The Asiatic Society, Kolkata
Uttar Pakskha
Front matter
slo
491:25
p'9184
श्रीकाशीजीमेमहल्लाघुघुराजसमाकीगल्लीश्रीस्तवावूहरखचंदजीवाड़े मेदु गर्गाप्रसादकटारेकगणेशयंत्राल मउत्तरपक्षावलीलापोगईलीरवारामदासकाछा पनेवालागोपाल जिस्कोलेनांहोयउसकुंजगलोकेपच्छीमफाटककपा सदुर्गाप्रसादकयरेकेदुकानपरमिलेगी।
उ.प. श्रीगणेशायनमः विद्याविनोदचतुरंविद्यादेविप्रनाशनं नथाविधजन्नुदेवगुरुवाग्देवताभजे ९प्रश्नावल्पाहोमिलस्ययेष श्नाःयोडौंकता नेयासत्ताायक्रियानरखली २तत्रनावतधातोरनन्नि मतपेनिकि ओयतेोयतेनिमूलाक्तदोषना शयनयकीतिभ्यासातत्समाधान आचारकिवनग्रंकृतिककर्तक्विवतगालोशव्दादिभ्यःनत्रसाधुरिनियनिगोयंग्लायमित्या दिनथाविजेतभूधाता इत्यूस्माद्यतिमायमित्यादीबंधातोरेवयादिप्रत्ययभिन्नभिन्मस्यवानादेशामाभूदिजिनयुकीतिन्यास। दुरकोरणद्दीवदबजेरितिनिपश्यनीतिदेवउपदेशस्त्रस्थभाष्पप्रामाण्यादेजतेभ्याचारकिपा भाषेतुभ- यमित्यादाववश्यदोषात् सन्यासोदुष्टण्वतःसम्मममाधानविभावयंनुसुधियरत्युक्ततत्रसमाधानीतरमक्तभाम्यति हतधानारित्सवयषछोवउशमुस्तमिच्छतिपनिआऊपतित्यतिलडियोयदित्यादौययान्यासेनवानपजत धातारवयवस्यैवैचोयादिप्रत्ययनिमित्तत्वाभावान्नयकीनिन्यासेतस्यादोषःगव्यतिनाव्यतिइत्यादीनुव्यनिकरणकषष्ठया चित्पावातादेश यदितन्निमित्स्येत्यनेनयादिप्रत्ययभिन्न निमित्तस्यैवचावांतादेशयारत्तिरिपेतनदास्वाभाविकवचावाना, देशसिध्यनिराध्यतीत्सा दिसामान्यस्यव्यास्तौनुनसिध्येदितितत्वप्रकाशिका यास्पर्षअकिनहितयोः इतिन्यासयादीतहिले वांनादेशनिषेधेनुवाभ्रव्ययतीत्यादिनतिध्येतन्यकी निन्यामओयने तिनकितीनिन्यासमन्यामित्यादिचनसिध्यत्वातोपि ॥३५ AI लंइनिचकृतेमहाइप्रत्ययस्वरवहुलमितिकतयातवातादेशावासकाइति सिहौवहनावी नविधीनीवैय्यर्थतथापिल। क्ष्यानसरगोशाईनिमुहद्भूत्वाचार्यस्लथानकृतवान् अतएवपाणिनीयानीवचिस्वरक्यकारस्य पालक्षवास्यअस्मा दाद्युद्देशनकृतत्वातएनदेवकवसुष्काणाविनालक्षणलस्यदर्शनमाशंक्वनासूर्याकर्तव्यात्रानगमइन्सिच्यादन नुगमरवर्लक्ष्यदर्शनशरणसतिप्रामाण्य इतिवेधित कंवातायोत्यस्सतस्त्रस्यभाष्पादधाविषयकत्वाहातो रित्यार व्यमुषिणेतिनहानुरित्येतत्सत्रस्थभाव्यविरुहनिरपेचतथाहिप्रकृतिसूभाष्पेएवकार:किंमर्थः नियमोर्थः नेम दलिप्रयोजनं सिद्धसत्यारभ्यमाणउतरेणेवकार नियमाथभविष्यतिइष्टविधारणार्थः तर्हिकमिस्पादों यदिस्पादित्युक्तेः यत्तुप्रसिद्धवहिरंगपरिभाषायामूठग्नहर्णज्ञापडतिभापदूषणयहणंकज्ञाप कंप्रोत्पादैविभन्युदानार्थतदकरपेठिदंपदाघपुनधु भ्यःपरीसर्वनामस्थान विभक्तिरुदानास्यादितिनप्रव। मतेइत्युक्तंतदिष्टापत्तरदुष्टंवाहस्थानयजस्तस्यनेनाग्रहणमितितद्भावनालाभातकथमन्ययाव्यूहात्वादेरना भिधानामनिविभावयचरत्वरेत्यादिविहिनेजठिनूरःजरोनरः नरेत्पादावेवताप्रहमतदुक्तंपरिभाषेदुशखरेपोहइयाय मध्येवढे प्रात्र उपन्येनुपरिभाषाशयविनानविधान वर्गायतिरिदमित्यत्रवदिदमेवास्तुकार्थः अस्यदाघजकारायत्रवाशब्दस्यहर २ कारोयननःपगासर्वनामस्थांनविभक्तिरुदालास्यादितिमाद्यस्यजूरः नरेत्यादिहितीयस्यविश्वोह इत्यांद्युदाहरगांव श्वाश्चवोइंकृतेलोपोव्योरितिवलोपः उवजनिदीर्घहखयाई हेतिष्ठीतत्पुरुषःववास्थानयोदयवस्वो। कारीताभ्यो परा:सर्वनामस्थानविभक्तिरुदानितदर्थः वाइदमित्पत्रावादेश: स्दमपिसमाधानमंदिग्धील टंलोपाव्यारितिसूत्रस्थवकारप्रत्यारंमा नपाध्यविरुहंचेत्यरुचे कतंदोच्चारामूठोस्या परिभाषा योज्ञापकंसंप्रसारण निमिने गोद्धिरेचीतिकोविश्वोहंइत्यादि सिहेरितिनपिचिंदाच्चारणस्पेधापूहे। खितिविशेषगार्थस्यशेखरेस्फुटंजनानवनिडाहाजनीरित्यायरीमुक्तत्वातूज्वरलरेत्यत्रासिंहखकरणेलामहरित्या द्यसिद्धेःएतेनोठिदमित्यत्रापिहस्वएवपयतेतत्परालेकिवचनस्नु होनयजादीत्पस्याग्रदाहइनिपतित्वोवाहः परेनद्यजादौउटातेला इत्येवसिजनहगंव्यर्थमित्युत्का वाहाना उदानविधानाहाहइतिडीबिधिमापनापूर्व इनिभाय्याशयातस्यापिअंतोदानादुत्तरपदादन्यतरस्यामनित्यसमास इत्यस्याग्रेयाठेनज्ञायकपर। ४ ४ ४ एमा मात्रामाण्य नेतस्यव्यवस्थितविभाषापरत्वादिष्ट स्वरसिद्धिरिसुतंतदपिनवाहइत्युक्त अदिमित्पने त्यादौखरासितोटिकतेवाह इत्य स्यायिकरगवाहइतिडीविधिज्ञापकसितिलाघवंययायादिमथापि नमिधानमेवशरणंतत्रापिकथमन्यावाहोडीपनापका तिनतांतस्यापियूस्मारयावितिनदीत्वातकर्यवाश्रीमद्भिः प्रवाहरित्यादीपरादिवदावनवाहइत्यनेनप्रामारोवाधाकिंकास्पबाह्यप्रयत्नइत्पस्पवाहइत्पादोत्वदुयवस्थित विभाषाश्रयणाचप्रमाणेकिंचौठस्वरस्पविश्वास यादौइष्टत्वापकपरभाष्पविरोधएवेतिकमाभिधानस्यभावकार रानाभप्रेतत्वमेवलभ्यनइतिदिन २ यनुविभक्चतिव्यर्थप्रदेशेक्वचिंचथायर्थसुप्रिग्रहणेनसुग्रहएनचेहसि प्रश्नइयत्रसुपीत्येवास्तुत्सदा दोनामाइपत्रसुपीत्पनुरतीयत्रतत्रेत्योदाववतुप्रारिशासानासुसज्ञयेवा सिहेसुपिचेत्पत्रसुपियमितिन्यासनै तहत्पिादोमदोषःसपोधात्विनिमुपेलुक्सुप्पिनावित्यनुदातनाचनलत सिलादीनांविधानसामान लादोलित्करणाचेनिविभावयं तमुधियत्युिक्त तत्रविभक्तिसंज्ञावलादप्रयोजन मिदमलिइदमइशादेशेउडिदामतिर्दस्वरेगा तसउदातत्वमितिमाग्दिशौयरत्यत्रभाष्यस्पष्टंततस्ततीयोहिमेव झायगौरवादितिचकैय्यरेतत्रकियत्रलादीनांमुझंझायांमुपोधात्विनिलुङ्कतेषांविधानसामदितितन्ननदिने उ.प. सतिपातिपदिकसंज्ञानस्याचताइतपतिसन्निपानविघानादेवालुक्सामर्थन अलुतकर्जुमशक्यअव्ययमंत्री ३ यातहितानासुपोलुक एवंप्रयोजनसखान्तस्मादित्याद्यर्थतदित्यादेःप्रयोगफलस्यसत्वात्प्राग्दिशाइत्यत्रपट क्तंननमध्ये पवादइनिन्यायानुदालोसूपिनावित्येवखारविभक्तिखरोवाधेतनतुलित्वरंलिवरसबेनुपात्विाहिभक्ति खरंवाधतेनैषदोवडिदमित्येतत्तत्रलि तीत्यत्रानलिस्वरंवाधित्वाविभक्तिस्वरोभवतिनीयादिहणेन नितीयामारम्पप्राग्दिशःप्रत्ययोगद्यतइतिकिचुदानीमोमस्सेन्संज्ञानिषेधायविमक्तिसंक्षेतिस्पतनभायन न्यमामिदचइत्यन्ताचः परस्यादितितकैप्यररेयूरंदानीमादनस्वीकारेदोषाभावे पक्तस्थलेतमउदातलूफ। संविभक्तिसंझोया प्रयोजन इतिभाष्यस्थितप्रदशीयानासुसंज्ञायोमुनि तुस्माईनिदानामाभस्यत्वेनडिद मित्यनोपिसुवेवसंवध्यतेसावेकाचइत्यत्रापिविभक्तिस्थानेसुकरणादित्पदोषइतिचेताहअष्टाविषाचरनि। वाचारकिंवतादश्नशब्दालुटलिपिशवाधित्वापरत्वात्प्रतिपदोक्तत्वाहिभक्तिग्रहणसामर्थ्यांचनस्पत्वेष्टानी) निकतेतन्मस्रातस्मादटन इतिविभक्तिग्रहणकार्येतसादीनां विभक्तिसंनेष्यतिकेचित अथवानन्यासुर निडी येवास्तुतसादीनासुपसं वास्तुविभक्तिश्चेनिनकार्यमित्यन्येयदि-विभक्तिश्चन्य। ३ अस्य प्रत्याख्याने तस्वाग्रहणांनहिनिलाघवालाग्दिशीयानामभूताविभक्तिसुमनेकि तुन्यदाद्यत्वकलायत्पर्दे दीनाममाम्पिीयनसादावेतिपन्यताप्राग्दिशीयइतिनकर्तव्यं सुपिपभोनिचर्तथाष्टनइत्यत्र सुप्निडे वारसदानीमोम स्थयथानत्वतथोक्कमेवइतस्त्वतोदातस्तुतत्वप्रकाशिकायर्यास्य पाधूभ्रमअत्रेमधायांच निर्दिर्भिसद्धी चारप्रक्रियालाघवार्थमितिशेरवरग्रन्यासचायुक्तःमूछादिषुदीर्घकरणेऽत्रलेखकप्रमानदीर्घकरणात कर्जेरपि चारगतथैवोपधायांचेतिसूत्रकरणास्वला जादूतिर्नुपश्चमहतिहखेतिक्चनाकारसवदीर्घत्पले । दादांचात् पदांतात्पकारात्यरस्यनस्यगात्वनेत्य निष्पानेदुध्यानपत्र सत्यच इतिवाभावकरणयोरिविवागस्वप्रा अत्रमनारमायोपदातात्विंपुष्णातीनिप्रसदानंतदयुक्तंष्टुत्वनसिहेरितिशंकातासमाधानहरषाभ्याभितिस्त्रे। भास्येवकारग्रहणमतरार्थषात्यरस्यनस्यष्टुत्वेननिर्वाहातएवञ्चमात्यदाननादित्यनेनापिष्टत्ववानपदा नग्रहणाभावेपुल्लातीत्यत्रष्टुत्वनिषधेरूपासिरियष्टेवेतिपण्डिताः वनस्तषग्रहांमुत्तराथर्मितिखाभ्यामि त्पत्र भाव्यादर्शनाहाध्यसामान्यचिन्तयापदान्नपात्परस्यनस्यत्वमात्रनिषिध्यानइत्यर्थःनचषरगामित्वात्रि षधस्स्यादिनिवाच्यम् पदेन्तः पदोन्नइत्येवभाष्यसमर्पिकोत्यादोगत्वमिहयेव्याख्यानात पदस्थनकारस्पेन पः -पगत्वनिषेधात् एवन्चपदानग्रहणाभावसुसार्षिकेणेतिप्रत्यदाहार्नुमुचितमितिभाष्यदर्शिनःनहिसुसपिकणपत्रष्टुत्वं ४ लभ्यमितिदिक पददातिदधात्योर्विभाषा अनुपसर्गादेतयार्विभावाशःश्यायधेतिणस्याफ्वादःशपक्षेनुजुहोत्यादिनाच्ने :श्चावितिहित्वंदद दधःपक्षेरणादायःधायःइतिअनुपसर्गादित्वप्रोप्रधतिमूलनत्रपरिमायसूत्रमा। स्जदददानेदधुधारणेमाभ्यापचाद्यच्ददः दधः इति प्यायधेतियुकिरयाधायइतिचरितरित्याशंकास माहितम अचिकृतेनददः अदः अनन्तसुरुषेनत्सरुषेनमार्थतनीयासतम्युपमानाक्ष यहितीयाकृत्या। इत्यनेमाव्ययपूर्वपदप्रकृतिवरइष्यतेतम्वाधिलाप्रकारशक्तीजन्नंकानंचान्तोदानस्याद सतावत्परता दात्तस्यादितिसूत्रम इनिवस्तुनम्नसमासात्प्रागे नरडवास्तुकावशक्तावित्पन्नादानेनिसतिशलेनाव्यय वैपदप्रकृतिस्वरसिडस्वकिंतु अभ्यस्लानामादिरित्याबुदानायत्रतूंदःप्रदधातिव्या मर्यदानधारपिदददा योसिध्यर्थचवानेतदपिरूपध्याम्पिभाषाग्रहणविनवानुवन्धवस्याहासरूपसूत्रेणारा प्रत्ययोभ्याछिदंविधा सायह गानान्कयतनमसारूप्पमितिज्ञापनार्थमितिवासरूपसूनेभाध्येस्यष्टम् ६ चिनःमन्तइत्पेशव चिनो मरित्यर्थः अत्रवार्निकमचितःसप्रकृतेर्वहूकज मितिशखरेलस्यार्थःचित्तत्पपप्रहतेराउदो नाइतितदो।
नासयमात्रस्यानाति अत्याक्चश्चित्वज्ञापकमन्यथाकचएकाचकत्वेनप्रत्ययस्वरेणवायोमत्येवेनदायर बिसवलज्ञापन मितितस्यानुदात्तेन्डि-दुदुपदेशास्त्रसार्वधातुकन्डिारित्यत्रशेखरेनुअस्मात्यलार्वधातुक मनुदानन्हाधोडोवर्जयित्वेत्यर्थःरुद्दीत्यत्रश्नमामित्वनपरश्चेत्यस्यवाधेतत्सन्नियोन्याशिल सायु दानवानिमित्युक्तम् अयंग्रन्यःपरस्परविरुद्ध यथामित्वेनगरस्वत्यस्पवाधेतत्सन्दियगिशिष्ययोद्युदाह स्याप्रिवाधःएवमकच्यपिप्राक्टेस्रहणेनपर वत्पस्सेवाधेनन्सन्नियोगशिष्टप्रत्ययायुदराजस्यपावाचा वस्यज्ञायकनावर्णनमयुक्तमिति विरोधः अवनवीनै त्यपरिहीयते उभयशससवादीकाठावर्षात बहकभाष्यग्रन्थकश्चेदानी काकचौःस्वररूपेवाविशेषों मोत्यका चिसन्नियोगशिष्टन्यायस्याश्रमप्रमाणा भावइत्यन्यदपिविभावयन्नसुधियत्यिवत्रोक्त चिनःस्थानचित्ययप्रेकरनादानमिवार्निवार्थतन्त्रणा भनम् अपूप्रभृतिप्रत्ययस्य कुण्डिनजादेरासपचेहग्रहणमितिकैस्टेविरोधात बहुजनमतीकपा दायवहक्वोन्नादात त्वेकाचिनःसप्रतिरितिक्चनामनिकैयटविरोधाच्चवहकप्रत्ययवतीयानविलस्यान नउदात्तत्वार्थोवार्तिकस्पएनहार्तिकप्रत्याख्यानपरभाष्यप्रामाण्याचायमर्थः नथाहिनताहवक्तव्यंनवतव्येपूर्वसूत्रलिई उ.प. शत्वातचिनइतिभाष्पचित्वात्समुदायोऽनतोदानइत्पर्थः कुरिनिजादयोपिव्यपदेशिवद्रावाच्चिदन्ता उच्चेतदनिकेयर ५ नइत्यनेनचित्वतोऽग्रहणेकवएका चकवनप्रत्ययस्वरेगवान्तोदातत्वमिहम्नस्यचित्करणा चित्त्वाकालभ्यते सुप्रकृते रितिवहकजर्थमुपादीयतेनेकुरिडनप्रतिवदोषइत्युक्तम् चितइसनेमचित्वतोमा काम्या दिए चित्प्रत्ययान्नषूययोगाभावनवहकजर्थमित्युक्त नर्थवादाहतच भायहचवहुभुक्तमिलादलकन्सर्बकैस चरित्सादिचयनशेखरयोर्विरोधोद्रावनंतत्रश्नमोमिखने परस्पत्यस्यवोषिप्रत्ययइत्यस्यप्रकतिरिष्युनएव (प्रत्ययत्वविनालशक्विनिशस्येत्संज्ञानापोत्ययत्त मधुदात्तःसन्नियोगशिष्टःखवार्य बनाया। ग्रहणात्यरश्चेत्यस्यवाधे क प्रकृतिप्रविशिष्टस्प्रत्ययप्रामारस्यफलयोरभावा वितरयन नाविददद तिप्रत्यययाविशेषणग्रहणात्मन्नियोगशिरन्यायसंचारः काकेदेन्नपरीक्षाबदाभातीनियिन इनिस्ताव आईधानकस्यड्वलादे:अङ्गसंज्ञानिमित्तस्यकलादराईधाकस्पेडिनिसलार्थः श्रृंत्रशेखरेनचिना निक्रिमजमतेइति अत्रसत्रेभाव्यऋतरहातोरितिपदमुच्चार्यविहितस्यवेलादेरिनियारल्यया M समिच्सीयुडितोत्रभाष्यतु नंगस्ट्माभूदित्याई धानुकेइत्यनुवयोगविभागमाश्रित्ययावारिसमस तदर्थर नुकलेडित्यतम् तत्परस्परविरुद्धशेखरग्रन्थापिभाष्यविरुद्धः अत्रयविरोधोदाकुर्वन्तिपण्डिताः विश्र्वधातुक जननास्तीतिप्रयाख्यानयोगविभागार्थतयाप्रयोजनोतिः जुगुमाइनिशेरवान्यनुआईभालेकरासाय न्याना इतिवेदनत्वमूस्यसिच्सीयुडितिसूत्रस्यभाष्य नावदेकदेशिसूत्रकारीत्याप्रलमरावसाहमेयोचुदान करिष्यने आई धानुकरपद्यावानिदनामसमर्वआईधीत कस्पभवतीतिविजेयनतासलादेमितवलवाकचत्रि वस्पिरभवतीतिभाध्यम् आईधानुकुस्पइत्यागारदातोगविभागस्यैकदेश्युक्तत्वसमवशेखठीमधु तथाहि आईधातुकपेनिस्त्रेभाष्यकिमाईधावस्थानपदाभावेवलागस्या. प्रत्ययस्येडितिविति वं लेयद्येनत्सदाभावेंगस्पेडापद्यतेतत्यदसत्तेपिआईधातुकस्यपदंगनस्सेभियायादयितुंशकालाचत्राक्रिय पएवेष्टं विज्ञास्यामइत्युक्तम् अन्नलस्यशरगसूत्रकारस्यापीतिदर्शितम् इदन्तर्हिपयोजना लेशनेएतदपिनालिप्रयोजनस्दादिभ्यः सार्वधानुके इत्येतन्नियमार्थ भविष्यतिरुदादिभ्यएवीपकम् एवं वतिनान्येभ्य इति अत्रकैयटःसार्वधातुकरवेनिनियमनुरुदविदेनिकासनोकित्वविधानान्नभविष्यति रथ। पतात्य प नोरुदादेहलन्नाच्चेतिकित्वस्यसिखवालोऽनिरन्औपदेशिककित्वसट्टावादिति एवमपिवृक्षतामात्र प्राग्ने निवर्ततेएवमपिलूभ्यांपूश्यामत्रप्राप्नोति एवन्तर्हि विहिनविशेषणंधानुग्रहणधानार्याविहितःनव विहितानचायंधातारित्येव विहितःकपुनधानुग्रहांप्रतऋतुझ्दातोरितिनदेषोनिटिपंची नेशपते विशेषयितुम् अथेदानी षष्ठीनिर्दिछनापिविहितशक्यतेविशेषयि शकामाईधोलकग्रहणमकत प्रकृतिसूत्रेभाष्ये स्थितम्लभ्यामित्येतत्समावमेवगाइित्याईधातुनहराणाभावेप्पदोषएव.स. कत्वफलंगणाभावएयतेनेगुगोनेतिफलेमन्तव्यमा मालिनार्थकथनपरेंजगात इनिप्रत पर्दशिवद्रावाप्रातिपदिकेनेति पूर्वीदिनिःसपूर्वीचेतिया रविगागेनज्ञापितेयमन्यत्र त्येवयात नचात्ररथग्योगेइशादिभ्यरत्पत्रसपूर्वोदित्यस्यान रत्तिनस्यादेवचानिष्ठा पकपरयेनविधिरितिस्त्रभाष्यप्रामाण्यादनिधीत्यस्यासाधुत्वात एकांगपित्तावन उत्तर व अतएवनान्नादसरव्यादेरिनिसार्थकमन्यथाऽत्रापिव्यपदेशिवदाविनपंचमइत्पादावपिसा स्टेमेवेनिपरिभाषन्दुशेखोस्पष्टम् अत्रयी सापाठात्पूर्वत्रपदेनतस्याभधारकानपाधाप्रामहत्वप्रातसूलमत्तानास्वचालाय मित्यर्थः एवमर्थश्चुत्वधुटिसिहंवाच्यमित्यादिवार्तिकानिप्रमानिकलगाधुडमानित्यादिसिद्धि वैशालप्रसन्नौधत्वजश्वानुनासिकेषुसत्सुभषभावानस्यादितिशब्द-लोक्तिःसाविरुडेनिपानमा र तासमाधानगरवापवादत्वेप्यनुनासिकत्वापवादत्वाभावान्नकोभवभावानस्यात् जश्वेरुनेइल. प्रावित्यर्थइतिपण्डिनोक्तिरसंक्डाजश्त्वकनेइतिमूलाभावेजश्त्व प्राप्तावितिव्याायारापास्त वा पौर्वपाश्रयणाविरोधेनपूर्वपूर्वप्रकृत्याच प्रभावशानुनासिकानोप्रटननेवानिचाहिंतु स्थतिमतोमस्यवत्वापन्निरेखशवरोकामपतिचिन्या श्रीभिः त्रयद्यपिलोकेनाहार्यज्ञानस्यमवर्तत इख्तथापिशालग्रामाण्यादाहार्यारो पिशास्त्रप्रतापरतोचनियामकत्वदिवोहव्यमिति खरलोकना.. स्वादिनियामकइत्पन्नमक्तन्तस्यायभावः यथाभूजलेंघटोस्तीत्यामललाधिकरणकघटर न्नाभावप्रनिवन्धिकारयमेतविपादीस्थशास्त्रंसिवनापित्रिपादीस्थकर्तकसेभवज्ञान प्रति-- चपूर्वशास्त्र प्रतित्रिपादीस्थमसिद्धमित्यनुपपन्नमवस्यादत्तोदर्शनरूपेलोपेाभावारोपस्यरूपत्वेवमने त्व' ।.प. इत्यादावोषोऽभावाभावस्यप्रतियोगिस्वरूपत्वातनचोत्वदृष्ट्यारेरित्यस्यासिइत्वमितिबांच्यमदीर्घविधिर दाश्रयासिहत्वात अत्रसमाधानकर्मणागमन्यत्यादिनिर्देशेनयत्रशास्त्रान्तरदृख्यामिहत्वनास्ति इत्वमत्रमहशिन्त्येतत्प्रत्यापिरोरित्यस्यासिहलंमितिनाश्रयासिहलमहिमालयन्तुपण्डिनाना पार नमस्त्रयप्रसाढ़े-शास्त्रासिहत्वपक्षेरोरीत्पस्याप्रस्मलोगभावेनरलापशास्लस्सवाप्रमहकाय्यासिन लोपेशिचत्यतःपरत्वाल्लापइतिदीर्घऽपिहश्चेित्यनारप्रतिपदद्वयसापेक्षवहिरदीर्घश्यपूर्वमिहा। रलोपस्यासिहत्वादुत्वमेव किश्वकर्मणोरोमन्येत्यादिनिर्दिः नासिइवचनंकिमर्थमादेपालििध: सर्गशक्षणभावार्थचेनिभायणनवत्यकयरदिवरणाभ्याशालासि इत्वस्वाश्रयगादोषइतिदिक त्ययेचानुपसूजनइतिअनुपसर्जनेस्त्रीप्रत्ययेनदादिनियमान उपसनिनुभवत्येवकारीषगन्धर स्थापत्पमित्यशिप्रणिनोरनार्षयोरिनिष्पङित्यरायडादशेचापिचरुपकारीषगन्ध्ाया कि पतिपरमकारीकाँधीपतिःव्यडासम्प्रसारगपत्रपत्यास्तत्पुरुषतिसम्प्रसारणयथान्त्रभवति गयायाःपनिःपरमकारीगन्धीपतिस्त्रापिभवतिस्वीप्रत्ययस्यपतिप्रत्युपसर्जनत्वेऽपि ईपरमखिड पशनार्थप्रत्यनुयसर्जनलान कारीषगन्याशब्दस्थापिप्यड नत्वात्कारीषगन्ध्यामनिकान्ताया। विपतिकोनार्थम्प्रतिस्त्रीप्रत्ययस्योपसर्जनत्वातदादिनियमसत्वादतिकारीषगन्ध्याशब्दस्यापियर प्रसारणम् अत्रापण्डिताःइयंपरिभाषानकर्मयाध्यडोऽनुसर्जनससम्प्रसारणमित्पादिसत्रकला जश्त्वामा धानं परमाकारीषगन्ध्यायस्यसपरेमकारीषगंध्याविनापिप्रत्ययान्तरपदलोपोवतव्यनिपरसपी शिपाध्यस्यपुत्रनिविग्रहकारीयगन्धोत्रतीष्यात सनसान अनापरिभाषमैववारणम् यद्यपिजतनेस्नु विषयेपूर्वोत्तरपदलापेसत्याभामाभीमाभीमसेनश्यादित दाहरणात्तथापिनाःयुनेस्यैत्रयोगायोगः सेक्दस्यसत्याभामेत्यादाविवविनायीत्यतालोपादितिशवरविरोधादसंज्ञायामपिलायइनिवदंतिरंतच्चपरिम्म षा वर्णनंतस्याः प्रयोजनान्तरनालीत्यभिमानेनैव वस्तुतस्त्वतिरवद्वायत्यत्रयाड्डापतीप्रदाहा परम। खवायैइत्यादीनद्रावनंपरमकारीषगन्ध्याशब्दःप्रत्ययग्रहणपरिभाष याव्यड नोनभवनिशनपरेमाषाश्र यणमनुपसर्जनत्वान्नदादिनियमेनात्रव्यङन्तमपितयेतिध्वनिनंभाव्येपूर्वपदलोपाप्यत्रचिन्त्यमेवधनो। ल्यधनश्यादावपितदापत्तेःयनुयोगपदेसंयदलोपोदाहरणोत्तत्रयुजेरेवसयोगार्थकत्वेनादोषान अंतरावीव्यव।।
उ.प. हितेश्चुत्वसिद्धयेस्लाश्चाश्चरित्युक्तम्भाव्यसूत्रकारमने पिस्यष्टप्रनिपत्तयेसंयोगपदाध्याहारएको चितइनिदि क १०इजादेश्वगुरुमतानच्छ जादेः किम्ववीगुरुम्तःकिमउवासनच्छ किम् आनळनंजऋछ।। ऐनामितिलिटिगुण विधानसाम दाम्नभविष्यति किमनेनपर्युदासेनेतिवायमगणविधान पनामाव्य वहिन पितत्परतेरितिशेखरेसमाहितम् नत्राशंकासत्रेग्नच्छे इतिपदा भावान→त्यत्रीमप्रातःगुस। पिप्राप्तलप्रतिपदोक्तत्वादयवादत्वाचगुणेनेजादित्वाभावादामःप्राप्तिरेखनेनिव्यर्थमनच्छुपरमत्रसमाधान विभावयन्नुसुधिय इतिपण्डिताःशेश्वरपतिस्तुइससूनचूत केलिटिगुणविधानसामा देवतत्मार्थक्यादितिसत्र नालादिति अनयापडू-त्यामाध्यसिद्धान्तोप्यागतइतिसूचि तथाहियेपेत्यादावामव्याहत्तयउपदेशगमनाउन इति न्यारवंतर्हि उच्छेराम्बक्तयःअनच्छइतिज्ञापकादनीयतेशिकस्यापिगुरुमत्वस्याश्रय या वाचकारे सादावसिहोइयेयत्पादावनिप्रसंगमाशंक्यउभय नवक्तव्यमुपदेशबहानकरिष्यतेकस्मात्रभवनिश्यवादोउन मवाकिमुक्तसन्नियानविरोधादित्यनच्छग्रहगोव्यर्थमेवेतिभाध्यस्थि नेपूर्वशरखेएनच्छु तप दासमाश्रित्ये।। चोरिनच्छरसेवसिडेरादिग्रहणमतवग्रहांचस्पार्थमित्युक्तम् जादिगुरुमनेनैवान् लिपर्युदोसः समयकोनान्यथेतिनावलपिचिंत्यमेवसंयोगगुरुमत्ववनामेवग्रहणापत्याई-गतोइत्यादीनामस्ग्रहापने चोरों ऐरिनिसामनायेदोषोन्यथानच्छइत्येवयादितिचेतावतापीचयदिगुरुमत्वस्याश्रयमाडादरसंग्रहः उच्छा दरेवसंग्रातिदोषसद्धावान वस्तुनलगविजादै रित्युक्तेयानरकर्नमशकामंथवारीदेसिवानदयायासश्चेत्यत्रा संग्रहणादकारगर्वादेश्चनहोसेवितिनियमात्सिद्दे:नवासरोपदेशिकाकारादित्व नैनहिषयक नियमशात्वादिप्रय निष्वाम्स्यादिनिवाच्यमलाघवनसामान्यनियमश्रियगादितिक ११ तादीघीयनीलिमार्ययोजक किनकेशका अनाकेाटोमतरस्यामितिवः अत्रकेचितसावधानुक मारतुसुपिवेनिसूत्रनियमादेवादोषात सावधतिक भिन्नयजादौदीर्घश्चत्तर्हिसुप्पवेतिकेशवशब्दादावप्रटनेसमाधानन्तुराजभ्यामित्यादावपिदीघीयनिरिति तो दीर्घस्यविधित्वाभावेननलोपःसुश्वरेनिनला पासिध्यभावान्सुन्नुतन्यायधमाश्रयविधौचमुहिधित्वादिति समाधानान्तरंन तत्वप्रकाशिकायोद्रष्टव्यं १२ ज्योतिरायुषःस्लामःसमामालेःसंगइत्यतस्समास इत्यनुवर्तने आ भ्यामुत्तरस्योत्तरपदावयवस्यघइत्यर्थः अत्रमूलेसमासकिम्ज्योतिषःस्लामन्युक्तमतत्रइराकोरित्यक्षिकारात किन्तुज्योनिलामालिवाह्मणानामितिप्रत्युदाहमुचितमिनिपण्डिताः केचित्तुसमासदत्यस्यनिनावण्यस्य वेदविधिला - 언 उप समर्थपरिभाषयासमासस्वास्पप्रनिरिनिसमासग्रहणचिन्त्यप्रयोजनमित्याहुलन्नपदाधिकारस्यापदान्त्रस्यम। धन्यइत्यतःप्रागेवनिवने भाष्य उक्तत्वात वसुतस्तुमूलाशयत्ययोज्यः २ नुम्बिसर्जनीयशीवाययोतिषत्वस्यमा त्पदाद्योरिति निषेधस्यापवादोयनेननुम्विसर्जनीय निसंवध्यते इनिवाऽपिप्रवृत्तिःनच प्रत्येकमिविव्याख्यानानित इत्यत्रवात्राय्यप्रतिरितिवाच्यम् एवनाहिसमस्लान्येवभीष्ठानानिष्ट दग्निामज्योतिटोमादीमतसमासेकिमइसा नेननदधिकारीयभीरो:स्थानमित्यादित्रिसूत्रीकिमर्थ तिप्रश्नाशयः असमासे प्रवृत्तिविरहात्युरापासिनितदुत्तमित्य न्य १४ रामाद्रामादित्पत्रमूलेजश्त्ववावसानइत्युक्तम् पूर्व वासियाजश्त्वमितिमनोरमाअपवादत्वानरसंवा घित्वाचवननाजस्त्वमितिशेखरजश्त्वाप्राप्तिविषयेचत्वस्योचारितार्यादपवादत्वसंगते रितिशखराशय अस्यापार परान्त षष्शब्दादीपूर्वषस्यषणवचन ताजश्वेषण्वश्रपेनक्षित्यादयःवडिति निर्देशनषस्यटकाररावनतुषका रइतिपरिहारे पापरविरोधःशेखरस्यास्त्यव उपानदित्यत्रत्वजश्वचत्वानीतिततः किंचचतुर्माामित्यत्र। गत्वेहित्वमिनिप्रतीकमुपादायननहित्वात्वमित्येवयुक्तम् पूर्ववासिद्धम् हित्वदतिवचानादिदंवर्गाहित्व पिप्रवन राम नेवाकवागिनिभाष्योदाहरणानअन्यथाहित्वदृष्ट्याचत्वस्यासिद्धत्वोगस्यैवहिवनस्पचपूर्ववर वणापतेरियुक्तका in अस्मादपिपूर्वजश्त्वपश्चार्वमित्यायातीनियण्डिताःपदान्त विषयेपूर्वजश्त्वमितिन्याय्यमेतत्रावसानेइत्यस्यामा दान्नगलांचर्वविधानेनचारितार्थ्यात् अत्र पदाधिकाराभावात् अनुकरगोचानिति परमिनिज्ञापकादनिनिमरस्याप्य नुकरणस्यसत्वादवसानेत्यदाद्यनकररीत्यत्तत् इत्यादोपक्षेचलस्यापीरखान नत्विदमयुक्तनयनकरणत्वभङ्ग। मियाशास्लस्वाधश्चमत्कारतामुपैतिपटत् इतिइत्यादिषुअव्यक्तानुकरणास्यान इनोविनिशास्त्रागामग्रस्त्याप निःनेषांवय पत्तेश्चेत्यले विनरेगा १४ प्राचीफस्ताडित गायशद्वाफाल्पायनादेशेयस्पेतिचेतितहितनिमि तरकारलोपातहितान्तत्वप्रयोजनंप्रातिपदिकसंज्ञाचकीत्तस्यतेनर्षिगोरेनिसिहश्चडीषिति नत्रसव वेग बित्वसामर्थ्यादप्रातिपदिकत्वेऽपिडीयाचसिद्धिमाश्रित्पतहितग्रहीप्रत्याख्यानम् गौकश्यशब्दोगादिया न्तस्तस्मालोड्यादिभ्यश्चतिकोड्यादिगाकक्ष्यशदाव्यतनोपनश्चेतिचाप्गो कक्ष्याततःष्फप्रत्ययेविवक्षित नहितसंज्ञायाभस्या नहिने इनिएस्वावेचापोनिवृत्तिःकप्रत्ययेषित्वान्डोष्गौकक्ष्यायणीनिसिध्यतिप्पुम्वद्रा वश्वात्तहितत्त्वएवष्कस्यसंगच्छते पुम्वद्रांवाभावयनन्तत्वविरहाफोनस्यादिनिकस्यचिसमाधाननयुज्यत तथा हिौकश्मशब्दपाठस्यक्रौड्यादिषुभाव्यप्रत्याख्यातत्वान् गौकश्यतिनुषाद्यत्रश्चनित्तापिसिध्यति मास्क्रोपादि अपलापनवगोकशायणीतिनसिहोचापाकप्राययस्यायवादल.देनिवाच्यम् प्राचाफइत्यासवेत्रेतिसूत्रात्मवत्रेययययप्रायासवत्रा १० व्यविधानातगोकत्येनिस्दीचा मनसेत्स्यति एवञ्चमौकश्यापुत्रइत्यादोध्यनत्याभोवनंष्यड-स्सम्प्रसारणमित्यस्यामा प्यागोकक्ष्यायाःस! म्प्रसारणप्रतिषेधोवक्तव्यइनिवार्तिकमनारम्भरणीयमिसपरमनुकूलमकिंचकप्रत्ययेविवक्षितेभस्याटेताहत स्पस्यप्रतिरनुचिनेवायनादेशोत्तरमेवभसंज्ञायाःप्रवृत्तेः किंचष्पङतेयजतत्वविरहेणष्यस्साप्रहत्तेः किंचत हितग्रहणमन्यतोऽपिविधानार्थ तेनासुररुपसंख्माननापूर्वमितिकेयटोय्येकदेशीतथाहिन्यासुररुपसंख्यामि त्यस्याग्रेभायेछश्चेतिवक्तव्यमासुरीयाइत्युक्तंनत्र सिद्धानाकयटःआसुरिणाप्रोक्तइनिविशेषर्थनश्चति अणिप्रय प्रछएवक्रीयतेलाचवादन्यथादिरासुरीयग्रहकर्तव्यस्यादितिएतेनोपसख्यानस्यावश्यवत्वेप्राचामितिसूत्रस्था है। भापान हितग्रहणप्रत्याख्यानमेवाद्रियतइतित्तत्वप्रकाशिकायाद्रष्टव्यम् ९५ टिद्वेत्यार्निकम् नमनईक || ग्व्यूलरुणातलुनानामुषसरमानमिति नेनडीपिअनानुदात्ताविमोगोरादिडीषिनुअन्तोदातावितिग्रन्यकार नपरिउताःवातिके गौरादोचानयोःपाठोमास्तुवव्हादिष्ववानयोरस्तुपाठस्तत्रपाठान्डष्सि हुपक्षेवयस्पचरमर राम् तिडीवितिस्वरदयसिहिरिनिसमाधानविभावयन्तु सुधियइनिअत्रेदतत्वं हू 8 ई ई ई 8 छउँ .१० .. नरुण तलुनशब्दोत्रोरश्चलरतिउरन्प्रत्ययान्तीयौगिकौनरनिप्रथमवयस्तरतिदुःखमितिवायदाछुःखतरणतं । श्रोणादिःतदापिडीसिद्धयेगोरादिपाठआवश्यकोनेहवयस्यचमइनिप्राप्नोति एनववयस्सचरम तिब्रुवताना रगतलुन्यारूपसंख्यानं कुर्वतावार्तिककारेगासूचितम् सूत्रकारमतेनप्रथमवयोवाचिनरवेग्रहणातरुतलुनयो रग्रहणमेवसर्वथेतिगौरादिपाठस्लयोरितिवोध्यम्'मध्यान्ह तरुणगौरविरित्यादीप्रचण्डोरविरित्यार्थमावश्यक नरूणशब्दाप्रोटपर्या पापिअथनदर्थ कायदानरुणशब्दःप्रेयुज्यतेथवातरुणनात्यर्यरगटइपिप्रयुज्यतेऽथवा । प्रोड्यार्थकोवागह्मनेतनात्पर्यगोयसंख्यानमिति १ई घेर्डि विअन्नाङ्गस्यसपोनिचानवर्तते अत्रपरि लाया त्येिवास्तुपस्मिन्निधिरितिपरिभाषयातदादिविधौडादौसुपीपर्थसिहरितग्रहगणव्यर्थप्रायोगिकङादेरसम्भ वादावोपदेशिकङादित्वरह्यते प्रवाशदात्तीयकक्चनस्थानेवाइयाजरेत्याडादेशस्तुडादेशएवास्तुप्रवाह वत्यादिसिहोमत्यामित्यादीतुडे रामादेशेनस्पङादित्वाभावादारानद्याइनिनप्रवर्तेतडि निकरोतुअनुवन्धका। र्यत्वादनल्विधावपिस्थानिवत्वान्जायनेयोपत्थापिडे मित्पत्रमित्युक्तेनकश्चिदोषतिप्रमाअनतिरंडा मादेशेकतेलकित्संज्ञा रान द्याइत्याट्च प्राप्तीनबाडागमस्साड वाहापरिभाषयान्तरडायाम पीत्मज्ञायाँवा उ.प. धेड-कारश्रवापत्निराडागमस्य नित्यत्वमपिइतिकेचित्समादधतेवस्तुतस्तुइजनहसंध्यष्टार्थाएनधोइत्पादौसेनान्या २१ मित्यादौङामादेशश्चरितार्थइतिनद्यावतेपरवान्डामादेशसनातन्यायादाडागमाप्रहत्तेर्यरगारुपसिंहःनचाडागा माभावनस्यादितिवाच्यमानिरनुवन्धपरिभाषयाग्राम्यहरोनडामाग्रहादतएवसामुवन्धोडामादशश्चरिता। थः नचेवरीत्यानुटो भावपिाहवयारस्याटारय्यप्रतिःस्स्यादितिवाच्यम् लक्ष्यव्यवस्थापकावतोन्याया पुनःप्रसङ्केतिसगतेतिवस्त्रश्य्यानुरोधाद्याट्स्यायेर्विषयेधनः प्रसङ्गाद्याट्स्याटावित्पदोषातकथमन्यथाऽदिछ। निपियदागमन्यायात्तरादिवद्रावाहाऽऽमत्वेनप्राप्तस्मनुटावारगोभाय्यानं संगच्छेन गुमादेशपरत्वात्तेपुनः वन संगादाटूतस्मिन्हासङ्गनिन्यायान्नुटो भावइतिभाष्यमतेयथासिद्धिमएस्पतथाविपक्षेडमिलनेसह इत्याऽऽटोभाव पुनः प्रसंगाश्रयेयास्पाटोःप्रवृत्तिरेवनभेदोरुपसिदिस्समेवअथवाभवत्वा सेसंज्ञातसशक्कित्यत्रोप देशेऽजित्यतउपदेशपदोनहत्त्यासेत्स्यति प्रत्ययस्योपदेशेआदिभूतंयल्लशकुतस्पतिज्ञेतिव्याख्यानात् एन बचुदूझतसूभाध्यध्वनि तथाहि चच्चयचयोश्चकारप्रतिषेधइतिवार्तिकप्रत्यारखानायभाषउक्तंयकार राम दोचचुपचायोकियकारेनश्रूयतेलुप्तनिर्दिष्टायकारइति अत्रयकारलुप्तेऽपिप्रत्ययादिश्वरसिंज्ञाप्रा ॥ ११ स्थायदेशेन्यादिश्चकारोनारनीतितात्पर्यफलम्कस्यम् सामर्थकल्पनायाअनौचिसादेवचनशकित्येततस्त्रेपिसाह चर्पणोपदेशयदानुस्त्या देषइनितत्वप्रकाशिकायांद्रष्टव्यम् ७ अनेकालशिन्सर्वसत्प्रवेशरवरस्नानकोलशिदिनि ननोकमतन्नयुक्तम् अनन्तरत्वादादेपरसैत्यसैवनिषेधेहिडि-दनेकालअलोन्यसेत्सवात्स्यसिद्देङिच्चेतिव्यर्थमे। वित्यत्रानतरन्यायानप्रवर्तते अत्र समाधानकुर्वन्नसुधियइतिअत्रपण्डिताःयद्यप्पत कोलमेप्युक्तम् अन्यस्यादेरिनि चानव-नेकालशिंदाद्यन्नयोनिडि-दनेकालोनियाथङिच्चेत्यार धव्यमितितथापियुक्तंशेखराशयःङिचेतसारम्भात्य दवाघेक्लेशात्पदलापवाद्ययन्यासमुचितमिति ९८ प्रदर्शनंलोपः अवषष्ठीस्थानइत्यनुवर्ततेनपश्यन्नस्यात पददर्शनंतल्लोपसंज्ञइत्यर्थः तेनत्रपुश्त्यकिापाप्रसंगात्तददर्शनस्सलोपसंज्ञाऽभावाइखस्यपिनोनित्तुक्नभवतीत्या इप्रसक्तस्पतितदुक्तशखरेतस्मान्त्रपदत्यनकिपाड्दर्शनस्यसूत्वननप्रत्ययलक्षणेनन्गापतिःषति नवायूशेख रग्रंन्यःस्थानिवत्सूत्रस्थभाध्यविरुवलयहिभाव्येशदस्यनित्पत्वाहुरेवस्थानितादेशनाचेतिपक्षसेनानीरित्या दोकमरायण बुद्धिः किब रितिस्थानिक्वेनवृद्धिःप्रातित्पशाक्यपछीनिर्दिष्टस्पस्थानयनादेशस्तवैवस्थानिवदि निसमाहितं प्रकृतेक्विपःप्रातिपदिके प्रत्ययलक्ष ननुगापत्तिःप्रत्पयलक्षणा उपसूत्रेणापिस्थानिवद्रावरवानूचत तिचेनपुत्पत्रदोषाभावेनेसाभाव्यग्रामगीरित्पत्राणंप्रसंगेप्राप्तकिपप्रसंगेवु! १२ हरेखस्थानिवद्रावाहहिमाशक्पयो ब्राणप्रसंग:किपाऽसोबाध्यमित्युक्तममासहिषेतिकिपोविधानादरम्बाप्रसङ्ग इतिकैयटःअस्मााव्यात्वी निर्दिषस्यस्थानिवद्भावावोधितएकत्रपुइत्यत्रैमण इवक्विपाप्रसंगोनास्तीतिनत्र त्ययलक्षाप्रदर्शनमेकदेशिन इतितत्त्वमग्रामनिछतीपत्रल्सवन्नार्थनिरूपिताधिकरणात्वाभावविवान्ता थनिरूपितधात्वर्थक्रियायाःप्रत्यर्थत्वाभावाच प्रकृतेषष्ठीस्थानेइत्यस्यभाष्ये नुवर्तितत्वाचवस्तुतस्तुस्थो निवस्त्रोक्तषशीनिर्दिछस्सोदेशाःस्थानिवदिनिभायेरणेवगतार्थताप्रातस्त्रेषष्ठीस्थानइत्यस्यानतिप्रदा शनभाव्यस्तष्टार्थमेवेति या प्रदर्शन मिदित्पवास्तु प्रदर्शनस्य संज्ञानस्यलापानिनकर्तव्यमुपदेश जित्या। दिमूत्ररदर्शनस्यैवविधानादितिनन्न कृत्रिमाकृत्रिमयोःकृत्रिमरवग्रहगोभनामिनतिम्रो रितप्रत्स्यास्यादि त्यादिवित्पदेनादर्शनप्रतीत्योपत्यालश्यासिडेतपरस्त्रस्यदित्यादिविषयंस्थानकौण्डिन्यन्यायनेसद शनवाधिकासज्ञास्यान्ननुनकालवाधिकेतिसंज्ञयाविरोधाच समावेशासम्मवाइदिसकमात्राकालिकेकार रूपस्यमावस्यदर्शनरूपत्वाभावान्न परस्त्रेणास्यास्संझाया:वाधास्यानिर्विषयतापत्योपदेशे जित्पादीनीख २२ रुपम स्यान्इदिनानुमित्यस्यत्वयमूर्थःस्पात् इदिकारोग्दर्शनंयस्यसामावात् यस्कारोनालिअनप्रभतेस्तस्यैवनम्रपानचिति प्रभनेरिकारवतोनस्यात् अथाऽपिकथंचिदन्तेदितइतिव्याख्यानात्स्याइजामिदित्पादिष्वतपुरनिर्दशननिवाहेक दर्शन मिदितिसुवचमेव द्विलिश्चतुरितिकृत्वार्थअत्रशेखरसुसारितिउत्तरसूत्ररीत्याचइतिसूत्रयितुमचा तमसुजन्तस्यपदस्यत्सर्थादिनि अब्रदूषगांचतुष्करोतीत्यत्रदुदुपधस्यति नित्यषत्वापनिःसुपरसस्वामिहत्वात। अप्रकृत सिहान्ने तुचतुहरोसामथान्नासिद्धत्वमित्यदोष नित्रसमाधानमिषधस्यत्यत्रांयिसम्बन्धाय सिद्धान्ततुचनुग्रहणासामथ्यान्नासिहत्वमित्यदोषइतिम्पत्रसमाधानमिदुपधस्पत्यत्रापिसम्वाधापतेःभाव्यतुइर. दुपधस्येत्यनवयकृत्वोयरपवसुवमितिस्थितम् तदुपपत्तिस्तुसुचइत्यवसिंगरुभूननिर्दशादत्रासिाहत्व मिति चतुष्करोतीत्यत्रो विकल्सःसंपन्नइतितत्वप्रकाशिकायांद्रष्टव्यम् २०इकोगुण हीसूत्रप्रयाजनम्बार्तिकमिग्र हणमात्सन्ध्यसरव्यन्जननिरत्यर्थमिति अत्रकैयटःअकारस्याकाररुपेषिशयानास्तीत्युक्तमितिपत्रकेचिहिशेष दर्शयनिअकारस्याकारेगोकोतेपेचियेत्पनशसददवादिगण नामिनिनिषेधादेत्वाभ्यासलोपोनस्यानवतस्तु विशेषनारसेवलिचसेटीत्यारम्भसामोन्नविशेषडतिपेचिथत्यत्रेवववरियससरियेत्यादावपिनिषधानापत्तिः उन्य नशमदेदेतिस्त्रेगयाग्रहणस्यतनवैयीन्यपरनुःयपरित्पादच्छतामिानयकृतस्त्वाभ्यामलोपनिकृत्याचारि १३ ॥ नार्थात् अत्रकेचिदित्यसमाधानकुर्वन्तिकेवलदीर्घस्थानिकगुणविष्य सचिस्यमावकाशलेइतिगगाग्रहरामपहा यतस्थानेगग्रहणमेवऋग्रहणम्वाकुर्यातसामान्यनगुणग्रहणमामयहि जानीयस्थानिकविजातीयगमास्यवग्रह गादविजातीयस्थानिक विजानीयगास्याभावादितियटन्यनकाप्यनुपपत्तिःअथवाथालचसेटीनिस्वस्थमा रीत्यानशमदेसत्रगणग्रहणानणावयवपरंगणावयवायो कारस्तस्यनिषेधसंचनुनवियेत्पत्रेवसभिवतीत्पदोषतिप रिडता वस्नुनप्रकारान्नधानोरेवाकारस्याकारेगुणेशनविशेषतेतिकैयटाशयः अकारोपधहसन्तानलाम्या स्पेनिहलवगुणःनाचःइवरिभाषायाअभावाने प्रथकिअन्तरेलध्वीउपधापुगनश्चलघूपधाचीनया:समाहा पुगनलघूपधमितिसमासमाश्रित्ययाधिकरणान्वयादंगावयवलघूपधायोडाइनियाख्यानमालम्व्ययेचियेत्यादी विशयक्तिसम्भवस्मोपिनयुक्तःवार्तिकप्रयोजनम् प्रत्याख्यानएवास्येप्रकारस्यभाध्ये उक्तत्वा किंच अयंप्रकारानवा। निकसम्मतोऽन्यथाकारसभरेत्याधेवढ्यादातसन्ध्यक्षरेबिजबूयातूयुगेनस्पाइसगगोलणूंपधस्याङ्गस्यगरणइनिसा मानाधिकररोयनान्वयालान्त्यपरिभाषापस्थितिपक्षण्ववार्मिक प्रादित्युक्तिसङ्गच्छनेयुगन्नलघूपधस्पेनिसूत्रनु उपधाव गस्यचेतहिधूपधा स्पेति नियमार्थस्यालेनैहितोनियादीगण गोपयतीत्यादौनियाराधिनुराणस्वेतिनदपिनव्यपदेशिवदावनतत्वात २१ कृितिप्रतिषेधेनन्निमित्तग्रहगीकर्नसकिम्प्रयोजनं उपधारोवीसंथनवक्तव्यज्ञापकातप्रतिष शिभविष्प्रतिपदयामिका जलहलन्नाच्चेनिसनःकिलशास्तितज्ज्ञापयत्याचापीभवत्यपधानुपधावांतस्यापिनिषेधहनिनन्याअत्रकेचित हलन्नामेतिरस्त्रस्यनवेयर्थ हलस्सनिसन्योरिनिहित्येत्रिलोपोभ्यासत्पत्यम्यासलोपरम्मचतिहलन्नाचेनिस नाकित्येषिशेतीत्यूनानिदिनामितिनलोपार्थत्वात कित्वस्यमहत्येवसिद्धेईलनाचेतिसामान्यस्पारम्भानसमा धानसजिशोभल्समकि निसनीकोभलभेरितिलघुनापायनसिंहलेताचैनिज्ञापकमेवेतिपण्डिताःवस्तुतनी दम्भरित्युक्तसनिमामाघुरमलभशकपनपेदामचे इसितिमीमादीनामित्यादेशमिन्सति दिसतीत्यांदोगाभावार्थही लिममानिसनःकित्त्वार्थमावश्यकंतथासनीवन्नईनीडागमाभावेदिधूर्पतीत्यादिसूत्रारम्भएवसिध्यतिज्ञापकापी भाष्यस्यत्वयमाशयःप्रनिलस्पलसरणभेदः पद्यपिनलोपामागमाभाथ्यावानाधाविधिलथा प्मुपधागातिष धार्थीहलन्तचित्यपरितार्थइतिज्ञापकेबंजस्पति र नलोपःप्रातिपदिकीजस्य अन्तग्रहणमत्रज्ञापक्रम्पद्स्य त्यधिकार नन्वचिस्थानषष्ठी कविदवयवषष्ठीतेनमादुयधाराश्चमनोइित्यनावयवषष्टोत्वेपदावयवमतार्म कपा संयोगसंज्ञाप्रपेक्षते निपाणिनेवियोकानश्यतीतयुज्यताम् यदितरमादित्यं स्य प्रत्यारेन्यानेतियाग्रहलहिशमा २५ नाघुमिस्त्यवाकोदोर्षतिपूर्वसवर्णइतिचात्ययञ्चम्पाविपरिणम्पका पूर्वसवोटोभायास्यनिव्याख्यायौ किमनेनन स्पादिखनेनेतितत्वप्रकाशिकायास्यसम् २२ हेन्ड्याभ्योदीधीसदिसीनियमनासाहलझ्यायस्सोरित्येवमयितु। मचिनमतत्रशब्दरत्नसतिस्योरूपलक्षणमन्यथाविभाज्यामितिनसिधात विभभइंतिस्थितेरुत्वासिध्यासंयोगान्त्रला पिरोरीनिलोपेसंयोगानलारस्यपूर्वजामिहत्वातदलोपरतिदीर्घोत्तस्यादितिअग्रव्य शेखरविरुद्धस्तत्रहिअजहशत भायप्रयोगात्यूर्वत्रासिहमित्यत्रपूर्वपदेन लोपसत्वस्याग्रहणवाधनादियुतमात्रेत्यंविरोधपरिहासभाव्यप्रेया। गणंमाधवस्यासति पक्षखीधारादितिप्रकृतेत्तिस्याग्रहणयत्नस्थित तत्तण्वस्त्रभुत्वंनभाष्यप्राणमधुत्वमा ससानियावीकारात्नासूयाधनव्यायत्रानुगमइतिपंक्तिविंशतीतिसंत्रशुभारंपादितिपालगणित वस्तुतस्तुशखरो तासम्यगेवपितराज्यमित्सुत्रसूत्रकारसिद्धान्त पिसंयोगान्तलापस्यासिद्धत्वाद्दीनप्रातितिरीतिलोपस्या यातिहत्त्वेऽपिसंयोगान्तसीयस्यासिद्धत्वेनोतमाष्यप्रयोगगणेश्यहानमुलइत्यत्रननेइसवकर्तव्येमुग्रह विभागार्थनेनिभनेत्तिकचिदसिहत्वन्नेतिव्यारव्यायप्रयोनिश्चित्यनामिप्रसंग:आश्रययोगविभागार्थ गेदि २५ घुपतिरलिअथवाकल्परप्पत्रवतात तर प्रत्ययः पर तिरेफसलोपविसर्गः अजवाइतिभाव्यस्य हिषासंयोगादित्पादिवार्षिक नियोगविभागसिहानीतितत्वम् वजहलन याचःहल न्नाच्दत्वसिदेवदनपान हताहदा रितिवैकल्पिकादीर्घवाधनार्थननुवदव्रज्यारचइत्येवास्तु अजग्रह सामाङलनेस्पचइत्यर्थीभविका निवदिवज्मारवयवस्याच निसार्थ प्रतालान्तस्सत्यतोऽतइत्यनुस्त्यैवसिदेतस्येवयांत अजकावन्ननालिसिचि पिर देखिये सिद्धेः निगन्तार्थमिदमित्यपिन अचिकीर्षद्रिसत्रयले पाक्रितिवचनानासविरोधात अपामोदित्यत्रद्वोनास्तिविशेष रजन्तानामित्यनेनसियसम्भवात नदेनदाइभाम्पकाराःएवन्तस्मिाइलेग्रहण मनुसृतंहलग्रहणमनत्पार्थ अजग्रहणमनिगर्थमिति अभीक्षीदरीक्षादित्वादिसिध्या चान्नयाश्यगहीवा ध्यर्थमित्यर्थःअन्यथाचमासीदित्यादावण्यतिप्रसङ्ग स्यात् तदुसाध्यमिद्वोतव्यवायेतुन्भवनियदिसिनिन्न येविशेष्यतइति अथानिगर्थमिनिभाष्यस्यायमर्थ अगग्रहणाभावावस्याने अभैसोदित्यादाववस्या नसभाक्षीदित्यादाविनिअन्तग्रहणनुयायमन्यथाहलो चरच्यमा जनसहल स्थानहडिअयादित्यय मप्यर्थाशक्यतेतिकैटेस्यष्टार्थम रामचशिनुचितशखरेसान्त्वात् २५अपाताडास्लामविशेषतभावा . दिवानपदेलाभेस्पाईन्नदिनिशरतापगताहेनिसूत्रेशेवरेअन्नग्रहदान्न काय भन्यायविजियमालासमयय १ई रिभाषापस्थितेरसमर्थतिष्ठतिकुमारीछवाहर वदत्तस्त्यादौनस्यादित्युक्तमानस्य वापदान्दादित्यानसमर्थपहि नायोपस्थितःवसामिपत्र तदुपस्थित्यैवनपदान्तादित्यस्यानुपस्त्यिारसमायःसमर्थपरिभाषांप्रतित्रि पादिस्थएवनपदान्तादित्यस्यामिहत्वान्नत्तिस्मा अस्थिनिरितिनविरोशस्वरस्पति पाण्डताःनपदा दित्ययनविधिरित्यस्यानित्यत्त्ववोधनार्थमन्नग्रहणीमत्तेनसमासप्रत्यविधप्रतिषेधइत्यादिवार्तिकसूत्रकारेरणपिय जनमिनिनापूर्वमक्चितिनित्यत्रानिमहापचनिभवनिइत्यादीमाभूदितिशतमतकुतुसमर्थइत्येवसिंहका मावस सी ममित्कातिमापकात्पकार्यऽपिक्कचित्समर्थपरिभाषानुपस्थित्यवानुकिसिदेपदन्निादनप्रशामपिस्थी सार्थमापाचविशष्यविशेषतभावकामचारस्यापिवोधनार्थमन्नग्रहणेनेनोनयप्रत्ययादेसंयोवान उदौख्यपूर्व सत्यतीकारयो सयोगपूर्वीकारोयोट्यपूर्वइत्यादिव्याख्यातंभाव्येसङ्गच्छत्ते अन्यथोकारन्तस्यासयोगपूर्व साकाहान्नस्योट्यावग्रहोवादाश्नहित्यवहेलवस्यादुकारान्तयत्ययस्यासयोगपूर्व वादुकागयोग प्रतिव्यास्त्याननदोषःस्वसेकीसीइत्यत्रधातुर्यदन्नरस शापूर्वरत्यर्थेमवस्यान्नपिपूर्वइलावस्यादिनि मेत्वाभा १६ रई इसिमोश्चत्रक्दिसीत्येवसिद्धेड्सग्रहणस्यहोवामान प्रामानेपण्डिताःदि दसइत्युक्ते प्रत्ययमहणानापत्य दिखसम्व चहरेरित्यादौनेस्याननियमात्यदानादकोतिपूर्वरूपंचेन्दि-दसो कारस्मैवेतिपुंसौमुडितिमुडित्यकार शर मोटरगादिच्छायचिअस्पतीनिभवतितस्यदेवदत्तोऽस्पतीत्यादावेवपनि स्यात्प्रकृतिका कारणमित्यनिदेश नडिससवात् अजहवर्थयक्षेप्रक्रियादशायांकल्पितेनास्यामध्यवत्वाच तस्वन मस्साहसवनमारादेस्या. यवनोपयदेविभक्तिरित्यनेताहतीयावारगनत्वर्थवत्परिभाषयानमस्पाइनर्थवलिगतिसंज्ञाविहाअमस्परसोरा सत्ववानापत्तिः अनिनामनग्रहण नर्थकस्यापिग्रहणाचप्रत्ययात्रत्ययवारिति प्रत्ययडिन्दसौ ग्रहों उनमा परिभाषेवनास्तिकथमन्ययाचार्योड-सोग्रहणकुयात सत्यापिताकम मवेतिहन्दे प्रत्येकादापोडो सातपदसम्वन्ध्यतिपरस्पतिनार्थ नन्ववन्नाईएंड प्रताडिदंशाइरिड घालदिखार्वतव्यष्टकसत्रारममतामा •देवास्यपदान्तविषयत्वादपदान्तःतुसोःपरतएवसम्भवत्तीनियनित्यम्डमियोहतोत्सामा र्यकत्सना श्रय यस्यात्प्रत्ययस्यानिश्चयात अतएक्ऋतउदित्यस्यव्यावह दन्नादन तिनिछाडमिन साःप्रत्ययाभ्यामसपादन्यथा नअस्यत्तीत्यत्राकारएकादेशपमध्यनमस्तेउसिड समलयाभ्यामा प्रायो दासधाभायाम % 3D .प.स्सम्भवान्यदानपणास्योत्तरार्थत्वेऽपिडिन्दसग्रहणान्मध्ये सम्बन्धोनसपुर्यःयत्युनःजनिबद्धरित्यादि २० त्ययाप्रत्यययोरितिपरिभाषाप्रयनजापिनुप्रतिपनिलेशाएवेतिदिक् २१ सममि अजमशेयोता मौभिडित इंगितिवानमनपरिभाषाज्ञानगौरवायत्तेरियुक्त तत्रसाक्वार्थत्वातसम्याकेपदयोन्य समकमाईतिस्थिति मिडदिनों ङिचेत्यस्यमामिडादेशसडिवादयस्यस्यात् समाधानन्तुहिरकुत्सादिनाम लेस कैचोवहिरडालादादेशनेस्मेवा।। कजितिथेतत्स्त्रभाष्यप्रामाण्य मात्राकचौग्नभिधानमवतिपण्डिताजखमरुसमा समातिसूत्रेकचौ नभिधानेकल्या भाष्यप्रामारायननायलभ्यामहकिन्तु इदमोन्वादेशेऽशनुदानइतिसूत्रेभाव्यनिविवार हितवनयश्त्यकचनज्ञायतइत्युक्त मत्तष्यप्रामाण्येनानाकावेमिडियुक्तरूपाविशेषाक्तिःशेरवरस्ययुक्तैवकिसम्यगर्थसशब्दकतासम्मवासि नालिसातुसामिग्रहणविष्वगदेवयारित्यत्तरित्यनुतिमाभूदिक्षिकामपदोमटेस्त्यिनुवर्षसमाइत्यु निदान किकिमितितत्वप्रकाशिकीयास्पष्ठमूरू सार्वधातुकाईधातुकयोःननपिद धातुकयोरितावितहि धातु सासाहतारित्युच्चार्यविहितस्यपि तोहणासुसुइत्यादीनदोषःसार्वधातुकमपिदिनिस्मातुसमाधानंसाच पनिनित्यज्ञायतार्थत्वंसूत्रपति कृत्वार्थग्रहरामचतिन्यासनोखरेखण्डितमेवफलन्तुसिजभ्यस्त वेदिभ्यश्चना २० है नात्यामात्यरस्पाइसम्वन्धिनोलजस्थानिकस्यापि मानसिहोऽददुअवोभवुरिनिपशिडता वस्तुतखमा निका सपदितिमसादीनांडित्वार्थनेनहतोहयइत्यादावनुनासिकलोपः अहिज्यादिषुसम्प्रसारांगादिसेत्स्यतिनचार: पिसंहादिनानादपितिदुभातिवाच्यम् तिङ्-संज्ञाविधावीपदेशिकपित्वस्यसामर्थमाश्रयाहार्वधातकप्रदेशंतु पिनहगामात किन्वपिहरामसंयोगाल्लिकिदित्युतरार्थमपिता यमपिदईधातुक्यासितनापतिहि तीदिनि विषादीपदेशिकोपखेवप्रवनने दोषःकैश्चिदिनिचेन प्रदेशेषुपिन पदेनशत्रिमस्याग्रहणेनाभ्यस्तस्यै चिपिसावर दिशेपि संज्ञकोयापिदोपदेशिकइत्यर्थस्वावश्यकत्वपिशास्ले उभयगतिविज्ञानातस्यानुदाडि दुदुर्दशास्त्रमा विधानुकमितिपिदित्युच्यमानएवंनुचो पितिरुदादिभ्यःपितितमखसमयमा सिनियपितिप्रकृतपित्तादोर्षह त्यादीसंदेहायनेरेवस्यात् कृत्रिमपिनोग्रहणसत्य पिचतीत्वस्यैवाभानिशनस्येति पदत्वदापनिलयाचार रुदिहीत्यादौनि: तितिनिघातानापत्तिःभयाःसंज्ञासंज्ञयाग्रहवनियुअथपिज्ञानक्रियनेमान धानुकप्रदेशेषुसंज्ञिनिर्देशोऽस्तुतिडशिनिसार्वधातुकसंज्ञायान्नुनिइशयामा निकयोरित दिधातकानि इ-शिदिनिवक्तव्यालिदचे निवचनालकादेशस्निडामाईधातकलरवशित्तासमवलननिइपहरामविसाधातुः .. उपदपिदिलिवक्तव्यमान शिनियगित्यरधानारित्युच्चार्यविहितनिशिनिलंगावधानाल्लिदोन्हइत्यदिदि ममिक्षिाःशि। ९८ दाई धातुकयोरित्यत्राईधानुकसाहाहाहानि यादोनयः अपितःशितोडिलेच तिगरणालाइसिनाच्यम्एवं न्तहिंधानोलिडाशिदपिदिनिवतव्यमविहितविशषजाददोषरमिकेविन इदुपधराचाप्रत्ययस्यान्स अमलेएकादेशशास्नानिमित्त विसर्गस्थान समस्त्रेनषाकस्वादिषधाई पत्रस्यसाठादिनिमनपर्वपक्षःषत्वते। कोरसिइइतिपत्वेकर्तव्येएकादेशस्यासिइत्वादिदुदुपधस्येत्यखापटने वेखादिप्पासामलित्वमितिमातु: होत्यादर्शकवनालोनितन्त्रपटातपदाधारकाशिस्वामिहत्त्व मिनिभाय्यासिहानातिनायकत्वंसम्यगेवतेनपार। वोपरिजीपत्त्यादौषत्वमिति ज्याव्यमभ्याकिपिहिज्यनिसम्प्रसारणेपूर्वरूपहला इनि दीर्घ दिशप्रसक्योति तिसुपातिपत्विकर्तव्येपदानपदाचोरेकादेशणभावातपूर्वरूपस्सनामिहत्वमा सथा कारेगव्यवधानादिरणः पर वाभावात्मस्पषत्वंनस्यात् यथावृक्षेच्छन्नमित्यनायिसिंहराकादेशइतिच्छचेनिनुकूनवमतलुइम्पणासम्म साम्मत्यंत्रसाचःसम्प्रसारणमित्येवसमस्तुसम्ममारणानेतिमानुरक्षेच्छवजयानमित्यतनित सा राम त्वनपदान्तपदाचोरेकादेशसिहनिनियमाखीका एक्चभ्रातःपुनशब्द कस्कादिविध्य ARE त्रया पवनापकर्शतसमाधानविभावयन्तुसुधियइतिपण्डितायतलरक्षेच्छमित्यादावसिद्धवेदान्नादेखिनियावा बलोनियमोऽय मावश्यकतन्नियमाश्रयणात्सम्सारगाडीसेसिहएकादेशनिक्तयामिनिवार्षिक काभवति शशकहूपपरिती परतेंच्छत्रंअजयेच्छत्रं इतिवार्तिकोदाहरणानिनियमएवसिनिअवनियमेशंकि तंभावकारपदान्तपदाचोरेकादेशसिडनर्हि ओषधौ धौत्यत्रासिहत्वाभावेषतप्राप्नोतिर्विसवोदोघेसर स्वरुवंविसकतइतिकृषिसत्तेष्वनिदिनेरिनिसत्वेतसमाहितभाव्यकारलौव कस्वादिषभीतःपुत्रसपाटा विकदिशात्यरसनषत्वमितिज्ञापकस्यसजानीयापक्षयाकुप्वाःपरलएवनषुवतनशकहूमेपरिवीच त्यादावदोका बालनकारसिदइत्यत्रपूर्वपदान्तपरयंदामोरेकादेोऽसिद्धतिमारख्यातं तत्रैवभाष्यननपदान्तपदाद्योरितिनिय मिसिसिहरनहमित्यादिपदशब्देनपदयोग्पो यिगद्यतेमधीसत्यतिभाष्योगहरणात् परिखिम्वरसेनाः विक्त्रस्याहगभावोपरिवायेनिसवन्तचनातुकूअनभिमानात नदुक्तंप्रतिपक्षणानिसत्रभाष्यति अत्रपरिहार हाविपतिविरिनिशालयरविप्रतिषधेन प्रस्वाहीत्वभविष्यतानिप्राशयम मिटःसनिप्रयिमत्वार्थभवान नल्ने पिभवतीनिस्त्रार्थःयरिबीयत्यादींचसतिप्रत्ययेदीघरोनछिनिपरिवीरित्वनायिदीईएवभवतीविएतेना ..
१६ जन्य धीयत्वसव तदीधीशेतनात्रतामितियुक्तवतरवऔषधीत्यत्रांसिहत्वान्तणतिभाष्यया विरोधइतिकेचित् पाडजादीनाम्नचाजादीनामपिल-लुइस्वित्यडेवासुकिमनेनसूत्रेरामाजिबाटश्चत्येक तोलखणंहसन्नित्य बाइगामसवयोरिनिखयोऽडागमेडिस्नुनअरश्चेत्यत्रोपसर्गानिभानावित्यतोवीन्यवियपस्यो नधात्ववय वेच्यवसाहिरिलिनदोषःपाएनद्याइत्यतु अडितिवमशःबहुश्रेयस्येपोइत्यदिौडिवाधकमतानगई तिपररूपमाभूदितिप्रविधानन्नुवहुप्रेयस्यामित्यादौनुवाधनेनचरितार्थमदनिधात्ववयवाच्यवप्रवर्ततेयादि सवितुडिरेचौतिहिरित्याश्चेनिसूत्रस्थशवरनन्यः अधातोश्शखरेतुन्टञ्चत्येवास्तुपातीदैधते त्यादीतुन दोष तोगुणेनाइतिन्यासेनसिद्धत्वातएवञ्चवहुप्रेयस्पेइत्यादाक्टश्चनिहिंविधायपररूपवाधक भयथा वहश्रेय वस्त्यादीयररूपस्यादेवरानद्याइत्युक्तस्याइयाटोघीनत्वान्नागिपररूपशंकानयापिपररूपंपरखा। स्पानियस्सरत्पादीतदर्थमाएनद्याइतिवक्तव्यमरश्चतिवकारेणपुन डेविधानवाचकवाधनार्थतनार्थनेवा ट्रधरतसमात्रनइतिन्यायित्नदेवामाडोल्सीतिनवक्तव्यमिनिभाष्योतिरुभयथाउस्यामाह-स्वाटइनिनारमा यमितिपण्डितानमाइयोगइतिसूत्रेयाङजादीनामिप्रित्याख्यानपरभाव्यत्वजादीनामनिवार्थमितिचदा प्रश्चयोहसनीत्यत्रधात्तौद्धिमटःस्मरेतकथमिनिषद्योगविभागाकरिष्यते अटाअचिद्धिर्भवतिनवःउपसणी निविर्भवानननोधाताविन्युभयोःशेषः अनोभाष्पाचकारप्रत्याख्यानस्पष्मायानिमायेदित्यादीपररूपमाशयोक्तंपररू पंगणेनोनिअनेनैवसिदेउस्सामाङिनिनवनव्यभवतीतिसदोमाडोरुसितत्सममितिवहुरेयस्यैइत्यादौहितुइ निसेपरगनिषि प्रतिवन्धकाभावाहडिरेचीत्येवमत्रपक्षेत्रागनद्याइतिवतुं शक्यःअटश्चतिचकारामाश्च निचकारउवामाडितिपररूपनिषेधार्थचवार्तिकनाश्रयणीयंभवनियोक्त्यत्रोष्परीत्यातुन्याटइतिवाञ्चकारे। गरिरूसवारणेसिदेउस्योमाडितिनकर्तव्यधात्वपकर्षणारश्चेत्यस्सायकर्षमाप्रास्याबारावद्याइति?चारण मावस्यकटहिरेची तिवाधित्वायररूपायतनचाविधानसामर्थात्पररूपाभावःशक्यःअरानद्याइतिवक्तव्यंनाइ इनिगौरवान्नकर्तव्यमित्याहकेचितुवासुम्यापिशल रित्यत्रापिशलिग्रहगनिवसिदेवानहरणमटइत्यवानइत्यर्थ म्यवस्थितविभाषार्थतेनास्वपोहसनवहुश्रेयस्यैइत्यादिसिहंधात्वाकयोष्द्यांवकारकरगादीच्चिारणामाट इनिनकर्तव्यमेवरावंच्चाटूस्याटोदीर्घाचारमाएनद्याइत्यादीचारणमप्प नावाईयकमेवयवस्थितविभाषयासि देण्यदाशरावयवांगल्पादोहलपादाङ्गुलिरित्यादिनिरूढव्यवहाराबादस्पाटोटकाकारस्यापवयवइत्पतिको हिसिदेवत्याहुनचाडजादीनामिनिछन्दसिहलन्न अपुनावित्यादीदीषार्थमिनिवाच्यमुलन्दार्थबहुलदीपा देश्यनेतद्यथापुरुषोनाहइतिभाव्यममाघातातनावशाल्याली मोझोगिनियति:
उ.प. असारस्रोपइत्यत्रोपेटिन्यायन्नासन्नितिनसियेदितिवाच्यम्यस्पोरनताागमेष्टइनिरोनालिदोषः २० | गोपरिणमौरनेकावस्त्यतररित्य कृष्ःनोरलोपत्त्यत्रादिनिनपरेकररागत् पत्रांद्यालोपरप्राप्नवागमेऽपि वागीदांगमिनिन्यायामागेवयालायौपाचनः इत्याङ्कचन मिनिवाच्यम् तात्यारन्टरमजइतिभाशातच्छोडितिसत बनिर्देशाच्चेयमनित्यान्यांगत्वाच्छस्यशादेशनुको प्राप्सासनिदेशेव्यर्थसूयाहिरिसायधनितम् ३९ भूवादया। धातवःक्रियावाचिनकिमयांयश्यतिनचास्यपाशब्दस्यलाक्षणिकत्वान्नधातुसंज्ञतिवाच्यम्भ्वादिषुलासारिणका। नामपिअञ्चत्यादीनादर्शनेननहिषयेनत्यरिभाषायानहन्नेःनकारजावनखारपञ्चमौझलिधानुषुशकारजस्मकरखे दूवाहवर्गसवर्गजस्त्ययुक्तोले रितिमनोरमोपरिशब्दरत्नग्रन्यः अनार्यपूर्वपक्षधातुसंज्ञाप्रति अनुस्वारसवर्णी दोनोमसिद्धत्वेनप्रतियदोक्तस्यैवासम्भवेनलाक्षणिकपरिभाषयायाःपखतीत्यत्रदोषइतिशंदरनग्रन्थासङ्गताकि चक्रियानाचिनकिमित्यस्यवाकरोनिवाभवतीत्येवमत्सुदाहरसम्भवतिवाशब्दस्यधातृत्वाधातुरितिनिषेधात्मानि पदिकलभावमुपोग्नुत्पत्यापदत्वाभावानिहानिइतिनिधानानस्यात् अत्रसमाधानंअर्थवन्मत्र धानुग्रहणस्यमा गेरखाकरोनीसादावदोषानचाहन्नित्यस्यापिप्रातिपदिकत्वेनलापापतिरिनिवाच्यम्नलापोऽतिड-इतिन्यासनवारण त राजीयतीत्यादीतुनदोषःप्रत्यासत्त्यान्डिं-तनिरूपितयस्यपदवन ।। . राम २० लिमितासरस्पलोपत्पथीदामानित्यादौतुनलायान न्यथातस्माच्छसालोपः इत्येवब्यादिनिपण्डिताःवस्तुतस्सुवा शब्देनिपानसंज्ञाप्राप्ताधातुसंज्ञायावाधिकाभविष्यतिधोनुसंज्ञाभवतीत्यादीचरितार्थानि पानसंज्ञाचाहप्रभृतिषुच रितावाशब्दस्यपरत्वान्निपान वयापरानवकाशाचेत्याकडारादेके त्यत्रसूत्रेकालसूत्रेचमायेप्रमिहत्वात् अन्तर ङ्गत्वं वादिवादिगणसापेक्षत्वेनोभयो:संज्ञयोःसममेवगणोपस्थिनशब्दयाइसेनवहिरङ्गतात धानुसेनायाएव भश्चमेहाव्याहतेरित्यत्रमहाव्याहृतिग्रहणात्यावन्युएनिपातयोरित्यनिफ्नग्रहणाचनिपातेप्रतिपदोक्तव्य वस्थेतिमनारमादिग्रन्यकारोशयःप्रातिपदिकसंज्ञायानिपातसंज्ञावाधिकवाविरोधात निपानःप्रातिपदिकमिति विशेषवचनातरामानित्पादोंसस्यलोपस्तुनकृतःसस्यनत्वेनलोपेतस्या सिद्धवादाममासपतीत्यादौदीपोंगावतुको भावार्थत्वातस्येति अथधानग्रहणप्रत्याख्यानयद्याग्रहलवालितहत्यिन्यस्य तानलोपःप्रातिपदिकालस्य नि नावतापिमात्रायलाघवादितित्तत्वप्रकाशिकायस्पष्टम् २ अचःपरस्मिन्यविविधौअत्रशेखर अत्रसूत्र योगेयोऽच्स्थानिकइत्यर्थोनतुसूत्रेस्थानित्वेनाद्देश्यानाचस्थानिइत्यर्थखेनणिलापादेनेनस्थानिवत्वंसि ध्यनिअनएक्च परनिहाँसेण्यन्तामिचिन्प्रवीभवदित्यादिसिध्यनिषेधःसार्थकाइनिजहुवइत्यत्रशेखर i उप-कप्रयोगःपरनिमितकत्वाभावेपिशफपनिमित्तत्वेनपरंपरयालोपनिमित्तत्वेनस्थामिन्याबादेस्याभावेनस्थानिवत्वा, २९ भावाच्या वृत्तमाश्रित्य नगणइत्युक्तम् तसूर्वापरविरुदम्वननोऽकारस्येवलवनस्यानिवत्वस्यदुर्वारत्वादितियरिड नात्यविरोधपरिहारसाक्षात्यानिमित्तक्तानत्रप्रायोमिकस्थानितापरंपरयाप्राप्नायासात्रस्थानिनति एवमेव। हिप्रयोगासागतिवनिनान्यथेतिवाध्यम यनुवरित्यत्रस्थानिवत्तेनुउपात्ताचस्थानिसलाच-परनिहासेइतिवचन वारियाख्याखीवरसादीचरितार्थमनःसूत्रेएवाचस्थानिकइत्युक्तसर्वेष्टसिहिरिन्युक्तमतन्नाट पदेनाचरावग्रहणाद। अादेशाभावनादोषात अस्वमरुतमाचष्टमारयतीनिहोकनायानस्थानिवदावंदनिदिक ३३ इत्यु रपसावली राम समास श्रीसम्वत् १९२८ मी. श्रावणमा २ ॥ २१
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.