Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai
Bhadrabahusahinta
Front matter
सिं घी जैन ग्रन्थ मा ला
**********[ ग्रन्यांक २६ ]tixxitkiritt********
निर्ग्रन्थनैमित्तिक- भद्रवाहुवचोऽनुसारिणी
भद्र बाहु संहिता
SRI DAICHAND JI SINGHU
यी दानवदर्ज सिंचोक
SINGHI JAIN SERIES
inter[NUMBER 26***********
BHADRABAHUSAMHITA
कलकत्ता निवासी
साधुचरित-प्रेष्ठिवर्य श्रीमद् डालचन्दजी सिंधी पुण्यस्मृतिनिमित
प्रतिष्ठापित पर्व प्रकाशित
सिंघी जैन ग्रन्थमाला
जैन भागमिक, दार्शनिक, साहित्यिक, ऐनिहासिक, वैज्ञानिक, कथामक-इत्यादि विविधविषयगुम्फित
मात, संस्कृत, अपभ्रंश, प्राचीनपूजा-राजस्थानी भादि नानाभापानिय सार्वजनीन पुरापन
वाय तथा नूननमंशोधनामक साहित्य प्रमाशिनी सर्वश्रेष्ठ जैन प्रन्यावलि.]
प्रतिष्ठाता
श्रीमद् डालचन्दजी-सिंधीसत्पुर
स्व. दानशील - साहित्यरसिक -संस्कृतिप्रिय
श्रीमद् वहादुर सिंह जी सिंधी
प्रधान सम्पादक तथा संचालक
आचार्य-जिन विजय मुनि
(सम्मान्य नियामक-भारतीय विद्या भवन, चंबई)
समकार संरक्षक
श्री राजेन्द्र सिंह जी सिं घी
तथा
श्री नरेन्द्र सिंह जी सिं घी
*
प्रकाशक
सिंधी जैनशास्त्र शिक्षापीठ
भा र ती य विद्या भवन
वई
प्रकाशक-जयन्तकृष्ण, ह. दवे, ऑनररी रजिष्ट्रार, भारतीय विद्या भवन, चौपारी रोड,बई. ने..
सम-रामा येसू रोडगे, निर्णयसागर घेस, २६-२८ कोलभार स्ट्रीट, या नं २
निर्गन्थनैमित्तिक-भद्रवाहुवचोऽनुसारिणी
भद्र बाहु
संहिता
[विस्तृत गुजराती प्रस्तावना, पाठभेद, परिशिष्टादि विविधवस्तुसमन्वित]
*
संपादक
अध्यापक डॉ. अमृतलाल सवचंद गोपाणी
एम् ए, पीएच् डी.
प्राध्यापक-अर्द्धमागधी शिक्षाविभाग
(भारतीयविद्या भवनद्वारा सचालित-मेघजी मथुरादास मार्टस् कॉलेज, अन्धेरी)
विया भर
भारतीय
5
अषण
ब
प्रकाशक
सिंघी जैन शास्त्र शिक्षापीठ
भारतीय विद्या भवन
वंबई
विक्रमाद २००५]
प्रथमावृत्ति, पचशत प्रति
[१९१९ सिताब्द
ग्रन्धांक २६]
[मूल्य रू.५-१२-.
॥ सिंघीजैनग्रन्थमालासंस्थापकमशस्तिः।। २ ३ १ ५ अस्ति बहाभिधे देशे सुप्रसिद्धा मनोरमा। मुर्शिदाबाद इत्याख्या पुरी वैभवशालिनी ॥ ब्रहयो निवसन्यत्र जेना उकेशवंशजाः। धनान्या नृपसम्मान्या धर्मकर्मपरायणाः ।। श्रीडालचन्द इत्यासीत् तेप्वेको बहुभाग्यवान् । साधुचत् सच्चरित्रो यः सिंघीकुलममाकरः॥ भाल्य एवागतो यश्च कतुं व्यापारविस्तृतिम् । कलिगतामहायुयां तवधि निश्चयः । धुशाग्रीयसबुद्धव सद्वृत्त्या च सुनिष्टया । उपाज्य विपुलां लक्ष्मी कोव्यथिपोऽजनिष्ट सा॥ तस्य मनुकुमारीति समारीकुलमण्डना। भभून् पनियता पली शीलसौभाग्यभूपणा॥ श्रीबहादुरसिंहास्यो गुणवाँस्तनयस्तयोः। अभवत् मुकृती दानी धर्मप्रियश्च धीनिधिः ॥ माता पुण्यवता तेन पनी तिलकसुन्दरी । यस्याः सौभाग्यचन्द्रेण भासितं तरकुलाम्बरम् ॥ श्रीमान् राजेन्द्रसिंहोऽस्य ज्येहपुत्रः मुशिक्षितः । यः सर्वकार्यदक्षस्वात् दक्षिणबाहुवत् पिसुः ।। नरेन्द्रसिंह इत्याख्यस्तेजस्त्री मध्यमः सुतः । सूनुवीरेन्द्रसिंहश्च कनिष्ठः सौम्यदर्शनः ॥ सन्ति प्रयोऽपि सरपुग्ना आतभक्तिपरायणाः । विनीताः सरला भन्याः पितुर्मागांनुगामिनः॥ अन्येऽपि बहबस्तस्याभवन् स्वसादियान्धवाः । धनजनैः समृतः सन् स रानेर व्यराजत ॥ ७ ८ ९ १० ११ अन्यध- १५ १७ सरस्वत्यां सदासत्तो भूखा लक्ष्मीनियोऽव्ययम् । तत्राप्यासीत् सदाचारी सचिव विदुषों खलु ॥ १३ नाहंकारो न दुर्भावो न विलासो न भुर्ययः । दृष्टः कदापि तद्गेहे सतां तद् विस्मयास्पदम् ॥ मको गुरुजनानां स विनीतः सजनान् प्रति । बन्धुजनेऽनुरक्तोऽभूत् प्रीतः पोध्यगणेष्वपि ।। देश-कालस्थितिज्ञोऽसी विद्या-विज्ञानपूजकः । इतिहासादि-साहित्य-संस्कृति-सरकलाप्रियः ।। समुन्नत्यै समाजस्य धर्मस्योरवर्षदेतये । प्रचाराय च शिक्षापा दत्तं तेन धनं धनम् ॥ गवा सभा समित्यादी भूघाऽध्यक्षपदाधितः । दया दान यथायोग्य प्रोत्साहिताश्च कर्मठाः॥ एवं धनेन देहेन ज्ञानेन शुभनिष्टया । अकरोत् स यथाशक्ति सरकर्माणि सदाशयः॥ अथान्यदा प्रसझेन स्वपितुः स्मृतिहेतवे । कतुं किचिद् विशिष्टं स कार्य मनस्यचिन्तयत् ।। पूज्यः पिता सदैवासीत् सम्यग-ज्ञानरूचिः स्वयम् । तसात् तम्ज्ञानवृद्ध्यर्थे यतनीयं मयाऽप्यरम् ॥ २१ विचार्येवं स्वयं चित्ते पुनः प्राप्य सुसम्मतिम् । श्रद्धास्पदस्पमित्राणां विदुषांचापि तायाम् ।। जैनज्ञानप्रसारार्थ स्थाने शान्ति नि के त ने । सिंघीपदाङ्कितं जै नशा न पी मनीष्टिपत् ॥ श्रीजिन विजयः प्राज्ञो मुनिनाता च विश्रुतः । स्वीकतुं प्रार्थितस्तेन तस्माधिष्टायकं पदम् ॥ वस्य सौजन्य-सौहाद-स्थयौदायर्यादिसद्गुणः । वशीभूय मुदा येन स्वीकृतं तत्पदं परम् ॥ कवीन्द्रेण रवीन्द्रेग स्वीयपावनपाणिना । रस-नींगाई-चन्द्राब्दे तरप्रतिष्ठा व्यघीयत ॥ प्रारब्धं मुनिना चापि कार्य तदुपयोगिरम् । पाठनं ज्ञान लिप्सूनां प्रन्धानां प्रयनं तथा । तस्यैव प्रेरणा प्राप्य श्रीसिंघी कुलकेतुना । स्वपितृश्रेयसे चैपा प्रारब्धा मन्थमालिका ।। उदारयेतसा तैन धर्मशीलेन दानिना । व्ययितं पुष्कलं द्रव्यं तत्सत्कार्यसुसिद्धये । छात्राणां वृत्तिदानेन नैकेयां बिदुपा तथा । ज्ञानाभ्यासाय निष्कामसाहाय्यं स प्रदत्तवान् ॥ जलवावादिकानां तु मोतिकूल्यादयो मुनिः। कार्य निवार्षिकं तत्र समाप्यान्यत्र चास्थितः । तत्रापि सततं सर्व साहाय्यं तेन यच्छता । मन्थमालाप्रकाशाय महोत्साहः प्रदर्शितः ॥ ३२ नन्द-निध्य-चन्द्रोदे जाता पुनः सुयोजना । प्रन्थावल्याः चिरस्थाय विस्तराप च नवना ॥ ततः सुहृत्परामात् सिंधीवंशनभस्वता । भा विघा भर ना येयं मन्थमाला समर्पिता ॥ भासीत्तस्य मनोवान्याऽपूर्वा ग्रन्थप्रकाशने । तदर्थ व्ययितं तेन लक्षावधि हि रूप्यकम् ॥ दुर्विलासाद् विधेईन्त ! दौभाग्याचारमबन्धूनाम् । सस्पेनवाय कालेन स्वा स सुकृती ययौ।। इन्दु-य-शून्य नेवाददे मासे आषाढसम्झके । कलिकाताख्यपुयां स प्राप्तवान परमा गतिम् ॥ ३० पितृभक्तश्च सरपुत्री प्रेयसे पितरात्मनः । तथैव प्रपितुः स्मृत्य प्रकाश्यतेऽधुना पुनः ।। इयं प्रन्यालिः श्रेष्टा प्रेठा प्रज्ञावतां प्रथा । भूयाद् भूत्यै सतो मिघीकुलकीर्तिप्रकाशिकर ॥ विजनवादा सचिदानन्ददा सदा चिरै नन्दरिवयं लोके श्रीसपी मन्यपद्धतिः ॥ २४ २५ २६ २९ 4 ॥ सिंधीजैनग्रन्थमालासम्पादकमशस्तिः ॥ १ २ ३ स्वम्ति श्रीमेदपाटाययो देशो भारतविश्रुतः । रूपाहेलीति सज्ञानी पुरिका व सुस्थिता ॥ सदाचार-विचाराम्या प्राचीननृपतेः समः । श्रीमञ्चतुरसिहोडन राठोडायमूमिपः ॥ पत्र श्रीवृद्धिसिंहोऽभूद् राजपुनः प्रसिद्धिमाकू । क्षामधर्मपनो यन्त्र परमारकुापणीः । मुन्न-भोजमुखा भूपा जाता यसिन् महाकुले । किं पर्यते कुलीनस्वं परकुल जातजन्मनः ॥ पती राजकुमारीति तस्याभूदु गुणसंहिवा । चातुर्य-रूप-लावण्य-सुवाक् सौजन्यभूपिता ॥ क्षत्रियाणीप्रभापूर्णा शार्योद्दीप्तमुसाकृतिम् । यां दृष्ट्वैव जनो मेने राजन्यकुलजा स्विपम् ॥ पुनः किसनसिंहाख्यो नावस्खयोरतिप्रियः । रणमल इति चान्यद् यत्राम जननीकृतम् ॥ श्रीदेवीसनामा राजपूग्यो यतीश्वरः । ज्योतिर्भपज्यविद्यानां पारगामी जनप्रियः ॥ आगतो मरुदेशाद् यो भ्रमन् पनपदान् गहन् । जातः श्रीवृद्धिसिंहस्य प्रीति-श्रद्धास्पदं परम् । तेनायाप्रतिमप्रेम्णा स वरसूनुः स्वमग्निधौ । रक्षितः, शिक्षितः सम्यक्, तो जैनमतानुगः ॥ दौर्भाग्यात तरिकशोर्याल्ये गुरु-तातो दिवंगती । विमूढः स्वगृहात सोऽय यहठया विनिर्गतः ॥ १० वयाच- १२ १३ १४ १५ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २१ २५ मानवा नेकेषु देशेषु सेविस्वा च बहून् नरान् । दीक्षितो मुक्तिो मूत्वा जातो जैनमुनिखतः ॥ ज्ञातात्यनेकशास्त्राणि नानाधर्ममवानि च । मध्यमगृत्तिना तेन तरवावगवेषिणा॥ अधीला विविधा भापा भारतीया युरोपमाः । भनेका लिपयोऽप्येवं प्राप्न-नूतनकालिकाः ।। येन प्रकाशिता के प्रन्या विद्वरप्रशंसिताः। लिखिता यहवो टेखा ऐतियतथ्यगुरिकताः ॥ स बहुभिः सुविद्वद्भिवन्मण्दलच सरकृतः । जिनविजयनान्नाइसौ रयातोऽभवद् मनीपिपु ॥ यस्य सां विश्रुति ज्ञावा श्रीमद्गान्धीमहात्मना । आहूतः सादरं पुण्यपत्तनात् स्वयमन्यदा ॥ पुरे चाहम्मदाबादे राष्ट्रीय शिक्षणालयः। वि था पीठ इति स्यात्या प्रतिष्टितो यदाऽभवत् ॥ आचार्यस्येन बनोनियुक्तः स महारमना । रस-मुनि निधीन्द्वन्दे पुरात वापयमन्दिरे ॥ पोणामष्टकं यावत् सम्भूप्य तत् पदं यतः । गरया जर्मनराष्ट्रे स पसंस्कृतिमधीतवान् ।। वत आगत्य संग्छतो राष्ट्रकार्य च सक्रियम् । कारागसोऽपि सम्बाप्तो येन स्वराज्यपर्वणि ॥ प्रमाद् ततो विनिर्मुक्त: स्थितः शान्ति त के तने । विश्ववन्धकपीन्द्रधीरवीन्द्रनाथ भूपिते । सिंधीपदयुवं जैन शान पीठं वदाधिवम् । स्थापितं तत्र संघीश्रीदामचन्दस्य सूनुना ॥ श्रीवहादुरसिंहेन दानवीरेण धीमता । स्मृत्यर्थं निजतातस्य जैनज्ञानप्रसारकम् ॥ प्रतिति तस्यासौ पदेऽधिटातृमजके । अध्यापयन् वरान् शिप्यान् मन्थयन् जनवामयम् । तस्यैव प्रेरणा प्राप्य श्रीसिंघीकुर केतुना । स्वपितृश्रेयसे दोषा प्रारब्धा मन्यमालिका ॥ अथैर्ष विगतं यस्य वर्षाणामष्टकं पुनः । प्रन्यमालारिकालार्थिप्रवृत्तिपु प्रयस्यतः॥ बाणे-रव-नेयेन्द्रन्दे मुंबाईनगरीस्थितः । मुंशीनि विरुदयातः कन्हैयालालपीसत्रः॥ प्रवृत्ती भारतीयानां विद्यानां पीठनिर्मिती । कर्मनिष्टस वस्त्राभूत प्रययः सफ्लोऽचिरान् । विदुपा श्रीमता योगात् संस्था जाता प्रतिष्ठिता । भारवी यपदोपेत विघाभवन सम्भया॥ आइतः महकार्याथै स मुनिस्तेन सुहृदा । तत. प्रमृति तत्रापि सहयोग प्रदत्तवान् ॥ वनयनेऽन्यदा तस्य सेवाऽधिका अपेक्षिता । स्वीकृता नम्रभावेन साऽप्याचार्यपदाधिवा ॥ नन्द-निध्य-चन्द्राब्दे वैक्रमे विहिता पुनः । एवग्रन्थावलीस्थैर्यकृत् तेन नग्ययोजना ॥ परामशांत ततस्त्रस्य श्रीसिंघीकुलभाम्यता । भाविद्याभवनायेयं मन्थमाला समर्पिता ॥ प्रदत्ता दशसाहनी पुनस्तस्योपदेशतः । स्वपितृस्मृतिमन्दिरकरणाय सुकीर्तिना ॥ देवादल्प गते काले सिंधीवयों दिवंगतः। यस मानसेवायां साहारयमकरोत् महत्व पितृकार्यप्रगत्यर्थं यमशीलेवदामः । राजेन्द्रसिंहमुत्यैश्व साकृतं तद्वचस्ततः ॥ पुण्यश्लोकपितुर्नाग अन्यागारकृते पुनः । बन्धुज्येष्ठो गुणश्रेष्टो सर्वरक्षं प्रदत्तवान् ॥ मधमालाममित्य पितृवत् तस्य कांशिवम् । श्रीसिंघीवन्मुभिः सर्व तगिराऽनुविधीयते। विद्वजनवाहादा सञ्चिदानन्ददा सदा । चिरं नन्दस्यियं लोके जिनविनयभारती॥ २७ २८ २९ १८ * सिंघी जैन ग्रन्थमाला रण. - - अद्यावधि मुद्रितग्रन्थनामावलि १ मेस्तुहाचार्यरचित प्रबन्धचिन्तामणि मूल ११ सिद्विचन्द्रोपाध्यायरचित भानुचन्द्रगणि- संस्कृत प्रन्म. चरित. १२ योविजयोपाध्यायविरचित झान विन्दुमक- "२ पुरातनप्रवन्धसंग्रह बहुविध ऐतियवथ्य- परिपूर्ण अनेक निबन्ध संचय. १३ हरिपेणाचार्यकृत वृहत्कथाकोश. ३ राजशेखरहरिरचित प्रबन्धकोश. १४ जैनपुस्तकप्रशस्तिसंग्रह, प्रथम भाग. ४ जिनप्रभरिकृत विविधतीर्थकल्प. १५ हरिमारिविरचित धूर्तास्यान. .५ मेघविजयोपाध्यायविरचित देवानन्दमहा. १६ दुर्गदेवत रिप्रसमुच्चय. १७ मेघविनयोपाध्यायस्त दिग्विजयमहाकाव्य. ६ यशोविजयोपाध्यायकृत जैनतर्कभाषा. १८ कवि भन्ठुल रहमानकृत सन्देशरासक. १९ भर्तृहरिकृत शतकत्रयादि सुमापितसंग्रह. -७ हेमचन्दाचार्गत प्रमाणमीमांसा. २० शान्याचार्यश्त न्यायावतारवार्तिक वृत्ति. - ८ माक्लदेवत अकलङ्कअन्यमयी. २१ कवि धाहिल रचित पउमसिरीचरिउ, ९ प्रबन्धचिन्तामणि-हिन्दी भाषान्तर. २२ महेयरसूरिकृत नाणपंचमीकहा. २० प्रमाचन्द्रसूरिरचित प्रभावकचरित. २३ भद्रयाहुसंहिता. Life of Hemachandracharya: By Dr.G. Buhler. संप्रति मुद्यमाणग्रन्यनामावली- १ खरतरगच्छयूहद्गुर्वावलि. ११ जयपाहुइनाम निमितान्त्र. २ फुमारपालचरित्रप्र्तग्रह. १२ कोऊलविरचिव लीलावतीकथा (प्राकृत). ३ विविधगच्छीयपट्टायलिसंग्रह. १३ गुणचन्द्रविरचित मंत्रीकर्मचन्द्रवंशमवन्ध. ४ जैनपुस्तकप्रशस्तिसंग्रह, भाग २. १४ नयचन्दविरचित हम्मीरमहाकाव्य. ५विशतिसंग्रह विज्ञप्ति म हाटेस-विज्ञप्ति निवेणी आदि अनेक विज्ञप्तिलेख ममुच्चय १५ महेन्द्रमूरिकृत नर्मदासुन्दरीकथा. ६ उद्योतनमूरिहत्त कुवलयमालाथा. १६ जिनदत्ताख्यानद्वय (प्राकृत ). -७ उदयप्रभारित धर्माभ्युदयमहाकाव्य. १७ स्वयंभूविरचित पउमचरिउ (अपभ्रंश), १८ कीर्तिकौमुदी आदि वस्तुपालपशस्तिसंग्रह. १८ सिद्धिचन्द्रकृत काव्यप्रकाराखण्डन. • ९जिनेश्वरसूरिकृत कथाकोपप्रकरण. १९ जयसिंहमूरिकृत धर्मोपदेशमाला. १० महामुनि गुणपालविरचिन जंबूचरित्र (प्रास्त) । २० कोटल्यकृत अर्थशास्त्र सटीक मुद्रणार्थ निर्धारित एवं सज्वीकृतग्रन्थनामावलि १ भानुचन्द्रगशिकृत्त विवेकविलासटीका. २ पुरातन राम मासादिसंग्रह. ३ प्रकीर्ण वाशय प्रकाश. ४ सिदिचन्द्रो. पाण्यायविरचित बामवदत्ताटीका. ५ देवचन्द्ररिकृत मूलशुद्धिप्रकरणवृत्ति. ६ रमपमाचार्यकृत उपदेशमाला टीका. ७ यशोविजयोपाध्यायात अनेकान्तव्यवस्था. ८ जिनेघराचार्यकृत प्रभार क्षण. ९ महानिशीथसूत्र. १० तरुणप्रभा- पार्यकृत मावश्यरवालावबोध. ११ राठोवंशावलि. १२ उपके शरच्छ प्रद.प. १३ वर्दमानाचार्यकृत गणरममहोदधि. २४ प्रतिशसोमन सोममीभाग्यकाव्य, १५ नेमिचन्द्रकृत पटीशनक (पृथक् पृथक् ३ बारावबोधयुक्त). १६ शीलांका- चार्य विरचित महापुरुषचरित्र (प्राकृत महामन्य). १७ चंदप्पहचरिय (प्रारत). १८ नेमिनाहचरित (अपश- महामन्य). १९ उपदेशपदटीका (यद्धमानाचार्यकृत), २० निर्वाणठीलावती कया (सं. क्था अन्य). २१ सनकुमार- चरित्र (संस्कृत काव्यप्रन्य). २२ राजवाम पाठककृत भोजचरित्र. २३ प्रमोदमाणिक्यकृत वाग्मगलेकारमृत्ति. २४ सोमदेवादिकृत विदग्धमुखमण्डनवृत्ति. २५ समयमुन्दरादित वृत्तरत्रावरकृति. २६ पाण्डिस्यदर्पण. २७ पुरातन प्रबन्धसमह-हिन्दी मापावर.२८भुवनमानुचरित्र बारावबोध. २९ भुवनमुन्दरी चरित्र (प्राकृतस्या) इखादि, इत्यादि.
पूजनीय माता, पिताने
कतनमाचे सर्माण
अ. स. गोपाणी
अनुक्रमणिका * - पृ प्र पृ स्व० श्रीमद् बहादुरसिहजी सिंघी-स्मरणाञ्जलि भद्रबाहु संहिता-किंचित् प्रास्ताविक, प्रधानसंपादक लिखित पृ. १-११ १प्रस्तावना पृ. १-२१ (1) भद्रबाहु अने भद्रबाहु संहिता पृ.१-२ भद्रबाहु पृ. २-६ (3) भद्रबाहुसंहिता अने वाराहीसंहितानी तुलना (a) उल्का (b) परिवेप (c) संध्या ८ (d) यात (e) प्रवर्पण पृ ८-९ (1) गंधर्वनगर () गर्भलक्षण १० (h) उत्पात पृ १०-१२ (6) प्रचार पृ १२-१४ (1) शनैश्चरचार १४ (४) बृहस्पतिचार पृ १४-१५ (C) पुधवार (m) अगारकचार पृ () राहुचार पृ१६-१७ (6) केतुचार पृ () सूर्यचार पृ१७-१८ (4) चद्रचार (1) ग्रहयुद्ध पृ १८-१९ (6) सारांश (5) छंद अने भापा पृ. १९ (6) छंदोभंग पृ.१९-२० (1) व्याकरणदोष (8) ग्रंथसंपादनमा उपयोगमा लीपेली प्रतिओनो परिचय पृ. २०-२१ (9) पाठांतर .२१ (10) सूची अने परिशिष्ट पृ. २१ २१ पृ. (11) आमार पृ. २२-३२ पृ. १ २ - -3 " ७ Vo - - - -- पृ. - पृ. १२-१४ पृ. १५-१७ - (10) दशम (11) एकादश " (12) द्वादश २ परिशिष्ट ३ भद्रवाहु संहिता (मूल) (1) प्रथम अध्याय ग्रन्थाङ्ग संचय द्वितीय उल्का तृतीय (1) चतुर्थ -परिवेप (5) पञ्चम विद्युत् (6) पष्ठ अन्न सन्ध्या (8) अष्टम मेघ (9) नयम वात वर्षा - गन्धर्वनगर -गर्म (13) त्रयोदश। यात्राविधि (14) चतुर्दश , उत्पात -शुक्रचार (16) पोडश शनैश्चरचार - वृहस्पतिचार युधचार (19) एकोनविंश अङ्गारकचार (20) विश राहुचार (21) एकविंश केतुचार (22) द्वाविंश सूर्यचार (28) त्रयोविंश चन्द्रचार (24) चतुशि ग्रहयुद्ध (25) पञ्चविंश संग्रहयोगार्थ (26) पशि ४ भद्रबाहुसंहितागतविषयाणां शब्दानां च वर्णानुक्रमेण सूची - (15) पश्चदश " (17) सप्तदश " (18) अष्टादश" - पृ.१८-२० पृ. २०-२८ पृ. २८-३६ पृ.३६-४६ पृ.४६-४८ पृ. ४८-५० पृ.५०-५२ पृ. ५२-५४ पृ.५४-५७ पृ.५७-५९ पू.५९-६० पृ.६०-६२ ५.६३-६४ " - " - - " - - - पृ. ६६-७० पृ. ७१-८४ भद्रया-६३ ख. चाबू श्री वहादुर सिंहजी सिंघी अने सिंघी जैन ग्रन्थ मा ला [सरणाञ्जलि ] मारा धनन्य पादपोषक, कार्यशाहायक, उत्पाहप्रेरक भने सहृदय स्नेहास्पद यावू श्री वहादूर सिंहजी सिंघी, जेमणे मारी विशिष्ट प्रेरणथी, पोताना स्वर्गवासी साधुचरित पिता श्री डालचंदजी सिंघीना पुण्य-स्मरण निमित्त, मा 'सिपी जैन प्रन्यमालानी कीर्तिकारिणी स्थापना करीने, एना निमित्ते दरवः इजारो रूपिया खर्च करवानी आदर्श उदारता प्रकट की हती, अने जेमनी भावी असाधारण ज्ञानभक्ति सापे अनन्य मार्थिक उदारति जोईने मैं पण, मारा जीवननो विशिष्ट शफिगठी अने बहुज मूल्यवान् अवशेष उत्तर काळ,एमन्थमाळामान विकाध भने प्राशन माटे सामनाए समर्पित करी दीयो, तया जेमणे या अन्यमानानु विगत १३-१४ वर्षीमो माधुसुदर, समृद्ध बने सादरणीय कार्यफळ निष्पन्न पएवं जोईने भविष्यमा साना कार्यने पधारे प्रातिमान बने धधारे विस्तीर्ण हसमा जोवानी पोताना जीवननी एकमात्र परम ममिलापा सेवी हती, अने तदनुसार, मारी प्रेरणा अने योजनाने अनुसरीने, प्रस्तुत प्रेममाळानी कार्यव्यवस्था 'भारतीय विद्याभवन' ने समर्पिन करी, आनामावी अगे निवित यया हता, वे पुण्यवान् , साहित्यरसिक, उदारमनस्क, अमृता. मिरापी, अमिनन्दनीय आत्मा हवै मा ससारमा विद्यमान नयी. सन् १९४४ ना जुलाई मासनी . मी तारीखे ५९ वर्थनी तमरे ए महान भामा मा लेकमाथी प्रस्थान करी गयो तेमना एवा भव्य, आदरणीय, स्पृहणीय भने साधनीय जीवनने पोतानी किंचित् नहात्मक 'सरणाञ्जलि' समर्पित करवा निमित, मनो सक्षिा जीवन परिचय बहि थापामा मादे है. सिंधीजीना जीवन सापेना मारा सास खास स्मरणोनुं विस्तृत आटेवन में हिंदीमा कयु छ भने वे सास वरीने सिंघी- जीना ललारक ग्रंथ तरीके प्रगट करवामां आवेरा 'भारतीय विधा' नामक पत्रिकाना भोजा भागनी अनुपूर्तिस्पे प्रसिद्ध करमामा आन्यु छ सिंधीगी विपे विशेष जागवानी इच्छावाला वाचकोने र 'सारक नथ जोवानी भलामा के. यावू श्री यहादुर सिंहजीनो जन्म बंगालना मुर्शिदाबाद जिल्लामा आवेर अजीमगंज नामक स्थानमा, संवत् १९४१ मां पयो इतो वेभो बाबू डालचंदनी सिंघीना एकमात्र पुन तेमनी माता श्रीमती मनुकुमारी अजीमगंजना ज वैद युटुंबना बाबू जयचंदजीनी पुत्री पती इती श्री मनुकमारीनी एक व्हेन जगन्सैठने या परणावेली हती अने बीनी व्हेन सुप्रसिद्ध माहार कुठंचमा परणावेळी इत्ती कलकत्ताना स्व. मुप्रसिद्ध जैन स्कॉलर अने आगेवान व्यक्ति बापू पूरणचंदजी नाहार, बापू बहादुर सिंहजी सिंघीना मानीआई माई यता इता सिंधीजीनी विवाह, बालचर-जीआगजना सुप्रसिद्ध धनाम जैन गृहस्थ लक्ष्मीपत सिंहजीनी पौत्री सने ध्यपत सिंहजीनी पुत्री श्रीमती निलकसुदरी साये सवत् १९५४ मा थयो हतो. ए रीवै श्री बहादुर सिंहजी सिंघीनो बौद्धिक सबध बंगालना श्वास प्रसिद्ध जैन बुद्धवो साये गाद रीदे सकळाएगे हतो. थावू श्री बहादुर सिंहजीना पिता बाव डालचंदजी सिंघी गारना जैन महाजनोमा एक बहुज प्रसिद्ध अने सञ्चरित पुरुष यई गया वेओ पोताना एकीला जात पुरुषार्थ अने उद्योमथी, एक बहुज साधारण स्थितिना व्यापारीनी कोटिमाशी म्होटा करोडाविपविनी स्थितिये पहोंच्या इता भने साराय बगारमा एक सुप्रतिष्ठित अने प्रामाणिक व्यापारी तरीके वेमणे विशिष्ट स्याति प्राप्त करी हदी. एक बचते तेओ, बगालनो सौथी मुदय व्यापार जे जूटनो गणाय छे वेना, सौथी म्होडा व्यापारी यह गया हता तेमना पुरुषार्ययी, तेमनी व्यापारी पेढी जे हरिसिंह निहालचंदना नामे चारती हती है भगालमा जुटनो व्यापर करनारी देशी तथा विदेशी पेटीयोमा सौमी म्होटी पेढी गणाती थई हती बानू गनचंदजी सिंघीनी जन्म सवन् १९१७ मा भयो हतो, सने १९३५ मा वेमर्नु श्री मनुकुमारी साधै लन भर्यु 11-14 वर्भनी समरमा गलरदगीए पोताना पितानी दुकाननो कारभार, जे ते वसते बहु ज साधारण रूपमा चालतो इतो, वे हामा सीमो वेओ मजीमगज छोडी कुलकले भाम्या भने यो पोटानी होशियारी अने सुत दडे ए घरमारने धीमे धीमे रुख न दभार्यो भने भते तेने एक सोपी म्होरी 'म'का रूपमा स्थापित कयों. करकामा ज्यारे 'जूट सैलर्म एसोसिएशन'नी स्थापना यो बारे मावू दारचंदनी सिंघीने तेना सौथी पहेला प्रेसीडेन्ट बनावबामा आम्या हवा. जगना मापारमा थापा रीते सोपी मोदं स्थान मेळवीने परीवेमो पोतानु लषय बीजा पीना उद्योगो तरप पण दोर्यु. एक तर- पाबू श्री वहादुर सिंहजी-मरणालि आई फतेमणे मध्यप्रातोमा आवेला कोरीया स्टेटमा कोलसानी खाणोना उद्योगनो पायो नाल्यो भने बीजी तरफ दक्षिणना शति भने सरलतरानो राज्योमा भावेली चूनाना पत्थरोनी साणोना, तेम ज बेळगाम, सावंतवादी, इचलकरंजी जेवा स्थानोमा आवेली 'बोकसाइट' नी सागोना विकासनी शोध करवा पाछळ पोतानु लक्ष्य परोव्यु. कोलसाना उद्योग अर्थे तेमणे "मेसर्स डालचंद यहादुरसिंह' ए नामथी नवी पेढीनी स्थापना करी जे आजे हिंदुस्थानमा एक अग्रगण्य पैदी गणाय छ. ए उपरात तेमणे वगालना चोवीस परगणा, रंगपुर, पूर्णीया अने मालदहा विगेरे जिल्लाओमा, म्होटी जमीनदारी पण खरीद करी अने ए रीते यंगालना नामाकित जमीनदारोमा पण नेमणे पोतानु खास स्थान प्राप्त क्युं बाबू डालचंदजीनी भावी गुप्रतिष्ठा केवळ व्यापारिक क्षेत्रमा ज मर्यादित होती. देओ पोतानी उदारता अने धार्मिकता माटे पण एटला ज सुप्रसिद्ध हता-मनी परोपकारयत्ति पण वेटली ज प्रशंसनीय हती. परंतु, परोपकारमुलभ प्रविद्धिपी सेओ प्राय दूर रहे. ता हता. घणा भागे ओ गुप्तरीते ज अर्थिजनोने पोतानी उदारतानो लाभ आपता तेमणे पोताना जीवनमा लाखोनें दान क्युं हशे पण तेनी प्रसिद्धि के नोंघ वेमणे भाग्ये ज करवा इच्छी हशे तेमना सुपुत्र मावू थी बहादुर सिंहनीए प्रसं. गोपात्त चर्चा करता जणाव्यु हतु, के वेओ जे पाई दान आदि करता, तेनी खबर तेमने पोताने (पुनने पण भाग्ये ज थती आथी तेमना जाहेर दानो अगेनी मान नीचेना २-४ प्रसगोनी ज माहिती मळी शकी हती सन १९२६ मा चितरंजन' सेवा पदन माटे कलकत्तामा पाळो करवामा आव्यो सारे एक वार खुद महात्माजी मना मराने गया हत्ता अने ते वखते तेमणे वार माये ज महात्माजीने ए कार्य माटे १०००० रुपिया भाप्या इता. १९१७ मा फलकतामा 'गदन्मेंट हाउस'ना मेदानमा, लॅर्ड शर्माइकलना आश्रय नीचे रेस्मॉस माटे एक मेळापको थयो हतो वेमा तेमणे २१००० रुपिया आप्या हता. तेम ज प्रथम महायुद्ध वखते वेमणे ३,००,००० रुपियाना 'वॉर बॉण्डस्' खरीद करीने ए प्रसगे सरकारने पाळामा मदद करी हवी. पोतानी ऐली अवस्थामा वेमणे पोताना निकट युटुयीजनो-के जेमनी आर्थिक स्थिति बहुज साधारण प्रकारनी हती वेमने-सपिया १२ राख व्हची आपपानी व्यवस्था करी हती जैनो अमल तेमना मुपुत्र बाबु बहादुर सिंइजीये कों हतो बाबू डालचदजीनुं गार्हस्थ्य जीवन बहु ज आदर्शरूप हतु. तेमना धर्मपत्नी श्रीमती मन्नु कुमारी एक आदर्श अने धर्म- परायण पनी हता पति-पत्नी बने सदाचार, सुविचार अने सुसस्कारनी मूर्ति जेवा हतो. डालचदजीतुं जीवन बहु ज सादु भने साधुत्व भरेल इतुं व्यवहार भने व्यापार बनेमा देओ अत्यंत प्रामाणिक अने नीतिपूर्वक वर्तनारा हता. स्वभावे तेओ खूब ज शान्त भने निरभिमानी हता. ज्ञानमार्ग उपर वेमनी ऊंडी श्रद्धा हती. तत्वज्ञानविषयक पुस्तकोर्नु बाचन भने श्रवण हेमने अत्यत प्रिय हतु किन नगर कॉलेजना एक अध्यात्मलक्षी बंगाली प्रोफेसर नामे यायू प्रजलाल अधिकारी-जेओ योगविषयक प्रक्रियाना अच्छा अभ्यासी अने तत्वचिंतक हता-तेमना सहवासथी बाबू डालचंदजीने पण योगनी प्रक्रिया तरफ दूर कनि यई गई हती बने तेथी देमणे तेमनी पासेपी ए विषयनी फेटलीक खास प्रक्रियाओनो जडो अभ्यास पण को हतो शारीरिक सास्थ्य मने मानसिक पावित्र्यनो जेनाथी विकास याय एवी, केटलीक व्यावहारिक जीवनने अत्यत उपयोगी, यौगिक प्रक्रियाओनो वेमणे पोताना पनी म ज पुत्र, पुनी मादिने पण अभ्यास करवानी प्रेरणा करी इती. जैन धर्मना विशुद्ध तत्त्वोना प्रचार बने सर्वोपयोगी जैन साहित्यना प्रसार माटे पण तेमने खास रचि रहेती हवी अने पंडितमयर श्री सुखलालजीना परिचयमा माल्या पछी, एवार्य माटे काईक विशेष सक्रिय प्रयत्न करवानी तेमनी सारी उस्कठा जागी हती कलकतामा २-४ लाखना खर्च भा कार्य करनारू कोई साहित्यिक के शक्षणिक केन्द्र स्थापित करवानी योजना तेभो बिचारी रह्या हता, ए दरम्यान सन् १९२७ (वि. स १९८४) मा कलक्तामा तेमनी स्वर्गवास थयो पायू डार चंदजी सिंघी, पोताना समयना बगालनिवासी जैन समाजमा एक अत्यत प्रतिष्ठित व्यापारी, दीदी उद्योगपति, म्होटा जमीनदार, उदारचित्त सद्गृहस्थ अने साधुचरित सत्पुरुष हता. तेओ पोतानी ए सर्व सपत्ति भने गुण- वत्तानो समप्र वारसो पोताना एक मात्र पुत्र बाबू बहादुर सिंहजीने सौंपता गया, जेमणे पोताना ए पुण्यश्लोक पितानी स्थूल सपति भने सूक्ष्म पत्कीर्ति-वनेने घणी भुदर रीते वधारीने पिता करताय सवाई श्रेष्ठता मेळवदानी विशिष्ट प्रतिछा मास करी. बाबू श्री बहादुर सिंहजीमा पोताना पितानी व्यापारिक कुशलता, व्यावहारिक निपुणता अने सास्कारिक समिष्ठा तो सपूर्ण अशे धारसागतरूपे उतरेली हती न, परंतु ते उपरात तेमनामा बौद्धिक विशदता, कलात्मक रसिकता मने विविध विषयग्राहिणी पाजल प्रतिभानो पण उच्च प्रकारनो सनिवेश थयो हतो भने तेथी तेओ एक असाधारण व्यक्तित्व घरावनार महानुभावोनी पचिमा स्थान प्राप्त वरवानी योग्यता मेळवी शक्या हता तेभो पोताना पिताना एकमात्र पुत्र होवामी तेमने पिताना विशळ कारभारमा नानपणची जलक्ष्य पापवानी फरन पटी इवी अने तेथी तेओ हाईस्कूलनो अभ्यास पूरो रवा सिवाय कॉलेजनो विशेष अभ्यास परवानो अवसर मेळवी वाक्या न हता. छतां तेमनी ज्ञानरपि बहु ज तीव होवाभी, वेमो पोतानी मेळे ज, विविध प्रकारना साहित्खना बांचननो अभ्यास डी जैन मन्यमाला सूरज बधामों हत्तो भने वेपी ओ इंप्रेजी उपरांत, गाठी, हिंदी, गुजराती भाषाओ पण सूर सरस जाणना हता भने ए भायाभोमा लखाएला विविध पुस्तकोता वाचनमा सतत निमम रहेता हता, नानपणथी ज तेमने प्राचीन वस्तुओना संप्रइनो भारे शोस लागो गयो हतो अने वेषी तेओ जूना सिकाओ, विनो, मूर्तिी भने वेदी भीजी दीजी चीजोनो संग्रह करवाना अत्यंत रसिक थई गया हता. वरातनो पण वे सापे तेमनो शोस खूब पथ्यो हतो भने तेथी देओ ए विषयमा पण सूरज निष्णात पई गया हता. एना परिणामे वेमणे पोतानी पासे सिद्धाओ, चिनो, हस्तलिखित बहुमूल्य पुस्तको विगेरेनो जे भमूल्य संप्रद भेगो कयों इत्तो वे आजे हिंदुस्थानना मण्यागांच्या एका संप- होमा एक महत्त्व- स्थान प्राप्त करे तेयो छे. वेमनो प्राचीन सिकाओनो संग्रह तो एटलो बधो विशिष्ट प्रकारको ऐ के जेपी आखी दुनियामा तेनुं त्रीजु के चौथु स्थान पाने तेम है. देओ ए विषयमा एटला निपुण यई गया हता के म्होटा म्होटा म्युजियमोना क्युरेटरो पण वारदार तेमनी सलाह भने अभिप्राय मेळवदा अर्थे तेमनी पासे भावना जता, देओ पोताना एवा उच सांस्कृतिक सोखने लईने देश-विदेशनी भाषी सांस्कारिक प्रवृत्तियो माटे कार्य करती भनेक संस्थाओना सदस्य विगेरे बन्या हता. दासला तरीके- रॉयल एशियाटिक सोसायटी ऑफ बेंगाल, अमेरिकन एयॉमाफिकल सोसायटी न्युयॉर्क, बंगीय साहित्यपरिषद् कलकत्ता, न्युमिस्मेटिक सोसायटी बॉफ इन्डिया विगेरे अनेक प्रसिद्ध संस्थामीना वेओ उत्साही सभासद हता. साहित्य भने शिक्षण विषयक प्रवृत्ति करनारी जैन म ज जैनेतर अनेक संस्थाओने देमणे मुक्त मने दान मापी ए विषयोना प्रसारमा पोतानी उत्कट अमितचिनो उत्तम परिचय माप्यो हतो. तेमणे आवी रीवे केट-केटली संस्थाओने भार्थिक सहायता आपी इदी वेनी संपूर्ण यारी मळी शफी नथी. वेमनो स्वभाव भावों कार्योमा पोताना पिताना जेवो ज प्रायः मौन धारण करवानी हतो भने ए माटे पोतानी प्रसिद्धि करवानी देओ माक्षिा होता राखता. तेमनी साये कोई पोई वखते प्रसंगोचित वार्तालाप या आवी बापतनी जे आडकतरी माहिती मळी शकी तेना मापारे हेमनी पासेमी आर्थिक सहायता मेळवनारी केटलीक संस्थाओना नामो विगेरे भा प्रमाणे जाणी शकायो छे:- हिंदु एकेडेमी, दोलतपुर (बंगाल), २० १५००१) कलकत्ता-मुर्शिदाबादना जैन मन्दिरो, 19000) तरकी सर्दू बंगाला, ५०००) जैनधर्म प्रचारक समा, मानभूम, ५०००) हिंदी साहित्य परिषद् भवन (इलाहाबाद), १२५००) जैन भवन, कलकत्ता, १५०००) विशुद्धानंद सरखती मारवाडी हॉस्पीटल, कलकत्ता, १०.००) जैन पुखक प्रचारक मंडल, आगरा, ७५००) एक मेटर्निटीहोम, कलपत्ता, १५००) जैन मन्दिर, आगरा, ३५००) बनारस हिंदु युनिवर्सिटी, २५०१) जैन हाइस्कूल, अंबाला, २१००) जीयागंज हायस्कूल, ५... जैन गुरुकुल, पालीताशा, १५.००) जीयागंज लंडन मिशन हॉस्पीटल, ६०००) जैन प्राकृत वेश माटे, २५००) ए उपरात हजार-हजार पाँचसो-पांचसोनी मानी रकमो तो वेमणे सेंकडोनी संख्यामां आपीछे जैनो सरवाळो दौढ वे लास जेटलो थवा जाय. साहित्य अने शिक्षणनी प्रगति माटे सिंधीजीनो जेटलो उत्साह भने उद्योग हतो देटलोज सामाजिक प्रगति माटे पण ते हो. अनेकवार तेमणे थामी सामाजिक समाओ विगेरेमा प्रमुख तरीके भाग लईने पोतानो ए विपेनो आन्तरिक उत्साह भने सहकारभाव प्रदर्शित कयों हतो. जेन श्वेतांबर कॉन्फरन्सना सन् १९२६ मा मुंबईमा भराएला सास अधिवेशनना देओ प्रमुख बन्या हता. उदयपुर राज्यमा आवेला केसरीयाजी वीर्यना वहीवटना विषयमा स्टेट साथे ले झपढो उमो ययो हतो तेमा नेमणे चौथी वधारे तन, मन अने धननो भोग आप्यो हतो. भारीते देओ जैन समाजना हितनी प्रा. तियोमा यथायोग्य संपूर्ण सहयोग भापता हता परंतु हे साये टेओ सामाजिक मूदतन अने सांप्रदायिक कट्टरताना पण पूर्ण विरोधी हता. पीमा यीमा धनवानो के भागेकानो गणाता स्टीमक नोनी मापक, वेओ सकीर्ण मनोवृति के अन्धश्रद्धा- पोपक विकृत भतिथी सर्वथा पर हता. भाचार, विचार के व्यवहारमा तेभो बहु ज उदार भने विवेकशील हता. देमर्नु गृहस्य तरीकेतु जीवन पर असादु बने गरिव रवं. बंगालना जे जातना नवापी गणाता वातावरणमा तेश्रो जन्म्या हता भने उछा हता ते वातावरणनी मना जीवन उपर कमीज सराव असर पई न हती अने तेो लगभग ए वातावरणमी तद्दन अलिप्त जेवा हता. भाटला म्होटा श्रीमान होवा छता, श्रीमंताईना सोटा विलास के मिप्या भाडंबरथी देभो सदा दूर रहेता हता. दुर्य्यय भरे दुयसन प्रखे मनो मारे तिरस्कार इतो. वेमनी स्थितिना धनवानो प्यारे योतामा मोज-चोस, भानन्द प्रमोद, विला-प्रवास, समारंम महोत्सव इत्यादिमा हासो रुपिया सगवता होय हे सारे सिंघीरी बायू श्री बहादुर सिंहजी-स्मरणाञ्जलि तेनायी तइन विमुख रहेता हता वेमने शाख मात्र सारा वाचननो भने कलामयवस्तुओ जोदा-समवानो हतो ज्यारे जुओ सारे, तेओ पोतानी गरी उपर बेठा बेठा साहित्य, इतिहास, स्थापत्य, चिन, विज्ञान, भूगोल के भूगर्भविद्याने लगा सामयिको के पुस्तको वाचता ज सदा देखाता हता. पोताना एका विशिष्ट वाचनना शोखने लीये तेभो इग्रेजी, भगाली, हिंदी, गुजराती आदिमां प्रकट यता उच्च कोटिना, उक्त विषयोने लगता विविध प्रकारना सामयिक पत्रो अने जर्नल्स् आदि नियमित गगावता रहेता हता आर्ट, आर्किऑलॉजी, एपीग्राफी, न्युमिटिक, ज्योग्राफी, आइकोनोग्राफी, हिस्टरी अने माइनिंग आदि विषयोना पुस्खकोनी तेमणे पोतानी पासे एक सारी सरखी लाईब्रेरी न बनावी लीधी हवी तेसो सभावे एकान्तप्रिय भने अल्पभाषी इता नकामी वातो करवा तरफ के गप्पा सप्पा मारवा तरफ तेमने पहुज भमाव हतो पोताना व्यावसायिक व्यवहारनी के विशाळ कारभारनी बावतोमा पण तेओ बहु ज मितभाषी इता परंतु ज्यारे तेमना प्रिय विषयोनी-बेवा के स्थापत्य, इतिहास, चित्र, शिल्स आदिनी- चर्चा जो नीकळी होय तो तेमा तेओ एटा निमन यई जता के कलाको मा कलाको वही जता, तो पण तेओ तेथी थाक्ता नहीं के कटाळता नहिं तेमनी युद्धि अत्यत तीक्ष्ण हती कोई पण वस्तुने समजवामां के तेनो मर्म पकहवामा तेमने कशी पार न लागती विज्ञान अने तत्त्वज्ञाननी गमीर बापतो पण तेसो सारी पेठे समाजी शक्ता हता मने तेमनु मनन करी तेमने पचावी शकता हता तर्क भने दलीलमा वेओ म्होटा म्होटा कायदाशात्रीयोने पर आंटी देता टेम ज गमे तेवो चालाक माणस पण तेमने पोतानी चालाकीथी चकित के मुग्ध बनावी शके तेम न हतु पोताना सिद्धान्त के विचारमा तेओ खूप जमझम रहेवानी प्रकृतिना हता एक वार विचार नी कर्या पछी भने कोई कार्यनो स्वीकार कर्या पछी तेमाथी चलित थवानु तेओ बिल्कुल पसद करता महिं व्यवहारमा देओ बहुज प्रामाणिक रहेवानी वृत्तिवाला हता वीजा बीजा धनवानोनी माफक व्यापारमा दगा फरका के साच-सूट करीने धन मेळववानी तृष्णा तेमने पस्किंचित् पण थती न हती तेमनी आवी व्यावहारिक प्रामाणिकताने लक्षीने इग्लेंडनी म टाईल बैंकनी डायरेक्टरोनी बॉडे पोतानी कलकत्ता-शाखानी बोर्डमा, एक डायरेक्टर थवा माटे तेमने खास विनति की हती के जे मान ए पहेलां कोई पण हिंदुस्थानी व्यापारीने मन्यु न्होतु प्रतिभा भने प्रामाणिकता साये तेमनामा योजनाशक्ति पण धणी उच्च प्रकारनी हती तेमणे पोतानी ज खतम बुद्धि अने कार्य कुशलता द्वारा एक तरफ पोतानी घणी मोटी जमीनदारीनी अने धीजी तरफ कोलीयारी विगेरे माईनीगना उद्योगनी जे मुव्यवस्था भने सुघटना करी इती ने जोईने ते ते विषयना ज्ञाताओ चकित पता हता पोताना परना नानामो नाना कामथी ते छेक कोलीयारी जेवा म्होटा कारसाना सुधीमा-के ज्या हजारो माणसो काम करता होय-पोज नियमिरा, व्यवस्थित भने सुयोजित रीते काम चाल्या करे तेवी वेमनी सदा व्यवस्था रहेती हती छेक दरवानपी लई पोताना समो. वडीया जेवा समर्थ पुनो सुधीमा एक सरखु उच्च प्रकारनु शिस्त पालन भने शिष्ट भाचारण तेमने त्या देखात हतु सिंधीजीमा आवी समर्थ योजकशति होवा छता-सने वेमनी पासे सपूर्ण प्रकारनी साधनसपन्नता होया छता-तेओ धमालवाळा जीवनथी दूर रहेता हता भने पोताना नामनी जाहेरातने माटे के लोकोमा म्होटा माणस गणापानी खातर तेगो तेवी की प्रवृत्ति करता न हवा रावबहादुर, राजाराहादुर के सर-नाईट विगेरेना सरकारी खिताबो धारण करयानी के फाउ न्सीलोमा जई ऑनरेबल मेंबर बनयानी तेमने क्यारेय इच्छा थईन हती एवी खाली आडम्बरवाळी प्रवृत्तिमा पैसानो दुर्व्यय परवा परता तेओ सदा साहित्योपयोगी भने शिक्षणोपयोगी कार्योमा पोताना धननो पव्यय करता हता भारतक. पनी प्राचीन कळा भने तेने लगती प्राचीन वस्तुओ तरफ मनो उत्कट अनुराग इतो भने तेथी ते माटे तेमणे लाखो रूपिया वा हता सिंघीशी सायेनो मारो प्रत्यक्ष परिचय सन् १९५० मा शरू थयो हतो. तेमनी इच्छा पोताना सद्गत पुण्य- लोक पिताना स्मारकमा जन साहित्यनो प्रसार धने प्रकाश थाय देवी कोई विशिष्ट सस्था स्थापन करवानो हतो मारा जीवनना सुदीर्धकालीन सहकारी, सहचारी अने समिर पडितप्रवर श्री सुखलालजी, जेओ बाबू श्री डालचंदजीना विशेष श्रद्धाभाजन होई श्री बहादुर सिंहनी पण जेमनी उपर वेटरो ज विशिष्ट सद्भाव परास्ता हता, तेमना परामर्श अने प्रस्तावमी, तेमणे मने ए कार्यनी योजना अने व्यवस्था हाथमो देवानी विनंति करी अने में पग पोताने अगीटतम प्रत्- तिना भादर्शने अनुरूप उत्तम कोटिना सापननी प्राप्ति थती नोई नेनो सहर्ष भने सोहास सीसर क्यों सन् १९३१ ना प्रारंभ दिवसे, विश्ववद्य कवीन्द्र श्री रवीदनाय टागोरना विभूतिविहारसमा विश्वविख्यात पातिनिके- तनना विश्वभारती विद्यामवनमा 'सिंघी जैन सानपीठ' नी स्थापना वरी अने त्या जैन साहित्सना अध्ययन-अध्यापन भने संशोधन संपादन आदिनु कार्य चाल कर्पु मा विषेनी कैरतीक प्राथमिक हकीकत, मा प्रथमाळाना सोपी प्रथम प्रक्ट पएला 'प्रपन्धचिन्तामणि' नामना अपनी प्रस्तावनामा में लापेली , श्री तेनी हि पुनरुकि करवानी जरूरनपी * ४ सिंधी जैन ग्रन्थमाला सिंधीजीये मारी प्रेरणाथी, 'सिंघी जैन ज्ञानपीठ' नी स्थापना साथे, जैन साहित्सना उत्तमोत्तम प्रन्यरोने भाधुनिक शास्त्रीय पद्धविये मुन्दर रीते सेशोधित-सेपादित करी करावी प्रकट करवा माटे बने वेम करी जैन साहित्यनी सार्व. जनिक प्रतिष्टा स्थापित करवा माटे, मा 'सिंघी जैन ग्रन्थमाळा प्रकट करवानी विशिष्ट योजनानो पण खीवार कयों भने ए माटे आवश्यक अने अपेक्षित अर्थव्यय करवानो उदार उत्साह प्रदर्शित को. प्रारंभमा, शान्तिनिकेतनने लक्षीने एक ३ वर्षको कार्यक्रम घी काळवामा माग्यो भने ते प्रमाणे त्या कामको प्रार्रम करवामा भाम्यो. परंतु ए ३ वर्षना अनुभवना अते शान्तिनिकेतन मने मारा पोताना कार्य भने स्वास्थ्यनी दृष्टिये बराबर अनुकूळ न रागवायी, अनिच्छाए मारे ए स्थान छोडवू पच्यु भने अमदाबादमी, गुजरात विद्यापीठ ना सामिप्यमा, अनेकान्त विहार' बनावी गौ मा कार्यनी प्रवृत्ति बाल राखी आ प्रन्थमाळामा प्रट यएला भन्योनी उत्तम प्रशंसा, प्रसिद्धि भने प्रतिष्ठा थएली जोईने सिंघीजीनी उत्साह व वध्यो अने वेमणे ए भगे जेटलो खर्च थाय तेटये खर्च करवानी लने नेम पने म बधारे संख्यामा प्रन्यो प्रकट थएला जोवानी पोतानी उदार मनोवृत्ति मारी मागळ वारंवार प्रकट करी हुँ पण वेमना एका सपूर्व उत्साहभी प्रेराई यथावाकि भा कार्यने वधारे ने वधारे वेग थापवा माटे प्रयत्नवान् रहेतो. * सन १९३८ ना जुलाईमो, मारा परम मुहद् स्नेही श्रीयुत कन्हैयालाल माणेकाल मुंधीनो-जेओ ते पखवे मुंबईनी काँग्रेस गदन्टना गृहमंत्रीना उच्च पद पर अधिष्ठित हता-अकस्मात् एक पत्र भने मल्यो जेमा एमणे सूचन्यु वं के 'सेठ मुगालाल गोएनवाए दे लाख रूपियानी एक उदार रसम एमने सुप्रत करी छे जैनो उपयोग भारतीय विद्याभोना कोई विकासात्मक कार्य माटे करवानो छे अने ते माटे विचार-विनिमय करवा तेम ज तदुपयोगी योजना घडी काढवा अगे मारी जरूर होवाथी मारे तरत मुंबई भाववु विगेरे' तदनुसार हुँ तरत मुंबई आव्यो अने अमे बने य पाथे बेसी ए योज. नानी रूपरेखा तैयार वरी, अने ते अनुसार, सपत् १९९५ नी कार्तिक मुदि पूर्णिमाना दिवसे श्री मुंशीजीना निवासस्थाने 'भारतीय विद्या मदन' नी एक म्होटा समारंम साये स्थापना करवामां आवी. भवनना विकास माटे श्रीमुशीजीनो अयाग उद्योग, असंड उत्साह भने उदार भारमभोग जोई, मने पण एममा कार्यमा ययायोग्य सहकार आपवानी पूर्ण उत्कठा थई बने हु तेनी आतरिक व्यवस्थामा प्रमुखपणे भाग लेबा लाग्यो भवननी विविध प्रवृत्तियोमा साहित्य प्रकाशन समधी जे एक विशिष्ट प्रवृत्ति स्वीकारवामा भावी हती दे, मारा था ग्रंथमाळाना कार्य- साथे, एक प्रकारे परस्पर सहायक खरूपनी ज प्रवृत्ति होपाधी, मने ए पूर्व भगीकृत कार्यमा बाधक न यता उलटी साधक ज जगाई अने वेथी में एमा यथाशक्ति पोतानी विशिष्ट सेवा भापवानो निर्णय कयो. सिंधीजीने ए बधी वस्तुस्थितिनी जाण करवामा आवता ओ पण भवनना कार्यमा रस घरावता थया बने एना सस्थापक सदस्य बनी एना कार्य माटे पोतानी पूर्ण सहानुभूति प्रकट करी. जैम में उपर जणाब्यु छ वेम, प्रथमाळाना विकास माटे सिंधीजीनो उत्साह असत प्रशसनीय हतो भने वेथी हुँ पण मारा खास्थ्य विगेरेनी कशी दरकार राख्या वगर, ए कार्यनी प्रगति माटे सतत प्रयत्न कर्या करतो हतो. परंतु प्रध. माळानी व्यवस्थानो सर्व भार, मारा एकलाना पंड उपर ज आश्रित थईने रहेलो होवाथी, माई शरीर ज्यारे ए व्यवस्था करत भटकी जाय, त्यारे एनी शी स्थिति पाय तेनो विचार पण मने वारंवार यां करतो हतो, बीजी भाज सिंघीजीनी पण उत्तरावस्था होई तेओ वारंवार अस्वस्थ थवा लाम्या हता अने देओ पण जीवननी अस्थिरतानो आभास अनुभवका राग्या इता. एटले प्रन्यमाळाना भावी विपे कोई स्थिर भने सुनिश्चित योजना घडी काढवानी कल्पना हु कर्या करतो तो भवननी स्थापना थया पछी ३-४ वर्षमा ज एना कार्यनी विद्वानोमा सारी पेठे प्रसिद्धि भने प्रतिष्ठा जामवा लागी हदी मने विविध विषयना अध्ययन - अध्यापन अने साहित्यना सशोधन-सपादननु वार्य सारी पेठे आगळ वधवा यु इतु, ए. जोई मुहार श्रीमुग्रीजीनी खास आकाक्षा यई के सिंधी जैन अन्धमाकानी कार्यव्यवस्थानो संबंध पण, जो भवन साथे जोरी देवामा आवे तो तेथी परस्सा बनेना कार्यमा मुंदर अमिति यदा उपरोत मन्यमाळाने स्थायी स्थान मळशे भने भवनने विशिष्ट प्रकारनी प्रतिष्ठानी प्राप्ति थशे, भने ए रीते भयनमो जेन शास्त्रोना अध्ययननु अने जैन साहित्यना प्रकाशन- एक अद्वितीय केन्द्र मनी रहेशे श्रीमुशीनीनी ए शुभाकाक्षा, प्रन्थमाळा विषेनी मारी भावी चिंतानी योग्य निवारक लागी भने तेमी हुँ वे विपेनी योजनानो विचार करवा लग्यो. यथावसर बिघीनीने में श्री मुंशीजीनी आकाशा अने मारी योजना सूचित करी. तेओ मा.वि. म ना स्थापक सदस्य हना ज अने तदुपरान्त श्रीमुशीजीना खास प्रेहास्पद मित्र पण हता, वेपी वेभने पण ए योजना वपावी टेवा लायक शी. पतितावर भीमुसालजी जेओ मा मन्थमाबाना बारेमधीज मंतरंग हित. वितक भने सक्रिय सहायक रमा छे वेमनी मापे पण ए योजना संबंधे में उचितपरामर्श कयों अने सवत् २००३ मा वैशाख । गदिमा (मे सन १९४३) सिंघीजी कार्यप्रसंगे मुंबई भावेला सारे, परस्पर निीत विचार-विनिमय करी, भा प्रन्यमालानी प्रकाशनसंबंधी सर्व व्यवस्था भवनने साधीन रहामा आवी. सिंघीनीए, ए उपरान्त, दे अक्सरे मारी प्रेरणाधी भवनने यायू श्री वहादुर सिंहजी-मरणाञ्जलि बीमा १० हजार रुपियानी उदार रकम पण आपी जेना बडे भवनमा देमना नागनो एक हॉल धाववामां आवे बने तेमा प्राचीन वस्तुओ तेम ज चित्र विगैरेनो संग्रह राखवामां आवे. भवननी प्रबंधक समितिए सिंधीजीना आ विशिष्ट भने उदार दानमा प्रतिघोष रूमे भवनमा प्रचलित 'जैन शास्त्र शिक्षण विभाग ने स्थायी रूपे 'सिंघी जैनशास्त्र शिक्षापीठ' मा नामे प्रचलित राखवानो सविशेष निर्णय कर्यो, ग्रंथमाळाना जनक भने परिपालक सिंघीजीए, प्रारंभी ज एनी सर्व प्रकारनी व्यवस्थानो मार मारा उपर मूकीने पोते तो फक्त खास एटलीज आकांक्षा राखता हता के अन्यमाळामा केम वधारे प्रन्यो प्रफट पाय अने केम मनो वधारे प्रसार थाय. तेमना जीवननी एक मान ए ज परम अभिलापा हती के आ प्रन्थमाळा द्वारा जेटला बने तेटला सार सारा बने महत्त्वना ग्रन्थो जल्दी जल्दी प्रकाशित याय अने जैन सहित्यनो खूब प्रसार याय. ए अंगे जेटलो खर्च पाय तेटलो वे बहु ज उत्साहथी करवा उत्सुक हता. भवनने प्रथमाळा समर्पण करती वखत वेमणे मने कह्यु के- "अत्यार सुधी तो वर्षमा सरेराश ३-४ ग्रंथो प्रकट यता आव्या है परंतु जो भाप प्रशशित करी शबो तो, दरमहिने बन्चे ग्रंथो पण प्रकाशित यता जोई हुं धराउ म नथी. ज्यां सुधी आपनी अने मारी जीदगी छे त्यां सुधी, जेटलं साहित्य प्रकट करवा-करादवानी मापनी इच्छा होय ते प्रमाणेनी आप व्यवस्था करो. मारा तरफथी पैसानो संकोच आपने जराय नहीं जणाय'. जैन साहित्सना उधार माटे भावी उस्कट आकांक्षा भने भावी वदार चित्तवृत्ति घरावनार दानी भने विनम्र पुरुष, में मारा जीवनमा बीजो कोई नथी जोयो. पोतानी हयाती दरम्यान तेमणे मारा हस्तक ग्रन्थमाळा खाते लगभग ७५००० (पोणो लास) रूपिया खर्च कर्या हशे; परंतु ए १५ वर्षना गाळा दरम्यान तेमणे एकवार पण मने एम नयी पूछयु के कई रकम, कया प्रन्थ माटे, क्यारे सर्च करवा भावी छे के कया प्रग्यना संपादन माटे, कोने / भापवामा भाव्यु छे. ज्यारे ज्यारे हुं प्रेस इत्यादिना पीलो तेमनी उपर मोकलतो सारे स्यारे, तेओ ते मान जोईने ज ऑफिसमां से रकम चुकवनाना शेरा साथे मोकली देता.हुं वेमने कोई बीलनी विगत समजावया इच्छनो, तो पण तेओ से विये उत्साह होता बतावता भने एनापी विरुद्ध ग्रन्थमाळानी साहस, टाईप, प्रीटींग, बाइंडींग, हेडींग आदिनी भावतमा तेओ खूब सीणव- स्थी विचार करता रहेता भने ते अंगे विस्वारथी चर्चा पण करता. ठेमनी आची अपूर्व शाननिष्ठा यने शानभक्तिये जमने तेमना नेहपाशमां बद्ध को अने तेपी हुँ यत्किंचित् आ जातनी शानोपासना करवा समर्थ ययो. उक्त रीते भवनने ग्रन्थमाळा समर्पित को बाद, सिंधीजीनी उपर जणावैली उत्कट आकांक्षाने अनुलक्षीने प्रस्तुत कार्य माटे चधारे उत्साह थयो, भने जो के मारी शारीरिक स्थिति, ए कार्यना अविरत श्रमथी प्रतिदिन बधारे ने बधारे शाहपथी क्षीण यती रही छे, छतां में एना पार्यने वारे वेगवान अने वधारे विस्तृत बनाववानी दृष्टिये केटलीक विशिष्ट योजना करवा मांडी, अने संपादनाना कार्यमां पधारे सहायता मळे ते माटै केटलाक विद्वानोना नियमित सहयोगनी पण व्यवस्था करवा मांडी. अनेक नाना-मोटा प्रन्यो एक साये प्रेसमा छापवा आप्या अने पीजा तेवा अनेक नवा नवा प्रन्यो छपावा माटे तैयार करवा मांड्या. नेटला प्रन्यो अत्यार मुधीमा फुल प्राट थया हता तेरला ज बीजा प्रन्यो एक साथै प्रेरामा छपावा शरू भया अने तेथी पण यमणी संख्याना प्रन्यो प्रेस कॉपी मादिना रूपमा तैयार थवा लाग्या. ए पछी योदा ज समय दरम्यान, एटले सप्टेयर १९४३ मां, भवन माटे कलकत्ताना एक निवृत्त दक्षिणी प्रोफेसरनी म्होटी लाईब्रेरी खरीद करवा हुं त्यां गयो. सिंघीजी द्वारा ज ए, प्रोफेसर साथै वाटाघाट करवामां आवी हती भने मारी प्रेरणापी ए पाखी लाईब्रेरी, जेनी किंमत रु. ५०००० (पचास हजार) जेटली मागवामां आवी हती, सिंधीजीए पोताना तरफयी ज भवनने भेट करवानी पत्रिमहनीय मनोवृत्ति दर्शावी हती. परंतु ते प्रोफेसर साये ए लाईनेरी अंगेनो योग्य सोदो न भयो भने तेथी सिंधीजीए, कलकत्ताना सुप्रसिद्ध स्वर्गवासी जैन सद्गृहस्थ घावू पूरणचंद्रजी नाहारनी म्होटी लाइब्रेरी लई लेवा विषे पोतानी सलाह ापी अने ते अंगे पोते ज योग्य रीते एनी व्यवस्था फरषतुं माथे ली). कलकप्तामा भने आखाय बंगालमा ए वर्ष दरम्यान अन-दुर्भिक्षनो भयंकर फराळ वाळ वर्ती रहतो हतो. सिंधीजीये पोताना पतन अजीमगंज, मुर्शिदाबाद तेमज भीजा भनेक स्थळे गरीबोने मफत भने मध्यमवित्तोने अल्प मूल्यमा, प्रतिमास हजारो मण धान्य वितीर्ण करवानी म्होटी मने उदार व्यवस्था करी हत्ती, जेना निमित्ते तैमणे ए वर्षमा लगभग त्रण-साडा प्रण लाख रुपिया खर्च साते माही वाळ्या हता. बंगालना वतनीयोमा भने जमीनदारोमा आवो म्होटो उदार आर्थिक भोग ए निमित्त अन्य कोईये आप्यो होय तेम जाणवार्मा नयी मायुं. भक्टोपा नबर मासमा तेमनी तमियत बगहवा मांगे भने ते धीरे धीरे वधारे ने पधारे शियिल थती गई. जान्युआरी १५४४ नो प्रारममा ९ तेमने मळ्या फरी कलकत्ता गयो. वा. ६ ठी जान्युआरीना संभ्या समये, तेमनी साधे पेसीने ३ फलाक सुधी अन्यमाळा, लाईरी, सैन इतिहासमा थाकेसन आदि अंगेनी खूप उत्साहपूर्वक घातोषीतो करी ए सिंघी जैन अन्धमाला परंतु तेमने पोताना जीवननी अल्पतानो आमास जाणे यई रह्यो होय तेम, पचे वचे तेओ सेवा उद्गारो पण काटता रहेता हत्ता. ५-७ दिवस रहीने हुँ मुबई आवया नोकळ्यो सारे टेली मुलाकात वखते वेभो बहु ज भावमरैले हृदये मने विदाय थापीने बोल्या के- 'कोण जाणे हवे आपणे फरी मळी के नहिं!' हुँ तमगा ए दुःखद वायने बहुज दवा- एला हृदये सांभाळतो अने उद्वेग पामतो, तेमनायी सदाना माटे छूटो पञ्यो. ते पछी तेमनी साये मुलाकात थवानो प्रसग जन आव्यो. ५-६ महिना तेमनी तबियत सारी नरसी रखा करी अने भाखरे सन् १९१४ ना जुलाईनी - मी तारीखे ओ पोताना विनधर देहने छोडी परलोकमा चाल्या गया. मारी साहिलोपासनानो महान् सहायक, मारी अलखल सेवानी । महान् परिपोषक भने मारी कर्तव्यनिष्ठानो महान् प्रेरक, सहृदय सुपुरुष, भा असार संसारमा मने शून्य हृदय बनावी पोते मदारल्यमा विलीन थई गयो. सिंधीजीनें जो के आ रीते नाशक्त स्थूल शरीर संसारमाथी विलास थयुं छे, परंतु वेमणे स्थापेली आ अन्यमाळा द्वारा तेमन यश.शरीर, सेंकडो वर्षों सुधी भा संसारमा विद्यमान रही तेमनी कीर्ति भने स्मृतिनी प्रशस्विनो प्रभावक परि- घय भावी प्रजाने सतत पाप्या करशे. सिंधीजीना सुपुत्रो नां सत्कार्यो सिंधीजीना खर्गवासथी जैन साहित्य भने जैन सस्कृतिना महान् पोषक नररननी जे म्होटी खोट पही छे ते तो सहजभावे पूराय नेम नपी. परंतु मने ए जोईने हृदयमा ऊची आश अने आश्वासक आल्हाद थाय के के वेमना सुपुत्रो-श्री राजेन्द्र सिंहली, श्री नरेन्द्र सिंहजी बने श्री वीरेन्द्र सिंहजी पोताना पिताना सुयोग्य सन्तानो होई पितानी प्रविष्टा भने प्रसिद्धिना कार्यमा अनुहा भाग भजयी रह्या छ भने पिलानी भावना मने प्रवृत्तिने वदारभाचे पोपी रया छे. सिंधीजीना स्वर्गवास पछी ए बंधुओए पोताना पिताना दान-पुण्य तिमित्त अजीमगंज विगेरे स्थानोमा लगभग ५०-६० हजार रुपिया खर्च कर्या हता. ते पछी थोडा ज समयमा, सिंधीजीना वृद्धमातानो पण वर्गवास थई गयो भने तेथी पोताना ए परम पूजनीया दादीमाना पुण्यार्थे पण ए बंधुओए ७०-७५ हजार रुपियानो व्यय कर्यो. 'सिंघी जैन प्रन्थमाळा' नो संघको भार पण ए सिंधी बंधुओए, पिताजीए निर्धारेल विचार प्रमाणे, पूर्ण उत्साहथी उपाली लीधो छे, अने के उपरान्त कलकताना रीसर्च इन्स्टीट्यूट'ने बंगालीमा जैन साहित्य प्रकट करवा माटे सिंधीजीना मारकरूपे ५००० रुपियानी प्रारंभिक मदद आपी छे. सिंघीनीना ज्येष्ठ चिरंजीव वायू श्री राजेन्द्र सिंहजीये, मारी इच्छा भने प्रेरणाना प्रेभने वश घई, पोताना पुण्यश्लोक पितानी अशात इच्छाने पूर्ण करवा माटे, ५० हजार रुपियानी उदार रकम भारतीय विद्याभवनने दान करी, भने ठेका वढे कलकतानी या नाहार लाईब्रेरी खरीद करीने भवनने एक अमूल्य साहिलिक निधिरूपे भेट करी छे भवननी ए भव्य लाईनेरी 'वाचू श्री बहादुर सिंहजी सिंघी लाईब्रेरी' ना नामे सदा ओळखाशे बने सिंघीजीना पुण्यार्थे ए एक म्होटी ज्ञानपरब बनशे. बाबू श्री नरेन्द्र सिंहजीये, बंगालनी सराक जातिना सामाजिक भने धार्मिक उत्थान निमिते पोताना, पिलाए उ पनि कार की इली, ने अपनी सीधी छ भने रेमा सचालननो मार नमुखपणे पेले नारी लोधी है. सन १९४४ नवेयर मासमा कलकत्ताना दिगंवर समाज वरपथी उजवाएला 'वीरशासन जयन्ती महोत्सव'ना प्रमग तेना फाळामा एमणे ५००० रूपिया भाज्या हता तेम न कलकत्तामा न तावर समुदाय तरपी माधवा धारेला "जैन भवन" माटे ३... पिया दान करी पोतानी उदारतामी शुभ शरुआत करी है. भविष्यमा सिंधी जैन प्रथमाळा' नो मर्व भार्थक भार आ यो बंधुओए उत्साह पूर्वक स्वीकारी लेवानी पोतानी प्रशसनीय मनो- भावना प्रकट करीने, पोताना तिाना ए परम पुनीत यशोमन्दिरने उतरोतर पनत स्वरूप आपयानो शुभ संकल्प कयों छ. तपाद सिंधी जैन शास्त्र शिक्षापीठ भारतीय विद्या भवन, मुबई -जिन विजय भुनि भद्रवाहुसंहिता-किंचित् प्रास्ताविक * सिंघी जैन ग्रन्थमालाना २६ मा मगि तरीके भयाहुसंहिताना नामयी प्रसिद्धि पामता प्रस्तुत मन्यना कर्तृत्व-प्राचीनरव-मौलिकत्व आदि विषयो पररावे जे फेटलीक यारतो खास जागवा जेवी छे तेनो हूंक सार अहिं भापयामां भावे छे. भद्रबाहु सरि अने तेमनी रचेली संहिता विपेनी किंवदन्ती श्रमणभगवान् श्रीमहागीरना निर्वाण वाद, लगभग दोढ सो वर्ष पठी, भगवाहु नामना एक प्रसिद्ध भाचार्य यया जेमने जैन संप्रदायना श्वेठाम्बर भने दिगम्बर बने पक्षो समानगाये प्रमाणभूत भाचार्य माने हे. ए मद्रयाहुसूरिना चरितविषयमा बढे संप्रदायवालामओए अनेक प्रकारनी किंवदन्तीखरूप कथाओ लसी छे. जो के दिगम्बर संप्रदायना प्राचीन साहित्यमा भद्रबाहु विपेना उल्लेखो नहिं जेयाज मळे थे, परंतु श्वेताम्बर साहित्यमा एमना विपेना अनेक उलेखो केटलाय जूना अन्योमा पण मळी आये छे भने ते विविध रूपे छे. एमा सौथी प्राचीन उल्लेख ते कल्पसूत्रनी स्थविरा- पलिनो कही शकाय, जेनी रचना वि.सं.५.० ना भरसामा देवद्धिंगणि क्षमाश्रमण द्वारा थएली मनाय छे. ते पठी, ७ मा ८ मा सेकामा रचाएला नियुक्ति, माग्यो भने चूर्णिप्रन्यो जेवा आगमोना प्राचीन व्यारयाग्रंथोमा, एमना संवन्धना केटलाक सविशेष उल्लेखो मळी आवे छे. सारवाद विक्रमना १२ मा सैकामा थएला भद्रेश्वरसूरिए 'कहापलि' नामना प्राकृत महापुरुषचरितमा म ज हेमचन्द्रसूरिए पोवाना पिटिशलाकापुरपचरित'मा 'परिशिष्टपर्य' तरीके रचेला 'स्थविरावलि चरित' मा एमना चरित्र अंगे भापेठी वधारे विस्तृत हकीकत मळी आये छे. ते पढीना वो अनेक प्रन्यकारोए अनेक ग्रन्योमा आलेखेली एमना दिपेनी विविध कथाओ उपलब्ध थाय ले. कालक्रमनी दृष्टिए एमांना घे अन्योनो भर्हि खास उल्लेन करवो उपयोगी जणाय छे, के जेमांयी प्रस्तुत अन्य साथे संबन्ध धरावती काईक हकीकत प्राप्त थाय . तेमा एक छे मेहतुझाचार्यप्रणीत 'प्रयन्धचिन्तामणि' अने धीजो ग्रन्य छे राजशेषरसूरिस्कृत 'प्रयन्धकोप.' प्रबन्धचिन्तामणिना ५ मा प्रकाशमा, एक 'वराहमिहिर' प्रबन्ध आपैलो छे जेमा 'बाराहीसंहिग' नामक सुप्रसिद्ध ज्योतिषशास्त्र विषयक मन्थना कर्ता वराहमिहिर विपेनी किंवदन्ती स्वरूपनी काईक कथा कहेवामां आयी थे. एम एम कहेवामा भाग्यु के के ए धराहमिहिर ते मुप्रसिद्ध प्राचीन जैनाचार्य भन या हु नो म्होटो भाई यतो हतो. वराहमिहिर ज्योतिशास्त्रनो म्होटो विद्वान् हवो बने लोकोमा तेनी घणी म्होटी प्रतिष्टा इती. परतु मदयाहु जैन मुनि होई मनुं ज्ञान तैना करता पण वधु विशाळ अने वधु निर्मळ हतुं भने तेथी वराहमिहिरने तेमनी अदेसाई यई धाववाथी, ते पोटाला माई तेज तेमना अनुयायी जैन वर्ग मये पाउयी रोपभाव धारण करतो भयो हतो. तेथी मरीने छेवटे ते व्यंवर योनिनो देव ययो भने जैन वर्गने उपसगात्मक उपदव काया लाग्यो. तेना निवारण माटे भदाहुए एक खोबनी रचना करीने पोताना मनुयायियोने पापी अने मो सदा पाठ करता रहेवा जणाव्यु जेथी तेनो उपद्रव शान्त थई जाप. ए स्तोत्र 'उवसगाहर' नामथी माजे पण जैन समाजमा सुप्रसिद्ध छे. इत्यादि. १ मपन्धकोपमा पण एनी एज हकीकत हे परंतु ते जरा वधारे सजावीने रसी छै. एमां अणान्यु छे के मद्रयाहु भने वराहमिहिर यग्रे भाईयोए यशोभद्रसूरि पासे जैन मुनि तनी दीक्षा ठीपी हती. भद्रयादु चतुर्दशपूर्व ज्ञानधारक यया मने तेमणे दशवकाटिक आदि ० नियुक्ति ग्रन्योनी रचना की, तेमज 'मादबाहवी' नामना संहिया ग्रन्यनी रचना करी. वराहमिहिर पोताना उद्धत व्यवहारना कारणे साधार्यनो भप्रीतिपात्र ययो भने तेथी रोपे भराईने तेने जैन दीक्षानो त्याग कर्यो मने फरी पामो माझग थई गयो. ते पठी तेगे 'वाराहीसंहिता' नामनो पोतानो स्वतंत्र मन्य बनायो भने तेनी द्वारा ते लोकोमा ख्याति मेळवतो थयो. इत्यादि. 1 ज्यो सुपी म्हारा जाणवामा भाग्युं हे, भद्रबाहु सुरिए 'भद्रयाहुसंहिता' नामना मन्थनी रचना कर्यानो सोथी प्रथम उल्लेख प्रयन्धकोपकारनो भने भन्दा भने पराहमिहिर यो बन्धुओ हवा तेवो सौथी जूनो उलेख प्रयन्धचिन्तामणिनो . ए पठीना अन्धकारोए भा हकीकठनोज वारयार उडेर करेलो ऐ. एनी पहेलाना कोई अन्यमा मद्रयाद मने घरादगिदिर पग्ने माई हवा तेमज भद्रबाहुए 'भागवायी संहिता' यनायी हनी, तेनो को निर्देश नथी मळतो. *जुभो, सिंघी जेन अन्धमाललमा प्रवाशित प्रायचिन्तामणि मूल, पृ. ११९. तथा, हिन्दी भाषान्तर पृ. १४६. जिओ, सिंधी जैन प्रन्यमालामा प्रचारित, प्रबन्धकोप, पृ. २०४ मदन..
२ भद्रयाहुसंहिता आ उपरथी मार एटली वस्तु सिद्ध थाप छे के प्रबन्धकोप' ना कांना समयमां, एटले के वि.सं. १४०५मा, भद्रयाहुना रचेला 'मद्याहुसंहिता' नामना मन्मनी प्रसिद्धि थएली हती. प्रस्तुत ग्रन्थनी उपलब्धि अने प्रसिद्धि वि. सं. १९५९ मां, मुंबईना प्रसिद्ध जैन मन्यप्रकाशक शा. भीमसिंह माणिकने यांधी 'भद्रबाहुसंहिता' नामना ज्योनिपना अन्धन, पण्डित श्रावक हीरालाल हंसराजनुं करेलु, गुजराती भाषान्वर प्रक्ट थयु. तेनी प्रस्खाय- नामो एम रखामा मान्यु इतुं के "आ भदयाहु संहिता ग्रंथ जैनना ज्योतिष विषयमा आध ग्रन्थ छे. तेना रचनार श्री मद्या स्वामी चौदपूर्वधर श्रुतफेवली हता. तेमना पचनो जैनमा भाप्तवचनो गगाय छे." इत्यादि. मा भापान्तर फरनार विद्वाने मेळवेल ते मूळ संस्कृत ग्रन्थ फेटलो म्होटो तेम ज केटलो जूनो हतो; ए विगेरेनी कशी माहिती तेमा मापेली नथी. ते पछी घणा वर्षी पाद, जामनगरथी ए ज पण्डिसना प्रकाशन कार्यालय सातेथी ते मन्यनी मूळ नकल पायी प्रकट करवामा भावी हनी, परंतु ते एटली यधी मस्तव्यस्त अने अपभ्रष्ट रूपमा हती के जेथी ए मन्यनी संकलना के स्वरूपनी उपलब्धिमी दृष्टिए तनो कशोज उपयोग थाय तेम नथी. ए दरम्यान, दिगम्बर समाजना एक सुप्रसिद्ध पण्डित गोपालदासजीए जनमित्र' नामना पत्रमा भद्रबाहु- सेहिता' नामना ग्रन्थमाथी 'दायमाग' नामना एक प्रकरणमा बैटलांक उद्धरणो प्रकट कयों, ए उद्धरणोमा जैन शैलीथी वहन विलक्षण छागवा केटलाक विचारो जोईने, सुप्रसिद्ध ग्रन्थपरीक्षा अने विवेचक दिगम्बर विद्वान् पण्डित श्री जुगल किशोरजी मुस्ताने, र अन्यने मूळ रूपमा जीवानी भने मवलोकयानी उत्कट इच्छा थई. तेथी तेमणे ए प्रधनी मूळ मकल मेळववा खूब ज प्रयास कयों. केटलीक मुस्केलियो पछी तेमने एप्रन्यनी एक नकल मकी भायी थने तेना आधारे तेमणे एप्रन्धन, पोतानी सूक्ष्म परीक्षक दृष्टिए, सविशेष अवलोकन कयु. परिणागे तेमने जगायु के जे अन्धनी नकल तेमने मळी छे ते भाखो अन्य बनावटी भने विक्रममा सत्तरमा सेकामा यएल कोई धर्म भूपग महारक नाममा दिगानर जैन गुरना शुल्लक प्रगसमी कृतिरूपे छे पविडत श्री जुगल किशोरजी मुधारे, ए.उपर विस्तृत परीक्षात्मक २-३ म्होटा निवन्धो जलखी काया हता जे मुंबईना सुप्रसिद्ध ग्रन्यप्रकाशक भने इतिहासविज्ञ विद्वान् पं. श्री नाथूरामजी प्रेमीद्वारा संपादित 'जैनहितैपी' पत्रमा क्रमथी प्रकट पयाहना अने पछीथी स्वतंत्र पुस्तिकारूपे पण प्रसिद्ध करवामां भाज्या हना. पण्डित जुगल किशोरजीए, ए अन्यनी जूनी प्रतो मादिना विषयमा रहने पण पत्र हसीने पूलाच्यु हतु, परंसु ते धपते म्हारा जोवामा एनी कोई प्रति मादी न हती अने तेथी में श्वेताम्बर भंडारोमा तेनी अनुपलधि लसी जणारी हती एउपरथी पं. जुगल किशोरजी एवा निर्णय उपर भाव्या हता के ए प्रन्य जेम दिग्घर संप्रदायमा खास प्रसिद्ध नयी नेम श्वेताम्बर संप्रदायमा पण अधिक प्रचलित नथी. सेमपणे ए माटे मारा उक्त पत्रनी पेटलीक पंक्तिमोनो उतारो पण पोताना प्रबन्धमा आ प्रमाणे भाप्यो :- "इसी लिये श्रीयुत भुनि जिन विजयजी अपने परमें लिखते हैं कि- 'पाटनके किसी नये या पुराने भण्डारमें भद्बाहु-संहितारी प्रति नहीं है । गुजरातके या मारवाडके अन्य किसी प्रसिद्ध भण्डारमें भी इसकी प्रति नहीं है। श्वेताम्बरीके भद्रयाहुचरितोंमें उनके संहिसा बनानेका उल्लेख मिलता है; परंतु पुस्तक अभीतक नहीं देखी गई।"(अन्यपरीक्षा, पृ. १५) पं. जगल किशोरजीने मदावाहुसंहितानी जे नकल मळी हत्ती अने जेनी तेमणे विस्तृत परीक्षात्मक समालोचना करी छे प्रन्थ, प्रस्तुत अन्धनी सरखामणीमा परिमाणमा घणो म्होटो छे, ए ग्रन्थ 'पूर्व' 'मध्यम' मने 'उत्तर' एम ३ संशोमा ग्हेंचाएलो छ भने प्रणे खंडोमां मळीने लगभग ७ हजार जेटली एनी लोकसंख्या छे, एना 'पूई' भने 'उत्ता' खंडमा ज्योतिषना विषय करता केटलाक तद्दन जुदाज त्रिपयोनु वर्णन करयामां आपलं छे भने आखा य ग्रन्थनी संकलना बहुज अस्तव्यस्त्र रूपमा भएली छे. एना मध्य' संहमा भत्र मुद्रित समग्र ग्रंथनो समावेश करी लेवामा भाग्योछे भने से उपरोस वीजा पण पेटला यधाराना विषयो एमो मापेला छे. एना 'पूर्व खंडमा केटलाक एवा श्लोको मळे छे जे 'ताजिकनीलकंठी भने 'मुहूर्तचिन्तामगि' नामना प्रसिद्ध ज्योतिष मन्योमाथी लीधेला छे. ए प्रन्योनो रचनासमय विक्रमना सत्तामा सकानो पूर्वार्द होवायी पं. जुगल किशोरजी ए निर्णय उपर आग्या हता के 'संहिता विक्रम संपत् १६४० ना पछी पनेली के.' तेम ज ए अन्यनी मूळ नकल ने 'झालरा पाटण ना दिगम्बर जैन मंगरम तेना भरते बरोडा पुरिपकारूप उडेश उपरधी तेमणे एनी रचना के संकलनानो निश्चित समय पण सिर क्यों छे भने वे वि. सं. ११५० थी १९९५ नी वचनो के. (-जो, उक्त परीक्षा प्रन्य, 2.३९). पं. उगल विशोरवीनी रसेठी 'भद्रमा संहिता मी परीक्षा यांची म्हारी पण एरी धारणा बधाई हनी के ए प्रत्य सरन बनावटी होई कशापण मूल्य वगरनो-भरपयोगी थे, भने तेथी म्हने एना विषयाशी विशेष निशसा उत्पम नी. १.स. १९१० मा हुँपयारे 'मिश्री जैन मन्यमालामाकामना पाटश मोत्यारे, म्हने याीपाधनायना प्रमिर पुरानन किंचित् प्रास्ताविक मन्यभंटारमा ए ग्रन्यनी एक संडित (अपूर्ण) परंतु मुन्दर प्रनि म्हारा जोपामा मापी जे निश्चित रूपे पंदरमा सकामां -एटले के पाटणना ए भंडारना संस्थापक परतर गच्छीय जिनभद्र सूरिना समयमां-राखाएली म्हने जणाई. ए प्रनि जोईने म्हने ए ग्रन्थनी संपूर्ण प्रनि मेळवगानी उत्कंटा थई. कारण के एक तो ए ग्रन्यनु स्वरूप, पं. जुगल किशोरजी- एजेनी परीक्षा करेली से अन्य करता, तहन जूटुं न जणायु अने बीज, ए प्रति जुगल किशोरजीने मळेली प्रति करता मोठामा मोटी लगभग २०० वर्ष जेटली जूनी देखाई. एटले तेथी एनी विशेष प्राचीनतानी पण रहने वपना पई. ए प्रतिनुं निदशेप मालोकन करता म्हने एम पण सणायु के ए प्रति यो पळी एथी य कोईक पधारे जूनी ताइपानी प्रनिनी प्रतिलिपि रूपे है. एटले मूळ ग्रन्यकृतिनी पथी पण विशेष प्राचीन होवानी म्हारी खातरी थई. नेथी म्हें एनी अन्य कोई तेपी संपूर्ण प्रति मेळवधानो प्रयत्न मारभ्यो. तपास करता पूनाना राजकीय ग्रन्थसंग्रहमांधी, (जे मांदारकर ओरिएन्टल रीसर्च इन्स्टीट्यूटमा सुरक्षित छे) पनी एबीज एक चीजी जूनी प्रनि मळी भानी जे संपूर्ण हनी. पूनावाली प्रति वि. सं. १५०१ मा हसापली छे भने से पण पाटणपाली प्रनिनी जेम कोईक दाइपननी जूनी प्रनिनी प्रतिलिपिरूपे छे. एटले म्हने एटली खातरी तो तरत थई के ए ग्रन्थनो जेटलो भाग ए बने प्रतियोमा लखेलो मळे छे तेटलो तो जरूर प्राचीन छे. मने 'प्रबन्धकोप'मा जे मद्रबाहुनी रचेली 'भाद्रवायीसंहिता' नो उलेय करवामां भाव्यो छे ते घj करीने आज कृतिने उद्देशीने होवो जोईए. अन्यना नाम, विषय, स्वरूप भने तेना कता आदिना उल्लेखो तेम ज श्रुनिपरंपरा आदिने लगता केटलारू चचामर प्रशोने रक्ष्यमा लईने, म्हें मा मन्थने 'सिंघी जैन ग्रन्थमाला'मा प्रकट करपानो विचार कर्यो भने एर्नु संपादन कार्य म्हारा विद्वान् शिष्य भने सहकारी प्राध्यापक डॉ. गोपाणीने मुमत कयु. भाई श्री गोपाणीनुं ज्योतिष तेम ज वैद्यक शास्त्रोना विषयतुं वाचन, अध्ययन अने मनन पहुं ज विशाल भने गंभीर प्रकारनु होई, एमणे ए प्रन्यर्नु संशोधन भने संपादन करवा माटे सूर ज परिश्रम उठान्यो छ, भने एमना ए प्रयासना सुफळ रूपे ज भाजे विद्वानोना पर कमरमा 'सिंघी जैन ग्रन्थमाला' ना एक नूतनविषयक मणि तरीके मा अन्य उपस्थित थाय छ. डॉ. गोपाणीए प्रस्तुत अन्यना विषयमा जाणवा लायक घणोक पायतोनी उपयुक्त धचां, पोतानी प्रस्तावनामा करी शे; तेम ज अन्यनो सार भापी 'वाराही मंहिता' सार्थनी तेनी योग्य तुलना पण सरस रीते की यदापी है. श्रीयुत गोपाणीए प्रस्तुत कृतिना पर्नुस्ख भादि विषे जे विचारो प्रदर्शित कर्या से ते उपरथी वाचकोने तेनी पण केटलीक कल्पना भई शक्दो. प्रस्तुत ग्रन्थनी प्राचीनता विपेनी कैटलीक विचारणा अध्यापक गोपाणीए प्रस्तुत कृतिनी रचना विपे एकोजे उल्हेरप फोलो 2 के 'विक्रमीय पंदरमी सदी पड़ी कोई साधा- रण बुद्धिसंपत्ति धरामनार माणसे एने रची काही-'इत्यादि, ते विषे म्हारो अभिप्राय जरा जुदो छ, हुं एने पंदरमी सदीनी पछीनी रचना नयी समजतो. मोछामो ओठी १२ मी सदी जेटली जूनी तो ए कृति छ ज, एवो म्हारो साधार भभिमत थाय छे. म्हारा अनुमाननोभाधार एप्रमाणे छे-पाटणना वाहीपार्श्वनाथ भण्डारमांधी जे प्रति म्हने मळी छे ते जिनभद्रसूरिना समयमां-एटले के वि. सं. ११४५-६५ ना अरसामा-रसाएली हे, एम ई मार्नु झु. कारण के एप्रतिना पाकार प्रकार, लखाण, पद्मांक मादि बधा संकेतो जिनभद्रमुरिए रखावेला सेंकदो ग्रंथोने तद्दन मळता भने तेज स्वरूपना छे. जेम म्हें 'विज्ञप्ति निवणि'नी म्हारी ममापनामा जणान्युठे तेम जिनमगरिए खंभात, पाटण,जेसलमेर मादि स्थानोमा म्होटा प्रस्थ. भण्डारो स्थापन कर्या हता भने तेगां, तेगणे नष्ट यतां जूना एवा सेंकदो ताडपत्रीय पुग्नकोनी प्रतिलिपिमो कागळ उपर उतरानी उतरारीने नूमन पुस्तकोनो संग्रह कर्यो हतो. ए भंडारमाथी मळेली मद्रया संहितानी उक्त प्रति पण एज रीते कोई प्राचीन ताइपनी प्रतिलिपि रूपे उतारेली छे. कारण हे ए प्रतिमा टेकटेकाणे एयी केटलीय पंनियो रष्टिगोचर थाप के जेमा लहियाए पोताने मळेली भादर्श प्रनिमा, उपन्य या नंडित के घटित शम्दो भने वाक्यो माटे, पाडळयी कोई तेनी पनि करी शके ते सार, ........... मा जागी अक्षरविहीन मात्र शिरोरेसामो दोरी मुली जे. एनो भएछ के एप्रतिनासहियाने जे सापनीय प्रतिमळी हनी ते विशेष जीर्ण थएली होवी जोईए भने तेमांते ते स्थळना लखाणनामारो, सारपत्रोनी किनारो परी पदयाथी, जता रहेका के मुंलाई गएला होगा कोईए.ए उपरथी एवं अनुमान सहेजे करीशकाय के तेजूनी ताइपनीय प्रनि पण ठीकठीक दीर्ण मवस्याए पहोंची गएली होगी जोईए. आरीते गिनभरिमा समयमांजोए प्रति ३००-४०० धर्षों जेटली जूनी होय-अने ने होवानो विशेष समय लेज-तोसहेजे ते मूळ पनि विश्मना !!मा १२ मा सका जेटली नूनी होई शके पाटग भने जेसर मेरना गना मंडरोमा आवी जावनी भीर्ण-शीर्ण यएली पादपत्रीय प्रतियो सेम जरोमना उपरथी उतारपामां मावेली कागळनी सेंको प्रतियो म्हारा जोपामा भावी . तेथी न रीते पूनावाटी प्रति पण (जेनी प्रतिलिपि वि.सं. १५०४ मा थपली), देश न कोईक अन्य प्राचीन तापत्रीय प्रति उपरपी उता. रयामा भावेली . कारण के तेमां पण टेकटेकागे भावी ज जावनी मक्षरविहीन शिरोरेलामो भालेखेली टिगोचर पाय छे. प यझे प्रतियोगा भवलोकनयी ९ पात सय जनाप छे के एमनी मूलाधारभूत मान प्रतियो ठीकठीक जूनी ४ भद्रवाहुसंहिता थएली इसी धली ए भी प्रतियोमा जे दगलबन्द पाठभेदो दृष्टिगोचर थाय छे ते पण ए यस्तु सूचये छे के जूना सम पमा एप्रन्यनो घणा प्रत्यन्तरो थयां होवो जोईये अने ते प्रत्यन्तरोनी पूर्व परपरा, मूळ प्रन्यनी रचनाने विशेष प्राचीन समयमा थएली सूचित करनारी होवी जोईए. मा उपरथी हुए अनुमान उपर माधु ई के प्रस्तुत अन्य ११ मा १२ मा सैका करता तो अर्वाचीन नथी ज एनी प्रनियोमा मदता बहुविध पाठभेदो मने अपभ्रष्ट पाटो पण ए मन्थनी सविशेष प्राचीनताना ज घोतक होई शके. ग्रन्थनो कर्ता कोण ? मा प्रधनी रचना कोणे भने क्यारे करीए विपेनु क° पण मनुमान करवान कोई ज्ञापक प्रमाण दृष्टिगोचर नयी थयु. प्रन्यनी वर्णनशली उपस्थी एलु सष्ट जणाय छे के एनो रचयिता कहो के सकरन कता क्हो, कोई दिगम्बर समदा. यानुयायी जैन विद्वान छे भन्याहु आचार्यना नामपी धुत्त के ज्ञात थएली कोई कृतिना माघारे, तेणे अन्यनी सयोजना करी छे कळी प्रस्तुत मन्धमा उल्लेखोधी एपण सर जणाय छे के एना कर्ता स्वयं कोई भद्रयाहु नथी, परतु भद्रबाहुना उपदिष्ट के निन्द्ध एवा निमित्तशास्त्रना क्षाधारे अन्य कर्ताद्वारा एनी सकलना करवामा भावेली थे, अने तेथी एनु नाम 'भाद्रयाहुक निमित्त ग्रन्थ' मावु राखयामा भाषेलु छे, भद्याहु नामना एक अन्य आचार्य पूर्व थई गएला छे जे निमित्तशास्त्रना विशिष्टज्ञाता होई 'नैमित्तिक तरीके प्रसिद्धि पाग्या हता तेमना विपेना बैटलाक उल्लेखो ७ मा ८ मा सैका जेटला प्राचीन जैन ग्रन्थोमा मळी आवे छे विद्वद्वर्य मुनि वर श्रीपुण्यविजयजीए 'छेदसूत्रकार भने नियुक्तिकार' ए नामना पोताना मौलिक भने प्रमाणभूत नियन्धमा जणायु ठे के-करप व्यवहार निशीथादि मूळ सूनोना कता तथा मावश्यकनियुक्ति भादि अन्यान्य नियुक्तिप्रयोना कतां बस भिन्न भिन्न आचार्यो छे - अर्थात् कल्प व्यवहारादि छेदसूनोना को जे चतुर्दशपूर्वज्ञानधारी भद्रबाहु छे, ते अन्य छे) भने भावश्यक सूनादिनी नियुक्तियोना रचयिता जे भद्रबाहु छे ते पण अन्य छे आ पाछला भद्रबाहु ज निमित्त भद्रबाहु छे भने ते ५ मा ६ ठा सैका करता जूना नथी तेमणे ज 'उबसग्गहर' म्वोत्र तया 'भद्रबाहुसहिग' नी मूळ रचना करेली होती जोईए, तेम ज तेज वराहमिहिरना पण भ्राता होवा जोईए इत्यादि कोई भद्रबाहु नामना जैन भाचार्य भने सुप्रसिद्ध ब्राह्मण विद्वान वराहमिहिर पञ्चे सहोदरपणानो सम्बन्ध हतो के वेम ते विष भापण को माधार नहिं भापी शकिये, अने तेमना समसामयिकरव विषे पण विशिष्ट प्रकारका प्रमाणाभावे, आपणे को निर्णय नहिं करी शकिये, परतु भद्रबाहु नामना एक जैन पूर्वाचार्य निमित्तशाम्नना विशिष्ट ज्ञाता होपानी विख्यानि वाळा पूर्वेथई गयाछे, एटली हकीकत तो उक्त मुनिवर श्रीपुण्यविजयजीना निवन्ध उपरभी निश्चित रूपे मानी शकायतेम छ ए भद्रबाहु वाचाय,जेम आवश्पकादि नियुक्ति प्रन्योनी रचना की छे, तेम निमित्तशास्त्रविषयक कोई प्रथनी पण पद्यरूपे करायरूपे, प्राकृतमा रचना की होय ए सर्वपा सभव छ । निमित्तशाम्र साये सबन्ध धरावनारा 'अगविद्या प्रकीर्ण थादि पूर्वाचार्योना रचेरा पीजा पण जैन प्रन्यो उपलब्ध धाय छे निमिवशास्त्र विषेनु तेवु विशेष ज्ञान मेदवानी परिपाटी जैनाचार्योमा घणा प्राचीन समपथी चाली भावे छे, अने एका विशिष्ट निमित्तज्ञाना प्रभावयी जैनाचार्योए पोताना धर्म भने सप्रदायनो सविदोष प्रभाव पार्यों होवाना सेंकडो उल्लेखो पण जैन अन्योमा मळी आरे छे एथी निमित्तशास्त्र भद्रयाहु आचाय मावो निमित्तविषयक कोई अन्य बनायो होय तो ते सर्वधा सभवित छे. पाटळयी काळदोपने रईने ए प्रन्य नष्ट-भ्रष्ट पदाथी के पछी धीजी रीते विदोष दुर्वोप्य जेवो जणावाथी तेना उद्धाररूपे कोई विद्वाने प्रस्तुत प्रथनी रचना करेली होवानी सभावनानी मान्यतानां योग्य कारणो भापी शकाय प्रस्तुत 'ग्रन्थमा या त्यां जे केटलीक अस्तव्यस्त स्वरूपनी मकलना तेस ज सन्दोमट भादि बाळी सदलित रचना इष्टिगोचर थाय ले तेनु पण एक ए कारण होई शके के मूळ कृति प्राकृत भाषामां होय अने तेना आधारे मा संस्कृत रूपान्तर करवामा भाप्यु होप एम प्रवासी व्याकरण भने छन्दोभ्रष्टनाना वेटलाक दोपो एमा स्वाभाविक रूपेज उतरी माव्या होय छेम के प्राय माखो पारिभाषिक शब्दोयी भरेलो छ एमा एकना बदले पीजा प्रतिशब्दनो उपयोग करवा माटे मवाश न होय ए तो स्पष्ट ज छे ज्योतिष भने वैद्यक विपयना परिभाषामक अन्योमा भावु भाषामौथिल्य भने गुम्पनशैथिल्य बहु अ सामान्य गणाम छ, ए पण विद्वानोने मुविदित जछे प्राचीन ग्रन्थोमा मळती आवी पाठअष्टता, एक विशेष कारण लहियामोनी लिपिविषयक भज्ञानता पणखास होय छे. भाषा भने विषयने जरा य न समजनार लहियो ज्यारे कोई जूनी प्रतिनो उतारो करवा से छे भने तेने जो भाधारभूत प्रतिनी लिपि सहेज पण अपरिचित के असामान्य जणाय छे, त्यारे ते पोतानी नकलमा अक्षरोसबधी अनेक प्रकारनी विचित्र भूलो कर्या करे छे पुनकोनी प्रतिलिपि करनारा रहियामोने माजना अभण कपोजिटरो नेवा समनवा जोईए जेम महावीर जैन विद्यालय, मुंबई तरपथी प्रकट यएल रजतमहोसव' नामना पुस्तकमा प्रकाशित मेधावतय उपाध्याये पोताना 'वर्षप्रबोध' अपरनाम 'मेघमहोदय' मा भद्रबाहुना नामयी वेटलीक पाहत गाथाभी उदृत करेली छे जे कदाचित ए मूलप्रन्धमाभीज परंपराद्वारा उद्धृत यती धाली आवी होय F किंचित् प्रास्ताविक भभण कंपोजिटरने लेखकनी लखेली कॉपीमा जे अक्षर जेनो समजाय ते माटे तेयाज अक्षरतुं धीवू ते गोरवे छे. 'सायण शब्दमा लरोलो 'य' जो तेने 'प' जेदो लागे तो ते 'चना वदले 'ए' मूकी 'सायण' हैं 'सापण' रूपे कंपोज करो. तेजरीव भमण लहियामोनी पण समजवी जोईपु. उदाहरण वरीके, प्रस्तुत ग्रन्यनी पाटण भने पूना पाळी जे पन्ने प्रतियोनो निर्देश उपर करयामा मान्यो है, तेना लहियाओना कखाणने ज जो ए दृष्टिए भापणे जोईए तो तेनी दरेक पंक्ति मारी जावनी भूलोथी भरेली देशाो. लहियाओना अक्षरो एटला बघा सुन्दर लागे छे के प्रथम दृष्टिए आपणने ए उत्कृष्ट स्वरूपनी भादर्श नकलो जेवी जणाय छे, परंतु ज्यारे एने शुद्धाशुद्धतानी दृष्टिए जोदा मारिए छे तो ते भ्रान्तिनी प्रतिमूर्तियो जेनी ज लागे छे. उदाहरण तरीके, पूनावाली प्रतिमा प्रथमाध्यायनो समातिसूचक पुष्पिका लेस ज्यारे- "इति निनये मद्रवाहुके निमित्ते अंगसंचयो नाम प्रथमोध्यायः॥ छ ।" भागी रीते शुद्ध भाषामा लखेलो छे, त्यारे एज पुष्पिकानी पंक्ति पाटणगळी पधारे प्राचीन भने वधारे मुवाच्य अक्षरोमां खेली प्रतिमा, नीचे वताच्या प्रमाणे, भ्रष्टस्वरूपमा लखेली छे- "इति निर्मथन (1) भद्रबाहुके निमित्तोंग (१) समुयो (१) नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ ७॥" मा नानकही पंक्तिमा लहियाए ३ भूलो करी . 'नये ना यदले नियन', 'निमित्ते अंग' ना बदले 'निमि- चांग', 'संचयो' ना बदल 'समुयो'. मा भूरो लहियाने जूनी लिपिनुं वळण घरावर न समजावाथी यया पामी छे. भारी रीते अपटित लिपिकारोना हाये मा प्रथमा घणा पाठो प्रष्ट रूप पामेला छे भने तेथी पण अथनी संकलनामां घणी ज शिथिलयन्घता भावी गएली दृष्टिगोचर थाय . प्रस्तुत ग्रन्थ अपूर्ण लागे छे. पली प्रस्तुत ग्रन्थ, एना प्रथम अध्यायमां जगावेल 'अंगसंचय' रूप विषयानुक्रमनी दृष्टिए अपूर्ण लागे . ५ विषयानुनम प्रमाणे तो एमां लगभग १५ यी ५० लेटला अध्यायो होवा जोईए. सारेणा उपलब्ध कृतिमा २६ अध्याय भळे . एअध्यायोमाथी २ यी २४ अध्याय मुघीन विषयनिरूपण दो अनुक्रममा सूचम्या प्रमाणेज यथाक्रमे करयामा भावेलु हे, परंतु २५ मा भघ्यायमा ज्यारे अनुक्रम प्रमाणे 'पातिक' योगोनुं वर्णन भाव, जोईए त्यारे एमां तेना बदले "संग्रहयोगार्घमांड' नामना विपयर्नु वर्णन भालु ऐ. २६ मो अध्याय 'स्वम' विचारविषयक छ जे भनुनम प्रमाणे यथास्थाने मळतो आवे छे, परंतु ते पछी मुहूर्त, तिथि, करण, निमित्त आदि विषयोनां वर्णनवाला मध्यायो होवा जोईए जे सर्वथा उपलब्ध नथी. लेम ज प्रारंममा जेम प्रास्ताविकरूपे ग्रन्यारंभ विषयक वेटलुरु उपोद्घातारमक वर्णन करवामां भाव्यु छे तेम अन्तमा उपसंहारसूचक पण जे कांईक वर्णन होवु जोईप, ते पण उपलब्ध अन्तिम अध्यायमा नथी मळतुं. तिथी मा अन्य प्रस्तुत स्वरूपमा भपूर्ण छ, एम मानवु प्राप्त थाय हे. एम लागे छे के उपलब्ध भाग, ५ ग्रंथनो पूर्वमाग के पूर्वसंट हो भने ए पटी भावना मुहूर्त मादि विषयोना भयायो उत्तरखंडरूपे हरो, जे प्रस्तुत कृतिना प्रतिलिपि- लेसको ने उपलब्ध पयो नहि होय, केपी ते पहेलोन क्यारेक नष्ट थई गयो होय. पूनावाठी प्रतिना लेखकने जे जूनी वाढपतीय भादर्श प्रति मळी हनी तेमा ए प्रन्यना संपूर्ण २६ अध्यायो लखेला हता त्यारे पाटणवाळी प्रनिना लहियाने ने प्रनि मळी हती तेमां २२ मध्याय न पूरा हवा भने ते पछीनो अध्याय भपूर्ण इतो. अने ए मध्याय पण पूनावाळी प्रति फरतां राइन जुदा ज प्रकारनो भने शुदा ज विपयना वर्णनवाळो देखाय छे. पूनावाळी प्रतिमा 'मादित्यचार' विषयवाळा २२ मा अध्याय पछी २३ मो अध्याय 'चन्द्रचार' विषयक मळे थे, त्यारे पाटगनी प्रतिमा ते राहुना 'अन्तश्चार' विपयनो के. ए विषय बीजी कोई उपलब्ध प्रतियोमा मळनो नयी. तेयी ए पाटणपाळी प्रनि कोई जुदी ज परंपरावाळी प्रतिनी प्रतिलिपि होयानी पण सूचक लागे थे, ए प्रतिमां शब्दो, धाग्यो भने श्लोकोना पाठभेदो पण घणा विपुल प्रमाणमा दृष्टिगोचर थाय छे. मध्यायोनी समाप्तिसूचक पुष्पिकापक्कियो पण घणा भागे जुदी जातनी मळे छे. पूनावाली प्रतिमा शुक्राचार' विषयक २३३ श्लोकनो जे भघ्याय छे तेने पाटण मा २ अध्यायोमा विभक्त करेलो छ. यी १८४ मुधीना श्लोकोनो 'गुमचार' नामनो जुदो मध्याय छ भने ते पीना ४२ श्लोकोनो शुभना 'वचार' नामनो जुदो अध्याय कररामा माम्यो छे. तेना श्लोकांको पण जुदाज रखवामा मान्या हे. मन्यनी शैली भने संक्लनानी दृष्टिए जोदा पाटणनो मध्यापविमाग यरार पण रागे छे. कारण के 108 मा श्लोकसाये 'शुभचार'नो विषय समाप्त थाय थे, अने पाटणवाळी प्रतिमा आम अध्यायोना प्रयत्वसूचक पुष्पिकालेखो मा प्रमाणे छे-प्रस्तुत पुस्तस्ना पृ. ४४ उपर जे १८४ मो श्लोक छे ते पछी या प्रमाणे अध्यायसमाप्तिशापक पंक्ति छे-'इति नैथे भद्रयाहुके निमिचे शुक्रचारः समाप्तः।' तथा पृ. ४६ उपर जे अध्यायसूचक पुष्पिका मुदित ? तेना स्थाने पाटण मा आ प्रमाणे पंक्ति है- इति शुक्र- 'चारस्य याचार 1- भेद्रयाहुसंहिता वे पछीना तेना 'घरचार' अध्यायना प्रारंभन सूचक 'मत ऊर्दू प्रवक्ष्यामि वक्र चार नियोधत' भावु नवीन प्रतिज्ञाकथन करवामां भावेलु छ, सेथी ए अध्याय सहन जुदोज होवो जोईए ए अर्थात न स्पष्ट थई जाय छे भा उपरथी ए घात पण सर धाप हे के पूनावाळी प्रति भने पाटणवाली प्रति बले बहु जूना मने जुदा मापतरो वाळी आदर्शभूत कोई भिन्न प्रतियोनी प्रतिलिपियो छ, भने ए वस्तु पण प्रस्तुत मन्थनी नि समय प्राचीन पानीपोतकले ग्रन्थगत विपयनी विचारणा प्रस्तुत प्रथमा जे विषयोनु वर्णन करवामा भाग्यु छे, ते बघा विपयोनु वणन, प्राह्मण विद्वान वराहमिहिरनी चेली वाराही संहितामा पण करेल मळे छ भने तेथी ए यन्ने ग्रन्थोना वर्णनोमा परस्पर पेटलुं साम्य छ भने केटलु वैषम्य छेतेनी बहुजझीणवट भरेली भने विस्तार पूर्वकनी तुम्ना, अध्यापक गोपाणीए पोतानी प्रस्तावनामो, धणी ज सरस रीते करीने यतापीछे अध्यापक गोपाणीनी पतुलनाना पाचनथी ए वस्तु स्पष्ट थाय के के प्रस्तुत ग्रन्थ करतो 'बाराही सहिता' नी सकलना, रचना भने वर्णनशैली बधारे व्यवस्थित अने वधारे प्रौढवा रेली छे; त्यारे भानी रचना, सक लना भने शैली अव्यवस्थित, व्याकरण भने छन्दोभगना दोपोथी व्याप्त तेग ज पुनरक्ति भादिना प्रयोगोथी निष्ट प्रकारनी छे एथी मर्मज्ञ विद्वानोनो सहेजे एवो मत यन्याय के कोई अर्वाचीन भविदग्य जैन विद्वाने 'बाराही सहिता' उपरयो सानी सकलना करीने भद्रबाहुना नामयी एने प्रसिद्ध आपयानो शुक्षक भने हास्यास्पद मयत करेगे होपो जोईए उपर, पं जुगल किशोरजीए करेली प्रस्तुत कृतिनी विस्तृत परीक्षानो जे उल्लेख करयामा भाग्यो छे तेमा तेमणे एज विचार स्पष्टपण प्रतिपादित कयों छे भल्यत् प जुगल रिशोरजीए जे अन्यकृतिनी परीक्षा करी छे ते कृति, समप्रमावे तो नि सशयरीते भईदग्ध भने अप्रामाणिक पंडितम्मन्यनी क्षुलक रचना जछे परंतु प्रस्तुत प्रयकृतिते कोटीनी रचना नथी एवो म्हारो अभिमत छ भने ते उपर मालेखेली विचारसरणीथी फलित थाप छे म्हारा अभिमत प्रमाणे- १ प्रस्तुत अन्य कृति 'वाराही सहिता' मा भाधारे रथयामा मायेली नभी तेम ज कोई भाचीन भर्खदग्ध पहितम्मन्यनी बनावेली नथी भानी रचना करनार कोई प्राचीन कालीन जैन विद्वान् छे जेणे भद्रबाहुना कहेरा के अन्येला निमित्तशास्त्र विषयक वचनोनो सारसग्रह करवानो प्रयास कयों छे २ प्राचीन कालथी जैन विद्वानोमा मा प्रधनु खूब यापन भने अध्ययन यतुं रघु छ भने तेथी एमा घणा पाठभेदो तेमज भ्रष्टपाठो प्रविष्ट थई गया छ ३ प्रस्तुत ग्रन्थमा क्या य एयो निर्देश थालो नयी मळतो के जेथी ए स्वय भद्रबाहुनी कृतिछे एवो कोई ने भ्रम उत्पन्न थाय छता मेटलाफ जैन पडितोएएने भद्रबाहुनी कृति तरीके मानवा-मनाववानोभ्रान्त प्रयत्न कर्पो ॐ त्यारे केटलाके ए भद्रबाहुनी कृति नथी ए सिद्ध करवामाटे बहु ज उत्साहपूर्वक अतिरेकी श्रम सेन्यो छे, ५ मा प्रथगत उठखोथी जे काई फलित धाय छे ते एटलु ज के भदवाहुना वचनोना भाधारे पानी सकरना के रचना करवामा भावी छ, भने ए १ वस्तु एनो कर्ता आपणते मानवानु कहे छे ५ अन्धकार प्रारममा, प्रस्तावनारूपे जे जणान्यु छे के द्वादशांगवेत्ता भद्शाहु आचार्य मगधदेशना राजगृह नगरना पाहुगिरि पर्यंत उपर भावीने रह्या ते वसते शिष्योए तैमने राजाओगा, मिक्षुओना भने श्रावकोना हितनी दृष्टिए दिव्य ज्ञाननो उपदेश मापवानी प्रार्थना करी भने तेथी तेमणे जिनभापित निमित्त माननो पोताना शिष्योने उपदेश आप्यो इत्यादि मा जातनो अधारभ करवो ते तो जैन ग्रन्थकारोनी एक सामान्य शैली नछ भनेक प्राचीन अर्वाचीन ग्रन्योनो प्रारभ आशैलीए करवामा भान्यो होय छे पोताना धर्यविषयने भगवान महावीरना वचनरूपे निरूपित करवानो अन्धकारनो ज्यारे उद्देश होय छे त्यारे ते उप- देशने महायीरमा मुखेथी कहेवढावानी पद्धतिए प्रथित करे छे; तेम ज ज्यारे कोई विषयने गणधर के अन्य तेरा भाचार्यना उपदेश तरीके निर्दिष्ट करयानो अन्धकारनो उद्देश होय छे, तो त्यारे ते उपदेशने, ते ते ध्यतिना मुखेथी उचरावयानी शैलीए भालेखित करे के तेथी एवा प्रारमिक के प्रास्ताविक कथनोमा कोई ऐतिहासिक के विशेषवस्तु सूचक घटनानी कल्पना करवी नकामी छ ५ प्रस्तुत ग्रन्थनाए प्रारंभिक कथनमाथी जे काई विशिष्ट विचार बारवी शवाय छे ते ९ है, के मा मन्थनी सकलना करवामा अन्धकारनो प्रधान उद्देश नृपतिभो, भिधुभो भने प्रायकोना हितविपनो के. एना राजाओ हिव ए रीने सूचदवामा मान्यु के मा शाम्रोक्त निमित्तज्ञानना भाधारे राजाभो पोताना जीवनमा तपा पोताना राज्यमा धनारा गुभाशुभ फलो विषेर्नुज्ञान मेळयी तदनुमार प्रवृत्ति करी शके भने तेथी तेभो विजिपिथ सने स्थिरमनि थईने सुखपूर्वक पृथ्वीनु अर्थात् पोताने मधीन भूमिनु पालन की शके, मिभुमोन हित ए रीले जगावदामा मान्यु छे के भिक्षुलो पासी राजाभो भाशाम्रोक्त रहस्सनो उपदेश मात कमीने पोहाना किंचित् प्रस्तावना अमीष्ट कर्तव्यमा सफळमा मेळवे तो तेस्रो मिनुभो तेम ज धर्मचारियो तरफ विदर्य सादर सरकार पाळा थईने रहे मने तेथी तेमना संरक्षण नीचे मिथुमो निद्विग्नमाणे सर्व विचरी शके. घळी भिक्षुओने ज्यारे मा शानना शामग्री देशमा उत्पात भादि यवानी शाशका थाय, तो तेभो प्रथमयी ज सामान थई देशान्तरमा चाल्या जवानो प्रयत्न करे भने तेा सुस्थितिसंपन देशमा बसीने मुखपूर्वक पोतानी जीवनयापना कर सके. बायकोन हित ए दृष्टिए यतावयामां वायुं छे के भावा दिव्यज्ञानना प्रभावथी प्रभावित थईने तेमो सर्वज्ञमापित धर्ममा भनुरन थाप भने भन्यधर्मनो धाश्रय करवा न इच्छे. भावी रीते राजा, भिक्षु अने अयकोना हिपनी सूचना करीने पठी ग्रन्यकार एम पण फरी जणाये से, के जो के मा दिव्यज्ञान, सामान्य रीते बघा ज जीवोने हितकारी छे नेम छतां मिभुमोना माटे तो ए निशेपे करीने उपकारक छे. कारण के भिक्षुमोनुं जीवन सहा परपिंड उपर भवलंबित होयाथी जो तेमने ए दामनुं ज्ञान होय, सो तेमनी जीयनयाना बधारे सरळला साय व्यतीव थई शके. अन्यकारे सूचलो ए हेतु तद्दन वास्तविक भने कार्यसाधक छे एमा कशी ज मत्युक्ति नथी. जैन भिक्षुओए ए हेतुनो जे रीते यथेष्ट उपयोग कयों छे तेनां निदर्शक ऐतिहासिक तेम ज साहि. त्यिक प्रमाणो जैन ग्रन्थोमाथी जाईए नेटला मळी भावे तैम छै. निमित्तज्ञान विपयनुं अन्य साहित्य भारतवर्ष कृषिप्रधान देश होपाथी भने कृपिनी निम्पत्तिनो लाधार जला उपर रहेलो होवाथी बापणा देशाना होकोने देठ प्राचीन काळयी ज वृष्टिना योगायोगो बने निमित्तोर्नु विशिष्ट परिज्ञान मेहरवानी परम आवश्यकता जगाती रही छे भने तेथी सापणा पूर्वजोए ए परिज्ञान प्राप्त करता मर्ये आध्यात्मिक भने भौतिक बने प्रकारनी शक्तिमो द्वारा मळता अनुमोनो यथाशक्रम उपयोग करवा सतत प्रयत्न कयां छे, ए प्रयत्ना फळरूपे वांना योगायोग पिनु ज्ञान करावतारा नाना म्होटा घणा य ग्रन्यो भारतीय साहित्यमा उपलब्ध थाय हे. संस्कृत भने प्राकृत भाषामा रचाएला केटलाय प्रन्यो उपरांत देश्य भाषामा पण मा रिपयनी नानी म्होटी केटली य रचनाओ थएली मळी भायै छै. ए रचनामोमो 'भट्टली'नां वाक्यो तरीकै प्रसिद्ध प्राचीन राजस्थानी के प्राचीन हिंदीना मनातां दोहात्मक पद्यो सत्र मुज्ञात छे. मामीण कृषिकारो पण ए'महुली'नां थोडा घणां वचनोथी परिचित होय हे अने वर्षाकाळना पहेलाना एक मासमा आकासमा यतां वादळ, गाज-धीज भने हवानां आन्दोलनोनी झिया विगैरेनां अवलोक्नो उपरथी, भावतुं घोमामु नीवो तेनी काईक कल्पना तेओ करता रहे है. राजपूनानामा ८ वचनोनो प्रचार म्होटा प्रमाणमा जोयामा माग्यो हे. वर्तमान युगना नवा यातावरणने लीघे हवे ए वस्तुना जाणकारो यहु विरल थता जाय छे. परंतु जूना जमानामा दरेक गामा एना एक से ज्ञाता भवश्य मळी आवता हता. ज्योतिपी पाह्मणो भने जैन साधु-पतियो ए पारतमा पधारे अनुमनी मनाता. चोमासाना विग्मोमो सहेज वांद सैचाय के यधारे मोठो पड़े, तो रोको एमाहणो मने साधु-पतियोनी पासे जाय भने से विपेनी उरसुस्तापूर्वक पूछताछ करे, सोकोना म्होटा भागनी एबी श्रद्धा थएली हनी के ज्योतिषियो भने यतियो ए विपयर्नु जहा सारं झान परागारा होय छे. जो के लोकोनी श्रद्धा जेटलं सारं ज्ञान धरामनार तो बहुजनिरल व्यक्ति थती हो, परंतु केटलुक सामान्य ज्ञान धरावनार व्यक्तियो जरूर ज्या त्या मळी आपनी सरी. म्हारा स्वर्गवासी गुरुवर्य यतिप्रवर श्री देवीईसजी ए पिपयना विशिष्ट ज्ञाता इसा तेनो म्हमे मन्या अनुभव है. सं. १९५६ नी सालमा मारवाठ निगरेमा जे भयंकर दुष्काळ पड्यो हतो तैनी जे आगाही तेमणे ४-५ मदीना पूर्व अ करी दीपी हवी तेनुं म्हने राप सरण है. तेमनी भविष्यसूधनाने लक्ष्यमा रई, म्हारी जन्मभूमिना शासक स्व. ठाकुर श्री चतुरसिंहजीए पोतानी आर्थिक संपत्ति अनुसार, भगाउथी न पुष्कळ अनाजनो संग्रह करी लीधो हतो, जेना तीधे उस मससंकटना समये पोतानी जागिरीना गरीब जनोने तेनु नितरण करीने तेमना मानो प्रचारयामां सारीरीने सफळ थया हता. वर्षा विपेनी आनी भागादीना वीजा पग मे-चार ममंगोनु म्हने स्पष्ट सरण छे जे गुरुजीना कथनानुसार मरिसंवाड़ी रूपे अनुभवमाभाव्या हवा. भाथी, भापणाशास्त्रकारोए मा बांविज्ञान विना जे निमित्तो भने सूचनो प्रन्यस्य स्यां छे तेमा केटलुक महापर्नु तय अवय रहेलु छे पती म्हारो सानुभव मान्यता पाली छे. निमित्तशास्त्र मानव समाजने अत्यन्त उपकारक होवानी मान्यता भरी रीने मानिमित्तशास्वरिषयमान मनुष्य ज्ञानिना ऐहिक जीवन व्यवहार साये भयंत निकटनो संबन्ध पराये थे, भने रोथी मा शान मनुप्प समान माटे जल्पत उपकारक,मार्गदर्शक भने मंरक्षणम्त्रक छे. प्रस्तुत प्रन्यकारे मा शान, माहारम्य समनारवा ले विचारो मोर्चना शोमोमा प्रकट कया है ते तद्दन वास्तविक म्बरूपना जज्ञापक के एम कहेवामा करा प अतिशयोक्तिमयी डापती. प्रन्थकार कदै के- मदरमापि चाहानिन विद्याश्च पृथक् पृयकाप्रसाधयन्ति मानन निमित्रांपत् सुभाषितम्॥१३,३८ अतीवं पर्तमानं घ भविष्यद् यध किन्न । सय विधायने येन तज्दानं नेतरं मतम् ॥ १३, ३९ ८ । भद्रयाहुसंहिता है अर्थान्-जे कार्यों सम्यगू रीते कथेला आ निमित्तशास्त्र पढे साधी काय हे ते कार्यों नथी वेदना ज्ञानयी के नथी संगोना ज्ञानथी, तेम ज नयी घीजी वीजी विद्याओना ज्ञानथी साधी बाकाय तेम छे. अतीत, वर्तमान भने भविष्यनु सर्व काई जेनाथी जाणी शकाय छे ते भा ज ज्ञान छे, बीज कोई ज्ञान भामु मनातुं नथी भा निमिस शास्त्र कई रीते मनुष्य समानने उपकारक थाय छ, भने कई रीते कार्य साधक यने छ तेनो खुलामो प्रस्तुत प्रन्थकारना वक्तव्यमाथी आ प्रमाणे मळे छ -मनुष्य जीवनना सुप भने सरक्षणनो मुख्य आधार प्रकृतिनी सुस्थिति भने सानुकूल भवस्था उपर रहेलो छे. प्रकृतिना तस्वोमा जो विकृत अवस्था भने प्रतिकूळ भाव उत्पन्न थाय तो तेथी मनुष्य जीग्नना नित्य-नैमित्तिक व्यवहारमा अने कार्यमा बाधा उत्पन्न थाय भने तेथी मनुष्यना सुख भने सरक्षणमा भयजनक भने हानिकर परिस्थिति उभी थाय नीचे सापेला श्लोक उपरथी प्रन्यकारे प्रदर्शित कोलोसा भाव स्पष्टपणे समजाय तेरोले प्रकृतेोऽन्यथाभायो विकारः स उच्यते । एवं विकारे विज्ञेयं भयं तत् प्रकृतेः सदा ॥२.३ अर्थात्-प्रतिमा जे भन्यथाभाव (पेरफार ) उत्पात थाय छे ते सर्व रिकार कहेवाय छ भने एरीने थना प्रकृतिना विकारथी मनुष्य माटे सदा भय (भयजनक परिस्थिति) उपस्थित थाय छे. अहिं प्रकृति एटले जे पृथ्वी उपर मनुप्यनो निवास छे तेनी साये संबन्ध धरायता जल अने वायु आदि पार्थिव तादोनी मति-स्थिति तेम ज भाकाशमा दृष्टिगोचर धता चन्द्र, सूर्यादि ग्रह-नक्षत्र-तारा आदि आन्तरिक्ष पदार्थोनी गति-स्थिति समजवानी छे पृथ्वी भने भाकाशगत ए पदार्थोनी गति-स्थिति सदा एक सरखी नथी होती-नथी रहेती एमा भनेक ज्ञान भने अज्ञात कारणोथी, समये समये भने स्थळे स्थळे, साधारण अने असाधारण परिमाणमा, अनेक प्रकारना परिवर्तनो थया करे छे. मनुष्यने, पोताना जीवनना घटक एवा थाहार-विहारादि व्यवहारना सर्वे भावश्यक अने उपकारक साधनो, प्रकृतिनी सामान्य मुस्थितियाळी एटले के साम्य अवस्थामाश्री मळता होय छे प्रकृतिनी ए साग्य भव ख्यामा ज्यारे कोई कारणी असामान्य प्रात् विपम एवी परिस्थिति उत्पन्न थाय छे त्यारे मनुष्योपयोगी ए साधनो पण विकृत स्वरूप प्राप्त करी मनुष्य जीवनने विषम परिस्थितिमा मूकी दे छ भने मनुष्यने अभीष्ट मानसिक स्वास्थ्य भने प्राणसरक्षण भादि जीवनतापने बाधक के घातक रूपे निवडे छे. प्रकृतिमा उक्त तत्वोनी साम्य मनाती गनि- स्थितिमा, जे निमित्त अथवा कारणयी तेती बसाम्य लागती काईक गति-स्थिति ज्यारे उत्पन थवानी होय छे त्यारे ते निमित्तना ज्ञापा भने सूचक एवा केटरराक दृष्ट-भदृष्ट पूर्वचिह्नो पण उद्भूत थाय छे जेनाथी एवां चिसोनु स्वरूपपरिज्ञान आपणने प्रास थाय तेनु ज नाम निमित्त शान के निमित्त शास्त्र प्राकृतिक तत्त्वोमा थतां परिवर्तनोना निमित्तो भने तेना पूर्वचिहोना ज्ञानथी, मनुष्य पोताना जीवन साये सबन्ध धरावता शुभ-अशुभ अर्थात् इष्ट-मनिष्ट कार्यनी मागाही मेळ्यी शके छ भने तेना आधारे पोताना जीवितना मुस अने संरक्षण विष योग्य विचार के उपाय करी शके छ भने ए रीते या निमित्त शास्त्र मनुष्य जीवनने नितान्त उपकारक थाय छे मा विचाररहस्यने प्रकट पणे पुष्ट करनार, प्रस्तुत अन्यमा सूचित एक उलेख द्वारा मा वस्तु वधारे स्पष्ट रीने कही शकाय तेम ९ मा 'वातलक्षण' नामना अध्यायमा पायुनी गति-स्थिति शादिना लक्षणो द्वारा सूचबाता निमित्तो कारणोनु पर्णन करती वसते वायुलक्षणज्ञान केवी रीते मनुष्यने उपकारक थाय छे तेनो समन्ध सूचवतो नीचे प्रमाणेनो एक श्लोक भाप्यो छे- आहारस्थितय. सर्वे जङ्गमा स्थायरास्तस्था। जलसमव च सर्व तस्यापि जनतोऽनिलः ॥९, ३०, भयात् - जगम भने स्थावर सर्य जीवोनी स्थिति माधार आहार उपर रहेलो छ माहारनी उत्पत्ति जलने छईने थाय हे. अने जलनो उत्पादक वायु होय छे एटले के वायुना लक्षणोना शानथी मनुष्य पोताना जीवि तमा मुख्य माधारभूत भादार पदार्थनी प्राप्ति भादि माटे योग्य उपाय भने योजना करी शके छे अन्धकारनु था कथन सर्वथा वास्तविक भने सर्वगम्य जेयु छ भापणा मा विशाळ भारतवर्षमा प्रतिवर्ष ममावृष्टि के भनिष्टिने लीधे, कोक ने कोक प्रदेशमा दुर्भिक्ष जेवी स्थिति उत्पन ययाज करे , भने तेनालीधे ते ते प्रदेशना अनेक मनुष्योना मुफ्नो नाश थई केलाएना प्राणोनो पण घणीवार नाश थया करे . परतु भा निमित्तशास्त्रमा जणान्या प्रमाणे, मनुष्योने पायु-मादिना सक्षणोना शानद्वारा, यनार अतिवृष्टि के अनावृष्टिनु जो आगळधी ज सूचन थई जाय सो, तेनापी यता अनिष्टोथी पचवा तेश्रो योग्य उपाय योजी शाके. वर्तमान अपमान गुजरात, कच्छ, सौराष्ट्र आदि प्रदेशोमा जे भीषण दुर्भिक्षनी परिस्थिति उभी बई में, तेनु जो भापणने प्रस्तुत निमित्तानमा जणान्या प्रमाणे, वर्षा काटना प्रारममा थता वालणना भाधारे, भावि भनावृष्टिन सूपन थयु होत तो, अत्यारे जे घास-चाराना अभा हजारो पगुभोना प्राण मष्ट भई rend, ना रणनो कोई उपाय, प्रथमयी जयोजी माया मारे राज्ये भने प्रजावर्ग प्रपत्र क्यों होत मा जातना शासोक बोविज्ञानना भमाये, वर्षाविहीन जेदो भासो म यांकाळ म्यतीत थवा मुधीमा सुख, शारीरिक किंचिन् प्रास्ताविक पण, भापणने प्रतिनी गति-स्थिति विषनी बनी माची भवस्या पाणी शकाई नहिं भने तैयी समयमर या लायक पोग्य उपायो एई शमाया मदि. परिणामे देदाना पशुधननो थनो भयंकर नाश मने ते द्वारा तेना पालक खेहुवागने यती म्हीटी महानि जोवानो समय मापणी भागळ भागीने उभो रही. मापी जरीने मा निमित्तशास्त्रमा पनिवृष्टि, महामारी, घरतीकंप, रिघुपात, मनिप्रकोप, यातोपदव आदि जे उत्पादो, पृथ्योना भिन्न भिन्न प्रदेशमा मबार नवार ययां करें है; अने गेना ठीधे मनुन्योना मायुप्य, भारोग्य, संपति भने जीवित मादिनी अकल्पित हानि थर्या करे, तेगा यथा ज प्राकृतिक पातो भने उपद्रवीनां निमित्तो भने तना पूर्वचिोर्नु पर्णन करवामां मायुं हे. आधुनिक विज्ञानना प्रस्तुत विषय माटेना प्रयतो माधुनिक विज्ञानना विशेषज्ञो पग मा विपयोनां कारणोनुं भने एक्षणोनुं रिशिष्ट ज्ञान मेळवा माटे सतत मयम करी रया से भने एमांनी केटटी य यायतोहूँ, विविध प्रकारचें नूतन ज्ञान, प्राप्त पण करवामां मान्य है. तेम एटो हजी मा विज्ञान प्राथमिक दशामा जऐ एम मापगे जाणिए लिए. पावापरणमा यया याययीय परिवर्तनोना शिष स्वरलोंगे जाणगनी, भागा पुगनी एक प्रपन कोरिनी भारस्यकलादाटी यस्तु गई परी है. समुदोमा. परयो नौयानो पने मामायामा उदतां घायुयानोनी समर्गात भने मुस्थिनिनो घणो सरो आधार, वातावरणमा प्यापक मनेश पायुनी सानु भवस्था उपर रहेलो है, जो ए यायु विकृतरूप धारण करीने प्रतिकूद भास्पानो सक पई जाय तो सेयी समुद्रगामी नौकामो भने भागागामी विमानोनो क्षणमामा विनाश ज यई जाय रे भने सेमा प्रयास करता मनुष्योना जीवित निभेपमाग्रमा निए मई जाय छे. तेथी भाजे प्रत्येक नौका-पाहक भने पिमान-पाय पानाधिनायक माटे यातावरणगत यायुमंन्धानना परिशाननी परम भावश्यकता होय रे. युरोप बने ममेरिकामा मा परिमाननो मम्याम करया-कराया माटे म्होटा म्होटा रिवालयोनी स्थापना भएली तेम एपि- पना नूतन परिभाननी यधारे सोधो फरया भने नेना परिणामो जाणग मारे भनेक शोध प्रनिष्टानो मिर्मित पपलो रे. पळी राग्यो परपथी अनुपयुक्त स्थानोमां, परिपयना स्वंय कायाधिष्टानो स्थापन करवामा आप्या हे मने ते उपाए पियना निम्गात मरिमारियोनी मयुनियो करयामा माथी . ए अधिकारियो यायुमाप्रियो कदेयाय से भने एमर्नु कार्य, प्रतिदिग्ण यातावरणमा पर्वा वायु परियनोनी मूचनाभो मापगर्नु होय ऐ. पापणा देवामा पण राज्य तरफपी मुंबई, पूना विगैरे रपटोमा माग यायुशामियोना कार्यालयोनी ग्यापना पएली से जेमना परफपी देशना मिन भिर मागोमा प्रश्न यातायनंनो भने सरपंणो विषेनी गयरो प्रनिदियय प्रकट करयामा माये रे. मा पानप्रयतन माय मंबध धरायता मनेक या प्रस्तुत निमितशाम्ना जगामामा माम्या ९. पातप्रपतन गने जम्यर्पण एयग्रेनो पररपर गाठ मंबन्ध रहेलो . यायुनी गति भने धिनिा था परियननोने टीप ज जयपृष्टिनो भाषिमांप पाप , मना लीज पर्शन न्यूनाधिक माय पनि पाप से मने तेना जटीधे नो निरोभाय पण पाय रे. पटने के यायु एजण्यगनो सर्पया नियामक हेमा विचार प्रस्तुत शानमी पण नीना श्लोकमा बहु म्पष्ट रीने प्यार को हेमने मेधी गामहारर्नु मा पिपर्नु नाशि दर्शन मकर मननीय सागे ते . मादानाचावपाताण पचनाच विसर्जनात् । माग्नः सर्पगमाणां यल्यान नायकः स्मृतः ॥९,३ भाग-पायुमा प्रभारना मेघना गमोनो बलान नापक हे. कारग के एन मेघगर्भनो सावनार , मेटो पातार पकनेनी पमनार , मने एज ने दिन करनार से. मारीने पापुने उटटिनो मुएन्य नापक (नियाम) यवाणी, मा शासकारे प्रकाराम्नरपी ने जकारणने माने ने बना जीमोना भय भने ऐमनी या तपा राजीय जप-परावयनो विधाता पग बनायो रे. पया- पर्ष मपं सपा क्षेम रामो जप-पराजयम् । मागतः कुगने लोरे जन्तूनां पुण्यपापनम् ॥९,२ पीएमप्यापमा मीने म्पले वायुने समनी जना पारदेवामा माम्योरे, जनो उग पर पायामा पाप्योरे. भारतेगा पापी सनिप्पट पाप मानुन नाप्रभारनी रषि, पाषु भा गधिमा एक महान् पलान् तरने से मनुमोमा मगदुप्प, मारोग्य, मौग्य भादिना मरभन भने गिनात मार्गमा पनी महापना मा भगो पा एमभामा भर्पर सामना भनुमगो गाना मा मागोमो सपना प्रायोने भार-रार पोजन (सन् 1) नरेगा मानी।। मी तारीपना मशाना पनपे, ५ पी. पाग्या गीना लामा, मने ती भामराना गयका रिमाल पारन बनेभर water Tई नाटकमारी मिलोसने मनुमा पालो गर्न काम , सारेगम, मानामा मम मनाए सामिापनकों haimitteीप एमगर दी.
मद्रयाहुसंहिता पटिए ना शाखनो विचार करना भापणने सणाशे के मनुष्यजीवन साये मानो केटलो निस्टनो भने हितभरेलो संपन्य रहेगे. आ शाखनी आधुनिक दृष्टिए संशोधन थयानी आवश्यकता मा निमित्तशास्त्रना जानना प्रदेशमा कया कया विषयोनो अन्तर्भाव याथ छे तेनी सूचि प्रस्तुत ग्रन्थना "अंगसंचय' नामना प्रथम अध्यायना श्लोक १५-१६ मा मापेली छे. अने तेनुं ज विस्तृत वर्णन ते पठौना अध्यायोमा प्रमसरथी बापयामां आव्यु छे. मा बधुंज वर्णन तथ्यभरेलु छ भने एमां कहेली बधी हकीकतो सर्वथा साची ज छे, एम तो कोई न ज मानी पके कारण के मामांनी केटली य हकीकतो स्पष्टरूपे एवी जणा के जे केवल करपनामसूत होई आपणने कोई पण रीते वुद्धिगम्य प्रतीत नहिं थाय; परंतु ते साथे श्रीजी अनेक हकीकतो एवी पण जणादो के जे अविसंवादी फळ बतावनारी भने कथित परिणामनी अनुभूति करावनारी ले. पूर्व कालना जे ऋषि-मुनिओए आ ज्ञाननो उपदेश यो छे भने जे विद्वानोए भा विपयना शासोनी संकलमा के रचना करी छे, ते काई मात्र तेमना पोताना ज अनुभवना फळना परिणामरूपे छ एम नयी. सेंकडो- हजारो वर्षों जेटलाव्यतीत थएला मुदीर्घ कालमां, तेम ज हजारो योजनो जेटला च्यापेला विस्तीर्ण भूप्रदेशमा, उत्पन्न थएल मसंख्य विचारशील भने अवलोकनप्रिय व्यक्तियोना विविध अनुभवो मने ते उपरथी थएलो अन्वय व्यतिरेका- 'मक अनुमानोना परिणामरूपे आ शास्त्रनो प्रादुभाव भने विकास थयो छे. अलबत्त, पापणा शास्त्रकारोनी मान्यता तो एपी रही छे के मा शास्त्रोना मूळ उपदेष्टा नरषि-मुनियो मलौकिक भने इन्द्रियातीत एका दिव्यज्ञानना धारक हता भने तेमणे पोताना ए दिव्यज्ञानना प्रमाणे प्रकृतिनां वधा रहस्यो संपूर्ण पणे ज्ञाणी लीधा हता. परंतु भाधुनिक विज्ञाने साघेली वियाना सर्वप्रदेशोनी अद्भुत सिद्धिको उपरथी आपणे जाणी शकिए लिए के आपणा प्राचीन भावकारोनी ए मान्यता, प्रायः पूर्वपुरपोनु माहाम्य बतावदा पुरती ज हकीकत सूचवनारी के. एथी रिशेप कोई महत्व, ए मान्यताने आपका माटे भापणने कशु म विशिष्ट प्रमाण प्राप्त यतुं नयी. परंतु ते साथे एटलं भापणे जरूर मानी शविए के ए ऋषि-मुनियोमो एवी पण केटलीक विशिष्ट आध्यात्मिक शक्तियो खोलेली हशे जेना प्रभावे प्रकृनिनी जेटलीक निगूढ रचनाओ अने सेना कार्यकारणभावोर्नु रहस्यज्ञान तेमने वधारे स्पष्टताथी भाकलित थतुं शे. मा निमित्तमासगट विपयो भने विचारोनुं संशोधन इटिए ज्यारे आपणे अध्ययन भने मनन करिए टिए सारे आपणने जणाय छे के-एमांना केटलांक सिद्धान्तो अने मन्तव्यो अनुभवज्ञानना आधारे प्रतिपादित पएलो छ, केटलांक अनुमानज्ञानना भाधारे मालेवित थएलो छ भने केटलांक कल्पना भने भ्रमणाना साधारे पण प्रसूत थप छे. पूर्वकालमा मा अधां सिद्धान्तो मनै मन्तव्यो, तथ्यातव्यपणु जाणवा के तेमन पृथक्क- रण करवा माटेनां तेवा कशा विशिष्ट प्रकारनां अन्य साधनो उपलब्ध न हता. परतु आने विज्ञाने यंत्रविद्यानी अद्भुत रचना निर्मित करी छे, ते द्वारा प्रवृतिना असंरय अज्ञेय भने अनुमेय रहस्योनां मालन, उद्घाटन, प्रस्फोटन भादि कार्यों व सरल मने सुगम मन्या छ भने प्रतिदिन तेमां अकल्पित एवी वृद्धि थी ज जाय छे. तेथी भापणा मा प्रकारना प्राचीन शास्त्रोना विषयो भने विचारोर्नु अध्ययन भने संशोधन पण, नूतन विज्ञाननो मन्तव्यो, संशोधनो भने उपकरणोनी सहायता साये सारमावां जाइए, भने एमाथी केटलुं ज्ञान तम्य- भूत छे तेनु पृयाकरण यवं जोईए. संभव छे के एम करता, एमाथी मारणने केटलांक एवा सध्यो पण मळी भारे के ने हनी मुघी तत्तद्विषयक विज्ञानविशारदोनी कल्पनामां पण नहिं भाव्यां होय. प्रस्तुत ग्रन्थने "सिंघी जैन ग्रन्थमाला'मा प्रकट करवानो म्हारो मुख्य हेतु पण ए रहेलो छे के मा पियमा रस घरावनारा विद्वानो, मा जातना साहित्य, विशेष अध्ययन, अवलोकन, मनन भने संशोधन आदि करवा राय भने बापगा पूर्य पुहरो जे काई ज्ञानसपत्ति संचिठ मने संकलित करीने आपणा मादे भूकता गया, तेनो योग्य उपयोग थाय. जो के मा अन्यनु पाठसंशोधन करवामां अध्यापक गोपाणीए खूब ज म उठाग्यो छ भने एनो मुख पाठोधार करवा पमणे अपाराश्य अथक प्रयत्न कयों थे; छठा मा दाधना माग्न मार्गदर्शक पूरती ज उपयोगी समजवानी एम रिद्वान् दायकोने म्हारं विनम्र सूचन 2. कारण के एना संपादनका माटे जे १-१ प्रतियो प्राप्त करवामा भारी छे मने जेमनो परिचय सपादके पोठानी प्रस्तावनामा आप्यो रे, ते यधी प्रतियोनी प्रत्येक पनि एटली पधी भ्रष्ट भने समप्र वाचना परस्सर पटली बधी विसंवादी के सेना आधारे ५ प्रन्यनो विधुर किंचित् प्रास्ताविक पाटोद्वार करको मर्षया पाश्य नयी. तेम उ, मा अन्यनी जे ये जूनी प्रनियो (पाटणवाळी भने पूनावाली जेमने A ने C संज्ञा मापरामा मागी) मळी छे से योनी पाठ परंपरा पणी जायाए वदन जुदा प्रभारनी जणाय ऐ. ए पेमा जे केटाक महावना भने मौलिक पाठभेदो दृष्टिगोचर पाय छे, ते परथी एवो पण एक कल्पना पाय हे के भा पाटमेदो पाठळ्यी प्रतिलिपि करनारा टेपको के भन्यास करनारा पाठको द्वारा उसा थएला न होई, मूळ प्रन्यकार द्वारा बनी सष्टि भएली होवी जोईप. ते मा रीते के प्रन्यकारे प्रपम एक पादर्श या कया हो भने तेनी केटलीक प्रतिलिपियो थई गई इरो. ते पठी तेना पाटोमा केटलाफ सुधारा- पधारा करीने पाचव्यी बळी तमगे एक अन्य नूतन संशोधित-परिवर्तित आदर्श तैयार कयों हो, भने ते पटी तेनी पण प्रनिलिपियो पठी ही शे. भने एते यो भादर्शोनी प्रतिलिपिओनी परंपरा भविष्यमा चार, रही हो. मा रीने स्वयं प्रन्यकार द्वारा ज पएला मौलिक पाउमेदोवाळी यमे भिन्न भिन्न भादर्श परंपरानी ए वने पनियो दोयी जोईप-एम ए पीनी मिन्न प्रकारनी वाचना नोवां स्पष्ट जणाय ऐ. एमिवाय, एटला यधा मौलिक पाटो होयानुं भन्य कारण क्षणातुं नथी. स्वयं अन्यकार द्वारा ज भारी रीते सजाएला पाठभेदोवाळा भनेक प्रन्यो रहने रष्टिगोचर पया छ. एधी प्रस्तुत प्रन्यनो ज्यां सुधी अन्य वधारे शुद्ध प्रत्यन्तरो उपलब्ध न याय त्यो मुधी मानो मर्षया शुद्ध पाटोदार यो वाक्य नयी. योग्य विद्वानो आ दिशामा विशेष प्रयास करे तेम व प्रस्तुत गंस्करणनो मान ते दृष्टिए जमवलोकन भने अध्ययन करी पर्नु मूल्यांकन को. तपास्त. पापी पूर्णिमा, संयन् २००५ (ता. १४-१-१९४९) भारतीय विद्या भवन, मुंबई जिन विजय शुद्धिपत्रक १२ मा अध्यायमां, पृ. २०-२१ उपर, १३ मा लोकधी १४ मा लोक सुधीना जे भयो छपाया छे तेमा प्रवियोना विलक्षण पाठमेदोने लौधे पूर्वाई-उमराईनी संयोजना दरसामा भ्रम थई जवाबी, भूलमरेली रीते क्षेनी पंचियो छपाई गई थे. वेशी ते नीचे प्रमाणे सुधारीने पांचवानी भलामण ई-सुपादक. लोक १३-नैमिसः स्थपतिवैद्यः पुरोधाश्च ततो विदुः । धनुर्विधोऽयं विष्कम्मस्तस्य विम्याः प्रकीर्तिताः ॥ १३ लोक १५–निग्धो जीमूत्रसंकाशः सुस्वी शास्त्रविच्छुम । नैमित्तः साधुसंपनो राज्ञः कार्यहिताय सः ॥ ११ श्लोक १५-संधाता पार्थिवो युक्तः सुमनस्काग्यकोविदः । रुन्धावारनिवेशेषु कुमाला स्थपतिः स्मृतः ॥ १५ श्लोक १६-काय-वाक्य-बालागास विषोन्मादश्वरेषु च । चिकित्सानिपुणः कार्यः राज्ञा वैद्यस्तु या त्रिकः । । श्लोक 11-ज्ञानवानस्याम्मी च क्षान्तो मुक्तः दामप्रियः । मानोन्मानप्रमायुक्तो पुरोधा गुणयांछितः ॥ १० श्लोक १४-एवमेवान ययोद्दिष्टान् स्वकर्मसु नियोजयेत् । पूजयेश्च सदा नित्यं ततो यात्रा समयति ॥ १८ इ. ५ उपर, १ मा अध्यायनो ६८ मो शोक नीचे प्रमाणे सुधारीने वाचवो जोईए। निमित्ताइनुपांच स्वरूपात कालो बलात् । प्रभावाच गतेश्चैव उपकानां फलमादिशेत् ॥ ६८ सिंघी जैन ग्रन्धमाला] पाटण प्रति, आद्य पत्र [भद्रबाहुसंहिता --- LAMJHIM TAMAawe -...- पणाधीसेवमायामागदेव परख्यामानारामटहरामानाजनपदाकोसीनानायणविरगिस्तानसेननिवाजायानारामय रणे खानेमानीमाशेलोटविरमानानाभरा एंडगिरिस्नानानाहरुममादीनानादिदगासविनालयादामाराति सामानको पाशतिनामनामान महाशान तानविज्ञानसागरालयोसकक्रियाशयातश्वाजनिराश्योपहारगम्यदिनानियवसमहागतिः। एतशिाध्ययनायटेनिनवावदिनापनमस्यशिरमानमडशिष्याश्वानामाईपातिगतसोदिव्यजान नसायाधिवाना दिलायापतिपणीमरखकाम्यया थावकानाहिनावायविध्यमानत्रवाहिनवारयन्ता मुजससत्याचारामानिमिनमाविजिगाउछिरमनि पखयागिमतीमदाराजासिनिया सार्वतितावान मारिणविहरनिनिनियामनराज्ञनितिगाएपापसत्यानिकहरजा (दशातरावास्कामी जनपदोवस्त्राय परवदिता। :रण्यावकाचिरमकल्यादिवाशाननाहगामाययापनार्थ सदास Tailamसापामवसधानीधि ज्ञानमुखावत तिहानिशाधणपाउपजाधिनविनार्मबादशानामस्तितव सलामवमानाविनासहिच्यासापोवहिनमुनाइ सख्यायलयधिस्पटॅशिष्यसरवावक्षामताधिनत्रवियज्ञानववा दिनसउवासमासाताव्यासायशिवायवनाविध वाणिसमाराधावातावानगरंगलीयावासत्यादिकत यादवारे वाहानामुएलन वानिकांदायनांद्य तिवातयाकरणानिनिनिखरताणापांउमेववाशवासियत सकालमानावेद्यातायवाललणवीजनविकालमेघगतायेयवाटावनीवलचसपिवित्ववपराजयातसमवशर्वणरामहि 'ममानपारमानेमान्ययादिष्टान्तगवतमहालाभग्नपदासारवयमान्यवसातातिनिर्यघनश्याजाकानिमिात्रागस जापानामानामा तयोवासगवानदिधासायवतमावादशावहिल्यासवाददगा दिदगारदमानवनिर्यदइष्टष्टोनिमित हिनागितासगासव्यासंग सावनिादावलयका वितिसतोयान्वयातायविकारसरमावावविकारविल्योपानरत्ययागग arter प्रस्तावना - "भद्रबाहु संहिता" (भ, सं.) नामना ा ग्रंथनी साधारण जनतामा अने अधिकारी विद्वान वर्गमा घणी सारी एवी प्रतिष्ठा छ. सस्कृतमा तेम ज गुजराती अनुवाद स्पे आ अन्य बहार पही गयेल हतो छता आ० श्रीजिनविजयजीनी प्रेरणाथी में एन संपादन हाय पर्यु एना गस कारणो छे. एक तो ए के बने तेटली प्रति ओ मेळवी एजें सपादन कोइए क्यु नो'तुं भने वीज ए के भद्रबाहु कोण, “भद्रयाहु संहिता" केटली अने क्यारे रचाणी, "भद्रबाहु संहिता"नी प्रख्यात बाराही (बृहत्) संहिता (वा. स.) साथे तुलना, प्रधना अतरंगनुं निरूपणा, तथा छंद, भाषा, याने व्याकरणनी दृटिए एनुं मूल्याकन इत्यादि इत्यादि बावदयकीय प्रश्नो छाती प्रस्तावनानो वेग ज इन्टेक्सादिनो अभाव-आ यधी त्रुटिओने दूर करखा मने शास्त्रीय रीते आ ग्रन्यनुं सुदर संपादन याय ए दृष्टि थी में आ काम हाथमा ली, हतु. एमा हुँ केटले अशे साल थयो छु तेनी आणी करवानें काम तो वाचकोनुं छे. भद्रबाहु अने "भद्रवाहु संहिता" म. सं. नामनामा ग्रंथना लसनार मद्रयाहु हता एम आ ग्रंथना नाम उपरथी ज स्पष्ट छे एटले ए भन्याहु क्या अने ए ग्रंथ भगवाहुए क्यारे, वई गापामा, अने क्या लक्ष्यो बगेरै वगेरे यारतोनो विचार असारे प्रस्तुत छे. आ ग्रंथना प्रथम अध्यायना भारभना श्लोकोनो सारांश आ विगतोनो विचार फरवामा मददस्प थई पडे तेम छे तेथी नीचे आप्यो छे मगधा पूर्व अन विक जनपदौथी युक एवं प्रस्यात राजगृह नामर्नु नगर हतुं. तेनो राजा, विविध शुभगुणोथी अलंकृत सेनजित् नामनो हतो. ते नगरमा नाना प्रकारना वृक्षोथी, अनेकविध पशु-पक्षीओथी, सरोवरोधी भने साधु पुरुपोथी व्याप्त एवो विख्यात पांदुगिरि नामनो पर्वत हतो- एना उपर महात्मा, ज्ञान-विज्ञानना मागररूप, तपोयुक्त, निरामय, श्रेयस्साधक, द्वादशांगना पारगामी, महाधुतिवंत, तत्त्वज्ञ, अने शिप्य प्रशिष्यना मोटा समुदाय वढे परिवृत्त एवा निर्भय भद्रबाहु नामना आचार्य बेठा हता. तेमने प्रीतिवंत, दिव्य ज्ञानने प्राप्त करवानी इच्छावाळा शिष्योए नमस्कार करी, राजा- ओना हित माटे,प्रजाना कल्याण माटे, भिक्षुओना भला माटे अने प्रायकोना लाभ सातर दिव्य ज्ञाननो उपदेश आपवा विनंति करी. कारण के विजिगीषा धरावनार स्थिर मति राजा, शुभाशुभने वतावनाएं दिव्य ज्ञान पामी राज्य रक्षण सम्यक् रीते करी शके है, देम ज राजसन्मानने पामेल, धर्ममां तत्पर एवा मिचओ तेथी करी उद्वेग रहित राज्यमा विहरी शके है, औत्पातिक बनावोने अगाउथी जाणी भिक्षुओ धनधान्ययुक्त निस्पदव देशोमा जई, आवी शके छे, वढी धावले पण ए शानने व स्थिर सकरप वनी सर्वसभापित वीर्थने न छोटे भने वीजा तीर्थनो श्राशरो न ले. आ जगतना दरेक मनुष्य माटे दिव्य ज्ञान सुखावह है- परपिंड उपर जीवनार निशु वर्ग माटे सास करीने. द्वादशाग विस्तीर्ण है, मिठओनो मतिहास धीमे धीमे काळानुसार उत्तरोतर थतो रह्यो छे, माटे हे प्रभो । सर्वज्ञभाषित तथ्य निमित्तने शिष्योपकार माटे संक्षिप्त पणे अने सुखेधी ग्रही शकाय वेवी रीते क्हो'. (१,१-१४). भा प्रमाणे उपरम की शिष्योए भद्रबाहुखामीने विज्ञप्ति करी तेथी भगवान, श्रमशोत्तम, अने द्वादशंगविशारद डिग्याता भद्रबाहु आचार्य जिनभाषित निमित्तनो संक्षिप्तपणे तेम ज विस्तारपूर्वक एम बने रीते शिष्यो समक्ष स्फोट कों (२१-२). भावी मतलवना प्रस्ताव बढे या भ, रो, नामना संयनो रग भयो छे. आ ग्रंथमा 'द्वादशाम' शब्द (१,५, १३:२; १), 'निग्रंथ' शब्द (१,५), 'सर्वसभापित' शब्द (१,११, ५४), जिनमापित' शब्द (२,२), "दिग्वासा' शब्द (२,१), 'निग्रंथ शासन शब्द (१,२८), बने 'शद्रयाहुरचो' रान्दो (३,३१, ६४, ६,१५,७, १९, ९, २६, १०, १६, ४४,५२, ११, २९, ३०, १२, ३५, १३, ४, १००, १७८; १५, ५४, १३६, १५, ३६, ७२, १२७) तेम ज लगभग वा अध्यायोना अने "इति नैर्ग्रन्थे भद्रयाहुके निमित्ते" अथवा "भद्रबाहुसहितायाम्" (वीजा अध्यायमा मते) शब्दो मळी आये थे ए उपरथी तेम ज आरमना चौद श्लोकोना उपर्युक सारांश उपरथी निम्न लिखित मुद्दागो उभा पाय - (१) आ मंथनी उत्पत्ति पूर्वे मगधमा माघेल सेनजित् राजाना राजगृह नामना नगर भासपास भावेल पांडुगिरि पति उपर थई हती. (२) जिनभाषित, सर्वश कथित द्वादशागांधी उद्धृत करी निग्रंथ भगवान भद्रबाहुए दिव्यमान आपवा वाळो “निमित्त संहिता" नामनो ग्रंथ रच्यो हतो. भद्र प्रस्ता.1 २ भद्रवाहुसंहिता (३) राजा, मि, अने श्रावसेना हित माटे ए ग्रंथनी रचना करवामां भावी हती. (४) या ग्रंपना रचनार भगवान मदयाहु डिगंबर हता. हवे आपणे ए दरेक मुद्दा विशिष्ट रूपे तगसीए :- (१) पुरातन काळम मगध देशमा जैन धर्मनी अमर सर्वत्र व्यापेली हती. तेनी राजधानी राजगृह-राजगृहीमा हती. परंतु ठेनो राजा सेनजित् करीने कोई थई गयो हतो एम खास जायु नथी. जन साहित्यमा 'सेणिय'ना साधारण नामधी प्रसिद्ध एवो जैनधर्मानुयायी महान राजा ग्रेणिक मग बमा गई गयो हत्तो ए वात इतिहासासिद्ध है. आ श्रेशिम राजाना पिता, नाम 'प्रसेनजित' तुं. कदाच एज 'प्रसेनजिन्' राजाने लक्षीने आ भ. सं. मा उल्लेख करवामा आवेलो होय. अथवा प्रान 'सेणिय' शब्दमाथी सेनजित शब्द उपजावीने तेनो उरेख करवामा आयो होय. भ. सं. मा जणायेल पांडुगिरि कदाच राजगृहनी आमपासमां आवेल पर्वतोनी पांडगुपाने अनुलक्षी योनायो होय. जो के एतिहासिक श्रुति अनुसार तो, द्वादशागवेत्ता भद्रयाहुना समयमा मगधनो राजा चन्द्रगुप्त मार्य हतो अने तेनी राजधानी पाटलीपुत्र हतु. (२) द्वादशागने भगवान महावीरे अर्थ रूपे प्ररप्या अने गणधरोए तेने सूत्र ते प्रथित कर्या के बारमा अंग-दृष्टि- वाद-विवाय वाभीवाचनानुसार असारे मोजुद ऐ. ए चार अंगो जनशासनना साथी प्राचीन ग्रंथो छे. पारमा अंगमा चौदपूर्वनो समावेश थाय छे. आ अंग वसत जता लुन ययु. तेमा दर्शनविषयक चर्चा, अनेक विषयो उपर रहस्यमय विचारणा अने चमत्तारी विद्याभोना वर्णनो हता. ते वारK अंग पाच विभागमा विभक्त थयुं हतुं माना त्रीजा पूर्व नामना विभागमा चौद पेठा विभागो हता जेमार्नु एक विद्यानुप्रवाद नामर्नु दसम पूर्व हतुं तेमा अनेक अतिशयोवाळी विद्या, साथ- ननी अनुकूळनाथी सिद्धिप्रापं पडे जणावी थे. आ पूर्वमा अष्टांगनिमित्त जान समाविष्ट होया पूरो सभव छ एटले निमित्त ज्ञानने जिनभापिन के सर्वज्ञमापित कहेवामा परंपराए क्दो बांधो नथी. आचार्य भद्रबाहु चाँद पूर्वधारी हता एटले आ दममा विद्यानुप्रचाद नामना पूर्वन ज्ञान एमने हर्नु ए मुनिश्चित है (३) आचार्य भद्रबाहुए ए ज्ञानने टुंगा कही संभळाववानी शिष्य प्रशियोनी विनतिने खीकारी होय तो वे राजा, भिक्षुओ, अने श्रावकोना हितनी एक्मान दृष्टिथीज स्वीकारी होवानी समावना छे. (४) आचार्य भद्रबाहु, जेओ चांद पूर्वधारी हता तेओ सर्पसभापत, जिनभाषित निमित्तानुसार कोईपण निमित्त- ग्रंथ राजा, मिल के श्रावकना हित माटे परोपकारी दृष्टिी रची शके ए बात मानी शकाय देवी छे. परंतु एमणे एवो कोई ग्रंथ वास्तविकमा लख्यो हतो के केम ए आपो हवे उपलब्ध ऐतिहासिक सामग्री द्वारा नको करवानें रहे छ भने ए प्रमाणा- धारे निश्चित न थई शके तो पाछळथी कोइए एनी रचना करी होय लने एमना प्रभावान्वित नाम उपर चढावी भी होय तो त क्यारे अने कोणे रची तथा फेवा सयोगोमो रची वगरे वापती उपर विचारवान प्राप्त थाय छे. भद्रयाहु दशवालिकना रचनार शय्यंभवना शिष्य यशोभाने संभृतिविजय भने भगवाहुनामना बे ब्राह्मण शिष्य हता. तेमाना मार्य भद्रबाहु चौदपूर्वधारी इता. विद्वानोनो एक वर्ग एम माने छे के या भद्रबाहुए पूर्वनो सास आधार लइने "भाव- स्या", "दशवकालिक", "उत्तराध्ययन", "आचाराग", "सूत्रताग", "दशाश्रुतस्कंध", "वरूप", "न्यवहार" "सूर्य प्राप्ति" बने "ऋपिभापिनो" उपर एम दम नियुक्तिश्रो रची. आमाना "व्यवहार", "दशा श्रुतस्कंध", तथा "करप' पोते न रचेल छे भने नियुचिओ पण एना टपर पोवे ज बनादी है. मा उपरात, "वहनियुक्ति", "ओपनि कि, "संह- नियुक्ति", "टवस्गहर", देवचंद्रसूरिविरचित "शांजिनायवरिय" ना मंगलाचरणामा उखेल प्राकृतमा "चमुदेवचरि- तादि अंधो स्या हता. स्थूलभद्रने चौद पूर्वनी वाचना मापनार आ भद्रबाहु हता. तेश्रो वीरात १७० मा खर्गवासी घया. दिगंबर स्थानुगार, वीरात् १५५ मा स्वर्गवास पामेल चद्रगुप्त राजाए मना शिष्य थई साधुरीक्षा लोधी हती. मा- धर्मा चारवर्षी महाभीषण दुष्काळ पच्चो हतो वे वसते संघदो निर्वाह मुररेल यता कंठस्य श्रुतज्ञाननो लोप थवानी संभव उसन ययो, मगधमा पाटलीपुनमा सघ भेगो थयो अने जे काई याद हतु वे अधु एकनित करी नासवानो विचार कर्यो. भगीआर भगो तो एकत्रित यई शस्या परंतु बारमं दृष्टिवाद नष्टप्राय यई गयु हनु. केवळ आर्य भद्रबाहु ज ते जाणता हता.ओ ते वसते नेपाळ देशमा महाप्राण नामनु ध्यान घरी रखा हता. तेथी स्थूलभद्रने वेमनी पासे मोकळी वेर्नु ज्ञान हस्तगत कयु. भड्याहुनो भनुयाया वर्ग मग पाछो पर्यो भा वसते भट्याहु साथै दक्षिणमा निकली गल साधु- धर्म अने मगधमाज पाछळ रहेल सानुवर्ग ए बग्ने वो सूनो अने आचार पूरतो तपावन उत्पन्न यई गयो इतो. मगधर्मा रही गयेलामा दुकालमा कटोरताने वारणे शरित्य प्रवेशता सफेद वो पहेरवानी प्रथा चालु यई गई हती परंतु बहार विहार करी जनाराए महावीरनी कडकमा काक आज्ञा मुजद रद रही नग्न रहेदानु ज अपनाव्युं. आम, जैन मंघमा दिगंबर भने घेतावर एम वे वह पना. दिगररोए तेमनी अनुपस्थितिमा पाठक गुंघेत आगमोने न स्वीकार्या.
प्रस्तावना "जैन साहित्यना संक्षिप्त इतिहास" (". सा. सं. इ") ना ३३.मा टिप्पणमा तेना रचनार स्व. श्री. मो. द. देसाई लरो छ के भ. सं. नामनो निमित्त ग्रंथ उपयुक्त भद्रबाहुनो बनावेलो नथी, वराहमिहिरे वाराही (बृहत ) संहिता (वा. सं.) रची भने भद्रबाहुए भ. सं. रची ए मात्र किंवदंती है. राजशेखरकन "प्रबंध दोश" (चतुर्विंशति प्रवंच) नो पहेलो ज भद्रबाहु-वराहमिहिर प्रबंध आ कथननी पुष्टि करे छे (जुओ "ज. सा. सं. इ. पेरा. ६४२). आ भगवाहुए भ. से. रची एको विश्वस्त सने प्रमाणोपेत उल्लेख उपलब्ध ऐतिहासिक ग्रंथोमा मळतो नथी. ज्यारे मुनि आरमारामजी कृत "तत्याद नामना ग्रंथना अतिम परिच्छेदमा आ भ, सं. ने श्रुतवली भद्रबाहुए बनावी हवी एम जणाव्यु छ तेम ज सं. १९५९ मा भीमसी माणेक प्रकाशित भ. स. नामना ज्योतिष शास्त्रना गुजराती अनुवादमा उक्त प्रशाशके आ "भ. सं. ग्रंथ जैनना ज्योतिप विषयमा आद्य ग्रंथ ऐ. तेमना रचनार श्री मद्या स्वामी चौदपूर्वघर श्रुतफेयली हवा" एम स्पष्ट लायु छ. तथा सं. १९७९ मा मेसर्स मेपनी हीरजी प्राशित "श्री गद्रयाहु- संहिता" नी प्रस्तावना (पृ. ६) मा प्रशासक लसे छे "आ ग्रंथ जैन ज्योतिप शास्त्रनो मुख्य भने मूळ ग्रंथ छे. तग रचनार नियादी श्री भद्रयाहु खामी जैन धर्मना इतिहासमा एक सूर्य रूपे प्राशी रह्या ले'. तेओ विशेषमा वेज प्रस्तावनाना ते ज पृष्ठमा लगे छे "श्री भटवाहु खामीना भाई श्री वराहमिहिर तेमना संप्रदायमों सारी रीते माननीय मने भादरणीय लेसाय छे. तेम ज देम ज्योतिष संबंधी साहित्य पण योग्य रूपमा उपलब्ध थई शके छ. राजराभामां चराह- मिहिरने परास्त करनार श्री भद्रयाह म्यामी ज्योतिष संबंधी आटलं थोडं रखी पिरमे ए कोई रीते मानवामां आवे तेवी पात नथी" वगैरे वगेरे. रक्त प्रकाराम एज प्रस्तावनाना पृष्ट. ७ उपर लये छ "मा ग्रंथ विपे बैटलाफ भाईओर्नु एम पण वहेवू थाय छे के निकालदर्शी भगवाहुम्मामी भने आ प्रथना लेराम गदयाहु ए क्ले जुदी जुदी व्यक्ति होती जोइए". क्षा प्रधो उपरांत एक म. सं. जामनगर नियासी पंडित श्रावक हिरालाल हंसराजे प्रसिद्ध वरी बहार पाडी छ. ते संस्कृतमा छे. परंतु एक ज प्रति उपरथी पाठांतरो नाघ्या विना छपावी वहार पाही हे. तेम ज तेमा प्रस्तावना के एवं काई नथी ते उपरथी संपादयतुं या ग्रंथना कर्तृत्व विपे शुं मानई हतुं ते समजणु अशक्य छे-जो के एमणे ए ग्रंथना प्रारंभमा मधाळे (कर्ता भदाहु) एम लप्यु छे वे उपरथी भद्रयाहु कृत ए भ, सं. छे एम तो तेश्रो मानता हता एम जणाय छे. भद्रवा नामधारी आचार्य एक परतां यथारे थया होय एम मानवामां भापत्ति नयी. प्रथम भद्रयाहु जेभो चादपूर्व- घर इता मणे तो हा ग्रंथ रच्यो नयी ए मत मागळ स्पष्ट थई गई छे कारण के तेमणे रचला ग्रंथो पैकीमा म. म. मुं नाम लेखेल होय एयु उपलब्ध अने विश्वसनीय जैन ऐतिहासिक साहित्यमा क्याय वाचवामां आव्यु नथी. हवे मानीए के भदयाहु नामधारी वीजा आचार्य राहमिहिरना बसतमां थई गया-जो के मा पण एक पूरेपूरी एतिहासिक घटना नथी- भने नेमणे आ पंथ होग ए पण संभवतुं नथी; पारण के आ प्रथना रचयिता भगवाहु पोवे पोताने माटे 'प्रोवाच' (२; १) जेया परोक्ष भूतनी क्रियानो प्रयोग न करे. कारण के एथी तो उलदं एम सिद्ध याय के प्रश्नोत्तरीनो आयो नाप पानी उपस्थितिमा धन्यो नो'तो. मानो के कोई निफ्टना शिष्ये एमने पूच्युं भने एमणे जे कधू ते ए शिष्ये आ यस्पे गुप्यं: एम पण न बनी शरे, कारण के परोक्ष भूतनो प्रयोग तो घणा पुराठन काळ माटे ज संभवे. मतलर के भद्रबाहु नामना आचार्य-चौदपूर्वधारी आर्य भद्याहु वरतं धीजाए-जेओ प्रधान्तर्गत भाग्यायिका प्रमाणे वराहमिहिरना सहोदर हता वेमणे आ ग्रंथ अर्थ रूपे पोईने को होय भने पारळधी ए निमित्तविषयक शाशयोने संघद्ध करी कोई विधाने एने म. सं. र्नु नाम थाप्यु होय. पीजी संभावना ए है के कोई विद्वाने पोते ज पोतानी मेळे ग्रंथ गमे तेम रखी बादी एने भ. सं. नुं नाम गाप्यु होय. कारण के मद्रयाहुनु नाम एक प्रत्यात ज्योतिर्विद् भने नैमित्तिक तरीके जैन पर परामा जाणीतुं है. पिप्योए मद्रयाहुने यिनति करी बने देयी नेमणे दिव्य ज्ञान प्रस्ट क्युं जे मा म. सं. मा ई-ए प्रतिज्ञावास्यनो लाक्षाधिक अर्थ तो 'प्रोयाच' शब्दना प्रयोग उपरथी ए ज काढको उचित लागे है के मद्रबाहुए पोताना शिष्योने दिव्यमान (निमित्त शान) भाप्यु ने परंपराए जैन साधुओ पासे उत्तरोत्तर आवतुं गयु. काळम्मे कोई जन गाधु विद्वानने ए ज्ञान के जे अर्धदाय स्थितिमा भावी गयु हर्नु ने ग्रंपस करवानों विचार क्षाय्यो भने देणे हे अधश्चरा शानने, ते जेम मळ्यु हर्नु तेमर्नु तैम ज, कोई पण जातिना भाना, छंदना, भने ध्याकरणमा सरकार आप्या विना प्रया- रूढ पर्यु भने ए ज्ञागना मूळ दायक भद्रयाटु तरफ्नु पोतार्नु एकान गाटेनें प्राण अदा परवा एने ग. स. एयुं नाम मायुं होय; कारण के एम मान्या मिना "पाहुक्चो यथा” ए शन्दोनो प्रयोग समजावी राम नथी. मा ग.. नामना प्रपना टेराक "मदयाहुदचो यमा" एपा शन्दोनो उपयोग पोते न करे. ए अभिमानीपणुं पता है मने एवं अभिमान प्रदर्शन जनविद्वत्सरंपराने अनुरळ नयी. भद्रपा फेटा यई गदा, ययारे यई गया, बने क्ये रामये घई गया से भारतौनी उपर प्रमाणे पर्ची बरी रहा पी उपरदार गेहुं भने एज पायतनी एक नूदन, सचोट, मामा, भने एयी करी तद्दन स्वीकार्य एवी विचारपरपी मीपे परंतु जे आप्रमाणे . एना विस्तृत रस माटे मुनि पुरिनपाईनो "दिसमसार भने नियुटिकार" स्थानक, भद्रबाहुसंहिता नामनो रेस जे महावीर जन विद्यालय रजत महोत्सव अंक (इ स २०. १२. ४१ मा प्रकाशित) मा प्रसिद्ध थयो छे तेना सास करीने पृ. १९७ श्री २०१ जुओ. भद्रयाहु पछी थई गयेल परगुरक्षितादि अर्वाचीन आचायानो तथा एवी बीजी अर्वाचीन गणाती वायतोनो नियुक्ति ओमा उख अने निदा आवतो होवाथी तेसज धीजी दलीलो योबी एम नि सदेह पुरवार थई शके तेम छ के छेदसूत्रकार अने नियुक्तिकार बन्न जुदा हे अर्थात् छेद ("दशा", 'व्यवहार", "प" अने "निशीय") सूत्रकार भद्रबाहुए, चौदपूध री स्थविर हता, नियुक्तिओ नथी रची त्यारे ए नियुक्तिओ रची कोणे अने क्यारे । छेदसूनकार भद्रबाहु एज नियुक्ति कार भद्रयाहु एवी परपरान अने मान्यतानु मूळ समान नाममा ज होय तो ए७ ज अनुमान उचित के के छेदसूनकार भदयाहु करता कोइ भी ना ज भगवाहु भइ गया होवा जोईए जेमणे नियुक्तिओ रची होय चार छेदसूत्रो, आवश्यकादि दश नियुत्तिओ, "उचसागहर स्तोत्र" अने "भद्रगहु सहिता" ए सोळ ग्रन्थो भगवाहु दर्तृक छ एवी मान्यता विताबर जैन परपरामा प्रचलित छे चार छेद सूनो ज चौदपूर्वधारी भद्रबाहु ना छ तो दश निर्यु- क्तियो, “उवसम्गहर स्तोन," अने 'भद्रबाहु सहिता"-आ बारेय प्रथो बीरा एक ज भद्रबाहुना होवा जोईए अने ते पीना भद्रबाहु कोई नहि परंतु जे वा स ना रचयिता ज्योतिषाचार्य वराहमिहिरना पूर्वाश्मना भाई तरीके अने महान नमित्तिक तरीके जैन सपदायमा जाणीता छे ते ज होवा जोइए साखाचो- पारयणी धम्मवही वाई मित्तिभो तयम्सी य । विजामिद्धो य कइ अटेव पभायगा भणिया ॥१॥ अजरक्ख नदिसेणो सिरिगुत्त विणेय भदबाहु य । सवंगजसवुड समिया दिवायरो वा इहादरणा ॥२॥ नियुक्तिकार भद्रबाहु अने "उवसग्गहर" तभा "भद्रबाहु सहिता दिना दर्ता भद्रबाहु-बन्ने एकज अने ते पण नैमित्तिक भद्रबाहु ए विधानने "आवश्यक नियुक्ति" गाथा १२५२ थी १२७० मा वर्णवाये गधर्व नागदत्तनु जेमा सर्पनु शेर उतारवा माटे क्रिया, प्रकिया, बताववामा आवी छे, तेना तरफ्थी पुष्टि मळे छे खास वरीने जुभो ' आवश्यक नियुक्ति"नी १२६९मी निम्नोक्त गाथा - सिद्धे नमसिऊण, ससारत्था य जे महाविजा । वौच्छामि दकिरिय सब्यविसनिवारणिं विज ॥ १२६९ ॥ अष्टागनिमित्त अने मन विद्यामा विशारद होय एवा भगवाहु वराहमिहिरना भाई सिवाय बीजा कोइ जैन साहित्यना इति हासमा जाणीता नथी. नियुक्तिकार भद्रवाहु महान् नैमित्तिक हता देनी समर्थना तेमणे रनेल "सूर्य प्रज्ञप्ति" उपरनी नियुक्ति पण रे छे ते साये छे के तेमनी ज्योति प भने सगोळ उपर सारो काबु हतो ए उपरात, अन्य प्रमाण "आचारांग" उपरनी एमनी नियुक्तिमाथी पण मळी आवे छे तेमा 'दिक्' पदनु व्यारयान करवाना नसगमा तेओ क्हे छ . जत्थ य जो पण्णवी, क्रस वि साह दिसामु य गिमित्त । जत्तोमुहो य ठाइ सा पुच्छओ अवरा ॥५१॥ चरणरणा योगनी तात्त्विक चर्चा ने प्रन्धमा गमीर पणे करवामा भावी रही होय तेवे वखते उपर्युक्त निमित्त ज्ञाननी परिचायिका गाथा लखवी ते तेना प्रणेताना ते यावतना सविशेष शोखने नथी बतावती' कोई विद्वानो एम दलील करे के छेदस्वकार, "उवसग्गहरतोन', नियुक्ति भने "भद्रबाहु संहिता"का रचनार एक ज भदया थया अने ते वराहमिहिरना भाई हता तो ते दलील हवे टवी शके तेम नयी कारण के बाहमिहिर तो तेमनी ज रथेली "पचसिद्धातिका"-लो ८ ने साधारे वि स. ५६२मा थया ए निश्चित ज छे एटले छेदसूनकार भद्रयाहु अने नियुक्तिकार भद्रबाहु ए बने जुदा ज आगळ आपणे जोयु के छेदसूनकार भद्रबाहुए नियुक्तिओ तथा "उवसग्गहर" स्पेस एम परंपरा माने छे परंतु त्या आगळ तेमणे “भद्रपा सहिता" रचेली ए बायत नथी ज लखवामा आवी अर्थात परंपरा पण भले छेदसूनसार अने नियुक्तिवार भद्याहुने एक गणे तो पण एने “भद्रयासहिता"कार तरीके तो नथी ज खीकारती उलटु परंपरा "भद्रयासहिता"दार भद्रबाहुो वराहमिहिरना सहोदर तरीके जाणे हे ए निवित छे तो पछी छेवस्तार भद्रबाहु अने नियुविकार भद्रबाहु यन्ने जुदा एम जो आपणे सिद्ध करी शकीए-जेनु के हमणा ज आपणे विध क्यु-तो नियुक्तिकार भद्रयाहुए “भदवासहिता' रचेली भने ते वराहमिहिरना सहोदर हला एम सी पण भापति विना सीगरी शाय जेनो सर्वप्रथम निदश चीदमी शनादिथी प्राची नथी देवो "उवमगहरसोन ना दर्ता भट्याटु अने वराहमिहिरना सबधे आख्यायिकामा जो बाई पण तथ्य होय तो ते ऐन्छ के "उपसागहरस्तोन"कार भद्रयाहुने योदपूर्वधारी भद्रयाहु तरीके ओळरायामा एतिहासिक दृष्टि जोपमा एवी जरीत "भद्रबाहुसंहिता' कार भद्रयाहुने चंदपूर्वधारी कहेवामा जोराम बने अज्ञान रहे थे ."भद्रयासहिता" भने “याराही (बहर) सहिता"-यो प्रथो समाननामक भने ए पारस्परिक विशिष्ट स्पर्धाना द्योतक छे. तेथी वराहमिहिरन भने भद्रबाहुनु समसामयिपणुं विशेष विश्वसनीय बने है. आ रीते वे भद्रबाहु थयानो निचोड निरळे :- एक चांद पूर्वधारी ऐदसूत्रकार स्थविर आर्य भद्रबाहु अने वीजा जैनपरंपरामान्य महान नैमित्तिक तरीके प्रस्त्यात थयेल भद्रबाहु जेमणे नियुक्तिओ, "भद्रदाहुसंहिता", भने "उवसागहरस्तोत्र" रच्या. "तित्थोगालिप्रीयंक", "आवश्यकचूर्णि", "आवश्यक" उपरनी "हारिभद्रौया" वृत्ति, "परिशिष्टपर्वा"दि प्रामाणिक ग्रंथोमा ज्या ज्या चौदपूर्वधारी भगवाहुनु चरिबालेसन करवामां आयु छ या त्या सायो साथ, यारी दुकाळ, नेपाल प्रयाण, महाप्राण ध्याननं आराधन, स्थूलभद्रने आपेल वाचना, छेदसूत्र नी रचना वगेरेनो पग सविस्तार निर्देश है; परंतु तेओ वराहमिहिरना पूरीश्रमी भाई हता तेम न तेमणे नियुक्तिओ, "उवसग्गहरस्तोत्र", अने "मद्रयाहुसंहिता" आदिनी रचना करी होवानो तेम न तेओ महान नमित्तिक हता एवो मत दर्शाव्यानो क्शोय ईशारो नथी. आयी हवे ए असंदिग्धपणे स्पष्ट थाय छ के छेदसूत्रकार मद्रयाहु अने नियुक्त्यादिना रचयिता भद्रयाहु पन्ने जुदा जुदा प्रभावक पुरुषो हता. छेदसूतगार अने नियुक्तिसार बन्ने स्थविरो जुदा होवाना म ज भद्रबाहु एक करतां वधारे थयाना सुस्पष्ट अने सचोट निर्देशो के वर्णनो जैन ऐतिहामिक साहित्यमा भले न मळता होय, ते आता जे आपणी पासे जे प्रमाणो, पुरा- बाओ, भने सामग्री तथा साधनो मोजुद छे ते उपरथी आपणे एवा निश्चित अनुमान उपर जरूर भावी शमीए के छेद- सनगर अने नियुक्त्यादिकार स्थविरो एक नथी परंतु विभिन्न टे. आटलं निर्णीत होवा छतां छेदसूनकार अने नियुक्तयादि- कार ए यन्नना एकानूखनी भ्रमणा समाननाममूलक होय-एटले श्राजे अनेक विद्वानो छेदसूत्रकार भद्रयाहु भने नियुक्ति- कार भववाहु बन्ने एक ज एवा अनुमान तरफ स्वाभाविक रीते ज दोरयाय छे. छेदसूनवार भगवाहु ते चौदपूर्वधारी स्थविर आर्य भद्रयाहु अने नियुक्त्यादिकार भद्रबाहु वे नमित्तिक भने वराहमिहिरना सहोदर भद्रबाहु ए एक ज अनुमान प्रमाण- सिद्ध, इतिहाससिद्ध भने परंपरा सिद्ध है. पराहमिहिरना पूर्वाश्रमी सहोदर भाचार्य भद्रबाहुए म. सं. जेवी असाधारण प्रतिभानी परिचायिका ज्योतिष उपर एक संहिता रची हती ए अवाधित अनुमान उपर स्थिर यया पछी हवे ए विचारवाई प्राप्त थाय छे के जे भ. सं. वेमणे रची हवी तेज भ. सं.भा के कोई पीजी ? आ प्रश्चना उत्तरमा पहेले ज तय ए सष्ट रीते अने असंदि- ग्धपणे वही दे जोईए के एमणे रचेली भ. सं. ते प्रस्तुत भ. सं. नधी. आपणे आगळ जोई गया के वराहमिहिरने अने म. सं. दार मदवाहुने स्पर्धा जागी हती. सामा पक्ष करतां प्रतिस्पर्धा घणी ज उतरती कोटिनो होय ए वान जीवनमां, क्यांय जोवामी, देसवामां पावती नथी. यनता मुधी हरिफो तो एक वीजाथी च्हढे एवा होय छे. एमाय, मद्रयाहुए सत्कृष्ट शान, पारदशी अनुभव, सपळ प्रतिपादन, अने सर्वतोमुखी मेधाना चमकाराची जाज्वल्यमान एवी नियुक्तिओ अने “उवमागहरतोत्र" रच्या हता. तेसो तुलनामां वराहमिहिर कृत वा. म. थी दरेफ रीते अनेक गणी उतरती प्रस्तुत म. सं. न ज रचे. कारण के एमणे जे भ. सं. रची हती ते वराह मिहिर कृत या. सं.ने पडकार स्पे लखी हती. वा. स. मा जे विशाळ ज्ञान, विशद निरूपण, उदात्त कवित्व शक्ति, सूक्ष्मातिसूक्ष्म अवलोस्न अने प्रशंड विद्वत्ता घराहमिहिरे ठालवी छे वेना करता रहदी जाय एवी भ. सं. भद्रबाहुए लखी होवी जोईए एम ज आपणे मान जोदए. उपलब्ध साहित्य कहे छे के घराहमिहिर ज्योतिर्विदौमा अग्रणी इता. तो पछी जैन साहित्यमा मळी आवता सीधा के माडक्तरा उल्लेखो, निर्देशो, प्रमाणो, वर्णनो, जे वघानी ढूंकी नोंघ आपणे वागळ जोई गया ते उपरथी आपणे एम ज मानवु पडे के एमनी लसेल भ. सं. कोई यपूर्व मंघ ज होवो जोईए. प्रस्तुत म. सं. एमनो ग्रंय न होई श. आपगे एम मानीए तो सापणे एमने पूरो अन्याय क्यों कहेवाय. तो पछी प्रस्तुत म. स.शु है ! कोणे लखी! क्यारे लखी ? इत्यादि इत्यादि प्रश्नो स्वाभाविक ज उत्पन्न पाय. भा वधानो संक्षिप्त जवाब भा प्रमाणे है:- सेनजित् राजा भने पांदुगिरि, मोवाय अने “भद्रबाहुवचो यमा" वगैरे धावतोनो आपणे आगळ विचार करी गया. ए उपरथी रपट 2 के प्रस्तुत ग. सं. भद्रबाहुए लखेल भ. सं. नदी. छंदोभंग, प्याकरणोना अविचलित नियमोपनियमोनु खन, पूर्वापर विरोध, पशुगंधणीन शविल्य, प्रमद्धतानो श्रमाय, निलेन निरूपण इत्यादि इत्यादि धम्म दोपोगी दूपित आ ग.सं, भद्रबाहु कृत ग. सं. नी उ, तो पड़ी प्रस्तुत भ.सं.j? मारं एम मानयुं छे से जैम भद्रपाकृत "मूर्यप्राप्तिनियुक्ति" रत पई गई , तेम तेमणे रचली भ. स. पण दम घई गई छोय. वंने पंपो विलक्षण चमत्कृतिमोथी परिप्त होवा जोईए. एमां वनवेली यावनीनो, एमा ठालवेल शनको गुम अने निस्पद थारायधी उपयोग परवामां न आये तो शासननी प्रमावनाने बदले शासननी युसेवा करवानो दर दिवसे दिवसे गरिंगत यतो जतो होको बोईए. भादर पटता कालना हिसावे प्ररतर बननो गयो भने मानवीनी शुद्र बुद्धि आ ६ भद्रबाहुसंहिता गोपनीय वायतोनो, रहसोनो उचित पचाव नहि करी शके एवी आशंकाशी गुरुए उत्तरोतर पोताना उत्तराधिकारीने ए शान अविशवलित पणे न आप्यु होय अने एथी मुरय परंपरा असंडितपणे हस्तगत थवाने पदले समयानुसार लुप्तप्राप थती गई. आवा दासलाओ जन साहित्यना इतिहासमा घणा मळो आवे छे. बळी वैरथी, ईर्ष्याथी, राज्यनाशथी के राज्य- पलटाथी, अनेक दिव्य उत्पातोथी ए भ. सं. नष्ट भई गई होय. एम वनवू तद्दन स्वाभाविक छे. भद्रबाहुए भ. सं. रची हती ए यापत्तना ज्ञानवाळाए कोइए पोते प्रेम आवे नेम, टूटी छवाइ नांध स्पे, एकाद मंथ लक्षी काढी एने भ. सं. मुं नाम भापी दी) होय एम मने तो रागे . प्रस्तुत भ. सं. मा मूळ भ. सं. नो केटलो अश जळवायो छे एर्नु प्रामाणिक विशेषण करखं अराश्य छे उतां ज्या ज्या एनी विलक्षणताओ, वा. सं. नी तुलना वरती वखते, मने जणाणी त्याला में एनो पावर निर्देश क्यों हे. अमुक बायतोमा मने परपरापार्थक्यालक अपूर्वताओ अने विशिष्टताओ नजरे पड़ी छे जे वा. सं. मां मने न मळी तेनुं पण में यथाप्रसंग बयान क्यु छ तेम ज ए कोणे भने पयारे रची ए पण कहेयं लगलग असंभवित भने अनुपयुक्त है. पूना बाली प्रतिमा तद्दन अते जे लख्युं छे तेना उपरथी फेवळ एटलं कहीं शराय के अन्यो (भ. सं. मा) १५६४ टोको (जे घरावर साचु छे) छे अने स. १५०४ मा चैत्र सुदि पाचमने मंगळवारे आया नामा कोइए ए खेली भने साह वाछाए लसावेली हती. मा उपरथी भ. सं. विम्मीय सोळमी शताब्दि पछीनी तो न ज वही राशय. आ अंथ प्रसिद्ध करवामां वे निम्नोक हेतुओ मुख्य हे ए वान, परी उचारण परी जणाघुछ के प्रस्तुत भ. उपलब्ध यथी प्रतिओ मैगी करी संपादन का जेधी कोई पण अभ्यासम्ने एनो विधत अने सांगोपांग अभ्यास करी अनुमान बांधवानी भने ऐतिहासिक मय तया तथ्य जे ई सापडे ते मेळवी आविष्कार करवानी तक मले. अल्यारसुधीमा, भान एक ज प्रति उपरथी जामनगर वाळा भाई भी हिरालाले में सं. ने प्रसिद्ध करेल. सारवार एना ज घे अनुवादो गुजरा- चीमा थया. उपलब्ध प्रतिओ मेगी यरी तेने सुयोग्य रीते संपादित करी, तज्ज्ञ विद्वानो समक्ष मुकवामा मारा आ प्रयत्न चित्य देसाशे. ए उपरांत, वा. सं. साथे प्रस्तुत भ. सं. नी संपूर्ण तुलना यरी प्रस्तावनामा ते तुलना यतावी बन्ने प्रथेनु आइटिए मूल्यांकन फरयु ए पीजो हेतु छे. ५ हेतु सिद्ध करवा जता आनुषंगिक रीते भद्रबाहु विषे पण सपूर्ण विचार करायो पारवनी गुगमता भने रवड माटे ग्रंथने अवे लागी धन्दसूची पर मूल था रीवे मारा लिशिष्ट प्रर- स्ननी योग्यता म ज आवश्यकता अभ्यासीने समजाशे एवी आशा रातुं तो ते वधारे पडतुं नथी. प्रस्तुत भ. ना रचनार वे प्ररयात मदयाहु नामधारी आचार्यों पीना कोई नधी ए प्रस्तावनामो शास्त्रीय वे स्थिर परेलो निर्णय आ पंप संपादनना परिश्रमना चिसने सिद्ध परे है. ग्रंथमां कोई स्थळे छंदोभंगने निवारवा के व्याकरणनी अधि: सोने सुधारणा, संशोधया में जाणी जोईने ज प्रयत्न कर्यो नयी वारण के एम करवा जन सपादननी ए मव्यवहार्य अने समय यना शाब्दिक चलेदरनी पुनर्रचना यरवानी अनुपयुफ टूटनो विक्ट प्रश्न उभो धो हतो तेथी तेम फरवार्नु जाणी वतीने ज जतुं क प . भलबत, उंदोभंग वाळा भने व्याकरणना नियमोना भंग बाळा तमाम शेयोनो में था प्रस्तावनामा अन्यत्र घराबर निर्देश करेल , जेधी एगेकोमाना दोषो मारा मान यहार रही गया इता एम कोई म समो. कोई कोई स्थळे मारी शंकाओ जणाववा में बीस मुकी प्रश्नचित पण मूल है. बळी ज्योतिपू, मंत्र, तंभ, औषध, अने भेषजना प्रयोमा छंद अने ध्याकरणनी टूट बोछे पत्ते भी संतव्य हे ए रुदिमा, में एने छंदनी भने व्याकरणनी दृष्टिए गुधारी-संस्कारी नथी ए भारोपर्नु रामाधान अभ्यासी वर्ग जुए एवी अभ्यर्थना छे. भद्रयाहु संहिता अने वाराही संहितानी तुलना उत्या भ. म, मो उस्कान वर्णन मीजा तया त्रीमा थप्यायमा आने वा. म. मा तेत्रीरामा अध्यायर्मा करवामां पावेल ऐ. भौतिक रीसर्गाची एकची पराते अंतरिक्षमा उत्पन्न याय सारे मना शरीरने जे थायर होय देने उत्ता पहे है-ए कपन परतुं म. में (२५) मने या. मं (1) पधे साम्य तारा, यि, विद्युत्, भनि, भने रसाए पाय उम्दाना भेदोगा नाम भ. गं (३, ६) अने था. में (३१, २) मी एक सगा है. तारा चोपा भागन, पिण्य अधा मागन (म. सं. २0१), अने बाटीना प्रणं पूरा भाग पळ आपे ऐ ( 1. १२) ९भ. प. मी रक्ति साधे वा.सं (२१)नी दिनो मेळ है. पानिनो भावर परगमान ए यारत पसेको एग्गुरगी (म.सं.२. रापाबा..४), मानो भार पुरष सेयो (म., २, ८ सपा था. सं. १३, .), भने सिस्नो रित १ मा मारे नुमोमा सं... मुस्मिन, म... नोरबा मोमासर नापन एका मोरानी..मम. मी गमागेना. वाटेवर न भ प्रगविसं.१९९० प्रस्तावना अने कुटिल छे (म. सं. २, ७ तथा वा. सं. ३३, ५) ए कथनो पूरतुं चन्ने ग्रंथो बच्चे साम्य छे. प्रेत, शस्त्र, खर, करभ, मगर, वांदरो, दाड वाळा जीव, मृग, घो, सर्पना भाकार वाळो तथा वे माथा वाळी उल्या पाप फल देवा वाली छे (म. सं.३, थी ११ अने या. सं. ३३, ९), ध्वज, मत्स्य, हाथी, पर्वत, कमल, चंद्र, अश्व, हंस, श्रीवत्स, वन, शंख, अने सस्तिकनी आकृति वाळी उल्मा शुभफळदायिनी छे (भ. सं. ३,३१ थी ३३ अने वा. सं. ३३, १०). चंद्र भने सूर्यने स्पर्श करी उल्का जो एमाथी पडे तो परराजनो अधिकार थाय मने नृपवध, दुर्भिक्ष, अष्टि, अने भय उपजावे छे (भ. सं. ३, २८- २९ अने वा. सं. ३३, १२). शुक्ल, रक्त, पीत, अने काळा रंगनी उल्का अनुक्रमे ब्राह्मणादिवर्गनो नाश करे ? (भ. सं. ३, १८ तथा पा. सं. ३३, १४). उत्तर, पूर्व, दक्षिण, अने पश्चिमादि दिशामो उल्का पडे तो ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, भने शूद्र माटे अपायकारक छ (भ. सं. ३, १९ तथा वा. सं. ३३॥ १५). श्याम, भने लोहित वर्ण वाळी उल्का शत्रुनु आगमननो भय उत्पन्न करे छे (भ. सं ३, १६ तथा था. सं. ३३, १६). भने पुष्य, खाति अने श्रवण नक्षत्र उल्का हनन करे तो ब्राह्मण भने क्षत्रियोने पीडाकारी छे (भ. सं. ३, ३९ तथा वा. सं. ३३, १८), आ पधी बाबतोमा यने ग्रंथो वच्चे पूरेपू साहय छे. रोहिणी, त्रणे य उत्तरा, मृगशिर, चित्रा, अनुराधाने उल्का हणे तो राजाओने भयकारी छ एम वा. सं (२३, १९) मा जणाव्यु छ ज्यारे म. सं. (३८) मा एम निर्देश क्यों छे के राजाने भयकारी नथी निवडती परंतु राजा तरफथी भय थाय. उदय अथवा अस्त वखते सूर्य अथवा चंद्रने उल्या हणे तो वनवासीओ (पोरैतर) नो वध करे छ एम वा. सं. (३३, १७) मा जणाव्यु छे ज्यारे भ. सं. (३, ४२-४३) मा ए स्थावरोने भय जनक छे तेम ज आगंतुक सेनानुं बंधन थाय छे तेम जणाव्युं छे. था. सं. मोदीजी यावतो जणावी छे अने भ. सं. मां पण अन्य वायतो अन्य स्वरूपे अन्य फळ साधे वर्णवी छे ते ते जिज्ञासुओए ते वे ग्रंथोमाथी जोई लेवी जोईए. अहिआ तो जे बाबतो समान छे तेनुं ज टंकु आलेखन कर्यु छे. सारांश रूपे कहीए तो एग कही शकाय के घने ग्रंथो मुख्य मुख्य बाबतोमा श्रने देना फळनिर्देशना संबंधमा एकमत छे. एक अंथकारे अमुक बाबतमा ढुंगणमा पठाव्युं छे तो बीजा ग्रंथकारे ए ज यावतीने विस्तृतरूपे वर्णवी छे. एके अमुक बीजी पटनाओने ध्यानमा राई वर्णन कयु छे तो वीजाए बीजीने ध्यानमा लईने. मा उपरथी अनुमान एम थाय छे के अमुक पावतोनुं प्रभवस्थान यशे परिपाटीने साधारण हतु पयारे अमुक घायतोमा वने ग्रंथकारो जुदा पी परिपाटी अने साप्र- दायिक वारसानुं भिनत्व दर्शवे छे. वधी वाचतोर्नु अवलोकन अमुक एक संप्रदायनी शक्ति वहार होय एम पण संभवे. एटले बन्ने ग्रंथकारोए रजू करेली जूदी जूदी घटनाओर्नु मूळ एक ज होय एम मानवा मन ललचाय. परंतु ते तो स्यारे ज बने के जो पळसाम्य होय तो; परंतु एक ज घटनाना फळनी पावतमा बन्ने ग्रंथकारो जूदा पडता होय तो तो पापणे परिपाटी, तथा सांप्रदायिक मान्यताना मूळ जुदा जुदा ज मानवा पडे. परिवेष परियेपर्नु वर्णन भ. सं. ना चोथा अध्यायमा अने घा. सं. ना चोत्रीशमा अध्यायमा करवामा आव्युं छे. रूक्ष अने खंडित परिवेष अनिष्टकारी छे (भ. सं. ४, ३ तथा १६. वा. सं. ३५, ५). जे परिवेष चांदी भने तेलना रंग जेवा रंग घालो होय ते सुभिक्ष अने मंगळनो करनारो छे (भ.सं.४,६-७.वा.सं.३४,४) एम जणाव्यु छे जो के भ.सं. मां ए परिवेष महामेघने करनारो छे एम विशेषमा जणाव्युं छे. इन्द्रधनुपना मेवो जो परिवेष होय तो युद्ध थाय छे (भ.सं.४, ८.वा. सं.३४६). आखो दिवस सूर्यनो परिवेष रक वर्णनो होय तो राजानो घध थाय छे (भ. सं.१, १४.वा.सं. ३४३९). एम निर्देश क्यों छ, भ. स.मा अहिंसारिकवर्ण' शब्दो नथी लख्या अने फलादेशमा भूखमरो, रोगचाळो भने शनकोप थायए पधारानु जणायुं छे. आखी रात्री चंद्रनोरकवर्गों परिवेष रहे तो राजानो वध थाय (भ. सं. ४, १४. या. सं.३५,९); परंतु भ. सं. मां भा स्थळे रिकवर्ग' शब्दो नयी लख्या भने फळादेशमा जनक्षय थाय एम राविशेष जणान्युं छे. अनेक वर्ण यालो परिवेष नृपषध सूचवे छे (भ. सं. ४, २०, या. सं. ३४, ६) जो के भ. सं. मा सूर्यनो अनेक रंग वाळो परि- पेप एम जपान्युं छे. भ. २ (४, १८-२९)मा जणान्युं छे के प्रण मंडळ वाळो परियेप प्रण भागनुं निरंदन शास्त्री यशे एम यतावे छे अने चार मंडळ पाळो परिवेप क्षुधा अने च्याधियी चार भाग निकंदन थशे एम जणावे छे ज्यारे या. सं. (३४, १.) मोमण मंदळ वाळो के एयी विशेष मंगळ वाको परिवेष शनरोप, युवरानभय, भने नगररोध दर्शवे छे. कोई प्रह, चंद्र, भने नक्षन-प्रणे य एकज परिषमा होय तो प्रण दिवसमा परमाद अथवा एक मासमा भय धो एम भ. सं. (१,३८) मा विधान करेलु छ ग्यारे या. सं. (३४.११) मा भयने बदले युद्ध थपानो संभय जणान्यो छे. वा. सं.(३५, १२, १३, , भने १५) मा जैम भौमादि प्रहोनो परिषेप होय तो जुदा, जुदा सराय पळो मळे एम जणप्यु छ म भ. सं. मी नी जगाव्यु परंतु वेमा एक ज सोक्मा (४,३७) पताकी देवामा भाम्युं छे के एवा परिवेपयी देशनों - ८ भद्रबाहुसंहिता अभाव-नाश थाय छे. अथवा भ. सं. ना उपर्युक्त श्रीकनो अर्थ एवो पण काढी शकाय के पाचेय ग्रहो अने नक्षनो परि- घेपमा होय तो जगतमा प्रलय थाय. या अर्धनुं समर्थन पा सं.(३१, १५) मा मळी रहे छ दरेक ग्रहनो परिवेष होय तो ते जुदु जुदु पळ आपे छे ए बाबतनो विस्तार वा सं. मा छे ज्यारे भ. सं. मा नधी. अमुक तिथिमा परिवेप थाय तो तेनु पळ पण पृथक् पृथवू वा. सं. मा छे ज्यारे भ. सं. मा तेम नथी. भ. सं. मा अमुक अमुस रंगनो परिवेप होय तो तेनु जुईं जुदु फळ तेमा जणावेल छे ज्यारे वा. सं मा म नथी. आम अमुक वावतोनो विस्तार भ. सं. मा छे ज्यारे अन्य अमुक गवतोनो विस्तार वा. सं. मा छे आ पन्ने ग्रंथोनो फळादेश भेगो वरखाथी फळादेशनु एक आतुं चित्र उभु करी शकाय छे कारण के एकनी पूति बीजाधी अने बीजानी त्रुटि पहेलाथी दूर परी पूर्णता रची शराय छे. मुख्य मुख्य बावतोमा बने ग्रंथोनी एक्मति खत्त. सिद्ध छे. संध्या भ. सं ना सातमा अध्यायमा तथा वा. सं. ना त्रीसमा अध्यायमा संध्यानु विस्तृत वर्णन करवामा आवेल छे. निग्ध सध्या वरसाद लवनारी छे (भ. सं. ७; १३. या सं ३०, ८). भ. सं. (७, १०, ११, १२) मा खाप्स यावत विस्तारथी वर्णववाने बदले सक्षिप्त रीले एम वही घताववामा आव्यु छ के सध्या वसते वादळानुरूप जो सोम्य होय तो | शुभ अने विकृत होय तो अशुभ फळ आपे ज्यारे एज बाबत या सं. (३०, २७, २८, २१) मा विशिए पणे निर्दे शीने क्थन करवामां आव्यु छे के सध्या वखते ध्वज, छत्र, पर्वत, हस्ती, के घोडार्नु रूप जो वादळा धारण करे तो ते जय सूचवनारू , अने वादळा राता देराय तो ते युद्ध थशे एतु यतावे छे उपरात, एज श्लोकोमा वधारामा जणाव्यु छ के सध्या वसतनो पलारना धूमाडा जेयो स्निग्ध आकार वाळो मेघ, राजाना वळनी वृद्धि दर्शावनारो छे भने सध्या यखतनो नगरनी आकृति वाळो मेघ शुभारी छे आम एक्दरे वन्ने ग्रंथोमा था घटना पूरतु साहस्य छे आगळ जता भ. सं. (9, २३) मा क्हेवामा आन्यु ले के क्रूर द्विपदो, चतुष्पदो अने भयंकर पशुओ सध्या वखते जोवामा आवे तो ते सध्या भयने दर्शवनारी हे; ए ज कथननु सादृश्य वा. स. (३०, ३०) साथै छे जेमा एनी एज यायत अन्य खरूपे एवी रीते यहेवामा सानी छे के सूर्यनी सन्मुस थइने, सध्या वसते, पक्षी, गीध, अने मृग शब्द करे तो देश, राना, अने सुभिक्षना नाशने करवा पाळी छे एम बताव्युं छ घात भ स ना नयमा अध्यायमा अने वा. सं. ना सत्तावीसमा अध्यायमा वात विषेनी घटनाओनुं वर्णन छ म. संमो यान विषे पासठ भने या सं मा केवळ आठ जन्टोसे भ. स. मा ए विषय काइक विस्तारशी चर्चामा आउयो छे. आपाढी पूर्णिमाए पाननु रक्षण जोनु ए क्थन वन्ने प्रथोमा स्पष्टपणे छे ते दिवसे चारे य दिशामा अने चारे य सुणामां केवो पवन थाय तो केचु फळ आवे ए वाणथी भ. सं. मां बतान्यु छे फळादेशमा सुभिक्ष, दुर्भिक्ष, उत्तम मध्यम- पनिष्ठ वर्षा, अनादृष्टि के अतिवृष्टि, धान्यनी मोघवारी, व्याधि, चोरनो उपद्रव, दशमशक्तीड देडवानो उपदक, क्षेम, आरोग्य, परचक्र भय, वगेरे वगेरे भ. स. मा निःसदेहपणे जणावेल उज्यारे पा. सं. मा एवं बाई मधी थासो दिपम, अर्थो दिवस, भाखी रात्री, भने सध्या जो पवन वाय वेग ज मध्याहे अने मध्यरानिए पवन वाय तो फळ आप वे चोषस पणे जणाववामा भाव्यु छे. अनुलोम वायु, प्रतिलोम वायु, पक्षीओना भयंकर भवाज साथै धनो यायु प्यु फळ भापे छ बगेरे घणी घणी मारतो भ. सं. मा वर्णवी है, पेवळ आ एक ज अध्याय उपरभी आपणे जो अनुमान करवातुं होय तो अतिशयोकि विना एम यही शकाय के भगवाहुमंहिताकार पासे पराहमिहिर करता शाननी पिपुरता, अनुभवनी विस्तीर्णता, अने परंपरानी सचोटता धारे प्रमाणो हती प्रवर्पण म. स. ना दगमा थप्यायमा भने पा. स. ना तेवीरामा अध्यायमा प्रार्पण में निरूपण करवामां बाप्युं छे. भ, सं. मां का ऐ में टपदय हीन चद्र (था अन्दो अध्यादत छ एम समजी में लीधा ) पूर्वापाढामा देशराय सौराठ भाटक यर्या (10, 1-1), धनिष्ठामा देसाय दो भार बाटक घर्षा (17, १.), रेवतीमा दसाय तो चोर (१०, १५), प्रतिकामा देपाय ले एकावन (1०, २३), मृगशिरमा देसाय सो एकाए (16, २७), हसमा देशप तो पापी (१०,४०), चित्रामा देखाय तो यावीग (10,४५), सातीमा देणय सो धनीरा (10,४५), भने ज्येष्टामा देशाय यो पोसठ यातक वर्षा पाय (३०, ५.) एग कहेयामां आव्युं . ज्यारे या. सं. मा कहेवामा आयु ऐ पे टा हीन चंद्र हमा, पूर्वाधाममा, मृगशिरमा, चित्रामा, रेवतीमा भने धनिष्ठामा देसाप तो गोठ होण भने ज्येष्टा, पानी तथा प्रतिवया तपश्य हीन पर देसाय तो घार दोन वर्षा थाप (२३).भ.सं माबी एम प्रस्तावना 8 पण जणाववामां आयु के के, उपद्रव हीन चंद्र जो श्रवणमा, मघामा, अने अनुराधामां देवाय तो एक सारी (२०८, ३५, ४८), गरणीमा देसाय तो योगणीस पाठक (१०९२१), मूळमां बने पूर्वाफाल्गुनीमा एक खारी (३०५१, ३६) अने पुनर्वमुमा एकाणु आढक वर्षा याय (१०,३१), आ ज पावन घा. सं. मां ए रीते जणावपामा आवी छे के जो उपद्रव हीन चंद्र श्रवण, मघा, अनुराधा, भरणी, मूळ, पूर्वाफाल्गुनी अने पुनर्वमुमा देखाय तो अनुम्मे चौद, चौद, चौद, चौद, चौद, पनीस अने वीस द्रोण वर्षा याय (२३, ७). भ. सं. मा जणाव्यु छे के उपद्रव हीन चंद्र जो विज्ञासामा देसाय तो एक सारी (२०४६), उत्तराषाढामां पार द्रोण (1050), उत्तराभाद्रपदमा होय तो नेवु थाढक (१०, १५); उत्तराफाल्गुनीमा होय तो सडसठ आढक (10, ३८), अने रोहिणीमा होय तो एकाणु आढक वर्षा थाय ( १०; २५) ज्यारे वा. सं. (२३, ८) मा ते ज बावतना संबंधमा एम जणाव्यु छे के अनुक्रमे चीस, वीस, पचीरा, पचीस, अने पचीस द्रोण वर्षा याय. भ. सं. मा रहेवामा आन्यु छे के उपद्रव हीन चंद्र जो पूर्वाभाद्रपदमा देखाय तो चौसठ आढक (10; १३), पुष्यमा तालीस आढक (३०, ३१), अश्विनीमा ओगगपचास (२०:१९), अने आर्द्रामा वत्रीस आढक (२०; २९) वर्षा थाय ज्यारे पा. सं. (२३; 8) मा वे ज नक्षनोमा अनुक्रमे वार, चार, पार, अने अढार द्रोण वर्षा थाय एम जणाव्यु है. "उपद्रव हीन" चंद्र अमुक नक्षत्रोमा देसाय तो अमुक द्रोण, के आठक प्रमाण परसाद पडे एम पा. सं. मां जणायूं छे ज्यारे "उपद्रव हीन" शब्दो भ. सं. मां वपराया नथी परंतु में अध्याहत मुक्या छे. वर्षा प्रमाण बताववा माटे वा. सं. मोनोग' शब्द सर्वत्र योजवामां आवेल छ ज्यारे भ. सं. मां 'द्रोणायद एक नक्षनना संबंधमा, 'बाढव' शब्द भतार मक्षयोना संबंधा, अने 'सारी' शब्द छ नक्षनोना संबंधां यापरवामां आव्यो छे. एक द्रोण एटले चार भादक एवं बहु- मान्य परिमाण कोष्ट स्वीकारीए तो भ. से, भने वा. सं. ना पळादेश बच्चे, निरुपद्रव चंद्र पूर्वापाढा अने रेवतीमां देसाय तो शोळ द्रोण वरसाद बरसे ए सिवाय भन्यन क्यांय साम्य गथी. मापा भने शतताराना सर्वधमा भ. सं. मां पळादेश ज करवामां आव्यो नशी. म. सं. मां शुभ फळ तरीके अमुक परिमाण वरसाद उपरात, सुभिक्ष, क्षेम, आरोग्य, भने सस्यनिष्पत्ति जेवा सूचक शब्दो वापरवामा आव्या छ भने अशुभ फळ तरीके अमुक परिमाण वरसाद पडशे एका तापर्यना कथन उपरात तीड, उदर, पोपट, सर्प, अने अजगरादिनी उपद्रव यशे के वधशे एवं वधारा- कथन तेम ज व्याधि भने अनीतिनुं जोर जामशे एचं पग स्पष्ट बहेवामा आन्यु छे ज्यारे या. सं. मां भमुक द्रोण वरसाद पडशे ए सिवाय शुभाशुम फळ तरीके काई ज विशेष कहेवामा आव्यु नथी. वळी, भ. सं. मा 'अपग्रह' पूरतुं सास वैशिष्ट्य छे. 'अपग्रह' नी पायतनो जरा जेटलो पण निर्देश वा. सं. मां नथी. माम प्रवर्पण नामना दसमा अध्याय पूरवी भ. सं.नी लाक्षणि- फता खास ध्यान पेचे तेवी है. आ असाधारणता परंपरानुं पार्थक्य बतावे छे. गंधर्वनगर म. सं. ना अगियारमा अध्ययायमा मज या. सं. ना उनीसमा अध्यायमा गंधर्यनगरनुं वर्णन करवामा आयुं छे. रक, पीत, कृष्ण अने सफेद रंगनू गंधर्वनगर भनुश्मे क्षत्रीय, वैश्य, शूद्र, भने प्राह्मणोनो नाश करे रे (भ. सं. २५. या. सं. ३६१). प्रायर अने तोरण युक्त स्निग्ध गर्वनगर शात दिशामा देसाय तो वे राजाने माटे विजय- पर छे (म. सं. 1154.); पज युक, भने पताका युक्त निग्ध अने सुप्रतिष्ठित गंधर्वनगर जो शात दिशामा नजरे पठे तो राज्य वृद्धिने बतावनाएं छे (म. सं. १७२०); विदिशामा देण्यामा आवतुं गर्वनगर सघळा वो माटे दारुण नाद बतायनाई छ (म. सं. २३). भावी न मतलब वर्णन या. सं. (२६:२) मी पण छे. सपळी दिशाभोमा गंधर्यनगर देसाय तो ते सर्व दिशाओमा सर्व वर्ण वचे विरोध उभो यशे ए बावतर्नु सूचक छे (म. सं. ११७८). इंद्रा- • युध, धूम, बने समिना जेर्नु गंधर्वनगर माणसोमा अग्मिनो भय उत्पप्न पदो ए घटना दर्शक है (ग. सं. 1913). पा. म. (३६६३) मा एम जगाव्युं छे के गंधर्वनगर वधी दिशाओमा देखाय तो भयचा हमेशा देयाय तो ते राजा भने राज्य यणे मारै मय देना छे एम यतावे छे. धूम, अति, अने इंद्रध्वज जेई गंधर्वनगर देसाय तो दे चोर थने पनपायीभोना पातनो निर्देश करे छे. अहीयो जो के पन्ने प्रयोमा अनिष्ट घटनाओनी बायतमा फलादेश दो छे छता धनिटोत्यादय हे ए वस्तु तो यनेमा सरखी जहे. दाम दिशा गंधर्वनगर परचकनी भय; दक्षिण दिगर्नु स्वपक्षागमन, अय, भने पनि एचक छे भने पाणी पायो एम बतावना छे (म. सं. १५-१६). राजा पण राग्यो उपर जय भेदकशे एम दक्षिण दियान गंधर्वनगर सूचये (म. म. 1,R), दीत दिशामा जणातुं प्या युज अने पताका युत धनगर राजमृयु सूचक थे (म.सं. १२२). पा. सं. (३६, ४) मो आ व पायतना अनुसंधानमा योडाक फेरपर गाये एम रहेयामा आयुं ऐ के दोश दिशामा गपर्वनगर देसाय तो राजगृत्युने दर्शावना छ भने वान विधामा देखाय तो शत्रुभय भने दक्षिण दिशामा देसाय से जय सूचना . म. सं. (110३५) प्रमापे भनेक वा भने भर प्रस्ता.२ भद्रपाहुसंहिता अनेक भागार चालु गंधर्वनगर देखाय तो राष्ट्र, शहेरो अने गामडामोमा सोम थशे ए घटना सूचक छे ज्यारे घा. सं. (३६५) प्रमाणे अनेक रंगनी पताका, ध्वज, अने तोरण युक्त नगर रणमा हाथी, घोटा, अने मनुष्यरा बेशुमार संहारनुं सूचक छे. गंधर्वनगरमा का प्राण पूरतुं वन्ने प्रयोमा मोटा मागर्नु साम्य है-कोई विशिष्ट पळ यताथवा पूरर्नु वपम्य भले ए यो बच्चे होय. भ, सं. मो विस्तार घणो है. जुदी, जुरी दिशामा अने जुदा, जुदा सुगामा, जुदा, जुदा आकारर्नु भने रंगर्नु गंधर्वनगर देखाय तो शुं फळ मळे. ए पारतो विगतथी पर्ची छे अने एटले ज एमा एकनीश-लोको छे ज्यारे वा. सं. मा मात्र पांच जलेको . बघा अध्यायोमा एक वाचत भ. सं. मा सलंग रीते तरी आवे छे अने ते विस्तृत वर्णननी. वा सं. मो सक्षितता छे परंतु सचोटता छ भने संपूर्णता छ, भ. सं. मां विस्तार छै परंतु पुनरुक्ति भने शैषिन्ध पण छे. आ वस्तु पन्ने परंपराना पार्थक्यनी निदर्शक गणवी के केम ए सवाल छे. गर्भलक्षण गर्मलक्षणनी चर्चा म. सं. ना वारमा अध्यायों अने वा. सं. ना बावीसमा अध्यायमां आवे छे. सातमे सातमे मासे तथा सातमे सातमे दिवसे मेघना गर्भनो पाक थाय छे (भ. सं. १२; ४); जे नक्षत्र भने मुहूर्तमा मेघनो गर्भधायो होय तेनाथी छठे मासे वरमादचरसे छे (भ. सं. १२,६).या. सं. ( २२:७) मा आ वावतमा एम जगान्युं छे के मेघनो गर्भ थाय ते पछी एक सो पंचाशु दिवसमा मेधनो प्रसघ थाय छे. भ. सं. (१२, ३ अने ५) प्रमाणे दिवसना भागमा उत्पन्न थयेल मेघगर्भ राने अने रागिनो दिवसे तथा पूर्व सध्यानो पश्चिम सध्यामा भने पश्चिम संभ्यानो पूर्व संध्यामा मेघगर्भ प्रसवने पामे छे ज्यारे वा. सं. (२२, ८) प्रमाणे दिवसनो गर्भ रात्रि काळमा, रागिनी गर्भ दिवसमा अने संन्यानो गर्म विपरीत संध्यामा प्रसव पामे है. पूर्व, उत्तर, अने ईशान कोणने साश्रीने जे मेघगर्भ बंधाय छे ते पूजित गणवामां आव्या है (म. सं. १२; १९) ज्यारे पो. सं. (२२, १४, १६) अनुसार उत्तर, ईशान कोण, अने पूर्व दिशाना वायुमा आकाश विमल, आनंदकर, अने मृदु होय छे. चंद्र अने सूर्य निग्ध, सफेद, अने घणा घेरदार होय छे. इंद्रधनुष भने गभीर गर्जनयुक्त सूर्याभिमुख, वीजळीनों प्रकाश करवावाळी उत्तर, ईशान, अने पूर्व दिशामा थायेल मेध पक्षी अने भृगालना शात रहेकाची संध्या काळ रमण ठीक लगे छे. अही (धा. सं.) हमणा जणाव्यं ते वर्णन जुई छे छता एनो ध्वनि भ. सं. नी हकीस्तना ध्वनि जैवो है. भ. सं. प्रमाणे जे नक्षत्र, तिथि, मुहूर्त, करण, अने दिशामा जो स्निग्ध (चीकणा ) मेघ उत्पन्न पाय तो ते पूजित छ (१२, २६) ज्यारे वा. सं. मा क्युं छे के स्थूढ़ भने घणा ज चीणा मेघो वाळु आकाश शुभ ? (२२, १५). ठंडो वायु, वीजळी, गर्जना, अने परिधेप युक्त तमाम गर्म प्रशस्त है एम म. सं. (१२, ८) मा जणा-युं छे ज्यारे वा. सं. मा क्युं छे के चैत्रमा बधो गर्भ पवन, मेघ, वष्टि, भने परिवेप युक्त होय तो ते शुभ छे. वैशाखमा वायु युक्त होय तो ते गर्भ शुभ छे (२२, २१) जळचर प्रागिओना थाकार वाढो मेप प्रशस्त छे (म. सं. १२, २४ }। सारीआकृति बने सारा रंग वालो मेघ पूजित छे (भ. सं १२, २५) था. सं. मामा यावतमा एम निर्देश करवामा आन्यो छे के मोती, आी, तमाल, नील कमळ, अंजननी युतिना दो अथवा जळचर प्रापिओना जेवा गार वालो मेघ घणो वरसाद वरसावे (२२, २३). उल्का, वज, दिग्दाह, गंधर्वनगर, केतु, प्रयुद्ध, निघोत, परिघ, इंद्रधनुष, राहुदर्शन वगैरे उत्पातोथी गर्भनो नाश यई जाय ठे-भा क्यन बन्ने संहिता अंथोमा लगभग समान ठे (म. सं. १२; 10 शी १३. वा. मं. २२, २५-२६). भ. सं. (१२; १६) मा कहेवामा मायुं है के आदी अने आपामा उत्पन्न ययेल गर्भ उतम पाणी वरसावे छे ज्यारे वा. सं. (२२, २९) मा ए गर्म आमदायी छ एम जणायूं है. भा गर्भलक्षणनी बन्ने ग्रंथोमा करवामां आवेली चर्चा उपरथी सेजे समनी काशे के मूठ बापतो पूरतुं बर्गमा धणु ज सादृश्य छे. उत्पात उत्पाउनु वर्णन भ. सं. ना चौदमा अध्यायमा भने वा. सं. ना ठेवाटीसमा अध्यायमा करवामा क्षाव्यु ले. बन्ने ग्रंथोमा उसात संबंधी जे विचारो, अनुमानो, भने अवलोकनो रजू करवामां आव्या छै तेनी तुलना बीजा वधा विषयो करता रमिक अने महत्वदी है. वेनुं एक मुख्य कारण ए पश छे के धा. सं. मा आ विपयनी रात अने चर्चा भन्य विषयोने मुकाबले काईक सविस्तर करवामा आवी छे. एथी बन्ने ग्रंथोनी सा विषयनी उणावट शक्य बने छे. आ पाबत सर्व प्रथम सष्ट वरवी ओइए के या. सं. मां उसानोन वर्गीकरण भने वर्णन काइक टूक उत्त मुसष्टपणे करवामा आयुं छ ज्यारे म सं. मी बघा कोने कोई दंग-पहा विना जैम आवे तेम लखी काढवामा माम्या . एटले रामा विवेचननी दृटिए भ. सं. मूल्यवान छे छता व्यवस्थित निरूपणना मुद्दा पूरती पा. सं. करता एणीस उतरती छे.
प्रस्तावना टोको. भागळ जेम में प्रसंगोपात जणाव्यु छे तेम अहिं पण तणावपार्नु रयुं के फळादेवानी यायतमा वा. सं. संक्षिप्त के जो के सचोट पण छे ज्यारे भ.सं ए बावतमा पुनरुक्तिना दोपे विस्तृन वने छे. मतलव के वा. सं. ज्या उत्पात अशुम है, अनिष्टकारी छे, मयकारी है, राजमयोत्पादक छे, नगरभयोलादक छे, मुभिक्ष करवावाळो छे वगेरे वगेरे कही अटकी जाय छे त्या म. सं. फळादेशने विगतधी चर्चा एम प्रतिपादे छ के ए उत्पात गोषवारी-गोषवारी दरनारो छे, चोरवर्गनो भय उपाय करनारो छ, अगाष्टि के अविष्टिनो भय उभो करनारो , परचक्रमय, मरकी थादिनो मय, ब्राह्मण-क्षनिय- वैदय के शूद्रने भयकारक, सिंधु-मौवीर-सौराष्ट्रादि देशोने वाधाकारक छे, वनिता तथा ठरल्यजीवी ने प्रशावि कारक छ, तापस-साधु-निम्रन्योने आधिारक छ, तथा पुररोध, प्रधानवध, मुख्यवघ वगेरे वगेरे उत्पन्न करे 2 एम विशिष्ट पळादेव करे छे. भ. सं. नी उत्पातना वर्णन पूरती आ लक्षणिकता सास नोंघने पान छे. फळादेश आ विराटीकरण भने स्पष्टीकरण माहुसहितासरनी आ उत्सात विषयक अनुभव ज्ञाननी, अवलोकन शक्किनी, बने कोह एक खास पर- पराना वारसापणानी द्योतक छे. पा. सं. मा लिंगवैकृत, अमित, वृक्षवैकृत, सत्संबंकृत, वृष्टिवकृत, जलवकृत, प्रसववैकृत, चतुष्पाद वैकृत, वायव्यवैकृत, मृगपक्षीविकार, शकध्वजेन्द्रकीलवैकृतादि विभागमा बघा उत्पानीने विभक्त करवामां आव्या छे. आ विमा. गोनो अर्थ सरल छे एटलै एना विषे हुँ पशु अहीं लखतो नथी. म. सं. मा में हमणो ज क्युं तेम विभागोनी आधी व्यवस्था नथी, वेथी अने ए श्लोकोनु निनोक विभागीकरण आपुं छ- लिंगवैकृतमा ५८,६१, ८६, ८७ थी १०२, १७७ थी | जलवैम्तमा ३९ थी ४३ श्लोको. १८.सो. प्रसवकृतमा १०, ११ श्लोको. ममिवैरतमा ३, १५, १६, ११३ श्लोको. | चतुष्पादवैकृतमा ५, १५२ थी १७२ लोको. वृक्षवैकृतमा १७ थी २०, २१ थी ३८, ४५, ४९, १२९ पायव्यवैकृतमा ५०, १५२ श्लोको. मृगपक्षी विकारमा ६, ४८, ११०, ११५, १४५, १५२ सस्यवेतमा एक य टोक नयी. थी १५२ लोको. वृष्टिवैकृतमा ५, १३, १४, १०९, ११२ श्योको. शक्रध्वजेंदकीलबैकृतमा एके यश्लोक नधी. म. सं. ना ८५ थी १०२, ११७ मी १२०, १५३ थी १७६ श्लोकोनो समावेश दिन्य उत्पातमा पण थई शके कारण के था. सं. मो उत्पातो- एक चीजु पण विभागीकरण छे भने वे छे दिव्य, आतरीक्ष, अने भौम. मा दृष्टिए बधा उत्पातोने ए नण मोटा विमागोमा मण वढेची शकाय. म. सं. ना ८७ थी १०२ श्लोकोने लिंगकृतमा गगाव्या छे छता तेने दिव्य उत्पात तरीके पण गणावी शकाय तेम छे कारण के ए बोमो समाविष्ट थता उत्पातो वा.सं. मां सरसा जछे. म. सं. मा अन्य उत्सातो जेवों के निजींवर्नु भाषण, विपरीत याया दर्शन, तुलामान, हसन, पापसा, जुदी-जुही मूर्ति ओना उत्पातो, जुदा-जुदा पशु-पक्षीओना उत्पातो, जुदा-जुदा प्रहो अने नक्षत्रोना उत्पातो वगेरे पग चा छे. ते एक राममा राजे का. सं. गार उपर्युज अधिार निभानामा' अथफा दिलादि गणमान दिनापामा राष्टवायुसार नित करीशाय तेमम. सं. मां सरस्वकृतमा अने शमवजेंदकील्वकृत नामना विभागमा समाविष्ट थई शके एवा कोई उत्पातो वर्णव्या नथी थी ते विभागो साली . म. सं. मा ए विमागो पूरती सामी छे एम पण नथी कारण के एक विभागमा समाविष्ट यता उत्पातो वीजा विभागमा पण अनर्गत यई शके तेम छे.-दासला तरीके चतुष्पाद कृवर्मा सावता उरपातो मृगपक्षी विकारमा सतवी शकायतेम हे. म. सं. मा प्रदौना उत्पातो, मूर्तिौना उत्पातो अने गज, तथा हयना उत्पातो अतिशय लंबाणी चा ए पण एनी अन्य विशिष्टता साय नोंपने पान छे. उत्सातनी सामान्य व्याख्या "प्रकृवेरन्यत्यमुत्सारः" (पा.सं. १६; १) भने "प्रकृत्यों विपर्यासः स उत्पात: प्रकीर्तित." (म. सं. ११:२) व साम्य छे. राजानं पोतातुं शरीर, पुत्र, खजानो, वाहन, पुर, घी, पुरोहित, भने प्रजामा उत्पादन पळ -शुभ भने अशुभ- देसा दे छे. वा. सं. (४६, ७) मने म.सं. (३४, १७७) मा-वशेमां-- एवी मतलबना क्थनो आवे छे. दिव्य, आतरीक्ष, मने भीम ए प्रण मोटा विभागमा उत्पातोर्नु जे वांकरण करयामा भाव्यु छे ते पन्ने सहिता प्रयोमा समान छे (म. सं. १४, २. वा. सं. ४६; २). उत्पातो आयो प्रपळ अनर्थ उत्पन्न करे हे. तो पछी एमाधी बचवानो काई उपाय सरो। दा. सं. अमुक भाचार्यों पहे छे एम कही दिव्य उत्गतनी चाति शक्य नथी परंतु नीना उत्पातनी शति शक्य छे एप कहे छे (105) ज्यारे पराहमिहिर "प्रभूतान अपगोमहीदाने." ए दिव्य उपातनी शांति पण हासल करी राय हे एम कहे थे (वा. सं. ११) १). भ. सं. (१४, १८.) एप्रणेयनी छाति, जो देव, प्रवजित, भने विग्रनी पूजा राजा करे तो, पुनः स्थापी शाय . भद्रयाहुसंहिता एम सचोटपणे यहे छे. या वायतमा म. सं. मा कतुं औदार्य सास ध्यानमा देवा जे छ कारण के वेओ 'वित्र' ने पण (१४, १८०) पूज्यनी कोटिमा मुके छे ज्यारे वा. सं. मा तो केवळ ब्राह्मण परंपरा ज अभिमत रासवामां आवी है, धारण के मां कहेरामा खाव्यु छे के जो उत्पात अग्निजनित होय तो अमिनी, जलजनित होय तो घरुणनी, पूजा करवानुं पर्यु छ भने गो-महिप-अस वगेरेनुं दान देवानुं लख्यु है (वा. सं. १६; २४ क्षने ५०). परंतु या 'प्रमजित'ने पूजवानु भ. सं. नी जेम नथी क्हेवामा आन्यु कारणके 'प्रवजित' मां जैन साधुओ पण आवी जाय. वा. सं. ना रचनारनी श्रा सकृचित मनोदशा सास साले तेवी थे. शिशिरमा सूप टंटी, ग्रीष्ममा सूप गरमी, वर्षामा सूब बरसाद याय एरले के सहनुप्रभा उत्पात होय तो ते खास उत्पात न गणाय एवी मतलबना विशिष्ट विधानो बा. सं. (४६, ८२) मा मळे छे ज्यारे भ. सं. मां तेम नयी. शुक्रचार भ. सं. ना पंदरमा अध्यायमा तेम ज या. सं. ना नवमा अध्यायमा शुक्रवार विस्तृत वर्णन करवामां आव्यु छे. ग्रहोना चारमा शुक्रबार सौधी अगत्यनो छ, उल्या, संध्या, वात, गंधर्वनगर, परिवेप भने उत्पातो हमेशो बनता होता नथी. ए छचित बनता होय हे वेशी एनी असर केवळ आपस्मिक होय छे. ए विपर्यासो ज्यारे थाय त्यारे ज एनो प्रभाव अनुभवातो होय छे. ग्रहचारनी घटना तो हरहमेशनी होय छे. एटले एनी असर सचराचर विश्व उपर दिन, रात पडती होय छे. आ जगतनी दरेक मानी, मोटी वस्तु महोना नियंत्रणने निरंतर अधीन होय छे ए अभ्युपफम उपर ज्योतिष अने खगोल विषयक सहिता ग्रंथो प्रतिष्ठापित होय छे. ए मंथोना रचयिताने मवे ए अभ्युपक्रम अनुभव सिद्ध छे. आपणे पण एम मानीने ज आ विभागमो बर्चवामा आवेली प्रचार विषयक वाचनोने रक्ष्यमा लेवानी छे. राष्ट्रविद्रव, रानभय, नागरमय, पशु-पक्षी गणनो भय, समाम, मारी, विप्लव, अनावृष्टि, सुभिक्ष-दुभिक्ष, सौंघवारी-मोघमारी, कर्मकरवर्गनो गय, मणि-मुक्का-प्रवाल-कपास-तेल-पी- अन्नादिनु न्यूनाधिक्य, वंग, अंग, वाल्हिक, काशी, कंबोजादिक अनेकानेक देशो उपर आगंतुक आपत्ति बगेरे वारे तमाम हकीकतो महोना चारना भाडकतरा अकुश नीचे ज छे. वास्तवमा, सूर्य, चंदना उदयास्तना प्रभावनो भने सूर्य, चंदना महणनी असरोनो भापणे साक्षात्कार करता होइए ज छोए. आ रीते विचारतो प्रचारनी तुलना अति आवश्यकीय छे. तेमा वळी शुक्रचार अन्य प्रहोना चारनी अपेक्षाए विशेष उपयोगी छे तेची तेने अहीया सर्व प्रथम चच्र्यो है. प्रहनी गविनै अनुलक्षीने तेना पंथ विशेपने खास नाम आपवामा आध्या होय छे आने संहिता प्रथोमो वीथि बहे छे. आ वीपिओ नव थे, अने सत्तावीस नक्षनोमां विभक्त छे तेना नामो-नाग, गज, ऐरावत, वृषभ, गो, जरद्रव, मृग, बने दहन छे (पा. सं. ९, १). नामो पूरतुं पा. सं. अने भ. सं. बच्चे साम्य छे, भ. सं. मा ऐरावतने बदले ऐरावण (१५, २१२) अने दहनने मदले वैश्वानर (भ. सं. १५, २१५) शब्द प्रयोग वरेल छे, म ज नामना क्रममा फेर के एटले के वा. सं. मां सातमी वीथि मृग छ ज्यारे भ. सं. (३५,४७) मा सातमी वीथि अज छ; भ. सं. (१५,४७) मो आठगी एग के ज्यारे पा. सं मा भाठनी अज छे, नक्षत्रोनी व्हेंचणीमां पण भाटला पूरतो तफावत आपशे ज. म. सं. (१५:४४ थी ४८) प्रमाणे ते वीयिोनो क्रममा प्रमाणे छः - नाग, गज, ऐरावण, वृषभ, गो, जरद्गव, अज्ञ, मृग, अने वैश्वानर, म. सं. (१५४४ यी ४४) प्रमाणे नक्षत्रीने अश्विनीथी गणी नवे य वीयिओमां वहॅचबाना है, वा. सं ( ९, २)मां वे मत टांक्या छे.-एक भ. सं. ने मळतो अने बीजो वेनाथी जुदी जातनो. भरणीथी रईने चार नक्षन सुधी पहेल मंडळ एम अनुक्रमे छ मंडळो छे (भ, सं. १५, ७. पा. सं. ९, १०). था वायतमा भ. सं.मा घोडो पोटाळो छ, कारण के तेमां तो एमज वही देवामा आन्यु छे के भरणीधी मांडी चार नक्षत पहेला मंडळना अने तेवी रीते छ मंडळो गणी वाळवा. परंतु शंका अहीयां ए थाय छे के नक्षत्रो छे सत्तावीस अने मडळ छे छ तो पड़ी चार, चार, नक्षत्र एक मंडळां गणीए तो पण नक्षत्रो धधे तेन शु? आ पावतनो कोई उल भ. सं. मां नथी (१५, ७ थी ४३) ज्यारे वा. सं. मा नक्षोनी वहेंचणी बराबर छ एटले के कोई मंडळमा चार तो कोई मां चारथी ओर तो कोईमा चारमी यधारे एम वढेचणी की सत्तावीस नक्षत्रोनो भने छ मंडळोनी मेळ घरावर मेळवी थाप्यो है (९, १० थी २१). परंतु म. सं. मा एक चीजी ज विशिष्टता छे अने ते मंडळोना नाम पूरती. तेमो मंडळोना नाम अनुयमे आप्या छे जेा के सर्वभूतहित, रक्त, परप, रोवन, चंड, तीक्ष्ण (१५) म ज ते मंडळोना फलो पण कामां आपी दीघा हे जेवा के शुभ प्रथम अने भीजु मंडळ मध्यम, श्रीजं तथा पाचमं निदित, अने चोर्थ तया रहुं प्रवर (१५९ थी ११), भावी कोई योजना था. सं. मां नथी, बीजी विशिष्टता ए है के मंडळोनुं फळ सामान्यपणे म. सं. मा उपर बधु ठेम कही रीधा पछी विस्तार पूर्वक पण महेवामा भाव्युं छे, म. सं. प्रमाणे प्रथम मंह प्रस्तावना १६ लना फळ अने वा. सं. ना प्रथम मंडळना फळ वचे पाईक साम्य छ (भ. सं. १५; १३, १७. वा. सं. ९, १०). फेर बन्ने बच्चे एटलो छ के भ. सं. मां विस्तार छे ज्यारे वा. सं. मा मात्र मुमिक्ष याय छे एटलं कही पतावी देवार्मा आव्यु छ. ए उपरोत, भ.सं. प्रमाणे प्रथम मंडळनुं फळ मायम गणवामां आव्यु छे ज्यारे वा. सं. मां निश्चयात्मक रीते उत्तम पहेवामां आम्युं होय एम देखाय . आ तपावत कांई ओछो न कहेदाय, द्वितीय मंडळर्नु फळ भ. सं. प्रमाणे मध्यम छ एम सामान्यपणे (३५, ५) वटुं छे ज्यारे ते मंडळना पळनुं विस्तार पूर्वक वर्णन करती वसते (१५, १९ थी २३) मध्यम फळ करता निंदित फळ होय एम स्पष्ट मालुम पडे थे. आ रीते एकना एक ज ग्रंथमा विरोध छे. वा. सं. मा (१३ १२) द्वितीय मंडळना फलादेशमा भने म. सं. ना फळादेशमां बासमान जमीननो फरक छे. भ. सं. मां एने अनिष्टफळदायी तरीके ज गणाचवामा आन्युं छे ज्यारे या. सं. मां तेथी विपरीत हे. तेमां चोक्यं कथन छे के जल बहु वरसे छे. भ. सं. प्रमाणे तृतीय मंडळ निंदित फळने आपना छे ( १५, ९, २३-२६) ज्यारे वा. सं. मां पण तेम ज, एक या अन्य रीते, बहेवामा आन्यु छे (९, १४). चौरभय तथा क्षुधाभय ए बन्ने पद पण बन्ने संहितामा सामान्य छे. चोथा मंडळना फळनी बावतमा बन्ने संहिताओमा सादृश्य छे. चोथु मंडळ भ. सं. मां प्रवर गणवामां आव्यु छे (१५; ११, २५-३१); वा. सं. मां पण प्रवर न गणवामा आव्यु होय एम देसाय छे (९, १६). शुक्राचार्या अन्य महोथी आ मंडळमां आकान्त थाय तो ऐश्वाक राजार्नु मृत्यु याय छे ए उक्ति पण वन्ने संहिताओमा समान छे (भ. सं. १५:३१, वा. सं. ९, १५), पाँचमा मंडळनुं फळ पन्ने संहिताओमां सदृश छे. म. सं. मां पांचमा मंडळने निंदित गण्यु छ (१५, ९) अने के प्रमाणे विस्तार पूर्वक वर्णन करती वखते वेने निदित तरीके ज तेमां ओळसाववामां आवेल छे (१५; ३२-३८). वा. सं. गां पण वीजा शब्दोमा ए न वस्तुने समर्थित परवामां आवी छे (९, १०). शुघा अने रोगनी बाधा थाय छे. ए कपन अक्षरशः पन्नेमा छे. सौराष्ट्र, सिंधु, सौवीर, अने अंयष्ठादि देशो के जेना उपर भय आधी पढे छे ते देशना नामो पण बनमा समान छे. छछा मंडळना पळादेश संबंधै भ. सं. मां छ? मंडळ प्रवर छ एम कहेवामां आभ्यु (३५, ११) ज्यारे तेनुं विस्तार पूर्वक वर्णन करती वसते (३५, ३९ थी ४३) वेथी उलटुंज लेगा तेज प्रथा कहे- पामा आय्यु छे. भावा एक ज प्रथमा अने एक ज अध्यायमा आवता पारस्परिक विरोधो अंथर्नु मूल्य खून घटाडे छे ए तो निःसंदेह कही देवू जोइए. वा. सं. मां तो ते मंडळने एटले के छठवा मंडळने स्पष्टपणे प्रवर ज (९,२०) गणाववामा आयु छै; जो के कोई कोई स्थळे समय पण वने छे एम उमेरवामां आव्युं छे. भयथी भाकान्त धनार देशोना नाम तेमा अणावचामा आय्या छ. ए नामो पैकीना गांधार, विदर्भ अने अवंती, ए नामो बने संहिता प्रथोमा समान छे. मंडळोना फळादेश संबंधेनी आ बालो पछी बीजी चावतोमा ते वन्ने संहितामा क्या क्यां सादृश्य छे अने क्या क्या विरोध छे ते हवे जोइए. प्रत्येक नक्षनमा शुकचार याय त्यारे फळ भावे ? तेनु वर्णन वन्ने संहिताओमा केवा प्रभारतुं छे ते जोहए. फळोना शुम भने अशुभ एवा वे मोटा वर्गो पाडी बन्नेमां कयां संगति छे भने कयां विसंगति छे ते न तपासनु उचित छे, कारण के म. सं. मा सामान्यपणे विस्तार होय हे ज्यारे पा. सं.मा सभेप होय छे. फळोनो विस्तार एकमा मले यधारे होय अने पीजामा मले ओठो होय. एथी बन्ने संहिताओ यचे विरोध छे एम न रही दशकाय, परंतु फळ पूरत एकमां शुम कायुं होय-सिधी के आडकतरी रीवे-भने एज फळने मीजामा अशुभ रहेपामां आव्यु होय तो ए भेद मौलिक थयो भने एटले सास नोंधने पान थयो एम कहेधुं जोइए, म. सं. मी कहेवामां आव्यु छे के शुझ रोहिणीने मेदे तो ते अशुभ फलदायी छे (१५,९७). वा. सं. मां पण एम ज अन्य रीते कहेवामा भाच्युं छे (९, २५). वीज रीते मृगशिराना मुझमेदने बन्नेमा भाम (म. सं. १५,१०१. था. सं. १, २६), आमां अशुभ फलदायी मधु छे परंतु दृष्टि याय वेम पण यधुं छे (भ. सं. १५; १०३, १०५ था. सं. ९, २६), पुनर्बममा अशुभ फळदायी (भ. सं. १५; १०६. वा. सं. ९, २०) गण्यु छ जो के भ. सं. मां एटलं विशेषपणे फहे वामां आव्यु छे फे ए जो जमणी बाजु गमन करे तो द्रोण मेघ याय अने डायी बाजु गमन करे तो सर्व फर्मगीवीओने पीन करे (म. सं. १५, १०८); सा स्थळे एटली नौध लेवी घटे के शुक्रचारने जमणी वाज अने डावी माज एम वे रीते गणावी ते बनेना पळने पण जुदा, जुदा जगाववामां आय्या हे ए एक भ. सं. नी सास विलक्षणता है: पुप्यना फळमा बने संहिता प्रयोमा विरोध है; अर्थात् म. सं. अशुभ गणावे छे (१५, १०९) ज्यारे वा. सं.ए मैदने पृष्टिदायक तरीके गगाये ? (९, २७), आश्लेषा (श्रा नामने यदरे म. सं. मां भुलथी आर्दा टाब्द वापरेल छे) मो मशुभ फळ (भ. सं. १५; ११०. या. सं. १, २८), पूर्वापारगुनीमा अशुभ पळदायी (म. सं. १५, ११६, था. स. ११ २९) गणाव्यो है जो के या. सं. मा एने घणो परमाद देनार पण यशो है, उत्तराफाल्गुनीमा म. सं. अशुभ फळ बदावे (१५:११५) ज्यारे वा. सं. एने शुभ गणाचे हे अर्थात् पृष्टिद जगावे छे (१:२४), म. सं. इन्च तथा रेक्तीगाना शुक्रधारने, जमणी यानुनी होय तो चोरोनो पात करनार अने डासी शत्रुनो होय तो चोरोनो जय करनार रहेछ (१५७ भद्रयाहुसंहिता ११८) ज्यारे वा.सं. एचे अशुभ फलदायी जणावे छ (९:३०), चित्रामा सशुभ फलदायी (भ.सं. १५,११८- ५२१, वा. सं. ९,३०)छे जो के वा. सं. मां एने वरसाद पूरतो सारो गणाव्यो छे, खातीमो अशुभ (म. सं. 14; १२२. था. मे ९,३१) जो के घा. सं. मां बरसाद पूरतो तेने सारो गणवामां आव्यो छे, विशाखामा भ. सं. मा अशुभ मणाच्यो छे (१५, १२३) ज्यारे या.सं. माँ एने वृष्टि दायक गणान्यो छे (६,३१), अनुराधा, ज्येष्ठा, मळ, पूर्वापाटा, उत्तरापाटा, श्रवण, धनिष्ठा, पूर्वाभाद्रपद, उत्तराभाद्रपद, अश्विनी भने भरणीना शुकचारनु पळ बन्ने संहिताओमा लगभग समान छ (भ. सं. १५, १२६, ११८, १३०, १३२, १३५, १३९, १४०, १४४, १४६, १५०, १५९. पा. सं. ९॥ ३२, ३२, ३२, ३३, ३३, ३३, ३३, ३४, ३५, ३५, ३५). शुक्रना उदय अने अस्त खते एनी आगळ जो बुध होय तो वे सुभिक्ष अने क्षेम करनार छ एम भ. सं. मी (१५१७.) हेवामा श्राव्यु के ज्यारे पा. सं. (२०४३) मां तेने वर्षा तेम ज शेग बन्नेनो करनार कन्यो छ. मा एउ तफावत थयो. काळा रंगनो शक देयाय तो बलशोभ, म. से. १५: १५२) प्रमाणे थाय, ज्यारे वा. सं. ( ९, ४४) प्रमाणे वरसाद न थाय एम यछु छैपीळा रंगनो देखाय हो यापिनं सामान्य फळ व मां कहेवामां आव्यु छ (भ. सं. १५, १५. पा. सं. ९, ४), माजिष्ठ वर्णनो देखाय तो, भ. सं. (१५, १७३) प्रमाणे, वाताक्षिरोग अने वा. सं. (५, ४४) प्रमाणे शस्त्रकोप करनार बतावबामां आवेल है, भावो नागो मोटो भेद बन्ने बच्चे छ. उत्तर, मध्य, भने दक्षिण एका प्रण विभागो दरेक वीथिना छ भने रेना पळ उत्तम, मध्यम, अने कनिष्ठ छ एम यन्ने संहिता प्रथोमां कहेवामां आव्यु छे (भ. सं. 14, ७२. था. सं. ९, ८ ). उपर बतावी ते यावतो बन्ने सहिता ग्रंथोमो चर्चवामो आयेल छ-वननी लाक्षणिक ढले. कोई कोई याबतोमा फेर छे तो कोई कोई बच्चे साम्य छे. ते वधु आपणे उपर जोयु. म. सं. मा शुक्रना पांच वक्रवार, अविचार, शुक्रनो पूर्व प्रवास अने पृष्ठतः प्रवास ए बाबतो तथा प्रत्येक वीथिना विस्तृत फळो विशेषपणे वर्णववामा आव्या छ भने तेनं फळ पण कहेवामा भावेल छेभा बाबत्तोन वर्णन वा. सं. म मुहल नथी. शनैश्वरचार शनवरधारन वर्णन भ. सं. ना सोलमा तथा था. सं. ना दसमा अध्यायमा पूरेपू करवामों भाव्युं छे. भ. सं. बने का. सं. मा श्रावता शनैश्चरचारना वर्णनो तद्दन निराळा छे. प्रत्येक नक्षत्रमा शनैश्चर विचरण करे तो शु फळ भावे एवं वर्णन पा. सं. मो संपूर्ण रीते करवामां आव्यु छ ज्यारे भ. स. मा एq वर्णन बिलकुल नथी बहके एम तो शनैश्चर एक वर्षमा एक नक्षत्र भोगवे, वे भोगवे, व्रण भोगवे, तो शुं पळ भावे, क्या देशो उपर आपत्ति उतरे भने क्या देशो समृद्ध बने एन वर्णन करवामां आव्यु छ. एटले मा बने संहिता ग्रंथोमा आवता शनैश्चरचारना वर्णननी तुलना करवी शक्य नथी, कृत्तिकामा शनैश्वर भने विशाखामा गुरु होय तो चारे तरफ दारुणता व्यापे अने घरसाद खूर घरसे आम भ. सं. ( १६, २४ ) मां कहेवामा आव्यु छ ज्यारे वा. सं. मां (१०, १९) एम कहेवामां आव्यु हे के प्रजाओमा भनीति अत्यंत वधी पडे अने भने प्रहो एक ज नक्षत्रमा होय तो वधा नगरीनो मेद थाय छ एम पण बांछे फळादेशना था भेदने मेद ज कहेवो जोइए. बीजी वायतनो मोटो भेद बन्ने संहिता ग्रंथोमा जे छे ते शनैश्वरना वर्णना फळ संबंधेनो छे. भ. सं. ( १६, २६) मां कहेवामां आव्यु छ के शनैश्चर सफेद रंगनो देखाय तो सुभिक्ष, क्षेत-(रू (मिश्रित ) देखाथ तो भय, पीळो देखाय तो व्याधि थने दारुण शस्त्रकोप, काळो देखाय नो अनादृष्टि, अने रुक्ष देखाय हो प्रजार्नु शोषण उपक्ष करे छे, था.सं. (३०, २१) मा जुईंज क्हेवामां आव्यु छ भने ते ए के शनैश्चर सफेद, लाल, पीळो, काळो भने विविध रंगनो देसाय तो वे प्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शुद्ध, भने वर्णसंकर जातिने माटे नाशकारक है. भातफावत नोंधवा योग्य हे. बृहस्पतिवार कार्तिक मासक वर्ष, सौम्य नामक वर्ष, पौष नामक नर्ष कोने वहेवं ते पा. सं. (1,१ थी २) मा रहेकामा आयु छ ज्यारे भ. सं. मा ते विषे कोई कहेवामा नथी आयु. परंतु कार्तिकादि नाम: वर्ष होय तो शु पळ आये वे हरीम्त यह संहिता ग्रंथोमा छे. भ. सं. मा शर्तिक नामक, रौम्य नामक, पीप नामक वर्षना फळनो को य निर्देश नयी. ज्यारे मादि अपना फटनो लेस है, माध नामक वर्षां भ, सं. ( १७, २९) मा अल्पोदक थाय एम वयुं छ ज्यारे घा. सं. (७६) मा सुष्टि थाय एम वधु छ कारगुन नामक वर्णन पळ बत्तैमा बराबर सरनु छ (भ.सं. १७; २९. पा. सं. ८.) चैत्र नामा वर्षतुं फळ, शुभाशुभतानी दृष्टिए यनेमा लगभग सरखं छे (भ. सं. १७, १९ घा. सं. ८); ज्यारे वैशास नामक वर्षनी दावतमा तापत ठे-भ. सं. (१७, ३. ) म अशुभ जेई फळ कडूं छ भने था. सं. (48) म सपूर्ण गुम पळ यई है; ज्या नामक वर्षमा प्रथम जळ थाय बने पारळयी मित्रभेद थाय एम भ. सं. (10.)मा कां छै ज्यारे वा. सं. (१०) मां कंगनी अपवा शमी सिवायनं पई धान्य .
प्रस्तावना पीडित थाय है एम म छ, आषाड नामक वर्षमा भ. सं. (१७,३१) मा तोयसंकीर्णता जगांवी , ज्यारे वा. सं. (११) मां कोई कोई सळे अनावृष्टि धाय एम अणाव्यु छ श्रावण नामक वर्षमा म. सं. (१७; ३१) मा केवळ भशुम पळ ज बघु छे ज्यारे या. सं. (45 ११) मा पान्य आनंदयी पाके के एग व छ; गाद्रपद नामा वर्षमा म. सं. (१७, ३१) मा संपूर्ण अशुभ फळ वयुं छे भने वा. सं ( 45 १३) मां मिश्र पळ यधुं , एटके के क्यांक युमिक्ष भने क्याक भय थाय छे एम विधान क्यु छ। आश्विन नामक वर्षमा म. सं. (१७, ३२) मा संपूर्ण अशुभ फळे ज्यारे वा. सं.(१४) मा संपूर्ण शुभ फळ बह्यु है. आ रीते तपासता एम फलित थाय ? के माघादि वर्षना फळमा पन्न ग्रंथों बचे क्यांक साम्य, वयांक वैषम्य, तो क्यांक वैमिथ्य नजरे पडे छे. वृहस्पति एक वर्षमा वे नक्षत्रोमो विचरण करे तो ते शुभकारक है एम बन्ने संहिता ग्रंथोमा स्पष्टपणे बहेवामा श्राव्यु छे (भ. सं. १७१८. वा. सं. १६). वृहस्पतिनो मेचक, कपिल, श्याम, पीत, पांड, नील, रक अने धूम, रंग होय तो ते अप्रशस्त छे एम भ. सं. (१०, २) मी सामान्य रीते महीने विशेषपणे ( १७१३) पण कहेवामां आंन्यु छे के मेचक रंग मृत्यु, पांडु धननारा, पीत च्याधि, भने धूम्राम जळ उत्पन्न करे छे ज्यारे वा. सं. (१-१०) मा प्रतिपादित करवामां आव्युं छे के वृहस्पतिनो अग्नि समान रंग अग्नि, पीत व्याधि, श्याम युद्ध, लीलो चौरपीडा, लाल शस्नमय, अने धूम्र रंग अनावृष्टि सूचक है. आ रीते या यायतमा सादृश्यासादृश्य चन्ने ग्रंथोमां छे. म. सं. (१५, २१ यी २६ ) मा कृतिया भने रोहिणी वर्षनी देह छे, मापा हृदय छे, पूर्वापान बने उत्त- राषाढा नामि छे, अने मघा वर्षतुं इमुम छै एम कर्यु छ भने वा. सं. (११९) मी पण एम ज कयुं छे. देह नक्षत्र पीडित थाय तो व्याधि, हदय नक्षत्र पीडित यवाची हृदोर अने पुष्य नक्षत्र पीडित थवायी पुष्पादिनो नाश याय एम म. सं. ( १७, २५-२६) मा कयु छे ज्यारे वा. सं. (८५ १९) मां देह नक्षत्रमा पातथी अनि, नाभि नक्षत्रांना घातथीं हुधा मय, पुष्य घातथी फलादिनो भय भने हृदय नक्षत्रना घातथी मान्य नाश उत्पन थाय छे एम कई छे. या पन्ने पळादेशोमा तात्त्विक फेर नथी एम कही शवाय, निग्ध, प्रसन्न, विमल, महा प्रमाण, युतिमान, पीळो भने उत्तर मार्ग चारी गुरु प्रतिपक्ष हन्ता छ एम म. सं. (२०४५) मां काटुं छे अने पा. सं. (4,५३) मा निर्मळ किरण वालों, स्थूळ मूर्ति, मुद' समान कांति वीलों, अने श्रेष्ठ मार्गचारी गुरु मनुष्यो माटे हितकारी छ एम रघु है. आ बन्ने पळादेशोमां मौलिक फेर बिलकुल नमी वेयी थर्ने प्रयो वना साम्य ए निदर्शन में. म. सं. (१४४४.)मा पहेवामां भाव्यु छ जो नाननी डावी बाजु बृहस्पति विचरण करे तो घणु ज पन मेळवे परंतु वेनो भोगवटो न करी शके अने जो जमणी पाजु विचरण करे तो (१७११) यायीनो विजय भने 'नाग- रोनो पराजय करे छ; वा. सं. (१५) मा माथी तद्दन ठलटुं न कहेवामां आव्यु छ अर्थात् एमां एम कर्यु के के नक्षमनी डावी बाजुनो बृहस्पतिचार आरोग्य, सुरष्टि, भने मंगल करनार छ भने जमणी बाजुनी बृहस्पतिवार, आयी विपरीत फळ आपनारो एटले के अशुभ पळ आपनारो को है. घन्ने संहिता ग्रंथो पञ्चेनो आ भेद घणो ज मोटो गणाय म. सं. (१४४३५-३९) मा जणाव्युं छे के जो बृहस्पति कृत्तिवादि नक्षनमा थारोदण भने प्रमर्दन करे तो अमुक पळ उत्सान पाय ज्यारे मा. सं. मा एवं कणु वर्णन नभी. ए रीते मा वर्णन म. सं. एक वैशिष्टय गणाय. वुधचार भ. सं. ना अडारमा तथा का. सं. ना सातमा अध्यायां घुधचार वर्णन करवामा आवेल हैं. बुधनी गविना सौम्यादि नामोमां वैमन तेनी गतिनी संख्यामा घोडुक साम्य छ भने थोड़क वैपन्य पण छे ते माटे जुओ भ. सं. (16, २) भने था. सं. (07). भ. सं. मा युधनी छ गविभो वर्णवी है, ज्यारे या. सं. मा सात घर्गवी 2. मन्नेमा विमिश्र, संक्षिप्त भने घोर ए नामो सरसा के ज्यारे भीगी गतिओना नामोमा विसंवाद 2. गविओना पलमा साम्य विशेष छ भने वैसस्य मोछु (म. सं. १८७५. वा. सं. ७, १४). पिमित्रा अने संक्षिप्ताने भ. सं. मा हित गणमामा भावी हे ज्यारे वा. सं. मां ते मनेने मिश्र फळ आपनारी गणी है, बीजी गतिओना फळ पूरनु बन्ने सहिचानोमा ऐक्य हे. एक, एक गतिमा युध पेटसा दिवस रहे छे से संबंधमा म. सं. (165) मा एम जणायं के के दुध पांच नक्षत्रोमा चार करे, एठामा भख पामे, अने सातमामा पुनः देखाय सारे तेनी सौम्या गति ज्यारे या. सं. (९ मी) मां तो एम जणाधु छ के युध जो भमुझ मक्षत्र (जेना स्पष्ट नामो भाष्या है)मा विचरण करे तो वेने अमुक गदि रहेवी वगैरे वगैरे. ते उपरांत, म. सं. मा अमुक गतिमा युध फेटण दिवस रहे वगेरे पायतो जे जगायी हे तेमा भने पा. सं. मा जग्णवी छे तेमा तपावत छ (म, सं. १८१३-. या. सं. ११३). या सिवाय पा. सं.
भद्रयाहुसंहिता (७; १५) मो ऋज्वी, अतिवक्रा, का, बने विकला ए जे चार नामो बुधनी गतिओना वधाराना जणाव्या छ भ.सं. मा बिलकुल जणाव्या नथी. क्या कया नक्षनोमा युध विचरण करे तो कई गति थाय ते घाबतमा बन्ने प्रथोमा तकारत छे वे आगळ वहेवाई गयु छे छतो अहीं पुनरुच्चारण क्यु छे ते एटला माटे के ए वस्तु खास नोंधवा लायक छ (भ. सं. 1८६ थी १०. वा. सं. ७, ९ थी १२). आ वधी वायतोमा साम्य भने वैषम्य बन्ने ग्रथोमा छे परंतु निनोक्त एक बावतर्मा बने ग्रंथोमा साम्य विशेष छे भने वैषम्य ओछु छे. ते वायत नीचे जणावेल नक्षनोमा वुध विचरण करे तो° फळ भावे ते सबधेनी छे. भ. सं. ( १८, २८, २९, ३२, ३१, ३१, ३०, अने ३६) मा विशाखा, अनुराधा, ज्येष्टा, त्रणे य पूर्वा, नणे य उत्तरा, श्रवण अने धनिष्ठामा बुध विवरण करे तो जे पळ उत्पन्न थाय ते फळ अने वा. सं. (७४, ४, ४, ५, २, २, २) मा जणाव्यु छे ते फळ बच्चे घणु ज साम्य छे-शुभता अने अशुभतानी दृष्टिए. विगतमा भने विस्तारमा थोडो तफावत जे आवे छे वे उपेक्षणीय जेवो छे. बुध केवा रंगनो होय तो प्रशस्त ते सवधेना कथन पूरतो पण बन्नेमा संवाद छे (भ. सं. १८, ३७. धा. सं. ७,२०). अंगारकचार म. सं. ना योगणीसमा भने पा. सं. ना छठा अध्यायमा आ अंगारकचार वर्णव्यो छे. मंगळना पांच वक्र महेवामां आव्या छे ए बाबत बन्ने सहिता ग्रंथोमा सामान्य छे परतु ए पाघे य वक्रोना नाम पूरतो बशेमा तपावत छ भ. सं. (१९, ११) प्रमाणे ए वक्रोना नाम उष्ण, शोषमुख, व्याल, लोहित, अने लोहमुद्गर एवा आपवामां आव्या छ भने या. सं (६:१-५) मा तेमने अनुक्रमे उष्ण, अश्रुमुख, न्यात, रुविनन, बने असिमुशल क्या छे. ए उपरथी जोई शकाशे के पहेले अने भीजो वरु बन्नेमा समान छे ज्यारे वीजा, चौथा, अने पाचमा वनमा नामोमा फेर छे. ए. उपरात, वा. सं. प्रमाणे बीजो फेर ए छे के जीजा, चोथा, अने पाचमा धकने, मंगळ जे नक्षनमा अस्त थयो होय ते नक्षत्री गणवाई है, नहीं के पहेला दे वक्रमा मगळना उदयची जेम गणवाई रहेवामा भायं छे. एचकोना पळो पूरतो पण तफावत बन्ने सहिता ग्रंथोमा छे (वा. सं. ६, ११ थी २३ ). पहेला अने बीजा वक्रतुं फक बनेमा एक सरल छे भेद ए के पा. स (६३) प्रमाणे त्रीजा अने बोथा काना फळ तरीके मुभिक्षने पण गणादवामा भाव्यो है. पीजो तफावत बजे सहिता प्रथोमा ए छे के मंगळ रोहिणीनी परिक्रमा करी दक्षिणमा जाय तो सर्व माहे अभय करनारो छे एम भ. सं. (१९, ७) मां कई छे ज्यारे वा. सं. (६,९) मा एथी तद्दन उलटुंज एटले के भरकी थाय एम कर्दा छे. वळी भ. सं. (१९९९) मा एम पण बघु छ के एथी शोक अने भय उत्पन्न थाय. भावो विरोध एकना एक प्रथमा भने एक ज अध्यायमा देखाय ए मंथना मूल्याकनमा घणो घटाडो करे छे भ. सं. मां कृत्तिकादि सात नक्षत्रोमा (१९, १५), मघादि सातमा ( १९, २७), अनुराधादि सातमा ( १९, ३०), अने धनिष्ठादि सातमा (१९, ३१) मंगळ यफ्री थाय तो तेनुं शं फळ आवे ते जणाव्युं छे परंतु धा. सं. (६,११-१२) मां मंगळ विवरण को तो शं फळ आवे ते जणाव्यु छे तेथी बचेनी तुलना करवी अनुचित छे छेवटे ए पहेवान रहे छे के मंगळ अमुक आकृति अने वर्णनो होय तो शुं फळ आपे ए याबतना कथनमा बन्ने सहिता पंथो (भ. सं. १९, ३९. वा. सं. ६: १३) मा संगति छ. राहुचार भ. सं. मा बीसमा अध्यायमा बने था. सं. ना पांचमा अध्यायमा राहुचार वर्णववामां आव्यो छे. ग्रहण थवाना कारणोतुं वर्णन करवामा म. सं. ना आ अभ्यायनो मोटो भाग रोकवामा आव्यो छे. वा. संमामा कारणोने (५,६३) सक्षिप्त रीते जणावी देवामा आग्या छ भ. सं. (२०६ १०-११ ) मा क्युं छे के पशु, घ्याल, अने पिशाचना जेवी आकृति वाळा वादळाओ, बात, उल्का, पाडररंगी सूर्य, भूमिवपन (२०३ ३६) अनस्तनित, करा, धीजळी, पक्षीभोना रोमानो भवाज, बोरे वगेरे जणाय भने थाय तो राहुनु आगमन ययुं एम समजवु वेमा एम पण जणाय्यु छे के (२०५६) उत्पातो, निमित्तो, शकुन, अने लक्षणो पर्व काळे थाय तो पण राहुनु आगमन धयु छ तेम समजवु. पा. सं. (५,६३) मा टुकामा एम जणायु छे के वायु, उल्याणत, धूरि, भूमिकंप, अधकार, वज्रपात वगेरे पाय तो राहुन आगमन थाय रे भा रीवे आ चायत पूरतो यन्नेमा सवाद छे. म. सं. (२०६२, ५७ ) मा राहु केवा रंगनो होय तो थेयु पळ सापै ए विषे जपावता उन गाथामा पर्यु के राष्ट्र, भोळो, रातो, पीठो, विवर्ण, भने पालो होय तो भनुन मे ब्राह्मण, क्षात्रय, वैश्य, विजाति भने दोनो नाश करनार मानदो. पा. स. (५, ५३-५९) मा था घटनानु विस्तृत वर्णन करवामा अाव्यु छ. एना पिसारमा न उतरतां चातुर्य पूरतो अमुड रेग पालो राहु केयु पळ पापे हे ए जोइए एमा वाटेवेश्वेत वर्ण वाळो राहु भाकोनो (पा. सं. ५,५९), पीटा रंग वाळो वयोनो ( या. स. ५, ५७), भने काला रंग वाले मोनो (पा. स. ५,५६) नाश करे . मा उपरथी समजाशे के था वापत् परती बरेमा संपूर्ण संगति ऐ प्रस्तावना १७ एक मासमा सूर्य, चंद्र-पनेनु-मइण याय तो पृथ्वी पर संप्रामादि अशुभ थाय छे एम भ. सं. (१२०, ५.) मां जणायुं हे ज्यारे वा. सं. (५, २६) मा क्युं छे के ए घटनाशी शस्त्रकोप अने राजानी सेनाको नाम थाय के. भारी पण बन्ने संहिता प्रयोमांजा विलक्षण घटना विषेर्नु पळ पण लगभग सरगुंज छे. प्रहण, मोक्षनी घटना संबंघमा भ. सं. (२०, ५२-५४) मां कहेवामा भाव्यु छ के ग्रहण पछी पूर्वमा मोक्ष याय तो पूर्वनो राजा नारा पाने (भ. सं. २०६ ५२), दक्षिणमा मोक्ष पामे तो दाक्षिणात्योनो नाश थाय (भ. सं. २०, ५३), पश्चिम दिशामां मोक्ष थाय तो नाविकोनो (भ. सं. एजन), भने निश्चल, सुप्रभ, कान्त, चंद्र मोक्ष पछी निरळे तो ते राजाना विजय माटे तथा क्षेम अने शिव माटे होय छे (म, स. २०, ५४). वा. सं. मा वा छे के दक्षिणमा मोक्ष थाय तो (५,८४) दक्षिणना शत्रुओमां झघडा अने पूर्वमा मोक्ष पाय तो क्षुषा, अने शन्नभय (५,८८) उत्पन पाय छे. आम सा घटना पूर्नु बन्ने प्रयोमा सादृश्य छे. उपर जणावेली यावतो वसेमा वर्णववामां आवी छ तेथी वेनी तुलना करवामां आवी छे. ए उपरांत, बन्ने सहिता- ओमा धणी बाबतो भिन्न, भिन्न पण छे. जेवी रीठे, म. सं. मा केटले महिने प्रहण थाय तो शु अशुभ फळ मळे ? बई तिथिमा प्रहण थाय तो शुं सराब फळ मळे ? क्या मासमा अने कई राशिमा प्रहण थाय तो फळ मळे ? प्रस्व ग्रह मंडळ उपर बुधादिनी दृष्टि पडती होय तो मुंपळ मळे ? आकाशना अमुक मागमा ग्रहण थाय तो तेनुं फळ Y? प्रहणनी उत्प. तिमी रूढिगत मान्यताओ | छे? इसादि, इत्यादि पावतोनो विचार करवामा आयो छे. केतुचार म.सं. ना एकवीसमा अध्यायमा भने वा. सं. ना अगियारमा अध्यायमा आ केतुचार वर्णववामा भावेल थे, बने संहिताओमी आ पेतुचारचं वर्णन जुदी, जी भूमिका उपर करवामो आयु ले. छता मुख्य, मुरय पावतोमा बन्ने वचे संगति छे. था. सं. मां केनुना दिग्य, आंतरीक्ष, अने मौमादि नण मोटा मेदो पाडवामां आव्या छे तथा केतुनी संख्या संयंना अनेक नाना, मोटा मर्पिभोना मत टांक्चामा आथ्या छे. वेमा सूर्यादि प्रहोगी उत्पन यता फेनुमोना माम अने पळ सहित विशद वर्णनो करवामा साव्या है. आ धावतो भ.सं. मो नथी. भ. सं. (२०१६) मा इत्तिकाथी यम गुपीना नइभो केतुमी माधूमित याय तो तेनुं अशुभ फळ भाये थे एम एक ज लोकमां संक्षिप्त पणे कही देवामां आव्युं छे ज्यारे वा. सं. (३३, ५४-५८) मा वे ते नक्षत्रोने प्रत्येक पुणे जणावी क्या कया देशो उपर आफतना ओळा उतरे वे बहुज सरस रीते जणायु . म. सं. (२१, ५-१८) मां भंगारकावि केतुभोना नामो फळ साधे बतायवामां आव्या छे वेसोधी पा. सं. मो कयंघ (११,२७), कनक (11; १८), अने गुरुमकेतु (11, २६)-ए प्रणना वर्णनोमो शुभाशुभता पूरतुं साम्य -विगत अने विस्तारमा न्यूनाधिक्य अने वैशिष्ट्य याद करीए वो पण, श्वेतकेतु मुभिक्षद छे ए म. सं (२१, १९) नुं कथन पा. सं. (116) ना क्थन साथे सादृश्य पराये छे. अंगारपादि तुमोन पळ धूमरेतु जेवू होय छे ए सिद्धांत म. सं. (२१, २१) भने वा. सं. (128३०) बचे समान थे. जळ केतु जळ मापे छ ए बाबत पण बन्नेमा समान छे (म. सं. २०४९. वा. सं. 119 vi). था सिवाय बने प्रथोमा केनु संवघेना वर्णनो भने फळादेशो पोत पोतानी अनोखी ढवे चा छे उता बोमां कोई माचिनो विरोध नभी. सूर्यचार म. सं. ना बावीसमा अध्याया अने वा. सं. ना श्रीजा अध्यायमो सूर्यचार वर्णवत्रामा आयो छे. म. सं. (२२, २) मा कछु है के उदय वखते सूर्य मुरदमी, पटिकनी कातिवाळो, महान द्युविवालो होय तो ते गुभिक्ष करनारो अने राजाना हितने करमारो छे, पा. सं. (३१ ४.) मा स्थन हे के सूर्य निर्मळ देहवाळो, विकाररहित रंगाळो देखाय सोते जगत मंगळ परनार थाय . भ. सं. ( २९, ३-१) मा एम पण मधु के के जो सूर्य रातो देसाय दो ते शस्त्रकोप, मय, भने मोघवारी उत्पन्न परे छ भने राजा तथा स्थविरोना अहितने करनार याय है. पीळारं- गनो देसाय तो तथा राता किरण वाळो देखाय तो ते घ्याधि अने मरणने उमा कर छे. विरदिम अने धूम जेवो काळो देखाय तो ते धुघा, पार्ति, अने रोगने देनारो छ ज्यारे या. सं. (३, २५) गां पर्यु छे के सूर्य , भने श्वेतयर्थ होय तो प्रामणोनो नाम, होय तो क्षत्रियनो नाश, पीतवर्ग होय तो पैनो नारा अने काळा वर्णनो होय से पदोनो नाश परे . मज तेज ग्रंप (१॥२९) मा ए उपरीत एम पण कडुं छे के सूर्यबिंब काळारंग देखाय तो से कोरभय भने रासना जे रंगवाछु होय तो परराष्ट्रमी भय उभा करे है. वळी ते ज य (१७३.) मा विशेष प्रकारे तुंछ के ससाना रंग जेबो सूर्य देवाय तो युद्ध थाय छ भने चंदना रंग जेवो देखाय दो ते देशना राजानो नाए करे , म. सं. (२२, १-१७)मा मुंछे सूर्य सोनाना रंग नेवो देसास तो पो, सोही यगे देणय को मा.प्रस्ता.३ भद्रयाहुसंहिता (७,१५)मो ऋज्वी, अतिक्का, वक्रा, अने विकला ए जे चार नामो युधनी गतिओना वधाराना जणान्या छे ते भ. सं. मा विल्कुल जणाव्या नथी. क्या कया नक्षत्रोमा बुध विचरण करे तो कई गति थाय ते वायतमा बन्ने प्रथोमां तफावत छे ते आगळ क्हेवाई गयु छे छतो अहीं पुनरुचारण क्यु छे ते एटला माटे के ए वस्तु सास नोंधवा लयफ छे (म. सं. १८५६ थी १०, वा. सं. ७, ९ थी १२). मा बधी यायतोमा साम्य अने वैषम्य बन्ने ग्रंथोमा छे, परंतु निनोक एक श्रावतमा बन्न ग्रंथोमा साम्य विशेष छे भने वैषम्य ओछु छे. ते यायत नीचे जणायल नक्षत्रोमा युध विचरण करे तो हूं पळ थावे ते सयधेनी छे. भ. सं. (१८, २८, २९, ३२, ११, ३१, ३०, अने ३६) मा विशासा, अनुराधा, ज्येष्टा, नणे य पूर्वा, त्रणे य उत्तरा, श्रवण अने धनिष्टामा बुध विचरण करे तो जे फळ उत्पन्न थाय वे फळ आने वा. सं. (४,४४, ४, ५, २, २, २) मई जणाव्यु ले ते एक बच्चे घj ज साम्य ई-शुभत्य अने अशुभतानी दृष्टिए. विगतमा अने विस्तारमा थोडो तफावत जे आवे छे ते उपेक्षीय जेको छे. बुध केवा रंगनो होय नो प्रशस्त ते सर्वधैना कथन पूरतो पण बन्नेमा संवाद छ (भ. सं. १८३७. पा. सं. ७, २०). अंगारकचार स. सं.मा ओगणीसमा अने वा. सं. ना छठा अध्यायमा आ अंगारकचार वर्णव्यो छे. मंगळना पांच वक्र क्हेवामां आव्या छे ए चावत बन्ने सहिता ग्रंथोमा सामान्य छ परंतु ए पांचे य वक्रोना नाम पूरतो बोमा तफावत छे. म. सं. (१९११) प्रमाणे ए वक्रोना नाम उष्ण, शोषमुख, ज्याल, लोहित, अने लोहमदर एवा आपवामां आव्या छ भने बा. सं. (६,१-५) मा भने अनुक्रमे उष्ण, अश्रुमुख, व्याल, रुधिरानन, अने अतिमुशल सह्या छ. ए उपरभी जोई शकाशे के पहेलो अने श्रीजो वक्र बन्नेमा समान छे ज्यारे वीजा, चोथा, अने पांचमा काना नामोमा फेर छै. ए उपरांत, धा. सं. प्रमाणे भीजो फेर ए के के श्रीजा, चोथा, अने पांचमा चरने, मंगळ जे नक्षत्रम अस्त थयो होय ते नक्षत्रधी गणवा- छ; नहीं के पहेल ने वक्रमा मंगलना उदयी जेम गणवान कहेवामां आव्यु छे. ए वक्रोना फळो पूरतो पण तफावत बन्ने सहिता प्रथोमो छ ( वा. सं. ६, १९ थी २३). पहेला अने बीना पार्नु फळ योमा एक सरो छे. मेद ए के था. से (६३) प्रमाणे त्रीजा अने चोथा वरना फळ तरीके सुभिक्षने पण गणाववामा भाव्यो छे. बीजो तफावत बजे संहिता अंथोमा ए छे के मंगळ रोहिणीनी परिक्रमा बरी दक्षिणमा जाय तो सर्व माटे अभय करनारो छ एम भ. सं. (३९, ७) मा पर्यु छ ज्यारे वा. सं. (६; ९) मा एथी तद्दन उलटुंज एटले के मरको याय एम बटुं छे. वळी भ. सं. (१९; ९) मा एम पण क्युं छे के एथी शोक अने भय उत्पन्न थाय. आवो विरोध एफ्ना एक प्रथमा अने एक ज अध्यायमा देखाय ए प्रभना मूल्याकनमा घणो घटाडो करे छ भ. सं. माँ कृत्तिकादि सात नक्षत्रोमा (१९; २५), मघादि सातमा ( १९, २५), अनुराधादि सातमा ( १९:३०), अने धनिष्ठादि सातमा (१९ ३२) मंगळ धक्री थाय तो मुंशं फळ आवे ते जणाव्यु छ परंतु घा. सं. (६, ११-१२) मा मंगळ विचरण करे तो फळ आवे ते जणाव्यु छे तेथी धन्नेनी तुलना करवी अनुचित हैं. छेवटे ए वहेवार्नु रहे छ के मंगळ अमुक आकृति भने वर्णनो होय तो [ फळ आपे ए बाबतना कथनमा बन्ने सहिता ग्रंथो (भ. सं. १९, ३९. घा. सं. ६, १३) मा संगति 0. राहुचार भ. सं. मा वीसमा अध्यायमा अने धा. सं. ना पाचमा अध्यायमा राहुचार वर्णववामां आव्यो छे. प्रहण थवाना कारणोर्नु वर्णन करवाओ भ. सं. ना आ अध्यायनो मोटो भाग रोक्वामा आव्यो छ, चा. सं. मां आ पारणोने (५, ६३) सक्षिप्त रीते जणावी देवामा भाव्या है. भ. सं. (२०१०-११) मा रधुं छे के पशु, व्याल, भने पिशायना जेवी आकृति पाळा पादळाओ, वात, उल्का, पाडररंगी सूर्य, भूमिकपन (२०, ३६) अभ्रस्तनित, करा, धीबळी, पक्षीओना रोमानो भवाज, वगैरे वगेरे जणाय भने थाय तो राहुन आगमन थयु एम समज. तेमा एम पर जणाव्यु छ के (२०; १६) उत्पातो, निमित्तो, शकुन, अने लक्षणो पर्व काळे थाय तो पण राहुर्नु आगमन थयु के तेम रामजवू. या. सं. (५, ६३) मा ट्रकामा एम जणायुं छे के वायु, उल्यापात, धूरि, भूमिकंप, अधकार, बज्रपात बगेरे पाय तो राहुन भागमन थाय हे. या रीते आ भारत पूरतो बनमा सवाद छे. म. सं. (२०, २, ५५) मा राहु देवा रंगनो होय तो पेयु पळ आपे ए विपे अणापता उक्त गाथामा यमुछे के राष्ट्र, पोळी, रातो, पीठो, विवर्ण, भने कालो होय तो अनुपमे ब्राह्मण, क्षात्रय, वैश्य, विजाति भने शूदोनो नाश करनार मानवो. पा. स. (५, ५३-५९) मा बा पटना विस्तृत वर्णन यरवामां बाप्यु छ. एना विसारमा न उतरता चानुवर्य पूरतो अमुक रंग वाळो राहु के पळ आपे है ए जोइए. एमा वा छे के वेत वर्ण वाळो राहु प्रामणोनो (पा. सं. ५.५७), पीला रंग बाटो बदयोनी (या. सं. ५, ५७), अने काला रंग वाळो दोनो (पा. स. ५/५६) नाश करे छे. मा उपरथी समजाशे के भावावत परती या संपूर्ण संगवि थे, प्रस्तावना एक मासमा सूर्य, चंद्र-मनु-प्रहग थाय तो पृथ्वी उपर संप्रामादि अशुभ याय छे एम भ. सं. (१२०७ ५.) मा जणायुं छे ज्यारे वा. सं. (५, २६) मां पर्यु ? के ए घटनाथी शस्त्रकोप अने राजानी सेनानो नारा थाय . भा रीवे पण बन्ने संहिता ग्रंथोमा आ विलक्षण घटना विषेर्नु पळ पण उगगग सर ज छे. प्रण, मोक्षनी घटना संबंधमां भ. सं. (२०, ५२-५४) मा कहेवामा आव्युं छे के ग्रहण पछी पूर्वमा मोक्ष याये तो पूर्वनो राजा नाश पामे (भ. सं. २०, ५२), दक्षिणमा मोक्ष पामे तो दाक्षिणात्योनो नाश थाय (भ. सं. २०, ५३), पश्चिम दिशामा मोक्ष थाय तो नाविकोनो (भ. सं. एजन), बने निश्चल, मुप्रभ, वान्त, चंद्र मोक्ष पछी निकले तो ते राजाना विजय माटे तथा क्षेम अने शिव माटे होय छे (भ, स. २०५४). वा. सं. मां या छे के दक्षिणमा मोक्षधाय तो (५,८४) दक्षिणना शत्रुओमा झघडा भने पूर्वमा मोक्ष थाय तो क्षुघा, अने शस्नमय (५,८८) उत्पन्न थाय छै. माम मा घटना पूरतुं बन्ने प्रयोमा सादृश्य छे. उपर जणावेली यावतो बरेमा वर्णववामा भावी छे तेथी वेनी तुलना करवामां भावी छे. ए उपरांत, बने संहिता- ओमा घणी बायतो मित, भिव पण छे. जेवी रीसे, भ, सं. मा केटले महिने ग्रहण थाय तो अशुभ फळ मळे ? कई तिथिमा प्रहण थाय तो शंखराब पळ मळे ? क्या मासमा अने कई राशिमा प्रहण थाय तो शु पळ मळे? प्रख प्रह मंडळ अपर युपादिनी दृष्टि पडती होय तो शुं फळ मळे ? आकाशना अमुक भागमा ग्रहण थाय तो ते फळ ? ग्रहणनी उत्प- तिम रूढिगत मान्यताओ शुं छे? इत्यादि, इत्यादि बायतोनो विचार करपामा आयो छे. केतुचार म. सं. ना एकवीसमा अच्यायमा भने वा. सं. ना अगियारमा अध्यायमा आ केतुचार वर्णववामां आवेल छे. बन्ने संहिताओमा आ केतुचारनं वर्णन जुदी, जुद्दी भूमिका उपर करवामो आयु छ. छता मुख्य, भरय यावतोमा भने बच्चे संगति छ, चा. सं. मा फेतुना दिव्य, आंतरीक्ष, पने गौमादित्रण मोटा मेदो पाडवामा आन्या छे तथा केतुनी संख्या संबंधेना भनेक नाना, मोटा महर्षिओना मत टांकबामो भाव्या . तेमा सूर्यादि प्रहोथी उत्पन्न थता केतुओना मास भने पळ सहित विशद वर्णनो करवामा भाव्या . भा पावतो भ. सं. मा नथी. भ. सं. (२१, ६) मा कृत्तिकाथी यम सुधीना नक्षत्रो केतुयी आधूमित याय तो तेनु अशुभ फळ भावे छे एम एक म श्लोकमा संक्षिप्त पणे वहीं देवामां माव्यु छे ज्यारे वा. सं. (017 ५४-५८) मा ले ते नक्षत्रोने प्रत्येक पुणे जणादी क्या कया देशो उपर साफतना औळा उतरे ते बहु ज सरस रीदे जणाव्युं छे. म. से. (२३, ७-५८) मा अंगारकादि केतुओना नामो पळ साये बतायवामां आव्या छे मांथी वा. सं. मो कवंध (११,२७), कनक (1990), अने गुरुमकेतु (218 २६)-ए नणना वर्णनोमो शुभाशुभता प्रतुं साम्य -विगत अने विस्तारमा न्यूनाधिक्य भने वैशिष्टय बाद करीए तो पण. श्वेतकेतु समिक्षद छे एवं म. सं ( २१, १९) नु कथन पा. सं. (1150) ना कथन साथे सादृश्य धराचे छे. अंगारकादि केतुलओनुं फळ धूमकेतु जे होय छे ए सिद्धांत भ. सं. (२३, २१) भने वा. सं. (११३८) मधे समान थे. जळ फेतु जळ आप छ ए बापत पण योमा समान छे (म. सं. २३, ४९. वा. सं. ११; ४६). आ शिवाय बझे प्रयोमा केतु सर्वधेमा वर्णनो अने फळादेशो पोत पोतानी अनोखी ढवे चच्र्यो छे छता बनेमा कोई मातिनो विरोध नभी. सूर्यचार म. सं. ना गावीसमा अध्यायमा अने वा. सं. ना जीजा अध्यायमा सूर्यचार वर्णववामा माग्यो छे. म. सं. (२२, २) मा पधु छे फे उदय वसते सूर्य मुरहमी, सटिक्नी कातिवालो, महान विवालो होय तो वे गुभिक्ष करनारो भने राजाना हितने करनारो छे; पा. सं. (३,४०) मा वपन छे के सूर्य निर्मळ देहवाळो, विकाररहित रंगवालो देखाय तो ते सात मंगळ करनार थाय है. म. सं. (२२,३-४) मा एम पण रडुं छे के जो सूर्य रातो येसाय तो वे शनकोप, भय, भने गोपकारी उत्सव परे ऐ अने राजा तथा स्थविरोना थहितने करनार याय छे. पीकार- गनो देसराय तो तया राता किरण वाळो देसाय तो वे भ्याधि भने मरणने उमा परे, विरदिम भने धूम जेषो कालो देशाय तो ते शुघा, भाति, भने रोगने देनारो ऐ ज्यारे या. सं. (३, २५) मा कयुं छे के सूर्य क्ष, अने क्षेत्रवर्ण होय सो मानणोनो नाग, रक्तवर्ण होय तो शनियनो नाश, पीतवर्ग होय तो दयनो नाश अने फळा वर्णनो होय तो से दोनो नाश करे हे. म ज तेज ग्रंथ (१७२९) मा ए उपरांत एम पण कयुं हे के सूर्यपिच काळारंगर्नु देशाय तो से कीटमय भने रासना जे रंगवार्छ होय तो परराष्ट्रधी भय उभा करे है. वळी दे जप (३३.)मा विशेष प्रकारे के ससराना रंग जेको सूर्य देवाय तो युर थाय छे भने चंद्रगा रंग जेबो देपाय होते देशना राजानी नाप करे . भ. सं. (२२११1-10) मा कहुं छे के सूर्य सोनाना रंग नेवो देसाय तो वर्षा, सोही वर्णे देसाय तो भद. प्रस्ता.३ भद्रबाहुसंहिता शन, अमि जेवो देखाय तो गरमी, भंगी देसाय तो विजयदायक, अने चित्र-विचित्र देखाय तो सस्यनारा करनारो थाय हे. सारी बन्ने प्रथोमो भा बाबत पूलु लगभग सादृश्य छे. जेना जन्मनक्षत्रने विवर्ण एवो भास्कर सेवे तो तेने ते पीडाकारी थाय छ (म. सं. २२, १४) ग्यारे वा. सं. (३,२९) मा क्युं छे के राजाना जन्मनक्षत्रमा विराजमान सूर्य छिद्रकाको देखाय तो ते राजानो नाश करनार थाय छे. माम एकंदरे आ धावतमा पण बने संहिताओमा साम्य छे. दबंधची पादत्त सूर्य को पूर्वदिशामर देखाय तो ने बंग, अगदि देशोनो हणनारो पाय छे एम भ. सं. (२२:५) मां म्युं छे ज्यारे घा. सं. (३. १५) मा एम कहुं छे के सूर्यमंडळमा फ्यंध देखाय तो ते प्याधिमयने सत्ता करे है. आ रीते आ घटना पूरतु पण वन्ने संहिता ग्रंथोमा लगभग ऐक्य छे. वो प्रयोमा अन्य बावतो चर्चा छे. परंतु ए जुदी जुदी छे एटले दुलना नथी करी. चंद्रचार भ. सं. ना तेवीसमा अध्यायमा अने वा. सं.ना चोथा अध्यायमा चंद्रचार वर्णववामां आवेल छे म. सं. (२३, १६) मा क्युं छे के बाईक सत्तर शृंगवाळी, निग्ध, वेत, विशाळ भने पविन चंद्र प्रशस्त थे, ते उपरांत (२३, ३-४) मा कां ? के उत्तरभंगवाळो अश्मकादि देशो अने दक्षिणोन्नत क्षत्रिय, ब्राह्मण वगैरेनो नाश फरे छे ज्यारे वा. सं. (४, १६) मां बटुं छे के जो चंद्र उत्तर दिशामा बाईक उंचो होय तो धान्यद्धि, अने वर्षादि करे छ भने दक्षिण तरफ काईक उँचो होय तो दुर्भिक्ष करे छे. भा उपरथी जणाशे के बने वथे आ बाबत पूरतो भेद छ अने साम्य पण छे. भ. सं. (२३, १५-१६) मा कमु छे के हख, रूक्ष, भने श्याम चंद्र भयावह छे ज्यारे निराध, शुक्ल, महाश्रीमान चंद्र प्रशस्त छे. तेमज श्वेत, पीत, रफ, अने श्याम चातुर्वर्ण्य माटे अनुक्रमे मुखद छ भने विपरीत होय तो ते भयावह है, ज्यारे (वा. सं. ४, २९) कर्तुं के जो चंद्र भस्मनुल्य, रुक्ष, अरुणवर्ण, किरणहीन, भने झ्यामनणे होय तो ते क्षुधा, समाम, रोग अथवा चोरना मयने सर्ने छे. बळी (5; ३०) मा कयुं छे के चंद्र हिमकण, कंदपुष्प, अने छमुद कुसुम लेना शुभवर्णवालो होय तो ते शुभदायी छे. या रीते, बन्ने ग्रंथोमा आ घटनानुं साम्य छे. भ. सं. (२३, २५-३५) मां चंद्र गोवीभ्यादि वीथिर्मा प्रवेश करे तो अमुक शुभाशुभ फळ आपे म क्युं के ज्यारे वा. सं. (17-0) मां चंद्र अमुक नक्षत्रोमा प्रवेश करे तो अमुक शुभाशुभ फळ आप एम कहुं छे. एटले एकमां वीधि अने भीजामा नक्षन से तेथी वेनी तुलना थई शक नहि. शुक्लपक्षमा चंद्रनो भौमादियी पात थाय तो शुं शुभाशुभ फळ आवे अने कृष्णपक्षमा घात थाय तो शुं शुभा- शुम फळ आवे ए बाबतो भिन्न, भिन्न रीते वा. सं. (४, २१, २३, २५, २६, २७) मां अणावी छ उयारे भ. सं. मा आवो मैद-शल्ल, कृष्ण पक्षनो नभी पाडवामां आव्यो भने फळ कथन करवामा आव्यु छे (२३, ४१, ४३, ४७,४९, ५१) भन्ने प्रथोमान फळ, शुभाशुभतानी दृष्टिए लगभग समान छे. भ. सं. मां एक वैशिष्टय छे बने ते ए के सूर्यपी चंद्रघात फळ पण आयुं छे (२३, ४९). ग्रहयुद्ध प्रयुद्धनी चर्चा म.सं. ना चोवीसमा अध्यायमा भने वा. सं. ना सत्तरमा अध्यायां वरवामी आवी छ. भा अध्यायनी चर्चा जेटली एट पणे, विशद रीते, विस्तारपूर्वक मने सचोटताथी घा.. मा करवामा आवी छे सेटली म. सं. मा नथी करवामा भावी. ए बावत बन्ने प्रयोमा वर्णनेला आ अध्यायना धाचनथी भापाततः जणाई आवे छे. प्रहयुद्धना मेद, उल्लेख, यशुमर्दन, अने अपसव्यादि प्रकार वा. सं (१७, ३) मां जेवा प्रतिपाद्या छे तेवा भ. सं. नधी. आर, पौर, भने यायीना घा. सं. (1951-5) मां ने प्रभेद छे ते पण म. सं. मा नया. गुरु मंगळने जीते, गुरु शुक्ने हणे; इत्यादि इत्यादि एक प्रह बीजाने जीते अगर हणे ते वस्तु प्रइना नाम थापीने वा. सं. (१७, १३-२६) मां नेम चोट रीते दर्शवाई में तेम दर्शवदाने बदले म. सं. (२५, ११, १३, १५, १७) मा मात्र एग व बही देवामा बाय्यु छे के भौमघात, सोमघात, राहुघात, अने शुक्रवात थाय तो शंफळ भावेजो के प्रघातर्नु अशुभतासूचक था फळ बझे सहिता मंथोमा सामान्य रीते लगभग सरखं है. भ. सं. (२१,१)मा वर्णवेळ सोमघात- फळ वा.सं. मो बिरकुल नमी. धोळो घोळाने, लोदित लोहितने, पीलो पीळाने, अने काळो काळाने हणे तो शुं फळ भावे ए भ. (२.१८, १९, २०, २१) मा जेम नणाववामा आव्यु छे तैम वा. सं. मा नथी वेथी का बाबत म. सं. नी विलक्षणता सूचक है एम जरूर कहेवं ओइए, एक अथवा एकथी वधारे प्रहो रोहिणीने हणे तो अपग्रह याय भने एर्नु फर मय छे ए व्यन भ. सं. (२१, ३२) मा जेम भळी थावे तेम पा. स. मा क्याय मन मथी. तेथी अपग्रह बाळी मा बावत पण म. सं. नी वैशिष्य दर्शक छ एम कहे जोईए, प्रस्तावना। जळनो प्रभु शुक्र छ भने सस्पनो गुरु छै एम वहीं ए अधिष्टायक ग्रहो हणाय तो ते ते जळ-सस्यादिक वस्तुनो नाश थाय एम जेम भ. सं. (२१, ३५-३५) मां बयु छे वेम, तथा वात अने कफनो स्वामी गुरु, चंद्र, अने शुक्र तथा पित्तनो भोम छे भी ए प्रहोनो पात थाय तो एटले के हणाय तो ते ते धातुओनो प्रकोप थाय एजेवी रीते म. सं. (२४, ३९) मा क्युं छे तेवी रीते अने शुक्र तथा चंद्र स्त्री ग्रहो छे इत्यादि पहीने दे प्रहो प्रहयुद्धमा हणाय नो स्त्री-पुरुषादिकने नुकसान करनार निवडे एम जेम म. सं. (२०४२) मा वडुं छे तेम वा. सं ना मा अध्यायमा किनिन्मान निर्देश नधी करायो. तेथी आ वावतोना निरूपणने आपणे भ. सं. नी विलक्षणतानी सूचक गणवी जोईए भने एनी ए विशिष्टताने लई एन मूल्य ए रीते अने एटला पूतुं वा. सं. करतां चढे छे. गुरु, शनि, अने बुध ए प्रण नागर ग्रहो भने केतु, भीम, चंद्र, राहु, भने शुक्र यायी प्रहो रे ते भ. सं. (२४,२) मौन कथन भने या. सं. (१७६-७) मांना कयन क्थे सादृश्य हे. नागर ग्रहना घातयी नागरोने भय, भने यापी ग्रहना पातथी यापीओने भय ए म. सं. (२५, ५) ना सिद्धांत अने वा. सं. (१७, ८) ना सिद्धांत बच्चे तात्त्विक साम्य छे. ग्रहयुद्धमा दक्षिण दिशानो, हस, विवर्ण, रुक्ष, श्याम, मने पिरश्मि प्रह हणायेलो समजदो भने स्थूल, निग्ध, सुवर्ण भने सुरदिम प्रह प्रयुसमां जीतायेलो समजवो एवा भ, सं (२५, ८-९) ना कथन साथै वा. सं (10,1-1.) ना क्यननी सुसंगति है, आ रीते, ग्रहयुद्ध पुरता बन्ने संहिता प्रथोमा समान तत्त्वो पण छे. सारांश भ. सं नी अने वा. सं. नी सा तुलना पछी म. सं करतां वा. सं. आभ्यंतर अने बाह्य-य-दृष्टिए चडियावी छे एवी चौदस छाप मारा मन उपर पटी छे ए तो मारे कहेयु ज जोइए. वस्तु संपूर्ण छता संक्षिप्त, सचोट, विशद, अने असंदिग्ध वर्णन तथा प्रतिपादन शैली, भापाशुद्धि, भने छंदवैविध्यनी दटिए म. सं. वा. सं. साये टकर झीली शके म नथी. म. सं. मां एकनी एक यातनुं पुनरुचारण, अस्पष्टता, कोई स्थळे विशेष विस्तार तो कोई स्थळे संदिग्ध पनीने पण करेलो संक्षेप, पलुनी वैयणीमा शैथिल्य, अध्यायोनी अव्यवस्था, भाषादोप, दोभंग भने निस्तेज निरुपण-आ दोयो भ. सं.ने वा. सं. श्रागळ झाखी बनावे छे. छंद अने भापा म. सं.ना जे जे दूषणो हता ते ते में आगळ प्रसंगोपात जणाव्या . ए बधा दूषणो करतां तेनु छंद विषयक धने भाषा विषयक दूषण प्रमाणमां मोठं छे. परंपरा पार्थक्यना दृष्टिविंदुधी वेना वीजा दूषणो वाईक अंशे समजावी शकाय वेवा छे अने तेथी ते क्षतव्य पण हे. परंतु छंद अने भाषा विषयक दूषण नयु दूपण ज छे भने वेधी ते अक्षतव्य छे. में लागळ जणाव्युं छे वेम ज्योतिष, मंग, तंत्र, मेपणादि उपरना मंथोमा भापाथिल्य भने छंदोभंग जोवामां आवे छे कारण के ते प्रयो मुख्यत्वे अंपनी यस्तुने ज ध्यानमा पसनारा होय छे एटले ए प्रयोनी रचना पखवेद भने व्याकर- णना नियमो स्वयं सचवाई जसा होय तो एना जेवू बाई इष्ट नयी परंतु न सचदाता होय तो एने वस्तुना भोगे साथ- ववानो कोई विशिष्ट प्रयत्न सेववामां आवतो नधी. भा सत्य घटना छ सने ए रीते म. सं. ना छेदोदोष तया भाषादोपोने दोषोनी कोटिमा नहि सपाववानो आपणने अधिकार . परंतु ए तो त्यारेज रचित गणाय ज्यारे ए दोषो मोटी संख्यामा न होय. परंतु महीया तो भ.सं. ना उपर्युक यन्ने दोपो प्रमाणमा घणा ज छे तेथी ए दोषो ज छ भने ए रीते ए अक्षतष्य के एम मा मानg छे. ए दोपोने संस्कारवा महेला हवा परंतु एम करवा जता मारे आसा ग्रंथना कलेवरने बदलवू पटत जे संपादकीय रष्टिए वधारे पदतुं कहेवाय. एटले में ए दोपो एगना एम रहेका दीपा छे. परंतु अभ्याधीने एम सगे के ए दोषो मारी दृष्टिमा थाम्या ज नथी तेथी ए बचा दोषो अध्याय बार भने श्लोक बार में नीचे प्रमाणे यताच्या नेभीए दोपो मारी नजरमा नयी माश्या एको आक्षेप करवान अभ्यासीने न प्राप्त पाय. अलरत, जे दोपो मने यह ज मोटा लाग्या देने में भावा चौसा पाठ सूचवी सुधारवा, संस्कारला यान क्यों हे. छंदोभंग "4,१३.२.१,७.३० १२, १९,३८,९,५५,५५,५९,६०, १५, १६. ४) ३, १५, ११,२६. • ५,१९. 16, ३, १४, १६, १८.०७२, ३, ४, ५, ६, १४, २०, २३, २४.६५, ५,१०,११,१२, १५, १५. , ,३, १५, १७,४१.४,५,६१,१३, १५, S, ३१, २२, २५,३९,५२, ५३. 112,५,६,१४,१५,१५,१९, २०, २९, ३०, ३१.१२१२,१.१६, १७, १९, २१.३२८, ४५, ५१,५२,८३,८९, १२३, १४२, ११, १४, १५७.1074, १४, १५, ३२, ४६,४८,५१, ५८, ६१, १४,८५, १४, १५, १६१, १९९.14 १६, २७, ६२, ६८, ९,८७, ८,८९, ९, १६, १२५, २९, ११३, ४३, १५, १५, १५, १८३, १४, १९१,३.१९१५, १५, १९.२०३२. २४, २५.२३॥ २,३६.४१.२०११.२५१८,१८,१४. २९,,.,४५, ५१,१..
१० भद्रमाहुसंहिता उपर जोवाथी मालम पडशे के छंदोभंगनो दोष लगभग दरेक अध्यायमा छ. १५६४ लोकोमा १४७ श्लोको छंदनी दृष्टिए खामी वाळा होय ए कोई नानी सुनी बाबत न कहेवाय. व्याकरणदोप नीचे जणावेल ग्लोकोमा व्याकरणदोष छे. ३, ११, २७,५२, ६५.१ १५.१० २०.१२, ७. १३, १५८, १५, १३३. १५,९१,११०, १३०, १३, २३६५.२४॥ १५.२५, १९, २२, ३९,४१, २६, २५, ७०. १५६४ श्लोमोगां एकवीस श्लोको व्याकरणदोषथी दूषित छे. आ बन्ने दोषो भ. सं. वा. सं. करता अनेक गुणी उतरती छे अने ए भद्रवाहुए लखेली नथी एव प्रकारना मारा निर्णयने विशेष पुष्ट करे छे. चतुर्दशपूर्वधारी भद्रबाहुए संस्कृतमा बोई लक्ष्यु होवानो उल्लेख मळतो नी तेम उ-नियुक्ति कार भद्रबाहुए पण संस्कृतमा बाई लख्यु होवार्नु इतिहासमा नोधार्य नथी. आ वावत पण, प्रस्तुत भ. सं. सस्कृतमा लखायेली छे ए कारणे, ए भद्रबाहुर्तृक न होवी जोई ए एवा मारा निर्णयने मुसमर्थित करे छे. विक्रमीय पंदरमी सही पछी कोई साधारण बुद्धिसंपत्ति धरावनार माणसे एने रची काढी भद्रबाहुने नामे चडावी साहित्यिक अने ऐतिहासिक अनेक घोटाळामा एकनो उमेरो क्यों छे. या उपरथी एम समजाववानो मारो प्रयास जराय नथी के जैनोमा ज्योतिष् अने खगोळ विषयक ज्ञान तेमज ग्रंथो नो'ता. आगल में क्युं छे तेम तात्पर्य ए ? के भ. सं. नियुक्तिकार भद्रबाहुए जर लखेली होवी जोईए परंतु ए भ. सं. ते प्रस्तुत भ. सं. महि परंतु कोई अनेरी अने अपूर्व होवी जोईए ने कमनसीने हाल अनुपलब्ध छे. ग्रंथ संपादनमा उपयोगमां लीघेली प्रतिओनो परिचय A:-आ प्रति पुनाना भाडारकर ओरीएन्टल रीसर्च ईन्स्टीट्यूटमा सग्रहाएल प्रतिओना संग्रहमाथी भेळपवामी आची हती. तेनो नंवर ८२४।१८९५-१९०२ छे. लिपिबद्ध थयानो संवत् तेने छेडे १५०४ नोंध्यो छे. वेनी पृष्ठ संख्या ४५ नी छे. प्रथम पृष्ठ सिवायना बधा पृष्ठो बन्ने बाजुए लखेला छे, दरेक बाजुमा लगभग पंदर पंक्तिओ छ भने दरेक पंक्तिमा लगभग आडनीस थी बेतालीस अक्षरो समाववामा आव्या छे. पृष्टनी दरेक माजए, उपर, नीचे तथा जमणा अने डावा हायना भाग उपर एम चारेय भागमा लगभग .९ इंचनो हासियो राखवामा आयो छे. प्रतिनी लंबाई, पहोळाई ९८४४ २ इच छे. पृष्ठनी दरेक बाजुना मध्य भागमा अष्टयोण ना चिह रासवामा आन्यु छे. प्रतिनी शरुआत "ॐ नमः सर्वज्ञाय" भने तेनो अत "इति नैग्रंथे भद्रबाहुके निमिते सहिते खपाध्यायः पविंशोऽध्यायः समाप्तः ॥" आ प्रमाणे थाप छ मा प्रतिने जे राता वस्त्रमा लपेटवामा आवी छे भने तेना उपर जे नोध करवामां आवी छे ते नोंघ उपरथी प्रतिलेखन संवत् १५६४ जणाय छे. परंतु ते नोंध भूल वाली छे कारण के प्रतिने अते प्रयास १५६४ नोंधेल छे भने लेखन सपद चोक्यो १५०४ लख्यो छे, आ वे आक्डामां नोध करनारे उतावळभी भूल करी नासी छे. चैत्र सुदि पांचम अने भौमवारे प्रतिलेखन पूरू करवामा आव्यु हतुं. आबा नामना माणसे प्रति लखी अने साह वाच्छाए प्रति लखावी एवो चोखो उल्लेध आ प्रतिनी प्राते छे. प्रतिलेखन सुंदर थयु छे. अक्षरो सुवाच्य छे. धणे स्थळे ज्या अक्षरो छूटी गया छे त्यां........" भावी रीते ते बाबत दर्शावयामा आवी छे प्रतिनी हालत सारी छे क्वचित् क्वचित प्रतिमा गमे त्या राती साहीथी पर छरावामा आव्युं छे. कोई कोई पृष्ठमा एक पंक्ति काळी साहीथी भने त्यार पछीनी पीनी राती साहीथी भने वळी पाठी ग्रामीकाळी साहीथी आ प्रमाणे पक्तिओ लखवामा आवी है. प्रति हो ग्रंथ सपादनमा मुख्य आधार आ प्रतिनो ठेवामां आव्यो छे. B:-आ प्रति मुक्ताबाई ज्ञानमंदिर-डभोईमाथी मेळववामा भावी इती. तेमा बने बाजुए लखेल- पहेला तथा ऐशा सियायना-६ पृष्ठ छ. पृष्ठनी दरेक बाज उपर लगभग बार जेटली पंक्तिो छ भने दरेक पक्तिमा लाभग भोग- पानीस के प्रीस जेटला अक्षरो समायेल छ. प्रतिनी लंबाई पहोळाई ११.२४५ ८ इंच छे अने उपर, नीचे तथा जमण्य भने हावा हापना भाग उपर अनुक्रमे १ इंचनो तथा १.१ इंचनो हसियो राखवामां आवेल छे. प्रतिनी भारुआत " मम सिद्धेभ्यः ॥ श्री भद्रबाहवे नमः॥" भने तेनो अंत "इति निर्मथे भद्रबाहु के निमित्त खनाल भ्याय. पदिशतितमोध्यायः समाप्तम् ॥" आ प्रमाणे छे. प्रतिलेखन संवत् १७१० वर्षे पोष वदि बीज भने शुक्रवारे अबादती- गट दुर्गे महाराजाधिराज श्री जैसंघ विज राज्ये पूरू करवामां पाय्य हवं. ठेवटे लषितं मथे नसौ राम ॥ छ । भावा पन्दो ऐ. प्रतिसिन साधारण गणाय अक्षरो वाचवामा मुझेठी नडे म नयी. कोई कोई स्थळे ज्या अक्षरो छूटी गया या ......आवी रीते ते हकीयत दर्शववामा आवी है. पण एम जूज स्थळे जयनवा माम्युं छे. प्रविनी हालत ठीक हे, कोई प्रष्ट पार्दा-नथी. भाप्रतिनं भाषा शैथिल्य पणु छे. 'समुद्रीण' शन्दबताववो होय तो 'समुदीरण मी भने 'शुटि' प्रस्तावना २१ . .८ शब्द 'मुद्धि' भी बताववामां आव्यो छे, आयु दरेक शब्दना संबंधमां समजी लेवू. प्रतिना हांसियामा छूटी गयेल अक्षरो के शब्दो मूकवामा मान्या छ, कोई कोई स्थळे शब्दार्थ पण लखवामां आव्यो छे, आ अक्षरोमा भने प्रतिना अक्षरोमां साम्य जणातुं होई एम मानवा मन ललचाम छे के प्रति लसनारे पाछळथी प्रति मेळवी होची जोईए अने जे जे अक्षरो के शब्दो खूटता लाग्या ते वधा तेणे होशियामा नोंध्या होवा जोईए. प्रामाण्य अने शुद्धिनी दृष्टिए A प्रति पछी मा प्रति भावे, C:-आ अपूर्ण प्रति श्री हेमचंद्राचार्य जैन ज्ञानमंदिर (वादी पार्श्वनाथनो जैन ज्ञानभंडार), पाटणथी मेळवनार्मा आवी हती. नो नंबर ६८१४ छे. बने बाजुए लखेल एका सत्तावीस पृष्ठ तेनी लंबाई, पहोलाई ११.६४४.३ इंच छे. पृष्ठनी जमणी तथा डावी बाज उपर ९ इंचनो भने उपर तथा नीचेना भाग उपर .५ इंचनो हाँसियो राखवार्मा आवेल छे. पृष्टनी दरेक बाज उपर पाशरे पंदर पंक्तिओ भने दरेक पंक्तिमां शुमारे बावन, त्रेपन अक्षरो समावदामा आव्या छे. प्रतिनी हालत पणी सारी छे. अक्षरो मरोडदार अने सुवाच्य छे. अक्षरोज्यां छूटी गयेल छे त्यां......भावी रीते ए हकीकात दर्शावधामा भात्री छ. A प्रतिमां मने ज्या ज्या संदिग्धता जणायेली त्यां सो आ प्रति घणीज उपकारक यई पडेली छे. जमणी तथा दारी वाजुना होसियामा तथा पृष्ठना मध्य भागमा मोटा चांदला जेवू चिह भूकवामा भावेल छे. प्रतिनी शरुआत "श्री सर्पज्ञाय" अने रोनो अंत "किकिंधराश्चैव कर्णाटा" अन्दथी करवामां आवेल छे. प्रति अपूर्ण छे ए भागळ जणावामा आन्युं छे. भादित्यचार सुधीचं वर्णन आ प्रतिमा मळी आवे छे, छेला पृष्टना डावी बाजुना हॉसियार्मा मुकेल बांदलाना चिहमा १६४० नो आंक मुकवामां आव्यो छे ते उपरथी अनुमान बरी दाकाय के भा प्रतिनं लेखन संवत् १६४० मा करकामा गाव्यु होय; कारण 'ए भार 'प्रथामम्' जणावतो नथी ए स्पष्ट थे. D:-क्षा प्रति पाटणमांथी मेळववामां आवी हती. तेनी पृष्ठ संख्या ८८ छे. आ प्रतिना जीजा भागना पृष्ठो उपर पीजी बाजुए लखवामांग नथी आयु, पृष्ठमा एकंदरे पार पंक्तिओ भने दरेक पंकिमा अंदाज छत्रीस अक्षरो लखवामां आवेल छे. प्रति संपूर्ण छ, प्रतिनी लयाई, पहोळाई ११४५.२ इंच छे भने उपर, नीचे इंचनो तया जमणी, डायी बाजु उपर १.३ इंचनो हांसियो राखेलछेप्रतिनी शरुआत "धी जिनाय नमः॥" अने तेनो अंत "संवत् १९४५ना श्रावण सुद ११ बुधवारें ।" ा प्रमाणे छे. आ हेला शब्दोथी ए स्पष्ट याय छे के प्रतिलेखन संवत् १९४५ ना श्रावण मुद" ने बुधनारे पूरूं करवामां आव्यु हतु. प्रविलेपन सारी री फरपामां आवेल छे परंतु भाषा भने छंदनी दृष्टिए पशुंज रोथिस्य छे. ए रीवे मा प्रति B प्रतिने अनुसरनारी गणी शाय. पानित ज अक्षरो टूटी गया छे; त्यो......आधी रीवे ए बायत दर्शाववामा आवी . प्रति थोडा समय पहेलाज लखायेली छे एटले प्रतिना पागळोनी हालत सारी होय एमा नवाई नथी. अक्षरो मरोडदार भने सुपाच्य छ, प्रविमा क्याम भूपा रिहो के होसियामां कोई यावत लखेली नथी. कागळो जादा वापरवामां पाव्या छे, उतावळमा पोतानी नोंघ खातरज जाणे के नल न करवामां भावी होय वेम नकल फरी नाखी छे. भाषानो काई ज विचार करखामा श्रावेल नथी. शन्दे शन्दे व्याकरण दोपो जणाया छे. छता शंकास्पद स्थळोए एणे पण प्रकाश पाथर्यो छे एटला पूरती ते उपयोगी अने उपकारक गणाय. पाठांतर टुंद अने, व्याकरण शुद्धिजे पारधी सत्यवादी. हती देने सर्व प्रथम एरंदणी भारी है. सन्म पाने पादचना जणाव्यो छे. पाठ परत्वेनी प्रतिओनी बहुमति पण पाठनी पसंदगीमों चीजे नंबरे ध्यानमा राखी छे. कोई स्थळे में ( ) कौंसमा पाठांतरो सूचव्या छे परंतु ते वधा कामचलाउ समजवा. [ ] कोसमां मुकेल शब्द के अक्षर खास करीने छंदोमंग दोष के न्याकरण दोष निवारवा मुकेल छे एम बताये छे. अध्यायने भंते "भद्रयाहुसंहितायाम्", "नैर्मन्ये भद्र. बाहुके निमित्ते", अने "नेप्रैन्थे भद्रबाहुके निमित्ते संहितायाम्" एदा समाप्ति सूचक पदो प्रविओनी बहुमति अनुसार . सूची अने परिशिष्ट विषय तया शब्दानुसार सूची प्रथनी उपयोगितामा वघारो करशे एम धारीने तैयार करी मुकेल हो. अभ्यासीनी मुगमता अने सवः सातर, म. सं. ना जे लोकोनी या. सं. ना जे लोको साथे में तुलना करी छे ते पा. सं. ना लोको अध्याय प्रमाणे में परिशिष्टमा मुकेल छ, आभार मा मंधना संपादनमा पापस्यकीय तमाम प्रतिओ मेळवी आपी देमज मारा उत्साहने पारंवार उत्तेजित करीमने जे अवार नयार प्रेरणा थापी छे ते सातर हुं या स्थळे मारा विद्यागुरु आचार्य जिनविजयजी, मॉन डिरेक्टर-भारती विद्या भवन, ना असंत उपकारनी नोंघ लई कृतज्ञ धाउँ छु. भारतीय विद्या भवन चोपाटी रोड, मुंबई. अमृतलाल सवचंद गोपाणी. मार्गशीर्थ पूर्णिमा, सं. २००५ मुक्या छे.
परिशिष्ट (For convenience of easy relerents and stady, I have pot, in this Appendix, those stapzas of Farahisahmilu wich I have compared with those of Bhailtabahusamht in the Iotroduction) अध्याय ३ दण्डे नरेन्द्रमृत्युाधिमयं स्यात् फबन्धसंस्थाने । ध्याझे च तस्करमयं दुर्मिक्षं कीलकैऽर्कस्थे ॥१७॥ + + ससः श्येतो विमान् रकामः क्षत्रियान् विनाशयति । पीतो वैश्यान् कृष्णस्ततोऽपरान् गुमपर, निग्धः ॥ २५ ॥ + श्यामेऽर्फे पीटमयं मस्सनिमे भयमुशन्ति परचक्रान् । यस्पर्स सच्छिद्स्तस्य विनाशः क्षितीशस्य ॥२९॥ शशरुधिरनिमे मानी नभस्तलस्थे भवन्ति संग्रामा। शशिसहशे नृपतिवधः क्षिप्रं धान्यो नृपो भवति ॥ ३० ॥ + + + + अमलयपुरवा मण्डलः स्फुटविपुलामलदीर्घदीधितिः। अविकृततनुवर्णचिहभृजगति करोति शिवं दिवाकरः ॥१०॥ + + + अध्याय४ प्रतिदिवसमेवमर्कात् स्थानविशेषेण शौक्ल्यपरिवृद्धिः भवति शशिनोऽपराहे पश्चाद्वारो घटस्येव॥४॥ ऐन्द्रस्य शीतकिरणो मूलापादाद्वयस्य वा यात. याम्येन वीजजलचरकाननहा धनिमयदश्च ॥५॥ दक्षिणपाभ्यन गतः शाशी विशाखानुराधयो. पाप. 1 मध्येन तु प्रशस्त पिज्यस्य विशाखयोश्चापि ॥६॥ पडनागतानि पोष्णा द्वादश रौद्राय मध्ययोगीनि ज्येष्ठाद्यानिनवाण्युडुपतिनातीत्य युज्यन्ते ॥७॥ युगमेव याम्यकोट्यां किञ्चित्तुंगं स पार्श्वशायीति । विनिहन्ति सार्थवाहान वृऐश्च विनिमहं कुर्यात् ॥ १३ ॥ प्रोकस्यानाभापादुदगुयः सस्यवृद्धिवृष्टिकरः । दक्षिणतुंगश्चन्द्रो दुर्मिक्षभयाय निर्दिष्टः ॥ १६ ॥ प्रत्यन्तान पुनृपांश्च हन्त्युडुपतेः शुगे पुजेनाइते शस्त्रायद्यमेन शशिजेनावृष्टिदुर्मिक्षकृत् । श्रेष्टान् हन्ति नृपान् महेन्द्रगुरुणा गुरेण चाल्पाकृपान् शुक्ले याप्यमिद फलं प्रकृतं कृष्णो यथोक्तागमम् ॥ २१ ॥ गान्धारसौवीरकसिन्धुरीरान धान्यानि शटान्द्रविडाधिपांश्च । द्विजांच मासान दश शीतररिमः सन्तापयेताम्मतिना विभिन्नः ॥ २३ ॥ + + + + + + + + + यौधेयान सचियान सकौरवान् प्रागीशानथ चार्जुनायनान् । हन्यादर्षजमिनमण्डलः शीतांशुर्दशमासपीडया ॥ २५ ॥ भगवान्मथुरांच पीडयेद् घेणायाश्च तटं शशाइजः। सपरपरतं युगं यदेद् यदि भित्वा शशिनं विनिर्गतः ॥२६॥ क्षेमारोग्यामिक्षपिनाशी शीतांशु. शिखिना यदि भित्र । छयांदायुधजीविविनाश चौराणामधिवेन च पीडाम् ॥ २७ ॥ + + + परिशिष्ट २३ + भसनिमः पुरुषोऽरुणमूर्तिः शीतकरः किरणैः परिहीनः । श्यायतनुः स्फुटितः स्फुरणो या क्षुत्समरामयचौरमयाय ॥ २९ ॥ पालेयकुन्दकुमुदस्फटिकावदातो यज्ञादिवाद्रिसुतया परिमृज्य चन्द्रः। उया सत्तो निशि भविष्यति मे शिवाय यो दृश्यते स भविता जगतःशिवाय ॥३०॥ अध्याय ५. यधेकसिन मासे ग्रहणं रविसोमयोस्तदा क्षितिपाः। स्वयलक्षोमः संक्षयमायान्त्यतिशस्त्रकोपश्च ॥२६॥ + येते क्षेममिक्षं ब्राह्मणपीडां च निर्दिशेद्राही । अग्निभयमनलवणे पीडा च हुताशवृतीनाम् ॥ ५३॥ हरिते रोगोल्बणता सस्यानामीतिमिश्च विध्वंस कपिले शीघ्रगमसत्त्वम्लेच्छध्वंसोऽथ दुर्भिक्षम्॥५४॥ अरुणकिरणानुरूपे दुर्मिक्षावृष्टयो विहगपीडा । माघूमे क्षेमसमिक्षमादिशेन्मन्दवृष्टिं च ॥ ५५ ॥ कापोतारणकपिलस्यावामे क्षुद्यं विनिर्देश्यम् । फापोतः शूद्राणां व्याधिकरः कृष्णवर्णश्च ॥५६॥ विमलकमणिपीतामो पैश्यायसो मवेत् सुमिक्षाय । सानिमत्यग्निभयं गैरिफरूप तु युद्धानि ॥ ५७ ।। र्याकाण्डश्यामे हारिदे वापि निर्दिशेन्मरकम् । अशनिमयसम्प्रदायी पाटलिकुसुमोपमो राहुः॥५८॥ पांशुक्लिोदितरूपा क्षत्रायसाय मयति वृऐश्च । यालरविकमलसुरचापरूपभृच्उखकोपाय ॥ ५९ ॥ मस्ते फ्रमानिमित्तैः पुनर्ग्रहो मासपकपरिवृझ्या । पयनोल्कापातरजः क्षितिकम्पतमोऽशनिपातः॥ ६३॥ + + दक्षिणकृक्षियिमेदो दक्षिणपान यदि भवेन्मोक्षः। पीडा नृपपुत्राणाममियोज्या दक्षिणा रिपयः ॥ ४॥ + + + + + प्रापप्रमहणं यस्मिन् पश्चादपसर्पणं तु तवरणम् । शुच्छखमयोद्विमाः क शरणमुपयान्ति तत्र जनाः ॥ ८॥ + अध्याय ६ पादपोतकं करोति नवमाटसप्तमधेपु । तद्वममुष्णमुद्यै पीडाकरमग्निपाचानाम् ॥१॥ पाशवरामेकाशनक्षत्राद्वमिते फुजैऽधुमुसम् । दूषयति रसानुदये करोति रोगानपुष्टिञ्च ॥ २ ॥ ध्यालं त्रयोदराक्षाचतुर्दशाद्वा विपच्यतेऽस्तमये । इंष्ट्रिव्यालमृगेभ्यः करोति पीडां मुमिसं च ॥३॥ यपिराननमिति पर पञ्चदशात् पोडशाय यिनिवृत्ते ितत्कालं मुखरोगं समपंचसुभिसमावति ॥४॥ मसिमुलं सप्तदशादष्टादशतोऽपि या तदनुपने। पस्युगणेभ्यः पीडां करोत्यवृष्टिं सशसमयम् ॥ ५॥ + मिरया मघां पिशासां मिन्दन मौमा फयेति दुर्मिक्षम्। मरकंफरोति घोरं यदि भित्वा रोहिणी याति ॥९॥ माजापत्ये प्रपणे मूले तिहप्तराम शानघ। पिचरन् यननियहानामुपयातकरः समातनयः॥ १९॥ चारोदयाः प्रास्ता अपममयादित्यमूलहस्तेषु । एफपाश्यिविशारामाजापत्येषु च पुजस्य ॥१२॥ विपुलपिमलमूर्तिः शिशुकासोकवर्णः फुटरचिरमयूखस्तसताम्रममामिः। विवाति यदि मार्ग चौसरं मेदिनीश गुमरदयनिपानां हार्दिदय प्रनामाम् ॥ १३॥ + + +
३४
भद्रयाहुसंहिता
अध्याय ७
पिचरचणधनिष्ठाप्राजापत्येन्दुविश्वदेवानि ।
मृनन् हिमकरतनयः फरोत्यवृष्टिं सरोगमयाम् ॥२॥
+
+
हस्तादीनि विचरन् पट्टक्षाण्युपपीडयन् गवामगुमः।
नेहरसाविवृद्धिं करोति चोची प्रभूतानाम् ॥ ४॥
+
पूर्वावृक्षत्रितयादेकमपीन्दोः सुतोऽभिमृद्नीयात् ।
क्षुच्छखतस्करामयमयप्रदायी चरन जगतः॥७॥
भारतविमिथसंक्षिततीक्ष्णयोगान्तघोरपापाख्याः ।
सप्त पराशरतन्त्रे नक्षनः कीर्तिता गतयः॥८॥
प्राकृतसंज्ञा वायव्ययाम्यपैतामहानि बहुलाश्च ।
मिथा गतिः प्रतिष्ठां शशिशिवपितृभुजगदेवानि ॥९॥
संक्षिप्तायां पुष्यः पुनर्वसुः फल्गुनीद्वय चेति ।
तीक्ष्णायां भाद्रपदाद्वय सशाकाश्वयुक पोष्णम् ॥ १०॥
योगान्तिकेति मूलं वे चापाढे गतिः सुतस्येन्दोः।
घोरा श्रवणस्याष्ट्र पसुदेवं वारुणं चैव ॥ ११ ॥
पापास्यं साविनं मैनं शकाग्निदेवतं चेति ।
उदयप्रवासदिवसः स एव गतिलक्षणं माह ॥ १२॥
चत्वारिंशत्रिंशद् द्विसमेता विंशतिनिवकं च ।
नव मासा दश चैक्संयुताः प्रास्ताधानाम् ॥ १३ ॥
प्राकृतगत्यामारोग्यवृष्टिसस्यप्रवृद्धयः क्षेमम् ।
संक्षिप्तमिश्रयोर्मिश्रमेतदन्यासु विपरीतम् ॥ १४॥
ज्व्यतिवका वका विकला च मतेन देवलस्यैताः।
पञ्चचतुर्येकाहा मज्व्यादीनां पडभ्यस्ताः॥ १५ ॥
हेमकान्तिरथवा शुकवर्णः सस्यकेन मणिना सहशो था।
स्निग्धमूर्तिरलघुश्च हिताय व्यत्यये न शुभकृच्छशिपुनः॥ २० ॥
+
+
+
अध्याय
मक्षत्रेण सहोदयमुपगच्छति येन देवपतिमन्त्री ।
तत्संशं वक्तव्य चर्प मासक्रमेणैव ॥१॥
वर्षाणि कार्तिकादीन्याग्नेयागद्वयानुयोगीनि ।
प्रमशस्निभं तु पञ्चममुपान्त्यमय॑ च यदर्पम् ॥२॥
पिपूजापरिवृद्धिर्माघे हार्दिश्च सर्वभूतानाम् ।
भारोग्यवृष्टिधान्यार्घसम्पदो मित्रलामश्च ।। ६॥
फाल्गुनय विद्यात् कचित् पचित् क्षेमवृद्धिसस्यानि ।
दौर्भाग्य प्रमदानां प्रबलाचौरा नपाश्चोग्राः ॥७॥
चैने मन्दा वृष्टिः प्रियमन्न क्षेममवनिपा गृदया।
पृद्धिस्तु कोशधान्यस्य मपति पीडा च रूपयताम् ॥ ८॥
घशारो धर्मपरा विगतमया:प्रमुदिता. प्रजा. सनृपाः ।
यशमियामवृत्तिनिप्पत्तिा सर्पसत्यानाम् ॥ ९ ॥
२५ परिशिष्ट ज्येष्ठे जातिफुलाधनश्रेणीभेष्ठा नृपाः सधर्मशाः । पीच्यन्ते धान्यानि च हित्वा कंगुं शमीजातिम् ॥ १०॥ आपाढे जायन्ते सस्यानि क्वचिदपिरन्यन । योगक्षेमं मध्यं व्यग्राश्च भवन्ति भूपालाः ॥ ११ ॥ श्रावणवर्षे क्षेमं सम्यक सस्यानि पारमुपयान्ति । क्षुद्रा ये पापण्डा.पीयन्ते ये च तदकाः ॥ १२ ॥ भाद्रपदे यल्ली निष्पत्ति याति पूर्वसस्यं च । न भवत्यपर सस्यं क्वचित् मुभिक्षं कचिन्च भयम् ॥ १३ ॥ अश्वयुजेऽदेऽजलं पतति जलं प्रमुदिताः प्रजाः क्षेमम् । प्राणचया माणभृतां सर्वेषामन्नयाहुल्यम् ॥ १४ ॥ उद्गारोग्यसुभिक्षक्षेमकरो वाक्पतिथरन् भानाम् । याम्ये तद्विपरीतो मध्येन तु मध्यफलदायी ॥१५॥ विचरन् भद्वयमिष्टरत्सा परसरेण मध्यफलः। सस्थानां विष्वंसी विचरेदधिक यदि कदाचित् ॥ १६ ॥ अनलमयमनलवणे व्याधिः पीते रणागमः श्यामे। हरिते च तस्करेभ्यः पीडा र तु शत्रभयम् ॥ १७ ॥ धूमामेऽनादृष्टित्रिदशगुणे नृपयधो दिया दृष्टे । विपुलेऽमले सुतारे रात्रौ र प्रजाः स्वस्थाः ॥१८॥ रोहिण्योऽनलम च यत्सरतनु भिख्यपाढाद्वयम् सापं हरिपतृदेवतं च पुसुमं शुदैःसुमं तैः फलम् । देहे निपीडितेऽग्न्यनिलजं नाभ्यां भयं क्षुत्कृतम् पुग्दै मूलफलक्षयोऽथ हृदये सस्पस मासो भुपम् ॥ १९ ॥ + + अकलुपांजटिल' पृथुमूर्तिः पुमुदन्दफुसुमस्फटिकामः । प्रदक्षतो न यदि सरपयपत्ती हितफरोऽमरगुवर्मनुजानाम् ।। ५३ ।। अध्याय ९ मामातगोजागाजपहनाया। पश्चिन्याधाः कैधित् विमाः प्रमाद्रीययः फयिताः॥१॥ नागा तु पवनयाम्यानलानि पंतामानिमात्तिनः। गोपीध्यामश्वियः पौणं द्वे चापि मद्रपदे ॥२॥ + उत्तरपीधिपु गुपः मुमितशियतोऽस्तमुवयं पा । माया मायफलदः कटफलो दक्षिणस्यासु ॥ ८॥ + + भरणीपूर्व मण्डलमृक्षचतुष्कं सुमिक्षारमाधम् । घामहिषयाल्हिक्कलिमयेदोषुभयजननम् ॥ १०॥ मोदितमारोहे महोऽपरोयदि सितं ततोहन्या भाग्यशूरसेनकपोपपककोटियनृपान् ॥ ११ ॥ मवतुष्टपमानाप दितीपममिताम्सस्यसम्पत्त्यै । रिमाणाममुमपर विशेषतः शूरचेष्टानाम् ॥ १२ ॥ मम्पेनावाशान्ते म्देष्याटविकाम्पजीविगोमन्तान् । गोननीचरामान यंदेवांधानयः स्पृशति ॥ १३ ॥ पिचल ममादिपशामुदितासस्यमाशरावतसरमयजननो नीचोप्रतिसंपरफरमा पिपापेऽपरम्पोलत्यन्ये नादिकान्सपरसदान् । पुण्डापरात्पतिवयनपासिपिदसामुदा॥१५॥ साया मत्रितयं मण्डलमेव पनुपममयपरम् । महसमिक्षाभिवृदये मित्रमेदाप ॥ १६ ॥ मनामा मृत्युः किरातमतः पिनटि पोसान् प्रसन्तापम्तिपुरिन्दतापामारसेनांम १४॥ + मा.ना.४ + + + २६ भद्रयाहुसंहिता ज्येष्ठाधं पञ्चक्ष क्षुतस्कररोगदं प्रवाधयते । पाश्मीराइमकमत्स्यान संचारदेवीमवरतींश्च ॥ १८ ॥ आरोहेऽघाभीरान् द्रविडाम्यष्ठधिगतसौराष्ट्रान्। नाशयति सिन्धुसौवीरकांश्च काशीभ्यरस्य वधः ॥१९॥ पाष्ठं पग्नक्षत्रं शुभमेतन्मण्डलं धनिष्ठाद्यम् । भूरिधनगोकुलाकुलमानराधान्यं कचित् समयम् ॥२०॥ समारोहे शलिकगान्धारावन्त्यः प्रपीड्यन्ते । वैदेहवः प्रत्यन्तयवनशकदासपरिवृद्धिः ॥ २१ ॥ माजापत्ये शकटे भिन्ने कत्वेय पातकं वसुधा । केशास्थिशफलवला कापालमिव प्रतं धत्ते ॥ २५॥ सौम्योपगतोरससस्ससहपायोशना समुद्दिष्टः आगतस्तु कोशलकलिङ्गहासलिलनिकरकरः॥२६॥ मरमकवैदर्भाणां पुनर्पसुस्थे सिते महाननयः । पुष्ये पुष्टा वृष्टिविद्याधरगणनिमर्दश्च ॥ २७ ॥ थालेपासु भुजङ्गमदारुणपीडापहश्चरछुकः । भिन्दन मघां महामाघदोपहरिष्टिकरः ॥ २८ ॥ भाग्ये शबरपुलिन्दमध्यसफरोऽग्युनियहमोक्षाय । आर्यम्णे पुरुजालपाञ्चालनः सलिलदायी ॥२६॥ कौरवचिनकराणा हस्ते पीडा जलस्य च निरोधः । कृपदण्डजपीडा चिनास्थे शोभना वृष्टिः ॥ ३० ॥ स्वाती प्रभूतवृष्टि तपणियनाविकान स्पृशत्यनयः ऐन्द्राग्नेऽपि सुवृष्टिर्वणिजांच मयं विजानीयात् ॥३१॥ मैत्रे क्षत्रविरोधो ज्येष्ठायां क्षत्रमुरयसन्तापः । मौलिकभिपजां मूले विष्वपि चैतेवनावृष्टिः ॥ ३२ ॥ माप्ये सलिलजपीडा विश्वेशे व्याधयःप्रकुप्यन्तिश्रवणे श्रवणव्याधिः पाण्डिभयं धनिष्टासु ॥ ३३॥ शतमिपनि शौण्डिकानामजैकपे चूतजीविनां पीडा। कुरुपाञ्चालानामपि फरोति चास्मिन् सितः सलिलम् ॥ ३४॥ बहिर्बुध्न्ये फलमूलतापकृयायिनां च रेवत्याम् । मश्विन्या हयपानां याम्ये तु किरातयवनानाम् ॥ ३५ ॥ सौम्योऽस्तोदययोः पुरो भृगुसुतस्यावस्थितस्तीयकृद् रोगान् पित्तजकामलां च कुरुते पुष्णाति च प्रेमिकम् । इन्यात् मनजिताग्निहोत्रिकमिपप्रकोपजीव्यान हयान धेश्यान् गाः सह वाहनैनरपतीन् पीतानि पश्चाहिशम् ॥ ४३ ॥ शिरिभयमनलामे शास्त्रकोपश्च रक्ते कनकनिकपगारे व्यापयो दैत्यपूज्ये । हरितकपिलरुपे भ्वासकासमकोपः पतति न सलिलं सागसाक्षासितामे ॥ ५४॥ + + + अध्याय १० यदा विशालासु महेन्द्रमन्त्री सुतश्च भानोर्दहनःयातः। तदा प्रजानामनयोऽतिघोर. पुरप्रमेदो गतयोर्ममेकम् ॥ १९ ॥ - चैर्यकान्तिरमलः गुमदः प्रजानां याणातसीकुसुमवर्णनिभश्च शस्तः । पञ्चापि वर्णमुपगच्छति तत्सवर्णान् सूर्यात्मजः सपयतीति मुनिप्रवादः ॥ २१ ॥ + + + + + अध्याय ११ खस्तनुः प्रसन्नः निग्धराजुरुचिरसंस्थितः शुक्लः । उदितो पाप्यभिष्टः सुमिक्षसीण्यावहः केतुः ॥ ८॥ निग्याम्प्रमासमेताद्विशिखा: पटिशनधारहाः यतिबएफलाडक्या: सपत्रेते कनकसंहाः ॥१८॥ + कंका नाम परुणाद्वात्रिंशदशगुल्मसंस्थानाः शशिपत् प्रभासमेतास्तीमफलाः फेतवः प्रोक्ताः ॥२६॥ पण्णपतिः कालसुताः कयन्यसंधा. कयन्धसंस्थानाः। घण्टा भयमदाः स्यू रूपताराच ते शिसिनः ॥ २७ ॥ + + । परिशिष्ट मिग्यौ सुमिक्षशिवदावथाधिकं दृश्यते कनामायःदिवाण्युपतापं जनयति शखमकोपळतम् ॥३८॥ -- ।' + + + जलकेतुरपि च पश्चात् स्निग्धः शिखयाऽपरेण चोप्रतया । नव मासान् स सुभिक्षं करोति शान्ति च लोकस्य ॥४६॥ + अश्विन्यामश्मक भरणीपु किरातपार्थियं हन्यात् । बाहुलासु कलिनेशं रोहिण्या शूरसेनपतिम् ॥ ५४॥ औशीनरमपि सौम्ये जलजाजीयाधिपं तथाऽऽासु । आदित्येऽमकनाथं पुप्ये मगधाधिपं हन्ति ॥ ५५ ॥ असिकेश मौजले पित्र्येऽहं पाण्यनाथमपि भाग्ये। मौजयनिकसार्यम्णे सावित्रे दण्डकाधिपतिम् ॥५६॥ चित्रामु कुरुक्षेत्राधिपस्य मरणं समादिशेचज्दाः। फाश्मीरककाम्बोजी नृपती प्रामझने न स्तः ॥ ५७ ॥ इक्याकुरत्नकनाथो हन्येते यदि भवेविशाखासु। मैत्रे पुण्द्राधिपतिज्येष्ठास्वथ सार्वभौमयधः ॥ ५८ ॥ + + अध्याय १७ आसनामयोगाद्भेदोलेखांशुमर्दनापसव्यैः। युद्ध चतुप्पकार पराशराद्यैर्मुनिभिरक्तम् ॥३॥- + रविराक्रन्दो मध्ये पोरर पूर्वेऽपरे स्थितो यायी। पौरा चुधगुपरविजा नित्यं शीतांशुराकन्दा ॥६॥- केतुपुज़राहुशुक्रा यायिन एते इता ग्रहा हन्युः। आफन्दयायिपौरान जयिनो जयदाः स्ववर्गस्य ॥७॥ पौरे पौरेण हते पौराः पारान् नृपान् विनिम्नन्ति । एवं पाग्यानन्दौ नागरयायिग्रहाश्चैव ॥८॥ दक्षिणदिक्स्या परुपो वेपथुरप्राप्य सन्निवृत्तोऽणुः ।, अधिगर्दा विकर्ता निष्पमा विवणेश्चयः सर्जितः ॥९॥ "उक्त विपरीतलक्षणसम्पन्नो जयगतो विनिर्दियः । विपुलः स्निग्धो द्युतिमान दक्षिणदिफ्स्योऽपि जययुक्तः ॥ १० ॥ 'गुमणां जितेऽवनिसुते पाहीका यायिनोऽग्नियाांश्च । शशिजेन शूरसेनाः कलिङ्गसाल्वाश्च पीड्यन्ते ॥१३॥ सौरेणारे विजिते जयन्ति पौयः प्रजाश्च सीदन्ति । कोटरगारम्लेच्छक्षत्रियतापाश्च शुक्रजिते ॥ १४॥ भौमेन हते शशिजे वृक्षसरितापसाश्मकनरेंद्राः। उत्तरदिपस्याः ऋतुदीक्षिताश्च सन्तापमायान्ति ॥१५॥ गुरुणा वुधे जिते म्लेच्छदचौरार्थयुक्तपौरजनाः। गर्तपार्वतीयां: पीड्यन्ते कम्पते च मही॥१६॥ रविजेन घुधे ध्वस्ते नाविकयोधाब्जसघनगर्भिण्यः। मृगुणा जितेऽग्निकोप सस्याम्बुयायिविध्वंसः। १७ ॥ " जी गुमामिहते कुलूतगान्धारकैकया मद्राः। शाचा यत्सा घना गावः सस्यानि नश्यन्ति ॥१८॥ + + .
२८ भद्रबाहुसंहिता भौमेन हते जीवे मध्यो देशो नरेश्वरा गावः । सौरेण चार्जुनायनवसातियौपेयशिविविप्राः ॥ १९ ॥ शशिठनयेनापि जिते गृहस्पती म्लेच्छसत्यशस्त्रभृतः। उपयान्ति मध्यदेशश्च संक्षयं यच्च भक्तिफलम् ॥ २०॥ शुक्र वृहस्पतिहते यायी श्रेष्ठो विनाशमुपयाति । ग्रलक्षविरोधः सलिलं च न थासवस्त्यजति ॥ २१॥ कोशलकलिङ्गपना यत्सा मत्स्याश्च मध्यदेशयुताः। महतीं मजन्ति पीडां नपुंसकाः शूरसेनाश्च ॥ २२ ॥ कुजविजिते भृगुतलये बलमुख्यवधो नरेन्द्रसमामा सौम्येन पार्वतीयाः क्षीरधिमाशोऽल्पवृष्टिश्च ॥ २३ ॥ रविजेन सिते विजिते गणमुरया शस्त्रजीविनः क्षत्रम् । जलजाश्च निपीच्यन्ते सामान्य भतिफलमन्यत् ॥२४॥ असिते सितेन निहतेऽर्घवृद्धिरहि विहगमानिनो पीडा। क्षितिजेन टंकणान्ध्रौद्रकाशिवाल्हीकदेशानाम् ॥२५॥ सौम्येन पराभूते मन्देशयणिग्यिहापशुनागा सन्ताप्यन्ते गुरुणा मीयाला महिषकशका ॥२६॥ अध्याय २१ यमक्षप्रमुपगते गर्भश्चन्द्रे भवेत् स चन्दयशात् । पञ्चनयते दिनशते तत्रैव प्रसयमायाति ॥७॥ सितपक्षमयाः कृष्णे शुल्हे कृष्णा घुसम्भवा रामी । नकं प्रमवाधादनि समयाजाताध सन्यायाम् ॥८॥ + + + हादि मृदक्उिपशादिग्मयो भावतो वियद्विमलम् । मियसितयहुलपरिपपरिवृती हिममयूसाको ॥१४॥ पूयॉलमियनं घनसूचीक्षुरफलोहितायुतम् । काकाण्डमेचकामं वियविशुद्धेन्दुनक्षत्रम् ॥१५॥ सुरवापमन्द्रगजितविद्युरप्रतिसूर्यका शुमा सन्ध्या। शशिशिवशक्षाशास्था शान्तरवाः पक्षिमृगसंघाः॥१६॥ पयनघनवृष्टियुवाश्चैत्रे गर्माः शुमाः सपरिवेपाः। घनपयनसलिलविद्युत्स्तनितेश्च हिताय पेशा ॥२॥ मुक्कारजतनिफाशास्तमालनीलोत्पलानामासः। जलचरसत्याफारा गर्भेषु धना भभूतजला ॥२३॥ गोपभातलिशान्युकासनिपांनुपातदिग्दावा झितिक्म्पसपुरवीलककेतुप्रयुद्धनिर्याता॥ २५ ॥ दधिरादिष्टिपैरातपरिप्रेन्द्रपपि दर्शनं राहोः। इत्युत्पातैरेमिनियिम्यान्यस्तो गर्मः।२६ ॥ + + + + + + + + रातमिपणालेपानांसातिमयाप्तंयुता गुमो गर्मः। पुष्णाति याम्दियसान इन्त्युत्पातेस्तसिविधैः ॥ २९॥ अध्याय २३ साप्यसौम्पचिपापोगधनिष्टासु पोट दोषाः शतमिपणेन्द्रसाति घरया विकापा भवणे मपानुराधामरणीमूऐपु दश चतुर्युताः। फागुन्या पशाति: पुनर्पसी विंशतिद्रोणा पेशामाये पैध्ये विशतिः सामे चयधिक माहिएण्यापेमालापस्पेषु पञ्चतिः पसाने पुप्पे फीतिता व पानिमे दाय। रोदेण्यात पिता द्रोणा निरूपयेणेपुरा परिशिष्ट २९ अध्याय ३० सन्ध्याकाले निग्धा दण्डतडिन्मत्स्यपरिधिपरिवेपाः। सुरपतिचापैरावतरविकिरणाचा वृपिकराः ॥ ८॥ + + + ध्वजातपत्रपर्वतद्विपाश्वरूपधारिणः । जयाय सन्ध्ययोर्धना रणाय रक्तसग्निमाः॥२७॥ पलालधूमसञ्चयस्थितोपमा वलाहकाः । वलान्यरूक्षमूर्तयो विवर्धयन्ति भूभृताम् ॥ २८ ॥ पिलम्बिनो झुमोपमाः खरारुणप्रकाशिनः। घनाः शिवाय सन्ध्ययोः पुरोपमाः शुमाषहाः ॥ २९ ॥ दीप्तविहाशिवामृगघुष्टा दण्डरजःपरियादियुता च । प्रत्यहमर्कविकारयुता या देशनरेशसुभिक्षवधाय ॥ ३०॥ + अध्याय ३३ दिवि मुक्तशुभफलानां पततां रूपाणि यानि तान्युकाः। घिण्योल्काशनिविद्युत्तारा इति पञ्चधा मिनाः॥१॥ उल्का पक्षण फलं तवद्धिरण्याश निस्निभिः पक्ष। विद्युदहोमिः पहिमस्तद्वत्ताप विपाचयति ॥२॥ तारा फालपादकरी फलार्धदात्री प्रकीर्तिता धिण्या। तिनः सम्पूर्णफला विद्युक्थोक्काशनिश्चेति ॥ ३ ॥ सशनिः सनेन महता नृगजाश्वमृगारमवेदमतरुपशुपु । निपतति विदारयन्ती धरातल चमसंस्थांना ॥ ४॥ विपुत्सत्वनासं जनयन्ती तटतटसना सहसा। कुटिलविशाला निपतति जीवेन्धनराशिपु ज्वलिता ॥ ५॥ + + पुरका शिरसि विशाला निपतन्ती वर्द्धते प्रतनुपुच्छा। दीर्घाभवति च पुरुपं मेदा पहयोभवन्त्यस्या: len तपहरणखरकरमनककपिदंष्ट्रिलालमृगामाः । गोधाधूिमरूपाः पापा या चोभयशिरस्का॥९॥ यजझपकारगिरिफमलेन्दुतुरगसंतप्सरजतहंसामा: श्रीयसवनशंखसस्तिकरूपा-शिवसमिक्षाः॥१०॥ + संस्पृशती चन्द्रार्को तद्विस्ता या सभूप्रकम्पा च । परचक्रागमनृपयधदुर्भिक्षावृष्टिमयजननी ॥ १२ ॥ + शुलारका पीता छष्णा चोका द्विजादिवर्णनी। क्रमशतान इन्युर्मुधोरपायपुष्यस्याः ॥ १४॥ उत्तरदिगादिपतिता विप्रादीनामनिटदा रक्षा। फायी निग्या पण्डा नीचोपगता च तहल्यै ॥ २५॥ दयामा बारुणनीलाएग्दहनासितमस्मनिमा रुक्षा। सम्या दिनजा यका दलिता च परागमभयाय ॥ १६ ॥ नक्षत्रप्रहयाते तद्भकीनां झयाय निर्दिष्टा। उदये मती रयीन्दू पौरेतरमृत्यघेऽस्ते या ।। १७ ॥ भाग्यादिस्यधनिष्ठामूलेप्काहतेपु युपतीनाम् । पिमक्षत्रियपीडा पुष्पानिलविष्णुदेयेषु ॥ १८॥ सुपसीम्पेषु नृपाणामुनेषु सदारगेपु पोराणाम् । निमेषु कलापिदुपा पीरा सापारणे पहले ॥१९॥ + + + + -
३०
भद्रवाहुसंहिता
अध्याय ३४
चापशिखिरजततेलक्षीरजलामः स्वकालसम्भूतः।
अविकलवृत्तः निग्धः परिवेषः शिवसुभिक्षकरः॥४॥
सकलगगनानुचारी नैकामः क्षतजसधिभो रुक्षः।
असफलशकटशरासनश्रृंगाटकवत् स्थितः पापः॥ ५॥
शिखिगलसमेऽतिय पहुवर्णे नृपचधो भयं धूम्ने ।
हरित्रापनि युद्धान्प्रशोककुसुमप्रमे चापि ॥६॥
+
+
+
प्रति दिनमहिमांश्योरहर्निशं रक्तयोरेन्द्रयः ।
परिविटयोरभीक्ष्णं लग्नास्तनभास्थयोस्तद्वत् ॥ ९॥
सेनापतेर्भयकरो छिमण्डलो नातिशस्त्रकोपकरः।
त्रिप्रभृति शस्त्रकोपं युवराजभयं नगररोधम् ॥ १० ॥
टिस्यहेण मासेन विग्रहो या प्रहेन्दुभनिरोधे।
होराजन्माधिपयोर्जमा वाशुभो रामः ॥११॥
परिवेपमण्डलगतो रवितनयः क्षुद्रधान्यनाशकरः।
जनयति च वातवृष्टिं स्थावरकृपिकनिहन्ता च ॥१२॥
भौमे कुमारचलपतिसैन्यानां विद्रवोऽग्निशस्त्रभयम् ।
जीचे परिपगते पुरोहितामात्यनृपपीडा ॥ १३॥...
मन्त्रिस्थायरलेखकपरिवृद्धिश्चन्द्र सुवृष्टिश्च ।
शुक्रे यायिक्षत्रियराज्ञां पीडाप्रियं चानम् ॥ १४॥
क्षुदनलमृत्युनराधिपशस्त्रेभ्यो जायते भये केती।
परिविष्टे गर्भभयं राही व्याधिपभयं ॥ १५॥
+
याति चतुर्दा नरेन्द्र सामात्यपुरोहितो घर्श मृत्योः।
प्रलयमिय विधि जगतः पश्चादिषु मण्डलस्थेषु ॥ १७ ॥
1-
अध्याय ३६
उदगादिपुरोहितपयलपतियुवराजदोपदं स्वपुरम्।
सितरकपीतकृप्यं विनादीनाममायाय ॥१॥
नागरपतिजयावहमुदग्विदिस्यं विवर्णनाशाय ।
शान्ताशायां सतोरणं नृपतिविजयाय ॥२॥
सर्पदिगुत्थं सततोत्थितं च भयदं नरेन्द्रराष्ट्राणाम् ।
चौपरविकान् दन्याद् भूमानलशकचापामम् ॥ ३ ॥
गन्धर्षनगरमुत्थितमापाण्डुरमशनिपातवासकरम् ।
दीते नरेन्द्रमृत्युमेऽरिभयं जया सव्ये ॥४॥
बनेकपर्णाकृति से प्रकाशते पुरं पताकाध्यजतोरणान्वितम् ।
यदा तदा नागमनुष्यवाजिना पियत्यसम्भूरि रणे बसुन्धरा ॥५॥
अध्याय ४६
यानरपातान गर्गः प्रोकाच तानई पक्ष्ये । सेपां संक्षेपोऽयं प्रश्तेरन्यायमुत्पातः॥१॥
पपचारेण नराणामुपसर्गः पापसञ्चयादयति । संसूचयन्ति दिग्यान्तरिक्षमीमास्तदुत्पातार ॥२॥
मनुमानामपचारादपाक्ता देयताः एजन्स्येतान् । तत्प्रतिघाताय नपा शान्ति राष्ट्र प्रयुजीत ॥ ३॥
} परिशिष्ट
Gar
5
दिव्यं ग्रहसंवैकृतमुल्कानिर्घातपधनपरिवेषाः । गन्धर्वपुरपुरन्दरचापादि यदान्तरिक्षं तत् ॥ ४॥
भीमं चरस्थिरमव तच्छान्तिमिराहतं शममुपैति । नामसमुपैति मृदुतां शाम्यति नो दिव्यमित्यके॥५॥
दिव्यमपि शममुपैति प्रभूतकनकानगोमहीदानः शारदायतने भूमी गोदोहार कोटिहोमाच ॥ ६॥
यात्मसुतकोशवाहनपुरोहितेषु लोकेषु । पायमुपयाति दैवं परिकल्पितमष्टया नृपतेः ॥ ७॥
अनिमित्तमगचलनखेदाचनिपातजल्पनाधानि । लिलार्चायतनानां नाशाय नरेशदेशानाम् ॥ ८॥
देवतयात्राराकटाक्षचमयुगतुमङ्गपतनानि । सम्पर्यासनसादनसाथ न देशनृपशुभदाः॥९॥
ऋषिधर्मपिटनह्ममोक्तं वैरुतं द्विजातीनाम् । पद्रुद्रलोकपालोद्भवं पशूनामनिटं तत् ॥ १० ॥
गुरासितशनैश्चरोत्थं पुरोधसां विष्णुजं च लोकानाम् ।
रुपन्दविशाससमुत्यं माण्डलिकानां नरेन्द्राणाम् ॥ ११ ॥
वेदव्यासे मन्त्रिणि विनापके चैकृतं चमूनाथे । धातरि सविश्वकर्मणि लोकामायाय निर्दिष्टम् ॥ १२॥
देवकुमारमारियनिताप्रेप्येषु वैरतं यत्स्यात् । ताप्नरपतेः उमारपकुमारिकास्त्रीपरिजनानाम् ॥ १३ ॥
रक्षापिशाचगुहानागानामेतदेव निर्देश्यम् । मासैश्चाप्यशामिः सर्वपामेव फलपाकः ॥ १४ ॥
बुद्धा देयविकारं शुचिः पुरोधाख्यहोपितः स्नातः । मानकुतुमानुलेपनयनरभ्यर्चयेत् प्रतिमाम् ॥ १५ ॥
मधुपफेंग पुरोधा भक्ष्येयलिमिश्च निधिवदुपतिष्ठेत् ।स्थालीपाकं जुट्ठयाद्विधियन्मन्त्रेश्च तल्लिङ्गैः ॥ १६ ॥
इति नियुधनिकारे शान्तयः सप्तरानं द्विजविबुधगणार्चा गीतनृत्योत्सवाच ।
विधिययनिरालयः प्रयुका न तेषां भवति दुरितपाको दक्षिणामिश्च रुद्धः॥ १७ ॥
राष्ट्रे यस्यानग्निः प्रदीप्यते दीप्यते च नेन्धनवान् । मनुजेश्वरस पीडा तम्य सराष्ट्रस्य मिशेयर्या ॥ १८ ॥
अलमांसा ज्वलने नृपतिवधः प्रहरणे रणो रोहः । सैन्यग्रामपुरेषु च नाशो वर्भयं पुरुते ॥ १९ ॥"
प्रासादमयनतोरणरेत्यादिप्यनलेन दग्धेषु । तद्धिता वा पण्मासात् परचमास्यागमो नियमात् ॥ २० ॥
धूमोऽनग्निसमुत्यो रजस्तमश्चासिज महाभयदम् ।
प्यने नियुडुनासो दर्शनमपि चाहि दोषकरम् ।। २२ ॥
नगरचतुष्पादाण्डजमनुजानां मयङ्करं ज्वलनमाहुः धूमाग्निविस्फुलिङ्गैः शय्याम्परकेशगैर्मृत्युः॥२२॥
आयुधज्वलनसर्पणस्यनाः कोशनिर्गमनवेपनानि या ।
पैतानि यदि चाऽऽयुधेऽपराण्याशु रौद्ररणसंगलं वदेत् ॥ २३ ॥
मन्त्रैर्वाह्नः क्षीरवृक्षात्समिदिहातव्योऽग्निः सर्पपः सर्पिपा च ।
अश्यादीनां घेरते शान्तिरेय देयं चासिन् पाञ्चनं ब्राह्मणेभ्यः ॥ २४ ॥
शाखामोक्साहक्षाणां निर्दिशेत्रणोद्योगम् । हसने देशभ्रत रुदिते च व्याधिगहुल्यम् ॥ २५ ॥
राष्ट्रयिमेवस्त्यनृती यालपघोऽतीय पुमुमिते थाले । वृक्षात् क्षीरसावे सर्पद्रव्यक्षयो भवति ॥ २६ ॥
मधे याह्ननाशः संप्रामः शोणिते मघुनि रोगः । नेहे दुर्मिक्षभयं महद्भय निःस्ते सलिले ॥२७॥
गुष्पगिरोहे पीयर्यायसंक्षयः शोपणे च विरजानाम् । पतितानामुत्थाने स्वयं मयं देवजनित च ॥ २८ ।।
पूजितो धनृती कुसुमफलनृपाधाय निर्दिष्टम् । धूमस्तस्मिन् ज्वालाऽथवा मयेत्पयघायय ।। २९ ॥
सर्पत्सु तरघु जलात्म याऽपि जनसायो चिनिदिए । पृक्षाणां विकृत्ये दशमिर्मासैः फलविपाकः ॥३०॥
सग्गन्धधुपाम्परपूजितस्य च्छ निघायोपरि पादपस्य ।
सत्या शियं रजपोऽध कार्यों रद्रेभ्य इत्यम पडङहोमः ।। ३१ ॥
पायसेन मधुना च भोजयेद् ग्राह्मणान् घृतयुनेन भूपतिः।
मेदिनी निगदितान दक्षिणा परते तरन महर्पिमिः ।। ३२ ॥
C
"
+
+
दुर्भिसमनापृष्टयामतिवृष्टयां छद्भयं सपरथमम् । रोगो एन्नुमयाया नृपरपोऽनभ्रजातायाम् ॥ ३८॥
शीतोष्पाविपर्यासे नो सम्यगृतुपु च सम्मपृचेषु । पण्मासादाभय रोगभयं देयजनितं च ॥ ३९ ॥
मन्यौ सप्तादं प्रपन्धयः प्रपाननुपमरणम् । रने शस्रोपोगो मासास्यियसादिमिर्मरफः ॥ ४० ॥
भान्याहिरण्यरयाफारममाधपितमय विद्यात् । अद्वारपासुवर्षे मिनाहामायाति ननगरम् ॥४१॥
उपसा पिना जलपविता पा प्रागिनो यदा पृष्ठाः। छिदं पाप्यतिवृष्टी सस्थानामीतिसजननम् ॥४२॥
मद्रयाहुसंहिता सीरघृतक्षौदाणां दमो रुधिरोष्णवारिणां वर्षे । देशविनाशो शेयोऽस्मर्षे चापि नृपयुद्धम् ॥४३॥ यद्यमलेऽके टाया न दृश्यते दृश्यते प्रतीपा था ! देशस्य तदा मुमहन्द्रयमायातं विनिर्देश्यम् ॥ ४४ ॥ व्यभ्रे नमसीन्द्रधनुर्दिया यदा दृश्यतेऽथका रानौ प्राच्यामपरस्यां वा तदा भवेत् क्षुदयं सुमहत् ॥४५६, सूर्येन्दुपर्जन्यसमीरणानां योगः स्मृतो वृष्टिविकारकाले । धान्यानगोकाञ्चनदक्षिणाश्च देयास्ततः शान्तिमुपैति पापम् ॥ ४६॥ अपसर्पण नदीनां नगरादचिरेण शून्यतां पुरते । शोपश्चाशोप्याणामन्येषां या दादीनाम् ॥ १७ ॥ नेहास्थ्यांसबहाः संकुलपलुपाः प्रतीगाश्यापि । परचमस्यागमनं नघः क्ययन्ति पण्मासात् ॥ ४८ ॥ ज्वालाघूमकाथा रुदितोत्कुप्टानि चैव कुपानाम् । तमजल्पितानि च जनमरकाय प्रदिष्ठानि ॥ ४५ ॥ . वोयोत्पत्तिरखाते गन्धरसविपर्यये च तोयानाम्। सलिलाशयविस्ती वा महदयं तन शान्तिरियम् ॥ ५॥ सलिलनिकारे पुर्यात् पूजां वरुणस्य वारणमंत्रः । तेरेय य जपहोमं शममेय पापमुपयाति ॥ ५ ॥ प्रसपरिकारेस्त्रीणां द्विनिचतुष्प्रभृतिसम्प्रसूती या। हीनातिरिक्तकाले च दशकुलसंक्षयो भवति ॥ ५२॥ यडयोष्ट्रमहिपगोहस्तिनीपु यमलोद्भवमरणमेपाम् । पामासात्सूतिफलं शान्ती श्लोकोच गोंको॥५३॥ नार्यः परस्य विषये सक्तव्यास्ता हितार्थिना । तपेयेच द्विजान् कामा शान्ति चैयात्र कारयेत् ॥ ५४ ॥ चतुष्पदाः स्यूयेभ्यस्त्यतयाः परभूमिपु । नगरं स्वामिन यूधमन्यथा हि निनाशयेत् ॥ ५५॥ परयोनापभिगमनं भवति तिरश्वमसाधु धेनूनाम् । उक्षाणो पान्योऽन्य पिवति श्या या मुरभिपुत्रम् ।। ५६ ।। मासत्रयेण विद्यात् तस्लिनिःसंशयं परागमनम् । तत्प्रतिघातायती लोक गर्गेण निर्दिष्टी ॥५७ ॥ त्यागो विवासन दान तत्तस्याशु शुभं भवेत् । तर्पयेद्राह्मणांश्चात्र अपहोमांच कारयेत् ॥ ५८ ॥ स्थालीपारेन धातारं पशुना च पुरोहितः प्राजापत्येन मन्त्रेण यजेद्वहनदक्षिणाम् ॥ ५९ ॥ यानं याइवियुक्तं यदि गच्छन्न प्रजेच याहयुतम् । राष्ट्रमयं भवति तदा चक्राणां सादभङ्गं च ॥ ६० ॥ अनभिहततूर्यनादः शन्दो वा ताडितेषु यदि न स्यात् । व्युत्पत्ती वा तेषां परागमो नृपतिमरणं धा ॥ ६ ॥ गीतरचर्यनादा नमसि यदा व चरस्थिगन्यत्यम् । मृत्युस्तदा गदा या विसरतूर्ये पाभिभवः ॥ १२ ॥ गोलांगलयोः सङ्गे सूर्पाद्युपस्करविकारे । पोष्टकनादे च तथा खमयं मुनियत्रश्चेदम् ॥ ६३ ॥ धायध्ये वेषु नृपतिर्यायं सहभिरर्चयेत् । आ वायोरिति पञ्चों जाप्याश्च प्रयतदिजः ॥ ६४ ॥ ग्राह्मणान परमानेन दक्षिणाभिश्च तर्पयेछ । बहनदक्षिणा होमा फतच्याश्च प्रयत्नतः ॥ ५ ॥ पुरपक्षिणो वनचरा वन्या या निर्भया विशन्ति पुरम् । नकै घा दिवसचरा. क्षपाचप या चरन्त्यहान ॥६६॥ सन्ध्याद्वयेऽपि मण्डरमाभतो मृगा निहलाया। दीतायां दिश्यथा मोशन्तः संहता भयदाः॥ ६॥ ध्यानः प्रदन्त रव द्वारे घसन्ति जम्बुका दीशा.प्रविशेग्नरेन्द्रभवने कपोतका कौशिको यदि या ॥ ६८१ दुरस्त पदोपे हेमन्तादी र कोकिलालापाः । प्रतिलोममण्डलचपाइयेनावाचाम्बरे भयदाः ॥ ६ ॥ गृहचैत्यतोरणेषु द्वारेपुच पक्षिसंघसम्पाताः । मधुवरमीयाम्मोरहसमुद्भवाश्चापि नाशाय ॥ ७० ॥ भ्वमिरस्थिशाययवप्रयेशन मन्दिरेषु मरकाय । पशुशालव्याहारे नृपमृत्युमुनिरचधेदम् ॥ ७ ॥ मृगपतिविकारेषु पुर्याद्धोमान् सदक्षिणान् । देवाः कपोत इति च जालन्याः पञ्चमिति ॥ ७२ ॥ मुदेया इति चैन देया गावश्य दक्षिणा । उपन्यायुनसून या मनोरेशिरांसि च ॥७३॥ .
२ २० . १ ३ . ४ ५ ७ . . ११ भद्रबाहुसंहिता ६३,१८२०, ३,१.१ ज्योतिपं केवलं झालं यास्तु-दिव्येन्द्रसंपदा । लक्षणं व्यश्चन चिह्न लम-विद्यौपधानि च । घला-ऽवलं च सर्वेषां विरोधं च पराजयम् । तत् सर्वमानुपूर्वीण प्रनवीहि महामते ! ॥ सर्वानेतान यथोद्दिष्टान् भगवन् ! वक्तुमर्हसि । प्रभ शुश्रूपयः सर्वे ययमन्ये च साधवः ।। ॥ इति नैमेन्थे भद्रयाहुके निमित्ते अन्याईसंचयो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ ततः प्रोवार भगवान् दिगवासाः श्रमणोचमः । यथावच्छाखविन्यास द्वादशाविशारदः॥ भवद्भिर्यद्यहं पृष्ठो निमित्तं जिनमापितम् । समास-व्यासतः सर्व तन्निबोध यथाविधि ॥ प्रकृतेर्योऽन्यथाभावो विनारः सर्व उच्यते । एवं विकारे विज्ञेयं भयं तत् प्रकृतेः सदा ।।.. उल्कानां प्रभवं रूपं प्रमाणं फलमाकृतिः । यथावत् संप्रवक्ष्यामि तनियोधत तत्त्वतः ।। भौतिकानां शरीराणां स्वर्गात प्रव्यवतामिह । संभवश्चाऽन्तरिक्ष" तु सम्झरुल्केति संहिता ।। सन वारा तथा धिष्ण्यं विद्युचाशनिभिः सह । उल्काविकारा योद्धव्या ते पतन्ति निमित्ततः ॥ ६ सारातारा प्रमाणं तु धिष्ण्यं तद् द्विगुणं भवेत् । विद्युद्विशाल-कुटिला रूपतः क्षिप्रचारिणी ॥ अशनिश्चमसंस्थाना दीर्घा भवति रूपतः । पौरुपी तु भवेदुल्का प्रपतन्ती विवर्धते ॥ चतुर्भागफला तारा धिष्ण्यमर्धफलं भवेत् । [रताः पिपी)तास्तु मध्यास्तु श्वाः स्निग्यास्तु पूनिताः ] पूजिताः पद्मसंस्थाना मारल्यास्ताच पूजिताः ।। पापाः पापफलं दद्युः शिवाश्चापि शिवं फलम् । व्यामिश्राश्चापि व्यामिश्नं येषां यः प्रतिपुद्गलाः।।१० इत्येतावत् समासेन प्रोक्तमुल्कासुलक्षणम् । पृथक्त्वेन प्रयत्यामि लक्षणं व्यासवः पुनः ॥ ।। इत्युल्कालक्षणो" द्वितीयोऽध्यायः ।। नक्षत्रं यस्य यसुंसः पूर्णमुल्की प्रताडयेत् । भयं तस्य भवेद् घोर यतस्तत् कम्पते हतम् ।। अनेकवर्णनक्षत्रमुल्का इन्युर्यदा समाः । तस्य देशस्य तावन्दि भयान्युप्राणि निर्दिशेत् ॥ येषां वर्णेन संयुक्ता सूर्यादुल्का प्रवर्तते । तेभ्यः संजायते तेषां मयं येषां दिश" पतेत् ।। नीलाः पतन्ति या उल्काः सस्यं सर्य विनाशयेत् । त्रिवर्णा त्रीणि घोराणि भयान्युल्का निवेदयेत् ॥ १ चिकीर्यमाणा कपिला विशेष वामसंस्थिता । सहा भ्रमन्यो विकृती: सर्या उल्का भयावहाः ॥ ५ उल्काऽगनिश्च धिष्ण्यं च प्रपतन्ति यतोमुखाः । तस्यां दिशि विजानीयात् ततो भयमुपस्थितम् ।। ६ सिंह-व्याघ्र-वराहोष्ट्र-द्वीपि-धान-परोपमाः । शूल-पट्टिशसंस्थाना धनुर्वाण-गदानिमाः ।। पाश-वमासिवंशाः परब-घेन्दुसंनिमाः । शश-मार्जारसदृशाः पक्षकोदंप्रसंनिमाः ॥ गोधा-सर्प-शृगालानां सदृशाः शल्यकस्य च । मेपा-महिपाकाराः काकाऽऽकृतिकोपमाः ॥ 1A बमुदियेंद्रसपा वासुदेवेन्द्र C या दिव्योपधानि च 44 महाउप. Bमाचमः। 5 A. संचयो। AC दिवासा श्रवणो BC ययावस्यानु । 8 BD नबोधय। 9 A विकारो निशेयः। 10 A' प्ररन्ययागमः। 11 B ययायस्य प्र! IB BARCEL 1SA ANTOR AACOIRST 15 BCDEO 16 AC राणा । •B मादर्श एवेयं कोष्टकगता पंक्तिरुपलभ्यते । 17 A D मांगल्यान्ताश्च । प। A B Cemoc AMTNA यसत्र 22 A D ! BABikas BCare NC मत 986 विकिा: 1 29 A मूस। 30 A TET CTET 1 2A परस्सा TRUSTEUU This second half is not found in B and D.. 33 B, C, and D affronte 34B,C,andar 35A पोषा: BG Dभेपने। । २ ३ ८ SAछि - 18 A पाश्योपपलपातो.
। ३,११.३१] तृतीय अध्याय -वानरसंस्थाना भवन्धसदृशाच योः । अलाव-चक्रसदशा वकाक्षप्रतिमांश्च याः ।। १० पाधि-सारालसंस्थानों यस्याश्चोभयतः शिराः । सासन्यमानां नागार्मा प्रयतन्ति सभावतः ॥ ११ एस्काऽशनिश्च विद्युश्च संपूर्ण कुरुते फलम् । पतन्ती" जनपदा प्रीणि उल्का तीनं प्रवाधवे"। १२ यथावदनुपूर्वेण वत् प्रवक्ष्यामि" तस्यतः । अंग्रतो देशमार्गेण मध्येनानन्तरं ततः ।। १३ पुच्छेन पृष्ट(ए)तो देशं मतन्त्युल्का विनाशयेत् । मध्यमा में प्रशस्यन्ते नमस्युल्काः पतन्ति याः ॥ १४ सेहवत्यो ऽन्यगामिन्यो प्रशस्ताः स्युः प्रदक्षिणाः । उल्का यदि पतेचिनी पक्षिणीमहिताय सा ॥ १५ श्याम-लोहितवर्णी सया कुर्याद् महद्भयम् । उल्कायां भस्मयायां परचक्राऽऽगमो" भवेत् ।। १६ अमिममिममा फर्याद व्याधि" मालिष्टसंनिभी । नीला कृष्णां च धूम्रा च शुक्ला याऽसिसमद्युतिः ।। उरका नीच: समा स्निग्धां पतन्ति(न्ती) भयमादिशेत् ॥ १७ शहारका पपीता पछामा पापि यथाक्रमम् । चा(घ)तुर्पर्णा" विभकन्या साघुनौका यथाक्रमम् ।। १८ दीच्यां प्राह्मणान हन्ति प्राच्यामपि च क्षत्रियान्। वैश्यान निहन्ति याम्यायां प्रतीच्यांशूदपातिनी ॥ १९ उल्का रूपेण वर्णन स्वं स्वं धर्ण प्रयायते । निग्या चैवानुलोमा च प्रसन्ना प न पाधते ॥ २० यो चादित्यात पतेदुल्का वर्णतो वा दिशोऽपि वा । तं तं वर्ण निहन्याशु वैश्वानर इवार्चिभिः ॥२१ अनन्तर" दिश दीप्ता येपामुल्काऽमतः पवेत् । नेपां वियाय गर्भाध भयमिच्छन्ति दारुणम् ।। २२ कृष्णा नीज प रक्षाश्च मविलोमा गहिवी । पशु-पक्षिसुसंस्थानी भैरवाश्च भयाबहाः ।। २३ अनुगच्छति या उस्का याद्या तूल्ला समन्ततः । वर्णानुसारिणी नाम सा तु राष्ट्रं विनाशयेत् ॥ २४ रंजा पीता नभयुको श्येनपाङ्गेन संनिः । अन्येषां गर्हितानां च सत्यानां सदृशास्तु यौः ॥ २५ उकासा न प्रशस्यन्ते निपतन्त्यः सुदारुणाः । यासु प्रपवमानाएँ मृगा विविधमानुपाः ।। २६ शब्दं मुखान्ति दीप्ताह दिशु मासकाम्ययौ । व्यावाश्याऽऽ दृश्यन्ते" या सरा विकृताश्च याः ॥ २७ सधूना याः सनिपाता उत्साश्यायानुयुः । समूमिकंपाः परुपा रजस्विन्यो" ऽपसव्याः ।। २८ प्रहानादित्य-चन्द्रो व याः स्पृशन्ति दहन्ति पा । परचमय" पोरं सुधा-व्याधि-जनक्षयम् ॥ २९ एवंडक्षणसंयुक्ताः फुर्यन्त्युल्का महाभयम् । अष्टापदपदुल्लाभिर्दिश पश्येद् यदाऽऽमृताम् ॥ युगान्त इति विन्यात भद्रयायचो यया । पद्म-श्री-न-चन्द्रार्क नन्द्याव-घटोपमाः ।। ३१ 1Cnot found I Aभाराम। 30D म्यादा। 40 सदृशा। 50मुयाः ।' GC संका।। 7C पाशांवो18 B पृण्यमाना; Dशून्यमान | B नागोमाः। •D इयेनपरमीकसधिमा.। 10ACTalkar 11 AB प्रपोपते। 12 B प्रवक्षामि। Sts from this are numbered as 11,12 ete in D. 13 B दे। 14A मागगेंग। 15 CD नांवरतः 16 D पुनः। 17 B विनाशये। 18 A.GRI 19 AB बेहो। 20 A. पदे पिता; C पतेत्तर D पापिया। 21 AD दक्षिणा OBC महताय । 23-24A बांब, B वर्णमा। 25 BETमो ! 26 B स्यापि। 27 C'संप्रमा। 28-290विवा। 30A समम IBNL दारोए; D पते वदादिशेर। 91B " | 32ATRE BD रसंग | 33 A1 34A प्रो। 35-36 D यासादिस्यात् । 373 मनग्न मनम्बरा, D मनेन था। 38 B पिया प्रियं। 39-10 C गुगभिंगा। 41 A TRY. संग्याना स्या। 4B मर्मगता। 43A 1 : This irst halt is missing in D. Cgमापा। 45 Bपयन क्षेत्राः पिपाय। 16Cविताः। 47-48ARः। 49A. परामानामु। 10 B मामुए। 51 ° समयः। 52CI 53 C'मान्ते । 54 A राम'1 55A 'सपा मसायगाः। 5GADCATमय | 58 Citis not found in this rs. 50-60 A एलाद्वारा Gl BCD दिन 1 62 BC 'हम्: D एनम् । 63 C पुमांग। 64 BD frehSIDD rमापारसम्पते । 65 BRI GG Bp is trice found in this ar before and after II ४ । । ४२ - भद्रबाहुसंहिता [३,३२५५ पर्धमानध्वजाकारा पताका-मत्स्य-कूर्मवत् । वानि-यारणरूपाश्च शह-वादिन-उत्रवत् ॥ ३२ सिंहासन-रथाकारा रूप्यपिण्डव्यवस्थिताः । रूपरेतैः प्रकाशन्ते सुर्समुल्काः समाहिताः ॥ नक्षत्राणि विमुश्चन्त्यः स्निग्धाः प्रत्युत्ताः शुभाः । सुवृष्टिं क्षेममारोग्यं सस्यसंपत्तिरुत्तमाः ॥ ३४ सोमो राहुश्च शुक्रश्च केतुमौंमश्च पापिनः । वृहस्पतिर्बुधः सूर्यः सौरिश्वाऽपीहै नागरीः॥ ३५ इन्युमध्येन सा उल्का प्रहाणी" ना विद्युतौ । सनिर्घातो सधूम्रा वा तत्र विन्द्यादिदं फलम् ॥ ३६ नगरेपूंपसृष्टेषु नागराणां महद्भयम् । याम्येप्नुपसृष्टेषु यायिनां तद्भूयं भवेत् ॥ सन्थ्यानां रोहिणी पोपण्यं चित्रीत्रीण्युत्तराणि च। मैत्रं वोल्की यदा हन्यात् तदास्यात्पार्थिवाद्भयम्।।३८ यायवं वैष्णवं पुप्यं यद्युल्कामिः प्रताडयेत् । ब्रह्म-क्षत्रभयं विन्याइ राज्ञश्च भयमादिशेत् ।। यथा प्रहं वथा ऋक्षं चातुर्वण्य विभावयेत् । अतः परं प्रवक्ष्यामि सेनासूल्का ययाविधि ॥ सेनायास्तु समुद्योगें" रात्री विवदमानयो । उस्का यदा पतन्तीति तदा वक्ष्यामि लक्षणम् ॥ ४१ उद्ध्छेत् सोमम घा यद्युल्की संविदारयेत् । स्थायराणां विपर्यासं अस्मिन्नुत्पातदर्शने ।। अस्तं यातमथाऽऽदियं सोमं पोल्का लिखेद् यदा। आगन्तुर्वध्यते सेना यथादेश यथाऽऽगमम् ।। ४३ उद्गच्छत्सोममकं वा यशुल्का प्रतिलोमतः । प्रविशेन्नागराणां स्याद् विपर्यासस्तथागते । एपेवास्वगते" उल्का आगन्तूनां भयं भवेत् । प्रतिलोमा भयं फुर्याद् यथास्त्रं चन्द्र-सूर्ययोः ॥ ४५ उदये भास्करस्योल्का याऽनतोऽमिसर्पति । सोमस्यापि जयं कुर्यादेपा पुरस्सरा वृतिः" ।। सेनामभिमुखी भूत्वा ययुल्का प्रविश्यते । प्रतिसेनावधं विन्द्यात्तस्मिन्नुत्पातदर्शने ॥ लथ यद्युभयां सेनामेकं प्रतिलोमतः । उल्का तूर्ण प्रपद्येत उभयत्र भयं भवेत् ।। येषां सेनासु निपतेदुल्का नीलमहत्प्री । सेनापतिवधस्तेषामचिरात् संप्रजायते ।। उस्कास्तु लोहिताः सूक्ष्माः पतन्त्यः पृतनी प्रति । यस्य राज्ञः प्रपद्यन्तं कुमारो हन्ति तं नृपम् ॥ ५० उल्कास्तु बहवः पीताः पतन्य पृतनां प्रति । पृतनां व्याधितां प्राहुस्तस्मिन्नुत्पानदर्शने ॥ बहुशाम्बः(१) प्रपद्येरन् उल्काः श्वेताः समंततः ब्राह्मणेभ्यो भयं घोरं तस्य सैन्यस्य निर्दिशेत् ॥ ५२ उल्का व्यूहे प्वनीफेषु या पतेत्तिर्यगागता । न तदा जायते युद्धं परिपा नाम सा भवेत् ।। उल्का व्यूहेप्वनीकेपु पृष्ठतोऽपि पतन्ति याः।क्षय-व्ययेन पीडयेरन्नुभयोः सेनयोर्नृपाः(पान)॥ ५४ उल्का व्यूहेष्वनीकेषु प्रतिलोमीः पतन्ति यौः । संग्रामेषु निपतन्ति जायन्ते किंशुको वनीः ॥ ५५ 1A पारध 2 A स्वस्थासन; BD वस्त्यासन । 3 B fपंडि; C विधान। 4 BD °यवस्थिताः भवनोपमा । 5 BCD प्रशंसते । A : C सम्यक् । 7 विमुज्यन्ते । 3 D प्रत्युग्रता । 94 योऽपि नः; C योगिनः। 10 A. शौरि; D सौर। 11-12 A वाचल्यावर | 18 C ग्रहबेटा' D प्रवेला! 14 CD it is not found in these Mss, 150 सविधुता; D सविद्युतः । 17 D नागरेषु । 18 A उपसृष्टेषु । 19 A पापिष्टा; BD याथिपू। 20 A. पापिना। 21 A रात्री 1 22-23 A चोभयदा; B चोमपदो। 24 Bछ । 25 A वनुद्योगे। 26 C राज्ञां | 27 Cघेव शुभाशुभं । ATTA: Cउद्गप्ठन्त । 29 C सोमाः। 30 A BD यद्युल्लाभिः। 31 A BD विदारयेत् । CA न्यवधनं यया। 32 A पौवाममने, C एवासमनं। 33 A पि। 34 BD this is not found in these ars. 35 Aur | 36 C सेना प्रतिषत | S8A Tristrics found in this Ms. 39 C नीला 40 CE141 142 विधात् । 43 C Eि| 44 CE Atenetä tareaifa aferramento 1 C this stanza is not found in this Mas, S ABD. संपायानुपपेत टरकाम्पो च मुमति | TA BD या पतति घ सायकाः। A. परिधानमस्याः स्मृतम् । LABD क्षयं परं पारावरमुभयोरय सेनयोः। 45 A पृष्टतो । 4G A निपतन्ति । AT Am 48-49 CHमा केमु कामना । ४७ ४८ ४९ -- 16Aसनिर्यात - ५८ ५९ ३,५६-६९, ४,१-७]] चतुर्थ अध्याय उल्का यत्र समायान्ति ययाभावे तथासु चे । येषां मध्यान्तिकं यान्ति तेषां स्वाद्विजयो ध्रुवम् ॥ ५६ चतुर्विक्षु यदा पृतना उल्का गच्छन्ति संवतम् । चतुर्दिशं तदा यान्ति भयान्युप्राणि' संघः ॥ ५७ अग्रतो' या पतेदुल्का सा सेना तु मशस्यते । तिर्यक् संचरते" मार्ग प्रतिलोमी भयावहा । यता सेनाममिपते तस्सं सेनां प्रयापयेत् । विजयं तु समास्याति येपा सोल्का पुरःसरा ।। डिम्मरूपी नृपतये" यन्ध" मुल्का प्रदापयेत् । प्रतिलोमा विलोमा प्रतिराज्ञो" भयं सृजेत् ॥ ६० यस्यापि जन्मनक्षत्रं उल्का गच्छेच्छरोपौं । विदारणा वस्स याच्या व्याधिना वर्णसङ्करः ॥ उल्का येषां यथापा दृश्यते प्रतिलोमतः । तेषां ततो भयं विन्द्यादनुलोमा शुभागमन् ॥ उल्का यत्र प्रसर्पन्ति भ्राजमाना दिशोदिशम् । सप्तरानान्वर" वर्ष दशाईदुत्तरं भयम् ।। पापासूल्कामु यद्यस्तु यदा देवः प्रवर्षति । प्रशान्तं तद्भयं विन्याद् भद्रवाहुवचो यथा -६४ ययातिवृष्टिः निग्धौ पदिशि शान्ता पतन्ति याः । उल्कास्त्राशु भवेत् क्षेमं सुमिझ मन्दरोगान् ।।६५ यथामार्ग ययादि यथाद्वारं यथाऽऽगमम् । यथाविकारं विज्ञेयं वदो यूयाच्छुमा-ऽशुभम् ॥ विविश्व करणं चैव नक्षनाश्च मुहूर्ततः । महाच शकनाश्चैव दिशो वर्णाः प्रमाणवः ।। ६७ निमित्तादनुपूर्वाश्च पुरुपा(?) कालवो बलात् । प्रमावाश्चागतिश्चैवमुल्कानां फलमादिशेत् ।। एतावदुक्तमुल्कानां लक्षणं जिनभाषितम् । परिवेषान प्रवक्ष्यामि वानियोधत तत्त्वतः ।। ॥ इति भद्रयाहुसंहितायां तृतीयोऽध्यायः ॥ - . 0000- ४ ५ । भयावः संप्रवक्ष्यामि परिवेषान् यथाक्रमम् । प्रशस्तानप्रशस्तॉश्च यथावदनुपूर्वशः । १ पञ्च प्रकारा विज्ञेयाः पञ्च वर्णाश्च भौतिकाः । प्रह-नक्षत्रयोः कालं परिवेपीः समुत्थितीः ।। रूवाः सण्डाय यामांश्च व्यादापुघसंनिमाः । अप्रशस्तौंः प्रकीर्यन्वे" विपरीर्वगुणान्धिवाः ॥ . रामौ तु संप्रयत्यामि प्रथमं तेपु लक्षणम् । ववः पञ्चादिया भूयो तन्नियो) यथाक्रमम् ।। क्षीर-शानिर्भयन्द्रे परिवेपो" या मवेत् । दा क्षेमं मुभिक्षं च राशो" विजयमादिशेत् ॥ सर्पिोटनिकाशातु परिवेपो या भवेत् । न घाटोऽतिमात्रं घ महामेघवदा मरेत् ॥ ६ रूप्य-पापितामश्चै परिवेपो यदा भवेत् । महामेघाँसदामीण" वर्षयन्ति जलमहीम् ॥ *मनुफूटा मुसा | 1 A 2 A. घोपपत्तिक । 3 C संघसा; D संवतः। 4 A BD पदार 5A मुग, B नुमन D खगण । GA B संघसः। 7A B मग्रमे। 8 D पठम्युल्का । CDH'। 10 A. माना!, B मानरपे। 11A प्रतिटोमो। 12 A B मभिपतति। ATM सेनामसौ मया BD TO सेनामपो जयः। ABD विजय यांचपा पतेरमोका यदा पुरा। 13 A एवं खीरूप B एवं धीरूपा D एयरूपा। 14 A.तेय । 15A'पद: BR; वेध। 16 AB प्रतापयेत् । 117A.प भूपति B च नृपती। 18 A मये Cमपरी। 19 A स्वरो,CD रो। खरिदार्य- मागापासनास पी समादिरोए। 20 Cसतादम्यतरे। 21 देशासा: CENना। 22 D राम्यरत । 23A प्रमप्रति। 24A मिया; BD तिवृथा। 25AB विधारD दिया। 200 ममुभिः। 27 Cमरोगा। 28B रसाया: तृतीयः, Cउस्मारक्षण वीयाध्यायः। 29 ABD 'पूर्णतः। 30 उ परिये।।31 B मुरस्थिताः। 32A वा 138 Cशमा | B4Cनरायने। 35ABD पिपरी । 3GC it is not found in this Ms. अयोधत। 38 DR: 390 saung। 40 Cit is not found in this sis.I NIC परिवे। 42A पा! SC This cond half is not found in this Ms. The next stenza alo is not found. 43 D: HD एमए । 45 CHRI GC प्रभातु 47ABD पः। 18 C मीशं ।
९ २० भद्रयाहुसंहिता इन्द्रायुधसवर्णस्तु परिवेपो यदा भवेत् । सङ्घामं तन जानीयाद् वर्ष चापि जलागम ॥ कृष्णे नीले भुवं वर्ष पीते तु व्याधिमादिशेत् । गैरूले भस्मनिभे चापि दुर्राष्टिभंयमादिशेत् ॥ यदा तु सोममुदिर परियेपो रुणद्धि हि । जीमूतवर्णस्निग्धश्च महामेघस्तदा भवेत् ।। अभ्युनतो यदा श्वेतो रूक्षः सन्ध्यानिशाकरः । अचिरेणैव कालेन राष्ट्र चौरविलुप्यते । चन्द्र परिवेपतु सर्वरानं यदा भवेत् । शवं जनक्षयं चैव तस्मिन् देशे विनिर्दिशेत् ।। १२ भास्करं तु ,यदा रुक्षः परिवेपो रुणद्धि हि । तदा मरणमाख्याति नागरस महीपतेः । आदित्यपरिवेपस्तु यदा सर्वदिन भवेत् । शुद्भयं जनमारिश्च शस्त्रकोपं प निर्दिशेत् ॥ १४ हरिते' सर्वसस्यानामीतिभवति दारुणा । वृक्ष-गुल्म-लवानां च विर्त्तनीनां तथैव च ॥ अतः खण्डस्तु रश्येत ततः प्रविशते परः । प्रय" व दुति" रक्षणे पुर-राष्ट्रयोः ॥ रको" या यदाम्युदित" कृष्णपर्यन्त एव च । परिवेपो रबि सन्ध्या रालव्यसजमादिशेत् ॥ १५ पदा नियापर्यन्त परिवेपों दिवाकरम् । बद्राष्ट्रमचिरात् काला दस्युभिः" परिलुप्यते । १८ हरितो नीलपर्यन्तः परिवेपो यदा भवेत् । आदित्ये यदि वा सोमे राजव्यसनमादिशेत् ।। दिवाकरं बहुविधः परिवेपो रुणद्धि हि । राष्ट्रक्षोमो भवेत् तस्य गवां भरणमौदिशेत् ॥ संदाभिमुच्यते" शीनं दियसैश्वाभिवर्धते" ! गवां विलोपमपि चं तस्स राष्ट्रस्य निर्दिशेत् ॥ अंशुमाली" यदा तु स्यात् परिवेपः समन्ततः । तदा सपुरराष्ट्रस्य देशस्य रुजमादिशेत् ॥ २२ ग्रह-नक्षत्र-चन्द्राणां परिवेपः प्रगृह्यते । अभीक्ष्णं यन्त्र बर्वते त?)तं देशं परिवर्जयेत् ॥ २३ परिवेपो विरुद्धेषु नक्षत्रेषु ग्रहेषु च । कालेषु वृष्टिविज्ञेया भयमन्यत्र निर्दिशेत् ॥ २४ अभ्रशक्तिर्यतो गच्छेत् ना" दिशं त्वमियोजयेत् ।रको यो विमुलां चामे अयं कुर्वति शाश्वतम् ॥ २१ यदाऽनशक्तिईश्येत परिवेसमन्विती । नागरा यायिनो" न्युस्तदा यत्नेन संयुगे ॥ नानारूपो यदा दण्डः परिवे" प्रमदति" नागरास्ता बाध्यन्ते याविनो" नात्र संशयः ।। • २५ निकोगों" यदि हश्येव परिवेपः" कथश्चन । त्रिभागशवध्योऽसाविति निर्मन्यशासने ॥ चतुरनो यदा पापि परिषेपः प्रकाशते । क्षुधया व्याधिमिश्चापि चतुर्भागो विशिष्यते ॥ अर्धचन्द्रनिकारास्तु परिवेपो रुणद्धि हि" आदित्य" यदि या सोम" राष्ट्र सङ्खलतां प्रजेत् ॥ ३० शाका हालिकॉपल्यः परिवेपो रुणद्धि हि । आदित्यं यदि वा सोमं पुररोधं निवेदयेत् ॥ 1AP सुवर्णः। 2 वर्षः। 3C गमे। 4 B D नील | * Before this there is one more line in C which is as under:-नक्षयप्रतिमानस्तु महामेधस्तदा भवेत् । 5A D दुधि: GD'वर्ण: '7 A BD चश्न । SBD हर | 10 B'D इतिः, इतिः! +मित्वावदर्शने ॥ 11 Dववान।। 12 A अपरः। 13 A B D Na | 14 A B D प्रपर्व । 15 C भुवैति । 16 A रकं । 17 C अभ्युदयेत् । 18 D19 A B रखी, D रवि | 20 C विवाद। 21 A. राजा, C राश | 22 B C D त्रिवर्णो । 28 B C D पर्येति । 24 A तर मटु । 25 A विधयेन 26 BC निलुभ्यते; D परिवपते । X C HIT B C विधं | A B Dभयते यहुभा धापि । 29 i 10 This and the fullowing stanca are not found in C. 30 À fare mund B मध्ये 1 BD दिश. B2D मिमुच्यते। Bभामारी; D अर्थमा | SHAH परिगृपये: C परिमहेत् । 35 BD अन्यान् । 36 B D मादि। S7 A BDI 38 A देशं । 1390fभियोगये। 40-41 B frring iगा; Dial 42 O सात: | 43 0 परिवेषः .44 C समुरिया A D गायिनो, यादिनं । 4GB परिपा परिदेषः। 47 CD भयो । 48AB बदन्त; D प्यन्ते । 49 AB पायिनो 1 50 ABD निकोटि 51A परिषपं । 520 सूत्र। 53-5 ABD ते। 55A भादिये। 56A सोमे। 57 BDHI| 58 B was CD प्रशसभाकारा। २९ 8Cसामासा . ४ ५ ७ ४,३२-३९, ५, १-१२] पश्चम अध्याय समन्ताद् वेष्टते' यस्तु मुच्यो च मुहुर्मुहुः । सहामं तत्र जानीयाद् टारुण पर्युपस्थिवम् ॥ यदा ग्रहमपच्छाद्य परिवेपः प्रकाशते । अचिरेणैर कालेन सङ्कुल वन जायते ॥ यदि राहुमपि प्रामं परिवेपो रणद्धि चेत् । तदा सुवृष्टिजानीयाद् व्याधिस्खन मयं भवेत् ।। ३४ पूर्वसंध्या नागराणामागन्तूनां च पश्चिमा । अर्धरात्रेषु राष्ट्रस्य मध्याहे राज्ञ उच्यते ।। ३५ धूमकेतुं च सोमं नई घ रुणद्वि हि । परिवेपो यदा राहु वदा याना न सिद्ध्यति । यदा तु प्रह-नक्षत्रे परिवेपो रुणद्धि हिं । अमावस्तस देशस विज्ञेयः पर्युपस्थितः ।। वीगि यत्र विरुध्यन्ते नक्षत्रं चन्द्रमा ग्रहः त्यहा वा जायते" वर्ष मासाद' या जायते मपम् ।। ३८ उस्कान साधनं ज्ञेयं परिवेपेपु" तत्त्वतः । लमण संग्रवक्ष्यामि विद्युता" भनिनोचत । ३९ ॥ इति नैर्ग्रन्यै भगवाहुके निमित्ते परिवेपो ऽध्यायश्चतुर्थः ॥ अयातः संप्रवक्ष्यामि विद्युता" नामविस्तरम् । प्रशस्ता वाऽप्रशस्सों च यथायदनुपूर्वशः ।। सोदामिनी प पूर्या च कुम्भहेमोरपैग" शुमा 1 निरश्री मिश्रकेशी च क्षिप्रगा पाशनिस्तथा ॥ २ पवासां नाममिपं शेयं कर्मभिरचितः । भूयो व्यासेन वक्ष्यामि प्राणिनां पुण्यशालिनाम् ।। निग्यास्निग्धेषु पापु विद्युत् प्राच्यां जलावहा । कृण्णा तु कृष्णमार्गस्या वाववर्षापही भवेत् ।। अथ रश्मिमती" स्निग्धा हरिता हरितप्रमा । दक्षिणा दक्षिणावर्ती" पुर्यादुदकसप्लवम् ।। रिदिममती मोदिनी भाति विशुदपरदक्षिणे"1** हरिता भाति रोमाञ्च" सौदफै" पतियेद् पहुँ। अपरेण तु या विद्युधरते पोचरामुसी । कृष्णाघ्रसस्थिती निग्धा साऽपि कुर्याजलागम ।। परोचरा तु या विद्युत् मन्दतोया हि सा स्मृता । उदीच्यां श्यामवर्णसा रुक्षी तु सौ तु" वति ॥ ८ या तु पूर्वोत्तरा विशुद्ः दक्षिणी च पलायते । घरत्यूयं च तिर्यग् सा साऽपि श्वेता जलावहाँ ।। ९ अषो मयो याऽपि स्निग्धा रदिममती भृशम् । सघोपा पाप्ययोपा च दिक्षु सर्वासु वर्षति ॥ १० शिशिरे पापि वर्षन्ति रखाः पीताश्च विद्युतः । नीलाः श्वेता वसन्तेषु न वर्षन्ति कथञ्चन ॥ ११ हरिता मधुवर्णाश्च प्रीप्ने रूक्षीश्च निश्चलाः । भवन्ति ताम्र-गौरीच वर्षास्वपि" निरोपकाः ।। 1A BD पस्यो। Cीन। 30 पर्युरपस्थितम् । * मममास्पाति दारगम् ॥ 4A I + This stanza is thus found in C-राहुणा घेपदामाद परियैपो रगांद हि । पदा विमानीयायाधिमत्र मय भयेत् ॥ नागरापूर्वसप्या। 5A संख्या । G A पश्चिम पश्रिम 1 5 This ling and the next line also are not found in C and D TA राह। 8A मात्र 9 A Bari 10 A 1981, B AEREI 11 A B di I This stanza is not found in B. 12A परियेपो । Asc... क्षण नियोधत ॥ 13-14 A. मिपुजन् । 15 B परिवेपो' म्मरणो नाम । 16 B D मिगुणा। 17Cशलान् , Dशसम् । 18 C मप्रास्तान्। Dमप्रसटम् । 103 मनुपूर्वस।। 20-22 A B D कुमुदो पलनमा । 23 Cरिया1 24 C प्रासिनी । 25 A. स्थिory या| 2GBCD 127 BC D निरहित । 28 B C पारम् , D परुना। 29 Cमा: Dr 30A B,C वदी। 31 वत्ती 1 32A B संमया!C मुरश्मिकनसामा । 33 Bी। 34 BD मेदिनी। 35 B विधुवारदक्षिणे, C रिपुशपरदक्षिा D विपुर। "हरिण प्रमामेन् । 36 B रोमान D रोमाशा। 37 D सादिक। 38 B पतये पारपेद । 3) BOD 571 40 A Capileti 41 B D Safari 12. A Cert itt Capital मंदोरा महिला सारिपीपते। 43 B Dसा: सर्व। 44A क्षार45-4GD These tro rords are missing 47A शिगे। 48 D rot found A पाईमपास मन्ते the rate oftit Artat To This and the following stann are not fodod in 0. 49A1 50 DMI 51Dगो 5:ABापि। - - - भद्रबाहुसहिता । - २४ -- . [५,१३-२५, ६,१-९ शारदी(यो) नाभिवर्पन्ति नीला वर्षाश्च विद्युतः। हेमन्ते श्यामताम्रास्तु तडितो निर्जलाः स्मृताः॥ १३ रक्तारतेपु पाभ्रेप हरिताहरितेषु च । नीलानीलेपु वा निग्धा वर्पन्तेऽनिष्टयोनिषु ।। १४ अथ नीलार्थ पीवाय रताः श्वेताश्च विद्युतः । एता श्वेता पतत्यूवं विद्युदुर्दैकसप्लवम् ।। वैश्वानरपथे विद्युत् श्वेता रूक्षा घेरेद् यतः । विन्द्यात् तदाऽशनिवपं रक्तायाममितो भयम् ॥ १६ यदा श्वेताऽभ्रवृक्षस्य विद्युच्छिरसि सचरेत् । अथ वाँ प्रयोर्मध्ये यातवर्ष सृजेन्महत् ॥ अथ चन्द्राद् विनितम्य विद्युन्मण्डलसस्थिता । श्वेताऽऽभी प्रविशेदकं विन्द्यादुदकसप्लवम् ।। १८ अर्थ सूर्याद विनिष्फम्य रचा समलिना भवेत् । प्रविश्य सोमं वा तस्य त पृष्टिर्भयङ्करा ॥ १९ विद्युतं तु यथा विद्युत् ताडयेत् प्रविशेदर्थे । अन्योऽन्य चालिखेयातां वर्ष विन्द्यात् तदाऽशुभम् ।। २० राहुणा सकृतं चन्द्रमादित्यं चापि सर्वतः । कुर्याद् विद्युद् यदी साधी तदा सस्यं न रोहति ॥ २१ नीला ताना च गौरी च श्वेता वाऽभ्रान्तरं घरेत् । सघोपी मन्दघोपी या विन्द्यादुदकसप्लवम् ।। २२ मध्यमे मध्यम वर्ष अधमे अधर्म दिशेत् । उत्तमं चोत्तमे मार्गे चरन्तीनां च विद्युताम् ।। वीध्यन्तरेणू या विद्युचरतामफैल विदुः । अमीक्ष्णं दर्शयेचापि तत्र दूरगत फलम् ॥ उस्कावत् साधन शेय विद्युतामपि तत्त्वतः । अपाघ्राणा प्रवक्ष्यामि लक्षण" तन्नियोधत ॥ २५ ॥ इति नैर्ग्रन्थे भद्रबाहुके निमित्त विद्युल्लक्षणं नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥ अभ्राणां लक्षणं करन प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम् । प्रशस्तमैप्रशस्त" च तन्निबोधत तत्त्वतः ।। निग्घाण्यभ्रागि यावन्ति वर्षदानि न संशयः । उत्तर मार्गमाश्रित्य तिथौ मुखे यदा भवेत् ॥ उदीच्यान्यथ पूर्वाणि वर्षदानि शिवानि" चा दक्षिणाण्य(न्य)पराणि स्युः समूत्राणि". न संशयः ॥ ३ कृष्णानि पीत-ताम्राणि श्वेतानि" च यदा भवेत् । श्वयोनिदिशैमासृत्य वर्पदानि शिवानि च ॥ १ अम्मराणा“च सत्त्वानां सदृशानि" चराणि च । सुस्निग्धानि च यानि स्युर्वर्षदानि शुभानि च ॥ ५ शुलानि" स्निग्धवर्णानि विद्युचिन-धनानि च । सद्यो वर्ष समाख्यान्ति तान्यभ्राणि न संशयः ॥ ६ शकुनैः फरिणश्चापि सभवन्ति शुभैयदा । तदा वपं च क्षेम च सुभिक्षं च जयं भवेत् ।। पक्षिणा द्विपदाना च सदृशानि यदा भवेत् । चतुःपदाना" सौम्याना तदा विन्द्यान्महजलम् ।। यदा राज्ञः प्रयाणे तु यान्त्यभ्राणि शुभानि च । अनुमाणि" स्निग्धानि तदा राज्ञो जय वदेत् ॥ ९ 1B चान्येषु। 2C हिम्प 13 A not found 4 A not found found here. 6-7 C तान्यतमत् । 8 C विद्यात् । 9-10 B च विद्युता। 11-12 B सनि|पा सनीय, D सनिय । 13 A मे, B प्रथमे। 14Cश्वेता घ, D स्वतनो। पालिला! 17 C नश्येत। 18 C सा । 19 C पृष्टि। 20 A B D विद्युत् । 21-22 AB Dपिघुद। 23 A B D यदावा । AA B D तदा। 25 B C D शुभम् । 26 A सम्यते, B सेन्यतः। 27 A B विशुदा, विद्युता। 28 B साचा, C सा। 29 C अधोपा। 300 गायघोषा । •A B D दक्षिणाकल्पसमवे। 11 C दीर्घातरेषु । 32 A B चर, D चारो। 33A, बामफट, B स्वामफल, C सफल ! 34 B दूरा । 35 Cभनगा 1 36 C समवक्ष्यामि । 37 0 लक्षणानि । Ssc नियोधत। 30 रस | 0 ABD प्रशस्तान्। 41 A BD अशलान् । 42 A.BP. वान् । 43 A. मुख्यो मुएये। 44 Cशुमानि । सुमुहूर्तानि । 46 C सर्वश | 47 A खेवानि । 48 A not found 49 A D योनिदेश', B तयादेशस। 50A सिवानि । 51 A BD मप्सराणा। 52A HATA; BD सप्तानाम् । 53 B AEI 154 ADMA CHOI 55 B शिनि । 564 मुशनि । 57 ABD | 58 D मिनिः। 59 A BD AM | 60 A प्रदेन् । 61 C पाच 62 A BD अप पदद । 63 A. रा'| 6A 'प्रयाग , C सयाणे । 65-66 A BD गुमाया। 67C अम। 68 C भयेन् । २ ७ ८ 5A श्वेता Is doubly 15 C तदा। 16 CHI पष्ट अध्याय . १४ १८ वायुधानोमवाना हस्तिनां सदृशानि च । यान्यग्रतो प्रधावन्ति जयगास्यान्त्युपस्थितम् ।। *ध्वजानां च पताकानां घण्टानां दोरणव च । सदृशान्यग्रतो यान्ति जयमारयान्त्युपस्थितम् ॥ ११ शुष्ठानि स्निग्धवर्णानि पुरवात् पृष्ठतोऽपि वा । अभ्राणि दीप्तरूपाणि जयमारयान्त्युपस्थितम् ॥ १२ चतुःपदानों पक्षीणां कन्यादानां च दंष्ट्रिणाम् । सदृशप्रतिलोमानि विधमाख्यान्त्युपस्थितम् ॥ १३ असि-शक्ति-तोमराणां सगानां च-चर्मणां । सदृशप्रतिलोमानि सनामं तेषु निर्दिशेत् ।। धनुपां कवचानां ५ बालानां सदृशानि च । सण्डान्यभ्राणि क्षाणि सद्यामं तेषु निर्दिशेत् ।। १५ नानारूपप्रहरणेः सर्वे यान्ति परस्परम् । सद्दाम तेषु जानीयादतुलं प्रत्युपस्थितम् ॥ अभ्र-झं" समुच्छाद्य योऽर्नुलोमसमं ब्रजेत् । यस्य राज्ञो घघस्तस्य भद्रबाहुवचो यथा । यालाऽध्र पृर्तमरण कुमारामात्सयोर्वदेत् । एवमेव च विज्ञेयं प्रतिराक्षां" यदा भवेत् ॥ विर्य यानि गच्छन्ति रूक्षाणि" च धनानि च । निवर्तयन्ति तान्याशु चम" सा सनायाम् ॥ १९ अभिवन्ति घोपेण महवा या चमू पुनः । सविद्युतानि वाऽभ्राणि वदा विन्द्याचबधम् ॥ रुधिरो-दक-वर्णानि निम्गन्धीनि यानि च । प्रजन्यत्राणि अत्यन्त सद्दाम तेपु निर्दिशेत् ।। विस्वर" रखमाणाश्च शकुना यान्ति पृष्ठतः । यदी चाभ्राणि" धूम्राणि तदा विन्द्यान्मद् भयम् ॥ २२ मलिनानि विवर्णानि" दीप्तायां दिशि यानि च । दीसान्येव यदा यान्ति भयमाख्यान्त्युपस्थितम् ।। २३ समहे" याऽपि नक्षने प्रहयुद्धे शुभे तियो । सम्भ्रमन्ति" यदाऽभ्राणि तदा विन्द्यान्महद्भयम् ॥२४ मुर्ने शकुने पाऽपि निमित्ते पा शुभे यदा । सम्भ्रमन्ति यदाऽभ्राणि तदा विन्द्यान्महद्भयम् ।। २५ अभ्रशक्तिर्यतो गच्छेत् ठां दिशं त्यमियोजयेत् । विपुला क्षिप्रा स्निग्धा जयमाख्याति निर्भयम् ॥ २६ यदा तु धान्यसद्धानां सदृशानि भवन्ति हि । अभ्राणि तोयवर्णागि सस्यं तेषु समृद्ध्यति ।। निरागान्यनुलोमानि शुष्ठ-रतानि यानि च । स्थावराणीति" जानीयांत स्थायराणां प संश्रये" ॥ २८ क्षियानि विलोमानि नील-पीतानि यानि च । घलानीति" विज्ञानीयाँचलाना" च समागमे ॥२९ स्थावराणां जयं विन्द्यात्स्यावराणां शुतिर्यदा । यायिनां च जयं विन्याघलीभ्राणां द्युतावपि ।। राम नत्मतिरूपैरतु ज्ञेयान्यभागि सर्वशः । नत् सर्व" सफलं" यिन्याच्छुभं या यदि याऽशुभम् ॥ ३१ ॥ इति नि)िन्ये भद्या के निमिते अभ्रलक्षणो नाम पठोऽणया! -- ३० 1 BDरयायुधानां; यदायुधानाम् । 2A सस्थानाम्: B D सत्तानाम्। 3 C भिधारन्ति । *C This stanza is not found in this Ms. A B पुरतः। 5 B माण। GAपदानां च । 70पशागां। 80 पक्षिणां । D संमार्म तेषु निर्दिछन् । + This stanza in missing loth in Cand D. 9-10C पनपानाना। 110 ते। 12 C निनिर्दिशोत् । 13 A मन वृक्ष; B मन पक्ष, D समपक्षः। 14 B योन्यां। 15 Cोम : 10 A 'भायम, Bभिमरणं पृसे, D भागिन्न। 17 B प्रतिन्याना: C प्रति प्रनिराशा। 18 C नियंपि। 19AD रूपाणि, Cgक्षाणि । 20 A चन् । Dमुः। 21A मान्: B सो; D सवं। 22 Cघ नायको, D मिनायफां। 23 C पोरेण । 24C विष। 25ABDमजन्यमामतो GABDnot found, 27 ACRIरं । 28-29 ABD याम्पमामि। 30 ADDRभूमानि। 31-32A महाभयम् । BD मयं महत् । 33 A विनानि । 30A समाई Bमदे। 35Cमप्रमु। 35A सम! 37C मयति । ICThis stanza is not found. निगा। 39 पायसन्धान | 40A समाना! 41 गिगानि । 5 This line as well as the next stanzs are not found in B. 49 A स्यारागां । 43 A. विगनीयार । 41CD संयेर। 45A पलानीति, DIVलानीति। 40D जानीयात् 1 474 प्लानाम् । 48 A मागमम् । 49 A पूरु। 50Cशामिना। 51 Ca। 52Cनितिः। 53 Cmdः। 540 55-56Cमर्थमर्स। 57 BCपान।
१० १ १० भद्रयाहुसंहिता '[७,१-२६ अथातः संप्रवक्ष्यामि सन्ध्यानां लक्षणं ततः। प्रशस्तमप्रशस्तं च यथातत्त्वं निबोधत ॥ उद्गच्छमाने वाऽऽदिये यदा सन्ध्या विराजते । नागराणां जयं विन्द्यादतं गच्छति यायिनाम् ॥ २ उद्गच्छमाने वाऽऽदिये शुक्ला सन्ध्या यदा भवेत् । उत्तरेण गतों सौम्या ब्राह्मणानां जयं विदुः॥ उद्गच्छमाने वाऽऽदिये रक्ता सन्ध्या यदा भवेत् । पूर्वेण च गता सौम्या क्षत्रियाणां जयावहा ।। ४ उद्गच्छमाने वाऽऽदिले पीवा सन्ध्या यदा भवेत् । दक्षिणेन गता सौम्या वैश्यानां सां जयावहां ॥ ५ उद्गच्छमाने वाऽऽदिले कृष्णसन्ध्या यदा भवेत् । अपरेण गवा सौम्या शूद्राणां च जयावहां ॥ ६ सन्थ्योत्तरा जयं कुर्यात् दक्षिणा च पराजयम् । पूर्वा क्षेमं सुभिक्षं च पश्चिमा तु भयङ्करा ॥ आमेयी अग्निमाख्याति नम्रती रोनाशिनी । वायव्या वर्पण" हन्यात् ईशानी च शुमावहा ॥ ८ एवं संपत्करायेपुं नक्षनेप्वपि निर्दिशेत् । जयं सा कुरुते सन्ध्या साधकेपु समुस्थिता ।। उद्यास्तमनेऽर्कस्य यान्यप्राण्यप्रतो भवेत् । सप्रभाणि सरश्मीनि तानि सन्ध्या विनिर्दिशेत् ॥ अभ्राणां यानि रूपाणि सौम्यानि विकृतानि च।सर्वाणि तानि सन्ध्यायां तथैव प्रतिचारयेत् ॥ ११ एवमस्तमने काले यो सन्ध्या सर्व उच्यते । लक्षणं यत् तु सन्ध्याना" *शुभं च यदि वाऽशुभम् ।। स्निग्धवर्णमती सन्ध्या वर्पदा सर्वशो भवेत् । सीवीथिगता वाऽपि सुनक्षत्रों विशेषतः ।। सर्परानपरिवेष सविद्युत्परिखायुता । सरइमी" सर्वशः सन्ध्या सद्यो वर्ष प्रयच्छति ।। प्रतिसूर्यागमस्ताच शकौंपरजस्तथा । सन्ध्यायां यदि दृश्यन्ते सद्यो वर्ष प्रयच्छति ॥ सन्ध्यायामेकरश्मि तु यदा सृजति भास्करः । उदितेऽसमिते पापि विन्द्याद् वर्षमुपस्थितम् ॥ १६ आदित्यपरिवेपत्तु सन्ध्यायां यदि दृश्यते । वर्ष महद् विजानीयाद् भयं वाऽथ प्रवर्पणे" ॥ त्रिमण्डलपरिक्षिप्तो अथवा पश्चमण्डलः । सन्ध्यायां दृश्यते सूर्यो महायर्पर संभवः ।। घोतयन्ती दिशः सर्वा यदा सन्ध्या पदृश्यते । महामेधं तदा विन्द्याद् भद्रबाहुवचो यथा ॥ १९ सर-सहाग-प्रतिमा-कूप-कुम्भनिभा च या । यदा दृश्यति सुस्निग्धा सा सन्ध्या वर्पदा स्मृती ॥ २० घूमवर्णा बहुच्छिद्रा सण्डपापसमा यदा । या सन्ध्या दृश्यते नित्यं सा तु राज्ञो भयङ्करा ।। अनावृष्टिमयं रोग" दुर्भिक्षं राजविद्रवम् । रूक्षायां विकृतायां च सन्ध्यायां प विनिर्दिशेत् ॥ १९ द्विपदाश्चतुःपदाः क्रूराः पक्षिणस्तु भयङ्कराः । सन्ध्याया यदि दृश्यन्ते भयमाख्यान्युपस्थितम् ॥ २३ विशतिर्योजनानि स्युर्विद्युद्भाति च सुप्रभा । ततोऽधिकं तु स्वनित अभ्रं यनैव दृश्यते ।। पञ्चयोजनिका सन्ध्या वायुवर्ष च दूरतः । निरात्रा(i) सप्तराता() च सद्यो वा पाकमादिशेत् ॥ २५ उल्कावत् साधनं सर्व सन्ध्यायामभिनिर्दिशेत् । अतः पर प्रवक्ष्यामि मेपानां सन्निवोधत ।। ॥ इति नैर्ग्रन्थे भद्रयाहुके निमित्ते सन्ध्यालक्षणं नाम सप्तमोऽध्यायः ।। १५ १८ २१ २४ 10वह 12 जापिनाम्। 3A गतो 1 46 1 5 B यथाहा, अपरा। 6 B यथावा, Cजयरा। 7 A B रा 1 8-9 B सन्ध्या कुर्याद । 10 A अमेह । 11 वर्ष। 12 C हन्यात 13 CHघायाया। 14 C सयुध्यागेषु। 15 दिनतानि। 16 Cसा सन्ध्या । 17-18 C यामिना 10-10 उदये चापि । * C स्थावराणां शुभाशुभम् ॥ 22 C सर्व। 23 C नक्षत्राणि । 24C साकारा 25 C सपरिवा। 26 A. सविद्युता। 7 C मुरश्मि । 28-29 C सर्वसन्ध्यायो। 30 A समुदा 31-32A INणे पुन | BAR, AA, BD | 35 1 360 धोर। 37AC 'विरम्। B "विस्तरम् । 38 A विद्यात् । 39 B सनितं, C त । - १ - ३ ५ ६ . ८ ९ - ११ । ८७१.२४] अष्टम अध्याय अतः परं प्रवक्ष्यामि मेघानामपि लक्षणम् । प्रशस्तमप्रशस्तं च यथावदनुपूर्वशः ।। यदासननिभो मेघः शान्वायां दिशि दृश्यते । निग्यो मन्दगतिश्चापि तदा विन्याजलं शुभम् ॥ २ शुष्ठयों यदा मेपः शान्तायां दिशि दृश्यते । निग्धो मन्दगतिश्चापि निवृत्तः स जलावहः ॥ निग्याः सर्वेपु वर्णेपु खां दिशं संस्ता यदा । सवर्णविजयं कुर्युर्दिनु शान्तासु ये स्थिताः ॥ यास्थित शुभ मेवमनुपश्यन्ति पक्षिणः । जलाशया जलघरास्तदा विन्द्यानलं शिवम् ।। लिग्यवर्णाश्च ये मेघा स्निग्धनादाच ये सदा । मन्दगाः सुमुहूर्ताश्च ते सर्वत्र जलावहाः ॥ मुगन्यगन्धा ये मेघाः सुखराः सादुसंस्थिताः । मधुरोदकारंतु ये मेघों जलाय जलदास्तथा । मेघों यदाऽभिवन्ति प्रयाणे पृथिवीपतेः । मधुरी मधुरेणेवं वदा सन्धिर्मविष्यति । पृष्ठतो पर्पतः श्रेष्ठ" अप्रतो विजयङ्करम् । मेघाः कुर्वन्ति ये दूरे सर्जित-सविद्युतः ॥ मेघशब्देन महता यदा निर्याति पार्थिवः । पृष्ठतो गर्जमानेन वदा जयति दुर्जयम् ।। मेषगन्देन महता यदा विर्यग् प्रधावति । न वन जायते युद्धं उभयोः परिपस्तु सः ।। मेघा यत्रामिवर्पन्ति स्कन्धारिसमन्ततः । सनायकी विद्वते सा चमूनात्र संशयः ।। १२ पक्षी वातं प्रकुर्वन्ति व्याघयो विष्टगन्धिनः । कुटाग्दश्च विवर्णश्च मेयो वर्ष न फुर्वते ॥ सिंह: शृगाल-मार्जारा व्यामा मेया रवन्ति ये" । महता मेषशब्देन रुधिरं वर्षन्ति ते पनाः ॥ १४ पक्षिणश्चापि कन्यादा वा पश्यन्ति" सगुत्थिताः । मेघास्तदाऽपि रुधिरं " *वर्षन्ते तत्र दर्शने ॥ १५ अनावृष्टिमयं घोरं दुर्भिक्षं मरणं प्रथा । निवेदयन्ति ते मेघा ये भयन्तीदृशी दिवि" । दियो मुहूर्तकरणे नक्षत्रे पुनेऽशुभे । सम्भवन्ति यदा मेयाः पापदास्ते भयङ्कराः ।। एवं लक्षणसंयुक्ताश्चम वर्षन्ति ये घनाः । चमू सनायका सर्वा हेन्तुमाख्यान्ति सर्वतः ।। रक्त पांशुः सधूमं या क्षौद्र" केशा-ऽस्थि-शर्कराः । मेघा वर्पन्ति विपये यस्य राज्ञो इतस्तु सः॥ १९ भार या फटुकं याऽय दुर्गन्ध सर्वनाशनम्।यस्मिन् देशेऽभिवन्ति से वे " देशो" विनश्यति ॥ २० प्रया पार्थिवं यन मेघश्चिन" प्रयति । वित्रतो" यध्यते" राजा विपरीतस्तदाऽपरे ।। २१ सर्वश्रेव प्रयाणेन नृपो येनामिपिच्यते । रुधिरादिविशेषेण सर्वपावाय निर्दिशेत् ।। मेघाः सविशुवैश्य मुगन्धाः सुखराच ये । सुवेपाच सुवावाच मुथियाच मुभिक्षदाः ।। अप्राणां यानि रूपाणि सन्ध्यायामपि यानि च । मेधेपु तानि सर्वाणि समास-व्यासतो विदुः ॥ २४ 1 BCD पदि12CER'13 Cविशेयः। 40जपा 150 यदा 160 अमं 170 पश्यनि । १० दक्षिणः। 9 A B नाया; Cशब्दा। 10 A मुस्वराः, C मुम्बिनाः। 11C मधुरतीयाः। 12 C रा। 13 CTRI 14 A सपो15 C मगन् । 16 C मुस्रा । 17 AurC मेपम् । 18 A गजमान: C नामानेषु । 19 A. दुतयः। 20 B सिद्धिम् शुद्धिः। 21-22 B परिसेनयोः। 23 A भामरे | NCESपि । 25 C एण्यम् । 26 C धम् । 27 A रो। 28 C विविधानि धा। 29 A पिप। 30A सन्ति। 31 A यत्। 32A BD भीम। 33B पश्यन्ते। Cयासस्ते) D पारपन्ते । 34 B सपिर। .Cमसं पा करकापि य 1 B कर माममेव D करेफमाममेव का। 35A मरकं । ये दिशा दिशि मिसना 36 B D भनिना। 37 A मुवि । 36 AD मुहधे । ३०० गणे। 40 AGRICA भाभे मानि ये मेघा । C पीयंनि निमायः। 41 Bई । 4C3143 B 144ATA B या धन, Cnot found. 45-47 A. मेपा दो। 48 C. 49 Aपाल। 50A ति। 51A विद्याम् Bखो पिठो। 52A पने पते । 33 A B DATE सदस्यिय 5A B D पुशिता । 53 0 सौम्या : 560 सामा! | 57 Cate58 CH1 59 Bअधीरा, CID मुगा। 60 ममेरे।। २२ निानि सरासस मद्याहुसंहिता [८,२५, ९, १-२२ उल्कावत् साधनं ज्ञेयं मेघेष्वपि ददौऽऽदिशेत् । अतः परं प्रवक्ष्यामि वावानामपि लक्षणम् ॥ २५ ॥ इति नि(ने)ग्रन्थे भद्रयाहुके निमित्ते मेघकाण्डं नामाष्टमोऽध्यायः ॥ २ ३ ४ ग ७ ८ १३ १५ अथातः संप्रवक्ष्यामि वातलक्षणमुत्तमम् । प्रशस्तगप्रशस्तं च यथावदनुपूर्वशः। वर्ष भयं तथा क्षेमं राज्ञो जय-पराजयम् । मारुतः फुरुते लोके जन्तूनां पुण्य-पापजम् ।। *आदानाचैव पावाच पत(च)नाच विसर्जनात् । मारुतः सर्वगर्भाणां वलवान्नायकच सः॥ दक्षिणस्यां दिशि यदा वायुर्दक्षिणफाष्टिकः । सिमुद्रानुशयों नाम स गर्भाणां तु संभवः ।। तेन संजनितं गर्भ वायुदक्षिणकाष्टिकः । धारयेद् घारणे" मासे पाचयेत् पाचने तथा ।। घारितं पाचितं गर्भ वायुरुत्तरकाष्टिकः । प्रमुञ्चति ततस्तोयं वर्पतमरुतोच्यते ।। आपाढीपूर्णिमायो" तु पूर्ववातो यदा भवेत् । प्रया(वा)ति दिवसं सर्व सुवृष्टिस्तु नदी मती ।। याप्यानि सर्वबीजानि" जायन्ते निरुपद्रवम् । शूद्राणामुपघाताय सोऽत्र लोके परस्त्र च ॥ दिवसाधं यदा याति पूर्वमासौ तु सोदकौ" । चतुर्भागेण मासस्तु शेष ज्ञेयं" यथाक्रमम् ।। १ पूर्वार्धदिवसे शेयों" पूर्वमासौ" तु सोदको" । पश्चिमे पश्चिमौ मासौ ज्ञेयो द्वावपि सोदकौ ॥ १० हित्वा पूर्व तु दिवसं मध्याह्ने यदि वाति चेत् । वायुर्मध्यममासात्तु तदा मेघो" न वर्षति ॥ ११ आपाढीपूर्णिमायां तु दक्षिणो मारतो यदा 1 न तदा वापयेत् किश्चित् ब्रह्म-क्षत्रं च पीडयेत् ॥ १२ धन-धान्यं न विक्रेयं बलवन्तं च संश्रयेत् । दुर्भिक्षं मरण" व्याधिषासं मासं प्रवर्त्तते ॥ आपाढीपूर्णिमायां तु पश्चिमो यदि मारुतः । मध्यम वर्षणं सस्यं धान्यार्थ मध्यमं तथा । उद्विति" राजानो घेराणि च प्रकुर्वते । परस्परोपपाताय स्वराष्ट्र-परराष्ट्रयोः ।। आपाढीपूर्णिमायां तु वायुः स्यादुत्तरो यदा । वापयेत् सर्ववीजानि" सस्सं ज्येष्ठं समृद्धयति ॥ १६ क्षेमं सुभिक्षमारोग्यं प्रशान्ताः" पार्थिवास्तथा । वहूँदकास्तदा मेधा मही"धर्मोत्सवाकुलौं । आपाढीपूर्णिमायां तु वायुः स्यात् पूर्वदक्षिणः । राजमृत्युर्विजानीयाचित्रं सस्य तथा जलम् ॥ १८ कचिनिष्प[य]ते सस्य कचिच्चापि विपद्यते । धान्यार्थो मध्यमो ज्ञेयो तदाऽमेश्च" भयं नृणाम् ॥ १९ आपाढीपूर्णिमायां तु वायुः स्याद् दक्षिणापरः । सस्यानामुपघाताय चौराणां तु विवृद्धये ॥ भस्म-पांशु-रजैस्कीर्णा तदा भवति मेदिनी । सर्वत्यागं तदा कृत्वा फर्तव्यो धान्यसदहः ।। विद्रवन्ति च राष्ट्राणि क्षीयन्ते नगराणि च । श्वेतास्थिर्मेदिनी ज्ञेया मांस-शोणित-कईमा । 10 सर्व। 2 C समा। 3 BD वाव। 40 संझमम् । 5 A पूर्वतः। 6 A पापजाम्। Gratis A Beari eta mare a fiat; D In addition to this line, the line that is found in A and B is also found in this is. 7-8 C स्मृतः। A धारापहारणे में से 1 9 Bतियसो । 10 C मध्यम 1 11 A पारणे । 12 C पाट | 13 AB पर्णिमासी; D पौर्णमासी । 14-15 B समासदा, समानदा; Dतमापदा । 16 B जीवान | ITC निरपवाः। 18 A. मासे, "मामं । 19 A. C सोदकम् । 20 A शेपो; BD शेयौ । 21 A यो; B Dयौ। 22 0 यो 23 C°मासो। 24 C सोदको। SC पूर्वाग्दे प्रहरे यत्र पश्चिमेन च वाति चेत् । 25-26 A 27 0 मामी । 28 B C Dो। 20 A ते | 10 A विज्ञेय । 31 CERT C तराच महमयम् । • 32 A B D सन्त 38-34 A तथा राजा Baयापी, D यथा राजा । 35-36 C यहि कुर्वते । प्रवर्तते । 37 A परसरो यथा तोय | 28 A जीवानि BHKA, DUBA वसन्तो। 19 AA DECENT AS A Del: CAA-BATI मुख । 46-480 हे मध्यम। 49 D भवेत्। 50 A सत्ययः। BICसा। १७ २० २२ ( - भवेद।
नवम अध्याय १ । ९, २३-४६] आपाढीपूर्णिमायां तु वायुः स्यादुत्तरापरः । मक्षिको दंशमशका जायन्ते प्रपलास्तदा ॥ २३ मध्यमं कचिदुत्कृष्टं वपं सस्त्रं घ जायते । नूनं च मध्यमं किश्चिद् घान्यायं वन निर्दिशेत् ।। आपाढीपूर्णिमायां तु वायुः पूर्वोचरो' यदी । वापयेत् सर्वपीजानि तदा चौरांच थातयेत् ।। २५ स्थडेप्यपि च यद्वीजमुप्यते तत् समृद्धयति । क्षेमं घेव मुभिक्षं च भद्रयाहुवचों यया ॥ २६ पहूदफा सस्थपती यामोत्सवसमाकुला । प्रशान्तडिम्भ-इमरौं शुभी भवति मेदिनी ॥ पूर्वो" यातः स्मृतः श्रेष्ठः तया चाप्युत्तरो भवेत् । उत्तमस्तु तथशानो मध्यमस्त्वपरोत्तरः ॥ २८ अपरस्नु वा न्यूनः शिष्टौ वात: प्रकीर्तितः । पा" नक्षत्र करणे मुहूत्तै च तथा भृशम् ॥ . २९ पूर्वयातं यदा हन्यादुदीर्णो दक्षिणोऽनि । न वन वापयेद् धान्यं कुर्यात् संचयमेय प॥ दुर्भिक्षं पाप्यवृष्टिं च शत्रं रोगं जनभयम् । फुरते सोऽनिलो घोरं आपादाभ्यन्तरं परम् ॥ ३१ पापपाते तु यातानां श्रेष्ठ सर्वत्र चादिशेत् । श्रेष्टानपि" यदा इन्युः पापाः पापं वदाऽऽदिशेत् ।। ३२ यदा यावाश्चत्वारो भृशं वान्त्यपसव्यतः । अल्पोद सससवात भयं व्याधि प्रकुर्वते ।। प्रदक्षिणं यदा वोति स एव मुसशीतलाः । क्षेमं मुभिक्षमारोग्यं राज्यवृद्धिर्जयस्तथा ।। समन्ततो यदा यान्ति परस्परविघातिनः" । शस्त्रं जनक्षय रोग सस्पघातं च कुर्वते ।। एवं पिशाय वातानां संयती भेक्षवर्विनः ! प्रशस्वान्यन्न पश्यन्ति यसेयुसत्र निश्चितम् ।। आहारस्थितयः स जगमस्थायराखथा । जलसम्म" च सयं तस्यापि जननो"s(कोs)निलः ।। ३७ सर्वकालं प्रयत्यामि वाताना लक्षणं परम् । आपाठीवत् वत् साध्यं यत् पूर्व सम्प्रकीर्तितम् ॥ ३८ पूर्वयातो यदा तूर्ण सप्ताहं याति फर्कशः । स्वस्थाने नाभिवत महदुत्पद्यते भयम् ॥ प्राकार-परिसानां या शस्राणां च समन्ततः । निवेदयति राष्ट्राणां विनाशं तादृशोऽनिलः ।। सप्तरानं दिना" प यः फविद् याति मारुतः । महद्यं प विज्ञेयं वर्ष वाऽर्थ महई भवेत् ।। ४१ पूर्वसन्ध्यां यदा वायुरंपसव्य प्रयत्तते । पुरावरोधं कुरुते यायिनां"तु जयावहः ।। ४२ पूर्वसन्ध्यां यदा घायुः संप्रयाति प्रदक्षिणः । नागरागां जयं" फुर्यात् मुभिक्षं यायि" विद्रवम् ॥ ४३ भन्याहे पर्धिरात्रे पक्या याऽस्मनोदये । पायुस्तूग यदा याति तदाऽदृष्टिभयं रुजा । ४४ यदा रा: प्रयातस्य प्रतिलोमोऽनिलो भवेत् । अपसव्यो समार्गस्ख(स)सदा सेनाव" विदुः ॥ ४५ अनुलोमो यदा हिग्धः संप्रवाति प्रदक्षिणः । नागराणां जयं कुर्यात्मभितं च प्रदीपयेत् ॥ 1A का। Anu3-4C नाव मंशयः। 5-6 A सार पूर्व-टारः पौरागा सगुरमपम् ॥ TAदे। 8A सेन्पो 9Cशान्ता । 10 C These letters aro missing in this ars. IICसदा। 12-130 पूर्वोत्तरः। IAB Dent 15A परोगः C परोपरा। 16CEतो। 17 A नून, BD भूनः। 18-19 A सम्यगटा; Cलिटयोया; D शिष्टा पाताः। 20A पाप। 21 धिणानठ, B दक्षिणोऽनटः। 22A'पानेषु। 23 A नागानाम् 1 24 AD श्रेष्टः। 25 तार। 26-27 A पोरयु। 28A ma:: C पममन्व:) 20 A B D मोह। 30 ADD पया। 31A परिविपानिटः। 32A सर। 33C"मयं। 34Cartणु। 35C गंपा। 3GC तिा। 37CAfrm:38 B सम्प्रनं। 29 नो। 40-LABD सामायिक :Cuषमयं वयः । A शिया B दिशामा। 3AUD पाो। HABD महा। 11 गदवार पर: B पर मम्या दगर परम: Drin गम। 45Bअशिया 4GD ABD ची। 46 A विदया। 40 BCD riel 50A NICI SIABD समागत दिमापरयो। 2A म । ICEternरिसागर 33ADीरमन्। ।
४९ ५० भद्रबाहुसंहिता [९, ४५-६५ अनुलोमाश्च शब्दश्च तदा क्षिप्रं जयावहः । दशाहं द्वादशाहं वा पापयातो यदा भवेत् ।। अनुबन्धं तदा विन्द्याद राजमृत्यु जनक्षयम् । यदाऽभ्यर्जितो याति वायुस्तूर्णमकालजः ।। पांशु-भरमसमाकीर्णः सस्यघाती भयावहः । सविद्युत्सरजो वायुरूपगो चायुभिः सह ।। प्रवाति' पर्विशब्देन रेण स भयावहः । प्रवान्ति सर्वतो वाता यदा तूर्ण मुहुर्मुहुः ।। यतो यतोऽभिगच्छन्ति तत्र देश निहन्ति ते । अनुलोमो यदाऽनीके सुगन्धो पाति भारतः ॥ आयातश्च ततो राजा जयमाप्नोति सर्वतः । प्रतिलोमो यदाऽनीके दुर्गन्धो वाति मारतः ।। तदा यत्नेन साध्यन्ते वीरकीर्तिसुलब्धयः । यदा सपरिघा सन्ध्या पूर्वो वासनिलो भृशम् ॥ पूर्वस्मिन्नेव दिग्भागे पश्चिमा बध्यते घमूः । यदा सपरिघा सन्ध्या पश्चिमो वाति मारुतः ।। अपरस्मिन् दिशो भागे पूर्वी बध्ये सौ चमूः । प्रशस्तस्तु यदा वातः प्रतिलोमोऽनुपद्रवः ।। ५५ तदा यान्प्रार्थयेत् कामॉस्तान प्राप्नोति' नराधिपः । अप्रशस्तो यदा वायुनोभिपश्यत्युपद्रवम् ।। प्रयातस्य नरेन्द्रस्य चमूर्हारयते तदा । तिथीनां करणानां च मुहूर्तानां च ज्योतिपाम् ॥ भारुतो घलयान नेता तस्माद् यत्रैव मारुतः । वायमानेऽनिले पूर्व मेघांतत्र समादिशेत् ॥ उत्तरे वायमाने तु जलं तत्र समादिशेत् । ईशाने वर्पण" ज्ञेयमानेये नेतेऽपि च ॥ थाम्ये च सङ्ग्रह" श्रूयाद् भद्रबाहुवचो यथा । सुगन्धेषु प्रशान्तेयु स्निग्धेषु मार्दवेषु च । वायमानेषु वातेषु सुभिक्षं क्षेममेव च ।। महतोऽपि समुद्भूतः सतडिन् सामिगर्जितः । मेघौनिहनते" वायुनतो" दक्षिणामिजः ॥ ६३ सर्वलक्षणसंपूर्णा मेघर मुख्या जलावहाः । मुहूर्नादुत्थितो वायुहन्यात् सर्वोऽपि नैतिः ।। सर्वथा बलवान् वायुः स्वचक्रे निरभिग्रहः । करणादिभिः संयुक्तो विशेषेण शुभा-ऽशुमः ॥ ॥ इति नि(न)म्रन्थे भद्रवाहुके नैमित्ते वातलक्षणं नाम नवमोऽध्यायः॥ ५८ ५९ । ६० wawine ६४ * The stanzas from now upto 59 are wrongly numbered as will be seen froma the context. This first half should be dropped and the second half of the stanza and the first half of the succeeding stanze should form one whole st. TABI यदापि गर्जितो याति । 1-2 B प्रतिपक्षशब्देन । t This line and ths following line are nol found in C. In B it is thus found:-9 da: cat similar a: U This line is tbus found in C:- तदा यत्नेन बध्यन्ते धरातलेषु कीर्तय ! H It is clear from the numbering or the stanzas that two sts, are missing in A. They are also not found in C bal they are found as follows in B and D and form a regular part of the texta wiii be seen -यदा सपरिखा सन्ध्या दक्षिणो वानि मारुत:...etc l and यदा सपरिषा सन्ध्या उत्तरो पारि भारत... etc etc.n Thus there should be such stanzas to make the sense complete 2-5A दक्षिणा पायते MA BD अभिपश्यनयुपद्रवम् । GA सामा। 7A मासे भि हमेतु ** C प्रतियोमो विसद्रयः ॥ 8 C नानयते। 9 10 A D पूर्व पूर्णो । A B DVतीया पानिये विदुः। 11 AB D। 12 ABD विज्ञेयं । 13 A BD पापमह । 1AC सा गनिवान् 1BA मेव। 10 C बिनायेद 17 ORatar | 18 A रिवा BREET 19-20A BI समिरममा ३ २ ४ ५ ७ ९ १०, १-२०] दशम अध्याय अथातः संप्रवक्ष्यामि प्रवर्पण नियोधत । प्रशसमप्रशस्तं च यथावदनुपूर्वशः ॥ ज्येष्ठे मूलमतिक्रम्य पतन्ति विन्दवों या । प्रवर्पणं तदा ज्ञेयं शुभं या यदि वाऽशुभम् ।। थापाढे शुश्रुपूर्वासु प्रीप्ने" मासे तु पश्चिमे । देवप्रतिपदायां तु यदी कुर्यात् प्रवर्षणम् ।। चतुःपष्टिमाढकानि" तदा वर्षति" वासवः । निष्पद्यन्ते च ससागि सर्वाणि निरुपद्रयम् ।। धर्म-कामार्थी वर्दन्वे" परचकं प्रणश्यति" । क्षेमं सुमिक्षमारोग्यं दशरानं त्वपप्रहम् ॥ उत्तराभ्यामापादाभ्यां यदा देवः" प्रवति । विज्ञेयो द्वादशा द्रोणी वतो वर्ष सुमिक्षदम् ।। ६ तदा निम्नानि पातानि" मध्यम वर्पणं भवेत् । सस्थानां चापि निप्पत्तिः मुभिदं क्षेममेव च ॥ श्रयणेने वारि" विज्ञेयं श्रेष्ठं सस्यं च निर्दिशेत् । चौराश्च प्रबली ज्ञेया व्याधयोऽत्र पृथग्विधाः ।।८ क्षेत्रान्य(ण्योत्र न रोहन्ति दृष्टानां नाति जीवितम् । अष्टादशाई जानीयाइपमहं" न संशयः थादकानि धनिष्टायों" सप्तपञ्च समादिशेत् । मही" सस्यवती" ज्ञेयों पाणिज्यं प विनश्यति ॥ १० क्षेमं सुभिक्षमारोग्यं सप्तरामपप्रहः । प्रनला दंष्ट्रिणो ज्ञेया भूपकाः शलभीः शुकौः ॥ सारीरंतु वारिणो" विन्द्यान् सस्यानां पाप्युपद्रयम् । चौरास्तु प्रयला ज्ञेया न घ फश्चिदपमहः॥ १२ पूर्वाभाद्रपदायां तु यदा मेघः प्रवर्पति । चतुःपष्टिमाढकानि नदी वर्पति सर्वशः ।। सर्वधान्यानि जायन्ते वलयन्तश्च तस्कराः । नागक" भुम्यते" चापि दशरात्रमपदः ।। १४ नवतिरीढकानि स्युरुत्तरायां समादिशेत् । स्थळेपु वापये, वीजं सर्वससं" समृद्ध्यति ।। १५ क्षेमं सुमिक्षमारोग्यं विशद्रामपग्रहः । दिवसानां विजानीयाद्' भद्रबाहुवचो यथा ।। पतुःपष्टिमार्टफोनीह रेवत्याममिनिर्दिशेत् । ससानि च समृद्धयन्ते सर्वाण्येव यथाक्रमम् ॥ उत्पद्यन्ते" प राजानः परस्परविरोधिनः" । यानयुग्यानि" शोमन्ते यलयद्राष्ट्रवन्धनम् ।। १८ एकोनानि तु पञ्चाशदाढकानि समादिशेत् । अश्विन्यां कुरुते यत्र प्रयपंगमसंशयः ॥ १९ भवेत' (१)मुमये"सर" पीड्यन्ते यवनाः शकाः। गान्धारिकाश्च काम्योजाः"पाञ्चालाश्च चतुष्पदाः।।२० 1AD प्रवर्पन्त: B मेघवर्ष 1 2A पदा पद 1 3A B पूर्वसः। 4 A D ज्येष्टो। । BOD पटते। 6 A से बिन्दयो।7A B D यया। 8AC मापाड-3-मत्र। 100 पूर्वा च । 11 D प्रीम। 12 C D देवः। 13-14 C प्रतिपादनेह। 15 A RE: D सदा । 100 भाढानिD कानि। 17 C स्युना। 18 A पंन्ति । 10 B माधवः। 20 A. कामा; B'कामाय: C मार्पकाम। 21 ADप्रयतन्ते। 22Cशाम्यति । 23 BD मुमिक्षं। 24 BD क्षेमं। 25C दयाश। 26 Asm; C पद | 27 B उपराए: C उत्तरां। 28 B मपादाम्यां । 29 0 देप ! 300 भव। 31 दिशेयं । 32 B मोगा; Cोणं । 33 A मुभिक्षकम् । 34 B चाप्यानि । 35 A भ्रमणेन । 30A BD परि । 37 A B D विशेया। 38 Boया। 39 AC D क्षणानि । 40 BR ANC मष्टाना । 41C भयमा । 42C पनिटानि । 48 A. अपय, सप्तशाd 1 44C पदेव 1 45 A मा C मही। 46 Cी D पठा। 47 Cपिंप्रात् । 48 0 रामागि । 49 A उपग्रहः। 50 BC मुलमा गुरुमा। 51A , BD गुमा। 52 A D सार, Bखादि। 53AB वालो वादगे। SHABDथा। 55 A 'प्यपदयम् 156 A THE 1 57 A 158 A समापदायर्या । 50 BCD 160ABO 161 Aमापः G2A माविक मायकं । 03 A जम्पाते । GA 'मुपमहा। 05 A BD भवतिम् । 66 A गापि है। 7 C समुस । 08 A व नापते; C प्ररोहनि । 69 ABD जिम् । 70 BTCDj पNिACD भनि | TABRI T3 CD गये। AARोपाय नादिनः 175A BD पानि मुख्यामि। 16 A. पर्म ! 77AB 178 C°वनम् 1 TO C पन्ना EDIT BIC मारि पा। 62 B मषेत्र; C मयेव । 83 Cमायो । 84CRT 85A सोचो BCD सम्बोगा। " - D .preceded by the following stahza in BCD-चतु-पष्टिमादकानि पदाधर्षति धासः। पथा मुमयम कुरतेच अवर्षणम् 19A मेघ: Aधी घर मुन्नम्। 20A वयो। 21Aनिर्विशन्ति। 22Cचतुर्विशम्। 23A पचवणे 124-25A विज्ञायते।26ABD वादः। 27A दसाधिकाम् 128B 320विद्यात् 1 33A अश्मि:Cममि । २१ २६ २९ ३२ भद्रपाहुसंहिता [११०, २१-१५ एकोनविंशतिविन्द्यादाढकानि न संशयः । भरण्यां वासवश्चैव यदा कुर्यात् प्रवर्पणम् ॥ व्यालाः सरीसृपाश्चैय *मरणं व्याधयों रुजः । सस्य कनिष्ठकं ज्ञेयं प्रजाः सर्वाश्च दुःसिताः ॥ २२ आठकान्ये कपञ्चाशत् कृत्तिकासु समादिशेत् । तदात्वपग्रहो शेयः सप्तविंशतिरात्रकः ।। द्विमासिफैस्तदा मेश्चिनं सस्यमुपद्रवम् । निग्नेषु वापयेद् वीज मयम विनिर्दिशेत् ।। आढकान्येकनवति रोहिण्यामभिनिर्दिशेत् । अपग्रहं विजानीयात् सर्वमेकादशाहिकाम् ॥ २५ क्षेमं सुभिक्षमारोग्यं नैवीयं वहूदकम् । स्थलेषु वापयेद् बीजं राज्ञो" विजयमादिशेत् ।। हुआढकान्येकनयति सौम्यः वर्षते यदा । तदाऽप्यपग्रहं विन्द्याद्वासराणि" चतुर्दश ॥ महामात्याच पीड्यन्ते विहुव्याधि विनिर्दिशेत् । "सुभिक्षं चैव विज्ञेयं दंष्ट्रिणः प्रवलास्तथा ॥ २८ आढकानि तु द्वात्रिंशदायामभिनिर्दिशेत् । दुर्भिक्षं" व्याधिमरणं सस्यधातमुपद्रवम् ।। श्रावणे प्रथमे मासे **वर्पित्या न च वर्पति । प्रोष्टपदं च वर्पित्वा शेपकालं न वर्षेति ॥ आढकान्येकान]यति विन्द्यचिव पुनर्वसोः । सस्यं निप्पद्यते क्षिप्रं व्याधिश्च बलवान् विदुः ॥ ३१ चत्वारिंशश्च द्वे वाऽपि जानीयादाढकान्यथ । पुष्येण मन्दवृष्टिश्च निन्ने वीजानि यापयेत् ॥ पक्षमश्वयुजे मासे पक्षं प्रोष्ठपदे तथा । अपग्रहं विजानीयाद् बहुलेऽपि प्रवर्पणम् ।। सस्यघातं विज्ञानीयाद् व्याधिभिश्वोदकेन च । साधवो दुःसिता विन्द्याप्रोष्ठपदमपग्रहः ॥ ३१ मघासु सारी विज्ञेया सस्यानां च समुद्भवम् । कुक्षिव्याधिश्च वलयाननीतिश्च फाल्गुनीषु च पूर्वासु यदा देवः प्रयति । खारी तदाऽऽदिशेत पूर्णा तदा मीणां च तत्सुसम् ॥ ३॥ सस्यानि फलयन्ति स्युर्वाणिज्यानि विशन्ति" च । अपग्रहश्चतुस्त्रिंशच्छावणे सप्तरात्रिकः ।। उत्तरायां तु फाल्गुन्यां पष्टिसप्त च निर्दिशेत् । आढकानि सुभिक्षं च क्षेममारोग्यमेव च ॥ दानशीलाश्च मनुजा(मानवा) धर्मशीलाच साधवः । अप[अ]हं विजानीयात् कार्तिके द्वादशाहिकम्।। ३९ पञ्चाशीति विजानीयाद् हस्ते प्रवर्पणं यदा । वदा निन्नानि वाप्यानि पञ्चवर्ण" जायते" ।। सट्टामाश्चात्र वर्धन्ते शिल्पिकानां मुसोत्तमम् । श्रावणा-ऽश्वयुजी मासो" तथा कार्तिकमेव च ॥ ४१ अपग्रहं विजानीयान्मासे मासे दशाहिकम् । चौराश्च वलवन्तश्च उत्पद्यन्ते च पार्थिवाः ॥ द्वात्रि(व)शैमाढकानि स्युचित्रायां वर्षणं यदा । चित्रं विन्द्यात् तदा सस्यं चित्रं वर्ष विनिर्दिशेत् ।। ४३ निम्नेषु यापये थीजं स्थलेषु परिवर्जयेत् । मध्यम " विजानीया, भद्रबाहुवचो यथा ॥ - द्वात्रिंशदाढयानि स्युः स्वाती प्रवर्पणं यदा । वायुवृष्टिरैनावृष्टिमार्समेकं च वर्षति ।। 1 A एकोना, C एकाायूना। 2A BD तदा म्याला13A B D it is not found in these AAS. A मृत्युप्पाधितो विविधः स्लेः। 4 C व्याधि 1 5 C धोरयः। 6 A B D द्वौ 1 7 A D मासक 8 99:19 Cavit C'The first quarter is missing in this Ms. 1 B The three following quarters are not found in this 118. 10 A B D H 11 Oz99 12 C 1981 S.D. This st. is not found in this Ms. T Be was fit fara 13 A F1 14 A #eruper! 15 A महामात्रा; B महामया; C महामंत्रा: SAB Deधिश्च जायते ।। A B D क्षेमं सुमित 'मारोग्य | IG A द्वाविंश। 17 CD मुभिक्षम् | 18 Cझम ! * C पुनः पुनः । it This stanAL तु जायते ।। ४२ wwwami ४१ - वाशिम्। 29 Cमिधेषु । 30-310 मध्यमानां समा । 31A भम्पदृष्टिः। 35A B वर्षम् ।
१७ १०,४६१४,११,१-१३] एकादश अध्याय विशासामु विजानीयात् सारिरेव न संशयः । सत्यं संपद्यते सर्व याणिज्यं पीच्यते न हि । अपग्रहं तु जानीयाद् दशाहं प्रौद्यपादिकम् । क्षेमं मुभिक्षमारोग्यं *तां समा नाऽन्न संशयः ।। जानीयादनुराधायां सारि प्रवर्पणं यदा । क्षेमं सुभिक्षमारोग्यं परचक्र प्रशाम्यति ।। दूई प्रयासिका यान्ति धर्मशीलाश्च मानवाः । मैत्री च स्थावरा या शाम्यन्ते चेवयस्वदा ॥ ४९ ज्येष्ठायामालकानि स्युश्चतुःपष्टिं विनिर्दिशेत् । स्खलेषु वापये वीजं तदा भूदाई विद्रयः ॥ मूले सारी विजानीयात् सस्यं सर्व समृद्ध्यति । एकमूलानि पीड्यन्ते चाराश्च प्रयलाश्च ये ॥ एतद् ध्यासेन फथितं समासेन पुनः शृणु । भद्रवाहुवचः श्रुत्वा मतिमानवधारयेत् ।। द्वारिंशद ढकानि स्युः नक्रमासे (?) निर्दिशेत् । समक्षेने द्विगुणितं तत् त्रिगुण याधितेपु" च ॥५३ उल्कावत् साधनं चान वर्पणं च विनिर्दिशेत् । शुभाऽशुमं ततो वाच्यं सम्यग् ज्ञात्वा यथानामम् ॥ ५४ ॥ इति नैर्ग्रन्थे भद्रया के निमित्ते वर्षाध्यायो दशमः ॥ ५२ or अथातः संप्रवक्ष्यामि गन्धर्वनगरं तथा । शुभा-ऽशुभ" तु" भूतानां नैन्थे निपुणे" यथा" ॥ पूर्वसूरे यदा घोरे" गन्धर्यनगरं भवेत् । नागराणां वधं विन्द्यात् तदा घोरमसंशयम् ।। २ **मस्तं याते यथाऽऽदित्ये गन्धर्वनगरं भवेत् । यायिनां च तदा विन्यादू वधं पोरभुपस्थितम् ॥ ३ रक्त गन्धर्षनगरं दिश" दीनां यदा भृशम् । शस्त्रोत्पातं तदा विन्द्याद् दारुणं समुपस्थितम् ।। पीतं गन्धर्वनगरं दिर्श' याम्यां यदा भृशम्" व्याधि तदा विजानीयात् प्राणिनां मृत्युसन्निभम् ।। ५ कृष्णं गन्धर्वनगरमपरस्यां" मृत" दिशि । वधं तदा विजानीयाद् भयं वा शूद्रयोनिजम् ।। घेतं गन्धर्वनगरं दिशं सौम्यां यदा भृशम् । राशो विजयमाख्याति नगरस्यै धनान्वितम् ।। सर्पास्वपि यदा दिक्षु गन्धर्वनगरं भवेत् । सर्वे यर्णा विरुभ्यन्ते सर्वदिक्षु परस्परम् ।। H ८ पपिलं सस्यपाताय माञ्जिष्ठं हरिण(i)" तथी । अव्यक्तवर्ण फुरुते वलक्षोभं समन्ततः ।। ९ गन्धर्वनगर स्निग्धं समाकार सतोरणम् । शान्वदिशि समाश्रित्य राजस्वद् विजयवरम् ॥ .१० गन्धर्वनगर(रे) व्योनि" परुपं" यदि दृश्यते । पाता शनिनिपातास्तु तत् करोति सुदारणम्(गान्) ॥११ इन्द्रीऽऽयुधसवर्ण" प धूमामिसदृशं प यत् । तदाग्निमयमाख्याति गन्धर्वनगरं नृणाम् ।। १२ सण्डं वितीर्ण" छिद्र" यो गन्धर्वनगरं यदा । तदा तस्करसहानाम् स भयो" जायते भुवि ॥ १३ *C920sayfas u C This st, is missing in thia Na. 1 ABD 124 साप्प स्वसे। 3C च भयं। 4 Cउद। 5 C कानि। #AB D पोरा प्रयते । GABD समासः। 7 ABD पूप 18 A BD पुनः । ६A मतिमानुपयवासीय भद्रवादुमवर्षणम् । BD मतिमानुपधारेत भद्रपामवर्पणम् ॥ 9AB Doशमा'। 10 C नर्फ मायेपु Dमसमंधु। 11 D रिनिधित् । 12A B D समसपु। 13 A B D निगुगं। 14 A B D धादिषु । Cनिदिन् पारोमि। 15-1G ABD'शुमा। 17-18 AC संप्रमादितम् । 19Aधी | 20 | SICपरिपतम्। "CThis is miering in this Ms. 22 B निमं। 23 AB मापा । 240 शि। 23AD दीप्त B पीन-1 200 समाधित। 27 A दिशाम् । मये। tic the BAme latter hall is found in this Ms as in st. 4. 28 C प। 29 A 13 मृC संग । 30 ABDR 31.C नगरं । पनाधिनम् । 33-34Cघारपेद्रप। 35Cशया 1 3GC पौर। 37C पुरुष। 38A दादा। 30A सपिपाओस्तु । 4001 41 ABD पुषर्ष । PIC, D तिम् । 44P D समि। 45A D it is noti B0146.1 'सम्मान माम्। #AC मनयो।। म.से. - २८ १८ भद्रबाहुसंहिता [११,१४-३१, १२, १.४ यदा गन्धर्वनगरं सप्राकारं सतोरणम् । *दृश्यते तस्कराने हन्ति तवा यवांत(यान वन)वासिनः॥ १४ विशेष्यतापसव्य तु गन्धर्वनगरं यदा । परचरेण महता नगरं परिवार्यते ॥ १५ गन्धर्यनगर क्षिप्रं दक्षिणे जायते यदा । स्वपक्षागमन चैव जयं वृद्धिं जलं वहेस् ।। यदा गन्धर्वनगर प्रक्ट तु दवाग्निवत् । दृश्यते पुररोधाय तद्भवेन्नान संशयः ।। अपसव्यं विशीण तु गन्धर्वनगर यदा । तदा विलुप्यते राष्ट्रं वलक्षोभश्च जायते ॥ यदा गन्धर्वनगर प्रविशेषाभिदक्षिणम् । अपूर्वा लभते राजा तदा रफीतां वसुन्धराम् ॥ १९ सध्वजं सपताक वा सुस्निग्ध मु[प्रतिष्ठितम् । शान्ता" दिशं प्रपद्येत राजवृद्धिं तदाऽऽदिशेत् ॥ २० यदा नैमिश्रं सविद्युत् सघलाहकम् । गन्धर्वनगर स्निग्ध" विन्द्यार्दुदकसप्लवम् ।। मध्वज सपताकं या गन्धर्वनगो यदा । दीप्तां दिश समाश्रित्य नियतं राजमृत्युदर्भ ॥ २२ विदिषु चैव सर्वासु गन्धर्वनगर यदा । संकरः सर्ववर्णानां तदा भवति दारुणः ॥ २३ द्विवर्ण या निवणं वा गन्धर्षनगरं यदा । चातुर्वर्ण्यमयं भेदं तदानापि विनिर्दिशेत् ।। २४ अनेकवर्णसस्थानं गन्धर्वनगर भवेत् । क्षुभ्यन्ते तत्र राष्ट्राणि प्रामाश्चै नगराणि च ॥ २५ सङ्गामाश्चानुवर्तन्ते मास शोणितकर्डमाः । एतस्मिंलक्षणो-त्पाते भद्रबाहुवचो यथा ।। २६ एक गन्धर्वनगर क्षत्रियाणा भयावहम् । पीत वैश्या, निहन्त्याशु कृष्णं शूद्रान् सितं द्विजान् ॥ २॥ अरण्यानि तु सर्याणि गन्धर्यनगरं यदा । आरण्यं जायते राष्ट्रं अचिराना सशयः ।। सम्परेदक विद्याद् भयं प्रहरणेषु च । अग्निजेधूपकरणेषु भयमग्नेः समादिशेत् ।। शुभा-ऽशुभ विजानीयाचातुर्वण्यं यथाक्रमम् । "विक्षु सामु नियत भद्रबाहुवचो यथा ।। उल्कावत् साधनं दिक्षु जानीयात् पूर्वकीर्तितम् । सर्पगन्धर्वनगरं यथावदनुपूर्वशः ॥ ३१ ॥ इति नैर्ग्रन्ये भद्रपाटुके निमित्ते गन्धर्वनगरं नाम एकादशोऽध्यायः ॥ अथातः सप्रवक्ष्यामि गर्भान सर्वान मुसाबहान । भिक्षुकाना" विशेषेण परदत्तोपजीविनाम् ॥ १ ज्येष्ठा-मूलममावास्या मार्गशीपं प्रपद्यते" । मार्गशीर्षप्रतिपदि गर्भाधान प्रवर्तते ॥ दिवा समुस्थितो" गर्भो रात्री विसृजते जलम् । राती समुत्थितश्चापि दिया विस्जते जलम् ॥ १ सामे सममे मासे सप्तमे सप्तमेऽहनि । गी." पायेऽभिगच्छन्ति यादर्श वारी फरम् ।। * In C the following latter half is found ~दावपक्षगमन जय पूर्वि पल पहना 1 A SPETTI 2 AT 1C The followinng tivo ats oro not found in 3 परिवर्भयेन् । AA TET E-GC IIम'; D मुमकी। 7 C पुरतो घायु । 8 Cयो । सी। 10 CAB 11 A D Amigasfo" Baagd i 12 A par Darts De is Aties tro letters are missing Car | 15 ते | 16 A GHARE ON विनापति । Aai । 18 C गु। 10 C पां। CThe second half of thist, and tho first half of the following at are missing in the Ala So the second half of st ek br.comes the second half of at 23 20 A गुप्यन्ते। 21 ACTED TI: following four sth are not found in the ADRATTI 2 C निपमेनमा waty: IB परेनु। 25 B डरनेषु। 2G AT CAM: This second halty pot found in this M. 27Bपममु। 28 Aमिक्षारागा। 31 A girato This second half is not found in Cn that the first lielfofcrery 29 Cमत 30Aमो। Buccreding it becomes the reer nd lialf of this proculing nt in C 33Anot found hers Crel 34Cशमा २९ ३० ४ - - 32AGो।
१२,५-३०] 7 द्वादश अध्याय ८ पूर्वसन्ध्यासमुत्पन्नः पश्चिमायां प्रयच्छति । पश्चिमायां समुत्पन्नः पूर्वायां च प्रयच्छति ।। नक्षत्राणि मुहूचांश्च सर्वमेवं समादिशेत् । पण्मासाने समतिकम्य ततो देवः प्रवर्पति ।। गर्भाधानादि ये मासारते च मासा अवधारिणः । विपाचनत्रयश्चापि त्रयः कालाभिवर्पणाः ।। शीतयातश्च विद्युच्च गर्जन परिवेषणम् । सर्वगर्भेषु शस्यंते, *निम्रन्थाः साधुदर्शिनः ॥ गर्भास्तु विविधा ज्ञेयाः शुभा-शुमा यदा तदा । पापलिङ्गा निरुदका भयं दारसंशयः ।। उल्कापाता दिशा दाहा निर्घाताः पांशुष्टयः । गृहयुद्धं निवृत्तिश्च ग्रहणं चन्द्र-सूर्ययोः ।। पहाणां चरितं चक्र साधूनां कोपसमवम् । गर्भागामुपघाताय न ते गाद्या विपश्चितः ॥ धूम रजः पिशाचांश्च शस्त्रमुल्को सनागजः । तैलं घृतं सुरामस्थि क्षार लाक्षां वसा मधु ।। अङ्गारकान नसान केशान मांस-शोणित-कईमान् । विपच्यमाना मुश्चन्ति गर्भाः पापभयावहाः ॥ १३ फार्तिकं वाऽथ पीपं च चैत्र-वैशासमेव च । श्रावणं चाश्विनं सौम्यं गर्भ विन्द्याद' यहूदकम् ॥ १४ ये तु पुष्येणं दृश्यन्ते हस्तेनाभिजिती तथा । अश्विन्यां संभवन्तश्च ते पश्चान्नैव योभनाः ॥ १५ आद्रीऽऽश्लेपामु ज्येष्ठासु मूले वा संभवन्ति ये । गर्मागमनदक्षाश्च तेऽपि तांश्च वरोदकोः ।। १६ उत्थितं चापि वैशासं स्रवन्तं कार्तिक जलम् । हिमागमैन गमिका मन्दोदास्ते प्रकीर्तिताः ॥ १७ स्वाती च मेवदेवे च वैष्णवे च सुवारुणे" । गर्भास्तु धारणा ज्ञेया संभवन्तो यहूदकाः ।। पूर्यामुदीची(चि)मैशानी ये गर्भा दिशमाश्रिताः । ते सस्ययन्तस्तोयाद्यास्ते गर्मास्तु सुपूजिताः ॥ १९ वायव्या(यायां) तु पारुण्यां गर्मा ये संभवन्ति च । मध्यमं वर्षणं दद्युः सस्यसंपदमेव च ।। शिष्टं सुभिक्षं विज्ञेयं जघन्या नात्र संशयः । मन्दगाश्च पना वा च सर्वतश्च सुपूजिताः ।। २१ मारुतः तत्प्रमवाः(क्षाः) गर्भाधूयन्ते मारुतेन च । वाना(तो) वर्षन्तु गांश्च करोत्यपकरोति च ॥ २२ कृष्णानीलाच' राश्च पीताः शुलाश्च सर्वतः । व्यामिश्राश्चापि ये गर्भाः स्निग्धाः सर्वत्र पूजिताः ॥ २३ अप्सराणां तु सदृशाः पक्षिणां जलचारिणाम् । वृक्ष-पर्वतसंस्थाना गर्माः सर्वत्र पूजिताः ।। २४ पापी"-यूप-तहागानि नद्यश्चापि मुहुर्मुहुः । पूर्यते वाहशेर्ग:स्तोयक्लिन्नघरायः ।। २५ नक्षत्रेपु तिथौ चापि मुहूर्ते करणे दिशि । यन यत्र समुत्पन्नाः निग्धाः सर्वन पूजिताः ॥ *मुसंस्थानाः मुवर्णाश्च सुवेपाः खननी धनाः । सुयिन्दवः स्थिता गर्भाः सर्वे सर्वत्र पूनिताः ॥ २७ कृष्णा रूमाः सुसण्डाश्च विद्रवन्तः पुनः पुनः । विखरी रूक्षशब्दाश्च गर्भाः सर्यन निदिवाः ॥ २८ अन्धकारसमुत्पन्ना गर्भास्ते तु न पूजिताः । चित्राः सवन्ति सर्वाणि गर्माः सर्वत्र निंदिताः॥२९ मन्दष्टिमनादृष्टि भयं राजपराजयम् । दुर्मिक्षं मरणं रोगं गर्माः कुर्वन्ति तादृशम् ॥ 1 A D मासं। 2A वपु: D यति । *C भद्माहुवचो यथा ॥ + C मयदा वोयदा पदा । 3 B सम । 4 B सना सज; Oसनीरजा D सपागजा। 5A क्षौर। GA च सा; D not found. 7 A. अशा Bअंगरकान् ; C अकारकं । 8 A मुख्येण। 9A अभिजनाः। 10 A गमनदक्षा; B गगणगाडा: C सामनपूर्वा:1 11 A ताशु, पश्चाद् । 12 C दूरोदका । ICThis is not found in this Ms. 13 A सुदारणे, C सवारुणे, D सदारणे! TC Frout this line onwards five lines are missing in this Ms. 14 B सस्या , D संपद। 15 D सस्थम् 1 16 D प्रियते । 17 B मारतं; C मारना। 18 A.CD वन'। 19 A पूते; BD पूज्यते । * C this st. is not found in this Ms. 20A शुनना। 21 A C D विश्वरा । + Before this stanza, the following st. is found in BCD.-अयुष्यावातिशीताश यहूदका विकृताय ये। चित्रा. सवन्ति सागि गर्मा. सर्वत्र निदिनाः॥ - 1 ।
भद्रबाहुसंहिता [१२,३१-३८६ १३, १.१३ मार्गशीर्षे तु गास्तु ज्येष्ठामूलं समादिशेत् LOपोपमासस्य गर्भास्तु विन्यादापादिकाम् बुधाः ॥ ३१ माघजात्सवणे विन्द्यात् प्रोष्ठपदे च फाल्गुनात् । पनामश्वयुजे विन्द्याद्गर्भ जलविसर्जनम् ।। मन्दोदीः प्रथमे मासे पश्चिमे ये च कीर्तिताः । शेपा बहूदका ज्ञेयाः प्रशसर्लक्षणेयंदा ॥ यानि रूपाणि दृश्यन्ते गर्भाणां यत्र यत्र घ । तानि सर्वाणि भैयानि भिषणा भैक्षवर्तिनाम् ॥ ३४ सन्ध्याया यानि रूपाणि मेघेष्वभ्रेषु यानि च । तानि गर्नेषु सर्वाणि यथावस्थं निरीक्षयेत् ॥ ये केचिद् विपरीतानि पठ्यन्ते' सानि सर्वशः । लिङ्गानि तोय-गपु मयदेषु भवेत् तदा ।। गर्भा यत्र न दृश्यन्ते तत्र विन्द्यान्महद्भयम् । उत्पना वा श्रवन्याशु भद्रबाहुवचो यथा ॥ निर्घन्धा यन गास्तु न पश्येयुः कदाचन । तं देशं प्रथमं यस्या सगर्भ त्यरितं प्रयेत् ।। ॥ इति नैग्रन्थे भद्रयाहुके निमित्ते गर्भलक्षणं नाम द्वादशोऽध्यायः ।। ३५ ३ ४ ५ ६ ४ ८ १ १० अथातः संप्रवक्ष्यामि यात्रामन सुसाबहाम् । निम्रन्यदर्शिता सध्या पार्थिवाणां जिगीपिणाम् ॥ । आस्तिकाय विनीताय श्रद्दधानाय धीमते । कृतज्ञाय सुभक्ताय *याना सिध्यति श्रीमते ।। अहकृत पदा(था)पूर नास्तिक पिशुन शिशुम् । कृतघ्न चपल" मीरु" श्री"(१) हात्ययुपं शठम्।।३ पद्धान् साधून समागम्य देवज्ञाश्च विपश्चिवान् । ततो यानाविधिं कुर्यान्नृपस्तं पूज्यबुद्धिमान ।। राजा बहुश्रुतेनापि प्रष्ठव्या ज्ञाननिश्रिताः । अहकार परित्यज्य तेभ्यो गृहीत निश्चयम् ।। प्रह-नक्षत्र करण तिथयो मुहूर्ताः स्वराः । लक्षण व्यसनो-पाता निमित्त साधुगङ्गलम् ।। पूर्व घ पूजिता येते निमित्ता भूभृतैरपि । वसावे पूजनीयाच निमित्ताः सतत नृपः ॥ [हस्राश्वरथपादातं बल सलु चतुर्विधम् । निमित्ते तु वथा ज्ञेयं तत्र तत्र शुभाऽशुभम् ।। गति-स्वर-मदोपेता हीयन्ते हस्तिनो यथा । अहोरातान्यमाक्रोद्य (?) तत् प्रधानवधस्तथा ॥ यावच्छायातिरहीयन्ते वाजिनो यदा । विमनरका विगतयः प्रधानस्य वधस्तथा ।। मेस-दावखनाभाय हेम-रविभूपिताः । छायापहीणाः" फुर्वन्ति तत् प्रधानयधस्तथा ।। शौर्य शस्त्र बलोपेत विख्याताश्च पदातयः । परस्परेण भिद्यते तत् प्रधानवधस्तदा ॥ **निमित्ते लक्षयेदेता पतुरङ्गा तु पाहिनीम् । नैमित्तः स्पतियः" पुरोधार्य ततो" विदुः ।। १५ From the second half of this st the portion covering some 15 sts is not found in 0 and D both Contextually it is not fitting and hence it is not embodied in the text here bot 13 placed after the seventh stanza in the thirteenth chapter as it is found there in and D and is contextually sitting also there 1Cदपात् । 2 C°विवर्जितम् । 3 C प्रयमे। 4 A BC ययावत्। 5A पच्यन्ते। 60 न देत Dमय सेषु। 7 Amissing in this is 8 A.CD °देशिनाम्। 9 A तस्या। मधीयते । 10 A B D तया1 1A च फल | Cur मप स1 13 A भारु। 18 Aठी! 14 A ARधितान् । 15 C सवलक्षणम् | A This is not found in ths is TABP पर दुर्गपल भवेद । SA माहारमाध, C महारोबारमाणाये ; D अहोरोमानेषु । 16 A 'मामासा Cartet i 17 B 9722° 18 A partire A thus st is not found in this as ** AB Beſoro this st one line wluch is probably latter half of a stanza is found but it up dropped in the constituted text as it is not found in C and D It is this -एकमेव उपर्युर्विपरीवान मा 19 A स्पषिदो। 20 A पुरेश। 21-92A B D शुभाशुमम् । *C पात्रो शिष्य - - . । १३, १४-३५] त्रयोदश अध्याय 'चतुर्विधोऽयं विष्कम्भस्तस्य विधाः प्रकीर्तिताः । स्निग्धो जीमूतसंकाशः सुस्वनः सास (शास्त्र)विच्छुमः ।। नैमित्त साधुसंपन्नो राज्ञः कार्यहिताय सः। संघा(धा)ता पार्थियों युक्तः समानस्थाप्यकोविदः॥ १५ स्कन्धाकारनिवेशेषु कुशलः स्थपतिः स्मृतः । काय-शल्य-शलाकासु विषों-ज्माद-ज्वरेषु च ॥ १६ चिकित्सानिपुर्णः कार्य: राज्ञा वेद्यस्तु यात्रिका ज्ञानवानल्पवागमी च क्षोतो" मुक्तो स(श)मप्रियः ॥१७ मानो-न्मान-प्रभायुक्तो पुरोधी गुणवांछितः । *स्निग्धो गम्भीरघोपश्च मासावस (1)समायुधः ॥ १८ छायौ-लक्षणपुष्टश्च सुवर्णः पुष्टए(3) सुवाक् । सबला पुरुषो विद्वान् क्रोधनश्चपला शिशुः ॥ १९ हिंस्रो विवर्णः पिङ्गो वा निरोमा निवरोपगत(?) । रकश्मश्रुः पिङ्गनेत्रो गौरस्ताम्रा पुरोहितः ।। २० नियोद्विमो नृपहीनो युक्तः प्रातः सदाहितः । एवमेतान् यथोदिष्ठान सत्कर्मेपु च योजयेत् ॥ २१ इतरेतरयोगेन न सिद्ध्यन्ति कदाचन । अशान्तः शान्तकरणः शांतः पुष्पभिचारिणांम् (yu] २२ यद्देवाऽ-सुरयुखे च निमित्तं देवतैरपि । कृतप्रमाणं च यस्मात् यद्वृत्तं देववैरपि ।। २३ ज्ञान-विज्ञानमुक्तोऽपि लक्षणेयर्विवर्जितः । (न)साधुकार्यगो ज्ञेयो यथा वैक्रो रथस्तथा ।। यस्तु लक्षणसंपन्नो ज्ञानेन च समायुतः । स साधुकार्यगो शेयो यथा सर्वागिको रथः ॥ अल्पेनापि तु ज्ञानेन कर्मज्ञो लक्षणान्वितः । तद् विन्यात् सर्पमतिमान् राजकर्मसु सिध्यति ॥ २६ अपि" लक्षणयान्मुख्यः कंचिथं प्रसाधयेत् । ज्ञानेन पलहीनस्तु वेदवानपि साधयेत् ॥ '२७ यथाऽन्धः पथिको भ्रष्टः पथि हिश्यत्यनायकः । अनैमित्तस्तथा राजा नष्टे श्रेयसि छिश्यति ॥ २८ यथा तमसि चक्षुष्मान रूपं साधु पश्यति । अनमित्तस्तथा राजा न श्रेयः साधु यांस्यति । २९ यथा यको. रथो गन्ता चित्रं(1) ताय(?)यथास्थनम् । अनैमित्तस्तथा राजा ने सेनाफलमीहते ॥ ३० चतुरगाम्यितो" युद्धं" कुलांलो वर्तिनं यथा । अपनष्ट न गृहाति वर्जितं सूत्रतंतुना ॥ चतुरङ्गवलोपेतस्तत्तथा राजा न शक्नुयात् । अवि(प)नष्टफलं भोक्तं निमित्तेन विवर्जितम् ॥ तस्माद्राजा निमित्तज्ञ अष्टाङ्गकुशलो"(लं) परम् । विभूयात् प्रथमं प्रीत्याऽभ्यर्थयेत् सर्वसिद्धये ॥ आरोग्यं जीवितं लाभं सुसं मित्राणि संपदः ।।धर्माऽ-र्थ-काम-मोक्षाय तदा याना नृपस्यै हि“ ॥ ३४ शा-इसनं यानयुग्मं"हल्य-वं स्त्री नर स्थितम् । वस्त्रान्त-स्वप्न-योघांश्च यथास्थानं स योक्ष्यति ।। ३५ 1A.B विष्टम्मः। 2A वस्साम्बा तस्याश्चाम। 3 A B D मुखम। 4-5 A B D सस्व. विसकान्। 6 AD संघात: B ससंघात्। TA पायियो। 8 ABD बिशेष। 9 A. उप्पाद Cउत्पाव' 1 10 A "करेषु। 11 A B D विचिकित्सानि । 12 A B D पुनः। 13 A धान्याल्प: B भयानाम। 14A झीता। 15 B स्थिरासन। 16 A. मनोन्मायन । 17 ABD वपुप्मान् । 18 A. Dermatofais Barad in: , * This st. and the following three sts, are not found in this Ms. 19-20 A. °वस्थमान युधः। 21B वयो। 22 A साधन । 23 Bहंसो D हिंसो। 24 B निवणे; D तृवर्ग 1 B निरोमाविपरोपरान् ; D निरोमाविदुरोपराए । 25 A 'सानु । 26 Aiभु! 27 A समाITC In place of this line the following is found in C:-पूजयेच सदा नित्यं ततो यात्रा समृद्धाति । FC Five sts. including this also are not found in this Ms. 28 B वृत्तांत; D नि। 29 B Da। 30 A TRAD अथ। 31 A साकारयः । 32 A *991 TABD In place of this line the following line is found in these Mss.i-4 चौदसिको प्रयः पथि: लिस्यत्यनार्मवाम् । 33 C सौतिक । 3C Three following sts. including this are not found in this Ms. 34-35 A. अनुमान् वियुद्ध 1 36 B भनष्टं ! 37 BHI | 38-39 AC चरझवलोऽपित। 400 मुरमं सकुशल। 410 शुधिम् । 42 A मिश्राणि । 43C संततिः। ABD धर्माध-काम जानीयान। 44-45 A BD न पश्यति । ** C Four sts. including this are not found in this Mr. 46 A मृगा 1 47 A B "युगं । - ३२ । ४१ भद्रयाहुसंहिता [१३, ३६.६१ भृत्या-ऽमात्यास्त्रयः पूज्या राज्ञा स्थाप्याः सुलक्षणाः । एषा कुलक्षण राजा लक्षणोऽप्यवसीदति ॥ ३६ तस्माद् देशे च काले च सर्वज्ञानवता वरम् । सुमनाः पूजयेद् राजा नैमित्त दिव्यचक्षुपम् ॥ ३७ न वेदा नापि चाङ्गानि न विद्याश्च पृथक् पृथक् । प्रसाधयन्ति सानानिमित्त यत् सुभाषितम् ॥ ३८ अतीतं वर्तमान च भविष्यद्यञ्च किश्चन । सर्व विज्ञायते येन तज्ज्ञान नेतरं मतम् ॥ ३९ खगं प्रीतिफल प्राहु: सौख्य धर्मविदो जनाः । तस्मात् प्रीतिः ससा ज्ञेया सर्वस्य जगतः सदा ॥ ४० स्वर्गेण ताटश प्रीतिर्विषयेऽपि मानुपैः । यदि स्पष्टा निमित्तेन सता प्रीतिस्तु जायते ।। ४१ तस्मात् स्वीस्पद पुण्यं निमित्त जिनभाषितम् । पायनं प्रयर श्रीमत् कामदं वा प्रसादतः ॥ रागद्वेषौ च मो(ह)हश्च च वर्जयित्वा निमित्तवित् । देवेन्द्रमपि निर्भीतो यथाशास्त्रं समादिशेत् ॥ ४३ सर्वाण्यपि निमित्तानि निमित्तान्यपि सर्वशः । निमित्त पृच्छतो यानि निमित्तानि भवन्ति तु ॥ ४४ यथान्तरिक्षात् पतित या भूमौ च तिष्ठति । तथागजनिता चेष्ट(टा) निमित्तं फलमात्मकम् ॥ ४५ तथैवाम्भो यथा निम्ने सेतुबन्धे च तिष्ठति । चित्त निग्ने तथा तद् वै विन्द्याद् बधफलात्मकम् ॥ ४६ पहिरङ्गादिविषयमन्तरङ्गाचं चिन्तितम् । तज्ज्ञ शुभाऽ शुभ श्रूयानिमित्तज्ञानकोविदः ।। सुनिमित्ते मैं सयुक्तस्तत्पर साघुवृत्तय (३) । अदीनमन-सकल्पो भव्यादि लक्षयेद् विधिम् ।। कुञ्जरस्तु यदा न यमाने" हुताशने । स्निग्धमुञ्चं च निर्धान्त राजा विजयमायहेत् ॥ एव हय-वृपाश्चाऽपि सिंह-व्याघ्राश्च सुख । नर्दयन्ति तु सैन्यानि तदा राजा प्रमर्दति ।। स्निग्धोऽल्पयोपो धूम्रोऽथ गौरवर्णो महानृजुः । प्रदक्षिणोऽप्यवच्छिन्नः सेनानी विजयावहः ॥ ५१ कृष्णो वा विकृतो रूक्षो वामावर्तो हुताशनः । हीनाचिधूमबहल स प्रस्थाने भयावहः ।। सेनाने हूयमानस्य यदि पीता शिसा भवेत् । श्यामाऽथवा यदा रक्ता परीजयति सी च॥ ५३ यदि होतुः पथे शीघ्र जुह्वतः शृङ्गममतः । पार्श्वतः पृष्ठतो वाऽपि तदेवं फलमादिशेत् ॥ यदि धूमाभिभूता स्याद् वातो भस्म निपातयेत् । आहूतः कम्पते वाऽऽज्य" न सा याना विधीयते ।। ५५ राजा परिजनो वापि कुप्यते मघ्रशासने । होतुराज्यविलोपे च तस्यैवं वर्धमादिशेत् ॥ यद्याज्यमाजने पेशा भस्मास्थीनि पुन. पुनः । सेनाले हूयमानस्य मरण तर निर्दिशेत् ।। आपो होतुः पतेद्धस्तात् पूर्णपात्राणि वा भुवि । कालेन स्याद् वधस्तन सेनाया नात्र संशयः ॥ ५८ यदा होता तु सेनायाः प्रस्थाने स्खरते मुहुः । बाधयेद् ब्राह्मणान भूमौ तदा स्वबधमादिशेत् ॥ ५९ धूमः फुणिमगन्धो वा पीतको वा यदा भवेत् । सेनामे हूयमानस्य तदा सेनापराजयः ।। मूपको नकुलस्थाने वराहो गच्छतेतरा (1) । वामावर्तः पतङ्गो वा राज्ञो व्यसनमादिशेत् ॥ ६१ ४७ ४८ ४९ 4. ५४ ५६ ५७ ६० 1 BD सर्वज्ञ * C This and the following stanza are not found in this Ms 9 A प्रमादत । 8-4 C पतितम।। BCI + This line and the following line are nor found in thus in 6 A. घट7 A मारिमकाम् । 8 A यध, CHI C समन्ताय । 104 सनिमित्ताद निमोण, D सनिमित्तेन । 11 ABD पर। 12 सत्तदा B साधु चेत्तया । साधु धेया। 18 C न्यादीन् । 14B द्विधा, DKधम् । 15 C गुरति ! 16 इस्ती। 17AR दीप्यमाने; D नन्वयमाने | 18 Bायत सवना T Daino-e1 A मा cit Before this staniza, the following udditional stanza as found in A. - यदि होतु पये शीघ्र उस्त सापि मन्ना। पात पृटतो पापिराजा विजयमादिशेत् ॥ 22 A माहूयते। 23 A राम्य, Bाया, जामि। 24C साधने। 25-26 तस्य व्यसनम् । 27Aधूयमानस्य । following stanza nre not fonnd in this as 28 A यौचय; D यापयत् । TC This and the २३ १३, ६२-८७] ' त्रयोदश अध्याय मक्षिका वा पतङ्गो वा यद्वाऽप्यन्यः सरीसृपः । सेनाये निपते किञ्चिद्भूयमाने वधं वदेत् ॥ शुष्क प्रदह्यते यदा वृष्टिश्चाप्यपवर्षति । ज्याला धूमाभिभूवा तु ततः सैन्यो(सेना) निवर्तते ॥ ६३ युद्ध' प्रदक्षिणं देवा यदि गच्छंति या दिशम् । राज्ञो विजयमाचष्टे वामतस्तु पराजयम् ।। ६४ जुत्यनुपसंपन्नस्थानं तु यत् पुरोहितः । जित्वा शत्रून रणे" सर्वान् राजा तुष्टो निवर्तते ।। *यस्य वा सम्प्रयातस्य प्रमुसे पृष्ठतोऽपि वा । पतत्युका सनिर्घावा वधं तस्य निवेदयेत् ।। सेनां यान्ति प्रयातां यां यादाश्च जुगुप्सिताः । अमीक्ष्णं विस्वरा घोरा सा सेना वध्यते परैः ।। ६७ प्रयाणे निपतेदुल्का प्रतिलोमा यदा चमूम् । निवर्तयति मासेन तत्र यात्रा न सिभ्यते" ।। छिन्ना मिना प्रदृश्येत यदा संप्रस्थिता चमूः । निवर्तयेत स शीघ्नं न सा सिद्ध्यति कुत्रचित् ।। ६९ यस्याः प्रयाणे सेनायाः सनिर्याता मही चलेत् । न तया संप्रयातव्यं साऽपि यध्येत सर्वशः ।। ७० अग्रतस्तु सपापाणं तोयं वर्पति वासवः । सवामं घोरमत्यन्त" जयं राज्ञ शंसति । प्रतिलोमो" यदा वायुः सपापाणो रजस्करः । निवर्तयति प्रस्थाने परस्परजयावहः ।। ७२ मारुतो दक्षिणो वापि(ति) यदा हन्ति परां चमूम् । प्रस्थितो प्रमुसं तस्स विन्यात् नत्र पराजयम् ॥७३ यदा सूर्यात् परं" सेना समागत्य महाजनः । तस्य विजयमाख्याति भयाहुवचो यथा ॥ हीनाङ्गा जटिला पद्धा व्याधिताः पापपाशवः । पण्टाः पापस्वरा ये च प्रयाणे ते तु निन्दिताः ।। ७५ नाम प्रप्रजितं दृष्टा मङ्गलं मगलार्थिना । पुर्यादमङ्गलं वस्तु तस्य सोऽपि न मङ्गलम् ॥ पीडितोऽपचयं फुर्यादाकुटो बध-बन्धनम् । ताडितो मरणं दद्याद् यासितो रुदित" तथा ॥ पूजितः सोत्तराङ्गेर्ने लाभं राज्ञः समादिशेत् । तस्मात् मङ्गलं फुर्यात् प्रशस्त साधुदर्शनम् ॥ देवत" तु यदा बाह्यं राजा सत्कृत्यै सं पुरम् । प्रवेशयति तद्राजा याह्यस्तु लभते पुरम् ।। विजयन्यो विवर्णाश्च राज्ञो वाहो यदा ग्रहः । पराजयं समाख्याति तस्मात् ता परिवर्जयेत् ॥ ८० सर्वार्थेपु प्रमचश्च यो भवेत् पृथिवीपतिः 1 हितं न शृणुतश्चापि तस्य विन्द्यात् पराजयम् ।। ८१ अभिद्रवन्ति यां सेनां विस्परं मृगपक्षिणः । श्व-मानुप-मृगाला पा सा सेना वध्यते परेः ॥ ८२ भमं दाधं च शकटं यस्य राज्ञः प्रयायिनः । देवोपसृष्टं जानीयान्न तत्र गमनं शिवम् ।। उल्का या विद्युतोऽनं या कनकाः सूर्यरश्मयः । स्तनितं यदि वा छिद्रं सा सेना वध्यते परेः॥ ८४ प्रयातायास्तु सेनाया यदि कश्विनिवर्तते । चतुःपदो द्विपदो या न सा यात्रा विशिष्यति ।। प्रयातो यदि वा राजा निपते पाहनात् कचित् ।अन्यो वाऽपि गजाऽ-वो वा साऽपि यात्रा जुगुप्सित।।८६ 'कन्यादा: पक्षिणो" यन निलीयन्ते ध्वजादिपु । निवेदयन्ति ते राज्ञस्तस्य पोरं चमूवघम् ।। 1A नृपतेः। 2 A युदं; C जुहुयातू । 3 A प्रदो, प्राप्यते। 4C वृष्टिम् । 5 C यायुः। GC उपसर्पति । 7 D जुहुत। 8 A सप्र्पण C सय; D सणि 1 9-100 शगुगणान् । * ABD पला घम् प्रवत्तायां। 11 A या सेना, B मासेना; D सा सेना। 12 A D शिष्यते । 1 Cnot found in this Ms. 130ठले 114 C भास्याति । 15 A B राजश्व C राष्ट्रस्य। 16 C संपति । 17 AB Dमप्रतिलोमः। 18 CT या D तु याति। 190 परा, D भपरं । 20 A BD सेना 1 21 A BD पाधिता। 22 C येपि यास; D पापसंभवः। 230 रधिरं । 24 BD सो तरंगेण; Cढतः सम्यक् । 25 A"A, B DOT 26-27 A B कुयांन साप, D साधु साधु 1 28 A B D मंगलम् 1 29 A दंप देयतं । 30 A पारा; B चाचा, D यासा! 31 Bare tCuot found in this Me. BC दिशि दिशा समाश्रित्य | 32. C रैः। 33 न शिष्यते। 4A दक्षिण । ७७ ७८ .
२४ ९० ९२ ९३ ९५ ९९ १०२ भद्रबाहुसंहिता [ १३, ८८-११४ मुहुर्मुहुर्यदा राजा निवर्तन्तो निमित्तितः । प्रयात; परचरेण सोऽपि वध्येत संयुगे । *यदा राज्ञः प्रयातस्य रथश्व पथि भज्यते । युगाद्यं चोपकरणं तस्य राज्ञो वधं दिशेत् ।। प्रयाणे पुरुपा चाऽपि यदि नश्यन्ति सर्वशः । सेनाया बहुशश्वाऽपि हता देवेन सर्वशः ।। यदा रानः प्रयातस्य दानकै फुरुते जनः । हिरण्यव्यवहारेषु साऽपि यात्रा न सिध्यते ॥ प्रयरं घातयेद् भृसं प्रयाणे यदि पार्थिवः । अमिपिश्येत् सुतं चापि चमूतस्यापि पध्यते ।। विपरीतं यदा कुर्यात् सर्पकार्य मुहुर्मुहुः । तदा तेन परित्रम्ना सा सेना परिवर्तते ।। परिवर्तेद् यदा वातः सेनामध्ये यदा यदा । तदा तेन परित्रता सा सेना परिवर्तते ।। ९४ विशाखा-रोहिणीभ्यां तु नक्षत्रैरुत्तरश्च यत् । पूर्वाहे च प्रयातस्य हनसेन्यो निवर्तते ॥ पुष्येण मैत्रयोगेनं योऽश्विन्यां च नराधिपः । अपराहे विनियोति वाञ्छितं स समाप्नुयात् ॥ ९६ दिया हस्ते तु रेवयां वैष्णवे च न शोभनम् । प्रयाणं सर्वभूतानां विशेषेण महीपतेः ॥ हीने मुहूर्त नक्षत्रे तिथी प करणे तथा । पार्थिवो योऽभिनिर्याति अचिरान सोऽपि यध्यते ।। ९८ यथामयुक्ति()वा राजा मात्रामधिकमूपते । तदा ससैन्यो यध्येत यदि नैव निवर्तते। विहारामुत्सवांश्चापि कारयेत् पथि पार्थियः । स सिद्धार्थो निवर्तेत भद्रयाहुवचो यथा ।। वसुधा वारि वा यस्य यानेषु प्रतिहीयते। चादयो निपतन्ते ससैन्यो बध्यते नृपः ।। सर्वेषां शकुनानां च प्रशस्तानां स्वरः शुमः । तूर्ण विजयमाख्याति प्रशस्तानां च दर्शनम् ।। फलं वा यदि वा पुष्पं ददते यस्य पादपः । अकाल प्रयातस्य न सा यात्रा विधीयते ॥ १०३ येषां निवसनं" किश्चित् विपरीतं मुहुर्मुहुः । स्वालिफो पिठरो" घाऽपि तस्य वदू यधमीहते ॥ १०४ आचाराय" भवेन्नृणां तद् विनाशाय कल्पते । निवर्तयन्ति ये केचित् प्रयाता बहुशो नराः ॥ १०९ यात्रामुपस्थितोपकरणं तेषां च स्याद् ध्रुवम् वः । पकानं विरर्स दग्धं दग्धभूमिपु मीहते(?) ।। १०६ वस्य व्याधिभयं चाऽपि मरणं या पराजयम् । रथप्रहरण" चैवं ध्यज-ध्यान यो नृपः ॥ चित्रं कुर्यात् फरिनीलं स प मन्त्री च यध्यते। प्रियते पुरोहितो वाऽस्य उत्रं वा पथि भग्यते ।। १०८ s............ ....... । अननियलनं वा स्यात् सोऽपि राजा विनश्यति ॥ १०९ द्विपदश्चतुःपदो वाऽपि स(श) कन्मश्चति विवरः । वहुशोव्याधिता" वा सा सेना विद्रवं प्रजेत् ॥ ११० सेनायास्तु प्रयातायाः कलहो यदि जायते । द्विधा त्रिधा धा सा सेना **विनश्यति न संशयः ॥ १११ जायते चक्षुपो व्याधिः स्कन्धावारे प्रयायिनाम् । अचिरेणेव कालेन साऽग्निना दह्यते चमूः॥ ११२ घ्याघयश्च प्रयातानामतिशीतं विपर्ययेत् । अत्युष्णं चातिरूक्षं च राज्ञो यात्रा न सिध्यति ।। निविष्टो यदि सेनाग्निः क्षिप्रमेव प्रशाम्यति । उपवह्य सदत्तस्य (1) मज्यते साऽपि घध्यते ॥ १५४ *C This and next stanzs are not found in this Ms. 1 A दानकाशते । 2B दान; नाणकं। 3A D शिष्यते, Cश्यते । +D This st, is not found in this is 4A B D °मानु। 5 A B D मित्र 10 A C देवेन 7-8 A तेन घेत्त, BD देवेन च । 9.6 व्यसनः । 10 B विरस विदासी; D विररसे। IC not found in this Ms. 11 A न नियरे । Cम पत। 120 भूमो। 13 C याने। 140 उदीयते । Caदा समन्यो पध्येत यदा पाया निषतते। 15 B विवसन,Cम विषयं । 16 BD सालिका 17A BDSपिपरी :CThis st, and next also are not found in this als. 18 B भावाराज्यं । 19 B वधो वा D वधा। 20 B not found. 21-22 C प्रदरणानां । 23 जापान | 24Cचिद। 25 A भियते । $ This first half 19 not found in any of the M91. 26 A B 27 B D Afisari 23 Caनि 1 29 C मा * C not found in this ifs. MA विद्रयन्ति सदानिशम् । 30 BD प्रकटने | Cnot found in this al. A वामदत्तस्य; Bउपरामदचस । १०७ - १३, ११५-१३३] त्रयोदश अध्याय २५ देवतावेष्टने वर्ष धीराणां कस्कने तथा । विन्द्यान्महद्यम् घोरं शान्ति सन्न तु कारयेत् ॥ देवतान् दीक्षितान पृद्धान पूजयेत् ब्रह्मचारिणः । ततस्तेषां तपोभिश्च पापं राज्ञां प्रशाम्यति ॥ ११६ उत्पातकाध जायन्ते हस्त्य-श्व-रथ-पत्रिपुं । भाजनेषु अनेकेषु राजवन्धश्वमूवधः ।। ११७ उत्पाता विकृताश्चापि दृश्यन्ते ये प्रयायिनाम् । सेनायां चतुरङ्गायां तेपामोत्पातिक फलम् ॥ ११८ *भेरी-शह-मृदगाश्च प्रयाणे ये यथोचिताः । निवध्यन्ते (?)प्रयाताना विस्वरा वाहनाश्च ये ॥ ११९ यद्यमतरतुं प्रयायेत फाफसैन्यं प्रयायिनाम् । विस्वरं निभृनं वाऽपि येषां विद्यायमूषधम् ।। १२० राज्ञो यदि प्रयातस्य गायन्ते" ग्रामिकाः पुरे"। पण्डानिलो" नदी (दि) शुष्ये सिोऽपि वध्येत पार्थिवः ।। १२१ देवता-अतिथिभृत्येभ्यो ऽदाची तुभुञ्जते यदा। ईयदा भक्ष्यानि" भोज्यानि तदारांजा विनश्यति ॥१२२ द्विपदाश्चतुःपदा वाऽपि यदाऽभीक्ष्णं रसन्ति यै"। परस्परं सुसम्बद्धी सा सेना वध्यते परेः॥ १२३ ज्यलन्ति यस्म शस्त्राणि नमन्ते निष्कमन्ति" च । सेनायाः शस्त्रकोशेभ्यः साऽपि सेना विनश्यति ॥ १२४ नर्दन्ते" द्विपदा यत्र पक्षिणो या पतुःपदाः । कव्यादास्तु विशेपेण तन संग्राममादिशेत् ।। १२५ विलोमेपु चे वाते दिने वाहनेषु च । शकुनेषु च दीप्तेषु युध्यती तु पराजयः ।। १२६ युद्धप्रियेषु हष्टेषु नर्दत्सु कृपभेपु ष । रक्तेषु चाभ्रजाले' सन्ध्यायां युद्धमादिशेत् ।। १२७ अभेपु प वियर्णेपु युद्धोपकरणेषु च । दृश्यमानेपु सन्ध्यायां सद्यः संग्राममादिशेत् ।। १२८ पपिले रक-पीते या हरिते घ तले" चः । स सद्यः परसैन्येन बध्यते नात्र संशयः ।। १२९ फाफा गृपाः शृगालाच कढी ये"चामिपनियाः। पश्यन्ति यदि सेनायां "प्रयातायां भयं भवेत् ॥ १३० उलूको वा विराला या मूपका वा यदी भृशम् । यासन्ते" यदि" सेनायां नियत्रं सोऽस्तिको" (सीप्तिको ?) वधः ॥ १३१ प्राम्या वा यदि वाऽऽरण्यौ दिवौ व(या)सन्ति निर्भयम् । सेनायां संप्रयावायां सोऽस्तिको(सौप्तिको ?)ऽन्न भयं भवेत् ॥ १३२ मेधुनेन विपर्यास यदा कुयुर्विजातयः । रात्री दिवा च सेनायां" सौप्तिको"(क) वधमादिशेत् ॥ १३३ 1.पेटनो, B पेटतो। A पास B घाऽपि D वाप्य । 3 ABD कल्पना। 4AOD यायिषु। * Cthis st. is numbered twice in this Als. 5C मानाईते । 6 C या भयावहाः । 70 सोऽप्रतः। 8 B यशाम् । 9 C यदि। 10 C रातो! 11 B मायते; Cataये; D गायते । 12. पामिरा; B यामिका; C पामिके। 13 AC पुरो। 14 A चन्द्रा: चन्दो। 15 C नीलो। 10 Chat17 C पुषो।। C यस्य व्याधिगर्यकर। + This st is missing in A. 18 B तेयता । 19 B भूनेम्यः। 20 B D दावा । BC The following latter half is found in this nMs. भरसेप्यात सेनाया सदा सोऽपि विनश्य1ि91B अशानि; D भइयाशि। 22 D भोग्याणि । 23 D राणा। AC सनि । 25 A घेद Bहै। 26 Cसुसंनगा। 270 ननमन्ति। 28 C मईयन् । 20-30 D भयावेषु। 31A BC दीनेए। 32A यस्पता। 33C परिप्रयेषु । 34 C तुरेपु । 35Cताम। 3GC जले। 97 C सस। 38 Ba; तपेन्। 39 C पम् । 40-41ABD यार। 42 AIIMss. haro got पश्यन्ति. It may be पतन्ति or पयन्ते । : Cसा सेना पायते सुषम् । 13 A मलूकाः। 41-45A BD शन्ति या1 46 C पश्यन्ति! 47Asमि BD सेभि 148B मेरो मोऽतिको D सौति। 19A D प्रामा; B आमा। 50 D भरण्या51 C यदि । 53B पश्यंति: D पनि। 13The same variants as under 4s, SIC मिथुने तु। 55 All the V«. liarc citlier got hurt or gifabut grammatically rý: is better. 56 ABD दिशादि। SABDपापामे। 59 The same rariants as under 48. But here Chas gob Hills which is quite correct. - - - - म.मे.
२६ । । १४५ भद्रयाहुसंहिता [१३, १३४-१४९ चतु पदाना मनुजा यदा कुर्वन्ति वासितम् । मृगा वा पुरुपाणा तु तत्रापि' सोऽस्तिको (सौप्तिको )वधः ।। एकपादत्रिपादो या त्रिशृङ्गो यदि वाऽधिकः । प्रसूयते पशुयत्र तत्रापि सौप्तिको वधः ॥ अश्रुपूर्णमुसादीना शेरते च यदा भृशम् । पर्दान्विलिसमानास्तु हयों यस्य स बध्यते ।। १३६ निष्कुटयन्ति पादैया भूमौ चालान किरन्ति च । प्रहष्टाश्च प्रपश्यन्ति तन सघाममादिशेत् ।। १३७ न चरन्ति यदा ग्रास" न च पान पिबन्ति वै । श्वसन्ति वाऽपि धावन्ति विन्द्यादग्निभयं तदा ।। १३८ क्रोश्चस्वरेण स्निग्धेन मधुरेण पुनः पुनः । हेपन्ते गर्वितास्तुष्टास्तदा राज्ञो जयावहाः ।। १३९ प्रहेपन्ते प्रयातेषु यदा वादिननिःस्वने." । लक्ष्यन्ते बहवो हृष्टास्तस्य रानो भुवं जयम् ॥ १४० यंदा मधुरशब्देनै हेपति" खलु वाजिनः । कुर्यादभ्युस्थित सैन्य तदा तस्य पराजयम् ।। १४१ अभ्युत्थिवाया सेनाया लक्ष्यते यच्छुभाऽशुभम् । याहने प्रहरणे वा तत् तत् फल" समीहते ॥ १४२ सन्नाहिको यदा युक्तो" नष्टसैन्यो पहिजेत् । चंदा राज्यप्रणाशस्तु अचिरेण भविष्यति ।। १४३ अपवाही नरेन्द्रस्य हयमारुहते यः । सेनापामन्यराजाना तदा मार्गन्ति नागरीः ।। १४४ अर्द्धयुक्ताः प्रधावन्ति वाजिनस्तु युयुत्सवः । हेपमानौ प्रमुदितास्तदा ज्ञेयो जयो ध्रुवम् ॥ पादं पादेन मुक्तानि निःक्रमन्तिं यदा हयाः। पृथग पृथग सस्पृश्यते तदा विन्द्याद्भयावहम् ॥ १४६ यदा राज्ञः प्रयातस्य वाजिना सप्रणाहिकः । पथि च म्रियते यस्मिन्नचिरात्मानो भविष्यति ॥ १४७ शिरस्यास्ये च दृश्यन्ते यदा हृष्टास्तु वाजिनः । तदा राज्ञो जय विद्यान्नचिरात् समुपस्थितम् ॥ १४८ हयाना जघने पायौपुच्छे पादेपु वा यदि । दृश्येताग्निरथा धूमास्तदा विद्यान्महद्रयम् ॥ 1A B D मनुजा 1 2 A वासिताम्, B वासिन, C मासित । 8 A रानाऽपि, B तत्रास्ति । 4A सोऽस्तिको, B सोपिको, D सोस्तिको। 5 B विदः। 6 A. वपु , D वस्तु । 7 A सोऽस्तिको, B सोपिको, D सोस्तिको। 8 B विध । 9 A अस्तु | 10 A यदान्, B यदान, 0 भूमि । 11 A विलिखनान , B लिखमाना, D पिलिण्यमाना । 12 C हय । 13 A B D निकुटयति। 14 A B D पाहाना। 15 A चाको, B वाला, D बाला । 16 A B वस्यन्ते, D तस्यते च । 18 C श्वसित। 19 A B D हेपन्ति । 20 A प्रहेच्यन्ते, B D प्रहेप्यते । 21 C प्रयाणेषु । 22 BD निस्वना । * A.BD प्रहृष्टा यत्र बहुश । 10 तदा युद्ध समादिशेत् । This and the following st are not found in this Ms 23 B शब्द । 24 BD मुखायोन। 25 B घेश्येत, पेश्यत। 26 BD सम्र। 27-28 BD प्रलयम् । 29 BD ईहते । 30 A. समाहिका । 31 A. युक्तेषु, BD युत्ते । 32 A सैन्य , B तेषु सौन्ये, D तेपु सैन्ये। 33 B हि, D बहि | FC The second halfand the first half of the next stanza are not found in this is 34 A. अपवाझD ओपवाम । 35 A राजेन, C D राजान । 36 D नागरा। 37 C प्रवाधति । 38 A B D यायिन । 39 B हेय माना; C हेषमाणा । 40-41 B पादपादेन । 42 C मुख्य तु। 43 B निमन्ति; C निवतो । As AC सस्पृश्य, B सपृष्टः । The following st_is additionally found in A only but as it is not found in other three Mss I havo not included it in the text -विम्यात पराजाया राज्ञ पश्चिमाद्धं यदा बरत घु। पूर्वाई ज्वमासेन हयाना रिजय वदेत् ॥ १३1 It occurs in this Ms after 149th st 10 The second half is found ag under in thug Mís हन्यात व स्वामिन शिन विपरीते धनागमा 45 Cघ यदा। 480 नाम्यो। 47 B जायेत पते । १४९ - 17 A Dघास, B पास। 48Cपूम। 49Aमहा।
। १७ १५० । १३, १५०-१७३] त्रयोदश अध्याय हेपमानस्यै दीप्तास्तु निपर्वन्यत्रिपों मुसात् । अश्वस्य विजयं श्रेष्टमूर्द्धदृष्टिय मंसते ।। *श्वतस्य कृष्णं दृश्येत पूर्वकाये तु वाजिनः । हन्यात् तं स्वामिनं क्षिप्रं विपरीते चधागमम् ।। १५१ वाचकस्य वधं विन्धाद् यदा स्कन्धे हयो पलेत् । पृष्ठतो ज्वलमाने तु भयं सेनापतेभवेत् ॥ १५२ तस्यैव तु यदा धूमो निर्धावति प्रहेपितः" । पुरस्यापि तदा नाग निर्दिशेत् प्रत्युपस्थितम् ।। १५३ सेनापतिवधं विद्याद वालस्थानं यदा ज्वलेत् । त्रीणि वर्षापयनावृष्टिस्तदा वद्विषये भवेत् ॥ १५४ अन्तःपुरविनाशाय मे, प्रचलते" यदा । उदरं पलमानं च कोर्शनाशाय वा चलेन् । शेरते दक्षिणे पावें यो" जयपुरस्कृतः । सन्धशायिनचाहुञ्जयमावर्यसाधकः ॥ वामाशायिनश्चैव तुरङ्गा नित्यमेव च । रानो यस्य न संदेहतस्य मृत्युं समादिशेत् ।। सौमुप्यन्ते (१) यदा नागा पश्चिमश्चरणस्तया । सेनापतियधं विद्याद् यदाऽनं च न भुञ्जते ॥ १५८ सदन्ता() पादचारी वा नाभिमन्न(न्य)ति हसिनः । यस्यां तस्यां तु सेनायामचिराधैमादिशेत् ॥ १५९ निपतन्यमतो यद्वे त्रस्यन्ति वा रुदंति या । निप्पद्यन्ते समुद्विग्ना यस्य तस्स यधं वदेत् ।। १६० कर नदन्ति विपमं विखरं" निशि हस्तिनः । दीप्यमानास्तु केचित्तु तदा सेनावचं भूयम् ॥ गो"नाग-वाजिनां त्रीणी मुसाच्छोणितविन्दयः । द्रवन्ति यहुशो यत्र तस्स रानः पराजयः॥ १६२ नरी यस्य विपद्यन्ते प्रयाणे वारणाः पथि । कपालं गृह्य धावन्ति दीनास्तस्य पराजयः ।। १६३ यदा धुनन्ति सीदन्ति निपतन्ति किरन्ति च । सादमानास्तु खिद्यन्ते तदाऽऽस्याति पराजयम् ।। १६४ हेपन्त्यमीक्षणमन्वास्तु विलिसन्ति सरधराम् । नदन्ति च यदा नागास्तदा विन्द्याद् ध्रुवं जयम् ॥ १६५ पुष्पाणि पीत-रक्तानि शुलानि च यदा गजाः । अभ्यंतरापदन्तेपु दर्शयन्ति तदा जयम् ।। १६६ यदा मुचंति शुण्डामि गा नादं पुनः पुनः । परसैन्योपघाताय तदा विन्द्याद् ध्रुवं जयम् ॥ १६७ पादेः पादान् विकर्षन्ति तलवी विलिसन्ति च । गजास्तु यस्य सेनायां विरुध्यन्ते ध्रुवं परैः ।। १६८ मत्ता या विपद्यन्ते न मद्यन्ते च योजिताः। नागासत्र वधो राज्ञो महाऽमात्यस्य वा भवेत् ।। १६९ यदा राजा निवेशेव भूमो कण्टकसङ्कले । विपमे सिकताकोणे सेनापतियधो ध्रुवम् ॥ श्मशानास्थि-नजाकीर्णे पञ्चदग्धवनस्पती । शुष्कवृक्षसमाकीर्णे निविक्षो(टो) वधमीहते ।। १७१ कोविदारसमाकीर्णे श्रेष्मान्तकमहाद्रुमे । पिल-कालनिविष्टस्य प्राप्नुयाच चिराः वधम् ॥ १७२ असारमभूयिष्ठे" पापाण-तृणकुत्सिते । देवतायतनामान्ते निविष्टो वधमाप्नुयात् ॥ १७३ 1C हेपमाणस्या 20 अर्थितो। 3-4C कुर्यन रष्टस्य । 5A B D संशयेत् । * CThis st, is not found in This is GA पु। 7 B वाजिनं । 8 A हित। 9 A विपरीत। 100 anter i C This st. occurs in this Ms. after 150th st. 11 A SRET:: B D sale: I EC The order of this st. is interchanged with the next in this afs. 12 A वारमान। B वालवानां D पालयानं । 18 मढ़े। 140 प्रज्वलनं। 15 D देश'। 16 A उदा । 170 रामस्ते । 18 C ययानां । 19 A अत्त्वप्यसाधकः, B आस्वार्थसाधकः, C आवयंसाधकः। 20 A. यामाय । SC This and the following st. are not found in this Ms. 21 B सोमुष्यते । 22 A. नाभिवन्ति, B मातिसम्मति । 23 A तद्विरदमघाय । $ A निप्पेसन्नि गृहस्था ; B D निप्पेप्यति रस्याः स्युः। 24 BD मपतंति: C साद्विना। 25 C यस्य तुरगा। 200;कुरु । 27 B. 28 C विस्वनं। 29 B दन्तिनः। 30-31 C गवाग। 32C मृग। 33 A न सद् । 34C जस | 35A पारणे, C वरुणा! 500 यति। 37A BD सायमानाः । 98A मेपारख D मेवास्तु । 39 C नदन्ति । 40-41 C परालयम् । 42 D योनिताःABD ममएलस लम् । 1 This and the following et, aro not found in this Ms. 43 D to 1 44-45 À पिराद्विपम् D चिराभूतम् । 40A भूजिष्ट, यापृष्ट । पदति ।
२८ १७९ भद्रबाहुसंहिता [१३, १७४-१८६, १४, १-१० अमनोज्ञैः फलैः पुष्पैः पापपक्षिसमन्विते । अधोमार्ग निविष्टश्च युद्धमिच्छति पार्थिवः ।। *नीचे निविष्टस्य सदा नीचेभ्यो भयमादिशेत् । यथा दृष्टेषु देशे तक्षेभ्यः(१) प्राप्नुयात् वधम् ।। १७५ यत् किग्नित् परिहीन स्यात् तत् पराजयलक्षणम् । परिवृद्ध च यत् किश्चिद् दृश्यते विजयावहम् ॥ १५६ दुर्वर्णाश्च दुर्गन्धाश्च कुचेपा व्याधिनस्तथा । सिनाया ये नराश्च स्युः शस्त्रवध्या भवन्त्यथ ॥ १७७ तथाज्ञातप्ररूपेण राज्ञो जय-पराजयः(यों) । विज्ञेयः(यो) सप्रयातस्य भद्रबाहुवचो यथा ।। परस्य विषय लब्ध्वा अग्निदग्धी न लेपटेत् । परदारा न हिंस्येत पशवः पक्षिणस्तथा ॥ अमिं कृतेषु मध्यस्तु शखान्तर निधापयेत् । निरापराधचित्तानि नीददीत कदाचन ।। देवतान् पूजयेद् वृद्धान् लिङ्गस्थान ब्राह्मणान गुरुन् । परिहार नृपतिर्दद्याद्वामाय तजिनाम् (१) ॥ १८१ राजवंश" वोच्छिद्या बाल-वृद्धाश्च पण्डितान् । न्यायेनार्थाः सम दद्यात् तथा राज्ये वर्धते ॥१८२ धर्मोत्सवान् विवाहाश्च सुताना कारयेद् बुधः । न चिर धारयेत् कन्या तथा धर्मेण वर्द्धते ॥ १८३ कार्याणि धर्मतः कुर्यात् पक्षपात विसर्जयेत् । व्यसनैविप्रयुक्तश्च वचोसिक्तं सुसप्रदः ॥ १८४ यथोचितानि सर्वाणि यथा न्यायेनं पश्यति । राजा कीर्ति समाप्नोति तदा प्रत्ययमोदते ॥ १८५ इम" यानाविधिं कृत्स्ना योऽभिजानाति तत्त्वत । न्यायतश्च प्रयुञ्जीत प्राप्नुयास महत् पदम् ॥ १८६ ।। इति नैग्रन्थे भद्रबाहुके निमित्त यात्राविधिनाम त्रयोदशमोध्यायः ॥ १ २ ३ ५ ८ अथातः सप्रवक्ष्यामि पूर्वकर्मविपाकजान् । सुभा-ऽशुभान समुत्पातान् रानो जनपदस्य च ।। प्रकृतेर्यो विपर्यासः स उत्पातः प्रकीर्तितः । दिव्या-ऽन्तरिक्ष-भौमाश्च व्यासमेपा नियोधत ।। यदात्युष्ण भवेच्छीवे शीतमुणे तथा ऋती । तदा तु नवमे मासे दशमे या भय भवेत् ॥ सप्ताहमष्टरान च नवरात्र दशान्हिकमे । यदा निपतते वर्ष प्रधानस्य वधाय तत् ॥ पक्षिणश्च यदा मत्ता पशयश्च पृथग्विधाः । विपर्ययेण ससक्ता चिन्धाजनपदे भयम् ।। आरण्या प्राममायान्ति बन गच्छन्ति नागराः । रुदन्ति चाथ जल्पन्ति तदाऽरण्याय कल्पते ॥ ६ अष्टादशस्य मासस्य तथा सप्तदशस्य च । राजा च म्रियते या भय रोगच जायते ।। स्थिराणा कम्पै-सरणे चलानाम भेव हि । ब्रूयात् तत्र यध राज्ञः पण्मासात्पुनमत्रिणः ।। दर्पण हसते"(ने) चापि क्रन्दन" युद्धसभये । स्थावराणा वध विद्यात्रिमास" स्थावरात्मकम् ॥ ९ पक्षिण पशयो मल्ः प्रसूयन्ति विपर्ययै । यदा ती तु पण्मास भय राजवधस्तदा ॥ 1 A B D çaº i 2 A DOMIT", B Wat * This st, is not found in this als 3 B misapg in ths aUs 4 A कथम् । तदर्भवणविदग्धश्च । सेनायासेन पापेभ्य शस्त्रमभ्यमय वथा ॥ AC शावप्रतिरूपेण । 5 A विषयो। 6A "दया। 7 A हिंस-ते, B हिंसेन, C हिंसेत । 8Aarपसा 9 B वण। 10 A.मा। 11C नामदीन । 12 Cनित्य । 13-14Cघर्मचारिणम् । $ B°दग्धमयजिर, Cचिसस्नेय, D दग्धामपेजिनम् 1 15-16 C रानवशेन । 18 बाल-वृद्धश्च । ** C ज्ञानायोरमसमादाय । 19 A व्यापेता। 20 A राजेन। 21 A वर्तठे, Cutitt C This and the following stanza ara nutssing in tlus N& 22 A rallent BC चोस्तिक। 23 A. 'सुखप्रमः। 24 A ज्ञायेत। 25 A सर्पति । 26A प्रेत्यीत्येहा प्रेया घ 17 A इस । 28 A प्रामुयारत। 29 B मुमहद्वभुम् Cीतिमुसमम् । 30 A पमुम् । 314 पारात्रिकम् । 32 A 1 33 A सस। 34 C भा! IDC राष्ट्रस्य ( 3G A कम्पने। 97 A. घपलानो । 38 A नगे। 39 A चले। 40 Bणे, C सण। 41 ABD इस C सहता। B, C 1 43 C भय । 44 A नमाम । 45 C नाम सशयः। 46 C missing in tius Ms 170 वाश्चिद्याना 12Aदते - २० १४, ११-३१] चतुर्दश अध्याय २९ विकृतः पाणि-पादायैन्यूनचाप्यधिकस्तथा । यदा त्वेते प्रसूयन्ति क्षुद्भयानि ददादिशेत् ।। पण्मासं द्विगुणं चापि परं वाथ चतुर्गुणम् । राजा चे म्रियते तन भयानि च न संशयः ।। १२ मद्यानि रुधिरा-ऽस्थीनि धान्या-हार-वसास्तथा । *मेघो' चा वर्पते या भयं विद्याचतुर्विधम् ॥१३ प्रसर्पन्तैि जलचराः पक्षिणो द्विपदास्तथा । वर्पमाणो जलं हन्यौद भयमारयाति दारुणम् ॥ निरिन्धनो यदी चानिरीक्ष्यते सततं पुरे । स राजा नश्यते देशाच्छण्मासात् परतस्तदा ॥ १५ दीप्यन्ते यन शस्त्राणि वखाण्यश्वा नरा गजाः । वर्षे च नियते राजा देशस्य च महद्भयम् ।। १६ पैसवृक्षरसा यद्वत् प्रभवन्ति विपर्ययात् । समस्ता यदि या व्यस्तास्तदा विन्द्याद् भयागमम् ॥ १७ दधि क्षौद्र घृतं तोय" दुग्धं रेतविमिनितम् । निनवंति यदा वृक्षास्तदा व्याधिभयं विदुः ॥ १८ रक्त" शौभय वक्ष्ये नीले श्रेष्ठिमयं घिदुः । अन्येष्वेपु विचिनेपु वृक्षेपु तु भयं विदुः ।। १९ विस्वरं रवमानस्तु चैत्यवृक्षो यतः पतेत् । ततो भय समारयाति देशज पश्चमासिकम् ॥ नानावस्त्रैः समाच्छन्ना यदा दृश्यन्ते वै द्रुमाः । राष्ट्रजं तद् भयं विन्द्याद् विशेपेण तदा विपें ॥२॥ शुक्लवस्रो द्विजान इन्ति रत:क्षा तदाभयम्। पीतवलो यदा व्याधि तदा च वैश्यघातकः ॥ २२ नीलवस्रो निहन्त्याशु शुद्रांश्च प्रभृतिन्नरांन् । पशु-पक्षिभयं चित्र विवर्णः लीभयङ्करः ॥ २३ मधुराः क्षीरवृक्षाश्च श्वेतपुष्प-फलारतु ये । सौम्यायां दिशि यनार्थ जानीयात् प्रतिपुद्गलाः ॥ २४ कपायमधु सिक्ती उष्णवीर्यविलासिनः । रक्तपुष्प-फलाः प्राच्या सुदीर्घ प-क्षत्रयोः । अम्लीः सलवणाः स्निग्धाः पीतपुष्प-फलाश्व ये। दक्षिणां दिशि विज्ञेया वैश्याना प्रतिपुद्गलाः॥ २६ कटु-कण्टकिनो रूभाः कृष्णपुष्प-फलाश्च ये । वारुण्यां दिशि वृक्षाः स्युः शूद्राणां प्रति पुद्गलाः ॥२७ महान्तश्चतुरश्राश्च स्वगाहाश्व धरोपिताः । वनमध्ये स्थिताः सन्तः स्थावराः प्रतिपुद्गलाः ।। हखान्य तरयो येऽन्ये अंत्ये जाता वनस्य च । अचिरोद्भवकारा ये यायिनां प्रतिपुद्गलाः ॥ २९ ये विदिनु विमिश्राश्च विकर्मसु विज्ञातिएँ । पुँदैलाश्च तु ये येपा ते तेपा प्रतिपुद्गलाः ।। श्वेतो राजी द्विजान् हन्ति रक्तः क्षत्र-नृपान् वदेत । पीता वेश्यविनाशाय कृष्णः शूद्रनिषूदये ॥ ३१ 1A B विकृति. 1 2 A चूतै । 3 A यत्रिके । 4 C एवेषु। 5A वस्ति । 6 C मधु । This line and the succeeding line are missing in this Ms 7-80 मेघवान् । 90 सरीसपा । 10-11 C जलदम्य । 12 A निरन्धते। 18 A massing in this is_14 A ईसते, 0 दीप्यते । 15 C चिन्न। 16 A मृत । 17 Cदुग्ध । 18 Cपि। 19 C वर्ण। 200 गतिमिथक । + C This appears as 27th stanzs in C. 216 राज्ञो। 220 पुत्र 1 29 A नीरे । 24 A. राष्ट्र, B D ऐप 1 + A B D विधो भेद च मन्दे च पृक्षा येषु न सशयः॥ FC This st appears in Cas 20 th stanza 25 D दशज । 26 A ते। 27 तदसा । 28 A. विजो, Cधियो। 29 द्विजान हन्ति 9 twice written here 30 D क्षेत्र। 31 A समुदान् । 920 बदा भृतिकराभरान् । 33 A B विवर्णः। 34 Cतु35 Cण 1 36 Cइदीच्या। 370 श्यते । 38 C द्विजाना । 39 A B D भन्द40 A B D मधुरा । 41 A B D विशालता। 42-44C कृत्तिकायो विवईयेत् । 45 CDar TB This and the next line are missing in this Ms. A D दक्षिणस्या न पास्युचा। 46 C D पृक्षाः। 47 Cश्वेत । 48Cमाति। 49Cचिरो। 50 A विनिशाच। 51 A D विकाम। 52 A प्रविजाकृति, B प्रविजायति । * C प्रतियुद्गलाभ पेपा तेषामुग्पातन परम् ॥ 53 A गो, Bरिने, D रिनो। 54 A D स्नु सूपरा, B स्नु मुचयेन् । *B ।
३० ४१ । ४५ भद्रपाहुसंहिता [१४, ३२.५२ परचा नृपभयं क्षुधा-व्याधि-धनक्षयम् । एवं लक्षणसयुक्तः सावाः कुर्युर्महद्भयम् ।। ३२ कीटदष्टस्य वृक्षस्य व्याधितस्य च यो रसः । विवर्णः स्रवते' गन्ध न दोपाय स कल्पते ॥ ३३ वृद्धा द्रुमा निहन्त्याशुं मरणे पर्युपस्थिताः । ऊर्द्धाः शुष्का भवन्येते तस्मात् ताल्लक्षयेद्रुधः ।। यथा वृद्धो नरः कश्चित् प्राप्य हेतु विनश्यति । तथा वृद्धो द्रुमः कश्चित् प्राप्य हेतु विनश्यति ।। ३५ इतरे-तरयोगास्तु वृक्षादिवर्णनामभिः । धुंडा-वो-अमूलाच चरच्छेयांश्च साधयेत् ॥ हसने" रोदने नृत्ये देवताना प्रसर्पणे। महद्धय विजानीयात् पण्मासात्रिगुणो"(ण) परम् ॥ ३७ चित्राश्चर्यसुलिङ्गानि निमीरन्ति वदन्ति या । ज्वलन्ति च विगन्धीनि भय राजवधोद्भवम् ॥ ३८ तोय-धान्यानि सहसा रुदन्ति च हसन्ति च । मारवय वाँसति तन विन्द्याद् महद्भयम् ॥ ३९ वादिनशब्दाः श्रूयते" देशे यस्मिन मानुपैः । स देशो राजदण्डेनै पीड्यते नात्र संशयः ।। वोय-यान्यानि सर्वाणि यहन्ति रुधिर यदा । पष्ठे मासे समुद्भूते सग्रामः शोणिताकुलः ॥ चिरस्थायीनि तोयानि तूणं यान्ति पय क्षयम् । गच्छन्ति वा प्रतिस्रोत." परच कागमस्तदा ॥ ४२ वर्धन्ते" चापि शीर्यन्ते चलन्ते वा तदाश्रयात् । सशोणितानि दृश्यन्ते यत्र तत्र महद्भयम् ॥ ४३ शकोशात् प्रधावन्ते नदन्ति विचरन्ति वा । यदा रदन्ति दीप्यन्ति सप्रामरतेपु निर्दिशेत् ।। ४४ थानानि वृक्ष-वेइमानि धूमायति ज्वलति वा । अकाल पल पुष्प तन मुख्यो विनश्यति ।। भवने यदि श्रूयते" गीत-वादिननिस्वनाः । यस्य तद्भवन तस्य शारीर जायते भयम् ॥ ४६ पुप्पे पुष्प फ्ले" पुष्प फले वा विफल" यदा।वध्यते वितथ विन्द्यात्तथा जनपदे भयम् ।। ४७ चतु पदाना सर्वेपा मनुजाना यदाऽम्बरे" । श्रूयते व्याहृत घोर तदा मुख्यो विपद्यते" ॥ ४८ निर्धाते कम्पने" भूमी शुलवृक्षारोहणे । देशंपीडां विजानीयान्मुख्यश्चान न जीवति ॥ ४९ स्थिरी भूमि प्रयातस्य यदा सुद्रवता ब्रजेत् । निमन्जन्ति च चक्राणि तस्य विन्द्यात् महद् भयम् ॥ ५० वल्मीवस्या जनने मनुजस्य निवेशने । अरण्य विशतश्चैव तत्र विद्यान्महद् भयम् ॥ महापिपीलिकान्द सद्रकाभृत्य(?)विप्लुतम् । तत्र तत्र च सर्व नद्राष्ट्रभङ्गस्य चादिशेत् ।। 1A.Dजन। 2BD °दग्धस्य । 3A विवण। 4 A missing in this Ms 5 A गगन। 6 Cश्रवति। 7 A. त पेद्धा ते 18 C यया। 9 A उदो, B छेद । 10 A नरन् । * A This second half is missing in A but as it fits in with the context and as it is found in B C D it is placed there + A B D वृद्धादिश्च वर्णना यत् । A B D वृक्षा चाले तु धमाश्च यमाणा उपाय साधयेत् | 11 A B D हसते। 12 A B D रोदते । 13 A B D लिखे । 14 A B D नृगुणात् । SC चित्रापर्धासु निगानि | 15 C missing in this Ms 16-17 A. कुल भाये । 18-19 C पश्यते। 20 A पूर्वेता। 21 A दोहुन । 22 A B D तोयावहानि । 23 AD स्थानानि । 24 C तदा जय। 25 अतिशोभ। 26 C वध्यते। 27 A D प्रयेत् , B दर्पयेत् । 28 Cशानन्या, दावोसा। 20 C मनधन्ते। 30 A नन्दन्ति, C निति । 31 AC D रहति । S A This st 13 missing in A bnt as it 19 found in BCD it has been incorporated in the text 32 A तूयन्ते, D स्खयते । D This is found in this Ms as the 51st st 33 A. पुष्पे। 34 A फ्ल, यदा । 35 A यापि, C कधिन् । 30 A वाऽपि 1 37 A. फल I MC भय जनपद विधात् भद्रयाहुवचो यथा 1 38 A परे, B D स्वरे । 39 A रत्यतेऽया। 400 व्याधयः । 41C निश्यते। 4. A कम्पते B D कदने। 43 A B भूमि, D शूमि । 44 A. गुफ, B शुक्र 45 Dदोस। ** C In place of this st the following st is found in C - यदा भूपर हामि निपतनित मदीपरे । तदा राष्ट्रभय विधात् भद्रयानुषयो यथा ॥ 4G A not found in this Ms 47 A पल्मीस। 48 A मुलने; Bcथा 40A जम्य । 50 Aध्यनेनैव, B पसने, Do It D Tbis not found in this dis ५२ - ५४ ६० १४,५३-७४ ] चतुर्दश अध्याय महापिपीलिकाराशिविस्पुरंतो विपद्यते । उहानुत्तिष्ठते यत्र तत्र विद्यान्महद्भयम् ।। वश्वपिपीलिकामन्दं निम्नमूद्धं विसर्पति । वर्ष वत्र विज्ञानीयाद्रबाहुवचो यथा ।। राज्ञो(जो)पकरणे भने चलिते पातितेऽपि वा । व्यादसेवने चैव राजपीडा समादिशेत् ।। याजि-वारण-यानानां मरणे छेदने कृते । परचकागर्म विद्यादुत्पावनो जितेन्द्रियः ।। ५६ क्षत्रियाः पुष्पितेऽश्वत्थे ब्राह्मणाचाप्युदुन्यरे । पैश्याः पक्षेऽथ पीड्यन्ते न्यग्रोधे शूद-दस्यवः ॥ ५७ इन्द्रायुधं निशिशेत' विप्रान् रक्तं च क्षत्रियान् । निहन्ति पीतकं वैश्यान कृष्णं शूद्रभयङ्करम् ।। ५८ भज्यते नश्यते तत्तु कम्पते शीर्यते जलम् । चतुर्मासं परं राजा नियते भज्यते तदा ॥ पितामहेषु सर्वेपुं धर्मवेन्द्रकृतं जलम् । त्रैमासिकं विजानीयादुत्पावं ब्राह्मणेषु वम् ।। रूमा विवर्णा विकृता यदा सन्ध्या भयानका । मारी फुयुः सुविकृतां पक्ष-त्रिपक्षक" भयम् ॥ ६१ यदा वैश्रवणे गमने कश्चिदुपातः समुदीर्यते । राजानश्च सचियांचे पश्चमासान् स पीडयेत् ।। ६२ यदोत्पातोऽयमेकश्चिदृश्यते विकृतः कचित् । तदा व्याधिश्च मारी च चतुर्मासात् परं भवेत् ॥ ६३ यदा चन्द्रे वरुणे योत्पातः कश्चिदुदीर्यते । मरकः सिन्धु-सौवीर-सुराष्ट्र-वत्सभूमिपु ।। ६४ मोजे च भयं विद्यात् पूर्व म्रियते नृपः । पञ्चमासात् परं विद्याद् भयं घोरमुपस्थितम् ।। ६५ रुद्रे घ घरुणे कश्चिदुत्पांतः समुदीर्यते । सप्तपक्षं भयं विद्याद् प्राह्मणानां न संशयः ॥ इन्द्रस्य प्रतिमायां तु यद्युत्पातः प्रदृश्यते । सङ्ग्रामे निपु मासेपु राशः सेनापतेर्वधः ।। यवुत्पातो पलन्देवे" तस्योपकरणेषु च । महाराष्ट्रान् महायोद्धान् सप्त मासान् प्रपीडयेत् ।। ૬૮ वासुदेवे यद्युत्पातस्तस्योपकरणेषु च । चकारूढाः प्रजा ज्ञेयाश्चतुर्मासान् वधो" नृपे" ॥ प्रद्युम्ने पाऽथ उत्पातो गणिकानां भयावहः । विशालायां घ द्रष्टव्यं मयं चेद्वाऽष्टमासिकम् ॥ ७० यदार्यप्रतिमायां तु किञ्चिदुत्पावजं भवेत् । चौरा मासा त्रिपक्षा अविलीयन्ति रजन्ति या ॥ ७१ यद्युत्पातः श्रियाः कश्चित् त्रिमासीकुरुते फलम् । वणिजां पुष्प-वीजानां निता-लेख्यजीविनाम् ॥७२ वीरस्थाने श्मशाने च यत्पातः समीयते । चतुर्मासान् क्षुधा-गारी पीड्यन्ते व्रतनिश्चये"(प्रतिनच ये) 11 यद्युत्पात (ताः) प्रदृश्यते(यंते) विश्वकर्मनिर्माण)माश्रिता(ता)। पीडयन्वे शिल्पिनः स पञ्चमासात्परं भयम् ।। These three sts, are not found in ABD but as they have got fittings context they havo been embodied in the text 1 B after 1774, pri is found in this Afs. 2-3A B these two words aro mmssing in these Mss A सस्ये; B Darये । 5 दायकः । GC इन्द्रियायुध। 7 C निश्वेतं । + CThis is droppod in C. Therefore the first half of the succeeding st. forms trio second lialf of every preceding st. in 0.1 80 पिन-महर्दि। 90 सोमेषु। 10 धर्मदेव राया पले । 10 पर्यान्ते पत्रिक । 11 DDघर्ष 12 परम् | 13 A गमगे। 11 A it is not found in this Ms. 15 Corः। BABD पारा वारेणु सागर सभूमिपु॥ 16 A B D भोजनेषु। 17 AB D । 18-19 ABD सर्वेषु। 20 Aur Bम, D साडे। 21. उत्पादः। 22C पट। 23C ले फरिन् । 24C सयें। 25 CR पम् ! GA मन् । आ-28 C प्रचित्तु । || ARIस पर गुटB Dinni भर टA B D सय दुष्प मानिकः। 29 A मृाशाप । NC पीटान्ने मात्र मंशयः । * Cnा ऐडयोपजीविनाए। 32C समीहये। 38 Cl| BIA. प्रनिए ये BRः। 35 ADD 'मामातुर । ७४ . - 30A लिया। 31C मासार।
७७ ८० ८७ ८८ ८९ ३२ भद्रबाहुसंहिता [१४,७५-९६ भद्रष्ट्राली विकुर्वन्ति(न्ती) स्त्रियो हन्तीहँ सुवती । आत्मान वृत्तिनोये चे पण्मासात् पीडयेत् प्रजाम् ।।७५ इद्रायाः समुत्पातः कुमार्य (री.) परिपीडयेत् । विपक्षीदक्षिरोगेण कुक्षि-कर्ण शिरोज्वरैः ।। ७६ धन्वन्तरे समुत्पातो वैद्यानी स भयङ्करः । पाण्मासिकविकाराश्च रोगजान जनयेतृणाम् ।। जामदगे (ये) यदी रामे" विकारः कश्चिदीयते । तापसाच तपाढ्याच निक्षेण जिघासति ॥ ७८ पञ्चविंशतिरानेण कवन्ध यदि दृश्यते । सन्ध्याया भयमारयाति महापुरुपविद्रवम् ।। सुलसाया" यदोत्पावः पण्मास सर्पिजीविनः । पीडयेद् गरुडे" यस्य वासुकास्तिकभक्तिषु ॥ भूतेषु यः समुत्पतिः सपरिवारिकः । मासेन पीडयेत्तूर्ण निम्रन्थवचन यथा ॥ ८१ अर्हत्सु वरुणे" रुद्रे गृहे" शुझे नृपे भवेत् । पश्चाल-गुरु-शुक्रे' पायकेपु पुरोहिते ॥ चाते"sts पासुभद्रे च विश्वकर्म-प्रजापतो। सर्वस्य तद् विजानीयात् वक्ष्ये सामान्यज्ञ फलम् ।। ८३ चन्द्रस्य वरुणस्यापि रुद्रस्य च वधूपु च । स महाराजसूतातो राजाममहिषीषु च ॥ एका यस्य यदी भार्या या चान्य केवली स्त्रियौ ।कुर्वन्ति किञ्चिद् विकृत प्रधानन्त्रीपु तद्भयम् ॥ ८५ एव देशे च जाती च फुले" पासण्डि-मैक्षिपुं । तजातिप्रतिरूपेण खैः खैर्देवैः शुभ वदेत् ॥ ८६ उद्गच्छमानः सविता पूर्वतो विकृतो" यदा । स्थावरस्य विनाशाय पृष्ठतो यायिनाशनः ।। हेमवर्णः सुतोयार्य मधुपर्णो भयङ्कर. । शुक्ले च सूर्यवर्णेस्मिन सुभिक्ष क्षेममेव च ॥ हेमन्ते शिशिरे रक्त पीतो ग्रीष्म-वसन्तयोः । यासु शरदि शुक्लो विपरीतो भयङ्करः ।। दक्षिणे चन्द्रशुङ्गे तु यदा तिष्ठति भार्गध । अभ्युत्कृ(ग)त" तदा राजा वल न्यौत्सपार्थिव ।। ९० चन्द्रशृङ्गे यदा भौमनिष्टते" विकृतो भृशम् । प्रजास्तन्न विपद्यन्ते पुरवः पार्थिवाचलाः ।। शनैश्चरो यदा सौम्य शृङ्गे" पर्युपतिष्ठति । तदा वृष्टिभय घोर दुर्भिक्ष प्रकरोति च ॥ ९२ मिनत्ति सोम मध्येन ग्रहेष्वन्यतमो यदा । तदा राजभय विन्द्यात् प्रजाक्षोभ च दारुणम् ॥ ९३ राहुणा गृह्यते चन्द्रो यस्य नक्षनजन्मनि । रोग मृत्युभय याऽपि तस्य कुर्यान्न सशय ॥ धूरप्रयुतश्चन्द्रो गृह्यते दृश्यते ऽपि वा । तदा धुभ्यन्ति सामन्ता राजी राष्ट्र च पीड्यते ।। ९५ लिखेत सोमः शृङ्गेन भीम" शुक्र गुरु यथा । शनैश्चर चाधिकृत पडू भयानि तदा दिशेत् ।। ९६ 1A स्पृहा D नृहा । 2 B महन्ती। 3 Cसुबत । * C अन्याश्व प्रतिमा कश्चित् पद्भिर्मास प्रदीपयेत् ॥ 4 A. अतिवीराच। 5 B ब्रज। प्रजम् । 6A B D इन्द्रान्याय । 70 स उत्पात । 8 A नृपया C नृपक्षात् । 9 A विद्यानाम् । 10 B यामदग्ध, C यामदय, D यामदग्धे । 11-120 पारामे। 18 B पाश्चि, C तपोधाश्च D तपाद्याते। 14 A नृ। 15 A सलसायाँ; B शुलमाया, D सळभाषाम् । 16-17 C गरहायांश्च । 18 C वास्नुकंग-1 19 A B D भूते। 20-21 A BD मस्या यदुःपाः। 22 A. सदेव । 23 A B परिचारिक , C परिवारक | 24C भरणात् । 25 BD घरुणेन्द्र । 26 BD भद्रे । 27 A. आहे, Cश। 28 A शुके । 29-80 C व्याधिभय भवेत् । 31 A कामुके, B°मुपु। 32 A. BD पुरोहित । 33-34 A BD चावामी। 35 C राज्य। 360 भयम् । tC This and the following stanze are not found in this Ms 37-39 A. पेणकापरदा । 40-41 Dवेवास्तु यः। 12 C कले। 48 A D पारा। 44 A C मिमिषु। 45 C विभो । 46 C मुदीसोय। 47 B अप्प, C अभ्यन्तरे) D भयुक्षत। 48 C ।। 49-50 Crयमसाया । 51 A BD निति । 52 A B C अविकृत । 5 AC पुरवः। 54C गै। 55 C भीमा । 56 A. सभA, C राजभ। 57 C राष्ट्र | 58 A B D यदा स गृयते। 59-61 C सर्वतो भाम् । G2CTण। 63A BD दिखते। 64 A BD सोम। 65 Bनेश्वगे। ९१ - । १४,९७-१२१] चतुर्दश अध्याय यंदा वृहस्पतिः शुक्र भिवेद्य विशेषतः । पुरोहितासदाऽमात्याः प्राप्नुवन्ति महद्भयम् ॥ पहाः परस्परं यत्र भिन्दन्ति प्रविशन्ति था। तत्र शणिज्यानि विन्द्यादर्थविपर्ययम् ॥ ९८ खतो प्रहमन्यं श्वेतं प्रविशेत लिखेत् तदा । ग्राम गानां मिथो भेद मिथःपीडां विनिर्दिशेत् ।। ९९ एवं शेषेषु वर्णेषु स्वयवारयेद् प्रहः । वर्णनः खमयानि स्युस्तावान्युपलक्षयेत् ।। १०० श्वेतो अहो यदा पीतो रक्तकृष्णोऽयया भवेत् । 'स्ववर्णविजयं कुर्यात् यथास्वं वर्णशङ्करम् ॥ १०१ उत्पाता विविधा ये तु प्रहाऽऽघाताश्च दारुणाः । उत्तराः सर्वभूतानां दक्षिणा मृगशृङ्गिणाम् ॥ १०२ फरक शोणित मांसं विद्युतय भयं वदेत् । दुर्भिक्षं जनमारि प शीघ्रमाख्यात्युपस्थितम् ॥ १०३ शब्देन महता भूमिर्यदा रसति कम्पते । सेनापतिरमायश्च राजा राष्ट्रं च पीड्यते ।। १०४ फले फलं यदा किश्चित् पुष्पे पुष्पं च दृश्यते । गर्भाः पतन्ति नारीणां युवराजा च बध्यते ॥ १०५ नने जल्पन' हासमुत्कीलन-निमीलने । दिवा यत्र प्रकुर्वन्ति वत्र विन्द्यान्महद्भयम् ॥ पिशाचा यत्र दृश्यन्ते देशेषु नगरेषु वा । अन्यराजा भवेचत्र प्रजानां च महद्यम् ॥. मूमियत्रै नमो याति विशति" वसुध| जलम् । दृश्यन्ते घाऽन्यरे देवास्तदा राजवधो ध्रुवम् ॥ १०८ घूम-ज्याला रजो भम्म यदा मुख्यंति देवताः । तदा तु म्रियते राजा मूळंतस्तु जनक्षयः ॥ १०९ मृग-पक्षि-पशूनां च भाषणे ज्यलने गमे । जनक्षयाः प्रभूतास्तु विकृते या नृपयधः ।। ११० विकृताकृति-संस्थाना जायन्ते यत्र मानवाः । तत्र राजवधो ज्ञेयो विकृतेन मुसेन या ।। १११ वः सेनापतेश्चापि" भयं दुर्भिक्षमेव च । अनेर्वा यथवा वृष्टिस्तदा स्यान्नात्र संशयः ।। ११२ द्वार शस्नगृह" वेश्म राशो देवगृहं सथा । धूमायन्ते यदा राज्ञस्तदा मरणमादिशेत् ।। ११३ परिपाऽर्गली कपाटं द्वारं रुन्धन्ति वा स्वयम् । पुररोधस्तदा विन्द्यान्नगमानां महद्भयम् ॥ ११४ यदा द्वारेण नगरं शिवा प्रविशते दिया । यास्यमाना विकृता या तदा राजवधो ध्रुयम् ।। ११५ अन्तःपुरेषु द्वारेषु विष्णुमित्रे(तीर्थ) तथा पुरे । अट्टालफेऽथ हट्टेषु मधु लीनं विनाशयेत् ॥ धूमकेतुहतं मागं शुक्रश्चरति थे यदा । तदा तु सप्त वीणि महान्तमनयं वदेत् ॥ गुरुणा प्रइत मार्ग यदा भौमः प्रपद्यते । **भयं स(सार्वजनिकं करोति बहुधा नृणाम् ।। ११८ भौमेनापि इस मार्ग या सौरि: प्रपद्यते । तदाऽपि शूद-चौराणामनयं कुरुते नृणाम् ॥ ११९ सोरेण तु हतं मागं वाचस्स"(वाचस्पतिः) प्रपद्यते । भयं सर्वजनानां तु करोति बहुधा तदा ॥ १२० सजदीपो निपत। भ्रश्यतेऽधः कदाचन । पण्मासात्पञ्चमासाद्वा नृपमन्य" निवेदयेत् ॥ १२९ * C this is missimg in C. f B This second half is not found in this Ms. 1.Cशास्त्र'। 2 A BD विवर्धनम् । 3 A सुवर्ण । 4 A स्वर्णसकरम् ; 0 स्वं चार्य शंकरम् ; D सुव- पोशंकरम् । 5 B C D कॉक HA B DATTAC D विकृता । 8 A. रसवि। 9A BH जालन। 10 C सन्मीलन | t this is not found in A BD. 11 A. सूरियं च । 11-12 C नभयं भूमिमा 1 18 A. C D विशति । 14 A. YE; B वपुर्ण; D वपुवं । 15 A यस्य । 16-17 C पोरश्चैव । 18 C स्थिरमास । $ A B D सय जना सदं वा च ! . FC पीडा तत्र प्रजाना च विकृते तु नृपो बधः ॥ 18A B D 19: 1 20-21 A diguin i 22 A. OHány missing in this Ms. 23-24 A, परिसार्यका। HC this stu is found with some variations in the following this Ms--गृहे भन्त पुरे द्वारे मंडे गोपुरोद्भवः । अहवालकेश्वधागेपु मधु लीन न शोभनम् ** C क्षनिपाणी बहुविधं तदाऽपि भयमादिशेत् ॥ 25-AIN | NA प्रतिपयते । 28 D अन्नभयं । 29 B चोभयं पदा सौरिग, D चापश्यं । 30 A B D प्रतिपयते । HA B D राजाप्रदीपो नृपतेर्भज्यते वा कदाचन । ११६ ११७ । panner in 310 भृत्यु।
। १२८ भद्रवाहुसंहिता [१४,१२२-१४६ निर्जीवाभाषणे हासे जलरोधे' प्रधायने । जानमानस्य तु शिशो सुमहद्भयमादिशेत् ।। १२२ निवर्तते यदा छाया परियस्ता जलाश्यात् । प्रदृश्यते च दैत्याना सुमहद्भयलमणम् ॥ १२३ अद्वारे द्वारकरण कृतस्य च विनाशनम् । हतस्य ग्रहण वाऽपि तदा झुत्पातरक्षणम् ॥ १२४ यजने छादन यस्य ज्वलिताङ्गमयाऽपि वा । पदते वा स्थिर किश्चित् कुल्हानि तदाऽऽदिशेत् ॥ १२५ देवज्ञा भिक्षव ग्राना साधवश्व पृथग्विधा । परित्यजन्ति त देश धुवमन्यर शोभनम् ।। १२६ युद्धानि कलहा वाधा विरोवा-ऽरिविवृद्धय । अभीक्षा यत्र वर्तन्ते त देश परिवर्तयेत् ।। १२७ विपरीता यदा छाया दृश्यन्ते वृक्ष-वेश्मनि । यदा ग्रामे पुरे वाऽपि प्रधानवधमादिशेत् ॥ महावृक्षो यदा शासामुत्करा' मुनते द्रुतम् । भोजक्स्य वध विन्द्यात् सर्पाणा वधमादिशेत् ।। १२९ पाशुवृष्टिस्तथोल्की च निर्घाताश्च सुदारुणा । यदा पतन्ति युगपद् प्रन्ति राष्ट्र सनायकम् ॥ १३० रसाश्च विरसा यत्र नायकर्स च दूपणम् । तुलामानखं हसन राष्ट्रनाशाय तद्भवेत् ।। शुकप्रतिपदि चन्द्र सम भवति मण्डलम् । भयकर तदा तस्य नृपस्याथ न सशयः ।। १३२ समाभ्या यदि शृङ्गाभ्या यदा दृश्येत चन्द्रमाः। धान्य भवेत् ती न्यून" म दवृष्टिं विनिर्दिशेत् । १३३ घामशृङ्ग यदा वा स्यादुद्यत दृश्यते भृशम् । तदा सृजति लोक्स्स दारुणत्व न सशयः ॥ १३४ ऊर्मस्थित नृणा पाप तिर्यस्य राजमत्रिणाम् । अधोगत च वसुधा सा हन्यादसशयम् ॥ १३५ शस्त्र रक्ते भय पीते धूमे दुर्भिक्षविद्रवे । चन्द्रे तदोदिते नेय भद्रवाहुवचो यथा । दक्षिणात्परतो दृष्ट चोरदूनभयङ्करम् । अपरे तोयजीथाना कायव्ये हन्ति वै" गर्दैम् ॥ १३७ शास्त्र-वीटेपु पालेपु विद्यादेषु च रिशिपु । पाइनेषु च दृष्टेषु विन्याशयमुपस्थितम् ॥ १३८ ऊध्वं धूपो" यदा नर्देत् तदा स्थाच भयङ्कर । क्युद" चलते वापि तदाऽपि स भयकर ॥ व्याघय प्रवला यत्र माल्य(य)गन्ध" न वायते" । आहूतिपूर्णकुम्भाश्च विनश्यन्ति भय वदेत् ॥ १४० नवयर" प्रसद्लेन ज्वलते" मधुरी गिरा" । अरुन्धती" न पश्येव स्वदेह यदि दर्पणे ॥ न पश्यति स्वकार्याणि परकार्यविशारद । मैथुने यो निरक्तश्च न च सेवति मैथुनम् ।। न मित्रचिचो भूतेपु" श्री वृद्ध सेवते शिशुम् । विपरीतश्च सर्वत्र सर्वदा स भयावह ॥ १४३ अभीक्ष्ण पापस्वमस्य(च) निरुत्साहो विचिन्तित ।अलक्ष्मीपूर्णो"चिरा प्राप्नोति स महद्भयम् ।। १४४ ऋज्यादा. शकुना यर बहुशो विछत्तस्वना योन्द्रियार्थी पिशुना" श्रियाँ हीनाश्च मानवा. ११४५ #निपवति द्रुमरिछनो वपुच" हयलक्षणम् । रत्नानि यस्य नश्यन्ति यहुश' प्रज्वलन्ति वा ।। १४६ 1 Dzede 1 2 A B C# 19 additionally found before this word in these Me 30 परिवठा। 4 A D देसायां, दैत्याया । * A this st 18 missing in this Ms 10 सर्वमुपातलक्षणम् ॥ + B this is not found in this Is 5 A BC मुत्तरे 16 A घोष्णा BD शयोका। 7 0 मानुपम्य । 8 A B D तुलामानस्य ! F A BD सम चन्द्रमर्मशयम् । 9 B मति बदा। 10-11 B दुर्भिश, 10 D दुस। 1 B D दाणग्यमय भयम् । 12 A घोत च, B चौरोध । LA. पयो ग्यदन्ति चौ वधाम् । 13-14 B D चापधम् । 15 B D पृष्टो, C वृक्षो। 16 A नापि. गई। 170 कुकुटा । 20 A बन्धन । 21 दापयेत् । sc भाहुति पूतिगन्याय पिनाशाय न सशय । 22 A छ । 23 A प्रमहोत; B D महोत । 24 A अकयो । 25-2G CATन सपदा । 27 A B अनुहरी । " मिहमुंधति यो म। 28 A B °भूतो; D दियो । 29 A. विषु: B वृशेषु । 30 Cविध 131 A वियविता, मसविस्मृतिः। 32-34 A अपिरासियतम् । 350 विगुणा।। 36 AOरिया। 20 not found in thus Als 37 A स्वमः। - १४२ 18Ceमते । 19A प्रलया।
१४,१४७-१७५] चतुर्दश अध्याय क्षीयते वा नियते वा पञ्चमासात् परं नृपः । गजस्थारोहणे यस्य यदा दन्तः प्रभिद्यते ॥ १४७ दक्षिणे राजपीडा स्यात्सेनायास्तु वधं वदेत् । मूलभङ्गस्तु यातारं करिकान (1) नृपं वदेत् ॥ “१४८ मध्यमं रोगजाध्यक्षमग्रजे सपुरोहितम् । विडाल-नफुलो-लूक-काक-कङ्कममप्रभाः ।। १४९ यदा मङ्गो भवत्येषां तदा यादसत् फलम् । शिरो-नासाग्रकण्ठेन सानुस्वारं निशंसनेः ।। १५० साक्षार्थी सचितं यच्च न तद् माह्यन्तु वाजिनाम् । नान्यगतो महोरस्कः कण्ठे वृत्तो सुखरितः ॥ १५१ स पार्थे रुदन्वानुचो नो गृह्यते हि सः(3) 1 अन्योन्यसमुदीभन्ते हेप्यस्थानगता ह्याः ॥ १५२ चायना-ऽऽसने परीक्षा प्राममारी वदेत् ततः । सन्ध्यायां सुप्रदीप्तायां यद। सेनामुसा हयाः ॥ १५३ त्रासयन्तो विभेपन्तो घोरात् पादसमुद्भुनाः । दिवसं यदि वा रात्रं हेपन्ति सहसा हयाः ।। १५४ सन्ध्यायां सुप्रदीप्तायां वदा विन्द्यात् पराजयम् । उनुका (उन्मुसा) रुदन्तो वा दीनं समन्ततः ॥१५५ हया यत्र तदोत्पातं निर्दिशेद्राजसूयवे । विच्छिद्यमाना" हेपंते" यदा रूमवरं हयाः॥ खेरवद्भीमनादेन तदा विन्द्यात् पराजयम् । उत्तिष्ठन्ति निपीदन्ति विश्वसन्ति भ्रमन्ति च ॥ १५७ रोगा इव हेपन्ते तदा विन्द्यात् पराजयम् । अर्द्धमुसा विलोफन्ति विन्धाजनपदे भयम् ।। १५८ शान्ताः प्रहृष्टा धर्माता विचरन्ति यदा हयाः।वालानां वीक्ष्यमाणास्ते नवे ग्राह्या विपश्चितैः"॥ १५९ मूत्रं पुरीपं बहुशो विलुमायाः प्रकुर्वतः । हेपन्ते दीननिद्रा स्तदा पुर्वन्ति ते जयम् ।। १६० स्तम्भयन्तोऽथ लाडूलं हेपन्तो दुर्मना हयाः । मुहुर्मुहुश्च जृम्भन्ते तदा शस्नभयं वदेत् ।। यदा विरुद्ध हेपन्ते खल्पं विकृतिकारणम् । तदोपसर्गो व्याधिर्वा सद्यो भवति रात्रिजः ॥ १६२ भूम्यां प्रसित्या प्रासं तु हेपन्ते प्राइमुसा यदा । अश्वारोधाश्च वद्धाश्च तदा छिश्यति क्षुद्भयम् ॥ १६३ शारीर केसरं पुच्छं यदा चलति वाजिनः । परचक्रं प्रयातं च देशभङ्गं च निर्दिशेत् ॥ १६४ पदा पालाः प्रक्षरन्ते पुच्छं चटपटायते । वाजिनः सस्फुलिङ्गा वा तदा विन्द्यान्महद्यम् ।। १६५ हेपन्ते तु यदा राज्ञः" पूर्वाहे नाग-वाजिनः । तदा सूर्यग्रहं विन्द्यादपराहे तु चन्द्रजम् ।। शुष्कं काष्ठं तृणं वाऽपि यदा संदेशते हयः । हेपन्ते सूर्यमुद्वीक्ष्य तदाऽग्निभयमादिशेत् ॥ यंदा शेवालजलेयाऽपि ममं वृत्या मुरां हयाः । हेपन्ते विकता यत्र तदाप्यग्निभयं भवेत् ।। १६८ उल्लासमाना हेपन्ते संदश्य दशनान् हयाः। सवामे विजयं क्षेमं भर्तुः" पुष्टिं विनिर्दिशेत् ॥ १६९ प्रसारयित्या प्रीवां च स्तम्भयित्या च वाजिनाम् । हेपन्ते विजयं ब्रूयात्सवामे नात्र संशयः ॥ १७० अमणा ब्राह्मणा वृद्धा न पूज्यन्ते यथा पुरा । सप्तमासात् पर यन भयमाख्यात्युपस्थितम् ।। १७१ अनाहतानि तूर्याणि नर्दन्ति विकृतं यदा । पप्ठे मासे नृपो वध्यः भयानि च तदाऽऽदिशेत् ॥ १७२ कृत्तिकामु यदोत्पावो दीप्तायां दिशि दृश्यते । आग्नेयी वा समासृत्य निपक्षादमितो भयम् ॥ १७३ रोहिण्यां तु यदा घोपो" निर्वातो" यदि दृश्यते । सर्वाः प्रजाः प्रपीड्यन्ते पण्मासात्परतस्तदा ॥ १७४ उल्कापातः सनिपीतः सवातो यदि दृश्यते । रोहिण्यां पञ्चमासेन कुर्याद्धो महद्भयम् ॥ *O From here onwards some sx sts are not found in this Ms. 1 BD हंतः। 34. परिज, D करिकाणं । 3 A. साक्षाशी। 4 A B D महा। 5 B D °सुखाः। 6 A D संघयो, B अंधयो। 7 A हन्ना। 8 A BD उत्तमान 19 A D रदनी च, B सदन्ति च। 10 A B D विलियते 11 ABD हेपहे। 12 A B D विसति । 13 Cयोला। 14 C संयीक्षमाणा | 15 C निमित्ततः । 16 A विष्णुः । 17-20 C भरोहावरदाश्च । AIC। C पूर्वनागा सवाजिनाम् । + B यदाजोमा सेवापि, यदा सेनाजले पापि। 22 Cददा संदशना। 23 C कर्तुः। 24 वृष्टिम् । 25 A B महा। 26 B मेघो। A D निर्घातो; B निघांदे। 28-29 A B कलहमृत्युदम् । - भद्रबाहुसंहिता [१४, १७६-१८२, १५, १-१९ एवं नक्षत्रशेपेषु यद्युत्पाताः पृथग्विधाः । देवताजनेली' च प्रसाध्य भिक्षुणा सदा ॥ वाहनं महिपी पुत्रं वलं सेनापतिं पुरम् । पुरोहितं नृपं वित्त अन्त्युत्पाताः समुच्छ्विाः ।। एपासन्यतरं हत्वा निवृति यान्ति ते सदा । परं द्वादशरात्रेण सद्यो नाशयिता पिता ।। १७८ यत्रोत्पाताश्च दृश्यन्ते यथाकालमुपस्थिताः । तेन संचयदोपेण राजा देशस्य नश्यते ।। देवान प्रव्रजितान् विप्रास्तस्माद्राजाऽभिपूजयेत् । तदा शाम्यति तत् पापं यथा साधुभिरीरितम् ॥ १८० पत्र देशे समुत्पाता दृश्यन्ते भिक्षुभिः कचित् । तत्तो देशादतिक्रम्य ब्रजेयुरन्यतस्तदा ।। १८१ सचित्ते भिक्षुदे' देशे निरुत्पाते प्रियातिथौ । विहरन्ति सुसं तत्र भिक्षवो धर्मचारिणः ।। १८२ ॥ इति नैर्ग्रन्थे भद्रयाहुके निमित्ते उत्पातकाण्ड नाम चतुर्दशमोऽध्यायः ॥ po- १ ३ ४ ७ अथातः सप्रवक्ष्यामि ग्रहचारं जिनोदितम् । तत्रादितः प्रवक्ष्यामि शुक्रवार नियोधत ।। भूतं भव्यं भवदृष्टिमवृष्टिं भयमग्मिना । जया-ऽजय रुग-ऽर्थाश्च सर्वान् सृजति भार्गवः ।। नियते वा प्रजा तत्र यमुधा च प्रकम्पते । दिवि मध्यं यदा गच्छेदर्धरात्रेण भार्गवः ।। दिवि मध्ये यथा दृश्येच्छुकः सूर्यपास्थितः" । सर्वभूतभयं कुर्याद्विशेषाद्वर्णसङ्करः ॥ अकाले उदितः शुको निवृत्तो वा यदा तदा । त्रिसांवत्सरिकं ग्रीष्मं शारदं चेतिभिर्भवेत् ॥ गुरु-भार्गव-चन्द्राणां रश्मयस्तु यदा हताः । एकाहमपि दीप्यन्ते" तदा विन्द्याद्भयं खलु ॥ भरण्यादीनि चत्वारि चतुर्नक्षत्रकाणि ह । पडैव मण्डलानि स्युस्तेषां नामानि लक्षयेत् ॥ सर्वभूतहितं रक्तं परुपं रोचनं तथा । ऊर्दू चण्डं च तीक्ष्णं च निरुक्त तानि साधयेत् ।। प्रथमं च द्वितीयं च मध्यमे शुक्रमण्डले । तृतीयं पञ्चमं चैव मण्डले साधुनिन्दिते ॥ ९ धतुर्थ चैव पठं च मण्डले प्रवरे स्मृते । आये द्वे मध्यमे विन्द्यानिंदिते त्रिकपञ्चमे ।। १० श्रेष्ठ चतुर्थ-षष्ठे घ मण्डले भार्गवस्य तु । शुकृपक्षे प्रशंसन्ति सर्वेष्यस्तमनोदयम् ।। अथातो चक्रगतिमान् भार्गयो नाभिवति । विकृतानि च वर्तन्ते सर्वमण्डलदुर्गते ।। १२ प्रथमे मण्डले शुक्रो यदास्तं यात्युदेति वा । मध्यमा सस्यनिष्पत्ति" च मध्यमं नृणाम् ॥ १३ मोजान् कलिङ्गानुड्रांच काश्मीरान दस्यु-मालवान् । यवनान सौरसेनांश्च गो-द्विजान शबरान वषेत् ।। पूर्वतो" नरफालिङ्गो मागधो" जयते" नृपः । मुवृष्टिं क्षेममारोग्यं मध्यदेशे विनिर्दिशेत् ॥ १५ यदा चान्ये तिरोहन्ति तनस्यभार्ग प्रहाः । पुण्डा निजङ्घ वधयः"क्षनिया लंदशाकुना" ॥ १६ धर्मिणा मुशि)रसेनाश्व मत्स्यकी अनेकशः । किराता महिपाश्चैव पीड्यन्ते शुक्रपीडिते" ॥ १७ द्वितीयमण्डले शुक्रो थदास्त यात्युदेति या । शारदस्योपघाताय विपमा सृष्टिमादिशेत् ।। १८ महिछ च" च्छं" "सूर्यायत्तं च पीढयेत् । पुरोहिता अमात्याश्च भोजराजा विनश्यति ।। १९ 1A दबान्दनि B देवता पनि देवताश्च नि। 2 DR 1 3-4 A नृपचित्तं । Bातोपाता। * A. तदा कलह समुग्टितम् Baया कल्हमुरिट । + B not found in this Ms. 6Cो D मुवृत्ते । 7 C मभयो, D भिक्षयो। 8 A D °मापितम्। विशेषा. This second Half is missing in this Nks. 9-11C सूपं यदाऽधिता, 100ory, HA B प्रस्थितो। 120पीयन्ते । 13-14 Aftsa; 14 BD दE CD मध गोमूत्रतिमाम् । 15 Cपिन वर्ष। 16C mising in this Ms 17AD सायोसी। 18 B गयी। 19 जायते । 20 AD मिरो. हरित। 21-23 Cीवापा. सावाया, 21 BD कुण्डी, 22 A बिजा 23 A विजय। 20-250 कल्यानके। 26 C निवृष्टाः । 270 मकान | 28 A पीच्यते; B पीरिया । 29-31 A पपन्न । 5Aधानत्याग पोBि सौरितु। 230 कोंकणाः। 24 Bतव्यं; C कत्तश्य। 250 मूति। 26 B विराज्य: CD मेराय। 27-28A कुत्राला सुतयेत् कला: B कुनाला मुरयेकग, 28D क्रममोकटाः। 29Cकारमीराः। २५ २७ २८ 40B गर्मउिकामेशिकाः। +1ABविषसाः। 42C महायग। 43BD वर्षग। १५, २०-४१] पञ्चदश अध्याय यदा वाऽन्ये तिरोहन्ति तत्रस्थं भार्गवं ग्रहाः। निपादाः पाण्डि(ण्ड)का म्लेच्छाः संकुलस्वाश्च साधवः॥२० कोटिकाः पुरुपादाच शिल्पिनो वरपः शकाः । वाहिका यवनाश्वैप मण्डूकाः केकराम्तथा ।। पाञ्चालाः कुरयश्चैव पीड्यन्ते शङ्क-ग(गा)न्ध(घा)राः । एकमण्डलमंयुक्त मार्गवे पीडिते फलम् ॥ २२ तृतीये मण्डले शुक्रो यदास्तं यात्युदेति वा । तदा धान्यं सनिचयं पीड्यन्ते मूढकेतवः ।। २३ वाटधानाः कुनाटाश्च कालकूटश्च पर्वतः । रिपयः कुरु-पाञ्चालाश्चातुर्वर्गश्च पीझ्यते ।। वाणिजाः कुलजाः पण्या वनवासी तथाऽश्मकाः । अवन्ती(आवन्या)श्वापरान्ताश्च सपल्या:(?) सचराचरौंः ॥ पीड्यन्ते भय-शस्त्राभ्यां क्षुधारोगेण चार्दिताः । मेहसंस्थानवर्णेश्य "विचार्य नृपपीडनम् ।। चतुर्थे मण्डले शुक्रो कुर्यादस्तमनोदयम् । सदा सस्यानि" जायन्ते सुमिक्षदाः ।। पुण्यशीलो जनो राजा प्रजाश्चापि पुरोहितः" । बहुधान्यां" महीं विद्यादुत्तमं देववर्पणम् ।। अन्वधा(जा)याप्यावन्तश्च मूलिका-श्यामकास्तथा । वाह्यो विश्च दन्तायै पीड्यन्ते सर्पपास्तथा ॥२९ यदा चान्ये महा यान्ति सौरेया(?) म्लेच्छसङ्कुलाः । टट्वना पुलिन्दाश्च किराताः सौष्टकर्णिकाः(१)॥३० पीड्यन्ते पूर्ववत् सर्व दुर्भिक्षेण भयेन च । ऐवाको नियते राजा शेषाणां क्षेममांदिशेत् ॥ ३१ यदा वा पञ्चमे शुक्रे कुर्यादस्तमनोदयो । अनावृष्टिमयं घोरं दुर्भिक्षं जनयेत् तदा ॥ ३२ सर्व श्वेतं तदा धान्यं क्रेतव्य सिद्धि मिच्छता। याज्या देशास्तथा चेमे निम्रन्थैः साधुवृत्तिभिः ।। ३३ खीराज्यं तामकर्णाश्च कर्णाशः कमनोकटौः । वाल्हीका विदर्भाच मत्स्य-काशी-सतस्कराः॥ स्कीवाश्च रामदेशाचे सूरसेनास्तथैव च । जायते वत्सराजानः परं यदि तदा हताः ॥ क्षुधा-मरण-रोगेभ्यश्चतुर्भागो भविष्यति । एपु देशेषु चान्येपु" भद्रबाहुवचो यथा ॥ यदा चान्येऽमिगच्छन्ति तत्रस्य भार्गवं प्रहाः । सुराष्ट्राः सिन्धु-सौवीराः मन्त्रि (ति)साराश्य साधयः॥३७ मानत"-कच्छ-सैंधेयाः" साम्यष्टींश्वार्जुना जनाः। पीड्यन्ते तेषु देशेष म्लेच्छस्य प्रियते नृपः॥ ३८ यदा तु मण्डले पठे कुर्यादस्तमनोदयम् । शुक्रस्तदा प्रकुर्वीत भयानि तत्र शुद्भयम् ॥ वच्छाः पाञ्चाल-याल्हीका गन्धाराश्च गमेलकाः | विदर्भाश्चै दशार्णाश्च पीड्यन्ते नात्र संशयः ॥ ४० द्विगुणं धान्यमण नोत्तरं यर्पयेत्" तदा। क्षत्रैः" शस्त्रं च व्याधि च मूर्छयेत् तादृशेन" यत्"॥ ४१ 1B पडिग; C पहिका। 20 सकलस्थाः। 3 A कोटिदाः; B D कोडिजाः। 4 0 पीपादाः। 5A परा सका । 6 C कला 17 वाहिकाः। 8 B D सयुगंधराः; C सांयुगावराः। 9 B म्यूटकेतवा, हाटडेश्याः, D स्पटवेयः। 10 पाना। 11 कुनाठD कुनादाः । *C पार्वतो वयस्तया । 10 पााडाः कुरवश्चय पीड्य मान्न संजयः। चातुर्वर्णास्तथा पात्या सर्वे च वनवासिमः । पानिजा: D घाणजाः। 13 B सापल्या.: C गोमत्या, D सावत्याः। 14 B सवराधराः; C सघराचरा: D सरावशः। विचर्ष मंदपीडितन् । 15 A साध्यानि। 16 B हिता। 17 A C धान्यं । 18 A. मेय। C मंद| FB अधाशाप्यत मूलकामा । भने पश्चावावविश्व हुलेश्वामकाथा । D अति पश्चाप्यवतिश्च मूलांकशामाया) 19-20 Card D माहावया । 21 C D कामः | OuA 20 C पहुवाः। 31 A B 'देवा जय नान्येषु । 34 A B मन्ति, मति, 36Cीधेया.। 37A मन्धिवाः। 38 A वसु।39C गश्च । 44 AC ३९ - 12B - मंत्रि। 35A BD'। भने। 45D तादो। 46 CI ४२ ४४ ४८ मद्रयाहुसंहिता [१५, ४२-६७ यदा चाऽन्येऽभिगच्छन्ति तरस्थं भार्गवं प्रहाः । हिरण्यौपधयश्चैव शौण्डिका दूतलेसकाः ॥ काश्मीरा वर्वराः पौण्डा भृगुंकच्छम (च्छा) अनु (नू) प्रपोजाः । पीड्यन्तेऽवन्तिगाश्चैव नियंते च नृपास्तथा ।। ४३ नागवीथीति विक्षेया भरणी-कृत्तिकाऽश्विनी । सत्त्याना रोहिणी चादी गर्जवीथीति निर्दिशेत् ॥ ऐरावणपथं विन्द्यात पुष्याऽऽशेपा-पुनमुः। फाल्गुनी च मघा चैव वृपवीथीति सज्ञिता ।। ४५ गोवीथी रेवती चैव द्वे च प्रोष्ठपदे तथा । जरद्वपथं विद्याच्छ्यणे वसु-यारुणम् ।। ४६ अजवीपी विशासा च चित्रा स्वातिः करस्तथा । ज्येष्ठा-मूला-ऽनुराधासु मृगवीथीति सज्ञिता ॥ ४७ थमिजिद् द्वे तथापाढे पैश्वानरपथः स्मृतः । शुक्रस्याप्रगताद्वान संस्थानाच फलं वदेत् ॥ वजातप्रतिरूपेण जघन्यो-तम-मध्यमम् । स्नेहादिपु शुभं घूयाद् भक्षा(त्या)दिपु" भयं वदेत् ॥ ४९ तिघ्यो ज्येष्ठा तथाऽऽपा सध्याना(या) मूल्मेव च।हस्त चित्रा मघा-ऽऽपादे शुमो दक्षिणतो प्रजेत्।।५० शुष्यन्ते" तोय-धान्यानि राजानः क्षत्रियास्तथा। उपभोगश्च पीड्यन्ते धननाशो" विनाशकः ॥ ५१ वैश्वानरपयो नामा यदा हेमन्त-ग्रीष्मयोः । मारता-ऽग्निभयं मृत्युः सारी च चतुःपष्टिका ।। ५२ एतेपामेय मध्येन यदा गच्छति भार्गवः । विषम सर्वमाख्याति वीजानि तु स्थले वपेत् ॥ ५३ सारी द्वानिशिका ज्ञेया मृगवीथीति सज्ञिता । व्याधयश्च त्रिषु झेया यदा घरति भार्गवः ॥ ५४ एतेषां तु यदा शुक्रो बजत्युत्तरतस्तथा । विपमं सर्वमाख्याति भृशं निम्ने वपेत्तदा ।। कोद्रयाणां वीजाना सारी पोडशिया वदेत् । अजवीथीति विज्ञया पुनरेपान सशयः॥ ५६ कृत्तिका रोहिणी चा मघा मैनं पुनर्वसुः । स्वातिस्तथा विशाखासु फाल्गुन्योरुभयोस्तथा ।। दक्षिणेन यदा शुनो प्रजत्येतेयंदा समम् । मध्यम वर्षमाख्याति समे वीजानि वापयेत् ।। *निप्पद्यते तथा शस्यं मन्देनाप्यथ वारिणा । जरद्वपथश्चैव सारी द्वादशिका भवेत् ।। ५९ एतेपामेव मध्येन यदा गच्छति भार्गवः । तदाऽपि मध्यम वर्ष मीपत् पूर्वी विशिष्यते ॥ ६० सर्व निष्पद्यते धान्यं न च्याधिर्नापि चेतयः । सारी तदाऽटिका या सौ वीपी सारसझिती ।। एतेपामेव" यदा शुमो प्रजत्युत्तरतसदा । मध्यमं सर्वमाचष्टे नेतयो नापि व्याधयः॥ निष्पत्तिः सर्पधान्याना भयं पान न मूर्च्छति । सारीचतुष्क विज्ञेय पवीथीति सशिता ।। पभिजिच्छूषणं चापि धनिष्ठा वारुण तथा । रेवती भरणी चैव तथा भाद्रपदाऽश्विनी ॥ ६४ निचयास्तदा विपद्यन्ते सारी विन्द्याच पश्निका ऐरायणपथो यो श्रेष्ठ एवं प्रकीर्तितः ॥ प[]पा" यदा दक्षिणतो मार्गयः प्रविपद्यते । यदक तदा विद्यात् महा(हद्)धान्य स्थले थपेत् ॥ ६६ जलजानि तु शोमन्ते ये प जीवन्ति पारिणा । पारी तदाष्टिका शेया गजवीथीति सशिता ।। ६७ 1 A सन्दिका । दुदंरा । 3A पौन, B योग्या। 4 A मे B मदार। 5B मन्पCD परमाःGA सम्यान: B सौम्यान। 7 CD राज। 8 A 'वारणम् । 90 "नुगतार । 10 BC REET, DR HIM 1 11 C gक्षा। 12 B सन्यानो सापानDarl ! 13 A पोस। 14 भोया। 15A गामा | IG A B नाप, D नाशिक 17A0 । 18-19Cयत्ता। A Tł4 14 t found in tlie de 20 Aपि। LA quit C This secund lialt and the next bloaza sie miezing in this als 22A 23 A1 2A HAI ABC समय। 26 C गुन। EC This st. follows the next st. in 1114 28, 27-28 A ngiga29 A 671 §D This st. is not found in this M 30 C yafuti ५७ ५८ ६२ ७० ७२ । ८२ १५, ६-८५] पश्चदश अध्याय पति)पामेव तु मध्येन यदा याति' तु भार्गवः । सलेपूतानि वीजानि जायन्ते निरुपद्रुतम् ॥ ६८ *निचर्याश्च विनश्यन्ति सारी द्वादशिका भवेत् । दानशीला नरा हृष्टा नागवीथीति संज्ञिता ।। ६९ प[ते]पागेव यदा शुक्रो बजत्युत्तरतस्तदा । स्थले धान्यानि जायन्ते शोभन्ते जलजानि' वा ।। सर्वोत्तरा नागवीथी सर्वदक्षिणतोऽग्निजी । गोवीथी मध्यमा ज्ञेया मार्गाश्चैव त्रयः स्मृताः ।। उत्तरे उत्तरं विन्द्यान्मध्यमे मध्यम फलम् । दक्षिणे तु जघन्यं स्याद् भद्रबाहुवचो यथा ॥ यत्रोदितश्च विचरेन्नक्षनं मार्गवस्तथा। नृपं पुरं धनं" मुख्यं पशुं हन्याद्विलम्बकः ।। ७३ आदित्ये विचरेद्रोग मार्गेऽतुल्यामय भयम् । गर्मोपघातं कुरुते ज्वलनेनाविलम्बितम् ॥ इ(ई)ति -व्याधि भयान् घोरान कुरुते तत् प्रकोपनम् । प्रविशन भार्गवः सूर्ये जिसनाथ विलम्बिना॥ ७५ प्रथमे मण्डले शुक्रो विलम्वी डमरायते" । पूर्वापरा दिशो हन्यापृष्ठे तेन विलम्बिना । द्वितीये मण्डले शुक्रश्चिरगो मण्डलेरित: । हन्याद्देशान" धनं तोयं सकलेन विलम्बिना ॥ तृतीये चिरगो" व्याधि मृत्यु सृजति भार्गवः । पलितेन विलम्पेन मण्डलोकाश्च या दिशः ॥ ७८ चितुर्थं विचरन शुक्रो यी(?) हन्यात सुयानकान । शस्यशे(शो)" च सृजते निन्दितेन विलन्बिना ।।७९ पञ्चगे" विचरन शुक्रो दुर्भिक्ष जनयेत् तदा । हन्यात्तं मण्डलं देशं क्षीणेनाथ विलम्विना ॥ ८० यदा तु मण्डले पष्टे भार्गवश्चिरगो भवेत् । तदा तं मण्डलं देश हन्ति लम्वेन पाशिना" ॥ हीने पारे" जनपदानतिरिक्त नृपं वघेत् । समे तु समतां विद्याद्विपमे विषमं यदेत् ।। कृत्तिका रोहिणी चित्रां मैत्रमैन्द्र तथैव य । वसु दक्षिणायेषु यदा चरति भार्गवः ।। च्याधिश्चेति" दुष्टिस्तदा धान्यं विनाशयेत्” । महा" जनमारिश्च जायते नात्र संशयः ।। ८४ एतेषामेव मध्येन **मध्यमं फलमादिशेत् । उत्तरेणोत्तरं" विन्यात् सुभिक्षं क्षेममेव च ॥ मघायो"प विशाखायो " वासु मध्यमस्थितः । तदा संपद्यते सस्यं समर्प" च सुखं" शिवम् ॥८६ पुनर्वसुमाषाढाच याति मध्येन भार्गवः । तदा व्याधिश्च पृष्टिश्च सर्वतः" समुदीर्यते ।। आपादां श्रवणं चैव यदि मध्येन गच्छति । रन्धे प्रसरा दृश्यन्ते पीध्यन्ते आर्यवासिनः ।। प्राजापत्यमापाढां च यदा मध्येन गच्छति । तदा व्याधिश्च चौराश्च पीडयन्ते वणिजस्ती ।। ८९ 1-2 C गच्छति। 8 A स्थलेप्चमानि; C स्थलेवसानि; D स्थलेपूनानि । 4 B निरुपद्रवे; निरुपवना, D निक्षपदया। * 0 This st. follows the next one in this Ms. 5A निवयान् । 6-7A मजेद पुरतः। 8-9 B यानि वापयेत् । 10 A अमिना । 1 A तोदितम्य परिष्टे । 11Cयायो-1 12 A.B वनं । A मार्गमाल्या सर्वभयम्: B माम्रमल्यायसंभवम्। D मार्गमाल्याशयी भयम् । 13 B विलम्पन: C विलम्विन: D विज्ञापनम् | 14 B एते । 15 A अन्त । 16 A प्रकोपजम् । 1 A. This st. is not found in this Ms. 17 Cतिमिरायते। SC This st. is missing in this Ms. 18 A रिया । 19-20 हव्यादेस वन; 19 B देश; 20 B चैनं । 21 0 चेवगो। || This si. is missing in this Ms. 22 A. सी; Bसपी। 23 A समापिकाम् ; B सथानकाः । 24 A TE; D कार्स ! 25 A सोस । 2G C चतुर्थे । 27 G विलंभेन । 28 A पांशुनाम् B पासिना; C पुंसन । 29 A. वारे। 300 बदेतु 1,81 A. पि, Cखलु ! S2 A वृश्चि । 33-35 B C D चैवानाधृष्टिः। 36 A चान्यं ।'37 A. विपयते । 38 D महा । ** A.B यदा प्रति भार्गवः। 39-40 A B उत्तरे उत्तरं । 41 C D माना। 43-440 मध्यगलतः। 45 A missing in this Ms. 4G A समर्थे । SIC सुखमं 1 48 B °मपाi, C पापा DOमसाल। 49 A B सुदृष्टिा, D सुवृष्टिं। 50 A BD विन्यात् । 51 A. BD ग्याधि: f A. In this Ms. the second half is as follows:-दा पारिषु धौरान स्कन्दै प्रयरा रस्यन्ते ॥ In Cit is as follows: कुमाराचैव पोल्याते अनायांखांतवासिनः । # I this is not found in this Ms. 52-53 A पासिना सराम्। 520 वणिजाः । ८७ ८८ - । - 420Dविशाखान। '।
१० भद्रयाहुसंहिता [.१५,९००१०१ चित्रामेव विशाखा च यास्यमाद्रीच रेवतीम् । मनै भ(भा)द्रपदां चैव याति चर्पति भार्गवः ॥९० फल्गुन्यथ भरण्यां च चित्रवर्णस्तु भार्गवः । यदा तु तिष्ठेद् गच्छेद् वा ध्रुवं भाद्रपदे जलम् ॥ ९१ प्रत्यूपे पूर्वतः शुक्रः पृष्टतश्च वृहस्पतिः । यदान्योऽन्यं सं पश्येते तदा चक्र प्रवर्तते ॥ ९२ धर्माऽर्थ-कामा लुप्यन्ते संभ्रमों वर्णसङ्करः । नृपाणां च समुद्योगो यतः शुक्रस्ततो जयः ।। अवृष्टिश्व भयं घोरं दुर्भिक्षं च तदा भवेत् । आढकेन तु धान्यस्य' प्रियो भवति ग्राहकः ।। ९४ यंदा च पृष्ठतः शुक्रः पुरसाच्च बृहस्पतिः । यदा लोकयतेऽन्योन्यं सदेव हि फलं तदा ।। ९५ कृत्तिकायां सदा शुक्रः विकृष्य प्रति दृश्यते । ऐरावणपथे यद् यत् तद् वद् ब्रूयात् फलं तदा ॥ ९६ रोहिणीशकटं शुक्रो" यदा" समभिरोहति । चक्रारूढाः प्रजा ज्ञेया महद्भय विनिर्दिशेत् ।। ९७ पण्ड्यि-केरल-चोलाचे ज्येष्ठाय करवा(हा)टकाः। चौ विकल्पकाश्चैव पीड्यन्ते ताद्दशेन यत्" ।। ९८ प्रदक्षिणं यदी याति तदा हिंसति से प्रजाः । उपघातं बहुविधं पा सनः कुरुते भुवि ।। ९९ संव्यानमुपसेवानो भद्रेय (सोमवामी । सोमं च सोमजं चैव सोमपाश्वं च हिंसति ।। पत्सी विदेह जिहांश्च सौ() भोमस्तिथो रगीः । पीड्यन्ते ये च तद्भक्ताः संव्याने मारुते यथा ॥१०१ अलङ्कारोपघाताय यदा दक्षिणतो प्रजेत् । सौम्ये सुराष्ट्रे च तदा वामगः परिहिंसति ॥ आद्रां हत्या निवर्तेत यदि शुक्रः कदाचन । सङ्घामास्तत्र जायन्ते मांस-शोणित-कईमाः ।। तैलिकाः सौरिकाश्याना उष्ट्रा माहिपकास्तथा । इपिंडा: क्रूरकर्माणः पीड्यन्ते सादृशेन यत् ॥ १०१ दक्षिणेन यदा गच्छेद् द्रोणमेधं तदा दिशेत् । बामगो रुद्रकर्माणि भार्गवः परिहिंसति ।। पुनर्वसु यदा रोहेद्गाश्च गोजीविनस्तथा । हास प्रहास राष्ट्रं च विदर्भान दासकां" स्तथा ॥ - १०६ शंवरीन मणिबन्धांचे धानपण्ढांच" वल्कलान् । पीडयेच्च महामुण्डानं शुक्रस्तादृशेन यत् ॥ १०५ प्रदक्षिणे प्रयाणे तु द्रोणमेकं तदा दिशेत् । वामयाने तदा पीडां भूयात्तत्सर्वकर्मणाम् ।। पुष्यप्राप्ते द्विजान हन्ति प्राज्ञांश्च धशिल्पिनः । मरुण्डी धर्मिणः" चापि पीड्यन्ते चोत्तरायणी ॥१०९ 1 A B विशाखायो । 2 AC स.I BA B C यानि। * A फाल्गुन्यादांमुगएणे; B फाल्गुण्यापि भरणी; D कारगुन्यादी भरणी च । In Band D the first half of thest becomes the second half and vice versa, 4 A B ती1 5A पाइयते; B पश्येतम् , D इपेताम् । 6 B संचमः। 7 A धान्याने । | A This st. is missing in this Ms. 8 A B प्रतिपयते। 9 A missing in this Ms. 100। 11 C शुक्रः। 12 A B D महा। 13 A भय; BD भयानि । 14 ABD पाण्ड। 15 B D°चौराः; Cघेलाः। 16 C ग्रेटाः। 17 C करनाटकाः । 18 C कावीरा 1900 विकल। 20 A ये नये। 21-22 A These two words are written twice in this Ms, 23 A B C RTI 24 C चरोम। 25 B सु या; D शुचिः । 26 A सम्योनम, B सन्ध्यानम्। Cसच्यानाम् । 27 A भद्रेया B मवेयं भद्रिय। 28 A माम । 29 C कर्मिणः। 30 B सोमा । 81 A. वडाCD वसा । 32 B पिविदह, विदेडाः। 33 A जिहा; C पुष्प + B This quarter is not found in this Ms. 34 A RE D रसा: 1 35 A सतोमाः। 36-37 Aथा TED या गावा: FB This quarter is also wiesing in this Ms. $ A समानामारहेर पपा B बसू भोमार देवपा। 38 सध्यति । 39 A B TAB चामुण्डानासिकाया। 40 Bइपि, पीडm Dीः। 61 B रो। ||C धामयाने तदा पीडा प्रयासर्यविधर्मिणः । ** C This and tho following three sts, are not found in this M. 42 A RIETI Bममिक।। 43A सवरान् । B सवराग, 14A अतिमहा B तिसंगा। 45A स्वाना माना Dसानमंजार। 46 A महामण्डा B महामहा। 47A दिजाः Cप्राज्ञान। 4BABD प्रमा 49 ABDUI', 48-49 CPाशियाति । 50 A FE, BD FRE11 51 A गणक: 1 52 A चाव पणा चावा पणा। " । - ४१ - १५, ११०-१३०] पञ्चदश अध्याय वंगा दुकूल()चाण्डालाः पार्वतेयांश्च ये नराः । इनुमं(मोत्याश्च पीड्यन्ते आर्द्रामारोहणं यदा ॥ ११० पणीमीमरथीनां ()तु शुकोऽश्लेषां यदाऽऽमहेत् । वामगः सृजति व्याधि दक्षिणो हिंसति प्रजाः॥१११ मधानां दक्षिणं पाच मिनत्ति यदि भार्गवः । आठकेन तदा धान्यं प्रियं विन्द्यादसंशयम् ॥ ११२ विलम्वन यदा तिप्टेन मध्ये भित्त्वा यदा मघाम् । आढकेन हि धान्यस्य प्रियो भवति ग्राहकः ।। ११३ मेघानामुत्तरं पावं भिनत्ति यदि भार्गयः । कोष्टागाराणि पीध्यन्ते धान्यार्थमुपहिंसति ।। ११४ प्राज्ञी महान्तः पीड्यन्ते ताम्रवर्णास्तदा नृपाः । प्रदक्षिणे विलम्यश्च महान (महदु)त्पादयेजठम् ॥ ११५ पूर्वाफाल्गुनी सेवेत गणिका रूपजीविनः । पीडयेट् वामगः कन्यामुमणि" दक्षिणः ॥ शवरान प्रतिलिगानि पीडयेदुत्तरां गतः । वामगः" साविरोन हन्ति दक्षिणः "स्त्रीनिपीडयेत् ॥ ११७ काशानि" रेवती-हले पीडयेद् भार्गवः स्थितः । दक्षिणेचोरपावाय वामश्चौरजयावहः ॥ ११८ चित्रस पीडयेत् सर्व विचित्रं गणितं लिपिम् । कोशलान् मेसलान् शिल्पं घृतं कनकयाणिजम् ।। ११९ भारुपल्लवान हन्ति सि(शि)ठीन्, कोशलान् । मार्जार-नफुलांचैव कक्षमार्गे च पीडति ।। १२० चित्रचूला" चित्रपुरी वातन्ववमथापि च (1)। वामगः सूजते व्याधि दक्षिणो गणिका" वद्युत् ॥ १२१ खातो" दशाणाश्चेति सुंराष्ट्र चोपहिंसति । आरूढो नायकं हन्ति वागो" यातेऽस्तु" दक्षिणः ॥ १२२ विशासायां समारूढो वामयासी भवेत्तमः । अर्थ विन्यात् महापीडा" पीडयेदुशनास्तथा ।। १२३ दक्षिणस्तु मृगान हन्ति पक्षिणश्चलितो यतः । अग्निकर्माणि वागस्यो" हन्वि सर्वाणि भार्गवः ॥१२४ मध्येन प्रज्वलन गच्छन् विशासामश्वनं नृपम् । उत्तरोऽन्तिजान हन्ति राज्यस्थांस्तु दक्षिणः ॥ १२५ अनुराधास्थितो शुको यायिनः प्रस्थिवान् यत्" । मर्दने च मिथो भेदं दक्षिणे न तु वामगः ।। १२६ मध्यदेशे तु दुर्भिक्षं जयं विन्द्यादुदये" सत: । फले" वाप्यन्ति चारेण भद्रबाहुवचो यथा ॥ १२७ ज्येष्टास्यः पीडयेज्येष्ठान् इट्वंकानक्षारपद्रिकान (i)। मर्दना-रोहणे हन्ति मध्यदेशे मतान् पचेत् ॥ १२८ दक्षिणः क्षेमकज्ज्ञेयो वामगस्तु भयङ्करः । प्रशस्तवर्णो विमलः स विज्ञेयो सुखावहः ।। हन्ति मूल-फलं मूले कन्दानथ वनस्पतिम् । औपध्यो (धी)मलयं चाऽपि मास्य-काष्ठोपजीविनः ॥१३० १२९ 1 A वगाः। 2 A दमूल'। 8 B पर्वतेयाः; C राबतोयाः। 4 A इमं चमत्याः, B इक्षुमन्या Cइमंत्री घ। 5 B वर्णा मीमाधीनों; C वल्ला भीमरगामेर; D पर्णा मीमरथाना तु । 6 A not found in this Ms. 7 CHATY * C This first half is missing in this NB. 8 CPF11 SCA पन्यार्थम् ; Bधाग्यार्यम् । 10 A. शम ; C प्रना। 11 A B मदन्तः, C महंते । 12 AB कणोः। 18-14 A B समुदुरपातयेत्। 15 A BD दुर्गऊमाणि। 16 C सचिरा ! 17 C missing. 18 A. इतु वरान् : BC स्थायरान् । 19 B स्त्रीन् ; ० तृप्ति । 20 C मारयेत् । 21 BOD मासानि । 22 B मयावहः। 28 0 चिडखें। 24A केसला B कसला; C काशला। 25 C गणि। 260 भाला; D मास्टः। 27 B पुल्लया; C सब; D पल्लवा। 28 A लेdि; B लोदा; D लौंदा । 29 A afta", B D FEATI I 30 Cala 131 C vazia! | © This recond half is not found in this ms. 32 B कंश; D का, 33 A Ter; B °चूला; D चला 1 94 B यणिनां । 35 A स्वातौ। + A पनुराष्ट्राप हिसति; B चतुराष्ट्रान् पहिसति । 36 C चामे । 37 C पातोऽथ | 38 C घामावासि । 39 C मनं तयां । । भनुरुध्या मुधियं च 1 40 A अश्व । 41 B D असाध। 42A B पक्षिया43A 44 A सहि 45 D वातस्यः । 40 B प्रपलान् । 47 A प्रजे। 48C missing in this ms. 49 C समागमे । 50-510 मध्येन खलु । 52-53 C अमेदतः। 54 C कर। 55 C पाप्यंत 1 56 A वाहे 17 B मक्षक क्षरमहरुम्Cकामाकरदयम् । 57 0 महान् । म. से.
भद्रबाहुसंहिता [१५, १३१-२५६ यदाऽऽरुहेत प्रमदेत कुटुंबाभूश्च दुःखिताः (१) । कन्दमूलं फलं हन्ति दक्षिणो वामगो जलम् ॥ १३१ भूमि-जलचरान् सर्वे आपाढस्थः प्रपीडयेत् । शातकेशांश्च मरीश्चं तालीरारोह-मर्दने । दक्षिणः स्थावरान् हन्ति वामगो जलजलम् । मध्यगः भुप्रसन्नश्च भार्गवः सुखमायहेत् ।। यंद्युत्तरामु तिष्ठेच पाञ्चालान् मालपत्रयान् । पीडयेन्मईयेद्रोहाद्विश्वासानेदकृत्तथा ॥ १३४ दक्षिणः स्थायरान हन्ति वामगो भयमायहेत् । सुवर्णो मध्यमः स्निग्धो भार्गवः मुखमायहेत् ॥१३५ अभिजित्स्यः कुरून् हन्ति कौरव्यान क्षत्रियांस्तथा । नद्यश्च साधर्वश्चापि पीड्यन्ते रोह-मर्दने ॥ १३६ यदा प्रदक्षिणं गच्छेत् पञ्चक फुरुमादिशेत् । वामतो गच्छमान (?) स्तु ब्राह्मणानां भयङ्करः ।। १३७ सौरसेनांश्च मत्स्यांश्च श्रवणस्थः प्रपीडयेत् । वङ्गा-जै-मगधान हन्यादारोहण-प्रमर्दने । दक्षिणे श्रवणं गच्छेद् द्रोणमेघ निवेदयेत् । वामगस्तूपघाताय नृणां च प्राणिनां तथा ।। १३९ धनिष्ठास्यो धनं हन्ति समृद्धांश्च फुटुम्विनः । पाश्चालान सू(सौ)रसेनांश्च मत्स्यानारोह-मर्दने ।। १४० दक्षिणो धनिनो हन्ति वामगो व्याधिकृद् भवेत् । मध्यगः सुप्रसन्नश्च संप्रशस्वति भार्गवः ॥ १४१ शलाकिनः शिलामृतानं वारुणस्यः प्रहिंसति । कालाकूटान कुनाटांश्च हन्यादारोह-मर्दने । दक्षिणो नीचकर्माणि हिंसते नीचकर्मिणः । वामगो दारुणं व्याधि ततः सृजति भार्गवः ।। १४३ यदा भाद्रपदा सेवेत् धूर्तीन् दूतांश्च हिंसति । मलयान्मालयान् हन्ति मर्दना-रोहणे तथा ।। १४४ दूतोपजीविनो वैद्यान् दक्षिणस्यः अहिंसति । धामगः स्थावरान हन्ति भद्रबाहुवचो यथा ॥ १४५ उत्तरां तु यदा सेवेजलजान्" हिंसते सदा । यत्सान् वाल्हीकगान्धारनारोहण-प्रमर्दने । १४६ दक्षिणे स्थायरान हन्ति वामगः स्याद् भयङ्करः । मध्यमः सुप्रसन्नश्च भार्गवः सुसमापहेत् ॥ १४७ भयांतिक" नागराणां नागरांश्योपहिसति । भार्गयो रेवतीप्राप्तो दुःप्रमैश्च कृशो यदा ।। मर्दना-रोहणे हन्ति नाविकानथ नागरान । दक्षिणे" गोपिकान हन्ति उत्तरे भूपणानि तु ॥ हन्यादश्विनीप्राप्तः सिन्धु-सौवीरमेव च । मत्स्यान कुनटान रूढों" मर्दमानच हिंसति ।। अश्व-पण्योपजीविनो दक्षिणो हन्ति भार्गवः । तेषां व्याधि तथा मृत्यु सृजत्यथ तु भार्गवः ॥ १५१ भृन(ति)करान् ययनांश्च भरणीस्थः प्रपीडयेत् । किरातान्मद्रदेशानामामीरामर्द-रोहणे ।। प्रदक्षिणं प्रयातस्य द्रोणं मेघ निवेदयेत् । घामगः संप्रयातस्यै रुद्रकर्माणि हिंसति ।। एवमेतत् फलं कुर्यादमुचार" तु भार्गवः । पूर्वतः पृष्टतश्चापि समाचारे तु यल्लघु ॥ उदये च प्रवासे च ग्रहाणां कारणं रविः । प्रवास छादयन्कुर्यात् मुञ्चमानस्तथोदयम् ।। १५५ प्रवासाः पञ्च शुक्रस्य पुरस्तात् पञ्च पृष्ठतः । माणे" तु मार्गसन्ध्याश्च व वीथी निर्दिशेत् ।। १५६ 1 B कुंद; 0 शुदं। * AB D वामभूमिजलेचरान् । 2 A सूर्यस्य; B घम, Dपसर्यान। 3-4 भयामाव हेत् । + A महनि उपभयङ्कर: B समन्युः पंचसंकर.; SC This and the following st. are missing in this ms. 50 मरयः । 6C रोग। 6-7 C रोमदर्शने । 8 D वहा 19 CD मुमशंस्यानि। 10 A missing in this ms. 11A शाकिना। 12 A शल्यकृता शिपद। 13C नील। 14AB उत्तरा। 15 A not found in this ms. 16 A B D जल। 17-18 A BD संभावनागरिकाना। 19-20 Cदुष्पवळं। 21 A पुरन्तरम्: B पुरंतनम्। 22 A दक्षिण; C D दक्षिणो। 23 C गोमती । A नाविका न पुरंतरम् | 24C वरसाम् । 25 A WE! : C अधरत्या वयाघix D अश्वस्य पुष्पोपजीविनः। 26 B भतिकरान कृत्तिकाय D मरा! A B विरानी। 28 A B पहरादासान् , D मधुदासान् । 29 A भीधन; B नाभीन् । 80 C निपातये। 31C मुमघास। 32 B मर133 A B दुद्रुवारा, Dदुधारा। 4 यछप्युः महा। 30 A. पादनं। 37-38 C मार्गेषु। 39Cबीथीति। १४८ १४९ १५० १५२ १५४ Dपुराग्वरम् । Cययम् । 35A 1 : १५, १५७-१७८] पञ्चदश अध्याय ४३ त्रैमासिका प्रयास: स्यात् पुरस्ताद् दक्षिणे पथि। पञ्चसप्ततिमध्ये स्वात् पश्चाशीतिस्तथोत्तरे ॥ १५७ चतुर्विशत्यहानि स्युः पृष्ठतो दक्षिणे पथि ! मध्ये पश्चदशाहानि पटहान्युत्तरै पथि ।। १५८ ध्येष्ठा-नुराधयोश्चैव द्विमासं पूर्वतो विदः । अपरेणाष्टरात्रं तु तो च सन्ध्ये स्मृते बुधैः ॥ १५९ मूलादिदक्षिणो मार्गः फाल्गुन्यादिपु मध्यमः । उत्तरश्च भरण्यादिर्जघन्यो मध्यमोऽन्तिमौ ॥ घामोऽथ दशका' सारी विंशको शिकामपि । करोति नौगवीथीस्यो" भार्गवश्वारमार्गतः॥ १६१ विंशका त्रिंशका सारी चत्वारिंगतिकाऽपि वा । वामे गुफेतु विज्ञेया गजवीथीमुपागते ।। ऐरावणपये त्रिंशञ्चत्वारिंशदथापि था । पञ्चांगीतिको नेयीं सारी तुल्या तु भार्गवः ॥ २६३ रिंशका निशरा सारी" पत्वारिंशतिकाऽपि या। वामगो वीयिमागम्य करोत्ययं च भार्गवः ।। १६४ चत्वारिंशत् पञ्चाशद् वा पष्टिं चाऽर्थ समादिशेनं । जरदयपथं प्राप्ते भार्गवे पारिसंभया ॥ १६५ सप्ततिं चाय वाऽशीति नयति वा तथा दिशेत् । अजवीथीगते शुक्रे भद्रबाहुबचो यथा ॥ १६६ शतिका द्विशता सारी त्रिशता वा बदा भवेत् । मृगवीथीमुपागम्य विवो भार्गवो यदा ॥ विच्छिन्नविष (विस)मृणालं में च पुष्पं फलं यदा । वैश्वानरपथं प्राप्तो यदा वामरतु भार्गवः ॥ १६८ वेषां विजयमाख्याति प्रतिलोमः पराजयम् । उदयासमने" शुमो बुधश्च कुरुते यदा ।। १६९ मार्गमेकं समामृत्य मुमिक्ष-क्षेमदतदा । यस्य देशस्य नक्षत्रं शुक्रो हन्यौद्विचारगः ॥ वसान भयं परं विन्द्यायतुर्मासं न चापरम् । शुक्रोदये ग्रहो याति प्रासं यदि कश्चनः ।। १७१ क्षेमं मुभिक्षमाख्याति महदु वर्ष च तत्तथा । वलक्षोमो भवेच्छ्यामे मृत्युः फपिल-कृष्णयोः ॥ १७२ नीले गवां तु मरणं रूक्षे वृष्टिमयः क्षुधा । वाताक्षिरोगो माञ्जिष्ठे पीते शुक्रे जरो मवेत् ।। १७३ कुष्णे"विचित्रे वर्णे च भयं" लोकस्य निर्दिशेत् । नर्भस्तृतीयभागं च आरुहेत्त्वरितो यदा ॥ १७४ नभवाणि च चत्वारि वा(मा)साभ्यामारहश्चरेत् । एकोनविंशऎशाणि" मासानष्टौ च भार्गवः॥ १७५ पत्वार पृष्ठवचार" प्रयासं कुरुते ततः । द्वादशकोनविंशद्वा द्वादशाहं च भार्गवः ।। १७६ एकैफस्मिन् नझने परमाणोऽयतिष्ठति । मप्तमागे' सप्ताह समक्षेत्रे दशाहिकम् ॥ शेपेषु पृष्ठतो विन्द्यात् एकविंशमहोनिशम् । [पूर्वतः समचारेण पञ्च पक्षण भार्गवः ॥] पवाह" हंति प्रमाणि भव्यायचो यथा ।। १७८ 10 नियो। 2 B पोदशान्युत्तरे पाहान्युपरे। 3 C द्वे मासे। 4-5 A D स्मृनायुभी; C दिपा मतो 1 GC भाषाओ। 7 A यामः | BC दशियाम् । शिनि । 10 C शतिकाम् । 10-11c मागपीवीथी। 12 A स्यात् । 13 A.C'म। 14 A मा । 14-15 C पाnि 160 कुस्ने । 17 AC मूल्य । 18 C । •पागागोयी; विरारोग्य । 19 A पामे गों। 20-21 A मार्यग: B पंपग D भण। 22-24 A पणानादिशेन, B या कामादिशेत : D या यादिशे। 25 A बगेन B . गम' | 2GA संपा, B संघया। 27AC128 A 1 1 28-29 B सय; D पंय! 300 These two letters are missing in this dix. 31 A These two letters are missing in this Ms. CRIT SA , पम् । 33 B मनो; D मनं। 34 A B DHA SHABD मविपतः । 366517ABD Pायुम् । 39 A °वर्णयो ; B 'उम्गयो. प्रदे। SA TIC TI, D गयो। 40 Bal; C1 41B रणे 1 420 अय । 43 A Tr. B नामः; •DARI CHAदिना ATA पोति पविशनि। 45 A मनात; रिक्षागि । 464 नान्ये । 47 CICESसिया । 3 A पराम: B मानः। 19 B च निष्टले । 50.0 मारेषु। 51.0 मेरे । 'एकवाहानिमः। ABD This second halt is additionally found in these Mss, but as it is not fitting contextually, I placed it in rectangular trackets. 52 C पडाम । 53Cमाता। - । भद्रबाहुसहिता [१५, १७९-२०३ ततः पञ्चदशाणि' सुरत्यसरत्युशनाहतः (१)। निर्मासैस्ततो ज्ञेयः प्रयासः पूर्वतः पुनः॥ १७९ द्वादशेति' पडशीतिश्चतुरशीतिर्भार्गवः । भक्तं समेषु भागेपु प्रवास कुरुते समम् ॥ द्वादशाहं च विंशाह दशपञ्च च भार्गः । नक्षत्रे तिष्ठते त्वेवं समचारेण पूर्वनः ।। १८१ पाशुवातो रजो धूम शीतोष्ण या प्रवर्षणम् । विद्युदुल्लाश्च फुरते भार्गवोऽस्तमनोदये ।। १८२ सितकुसुमनिभस्तु भार्गवः प्रचलति वीथीपु मर्य' देशशोकद, । घद-गृह-जल-पोत स्थितोऽभूदु बहुनर कैश्च ततः सुसदश्वारुः ।। १८४ अत ऊर्दू प्रवक्ष्यामि वक्र" चारं नियोधत । भार्गवस्यै समासेन तथ्य निर्मन्थभापितम् ॥ १८५ पूर्वण विंश प्रक्षाणि पश्चादेकोनविंशतिः । चरेन्" प्रकृतिचारेण सम" हीनातिरिक्तयोः" ॥ १८६ एकविंशं यदा गत्वा याति तिम पुनः । भार्गोऽस्तमने काले तद्वकं विकृतं भवेत् ।। १८७ प्रदह्य प्राम-नगर लभते दृश्यतो नजेत् । धन-धान्यं च विविधं हरन्ति च दहन्ति च ॥ १८८ द्वाविंशतिं यदा गत्वा पुनरायाति विंशतिम् । भार्गवोऽस्तमने काठे तद्वकं शोभनं भवेत् ।। १८९ इक्षिप्रमोदं च वस्त्र व पल्वला औषधीस्तथा । हदी नदीश्च कृपाच शोपयत्युशनाहतम् ।। १९० त्रिविशति यदा गत्या पुनरायाति विंशतिम् । भार्गवोऽस्तमने काले तद्वक्र दीप्तमुच्यते ।। १९१ गृहाणि वनसण्डाश्च दहत्यग्निरमीणशः । दिशो वनस्पतीश्चापि रविर्दहति रश्मिभिः ।। १९२ एतानि त्रीणि बक्राणि कुर्यात् पूर्वेण भार्गमः । इमाञ्च(नि)पृष्ठतो विन्द्यात् वक्राणि शुकस्यै सर्यतः॥ १९३ विंशतिं तु यदा गत्वा पुनरेकोनविंशतिम् । आयात्यस्तमने काले वायव्यं वक्त्रमुच्यते ॥ १९४ वायुवेगसमा विन्द्यान्महीं वातसमाकुलाम् । लिटां माल्येन जालेन जनेनान्येन सर्वशः ॥ १९५ एकविंशनि यदा गत्वा पुनरेकोनविंशतिम् ! आयात्यस्तमने काले भस्म तद् वक्रमुच्यते ॥ १९६ मामाणा नगराणां च प्रजानां च दिशो" दिश, । नरेन्द्राणा च चत्यारि भस्मभूतानि निर्दिशेत् ।। १९७ एवानि पञ्च वनाणि कुरुते यानि भार्गवः । अतिचार प्रवक्ष्यामि फलं यच्चास्य किश्चन ।। १९८ यदाऽतिक्रमते चारमुशनी दारुण पलम् । तदा सृजति लोकस्य दुस-क्लेश-भयावहम् ।। तदान्योऽन्यं तु राजानो" प्रामाश्च नगराणि च । समयुक्तानि धान्ति नष्टकर्म जयर्थिनः ॥ २०० धर्मार्थ-कामा लुप्यन्ते जायते वर्णसंकरः । शस्त्रेण सक्ष्य विद्यान्महीजनगत" धद ॥ मित्राणि स्वजनाः पुत्रा गुरुद्वेप्या जनास्तथा । उहन्ति प्राण-वर्णाश्यं कुरुते ताशेन यत् ।। २०२ विलीयन्ते" राष्ट्राणि दुर्भिक्षेण भयेन च । चक्र प्रवर्तते दुर्ग भार्गवस्यातिचारतः ॥ 1 A सवाणि। 2 A मुरति, C समाचरेत् । 3 C गुरु | * C Instead of this second half the following second half is found in this Ms त तिष्ठने व समाचारेण सर्वत | TO This et and the next one are not found in this Aſs 4 A gratia 15 A 16 D fua 7 BD missing in these Aise 8 A सोदक । 9 A पट10 A मोदक, B D मोदति । 11 BD पहुरतयहुजरन। 12 B शुक, C D चक्र | 13 B मिवोदित । 14 Cशरीरस्य । 15 A रिक्षाणि । 16 A धार, चरि। 17 A भनि । 18 A B D मय । 19 C सीमानिरीक्षयो। A B D एकवि शतिमरवा 1 20 A B D दाविंशतितमम् । 21 C D विकृति । C लुप्यन्ते दस्युभिस्तदा । 22 Cr! IC दायामाधामश्च। 23D स्व। 24 B द्रुमाः। || C आशोघ्या 2 भवति । 25 Cीमम् । FC एक-दि-श्रीणि पारि । 26 A कुरुते । 27 A पानि 1 28 A मुकस्य 1 28-29 0 मुक्नु प 10 This second half as well as three succeeding lines are not found in this Ils 30 D***! SI D मल्पैन । 32 34 C विदिशादिशा। 35 BD मार्गद ! 36 A Zशना। 37.C राजान 1 38 C °धर्म । 80C 140 BD अथिभिः 1 41 या 112 BDHE 143-14A महामनपदागवम्। 45 4. प्रनिधिBअनिवाD प्रनिशा । 46 C247-48 A B D विeीमति | 49 A. Can | १९९ २०१ २०३ २०५ १५, २०४-२२५] पञ्चदश अध्याय वना सँशानभूतास्थि कृष्णभूना मही उदा । वसा-रुधिरसंकुला काफ-गृध्रसमाकुला ।। २०४ वक्राण्युक्तानि सर्वाणि फलं यचातिचारकम् । चक्रचार प्रवक्ष्यामि पुनरस्तमनोदयात् ॥ वैश्वानरपथं प्राप्तः पूर्वतः प्रविशेद् यदा । पडशीति तदाऽहानि गत्वा दृश्येत पृष्ठतः ।। मृगंवीधीमनुप्राप्तः प्रवासं यदि गच्छति । चतुरशीति तदाऽहानि गत्या दृश्येत पृष्ठतः ।। २०७ असवीथीमनुप्राप्तः प्रवासं यदि गच्छति । अशीतिं पडदानि तु गत्वा दृश्येत पृष्ठतः ।। २०८ रद्वपथप्राप्तः प्रयास यदि गच्छति । |मप्ततिं पश्व वाऽहानि गत्वा दृश्येत पृष्ठतः । २०९ 'गोवीथीं समनुप्राप्तः प्रयासं कुरुते यदा । सप्तति तु तदाऽहानि गत्वा दृश्येत पृष्ठतः ।। २१० पवीयीमनुप्राप्तः प्रवास कुरुते यदा । पञ्चपष्टिं तदाऽहानि गत्वा दृश्येत पृष्ठतः ।। २११ ऐरीवणपथं प्राप्त प्रवासं कुरुते यदा । पष्टिं" तुं स तदाऽहानि गत्वा दृश्येत पृष्टतः ।। २१२ गजवीयीमनुप्राप्तः प्रवासं कुरुते यदा । पञ्चाशीति" वदाऽहानि गत्वा दृश्येत पृष्टतः ।। २१३ नागवीथीमनुप्राप्तः प्रयासं कुरुते यदा । पञ्चपञ्चाशत्तदा हानि गत्वा दृश्येत पृष्ठतः ॥ २१४ वैश्वानरपथ" प्राप्तः प्रवासं कुरुते यदा । चतुर्विशर्तदाऽहानि गत्ला दृश्येत पूर्वतः ।। मृगवीथीमनुप्राप्तः प्रवासं कुरते यदा । द्वाविंशति" तोऽहानि गत्वा दृश्येत पूर्वतः ।। २१६ 'अजेपी मनुप्रीप्तः प्रवास कुरते यदा । तदा विंशति रात्रेण पूर्वतः प्रतिदृश्यते ।। २१७ जरद्रवपयं प्राप्तः प्रयास कुरुते यदा । नदी सप्तदशहानि गत्वा दृश्येत पूर्यतः ॥ २१८ गोवीथीमनुप्राप्तः प्रयासं कुरुते यदा । चतुर्दशैं दशहानि" गत्वा दृश्येत पूर्वतः ।। २१९ यीयी" मनुप्राप्तः प्रयास फुरुते यदा । वदी द्वादशरात्रेण गत्या दृश्येत पूर्वतः ।। २२० ऐरायणपयं प्राप्तः प्रयासं कुरुते यदा । तदा से दशरात्रेण पूर्वतः प्रतिदृश्यते ।। २२१ गजवीथीमनुप्रातः प्रयासं कुरुते यदा । अष्टरानं तदा गत्वा पूर्वतः प्रतिदृश्यते । २२२ नौगयीथीमनुप्राप्तः प्रवासं कुरुते यदा । पहहं तु तदा गत्ता पूर्वतः प्रतिदृश्यते ।। २२३ एते प्रवासाः शुक्रस्य पूर्वतः पृष्ठवस्तथा। यथा शाने समुद्दिष्टा वर्ण-पाको" नियोधत ॥ २२४ शुभो नीलश्च कृष्णश पीतश्च हरितसथा। कपिल याग्निवर्णश्च विज्ञेयः स्यात् कदाचन ।। २२५ ABD श्मशानभूठा चेनास्थि। 10°कंकाय fAThisquarter is not found in this Ms. 1B This at. is not found in this Ms. FD This st. is not found in this fs. 20 नाए। 8C पष्टिं तु । पष्टिं वदाहानि। TB This st. precedes the last one in this Ms. 40 एरावण । MC मशीति स पदाहानि; D अनुप्रासः। 5 C गन' 1 6 C अशीति । ** B This and the following three sts, are numbered as 218, 219, 220, and 221 ia this Ms, 7-8 0 राममयपयं प्राप्त: ItA पंचहानि मवेनि प्रवास करते यदा 9-10 A. पष्टिं तु स SC गोवीथीस- मनुप्रातः । 11-12 C सप्तति । 18 C वृष। 14-16 C तदा सप्तदशाहानि । 17 C पूर्वतः। 18 C भ'। 19-20 A चतुर्विशर । 19-22 C तदा सप्तदशाहानि । 23 0 पूर्वतः 1 24 B This st. is numbered 19.215 in this Ms.C गोयीीं ! 25 B द्वाविंशति; C चतुर्दश । 26 A This st. is missing in this Ms. 27-29 C तदा दादाराग्रेश 1 30 A अथ। 30-32 Cऐरावणपयं प्रातः। 33-34 Cउदात 1135 Cगमनीयीमनु। 36-38 C भष्टरामं पदो। 39 C नागथीथीम् । 40-42 B भरा ता; C पराई वा । 43 B 43-14 जादवपर्य; D रावमयं । 45-10 B मष्टरा वदा; 4GC सहगाहानि। 47 A missng in this Vs. It BC This and the following at. arc pot found in these Nes. # D This st. is doubly written in this Ms. once svith the Recond half of the last it. 48 BOTTED D एको। - ४६ भद्रबाहुसहिता [१५,२२६-२३१११६, १-१० हेमन्ते शिशिरे रकः शुरः सूर्यप्रभानुगः । पीवो वसन्त-ग्रीष्मे च शुकः स्यान्नित्यसूर्यः ॥ २२६ अतोऽस्स येऽ यथाभावा पिरीता भयावहाः । शुक्रस्य चतुरो' के कृष्णे नक्षत्रमण्डले ॥ २२५ पूर्वोदये पल यत् तु पच्यते ऽपरवस्तु तन् । शुस्म्यापरतो" यत्तु पच्यते" पूर्वतः फलम् ॥ २२८ एपमेव विजानीयात् पल-पा समाहितः । कालातीत यदा कुर्यात् तदा घोर समादिशेत् ॥ २२९ सयमचार यो वेत्ति शुरचार स युद्धिमान् । श्रमग म सुसं याति क्षिप्र" देशमपीडितम् ॥ २३० यदाऽग्निवर्णी रविसस्थितो पी वैश्वानर मार्गसमाश्रिवस्व । तदा भय सति सोऽग्निजात जातज साधयितन्यमन्यवः ।। २३१ इति नैफेन्थे श्रीभठ्या के निमित्ते शुक्रचारो नाम पञ्चदशमो- ऽध्यायः समाप्तः ॥ ३ (C-2) ५ (C-4) ६ (C-5) ७ अधात पर शनश्वरचार प्रारभ्यते लोकहितेच्छया ॥ अंतः पर प्रवक्ष्यामि शुमा-शुभपिचेष्टितम् । यच्छुदैवाऽसहितः प्राज्ञो भवेनित्यमतमः ॥ १ प्रयासमुदय" वा गर्वि वर्ण फल तथा । शनिश्चरस्य वक्ष्यामि यथावदनुपूर्व शैः ।। २ (C-1) प्रास दक्षिणे मागे मासिक मध्यमे पुन' । दिवसी. पञ्चविंशतियोविंशतिस्त्तरे ॥ चारगतो यदा भूयः सन्तिष्टति महाग्रहः । एरोत्तरेण यण भौमवत् कुरुते फरम् ॥ ४ (C-3) संवत्सरमुपस्थाय नक्षत्र विप्रमुश्चति । सूर्यपुत्रस्ततवैव प्रजाना" हितकाम्यया । द्वे नक्षत्रे या सारिवण चरते यदा। राक्षामन्यो"ऽन्यभेदश्च शस्त्रपश्च जायते ।। दुर्गे भवति सवासो मर्यादा च विनश्यति । पृष्टिश्च विषमी नेया व्याधिकोपच ज्ञायते ॥ यथा तु नीणि" चानारि" नक्षत्राणि शनैश्वरः। मन्दवृष्टिं च दुर्भिध शख व्याधि च निर्दिशेत् ।। घसारि वा यदा गच्छेनक्षत्राणि महाद्युतिः । वना युगान्त जानीयाद् यान्ति मृत्युमुस प्री ॥ उचरे पवितो मार्गे यधेपो" नीलता" प्रोत्" । सिग्धं तदा फ्ल" शेय" नागर" जायते" तदा । 10:1 2 BD वमन्त। 3 C नृपनित | 4 AC अयो। 5 व 16 CTRI7C. परते 8 याप्यते । 10 CR पुरटो। 11 CRM 12A B C मुक्त। 136 समासतः। 14 A भवति । 10 A B C प्रवण । IG C क्षिप्र 1 17 C सपरितम् । * D Thts ste is not found in tlus 318 i 18 & not found 1 19-21 C Ararara Farlar, 21A •समापदस : 22 A अपि। f B C D not found in the.ause I Cnot found in ths As | 23 A या 124 BD च हित । 20 A नृr , B अविदित 128 A प्रतिवास्तुदय । 27-28B 'माधुमविचष्टितम्। 20-30 CThere tiro words are not foundin this MSICविशतिम् । TRA B विरागत, DATE 133 A B D एकान्तरण | AA 2ग। 25-86 A B D गौतम नाम शनयर । 37 राष्ट्रमान्य । 38-39 A भावप्रमा, 3 या 40-41Cr 42B पुग 1 43D बानी । A B पया 1 45 A BD यदि स 1 46 A C D नीलया 1 47 AD मदा हवा। 48-49 C पगयन्त। 50 52C नागरागा अपारहा। ८ (C-7) ९ (C-8) १० (C-9) - - - पोडश अन्याय १६, ११-२४] ४७ रतिप्रधाना मोदन्ति' राजानस्तुप्रभूमयः । स(झ)मा मेघवती विद्यात् सर्वबीजप्ररोहिणीम् ।। ११ (0-10) मध्यमे तु यदा मागें कुर्यादस्तमनोदयौ । मध्यमं वर्षणं सस्पं सुमिदं क्षेममेव च ।। १२ (C-missing) दक्षिणे तु यदा मार्गे यदि स नीलवा(तां) भवेत् (प्रजेत् )। (C-missing) नागरा यायिनश्चापि पीड्यन्ते च भनजाः ।। १३ (C-first half of 11 th) गोपालं पर्जयेत् चन दुर्गाणि च समाश्रयेत् । (C-second half of 11 th ) कारयेत् सर्वशस्त्राणि वीजानि च न वापयेत् ॥ १४ (C-1st half of 12th) प्रदक्षणं तु ऋक्षस्य यस्य याति शनेश्वरः । (C-2nd half of 12th) स च राजा विवर्धत सुमिदं क्षेममेव च ।। १५ (C-1st half of 18 th) अपसव्यं तु नक्षतं यस्य याति शनेश्वरः 1(C-2nd halkof 18 th ) स च राजा विपद्येत दुर्भिक्षं भयमेव च ॥ १६ (C-1sthalf of 14 th ) चन्द्रः सौरि" यदा प्राप्तः परिवेपेण रुध्यते"। (C-2nd half of 14th) अवरोध" विजानीयान्नगरस्य महीपतेः ॥ १७ (C- first half of 15 th ) चन्द्रः शनैश्चरं प्राप्तो मण्डलं' वाऽनुरोहति । (C- 2nd half of 15 th ) यमुना राष्ट्रसौवीर वारुण(णी) भजते" दिशम् ।। १८ (C- 1st half of 16 th) आय(न): सौरसेनाश्च दशार्णा द्वारिकास्तथा । (C-2nd half of 16 th) अ(आ)वन्त्या अपरान्ताश्च यायिनश्च तदा नृपाः ॥ १९ (C- 1st half of 17th) यदा या युगपद् युक्तः सौरिमध्येन नागरः" । (0-2nd half of 17th) अन्योऽन्यभेदं जानीयान्नागराणां परस्परम् ॥ २० (0- 1st half of 18 th ) महात्मानश्च ये सन्तो महाभोगपरिग्रहाः । (C-2nd half of 18th) उपसर्ग" निगच्छन्ति धन-धान्यं च वध्यते" ॥२१ (C- 1st half of 19 th) देशा महान्तो योषाश्च तथा नगरवासिनः । (C-2nd half of 1983) ते सर्वोपतप्यन्ते यधे" सौरस्य वाहशे" ॥२२ (C-1st half of 20th) माझी सौम्या प्रतीची च यायव्या च दिशो यदा । (C-2nd half of 20 th ) पाहिनी यो जयेचासु नृपो देवहवस्तदा ॥ २३ (C- 1st half of 21 st) कृत्तिकासु च यद्यार्कि"विशासासु वृहस्पतिः । (C-2nd half of Dist) समन्ताहारण विन्यात् देवश्वान प्रवर्षति ॥ २४ (C-1st half of 22nd) 1C मोदन्ति । 2-3 C तुष्टिमेव च । * C दक्षिणे घ यदा मागें कुर्यादळमनोदये । 4 A missing In this Ms. 5 B UAE, Cia, DaeCोण्य। 7 B घईपेत् । + C पोरं च यल्य विधान मात्र कारयेत् । 8 पापेत् । A विपत। 10 A दुर्भिक्षम् | 11 AC मम्।'B मयम् । 12A सौर; Cौर, Datti 13A परेवेपेग। 14 A सपति: BD रुपति । 15 B मार्ग: 16 BD HIरस 17A B D मडठी 1 18 मरोहति विरोहति । 10 पपना सा सोरेपा वाला माम् । 19 A Dमजते । 20 C माना! 21 BIRTI BD दीव Bानित। 23-24 D मालाः। 25-26 A grTIC पगवत् 1 27A 28Cस20CR पनि।30AC महा। 31Cav पते। 320 मादि। 33AAN 34C ममं | 35 C सौर।
३१ (C-29 th; 1st hair भद्रबाहुसंहिता [१६,२५-९, १५, १-८ कीटाः पतङ्गाः शलभा वृश्चिका.मूपकास्तथा । (C- 2nd half of 22 nd ) अग्निश्वारा वलीयांसस्तस्मिन् वर्षे न संशयः ॥ २५ (C-1st half of 23rd) श्वेते मुभिक्षं जानीयात् पाण्डु-लोहितके भयम् । (C-2nd half of 23rd) पीतो जनयते व्याधि शस्त्रकोपञ्च दारुणम् ।। २६ (C-1st half of 24th) कृष्णे शुप्यन्ति सरितो वासवश्च न वर्षति । (C-2nd half of 24 th) सेहवानत्र गृह्णाति रूक्षः शोषयते' प्राः॥ २७ (C-1st half of 251) सिंहलानां किरातानां मद्राणां मालवैः सह । (C-2nd half of 25 th ) द्रविडानां च भोजाना कोंकणानां तथैव च ॥ २८ (C-18t half of 26 th) भुवकानां" पुलिन्द्राणां पल्हवानां शकैरसह । (C-2nd half of 26 th) यवनानां पुराणानां स्थापराणां तथैव च ॥ २९ (C-1st half of 27 th) अकेयानां सुराणां च दस्यूनां च शनैश्वरः । (C-2nd of half 27 th ) एपां विनाशं कुरुते यदि यध्येत संयुगे । ३० (C-1st half of 28 th) यस्य यस्य तु नक्षत्रे कुर्यादस्तमनोदयौ । (C-2nd half of 28 th) तस्य देशान्तरे द्रव्यं हन्यते" यासिन श्च ये" ॥ शनैश्चरं चारमिदं च भूयो यो वेत्ति विन् निभृतो" यथावत् । of 29th missing) से पूजनीयो" भुवि लब्धकीर्तिः सदी महाने हि दिव्यचक्षुः ।। ३२ इति नैर्ग्रन्थे भद्रयाहुके निमित्ते संहिते(तायाम्) शनैश्चरचारो नाम पोडशमोऽध्यायः॥ वर्ण गति च संस्थानं मार्गमस्तमनोदयौ । गौतमय प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ।। मेचकः कपिलः श्यामः पीतः पाण्डः स नीलवान् । रक्तश्च धूम्रवर्णश्च नै प्रशस्तों ऽगिरास्तदा ।। २ मेचकश्चेन्मृत" सर्व वढं पाण्डुपिनाशयेत् । पीतो व्याधि भयं शिष्टे" धूम्राभव सँजेजलम् ॥ ३ उपसर्पति" मित्रादि पुरतः स्त्री प्रपद्यते । नि"-चत्वारि घ नझनैखिभिरस्तमनं व्रजेत् ।। कृत्तिकादिभगान्तश्च मार्गः" स्यादुत्तरः स्मृतः । अर्यमौदिरथाप्यन्तो मध्यमो मार्ग उच्यते ॥ विश्वादिसमयान्तश्च दक्षिणो मार्ग उच्यते । एते बृहस्पतेमार्गा नवनक्षत्रजात्रयः ॥ मूलमुत्तरतो याति स्वाति दक्षिणतो व्रजेत् । नक्षत्राणि तु शेषाणि" समन्ताक्षिणोत्तरे । भूपके" तु यदा हखो मूलं" दक्षिणतो व्रजेत् । दक्षिणतस्तदा विन्द्याद योदक्षिणे" पयि" । 10 वयम् | 2 A B Dव्याधि 1 3 A D जनयति, B मरो याति । 4 CFE 1 5 C रोपयते । 66 प्रजाम् । 7 D माईवैः। 8 A B D मिलानो । 9 A. पुराणां च । 10 A स्थावराणाम् । 11 A चिदुकाना B चुकाना D चुच्युकानां । 12 A B D शनै । 18 C शृङ्खयाणां । 14 A D कुरूणां। 15 A पायेगा BC मायन। 16-18 C यदा ये जन्मनक्ष। 19-22 Cहन्यात चापि नाशयेत् । 23-24 C महर्य । - 27Cघेदायिस्या नरमः 1 28-29 C सम्बजनीयः। 30 कीर्तिमांश्च । 81-34 भवरपसौ दिपाक महा- मनि । 35 भनोदयात। 36 Cघ फलं। 37-38 Cौतमस्य नियोधत। 39-400 प्रभाग 41-4sO पेनिसासर्ग। 14-4G C यमुपाना विनाशकः। 47 Ce 1 48-51 C माता मते फळम् | * O TEE Whole stanza in this kis. is as followsi-उपसर्पति मास हि पुनकी प्रतिपद्यते । चरिया मात्र श्रीणि रिक्षमनुचरेत् ॥ 52 BD उपसर्गन्ति । 53 A नृ । 54 A नाय । 55 A अपामा 1 56-57 Anot found; B भोपाणि; 57 C शिष्टानि । 58A समाया, B समीयात् , D सामीयात्। 690 प्रबके। 600मात्रः। 61C162-640 एषो यो दक्षिणो पपः। ( C-30 th ) or ५ । wr ७ ८ -- ...
९ + १७, ९-३०] सप्तदा अध्याय अनावृष्टिहवा देशा रूमवरविनाशिताः । पक्रारदाः प्रजासत्र मध्यंते जातश(स)कराः ॥ यदा चोत्तरतः स्वाति दीप्तो यार्याद् बृहस्पतिः । उत्तरेण तदा विन्द्याद् दारुणं भयमादिशेत् ।। १० लुप्यन्ते च क्रियाः सर्वा नक्षत्रे गुरुपीटिते । दसवः प्रवला ज्ञेया न च वीज प्ररोहति ।। दक्षिणेन तु वक्रेण पञ्चमे पञ्चमुच्यते । उचरे पश्चो पश्च मार्ग चरति गौतमः ।। १२ हस्वे" भवति दुर्भिक्षं निष्प्रभे" व्याधिलं भयम् । विवणे पापसंस्थाने मंदपुप्प-फलं भवेत् ॥ प्रतिलोमानुलोमो या पद्धसंवत्सरों यदा । नक्षत्राण्युपसर्पण तदा सृजति" दुस्समम् ।। सस्सनाशो भनाइष्टिमन्युस्तीनाश्च व्याधयः । शम्नकोपोऽमिमूर्धा च पड्विधं मूर्छने भयम् ॥ १५ सप्ता, यदि वाऽष्टा पढधं निष्प्रभोदितः । पश्चापं चायवा" च यदा संवत्सरं परेत" ॥ सदामा निरुदाराश्य मेधाच नेदुर्वलाः । श्वेतास्थी पृथिवी भ्रान्ता क्षुधा-रोगैः कुवायुमिः ॥ १७ पुष्यो यदी द्विनक्षत्र(त्रे) सप्रभश्चरते समः । पडू भयानि तदा हत्वा विपरीत मुसं सृजेत् ॥१८ नृपाश्च विषमच्छायाश्चतुपु" वर्तते" हितम् । सुसं प्रजाः प्रमोदन्ते स्वर्गवत् साधुवत्सलाः ॥ . १९ विशाखा इचिका चैव मपा रेवतिरेख च । अश्विनी अयणश्चैव तथा भाद्रपदा भवेत् ॥ बदकानि जानीयात् तिघ्ययोगसमप्रभे । फाल्गुन्यैव च चित्री च वैश्वदेवश्च मध्यमः ॥ ज्येष्ठां मूलं च सौम्यं च जघन्या सोमसंपदा । कृत्तिका रोहिणी मूर्तिराश्लेपा ह्रदयं गुरुः ॥ बाप्यं प्राइयं च वैश्वं च नाभिः पुष्य-मघाः स्मृताः । एतेषु च विरुखेषु ध्रुवस्य फलमादिशेत् ।। २३ द्विनक्षत्रस्य चारस्य यत् पूर्व परिकीर्तितम् । एवमेव तु जानीयात् पडू भयानि" समादिशेत् ॥ २४ इमानि यानि वीजानि विशेपेण विचक्षणः । व्याधयो मूर्तिघातेन हृद्रोगो हृदये हते" ।। पुष्ये दते हतं पुष्पं फलानि कुसुमानि च । आमेयों मूषकाः सर्प दाप शलमाः शुकाः ।। २६ ईवयश्च महाधान्ये जाते च बहुधा स्मृताः । स्वचक्रमीतयश्चैव परचक्रं निरन्तु च ।। अंत्यन्यु च विशालायां सोमे संवत्सरे विदुः । शेपं" संवत्सरे ज्ञेयं शारदं तत्र नेवरम् ॥ २८ भाषमल्पोदकं विन्द्यान् फाल्गुने दुर्भगाः स्त्रियः।चत्रं चित्रं विजानीयात् सस्पं तोयं सरिसृपाः॥, २९ पैशाखे" नृपभेदश्च पूर्वतोयं विनिर्दिशेत् । ज्येष्ठा-मूले जलं" पश्चाद् मित्रभेदश्च जायते ।। २० २१ २३ ३० B - - 1A भुक्षा 0 भुपया। 2 Bअविनाशन D "विनाशिनः। 3D यध्यन्ते । 4 A D 'वररा; B तस्करौ। 5 C चंद्रावः। 6 C स्वाते। 7 B यथा; C याया। 8 तम । 9-10 A BD पोजानि न । * C दक्षिणेन तु पक्रपंच मध्यमे पंचपंचके । उत्तरे पंच मागें नु चरति गौतमो यदा 11 A. पण । 12.4. झवै । 18 A यूपमे । 14 C अकल्पेठ । 15 B F is additionally found between dwand साति. 1 16 B समम् । 17 Cसंगुलाई । 18 C पौण | 19 A.B D परम् । 20 BD निरवा मेधाः व मनावृष्टिः। 21 BC तदED सदा। 22-24 BD मेहश्य दुर्यटः; G स्नेहन दुर्लभः । . 250 पीच्यते । 26 A यद्वा; BD यदि था। 27-28 C महज 29 ॐ गया 1 30 C विपरीवान् । 31 A CD मुकं 1 32 B मजेत् । 38 CRI, Dआच्छायाः। 34-35 C चतुर्थवर्षतः 1 36 C स्वर्गवामा । 970 युधस्थलाः। 88 Cयदेव, Dच त् । 39 A BD मित्रा। 40 A भै । D This st, is found missing in this Ms. -41-42 C एतत्तु | 43 C पीटायाम् । 44-15 C सहजानि । 46 R मारा मयेत् 1 47 A अमेयाः। 48 सहीनाः + C अत्यं प्रजति शापाया सौम्य संवत्सरो विदुः ।। This first half lias been erroneotely considered as a whole stanza and hence anomaly in numbering in this Is. 49 0 शेषं। 50-51 0 शरदानवम् ! Cनावारामार एमालोक्य B This first half has been considered as a srinole stanza in this als. and henco enomaly in rumbering. 53 A साध'। 53 ABD मैत्रं । 54 AD विशारा..B B विसा! 55 D में। 56 A BDel म.सं.
मद्रयाहुसंहिता [१७, ३१-४५,१८,१-४ आपाढे तोयसंकीर्ण सरोस्पसमाकुलम् । श्रावणे दंष्ट्रिणश्चौरा व्यालाच प्रवलाः स्मृताः ।। संवत्सरे भाद्रपदे गरकोपानिमूर्छनम् । सरीसृपाश्चाश्वयुजे बहुधा या भयं विदुः ॥ एते संवत्सराचोक्ताः पुष्यस्य चरतो'ऽपि वा । रोहिण्याा तथाऽऽश्लेपा हस्तः स्वातिः मुनर्वसुः ॥ ३१ अभिजिशानुराधा च मूलो चासव-वारणाः । रेषती भरणी चैव विज्ञेयानि वृहस्पती॥ कृत्तिकायां गतो नित्यमारोहण-प्रमर्दने । रोहिण्यारत्वमिधावेन प्रजाः सर्वाः सुदुःखिताः ।। ३५ शस्त्रांतस्तथाऽऽद्रीयामाश्लेपायां विपाद भयम् । मन्देहस्तपुनर्वस्वोस्तोय" चौराश्च दारुणाः ॥ ३६ यायव्ये" वाययो" दृष्ट रोगदं वा जिना भयम् । अनुराधानुपाते च मैत्रीसिद्धिः" प्रहीयते" ।। ३७ तथा मूलामिघातेन दुष्यन्ते मण्डलानि च । वायव्यस्याभिधातेन पीड्यन्ते धनिनो नरः ।। पारणे जलज तोयं फलं पुष्पं च शुष्यति । अकारान्नाविकोस्तोयं पीडयेद्रेवती" हता। ३९ धामं करोति नक्षत्रं यस्य दीप्तो वृहस्पतिः । लब्ध्वाऽपि सोऽथ विपुलं न भुञ्जीत" कदाचन ॥ ४० प्रदक्षिणं तु नक्षत्रं यस्य कुर्यात् बृहस्पतिः । यायिनां विजयं विन्द्यान् नागराणां पराजयम् ।। प्रदक्षिणं तु कुर्वीच सोम यदि वृहस्पतिः । नागराणां जयं विन्द्याद् यायिनां च पराजयम् ॥ उपपातेन चक्रेण मध्यान्ती बृहस्पतिः । निहन्याद् यदि नक्षत्रं यस्य तस्य पराजयम् ।। धृहस्पतेर्यदा चन्द्रो रूपं संछादयेत्" भृशम् । स्थावराणां वधं कुर्यात् पुररोधं च दारुणम् ।। सिग्धप्रसन्नो' विमलोऽमिरूपो" महाप्रमाणो द्युतिमान् स पीतः । गुरुर्यदा चोत्तरमार्गचारी तदा प्रशस्तः प्रतिपक्षहन्ता ।। इति नैर्ग्रन्थे भद्रबाहुके निमित्ते संहितायाम् वृहस्पतिवारं नाम । सप्तदशोऽध्यायः ॥ - । ४२ ४५ ४ गति प्रयासमुदयं वर्ण महसमागमम् । बुध संप्रवक्ष्यामि पलानि", निवोधतः (त) । सौम्या विमिश्राः संक्षिप्तास्तीमा घोरास्तथैव थे। दुर्गा (उपाश्च)गतयो"ज्ञेया बुधस्यै च विचक्षणः ॥२ सौम्यां गतिं समुत्थाय त्रिपक्षे" दृश्यते बुधः । विभिप्रायां गतौ पक्षे" संक्षिप्तायां पडूनके" ।। ३ तीक्ष्णायां दशरात्रेण घोरायां तु पडाहिके । पापिकीयां निरात्रेण दुर्गा(उमा)यां सम्यगक्षये ।। I A. after these two letters there is a gap in this Ms. upto Ate: RET: 2] 'कर्शनम् । 8-4 C पातीवरे। 50°धारणे। 6-7 विकृतायागतो। 8A B मारो; D not found. 90 समुषानः । 10.ABD विशात् । 110 मंद। 12 B चोपा, C तोय। 13 नायवे । 14A पायी। 15 A re; CTERI 16 A रोगढ़; रोगदा। 17 A सीसिदश वीसिद्धिध। 18 C प्रजायते । 19-20 A BD धनिनो तराः। A B पुष्यति ।, 22 A. माकारान् । 23 A D पीये : 24 D रेवी, 25A माते। 26 C यदि। 27 याति। *C This line and the next line are not found in this Nrs. A 28 A B D रूपघातेन । 29 BD || 50CT SIA B C इसतिः । 32 A संवादन, B यादयेत, D संस्थाश्यते। 38 C These two letters are not found in this Ms. FC This at. is preceded by the following line in this Is:-उपभातेन धकेण स्वनक्षत्रे पीडित। 34 C missing. 35A विरूप: Bअतिरूप; C हिसमो। 38 A D सपी, सप्रणीता। 7 AD प्रनिय B प्रतिबद्ध' । 38 A C D गति । 89 Cधचार । 40 C प्रवक्ष्यामि। 41-423 फलं चापि । 48-44 A भय पापिका; B अथ यायिका D यायिकाः। 45 B दुर्गाथा Dदुओं च 45-46 Cदुगनिद्वारा शेया। 47-480 बुद्धमेत 1 49 C विचक्षणः 1 50 BD भुलायC समुपाय। 51 A STEP C D पक्षा। 52 C मासे 15 दिन के 1 5AC ति 155 C मदाधिक। 160 पारकायो। 57 Djाणां ।
८ । ११ १२ २० १८, ५.२७] अष्टादश अध्याय 11824 सौम्या विमिश्राः संक्षिप्ता बुधस्य गतयो हिताः । शेषाः पापोः समाख्याता विशेपेणोत्तरोत्तराः ॥५ मासत्रं शफवाहेन(?)जहाति समचारतः । एपोऽपि नियतश्वारो भयं कुर्यादतोऽन्यथा ॥ ६ नक्षत्राणि चरेत्पश्च पुरस्तादुस्थितो युधः । ततश्चास्तमितः पष्ठे सप्तमे दृश्यतेऽपरः ॥ अदितः पृष्टतः सौम्यश्चत्वारि चरतें ध्रुवम् । पञ्चमेऽस्तमितः पष्टे दृश्यते पूर्वतः पुनः ।। चत्वारि पट् थाष्टौ च कुर्याद्स्तमनोदयौ' । सौम्यायां तु विमिनायां संक्षिप्तायों यथाक्रमम् ॥ नक्षत्रमनुगृहाति गतिमिस्तितृभिर्यदा । पूर्वाभिः पूर्वसस्यानां तदा संपत्तिरुत्तमा ॥ १० बुधो यदोत्तरे मार्गे सुवर्णः पूजितस्तदा । मध्यमे मध्यमो ज्ञेयो जघन्यो दक्षिणे" पथि ।। बस कुर्यादतिस्थूल" ताम्रः शवप्रकोपनः । अश्वारुणवर्णश्च बुधः सर्वत्र पूजितः ॥ दृष्टवः पुरलम्भाय पुरस्तादर्थवृद्धये । मिग्धो रूक्षो बुधो शेयः सदा सर्वत्रगो बुधैः" । गुरोः शुक्रस भौमस वीथीं विद्याद् यी बुधः 1 दीप्तोऽतिरूक्षः सङ्ग्राम" तदा घोर निवेदयेत् ॥ १४ भार्गवश्वोत्तरां वीथीं चन्द्रशङ्गं च दक्षिणम् । बुधो यदा निहन्यांतानुभयोर्दक्षिणापथे ॥ राज्ञा चक्रधराणां च सेनाना शखजीविनाम् । पौर-जानपदानां च क्रिया काँचिन्न सिध्यति ।। १६ शुक्रस्य दक्षिणां वीथीं चन्द्रशुगमधोत्तरम् । भिंद्याल्लिखेत् तदा सौम्यस्ततो रोगौमिज भयम् ।। १७ यो बुधो ऽरुणामः स्यादुच्चगो वा निरीक्ष्यते । तदा स स्थावरान हन्ति ब्रह्म-क्षत्रं च पीडयेत् ।। १८ चन्द्रस्य दक्षिणां वीथीं भित्त्वौ तिष्ठेधंदा प्रहः । रूक्षः स कालसङ्काशस्तदी चित्रविनाशनम् ॥ १९ चित्रमूर्चिच चित्रांश्च शिल्पिनः कुर्शलांस्तथा । तेषां च वन्धन" कुर्यात् मरणाय समीहते ।। भित्वा यदोत्तरां चीथीं दारुकायो"(3)ऽवलोकयेत् । सोमस्य चोत्तरं शृङ्गं लिखेद्भ(भा)द्रपदांवपेत् ॥२१ *शिल्पिनां दारजीवीनां तदा पाण्मासिको वधः । अकर्मसिद्धिः कलहो मित्रभेदः पराजयः ।। २२ पीतो" यदोत्तरां वीथीं गुरु मित्त्या प्रलीयते । तदा यतुष्पदं गर्भो() कोशधान्यं बुधो यधेत् ।। २३ वैिश्यश्च(श्यानाम्)शिस्पिनां चापि भयं भवति दारुणम् । सो नयेद्भजते मासं भद्रयाहुवचो यथा ॥ २४ विभ्राजमानो रक्तो वा बुधो दृश्येत कश्चनः । नागराणां च स्थिराणां च दीक्षितानां च तद्भयम् ॥ २५ कृचिकास्वग्निदोरको रोहिण्यां स क्षयङ्करः । सौम्ये रौद्रे तथाऽऽदित्य पुध्ये" स(सा) बुधैः स्मृतः।। २६ पितृदैवं" तथाऽऽश्लेषां कलुपो यदि सेयते । पितृस्तान विहङ्गाश्च सस्यं स भजतेऽनयोः ॥ 1A पणे। 2 A नक्षत्रान् । 3 B वाहेण; C संतवाहेन; D सकवाटेन। 4 A D समचारदाम् । समधारया। 5C चरवारः। 6C चरितः17 A B मनोदया; अनोदयात् । 8 A संशयां 19 A अन्यविनहानि B अन्यचितानि D अन्यपिटकानि । 10 A दक्षिणो। 11 A D RE; C न्यखं । 12-13 0 गल14 A अन्तः, BD AT:1 15 BEC 16 C धुघः। 17 A पदा। 18 A. निश) Ca। 19 A मंग्राम; संग्रामो । 20 A निइत्य ! 21 A अनुशोनयः; B सान सोनपोः; सौनयो । 22 4 राजी; C राष्ट्र। 23 C वर्गागां। 24 A missing. 25 B D 'जनपदाना; C_राजपदानां । 26 B क्षत्रिया। 27 B कोचिच। 28 B राजा' 1 29 A तदा। 30-31 A नुधोकगासः; 31 Bहणस्था स्या; रणरो स्था। 32 A दुन्गो, B दुर्भग: C रबरोति । 98 B D पारसवान, परम्यया 1 34-36 A मिष्टेपदा। 37 0 रेक्षः | 38 B D क; करल। 39-41 A B D वनदा चित्रनाशयेत् । 420 लिपिना। 43 C कुरान् । 44 CARE | 45 C भूयः। 45 B दासो; दासायो। 47 B वयेत्। त्। - In this ars. this st. and the following one are not found. 48 पयोस्करण Dमरो भयः। 49 A पो। 50 B D कोशिः। 51 A B वदेत् । t In A B D this first.halk.. s thus found with some unimportant rarints:-वैश्याश्च शिपिनयापि गर्भमास भारपि । 53 Aज्ञेयः। 54 A युध्यः । 55 A BD जले! 56 A B Dj 70 मित्रदे। 58-60 पितृतमा विशापात्र । २७ B - 52Cमर्य २८ भद्रबाहुसहिता [१८,२८-३७१९, १-१० घुपी विवर्णी मध्येन विशाखा यदि गच्छति । ब्रह्म-शविनाशाय तदा ज्ञेयो न संशयः || मासोदितोऽनुराधाया यदा सौम्यो निपेवते' । भूकन्धि-बधिरा'श्चय तदा पीडयते भृशम् ।। श्रवणे" राज्यविभ्रशो" माझे" प्रामगंपीडनम् । धनिष्ठाया च येवण्य" धन हन्ति धनेश्वरम् ॥ ३० उत्तराणि च पूणि" याम्याया" यदि हिंसति । धातुयादविदो हत्या तज्ञा परिपीडयेत् ॥ ३१ ज्येष्टायमिनुपूर्वण स्वाती च यदि तिइति । बुधस्य चरितं घोरं महाजनिकमुच्यते ॥ ३२ उत्तरे वनयो." सौम्यो" यदा दृश्येत पृष्ठतः । पितृदेवमनुप्राप्तस्तदा मासमुपग्रहः ॥ पुरसात् सह शुरेण यदि तिष्ठति सुप्रभः । बुधो विसृजते झाले तदा मेघा[न]पहृदकाका कान् ] ॥ ३४ दक्षिणेन तु पावणे यदा गच्छति दु प्रभः । तदा सृजति लोक्स्य शोक महद्भयङ्करः ।। ३५ धनिष्ठाया जल हन्ति वारुणे" जलजं वधेत् । वर्णहीनो यदा याति बुधो दक्षिणतस्तदा।। तः समार्गो" यदि सुप्रभोऽजितः समप्रसनो गतिमागतोन्नतिम्" । यदा न सक्षो न च दूरगो बुधस्तदा प्रजाना सुखमूर्नित" सृजेत् ॥ इति नैर्ग्रन्थे भद्रयाहुके निमित्ते बुधचारो नाम अष्टादशोऽध्यायः॥ १ २ । १ चार" प्रवास वर्ण ध दीप्ति* काठं गतिं फलम् । वक्रानुवनामानि लोहितस्य निबोधत ।। चारेण विंशतिं मासानष्टो यत्रेण लोहितः । चत्वारस्तु प्रवासेन समचारेण" गच्छति ।। अन् ः परुपः" श्यामो यलितो धूमयान शिखी" । विवर्णो धामगो व्यस्त:" कुद्धो ज्ञेयः सदाऽशुभः ।।३ अदाऽष्टौ सप्त मासान् वा दीप्तः पुष्टः प्रजापतिः । तदा सृजति कल्याण शस्त्रमूछो" निर्दिशेत्।। ४ मन्ददीप्तश्च दृश्येत यदा भीमो ने तेजयान् । तदा नानाविध दुःखं प्रजानामहित सृजेत् ।। ५ ताम्रो दक्षिणकाप्टस्थः प्रशस्तो दस्युनाशनः । ताम्रो यदोत्तरे काठे तस्य दस्यु (सोः) तर्दा हितम् ।। ६ रोहिणी स्यात् परिक्रम्य लोहितो दक्षिण" ब्रजेत् । सुरा सुराणा मार्गाणा सर्वेपामभयं वदेत् ॥ ७ क्षत्रियाणा विपादश्च दस्यूना शस्त्रविभ्रमः । गावो गोष्ठ-समुद्राश्च विनश्यन्ति विचेतसः ।। रहशेलिसेत् प्रमर्दे या रोहिणी यदि लोहितः । तिष्ठते दक्षिणो वाऽपि तदा शोक-भयङ्करः ॥ सर्वद्वाराणि दृष्ट्वाऽसौ निलम्ब यदि गच्छति । स च लोकहितो ज्ञेयो दक्षिणोऽमृग" लोहितः ॥ १० 1A. क्षेत्रे, BD क्षेत्र 12-3 C मास विर14 BD न सेवते । 5-B A B D पशुधनवराधान्य । 9A. नृगाम् । 10 A. प्रमणे, ८ श्रावणे। 11 A B D राज | 12 A विध्वस, BD विश्रस । 13 B मी याझे। 14C ब्रह्माण। 15 A B D वैवणे। 16 B उत्तराणां | IT B पूर्वाणाम् । 18 AP याम्य च, चायव्य। 19 A धात, चातुः। 20 A BD धान्य । 21 AC D तज्ञा । 224 ध्येयाम् ! 23 A अतिपूर्वेण, Cमय पूर्वेषु। 24-96 C उत्तराया वा सौम्येन 1 2A B D अपमह । 28-29 ABD मध्यशरीरे च । 30-31 C मेघा च दूषकान् । 32 A दक्षिणे। 83 A. हनुपान । 34 0 मागेंग। 35-36-37 B महाशोकमान्यम् , C D सानय तद्भयकर || 38 Cधन | 39 Bधारणे; वरुणे। 400 पदेन । 41 B मनु, C ता। 42 C सुमार्गे। 43 C आभिन | 44 C सत । 45 A. धर्जित । 4G A भुवम् B प्रजेत् 1 47 A बार । 48 2 B D दीप्ता । 49 Bघमा । 50 A. चण। 51 Cसमाचारान! 52A अमजु, C अन्त्यज । 53 A B C पुरुष ! 54 C धूम्रवान् । 55 Bी ! 50A धान, B IIन, D घानु 1 57 ABD तदा | 58 C सदा स्वष्टौ । 59 A not found, C प्रष्ट । 60 B | 61-62 B सस्त्रमूर्टति । * A This st is missing in this Ms 63-64 BP पटेतया। 65-66 C रुदाद्गता। 67 A दक्षिणाम् । 68 C सुराणाम्। 69 BD उभय, C माय । 70-71 B गोष्ट, काटा। 72 A. सोश, BD सासीत् स 1 73 | 74-75 C साणि । 76-7701 78A गृज', B 'सृज, D भएन । 78-79 C खियगो हित । । .
98 १९, ११-३२] एकोनविंश अध्याय पश्च वक्रागि' भौमस्य तानि भेदेन द्वादश । उणं शोपमुसं व्यालं लोहितं लोहमुद्गरम् ।। 'उदयात् सप्तमे ऋक्षे नवमे वाऽष्टमेऽपि वा । यदा भीमो निवतेत तदुष्ण वक्रमुच्यते ।। मु(अ)ष्टिः प्रवला शेया विप-कीटा-नि-मूर्छनम्। ज्वरो जनक्षयो वाऽपि तज्जातो (तस्योंविनाशनम् ।। १३ एकादशे यदा भौमो द्वादशे दशमेऽपि वा । *निवर्तत तदा वर्क तच्छोपमुसमुच्यते ।। १४ अपोऽन्तरिक्षात् पतितं दूपयति तदा रसान । ते सृजन्ति रसान दुष्ठान नानाव्याधीस्तु भूतजान ॥ १५ शुष्यन्ति तडागानि सरांसि सरितस्तथा । वीजं न रोहते तत्र जलमध्येऽपि वापितम् ।। १६ प्रयोदशे ऽपि" नक्षत्रे यदि वाऽपि चतुर्दशे" । निवर्तेत यदा भौमस्तद् वर्क व्यालमुच्यते ॥ १७ पतङ्गाः सविपाः कीटाः सर्प जायन्ति तामसाफल नै बध्यते" पुष्पे वीजमुप्त" न रोहति ॥ १८ यदा पञ्चदशे प्रक्षे पोडशे या निवर्तते । लोहितो लोहितं व " कुरुते गुणज तदा ॥ १९ देश-स्नेहा-म्भसा लोप (पो) राज्यभेदश्च जायते। सामाश्चात्र वर्तन्ते मांस-शोगित-कर्दमाः ॥ २० यदा सप्तदशे प्रक्षे पुनरष्टादशेऽपि या । प्रजापतिर्निवतेत तद् चक्र लोहमुद्गरम् ॥ २१ निर्दया निरनुप्रोशा लोहमुद्गरसंनिभाः । प्रणयन्ति नृपा दण्डं क्षीयन्ते येन तत्प्रजाः ॥ २२ धर्मा--पामा हीयेन्ते विलीयन्ते च दस्सर्वेः । तोय-धान्यानि शुष्यन्ति रोगमारी बलीयसीं ॥ २३ धळ" कृत्वा यदा भौमो विलम्वेत" गति प्रति । वक्रा-नुवक्रयो|रं मरणाय समीहति ।। कृत्तिकादीनि सप्नेह वक्रेणाडारकैश्चरेत् । हत्वा या दक्षिणस्तिष्ठेत् तत्र वक्ष्यामि यत् फलम् ॥ सायाश्च सारदण्डोश्च विप्रान् क्षत्रांश्च पीडयेत् । मेखलांश्च त्रयो घोर ती प्राप्नोत्यसंशयम् ॥ २६ भषादीनि च सप्तव यदा वक्रेण लोहितः । चरेद् विधर्गस्तिष्ठेद् वा तदा विद्यान्महद्भयम् ।। २७ सोराष्ट्र-सिन्धु-सौवीरान् प्रासीलान (?) द्राविडांगैनाम् । पाञ्चालान सौरसेनान् वा वाल्हीकान् नकुलान् वधेत् ।। मेपलान् वाऽप्यावन्त्यांध पार्वतांश्च नृपः सह । जिघांसन्ति तदा भौमो बहा-क्षत्रं (प्रान) विरोधयेत् ॥ २९ मैत्रादीनि च सप्तव यदा सेवेत लोहितः । वक्रेण वाऽपगत्या या महतामैनयं" वदेत् ॥ राजानश्च विरुध्यन्ते चातुर्वर्णो" विलुप्यते । कुर-पाञ्चालदेशानां मूर्छति च भयानि च । धनिष्ठादीनि सप्तैय यदा यत्रेण लोहितः । सेवेत कुद्धगत्या या तदाऽपि स जुगुप्सितः ।। ३२ 1 A वाणि। 2 A यादि। 8 B D सुवृष्टिः, C अनावृष्टिः। 4 B D रसमयला, तु मला। $Camrå 1 * C In place of this second half the first half, as it is, is repeated in this Ms. G A चक्रं 1 7-8 B भापीतरिक्षात्; C D आपः। 9 AC दूपयति । 10 A. यदा 11 AD रमम् C रसः। 12 A तु जाम् ; C भूमिजान्; D भूभुजाम् । 18 Aमुखान्ते । 14 C रोपितम् । 15-100 योदशेन । 17 Cचतुर्भुने। 18 A BD तदा119 A B D ग्रुद्ध, 1 20-21 B फटेन। 22 B मध्यतः । 23 4 उर, B उत्तं । 24 A missing in this Ms. FC This second half and the following first half of the stanza aro missing in this Ms. 25 A 971 26 Den 121 A D छोपान् । 28 A सद्यतेदः। 29 A B जेन, C तेन 1 30 0 दीने छ । 31 Cीयवै। 32 C तडा दावः । 93 4 पक। 34 C विलम्मेन 1 35 A BD क्यानुयक्त्रं । 30 A घणों । 37 A गौर: 1 38 AD भन्यो ; Bस्सादयोः। 30-11 BD मरणाय समाहवे (D समीति) 1 42 A पकेग। 43 C पर । 44 वर्ण। 45 B भिसा । 4G C पानी, D प्राशीलान् । 47 A BD दमिला 1 48 A °नगा, 0 D°ननमान् । 40 पण। 50 A. पण । 51-53 Caमहान्धमयं भवेत् । 54 A B D दंगो। 55 A. सामन्ते: C मनम् । 5G A सद् । । ३ -- ४ भद्रयाहुसंहिता [१९, ३३.३९,२०, १-१४ धनिनो जलजीवांश्च तथा चैव हयान् गजान । उदीच्यान् नाविकांश्चापि पीडयेलोहितस्तदा ।। ३३ भौमो वक्रेम युद्धे वा यां वीथी घरते हि सः । तेषां भयं विजानीयादू येपो ते प्रतिपुद्गलाः ॥३४ . क्रूरः क्रुद्धश्च ब्रह्मप्नो' यदि तिष्ठेद् प्रहैः सह । परचक्रागमं बिन्धात् तासु नक्षत्रवीथिषु ॥ धान्यं तदा न विक्रेयं संश्रयेच बलीयसम् । चिनुपातुपान्यानि दुर्गाणि च समाश्रयेत् ।। उत्तराफाल्गुनी भौमो यदी लिसति वामतः । यदि या दक्षिणं गच्छेत् धान्यस्थापों" महीं भवेत्॥ ३७ यदाऽनुराधा प्रविशेन्मध्ये ने लिखेत्तथी । मध्यम ते विजानीयात नदा भौमविपर्यये ॥ ३८ स्थूलः सुवर्णो द्युतिमांश्च पीतो रकः सुमार्गश्च सुखी प्रजानाम् । काता प्रसन्नः समगो विलम्वी भीमः प्रशस्तः सुखदः प्रजानाम् ।। इति निर्गन्धभद्रयाहुके निमित्ते अङ्गारकचारो नाम एकोनविंशोऽध्यायः॥ राहुचारं प्रवक्ष्यामि क्षेमाय च सुखाय च । द्वादशाङ्गविद्भिः प्रोक्तं निर्मन्यैस्तत्त्ववेदिमिः ।। १ श्वेतो रक्तश्च पीतश्च विवर्णः कृष्ण एव च । ब्राह्मण-क्षत्र-वैश्यानां विज्ञाति-शूद्रयोर्मतः" । पण्मासौंः प्रकृतियाँ प्रहणं पार्पिकं भयम् । त्रयोदशानां मासानां पुररोधं समादिशेत् ।। चतुर्दशानां मासानां विद्याद् वाहनजं भयम् । अथ पश्चदशे मासे बालानां भयमादिशेत् ।। पोडशानां तु मासानां महामनिमयं पदेन । अष्टादशाना मासानां बिन्धाद् रास्तितो भयम् ॥ ५ एकोनविंशक" पंचविंश कृत्वा नृपं वघेत् । अतः परं च यत् सर्व विद्यात् तत्र कलिं भुवि ॥ पश्वसंवत्सरं पोरं चन्द्रस्य ग्रहणं परम् । विग्रहं तु परं विद्यात् सूर्यद्वादशवार्पिकम् ।। यदा प्रतिपदि चन्द्रः प्रकृया विकृतो भवेत् । अर्थ भिन्नो" विवर्णों वा तदा शेयो महागमः ॥ लिखेद् रश्मिभिर्भूयो वा यदाऽऽच्छायेत भारकरः । पूर्वकाले सन्ध्यायां शेयो राहुसदीगमः ॥ ९ पशु-व्याल-पिशाचानां सर्वतोऽपरदक्षिणम्। तुल्यान्यभ्राणि वातोल्के" यदा राहुँ: (होस् )तदाऽऽगमः॥१० संन्ध्यायां तु यदा शीतं अपरेसा(शा)सनं ततः (?)। सूर्यः पाण्डुंश्चला भूमिस्तदा ज्ञेयो प्रहागमः॥ ११ सरांसि सरितो वृक्षा बल्लयो गुल्म-लतावनम् । सौखभाश्चंवले वृक्षा(१)राहु (हो:) यस्तदाऽऽगमः ॥ १२ छादयेचन्द्र-सूर्यो च यदा मेघाः सिताम्बरे । सन्ध्यायां च ती क्षेयं गहोरागमन" ध्रुवम् ॥ १३ एतान्येव तु लिदानि भयं कुर्युरपर्वणि । वासु वदानि स्युभद्रयाहुवचो यथा ॥ 1A विजाचा B विप्राश्च, D विद्याश्च । 2-3 A त मज्इं, B यूत मध्य; D पूर्व मधं । 40 शुः। 5A पृथिवी?; C मूमि 16 C मुंञ्चते। 7-8 A B D हित 19 प्रकटः 1 10 बलीयसान् । 11 ABD विजानीयात् । 12 A सुप; B भुवं, D तुर्य। 13 A धान्य BD धाशं । 14-15-16 यदा पण लिखेत् निधा। 17 A अघ!, BHEE: D मः। 18 A B महान् । 19-24 A BD प्रविशेनतेन वा लिखेत। 25 A भौमे । 26 A विपर्ययः। 27-28 A विजयाय | 28-29 B सुखावहम् । 30 C सिभिः। 31 A मीना, BD मतम् । 32 A D मासान् ! 33 A D 1 34AD for 1 *C This second half and the first half of the following st. are not found in this Ms. 35-37 C पुररोध च समादिशेत् । 38 A B D°मन्त्र । 39 A राजः। 39-40C रासुतः। 410 एकोनविंशति । 42C सर्वे। 43-44 Cविश वा। 450 वधः। 46-48 A.बहिनोति क', Boनीति Daचिनोति कली। 490 पूर्वयोः। 50-51 A. अनभिशे; B भनभिषा D मन मिशः। 500 सई। 53 A D काढमा 54 B C D दा| tCD सरांसि सरितो मान वही-गुम छनावनम् ॥ १० ॥155 A वी मोका। 56 A missing in this Ms. This and the next at.are missing mthis aks. 57 A पाशु। 58-600 उदये चय। 61-63Can यो महागमः 104-06 C भयरूपाणि पणि । 67Cोगि। । ८ , विश अध्याय । २२ २९ - २०, १५.३८] ५५ शुष्ठपक्षे द्वितीयायां सोमशृङ्गं यदा(5)शुभम् । स्फुटितामं द्विधा वाऽपि विन्याद राह(हो)लाऽऽगमम॥१५ चन्द्रस्य चोचरा कोटी द्विशृद्गं दृश्यते यदा । धूम्रो विवों ज्वलितस्तदा राहो(वागमः ॥ उदयास्त्रमने भूयो यदा यश्चोदयोरवौं । इन्द्रो वा यदि दृश्येतं तदा ज्ञेयो ग्रहागमः ॥ कवन्ध-परिघा-मेघा धूम-रक्तपटे-ध्वजाः । उद्गच्छमाने दृश्यन्ते सूर्य राहोस्तदाऽऽगमः ।। १८ कवन्धो" महिपाकारः शकटस्थो" यदा शशी । उद्गच्छन् दृश्यतेऽष्टम्यां तदा शेयो प्रहागमः ॥ १९ सिंह-मेघो-संकाशः परिवेषो यदा शशी । अष्टम्यां शुष्ठपक्षस्य तदा शेयो महागमः ॥ २० श्वेतके सरसंकाशे रक्त-पीतोऽटमो" यदा । यदा चन्द्रः प्रहश्येत वदा याइ महागमः ॥ २१ उचरतो दिशः स्वतः पूर्वतो रक्तकेसरः । दक्षिणतो"5) पीता प्रतीच्यां कृष्णकेसरः ।। यदी गच्छन् गृहीतोऽपि क्षिप्रं चन्द्रः प्रमुच्यते । परिविष्टो" दिन" चन्द्रे विमर्दे विमुञ्चति ॥ २३ द्वितीयायां यदा चन्द्रः श्वेतवर्णः प्रकाशते । उद्गच्छमानः सोमो वा" वदा गृह्येत राहुणा ॥ २४ तृतीयायां" यदा सोमो विवर्णो दृश्यते यदि" । पूर्वरात्रे तदा राहुः पौर्णमास्यापक्रमेत् ॥ अष्टम्यां तु यदा चन्द्रो दृश्यते रुधिरप्रभः । पौर्णमास्यां तदा राहुरर्धरात्रमुपक्रमेत् ॥ २६ नवम्यां तु यदा चन्द्रः परिवेश्य तु सुप्रभः । अर्धरात्रमुपक्रम्य तदा राहुमुपक्रमेत् ॥ २७ कृष्णप्रमो" यदा सोमो दशम्या परिविप्यते । पश्चाद् रात्रं तदा राहुः सोमं गृहात्ससंशयः ।। २८ अष्टम्यां तु यदा सोमं श्वेता, परिवेपते । ती परियं वै राहुर्विमुश्चति न संशयः ।। कनकाभो यदाऽष्टम्यां परिवेपेण चन्द्रमाः । अर्धग्रासं वदा कृत्वा राहुरुद्विरते पुनः ।। परिवेपोर्दयोऽष्टम्या" चन्द्रमा रुधिरप्रमः । सर्वप्रासं तदा कृत्वा राहुश्चन्द्र चिमुश्वति" ।। रक्तपीदा यदा कोटिदक्षिणः स्याद्रहः सितः । पीता यदाऽष्टम्यां कोटी तदा श्वेतं महं वदेत् ॥ ३२ दक्षिणा मेचकामा तु कपोतग्रहमादिशेत् । कपोतमेचकामा तु कोटी ग्रहमुपानयेत् ।। रनोत्तरा सितकोटिदक्षिणी स्याद् यदाष्टमी । कपोतपहैमास्याति" पूर्वपश्चात् सितप्रभम् ॥ पीवोत्तरा यदा कोटिदक्षिणो रुधिरममः । कपोतग्रहणं विद्याद् ग्रहं पश्चात् सितप्रभम् ।। यतोऽभस्खनितं विन्द्यात् मारुतं करकाशनी । रुतं वा श्रूयते किञ्चित् वदा विन्द्याद् महागमम् ।। ३६ मन्दीरी यदा वृक्षाः सर्वदिक् कलुपा भवेत् । क्रीडते च यतो वालस्ततो विन्द्याद् महागमम् ।। ३७ अळू अस्पंदते चन्द्रश्चित्रा संपरिवेष्यते । कुरुते मण्डलं" स्पष्टस्तदा विन्द्याद् महागमम् ।। 1B C D प्रभम्।2-3A राहुवयो यथा: Bहो देशम् 1 5 A B D पश्चादयो । 6 रखे। TA B D पदा। 80 या रश्येत् । 9 A B क्रमंच, D फर्म च । 10 B रज; CLE: D रन । 11C यया । 12 A BD मार्गदान् । 13 A B D शकटं वा1 14 Cशुक्रनस । 15 A B अष्टमी । 15-16 C मित्रोष्टमी: 17 A BD सर्वः1 18-20 C दक्षिणो मयमीतामः121 C उदय 1 22-23 C परिविष्टामृतं । 28 A दिनः। 24 B विमर्दैन; D चिमदोंन । 24-25 A परिवेश्यासुरममः। 26-27 A येतो ये। 28 C द्वितीयायाम् । 29 A प्रभाः पुनः। 30 C पूर्वमायाम् । 31-33 A परिवेश्यासुरमगः । 340 प्रदा। * A thissi. is not found in this ms. 35 Cशेतता । 86-570 यदा सं परिलीई। 38 A पदमा!! 39 A. दधिरममः। 40A BDT | 41 A B D गाया। 42-44 0 पदाटम्यां परिविष्टः। 45-47 C पुनरहिरते गृहाः; 45-16 Bi; Dजं च । IC This st. is preceded by the following st. in this Ms. परिविष्यते पदाऽष्टम्यां चन्द्रमाः कृष्णससिमः । सर्धनासं तदा सोमो राज मीण विमुञ्चति ॥ This and the following st. are numbered as 35-36 in this I. C पोउमेपकादंसबको महमुपानयेत् । 48 B D रसोऽन्तरा। 49-50 A B D दक्षिणम्य । 510 परमं । 52 C विचात् । 53 CHETIC This st. is not found in this Ms. 54 Bाराः । 55-56A मण्डहरफोटो। - ४२ ४३ ४४ भद्रयाहुसहिता [२०, ३९-६० यतो विषयपातश्चायनयः पशु-पक्षिण' । तिष्ठन्ति मण्डलायन्ते ततो विन्द्याद् महागमम् ॥ पाण्डुर्वा द्वावलीढो वा चन्द्रमा यदि दृश्यते । व्यथितो हीनरश्मिश्च यदा तत्त्वे निवेशनम् ।। मतः प्रबध्यते वेपस्ततो विन्द्या ग्रहागमम् । यतो वा मुच्यते वेपस्ततश्चन्द्रो विमुच्यते ॥ गृहीतो विष्यते चन्द्रो चेपमावेय(1) विष्यते । यदा तदा विजानीयात् पण्मासाद्रहण' पुर्न । प्रत्युतमुत्तमादित्य यदा गृह्येत चन्द्रमा । भय तदा विज्ञानीयात् ब्राह्मणानामुपस्थितम् ॥ प्रातराशे यदा सोमो गृह्यते राहुगाऽऽमृतः। भय तदा विजानीयादमात्याना विशेपत.॥ मध्याहे तु यदा चन्द्रो गृह्यते कनकप्रभः । क्षत्रियाणा नृपाणा च तदा भयमुपस्थितम् ।। घ्यावृत्ते यदि मध्याह्न राहुणा गृह्यते शशी । भय तदा विजानीयात् वैश्याना समुपस्थितम् ।। मीचीवलनी" सोमस्तु यदा गृह्येत राहुणा । सूपाकार तदाऽऽनत्त मरुकच्छ च पीडयेत् ।। अल्पचन्द्र" च द्वीपाश्च म्लेच्छाः पूर्वाप द्विजाः। दीक्षिता क्षनियामात्यल् शुदाः पीडामवा युः ।। १८ यतो राहुर्मेसेञ्चन्द्र ततो याना निवेशयेत् । वृत्ते निवर्तते" यानी यतो" तस्मान्महद्' भयम् ॥ १९ गृहीयादेकमासेन चन्द्र-सूर्यो यदा बदौ । रुधिर वर्ण ससक्ती सङ्घामे जायते मही । ५० चौराश्च यायिनो म्लेच्छा प्रन्ति साधूननायकान् । विरुध्यन्ते गाँश्चापि नृपाश्च विपमे चरी || ५१ पूर्व" हतु" यदा हत्तीं राहुँनिष्पमते शशी । रूक्षो या हीनरश्मिर्वा पूर्वो" राजा विनश्यति ॥ ५२ दक्षिणाभेदने गर्भ दाक्षिणात्याश्च पीरयेत् । अपराभेदने चैव नाविवाश्च जिघासति ।। निश्चलः सुप्रमः कान्तो यदा निर्याति चन्द्रमा । राज्ञा विजय-लाभाय तदा शेय शियङ्करः॥ ५४ एवान्येव तु लिङ्गानि सूर्ये" ज्ञेयानि धीमता । कृष्णपक्षे यदा चन्द्रः शुभो वा यदि वाऽशुभः ॥ ५५ उत्पाताश्च निमित्तानि शकुन-लक्षणानि च । पर्वकाले यदा सन्ति तदा राहोर्बुवागमः ।। रको राहु शशी सूर्यो हन्यु क्षत्रान् सिवो द्विजान्। पीतो वैश्यान् वमः"शूद्रान् द्विवर्णस्तु जिघासति ।।५७ चन्द्रमा पीडितो हन्ति नक्षत्रं यस्य यद्यत । रुक्ष पापनिमित्तश्च विकृतश्च विनिर्गत " प्रसन्नः साधुकान्तश्च दृश्यते " सुप्रभः शशी । यदा कदा नृपान् हन्ति प्रजाः पीत सुवर्चसा ॥ ५९ राज्ञो राहुः प्रवासे यानि लिङ्गान्यस्य पर्वणि । यदा गच्छेत् प्रशस्तो वा राजा राष्ट्रविनाशन. ॥ ६० 1C तो 1 2 C निपेवणम् । * C This second half is mtssing in this. Moreover this st is followed by the following st-वं प्रस्संदते च द्रो लक्षो माली च धीक्षते । यदा डा विजानीयात् पण्मासाद ग्रहण पुन | tCThrs st is rot found in this ms 3-5 A ग्राह्मणानामु पस्थितम् । 6-7 A B प्रयुत्तम तमादित्य, C प्रत्ययस्तमनादिये। 8-9 A पग्मासाग्रहण पुन , ० इस्पुनार नामुपस्थितम् । #C thus and the next st are missing in this Nus 100 दिना। 110 अवलम्यै । ६ सूर्या शूद्वावनका पत्ता वरुक्त च प्रपीड्यते । 12 B सूर्याकार । 13 C अल्पाम। च । 14-150 पर्ववनिता । 16 C धन्या । 17 C अवर्णयान् । 13 C सौ। 19 C निवेदयेत् । 200 निवृते । PC यात्राया। 22-23 C सामामु | 24C125-27 Cवदा रुधिरससचा। 28 A D मनाप्रकम् । सनायकम् । 29 A निरुप्यन्ति । 30 C रणे । 31 A पिसयमुच्चरा, B.D विषयमुच्चरा | BD This st is preceded by the following st in these Afss -यतारसाह (D पोरसह) न दिया । राहु निष्कमते माती । तदा प्रेम मुभिक्ष व मदरोगांश्च निदिशेत् ॥ 132-84 A यतोनिरस, 32-350 पदोत्तर भिरदा। 38 D पूर्व, 35 D हिवा। 30 Cइरो। 37 Cो । 38 A BD रसान् । 39 C राहो। 40 BC सर्प । 41 A BD कृष्ण | 42 C D विवर्णः। 43 A B D विजानितु । 41 A पपत। बद्रोत् । 45A विकृति; C पीतः। 4G C पनिवर्तते । 47 का| 18 A B C मुस्यते। 490 सुप्रदः। 600 मा! 1 51 BC मुवर्षस D सबसच।। %D ५८ 1 0 - - १ २ ३ ४ ८ २०, ६१-६२,२१,१-१८] एकविंश अध्याय ५७ पतो राहुप्रमथने ततो यात्रा न सिध्यति । प्रशस्ताः शकुना यत्र सुनिमित्ता सुयोजिवाः ।। राहुश्च चन्द्रश्च तथैव सूर्यो यदा सवर्णा न परस्परांनाः । फाले च राहुभंजते रवीन्दू तदा सुभिक्षं विजयश्च राज्ञः॥ इति नैग्रन्थे भद्रबाहुके निमित्त विंशोऽध्यायः ।। 'कोणजान पापसंभूतान् केतून वक्ष्यामि ज्योतिपि ! मृदयो' दारुणांश्चैव तेसामास (समासेन) नियोघेत ॥ एकादिषु शतान्तेषु वपु" च विशेपतः । फेरायः संभवन्त्येवं विपमाः पूर्वपापजोः ॥ पूर्वलिङ्गानि केतूनामुत्पाताः सदृशा पुन: । गृहातमनान्ताच दृश्यन्ते" चापि" लक्षयेत् ॥ शतानि चैव केतूनां प्रवक्ष्यामि पृथक् पृथक् । उत्पाता यादृशा उक्ता प्रहास्तमनान्यपि ।। अन्परिमन पेतुभवने" यदा केतुश्च दृश्यते । तदा जनपदव्यूहः प्रोक्तान देशान् स हिंसति ।। एवं दक्षिणतो विन्द्यादपरेणोत्तरेण च । कृत्तिकादियमान्तेषू नक्षत्रेषु यथाक्रमम् ।। धूम्रः क्षुद्रश्च यो ज्ञेयः केतुरगारको ऽग्निपः । प्राणसंत्रासयत्राणी स प्राणीसंशयस्तथा ॥ त्रिशिरस्के द्विजभयं वरुणे" युद्धमुच्यते । अरदिमके" नृपापायो विरुध्यन्ते परस्परम् ।। विझिले विक्षिलं सर्व क्षिली" सर्वपराजयम् । शृङ्गे शङ्गीवघं पापः कन्धे जनमृत्युदैः ॥ रोगं (गो) सस्यविनाशश्च दुःकालो मृत्युचिद्रयः । मांस-लोहितकं ज्ञेयं फलमेवं च पंचधा ॥ मानुपः" पशु-पक्षीणां समयस्तापसक्षयी । विपाणी" दंट्रियाताय सस्र्यघाताय शङ्करः । ११ अङ्गारकोऽग्निसंकाशो धूमकेतुस्तु धूमवान् । नालीसंस्थानसंस्थानो पैडूर्यसदृशमभः ॥ १२ कनकामा शिखा यस्य स केतुः कनकः स्मृतः । यस्योर्ध्वी शिरला शुष्ठा स केतुः शुद्ध उच्यते ॥ १३ त्रिवर्णश्चन्द्रवद् वृतः समसस्यं च दङ्करः(१) 1 निभिः शिरोभिः शि(त्रि)शिरो गुल्मकेतुश्च गुल्मवत् ॥१४ विज्ञान्तस्य शिखे दीप्ते अर्ध्वगे च प्रकीर्तिते । ||ऊ मुण्डा शिसा यस्य स खिली" केतुरुच्यते ॥ १५ शिखे विषाणयद् यस्य स विपाणी प्रकीर्तितः। व्युच्छिद्यमानो भीतेन रूक्षी च क्षिलिका शिखा ॥ १६ शिपाश्चतस्रो ग्रीवा कयन्धस्य विधीयते । एकरदिमः प्रदीप्तस्तु स केतुर्दीत उच्यते ॥ शिसा मण्डलवद् यस्य स केतुर्मण्डली स्मृतः । मयूरपक्षी विज्ञेयो हसनः प्रभयाऽल्पया ॥ 10 प्रदपते, Dप्रथमने। 20 प्रशान्ताः। 3 A. B D सुयोपितः। 4A यस्य रमाः। 5C कटिजान्। EC केचित् । 7A B D मृतयः। 8 C अरुणाः । 9-10 A B D समासाई सदन्यया । *C This is missing. 11 A वर्णेषु। 12 A D सपापदा; D पूर्वपापदाः। EC In this Ms. the following st. is found in its place.-भूमाथाः श्वेतपर्यन्ताः वर्षाणिविषयानि च । केतवः खे समु. पना पीरयन्ति दिशं पुवाम् ।। 13-15 B प्रवक्ष्यामि पृथक पृथछ । 14-15 C ग्रहणा य च 1 16 B उत्पा. वाणाशा उका; C उदयास्तमने चापि। 17-19 B ग्रहाखावनवानपि; ग्रहाणो निलये क्षपेत् । BC nob found. 20-21 C प्राद्वारके थवे यसिन् । 21 C समति । 22 C सक्षनभने । 28-25 C गारवामिज मयम् । ३C कनकप्रमाणसंत्रासी गलीसः भरश्मिके प्राणसंक्षयम् ॥ 26 Cभारण्ये । 27 A B D रश्मिकेव। 28 B विखिले; C बिपिः। 9 A B खिली 1 800 महदयम् । IC संग्रामाश्च प्रवर्तन्ते मांसमोगिता माः। 31 C नमुन्य 132 1 33 A यश; BD यस 54 Bभंकर मंहच। 35 BDमदा। SC निवर्ण लोपयोक्ता महावेतः महायुतिः । द्विशिरः द्विशिरं सादु गुमश्चैव तु गुल्मवान् ॥ ॥ This and the next three lines are not found in this Ms. so that the second half of the 17th stanza forms the second half of the 16th st. 36 Bari 137 B HT! ** ABD एकमित्र प्रदीप्तो वा सेतमरोहितजा शुभाः ॥ 38 C संस्थाने । 39 C सनश्च । 40 C प्रमापया। - - - । म.से.
५८ २९ ३२ भद्रबाहुसंहिता [२१, १९-४५ *वेतः सुभिक्षदो शेयः सौम्यः शुक्लः शुभार्थिषु ! कृष्णा दिषु च वर्णेषु चातुर्वण्य विभावयेत् ॥ १९ केतोः समुत्थितः केतुरन्यो यदि च दृश्यते । शु-च्छन्न-रोग-विघ्नस्था प्रजो गच्छति संक्षयम् ॥ २० एते च केतवः सर्वे धूमकेतुसमं फलम् । विचार्य वीथिभिश्चापि प्रभाभिश्च विशेषतः ॥ २१ यां दिशं केतवोऽचिर्भिधूमयन्ति दहन्ति च । वां दिशं पीडयन्त्येते क्षुधाद्यैः पीडनै शम् ।। २२ नक्षत्रं यदि वा केतुहं वाऽप्यथ धूमयेत् । वतः शस्त्रोपजीयांश्च स्थावरांश्च स हिंसति ॥ २३ स्थावरे धूमिते तज्ज्ञा यायिनो व्यापिनस्तथा । [प्राप्नुयात्यनयान घोरान् भयैरुमैः प्रपीडिताः ॥ २४ शुक्र दीया यदि हन्याभूमकेतुरुपागतः । सदा सस्य-नृपान नागान दैत्यान् शूरांश्च पीडयेत् ।। २५ शुकानां शकुनानां च वृक्षाणां चिरजीविनाम् । शकुनि-प्रहपीडायां फलमेतत् समादिशेत् ॥ २६ शिंशुमार यदा केतुरुपागस प्रधूमयेत् । तदा जलचरं" तोयं प्रध्यवक्षांचे (?)हिसति ।। २७ सप्तर्षीणामन्यवमो यदा पेतुः प्रधूमयेत् । तदा सर्वभयं विन्द्यात् प्रामणानां न संशयः ।। वृहस्पति यदा हन्यान् धूमकेतुरथाचिभिः । वेदविद्याविदो" वृद्धानं नृपांतज्ज्ञांश्च हिंसति ।। एवं शेषान् महान् केतुर्यदा हन्योन स्परश्मिभिः । महयुद्धे तदा प्रोक्तं फलं तत्तु समादिशेत् ॥ ३० नक्षत्रे पूर्व दिग्भागे" यदा केतुः प्रदृश्यते । तदा देशान दिशीमुना भञ्जन्ते पापदी नृपाः॥ ३१ अंगानगान् फलिङ्गांश्च मगधान काशनन्दनान । पट्टचायांश्च कोशवी घेणुसारं सदाहयम् ।। तोसलिङ्गान् सुलान् नेद्रान् माक्रन्दामलदास्तथा । कुनटान सिथलान् महिपान माहेन्द्र पूर्वदक्षिणः ॥३३ वेणान विदर्भमालान अश्मकांश्च छर्वणान् । द्रविडान वेदिकान् द्रादेकलान दक्षिणापथे । कोणान् दंडफान भोजान गोमान् सूपरिक धनम् । किकिधान वनवासांश्च ला हत्यात सनैरते३५ अहान सुराष्ट्रान् समुद्रान भरुकच्छादसेरकान् । शुमान् हृपिजलरहान केतुईन्याद्विपथगः ॥ काम्योजान् रामगांधाराम् आमीरान् ययरच्छकान् । चैत्रसोत्रेयकान् सिन्धुमहामन्ययुवायुजः ॥ ३० पाहीकान् वीनविषयान् पर्वतांश्वाप्यदुखरा । सौधेयं शुरुवैदेहार केतुर्हन्याचदुत्तराः ।। पर्मामुपणु कलिं व किराताम् वरान् द्विजान् ।दिस्तमिपुलिन्दांध हन्ति सात्यां समुच्छ्रितः ॥ ३९ सहा फेतयो इन्युस्तासु मध्ये यधं वदेत् । व्याधेि शनं क्षुधां मृत्यु परचक्र च निर्दिशेत् ॥ नयाले नियता वेनुन नक्षतं दिशस्तथा । आकस्मिको भवत्येव कदाचिदुदितो महः !! पद् प्रिंशत् तस्य वर्षाणि प्रवासः परमः स्मृतः । मध्यमः सप्तविंशं तु जयन्यस्तु प्रयोदश ।। एते प्रायेण दृश्यन्ते येऽन्ये"तीप्रमगारते" । प्रवासं शुक्रवचास्य विन्द्यादु(दो)त्पातिकं महत् ।। धूमपाको भूमसिमे धूमामिवारकः । पिसी रिसिसवैष मयूरो विशमसका। महापेतुर्थ श्वेतश्च येतुमान पेतुवाहनः । उल्काशिस, जाज्वल्यः प्रज्वाली वांगरीपरः ।। •A B D ते मुभिशं इमर यस्य पाद शिमा। 1 A BD HEETA RA प्रज्ञा | B ABD. संशयम् । 40 हैम 1 5C मायिना । GO मिने17 C संयुतम् । 8-9 C एतेन । 10 C) A सरिमा B शिशिमा: D शिमाR) 12 A B प्रभावयेत् । 13 ADD TEHRI 114 भण या B पमा पy D यापूध । देगा मासान् विद्वान 115 B not found. 10 BP शिन्। 17-19 A आदिमा सिमिn IB RADHURI DO ABD मक्ष | AND Aks! 22-23 B दनुभयोjli AC पाप 25 CRIMost of the names of the countries occurring in the sts, from 32 to 39 aro unintelligible, but I haro no tried to cmend them as their meaning w czr. 26 A Brains Cafoderet ETAB DETE 28 CHILI \। 300 मपा1ि1ARATHI B DArt | 330 33CICnot lound. 35 not found. ३८ ४० ४२ ४४ ४५ २१६४६.५८७२२, १-८]] द्वाविंश अध्याय इन्द्रखरो हेन्द्रकेतुः शुष्टयासोऽन्यदन्तकः । विद्युत्समों विशुटतो विद्युद्विद्युत्स्फुलिङ्गकः॥ रिक्षणो' बरुणो गुल्मः कवन्धो ज्वलिताकुरः । तालीशः कनकश्चैव विक्रान्तो मांसरोहितः ॥ ४७ *वैवखतो धूममाली महार्चिच विघूमितः । दारुणाः केतयो घेते भयमिच्छन्ति दारुणम् ॥ जटदो जलकेतुर्थ जलरेणुममप्रभः । रूक्षो वा जलयान शीनं विप्राणां भयमादिशेत् ॥ ४९ शिखी शिसण्डी विमलो विनाशी धूमशासनः । विशिसानः शतार्षिश्च शालफेतुरलक्तकः ॥ ५० घृणो"वार्चियवनश्चित्रपुष्पविदूषणः। विलम्बी विपमो निश्च वा(पा) तकी" हसनः शिखी" ॥ ५१ कुटिलः फलसिलंग:(१)कुचित्रगोऽय निश्चयी । ज्ञेयानि]नामानि[निरक्तश्च येषां नोक्तं तु लक्षणम्।।५२ येऽन्तरिहे जले भूमो गोपुरेऽटालके गृहे । वत्रा-भरण-शस्त्रेषु ते उत्पादों में केतवः ॥ दीक्षितान् पितृदेवांश्च विप्रान् भूतान् वनीपवान् । पूजयेच्छान्तिपुष्ट्यर्थ पापकेतुसमुत्थिते ॥ पोरा जानपदा राजा विप्रार्थं वणिजो नराः । दान-पूजी ध्रुवं कुर्युः केतोः प्रीतिकरोऽन्यतः(1) ॥ ५५ यथा हि बलवान् राजा सामन्तः सारपूजितः । नात्यर्थं वाध्यते तत्तु वथा केतुः सुपूजितः ।। सो दृष्टो" यदा मरगश्च चिकित्स्यते । केतुर्दष्टस्तथा लोकेर्दान-जपश्चिकित्स्यते ॥ ५७ यः केतुचारं निसिलं यथायत पठेत् सुयुक्तं श्रमणः सुमेधाः ।। स केतुदग्घांस्यजते हि देशान् प्राप्नोति पूजां च नरेन्द्र मूलात् ।। इति नन्धे भद्रयाहुके निमित्ते एकविंशोऽध्यायः॥ -- ३ 7 । सर्वप्रहेन्श्वरः सूर्यः प्रयासमुदयं प्रति । तस्य चार प्रवक्ष्यामि तन्नियोधत तत्त्वतः ॥ सुरश्मी रजतप्रत्यः स्फटिकामो महाद्युतिः । उदये दृश्यते सूर्यः सुमिदं नृपतेर्हितः । रकशनप्रकोपाय भयाय च महापदः । नृपाणामहितश्चापि स्थावराणां च कीर्तितः ॥ पीनो लोहितरदिमय व्याधि-मृत्युफरो रविः । विरश्मिघूमकृष्णामः क्षुधात(र्ति सृष्टि रोगदः ॥ ४ कयन्वनाऽऽमृतः सूर्यो यदि दृदयेत माग् दिशि । वगानगान् फलिहांश्च काशी-कर्णाट-मेसलान् ॥ ५ मागधान फटकाला कालयकोष्ट्रकर्णिकान् । महेन्द्रसंश्रितानुस्खदा हन्याच्च भास्करः ।। कथन्धो" वापीतो वा दक्षिणेन यदा रविः । चविलीन (?) मलयानुड्रो" स्त्रीराज्यं वनवासिकान् ॥ ७ किष्किन्यांश्च कुनाटांश्च ताम्रस्तिथैव च । सं वक-चक्र-कूरांश्च कुणपश्चि स हिंसति ॥ 10 स्वदत्तकः। 2A B D स्तम्भः । 3Aचिवला: B चिकिरिकल्पी किस्विचल्पः। 14A 5ABDसातोली। *C Before this st the following st, is additionally found in this Ms. कवनो यूपकेतुश्च रशिशमाली च कीर्तिता। धूमाचिरकुशो धूमो विपाणी भृशिरस्तथा । 6.4 रेणुश्च 17 A B D खिली BAISA विनामी; विरागी 1 10 A D सावन: BAIRI 11 दिविशास्त्रः 1 12 A समाधि 118 A : B D कृपः । 11 B पयत.; C पणवः । 15 विपदः । 18 A B D पवाकी | 17 A सखी, C शिखः । 18 A B D बुडुलः । 19 A B D उद्ग-कुफलिसः । 20-21 केतुम्न । 22-25 A क्या था न देता तदुप-पाचके । 26 A यणिपाः । 1 0 कुर्यात्र- पूर्वजान समान् च केनोः प्रशमा इव। श-29 A कुयुः शयाणि पंजायें। 50-31 A. सर्प-दौ । 52 A समेकः। 33 DARः। 34 B रजतः प्राण्या; Dजता प्रायः। 35 A D स्फुटिकामः। 36 A D महापंह; B महामभः। 37 Aधूमध्न । 38 A 'पृष्टि', BAH, Ceष्टिः। 39 B कटकामान् ; C केला गादान् । 40 BCD 1 41 A B D संवृनन् । 42 A D नादान, B चाद्वान् । 43 A कर्मध;C कब था। Dकमांधः। 44 A याम'; सपीतः। 45 B रुचिरान् ; C राप्तिा; DEचिरा । 46ABD महान् 470 कांटान् । 48 A "कुण्डाद । Cli जिहाद करयांश्च सहि त सति । कमेवः। - भद्रयाहुसंहिता [२२, ९.२१:२३, १-८ अपरेण च कधस्तु दृश्यते द्युतितो यदा । युगन्धरावणे' (?)मरुत्संराष्ट्रान कच्छ-गैरिजान् ।। ९ कोकणानपरान्तांश्च भोजांश्च कालजीविनः । अपरांतांश्च सर्वान् वै निहन्यान् तादृशो रविः ॥ १० उत्तरे उदयोऽ कस्य कवन्धसस्तिदा । क्षुद्रकान् मालवान हन्ति सिन्धु-सौवीर-दर्दुरान् ।। काश्मीरान दरदींश्चैव पलयां (पहयान) मागधांस्तथा । साकेतान् कोशलान् काञ्चीमहिच्छन्नं च हिंसति ॥ १२ कपन्धभुदये भानोर्यदा मध्ये प्रदृश्यते । मध्यमा मध्यसाराश्च पीड्यन्ते मध्यदेशाः ।। १३ नक्षत्रमादित्यवर्णो यस्य दृश्येत भाकरः । तस्य पीडा भवेत् पुंसः प्रयत्नेन शिवः स्मृतः ।। स्थालीपिठरसंस्थाने सुभिक्षं क्षुभयं नृणो" (णाम्)। विदुला(ग)?"(1) तु राज्यस्य मृत्युः पिठरसंस्थिते" ॥ १५ सुवर्णवणे वर्ष" वी मासं पा रजतप्रभे" । शस्त्रं शोणितवत् सूर्यो दाघो वैश्वानरप्रमे ।। शृङ्गी राज्ञां विजयदः कोश-वाहनवृद्धये । चित्रः सत्यविनाशाय भयाय च रविः स्मृतः ॥ अस्तंगते यदा सूर्य चिरं रत्ता वसुन्धरौं । सर्वलोकभयं विन्द्यात् तदा वृद्धानुशासने ।। १८ उदयासमने ध्वस्तो" यदा वै कुरुते रविः । महा(हद् )भयं तदानीके सुभिक्षं क्षेममेव च ।। १९ एतान्यैव तु लिङ्गानि पर्वण्यां चन्द्र-सूर्ययोः । तदा राहुरिति शेयो विकारश्च न विद्यते ।। शिपमौत्पातिकं प्रोक्तं विधानं भास्कर प्रति 1 ग्रहयुद्धे च वक्ष्यामि सर्वगत्या च साधयेत् ॥ इति नैनन्थे भद्याहुके निमित्ते द्वाविंशोऽध्यायः॥ । २० २ ३ मासे मासे समुत्थान चन्द्रं पश्यति बुद्धिवान् । वर्ण-संस्थान(?) रात्री तु वतो घूयात् शुभा-शुभम् ॥ सिग्धा श्वेतो विशालश्च पवित्रश्चन्द्रः शस्यते । किञ्चिदुत्तरशृङ्गश्च दस्यून्हन्यात् प्रदक्षिणम् ।। अश्मकान भरतानुडान काशि-कलिङ्गमालवान् । दक्षिणद्वीपवासांश्च हन्यादुत्तरशृङ्गवान् ।। क्षत्रियान् यवनान् बाल्हीन् हिमवच्छूमास्थितान् । युगन्धर-फरून हन्या ब्राह्मणान् दक्षिणोन्नतः ॥ ४ भस्माभी निःप्रभो रुक्षः श्वेतगृङ्गोऽतिसंस्थितः । चन्द्रमा न प्रशस्येत सर्ववर्णमयङ्करा ॥ शायरान् दण्डकानुड्रान् मद्रांश्च द्रविडास्तथा।शूद्रान महासनान् वृ(प्रा)त्यान समस्तान् सिन्धु-सागरान् ।। ६ आनन्मिलकीरांश्च कोरणान् प्रलयंमिनः । रामावृतान् पुलिन्द्रांश्च मारुव" च कच्छजान ।। प्रायेण हिंसते देशानेतीन स्थूलस्तु चन्द्रमाः । समे शुभे च विद्वेष्टी")तथा यात्रां न योजयेत् ॥ ८ * C युगधरामतपुरा । 1 D°वर्ण। 2 D°मसछु । 3 A गौरिजान् । 4 Cसु यथा। 50 कान्धः। 6-7 प्रतिश्यते । 8 C°दुर्भगान्। 9 C दलदान् । 10 A D पासवान्। सोयारंभान् । 11 ABD सखान्। 12 महीनर! 13 A येशन नं शिवमानस्य विवर्णो अस्य मारकर 114-15 A प्रभसेत B प्रसमेति: D सप्रमेव । 16 B Dwणो, भनौ 17 A विदुलाम; B D विमेठाभे। 18 C विवर स्मृतः। 19-200 शिवम् । 21व। 22-23 C ने समिभ। 24 Aशे। 25-27 0 दायो वैवानरप्रमो। 28 A सो। 29 C नोचैः। 1B This st, is not found in this Ms. 30.A अयोतिष उत्पादिकं । 31-32 C सर्वादिसह ITC Regarding this chapter almost all the stanzas are different and very corrnpt, so ther readings have not been noted. 3A पयेव Deपते 184A पूर्णिमाम्। 35A | 36A विसस्थिति। 37 B प्राय दिनार 38 A D F | 39 BAD HERÀ I 40 A nier 11 B this second half is missing in this fB.41 विटिष्टी।
त्रयोविंश अध्याय ११ ९ . २० २१ २३, ९-३५] चतुर्थी पञ्चमी पष्टी विपर्णो विकृतः शशी । यदा मध्येन वा याति पार्थिवं हन्ति मालवम् ॥ काञ्ची किरातान द्रमिलान (द्रविडान ) शाक्यानं लुब्धा(?)रंतु सप्तमी । कुमारं युवराजानं चन्द्रो हन्यात् तथाऽष्टमी ॥ १० नवमी मत्रिणश्चौरान रध्यगान परसंनिभान् । दशमी स्थविरान् हन्यात् तथा वै पार्थिवान् प्रियान् ॥ ११ एकादशी मयं कुर्यात् ग्रामीणांश्च तथा गवाम् । द्वादशी राजपुरुपांश्च वनं सस्यं च पीढयेत् ।। १२ त्रयोदशीचतुर्दश्योर्भयं शस्त्रं च मूर्छ ति" । संग्रामः संभ्रगश्चैव जायते वर्णसंकरः॥ नृपा भृत्येविरुध्यन्ते राष्ट्र चौरबिलुप्यते । पूर्णिमायां हते चन्द्रे ऋक्षे वा विकृतप्रभ ।। १४ हखो रूझम्ध चन्द्रश्च श्यामश्वापि भयावहः । स्निग्धः शुलो मही(हा)नीमांश्चन्द्रो नक्षत्रवृद्धये ॥ १५ श्वेवः पीवश्च रक्तश्च कृष्णश्वापि यथाक्रमम् । सुवर्णसुसदश्यन्द्रो विपरीतो भयावहः ॥ चन्द्र प्रतिपदे(दि) योऽन्यो ग्रहः प्रविशते शुभः । संग्रामं जायते तत्र सप्तर्राष्ट्रविनाशनः ।। द्वितीयायों तृतीयायां गर्भनाशाय फल्पते । चतुयां च सुपाती च मन्दवृष्टि(ष्टिं)च निर्दिशेत् ॥ १८ पञ्चम्यां प्रामणं सिद्धान् दीक्षितांश्चापि पीडयेत् । यवनाय च कस्तानि(?)पष्ट्यां पीडां प्रजन्यतः॥ १९ महाधनाय पीड्यन्ते क्षिप्रमेनुरकास्तथा। ईतयश्चापि जायन्ते सप्तम्या सोमपीडने । विवर्णपुरुपश्चन्द्रो त्रीणां राजा निपेवते । कपिलोऽपि दक्षिणे मार्गे विन्द्यादग्निभयं तदा ॥ सन्ध्यायां कृत्तिका ज्येष्ठां रोहिणी पितृदेवताम् । चित्रां विशासां मैनं च परे दक्षिणतः शशी ।। २२ सर्वभूतभयं विद्यात् तदा घोरं तु मासिकम् । सस्यं वपं च वर्धन्ते चन्द्रस्तद्वः विपर्ययात् ॥ २३ रेवती-पुष्ययोः सोमः श्रीमानुत्तरगो यदा । महावर्षाणि कल्पन्ते तदा कृतयुगं यथा ॥ गोवी मजचीथीं वा वैश्वानरपथं तथा । विवर्णः सेवते चन्द्रः सदाऽल्पमुदकं भवेत् ॥ २५ गजवीभ्यां नागवीध्यां सुभिक्षं क्षेममेव च । सुप्रभे प्रकृतिस्थे च महा(हद्)वर्ष च निर्दिशेत् ।। २३ वैश्वानरपथं प्राप्ते" चतुरङ्गं तु दृश्यते । सोमो विनाशकलोके तदा याऽमिभयङ्करः ।। अजवीपीमागते चंद्रे क्षुत्तुषाग्निभयं नृणाम् । विवर्णो हीनरश्मिा भद्रबाहुवचो यथा ।। गोवीथ्यो नागवीध्यां च चतुयां दृश्यते शशी। रोम-शस्त्राणि पैराणा(मिर्पस्य(पाणि) च विवर्धयेत्।।२९ ऐरावणे चतुष्पस्यो" महायर्पः स उच्यते ! इन्द्रः प्रकृतिसंपन्नः सुरश्मिः श्रीरिवोज्वलः ॥ श्यामच्छिद्रश्च पक्षादौ यदा दृश्यते पा"(सितः । चन्द्रमा सैस(रौर)यं पोरं नृपाणां कुरुते तदा ॥ ३१ धनुपा यदि तुल्यः स्यात्पक्षादो टश्यते शशी श्रूयात् पराजय पृष्ठे" पयों" () प्रतिविनिर्दिशेत् ॥ ३२ वैश्वानरपर्थेऽष्टम्यां तिर्यकस्यो या भयं भवेत् । परस्पर विरुध्यन्ते नृपाः प्रायः सुवर्षसः ॥ दक्षिणं मार्गमानित्य वध्यन्ते प्रवरा नराः। चन्द्रस्तूत्तरमार्गस्यः क्षेम-सौभिझफारफः ॥ चन्द्र-सूर्यो विशुद्धौ तु मध्यच्छिद्रो हतप्रमौ । युगान्तमिव कुर्वन्तौ तदा यात्रा न शस्यते ॥ 1-2A मध्ये मवा। 3 A स्थास्या। 4Aलुन्ध्यंसु । 5 BD at 16 D पार्थिवैः17 D प्रियान् । 8-9 B मासि नीचं, D गामिनीच। 10-D गरी। 11 B मूर्णिध: D मछति । 12 BD पौर्णमाया। 13 A missing. 14 A महीमान्, D महीश्रीमान् । 15 B राष्ट्र । 16 A विनाशनम् B विनाशते । B पन्द्रेण द्वितीयाया। 18 Bnot found. 19 A B महावनाश्च । 20 A. ऐखरकाः। 21 AM मग्यो। 22 ARYA, DAMAN AS PADACITH | MAntond. SD not found. 27-28 A. धुंदशमाग्निजं भयम् । 29 A D राग' 1 30 B चौराणां । 31 Bधतुरवा D दर्पयो । 32 A. पाisa BD TRE | 3A B ययो; D ग्यो । 55 B भाया । 36 A अध्यन्ते । २४ २८ ३४ - । - ४२ ४३ ४४ ४५ भद्रपाहुसंहिता [२३, ३६.५८ यस्य नक्षत्र-गतौ कुर्यात् ता (1)वर्णसंकरम् (1) । विनाशं तत्र जानीयाद् विपरीते जयं वदेत् ॥ ३६ बहुवोदयको (१)याऽथ ततो भयप्रदो भवेत् । मंदघाते फलं मन्दं मध्यमं मध्यमेन तु ॥ चन्द्रमाः सर्धघातेन सोष्ट्रजा()भयङ्करः । तथापि नागरान हन्यात् यदा प्रहसमागमे ।। नागराणां तदा भेदो विज्ञेयातु पराजयः । यायिनामपि विज्ञेयं सदा युद्धं परस्परम् ।। स्थारा गुरवः प्राप्तो पुप्पोभिस्छत्रया() सह । शकस्यै चापरूप" च ब्राह्मी गुर्दभशा (१) ॥ ४० क्षत्रियाश्च भुवि ख्याताः कोशाम्बी देवता अपि । पीड्यन्ते तद्भक्ताश्च सधामाश्च गुरोर्वधः ॥ ४१ पशवः पक्षिणो देवा महिपाः शवराः शकाः । सिहलाः द्रामिला (द्रविडा:)" काचा अंधुका: पल्हया नृपाः ॥ पुलिन्द्राः कोकणा भोजाः कुग्यो दसवः क्षमाः शनैश्चरस्य पातेन पीड्यन्ते यवनेः सह ।। यस्य यस्य व नक्षनमेक्शो द्वन्द्वशोऽपि वा । महा पाम प्रकुर्वन्ति तं तं हिंसन्ति सर्वशः ।। जन्मनक्षत्रधातेऽध राज्ञो" याना न सिध्यति । नागरेण हतश्वाल्पः स्वपक्षाय न यो भवेत् ।। जा चायनिजा गर्भा नागरा दारजीविनः । गोपा गोजीविनश्चापि धनुस्सवामजीविनः ।। तिलाः कुलस्या मापाच मापा मुद्दाश्चतुप्पदाः । पीड्यन्ते बुधघातेन स्थावरं यच्च किश्चन ॥ कनकं मणयो रत्नं शकाच यवनास्तथा । गु(छोहारीः पहया मुख्याः क्षत्रिया मन्त्रिणो वलम् ॥ ४८ स्थावरस्य(राश्च)वनीकोकुनये (१)सिंहला नृपाः । वणिजां (जो") यनशख्य (8)च पीड्यन्ते सूर्यघातने ॥ ४९ पोरेयाः शूरसेनाश्व शका वाल्हीकदेशजाः । मत्स्याः कच्छाश्च वस्या सौवीराः सौपिकास्तथा ॥ ५० पीड्यन्ते फेनुघातेनं ये च सत्यास्तथाश्रयाः । निर्धाता पापवर्ष या विज्ञेयं बहुशैस्तथा ॥ ५१ पाण्ड्या: केरलाश्चोलीः सिंहलाः साविकास्तथा । कुपनास्लेवयार्याश्च मूलका वनवासकोः ॥ किष्किपाश्च कुनाटाश्च प्रत्यप्राश्च वनेचराः । रक्त-पुष्प-फलाधैव रोहिण्यां चन्द्र-सूर्ययोः । एवं च जायते सर्व कुर्वन्ति विकृति अदा । तदा प्रज्ञा विनश्यन्ति दुर्भिक्षण भयेन च । अर्घमासं यदा चन्द्रं महा यान्ति विदक्षिणम् । तदा चन्द्रो जयं कुर्यान्नागरस्य महीपतेः ।। हीयमानं यदा चन्द्र ग्रहाः कुर्वन्ति वामतः । तदा विजयमाख्याति नगरस्य महीपतेः ॥ गति-मार्गा-कृति-वर्णमण्डलीन्यपि वीथयः । चार नक्षत्रचारांश्च ग्रहाणां शुक्रवद् विदुः ।। चन्द्रस्य पारं चरतोऽन्तरिक्ष सुचारदुश्वारसमं प्रचारम् । पर्यायुतः खेचरसुप्रणीतो यो घेद भिक्षुः स घरेनृपाणाम् ॥ इति नैनन्ये भद्रयाहुके निमित्ते चन्द्रचारसंज्ञो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ।। ५२ ५३ ५४ ५६ ५७ ५८ 1AD गोरे। 2 Bp ता। 3 B बहवोदधिक. D बहुरोदधिः। 4-5 B D मरणं तथा। 6A मरणं 17 B सोष्टदाजा; D सौष्टदाजा 1 8 A नागरा | 9 A missing. 10-11 A. सकस धायरूप। 10-15 D सहसकस वि पर पच च मही गुसहशान्। 16 B सुधः। 7 B विद्याः। 18 A सुका 19 B D दमिलाः । 20 D कावाः। 21 BD चुकाः । 22 A B परवाः । 23 A B कृपाः | 24A राग्यं । 25A नागरा। 26-27 A राश। 28 A कुलस्था'। 29 B व्यव छ । 30D गुणः 31B वीनाटाः। 32 B कुमाशः। 38 DAसिना । 34D वनसंख्याः। 35 B गोरेयाः। 86 D वाख 37 A B सौगन्धिताः । 38 A 'पावेन । 89 A पहुना । 40 A सण्डया 141A स्वोहाः। 42 A वन सक। 43 Aदप 1 44 A मंडळान। 45 A पय 1 46 B प्रायो, वार्या । । + २ । ३ ७ १० २४, १-२३] चतुर्विश अध्याय अथातः संप्रवक्ष्यामि प्रहयुद्धं यथा तथा । जन्तूनां ज्ञायते येन जयंस्तूर्ण पराजयौ (यः) ।। गुरु सौरच नक्षत्रं बुधकाश्चर्य नागराः । केतुरडारकः सोमो राहुः शुक्रश्च यायिनः ।। श्वेतः पाण्डुश्च पीतश्च कपिलः पद्मलोहितः । वर्णास्तु नागरी ज्ञेया ग्रहयुद्धे विपश्चितैः ॥ कृष्णोऽनीलच श्यामश्च कपोतो भस्मसंनिभः।वर्णास्तु वाजि(यायि)नो ज्ञेया स्वर(ग्रह)युद्धे विपश्चितैः ।। उल्का ताराशेऽनिर्द्धिष्ण्यं विद्युतोऽआणि मारुतः। समनिको" गणो ज्ञेयो वधस्यापि शुभा-शुभे ॥ नातु(गोरेऽस्य पिर्यः(१) शीमः संयायीबभिधीयते । मन्दगो यायिनोऽधस्तान्नागरं संयुगे भवेत् ॥ ६ नागरे तु हते विन्द्यान्नागराणां महद्भयम् । एवं यायिवघे ज्ञेयं यायिनां तन्महद्भयम् ।। हखो विवर्णी रूक्षश्व श्यामः कान्तोऽपसव्यगः । विरदिमश्चाप्यरश्मिश्च हतो शेयो प्रहो युधि ॥ ८ स्थूलः सिन्धः सुवर्णश्च सुरश्मिश्च प्रदक्षिणः । उपरिष्टोत्प्रकृतिमान् ग्रहो जयति तादृशः ।। ९ उल्कादयो हरी हन्युन गरं" संयुगे नहीं: । नागराणां तदा विन्द्याद्भयं घोरमुपस्थितम् ॥ यायिनो वामतो हन्युम्रयुद्धे विमिनकः । पीड्यंते भौमपीतायां भयाः सर्वत्र संयुगे । ११ सौम्यजात तथा विप्नाः सोम-नक्षत्र-राशयः । उदीच्या पार्वतेयाश्च पाञ्चालायास्तथैव च ॥ १२ पीड्यन्ते सोमपातेन नमो धूमाकुलं भवेत् । तन्नामधेयास्तद्गताः सर्वे पीड्यन्ते वान्समान ॥ : वराव किराताश्च पुलिन्दा द्रमिला (विडा) स्तथा। मालवा मलया वगाः कलिङ्गाः पार्वतास्तथा ॥ १४ सूपकीश्च सुराः क्षुद्राः पिशाचा वनवासिनः । तन्नामधेयास्तकाः पीड्यन्ते राहुपावने ॥ यायिनः स्यातयाः (1) सस्यैः (?) सोलपी (1) द्रमिला (विद्या)तथा । अगा पगाः कलिङ्गाश्च सौरसेनाश्च क्षत्रियाः ।। वाराश्वोमाश्च भोजीश्च यज्ञे चन्द्रश्च साधवः । पीड्यन्ते शुक्रपातेन सद्यामश्वाकुलो भवेत् ॥ १७ वेतःश्वेत प्रहं यत्र हन्यात सुप्रतिसो (सुप्रसितो)यदा। ब्राह्मणानां मिथो भेदो नागराणां तु निर्दिशेत्।। १८ लोहितो लोहितं हन्यात यदा प्रहसमागमे । क्षत्रियाणां मिथो भेदं नागराणां तु निर्दिशेत । पीतः पीतं यदा हन्याद् अहं प्रहसमागमे । वैश्यानां नागराणां च मिथो भेदं वदाऽऽदिशेत् ॥ २० कृष्णः कृष्णं यदा हन्यात् प्रहं प्रहसमागमे । शूद्राणामनयं धोरं यायिनां चैवमाविशेत् ।। वितो नीलश्च पीतश्च कपिलः पद्मलोहितः । विपद्यते यदा वर्णो नागराणां तदा भयम् ॥ वेतो वाऽत्र यदा पाण्डुप्रहं संपद्यते स्वयम् । यायिनां विजयं घूयाद् भद्रबाहुवघो यथा ।। ॥ . २२ २३ AAAAmmamam 1AD जायते । 2-4 BD तूर्ण जयपराजयौ। 5 A 'भौमश्च । 6A °कन्यैव । 7 D पण ! 8 A यायिनः। 9 A स्वर * D Thisst. is not found in this Ms. 10 Aमुक्ति। 11 A. सामखिका, Dसामिला। '12 A. का 13 A D वयस्प। 14 A D ः। 15 Aसभ्यायाम्। 16 A बचो। 17 A चिरमि। 18-19 A उपरि मृत्यु कृतिमान् । 20 A ६ः। 21 A न गिरं । 22 A B महः । 23 A यो मा B नामः1 24 A D विमिनकः135 BRE: D नय। 26 B सौम्यानां । 27 A. राशुभाग B गमुशः। 28 A मोम 1 29 BD तो1 30 A सूर्यकाः; सुर्यकाः। 31 D'पातेन । 32 A Bण्यातयः। 83 4. ससौ, B सारसो। 34 A सौलपा: B सोलाप। 35 D सोजाः। 36 A , D यते। 37 D चंद्रस। 38 A भतुलः। 39 A प्रसतिसो; D प्रतिसो । # B This st, is there in this Ms. but as it is not nombered there is anomaly in numbering from this st. onwards, * B This et, is also not numbered so this st, and the next st. make ono stanza in this Ms. 40 B not found, SA This sb. follows the next st. in this Ns..! - ६४ भद्रबाहुसंहिता [२४,२४-४३,२५,१-७ ऊष्णो नीलतथा श्यामः कपोतो भस्मसंनिमः । विपद्यते यदा घों न सदा यायिनी भयम् ।। २४ एवं शिष्टेषु वर्णेषु नागरेषु विचारतः । उत्तरं उत्तरा वर्णा यायिनामपि निर्दिशेत् ।। २५ रंतो वा यदि वा नीलो ग्रहः सम्पद्यते स्वयम् । नागराणां तदा विन्द्यात् जयं वर्णमुपस्थितम् ।। २६ नीलाद्याः स्युर्ये वर्णा उत्तरा उत्तरं पुनः । नागराणां विजानीयान् निग्रन्थे (निर्ग्रन्थ !) ग्रहसंयुगे॥ २७ अहो अहं यदा हन्यात् प्रविशेद् वा भयं तदा । दक्षिणः सर्वभूतानामुत्तरोऽण्डजपक्षिणाम् ।। प्रही गुरु-युधौ विन्द्यादुत्तरद्वारमाश्रित । शुक्र-सूर्यों तथा पूर्वा राहु-भौमौ च दक्षिणाम् ।। २९ अपरां चन्द्र-सूर्यों तु मध्ये केतुमसंशयम् । क्षेमकरो भुवाणां च यायिनां च भयङ्करः ।। ३० अहश्च पूर्वसन्ध्या च स्थावरप्रतिपुद्गलाः । रानिश्वापरसन्ध्या च यायिनां प्रतिपुद्गलाः ॥ रोहिणी च ग्रहो हन्यात् द्वौ वाऽथ वहयोऽपि वा। अपग्रहं तदा विन्द्याद् भयं वाऽपि न संशयः ॥ ३२ शुक्रः शशनिकाशः स्यादीपपीतो बृहस्पतिः । प्रवालसदृशो भौमो बुधस्त्वरुणसंनिभः ॥ ३३ शनेश्वरश्च नीलाभः सोमः पाण्डुर उच्यते । वहुवर्णो रविः केतू राहुनक्षत्र एव च ॥ उदकस्य प्रभुः शुक्रः सस्यस्य च बृहस्पतिः । लोहितः सुख-दुःसस्य केतुः पुष्प-फलस्य च ॥ युधस्तु बल-वित्तानां सर्वस्य च रविः स्मृतः । दोकान्दना (१)वल्लीनां च शशाङ्कः प्रभुरुच्यते ॥ ३६ थान्यस्वार्थ तु नक्षनं तथाऽऽर: सर्वशः प्रभुः । शनिश्च सुख-दुःखस्य सर्वे येते निदण्डवत् ॥ ३७ वर्णानां शङ्करो विन्द्याद् द्विजातीनां भयङ्करः । स्वपक्षे परपक्षे च चातुर्वण्य विभाव्यते ।। ३८ पातः श्लेष्मा गुरुज्ञेयश्चन्द्रः शुक्रलथैव च । वातिको' बुध-सोरौ तु पैत्तिको मोम उच्यते ॥ ३९ पित्तश्लेष्मान्तिकः सूर्यो नक्षनं देवता भवेत् । राहुस्तु भीमो विज्ञेयः प्रकृती च शुभा-शुभे ॥ भार्यतं मादित(') पुष्यो धनिष्ठा पोष्णवी च भूत् । केनु-सूयौ तु वैशासो राहुर्वरुणसंभवः ॥ शुक्रः सोमश्च श्रीसंज्ञः शेषास्तु पुरुपा ग्रहाः । नक्षत्राणि विजानीयानामभिदैवतैस्तथा ॥ प्रहयुद्धमिदं कृत्स्नं यः सम्यगवधारयेत् । स विजानाति निर्मन्थो लोकस्य तु शुभा-शुभम् ।। इति नैनन्थे भद्रवाहुके निमित्ते ग्रहयुद्ध नाम चतुर्विशोऽध्यायः ॥ ४१ ५ .or नक्षत्र महसंपत्त्या कृत्स्नस्या, शुभा-शुभम् । तस्मात् फुर्यात् सदोच्छ्राय नक्षत्रंग्रह दर्शने ॥ सर्वे' यदुत्तरे काष्ठे प्रहाः स्युः निग्घर्चसः । तदा वस्त्रं च न पाह्य सुसमासाम्यमर्घताम् (१) ॥२ भ(क्षा): झौद्रं भवाः कंगुरुदाराः सस्यमेव च । दुर्भाग्य सन्निगछति नैवानिचया यद्यः) ।। ३ पष्टिकानां विरागानां द्रव्यस्य , प्रणय च । सन-कोद्रव-कंगूनां नीलामानां शनैश्चरः ।। यय-गोधूम-धीहीणां शुलघान्य-मसूरयोः । शूलीनां चैव द्रव्याणां शुक्रस्य प्रतिपुद्गलाः ।। मधु-सर्पिः-शृगालाना हीराणां च तथैव च । कुसुंभस्यातसीनां प गर्भाणां च बुधः स्मृतः ।। कोशधान्यं सर्पपाश्च पीतं रफमथानिजम् । अङ्गारकं विजानीयात् सर्वेषां प्रतिपुद्गलाः ।। * DThis st. ought to have been numbered as 33 bat it has been numbered as 24 thus making it tally with A f A Thua st 15 mi83ing in this Mg. 1 A sore!! 2A पूर्व। 3 Bशशस्य। 4 B Dसवितानाम् । 5 B D दोदकाना । 6 B दान्यर्थ , Dअभ्यार्य । 7-8 B वातवेनुए। 9 A भय। 10 D नक्षत्र | 11 DF | 12 A D सर्वा । [Aसुममासाम्य पर्यता B सुसमायमराठा । 13 B भरा। 14-15 Aणकस्य । ७ - पञ्चविश अध्याय १२ १५ १६ १८ १९ २५, ८-३४] महाधान्यस्य महतामिक्षणां शर-वंशयोः । गुरूणां मंद-पीतानामथो (थ)ज्ञेयो बृहस्पतिः ॥ मुका-मणि-जलेशानां सूर-सौवीर-सोमिनाम् । शुद्भिणामुदकानां च सौ(सो)म्य(म)स्य प्रतिपुद्गलाः॥९ उद्भिजा(जा)नां च जन्तूना कन्द-मूल-फलस्य च । उष्णवीर्यविपाकस्य रवेस्तु प्रतिपुद्गलाः ॥ नक्षने' भार्गवः सोमः शोभन्ते (ते)सर्वशो यथा । यथाद्वार तथा विन्द्यात् सर्ववस्तु यथाविधि ॥ ११ विवर्णा यदि सेवन्ति(न्त)महा वै' राहुंसामाः । दक्षिणा दक्षिणे मार्गे वैश्वानरपथं प्रति ॥ गिरिनिन्ने च निन्ने नदी-पल्वलयारिषु । एतेषु वापयेद् वीजं स्थलं वज(ज्य) तथा भवेत् ॥ महदी मवेदेषु राष्ट्राणां सिन्धुसागरे । एतेष्वपि तदा मुणं(?) प्रियमन्यत् प्रसूयते ॥ कृचिका-रोहिणीयुक्ती बुध-चन्द्र-शनैश्वराः । यदा सेवन्ते सहितास्तदा विन्द्यादिदं फलम् ॥ आज्यविक" गुडं तैलं कार्पासो मधु-सप्पिपी । सुवर्ण-रजते मुद्दाः शालयस्तिलमेव च ॥ स्निग्धे याम्योत्तरे" मार्ग पञ्चद्रोणेन शालयः। दशाढक प्रसक्तं स्यात् दक्षिणेन पडाढकम् ॥ उत्तरेण तु रोहिण्यां चतुष्कं कुम्ममुच्यते । दशकं प्रसङ्गतो विन्द्यात् दक्षिणेन चतुर्दशम् ॥ नक्षत्रस्य यदा गच्छेद् दक्षिणं शुरु चन्द्रमाः । सुवर्ण रजतं रत्नं कल्याणं प्रियतामियुः ।। धान्य" यन प्रियं विन्द्यादगावो नात्सर्थदोहिनी (1) 1 उत्तरेण यदा याति नैतानि चिनुयात् तदा ।। २० उत्तरेण तु पुष्यस्य यदा युज्यति" चन्द्रमाः। भौमस्यै दक्षिणे पावे मघासु यदि तिष्ठति ॥ मलदा(यौ) माले-वैदेहा यौधेयाः संझनायकाः । सुवर्ण रजतं वस्त्रं मणिर्मुक्ता तथा भियम् ।। चन्द्रः शुक्रो गुरुरसोमो मघानां यदि दक्षिणे । वस्त्रं च द्रोणमेघ च निर्दिशेन्नात्र संशयः॥ आहट्टालिय वापी च भद्रं चैव यदोत्तरे । हेर्युफरतु व(य)दा कुम्भं तु पश्चकम् ।। राहुः केतुः शशी शुको भौमश्चोत्तरतो यदा । सेवन्ते चोचरं द्वारं यात्यस्तं वा कदाचन ।। निवृत्तिं चापि कुर्वन्ति भयं देवेषु सर्वशः । बहुतोयान् समान् विद्यान्महाशाली, वापयेत् ॥ कापसास्तिल-मापाच सर्पिश्चात्र प्रियं तथा । आशुवाप्यानि वर्धन्ते योगक्षेमं च हीयते ।। चन्द्रस्य दक्षिणे पाधै भार्गवो वा विशेषतः । उत्तरांस्तारकान् प्राप्य तदा विन्द्यादिदं फलम् ॥ महाधान्यानि पुष्माणि हीयन्ते चाशुभास्तथा । कार्पास-तिल-मापाश्च सर्पिश्चैवार्यते" तदा ।। चित्रायां दक्षिणे पाय शिसरी" नाम तारपा । वयेन्दुदि दृश्येत रादा बीजं न वापयेत् ।। गवाने मग हिरण्येन सुवर्ण-मणि-मौक्तिकैः । महिष्यजादिभिर्वस्वैर्धान्य क्रीत्या में वापयेत् ॥ चिनायां तु यदा युतश्चन्द्रो भवति दक्षिणः । पड्गुण जायते धान्यं योगक्षेमं च जायते ॥ इन्द्र-निदेयसंयुक्ता यदि सर्वे प्रहाः कृशाः । अभ्यन्तरेण मार्गस्थास्तारका यास्तु बाध्यतः ॥ कंगु-दार-तिला मुद्राश्चणकाः पष्टिका: शुः । चिनायोग न सप्त चन्द्रमा उत्तरो भवेत् ॥ २२ २३ २४ २५ २८ । ३० ૩૨ 1 A रस, D सर12A मंत; D अथ । 3 B महोषों, D महा। 4 A सौव' 1 5 A D जम्बू. नाम् । 6 B D नक्षत्र । 7-9 B चोराहु सामा। 10-11-12 A निसवनेषु । 13 A मलदा। 14 B Dसुरा. प्रान् । 15 A. शुक्रः। 16 B DAजानिक। 17 A यसोसरे । 18 A प्रश। 19-20 Bधाम्यमंत्र, D धान्यमर । 21 B नात्ययेदेहिहनाः, D नात्यहित । 22 B पुष्यसि । 23 A मेऽस्य । 24 B मळवा।। 25 D मल। 26 A पौषधिया, B वोधेया । 27 B संनि:, D संजि। 28 B भीमः। 29 A मर्य D Missing 130 B भादालिका। 31 B चन्दः। 32AD उत्तरा। 33 A मसा'। 84 Bसिचन । 35 B चापयेत् । 36 AD भसु। 37 B चामरा, D वासुर' 1 38 A. अर्थते, D अर्यते । 39 B शिपरी । 40 B माग | 11 A ते इन्दुः । 12 B D नि। 43 A B इन्द्वाणि 141-45 B D पटिकामुकाः । - । ४० भद्रबाहुसहिता [२५,३५-५०,२६, १.६ संपाय च तदा धान्य योगक्षेमं च जायते । अल्पसारा भवन्येते चित्रा वर्गान संशयः ।। विशाखामध्यगः शुक्रस्तोयदो धान्यवर्धनः । समई यदि विज्ञेयं दशद्रोणकयं वदेत् ॥ यायिनी चन्द्र-शुको तु दक्षिणामुत्तरो तदा(१) । वारा-विशारायोर्धातां तदाऽर्धन्ति चतुष्पदाः ॥ ३७ दक्षिणेनानुराधाया यदा १ बजते शशी । अप्रभश्च महीणश्च वखं द्रोणाय कल्पयेत् ।। ज्येष्ठा-मूलौ यदा चन्द्रो दक्षिणं प्रजते प्रभः । तदा सस्यं च वस्त्रं च वरीरी (1)वार्थ' (विनश्यति ॥ ३९ प्रजानामनयो' पोरसदा जायति तामस: । प्रस्थक्यस्य वस्त्रस्य वेन क्षीयन्ति तां प्रजाम् ।। मूलं मन्देय(१)सेवन्ते" (वेत)यदा दक्षिणतः शशी ! प्रजातसर्वधान्यानां आढका नु तदा भवेत् ॥ ४१ कृत्तिका रोहिणी चैव पुष्यो-पा-पुनर्वसून । बजते दक्षिणश्चन्द्रो दशप्रस्थं तदा भवेत् ।। मघां विशासां च ज्येष्ठाऽनुराधे मूलमेव च । दक्षिणे घजते शुक्रश्चन्द्रे तदाऽऽढकमेव च ॥ ४३ कृत्तिका रोहिणी चिना विशाखा च मघा यदा । दक्षिणेन ग्रहा यान्ति चन्द्ररत्वादकविक्रयः ।। गुरुः शुक्रश्च भीमश्च दक्षिणाः सहिता यदा । प्रस्थक्रयं तदा यस्यन्ति मृत्युमुसं प्रजाः ॥ उत्तर भजते मार्ग शुपृष्ठ तु चन्द्रमाः । महाधान्यानि वर्धन्ते कृष्णधान्यानि दक्षिणे ॥ ४६ दक्षिणं चन्द्रई" च यदा युद्धतर भवेत् । महाधान्यं तदा वृद्धं कृष्णधान्यमथोत्रम् ॥ कृत्तिकानां मधानां च रोहिणीना विशालयोः । उत्तरेण महाधान्यं कृष्णधान्यं च दक्षिणे ।। यस्य देशस्य नक्षन पीड्यते हि यदा यदौ । त देशं भिक्षयः स्फीताः सश्रयेयुस्तदा तदा ।। धान्यं पत्रमिति ज्ञेयं तस्या" च शुभा-शुभम् । प्रहनक्षत्रसप्रत्य(प्राप्ती') कविता(त)भद्रयाहुना ।। ५० ॥ इति नम्रन्थे भद्रयाहुके निमित्त संग्रहयोगार्थकाण्ड नाम पञ्चविंशोऽध्यायः॥ ४४ ४५ ४८ ४९ १ ३ नमस्कृत्य महावीर सुरा-सुरनमस्कृतम् । खनाध्याय प्रवक्ष्यामि शुभा शुभसमीरितम् ।। स्वप्रमाला दिवास्वप्नो" नष्टचिन्तामयः" फलाः। प्रकृता-कृतस्वमेव नेते प्राहा निमित्ततः ॥ फर्मजा द्विविधा यन शुभाश्चाताशुभालथा । त्रिविधाः सग्रहाः स्वप्नाः कर्मजा पूर्वचिन्तिताः ।। भवान्तरेषु चाभ्यस्ता भावाः सफल-निष्फलाः । तान् प्रवक्ष्यामि तत्त्वेन शुभा-शुभफलानिमानं ॥ ४ जलं जलरहं धान्य सदलाम्भोजमाजनम् । मणि-मुक्का-प्रयाला स्वप्ने पश्यन्ति श्रेमिकाः ।। रक-पीवानि द्रव्याणि यानि पुष्टान्यग्निसभवान् । तस्योपकरणं विन्द्यात् खप्ने पश्यन्ति पैत्तिकाः ॥ ६ 5 B दाता, दतो। 1 Bahi | A समर्थ। 3 B म; Dक्षय | 4 BDOLI 6-7 B सरी चाप्य, Dशरी पाप्य। 8 Dभामय । 9A यान्ति । 10A.तो समाम्, Dतातसाम्। 11 Aa | 12 B दीयन्ति। 13 B सतेध, D मते । 14-16 B चैत्र पुष्य पुनर्वसु Dr is not found in this Ms The 1e3t 19 just like B * B This second half 19 not found in this is 17 A शुक्रा। 18 A FR'! 19 A मृत्यु। 20 D शेय। 21-20AR पीज्यन्ते । 23A6 24 A. अर्य। 20 B D सयोगाकांड ! 26 A B स्वमान्यह। 27 B°मुघ । 28 Boमयो। 29 A वा यस्ता । 30-31 A षष्ठस्थिता, D पल विनम् । 32 A मुक्षि D 'मुक्षि। 33 D प्रदायाम। 34-36 B पान्पुमान्यनिमामिला; D पानाम्यति समवाम् ।
६७ ७ ९ २१ २६, ७-३०] पड्विंश अध्याय च्यवनं पूवनं यानं पर्वताने द्रुमं गृहम् । आरोहन्ति नराः स्वप्ने पालिकाः पक्षगामिनः ॥ सिंह-व्यान-गजेयुको गो-पा-श्वेर्नरयुतः । रथमारुह्य यो याति पृथिव्यां स नृपो भवेत् ।। प्रासादं कुञ्जरबरानारुह्य सागरं विशेत् । तथैव च विकथेतं तस्य नीचो नृपो भवेत्(?) । पुष्करिण्यां तु यस्तीरे मुखीव शालिभोजनम् । श्वेतं गर्ल समारूढः स राजी ने चिरौद् भवेत् ॥ १० सुवर्ण-रुप्यभाण्डे वा यः पूर्वनवरा(स्नुयात् । प्रासादे वाऽथ भूमौ वा याने वा राज्यमानुयात् ॥ ११ श्वेते पुरीपे मूत्रेऽथ यः स्वप्ने च विकृप्यति । राजा राज्यफलं याऽपि सोऽचिरात् प्राप्नुयानरः ॥ १२ यन्त्र वा तन्त्र वा स्थित्या जिवायां लिरसते नसः । दीर्घया रक्तयाँ स्थित्वा स नीचोऽपि नृपो भवेत् ॥ १३ भूमि ससागरजला सशैल-वन-काननाम् । बाटुभ्यामुद्धरेद्यस्तु स राज्यं प्रामुयानरः ॥ १४ शादित्यं वाऽथ चन्द्रं वा यः स्वमे स्पृशते नरः । श्मशानमध्ये निर्भीकः परं हत्यों चम्पतिम् ॥ १५ सौभाग्यमर्थ लभते लिङ्गच्छेदात् खिया नरः । भगच्छेदे तथा नारी पुरुषात् प्राप्नुयात् फलम् ।। १६ शिरो या छिद्यते यस्तु मोऽसिना छिद्यरोऽपि वा । महस्रलागं जानीयाद् भोगांश्च विपुलान् नृपः ॥ १७ धनुरारोहते यस्तु विस्फारण-समार्जने । अर्थलाभ विजानीयात् जयं युधि" रिपोर्वघग ॥ द्विगाद(?)हम्सिनारुडः शुष्टो वा समलङ्कृतः । यः स्वप्ने जायते मीतः समृद्धि लभते सतीम् ॥ १९ देवान् साधु-द्विजान् प्रेतान् स्वप्ने पश्यन्ति पुष्टिभिः । रोहिता मुसमिच्छन्ति" विपरीते विपर्ययः ।। गृहद्वार विवर्णममिज्याद्री यो" गृह" नरः । व्यसनान्मुच्यते शीघ्रं स्वप्नं दृष्ट्वा हि ताशम् ।। अपान" यः पिवेरपान बद्धो चा योऽनिमुच्यते । विप्रस्य सोमपानाय शिष्याणामर्थवृद्धये ॥ निम्न" कूपजले छिद्रान् यो गीतः स्थलमारहेत् । स्वप्ने स वर्धते सत्य-धन-धान्येन मेधसा.॥ श्मशाने शुष्कदार वा वल्लि शुष्कनुमं यथा । यूपं" या योऽघिल्टः स्यात् स्वप्ने व्यसनमाप्नुयात् ।। २४ अपु-सीसा-यसं रजु नानक" मक्षिकायुतम् । यस्मिन् स्वप्ने प्रयच्छन्ति तस्यासी ध्रुवो भवेत् ॥ २५ अकालजं फलं पुष्पं काले बा यच गर्हितम् । यस्मे स्वप्ने प्रदीयते तदस्यायासलक्षणम् ।। अलककं याऽथ रोगो(ग) वा निवातं यस्य वेश्मनि । गृहदाघ(ह)मवाप्नोति चौरर्या शस्त्रपातनम् ।। अगम्यागमन चैव सौभाग्यायामिद्धये । अळं कृत्वा यया पीत्या यस्य वस्रयाश्च यद् भवेत् (?) । मुनि(शुनी)" चतुष्पदं स्वप्ने यो भयं विश्य युध्यते । पुनर्न भवति भार्या सुरूपी सुपरिच्छदा ॥ २९ धीणां विष" यल्लकी स्वप्ने गृहा वियुध्यते । कन्यां तु लभते भायां फुलरूपविभूपिताम् ।। 1 श्ययन; D व्यसनं । 2A पक्षगामनि ; D पितगामिनः। 3A यथा; D युता। 4B थामा। 5 B faguarai D AFTET I G-7-8 A These are inissing in this 118. 9 B Mr; D दीर्घजा। 10 B नरे। 11A अपि तिष्ठन् । 12 B तूयो; D कथा। 19 A सर्य; D महर्ष। 14 A B पुरतः । 15 D बुधै। 16 A तुधिभिः । 17 Dmissing. 18 D मुग्छति । 19 BD विवृणुम् । 20 D असिंघात् । 21-22 B D योग्यं । 23 BD घासनाम् 124 A प्रपातं; B प्रापना । 25 A यत् । 26 AC D नितान् । 7 BD अलान् । 28 A चलम् 1 99 A तुप्या; D तु स्यात् । 30 D याश्यं । 31 B रूप, D यूयं । 32 B नानाकं ! 33 R D मधु । 34 D 2 1 35 B गतिम्D गर्भितम् । 3G B यांध्य°; D वाय। TATमनम् । 38 D not found. 99 D शकुनि । 40 A अनुस्पा! 41-42 A पनी D पिपंध। ३० - - ४० mamaAmaranamam । ६८ भद्रबाहुसंहिता [२६, ३१-५४ विपेण नियते यस्तु विपं वाऽपि पिवेन्नरः । न भीलो धन-धान्येन वध्यते न चिराद्धि सः॥ उपाचरेदासवाज्ये मृतो गत्या (?)अकिंचनः । श्रूयाद् वा सद्वचः किश्चिन्नसत्यं वृद्धये हितम् ॥ ३२ प्रेतयुद्ध समारूढो दंष्ट्रियुक्तं च यो रथम् । दक्षिणाभिमुखो याति म्रियते सोऽचिरान्नरः॥ चराहयुता या नारी ग्रीवाबद्धं प्रकर्षति । सा तस्य पश्चिमा रात्री नगे भवति पर्वते ।। खर-शकरयुक्तेन खरोष्ट्रेण वृफेर्णं वा । रथेन दक्षिणं याति दिर्श स म्रियते नरः ।। ३५ कृष्णवामो यदि भूत्वा प्रयास नावगच्छति । मार्ग स भयमानोति नारी दक्षिणगी वधम् ।। यूपमेकसरं शुलं" यः स्वप्नेप्वभिरोहति । सा तस्य पश्चिमा रात्री यदि साधु न पश्यति ॥ ३७ दुर्यासाः कृष्णभरमश्च वोमतेलविपक्षितम्) । सा तस्य पश्चिमा रात्री यदि साधु न पश्यति ॥ ३८ अभक्ष्यभक्षण चैव पूजितानां च दर्शनम् । कालपुष्पफलं चैव लभ्यतेऽर्थस सिद्धये ।। गराप्रवेश्मनः सालो यः स्वप्ने यन्ते नरः । सोऽचिराद" वमते लक्ष्मी शं चाप्नोति दारुणम् ।। दर्शनं ग्रहणं भन्न" शयना-सनमेव च । प्रशस्तमाममा(माँ)सं च स्वप्ने वृद्धिकरं हितम् ॥ ४१ पकमांसस्य घासाय(सस्य)" भक्षणं ग्रहणं तयाँ । स्वप्ने व्याधिभयं विन्द्यादू भद्रबाहुवचो यथा ॥ ४२ छर्दने मरणं विन्द्यार्थनाशो विरेचने । छत्रो यानाद्यधान्याना" ग्रहणं मार्गमादिशेत् ।। ४३ मधुरे निवेशस्वप्ने दिवा च यस्य वेश्मनि । तस्यार्थनाशं नियतं मृतो वाऽप्यभिनिर्दिशेत् ॥ ४४ यः खप्ने गायते हसते नृत्यते पठते नरः । गायते(न) रोदनं विन्यात् नृत्यते(नर्तन)धंध-न्धनम् ॥ ४५ हसने शोचनं श्रूयात् कलहं पठने तथा । वंधने स्थानमेव स्यात् मुक्ती देशान्तरं वदेत् ॥ सरांसि सरितो वृद्धान् पर्वतान् कलशान गृहम् । शोकातः पश्यते स्वप्ने स च शोकोऽभिवर्धते ॥ ४७ आसन शयनं यानं गृहं यत्रं च भूपणम् । स्वप्ने यस्याभिदीयन्ते सुखिनः श्रियमाप्नुयात् ।। अलतानां द्रव्याणां पाजि-धारणयोस्तथा । पृषभस्य च शुक्लस्य दर्शने प्राप्नुयाद् यशः ॥ पताकामसियष्टिं पा शक्तिं मुक्तान् सकाञ्चनान् । दीपिकां लभते स्वप्ने योऽपि ते लभते धनम् ॥ ५० मुत्र" या कुरुते स्वप्ने पुरीपं या सलोहितम् । प्रतियुध्येत थायश्वे(१) लभते सोऽर्धनाशनम् ॥ अहियां वृश्चिक: कीटो यं खप्ने दशते नरम् । प्राप्नुयात् सोऽर्थवान् " यः स" यदि भीतो न शोचते ॥ पुरीपं छर्दितं यस्तु भक्षयेन च कुरसते" । मूत्रं रेतश्व रक्तं च स शोकात् परिमुच्यते ।। कालेय चन्दन रोधे धपणे ने प्रशस्यते । अन" लेपानि पिटानि तान्येव धनवृद्धये ॥ * A This line and the next line are not found in this Ms. 1D यध्यते । 2 B°युक्तं । 3 A युद्ध । 4 B प्रवर्षति । 5 B रात्रौ । 6 A पेण । 7A दिवसं। 8-9 A मागधम् । 10A द्वय | 11 D मूळं। 12 B वाप, D चाय । 13 B विपक्षितान् , D विमाक्षितं । 14A पदये । 15A वामं | 16 B शीलः। 17 Bघटते । 18 B चिरात् । 19 Arघते, D येमते। 20 A मक्षा, missing in ths fs. 21A या सटमा, Dया! 22 A not found. 23 BAN | 24A पातानी, Dवानाना। 25 B निवेश। 26-28 D मृत्युमेव नियंधनम् । 29 A युक्ती। 30 B प्रमेत् । 31 B D ग्रहान् । 32 A गुहा D उल्को । 33 A पुत्र । 34 B तपायान् पापच ] 35 D भौशा। 36-37 B पश्यन् । D not found. 38 D कुछते। 39 A यः। 40-41B मनलेपनानि: D भलेपनान। । ४८ - B . । २६, ५५-७८] पट्विंश अध्याय रक्तानां करवीराणामुत्पलानामुपानयेत(?) । लम्भो(भे)वा दर्शने' स्वप्ने प्रयाणावा(य) विधीयते ॥ ५५ कृष्णं वासो ()हयं कृष्णं योऽमिरूढः प्रयाति च । दक्षिणां दिशमुद्विग्नः सोऽपि प्रेवार्य तत्त्वतः ।। ५६ आसनं शाल्मलीं वापि कदली पारिमदकम् । पुष्पितं यः समारूढः सवित्तमधिरोहति ॥ रुद्राक्षी विकृता काली नारी स्वप्ने प कर्पति । उत्तर दक्षिणां दिशं मृत्युः शीघ्रं समीहतें ॥ ५८ जटीं मुण्डी विरूपाक्षी मलिनां मलिनवाससाम् । खमे यः पश्यति ग्लानि समूहे भयमादिशेत् ॥ ५९ द्वादशं (दक्षिण) पुण्डरीक" या सव्यं कमलमेव च । दृष्ट्वा स्वप्ने विबुध्येत म्लानिं तस्य समादिशेत् ।। स्थले वाऽपि विकीर्येत जले या नाशैमाप्नुयात् । यस स्वप्ने नरस्यास्य तस्य विन्द्यान्महद्भयम् ॥ ६१ बल्ली-गुल्ममयो वृक्षो वल्मीके यस्य जायते । शरीरे तस्य विक्षेयं तदा गसू(तवहस्य)विरेचनम् ।। ६२ मालो वा वेणुगुल्मो वा खजूरो हरितो" द्रुमः । मस्तके जायते स्वप्ने तस्य साप्ताहिकः स्मृतः॥६३ हृदये यस्य जायन्ते हृद्रोगेण विनश्यति । अनङ्ग (यदरु) जायमानेषु तदङ्गस्य विनिर्दिशेत् ॥ ६४ रक्तमाला तथा माला रक्त या सूत्रमेव च । यस्मिन्नेवायवध्येत तदङ्गे न विकश्यति ॥ ६५ ग्राहों नरो(र) नगं कश्चित् यदा स्वप्ने च कर्षति । पद्धस्य मोक्षमाचष्टे मुक्ति बद्धस्य निर्दिशेत् ॥६६ पीतं पुष्पं फलं यस्मै रक्त वा संप्रदीयते । कृतातसुवर्ग वा तस्य सौमस्यै(?)वर्णभार ॥ ६७ श्वेवमांसासनं यानं सिवगाल्यस्य धारणम् । श्वेतानां वाऽपि द्रव्याणां स्वप्ने दर्शनमुत्तमम् ।। ६८ यळीयर्दयुतं यानं योऽभिरूढः प्रधायति । प्राची दिशगुदीची वा सोऽर्थलाममवाप्नुयात् ॥ नग-वेश्म-पुराणां तु दीप्तानां तु शिरस्थितः । यः स्वप्ने मानवः सोऽपि महीं भोक्तुं विरामये"त् ॥ ७० मृन्मयं(यां) नाग(व)मारूढः सागरे प्लवते हि ः (सः) । तथैव च विबुध्येत सोऽचिराद् वसुधाधिपः ॥ पापहराणि च घेश्मानि पुष्प-शासा-फलान्वितात् । यो वृक्षात् पतति स्वप्ने स फलं चेष्टते सदा ॥ ७२ वासोभिर्हरितः शुक्कैटितः प्रतिबुध्यते । दह्यते योऽग्निना याऽपि बध्यमानो" विमुच्यते ॥ ७३ दग्धतेल पूतानां वा क्षीरस्य च विशेषतः । प्रशस्त दर्शनं स्वप्ने भोजन में प्रशस्यते ।। मा-प्रत्ययुक्तस्य शरीरस्य विवर्धनम् । प्रशस" दर्शनं स्वप्रे नस-रोमविवर्धनम् ॥ उत्सङ्गः पूर्यते" स्वप्ने यस्य धान्यैर "निन्दितः । फल-पुप्पैच संप्राप्तः प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ कन्या वाऽऽर्या"दि" वा कन्या रूपमेय(१) विभूपिता । प्रकृष्टी प(१)श्यते स्वप्ने लभते योपितः श्रियम् ॥ अनियति यः शनैः" पृथिवीं पर्वतान् प्रति । शुभमारोहते यस्य सोऽभिपेकमयानुयात् ।। 1 B दाने D दशमे। 2 A प्रणया था; D प्रायाणा वा। 3-5 A not found in this Ms. 5-9 B सोऽभिप्रेतो यवस्ततः, D सोऽमिणे यक्षमतः। 10 B D सचित्तम् । 11 BD उदयं । 12 A D * A this is not found in this Ms. A स्वमे परचापसं पण्डराग या सम्यकपिटमेव 13 D यायसं । 14 Dपुण्डराग। 15 D कपिलम् । 10-17 A समवामयात् । 18-19Bाचा Dतदागस्य । 20 B नील., Darणः। 21 A रोहति । 22 B D महः। 23 A D कृतकृति | ABD सोमस्य । 25 B निरामयD निरमय । 26-27 Dहत 1 28 A समान, Beपमानः। 29 A पर! 30 A. 1 31 A not found. 32 A विवर्जनम् । 33 B पूज्यते । 34 A not found; B पम्पैः । 35-37AB या यदि 1 38A. प्रकृष्णा । 39 D शानः। 40 B वृषेकम् । । ७८ विरूपा था। 1 । भद्रबाहुसहिता [२६, ७९-८५ नारी पुंस्त्वं नरः खीत्वं लभते स्वप्नदर्शने । यध्येते तावुभी शीघ्र कुटुम्बपरिवृद्धये ।। ७९ राजा राजसुतचोरो नो साधन-धान्यतः । खारे सजायते कश्चित् स राज्ञामभिवृद्धये ॥ रुधिराभिपिका कृत्वा यः स्वप्ने परिणीयते । धन-धान्य-श्रिया' युक्तो न चिरात् जायते नरः ॥ ८१ शस्त्रेण छिद्यते जिह्वा खप्ने यस्य कथश्चन । क्षनियो राज्यमाप्नोति शेपा वृद्धिमवाप्नुयुः ॥ ८२ देव-साधु-द्विजातीना पूजन शान्तये हितम् । पापस्यामेषु कार्ययोर्य शोधन चोपचासनम् ॥ ८३ एते खप्ता यथोद्दिष्टाः प्रायशः फ्लदा नृणाम् । प्रकृत्या कृपया चैत्र शेषाः साध्या निमित्ततः ॥ ८४ स्वाध्यायममुं मुख्य योऽधीयेत शुचिः स्वयम् । स" पृज्यो" लभते राज्ञो नानीपुण्यश्च साधवः (*) : ।। इति नैर्मन्) भद्रया के निमित्त स्वभाध्यायः पइविंशोऽध्यायः समाप्तः ॥ शुभं भवतु ॥४॥ श्रीग्रन्थानं श्लोक १५६४ ॥ संवत् १५०४ वर्षे ॥ चैत्र सुदि ५ भूमेवार ॥ ४॥ इति श्री महाग्रन्थे लिखिता। आंवा लिखितम् । साह वाछा लिस्वावितम् ॥ ॥ श्री॥४॥3॥ ८५ "1-2 B नाममा D नोमझा 18 A D रुधिराभिसिक 14 Aur I 5 B विद्यते । 6A कायस, B दायोख 17A बो18 D प्रहरवा Bअपपा, Dक्षयया। 10-11 AD सप्तमा । 12 A माना। 18A. पुपै.
भद्रयांहुसंहितोगतविषयाणां शब्दानां च वर्णानुक्रमेण सूची अशिरा १७,२ भर्ममिति १८१२२ अधिरोग १४:०६ भगम्यागमन २६१ २८ २९७ १६३२५ मजवीपी १५,३७,५६, १६६,२०८ मम्रवर्ण ६, १२, २१, २२, २३, २७ असामनोदय १६, १२,१७०९ अनिधार (भावस्स)१५/१९८-२०४मशकि४२५, २६, ६, २६ [N. B. Figures in black indicate the numbers of the Adhyayars the remaining Egares indicate those of the stanza: ] अन्तरिक्ष १३, ४५ अर्थ ९, १४, १३, ३४, १५,२ अन्ध १८५२९ मर्थनारा २६,४७,५१ अन्धकार १२, २९ अर्थवृद्धि २६, २२ मानाश २६, ६४ अन्यदन्तक २१४६ 'अर्थमिति २६, ३९ मारक १२, १३, १९:२५,२२१२ क्षिपगति १२:३० अहंद १५,८२ अपग्रह १०, ५, ९, ११, १२, १४, अलचक २१,५० मारग (मनुचितानाम्) १३५ १६, २३, २५, २०, ३३, ३०) अल्मोद ९,३३ १८३-१८६ ३९, १२, १७,२४, ३२ मत्पादक १७, २९ अपच्य १३:४७ अवधारिन् १२० बालदर्शन (पुष्पस्स) १३, १०३ अपरा १९६६ मवृष्टि ९,३१, ५१,१५,२,३२, अपरान्त १६६१९ ९४,१७३ अपर्यन् २०, १४ अशनि २,६,७३, ६३ १९" भग्नि 5 60 १०, २४, १२७ १२, नमपसव्य ११,१५,१८१६:१६ असन्पाकाराणि ३०-१२ भपान १३,१३८ अमुम १३, ४७ मप्रशस्त १७,२ अश्रवण (दावित्रान्दानाम्) १४५० अग्निदर्शन (इपानामग्यापु) १३, अप्सर १२, २४ अश्व १३,८,३५,८२ 1१९ अपल ५:२४ अश्वत्थ १४, ५७ अभय १९० भश्वयुरू २०१२३॥ अभिजित् १२:१५ मश्वयुज १२:३२,२७,३२ भविमी १०,११,१२,१५११६) मन १,१५,६१, ३, ६, ९, १७, २० २०, २२, २४, २५, ७, १०, भिष्टाङ्गकुशल १३३३ ११, २४,१२,३५,१३,८४ मस्तमन १५, ११९, १८२, १८७, अघ्रगन्ध ६:२१ १८९, १९,९५, १९९७१७४ २८, २९ अस्थि ७१९, १२,१२,१३,५ भनाकार ६८,१०,११,११, महिच्छत्र १५:१५ महित १९५५ अमात्य १३,३१०१४,१७,१५ १९ या ममावास्या १२१२ मनावृष्टि ५ २२:१०, १५ अंसर ११॥ २९ भागनि ३.१८ १५१०, १३, १५, १९, भरण्य १९७२८ मागम क्षण (राहो.) २०१10-11 १५,4141,० भग२११० मल्पदी १५ २१, २२, २३, २४, २५.२९६ मई ३१२, १३, १५, १६१५, २७, २८,३६,024,३५ 14,१९,२१ भाग्य १३,५५ भर्गा १४:५५ मचिम १३, १५. मारपमामन १३१५. भनित्र १९:२९ . अग्नि (निरिन्धन) १४, १५ कनिमय ५, १६, ९, १९:१३, १३० भोजन १३, १५० मप्रन्त्र १३, १६६ मघरग (मामानाम्) १३, १३८ मणिरामा १३, 10 मजय ५५१२, १११ २७ तिथि ३३.२२ भयाद १७, २८ मनसियसन १३, १०९ मनय १११९१५१३० अमिट १३१२१ पति अनुराधा १०१८, १९४३८ भन्मत्त १३, २८, २९, ३० ७२ भद्रपाहुसंहिता पाठक १०, ५, १०, १३, १५, १७, उत्तरमागधारी १७, ४५ उल्कासंस्थान ३,२३, २५, २७,३२, १९, २२, २३, २५, २७, २९, उत्तरा १३, ९५ ३१, ३२, ३६, ३, ४५, ५०, उत्तराफाल्गुनी १०६ ३८७१९,३७ उशना १५, १९९ ५३, १५, ९१,२५, १३, १४ उत्तरायण १५,१०९ उष्ट्र १५:१०१ आदान ९,३ उत्तरापाढा १०६६ उष्ण १९, ११ शादित्य ७, २, ३, ४, ५, ६, १०, उत्पान १, १६, १३, ६, ११८, १४, उंदण (साख्या) १९, १२ १६, १७, १८, ११, ३, १५, ७४ 3, ६०, ६२, ६१, ६६, ६७, उदयशैत्य १४,३ भानतं १५,३७ २०५७ ऊ सान्तरिक्ष ११२ ७४, ७६, ७७, ८०, ८१, ८१, ऊर्ध्वष्टि (अश्वस्य) १३, १५० धापरान्त १५, २५ १०१, १२, १५६, ३७३, १०६, बार १३१५८ ३७७, १७१, १८१७२१, ५३ श्रामीर १५५१५२ | उत्पातक १३, ११६ ऐक्ष्वाक १५:३१ आरोग्य ३,३४,९,१७ उत्सव १३,१०० ऐराधणपथ १५,४५, ६५,९५, १६३, भारोग्य ३,१४,९,१७, ३४॥ १०॥ उदक ११, २९ ५, ११, १६, २६) ३८, ४७॥ उदकानु (शुक्र) २४३३५ ऐशानी १२:१९ ४८०१३, ३४,१५,१५ उदकसंप्लव ५:५, ६, ७, १५, १६, औं बारोहण (हयस योपरि) १३, १४४ २२, ११:२० औषध १:१८ बाकि १६, २४ उदय १५, १५५, १६९, १८२% १६६ . थार्दा १०,२९, १२, १६ २७२२१ कक्षमार्ग १५, १२० पार्यप्रतिमा १४,७१ उदय (गृहस्थाकस्सिक) २१, ४१ भावन्स्य १५,२५,१३,१२५,१६१० कनक २१, १३,४७ माक्षेषा १२,१६११७:२२ उदीचि १२, १९ . कपिल-कृष्ण १५, १७२ आधिन १२, झापाढ १०,३,२७६३१ उदुम्बर १४, ५७ कपोतग्रह २०३४-३५ उपकरण १३ १०६ कबन्ध १५, ७९; २३९, ७,४७ उपग्रह १५३३ कम्पन १४, ४९ स्पन (भूमे.) १४, १०४ पापाहीपूर्णिमा ९, ७, १२,११,१६, उपघात १५, ९९ १४,२०,२३, २५ उपद्रव ९:५८ कम्पन (स्थिराणाम्) १४८ बासन १३:३५ उका १:१५, २, ४, ५,३१, २, करके १५, १०३ ३, ४, ५, ६, १५, १५, १६, करण १, १७, ३,६७, 4410, ९; ईशुभत्व १५00 १७, २०, २१, २२, २६, २०, २९, ९, ५९, १२, २६, १३, ६ इन्द्र १४७ ३४, ३६, ३९, ४०, ४॥ १२, करण (उचितानाम्)१३, १८२-1८६ इन्द्रसंपदा 10 ५३, ४५, २६, ४७, १८, १९, करहाटक १५:१८ इमाणी १३,७६ ५०, ५६, ५२, ५३, ५१, ५५, कर्णरोग १४,७६ ५६, ५७, ५८, ५९, ६.1ोट १५, १४ न्यायुध ४११, २०१४,५८ १२, १३, १४, १५, ६५, ६९, फईम १२११३ । ४ ३९, १२, १२७ १३, ६६, कलह १३." ईति १०, १५:१५:५५१७६२० ६०, ८१, १४, १५,१६९, कटिय १५, ११, भाषाढिका १२६३१ जापाढी९५३८ काक्सैन्य १३६ १२० काकाराणि ३,५-११ उल्कापात १२ .. ५४ उस्कारक्षण २५11 उसर १६३१७१७, १०, १२ उकावणं ३,१३, २५ उत्तरगमन (मनस मुबानयोः) रकाविकार २६ उरकाशिरा २१.४५ कामप्राति ९:५८ काम्योज १०१२० कार्तिक १०१ १९,५॥ १२..
-- लि९,५३ 141५1१२, १३, ५० वर्णानुक्रमेण सूची बालकूट ३५, ४२ केसर १४, १६ गनि १३, ९, १६, २, १७, १९८० कालाभिवर्पण १२२७ | कोकण १६, २८ कारा १५, ११० कोटि २०१६ गद १४,१३७ काशी १५, १७ कोटिक १५:२१ गन्धर्ननगर १,१६, १११, २, ३, काश्मीर १५, १४, ४३ कोशल १५, १११, १२० ४, ६, ७, ८, १०, ११, १२, १३, १४, १५, १६, १७,१८, काष्ट १९ कोडागार १५, ११४ काटोपजीवी १५, १३० १९,२१, २२, २३, २४, २५, क्रव्याद १३, ६७,८७,१५,११५ २७, २८ किरात १५, १७,३०, १५२।१६।२८ क्रुद्धगनि १९, ३२ गमन १३,८३ पीर १६६ २५ क्लेश ३५, १९९ गमेटक १५:४० कीर १५,10 क्षन ९, १२, १४, २५, १४, ३१ गरड १४,८० | क्षनिय ११, २७, १४, ५७, गर्जन १२८ कुहिरोग १४, ७६ गजित ८९ कृचिनग २१७५२ क्षमा १६१ गर्भ १,१६, १२, १, ३, ४, ९, क्षय ३,५४, १५, १७४, १६:१६ ११,१३,१४, १६, १८, १९, कुटिल २१, ५२ क्षार १२५३२ २२, २३, २४, २५, २७, २८, कुटुम्यदि २६, ७९ क्षारपद्रिक १५, १२८ २९, ३०, ३१, ३२, ३४, ३५, कुार १५:१७ सिटी २११२ ३६,३७,३८ कुनाट १५, २४,१५२, १५० गर्मभय ३, २२ शुगय ४३ ११, २९, १४, १५३ गांधान १२,२, क्षुधा ३, २९, १४, २२, २३॥ कुम्म २५,१८, २४ गोपघात १५:७४ इम्म (माहुनिपूर्ण) १४, १४० गान्धार १५,२२, ४०, १४६ क्षेत्र १०९ गान्धारिक १०,२० कुछ १४, ११, १५, २२, २४, १३६, क्षेम ३, ३४, ६५, ४, ५, ६, ७, ७, १,४५ बळहानि १४, १२५ १०,५,७,११,१९, २०, ३०, गुल्म २१,४७ र १२:२५ ४७, १८, १४,८८, १६९, १५॥ गुल्मकेतु २१, १४ १५,३१, ८५, १२९, १००, गो १५, १४ कृतिका १६, २१, १७, ५, २०० १७२, १६, १२, १५ गोजीवी १५१०६ क्षोभ (मनायाः) १४, ५३ गोपाल १६४ कृत्तिकादिसप्तक १९, २५ क्षोम (सामन्तानाम्) १४, ९५ गोपिक १५, १४९ गि १२, २३, २८७ १५, १७०ौद १९ गोपीथी १५:१५,01, २०, २१९ गौतम १७,,२ सिधान्य २५, ३६,४० प्रह३,१०४,२२, २४, २१,३५, सारी १०, १२, १५, १६, ११, १८, २०६२६ १३, ११८७, ५.१५, ५१, ५५, ५६,५९, रेनु २१, २, ३, ४, ५, ७, २८, मह (नागर)२५२ ०,५१,५७, ५८ मह (पुर)२४२ है। (पूर्वदिशि दर्शन) २१, २१ १६२,५२,१९,९५, १६0 ग्रह (यायिन् )२४२ सिटी २९॥ १५ फार २१, ११, १९, २०, मर (हत) २४० ग २२, २३, २४, २५, २६, २७, गंज १३, १ ९९८ प्रदन १२.१७२०१२ गगयीपी १५, १४, १०, १२, प्रहन (चन्द्ररा)२१. महग (पम्प) २०० गनिमा १४,..,१५:१२१ प्रहपुद १६१८१1., २.१२.२,३,५ गचित र भ... कुमारी १४६७६ ९, २, १७, २६, ३४, ६२, गुरु १४१ ९६, ९०, १५, ६, १७, प्रदविनाशन १४, १२३ ६१,१३,६५, ६०,६९, 11, पमा २१७४५ रहन २५ पर १५.५० २१, २२२ - . घ " " " " " " " भद्रवाहुसंहिता महागम २०७० चन्द्रघातफल (केतुना) २३, ५५ चार १५, ८२, ११७, ३१, M महाघात १४,१०२ (बुधेन)२३, ४७ ग्राम १९,२५ (शनैश्चरेण) २३, ४३ चारु १५, १८४ प्रामगमन (आरण्यानाम् ) १४, ६, (सूर्यग):२३, ४९ चिक्षण २१, ४७ ग्रामिक १३१ १२१ चन्द्रफल (अन्यग्रहप्रवेशेन) २३, चित्र १२, २९, २२, ५७ प्रीम १०७३ १७-२० चित्रचूला १५, २१ ग्लानि २६३ ५९, ६० (अष्टम्याम् ) २३१० चित्रपुरी १५, १२१ (उत्तरशा) २३, २,३ चित्रा १०६ ५३६ १७, २० (एकादश्याम् )२३, १२ चिनायोग २५, ३१ घन १२,२७ घात (क्षत्रस्य) १४६२२ (चतुर्थीपञ्चमीपष्टीपु) २३, ९ चिह्न १,१८ घात (वापसानाम् ) १४, ७८ (अयोद चतुर्दश्यो.)२३, १३ चेपा १३, ४५ घात (द्विजस्य) १४, २२ (दक्षिणचारिणः)२३, ५५ चैत्र १२,१४, ३२ घात (वैश्यानाम् )१४, २२ (दक्षिणशृङ्ग)२३२ चोल १५:१८ घात (शूद्राणाम्) १४, २३ (दक्षिणोन्नत)२३,४ चौर १०१, १२, १४, ४२, ५० घातफल (कृष्णस्य कृष्णेन)२४, २१" (दशम्याम् ) २३, ११ घातफल (चन्द्रस्य)२३; ३८ (द्वादश्याम्) २३, १२ ११८,१६, २५ चौरघात ९, २५ घातफल (जन्मनक्षत्रस्य )२३, ४५" (नवम्याम् ) २३, ११ चौरवृद्धि ९२० घातफल (पीतस्य पीनेन ) २४, २०, (पूर्णिमायाम्) २३, १४ घातफल (राहुणा)२४, १५ (रोहिग्याम्) २३, ५३ घातपल (रोहिण्याम्)२५५३२ (विविधनक्षनेषु नस्यचारेण)२३, र १३, १०८ घातफल (रोहितस्य रोहितेन)२४; २२-२४ छायादर्शन (विपरीत) १४, १२८ ,(विविधनीथीपु वस्थ सेवनेन) २३; छायामहीण १३; " धातफल (शुक्रण) २४, १७ जटिल १३,७५ घातफल (श्वेतस्य श्वेतेन) २४, 10, (शुक्रवत्) २३, ५७ धातफल (सोमस्य) २४३ (सप्तम्यां)२३, १० (जनक्षय ३, २९, ४, १२, ९,३" घृण २१:५१ (हीयमान) २३, ५६ घृत १२५ १२ चन्दा २५, ५७, १४, ५०, १५, जनपदन्यूह २१,५ घृतार्चिस २१, ५१ ९२,९७ जनमारि ४,१४ चक्रधर १८:१६ जन्मनक्षत्र ३.६१ चक्षुब्योधि १३, ११२ |जय ४,३५,६,७,१०,११,१२ संत्र,५, १०, १२, १९,३०, ३१, चतुरन १३, ३३, ३२ २६, ३०,७७, ९,९,२,३४, ३६. ३८५, १८, १९, २१ चतुष्पद १०:२० ११, १६, १३, १४५, १५६६ १४, ६३, १३, ९४, ९५, ९६३ चमरी १५,१३२ १६५, १६६,१६७,७१,१७८ १३२, १३, १३६:१५, ६, १६, चमू १३, ५३, ६८, ६९, ७३, ९२, २४, १६, १७०,१५,१, १२०, १७, १८,२३,२ १६९, १७,४१, ४२२६१० चन्द्र (कृत्तिकारोहिणीयुक्त) २५॥ चमूदहन १३, ११२ जय (क्षनिपाणां); चमूनाश८10 जय (नागराणां)७, २, ९,४५, चन्द्र (भयावह)२३, १५ चमूपराजय ९, ५९ ४६,२४, २६ चन्द्र (मघानां दक्षिणे) २५, २३ चमूवध ६, २०, ९,५४,५७, १३ जय (परस्परस) १३, ७२ चन्द्रयोग (पुष्यस्योत्तरे) २५, २॥ ८७,११,१२० जय (याहाणानां) पन्द्र (तशा) २३,५ चमूरिब ८, १२ जय (यायिना)७२ चन्द (मुखद) २३, 18 जय (यायिनां)९,१२ चन्द्रम६१४,१६ चाण्डाल १५... जय (रक्षा)९,५२, १३, .1, चन्द्रग्रहणमोझ २०३० चातुर्वण्य १९७२४,३. 1३१,१०,१५८ १९ " " वर्णानुकनेण सूची य (वैदवाना) उप (दागां) सिर १२२ १२ अरस्तु २१, १५ जदचारिन् १२, २४ बदद २१,४९ भौशु २१३ ४९ अलोप ११, १२२ बयान २२, १९ जापत्य २१, ४५ जामदग्न्य १४८ दिन १३, १८० विह्म ३५, ०५ जीदिन १३:२७ त्यं १४, १७२ दियता १३, १२२ देवतान १४, १७६ बावश्य १५, ४६, ५९, १६५, तैलिक १५, १०४ देवतायेष्टन १३ ११५ २०९, २१८ तोय १२, १९,१५,७७ दियमनिपदा १०३ जर १२, ३, ५, ६, ७, ९, ९, गोपनीर ११, १३० देशनाश ९,५३ १८५७ १२, १७ १२, ३, पास ९१३ देशपीडा १४, ४१ ११.१४, ५२, ६०,१५, ९॥ निशिरए २१, १४ देशभक्षा १४, १६४ राज्य १५, १२५ देशमय (मनिष्टस्यदर्शनात ) २२; द दशमशक ९, २३ (भमासचन्द्रदर्शनेन ) २३ दिष्ट्रिन् १०१,२८ दक्षिण ९१, १६, १९१६,३, १३." (क्तोदर्शने) २१, ३२-३९ पूर्व १५, ११९ दक्षिणगमन (नक्षत्रस्य मुश्चन्द्रयोः) द्रविड १६, २८ दुमदान (गुलवस्त्रादिममाप्यादिव) दर्पण १४,४१ १४, २१-१३ दर्शन (कारगृध्रयगालानाम् ) १३, द्रोण १०१ ६, १५, १०५, १०४॥ ३० १३९, १५३:२५, २३, २५,३६ जिनमापित २, २, ३, ६९, १३, ४२ दर्शन (शुभ) १३, १०२ द्वादशाह १५, १३ दवानि ११,१७ द्वादशाविद् २०११ अपेष्टा १०, २, ५०, १२, २, १६, , १६,३०, द्वारिका १६, १९ दशाणं १५, १०, १२२, १६, १९ द्वादशाविशारद २१ द्विज ११, २७, १४, ३१, १५, १५ दानक १३, ९१ द्वेप १३, १६ जर १५,०६. १५, १७३. १७९ दारजीयी १८६२२ दासक १५, १०६ धन ९,१३,१५, ७७, १८८२६, दाह १२,१० ५०,५४,६९,८१ दिग्वासाः२७ धनक्षय ६४, ३२ दिव्य १४६२ घनिष्टा १०१० दीक्षित १८, २५ घनिष्टादिसप्तक १९, ३३ दीन १३, १६३ धन्वंतर १४७ दीप्त १५, १९१%,२१, १७ धर्म १३, ३५ दीप्ता ११, ४, २२ धर्मोत्सवाकुला ९७ दीप्ति १९१ धानुवाद १८३३१ धान्य ९, १३, १४,३०,१४, १३३, दुर्गन्ध ९, ५२ १५,२३, ३३,००, ८१, ११, दुर्भिक्ष ७,२२, ८, १६,९,१३, ३१७ १०, २९, १२, ३०; १४, ९२, धान्यसंग्रह ९,२१ १०३, ११२,१५,३३,३२,८०, धान्याधं १९, ३० ९५, १२७, १६:०, १६, १७, १३ धान्यार्थ ९, २४ दुवृष्टि ४, ९, १५, ८५ विषण्य २६६,०३१६ विपि १,१७, ३, ६७, ६, २४; दुस १५, १९९ धूम ८, १९, १२, १२, १३, १७:९, ५९, १२, २०१३, ६दूत १४, १३७, १५, ४२ ६३, १५३, १४. देव १२, ६, १६६२४ १८२२६ २०१७,२२ ज्योतिए १, १८.९,२९ ज्वलन (शस्त्राणाम् ) १३, १२४ बलिवार २१, ४७ हान १३, १९ ट बन १५३. . रिम्मदमर ९,२७ त तहाग १२, २५ तत्वनिवेशन २०१४० १८८ तस्कर १९:१३, १४ तामस २५० ताम्रकपणे १५:३४ ताम्रवर्ण १५५ ११५ तारा २,६,७,९ चालीस २१, ३७ नियि (हीन) १३, ९० पतन ९.३ " निमित्तज्ञ १३, ३३ . भद्रयाहुसंहिता धूमकेतु ४, ३६, १४, ११७, २१॥ (मुख्यस्य) १४, १५ २१, २५, २१ (राज्ञः) १३, १०९ पदाति १३, १२ धूमतारक २१:४१ (सेनायाः) १३, १२४ पयःक्षय १४, १२ धूमध्वज २१, ४४ निजङ्य १५:१७ परचक्र १०, ५, ४८,१९, १५, १६, धूममाली २१, ५८ निमित्त १,१७, ३, ६८७ ६: २५६ धूमशिख २१, ४४ १३, ६, ७, ८, १३, १३, २३।। परचक्रभय ३२९ धूमशासन २१, ५० ३२, ३, ४१, ४२, ४४, ४५, परचनागम ३, १६, १४, ४२,५६ धूमार्चि. २११४४ परस्परोपपात ९, १५ ध्रुवक १६, २९ निमित्तवित् १३, १३ पराजय ७,७, ९,२, १३,७५, न नकुल १३, ६१, १५, १२० निरंबु १७, २७ ८०, ८१,१०७,१२६,१६६ नक्षत्र ३, १, २, ३, ६७, ४, २३, निम्रन्थ १२, ८, ३८, १३, ११४, १६१, १७६, ३७८, १४, १५५, २४,३६, ३७,३८७६,२०७३ ८७१५, ३३,१८५, २०७१, १५८, १७, ११, १२, १३ ९८५१७,९,२९, १२, ६,२६, २४, २७, ४३ " (राज्ञः) १३, १४, १४१, १३, ६, १६, ५, ६, ८, ९, १६, निग्रंथशासन ४,२८, १६२ | निघांत १२, १०, १३, ४०, १४, (सेनायाः) १३, ६० नक्षत्रधात ३,३८ ४९, १३० परिघ ८, ११,२०, २९ नक्षत्र (हीन) १३, २० निवर्तन (छायायाः) १४, १२३ परिघा ३, ५३, १४, ११४ नख १२, १३ निवृति १२,१० परिवेप १,१५,४,५,६,७,८, नगर ११, २५ निवेशन (विविधवृक्षाणामुपरि) १३ १०,१२,१३,१४,१७,१८, नगरक्षय ९, २२ १७१-७४ १९, २०, २२, २३, २४,२७५ नग्न १३७६ निष्कूटन (हयानाम् ) १३, १३७ २८, २९, ३०,३१, ३,३४, नदन १३, १६५ निष्कमण (हयानाम् ) १२; १५६ ३६, ३०, ३९७,१४, 10 नदी १२,२५ निस्रवण (दध्यादीनां वृक्षेभ्यः) १४, १६:१७ नर १३, १६३ परिवेषण १२,८ (ब्याध्यादिग्रस्त) १३, १७७ नील १२, २३, १५, १७३ नराधिप १३, ९६ पर्वन् २०,६० नतेन (देवतानाम्) १४,३७ नृपत्व (स्वप्नफलम् ) १६, ८, ९, पल्हव १६, २९, नईन १३, १६. १०, ११, १२, १३, १४, १७, पाक १, १७ "(क्रव्यादानाम् ) १३, १२५ पांशु८,१९, १५, १८२ "(चतुष्पदानाम्) १३, १२५ नृपपीडा ३, ५४ पांशुभस्मसमाकीर्ण ९,४९ (द्विपदानाम्) १३, १२५ नृपबंध ३, ६० (पभाणाम् ) १३, १२७ पांशुवृष्टि १२, १० नृपभेद १७; ३० पांशुवृष्टि १४, १३० नववस्त्र १४,१५१ नृपवध ३, ५० नाग १३, १६९ नृपशांनि १७ पाञ्चाल १०, २०, १५, २२, २४, नागर ११, २, १३, १४, १५॥ नृपापाय ११८ १५८, १४९,१६,१७ पाण्डक १५१२. मागयीथी १५:४५, ६९, ११, नैर्मन्य ११, पाण्दुगिरि १२ २११, १२३ पाल्य १५, ९८ नाणक ९०११४ प पात ९३ नाविक १५, १११ पवाल १४,८९ पानकी २११५१ नाश (मन्त पुरस्य) १३, १५५ पक्वान्न १३:१०६ पादाद १३० "(कोस्य) १३, १५५ पक्षिन १२, २५, १३, ८२, ८७ पाप १२१ (पुरस्स) १३, १५३ पतग १३, ५, १६, २५ पापकेतु २१, ५४ 5 " पर्वत १२, २४ नीलता १६, १३ " न्यग्रोध १४:५७ वर्णानुक्रमेण सूची " " " " " " पापमान ९,३२ प्रकृति (राहोः) २०६३ लक्ष १४, ५७ पापद प्रजापति १९, २१ फल ३,६७ १६६२, १९५५ पापवाद.१७ प्रवाठी २१, ४५ (मकार) १४, १५ पार्थिव १३,१०० प्रणाश (राज्यस्य) १३, १४३ (उप्परक्रस) १९, १३ पायनेय १५, 10 प्रतिपक्ष ११:४५ " (गृहयुद्ध)२४, १०, ११ फिटर २२५१५ प्रतिपुद्गल १४, २४, २६, २७,1, (प्रइणस) २०, ३-६ पितामह १४, ६० २८, २९, ३०:१९:१४, २५, ९,, (चंद्रग्रहणप) २०, ४३, ४४, पिपीलिका १४, ५२, ५३, ५१ (रवेः)२५, १० ४५, १६, १७ पिशाच १२, १३, १४, १०७ प्रतिराजमय ३,६० (चंद्रसूर्यग्रहणस्यैकमासे) २०० पीटा १४ः १७४ प्रतिसूर्य ७, १५ ५०-५५ "(प्रजापाः) १४६ ७५ प्रतिसेनावध ३,१७ (पीडिवचन्द्रस) २०५८ "(राज) १५, ६२, १५, १०१, प्रतिस्रोत १४४२ (पुप्पे) १४:४७ ११८ प्रतीची १६:२३ (राहोर्पणस्य) २०, ५७ " (राष्ट्रस्य) १४, ९५, १०४ प्रदक्षिण १६:१५ (लोहमुद्गरवकस) १९, २२- " (सचिवस्य) २४, ६२, १०४ प्रद्युम्न १४,७० २३ पीद १२, २३, १५, १४३, १६, २६ प्रधायन (इयानाम्) १३, १४५ (लोहितघरस्य) १९, २० पुनर्वसु १०, ३१ प्रभाव ३,६८ ।, (वक्रीभौमस्य) १९; ३४-३५ पुर १३.७९ पुररोघ ४, ३१, ११, १७:१४, ११४; प्रमाण ३, ६७ (वक्रीभौमस धनिष्टादिपु) १९, प्रयाण १३, ९७ १३ १७,४४.२००३ प्रयायी १३, ११२,१८,१२० , (वक्रीभौमस मधादिषु) १९॥ प्ररोहण (शुक्यक्षस्य) १४, ४९ २०-२९ प्रसाद १५,२१ प्रवर्षण १,१५,१०, १, २, ३, ७, (वक्रीभौमस्य मैत्रादिपु) १९; पुरोधस् १३, १३, १८ १३,१९, २१,२४, ३२, ३३, पुरोहित १३, २०, ६५, १४, ८२, (च्यालवनस्स) १९,१८ प्रवाम १६, २, ३, १८, १.१९; 1.1., शोपमुख्वकस्य) १९, १५-१६ २१, ४२, ४३, २२, १ (शुक्रस्य) १५, १५५, १५६, फल-पाको (शुक्रवामप) १५, उपप्रमु (केतुः) २४, ३५ १५७,२0१,१७६, १७९,१८०, २२४-२३१ पुष्प (फले) १४, ४७ २०७, २०८,२०९, २०,२११, फरप्रभु (केतु )२४,२५ पुष्य १०:३२, १२, १५, १३, ९६, २१२, २१३, २५, २१५, २१५, फाल्गुन १२१३२ २१७, २१८,२१९, २२०, २२१, फाल्गुनी १७, २१ २२२, २२३, २२४ बन्ध (नृपस्य) १३, ... प्रवासिक १०७ ४९ (पार्यिवस) १३, ९८, १३६ प्रवजित १३, ७६१५, १८० (मत्रिणः) १३, १०८ प्रसूति (विकृत) १४, १५ (राज) १३, १६ (विचित्र) १३, १३५ (विपरीत) १४,१० प्रस्थ २५, ४२, ४५ धन्धन १३,७७. प्रहरण १९॥ २९ प्राणीसराय २१.. पदमोक्ष २६,६६,०३ बधिर १८,२९ प्रीति १३, ४० प्रोपद १०, २०, २३,३५, ४० बर १५, २१, ५, १२१३१ बस ३, ११३१ पुरलम १८, १३ पुरारोध ९, १२ " पुलिन्द १५५३० पुलिन्द्र १६, २९ " पूर्णपात्र १३,५८ पूवात ९. पूर्वमन्भ्या १२१५ पूर्वसूर ११७२ पूर्वा १२, ११ पूर्वाफारगुनी १०, ३६ पूर्वाभाद्रपदा ११५ पूर्वापारा २०१३ पृथिवीपनि १३:८1 पेतिक २१, १९ पौष १५५४३ पौर १२, १४,७ , ७८ भद्रबाहुसंहिता " " " बलन्देव १४, ६८ १८०,१८१,१८२,१३,१८५ यलक्षोभ ११७,१८१५, १७२| १२, १३, १४, १६, १७, १९, १८७, १८९, १९१, १९३, १९८ यलप्रभु (बुधः)२४, ३६ २०, २१, २३, ३२, ३७, ३८, (चन्द्रस दक्षिणे पा) २५, २८ यहुजलकृत् १५७ १८४ ३९, ५३, ४६, ४७, ५०, ५१, भाषण (निर्जीवस्य) १४, १२२ ५३, ५८, ६१, ६५, ६६, ७० भिक्षु २३, ५० यहूदक ९,१७, २७, १२, १४, १८, ७४, ७७, ७९, ८९, ९६, ९, भूत १४,८१ १३, १७, २१ १८७३४ १००, १०३,१०६, १०७, ११२, घांबरीपक २१६५५ भूतज १९, १५ ११४,११,१२०, १२२, १२३, थाल्हिक १५,२५, ३४,४०, १४६, भूदाहविदव १०,५० १३२, १३६, १३७, १३८, ११, विन्दु (शोणितस्य) १३, १६२ भूमि १३, ४५ ११३, १५४, १५८, १६५, १७१, घीज ९४८, १६, २५, १५५ ६८ १७२, १७५, १५, ४, ६, ३, भूषण १५, १४९ हुध १५, १६९, १८, १, २, ३,५, ३२, ३९, ४९, ७४, ७५, ९४, भृगुकन्छ १५, ४३ ७,११,१२, १३, १४, १५, ९७, १२९, १३५, १३७, १४७, भृत्य १३, ३६, ९२, १२२ १८,२३, २५, २६, २८,३२, १४८, १७१, १९९, १६, २५, मेद ११, २४, १६३६ १७, ३, १०, २४, १९, २७, मेरी १३, ११९ (कृत्तिकारोहिणीयुक्त) २५; १५ भैक्षवर्तिन् ९,३६ बृहस्पति १५॥ ९२, ९५३ १६२५|" (भः) १४, ३६७, १७३ भोग १५:५१ १७, ६, १०, ३१, ४०,४१,५३,, (अनेः) १५, २, ५२, २३॥ भोजी १५, ६५, १५, १४, १५, ५४०२१, २९, २५ (उप्र) ३:५७ १६, २८ ब्रह्म ९, १२ (क्षुधः) १४॥ भौम १४, २, ९, १६, १६॥ ४॥ (घोर) ३, ५२ १९, ५,११,१७, २५, ३१, ग्राहाण १४, ५७,५८,६९ माझी १६, २३ "(नागराणाम् ) २४, २२ (यायिनाम्) २४, २४ भौमविपर्यय १९, ३० भ (राज्ञः) १४, ९३ भग १७,५ (वृष्टे.) १४, ९२ भगच्छेद (स्वमे)२६१६ (न्याधे.) १४, १८ मङ्गल १३,७८ भवन १६:१३ (सेनापते ) १३, १५२ मण्डल (शुक्रस्य) १५, ९, १०, भद्रबाहु १७, ३० ३१, ६५, ६," (सौतिक) १३, १३२ ११, १२, १३, १८, २२, २३, ३२, ३९,७६, ७७, ८, ९, १७,७७ १९, ९,२६, ६२, १०, भयङ्कर (यायिनाम् )२४,३० ८०, ८१ १६, ४६,५२, १२, २६, ३० भयावह ९, १९, १३, ५२, १४६ मण्डली २११८ १२, ३७, १३, ७४, १००, भरणी १०, २१ मण्डूक १५, २१ १७८१४, ५४, १३६, १५, भस १३, ५५, ५७, १५, १९६ ३६, ०२, १२०, १५, १६६, भसपांशुरजस्कीर्णा ९, २१ मम्रशासन १३४५६ १०८, १८, २५, २०, १४, २४, भस्मपात (देवताभिः) १४, १०९ मदरोगता ३, ६५ मंदतोया ५८ २३,२६, ४२ भाद्रपद २७, ३२ भद्रष्ट्राली १४,७५ मन्दवृष्टि १२७३०, १४, १३३:१६८ भाद्रपदा १७, २० भद्रेय १५, १०० मन्दोद १२, १७, २३ भार्गव १४, ९०, ९६, ९७, १५, २, भय ३,१,२,३, ४, ५, ६, १६ मशिका ९,२३, १३, १२ ३,६,१२, ३६,२०,३७, ४२, १७,२३, ३८,३९, ४५,४८, मगध १,३,१५ १३८१ ५३, ५४,६०, ६६, ६८,७३, ५८, ६२, ६३, ४, २४, ३८, ६, ७५, ७८,८१, ८२,८७, १०, २३७७,२३,८,१७,९,२, ९१, २०५, १८, १२१, १३३, मघादिसप्तक १९, २७ २३,३९, १९, ६, १२, १३ 1४, १४३, १४७, १४८, १५१, मणिबन्ध १५, १०७ २६, २७, २९, १२, १३,३०, १७ १३१५, १३०, ७५, १६५, ११७, १८, १७५,१७६, मद १३, ९ " " " 4 मघा १०६ ३५,१७, २० २६६, १६५, मत्स्य १५, १७, १४०, ३५ मार्गशीर्ष १२, य " वर्णानुक्रमेण सूची ७९ ब्द १५, १५२, १६:२८ मानुष २३, ८२ मैनादिसप्तक १९,३० मा १२ १२ १४,११६ मारी १५, ६१, ६३, ६, ७३, मंत्री सिद्धि १७, ३७ मन्यदेश १५, १२०, १२८ १०३, १५३, १५५ ८४ मधुन १४, १४२ मध्याह ९५११ मारत १२, २२, १३, ०३ (विपरीत) १४; १९३ मयूर २२,४४ मार्ग १७; १,६ मोक्ष १३, ३४ मयूरपक्षी २२; १० ३१ मोह १३३ मरग ८, १६, ९, १३, १०, २२, माओर १५, १२० म्लेच्छ १५७३० २९, १२५ ३०, १३, ५७, ७७, मालर १५, १४, १३१, १४४, १६ १०७, १५, ३६, ५२, ७८, यज २४, २४ १५१, १२, १९, २४, २६, माहिपक १५; १०५ यज्ञोत्सवसमाकुला ९,२० मित्र १३:३५ ३३०२४,३५, ३७, ३, ५३, यथागम ३६६ ५९,५८ मित्रमेद १७, ३० (गा)१,२०,२१ मुहूर्त १, १७, ३, ६७, ६, २५, ८, ययाहार ३, ६६ ॥ (पुरोहितस्य) १३, १०८ १७, ९, २९, ५१, १२, ६, ययामागे ३, ६६ यथाविकार ३६६ "(मुस्यस्य) १४, १९ २६ १३.६ ययावृद्धि ३,६६ (राज्ञः) १५, ७, १२, १५,,, (हीन) १३, ९८ १६, ५९, ६५, १०९, १३, मूक १८२९ यम २१६ १२१, १४७, १५६ मूर्वि १७, २२ यमुना १६:१८ " (संप्रणाहिकस्स) १३, १४० मूल १०, २, ५, १२, २, १६, यवन १०, २०, १५, १६, २१, ३१,१७,७,८,२२ १५२, १६,२९ (राशिसेवनं दक्षिणे) २५, ४३ यशस् २६, ४९ मूषक १०, ११, १३, ६, १६, २५, याना १, १६, १३, ३४, ५५, ६८ २७, २६ ८५, ८६, ९, १०३, १९३३ महदय ३,३५, ६, २२, २४, २५, मग १३, ८२ २०१९ मृगवीथी १५, ४५, ५४, १६७, यात्रामा ४,३६ २०७, २१६ यान १३, ३५,१०,१४, १५ मृत्यु १३, १५०% १४, ९५ पानछेदन ११, ५९ महाधान्य २५,४६, १७ मृदा १३, ११९ यानयुग्य १०,10 मेघ १,14042, २, ३, ५, ६, ७, याम्या ११५ महामाय १०,२८ ८, ९, १०, ११, १२, १३, १४, यायिन् ६, ३०, ११, ३, १४, २९, महामुण्ट १५:१०७ १५,१६,१७, १९, २१, २३।। २१, २५, ९, १०, ६३, युगान्त ३,३१, १६, ९, २३, ३५ ६४, १२, ३, १३, १५ १६६ युद्ध 127 १३, १२७, १०४, महाचिस २९, १८ ११०१७,१७, मेघगन्ध८६७,१३, २३ योगक्षेम २५,२७, ३२, ३५ मेघनाद ६,७,१०, १३, १४, योध ६३, ३५ " मएकच २०१७ मरुण्ड १५१०९ मलय १५,१४४ महनख ६८ महर्प ९, १ महाकेतु २१, १५ महामय ३,३० महामेघ १६, ७, १. महाराष्ट्र १९६८ र मदाबाद ५१० महावृष्टि ५, १९ महिप १५:१७ महि ९, १०१३.. महीपनि १३, ९० मानिष्ठ १५:१०३ माम १२,१३,१४, १०३ मांगरोदिव २१, ४० मांसशोगितकामा ९, २२ माघ १२:३२ मेघरस ८,२० मेघवर्ण ८, २, ३, ४, ६, ३ मेघाकार ८५१५, २३ मेद्र १३, १५५ मेदिनी ९:२१, २२, २७ मन १३:१९ मित्रदेव १२१८ 1९१२०२३ रचव (मग्राणाम् ) १३, १२० रजतप्रभ (सूर्य) २२, १६ रजस् ७५, १२,१२,१५,१७३ . रम १३,८,२४, २५,१०,८९ ८० भद्रया संहिता . " " " " " " " " राजविजय ६९ V रथमदरण १३:०७ १५९, १६०,101, १७२ रव (विवर)१४,२० १७३, 100, १७, २६१८ रवि४, १३, १४, १७, १८, १९, रधिरवा, १५, १५, २२ ४५ २०, २२, २०, ३१, १५, १५५ रुधिरसाव (तोयधान्येग्यः) १४,४१ (पुत्रस्स) १५ रहिम १३,८४ रूझ १२:२८, १५, १७३ (प्रधानस्य) १३, ९, १०, " रस (विपरीत) १४, १७ रूक्ष २१, ४९ १२, १४,४,५, १२८ "(वृक्षस्य) १४:३३ रेवती १०, १७, १३; ९७, १७, २०, (भोजकस्य) १४, १२९ रमन (चनुप्पदानाम् ) १३, १२३ रोग ९:३१, ३५, १२, ३०; १४ (महाऽमात्यस्स) १३, १६९ " (द्विपदानाम्) १३, २३ ७, ७७, ९४, १५, ३६, ७४,,, (युवराजस) १४, १०५, राग १३, १३ (राज्ञः) १३, ८९, १६९, १४, राजगृह, रोदन (तोय-धान्यानाम् ) १४; ३९ ८,१०,३८, ६७, ६९, १०८, राजदण्ड १४,१० (देवतानाम्) १४,३० ११०,११,११५,१७२ राजदीप १४, १२१ रोहिणी १०, २५.१३,९५,१७:२२ (सर्पाणाम् ) १४, १२९ राजनाश८१९ रोहिणीशकट १५, ९७ (सेनापतेः) १३, १५४, १५८, राजपराजय १२,३० राजपीडा १४, ५५ ५७०, १४, ६७, ११२ रंवशाकुन १५,० (सेनायाः) १३, ५८, १२३, राजभय ७,२१ लक्षण २,१८,१३,६ राजमरण; १३ लक्ष्मीनाश २६, १० (सौप्तिक) १३, ३१, १३३, राजमृत्यु ९, १८, १८, १९, २२ लम ११८ राजवध ६,१७,८,२१ लाक्षा १२, १२ (स्वस्य) १३, ५९ लाम १३, ३४ राजविद्रव ७, २२ (स्वामिनः) १३, १५४ राजवृद्धि २,३४, ११,२० (राज्ञः) १३, १० वधि १५, १० लिगच्छेद (स्वमे) २६, १६ राजव्यसन ४,१७, १९ वधू १४,८४ लिपि १५,११९ राजन् १०, १८, २६, ४२, ११, १९, लेखक १५, ४२ वनगमन (नागराणाम्) १४,६ १३, ६५, ७९, ८३, ८६; १५; लेख्यजीवी १४, १२ वनवासिन् १९:१४ वराह १३.६. लोहित १९१, २, ७,९,१०,1, वरुण १४, ६५, ६६ राजोद्वेग ९:१५ २०,३०,३२ राजोपकरण १४,५५ बरोदक १२, १६ राज्यप्राप्ति २६, ८२ (व्याख्या) १९, १९ वर्ण ३,६७,१६, २, १७, १७ १८ राज्यविनंश १८,३० लोहितक १६, २६, लोहमुद्गर १९" राष्ट्र १०, १८७११, १८, २५, २८७ (कोम्याः) २०, ३२-३५ व १४,१३०; १५:१०६ (चंद्रस्य) २३," राधक्षोम ४,२०, ३० वा १५:11.,१३७ " (नागर) २४३ राहनाश ४,११,१८,21,३०,८वक्र १५, १२, १५६, १८५, १८७,, (यायिन्) २४, ४ २०७१४, १३१ १८१, १९१, १९३, १९४, १९६,, (राहो.)२०२ राष्ट्रनाशिनी ७८ १९४७ १६, २, ८, १९, १, २, (सप्तमहाणाम् )२४, ३३, ३४ राष्ट्रमहू १४, ५२ ११,३४ ,(सबिवाया.) १४,८० राष्ट्रविदव ९.२२ वऋचार १५२०५, २३० वर्णादि (लोहितस्य) १९३ राष्ट्रविनाश ३,२१,९,१० वच्छ १५, १९,४. वर्ण-पाको (शुक्रप्रवासस) १५, राहु ४, ३४, ५, २०१४, ९१वन १३,१०१ २२४-२३१ २०." वासर, १४, १५,३५,101,१६ वर्ष ३, ६३, ४, ५, ६, 14 र १५:२ १३.९,२, २४,१४,१, रना ९.४४ ५६, ६२,६६, ७७,८८,१०, १५, १३,५८,६०,१७२, " " . " " . .
. वर्णानुक्रमेण सूची सस्स्याती ९,४९ सूर्य २२; . सूर्यप्रद १४, १९ सङ्काम ४,३२, २३६६, १४, १५, सवनाश ४, १५, १७, १५ १६, २१:१०, ११, ११, २६, सस्यनिम्पत्ति १५:१३, ५९, ६३,८६, सूर्यपथ १५, १ १३, 01, १२५, १२८, स्यमनु (वृहस्पनिः) २४, ३५ सूर्यपुग्न १६६५ १४,४३, १४, १५, १२, ११ सस्यवती ९,२० सूर्यफल (कबन्धेनावृत) २२, ५, ७ १०,१८,१४ सस्यसंघात ९,३३ संचय ९,३० सस्यसंपत्ति ३३५ (पीत) २२,४ समाहिक १३ १५३ सस्यसमृद्धि ६, २७ (रक्त) २२, ३ ,,(रोहिण्याम् )२३, १३ सन्धि८८ सस्यानुत्पत्ति ५:२१ (विरश्मि) २२, ४ सन्ध्या १,१५,७१, २, ३, ४, ५, सत्योपघात ९:२० (श्वेत) २२,२ ६, ७, ९, १०, ११, १२, १३, साधन ४,३९ सूर्यास्न २२, 10 १४, १५, १६, १७, १८, १९, साधु १०:३४,३९, सेनजितू १,२ २०,२१, २२, २३, २५, २६, ९ साधुदर्शन १३; ७८ सेना १३, ६३, ६७, ७०, ८२, ८४, सिन्धु १४, ६५,१५,३७, १५० ८५, ९३, ९, १०, ११, सन्ध्याकार ७२०, २३ सिंह १३,५० ११८,१३०,११२,१३,१५९, सम्न्यावर्ण ७, २१ सिंहल १६, २० संपद् १२, २०, १३, ३४ सिद्धार्थ १३,१०० (मम्युरियता)१३; 101, ३४२ संयुग १३, ८४, १६:३० सुस ३, ३३, १३, १४, १५, ८६, सेनाग्नि १३, १४ संसक्ति (विपर्ययेण) १४,५ १२९, १२५,१३७ सेनानी १३, ५१ संस्थान १७ सुखण्ड १२, २० सेनापनिवध ३,४९ (चंद्रस्य)२३" सुगन्ध ९,२१ सेनावध ९,४५ सरोवर्ष ७५ सुखदुःखप्रभु (लोहितः) २४, ३५ सेनाव्याधि ३५१ सपरिघा ९,५३, ५४ (शनिः) २४, ३७ सँधेय १५, ३८ साराष्ट्र २३,१७ सुनिमित्त १३, १८ सोम ३, ४२, ४३, ४४, १५, ४६ सप्तर्षि २१,२८ सुविन्दु १२, २७ १५:१०० समूय ६३ सुभिक्ष ३,६५, ४, ५, ६,७७, 0, सोमज १५,१०० समृद्धि २६, १९ ९,१७,२६,३४, ४३, ४६, ६२, सौभाग्यवृद्धि २६, २८ सरजः ९,१९ १०, ५, ६, ७, ११, १६, २६, सौम्य १०,२७,१५,१०२,१७, २२ सरीसप १०, २२,१३,६२, १७,३१ २८, ४७,४४,१४,८८; १५,८५, सौम्या ११, ७, १६, २३ सर्प ९७, २६ १७०, १७२, १६, १२, १५, २६ । सौर १६, २२ सर्पजीची १४,८० सुभिक्षद६३३ सौरसेन १५, ११, १३४, १४०, सर्वधात ८, २२ मुरा १२६ १२ सर्वज्ञभापित १,१४ मुराष्ट्र १४, ६४, १५, ३७, १०२, सौरि १६, ६, १७ सर्वस्याग ९:२० सीरिक १५, १०४ सर्वप्रभु (रविः) २४, ३६ मुलसा १४,८० सौरय १५,३० सविता १४:०७ सुवर्ण १२:२७ सौबीर १४, १५, १५, ३०, १५७% सविधुत् ९, ४९ सुवर्णवर्ण (सूर्य) २२:१६ १६, १८, सौएफर्णिक १५३० सस्य ९१४, १६, १८, २५, १०, सुवात 4 २३ १,७,१०, १२, १४, १५, सुदारण १२, १८ स्कन्धज्वलन (भश्वस्स) १३, १५२ १७, २०, २२, २४, २९, ३१, सुदृष्टि ३, ३, ४, ३३,९, स्कन्धावार १३, १२ स्तनित १३,८४ १२:१९, २०, १८,२७ सुचेष १२:२७ खीराज्य १५५३४ समपात ९,३५, १९७२ मुसंस्थान १२, २७ स्थपति १३, १३, १६ "" """ .
८० भद्रबाहुसंहिता " " " |" " स्थाहरण १३:१७ रदित १३, ७७ १५९, १६०,७१, रव (विस्वर)१४, २० १७३, १७१, १७७, २६, १८, रवि ४, १३, १४, १७, १८, १९, रधिरवर्षा ८,१४, १५, २२ ४५ २०, २२, ३०, ३१, १५, १५५ रधिरसाव (तोयधान्येभ्य.) १४, ११ (पुत्रस्य) १४० रश्मि १३, ८४ रुक्ष १२, २४, १५, १७३ " (प्रधानस्य) १३, ९, १०, ११, रस (विपरीत) १४, १७ रूक्ष २१४९ १२, १४, ४, ८, १२० (वृक्षस्य)१४, ३३ रेवती १०, १७, १३: ९७, १७, २०१, (भोजकस्स) १४, १२९ रसन (चतुप्पदानाम् ) १३, १२३ रोग ९,३१, ३५, १२,३०, १४, , (महाऽमात्यस) १३, १६९ (द्विपदानाम्) १३, १२३ ७, ७७, ९४, १५, ३६, ७१,, (युवराजस्य) १३, १०५, राग १३, १३ (राज्ञः) १३, ८९, १६९, १४, राजगृह, रोदन (तोय-धान्यानाम् ) १४, ३९ ८,१०,३८, ६७, ६९, १०८, राजदण्ड १४, ४० (देवतानाम्) १४,३७ १०,११,११५, १७२ राजदीप १४, १२१ रोहिणी १०, २५. १३, ९५, १७, २२,, (मर्पणाम् ) १४, १२९ राजनाश८:१९ रोहिणीशकट १५, ९७ (सेनापतेः) १३, १५४, १५८ राजपराजय १२, ३० ल १७०६१४६७,१२ राज्ञपीडा १४, ५५ लवशाकुन १५, १७ (सेनाया ) १३, ५८, १२३, राजभय ७,२१ लक्षण २, १८, १३, ६ राजमरण ४,१३ लक्ष्मीनाश २६, ४० (सौप्तिक) १३, १३१, १३३, राजमृत्यु ९,१८,४८, १९, २२ राजवध६, १७, ८.२१ लाक्षा १२, १२ राजविजय ६९ (स्वस्य) १३, ५९ लाभ १३, १४ राजविद्रव ७, २२ (स्वामिन) १३, १५१ (राज्ञः) १३, १० राजवृद्धि ९,३४, ११,२० वधि १५,१७ लिगच्छेद (व मे) २६, १६ वधू १४, ८४ राजन्यसन ४,१७, १९ लिपि १५,११९ राजन् १०,१८, २६, ४२, ११, १९, लेखक १५, ४२ वनगमन (नागराणाम् ) १४६ १३, ६५, ७९, ८३, ८६:१४, लेख्यजीवी १४, १२ वनवासिन् १९, १४ वराह १३,६३ ३५,१६,११ लोहित १९१, २, ७, ९,१०,११वरण १४, ६४, ६६ राजोद्वेग ९:०५ वरोदक १२, १६ राजोपकरण १४, ५५ राज्यप्राप्ति २६, ०२ .(व्याख्या) १९, १९ घर्ण ३,६७,१६,२,१७, १८५ राज्यविभ्रंश १८०३० लोहितक १६, २६, ७१९१ लोहमुदूगर १९ ॥ राष्ट्र १०, १८७११, १८, २५, २५७ (कोट्याः) २०, ३२-३५ १४, १३०७१५१०६ (चंद्रस्य) २३, राष्ट्रक्षोभ ४,२०,३० वा १५,११०, १३, (नागर)२४३ राहनाश ४,१८, २१, ३७, ८, चक्र १५, १२, १५६, १८५, १८७,, (यायिन) २४, ४ २०२१४, १३. १८९, १९१, १९३, १९४, १९६,, (राहोः) २०१२ राइनाशिनी ७८ १९८६ १६, २, ४, १९, १, २, (सप्तमहाणाम् )२४, ३३, ३४ राष्ट्रमा १४:५२ (सबिताया.) १४, ८८ राविदव ९२२ वक्रचार १५, २०५, २३. वर्णादि (लोहितस्य) १९९३ राष्ट्रविनाश ३,२४९,४० वच्छ १५, १९,४० वर्ण-पाको (शुक्मवासस्य) १५, राहु४, १५, ५, २३, १४, १४, वन १३ १०१ २२४-२३१ २०" वास१४, ६४, १५:३५, १०, ११६; वर्ष ३, ६३, ४, ९१ ६, ७८ षध ६:३७ १९६ २, ३, ६, १३, रजा ९; ४४ ५६, ६२, ६६, ७७,८८,१०, १५,१३,५८,६०, १२, १८२ " . च " " .
वर्णानुक्रमेण सूची • ८१ " " विकार २५३ . विगति १३, " " घर्षण ७,८,६, २५, ९, ११, ६३, वासब १३, ७११ १६:२७ विपर्यय १३, ११३ १२, २०११६, १२ वासित १३, १३५ विपर्यास ३, ४२, ४७ (मद्यादिनाम) १४, १३-१४ वासुदेव १५, ६९ (प्रकृतेः) १४२ वर्षदा ७, १३, १५, २० वास्तु १,१८ विपाचन १२,७ वर्षा ५, ३, ४, ८, १०, १३, १४, वाहन १३, १९ विमनस्क १३, १० १६,१७,२३ वाहिनी १३, १३ विमल २१७५० "(अशुभ) ५, २० विकर्षण १३, १९८ विरोध १३, १६८ M(महद), १७, १८, १९ विलम्ब १५,११५, १९,१० वर्षानिरोधका ५, १२, १३ | विकृत १५, १८७ विलम्बक १५, ७३ वल्मीक १४, ५१ विकेशी २१७४४ विलम्बी १,७६, ७७, ७८, ४९, विक्रान्त ७ ८२२९, ५१ वसा १२, १२ पिक्षिल २१,९ वसु १७३.१८, १२ विलिसन १३, १६५, १३, १६८ (हयानाम् ) १३, १३६ यसुंधरा ११, १९ वातिप्राति १३,९६ विचारग १५५१७० विलोमत्व १३, १२६ विजय ३, ५६, ५०४, ५,८४, विवर्ण १३,८० वाजिन् १३, १०, १४, १६४, १६५ ९,१३, ४९, ५१, ७४, १५० विवर्णव (भम्राणाम् ) १३, १२८ पाज़िमरण १४,५६ (राज्ञः)११, ७, १०, १३, १४, (वृक्षाणाम् ) १४, २३ वाटधान १५, २४ वित्तममु (बुधः) २४, ३६ विविधाचरण (मूर्तिणाम् ) १४, ३८ वाणिज्य १०:१०,३७, ४६ विदर्भ १५,३४, ४०, १०६, विशासी १०, ११, १३, ९५, १६॥ वात १,१५4, १३, ९, १, १०, विदारणा ३, ६१ २०१७, २० ७, ११, १३, १३, ५५, ९४, विदुराम २२, ६५ विशाला १९७० विदेह १५, १०० विशिख २१, ४५ विद्धमस्तक २१, ४५ विशिखान २१:५० विद्या १,१८१३,३८ विश्वकर्मा १४७४ वायव्य १५, १९४ विद्युत् १,१५, २, ६, ७, ५, ३, ५, विषम २१:५१ घायच्या २२,२००१६, २३ ६,७,८,९,११,१२,१५, विपाणी २१, १६ १६, १७, १८, १९, २०, २१, बायु७, २५९,४,५,६,७,११, विष्कम १३, १४ २२, २३, २४, ६, २०७, २४ विसर्जन ९,३ १२, १४, १६, १८, २३, २५, ८७९,२३, १२, १३, ८६, २८, २९, ३०, ३१, ३२, ३६, विस्वर १२१ २८, १३, १५९, १२० घीयी १९,३४, ३५ ३८,३९, ४१, ४२, ५३, ४४, विदुरसम २१, ४६ वीरस्थान २४, ७३ ४५, ४८, ४९, ५०, ५१, ५२, विधुरस्फुलिरगक २१, ४६ ५३, ५३, ५७, ५८,६०, ६३० वृक्ष १२, २४, २५, २४, ४५ विधुदाकाराणि ३, ७-१२ १३. ७२ वृक्षभय ४१५ विद्युलत २१:१६ वायुवृष्टि २०१५ वृद्धानुशासन २२:१८ विदव १३, ११० वृद्धि ११, १६ ..(यायिनां) ९, ४३ वृद्धिकर २६,७ विधि १३, ४८ वृश्चिक १६, २५ विधूमित २१, ४८ वारणी १२, २०१६,१८ धूप १३५०, १४, १३९ विनाश (राज्ञ ) १३, १२२ पीथी १५, ५, ६३, २१, २२० पासन (मार यानार) १३, १३२ विनाशी २१, ५० वृष्टि १३, ६३, १५, २, 14, ८ (उलूकविरालमुपकानाम् ) १३; विपत्ति (मुख्यत्य) १४, १८ विपरीतदर्शन (भश्वस्य) १३, १५१ "(प्राम्याणाम् ) १३, १३२ विपरीतमैथुन (विजातीनाम्) १३ वेद १३, ३८ वेदविद्याविद् ३१, २२ (वोय-धान्यानाम्) १४,३९ १३३ भ.सं.११ दातिक २४, ३९ वापी १२, २५ १४, १०३, १५, १८२,२१, ५६ J वारण १३, १६३ वारणमरण १४,५६ वारि १३, १०१ . " ८२ . भद्रबाहुसंहिता . " वैष्णर १२:१८ शर्करा ८१९ शकुन १,१७, ३, ६७, ६, ७, २२, वैजयन्ती १३,८० २५,८,१७ ११२,१२६, १६२, १६६,१६९, वद्य १३, १३, १७, १५,७७ शत् १३;... १७०, १९३७ २९, २५ यैर ९:१५ वारचाप ७; १५ शुक्रवार १५,१,२३० वैवस्वत २१, ४० शतार्चिस २१,५० शुक्ल १२, २३, २१, १३ वैशाख १२, १४, १७ शनैश्चर १४, ९२, ९६, १६, २, ८, शुक्लवास २१, ४६ वैश्य ११, २७, १४, २६,३१, ५७, ९५,१६,१८,३० शुभ६,५१३,४७ ५८,७२ (कृत्तिकारोहिणीयुक्त) २५, १५ शुभागम ३७६२ वैश्रवण १४, ६२ शबर १५,१३,१. शुभावद ७८ शयन १३, १५१-१५७ शुभाशुभ ३, ६६ वैश्वदेव १७६२१ शूद्र १९, ६, २७, १४, २७, २१, वैश्वानरसय १५, ४४, ५२, १६८, शलभ १०, ११,१६,२५; १७, २६ ५७,५८, ११९ २०६,२१५,२३१,२५, १२ शस्य ४, १२,९,११,३५:१२, १२७दोपयात ९८ वैश्वानरप्रम २२,१६ १३, १२, १५ ॥ शूरसेन १५, १७, ३५ वैष्णव १३, ९७ शसकोप ४,१५,१६६६, २६, १७, शोक १५, १८३,२६, ३० व्यञ्जन १,१८१३६६ शोकनाश २६,५३ व्यय३,५४ शस्त्रकोश १४,४५ शोणित १२, १३ ग्यसन (राज्ञ ) १३,६१ शस्त्रभय १४, १५ शोण्डिक १५:४२ ग्यसनप्राप्ति २६, २४ शमविभ्रम १९, शोभन १५, १८९ व्यमनमोक्ष २६, २७ शस्त्रोपात ११,४ | शोपमुख १९" व्याख्या (उ'पातस्य) १४, २ शयन (हयानाम्) १३, १३६ (व्याया) १९, १४ व्याघ्र १३,५० शय्या १३६ ३५ शौर्य १३, १२ व्याधि ३, २९, ६, , ९, २९, शशी (दक्षिणेनानुराधायाम्) २५; इमशान १४,७३ २३,८७१३, ९,१३,२३० श्याम १५, १७२ १०,4,२२, २८, २९, ३३,३४, शस्त्रयात २६, २७ श्रमण २१:५८ १५, १९६५, १३, १०७, १४ शावरेश १५, १३३ श्रवण १०,८,१७, २०१८२० २२, ३२, ६३३ १५५ ५३, ५४, शान्दा ११, २० (गीत-वादित्राणाम्) १५, ४० ६१, १२, ७५, ७८, ८४, ८७, शान्ति (अशुभस्वमाम्) २६, ८३ " (चतुष्पदानां ग्याहृतस्य) १४:४८ ८९, ११,१२१, ११, १३, शालफेतु २१,५० (शुभ) १३ १०२ १५१ १६८, २६, १७, ३, शिखण्डी २१७५० प्रावण १०, ३०, ३७ ॥ १२॥ १३,१५२६, ४२ पाधिकोप १६० शिग्री २९३५०,५१ श्री २६:५८, , ७," पाधित १३१०५ शिरोरोग १४, ७६ 2 १३, ५४, २१ प्यामित्र १२, २३ शिठीन्ध्र १५, १२० (चन्द्रस्य) १४, ९०,९. प्यार १०१२२, १९," शिल्पिक १०॥" (साम्यस्य) १४, १२ (प्याख्या) १९, 10 ANन (चंद्रस्प) १४१५- यी २२०१७ सा,१५,१२ शिदा १४१५५ गगाल १३,८२ शीतवात १२.० सेप्मा २०११ भीतोप्यता १४३ सर १५,.. | श्वेत १६,१६३२१६५ ९५२॥१५२०१६, २९ शुक 010१२६ राष्ट१३,५ मुक १५, १५, ५०,५५,५८, ११, पाटम्प २०१६ " " " शिखरी २५:३० " " " सिपी १६०४ .
"" "" "" वर्णानुक्रमेण सूची स सस्पघाती ९,४९ | सूर्य २२ . | सूर्यग्रह १४, १६६ सङ्ग्राम ४:३२, २३, ६, १५, १५, सस्सना ४,१५,१७, १५ १६, २१,१०, ११, १९, २६४ सस्पनिपचि १५५ १३, ५९, ६३, ८६ सूर्यपथ १५, ४ १३, ७१, १२५, १२८, १३७ सस्पप्रभु (वृहस्पतिः) २४१३५ सूर्यपुत्र १६,५ १४,४१, ४४, १५, १०३, १७ सस्यवती १,२७ | सूर्यफल (कबन्धेनावृत) २२, ५, ७ १७,१५११ सस्यसंघात ९:३३ संचय ९,३० सस्वसंपति ३३४ (पीत) २२,४ समाहिक १३, १४३ सस्यसमृद्धि ६२७ (रक्त) २२,३ (रोहिण्याम्) २३, ५३ सन्धि, सस्यानुत्पत्ति ५,२१ (विरदिम) २२४४ सन्ध्या १,१५,७,१, २, ३, ४, ५, सस्योपघात ९,२० (श्वेत) २२, २ ६, ७, ९, १०, १२, १३. साधन ४,३९ १५, १५, १६, १७, १८, १९, साधु १०,३७, ३९, सूर्यास्त २२; १८ सेनजित् १,२ २०,२१, २२, २३, २५, २६, ९ साधुदर्शन १३, ७० सेना १३, ६३, ६७,७०, ८२, ८४, ५३, ५४, १४,६१ सिन्धु १४, ६५,१५१३७, १५० ८५, ९३, ९, १०,..", सन्ध्याकार ७,२०, २३ सिंह १३:५० सन्ध्यावर्ण ७,२१ ११८,१३०, ११२,१३३,१५९, सिंहल १६२८ १६८ संपद् १२,२०, १३, ३४ सिद्धार्थ १३, १०० " (भम्युस्थिता) १३, १४३, १४२ संयुग १३,८८१६:३० सुख ३, ३३, १३, ३४, १५, ८६, सेनाग्नि १३, ११४ संसक्कि (विपर्ययेण) १४१५ १२९, १३३, १४७ संस्थान १७," सेनानी १३, ५० सुखण्ड १२, २० सेनापतिवध ३, ४९ "(चंद्रस्य) २३. सेनावध ९,१५ सुखदुःसप्रभु (लोहितः) २४, ३५ सेनाप्याधि ३, ५१ सपरिघा ९,५३,५४ (शनिः) २५, ३० संधेष १५, ३० साराष्ट्र २३:१७ सुनिमित्त १३, ४८ सोम ३, १२, १३, ४४, ४५, ४६ सप्तर्षि २१:२८ सुविन्दु १२, २० समूत्र ६३ सुभिक्ष ३,६५, ४, ५, ६,७,७,७, सोमज १५, १.. समृद्धि २६११ ९,१५, २६,३४, ५३, ५६, ६२, सौभाग्यवृद्धि २६, २८ साजः९५४९ १०, ५, ६, ७, ११, १६, २६, सौम्य १०, २०, १५, १०२,१७, २२ सरीसृप १०, २२,१३,६२, १७,३१ २८, ४७,४८,१४,८८, १५:८५, सौम्या ११, ७, १६, २३ सर्प ९७, २६ १७०, १७२, १६, १२, १५, २६ सौर १६, २२ सपंजीची १४८. मुभिक्षद ८:३३ सौरसेन १५, ११, १३८, ४., १६, १९ सर्वघात८२२ सर्वसमापित १,१४ सुराष्ट्र १४, ६५, १५, ३७, १०२, सौरि १६, ६, १७ १२२ सौरिक १५, ०४ सौरय १५:३० सर्वप्रभु (रविः)२४, ३६ सविता १४,८७ सुवर्ण १२, २७ सौवीर १४, ६४, १५, ३०, १५७, सविद्युत् ९,४९ सुवर्णवर्ण (सूर्य) २२१६ १६६ १८, सौष्टकर्णिक १५:३० सख ९,११,१६, १८, २१, १०, सुवात ८५२३ स्वन्धज्वलन (मश्वस्य) १३० १५२ २७, २०, २२, २४, २९, ३१, सुवृष्टि ३७ ३५, ४, ३५:९; स्वधावार १३ म्तनित १३, ८४ स्वीराज्य १५३५ १२, १९,२०१८२७ सुवेष १२:२७ स्वपति १३,१३,६ सस्थधात ९, १५, १९७९ मुसंस्थान १२, २७ सुगन्ध ९, २१ सद्योवर्ष ७५ """ मुरा १२, १३ सत्याग ९:२१ मुलसा १४,८० . १,७,८,१०, १२, ११, १५, सुवारण १२॥ १८ ८४ भद्रवासैहिता स्थानी २२, ५ he हत (नागरेण ) २४६५ हीनामा १३, ७५ दोग १७, २५ इसिन् ११३८, ९, ३५, १५९, १६१ स्थावर ६, २५, ३०, १४, ८५; १५४ सात १२, १८; १५; ७ हित १७, १९ १३५, १४५, ११७, १६३२९ हिमागम १९५७ निघ १२, २३, २६ खात्र १३३ सकार्य १४; ११२ सपक्षागमन 11 १५६, १५९, १६१, १६७, १६८, हेन्द्रकेत २१, १६ खन्न , १४, १३, ३५ हेन्दस्वर २१:१६ इपे (युप्रियाताम् ) १३१२३ हेम १३ ॥ M (पार) १४; १११ (इयानाम्) १३, १४८ हेपन १३, १६५ पत्तिकानाम्) २६६ हसन २२, १८, ५१ हेपित १३, १३९, १४७, १४ " (पातिगनाम्) २६५ , (तोयधान्यानाम् ) १७, ३९ (नागानाम् ) १४, १६ (लेभिकानाम् ) २६६५ ( देवतानातू) १४६ ३५ , (वादिनान्) १४१ १६६ हम्न १०१ ४०, १२, १५, १६, १७ होता १३, ५६, ५४, ५१ " " खनन १२५२१