·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·দুপাপ্য
लोलावती।
विम
18
॥ श्रोभास्कराचार्यविरचिता ।
काग-महिक
सधारणविद्यावृद्ध्यर्थकसमाजाधिपतीनामभीमित
श्रीमत्तारानाथतर्कवाचस्पतिभट्टाचार्यविशोधिता
सोमहत्तवंशावतंसत्रौबाबूरसमयदक्तमहाशयानामा नया
कलिकाताराजधान्यां मारसुधानिधिमुद्रायको
मुदिताभूत
के नागरमागसागरसुते श्रीभास्करमोदिता
तारानाथधरासुरेण विदुषा संशोधिता श्रीमता ।
श्रीमद्दत्तकुलाग्रणीरममयादेशावृपालेसिता
यन्त्रे सरसुधानिधी सुविमला लीलावती मुदिता ॥१॥

·No text on this page.

·अथ लीलावतीसूचीपत्रम् ॥ पृष्ठाकाः परकाः .. ." अरिभाषा एकादिवानभेदेन सद्यानामानि सहसनयवकलने .. १२ मणनप्रकाराः .. ४ भागहारः .. گر वर्गकरणम् .. , ५ १८ वर्गमूलम् .. .. १ .. .. .. १४ .. .. .. ८ १ १५ • १५ .. .. १६ बनकरणम् बनमूलम् ॥ इति परिकाष्टकम् ॥ भिन्त्रपरिकाष्टकम् वन्यपरिकाष्टकम् व्यस्त विधि: इष्कर्म श्रेषजाती क्षेपकम् .. महामणम् वर्माकर्म गणकर्म यधिकम् -- व्यस्तत्रैराशिकम् . पञ्चराधिकादि. १५ १३ .. .. १८ २१ २१ १५ .. २४ १२ .. AY .. .. ४ ·॥ अथ लीलावतोसूचीपत्रम् । . पृष्ठाकाः ३६ ३६ १३ प्रकरणनि भाण्डप्रतिभाण्डकम् मिश्रयवहारः अढीव्यवहारः क्षेत्रव्यवहारः खातव्यवहारः चितियवहारः . .. .. .. ५२ .. .. .. क्रकचव्यवहारः १०१ ५ राशियवहारः .. .. १४ छायाध्यवहारः .. १०६ ८ .. कुट्टकयवहारः कपाशः . १२० १२ ॥ इति लीलावत्याः सुची समाप्ता ।

·158* দুপ্রাপ্য ॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ॥ श्रीगुरुचरणकमलेभ्योनमः ॥ प्रीति भक्तजनस्य योजनयते विघ्नं विनिनन् मृतस्तं वृन्दारकवृन्दवन्दितपदं नत्वा मतङ्गाननं । पारी सङ्गणितस्य वच्मि चतुरप्रीतिप्रदां प्रस्फुटां सङ्गिताक्षरकामलामस्लपदलालित्यलीलावतीम् ॥१॥ वराटकानां दशकदयं २०। यत् सा काकिणी ताश्च पणश्चतस्रः। ते षोडश द्रम्मदहावगम्याद्री स्तथाषोडशभिश्च निष्कः ॥ २ ॥ तुल्या यवाभ्यां कथितात्र गुञ्जा बन्नतिगुनी धरणञ्च तेऽष्टौ । गद्यानकस्तद्वयमिन्द्रतुन्न्यै ।१४ । बस्तथैकोघटकः प्रदिष्टः ॥ ३ ॥ दशाईगुचं प्रव दन्ति माषं भाषाकयः षोडशभिश्च कर्षम् । कर्षे चतुर्भिश्च पलं तुलाज्ञाः कर्ष सुवर्णस्य सुवर्णसंज्ञं ॥ ४ ॥ यवोदरैरङ्गलमष्टसौईस्ताऽङ्गुलैः षड्गुणिनैश्च तुर्भिः । इस्तैश्चतुर्भिवतीच दण्डः कोशः सहस दितयेन तेषां ॥ ५ ॥ स्याद्योजनं क्रोश चतुष्टयेन तथा कराणां दशकेन वंशः ।

·॥ लीलावती ॥ भिवर्तनम २० २० निवर्सने विंशतिवंश सबै क्षेत्रं चतुर्भिश्च भुजे निबडम् ॥६॥ २० ॥ खारिका। हस्तोन्मितेविस्तृनिदैर्थ पिण्डै यहादशानं घनहस्त संछ । धान्यादिके यहन पस्तमानं शास्त्रादिता माग धखारिका सा॥ ७॥ द्रोणस्तु खााः खलु षोडशांशः स्यादाढकोद्रोण चतुर्थभागः । प्रस्थश्चतुर्थांशइहाढ कस्य प्रस्थाथि रायैः कुडवः प्रदिष्टः॥८॥ पादोनगद्यानकतुल्यटकई सप्त । ७२ । तुल्यैः कथितोऽत्र सेरः । मणाभिधानं खयुगै।४। च सेरै धीन्यादितौल्येषु तुरुस्कसंधा ॥१॥ यङ्केन्दु । १९२ ।

·लीलावती। सौर्घटकैश्च सेरस्तैः पञ्चभिः स्थावटिका च नाभिः। मणोऽष्टभिस्वालमगीरशाहताच संचा निजराज्य पूर्षु ॥२॥ इदं क्षेपकइयं । भेषा कालादिपरिभाषा लोकतः प्रसिड्वा घेया ॥ ॥ इति परिभाषा॥ लीलागललुस्लमोलकालव्यालविलासिने । गणेशाय नमानीलकमलामलकान्तये ॥१॥ एकदशशतसहस्रायुतलक्षप्रयुतकोटयः क्रमशः । अर्बुदमनं खनिखर्वमहापद्मशङ्कवस्तस्मात् ॥ २ ॥ जलधिश्चान्य मध्यं पराईमिति दशगुणोत्तराः संज्ञाः। सह्यायाः स्थानानां व्यवहारार्थ कताः पूर्वः ॥ ३ ॥ अथ सङ्कलितव्यवकलितयोः करणसूत्रं वृत्ता ईम् । कार्य क्रमादुक्रमतोऽथवाङ्कयोगोयथास्थान कमन्तरं वा ॥ ss अत्रीद्देशकः । अये वाले लीलावति मतिमति बूचि सहितान् विपञ्चहात्रिभचिनवतिशताऽष्टादश दश । शतोपेतानेतानयुतवियुतांश्चापि वद मे यदि व्यक्त युक्तिव्यवकलनमार्गेऽसि कुशला ॥ ४ ॥ न्यासः।२।५।३२।१९३।१८ । १०।१०। संयोजनाज्जातं । ३६.।

·चीलापती॥ अयुता । १००००। छोधिले जातं । ८६४.127 ॥ इति सङ्कलितव्यवकषिते ॥ गुणने करणसूत्रं साईवृत्तव्यम् । गुण्यात्यमङ्क गुणकेन हन्यादुत्सारितेनैवमुपान्तिमादीन् ॥ ५ गुण्यस्वधोऽधोगुणखण्डतुल्यस्तैः खण्डकः सङ्गुलितो युतोवा । भक्तोगुणः शयति येन तेन लभ्या च गुण्यागणितः फलं वा ॥ ६ ॥ विधा भवेद्र्पविभाग एवं स्थानः पृथवा गुणितः समेतः। दृष्टानयुक्तेन गुणे न निघ्नोऽभीष्टनगुण्यान्वितवर्जितोवा ॥ ७ ॥ अत्रोद्देशकः । बाले बालकुरङ्गलोलनयने लीलावति प्रोच्चतां पञ्चव्येकमितादिवाकरगुणाचणाः कति स्यु यदि । रूपस्थानविभागखण्डगुणने कल्यासि कल्या णिनि विनास्तेन गुणेन ते च गुणिताजाताः कति स्युर्वद ॥ ८॥ न्यासः गुण्यः । १३५ । गुणकः । १२ । गुण्यान्त्यमई गुणकेन हन्यादिति कृते जात 1 १६२. अथवा गुणरूपविभागे खण्डे कृते । ८।४। आभ्यां पृथग्गुण्ये गुणिते युते च जातं । १६२० । अथवा गुणकस्विभिर्भक्तोलब्ध ।४। एभिस्तिभि ३। श्च गुण्ये गुणिते जातं तदेव । १६२० ।

·। लीलावती॥ ५ अथवा स्थानविभागे खण्डे । १।२। आभ्यां पृथ ग्गुण्ये गुणिते यथास्थानयुते च जातं तदेव । १६२० । अथवा यूनेन ।१०। गुणेन दाभ्याच्च । २। पृथग्गुण्ये गुणिते युते च जातं तदेव । १६२० । अथवाष्टयुतेन गुणेन । २० । गुण्ये गुणिते ऽष्ट ।८।गुणितगुण्यहीने च जातं तदेव । १६२० । ॥ इति गुणनप्रकारः॥ भागहारे करणसूत्रं वृत्तम्।भाज्यावरः शुध्यति यगुणः स्यादन्त्यात्. फलं तत् खलु भागहारे। समेन केनाप्यपवर्त्य हारभाज्यौ भजेद्दा मति सम्भवेत्॥६॥ अत्र पूर्बोदाहरणे गुणिताङ्कानां खगुणच्छेदानां भागहारार्थ न्यासः भाज्यः । १६२० । भाजकः । १२। भजनालब्धागुण्यः । १३५ । अथवा भाज्यहारौ त्रिभिरपवर्तितौ चतुर्भिवा खस्वहारेण हृते फलं तदेव । १३५॥ ॥ इति भागहारः॥ वर्गे करणसूत्रं वृत्तदयम् । समद्विघातः कृति रुच्यतेऽथ स्थाप्योऽन्त्यवादिगुणात्यनिघ्नाः । खखा परिष्टाच्च तथा परेऽङ्कायक्वान्त्यमुत्मार्य पुनश्च राशिम् ॥१०॥ खण्डदयस्याभिनिर्दिनिनी तत्खण्ड ५०४ ४ ४०५ ३ ·. ॥ लोलावती। वगैक्यमुना कृतिवा । इष्टीनयुशाशिवधः कति स्था दियस्य वर्गेण समन्वितावा ॥ ११॥ अत्रीहेशकः । सखे नवानाच्च चतुर्दशानां भूषि त्रिहीनस्य शतत्रयस्य । पञ्चोत्तरस्याप्ययुतस्य वा भानासि चेदर्गविधानमार्गम् ॥ १२ ॥ न्यासः।।१४।२६७।१०००५ । एषां योतकरणेन जातावर्गा।८।१८६ । 1८८२०८ । १००१०००२५। अथवा नवानां खण्डे । ४।५। अनयोरापति ॥२०॥ईनिघ्नी । ४ । तत्खण्डव क्येन । ४१ । युता जाता सैव कृतिः।८१। अथवा चतुर्दशानां खण्डे ।६।८।अनयोरा इति । ४८। दिनिधी । नत्खण्डवः। ३६।६४। अनयोरेक्येन ।१० । युता जाता सैव कृतिः । १८६ । अथवा खण्डे । ४ । १० । तथापि सैव कृतिः १९६। अथवा राशिः।२८७ । अयं त्रिभिरूनितः पृथग्यु भव।२६४।३००। अनयोीतः । ८८२ विवर्गा पहायुतोजातोवर्गःसएव । ८८२० । एवं सर्वत्रापि॥ ॥रति धर्माः ।

·लीलावती
वर्गमूले करणसूत्र वृत्तम् । त्यक्वान्याविषमात्
शति दिगुणयेन्मूलं समे तड़ते त्यत्का लवकृति
सदाद्यविषमानन्ध दिनिघ्नं न्यसेत् । पकगं पति
हते समेऽन्यविषमायक्वाप्तवा फलं पङ्कयां नहि
गुणं न्यसेदिति मुहुः पङ्गेईलं स्यात्पदम् ॥ १३ ॥
अबोहेशकः । मूल चतुर्माच्च तथा नवानां पूर्व
कृतानाञ्च सखे कृतीनाम् । पृथक् पृथग्वापदानि
विवि बुझेविधिर्यदि तेऽत्र जाता ॥ १४ ॥
न्यासः । ४।८।८१ । १६६ । ८८२०९ ।
। १००१०००२५ ।
लब्धानि क्रमेण मूलानि । २।३।८।१४।२८७॥
।१०००५॥
॥ इति वर्गमूलम् ।
घने करणसूत्र वृत्तत्रयम् । समत्रिघातच
घनः प्रदिष्टः स्थाप्योधनेोऽन्त्यस्य ततोऽन्त्यवर्गः ।
श्रादिबिनिघ्नस्ततादिवर्गस्त्यन्त्याहतोऽथादि घनश्च
सबै ॥ १५ ॥ स्थानान्तरत्वेन युताघनः स्यात् प्रकल्य
सत्खण्डयुगं ततोऽन्त्यम् । एवं मुहुर्वर्गघनप्रसिद्दा
वाद्याङ्कतोवा विधिरेषकार्यः ॥ १६ ॥ खण्डाभ्यां वा
हताराशिस्विघ्नः खण्डघनैक्ययुक। वर्मामूलघनखो
पाराशेर्धनोभवेत् ॥१७॥

·॥ लीलावतो॥ अत्रोद्देशकः । नवधनं त्रिघनस्य धनं तथा कथय पञ्चघनस्य घनश्च मे। घनपदञ्च ततोऽपि घनाए सखे यदि घनेऽस्ति घना भवतोमतिः ॥ १८ ॥ न्यासः।।२७।१२५ । जाताः क्रमेण घनाः । ७२६ । १९६८३। 1 १९५३१२५। अथवा राशिः। । अस्य खण्डे। ४।५। धाभ्यां राशिईतः । १८० । त्रिनिघ्नश्च । ५४० । खण्ड घनैक्येन । १८ । युतोजातोधनः । ७२९ । अथवा राशिः।२७। अस्य खण्डे। २०।७। चाभ्यां इतस्विघ्नश्च । ११३४०। खण्डघनैक्येन । ८३४३ । युतोजातोघनः । १८६८३। अथवा राशिः। ४ । अस्य मूनं । २। धनः।८। श्रयं खन्नाजातशतणां घनः। ६४। अथवा राशिः।। अस्य मूलं । ३ । धनः।२७। अस्य वर्गानवानां घनः । ७२६ । यएव वर्माराशि धनः सएव वर्मामूलधनवर्गः ॥ ॥ इति घनः॥ अथ घनमूले करणसूत्रं वृत्तव्यम् । आद्यं धन थानमथाधने दे पुनस्तथान्त्यावनतोविशोध्यम् । धनं प्रवकस्वं पदमस्य कृत्या त्रिश्या तदाद्यं विभजेत् फलन्तु ·॥ लीलावती ॥१४॥ पङ्कयां न्यसेत्तकृतिमन्त्यनिनीं विघ्नीं त्योत प्रथमात्फलस्य । घनं तदाद्याइनमूलमेवं पतिर्भवेदेव मतः पुनश्च ॥ २० ॥ अत्र पूर्वाद्देशके उक्तघनानां मूलार्थ न्यासः । ७२६ । १९६८३।१६५३१२५ । क्रमेण लब्धानि मूलानि ।।२७। २२५। ॥ इति घनमूलम् ॥ ॥ इति परिकाष्टकं समाप्तम् ।। अथ भिन्नपरिकाष्टकम् । मत्रादायंशसवर्णनम्। तत्रापि भागजाता करणसूत्र वृत्तम्। अन्योऽन्यहाराभि हतो हरांशी राथ्योः समच्छेदविधानमेवं । मिथाहग भ्यामपवर्तिताभ्यां यहागंशा सुधियात्र गुण्या ॥१॥ अत्रोद्देशकः । सपत्रयं पञ्चलवस्त्रिभागायोगार्य मतान्वद तुन्त्यहारान् । त्रिषष्टिभागश्च चतुर्दशांशः समच्छिदौ मित्र वियोजनार्थम् ॥ २ ॥ १३ जाताः समच्छेदाः न्यासः १ ४५ १५ योगे जातम् ·१. चीलावती १५ १४ पथ द्वितीयोदाहरणार्थ न्यासः एतौ सप्तापवर्तिताभ्यां हाराभ्यां ।।। मिथः संगुणिती समच्छदौ २५ ।। वियोजिते जातम् १२० सप्तापवर्तिते च जातम् ॥ इति भागजातिः ॥ ala अथ प्रभागजातौ करणसूत्रं वृत्ताईम् । लवालव नाश्च हराहरघ्नाभागप्रभागेषु सवर्मनं स्यात् ॥ ss अत्रोद्देशकः। दुम्माईत्रिलवदयस्य सुमसे पादत्रयं यद्भवेत्तत्पञ्चांशकषोडशांशचरणः संप्रार्थितेनार्थिने । दत्तोयेन बराटकाः कति कदयेणार्पितास्तेन में श्रूहि त्वं यदि वेत्मि वत्स गणिते जाति प्रभागाभिधां ॥ ३॥ न्यासः । सवर्मिते जातं . घनिरपवर्तिते जातं . १ १ २ ४ १६

·लोलापता
११
एकादत्तोवराटकः॥
॥ इति प्रभागजातिः।
अथ भागानुबन्धभागापवाहयोः करणसूत्रं साई
वृत्तम् । छेदनरूपेषु लवाषनर्णमेकस्य भागाअधि
कोनकाचेत् ॥ ४ ॥ खांशाधिकोनः खलु यत्र तत्र भागा
नुबन्धे च लवापवाहे । तलस्थहारेण हरनिहन्यात्वां
शाधिकोनेन तु तेन भागान् ॥५॥
अत्रोद्देशकः । साविदयं त्रयं व्यघिः कीदृग्वचि
सवर्मितम् । जानास्यंशानुबन्धच्चेत्तथा भागापवा
इनम् ॥ ६ ॥
न्यासः
Pr.010
४
४
४
सवर्मिते जातम्
अत्रोद्देशकः। अधिः खव्यंशयुक्तः स निजदलयुतः
कीदृशः कीदृशौ द्वौ व्यंशी खाष्टांशहीनौ तदनु च
रहितौ खत्रिभिः सप्तभागैः । अई खाष्टांशहीनं नवभि
रथ युतं सप्तमांशः स्वकीयैः कीदृक् स्थाब्रूहि वेल्सि
स्वमिच यदि सखेंऽशानु बन्धापवारी ॥ ७॥

·१२ "लीलावती न्यासः । CIN 110. AIR क्रमेण सवर्मिते जातं ॥ इति जाति चतुष्टयम् ॥ ३ अथ भिन्नसङ्कलितव्यवकलितयोः करणसूत्र वृत्ताईम् । योगान्तरं तुलारांशकानां कल्प्योहरो रूपमहारराशेः ॥ ॥ अत्राद्देशकः । पञ्चांशपादत्रिलवाषष्ठानेकी कृतान् बद्धि सखे ममैतान । एभिश्च भागैरथ वर्जिता नां किं स्यात्त्रयाणां कथयारा शेषम् ॥ ८॥ न्यासः ५ ३ "x ๆ ऐको जातम अथैतैर्विवर्जितानां त्रयाणां शेषम ॥ इति भिवसङ्कलितव्यषकलिने । अथ भित्रगुणने करणसूत्र वृत्ताईम् । अंशापति

·लीलावती॥
श्छेदवधेन भक्ता लब्धं विभिन्ने गुणने फलं स्यात् ।।
अत्राहशकः । सत्यंशरूपक्तियेन निघ्नं ससप्तमा
शदितयं भवेत् किम्। अविभागेण एतच्च विवि दक्षा
ऽसि भिन्ने गुण नाविधौ चेत् ॥ १० ॥
न्यासः
८1०
सवर्मिते जातम्
५
गुणिते च
च जातम
न्यासः
१
गुणिनेजातम् ।
॥ इति भिन्नगुणनम् ॥
अथ भिन्नभागहारे करणसूत्र वृत्ताईम् । छेद
लवञ्च परिवर्त्य हरस्य शेषः कार्योऽथ भागधरणे
गुणानाविधिश्च ॥ 5 ॥
अत्राद्देशकः । सव्यंशरूपदितयेन पञ्च व्यंशेन
षष्ठं वद मे विभज्य । दर्भीय गर्भावसुतीक्ष्णबुद्धि
दस्ति ते भिन्नतौ समर्था ॥ ११ ॥

·१४ । लीलावती न्यासः यथोक्तकरणेन जातम् । ॥ इति भिन्नभागहारः॥ अथ भिन्नवर्गादौ करणसूत्रं वृत्ताईम्। वर्ग कृती धनविधौ तु धनौ विधेयौ हारांशयारथ पदे च पद प्रसिद्धये ॥ १२॥ अत्रोद्देशकः । साईत्रयाणां कथयाश वर्ग धात्ततावर्गपदञ्च मित्र । धनञ्च मूलञ्च घना मतोऽपि जानासि चेदर्गधना विभिन्ना ॥ १३ ॥ न्यासः २ दिनरूपे कृते जात अस्य वर्गः " मूलं धनः २४. मूर्त रिति भित्रपरिकारकम् ।

·। लीलावती। १५ अथ सन्यपरिकर्मसु करणसूत्रमार्यादयम् । योगे खं क्षेपसमं वादी खं खभाजिताराशिः खहरः स्यात्वगुणःखं खगुणश्चिन्त्यश्च शेषविधौ॥१४॥ एन्ये गुणके जाते खं हारश्चेत्पुनस्तदा राशिः । अवि कृतएव ज्ञेयस्तथैव खेनोनितश्च युतः ॥१५॥ अबोद्देशकः । खं पञ्चयुम्भवति किं वद खस्य वर्ग मूलं घनं घनपदं खगुणाश्च पच्च । खेनोवृता दश च कः खगुणनिजाईयुक्तस्तिभिश्च गुणितः ख हृतस्विषष्टिः ॥१६॥ न्यासः।। एतत्पञ्चयुतं जातं । ५। खस्य वर्गः ।। मूलं । । घनं। । तन्मूल्नं । । न्यासः।५। एते खेन गुणिताजाताः ।। न्यासः ।१०। एते खभक्ताः १ . -- अज्ञाताराशिस्तस्य गुणः । । खाई क्षेपः३ गुणः । ३ । हरः । । दृश्यं । ६३ । ततोवक्ष्यमाणेन विलोमविधिना इष्टकर्मणा वा लब्धाराशिः । १४ । अस्य गणितस्य ग्रहगणिते महानुपयोगः ॥ ॥ इति शून्यपरिकाष्टकम् ॥ अथ व्यस्तविधी करणसूत्रं वृत्तव्यम्। छेदं गुणं

·। नीलावती।
गुणं छेदं वर्ग मून्न पदं कृति । ऋण खं खमणं कसं
दृश्ये राशिप्रमिड्डये ॥ १७ ॥ अथ खांशाधिकोने तु
लवायोनाहरोहरः। अंशम्वविकृतस्तत्र विलोमे शेष
मुक्तवत् ॥ १८॥
अवोद्देशकः । यस्विनस्तिभिरन्वितः स्वचरणैर्भक्त
स्ततः सन्नभिः खव्यंशेन विवर्जितः स्वगुणिताहीनादि
पञ्चाशता । तन्मून्नेऽष्टयुते हतेऽपि दशभिर्जानं इयं ब्रूचि
तं राशिं वेलि हि चञ्चलाक्षि विमलां बाले विलोम
क्रियां ॥१८॥
न्यासः । गुणः।३। क्षेपः
भाजकः । ७ ।
४
पहर्ष
१ वर्णः
-
। ऋणं ।५२ । मूलं ।
क्षेपः।८।हरः । १०।
यथोक्तकरोन जातोराशिः ।२८।
॥ इति व्यस्तविधिः॥
दृश्य।२।
प्रथेष्टकर्मासु करणरूत्रं वृत्तम् । उद्देशकालाप
पदिष्टरराशिः क्षुम्मोहताशैरहितायुतोवा । इटाहतं दृष्ट
मनेन भक्तं गर्भिवतात मितीष्टकर्म ॥२०॥
अनदेशकः । एषः स्वविभागोनोटशभक्तः सम
विनः । राशिव्यंशाईपादैः स्यात् कोराशि न सप्ततिः
॥२१॥

·॥ लीलावती। १७ २ ४ न्यासः गुणः ।५। खचिभागः । चरः।१०। राध्यंशाः दृश्यं । ६८। अत्र किल कल्पितराशिः । ३। पञ्चनः। १५ । खत्रिभागोनः । १० । दशभक्तः । १ । कल्पित । ३। राशेयंशाईपादैः ३ ३ ३ समन्वितोवरोजातः अथ दृष्टं । ६८ । इष्टेन । ३ । गुणितं । २०४। हरेण भक्तं जातोराशिः। ४८। एवं सर्वबोदाहरणे राशिः केनचिगणितोभक्तोवा राश्यंशेन रहितायुतोवा दृष्टस्तत्रेष्ट राशि प्रकल्प्य तस्मि बुद्देशकालापवत्कर्मणि कृते यनिष्पद्यते तेन भजे दृष्टमिष्टगुणं फल्नं राशिः स्यात् ॥ अत्र दृष्टजात्युदाहरणं । यूथाई सत्रिभाग वनषि चरगतं कुन्नराणाञ्च दृष्टं षड्वागश्चैव नद्यां पिषति च सलिलं सप्तमांशेन मिश्रः । पद्मिन्या चाष्टमांशः खनवमसहितः क्रीडते सानुरागोनागेन्द्रोहस्तिनीभि स्तिभिरनगतः का भवेयूथसया ॥ २२ ॥ १ दृश्यं।४। न्यासः له اه علامه ·१८ ॥ बोलावती॥ एषां सवर्णनं दाभ्यामपवर्तितं पुनरेषां सवर्मितानामैक्यं नवभिरपवर्तितं ३५१ १ २५२ इष्टानं अनेन दृष्टे । ४ । इष्टगुणिते भक्ते जाता चस्ति सहा । १००८। अपरोदाहरणम् । अमलकमलराशस्त्यंशपञ्चांश षष्ठस्त्रिनयनहरिसूर्यायेन तुर्येण चार्या गुरुपदमथ षडिः पूजितं शेषपझैः सकलकमलसयां क्षिप्रमाख्या हितस्य ॥२३॥ १ १ न्यासः दृश्य। ५ ६ ४ १ अत्रेष्ठं राशि। ११ प्रकल्प्य प्राग्वज्जातोराशिः। १२० । अन्यदुदाहरणम् । हारस्तारस्तरुण्यानिधुवन कलहे मौक्तिकानां विशीर्णभूमौ थानस्त्रिभागः शयन नलगतः पञ्चमांशोऽस्य दृष्टः । प्राप्तः षष्ठः सुकेश्या गणक दशमका संगृहीतः प्रियेण दृष्टं षट्च सूत्रे कथय कतिपयैमाक्ति कैरेषच्चारः॥४२॥ न्यासः दृश्यं ।६। १० ·॥ लीलावती॥ १९ 'अत्रेष्टं राशि। १ । प्रकल्प्य प्राग्वज्जातोराशिः।३०। अथ शेषजात्युदाहरणम् । स्वाई प्रादात्ययागे नव सवयुगलं योऽवशेषाच्च काग्यां शेषाधि शकतो पथि दशमलवान् षट् च शेषाइयायाम् । शिष्टा निक त्रिषष्टिनिजगृहमनया तीर्थपान्थः प्रयातस्तस्य द्रव्य प्रमाणं वद यदि भवता शेषजातिः श्रुतास्ति ॥ २५ ॥ दृश्यं । ६३ । می 1.دانه، له اه اهه او अत्र रूपं । १ । राशि प्रकल्प भागान् शेषान् शेषाद पास्य अथवा भागापवाहविधिना सवर्मिते जातम् अनेन दृष्टे । ६३ । इष्ट गुणिते भतो जातं द्रव्य प्रमाणं । ५४०। इदं विलोमसूत्रेणापि सियति । शेषजाता करण सूत्र वृत्तम् । विद्वातभक्तन लवो महारघातेन भाज्या प्रकटाख्यराशिः । राशिये ·२० ॥ लीलावती॥ च्छेषलवे तथदं विलोमसूबादपि मिड्विमेति ॥ १॥ उदाहरणम् । पद्माक्ष्या प्रियकल्पिताइसुलवा भूषा ललाटी कृता यच्छेषात्त्रिगणाद्रिभागरचिता न्यस्ता स्तनान्तः सजि । शेषाई भुजनालयोर्मणिगणः शेषाधिकल्याहतः काश्चात्मा मणिराशिमा वद मे वेण्यां हि यत् षोडश ॥२॥ न्यासः १ . दृश्यं । १६॥ २ ४ यथोक्तकरणेन जातोमणिराशिः । २५६ । यदापूर्बवदिष्टकर्मणा विलोमविधिना वा जातो मणिराशिः। २५६ । इदं क्षेपकद्दयम्। अथ विश्लेषजात्युदाहरणम् । पञ्चांशोऽलिकुलात्कद म्बमगमत्त्यशः शिली तयोविश्लेषस्त्रिगुणामृगाक्षि कुटज दोलायमानोऽपरः । कान्ते केतकमालतीपरि मल प्राप्तककालप्रियादूताइतइतस्ततोधमति खे भृङ्गो लिसयां वद ॥२६॥ न्यासः معو १ दृश्यं । १॥ ३ ५ जातमलिकुलमानम् । १५ । एवमन्यत्रापि । ॥ इतीष्टकर्म ॥

·॥ लीलावती॥ २१ सङ्कमणे करणसूत्रं वृत्ताईम्। योगोऽन्तरेणोनयुतो ऽतिस्ता राशी स्मता सङ्कमणाख्यमेतत् ॥ ७ ॥ अत्रोद्देशकः । यया-गः शतं सैकं वियोगः पञ्च विंशतिः । तौ राशी वद मे वत्स वेत्मि सङ्कमणं यदि ॥ २७ ॥ न्यासः थोगः । १०१ । अन्तरं । २५ । जातो राशी । ३८।६३॥ वर्गसङ्कमणे करणसूत्र वृत्ताईम्। वर्गान्तरं राशि वियोगभक्तं योगस्ततः प्रोक्तवदेव राशी॥ २८ ॥ उद्देशकः । राण्यार्ययोर्वियोगेऽश तत्कृत्योश्च चतुः शती विवरं वद तौ राशी शीघ्र गणितकोविद ॥ २६ ॥ न्यासः राश्यन्तरं।८।कृत्यन्तरं। ४००। जातोराशी ।२१।२६। ॥ इति विषमकर्म ॥ अथ किञ्चिदर्गकर्मा प्रोच्यते । इष्वतिरष्ट गुणिता व्येका दलिता विभाजिसेटेन । एकः स्वादस्य कृतिईलिता सैका परोराशिः ॥ ३०॥ रूपं दिगुणेष्ट हतं सेष्टं प्रथमोथवा परोरूपम् । कृतियुतिवियुती व्येक वा स्यातां ययोराश्योः ॥ ३१ ॥ उद्देशकः ॥ राश्यार्ययोः कृतिवियोगयुती निरके ॥

·२२ ॥ लीलावती। मूलप्रदे प्रवद तो मम मित्र यत्र क्लिष्यन्ति वीजगणिते पटवोऽपि मूढाः घोढोक्तगूढगणितं परिभाषयन्तः ॥ ३२॥ अत्र प्रथमानयने कल्पितमिष्टं ६ १ अस्य कृतिः । अष्टगुणा जाता ।। इयं व्येका।। दलिता । १ इटेन । हता जातः प्रथमाराशिः ।१ । अस्य कृतिः।१। दलिता ६ १ सैका ३ अयमपरोराशिः एवमेतौ राशी । ols P एवमेनटेन जाता राशी 10 दिकेन ३१ ४ २२ ·|| लीलावती। २३ अथ दितीयप्रकारेणेष्टं । १। अनेन द्विगुणेन ।२।रूप।१।भक्तं । इटेन सहितं जातः प्रथमोराशिः दितीयोरूपं। १ एवं राशी wrior orld २ एवं दिकेन । ४ त्रिकेण १८१ व्यंशेन १ अथवा सूत्रम् । इष्टस्य वर्गवघनश्च तावष्टस गुण्यो । प्रथमः सकाराशी स्थानां व्यक्तेऽथवा व्यक्त ॥ ३३ ॥ इष्टं । अस्य वर्मावर्गाः । १ १६ अष्टतः २ सैकोजातः प्रथमाराशिः १ पुनरिष्टं । अस्य घनः ।

·२४ ॥ लीलावतो. - १ अष्टगुणोजानोदिनीयाराशिः एवं जातो राशी अथैकेटेन ।।८। विकेन । १२९ । ६४। विकेण । ६४८ । २१६ । एवं सर्वेष्वपि इष्टवशादानन्त्यम् । पार्टीसूत्रों पमं वीजं गूदमित्यवभासते । नास्ति गूढममूढा नां नैव घोढत्यनेकधा ॥ ३४ ॥ अस्ति वैराशिक पाटी वीजच्च विमला मतिः । किमज्ञातं सुबुद्दीना मते।मन्दार्थमुच्यते ॥ ३५॥ ॥ इति वर्गकर्म ॥ अथ गुणकर्म । तत्र दृष्टमूलजातौ करणसूत्र वृत्तदयम् । गुणनमूलानयुतस्य राशेर्दृष्टस्य युक्तस्य गुणाईकृत्या । मूल गुणार्द्धन युतं विहीनं वर्गी कृतं प्रष्टुरभीष्टराशिः ॥ ३६ ॥ यदा लवैश्चनियुतस्म राशिरेकेन भागोनयुतेन भक्का । दृश्यं तथा मूल गुणच ताभ्यां साध्यस्ततः प्रोक्तवदेव राशिः ॥ ३७ ॥ यौराशिः मूल्नेन केनचिगुणिनेन ऊनोदृष्टस्तस्य गुणाईलत्या युक्तस्य दृष्टस्य यत्पदं तद्गुणार्टून युक्त ·लीलावती॥ २५ कार्य्यम् यदि गुणनमूलयुतोदृष्टस्ताई हीनं कार्य तस्य बाराशिः स्यात् ॥ सूलोने दृष्टे तावदुदाहरणम् । बाले मरालकुल मूलदलानि सप्त तीरे विलासभरमन्थरगाण्यपश्यम् । कुर्वच केलिकलहं कलहंसयुग्मं शेषं जले वद मराल कुल प्रमाणम् ॥ ३८॥ न्यासः । मूलगुणः = दृष्ट्यं । २। दृष्टस्यास्य । २ । गुणाईकृत्या । ८१ १६ मूलं ji - ४ गुणाईर युतं । ४ । वर्गीकृतं जातं ईसकुलमानं। १६ । अथ मूलयुते दृष्टे उदाहरणम् । खपदैनवभि युक्तं स्वाञ्चत्वारिंशताधिकम् । शतबादशकं विदन कास राशिनिगद्यताम् ॥ ३८ ॥ मूलगुणः णः । ६ । दृश्यम् । १२४० । न्यासः ।

·२९ बीखावती। गुणाईस ४ 61 vir ऋष्या युनं जातं अस्य मूल गुणाईन । अत्र विहीन । ३१। वर्गीकृत जातोराशि: । ९६१ । भागमूलाने दृष्टे उदाहरणम् । यात ईसकुलस्य मूलदशक मेघागमे मानस प्रोड्डीय स्थलपद्मिनीवन मगादष्टांशकोऽम्भस्तटात् । बाले बालमृणालशालिनि जले केलिक्रियालालसं दृष्टं इंसयुगत्रयच्च सकलां यूथस्य सङ्ख्यां वद ॥ ४ ॥ न्यासः । मूलगुणः । १० । भागः । दृश्यं । ६ यदा लवैश्वानयुतइत्युत्तत्वादकेन भागोनेन दृश्यमूलगुणौ भक्का जातं दृश्यं मूलगुणः

·सीमापती
२७
गुणाई
अस्थ हत्या
मुक्तं दृश्यं १९३५
अस्य मूलं
गणाईन
युतं वर्गीकृतं जाताईसराशिः।१४४ ।
उदाहरणम् । पार्थः कविधाय मार्गणगणं हो
रणे सन्दधे संस्थान निवार्य नच्छरगणं मूलैश्चतुर्भि
ईयान् । शल्यं षडिरथेषुभिस्तिभिरपिच्छत्र ध्वज
कार्मुकं चिच्छेदास्य शिरः शरेण कति ने थानर्जुनः
सन्दधे ॥ ४१ ॥
न्यासः । मूलगुणः। ४ । भागः । दृश्यं । १० ।
यदा लवैश्ोनयुतइत्यादिना जातं बाणमानं
।१०॥
अपिच । अलिकुलदलमूल मालती बातमी
निखिलनवमभागाश्चालिनी भृङ्गमेकं । निशि परिमल
लुब्धं पद्ममध्ये निरुई प्रतिरणति रण बृषि काले
ऽलिसयां ॥ ४२ ॥

·२६ ॥ लीलावतो। दृश्यं ।। ८ अत्र किल राशिनवांशाष्टकं राण्यईमूलञ्च राशे =णं रूपद्दयं दृश्यं । एतदृणं दृश्यचाद्वितं राण्यईस्य भवतीति । तथा न्यासः।मूलगुणका भागः प्राग्वलब्धं राशिदलं । ३६ । एतद्द्विगुणितमलि कुलमानं । ७२। भागमूलयुते दृष्टे उदाहरणम्।योराशिरटादशभिः खमूलराशिविभागेण समन्वितश्च । जातं शतदादशक तमाशु जानीहि पाव्यां पटुतास्त ते चेत् ॥ ४३ ॥ दृश्य। १२०० न्यासः।मूलगुणकः।१८।भागः अत्रैकेन भागयुतेन मूलगुणं दृश्यञ्च भक्वा प्राग्वज्जातोराशिः। ५७६ । ॥ इति गुणकर्म ॥ १ ४ अथ त्रैराशिके करणसूत्रं वृत्तम् । प्रमाणमिच्छा च समानजाती आद्यन्तयोस्तः फलमन्यजाति । मध्ये नदिच्छाइतमाद्यइत्यादिच्छाफलं व्यस्तविधिर्विलामे ॥४४॥ उदाहरणम् । कुङ्कुमस्य सदलं पलद्दयं निष्क ·॥ लीलावती। २९ सप्तमलवैस्तिभिर्यदि । प्राप्यते सपदि मे बणिग्वर बधि निस्कनवकेन भत्कियत् ॥ ४५ ॥ न्यासः ३६ लब्धानि कुङ्कुमपलानि । ५२ । करीं । २ । अपि च । प्रकृष्ट कर्पूरपलत्रिषष्ट्या चेल्लभ्यते निष्कचतुष्कयुक्तम् । शतं सदा दादशभिः सपाद पलैः किमाचक्ष्व सखे विचिन्य ॥ ४६ ॥ da न्यासः ६३ १ ४ ५.०६ इच्छागुणितम्फलम् छेदभतं । १२७४ । आधेन । ६३। इन लब्धा निकाः । २० । शेषं । १४ । षोडशगुणितं । २२४॥ आद्येन भक्तं जाताद्रम्माः । ३ । एवं पणाः ।८। काकिण्यः । ३ । वराटकाः । ११ । भागाश्च पुनश्च। द्रुम्मद येन साष्टांशा शालितण्डुलखारिका। लभ्या चेत्यणसप्तत्या तत्किं सपदि कथ्यतां ॥ ४७ ॥ श्रत्र प्रमाणेच्छयोः सजातीयकरणार्थ द्रमदयस्य पणीकृतस्य न्यासः ३२ بدو ·लीलावती॥ लन्धे खाय । २ । द्रोणाः । ७ । बाढकः।१। प्रस्थौ । २। ॥ इति त्रैराशिकम् ॥ अथ व्यस्तं चैराशिकम् । इच्छावृतौ फले छामो छासे वृट्विश्च जायते । व्यस्तं चैराशिकं तत्र यं गणितकोविदः ॥४८॥ यत्र इच्छावृद्धा फले हासः हासे या फले वृद्धि तत्र व्यस्तं राशिकं स्यात् । तद्यथा । जीवानां वयसामौल्ये तौल्ये वर्मस्य हेमनि । भागहारे च राशीनां व्यस्तं चैराशिकं भवेत् ॥ ४ ॥ जीववयोमूल्ये उदाहरणम् । प्राप्नोति चेत् षोडश वत्सरा स्त्री द्वात्रिंशतं विंशतिवमरा किं । द्विधूर्वहो निष्कचतुष्कमुक्षा प्राप्निाति धूषट्क वहस्तदा किम् ॥५०॥ न्यासः । १६ । ३२ । २० । लब्धं २५ हितीयन्यासः । २ । ४ । । लब्धं पर्धीमतवर्मतीत्ये उदाहरणम् । दशवी सुवर्ण ·लीलावती। चङ्गद्यानकमवाप्यते । निष्कण तिथिवर्मन्तु तदा वद किन्मितम् ॥ ५॥ न्यसः । १०।१।१५। लब्ध राशिभागहरणे उदाहरणम् । सप्ताढकेन मानेन राशौ शस्यस्य मापिते। यदि मानशतं जातं तदापच्चा ढकेन किम् ॥ २ ॥ न्यासः। ७ । १०० । ५ । लब्धं । १४० । ॥ इति व्यस्त त्रैराशिकम् । अथ पञ्चराशिकादा करणसूत्र वृत्तम्। पञ्च सप्तनवराशिकादिकऽन्योन्यपक्षनयमं फलच्छिदाम् । संविधाय बहुराशिजे वधे खल्पराशिवधभाजिते फलम् ॥ ५२ ॥ उदाहरणम् । मासे शतस्य यदि पञ्चकलान्तरं स्थावर्षे गते भवति किं वद षोडशानाम्। कालं तथा कथय मूलकलान्तराभ्यां मून्नं धनं गणक कालफले विदित्वा ॥ ५३॥ न्यासः १ १२ १९ ५

·। जीलावती॥
अन्याऽन्यपक्षनयवे ते १
१२
५
वदनां राशीनां वधः । ६० ।
अपराशिवधः। १०० । अनेन भक्त लब्धम् ।।
शेषम् ।
विंशत्यापवर्त्य ।
५
जातं कलान्तरम् ।
२
केदप्तरूपेविति कृते जातम्
अथ कालज्ञानार्थ न्यासः १
१००
५
४८
५
अन्योऽन्यपक्षनयने क्वते १
१०० १६
४८ ५
५
बानां राशीनां वधः। ४८००।

·लीलावती १३ चम्पराशिवधेनागेन । ४०० भक्तोलब्धामासाः। १२। मूलधनार्थ न्यासः १ १२ १०० ५ पूर्वजलब्ध मूलधनम् । १६ । एवं सर्वत्र । उदाहरणम् । सत्यंशमासेन शतस्य चेत्स्यात्क लान्तरं पञ्च सपञ्चमांशाः । मासैस्विभिः पञ्चलवा धिकैस्तत्माईदिषः फलमुच्चता किम ॥ ५४ ॥ न्यासः r १०० ६२ کو ماعر ६ छेदनकपेश्विनि कृते । Ear २ ·३ ३४ बीलावती।। अन्योऽन्यपवनयने कृते ४ ५ १०० १२५ २ २६. ५ अत्र बहुराशिवधे । १५६००० । अल्पराशिवधेनानेन । २०००० । भक्ते लब्धं कलान्तरम् 901 ३८ ५ छेदनरूपेविति कृते जातं ३ कालादिज्ञानार्थ पूर्ववत् ॥ अथ सप्तराशिकम् । विस्तारे त्रिकराः कराष्टक मितादै विचिवाश्च चद्रूपैरुत्कटपट्टसूत्रपटिकाअष्टा लभन्ते शतम् । दैर्य साईकरचयापरपटी हस्ताई विस्तारिणी तादृक्किं लभते दूतं वद बणिग्वाणिज्यक बत्मि चेत् ॥ ५५॥ न्यासः ३ ८ IN 911.1 ८

·लीलावती,
१५
लब्धानिष्कः । ० । ट्रम्माः । १४ । पणाः ।।
काकिणी।१।वराटकाः।।वराटकत्रिभागौर
अथ नवराशिकम् । पिण्डे येऽमिताङ्गुलाः किल
चतुर्वर्गाङ्गुलाविस्तृतौ पट्टादीर्घतया चतुर्दशकरा
स्विंशलभन्ने शतम् । एताविस्तृतिपिण्डदैद्यमितयो
येषां चतुर्वर्जिताः पट्टास्ते वद मे चतुर्दश सखे
मूल्यं लभन्ते कियत् ॥ ५६ ॥
न्यासः १२
१२
१४
३०
१०२
लब्ध मूल्य निष्काः १६
अथैकादशराशिकम् । पट्टाये प्रथमेदितप्रमि
तयोगव्यूतिमात्रे गतास्तेषामानयनाय चेच्छकटिनां
ट्राष्टकं भाटकः । अये ये तदनन्तरं निग
दितामाने चतुर्वर्जितातेषां का भवतीति भाटक
मिनिर्गव्यूनिषदे वद ॥ ५५॥

·। लीलावती न्यासः १२ ८ १२ १४ ३० १४ १ ८ लब्धाः भाटकद्रम्माः ।८। अथ भाण्डप्रतिभाण्डके करणसूत्र वृत्ताईन् । तथैव भाण्डप्रतिभाण्डके विधिविपर्ययस्तच सदा हि मूल्ये॥ ५७ ॥ उदाहरणम् । द्रम्मेण लभ्यतइहाम्रशतत्रयं चेत्रिंशत्यणेन विपणा वरदाडिमानि । आर्वदा पशु दशभिः कति दाडिमानि खभ्यानि तबिनिमयेन भवन्ति मित्र ॥ ५८ ॥ न्यासः १६ १ ३०० ११ खब्धानि दाडिमानि । १६ । ॥ इति लीलावत्या प्रकीर्सकानि । अथ मिश्रकव्यवहार करणसूत्रं साईवृत्तम् । प्रमाणकालेन इस प्रमाणं विमिश्रकालेन इतं फलच ·। लीन्नावती ॥ ५ ॥ खयोगमक्ते च पृथकस्थिते ते मिश्रावते कलान्तरे स्तः । यद्देष्टकमाख्यविधेस्तु मूलं मिश्रा च्युतं तच्च कलान्तरं स्यात् ॥ ६ ॥ उद्देशकः । पच्चकेन शतेनाब्दे मूलं खं सकला स्तरम् । सहस्रं चेत्पृथक् तत्र वद मूलकलान्तरे ॥ ६१३ १२ १०० १००० "५ सधे क्रमप मुलकलान्तरे । १२५ । ३७५ । अथवेटकर्मणा कल्पितमिष्टं रूपं । १ । उद्देश कानायवदिष्टराशिरित्यादिकरणेन रूपस्य वर्षे कला न्यासः १ मलगम् गभद्युतेन रूपेण । दृष्टे । १००० । रूपगुणे भक्ते लब्ध मूलधनम् । ६२ ५। एतन्मिश्रात् । १००० । थुतं कलान्तरम् । ३०५ । मिश्रान्तरे करणसूचं वृत्तम् । अथ प्रमाणैर्गुणिताः खकालाव्यतीतकालनफलोइतास्ते । स्वयोगभक्ताथ विमिश्रनिनाः प्रयुक्तखण्डानि पृथग्भवन्ति ॥ ६२ ॥ उद्देशकः । यत्यचकत्रिकचतुम्कशतेन दक

·३८
॥ लीलावती॥
खण्डैस्तिभिर्माणक निष्कशतं पडून । मासेषु, सप्त
दशपससु तुल्यमाप्तं खण्डवयेऽपि हि फलं वद
खण्डसयाम् ॥ ६२॥
न्यासः १ ।७। १ ।१०। १ ।५।
१०० १०० १००
५
३
४
मिश्रधनं।४।
लब्धानि यथाक्रमेण खण्डानि ।२४।२८।४२।
पञ्चराशिवकरणेन समकलान्तरम् ८
अथ मिश्रान्तरे करणसूत्रं वृत्ताईम्। प्रक्षेपकावित्र
इताविभक्ताः प्रक्षेपयोगेन पृथक् फलानि ॥ ६३६३ ॥
अत्रोद्देशकः । पञ्चाशदेकसविता गणकाष्टषष्टिः
पच्चोनिता नवतिरादिधनानि येषाम् । प्राप्ता विमिश्रित
धनस्त्रिशती त्रिभिस्तैबाणिज्यतोवद विभज्य धपानि
मेषाम् ॥ ६४
न्यासः। प्रक्षेपकाः।५१।६८।८५ । मिश्रधनम्
। ३०० ।
जातानि धनानि । ७५ । १०० । १२५ ।
एतान्यादिधनैरूनानि लाभाः ।२४। ३२॥४॥

·॥तीलापती॥
३८
अथवा मिश्रधमम् । ३००। आदिवनयेन । २०४।
जनं सर्बखानयोगः । ६६ । अस्मिन् प्रक्षेपगुणिते
प्रक्षेपयोग । २०४ । भक्ते लाभाः। २४ । ३२।४०।
वाप्याढिपूरणे करणसूत्रं वृत्ताईम् । भजेच्छिदों
शैरयतैर्विमिङ्गुरूपं भजेत्स्यात्परिपूर्तिकालः ॥ ६५ ॥
उदाहरणम् । ये निर्झरादिनदिनाई हतीयषष्टः
संपूरयक्ति हि पृथक् पृथगेव मुक्ताः । वापों यदा
युगपदेव सखे विमुक्तास्ते केन वासरलवेन तदा
बदाश ॥६६॥
न्यासः
१
२
३
लब्धोवापीपूरणकालोदिनांशाः
अथ क्रयविक्रये करणसूत्रं वृत्तम् । पण्यैः ख
मूल्यानि भजेखभागैर्हत्वा तदैक्येन भजेच्च तानि ।
भागांश्च मिश्रेण धनेन हत्वा मूल्यानि पण्यानि यथा
क्रमं स्युः ॥ ६७
उद्देशकः । साईः तण्डुलमानकत्रयमहो द्रोण
मानाष्टकं मुगानाञ्च यदि त्रयोदशमिताएताबणि
काकिणोः । आदायार्पय तण्डुलांशयुगलं मुहैकभागा
न्वितं क्षिप्रं क्षिप्रभुजोबजेम हि, यतः सार्थोऽग्रतो
बास्यति ॥ १८॥

·॥ लीलावतो.
न्यासः। पण्ये
FI
(समूल्ये
१
खभगौ १
१
२
मिश्रधनम् ।
अत्र खमूल्ये खभागगुणिते पण्याभ्यां भक्ते
जाते
अनया-गेन १६ एते ।
भागौच ।
१
१८२
21
मिश्रधनेन १२
६४
सगुण्य भक्ते जाते तण्डुलमुगमूल्ये
तथा तण्डुलमुगमाने भागौ १३
अत्र तण्डुलमूल्ये पणौ ।२ । काकिण्यौ । २ । वरा
टकाः।१३। भागाश्च
मुद्गमूल्ये काकिण्यौ । २ । वराटकाः। ६ । घरा
टकविभागो ।
१

·॥ लीलावती॥ ४१ उदाहरणम् । कर्पूरस्य वरस्य निष्कयुगलेनैक पलं प्राप्यते वैश्यानन्दन चन्दनस्य च पलं दुम्माष्ट भागेन चेत् । अष्टन तथाऽगुरोः पल दलं निष्कण मे देहि तान् भागैरेककषोडशाष्टकमितेधूपं चिकीर्षा म्यहम् ॥ ६६ ॥ न्यासः पण्यानि alor मूल्यानि ३३ larai भागाः १ मिश्रधनं द्रम्माः । १६ । लब्धानि कर्पूरादीनां मूत्यानि १४ . २ तथैव तेषां पण्यानि ४ 9 J للار غرام ६ रत्नमिश्रे करणसूत्रं वृत्तम् । नरन्नदानोनित रत्नशेषैरिष्टे हो स्युः खलु मूल्यसङ्ख्याः । शेषैर्हते शेष वधे पृथकस्थैर भिन्नमूल्यान्यथवा भवन्ति ॥ ७० ॥ अत्रोद्देशकः । माणिक्याष्टकमिन्द्रनीलदशक मुक्ता फलानां शतं सदज्राणि च पञ्च रत्नबणिजां येषां ·४२ || लीलावतो॥ चतुर्णा धनम् । सङ्गस्नेहवशेन ते निजधनाइत्वैक मेकम्मियाजातातुल्यधनाः पृथखद सखे तद्रत्व मूल्यानि मे ॥ ७१ ॥ न्यामः मा । ८। नी। १० । मु। १०० । व।५। दानं । १ । नराः । ४ । नरगुणितदानेन । ४ । रत्नसङ्ख्यासूनितास शेषाणि मा । ४ । नी । ६ । । ६६ । व । १ । एतैरिष्ट राश भक्त रत्नमूल्यानि स्युरिति । तानि च यथा कथञ्चिदिष्टे कल्यिते भिन्नानि अतोऽत्रष्टं तथा सुधिया कल्प्यते ययाऽभिन्नानीति तथात्रापीटं कल्पितम् | ६ | अजातानि मूल्यानि । २४ । १६ । १ । १९६। समधनं । २३३ । अथवा शेषाणां घाले । २३०४ । पृथक शेषैर्भक्त जातान्यभिन्नानि । ५७६ । ३८४ । ४ । २३०४ । जनानां चतुमी तुच्यवनम् । ५५८२ । तेषामेते द्रम्माः सम्भारन्ते ॥ अथ सुवर्ण गणिते करासू वृत्तम || सुवर्णवी हनियोगराजन स्वर्ण कामही कनकैक्यवर्मः । वर्षे मवे छोधितहेमभक्ते वर्णोद्धृते शोधितहेमलल्या ॥ ७२ ॥ उदाहरणानि । विश्वार्करुद्रदशवर्म सुवर्ममाषाः दिग्वेदलोचनथुगप्रमिताः क्रमेण । श्रावर्तितेषु पद ·॥ लीलावती॥ ४३ ४ नेषु, सुवर्णवस स्तम सुवर्मगणितज्ञ वणिग्भवेत्कः ॥ ७३ ॥ ते शोधने यदि च विशतिरुक्तमाषाः स्युः षोडश दुविणवर्ममितिस्तदा का । तच्छोधितं भवति षोडशवर्म हम ते विंशतिः कति भवन्ति तदा तु माषाः ॥ ७४ ॥ १२ १२ १२ १० न्यासः १० ४ जाता श्रावर्तिते सुवर्मवर्ममितिः । १२ । एतण्व यदिशाधिताः सन्तः पाडश माषाः भवन्ति तदा वर्मः । १५ । यदि तदेव शेधितं षोडशवर्म स्वम भवति तदा पञ्चदश माषाः भवन्ति ।। अथ वर्म ज्ञानाय करणसूत्रं वृत्तम् । वमक्यनिघ्ना द्युतिजासवात्सुवर्मतसवधैकाहानात्।अज्ञातवी मिजसङ्ख्ययाप्तमज्ञानवर्षस्य भवेत्प्रमाणम् ॥ ७५ ॥ उदाहरणम् ॥ दशेशवमविसुनेत्रमाषाअज्ञात वर्मस्य षडेतदैक्ये। जातं सखे डादशकं सुवर्णमज्ञात वर्मस्य वद प्रमाणम् ॥ ७६ ।। १० ११ न्यासः ८ ·४४ ॥ लीलावतो॥ लब्धमज्ञातवर्णमानम् । १५। सुवर्ण जालान कारखान्न उत्तन् । स्वरमक्यनिघ्नो युविजानवले साव। अहेमवर्णी मिजयोगमकमिज रात् ॥ ७७ ॥ उदाए । सडकमा किञ्चि तथा घोशाला नियां । जातं युती बादशकं सुवर्ण कतोह तोडशवर्णमाषाः ॥ ७८ ॥ न्यासः लब्ध माषमानं । १। सुवर्ण ज्ञानायान्यावर शास्त्र वृत्तम् । मायेनोनो उनल्पवविधेयः साध्योवसः स्वल्पवर्णानितश्च । इष्ट सुमे शेषके स्वर्गमाने स्थानां खल्पानल्पयोवर्मयोस्ते 18 उदाहरणम् । हाटकमुटिके षोडशदशवर्षे नद्युतौ सखे जातम् । दादशवर्मसुवर्म बुद्धि तयोः वर्ममाने मे ॥ ८० ॥ न्यासः १ साध्योषः।१२।

·। लीलावती॥ ४५ कल्पिसमिष्टम् ।। लब्धे सुवर्ममाने ४ अथवा दिकेनेष्टेन ४ ८ अनेटेन वा १ एवं बहुधा ॥ अथ छन्दन्त्यिादौ करणसूत्र श्लोकत्रयम् । एकाद के हक मात्राः परि लैः परः पृब्बर सर २६, मरमतत्परेण च ॥ ८२ ॥ एकदि व्यादिभदाः स्युदं साधारणं रुतम् । छन्दश्चित्यु तरे छन्दस्युपयोगोऽस्य तहदाम् ॥ ८२ ॥ भूषा वहनभेदादौ खण्ड उमेश च शिल्पके वैद्यके रस भेदीये नन्नीही विस्तुभयात् ॥ ८३ ॥ तत्र छन्दश्चित्युत्तरे किञ्चिदुदाहरणम् । प्रस्तारे मित्र गायत्याः स्युः पादे व्यक्तायः कति । एकादि गुरवश्वात कथ्यतां तत्पृथक् पृथक् ॥ ८४ ॥ इह हि षडक्षरोगायत्रीचरणः अतः षडन्तानां प्रकायेकोत्तराकाणां व्यस्तानां क्रमस्थानाञ्च

·४६
॥ लीलापती॥
६ ५ ४ ३. २ १
न्यासः
यथातकरणेन लब्धाः एकगुरुव्यक्तयः।
दिगुरवः । १५ । त्रिगुरवः । २० । चतुर्गुरवः । १५ ।
पञ्च गुरवः । ६ । षड्गुरवः । १ । तथैका सर्बलघुः ।।
एवमासामैक्यं पाद व्यक्तिमितिः । ६४ |
एक्च्चतश्चरणाक्षरसङ्ख्यकानङ्कान् यथोक्तं विन्यस्य
एकादिगुरुभेदानानीय तान् सैकानकीकृत्य जाता
गायत्रीवृत्तव्यक्तिमा। १६७७७२१६ । एवमुक्का
द्युत्कतिपर्यन्तं छन्दसां व्यक्तिमितिर्जातव्या ॥
उदाहरणं शिन्थे । एकदित्यादिभूषावहनमिति
महो ब्रूहि मे भूमिभक्षुईर्थे रम्येऽरभूषे चतुरविरचिते
लक्षणशालाविशाले । एकदित्यादियुक्त्या मधुर
कटु कषायाम्लकक्षारतिक्तरेकस्मिन् पसः स्युर्गणक
कति वद व्यञ्जने व्यक्तिभेदाः ॥ ८५
७ ६ ५४ ३ २
२ ३ ४ ५ ६ ७ ८
लब्धाएकदिव्यादिमूषावहनसङ्ख्याः
८ २८ ५६ ७० ५६ २८ ८ १
१ २
५ ६ ७ ८
८
१
न्यासः
१
or
४

·॥ लीलावती ॥ ४७ एवमष्टमषे राजगृहे मूषावहनभेदाः । २५५ । अथ द्वितीयोदाहरणे । ६ ५४ ३ २ १ न्यासः १ २ ३ ४ ५ ६ लब्धारकादिरससंयोगेन ६ १५ २० १५ ६ १. पृथग्व्यक्तयः १ २ ३ ४ ५ ६ एनासाभैक्यम् । ६३ । ॥ इति मिश्रक व्यवहारः समानः ॥ ॥ अथ श्रेढीव्यवहारः ॥ नत्र सङ्कलितैक्ये करगमूत्र वृत्तम् । सैकपदन्न पदाई नथैकाद्यङ्गयुतिः किल सङ्कलिताख्या । सा दियुतेन पदेन विनिनी स्यात्रिहता खन्नु सङ्कलितैक्यं ॥ ८६ ॥ उदाहरणम् । एकादीनां नवान्तानां पृथक्लङ्क लिताजि मे । तेषां सङ्कलितैक्यानि प्रचच गणक द्रुतम् ॥ ८७ ॥ ४ ५ मलितानि १ ३ ६ १० १५ २१ २८ ३६ ४५ एषामैक्यानि १ ४ १० २० ३५ ५६ ८४ १२० १६५ न्यामः J ·४८ ॥ लीलावती। न्यानः ६ ७ कृत्यादियोगे करणसूत्र वृत्तम् । विघ्नपदं कुयुत विविभहां सङ्कलितेन हतं कृतियोगः । सङ्कलितस्थ छतेः सममेकाद्ययनैक्यमुर्द रितमायैः ॥ ८॥ उदाहरणम् । तेषामेव च वर्गीक्यं घनैक्यच्च वद दुतम् । कृतिसङ्कलनामार्यो नाकुला यदि ते मतिः ॥ ८ ॥ १ २ ३ ४ ५ वर्गक्यम् १ ५ १४ ३० ५५ ८१ १४० २०४ २८५ चनक्यम् १८३६ १००२२५ ४४१ ७८४ १२८६ २०२५ यथोत्तरचयेऽन्त्यादिधलज्ञानाय करणसूत्रं वृत्तम्। व्येकायदघ्नचयोमुखयुक्त स्यादन्यधनं मुखयुग्दलितं तत् । मध्यधनं पदस गुणितं तत्मबंधनं गणितच्च नदुतम् ॥ १०॥ उदाहरण । पाथेदिने द्रमाचतुष्टयं योदवा हिजेभ्योऽपुदिनं प्रतः । दातुं सखे पञ्चचयेन पक्षे ट्रम्मावद द्राकति तेन दत्ताः ॥ ११ ॥ न्यासः था।४। च।५।ग । १५ । मध्यधनम् । ३९ । अन्त्यधनम् । ७४ । सळधनम्। ५८५। उदाहरणातरम् । श्रादिः सप्त चयः पञ्च गच्श ·॥ लीलावती ॥ ४८ ऽष्टौ यत्र तत्र मे। मध्यान्यधनसङ्ख्ये के वद सर्व धनञ्च किम् ॥ १२ ॥ न्यासः श्रा। ७ । च । ५ । ग । ८ । ४८ मध्यधनम् २ अन्त्यधनम् । ४२ । सर्वधनम् । १८६ । समदिने गच्छे मध्यदिनाभावान्मध्यात्यागपरदिन धनयोोगाई मध्यदिनधनं भवितुमईतोति प्रतीति रुत्पाद्या॥ मुखज्ञानाय करणसूत्रं वृत्ताईम् । गच्छहते गणिते वदनं स्यायेकपदघ्नचयाईविहीने ॥ ६२७७ ।। उदाहरणम् । पञ्चाधिकं शतं श्रेढीफलं सप्तपदं किल । चयं त्रयं वयं विद्मोवदनं वद नन्दन ८३ ॥ न्यासः। श्रा। . । च । ३ । ग । ७। ध।१०५ । लब्धमादिधनम् । ६। चयज्ञानाय करणसूत्र वृत्ताईम् । गच्छहतं धन मादिविहीन व्येकपदाईहतञ्च चयः स्यात् ॥ १४॥ उदाहरणम् । प्रथममगमदना योजने योजनेश स्तदनु ननु कयासौ ब्रूहि यातोऽध्ववृड्या । अरिकरि छ ·५० ॥ लीलावतो। ७ चरणार्थ योजनानामशीत्या रिपुनगरमवाप्तः सप्तरात्रेण धीमन् ॥५॥ न्यासः श्रा। २। च । ।ग।७।ध । ८० । लब्धमुत्तरम् गच्छ ज्ञानाय करणसूत्र वृत्तम् । श्रेढीफलादुत्तर लोचनघ्नाच्चयावत्रान्तरवर्गयुक्तात् । मूलं मुखानं चयखण्डयुक्तं च्या गच्चमुदाहरन्ति ॥ १६ ॥ उदाहरणम्। ट्रम्मत्रयं यः प्रथमेऽहि दत्त्वा दातुं प्रवृत्तोद्दिचयेन तेन । शतत्रयं पश्यधिक विजेभ्योदत्तं कियद्भिविसर्वदाशु ॥१७॥ न्यासः था।३। च । २ । गं | 0 | ध । ३६॥ लब्धोगच्छः । १८ । अथ दिगुणोत्तरादिफलानयने करणसूत्रं साई वृत्तम् । विषमे गच्छे व्येके गुणकः स्थाप्यः समेऽईिते वर्गः। गच्छक्षयान्त्यमन्त्यायस्तं गुणवर्गाजं फलं यत्तत् ॥ ६८ ॥ व्येकं व्येकगुणोद्धृतमादिगुणं स्थागुणोत्तरे गणितम् ॥ १८ ॥ उदाहरणम् । पूर्व वराटकयुगं येन द्विगुणोत्तर प्रतिज्ञात । प्रत्यक्षमर्थिजनाय समासे निष्कान् ददाति कति | Ess ·लीलावती ५१ न्यासः । श्रादिः ।२। चयोगुणः।। गच्छः । ३० । लब्धावराटकाः। २१४७४८३६४६ । निष्कवरा टिकाभिर्भताजातानिष्काः।१०४८५७ दुम्माः।। पणाः । ६ । काकण्यौ । २ । वराटकाः । ६ । उदाहरणम् । आदिई के सखे वृट्विः प्रत्यहं त्रि गुणोत्तरा । गच्छः सप्तदिनं यत्र गणितं सत्र कि वद ॥ १००55॥ न्यासः । श्रादिः ।२। चयोगुणः । ३ । गच्छः। ७। लब्ध गणितम् । २१८६ । समादिवृत्तज्ञानाय करणसूत्रं साईाऱ्या । पादा क्षरमितगच्छे गुणवर्गाफलञ्चये द्विगुणे ॥ ११ ॥ मम वृत्तानां सङ्ख्या नदीवर्गवर्गश्च । स्वस्खपदोनो स्थातामईसमानाञ्च विषमाणाम् ॥ १०२ ॥ उदाहरणम् । समानाम तुल्यानां विषमाणां पृथक पृथक् । वृत्तानां वद मे सङ्ख्यामनुष्टपच्छन्दसि दुतं ॥ १०३ ॥ न्यासः । उत्तरोगुणः । २ । गच्छः । ८। लब्धाः समवृत्तानां सङ्ख्याः । २५६ । तथाईसमानाम् । ६५२८० । विषमाणाञ्च । ४२८४९०१७६० । अङ्घयायस्य चत्वारस्तुल्यलक्षणलक्षिताः। तच्छन्दः ·५२ । लीलावती ॥ शास्त्रतत्त्वज्ञाः समवृत्तं प्रचक्षते ॥ १०४ ॥ प्रथमावि समायस्य तृतीयश्चरणाभवेत्। द्वितीयस्तुर्यवदृत्तं तदई सममुच्यते ॥ १०५ ॥ यस्य पादे चतुष्के पि लक्ष्म भिन्नं परस्परं । तदाहुर्विषमं वृत्तं छन्दःशास्त्र विशारदाः ॥ १०६ ॥ ॥ इति श्रेढीव्यवहारः समाप्तः ॥ अथ क्षेत्रव्यवहारः । तत्र भुजकोटिकानामन्य तमाभ्यामन्यतमानयनाय करणसूत्रं वृत्तदयम् । दृष्टाद्दाहार्यः स्यात्तस्पाईन्यां दिशीतरोबाहुः। व्यसे चतुरस्र वा साकोटिः कीर्त्तिता ततैः ॥ १०७ ॥ तत्क त्या-गपदं कर्मे दोःकर्मवर्गयोर्विवरात् । मूलं कोटिः कोटिश्रुतिकृत्योरन्तरात्पदं बाहुः ॥ १०८ ॥ उदाहरणम् । कोटिश्चतुष्टयं यत्र दोस्वयं तत्र का श्रुतिः । कोटिन्दोःकर्णतः कोटिश्रुतिभ्याच्च भुज वद ॥ १०६ ॥ काटिः।४ । भुजः।३। भुजवर्गः । ८ । कोटि न्यासः वर्गः । १६ । एतयो योगात् । २५ । मूलम् OC ३ । ५। कोजातः ॥

·॥ लीलावती॥
५३
॥ अथ कर्मभुजाभ्यां कोच्यानयनम् ।
कर्मः।५ ।भुजः।३।
अनयावर्गन्तिरम्
३
OC
न्यासः
।१६। एतन्मूल कोटिः
। ४।
॥ अथ कोटिकाभ्यां भुजानयनम् ॥
काटिः । ४ । कर्मः
न्यासः
५
। ५ । अनयोर्व
न्तरम् ।।
एतन्मूलं भुजः । ३
प्रकारान्तरण तज्ज्ञानाय करणसूत्रं साईवृत्तम्।
राण्यारन्तर वर्गेण दिने घाते युते नयोः । वर्ग
योगोभवेदेवं तयोर्योगान्तराकृतिः ॥ ११० ॥ वर्गा
न्तरं भवेदेवं ज्ञेयं सर्वत्र धीमता ॥ ss
कोटिश्चतुष्टयमिति पूर्वोत्तोदाहरणे ।
कोटिः । ४ । भुजः ।३।
अनयोधीते ।१२। विघ्ने
। २४ । अन्तरवर्गेण । १।
युते वर्गयोगः। २५ । अस्य
मूलं कर्मः । ५।
CC
न्यासः
in

·५४ लोलावतो, अथ कर्मभुजाभ्यां कोट्यानयनम् । कर्मः । ५। भुजः ।। अनयोर्योगः । ८ । न्यासः पुनरेतयारन्तरेणा।२। हतोवान्तरं । १६ । अस्य मूलं कोटिः। ४ । अथ भुजज्ञानम् । कोटिः । ४ । कर्मः । ५ । एवं न्यासः ४ जाताभुजः । ३। ३ ५ उदाहरणम् । सावित्रय मतावाहुर्यत्र कोटिश्च तादृशी । तत्र कर्म प्रमाणं किं गणक ब्रूहि मे दुतम् ॥ १११७ ॥ १३ भुजः ३ कोटिः अनयोर्वर्गयोोगः१६६ न्यासः ४ १३ ४ अस्य मूलाभावात्कर णीगतएवायं कर्णः ·॥ लीलावती ॥ ५५ अयं कर्णवर्ग:१६ ८ ८०० अस्यासनमूल ज्ञानार्थमुपायः । वर्गेण महतेटेन हता छेदांशयोर्वधात् । पदं गुणपदक्षमच्छिनक्तं निकटं भवेत् ॥ ११२ऽऽ ॥ अस्य छेदांशघातः । १३५२ । अयुतघ्नः। १३५२०००० । अस्यासन्नमूलम् । ३६७७। इदं गुणमूल । १०० । गुणितच्छेदेन । ८०० । भक्तां लब्धमासन्नपदं । ४। भागाः अयं कर्मः। एवं सर्वत्र ॥ व्यसजात्ये करणसूत्रं वृत्तव्यम्। इष्टोभुजाऽस्मा ट्विगुणेष्टनिघ्नादिष्टस्य कृत्यैकवियुक्तयाप्तम् । कोटिः पृथक् सेप्टगुणा मुजोना कभवेच्यसमिदन्त जात्यं ॥ ११३७ ॥ इष्टोभुजस्तकृतिरिष्टभक्ता दिः स्थापितेष्टानयुताईिता वा । तो कोटिकाविति कोटितोवा बाहुश्रुती वाऽकरणीगते स्तः ॥ ११४ऽऽ ॥ उदाहरणम् । भुजे दादशके यौ यौ कोटिकमी बनेकधा । प्रकाराभ्यां वद क्षिप्रं तो तापकरणीगतो ॥ ११५७ ॥ इटोभुजः । १२ । इष्टम्। २ । अनेन द्विगुणेन । ४ । गुणि १६ न्यासः तोभुजः । ४८ । इष्ट । २। हत्या ।४। एकोनया।३। । २० १२

·५८
॥ लीलावतो।
भक्तोलब्धा कोटिः । १६ । इयमिष्टगुणा । ३२ । भुजो
। १२ । ना जातः कर्मः । २० ।
त्रिकेनेटेन वा ।
कोटिः।। कर्मः
१५
ह
। १५ ।
१२
पच्चकेन वा
कोटः । ५।
कर्मः । १३॥
१३
گر
इत्यादि ।
१२
अथ दितीयप्रकारेण ।
इटोभुजः । १२।
अस्य कृतिः।१४४॥
इटेन । २ । भक्ता
लब्धम् । ७२ । इष्टेन
।२। जन । ७०।
युता । ७४ । वस्तिो
जातो कोटिकी
। ३५। ३७।
३०
न्यासः
१२

·॥ लीलावती॥ ५७ चतुष्टयेनवा। कोटिः।१६। कर्मः ।२०। ur १२ षट्वेन वा। काटिः ।। १५ कर्मः । १५ । & १२ अथेटकमकोटिभुजानयने करणसूत्रं वृत्तम् । इष्टेन निघ्नाट्विगुणाच्च कादिष्टस्य कृत्यैकयुजा यदाप्तं । कोटिर्भवेत्मा पृथगिनिनी तत्कर्मयोरन्तर मत्र बाहुः ॥ ११६७ ॥ उदाहरणम् । पञ्चाशीतिमित करें यौ याव करणीगौ । स्थातां कोटि भुजौ तौ नौ बद कोविद सत्वरम् ॥ १२७ ॥ ज

·५८
॥ लीलावतो॥
न्यासः ६८
८५
कर्मः । ८५। अयं
दिगुणः । १७० 1 दि
कैनेटेन हतः।३४०।
इष्ट । हत्या।४।
सैकया।५ । भक्तो
जाता कोटिः।६८।
इयमिष्टगुणा ।१३६ । करें। ! ८५। निता जाताभुजः
1५१।
चतुम्केणेऐन वा।
कोटिः । ४० ।
४०
८५
भुजः । ७५ ।
७५
प्रकारान्तरेण तत्करणसूत्रं वृत्तम् । इष्टवर्गण
सेकेन विघ्नः कोऽथ वा हतः । फलानः श्रवणः
कोटिः फलमिष्टगुणं भुजः ॥ ११८७ ॥

·॥ लीलावती॥
५८
पूर्वादाहरणे।
कर्मः । ८५ ।
:
न्यासः ३१
८५
अत्र दिकेनेटेन
जातोकिल कोटि
६८
भुजे।। ५१ । ६८।
चतु कण वा।
कोटिः । ७५ । भुजः। ४०।
अव दाःकोटयानीमभेट
एव केवलं न स्वरूपभेदः ।
७॥
८५
अथेष्टाभ्यां भुजकोटिकोनयने करणसूत्र
वृत्तम्। इष्टयोराइनिदिनो कोरिर्वान्तरं भुजः । कृति
योगस्तयोरेवं कर्मचाकरणीगतः ॥ ११८ ॥
उदाहरणम् । यय स्त्र्यनं भवेज्जात्यं कोटिदोःश्रवणैः
सखे । श्रीमप्यविदिक्षानेतान् क्षिप्रं बुद्धि विचक्षण
॥ १२० ॥

·६०
॥ लीलावती॥
अष्टे । २।१।
प्राभ्यां कोटि
भुजकाः । ४।
न्यासः
४
।३।५।
अथवेष्टे । २।३।
आभ्यां काटिभुज
काः । १२ । ५।
१२
१३
।१३।
अथवेटे।२।४।आभ्यां
कोटिभुजकाः ।१६।
१६
।१२ । २०॥
एवमन्यत्रानेकधा ॥
१२

·। लीलावती॥ ६१ कर्मकोटियुती भुजे चजाते पृथक्करणसूत्र वृत्तम्। बंशाग्रमूलान्तरभूमिवर्गोवंशाङ्कृतस्तेन पृथग्युतोनौ वंशी नद भवतः क्रमेण वंशस्य खण्डे श्रुतिकोटिरूये ॥ १२१७७॥ उदाहरणम् । यदि समभुवि वेणुर्दि त्रिपाणिप्रमाणो गणक पवनवेगादेकदेशे स भमः । भुवि नृपमित हस्तेष्वङ्ग लग्नं तदग्रं कथय कतिषुमूलादेषभनः करेषु ॥ १२२55॥ ३२ न्यासः वंशायमूलान्तर म र्भुजः । १६ । वंशः कोरिकर्म युतिः । ३२॥ जाते जाधःखण्डे १२ । २०।१२ । बाइकर्मयोगे दृष्टे कोट्याच्च ज्ञातायां पृथक्करण सूत्रं वृत्तम् । स्तम्भस्य वोऽहिविलान्तरेण भक्ताः फलं व्यालविलागलरालात् । शोध्यं तदईप्रमितैः करैः स्थाद्विलागतोव्यालकलापियोगः ॥ १२३७७ ॥ उदाहरणम् । अस्ति स्तभतले बिलं तदुपरि ·६२ ॥ लीलावती। क्रीडाशिखण्डी स्थितः स्तमो हस्तनवा छते त्रिगणित स्तम्भप्रमाणान्तरे। दृष्टाहिं विलमात्रजन्तमपतत्तिर्यक स तस्योपरि तिनं अधि तयार्विलात्कतिमिनैः साम्येन गत्यायुतिः ॥ १२४६ ॥ ट १५ न्यासः १२ -२७ स्तम्भः । ६ । अहिबिन्लान्तरम् । २७ । जाता विलयुन्योर्मध्यहस्ताः । १२ । कोटिकणान्तोभुने चहरे पृथक्करणसूत्रं वृत्तम् । भुजाइगितात्काटिकान्तरान्तं द्विधा कोटिका न्तरेणानयुक्तं । तदई क्रमाकटिकणी भवेता मिदं धीमताऽऽवेद्य सर्वत्र याज्यं ॥ १५५55 ॥ मखे पद्मतन्मज्जनस्थानमध्यं भुजः कोटिकम् न्तरं पद्म दृश्यम् । नन्नः कोटिरतन्मितं स्याद्यदम्मावदैवं समा नीय पानीयमानं ॥ १२६३७ ॥ उदाहरणम् । चक्रक्रौच्चाकुलितसलिन्ने कापि दृष्टं मडागे नायादूर्ख कमलकन्तिका वितस्तिप्रमाणं । मन्दं मन्दं चलितमनिलेनारतं हस्त युग्मे तस्मिन्मन

·॥ लीलावती ॥
१३
गणक कथय क्षिप्रममा प्रमाणम् ॥ १२७55॥
कोटिकमान्तरम् ।
भुजः । २। लब्धं
१५
४
न्यासः
20
जलगामीर्यम्
इयं कोरिः इयमेव
कलिकामानयुतांजातः
कर्णः ।
कोट्येकदेशेन युते कर्णे भजे च दृष्ट कोटि कर्म
ज्ञानाय करणसूत्रं वृत्तम् । दिनिघ्नतालोच्छितिसंयुतं
यमन्तरं तेन विभाजितायाः । तालाच्छितेस्तान
सर।न्तरध्याउड्डीयमानं खलु लभ्यते तत् ॥१२८ ॥
उदाहरणम्। वृक्षाइस्तशतोकयातयुगे वापी
कपिः कोप्यगादुत्तीर्याथ परोदुतं श्रुतिपथेनोड्डोय
किच्चि मात् । जानैवं समता तयोर्यदि गतावुड्डोय
मानं कियदिइन् चेत्मपरिश्रमोऽस्ति गणिते क्षिप्रं तदा
डाचक्ष्व मे ॥ १२८ ॥

·॥ लीलावती ॥ वृक्षवाप्यन्तरम् । २००॥ २५० वृक्षोक्रायः ॥१०॥ न्यासः ૨૫૦ लब्धमुड्डीयमानम २० ५० । कोरिः।१५०। कर्मः। २५० । भुजः [२०० । भुजकोट्या-गे कर्मे च ज्ञाते पृथक्करणसूत्र वृत्तम् । कर्मस्य वाट्विगुणादिशोध्योदोकोटि योगः स्वगणोऽस्य मूलम् । योगाद्विधा भूलविहीन युक्ताः स्थानां नद? भुजकोटिमाने ॥ १३० ॥ उदाहरणम् । दशसप्ताधिकः कर्म त्यधिकाविंशतिः सखे । भुजकोटि युतिर्यत्र तत्र ते मे पृथवद ॥ १३१ऽऽ ।। कर्मः । १७ । १५ ।२३। जाने भुज २३- काटी।८।१५। उदाहरणम् । दोः कोट्यारन्तरं शैलाः कोयत्र त्रयोदश । भुजकोटो पृथक्तत्र वदाशु गणकोत्तम ॥१३२६॥ १७ दो कोरियोगः न्यासः ·॥ लीलाबती॥ कर्णः । १३ । भुज कोट्यन्तरम् ।। लब्धे भुजकोटी ।५।१२। न्यासः १२ लम्बावबाधाज्ञानाय करणसूत्र वृत्तम् । अन्यो ऽन्यमूलाग्रगस्त्रयोगा देण्वोर्वधे योगहते च लम्बः । वंशी खयोगेन हतावभीष्टभूनी च लम्बोभयतः कुखण्डे ॥ १३३ऽऽ ॥ उदाहरणम् । पञ्चदशदशकरोच्छायवेवार जात मध्यभूमिकयोः । इतरेतरमूलाग्रगर सूत्रयुतेर्लम्बमान माचच ॥ १३४ ॥ वंशौ।१५।१०। जातो लम्बः। ६ । वंशान्तरभूः ।५। अत्र जाते भूखण्डे ।३।२। अथवा भूः न्यासः ।१०। खण्डे । ६।४। १५ १० वाभूः।१५।खण्डे।। । ६ । वाभूः।२०।खण्डे ।१२।८ । एवं सर्वत्र लम्बः सएव। प्र ·द६ ॥ लीलावती ॥ यद्यत्र भूमितुल्ये भुजे वंशः काटिस्तदा भूखण्डेन किमिति राशिकन सर्चच प्रतीतिः ॥ अथ अक्षेत्रलक्षणे टूत्रम्। धृष्टोद्दिष्टमृजभुजं क्षेत्र यकवाडनः स्वल्पा । तदितरभुजयुनिरथवा तुल्या ज्ञेयं तदक्षेत्रं ॥ १३५ ॥ उदाहरणम् । चतुरस्र विषय भुजाख्यने निराश वाः । उदिया यत्र धृष्टेन तदतेनं विनिर्दिशेत् । १३६॥ एते अनुपपन्ने क्षेत्रे ॥ ६ A us १२ भुजप्रमाणाञ्जुशताकाः भुजस्थानेषु विन्यस्या नुपपत्तिदर्शनीयेति ॥ अवधादिज्ञानाय करण सूत्रमार्याइयं । त्रिभुजे भुजयोगस्तदन्तरगुलोभुवा हतोलथ्या । विस्था भूरूनयुता दलिताऽऽबाधे तयोः स्याताम् ।। १३७६७ ॥ खाऽऽबाधाभुजकृत्योरन्तरमूलं प्रजायते लम्बः । लम्ब गुणं भूम्यई स्पष्टं त्रिभु फलं भवति ॥ १३८ऽऽ ·। लीलावती। भूः। । १४ । भुजौ उदाहरणम् । क्षेत्रे मन्त्री मनुमिता त्रिभुजे भुजी तु यत्र त्रयोदशतिथिमितौ च मित्र । तत्रावलम्बक मितिं कथयावबाधे क्षिप्रं तथा च समकाष्ठमिति फलाख्याम् ॥ १३६। ।१३1 २५ न्यासः । १५। लब्धे बाबाधे ।५।६।लम्बः।१२। ५१४८ क्षेत्रपालञ्च । ८४। ऋणाऽऽवाधादाहरणम् । दशस्वदशप्रभा भुजौ त्रिभुजे यत्र नवप्रमा मही। अबधे वद लाम्बका तथा गणितं गाणितिकाश तत्र मे ॥ १४०६६ ।। १३/१२ १० न्यासः८ १० भुऔ । १०॥१७॥ भूमिः ।। ६ अत्र त्रिभुजे भुजयोगिइत्यादिना लब्धम् । २१ । अनेन भूरूना न स्यात् अस्मादेव भूरपनीता शेषा ईमृणगताऽऽवाधा दिपरोयेनेत्यर्थः । तथा जाते आबाधे। ६ । १५ । अतउभयत्रापि जातोलम्बः । ८। फलम् । ३६ ।

·६८ ॥ लीलावती॥ A चतुर्भुजत्रिभुजयोर स्पष्ट स्पष्ट फलानयने करण सूत्रं वृत्तम् । सर्वदायुतिदलच्चतुःस्थितं बाहुभिर्वि रहितच तदधात् । मूलमस्फुटफलं चतुर्भुजे स्पष्ट मेवमुदित त्रिबाडके ॥ १४२७६ ॥ उदाहरणम् । भूमिश्चतुर्दशमिता मुखमङ्कसक्छ बाहू त्रयोदशदिवाकरसम्मित च । लम्बाऽपि यत्र रविसंज्ञकएव तत्र क्षेत्रे फलं कथय तत्कथितं यदाद्यैः ॥ १४२७७ ॥ 2 भूमिः । १४ । मुखं ।। न्यासः१३ बाह।१३।१२। लम्ब १२ १२ । १२ । उक्तवत्करणेन जातं क्षेत्रफलं करणी। १९८०० । अस्याः पदं किच्चिन्यनमेक चत्वारिंशच्छतम् । १४१ । इदमत्र क्षेत्रे न वास्तवं फलम् किन्नु लम्बेन नितं कुमुखैक्यखण्डमित्यादिवक्ष्यमाणकरणेन वास्तव फलम्। १३८ । अत्र त्रिभुजस्य पूर्वादाहतस्य न्यासः १३ १५ भूमिः । १४ । भुजौ १२ १३ । १५ । ५।१४।६ . Y

·। लीलावती॥
अनेनापि प्रकारेण विवाहके तदेव वास्तव फवं
। ८४ । अत्र चतुर्भुजस्थास्पष्टमुदितम् ॥
अथस्थू लत्वनिरूपणार्थ सूत्रं साईवृत्तम् । चतु
(जस्थानियतो हि की कथं नतोऽस्मिन्नियनं फनं
स्यात् । प्रसाधिती सच्छवणा यदाद्यैः स्वकल्पिता
तावितरत्र न स्तः ॥ १४३७७ ॥ तेष्वेव बाहुम्वपरी
च कवनेकधा क्षेत्रफलं ततश्च ॥ १४४ ॥ चतुर्भजे
हि एकान्तरकोणावाक्रम्याऽन्तः प्रवेश्यमानौ स्वसंसक्ती
कर्म सङ्कोचयतः इतरौ पहिरपसरतो कोणै। स्वतं
सक्तं कर्म वईयतः असउक्तन्तेष्वेव बाइबपरी च
कर्णाविति। लम्बयोः कर्मयोचकमनिहिश्यापरान कर्य
पृच्छत्यनियतत्वेऽपि नियतच्चापि तत्फलम् । स पृच्छक
पिशाचावा वक्ता वा नितरान्ततः । योन वेत्ति चतु
बाहुक्षेत्रम्यानियतां सितिम् ॥ १४५ ॥
समचतुर्भुजाऽऽरातयोः फलानयने करण
साईश्लोकद्दयम् । इष्टा श्रुतिस्तुल्य चतुर्भुजस्य कल्या
थ तदर्गविवर्जिता या। चतुर्गुणा बाहुकृतिस्तदीयं
मूलं द्वितीयश्रवणप्रमाणम् ॥ १४६ ॥ अतुल्य कर्णभि
इतिईिभक्ता फलं स्फुट तुल्यचतुर्भुजे स्यात् । समश्रुती
तुल्यचतुर्भुजे च तथाऽऽयते तड्जकोटि घातः॥१४७॥
चतुर्भुजेऽन्यत्र समानतम्बे लम्बेन निघ्नकुमुखैक्य
खण्डम् ॥ १४७ ॥

·। लीलावतो अत्रेद्देशकः । क्षेत्रस्य पञ्चकृतितुल्य चतुर्भजस्य की ततश्च गणितं गणक प्रचक्ष्व । तुल्यश्रुतेश्च खलु तस्य तथायतस्य यदि स्तृतोरसमिताष्टमितं च दैर्व्यम् ॥ १४८॥ प्रथमोदाहरणे। भुजाः।२५।२५। २५ । २५ । २५। ४० अत्र त्रिंशन्मिता । ३०। मेकां श्रुति २५ न्यासः ३६ २५ २५ प्रकल्प्यज्ञाताऽन्या ।४०1फलच्च।६०० अथवा । ४८ चतुर्दशमितामेकां ।१४ । श्रुति प्रकल्प्याक्त २५. २५ न्यासः वत्करणेन जाताऽन्या श्रुतिः । ४८ । फन्नच्च । ३३६ । २५ २५ ·॥ लीलावती ॥ ७१ द्वितीयादाहरणे। न्यासः २५ तत्कृत्योर्योगपदं कर्मइति जाता करणीगता श्रुति भू रुभयत्र तुल्यैव । १२५० । गणितञ्च । ६२५ । विस्तृतिः ।। दैर्ध्वम् । ८। अथायतस्य। न्यासः अस्य गणितं ।४८। उदाहरणम् । क्षेत्रस्य यस्य वदनं मदनारितुल्य विश्वम्भरा विगुणितेन मुखेन तुल्या । बाइ त्रयोदश नखप्रमिता च लम्बः सूर्यान्भितश्च गणितं वद तत्र किं स्यात् ॥ १४६७ ॥ ५/११/६ वदनम्।११। विश्वम्भरा १२ न्याप्तः १३ । २२ । बाह ।१३ । २०॥ ६२२ १६ लम्बः। १२ । १२

·७२
॥ लीलावतो॥
अत्र सर्वदातिदलमित्यादिना स्थूल फल। २५०।
वास्तवन्तु लम्बेन निघ्नं कुमुखैक्यखण्डमिति जातं
फलम् । १८८ । क्षेत्रस्य खण्डवयं कृत्वा फलानि
पृथगानीय ऐक्यं कृत्वास्य फलोपपत्तिदर्शनीया
खण्डत्रयदर्शनम् ।
२०
न्यासः
흴
१६
५ ६
प्रथमस्य मुजकोटिकर्णाः । ५॥ १२ ॥१३ । द्वितीय
स्वायतस्य विस्तृतिः । ६ । दैर्ध । १२ । वतीयस्य
भुजयोटिकमाः । १६ । १२ । ३० ।
अत्र त्रिभुजयोः क्षेत्रयोभुजकोटिधाताई फलम्
आयते चतुरस्खे क्षेत्रे नमुजकोटिधातः फलम् यथा
प्रथमक्षेत्रे फलम् । ३० । द्वितीये। ७२ । तीये। ८६ ।
एषामैक्यं सर्वक्षेत्रफलम् । १८८ ।
अथान्यदुदाहरणभ् । पञ्चाशदेकमहिता बदन
यदीयं भूः पञ्चसप्ततिमिता प्रमितोऽष्टषच्या। सव्यो
भुजोदिगुणविंशतिसम्मितोऽन्यस्तस्मिन् फलं श्रवणलम्ब
मिती प्रचच ॥ ५० ॥

·। लीलावती॥ ७ ५१ वदनम् । ५१ । ६८ भूमिः । ७५ । 30 S पू भुजौ । ६८ । ॥४०॥ २३१७५ १.४४ ५ ५ श्रच फलावलम्बश्रुतीनां सूत्र वृत्ताईन् । ज्ञातेऽव लम्बे श्रवणः श्रुतौ तु लम्बः फलं स्थानियतन्तु तत्र ॥ १५१ ॥ कर्म स्थानियतत्वालम्बोऽप्यनियतइत्यर्थः । लम्बज्ञानाय करणत्रं वृत्ताईम् । चतुर्भुजा न्तस्त्रिभुजेऽवलम्बः प्राग्वगुजो कर्मभुजौ मही भूः ॥ १५१55॥ अत्र लम्ब ज्ञानार्थ सव्यभुजाग्रादक्षिणभुजमूलगामी इष्टः कर्णः सप्तसप्ततिमितः कल्पितस्तेन चतुर्भुजा न्तस्त्रिभुज कल्पितं नवाऽसौ कर्णएकोभुजः । ७७ । द्वितीयस्तु सव्यभुजः । ६८ । भूः सैव। ७५ । अत्र प्राबल्लब्धालम्बः लम्बे जाते कर्मज्ञानार्थ सूत्रं वृत्तम् । यल्लम्ब खम्बाश्रितवाइवर्माविश्लेषमूलं कथिताऽवधा सा । ३०८ ५ न ·७४ लीलावतो॥ ५ ५ सदूनवर्गसमन्धितस्य यलम्ब वर्गस्य पदं स कर्मः ॥ १५२७॥ अत्र सव्यभुजायालम्बः किल कल्पितः ३०८ अनोजाताबाधा १४४ तदूनभूवर्यासमन्वितेत्या दिना जातः कर्मः । ७७। द्वितीयज्ञानार्थ सूत्र वृत्तव्यम् । इटोऽत्र कर्णः प्रथमं प्रकल्यव्यस्त्रे तु कभयतः स्थिते थे। कर्म तयोः क्ष्क्षामितरौ च वाहू प्रकल्प्य लम्बावबधे च साध्ये ॥ १५३ऽऽ ॥ अबाधयोरे काककु स्थयार्यत्स्या दन्तरन्तकृतिसंयुतस्य । लम्बैक्यवर्मस्य पदं द्वितीयः कभिवेत्सर्वचतुर्भुजेषु ॥ १५४ऽऽ । न्यासः ५२ ३२ ८५ ६ २४ ४५ ४० ३२ ४५ ६० ७५ ७५ अत्र चतुर्भुजे सव्यभुजागाइक्षिणभुजमूलगामिनः कर्मस्य मान कल्पितम् । ७७ । तत्कर्मरेखावच्छिन्नस्य क्षेत्रस्य भध्ये दार्मरेखाभयताये व्यसे उत्पन्ने तयोः

·॥ लीलावती
७५
कल्प भूमि तदितरौ च भुजौ प्रकल्प प्राम्यसम्बः
आबाधा च साधिता। तदर्शनं लम्बः । ६० । द्वितीय
लम्बः।२४। आबाधयो । ४५ । ३२ । रेकककुश्थयो
रन्तरस्य । १३ । कृते । १६८ । लम्बैक्य । ८४ । कृतेश्च
। ७०५६ । योगः । ७२२५ । नस्य पदं द्वितीयकर्ण
प्रमाणम् । ८५।
अवेटकर्सकल्पने विशेषोक्तिसूत्र सायवृत्तम् ।
काश्रितस्वल्प भजैक्यमुझे प्रकल्यतच्छेष भुजा
च चाह। साध्योऽवज़म्बाऽथ तथान्यकर्णः स्वायाः कथं
चिच्छवान दोघः ॥ १५५55 ॥ तदन्यलम्बान्न लधु
स्तथेदं ज्ञात्वेष्टकर्षः सुधिया प्रकल्प्यः ॥ १५६ ॥ चतु
भुजे हि एकान्तरकाणयोराक्रम्य सङ्घरच्यमानं त्रिभु
जत्वं याति तत्रैककाणे लग्नलघुभुजयोरैक्यं भूमि
रितरौ भुजौ च तन्नम्बादूनः सड्डोच मानः कर्षः
कथञ्चिदपि न स्यात् तदितरोचमेरधिकीनस्वादिव
मुभयथापि एतदनुक्तमपि बुद्धिमता ज्ञायते ॥
विषमचतुर्भुजफलानयनाय करणसूत्रं वृत्ता
ईम् । त्यस्तु कर्मोभियतः स्थिते ये तयोः फलैक्यं
फलमत्र नूनम् ॥ १५६७ ॥ अनन्तरोक्तक्षेत्रान्त
ज्यस्रयोः फले। ८२४ । २३१० । अनयोरक्यं । ३२३४ ।
तस्य फलं।

·७६ लीलावती। समानलम्बस्यावधादिज्ञानाय करणसूत्र वृत्त इयम् । समानलम्बस्य चतुर्भुजस्य मुखोनभूमि परि कल्प्य भूमि । भुजौ भुजौ त्यसवदेव साध्ये तस्या वधे लम्बमितिस्ततश्च ॥ ५७३७ ॥ अबाधयाना चतु रमभूमिस्तनम्बवर्माक्यपदं श्रुतिः स्यात् । समान लम्बे लघुदो कुयोगान्मुखान्यदोःसंयुतिरल्पिकास्यात् ॥ १५८॥ उदाहरणम् । दिपच्चा शन्मितव्येकचत्वारिंशन्मितो भुजी मुखन्तु पञ्चविंशत्या तुल्यं षच्या मही किल । ॥ १५८ ॥ अतुल्यलम्बकं क्षेत्रमिदं पूबरुदाहृतं षट्पञ्चाशत्रिषष्टिश्च नियसे कर्मयोर्मिती ॥१६० की तचाऽपरौ बहि समलम्बच्च नछुनी ॥ ११ ॥ ६३ २५ ५६ न्यास:३६ अत्र वृहत् कर्म त्रिषष्टिमितं प्रकल्पात्र जातः प्राग्वदन्यः कर्मः ६० । ५६ ।

·॥ लीलावती॥ ०७ अथ षट्पञ्चाशतस्थाने हात्रिंशन्मितं कर्म । ३२। प्रकल्य २५ ५२ न्यासः ३२ ६० २२ २५ प्राग्वत्माध्यमाने कर्मे जातं करणी खण्डवयं । ६२१ । २७०० । अनयोर्मूलयो २४ ५१ २३ २४ २५ २५ रैक्वं द्वितीयः कर्मः ७६ २२ २५ अथ तदेव क्षेत्रच्चेत्समलम्बम् । तदा मुखोन २५ भूमिपरिकल्प्य ५२ भूमिमिति ज्ञानार्थ व्यस ४६ ७१ कल्पितं २३ २० ( अत्र क्षेत्र लम्बांशहारयोः षट्शते पतिते ) न्यासः ३/३ २२ १ mPM NMS سا و رای २

·लीलावती ।
अत्राबाधे जाते
न्यास'
५२
३
६२२
২৪
१७२३५ ३
३ १७२
लम्बश्च करणीगतोजातः ३८०९६
२५
आसन्नमूलकरणेन जात. ३८
६२२
६२५
अयं तत्र चतुर्भुजे समलम्बः लघ्वाऽऽबाधोनितमम
भूमेलम्बस्य च वर्गयोगः । ५०४६ । अयं कर्णवर्गः
एवं वृदाबाधातोद्वितीयकर्मवर्गाः । २१७६ ।
अनयोरासन्नमूलकरणेन जातो कर्णो ७१ ४६
१
२०
२०
एवं चतुरमे तेवेव वाहुवन्या की बहुधा भवतः
एवमनियतत्वेऽपि नियतावेव कमावानीतो ब्रह्मगुप्ता
चैस्तदानयनं यथा।
काश्रितभजघातैक्यमुभयथाऽन्योऽन्यभाजितं गुण
येत् । योगेन भुजप्रतिभुजहत्योः की पदे विषमे
॥ १६२॥

·लीलावती
७६
२५
५२/६३६३६
न्यासः
काश्रितभुजघातेति एकवारमनयो । २५ ।
। ३६ । धीत । ६ ७५ । स्तथा।५२ । ६० ।ऽनयापीतः
। ३१२० । घातयाईयारक्यं । ४०६५। तथा द्वितीय
वारं । २५ । ५२ । अनयोधाते जातं । १३०० ।
तथा द्वितीयवारं । ३६ । ६० । अनयो/ते। २३४॥
घातयोईयो रेक्यं । ३६४० । भुजप्रतिभुज । ५२ ।
। ३६ । घातः। २०२८ । पश्चात् । २५ । ६० ।
अनयोर्बधः। १५०० । तयोरक्यं ।३५२८ | अनेनैक्वेन
। ३६४० । गुणितं जातं पूर्वैक्यं । १२८४१८२० ।
प्रथमकाश्रितभुजघातैक्येन । ४०६५ । भक्तं लब्ध
। ३१३६ । अस्य मूलं । ५६ । एकः कर्षः तथा द्वितीय
कमार्थ प्रथमकाश्रितभुजघातक । ४०८५ ।
भुजप्रतिभुजबधयोग । ३५२८ । गुणिनं जातं
।१४४४७१६० । अन्यकाश्रितघातैक्येन । ३६४० ।
भक्तं लब्ध । ३८ ६८ । अस्य मूलं । ६३ । दितीयः

·लीलावती। कर्णः ॥ अस्य कानयनस्य प्रक्रियागौरव लघु प्रक्रियादर्शनद्दारणाह । अभीष्टजात्यायवाझकोटयः परस्परं कर्णहताभुजाइति । चतुर्भुजं यदिधर्म प्रकल्पितं श्रुती तु तत्र त्रिभुजदयात्ततः ॥ १६३ ॥ बाहार्वधः कोटिवधेन युक् स्यादेका श्रुतिः कोटि भुजावधैक्यम् । अन्या लघौ सत्यपि साधनेऽस्मिन् पूर्बेः हतं यदबहु तन्न विद्मः ॥ १६४ ॥ जात्यक्षेचदयस्य ४ ५ १२ १३ न्यासः ५ रतयोरितरेतरकर्णहताभुजाः कोटयः इतरेतरकर्म हताः कोटयोभुजाइति कृते जातं । २५ । ६० ।५२। ।३८ । तेषां महती भूलघुमुखभितरो बाइ इति प्र कल्य क्षेवदर्शन इमा की महतायासेनानीती ।६३।५६ । अस्यैव जात्ययस्योत्तरोत्तरभुजकोट्यो घीतो जातौ । ३६ । २० । अनयोक्यमेकः कर्णः । ५६ । बाकेः । ३।५ । कोट्यो । ४ । १२ । च घातो ·। लीलावती। ८१ ।१५। ४८ । अनयोरक्यमन्यः कर्णः । ६३ । एवं सुखेन श्रुती स्यानां अथ यदि पार्श्वभुजमुखयोर्व्यत्ययं कृत्वा न्यस्त क्षेत्रम ३२ न्यासः २५ ६५ तदा जात्यदयकर्मयोर्वधः। ६५ । वितीयकर्णः ॥ अथ सूचीक्षेत्रोदाहरणम् । क्षेत्रे यत्र शतत्रयं । ३००। क्षितिमितिस्तत्वन्द । १२५ । तुल्यं मुखं बाइ खोत्कृति भिः । २६० । शरातिधुतिभि । १६५ । स्तुल्यौ च तत्र श्रुती। एका खाष्टयमैः । २८० । समा तिथिगुणै 18५।रन्याथ तलम्बको तुल्यौ गोधृतिभि । १८८ । स्तथाजिनयमै ।२२४। योगाच्छ्रवालम्बयोः ॥ १६५ ॥ नवण्डे कथयाधरे श्रवणयोर्योगाच्च लम्बावधे सत् सूची निजमार्गवृड्वभुजयोर्योगाद्यथा स्यात्ततः । साबावं वत लग्वकञ्च भुजयोः सूयाः प्रमाणे च के सर्व गाणिनिक प्रचव नितरां क्षेत्रेऽत्र दक्षोऽसि चेत् ट

·८२
॥ लीलावती।
६२४०
१७६०४
१७
१२५
४००
न्यास
२८९
२२४
२६०
२२५
१४४
क
सं१३२
२०० १२
१०८।
। स्तूच्चाबाधा। । तूच्चाबाधा।
३५६४
१७
भूमानं। ३००। मुखं। १२५। बाइ । २६० । १६५।
कमा। २८०।३१५ । लम्बा ।१८८ । २२४ ।
अथ सन्ध्याद्यानयनाय करणसूत्रं वृत्तम् । लम्ब
सदाश्रितबाहोर्मध्यं सन्ध्याख्यमस्य लम्बस्य । सन्ध्यो
ना भूः पीठं साध्यं यस्याधर खण्डम् ॥ १६७ ॥ सन्धि

·॥ लीन्नावती।
८२
विस्थः परलम्बश्रवणहतः परस्य पीठेन । भक्तोलम्ब
श्रुत्योर्योगात्यातामधःखण्डे ॥ १६८ ॥
लम्बः। १८८ । तदाचितभुजः । १६५। अनयो
मध्ये यमबलम्बाश्रितबाजवर्गेत्यादिनाऽऽगता
ऽऽनाधा सन्धिसंज्ञा । ४८ । नदूनितभूरिति द्वितीया
बाधा सा पीउसंज्ञा । २५२ ।
एवं विमीयावरणः । २२४ । नढाशितभुजः । २६ ।
पूर्ववत् सन्धिः । १३२ । पीठं । १६८ ।
अथाद्यन्नम्बरबासः । १८८ । खण्डं साध्यं ।
अस्य सन्धिः । ४८ । दिमाः । ४८ । पालम्बन
। २२४ । भवाणेन च । २८० । पृथगुम्मिनः । १०७५२ ।
। १३४४० । परम्य पोडेन । १६८ । भक्तोलब्धं लम्बा
घाखण्डन् । ६४ । श्रवणाधःखण्डञ्च । ८० ।
एवं द्वितीयलम्ब स्य । २२४ । सन्धिः । १३२१ परलम्बन
। १८८ । कर्मेन च । ३१५ । पृथगुणितः परस्य
पाठन । २५२ । भक्तोलब्धं लम्बाधाखण्डं । १६ ।
श्रवणाधाखण्डश्च । १६५ ।
अय कर्मयोगादधोलम्बज्ञानार्थ सूत्रं वृत्तम् ।
लम्बै भनी निजनिजपीठविभक्ती च वंशी स्तः ।
नाभ्यां प्राम्वच्छ्रत्या-गाजम्बः कुखण्डे च ॥ १६ ॥

·८४ ॥लीलावती॥ नम्बौ । १८८ । २२४ । भू । ३०० । नौ जाती । ५६७००। ६७२०० । स्वस्खपीठाभ्यां । २५२ । १६८। भक्तौ एवमत्र लब्धौ वंशौ । २२५ । ४०० । श्राभ्यां अन्योऽन्यमूलाग्रगसूत्रयोगादित्यादिकरणेन लब्धः कर्मयोगादधोलम्बः । १४४ । भूखण्डे च । १०८ । । १९२। अथ सूच्याऽऽबाधालम्बभुजज्ञानार्थ सूत्रं वृत्तत्रयम्। लम्बहतोनिजसन्धिः परलम्बगुणः समाइयोज्ञेयः । समपरसन्ध्योगक्यं हारस्तेनाहतो तौ च ॥ १७० ॥ सम परमन्धी भूना सूच्याऽऽबाधे पृथक् स्याताम् । चारहतः परलम्ब सूचीलम्बाभवनः ॥१७१ ॥ सूचोलम्बघ्नभुजा निजनिजलम्बोडतो सूयाः । एवं क्षेत्रक्षादः प्राजस्तै राशिकायः ॥ १७२ ॥ अत्र किलायं लम्बः । २२४ । अस्य सन्धिः । १३२ । अयं परलम्बेन ।१८८ । गुणितो । २२४ । ऽनेन भक्तो ८६१ जातः समाइयः --- अस्य परसन्धेश्च । ४८।योगोहारः १२७५ २६७३०० अनेन भू।३०० । नः समः

·'लीलावती
८५
परराधि।
१४५००
व भक्तो जाते सूयाऽऽबाधे ३५६
명
एवं दितीयसमाक्षयः १२
१७००
.
द्वितीयाहारः
अनेन स्वीयः समः
९५३६०० परमन्धिश्च
भूनः
१४ १०० भक्तोजाति सूच्याऽऽबाधे १५३६ ३५६४
१७
परलम्बः । २२४ । भूमि । ३०० । गुणहारेण
भक्तोजानः सूचीलम्बः ६०४६
सूचीलम्बेन भुजौ । १८५ । २६० । गुणिती स्वख
लम्बाभ्यां । १८ । २२४ । यथाक्रमं भक्तो जातो
खमार्गवृट्वौ सूचीभुजौ ६२४० ७०२०
एवमत्र सर्वत्र भागहारराशिं प्रमाणं गुण्यगुणको
तु यथायोग्यं फलेच्छे प्रकल्प्य सुधिया त्रैराशिक
१७
१०
मह्यम् ॥
अथ वृत्तक्षेत्र करणसूत्रं वृत्तम् । व्यासे भनन्दामि

·८६ || लीलावती ॥ 1३८२७ । हते विभक्त खवाणसूर्यः । १२५०। परिधिः स सूक्ष्मः । द्वाविंशतिने विहलेऽथ शैलैः । ७ स्थलोऽथवा स्याझ्यवहारोग्यः ॥ १७३ ॥ उदाहरणम् । विष्कम्भमानं किल सप्त यत्र तत्र प्रमाणं परिधेः प्रचच । द्वाविंशतिर्थपरिधिप्रमाणं नयाम सङ्ख्याश्च सखे विचिन्त्य ॥ १७५ ॥ १ न्यासः व्यासमानं। ७॥ लब्ध परिधि मानं १२३४ १२५० स्थून्नोवा परिधिलब्धाः । २२। अथवा परिधिताव्यासानयनाय २२ गुणहारविपर्य न्यासः ७ येण व्यासमानं सूक्ष्म १२ ३८२७ स्थूलं वा ।। ३९२७ ·॥ लीलावती ॥ वृत्तगानयोः फलानयने करणसूत्र वृत्तम् । वृत्त क्षेत्र परिधिगुणितव्यासपादः फलं यत् क्षुमं वेदैरुपरि परितः कन्दुकस्येव जालम् । गीलस्यैवं तदपि च फलं पृष्ठजं व्यासनिघ्नं षनिर्भक्तं भवति नियतं गोलगर्भ घनाख्यम् ॥ १७५ ॥ उदाहरणम् । यड्यामस्तुरगैर्मितः किल फलं क्षेत्रे समे तत्र किं व्यासः सप्तमितश्च यम्य सुमते गान्नम्य तस्यापि किं । पृष्ठे कन्दुकजानमन्निभफल्नं गोलस्य तम्यापि किं मध्ये हि धनं फलञ्च विमलाञ्चेवेत्मि बोलावतीम् ॥ १७६ ॥ वृत्तक्षेत्रफलदर्शनाय व्यासः । ७। परिधिः २१ न्यासः ३८ २४२३ १२५० क्षेत्रफलम् ३८ २४२३ ५०००

·लीलावती।
गोलपृष्ठफलदर्शनाय
व्यासः।७॥
गोलपूरपलं
न्यासः
१५३
११७३
१२५०
२०७३
१२५०
गोलान्तर्गतघनफलदर्शनाय
व्यामः । ७॥
गोन्नस्यान्तर्गत
न्यासः
१७६
१४59
२५००
घनफलम्
१७६
२४८७
२५००
प्रथ
प्रकारान्तरण तत्फलानयने करणसूत्र
साईवृत्तम् । व्यासस्य वर्गो भनवाग्निनिघ्ने सूक्ष्म
फल्नं पच्चसहमभक्त । रुद्वाहते शकहतेऽथवा स्यात
स्वस्ने फलं तयवहारयोग्यम् ॥१७७॥ घनीकृतव्यास
दलं निजैकविंशांशयुग्गालघनं फलं स्यात् ॥ १७७ऽऽ ।
व्यासः । ७ । अस्य वर्गे । ४८ । भनवाग्निनिने
॥

·॥ लीलावती। ८९ पञ्चसहसभक्ते तदेव सूक्ष्म फलम् ३८ २२३४ ५००० अथवा व्यासस्य वर्गो । ४६ । रुद्राइते । ५३८ । शकहते लब्धं स्युन्नं फलम् ३८ घनोवतव्यामढनं २४३ निजैकविशांशक गोलस्य पनफनं स्यन्नं १७ २ ३ शरजीवानयनाय करणसूत्रं साईवृत्तम् । ज्याव्यासयोगान्तर घानमन्नं व्यासस्तदूनोदलितः शरः स्थात् ॥ १७८ ॥ व्यासाच्छगेनाच्छरसङ्गुणाश्च मूल्नं दिनिघ्नं भवतीह जीवा। जीवाई वर्गे शरभक्तयुक्ते व्यासप्रमाणे प्रवदन्ति वृत्ते ॥ १७ ॥ उदाहरणम् । दशविरतिवृत्तान्तर्यत्र ज्या षष्मिता सखे । तत्रेषु वद बाबाज्यां ज्याबाणाभ्याञ्च विस्तृतिम् ॥ १८० ॥ ठ ·॥ लीलावती॥ व्यासः।१०॥ न्यासः १० ज्या।। योगः । १६ । अन्तरं ।४। घातः uy ।६४॥ मून । ८ । एतदूनाव्यासः ।२ । दलितः । १ । जातः शरः । १॥ व्यामात् । १० । शरीनात् । ९ । शर । १ । सगुणात् । ।मूलं । ३ । दिनिघ्नं जाता जीवा।। एवं ज्ञाताभ्यां ज्याबाणाभ्यां व्यासानयनं यथा जीवा । ६ । ई । ३ । वर्गे । ८ । शर । १ । भक्ते । ८ । शर । १ ! युक्त जातोव्यासः । १० । अथ वृत्तान्तरन्यस्त्रादिनवासान्तक्षेत्राणां भुज मानानयनाय करणसूत्रं वृत्तत्रयम् । त्रियङ्कानि नभश्चन्द्र । १०३८२३ । स्त्रिवाणाट यमाभिः । ८४८५३ वेदान्निवाणखाश्चैश्च । ७०५३४ । ख खाम्राभर सैः । ६०००० । क्रमात् ॥ १८ ॥ बाणेषुनखबाणैश्च । ५२५५ । दिदिनन्देषुसागरैः । ४५८२२ । कुरामदशवेदैश्च । ४१०३१ । वृत्त ·१७३३ १०३२ . २ लीलावतो॥ व्यासे समाइते ॥ १८२ ॥ ख खखामा । १२०००० । सम्भक्ते लभ्यन्ते क्रमशाभुजाः । वृत्तान्तरल्यसर्बयाणां नवाखान्नं पृथक् पृथक् ॥ १८३ ॥ उदाहरणम् ॥ सहस्रविनयव्यांसं यदृत्तं तस्य मध्यतः । समयसादिकानां मे भुजान्चट पृथक पृथक ॥ १८४ ॥ अथ वृत्तान्तस्त्रिभुजे भुजमानानयनाय व्यासः। २०००। बियङ्कामिनभ २० न्यासः माणितः ।२०७८४६.०० खखखाभ्राक। १२०००० । भन्नो लब्धं व्यस्रे भुजमानम् १७३२ वृत्तान्त चतुर्भुजे भुजमानानयनाय व्यासः। २००० । विवाणाश्युगाट भि। ८४८५३। न्यामः rojer २००० गुणितः ।१६७०६०००। ६० खख खाभाकै चन्दै । १०३८ २३॥ २००० २ १४१४ छ १४१४ १४२६ १३ ·१२ ॥ लीलावती॥ । १२००० । भक्ते लब्धं चतुरस्रे भुजमानम् १४१४ २३ -- वृत्तान्तःपञ्चभुजे भुजमानानयनाय व्यासः । २००० वेदाग्निबाणखा । ७०५३४ । न्यासः २००० N गुणितः ।१४१०६८०००। ११५५ खखखाम्राक । १२०००० । भक्ते लब्धं पच्चासे भुजमानम् १९७५ ३ २००० ००० वृत्तान्तः षड्भुजे भुजमानानयनाय व्यामः। २०००। ख खामानरसा६०००० गुणिनः।१२००००००० न्यासः खख खाखाक । १२००००। भक्तेलब्ध षडले भुजमानं । १०००। १००० २००० ००० ००० ००० ·E .॥ लोनावती॥ १३ वृत्तान्तःमप्तभुजे भुजमानानयनाय ७ 10- न्यास यामः । २०००। वाणि पुनलबाग 1५२०५५। गणितः । १०४११०००० । ख खखाम्राका १२०००० भक्त लब्धं सताने भुजमानम् ८६७ २१ वृत्तान्तरष्टभुजे भुजामानानयनाय Ty- 10 When न्यासः २००० व्यासः । २०००। दि द्वि नन्दे मागगै 1४५८२गुणितः 1६१८४४०००। खसखाम्राक । १२०००० । भक्त लब्धमष्टाने भुजमानम् ७६५

·१४
॥ लीलावती ॥
वृत्तान्त नवभुजे भजमानानयनाय
นนท์
UY
न्यासः
016
०००
व्यासः । २००० ।
कुरामदशवेदै
। ४१०३१॥र्गुणितः
। ८२०६२०००।
खखखामाकै
। १२०००० । भक्त
लब्धं नवासे
E
भुजमानम् ६८३
२०
एवमिष्टव्यासादेभ्योऽन्याअपि जीवाः सिध्यन्तीति
तास्तु गोले ज्योत्यत्ती वक्ष्ये ।
अथ स्थल जीवाज्ञानाथ लघुक्रियया करणसूत्रं
वृत्तम् । चापाननिघ्नपरिधिः प्रथमायः स्यात्यच्चा
इनः परिधिवाचतुर्थभागः । आद्योनितेन खन्नु
मेन भजेच्चतुव्यासाहतं प्रथममाप्तमिह ज्यका
स्थात् ॥ १८५॥
उदाहरणम् । अष्टादशांशेन वृतेः समानमेकादि
निनेन च यत्र चापम् । पृथक पृथक्तत्र वदाए
नोवां खार्मितं व्यासदलञ्च यत्र ॥ १८६ ॥

·लीलावती॥
६५
५४
१२०
न्यासः
२४०
२०८
२५४
४२
व्यासः । २४० । अव किन्लाङ्कलाधवाय विंगते.
साहार्कशतांशमलितः सूक्ष्मपरिधिः । ७५४ । अस्या
टादशांशः । ४२ । अत्राप्य कलाघवाय दयोग्या
दशांश युनोगृहीतः अनेन पृथक् पृथगेकादिगुणि
तेन तुल्ये धनुषि कल्पिते ज्याः साध्याः ॥
अथवाऽत्र सुखार्थ परिधेरटादशांशन परिधि
धनूंषि चापवर्त्य ज्याः साध्यास्तथाऽपि ताएव
भवन्ति ।
अपवर्तिते न्यासः परिधिः । १८ । चापानि च
।१।२।३।४।५। ६ । ७।८।। यथोक्त

·|| लीलावती करणेन लब्धाजीवाः । ४२ । ८२ । १२०।१५,४ । १८४ । २०४ । २२६ । २३६ । २४० । अथ चापानयनाय करणत्रं वृत्तम् । व्यामा धिचातयुतमौकिया विभक्तो जीवाविपञ्चगुणितः पश्धेिस्तु वर्गः । सोगितात्यरिधिवर्गचतुर्थभागा दाने पद तृसिदलालतिते धनः हात् ॥ १८७ । उदाहरणम् । विहिताइह ये गुणासनावद तेषा मधुना धनुनि नम । वदि तऽसि धनुक्रियागणिते गाणितिकतनेएम् ॥ १८८ ॥ न्यासः।४२। ६२ । १२० । १५७।१८४२०८। । २२६ । २३६ । २४० । ,वापतितपरिधिः।१८। जीवाणा, पञ्चभि । ५ । श्च परिधे । १८ । वा । ३२४ । गुणितः। १७०१० । व्या सा।२४०। ब्धि । ४ । घात। ८६० । सुनर्विक्रयानया। १००२ । विभक्तालब्धा । १७। उजालाधवाय चतुर्विशते धिकनहरांशयनागृहीतोऽनेनोनितात्परिधि।१८। वर्ग । ३२४ । चतुर्थभागात् । ६४ । पद प्राप्ने । ८ । वृति । १८ । दनात् । । पतिते । १ । जातं धनुः एवं जानानि धनपि। १ ।२।३।४।५।६ । । ७।८।६। एतानि परिधिवष्ठादशांशेन गुणि तानि स्यः ।

·॥ लीलावती॥ १७ इति श्रीभास्कराचार्यविरचितायां लीलावत्यां क्षेत्रव्यवहारः समाप्तः ॥ * ॥ अथ खात व्यवहारे करणसूत्रं साा- । गण यित्वा विस्तारं बहुषु स्थानेषु तद्युनिभाज्या । स्थानक मित्या सममितिरेवं दैर्थे च वेधे च ॥ १८८ ॥ क्षेत्र फलं वेधगुणं खाते धनहस्तमझ्या स्यात् ॥ १८८ ॥ उदाहरणम् । भुजवक्रतया दैर्ध्य दशेशार्ककरै मितम् । त्रिषु स्थानेषु पटपञ्चसप्तहस्ता च विस्तृतिः ॥ २८० ॥ यस्य खातस्य वेधोऽपि विचतुम्निकरः सखे । तत्र खाते कियन्तः स्युर्घनहस्ताः प्रचक्ष्व मे ॥ १८१६ । १२ + मध्यान्नतविषमखातं न्यासः ५.० १२ अत्र सममितिकरणेन विस्तारे हस्ताः । ६ । दैर्थे । ११ । वेधे । ३। तत् क्षेत्रदर्शनम् यथा ·॥ लीलावतो. न्यासः६ सममितिः Eur २२ यथोक्तकरणेन लब्धा घनहस्तसङ्ख्या । १८ । खातान्तरे करणसूत्रं साईवृत्तम्। मुखजतलज तद्युतिजक्षेत्रफलैक्यं हृतं षड्भिः ॥ १८२॥ क्षेत्रफल सममेतद्वेधगुणं घनफलं स्पष्टं । समखातफल त्यंशः सूचीखाते फलं भवति ॥ १६३ ॥ उदाहरणम् । मुखे दशदादशहस्ततुल्यं विस्तार दैर्घ्यन्तु तले तदईम् । यस्याः सखे सप्तकरश्च वेधः का खातसङ्ख्या वद तत्र वाग्यां ॥ १६४ ॥ १२ मुख क्षेत्र फलं। १२०। तलज। ३०। २० भ्यासः १० विषमखातं तद्युतिज ।२७०। एषा १२ मैक्यं । ४२०॥

·॥ लीलावती॥ १२ १२ पति । ६ । इतं जातं समफलं । ७०। वेध । ७ ॥ हतं जातं खातफलं घनहस्ताः । ४६०। द्वितीयोदाहरणम् । खातेऽथ तिग्मकरतुल्य चतुर्भुजेच किं स्यात्पलं नवमितः किल यत्र वेधः । वृत्त तथैव दविस्तृतिपञ्चवधे सूचीफलं वद तया श्च पृथक् पृथङ्मे ॥ १८ ५ ॥ भुजः। १२ । वेधः । जातं यथाक्त न्यासः समखातं करणेन खातफलं १२ घनहस्ताः। १२८६ । सूचीफलं । ४३२॥ वृत्तखानदर्शनाय। व्यासः । १० । वेधः वेधः। ५। अत्र ५ वृत्तखातं सूक्ष्म परिधिः न्यासः व्यामः ३८२० १२५ सूक्ष्मक्षेत्रफलम् ३८२७ ५० वेधगुणं जातं सूक्ष्मखातफलं ३९२७ सूक्षासूची फलं १३०९ २३० १२ १ ·१०० ॥ लीलावती। यदा स्थलखातफलं २०५० सूचीफलं स्थूलं वा २०५० २१ ॥ इति खातव्यवहारः समाप्तः ॥ .. चिती करणसूत्रं माईवृत्तम् । उयेण गणित चितेः किल क्षेत्रसम्भवफलं घनं भवेत् । इष्टिकाघन हृते घने चितेरिटिकापरिभितिश्च लभ्यते ॥ १६६ ।। इष्टिकोच्छयहच्छितिश्चितेः स्युस्तराश्च दृषदां चिते रपि ॥ १९६७ ॥ उदाहरणम् । अष्टादशाङ्गलं दैयं विस्तागे • हादशाङ्गुलः । उछितिस्त्र्यमुला यामामिष्टिकास्ता चिती किल ॥ १६७७ ॥ यदिस्ततिः पञ्चवाराष्ट हस्तं देयं च यम्यां त्रिगेड्रितिश्च । तस्यां चितौ किं फलमिटिकानां सङ्ख्या च का ब्रूहि कति स्तराश्च ॥१९८॥ स्तरा.२४ ३ न्यासः इष्टकाचितिः इष्टिका ·॥ लीलावती॥ १०१ इष्टिकायाः घनहस्तमानं ३चितेः क्षेत्रफलं। ४०॥ ६४ उच्छ्रयेण गुणितं चितेर्घनफलं । १२० । लब्धा इष्टिका सङ्ख्या । २५६० । स्तरसङ्ख्या। २४ । एवं पाषाणचयेऽपि ॥ इति चितिव्यवहारः ॥ : अथ क्रकचव्यवहार करणासूत्रं वृत्तम् । पिण्ड योगदनमग्रमूनयादै यमगुणितमङ्गलात्मकम् । दाम दासापथैः समारतं षट्स्वरेषु विहनं करात्मकम् ॥ १९॥ उदाहरणम् ।मूने नखानु नमितोऽथ नृपाङ्गुन्ने ऽग्रे पिण्डः शताङ्ग नमितं किन यस्य दैर्घ्यम् । तदारू दारणापयेषु चतुर्यु किं स्याड्वस्तात्मकं वद सखे गणितं दुतं मे ॥ २००ऽऽ ॥ न्यासः २० क्राकचंदारु विषमम् १०० पिण्डशोगदलं । १८ । दैर्येण ।१०। सङ्गुणित।१८०० दारुदारणपथै । ४ । गुणितं । ७२०० । घटस्वरेषु ·१०२ लीलावती। २ 1५७६ । विहतं जातं करात्मकम् गणित २५ क्रकचा न्तरे करणसूत्रं साईवृत्तम् । विद्यते तु यदि तिर्य मुक्तवत्पिण्डविस्तविहतेः फलं तदा ॥ २०१॥ इष्टिका चितिदृषञ्चितिखातक्राकचव्यवहता खन्नु मूल्यम्।कर्म कारजनसम्प्रतिप त्या तन्मृदुत्व कठिनत्ववशेन ॥ २०२॥ उदाहरणम् । यदिस्तृनिईन्तमिताङ्गुलानि पिण्डु तथा पाडश यत्र काष्ठे । छेदेषु तिर्यअवसु प्रचक्ष्व कि स्यात्फलं तत्र करात्मकं मे ॥ २०३ ॥ ३२ विस्तारः ॥३२॥पिण्डः न्यासः १६ काका च का सामान १६ ।१६। ३२ पिण्डविस्ततिहतिः। ५१२। दारुदारणमार्ग।। ना। ४६०८ । षट्खरेषु । ५७६ । विहतं जातं फलं हस्ताः ।८। ॥ इति क्रकचव्यवहारः। अथ राशिव्यवहारे करणसूत्रं वृत्तम् । अनणुषु दशमांशेऽध्वथै कादशशः परिधिनवमभागः एक ·लीलावती धानोषु वेधः । भवति परिधिषष्ठे वर्गिते वेधनिघ्ने धनगणितकराः स्युमागधास्ताच खार्यः ॥ २०४ ॥ उदाहरणम् । समभुवि किल राशियः स्थितः स्थूल धान्यः परिधिपरिमितिः स्यावस्तषष्टिर्यदीया। प्रवद गणक खार्यः किम्मिताः सन्ति तसिनथ पृथगणु धान्यैः पृथकधान्य व शीघ्रम् ॥ २०४ ॥ अथ स्थूलधान्यराशिमानावबोधनाय परिधिः । ६० वेक ६० हापरिधेः षष्ठांशः अनणधान्यराशिः न्यासः ११००। वेधनिघ्नः लब्धाःखार्य।६०१ वेधः । १० । वर्गितः अथाणुधान्यराशिमानानयनाय परिधिः । ६॥ वेधः ६० जातं अणधान्यराशिः वेधः न्यासः ur 5 फलं ५४५ ५ ११ ·१०४ ॥ लीलावती । अथ टुकधान्यराशिमानानयनाय परिधिः । ६० । ६० वेधः २० खार्यः एकधान्यराशिः वेधः न्यासः 18 م २ अथ भित्यन्तवाद्य कोणसंलग्गशिप्रमाणानयन करात्रं वृत्तम्। द्विवेदसत्रिभागैकनिघ्नात्तु परिधेः फन । भित्यन्तर्याएकोणस्थराशेः स्वगुणभाजितम् । २०६ ॥ उदाहरणम् । परिधिर्भिप्तिलग्नस्य राशस्त्रिंशत्करः किन्न । अन्तःकरणारिशमग्यापि तिथि तुल्यकरः सखे ॥ २०७॥ वहिकोणस्थितस्यापि पच्चननवसम्मितः । तेषामाचक्ष्व मे क्षिप्रं घनहस्तान् पृथक् पृथक ॥ ३०८ ॥ अत्रापि स्थूलादिधान्यानां राशिमानावबोधनाय स्पष्ट क्षेत्रत्रयं॥

·॥ लीलावती। १०५ तवादावनणुधान्यराशिमानबोधक क्षेत्रम् । न्यासः म. ४५ बाहिकेगानाः अनणुधान्यराशयः म. वेधः६ भित्तिराशिः वेधः प. वघ: १५ ६ अन्नः कोणराशि अत्राद्यस्य परिधि । ३० । ईि निघ्नः । ६० । अन्य । १५ । चतुर्मः । ६० । अपरः । ४५ । सत्रिभागैक ४ निघ्नः ३ । ६० । एषां वेधः ।६। एभ्यः फलं तुल्यमेतावन्त्यण्व खार्यः । ६०० । एतत् स्वस्वगुणेन भक्तं जातं पृथक पृथक् फलम् । ३००। १५०। ४५०। अथाणुधान्यराशिमानानयनाय प. नरा.४५ न्यासः अणधान्यराशयः धर ५ - ए उारा मिरा ढ ·१०६ ॥ लीलावतो। पूर्ख वक्षेत्रत्रयाणां स्वगुणगुणितपरिधिः । ६० । वेधः ६० फलानि २७२ १३६ ४९९ १ १२ ११ अथ टकधान्यराशिमानानयनाय करा० प. ४५ Folved न्यासः हकधान्यराशयः का २०१५ प३० অ अत्रापिपूर्ववत् क्षेत्रत्रयाणां स्वगुणगुणितः परिधिः । ६० । वेधः २० फलानि ३३३ १६६ । ५०० । ३ ॥ इति राशिव्यवहारः समाप्तः ॥ अथ छायाव्यवहार करणसूत्रं वृत्तम् । छाययोः कर्मयोरन्तरे ये तयोर्वर्गविश्लेषभत्तारसाद्रीषवः । मैकलब्धः पदनन्तु कान्तरं भान्तरणानयुक्तं दले स्तः प्रभे॥ २० ॥ उदाहरणम । नन्दचन्द्रमितं छाययोरमारं कर्म

·॥ लीलावती ।
१०७
योरन्तरं विश्वतुल्यं ययोः । ते प्रभे वक्ति योयुक्ति
मान् वेत्यसो व्यक्तमव्यक्तयुक्तं हि मन्येऽखिलम्॥ २० ॥
कपूर
न्यासः
पांकः
१२
छा' ७
छाया ४५
२
छायान्तरं । १८ । कर्म न्तरम् ।१३।अनयोद्धान्त
रेण । १६२ ।भक्तारमाद्रीषवः । ५७६। लब्धं ।३। मैक
स्थास्य । ४ । मूलं । २ । अनेन कमान्तरं । १३ । गुणितं
। २६ । विस्थं । २६।भान्तरेण ।१९ । जनयते।७।४५ ।
सदई लब्ध छाये ७
४५ तत्कृत्योर्योगपदमित्या
दिना जाती कमी २५
५१
२
२
२
छायान्तरे करणसूत्र वृत्ताईम् । शङ्कः प्रदीप
तलशङ्कुतलान्तरम्नश्छाया भवेदिनरदीपशिखाच्यभक्तः
॥२१॥
उदाहरणम् । शङ्कप्रदीपान्तरभूस्विहस्ता दीपा
कृतिः साईकरत्रया चेत् । शङ्कास्तदाकाङ्गुलमम्मि
तस्य तस्य प्रभा स्यात्कियती वदा॥२१२७७ ॥

·१०८ ॥ लीलावती॥ olu न्यासः दीपीधितिः पांकुश छाया १ भूः ३ शङ्ख १ प्रदीपशङ्कुतलान्तरं ३ अनयोीतः ३ विनर दीपशिखाच्छन ।। भक्तोन्नब्धानि छायाङ्ग लानि।१२। अथ दीपोच्छ लानयनाय करणसूत्र वृत्ताईम् छायाहते तु नरदीपनलान्तरघ्ने शङ्का भवेन्नरयुने खन्नु दीपकाच्यं ॥ २१२ ॥ उदाहरण: । प्रदीपशङ्कन्तरभस्त्रिहस्ता छाया जुन्नैः षोडशभिः समा चेत् । दीपोच्छतिः स्थात्कियती वदा प्रदीपशङ्कन्तरमुच्यतां मे ॥ २१३ ॥ न्यासः भूः३ छाया २ N!

·॥ लीलावती॥
१०८
शङ्कः । १२। छायाङ्गुनानि । १६ । शङ्कप्रदीपा
तरहस्ताः ।३। लब्धं दीपकौच्यं हस्ताः ?
४
प्रदीपशङ्कन्तरभ्रमानानयनाय करणसूत्र
वृत्ताईम् । विशदीपोच्छ्यसङ्गुणा भा शङ्कङ्ता दीप
नरान्तरं स्यात् ॥ २१३७७ ॥
उदाहरणम् । पूर्वोक्तएव दीपोछायः ११ अङ्क
गुन्नानि । १२ । छाया। १६ । लब्धाः शङ्कु प्रदीपान्तर
हस्ताः।३।
छायाप्रदीपान्तरदीपच्यानयनाय करणसूत्र
साईवृत्तम् । छायाग्रयोरन्तरसङ्गणाभा छाया प्रभा
णान्तर हवङ्गः ॥२१४ ॥ भूशङ्कघातः प्रभया विभक्ताः
प्रजायते दीपशिखाच्यमेवं । त्रैराशिकेनैव यदेतदुक्त
व्याप्नं स्वभरिणेव विश्वं ॥ २१५॥
उदाहरणम् । शङ्को भीर्कीमताङ्गलस्य सुमते दृष्टा
किलाष्टाङ्गुला छायाग्राभिमुखे करहयमिते न्यस्तस्य
देशे पुनः । तस्यैवामिनाङ्गुला यदि नदा छाया
प्रदीपान्तरं दीपाच्यच्च कियवद व्यवहति छाया
भिधां वेत्मि चेत् ॥२९६ ॥

·१०१०
॥ लीलावती ॥
ENON
न्यासः
दीपोधिनः
प्रांकु: पांकुर
भूः १३ छा २ भूः२ छा
अत्र छायागोरन्तर मङ्गुनाताकं । ५२। छाये
च। ८ ।१२। अनयोराद्या । ८। इयमनेन ।पूर।
गुणिता । ४१७। छायाप्रमाणान्तरेण । ४ । भत्ता लब्धं
भूमानं । १०४। इदं प्रथमच्छायाग्रदीपतलयोरन्तर
मित्यर्थः । एवं द्वितीयच्छायायमानं ।१५६ । भूशङ्क
घातः प्रभया विभक्तइति जातमुभयतोऽपि दीपोच्य
सममेव हस्ताः
त्रैराशिककल्पनया
एवमित्यत्र छायाव्यवहारे
नयनं वर्तते तद्यथा । प्रथमछायाताहितीयच्छाया।
। १२ । यावताधिका तावता छायावयवेन यदि
छायाग्रान्तातुल्याभूर्जभ्यते तदा छायया किमिति
एवं पृथक् पृथक् छायाप्रदीपतलान्तरप्रमाण लभ्यते।

·। लीलावतो॥ ततोद्वितीयं त्रैराशिकं यदि छायातुल्ये भुजे शङ्का कोटि स्तदा भूतुल्ये भुजे किमिति लब्धं दीपकौच्य मुभयतोऽपि तुल्यमेव एवं पञ्चराशिकादिकमखिलं त्रै राशिककल्पनयैव सिड्वं यथा भगवता श्रीनारायणेन जननमरणलोशापहरिणा निखिलजगज्जननकवीजन सकलमुवनभावनेन गिरिसरित्सग्नरासुरादिभिः ख भेरिदं जगह्याप्तं तथेदमखिलं गणितजातं त्रै राशिकन व्याप्त यद्येवं तदबहुभिः किमित्याशङ्कराह । यत्किच्चिद्गुणभागहारविधिना वीजेऽत्र वा गण्यते मात्रैराशिकमेव निर्मालधियामेवावगम्यं विदा । एत द्यबहुधास्मदादिजडधीधीकृड्डिबुड्या वुधैस्तछेदान् सुगमान्विधाय रचितं प्राज्ञैः प्रकीमादिकम् ॥ २१७ ॥ इति श्रीभास्कराचार्यविरचितायां लीलावत्यां छायाधिकारः समाप्ततामगात् ॥ ॥ अथ कुटके करणसूत्रं वृत्तपच्चकम् । भाज्ये हारः क्षेपकशापवर्यः कनाप्य दो सम्भवे कुहकार्थ । येन छिन्नौ भाज्यहाग न तेन क्षेपश्चैतदुष्ट मुद्दिष्टमेव ॥ २१८॥ परस्परं भाजितयोर्ययोर्यः शेषस्तयोः स्या दपवर्तनं सः । तेनापवर्तन विभाजितौ यौ तौभाग्य हारौ दृढसंज्ञकौस्तः ॥ २२६ ॥मियोभजेत्ती दृढभाज्य ·११२ || लीलावती। शाग यावद्विभाज्ये भवतीह रूपं । फलान्यधोऽधस्त दधानिवश्यः क्षेपस्ततः टन्यमुपान्तिमेन ॥२२० ॥ खाई हतेऽन्त्येन युते तदन्यं त्यजे मुजः स्यादिति राशियग्म। उौविभाज्येन दृढेन तष्टः फलं गुणः स्यादधरोहरेण । २२१ ॥ एवं नदेवात्र यदा समास्ताः स्युज़ब्धयथे विषमास्तदानीं।यदागता नब्धिगुणी विशोध्या स्वतक्षणा केपमिती तु तो स्तः ॥ २२२ ॥ उदाहरणं । एकविंशतियुतं शतदयं यद्गुणं गणक पञ्चषष्टियुक् । पञ्चवर्जितशतद्वयोवृतं विमति गुणकं वदातं ॥ २२३ ।। न्यसः भाज्यः । २२२ । हारः । १६५ । क्षेपः । ६५ । अत्र परस्परभाजितयोभीज्यभाजकयोः शेषं । १३ । अनेन भाज्यहारक्षेपाः अपवर्तिता जाताः भाज्यः । १७ । हारः । १५ । क्षेपः । ५ । अनयादृढभाज्यहारयोः परस्परभक्योर्मधान्यधी उधरत दषः क्षेपस्तदधः सन्यं निवेश्य मति न्यस्त जाता वल्ली उपान्तिमेन स्पोऽई इते इत्या दिकरणेन जातं राशियं ४० एतादृढभाज्यहाराभ्यां ३५ ·॥ लीलावती ॥ १२३ १० तटौ लब्धिगुणौ जाता । ६ । ५ । इष्टाहत १५ खखहरेण युक्ते इति वक्ष्यमाणविधिनैताविष्टगुणित स्वतक्षणयुक्तौ वा लब्धिगुणा । २३ १२० । दिकेनेष्टेन वा । ४० । ३५ । इत्यादि । कुट्टकान्तरे करणसूत्रवृत्तम्। भवति कुविधेर्युति भाज्ययोः समपर्तितयोगपि वा गुणः । भवतियोयुति भाजकयोः पुनः स च भवेदपवर्त्तनसङ्गुणः ॥ २२५ ॥ उदाहरणम् शतं हतं येन युतं नवत्या विवर्जितं वा विहृतं त्रिषष्ट्या । निरयकं स्यादद मे गुणं तं स्पष्टं पटीयान् यदि कुट्टके सि ॥ २२६ ।। न्यसः भाज्यः । १०० । हारः । ६३ । क्षेपः ।१०। जाना पूर्ववचब्धिक्षेपाणां बल्ली ๙๙๙-๙. उपान्तिमेन खार्दै हतेऽन्त्येन युतइत्यादिकरणे न जातं राशिदयं २४३० जाती पूर्ववत्लब्धिगुणौ। ३०।१८। १५३०

·११४
॥ लीलावती॥
अथवा भाज्यक्षेपी दशभिरपवर्त्य भाज्यः । १०॥
क्षेपः । ८ । परस्परभजनालब्धानि फलानि क्षेपं श्रन्य
चाधोऽधानिवेश्य जाता
बल्ली
urna
पूर्बवनब्धोगुणः । ४५ । अत्र लब्धिर्न ग्राह्या
यतालब्धयाविषमाजाताः अतोगुणे। ४५ । स्वतक्षणा
दस्मा। ६३ । दिशोधिते जातोगुणः सएव । १८ ।
गुणनभाज्ये क्षेपयुते हरतष्टे लब्धिश्च ।३०।
अथवा हारक्षेपा ।६३।१० । नवभिरपवर्तितो
जातो हारक्षेपौ । ७ । १० । अत्र लब्धिक्षेपाणां
बल्ली १४
१०
लब्धोगुणः । २। क्षेपहारापवर्तन। ९ । गुणितोजातः
सरव गुणः । १८ । भाज्य। १००। भाजक । ६३।
क्षेपेभ्यो।१०। लब्धिश्च । ३० ।
अथवा भाज्यक्षेपा पुनहारक्षेपो चापवर्तितो जातो
भाज्यहा।।१०।७। क्षेपः । १। अत्र पूर्ववजातो

·॥ लीलावतो॥ ११५ बल्ली vNovo गुणश्च । । हारक्षेपापवर्त्तनेन गुणितोजातः सएक गुणः । १८ । पूर्बवलब्धिश्च । ३० । इष्टाहतस्वखहरेण युक्ते इत्यादिनाथवा गुणलब्धी। ८१ । १३० । कुट्ट कान्तरे करणसूत्रं वृत्ताईम् । क्षेपजे तक्ष णाच्छवे गुमाप्तो स्तोवियोगजे ॥ २२६ऽऽ । अत्र पूर्वादाहरणे नवतिक्षपे यो लब्धिगुणा जाना ।३० ॥ १८ । एतौ स्वतक्षणाभ्यामाभ्यां ॥ १००।६३ । शोधिती ये शेषके तमिती लब्धिगुणी नवनिशोधने ज्ञातव्यौ । ७०। ४५ । एतयोरपि खतक्षणं क्षेपइति ।१७०।१०८। अथवा । २७० । १७१ । हितोयोदाहरणम् । यद्गुणा गणक षष्टिरन्विता वर्जिता च दशभिः षडुत्तः । स्यात्त्रयोदशहता निर ग्रका तगणं कथय मे पृथक् पृथक् ॥ २२७७७ ॥ न्यामः भाज्यः । ६० । हारः । १३ । क्षेपः । १६ । प्रा खज्जाता बल्ली ४ waare ·॥ लीलावतो॥ तथा जाते गुणाप्ती।२।८।अत्रापि लब्धयाविषमा अतोगुणाप्ती स्वतक्षणाभ्यां । १३ । ६० । शोधिते जाने । १९।५२ । एवंषोडशक्षेपे पती एव लब्धिगुणी । ५२ । ११ । स्वखहराभ्यां शोधितो जातो घोडश विशौ।२।८। कुट्टकान्तर करणसूत्रं साईवृत्तम् । मुणलव्याः समं ग्राह्य धीमता तक्षलो फलम् ॥ २२८ ॥ हरतष्टे धनक्षेपे गुणन्नब्धी तु पूर्ववत् । क्षेपतक्षणलाभाढ्या लब्धिः शुचा तु वर्जिता ॥ २२८ ॥ उदाहरणम् । येन सङ्गुणिताः पञ्च त्रयोविंशति संयुताः । वर्जितावा विभिभक्तानिरग्राः स्युः स को गुणः ॥ २३० ॥ न्यामः भाज्य: ।५ । हारः।३। क्षेपः । २३ । अत्र बल्ली १ २३ पूर्ववज्ञान राशिद्वयं ४६ गतौभाज्यहाराभ्यां नष्टौ २३ अत्राधाराशौ ।२३। त्रिभिस्तो सप्तलभ्यन्ते ऊर्द्धराशा । ४६ । पञ्चभिस्तष्टे नव लभ्यन्ते तत्र नव न ग्राह्याः गुणलब्याः समं ग्राह्य धीमता तक्षणे फलमिति अतः सप्तैव ग्राह्याः एवं जाते गुणाप्ती।२।११। क्षेपजे ·॥ लीलावती ॥ ११७ तक्षणाच्छुढे इति त्रयोविंशतिशड्डौ जाता विपरीत शोधनादवशिष्टा लब्धिः।। वो जाते । ११ है। इटाहतस्वस्व हरेण युक्ती इति वक्ष्यमाणविधिना धनर्णयोरन्तरमेव योगः इति वीजोक्त्या च इष्टगुणित खहारक्षेपणेन यथा धनलब्धिः स्यादिति तथा कृते जाते गुणाती।७।। ४ । एवं सर्वत्र ॥ अथवा हरतष्टे धनक्षेपे इति न्यासः भाज्यः । ५। हारः ।३ । क्षेपः । २। पूर्ववज्जाते गुणाप्ती। २।४। एते स्वस्वहाराभ्यां शोधिते विशुट्विजे जाते ।१।१ । क्षेपतक्षणलाभात्या लब्धिरिति जाता क्षेपजौ लब्धियो । ११ । २ । शुद्वौ तु वर्जितेति हिजो भवतः किन्वत्र शुडा न भवति सम्माविपरीतशाधनेन ऋणयः ।।गुणः ।।धन 'लव्यर्थं दिगुले स्वहारे क्षिप्ते सति जाते। ७।४। कुट्टकान्तरे करणसूत्रं वृत्तम् । क्षेपाभावोऽथवा यत्र क्षेपः शवोहरोइतः । ज्ञेयः प्रसन्यं गुणस्त त्रक्षेपाचार हृतः फलम् ॥ २३१ ॥ उदाहरणम् । येन पञ्च गुणिताः खसंयुताः पञ्च षष्टिसहिताचतेऽथवा । स्युस्त्ययोदशहतानिरग्रकास्तं गुणं गणक कीर्तयाशु मे ॥ २३२ ॥ न्यासः भाज्यः ।५ । हारः । १३ । क्षेपः।। ज्ञेयः ·११८ लीलावतो। न्य गुणस्तच क्षेपाहारहतः फलमिति क्षेपाभावे गुणा श्री। । । इष्टाहतेत्यथवा ।१३।५। वा । २६ । १०। न्यासः भाजयः । ५। हारः । १३ । क्षेपः। ६५ । क्षेपः शुवाहरोद्यतः ज्ञेयः पन्थं गुणस्तव क्षपा हारहतः फनर्भाित जाते गुणाप्ती । ।५। वा।१३।१०। अथवा । २६ । १५ । इत्यादि । अथ सर्वत्र कुट्टके गुगलब्यारनेकधादर्शनार्थ करणसूत्रं वृत्ताईम् । इछाइतस्वस्वहन ए युके ते वा भवतां बहुधा गुणाप्ती ॥ २३३ ॥ अस्योदाहरणानि दर्शितानि पर्चमिति । अथ स्थिर कुट्टके करणसूत्रं वृत्तम्।क्षेपे तु रूपे यदि वा विा स्यातां क्रमाद्ये गुणकारदब्धी। अभीमिन क्षेपविशविनिघ्ने स्वहारतष्टे भवतस्तयोस्ते ॥ २३४ ॥ प्रथमोदाहरणे दृढभाज्यहारयाः रूपक्षेपयायासः भाज्यः । १७। हारः । १५ । क्षेपः।१। अत्र गुणाप्ती। ७।८। एते त्विष्टक्षेपेण पञ्चकेन गुणिते सहारतष्टे च जाते ।५।६ । अथ रूपशु चौ गुणाप्ती । ८।७। तक्षणाच्छुवा जातो लब्धिगुणौ ।८।८।गते पञ्चगुणे स्वहार तष्टे च जाते ।१०।११ । एवं पटविशुद्वा एवं सर्वत्र । अस्य ग्रहगणित उपयोगः तदर्थ किञ्चिदुच्यते ।

·"लीलावती॥ ११९ कल्याथ विर्विकलावशेष षष्टिश्च भाज्यः कुदिनानि हारः ॥ २३५ ॥ तज्ज फलं स्युर्विकलागुणस्तु स्त्रिाय मस्माच्च कलालवायम् । एवं तदूर्द्धच्च तथाधिमासा वमानकाभ्यां दिवसारवीन्दोः ॥ २३६ ॥ ग्रहस्य विकन्नावशेषात ग्रहाहण्यारानयनं तद्यथा तत्र षष्टिभाज्यः कुदिनानि हारः विकलावशेषं शुट्वि रिति प्रकल्प्य साध्ये गणाप्ती तत्र लब्धिर्विकलाः स्वः मुणस्तु कलावशेषं। एवं कलावशेषं शुट्विस्तत्र टिभीज्यः कुदिनानि हारः लब्धिः कलागुणोभागशेष भागशेषं ट्विः विंशशाज्यः कुदिनानि हारः फलं भागाः गोराशिशेषम् एवं राशिशेषं शुद्धिः द्वादशभाज्यः कुदिनानि हारः फलं गतराशयः गुणाभगणशेषम् कल्पभगणोभायः कुदिनानि हारः भगणशेष शुट्विः फलं गतभगणाः गुणहर्गणः स्यादिति । अस्थोदाहरणानि त्रिप्रष्णाध्याये। एवं कल्पाधिमासाः भाज्यः रविदिनानि हारः अधिमामशेषं शुद्धिः फलं गताधिमासाः गुणोगत रविदिवसाः एवं कल्पावमानिभाज्यः चन्द्रदिवसाहारःअवमशेषं ·१२० । लोलावती। शुट्विः फलं गतावमानि गोगत चान्द्रदिवसाः इति । संश्लिष्टकुट्टके करणसूत्रं वृत्तम्। एकोहरश्गुणको विभिन्नौ तदा गुणक्यं परिकल्प्य भाज्यं । अक्यमय क्रमउक्तवद्यः संश्लिष्टमंज्ञः स्फुटकुट्टकोऽसौ ॥ २३७ ॥ उदाहरणम्। कः पञ्चनिनोविकृतस्तिषच्या सप्ता वशेषोऽथ सएव राशिः। दशाहतः स्यादिहृतस्लिषष्ट्या चतुर्दशान्धावद राशिमेनं ॥ २३८ ॥ अत्र गुणैक्यं भाज्यः अयैक्यं शुट्विरिति न्यासः। भज्यः। १५ । हारः । ६३ । क्षेपः । २२ । पूर्ववज्जातः शुचौ गुणः । १४॥ ॥ इति लीलावत्यां कुट्टकाध्यायः॥ ७ ॥ अथ गणितपाशे निर्दिष्टाः सङ्ख्यायाः विभेदे करणसूत्रं वृत्तम् । स्थानान्तमेकादिचयाङ्कघातः सङ्ख्याविभेदानियतैः स्युरकैः । भक्तोङ्कमित्याङ्कसमास निनः स्थानेषु युक्तोमितिसंयुतिः स्यात् ॥ २३९ ॥ अबोद्देशकः दिकाष्टकाभ्यां त्रिनवाटका निरन्तर हादिनवावसनैः । सयाविभेदाः कति सम्भवन्ति तत्मङ्ख्यकैक्यानि पृथम्बदाशु ॥ २४० ॥ न्यासः।२।८। अत्र स्थाने।२। स्थानान्तमेकादि चयाङ्कयो । १।२। धीतः । २। एवं जाता सङ्ख्या ॥

·॥ लीलावती ॥ १२१ भेदैः । २ । अथ सएव घातोऽङ्कमास । १०। निनः ।२० । अङ्कमित्यानया ।२। भक्तः । १० । स्थानद्दये युक्तोजातं सद्ध्यैक्यं । ११० द्वितीयोदाहरणे न्यासः शिवा । अत्रैकादि चयाङ्कानां । १।२।।३। घातः। ६ । एतावन्तः मङ्ख्या भेदाः। अथ सएव घातः। ६। अङ्कसमासा । २० । हतः । १२०। अङ्गमित्या । ३ । भक्तः। ४० । स्थानत्रये युक्तोजातं सत्यै क्यं । ४४४०। ढतीयोदाहरणे । न्यासः । २।३।४। ५६ । ७। ।८। । एवमत्र सध्याभेदाश्चत्वारिंशत्सहस्राणि शत त्रयं विंशतिश्च । ४०३२० । सयै क्यच्च चतुर्विगति निखर्वाणि विषष्टिपद्मानि नवनवतिकोटयः नव नवतिलक्षाणि पच्चसप्ततिसहस्राणि शत त्रयं षष्ठिश्च १२४६३९ ६८८७५३६०। उदाहरणम्। पाशाङ्कशाहिडमरूककपाल पान्नैः खट्वाङ्गशक्तिशर चापयुतैर्भवन्ति । अन्योऽन्य हस्तकलितैः कति मूर्तिभेदाः शम्मोधरेरिव गदारिसरोजशङ्ख ॥ २४१ ॥ न्यासः स्थानानि । १० । जातामूर्तिभेदाः । ३६२८८०० । एवं हरेश्च । २४ । विशेषकरणसूत्रं वृत्तम् । यावत्स्थानेषु तुल्याङ्का त

·३२२
॥ लीलावतो.
खादैस्तु पृथकृतैः । प्राभेदाविहताभेदास्तत्मवैक्यच
पूर्ववत् ॥ २४२ ॥
अत्रीद्देशकः । दोकभुपरिमितः कतिमयकाः
स्युस्तासां युतिश्च गर्णभार मम प्रचव । अम्माधि
कुम्भिशरभूतशरैस्तथाकै श्वेदकपाशमितियुक्तिविशार
दोऽसि ॥ २४३ ॥
न्यासः।२।२।११। अत्र प्राखड्नेदाः ।२४। यावत्
स्थानेषु तुल्याङ्काइत्यत्र प्रथमं तावत् स्थानदये तुल्या
प्राग्वत् स्वानदयाज्जाना भेदै।। २ । पुनरत्रापि स्थान
इये तुल्या तबाप्येवं भेद। ।२। भेदाभ्यां प्राग्मेदाः
।२४ । भक्ताजाताभेदाः । ६ । तद्यथा ॥ २२११ ॥
॥ २१२१ ॥ २२१२ ॥ १२१२॥ १२२१ ॥ ११२२ ।।
पूर्ववत् सवैक्यञ्च । १९६६
न्यासः।४।८।५।५।५।अत्रापि पूर्ववझेदाः । १२० ।
स्थानवयोथभेदै ।६। भक्ता जाताः । २०। तद्यथा
॥ ४८५५५ ॥ ८४५५५ ॥५४८५५॥
॥ ५८४५५ ॥ ५५४८५.५॥ ५५८४५ ॥
॥ ५५५ ४ ८॥ ५५५८४ ॥ ४५८५५॥
४५५८५ ॥ ४ ५५५८ ॥ ८५४५५॥
॥८५ ५ ४ ५ ॥ ८५५५४ ॥ ५४५८५ ॥
५ ८५.४ ५॥ ५५४ ५८॥ ५५८५४ ॥

·लीलावतो। १२२ * ५.४५ ५८ ॥ ५ ८५४ ४ ॥ एवं विंशतिः अघ सौक्यच्च । ११९६९ ८। अनियताकैरतुल्यै त्रवि 'णखत्रं वृत्ताईम्। स्थानान्तमेकापचितान्तिमाङ्क, समाळेचे मिति प्रभेदाः ॥ २४३ ॥ उदाहरणम् । स्थानषङ्कस्थितररन्योऽन्य खेन वर्जितैः । कति सत्याविभेदाः स्युर्यदि बेल्मि निगद्यताम ॥२४४ऽऽ॥ अत्रानिमाड्डोनव षटस्थाने एकापचितान्यस्ता ।।।८।७।६। ५।४। एषां घाते जाताः सङ्ख्याभेदाः ।६०४८०॥ अन्यत् करणसूत्रं वृत्तव्यम् । निरेकमड्डेकामिदं निरकचानान्तमेकापचितं विभक्तम् । रूपादिभित बिहतेः समाः स्युः मझ्याविभेदानियतेऽङ्कायोगे॥२४५ऽऽ. नवान्वितस्थानकसलकायाऊनेऽङ्कयोगे कथितं तु वेद्यम् । सङ्गिनमुक्तं पृथुताभयेन नातोऽस्ति वया इणितावस्य ॥ २४६॥ उदाहरणम् । पञ्चस्थानस्थितर यद्यद्योगे त्रो दश । कति भेदाभवेत्मच्या यदि बेमि निमद्यतान .२४७६ ॥ अवाक्यम् । १३ । निरकम् । १२ । एतविरेक

·१२४
लीलावती
स्थानान्तमेकापचितमेकादिभिश्वभक्ताम् ।
आतम् १२
१२१
एषां घातैः सम वाभिदाः । ४८५ ।
॥ इति श्रीलीलावत्वामङ्कपाशः ॥
न गुणान हरोन कति घनः पृष्टस्तथापि दुष्टानाम्।
गर्वितगणकबहूनां स्यात्यातोऽवश्यमङ्गपाशेऽस्मिन्
१२५८ऽऽ॥ येषां सुजातिगुणवर्गविभूषिताङ्गी डाखिल
व्यवहतिः खलु कण्ठसक्ता । लीलावतोह सरसोक्ति
मुदाहरन्ती तेषां सदैव सुखसम्पदुपैति वृद्धिम्
।२४६३ ॥
अ व्याकरणानि षट् च भिषजां व्याचष्ट ताः संहिताः
षट् नीन् गणितानि पच्च चतुगेवेदानधीते स्म यः।
रत्नानांत्रितयं यच्च बुबुधेमीमांसयोरन्तरं सदब्रह्मैक
मगाधबोधमहिमा सोऽस्याः कविर्भास्करः ॥ २५०॥5s
इति श्रीभास्कराचार्यविरचिने मिट्वान्तशिरोमणी
लीलावतीनामकः प्रथमः खण्डः सम्पूर्मः ॥ * ॥
लीलावत्यां वृत्तसया ॥ २७८।

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.