·प्रास्ताविक मा बिजयदेष माहात्म्य १७ मा सकाना अन धर्मना इतिक्षासनी हरिए एय. घणो उपयोगी प्रग्य से. जैन आचार्यामां विजयदेषसरि ए ऐसा ममायशाली आपाय गणी सवाय. पमना समयमां जैन यति समुदायमा अने भाषय -वर्गमा घणी घटनाओं अने प्रान्तिओ पर. धार्मिक अने सामाजिक परिस्थितिना अपलोफननी दृष्टिए । घटनामोनो इतिहास पणों रोपय भने एचफ से; तेथी र मानो इतिहास आ प्रग्यना पीजा मागरूपे अपर. पयारो रिपार राख्यो रे.तेम अर मारा एण्यनो मार सापणाम झापशे मने रो माये पिस्तृत ऊहापोर करपामां आयशे प्रत्यफार मीयालम पाटकनो परिचय पण मांस अपाचे. सेची मा माग पेपल मूल प्रग्य तरीकेन प्रकट कराप रहे. -जिन विनय ધા–આચનું છપામણ ખર્ચ, અમદાબાદ નિવાસી મમ રા. બા. ગિરધરલાલ ઉત્તમલાલ પારેખે શેઠ પ્રેમચંદ દોલતરામના સ્મરણાર્થે મુકેલ રકમમાંથી તેના ફરટીઓ તરફથી આપવામાં આવ્યું છે. મનની ઈચ્છાનુસાર આ પુસ્તક એના યોગ્ય અભ્યાસીઓને વિના મુલ્ય આપવાનું કરાવ્યું છે. તેથી મંય મેળવવા ઈચ્છનાર, વકીલ કેશવલાલ પ્રેમચંદ મેદી, હાજીપટેલની પળ, અમદાબાદ; એમના ઉપર પરે જ પુરનું ખર્ચ મેલી મેળવી શકશે. -यश्या५:.

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं
विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् ।
.
।
ॐ ॥ श्रीतपागच्छाधिराज भ० १९ श्रीविजयदेवरिएरुभ्यो नमः ।।
स्वस्तीव स्वस्तिसंपृक्त स्वस्तीव स्वस्तिकारकम् । वर्द्धमानं जिनं नौमि जगतः परममियम् ॥२॥
१-ऍ नमः। व्याख्या-अहं वर्धमानं जिनं नमित्ति क्रियान्वयः सुगमः कथम्वर्धमानं स्वस्ति.
संपृक्त-स्वस्ति-कल्याणेन, संपत्तो-मिलितो, यस वथा वम् । किमिव : स्वस्तीव-स्वस्तिशब्द इन।
कथंभूतं स्वस्ति : स्वस्तिसंपृक्त-स्वस्ति कल्याणमित्यर्थेन मिलित-व्याप्त, यत्ततम् । तथा वत्स्वस्ती-
त्यस्यार्थस्य कल्याणापरपर्यायस्य स्वस्तिशब्द एवं विद्यमानत्वात् । न तु घटादौ । शब्दबून्दे,
घटादिशब्दानां अपरपदार्थवाचकत्वात् । न च कल्याणादिशब्दवृन्देऽपि, कल्याणादिशब्दवृन्दस्य
स्वस्तिशब्दस्य पर्यायान्तरवाचकत्वात्; सुवर्णादीनामपि पर्यायवाच । केनापि 'कल्याणमस्तु
इत्याशीर्वचने निवेदिते स्वर्णमस्तु इत्यप्यर्थप्रतीतेः । पुनः कयंभूतं वर्धमानं ? स्वस्तिकारकं--
कल्याणकारकम् । किमिव ! स्वस्तीव-स्वस्तिशब्दवत् । यथा स्वस्तिशब्दः केनाप्युश्चरितः श्रुवः सन्
स्वस्तिमतोऽस्वस्तिमतो वा यस्य कस्यचित् स्वस्तिकारीस्यात् , वथा वर्धमानजिनोऽपीति । स्वस्तीव
इत्युभयोरुपमापदयोः स्वस्ति इत्यत्र अकृतशब्दनिर्देशत्वात् अव्ययत्वात् ; द्वितीयविभत्येक.
वचनलोपः विभिन्नलिङ्गवचनानामिति वाग्भटवचनात् । भिन्नलिंगोपमा बुधाः कापि प्रयुसवे
तथापि लिंगभेदं तु मेनिरे; इति वाग्भटेन वत्रैव कथितत्वात् । मुखं चन्द्रनिगालोकर
इत्याद्युदाहरणवत् । नपुंसकलिगोपमादोषोऽपि नेति । ननु पुंल्लिद्गस्त्रीलिङ्गशब्दान् विहाय
मादित एव भव्ययशब्दप्रयोगे कि प्रयोजनम् । अव्ययशब्दानां नपुंसकलिङ्गत्वात् । नपुंसकस्य च
कार्यकरणे अवीर्यत्वात् इति चेन्मैवम्-'प्रशब्दश्वाथ शब्दश्व, द्वावेतौ ब्रह्मण पुरा । कण्ठं मित्ता
विनिर्यावी, तस्मान्मद्गलवाचकौ ॥ १॥' इति प्राचां वचनात; प्राथादिशब्दवत् स्वस्तिशब्दस्य
नपुंसकलिङ्गात्वेऽपि मङ्गलवाचककारकत्वाभ्यामवश्यं सवीर्यत्वात् स्वस्तीत्यस्य अव्ययस्य नपुंसकस्य
प्रथमतः प्रयोगो न दोपायेति । अथवा 'सदृशं त्रिषु लिङ्गेपु' इत्युक्तत्वात् , अव्ययानां नियपि
लिङ्गेषु समानरूपत्वात् , इह स्वस्तीत्यनयोः उभयोरुपमापदयो पुंल्लिगद्वितीयकवचनेमवावसे-
यमिति । तथा स्वस्तीत्यत्रोमयत्र अव्ययोपमापदयोः प्रयोगे-'सदृशं त्रिषु लिङ्गेपु, सर्वात च
विभक्ति। वचनेषु च सर्वेपु, यन्न व्यति तदव्ययम्॥१॥ इत्युक्तत्वात् । यथा अव्यय शब्दोलिङ्गादिपु
कदापि न व्येति तथा एतच् श्रीविजयदेवमाहात्म्यनामकं काव्यमपि । स्वस्तिमत्त्वे कर्तृश्रोत्रा
ध्येटप्रमृतीनां स्वस्तिकर्तृत्वे च न व्यतीति कवभिप्रायः । पुनः कथंभूतं वर्षमानं जिन :
जगतो लोकस्य परमप्रियं प्रकटायमेतदुभयोर्विशेषणं इति श्लोकार्थः ॥ १ ॥

·२ श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित [प्रथमः माहात्म्य पूर्वसूरीणामतिशेतेऽत्र भूतले । बिजयदेवसूरीणां माहात्म्यमधिकं सदा ॥२॥ विजयदेवमाहात्म्यं वर्ण्यतेऽत्र यतोऽद्भुतम् । विजयदेवमाहात्म्यं नाम काव्यं ततः स्मृतम् ॥३॥ विजयदेवमाहात्म्यनाम काव्यं कविप्रियम् । श्रीवल्लभ उपाध्यायः कुरुते स्वार्थसिद्धये ॥४॥ विजयदेवसूरीणां प्रगुणाः सद्गुणा गुणाः। विदिता अवदाताच प्रेरयन्ति यतोऽत्र माम् ॥५॥युग्मम् भास्वच्छ्रीभारते क्षेत्रे, घरालङ्करणं सदा । पुराणां भाति राजेव श्रीईडरपुरं पुरम् ॥६॥ तत्र श्रेष्ठी स्थिरो नाम श्रेष्ठश्रेष्ठिशिरोमणिः । ऋद्धिमान् भूपतेः प्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वप्रतिष्ठया ॥ रूपानाम्नी सुरूपा स्त्री तस्यासीच्छुभलक्षणा । विनयादिगुणोपेता रूपवत्स्वप्रियमिया ॥८॥ एतौ जायापती भोगान् शचीशक्राविवानिशम् । अभुनातामयुझातां रतिप्रीतीव चेतसि ॥९॥ सुखसुप्तैकदा रूपा स्वमे सिंह व्यलोकयत्। एतत्मभावान्मे पुत्रो भावी चेति व्यचिन्तयत् ॥१०॥ उत्थाय मातराहेति पति प्रति पतिव्रता। अद्यापश्यमहं रात्रौ स्वमे सिंह सह श्रिया ॥११॥ इति श्रुत्वा वचस्तस्याः स्थिरः स्थिररतिः पतिः। अभवच्छुभवद्वाक्यं श्रुत्वा भीतो भवेन का?|| पतिः पत्नी प्रति माह तव पुत्रो भविष्यति । सूर्यवद्भुवि तेजस्वी सर्वसर्वसहाधिपः ॥१३॥ ५-प्रगुणाः प्रकृष्टाः अन्यसूरिजनापेक्षया, क्रोधाक्रोशमालिप्रमुखप्रतिकूलदोषरहित- त्वात् , एकैकतोऽधिकत्वाच्च; गुणा भयानकमनोहरत्वादयो येषां ते प्रगुणाः । गुणाः शौयौदार्य- सौन्दर्यशौण्डोर्यादयः । 'पडिरूवो १ तेयस्सी २' इत्यादयः पट्त्रिंशत्सूरिसम्वन्धिनः, सप्तविंशतिः साधुसम्बन्धिनो वा । कथंभूताः गुणाः सद्गुणाः सन्तो विद्यमानाः सत्याः प्रशस्याः अचिंता वा; पूर्वसूरीणां अपरसाधुजनानां च गुणानामपेक्षया सुभगत्वादयस्तत्तद्गुणप्रतिकूलाऽसुभगत्वादिदोप- रहितत्वात् ; येषां ते सद्गुणा इति गुणविशेषणं युक्तम् ॥५॥ ६-श्रीईडरपुरमित्यत्र सन्ध्यऽकरणं प्रकटावयोधार्थ, सन्धौ हि डरपुरमित्यनिष्टनामा- शशानिरासार्थ च; विवक्षितत्वात् सन्धेः, 'भो भगो अघो अपूर्वस्येति ' पाणिनीयसूत्रवत् ; अइउकल समाना' इति सारस्वतसूत्रादिवत् । अहं पूर्वो अहं पूर्व इत्यहपूर्विका खियामिति गौडवचनवञ्च । न चान सहितकपदे नित्या' इति कथनात् श्रीईडरपुरमित्यकपदत्वात् नित्यस- धिविधानाशङ्का करणीया; भो भगो अघो अपूर्वस्येत्यस्यैव एकपदत्वे सत्यपि सन्धेरकरणे ज्ञापकात् । श्रीईडरपुरं पुरं क इव राजेव । कथंभूतो राजा ? सदा धरालकरणं पृथिव्या अलङ्कारः । अल- करणशब्दस्य अजहल्लिङ्गत्वात् राज्ञो विशेषणे नपुंसकवचनं न दुष्टम् । पुरविशेषणे तु पुरशब्दस्य नपुंसकत्वात् नपुंसकवचनं विशिष्टमेवेति ॥६॥ ८-रूपवत् सौन्दर्यमिव नाणकमिव वा यथा सौन्दर्य नाणकं वा वल्लभं भवेत् तथा रूपा नानी त्यपि । १३-सर्वस्याः सर्वसहायाः पृथिव्याः अधिपः स्वामी सर्वसर्वसहाधिपः । . , .

·सर्गः] विजयदेयसूरि-माहात्म्यम् पत्युक्तं वच ईदृतं श्रुत्वा सा मुमुदे हृदि । मम स्वामिन् सुतो भावी नीति प्रागचिन्तयम् ।। पत्या सार्धं शुभान् भोगान् देवतास्पर्द्धयेव किम् । भुनाना प्राधरदर्भ सा तनस्ततचित्तमुद ॥ उत्सर्वन मुखेनापि निरावाधतया तथा । तस्याः कुक्षी सरस्यां सन् गर्भः पद्म इवैधत ।।१६।। धर्मकर्माणि कुर्वन्ती पूरयन्ती च दोहदान् । गर्भयोग्यानि भोज्यानि भुनाना चाप्यवर्वत ।। चतुर्विंशत्तमे वर्षे पोडशस्य शतस्य हि । पौधे मासे सिते पक्षे त्रयोदृश्यां दिने रखी ॥१८॥ नक्षत्रे रोहिणीनाम्नि सम्यग्योगसमन्विते । सर्वास्वाशाम सौम्याम निप्पन्नानावनीपु च ॥ स्थिर वर पे लग्ने शोभमाने शुभगैहैः । उच्चस्थानस्थितैः सर्वः स्वस्वस्वामिभिरीसिने ॥२०॥ परिपूर्ण तथा सार्ध नवमासावधौ शुभे । पुत्रं मामूत सा पूतजाग्रज्ज्योतिस्तन्दयम् ॥२२॥ निरातका निरातङ्क निश्शोका शोकवर्जितम् । मुभगा सुभगं सौम्या सौम्याकारं मुखाकरम्।। -पभिः कुलकम् । स सदोचितवालाख्यगोत्रोदयकरोऽमुरत् । जगज्ज्योतिप्करोऽगारान्तःस्थः खस्योऽयमेव हि ।। अगायन् जन्मयोग्यानि गीतानि च सुयोपितः। वाद्यान्यऽवादयच् श्रेष्ठी विविधानि दिवानिशम्।। ततः प्रातः स्थिरश्रेष्ठी समाहूय महाजनान् । तेभ्योऽदानालिकेराणि मुतजन्म पियं यतः ॥२५ अभूज्जयजयाकारः सारः श्रेष्ठिस्थिरालये । आत्मसम्बन्धिनधान्ये लोका उदसर्वस्तदा ॥ २६ १५-मोगान् शब्दादीन् मुखाना अनुभवन्ती । मुखाना इत्यत्र 'ताच्छील्यवयोव- चनशक्तियु चानश्' इत्यानश् वाच्छील्यार्थः । १६-पद्मशब्दः कमलवाची पुनपुंसकलिङ्गत्वात् पुल्लिङ्गो व्याख्येयः । १७-दोहदशब्दः पुनपुंसकः । २३-स वालोऽमुरत् अशोमव । कथंभूतो वालः ? सदा उचिवबालाख्यगोत्रो- दयकरः । कथंभूतः स वालः ? अगारान्तःस्थः सन् गृहमध्यस्थितः सन् जगज्ज्योविष्करः। क इव ? उत्प्रेक्ष्यते; हि निश्चयेन सस्यः आकाशस्थितः अर्यमेव सूर्य इव । कथंभूतः सूर्यः ? सदा उचितवालाख्यगोत्रोदयकर:-उचिता योग्या बालः प्रथमतस्तत्कालोहतत्वात् यालक इत्याख्या नाम यस्य सः उचिवमालास्यः तत्कालोद्वः सूर्यो वाल एवोच्यते । गोने अर्थाद् उदयाचले । उदयं उद्गमनं करोतीवि गोत्रोदयकरः । उचितवालाख्यश्वासौ गोत्रोदयकरश्चेति कर्मधारये उचि- आमालाख्यगोत्रोदयकरः । पुनः कथंभूतः अर्यमा ? जगज्ज्योविष्करः। २५-तेषां सन्नाटिकेराणि, ददौ यद्वल्लभः मुतः इति पाठान्तरम् । २६-सुं प्रसवश्वर्ययोः, गतावप्येक भ्वादिः परस्मैपदी इत्यस्य अनद्यवनी प्रथमपुरुपबहु- वचनं उदसवन उत्सवान् चरित्यर्थः । वद्दर्शयति- - ·[ प्रथम - ट श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं वर्धापकं गृहीत्वाशु योपितो यान्तु तद्गृहम् । सद्गीतानि च गायन्तु स्थिराङ्गजजनिय॑तः ।। २७ ततोऽहि पञ्चमेऽर्कस्य दर्शनं शशिनो निशि । कारयामासतुस्तस्य पितरौ परमोत्सवात् ॥२८॥ एवं जन्मोत्सवे दिव्ये जायमाने दिवानिशम् । आजगाम श्रियां धाम दशमं सुदिनं दिनम् ।। सगोत्रानादरात्तत्र निमन्व्य च महाजनान् । भक्तितो भोजयामास मृष्टान्नं लप्सिकादिकम्॥ तेपामिभ्यः ससभ्यानां नालिकेराण्यदाचतः। चिरं जीव्यादयं वालो ददुरित्याशिषं च ते॥३१ वसत्यस्मिन् सदा लक्ष्मीर्षलवांश्च कुमारवत् । इति वासकुमारोऽयं पिता नामावदत्तदा ॥ ३२ दिव्यदेवानं चाथ जलयात्रा महोत्सवात् । पुत्रस्याकुरुतां रूपं पितरौ मीतचेतसौ ॥ ३३ ॥ ''एवं जन्मोत्सवं तस्य कृत्वा तुतुपतुस्तराम् । पितरौ च तथैवान्ये तुतुपुर्नागरा नराः॥ ३४॥ अथ वासकुमारोऽसाववर्धत दिने दिने । कलारूपप्रतापाचैद्वितीयाचन्द्रमा इव ॥ ३५ ॥ श्रीमान् प्रसादनीयश्च सुरम्यो दर्शनीयकः । प्रतिरूपो ऽभिरूपश्च कलाकलितपुद्गलः ॥३६॥ -युग्मम् ॥ धात्रीभिः पञ्चभिः सम्यक पाल्यमानो दिवानिशम् । स प्रापत्सप्तमं वर्षे पठनाई सदा शिशोमा शुभे मासे सिते पक्षे वरवारे वरे तिथौ । सुमुहूर्ते शुभे लग्ने सुयोगे सुदिने दिने ॥ ३८ ॥ कृत्वा महोत्सवं दिव्यं गजाश्वादि विराजितम् । नानामकारवाद्यानां शब्दसन्दोहसुन्दरम् ॥ कान्तासन्ततिसंगीतगीताद्भुतविधायकम् । गीयमानयशाकीर्ति विबुधैर्मागधादिभिः ॥ ४० ॥ विद्वदध्यापकाभ्यासे पिताऽध्यापयति स्म तम् । विद्याः सोऽधीतवान् सर्वाः पूर्वाधीत इवैव यत् ।। -चतुर्भिः कलापकम् । अधीतसर्वविद्यं तं विलोक्य विनयान्वितम् । पितरौ सममोदेतां तस्मिश्चास्निह्यतांतराम् ॥४२॥ २९-सुदिनशब्दः शोभनपयार्यः । ३१-तेषामित्यत्र सम्प्रदानाभावान्न चतुर्थी । ३३-प्रशस्तकुरुतामिति अकुरुतां रूपम् । ३६-प्रसादनीयः पश्यतां जनानां मनःप्रसन्नताकारी । सुरम्यः सुष्ठु रमणीयः । दर्शनीयकः पश्यतां जनानां नेत्राणां न श्रमकारकः । प्रतिरूपः पश्यन्तो लोकाः पृथक् पृथक् प्रतिबिम्बमिव पश्यन्ति । अत एव अभिरूपो मनोहरः। अत एव कलाकलितपुद्गलः फलासहित- शरीरः । असौ वासकुमारो द्वितीया चन्द्रमाश्च एमिर्विशेपणैः सदृशौ ऐधेवामित्यर्थः । कुमार- पक्षे कलाकलितपुद्गलः विज्ञानकोशलान्विततनुः । चन्द्रपक्षे पोडशांशान्विततनुरित्यर्थः ।

·सर्गः] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् नव्यो नव्योऽभवत्स्नेहः पुत्रे पित्रोः क्षणे क्षणे। पितृपुत्रदशां वक्तुं नाशक्नोकोऽपि पण्डितः ॥ अप्रमाणे तथागाये पुत्रप्रेमसरोवर । पितरौ रसिकावास्तां हंसावित्र निरन्तरम् ॥ ४४ ॥ श्रीमद्वासकुमारस्य दर्शने जनचेतसाम् । इच्छा न घटतेऽक्षीच्छा लभते च श्रमं न हि ॥ ४५ ॥ दिन्यं वासकुमारास्यपद्मं लोका व्यलोकयन् । वरं रूपरसं चैव प्रापिवन् भ्रमरा इव ॥ ४६ एवं वासकुमारजन्मन इमं रम्योत्सवं सोत्सवाः, श्रुत्वा धर्मविधायिनो भविजना धर्मे कुरुध्यं रतिम् । श्रीमद्वासकुमार उत्तमकुलं पुण्याद् यथा चोत्तमाद्, दिव्याः सम्पद आपदापदयुता यूयं यथा माप्नुत । इति श्री बृहत्खरतरगच्छीय श्रीजिनराजमूरि सन्तानीय पाठक श्रीमान विमलशिप्य श्रीवल्लभोपाध्यायविरचिते श्रीमत्चपागच्छाधिराजपातशाह श्रीअकबर प्रदत्तजगद्गुरु-विरुद- धारक श्रीहीरविजयसूरीश्वर पट्टालङ्कार पातिशाहि श्रीअकब्बरसभासलब्ध दुदिजयवाद भट्टारक श्रीविजयसेनसूरीश्वर पट्टपूर्वाचलसहस्रकरानुकारि पातिशाहि श्रीजिहांगीर प्रदत्त- महातपाविरुधारि श्रीविजयदेवसूरीश्वर गुणवर्णन प्रबन्धे श्रीविजयदेवमाहात्म्य नाम्नि महा- काव्ये श्रीविजयदेवमूरि जन्मोत्सववर्णनो नाम प्रथमः सर्गः ४३-पितृपुत्रदशां पिता च पुत्रश्च पितृपुत्री तयोर्दशां व्यवस्था पितृपुनदशाम् । वत्र पितृदशा नवनवोत्सवकरणभव्यभव्यबहुमूल्यवत्रसुवर्णालङ्कारादिवितरणपरमप्रेमधरणलक्ष- णाम् । पुत्रदशां विविधचाणक्यादिराजनीतिशावाद्यध्ययनविनयशीयौदार्यसौन्दर्यशौण्डीर्य- चातुर्यादिलक्षणामवस्थाम् । कोऽपि पण्डितो वक्तुं न शक्नोत् न समर्थोऽमवत् । ४४-इंसाविति हंसश्च हंसी च इति द्वन्द्वे पुमान् स्त्रिया इत्यनेन सहोलो पुंसः शेषे इंसौ इति सिद्धिः । यथा ब्राह्मणश्च ब्राह्मणी च ब्राह्मणौ तथा हंसावित्यपि । ४५-पटचेष्टायां चेष्टा ईहा भ्वादो घटादिः, घटादीनामनेकार्थत्वाहीहार्थोऽपि घटति- धातुरन हीनाओं ज्ञेयो न ईदार्थः । ततोऽयमर्थः-न घटते वर्धते इत्यर्थः । ४७-आपदिति मा व्याप्ती लिस्वादस्प्रत्यये प्रथमपुरुषकवचने सिद्धमित्यर्थः ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [द्वितीयः द्वितीयः सर्गः अथ वासकुमारस्तद् भोगाई माप यौवनम् । यस्मिंस्त्यजति सच्छीलमर्यादां मौनयौवनम् ॥ मोमुह्यन्ते जना भोगे संसारारण्यचारिणः । यल्लब्धांभसि मोहेन मृगतृष्णां मृगा इव ॥२॥ दुष्करं सुकरं कर्म सुकरं च तृणोपमम् । यल्लब्ध्वा वेत्यमत्तोऽपि मोऽतिमदमत्वत् ॥३॥ इन्द्रियाणि सुरम्याणि विकसन्ति दिने दिने। यस्मिन् सूर्योदये किं न पद्मानीव सुखाय तत् ॥४॥ ईदृशं यौवनं प्राप्तो जयदत्त इवावभौ । श्रीमान् वासकुमारः स रूपवद् रूपमेव यः ॥ ५॥ अथ पुण्यात्मने तस्मै महान्तो व्यवहारिणः । ददुः कन्या जगन्मान्या लावण्यादिगुणैः शुभैः।। तथाप्येकस्य सभ्यस्य महेभ्यस्य यशस्विनः । कन्यामनन्यसौजन्यलावण्यां पुण्ययौवनाम् ॥७॥ दृष्ट्वा पीतावभूतां तत् पितरौ तद्गुणेरितौ । विज्ञायात्मीयपुत्रस्य योग्यां सौभाग्यसम्पदम्।।८॥ विवाहयितु कामौ तौ तां च तपितराविति । अयाचेतामिमां कन्यां दत्तमस्मत्सुताय हि ॥९॥ तदा च पितरौ तस्या अबूतां विनयादिति । अनयोरस्तु वीवाहः उभयेषां सुखावहः ॥१०॥ श्रुत्वेतीत्वं स्थिरः श्रेष्ठी वचः कन्यापितुः शुचि । आननन्द हृदानन्ददायी पाणिग्रहो न किम् ॥ एवं वीवाहसद्वार्ता व्यदधातां परस्परम् । प्रेमतो जातरोमाञ्चौ पितरौ पुत्रकन्ययोः ॥१२॥ स्वयं वासकुमारोऽथ प्रत्ययुध्यत सन्मतिः। प्रत्येकबुद्धवच्छुद्धसिद्धान्तोदितधर्मवित् ॥ १३ ॥ १-मौनं ध मुनिसमूहः यौवनं ध युवतीनां समूह इति समाहारद्वन्द्वे मौनयौवनम् , ऋषीणां समूहो युवतीनां समूहश्च यस्मिन् यौवने वयसि सच्छीलमर्यादां त्यजति । मुनीनां समूहो वृन्दं मौनं यौवनमिति चन्द्राचार्याद्यभिप्रायेण; वस्तुतस्तु तद्वितप्रत्ययोत्पत्तेः प्रागेव पुंवद्भा- वेन भवितव्यम् ; वतो युवतीनां समूहो यौवनं भिक्षादेरित्यणि जामिश्चणिनद्वितयत्घरे इति पुंव- द्भावेतीति वर्णलोपे यौवनं चतुर्थवर्गपञ्चमांतोयम् । यत उक्तवान् भाष्यकार:-भिक्षादिपु युवति- ग्रहणानर्थक्यं पुंवद्भावस्य सिद्धत्वात् । प्रत्ययविधाविति यथा-'सुरूपमतिनेपथ्यं, कलाकुशल- यौवनम् । यस्य पुण्यकृत: प्रेष्यं, सफलं तस्य यौवनम् ॥' इति । ५-रूपवत् मनुष्याकारधारि रूपमेव सौन्दर्यमेव । ८-तापितरौ वासकुमारस्य मातरपितरौ तद्गुणेरितौ तस्याः कन्यायाः गुणा सौजन्या- यस्तैरीरितौ प्रेरितौ यौ तो उद्गुणेरितौ । ९-तौ श्रीवासकुमारस्य पितरौ कर्तृपदमेतत् , तत्पितरौ तस्याः कन्यायाः पितरौ तस्पितरौ तौ तथा कर्मपदमिदं तां कन्यां इति अयाचेतां याचतिर्धातुर्द्विकर्मकः इतीति किं इमां कन्यामस्मत्सुताय दुत्तम् । त्रिभिर्विशेपकम् ।

·। सर्गः विनयदेवसूरि-माहात्म्यम् धर्मात्पाति नरो राज्यं छत्रं गिरसि सन्वरन् । पापात्तस्य भवेद्दासो धावस्तद्वाजिनः पुरः ।। संपद्यन्ते मदोन्मत्ता हस्तिनश्च महाहयाः । धर्मात्पापाच्च जायन्ते तद्जोहारिणो नराः ॥१५ धर्माद्धनानि भृयांसि सेवकांश्च मुखावहान् । नरा मन्दिरमध्यस्था लभन्ते खेटवर्जिताः ॥१६ देशान्तरे भ्रमन्तोऽपि न लभन्ते धनांशकम् । पुरुपाः पौरुपं भूरि कुर्वन्तः पापतः सदा ॥१७ धर्माद्देवो नरश्चैव जायते रोगवर्जितः । पापातिर्यक सदा दुःखी नरके गोकसंयुतः ॥२८॥ धर्माधौं क्षयं नीत्वा हत्वा कर्माष्टकं तया । अपवर्गमेवामोति मानवो निरुपद्रवः ॥ १९ ॥ इति चेतसि निश्चित्य धर्माधर्मफलद्वयम् । परित्यज्याशुभं पापं कुर्या धर्म शुभं सदा ॥२०॥ दानं शील तपश्चैव भावना च भवापही । मुख्या धर्मस्य चत्वारः प्रकारास्तीर्थकृन्मताः ॥२१ कुर्यामतान् विशेषेण विशेपमुखदायकान् । यथा लभेय सत्सर्गापवर्गानन्दसम्पदः ॥ २२ ।। दानं ददेय सानन्दो बहुधर्पिभ्य आदरात् । पालयेयं सदा शीलं मुशीलो लीलयान्वितः ॥ व्यपोहति कृतं पापं दुर्गतिं यच लुम्पति। ददाति सम्पदः सर्वा विदव्यां तत्तपोऽप्यहम् ॥२४॥ कुर्वतस्त्रिविध धर्ममिममहत्यरूपितम् । भावयेयमिमे धन्या नरा इति च चेतसि ॥२५॥ विचिन्त्येत्यात्मनश्चित्ते तदा वासकुमारकः । नाभ्यमन्यत कन्याया विवाहं विषयी न यत् ॥२६॥ वैराग्यरद्गमापनस्तनटो धर्मताण्डवम् । चिकीपुः पूर्वतो दानपूर्वरङ्ग व्यशत्तदा ॥२७॥ अथ पुत्रं पिता पाह-पुनास्मत्तीतिहेतवे । विधेहि सन्ततेवृद्धयै कन्यावीवाहमुत्सवान् ॥२८॥ सन्ततिः परमो धर्मो गृहस्थानां विशेषतः । यतस्सा कथिता पूर्वः पूर्वेपां पावनक्षमा ॥२९॥ त्रयोविंशतिरहन्तः परिणीतवरस्त्रियः । संजातानेकपुनाथ मान्ते पापुः शिवश्रियम् ॥३०॥ वर्षमानजिनः पूर्व विनहारतरां निशि । प्रागदीक्षितसच्छिप्यः शिप्यसन्ततिहेतवे ॥३१॥ एवं त्वमपि पुण्यात्मन् परिणीय वरस्त्रियम् । मुंश्व भोगान् नृणां योग्यान ततोनु त्वं परिव्रजेः॥ २३-ददि दाने भ्यादिरात्मनेपदी विधिनिमन्त्रणेति लिडि उत्तमपुरुषैकवचनम् । ददीयेति पाठे हुदाय दाने बदादी जुहोत्यादिरुभयपदी तत आत्मने पदे लिडि उत्तमपुरुषक- वचनम्। २७-तदा वनटो धर्मताण्डवं चिकीर्षुः पूर्वतो दानपूर्वरङ्गं व्यधात् इत्यन्वयः स एव वासकुमार पर नटस्तन्नटः, धर्म एर ताण्डवं नर्दनं धर्मवाण्डवं चिकीर्षु. पूर्ववः प्रथमतः दानपूर्वरङ्गं दानमेव पूर्वरना-गीत १ नृत्य २ वाद्यानां ३ त्रयाणां प्रारम्भः दानपूर्वरङ्गस्वं व्यघात् अकरोत् । कथंभूतः सन् वन्नट:---- -वैराग्यरॉ वैराग्यमेव रङ्गो नाट्यस्थानं वैराग्यरदस्त मापनः प्राप्तस्सन् । यथा नटो नाट्यस्थानं लब्ध्वा नर्वनं चिकीर्षु. प्रथमतः गीत १ नृत्य २ वाद्यानि ३ श्रीणि प्रारभते उथा वासामारोऽपि वैराग्यरङ्गं प्राप्तो धर्म चिकीर्षु. दानमादितो ददी इत्यर्थः।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [द्वितीयः वचोभिर्विविधैरैवं प्रोक्तैः पित्रातिरागतः । नाभ्यमन्यत वीवाहं स कुमारः कुमारवत् ॥ ३३ ॥ एवं मात्रादिभिलोंकैर्वन्धुभिस्स निवेदितः। नाङ्गीचकार वीवाई शीलवतधृतिर्यतः ॥ ३४॥ लक्ष्मी यशः प्रतापं च माहात्म्यं चाप्यरोगताम् । नरःप्रामोति शीलस्य प्रभावाद्वाञ्छितं यथा॥ शीलप्रभावतो हेला सकलान टलेद्भुवि । उत्पद्येत सदा सौख्यं दुःखमात्रं कदापि न ॥ ३६॥ पालयेदमलं शीलं यो नरः शीलपालकः । वशीभवन्ति तस्याशु देवाः सर्वे च मानवाः ॥ ३७॥ अनेके सन्ति दातारो ऽनेके सत्पुरुषा अपि । तपस्विनोऽप्यनेके च न कश्चित् शीलपालकः ॥ तपस्विनो महान्तोऽत्र लोके द्वैपायनादयः । श्रूयन्ते तेऽपि च भ्रष्टाः शीलतः कीलिता इव ॥ दानतस्तपसोऽप्युग्रात् भावनायाच धर्मतः । ज्ञात्वा मुदुष्करं शीलं यतध्वं तत्र पण्डिताः ॥४०॥ ब्रह्मचर्यव्रते सम्यक पालिने पालितानि यत् । शेषव्रतानि चत्वारि महान्ति यतिनामपि ॥ महाव्रतानि पञ्चैव पालनीयानि यत्नतः । स्वर्गापवर्गसौख्यानां दायकानि यतः किल ||४२।। चारित्रग्रहणात्तानि पालयेयुर्मुमुक्षवः । मनोवाकायशुद्धया विनातीचारसंचरम् ॥ ४३ ॥ विचिन्त्येति च निश्चित्य स्वचित्ते शीलपालनम् । अङ्गीचकार चारित्रग्रहणं स कुमारकः॥४४॥ पित्रोरग्रे ब्रवीतिस्म विनयात्समुदैकदा। यद्याज्ञा भवतोमैं स्याद् गृह्णीयां चरणं तदा ॥ ४५ ॥ पुत्ररत्न किमीक्षमिदं वदसि कद । वाल्ये वयसि चारित्रग्रहणं युज्यते कथम् ॥ ४६॥ दुःखरक्ष्योदिता दीक्षा मुमुक्षूणां जिनेश्वरैः । सा ग्राह्या वार्धके प्रान्ते भुक्तभोगैर्नृभिः खलु ॥ क्षुत्पिपासादयो यस्यां द्वाविंशति परीपहाः। यादृशैस्तादृशैः पुंभिस्सहनीया न दुस्सहाः ॥४८॥ क्षमः सोडं कथं त्वं तान् कथं तांश्च सहिप्यसि । बाललीलाकलाशीली यतः कोमलपुद्गलः ॥ अभुक्तभोगसंभोग कन्दो दर्पतो नरम् । दुष्करे रक्षितुं शीलं यौवने व्यथते तराम्॥५०॥ अतो भोगान् नरै ग्यान् नरयोग्यान् सुरेप्सितान्। विलासिन्या जसं विलसालससत्कलम् ॥ सुकृतोपार्जिताः प्राप्ता इमा लक्ष्म्यो मनीपिताः। अनेके सेवका एते तत्कालाज्ञाविधायकाः ॥ सप्तभूममिमं दिव्यं मन्दिरं स्वर्गृहोपमम् । भाण्डागारमिदं सर्व धान्यागाराण्यमूनि च ॥५३॥ सर्वाण्येतानि विद्यन्ते तव पुत्रोत्तमालये। एतदर्थे पुमांसोऽन्ये क्लिश्यन्तो नाप्नुवंति हि ॥ ५४॥ धनोपार्जनचिन्तापि कश्चनापि निवारकः । शरीरे रोगचिन्तापि नास्ति पुण्यात्पुराकृतात् ॥ इमे हि विविधा अश्वा इमे उष्ट्रा इमे रथाः। वलवन्तो वलीवर्दा इमे सन्ति पुरस्तव ॥ ५६ ॥ ३३-स कुमार वासकुमारो वीवाहं नाभ्यमन्यत । किंवत् ? कुमारवत्-स्वामि कार्तिकेयवत् । स्वामिकार्तिकेयो हि न परिणीतवान् इति प्रसिद्धिः । अथवा कुमारवत् बालकवत् ; यथा वालको हठात् सदसदपि किञ्चिद्वस्तु स्वस्य हितमहिनं वा मनीपितमेव मन्यते न तदन्य- दिति । तथा वासकुमारोऽपि स्वस्थानीप्सितमहितं संसारिणामीप्सितं हितं वीवाहं न मन्यत इत्यर्थः ।

·९ सर्गः] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् खरिकायां लं पुत्र तेपामर्वाक पराग्भ्रमः। रमस्व खुरली कुर्वन् सवयः सखिभिः सह ॥५७|| पश्यन्तस्त्वांतदा लोकास्त्वदालोकनलोचनाः कोऽयं राजकुमारोऽयं भणिप्यन्ति मियोन्विति। इति प्रेमवचोऽवोचत् पिता पुत्रं तथापि हि । न व्यरंसीत्स चारित्राचारित्रैकधृतिर्यतः ॥१९॥ इत्यादिवचनैः पुत्र प्रतिबोधयितुं पिता । करग्रहे क्षमा नाभूक्षोऽपीन्दुरिवाम्युजम् ॥ ६ ॥ दृढधर्मा पियधर्मानन्तशब्दद्वयीति यत् । सिद्धा व्याकरणे शद्वादर्थाचास्मिन् शिशौ स्थिता ।। जगदुः कवयो लोका नागराः इति मुनृतम् । दृद्वधर्मा पुमानेप प्रियधर्मा तथा तदा ॥ १२ ॥ प्रोक्तः संसारसौख्यार्थमिति पित्रादिभिर्जनः। संसारं त्यक्तुकामः स नाभ्यमन्यत तद्वचः ।। एवं च पितरौ ज्ञात्वा चारित्रग्रहणे दृढम् । चेतः पुत्रस्य तचेतःभीतये वदतामिति ॥ ६४ ॥ चारित्रग्रहणे पित्रोरनुज्ञास्ति तवाधुना । सगौत्रादिपरीवारयुक्तयोरावयोरय ॥६५॥ अददातामथैवं तौ शिक्षा गद्गदया गिरा । दीक्षामादाय पुत्र त्वं साध्वाचारान् समाचरेः ॥६६॥ भणेयाः मवणीभूय ग्रन्यान् व्याकरणादिकान् । सिद्धान्तान् ज्यातिपग्रन्यान् तर्कग्रन्यांश्च भूयसः।। विनयेः प्रणयेः प्रीतो निर्णयेः पुत्र चेतसा । गुरोः पृष्ठ परैः प्रोक्तं सूनृतं वेति वानृतम् ॥६॥ स्मरेन्यान् पुराधीतान् सूत्रतश्च तथार्थतः। विस्मृतं स्मारयेरन्यान् पठितं पाठयेः सुत ॥ पञ्चेन्द्रियाणि संयम्य नियम्य विषयान् पुनः । संयम पालयेः पुत्र स्वकीयमुखहेतवे ॥ ७० ॥ गोपयित्वा प्रवर्वेयाः सर्वथेन्द्रियपञ्चकम् । पुत्र कूर्म इव ग्रीवाचतुश्वरणपञ्चकम् ॥ ७१ ॥ भवेनिरुपलेपस्त्वं फर्मलेपेन सर्वदा । पयःकर्दमलेपेन पद्मपन्नमिवाइन ॥ ७२ ॥ ग्रामद्रद्कुलादीनि नालम्बेयाः कदापि हि । स्तम्भादीनि त्वमाकाशमिव लोकमकाशकः ।। सौम्यलेश्यां दधीयास्त्वं चन्द्रमा इव सर्वदा। आदित्य इव तेजस्वी स्यास्तपस्तेजसाअसा ॥ उत्पन्ने मुखदुःखादौ समचित्तो भये भवः। वयंगांभीर्यसंयुक्तः समुद्र इव सर्वदा ॥ ७५ ॥ ५७-हे पुत्र ! सारिकायां चउगान इति भाषाप्रसिद्धायां श्रमसाधनाभूमौ तेपामश्वादी- नामा पराग्भ्रमे 'उरहापरहा फेरवानइ विपई' इति भाषाप्रसिद्धे खुरली अभ्यासं कुर्वन् रमस्व । ५८-तदा खरिकायां अश्वादीनां अर्वाक्पराग भ्रमणाभ्यासकाले लोकास्त्वां पश्यन्तो नु वितर्फे इति मिथो भणिप्यन्ति । इतीति किम् ? एकः कथयति-कोऽयम् ? अपर आह-राजकुमारोऽयम्। ६८-भो पुत्र! गुरोः विनयः विनयं कुर्या इत्यर्थ । भो पुत्र ! प्रणयः कथयरित्यर्थः । भो पुत्र ! पैररन्यैर्गच्छवासिभिः साधुभिः परगच्छवासिभिः साधुभिः अन्यतीथिभिः प्रवि- वादिमिर्वा प्रोक्तं कथितं सूनृतं सत्यं वा अनृतमसत्यं वा इति निर्णयेः निर्णयं कुर्या इत्यर्थः । कथं भूवस्त्वं ? चेवसा प्रतिः । २ ·- श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [द्वितीयः पुस्तकानेकसच्छिप्यश्रावकादिपरिच्छदे । पक्षीव ममतां सर्वो विप्रमुञ्चेस्त्वमात्मज ॥ समुत्पन्ने न कम्पेथाः परोपहायुपद्रवे । दुःखदायिनि देहस्य पुत्रमेहरिवोत्तम ॥ ७७ ॥ त्वं भवेः सर्वथा शुद्धहृदयः सर्वसाधुपु । शारदाम्भ इव प्रायः सर्वर्तुपु सुनिर्मलम् ॥ ७८ ॥ प्रदायेत्यादिकां शिक्षा शिक्षादानविचक्षणौ । प्रपतच्चक्षुरसू तो व्यरजेतां तदा सुतात् ।। ७९ ॥ दीक्षादेशं च सच्छिक्षां दीक्षाया रक्षणे तदा । लब्धा वासकुमारोऽयं हृदये मुमुदेतराम ॥८०॥ चारित्रं द्विविधं प्रोक्तं सर्वतो देशतस्तथा । साधूनां च गृहस्थानां मनीपितफलमदम् ॥४१॥ इति वासकुमारोऽथ चिन्तयामास मानसे । सर्वविरतिचारित्रमाश्वगीकरवाण्यहम् ॥ ८२ ॥ धर्मेऽन्तराया भूयांसः संभवन्ति यतः सदा । अतो यतेयं चारित्रग्रहणे त्वरितं खलु ॥ ८३॥ देशविरतिचारित्रं पालयेयमयो पुरा । वीरसेनमहीपाल इवेति स व्यचारयत् ॥ ८४ ॥ तद्यथा-देशविरतिचारित्रं स पावर्तत पालयन् । सर्वविरतिचारित्रं जिगृहीपुस्ततः पुनः॥८५॥ पूर्व कुयौं गुरोर्वयाँ परीक्षा सर्वसाधुपु । गृह्णायां च ततश्चारु चारित्रं सर्वतः स्फुटम् ॥८६॥ चारित्रं सर्वशास्त्राणां पठनं संयमस्तपः । इत्यादि निर्वहेत्सम्यक् संयोगे सद्गुरोर्यतः ॥८७॥ एवं वासकुमार एप चरणे चेतो यथाचीकरत् श्रीश्रीवल्लभपाठकेन पठितं पापठ्यमानं बुधैः । श्रुत्वा तच तथा जनाः सुमनसः संसारवासोद्भवम् सौख्यं वैषयिकं विहाय विमल तस्मिन् कुरुध्वं मनः॥ ८८ ॥ इति श्री बृहत्खरतरगच्छीय श्रीजिनराजमूरि सन्तानीय पाठक श्रीज्ञानविमलशिष्य श्रीवल्लभोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराजपातिसाहि श्रीअकब्बर प्रदत्तजगद्गुरु-बिरुद- धारफभट्टारक श्रीहीरविजयसूरीश्वर पट्टालङ्कार पातिसाहि श्रीअकबरसभासंलब्ध दुर्वादिजय- वादभट्टारक श्रीविजयसेनसूरीश्वर पट्टपूर्वाचलसहस्रकरानुकारि पातिसाहि श्रीयहांगीर प्रदत्त. महातपाविरुदधारिभट्टारक श्रीविजयदेवसूरीश्वर गुणवर्णनप्रबन्ये श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्य नाम्नि महाकाव्ये श्रीविजयदेवसूरि समुत्पन्नचारित्रग्रहणभाववर्णनो द्वितीयः सर्गः ॥२॥ . New- ·सर्ग:] विजयदेयसूरि-माहात्म्यम् तृतीयः सर्गः अय वासकुमारः सन् कुर्वन् गुरुपरीक्षणम् । लब्धवान् सद्गुरुंतं च बुद्धवान् गौतमाविकम् ॥२॥ तद्यथा-अथाभूत्स पुरा वीरश्चतुर्विशो जिनेश्वरः । शासने यस्य भूयांसो गच्छाः सन्युदितश्रियः ॥२॥ तेषु गच्छस्तपानाम प्रसिद्धोऽस्ति प्रसिद्धिमान् । विधानात्तपसः शश्वदुस्तपस्यविशेषतः ॥३॥ तत्र वीरजिनाधीशपट्टानुक्रमसंश्रितः । पट्पञ्चाशपद सरिरानन्दविमलोऽश्रयत् ॥४॥ आचारं शिथिलं त्यक्त्वा व्यधादाचारमुत्कटम् । श्राद्धलोकांन्युतान्यर्मादाढयार च यः क्षणात्॥ महेभ्यानां महेभ्यानां पुराणां च शतानि च । त्याजयित्वा कुटुम्बादि मोहं दीक्षयसिस्म च ॥ आनन्दविमलमूरेः सप्तपञ्चाश[त]त्पदे । विजयदानसूरीन्द्र. सोभाद् भानुरिवोदये ॥ ७॥ श्रीस्तम्भतीर्थ-पत्तन-श्रीराजनगरादिपु । जिनविम्बशतान्जानि प्रतिष्ठां योऽनयत् क्षणः ॥८॥ ४-६-सन्ततपागच्छे स आनन्दविमलमूरि पट्पश्चाशपदं पट्पञ्चाशत, पूरणं पट्पश्चाशं सच्च वत्पदं च स्थान पटपञ्चाशपदं ५६ तत् अश्रयत् असेवत । कथभूतः आनन्दविमलमूरि? वीरजिनाधीशपट्टानुक्रमसंश्रित बोरजिनाधीशात्पट्टाना योऽनुक्रमस्तं संश्रितो यः स तथा; द्वितीयाश्रितातीतेति द्वितीया तत्पुरुष । स क य आनन्दविमलसूरि शिथिलं आचारं त्यक्त्वा उत्कटं आचारं सिद्धान्तप्रणीवगौतमादिगणघरस्थूलभद्रादिसाधुयथाविधिविहिवतप क्रियादि- समाचरणं व्यधान् । चः पुनः धर्माच् च्युतान् श्राद्धलोकान् क्षणात् आदघार उद्धृत- वान् । तथा चार वार्तालेश-श्रीआनन्दविमलसूरि क्रियाशिथिलबहुलसाधुलोकपरिवृतोऽपि संवेगरगवरङ्गनिश्चलभावितचेता. श्रीविक्रमनृपाद् द्व्यशीत्यधिक पञ्चदशशत १५८२ वर्षे कतिचित्साधुपरिवृतः श्रीमदईत्प्रविमाप्रविपेच १ माधुजननिषेध २ प्रमुसोत्सूनप्ररूपणरूप- समुद्रे ध्रुहतोऽनेकलोकान् विलोक्य करुणारसरसिकमानस श्रीहेमविमलसूरिगुरुप्रवराज्ञया शियिलाचारपरिहरणलक्षणक्रियोद्धरणप्रवहणेन तान् तत्काारसमुद्धृत्तवान् । तथा महेभ्याना महेभ्यपुत्राणा चानेकानि शतानि प्रतियोध्य कुटुम्मघनधान्यादि मोह प्रतिषेध्य च प्राताजितवान् इति शोकद्वयार्थः । एवं चास्याने अपदाता सन्ति ताश्चात्र अन्यविस्तरभिया नाकथयाम नचालिसाम। ७-८-उदय उदयाचले णागपापणे अस्य द्विकर्मवान् । जिनविम्मशतान्जानि प्रतिष्ठामित्युभ- यम कम । क्षणैरुत्सदै । श्रीराजनगरादिपु इत्यत्र आदिशन्दात् महीमान:-गन्धारसन्दिरादिप्राद्यम् ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित [ तृतीयः शत्रुभयगिरेर्मुक्ति पाण्मासिकीमकारयत् । यस्योपदेशसम्बुद्धो श्रुतपूर्वी रराज सः ॥९॥ सुरत्राणमहिमूंद-राजमान्यो महर्द्धिकः । गलराजाभिधो मन्त्री यात्रां चक्रे च चक्रिवत् ॥१०॥ तत्पमुद्रिकाहीरो हीरविजयसूरिराट् । सोऽष्टपश्चाशत्पट्टलक्ष्म्या लसति विष्णुवत् ॥ ११॥ यस्य सौभाग्यवैराग्यनिःस्पृहत्वादिसद्गुणैः । रञ्जितः स्तम्भतीर्थस्य व्ययं सडगे व्यधादिति।। इतीति किं तदाह- व्याख्यानादिषु कार्येपु कार्येषु वरसूरिभिः । कोटिमेकां सटङ्कानां तस्मिन्नव्यययत् स्थिते ॥ यस्य प्रतिपदं पादपद्मन्यासे सदाऽभवत् । सुवर्णटङ्कप्यादि नाणकानां प्रमोचनम् ॥ १४॥ मुक्ताफलादिभिर्दीव्यवहुमूल्यैः शुभमदम् । रचनं स्वस्तिकानां च पुरतस्सोभिनन्दिति ।युग्मम् । ९-१०-स विजयदानसूरिः रराज । स कः ? यस्योपदेशसम्बुद्धो गलराजाभिधो मन्त्री अश्रुतपूर्वी पाण्मासिकी शत्रुञ्जयगिरेमुक्तिं अकारयत् । च पुनः चक्रिवत् भरतचक्रिवत् यात्रां चक्रे । कथंभूतो गलराजभिधो मन्त्री ? सुरत्राण-महिमून्दराज मान्यः-सुरत्राणमहिमूदः पातसाहिः प्रसन्नमनाः श्रीगलराजमन्त्रिगे पर्यस्तिकावाहनं 'नगदलमलिक' इति विरुदं च दत्तवान् । पुन क० महर्षिकः । श्रीविजयदानसूरिप्रदत्तोपदेशप्रतिबुद्धः प्रबुद्धशत्रुक्षयतीर्थयात्राफळः श्रीसुरत्राण- माहिमून्दभूपतिमाननीयो मन्त्रिगलराजोऽपरनाम श्रीनगदलमलिकोऽश्रुतपूर्वी पाण्मासिकी शत्रुप्सयमुक्ति कारयित्वा सर्वदेशनगरपुरप्रामादिषु कुकुमपत्रिकाप्रेषणनिमन्त्रणानेकदेशनगर- प्रामाद्यागतश्रीसङ्घसमेतः श्रीशत्रुञ्जययात्रां मुक्ताफलादिना श्रीशत्रुक्षयवर्धापनं च श्रीभरत- चक्रवर्तीव चकारेति । ११-स हीरविजयसूरिराट् अष्टपञ्चाशत्पट्टलक्ष्म्या लसति क्रीडते । किंवत् ? विष्णुवत् नारायण इव । स कः ? यत्तदोनित्याभिसम्बन्धात्-यः तत्पट्टमुद्रिकाहीरः श्रीविजय- दानसूरिपट्टरूपमुद्रिकायां हीरोपमः अधिकशोभाविधायित्वात् । श्रीहीरविजयसूरीणां विक्रमनृपात् त्र्यशीत्यधिक पञ्चदशशत वर्षे १५८३ मार्गशीर्षशुदि नवमीदिने प्राल्हादनपुरवास्तव्यः श्रीऊकेशज्ञातीय साह कुरा भार्या नाथी गृहे जन्म, पण्णवत्यधिके पश्चदशशत वर्षे १५९६ कार्तिकवदि द्वितीयादिने पत्तननगरे दीक्षा, सप्ताधिके पोडशतवर्षे १६०७ नारदपुर्या श्रीपदेव प्रासादे पण्डितपदम् , अष्टाधिके पोडशशतवर्षे १६०८ माघ सुदि पञ्चमी दिने नारदपुर्या श्री घरकाणफपार्श्वनाथसनाथे श्रीनेमिनाथप्रासादे वाचकपदम् , पञ्चादशाधिके पोडशशतवर्षे १६१५ सीरोहीनगरे सूरिपदं बभूवेति । १२-१३-स श्रीस्तम्भतीर्थवासी सङ्घः तस्मिन् श्रीहरिविजयसूरौ स्थिते एका टङ्कानां कोटिं अव्यययत् प्रभावनादिभिर्द्रव्यव्ययं चकार | व्ययण वित्तसमुत्सर्गे चुरादी अदन्तः पर- स्मैपदी । केषु व्याख्यानादिपु कार्येषु कर्मसु, कयंभूपु वरसूरिभिः कार्येषु ।

·सर्गः1 विजयदेयसूरि-माहात्म्यम् विम्वानि कुन्थुनाथस्य प्रत्यतिष्ठद्य उत्सवात् । सीरोहीनगरे भाति स हीरविनयो गुरुः ॥ तथा नारदपुर्ण यः प्रत्यतिष्ठन्महोत्सवात् । जिनविम्वान्यनेकानि स सूरिवर्तते भुवि ॥१७॥ श्रीस्तम्भतीर्थ-पत्तन-श्रीरामनगरादिपु । सहस्रशोऽर्हता विम्वप्रतिष्ठां सोऽस्ति यो व्यधात्॥१८॥ लुङ्कामतपतियुद्धः स लली मेघजी ऋपिः । दीक्षां नवीनां यस्याग्रेस मुरिझुवि भासते ।।१९।। श्रीमत्यहम्मदावादनगरे नगरोत्तमे । ज्ञात्वा लुकामतैश्चर्यमिति दुर्गतिकारणम् ॥२०॥ आधिपत्यं च दीक्षां च त्यक्त्वा लुकामतस्य हि । साधुभिः पञ्चविंशत्या संयुतोऽहन्मती रतः॥ सूरिसेवैकचित्तोऽदात् पातिसाहिरकव्वरः। स्ववादित्राण्यनेकानि यस्य दीक्षामहोत्सवे ॥२२॥ चतुर्भिविशेषकम् ॥ ख्यातोऽवदात एतादृक् श्रुतपूर्वो न कस्यचित् । तमवाप यदा सरिरासील्लोके तदाद्भुतम् ॥ यदीयोपशमादीनां गुणानां सत्यवर्णनाम् । प्रधानपुरुपैः प्रोक्तमभृणोदेकदा तदा ॥२४॥ कालेऽस्मिन्नीदृशः कः स्यादिति चित्ते चमत्कृतः । तदेत्यचिन्तयचिचे पातिसाहिरफम्बरमा२५ इत्यचिन्तयत्-इतीति किं तदाह- [ -युग्मम् । तमाकार्य निरीक्षेय परीक्षेय च तद्गुणान् । पृच्छेयं च वृपः कीदृक् ततो वन्देय भक्तितः॥२६ सोऽभ्यपृच्छत्तदा चैवं प्रधानपुरुपान्मति । विचरत्यधुना कुत्र क्व च तिष्ठति तद्वद ॥ २७ ॥ ते माहुस्तद्वचाभीता इति मानलयस्तदा । गन्धारवन्दिरे स्वामिन, सूर्विसति सम्पति ॥२८॥ आकय॒त्युभयाकणि जातरोमाञ्चितागरुक् ! कदागच्छेत्कदा तं च देयौत्सुक्यतस्त्विति ॥२९॥ फरमानं तदाहूत्यै लेखयामि तदाद्भुतम् । स्वीयनामाद्वितं सत्यमिति चित्ते व्यचिन्तयत् ॥३०॥ लेखयित्वा तदा दिव्यं सकाशात्स्वनियागिनः । फरमानं घनामानवहुमानमनोहितम् ॥३१॥ आज्ञाविधायिनो विज्ञान्स प्रेप्यान् प्रेपयत्तराम् । तेपां पाणौ च दत्त्वाशु प्रति गन्धारवन्दिरम् १९-२०-1 सूरिः श्रीहरिविजयसूरि वि भासते शोभते । स कः यस्य श्री हीरविजयसरेरप्रे स मेघजी ऋपिर्नवीनां दीक्षा ललौ । कथंभूतो मेघजीऋषिः लुद्धामत. पतिः । पुन कथंभूतो मेघजीऋषिर्बुद्धः प्रतिबुद्धः अर्हत्प्रतिमापूजावन्दनादीनामानानात् । कि कृत्वा ? लुक्कामतेश्वर्य दुर्गविकारणमिति ज्ञात्वा । क्व दीक्षा ललौ ? श्रीमति अहम्मदावादनगरे । कथंभूते नगरोत्तमे । पुनः किं कृत्वा हि निश्चितं लुकामतस्य आधिपत्यं पुनर्दीक्षां त्यक्त्वा । पुनः कथं० मेघजीऋपिः ? पञ्चविंशत्या साधुभिः संयुतः । पुनः कथं० अर्हन्मतो रतः अर्थात् अईतप्रतिमाया अस्तित्वपूजनप्रणमनादीनगीकरणे रतः । स कः ? यस्य मेघजीपीक्षा महोत्सवे अकबर पातिसाहिः अनेकानि स्ववादित्राण्यदात् । कथं० अफव्वरपातिसाहिः सूरि- सेकचित्तः-मूरेः श्रीहरिविजयनाम्नो भट्टारकस्य सेवायां एक चित्तं यस्य स तथा । मेघजी ऋपिरित्यत्र इत्यक इति प्रकृतिभावः। ?

·. श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित [तृतीयः ततश्च तत्र ते गत्वा नत्वा तं भ्रमरायितम् । विदधुस्तत्कराम्भोजे फरमानं मनोहरम् ॥३३॥ ततः प्रीतमनाः सूरिः फरमानमवाचयत् । गन्धारवन्दिरश्रीमत्सर्वसङ्घसमक्षकम् ॥ ३४ ॥ तदा सट्टो हृदानन्दत् श्रुत्वा तल्लिखितं वचः। प्रेप्येभ्यश्च ददौ द्रव्यं वाञ्छितं जीवितोचितम् बुवोधयिषया तस्य सङ्घमापृच्छच सोऽचलत् । साधुभिः सह सच्रै पवद्दिग्जिगीपया ॥३६॥ साधयन् द्विषतो लोकान श्राद्धांश्च प्रतिवोधयन् । स्थापयन् सुकृते स्वीयानन्यांश्चोत्यापयन्नधात्।। विहरन् स क्रमेणैवं जिनवत्समवासरत् । आगरानगराभ्यणे फत्तेपुरपुरे वहिः ॥३०॥ एकीभूय ततः सङ्घस्तत्रत्योऽतिमहोत्सवात् । गत्वा चाभिमुखं नत्वा पुरान्तस्तं समानयत् ॥ धर्मोपदेशदानेन ततोऽमृतसदग्गिरा । मूरिस्तांस्तोपयामास दातेव जगतो जनान् ॥ ४० ॥ पातिसाहिं तदैवैवमबलफजलोऽवदत् । पातिसाहिप्रधानानां शिरस्सु सुशिरोमणिः ॥ ४१ ।। य आहूतस्त्वया मूरिः, स साम्पतमिहागतः ।पातिसाहिरिति श्रुत्वा, ब्रवीति स्मेति तं मुदा ॥ अन्तरानयतं त्वं प्राक् यथा वन्देय भक्तितः। सिद्धये च सर्वथा सद्यो मदीयोऽयं मनोरथः॥ अवलफजलाख्योऽपि सूरिमाहूय सादरम् । पातिसाहेः सकाशे स्राक् तदादेशात्समानयत् ॥ तदोपाध्यायशार्दूल-विमलहर्पमुख्यकैः । साधुभिः सहितः मूरिः पातिसाहिं मुदामिलत् ॥ आस्थानमण्डपे स्वीयेऽभ्युपवेश्य च तं गुरुम् । प्रणम्य माअलाभूय सोऽभ्यपृच्छदिति स्फुटम्।। इतीति किं ? तदाह- स्वागतं स्वागतं स्वीये काये शिष्यादिकस्य च । सूरिराह तदेत्यस्ति तद्धर्मात्तव चेक्षणात् ॥४७ ३७-तत्र गन्धारबन्दिरे; तं श्रीहीरविजयसूरि । तस्य श्राहारविजयसूरेः कराम्भोज करकमलं तत्कराम्भोज तस्मिन् । तस्मिन् पातिसाहावकब्बरे । तस्य पातिसाहेरकब्बरस्य घुबोधयिषा धर्मादौ बोधयितुमिच्छा तया बुबोधयिषया । किं कुर्वन् द्विषतो लोकान् प्रतिवादिनो जनान साधयन् ; चः पुनः श्राद्धान् अर्थात् अपरपरशासनधर्मान् सिद्धान्तानुसारेण स्वमुखप्र- रूपितधर्म श्रद्धावतो लोकान् प्रतिबोधयन् ज्ञापयन् । पुनः किं कुर्वन् ? स्वीयान् प्रस्तावान् स्वमुखप्ररूपितधर्मकारिणो निजान लोकान् सुकृते धर्मे स्थापयन् । पुनः किं० ? चः पुनः अन्यान् प्रमारादिकान् राजादीन माहेश्वरादिधर्मकारिणो वा लोकान् अपात पापात् द्वीन्द्रिया- दिपञ्चेन्द्रियजीवव्यापादनलक्षणात् उत्थापयन् प्रायश्चिचालोचनादिना निवारयन् इत्यर्थः । भूप- पक्षे द्विपतो लोकान् वैरिणो जनान् श्राद्धान् अर्थात्स्व सेवाज्ञाकरणे श्रद्धावतः सेवकान् , न्याये प्रवर्तध्वं अन्यायान्निवर्तध्वामिति प्रतिबोधयन् ज्ञापयन् , स्त्रीयान् आत्मीयान् प्रस्तावात् पुत्रादीन सगोत्रान् सुकृते राज्यसम्बन्धिनि प्रधानकर्मणि पुण्ये वा स्थापयन् , अन्यान् पुत्रादिसगोत्रेभ्योऽ- परान् प्रामनगरवासिनो जनान् अघान् चौर्याब्रह्मचर्यादिलक्षणात् पापात् उत्यापयन दण्डादिदानेन निराकुर्वन् इत्यर्थः।

·संग:] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् १५ कीदृशं गौरवं १ या २ स्वरूपं पारमेश्वरम् ३॥ कयं चास्मादृशः पुंभिः प्राप्यते परमेश्वरः॥ इत्यादि धर्मसम्बन्धी विचारश्चतुरोचितः । श्रीमता साहिना प्रष्टुमारेभे च परस्परम् ॥४९॥ तदाऽवादीदिदं चादी स्यावादी प्रतिवादिनम् । एतत्स्वरूपं माप्ति च, आणु लं पारमेश्वरीम्।। तद्यया-दर्शनानि हि पटूसन्ति सन्ति तद्गुरखोऽपि पट् । शासनान्तरभेदेन गुरवो वहवोऽपि च ॥ बुद्धशानादयस्तेपां देवास्सद्गखोऽपि च । विपयादौ सदा सक्ताः सम्यग् जानाति तान् भवान् ।। धर्मोऽपि तादृशस्तेपां विपयादी प्रवर्तनात् । तपस्सु च फलादीनामाहारानिशि भोजनात् ।। -इत्यपरशासने गुरोधर्मस्य च स्वरूपम । तेपो मध्यादिम जैन धर्म शुश्रूपसि प्रभो ! । श्रोतुं तं च लमर्दोऽसि मांध्रुवन्तं च तं शृणु ॥ साधुथावकभेदाभ्यां धर्मोऽयमुदितो द्विधा । पञ्चव्रती यतीनां स्यात्, थाद्धानां द्वादशवतः ।। इति सत्यपि मेदेऽस्मिन् सर्वसाधारणः खलु धर्मोऽभिप्रेत एवायमहिंसा १ संयमः२ तपः ॥ धर्मोऽयं तीर्थकृमोक्तोदायी स्वर्गापवर्गयोः। क्रियमाणः सटा लोकैरतद्दोपविवर्जितः ॥१७॥ -इति धर्मस्वरूपम् । जीवलोकस्य यो बन्धुर्दुर्गत्यम्बुधिपारगः । ज्ञानादिना महाभागो गुरुः स शिवसाधकः ॥१८॥ क्षीरास्रववचा नित्यं मन्यास्रवरचा ध्रुवम् । शिक्षा धर्मोपदेशं च यो दत्ते स गुरुमंतः ॥१९॥ दुर्जेयान् विपयान सर्वान् कपायांश्च गृहंगृहाः। य उज्झति मनोहर्पविपादौ स गुरुभवेत् ॥६०॥ त्यक्त्वा वैरं विरोधं च दोपानष्टादगापि च । प्रसन्नवदनो यः स्यात् स गुरुः सद्गुणः स्मृतः।। -इति गुरुस्वरूपम् । रागद्वेपी सदा हन्ति दुष्टकर्माष्टकद्विपः । विषयान या कपायांच स भवेत् परमेश्वरः ॥ ६२ ॥ त्यस्त्वा राज्यं विदध्याधस्तपश्चरणमुत्तरम् । लब्ध्वा च केवलज्ञानं श्रयेत्स शिवमीश्वरः ॥६॥ ४८-गुरोरिद गौरवं स्वरूपं १ धर्मस्येदं धाम म्वरूपं २ परमेश्वरस्येदं पारमेश्वर स्वरूपं ३ एतेषु विधपि तस्येदमित्यम् प्रत्ययः । ५०-वादी श्रीहीरविजयसूरिः वदा प्रविवादिनं पातिसाहिं अकबरमिदमवादीत् । इदमिति कि ? एतत्स्वरूपं एतेषां गुरु-धर्म-परमेश्वराणां स्वरूपं एतत्स्वरूपं तत्कर्मतापन्नम् । च: पुनः पारमेश्वरी परमेश्वरस्य प्राप्तिं च लाम वं पातिसाहे ! अकबर ! शृणु । ५९-चक्रवर्तिसम्पन्धिनो गोलशस्य मक्षितेनुक्षेत्रस्य आदिविशेषस्य अर्धार्धक्रमेण पीवगोक्षीरस्य पर्यन्ते यायदेकस्या गोः सम्बन्धि यत्झीरं वदिव माधुर्यरसं आसवति मुश्चतीति क्षीरान, एवंविधं यचो वचनं यस्य सः क्षीरानववचाः । मधुशर्करादि मघुर द्रव्यं तत् आम्रपति मध्वास एवंविघं वचो यस्य स मध्वानववचाः ।

·१६ श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [तृतीयः दीपज्योतिरिवान्योऽन्यं सम्मिलितपृथक स्थितः। ज्योतिरूपं चिदानन्दं धरन् भायात्स ईश्वरः -इति परमेश्वरस्वरूपम् । दयासंयमसंयुक्ते तपश्चरणतोऽचिरात् । साक्षात्पुण्यात्मभिः पुंभिः प्राप्यते परमेश्वरः ॥ ६५ ॥ -इति परमेश्वरमाप्तिः। वाक्यरित्यादिभिस्तत्त्वं प्रत्यबोध्यत तेन सः । मृर्मध्वास्रवैः स्पष्टैः क्षीरास्रक्यतास्रवैः ॥६६॥ अभरत्सूरिः पाथोदस्तहृदयसरस्तदा । गुरुधर्मश्चरास्तित्वज्ञानाङ्गीकारवारिणा ॥ ६७ ॥ तद्धृदयं सरोरम्यं मूरिमय इवाभरत् । गुरुधर्मश्वरास्तित्व-ज्ञानाङ्गोकृतिभी रसैः ॥ ६८ ॥ अनेकच्छेकसूरीन्द्रसाधुश्रावकपक्षिभिः । सेव्यमानं तदा दीव्यत् तद्धर्मजललब्धये ॥ ६९ ॥ आगरानगराद् यावदजमेरपुरं पथि। मनारान् कूपिकोपेतान प्रतिक्रोशमकारयत् ॥७॥ स्वकीयमृगयारङ्गत्कलाकुशलतां जनान् । ज्ञापयितुं मृगानेकशङ्गध्वनविराजितान् ॥७॥ पापीयानीदृशोऽनेकजीवहिंसापरायणः । अभवत्स पुरा नित्यं रूपभृत्पापमेव यत् ॥ ७२ ।। -त्रिभिर्विशेपकम् ॥ हीरविजयमूरीन्द्रसद्गुरोर्योगतोऽधुना । दयादानानागरादिसगरङ्गो बभूव सः॥ ७३ ॥ सद्गुरौ जिनधर्मे च प्रीतचेतास्ततोऽथ सः । इत्याह जगदाश्चर्यकारणं श्रीगुरुं मति ॥ ७४ ॥ ग्रामान् द्रङ्गान् गजानश्वान्द्रव्याणि प्रचुराणि च । ददाम्यहं गृहाण त्वमिति चानुगृहाण भोः॥ गुरुराह ततो-भूप, त्यक्त्वैतान् सत आलये। भिक्षे वस्तूचितं युक्तो नैतेषां संग्रहो मम ॥७६॥ धन्योऽयं निःस्पृहः सर्वसांसारिकसुवस्तुषु । स्वोचितं वस्तु यल्लाति, स तदेति ब्यचिन्तयत् ॥ ततः पुनरिति स्वीये हृद्यालोचयति स्म सः । एतद्योग्यं गृहे मेऽस्ति पुस्तकं तद्ददाम्यहम् ॥ विचावं तदा चित्ते कृत्वा च प्रचुराग्रहम् । ददौ श्रीगुरवे दिव्यं सिद्धान्तादिकपुस्तकम् ॥ पुत्र मित्रे कलत्रे च धनस्वजनभूवने । ग्रामे इङ्गे गजादौ च निरीहाय महात्मने ।। ८० ॥ -युग्मम् । ६७-उद्हृदयं तस्य पाविसाहेरकब्बरस्य हृदयमेव सरस्तद्धृदयसरः तद्धृदयं अक- बरपातिसाहिहृदयं रसैः पानीयरित्यर्थः । ७०-७२-स अकबरपातिसाहिः आगरानगरात् अजमेरनगरं यावत् मार्गे प्रतिक्रोशं कूपिकोपेतान् मनाराम् कारयित्वा स्वकीयाखेटककलाकौशल्यप्रकटनकृते प्रतिमनार शतशो हरिणविपाणरोपणकारणादिना प्रथमतो जन्तुं जातव्याघातसंजातचेतोरतिः स भूपतिततिपतिः श्री अकबरपातिसाहिः हीरविजयसूरिसद्गुरोयोगतः सम्बन्धात् अधुना दयादानानगरादि- संगरंगो बभूव । ७५-अनुगृहाण अनुग्रहं कुरु प्रसाद कुरु इत्यर्थः ।

·• सगः] विनयदेवसूरि-माहात्म्यम् स जग्राहाग्रहात्पुस्तं तस्यानुग्रहहेतवे । नीरागोऽपि निरीहोऽपि धर्मलाभाय भूपसे ।।८।। ततः सूरिः समादाय तदा तच्छस्तपुस्तकम् । आगरानगरेऽमुश्चच्छास्त्रकोशतयालयाद ॥८२॥ साधिकमहरं यावत्तत्रैकत्रोपविश्य च । गोष्टीं धर्मस्य ती कृत्वा मिथस्तुतुपतस्तराम् ॥ ८३॥ श्रीसाहिसमनुज्ञातस्ततः मूरिः समाययौ । उपाश्रये सहानेकलोकैराडम्बरोत्सयैः ॥ ८४ ॥ ततश्च सकले लोके जज्ञे प्रवचनोनतिः । यत्स्यात्स्फातिमदानन्दि सतां चानुपदं महः ॥८५|| तस्मिन्व चतुर्मासीकरणानन्तरं मुदा । आगरानगरात्सोरीपुरेऽगात् सरिरुत्तमः ॥८६॥ नेमिनायजिनेन्द्रस्य यात्रया तत्र पूतया । साधुश्राद्धैः सहानेकैः पवित्रात्माय सोऽभवन् ॥८७॥ तत्र श्रीनेमिनाथस्य मतिमाद्वितयं तदा । तत्कालनिर्मितश्रीमन्नेम्यईत्पादुकायुतम् ॥८॥ प्रत्यतिष्ठत स सूरिश्च श्रेष्ठो ज्येष्ठमतिप्ठया। श्रीसङ्कुविहितानन्तगीतमानादिकोत्सवैः॥ आगरानगरे स्वर्णवादिव्ययतस्ततः । न कदापि पुरैतागजाताज्जाग्रन्महोत्सवात् ॥१०॥ श्रीमानसिंह-कल्याणमल्लकारितमद्भुतम् । स चिन्तामणिपादेः प्रत्यस्थापतिमोचयम्॥११॥ प्रादुरासीत्ततस्तत्र तत्तीर्थ भुवि विश्रुतम् । जाग्रत्तभावं सर्वपां मनोवाञ्छितदानतः ॥९॥ ततः पुनरपि श्रीमत्फत्तेपुरपुरे वरे । समागत्यामीलत्पीत्या साहिना सह सद्गुरुः ॥१३॥ तस्मिन्नवसरे यावदेकमहरमादरात् । धर्मवातों विधायैवं श्रीसाहिस्तमभापत ॥१४॥ द्रष्टुं त्वद्वदनाम्भोजमत्युत्कण्ठितमानसः । दूरदेशात् समाहूय जातोऽहं धर्मतत्परः ॥१५॥ यन्मदीयं प्रदत्तं न गृहासि किमपि प्रभो । मच्छकाशाच तेन त्वमुचितं प्रार्थयाधुना ॥१६॥ मुकतार्थः कृतार्थश्च भवानिव भवानि व । सर्वथा न वृथा मूरे यतस्वात्र यथा तथा ||९७।। ८५-मन्त्र स्फातिरयं शब्दः दन्त्यपवद्वितीयद्वितीयस्वरादिः स्फायड् वृद्धौ भ्वा- दिरात्मनेपदी । अस्मात् स्फायः स्फी वा इति सूत्रेण तयोः परतः स्फी इत्ययं दन्त्यपवर्गद्वितीय- चतुर्थस्वरोपेत आदेशो विकल्पेन भवेत् । त्रियां क्तिरिति तिप्रत्यये तु निषेधस्तेन द्वितीयस्वरादि- रेव | अथ स्फातियुद्धौ इति हेमोशे | ९०-९१-ततः श्री सोरीपुरे श्री नेमिनाथीर्थकरस्य यात्रा नवीनप्रतिमा-पादुकानां प्रविष्ठाकरणात् । स श्री हीरविजयसूरि: श्रीचिन्तामणिपार्थादेः प्रतिमोचयं प्रविमासमूह प्रत्यस्थात् प्रत्यतिष्ठत इत्यर्थः। फस्मात् ! जाप्रन्महोत्सवात् । कथं भूतात् पुरा पूर्व कदापि न एतादृगं जातात् तार जात इतीदं सुपेति समासत्वात् समासान्तमेकपदम् । कस्माज्जामन्महोत्सवात् स्वर्णटवादिव्ययतः स्वर्णटवादिव्ययः तम्मात् । ९७-हे सूरे यथा येन प्रकारेण भवानिव भवद्वत् सुकृतार्थ. सुकृतं पुण्यमेवार्थः प्रयोजनं यस्य स वथा । चः समुच्चये कृतार्थः कृतः सर्वप्रयोजनो भवानि व तथा तेन प्रकारेण यवस्व यवनं कुरु । अत्र अस्मिन् वाक्ये अस्यां विज्ञप्ती सर्वथा सः प्रकारेन वृथा न कूट- ३ ·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [ तृतीयः ततः सूरीश्वरश्चित्ते विचिन्त्यैवं तमब्रवीत् । सर्वविश्वम्भराधीशशिरश्रूडामणीयितम् ॥९॥ विश्वम्भरायां सर्वपु तव देशेषु सर्वदा । श्रीमत्पर्युपणापष्टिाहिकायां महीपते ॥१९॥ प्रवर्तनममारेश्च वन्दिलोकस्य मोचनम् । विधेहीति ततः साहिरिति चित्ते चमत्कृतः ॥१००॥ अहो निर्लोभत्तस्य शान्तता च दयालुता। अकिञ्चनोऽपि किश्चिन्न मामयाचीद् धनादि यत्।। श्रीसाहिराह चत्वारो दिवसा अधिका मम । उपरिष्टावदुक्तस्य भवन्तु सुकृतश्रियै ॥१०२॥ हृद्यं सद्य इति प्रोद्य साहिरुत्साहपूरितः । द्वादशदिवसामारि-फरमानानि पट् तदा ॥१०॥ काञ्चनरचनायुजि स्वीयनामाङ्कितानि च । त्वरित लेखयित्वैव प्रददौ सद्गुरोः करे ।।१०४॥ स्वीयसाधितदेशेषु सर्वेषु वसुधातले । श्रावणवदिपक्षस्य प्रारभ्य दशमीदिनात् ॥१०॥ मासि भाद्रपदे शुक्लषष्ठी यावन कश्चन । जीवव्यापादनं कुर्यादिति तेषु व्यलेखयत् ॥१०६॥ एपां व्यक्ति पुनश्चैवं शृण्वन्तु श्रावका इमाम् । पूर्व गूर्जरदेशस्य, द्वितीयं मालवस्य हि ॥१०७॥ तृतीयमजमेरस्य, फरमानं मनोहरम् । दिल्लीफत्तेपुराख्यस्य, देशस्य तु चतुर्थकम् ॥१०॥ लाहोरमुलतानाख्यदेशस्य खलु पञ्चमम् । एतानि पञ्चदेशेषु, पञ्चसु प्रेपणाय हि ॥१०९॥ देशपञ्चकसम्बन्धि पष्ठं श्रेष्ठावलोकनम् । सकाशे मूरिराजस्य रक्षणाय चिराय हि ॥११०॥ --चतुर्भिः कलापकम् । तत्तदेशेषु पञ्चानां तेषां द्राक् प्रेपणेन च । अमारिपटहोद्घोपमेघोऽवपत्तरां घरः ॥११॥ अज्ञायमाननामातः कृपावल्ली महीतले । आर्यानार्यकुलोल्लासिमण्डपेष्वैधताचिरात् ॥ मोचनं वन्दिजन्तूनामगीकृत्य गुरुदितम् । श्रीसाहिः मूरिराजस्य पार्थादुत्थाय हर्पतः ॥ तदैवानेकगव्यूतमिते डम्बरनामके । महासरसि गत्वात्मशस्तहस्तेन धर्मधीः ॥१४॥ देशान्तरीयसल्लोक ढौकितान् पक्षिणो घनान्। कारागारस्थलोकांश्च मुमोच वचने दृढः।।११५॥ -त्रिभिर्विशेषेकम् । एवं चानेकशः श्रीमत्साहेमिलनतो गुरुः । चैत्योपाश्रयरक्षायै फुरमानान्यकारयत् ॥११॥ तेषां विधापनादासीत्मवचनप्रभावना । तदुत्पन्नश्च यो लाभः स्तोतुं शक्नोति तं चकः ॥११७॥ तस्मिन् क्षणे सदारङ्गश्राद्धस्तद्गुणरअितः। मेडतीयो ददौ दानमीदृशं यस्य दर्शनात् ॥११८॥ द्विपञ्चाशत्तुरङ्गान् सन्मूर्तिमद्धस्तिनं नवम् । वस्त्रप्रभृतिवस्तूनि बहूनि बहुशो ददौ ॥११९॥ दिल्लीदेशे समस्तानां श्राद्धानां श्रद्धयान्वितः। द्विसेरममितां खण्डलम्भनीं च गृहं पति ॥१२०॥ दिव्यावदाताः श्रीसरेरीदृशाः सन्त्यनेकधा । ग्रन्थविस्तरभीत्या तान् नेहावीचं यतोऽलसः॥ मित्यर्थः । अत्र वकारोऽव्ययं पादपूरणे, अव्ययानामनेकार्थत्वात् । यथा भवान् सुकृतार्थः पुण्यार्थी मां प्रतिबोध्य कृतार्थ. तथा अहमपि भवदुचितं भवन्मार्गितं कृत्वा सुकृतार्थः कृतार्थ- श्व भवानीत्याभिप्रायः।

·१ ९ सर्गः] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् एवं मूरिवरस्स हीरविजयो दिव्यावदातान् घनान्, चक्रे यान् जगतीतलेऽत्र विमलान् संस्तूयमानान् बुधैः । तान् शक्नोति न वाक्पतिः कथयितुं शक्तः कथं स्यां ततो, यं श्रीवासकुमार इत्यवितथं पर्येक्षतोगक्रियम् ॥१२॥ इत्यं वासकुमार एप सुगुरोर्याहक परीक्षां व्यधात्, श्रीश्रीवल्लभपाठकः समपठत् ता पण्डितः संस्तुताम् । श्रुत्ला तां च तथैव तत्र भविकाः सम्यक् यतध्वं सदा, सेवध्वं च विबुध्य तां च खलु तं त्यक्त्वा प्रमादं मुदा ॥१२॥ इति श्री बृहत्खरतरगच्छीय श्रीजिनराजसरि सन्तानीय पाठक श्रीज्ञानविमलशिष्य श्रीवल्लभोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराजपातिसाहि श्रीअकबर प्रदत्त जगद्गुरु-विरुद- धारक भट्टारक श्रीहीरविजयसूरीश्वर पट्टालङ्कार पातिसाहि श्रीअकबरसभासंलब्ध दुर्वादिजय- वाभट्टारक श्रीविनयसेनसूरीश्वर पट्टपूर्वाचलसहस्रकरानुकारि पातिसाहि श्रीयहांगीर प्रदत्त- महावपाविरुधारि भट्टारक श्रीविजयदेवसूरीश्वर गुणवर्णनप्रबन्धे श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्य नाम्नि महाकाव्ये श्रीविजयदेवमरि गुरुवर्णनपरीक्षणो नाम तृतीयः सर्गः ॥ ३ ॥ १२२-स हीरविजयः सूरिवरः, एवं पूर्वोकप्रकारेण यान पनान् दिव्यावदाताम् अत्र जगतीतले चके तान् दिव्यावदावान् कथयितुं वाक्पतिवृहस्पतिर्न शक्नोति, ततस्तस्मात्कार- णार मई कयं केन प्रकारेण शक्तः स्यां भवेयम् ? अपि तु न स्यामित्यर्थः । स कः ? यं श्री हरिविजयसूरि श्रीवासकुमार इति पूर्वोक्तप्रकारमवितयं सत्यं उप्रक्रियं पर्येक्षत परीक्षितवान् । शेप स्पष्टम् । १२३-उत्तरार्घस्य व्याख्या-तां परीक्षां श्रुत्वा वथैव तेन प्रकारेणैव श्रीवासकुमार- कृतसद्गुरुपरीक्षाप्रकारेणैय तन सद्गुरुपरीक्षायां भो भविकाः सम्यक् सदा यतथ्वम् चोऽत्रान्वा- चये तां सद्गुरुपरीक्षां विबुध्य ज्ञात्वा सद्गुरु सेवधं । अत्रापि चोऽन्वाचये ।

·[चतुर्थः श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं चतुर्थः सर्गः अथेष्टे जगतामिष्टः पट्ट एकोनपटके । विजयसेन आचार्यस्तस्य शिष्यशिरोमणिः ॥१॥ अस्य शृणुत वृतान्तमुत्पत्यादिसमुद्भवम् । यादगस्ति थुतं तागू वक्तुमिच्छामि तत् किल॥२॥ अस्त्यस्मिन् भरतक्षेत्रे, नडुलाई पुरी वरा । ( पाठान्तरेण-पुरी श्री नारदाभिधा) तत्र कर्माभिधः श्रेष्ठी वसति व्यावहारिकः ॥ ३ ॥ तत्रान्येऽपि महीयांसो भूयांसो व्यवहारिणः । सन्ति तेप्वभवत्तस्य माहात्म्यमधिकं भुवि ।। तत्रत्पश्च महीनाथस्तं सदाद्रियतेतराम् । वहन्ति च तदुक्ताज्ञां शिरस्युप्णीपज्जनाः ॥५॥ दिव्या कोडिमदेव्याख्या देव्याख्यातास्तिरूपतः। तस्य पत्नी सपत्नीव लक्ष्म्या लक्ष्मीसमन्विता।। फला रूपं गुणाः सर्वं यौवनं वहुसम्पदः । तं सदा सुखयामामुस्तस्या लाभेन पुण्यतः ॥७॥ जयसिंहाह्वयः पुत्रस्तयोरासोज्जयोदयः । जयाधिकशिरोरत्नं जयसिंहपराक्रमः ॥८॥ सर्वदा लोकसन्तापी बुधतेजोपहारकः । अस्थैर्यभाजनं नित्यं सूर्यस्तेन कथं समः ॥९॥ सदा दोपोदयः शुक्लैकपक्षः खण्डनान्वितः । कलङ्कालंकृताङ्गश्च सोमस्तेन कथं समः ॥१०॥ निर्जरपैथितो बद्धोऽम्भोमयो भूवहिकृतः । हृतरत्नः समुद्रोपि कथं तेन समो भवेत् ॥११॥ परोपकारहीनश्रीरदृश्यः कटिनाकृतिः । गुणैमरुगिरिस्तेन सदृशो हि कथं भवेत् ॥१२॥ आदित्यादपि तेजस्वी यश्चन्द्रादपि सौम्यवान् । सागरादपि गम्भीरो मेरोरपि गुणैर्गुरुः ॥१३॥ सर्वदा पितृपादाब्जसेवाहेवाभवन्मनाः । सद्गतौ बद्धकक्षो यो राजहंस इवाबभौ ॥ १४॥ -जयसिंहकुमारवर्णनम् । अस्मिन्नवसरे तस्य वैराग्यमभवद् हृदि । वाल्येऽपि वयसि स्पष्ट कस्माचिदपि कारणात् ॥ आधिव्याधिजरादुःखदौर्गत्यादिककारणम् । असार एप संसारो नात्राऽतः स्थितिरद्भुता ॥ अस्मिन् येन्यवसपूर्व निवसन्ति च ये पुनः। निवत्स्यन्ति च ये लोका दुःखिनो विषयैषिणः॥ दौर्गत्यादिकभाजस्ते भविष्यन्ति भवे भवे । तं त्यक्षन्ति भविष्यन्ति ते सिद्धा उत देवताः ॥२८॥ अतो गृह्णाति चारित्रं तप्यैव तप उत्कटम् । लभै स्वर्गादिसौख्यानि तप्यैव जगतीतले ॥१९॥ ७-तं कर्माभिधम् , तस्याः कोडिमदेव्याः । ८-जये सिंहस्य पराक्रम इव पराक्रमो यस्य स तथा । ९-तेन जयसिंहाभिधेन । १९-तपेरतपः कर्मकादिति कर्तरि आत्मने पदे क्ये च आशिपि लोट उत्तमपुरुपैक- धचनं प्रथमोऽयम् । तपिंच ऐश्वर्ये दिवादिरात्मनेपदी, तपं धूपसन्तापे भ्वादिरित्यस्यैव ऐश्वर्येऽर्थे दिवादित्वं आत्मने पदं वा विधीयते । अन्ये तु तपिं च ऐश्वर्ये इति धात्वन्तरं दिवादिमाहुः । अन्ये तु भ्वादेरैव ऐश्वर्य सन्तापे च आत्मने पदं वेच्छन्ति । लोट उत्तमपुरुषकवचन द्वितीयोऽयम्।

·सर्गः] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् २१ स स्वचित्ते विचिन्त्यैवं तदा पितरमब्रवीत् । प्रपद्ये चरणं हृधमाज्ञया भवतः खलु ॥२०॥ पितापितं तदा माह प्रवजिप्याम्यमा त्वया । संसारापारदुःखेभ्यो भृशमुद्विनमानसः॥२१॥ अपृच्छयत तदा ताभ्यां मुदा कोडिमदेव्यपि । आवां परिवजिप्यावः पितृपुत्रौ तवाया॥२२॥ सा माहात्र स्थिताहं किं करिष्यामि युवां विना | युवां यथा तथाहं च प्रवजिप्यामि सर्वथा ॥ आलोच्यैवं पिता माता पुत्रश्चैते त्रयो मिथः । दीक्षायै प्रयतात्मानःमायतन्त समन्ततः ॥२४॥ तद्यथा-अनेकवरयात्राभिः क्रियमाणाभिरादरात् । श्रावकै गरौंदिवसे दिवसेऽधिकः ॥ वाद्यमानैः सदातोद्यैरनयधैर्यायवादकैः । गीयमानैर्घनैर्गोतः कान्ताभिश्च नृभिर्बुधैः ॥ २६ ॥ अश्वारूढः कदाचिच्च गजारूढः कदाचन । नृसिंहो जयसिंहोऽसौ तदा राजत राजवत्॥२७॥ -त्रिभिविशेपकम् । शुमे मासे सिते पक्षे शोभनायां तिथी तथा । नक्षत्रे च शुमे लग्ने शुभे योगे शुभे भृशम्।।२८ हीरविजयसूरीन्द्रो जयसिंहमदीक्षत । पित्रा मात्रा च संयुक्त महोत्सवपुरस्सरम् ॥ युग्मम् तदा यत्सुकृतं जातमन्यच्छीलवतादिजम् । द्रव्यादिव्ययजातं च तद्वक्तुं शक्नुमो नहि ॥३०॥ हीरविजयसूरीन्द्रस्तन्नामेदं तदावदत् । जयकुशलकारित्वात् जयकुशलपण्डितः ॥३१॥ (विजयविमलानन्दाद् विजयविमलः सुधी:-इति वा पाठः) हीरविजयमूरीन्द्रो जयसिंहश्च सत्पिता । शिप्येण गुरुणानेन सर्वदाश्त्यमुखायत ॥३२॥ सद्योऽनवद्याः सद्विद्या अपठत्स चतुर्दश । अशिक्षत च तत्कालममला: सकलाः कलाः॥३३ सज्जनोदयसन्तोपी पर दुखनिवारकः । सत्यसाहससंशोभी सोऽभवद् वादकर्मठः ॥३॥ दानशीलः सुधीलालः सिंहवज्जयसंश्रयः । स रराज विनीतो यो यौवनश्रीयुतस्ततः ॥३५ श्रीपण्डितपदं पूर्व तस्मै तदनु चोत्सवात् । उपाध्यायपदं सोध्दात् सोऽभादेवं दिने दिने । कियत्यपि गते काले गन्छभारधुरन्धरम् । शान्तात्मानं वरीयांसं सर्वशिष्येभ्य उत्तमम् ॥३७॥ सर्वकार्यकरं दृष्ट्वाऽभ्यपिञ्चत्तं शुभे दिने । श्रीसूरिर्युवराज्यत्व आचार्यपदनामके ॥ युग्मम् ।। श्रेष्ठी मूलाभिधोऽकापीत् श्रेष्ठमूरिपदोत्सवम् । न दृशं पुराकार्पः सूरीणां माक्तना जनाः॥ यावन्तो मिलितास्तत्र जना नवनवा घनाः । तावन्तो भोजयत्तांश्च कुण्डलीभिर्यथेप्सितम् ॥ ३२--हीरविजयसूरीन्द्रः शिष्येन जयसिंहनाना फरणभूतेन सर्वदा अत्यसुखायत अतिशयेन सुखं वेदयतिस्म । यन्ममायं शिष्यः पट्टयोग्यो भविष्यतीत्यतिसुखमवेदयदिति भावः । घः समुच्चये । जयसिंहः शिष्यः अनेन गुरुणा श्रीहरिविजयसूरीन्द्रेण करणभूतेन सर्वदा अत्य- मुसायत अतिशयन सुरां वेदयति स्म । धन्यो यदस्य शिष्योऽभवमिति अतिसुखमवेदयदि- त्यभिप्रायः। कथंभूतो जयसिंह. सपिता प्रधानपितृकः पितृयुक्त इत्यर्थः । सुखादिभ्यः कर्तृवेदनायामिति क्यड् ।

·२२
श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित
[चतुर्थः
मादात्तेभ्यश्च सदाः सौवर्णाङ्गुलिमुद्रिकाः । श्रीमत्यहम्मदावादे सर्वत्रावर्ततोत्सवः ॥४१॥
-त्रिभिविशेपकम् ॥
श्रीरङ्गे पत्तनद्रले यस्य पदन्दनोत्सवम् । अधिकं श्रावकोऽकापीत् पूर्वपदवन्दनोत्सवात् ॥४२॥
एवं मूरिवरस्य हीरविजयाख्यस्य प्रशस्ये पदे,
दीप्तं तं विजयादिसेनसुगुरुं सर्वात्मना निर्मलम् ।
श्रीमान वासकुमार एप उदयी पर्यक्षताचारतः,
श्रीश्रीवल्लभपाठकश्च यमिति व्याख्यातवान् सद्गुणैः ॥४३॥
इति श्री बृहत्खरतरगच्छीय श्रजिनराजसरि सन्तानीय पाठक श्रीज्ञान विमलशिष्य
श्रीवल्लभोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराजपातिसाहि श्रीअकबर प्रदत्तजगद्गुरु-विरुद-
धारकभट्टारक श्रीहीरविजयसूरीश्वर पट्टालङ्कार पातिसाहि श्रीअकब्बरसभासंलब्ध दुर्वादिजय-
वादभट्टारक श्रीविजयसेनसूरीश्वर पट्टपूर्वाचलसहस्रकरानुकारि पातिसाहि श्रीयहांगीर प्रदत्त-
महातपाविरुधारि भट्टारक श्रीविजयदेवमुरीश्वर गुणवर्णनप्रबन्धे श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्य-
नाम्नि महाकाव्ये श्रीविजदेवसरि गुरुवर्णनपरीक्षणो नाम चतुर्थः सर्गः ॥ ४ ॥

·सर्गः] यित्नयदेयसूरि-माहात्म्यम् २३ पञ्चमः सर्गः अथ श्यहम्मदावादे स्थिरः श्रेष्ठी समाययौ । पुत्रस्य स्वस्य पल्याच दीक्षाग्राइणतये ॥१॥ गृहे गृहिण एकस्य यावद्वसनमाटकम् । दत्त्वा तत्रावसदृश्यः पुण्यात्मा पुरुषोत्तमः ॥२॥ अपारमे ततः श्रेष्ठी दीक्षायाः सन्महोत्सवम् । श्रीमद्वासकुमाराख्य-पुत्रस्य स्वस्य च त्रियः।। तद्यया-व्यचित्रयविचित्राणि चित्राणि वरवर्णकः । गृहभित्तीः मुविच्छित्तीः कविः काव्यततीरिव ॥४॥ गृहस्य मागणं माभात् स्वतिकाजादिमण्डनैः । मण्डितं पण्डितस्वीभिस्तदा चित्रितवस्तुवत् ।। चन्द्रोदयचयो यत्र प्रतिस्थानं नियन्त्रितः । चन्द्रोदय इव प्रायो मनोहरन्मनोहरः ॥६॥ वसुचः कचित्तत्र स्थूलं स्थूल व्यलीलसत् । शृङ्गारमिव रोदस्योः मालम्बनकसंयुतम् ॥७॥ यत्र हाजापटेलस्य मतोली बहुलालया। अस्ति, सन्ति हि यस्यां च सकला बहुलालया। मण्डपं मण्डयामास दीक्षायास्तत्र मुन्दरम् । पञ्चवर्णमयर्वस्त्रंथिप्रकृद्भिर्विचित्रितः । युग्मम् ॥ मुखमल्ला यमुर्यत्र मुखमल्ला बुधा इव । वाणीवर्णविशेपाणां रचनाभिर्नरमकाः ॥१०॥ जवाफादयः क्यापि विशेषा वाससामिमे । वभुर्नेत्रमिया यत्र नानाविच्छित्तिनिर्मिताः ॥११॥ आयाताः सूर्यचन्द्रायाः ग्रहा इत्र मुविग्रहाः । तन्मिपात्तन्मुख दृष्टं नानासंस्थानसंस्थिताः ।। द्वारं तस्य विभाति स्म रम्भास्तम्भविशोभितम् । मुखानां कौतुकानां च संकेत इव रूपवान् । ख भुवं चान्तरायश्च विमानमिदमीदृशम् । द्यावाभूम्योविंद्रस्थं पुंखीदेवादियुग व्यभात् ॥ आदर्शी रचना यत्र कुत्रचित्तीतिकारिणी । तदा श्रेणिरभूत्पुंसां दृष्टान्तानां परस्परम् ।१५। आदर्शी रचना यत्र कुत्रचित्सर्वतस्तदा । प्रतिविम्बेन लोकानां वक्तीव किमु तद्गुणान् ॥१६॥ क्वाप्यत्र स्वस्तिकादीनि मौक्तिकथितानि हिमालम्बनकभास्वन्ति मोहयन्ति स्म मानवान्॥ पण्डितानक्षराणीव लिखितानि खटीरसः । मात्राविन्दुमदीप्तानि प्रकटान्युज्ज्वलानि च । -युग्मम् । इति दीक्षामण्डपवर्णनम् ॥ आकारयत्स आराममभिराममनिन्दितम् । पुत्रस्य वरयात्रायै नानाकृत्रिमसः ॥ १९ ॥ ११-अत्र विच्छितिः रचना विशेष:-कुत्रचित् जन्तुरूपाणि, कपिर पानि, कचित् पुष्पाणि, फचित् सूपचन्द्रवारकाकारा इत्यादिलक्षणः। १२-नानासंस्थानसंस्थिता:-नाना बहु प्रकारं संस्थान रचना स्वस्थाकारस्वरूपा रचना तेन संस्थिताः समन्ततः स्थिता ये वे क्या । वन्मिपाल जरयामादिमिपात् । सन्मुख श्रीवासकुमारमुखम् ।

·२४ श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [पञ्चमः तत्राग्रे सहकारः प्राक् हकारेकारयुग भवन् । लोकोक्तां सुनृतां वार्ती ज्ञात्वा निरचिनोदिति ॥ श्रीमान् वासकुमारोऽयं मविवजिपताश्वरः । मूरिः मूरिस्ततो भावी पूर्वजेभ्योऽधिकातिः॥ नीलकौशेयसंशोभिपत्रश्रेणिविराजिताः। यत्र रम्भा वभुः स्वर्णमूला इन्द्रध्वजा इव ॥ २२ ॥ फलिताः शाखिनो यत्र बहुधैवं विरेजिरे । कर्तारो दिव्यसस्यानि भर्तारः सर्वसम्पदः ॥२३॥ केतकी-यूथिका-जाति-जपा-कुन्दादिकांश्च यः । पृथकूपान् पृथक्वर्णान् पुष्पवृक्षानकारयत् ॥ एवं दीक्षासुसामग्रीक्रीडाश्चातोद्यजातयः । मोदकाधानि खाद्यानि निरसचन्त तद्गृहे ॥२५॥ सोऽक्षिपद् वर्णके पुत्रं शुभेऽह्नि कविवन्नृपम् । कौमुम्भवस्त्रसंयुक्तः मातालार्कवत्तदा ॥२६॥ सख्योऽभिगायतोलूलून संवर्धयत मौक्तिकेः । श्रेष्ठिनः श्रीस्थिराकस्य पुत्रः परिबजत्ययम् ॥ आचख्युरिति गायन्त्यः काश्चित्काश्चित्सखीः प्रति । कार्याण्यन्यानि सन्त्यज्य त्वरध्वं तं प्रतीक्षितुम् ॥२८॥ युग्मम् ॥ चारुकर्पूरकस्तूरीकुङ्कुमादिविमिश्रितम् । स्फुरत्परिमलोपेतां शिष्टां कुरुत पिष्टिकाम् ॥२९॥ दीव्यगन्धोदकैरुष्णः सम्यक् स्नपयत द्रुतम् । दृष्टिदोपाच्च रक्षायै यतध्वं द्वन्द्ववर्जिताः ॥३०॥ गन्धकारित्वतस्तस्य फुल्लमालादिगर्भितम् । न्यवधन मूनि धम्मिल्लं वक्र ग्रीवेव वाजिनः ॥ विलिप्तदीव्यदेहश्रीर्वभौ केशवमूर्तिवत् । कर्पूरागरुकस्तूरी मिश्रचन्दनकुझुमैः ॥ ३२॥ स सर्वाङ्गेषु संयुक्तो मुक्ताभिः कान्तकान्तिभिः । बभौ चन्द्रार्कताराभिराकाश इव निर्मलः ॥ आनाभिलम्बितान् मुक्ताहारांस्तारान् स पर्यधात् । लावण्यनीरधेः पीनफेनबुबुदसन्निभान् ॥ चोलोप्णोपादिवस्त्राणि देवदृष्योपमानि च ! पर्यधात्स ततः काये सौवर्णाभरणानि च ॥३५॥ अदीप्यत तदानीं स पुष्फितः फलितोऽपि च। विधाता वाञ्छितार्थानां कल्पवृक्ष इवाङ्गवान् । स वरो वरयात्रामु राजेव विरराज हि । ग्रहणैर्मुकुटोसै छत्रेश्च सह चामरैः ।। ३७ ॥ २०-तत्र आरामे प्राक् पूर्व सहकारः इति लोकोक्ता सूनृतां वार्ती ज्ञात्वा निरचिनोत् निश्चयं चकार । किं कुर्वन् सन् हकारेकारयुग् भवन् । हकारे ह इत्यक्षरे यः ईकारः चतुर्थस्वरः सहकारेकारः । तेन युनाक्ति यः स हकारेकारयुग, हकाराक्षरचतुर्थस्वरयुक्तो भवन् जायमानः सहीकार इत्यर्थः । इतीति । तदाह- २३-करणशीला: कारः भरणशीला भार:-अत्र उभयत्र तुन इति तच्छोलेऽर्थे तृन् प्रत्ययः। दिव्यसस्यानि संपदः इत्युभयत्र न लोकाव्ययनिष्ठाखलर्थतनामिति पष्ठीनिषेधात् नपुंसकरवीलिंगद्वितीयाबहुवचनम् । ३५-चोलः भाडण इति लोकामापाप्रसिद्धः । चुलपरिवेष्टने सौत्रः । चुल्यतेऽनेन घोळ भाप्रपदीनं कन्चुकं इति क्षीरस्वामिव्याख्यानात् । उप्णीषः पापडी इतिभाषा । उष्णापो मूर्द्धवेष्टनमिति हैमः। ,

·सर्गः]
विजयदेवसुरि-माहात्म्यम्
वाधान्यवादयन् केऽपि केऽप्यगायन मुगायकाः। नतुनर्तका केऽपि केऽप्याख्यन् कथकाः कथा।
नेजव्याजविमानस्थकरकाकारदम्भतः । तमीक्षिनुमिवायाता ज्ञ-जीव-कविदेवताः ॥ ३९ ॥
यस्यैवं वरयात्रामु वभूवुः सन्महोत्सवाः ।
इन्द्रः स्तोतुं न यान् शक्तः तान् व्यारव्यान्ति कथं युधाः॥४०॥ त्रिभिर्विशेषकम् ।।
अत्यद्भुतानि वासांसि देवदप्योपमान्यय । कुमारः पर्यवाद् वर्यस्तदा दीक्षामहोत्सवे ॥४१॥
मालम्बनकसंशोभिस्वर्णमाणिक्यनिर्मितम् । न्यवनान्मुकुटं भाले पर्यवाद् ग्रहणानि च ॥४२॥
शिविका स समारोह निर्मिनामिव देवतः । जाग्रत्पुण्यवनां योग्यां वर्षमानकुमारवत् ॥४३॥
मायनीयमानेषु गीतेपु प्रीतमानसः । वायेपु वाद्यमानेपु हृद्यरातोद्यवादकैः ॥ ४४ ॥
विद्वद्भिर्वन्दिभिर्मोदात् स्तूयमानगुणोदयः । विज्ञातविविधानेकमङ्गलातोयसद्यशाः ॥ ४५ ॥
नीरगीरदास्यत्रीगीयमानमुमङ्गलः । उत्तार्यमाणलवणः पार्थयोर्भगिनीजनः ।।४६ ।।।
श्रीमहाजापटेलस्य मतोल्यां बहुलौकसि । मण्डितं मण्डपं पूर्व यत्र तत्र ततोऽभ्यगात् ॥
-चतुर्मिविपकम् ॥
मुकुटादीनि दिव्यानि ग्रहणानि स्वकायनः । स उचार्य प्रतोच्चारं कर्तुमायागुरोः ,पुरः॥४८॥
विनयसेनमूरीन्द्रः कृत्वा नन्दि तदाद्भुताम् । चतुर्भिः संयुतां देवेदी बवाहिकीमिय ॥४९॥
ततस्तं मातृमयुक्तं दीसाकन्यां व्यवाहयत् । कारयित्वा तदा तस्यां वारत्रयं प्रदक्षिणाः ॥२०॥
रूप्याणि नालिकराणि वखादीनि च लक्षशः। श्रीसद्धोऽहम्मदावादे प्रादायाकभ्य उत्सवे ।।
पोडशस्य शतस्यास्मिन् त्रिचत्वारिंगवत्सरे । दगम्यां माघशुक्लस्य दीक्षाभूयस्य सोऽवतादा।
विधाविनय इलाख्यां तस्य मूरिस्तदाऽकरोत् । सद्विचाविजयास्तिवान् त्रिकालमो गुम्यनः
एवं वासकुमार एप जननीयुक्तः स उल्लासनः,
पात्रानीत् विपयान् विहाय सकलान् सांमारिकान् मत्रंदा ।
श्री श्रीवल्लभ एप पाठक इमं यस्यात्र दीसोरम,
सर्वपां श्रुतमात्रकर्णमुखदं ममियं व्याकरोत् ॥ ५ ॥

·२६ श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [ षष्ठः पष्ठः सर्गः अयो विजयसेनाख्यो वर्याचार्योऽभ्यमन्यत । श्रीमान् वासकुमारोऽपि मियोऽयमुकृतार्थताम् ॥ अधीयानं गुरोः पार्थेऽकुर्वाण पर्युपासनाम् । आश्रवोऽयं विधेयोऽयमित्यवादीत्तदा गुरुः॥ गुरुहस्तमभावेन दीप्यते वर्धते च सः । गुरुः शिष्यमभावेनैवतैवं चाप्यऽदीप्यते ॥३॥ तद्यथा-कियत्यपि गते काले, लेभे सुरिपदं ततः । निःसपत्नं स साम्राज्यमिवोग्राऽग्राशयाऽन्वितम् ॥ ४ ॥ विजयसेनसूरीन्द इति नामाऽभवद्भुवि । विख्यातं श्रीगुरुख्यातं सन्मुखापारमेश्वरात् ।।५।। ततः कुर्वन् महीपीठे धर्मराज्य विशेषतः । अधिकाधिकतेजास्स भवन् मावर्तताचिरात् ॥ श्रीमतोऽकब्वराख्यस्य पातिसाहेः सुसंसदि । पड्दर्शनानुसम्वन्धि वार्ता मावर्ततान्यदा ।। तदा च कोविदः कश्चित् पातिसाहिं न्यवेदयत् । पञ्चदर्शनविद्वांसस्तिष्ठन्ति भवतोऽग्रतः ॥ हीरविजयसूरीन्दशिष्यः पष्ठोऽस्ति वादिपः । विजयसेनमूरीन्द्रः स त्वत्तोऽन्यत्र तिष्ठति ॥९॥ मनुते स च नो गहां रामं च परमेश्वरम् । इत्यादिभिर्वचोभिस्स तं चेति मत्यबोधयत्॥१०॥ पातिसाहिस्ततोऽत्यन्तं तमाहातुं समुत्सुकः । अलेखयत्चदाहूत्यै स्फुरन्मानं घनादरम् ॥११॥ स्वसेवककरे दत्वा स्फुरन्मानं तदा मुदा । त्वमानयमाहूयेत्यऽवदत् सेवकं हि सः ॥१२॥ स तदा शिरसि न्यस्य स्फुरन्मानं तदाज्ञया । प्रस्थाय राधनपुरे सूरेः पावं समाययौ ॥१३॥ अस्थाय राजधन्याख्यपुरे पार्चे गुरोर्ययो-इति पाठान्तरम् ।। श्रीसूरीश्वरमानम्य तदालोकनतस्तदा । रोमाञ्चिततनुः प्रादात् स्फुरन्मानं स तत्करे ॥१४॥ श्रीसद्स्य समक्षं स स्फुरन्मानमवाचयत् । वाचं वाचं गुरोचित्तं सहश्च मुमुदेतराम् ॥१५॥ सेवकं पानिसाहेश्च श्रीसढो मोदयत्तराम् । जीविताईस्वदानाच मृष्टान्नादिकभोजनात् ॥१६॥ मातिष्ठत ततः सुरिः सुमुहूर्त शुभे दिने । श्रीमन्तं समापृच्छ्य सुधी-साधुसमन्वितः ॥१७॥ आयो नयविजयाख्यः १ श्रीमेघविजयो २ ऽपरः। श्रीमेरुविनयो ३ विद्वान्, श्रीनन्दिविनयः ४ कविः ॥१८॥ २-आश्रवो वचने स्थित इति कथनकारीत्यर्थः । विधेयो विनयमाही इत्यमरः । ५-श्रीगुरुणा श्रीहरिविजयसूरीन्द्रेण ख्यातं कथितं श्रीगुरुख्यातम् । कस्मात् सन्मुखात् प्रधानपदनात्, फयंभूतात् सन्मुसात्, अत एव पारमेश्वरात्-परमेश्वरस्य इदं पारमेश्वरं तस्ये- दमित्यण् । पारमेश्वरमिव पारमेश्वरं उत्प्रेक्ष्यते; परमेश्वरमुखमिवेत्यर्थः, वस्मात् । १३-राजधन्याख्यपुरे रायधणपुरे इत्यर्थः । .

·२७ सर्गः] पिनयदेवसूरि-माहात्म्यम् विद्याविजय ५ इत्यादि-विनयविनयोद्यतैः । माया गुरु १-शुक्र २-३रिव संसेवितः सदा ॥१९॥ त्रिभिर्विशेपफम् ।। ये ग्रामा ये च सद्गास्तान सिञ्चन् धर्मधारया । भन्मन् दुरितदुष्कालं प्रमोदं मापय जनान् ॥ श्रीमरिनीरदो गर्जन प्रापानुक्रमतोऽचिरात् । श्रीमल्लाभपुरदरं पातिसाहिविराजितम् ॥२१॥ सहस्तत्रत्य आहत्य मणत्य च ततो गुरुम् । कृत्वा महोत्सवं दिव्यमुपाश्रये समानयत् ॥२२॥ अकब्धरं पातिसाहि दिने दिव्ये ततोऽमिलत् । श्रीमरिभूरिसूरिश्रीजितान्यमतिवायरिना२३॥ विनयात् पातिसाहि-श्रीमदकब्बर आनमत् । तं तदा शिरसा भूपान् पश्यतः शस्यचेतसा ।। अयामच्छद् गुरुं धीमान् पातिसाहिरिदं तदा । पड्दर्शनानुसम्बन्धिधर्मवातौ सुधर्मधीः ॥ दर्शनानां तदा पण्णां विविच्यैव पृथक्पृथक् । तं विवेकिनमुनिं स धर्म प्रत्यवोधयत् ॥२६॥ सर्वदर्शनसम्बन्धिधर्म ज्ञात्वा पृथक्पृथक् । केनचित्प्रेरितः साहिरपृच्छत् पुनरीदृशम् ॥२७॥ सूरे किं मनुपे न त्वं रामं गणां च मातृकाम् ? । सूरिः प्राह प्रभो मैवं मन्येहं तद् वयं सदा ॥ रामध्यानं सदा कुर्वे हृदि तध्यानतत्परः । नोचरामि मुखेनास्य ज्ञानहीनश्च कीरवत् ॥२९॥ राति सर्व मनोभीष्टमिति रा वाञ्छितमदः।मथ्नाति सर्वतः पापमिति मः पापनाशकः ॥३०॥ इत्यक्षरद्वयार्थत्वाद् रामनाम स्मृतं बुधैः । तत्स्मरामि सदा स्वामिन् न स्मरामि कथं किल । -विस्मरामि न कहिचित्-इति पाठान्तरम् ॥३१॥ युग्मम् ।। अपवित्रशरीरस्य रामध्यानं च चेतसि । अपवित्रे तथा मार्गे स्यात्सदा पापद्धये ॥ ३२ ॥ -इति रामनाम-ध्यानाङ्गीकारः ।। अहो अङ्गमलाक्षेपो गझायां क्रियते कथम् । गङ्गा तु मातृकोच्येत पूज्यते देवतेव सा ॥३३॥ तस्यामङ्गमलक्षेपं स्नानात् कुयी न लोकवत् । पावित्र्यति मात्रओं कथं पुत्राङ्गसङ्गतिः ॥३५॥ -यतः पवित्रमात्रओं कथं पुत्रागसंगतिः-इति पाठान्तरम् ॥ जलमेव तदनं स्यान्माननीयं तदेव च । तद्विनोच्येत नो गङ्गां तद्विना न तदर्चनम् ॥३६॥ २३-भूरिः प्रचुरा रिपु पण्डितेपु भट्टारकेपु वा श्रीर्वेपरचना १ शोभा २ भारती ३ लक्ष्मीः ४ त्रिवर्गसम्पत्तिः ५ मति ६ वा यस्य सः भूरिसूरिश्रीः । अथवा श्रीसूरिभूरिसूरिश्रीवि- रस्कारकरः परः इति पाठान्तरम् । तदाऽस्यायमर्यः भूरिसूरीणां प्रचुरमट्टारकाणां प्रचुरपण्डितानां वा श्री पूर्वोक्तपडा तस्यास्तिरस्कार करोतीति भूरिसूरिश्रीतिरस्कारकरः परः प्रकृष्टः तदेव प्रकटयति । ३६-वदेव जलमेव वद्विना जलेन विना गगा नोच्येत न कथ्येत । तद् विना गहां विना । न वदर्चनं न गङ्गा पूजा न गङ्गां माननमित्यर्थः ।

·૨૮ [षष्ठः श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित मादृशाङ्गस्य संयोगात् तदङ्गं न सुखायते । तदङ्गदुःखे दुःखं स्यान्मदङ्गस्यापि सर्वथाः ॥३७॥ पवित्रं भवदनं चेन्मदगं मलिनं स्पृशेत् । भवदङ्गं तदा स्वामिन् , मदगान सुखायते ॥३८॥ एवं राजेन्द्र गङ्गाङ्गं मादृशाङ्गस्य योगतः । सर्वदा बहुदुःखाय न सुखाय कदापि हि ॥३९॥ विना गङ्गाजलं देव प्रतिष्ठादि भवेन्न हि । तन्मे मान्या सदा गङ्गा न मान्येत्युच्यते कथम् ॥४०॥ -इति गहाहीकार। बोधयित्वेति सज्ज्ञानं पातिसाहिमकबरम् । अरञ्जयत्तदा सुरिरजयत् प्रतिवादिनः ॥४१॥ जितकाशी तदा भूत्वा महोत्सवपुरस्सरम् । सूरिरायाद्दधत्साक्षाजयरूपमुपाश्रये ॥४२॥ -इति श्रीमदकब्बरपातिसाहिसदसि श्रीविजयसेनमूरिभिः पराजितपतिवादिवर्णनम् ॥ चतुर्मास्यो के तत्र व्यवाद् धर्माभिलापुकः। आग्रहात्पातिसाहेस्स तच्चेतस्तोपको यतः॥४३॥ हीरविनयमूरीन्द्र संविज्ञायामयाविनम् । पातिसाहिं स आपृच्छ्य श्रीसूरीन्द्रस्ततोऽचलत् ।। गुर्जर देशमागच्छंश्चतुर्मासी समाप्तवान् । श्रीसूरिः सादडीद्र) सद्रने श्रीभिरन्वहम् ॥४॥ सनातं स्वर्गिणं स्वर्गे श्रीहीरविनयं गुरुम् । मर्त्यलोकं परित्यज्य वचः श्रुलेति दुस्सहम् ॥४६॥ श्रावकैरक्ष्यमाणोऽपि चतुर्मास्यन्त आग्रहात् । सोत्सवः पत्तनद्रने प्रस्थायायाचतो गुरुः ॥४७॥ ३७-तदङ्गं जलमयं गद्गागं कर्तृ न सुखायते न सुख वेदयतीत्यर्थः । कस्मात् मादशा- गस्य संयोगात् । तदद्गदु.से जलमयगगागदुःसे मदनस्यापि सर्वथा दुःसं स्यात् । तदेव प्रकटयन्नाद. ३८-उक्तिलेशश्वास्य-हे स्वामिन हे अकवरपातिमाहे चेद यदि मलिनं मदहं मम कायः पवित्रं भवदहं भवतः कार्य फर्मतापन्नं स्पृशेत् तदा मदनात् मम कायात् कारणान् भवदहू भवत: काय. कर्वा न सुसायते न मुसं वेदयतीत्यर्थः । उभयत्रापि श्लोके मुसायते इति क्रियापदं मुसादिभ्यः कर्तृवेदनायां इति अनुभवेऽर्थे क्यहि सिद्धम् । ३९-एवममुना प्रकारेण मदङ्गाद् भवदह न सुसं अनुभववि इवि लमणेन । ४१-अजयत्प्रतिवादिन इत्यन च शहाप्रयोगेऽपि आयौँ अन्वाचयार्थश्वकारो शेय। ४३-स श्रीविजयसेनमूरिः वर श्रीलाभपुरे द्वके द्वे चतुर्मास्यो व्यधात् । कस्मास् पासिसाहेः श्रीमदकच्परस्यामहात् । कथंभूतः स ? धर्माभिलापुरु. 1 फयं भूतः स यत. उच्चेत- स्वोपकः श्रीमदकबरपातिसाहिहदयमन्तोपकारी । दूके इत्यत्र भनेपानाशाद्वास्थानामिवि वैक- लिकेफारामाव. । इकारममावर द्विक इत्युभयमपि रूपम् । ४४-श्रीसूरीन्द्रः श्रीविनयसेनमूरिः तत. श्रीलामपुरात् । ४७-गुरु आविनयसेनमरिः सः सादडीद्रलान् ।

·संगः] विनयदेवरि-माहात्म्यम् स्थित्वा तत्र सभावित्रः स भृयांसमनेहसम् । पुर्या त्रम्बावतीनाम्न्यां सहाहूतस्ततो गतः॥ कृत्वा तत्र चतुर्मासी भवन्नानामहोत्सवः । प्रस्थायायात्ततः मूरिः श्रीराजनगर वर ॥४९॥ नानाद्रव्यव्ययैदिव्यञ्जयमानमहोत्सवैः । चतुर्मासी व्यधात्तत्र श्रीमरिः मूरिशेखरः ॥५०॥ ततश्वाहम्मदावादोपपुरं श्रीशकन्दरे । श्रीसहनग्रइतस्तस्थौ चतुर्मासी गुरुत्तमः ॥५१॥ मत्यस्थादुल्सवैस्तत्र शान्तिबिम्ब स सद्गुरुः दीपिकान्वयविख्यात-लहुयाख्यथाद्धकारितम् ।। लाटापल्ल्यां समागच्छत् ततः प्रस्थाय सोत्सवः । तत्रावसच सूरीन्द्रवतुर्मासी मुखाश्रितः ॥ अचिन्तयत् स्थितस्तत्र चेतसीत्येकदेदृशम् । पदार्हाः सन्ति मे शिप्याः श्रीनन्दिविनयादयः ।। पदयोग्येषु शिप्येषु श्रीनन्दिविजयादिपु । कः शिप्यो भविता ख्यातो गच्छभारधुरन्धरः ॥ विचिन्त्येति स्थितो ध्याने तपःकुर्वन्ननेकया। त्रीन्मासान् यावदत्युग्रं सूरिरेकाग्रमानसः ॥५६॥ अधिष्ठाता तदेत्याख्यत् मुरिमन्त्रस्य मन्त्रिणम् । प्रत्यक्षीभूय सूरीन्द्रं तपः साध्यं न किं यतः ।। विद्याविजयनामायं शिप्यस्ते गच्छनायकः । भविता जगति ख्यातो विचारो नापरो गुरो । श्रुत्वा श्रीमरिमन्त्रस्याधिष्ठातुरिति सद्वचः । जाग्रत्मभावकं मूरिः सूरिमन्त्रं सदाचिदत् ॥१९॥ विद्याविजयनामानं शिप्यं श्रीगच्छनायकम् । भाविनं मनसि ज्ञाला श्रीसूरिMमुदेद् हृदि ॥ मातिष्ठत ततः मूरिः साध्वाचारपरायणः । यतोऽवस्थानमेकत्र साधूनां युज्यते न हि ॥११॥ ग्रामानुग्राममाचाराद विहर जिनवत्स्वयम् । सहर्पः समवासापीत् श्रीमदुन्नतपत्तने ॥३२॥ तत्रत्याः श्रावफाः सर्वेप्यकुर्वन्नुत्सवान घनान् ।दर्श दशै मुनीशं तं वन्द वन्द दिने दिने ॥६॥ सूरिः रः कृत्वा चतुर्मासी तवान्यत्र ततोऽचलत् । पवित्रचरणन्यासः सद्धरित्री पवित्रयन ॥१४॥ नेप्यन्ये वृद्धेपु न्यबसत्स विचक्षणः । अनेहसं च भूयांसं लोकान् धर्माश्च कारयन् ॥६५॥ । ४८-तत्र पत्तनद्रङ्गे समावित्रः सह भावित्रेण भद्रेण वर्तते यः स समावित्रः। मावित्रशद्वो हेमोणादौ मद्रपर्यायः । ततः पचनद्रङ्गात् । ४९-तत्र जम्बावती नाम्न्यां पुर्या । ततः अम्बावती नाम्न्याः पुर्याः श्रीस्तंभतीर्यादित्यर्थः। श्रीराजनगरे श्रीमति अहम्मदावादे । ५०-तत्र अहम्मदाबादे। ५१-गुरूत्तमः श्रीविजयसेनमूरिः। ५२-प्रत्यस्यात् प्रतिष्टत् प्रतिष्ठामकरोदित्यर्थः । तत्र शकन्दरपुर । ५३-ततः शकन्दरपुरात् । तत्र लाटापल्ल्या लाडोलपुरे इत्यपरनाम्न । ५७-इतावि किं तदाह । ५८-(उन्नतपत्तने) ऊनानगरे । ६४-तवा ऊनान जरात् अन्यत्र नगरेषु देशेषु वा अचलत् ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित [पट अस्मिन्नवसरे मूर्ति प्रतिष्ठायै समाहयत् । श्रीमुरेतपुरात् मेघ. स्वपत्नीलाडकीरितः ॥६६॥ ततः प्रस्थाय सूरीन्द्रः श्रीसूरेतपत्तनात् । प्रतिष्ठायै समागच्छत् श्रीमदुन्नतपत्तने ॥६॥ अकरोत् स ततः श्रेष्ठां मतिष्ठां सुदिने दिने । कारितां श्राद्धमेघेन ययाविधि महोत्सवार । न केचिदपि तादृक्षी यादृशी मागकारयन् । प्रतिष्ठां स न कश्चित्मागू व्यधापयद् व्यधाच स.॥ अवान्तरेऽन्तिपच्छेदः श्रीनन्दिविजयायः । कोविदः सर्वविद्यासु सर्वभाषाविदुत्तमः ॥७॥ गुरवो हि फिरङ्गीणां पादरी इति तद्राि । सन्ति तान् रक्षयामास पत्रद्वारा दुरात्मनः ॥७॥ अत्यन्तं रमितास्ते च जिनधर्मविदस्तदा । अभवञ् जिनभक्ताच साधुसेवापरायणाः ॥७२॥ पादरीद्वन्दमानन्दादाईन्तं धर्ममुत्तमम् । गुणांश्च जैनसाधूनां फिरङ्गीणां पुरोऽवदत् ॥७३॥ तत फिरङ्गीसल्लोका जैनसाधन दिदृक्षवः । विवन्दिपव इत्याख्यन् पादरीटन्दमादरात् ॥ पादरी ! श्रीगुरुं शीघ्रं समाहय सुभक्तित । अपरं न किमप्यत्र विचारय विचारवित् ॥७॥ ततश्च पादरी पत्रं विलेख्य च विमोच्य च । सूरीन्द्रमायामास श्रीमद् दीपपुरे तदा 1७६।। नायाति स्म तदा सूरिविना मेघस्य सद्वचः। यतो मेघा फिरङ्गीतो भीतोऽतो न समाहयेत् ॥ मेघनामास्ति का ख्यात सर्वतो जगतीतलम् । किं गोत्र. कस्य पुत्रश्च वसति क्व च पत्तने ॥ इति सर्व समाख्यामि यथाजातमनिन्दितम् । तत्परीभूय तद्भव्याः श्रावका शृणुतादरात् ।। तथया-अथास्ति भरततेने नगरं द्वीपनामकम् । अधिकारी फिरंगीणां तन राज्यं करोत्यलम् ॥ रामसीतार्चनं नित्यं मनुते नान्यदेवता । विना स्वधर्ममन्येषां धर्म च न कदापि सः ॥८॥ श्रेष्ठी सहस्रदत्तोऽभूतत्र सर्वद्धिमत्तरः । पारिक्खगोविख्यातो माननीयतरोत्तरः ॥४२॥ फिरङ्गीणां मियोऽत्यन्तं तस्य पुनः पवित्रधीः । मेघो नाम जगरख्यातो वर्तते महिमानिधिः॥ नागात् सरि समाहूतः श्रीफिरङ्गाधिकारिणा । मेयस्योक्ति विना वार्ता शातपूर्वी ति भक्तिमान् श्रावणान्पदा तेन स इति मत्ययोध्यत । गुरुरस्ति वरिष्ठ श्रीः प्रत्यक्षपरमेश्वरः ॥८५|| इहायाति स आहतो यद्याशा भवतो भयेत् । इह तस्मिन् समायाते मम धर्मोऽभिवर्धते ॥८६॥ अधिकारीति हि श्रुत्वा मससादतरां तदा । दुष्टात्मापि विशिष्टात्मा पृष्टस्तृष्टो भोजनः॥८७॥ -साधुसंयोगतो भरेत् ; विज्ञप्तो विनयाद्भयेव-इति पागन्तरद्वयम् ।। ६९-पहिलेशयास्प-स मेघ यारशी प्रतिष्ठा व्यधापयत् मादी प्राग् पूर्व केचिदीप न धारयत् । प पुन स विनयसेनगरिः यादृशी प्रतिष्ठा यथाविधि व्यधात् तादी फोऽपि प्राग नव्यधात मन प्रविष्ठामिति कर्मपदं उभयन व्यारयेयं व्यघाद् इति क्रियापदमपि द्विरावर्तनीयम्, ५१-३गिरा फिरङ्गीणा भापया इत्यर्थ । ५४-स्पीति किं तदाह । ८९-अप पिरंगीगा अपिकारिणा अध्यक्षाधिष्तो समौ इति हेमः ।

·सर्गः] विनयदेयसूरि-माहात्म्यम् स तदा तं प्रति माह ममानुज्ञास्ति तेऽधुना। श्रीगुरुं त्वद्गुरुं शीघ्रं समाह्रय समानय ॥४८॥ अध्यक्ष तं प्रतीत्याह स तदा प्रीतमानसः । भवन्नामाङ्कितं पत्रं लिखित्वा मुश्च भो प्रभो।। सोऽपि तत्पुण्यवश्यात्मा लिखित्वा पत्रमादरात् । स्वसेवककरे दत्वा स्वसेवकमचालयत् ॥१०॥ ततः सोऽप्यचलच्छीघ्रं यदाजा फरशासनः । उन्नताख्यं पुरं श्रीमदवाप त्वरितं चलन ॥११॥ यत्रोपाश्रय आसीनो गुरुस्तं तत्र सोऽनमत् । दर्श दशैं तदा तस्य नेत्रे नातृप्यतां तदा ॥१२॥ अध्यक्षस्य फिरंगीणां पत्रमेतद्गृहाण भोः । भवदाकारणायाहं तेन प्रेपित आगतः ॥१३॥ इत्यादि कथयन प्रीतो वारंवारं गुरोः पुरः। स ददौ श्रीगुरोर्हस्ते पत्रं फिरंगिभूपतेः ॥१४॥ तत्पत्रं वाचयामास संघस्याग्रे तदा गुरुः । श्रीगुर्वाकारणं श्रुत्वा श्रीसंघेनाप्यतुप्यत ॥१५॥ स तदा समापृच्छ्य चचालोत्तालमानसः। आलस्यं धर्मकार्येषु न सतां युज्यते यतः॥१६॥ प्रचलन पथि धर्मात्मा प्रापयन् धर्ममार्हतम् । लोकानधर्मिणः मूरिः पाप द्वीपपुरं क्रमात् ।। तदा संभूय तत्रत्यः सट्टगे मेघयुतोऽभ्यगात् । नत्वा कृत्वोत्सवं सूरिं समानयदुपाश्रये ॥१८॥ दत्येति माभृतं मेघस्तदाधिकृतमब्रवीत् । यो गुरुभवताहूतः स साम्पतमिहागतः ॥१९॥ स आहेति तदा भीतः स आयातु ममाग्रतः। सोऽप्यागत्यान्तिके तस्य धर्मलाभाशिपं ददौ ॥ धर्मलाभाशिपं श्रुत्वा स तुतोपतरां हृदि । स्थित्वैकत्र च ती धर्मगोष्ठीमकुरुतां मिथः॥१०॥ धर्मगोष्ठीविधानेन स प्रसन्नोऽभवद् गुरौ। आह चेति यथेच्छ भो निवसन्त्वत्र साधवः।।१०२॥ ततस्तस्याग्रहात्तत्र श्रीसूरिः शरदौ इके । चतुरो द्वे चतुर्मास्यो न्यवसद् धर्मदृद्धये ॥१०३॥ दुरात्मानं पुरा नित्यं धर्मात्मानं च नूतनम् । चिरन्तनमिवात्यन्तं वरात्मानं सदातनम् ।। अध्यक्ष श्रीफिरंगीणां साधुसेवापरायणम् । विधाय करुणात्मानं प्रतस्थे स गुरुस्ततः ॥१०॥ श्रीमद्वीपपुरे नित्यं प्रत्यब्दमथ साधवः । निवसन्ति हि कुर्वन्तः कारयन्तश्च सट्टपम्॥२०६॥ -इति फिरंगीणां अधिकारीपतिवोधः श्रीद्वीपे । प्रतिष्ठा जिनविम्यानां प्रतिवोधोऽन्यतीथिनाम् । मालारोपादयोऽनेके धर्मा एकैकतोऽधिकाः ॥ देशे देशे महीयोभिरुत्सबरतिसुन्दरः । सर्वदा सर्वदानाड्यामे ग्रामे पुरे पुरे ॥१०॥ कृताः श्रीमरिणा रम्याः कारिताश्च विशेषतः । तानहं नालिख सर्वान् ग्रन्थविस्तरभीतितः ।। -त्रिभिविशेषकम् ॥ शत्रुप्रयोज्जयन्तादि तीर्थयात्रा अनेकधा । अनेकसहसंयुक्तः सोऽकरोदुत्सवोत्करैः ॥१०॥ लिखितुं तान्न शक्नोमि नव्यनव्यान दिने दिने । वर्णनीयान् सदा देवयतोऽहमलसो भृशम् ।। ९८-अभ्यगात् अभिमुखमगच्छत् ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [षष्ठः इत्थं वासकुमारचारुचरणादानमभावोद्भवं माहात्म्यं विजयादिसेनमुगुरोस्सत्यं जगविश्रुतम् । श्रीश्रीवल्लभपाठकः समपठत्तच्छावकाः सन्ततं आर्वश्रावमनिन्दितं स्वहृदयेऽभ्यानन्दतानिन्दिताः ॥११२॥ इति श्रीवल्लभोपाध्याय विरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराज पातसाहि श्रीअकब्बर प्रदत्त जगद्गुरु विरुदधारक भ० श्रीहीरविजयसूरीश्वर० पातसाहि श्रीजिहांगीर प्रदत्त महातपा विरुदधारि भट्टारक श्रीविजयदेवसूरीश्वर गुणवर्णन प्रबन्धे श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्य नाम्नि महाकाव्ये श्रीविजयदेवमूरि दक्षिाग्रहणप्रभावोद्भव श्रीविजयसेनसूरि माहात्म्यवर्णनो नाम पठः सर्गः ॥६॥ -49cceptso. ११२--भो भाषका: 1 हत विजयादिसेनसुगुरो. श्रीविजयसेनमूरीश्वरस्य माहात्म्य सन्ततं सदा पावं आवं धुत्वा मुत्वा स्वहृदये अभ्यानन्दव । कयंभूतं इत्थं अनेन प्रकारेण भीमदफापर पासिसाहि परिपदादाविधानपराजितानन्तप्रविवादिषन्दादिलमणेन वासकुमार पारुपरणादानप्रभावोद्भवम् । पुनः कथंभूतं ! सत्यं । पुनः कथंभूतं ? जगविश्रुतम् । समिति हि पम्माहात्म्यं श्रीधीवालमपाठकः समपठयत मकथयन् ।

·वर्ग:] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् सप्तमः सर्गः अयाससाद नैपुण्यं पुण्यं पुण्यवतां सताम् । सयौवनमिव श्रेयः स यौवनवयश्च सत् ॥१॥ सिद्धान्तानां समस्तानां तपोभेदविधानतः । साङ्गे प्रवचनेऽधीती सोऽभवत् क्रमपाउतः ॥२॥ दर्श दरी ततः मूरिः क्षणयुक्तः प्रतिक्षणम् । विद्याविजयनामायं गणिरित्यत्रवीद् ध्रुवः ॥२॥ पोडशस्य शतस्याऽस्मिन् पञ्चपञ्चाशवत्सरे । श्रीमत्यहम्मदावादोपपुरे श्रीशकन्दरे ॥४॥ कारितायाः प्रतिष्ठाया उत्सवे भूरिरैव्यये । श्राद्धेन लहुआकैन स्वयंशाम्भोजभास्वता ॥५॥ मशस्यचेताः श्रीसूरि रिमूरिदिपोपमः । पण्डितपदमानन्दि तस्मै पुण्यात्मने ददौ ॥६॥ भार्गशी सिते पक्षे प्रकृप्टे पञ्चमीदिने । देशदेशसमाहूतजनद्वन्दविराजिते ॥७॥ -चतुर्भिः कलापकम् ॥ अयास्ति भरतक्षेत्रे स्तम्भतीर्याभिधं पुरम् । यत्सुखं वर्तते तत्र न तत्स्वर्गे कदापि हि ॥८॥ यत्र श्रीपाश्र्धनाथस्य महिमा महिमाऽवति । आवतीव हियं द्रष्टुं वापिलाच्छलाकिल ॥९॥ यत्र पार्धजिनं नित्यं नौतीवान्वहमम्बुधिः । वेलाच्छलेन सद्रत्नाक्षतान् मुश्चन् पुरान्तिके ।। यत्र सन्ति सतां सन्ति गृहाणि व्यवहारिणाम् । विमानैः स्पर्थमानानि मनोरमतयोचकैः ।। निवसन्ति च ये तत्र द्रव्याहया व्यवहारिणः । दातृत्व सद्गुणाधिक्याव सरेभ्यो भागिनोऽधिकाः ॥१२॥ युग्मम् ॥ व्रतधारी सदाचारी ब्रह्मचारीश्वरः परः । परन्तपतिरस्कारी श्रेयस्कारी सदा नृणाम् ॥१२॥ धर्मकारी गुणाधारी मीतिकारी नरोत्तरः । व्यवहारीश्वरस्तत्र श्रीमल्लो नाम वर्तते ॥१४॥ युग्मम् ॥ १-स विद्याविजयः मय पुण्यवतां सतां मध्ये पुण्यं अत्यद्भुतत्वात् अनिन्दनीयत्वाच् च पवित्रं नैपुण्यं निपुणमा माससाद प्राप्तवान् । कथंभूतं नैपुण्यं ? श्रेयः अतिशयेन प्रशस्यम् । पुनः कथंभूतं उत्प्रेक्ष्यते-सयौवनमिव सह यौवनेन वर्तते यचत् सयौवनं; तत् सयौवनं तदिव; यादृशं यौवनवयोयुतं शरीरं श्रेयः स्यात् । तथा नैपुण्यमपि अतिविशिष्टत्वात् अध्ययनाध्यापनादिपु सर्वकर्मसु जागरूफस्फूर्तिमत्त्वाच्च यौवनयुततुल्यमित्यर्थः । यौवने हि सर्व अप्रशस्यमपि प्रशस्यतरं भवति तहि प्रशस्यस्य किं वक्तव्यं, नैपुण्यस्यात्याधिक्यात् अत्यद्भुतत्वात् च । यौवनयुवेन औपम्यं केवलं नैपुण्यमेव प्राप नान्यत्किमपीत्याह-च पुनः यौवनक्यः आससाद । फयंभूर्त यौवनवयः सत् प्रधानम् । ९-प्राक् आवतीति क्रियापदं आङ् पूर्वकं ।मामस्त्येन पालनार्थ महिशब्दोऽत्र इकारान्त मौणादिकः । द्वितीयं आवतीति क्रियापदं गत्यर्थस्यापि अबघावोराङ् पूर्वकत्वात् आगमनार्थ- मवसेयम् । - ·[सप्तमः श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित निश्चला बहुला लक्ष्मीरुल्लासं मल्लते कुले । नाम जल्पन्ति जल्पाकाः श्रीमल्ल इति सार्थकम् ।। भ्रातृव्यस्तस्य वा भाति सोमः सोमसमाज्ञया। सोमवत् सर्वलोकानामभिप्रेतः प्रियंवदः॥ सोमो नाम जगज्ज्योतिः समरात्रिदिवद्युतिः । अन्यो रात्रियुतिः सोमः किर्यास्तस्याग्रतोऽवति ॥१७॥ अर्थतस्यान्यदा चाग्रे भक्त्यैकाग्रश्रुतिश्रुतेः। लोकोक्ता लोकवातेति कैश्चिदौच्यत सज्जनः॥१८॥ विजयसेनमूरीन्द्रस्स्वशिष्यमभिषेक्ष्यति । विद्याविजयनामानं विद्याविजयमाननात् ॥१९॥ श्रुत्वा स ईदृशं वाक्यं विवेकी धर्मकर्म । वाञ्छन् नवनवं धर्म हृद्यविन्दत्तदेदृशम् ||२०|| एतत्पट्टाभिषेकस्य महोत्सवमहोत्सवम् । करवाणि तदाऽभाणि तेनेति च तदा जनाः ॥२१॥ लक्ष्मीरनर्गला लीलां कुरुते मम वेश्मनि । युज्यतेऽस्याः कृतार्थत्वमस्मिन्नुत्सवकर्मणि ॥२१॥-पाठान्तरम -इति व्यज्ञपयत्सङ्घ विनयात्स महर्दिकम् । करवाण्याज्ञयावोऽहमेतत्पट्टमहोत्सवम् ॥२२॥ १५-मलि मल्लिधारणे भ्वादिरात्मनेपदी। जल्पाकाः पण्डिताः । १६-तस्य श्रीमल्लस्य भ्रातृव्यः सामः सोमनामा सोमसमाज्ञया चन्द्रोज्ज्वलयशसाया- भाति आतिशयेन शोभते । यशः कीर्तिसमाज्ञा चैत्यमरः । सोमवत् चन्द्रवत् सर्वलोकानामभिप्रेतः। १८-भक्त्या एकाप्रयोः श्रुत्योः कर्णयोः श्रुतिः श्रवणं यस्य तस्य भक्त्येकाप्रश्रुतिश्रुतेः । ययन समासान्तमेकपदं तर्हि इको यणीति यणि एकादशस्वरमध्य एव पाठः । अय च भक्त्येति तृतीयान्तं पदं पृथक् तदा वृद्धिरेचीति युद्धौ द्वादशस्वरमध्य एव पाठः । इतीति कि तदाह। १९-विद्याविजयाभ्यां माननं विद्याविजयमाननं तस्माद् हेतोः । अथवा विद्या च विजयश्च माननं चेति त्रिभिः समाहारे एकवद्भावे च विद्याविजयमाननं तस्माद् हेतोः । अथवा विद्याविजयमाननमिति पाठः । तदायमर्थः-कथंभूतं विद्याविजयनामानं विद्याविजयाभ्यां फार- णाम्यां माननं सर्यलोके यस्य स तथा तं । अथवा विद्याभिश्चतुर्दशसंख्याभिः शिक्षा कल्पो व्याक- रणमित्यादिकाभियों विजयतेन कारणेन माननं यस्य स तथा तम् । २०-विद विधारणे रुधादिः परस्मैपदी । २१-तदा तस्मिन् फाले श्रीविजयसेनमूरिः विद्याविनयनामानं स्वशिष्यमभिषेक्ष्यति इति श्रवणकाले वेन श्रीमल्लेन जनाः अर्थात् श्रावकलोका इति अमाणि इतीति किं एतत्सट्टा- भिषेकस्य विद्याविनयपट्टाभिषेकस्य महोत्सवमहोत्सवं करवाणि महान् उत्सवो यस्मिन् यस्माद् या दर्शनाल्लोकानां स महोत्सवः महांश्चासायुत्सवश्व महोत्सवः महोत्सवश्वासो महोत्सवश्च महोत्सवमहोत्सवस्तम् । - ·सग:] विजयदेवमूरि-माहात्म्यम् 'श्रीसङ्घोऽपि तदाऽवादीदाश्रवो भवतोऽस्त्ययम् । मा प्रमाद्य हृदानन्य सद्यः श्रीमल्ल वं कुरु ॥ ततः श्रीमल्ल आनन्दात्तदानीं मोदमेदुरः । श्रीसद्यस्य समक्ष साक् इति पत्रे व्यलेखयत् ।।२४|| स्वस्ति श्रीदेवमादीव्य सर्वाभीष्टार्थदायकम् । श्रीमत्यहम्मदाबादपुरे सद्भर्भरीवरं ॥२६॥ विजयसेनमूरिः स जिनशासनभूपणम् । राजते यस्तपः कुर्वन् हन्ति पातकदूपणम् ।।२६।। वरितं दुरितं हन्ति नामोच्चारोऽपि ते कृतः । किं स्तुमस्त्वत्पदाम्भोजवन्दनापूजने गुरो ।। तत्र स्युः सम्पदः सद्यो निरवद्या निरापदः। यत्र त्वचरणन्यासः किं स्तुमस्त्वत्पदस्थितिम् ।। एवं सूरीश्वरं स्तुत्वा वन्दते च बदत्यदः । स्तम्भतीर्थ स्थितः श्राद्धः श्रीमल्लस्सङ्घसंयुतः ॥२९॥ प्रमोदे चाभिनन्दामि भवत्पादनसादतः । इच्छामि च भवत्कायकुशलं कुशलप्रदम् ॥३०॥ पूज्यराज पदाम्भोजमकरन्दस्त्वदीयकः । मदीयनेत्ररोलम्ब पुष्णात्वत्रागमोद्भवात् ॥३१॥ । भूयांसः श्रावकाः सन्ति पदोत्सवविधायकाः। परमस्योत्सवं कर्त चिकीर्षामि गुरूत्तम ॥३२॥ श्रीपूज्यात इहागच्छ सङ्घमापृच्छ्य सर्वतः । पिपमि परमं सर्व मामकं हि मनोरथम् ॥३३॥ पत्रमीदृशमालिख्य श्रीगुरुचितमादरात् । अलिखत्स पुनः पन्नं श्रीसडोचितमादृतम् ॥३४॥ तद्यथा-स्वस्ति श्रीजिनमानम्य, रम्यधर्मपरायणम् । श्रीमदहम्मदाबादपुरवासिमहाजनम् ॥ श्रीमल्लः स्तम्भतीर्थस्थो ज्योक् करोति करोति च । विज्ञप्ति विनयेनेति विनयी विनयीश्वरम् ॥ विजयसेनमूरीन्द्रा विद्याविजयनामकम् । युवराज्यपदे स्वीये धयें न्यसति सम्मति ॥३७॥ फर्तु तस्योत्सवं श्रीमत्सलादेशेन भक्तितः । वाञ्छामीति ततः सहगे मुञ्चतादिह सद्गुरुम्॥३८॥ इह श्रीस्थम्भतीर्थ- विभर्तु परमं प्रेम श्रीसंघो मयि सेवके । पिपर्तु च जनाभीष्टमिमं मन मनोरथम् ॥३९॥ इति पत्रं समालिख्य श्रीसङ्घोचितमद्भुतम् । आइयत्सेवकं स्वीयं श्रीमल्लः श्रावकस्ततः ॥४०॥ २३-अयं श्रीसको भवतस्तव आश्रवः कथनकारी अस्ति। आश्रयो वचनस्थित इति हैमः। २४-मर्मरीशब्द औणादिकः श्रीपर्यायः। सत्या विद्यमानया प्रशस्तया वा न्यायोपार्जि- वत्वात् । भर्या श्रिया वरंयत्तत् सद्भर्भरीवरं तस्मिन् । ३९-ज्योक् इति कालभूयस्त्वप्रश्नयोः ज्योग जीवामः; ज्योक् कृत्य नृपतिं गतः। विनयी विनयवान् । कथंभूतं महाजनं विनयीश्वरं विनयवतां नायकं, यद्वा विनयी विनयवान् स चासावीश्वरश्व समृद्ध इति कर्मधारये विनयीश्वरस्तं । अनेन श्रीमदहम्मदावादवासिमहाजनस्य विनयोपेतत्वं महर्षिकत्वं च दर्शितम् । इतीति किं ? तदाह. ४०-श्रीसद इमं पट्टाभिषेकोत्सवकरणलक्षणं मम मनोरथं पिपतु पूरयतु । कथंभूतं इमं मनोरयं जनाभीष्टं जनस्य अर्थात् श्रीमदहम्मदावादाद्यपरनगरवासिमहाजनस्यामाष्टोजनामीष्टस्तं । अनेन विशेषणेन श्रीमदहम्मदावादपत्तनाद्यनेकनगरनिवासिनां महर्द्धिकानां श्रावकागां पदमहो- - ·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [सप्तमः पत्रं गुरोश्च सङ्कास्य सेवकस्य करे ददौ । अवादीच तदा मोदात् श्रीमल्ल इति वाचिकम् ॥४१॥ वन्दना श्रीगुरोर्च्या देयाः पन करे ततः । ज्योक्कारं सर्वसंघस्य पृच्छेश्च कुशलं तथा ॥४२॥ आह्वयत्याव भो स्वामिन् श्रीमल्ला सङ्घसंयुतः। त्वदीयागमने तस्य मन आनन्दमाप्स्यति ॥ इत्युदित्वा गुरुं नत्वा भक्त्या परमया तथा । श्रीसङ्घस्य करे पत्रं दध्याज्ज्याक्कृत्य कृत्यवित् ॥ इति विज्ञपयत्येप श्रीमल्लः सङ्घसेवकः । श्रीमदहम्मदाबादसङ्घ सङ्घमिव श्रियाम् ॥४५॥ विजयसेनसूरीन्द्रं मुश्च श्रीस्तम्भतीर्थके । स्वशिष्यमभिषेक्तारं विद्याविजयनामकम् ॥४६॥ इत्युक्त्वाचालयत्सद्यः स स्वसेवकमाशुगम् । सोऽप्यचालीत्तदोत्तालः शीघ्रकृद् यत्पतिप्रियः ॥ सम्पापाहम्मदाबादपुरं स त्वरितं चलन् । श्रीपूज्यराजपादाब्जमवन्दत च भक्तितः॥४८॥ ददौ पन्नं तदा हस्ते सशस्ते श्रीगुरोर्मुदा । स स्वयं वाचयामास सुप्रसन्नमना हि तत् ॥४९॥ प्रददौ सङ्कपत्रं च सङ्घपाणौ सदक्षिणः । सड्डेन्नापि तदाऽवाचि श्रीमता तत् शुभात्मना ॥५०॥ संभूय श्रीगुरुः सङ्घ उभौ विमृशतुस्तदा । किं कर्तव्यमिति स्पष्टं ब्रूतेति मिथ ऊचतुः ॥५१॥ पूज्यं व्यज्ञपयत् सङ्घः स्तम्भतीर्थ बज प्रभो । वाञ्छितं कुरु तस्याशु यल्लोकः स्वेष्टसिद्धितुट् ॥ शुभ मुहूर्तमालोक्य श्रीसङ्घानुज्ञया तदा । विजयसेनसरीन्द्रः स्तम्भतीर्थमचीचलत् ॥५३॥ स्तंभतीर्थपुरं प्राप्नोत् क्रमेण विहरन् गुरुः । श्रीमल्लं सेवकोऽवादीदिति गत्वाऽग्रतस्ततः॥५४॥ स्सषविधाने अतिरागो दर्शितः । मनोरथपूरणेन च मयि सेवके परमं प्रेम बिभर्तु धरतु । ४१-सन्देशवाक् तु वाचिक इति हैमः । सन्देसओ इति भापा । इतीति किं तदाह- ४२-अत्र याः देया इति च क्रियापदद्वयं पूर्वार्धस्थितं उत्तरार्धेऽपि योज्यं । पृच्छेश्च कुशलं वया-इति पदं गुरोः सर्वसदस्य इत्युभयत्रापि योज्यम् । ४४-भो वदेः भो इति सम्मोधनपदं वेन भो सेवक वदेः कथयः। किं वदे इत्याह । ४५-श्रीभिर्मदो हर्षो यस्य स श्रीमदः । यद्वा श्रीणां मदो हर्षो अविनाशित्वात् यस्मिन् सः श्रीमदः। अहम्मदावादस्य सदः अहम्मदावादमङ्घः अथवा अहम्मदावादवासीः सहः अहम्म- दावादसहःमध्यपदलोपी समासः । श्रीमदश्वासावहम्मदावादसङ्घश्च इति द्वाभ्यां कर्मधारये श्रीमद हम्मदाबादसहस्तं । कथं भूतं । उत्प्रेक्ष्यते श्रियां सम्पदा सङ्घमिव समूह मिव । ४७-सः श्रीमल्लः। पतिप्रियः स्वमिप्रियः । ५२-सस्य श्रीमल्लस्य स्वेष्ट सिद्धया स्ववान्छिचनिष्पत्त्या तुष्यतीति म्वेष्टसिद्वितु । यदि पूज्यः स्तम्भतीर्थे न यास्यति वार्ह श्रीमल: श्रावको रोपं करिष्यति । पदमहोत्सवावधान विना च सद्वान्छित न सेत्स्यतीति अतोऽवश्यं श्रीपूज्येन स्तम्भवीय गन्तव्यं पदमहोत्सवावधान- रक्षणा सन्मनोरथसिद्धिश्च कर्तव्येति चतुर्थपदाभिप्रायः ।

·सर्गः] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् स्तम्भतीर्थपुराभ्यणे समायाच्छ्रीगुरुर्गुरुः । भवदाहृत आहूतसम्पन्निचयनिश्चयः ॥५५॥ पश्यंस्तदागमाध्वानं प्रतिक्षणं क्षणान्वितः । श्रुत्वा तदागमं चित्ते सोऽनुप्यत् सेवकोदितम् ॥ श्रीमल्लः श्रावकोऽभ्यायान्महाजनसमन्वितः। स्तम्भतीर्थान्तरा,नेतुं वन्दितुं चातिहर्पतः॥५७|| सूरेरन्तिकमभ्येत्य माणमत्तत्पदाम्बुजम् । सत्रि प्रदिक्षिणीकृत्य रूप्यनीराजनां व्यधात् ।। वाद्यमानधनातोथैर्गीयमानमुगानकैः । नृत्यन्नर्तकसंघातः पश्यच्छस्यजनवजैः ॥१९॥ 'स्तम्भतीर्थपुरस्यान्तरुपाश्रयप्रवेशनम् । उत्सवैः श्रीगुरुः पाप ततः श्रीमल्लनिर्मितैः ।।६०॥ इति धर्माशिप पूज्यः सङ्घसन्तोपपोपिकाम् । सुधासदृशया वाण्या सड्डाय समुपादिशत् ॥ धर्मों वो मङ्गलं कुर्यादानशीलाधनेकपा । तनौ धने तनूजादिकुटुम्बे भविकाः सदा ॥१२॥ धर्माशिपमिमां श्रुत्वा श्रावकाः भीतचेतसः । रूपकैर्नालिकेरैश्च चकुर्लम्भनिकां मियः ॥६॥ अथ मण्डपमुत्कृष्टमिष्टं मण्डयति स्म सः। नेत्राणां प्रथमो न्टणामुत्सवो दर्शनोचितः ॥६४॥ तत्र वसत्चिभित्तिदृढाऽविज्ञातसन्धिका । विचित्रश्चित्रिता चित्रनेताहतपूर्विणी ॥६५॥ कुत्रचित्तत्र चित्राणि द्वन्द्वानि विविधानि हि । नानुस्थानमवाप्स्यामः मागेवेति स्थितानि किम्।। कुत्रचित्तत्र पद्मानि नराः क्रीडन्वितीच्छया । वभुर्वा कापि पुष्पाणि देवानर्चत्वितीच्छया ।। ५५-आहूतः आकारितः । सम्पदा मिचयः समूहः स एव तस्य वा निश्चयो येन सः। माहूतसम्पनिचयनिश्चयः । अथवा आहूतानां धातूनामनेकार्थत्वात् सम्पन्नानां सम्पदा निघयस्य समूहस्य निश्चय इव आहूतसम्पन्निचयनिश्चयः । गुरुविशेषणमेतत् । ५८-रूप्याणां रूपकानां रूपइया इति लोकभाषाप्रसिद्धानां नीराजना आरती निव- च्छणां इति माषाप्रसिद्धा रूप्यनीराजना ताम् । ६०-ततः श्रीगुरुः स्तम्मतीर्थपुरस्यान्वमध्ये उपायप्रवेशनं प्रापकैरत्सवैः किं० श्रीम- लनिर्मितः श्रीमल्लनाम्ना श्रावकेण कृतैः । शेपाणि चत्वारि विशेषणानि स्पष्टानि । गीत गानं गेयं गीतिरित्यभिधानचिन्तामणिः । ६५-तत्र मण्डपे पूर्व कृता केनेवि कृतपूर्षिणी । सुपसुपेति समासे सपूर्वाञ्चेति निः ऋग्नेभ्यो डीप् इति डीप् । ६६-द्वन्द्व स्त्री पुरुपौ । अनुपश्चात् । ६७-तत्र मण्डपवृत्तौ कुत्रचित् पद्मानि कमलानि बमुः शुशुभिरे। कया नराः क्रीडन्तु इवी. च्छया इवि वान्छया पर्वा शुशुभिरे इव । लोका मपि कस्मिंश्चिदुत्सवे क्रीडां कर्तुकामाः परमवेषा- दिना भान्ति । अस्मान लात्वा च अन्येऽपि केचन क्रीडन्ति इति ष वाञ्छन्ति । क्या पद्मान्यपि अत्यद्भुवाकाररशोमन्व।श्रीविद्याविजयं द्रष्टुं समागता नराः अस्मान् लात्वा क्रीडन्तु इति यवान्छुश्च। घ पुनः । वन मण्डपवृत्तौ क्वापि पुष्पाणि कुन्दादीनि यमुः । कया? नरा इति पूर्वार्धस्थित ·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [ सप्तमः अशोभन्ततरां तत्र कुत्रचिबहुजातयः । शश्वत्कारस्कराः साराः सहकारादयः किल ॥६८॥; तमेप्यन्ति नरा द्रष्टुं ये तेऽर्कातपदुःखिताः। मा भवन्तु निपीदन्तु च्छायास्विति स्थिता इव ॥ कुत्रचित्तत्र मातङ्गास्तुरङ्गाः करमा अपि । तिष्ठन्तु स्वामिनः श्रान्ता इति भक्त्या स्थिता इव ।। तस्योपरि समाकृष्टमुत्कृष्टं व्यलसत् स्थुलम् । चतुर्दिग झल्लरीयुक्तं वियुक्तं सर्वदूपणैः ॥७१॥ श्वेतमिव बहिः श्वेतं प्रत्यक्षश्वेतपर्वतम् । ध्रुवन्ति पण्डिता यत्तद् व्यद्योतततरां किल ॥७२॥ द्यावाभूम्योर्विचालस्थं विमान कोऽपि कौतितम् । चित्रव्याजासमायुक्तं सुपर्वत्वात् सुपर्वभिः। तत्रान्तर्यत्र चित्राणि पुरुषाणां योपितामपि । तन्मिपात्तानि तं द्रष्टुं छन्ना देवा इवावभुः। सद्वर्णा इव सद्वर्णाः प्रस्तीर्णा लिखिता बुधैः । तस्याऽशोभन्त भूपट्टे नानाकारा बुधादराः ॥ पदनिहायकग्य ब्यालेणं सोना देवान अतु इतीच्या इतिवाछया यभुर्वा सुशुभिरे इन। अत्र वार्तालेशः पुष्पाणि हि इत्यचिन्तयन् यन्नराः श्रीविद्याविजयं द्रष्टुमायास्यन्ति तत्र घ नन्दि- मारोपयिष्यन्ति नन्दौ च देवप्रतिमा भविष्यन्ति तासो पूजार्थ तत्कालगृहीतपुष्पाणि विलोक्यन्ते। वतो वयं प्रागेव तत्र भवामश्वेचाहि त अस्मान लात्वा प्रतिमाः पूजयन्ति इति वाञ्छया पुष्पाणि घभुरिवेति फवेरुत्प्रेक्षा | वा इत्यव्ययमिवार्थे । ६९-ननु माघमासे पदमहोत्सवोऽभूत् । माघस्य शिशिरतौं संभवात्कथं अर्कातप- 'दुःखिता इति । ब्रूमः शिशितो अतिशीतत्वात् अर्कातपस्य सुखकारित्वेऽपि प्रायोदुःपकारित्वात् प्रभूतकालमासेवनेन दुःसहत्वात् । अतिपदुःखिता मा भवन्तु, छायासु निपदिन्तु इति सहकारादीनां विचारो न दुष्ट इति । ७२-तत्थुलं व्यद्योववतरां अतिशयेन व्यराजत । तदिति कि यत् स्थुलं प्रति पण्डिवाः प्रत्यक्षश्वेतपर्यत कैलासपर्वतं युवन्ति । कथंभूतं स्थुलं पहिः श्वेतं धवलं । किमिव ? श्वेतमिव रूप्यमिव । यथा रूप्यं श्वेवं भवेत्तयेदमपि पहिः धेत । स्थुलस्य पहिः श्वेतत्वात् रूप्योत्प्रेक्षा कैलासपर्वतोत्प्रेक्षा च युक्ता । ७३-फोऽपि अर्थात् कविः । तं मण्डपं चावाभूम्योराकाशप्रायव्योर्विपालस्थ मध्यस्थिवं विमानं फैवि फययति नाय मण्डपः किन्तु विमानमिति । कथं चित्र व्याजात् । देवदेवीचित्र- मिपात् सुपर्वमिदेवेसमायुक्तं सहितं कस्मात्सुपर्वत्वात् प्रधानमहोत्सवात्। ७५-सस्य मण्डपस्य भूपट्टे सद्वर्णा इव प्रधानाक्षराणीय । सद्वर्णाः प्रधानास्तर दलांचा प्रमुपाच्छादनवनविशेषा यशामन्त । कथं भूगः सद्वर्णा युधश्चतुरनरैः फरास इत्यादि भाषा प्रसिद्धः प्रस्तीणी विछाया इति मापाप्रसिद्धाः । द्वितीयपक्षे-यंभूताः सद्वर्णाः प्रधानाक्षराणि घुधैः पण्डिवैः प्रस्तीर्णा विस्तारं प्रामाः । पुनः कथंभूताः ? लिसिता इव लिखिताः। द्वितीय.

·2 सर्गः] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् अय भोजनसामग्री कारयामास सोऽग्रिमाम् । मुधामिव सुरेन्द्राणां नराणामतिवल्लभाम् ॥ तत्रादौ मोदकान् दिव्यान् खजकान् सजनोचितान् । कुण्डलीघृतपुरादीन् श्रीसबैलादिमिश्रितान् ॥ ७७ ॥ एतानेव च कर्पूरकाश्मीदव्यसंपुतान् । अन्यानपि महावीर्यान् बहुजातीनकारयत् ॥ ७८ ॥ ततो नानाविधानेकदेशेभ्यो व्यवहारिणः । श्रावकानाद्वयामास तेऽप्यागच्छन् समृद्धितः ।। आनन्ददायिनं नन्दि न कैश्चिदपि निन्दितम् । अथारोपयदानन्दात्स तदा सतदादृतः ।।८०॥ तस्योपरि चतुर्दिक्षु चतुरचतुरो जिनान् । स्थापयामास साक्षित्वे सर्वविघ्नोपशान्तये ॥८॥ मण्डपेऽय समागच्छतुच्छोत्सवपूर्वकम् । विजयसेनमूरीन्द्रो विद्याविनयसंयुतः ॥८२|| संभूप श्रावका लोकास्तधान्ये तं दिक्षः । आसतान्तर्वहिव मण्डपस्य यदृच्छया १८३॥ पोडशस्य शतस्यास्मिन् सप्तपञ्चाशसंवति । वैशाखशुदि चतुर्थी गीतगानादिपूर्वकम् ।।८४॥ सूरिमन्त्रमयो मूरिः प्रादात् पाणौ तदीयके । अश्रावयच तत्कणे दक्षिणे घुमृणार्चिते ॥८५॥ मूरिमन्त्र प्रदायाथ मूरिरित्यप्रवीन्मुखात् । मुरिविजयदेवोऽयं सर्वसखसमक्षकम् ॥८६॥ अर्हत्सिद्धसदाचार्योपाध्यायाः साधुसाधवः । कुर्युः सहस्य कल्याणं पञ्चैते परमेष्ठिनः ।।८।। इत्याशीर्वच उत्कृष्टमादिशद्धर्मसाधकम् । विजयदेवमूरीन्द्रस्ततः सङ्घस्य सगिरा ॥८॥ श्रीमल्लः श्रावको हात्ततो रूप्याणि सादरः । ददौ श्रावकसङ्ग्रेभ्यो याचकेभ्योऽपि भावतः॥ भोजनानि पुरोक्तानि मोदकादीन्यभोजयत् । आहूतानप्यनाहूतान् श्रावकान् स जनानपि ॥ पक्षे लिखिताः । पुनः कथं० १ नानाकारा विविधचित्राः । द्वितीयपक्षे विविधाकृतयः । पुनः कथं भूताः० ! युधादराः युधानां अर्थात् महद्धिकोत्तमलोकानां आदरो येषु ते । तथा महद्धि- फोचमलोकयोग्या इत्यर्थः । द्वितीयपक्षे । पुन फयं० बुधैराद्रियन्ते इति बुधादराः। ८०-तस्मिन् नन्दी अर्थात् नन्दिरचनायाः करणे आदताः आदरवन्तः नन्दिरचना करणप्रयीणा नरा इत्यर्थः । तदाता सह तदादृतैर्वर्तते यः स सतदादतः । नन्दिरचनाकरणप्रवीण नरसंयुत इत्यर्थः । ८९-अत्र रूप्यशब्दो नाणकपर्यायः । यन्महेश्वर:-रूप्यं स्यादाहतत्वर्णरजतेऽरजतेऽपि घेति । यथा-मणिरूप्यादिविज्ञानं तद् विदां नानुमनिकमितिः । ९०-स श्रीमान्लः श्रापकः श्रावकाम् अपीति समुश्य जनान् अर्थात् श्रावकेभ्योऽन्यान् लोकांच पुरोकानि मोदकादीनि भोजनानि अभोजयत् । कथंभूतान् श्रावकान् आहूतान् परदेशेभ्यः परनगरेभ्यो वा आकारितान् । पुनः कथं० अनाहूतान अनाकारितान् परदेशापेक्षया परनगरापेमया वा स्वनगरनिवासिन इत्यर्थः । आइतानिति विशेषणने पत्तनरामधनास- ।

·श्रीषल्लभोपाध्यायविरचितं [सप्तमः निरवर्ततसत्कान्त एवं मूरिपदोत्सवः । न्यवर्तत च सर्वपां सन्ततिर्दुरितांहसाम् ॥११॥ , ततः सर्वत्र सर्वत्र भावर्तत जयारकः । श्रीसूरेः श्रावकेशस्य श्रीमल्लस्य च निर्मलः ॥१२॥ श्रीमत्पत्तनसढ्ने निरमाद् वन्दनोत्सवम् । सहस्रवीर आनन्दाधस्य द्रव्यत्ययाद् धनात्।।९३॥ पोडशस्य शतस्यास्मिन् अष्टपञ्चाशवत्सरे। पष्ठयां पोपस्य कृष्णायां गुरुवारे शुभावहे ॥१४॥ ततः शंखेश्वरं पार्थजिनं नन्तुं च जग्मतुः । गुरुशिष्यावलक्ष्येतां सल्लाकैविनयात्तदा ॥९५|| मरुदेशनिवास्यत्र हेमराजश्व सद्धपः । शत्रुञ्जये जिनानन्तुं गच्छंस्तावभ्यवन्दत ॥ ९६॥ समस्तमरुदेशादिदेशवासिजनान्वितः । स्वभुजोपार्जितद्रव्यव्ययं कुर्वननेकथा ॥१७॥ वहवोऽनाभवन् भव्याऽवदाताश्चोत्सवा नवाः । निर्मिताः श्रावकैवक्तुं तानलं नाऽलसो यतः॥ इत्यं वासकुमार एप उदयी प्राक्पुण्यपुण्यार्जनात् , श्रीमत्सूरिपदं क्रमादलभत प्राप्तकसाम्राज्यकम् । श्रीश्रीवल्लभपाठकेन पठितं लभ्यं न पुण्यं विना, श्रुत्वेति प्रवणा भवन्तु भविका धर्मे मनःशुद्धितः ॥१९॥ इति श्री श्रीवल्लभोपाध्याय विरचिते श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्यनाम्नि महाकाव्ये श्रीविजयदेवस्मृरि सूरिपदप्रदानवर्णनो नाम सप्तमः सर्गः ॥७॥ न्धुपुरश्रीमदहम्मदावादादिनगरनिवासिनः श्रावकाः । अनाहूतानिति विशेषणेन च श्रीस्तंभतीर्य निवासिनः श्रावका इत्यर्थोऽक्सेयः । ९२-सर्वान् प्रायवे इति सर्वत्रः सर्वरक्षकः। रिपदोत्सवे घन्दिलोकाः कारातः छोटिताः। घटकादयो जन्तवोऽपि पचरादितः छोटिता इति सर्वत्र इतीदं विशेषणं पुष्टम् । ९३-सहस्रवीर: पारिक्खगोत्रः। ९५-पश्चिमार्धव्याख्या । तदा तस्मिन्काले श्रीविजयसेनमुरि श्रीविनयदेवमूर्योः श्रीशद्धेश्वरपार्श्वजिननमस्करणहेत श्रीशङ्केश्वरनगर प्राप्तिसमये सस्लोकः पण्डितलोकनियात् किंचिदुपावचमद्रासनोपदेशनात् गुरुशिष्यौ श्रीविनयसेनमूरिगुरुः श्रीविजयदेवमूरि शिष्यः अलक्ष्येतामनायेवामित्यर्यः। ९८-अन श्रीशदेश्वरनगरे मरुदेशनिवासी पिंपादिप्रामवास्तव्यः साहश्रीताल्हामुतो हेमरानसंबपतिस्तो श्रीविजयसेन रिविजयदेवेसूरिकर्मतापनी अभ्यवन्दत । शेपं मुगमम् ।

·सर्गः] विजयदेवसरि-माहात्म्यम् अष्टमः सर्गः अथैवं वर्तमानोऽसी वर्षमानं दिने दिने । जिनशासनसाम्राज्यं भुनक्ति द्युतिमत्तरम् ॥१॥ अदीक्षत घनान् शिप्यान् प्रतिद्रगमनेकधा । विजयदेवमरीन्द्रो जिनधर्मोपदेशतः ॥२॥ धर्मोपदेशतो यस्य प्रतियुद्धा भवन्ति हि । भन्यास्तीर्थङ्करस्येव श्राद्धाः सम्यक्त्ववारिणः ॥३॥ सर्वदा सर्वदा यस्य सफला धर्मदेशना । लोकानां कल्पवल्लीव निष्फला स्यात्कदापि न॥४॥ अथ श्रीमेडतादने मण्डनो भूमिमण्डनम् । श्रीचोखेडियागोत्रे समभूव श्रावकोत्तमः ॥५॥ मुरताणः सुतस्तस्य प्रथमः प्रथमः कुले । द्वितीयो नाथ इत्यारव्यः समभूत्समभूत्तमः ॥ ६॥ नाथस्यात्मरुहोऽभूवंस्त्रयो लोकत्रयोत्तमाः। केशवः श्रीकपूरश्च कमानामापि च क्रमात् ॥ ७ ॥ ययाक्रममवर्धन्तं पाल्यमाना अहर्निशम् । मात्रा पित्रा तथान्यैश्च त इवात्ममनोरथाः ॥ ८ ॥ समये पितरौ तांश्च सर्वविद्या अपाठयन् । शीघ्रमध्यापकाभ्यर्णादपठस्ते च ताः समाः॥ ९ ॥ तनयानां विवाहाय सत्कन्या व्यवहारिणाम् । अयाचेतांतरां प्रेम्णा पितरावादरेण हि ॥ अस्मिन्नवसरे पुत्रौ द्वौ केशव-कपूरको । नोपयच्छावहे कन्ये अबूतामिति धर्मिणौ ॥ ११ ॥ संसारिणां हि संसारे स्यात् मियं पाणिपीडनम् । तत्ती न्यपिध्यता वाली कस्माच्चिदपि कारणात् ॥ १२ ॥ संभावयाम ईदृशं तत्र मिथ्या न सर्वथा । कारणं स्तोकसंसार उपान्तसुकृतं पुनः ॥ १३ ॥ बहुक्तावपि तो पित्रा मात्रा वान्यैनिजैरपि । विवाहं नाभ्यमन्येतां स्तोकसंसारिणौ यतः ॥ दीक्षामेवाभ्यमन्येतां तदा तौ सुकृते रतौ । रतौ यत्र भवेत् यो यत् तदेवाङ्गीकरोति सः ॥१५॥ पितरौ च पितृभ्यश्च सर्व एते त्रयस्ततः । उद्विग्ना भवतोऽभूवन् सम्यक् तत्पतियोधिताः॥१६॥ ततस्त अचिरे सर्वे संभूयेति परस्परम् । वयं च प्रवजिप्यामो योती प्रवजिप्यतः ॥ १७ ॥ ६-समस्या सर्वस्यां मुवि उत्तमः समभूत्तमः । सर्वार्थस्य समशब्दस्य सर्वादिषणे पाठात् स्त्रीलिने सप्तम्येकवचने, सर्वनानः स्याट् हस्खश्चेति; स्याट इत्यागमे आपश्च इस्खे समस्यामिति रूपसिद्धिः। ९-वाः सर्वविद्याः, कथंभूताः समा मनोरमाः । समं साध्यखिलं सदृक् इत्यनेकार्थः । १६-पितरौ नायाभिधः पिता, नायकदेवी माता । पिता च माता च पितरौ । पिवामानेति पितृशेषः । च पुनः पितृन्यः काकठ इति लोकभाषाप्रसिद्धः, मुरताण इति नामा एते त्रयः । कथंभूता एते प्रयः । ततो वीवाहानङ्गीकरणात् । ताभ्यां केशवकर्मचन्द्राभ्यां प्रतियो- धिवाः । अयं संसारो दुःखदायी, विषोपमा विपया इति ज्ञापिता ये ते तत्प्रतियोधिवाः।

·[अष्टमः - श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित अथास्मिन् समये शास्ति बलभद्रो महीपतिः । राज्यं श्रीमेडताद्रङ्गे भ्रारुगोपालसंयुतः ॥१८॥ सोऽशृणोत् लोकवार्तति प्रवजन्ति हि पण्णराः । पिता माता त्रयः पुत्राः पितुर्धांता तथा महान् ॥ १९ ॥ गृहं गृहांश्च सत्यज्य प्रभूतानि धनानि च । स्वयंबुद्धा इव ज्ञानात् मिथोबुद्धा विवादतः॥२०॥ रूपस्वभावलावण्यैरुत्तराः कुरवः किमु । नोचरे चापरे लोका यानाख्यान्तीति पण्डिताः॥२२॥ वलभद्रमहीपालस्तदेत्याकर्ण्य विस्मितः । तान् समाकारयामास प्रविमुच्य निजं नरम् ।।२२।। नृपौप्यस्ततस्तेषां गृहे गत्वेत्युपादिशत् । ह्रयते वलभद्रोऽसौ युष्मान् भो पण्णनरा द्रुतम् ।। २०-गृहं मन्दिरं गृहान् परिणीतस्त्रीः खियं वा । परिणीतस्त्रीवाची गृहशब्दः पुंक्लीव- लिङ्गः पुंस्ययं बहुवचनान्त एव। मिथः परस्परं बुद्धाः ज्ञातधर्माधर्मफलाः। एतौ अदृष्टाऽभुक्तभोगी केशवकर्मचन्द्रनामानौ पुत्रौ बालको यदि प्रन्नजतस्तहि वयं भुक्तभोगा: संसारे कथं तिष्टाम, न स्थास्याम इति कारणादेव मातृपितृपितृव्या यथाक्रमं मिथो बुद्धाः। कस्मात् ज्ञानात् । अत एव, पुनः कस्मात् विवादतः । कथंभूता एते उत्प्रेक्ष्यते स्वयंबुद्धा इव । २१-पण्डिता यान् मातृपितृपितृव्यपुत्रान् पड् नरान् इति आख्यान्ति कथयन्ति । इतीति किं कथंभूताः षनराः। किमु इत्यव्ययं विचारे । रूपस्वभावलावण्यैः करणभूतैः । उत्तराः कुरवः उत्तरकुरुक्षेत्रोत्पन्ना युगलिन इति विचारयन्ति । न अपरे अन्ये लोका उत्तरे उत्तरदेशोद्भवाः । यादृशाः रूपस्वभावलावण्यैः उत्तरकुरुक्षेत्रोत्पन्ना युगलिनः सुन्दरास्तथा एते पणनराः अपि सुन्दराः, नान्ये उत्तरदेशोत्पन्ना लोका इत्यर्थः । उत्तराः कुरव इत्यत्र सत्यामपि न नानीति निषेधकथनात् पूर्वापरेति सूत्रेण वैकल्पिको जसःशी न भवति । व्यवस्थेति कोऽ: । स्वाभिधेयापेक्षोऽवधिनियमो व्यवस्था । अस्यार्थः-स्वाभिधेयो दिगदेशकालस्वभावोऽर्थस्तमपेक्षते यः सः स्वाभिधेयापेक्षः । एवं विघो योऽवधिनियमः स व्यवस्था। तत उत्तरशब्दस्य दिग्देशकालस्वभावे अर्थे सत्यपि उत्तरशब्दात्पूर्वापरेवि वैकल्पिको जसः शीभावनिषेधो नामत्वात् । ननु उत्तरशब्दस्य दिग्देशकाल- स्वभावानो नामले सत्यपि न नानीति कथं कथयतेति चेत् त्रुमः-कुरको द्विधा मेरुपर्वतात् दक्षिणस्यां दिशि भवत्वात् देवकुरवः । देवशब्दपूर्वत्वेनैव प्रसिद्धत्वात् तेषां न दक्षिणशब्दपूर्ववे- नेति उत्तरस्यां दिशि भवत्वात् । उत्तरशब्दपूर्वत्वेनैव प्रसिद्धत्वात् । उत्तराः कुरव इवि कुरव इत्युक्तेश्च सामान्येन उभयोः देवफुरव उत्तरकुरव इत्यनयोर्महणं स्यात् । तव उत्तरशब्दस्य विशेष- स्य द्योतकत्वात् उत्तरा इत्युक्तरुत्तराः कुरव इति लभ्यते । अत उचरशब्दम्य कुरव इत्यस्य नामान्तरद्योतकत्वात् । नाम्नीति कयनं न दुष्टं । उत्तर इत्यत्र पूर्वापरेति वैकल्पिके जसः शोभावे प्रथमा बहुवचनं । नात्र प्रत्ययो न च तस्य लोपः । कुरव इत्यत्र जनपदे लुप् इति भण् प्रत्यय. लुपि सवि लुपियुक्त वद् व्यक्तिवचने इति प्रकृतिवत् लिङ्गवचने झेये । 1 ·सर्गः] विनयदेवसूरि-माहात्म्यम् अलङ्काररलङ्कृत्य परिधायाम्बराणि च । प्रभूतं प्राभृतं लाला जग्मुस्ते तत्र पण नराः ॥२४॥ प्राभृतं पुरतो मुक्त्वा निपत्य च पदाम्बुजम् । स्वोचितं स्थानमासाय तस्य ते तस्थुराशया॥ तान निरीक्ष्य परीक्ष्याक्षणा दर्शनादेव तत्क्षणात् । शान्तात्मान इमे सत्या आस्ध्वमित्यत्रवीन्नृपः ॥२६॥ तानासीनानयाऽपृच्छद् वलभद्रस्तदादरात् । कथं गृह्णन्ति भो दीक्षा भवन्तस्तद् ब्रुवन्तु माम ॥ किं दुःख कस्य कस्माद्दा युप्माकं कथ दुःखदः । निवारयाणि तत्सर्वं यद्वाञ्छत ददानि तत् ॥ यदि स्यान धनं पार्थे धनं तर्हि ददाम्यहम् । ग्रामं ग्रामोत्तमं चारीन द्वारा निराकरवाणि च ।। व्यापारं कुरुतां नन्दाद मुखेन वसतात्र च । दुःखतः पालनीया हि दीक्षा यत्कोमलाङ्गकाः ॥३०॥ चतुर्भिः कलापकम् ।। इति श्रुत्ला नृपप्रोक्तं वचनं तेऽपि पण नराः । तदोत्तरन्ति वाक्शूरा इव भूमीश्वरोत्तमम् ॥ कस्मात् कस्यापि वा दुःखं नास्माकं सर्वदा मुखम् । भवत्प्रसादतः सर्वं धनं चास्ति महीपते ।। परं स्त्रीभिर्धनः पुत्रैमैश्वान्यैर्गवादिभिः । नास्ति कार्य सदास्माकं विना धर्म हि सर्वदा ।। एवं वियोध्य सद्बुद्धया धर्ममय्या च सगिरा । हर्पयन्ति स्म भूपालं पण नरा धर्मतत्परा ।। पुनः माहेति भूपालस्तदा तान् विनयान मुदा । दीक्षां गृहन्तु भो वृद्धा, न गृहन्तुच पालकाः॥ माहुः श्रुत्लेति भूपालं ते सर्वे सर्ववल्लभाः । अस्माकं वालका एव दीक्षाग्रहणकारणम् ॥३६।। एभिविना न चास्माकमेपां चास्मान विना किल । सर्वथा नैव भूपाल दीक्षाग्रहणमर्हति ।। एतत्साहाय्यतोऽस्माकमेपां साहाय्यतस्तु नः । दीक्षाग्रहणनिर्वाहो न संभवति सर्वथा ॥३८॥ उक्ति-प्रत्युक्ति-सद्युक्त्या विज्ञायेति महीपतिः । मसन्नीभूय तानाख्यत् यूयं धन्यतमा इति । दृद्वधर्म-प्रियधर्म-शब्दो शब्दानुशासने । नकारान्तौ हि निप्पन्नावर्याचैतेषु पडू नृषु ॥ ४० ॥ युग्मम् । दृढधर्मादयः शब्दा इव प्राप्ता विशेषताम् । त्यक्त्वाऽकारान्ततां सूत्रात् पूर्वी प्रकृतिमात्मनः ।। २५-ते पण नराः तस्य बलभद्रमहीपालस्य आज्ञया तस्यु:-ऊअभूवन् इत्यर्थः । तस्येति पदं अत्रापि योज्यं । किं कृत्वा, तस्य वलभद्रस्य पुरतोऽप्रतः प्राभृतं ढौकनं मुक्त्वा । पुनः किं कृत्वा, तस्य बलभद्रस्य राज्ञः पदाम्बुजं चरणकमलं निपत्य नवेत्यर्थः । ४०-इति विज्ञाय । इतीति कि हि निश्चितं दृढधर्मप्रियधर्मशब्दो नकारान्वी शब्दानुशासने व्याकरणे निप्पन्नी सिद्धौ; अर्थाय एतेषु पनृषु निप्पनौ । एते धर्माणः नियधर्माण इत्यर्थः । H पहनराः दृढ- ·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [अष्टमा नाश्रयन्ति गृहस्थत्वं मदुक्तं बहुशोऽपि हि । शुद्धधर्मबलादेते जातसद्वचनावराः ॥४२॥ युग्मम् । ज्ञात्वैय भूपतिधर्म तान् विनिश्चिन्तचेतसः । प्रेषयामास सत्कृत्य गृहं सदस्तुभूपणैः ॥४३॥ अथायान्तिस्म ते तस्य हादुत्सवतोऽद्भुतात् । बलभद्रमहीपालकृताद् हर्पप्रकर्पतः ॥४४॥ आगत्यावसथे नाथः सुरताणश्च सोदरः । दीक्षोत्सवसुसामग्री व्यदधातामुभौ मुदा ॥४६॥ चसन्त्यबसरे चास्मिन मेदिनीतटपत्तने । (पाठान्तरेण-मेडतानाम्नि पत्तने) तपागच्छे महीयांसः श्रावका व्यवहारिणः ॥४६॥ तद्यथा-कोठारीकुलविख्याताः कल्ला टोलासुतान्वितः । अर्जनश्चासकर्णच रेखा अम्माभिधस्तथा ॥४७॥ वीरदासो लसद्वीरदासश्चामरसिंहयुक् । अन्येऽपि स्वपरीवारयुता आसन्महत्तराः ॥४८॥ युग्मम् । श्रीसूजा-हरदासश्च ताल्हणः पुण्यकारणम् । सादा-माना-दयश्वान्ये मन्त्रिणोऽमी वभुस्तराम् ॥ पदा-पत्ता-जिणामुख्या मुख्याः सर्वपु कर्मसु । सोनीवंशे सदा रव्याता बभुवुः श्रावकोत्तमाः॥ सहसा-सुरताणारव्यावास्तां कर्णाटवंशके । कुले भाण्डारिके भाता रत्ना-मोकाभिधानको ।। श्रीमान् ठाकुरो नाम शङ्करः शङ्करः सदा । मानो नरहरश्वेते शङ्खलान्वय आवभुः ॥५२॥ ४१-४२-दृढ इति व्याख्या०-एते पण नराः नाथा १ मुरताण २ नायकदेवी ३ केशव ४ कर्मचंद्र ५ कपूरचन्दाः ६ गृहस्थत्वं नाश्रयन्ति न सेवन्ते । कथं० गृहस्थत्वं; हि निश्चितं बहुशः मदुक्तं वलभद्रेण राज्ञा उक्तं । करमान्नाश्रयन्ति शुद्धधर्मपलात् । कथं० एते जातसद्वघनाक्षरा:- सत्सत्या वचनान्न क्षरन्ति न पतन्तीति सद्वचनाक्षराः। जाताश्चते सघनाक्षराश्च जातसद्वचना- क्षराः। फे इव उत्प्रेक्ष्यते-दृढधर्मादयः शब्दा इव । यथा दृढधर्मादयः शब्दाः जातसद्वचनाक्षरा:-- जावं सत्सु सत्येपु वचनेषु प्रथमादीनां सप्तविभक्तीनां एफद्वित्वादिवचनेषु अक्षरं नकारादिलक्षणो वर्णो येषां ते जावसद्वचनाक्षराः । क्या एतेऽपि पह नरा इत्यर्थः । कथंभूताः; दृढधर्मादयः शब्दाः विशेषतां विशेषभावं प्राप्ताः। किं कृत्वा ! आत्मनः स्वस्य पूर्वी अकारन्ततां प्रकृति सूत्रात् धर्मादच फेवलात् इति लक्षणात्त्यक्त्वा । द्वितीयपक्षे कथं भूता एते विशेषतां प्राप्ताः सामान्यश्रावकलोकापेक्षया साधुधर्मालाकारात् विशेषत्वं प्राप्ताः । किं कृत्वा पूर्वी प्रथमा प्रकृति भावधर्मलक्षणां पापत्रकात वा त्यक्ता अन्न एते इति उपमेयपदं, दृढधर्मादयः शब्दा उप- मानपद शुद्धधर्मपलादिति उपमेयपदं; सूत्रात् इति उपमानपदम् । ४८-कोठारी। १९-मुंहता । ५०-सोनी । ५१-भण्डारी। ५२-सांसला । ५३-भरकतीया।

·सगः] विजयदेवर्ति-माहात्म्यम् रत्नसिंहो नृणां रत्नं राजसिंहो नृराजितः। सीहमल्ल-रता नाम प्रमुखा विदिता वभुः॥५३॥ सदारङ्गः सदारको धनो धन्यो धनीश्वरः । मुरताण इमेऽभवन् श्रीभडकनियान्वये ॥२४॥ मुरत्राणः कृनत्राणः टाहा हाहाविवर्जितः । त्रिलोकश्रीरमीपालः सचिनीकुल आवभुः ॥१५॥ संघपः पेतसी ख्यातो मन्त्री नरबदस्तया । रविदासो रविवासाः प्रतापादभवन्नमी ॥५६॥ द्रव्यदायी सदा देदा यंगाणी सद्गुणाग्रणी। अभाचट्टीमचपानाम-सद्गच्छोयोतकारफः ।। भारमल्लः सदामल्ल-तुल्यो दानवलादिभिः। रविदासस्तयाऽभातामेती तानहडान्वये ॥२८॥ देवीदासा धनो नाम इंगरो वत्सनामकः । अशोभन्त त्रयोऽप्यते सर्वदा सर्ववत्सलाः॥२९॥ मुरत्राणः स्फरसाणः शार्दूलः स्थूलभूयनः । जीवाभियस्तयेत्याचा आसन पीमसरान्वये ।। भैरवो वर्षनो वीर एते भाण्डारिक कुले । व्यराजन्त च देपालः परीक्षककुलेऽभवत् ॥६॥ महिकाभिय ऊदाहो मायीदासः मुमायिकः । इत्यादयो महीयांसो बभूवुर्गच्छदीपकाः।।२।। यात्परभिरन्यैश्च परदेशागतरपि । एतेषामचिकीर्ण्यन्त वरयात्रावरास्तिकः ॥६॥ अत्रान्तरे मृशन्नेवं पण नरास्ते परस्परम् । श्रीमत्तपूरचन्द्रस्य दाक्षा योग्या न वाल्पतः।।६४|| भवेत् कपूरचन्द्रो हि यावत्सप्ताब्दिकः किल । तावनिष्टतु मातास्य पालनाय तदादरा ॥६५॥ भगृहाच ततो दीक्षां माता पुत्रेण संयुता । पालनीयास्ति कप्टैन दीक्षा यन्महतामपि ॥६६॥ विचार्यैवं तदा नायो दीक्षाग्रहणतः खलु । निवार्यास्यापयन् पुत्रयुतां मातरमालये ॥६७|| साप्यस्थात्पुत्रसंयुक्ता पुत्रपालनहेतवे । पत्युः कथनकारित्वं पल्या धर्मः सदोत्तमः ॥६॥ कुर्वाणा परमं धर्म श्रावकं प्रतिनीव हि । पत्न्यतिष्ठव मुतं तस्य पालयन्ती च सद्बतम् ।। केशवः कर्मचन्द्रश्च नाथस्यात्मरुहाविमौ । नायः पिता तयोरेव पिव्यः मुरताणकः ॥७०॥ चत्वारथतुरा एते कारीन् हन्तुमुद्यताः । द्रव्यं दारांथ संत्यज्य दीक्षायामभवन पराः ॥७॥ (चत्वारश्चनुरा एते दीक्षाग्रहणतत्पराः। बभूवुरल्पकर्माणः संत्यज्य स्वगृहांस्ततः ॥७१॥ इति पागन्तरम् )-युग्मम् । ते यच्छन् प्रत्यहं प्रातर्द्रविणं स्वगृहोचितम् । दीनेभ्यो याचकेभ्यश्च दिव्ययान्याम्बराणि च ॥ पूर्वोक्ता अय ते श्रीमन्मेदिनीतटवासिनः । श्रावका भोजयन्ति स्म चतुरस्तान् घनादरात् ॥ ५५-संचिन्ती त्रिलोकश्रीः विलोकसी इति नामेत्यर्थः । हाहा मुरस्वरः । ६५-तस्मिन् कपूरचन्दनाग्नः पुत्रस्य पालने आदरो यस्याः सा वदादरा । ६९-तस्य नायस्य पत्नी नायकदेवीनानी । श्रावकस्यायं श्रावकः तं, तस्येदमित्यम् नावकसम्बन्धिनमित्यर्थः । ७१-ततः नाफयदेव्या कपूरचन्दस्य च गृहे रक्षणानन्तरं स्वं च द्रव्यं गृहांश्च दारान् ।

·४६ श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [ अष्टमः नाथः श्रीसुरताणश्च वरयात्रामिमावथ । आत्मनोऽकारयेतां नो वैराग्याधिकता यतः ॥७४॥ अथ नाथोऽक्षिपत् पुत्रौ वर्णके मुदिने दिने । विचक्षण इवानन्दात् सुरेश्वरनरेश्वरौ ॥७॥ आतौ चारुकौमुंभवलैस्तौ बभतुस्तराम् । प्रभातोदितवालार्ककिरणोपमसद्युती ॥७॥ आनन्दात् गायतोलूलून स्त्रियो वर्धयताहताः । मौक्तिकैरुपयच्छेते दीक्षाकन्यामिमौ यतः ।। अनेके हर्पतो लोका इत्याचख्युर्विचक्षणाः । दक्षिणां ददतानन्दात् श्रुत्वा तत्कीर्तिमद्भुताम् ॥ काश्चित्सखीः प्रति प्रेम्णा काश्चिदाचख्युरित्यहो । मुक्त्वा कार्याणि तौ द्रष्टुं त्वरध्वं चैत साम्मतम् ॥७९॥ चारुकर्पूरकस्तुरीकुङ्कुमादिभिरद्भुताम् । स्फुरत्परिमलोपेतां कुरुध्वं शिष्टपिष्टिकाम् ॥८०॥ दिव्यगन्धोदकैः पूर्व स्पयन्तु ततः पुनः । उद्वर्तयन्तु तत्कायं यतध्वं चासिदोपतः ॥ ८१ ॥ कर्पूरागरुकस्तुरीमिथकुकुमचन्दनः । अगरागं तयोरङ्गे सरङ्गाः कुरुतादरात् ॥ ८२॥ ललाटे चारुचर्चिक्यं कुरुध्वं कुङ्कुमादिभिः । अङ्गेऽलङ्कारसद्धारान् परिधापयतोत्सवात् ॥८३॥ मल्लध्यं मूर्ध्नि माल्यानि गले मालम्बिकाः शुभाः। बहुधा च वराकारमगुलीप्वङ्गुलीयकम् ॥ द्वयोर्मूनि निवनीत कोटीरं च शिरोमणिम् । हस्तेपु हस्तसूत्राणि, वाहुभूपाश्च वाहुषु ॥८५॥ सप्तभिः कुलकम् ॥ पुप्पिती तावदीप्येतां तदानीं फलितो भृशम् । मनोरथमदातारी कल्पक्षाविवागिनौ ॥८६॥ अभात्तद्वन्द्वमश्वस्थं वरयात्रासु राजवत् । भूपणैर्मुकुटोत्तसै छत्रैश्च सह चामरैः ॥ ८७ ॥ गायना अग्रतो गायन् केप्यातोद्यान्यवादयन् । ननर्तुतका हदिनुवन् कथकाः कथाc८॥ स्फूर्जन्नेजसमाजश्रीकरकाकाररूपताम् । विभ्राणाः किमु देवेन्द्रास्तौ निरीक्षितुमागताः॥८९॥ ७८-उलूलुमंगलध्वनिरिति हेमशेषः । उपाद् यमः स्वीकरणे इति उपपूर्वात् यमो विवाहेऽर्थे आत्मनेपदे वर्तमाने लटो द्विवचने उपयच्छेते इति रूपं । तयोः केशव कर्मचन्द्रयोः कीविरतत्कीर्तिस्ताम् । ८१-उद्वर्तयन्तु मलं निवर्वयन्तु ऊगटणउ करउ इति भापा इत्यर्थः । ८३-घधिक्यं टीका आडिप्रमुखं । चचिक्यं समालभनं इति हैमः। ८४-मत्लवं धरत । मल्लध्वमिति क्रियापदं सर्वत्र योज्यं । गले प्रालम्पिकाः काण्ठला १ प्रहकट २ टंकावलि ३ पम्पफली ४ इत्यादि लोकमापाप्रसिद्धाः आभरणविशेषाः । प्रालम्पिका फता हेग्नेति । अमिका वालीयफमित्युभयं हैमः । ८८-कपीति वायवादकाः । कथा इति तयोरेव पात्येऽपि दीक्षामहणलक्षणा वार्ता स्पर्षः।

·सर्गः] ४७ विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् वरयात्रा ययोरेवमासन्नवनवोत्सवाः । कथं व्याख्यान्ति तान् दक्षाः स्तोतुमिन्द्रो न यानलम् ॥ श्राद्धनिर्वाश्यमानानां विचित्राणां दिने दिने । नदीयवरयात्राणां वारानन्ये न लेभिरे ॥२१॥ श्राद्धानामतिवाहुल्यात् रागस्याधिक्यतस्तयोः । सामीप्यात्सन्मुहूर्तस्य दिनानां च तनुत्वतः ।।९२|| युग्मम् ॥ श्रीमन्मेदतटद्गाद् (पाठा०-श्रीमन्मेहतागाद्) वहिराराम उत्तमे । दीक्षायै मण्डपं दीव्यं श्रीनाथः सममण्डयत् ॥१३॥ व्यराजत्तोरणस्तुङ्गैमण्डपस्तत्र मण्डितः । तोरणीकृतसच्छुण्डः सम्मुखीनगरिख ॥२४॥ वातप्रेरितसच्छेयस्कारिकारस्करच्छदैः । कर्णावलम्बित वेतस्फुरचञ्चुरचामरैः ॥ ९५ ॥ वस्त्रस्तत्र सदुल्लोच आसील्लोचनहर्पदः । आकृष्टैनभसोदभ्रसन्ध्याभ्राणां दलरिव ॥१६॥ सर्वतस्तत्र सन्मुक्तास्रजो रेजुः प्रलम्विताः । कृत्वैकत्रांशुसर्वस्वं चन्द्रो न्यास्यकरोत् किमु ॥ अस्मिन् समभवन काले यावंतोऽथमहाजनाः । निमन्त्र्य तावतः सर्वान प्रचुरादरपूर्वकम् ॥१८॥ न सदंभोजनमीतं सभोजनमभोजयत् । नुवन् यथोचितं भक्त्या खादत पिवतां क्रियाम् ॥ दीक्षायाः सुदिनस्यादौ दिनेऽदीनमना मुदा । नालिकेराण्यदात् पाणौ तेषां च चरणोत्सुकः ॥१०१॥ त्रिभिविशेपकम् । अथ प्रभाते श्रीनाथः १ सुरताण २ सहोदरः । केशवः ३ कर्मचन्द्रश्य नाथपुत्रौ चतुर्नराः ॥ कौमुम्भोप्णीपमुख्यानि वासांसि विविधानि हि । हारपालम्बिकादीनि भृपणानि च पर्यधुः ॥१०२॥ युग्मम् ।। अवतंसांस्तथा मौलीन् मौलौ तेऽतिमनोहरान् । न्यवनन्त नितान्तश्री शोभिता अच्युता इव ।। निरक्रामस्ततोऽगाराद् ग्रहीतुमनगारताम् । समारुह्य विमानश्रीभामराः शिविकाः शुभाः॥ ९२-वयोः केशव-कपूरचन्दयोः । इमाः तदीयाः, नाश्च वा वरयात्राश्च तदीयवरयात्रास्तासां तनुत्वतः अल्पत्वात् । स्तोक क्षुल्लं तुच्छमल्पं दभ्राणुतलिनानि च | तनु क्षुद्र कशमिति हैमः। १०२-अथेत्यानन्वयें प्रभाते । चत्वारो नराः चतुर्नराः कर्तृपदं । हि निश्चित विविधानि, कौसुंभोप्णीपं कुसुम्भेन रक्तं उष्णीपं मु_वेष्टनं पाघडी इति भाषाप्रसिद्ध मुद्यं येषु तानि कौमुं- भोष्णीपमुख्यानि वासांसि वस्राणि पर्यधुः परिहितवन्तः । च पुनः हारप्रालम्पिकादीनि भूप- णानि-अलङ्कारान् पर्यधुः । तत्र हाराश्च शवलता अष्टाधिकसहस्रलवादयो अनेकप्रकाराः। प्राल- म्बिकाश्च काण्ठला १ लहकउ २ टकावलि ३ माला ४ चम्पकली ५ पटकी न्यादि लो- भापाप्रसिद्धविविधकण्ठाभरणविशेषा आदिउँपां वानि हारपालम्बिकादीनिशुनंग के इन्द- श्रीनाथः १ सुरताणः सहोदरो भ्राता, नाथस्य महीयाम् पाया म्यर्थः । अंगा नाथपुत्री नाथस्य सुतौ । एते चत्वारो नरा इत्यर्थः।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [ अष्टमः लम्वितानेकसफुल्लपुप्पमालासमाकुलाः। किकिणीकारणकारचञ्चुरारावचञ्चुराः ॥२०६|| अद्य धन्या वयं लोका अप्येते किंकिणीरवैः । आरोहोत्पाटनादेपां कथयन्त्य इवेति किम् ॥१०६॥ त्रिभिर्विशेषकम् । अनेके शिविका लोकाश्चतस्रोऽभ्यवहंस्तदा । पस्कन्धैः स्वकस्कन्धैः सद्भक्त्या चोत्सवश्रिया। आरभ्य स्वगृहात्तेऽथ मध्ये मेदतटस्य हि । रूप्याणुल्लालयन्तोऽमी मार्गपु निरगुस्तदा ।। गच्छन्ति स्माग्रतस्तेपां ब्रुवन्त इति मानवाः । जयतानन्दताजस्र वर्धध्वं च लसच्छ्रिया ॥ सड्डा अपरदेशानां स्वदेशानां च भूरयः । धनिनो वसुधाधीशा मागवाद्याः परेऽपि च ॥ मातङ्गाः पर्वतोनुङ्गा हयाः कल्लोलचञ्चलाः । स्यन्दनानि मनोज्ञानि सोत्साहाः पत्तयोऽपि च ॥ उपर्युपरिसदस्खा वर्षासूचाभ्रका इव । स्फूर्जन्नेजाः पुरः पार्थप्रान्ते चाक्षिप्रमोददाः ॥१२॥ पताका नरहस्तस्था ज्ञापयन्त्य इवेति नृन् । कृत्तवस्त्राक्षरन्यासैमियो युद्धाश्चतुर्नराः ॥११३।। सचक्षुभिर्गवाक्षस्थाः सझोपर्युपरि स्त्रियः। पश्यन्ति स्म मिथश्चान्यान् लक्षयन्ति स्म पाणिभिः॥ भेरीदुन्दुभिमुख्यानि वाद्यानि विविधानि हि । वादकैर्वांद्यमानानि दिव्यानि स्वस्वजातिषु ॥ अहङ्कारादिवानेके सड्ढाता वरयोपिताम् । कर्णप्रियाणि गीतानि गायन्तो मधुरस्वरैः ॥११६|| नवभिः कुलकम् । दीक्षामहोत्सवं दिव्यं जातं माग न कदेदृशम् । कृत्वा गच्छन् वहिगात् यत्र ते मण्डपं शुभम् ॥ विजयसेनसूरीन्द्रसद्गुरो प्रवराज्ञया । पाठकोत्तमदिव्यश्रीमेघविजयमण्डितम् ॥ ११८ ॥ अथशान्यां विदिश्यते गत्वा त्यक्त्वा स्वपाणिभिः। भूपाम्बराणि सर्वाणि कुर्युलॊचं स्वमूर्द्धमु॥ साधुयोग्यानि दिव्यानि चीवराणि तदा मुदा । परिधाय गुरोः पार्थं आययुस्ते चतुर्नराः ॥ ततः प्रदक्षिणीकृत्य प्रणत्य च चतुर्नराः । तस्थुरग्रे गुरोर्नन्दी स्थापितान् चतुरोऽहंतः।।१२१॥ यथाविधिविधिमज्ञो गुरुः सरसया गिरा । व्रतानि प्रतिनां पञ्च तदात्तानुदचारयत् ॥१२२।। रसिका रसिकीभूय ते चाप्युदचरंस्तराम् । मुखैः स्वस्वमुखैः सम्यक् यतः सूनार्थवेदकाः ॥ पोडशस्य शतस्यास्मिन्नेकपञ्चाशवत्सर । माघश्वेतद्वितीयायां दीक्षतेपां शुभाभवत् ।।१२४॥ तुतुपुस्ते तदात्यन्तमुचर्य व्रतपञ्चकम् । मेनिरे मनसा चैवमद्य धन्यतमा वयम् ॥ १२५ ॥ विजयसेनसूरीणां विनेयत्वाशयात्मनः । मदीक्ष्य प्राचलर शिप्यान् गेयविजयवाचकः ॥१२६॥ प्रतिग्राम प्रतिद्रझं विहरन् सह तच्छिया । श्रीगृहाहम्मदावादद्रग स भाप सोत्सवः ॥१२७॥ १०९-तप निया, यश दिया। १२४-एतेषां नाय १ मुरताण २ केशव ३ कर्मचन्दानां । १२७-तेषां चतुर्णी नवीनशियानां नाय ? मुरताण २ केशर ३ कर्मचन्द ४ नानां मी: शोभा पच्छ्री. दया सह सार्धम् ।

·समे] - विजयदेवसूरि-माघारम्यम् अभिवन्धानवद्यात्मा सोऽदाच शिष्यचदृष्टपम् । विनयसेनमुरीणां सदगुरूणां गुणात्मनाम्]] श्रीनेमिविजयो १ मुख्यः श्रीमूरविनयो २ऽपरः । श्रीफीतिविनयो ३ जेयः कनकविजयों ४ नयी ॥१२९|| चतुर्णामिति चत्वारि नामात्येषां यथाक्रमम् । विजयसेनमूरीन्द्रस्सत्यार्थानि व्यवाचदा ॥१३०॥ युग्मम् ॥ श्रीनेमिविजयो नाम कनकविजयः पुनः। शिप्यायेतायुभी सोध्दात् विजयदेवमूरये ॥१३॥ फपूरचन्दनामानं भ्रातरं लघुमात्मनः । गते नायकदेव्याख्यां मातरं च कियत्क्षणे ॥१३२|| • पोडशस्य शतस्यात्र पट्पञ्चाशत्मवत्सर । पूर्वरिख मदीयौभिरुत्सवः श्रावका कुनैः ॥१३॥ श्रीमन्मेदतटद्ङ्गे प्रादीक्षत् शुभ दिने । श्रीपूज्यस्याज्ञया श्रीमत्पमसागरपण्डितः ॥१३॥ -त्रिभिविशेपरम् ॥ ततः कपूरचन्दाख्यं मात्रा संयुतमन्यदा । श्रीपूज्यायार्पयामास पद्मविनयपण्डितः ॥१३॥ श्रीपूज्योऽप्यर्पयामास विजयदेवमूरये । कुंअरविजयेत्याख्यां कृत्वा शिप्यतया तदा ॥१३६॥ कृमिपचि निनागार-धर्मागाराय यः किल । कुंभरः मोच्यते सद्भिः सानुस्वारः स्वरे परं ॥ अनुस्वारो मकारस्य न कदापि स्वरे परे । अनुस्वारः कथं सूत्राभावात्र स्वर पर ॥१३८।। उत्तरमाह-अनुस्वारो मकारस्याऽलुक् समासविधानतः । बाहुलकाच नामत्वादापत्वाच स्वरे परे ॥१३९॥ यया तितउ शन्दे हि डउमत्ययशक्तितः । सन्धिर्नेह नयार्पोक्तेमकाराकारयोरपि ॥१४०॥ युग्मम् ॥ पावून विनयत्ते सर्वान सर्वत्रात्मीयतेनसा । विजयः भोच्यते भाः सर्वलोकमुखमदः ॥१४॥ हुँअरविनपेत्याख्यामन्वर्थामकरोचतः । कपूरनन्दशिप्यस्य सद्गुरुवधिया ॥१४२॥ १२८-स श्रीमेघविजयवाचकः शिष्यचतुष्टयं नाय ? मुरताण२ केशव ३ फर्मचन्दार ४ • इत्ययः। १३२-कियांश्चासौ क्षणश्च कियत्क्षणः | नाय १ सुरताण २ केशव ३ कर्मचन्दानां ४ चतुर्णी संवत् १६५१ माघसुदि द्वितीयादिवसदीक्षाप्रणात् कियत्कालस्तस्मिन् कियत्मणे गो श्रीमत्पमविनयपण्डितः श्रीपूज्यस्य आज्ञया-श्रीविनयसेनमहारकाज्ञया आत्मनः स्वीयम्य कीर्ति विजयकनकविजययोः कपूरचन्दनामानं उघु भातरं च पुनः नायकदेव्याप्यां मासर गुमे दिने प्रादीक्षत । कियत्क्षणं द्रढयवि कस्मिन् पोडशस्य शवस्य पट्रपञ्चाशवत्सरे मं० १६५६ इत्यर्थः । शेपं सष्टम् । ७

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं
[अष्टमः
एवं श्रीविजयादिसेनमुनिपो यस्मै मुशिष्यत्रयम्
मादाद् भक्तिवशमसन्नहृदयो यत् किं न दत्ते प्रभुः ।
सोऽच्याच श्रीविजयादिदेवसुगुरुभव्यानपायोचयाच्
श्रीश्रीवल्लभपाठकेन कविना व्याख्यात दीक्षोत्सवम् ॥१४२॥
इति श्रीश्रीवल्लभोपाध्यायविरचिते श्रीमद्विजयदेवमहात्म्यनानि महाकाव्ये श्रीविजयदेव-
सूरिवराणां श्रीविजयसेनसूरिप्रदत्तश्रीकनकविजयादिशिष्यप्रदानवर्णनो नाम अष्टमः सर्गः ॥८॥

·नवमः सर्गः अथ शश्वद्गुरोः पाच सर्वा विद्याश्चतुर्दश । सोपा कादशाङ्गीयुक् पूर्वाण्यपि चतुर्दश ॥१॥ अधीयानोऽभवज्यायान्वर्धमानो गुणश्रिया। ओजसा तेजसा चाङ्गे कनकविजयोऽन्तिपत् ।।२।। युग्मम् ॥ प्रत्यक्षा हि वभौ तस्मिन् चित्तस्थेव सरस्वती । सूत्रार्थावबोधेन कालेप्वध्ययनादिपु ॥३॥ शिप्परनेकविद्वद्भिर्युक्तो यद्यपि भूरिभिः । तथाऽप्यनन्यशिष्योऽहमित्यमस्त सदा गुरुः॥४॥ चक्षुपी तस्य कर्णान्तविश्रान्ते स्तो मनोहरे । चक्षुष्मत्ता तु शास्त्रार्थस्तथाऽप्यासीजगद्धिता। विशावदाऽहयस्सोऽस्ति श्रीराजनगरे ह्यऽथ । विशावदाता उद्यन्ते विशदा यस्य धीमता ।। शंसन्तीति विशो विश्वे विश्वे विश्वममूदृशम् । अश्नुते सद्यशो यस्य विश्वस्येष्टे स ईश्वरमा७॥ विवस्वानिव तेजस्वी वचस्त्रीव बृहस्पतिः। यशस्वी चक्रवर्तीव जिनशासनशोभकः ॥८॥ युग्मम् ॥ वशीति विवशो नेति शश्वचेति वशंवदः । यमुशन्ति विशामीशा भासते स विशावदाः ॥९॥ उद्धृतर्जगतो मूलं मूलं स्त्रीयकुलस्य च । मूलो नाम तदीयोऽस्ति भ्राता त्राता सदथिनः ॥ अयानावसरे श्रीमद्विजयसेनसद्गुरुम् । विशावदाऽभिधः श्राद्धः समायाद्वन्दितुं मुदा ॥११॥ वन्दित्वा मानलिर्भूत्वा विनयात् स उपाविशत् । पुरस्ताच श्रीगुरोधर्मकयां श्रोतुमनास्तदा।। विजयसेनसूरीन्द इति तं समुपादिशत् । नवीनमतिमानां हि कारणं पुण्यकारणम् ॥१३॥ समाफर्योभयाणि च ईदृग्गुरोर्मुखात् । प्रतिमाकारणे भावमदधाच् श्रीविशावदाः ॥१४॥ ८-स विशाविदा ईश्वरो धनी श्रावकः विश्वस्य जगत इष्टे ऐश्वर्य करोतीत्यर्थः। अधी- गर्थदयेशां कर्मणीति शेपत्वेन विवक्षिते कर्मणि विश्वस्येति पष्ठी। शेपत्वेनाऽविवक्षित कर्मणि विश्वमीष्टे इति कर्मापि स्यात् । जगतामीष्टे जगन्दीष्टे इत्यादिवत् । स कः यस्य विशाविदा इति नामः श्रावकस्य अमूदृशं सद्यशः विश्वं लोकमभुते इति । विश्वे सर्वविशो मनुष्या विश्वे लोके शंसन्ति स्तुवन्ति कथयन्तीति यावत् । अमूदृशमिति किं तदेवाह-विवस्वानिव तेजस्वीत्यादि सर्व स्पष्टं । एतत्सर्वमप्रतः स्पष्टयिष्यति । ९- विशाविदानाम भावको भासते दीप्यते । स फः यं विशामीशा मनुष्याणां स्वामिनो राजान इत्यर्थः । वशीति विवशो नष्टदुष्टघीन्नेति । च पुनः शश्वत् वशंवद इति उशान्ति वाञ्छन्ति कथयन्तीति यावत् । विवशोऽनिष्टदुष्टधीरिति हैमः । १०-सन्तः साधकः श्रावकादयः, भर्थिनश्च याचका प्राझणादय इति समाहारद्वन्द्वे सपर्थिनस्ताम् । न लोकाऽव्ययनिष्ठाखलर्थतनामिति पष्ठीनिषेधे द्वितीयेव । ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित [ नवमः उत्थाय तत आनन्दादागत्यास्थानमन्दिरम् । आकारयच्छुभेऽहिलाक प्रतिमाकारिणो नरान्॥ तेऽप्याजग्मुस्तदाहृताः कृत्वा ज्योक्कारमादरात् । आसन्त पुरतस्तस्य तेनैवोक्तवराज्ञया । तदैवं कथयामास तानहद्विम्बकारिणः । द्वासप्ततिजिनेन्द्राणां कुर्वन्तु प्रतिमा वराः ॥१७॥ तदा तदाशयैवं ते प्रतिमाकारिणो नराः । चक्रुरपतिमा अहमतिमाः प्रतिमोत्तमाः ॥१०॥ वर्तमानादिसत्कालत्रयसम्बन्धिनीरिमाः। द्वासप्तति जिनेन्द्राणां प्रतिमा महिमासमाः॥ आदायानीय तस्याने ढोकयामासुराशु ते । हृद्यमोदत ता दृष्ट्वा श्रावक श्रीविशावदाः ॥२०॥ युग्मम् । अकारयन्जिनागारं शकन्दरपुरे तदा । श्रीचिन्तामणिपाश्वस्य चैत्यस्यान्तिकमुत्तमम् ॥२१॥ मतिमानामथ श्रेष्ठां प्रतिष्ठां श्रीपतिष्ठया । विजयसेनसूरीन्द्रकरात्कारयति स्म सः ॥२२॥ तस्मिन्नवसरे सूरि विज्ञप्यांही प्रणम्य च । वदतांवर इत्याख्यत् श्रावकः श्रीविशावदाः॥२३॥ श्रीकोतिविजयाख्योऽयं कनकविजयोऽप्ययम् । शिप्यमशिष्यावेतो ते भ्रातरौ द्वाविमौ मिथः॥ राजसुन्दरनामाऽये कुशलविनयः पुनः । कमलविजयश्चैते पञ्च पञ्चमपञ्चमाः ॥२५॥ एतेपां विदुपां देहि पदं पण्डितनामकम् । श्रीसंघाग्रहतः श्रीमद्विजयसेनसद्गुरो ! ॥२६॥ -त्रिभिर्विशेषकम् । विजयसेनसूरीन्द्रस्ततस्तस्याग्रहाद् घनात् । ददौ तेपा हदानन्दि पदं पण्डितनामकम् ॥२७॥ रूपाणि मुदा मादात् तत्पण्डितपदोत्सपे । साधर्मिकादिलोकानां प्रतिहस्त विशावदाः ॥ अन्येऽपि श्रावका इभ्याः सभ्याः समययेदिनः ।धर्माभिलापिणो रूप्यश्चकुलम्भनिकां मियः ॥ अहो पुण्यवतां पुंसां प्रभावः प्रभवत्यपि । मनोरथानां लाभाय परेषां ग्रुपकारकत् ॥३०॥ १९-कथं भूताः प्रतिमाः ? महिमासमा:-महिना माहात्म्येन न समाः सदृशा यास्ता महिमाऽसमास्ताः। २५-पश्चमेपु चतुरेषु पञ्चमा हृद्या ये ते पञ्चमपञ्चमा पथ्यमश्चतुरे हये इति महेश्वरः। २७-तेषां कीर्तिविजय १ कनफविनय २ राजमुन्दर ३ कुशलविनय ४ फमलविज. पानां ५ पण्डिवपदस्योत्सवः तत्पण्डितपदोत्सवस्तं । प्रतिहस्तमित्यत्र 'लक्षणे १ स्थंभूताख्यान २ भाग ३ यीप्सामु ४ प्रविपर्यऽनय' इति लक्षणेऽर्थे प्रतियोगे इस्तमिवि द्वितीया । प्रतिहस्तं हस्त लक्षाफयेत्यर्थः । रूपकाणि नाणकानि । रूपं समावे सौन्दर्य नाणके पशुशब्दयोरिवि महेश्वरः । स्वाधिक के रूपकम् । २९-रूप्यं दीनारप्रमुएनाणकं । रूप्यं स्पादावस्वर्णरजते रजवेऽपि चेवि महेश्वरः । -मणिरूप्यादिविज्ञानं वद्विदां नानुमानिकमिति । ३०-प्रमवत्यपि समर्यो भवत्येवेत्यर्थः । भपीति निश्चये । कयंभूतः प्रभावः हियरमा- कारणात् अपकारफत् । पया- ·सः ।। 1 - विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् एवं विशाबदाः श्रादः श्रद्धया धर्मकर्मसु । चकार रूपमेतेपां श्रीपण्डितपदोत्सवम् ॥३१॥ । कनकविनयः माप्य श्रीपण्डितपदश्रियम् । विनयं लघुटद्धेषु यन्नाहंयुः सदाऽकरोत् ॥३२॥ एवमुद्भूतसद्भूतश्रीपण्डितपदद्धिमान् । कनकविजयोऽराजद्राजेव भविता हसौ ॥ ३३॥ --श्रीकनकविजयस्य पण्डितपदम् । अयास्ति पत्तनं नाम पत्तनं पत्तनोत्तमम् । रत्नयोनि यतो लाकास्तवन्ति च नापरम् ॥ मईभ्या तत्र लालीवि नाम्नी वसति कामिनी। श्राविका कामुका नैवं कामुक्यपि कदापि न॥ शीलवत्यो हि या आसन् श्राविकाः, मुलसादिकाः । तासामेयोऽ ऽवतारः किं जावैषा ब्रह्मचारिणी ॥३६॥ कुतोऽपि मुकृतात्कान्तात् प्राप्तसम्पत्ति-सन्ततिः कृतोऽपि दुष्कृताहुष्टात् सा निप्पति-सुताऽभवत्।। (कुतोऽपि दुरितात्सासीनिप्पतिः सुपतिः श्रिया, थियां-इति वा पाठः ॥ ३८॥) फलं लक्षम्यादिकं वल्गु फल्गु पत्यादिदुःखजम् । सद्धर्माधर्मपोर्बुवा साईद्धर्म समाचरत् ।। अदुक्तमकारण विधिना शुद्धधर्मधी । व्रतानि द्वादशाजस्रं श्रावकाणामपालयत् ॥४०॥ अथान्यदा फलं भूरि सा गुरोरशृणोन्मुखात् । शगुंजयादित्तीर्थानां यात्राकरणसंभवम् ॥४१॥ श्रुत्वोत्याय गुरोरये सर्वसंघसमक्षकम् । आफार्य सर्वदेशानां सहान सर्वात्मनोत्तमान् ॥१२॥ शशुञ्जयादितीर्थानां यानां कर्तास्मि भावत' साध्वोचदिति सद्भक्त्या सिद्धयामिदमीप्सितम् ॥४३॥ युग्मन् । श्रीसमुत्तमं कृत्वा श्रीसवेन जनोत्तमा । उत्तमाहेऽकरोद्यात्रां शत्रुभयमुखाहताम् ॥४४॥ ३४-पत्तनं नाम पत्तनं नगरं आस्ति । कीदृशं पत्तनं नाम पत्तनं पत्तनोत्तमं पत्तनेषु नग- रेषु उत्तम श्रेष्ठं पत्नीत्तम सर्पनगरोत्तममित्यर्थः । तदेवाह-यतो यस्मात्कारणाल्लोकास्तत्पत्तनं नाम पचनं रत्नयोनि रत्नानामुत्पत्तिस्थान ग्रनखानि ध्रुवन्ति । च पुनः अपरं अन्यद् नगर रत्नयोनि न ग्रुपन्ति । ३५-कामुका मैथुनाभिलापसहिता नैव । अत्र रिरसाया अभावादेव जानपदकुण्डेति सीप निषेधे, अजाद्यतप्टानिति टाप अपीवि पुनरर्थे । कामुक्यपि मैथुनेच्छावत्यपि कदापि कस्मिन्नपि काले न कामुकीत्या जानपदकुण्डेति मैथुनेच्छाया डीम् । ३६-एपा लाली श्राविका या मुलसादिका: श्राविका, हि निश्चितं शीलवत्य आसन् वासां । किमिति चित । एप अवतारो जाता । कथंभूता एपा ब्रह्मचारिणी । ४४-उत्तमं च तदहश्च उत्तमाह शोभनं दिनमित्यर्थः। पुल्लिङ्गस्तस्मिन् उत्तमाहे । अह- एसोरेवेवि दप्रत्यये टिलोपे घ उत्तमाः । श्रीसक्छन लक्ष्मीसमूहेन जनोत्तमा शत्रुभयमुखाईता मुखशब्दस्याद्यर्थत्वात् । पाहायगिरिनारसवेश्वरार्बुदाचळादितीर्थकराणाम् ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [नयम: शअयादितीर्थानां यात्राश्चक्रे तयाऽद्भुताः । व्यययित्वाऽव्ययीभावो भेजे द्रव्येण तदृहे ॥४५॥ अथान्यदा समुत्पन्नगुरुरागा गुरौ गुणैः । क्षणदा क्षणदायां सा चित्त एवं व्यचारयत् ॥४६॥ एवमिति किं तदाह- मातर्विज्ञपयान्येवं प्रणम्य चरणाम्बुजम् । विजयदेवसूरीन्द्रं सर्वसहसमक्षकम् ॥ ४७ ॥ उपाध्यायपदं देहि त्वच्छिप्यस्याऽस्य भास्वतः । कनकविजयाख्यस्य तद्गुणैर्यत्तु शालिनः ॥ युग्मम् । नाते प्रभात आयात्सा सूरेः पार्थ उपाश्रये । रात्रि चिन्तितसदाता नत्वेत्यारव्यच सद्विरा ।। इतीति किं तदाह- प्रयच्छ पूज्यराज त्वमुपा पदश्रियम् । कनकविजयाख्यस्य पूरयेति मदीहितम् ॥५०॥ अङ्गीकृत्य वचस्तस्यास्सूरिश्वमुपादिशत् । लालीस्त्वमसि धर्माली किं न कुर्वे त्वदीहितम् ॥ यतश्च-लाति लक्ष्म्याः फलं धर्मपुरत्नं लीयतेऽपि च । उभयोर्वर्णयोर्योगे लालीरिति समासतः।। तन्मनोरथसिद्धयर्थं तत्समक्षं निरक्षत । मुहूर्तमुत्तमं सरिरुपाध्यायपदोचितम् ॥ ५३ ॥ तत उत्थाय साप्यायात्स्वगृहे स्वगृहे श्रियः । तदैव सर्वदेशानां संघानाह्वयति स्म च ॥५४॥ संघा अहम्मदावादममुखद्रगवासिनः । उपरिष्टान्मुहूर्तस्य तदाहृताः समाययुः ॥ ५५ ॥ पोडशस्य शतस्याग्दे त्रिसप्ततितमे रमे । माघमासावदातस्य पक्षस्योत्तमवासरे ॥५६॥ वाद्यमानेषु वाद्येपु मुशन्देषु धनेषु च । गीयमानेषु गीतेपु सधवैर्युवतीजनैः ॥७॥ ४५-या लाली नाम्न्या । किं कृत्वा ? व्ययायित्वा वित्तं समुत्सृज्य । व्ययण वित्तसमु- त्सर्गे घुरादि अदन्तः । द्रव्येण तद्गृहे लालीन्याः श्राविकाया गृहे अव्ययीभावोऽश्यीभावो भेजे- शिश्रिये । प्रभूतेऽपि द्रव्ये तीर्थयात्रादिपु व्ययीकृतेऽपि तद्गृहे द्रव्याणि प्रभूतान्येवाभूषन्न न्यू- नानीत्यर्थः । ४८-हि यस्मात्कारणात्तु इति विशेपे । वस्य उपाध्यायपदस्य गुणाः उद्गुणास्वैस्तद्गुणैः शालिनः शोमनशीलस्य अनुपाध्यायोऽपि उपाध्या ध्यायपदयोग्यगुणविशेषेण शोममानस्वेत्यर्थः । ५२-लाति सच्छीला ला:, ठीयवे उच्छीला लीः। समासतः कर्मधारयसमाखात् । उभयोर्वर्णयोयोग लाश्चासौ लीश्वेवि लाली वत्सम्योधनं हे लाली!। टा आदाने अदादि परस्मैपदी, लीप श्लेषणे दिवादिरात्मनेपदी । समय अन्येभ्योरपी रश्यते इति क्विम् । ५३-सन्मनारयसिद्धयर्थ लालीमाविकामनोरथसिद्धये । तत्समक्षं लालीमाविका. समक्षम् । सूरि थीविनयदेवहिः । ५५-तदारया काळीमाविकाकारिताः ।

·सर्गः] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् विजयदेवसूरीन्द्रः कनकविजयाह्वयम् । उपाध्यायपदं दत्ला तदिदमवदन्मुखात् ॥ ५८ ॥ इदमिति किं तदाह- [त्रिभिविशेषकम् । कनकविजयाख्योऽयमुपाध्यायशिरोमणिः । समक्ष सर्वसंघस्य नानाद्रमागतस्य हि ॥१९॥ निशम्येति ततः संचाः सर्वदेशनिवासिनः । ववन्दिर उपाध्यायकनकविजयाह्वयम् ॥६०॥ धर्माशिपं तदानन्दात् श्रीसद्यस्य सुखावहाम् । उपादिशदुपाध्यायः कनकविजयाह्वयः ॥६१॥ तद्यया-अईसिद्धवराचार्योपाध्यायाः साधुसंयुताः । श्वःश्रेयसं सदा कुर्युः पञ्चैते परमेष्ठिनः ॥ श्रुत्वोपदेशं ते सङ्घा उदतिष्ठंस्तदग्रतः । तेपां पाणौ च रूप्याणि ददौ लालीः स्वलीलया ॥ सन्सिट्ठांस्ततो लालीः प्रभोज्याक्तभोजनम् । विसस तिसत्कारपरिष्कारादिदानतः ॥ काली श्राद्धी चकारवमुपाध्यायपदोत्सवम् । कनफविजयो जीव्यात् स चिराय यदीयकम् ।। -इति श्रीकनकविजयस्य उपाध्यायपदम् ॥ अयास्ति भरतक्षेत्रे सर्वस्वर्गमुखादिकम् । निर्विपत्तिकसम्पचिपुरमीडरसत्पुरम् ॥ ६६ ॥ कल्याणमल्लभूपालः सर्वकल्याणकारणम् । निरुपद्रवसाम्राज्यं भुनक्ति व्यक्तशक्तितः ॥१७॥ व्यवहारी सदाहारीश्वरेश्वरपुरस्कृतः । तत्र भाविप्रभृगात्रः श्रेष्ठी वसति नाकरः ॥ ६८ (नाकरः श्रावकोऽवसत्-इति वा पाठः) सद्दानादिगुणान् यस्य त्रिदशः सहजरपि । वक्तिरन्यो न किं वक्तिः सहनूरस्ति तत्सृतः ।। (वक्तिरन्यस्य का वार्ता सहस्तत्मृतोऽभवत्-इति वा पाठः) विगतानः कदाप्याजूः कारायां नुर्न कस्यचित् । यस्य प्रभावतो लोके सहजः स विराजते । -- ६४-अतिसत्कारेण परिष्कारादीनामलकारादीनां दानं अतिसत्कारपरिष्कारदानं तस्माद- विसत्कारपरिष्कारादिदानतः । अलङ्कारस्तु भूपणं परिष्काराभरणे चेति हैमः । परिष्कार इत्ययं मूर्धन्यकवर्गाद्यमध्यः । ६८-तन श्रीमति इंटरपुरे शेळी नारो मदि । कयंभूतः: व्यवहारी! पुनः कथं० ? सदा निरन्तरं हारीश्वरेश्वरपुरस्कृत:-हारयो मनाहरा ये ईश्वरा घनिनस्तेषामश्विराः स्वामिनस्तेषु पुरस्कृतो यस्स । वया चारुहारिरुचिरं मनोहरमिति हैमः । पुनः कथंभूतः ? भावित्रभृद्गात्रः कल्याणयुक्तदेह इत्यर्थः। ६९-तत्सुतः नाकरसुतः । जूराकाशसरस्वत्यां पिशाच्या जवनेऽपिचेति महेश्वरः । ७०-पस्य प्रभावतो लोफे कदापि कदाचिन्नुर्नरस्य कारायां वन्दौ न आजूः न हठात्क्षेपः। कथंभूतः सही विगतानः-विगता आजूःहठात्क्षेपो यस्मात्स विगवाजू । अनेन स्वेच्छाचारित्वं दर्भिवम् । सहाई स्वेच्छयैव स्वस्थान्येषां च ऋणादानादिन्यायानां कार्येषु प्रवर्तते । परं नान्ये ·श्रीषल्लभोपाध्यायविरचितं [नवमः दानयंस्य पराभूताः प्रस्रवद्भिः करात्सदा । अनुयया हि मातङ्गाः सवन्त्यचापि सप्तधा ॥७२॥ क्षिपन्ति मस्तके रेणून सहन्ते चातपादिकम् । लभन्ते नैव दातृत्वं सोऽभूद्दाश्रुत्तमो भुवि ॥७२॥ अथायाद्विहरंस्तत्र विजयदेवसद्गुरुः । सहजूममुखाः श्राद्धा अपि तं वन्दितुं गताः ॥७३॥ अभिवन्द्योत्सवं कृत्वाऽन्तरा नगरमानयन् । विजयदेवसूरीन्द्रं श्रावकास्त उपाश्रये ॥ ७४ ॥ (अभिवन्द्योत्सवं कृत्वाऽन्तरा नगरमानयत् । विजयदेवमूरीन्द्रं सहजूः स उपाश्रये-पागन्तरम) धर्मोपदेशमाकर्ण्य नत्वा चोत्याय सोऽकरोत् । पुष्पाणीव मुरूग्याणि महाजनकरास्पदे १७६।। अथान्यदा समुत्पन्नविवेकाधिकरितः । इति व्यज्ञपयद्भक्त्या सहजूः श्रावको गुरुम् ॥७६॥ इतीति किं तदाह- जानासि ये स्वं शिष्यं सर्वांगीणगुणाश्रयम् । श्रीगुरो प्रापयद्राक्तं वर्याचार्यपदश्रियम् ॥ , विजयदेवसूरीन्द्रस्ततः माहेति से प्रति । अस्मिन् कायें करिप्यामि ध्यानमभ्युदयावहम् ॥७८) ततस्तं सहजः प्राह प्रयतस्त्र गुरो द्रुतम् । ध्यानाहै वीक्ष्यते वस्तु यत्तद् ब्रूहि नयामि तत् ॥७९॥ अस्मिन्नवसरे श्रीमत्सायलीग्राम उत्तमः । वर्तते सावली तस्य भवलीष्टे महीपतिः ॥८॥ परीक्षककुलव्योमव्योमरत्नसमथुतिः। पुरत्नं रत्नसिंहारव्यः श्रेष्ठी वसति विश्रुतः ॥८॥ अनेकजीवहिंसाया निवारणकृतोद्यमः । रत्नसिंहोऽलिखत्पत्र सूर्याहानाय हर्पितः ॥८२॥ तद्यथा-स्वस्तिश्रोशोभितं शवनत्वा श्रीपरमेष्ठिनम् । ईडते पण्डिता यत्स्वस्तातीडरसत्पुरम् (-पत्तनमिति वा पाठः) ॥३॥ विजयदेवसूरीन्दं वसन्तं तत्र साम्मतम् । मणत्य रत्नसिंहोऽयं श्राद्धो विज्ञपयत्यय ॥४॥ श्रीपूज्यराज साधन्तश्रीसमाजविराजितः । सावलीग्राममागच्छ सर्वजीवहिताय हि ॥८॥ हठात् सेषु प्रक्षिपन्तीवि भावः । विष्टिराजूरित्यगरः । यद्यप्याजूनरके हठात् क्षेपस्य नाम, सयाप्यन सामान्यविशेषयोरभेदेन विवक्षणात् अन्यत्रापि हठारक्षेप नाम न दुष्टम् । ७१-सप्तधा सप्तभिः प्रकारैः । ८०-सा सप्ताङ्गराज्यलक्ष्मीस्तया पळसे प्राणितीत्येवं शील: सावली । सप्तागरा- ज्यलक्ष्मीसमृद्ध इत्यर्थः । पल प्राणने मादिरात्मनेपदी । अत एव प्रवली प्रकृष्टं पविधत्वात् पलं सैन्यं प्रपलं सदस्यास्तीवि प्रवली । अव इनि ठनी इति | इनिः पविधसन्ययुक्त इत्यर्थः । महीपतिः राजा यस्य सापलीमाम्यस्य ईप्टे राज्यं करोतीत्यर्थः । वस्येत्यत्र अधिगर्थदयेशा कर्मणीवि शेपत्वेन विवक्षिवे कर्मणि पप्ठी । अत्र शेपो नाम कर्मण अविवक्षासम्बन्ध इत्यर्थः । वतः शेपत्य सम्पन्यास मावः शेपत्वं सम्यन्यत्वमित्यर्थः । तेन विवक्षित कर्मणि पष्ठी । ८५-साधन्वाना साधूनां मी शोमा उस्माः समाजेन समातेन विराजिता साधन्त- भीसमाजविराजितः। ।

·स.] ८१ पिमयदेपसूरि-मादारभ्यम् जीवहिंसा प्रभूतार जायते पापभूपतः । त्वदागमनतस्तस्या निवृत्तिर्भविता चिरम् ॥८६॥ अस्मिथ कार्य आलस्यमपास्यागच्छ सद्गुरो! । भवन्ति साधकः सर्व धर्मलाभार्थिनो यतः ।। स्वस्ति श्रीजिनमानम्य श्रीमदीडरसत्पुरे । सहममुखान् श्राद्धान् रत्नसिंह इति स्तुते ॥ इतीति किं तदाह- धन्या यूयं यतो नित्यं विनयदेवसद्गुरोः । बन्दध्ये चरणाम्भोज लभन्ये च फलं श्रियः । वारंवारमिति स्तुला तांश्च विज्ञपयत्यय । अद्य सयः प्रसद्यान मुञ्चेयु श्रीगुरुं गुरुम् ॥२०॥ अपि भरिता लामो नव्यो नव्यो दिने दिने । मसादाद् भवतामेव विचारो नान कवन ।। विलिरच्य पत्रयोर्द्वन्द्वमद्वन्द्वन स्वचेतसा (-मद्वन्द्वेन स्त्रपाणिनेति वा पाठः) । रत्नसिंहस्तदा प्रादाद मैप्यहस्ते प्रशस्तधीः ॥ ९२ ॥ तहानी पोचलत्मप्यः प्रचलंयापदीदरम् । गुरोरन्तिकमागच्छत्मादात्पने च सद्गुरोः ॥१३॥ मापयरडीगुरु पत्रं द्वितीयं सहकरे । उभागाचयेतां ती ते पत्रे भीतचेतसौ ॥१४॥ सहजूः प्रमुखाः सर्वे श्रादा ईडरवासिनः । विजयदेवमूरीन्द्रमिति व्यज्ञपयंस्तदा ॥१५॥ इत मचल मूरीन्द्र गत्वा तं तत्र तोपय । धर्म वढयादानब्रह्मचर्यादि सम्भवः ॥१६॥ श्रावकं पोपयिन्ला त छत्वा ध्यानं हिनाय च । अत्रास्मांस्तोपयागत्य पर्याचार्यपदोत्सवात् ॥ इत्युक्तः महमुरयः श्रारादरात्ततः । विजयदेवमूरीन्द्रः माचालीत्परिवारयुक् ॥२८॥ बिहरन्स प्रमात्माप सारलीग्राममुत्सपम् । कत्या श्रीरत्नसिंहोऽपि तमुपाश्रयमानयत् ॥१९॥ धर्मोपदेशमारण्यं दृष्ट्वा चोप्रक्रियापरम् । श्रीगुरुं स्वशरीरे स प्रापानन्दमपापधीः ॥१०॥ यावरट्रीमद्गुरोरन स्थितिः भीतिविधायिनी । तापदनापपिता नो भवित्री मारिरीतिकृत।। विनया स्तियाम मा बाचो वायमाधिपं । निरसत्यानीनाय रत्नसिंहोऽभ्यधादिति ॥१०२॥ सर्वया नियंया लोफा अभया अभया झा भवितारोऽस्य माहात्म्यानिधनाः सधना अपि ॥ ८८-दति स्तुम इति स्तीति । ८९-धन्येति सुगमम् । १०२-युग्मम् । हे अयनीनाय! भूपाल! वायमाधिपे श्रीविजयदेवरी निवसति सति स्थितियति प्रति इमा: पूर्वोका --मारिनी मवित्रीत्यादि लक्षणानि, वेद्यमानाश्च सर्वथा निळया लोका इत्यादिलश्नणा याची पाण्य. वितथा असत्या मा वितथा. मा फापी इति रत्नसिंहोड भ्यधार. अफपयत् । विसया इति पनुविस्तारे इत्यस्य विपूर्वकस्य फरणार्थस्य मामिलुहिति लुमि टिमुक्ति प्रति टिप्रत्ययः, च्ले सिच् इति सिप प्रत्यये सनादिभ्यस्तथा सोरिति वैकल्पिक- विपो लोपे अनुदातोपदेशेति अनुनासिकलोपे न माङ् योगे इत्यनेन असागमस्य लोपे प मध्यम पुरुपश्यैयधनम् । १०३-मविवारी भविष्यातीत्यर्थः । ८ ·श्रीयल्लभोपाध्यायविरचितं [नयमः प्रबोध्यैवं स्वसदुद्या सावलीग्रामनायकम् । मारिन्यवारि सर्वारिहरा तेन चिरात्तदा ॥ पोडशस्य शतस्याऽस्मिन् मुभिसे सुखदायिनि । अधिके सप्तभिः शस्तश्रीसप्ततितमेऽन्दके ॥ माघमासस्य शुक्लस्य पक्षस्य सुदिने दिने । पष्ठीनाम्नि विधातेव भाग्यं लिखितुमादरात् ।। शासनाधीश्वरी ध्यातुमयातिष्ठदधीश्वरः । गन्छभारधरः को मे भावी ज्ञातुमिति स्फुटम् ॥१०७॥ त्रिभिविशेषकम् । कृत्वा पठाटमाऽचाम्लममृत्यत्युत्कृष्टं तपः । ध्यायति स्म शुभं ध्यानं ध्यानकाग्रमना गुरुः॥ विधिना ध्यायतो ध्यान प्रासीदच्छासनेश्वरी । समागत्य गुरोरग्रे न्यपीदचोज्ज्वलद्युतिः ॥ अथ शासनदेवतावर्णनम्- प्रत्यक्षा सुमसन्नाऽक्षा देवी विधुदिवाऽभवत् । सुवर्णात्मा सुवर्णात्मा श्रीगुरोः सम्पदे मुदे ॥ क्षोभयन्तीव चेतांसि योगिनां भोगिनामपि । अनाढयानां सदाढयानां त्यक्तात्यक्ताऽस्थिरत्वतः ॥११२॥ १०४-तेन रत्नसिंहेन तदा श्रीविजवदेवसूरेः सावलीपामे निवसनकाले चिरात् प्रभूतं फालं यावत् मारिन्यवारि न्यपेधीत्यर्थः । शेषं स्पष्टम् । ११०-प्रत्यक्षा फर्हि दृष्टात्मेतिवा पाठः । देवी शासनदेवता सूरिमन्त्राधिष्ठात्री श्रीगुरोः श्रीविजयदेवसूरेः सम्पदे लक्ष्म्यै मुदे हाय प्रत्यक्षा अभवत् । कथंभूता देवी ? सुप्रन्नाऽक्षा सुप्रस- मानि विकाररहिरहन प्रसादवन्ति अक्षाणि इन्द्रियाणि यस्याः सा तथा। प्रत्यक्षा फार्ह टात्मेति पाठान्तरं तदायमर्थः-मयंभूता देवी कहिँ कस्मिन् अर्थात्समये दृष्टात्मा दृष्ट आत्मा देहो यस्याः सा तथा । शासनदेव्याः कस्मिन्नेव काले दर्शनात् न सर्वदा दर्शनात् । का इव ? विद्युदिव । कथंभूता विद्युत् ? फार्म दृष्टात्मा प्राग्वत् । विद्युदपि फदैव दृश्यते न सर्वदेति । कथंभूना देवी विशुध, सुवर्णात्मा सुवर्णः पीतलक्षणवर्णयुक्त आत्मा देहो यस्याः सा सुवर्णात्मा पीतवर्णा इत्यर्थः । अब एष पुनः मयंभूला, सुबमा सुवर्णमयदेहा इत्यर्थः । पोवा हि विद्युकानां सम्पदे भवति । यत्प्राध:-" याताय कपिला विद्युत् , आतपायाऽविलोहिनी । पावा वर्षाय विशेया, दुर्भिक्षाय सिता भवेत् " इति । एवं शासनदेव्यपि पीचवर्णैव गच्छाभ्युदयाय श्रियै प भवति नापरवर्णेति विद्युता साम्यं दर्शितम् । एवं विशेषणद्वयमपि देवीविधुतोः समानमेव । १११-किं कुर्वन्ती उत्प्रेक्ष्यते-योगिनां भोगिनामपि घेतांसि क्षोभयन्तीव क्षोभ प्रापय- न्तीय । कथंभूतानां योगिनां ? भनाढ्यानां धनरहिताना पूर्व गृहस्यत्वे धनभोगस दावेऽपि सर्वथा परित्यधनभोगानामित्यर्थः । कथंभूतानां भोगिनां । सदात्यानां सर्वदा धनमोगप्रयुताना- मित्पर्यः । ननु फयं त्यापनभोगानां योगिनां विद्यमानाऽपरित्यकधनमोगानां योगिनां घेतः , ·संगः1 विजयदेवपूरि-माहात्म्यम् कर्णयोः कुण्डलच्याजारमूर्याचन्द्रमसौ विधिः । अनीकस्याविवाऽमुञ्चद्यस्या अगस्य रक्षणे ॥ कर्णयोः कुण्डलव्याजात्सूर्या चन्द्रमसौ किमु । प्रतापकौमुदीद्धय सेवेते इव यत्पदी ॥११॥ वदास्यदर्शनं शस्यं सहसं स्यादहनिशम् । सेवाविधायिनां पुंसां समीहितविधायकम् ॥११४॥ कर्णयोः कुण्डलव्याजात् मूर्याचन्द्रमसाविमौ । स्वामिनी मनसः पीत्या इत्यस्यातांतरामिव ।। कर्णयोः कुण्डलव्याजात्सूर्याचन्द्रमसाविमौ । वृद्धि द्रढयितुं साधैं तयाप्तावागताविव ॥ कर्णयोः कुण्डलव्याजात सूर्याचन्द्रमसौ तव । आवयोरिख तेजः स्तादिति वक्तुमिवागतौ ॥ शत्रुध्वान्तहरं मित्रकुमुदानन्ददायकम् (-कुमुदोरोधकारकमिति वा पाठः)। मिथ्यात्वाऽज्ञानसम्यक्त्वज्ञानवस्तुप्रकाशकम् ॥१२८॥ युग्मम् । कर्णयोः कुण्डलव्याजात् सूर्याचन्द्रमसौ सदा । महामात्राविवाऽन्येपां स्वेशाध्याऽकृतवेदकौ। दधानाभाति सा कण्ठे हारमालाम्बिकादिकाः । भूषा भूपा इवायवराधारसुखावहाः ॥ क्षोम इति शहां निराकुर्वन्नाह-त्यक्ताऽत्यक्ताऽस्थिरत्वतः त्यक्तानां त्यक्तधनभोगानां योगिनां अत्य. कानां अत्यक्तघनभोगानां मोगिनां अस्थिरत्वतः मनसः अस्थैर्यात् । संसारसहजवादतृप्ते- श्वेत्यर्थः । देव्या अत्यद्भुतरूपदर्शनेन तेषां मनसः स्थैर्येऽपि मनःक्षोभो अत्यधिकागुतरूपत्वात् । एवं विद्युदपि व्याख्येया इति युग्मार्थः । ११२-रीक्षवर्गस्त्वनीकस्थ इत्यमरः। ११५-युग्मम् । अस्योक्तिलेश:-इमा सूर्याचन्द्रमसौ कर्णयोः कुण्डलव्याजात् स्वामिनी मनसः प्रीत्यै सूरिमन्त्राधिष्ठात्र्याः शासनदेवतायाश्चेतसः प्रसन्नतायै इति अस्थानान्तरामिव प्रक- र्पण अविष्ठतामिव । प्रकर्षण अस्यावां अस्थावान्तरां द्विवचनविभज्योपपदेतरधीयसुनौ इति तरपि। किमविळ्ययथादाऽ स्वद्रव्यप्रकर्षे इति आम्वागमे रूपम् । इतीति किं तदाह-सेवाविधायिनां पुंसां अहर्निशं शस्यं वदास्यदर्शनं शासनदेवीमुखावलोकनं सदृशं समान स्तात् । कोऽर्थः ? दिवारानावपि उद्योते ध्वान्ते च गृहस्स मध्ये बहिर्वा समानं शासनदेवीमुखावलोकनं भवतात् । एवं चेन्न तहि द्वयोर्मध्ये एकस्याभावे समान दर्शनं न स्यादिवि तद्भवतु इति अस्थाताम् । १२०-अस्योक्तिलेश:-सा शासनदेवता कण्ठे हारप्रालम्बिकादिकाः भूषा आभरणानि दधानाभाति । हाराश्च उर:सूत्रिका देवच्छन्द-इन्द्रच्छन्द-विजयच्छन्द-अष्टाधिकशतलवाहारा- हारादयोऽनेकप्रकाराः, प्रालम्बिकाश्व-काण्ठल लहकर टावलि फली चउकी इत्यादि भिन्नभिन्नाकारानेकप्रकारलोकभापाप्रसिद्धप्रलम्बमानकण्ठभूपास्ता शादिर्यासां ताः हारप्रालम्बिकादिकाः । कथंभूताः भूपाः ? आधेयपराधारमुखाबहाः-भाधेयाः हारपालम्विकादिकानां भूपाणां स्वस्वसुन्दरामारज्योवज्योतीरूपशोभनशोभालक्षणाः, वराधाराश्च माला चप- ·६० श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित [ नमः तस्याः शरीरमेवेद्रौ हारमौक्तिकदम्भतः । सुराः स्तनमुद्रणां क्रीडन्तीवोपरिस्थिताः॥१२१॥ तस्याः शरीरमेवेद्रो हारमौक्तिकदम्भतः । सुराः स्तनासनासीनाः सेवन्ते सेवका इव ॥१२२॥ सिद्धिमनोरथानां स्रागस्माकं भविता शुभा । अस्याः प्रभावतो दिव्यादिति निश्चित्य चेतसि ॥ तस्याः शरीरमेद्रौ हारमौक्तिकदम्भतः । सुराः सूरिं नमामेत्यऽनया सह स्थिता इव ॥१२४॥ यत्सौवर्णाङ्गदम्भेन मेरुः सेवत एव ताम् । भवान्यदाता दाताहमिति चेतस इच्छया ॥१२५॥ त्यक्त्वैकेन्द्रियतां पञ्चेन्द्रियतां चेल्लभेयहि । तदा दानं प्रदायाहं प्रभवाणि बहुपदः ॥१२६॥ विचिन्त्येति यदीयाङ्गीभूयमेरुगिरीश्वरः । निषेवत इवाजस्रं सा देवी दीव्यते न कैः ।। युग्मम कल्याणं नाम मे लोकाः आहुः सप्तसु धातुपु । शकुनादिषु कार्येषु मामकल्याणकं पुनः॥ अतः साथै हि कल्याणं दधै नामेति वाञ्छया । तत्सुवर्णोंगर्दभात्तां सुवर्ण श्रयतीव किम् ॥ यत्सेवा सर्वदां पूर्व सुवर्ण सर्वदा व्यधात् । सुवर्णमिति नामातो हेम्नस्तां स्तुत पण्डिता ! ॥ यस्याः स्तनद्वयं वीक्ष्य कविः काममदं सदा । कामकुम्भमिहामुश्चदिव ब्रह्मेति शङ्कते ॥ विधत्ते न कथं सा हि पश्यतामीहितं नृणाम् । कामदं हृदि या धत्ते कामकुम्भं स्तनद्वयम् ॥ हारादीनामेव प्रवरधारकलक्षणाः, तेषां सुखावहाः सुखकारिण्य इत्यर्थः । पुनः कथं भूताः ? अत एव उत्प्रेक्ष्यन्ते भूपाःभूपा इव । भुवश्च भूमयः, उपाश्च रामय इति द्वन्द्व भूपाः भूमिरात्रयस्ता इव । यथा भूमयो रात्रयश्च आधेयाना मनुष्यादीनां वराधाराणां च गृहादीनां शुभे सुखावहा भवन्ति तथा भूपा अपि स्वस्वसुन्दराफारशोभालक्षणानां आधेयानां वराधाराणां हारादिषु भूपाधारकानां च सुखावहा भवन्ति-इति भावः । १२५-एवेत्यव्ययमिवार्थे । मेरुर्यत्सौवीगदम्भेन यस्याः शासनदेव्याः सौवर्णाङ्गमेव सुवर्णमयशरीरमेव दम्भः कपटं तेन यत्सौवर्णाङ्गदेन करणभतेन तो शासनदेवतां सेवते एव श्रयो इवेत्यर्थः । फया अहं अदाता दाता भवामि इति चेतस इच्छया । १२९-युग्मम् । उक्तिलेश:-सुवर्ण तां शासनदेवता, तत्सुवर्णाङ्गदम्भात् तस्याः शासन- देव्याः सुवर्णाद्गदम्भात् हेमवर्णमयशरीरमिपात् अयतीव सेवते इव । कया अत: कारणात् , हि निश्चितं सार्थ कल्याणं नाम दधै यिभराणि इति वाञ्छया, अत: कारणादिनि । उदाह- लोकाः सप्तसु धातुपु मे मम फल्याणं नाम आहुः कथयन्ति । पुनः शकुनादिपु कार्येषु अफल्याण अफल्याणकारकं आहुः । अतः कारणादित्युक्ति ठेशा । १३०-उक्तिलेशश्चास्य-भो पण्डिनास्तां शासनदेवता स्तुन । बामिति का? यत्सेवा मुवर्ण हेम सर्वदा पूर्व पघान् । अतो इनः मुवमिति नाम अभवदिति शेपः । यस्याः शापनदेव्याः सेवा यत्सेवा, न; कयंभूतां सर्वदा सर्वामीटार्धदायिनीमित्यर्थः ।

·सर्गः] विजयदेवरि-माहात्म्यम् अन्यस्त्रीरूपसर्वस्वपराजयविधानतः । तस्या जयावही भात आनकावित्र मुस्तनौ ॥१३॥ जयस्तम्भाविव न्यस्तो स्तनौ तस्या घनोन्नती। वीक्ष्यैवं पाण्डिताः प्राहु. सर्वत्रीरूपलोपनात् ॥ देवीस्पं दधाना कि कामधेनुरियं फिल । द्रष्टार इति शंसन्ति यतः कामदुचानया ॥१३५॥ मुस्पं चारुनेपथ्यं मनोमोहनविनम् । तस्या दृष्ट्वा जनाः स्त्रीयं किं त्यजन्ति न यौवनम् ॥ इन्द्रादयो हि ये देवा ऋद्धिमन्तस्तटीचराः । ते वशवतिनो यस्याः सा मोहयति किं न नृन् । यस्या अत्यद्भुता दृष्टिविकता विकृनान्नरान् । निहन्त्यर्जुनयन्त्रेषुरिव सा रात वाञ्छितम् ॥ गच्छन्ति सम्मुख वीक्ष्य तां मर्त्या उन्नतस्तनीम् । त्यक्त्वा स्त्रीः पमिनीरचगुच्छां वल्लीमिवाऽलिनः ॥१३९॥ १३६-द्वितीयं यौवनपदं युवतीवृन्दवाचकम् । १३८-सा शासनदेवता वाञ्छि रातु-ददातु । सा का ? यस्या दृष्टिर्यस्या ने निहन्ति मारयति । कान् ? नरान् । कथंभूतान् ? विकृता द्वेपकामादिना विकार प्राप्ताः शत्रवः कामिनो वा । अविकृता द्वेपकामादिना विकारं न प्राप्ता योगिन इत्यर्थः । ततः कर्मधारये विकृताविकृतास्तान् । कथंभूता टिरत्यद्भुता । का इव : अर्जुनयन्त्रेपुरिव । यन्त्रेण मुक्ता इपुर्य- न्द्रपुः । मध्यपदलोपीसमासः । अर्जुनस्य यन्त्रेषु अर्जुनयन्त्रेषुः सा इव । यया अर्जुनस्य यन्त्रेषु. सनून् हन्ति विफली न भवति तथा शासनदेवीदृष्टिरपि द्वेपकामादिना विकृतान्नराग्निदंति द्वेषकामादिनाऽविकतानरान् ब्रह्मचर्यादिप्रतपालनधैर्यभ्रंशान् निहन्ति-नितरां हन्ति न विफली भवति । अत्र यस्या इत्युपमेयस्य अर्जुन इति भिन्नलिङ्गोपमानं 'क्वापि भिन्नलिई तु मेनिरे इति वाग्भटवचनात् । दृष्टेपमानं यन्त्रपुरिति । इपुगब्दः शरपर्यायः प्रिलिङ्गः ग्राकटायनमने, अमरस्तु इपुर्वयोरिति पुस्त्रियोगह । अतोऽत्र स्त्रीलिङ्ग एव इपुशन्दो व्याप्येयः । चतुर्विधानि मायुधानि मुक्ताऽमुक्तादिभेदात् । यदाह हलायुधः-" मुक्वामुक्त-१ ममुक्ई २ करमुक्नं ३ यन्त्रमुस्तं च ४ ॥ शक्त्यादिपाणिमुक्तं स्यादमुक्तं तुरिकादिकम् । मुछामुक्तं प ययादि यन्त्रमुक्तं गरादिकम् ।" इति । अतोऽत्र यन्त्रेपुरिति धनुर्मुक्याण इनि युष्टोऽयः ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [नवमः सौम्यान्द्रो नु सूर्यो नु प्रतापान्नु सरोरुहम् । सौरभ्यावदनं तस्या इति प्रज्ञाश्चिराद्विदुः॥ (सौरभ्यादागतौ तस्यास्तमिविज्ञाश्चिराद्विदुः-इत्यपि पाठान्तरम् ) देवा देवगुरूयन्ति यां सदा स्वमभावतः । दैत्या दैत्यगुरुयन्ति सा ददातु सदा मुदः ॥१४॥ इंदृक् सा शासनधीशा तं तदेत्यवदन्मुदा । श्रीवल्लभ उपाध्याय उपश्लोकयति स्म याम् ॥ इतीति किं तदाह- श्रीपूज्यराज कार्य ते मदाकारणकारणम् । प्रसद्य तद्वद त्वं मां करवाणि त्वदाज्ञया ॥१४३॥ ध्यान सूरिः परित्यज्य तामवोचद्विचारवित् । भूयांसः सन्ति मे शिप्याः अभिपिश्चानि के प्रति ॥१४४॥ श्रीसूरिणेति विज्ञप्ता सूरिमन्त्रस्य देवता । क्षणमात्रं तदा तस्यौ ध्याननिश्चललोचना ॥१४५।। मणिधानेन साऽपश्यत् तपागच्छमकाशकम् । कनकविजयं शिष्यमुपाध्यायं जगज्जयम् ॥ यथा भ्रमराः कमलिनीभ्य उद्विमाः कमलिनीः परित्यज्य प्रोद्भूताऽतिसुराभिनवीनकुसुमगुच्छां लतां सम्मुखं यान्ति तथा रमणीयरूपा अपि स्वकीयपरिणीततीः परित्यज्य माः शासनदेवताम- भिमुसं यान्तीति भावार्थः । अत्र वामिति पदस्य वल्लीत्युपमान, मां इत्यस्यालिन इत्युपमान, स्वीरित्यस्य पग्रिनीरित्युपमानम् । नीरित्यत्र वाऽमशसोरिति वैकल्पिको न इयङ्। १४०-वस्याःशासनदेव्या आगती आगमने ज्ञा:-पण्डिताः तां-शासनदेवा इति चि. राद्विदुः ज्ञावयन्तः । इतीति किं ? योऽप्यन नु शब्दा अन्यया वितीर्थाः । सौम्यातिक चन्द्रः! प्रतापारिक सूर्यः: सौरभ्यास्किं सरोरुहं-कमलमिति । सौरभ्यावदनं तस्या इवि प्रशाचिराद्विदुरिति पाठे-तस्याः शासनदेव्या पदनं प्रशाः पण्डिवा इति पिराद्विदुः । शेष सर्व प्राग्वत् । १४१-सा पूर्वोकप्रकारवर्णिता शासनदेवता सदा मुदो ददातु । साफा ! यां सदा स्व. प्रभाव पास्मीयोत्कटस्वतः देवा देवगुरूयन्ति वृहस्पतिमिवाचरन्ति । यां दैत्या दैत्यगुरुयन्ति शुक्रमिषापरन्ति । देवगुरूयन्ति दैत्यगुरूयन्ति-अनोमपत्र उपमानाराचारे इति क्यच्प्रत्ययः । अकृत्साधातु केवि दीर्धश्च । सप्रतापः प्रभावश्च योजः कोशदण्डजमित्यमरः । १४२-द्वात्रिंशवा श्लोकैरुपस्तौति-उपसोकयति । णाविष्टवत् प्रातिपदिकस्येति गोरूपं सपलोकयति स्म । द्वासिता लोकरस्तोदित्यर्थः । १४४-अभिविधानि के स्वपदे न्यस्यानि स्थापयानीत्यर्थः। अभिपिश्चानीवि मआशिषि लि छोटो' इत्याशिपि लोटि, गनिरिति मेन इत्पादने मादुत्तमस्य पिचेवि आदागमे, उत्तम. पुरुषहवपनम् । २४६-प्रणिधानेन समाधिना। प्रणिधानं प्रयत्ने स्यात्प्रवेशे प समाहिताविति-विषः।

·सर्गः] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् भावितात्माय देवीति सूरीन्दं प्रत्यबोधयत् । कनकविजयः शिष्यो भविता ते गन्छनायकः ।। अमृदृक्षोऽपरो दक्षो न विपक्षापनायकः । स्थूललो लसत्पक्षो गुणलक्षोऽक्षदर्शकः॥१४८॥ युग्मम् । विजयदेवसूरीन्दमित्यावेद्य न्यवर्तत । आज्ञया मुरिराजस्य ततः शासनदेवता ॥१४९॥ उज्ज्वलान्माषमासस्य दिनात्पष्टादयामृतात् । दिने वैशाखमासस्य तृतीये मनुलोज्ज्वले॥१५०॥ शस्ते प्रभाते संजाते परदेशमहाजनाः । आगता वन्दितुं तत्र ज्योतीरूपं जगद्गुरुम् ॥१५२।। रत्नसिंहादयोऽप्यन्ये सावलीग्रामवासिनः । विधापानेकयानेकान् चवन्दुस्नं महोत्सवात् ॥ रत्नसिंहस्तथान्येऽपि परदेशमहाजनाः। दद् रूप्यायनेकानि जातस्पर्दा युधा इव ॥१५॥ सहनः समयेऽयास्मिन् कृतपूर्वलसद्वचाः । मुश्रीडरपुराधातुममुञ्चच्छ्रीगुरुं नरम् ॥१४॥ तनः श्रीसहनूमप्यः सावलीग्राममाययौ । ददौ च शिरसा नत्वा श्रीसूरेः करपङ्कजे ॥१५॥ पत्रं प्रवाच्य सूरीन्द्रः स्वकाकारणवेदकम् । रत्नसिंहाभिधं श्राद्धं तदा प्राज्ञापयन्मुदा ।।१५६।। सोऽप्यवादीचदा मूरि तोपाय सहहृदः । गच्छ स्वच्छमते गच्छनाय स्वहितमाचर ॥ माचालीत्परमपीत्या महताडम्बरेण च । श्रीमरिभूरिभिः श्राद्धैः साधुभिश्व सह श्रिया ।। श्रुत्वाय सहनः मूरि सामायातं पुरान्तिके । श्रीसह युतोऽगच्छत् सम्मुखीनो नृणामिनः ॥ अभिनम्य निशम्योपदेशं च श्रीगुरुदितम् । सहजूई पितः मूरि समानयदुपाश्रये ॥१६०॥ ददी धर्माशिपं पूज्यः श्रीसंयाय विशेषतः । अभ्युत्तस्यौ ततः सहः तस्मै रूप्याण्यदाच सः।। क्षण लब्धै कदेत्याह सहजुर्विनयाद्गुरुम् । श्रावकास्तव भूयांसः सन्त्यन्येऽपि महर्दिकाः ॥१६२॥ २४७-भावितो वासिवो मिश्रितोऽर्थात् ज्ञानेनात्मा चित्तं यस्याः सा भावितात्मा । झावगच्छमारसारसूरिमन्त्राधारश्रीकनकविजयोपाध्यायेत्यर्थः अयेति हाताऽनन्तरम्। आत्मा चिते धृवौ यत्ने' इत्यनेकार्थः। स्थूललो यहुप्रदः। यद् हैमः-'स्थूललक्षदानशौण्टौ बहुप्रदे' इति।'अक्षद- र्शक: न्यायानां द्रष्टा, द्रष्टा तुं व्यवहाराणां प्राविवाकोऽक्षदर्शकः' इति हैमः । 'विवादानुगत पृष्ट्वा स सभ्यस्तत्प्रयत्नतः। विचारयति येनासौ प्राह विवाकस्ततः स्मृत'-इति कात्यायनः । लसन्तः पक्षाः सखायः सहाया वा यस्य स लसत्पक्षः। लसन् पक्षो बलं यस्येति वा लसत्पक्षः । यद्वा सन्पक्षः साध्यं यस्य स तथा । अथवा अकारप्रश्लेपात अलसत्पक्ष:-न विद्यते लसन् पक्षो विरोधो यस्य सः अलसत्पक्षः । पक्षस्तु मासाघे गृहसाध्ययोः। चुल्ली राधे वले पावे सख्यो- केशात्तरश्चये । पिच्छे विरोधे देहाङ्गे सहाये राजकुञ्जरे' इति सर्वत्र हैमः । १५४-कथंभूतः सहजूः कृतं विहित पूर्व प्रथम सद्विलसद्वचः श्रीकनकविजयोपा- ध्यायस्य आचार्यपददापनमहोत्सवविधानलक्षणं वचनं येन स कृतपूर्वलसद्वचाः। १६१-स सहजूः आवक इति शेषः। .

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं नवमः तेपामग्रेऽस्म्यहं सूरे सर्वदा किंमहद्धिकः । त्वदाज्ञाकारकः शश्वत्सेवकस्ते तथापि यत् ॥१६३॥ इति मे वाञ्छितं कर्तुं भव योग्यो मदाग्रहात् । कनकविजयायाऽत्र देह्याचार्यपदं मुदा ॥१६४॥ करवाणि यथालक्ष्मि वर्याचार्यपदोत्सवम् । फलं लक्ष्म्या लभे चाग्यमुत्पन्नायाः सुपुण्यतः ॥ -चतुर्भिः कलापकम् । श्रीधर्मविजयो नाम महोपाध्याय उद्गतः । तपागच्छेऽर्कवद् व्यान्नि मामाणिकशिरोमणिः ।। सुकृतानां शुभोपायः सद्गुणश्रीलयालयः । नियंपाय उपाध्यायश्चारित्रविजयाह्रयः ॥१६॥ तपाश्रीचारुलावण्यं लावण्यविजयोऽपि च । वृद्धोपाध्यायऋद्धायः शास्वाध्यायपरायणः ।। पण्डिताः पण्डितोत्कृष्टाः श्रीधनविजयादयः । रमितास्तद्गुणैस्तेऽपि सूरिं विज्ञपयनिति ॥ इतीति किं तदाह- कनकविजयाख्येऽस्मिन् श्रीसूरिपदयोग्यता । अतः कुरु गुरुश्रेयः सहजूश्रावकोदितम् ॥१७०॥ ततः सूरिः प्रसन्नोऽभूत्तद्वचोग्यकरोच सत् । चारुभिश्वाटुभिः कप्कः सुप्रसन्नो भवेनहि ॥ सहजरथ सन्तुष्टमनाः स्वगृहमागमत् । तदैवाचालयत्रैष्यानाहातुं श्रावकान धनान् ॥१७२।। श्रीमदहम्मदावादे स्तम्भतीर्थे च पत्तने । एवमादिषु सर्वपु नगरेष्वपरेप्वपि ।।१७३।। युग्मम् । समाजग्मुस्तदातास्तत्रत्यास्ते महाजनाः । उत्सुका वन्दितुं तं च द्रष्टुं सूरिपदोत्सवम् ॥ अमण्डयच्छुभे स्थाने मण्डपं कार्यपण्डितः । विचित्रचित्रसंयुक्तवस्त्रैर्नेत्रोत्सवपदम् ॥१७५॥ पञ्चवर्णात्मको मेघ इवाभाति स मण्डपः । विचित्रैः प्रचुरासारैः प्रवर्षन् हर्पयन् जनान् ।। दुप्कालान् दुःखसन्दोहान् निरस्यन् दुस्सहान् भृशम् । क्षोभयन् दिपता हदि दारिद्रयाणि नृणां क्षणात् ॥१७७॥ युग्मम् । पञ्चवर्णानि वस्त्राणि मुखमल्लादिकानि हि । भिन्नसन्ध्येकसन्धीनि यत्राभ्राणि विरेजिरे ।। कुत्रचित् यत्र भान्ति स्म पीनकौशेयसंचयाः। विद्युताम्बरझात्कारा मध्यस्था निर्गता वहिः॥ नयनानन्दिनं नन्दि मण्डपे सोऽभ्यमण्डयत् । शोभमानं चतुर्दिक्षु चतुरादिजिनादिभिः । १६३-कुत्सितो महाकः किंमधक अत्र किमित्यव्ययं निन्दार्थम् । १६९--तद्गुणैः कनकविजयगुणैः । १७४-तमिति श्रीविजयदेवसूरिम् । १७५-फायें अर्थाद्धर्मकार्ये पण्डितः कार्यपण्डितः सहनूश्रावक इत्यर्थः । १७७-मण्डपो जनाश्रयः पुनपुंसकलिगः । 'मण्डपोऽस्त्री जनाश्रय' इत्यमरः। 'आसारो धेगवान व इति इमः । २७८-यति मण्डपे मेघे १७९-योति मण्डपे मेघे च।

·सर्ग विजयदेवसूरि-मादा म्यम कस्माचिदपि श्रुत्वेति समवसरण भुपि । साक्षात्म चतुरं सारं रचिां चारनगः ॥१८॥ विलोकितुमियायातस्तं नन्तुं च तजिनान् । विमानोऽयमिति माय उपाः मुग्भामुगः ।। उत्सवात्कृत्शृगाराः स्त्रियोऽथ सहनृगृहै । अजेगीयन्त गयानि मांढीपाश्रयेऽपि च ॥१८॥ वादिनाणि पवित्राणि बहुजातीन्यहर्दियम् । सुस्वरस्वर्गभेत्तृणि पाटका अभ्यादयन् ॥१८४॥ अपदन् यन्दिनो लोका यशांसि बदनाम्मुनात् । गुरूणां श्राराणां च द्वार द्वार गृह गृह ।। पुण्याहानि किलाहानि पुण्यरात्रीच रानय । अभानन सर्वत्र नागरा अनुपनिनि ।।१८।। एवमाविरभूने प्रतिमन्दिरमुत्सव । उत्सवः पुण्यवनृणां भोल्लोकोत्सपाय यत् ॥१८७|| श्रीद्वयशीतितमे वर्षे पोडशस्य शतस्य हि । वैशाखशुक्लपप्ठेऽहि मातर्भाम्वति भाम्पति ।। विजयदेवसूरीन्द्रो मण्डपं तं समासदत् । सोत्सवः साधुभिर्युक्त कनर विनयादिभि ।।१८९।। श्रावकै श्राविकाभिश्च नागरैश्च जनैर्युतः । वीक्ष्यमाणो गुणीतर्गीयमान पदे पदे ॥१९॥ निभिपिस्म। ज्योस्कारमईतां नन्दी कारयित्वा यथाविधि । कनकारिज गार यस्य मूरिमन्नं श्रुती ददौ । दत्वा मूरिपदं दत्तानन्ददृन्दो जगद्गुरु । विजयसिंह आचार्य इति नामाभ्यधान्मुग्यात् ।। (-इत्यारयत् स्वमुखात् मुखात् -इति पा पाठः) श्रीकीर्तिविजयाख्याय लावण्यविजयाय च । उपाध्यायपदं दत्वा मूरिरवमभापत ॥१९३॥ श्रीकीर्तिविजयाख्योऽयं लावण्यविजयो लघुः (-लावण्यविजयः पुनः -इति वा पाठः) उपाध्यायाविमौ गन्उपभावकतमी समौ ॥१९४|| युग्मम् । ततः श्रीसहननामा श्रावकः श्रद्धयाऽशृणोत् । विजयसिंहमूरीन्द्रप्रोक्तां धर्माशिष मुग्वाम् ।। सुखस्य माप्तये भूयात् सम्पदेऽभ्युदयाय च । जयाय च सदारीणां पञ्चते परमेष्ठिनः ॥१९॥ श्रुत्येत्युत्थाय चोत्साहात् तान्नत्वा सहस्ततः । श्रीसडानां समस्तानां कर स्प्यायदान्मुद्रा ।। १८२-विलोकयितु तमिति नन्दि । विलोकयितु युग्मगस्य व्याया-नुपा. पण्डिवा य मण्डपं इति प्राहु । इतीति किं ? च पुनरर्थे । तजिनान् तस्मिन्नन्दौ जिला अर्यानिनप्रतिमा- स्तजिनारतान् नन्तु वन्दितु आयात इव अय विमानो व्योमयान न तु मण्डप इत्यर्य ।व्यो- भयान विमानोऽस्त्री' इत्यमरवचनात् । विमानशब्दस्य पुरापुसकलिङ्गवादन पुहिङ्गनिर्देश । कथभूतो विमान : सुरभासुर सुरैर्देवैर्भासुर सुरभासुर । मण्उये हि देवाना चित्रगति स्युरतो विमानस्यापि सुरसहितत्व दर्शितम् । किं कृत्वा विमान आयात स्याह-चतुरैनरर्मुवि साझान् सारं समवसरण रचित इति कस्माचिदपि श्रुता। समवसरण हि मुरा एव रचयन्ति न नरा इति सुराणामाश्चर्यमत सुररहितविमानागमन समुचित । वयंभूत समवसरण मुचतुरं शोमनाचता रोऽर्यात् जिना यस्मिंस्तत् सुचतुरं । अचतुरविचतुरमुचतुरति अच प्रत्ययनिरातात् सिद्धि । - 4 ·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [नवम आहृय सर्वदेशानां श्रीसंघान सोऽभ्यभोजयत् । सत्कारं चोत्तरं कृत्वा यथास्थानमचालयत् ।। कनकविजयाख्यस्य जातः सूरिपदोत्सवः । जाते तस्मिन्ननेकेषां पुंसामासीन्महोत्सवः॥१९९॥ विजयदेवसूरीन्द्रः कुर्वन्नवं महोत्सवान् । विजयसिंहसूरीन्द्रयुतो जयतु भूतले ॥२०॥ गुरुशिष्यावुभौ सूरी समासीनी विराजताम् । श्रीतपागच्छपुंरुपनेत्रे इव विकस्वरे । (-नेने इव मनोहरे -इति वा पाठः) ॥२०१॥ गुरुशिष्यावुभौ सूरी समासीनौ विराजताम् । श्रीतपागच्छपुंरूप कर्णाविव विभूपकौ ॥२०॥ गुरुशिप्यावुभौ सूरी समासीनौ विराजताम् । श्रीतपागच्छपुंरूपहस्ताविव तरस्विनौ॥२०३॥ वाञ्छितानां मुकार्याणां कारको स्वेच्छयाद्भुतम् । दानानां दायको वैरिवाराणां च निवारको ॥२०४|| युग्मम् । एकस्तीर्थंकरो यर द्वितीयस्तत्र नो भवेत् । एतौ प्रीतौ मिथ मूरी भात इत्यद्भुतं जने ॥ एकस्मिन्नेव साम्राज्ये सम्राडप्येक एव हि । पुण्याधिकमिदं यत्तु सम्राजी राजतो ह्यम् ॥ आसीनौ सम्मुखीनौ तौ मूर्याचन्द्रमसाविव । भातः मान्यां प्रतीच्यां च मातर्नेत्रसुखावही ॥ (-प्रभाते पूर्णिमास्थितौ -इति वा पाठः) 'एवं ती विहरन्ती द्वौ गुरुशिष्यो गणाधिपौ । पुष्पदन्ताविवोद्याती दीप्यते इव भूतले ।। -इति श्रीविजयदेवसरिशिष्यश्रीविनयसिंहसरिवर्णनम् । अयास्मिन् समये क्षेने भारते मरुमण्डले । श्रीमद् योधपुरं नाम पुरं पुरपुरोतमम् ॥२०९॥ या वाप्यो घना: कूपाः सरसानि सरांस्यपि । मनोऽभिरामाआरामाः सौवर्गेभ्योऽग्रिमा:मुखाः।। महौजास्तन राजास्ति गजसिंहाभिधः मुधीः । पराक्रमपराभूतपरचक्रपराक्रमः ॥२१२।। सिलेमसाहिरानन्दात् पातिसाहिः प्रसन्नहर । महाराजा अयं हीति यं पाहोत्तमराजमु ॥२१२|| श्रीमानमरसिंहास्यस्तस्य पुनो महधिकः । जयन्त इस शक्रस्य युररानो विराजति ॥२३॥ तर जेसाभिषा श्रेष्ठी श्रेष्ठोऽन्यव्यपहारिणाम् । राजमान्यो जगन्मान्यो न्यासत्परमर्दिक. ॥ तस्प पुनारायोऽभूवखयो येदा झोत्तमाः । मूरसिंहमहीपालमहामाया महीजसः ॥२१॥ तेवायो जसान्तारयो जपरानो द्वितीयका दितीयो जयमल्लारयो नामनोऽमी यथाक्रमम् ।। आदिमौ त्रिपु नाऽभूतां पुरुपायुपजीग्निौ । आयुप. क्षयनोऽभूतां स्वर्गिणी स्वर्गविष्टपे । २०१-समं सदृशं 'परायर' इति भाषा | मासीनी उपविष्टौ ममामानौ । २१०-गुसानीय आचरन्ति मुग्यति । सर्वप्रातिपदिकेभ्य. स्विप वाचारे-इति आचारे ऽथे क्विपिप्रत्यये सर्वस्व रिपो टोपे पचाचि सुबन्तीति मुसाः सुग्पानीव आचरन्ति । २१७-पुरपस्यायु पुरुपायुपं अपतुरेति अजंती निपात । पुरुषायुषं जीयत इत्येवं शीरी पुरपायुपजीविनी।

·संगः] विजयदेयरि-माहारम्यम् अभूवन् जसवन्तस्य पुत्रा एते पडत्तमाः। पण्मुखमुखाकारा विरानन्तं जयोदयाः ॥२१॥ सामलः १ मुरताणघ २, श्रीमहलमल्लो ऽपि च । वदा ४ पाचा ५ तथा पत्ता ६नामनथ यथाक्रम्म् ॥२१९॥ युग्मम् । अविपादः सदा सादाः शोभाः शोभाधनाश्रयः । जगस्तृतीय आभान्ति जयराजमुना अमी॥ श्रीमजेसाभियस्याय तृतीयस्तनयोऽवति । मर्यपु जयमल्लोऽयं जयमल्लमतल्लिका ॥२२॥ श्रीमन्नयनसिंहाख्यः मुन्दरः सुन्दरो नृणाम् । आसा नरहरः सन्ति जयमल्लमुता इमे ॥२२२॥ एभिः पुत्रः शुभैर्दीप्तो भ्राम्यश्व पुरोदितः। युतोऽन्यपरिवारण जयमल्लोऽत्र गोभते ॥२२॥ राजसिंहमहाराजः प्रसन्नहृदयोऽन्यदा । श्रीमुवर्णगिर राज्येऽभ्यपिञ्चजयमल्लकम् ॥२२४॥ तत्रान्यत्र ततो धाच्या सर्वत्र मरुमण्डले । एवं क्रमेण साम्राज्यश्रियमीप्टे स भाग्यवान् ।। कुमारपालभूपाल इव स व्यलसत् श्रियः । दानेन जिनधर्मण दययाऽद्भुतया भृशम् ॥२२६॥ श्रीमत्सुवर्णगिर्यादिद्गशत्रुअयादिपु । चैत्योद्धारविधानेन यात्रया च प्रतिप्ठया ॥२२७॥ युग्मम् । एवमेतानि वाक्यानि कुर्वन् पडपि सम्पति। वोभुज्यते स साम्राज्यं जयमल्लय वर्तते ॥२२८॥ आयजयमल्लोऽयं विवंदिपुरयाऽन्यदा । विजयदेवमरीन्द्रं श्रीमदीडरपत्तनात् ॥२२९॥ विजयदेवसूरीन्द्रस्तदाहृतस्ततोऽचलत् । विजयसिंहमूरीशसंपुतः समहोत्सवः ॥२३०॥ विहरन्तौ क्रमात्सूरी गुरुशिष्यसुखमदौ । श्रीमच्छिवपुरीपार्षे समाजग्मतुरत्सवात् ॥२३१॥ आसीदवसरेऽथास्मिन् पुंना पुंजातिपुङ्गवः । प्राग्वाटान्वयसत्पमप्रकासनदिवाकरः ॥२३२॥ तेजपालः सुतस्तस्य सत्पुत्रैखिभिरन्वितः । वस्तुपाल-वर्धमान-धर्मदासविलासिभिः ॥२३३।। वसतिमिय ऋद्धीनां जनानां स्वामिनामपि । श्रीमच्छिवपुरीनान्नि नगरे नगरोत्तरे॥२३४॥ -त्रिभिविशेपकम् । अर्युदाचलसत्तीर्थेऽभवत्प्रासादकारकः । श्रावको विमलो नाम विमलो विमलैगुणैः॥२३५।। चतुरिजिनागारकारको मारिवारकः । अभूद् राणपुरे ख्यातो धरणो धरणो नृणाम् ॥ इत्यादीनां मसिद्धानां श्रादानामतुलां तुलाम् । तेजपालो दधानोऽयं वियते सुकृतं सदा।। -त्रिभिविशेषकम् । यस्य दानपराभूता जग्मुः कल्पद्रवो दिवि । तेजपालस्तु कल्पद्रुर्भाति वाञ्छितदो भुवि ॥२३८॥ २२५-वन सुवर्णगिरी अन्यत्र स्थिराद-सत्यपुरादिषु । ततस्तदनन्तरं घायां भूमौ सर्वत्र मरुमण्डले साम्राज्यात्रिय इत्सा अधीगर्थदयेशामिति केवलं सम्मन्यत्वेन विवक्षिवे कर्मणि पष्ठी, सम्पन्धस्य अविवक्षयां; विवक्षिते च कर्मणि द्वितीयापहुवचनं वा । . - ·नवमः ६८ श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं अथवा-जग्मुः कल्पद्रवः स्वर्गे लोकैः सन्तापिता भृशम् । तेजपालस्तु कल्पटुरेकोऽस्तीहितदायकः॥ अथवा-सर्वे कल्पद्रवो नेशुः भिन्नभिनेप्सितपदाः। तेजपालोऽस्ति कल्पद्रेकोऽनेकेप्सितपदः ।। अथवा-तेजपालस्य दानानि साधुयोग्यानि नो नहि । एकोऽनेकैप्सितमाता तेजपालो वयं नहि ॥ इति कल्पद्रुमाः सर्वे विमृश्य स्वहृदि स्वयम् । लजयेत्र गताः स्वर्गे लज्जितो याति यन्न किम् ॥ ऊकेशवंशविख्यातो दौसिकान्वयदीपकः (अथवा-उपकेशाभिधे वंशे दोसीवंशमदीपकः)। योधो भोजस्तथेत्याद्या वसन्तीभ्याः परेऽपि च ॥२४३॥ विजयदेवसूरीन्द्रस्तपागच्छाधिनायकः । श्रीमद्विजयसिंहाख्यसरिसेवितपत्कजः ॥२४४॥ आगतः स्वागतं कुर्वन् जन्तुजातस्य सम्पति । रम्योपशिवपुर्यत्र तेजपालोऽशृणोदिति ॥२४॥ तेजपालस्ततस्तुष्वा भूत्वा पुलकिताङ्गकः । कृत्वैकत्रोत्सवात्सई मास्थासरि विवदिपुः ॥२४६।। यत्र स्तस्तत्र तो सूरी गत्वा नत्वा च भक्तितः। अग्रतो विनयादस्थाद्धर्म श्रोतुंमना हि सः ॥२४७॥ शत्रुनयाघुदादयादितीर्थयात्रां हि ये नराः। कुर्वन्ति कारयन्त्यन्यान् लभन्ते ते नराः शिवम् ।। श्रुत्वोपदेशमीदृशं भट्टारकनिरूपितम् । तीर्थयात्राफलं ज्ञात्वा तेजपालोऽभ्यधादिति ॥२४९॥ अयुंदाचलतीर्थस्थान विधिनाचिचिपाम्यहम् । विवन्दिपामि च श्रीमदादिदेवादिकाईतः ॥२५॥ भवता दीव्यताचार्यवर्योपाध्यायसाधुभिः। महता च श्रीसद्धन तथान्यैश्च समन्वितः ।२५१ युग्मम् ओमाहेति ततः सूरिस्तेजपालाभिधास्तिकम् । इच्छाप्तौ स्याद्यतो हर्पः सोऽतोऽतोतुप्यतोत्तमः॥ (-सोऽतोऽतोतुप्यत प्रेयान इच्छासिद्धिर्न किं मुदा-इति वा पाठः) प्रत्यर्बुदाचलं तीर्थ तेजपालस्ततोऽचलत् । प्रत्यहं वन्दमानोऽमा समायान्तं गणाधिपम् ॥२५॥ (-समायान्तं तपापतिम्-इति वा पाठः) मुदिनाहे समारोहत् श्रीसूरिः पावकश्च सः । अर्बुदाचलसत्तीर्थमनत्तस्मिंश्चतीर्थपान् ॥२५॥ द्रव्यतस्तेजपालोऽयं श्रीजिनेन्द्रानपूजयत् । कश्मीरजन्म-कर्पूर-कस्तूरी-चन्दनादिभिः॥ अभ्यष्टौद् भावतः सूरिःश्लोकः काव्यैव भावदैः। यथामति यथाधीतमन्येऽपि व्यदधन स्तुतिम्।। द्रव्याण्यव्यययेच्छेयोबुद्धचा तत्र स आस्तिकः । एकेन्द्रियादिजीवानां दयां सूरिरपालयत् ।। अदाप्याणि स श्रादः श्राद्धानां पाणिपङ्कजे । सूरि सु साधूनां वासे श्रीपदद्धये ॥२५८॥ अर्बुदाचलसत्तीर्थयात्रायाः परमोत्सवः । मावर्ततोभयोरयं सूरिश्रावकयोमहान् ॥२५९ ॥ तत उत्तीर्य संतीय दुरितान्धि च दुस्तरम् । अर्बुदाचलसत्तीर्थात् सुकृतात्मकृतोडपात् ॥२६॥ विजयदेवमूरीन्द्रो विजयसिंहमूरिपुर । अस्थादुपत्यकाग्रामे तेनपालोऽपि संघा२६१ युग्मम् २४५-शिवपुर्याः समीपं उपशिवपुरि । विभक्तिसमीपेऽर्थेऽव्ययीमावः । रम्यं च वत् उपशियपुरि प रम्योपशिवपुरि बस्मिन् रम्योपशिरपुरि । २५३-तपापति तपागच्छनायकं श्रीविजयदेवमरिम् ।

·संग:] विनयदेवरि-माहात्म्यम् आदरं परमं कृत्वा सह लात्या च सद्गुरुम् । सम्पद्वन्दमित्रानन्दं पृता चिचे च सोऽचन्छ ।। अय प्रभाने संभाने दिवारत्ने प्रभावनि । तेजपालो नणां रलं मूरिरत्नं न्यागयत् ॥ २६ ॥ श्रीमच्छियपुरीमध्ये मुखाश्रय उपाश्रये । दत्वा रुप्याणि लोकभ्यः कृत्वा च प्रवरोत्सवम् ॥ जायमानः सदा धमः क्रियमाणः स्वनः शुभैः। कार्यमाणैथ लोकभ्यो नपर्नव्यैदिने दिने ।२६५। श्रीमूरीन्द्रयनुर्मासों समामोत्सुकृतोत्सवाम् । नच श्रीतेजपालस्य जिनधर्ममनोरयान् ।२६६युन्मम् चतुर्मासी समाप्येवं माचलमाचलदलः । विजयदेवसूरीन्द्रः प्रमत्तो न यतो यतिः ॥ २६७ ।। श्रीमवर्णगिरिद्रवात् मैप्यं प्रेप्य समाडयन् । जयमस्तरोमष्ठः श्रीमुवर्णगिरिमभुः ॥२६॥ उपस्वर्णगिरिग्रामे श्रीमूरिः समवासरत् । लोकवार्तामिति श्रुत्वा जयमलोऽभ्यसंचयत् ।।२६९॥ अरसद् रसिका मूरिपदाम्जस्पर्शसद्सम् । मुखेनाऽलीव सन्मा जयमहोज्यसंययुक् ॥२७॥ हृद्यानन्यानवद्येन विधिनवाभिवन्य च । व्यययित्वा च सल्लोके सह लात्वा च सद्गुरुम् ।२७१॥ श्रीमुवर्णगिरिदने सरङ्गे सदुपाश्रये । समानीयाऽसय सिंहासने भूपमिवोत्तमम् ॥ २७२ ॥ ततः श्रुत्वोपदेशं च जयमल्लो जगजयी । महाजनकर मादात् रूपकाणि महामनाः ॥२७॥ -विभिविशेपकम् । अथान्पदा च मरीन्द्रं जयमल्लो न्यवेदयत् । प्रशस्यदिवस पश्य प्रतिष्ठायोग्यमईतः ॥ २७४ ॥ ततः मरीश्वरोऽपश्यज्ज्येष्ठमाते शुभदिनम् । मतिष्ठायोग्यमारोग्यकरं सौभाग्यकारकम् ॥२७॥ श्रावकं जयमल्लाख्यं सुवर्णगिरिनायकम् । सुवर्णगिरिसत्संघसमक्षं च न्यवेदयत् ॥२७६॥ ततः श्रीजयमल्लोऽपि देशदेशमहाजनान । उपरिष्ठात्मतिष्ठायाः पैप्यान प्रेप्य समाह्वयत् ॥२७७॥ आजग्मुस्तत्क्षणात्तेऽपि प्रतिष्ठां द्रष्टुमुद्यताः। वन्दितुं च तदा सूरिद्वयं पुण्याभिलापिणः ॥२७॥ (-द्वयं लाभदयस्पृहा -इति वा पाउः) २६७-प्रकण अयरत् अविनश्यत् पलं मनोबलादित्रिकं यस्य प्राचइलः । २६९-अभ्यसवयत्-सद्देन साधुसाध्वीश्रावकभाविकालक्षणेन अभिमुसमगच्छन् इत्ययः। संघन अभियाति अभिसंघयति । णाविष्टवत्प्रातिपदिकस्येति णौरूपं । सोऽनद्यतने ला इति लदि लुइ रद्द लूक्ष्वडुदात्त इति अडागमे प्रथमपुरुषस्यैकवचने अभ्यसक्ष्यत् । २७३-सल्लो भव्यलोके व्यययित्वा वित्तोत्सगै कृत्वा प्रत्येक पीरोगीनाम नाण दत्वेत्यर्थः । व्ययग् वित्तसमुत्सर्गे चुरादिरदन्तः परस्मैपदी । २७८-लाभद्वयस्पृहा:-एकः प्रतिष्ठादर्शनलक्षणो लामः, द्वितीयश्च श्रीविजयदेवरि- श्रीविजयसिंहमूरिद्वयबन्दनलक्षणो लाभ इत्यर्थः । लाभयोयं लामद्वयं तस्मिन् स्पृहा वाया येषां ते लामद्वयस्पृहाः । ननु यत्र अल्पोऽपि लाभः स्यात्तत्रापि लामाभिलापिना नरेण ·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [नयम. श्रेष्ठेन विधिना मूरिः प्रत्यष्टादुत्सवादथ । महावीरजिनेन्द्रस्य प्रतिमामपरा अपि ॥ २७९ ॥ प्रतिष्ठाय जिनेन्द्राणां चैत्यानि परमोत्सवैः । साधूनां विदुपां मूरिः प्रादात् पण्डितसत्पदम् ॥ व्रतरत्नानि पश्चैव साधना भाविनामपि । तानि द्वादश दिव्यानि श्रावकाणां विशेषतः । (-साधुभ्यो जायमानेभ्यो व्रतरत्नानि पञ्च हि -इति वा पाठः)॥२८१॥ युग्मम् ॥ श्रावको जयमल्लोऽपि सत्पतिष्ठाविधापकः । श्रीसावर्मिक लोकेभ्यः पादाद्रप्याणि सद्धिया ।। साधुभ्यो दर्शनिभ्य श्च महात्मभ्योऽप्यनेकधा । अदभ्राण्यतिशुभ्राणि वस्त्राणि भवराणि च ॥ एवं प्रावर्तत श्रेयान मतिष्ठापरमोत्सवः । वर्णनीयः कवीन्द्राणां सूरिश्रावकयोस्तदा ॥२८॥ अथान्यदा च सूरीन्द्रस्ततश्विचलिपोत्सुकः । इत्याख्यजयमल्लाख्यं मन्त्रिणं संघसंयुतम् ॥२८॥ इतीति किं तदाह- श्रीनागपुरवास्तव्यः सह आह्वयति स्फुटम् । मेदिनीतटवास्तव्यस्तथान्योऽन्यत्र चान्वहम् ।२८६। यदि चूयाः प्रसद्य त्वं तदाहं विहराण्यतः वन्दनायुद्भवं पुण्यं प्रापयाणि तथा च तम्।२८७/युग्मम् तदानीं जयमल्लोऽयमुत्थाय विनयान्वितः। प्रालिनम्रसन्मौलिः सर्वश्राद्धशिरोमणिः ॥२८॥ श्रीमुवर्णगिरिद्रङ्गवासी श्रीसद्ध एव च । श्रेष्ठी लाधा महामन्त्री वर्धमानो महामतिः ॥२८९॥ साहः श्रीठाकुराख्यश्च साहुला श्रीकलाभिधः । वधाभ्रात्युतोऽथान्या साहः श्रीधर्मदासकः ॥ सवपो डुङ्गः श्रीमान् साहः श्रीडामराभिधः । वर्षमानादिको वर्धमानोऽमानश्रिया सदा ॥ विजयदेवसूरीन्द्रमित्थं व्यज्ञपयत्तराम् । साम्मतीनां चतुर्मासी निवस श्रेयसे गुरो ! ॥ २९२ ॥ -पञ्चभिः कुलकम् । मन्त्रिणो जयमल्लस्य सङ्घस्यापि च भूयसे । श्रेयसे हृदयानन्दद्धयै चोमकरोद् गुरुः ॥२९३॥ सामायिकोपवासाद्यान् व्रतोच्चारादिकांथ सः। अर्हन्निव महाधर्मान् कारयन्वारयन्नघम् ॥२९॥ धारयन सर्वसंसारिजन्तुजातदयालुताम् । अपारयचतुर्मासी न भावं भविनां गुरुः ॥ २९४ ॥ चतुर्मासी समाप्याथ पुनश्चिचलिपुर्गुरुः। श्रीमन्तं जयमल्लारख्यमपृच्छरछावकोत्तमम् ॥२९॥ गन्तव्यम् । यत्र तु भूयांसो लाभा भवेयुरतत्र कथं न गन्तव्यं, अवश्यं तत्र गन्तव्यमित्याशयेन मागवा इत्यर्थः। २८४-मूरिथावक्योः श्रीविजयदेवमूरिश्रीजयमल्लभावकयोः २९३-ओमकरोत् चतुर्मासी फरिप्यामादि अहीकृतवान् । स्यादोम् परमं मते- इति हमः। २९४-अपारयत् समापयत् । पारवीग्ण फर्मसमाप्ती चुरादिरदन्तः परस्मैपदी ।

·सर्ग ] विजयदेपसूरि-माहात्म्यम् ७१ अवस्थानं न साधूनामेकत्र किल युज्यते । अतोऽतोऽय प्रतिष्ठेय भादामा भयदि ॥२०६॥ श्रुति वचनं रिमपितमनिन्दितम् । संगृह्य चरणी मूर्ती संस्पृश्येति च सोमदत् ॥२९७॥ विनयसिंहमूरीन्द्रवन्दनकमहोत्सवम् । स्वयं पुरु गुरुश्रेषः श्रेयांस कर च तम ॥२८॥ इत्युक्तो जयमल्लेन स्वमनोरथसिद्धये । भवत्येवं महाभाग सरिराह प्रसन्नहृद् ॥ २९९ ॥ ततः श्रीजयमलोऽथ श्रावकान देशदेशतः । श्रीमन्छिवपुरीवासितेजपालाढिकान् धनान् ।३००। विजयसिंहमूर्यविन्दनोत्सर उत्तम । भवितानाऽत समायान्तु मयि भूत्वा कृपापरा. ॥३०॥ ततो द्रव्यार्थिन केपि केऽपि धर्मव्यथाधिनः। केऽपि कौकिनो दक्षाःपि तद्वन्दनोत्सुकाः ।। अश्वारोहा रथारोहा मोटारोहाश्च केचन । पदातिका अनेके च राजान इस राजिना. ॥३०॥ सासिनीकाः सपत्नीका परस्त्रीका समातरः। महाजना समानामुहिरन्तश्च चारिण ॥३०॥ -निमिविशेपरम् । सौवर्णानि सुवर्णानि काय आभरणानि च। देवानामिव देवीनामिव पुंसां च योपिताम् ।:००। सुवर्णमिन सत्पास्न वगं चात्यन्तमोहकम् । तदेत्याहना वीक्ष्य गुवर्णगिरिरंपरु.॥३०६।युग्मम् यानेकगवादीनां भूरिसरिरभूत्पुरा । अपूर्वा न कटा पूर्व साऽभूस्ट्रीगुरुतेजसा ॥३०॥ सुवर्णगिरिरित्याख्या यथार्याद्याभवच्छभा । इति ब्रुवन्ति सल्लोका ययथादृष्टसूचकाः ॥१०८।। अथ श्रीजयमल्लाख्यः सन्मण्डपममण्डयत् । पारदेशिकवस्त्राणां वन्दनोत्सवहेतवे ।। ३०९ ॥ अथ वन्दनोत्सवमण्डपवर्णनम्- श्रीफैलासशिलातुल्याश्वञ्चुरा शुचय सिचः । व्यभुध्वन्तिद्वतो यत्र मध्याहापभा इव ॥३१०॥ २९६-अत अस्मारकारणात् । अत श्रीसुवर्णगिरिनगरात् । ३०४-धर्माय धर्मनिमित्त व्ययमर्थयतीत्येव शीला धर्मव्ययार्थिन । धर्मनिमित्त व्यय- फर्तार इत्यर्थ । सयो श्रीविनयदेवसूरि श्रीविजयसिंहसूयोर्वन्दना तस्या उत्सुकास्तद्वन्दनोत्सुका । सह असिनीमि मन्त पुरचारिणीभिर्य ते सासिनोका । 'अमिती स्यादवृद्धा या प्रेप्यान्व पुरचारिणीत्यमर । सह पत्नीभि परिणीतषीभिर्वर्तन्ते सपनौका । ३०६-पुसा समूह पोस्न । स्त्रीणा समूह खणं । सीपुंसाभ्या नम्नौ भवनादिति समूहेऽर्थे ननअप्रत्यययो साधू । एप एव एपक । सर्वशब्देभ्य स्वार्ये कनिति कन् । सुव. मैगिरिर्मेस्स इत्र | सुवर्णगिरिमरुपर्वतोपम इत्यर्थ । ३०८-यदि व्यारया --सल्लोका इति ब्रुवन्ति । इतीति छिम् । मुवर्णगिरिरित्या- ख्याऽद्य यथार्थाऽभवत् । इतीति किम् ? या सुवर्णगिरौ अनेकगवादीना भूरि रि पुराऽभूत् । सा न कदा पूर्व श्रीगुरुतेजसा अपूर्ण मारिरभूत् । .

·७२ श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [नवमा यत्र कापि च सौवर्णपत्राकारहराणि हि । पीतवासांस्यमासन्त चन्द्रभास इवोद्गताः ॥३१॥ अथवा-पीतवासः प्रशस्यश्रीमिपमासाद्यपिझरः । मेरु सूरी प्रणन्तुं कि यत्रायात इबावभौ ॥ श्वेतपीताम्बरज्योतिः सूर्यचन्द्रोदितोदयम् । (-प्रोदितादित्यचन्दमः -इति वा पाठः)। अवाभान्नभ एवेदं यत्र क्वाप्यसिताम्बरम् ॥३१॥ कुत्रचियत्र वस्त्राणि पवित्राण्यरुणानि च । लक्ष्मीपुष्पकुलानीव लक्ष्मी दातुं नृणां वभुः ॥३१४ अथवा-जुत्रचियत्र वस्त्राणि रक्तानि नृमनांसि हि । कर्तुं हीङ्गलवृन्दानि रक्तानीव वभुर्गुरौ ॥ यत्रान्यत्र च कुत्रापि नीलवस्त्राणि रेजिरे । हरिन्मणिकुलानीव निराकर्तुं द्विपद् द्विपम् ॥३१६।। उन्नालपुण्डरीकालिरिव यत्र व्यराजत । स्तम्भश्रेणिः सुखश्रेणिकारणं सरसि स्फुटम् ॥३१७॥ अथवा-साक्षानिशामणिश्रेणिः समकालमिवोदिता। द्रष्टुं तद्वन्दनां यत्र स्तम्भश्रेणिस्तदा वभौ। यत्र चन्द्रोदयः साक्षाचन्द्रोदय इत्र व्यभात् । अभितो मोक्तिकस्रग्भिस्तारकाभिर्विराजितः।३१९ आस्थानवंदिकास्तम्भपुत्रिका देवता इव । यत्र वोजयितुं मूरि स्थिता इव मुचामरैः ॥३२०॥ ३१२-यत्र वन्दनोत्सवमण्डपे मेरुः सूरी श्रीविजयदेवमूरि-श्रीविजयसिंहमूरी कर्म- नापन्नौ प्रणन्तु किमायाव इव आ चभी शुशुभे । किं कृत्वा? क्यापि कस्मिन्नपि स्यले पीतवासः प्रशस्यश्रीमिपमासाद्य । ३१३-यत्र मण्डपे कापि कुत्रचित्स्थले असिवाम्बरं कालं वनं इदं नम एव आकाश- मिव अयाभात् अतिशयेन अदीप्यत । अत्र एवेत्यव्ययामिवार्थे । कथं भूतं फालं वस्त्रं श्वेठपीवा- म्यरज्योतिः सूर्यचन्द्रोदितोदयं श्वेतपीवानरयोर्धवलपिगलचेव्योज्योतिः कान्तिस्तदेव सूर्यचन्द्र- योरुदिन उदयो यस्मिस्तत्तया । कथं भूतं नमः ? श्वेतपीताम्बरयोर्धव सपिङ्गलचेलयोज्योतिः कान्तियोस्ती श्वेतपीताम्यरज्यौतिपौ। एवं विधौ यो सूचन्द्रौ तयोः उदित उदयो यमित्तच या । श्वेवपीताम्बरज्योति: प्रोदितादित्यचन्द्रमः इति पाठान्तरम् । तत्रायमर्थ:-किं भूतं ? असियाम्बरं श्वेतपीताम्बरज्योतिरेव । प्रोदिती आदित्यचन्द्रमसौ यस्मिस्तत्तया । यस्मिन् श्यामबने पूर्वापर- निपद्धश्वेतपीताम्बरज्योतिरेव प्रोदितादित्य चन्द्रमसौ व गोमते । द्वितीयपक्षे नमो विशेषणे श्वेवपीताम्यरज्योसिपी प्रोदिती मादित्य यन्द्रमसौ यस्मिस्तत्तया । कवयो हि सूर्य श्वेववर्ण वर्ण- यन्ति, पन्हें ए पीववर्णमिति । ३१४-रक्ष्मीपुष्पं पद्मरागमणिः । ३१५-कथंभूतानि रकानि यग्नागि उत्पन्वे-हि निश्चितं गुरौ श्रीविभयसिंहसूरी गुमनामि रानि फर्तु हीगुलदानीव । इवोऽत्र मिन्नामे । ३१६-भप्रेतनेनान्वयः। यग्र मण्डपे स्तम्भप्रेणियराज । कस्मिन् केव-सरसि वनाउ. पुण्डरीकाटिरिख । फयंभूता सम्मभेगिउनालपुण्डरीकालिश्व-स्फुटं मुखश्रेणिकारणम् ।

·सगः] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् अथवा-चित्रकृचित्रिताः स्तम्भपुत्रिका यत्र रेजिरे । नृत्यन्त्य इव नर्तक्यः करः शितैः च चामरैः। मालम्बानि प्रलम्बानि यत्र लम्बिनी चोचकैः । मुक्तास्रजोऽपि सर्वत्र व्यराजन्त च सर्वतः तानि ताश्च विलोक्येयमशन्त तदा जनाः। मङ्गल्या वृक्षजातीनां गुच्छामअरयच किम् ॥३२३ व्यराजयत्र सवारं रत्नादर्शविनिर्मितम् । प्रचण्डानेकमार्तण्डैरपालरिवाश्रितम् ॥३२४।। पार्थवद्धद्वीपोद्दण्डमोच्चशुण्डाभतोरणम् । पश्यतां सर्वलोकानां परमानन्दकारणम् ॥३२५॥ अयवा-इन्द्रसज्जीकृतोद्दण्डकोदण्डोपमतोरणम् । पश्यतां सर्वलोकानां सर्वकल्याणमूचकम् ।। मङ्गलैरप्टभिः श्रेष्टर्मुक्तारत्नमयः शुभैः। शोभमानं मनुष्याणां मनोनेत्रोत्सवमदम् ॥३२७|| -चतुर्भिः कलापकम् । न्यवेशयदयात्यन्तमुन्नतं तत्र मण्डपे । सिंहासनमतिश्रेयो जयमल्लः शुभाश्रयः ॥३२७॥ शोभमानयथास्थानग्रथितानेकरत्नकम् । मुरेन्द्रासनशोभायाः सर्वथा व्यपहारकम् ॥३२८॥ एतस्यैवेदमीक्षं योग्य नान्यस्य कर्हि चित् । विधात्रेति थिया स्त्रीयकराभ्यामिव किं कृतम् ॥ सायसाधूचितानेकविस्तीर्णनवताद्भुतम् । स्पृहणीयं सुरेन्द्राणां नराणामुन का कथा ॥३३०।। -चतुर्भिः कलापकम् । ३२१-चित्रति, अस्यान्वयलेश:-यत्र मण्डपे स्तम्भपुत्रिका रेजिरे । कथंभूताः ? उत्प्रे- क्ष्यन्वे-क्षिप्तः सुचामरैः करनृत्यन्त्यो नर्तक्य इव । यथा नर्तक्यः क्षिप्तः करैर्नृत्यन्त्यो राजन्ते क्या स्तम्भपुत्रिकाः क्षिप्तः करैः सुचामरैर्नृत्यन्त्यो व्यराजन् इत्यर्थः । ३२२-प्रासम्बानि झूम्बका इति भापाप्रसिद्धानि यत्र मण्डपे । ३२३-तानि प्रारम्बानि ताश्व मुक्ता सजः । ३२९-३०, कथंभूतं सिंहासनं विघाना स्त्रीवकराभ्यां इति धिया किं कृतमिव । इतीति किं ईदृक्षमिदं सिंहासनं, एतस्यैव श्रीविजयसिंहमुरेरेव योग्यं । अन्यस्य न कर्हिषित् | पुनः कयंभूर्व सिंहासन ? साधु साधूचिताने कविस्तीर्णनवतागुतम् । साधवो रमणीया उप्रक्रियाकर्तृत्वात् । ये साधवोऽनगारास्तेपामुचितानि योग्यानि अनेकानि प्रचुराणि विस्तीर्णानि यानि नवतानी- व नवतानि :-दलीचाप्रमुसविछावणासंदृशवरद्भुतं यत्तत्तथा । 'कुथे वर्णपरिस्तोमप्रवेणी नवता. ऽस्ति राः' इपि हैमवचनान्नवतशब्दस्य दलीचाप्रमुखस्य पर्यायत्वात् । नवतानीव नवतीनि उत्तमाच्छादनवाणीति व्याख्या । प्रवेण्याऽऽस्तरणं वर्णः परिस्तोमः कुगः कुयः नववं चेति तुल्यार्थाः । 'प्रच्छदश्चोत्तरच्छद' इति हलायुधः । नववर्णकंघले आच्छादनमात्रे वा' इति तटीका- वचनात् । नवतशब्दोऽत्र आच्छादनपर्यायोऽपि ब्रेयः । तेन साधुसाधूचितानि भनेकानि विस्ती- र्णानि यानि नवतानि विच्छावणा इति भाषाप्रसिद्धानि रद्भुतं यत्तत् साधुसाधूचितानेकवि. ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित [नवमः श्रेष्ठकाष्ठमयं मध्ये नानारत्नमयं वहिः । प्रत्यष्ठापयदुत्कृष्टं पट्ट समच्छदान्वितम् ॥३३॥ सूरेश्वरणयोर्याधा माभूत्तुच्छापि कहिचित् । इति निश्चित्य सद्भक्तिधियेन्द्रादधिको यतः॥३३२ आधिक्यमाह-अर्हतोऽध्वनि पन्न्यासे पद्मानीन्द्रो नवैव हि । मुश्चेद्विरतो.मध्ये समवसरणस्य न ॥ उपाश्रयस्य मध्येऽयं वहिस्तादपि चान्वहम् । पद्माधिकानि वासांसि प्रस्तृणाति पदोरधः ।।३३४ -चतुर्भिः कलापकम् । उत्तिष्ठतात्कदाचिच्च कदाचित्तिष्टतादयम् । यथोचितमुपर्यस्य ददानः पद्वन्दनाम् ।।३३५॥ इति कारणतः पट्टमतिष्ठापनयोग्यता । मण्डपे शोभमानाऽभूयद्विवेकः प्रमोदकृत् ॥३३६॥ -इति पटवर्णनम् । लोकचक्षुविनोदाय प्रारब्धं प्रेक्षणीयकम् । विजयदेवसूरीन्द्रोऽविशत्तमथ मण्डपम् ।।३३७१ विजयसिंहसूरीन्द्रस्तं प्रविश्य यथोचितम् । श्रीसूरिवचसा श्रीमत्सिंहासन उपाविशत् ॥३३८ पश्यतां सर्वलोकानामकरोत्पादवन्दनाम् । विजयसिंहसूरीणां विजयदेवसरिराट् ॥३३९॥ यथाविधि तदानीं स द्वादशावर्तवन्दनाम् । व्यदधाच्छीमतस्तस्य यदाचारः परः सताम्।।३४० वन्दनां ददतस्तस्य पट्टाः स्तम्भासनस्थिताः । वभुः पुंपुत्रिका इन्द्रास्तिरोजाता इवेक्षितुम् ।। -व साक्षिणः-इति वा पाठः)॥३४१॥ सुरिमन्त्रं जगच्छत्रमिव सन्तापवारकम् । प्राददाद्वदनाम्भोजात् प्रसादसुभगाद्गुरुः ॥३४२॥ श्रीजयसागराख्यस्य श्रीकीर्तिविजयस्य च । श्रीवाचकपदं मादात् सरिर्यत्सर्वतोपकः॥३४३॥ अन्येषां साधुलोकानां विदुपां सजुपां नृणाम् । श्रीपण्डितपदं प्रादात् सूरीन्द्रो यद्विवेकवान् ।। गीयमानशुभैर्गीतः स्फूर्जजयजयारयः। स्तूयमानो गुणैः पुण्यैर्मागवियुधैरपि ॥३४५॥ गतव्याधिः समाधिश्रीलब्धसिद्धिः समृद्धिमान । विजयसिंहसूरीन्द्रः पाभवत् प्रभुताश्रिया ।३४६ श्रीगुरौ सुमसन्ने हि किं न सिद्धयति वाञ्छितम् । अनीश्वरोऽपीश्वरः किं न नरः को भवेद्भुवि ।। मुस्वरा युवतीलोकास्तदा गेयान्यगाययन् । वाद्यान्यवादयन् वाद्यवादका अपि चोत्तमाः॥३४८॥ नवताद्वम् । पुनः कयंभून ? अत एव सुरेन्द्राणां स्पृहणीयं । उतेति वितर्क नराणां का कथा- किं कथनीयमित्यर्थः । इति सिंहासनवर्णनम् । ३३४-स जयमल्ल उत्कृष्टं पट्ट पाटि इति लोकभाषाप्रसिद्ध प्रत्यष्ठापयत् । कथंभूत पट्ट मध्ये श्रेष्ठकाष्ठमयं बहिर्नानारत्नमयं । पुनः कथंभूतं ? प्रच्छादान्वितं प्रच्छदैः विछावणा इति भापाप्रसिद्धरन्धिवं युकं । कया प्रत्यष्ठापयन् । सूरेः श्रीविजयदेवसूरेश्वरणयोः फर्हिषित्तुच्छापि वाधा माभूदिति धिया । कथंभूतः स जयमहः-यतः इन्द्रादधिकः । सदेवाह-अहवोऽधनीत्यादि द्वाभ्या अर्थः प्रसिद्ध एव । ३३५-अस्य पट्टम्य उपरि । इति पटवर्णाम् ।

·तर्ग] विजयदेवरि-माहात्म्यम् स्पाण्यददाद्रूपं मन्त्री श्रीजयमालकः । स्वान्यदेगममाइतमहाजनकराम्बुजे ।।३४९॥ पट्टक्लान्यनेकानि मञ्जुलानि नवानि च । याचकादिकलोकानां जयमलम्नदानदात् ।।३५०॥ दिव्यदालीर्घतव्यालीः सशाली: कलकुण्डलीः । अत्यादरात् स आहूय महामनमभोनयन् ।। एवं पावर्तत प्रेयान् तदा वन्दनकोत्सवः । सर्वेषां हृदि चानन्दः मातात्मेहिनमम्पदाम् ||३५२ श्रीमत्रेरयादरे वसन्नुपविगनपि । विनयसिंहमूरीन्द्रो जयतालगतीतले ॥३५॥ दत्तं श्रीगुरुणा धर्मराज्यं लब्या सशोभताम् । सवित्रा निहितं तेजो दिनान्तेऽग्निरिसारिम् ॥ दत्तमूरिपदं सूरि म शृपां च तम् । निगल्ये हृदि शत्रणां सोऽतिमल्यमिताभवन् ॥३५५।। मतिष्टितं तमाकर्ण्य गच्छराज्येऽपितजमि । द्विषां मोमिने पूर्व हृदि सोऽग्निरिवोत्थितः ।। तस्य सूर्योदयस्येव भातरुल्लोचनालयः । आनन्दन् श्राका लोका नवाभ्युत्यानदर्शरा ॥३५॥ आक्रामगौरवं राज्यमरिचन्दं च दुर्दमय । सममेव म मूरीन्द्रः प्रतापनपनोपमः ॥३५८|| शत्रून सिंहांथ दुर्जेयान् तेनसा चोजसा क्षणात् । यो जयति विशेषात् म विजयसिंह उच्यते ॥ इति नामाऽभवद्यस्य ततः प्रभृति सार्थकम् । विजयसिंहमूरीन्द्रो जयनास्म चिरं भुपि ॥३६०॥ महाररुपदव्याजात तमदृश्या स्वयं किल । भजनादुनगा श्री राजत्साम्राज्यदीक्षितम् ॥३६१ मूरि सर्वस्य लोकस्य चेत आचारतोऽद्भुतात् । आटत्तां नातिशीतोष्णः समीर इव दक्षिणः ॥ चतुर्भिरपिकवर्षेऽशीतितमे शुभे । पौडरास्य गृतस्याति पष्टे पौपसितस्य हि ॥३६॥ एवं मशस्यसम्पन्नलक्ष्मीकः कान्तकौतुकः । चिरंजीव्यात्म मृरीन्द्रो यस्यामीद्वन्दनोत्सवा३६४ तवमस्नुवन् लोका यं न गच्छनायकम् । जागिपं वेगीं यस्मै दहुर्नन्दतु स प्रभुः ॥३६५॥ इत्यं श्रीविजयादिदेवमुगुरु स्वीयेन सत्पाणिना, माकार्षी द्विजयादिसिंहमुगुरो. पट्टाभिषकोत्सवम् । ३४९-प्रशस्तं प्रददादूपं प्रशस्तं दत्तवानित्यर्थः। विडोनुयुत्तेस्लिइन्नादपि प्रशंसाया रूपप् इति रूपम् । ३५४-अग्नि चादित्य प्रविगावि त्रुठि । ययाग्निदिनान्ते सूर्येण निहित तेज' प्राप्याधिक शोमवे तथा श्रीविजयसिंहमूरिरपि प्रोगुरुणा श्रीविनरदेवमूरिगुरुणा दत्तं धर्मरान्य उच्वा शोमन्तामित्याशी । ३५५-दचेवि नस्यान्वय -स श्रीविजयसिंहमूरिः शत्रूणा परमतप्रतिवादिनैयापिकादि- दर्शनिना हदि अतिशल्यमिव अधिकाल्योपमोऽमवत् | क्यमूने हदि ? नि शले सन्यरहिवे इत्यर्थः । कथमूवाना शत्रूणा सूरि श्रीवियदेवभट्टारक दत्तरिपर्द श्रीविजयसिंहसूरीणा मुरिपई येन स तथा तं च पुनः । श्रीविजयसिंहसूरि प्रभु स्वामिनं गच्छनायकं शुश्रूधुपाम् ।

·७६ श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [नयमः श्रीश्रीवल्लभपाठकेन पठितं विद्वज्जनानां मतम्, श्रोतृणां सुखदायकं भविविशामानन्दसम्पत्मदम् ॥३६६) इतिश्री श्रीवल्लभोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराजपातिसादिश्रीअकबरप्रदच. जगद्गुरुविरुधारकभ० श्रीहीरविजयसूरीश्वर० पातसाहिश्रीजिहांगीरप्रदत्तमहातपाविरुधारि म० श्रीविजयदेवसूरीश्वरगुणवर्णनप्रबन्धे श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्यनानि महाकाव्ये श्रीविजयदेवसूरिप्रदत्त श्रीविजयसिंहसूरिभट्टारकपदप्रदानवर्णानो नाम ९ सर्गः ॥

·दशमः सर्गः । अथ श्रीमेडताङ्गे, हो हर्पकरोऽभवत् । सदा तात्य लोरानामन्येषां च विशेषत. ॥१॥ निविरीसा इवोर्वीगा धनीशाश्चापरे जनाः। यस्यासन् पुर आसीना नाहस्तेन केऽप्यमा ॥२॥ अवष्टभ्य सदा तिष्ठन् यदंही जीविकार्थिन ।कलो लोका अनेकेऽस्मिन् नाहस्तेन रेऽप्यमा ।। सदादाने सदा नृभ्यो ददत्यनादि दायकाः। न पशुभ्यो विशिप्येति पशुभ्योऽपि दढान्यहम् ॥ विचार्यत्यददद्दानं नरतिर्यग्भ्य ईप्सितम् । कर्णादिदानशौण्डेभ्यो होऽयमधिको यतः ॥८॥ तद्यथा-सदादाने ददौ सोऽन्नं नराणां जीविकाकृते । पशूनां च खटान् दिव्यान् तेन स्पर्धेत कोऽप्यमा ॥ ६॥ यस्याध्यापि सुताः शश्वद्ददत्यन्नं खटानपि । मनुप्येभ्यः पशुभ्यश्च तेन स्पर्पत कोऽप्यमा ॥७॥ श्रीशधुञ्जयसत्तीर्थरैवतकार्बुदादिपु । नेमुस्तीर्धकृतः सष्टुं कृत्वा माग भरतादयः ॥८॥ कृत्वा ते सह संहपं श्रीहर्षों हर्पवद्वर । करवाणि महासह मिति चैतस्यचिन्तयत् ॥९॥ पूजयानि च तत्रत्या प्रतिमा अर्हतां समाः। निर्माणि च महापुण्यं फलं लक्ष्म्या लभ पुन । निभिविशेपकम् । तदानों स विचिन्त्येति महासङ्घ विषाय च । स्वगुरुनन्यसाधुश्च लात्वाऽमा तीर्थमानजत् ॥११॥ २-तेन श्रीहर्पण नाम्ना श्रावकेणाऽमा सह केपि नाऽहर्पन न स्पर्धा चरित्यर्थ । तेन फेन ? यस्य पुर आसीना उर्वाशा धनीशा, च पुन• अपरे जना निधिरीसा इव नतनासिका इव कृचनासिका नमना इव आसन् । नेपिङ् च विरीसचौ । इति नासिकाया सम्यन्यिनि नमने वाच्ये निशब्दात् विरीसच् प्रत्यये निविरीस, तद्योगात् पुरुषा अपि निविरीसा । निषिरीसा इत्र नतनासिकपुरुषा इव येतेऽपि। इव शब्दस्य लोपे निविरीसा कृतनासिका नमनास्ते इव इत्युपमा । ३-वेन हर्पानाम्ना श्रावकेण अमा सह केपि नाऽहर्पन न अस्पर्धन्त । तेन केन : यदाही अवष्टभ्य मालम्ब्य अस्मिन् कलौ जीविकार्थिनो अनेके लोका• सदा गतिष्ठन् । अष्टभ्येत्यत्र भवाचालम्बनाविदूर्ययोरिति आलम्बनेऽर्थे स्तम्भे सकारस्य मूर्धन्यादेश । ४-सदादाने सकार. इति भाषाप्रसिद्ध । १०-आशी प्रेरणयो करवाणि पूजयानि निर्माणि एतानि त्रीणि मेनिरिति लोटो मेनि इत्यादेशे भाडुत्तमस्य पित्रवि आडागमे लोट उत्तमपुरुपैकवचनानि । लभै इति च एतपेरिति एत ऐ आदेशे लोट आत्मनेपदे उत्तमपुरुपैकरचनम् । ११-तीर्थ औरैवताचल आनजत् प्राप्तवान् ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [दशमः श्रीनेम्यादिजिनाधीशान पूजयित्वाऽभिवन्ध च । कृत्वा लम्भनिका सई प्रभोज्य च ततोऽचलत्।। प्रचलन् सह संघेन तीर्थ शत्रुञ्जयाभिधम् । प्राप्यारुह्य च सोऽभ्यर्चदादिदेवादितीर्थपान् ॥१३॥ सो वारुह्य ततः संघ प्रभोज्यामृतभोजनम् । पाणौ प्रदाय रूप्याणि पुण्यमादाय चाचलत् ॥१४]] श्रीमदहम्मदाबादं तत आगत्य समभुः । अपूपुजज्जिनाधीशांश्चैत्येषु विविधेष्वपि ॥१५॥ विजयसेनसूरीन्द्र विजयदेवसद्गुरुम् । अभिवन्द्य च सहस्य मध्य आकार्य सोऽर्चयत् ॥१६॥ लम्भनिकां विधायाथ तत्रत्य श्रीमहाजने । प्रतस्थे प्रततस्थेमा ततो देशं स्वकं प्रति ॥१७॥ आयन् शंखेश्वरादीनि तीर्थान्यन्यानि चाध्वनि । पूजयन् भनी कुर्वन् प्रापादगिरिं च सः॥ पूजयित्वा जिनांस्तत्र कृत्वा लम्भनिकां च सः। श्रीमच्छिवयुरीस्वर्णगिरिदेवानपूपुजत् ॥१९॥ एवं धर्माननेकान् यो व्यदधाद् विधिपूर्वकम् । श्रीहर्पः कस्य हाय नाभूधर्मपरायणः ॥२०॥ तस्य पुत्रा अमी सन्ति पञ्च पञ्चेन्द्रिया इव । विराजन्ते जगज्जोतीरूपा रूपश्रिया ताः ॥२१॥ तद्यथा-प्रथमो जसवन्ताख्यो, द्वितीयो जयराजकः । तृतीयो नेमिदासश्च सामीदासश्चतुर्थकः।। श्रीमद्विमलदासश्च, पञ्चमः पञ्चमो गुणैः । पञ्चाप्येते मिथः प्रीताः सर्वपीविविधायकाः॥२३॥ -त्रिभिर्विशेषकम् । पञ्चानामादिमस्तस्य जीवराजः सुतोऽभवत् । पितुः सेवापरत्वेन पितुः स्वर्गमनुव्रजत् ॥२४॥ (-पितृस्नेहाधिकत्वेन-इति वा पाठः) पञ्चापि चैकदेत्येते संभूयाचिन्तयन्मियः । आत्मभिः कारितं श्रीमत्सुवर्णगिरिपत्तने ॥२५॥ श्रीमत्समवसरणपासादः सर्वतोऽमृतः । प्रतिमाः श्रीपार्श्वनाथादिजिनानां कारिता इमाः॥२६॥ ताः प्रतिष्ठापयामाऽऽशु यदि स्यात्सर्वसम्मतम् । श्रीविजयदेवमूरीन्द्रमिहाहय महादरात् ॥२७॥ -विभिर्विशेषकम् । १८-आयन भागच्छन्- गवौ अदादिः परस्मैपदि आपूर्वस्य अस्य धावोः शत्- प्रत्यये आयन् इति रूपम् । २३-पञ्चमो रुचिरे दक्षे इति वचनात् पश्चमशब्दोऽत्र चिरपर्यायः । २६-श्रीमत्समवसरण इत्यत्र पदे श्लोक लक्षणाभावे पि पढ्स्वाक्षरपदं न दोपाय । यत् श्रीहेमचन्द्राचार्याः श्रीनेमिचरित्रे-" शुभेऽहि फनकवी कलामहणहेतवे । उचितस्य कलाचार्य- स्यार्पयामास भूपतिः ॥१॥" इति । यया शुभेऽति कनकवतीमित्यस्मिन् श्लोफे पञ्चहस्वाक्षर पदंन दुष्टं वा श्रीमत्वमवमरणमिति पदमपि न दुष्टं । मतिष्ठापयामेति च, मागति निवृत्ती इत्यस्य हेतुमति घे विणि पि अति होति पुगागमे उपसर्गात् मुनोति सुवतीति सकारस्य मूर्धन्ये लोट उधमपुरुपापनम् ।

·विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् ७९ मियोऽङ्गीकृत्य पञ्चाऽपि श्रीमतिष्ठाविधापनम् (-मिथोऽङ्गीकृत्य पञ्चाप्यहमतिष्ठाविधापनम्- इति वा पाठः) भ्रातृव्यं जिनदासाख्यमपृच्छन् यज्ज्येष्ठनन्दनः ॥२८॥ आलोच्यैवं पडप्येते मियोऽतिप्रीतचेतसः । अपृच्छन् मेडताद्रझ्यासिसङ्घ विवेकिनः ॥२९॥ तद्यथा-कोठारीवंशविख्यातष्टीलाख्यः श्रावकोत्तमः । सोनीवंशे जिनो नाम, सिंहः श्रीमालगोत्रकः ॥३०॥ श्रीमालगोत्रसंजातः पेतसिंहाभिधोऽभवत् । पुत्रत्वेन धृतस्तेन भाति इङ्गरसिंहकः ॥३१॥ राजसिंहाभिषो मन्त्री, पल्लू नामा च मन्त्रिराट् । श्रीनाथो नाथनामा च, मन्त्री नवदाङ्गजः॥ नगरव्यवहारीन्द्रमित्यादिसमुदायकम् । समाहूय च संभूय प्राणयन्निति ते मिथः ॥३३॥ -चतुर्भिः कलापकम् । मतिष्ठां पार्श्वनाथादिविम्यानां कारयाम हि । विजयदेवमूरीन्द्रमिहाहूय महोत्सवात् ॥३४॥ तैः पृष्ट इति ते माहुरं कुरुत भो वरम् । अत्रालस्यमपास्यं यत् धर्मस्य त्वरिता गतिः ॥३५॥ तानिदं ते पुनः माहुः सहास्माभिः समावत । प्रसीदतात्र सद्धर्मकार्ये यूयं महाजनाः ॥३६॥ तेप्यूचुरिति तान् सर्वान् प्रतिपन्नमिदं वचः । गुरुं विज्ञपयिष्यामः सहेप्यामश्च निश्चितम् ॥३७॥ ततः श्रीमेटताद्रहवासिसंघसमन्विताः । मातिष्ठन्त शुभे तेऽनि श्रीसुवर्णगिरि प्रति ।।३८॥ प्रचलन्तः समाजग्मुस्ते नावालपुर ततः । ववन्दिरे च सोत्साहाः श्रीहरिचरणाम्बुजम् ॥३९॥ अभिवन्द्य तदानीं ते मूरि व्यज्ञपयन्निति । गच्छनाथ समागच्छ श्रीमत्सन्मेदिनीतटे ॥४०॥ पार्थनाथादिदेवानां प्रतिमाः प्रतिष्ठ च । ततः समवसरणमासादे स्थापयामहि ॥४१॥ युग्मम् । मन्त्रिणं जयमल्लं ते मिलित्वा चावदन्निदम् । सूरीन्द्रं मुश्च धर्मात्मन्नति यत् त्वद्वचोविना ।। ततः श्रीजयमल्लोऽपि मेदिनीतटसयुक् । उपमूरि समागत्य नत्वा चैवं न्यवेदयत् ।।४३।। जसवन्ताद्या इमे पश्च श्रीपंतनयाः शुभाः । टीलादि-मेडताद्रगवासिसङ्घसमन्विताः॥४४॥ सूरे विज्ञपयन्तीति प्रतिमाः प्रतितिष्ट हि । श्रीमन्मेदतटद्रगमेहि नः कुरु चेप्सितम् ॥४६॥ युग्मम्। २८-ज्येष्ठस्य वृहद्धातुर्जीवराजाख्यस्य नन्दनः पुत्रः ज्येष्ठनन्दनः । ज्येष्ठः स्यादप्रजे' इति हैमानेकार्थः। ३३-ते हर्षापुत्राः संभूय मिलिया इत्यादिसमुदायकं फोठारी टीलाप्रमुखं श्रीमेडतासई समाहूय मिथः इति प्राणयन् इत्यकथयन् । इतीति किं तदाह । ३४-दीत्यव्ययं निश्चये। ३५-३ः हर्षपुत्रैः । ते टीलाप्रमुखाः । ३६-समायतेति-अव गतौ इति धातोस्समा पूर्वस्य आगमनार्थस्य लोटो मध्यमपुरुष- यहुवचनम् ।

·८० श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित दशमः एवं विज्ञापितस्तेन ततः मास्थात् शुभेऽहनि । विजयदेवसूरीन्द्रो विजयसिंहरियुक् ॥४॥ श्रावका अपि ते प्रास्थन् जसवन्तादयस्ततः । श्रीमन्मेदतटद्रङ्गं प्राप्नुवंस्तेऽग्रतो द्रुतम् ॥४७॥ श्रीसरिर्जन्तुजातानि.मापयन् धर्ममाहतम् । श्रीमन्मेदतटदङ्गसमीपं समुपागमत ॥४८॥ श्रीहद्गिरुहाः सर्वं जसवन्तादयस्ततः । श्रुत्वा सूरिं समायात वन्दितुं चाभ्यसंघयन ॥४९|| अभिवन्द्यानयन् सूरि मेडतानगरान्तरे । विमान इव यत्रास्ति जनराजिन्युपाश्रये ॥५०॥ (-जनाश्रय उपाश्रये -इति वा पाठ) श्रीसूरीन्द्रः समारुह्य भद्रं भद्रासनं तदा । निदानं वाञ्छितद्धिनां जिनधर्ममुपादिशत् ॥५१॥ उदतिष्ठत्ततः सङ्घः श्रुत्वा धर्म गुरुदितम् । प्रादासंघाय रूप्याणि जसवन्तो महाशयः ॥५२॥ एवं मेदतटद्रों विजयदेवसद्गुरोः । विजयसिंहवरेश्च जात आगमनोत्सवः ॥५३॥ अथ श्रीजसवन्ताद्याः श्रीहङ्गिरुहाः समे । सुरि व्यज्ञपयन्नेवं प्रणम्य चरणाम्बुजम् ।।५।। प्रतिमानां प्रतिष्ठाई श्रेष्ठमीलस्व वासरम् । विजयदेवसूरीन्द्र ! सूरीन्द्रमणताम्बुजम् ! ॥५५॥ पुण्याहं मुदिनाहं च ततः सुरिनिरक्षत । माघमासे सिते पक्षे पञ्चमं पञ्चमं धुपु ॥५६॥ सूरिस्तान ज्ञापयामास वासरं भासुरं शुभैः । माघमासस्य पक्षस्य शुक्लस्य खलु पञ्चमम् ॥५७॥ अभ्युत्थाय ततः सूरिं नत्वा गत्य च मन्दिरे । प्रतिष्ठायोग्यसामग्रीमग्रिमां ते ह्यकारयन् ॥५॥ रोदस्योरन्तरालस्थं विमानपमुन्नतम् । मण्डपदयमानन्दविधायकमकारयत् ॥१९॥ लोकानां भोजनायोचं मन्दिरस्याग्रतः स्थितम् । प्रतिमानां प्रतिष्ठायै योग्यस्थाने द्वितीयकम् ॥ यशोजुगन्धरीस्फुर्जद्गअद्वन्द्वमिवं किम् । यशस्तण्डुल सद्भद्वन्दं वेति विदुर्जनाः ॥११॥ ४९-अभ्यसन्धयन् -सद्धेन अभिमुसमगच्छन् । सवेन अभियाति अभिसहयति । णाविष्ट यत्प्रातिपदियस्य इति णौ रूपं । ततः अनद्यतने लडिति लडि प्रथमपुरुषबहुवचनमभ्यसहयनिति । ५०-मेहतानगरस्य अन्तरं मध्य मेडतानगरान्तरं तस्मिन् । अत्र अन्तरशब्दो मध्य- पर्यायो ग सर्वादिकार्यभाक् । कथंभूते उपाश्रये जनराजिनि-जनै राजत इत्येवं शीलो जनराजी वस्मिन् जनराजिनि । अथवा जगाश्रय उपाश्रये इति पाठान्तरं वनायमर्थः-कथंभूते उपाश्रये जनाना आश्रय इच जनाश्रयस्तस्मिन् । कथंभूने उपाश्रये ! विमाने इव विमानोपमाने इत्यर्थः । फयंभूते जनराजिनि मुरलोकशालिनि । जनाश्रय इति पाठे सुरलोकानय इत्यर्थः । सूरि-प्रथमपशे श्रीविजयदेवमूर्ति, द्वितीयप रि अर्यादापतिम् । ५४-समे सबै पश्यापीत्यर्थः । समशब्दोऽय सर्वपर्यायः सर्वादिकार्यभाक् । ५६-सुपु दिवसेषु । पश्चम मनोक्षम् । ६१-इदं मण्डपत्यं जना इति विदुः-इत्यजानन् । नीति किं किमु इति वित्तकें | यशो जुगन्धरपूर्णपद्वन्दं । या इति पक्षान्तरे | यशस्तण्डुलसहसद्वन्द्वम् ।

·सर्गः] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् ८१ माज्यानि माज्ययोज्यानि कुण्डलीममुखानि ते । शालिदालिघृतालीनि भोजनानि अपाचयन् ॥ कैसराणां मुवारीणि चूर्णानि सुरभीणि च । अकारयन् छटाय ते पटवासाय च स्फुटम् ॥६३॥ कर्पूरागरुकस्तूरीचन्दनादीनि चानयन् । वस्तुनि ते प्रशस्तानि प्रतिमार्चनहेतवे ॥३४॥ यथायोग्यं यथाशास्त्रं यथाविधि यथोदितम् । प्रतिष्ठायोग्यसामग्री व्यधुरेवं बुधा हि ते ॥६॥ मण्डपे मण्डयन् विम्यैः श्रीसहस्रफणादिभिः। अनेकैः शोभितं श्रीमत्पार्श्वविम्वं ततस्तके ॥६६ विजयदेवमूरोन्द्रो विजयसिंहमूरियुक् । प्रतिष्ठासमयं ज्ञात्वा मण्डपेऽथ समागमत् ॥६७॥ विम्ब श्रीपार्श्वनाथस्य श्रीसहस्रफणस्य च । विम्बैरन्ययुतं सूरिः प्रत्यतिष्ठयथाविधि ॥६॥ ततः श्रीजसवन्ताद्या भ्रातरः पञ्च भक्तितः । विजयदेवसूरीन्द्रनवामान्यभ्यपूपुजन् ॥६९॥ कारयित्वा प्रतिष्ठां ते रूपकाणि तदा ददुः । महाजनेभ्य इभ्योद्घाः परमानन्दमेदुराः ॥७०॥ सूरीन्दोऽनेकसाधूनां श्रीपण्डितपदं ददौ । साधवः श्रावकाथान्ये तदा सन्तुतुपुस्तराम् ॥७१॥ ततः पञ्चजनीनास्ते निमन्व्य श्रीमहाजनान् । मभोज्यं कैसराम्धूनां छटाचूणैरपूपुजन् ॥७२॥ एवं श्रीमेडताङ्गेऽईत्पतिप्ठामहोत्सवः । विजयदेवमूरीन्द्रकृतः मावर्तताद्भुतः ॥७३॥ प्रतिष्ठामुरयापृच्छत् मूरिः सर्दु जगद्गुरुः । अत आकारयन्त्यन्ये प्रतिष्टै भवदाज्ञया ७४॥ ततः श्रीमेडतानयासी सहोऽब्रवीदिति । प्रतिष्ठसे यदा सूरे त्वां निषेधति को जनः ॥७॥ परमप्रत्य सहोऽयं भोज्यमाज्यं निषेधति । भोजने भोजनेष्टं च भो जनेश्वर सद्गुरो ! ॥६॥ स्मित्वा मूरिरपि माह श्रीसहूं विस्मयान्वितः । किं ब्रूपे सङ्घ सोऽप्याह चतुर्मासी कुरुष्व भोः॥ तत एवममापिष्ट मूरिः सङ्घ विचारविन् । चतुर्मासी विधातास्मि युप्माकं च समीहितम् ॥७८ अभिवन्दै जिनाधीशाः सन्ति ये तान् मरौ किल । अथवा-अभिवन्द जिनाधीशमतिमा या मरी हिताः । तीर्थानि यानि विद्यन्ते तानि पश्यानि चात्मनाऽधुना ॥७९॥ प्रत्ययेऽस्मिन् गृहाणेदं मम स्वाध्यायपुस्तकम् । सत्यंकारमियेदं चेत्संघ नो मनुषे वचः ।।८।। अस्मिन्नवसरे श्रीमत्पुरं योधपुरं वरम् । वरीवति सुखस्फूर्ति लक्ष्मीमूर्तिमयं सदा १८१॥ गजसिंहो महाराजस्तत्र शश्वद्विराजते । पराजितपरानेकगजसिंहपराक्रमः ॥८२॥ ६२-से जसवन्तादयः पञ्च भ्रातरः मोजनानि अपाचयन् । कथंभूतानि प्राज्यानि प्रचुराणि प्राध्ययोग्यानि प्रवरहवियोजनीयानि भोजनानि । अपाचयन इत्यत्र इकोऽसवर्णे साकस्यस्य हस्वधेति प्रतिभावः, न इकोयणचीति यण् । ६३-चूर्णानि अधीरगुलालप्रमुसभाषाप्रसिद्धानि । ८०-हे सह ! चैदिदं वचः चतुर्मासी स्थास्यामि इत्येतलक्षणं नो मनुपे तहि अस्मिन् प्रत्यये प्रतीतो इदं मम स्वाध्यायपुस्तकं सत्यं कारभिव गृहाण । ૧૧ ·श्रीवल्लभोयाध्यायविरचित [ दशम पद्मा पद्माशयं ज्ञात्वा पमाख्यामिपतो असत् । स श्रीपद्माभिधस्तत्र वसति व्यवहारिका 11८३॥ कदापि यद्वचो न्याय भूपा नैवोदलढयन् । वार्ता का चान्यलोकानां प्रावित्राकमतल्लिका ॥८४॥ धर्मात्मा न च दुष्टात्मा द्वेपचेताः कदापि न । भक्तः समस्तसाधूनामासक्तः सुकृतेऽहंतः ॥६५॥ -त्रिभिविशेषकम् । तस्य पुत्रायुभावास्तां भैरवार य-शुभाज्यको । राज्ञ श्रीसरसिंहस्य मन्त्रिणौ परमप्रियौ ॥८६॥ आयुपः क्षयतस्तौ हि मागेवागच्छतां दियम् । वर्तन्ते च तयोः पुत्राः पौगाः पद्माभियस्य च ।। तद्यथा-श्रीभैरवसुतः श्रीमान सिंहमल्लयलो नृपु।श्रीसिंहमल्लनामास्ति मन्त्रिराजो महीपतेः॥ शुभाः शोभुशुभाः पुना शुभाख्यस्य शुभा इव । चत्वार. मियचत्वारः एते सन्तीह सम्मति ॥ तानाह-प्रथमः मुखमल्लाख्यो द्वितीयो रायमल्लका तृतीयो रणमल्लारख्यस्तुर्यः प्रतापमल्लरुः॥ श्रीपद्माख्यस्य नप्तारखातारोऽमी नरान् भुवि । जिनधर्म विधातारो वर्तन्ते गुरुसेवकाः ॥११॥ सीहमल्लोऽभात्पुण्यात् श्रीमद्योधपुराधिपः । मेदिनीतटसगनाथः श्रीमुखमल्लकः ॥९२।। गजसिंहमहाराजराज्यमारधुरन्धरो । गजसिंहमहाराजस्थापितो तो व्यराजताम् ।।१३।। तयोः पितामहः श्रीमत्सूरीश्वरं विवन्दिषु । श्रीपद्माभिध आगच्छत् तदानीं मेदिनीतटे ।। तदा पमाभियो मन्त्री पद्मापामदात्तराम् । महाजनाय सूरीन्द्रद्वयं नत्वातिभक्तितः ॥९५|| (-महाजनाय मुरीन्द्रं प्रणिपत्याति भक्तितः -इति वा पाठान्तरम् ) ततः श्रीमेडतागात् मास्थात् सूरीश्वरो द्रुतम् । घंघाणीति प्रसिद्धारये द्रढ़े नन्तुं जिनेश्वरान् ।। मार्ग ग्रामीणसल्लोकान शीलधर्म प्रपालयन् । पंघाणीनगरं पाप पीरि सहसयुत' ॥२७॥ समाजगाम तनापि श्रीपद्मः संघनायकः । नना श्रीसीहमल्लेन देशाधोशेन संयुतः ।। ८८-महरवमुद सीहमद । ८९-सुमाख्यरय एते पवार पुत्रा ह याधपुरे सन्ति । कि भूसा । शुमा शोयाँदार्यादिगुणेनोहरा । अत एव पुन १० शोमुगुमा शुभ दोशी, शोभन्ते पुनर पुनरिवि गोमुगुमा शोभनाला इत्यर्थ । पर गुणवृद्धी चादेरिति किदहप्रत्यये सरूपतित्वे पूर्वस्य उकारे प साधु । पुन फ०० उत्प्रेक्ष्यन्ते-गुभा इव शुभयोगा इव । पुन क० प्रिय पत्यार प्रिया प्रत्यारो यपाले नियचत्वार । चतुर्शदस्य उपटक्षगा प्रियसी इत्यर्थ । ९१-माधार विघातार इत्युभयन न रोकाव्ययनिष्ठासलहनामिति तुन् प्रत्यया न्सत्वार पष्टीपिधार । रातिर्ममनोभय दिलाया। ९५-पापा मोमिनाम। ९७-ससयुग मेटतान महमयुक्त इत्यर्थ ।

·सर्गः] विजयदेवरि-माहात्म्यम् अभ्यवन्दत मूरीन्द्रस्तीर्थकृत्यतिमा रमाः। श्रीपद्मस्ता गुरुं चैव जनेभ्योऽदाच रूपकं (नभनीम्) पादाच श्रीसीहमल्लोऽपि रूपकाणि यथोचितम् । प्रभोज्य मञ्जुलं भोज्यं मृष्टं सर्वमहाननम् ॥ ततः श्रीनिमिरीद्रय पार्श्वनाथ जिनोत्तमम् । उपकेगपुरे मूरिवीरं च प्राणमत्तराम् ।।१०।। लोका अनेके रूप्याणामकुर्वन् भनीर्यनाः । उत्सवानप्यनेकांच तत्संख्यां नामवं खलु ।। न्यवर्तत ततः मूरिः प्रति श्रीमेदिनीतटम् । संविधातुं चतुर्मासी सङ्घस्याग्रे प्रतिश्रुताम् ॥१०३ विहरन् क्रमतोऽथैवं प्रामोच्छीमेदिनीतटम् । उत्सव हुभिर्दिव्यः प्राविशत्तदुपाश्रयम् ॥१०४ परिपूर्णी चतुर्मासी श्रीमूरिरकरोत्मुखात् । तन्मुखालोककृप्त्या तु श्रीसङ्कने नाक्षिसन्ततिम् ।। एवं श्रीविजयादिदेवमुगुल सम्मत्यतिष्टचराम, श्रीमन्मेदतटे स्फुटे मुखचयैश्चन्चचतुर्मासकम् । अद्विम्बसमुच्चयं च रुचिरश्रीः प्रत्यतिष्टत्तराम, श्रीश्रीवल्लभपाठकोदितयशाः सर्वत्र जाग्यशाः ॥१०६|| इतिश्री श्रीवल्लमोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराजपातिसाहिश्रीअमरप्रदच- जगद्गुरुविरुदधारकमट्टारक श्रीहरिविजयसूरीश्वरपट्टालङ्कारपातमाहिश्रीअझब्बरसमासंलब्धटुवादि जयवादभट्टारकश्रीविजयसेनसूरीश्वरपट्टपूर्वाचलसहस्रकरानुसारि पतिसाहिश्रीजिहांगीरप्रदत्तमहा- तपाविरुदघारि म० श्रीविजयदेवसूरीश्वरगुणवर्णनप्रबन्धे श्रीमद्विजयदेवसूरीगां प्रयमागमन-प्रति- ठाविधान-श्रीसंघापहचतुर्मास्यवस्थानवर्णनो नाम १० सर्गः ।। ५९-रूपकमित्यत्र जाताचेश्वचनं नन स्पानानि व्यापम । १०३-कथंभूता चतुर्मामी महम्याग्रे प्रतिश्रुना ना ! निमार्गकनारी संश्रुतमभ्युपगठमुररीकृतमाश्रुतं मागीण प्रनिश्रुतं पान देगा। १०४-वस्मिन् मेदिनीनटे उपाश्रयानपात्रमा मातम | ·एकादशः सर्गः अथ सागरपक्षीयः सान्नीदासो महर्दिकः । श्रावक श्रावकाधीशो नरेश इव शोभते ॥१॥ श्रीमत्यहम्मदावादे वदावदवशंवदः । श्रीमत्सागरपक्षीयमूरिधर्मपरायणः ॥ २॥ युग्मम् । एकदा व्यमशचित्ते स्वीयगुर्वोः परस्परम् । कथं विवाद एकत्वे द्वित्वं चापि कथं पृथक् ॥३॥ प्रभाते गुरुमापृच्छय परस्परमरूपणाम् (-धर्म द्वयमरूपणाम् -इति वा पाठः) निर्णयानि हि साक्षित्वमगीकृत्य तदा वरम् ॥४॥ युग्मम् । गुरोः पार्थ समागत्य श्रीगुरुं स न्यवेदयत् । मदुक्तं वचनं सत्यं कुरु चेदरमिच्छसि ॥५॥ विजयदेवसूरीन्द्रं श्रीमन्मेदतटात् पुरात् । आह्वयाऽन्याऽदरं कृत्वा मुक्त्वात्मीयजनानपि ॥६॥ यदि वं पूर्व शास्त्राणामनुसारनिरूपिताम् । कुर्याः प्ररूपणां सारां नान्यथा उपपोपिकाम ॥७॥ सूरे सर्वजनीना यज्जिनधर्मप्ररूपणा । क्यापि पारंपरीणा च भवेत्सर्वपथीनिका ॥८॥ ततस्तस्य गुरुः प्राह-बूपे श्रावक सुन्दरम् । वमाय, स आयातादायान्यहमितो ध्रुवम् ॥९॥ सान्तीदासस्तदोत्थाय साधर्मिकानकारयत् । तानापृच्छय च तानेव तमाखातुमचालयत् ॥१०॥ विजयदेवसूरीन्द्रश्रावकैरपि संयुतान् । परस्परसुभौ ते हि यद्विरोधनिषेधकाः ॥११॥ युग्मम् । प्रचलन्तस्त आगच्छन् पुरे श्रीमेदिनीतटे । विजयदेवसूरीश्च प्राणमन् प्रेमपूरिताः ॥१२॥ ताभ्यामुतामयोचं च वाचं वाचंयमेशितुः । पुरतः प्रीतिकी ते पत्राणि च ददुः फरः ।।१।। श्रुत्वा सूरीश्वरो वाता तत्पत्राणि मवाच्य च । हृद्यमोदत निर्द्वन्दो जयो इन्द्वक्षयस्सताम् ॥१४॥ (अथवा-हृद्यमोदत निदे॒पो जयो उपक्षयः सताम् -इति पाठः) ८-सर्वजनीना सर्वजनेषु प्रमिद्धा । पारम्परीणा परम्परया माता । सर्वपोनिका सर्व. पीना एव सर्वपानिका सर्वपथियु अव्याहता सर्वजिनधर्ममार्गेपु अव्याहता इत्यर्थः । सर्वजनीना सर्वपर्याना-इत्युभयर प्रसिद्धाव्याहत्तयोजनपथोर्णित्वं वा वकव्यं इति यातिकात् समत्ययः । पारम्परीणा इत्यत्र युगपरम्पराह्रा भवनं प्रातममूहे स इति स । ९-आयातात इति या प्रापणे लोट तातड्डादेशे कां । आयानीति इण् गतौ आइपूर्वः इत्यस्य लोटः उत्तमपुरुषस्य निरिति मेनि इत्यादेशे आइत्तमस्य पिरेति भाडागमे रूपम् । ११-उभी इसत्र श्रीविजयदेवमूरिभावकसमुदायापेक्षया सागरपक्षीयापकसमुदाया- पेक्षया प द्विवपनम् । १३-ताभ्यां सागरपक्षीयरिफपिना सान्नीदासमधितां च वान वचनं [वायमेशितुः श्रीविजयदेवमूरिगुरोः पुरवाऽने ।

·संग:] विजयदेवरि-माहात्म्यम् मेदिनीतटसट्टोऽपि श्रुत्वा वार्ताममोदत । तैरुक्तां श्रीगुरुक्तां च वियुक्तां उपभाषया ॥१५॥ परोपकारपरमीतिरतिनिश्चितचेतसा। मनिष्ट नाय तिष्ठानि सट्ठोऽभाणोति मरिणा ॥१६॥ समुहूर्त समालोक्य पुरान्मेदतटाभिधात् । प्रातिष्ठत च मूरीन्दः सहसनरसंयुनः ॥२७॥ किष्किन्यारत्यपुर पूर्वी, ग्रामे च श्रीवलन्दकं । पुर्या श्रीजयनारिण्यां, ग्रामे चाङ्गे युकाभिये ।। ग्राम रायपुर, ग्राम मुरडावासनामके । तया च वगडीग्राम, श्रीसोनिंतपुरे बरे ॥१९॥ ततः श्रीआउयाग्रामे, ग्राम श्रीपयरुयाभिये । मञ्जुले घामलीग्राम, पलिकापचने ततः ॥२०॥ श्रीमद् गुंदवचनामे, श्रीवीझवाभिये तया। नाडूलनानि च द्रले, नडुलाई पुरे पुनः ॥२१॥ श्रीयाणेराभिये ग्राने, बरे श्रीसादडीपुर । श्रीमीन्द्रः समागच्छद् विहरन्नुत्सवैः क्रमाव ॥२२॥ -पञ्चभिः कुलकम् । अस्मिन्नवसरेऽयात्रोदयपुरमहाजनः । पुनर्नागपुरादायान्नमस्कर्तुं महाजनः ॥२३॥ उभावाह्रयतां मूरि विज्ञप्यैवं कृपां कुरु । पर्युपितं चतुर्मासी सर्वयादृष्टपूर्विणौ ॥२४॥ मूरिः प्राहेति तो वादं भक्तुमाकारयन्त्यमी। मामतो नागतिमा सन्तीदासश्च सागराः ॥२५॥ ततो राणपुरे देवांस्ताभ्यामन्यैश्च संयुतः । अभिवन्द्य कृतास्तोकव्ययौ तौ स व्यस यत् ॥२६॥ ततः प्रस्थित आनन्दसाधुन्दविराजितः । मुडाडाभिघ सद्ग्रामे वाइलीग्रामके तया ॥ ततः पावाभिये ग्रामे, ग्रामे च कमलाभिये । ततश्च यामलाग्रामे, ग्रामे आहुरिनामके ॥२८॥ एतेषु च विचालेषु ग्रामप्वन्येषु भूरिषु । विचरन् क्रमतः शश्वत् क्रियमाणमहोत्सवः ॥२९॥ चैत उत्पन्नसद्भावैः प्रतिग्राम बहुव्ययैः । श्रीर्ति प्राप्यत श्राद्धैः श्रीजावालपुरं मति ॥३०॥ -अष्टभिःकुलकम् । आहानाय समागच्छन् श्राद्धाः स्वस्य च तस्य ये । श्रीमदहम्मदाबादं प्रत्यमुश्चचतः स तान् ॥ २४- उमौ उदयपुर-नागपुर-महाजनौ सूरि आया । किं कृत्वा ? एवं विज्ञाप्य एवमिति कि-कृपां कुरु । कथंभूतौ उभौ सर्वथा अदृष्टपूर्विणौ । २५-सुरिः, तो उदयपुर-नागपुर-महाजनी प्रति इति प्राह । २६-स: श्रीविजयदेवसूरिः तो उदयपुरनागपुरमहाजनौ व्यसर्जयत् । कयंभूतो कृताsरतोकव्ययौ । ३१-सः श्रीविजयदेवसरिः। ततः श्रीजावालपुरे आगमनानन्तरं स्वस्य आत्मनः, पुनस्तस्य सागरपक्षीयस्य ये श्राद्धाः आहानाय समागच्छन् तान् श्रीमदहम्मदावादं प्रति अमुञ्चत् पश्चात्प्रेपयत् इत्यर्थः ।

·८६ श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [एकादशः गत्वा तेऽपि ततस्तत्र सन्तीदासं न्योदयन् । विजयदेवसूरीन्द्रो जावालपुरमागमत् ॥३२॥ मुक्तिसागर आदाय भवन्तमभिगच्छतात् । अथवा-गुरुस्त्वदीय आदाय भवन्तमभिगच्छतात् । पोस्फुरीति सती शक्तिर्दातुं पतिवचो यदि ॥३०॥ सन्तीदासो वचः श्रुत्वा तेपामिति मनोहरम् । अयोचच गुरु स्वीयं मुक्तिसागरनामकम् ॥३४॥ उत्सूत्रमापकत्वाच श्रीसूर्युदितलोपनात् । तद्वचः कर्णयोः श्रुत्वा तद्वच महतोऽभवत् ॥३५॥ मुक्तिसागरनामा को मुक्तिसागरनामभाक् । मुक्तिसागरनामोजःसंजातरसनादृपद् ॥३६॥ विजयदेवमूरीन्द्रनाममाहात्म्यतजितः । निरुत्तरवच शक्ति गच्छन्मुक्तिसागरः ॥३७॥ द्वौ भेदी सागरो धत्ते विप-रत्नसमुद्भवात् । कलिकालस्य माहात्म्यात् सोऽधुनाऽस्त्याद्यभेदभाव।। ३०--तेऽपीति श्रीविजयदेवमूरिश्रावकाः सागरपक्षीय श्रायकाश्च सत श्रीजावालपुरात् तर श्रीमहम्मदाबाद। ३५-३६-युग्मम् , व्याख्या-अयं मुक्तिसागरनाममा ज्ञ पण्डितः प्रतिवादी उद्वचः- प्रहत अभवत् । तस्य सान्तीदासस्य वचो वचनं श्रीविजयदेवसूरिर्वादी मदाहूतः त्वया सह वाद फत श्रीजावालपुरे आयातः अथ त्वमपि तेन सह चाईब गया सह पल इत्येतल्लक्षणं, वेन प्रहतो निराकृत इव । तद्वचःप्रातः संजात इत्यर्थ । किं कृत्वा ? तद्वच कर्णयो श्रुत्वा तस्य सन्तीदास- स्य वच श्रीविजयदेवसूरिर्वादी त्यया सह वादं कर्तुं श्रीजागलपुरे आयात इति फर्णविपये श्रुत्वा । कथंभूतो मुक्तिसागरनामा ज्ञ. १ मुक्तिसागरनाममा । मुक्तिरेव सा २६ मीस्वस्या गरनाम विपनाम भजतीति मुक्तिसागरनाममा । मुक्किलक्ष्म्या विपनाम समान इत्यर्थः । यथा अन्य- स्यापि सजनस्य दुराशय प्रतिकूलभापी पुरुषो विपोपमो भवेत्तथा मुक्ति पारोऽपि प्रतियूल. वादी प्रतिवादी मुक्तिलम्या विषोपमानो जात इति भाव । पुनः कथंभूतो मुक्तिसागर- नामा । मुक्तिसागरनामोज सखातरसनादृपद्-मुक्तिरेव सा मुक्तिसा मुक्तिनमी: वामस्यति क्षिपति नाशयति यत्तन् मुक्तिसा-मुक्तिप्राप्तिनिषेधकमित्यर्थ । ईदृशं यद्गरमिव विपमिव यत् नाम स मुक्तिसागरनामा; अथवा अग इव पर्वत इव राजते यत्तन् अगरं पापाणसदृशं मुकिसाश तत् अगरं च मुक्तिमागरं । एवंविधं यन्नाम तस्य यत् ओनस्वेजस्तेन संजाता रसना इपद् यस्य स , मुरिसागरनामोज संजावरसनादृपद्-मुत्तिरदाविनाशकविषप्रायपापाणप्राय नामप्रभावसजावजिहापापाण इत्यर्थः । अमु क्षेपणे दिवादि परस्मैपदी, विपि मुक्तिमा । भोजो दीतिप्रकाशयोः अवष्टम्मे पडे घातौ तेजसीति हैमानेकार्थः । कस्मात् ईदृशो गात इत्याइ- उत्सूमभापकत्वात् । घः पुनः श्रीसूर्युदितलोपनात् । श्रीमरिणा श्रीविजयदेवसूरिणा उदिवं उक्त श्रीमयुदितं तस्य लोपनं प्रहंपनं तस्मात् ।

·सर्गः] विलयदेवमूरि-माहात्म्यम् आय भेदं समासाद्य वर्तन्ते सागराः कलौ । सागरा इति नामानः मोच्यन्ते साधवोऽप्यमी। विजयदेवसूरीन्द्रसत्यवादिपराजिताः । सागरा इत्यकथयन्त तत्पतीपा हि साधवः ॥४१॥ अन्त्यं भेदं समासाद्य विद्यन्ते सागरा हि ये । सागरा इति नामानः प्रोच्यन्ते तेऽपि साधवः।। विजयदेवसूरीन्द्रकथिताज्ञाविधायफाः । ते सर्वेपामुपादेया इव रत्नसमुच्चयाः ॥४३॥ अथवा सागराः मोक्ता द्विविधाः पूर्वसूरिभिः । केचित् मृष्टास्तथा क्षाराः केचिदिति जगस्थितिः।। आहताः मूरिणा येते मृष्टा-अन्येऽन्यथाविधाः। मृष्टाः क्षारा अगस्त्येन पीतास्त्यक्ता इवाऽभवन् ।। मूरिमतापसन्तप्तो निश्शक्तिमुक्तिसागरः । काफनाशं ननाशेव तस्थौ तत्रैव निप्पभः ॥४६।। अथ श्रीभिन्दिमालादिद्रद्वासिमहाजनाः । संरक्षितुं चतुर्मासी श्रीसूरिं समाह्वयन् ॥४७॥ इयता च समागच्छन् वींझेवागवासिनः । संभूय श्रावकाः सर्वे निश्चित्यागीकृतं ह्यदः ॥४८॥ अन्ये सभ्या यदीभ्याच श्रावका गवासिनः । रक्षिप्यामश्चतुर्मासी तथाप्यत्र वयं गुरुम ॥४९॥ माहुः मूरिं प्रणम्यैवं चतुर्मासी गुरो कुरु । वयं ग्राम्याः क्व चास्माकं त्वत्पदाब्जरजोऽन्यतः॥५०॥ तीर्थ श्रीवरकाणाख्यं वन्दस्व चिरमिन्द च । त्वदीयाः सेवका. स्मो नः कृतार्थान् कुरु च ध्रुवम् ॥ भिन्दिमालादिकद्रगवासिनः श्रावकास्तदा । तूष्णींशीला विलक्षाश्च व्यराजंचित्रिता इव ॥१२॥ विज्ञाय निश्चयं तैपां चातुर्मासकरक्षणे । तूप्णीकः सरिरप्यास्थादगीकृत्य च तद्वचः ॥५३॥ न विधास्ये चतुर्मासी कथयिष्यामि चैदिति । एते दुःखं करिष्यन्ति यद्ग्राम्या नेति तिष्ठति (यद्ग्राम्या न वसत्यतः-पा०)॥५४॥ युग्मम् । श्रावकान कांश्चिदापुन्छच प्रमोच्यैव च कांथन । मामोत् प्रस्थाय वींझेवानगरं सह तैर्गुरुः ।। मूरिः पर्यवसत्तत्र चतुर्मासी महोत्सवैः । प्रीणयन् श्रावफान् धर्मान् प्रणयन् प्रणयाश्रयान् ॥५६॥ इत्थं श्रीविजयादिदेवगुरुणा सन्दृब्धमुत्साहता, विद्वेषिप्रतिवादिनां परिभवं दौर्गत्यविध्वंसकम् । ४८-अदः इति किं इत्याह-अतो अनु अस्मात् पश्चात् त्वत्पदाब्जरज. स्वचरणकम- लरेणुः अस्माकं क्व न कदापीति भावः । ५१-इदि परमैश्वर्ये भ्वादिः परस्मैपदी, लात्वाशिपि लिड् लोटौ इति लोटो मध्यमपुरु. पैकवचने, सेापिञ्चेति सेहो, अतोहेरिति हे कि इन्देति सिद्धिः । ५५-कांश्चित् श्रावकान् मन्त्रिजयमल्लादि-नापालपुरवासिनः, कांश्चन श्रावकान भि. न्दिमालादिद्रगवासिनः । तैः सह वीझेवाश्रावकः सह । ५६-तत्र घीझवानगरे प्रणयाश्रयान् प्रेममन्दिरान् प्रणयः प्रेमयाञ्चयोरिति हैमानेकार्थः ।

·८८
श्रीयालमोपाध्यायविरचितं
[पकादशः
यं श्रीवल्लभपाठकः समभद् भूमण्डले विश्रुतं,
थुला तं मुकृते भवन्तु भविकाः सान्द्रप्रतिज्ञाः सदा ॥७॥
इति श्रीवृहत्खरतरगच्छीय श्रीजिनरागसूरिसन्तानीय पाठकश्रीज्ञानविमलशिष्य
श्रीवल्लमोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागाधिराश पातशाह श्रीअयपरप्रदत्तजगद्गुरुविरुदधारफ
श्रीहरिविजयसूरीश्वरपट्टालकार पातिशाहिनीअफव्यरसभासंलब्धदुर्वादिजयवाद भट्टारक श्रीविज-
सेनसूरीश्वरपट्टपूर्वाचलसहस्रकरानुकारि पाविशाहि श्रीजिहांगीरप्रदत्त महातपाविरुधारि श्रीविज-
देवसूरीश्वगुणवर्णनमयन्धे श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्यनाग्नि महाकाव्ये श्रीविजयदेवरिविरचित.
वादपरामयवर्णनो नाम एकादशः सर्गः ॥११॥

·दादशः सर्गः अथ श्रीफलसदल्ली मल्लीवास्ति विलासिनाम् । श्रीपल्लीसुपुरी पल्लीपुरी भल्लीव पूस्त्रियाम् । नायते तु जगनायो जगन्नाथ इवाव्यथः । महीनायोऽमहीनार्थोपचितश्रेयसां पयः ॥२॥ वसन्तस्तत्र भास्वन्ती श्रीमढुझरभाखरी । भ्रातरौ प्रातरौदार्याद पात ईहितमर्थिनाम् ॥३॥ संखवालकुलोल्लासिकमलाकमलापती । अतो विलसतो लक्ष्म्या द्विरूपौ तौ कलानिधी ॥४॥ तौ श्रीमोटिलसत्पुत्री जगन्मान्यौ विराजतः । जगन्नाथ-महीनाथमन्त्रिणी राज्यधारिणौ ॥५॥ भूनानी तौ च भुनानी भोग्यान् भोगाननेकया। कुर्वाणौ च सदा धर्मान् आस्तां लोकंपृणोत्तमौ ॥६॥ एकदाऽनेकदातारौ सदादानान्यनेकशः । ददतौ दढतो लोकानन्यान् वीक्ष्येत्यनिन्दताम् ॥७॥ इतीति किं तदाह-सदादानं जना अन्ये ददत्यधिकताकृते । आवाभ्यामावयोः कापि कदाप्यधिकतात्र न ॥८॥ विचिन्त्यैवं च निश्चिन्त्य चैत्यशृगस्य चोपरि । कामकुम्भमिव स्वर्णकुंभ स्थापयतः स्म तौ ॥ श्रीकल्याणमयं कुंभ श्रीकल्याणमयं महत् । [अत्र चः पाद पूरणे। प्रस्थाप्य पार्श्वनाथस्य श्रीचैत्यशिखरोपरि ॥१०॥ कुण्डलीमण्डलीराज्यमधुधूल्यालिसंचिताः। महाजनान् प्रभोज्यैव प्रदातां रूपाणि तौ ॥११॥ १-सद्वही कामलता मल्हीवेति केतकीति मापाप्रसिद्धव | श्रीपल्लीमुपुरी श्रीपल्लीव श्रीपल्ली लक्ष्मीप्रामतुल्या इत्यर्थः । सा चासो सुपुरी घेति श्रीपहीमुपुरी। पल्लिस्तु प्रामके कुट्यां इति हैमानेकार्थः । २-नाथते ऐश्वर्य भुनक्ति-नाथड् उपतापैश्वर्याशी.पु चेति हैमधातुपाठः । आत्मेनपदी। मत्र श्रीपल्लीपुर्या इत्यर्थः। अमहीनार्थोपचितश्रेयसां पथः । अगो रोगः स इव अमः क्षयस्ते- न होनः अमहीन अक्षय इत्यर्थः । स चासौ अर्थश्च द्रव्यं तेन उपचितानि पुष्टानि यानि श्रेयांसि अमहीनार्थोपचितश्रेयांसि तेषां पथो मार्गः | पथ: अकारान्तोऽपि मार्गपर्यायः । ३-तत्र पल्लीपुर्या भास्वन्तौ दीप्तिमन्ती अथवा भास्वन्तौ इव भास्वन्तौ सूर्योपमानौ इत्यर्थः । अत्र घफारस्य शेपात; चः पुनः प्रातः प्रमाते औदार्यात् अर्थिनां इंहितं वाञ्छितं प्रातः पूरयतः सूर्यावप्येवं सूर्योऽपि प्रातः औदार्यान् महत्त्वात् उदयानन्तरं अत्यंततेजस्वित्वात् अर्थिनां ईहितं प्रातः। ११-रूपकाणि पीरोजीवि भाषाप्रसिद्धानि नाणकानि 1 तो ढुंगरभापरी भ्रावरौ । ૧૨ ·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित [द्वादश विहरनन्यदा सुरिरायान् स्वर्णगिरं प्रति । मान्तिरालवर्तित्वादायाच्लीपल्लिकापुरीम् ॥ जीर्णोद्धारे महत्पुण्यमिति सुरिरुपादिशत् । श्रावकान सुकृतं श्रोतॄन् सत्सदः सत्सदः सद ।। इत्युपादिश्य सूरीन्द्रस्तत प्रास्थत हर्पतः । एकनास्थितियुक्ता यतीनां न कदापि यत् ॥१४॥ अथैकनोपविष्टौ तौ ध्यायतः स्पैकदा ह्यदः । इंगरभाखरेत्याख्या सद्रिीणां श्रुता भुवि ॥ अवो विशेपभापायां प्रार्तत तदा वरम । डूंगरभाखरेत्याख्या जगदेकमरूपिका ॥१६॥ कर्तव्यात्सर्वलोकानां सर्वलोकै कुनादपि । धर्मात् साद्भुतधमै चेत् करवाव तदा भोत् ॥१७॥ श्रीमेरुगिरिनामानावावां स्याती सहोदरौ । कारयाव मरौ मेरुं चैत्यं ज्ञापयितुं जनान् ॥१८॥ उदधारयतां तौ हि विचिन्त्येति स्वचेतसि । नपलक्षाभिवं चैत्यं जीर्ण तन्वा न तेजसा ॥१९॥ नवलक्षाणि रूप्याणि लगन्त्यस्य विधापने । नवलक्षमतो नाम चैत्यास्यास्य भुवि श्रुतम् ॥२०॥ प्रतिमा पार्श्वनाथस्य कारितेहितपूरिका । ताभ्यां कामलतेवपा सत्फणा नवपल्लवा ॥२१॥ रचितं स्वर्णरत्नौधैर्यशास्तम्भमिवोन्नतम् । न्यवेशयतां दण्डं चैत्ये ध्वजविराजितम् ॥२२॥ सुवर्णकलश चैत्यशृङ्गस्योपरि सुन्दरम् । प्रत्यष्ठापयतां तौ तत् तदा मेरुरिव व्यभात् ॥२३॥ मेरुः सुमेरुरित्याख्यां विभ्राणे ते व्यराजताम् | आकार पञ्चमेरूणामयुध्येतां च सज्जनः ॥२४॥ नवपल्लवनामायं पार्श्वनाथ प्रभाववान् । अभवद्भवदेश्वर्यप्रथितः पृथिवीतले ॥२५॥ निष्पन्ने पार्थचैत्येऽपि पाश्चत्येप्यथाद्भुदे । प्रतिष्ठां न विना पूजा सत्यभावेपि तद्वये ॥२६॥ अतोऽथ कारयावावां प्रतिष्ठां श्रेष्ठनिष्ठया । श्रीसूरीश्वरमकार्य श्रीवींझेवापुरस्थितम् ॥२७॥ १२-आयान-या प्रापणे, आड् पूर्व शतृप्रत्ययान्तः आगच्छन् इत्यर्थ प्रथम । द्वितीयस्तु आयादिति अनद्यतने लड् इति रड प्रथमपुरुपैकवचनप्रयोग आगच्छदित्यर्थः । १३-सुकृतं श्रोतृन्-न लेफाव्ययनिष्ठाखलर्थनामेति श्रोतृन इत्यस्य तृन्निति शीलार्थेतृन प्रत्ययान्तत्वप्रयोगात् । सुकृतमिति द्वितीया । सत्सद पदलविशरणगत्यवसादनेषु भ्वादौ, ज्वलादि परस्मैपदी। सत्सु साधुलोकेषु सीदन्तीति सत्सद साधुलोकसेवकास्तान् । सता पण्डिताना पूजिताना वा राजादीना सदासि सभा तेषु सीदन्तीति सत्सद पण्डितसभोपवेशका• राजसभोपवेशका वा इत्यर्थ । सत्सद इत्यत्र सत्सदस्सद इत्यत्र च सत्सू द्विपद्रुहेति क्विप् सद शब्द स्त्रीक्लिवलिङ्ग । १९-तन्वा शरीरेण, अन तनू शब्द ऊड त । तन्वादवि वैकल्पिकस्य ऊड प्राप्तः। २२-तौ डुगरमापरौ भ्रातरौ तत् नवलक्ष नाम चैत्यं । २४-वे श्रीपल्ल्या मध्यस्थित वहि स्थितचैत्ययोर्द्वयं व्यराजता । च पञ्चमेरूणामाकारे अवुध्येताम् । २७-श्रेष्टनिष्ठया अब निष्ठाशब्द उत्कर्ष १ व्यवस्था २ निष्पत्ति ३ निर्वाह ४ बताना पश्चानामेषा पर्याय निष्ठोत्तर्यव्यवस्थयो केशे निप्पत्तौ नाशेऽन्ते निर्वाहे याचने ते इति हैम । पुनः सज्जनः ·सर्ग ] विजयदेवमूरि-माहात्म्यम् विचिन्त्यैवमुभारती श्रीमडुगरभापरौ । भ्रातरो संघसंयुक्तावाहातुं तमगच्छताम् ॥२८॥ पणम्य चरणौ मरेः पुरस्तादुपविश्य च । अवक्ता व्यक्तवद् व्यक्तवाचया तौ गुरुत्तमम् ॥२९॥ नवपल्लवपार्डिसतिमा प्रतितिष्टतात् । स्वन्ठेन विधिनातुन्छगच्छेशागच्छ सत्वरम् ॥३०॥ श्रीसंघ मूरिरमाक्षीत् वींझेवापुरवासिनम् । ततो विगतसन्ताप सन्तापं चेतसो हरन् ॥३१॥ भवन्मनोरयः पूर्णचतुर्मासीविधानतः । अथ स्याङ्ग्यदाज्ञा चेत् प्रतिष्ठै पल्लिका मति ॥३२॥ मामाह्वयत एती यत् श्रीमहंगरभापरौ । भ्रातरौ श्रीमतिष्ठायै श्रीपल्लीसंघसंयुतौ ॥३३॥ अबोचच ततः श्रीमवींझेवासंघ आहतः । आह्रास्यतां न यद्यती नाऽचालयिप्यमन्यथा ॥३४॥ प्रतिष्ठाया महान् लाभः प्रतिपेनि तं कथम् । अतः सूरे प्रतिष्ठस्व प्रतिमां मतितिष्ठ च ॥३५॥ अचलत्स चलत्कल्पक्षकल्पो द्युकल्पपीः। संकल्पपूरणायैव तयोर्नान्यात्र कल्पना ॥३६॥ मूरिः मामोद पुरी पल्लीं सदातोद्यध्वनिर्दिवम् । यशस्तस्य च सज्ज्योतिरिव विश्व विवस्वतः ।। अथाकारयतामन्यानागरानगरादितः । ती सन्तौ च सतः श्राद्धान् ग्रामीणानपि चादरात् ।। चतुर्दिग्भ्य समाजग्मुः श्रावका जलदा इव । दातुं लातुं च साराणि नीराणि सुयशांसि च ॥ पोडशस्य शतस्याय पडशीतितमेऽब्दके । वैशाखशुरूपक्षस्य सुमुहूर्ते दिनेऽष्टमे ॥४०॥ प्रत्यतिप्ठद्वरिष्ठात्मा श्रेष्टेन विधिना गुरुः । नवपल्लवपार्धाऽहमतिमा प्रतिमानिमाम् ॥४१॥ अस्मिन्नवसरे मन्त्री जयमल्लः समागमत् । सौधर्मेन्द्र इव द्रष्टुं प्रतिष्ठां तौ च वन्दितुम् ॥४२॥ प्रतिष्ठा-प्रतिमा-चैत्यं निरीक्ष्येति च सोऽवदत् । अधिकाधिकमाहात्म्यं समकारयतामिमौ ॥ २९-अवता-वच् परिमापणे इत्यस्य अनद्यतन लडोति लडि,प्रथमपुरुषद्विवचन | व्यक्तवत पण्डितवत्, व्यक्तवाचया स्पष्टभाषया । अत्र वाचाशब्द हलन्ताद्वेति वैकल्पिके टापि टायन्त । विष्टिभागुरिरल्लोपमवाप्योरुपसगयो । आ पञ्चैव हसान्ताना यथा वाचा निशा दिशा।।' इति वचनात् । ३०--प्रतितिष्ठतात् आशिपि लोटो मध्यमपुरुषस्य तुह्योस्तातड्डाशिष्यऽन्यतरस्यामिति हि स्थाने वैकल्पिके दातड् इत्यादेशे रूपम् । ३६-स श्रीविजयदेवमूरिः अचलत् । किं विशिष्ट ? तयोः डुंगरभापरयोोगो संकल्प- पूरणायैव मनोरथसिद्धये एव चरकल्पवृक्षकल्प जगम कल्पवृक्षसमान | कथभूत युफल्पपी. दिवससमानबुद्धि । ३९-श्रावका आजग्मु । किं तु ? माराणि द्रव्याणि दातु, लोकेभ्य इति गम्यते । पुन किं कर्तुं ? सुयशामि लातुं । के इव ? जर दा इव । कि तु ? नौराणि दातु। पापा सुयशासि लातु | मेघा सर्वतो दिश सम्यग् ववर्युरिति सुयशासि लानुमिति पद युक्तम् । ४३-प्रविष्ठाप्रतिमाचत्यमित्यत्र समाहारद्वन्द्वत्वादेकवचनम् ।

·श्रीयल्लभोपाध्यायविरचित [द्वादशः अस्मिन्नवसरे लोकाःप्राक् पश्वाचेदृशाः किल ) प्रभावात् श्रीगुरोः श्रीमत् पार्श्वनाथस्य चाभवन्। पीवरोख इच्छंति वामोख उपासते । लक्ष्मणोरख एधन्ते करभोरव ईशते ॥४५॥ ययोः सेवा समीपं च सद्गुणस्तवनात् श्रिया । प्रसादाद् राज्यमद्वन्दं निर्लोमकरभोपमम् ।। पीवरोर्वश्व वामोर्चः करमोर्वश्च काश्चन । लक्ष्मणोः कलादक्षाः रंजिताः प्रीतचेतसः ॥४७॥ लक्ष्मीनाम्न्यः सुनामानो रंभानामाच सर्वदा । आस्तिक्यमतयोऽहन्तमास्तिक्यः स्तुवते च तम् ॥ शफोर्वस्तानं जायन्ते संहितोर्वश्व कर्हिचित् । यद् गुणान् याः प्रगायन्ति सिय इत्यनुवंस्तदा ।। एवं सिद्धे प्रतिष्ठायाः कायें तौ भ्रातरावथ । कामकुंभाविवाभीक्ष्णं समभोजयतां जनान् ॥५०॥ उचितानि प्रभूतानि भोज्यानि नवनवानि हि । कुण्डलीमभृतीनीष्टमृष्टानि स्वद्नान्यहो ।। कान्तविक्रान्तसंघातयुक्तं श्रीजयमल्लकम् । अथवा-सहस्रजनसंयुक्त मन्त्रिश्रीजयमल्लकम् । निमन्त्र्यात्याग्रह कृत्वा पादजाहं प्रणत्य च ॥५२॥ त्रिभिर्विशेषकम् । ४४-अस्मिन्नवसरे प्रतिष्ठाकरणानन्तरकाले ईदृशाः । कीदृशा इत्याह- ४६-पीवरौ अरू सक्थिनी येषां ते पावगेरवः । वामा मनोज्ञौ ऊरू येषां ते वामोरवः। लक्ष्मणौ लक्ष्मीवन्तौ उरू येषां ते लक्ष्मणोरवः । लक्ष्मीवान् लक्ष्मणः श्लील इति हैमकोपः। फरभवत् ऊरू येषां ते करभोरवः । अर्थयोजनात्वेवम् । पौवरोरवः ययोः श्रीनवपल्लवपार्श्वनाथ श्रीविजयदेवसूर्यो: । सेवां इच्छन्ति ययोः इति पदस्य सर्वत्र संबंधात् । वामोरवो ययोः समीप उपासते । लक्ष्मणोरवः ययोः सद्गुणस्तवनात्, श्रिया लक्ष्म्या एधन्ते । करभोरवः ययोः प्रसादात् राज्यं ईशते ऐश्वर्थ कुर्वन्तीत्यर्थः । कथंभूतं राज्य : अद्वन्द्वं संग्रामवर्जितम्। सर्वथा वैरिणां अभावात् । पुनः कथंभूतं राज्य अत एव निर्लोमकरभोपमम् । ४७-४८युग्मम्-अईन्तं श्रीनवपल्लवनामानं श्रीपार्श्वनाथ जिनं चः पुनः तं श्रीविजयदेव- सूरिं। पावरोवः वामोर्वः लक्ष्मणोर्व इत्येतेषु निषु संहितशफलक्ष्मणवामादेश्चति अनौपम्येऽपि स्त्रिया- म करभोर्व इत्यत्र उरूत्तरपदादौपम्ये इति ऊ । लक्ष्मी नाम्न्या इत्यत्र अन उपधालोपिनोऽ न्यतरस्यामिति बहुव्रीही वैकल्पिको डोप् । सुनामान इत्यत्र रम्भानामा इत्यन च डाबुभाभ्याम- न्यतरस्यामिति बहुव्रीहौ वैकल्पिके अप्प्रत्ययाभावे प्रथमा बहुवचनं । वैकल्पिके डाप् प्रत्यये प रम्भानामा इति प्रथमावहुवचनम् । ४९-तदा प्रतिष्ठाकरणानन्तरकाले खिय इयत्रुवन् । इतीति किं। याः यद्गुणान् श्रीपार्श्वनाथ-श्रीविजयदेवसूरिगुणान् प्रगायन्ति ताः । शफोर्वः संश्लिष्टसक्थियुक्ता न जायन्ते । चः पुनः काचित् संहितोः मिलितसक्थियुक्ती न जायन्ते । शोर्यः संहितार्य इत्युभयत्र सहित. शफलक्ष्मणवामादेश्वेवि जङ् प्रत्ययः । शफशब्दः श्लिष्टपर्यायः ।

·सर्ग] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् ततस्तत्सर्वसंभूतश्रीसंपनिचयाय तो। रूप्याम्यणि चारूणि पादाता पीवचैतसौ ॥५३॥ आहूतान् श्रावकान् सर्वान् ती व्यसर्जयतां तत । इति विज्ञपयन्तो च समायायुश्विरायुषः ॥ यायाताः परदेशेभ्यः श्राद्धाः सन् उद्धयान्विताः। आह्वयन्ति चतुर्मास कर्तु मूरीश्वरं तदा ॥५५॥ मन्त्रि श्रीजयमल्लोऽपि वाग्मी वाग्मीनमित्यवर । एहि कर्तु चतुर्मासं सूरे स्वर्णगिरी ध्रुवम् ॥ सरिः माह महामन्त्र चतुर्मासी व्यवां पुरा । अभवदर्पयोर्युग्मं महालाभच ते च मे ॥२७॥ प्रतिष्ठाजिनविम्बानां कर्तव्यास्तीति सोऽवदत् । तीर्थे शत्रुअये चैत्ये चैत्यस्थापनहेतवे ॥५॥ अत आव महाभाव समभावमहात्मसु । प्रतितिप्ठ यतिश्रेष्ठ जिनानां प्रतिमाततिम् ॥१९॥ भषितायं महान् लाभः पुनरन्योऽपि कश्चन । इत्यागृह्णामि गृह्णीयाः प्रतिष्ठापुण्यमग्रणि ॥६०॥ इत्यवादीत्ततः मूरिः श्रीजयमल्लमन्त्रिणम् । प्रतिष्ठास्यामि विम्वानि चतुर्विंशतिमहताम् ।।६१॥ इत्थ श्रीविनयादिदेवमुगुरुः श्रेष्ठप्रतिष्टां व्यवात् , श्रीमड्डुगरभाखरपपिहिताऽईचैत्यसचैत्ययोः । सिद्धान्तमतिपादितेन विधिना पुप्पावतीपत्तने, (श्रीपल्लिकायां पुरि) श्रीश्रीवल्लभपाठकमपठितप्रेप्टप्रतिष्टोत्सवाम् ॥६॥ इति श्रीवृहत्सरतरगच्छीय श्रीनिनराजसूरिसन्तानीय पाठकश्रीज्ञानविमलशिष्य श्रीवल्लभोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराज पातशाह श्रीअक परप्रदत्तजगद्गुरुविरुद्धारक श्रीहरिविजयसूरीश्वरपट्टालङ्कार पातिशाहिश्रीअकयरसभामलब्धदुर्वादिजयवाद भट्टारक श्रीविज- सेनसूरीश्वरपट्टपूर्वाचलसहस्रकरानुकारि पातिशाहि श्रीजिहागीरप्रदत्त महातपानिरुदधारि श्रीविज यदेवसूरीश्वरगुणवर्णनप्रन्ये श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्याग्नि महाकाव्ये श्रीविनयदेवमूरिविनिर्मित श्रीपलिकापुरी नवलमप्रासाद श्रीनवपल्ला पार्श्वनाथप्रतिष्ठाप्ररूपको नाम द्वादश सर्ग ॥१॥ ५३-तत श्रीसमन्तश्रासहभोजनानन्तर मन्त्रिीजयममुभटभोजनानन्तर ग्रामीण लोकभोजनान-वर घेत्यर्थ । सर्वमभूतश्रीमदनिचयाय ते च निमन्त्रिता परदेशश्रावकसना ते प श्रीजयमलाद्या श्रावकोकास्ते च ग्रामीणाश्चेति निभिर्द्वन्द्वे सरूपाणामेकशेपे इति ते | वे च ते सर्वसभूतश्रासवाश्च वल्मसभूतश्रीसद्धास्तेषा निचयस्तस्मै । ५४-समायायु सगागच्छेयु । या प्रापण विधौ लिड प्रथमपुरुपनहुवचनम् । ५५-तदा प्रतिष्ठाकरणानन्तरकाले । ५५-नागमी सम्यगभापक । वाग्मीत्यय शब्दो द्विगकारयान् । ग्मिन् इति सूत्रेण ग्मिन् प्रत्ययान्तत्वात् । मिन् इत्यत्र यो गकार स प्रत्यये चेति सूनेण जायमानस्य अनुनासिकस्य निवृत्त्यर्थ । यदि तु मिनिरित्येवोच्येत तदा प्रत्यये चेति नित्यमनुनासिक स्यात् । ।

·त्रयोदशः सर्गः अथातः माचलमूरिालसावान् निरालसः । ब्रह्मचर्य प्रतिष्ठादिधर्मकार्ये हि सत्कलः ॥१॥ नाश्लीलालीकजल्पाकसाधुशाली सुशीलवान् । शीलवतादिधर्मपु साधुलोकान् प्रवर्तयन् ।।२।। श्रीजावालपुरं पामोत् सूरीन्द्रश्चन्द्रशीतलः । अभ्यायाज्जयमल्लोऽपि वन्दितुं तं च संघयुक् ।।३।। विधायोत्सवमुत्साहाद् गीतातोद्यस्वनाद्भुतम् । नगरस्यान्तरे मूरि जयमल्लः समानयत् ॥४॥ स आनयत् परां मीति स्वस्यान्येषां च मानसम् । एकस्य हर्पसम्पाप्तावन्येषां किं न मुन्नृणाम् ॥ धन्योऽहमद्य संजातो निरवद्यमनोरथः । अर्हतां भविता चाथ प्रतिष्ठेप्टेत्यचिन्तयत् ॥६॥ पश्य प्रशस्यमरीश प्रतिष्ठाश्रेष्ठवासरम् । सोऽप्यपश्यन् मुहूर्त च युक्तो मौहर्तिकस्तदा ॥७॥ प्रथमापाढपक्षस्य कृष्णपश्चमवासरम् । भासुरं तीर्थकृद्विम्वप्रतिष्ठाई प्रवर्तते ॥८॥ इति प्राह धृतोत्साहः मूरिमौहूर्तिकान्वितः । मन्त्रिणं जयमल्लाख्यं श्रीसुवर्णगिरीश्वरम् ॥९॥ संजातरोमहर्पश्रीसंश्लेपविदुपो रुषा। देशेभ्यः समस्तेभ्य इभ्यः संघान् समाह्वयत् ॥१०॥ आयानुपरि तस्याहस्ते सद्या अन्यदेशतः । ग्रामीणाथ स्वदेशस्य सर्वलाभाभिलापिणः॥११॥ सोऽथ श्रीजिनचैत्यानां प्रतिष्ठाया मुहूर्तकम् । असाधोद् गीतगानोद्यद्वाद्यध्वानं यथाविधि ।। कृतप्रतिष्ठः सूरीन्द्रः समदीपिप्ठ शिष्टरुक् । निर्मापितप्रतिष्ठश्च मन्त्रीति जयमल्लकः ॥१३॥ तद्यथा-सदाससं शुभावासं वासं प्रादाद्गणेश्वरः। साधुभ्यः श्रावकेभ्यश्चपदव्रतविधायकम् ॥१४॥ मन्त्रीशः साधुलोकेभ्यः सदासांसि व्यहारयत् । आहारयद्वराहारं संघांस्तेभ्यो धनं त्वदात् ॥ पोडशस्य शतस्यास्मिन् पडशीतितमेऽब्दके । प्रथमापाढपक्षस्य कृष्णे पश्चमवासरे ॥१६॥ प्रत्यतिष्ठन्जिनेन्द्राणां प्रतिमाः प्रतिमाग्रिमाः। विजयदेवसूरीन्द्रः श्रीजावालपुरे बरे ॥१७॥ निवृत्त च तदा तत्र प्रतिष्ठाया महोत्सवे । मन्त्रिणं माह सूरीन्द्रः प्रचलानि त्वदाज्ञया ॥१८॥ मन्त्री पाहाथ सूरीन्द्रं चतुर्मासं कुरु प्रभो। चालयानि नचाहं त्वां चतुर्मासीविधि विना ॥१९॥ अङ्गीकृत्य तदा तस्य रुचिरं वचनाग्रहम् । संग्रहमिव वस्तूनां शस्तानामवसद्गुरुः ॥२०॥ १०--अत्र विदुषशब्दो विद्वत्पर्यायोऽकारान्त औणादिको ज्ञेयः। न रुट अरुट क्रोधाभावः सन्तोप इत्यर्थः । अत्र नञ्-अभावे तया अरुपा सन्तोषेण इत्यर्थः । ननु रुड् विरुद्धा अरुट् इत्यपि समासः स्यात् । सत्यं नात्रायं नसमासः । कथं अस्मिन् समासे अरुट शब्दः क्षमा- पर्याय: स्यात् । न च तदानीं तस्य कस्यचिदुपरि कोपः, विना कोपं कथं क्षमेति अभाव एवार्य नब्-समासः।

·सर्ग ] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् अकारयन्मुनीन् कांचित तपः पष्ठाप्टमादिकम् । अवाहयच सद्योग सिद्धान्तानां यथाविधि ॥ दिव्येन विधिना श्राद्धीरुपयानादिकं च सः । श्रद्धया वाहयद्धम श्रद्दधानाः शिवप्रदम् ॥२०॥ वतं हरितकायादिप्रत्याख्यानमकारयत् । श्रावकानन्यलोकांश्च वन्दितुं स समागतान् ॥२३॥ श्रावयन् शुद्धसिद्धान्तमाचारागादिकं पगे। श्रावकान् मुनिनवासी चतुर्मासं समाप्तवान् ॥ अबोचन्मन्निणं मूरिस्थातः प्रचलान्यहम् । चतुर्मास्यभवत्पूर्णा नाथाविस्थितिर्मम ॥२५॥ माह मन्त्री तदा सूरिमा चैनीं तिष्ठ निश्चलः । चतुर्मास्यभवत्पूर्णा न पूर्णा मे मनोरथाः॥२६॥ सूरिः स्वस्थमना अस्थात् साधुसाधुव्यवस्थया। कयनाफरणं दुःख माभूदस्येति सद्धिया ॥२७॥ मेदिनीतटसटे हर्षोऽभवदयास्तिमान् । अस्तिमन्नायकः सङ्घनायक मुखदायकः ॥२८॥ अजयजयवन्ताख्यः सुतस्तस्य सुताग्रणीः। अजयच जयं देवराजांगजमजोत्तम ॥२९॥ साहलागोत्रविरयातो वाघो नामास्ति अस्तिमान् । सोनानाम्नी सुता तस्य तस्य जायास्ति आस्तिकी ॥३०॥ आयुप क्षयतः स्वर्ग जयवन्तोऽवजद् द्रुतम् । पत्नीसोहागदेव्यस्याशोचचित्ते चिराय च ॥३१॥ यौवने वयसि श्रेयान् विपद्येत पतिर्यदि । महदुःख वरस्त्रीणां हा यास्यति कथं वयः ॥३२॥ (-विक् संसारं शरीरिणः-इति वा पाठः) कियत्यपि गते काले पत्यु शोके गतेऽपि च । विज्ञाय साथ संसारमसारं परमार्थतः ॥३॥ दानं शीलं तपो मुख्यं धर्मकर्मपरायणा । कुर्वाणा वर्ततेकाग्रचित्ता सा पापभीरका ॥३४॥ भव्या वपन्ति ये द्रव्यं क्षेत्रेप्येतेषु सप्तम् । ते फलं किं लभन्ते हीत्यपृच्छद्गुरुमन्यदा ॥३५|| तत्त्व प्राच्छातया प्र ने कृत इत्याह तत्वभुत् । जनैनांसि ध्रुवं धुन्वन् वितन्वन् प्रेममानसे ॥३६|| तथाहि-तीर्थे १ तीर्थकरे २ साची भक्ति निर्मलचेतसा । धर्मशास्त्रे रुचिः २ सत्या दया ३ दानं ४ मुपारके ॥३७॥ सत्यं वाक्यं ५ विकश्च ६ प्रशस्तास्तिकतामतिः ७। आर्यदेशो ८ मनुष्यत्वं ९ दोर्यायू १० रोगहीनता ११ ॥३८॥ २१-उभयत्र लोके अवाहयदिति क्रियापदस्य ण्यन्तत्वान् नियन्तृकर्तृकस्य वहेरनिषेध इति निषेधान् । मुनीन् इत्यत्र द्वितीयश्लोके श्राद्वीरित्यत्र च कर्म । धम्मसारहीणमिति वचनात् गुरोर्धर्मकर्मणि प्रेरकत्वेन नियन्तृकर्तृकत्वसद्भावात् । २९-अज इव कृष्ण इन उत्तम सर्वोत्तमत्वात् यः स भजोत्तमः 'अजागे हरे विष्णौ रघुजे वेधसि स्मरे।' इति हैमानेकार्थे । ३०-दस्य वाघानाम्न मुता । वस्त्र जयवन्तस्य जाया परिणीता स्त्री अस्ति। अस्ति आस्तिमान् , अस्ति आस्तिकी इत्युभयन इकोऽसवणे शाकल्यस इनवेति प्रविमावः ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [प्रयोदश उज्ज्वलं च कुल १२ श्रेयः श्रेयोन्यायैरुपार्जिताः। सम्पदो १३ विपदाहीनाः परोपकृतिसत्कृताः ॥३९॥ योदश समाख्याता हेतवोऽमी मनीपिभिः । पुण्यानामजने नृणां मर्त्यलोके सुखमदाः ॥४०॥ चतुर्भिः कलापकम् । श्रुत्वा सोहागदेवीति श्रीगुरोर्बदनाम्बुजात् । सप्तक्षेत्रेषु सद्व्यं वपति स्म पावती ॥४१॥ सदादाने सदा दाने धनधान्याम्बरादिकम् । अर्थिभ्यः सा ददातीष्टं श्रेयसे श्रेयसेभृशम् ॥४२॥ ददाना सर्वदाभीष्टं धनधान्याम्बरादिकम् । अदृश्याप्याभवदृश्या कामधेनुरियं किमु ॥४३॥ अभ्यधुस्तां बुधा एवं तदा प्रमुदिता हृदि । यथावद् दृष्टवक्तारो यल्लोकाः कवयोऽपि च ॥४४॥ सम्यक्त्वपीवरी श्रीमदर्हत्सद्गुरुदृश्वरी । श्रीधीवरी व्यराजत्सा पातकावावरी तदा ॥४५॥ एवं प्रवर्तमाना सा चेतसीति व्यचिन्तयत् । प्रतिमा अर्हतां कान्ताः कारयाणि सुशिल्पिभिः।। प्रतिमाकारणे पुण्यं निश्चित्येति विचिन्त्य च । आहूय शिल्पिनो दक्षान् प्रतिमाः सा व्यधापयत् ॥ सुधर्मस्वामिसर्वीयप्रभृतीनां महामृताम् । श्रीमद्विहरमाणानां विंशतेश्चैत्यविंशतिम् ॥४८॥ चतुर्विंशति विम्बानि वर्तमानार्हतां पुनः । दृपत्स्फटिकसद्रीरीमयानि विविधानि हि ॥४९॥ -त्रिभिर्विशेपकम् । विधाय प्रतिमाः पाहु. शिल्पिनस्तामिति स्फुटम् । निष्पन्नाः प्रतिमाः सन्ति यथेप्सितमथो कुरु॥ समाकोभयाकणि सा तदा शिल्पिजल्पितम् । सद्या प्रसद्य तद्योग्यं तेभ्योऽदात् पारितोपिकम् ।। आह्वयान्यथ सूरीन्द्रं ताः प्रतिष्ठापयानि च । विना प्रतिष्ठां पूजा नो स्याहोपः पूजया विना॥५२॥ एवं विचार्य चातुर्यशोण्डीदार्यवर्यया । तयाण्यार्ययार्याणां प्रैपि प्रैष्यो विचक्षणः ॥५॥ ४२-सदादाने सकारेति भाषाप्रसिद्धे । सदा सर्वस्मिन् काले दाने त्यागे श्रेयसे कल्या- णाय; पुनः श्रेयसे धर्माय । . ४५-सम्यक्त्वपीवरी सम्यक्त्वं पीतवती । पा पाने । श्रीमदर्हत्सद्गुरुदश्वरी श्रीमदत्सद्- गुरून् दृष्टवती, श्रीधीवरी श्रियं धृतवती । डुधाञ् धारणपोषणयोः। अत्र त्रिषु अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते इति कनिम्, वनौति डीप् प्रत्ययो रेफादेशश्च । पावरी धीवरी इत्युभयन घुमा स्था गा पेति आकारस्य ईकार । पातकावावरी पापापनेत्री ओणूक अपनयने अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते इति वनिपि प्रत्यये विड्यनोरनुनासिकस्यादिति णत्वस्य आत्वे वनोपैति दीप्रत्ययो रेफश्चान्तादेशः । ४६-सा सोनां नान्नी । सुशिल्पिमि मिलायुहादिभि । अत्र होरन्यतरस्यामिति वैकल्पिककाभावे तृतीया । अथवा सुशिल्पिन इति पाठे कर्मापि वैकल्पिक न दोपायति ।

·९७ । सर्ग] विजयदेयसरि-माहात्म्यम् आवसन्त चतुर्मासी श्रीसवर्णगिरि पुरम् । आकारयितुमानन्दकारकं मरिपुद्गवम् ॥४॥ सोऽपि गत्वा ततो नत्वा श्रीमरिचरणाम्बुजे । प्रादात्पत्रं पवितथि श्रीमूरीन्द्रराम्जे ॥५६॥ मूरिः मवाच्य तत्परं ज्ञातोदन्तोऽतिमोदतः । अबदनादित्यं सुवर्णगिरिसंपकम् ॥१६॥ श्रीमत्सहसमस्ताघमतापसरितः सदा । सोनानाम्न्या इदं पत्रं श्राविकायाः प्राचय ॥१७॥ वाचयित्वाध सङ्घस्स तत्परं प्रीतिकर्तृकम् । प्रतिमानां प्रतिष्ठाया विज्ञप्तिमतिपादकम् ॥५८॥ समनुप्यत्तरां चित्ते तचिचेनातिरभितः । चातुर्येण च केनापि लिखनानातकौतुक ।। युग्मम् । मतिष्ठाज्ञापकोदन्तं सडो विज्ञाय चेतसि । श्रीसूरीन्द्रमिति माह मामलिनतमस्तकः ॥६०॥ इतीति किं तदाह-यद्येतस्या प्रतिष्ठा नायास्य फिल पनिका । नाचालयिप्यमेवातो यद्वियोगं सहे न ते ॥६॥ तपाशमवरिष्ठस्त्र प्रतिष्ठस्व गरिष्टधीः । न निषेधाम्ययो वर्मकार्यविनं करोमि न ॥६॥ अय मातिष्ठत श्रेष्ठ मुहूर्ते मूर्तिमान् महान् । सद्धर्म इव मूरीन्द्रः श्रीजापगलपुरात्ततः॥६३॥ भतिग्राम प्रतिद्रहं विचरन्नाचरन् वरम् | सा वाचारं नतोचारं कारयन श्रारकादिकान् ॥६॥ मेदिनीतटसगं समवाप गणाधिपः । श्रुत्वा तमागतं सड्डो नन्तुमभ्यागमत्तथा ॥६५|| अभिवन्द्य पदाम्भोजे सह लात्वा च तं गुरुम् । नयति स्म मुदा सहः स्वकीयं सदुपाश्रयम् ॥ तदा सहोकरोद्दिव्यधनव्ययमहोत्सवम् । गुरोरागमने किं किं न कुर्युभविका जनाः ॥७॥ अय सोनाभिधा श्राद्धी प्रतिष्ठाह शुभं दिनम् । अपृच्छच्ड्रीगुरुं भक्त्या सर्वसहसमक्षकम् ॥६८॥ ५४-एव विचार्येति युग्मव्याख्या लिख्यते-शौण्डीर सत्त्वयान वस्य भाव शौण्डीर्य, सत्ववस्वमित्यर्थ । निरनुस्वारतालव्यचर्तुदशस्वरादिरयं । तया सोनां नाम्न्या अर्याण्यावश्यजाति- स्त्रिया वणिगजातिस्निया वणिज पुध्येत्यर्थ । कयभूतया तया १ अर्याणा अर्यया अर्याणा वणिगजातिस्त्रीणा अर्यया स्वामिन्या । अर्याणी अर्या अत्र उभयत्र जातिवाचित्वात् 'अर्य-क्षत्रिया भ्या वा स्वार्थ' इति वैकल्पिके डीपि आनुकागमे च अर्याणी डोपो अभावे आनुकश्च ममावे अजाधवष्टाविति टापि अर्या अर्य स्वामि वैश्ययोरिति निपातित । स्यादर्य स्वामिवैश्ययोरिवि हैमानेकार्थे । एव अर्याण्या अर्या अर्याणामिति । त्रिपु हस्व एव अकारो शेय आवसन्तमिति- श्रीमुवर्णगिरि पुरमावसन्तमित्यत उपाऽन्वऽध्यावस इति आर्वस्व वसवेराधारस्थ श्रीसुवर्णगिरि पुरमित्यस्य कर्म । चतुर्मासीमिया कालाघनोरत्तन्तसयोगे इति कर्म । ५९-समनुष्यदिति-तस्या सोनां नाम्न्याः श्राविकाया चित्वं ज्ञानत्वं मवित्वं वा तश्चितत्व तेन । ६२-तप शम इति-तप समौ एव वरिष्ट स्व घन यस्य तत्सम्बोधन हे तप शमवरिष्ठस्त्र हे श्रीविजयदेवसूरे प्रतिष्ठस्व प्रचल । ठा गतिनिवृत्तौ समवप्रविभ्य स्थ इत्यात्मनेपदी।

·श्रीघल्लभोपाध्यायविरचित
[प्रयोदशः
श्रीसूरीन्द्रस्तदा माह सोनाख्ये श्राविकेऽस्ति हि । मतिष्ठाई दिन ज्येष्ठ शुक्लपक्षत्रयोदशम् ॥६९।।
मुसामग्री प्रतिष्ठाया विधाय विधिवत्तदा । प्रतिमाः सूरिहस्तेन प्रतिष्ठापयति स्म सा 11७०॥
प्रतिमाः प्रत्यतिष्ठत्ताः मूरिजर्जातमहोत्सवम् । रूपकाण्यददादाद्भक्त्या संघान् प्रभोज्य सा ॥
पोडशस्य शतस्यास्मिन् सप्ताशीतितमेऽब्दक । प्रतिमानां प्रतिष्ठाऽभूदेवं श्रीमेदिनीतटे ॥७२||
एवं श्रीविजयादिदेवमुगुरुः स्वर्णाचलाख्ये पुरे,
श्रीमन्मेदतटे पुरे च स लसहिम्पमतिष्ठे व्यवाद ।
श्रीश्रीवल्लभपाठकः समपठत् यस्य प्रशस्यानिमान् ,
सत्कर्तव्यचयान विचक्षणगणैः संवर्णनीयान सदा ||७||
इतिश्री श्रीबहत्तरतरगच्छीय श्रीजिनराजसूरिसन्तानीय पाठकश्रीज्ञानविमलशिष्य
श्रीवल्लभोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराज पावशाह श्रीअकबरप्रदत्तजगद्गुरुविरुदधारक
श्रीहरिविजयसूरीश्वरपट्टालङ्कार पातिशाहिश्रीअकबरसभासंलब्धदुर्वादिजयवाद भट्टारक श्रीविज-
सेनसूरीश्वरपट्टपूर्वाचलसहस्रकरानुकारि पातिशाहि श्रीजिहांगीरप्रदत्त महातपाविरुधारि श्रीविज.
यदेवसूरीश्वरगुणवर्णनप्रवन्धे श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्यनानि महाकाव्ये श्रीविजयदेवसूरिनिर्मित-
श्रीजाबालपुर-श्रीमेदिनतिटपुरप्रतिमाप्रतिष्ठाप्रतिपादको नाम त्रयोदशमः सर्गः ॥१३॥

·चतुर्दशः सर्गः wer अथ नागपुरात्सलः समाह्वातुं समागमत् । संरक्षितुं चतुर्मासं सूरीन्द्रं मेडतापुरे ॥१॥ प्रणम्य बहुशः प्रोक्तस्तेन मूरिः स्वभक्तितः । अपृच्छन्मेडतासङ्घ संघो मामाह्वयत्ययम् ॥२॥ मेदिनीतटसंयोऽत्र संघ नागपुरीयकम् । प्राहेति साम्पतीनेऽन्दे चतुर्मास वसिष्यति ॥३॥ महत्त्वमिदमानन्ध प्रसद्य च प्रदेहि मे । संघो नागपुरस्येति श्रुत्वा तूप्णी व्यधात्तदा ॥४॥ मेदिनीतटसझं चतुर्मासमुपावसत् । सूरि गपुरीयोऽपि । छः प्रास्थात् तदाज्ञया ॥५॥ अयार्जुनपुरीनाम पुरासीच्छ्रेयसी पुरी । घाणीत्यधुना नाम्ना प्रसिद्धास्ति पुरी वरा ॥६॥ तत्र सम्पतिराजा पाक् निनागारमकारयत् । पद्ममभजिनं तत्र स्वामित्वेन न्यवेशयत् ॥७॥ अनेकाः प्रतिमा रीरीमय्यः सर्वा मनोरमाः । श्वेतस्वर्णमयी पार्श्वप्रतिमैका प्रभावभाः ॥८॥ पद्मप्रभजिनाधीशपार्थासीना इमा व्यभुः । प्रभावोऽपि महानासीत्तस्य तासां च सर्वदा ॥९॥ कुनोऽपि कारणाद् द्रद्गभङ्गात्तदासिनो जनाः । ताः सर्वाः प्रतिमा भूमौ न्यस्यन्नुपसरः पुराः॥ अगच्छत्सचुरोऽनेहा अम्रियन्त जना अपि । तासां निक्षेपकाः सर्वे द्रङ्गं ग्रामोऽपि चाभवत् ।। अखनन्नान्यदा लोकाः समीपे सरसो भुवम् । प्रतिमैका तदा खण्डा प्रादुरासीत्स्वभावतः ।। अन्या अपि ततः सर्वाः मादुरासन् यथावृतम् । अभवच तदा तासां सत्पूजा महिमापि च ॥ अहो अनीववस्तूनां रागद्वैपायभावतः । कदा नार्चा कदाप्यर्चा पुनरर्चा कदापि यत् ॥१४॥ विद्मस्तत्कर्म नो किंचिद्वक्तुं नो शक्नुमोऽपि च । संभावपामः कर्मैव किंचित्तत्रापि निश्चितम् ॥ अथासीत्सवणो धर्मे त्रिगुणः साहुलाफुले । तस्य पुत्रा अमी पञ्च जनीनाः पञ्च सजनाः ॥१६॥ तद्यथा-हंसस्तेजस्तया राजा मद्दः श्रीमहिराजकः । तेषु भ्रातृद्वयं स्वर्गमायुपः क्षयतोऽवजत् ॥ १-मेडतापुरे इवि-मेदिनीतटै पाठान्तरम् । २-तेनेति नागपुर सझेन । अयमिति नागपुरसद्ध । ३-वसिष्यतीति-विधास्यति पाठान्तरम् । ५-मेदिनीतटसद्गमित्यत्र उपाऽन्वध्याऽड्वसः इति उपपूर्वस्य वसतेराधारत्वात् द्वितीयकवचनं । चतुर्मासमित्यत्र कालावनारत्यन्तसंयोगे इति द्वितीया । वदाज्ञयेति श्रीविजय- देवसूरेराया। ६-वरेति जने पाठान्तरम् । ८-प्रमावण भासते दीप्यते इति क्विपि प्रभावमाः। १०-न्यस्यन् निचिक्षिपुः । उपसरः तटाकसमीपे । १७-हंसमहिराजभ्रातृद्वयम् ।

·१०० श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [चतुर्दशः तेजो राजा च विद्यते एतौ तत्तनयाविह । साक्षात्तौ तादृशावेव रूपवन्तौ महीतले ॥१०॥ हंसस्य महतो भ्रातुः पुत्रः सम्पति वर्तते । नाना श्रीजयवन्तोयमर्थतो जयवानपि ॥१९॥ मेदिनीतटसद्ङ्गे समाजग्मतुरन्यदा । वलन्दाग्रामतः सूरि वन्दितुं नौ सहोदरौ ॥२०॥ अभिवन्द्योपविष्टौ तौ सूरेग्रे कृताअली । जीर्णोद्धारे महापुण्यमिति सरिरुपादिशत् ॥२१॥ जीर्णोद्धारविधाने तो व्यदधातां मनस्तदा । श्रुतेरनन्तरं सत्यं यतः स्तोकभवौ धुवम् ॥२२॥ अबूतां तौ गुरोरग्रे न कदापि बुधब्रुवौं । उद्धारयाव घंघाण्यां जीर्ण चैत्यं यदस्ति तत् ॥२३॥ इत्युक्त्वा श्रीगुरोरग्रे तच्चरणौ प्रणम्य च । तत उत्थाय चाब्रूतां संघस्य पुरतश्च तौ ॥२४॥ घंघाण्यां कारयावावां जीर्णोद्धारं हितप्रदम् । ददात्याज्ञां यदा सङ्घः प्रसद्योपरि चावयोः ।।२५ श्रीसद्धोऽपि तदाऽवादीत्तौ प्रति प्रतिभूरिख । कारय तं हितं श्रीमज्जीर्णोद्धारं युवां द्रुतम् ॥ ततस्तौ संघसंयुक्तौ श्रीजयमल्लमन्त्रिणम् । अधूतां कारयावावां जीर्णोद्धारं तवौजसा ॥२७॥ जयमल्लोऽवदन्मन्त्री चैत्यं कारय तं द्रुतम् । विलम्बेथां युवां नात्र कार्ये साहाय्यमस्ति मे ॥ ततस्तौ शिल्पिनो विद्वत्कल्पान शिल्पिकलाविदाम् । समाकारयतां जीर्णोद्धारकार्योत्सुकौ भृशम्।। आहूतानागतांस्तांश्च तो न्यवेदयतामिति । जीर्णोद्धारं च घंघाणीग्रामे दिव्यं विधत्त भोः॥ मुमुहूर्त दिने कान्ते तेऽप्यकुर्वैस्तदुक्तितः । जीर्णोद्धारं जिनेन्द्राणां सुन्दरं जिनमन्दिरम् ॥३१ पद्ममभजिनाधीशं समस्तमतिमाधिपम् । प्रत्यष्ठापयतां चैत्ये कृत्वा तौ तत उत्सवम् ॥३२॥ कुण्डलीमण्डलीभिस्तौ प्रभोज्य श्रीमहाजनम् । महाजनकराम्भोजे मादातां रूपकाणि च ॥३३ यस्योपदेशतो भव्या जीर्णोद्धारान्महाद्भुतान् । अनेकानि च चैत्यानि सन्ति नव्यान्यकारयन् ।। शत्रुअयादितीर्थेषु द्रङ्गेषु विविधेप्वपि । कारयान्त्यास्तिकाः केऽपि केऽपि चाकारयन् पुरा ॥ कारयिष्यन्ति चान्येऽपि पुरस्तादप्यनेहसि । एवमेवावनीपीठे स सुरिर्जीवताचिरम् ॥३६॥ -त्रिभिर्विशेषकम् । एवं चिरं श्रीविजयादिदेवसूरीश्वरो राजतु गच्छराजः । श्रीवल्लभः पाठक एप इर्पाद् यस्यास्तवीद् धर्मविधापनानि ॥३७॥ इतिश्री श्रीबहरखरतरगच्छीय श्रीजिनराजसूरिसन्तानीय पाठकश्रीज्ञानविमलशिष्य श्रीवल्लभोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराजपातशाह श्रीअकबरप्रदत्तजगदगुरुविरुधारक श्रीहीरविजयसूरीश्वर पट्टालङ्कारपातिशाहि श्रीअकबरसभासंलब्धदुर्वादिजयवाद भट्टारक श्री. विजयमेनसूरीश्वरपट्टपूर्वाचलमहस्रकरानुकारि पातिशाहि श्रीजिहांगीरप्रदत्त महातपाविरुदधारि श्रीविजयदेवसूरीश्वरगुणवर्णनप्रबन्धे श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्यनाम्नि महाकाव्ये श्रीविजयदेवसूरि- सदुपदेशसाहुलागोत्र साहतेजाराजाकारित श्रीघंघाणीग्रामजीर्णचैत्योद्धारवर्णनो नाम चतुर्दश सर्गः। ३१-तदुक्तित इति तदाझया पाठान्तरम् । ३२-ततः जीर्णचैत्योद्धारकरणानन्तरम् ।

·पञ्चदशः सर्गः पूर्वमेव तपोऽकुर्वन्नईन्तोऽईवसिद्धये । तपस्यत्ययुनाईवमासाद्यायं नवो जिनः ॥१॥ सूरयः साम्पतीना हि वर्तमाना जिना अपि । वर्षमानं विहायान्ये कर्तारो नेदृशं तप ॥२॥ तपः स्तुमोऽत एवास्य कृतं कर्ता करोति च । टीयन्तेऽन्ये च कुर्वन्तो दीप्यतेऽसौ दिने दिने ।। पोटशस्य शतस्यास्मादेकपष्टितमाब्दकात् । प्रथमं यत्तपः सूरिय॑धात्चत् स्तौमि सम्पति ।। एकवर्षे पुराचाम्लपष्ठाष्टमतपो गुरुः । पारणाविकृतित्यागं निर्विकृतिमातनोत् ।।५।। आचाम्लानि चतुर्मासं द्रव्यत्रययुतानि च । स्थानस्थभक्तपानानि व्यदधात्स तपोनिधिः ॥६॥ पष्ठाष्टमोपवासानां पारणायां तपोभिटि । गृङ्गन द्रव्याणि चत्वारि द्वितीयाब्द इदं तपः ॥ युग्मम् । द्रव्याणि त्रीणि चत्वारि गृह्णन्नेकाशनं तपः । आवर्षयुगलं सूरिस्करोच निरन्तरम् ॥८॥ वन्दनाभिग्रहे श्रीमद्विजयसेनसद्गुरोः । ज्ञात्वेति विरहे सूरे क्तिर्युक्ता न मे सदा ॥९॥ एकान्तरोपवासान् स व्यधादामाससप्तकम् । निर्विकृतिकमातन्वन् पारणादिवसे सदा ।। युग्मम्। पष्ठमाचाम्लमेकाशं निर्विकृतिकं तथा । पद्रव्यसहितं स्थानभक्तपानसमन्वितम् ॥११॥ यावर्षयं सूरिरकरोत्तप ईदृशम् । यावत्महरमेकं च कायोत्सर्ग मदा निशि ॥१२॥ युग्मम् । अभिग्रहे च यानाया आ मासनवकं किल । पड् विकृतीनिपिध्यंच कुर्वन् पष्टाष्टमादिकम् ॥१३ निर्विकृतिकमाचाम्लमेकासनमनिन्दितम् । यावन्मासनयं मूरिः पारणावासरेऽकरोत् ॥१४॥ पञ्च द्रव्याणि संग्रहन एकां च विकृति ध्रुवम् । स्थानस्यभक्तपानं च तप एताहगन्यढा ॥१५॥ –त्रिभिर्विशेपफम् । कस्मिंश्चिद्वत्सरे मूरिय॑धात्पंक्तिविकतपः। उपवासस्तथाचाम्लनिर्विकृतिकै [च] पुनः ॥१६॥ एकाशनैश्च कृत्वैवद्रव्याणां परिमाणकम् । परित्यज्य रसान् पट् च रसनामुखकारिणः ॥ युग्मम् । कर्मक्षयविधानार्थमुपवासादिकं तप । अस्तोकमकरोत्स्तोका भुनानो विकृतीर्गुरुः ॥१८॥ कस्मिन्नन्दे गुरोरुत्त्या मासमध्ये तु कल्पते । एका विकृतिरन्या मे न कल्पन्ते कदापि च ॥१९ यथेच्छमुपवासादि करणीयं मया तपः । व्यपोहाय च पापानां सोऽभ्यगृहादिति दकं ॥ युग्मम् । फस्मिविद्वत्सरं संघाग्रहान्मासद्वयं ध्रुवम् । सनिर्विकृतिकं सूरिररज्ञानाधिकं ततः ॥२१॥ आचाम्लान्युपवासांश्च निर्विकृतिका अपि । अफरोच्छेपमासेषु दशसु श्रेयसे गुरुः ॥२२॥ अष्टकर्मक्षयं कर्तुमुपवासादिकं तपः । कस्मिंश्चिद्वत्सर सुरिरफरोदुश्वरं चिरम् ॥२३॥ २-कारो नेदश तप इति-नाकुर्वन्नीदृश तप । ३-दीच आये दिवादिरात्मनेपदी । २०-स श्रीविजयदेवसूरिः इति द्वके अभ्यगृहात् अभिप्रहमकरोत् ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [पञ्चदशः तपास्येतादृशान्येवमनेकान्यकरोद्गुरुः । तद्विधौ पुनरद्यापि तस्याद्यो दिवसोऽसति ॥२४॥ अद्य यावद्गणाधीशोऽभ्यतपदुस्तपं तपः । एतादृशोऽस्त्यभिप्रायश्चिरायास्य च तत्कृती ॥२५॥ जीर्णोद्धाराजरत्तीर्थाऽजरचत्यादिकं भवेत् । तपो लाभोपमं तर्हि तर्पऽल्पं तपोऽस्तु चेत् ॥२६ कस्यचिन्महतो मन्त्रिजयमल्लादिकस्य हि । विज्ञप्तिकरणादेव नान्यथा तत्तपोऽल्पता॥ युग्मम् । क्रियात्युग्रतया साक्षादवतीर्णो धनो मुनिः । सन्दिहन्तीति यं वीक्ष्य कवयो य कलौ किल ॥ आनन्दविमलमूरिद्वितीयोऽयमभद्गणे । नैवमेपोऽधिकस्तस्मादित्यन्ये त्रुवते युधाः ॥२९॥ तदाह-क्रियोद्धारः कृतस्तेन नैतादृशं कृतं तपः । महातपा इति ख्यातं नातं च विरुदं भुवि ।। इति हेतुत्रयाधिक्यं शोभतेऽस्मिन्नहनिशम् । यदत्रान्यगुणाधिनयमस्ति वक्तुं न तत्क्षमः ॥३१॥ -त्रिभिविशेषकम् । क्रियायास्तपसश्चास्य पारं वक्तुं कदापि हि । शक्नुवन्ति कवीन्द्रा नो बृहस्पतिसमा अपि ॥३२॥ इत्युत्तमं श्रीविजयादिदेवमूरिस्तपो दुस्तपमातनोत्तत् । श्रीवल्लभः पाठक एवमाख्यत् कर्तुं न शक्तोऽन्यजनो यदीदृक् ॥३३॥ इतिश्री श्रीबृहत्खरतरगच्छीय श्रीजिनराजसूरिसन्तानीयपाठक श्रीज्ञानविमलशिष्य श्रीवल्ल- भोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराज पातशाह श्रीअकव्वरप्रदत्तजगद्गुरुविरुधारक श्रीहोर- विजयसूरीश्वरपट्टालंकार पातिशाहि श्रीअकब्बरसमासंलब्धदुर्वादिजयवाद भट्टारक श्रीविजयसेन सूरीश्वरपट्टपूर्वाचलसहस्रकरानुकारि पातिशाहि श्रीजिहागीरप्रदत्तमहातपाविरुधारि श्रीविजयदेव- सूरीश्वरगुणवर्णनप्रवन्धे श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्यनाम्नि महाकाव्ये श्रीविजयदेवसूरिकृततपोवर्णनो नाम पञ्चदशः सर्गः ॥२५॥ । २४-असगतिदीप्यादानेपु भ्वादिरुभयपदी । २५-अस्य श्रीविजयदेवसूरेः । तत्कृतौ तपोविधाने । एतादृशोऽभिप्रायोऽस्ति । २७-चत्तपोलाभापमं जीर्णोद्धाराऽजरत्तीर्थाऽजरचैत्यादिक भवत्तेहिं तद्वर्षे कस्यचिन्म- हतो मन्त्रिजयमल्लादिकस्य विज्ञप्तिकरणादेव अल्पं तपोस्तु । अन्यथा तत्तपोऽल्पता तस्य श्री. विजयदेवसूरेस्तपोऽल्पता तपसोऽल्पत्वं नान्यथा नान्येन प्रकारेणेत्यर्थः ।

·पोडशः सर्गः अथास्ति पत्तनं नाम पत्तनं यत्र चाभवत् । विजयसिंहसूरीणामुपाध्यायपढं पुरा ॥१॥ विजयदेवमूरीन्द्रमावसन्नं सुखेन तत् । श्रीमदहम्मदावादसंघ आह्वानुमागमत् ॥२॥ आपच्छय पात्तनं संघमागृह्याहूय चादरात् । श्रीमदहम्मदावादसंघः सूरियुतोऽचलत् ॥३॥ संयः मूर्ति विभायातिमहामृतमहोत्सवम् । श्रीमदहम्मदावादसदुपाश्रयमानयत् ॥४॥ श्रीमदहम्मदागदद्रग मूरिरुपावसत् । साधूचितहितातिथ्यैर्वरीयान् वर इबोत्सवैः ॥५॥ स्तम्भतीर्यादथागन्छदतुन्छश्रीसमुच्छ्रितः । संभूय संघ आहातुं प्रणन्तुं च गणेश्वरम् ॥६॥ मौक्तिकैः स्वर्णपुप्पैश्च संवर्याञ्जलिभिः शुभैः । श्रीस्थंमतीर्थसस्तमभ्यवन्दत भक्तितः ॥७॥ श्रीमदहम्मदावादद्धीस्थंभतीर्थयोः। सही व्रत इति स्पष्टं मियो न वितथं वचः ।।८।। तद्यथा-आद्यः सह इति ब्रूते द्वितीयं सड्डमागतम् । भट्टारको नवीनोऽयं चतुर्मासं निवत्स्यति॥ अवश्यं स्थापयिष्यामि न च स्थास्यति चेत्स्वयम् । चतुर्मासमसौ सूरिः पत्तनाद्यत्पुराहयं नयम् ॥ द्वितीयः स्तंभतीर्थस्य संघो वक्तीति तं प्रति । भवान्मोक्ष्यति सन्तुप्य समेप्यति तदा गुरुः ।। अन त्वमानय मूरि श्रीसंघ फिल पत्तनात् । गृह्णाति प्रार्थ्यसद्वस्तु सहः माघूर्णको हि ते ॥१२ श्रुत्येति प्रथमः सद्यः कृत्वा तूप्णी स्थितस्तदा । प्रोक्तं द्वितीयसंधैन विनयेनोचितं वचः ॥१३॥ उभौ संघौ समागत्य प्रणत्य च तदेति तम् । अवतां स्वस्वविज्ञप्ति स्वस्वचेतोहितावहाम्॥ आधुनिकं चतुर्मासमिहैव स्वपशा वस । विजयदेवमूरीन्द्र विजयदेवसौरयभाक् ॥१५॥ इति साक्षीव सूरीन्द्रः संघौ प्रति तढावदत् । आसीनौ पुरतो भक्त्या सुवादिप्रतिवादिवत् ।। इतीति किं तदाह-विजयसेनमूरीन्द्रपादुकावन्दनां विना। विकृती हरामीति पुरा गृहामभिग्रहम् ॥१७॥ इत्युक्ते मूरिराजेन पुरस्तात्सययोर्द्वयोः । पूर्वपक्षनिपेयोऽभूत् द्वितीयाङ्गीकृतिः स्वत ॥१८॥ श्रीसंघोऽहम्मदावादद्गवासी महाशयः । प्रसद्य स्तम्भतीर्थस्य संघ प्रत्यावीदिति ॥१९॥ अभिग्रहमिमं सूरि करिष्यद्यदा पुरा । नामोक्ष्यं च तदा सूरिं श्रीसंघस्थंभतीर्थंक ॥२०॥ स्वत एव हि सूरीन्द्रो विना विज्ञप्तिमावयोः । स्थंभतीर्थे चतुर्मासं पुण्यान्निरणयत्तराम् ॥२१॥ अचलञ्चलनी मुञ्चन् कौसेयादिसिगम्मुजे । मुदिने जिनवत्सरिः संचयुर स्थभतीर्थकम् ॥२२॥ २-उपान्वध्याड्वस इति आपूर्वस्य वसवेराघारस्य । त्रेयस्य स्थाने वदिति फर्म । १८-पूर्वपक्षनिषेध श्रीमदहमदावादनगर चतुर्मासावस्थानलक्षणपक्षनिषेधः । द्विती- याद्गीकृतिरिति श्रीस्तम्भतीर्थचतुर्मासावस्थान लक्षणपक्षाङ्गीकार । स्वत आत्मत । २२-कौसेयादिसिगम्युजे कौसयादिवत्रकमलेषु । कौसेयादिसिगम्युज इत्यत्र जात्या- ·[षोडशः १०४ श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित प्रसाद्याहम्मदावादसंघमापृच्छय च ध्रुवम् । महान्तो हि न कस्यापि विपादं कुर्वते किल ॥२३ श्रीमतः स्तंभतीर्थस्य संघः सन्तुष्टमानसः । मूरिं वरमिवादाय स्थंभतीर्थमुपागमत् ॥२४॥ आहोपुरुपिकां विभ्रदथाहपूर्विकां पुनः । अहमहमिका कुर्यन् इति संयोऽवदन्मियः ॥२५॥ इतीति किं तदाह-स्थंभतीर्थपुरावेशमहोत्सवमहो गुरोः । करिष्याम्येव मुख्योहं करिष्यति भवान् कथम् ॥२६॥ अस्मिन्नवसरे संघमुख्यः ख्यातः क्षितेस्तले । शोभते जिनदासोऽसौ रत्नामीपालसोदरः॥२७ पादजाहं स आगृह्य संघमाख्यदिति स्फुटम् । पू:प्रवेशोत्सवं श्रीमत्करवै भवदाज्ञया ॥२८॥ तदा संघः समस्तोऽपि प्रसयेति तमादिशत् । परित्यज्य मियश्चित्तादाहोपुरुपिकादिकम् ॥२९॥ इतीति किं तदाह-विजयदेवसूरीन्द्रपूःप्रवेशमहोत्सवम् । जिनदास विधेहि त्वं संघादेशोऽस्ति ते स्फुटम् ॥३०॥ पूप्रवेशोत्सवस्याय सामग्रीमनिमामिमाम् । श्रावको जिनदासोऽसौ व्यधाबहुविधां शुभाम् ॥ तद्यथा-पूर्णकुंभानिवाभीष्टसर्वसिद्धिप्रसाधकान् । व्यधापयच शुभाकारान् पूर्णकुंभान् स सत्वरम्।। स्वर्णरूप्यमयान् नव्यान् दिव्यान् रत्नावलीयुतान् । अलङ्कृतानलङ्कारैः पूजितान् कुंकुमादिभिः ॥ उपर्युपरि कौशेयवासांसि दधतोऽद्भुतान् । स्फुर्जन्नेजान् स राजच्छ्रीराजमानानकारयत् ॥३४ दधती रुचिरं रूपमिन्द्राणीः काश्विदङ्गनाः । धर्तु मुर्द्धसु सत्पूर्णकुंभान् व्यरचयञ्च सः॥३६॥ मौक्तिकस्वर्णसंदृब्धमालम्वनकशोभितान् । अपहर्तृनातपं श्रेष्ठी चन्द्रोदयानकारयत् ॥३६॥ मुक्ताभिः संस्कृतैः शस्तैः स्वस्तिकैः सहितान् शिवैः। पूर्णकुंभान्वितेन्द्राणी मूर्धामुपरिरक्षितुम् ।। जिनदासोऽथ लोकानां सर्वेषां सुखकाम्यया। स्थानःशिविकादीनि यानान्यानाययद्रुतम् ।। तद्यथा-अप्याद्दिव्यवैदुप्यात् पुप्यं पुप्यस्थोच्चयम् । सच्छायं छत्रिकोपेतं कौशेयादिभिरावृतम्।। उपवेशाय केषांचित् शकटान् सौख्यदान सदा । बहुधा युयुधानानां मुपुंसां परमोत्सवे ॥४०॥ पेक्षया एकवचनं । सिक्शब्दो वस्त्रपर्यायः स्त्रीलिङ्गः । व्यञ्जनचवर्गाद्यान्तः। अंशुकं वस्रमम्बर सिचयो पसनं चीराच्छादी सिक्चेलवाससी इति हैमकोषः । अथवा मुखमल्लादिवारिजे इति पाठान्तरं । मुखमल्ला इति लोकभाषाप्रसिद्धौ वस्त्रविशेषः । स आदिर्यस्य तत् मुखमल्लादि तदेव वारिज कमलं तस्मिन् मुखमल्लादिवारिजे । अत्रापि जात्यपेक्षया एकवचनं । मुखेनं मल्ला इव मला मुखमलाः । अन्यशासिनः प्रतिवादिनः ते आदियेषां ते मुखमल्लादयः त एव वारिज कमल मौक्तिकगणो वा तस्मिन् । ३४-नै भिरीज्यन्ते प्रेर्यन्ते इति नेजास्तान | नो नरे च सनायेऽपीति विश्वशंभुः। ३५-स जिनदासः दधीः इन्द्राणीः काश्चिदङ्गनाः । इत्यत्र चतुर्यु द्वितीयाबहुवचनम् । ३९-पुष्यरथः मूर्धन्यांतस्थाद्यमध्यः । सक्रीडार्थः पुष्यरथ इति हैमः।

·विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् १०५ विचित्रवित्रितावित्रैर्जननेत्रकृतोत्सवाः । आनाययत्स संघेशः शिविकाः शिवकारिकाः॥४१॥ -त्रिभिविशेषकम् । एवं विधाय सामग्री पूभवेशोत्सवोचिताम् । जिनदासो धृतोल्लासो महाजनान् समाह्वयत् ।। वाजिनी हस्तिनोऽनेकान् अलङ्कारैरलतान् । समास्तीर्णपरिस्तोमान श्रीमानानाययत्ततः ॥४३ वाद्यान्यनेकनातीनि समानाय्य विशेषतः । छटाः सत्केसराम्बूनामकरोत्स महाजने ॥४४॥ प्रक्षेपं पटवासानां महाजनपटेष्वपि । अतिभक्तिमनाः स्वीयहस्ताभ्यां स व्ययात्तदा ॥४५॥ पूप्रवेशोत्सवस्यैवं सामग्रीमग्रतोऽग्रिमाम् । कृत्वाभिमुखमानन्दादानेतुं सोऽवजद् गुरुम् ॥ गत्वा महाजनोपेतो जिनदासो हरिर्गुरुम् । अभिवन्ध हृदानन्य स्वर्णपुप्पैरवर्धयत् ॥४७॥ इन्द्राण्योऽपिढदा प्रीताः पूर्णकुम्भान्विताः स्त्रियः। अभ्यबन्दल्लॅसन्मुक्ता पयत्या तं चाभ्यवर्धयन्॥ सह लात्वाग्रतः कृत्वा स मूरिं परमन्तरा। प्रावेशयञ्च धर्माको यशो देशान्तरं स्वकम् ॥४९॥ (-'कीर्ति देशान्तरं स्वकाम्'-इति वा पाठः) साध्वाचारात् प्रतिक्रम्य स ई-पथिकीं तदा । जिनेन्द्र इव सद्भद्रासनमध्यास तत्क्षणात् ॥५० जिनदासः सुराधीश इवासत च तत्पुरः । श्रीसहसहितो भक्त्या सुरमकरराजितः ॥११॥ आसन्ताग्रत इन्द्राण्य इव देवीसमन्विताः। योपितो योपितां तत्या श्रियां तत्या च चञ्चुराः।। धर्मोपदेशं श्रीसूरिः शुभाशिपमिवेदृशम् । उपादिशत्मसन्नात्मा ततः संघसमक्षकम् ॥५शा ईदृशं इति कीदृशं तदाह-जिनाः सिद्धास्तथाचार्या उपाध्यायाश्च साधवः । श्रियं च मङ्गलं कुर्युः पञ्चैते परमेष्टिनः ॥५४॥ श्रुत्वेति जिनदासोऽथ समुत्थाय स्वपाणिना। श्रीमहाजनहस्तेपुन्यस्तवान् रूपकोत्करम् ॥५५॥ पूमवेशोत्सवे सूरेरेवं श्रीजिनदासकः । त्रयोदशशतान्यत्र रूप्याण्यव्यययत्तराम् ॥१६॥ ततः संघेन संयुक्तः समहोत्सवपूर्वकम् । विजयसेनसूरीन्द्रपादकाब्जमवन्दत ॥५७॥ उपाध्यायपदं श्रीमद्रत्नचन्द्राय सोऽददात् । पण्डितपदमन्येभ्यः साधुभ्यश्च तदोत्सवात् ॥५०॥ विकृत्यभिग्रहं पूर्णमपूर्णमिव सोऽकरोत् । विकृतीनां समस्तानां न सदा भोजनाद् भृशम् ॥१९॥ जिनदासादिक-स्थम्भतीर्थसंघाग्रहाद्गुरुः । अध्यवसञ्चतुर्मासं स्तम्भतीर्थपुरं मुखात् ॥६॥ भन्यान् मावर्तयद् धर्मे सिद्धान्तोक्तचतुर्विधे । चतुर्दशानवद्याश्च विद्या अध्यापयन् मुनीन् ।।६१॥ ४३-श्रीमान् जिनदासः । ५६-व्यय वित्तसमुत्सर्गे चुरादिः परस्मैपदी । यद्यपि अव्ययत्तरामित्यनेन वित्तसमुत्सर्ग इत्यों लब्धस्तत् कथं पुनरूप्याणीति : सत्यं, करिकलभवदुक्तिपोषान्नदोषः । अथवा वित्त इत्यस्य सामान्यधनपर्यायत्वात् रूप्याणीति रूप्यशब्दस्सामान्येन सर्वनाणकपर्यायं ब्रुवन्नपि अत्र रूपइया इति भाषापर्यायं ब्रवीति, इत्यवो न पुनरुक्तिदोषः ।

·१०६ श्रीषल्लभोपाध्याय विरचितं [पोडशः इत्थं श्रीविजयादिदेवमुगुरु श्रीस्थम्भतीर्थ पुरे चातुर्मासकमद्भुतं समकरोत् सवाग्रहादुत्सवः । साम्राज्यं प्रतिपद्य सूरिपदजं जाग्रत्सतापोज्ज्वलम् श्रीश्रीवल्लभपाठकपठितं हर्षे प्रकर्पप्रदम् ॥६२॥ इतिश्री श्रीवृहत्तरतरगच्छीय श्रीजिनराजसूरिसन्तानीय पाठकश्रीज्ञानविमलशिष्य श्रीवल्लभोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराजपातशाह श्रीअकबरप्रदत्तजगद्गुरुविरुदधारक श्रीहीरविजयसूरीश्वर पट्टालङ्कारपातिशाहि श्रीअकबरसभासंलब्धदुर्वादिजयवाद भट्टारक श्री- विजयसेनसूरीश्वरपट्टपूर्वाचल सहस्रकरानुकारि पातिशाहि श्रीजिहागीरप्रदत्त महातपाविरुदधारि श्रीविजयदेवसूरीश्वरगुणवर्णनप्रबन्धे श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्यनाग्नि महाकाव्ये श्रीविजयदेवसूरि- श्रीस्थम्भतार्थ-प्रथमचतुर्मासककरणवर्णनो नाम पोडशः सर्गः। 4.cmar- ·सप्तदशः सर्गः अपात्रावसरे श्रीमन्मण्डपं सर्वसम्पदाम् । पत्तनं मण्डपं नाम वाभात्युत्सवमण्डपम् ॥१॥ पाविसाहि-जहांगीर-सिलेमसाहिरुत्तमः । हिन्दू-तुरुष्कभूपालनायकस्तत्र शोभते ॥२॥ पातिसाहिसभासीना विद्वांसोऽन्ये जना अपि । दर्शनानां शुभां पप्णां धर्मवार्ती जमिथः॥३ तयया-दर्शनेष्वेषु सर्वेषु जैन दर्शनमुत्तमम् । दानं तपः क्रियामूरा शीलं श्रेयश्च यत्र यत् ॥४॥ तत्रापि साम्पतं भाति विजयदेवसद्गुरुः । कुर्वन्नुग्रं तपश्चोग्रां क्रियावत्पुङ्गवः क्रियाम् ॥५॥ उग्रत्वं तपसः श्रुत्वा क्रियायाश्च यतिबजे । पातिसाहिर्नहांगीरोऽन्यदेति प्रत्यपादयत् ।।६।। इतीति किं तदाह-भो चन्दः संघप ! कासि धर्माचार्यस्तवाधुना। विजयदेवमूरीन्द्रो नाऽमिलत्स कथं च नः ॥७॥ तदा चन्दरिति माह पातिसाहिं कृताञ्जलिः । अस्ति सम्मति सूरीन्द्रः स्थम्भतीर्थे गुरुमम ॥८॥ पातिसाहिरिति श्रुत्वा प्राह चन्दं प्रतीति च । विजयदेवसूरीन्दं समाहय ममाझया ॥९॥ अरमाणं तदालेख्य स्रेराह्वानसूचकम् । चन्दुसंघपतेर्हस्ते पातिसाहिरदान्मुदा ॥१०॥ अवदद्वदनाचेत्य मदीयमहदीं वरम् । मुश्च सूरीश्वराहान हेतवे मुखहेतवे ॥११॥ युग्मम् ॥ ततधन्दुः समाहय तदा सदहदीं द्रुतम् । स्फुरन्मानं स्वहस्तेन तदस्ते च समार्पयत् ॥१२॥ अचालीदहदी: दीघ्रं ततः सन्तुष्टमानसः । स्थम्भतीर्थपुरं मामोत् समामोत् स्वैहितानि च। मणम्य शिरसा मूर्ति स्फुरन्मान समार्पयत् । वाचं वाचं गुरुः सः श्रावं श्रावं त्वमोदत ॥१४॥ भीतिदानं तदा मादाजीविताहमनेकधा । संघः श्रीस्थम्भतीर्थस्य तुष्टः किं किं ददाति न ।।१५ विहारो नोचितः साधोश्चतुर्मासे कदापि हि । तथापि कारणे कार्य उक्तिरस्त्याईतीति च ॥ (-जैनीत्युक्तिय वर्तते-इति या पाठः) ॥१६॥ शास्त्रार्थमवधायेति निवेद्य च महाजनान् । महालाभं च विज्ञाय वीमरिरचलत्ततः ॥१७॥ अर्जगन्नध्वनि श्रेयः प्रापयंचापरान.जनान् । व्यापारीव स्वस्त्वोघलाभं ग्रामादिक पनि ॥२८॥ मण्डपं नगरं सूरि मामोद्दिव्यमहोत्सवैः । आश्विनस्यावदातस्य दिवसे हि त्रयोदशे ॥१९॥ ततश्चन्दः मसभात्मा पानिसाहिं न्यवेदयत् । आगतो भवदाहतो विजयदेवमूरिराट् ॥२०॥ १४-तुरत्र पुनरर्थे । तेन गुरुः श्रीविजयदेवसरिः वाचं वाचममोदन | तु पुनः सतः श्रीस्तम्भवीर्यश्रावकगणः श्रावं श्रावं श्रुत्वा श्रुत्वा अमोइन । वाचं वाचं आर्य श्रावमित्युमयम आभीरणे णमुल् चेति णमुल्, नित्यवीसायां द्विरुक्तिश्च । १७-ततः श्रीस्तम्भतीर्यान् ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [सप्तदशः पातिसाहिरिति श्रुत्वा स्वमनुष्यत्स्वचेतसि । अस्ति स्वस्ति गुरोः कार्य प्राक्षीदिति च तं प्रति ।। चन्दचन्दसमं सौम्यात् इहाद्वय तमानय । पादौ गोष्टी च धर्मस्य नमानि न विदधानि च ॥॥२२ आश्विनस्यापदातस्य चतुर्दशदिने शुमे । मध्याह्ने तसवीखानास्थाने मूरिवरोऽवजत् ॥२३॥ पातिसाहिस्तदोत्यायाभ्यागत्य च पदत्रयम् । अभ्यवन्दत पादानं श्रीरेः पुण्ययोगतः ॥२४॥ तपस्तेजस्विनं सुरिं द्रष्ट्येति व्यस्मयत्तराम् । अहो धन्योऽयमीक्षः साक्षादेप तपस्तनु ॥२५॥ कथमीक्षकायोऽयं ज्योतीस्पं दवत्सदा । कथमीग् तपः कृत्वा धर्ता पुष्टिं तनौ तनुः ॥२६॥ स्वागतादिकसद्वार्ता समपृच्छत्पुनः पुनः । सद्वान्धव इव स्नेहापातिसाहिनंगद्गुरुः ॥२७॥ धर्मगोष्टी वरिष्ठात्मा गरिष्ठेन गुणैः सदा । श्रीमरिणा सह श्रीमान् पातिसाहिwधाद् रहः ।। राज्याहारपरित्यागं साध्याहारविधि पुन । अपृच्छचापरं साधु साध्वाचारं स सद्गुरुम् ॥२९ राज्याहारपरित्यागविधानसुफलाफलम् । अवदच् छीगुरु सर्वमन्यदपि च नं प्रति ॥३०॥ कत्वैवं धर्मसद्गोष्ठी पातिसाहिरमोदत । श्रेयानेतस्य धर्मोऽयमवादीदिति चाद्भुतम् ॥३१॥ इतीति किं तदाह-तपाविरद इत्यस्ति भवतां प्राक्तनस्सदा । सदातस्त्वं मदुक्तोऽसि जहांगीरमहातपाः ॥३२॥ विजयदेवसूरीन्द्रमन्वन्ये सूरयो भुवि । तपस्विनोऽपि विद्वांस क्रियावन्तश्च सर्वदा ॥३३॥ युग्मम् ॥ उत्सूनभापिणो ये च तदीया प्रतिवादिनः ।पातिशाहिःसमस्तांस्तान् सर्वथा हि निराकरोत् ॥ महातपा इति ख्यात शब्दः सिद्ध उणादिषु । सार्थकस्त्वद्य विख्यातस्त्वय्येवान्पत्र नैवच ॥३५॥ पातिसाहिरिति प्रेम्णा निवेद्य विरुद मुखात् । चन्दसंघपति माह कुर्वित्यस्य महोत्सवम् ।। तद्यथा-सन्ति सर्वाणि वाद्यानि गृहीत्वा तानि मेऽधुना। वादयन् स्थानतोऽस्मात्तं नायय त्वमुपाश्रयम् ॥३७॥ निषेध करवाणीति सद्ययन्दरदारधी । पातिसाहिं मसादालोचनं लोचनोत्सवम् ॥३८॥ पातिसाहः समस्तानिसंगृह्यातोद्य सञ्चयम् । महाजनान् समाकार्य वर्योत्सवपुरस्सरम् ॥३९॥ पुरस्तात्सद्गवाक्षस्य पातिसाहेढाग्रहात् । सम्भूयानेकसालोकविलोकितमुखाम्धुजम् ॥४०॥ विजयदेवमूरीन्दमण्डपोपाश्रयं मुदा । आनयनयतो नित्यं जितविद्वेपिदुर्जनम् ॥४१॥ -चतुर्मि फलापकम् । ०१-८ प्रति श्रीचन्दु प्रति । २२-रेफहीनश्चन्दशब्दश्चन्द्रपर्याय उज्वलदत्तौणादौ । ३०-राध्याहारपरित्यागस्य सुफलं शोभन लाभ स्वर्गादि, सध्याहार विधानस्य अफळ परविरोधिन लाभ पापं नरकगत्यादि । न फल अफल विरोधेऽत्र नम्। ३३-अन्पं सूरयो भुषि विजयदेवसूरीन्द्रमनु हीना इत्यर्थ । एव तपस्विनोऽपि होना , विद्वासो नीना , क्रियावन्तश्च होना । हीने इति होने पोत्यै अनु इत्यस्य कर्मप्रवचनी- यसम्मावार विजयदेवसूरन्द्रिमिति द्वितीया । , ·विजयदेयरि-माहात्म्यम् पा अयं गुरुः । विजयदेवमूरीन्द्र इति ख्यातोऽभवद्भुवि ॥४२॥ तपसा सोजमावास्य तपागच्छस्य चाद्भुतः । अभवन् महिमा ज्यायान् श्रीपूज्यस्यापि च ध्रवः।। तपसा सहरयापृच्छत् श्रीचन्दु संघनायकम् । तस्मिन् रात्रिदिय चवं गोसलखानसंस्थितः ।। एवमिति किं तदाह-मो चन्दूस्त्वमथातुप्य उत नो वेति मां वद । अतुप्यमिति सोऽवादी पातिसाहि प्रति स्फुटम् ॥४५॥ पातिसाहे चिरं जीव धुर्य न्यायवतां सदा । रामराज इव न्यायं त्वं व्यथा विबुधाग्रणीः॥४६॥ अहं कथमनुष्यं नो समतुप्यं विशेषतः। धर्मन्यायविधानाद्यत् सर्वस्तुप्यनि सज्जनः॥४७॥ युग्मम्। पातिसाहिरिति माह लोकभूपसमक्षकम् । सर्वेषां गुरुरंपोऽस्तु सर्वस्वामी च सर्वदा ॥४८॥ समस्तपूर्वमरीन्द्रपरम्पराक्रमाश्रितः । ययाहं पातिसाहीनां क्रमायातस्तया एसी ॥४९॥ वर्वते दीप्यते चोर्ध्या सर्वमूरिशिरोमणिः । हिन्दु-तुरुप्कभूपालमौलिचूडामणिः सदा ॥५०॥ अतः समस्ता भो लोका मन्यन्तामिममुत्तमम् । समस्तारिं समस्तानां मामिव प्रभुतोन्नतम् ॥ पातिसाहिरापिष्ट वारं वारमिति स्फुटम् । मत्तोऽप्यधिकतेजस्वी यद्वर्ते वरावर्त्यहम् ॥५२॥ कुपितः कोऽपि पापीयान् कोपतः कोपपूरितः । भविष्यति सदा दुःखी स एतस्मात्पराङ्मुखः ॥ धन्योऽयं कृतपुण्योऽयं तपस्तेजःसमुच्चयः। दर्शनेपृत्तमं चास्य दर्शनं मुखकारि यह ॥५॥ एवं पाशंसतानेकभूपलोकसभास्थितः। पातिसाहि-जहांगीर-शिलेमसाहिरहो गुरुम् ॥ इत्थं प्राप महातपाविरुदकं श्रीपातिसाहर्मुखाद् यः श्रीमद्विजयादिदेवमुगुरुः सोऽयं सदा दीप्यताम् । श्रीश्रीवल्लभपाठकेन कविना व्यावणितं सर्वतः श्रोतृश्रोत्रमुखपदं मुविशदं सत्योक्तितः सर्वदा ॥५६॥ इतिश्री श्रीबृहत्खरतरगच्छीय श्रीजिनराजसूरिसन्तानीय पाठकश्रीज्ञानविमलशिष्य श्रीवल्लभोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराज पातिशाहि श्रीअकबरप्रदत्तजगद्गुरुबिरुदधारक श्रीहरिविजयसूरीश्वरपट्टालङ्कार पातिशाहिनीअकबरसभामंलब्धदुवादिजयवाद मट्टारक श्रीविज- मनसूरीश्वरपट्टपूर्वाचलसहस्रकरानुकारि पातिशाहि श्रीजिहांगीरप्रदत्त महातपाविरुदघारि श्रीविज- यदेवसूरीश्वरगुणवर्णनप्रवन्धे श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्यनाम्नि महाकाव्ये श्रीविजयदेवरिलब्ध- जहांगीरमहातपाविरुदवर्णनो नाम सप्तदशः सर्गः ॥१७॥ ४८-सर्वेषां एतद्गच्छीयसाधुश्रावकलोकानां सर्वस्वामी साधुसाध्वीश्रावकमाविकाजिन- प्रासादोपाश्रयादिस्वामी सर्वदा एप विजयदेवसूरिरस्तु ।

·अष्टादशः सर्गः अथ यस्य सदानन्दात् कुर्वन्त्यादरतः सदा । स्वर्णरूप्यादिभिः पूजां नवाङ्गानां वरागिनः ।। प्रतिग्राम प्रतिद्रनं धर्मरगण धर्मिणः । नीलीरागा गुणग्रामान गायन्तो गुणरमितामा।। युग्मम् । यदीयवचसा भव्याः कारयन्ति दिने दिने । विम्बानि विविधान्यत्र स्वर्णरूप्यमयानि च ॥३॥ प्रासादान् विविधान नव्यान् जीर्णोद्धारांश्च सुन्दरान्। यदीयवचसा श्राद्धाः कारयन्ति दिने दिने।। तर्प नास्ति यस्मिन्न प्रतिष्ठास्यात्कदाचन । करोति चाकरोत्कर्ता प्रतिष्ठां च स सद्गुरुः॥५॥ याः प्रतिष्ठाः कृताः पूर्व द्राशत्रुअयादिपु । नालभै सर्वथा तासां संख्यां यावदियत् क्षणम् ॥३॥ शत्रुअयादितीर्थानां यात्रां कर्तुं यदुक्तितः । सङ्घान् कुर्वन्त्यकुर्वश्च करिश्चोत्सवाजनाः ॥७॥ साधवः श्रावकाश्चान्ये सद्धर्म साध्नुयुः सदा । उपाश्रयानिति श्रेयोबुद्धया श्राद्धाश्च कुर्वते ॥८॥ अकुर्वश्च करिप्यन्ति यद्वचः प्रेरिता भृशम् । व्ययित्वा प्रचुरं द्रव्यं सत्सुधर्मसभा इव ॥९॥ सत्सार्मिकवात्सल्पं श्रावका भावभासुराः । सर्वं कुर्वन्ति सर्वत्र यत्पवित्रवचोधुताः ॥१०॥ व्याख्यानागमनादौ च यस्यानेहस्यहर्निशम | प्रभावनां प्रकुर्वन्ति रूप्याद्यैः श्रावका मुदा ॥११॥ प्रक्षिप्य मोदकाधेषु छन्न रूप्यादिकं धनम् । ददति श्रावकादिभ्यः श्रावका यदृपश्रुतेः ॥१२॥ श्रीमत्पर्युपणापर्वदिवसेषु नवस्वपि । व्याख्यानेषु च कुर्वन्ति यनवागार्चनं जनाः ॥१३॥ चौरादिवन्दिलोकानां छोटनं कुर्वते नृपाः । विना स्वं वचसा यस्य श्रावकान्यजनस्य च ॥१४॥ अन्यद्रव्यमुवस्त्रादिगुप्तदानं सदा जनाः। ददति श्रावकादिभ्यो यस्य शस्योपदेशतः ॥१५॥ जन्तुमात्रदयां लोकास्तुरुप्का दुष्टचेतसः । पालयन्ति यदीयेन वचसा शुद्धचेतसा ॥१६॥ कथनीयं किमन्येषां हिन्भूमिभुजां खलु । सदा धरित्या सर्वत्र जन्तुमात्रसुखपदाम् ॥१७॥ ३-चकारात् पित्तलस्फटिकपापाणादिमयानि । ६-क्षणशब्दः कालविशेफ्स्य पर्यायोऽपि सामान्यविशेषयोरभेदोपचाराद् अत्र काल- पर्यायो व्याख्येयः । अथवा क्षणः अवसरः। यदनेकार्थ:- 4-अणः कालविशेपे स्यात्, पर्वण्यवसरे महे इति । इयांश्चासौ क्षणश्च इयत्क्षणस्त इयत्क्षणं यावन् पोडशशतकोननवतितमवर्ष यावद् इत्यर्थः। ७-जनाः श्रावकलोका इत्यर्थः। ९-फथंभूतान् उपाश्रयान् । सत्सुधर्मसभा इव सत्सुधर्मशाला इव इत्यर्थः । अशाला घेति समाशब्दस्य अत्र शालार्थत्वात्तत्पुरुषेन छोपलिङ्गता । लिङ्गभेदं तु मेनिरे इति वचनात् भिन्न- लिगोपमापि न दोपाय । १४-भावकाय अन्यजनाय भावकान्यजनमिति समाहारो द्वन्द्वस्तस्य ।

·विजयदेवभूरि-माहात्म्यम् १११ (चन्द्रो वणि द्वादशाकरोत् । तत्तपोऽवधिवर्षाणि लुप्त्वा यस्तमुतोऽजयत् ॥१८॥ सा संविधानेन मर्यादावजितेन हि । न कृतेन पुरा कैचिन्महद्भिः पूर्वमूरिभिः ॥१९॥ :सा क्रियया चोग्रं प्रत्यक्ष्यं वीक्ष्य सद्गुरुम् । विस्मरन्ति धनागारं श्रुतं दृष्टं न कर्हिचित् ।। पत्याशातनामस्य यः पुमान् कोऽपि पापधीः । लभते स कलावेव सफलाङ्गेपुवेदनाम् ॥२१॥ सेवन्ते ये नरा नित्यं सत्येनैव च चेतसा । साम्राज्यादि लभन्ते ते यं गुरुं सुरसन्निभम् ॥२२॥ यादृशोऽतिशयोऽस्यास्ति नान्येपां तादृशः कलौ । सेवाविधायिनां पुंसां सौख्यदो दुःखनाशकः! पराङ्मुखानां लोकानां पराङ्मुखमुखपदः । दुर्मुखानां सदा मातमुखानामिव दुःखदः ॥२४॥ यस्य प्रभावतो बद्धमुखा वाक्पतयोऽभूताः । ये च मातमुखास्ते च समुखाः स्युः सुसेवकाः॥२५ दरिद्रा अदरिदेन्द्रा रोगिणोऽरोगिणोऽपि च । धनिनो धनिनामीशा नीरोगा भोगभोजिनः ।। यस्यास्यैकावतारित्वं लघुकर्मत्वतः किल । सम्भावयन्ति सर्वे भविका अपि ॥२७॥ एप देवभवादेवावतीर्ण इति निर्णयात् । दृढसंहननाङ्गत्वात्तप ईग करोति यत् ॥२८॥ नित्यं पद्मासनादीनि यः करोत्यासनानि च। चतुरः महरान यावद् ध्यानं ध्यायति च ध्रुवम् ।। 'इत्थं लसच्छ्री विजयादिदेवमूरीश्वरश्रीमुकृतोपदेशान् । शृण्वन्ति कुर्वन्ति च भव्यलोकाः श्रीवल्लभः पाठक इत्यपाठीत् ॥३०॥ इतिश्री श्रीबृहत्परतरगच्छीय श्रीजिनराजसूरिसन्तानीयपाठक श्रीज्ञानविमलशिष्य श्रीवल्लभो- पाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराज पातिशाहि श्रीअकबरप्रदत्तजगद्गुरुबिरुदधारक श्रीहीर- विजयसूरीश्वरपट्टालंकार पातिशाहि श्रीअकबरसभासंलब्धदुर्वादिजयवाद भट्टारक श्रीविजयसेन सूरीश्वरपट्टपूर्वाचलसहस्रकरानुकारि पातिशाहि श्रीजिहांगीरप्रदत्तमहातपाविरुधारि श्रीविजयदेव- सूरीश्वरगुणवर्णनप्रबन्धे श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्यनानि महाकाव्ये श्रीविजयदेवसूरिधर्मोपदेश- श्रवणागीकरणवर्णनो नाम अष्टादशः सर्गः ॥१८॥ २५-२६-ये सुसेवका अबद्धमुसाः दुर्मुसाः लबाड इति भाषाप्रसिद्धास्ते यस्य श्री विजय- देवसूरेः प्रभावतो अद्भुताः वाक्पतयः प्रधानवक्तारः स्युः। दुर्मुखे मुखराबद्धमुखौ इति । वागीशो वाक्पती इत्युभयं हैमकोपः। चः पुनः। ये सुसेवकाः मातृमुसा मूर्साः तेच समुखाः वाचोयुक्तिपटयः स्युः। अथ बालिशः मूढो मन्दो यथाजातो वालो मातृमखो जडः इति । वाग्मी वाचो युक्तिपटुःप्रवाक् संमुखो वावदूक:-इत्युभयं हैमकोपः। समुसदन्त्याद्यस्वरादिरेव । ये इति पदं, ते इति पदं, सुसेवका इति च पदं अमिमेऽपि श्लोके योज्यम् । यथा ये सुसेवकाः दरिद्राः ते यस्य प्रभावत अदरि- नेन्द्राः धनिनः स्युः। ये सुसेवकाः रोगिणस्ते यस्य प्रभावतो अरोगिणो नीरोगाः स्युः । ये सुसेवकाः घनिमस्ते यस्य प्रभावतो धनिनामांशाः धनीश्वराः स्युः । ये मुसेवका नीरोगास्ते च यस्य प्रभावतः भोगभोजिनः स्युः । भोगान् भुञ्जन्तीत्येवं शीलाः भोगभोजिनः। युग्म-व्याख्यानम् ।

·सर्गः] यिमयदेवसूरि-माहात्म्यम् इत्यादिका महीयस्य शाखा: शाखन्ति सर्वदा । यत्तपागच्छगच्छस्य विख्याता जगतीतले ॥१२ श्रीपण्डितपदाद्यम्बुधारान्दरिमा गुरो। श्रीतपाकल्पसद्वृतमूलं सिञ्चस्त्वमेधय ॥१॥ मालाकारानिव श्राद्धास्तत्रापालनतत्परान् । मूरिमन्त्रप्रभावाशीविय मद्गुरो ॥१४॥ एधतां श्रीतपागच्छो दीप्यतां सवितेव च । तेजसा मूरिमन्त्रस्य त्वदीयस्य च सर्वदा ॥१५॥ महीयान् श्रीतपागच्छः सर्वगच्छेषु सर्वदा । सर्वदा सर्वदाता च पर्वतात्सर्ववाञ्छितम् ॥१६॥ राजान इव विद्यन्ते श्रावका यत्र सर्वदा । नन्दताच्छ्रीतपागच्छः सततं सततक्षणः ॥१७॥ यत्र त्वमीदृशः सरिर्वतसे गच्छनायकः । स्तूपसे चेति विद्वद्भिः पातिसाद्यादिभिपैः ॥१८॥ इतीति किं तदाह- उल्लसन्ति भुवि व्योम्नि सूरयस्तारका इव । एककतो महीयांसो जाग्रज्योनिप उद्गताः ॥१९॥ विच्छायीकृत्य तान् सर्वान् राजते सवितेव यः । विजयदेवमरीन्द्रस्तपागन्छे स वर्तते ॥२०॥ भूरयः सरयः सन्तो भूतलेऽभ्युदिता दिवि । यत्मतापरविध्वस्ता न प्रेक्ष्यन्ते ग्रहा इव ॥२२॥ यत्रायं दीप्यते सरिः सूरयस्तत्र नापरे । यत्र सर्यस्सदोदेति तत्र स्युस्तारकाः कथम् ॥२२॥ (तत्र किं चन्द्रतारकाः' इति वा पाठः ।) त्वं सरिर्वासरो यत्र न निट् तत्रान्यमरयः । सदोद्योतः सदोद्योधः पदार्थानां नवो नवः ॥२३॥ प्रातः सूरियेदा यत्र प्ररूपयति सट्टपम् । प्रत्यक्षोऽयं महादेव इति माहुस्तदा जनाः ॥२४॥ व्याख्यातिरूपमुत्कर्षात् शास्त्रार्थान् सरिशेखरः । व्याख्यान्तकि वरव्याख्यां व्याख्यातारोऽन्यसूरयः ॥२५॥ शास्त्रार्धास्तन्मुखमोक्तान ये शृण्वन्तितरां नराः । युवन्तिरूपमेवं ते ध्रुवन्तकि पर बुधाः ॥२६ १६-पर्व पूरणे भ्वादिः परस्मैपदी । २४-सूरियंदा यत्र प्रातः सपं प्रधानं पुण्यं दानादिचतुर्विधं प्ररूपयति कथयति वदा जनाः अयं प्रत्यक्षो महादेव इति प्राहुः कथयन्ति | महादेवो हि सद्रूपं प्रधानपभं प्रकृष्ट- रूपं करोतीत्यर्थः । तत्करोति तदाचष्टे इति चुरादित्वात् सुयंताणिच् ; अथवा सङ्घष विद्यमान- वृपभं प्ररूपयति प्रकृष्टरूपं पश्यति । अत्र दर्शनार्थे णिच् । २५-सूरिशेखरः श्रीविजयदेवसूरिः सूरिशिरोयतंस. शास्त्रार्थान् व्याकरणसा- हित्यालङ्कारच्छन्दस्तर्कप्रमुखानेकशास्त्रार्यान् उत्कर्षात् व्याख्याविरूपं प्रशस्तं व्याकरोतीत्यर्थः । व्याख्यावारोऽन्यसूरयः वरव्याख्यां शास्त्राणां प्रधानव्याख्यानं व्याख्यान्तकि कुत्सित च्याकुर्वन्तीत्यर्थः । २६-ये नरास्तन्मुखमोक्तान् श्रीविजयदेवसूरिमुखप्ररूपितान् शाम्नार्थान् शृण्वन्नितरां अतिशयन शृण्वन्ति, ते नरा एवं बुपन्तिरूपं प्रशस्तं कथयन्ति । एवमिति किं तदाह-परेऽन्ये वुधाः शास्त्रार्यान् ब्रुयन्ताक कुत्सितं कथयन्वीत्यर्थः ।

·एकोनविंशः सर्गः -- अथ श्रीकल्पशाखीव शाखाभिरभिशाखिकाः । संतुष्टोऽयं समृनोतु विद्यमानाभिरन्वहम् ॥ (-शाखनाजगतीं जाग्रजगज्जगदधीश्वरः-इति वा पाठः) सर्वान् विजयते शत्रून् अस्त्यस्याविजयोऽथवा । विजया प्रथमा शाखा ज्यायां विजयते सदा॥ मुन्दरा सद्गुणैः सर्वैस्तपःमभृतिभिर्भृशम् । शोणादिगणपाठात् स्यात् सुन्दरीत्यपि डीपि च ॥ निरतीचारचारित्रतपोविद्यादिभिर्गुणः । वल्लभा निर्मला चैव हंसा हंस इवोदिता ॥४॥ मलते सर्वशास्त्राणां परमार्थ विशेषतः। जगत्यां च यशः शस्यमित्युक्ता विमला युधैः ॥५॥ चन्द्रवत्सर्वलोकानां चन्द्रोक्ताहादनात्वतः । सदा कुशलसंयोगात् कुशला कुशलपदा ।। यस्यामुत्पन्नसाधुभ्योऽहद्धर्मों रोचते सदा । सच्छास्त्राध्ययनं चाग्रं रुचिस्तेनोच्यते युधैः ।।७।। सविद्यालक्षणां लक्ष्मी गृणातीत्यचि सागरा । सौभाग्यं सर्वदास्त्यस्यां सौभाग्येति युधः स्मृता ॥८॥ सर्वेपा हपहेतुत्वात् हर्पोऽस्त्यस्यां च शाश्वतम् । अस्त्यर्थमत्ययाकारयोगाद् ही निगद्यते॥ कलाभिः सहिता नित्यं सकलेत्युच्यते बुधैः । सर्वदोदयसम्बन्धादुदयेत्युद्यते जनः ॥१०॥ आनन्दति सदानन्दैः सर्वविद्याविनोदतः । आनन्देति समाख्याता सारासारमभावतः ॥११॥ १-अयं श्रीविजयदेवमूरिः श्रीकल्पशाखो शाखाभिरन्वहं समृनोतु वर्धतामित्याशीर्वादः। फथंभूतः अयं ! शाखिकाः अभिशाखाः, अभिलक्षीकृत्य संतुष्टः, अभिरमागे इति लक्षणेऽये अभी- त्यव्ययस्य योगे शाखिका इत्यत्र द्वितीयाबहुवचनम्, अव्ययीभावसमासाभावात् । अव्ययीभाव. समासे तु लक्षणेनाभि प्रती आभिमुख्ये इति अव्ययीभावे, अव्ययीभावश्चेति अव्ययीभावस्य नपुंसफरवे, नपुंसकत्वाद् हस्वत्वे अभिशाखिकमिति स्यात् । शासाः अभि लक्षीकृत्येत्यर्थः । शाखा एव शासिका सर्वशब्देभ्यः स्वायें कन्निति कनि, फेण इति हस्खे, प्रत्ययस्थात्कारपूर्वस्यातः इदाप्यसुप इति अकारस्य इकारः । एवं कल्पशासि विशेषणमपि व्याख्येयम् । शाखवाजगी जाप्रजगजग- दीश्वरः-इति पाठे जगदीश्वरः श्रीविनयदेवमूरिः शासाभिः जगहोऊ शाखतात् व्यापातु । कः पां इव श्रीकल्पनासीव, कांजगती, यथा फल्पशासी जगती व्यामोति तथा श्रीविजयदेवरिरपि। २-सर्वान् शबून् भन्तरस्यान कामक्रोधलोभमोहमदहर्षान् । अथवा अस्याः शाखायाः ज्यायां पृथिव्यां विजयोऽस्तीति प्रथमा विजया शासा । ३-मुन्दरा सुन्दरीति अस्त्यर्थप्रत्ययाऽकारयोगान् मुन्दरा, शोणादिगणपाठात् डीपि सुन्दरी । ९-भस्त्यये प्रत्ययः भस्त्यर्थप्रत्ययः स पासो अकारश्वेति अस्त्यर्थप्रत्ययाकारस्तस्य योग: सम्बन्धस्तस्मात् । १०-फलाश्चातुर्यादयत्ताभिः।

·सर्ग: विमयदेयसूरि-माहात्म्यम् इत्यादिका महीयस्यः शाखाः शाखन्ति सर्वदा । यत्तपागच्छगन्छस्य विख्याता जगतीनले ॥१२ श्रीपण्डितपदाद्यम्बुधाराटन्दैरिमा गुरो । श्रीतपाकल्पसक्षमूलं सिञ्चस्त्वमेघय ॥१३॥ मालाकारानिव श्राद्धांस्तत्मपालनतत्परान् । सूरिमन्त्रप्रभावाशीदिय सद्गुरो ॥१४॥ एधतां श्रीतपागच्छो दीप्यतां सवितेव च । तेजसा सरिमन्त्रस्य त्वदीयस्य च सर्वदा ॥१५॥ महीयान् श्रीतपागच्छः सर्वगच्छेपु सर्वदा । सर्वदा सर्वदाता च पर्वतात्सर्ववाञ्छितम् ॥१६॥ राजान इव विद्यन्ते श्रावका यत्र सर्वदा । नन्दतान्छीतपागच्छः सततं सततक्षणः ॥१७॥ यत्र त्वमीदृशः सरिर्वतसे गच्छनायकः । स्तूपसे चेति विद्वद्भिः पातिसाद्यादिभिः ॥१८॥ इतीति किं तदाह- उल्लसन्ति भुवि व्योम्नि सूरयस्तारका इव । एकैकतो महीयांसो जाग्रज्योतिप उद्गताः ॥१९॥ विच्छायीकृत्य तान् सर्वान् राजते सवितेव यः। विजयदेवम्ररीन्द्रस्तपागच्छे स वर्तते ॥२०॥ भूरयः सूरयः सन्तो भूतलेऽभ्युदिता दिवि । यत्प्रतापरविध्वस्ता न प्रेक्ष्यन्ते ग्रहा इव ॥२१॥ यत्राय दीप्यते सरिः सरयस्तत्र नापरं । यत्र सूर्यस्सदोदेति तत्र स्युस्तारकाः कथम् ॥२२॥ (' तत्र किं चन्द्रतारकाः' इति वा पाठः ।) त्वं सरिर्वासरो यत्र न निट् तत्रान्यसूरयः । सदोद्योतः सदोद्योधः पदार्थानां नवो नवः ॥२३॥ प्रातः सरियंदा यत्र प्ररूपयति सट्टपम् । प्रत्यक्षोऽयं महादेव इति माहुस्तदा जनाः ॥२४॥ व्याख्यातिरूपमुत्कर्षात् शाखार्थान् सरिशेखरः । व्याख्यान्तकि वरव्याख्यां व्याख्यातारोऽन्यमूरयः ॥२५॥ शास्त्रार्थीस्तन्मुखमोक्तान ये शृण्वन्तितरां नराः । युवन्तिरूपमेवं ते ग्रुवन्तकि परे बुधाः ॥२६ १६-पर्व पूरणे भ्वादिः परस्मैपदी। २४-सूरियंदा यत्र प्रातः सङ्घष प्रधानं पुण्यं दानादिचतुर्विधं प्ररूपयति कथयति तदा जनाः अयं प्रत्यक्षो महादेव इति प्राहुः कथयन्ति । महादेवो हि सद्रूपं प्रधानपभं प्रकृष्ट- रूपं करोतीत्यर्थः । तत्करोति तदाचष्टे इति चुरादित्वात् मुबंताणिच् ; अथवा सद्रूपं विद्यमान- वृषभं प्ररूपयाति प्रष्टरूपं पश्यति । अत्र दर्शनार्थे णिच् । २५-सूरिशेखरः श्रीविजयदेवसूरिः सूरिशिरोयतंस. शास्त्रार्थान् व्याकरणसा- हित्यालद्वारच्छन्दस्तर्कप्रमुखानेकशास्त्रार्थान् उत्कर्षात् व्याख्यातिरूपं प्रशस्तं व्याकरोतीत्यर्थः। व्याख्यातारोऽन्यसूरयः वरव्याख्या शास्त्राणां प्रधानव्याख्यानं व्याख्यान्तकि कुत्सित व्याकुर्वन्तीत्यर्थः । २६-ये नरास्तन्मुसप्रोक्तान् श्रीविजयदेवसूरिमुखप्ररूपितान शास्त्रार्थान् शृण्वन्तितरां अतिशयेन शृण्वन्ति, ते नरा एवं त्रुमन्तिरूपं प्रशस्त कथयन्ति । एवमिति किं तदाह-परेऽन्ये बुधाः शालार्यान् गुवन्तकि फुत्सितं कथयन्तीत्यर्थः ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [एकोनयिंशः अतिशेपेतरां सूरीन् विद्यातेजोगुणादिभिः । राजन्तकि महान्तोऽपि सूरयोऽन्ये त्वदग्रतः॥२७ गुणैरित्यादिभी रम्यैर्गुरुरत्नैरिवार्णवः । विजयदेवसूरीन्द्रः साक्षादर्हन्निवावति ॥२८॥ सत्यवादी सदावादी नोन्मादी न च दुर्मदी । न प्रमादी मृपावादी न वादे प्रतिवादिभिः॥२९ प्रतिवादी जनोऽवादीद् यशोवादीति यद्यशः । स्याद्वादवादमानन्दी वावदीति स सद्गुरुः||३० यशोभग्योऽतिसौभाग्याज्जगज्जनयशस्विपु । वेशोभग्योऽसि सूरे त्वं निखिलेषु वलिप्वपि ॥३१ अयं सरिजगत्राता पाता दुर्गतिपाततः । प्रमाता सत्पदार्थानां दाता चार्थान् मनीपितान् ॥३२ सरि सरिरयं यत्र तत्र न पटु पटुपेटकम् । यत्र तिष्ठेद् हरिस्तत्र स्यात्कि करटिपेटकम् ॥३३॥ विस्टत्यारटत्येव पटुकूटं कट्टत्कटम् । दृष्ट्वा सद्गुरु सिंह कूटं करटिनामिव ॥३४॥ निराचकार निस्साराननगारांश्चिराय यः। उग्राचारक्रियाकारः सोऽभूदाचारतत्परः ॥३५॥ भामुयात् का खगोऽनन्तं मेरुमुत्पाटयेच कः । कस्तरेत्तारकः सिन्धुं सूरे कः स्तौति ते गुणान् ॥ सहस्रद्वितयेनापि जिह्वानां नागनायकः । स्फुटान् स्फटान् सहस्रं च धरन् शिरसि सन्ततम् ।। पदीयानि प्रशस्यानि विशदानि यशांसि हि । शेपो वक्तुं न शक्नोति को वराकोऽहमुत्सुकः। २७-भो श्रीविजयदेवसूरे ! त्वं विद्यातेजोगुणादिभिः सूरीन् अर्थात् पूर्वभट्टारकान अतिशेषेतरां अतिशयेन अतिशयं प्रापयसि । अत एव त्वदप्रतो महान्तोऽपन्ये सूरयो राजन्त- कि कुत्सितं शोभन्त इत्यर्थः । व्याख्यातिरूपं त्रुवन्तिरूपमित्युभयत्र प्रशंसायां रूपप् इति तिडो. नुवृत्तोस्तड वादपि रूपप्रत्ययः । शृण्वन्तितरां अतिशेपेतरामित्युभयत्र किमेसिद्धव्ययेऽतितरप्तम- पौ घ इति सूत्रेण घसंज्ञकस्य तरप् प्रत्ययस्य आमुः । व्याख्यान्ताक अवन्तिकि राजन्ताक इति त्रिपु सुषन्तस्य तिडोऽनुवृत्तः कुत्सितेऽर्थेऽकच प्रत्ययः । ३०-स सद्गुरुः श्रीविजयदेवसूरिः स्याद्वादवादं वावदीति आतिशयेन वदति । स कः ? यद्यशः प्रतिवादी जन इति अवादीत् अकथयत् । कथं० प्रतिवादीजनः यशोवादी । इतीति किं ? किं भूतः सद्गुरुः सत्यवादी । पुनः कथं० सदावादी षड् दर्शनानां मध्ये मुख्यवादि- त्वात् । शेष स्पष्टं । पुनः कथं ! प्रतिवादिभिरिह सहयोग विनापि तृतीया, वृद्धो यूनेति निर्देशात् । ततोऽयमर्थः-प्रतिवादिभिः सह नैयायिकादिपञ्चदर्शनसम्बन्धिभिः सार्धं वादे न प्रमादी न प्रमादवान् न मृपावादी न कूटभाषकः । ३१-यशः माहात्म्यं सत्त्वं श्रीः ज्ञान प्रतापः कीर्तिश्चेति हैमोणादिः, श्रीकामप्रयत्नमा- हात्म्यवीर्ययशसां भगशब्दः । यशोभगोऽस्य विद्यते यशोभग्यः, वेश इति बलमुच्यते वेशो बलं भगो विद्यतेऽस्य वेशोभग्यः । अत्र उभयत्र वेशो यश आदेभंगाध इति मत्वर्थे यल् प्रत्ययः लकारः स्वरार्थः। - ·] विजयदेयसूरि-माहात्म्यम् माणः सहस्राक्षः सहस्राक्षिभिरन्यहम् । चेन्न तृप्यति यद्वक्त्रं कथं तर्हि जगजनः ॥३९॥ भवतारस्त्वदीयोऽयं संसारापारपारदः । अवतार इव श्रेयान् श्रेयस्कारी च सद्गुरो ॥४०॥ अन्येषां सद्गुणान सम्यक् पश्यतां त्वद्गुणाननु । विश्रामस्थानकं सरे कवीनां वचसामसि।। ईश्वरीकरणं सत्यं द्योतते त्वयि सम्पति । सर्वीय इव सर्वीयसर्वसर्वगुणाग्रणीः ॥४२॥ चिकीर्पसि रणं सरे यद्यमा प्रतिवादिभिः । भजन्ते विकृतं तर्हि तमहो प्रतिवादिनः ॥४३॥ चपूर्व प्रतिबुद्धय द्राक् तपूर्व भववारिधेः । मपूर्वं तपसा सिद्धय शपूर्व ते सुखाप्तये ॥४४॥ त्वं रणं कुरुपे मरे यदा क्षणमयः क्षणे । श्रुत्वा तं च तदा तं च दधते विविधं युधाः ।।४।। कपूर्व सर्वदायत्तं धपूर्व संयमश्रियः। भपूर्व तपसः शश्वत् वपूर्व शिवयोपितः ॥४६॥ युग्गम्। ४१-किं कुर्वतां कवीनां अन्येषां भट्टारकादीना सद्गुणान् अनु त्वद्गुणान् अनुत्वद्गुणेभ्यो होनान् पश्यता, अन्यसुरीणां समीचीनान वय॑शौर्योदार्यगाम्भीर्यादीन गुणान् त्वद्गुणेभ्यो हीनाम् पश्यन्तः कवयो न स्तुवन्तीति कविवचनानां त्वं विश्रामस्थानकं वर्तसे इयर्थः । त्वद्गुणाम् अनु इत्यत्र होने इति सूत्रेण होनेऽर्थे अनुः कर्मप्रवचनीयः । कर्मप्रवचनीयत्वात् होनार्थस्य अनोरव्य- यस्य योगे त्वद्गुणान् इति द्वितीया, अनुना सह समासाभावात् पृथक् पदं च । ४२-ईश्वरीकरणं अनीश्वरस्य पुरुषस्य ईश्वरस्य करणं सत्यं त्वयि संप्रति चोवते । कस्मिन्निव सभ्य इव तीर्थङ्कर इव इत्यर्थः । सर्वीय इत्यपि जिने इत्यभिधानकोपात् । सर्वीय इव सर्वेषु सधैर्गुणैरमणीमुख्यस्तरसम्बोधनं सर्वांयसर्वसर्वगुणामणीः । ४४-हे सूरे यदि प्रतिवादिभिरमा मह विकृतं विकारापन्न प्रतिवादिप्रतिपादित प्रतीपो- त्तरदानात् रणं संप्रामं वादलक्षणं चिकीर्षसि कर्तुमिच्छसि । तर्हि अहो इति आश्चर्ये प्रतिवादिनः तं रणं अविकृतं विकाररहितं भजन्ते सेवन्ते । कथंभूतं रणं चपूर्व चरणं चारित्रं । किं कृत्वा ? प्राक् प्रतिबुद्धध । पुनः कथंभूतं रणं तपूर्व तरणमित्यर्थः । केन ? तपसा | किमर्थ सिद्ध्यै । पुनः कथंभूतं ? शपूर्व शरणमित्यर्थः । कस्य ? ते तव । किमर्थ १ सुखाप्तये सुसलब्धये । .४६-व्याख्या:-हे सूरे त्वं यदा क्षणे व्याख्यानादि सम्बन्धिनि कालविशेपे रणं शब्द फुरुपे तदा बुधाः पण्डिताः प्रतिवादिनः तं रणं श्रुत्वा, चः पुनः, तं रणं विविधं बहुप्रकारं दधते घरन्ति | कथंभूतः वं क्षणमय: उस्मवप्रधानः प्रचुरोत्सवो वा । कथंभूनं रणं ? कपूर्व करणमि- न्द्रियमित्यर्थः । जातावेकवचनं, पञ्चेन्द्रियाणि अथवा एकं जिह्वेन्द्रियमित्यर्थः । पुनः कथं ? करणं सर्वदा सर्वकालं आयत्तं वशं निरुत्तरीकरणात् मौनं कुर्वन्तीत्यर्थः । पुनः कथं० रणं ? घपूर्व धरणं संप्रहं । कस्याः संयमश्रियः । पुनः कथं० रणं ? भपूर्व भरणं पोषणं । कस्य ! तपसः । शश्वत्सदा । पुनः कथं० रणं ! वपूर्व वरणं । कस्याः ? शिवयोपितः। ?

·सर्गः] यिनयदेपसूरि-माहात्म्यम् अथ श्रीविनयाद्देवो देवपरिरिव श्रिया । लोकरनेकैरानन्दाद स्तूयमान इति स्फुटम् ॥५४॥ विज़हार बहून देशान् मार्यमानः पदे पदे । वमुदेव इवाभग सौभाग्यान्न्ननोऽभ्यगात् ॥१५॥ प्रथमं सर्वदेशश्रीमण्डनेऽवन्तिमण्डले । तत्र मण्डपदुर्गादिदुर्गे दुर्गेश्वरोपमः ॥५६।। सौराष्ट्रराष्ट्रसम्बन्धिश्रीमत्संघाग्रग्रहान् । श्रीद्वीपयन्दिरादौ च श्रीनवानगरेऽपि च ॥५७।। विचित्रगूर्जरत्रासु श्रीपत्तनपुरादिपु । कुर्वद्यार्वीचतुर्मासीरसीममहिमामयीः ॥५८॥ इलादुर्गे जन्मभूमौ सायल्या चान्तराऽन्तरा । सृजन्माहात्म्यतः श्रेष्ठां जेष्ठस्थितिचतुष्टयीम् ॥५९ ५४-अथेति अधिकारान्तरे । श्रियोपलक्षितो विजयाद्विजयशब्दान पुरतो देवशन्दो योज्यते तेन श्रीविजयदेवसूारीरित्यर्थः। किं० श्रिया मत्या गिरा वाग्चातुर्या वा देवमूरिनहस्पतिरिव राजमान इति अध्याहार्य । अत एवानेक लोकैः स्तूयमानः । कयमित्युक्तप्रकारेणेति । ५५-एवंविधः सम् किं कृतवानित्याह-बहून् घनान देशाम् गुरुर्विजहार पावितवान् । कि क्रियमाणः ? पदे पदे प्रार्थ्यमान इति वहादरसूचकविशेषणं न तु स्वेच्छया अव एवामग- सौभाग्यतः किं नूतनोऽपरो वसुदेवोऽयं अभ्यागात् प्राप्तवान् । यतोऽयं नाराणां नारीणां ध वहम इत्यभहसौभाग्यात् नूतनत्वमसूचि । यतो वसुदेवस्य तु केवलं स्त्रीवल्लभत्वादिति । युग्मव्याख्या । ५६-अथ यान् देशान् विजहार तन्नामान्याह-दुर्गेश्वरी महादेवस्तदुपमस्तत्तुल्यो गुरुर्गच्छश्वयेणेति तात्पर्यम् । तथा अवन्तिमण्डले मालवदेशे । मालवाः स्युरयन्वय इति हैमनामकोशः । शेष सुगमम् । ५७-सौराष्ट्रराष्ट्रसम्बन्धी मुरादेशीयो यः श्रीमान् सहस्तस्याप्रहस्य हठस्य महात् प्रहणात् श्रीद्वीपबन्दिरादौ, आदिशब्दान् उन्नतदुर्ग-श्रीगिरिनारयात्रादिपुण्यकृत्यं कुर्वन् । श्रीदी- पवन्दिरे चतुर्मासकत्रयमन्तरान्तराचक्रे | तन तन्माहात्म्यात्प्रथमज्येष्ठस्थितावेव फरंगीपातिशाहि- नापि कदाप्यभूतपूर्वा व्याख्यानकरणाज्ञा दत्ता । सा वद्यापि सर्वेषां चमत्कृति कुर्वति प्रवर्तते घेति । शेपं नवीननगरगमनादिसुबोधम् । ५८-विचित्रा विविधमामनगरपुरादिमंकीर्णा या गूर्जरबास्तासु, गूर्जरदेशेषु इति यावत; श्रीपचनादिनगरेषु । अत्र प्रथमं पत्तनग्रहणं प्रथमचतुर्मासकस्य तत्र विधानात् । आदि शब्दादन्येषु स्तंगवार्थ-राजनगर-राजघन्यपुरादिपु चावीः रम्याः चतुर्मासीः । किं असीममहिमामयी निस्सीममाहात्म्यप्रचुराः । अत्र प्राचुर्यार्थे मयट्प्रत्ययः । वथा च महिमाशब्दः आकारान्तोऽप्य- स्तीति । शेयं कंठय। ५९-ज्येष्ठस्थितयश्चतुर्मास्यः तासां चतुष्टयीं किं माहात्म्यतो गुरुप्रभावात् श्रेष्ठां सृजन् फुर्वन् । शेष सुबोधम् ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [एकोनावशः सुधास्यन्तो विधास्यन्त इव शश्वन्महाजनाः । पीयन्ते गोपय:श्रेया श्रद्धया यहचासुधाम् ।। पयसस्यन्ति यस्यैते जना जिनवजिताः । वचः शुचि शुचिश्रेयोमयं ज्ञानमयं प्रियम् ॥४८ सर्वदा ये सुखस्यन्ति दुःखस्यन्ति कदापि न । ऋद्धिस्यन्ति बुधा ये च साम्राज्यस्यन्ति चावनौ ॥ स्तुवन्ति त्वांत एचैव श्रयन्ते च शुभाश्रयम् । त्वदीयं चरणाम्भोज भट्टारकशिरोमणे ॥५०॥ युग्मम् सूरयोऽन्ये महीयांसो गरीयांसो यशस्विनः । स्वस्थत्वं स्वस्वगच्छेषु यथा पुण्यं तु विभ्रति ।। विभर्ति चक्रिवतित्वं तेषु यो जिनशासने । दिव्यं च दानशौण्डत्वमिति तं स्तौति को न विद् ।। वर्यैश्वर्यमुशौण्डीर्यशौर्यदार्यादिभिर्गुणैः । सर्वेभ्योऽप्यधिकैः किन्तु धात्रैकत्र धृतैस्त्वयि ॥५३॥ -त्रिभिर्विशेपकम् । ४७-व्याख्या:-महाजनाः शश्वत् यद्वचःसुधां श्रीविजयदेवसूरिवचनामृतं पीयन्ते पिय- न्ति । पीड् च पाने चतुर्थस्वरान्तो दिवादिरात्मनेपदी । कया गोपयःश्रेयाश्रद्धया-नीरोग- निर्मलसर्वदोपापहारिश्रेयस्कारिगव्यदुग्धसमानधर्मश्रद्धया । किं कुर्वन्तः १. सुधास्यन्तः आत्मनोऽमृतं वाल्छन्तः । कथंभूता उत्प्रेक्ष्यन्ते-विधास्यन्त इव आत्मन फ्राद्धिं वाञ्छन्त इव । यथा ऋद्धिलालसाः आत्मन ऋद्धिमिच्छन्ति तथा महाजनाः आत्मनः सुधामिच्छन्तीत्यर्थः । विधर्द्धिमूल्ययोरिति हैमानेकार्थः । सुधास्यन्तः विधास्यन्त इत्युभयत्र सर्वप्रातिपदिकानां क्यपि । लालसायां मुक् असुन यागम इत्यपरे-इत्युक्तत्वालालसायां क्याच सुगागमे च शतप्रत्ययः । ४८-एते जना यस्य श्रीविजयदेवसरेः शुचि पवित्रं वचः कर्मतापन्नं पयसस्यन्ति आत्मदुग्धमिच्छन्ति । अस्माकं श्रीविजयदेवसूरिप्ररूपितं वचनं दुग्धमित्यर्थः। शेषं स्पष्टं । पयस- स्यन्त्यत्र सर्वप्रातिपदिकानां क्यचि, लालसायां असुगागमः । ५०-हे भट्टारकशिरोमणे हे श्रीविजयदेवसूरे त्या त एव एवं पूर्वोक्तप्रकारेण स्तुवन्ति । घः पुनः त एव त्वदीयं चरणाभोज श्रयन्ते सेवन्ते, ये सर्वदा सुखस्यन्ति आत्मनः सुसमि- च्छन्ति । कदापि न दुःसस्यन्ति आत्मनो दुःसं न वाञ्छन्ति । चः पुनः ये बुधाः परद्धिस्यन्ति आत्मनः द्धि वादन्तिः । चः पुन. येऽनौ पृथिव्यां साम्राज्यस्यन्ति आत्मनः साम्राज्य वाञ्छन्ति । मुपस्यन्ति दुःसस्यन्ति ऋद्धिस्यन्ति साम्राज्यस्यन्ति इत्येतेषु चतुर्वपि सर्वप्राति- प्रदिफाना क्यचि, लालमायां सुगागमः । ५३-विट् पुरुप: अथवा विद्, विद् शाने वेत्तीति विद् पण्डित इत्यर्थः । सुझौडीर्य- मिति अगुससाहसिकत्वं । अप्र शाण्डीर्यशब्दः चालव्यचतुर्दशस्वरादिः । एफप्रेत्येकस्मिन् त्ययि धागा वेधसा धृतैरिति ।

·सर्गः] विजयदेवसूरि-माहात्म्यम् अय श्रीविनयाद्देवो देवमूरिवि श्रिया । लोकरनेकरानन्दात स्तुयमान इनि म्फुटम् ||२४|| विनहार बहून देशान् पार्यमानः पदे पदे । वमृदेव इवाभा सौभाग्यान्न्तनोऽभ्यगात् ॥२५॥ मयमं सर्वदेशश्रीमण्डनेऽवन्तिमण्डले । तत्र मण्डपदुर्गादिदुर्गे दुर्गेश्वरोपमः ॥२६॥ सौराष्ट्रराष्ट्रसम्बन्धिश्रीमत्संयाग्रहग्रहाइ । श्रीद्दीपवन्दिरादौ च श्रीनवानगरेऽपि च ॥२७॥ विचित्रगूजरत्रामु श्रीपत्तनपुरादिषु । कुर्वश्चाभतुर्मासीरसीममहिमामयीः ॥५८॥ इलादुगें जन्मभूमौ सावल्यां चान्तराऽन्तरा। मृजन्माहात्म्यतः श्रेष्ठां जेष्ठस्थितिचतुष्टयीम् ॥५९ ५४-अथेति अधिकारान्तरे । त्रियोपत्रक्षितो विजयाद्विनयशब्दान पुरतो देवदाब्दी योज्यते वेन प्रोविजयदेवमारित्यर्थः। किं० श्रिया मत्या गिरा वागचातुर्या वा देवसूरिर्वहस्पतिरिव राजमान इति अध्याहार्य । अत एवानेकैः लोकै स्तूयमानः । कयमित्युक्तप्रकारेणेति । ५५-एवंविधः सन् किं कृतवानित्याह-यहून् घनान् देशान् गुरुर्पिजहार पावितवान् । किं क्रियमाणः ? पदे पदे प्राय॑मान इति वहादरसूचक विशेषणं न तु स्वेच्छया अत एवामङ्ग- सौभाग्यतः किं नूतनोऽपरो वसुदेवोऽयं अभ्यागात् प्राप्तवान् । यतोऽयं नाराणां नारीणां च वहम इत्यमङ्गसौभाग्यात् नूतनत्वमसूचि । यतो वसुदेवस्य तु केवलं स्त्रीवसमत्वादिति । युग्मव्याख्या । ५६-अथ यान् देशान् विज्ञहार तन्नामान्याह-दुर्गेश्वरी महादेवस्तदुपमस्ततुल्यो गुरुर्गच्छश्चर्येणेति तात्पर्यम् । तया भवन्तिमण्डले मालवदेशे | मालवाः स्युरवन्वय इति हेमनामकोदाः । शेपं सुगमम् । ५७-सौराष्ट्रराष्ट्रसम्बन्धी मुरादेशीयो यः श्रीमान् सस्तस्याप्रहस्य हठस्य महात् प्रहणात् श्रीद्वीपबन्दिरादौ, आदिशब्दान् उन्नठदुर्ग-श्रीगिरिनारयात्रादिपुण्यकृत्यं कुर्वन् । श्रीदी- पन्दिरे चतुर्मासकत्रयमन्तरान्तरा चके । तत्र तन्माहाल्यालयमज्येष्ठस्थिवावेव फरंगीपाविशाहि- नापि कदाप्यभूतपूर्वा व्याख्यानकरणाज्ञा दचा । सा त्वद्यापि सर्वेषां चमत्कृति कुर्वति प्रवर्तते घेति । शेष नवीननारगमनादिमुबोधम् । ५८-विचित्रा विविधप्रामनगरपुरादिमंकीर्णा या गूर्जरत्रास्तासु, गूर्जरदेशेषु इति यावन; श्रीपत्तनादिनगरेषु । अत्र प्रथम पत्तनप्रहणं प्रथमचतुर्मासकस्य तत्र विधानात् । आदि शब्दादन्येषु स्तंमतीर्थ-राजनगर-राजघन्यपुरादिपु चार्वाः रम्या: चतुर्मामीः । किं असीममहिमामयोः निस्मीममाहात्म्यप्रचुराः । अत्र प्राचुर्याय मयट्प्रत्ययः । तया च महिमागब्दः आकारान्तोऽप्य- स्तीति । शेष कंठ। ५९-ज्येप्टस्थितयश्चतुर्मास्यः तासां चतुष्टयीं किं माहात्म्यतो गुरुप्रभावान् श्रेष्ठां सृजन कुर्वन् । शेष सुबोधम् ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायधिचितं [एकोनविंशः आरासणेऽवृंदाद्रौ च सीरोहीनगरादिषु । स्वर्णशैलीयदेशे च श्रीजावालपुरादिषु ॥६॥ मरुस्थल्या मेडतादौ कोट्टे घंघाणिकापुरे । ओसवालोत्पत्तिभूमावोकेशनगरादिके ॥११॥ सपादलक्षदेशे च श्रीमन्नागपुराड़िते । इत्यादिद्रह्मदेशेषु व्यहापद् वृपवद्गुरुः ॥६२।। -सप्तभिः कुलकम् । इतो मरुस्थलीमध्ये सदा स्वास्थ्यनिवन्धनम् । श्रीमत्सरेरवस्थानमेवाकर्ण्य स्वकर्णयोः ॥६३॥ श्रीमेदपाटदेशेशश्रीकणनृपसनुना । श्रीजगत्सिहसंज्ञेन श्रीराणाकेन चिन्तितम् ॥६॥ युग्मम्। अहो मरुस्थले देशे यन्महिन्ना महीयसा । अष्टाब्दावधि यन्नष्टा दोपा दुर्भिक्षकादयः ॥६५॥ पश्यामि यदि तस्यास्यं सूरेः सुकृतशेवधैः । मरौ दुष्कालवन्मेदपाटे पापं प्रयाति नः ॥६६॥ ध्यात्वेति तेन धात्रीणां पत्याऽत्यन्तादराद् द्रुतम् । प्रेपिता बहवो लेखाः सरेराकारणाय च ॥६७ तदा पुरे नागपुरे श्रीगुरुविहरन्नभूत् । लेखहारकहस्तेन लेखास्तत्रागता द्रुतम् ॥६॥ ६०-आरासणे स्वप्रतिष्ठितमूलनायकाईद्विम्बानां, चकारात् अर्बुदावपि महता सद्देन सह यात्रां कुर्वन् । सीरोहीनगरादिष्वपि आदिशब्दाद् बम्भणवाडि-बसन्तपुराधनकेतीर्थयात्रां कुर्वन् । चः पुनः स्वर्णशैलीयः स्वर्णगिरिसम्बन्धी यो देशस्तत्र रामसैन्य-भिन्नमालादिषु यात्रां कुर्वन । घ: जावालपुरे 'चतुर्मासी कुर्वन् । ६१-मरुदेशे मेडताकोट्टे चतुर्मासीद्वयं तद्देशे च घंघाणीप्रामे सम्पतिभूपतिकारिता- र्जुनस्वर्णमयप्रतिमानां, ओसवालाना उत्पत्तिस्थाने ऊकेशनगरे आदिशब्दात् तिमिरीपार्श्वनाथादीनां यात्रां कुर्वन् । ६२-सवालखनामके देशे श्रीनागोरनगरे चतुर्मासी कृतवान् । इत्यादयो ये व्यावर्णिता द्रद्गा देशाश्च तेषु गुरुयंपवद् वृषभ इव अथवा वृपो धर्मस्तद्वत्साक्षाद्धर्म इवाथवा वृषवत्सु पुण्य- वत्सु गुरुर्महान् धृपवद्गुरुः श्रीविनयदेवसरिय॑हापीत् विहारमकरोत् । अत्र यत्र यावन्त्यः प्रतिष्ठाः कृतास्ता मयाऽन्यगच्छीयत्वात् सम्यग् न ज्ञायन्ते तेन सत्संख्यानं तु तपागच्छीयश्रीविजयप्र- शस्तिमहाकाव्यादिभ्योऽवसेयमिति तत्वं । सप्तश्लोकीकुलकव्याख्यति । ६३-इत इत्यधिकारान्तरे। एकदा सदास्वास्थ्यस्य नित्यसुभिक्षादिसुसस्य निवन्धनं कारणं । अत्र एव कारोऽन्ययोगव्यवच्छेदकस्तेन नान्यत्कारणं । आफण्येति श्रुत्वा । शेपं सुगमम् । ६५-यचिन्तित तदेवाह-सुगमोऽयं नवरं अन्तरान्तरापतत्यपि दुप्फाले मरौ अष्टाव्दा. यघीवि अष्टौ वर्षाणियावत् शाश्वतं मुभिक्षमेवाजनीति । अहो इति आश्चर्यसूचकमव्ययम् । ६७-अत्र चकारात् अन्यैरपि श्रीराणकमान्यैः सामन्तामात्यपुरेहतभट्टपण्डितपञ्चोली- प्रमुसैः सूरेः श्रोविजयदेवगुरोः, भाकारणायेति मेदपाटदेशे आगच्छन्त्विति विज्ञप्तिः कृतेति तात्पर्यम् । ..

·सर्ग ] पिजयदेवमूरि-माहात्म्यम् मरि सपरिवारोऽपि दृष्टस्तल्लेखवाचनात् । कस्प न स्यान्मदोऽमन्दो हीन्दच्छत्रपतेईये ।।६९।। श्रीराणाकारणं तस्य गुरोः श्रुत्वा तदा मुदा । सर्वम्संघश्चमञ्चके वक्रेतरतराशयः ॥७॥ तदानीं मेदिनीद्रहवासी सहोऽनघो घनः । श्रीमन्नागोरनगरे गुरुं नन्तुमुपागमत् ।।७१।। सौवर्ण रौप्यकः पुप्पै शक्तिभक्त्यनुसारत । पूज्य पट्टधरणामा श्रावकैः पूजितस्ततः ॥७२ मेडतीयस्य संघस्याग्रहतश्चलितस्ततः । श्रीनागोरीयसंघेन संयुतः संयताधिपः ॥७३॥ सपादलक्षदेशीयजन्तुजातं प्रयोधयन् । क्रमेण फलवीशं श्रीपार्चप्रभुमानमत् ॥७॥ गुरुः श्रीपार्वतीर्थेशमेकमेन तदाऽनमत् । जगमं तीर्थमायान्तं तं जना बहवोऽनमन् ॥७॥ कुशलात्सागरा विज्ञा गुरुभिर्वाचकाः कृताः । यतो महीयसि पदे ते महाफलदा खलुः ॥७६॥ अनान्तरं गूर्जरनासत्का संघो महर्द्धिकः । समागाच्छरापात इवाभूदुग्धमध्यगः ॥७७॥ तेन संवेन सर्वेण शर्वेणेवोरुभूतिना । पूजितास्तत्र तीर्थेशाः श्रीपूज्याचार्यसंयुताः ।।७८॥ अथ नागपुरीसंघे गुरुं नत्वा गृहं गते । गुरवो गुरुसंघान्याः प्रापुः श्रीमेडतापुरीम् ॥७९॥ जयमल्लाख्यमन्त्रीशस्तनागाद् गुरुसंमुखः । कुर्वन्महोत्सवाद्वैतमौनत्याचित्तवित्तयोः ॥८॥ ६९-पूर्वार्धे सुबोध हीन्दूछत्रपतेः श्रीराणाजीकस्य हवे आकारणे सति कस्यान्यस्य लोकस्य मदोऽहकार , गुरोस्तु स सर्वथा नास्तीति गुरुपक्षे मदो हर्पः । यदनेकार्थ:-मदोऽहकारे हर्षे चेति । हर्षोऽपि गुरोजिनशासनोनतिर्भाविनीति हेतो । ७०-धकात् इतरो वक्रेतरः सरल इति यावत् । अतिशयेन वक्रेतरो वक्रेतरतरः आशयो- अभिप्रायो यस्य सोऽतिसरलमना इति मन प्रकृष्टेऽये तरतमाविति तरप्रत्ययोऽतिशयार्थवाचक इति। ७२-पूज्य श्रीभट्टारकः । पट्टधरण श्रीविजयसिंहमूरिणा अमेति सार्ध । साकं सत्रासन सार्धममा सहे ति श्रीहेमनामकोशे । तेनानामायोगे तृतीयाऽन्यत्स्पष्टम् । ७३-संयताना साधूनामधिपो गुरुरित्यर्थः । ७५-द्वितीयपदे-णम् प्रह्रीमावे इत्यस्य धातोः अनद्यतन्या विभक्ते परस्मैपदैकत्वम् चतुर्थ- पदे तस्यैव धातो यहुत्वं । जनाना बहुत्वं तु नागोरमेडताद्यनेकस्थानीयमहाजनसमागमादिति । ७६-पश्चिमाधै यद्धतौस्ते गुरवः सूरयः बृहस्पतयश्च महीयसि पदे स्थाने फलवार्द्धमहा- वीर्यलक्षणे, पक्षे महीयसि उच्चस्थाने समागतास्सन्तो महाफलदा भवन्त्येवेति ज्योतिर्विदा मतम् । ७८-अन्न द्वितीयपदे-शर्वेण ईश्वरेणेव । किं० उर्वी भूतिः सम्पद् यस्येति तेन, पक्षे भूतिर्भस्म यस्य तेनेति । शेपं सुयोधं । ७९-मुगमं । परं गुरवः सूरयः । किं० गुरुणा महता सद्देन गूर्जर नासत्कन मेहतासत्केन च आल्यास्सन्त इति ।

·१२० श्रीवल्लभोपाध्यायविरचित [एकोनविंश: आग्रहाञ् जयमलस्य मेडतीयजनस्य च । कियत्कालं स्थितस्तत्र संघ सोऽगायथागतम् ॥८॥ श्रुत्वा गुरूणामाह्वानं मेदपाटनरेशितुः । मन्त्रीशो जयमल्लस्तु दोदयां भृशमाप्तवान् ।।८२॥ बहुशो जयमल्लेन विज्ञप्तोऽपि गुरुयदा । नैव तस्थो तदा मन्त्री राजकार्य ययौ चवचित् ।। गुरवस्तु मिपं प्राप्य तदैवाशु प्रतस्थिरे । श्रीवाडीपार्श्वयानार्थ वाटिकान्तरुपागताः ॥८४|| तदा गुरुनन्तुमेता धर्मचन्द्राभिवा बुधाः । कारुण्यपूरितैः पूज्यैस्ते तदा वाचकीकृता ॥८॥ ततः श्रीमेडताद्रङ्गाद्राणाजीकस्य भाग्यतः । प्रति मेवाडदेशं ते चलिना कलिता जनैः ॥८६॥ क्रमेण गोढवाहान्तर्ग्रामे ग्रामे पुरे पुरे । आगृह्यमाणा बहुभिः संघस्सुकृतकृदययैः ।।८७॥ नैव तस्थु फचित्किन्तु तीर्थयात्रां प्रचक्रिरे । नडुलनगरे विन्ध्यपुरे श्रीवरकाणके ॥८८|| श्रीमन्नारदपुयी च जीवितस्वामिनेमिनः । सादडीस्थानके राणपुरे च प्रथमप्रभोः॥८९॥ इत्यादिसनीर्थयानां कृत्वा सत्संघसंयुतः । गुरुणिपुरे प्रापत्तद्वार्ता मेदपाटके ।।९०॥ युग्मम् । ततो मेवाडदेशेन्द्रमान्यो झालाकुलोद्भवः । राण• कल्याणजी नाम माग्देवकुलपाटकात् ।।९१॥ घाणेराख्पपुरं यावत् गुरोस्संमुखमागमत् । धनाश्वमुभटश्रेणिरोचिष्णुर्गुरुमानमतू ॥१२॥ दृट्वा तद्भक्तियुक्तिं च श्रुत्वा वाक्यकलामपि । समग्रमोढवाडीयो लोकोप्याश्चर्यभागभूत् ॥ सत्यकार गुरोलात्वा तत्र पादावधारणे । दाग देलवाडकेऽभ्येत्य जने गुर्वागम जगौ ॥१४॥ अथ श्रीमरिरारोहन्मेदपाटोलभूमिकम् । पमणोरपुरस्थायी संयोऽप्यभ्यागमद्गुरोः ॥९॥ पमणोरपुरे मृरेरागमात्पूर्वमेव हि । प्रतिष्ठाविधिसामग्री सर्वो सवोऽप्यकारयन् ॥२६॥ जलयात्रां गजेन्द्राश्वध्वजाबाडम्बराद् व्यधात् । तेनैवाडम्परेणोच्चैश्चक्रे गुर्वागमोत्सवः ॥१७॥ तत्रत्याः श्रावकाः क्षेमा-गङ्गा-जेसाभिधानकाः। यस्सहोदराश्च प्राक्प्रतिष्ठामहोत्सवम् ॥१८॥ ८२-पदप्रयं तु सुगमं । स गूर्जरदेशीयः सङ्घो बहुविज्ञप्तिं कृत्वा पूज्याचार्यानत्वा च ययागतं राजनगरादिस्थान अगात् गत इति । ८२-मेदपाटनरेशितुः श्रीराणाजीकस्य आह्वानं श्रुत्वा गुरून मरुदेशे एव रक्षितुकामो जयमल्लमन्त्री हृदि दोयामासेति । ८६-लोकपञ्चक कण्ठ्यम् । तत्र तुयश्शोके जनलोकः किञ्चिदाजीविकाधिभिः कलिताः सहिता । अथवा फलण ज्ञाने इत्यस्य पातोानार्थत्वात् कलिता ज्ञाता न तु केनान्यज्ञाता इति । ८७-अव एव अप्रेतनशोके यहुप्रामनगरसंधैः सुकृतकृत्यलाभैलोभिता अपि चतुर्मासी. कृते मागृह्यमाणाह, वा इक्ष्यमाणा अपि गुरव. किं च बुरित्यमे प्राह । ९४-मुगगः परं देयवाहारये स्वराज्यस्थाने अभ्येत्य आगत्य । जने इत्यत्र जातावकवचनं वेन समस्तलोके उदयपुरादौ गुर्वागमन पूज्यागमनं जगी कश्यति स्मेति ।

·सर्ग:) विनयदेधसूरि-माहात्म्यम् स्वच्छस्फटिकरत्नादिमतिमानां शुभ दिने । कृत्वा भतिष्ठामुत्कृष्टां ततस्म्ररिवरोऽचलत् ॥१९॥ गत्वा कल्याणजीराज्यास्पदे द्राग देलवाडके । मन्त्रिमुख्येन मांडाख्यश्राद्धेन विहितोत्सवम् ॥ श्रीशालिशैलविम्वानां प्रतिष्ठां सरिराड् व्यधात् । तस्मिन्महोत्सवे मेघो ववर्ष स्पर्धयेव किम् ।। तत्र गत्वानेकचैत्यानां वन्दनं च विलोकनम् । उपदेशप्रदानेन जीर्णोद्धारश्च निर्ममे ॥१०२ अथोदयपुरीयोऽपि संघस्तत्रैत्य सत्वरम् । विधाय विविधां भक्ति विज्ञप्तिं च पुरो गुरोः ॥१० विशिष्टशकुनान्वीक्ष्य श्रीपूज्याचार्यवर्ययोः। चतुर्मासकसम्बन्धि वचः प्राप्य पुरं ययौ ॥२०४] गुरु गइदे नत्वा श्रीपार्थ नवखण्डकम् । अदुदं शान्तिनाथं च श्रीआघाटमुपागमत् ॥१०५।। तपेति विरुदमाप्तिस्थानेऽत्राघाटपचने । सर्वोदयपुरीयोऽपि सट्ठोऽगाद्वन्दितुं गुरुम् ॥१०६॥ अथापाढादिमेघले सुराचार्यस्य वारके । पवित्रे पुष्यऋक्षे च शुभेषु शकुनादिषु ॥१०७॥ आगच्छतो गुरून ज्ञात्वा श्रीजगत्सिंहराणकः। संघायादात् सम्पदं स्वां समयां सिन्धुरादिकाम् ॥ अथ सजीकृतोतुंगतोरणश्रेणिवन्धुरम् । राणाजीदत्तपूर्वोक्तसामग्रीमीणितमजम् ॥१०९।। पृङ्गारिताशेपजननीगीतोद्दाममालम् । पुरं मविश्य मुगुरुः प्रतिश्रयमुपाश्रयत् ॥११॥ अय तत्रोत्सवादते चतुर्मासं गुरुयंघात् । श्रीमदाचार्यधुर्यस्तु श्रीआहढपुरे पुनः ॥११॥ आघाटे वीरचैत्यस्य जीर्णोद्धारो व्यधायि च । संघेन श्रीमदाचार्यवाकलामीतचेतसा ॥११२|| १०१-लोकसप्तकं कण्ठ्यं । परं सप्तमश्लोकार्द्ध-तस्मिन्महोत्सवे यथा सर्वोऽपि संघ- लोको गुगिमात् प्रतिस्सन वित्तैर्ववर्ष । तथैव तत्स्पर्धया मेघोऽपि मुशलधाराभिस्तथा वर्ष यथा सर्वापि पृथ्वी जलमयी जातेति । अनेन तदानीं गुरुमाहात्म्यादेव लोके हर्षदानाधिप मेघागमनं चासूचिः। १०२-तत्र तस्मिन् देवकुलपाट के अनेकचैत्यानां शगुञ्जयगिरिनारावतारागां बहूना तु वपागच्छेन्द्रश्रीसोमसुन्दरसूरिवारके जाताना केषांचित्तु श्रीविजयदेवसूरिवार के तदुपदेशादेव तद्- गच्छीयैः पण्डितकीर्तिविजयैः श्रीराणाजी श्रीकल्याणजी प्रतिबोधन तत्सहीकारापणप्रा. सादपातननिवारण-वाकलारजितानेकनागर-व्यवहारि-चारण-प्रामेश्वर-ठक्कुरोपदेशप्रदान बहुद्युम्ना. नयनाद्युद्यमेन जीर्णोद्धारविषयीकारितानां पुनः सजीकृतमण्डितप्रतिमाणां चैत्यवन्दनं निर्ममे । पतितानां चैत्यानां च विलोकनं पुनरुपदेशद्वारेण जीर्णोद्धारश्च कारितस्तत्र चैकस्य कल्याणसहीति नामकप्रामादस्थ श्रीकल्याणजीनोद्धारफरणं प्रतिवर्षमष्टाधिकशतच्छागवनिवारणं प्रतिपन्नमिति । १०८-अन सिन्धुरादिकां गजादिकां आदिशब्दादनेकतुरङ्गमात्मीयमहावाद्यधजवन्धन- नगरशृङ्गारणाज्ञादिप्रहः । शेषमन्वयादिकं स्पष्टम् ।

·श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [एकोनविंशः दर्शनादेव पूज्यानामाचार्याणां गिरापि च । मिथ्याविनोऽपि विमाधास्तत्रासन प्राप्तयोधयः।। तस्मिन् वर्षे ववन्दिोऽष्टपूर्वोऽद्भुतावहः । यं दृष्ट्वा मानवाः माहुचतुर्थारष्किमागतः ॥११४|| श्रीजगत्सिहराणोऽपि चमत्कारात्ततोऽवदत् । सत्यं सुगालि भो मर्दः समागादत्र सद्गुरुः ।। ततः प्रभृति सर्वत्र सुकालभवनाद् भुवि । असौ सुगालिओ मर्द इति ख्यातिरभूद्' गुरोः कदा स वासरो यत्र भावी मे गुरुसङ्गमः । इति ध्यायन राजकार्यव्यग्रत्वान्नृपतिः स्थितः ॥ अथ पारणके जाते चतुर्मास्या मुनीश्वरः । मेवाडदेशे व्यहरत्तीर्थयात्रार्थमुद्यतः ॥१२८॥ गुरुः श्रीकरहेडादितीर्थयात्रां विधाय च । चित्रकूटमहादुर्ग दूरादप्यवलाक्य च ॥१९९।। खमणोरपुरं पाप्य प्रतिष्ठां चरमप्रभोः । मोहीग्रामीयसंघेन कारितामकरोत्ततः ॥१२०॥ ग्रामे गोगुंदके गत्वा नत्वा श्रीनवपल्लवम् । नाहीनाम्नि सनिवेशे तथाप्याघाटपत्तने ।।१२९॥ एकैफां क्रमतश्चके मतिष्ठां शिष्टहद्गुरुः । एवं देशे मेदपाटे प्रतिष्ठापञ्चकं कृतम् ॥१२३॥ अथ गूर्जरदेशेषु ज्ञात्वा चिचलिपून गुरून् । प्रागप्युत्कण्ठितो दृष्टुं श्रीजगत्सिंहराणकः ॥१२४ पीछोलारुयसरोमध्ये महोद्यानान्तरालगम् । दलबादलके सौधे पाच्यराणककारिते ॥१२५॥ आश्चर्यकारके नाकिविमानमदहारके । नानामहोम्बरामुख्योद्भटभट्टयुतोऽभ्यगात् ॥१२६॥ दर्शनादेव सूरीन्दोर्नत्वावर्तादिपूर्वकम् । कृताञ्जलिपुटस्तस्थौ सुविनीतस्मुशिष्यवत् ॥१२७॥ ११३-श्लोकचतुष्कं कण्ठ्यं । अन्तिमे लोके तत्रेत्युदयपुरे विप्रभट्टराजपुत्रादयोऽने के मिध्यात्विनोऽपि प्राप्तबोधयोऽङ्गीकृतशुद्धधर्मा आसन् जाताः । किंबहुना ? केचित्पडावश्यक. भक्तामरादिपाठिनो जाताः । ११९-अत्र पञ्चमे श्लोके स मुनीश्वरः श्रीविजयसिंहसूरिसंयुतोऽनेकलोककृतां विज्ञप्ति- मवधार्य सदुपकारायानेकतीर्थानां श्रोकरहेडकपार्श्वनाथादीनां यात्रा विधानाय च मोहीमामवासि- सहकारितप्रतिष्ठाकरणाय च श्रीराणाजीकेन धनतरं सङ्घद्वारा विज्ञप्तोऽपि श्रीराणाजीकेन सह मिलने मम महालाभो भावीति पुनरत्र पादावधारणीयमेविति सङ्घविज्ञप्ति प्रतिपद्य च दश- सहममेवाहदेशे व्यहरदिति । १२६- लोकत्रिक फण्ठ्यं । परं प्राच्यः प्राचीनो यो राणका अर्थाच्छीऽदयासिंहाख्या श्रीउदयपुरनिवासकः पुनरुदयसागरसरोवरकारकश्च तेन कारिते। १२५-चौधे पुनः किं० नाकिनां देवानां विमानस्य मदहारके अत एवाश्चर्यकारके दलबा- दलनानि महलविशेष | राणक: किं. नानाजातीया ये उम्परा वागियाख्याः पितृव्याशेपानी श्रीकृष्णदासजीसिपलसिंघजीश्रीसुजाणसिंघजोश्रीमानसिंघजीश्रीभीमजीश्रीइन्द्रभाणजीमुख्या: 1 पुनः उटा ये भट्टा व्याकरणादिपाठिनो भवासुदेवहरिपाठप्रमुगयुक्त, श्रीजाहिमहराणक: भौगुरुन् शतावधानाऽशावधानादिमाधकानेकच्छेफच्छात्रपरिवार द्रष्टुं अभ्यागादागत इति ।

·तर्ग:]
विजयदेयसरि-मादात्म्यम्
गुरुरपि फिं कृतानित्याह-
गंभीरध्वनिना तस्मै धर्मलाभ गुरुर्ददी । नम्राय मेदपाटानामधीशाय इसन्मुस- ॥१२८॥
ततो गुरोरेय मुखे न्यस्तनेनो नरेश्वरः। अद्य मे सफलं जन्म जातमित्यूविन्मुदा ॥१२९॥
गुरुणा दीयमानायां देशनायामथान्तरे । प्राचे पृथ्वीपतिः स्वामिन् विज्ञप्ति मेऽवचारया॥१३०
आयुर्यनतरं केन कर्मणा प्राप्यते प्रभो । सम्यग् विज्ञाय शास्त्रेभ्यस्तस्योपायं समादिश ॥१३१
अयोवाच गुरू राजन् सावधानमनाः शृणु । पूर्व श्रीभीमभूपालो जातोऽणहिलपत्तने ॥१३२॥
दीर्घायुपोऽन्यदा श्रुत्वा सोऽथ मालबभूपतीन् । धारायां भोजराजस्य पार्थे प्रेपीरस्वमन्त्रिणम्।।
गत्वा नत्वा च तेऽप्यूचुः पृष्टं भीमेन वोऽस्त्यदः । कथं दीर्घायुपो यूयं वयं वल्पायुपः कयम् ।।
येनोपायेन दीर्घायुभवेद्धीमस्तमादिशत् । तिष्ठन्तु भी कियत्कालं मुखं भोजोऽप्यदोऽवदत् ।।
वृक्षमेकमथोद्दिश्य भोजः मोचे च मन्त्रिणम् । जातेऽस्मिन् सर्वयाऽपने तवोपायो चदिप्यते।
पत्राण्यस्य पतन्तु द्रागिति दथ्यौ स मन्तिराट् । तच्चिन्तयैव वृक्षोऽभूव निप्पन. पूर्वतो द्रुतम् ।।
अयोपाये च तत्पृष्टे स्पष्टं भोजोऽप्यवक् पुनः । सर्वथा फलिते क्षेऽस्मिन्नुपायोऽथ वक्ष्यते ।
सत्फलः फलदः शीघ्र स्तादेवं चिन्तितोऽमुना ! पुरा नैवाभवद् यादृक्ताहक्स फलितः क्षणात् ।।
हसन्नयो भोजनृपः माह तं भीमधीसखम् । तत्र ध्यानाद्यथा वृक्षो जातोऽपत्रश्च पत्रयुम् ।।
तथा प्रजानां दुर्थ्यानादलायुः स्यादिलापतिः । प्रजानां च शुभध्यानादनल्पायुः पुनर्भवेत् ।।
दीर्घस्य जीवितम्येति श्रुत्वोपायमिमं स्फुटम् । यथादृष्टं जगी गत्वा पत्तने भीमभूपतेः ॥१४२॥
ततः प्रभृति भीमोऽपि मनानां परिपालनात् । चिरं राज्यं च मुंक्ते स्म लोकानां हितचिन्तनात् ।।
तथा लमपि भूपाल लोकपालोऽसि पञ्चमः । चिरायुभव लोकानामन्योऽन्यदिवचिन्तनात् ।।
श्रीजगत्सिंहजीराणः श्रुत्येति गुरुदेशनाम् । साधु साधु वदन्नुचैः स्वं शिरो धूनयन्मुहुः ॥
गुरो त्वदर्शनादेव नूनं भावी जयो मम । गुरुरूबै पुना राजन् यतो धर्मस्ततो जयः ॥१४६॥
अथ राणकः माह-
स धर्मः कीदृशः स्वामिन् यतो नित्यं जयो भनेन् । गुरुजगी शृणूर्वीश स तु जीवदयामयः ।।
अथ श्रीराणका स्माह रञ्जितो गुरुवाश्यतः । यद्यप्माकमभीष्टं तद् व्रत सवै करोम्यहम् ॥१४॥
ततो गुरुजगौ राजन् जालपातान्निषेधय । पीछोलाख्ये तटाके च तथा वृदयसागरे ।।१४९॥
जन्मनो मासि भाद्राख्ये जीवहिंसां निवारय । जन्ममासं यतः शाहि-दिल्लीनाथोऽप्यपालयत् ॥
राज्याभिषेकवारेऽपि गुरौ हिंसां निवारय । मचिन्दनामके दुर्ग जीर्णोद्धारं च कारय ॥११॥
गुरुतांश्चतुरो जल्पानेतान् स मत्यपद्यत । तदैवारोपयद् घाट जालक्षेपनिपेयकम् ॥१५२॥
लात्वेति नियमान्नत्वा गुरुं दाग मेदपाटराट् । ययौ स्वं सौधमात्मीयपरिवारविराजितः ॥१५३
अयो गुरुर्जरत्रां मनि प्रस्थानमुत्सुकः । संवेन रक्ष्यमाणोऽपि समीनाग्राममागमत् ॥१५॥

·१२४ श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [एकोनविंश प्रणम्य पार्श्वविश्वेश तत्र तस्य प्रभोः पुर । गुणविजयविज्ञानामुपाध्यायपदं ददौ ॥१५॥ ततश्च योगिनीपुयाँ तीर्थयात्रां व्यधाद् गुरु । कोटडीग्रामचैत्यानि पञ्च पूज्यान्यकारयत् ।। ततः श्रीऋपभं नाथं नत्वा वागडसन्धिगम् । गुरुः क्रमादिलादुर्ग प्राप्तवान् जन्मभूमिकाम् ॥ गुरुराकारयां चक्रे पुनप्रेषणपूर्वकम् । रत्ननाम्ना महेभ्येनाहम्मदाबादवासिना ॥१५८॥ श्रीशबुञ्जययात्रायै संघः संमेलितो महान् । रत्नेन धनयत्नेन गुरुचाग्रेसरीकृतः ॥१५९।। तनस्तत्र महातीर्थ यात्रां कृत्वा महोत्सवै । गुरुभ्यां सह संघोऽसौ क्षेमेणागानिजं पुरम् ॥ तत्र कृत्वा चतुर्मासं सोल्लासं तस्य पारणे । स्तंभतीर्थे महातीर्थे ननाम गुरुपादुकाम् ॥१६॥ इदानी तपागच्छीयश्राद्धादिमुखाद्यथा मया श्रुतं तथा देवसानिध्यं श्रीविजयदेवसरेवण्यते- अथास्य देवसान्निध्यमहं वक्ष्ये यथा श्रुतम् । स्तंभतीर्थऽभवद्देवचन्द्रो नाम्ना महान् गृही। स तु श्रीविजयदेवमरि शुद्धपरम्परम । जानस्तदुक्तमेवायं कुरुते धर्ममाईतम् ॥१६॥ तस्य भार्ये उभे जाते सुशीले अपि सन्ततम् । ते तूपाधिमतं नैव त्यजतो वारिते अपि ॥१६४ कालान्तरेण ते देवीभूतेनाप्यथ तेन हि । परंपरागतं धर्म कुर्वातामिति भापिते ॥१६५॥ इति प्रोक्तेऽपि ते नैव त्यजतस्तन्मतं यदा । तदा तस्यैव श्राद्धस्य प्रेत्यवासरकर्मणि ॥१६६॥ उपाधिमतरक्तेषु निविष्टेषु जनेप्वय । पदृष्टिस्तथा चक्रे नेशुस्सर्वेऽपि ते यथा । युग्मम् । प्रदोषे प्रकटीभूत प्रोचतुस्ते स्त्रियौ च तम् । त्वं कोऽसि कस्माचागत्य नित्यं भापयसीह नौ ॥ १५५-एते सुगमा । पर गुणविजयाख्या ये विज्ञा पण्डिता पूर्व सादडीग्रामे लुम्पाकविग्रहे क्रियमाणे श्रीकर्णराणकमिलनेन तपा सत्या लङ्काश्चासत्या इतिस्फुरन्मानकारापण- पूर्वकं श्रीगुरुप्रभावाजिनशासनस्थापकास्तेपा श्रीसमीनाख्यपार्श्वनाथप्रतिमाया पुरो गुरुचिक पद ददौ दत्तवानिति। १६०-एते सुगमा । पर तत्र महातीर्थे शत्रुञ्जये यात्रा कृत्वेति श्रीपभदेवादीनत्वेदि गुरुभ्या श्रीपूज्याचार्याभ्या सइ स रत्नश्रावकसद कुशलेन निजं पुर राजनगर आगामात इति । १६१-मुरोधोऽयं । गुरो श्रीविजयमेनसूरेणिस्थामवर्तितूरे पादुका ननामेनि नतवानिति शपः। १६४--सुगमम् । नगर तस्य देवचन्द्रस्य श्राद्धस्य द्वे अपि भायें सवत् १६७३ वर्षांपन्न द्रव्यलिगिना द्रव्यग्रहणपूर्वक स्थापिताचार्यक पञ्चपैरुपाध्याय कातस्यादुपाधिनामक मत पनि ऐन पारिते अपि ते न यजत इति । १६६-अथ किं जावमित्याह-कालान्तरेणेति मुगम । परम्पराग धर्म श्रीविजयदेय सूरिनियमाण पूर्वता, उपाधिमतं तु त्यज्यवामिति । 3 ·संग: पितपदेपसूरि-माहात्म्यम् सोऽप्यूचे युपयोर्भर्ताहं देवो देवचन्द्रकः । भात्योः प्रतियोपाय हपष्टिर्मया कृता ।।१६।। अहं श्रीविजयदेवमरिसानिध्यमन्त्रहम् । कुर्वाणोऽस्मि सुरैः सप्तदशभिश्वापर यह ॥१७॥ इत्युक्ते तेन ते जाते सद्यः सद्धर्मनिथिते । मुत्तयोपाधिमतं को हि सत्यान्ये तैलमीने ॥१७१ इत्येकं देवसानिध्यं. द्वितीय शृणुताधुना । श्रीमण्डपाचलं दुर्ग चलति प्रति सद्गुरौ ।।१७।। मागे सेहरपीग्रामस्वामिपुनः कमाभिः । परमारः स भूत्तात इत्यभूत्परमारकः ॥१७॥ मारयन् स पहूँलोकान् पिना निगडितस्ततः । तस्मिन्नवसरं तर मूरिसिंहस्ममागतः ॥१७४॥ महान्तमागतं मत्वा वासक्षेपोऽस्य कारितः । सन्नोभूत्तत्क्षणात्साऽपि जातं तचिनकन्सनाम् ।। द्वितीयं देवसान्निध्यं प्रोन्यतेऽय तृतीयकम् । श्रीरामनगरस्थायी कोऽप्यस्ति वणिन. मुतः ।। सप्तवर्षाणि यावत् स ग्रहिलोऽभूढभाग्यतः । तत्रागाचाष्टमे वर्षे तद्भाग्यात्सद्गुरुत्तम ॥१७॥ पिनादिभिस्तदाऽकारि करन्यासोऽस्य मस्तके । तत्कालं सोऽपि सन्जोऽभूत्सर्वो लोमश्वमत्छनः॥ चतुर्थं देवसानिध्यमयो शृणुत सजनाः । मेडताङ्गवास्तव्य श्राद्धः खीमसरान्वयी ॥१७९॥ नवमासावधिस्थानाभियो दुप्फर्मयोगतः । गृहीतः क्षेत्रपालेन भृशं दुःखाकुलोऽभवत् ।।१८०॥ तत्रागादन्यदां भाग्याद्विजयदेवमूरिराट् । वासक्षेपेण तस्याशु क्षेत्रपालः प्रणप्टवान् ॥१८॥ नीरोगता तदीयेऽङ्गे भूतले च चमत्कृतिः। वार्ता च सकले संपे जाताहो महिमा गुरोः ।।२८२ अयातः भोच्यते देवसान्निध्यं पञ्चमं प्रभोः । अस्ति गूर्जरदेशान्तः पेटलादाभि पुरम् ॥१८॥ तत्रासीदधिपः यूरः सभावादेव दुष्टहत् । व्युग्राहितो विशेषेण द्वेपिभिवेपपारिभिः ॥१८॥ वणिम्भि. प्रत्यनीय द्रव्यलोमेन लोभित । रुरोध निर्विरोधं तं तदा तत्रागतं गुरुम् ॥१८५।। गोपुरानवेदिकायां विमुच्य सपरिच्छदम् । रक्षायै मानुपान्मुक्त्वा स्वयं स्वावासमाविशत् ।। अय सायं गुरुस्तत्र चिन्तयामास चेतसि । इह नः शयनं युक्तं नक्तं नतरः सह ॥१८७॥ ध्यात्वेति तर वपान्तर्गत्वैकस्य तरोस्तले । सुप्वाप सपरीवारो वार्यमाणो जनैनः ॥१८॥ अय तत्र यज्जातं तदाह- प्रतोलीपार्श्वगेहान्तर्वहिरुभरेऽलगत् । तद्बालाभिः करालाभिः प्रतोली सहमाऽ पनन् तया पतन्त्या तमाः सुप्ता ये रक्षकादयः । तत्क्षणात्ते क्षयं प्राप्ता अहो दुष्कर्मणां गतिः ॥१९० गुरुं कुशलिनं दृष्ट्वा मुखमृतं तरीस्तले । वर्णयन्ति स्म राजाद्या अहो मानी गुरुमहान ॥१९॥ १८७-पूर्वाधै सुबोधं । इहेति मन प्रवोल्यधः सुस्थानवेदिकायां इतरैर्नीचैस्तुरुकादिमिः सार्थ नक्कं रात्रौ नोऽस्माकं शयनं नैव युक्तं नोचितमिति । १८८-गुरुर्धनैर्जनस्तारक्षकैरन्यैरपि त्रागते. पधिक घीनरैर्मा याहीति कार्यमाणोऽ- पितरोखले गत्वा पौरूपाविधिपूर्व सुप्वाप ॥ स्मेति ।

·- १२६ श्रीवल्लभोपाध्यायविरचितं [पकोनविंशः चमत्कृतेन तेनाय यवनेन नतस्ततः । सत्कृतः क्षामितस्मरिर्ययौ च स्थानमीप्सितम् ॥१९२॥ श्रायुरोदवसान्निध्य स्पष्टं पष्ठमयो ध्रुवे । अष्टौ वर्षाण्यविच्छिन्नं मुभिक्षमभवन्मरौ ॥१९॥ मरुस्थल्यां हि दुष्कालः शाश्वतः श्रूयते जनैः । अप्टवावधि स्पष्टं नैव दृष्टः स केनचिन् ॥१९४ महाजनमुखादेतच्छ्रुतं यनिर्जले स्यले। गुरौ विहरति ज्येष्ठे मासिऽवर्षद् घनो घनः ॥१९५ अन्यदा स्तंभतीर्थेऽगाद् वत्सरै रिभिर्गुरुः । तदास्य दर्शनादेव वोधि प्रापुस्सुमेधसः ॥१९६ यतः-सागरीयं मतं त्यक्त्वा मेघाधाः श्राद्धमुख्यकाः । वोधि माता गुरोरेव वासक्षेपमकारयन्।। अथास्य काव्यस्योपसंहारमाचरन्नाह- इत्यादिभिर्घनतरवदातवृन्दैश्वेतश्चमत्कृतिकरैश्चतुरोत्कराणाम् । माचीनसरितुलनां कलयन् कलौ किं श्रीगौतमः पुनरयं गुरुरेप जीयात् ॥१९८॥ किं चान्यगच्छीयतया मया यत् संमत्रितं शास्त्रविरुद्धमत्र । तत्सत्यमेवाय युधैविधेयं काव्योत्तमाच्छीविजयादिवंशात् ॥१९९|| अर्थतत्काव्यकरणे पराशङ्कामाविष्कृत्य निराकुर्वनाह- यदन्यगच्छपभवः कविः किं मुक्त्वा स्वमूरि तपगच्छमरेः । कथं चरित्रं कुरुते पवित्रं शंकेयमाने कदापि कार्या ॥२०॥ आत्मार्थसिद्धिः किल कस्य नेष्टा, सा तु स्तुतेरेव महात्मनां स्यात् । आमाणकोऽपि प्रथितोऽस्ति लोके, गंगा हि कस्यापि न पैकीयम् ॥२०॥ १९५-सुगमोऽयं । नवरं निर्जल इत्यपेयक्षारकूपंक्यसद्भावात् मिष्टनाराऽसभावात्, अजले स्थले ओकेशादिस्थले गुरौ श्रीविजयदेवसूरी विहरति सति अप्रतो ग्रामे प्रामे घनोऽतिशायी घनो मेघोऽवर्पत वृष्टः । येन यत्र प्रातः समागाचत्र सरासि भृतानि दृष्टानि इति योधपुरस्पेन मया महाजनमुसात् श्रुतमिति सत्यमेवेति । १९७-अर्थः सुगमः परं सागरीयं मतमित्येव । तदुत्पत्तिर्यथा तपागच्छीयैरेवोपाध्याय- श्रीधर्मसागरगच्छनायकाज्ञां विनवात्मीयप्ररूपणात्मकरछन्नमेव सर्वशतक प्रन्यः कृतः । परम. नर्थमूल सात्वा रहस्येव तत्पुस्तकानि पञ्चपाणि विधाप्य ते तु स्वर्गताः । कालक्रमेण ६७६ वर्षे स अन्यः प्रकटीभूतस्ततोऽस्य केनाप्यशोधितस्त्रान्निर्नामकत्वाचौररूपत्वात् समस्तगीतार्थ साक्षिक महारफीविजयसेनसूरिभिः सोऽप्रमाणीकृतस्तत: सागरशापीया ये गच्छनायकाज्ञां विनैव । बलात्कारेण प्रमाणीकृतवन्तस्तेऽपि भट्टारकश्रीविजयदेवसूरीमिः स्वगणाहिः कृतास्तवरतैः सागरमागधेरैपधरैव्यलिङ्गिद्वारा स्थापिताचार्यकै १६८७ वर्षे यन्मत कपिन तत्मागरीय यसं त्यक्ता सा० मेघावा यहवः श्रावकाः श्रीविजयदेवमूरदर्शनादेवौषि प्राय नम्यैव गुरुत. पुटपा पासक्षेपमकारयमिति ।

·सर्गः] विनयदेयसरि-मादारभ्यम् १२७ तस्मान्मया केवलमर्थसिद्धय मिहापवित्रीकरणाय यदा। इति स्तुतः श्रीविजयादिदेवः ग्ररिस्सम श्रीविजयादिसिंहः ॥२०॥ आचन्द्रय तपगन्धधुर्यो वृतो परंणापि परिच्छदेन । जीयाचिर स्तान्मम सौख्यलक्ष्म्य श्रीवल्लभः पाठक इत्यपाठी ॥२०॥ इतिश्री वृहत्तरतरगच्छीय श्रीजिनराजसूरिसन्तानीय पाठक श्रीमानविमलशिष्य श्री- वल्लभोपाध्यायविरचिते श्रीमत्तपागच्छाधिराजपाविशाह श्रीअकबरप्रदत्तजगदगुरुविरुदधारक श्री हीरविजयसूरीश्वरपट्टालङ्कार पाविशाहि श्रीक्षकव्यरसमासंलब्धदुर्वादि जयवाद भट्टारक श्रीविज- यसेनसूरीश्वर पट्टपूर्वाचलमहनकरानुकारिपातिशाहि श्रीजिहांगीरप्रदत्तमहातपाविरुदधारि श्री- विजयदेवसूरीश्वरगुणवर्णनप्रबन्धे श्रीमद्विजयदेवमाहात्म्यनानि महाकाव्ये श्रीविजयदेवसर सर्व- देशविहारसानिध्यादिवर्णनो नामकोनविंशः मर्गः । तत्समाप्ती च समाप्त श्रीश्रीश्रीविजयदेवमाहा. त्म्यनामकं काव्यं चतुरैवाच्यमानं चिरं जीयात् । लिसितोऽयं प्रन्यः पण्डितश्री५श्रीरङ्गसोमगाण-शिष्य मुनिसामगणिना | सं० १७०९ वर्षे चैत्रमासे कृष्णपक्षे एकादशी तियौ बुधौ लिसितं । श्रीराजनगरे तपागच्याधिराज- भ० श्रीविजयदेवसूरीश्वरविजयराज्ये ।

·परिशिष्टम्। [ तपागच्छीयैकपदावलिगतं विजयदेवसूरिविशेषवर्णनम् ] अथाप्रेतना पट्टावली पुरतोऽनुसन्धीयते- सिरिविजयसेणसूरी, पट्टे गुणसहिमे अ । 'सिरिविजयसेणसूरित्ति व्याख्या-एकोनषष्टितमे पट्टे श्रीविजयमेनसूरिः, तच्चरित्रं विस्तरतः श्रीविजयप्रशस्तिकाव्यतोऽबसेयं समासतस्त्वेवम्-संवत् १६०४ वर्षे नारदपुयो जन्म, सं. १६१३ वर्षे पितृमातृभ्यां सह श्रीविजयदानसूरिहस्ते दीक्षा, ततः श्रीहरिविजयसूरिभिः सर्वशास्त्राणि पाठयित्वा डीसाख्यप्रामे ध्यानं कृत्वा सं. १६२८ वर्षे फाल्गुनशुक्ल सप्तम्यां श्रीअहम्मदावादे सूरिपदं प्रदत्तं । तदनन्तरं सर्वप्रकारेण श्रीतपागच्छे ज्ञानदर्शनचारित्रादिसमृद्धिः शिष्याणां श्राव- फाणां च वृद्धिश्च जाता । यतस्तस्मिन् वर्षे ऋपिमेधजीमुख्या लुकाख्यमतमुख्यास्तत्रत्याधिपत्यं हित्वा सर्पः कञ्चलिकामिव तत्कुमतवासनां त्यक्त्वा श्रीतपागच्छगुरूणां शिष्यतां प्राप्ताः, तत्स्व- रूपं तु प्राग्निरूपितं । ततः श्रीहरिविजयसूरयः १६३९ वर्षे शाहिश्रीअकबरेण आकारिता यथा सन्मानिताः, तद्वयतिकरोऽपि पूर्व प्रकाशितः । ततः क्रमेण श्रीहरिविजयसूरयः श्रीविजयसेनसूरि- भिः साई श्रीराजधन्यपुरे चतुर्मासीमासनिास्तस्मिन्नवसरे लाहोरेनगरस्थने श्रीअकबरसुरत्राणेन श्रीमदाचार्यगुणगणाकर्णनप्रीतान्तःकरणेन तदाकारणाय स्फुरन्मानं प्रैपि । ततः श्रीगुरूणामाज्ञां शेपामिव शीर्षे निधाय ततश्वलन्तः पत्तनप्रभृतिनगराणि बहून् प्रामांश्च पवित्रयन्तोऽनेकसवलोकः पूजिताः परिवृताश्च श्रीअर्बुदाचलतीर्थयात्रां विधाय श्रीसोरोहीनगरे प्राप्तास्तदा तन्नायकेन राज्ञा श्रीसुरत्राणसझेन बबाडम्बरपूर्वक सन्मानिताः । ततः क्रमेण श्रीराणपुर-वरकाणकपार्श्वनाथादि- यात्रां कृत्वा स्वजन्मनगरी नारदपुरी च गत्वा क्रमेण मेदिनीपुर-हीण्डूयाणक-वैराट-महिमनगरादिषु भन्यलोकान् कोकान् सर्या इव श्रीसूरिधुर्या उद्बोधयन्तो लोधिआणापामे समेयुः । तत्र श्रीशाहि- मान्यशेखश्रीअपलफजलभ्रातृजन्माफयजीनामा श्रीसूरीनन्तुमागतः। तत्रानेकलोकविधीयमानबहु- मानस्वरूपं स्पष्टाष्टावधानादिसाधकशिष्यश्रेणिस्वरूपं च दृष्टाऽतीवचमत्कृत चेतास्ततस्त्वरित लाहो. रनगरे गत्वा श्रीशाहिपुरवस्तमुदन्तं यथादृष्टमभ्यधात् । तच्छ्रुत्वा शाहिरपि घनाघनानीलकण्ठ इप श्रीगुरून द्रष्टुं सोत्कण्ठोऽभूत। ततः क्रमेण श्रीसूरयोऽपि शाहिप्रदत्तीयवाद्यवादनानेकानेक- तुरङ्गमविचित्रवैजयन्तीतोरणधोरणीरमणीयमहामहपुरस्सरं लाभपुरं पुरं प्रविश्य तदिन एव श्रीशे- खजीदरपारीरामदासप्रमुखप्रधानपुरुषद्वारा काश्मीरीमहलनानि धाग्नि श्रीशाहमिलिवा: शाहिरपि गुरुन् वीक्ष्य परमप्रमोदमेदुरः सन् श्रीहरिविजयसूरीणामुदन्वं वर्मनि कुशलोदन्तं च पृष्टवाम् ।

·१२९ + विजयदेवरि-माहात्म्यम् श्रीगुरुभिरपि श्रीहरिसूरिभिर्भवतां धर्माशीर्वादी दत्तोऽस्तीत्याधुकं । मृशं तुष्टः सनष्टावधानानि द्रष्टु कामोऽस्मीति गुरूनाचष्टी तो गुर्वाज्ञया गुरुशिष्यश्रीनन्दिविजयाभिषाविबुधवाधिवाटारया- नानि दृष्ट्वा वचनागोचरं चमत्कार प्राप्तः प्रसन्नः सन् महाऽऽडम्बरपूर्वकं स्वस्थान प्रापयतामिति स्त्र- जनानादिश्य वं धामागमत् । अथेष्टवैद्योपदिष्टमितिमन्यमानै राजमान्यैर्वदान्यै स्तनत्यास्तिकजने- रष्टदिनानि यावन केवल रूप्यकरखे प्रभावनाद्याडपरस्तथा कृतो यथा जैन राज्यमेच्छन्नमिव जात- मिति ! गुरूणां गौरवमसहमानेन केनचिद् भट्टेन-अमी जैना जगदीश्वरं ? भास्करं २ गङ्गां ३ च न मन्यन्ते तेन हे श्रीशाहे ! भवाहशा भूभुजां नैतेषां दर्शनं योग्यामिति श्रुता गुप्रकोपो भूपोऽ- न्यदा सभायातान श्रीमनूचानपुङ्गवान् तद्विजोत्तमुक्तवान् । ववस्वत्सलरिलमितं मला नका. लोत्पमस्त्रसमयपरसमयस्मृतिसूक्तिमुक्तिसमुद्रः श्रीसूरीन्द्रस्तदीयशाखसम्मतीव स्वाभीष्ट जगदीश्वर- स्वरूप निरूपितं । यथा-यं शेगाः समुपासते गिर इति ब्रह्मेति वेदान्तिनो, बौद्धा बुद्ध इति प्रमाणपटवः कर्मेति मीमांसकाः । अईन्नित्यय जैनशासनरताः कत्तीत नैयायिकाः सोऽयं वो विदधातु वाञ्छितफलं त्रैलोक्यनायो हरिः ॥१॥ अनेन तद्ग्रन्थोककाव्येन वदीयशानशघेणैव वन्मदच्छेदश्चके । इति प्रथमं जगदीश्वरां- गेकारप्रश्नोत्तरम् । अधामधामधामेदं, वयमेव स्वचेतसि । यस्यास्तव्यसने प्राप्ते, त्यजामो भोजनोदके ॥१॥ इत्यादियुक्तिभिद्वितीयं सूर्यागीकारोंत्तरम् । तथा गोदकमन्तराऽस्माकं देवप्रतिष्ठैव न स्यात्, इति तृतीयं गद्गाङ्गीकारोचरम् । इति गुरुकवाक्यैः प्रहृष्टः शाहिः श्रीगुरूणां सन्मानं दत्वा सलांस्विरस्ववान । ततस्तत्र द्रङ्गे श्रीशाहेराप्रहेण चतुर्मासकद्वयं विघाय एकदा पुण्योपदे- शक्षणे प्रमुदिवेन शाहिना विञ्चिद् याचध्वमित्युक्त श्रीमूरिः स्माह-हे श्रीशाहे ! गो १ घृपम २ महिप ३ महिपी ४ हननं, मृतद्रव्यादानं ५ वन्दिग्रहणं ६ चेति पड् जल्लास्तव जगन्ननदुःवमन- कस्स नाईन्तीति, एतेषां जल्पाना हानमेवारमा मुद्दां श्रीशाहीनां च सम्पदा निदानमित्युक्तस्तुष्टेन श्रीशाहिना वत् पड्जल्पस्फुरन्मानं श्रीसूरिनाग्नैव सर्वत्र प्रहितम् । अस्मिन्नवसरे श्रीहीरसूरिभिर्वा- घावशादन्तिमामिलनाय लेखप्रेषणपूर्वमाकारिताः सन्तस्वत्र विचित्रवादिलब्धजयवादाः पीरि- पादाः शीघ्रमेव गुर्वाकारणं कारणमयगय चतुर्मासकमध्येऽपि चलन्तोऽविच्छिन्नप्रयाणैमेरुमण्डल- मण्डनीमवन्तः क्रमेण श्रीपत्तन प्राप्तवन्तः 1 17 श्रीहोरसूरीणां स्वर्गमनमूनाख्यद्रने सखातं श्रुत्वा तत्समारस्वभावमनुभाव्य त्यक्तशोकाः मुसप्राय तपागच्छसाम्राज्यं पालयामामुः। अथ तेषां सुकृतकृत्यानि लिख्यन्ते । यथा (-तैश्चम्पानेरदुर्गे १६३२वर्षे प्रतिष्ठा कवा | वनः सुरवि.

·- परिशिष्टम् वन्दिरे श्रीमिश्र-चिन्तामणिप्रमुखेपु भट्टेषु सभ्येषु सत्सु भनेकपण्डितपदि श्रीसूरिभि सम विवाद कुर्वन् श्रीभूषणनामा दिगम्बराचार्यों यथातथाऽपसिद्धान्तं जल्पन जैनशास्त्रशैवशास्त्रपारगैर्गुलाम- निर्जितस्तत काकनाश ननाश । अथ निश्शेपलोकक्रियमाणजयारवपूर्वक श्रीसूरय स्व पदं प्रापु । तते क्रमाद् राजनगरे श्रीपानपानाख्यःमापपर्पदि जयश्रिय शिश्रियु । अथ तत्रैव श्रीविद्यायिजयनामक स्वपदयोग्य शिर्ष दीक्षयित्वा, श्रा० अहिवदेकारिता प्रतिष्ठा, पुनर्ग-धारबन्दिरे सा० इन्द्रजी- कारिता श्रीवारप्रतिष्ठा, पुन स्तम्भतीर्थे भा० धनाईकारिता प्रतिष्ठा च कृत्वा तत्र चतुर्मासी- चक्रु । तत पारणे मेवातदेशादागतान श्रीहरिसूरीन सीरोहीनगरे नत्वा स्तम्भतीर्थ पुनरागत्य प० पजिाराजिमाख्यकारितीचिन्तामणिपार्श्वनाथप्रतिष्ठा कृत्वा, क्रमेण १६५४ वर्षेऽहम्मदावादे भूमध्यानिर्गता श्रीविजयचिन्तामाणपार्श्वमूर्ति शकन्दरपुरेऽस्थापयत् । पुनस्तत्रैव वर्षे सा० मोटा ख्यकारिता प्रतिष्ठां, पुन दो० लहुआख्यकारिता प्रतिष्ठा कृत्वा लाटा[पल्या ध्यानं विधाय क्रमात श्रीगूर्जरतीर्थयाना श्रीसौराष्ट्र शत्रुजयादिवीर्थयात्रा च कृत्वा स्तम्भतीर्थे श्रीविजयदेवसूरीणा सूरिपद दत्वा पुनर्वर्षद्वयान्ते १६५८ वर्षे पत्तने गच्छानुज्ञा नदि च कृत्वा अशिङ्खधरतीर्थयागायै समेतान् श्रीआचार्यसंयुतान् श्रीपूज्यान द्वादशशतशकटसकटः सप्तशतीकरमतुरगोद्भटानेकसुभट- विकट सङ्घपतिहेमराजसतो मरुस्थलीतः शत्रुञ्जययात्रार्थ ब्रजन्महोत्सवेन प्राणमत् । ततः श्रीगुरयो राजनगरे चतुर्मासी चनुस्तदा तत्रत्यै श्राद्धै श्रीगुरुवाकप्रबुद्ध पञ्चसप्तत्याद्यनुलाईत्म- तिमाणा महाडम्बरविशिष्टा षट् प्रतिष्ठा कारिता. । पुनस्तत्रत्येन सं० सूराख्येन प्रतिश्राद्धगृहं मदिमुन्दिका प्रयच्छता श्रीअर्बुदाद्रिश्रीराणपुरादिसकलतीर्थयात्रामासूत्र्य क्षेमेणागत्य श्रीसूरीन * प्रणय महती प्रभावना कृता । किंबहुना तत्राद्वै श्राद्वैमहिमुन्दिकालक्षमेक व्ययीकृत । ततो राज- धन्यपुरे प्रतिष्ठाद्वयं, पुन स्तम्भतीर्थे प्रतिष्ठाद्वयं, प्रतिष्ठामेकामकबरपुरे घ गन्धारपन्दिरे च प्रतिष्ठाद्वय कृत्वा क्रमेण सौराष्ट्रराष्ट्रसङ्घाग्रहेण श्रीशत्रुञ्जययात्रा विधाय तन देशे चतुर्मासकत्रय प्रतिष्ठाऽष्टकं च कृत्वा रैवताद्रियात्रापूर्व नवीननगरे ज्येष्ठस्थिति स्थित्वा श्रीजामनामक नृप धर्मापदेशतस्तुष्ट कृत्वा ततश्चलन्तः श्रीशद्धेश्वरपा प्रणम्य राजनगरे चतुर्मासी बहाडम्बरविशिष्टा प्रतिष्ठाचतुष्टयां च चक्रु ।इत्याद्यनकसुकृत्यैर्जिनशासनं प्रभावयन्तोऽनेकसहस्रजिनमृतिमा पञ्चाश- प्रतिष्ठामु प्रतिष्ठापयन्तो विमलाचलवारहनारगपुरशद्वेश्वरपञ्चासरराणपुरारासणाविद्यानगरादिपु जीर्णोद्धारान् पुण्योपदेशद्वारा कारापयन्तो हस्तासद्धया च श्रीगौतमावतारा इव, बुद्धचर्चा चाभय- कुमारा इव, विद्यया चाभिनपवनकुमारा इव, कृतज्ञतया श्रीरामचन्द्रा इव, धैर्येण गिरीन्द्रा इव, आज्ञया च सुरेन्द्रा इव, एक्स्यायस्य शतात्वेिन श्रीसोमप्रभसूरय इव श्रीविजयसेनसूरयोऽष्टी- वाचकपदानि सार्द्धशतपण्डितपदानि च दत्वा द्विसहस्रीमितसयतिसमुदायस्याशा पूरयित्वा सवाईहीरविजयसूरिरिति विरुधारका भट्टारकत्वं विंशतिवर्षाणि प्रपाल्याकबरपुरे १६७१ वर्षे ज्येष्ठकृष्णैकादश्या स्वर्ग जग्मुः ।

·निमयदेयरि-माहात्म्यम् १३१ सट्टिभमे सिरिविजयदेवसरी संबइ तागणतरणितुल्लो ॥१॥ पष्टिवमे पट्टे श्रीविजयदेवसरि । उद्धृत्तमपि यथारटं कियटिख्यते यथा-श्रीराजदेशमा ण्डने ईडरदुर्ग संवत् १६३४ वर्षे जन्म । वनो नरमे धL-१६४३ वर्षे जनन्या सइ दीक्षा । ततः १६५५ वर्षे पण्डितपदं । ततोऽनुक्रमेण १६५६ वर्षे स्तम्भवीर्ये सूरिपदं । तद्व्यतिकरो यया- सर्वव्यवहारिणिशिरोमणि सा० श्रीमहनामा स्वभ्रातृजन्मना सा० सोमादयेन सह श्रीमाचा- र्यपदस्थापनार्थमर्थव्ययं कर्तुकामः प्रकामप्रमोदेन मरुभेदपाटलाटसौराष्ट्र कच्छरक्षणादिदेशेषु गूर्जरदेशे ष प्रतिप्रामं प्रतिनगरं फुकुमपत्रिकाप्रेपणपूर्व सङ्कलोकान् सहस्रश, ममाहूय तपागणय- दियविनासप्तशतीमितपरिकरमाकारिताम् । अथ सकलसङ्कमिलनानन्तरं श्रीमल्लसाधुना बन्धुर- वाऽधरीतसुरमन्दिरे निजमन्दिरे दिव्यदुकुल कमनीयमण्डपं राममण्डपमिव निर्माय विज्ञप्ताः 'सयोगाद् अमृतसि- हिसाघुना सन्तुष्टेन सहभक्तिस्तथामने यथा कल्पवृक्ष एवायमिति मेने । क बहुना तस्मिन्महे सा०श्रीमल्लेन दशसह- सरूप्यकन्ययः कृतः । ततखदप्रेतनदिने तनयेन ठपरकीकाश्येन वापदोत्सवानिमित्वमेवाप्टसहस्र- रूप्यकव्ययपूर्व प्रतिष्ठा कारिता एवं सर्वसङ्ख्यया श्रीविजयदेवसूरीणा पद्महे पञ्चाशत्सहस्रप्रमिता महिमुन्दिका व्ययिता । ततः १६५८ वर्षे पत्तने परीक्षकसहनवीरसम्शेन पञ्चसहनमहिमुन्दि- काव्ययपूर्वक गच्छानुज्ञानन्दिमहब । अथ श्रीविजयदेवसरयोऽहम्मदाबादे प्रतिष्ठाद्वय, पचने प्रविष्ठाचतुष्टयं, स्तम्भवी प्रतिष्ठान्यं यहुद्रव्यव्ययपूर्वक फरसा स्वजन्मभूमौ पोइलादुर्गे चतु- मासी पा ।वदा प्रत्य. सबलोकरनेके महोत्सना इवाः । तन्माहास्यहप्टो राजा श्रीकल्याणम- हनामा चिन्तामणिपाठिमहाभट्टचट्टवेष्टित प्रसिश्रय प्राप्तम्तीगदमकारयत् । तदा पा सूरी पुण्योदयापानिभिर्वादिदर्भसर्पगारडरत्नै पण्डितपद्मसागरणिगीवाशिरोरत्नैरेव सर्वेऽपि म- हास्तथा निजिवायया लाजिता सन्तोऽहो' गुरूणा गुरुतेति स्तुवन्तो राजेन्द्र मुरया साभयं ना।" पर उस महा माना जाता । जो हमारे कारमा छत्वा राजपऐ धनुर्मासा स्थिता । वायसरे इलादु सीपमदेवविय यानव्यङ्गिवं ततस्तत्प्रमाणमे नवीन निम्न श्राषिधाप्य नटी- पढ़े महत्या प्रविष्टाया श्रीसरिभिः प्रतिष्ठाप्य गिरिशिर स्थप्रै त्यसोद्धारपूर्वकं स्थापित {वतोऽन्यदा श्रीमण्डपाचले श्रीअकरपातिशाहिपुवतिहागारश्रीसलेमशाहि श्रीसूरीन स्तम्भतीर्थतः सबहु- मानमाकार्य गुरूणा मूर्ति रूपस्फूचि प वीक्ष्य वचनागौचरं.चमत्कारमाप्तवान्। तत समये श्रीगुगमि सम धर्मगोष्ठीक्षणे विचित्रधर्मवाती पृष्ट्वा साक्षाद् गुरुस्वरूप नि पमं दृष्ट्रा च स्वप- बीये. परे प्राक् किश्चिद व्युद्घाहितोऽपि शादिस्तदा वत्पुण्यप्रकर्षण हरित सन् श्रीहारसूरीणा श्रीविजयसेनसूरीमा घ प? एन एस पट्टधरा सर्वाधिपत्यभाजी भवन्तु, नापर फोऽपि कूपमण्डू- ·१३२ परिशिष्टम् । काय इत्यादि भूयः प्रशंसां सृजन् जिहांगीरीमहातपाविरुदं दत्तवान् , अनुज्ञापितवांश्च तपागच्छ- श्रावकेन्द्रचन्द्रपालादीन् यदस्मदीयदक्षिणीयमहावाद्यवादनपूर्वक गुरून् स्वाभयं प्रेषयन्तु यथा युष्मद्गुरून् वयमपि गवाक्षस्था निरीक्ष्य हृष्टा भवामः । इत्यादिवचनोत्साहितैस्तै राजमान्यस.. दाक्षिणात्यमालवीयसङ्घश्च तथा महोत्सवाः कृता यथा तपागणसङ्घमुखे पूर्णिमाऽवतीर्णा अन्येषां च गुरुद्विषां मुखेऽमावास्येति । किंबहुना यथा पुराऽकव्वरेण श्रीहोरसूरयस्ततोऽप्याधिक्येन श्रीविजयदेवसूरयः शाहिजिहांगीरेण सन्मानिता इति । अथ श्रीगुरवो गूर्जरदेशान्तर्भूत्वा सौराष्ट्र- देशसुन्दरे द्वीपबन्दिरे फरङ्गीपातशाहिप्रदत्तव्याख्यानानुज्ञापूर्व चतुर्मासकद्वयर्या च कृत्वा क्रमेण हलारदेशे श्रीनवानगरे चानेकलोकान् वोधिदानेन सुखयन्तः श्रीशत्रुञ्जये यात्रां विधाय स्तम्भवीर्थे चतुर्मासकं च निर्माय सावलीस्थाने सोनीरत्नसीक्रियमाणामारिपटहप्रदाने तीप्रक्रियाकाष्ठानुष्ठा- नपूर्वक सूरिमन्त्रसतं मासत्रयध्यानं विधायाक्षयतृतीयायां सभामभ्येयुः । ततस्तत्रैव चतुर्मासी प्रतिष्ठाद्वयीं च कृत्वा श्रीइलादुर्गे प्रतिष्ठात्रयं कृतवन्तः । ततः सवेन साई श्रीआरासणादितीर्थयात्रां कुर्वाणाः पोसानाख्यपुरे पुराणानां पञ्चप्रासादानां श्राद्धानामुपदेशद्वारेण बहुद्रव्यव्ययसाध्यमपि तदुद्धारं कारितवन्तः । कमेण चारासणे मूलनायकाः पुनः प्रतिष्ठाविषयीकृत्य स्थापिताः । काला- न्वरेण च इलादुर्गे श्रीकल्याणमल्लमरेन्द्राग्रहादागत्य तनत्य सा० सहजूगृहे महामहेन १६८१ वर्षे वैशाखशुद्धषष्ठयां श्रीविजयसिंहसूरीन् स्वपदेऽस्थापयत् । तन्महोत्सवात्तुष्टः कल्याणराजोऽपि रणमल्लचोकीनामके गिरिशृङ्गे श्रीगुरून समाहूय धर्मगोष्ठी विधाय तत्स्थानं नवीनचैत्यस्थापनाय गुरुपुरः प्राभृतीकृतवान् । अथ च तत्र चैत्यमद्यापि निष्पाद्यमानमस्ति। ततश्चतुर्मासान्ते मरुदेश- साधनामहात् श्रीगुरवोऽनूचानान्विता अनेकलोकपरिवृताः श्रीअर्बुदाचलतीर्थ नमस्कृत्य सा तेजपालेन विधीयमानां महामहमनाहरां श्रीसीरोहोमागत्य चतुर्मासी तस्थुः । तत्र च श्रीजा- वालपुरप्रमुखतत्परिसरसङ्घलोकैङ्गमं तीर्थमागतं मन्यमानैबहुतरद्रव्यव्ययपूर्वकमागस वन्दिताः । तत्रावसरे सादडीसकलुम्पाकैश्चैत्या द्यसद्भावविषयिणी महती जिनशासनाशातना कृता । ततस्त- वनिर्यले आय.सौरोह्यामागत्य श्रीगुरवो विज्ञप्ता:-यद् युष्मादृशेषु गुरुपु सत्सु वयं वसई- म्पाकैः पराभूताः स्मस्तनास्मत्साहाय्यं विधीयताम् । इत्युक्तेः शीघ्रमेव गुरुप्रेपित ताथैरेव तत्र गत्वा तद्वेपधारिणो भास्कर'का इस मूकता प्रापिता. । ततोऽप्युदयपुरे मेदपाटदेशाधीशराणाश्रीक- सिंहपार्श्वे गत्वा छन्दकाव्यादिभिस्तं तोपयित्वा सकलराजलोकपरिकलितायां पर्षदि लुम्पा- कान् वादे विजित्य तपाः सत्या लुकाश्चासत्या इति श्रीराणाजीसत्कं सहीत्यक्षरद्वयीकुन्तावित स्फुरन्मानमानीय सादडीचतुष्पट्टे वाचायित्वा गुरूणां प्रसत्तेस्तपागच्छनौढिः प्रौढतमा निम्मिता। ततो योधपुराधीश्वरराजनीगजसिंहामान्यपरमप्रधानमन्त्रिजयमल्लेन श्रीजालोरदुर्गे श्रीगुरूना- कार्य बहुतराडम्बरेण प्रतिष्ठात्रयमन्तरान्तरा चतुर्मासकत्रयकारापणपूर्वक स्वर्णगिरिशी चैत्यत्रयं च प्रतिष्ठापितम् ।

·विनयदेयररि-माहात्म्यम् १६८४ वर्षे पुनर्जयमल्लमन्त्रिणा सहस्रशो रूप्यकव्ययेन विजयसिंहसूरीणां गच्छानुज्ञा- नन्दि कारिता | तो मेडतानगरे प्रतिष्ठात्रयं विधाय विन्ध्यपुरे चतुर्मासीस्थितान गुरून ज्ञात्वा गच्छीयगीतार्थरखिन राणाश्रीजगतसिंहजीकेन श्रीरकाणके पौपदशम्यां समागवानां - लोकानां शुल्कमोचनं तदाघाटरोपपूर्व ताम्रपत्रेगोत्कीर्य श्रीगुरूणां पुरः प्राभृतीकृतं तत्कदाप्य- भूतपूर्व सर्वेषामहुतकन् सखातम् । ततो राणपुरादिषु तीर्थयात्रां कृत्वा झालाश्रीकल्याणजीकेन संमुसमागत्याकारिताः श्रीमेदपाटदेशं पवित्रयन्तः प्रथम पमणोरमामे प्रतिष्ठाद्वयं, ततो देवकुल- पाटके प्रविष्ठामेका, ततो नाहीप्रामे अघोटानगरे चेति प्रतिष्ठापञ्चककरणपूर्वक श्रीउदयपुरे चतु- र्भासी चक्रुः । ततस्तत्पारणके गूर्जरत्रां प्रतिचिचिलिपून दलवादलमहलमध्यस्थितान् श्रीगुरुन् श्रीजगसिंहजीसमक्षको राणकोऽपि नन्तुमागतश्चिरं गुरुमुखचन्द्रे चकोरीयतचक्षुस्त देशनाऽसम- सुधां पीत्वा प्रीत: प्रकामं सत्कारसन्मानादि दत्त्वा गुरुपुरश्चतुरो जल्पान् प्रपन्नवान् । तथाहि- अद्याभूति पिछोलके उदयसागरे च सटाके मीनजालानि निषिध्यति १, राज्याभिषेकदिने गुरुवारे जीवामारिः कार्या २, स्वजन्ममासे भाद्रपदाभिधे जीवहिंसा न कार्या ३, मचिंददुर्गे कुम्भलविहारे जीर्णोद्धारः कार्यः ४-इति जल्पचतुष्टयोमहणाभिप्रहवन्त भूमिकान्तं वीक्ष्य सकला अपि लोका भृशमाश्चर्यभाजोऽहो ! गुरूणां कोऽपि लोकोत्तरो महिमातिशय इत्यादि- वर्णनपरा जाताः । किंबहुना श्रीकुमारपालभूपालेन श्रीहेमसूरय इव नोराणाजीकेन श्रीगुरवो बह मेनिरे-इत्यादयः कियन्तोऽवदाता लिख्यन्ते । यतस्तपसा साक्षाद्धन्यानगारा इव, सौभाग्येनाभि- नववसुदेवावतारा इय, ध्यानमौनक्रियाकप्ठानुष्ठानादिना श्रीभद्रबाहुस्वामिन इव, निर्षिकृतिवि- इनित्यागेन प्रायो भक्तजनगृहाहारत्यागेन च श्रीमानदेवसूरय इस श्रीविजयदेवसूरयः सूर्या इव भरतभूमिपपिनी प्रतियोधयन्तो मालवमण्डले उज्जयिन्यादौ दक्षिणदेशे च बीजापुर-प्रनिपुरादौ कच्छदेशे च भुजनगरादी मरुदेशे च जापालपुर-मैदिनीपुर-घंघाणीप्रामादौ जीर्णोद्धारकारा- पणपूर्वकमनेकशताहत्प्रतिमाः प्रतिष्ठयन्तोऽनेकपण्डितपदानि पाठकपदानि स्थापयन्तो दर्शनादेव हीन्दतुरुष्कादीनामपि चमत्कार फुर्वन्तो जीवहिंसादिनिपेधनियमाश्च कारयन्त:- सिरिविजयसीहरिप्पमुद्देहिं णेगसाहुबग्गैहि । परिकलिआ पुरिअले, विहरिता दिनु मे भई ॥२॥ श्रीविजयसिंहमरि प्रभृत्यनेकशतसाधुभिः परिवृताश्चिरं पृष्ठयां बिहरन्तो 'भद्रं दिशन्तु' कल्याण पुस्विति गाथार्थः ॥२॥ इति गाथा द्वयं पूर्वपट्टायल्या प्रयोज्यम् । तपगणपतिगुणपद्धतिरेपा गुणविजयवाचकैलिलिये। गन्धारबन्दिरीयापकसा० मालजीतुट्यै ॥१॥ इति गुर्वावली प्राचीनगुर्वावल्याः पुरोऽनुसन्धीय सुधीभिर्वाचनीया || श्रीमद्गलमस्तु , ·परिशिष्टम् तथा स्तम्भतीर्थवासिना सा० देवचन्द्रेण देवीभूय स्खे द्वे भायें सं० १६७३ वर्षात्पन्नो- पाधिमतमोचनाय भृशं प्रोक्तमपि तन्मतं न त्यजतस्तदान्यदा तदीयश्राद्धजेमनवारायां जायमा- नायां तेन देवेन तत्र पापाणवृष्टिस्तथा कृता यथा भुक्ति त्यक्त्वा सर्वेषु नष्टेषु तं देवं प्रकटीभूत ते पोचतुस्त्वं कोऽसि कथं चावां भापयसि ? इति प्रोक्त सोऽवोचत्-अहं भवद्भर्चा देवचन्द्रो देवीभूतोऽन्यैः सप्तभिर्देवैः सह श्रीविजयदेवसूरीणां सांनिध्यं कुर्वाणोऽस्मीति तेन भवतीभ्या- मपि स एव गुरुरङ्गीकार्यों येन मयं न भवतीति प्रोक्त ते अपि श्रीगुरुभक्ते जाते इत्येक देवसानिध्यम् । तथाऽनयैव रीत्या घोघाख्यबन्दिरवासी सा० सोमजीनामा स्वं कुटुम्ब प्रापराङ्मुखमपि देवीभूय प्रतिबोध्य च श्रीविजयदेवसूरिभक्तं कृतवानिति द्वितीयम् २ । तथा श्रीविजयदेवसूरिपु मण्डपाचलं प्रतिचलत्सु सेहरपीनामनामस्वामिपुत्रः कमाख्यः परमारः। स च पूर्व भूतात्वेिन लोकान् मारयन् पित्रा निगडितस्तदा गुरुवासक्षेपेणैव सजीभूत इति महदाश्च- यकृजातमिति तृतीयम् ३ । तथा राजनगरवासी वणिपुत्रः सप्त वर्षाणि यावच अथिलोड- भूत् वपित्रादिभिः श्रीविजयदेवसूरिकरक्षेपः कारितस्तकालमेव सजो जातश्चेति महदद्भुत- मिति चतुर्थम् ४। तथा मेडतावासी पीमसरागोत्रीयः सा थानाख्यो नवमासान यावरक्षेत्रपाल- गृहीतोऽन्यदा श्रीविजयदेवसूरिवासक्षेपेण सजोऽजनि, इवि सर्वलोकप्रसिद्धमिति पश्चमम् ५। तथा मरुदेशे गूर्जरदेशे दुर्मिक्षे महति सत्यपि श्रीगुरुपु समागतेषु महत् सुभिक्षं जातमित्यादि श्रीविजयदेवसूरीणां देवसांनिध्यं बहुशो दृष्टमिति ॥

·अनुक्रमणिका ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ७ ... ... ... ... ... ... ... ... ... १ प्रथमः सर्गः २ मितीयः सर्गः ३ तृतीयः सर्गः ४ चतुर्थः सर्गः ५ पथमः सर्गः ६ पठः सर्गः सममः सर्गः ८ अरमा सर्गः ९ नयमः सर्गः १० दशमः सर्गः ११ एकादशः सर्गः १२ मादशः सर्गः प्रयोदशः सर्गः १४ चतुर्दशः सर्गः १५ पञ्चदशः सर्गः খাবো না १७ समदराः सर्गः १८ अहादशः सर्गः १९ पकोनपिश संगः २० परिशिष्ट ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. २०३-२०६ ... ... ... ... ... ... ... १२८-१३५ .00