમાગે મંગાવ્યાં. ચેથું બિંબ લાવતાં રાત્રિ વ્યતીત થઈ ગઈ તેથી એ જિન- બિંબ ધારાસણ ગામના ખેતરમાં સ્થાપિત કર્યું. ચોથું બિંબ ચૌલુચકવર્તી રાજા કુમારપાલે કરાવીને સ્થાપન કર્યું. આ પ્રમાણે શ્રી. જિનપ્રભસૂરિજી પ્રત્યક્ષ જોયેલી હકીકતનું વર્ણન કરતાં લખે છે કે, “સેરિસામાં મહાપ્રાભાવિક પાર્થે નાથ ભગવાન આજે પણ સંઘ દ્વારા પૂજાય છે. મ્યુચ્છે 'પણ આ તીર્થ ઉપર ઉપદ્રવ કરવાને સમર્થ થતા નથી. આ પ્રતિમાજી જલદીથી બનાવેલ હોવાથી–એક રાત્રિમાં જ તૈયાર કરેલ હોવાથી પ્રતિમાજીનાં અવયે બરાબર લાવયુક્ત દેખાતાં નથી. તે ગામના મંદિરમાં આજે પશુ આ પ્રતિમા પૂલ્ય છે. –વિવિધતીર્થ૯૫ પૃ. ૨૪-૨૫ સં. ૧૩૨માં શ્રી કક્કસૂરિએ રચેલા “નાભિનન્દન- જિદ્વારપ્રબન્ધમાં પાટણ નિવાસી શ્રી. દેશલશાહ તથા તેને પુત્ર શ્રી. સમરસિંહ સંઘ સહિત સેરિસા યાત્રા માટે આવ્યા હતા, તેને લગતું વર્ણન કરેલું છે તે નીચે મુજબ છે – સંઘપતિ શ્રી, દેશલને સંઘ નિરંતર પ્રયાણ કરતે કરતે લેરિસા તીઈ જઈ પહોંચે. અહીં શ્રી. પાર્શ્વનાથ ભગવાનની પ્રતિમા ઊંચી બેઠક પર બિરાજમાન છે. આ કલિયુગમાં પણ ધરણેન્દ્ર તેમના ચરણની સેવા કરી રહ્યો છે. પૂર્વે દેવની આજ્ઞાથી એક શિલ્પીએ આંખે પાટા બાંધીને t ·૧૦ થિી. રિસા તીર્થ માત્ર એક જ રાત્રિમાં આ મનને બનાવી હતી. વળી, નાગેન્દ્રના અધીશ્વર શ્રીમાન દેવેન્દ્રસૂરિ મહારાજે પોતાની જાતિથી સર્વ અભણ સામગ્રી મળવીને તેમની પ્રતિકા કરી હતી. તે ઉપરાંત શ્રી દેવેન્દ્રરિ મેતશિખર પર્વત ઉપરથી પિતાને પત્રશકિત વડે વીશ તાંનાયકની પ્રતિમાઓ લાવ્યા હતા, તેમનાં ત્રણ બિંબ કાંતિપુરી (અધ્યા)માં રહેલાં છે. તે ત્રણ બિંબની અહીં તેમણે રથાપના કરી તે જ દિવસથી આરંભીને દેવેન્દ્રસૂરિએ ઉત્તમ તીર્થની અહી સ્થાપના કરી. આ તીર્થ દેવના પ્રભાવને લીધે મનુષ્યના સર્વ મનોવાંછિત પૂર્ણ કરે છે. સાધુ દેશલે એ તીર્થમાં સ્નાત્ર મહાપૂજ, મહોત્સવ તથા મહાવા આદિ સર્વ ધર્મકાર્યો કર્યા અને તેની આરતી ઉતારી હતી. સમર- સિંહે ગયાઓને તથા સ્તુતિપાઠકને સુવર્ણના અલંકાર અને વર અર્પણ કર્યા હતાં. તે પછી અઠ્ઠાઈમહોત્સવ કરી દેશલે સંઘ સાથે આગળ પ્રયાણ કર્યું હતું. સં. ૧૫૧માં શ્રી. રત્નમંડનગણિએ રચેલ “ઉપદેશ– તરંગિણમાં પણ આ વાતનું આ પ્રમાણે સમર્થન કર્યું છે – "तथा सेरोसकतीर्थ देवचन्द्रक्षुल्लकेनाराधितचक्रेश्वरीदचसर्वकार्य- सिद्धिकरणत्रिभूमिमयगुरुचविंशतिकायोःसर्गिीपावनाधादिप्रतिमासुन्दरः प्रासादः एकरात्रिमध्ये कृतः तत्तीर्थ कलिकालेऽपि निस्तुलप्रभावं दृश्यते । - કપાતાળ, g૦ ૧ –દેવચંદ્ર નામના ભુલકે ચકેશ્વરી દેવીનું આરાધન કર્યું હતું. તેથી પ્રસન્ન થઈને દેવીએ સર્વકાની સિદ્ધિનું

·t
ઉથાન અને પર્તન
વરદાન આપ્યું હતું, જેથી ત્રણ ભૂમિવાળું એક અત્યંત
સુંદર જિનાલય એક રાત્રિમાં જ બનાવ્યું હતું. તેમ શ્રી.
પાર્શ્વનાથ ભગવાન વગેરે જેવીશે જિનેશ્વરની કાયોત્સર્ગ
ધ્યાનમાં રહેલી પ્રતિમાઓને સ્થાપના કરી હતી. કલિકાલમાં
પણ આ તીર્થને મહિમા અનુપમ દેખાય છે,
ઉપદેશસાર-સટીકમાં તીર્થ સંબંધી નિમ્નલિખિત
ઉલ્લેખ મળે છે, જે ઉપરની વાત ને જ પુષ્ટિ આપનાર છે.
" तथा सेरीसकतीर्थ देवेन्द्रक्षुल्लेनाराधितचक्रेश्वरीदत्तवरकार्यसिद्धि-
करणप्रसादात् त्रिमूमिमयप्रौढचतुर्विंशतिकायोत्सर्गिश्रीपादिप्रतिमा-
सुन्दरः प्रासादः एकरात्रिमध्ये दक्षिणदेशमध्यागतजैनकान्तितः आनीय
कृतः तत्तीर्थ कलिकालेऽपि महामहिमगेहं सर्वोपदवहरं च दृश्यते ।
–૩ફેરાસર-ટી, g૦ ૩
–દેવેન્દ્ર નામના સાધુએ ચકેશ્વરી દેવીનું આરાધન
કર્યું તેથી તે દેવીએ પ્રસન્ન થઈને ઉત્તમ કાર્યોની સિદ્ધિનું
વરદાન આપ્યું. તેના પ્રભાવથી તેમણે ત્રણ ભૂમિવાળું એક
અત્યંત સુંદર જિનાલય એક રાત્રિમાં જ બનાવ્યું અને
પાર્શ્વનાથ વગેરે જેવી તીર્થકરોની કાર્યોત્સર્ગ ધ્યાનમાં
રહેલી પ્રતિમાઓને દક્ષિણ દેશમાં રહેલાજેન કાન્તિપુરથી
લાવીને આ સેરિમા તીર્થની સ્થાપના કરી હતી. આ રિસા
તીર્થ આ કલિકાલમાં પણ અતુલ પ્રભાવવાળું છે સર્વ
ઉપદ્રને હરણ કરનારું છે.
ચૌદમી શતાબ્દીમાં થયેલા શ્રી. જિનપ્રભસૂરિએ રચેલા
તીર્થયાત્રાસ્તોત્રમાં લખ્યું છે કે-

·શ્રી. સેરિસા તીર્થ
છે
सेरिसयपुरतिल्यं पासजिणमणेत्रित्रपरिवरिया
–સેરિસા નગરના
તિલક સમાન શ્રી. પાર્શ્વનાથ
ભગવાન અનેક બિ બોથી યુક્ત છે.
તે જ પ્રમાણે ચૌદમા સૈકામાં થયેલા શ્રી. વિનયપ્રભ
ઉપાધ્યાય પિતાના તીર્થયાત્રાસ્તવન માં નજરે જોયેલી
હકીકતનું વર્ણન કરતાં લખે છે –
लोडणु ए पासु पणमेसु, सेरीसे पहो सिद्धिकरो।"
સેરિસામાં રહેલા શ્રી. લોડણ પાર્વનાથને હું પ્રણામ
કરું છું. હે પાર્શ્વનાથ ! તમે સિદ્ધિ કરનારા થાઓ.
–જેન સત્યપ્રકાશ વર્ષ ૧૭, અંક ૧, કમાંક ૧૦૩
૧૫મી શતાબ્દીમાં થયેલા શ્રી. મુનિપ્રભસૂરિએ રચેલી
* અષ્ટોત્તરી તીર્થમાળામાં નીચેનો ઉલ્લેખ મળે છે
સંવેરિ સેરિસે !”
ચૌદમી શતાબ્દીમાં થયેલ શ્રી. જિનતિલકસૂરિએ
તીર્થમાળામાં મૂળનાયકનું વર્ણન કરતાં લખ્યું છે કે-
। सेरोसे पास छे उड्डकाय ।'
સેરિસામાં શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવાનની પ્રતિમા ઊર્વેકાય–
ભવ્ય શરીરવાળી શેભે છે.
શ્રી. જિનહર્ષગણિ “શ્રીવાસ્તુપાલચન્દ્રિ'ના સાતમા
સગમાં લખે છે કે-

·. ઉધાન અને પતન 'ततो वर्जन प्रजातङ्क प्रतिहर्ता सतां मंतः। श्रेयोऽर्थी ग्रेयसां मूलं सनीपार्श्वजिनेश्वरम ॥२६॥ જાન્ટન્ચ લેવામાં વાય! पुर सेरीसकं प्राप्य पुपूज प्रौढपूजया ॥२७॥ सचेत्ये काञ्चनं कुम्भ न्यवान्मन्त्री कृतोत्सवम् । चतुष्किकाचतुष्कं च धर्मशाला पुनः मन्त्री ॥२८॥ व्यधात् तत्र जिनाघौशपूजार्थे वाटिकां नवाम् । वाप्रपायुतं सत्रागारं च विदधे सुधीः ॥२९॥ धर्मार्थ तत्र निर्माय द्रम्पलक्षव्ययं पुरम् ।' ત્યાર પછી વસ્તુપાલ આગળ ચાલતાં ચાલતાં સેરિસક- પુર (સેરીસા–મહાતીર્થ)માં આવ્યા. સાક્ષાત નાગેન્દ્રથી સેવ્યમાન અને સેવકને અભીષ્ટ આપનાર એવા પાર્શ્વનાથ પ્રભુની પ્રૌઢ સામગ્રી સહિત પૂજા કરી. વસ્તુપાલ મંત્રીએ તે ચૈત્ય ઉપર ઉત્સવપૂર્વક સુવર્ણકુંભ સ્થાપન કર્યો તેમજ ચાર ચેકીઓ અને ધર્મશાલા કરાવી. વળી, જિનપૂજ નિમિતે સુર મંત્રીએ વાવડી સહિત સુંદર વાટિકા આપી. પરબ યુક્ત દાનશાળા પણ લાવી અને ત્યાં ધર્મની પ્રભાવના નિમિત્તે એક લાખ દ્રગ્સને વ્યય કર્યો. •• પંદરમી શતાબ્દીમાં રચાયેલી એક “તીર્થમાળામાં એરિસાને શાશ્વતા તીર્થ તરીકે વર્ણવેલ છે.

·૧૪ શ્રી. રિસા તીર્થ અાજે ( संक्खेसरि सेरिसे तारणि पंचासरि चारुपी आरासणी॥ –પ્રાચીન જૈન તીર્થમાળા ભાગ ૧, પૃ.૧૪૪, કડી ૨૦ પ્રકા, યવિજય જૈન ગ્રંથમાળા વસ્તુપાલ મંત્રીએ વિ. સં. ૧૨૮૫ (૮૧) સેરિસામાં નમનાથ અને મહાવીરના બે ગોખલાઓ કરાવ્યા હતા.' વાત શ્રી. જિનહર્ષગણિએ “શ્રીવાસ્તુપાલ- ચરિત્ર'માં નીચે પ્રમાણે લખી છે- રેરીતાપામાને રવ નેમિ-વીરો! मल्लदेव-पूर्णसिंहपुण्यायायमकारयत् ॥६५९|| . -वस्तुपालचरित्र, प्रस्ताव ८, पृ० १३५ પિતાના ભાઈ મલદેવ તથા મલદેવના પુત્ર પૂર્ણ સિંહના કલ્યાણ માટે શ્રી. નેમનાથ ભ૦ તથા શ્રી. મહાવીર ભ૦ ના બે ગેખલા કરાવ્યા હતા. ‘પુરાતનપ્રગધસંગ્રહમાં પણ સેરિસા તીર્થનો ઉલ્લેખ આવે છે – अथ श्रीदेवेन्द्रसूरिभिः श्रीसेरीसके तीर्थ निम्मिते कान्तितः आकृष्टि- विद्यया महाविम्बानि समानीतानि । मनसि इति चिन्ता जाता- श्रीपत्तनं सेरीसकं च एकमेव विधास्यामि । अत्रान्तरे गाजणपतिनृपते- रुपरि फटकं विधाय श्रीकुमारपालदेवः श्रीप्रभुभिः सह तत्रागतः ।' -पुरातनप्रबन्धसंग्रह, पृ० ४७ ' केचिदाचार्याः अतीतविद्वांसः कर्मयोगात् कुष्ठिनो जाताः । तत -- *,

·s
- થાન અને પવન
औषधोपचाररपि रोगमनिवर्तमान वीक्ष्य श्रीसेरीमके यात्रायां यावा
देवामे त्रिविधाहारप्रत्याख्यान विधायोपविष्टा ।'
-પુરાતનપસંઘ, પૃ૨૪
વળી, સં. ૧૭૪૬માં રચાયેલી “તીર્થમાળામાં
લખ્યું છે કે
‘સેરીસે લઢણુ જિનપાસ, સંપીસરી પૂરિ આસ
જૈનકાંતિથી આથી દેવ, મંત્રબલી ચેલાની સેવ.”
તીર્થમાળા ભાગ ૬ પૃ. ૧૨૫, કડી ૧૫૮
તેમજ સં. ૧૭૭પમાં રચાયેલી એક “તીર્થમાળામાં
લખ્યું છે કે –
ભવિયણ કે ભવિય રિસે સામલે
-જયસાગર કૃત તમાળા, જૂઓ “જૈન સત્યપ્રકાશ
વર્ષ ૨૨, અંક ૮, કમાંક ૨૬૦ -
તેમજ–
વૃતલેલ ખેસ એમ, સેરિસઈ સરિઆ કાજ.”
–૧૭મી સદીની અપ્રગટ તીર્થમાળા
લક્ષ્મીકુલના શિષ્ય શ્રી જયકુલ" કૃત,
જુએ જેને સત્યપ્રકાશ વર્ષ ૮, અંક
૬-૭, ક્રમાંક ૯૦-૯૧, પૃ. ૧૯૧, કડી ૮a
કન ગુર્જર કવિઓ' ભા. ૩, ખંડ ૧, પૃ. ૮૭૩
ઉપર કિ સં. ૧૭૦૦ની આસપાસ થયેલા ઉપાય શ્રી. સમય.
સુંદરવુિં આ તીર્થ વિષે લખે છે કે-

·શ્રી. સેરિ તીર્થ,
5
પાર્શ્વનાથ
;
સમયસુંદર કહઈ જિમ વિસ્તરવું,
સેરિસામંડન
ભગવાન,
સકલ મૂરતિ સેરિસઈ,
પિષ દશમિ,
પારસનાથ ભટેવ દેવ, નામી દેહરઉ દીસઈ ૧
પ્રતિમા લેડતિ જાઈ, પાતાલઈ ધરણિ આઉ ધિરઈ સીસઈ
ભાવ ભગતી ભગવંતની કરતાં, હરખ ઘણુઈ હીંયડઈ હીસઈ
પાટણ પારિખ સૂરજી સંઘમું, જાત્રા કરી ભલી સુજગીસઈ,
સમયસુંદર કહઈ સાચઉ, મઈ જાણ્યઉ વીતરાગ વીસા વસે.
મહામંત્રી વસ્તુપાલે આ તીર્થને મહાતીર્થની ઉપમા
અપી છે તે માટે જુઓ “શિલાલેખ સંગ્રહ–આબુ ભા૨”
વસ્તુપાલ–તેજપાલના જિનાલયની મોટી પ્રશસ્તિ.
પ્રથમ જણાવેલું પ્રાચીન જૈનમંદિર જે ખંડિયેરરૂપે
પડયું હતું અને તેમાં જે પથ્થરના ઢગલાઓ પડ્યા હતા
તેમાંથી સફેદ આરસના પરિકરની ગાદીના બે ટુકડાઓ મળી
આવ્યા હતા. તેને આગળને ત્રીજે ટુકડે મળી શક્યો નથી.
પરંતુ તે ટુકડામાં આ પ્રમાણે લેખ વંચાય છે-
५ वर्षे फागुण वदि २ खौ श्रीमत्पत्तनवास्तव्यप्राग्वा-
ટાન્નય સૂત... શ્રી સોમનુન ૪૦ શ્રીમાાન-(૨)
...
क्षिसंभूताभ्यां संघपति महं० श्रीवस्तुपाल महं० श्रीतेजपालाभ्यां निजा-
प्रजबन्धोः महं० श्रीमालदेवस्य श्रेयोऽर्थ श्रीमालदेवसुत ठ० पुनसिंहस्य
(३)....पार्श्वनाथमहातीर्थे श्रीनेमिनाथजिनर्विवमिदं कारितं । प्रतिष्ठित
श्रीनागेन्द्रगच्छे भट्टारकश्रीविजयसेनः..."

·- - રિસ્થાન અને પતન ૧૭ -મહામંત્રી વસ્તુપાલ તેજેપાલે પેતાના ભાઈ માલદેવ અને તેના પુત્ર પુનસિંહના શ્રેય માટે રિસા મહાતીર્થના શ્રી. પાર્શ્વનાથ ચેત્યમાં શ્રી નેમિનાથ ભ૦ નું બિંબ ભરાવી પધરાવ્યું ને તેની પ્રતિષ્ઠા નાગેન્દ્રના શ્રી, વિજયસેન- સૂરિએ કરી. આ સં. ૧૨૮૫ હે જોઈએ. કેમકે લેખમાં માત્ર (૫) પાંચ આંકડા જ વંચાય છે. સેરિસાના જિનાલયની વિસં. ૧૪૨૦ના લેખવાળી પાવતીની મૂર્તિ નરેડા ગામમાં વિદ્યમાન છે, જે વિ. સં૦ ૧૪૨૦ પછીના કેઈ વિપ્લવ સમયે ત્યાં લઈ જવામાં આવી હશે. સદ્દભાગે અહીં ભંડારેલી કેટલીક મૂર્તિઓ મળી આવી છે. અમદાવાદમાં શ્રી પાર્શ્વનાથ મૂળનાયકવાળા ગભારામાંની પ્રતિમા ઉપર લેખ (લેખાંક નં. ૯૧૫) सं. १५४३ वैशाख मुन्दि ९ मोमे ग्राह्मणगष्टे श्रीमाल सा. म. होरा मा० चाइ मुत सहिसा मा० रुपिगिमुन मूगकेन मातृ-- fasષ્ય શ્રીમતિના ૪૦ ૦ થવિવિંદે થાકાર- મિ રોણા | -~-जैनधातुप्रतिमाटेलसमद् भा० १, पृ. १६६ રિસાની વર્તમાન પરિસ્થિતિ આજે જે નવું મંદિર અહીં લખ્યું છે તેની સામેના પિતાનમાં પ્રાચીન જિનાલય ખરરૂપે પડયું હતું. જિના-

·૧૮
શ્રી. સેરિસ તીર્થ
લયને ઘણે ભાગ ધરાશાયી હતો. માત્ર દિવાલને છેડે
ભાંગ ઊભે હતો. તેમાં પથ્થરના ઢગલા પડયા હતા.
તેમાં કેટલીક મૂર્તિઓ પણ દટાઈ ગયેલી હતી. વિસં.
૧૯૫૫માં આ તરફ જેનેનું ધ્યાન ખેંચાયું. તેમાંથી બધી
મૂતિઓ કઢાવી એક રબારીનું મકાન વેચાતું લઈને તેમાં
એ બધી મૂર્તિઓ પધરાવવામાં આવી. એ બધી મૂર્તિ
એમાં એક ખંડિત મૂતિ ૪ ફીટ પહોળી, ૩ ફીટ
ઊંચી અને ફણસહિત ૫ ફીટ ઊંચી હતી, શ્યામ રંગના બે
કાઉસ્મગિયા હતા. તે સિવાય પદ્માવતી દેવીની પણ એક
મેટી મૂર્તિ હતી. એક આરસની આદીશ્વર ભગવાનની મૂર્તિ
હતી. તે સિવાય પરિકરવાળી પાષાણની મૂર્તિ હતી. ઉપરની
કેઈ પણ મૂતિ ઉપર લેખ દેખાતો નથી. તે સિવાય કેટલાક
ખંડિત મૂર્તિઓ હતી તે જમીનમાં પધરાવી દેવામાં આવી
હતી. એક આચાર્ય ભગવંતની મૂર્તિ છે, તેમને મસ્તક ઉપર
ભગવાનની મૂર્તિ છે. મૂતિ ઉપર ઊંડા અક્ષરોને લેખ છે
પરતું તેમાંથી એક નાનકડે ટુકડો ખરી પડવાથી આચાર્ય
મહારાજનું નામ જણાતું નથી. આ મૂર્તિઓ જ્યાંથી નીકળી
તે ખંડેર ઘણું વિશાળ હતું. તે જૈનમંદિર હોવાની ખાતરી
આપતાં કેટલાંક ચિહ્નો સ્પષ્ટ દષ્ટિગોચર થતાં હતાં. ગભારાનું
સિંહદ્વાર અને એક પાર્શ્વનાથ ભગવાનની વિશાલ મૂતિ
કે જે કાઉસ્સગ્ગ ધ્યાને ઊભેલી હતી, જેની ફણા તથા પગના
પંજા વગેરે દેખાતું હતું અને તેને પથ્થર શ્યામ વર્ણને
હસ્તે. એ મૂતિ કઈ વિધમીએ ખંડિત કરેલી હોય એમ
લાગતુ હતું.

·ઉધાન અને પતન ઉપર્યુક્ત મૂર્તિઓ સિવાય જની ધર્મશાળા પાસેના એક ખાડામાંથી જે કુણાવાળી સ્ત્રી, પાર્શ્વનાથ ભવની વિશાલ- કાય મૂર્તિ નીકળી હતી. તે મૂતિને લેકે વર્ષો સુધી જોદ્ધા તરીકે પૂજતા હતા અને બાધા-આખડી રાખતા હતા. આદીશ્વર ભવની મૂર્તિની કેણી નીચે ટેકે હોવાથી કેટલાક સંપ્રતિ રાજાની ભરાવેલી હોય એમ માને છે. પરંતુ આ માન્યતા બરાબર નથી, કારણ કે ઘણા ગામોમાં ચૌદમી કે પંદરમી શતાબ્દીની મૂર્તિઓને ટેકે હેવાનું જણાય છે. આ ખંડેરમાં કેરણીવાળા પથ્થર, કુંભ, થાંભલા વગેરે નીકળ્યું છે તે અહીં એકતરફ મૂકી રાખવામાં આવ્યું છે. વળી, બીજા સમયે ખેદતાં જે મળી આવ્યું છે તેમાં પથ્થરની ૧૫-૧૬ મૂતિઓ, આરસની ખંડિત મૂર્તિઓ, તથા આરસના મેટા માનવાકૃતિ કાઉસ્સગ્ગિયા, જેમાં બને પડખે ૨૪ જિનપ્રતિમાઓ કંડારેલી છે, અને એ કાઉસ. ગિયા નીચે લેખ છે પણ તદ્દન ઘસાઈ ગયું છે, જે બારમી- તેરમી શતાબ્દીને હોય એમ લાગે છે. નીકળી આવેલી આ મૂતિઓમાંથી પાંચ મૂર્તિઓને શેડ જમનાભાઈ ભગુભાઈએ લેપ કરાવ્યું હતું અને સં૦ ૧૯૮૮ના મહા સુદિ ૬ને દિવસે તે મૂર્તિઓને મંદિરમાં પરણાદાખલ પ્રવેશ કરાવવામાં આવ્યો હતે. આજે અહીં વિશાળ ઘેરાવામાં આવેલું અમદાવાદ- નિવાસી સ્વ. શેઠ સારાભાઈ ડાહ્યાભાઈના પુય પ્રતીક સમું વિશાળ જિનાલય ઊભું છે. મૂળગા જોધપુરી લાલ

·૨૦
શ્રી. સેરિસ તીર્થ
પથરને અને રંગમંડપ મકરાણાના પથ્થરથી બનાવે છે.
તેની આસપાસ ચારે તરફ ધર્મશાળા બનાવીને કંપાઉંડ
વાળી લીધું છે. જિનાલયની બાંધણ એકંદર શાસ્ત્રીય પદ્ધતિ
અનુસાર છે.
સં. ૨૦૦૨ના વિશાખ સુદિ ૧૦ના રોજ મોટા ઉત્સવ
પૂર્વક શ્રીમાન દાદાગુરુ શ્રી. વિજયધર્મસૂરીશ્વરજી મહારાજના
લઘુ ગુરુભ્રાતા આચાર્ય શ્રી. વિજયનેમિસૂરીશ્વરજી મ.ના
હસ્તક શેઠ આણંદજી કલ્યાણજીની પેઢી તરફથી આ જિના-
લયની પ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી છે.

·પરિશિષ્ટ પહેલું
શ્રી. સેરિસ તીર્થનું સ્તવન
સ્વામિ સહાકાર શ્રીસેરીસ એ,
પાસ જિણેસર લેડ] કીસ એક
દીસએ લેડણ પાસ પરગટ પુહરિ પરતે પૂર એ,
સેવતાં સંપતિ સુવિ જંપતિ સબલ સંકટ સૂર એ!
એ અચલ મૂરતિ સકલ સૂરતિ આદિ કેઈન જાણુ એ,
ઈમ સુણીય વાણું હૃદય આણી સદગુરુ એમ વખાણ એવા
વિદ્યાસાગર કે ગુરુ આવીયા,
પંચ સયાં સ્પ ડિ વિશામિયા;
વિશ્રામિયા વડિ જૈન-કાંતિથી સદગુરુ પોહચ એ,
તસ દઈ ચેલા પુયેલા મિલિય મનિ આલોચ એ
ગુરુરાજ પોથી ખિણ અનેથી નમુકિ કારણ કિસ્યું?
ઈક વાર આપણુ જેસ્યું એ ઈસ્યુ કૌતુક મનિ વહ્યું જરા
૧. વડ નીચે. ૨. જૈન ક્રાંતિ એટલે ઘણું કરીને અયાનગરી.
, રેતી.

·૨૨
શ્રી. એરિસા તીર્થ
અવસર એર્ષિ ગુરુ બાહિર ગયા,
પુસ્તક છેડી દેઈ ચેલા રહ્યા;
દેઈ રહ્યા ચેલા છડી પુસ્તક હતિ આવે હરખ એ,
છેડતાં છાંને પ્રથમ પાને મંત્ર નયણે નિરખ એક
બાવન વીર તણું આકર્ષણ સેઈ મંત્ર દ્રય ધર્યો,
બાંધિઓ પુસ્તક વેગિ લેઈ કરિ ગુરુને ભય હિંયડે ધર્યો ૩
આવ્યા સરુ આવશ્યક કરે,
પિરિસી પુતી નિદ્રા અણુસરે;
અનુસરે નિદ્રા સુગુરુ વેલા દેઈ ચેલા તવ મળ્યા,
જઈ રહ્યા પાસે મનિ વિમાસે મંત્ર કેલવિઇ કલા;
એક રહ્યો સાધક એક આરાધક મંત્ર જાપ જગાવીયા,
ઝલહાઁ તેજે હૃદય હેજે વીર બાવન આવીયા ૪
બેલે
બાવન વીર
વિચણા.
કહો કુણિ કારણિ અમ સમ ઘણા
કુણ કાજિ સમર્યા કહો ચેલા વીર બેલ્યા ઈસ્યું,
નહિ કાજ ચેલા ચિંતવે હવે કો ઉત્તર આપસ્યું;
એ નગર મેટું એક છેટું નહીં જિનપ્રાસાદ એ,
તમેં જઈને કાંતિથકી લ્યો પરિડરો પરમાદ એ પાઇ
જાં નહિ વાસે કલિજગિ કુકડા,
કાજ કરેઢું પડે નહિ ટુકડા;
૪. કુકડા નહીં બેસે ત્યાં સુધી અમે કામ કરીશું. પ્રાતઃકાલમાં
કુકડા બેલશે એટલે અમે ચાલ્યા જઈશું.
* * *

·પ્રાસાદ
.
શ્રીએરિસા તીર્થનું સ્તવન
૨૩
નહિ ટુકડા ઈમ કહી ચાલ્યા વેગિ વીર ચલાવિયા,
પ્રતિમા રંગમંડપ થંભ થિર લેઈ આવિયા
વડ સિરપ વિણાયબાહિર બેઠાં ઈસી મેટી માંડણ,
સાતમી ભૂમિ જામ હુઈ જાગિયા ગુરુ ગધણી દાળ
ગણિ વહેતા દીસે શંભલા
મૂરતિ માટી મંડપ અતિભલા
અતિભલા મંડપ અને મુરતિયણિ જવ દીઠી ઘણું,
મની ઝંખ પિકી થયા બેઠા નયણે નાઠી નિકડી;
એ જઈને કાંતીથદી લાવ્યા વીર જિનપ્રાસાદ એ,
વ્યા ને ચેલા રહ્યા પેલું ઉપને વિવાદ એ પણ
સહગુરુ સમરી ચતુર ચકેસરી.'
પરગટ પુરતી તવ પરમેસરી;
પરમેશ્વરી તવ પ્રગટ આવી ગુરુ સુણાવી વાતડી,
કરતા. વીર વારે હજી છે બહુ રાતડી,
એ મૂહ ચેલા મનિ ન જાણે હું સ્પે વેચ્છ મહાકુલી,
તિણિ ધર્મ થાનિક હું શેડાં દેવ તુમ કહીઈ વલી ગાતા
તામ ચસી કુકડા કારિમા,
વાસ્યા વેગે પ્રહ ઉગતા સમા;
પ્રહ સંમેં ઉગતે જિસ્યા વાર્સે તિસ્થા વાસ્યા કુકડા,
તે સુર્ણય સાદ સેહામણા તબ વીર ન રહ્યા ટુકડા
૫. વડલાની ટોચથી પણ ઊંચી એવી મેથી માંડી ચોકે-
કરી રવીએ સવારમાં કુકડા લે છે તે કુકડાનો અવાજ કરાવ્યું
પ્રસાદ
!

·૨૪
શ્રી. એરિસા તીર્થ
એક હાશિબિંબ છેડી શંભ માનિ મહિયલિમેલિયા,
બાવન વીરે વચન પાલ્યાં સુણે સુણો સહેલિયાં છેલ્લા
વિણ ગુરુ વચને વીરજ સધિયા,
વડ ઉંચે કરી ચેલા બાંધિયા;
બાંધિયાચેલા કહે કેસરિ ગુરુ અધિક તમે કાં થયા?
હું દેવી કૅપી લાજ લેપ છૂટ હવે કિમ ગૃહ્યા ?
ગુરુ પાય ખામેં સીસ નામે દેઈ કર તવ જોડિયા,
ગુરુ દયા આણિ દેવ જાણી દેય ચેલા છડિયા ૧૦
મૂરતિ મૂલગીતિ તિહાં ચાલે નહીં,
સેવન મૂરતિ તિહાં ચાલે નહીં;
ચાલે નહીં વલિ મૂલનાયક સંઘ સહુ વિમાસીએ,
દિન કેતલે ગુરુ અવર આવ્યા અવર મંત્ર ઉપાસાએ
ભલિં ભાવિ ભરિઓ ધ્યાન ધરિ ધરણપતિ ઘરી આવિઓ,
આદેસ પામી સીસ નામી પાસ પ્રતિમા લાવિઓ ૧૧
થાપી પ્રતિમા પાસની ૧૧લેડે એ,
પાસ પાયાલે
જાવા ડેલેં એક
ડેલે એ પ્રતિમા નાગપૂજા૨નવુિં રહું છું તે વિના,
લખ લેક દેખું સહુ પેખું નામ લેડણ થાપના
સો રયણિ દહૈદેખી હૈ મંત્રબલિંગુરુ થિર કરી,
એ નવણ પાણી વિવર જાણે ખાલ ગ તવ વીસરી. પરા
અંતર એવડે સેરી સાંકડી,
નયરી કહુંતી સેરીસમાં કડી;
છે. એક સાથે. ૮. જમીન ઉપર. ૯. જરા પણ-સમૂળગી. ૧૦
ચિંતામાં પડ્યો. ૧૧. ખૂલે છે. ૧૨. નાગકુમાર દેવની પૂજ. ૧૩. દિવસે.

·શ્રી. સેરીસા તીર્થનું સ્તવન સાંકડી શેરી તવ વહેતી નયર નવ જેયણ બાહુ, એ વાસનું ૧૫મંડાણ મોટું વર્ષમાં તે સી કહું, ઈમ કાલ ભાર્વે નગર ઘડિયાં પહલી ટી ઈસી પડી, એવડે અંતર એહ પટંતર જુઓ સેરિમાં કડી ૧૩ પિતા પિખી પ્રતિમા ચાર સેહામણી, લેડણ મૂરતિ અતિ રળિયામ; રલિયામણિ પ્રભુ પાસ પ્રતિમા દેખતાં મન ઉસે, એસ(ભ)મતીભમતાં છતાં મુઝહરખ ભરિ હિયડું હસે તું વિશ્વનાયક મુગતિદાયક ધ્યાન તુઝ લરિહું, હું મૂઠ મૂરખ માનવી ગુણ પાર તોરા કિમ લહું? ૧૪ પિસ કયાણ દસમી દિહાડે ૧૦ મહિમા મહિયલિ પાસ દિખાડે એક દિખાએ પ્રભુ પાસ પ્રતિમા સંઘ અને ઉલટયા, ધ્વજ પૂજ મંગલ આરતી તેણે પાપ પર સ ઘટયા ૧૪. કવિ કહે છે—લેડતી મૂવતી મૂર્તિને મંત્રબળથી ગુરુ મહારાજે સ્થિર કરી. તે વખતે અનેક માણસોએ પૂજા કરવા માટે કરેલા સ્નાનનું પાણી ખાળને નાનકડું સમજીને તેને ભૂલી જઈ(પાળું ઘણું દેવાથી) આખા શરીરમાં ફેલાઈ ગયું. તે નગરી (કવિના કહેવા પ્રમાણે)બાર જાન લાંબી નવ જન પહેળી હતી અને શ્રી. પાર્ષ- નાથ પ્રભુના મંદિવાળા શેરી સાંકડી હતી. ઘણા માણસના મુખથી Dરી સાડી એવા શબ્દો નીકળવાથી એ સ્થાનનું નામ "શેરીસા” પ્રસિદ્ધ થઈ ગયું, જે આજ સુધી ચાલુ છે. ૧૫. શ્રી પાર્શ્વનાથ પ્રભુના મંદિવા વાસ–મહેન્સે-શેરી બમેટી છે, તેનું વર્ણન કવિ કહે છે કે, હું શી રીતે કરી શકું? ૧૬. તમય-તત્પર. ૧૭. પણ વદિ ૧૦ -જન્મ કલ્યાણને દિવસે અધિષ્ઠાયક લેને આ મૂર્તિને હિમા- ચમત્કાર દેખાડે છે.

·૨૬ શ્રી. સેરિસ તી સંવત પન્નર ખાસ પ્રાસાદ સેરિસા તણી, લાવણ્યસમય આદિલે નામે જિનત્રિભુવન ધણાપા રિસા પાર્શ્વનાથ જિનસ્તવન સમાપ્તમ નંધ:- શ્રીમાન જિનપ્રભસૂરિજીએ “વિવિધતીર્થકલ્પ” નામને ગ્રંથ વિ. સં. ૧૩૪૫માં શરૂ કરીને સં૦ ૧૩૮૯ લગભગમાં પૂર્ણ કરેલ છે. આ તીર્થકલ્પમાં “શ્રી અયોધ્યાના કલ્પ આપેલ છે, તેની અંદર “સેરીસા” તીર્થનું શેડું વર્ણન આપેલું છે. સેરીસા” તીર્થની ઉત્પત્તિ આ સ્તવનમાં આવેલી છે તેના કરતાં જૂદી જ રીતે તેમાં વર્ણન કર્યું છે. તીર્થક૯૫માં “સેરીસાના શ્રી. લઢણ પાર્શ્વનાથ પ્રભુની મૂર્તિની ઉત્પત્તિ છત્રાવલીગચ્છીય શ્રીમાન દેવેન્દ્રસૂરિજી મહારાજના નિમિત્તથી બતાવેલી છે. આ મૂતિ સિવાયની બીજી ત્રણ મૂતિઓ તેઓ પોતાની વિદ્યા- શક્તિથી નકાંતિથી સેરીસા લાવ્યા. એથી મૂર્તિ પ્રાતા- કાલ થઈ જવાથી રસ્તામાં ધારાસેના ગામના ખેતરમાં મૂકી દેવી પડી. “સેરીસા”ના ચૌમુખજીના મંદિરમાં તે ખાલી રહેલી જગ્યાએ ચૌલુક્ય મહારાજા કુમારપાલે સુવર્ણની પાર્વ પ્રભુની એક નવી મૂર્તિ કરાવીને પધરાવી વગેરે ઉલ્લેખ *તીક૯પમાં છે. પરંતુ ઉક્ત મૂલનાયકજીની મૂર્તિનું “લેણ પાર્શ્વનાથ અને તે ગામનું સેરીસા” નામ શાથી પડયું ? એ હકીકત “તીર્થકલ્પ'માં નથી, જે આ સ્તવનમાં છે. ૧૮ કવિ લાવણ્યસમયે સેરિસાના શ્રી. પાર્શ્વનાથ પ્રભુના મંદિર- ની ઉત્પત્તિ વિસં. ૧૫રમાં આ રીતે કહી. ૮ ·શ્રી સેરિસાતીર્થ સ્તવનો ભાવાર્થ s શ્રી. એરિસા તીર્થના સ્તવનનો ભાવાર્થ- શ્રી. સેરિયાનગરમાં થી. લેડણ પાશ્વનાથસ્વામી છે છે. તે લાડણ પાર્શ્વનાથ પ્રગટ પ્રભાવી છે અને સંસારમાં એમણે ઘણુઓને પરચા બતાવ્યા છે. આ સ્તવનના કર્તા શ્રી. લાવણ્યસમય કહે છે કે, એમની સેવા કરવાથી બધા પ્રકારની સંપત્તિ પ્રાપ્ત થાય છે અને સકલ સંકટના ચૂર થાય છે. એ મૂર્તિ અચલ છે, સુંદર છે અને એની આદિ એટલે ઉત્પત્તિ કઈ જાણતું નથી. એવા પ્રકારની વાણી સદ્દગુરુ પાસેથી સાંભળીને હૃદયમાં સ્થાપના કરી છે તે વિષે વિદ્યાસાગર નામના કોઈ સદ્દગુરુ પાંચસો શિષ્ય સાથે જૈન-કાંતિપુરથી અહીં આવ્યા અને એક વડના ઝાડ નીચે આશ્રય લીધે. એક વખત તેમના બે ચેલા આપસમાં મળીને વિચાર કરવા લાગ્યા કે ગુરુમહારાજ પિથી પિતાની પાસેથી એક ક્ષણ વાર પણ અળગી મૂકતા નથી તે એમાં કઈ કારણ તેવું જોઈએ. એક વખત ગુરુમહારાજ બહાર ગયા ત્યારે તે અવસર જાણી બને ચેલાએ તે પિથી ઉપાડી અને બેલી. તેમાંથી પુસ્તક કાવ્યું. એ જોઈ એમને ઘણે હર્ષ થશે. પછી એકાન્તમાં પહેલું પાનું જોયું તે તે પાના ઉપર એક મંત્ર વાંચવામાં આવ્યું. તેમાં બાવન વીરેને આકર્ષણ કરવાની શક્તિ જોઈ મંત્રને બરાબર હૃદયમાં ધારણ કર્યો. ગુરુના આવવાની બીકે તે પુસ્તક પાછું પોથીમાં જલદી બાંધી દીધું.

·શ્રી. સેરિસા તીર્થ ગુરુમહારાજ બહારથી આવ્યા. આવશ્યક ક્રિયા કરી પિરિસી ભણાવીને નિદ્રા લેવા લાગ્યા. તે વખતે બન્ને ચેલાઓએ મળીને મંત્રને સાધવાની કળા કેળવી. એક સાધક થયે અને બીજો આરાધક બન્યું. એમ કરીને મંત્રનો જાપ કરવા લાગ્યા. તે વખતે તેજથી ઝળહળતા બાવન વીર આવ્યા. બાવન વીરે આવીને કહેવા લાગ્યા કે અમને શા માટે લાવ્યા છે? તે વખતે ચેલાઓ વિચારે છે કે હવે શું ઉત્તર આપીશું ? ચેલાઓ વિચાર કરીને કહેવા લાગ્યા, આ નગર બહુ મોટું છે પરંતુ અહીં એકેય જિનપ્રાસાદ નથી તે તમે કાંતિપુર જઈને એક જિનપ્રસાદ લઈ આવો. જ્યાં સુધી કુકડા નહીં લે ત્યાં સુધી અમે મંદિર ઉપાડી લાવવાનું કામ કરીશું અને પ્રાતઃકાળમાં કુકડા બેલશે કે તરત અમે ચાલ્યા જઈશું. એમ કહીને વીરે ઉતાવળથી ઊપડ્યા અને પ્રતિમા, રંગમંડપ, થાંભલા સાથે જિન- પ્રાસાદ લઈને આવ્યા. વડલાની ટેચથી પણ ઊંચી એવી એની માંડણ હતી. સાતમી ભૂમિ જામ થઈ ત્યારે ગુરુ જાગ્યા અને આકાશમાં થાંભલા, મૂર્તિ માટે રંગમંડપ ચાલતા જોયા. જ્યારે સુંદર મંડપ અને મૂર્તિ જોઈ ત્યારે રાત હજુ ઘણી બાકી છે એમ લાગ્યું. ત્યાં ગુરુના મનમાં ચિંતા લાગી અને ગુરુ બેઠા થયા. તેમની આંખમાંથી ઊંઘ ઊડી ગઈ. કાંતિપુરથી બાવનવીરે વીરજિનપ્રાસાદ લાવ્યા છે એ જઈને તેમના મનમાં અકળામણ વધી ગઈ ·શ્રી સેરિસાતીર્થ સ્તવનને ભાવાર્થ તે વખતે સદ્દગુરુએ ચતુર ચકેશ્વરીનું સ્મરણ કર્યું. એટલે તરત તે હાજર થઈ. તેણે ગુરુમહારાજને કહ્યું કે, આ વિરેને અહીં જિનપ્રાસાદ સ્થાપન કરતાં તમે રેક- હજુ રાત ઘણી બાકી છે. આ મૂઢ ચેલાઓને એ વાતની ખબર નથી કે અહીં મહાકુલી નામના ઑછો આવશે અને તે બધું નાશ કરી નાખશે. તે વખતે ચકેશ્વરી દેવીએ સવારમાં કુકડા બેવે તે અવાજ કર્યો અને તેથી કુકડાને મધુર ધ્વનિ સાંભળી વીરા ભાગી ગયા. એક હાથે બિંબ છેડીને થાંભલાઓ પૃથ્વી. ઉપર મૂક્યા. આ પ્રમાણે બાવન વીરાએ વચન પાળ્યું. ગુરુની આજ્ઞા વિના ચેલાઓએ વીરને બોલાવ્યા તેથી કોપાયમાન થઈને ચકેશ્વરીએ તેમને વડની સાથે બાંધી દીધા. તેમને કહ્યું કે, તમે ગુરુથી વધારે ડાહ્યા કેમ થયા? હું તમારા ઉપર ક્રોધિત થઈ છે. તે વખતે બને ચેલાઓ. ગુરુના પગમાં પડ્યા, મસ્તક નમાવ્યું અને હાઘ જોડીને. ઊભા રહ્યા ત્યારે ગુરુને દયા આવતાં તેમને બંધનથી છેડાવ્યા. હવે સેનાની મૂર્તિને અન્યત્ર લઈ જવાનો વિચાર કર્યો, પણ મૂર્તિ તે જરા પણ ત્યાંથી ખસી નહી, તેથી સકળ સંઘ ચિંતામાં પડી ગયે. કેટલાક દિવસ પછી ગુરુ, આવ્યા અને બીજા મંત્રની ઉપાસના કરી ધ્યાન કર્યું ત્યારે ધરણેન્દ્ર પ્રગટ થયે અને ગુરુના આદેશથી મસ્તક નમા- વિને પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા લઈ આ. જ્યારે પાશ્વનાથ ભગવાનની પ્રતિમાની સ્થાપના કરી.

·૩૦ શ્રી. એરિસા તીર્થ ત્યારે મૂતિ ડોલવા લાગી અને નાગકુમાર દેવેની પૂજા વિના હું અહીં નહીં રહું એમ જણાવતી મૂર્તિને લાખ લોકોએ ડેલતી જોઈ તેથી એનું નામ “લેડા પાર્શ્વનાથ” રાખ્યું. તે મૂતિ રાત્રિ જોઈને ડરવા લાગી. ત્યારે મંત્રબલી ગુરુએ તેને સ્થિર કરી દીધી. એ વખતે હવણનું પણ એટલું બધું વધી ગયું કે તે ખાળનું વિવર સાંકડું હેવાથી ન્હાવણનું પાણી બહાર નીકળી ગયું અને શેરી સાંકડી જણાવા લાગી. લોકે પણ સેરી સાંકડી એમ કહેવા લાગ્યા એટલે નામ પણ એવું પ્રસિદ્ધ થઈ ગયું. ચાર પ્રતિમા અતિ સોહામણી હતી અને તેમાં લોડણ પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા અત્યન્ત રણિયા- મણી લાગતી હતી. રણિયામણી એવી પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા જોઈને મન ઉલાસ પામે છે. એની ભમતી ફરતાં, જેમાં મારું હયું હર્ષથી ઉભરાય છે. તે વિશ્વનાયક ! તું મેક્ષ આપનાર છે, તેથી તારા ધ્યાનમાં લીન રહું છું. હું મૂર્ણ અને મૂઢ છું તેથી તારા ગુણો પાર શી રીતે પામું? પિષ વદિ દશમીના દિવસે પ્રભુ પાર્શ્વનાથને જન્મ- કલ્યાણક દિવસ છે. તે દિવસે અધિષ્ઠાયક દેવે લોકોને આ મૂર્તિને મહિમા બતાવે છે. સહુ સંઘ ઉમંગભેર અહીં ઊલટો આવે છે અને પૂજા, આરતી, મંગલદી કરે છે, ધ્વજ ચડાવે છે. એમ કરવાથી પાપ નાશ પામે છે એવી લોકોને શ્રદ્ધા છે. કવિ શ્રી. લાવણ્યસમયે સંવત પંદર બાસઠ (વિ. સં. ૧૫૬૨)માં આ મંદિરની ઉત્પત્તિ આ સ્તવનમાં બતાવી છે.

·પરિશિષ્ટ બીજું जओ अ सेरीसयपुरे नवंगवितिकारसाहासमुव्मवेहि सिरिदेविंद. सूरीहिं चत्तारि महाविवाई दिव्वसत्तौए गयणमग्गेण आणीआई । जस्थ अरज वि नाभिरायस्स मंदिरं । जत्थ य पासनाहवाडिया सीयाडं सहस्सयारं च । पायारटिओ अ मत्तगयंदनखो। अज्ज वि बस्स अग्गे करिणो न संचरंति, संचरति वा ता मरति । गोपयराईणि म अणेगाणि य लोइअतिस्थाणि वटंति । एसा पुरी उन्झा सरऊनलमिच्चमाणगदभित्ती। जिणसमयसत्ततिथीजल- पवित्तिमजणा जयइ ॥१॥ कई पुग देविंदमुगहि चचार बिवाणि अउ झापुराओ आणी- यागी ति भगइ-सेरीसयनयरे विहरता आराहिअपउमाबई-धरजिंदा उत्तावल्लीयसिरिदेविदसूरिणो उक्करुडिअप्पाए ठाणे काउसग्गं करिसु । एवं बहुवार करित तं दहण सायएहिं पुच्छिों-मययं ! को विसेसो इत्य कारमग्गकरणे ? सूरीहिं भणियं-इन्थ पहाणफलही चिट्टइ, जीस पासनाह- पडिमा कोरड़, सा य सन्निहियपाडिहेरा हवइ । तओ सावयवयणेणं पउनावईमाराहणार्थ ज्ववासतिगं कयं गुरुणा। आगया भगवई ।

·શ્રી. સેરિસ તીર્થ तीए आइई । जहा--मोपासा अन्धो मुत्तहारो चिट्ठह । सो जद इत्य आगञ्छइ भट्ठमभत्तं च करेइ, लूपि, अत्यमिए फलहिलं घडेउमाढवइ, आणुदिए पडिपुण्णं संपाइ, तो निपजइ तओ सावाहि तदा- हवणार्थ सोपारए पुरिसा पट्टविआ । सो आगओ। तहब घडिउमाढत्ता। धरिणिन्दधारिआ निप्पना पडिमा । घडिन्तस्स मुत्तहारस्स पडिमाए हियए मसो पाउभूओ । तमुविक्खिऊग उत्तरकाओ घडिओ। पुणो समारितेण मसो दिट्टो। टआ वाहिआ। रुहिर निस्सरिउमारई । तो सूरिहिं भणियं-किमयं तुमए कयं ? एयमि गसे अच्छन्ते एसा पडिमा अईवअभुअहेऊ सम्पभावा हुन्ता । तओ अंगुट्टेणं चपिङ थंभिअं रुहिरं । एवं तीसे पडिमाए निप्पन्नाप चउवासं अन्नाणि विद्याणि खाणीहितो आणित्ता ठाविआणि। तओ विश्वसत्तीए अवझापुराओ तिनि महाविबाणि रत्तिए गयणमग्गेण आणीयाणि । चउत्ये वि आणिन्जमाणे विहाया रयणी। तओ धारासेणयग्गामे खित्तमझे विचं ठि। रण्णा सिरि- कुमारपालेण चालुकचकवइणा चउत्थं विवं कारिता ठविरं । एवं सेरीसे महप्पभावो पासनाहो अज्जवि संघेण पुइज्जइ । मिच्छा वि उवद्दवं काउं न पारेति । ऊसुअघडिअत्तेण न तहा. सलावण्णा अवयवा दीसति । तम्मि अ गामे तं विवं भजवि चेइहरे पुइन्जइ इति । -विविधतीर्थकल्प-अयोध्यानगरी कल्प, पृ० २४ ·પરિશિદ ત્રીજું 33 પરિશિષ્ટ ત્રીજું संघप्रयाणवयं दीयमानेम्वनिशम् । श्रीसेरीसाहयस्थान प्राप देसलसंधपः ॥३२९॥ श्रीवामे यजिनरतस्मिन्नूर्वप्रतिमया स्थितः । धरणेन्द्राशसंस्थ्याहिः (१) सकले यः कलावपि ॥३३०॥ यः पुरा सूत्रधारेण पटाच्छादितचक्षुपा। एकस्यामेव शर्वया देवादेशादपटयत ॥३३॥ श्रीनागेन्द्रगणाधीशैः श्रीमद्देवेन्द्रसूरिमिः । प्रतिष्टितो मन्त्रशक्तिमश्नसकरितः ॥३३२॥ तैरव सम्मेतगिरविंशतिस्तार्थनायकाः। आनिलियरे मन्त्रशक्त्या त्रयः कान्तिपुरीस्थिताः ॥३३३।। तदादंदै स्थापितं सत् तीध देवेन्द्रसूरिभिः । देवप्रमावाद विमवि सम्पनजनवाधिनम् ॥३३४॥ तर स्नात्र-महारा-महामह : महावजाः। विधाय देमलः साधुरारात्रिफमधाकरोत् ॥३३५॥ ददाववारित सत्राकारे भोग्यं योपितम् । स्वर्णकरणवनाचं स्मरो गायनयन्दिनाम् ॥३३६।। अयादिकान्त संरस्य कारयिया प्रयाणकम् । धोनपुर प्राप म देमलः संघसंयुतः ॥३३७॥ -नामिनन्दनविनोहार प्रबन्ध, चतुर्यप्रस्ताव, पृ० १५४-५५ ·s શ્રી. ભોયણી તીર્થ [૨] મલિ બિરાજે ભયણ ગામમાં.” આ પ્રમાણે આપણે રોજ ગાઈએ છીએ પરંતુ યણમાં મલિનાથ ભગવાન કેવી રીતે બિરાજમાન થયા તેના રસિક વૃતાન્તની જાણ ઘણા ઓછા ભાઈઓને હશે. અહીં તેને ટૂંક વૃત્તાન્ત આપવામાં આવે છે. ભગવાન મલ્લિનાથ એ જેનેના ઓગણીસમા તીર્થકર છે. આ તીર્થકરમાં એક વિશેષતા છે. પ્રાયઃ બધા તીર્થ- કરે પુરુષ જ હોય છે, પરંતુ આ મહિલા તીર્થંકર સ્ત્રીરૂપે હતા. યણી તીર્થની ઉત્પત્તિ સેલંકીવંશના ઠાકોર રાણું લાખાજીની જ્યારે અહીં આણ વર્તતી હતી તે વખતની આ વાત છે. ભયણની ઉત્તર દિશાએ ગામથી લગભગ અડધે માઈલ દૂર કેવળ પટેલનું ખેતર હતું. પટેલે તેમાં કૂ દાવ શરૂ કર્યો. ત્રણ હાથ ખાડે ખેરાયા પછી બપોર થતાં ખોદવાનું બંધ કરી ખેદનારાઓ ત્યાં જ કૂવા પાસે ખાવા બેસી ગયા. બાજરાને મીઠે રેટેલ, અમૃત જેવી અડદની દાળ, ·ભાયણ તીખું તમતમતું મરચું અને ઉપર મધુરી છાશને ઘૂંટડા; આટલી ચીજો એ ખેદનારાઓ ખાતા હતા. એટલામાં એમના કાને સંભળાય એવી રાગ-રાગણીના આછા સરોદ સંભળાવા લાગ્યા. સૌને એ વાતનું આશ્ચર્ય થયું. ઊભા થઈને જુએ છે તે તેઓએ જે ખાડે છેદ્યો હતો તેમાંથી જ આ ગેબી અવાજે અને ગીત સંભળાતાં હતાં, આ મજૂરે જાતના કેળી અને જડબુદ્ધિ જેવા હતા પરતુ પરમાત્માની કૃપા થાય ત્યારે અજ્ઞાન ઊભું રહેતું નથી અને પરમાત્માની કૃપા પણ ત્યારે જ થાય છે કે ત્યારે પૂર્વ જન્મનાં પુણ્ય પ્રગટ થાય. તેઓ માત્ર આ ગેબી અવાજ સાંભળવામાં મસ્ત બની ગયા. જો કે તેઓ આ સંગીત ક્યાંથી અને કેવી રીતે આવે છે તે કલ્પી શક્યા નહીં પરંતુ તેઓના હૃદયમાં એક અનેરો આનંદની ઑળ ઉભ- રાવા લાગી. એટલામાં એકદમ સુરંગના જે ધડકે અને તે ખાડામાંથી માટીનું મેટું પડ ઊંચું થઈ ગયું, તેમાં મટી મેટી દરા-ચીરા પડી ગયા. જેમ સૂર્ય ઊગતાં પહેલાં તેમાંથી સેનેરી કિરણો ફૂટે છે અને પ્રકાશ પથરાય છે તેમ એ ચીરમાંથી જતાતને રંગબેરંગી પ્રકાશ દેખાવા લાગે, તેથી તેમાં શું છે તે જોવાની અને જાણ વાની સૌની પ્રબળ ઉત્કંઠા થઈ. ધીમે ધીમે તે માટીનું પડ દૂર કરતાં અંદર આરસની ત્રણ મૂર્તિઓનાં દર્શન થયાં. જ સાક્ષાત પરમાત્માએ દર્શન આપ્યાં હોય એ સોને ભાસ છે. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ ત્રણે રૂપ ધરીને જાણે પ્રગટ થયા તેય એમ તે મને લાગ્યું.

·૩૬ શ્રી. ભાયણ તીથ મજૂરોના મનમાં વિચાર આવ્યો કે શું કઈ મંદિર ભાંગી પડવાથી આ મૂર્તિઓ દટાઈ ગઈ હશે કે કેઈએ આમ જમીનમાં ભંડારી હશે? કંઈ સમજાતું નહોતું. વસ્તુતઃ આ સતિઓ જે દટાઈ ગયેલી હોય તે આડી- અવળી કે ઊંધી-છત્તી થયેલી હોય પરંતુ આ ત્રણે મૂતિએ બરાબર પ્રતિષ્ઠિત કરાયેલી હોય તેમ જોડાજોડ બેઠેલી જોવાય છે. તેમાં વચમાં બેઠેલી મૂતિ તે ભગવાન મલિ- નાથની હતી અને આસપાસ બે કાઉસગિયાની જેમ બીજી બે મૂતિઓ હતી. જાણે તેઓને બહાર નીકળવું હોય તેમ તે ત્રણે મૂર્તિઓના ભાવ દેખાતા હતા અને તેથી મજૂરેએ તે ત્રણે મૂતિઓને ધીમેથી ઉપાડીને બહાર કાઢી, એક સ્થળે સૂકી. તે મહામંગલકારી દિવસ વિ. સંઈ ૧૯૩૦ ના વિશાખ સુદિ પૂનમ અને શુક્રવારને હતો. મૂર્તિઓ બહાર કાઢયા. પછી તે દેવ કયા ધર્મના છે તે કેઈને સ્પષ્ટ ન જણાતાં ભાયાણી ગામમાં ખબર એક- લાવ્યા અને તેથી આખું ગામ દર્શનાર્થે ઊમટયું. સૌ દર્શન કરી રાજી થયા. પરંતુ તે મૂર્તિઓ કયા ધર્મની છે તે કેઈને ખાતરીબંધ જણાયું નહીં, કારણ કે તેમાં કોઈ જૈન ભાઈ નહાતા. ભોયણની નજીક આવેલા કુકાવાવમાં આ ખબર પહોં- ચતાં ત્યાંથી કેટલાક શ્રાવકે અને ત્યાં રહેલા શ્રી. બાલચંદજી ગોરજી અવ્યા. બીજા પણ ઘણા લોકો આવ્યા અને મૂર્તિ ઓના અંગ ઉપર ચટેલી માટી ધઈ નાખી મૂર્તિઓને ·૨૭ થિી. ભેાયણી તીર્થ બરાબર સાફ કરવામાં આવી. શ્રાવકે અને ગરજીએ કહ્યું કે, આ મૂર્તિ અમારા ધર્મની છે. ગોરજીએ ઊંડી તપાસ કરતાં અને તે વચલી મૂર્તિની નીચે કલશનું ચિહ્ન જણાઈ આવતાં તેમને સ્પષ્ટ જણાયું કે આ ૧૯મા તીર્થંકર શ્રી. મલિનાથ ભગવાનની મૂર્તિ છે અને બાકીના બે કાઉસ્સ- ગિયા છે, પછી તે વાત વહેતી થઈ. શ્રાવકેમાં આનંદને સાગર ઊમટો તેઓએ તરત કુકાવાવથી દૂધ મંગાવ્યું, શ્રાવક ત્રિભવનદાસે દૂધથી ભગવાનને પ્રક્ષાલ કરી સેવા- પૂજા કરી. આ પ્રમાણે લાગલગટ ત્રણ દિવસ સુધી તે ખેતરમાં જ ભગવાનની સેવા પૂજા કરવામાં આવી. પછી તે ખેતરમાલિકને બીજા શાવકૅએ અને શેઠ ત્રિભોવનદાસે કહ્યું કે, આ ભગવાન જૈન ધર્માનુયાયીઓના છે અને અહીં કેઈ શ્રાવકનું ઘર નથી તેથી જો તમારી ઈચ્છા હોય તો અમે તેમને અમારા ગામમાં–કુકાવાવમાં લઈ જઈએ. ત્યારના ભયણીના પટેલિયા અને ઠાકરેએ આગ્રહ કર્યો કે, આ જૈનેની મૂર્તિ છે તે ભલે પણ આ મૂર્તિ આ ગામમાં પ્રગટ થયાં છે તેથી તેમને આ ગામમાં જ પધરાવવાં જોઈએ. તેમની સેવા-પૂજાને બધે બંદેબસ્ત અમે કરીશું. કુકાવાવના શાવકે પૈસાની લાલચ બતાવી તે મૂર્તિ એને આપી દેવા ઘણું સમજાવ્યા પરંતુ યણના લેકે કઈ રીતે સમ્મત ન થયા તેથી આપસમાં ઘણું રકઝક ·૩૮ શ્રી. ભોયણી તીર્થ ચાલી પરતુ વાતને કઈ રીતે નિવેડે ન આવ્યો. તે વખતે ભોયણના લેકેને એક વાત સૂઝી આવી કે મૂતિઓને વગર બળદના ગાડામાં બેસાડવી અને પછી જે તરફ ગાડું જાય ત્યાં તેમને પધરાવવી. આ વાત કુકાવાવવાળાઓએ મંજૂર રાખી.ગાડું મંગાવ- વામાં આવ્યું. બળ છેડી નાખ્યા. ભગવાનને ગાડામાં પધરાવવામાં આવ્યા. કુકાવાવવાળાઓએ કપટથી ગાડાને ઊંટડે પિતાના ગામ ભણી રાખે. ઘીને દ ગાડામાં મૂકવામાં આવ્યો અને હવે ગાડું કઈ તરફ જાય છે તે સૌ આઘે ઊભા રહીને એક નજરે જોવા લાગ્યા. ડીવારમાં જ કેઈ ગેબી પ્રેરણાથી ગાડું ફરતું સૌના જેવામાં આવ્યું. ઊંટડો ભોયણ તરફ થઈ ગયે ને ઢાંઢિયું કુકાવાવ તરફ. વગર બળદ ગાડું પચ્ચીસ-ત્રીસ ડગલાં યણી તરફ ચાલ્યું. વધારે ચાલતાં કદાચ ભગવાન પડી જશે એવી દહેશત લાગવાથી લોકેએ ગાડાને ઝાલી લીધું. બળદ જોડ્યા અને ભગવાનને ભોયણમાં જવાની મરજી છે એમ સમજી કુકાવાવવાળાઓ પણ તે કુદરતી પ્રવાહમાં ભળી ગયા. પરમાત્માને મેટી ધામધૂમથી યણ લઈ જવામાં આવ્યા અને પટેલ અમથા રામજીની એક ઓરડીમાં પધરાવવામાં આવ્યા. તે વખતે ભયણના નિવાસીઓ અત્યન્ત ગરીબ અવસ્થામાં હતા. છતાં સૌએ મળીને નાની સરખી ટીપ ભેગી કરી. કેસર-ચંદન વગેરે પૂજાને સામાન મંગાવીને

·શ્રી. ભાયણ તીર્થ
ગઠી વ્યાસ પુરુત્તમ કે જે ત્યાંના સ્થાનિક હિન્દુ દેવળને
પૂજારી હતે તેની પૂજારી તરીકે શેઠવણ કરી. બીજા લેકે
પણ મૂર્તિઓની પૂજા કરવા લાગ્યા.
વા વાતને લઈ જાય છે, સૂર્ય ઊગતાંની સાથે જ
તેને પ્રકાશ ચારે તરફ પથરાઈ જાય છે તેમ આ મલ્લિનાથ
ભગવાનના પ્રગટ થવાની વાત દેશના ખૂણે ખૂણે ફરી વળી.
હરે લેક સંઘરૂપે દર્શનાર્થે ઊમટયા. માણસ ક્યાંય
માતું નથી. દિવસ ઊગે ને હજારો લોકોનાં ટેળાં દર્શનાર્થે
ઉમટયાં જ હેય. નાનું સરખું ભેચણી ગામ આ મૂતિઓના
કારણે તીર્થધામ બની ગયું. ભયના લોકેએ તન, મન,
ધનથી તેને પહોંચી વળવા મહેનત કરી. યાત્રાળુઓની
ઉદારતા અને ભકિતથી હવે સેંકડો રતલ કેસર અને ચન્દનના
ઢગલા થવા લાગ્યા અને ધીરે ધીરે ભગવાનને એ નાની
ઓરડીમાંથી ખસેડી એક ભવ્ય અને ગગનચુંબી મંદિરમાં
પધરાવવામાં આવ્યા. મંદિર બંધાવવા પાછળ એક લાખ
રૂપિયા ખર્ચ થયે હતે. ગામની પણ ચડતી થવા લાગી.
આ પ્રમાણે મલિનાથ ભગવાનને પ્રભાવ વધતે ગયે.
ને ભય તીર્થ ભારતપ્રસિદ્ધ બની ગયું.
યણીમાં મલ્લિનાથ મહારાજનાં દર્શન કરવા દર
પૂનમે ઘણુ માણસ આવે છે અને મોટે મેળો ભરાય છે.
આસપાસના ગામના વ્યાપારીઓ આવીને દુકાને પણ માંડે છે.
દર પૂનમે દર્શનાર્થે આવતા યાત્રાળુઓમાં અમદાવાદના
સ્ટેશન ઉપર મીઠાઈના વ્યાપારી ભાઈ જેઠાલાલ ગગલદાસ રહે

·૪૦
શ્રી. ભેય તીર્થ
છે તે તે પૂનમના દિવસે અમદાવાદથી તાજાં ફૂલ લાવી કેટલાયે
વર્ષોથી ભાવથી ભગવાનને ચડાવે છે અને તેમને પ્રતિદિન
દૂધથી પ્રક્ષાલ કરવા માટે દર મહિને સવા રૂપિયો આપે છે.
દર પૂનમે યાત્રાળુઓ તરફથી મલ્લિનાથ મહારાજને
મેટી આંગી (પૂજા) કરવામાં આવે છે. કદાચ યાત્રાળુઓ
ન હોય તે કારખાના તરફથી આંગી રચવામાં આવે છે.
અભાવ
કેટલાક ચમત્કાર
ચમત્કારો એટલે આશ્ચર્યજનક ઘટનાઓ. આવી
ઘટનાઓ શ્રદ્ધા અને ભાવનાના બળે પ્રગટાવી શકાય છે.
જેના દાખલાઓ પ્રત્યેક ધર્મમાં ભરપૂર મળી આવે છે,
કેટલેક અતિબુદ્ધિ ધરાવનાર વર્ગ આ ચમત્કારમાં માનતે
નથી પરંતુ તેનું કારણ તે તેમનામાં શ્રદ્ધા કે ભાવનાને
જ છે. બાકી તે ભાવનાના બળે–ગના બળે
અકથ્ય સિદ્ધિઓ માણસને પ્રાપ્ત થાય છે.
ભોયણી તીર્થમાં અનેક ચમત્કારો બન્યા છે જેમાંના
થડાક અહીં જણાવીએ છીએ. પ્રાચીન કાળમાં તે આવા
ઘણું બનેલા દાખલા આપણે વાંચીએ છીએ પરંતુ આ તે
આજના જમાનામાં પ્રત્યક્ષ બનેલા જ પ્રસંગે છે. તેથી
લાખ માણસે અહીં યાત્રાર્થે આવે છે અને તેમની શ્રદ્ધાથી
પિતાના મનની સુરાદે પ્રાપ્ત કરે છે.
૧. જે કૂવામાંથી આ મૂર્તિઓ નીકળી તે જરાયે
આડીઅવળી ન હતી. પરંતુ બરાબર સીધી રીતે વચમાં
મલ્લિનાથ ભગવાન અને આજુબાજુ કાઉગિયા ઊભા

·શ્રી ભોયણી તીર્થ
૪૧
હતા. થરામાં પ્રતિષ્ઠિત કરીને બેસાડયા હોય તેવા
લાગતા હતા,
૨. ભગવાનને કૂવામાંથી બહાર કાઢીને જ્યારે ગાડામાં
બેસાડયા ત્યારે બળદ વગર તે ગાડું ચાલ્યું અને ઊંટ
જે દિશામાં હતું તેનાથી ઊલટી દિશામાં એની મેળે ફરી
ગયે. ગાડું શ્રેય ગામ તરફ ચાલ્યું તેથી સૌને લાગ્યું
કે ભગવાનને લેથમાં બિરાજવાની ઈચ્છા છે તેથી તેમની
પ્રતિષ્ઠા થરમાં કરવામાં આવી
૩. ભગવાનને કામમાં લાવતાં જે ગાડામાં બેસાડયા
હતા તે ગાડામાં ધીને દીવો પ્રગટાવે મૂકવામાં આવ્યો
હને. તેને કેરું જતની જરા પણ એપ ન હતી, વગડાને
પવન ફૂંકાતે છતાં દીપક બુ ન હતું અને
દીપક ગામમાં ભગવાનને પધરાવવામાં આવ્યા ત્યાં સુધી
અખંડ રીતે પ્રજળી રહ્યો હતે.
૪. એક હરિજીને પોતાનું ઇચ્છિત કાર્ય સફળ થાય
તે જમવાનનાં દર્શન કરી ભંડારમાં પાંચ રૂપિયા નાખવાની
માનતા માની હતી. ભાષ્યગે તેનું કાર્ય પૂરું થઈ ગયું
તેથી તે હરિજન પાંચ રૂપિયા લઈને ભગવાનના દર્શનાર્થે
આવશે. ભગવાનની બેઠક એ પ્રમાણેની હતી કે એરડીની
બારીમાં જઈ બીજી બાજુએ જૂએ તે ભગવાનનાં દર્શન
થાળ કરડી મમ્મુખ બેઠક ન હતી. આ હતા તને
પારિજ એટલે તેની ઓરડીમાં કેમ પસાથ અને દર્શન કરી
તે થાય તે જાવ અને પૂજારીને આ વાત કરી પરંતુ

·કર શ્રી. ભેણી તીર્થ તેઓએ પણ ઓરડીમાં બારીએથી ડેકિયું કરવાની ના પાડી, આથી તે આખો દિવસ ભૂખે અને તરસ્ય લેકેને કરગરતે બહાર બેસી રહ્યો. એટલામાં રાત્રિના વખતે એકાએક મલ્લિનાથ ભગવાન જે તરફ મુખ કરીને દિવાલે બેઠા હતા તે તરફની દિવાલ કડડડ ભૂસ કરતી તૂટી પડી અને તે જ કરાની પાછળ તે હરિજન ભગવદર્શનની ઉત્સુક્તામાં લીન બની બેઠે હતું, તેને કરે–ભીંત પડતાં જ ભગવાનનાં દર્શન થયાં અને તે દર્શન થતાં જ હર્ષાવેશમાં આવી નાચી ઊઠ્યો. ખૂબી તો એ હતી કે આ દિવાલ જીર્ણ થયેલી ન હતી. ભગવાનને આ ઓરડીમાં પધરાવ્યા પછી મજબૂત રીતે આ દિવાલ બંધાવવામાં આવી હતી. તે પછી ભગવાનના કેઈ ભક્તને સ્વપ્ન આવ્યું અને તેમાં તેને કોઈ એમ કહેતાં સંભળાણું કે હવે બારણું કરામાં મારી આગળ પડે તેમ મૂકવું, જેથી સૌને મારાં દર્શન થઈ શકે અને તે જ પ્રમાણે બારણું મૂકવામાં આવ્યું. આજે પણ તે જ પ્રમાણે બારણું છે. સૌ કઈ દૂરથી ભગવાન મલિનાથનાં દર્શન કરી શકે છે. ૫. એક વખત ભગવાનને જે ઓરડીમાં પધરાવ્યા હતા તે ઓરડી જીર્ણ થઈ જવાથી ફરીથી બીજી બનાવવા માટે ભગવાનને અને કાઉસ્સગિયાને ઉપાડીને જમણી બાજુને બદલે ડાબી બાજુએ બેસાડ્યા ત્યારે બીજા કાઉસ્સ- ગિયા તેમજ મૂતિ ઉપાંડવા જતાં ઘણી મહેનત કરવા છતાં પણ તે કાઉસગિયા ઊપડ્યા નહીં. ત્યારે એક જણના મનમાં ·શ્રી. બેથી તીર્થ ૪૩: આવ્યું કે આપણે પ્રથમ કાઉસ્સગિયા મૂતિ જે બેસાડી છે. તેમાં કંઈકફરાર થયે લાગે છે તેથી જેમ હોય તેમ બેસાડી- એ એ વિચાર કરીને જ્યાં ઉપાડવા લાગે છે ત્યાં ફૂલની. માફક તે કાઉઝિયા ઊપડી આવ્યા અને તેમને યથા- સ્થાને બેસાડયા. ૬. કેઈ એક ભક્ત ભગવાનની દષ્ટિસન્મુખ પાંચ શ્રીફળ વધેરવાની માનતા કરેલી. તે ફળ લઈ ભેયણ ભગ- વાનના દરબારમાં પહેર્યો અને શ્રીફળ વધેરવાની “યારી કરવા લાગ્યું. શ્રાવકને આ વાતની ખબર પડવાથી તેઓએ તે લાઈને કહ્યું કે, આ હનુમાન કે બીજા કેઈ દેવનું મંદિર નથી. એટલે અહીં શ્રીફળ વધેરાય નહીં પરંતુ આખાં ને આખાં મૂકી દેવાય. પછી તેણે આખાં ને આખાં મૂકી દીધાં પરન્તુ તેના મનમાં પાછી શંકા થઈ આવી કે મેં માનતા, તે વધેરવાની કરી હતી, આખ મૂકવાથી મારી માનતા ફળશે કે નહી, એવા વિચારમાં કચવાતા મનથી દૂર જ રહી વરિયાની બીજાઓને વિનતિ કરવા લાગ્યું. પરંતુ કેઈએ તેના બોલવા તરફ લક્ષ્ય આપ્યું નહીં. ઘેડ સમય વ્યતીત થયા બાદ તે માનતાવાળાનાં શિફળ બીજા લેના દેખતાં વપરાઈ ગયા અને લેકે આશ્ચર્યમાં ગરકાવ બની ગયા. નાવાળોતાની માનતા પૂરી થઈ એમ ચમછરવાના . ૭. જે આ દેરાસરમાં કોઈ રહેતું નથી પરંતુ અવાર-નવાર આરની દીનરની કેય અને ર વાગતે હોય એમ પણ એ શબળ્યું છે. અત્યારે પણ કોઈ કે ·શ્રી. ભેણી તીર્થ વખત એવાં સંગીત સંભળાય છે. ૮. મલ્લિનાથ ભગવાનની પેઢીના માજી મુનિમ હરિ- ભાઈ અને કારકુન નરોત્તમદાસ આ બન્નેની સાથે યણના ઠાકોર રાણાજીને નાણાં સંબંધી કંઈક ઝઘડો ચાલતો હતો. હલકી કોટિના માણસે હલકા વિચારે તરફ પ્રેરાય છે. તે પ્રમાણે ઠાકરે વિચાર કર્યો કે કારકૂન નરોત્તમને મરાવી તેના હસ્તકની બધી રકમ પડાવી લઉં. આ પ્રમાણે મનસૂબો કર્યો. તે વખતે વજે નામને એક નિર્દયી બહારવટિયે ફરતો હતો. રાણાજીએ તેની સાથે મળી જઈ પિતાને આ વિચાર પાર પાડવા ગોઠવણ કરી. બહારવટિયે વજે એ પ્રમાણે હથિયાર સજીને ઘોડા પર બેસી દેરાસર પાસેની દુકાન આગળ આવીને ઊભો રહ્યો. તે વખતે મુનિમ હરિ- ભાઈ અને બેઠી તારાચંદ ત્યાં ઊભા હતા. તેમાં તારાચંદને પૂછ્યું કે, નત્તમ ક્યાં છે? તેણે જવાબ નહીં દેવાથી બંદુકને દે માર્યો તેથી કરગરીને કહ્યું કે, હું તે બ્રાહ્મણ છું. એમ કહી જઈ બતાવી એટલામાં પાસેની દુકાનમાં નરોત્તમ બેઠેલું હતું, તે નજરે પડયો એટલે તે ઊભે થયે અને બારણની એઠે પૂજતે પૂજતે મલ્લિનાથ ભગ- વાનનું સ્મરણ કરવા લાગે. એટલામાં તે બારણાની ઉપર લગાવેલી ચકલીઓ એકદમ ઊંચી થઈ ગઈ અને બારણું જોરથી બંધ થઈ ગયું એટલે નરોત્તમે અંદરથી સાંકળ લગાવી દીધી. આ ચમત્કાર જોઈ બહારવટિયે ત્યાંથી પલાયન થઈ ગયે.

·૫.
શ્રી. ભેયી તીર્થ
૯. મલ્લિનાથ ભગવાન પ્રગટ થયા તે વખતે ખૂબ
અમી ઝરતું હતુંપણ વિ.સં. ૧૯૩૩માં મારવાડથી એક
બહેન આવે. તે પ્રભુની પૂજા કરવા માટે ગભારામાં
એક પગ મૂકતાં અને બીજો પગ બહાર હતો એવી
સ્થિતિમાં માસિક ધર્મ (અડચણ) આવતાં બહાર નીકળતાં
એારડાની બહાર પડી ગયાં અને ચાકમાં ચાંદની બાંધેલી
હતી તે વય સળગી ઊઠી. ત્યારથી અમી ઝરતું બંધ
થઈ ગયું.
આવા અનેક ચમકારે આ તીર્થના સંબંધમાં જોવાય
છે અને સંભળાય છે. આ તીર્થના પ્રગટ પ્રભાવને લીધે
હજ યાત્રીઓ અહીં આવે છે અને આત્મિક શાંતિ તથા
ઇચ્છિત સુખ પામે છે.
વર્તમાન કાળનું લેયણ તીર્થ
અમા પટેલના ઘરમાં (ઘર વેચાતું લઈને) એ
ત્રણે મૂર્તિને પધરાવી (આ ઘર હજુ પણ કારખાનાની
માલિકીનું છે.) પછી સંઘ તરફથી મેટું દેરાસર તૈયાર
કરાવવામાં આવ્યું. દેરાસર તૈયાર થવાથી મૂળનાયકજી અને
કાઉગિયા અને એમ ત્રણ મૂતિઓ અને બાજુના
છાને
ગભાશની મૂર્તિઓ બહાર ગામથી લાવીને સં૦ ૧૪૩ના
મહા સુદિ ૧૦ ને દિવસે દેરાસરમાં પધરાવીને પ્રતિષ્ઠા
આ મંદિરમાં કકરા પથ્થરની એક મૂર્તિ છે. તેના
ઉપર નીચે પ્રમાણે લેખ છે,

·શ્રી. ભોયણી તીર્થ R, ૧૮૭૬ છે. ગુ. ૧૩ ગુવાહૂઝ... અહીં પહેલાં જૈન મંદિર હોવું જોઈએ. ઉપરાંત મૂર્તિઓ નીકળ્યા પછી બીજી મૂતિઓ પણ ભૂમિમાંથી મળી આવે છે. લુહારની કેડમાં છેદતાં આશરે ત્રણ સવાર- ત્રણ ફીટ ઊંચી પ્રતિમા મળી છે, જે અત્યારે જોવામાં મૂકવામાં આવી છે. તે ખંડિત મૂર્તિ ખિદેવ ભગવાનની છે, પ્રાચીનતાનું ભાન કરાવે છે. બીજી એક મૂર્તિ સાથેનું પ્રાચીન પરિકર અખંડ છે, જેની લંબાઈ આશરે સાડાત્રણ ફીટ અને પહેલા ત્રણ ઇંચની છે તે પણ ભેંયરામાં છે. પ્રતિષ્ઠા કરી ત્યારથી દિવસે દિવસે આ ધામનો મહિમા વધતું જ જાય છે. લેકે માનતા બહુ જ કરે છે. દેરા સર પણ ઘણું જ ભવ્ય અને રમણીય બન્યું છે. યાત્રા- ળુઓને સવ પ્રકારની સગવડ મળે છે. ભોયણ સ્ટેશન થવાથી યાત્રાળુઓને આવવા જવાની ઘણી જ અનુકૂળતા થઈ છે. અહીંના કારખાનાની દેખરેખ અમદાવાદવાળા શેઠ જમના- ભાઈ ભગુભાઈ વગેરેની બનેલી કમિટી રાખે છે. મહા શુદિ ૧૦ ના વર્ષગાંઠના દિવસે મેંટો મેળો ભરાય છે. આશરે ૭-૮ હજાર માણસ આવે છે. તે સિવાય ચિત્રી, કાર્તિકી અને અષાઢી પૂનમના દિવસોમાં પણ મેળા ભરાય છે ગામમાં શ્રાવકનું એક જ ઘર છે અને બે મેદીનાં ઘર બીજા છે. તે બહાર ગામથી આવેલાં છે. દેરાસર ત્રણ શિખરવાળું ભવ્ય દેવવિમાન જેવું બનેલું છે. ધર્મશાળાઓ ત્રણ છે. તેમાં એક દેરાસરને ·શ્રી. ભેય તીર્થ ફરતી છે. બીજી તેની જોડે છે એ બને સંઘને દ્રવ્યથી બનેલી છે. અને સામેની ધર્મશાળા વીસનગરવાળા શાહ કલભાઈ દોલતરામે પિતાના પૈસાથી બનાવીને શ્રી. સંઘને અર્પણ કરેલી છે. બીજી ધર્મશાળાની જોડે જ કારખાનાને ફૂલ માટેને માટે બગીચે છે. પહેલી ધર્મશાળામાં સાધુ તથા સાધ્વીઓના જૂદા જૂદા બે ઉપાશ્રયે છે. જેના પુસ્ત- કાલય-લાયબ્રેરી છે. અહીંથી પશ્ચિમ દિશામાં લપા માઈલ દૂર કુકાવાવ ગામમાં શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવાનનું શિખરબંધી ભવ્ય દેરા- સર છે, તે દર્શનીય છે. તેની દેખરેખ ભયના કારખાના- વાળા કરે છે. કુકાવાવમાં પહેલાં શ્રાવકેનાં ૫૦ ઘર હતાં. પરન્તુ બહારવટિયાઓના અવારનવાર ધાડાં પડતાં હોવાથી સં. ૧૯૭૭માં બધા શ્રાવકે ગામ છોડીને બહાર ગામ ચાલ્યા ગયા છે. આ કળિયુગમાં પણ આ તીર્થ પ્રગટ પ્રાભાવિક છે. માણસેનાં મનવાંછિતે પૂરે છે અને પાપને હરે છે. પ્રત્યેક મુમુક્ષુએ આ તીર્થનાં દર્શન કરી પાવન બનવું જોઈએ.

·પરિશિષ્ટ શ્રી. ભયણી મલ્લિનાથજીનાં ઢાળિયાં (સં. ૧૯૩૨) (દુ) શ્રી શંખેશ્વર પાસજી, નમી પદ્માવતી માય; મલ્લિ જિને ભેટણ જાણું, મુજ મન હરખ ન માય. ઠાલ- કામ છે, કામ છે, કામ છે રે, નહીં આવુંજી ભારે કામ છે–એ દેશી. દેખ| કેવલ કણબીને ખેત્રે, ભેલા મન્યા દુઃખ વારણે રે; કુકાવાવવાળે કડાકૂટ કીધી, લેઈ જાશું અમ બારણે. યણ રાણો તવ ત્યાં આવે, ગાડે બેસાડ્યા સુખ કારણે રે, વણ બળદિયે ભોયણ સન્મુખે, હરખ થ દરબારને રે, એમ કરતે કેશરી સંઘ કુલે. સંઘતિલક ભવ વારણે રે, પંચાશી જણને વાલ કહા, સંઘવી પીતાંબર એક તારને રે. દાન દયા ઉપદેશ સલહીને, સંઘ સકલ ભવ તારણે રે, દેવસાને પાડે દેવ જુહારી, સહુ ચાલે મલ્લિ બારણે રે.

·શ્રી. ભયણી તીર્થ દાલ છે સાંભલા સુજની રેએ દેશી રાજનગરને રે રેવાસી, અલબેલે પૅપલીપલવાસી, રાજપુર ટેળીને રસી, અહનિસી ચિંતામણિ મન વસીયે. મલિજિન ભેટણ રે ચાલે, શું ભવમાંહે રહ્યા તમે માલે કેટવાલ તેડી તે લાવે, સહુકો તૈયારી કરે મન ભાવે. માગશર વદ છઠ્ઠ શનિવારે, લેયણ સંઘની કરે તૈયારી • સંઘવી પીતાંબર મહારી, નવલબાઈજા હુસયારી. કેસરિ સંઘ કુલમાં એ દવે, સંઘવઘુ જમનાબાઈચિરંજી હરીભાઈ વાડીને મુકામ, ધર્મનાથ દીઠા ગુણધામ- બેન ભાણેજ રે ઝાઝા, પંચાશી જણ ઘરે બહુ ઝાઝા ધર્મજિન વાંદીને ચાલુ, ગાતે વાતે સાંત સમ માલ- ચિવાવટા દરસણ નીત ચાહુ, આદ્રજમાં પારસ સુખ પાઉં, માલીક મગનપીતાંબર સાથે, આવ્યા ભેયી મલ્લિગુણ ગાતે, કુંભરાય નંદન રે - દીઠ, પ્રભાવતી લાગે મીઠ. પિષ દશમી કલ્યાણક કીધું, સ્વામીવાલ સંઘવી જ લીધું રાતીજ હવે ઝકઝેલ, દીન દયા યણીમાં કોલ. હાલ-૩ (નયા જો, નાથવા જે, નવા જે, રાજગીરી મુખરે મંડણ રડે વાગે રાજએ દેશી) મલિ નમી પંચાસર જાયવા રાજ, હું જાત્રા ઉજમાલ; પીતાંબર સંઘવી કહે રાજે, રાજગૃહી પધાર, Y

·શ્રી. ભોયણ તીર્થ
તુમ વિના ઉજમણા તણે રાજ, વાસ સ્થાનક તણે આજ;
વિધિવિધાન મુજ કુણ કહે આજ, એ વિનતિ સુણે આજ.
દાન દઈ દયા ધરી રાજ, સીધા વાંછિત
કાજ;
ચઉદસે સૂરજ ગામમાં રાજ, શીતલ શીતલ મહારાજ
દાલ-૪
(બાયલારી-એ દેશી)
વાજાં સાથે ઉજમણું થયું, સંધવી પીતાંબર વીસ સ્થાનકનું રે;
મહિમા કર્યો સ્વામીવચ્છલ કર્યા, રતી જગે ઊજવી રે.
જીરે પ્રમોદમણિ ગુરુનામથી રે, જીરે ઉદ્યોત ઊગ્યા ભાણ રે;
ઉગણસે બત્રીસ પિષ વદિ જીરે, દાન દયા મલ્લિ જાણ રે.
(કલશ)
ગાયે ગાયે ગાયે રે, શ્રી મલ્લિ જિનેસર ગાયે,
ઓગણીસસે ઓગણત્રીસ, વૈશાખ પૂનમ યણી ભાગેલ આ
કેવળ કણબીના ખેતરમાં, પ્રગટ્યા સંઘને હરખ ન માય રે.
શ્રી.મહિલ૦
નમણુજલે ભયણી રાણાને, નેત્રને રાગ ગમાયે;
ઈમ અનેકની પીડા નિવારી, જગ જસ પડહ વાયે રે.
શ્રી.મહિલ૦
ઓગણસ બત્રીસ પાસ કલ્યાણક, સંઘવી પીતાંબર ભેટા
મલ્લિજિન ભેટી રાજનગર, ઉજમણુ ઠાઠ બનાયે રે.
શ્રી.મહિલ૦:

·છી. ભોયણી તીર્થ
મણિ ઉદ્યોત મહારાજ પસા, પીતાંબર પ્રેમ પુર
ઉજમણે વીસસ્થાનક કેરે, દાન દયા મલ્લિ ગાયે.
શ્રી.મહિલ,
(લાવણ)
અગડબબ અગડબંબ કે વાજે, સવાઈ ડંકા સાહેબકા;
મુલક બિચમેં બાજ રહો એ, મલિલ જિનવરકા ડંકા. અ. ૧
દશ દિશાથી જાવત લેકે, ભાવ ધરી તેરે પાય;
પડછા પૂરશે સેવક જનને, ઊલટો પ્રભુગુણ ગાયે. અત્ર ૨
ચુવાલ બિચમેં નગર યણ, બાવાજી ત્યાં વિરાજતા;
મુરતી તેરી લાગે પ્યારી, દેખી દિલમાં ખુશી થાતાં. અ. ૩
ઓગણીસે ત્રિીશકી સાલે, વૈશાખ માસ રૂડ કહેવાય;
સુદ પૂનમને શુક્રવારે, પ્રભુ પ્રગટયા ખેતરની માય. અ. ૪
અડી ધૂમથી વાજતે ગાજત, મલ્લિનાથ બિરાજત હે;
ચમત્કારો બહાત બનાયા, હરખીને સહુ ભાવત છે. અ૦ ૫
મલિનાથ તુમ મહાઉપકારી, ખટ મિકા કામ કિયા,
એસ સાહેબ નહીં નેક, પર ઉપકારી નામ લિયા. અદ
ધન્ય તાત ઔર ધન્ય માત રે, જિનવરને જ્યાં જન્મ લિયા,
બાલ બ્રહ્મચારી રહી જ મુનિને, ચાર વ્રતકા રસ પિયા. અ) ૭
જ વખતમેં પ્રભુ માહરા, અe કરમક દ્દર કિયા,
રેસા આપકા સેવક જનને, બેહાત જાતક સુખ દિયા.અ.
રસા જિનવર નહિ મિલનકે, બેર બે વંદન કરના;
છોટાલાલ કહે કરજેડી, ભવ ભવકી ભાવટ હરના. અ૦ ૯
:
@

·શ્રી. પાનસર તીર્થ [૩] કલોલથી રેલ્વે સડકે કા માઈલ દૂર પાનસર નામે સ્ટેશન છે કે પાનસર સ્ટેશનથી લગભગ ૧ ફર્લોગ દૂર પૂર્વ તરફ જંગલમાં જેનેનું તીર્થધામ આવેલું છે. ગામમાં જવાના માર્ગની જમણી બાજુએ વિશાળ કંપાઉન્ડમાં વચ્ચે સાત ગભારા અને ત્રણ શિખરવાળું મૂળનાયક શ્રી. મહાવીર સ્વામી ભગવાનનું વિશાળ અને ભવ્ય મંદિર શોભે છે. મૂળ- નાયકની મૂતિ ૩ ટ ઊંચી છે. આના સાતે ગભારામાં મૂળ ના. તરીકે આરસની સાત મૂતિઓ અને બાકીની ધાતુની પંચતીથી વગેરેની મૂર્તિઓ છે. મંદિરની ચોતરફ આવેલી વિશાળ ધર્મશાળામાં ૧૨૦ ઓરડાઓ છે. મંદિરની સન્મુખ કંપાઉન્ડની બરાબર વચમાં જ સુરતવાળા શેઠ ભુરિયાભાઈ જીવણચંદે બાવીશ હજાર રૂપિયા ખર્ચીને ત્રણ માળનું ભવ્ય ટાવર બંધાવ્યું છે. આ મંદિર બંધાવવાને ઈતિહાસ જાણવાજેવું છે. પાનસરમાં ઉગમણી દિશાએ રાવળિયાને વાસ છે. છે I

·શ્રી. પાનસર તીર્થ
પડે.
ત્યાં સં. ૧૯૬ના શ્રાવણ શુદિ ૮ ને શનિવારના દિવસે
નાયક શંકર દલસુખની સ્ત્રી રેવા રાવળ જલા તેજાના ઘર
આગળથી જતી હશે તે વખતે તેના માટીના ઘરના બારણના
આગલા ભડામાં આરસના પથ્થરને દેખાવ જોઈ જલાની સ્ત્રી,
સતક પાસે ખરવું કરવાને તે પથ્થરની માગણી કરી.
સકે કહ્યું કે, કાલે આવજે. પછી શ્રાવણ સુદ ૯ ને
રવિવારે સવારના સાત વાગે રેવા સંતકને ઘેર આવી.
કે દાતરડાથી ખેતરવા માંડયું તે પ્રતિમાજી જે
આકાર જાયે. ત્યારે તે બે જણે વિચાર્યું કે આ તે કઈ
દેવની મૂર્તિ લાગે છે. પછી ધીમે ધીમે ખેતરતાં તેમને
કેસર વિલેપન સહિત ભગવાનની મૂર્તિ જણાઈ. પછી તે જલાને
લાવી પ્રતિમાજી બહાર કાઢ્યાં.
જલાએ ચૌટામાં આવી ઘેર ઘેર વધામણ આપી કે
મારે ઘેર ભગવાન પ્રગટ થયા છે. જેથી ગામના આગેવાને
તથા જેને વગેરે રાવળિયાને ઘેર ગયા. બધા ભાઈઓ જોઈને
કહેવા લાગ્યા કે, આ તે સૈન પ્રતિમાજી છે, માટે આપણે
જૈન દેરાસરમાં લઈ જઈએ. ઉપાડવા જતાં પ્રતિમાજી
ઉપવાં નહીં. વીસ-પચીશ જ ઉપાડયાં પલુ ભગવંત
ઉપડ્યા નહીં. તપાસ કરતાં માલૂમ પડ્યું કે જે જગ્યાએથી
પ્રતિમા દેખાયાં તે જગ્યા તે ઘણી સાંકડી છે ને પ્રતિમાજી
મોટાં છે. જમીન બરાબર પલાંઠી છે ને બીજો ભાગ ઉપરના
ભડાના ચબુતરમાં છે. વળી, મકાન સં. ૧૯૫૫ની સાલમાં
નવીન કરેલું છે. તે મકાન બંધાવનાર ઠાકડે પછુ હયાત
છે. પ્રભુની ઈચ્છા રાવળિયાને કાંઈ અપાવવાની જgય છે, એમ

·૫૪
શ્રી પાનસર તીર્થ
વિચારી શ્રાવકોએ ચાલશ રૂપિયા રાવળિયાને આપવાના
નક્કી કરી ભગવાનને ત્યાંથી ખાટલામાં પધરાવી વાજતે–
ગાજતે પૂર્વ દિશાએથી બજાર વચ્ચે. થઈ ગામના દેરાસરમાં
પધરાવ્યા. આ મૂર્તિથી આકર્ષાઈને ઘણું યાત્રાળુઓ અહીં
દર્શનાર્થે આવવા
લાગ્યા અને આ તીર્થનો મહિમા
વિધવા લાગ્યું.
પ્રાચીન મૂર્તિને આ પ્રભાવ જોઈ અહીં એક મેટું
દેરાસર બંધાવવાનો વિચાર વ્યવસ્થાપકોના મનમાં આવ્યો.
સ્ટેશન પાસેની જમીન વેચાતી લીધી અને કામની શરૂ-
આત કરવામાં આવી. પાસે અમદાવાદ જેવું સમૃદ્ધ શહેર
હતું. ત્યાંના વતની શેઠ જેઠાલાલ દીપચંદનાં ધર્મપત્ની તે
વીસનગરવાળા શેઠ મણિલાલ ગોકળભાઈનાં બેનને આ
વાતની જાણ થતાં તેમણે એંશી હજાર જેવડી મેટી રકમ
આ દેરાસરના નિર્માણ અર્થે આપી. આ દ્રવ્યથી અહીં ભવ્ય
જિનાલય તૈયાર થયું.
સંવત ૧૯૭૪ના વૈશાખ સુદ ૬ના દિવસે ભીંતમાંથી
પ્રગટ થયેલ શ્રી. મહાવીરસ્વામી ભગવાનની પ્રતિમાને મૂળ
નાયક તરીકે પ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી. સં. ૧૧માં અહીંના
એક ટેકરાને ખેદતાં પાંચ મૂર્તિઓ નીકળી હતી, જે આજ
મંદિરમાં પધરાવવામાં આવી છે. સિદ્ધપુરના દેરાસરમાં પાંચ
હજાર રૂપિયા આપી એક મોટી પ્રતિમા તેમજ બીજી નાની નવ
પ્રતિમાઓ પાનસર તીર્થમાં લાવીને પ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી.
ધીમે ધીમે આ તીર્થ યાત્રાનું ધામ બની ગયું

·શ્રી. પાનસર તીર્થ
અને સેંકડો ભવ્ય જીવે અહીં યાત્રાળે આવી પિતાની
કાયાનું કલ્યાણ કરવા લાગ્યા.
આ મંદિરથી બે ફર્લોગ દુર પાનસર ગામ આવેલું
છે. ત્યાં પણ ઘૂમટબંધી એક નાનું શ્રી. ધર્મનાથ ભ૦ નું
ચત્ય છે. જેમાં ભગવાનની બાર આંગળની આરસની એક
પ્રાચીન પ્રતિમા બિરાજમાન છે.
અહીં ગામમાં ઉપાશ્રય નથી પણ એક જૂની ધર્મશાળા
છે. શ્રાવકના ૮ ઘરે છે અને ગામમાં ૧૦૦૦ માણસની
કુલ વસ્તી છે,
આ ગામની આસપાસનાં મકાને અને વાવડીઓ
જોતાં આ ગામ પહેલાં સમૃદ્ધ હશે એમ અનુમાન થઈ શકે
છે. થોડા સમય પહેલાં પણ અમુક સ્થળે દતાં કેટલીક
પ્રતિમાઓ પ્રગટ થઈ હતી જે ગામના દેરાસરમાં પધરા-
વવામાં આવી છે. આથી આ ગામની પ્રાચીનતા પણ પૂરવાર
થાય છે.
શુભ વીરવિજયજી મહારાજે પાનસરમાં વિ. સં.
૧૮૪૮ના કારતક માસમાં દીક્ષા આપી તે વખતે ખંભાતને
સંઘ અહીં આવ્યું હતું.
–જૂએ જેન ગુર્જર કવિઓ ભા. ૩ ખંડ ૧, પૃ. ૨૦૯
9

·નામના
શ્રી. વામજ તીર્થ
[૪]
કલોલથી ચાર ગાઉ દૂર આ તીર્થ આવેલું છે. મોટર
રસ્તે જવાય છે. આ તીર્થને ઈતિહાસ જાણવા છે.
વામજમાં દંડક સંન્યાસીને દશ-બાર
દિવસથી સ્વપ્ન આવતું કે જ્યાં ધોળી મૂછવાળો નાગ
ઘણી વખત દેખાય છે તે પડતર જમીનમાં દેવનું સ્થાનક
છે. એ દેવ તે જેનોના આદિનાથ. તેમને ગામના પટેલ
વગેરેની મદદ લઈ ખોદકામ કરી પ્રગટ કરે. આ રીતે
વારંવાર સ્વપ્ન આવવાથી તે જગાએ ખેદકામ કરાવ્યું તે
પ્રતિમાજી મળી આવ્યાં.
એ પ્રતિમાઓમાં આદિનાથની પ્રતિમા તેમજ ચાર
કાઉસગ્ગિયા, બે ઈંદ્રાણી દેવીની મૂર્તિ તેમજ બે ખંડિત
ઇંદ્રની મૂર્તિઓ નીકળી આવી.
વૃદ્ધ પુરુષે પરંપરાથી સાંભળેલી એવી દંતકથા કહે છે
કે, આ જગાએ પ્રથમ મૂલ–દેરાસર હતું, તેમજ સેરિસ
સુધીનું ભંયરું હતું. મળી આવેલા બે કાઉસગિયાના ઉપરનું
પરિકર કેઈ બ્રાહ્મણે મહાદેવનું દેવલ કરાવતાં ત્યાં ચોડી
દીધેલું દેખાય છે. તેમજ બીજા કેટલાક પથ્થર પણ ત્યાં
ચડેલા છે. એમ કહેવાય છે કે, જે માણસ આ પરિકર,
પથ્થર તેમજ ખંડિત પ્રતિમાઓ લઈ ગયેલે તે આંધળે

·શ્રી. વામજ તીર્થ
મૂલ
થયે અને તેનો નિશ ગયો.
પ્રતિમાજી સં. ૧૭૭૯ના માગશર વદ ૫ ને શનિવારે
પ્રગટ થયાં તે અગાઉ સામેના ઘરવાળાને કેટલાક ચમત્કાર
માલૂમ પડેલા. વાજિંત્રના અવાજે, ઘંટના રણકારે વગેરે.
જ્યારે પ્રતિમાજી બહાર પ્રગટ થયાં ત્યારે તેમના શરીરના
દરેક ભાગે ઉપર કાળાશ આવવા માંડી હતી તેથી ત્યાં
મળેલા લોકોમાં ગભરાટ ફેલાયે કે નક્કી કાંઈ ઉપદ્રવ
થશે. પછી તે ગામવાળાઓએ પ્રાર્થના કરવા માંડી ત્યારે
પ્રતિમા સ્થિતિમાં દેખાવા લાગી.
આ પ્રતિમાજી આગળ દીવે અખંડ બળતું હતું.
પણ એક દિવસ તેમાં ધી થઈ રહ્યું ત્યારે ઓચિંતી આરતી
વગેરે થવા લાગી. સામેના ઘરવાળાએ રાગરાગિણીના
અવાજ અને ઘંટનાદ સાંભળીને જાગી ગયા અને જોયું
તે દીવામાં ઘી ન હતું. ઘી પુરવામાં આવ્યું.
ટૂંકમાં ત્રિભવનદાસ કgબીના ઘર પાસેથી ખોદતાં
સં. ૧૯૭૯ના માગશર વદિ પાંચમને શનિવારે પ્રતિમાજી
નીકળ્યાં. સંપ્રતિના સમયની શ્રી. શાતિનાથ ભગવાનની
પ્રતિમા છે, એમ જેનતીર્થના ઈતિહાસમાં લખેલ છે.
શ્રી. વિજયલબ્ધિસૂરિ મહારાજનું પણ એ જ કહેવું છે
પરન્તુ વધારે ડાથી તપાસ કરતાં લાગ્યું કે આ મૂર્તિ
શતિના ભગવાનની નહીં પરંતુ અભદેવ ભગવાનની છે,
એ એનું લાંછન જેવાથી બરાબર માલુમ પડે છે.
કહેવાય છે કે પહેલાં અહીં ભવ્ય જિનાલય અને
સેંથરું હતું તેને સંબંધ સેરિસા જિનાલય સુધી હ.

·૧૮ શ્રી. વામજ તીર જિનાલય સાથે શ્રાવકની વસ્તી પણ ભરપુર હતી. સાધુ મહારાજેનું આવાગમન થયા કરતું હતું, અને સાધુઓ માસકલ્પ પણ અહીં કરતા હતા. અહીં સં. ૧૫૬૨ સુધી જિનાલય હોવાનો ઉલ્લેખ મળે છે. વામજ સેરિસાથી લગભગ ૪ માઈલ દૂર છે. સેરિસા જિનાલયની સાથે આને પણ નાશ થયો લાગે. છે. આ જિનાલયને હમણું પુનરુદ્ધાર થયે છે અને તેની પ્રતિષ્ઠા વિ. સં. ૨૦૦૨ના વશાખ સુદિ તેરશના દિવસે શ્રીમાન વિજયધર્મસૂરીશ્વરજીના લઘુ ગુરુભ્રાતા વિજયનેમ સૂરિના શિષ્યરત્ન શાન્તભાવી પ્રશમરસનિમગ્ન વિજ- દયસૂરિ મ. ના હાથથી થઈ છે. અહીં સફેદ આરસની એક ખંડિત મૂર્તિ છે, જેના ઉપર વિ. સંવ ૧૫૩ને લેખ છે. બીજા પણ કેટલાક અવશેષ પડ્યા છે જેના ઉપરથી એ અનુમાન થઈ શકે કે અહીં પહેલાં જેન મંદિર હતું. પુરાવા તરીકે કેટલીક મૂતિઓ પણ નીકળે છે. વિ. સં. ૧૫દરમાં શ્રી. લાવણ્યસમય મહારાજે અહીં રહીને “આલેયણાવિનતિ નામની ગુજરાતી કૃતિ રચી હતી. તેમાં તેમણે લખ્યું છે કે – સંવત પંદરસે બાસઠે અલવેસર રે, આદીસર સાખિ તે વામજમાંહે વિના સીમંધર રે દેવદર્શન દાખિ તે. આ ઉપરથી જણાય છે કે, અહીંના શ્રી આદીશ્વરના. મંદિરમાં શ્રી. સીમંધરસ્વામીની મૂર્તિ હતી.

·ઉપરિયાળ તીર્થ
વીરમગામથી પશ્ચિમ દિશામાં લગભગ ૧૨ માઈલ
દર ઉપરિયાળા નામે જેનેનું તીર્થધામ આવેલું છે. વિરમગામ
ખારાઘોડા રેલ્વે લાઈનમાં ઉપરિયાળા ફલેગ સ્ટેશન છે.
સ્ટેશનથી ના માઈલ દૂર ઉપરિયાળા ગામ છે. અહીં આદી-
શ્વર ભ૦ નું નાનું પણ સુંદર મંદિર છે. વિશાળ, ભવ્ય
અને બધી આધુનિક સગવડવાળી નવી ધર્મશાળા પશુ
બાંધવામાં આવી છે.
ઉપરિયાળાના ઉલ્લેખ છ વર્ષ અગાઉને મળી
આવે છે. સં. ૧૪૯૨ અને સં૦ ઉપરના મૂર્તિમાં
ઉપલિઆસર ગામનો ઉલેખ આવે છે. પંદરમી શતાબ્દિની
અને થયેલા ઉપાશ્રી જયસાગરે રચેલી “ચિત્યપરિપાટીમાં
આ ઉપરિયાળામાં શ્રી. આદિનાથ ભ૦ નું મંદિર હતું એ
ઉલ્લેખ કરે છે.
આ ઉપરથી જણાય છે કે, આ ગામમાં પંદરમી
શતાબ્દિમાં શ્રી. આદિનાથનું મંદિર હતું, પણ કોઈ વિનાશક
પરિબલેથી તેને નાશ થયો.

·-૬૦
શ્રી. ઉપરિયાળા તીર્થ
સમયની જરૂરિયાત સં. ૧૯૧ન્ના વૈશાખ મુદિ ૧૫
ના રોજ એક કુંભારના હાથે મૂડ ના શ્રી આદીશ્વરની
મૂતિ સાથેની બીજી ત્રણ મૂર્તિઓ પણ જમીન ખેદતાં
મળી આવી. એક નાની ઓરડીમાં એ મૂર્તિઓને સ્થાપન
કરવામાં આવી. દરમિયાન વર્તમાન શિખરબંધી મંદિર
બંધાવી તેમાં સં. ૧૯૪૪ના રોજ એ મૂર્તિઓની પ્રતિષ્ઠા
કરવામાં આવી.
શ્રી. આદીશ્વરનું આ મંદિર બેઠા ઘાટનું સાદું છતાં
દર્શનીય છે. મૂળ ગભારે, સભામંડપ અને ત્રણ બાજુએ
શૃંગારકીઓ, શિખર, ચાર ઘૂમટો અને વચલી ચોકી ઉપર
સામરણયુક્ત બાંધણીવાળું છે. તેની આસપાસ ફરતે કોટ
છે, જે ૪૨ ફીટ લાંબો અને ૪૪ ફીટ પહેળે છે. મંદિરની
આસપાસ જૂની ધર્મશાળા છે.
મંદિરમાં મૂળ ના૦ શ્રી આદીશ્વર ભ૦ છે. તેમની
જમણી બાજુએ શ્રી. શાંતિનાથ અને ડાબી બાજુએ શ્રી.
પાર્શ્વનાથ ભ૦ ની મૂર્તિઓ છે. મૂળ ના૦ ની નીચે શ્યામ
આરસની શ્રી નેમિનાથ ભટ ની મૂર્તિ બિરાજમાન છે.
મૂર્તિ પ્રાચીન હોવા છતાં તેના ઉપર કઈલેખ જણાતું નથી.
દર વર્ષે મહા સુદિ ૧૩ અને ફાગણ સુદિ ૮ ના રોજ
અહીં યાત્રીઓના મેળા ભરાય છે.
શાંત અને આહલાદક વાતાવરણમાં આ તીર્થ યાત્રીઓના
મનને પ્રફુલ્લિત બનાવે છે.
શ્રીમાન શાસ્ત્રવિશારદ જૈનાચાર્ય શ્રી વિજયધર્મસૂરિ

·* શ્રી. ઉપરિયા તીર્થ ૬૧. મહારાજે આ તીર્થને ઉદ્ધાર કર્યો હતે, તે સંબંધી મારા ગુરુમહારાજ પૂજ્યપાદ શામૂતિ થી. જયન્તવિજયજી મહારાજે ઉપરિયાળા તીર્થ નામક પુસ્તિકાલખી છે. તેઓશ્રી પોતાના ગુરુમહારાજના સ્વર્ગવાસ પછી આ તીર્થની કાળજી રાખતા હતા. શ્રીયુત ચીમનલાલ કડીયાએ પણ સમયને ભેગ આપીને આ તીર્થ માટે સારા પરિશ્રય ઉઠાવ્યો છે અને શ્રીસંઘની સહાયથી વિશાળ ધર્મશાળા તયાર થઈ છે. નવી ધર્મશાળામાં પ્રવેશ કરતાં ચેકમાં દેરી આવે છે. ત્યાં આદીશ્વર ભગવાનનાં પગલાં સ્થાપન કર્યા છે. આ ઉપરિયાળ તીનું પુસ્તક પ્રસિદ્ધ થયું તે પછી અહીં- થયેલા ફેરફાર વિશેની હકીકત આ પ્રકારે છે– જિનાલયને સભામંડપ બહુ નાનું હતું તે માટે કરાવે છે. શૃંગારકી તેડીને તથા જૂની ધર્મશાળાને ઘેડે ભાગ અંદર લઈને સભામંડપ બહુ મોટો ત્રણ દરવાજાવાળે કર્યો છે. જમતીમાં મૂળનાયક શ્રી. આદીશ્વર ભગવાનના તેર- પૂર્વભવે પથ્થરની અંદર કેતરીને રંગબેરંગી પટ બનાવ્યો છે. પૂર્વભવની આગળ એક રસને ગિરનાર પર પશુ કેરીને તૈયાર કરેલ છે અને પેટની પાછલી બાજુએ સમેતશિખરને આરસને કેતરે પટ ચાલે છે, ભમતીમાં ત્રણ દિશામાં એક એક દેરી કરીને તેમાં ભગવાનને પધરાવ્યા છે. શ્રી મલ્લિનાથ, બીજા શંખેશ્વરઃ પાર્શ્વનાથ અને ત્રીજા કોઈના મનમોહન પાનાથ ભગ-

·શ્રી. ઉપરિયાળ તીર્થ
વાનની મૂર્તિઓ છે. જૂની ધર્મશાળામાં જ્યાં પહેલાં કાર્યાલય
હતું ત્યાં શ્રીમાન વિજયધર્મસૂરીશ્વરજી મહારાજનો
તથા શ્રીમાન વિજયભક્તિસૂરિજી મહારાજના ફટાઓ
રાખવામાં આવ્યા છે. દરવાજામાં પેસતાં ચેકમાં એક દેરીમાં
આદીશ્વર ભગવાનનાં પગલાં સ્થાપન કરવામાં આવ્યાં છે..
અહીં યાત્રિકોને તમામ પ્રકારની સગવડતા છે. નજીકમાં જ
મેટી વિશાળ ધર્મશાળા છે. ભેજનશાળાની ઉત્તમ વ્યવસ્થા
છે. અહીંના હવા-પાણી ઘણાં સારાં છે.
આ તીર્થ પાચ વર્ષ પહેલાંનું મનાય છે. અહીં
ત્રણ પીળાં પ્રતિમાજી છે. તે પણ પાંચ વર્ષ પહેલાં
હતાં તે જ છે.
0

·શ્રી. વડગામ તીર્થ * [૬] દસાડા પાસે આવેલું વડગામ નેનું તીર્થ મનાય છે. મંદિરમાં મૂળ ના. શ્રી. આદીશ્વર ભગવાન છે. આ દેરાસર બાંધવાનું કામ ૧૮૭૫માં શરૂ થયું અને પ્રતિષ્ઠા ૧૯૦૫માં થઈ. તે પહેલાં ઘરદેરાસર તરીકે બે ઓરડીઓમાં ભગવાન બિરાજમાન હતા. દંતકથા છે કે મૂળનાજીની મૂર્તિ સં. ૧૧૮૦ લગભગની સાલમાં જમીનમાંથી નીકળ્યાં હતાં. મહાદેવનું લિંગ પણ તેની સાથે જ નીકળ્યું હતું, જે દેરાસરની પાસેની નાની દેરીમાં અત્યારે સ્થાપન કરેલું છે. આ રીખવદેવ ભગવાનની મૂર્તિ બહુ જ ચમત્કારી કહેવાય છે. તેમણે આઠ વર્ષને દુકાળ પાર ઉતાર્યો હતે. દુકાળ પડી ત્યારે બધા લેકે ગામ છેડીને ચાલ્યા ગયા, પૂજારી પણ ચાલ્યું જતું હતું પણ ભગવાને સ્વપ્નમાં કહ્યું કે તું જઈશ નહીં. તેથી પૂજારી રહ્યો. બીજા બધા પરદેશ ચાલ્યા ગયા. પૂજારી હંમેશાં પૂજા કરતે રહ્યો, સવાર- ·શ્રી. વડગામ તીર્થ માં મંદિર ખેલતાં હંમેશાં ભંડાર ઉપરથી સવા શેર ખા. સવા રૂપિયે અને સવા હાથ લુગડું પૂજારીને મળતું. આઠ વર્ષ બાદ સુકાળ થતાં પૂજારીના ઘરમાં માણસે આવ્યાં. સ્ત્રીઓના આગ્રહથી પૂજારીએ ઉપરની હકીકતથી બધાને વાકેફ કર્યા. તેથી બીજા જ દિવસથી ઉપર પ્રમાણે મળતું હતું તે બંધ થઈ ગયું. ત્યારથી એ મૂર્તિ અહી જ પૂજાતી રહી છે. અહીં સં. ૧૯૫૦-૬૦ લગભગ સુધીમાં શ્રાવકેમાં ૨૦-૨૫ ઘર આબાદ અને સુખી હાલતમાં હતાં. તે પછી ઘર ઓછાં થતાં થતાં અત્યારે ફક્ત ચાર જ ઘર રહ્યાં છે. દેરાસર મોટું અને સારું છે. હાલમાં જ રંગ-રોગાનનું કામ થયું છે. દેરાસરની પાસે જ ધર્મશાળા છે પણ તે સાર- સંભાળ વિના ઊજડ જેવી બની ગઈ છે. ઉપાશ્રયને પણ સાફ- સૂફ રાખવાની જરૂર છે. મૂળ નાજી પર લેખ નથી. (ગરદનથી. ખંડિત લાગે છે.) સં. ૧ભૂપમાં અમદાવાદવાળા શેઠ મનસુખભાઈ ભગુભાઈ એ અહીં આરસનું કામ કરાવ્યું ત્યારે જૂનું પબાસણ કાઢીને નવું કરાવ્યું છે અને મૂડ ના છ ને કાયમ રાખ્યા છે. તે વખતે મૂળ ના૦ ની દૃષ્ટિ નીચી થઈ ગઈ હોય એમ કહેવાય છે. જૂનું પબાસણ શંકરના લિંગ પાસે પડેલું છે. પૂજારીએ પાછળથી બીજાં લિંગ વગેરે અહીં મૂક્યાં છે. O

·No text on this page.