·No text on this page.

·पितृभक्तौ कन्या द्वारा पाच येत । वयं वा पचेत् । त्रुटितकर्णीममाटपिटवंश जाताना रजस्वनां चतुर्थदिननातामपि न पाचयेत् । पाक- स्थानं शुद्धवस्तादिना वेटयित्वा छागान्परितो बन्धयेत् । निन्नासर्पपशि विकित्सिर्वत्र . ततो मध्याहे श्राइवाहाणेभ्यो दन्तधावनं तैलमुहर्त्तनं सानोपकरणं च नानाविधनावपात्रस्यं खयमुपगम्य वैश्व- दैविकवा ह्मणपूर्वक दद्यात्'। थाइगृक्षायती गोमयोपनि- प्लायो भूमौ गोगण मण्डनं कृत्वा यवैः सपुष्पैरर्चया । थाहभूमिं च पञ्चगव्येनोपनिष्य व्वलदङ्गा संगोध्य गौर- मृत्तिकया वेष्टयित्वा' श्रादभूमि तिनैः सर्वच विकिरत। वाराणस्यामय भूमिसंस्का। नास्ति गोमयोपलेपनं तु म- त्रापि । यदि त परकीयभूमौ श्राई चिकीर्षति । नदा पिटरीत्या प्रमीतभूस्वामिपिटभ्यः अाहीयद्रव्यायभाग-द- द्यान् । जीवड्यय भूस्वामिभ्यः किञ्चिदानतिकरं दद्यात् । वै- श्वदैविक्रयाह्मणोपर्व मनार्थ प्रत्येक प्रामुखदर्भदययुक्तानि मानखान्यासनानि यघोदकातिनानि परिकम्पयेत् । पि. चांदिया हायोपवेशनार्थं च दक्षिणायैकैकफुगयुक्तानि रति. पायाभिमुखानि तिमोदमोहितानि कत्यये । सामने ने- पानकम्बनं वृषों का दद्यात्। मदभाषेऽन्य विधामनोपरि यस्सं दद्यात् । प्रामुखत्वं दहिपामुखत्य शासगस्वायभा-

·No text on this page.

·पितृभक्ती बाइकम्पः ३ 4 द्वारा पाच येत । स्वयं या पचेत् । त्रुटिनकमिमापिटवंश जाताना रखना चतुर्थदिनसातामपि न पाचयेत् । पाक- स्थानं अयस्त्रादिना घेटयित्वा छागान्परितो बन्धयेन् । निनान्मर्पपीय विकिरमर्वच । नती मध्याहे श्रादयाहापोभ्यो दन्तधावनं समदर्तनं सानोपकरणं च नानाविधताम्रपानस्य स्वयमुपगम्य वैश्व- दैविकया हाणपूर्वक दद्यात् । थाइगृहायतो गोमयोपनि- पायो भूमौ गोगण मण्डनं कृत्वा यवैः सपुष्पैरर्चयेत् । श्राद्धभूमि च पश्चगव्येनोपनिय चलदङ्गार संशाध्य गौर- मृत्तिकया वेटयित्वा श्रादभूमि लिन सर्वपेच विकिरत । वाराणस्यामय भूमिसंस्कारा नास्ति गोमयोपलेपनं तु न- वापि । यदि तु परकीयभूमौ श्राई चिकीर्पति निदा पिटरीत्या प्रमीतभूस्वामिपिटभ्यः श्रातीयव्यायभाग-द- द्यात् । जीवनाथ भूस्वामिभ्यः किच्चिदानतिकरं दद्यात् । बै- श्वविक्रयामणोपर्व मनार्थ प्रत्येक प्राध्न खदर्भययुक्तानि प्रामुखान्यासनानि यवोदकातिनानि परिकल्पयेत् । पि. बांदियाह्मणोपवेगनाय च दधिपायकैककुशयुक्तानि दति- पणायाभिमुखानि तिनादराषितानि कन्पयेत् । पामने ने- पानकम्बनं वृषों वा दयात। तदभाषेऽन्यदपिपासनापरित वस्त्रं दद्यात् । प्रामुखत्वं दक्षिणामुखत्वं चामगस्यायभा- ·गणे चिः पालदिवामाः कृताञ्जनिईभ तिष्ठन् स्वागत. ति भूयात् । सखागर्ममिनि नरुक्त गेमयोपनिनाय भूमी गद्यामनेषपविश्य दक्षिणतेनं ग्रामयदक्षिणभानु स्प ४ श्रीदत्तोपाध्यायको गापेत्या। वृषी लाचापेक्षयेत्यन्ये । एतच्चासनं ब्राह्मणे- पवेशनार्थमेवान तु विश्वदेवार्थ विचाद्यर्थं च कुशत्रयाम- कमेवात्सर्जनीयम् ॥ अथ श्राइपरिभाषा: '... ... i.' सर्वत्र प्रश्ने पशिमूहन्य वाहणं पृच्छत् मासवान्चा श्रा रम्भान्समाप्तिं यावत् पवित्रपाणिः स्यात दार्थ यदव्य वेद्या प्रवेश्यते मदुत्तरदिशा यनिस्मार्यते तदक्षिणदिशा .. आवाहनादिब्राहाणभोजनोत्तराचमनपर्यन्तं श्राइकबीना: मणैश्च विहितेतरशब्दोच्चारणं न कर्तव्य देव क्रौद- मुखेन भूमिगतदक्षिणजानुनीपवीतिना प्रदक्षिणं; कर्त्तव्य म। उत्सर्गस्तु सजलमयवकुशत्रयेण 'दक्षिणहस्ताङ्गुल्ययात्म- कदेवतीर्थधृतेन कर्तव्यः । पियं तु प्राचीनावीतिना वामा- वन भूमिनिहितषामजानुना दक्षिणामुखेन देवकर्मपूर्वक कर्तव्यम् । बाह्मणानां भोजनोत्तराचमनं विसर्जनं च पिढ़ पूर्वकं.। खत्मर्गत मन्यङ्गुष्ठमध्यात्मकपिलनार्थवर्तिना सिल जनसमेतद्विगुणभुमकुशत्रयेण कार्य । श्रथामावास्यायाः मपरालापक्रम माह्मणान्मानान्यजमानसवर्पोमागतानमा- -- -- ·पितृभक्ती कित्यः देवनाह्मणान् प्रामुखान् पिटवाह्मणानुदखानामन्त्रयैन्। ॐ पद्य पित्रादिचयसम्बधिविश्वेदवत्राद्वार्थ युवामघमामन्त्रये डोमद्य मातामघादित्रय सम्बन्धिविश्वेदेवश्राहायुयाममा मन्त्रये। अथ वा पिचादित्रयसम्बन्धिमानामहादिबयसम्ब न्धिविश्वदेवादार्थ युवामध्मामन्त्रये । इति पाक्यम् । जाम- छ पिटाहार्थं त्वामहमामन्त्रये । एवं पितामहादिपश्चा- नामपि श्रादार्थं च निमन्त्रयेत् । एसममिन्पते दगाटी या पाह्मणा भवन्ति । एतदशक्ती देये एफैकमुभयच, एक या देवे। पित्रादिचिके एकम् । मामामादिषिके चैकं निमन्त्र- येत्। प्रच पक्षे चत्वारस्लया वा माहाणा भवन्ति । सर्वच निमन्तिमोऽरमीति प्रतिवचन लामणस्यानात पोधनः भी चपरैः सततं महावादिभिः । भविश्यं भवहिोऽद्याने या फर्मणि ॥१॥ इत्यभ्यर्थयत्। 0 भवितव्यमिनि प्रनिषपन। मसः इदं में पाद्यमिति पाचमुपनीय पार, पापभिनन्छ पिनीमा स्वयमेव तेषां पादौ प्रतापयेत् । ततः जोविरदेवा इदमय घानमः । इत्युभयच प्राधाणपादयोर्यवपुष्पगन्धाद- रयं दद्यात् ।मतः सोमयागुकगोव पिनरमुकासमन् र মন মমি যিয়াল্লাযষযদিছে दयात् । एपमेष वितामादिपसः मतदमारमनीय- मिति प्राप्रपन्य पारमनार्य समुश्नोर कपमहान् ।

·है श्रीदत्तोपाध्याय पूर्वदिननिमन्त्रणपक्षवाक्ये अद्य स्थाने व इति वक्तव्यम्। भ्यर्थश्लोके चाद्य स्थाने श्वा भूत इति । ब्राहाणैस्त पाच, . सिगचेद्यद्यविनन रजनी यास्यमित्तदा सर्व सम्पादयिष्या. इति प्रत्येकं वाच्यम् खागत प्रश्नानन्तरमेव पाचादि.. मितिविशेषः । प्रातनिमन्त्रणपक्षेऽपि स्वागतानन्तरं पाद्य दानं वाव्यम् । अथ श्रावस्थानं गत्वाऽवाभिप्रायेण दिन त्युक्त्वा ब्राह्मणान्ः गृहीत्वाापूर्वकल्पितान्यासनानि... अत्रामध्वमित्युपवेशयेत्। देवान्प्रामुखान्दक्षिणपूर्वेण 1.4. चानुद खानुत्कृटपूर्व निवेशयेत्मा ततस्तेषा पादयोर स्तादक्षिणायंकुशत्रय दद्यात् । प्रत्यासनसमीपे ।। धारापवर्गस्थायिनो दीपान दद्यात ते दिजेरेव कार्यम्रतेनानितिन सन्निधापयेत् । 'काककुकुटादीनि श्रापापचन्तनपसारयेत् । थावदेशापरणं कुर्यात श्राइटेयद्रव्योगि सिञ्चत । श्राचा ·पितृभातौ श्रादकन्यः हाय खंधायै नित्यमेव नमो नमः ॥ इमि त्रिर्जपेत् । इमांच मन्त्र पापाद्यन्तेयाः पिण्डदाने च त्रिर्जपेत् । ततो विश्वेदेवा इदमासनं वो नमः । इति देवनाहाणासनोपरि स्थितं प्रागय हजु कुशवयात्मकमासनं. पित्रादिदेवेभ्यो दत्वा अपरं च मानामहादिदेवेभ्यो दत्वां द्विगुणभुमकुशवयात्मकामि- पि- वादिवाह्मणासनोपरि स्थितानि पडासनानि । अद्यामक गोव पितरमकगर्मनिदमासनं तुभ्यं स्वधा ।। इति वाक्यप- टकन पित्रादिभ्यः प्रत्येकमुत्मरेत् । तत विश्वान्देवानद- मावाहयिष्ये । इति देवब्राह्मणान्पृष्ट्वा । डोआवाहयेत्यनु- जातः । देवब्राह्मणमङ्गुष्ठेन गृहीत्वा । विश्वेदेवासऽागत टणुता मऽईमरयम् ॥ एदं बहिनिपीदतः॥ इत्यनेनायाः छ । डों यवोऽसि यवेयास्म्म पों यधयाराती.. इत्यनेन यवान्विकीर्य्या विश्वेदेवाः ष्टणुतेमर.इकमो येऽअन्तरिक्ष यऽउप ,द्यविष्ट येऽग्निजिताउत वा यजत्राऽआमद्यान स्मिन्बाईपि मादयध्वम् ॥ इति जपेत् । विश्वेदेवोत्पत्तिना. म्नौरविज्ञाने। आगच्छन्तु महाभागा विश्वेदेवा मंहावलीः ये यत्र त्यो जितागाहे सावधानां भवन्तु ते ॥ इति श्लोको:- प्युश्चारणीयः। नतः पिनूनावारयिष्ये। इति पृष्ट्वा । डोपा- वाश्येत्यनुमांस-उगतस्त्वा निधीमधुशन्तः समिधी- महि, उशन्नुभयावह पितृहवि अन्तवे इत्यावा।

·श्रीदत्तोपाध्यायकते
1
.
--
अपनाऽसुरा रक्षारसिव्वेदिपदः इति .
पानममी विकीर्य। जो श्रायन्तु नः पितर सेय.
स्वात्ताः पर्थिभिर्देवयानः ।
• ...मद
ब्रुवन्तु सेऽवत्त्वसम्मान । इति जपित्वा ।
पवित्रमेकमा
मरिधृत्वा.
II. डों शनी देवीरभिष्टयः
वन्तु पीतये ।।शय्यार भिववन्तु नः। इति अलं प्रक्षिप्य।'
यामि यवयारमाहपों यवयारातीः ।।इति.देवपात्रेषु
वाधिकीर्य डों तिनासि सोमदेवत्या गोसवा देना
ना। प्रत्नमणिः पृक्तः स्वधया पितृ लेाकान्ग्रोणापि न सा
इति पित्रादिपावपटके निनामक्षिप्या अटस प्रावेषु वर्ग
मेवागधध्ये निक्षिपेत्ततावामरस्तेन ,
पाचमादाय तनयं पवित्रं गृहीत्वा विपकरे दला।
दुरलं दत्वा । जो या दिव्या भापः पयसा सम्बभूवुर्या-
सरिक्षा उत पार्थिवीर्याः हिरण्यपी Or
पाभिवाः सरस्योनाः संहवा. भवन्तु इतिःमन्त्र पठित्वा ।
जो विश्वेदेवा एप वो नमः । इति दक्षिणरते देवती-
र्थन विप्रदक्षिणकरमयभित्रीपरि दया। एवमेष
नामादिदेवेभ्यो अर्घ दंघात निमा पामरसेन पिटपा
वंशोत्या विममारे पषिवं दत्वा यादिन्या पनि
पठित्वा अद्यामुकगोन पिमरमुखमन एन ए.
।

·पितृभक्तौ श्राइकम्पः ६ वा । इति दक्षिणस्तपिटतीर्थेन यथाजलं पतति तथा राह्मणदक्षिणस्तपवित्रोपरि अर्घ दद्यात् । वामान्वारब्ध- दक्षिणदस्तधृतार्घपात्रणा देयः । इत्यपि पक्षः । एवमेव मातामदादिपञ्चभ्यः । ततः- पितामहप्रपितामहार्घस्थानि जन्नतिनगन्धपुष्पाणि पिटपाने निधाय । डोपिटभ्यः स्था- नमसीति पिटवामपावामप्रदेश भृमावधीमुख स्थापयेत् । तदुपरि पितामहपात्रं तदुपरि प्रपितामहपात्रम् । ततो मा- तामहपाने इतरपात्रदयस्थजन्नादीन्प्रक्षिप्य मातामचब्राह्म- णयामप्रदेशे तथैव स्थापयित्वा तदुपरि.मातामहपाच तदुपरि प्रमातामहपात्रं तदुपरि वृद्धप्रमातामहपात्र स्थापयेत्। ए- तानि च षट्कपात्राणि दक्षिणादानपर्यन्तं नाइरेन चालयेत्। तत डों विश्वेदेवा पतानि गन्धपुष्पधूपदोपताम्बूलयज्ञोप- वीताछादनानि वा नमः । इत्युभयत्र गन्धादि दत्वा । अ द्यामुकगोत्र पितरमुकशर्मान्नेतानि गन्धादीनि तुभ्य स्वधा । इति पित्रे। एवमेव पितामहादिभ्यो दद्यात् । ततः प्रयाको गन्धः । इदं वोगाच्यम्। इत्यादि कोण प्रत्येक बाधणेभ्यः' प्रतिपादयेत् । तैश्च पुघ्पं शिखापन धार्यम् । अत्रावमरे चन्यदपि, तांबन्नयज्ञोपवीतादीनि फन्नार्थितया दद्यात् ।। रिमतिकाया प्रणोतामिमस्मना वा ब्रा- नि कुर्यात् । श्रथ व्यञ्जनकारवर्जिन 1 ·- ब्राह्मणाष्टमनखं खदस्तेगाधृतमिदमन्नं । इत्यने । इमा आपः। इति जन्। इदमाज्यं । इति घृते । इदंविरिति पु- नरन्ने निवग्यायवागीति यवान्विकीय ठों विटेया एत- १० श्रीदत्तोपाध्यायकृने घृतातमुष्णं श्राधानाग्रभागमहत्यानौ करणं करिष्ये। इति पृष्ट्वा । 0 कुरुष्व । इत्यनुमानः मानिर्भयनाधत्वरारक्षित सधूमत्यादिदोषरहिते दक्षिणायो तदभावे श्रावमध्यायी कांस्यपात्रस्यमवदाय मेक्षणेनातिदयमुपवीती प्राखो वक्ष्यमाणमन्त्रदयेन जुहुयात् ॥ों अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहा ||, डों सोमाय पितृमते साहाता मेवणमनौ क्षिपेत् । निमिरप्यास्यामेव मन्त्राभ्यां पिटवावाणइस्तेजने वा पाहुतिद्वयं जुहुयात् ॥ ततोऽनौकरणार्थो धृतहत - पमन्नं देवपाचे पिढपात्रेषु दद्यात्। श्रमौकरणशेषदान वि- लपात्रब्राह्मणेष्वेवेति पक्षान्तरम्। नत उणमन्नं सुशीतनाल साहितं सघृतं समास सव्यञ्जन यथावत् । परिविष्य मधुर नाऽभिधार्य मधुव्वानेत्यादिनाऽभिमन्त्रयेत् । ततः विवादि- देवपात्रमान्नभ्य पृथिवी ते पाच द्यौरपिधानं बाहाणस्य मुखेड अमृतेऽअम्तं 'नुहोमि स्वाहा । इति जप्त्वा । इदं विषाबिचक्रीवेधा निदधे पंदम् ॥ ममूढमस्य पा र सरे।। इति वैष्णव्यची डों विष्णो हव्यं कव्य रक्षख । इति यजपा दोन्नं सोपकरणं नमः । इत्युत्मृशेत् । एवमेव गामा ·पितृभक्ती बाइकपः ११ 1 देवेभ्य लामृशेत् । गनः पिटपाचमुपलभ्य पूर्ववज्जत्वा वा- घाणाट मनग्युगमादी निवेग्य। जो अपना इत्यादिना- ज्ने निमाविकोयं । जो अद्यामुकगीच पितरमुकशर्मन्ने गदन्नं मोपकरणं तुभ्यं स्वधा । इत्युमशेत् । एवमेव पिता- मदादिभ्योऽप्यारशेत् । नराः को अन्नधीनं कियादीनं वि. विधीनं च यायन नामछिट्रमस्विति गुपध्यमिएकातः। इमि चोका । भवन्तः प्राशयन्तु । इति ग्राहाणेभ्योऽपोगानं दद्यात् । न च याग्यमादिनियमषन्तः । कारपूर्व भुञ्जीरन् । श्रादकती तु नेप्वश्नरस व्याघमित्रयपूर्व सप्रणयां गायत्री चिमकदा शापेत् । सथा पवित्रपाणिर्भवासीनः । म. धुव्वाताऽपटतायते मधु धारन्ति सिन्धवः।मावीन्नः सन्त्वो- पधीः ॥ मधुनक्तमुमोपमा मधुमत्यार्थिवए रजः मधुद्यौरस्त नः पिता ॥ मधुमानो वनस्पतिर्माधुमा २॥ऽ अस्तु सूर्याः । मावोगावो भवन्तु नः । इति वृचम् । मधु मधु मध्विति । रानीः कृणुष्व पाजात्याद्याः पञ्चक्टचः पठित्वा भूमि तिन- रास्तीर्य । पित्रादिकरूपतयाब्राह्मणं ध्यायेत् । डों उदीर. ३: । 5 उन्मध्यमाः पितरः सौम्यासः ॥ असंख्य स्तेनाऽवन्तु पितरो हथेषु । इत्यादिति- 1 शिशान इनि द्वादशचं पुरुष- मणि जपेत् । घेदेतिहासपु- ·मन्त्रशमयोपटचीमदक्षिणपस्तेन समिणामा रेखा मशि- खेत् ।ममा दर्भपिचनीमुनरमा दिशि निय श्रीदत्तोपाध्यायकृते. १२ राणादियथाशक्ति यथारंचि ब्राह्मणान् श्रावयेत् । ब्राह्मा- दिस्तोत्रादि च वेणुवीणाप्रभृतिभिब्राह्मणान्हर्षयन्माधुर्यादीन व्यञ्जनगुणानुकीर्तयत् । यस्य यत्रेछोपलभ्यते तस्य तदुः पनयन मन्द मन्दंभाजयेत्ः। अथ तान ज्ञात्वा उच्छिष्ट- मनिधी आस्तृतदक्षिणायकुशत्रयां भूमि प्रेक्ष्य सर्वप्रकार मनमुहत्य सविनमेकीकृत्य । में अग्निदग्धाश्च ये.जावा ये प्यदग्धाः कुन्नममः । भूमौ दत्तन लप्यन्तु टप्ता यान्तु परी तिम् । इति मन्त्रेण मन्त्रस्थफन्नमुद्दिश्य विकरेत् । ततःपा चम्य हरि स्मृत्वा । ब्राह्मणेभ्यः प्रत्येक जस्वगएडपं दत्वा पूर्व वडायचों मधुब्बाना इनि व्यत्वं मधु मधुमध्विनि जप्त्वा हप्तास्थ इति पृष्ट्वा । अतृप्तास्म इनि तैरतेशेषमन्नं कि कियतामिति पृष्ट्वा । इटैः सह भुज्यतामित्युक्ते । पिण्डानई करिय्ये । इत्युक्ते । 'डों कुरुष्वेत्यनुशागः पित्रादिप्रामणेर- किष्टमानिधौ चतुरस्र मण्डलामारं वा दक्षिणाप्रपर्ण र णीय हस्तमात्रं चतुरङ्गुन्नौच्छ्रितं पिवाट्रियपिण्डपामनाद्यर्थे स्थान निर्माया मामामहादि माधणाकिमनिधी मामा महादिपिण्डयामनार्य माध्यमेव स्थानं उभयत्र गयी यामपसे शानद पिभीभूगेन । अपक्षमा दयादिना ·पितृभक्तौ दिकच्यः १३ रूपाणि प्रति मुच्चमाना असुराः सन्तः वधया चरन्ति । परापुरी मिपुरो ये भरन्त्यग्निष्टोलोकारमणुदात्यस्मात् ।। इति मन्त्रेण ज्वनदुरमुके प्रथम रेखापरि भ्रामयित्वा दंशि- पासो निदध्यात् । तत उपमनमकृदाछिन्नदक्षिणार्यकुश- वयं प्रथमरेखापरि एकदैय स्तीत्वा एवमेवापरकुशत्रयमपर रेखायामास्तण्यात। नम देवताभ्य इति विजप्त्वा ततः सतिनमान्नसमेत मुदकपात्रं गृहीत्वा पितृतीर्थेन उदृतपात्रण पितृतीर्थावरधेि देवतीर्थेन या उमद्यामुफगाच पितरमक शर्मनयने निक्ष्व ले.स्वधान इति कुशमने पित्रे अवनेजनं दत्वा । अनेन प्रकारेण पितामदाय कुशत्रयमध्ये, प्रपिता- माय कुशाये अपनेशनं दद्यात् । एवमेव मामामादिन्त्रि- के। मतः सर्पमा छाइशेपानाद किञ्चिदन मृत्य गध्या ज्यतिनगलसर्वव्यञ्जनमदिन सर्वमेकर चममादिपावपित्रा दिभ्यो विनवापमानतीपिण्डानिीय सामुष्टमुष्टिवहान्स्ती- पिण्डानमातामयादिभ्यः कुर्यात मिसस्तापिण्डान्मधुघृता- भिधारिसान्समिसान्संव्यापटचीगदक्षिणपस्तन!, विवादिभ्यः प्रत्येक खोयस्वीयावनेशनस्याने दद्यानडामद्यामरगाव पितरमुकर्मन् एप ने पिण्डः स्वधा दात पिये एवमेव वि- सामादिभ्यः। तमा प्रपितामहादिभ्य ऊर्ध्व चयाण में- पभुगा तृभिमुद्दिश्य पिचादिमपिण्डाधारकुभमूने पर प्रोड्य ·स्वप्पोमेर विधानुदिग्य तदीय विषारयु गन्धपुष्पधूपदीपा दीनि दद्यात् । ततः पितृमाह्मणानापमया देवाधणाना- चामयेत् । सनः सर्वेषामेव माधणामा दक्षिणकरे। -। श्रीदत्तोपाध्यायकृतेः दिराचम्य परिमारत। ततः अत्र पितरोमादयध्वं यथाभा- गमावृपायध्वम्। इनि पित्रुद्देश्येन पठित्वा वामावर्त्तनादा- खीभूय प्रीतमनामनाक श्वासं नियम्य तेनैव यथा परावृत्या अमीमदन्त पितरो यथाभागमापायित । इति जाता। पूर्वावनेजनजन्नावशिष्टजन्लेन पिण्डोपरि प्रत्ववनेजनं दत्वा नीवी विसंस्य । पाचम्य । ततः डों नमो वः पिनरोरसाय नमो वः पितरः शोपाय नमो वः पितरो जीवाय नमोक पितर स्वधायै नमो वः पितरोधोराय नमो वः पितराम न्यवे नमो वः पितरं पिरो नमोवो गृहनिः पितरा दत्त सतो वः पितरो देष्म्म । इति:छनाञ्जलिः पठेत् । अत्र मन्यव इत्यन्तेन वसन्तादिषतरूपतया पिढनमस्कार! नमो वः पितर पितरो नमो वनि केवलानां पितॄणां नमस्कार ! गृहान्न इत्यादिना पितृभ्यः पाशी प्रार्थनविभागः कर्तव्यः ।। नन एतदः पितरो वास इति मंचं पठित्वा मद्यामुकगीत्र पितरमुक्तमर्मन्नेतत्ते वासः स्वघो। इति सूत्रमूपी श्वेतवस्व- दशा पञ्चाशदूर्ध्ववयस्कयामानगाजेन्द्रीम वा पिसृपिगड़ी- परिदद्यान्ः। एवमेव, पितामहादिपिणेषु दयाननन- ·पितृभक्तौ श्राहकन्यः १५ पामध्ये म्यिता देवाः सर्वम प्रतिष्ठितम् । वाहाणम्य करे न्यताः शिवा पापो भवन्तु मे।नि जनं दद्यात् । जोन- मोर्षमान पुणे नक्ष्मीमति पुष्करे । नमोस्त मदागोठे मोमगम्य सदास्तु मे ॥ इणिपुष्पाणि । डों अक्षतं चास्त मे पुण्यं शान्तिः पुष्टि निश्च मे । यद्यच्छ्रेयस्कर लोके तनदस्त उदा मम । इत्यक्षतम् । डों योऽमीति ययान् । एकोदिय- पक्ष्यमाणविधिना वा जनादिदानम् । तत खोपद्यामुक- गोत्रस्य पितरमुकगर्मणे दत्तैमदन्नपानादिकमक्षय्यमस्तु । प्रति सतिनमहोदकं पितृविप्रकरे दद्यात् । एवमेव पिता- महादीनां नामगोचाभ्यां नदीयविपकरेषु अक्षय्योदकं द- द्यात् । ततः प्रामुख उपवीता नन्मनाः सुमनाः कृताञ्जलि. दक्षिण दिशं पश्यन् पितृविप्रेभ्य आशिष यलोयात्॥ में अघोराः पितरः सन्विति वदेत् । सन्विति तैरते । गोत्र नो वता वईतामिति नैरुक्त दातारो नाभिवहन्ता वेदः सन्ततिरेव च । श्रद्धा च ना मा व्यगमहदेयं च नोऽस्तु । अन्नं च नो वह भवेदतियोंश्च लभेमहि । याचितारच ना सन्त मा च याचिया कञ्चन । इति च । एताः सत्या अाशिषा सन्तु वदेत् । सन्विति.तरक्त, तसा पिण्डोपरि सपवित्रा- न्कुशानांस्तीर्य स्वर्धा वाचयिष्ये। इत्युक्ते । वाच्यतामित्युक्तः। पितृभ्यः पितामहेभ्यः प्रपितामहेभ्यो। मातामहेभ्यः प्रमाता.

·श्रीदत्तोपाध्यायकते महिन्यो वृक्षपसातामहस्यय स्खधाच्यतामिति वदेत् । खधेति तैरत मपविदीतहितपिण्डोपरि जनवहतौर मृतं. धुनःपया कीनालंपरिसुतम् । स्वधास्थ तर्पयत मे पितृन् इत्या निपिञ्चत् । ततः स्वस्थानस्थिवानव पिण्डानम्रीभूया घायात्यापयेत् । ततः, पिण्डाधारदर्भानुसमुकं च सन्हौ नि। निष्य अर्धपावाण्युत्तानीकृत्यं यथाशक्तिदक्षिणो दद्यात् । अद्य कतैतत्पार्वणश्राहाभूतपिज्ञादियादमेग्बन्धिवि- श्वेदेवनाइप्रतिष्ठित दक्षिणाव्यमिदं हिरण्यमनिदेषतं अमुः। बागानायांमुकशर्माणे ब्राह्मणाय तुभ्यम हसम्पदे । म डों स्वकीति वाचयेत्। एवं मातामहादिदेवनाईप्रतिष्ठार्थ- मपि दद्यात असम्भवे फनमूनादिकं दद्यात्।। नत उमद्य कतपितृश्राइप्रतिष्ठायः दक्षिणामिदं रजतः चन्द्रदेवतं अ मुकगात्रायेत्यादिना दद्यात् यवं पितामहादिबाइप्रतिष्ठार्थ- मपिं दद्यात् । सर्चचा खस्तीति वाचयेत दिवे रजतनिषेधः । ततो देवताभ्याइमि त्रिजपेत्।। जो विश्वेदेवाः प्रीयन्ताम, इति देवनाह्मणावाचयित्वा पित्रादियाहाणांनुत्यायापितिमूई- न्यमान शीत्वा गृहीतोदकपात्रेमापिस गित। व्या. जेवायत वाजिनो नोभनेषु विप्रामात श्रस्य भावः पित्रतामादयध्य भायाम पथिभियान सतस्तथैव देवमामाणाधिसभयत । मातानुभयानाचा ·पितृभक्ती वादकन्यः - म्यमान्प्रदक्षिणी कुर्वन् । सभामा व्याजम्य प्रसवो जग- म्यादमे द्यायाधिवी विश्वरूपे प्रामागन्ता पितरा मा- तरा चामा मामाऽमृतत्वेन गम्यात् । इति मन्त्रणा मी- मान्तमाटी पा पदानि बन्धमायामचिसान्यनुज्य उदक धारया प्रदक्षिणीकृत्य गृहं पविगेन् । रातो रक्षादीपनि - पणाम्। माहाणभाशनानन्तरमुपिटापनयनं दिनान्तरषा- रणं तु काम्यम् । पिण्डान गाम विप्रादियायमान्वा खा- दयेत् । श्रमी गन्ने पारिपेग । विप्रान्ति के पा विकिरेत् । जन्तस्या दक्षिणमुखोऽभिमि या क्षिपेत् । पिसामधविपडं तु अपान्त्वौषधीना रमं प्राशयामि । भूतकृतं गर्भ धत्व । इति मन्त्रेण परतुनातायै पिटभक्तायै माध्यै धर्मपत्न्यै दद्यात् । सा उचिर्वाग्यता पुत्रकामा । जो प्राधत्त पितरो गर्भ कु- मारं पुष्करस्रजम् । ययेह पुरुषोऽसत् । इति मन्त्रेण पठित- ऽनीयात् । यदि मध्यमपिण्डं पान्य न ददाति सदा जीर्ण- वृषभ छागं मां भाशयेत् । श्रादभुक् दानप्रतियोमखा- ध्यायभारान्वर्जयेत् । कर्ट भोक्तारी यूनाध्वगमनमैथुनाया- सम्खाध्यायकन प.पुन जनहिंमादीनि न कुर्यात् । पा- रोतः1 नंतन धीरा जायन्ते नोरोगा न शतायुषः । न च थेयोऽधिगच्छनित यव श्राइविवर्जितम्॥१॥ अपि भूलफनै- चीऽपि तथा युदकतर्पणैः । भविद्यमाने कुनि नैवश्राद्धं वि- ·भूतपदमिति विशेषः। अथ इदं पाद्यम् । निषाद्यमुपनीय नृपा पिपितामह . | नियमान् श्रावयेत् । सायोसविनिमुक्तनेत्यादिना प्रार्थयेत्। (भवितव्यमिति प्रतिवचनम् ।। पूर्वदिननिमन्त्रणप! यद्यपि गि रजनी यास्यति । इति वतम् अद्यतनपदस्याने थे। श्रीदत्तोपाध्यायक्षते वर्शितम् ॥ २॥ यात्रयस्क्यः । श्रायुः प्रजा धनं वृद्धि वर्ग मी खानि च प्रयच्छन्ति तथा राज्य, ॥३॥ मत्स्यपुराणे। रतिः शक्तिवराकागा भाज्यं भोजन शक्तिमा । दानशक्तिः सपिभषा रूपमारोग्यमेव च ॥४॥ थाहपुप्पमिदं 'ग्रेट फन ब्रह्मसमागमः: .. इति पिभी पार्यपाथाहेतिकर्तव्यताध्यायः समाप्तः ।। अथैकाहिए थाइम्॥ मध्यान्हें वाहाणं सानं यशमानसंधर्षकैनात भारि शक्तदिवासाः कृताञ्जलिईभप्वामीनः स्वागत मिति पृ।। নমিনি ননার ঘিঃ ৪gষণ ও उदभुखं दक्षिणामुखः प्राचीनावीतो पानि वामनानुर्विम- जानु दक्षिणकरणस्पृहा जोमद्य पितुः सांवत्सरिकको हिट आईमाचरिष्ये । त्वमाया निमन्त्रित इति निमन्वयेत् । निग तितोऽस्मोति.प्रतिवचनम् । गत अक्रोधनेन शौचपरेण सतन ब्रह्मयादिना भवितव्यं भवता नेोऽद्यतने बाडकर्माणि इति - ।

·पितृभक्तौ श्राइकपः १८ वारंवारमभिनन्द्यां विनीतः खयमेव विप्रपादौ पक्षांचयेत् । मद्यामुकगोत्र पितरमुकशर्मनेष ते पादार्घः स्वधा नमः । इति' जमिचगन्धपुप्पैर्वि प्रपादयोरप दद्यात । तत इदं ने आचमनीयमिति विप्रायाचमनार्थ जम्ममुपनीय स्वयंचा चम्य दक्षिणप्लव सुमगावृतं गोमयानुनितं श्रादेशमागत्याना भिप्रायेण सिमित्यभिधाय पूर्व कम्पितं यथाविहितमासनं स्पृशन्। 'अवास्य । इति विप्रमासने उपवेशयेत् । ततस्तत्प- दयाईक्षिणायकुंशत्रयमंधस्ताद्दद्यात् । श्रासनतमीपे तिल- लैनेन दोपं दद्यातायाइसमाप्तिं यावद्दिन रक्षणीयः । तिनगौरमपंपादोन रसोनान् श्राइदेशे सन्निधापयेत् । याचदयद्रव्याणि पुण्डरीकाक्षमारणेनेति सिञ्चन । काककु- छुटादीन् पाइहन्तृनपमारयेत् । अघ कुशमिन्नानानि द- क्षिणकरेणादाय प्रामुख उपविष्टः । ॐ अद्यामुकगावस्य -पितुरमुकगर्मगः मायामरिचकोद्दिष्टश्राइमई करिष्ये । इति धोका कुर्यात् । कुरुप्या इति माह्मणानुजाता गायत्री जप्त्या देवताभ्य इमि विपेत् । नतः डोमद्यामुगाच पिकरमुकश- मनिदमासनं तुभ्य स्वधा। इति दिगुणभुमदंतिणाग्रफुशंच- यात्मकमामनं विपासनापारगमरमजे I मन में अपरा- त्यादिना निसाविकोर्य । डों प्रायन्तु न इत्यादिमन्वं - रत्वाऽर्धपात्रीपरि पवित्र धृत्वा । जो शमोदेवोनि जसम्में ·। नर्विचक्रमे । इत्यादिना,ब्राह्मणानुष्ठमनख पात्मधस्त- २० श्रीदत्तोपाध्यायकृते विलोऽसीति तिलान् तृष्णीमेव गन्धपुष्पे प्रक्षिप्य धामको णार्धपात्रमादाय : विप्रकरे पवित्रं दद्यात् । डों या दिव्या प्रापनि पठित्वा ।डों अधीमुकगोत्र पितरमुकशर्मन् एषत घस्तार्घः स्वधा। इति दक्षिणकरण पिटतीर्थन यथाजन प. नगि तथा विप्रकरे सपवित्रेऽधं दद्यात् । ततः पित्रे स्था नमसोति मन्त्रेणापात्रं अधोमुखं पिटवामपार्श्वे निदध्यात एवं स्थितमर्घपाचं दक्षिणादानपर्यन्तं न चालयेत् । ततो अद्यामुकगोत्र पितरमुकशर्मन्नेतानि : गन्धपुष्पधूपदीपती- म्बूलाच्छादनादीनि तुभ्यं स्वधा । इति गन्धादिकं दद्यात् । अयं ते गन्ध इत्यादिना ब्राहाणाय प्रत्येक प्रतिपादयेत् । मात्वं शिखातिरिक्तदेशेन विभृयात् । अस्मिन्नवसरे ताम्बू -यज्ञोपवीतदानम् । ब्राहाणं वेटयित्वा गौरम्मतिकादिना म. पडन्तं कुर्यात् । परकीयभूमिश्रादकरणपक्षः। डों इदमन्न भू खामिपिढभ्यो नमः । इति घृतादियुक्तमनं दद्यात् । प्रथा ष्णमिष्टान्नपूर्णपात्र कराभ्यामादाय पितरं ध्यायन् विप्राग्रता मन्दं निदध्यात् । तत्पार्थे भूमावेव घृतादिगांसपात्राणि । मतान्नं मधुगय क्वचा मधुव्वाता इति चेनाभिमन्य्यानमा नपात्रमालम्य । डों पृथिवी ने पात्रमिति जप्त्या | दं - भापदानमा दयामा पापः । त्यस दिपिका ·पितृभत्तौ श्रादकन्यः - नि विपि निवेशयेत् उगमपच्ता इत्यादिनाकोपरि तिला. विकीर्य । 0 अद्यामुगाच पितरमुशर्मानेतदनं सोपकरणं तुभ्यं स्वधा । इति अनमहोत् । ० भन्नधोनमित्यादि पठित्वा जुषस्व । इत्युक्वा । भवान्प्राशयतु । इत्यपोशानं वि- प्राय दद्यात् । स यथाविधिभञ्जीत । श्राहकती तु सध्याह- सिमा मप्रणवा गायत्रीं त्रिः माही जपेत् । कृताञ्चलिई- भैप्वामीनः । मधुवाता इत्यूचं मधु मधु मध्विति च जपेत् रानी पटचः पठित्वा भूमिस्तिन्नेरास्तीर्य। विप्रं पिटरूपतया चिन्तयेत् । पिटमन्त्रान्पुरुषसूक्तमप्रतिरथमन्यानि च यथा- पति यथारुचि जपेत् । वेदादीन् विप्रं श्रावयेत् । अथ हप्तं ज्ञात्वा अशिष्टमनिधी प्रास्तृतदक्षिणायकुशनयां भूमि प्रो- दय । में अमिदग्धाश्चेत्यन्नं भूमौ प्रकोयीचम्य धरि स्टत्वा वाहाणाय जन्तगण्डूपं दत्वा पूर्ववद्गायत्री जप्त्वा । मधुवाना इतिचं मधु मधु मध्विति च जप्त्वा । खदितम्।इमि पृष्ट्वा डों सुखदिनम् । इति तेनोक्ते । शेषमन्नं किं क्रियतामिति पृष्टे । इऐ सहभोक्तव्यम् । इति लेना। विण्डमई करिष्ये। इति पृष्टे। कुरुष्व । इत्यनुज्ञातः उच्छिष्टसन्निधौ पिण्डार्थं स्थान निमीय । सन्मध्ये यामहस्तगृहीतदर्भविक्षुमीमूलेन । 'डों अपचता इति वामाचारख्घदक्षिणकरण प्रादेशमिता रेखा दक्षिणाया समुशिख्य दर्भपिञ्जुलीमुत्तरस्यां दिशि निः .

·१२
श्रीदत्तोपाध्यायले
.
चिपेना नना ये रूपाणोनि मन्त्रेमकं रेखायो धामयित्व
दक्षिणा निदध्यात्। तो उपमूनाकानूनकुशवयं रहे।
स्तपायात् । देवगाम्य इति नित्यानमा लग
गृहीत्वा दक्षिणतः पिटतीर्थेन पावादारणामामादेवी
थेन यो । यो अद्यामुक्रगत्रि पितरगकशन नवने नित
खधा। इति कुशॉपर्यायनेजनं दद्यात्नतः सर्वस्मादन्न
किचिदन्नमुदत्य मध्वाज्यतिनजनमदिनमकत्र घमसादि-
पात्रे कृत्वा पिण्ड निर्माय मधुचनाभिधारित सनिलमध्ये
पगृधीतदक्षिणाचस्तेनायनेजनस्थाने । यो अद्यामुकंगोत्र
पितरमुकशर्मान्नेप ते पिण्डः स्वधा । इनि'दद्यात् । ततोले ।
पभागभुजस्तृप्यन्त इति दर्भमूले कर प्रेक्ष्याचम्य हरि स्ट
स्वा। अंचे पिनमादयख यथाभागमापायिष्टी इति पंठिन।
स्थायामवर्तेनोखीभूय प्रीतमना श्वास नियम्य तेनैव
यथापरावृत्या डो:अमीमदन्त पितयथाभागमापाथिर !
इति जप्त्वा पूर्ववत्पिण्डीपरि प्रत्यवनेंजनं दत्वा । मोवों वि-
संस्थताञ्जलिः । नमस्ते पितारसायनमस्ते पितः
शोपायनमस्ते पितौयाय नमस्ते पितः खधा नमस्ने.वि.
तोराय नमस्ते पितान्यो नमस्ते. पितः पितर्नेगरले -
गने:पितईत मतरते पिनमः। इनि. पहिस्वाऽऽशिपः
भूसंपेन् । तर एतत्ते पितासः । इति मन्त्रं पठित्वा ।

·प्रितमीमाटर मनु धागात विगमनागने नातेवानाम्बधाइन एन. या की सयम र पञ्चामा पनि यजमानगावाम का पपीरि दद्याम् । नगपगोमेष विमरमुहिग्य गन्धादिक दयाराममा बाधाणामाचमया नटायगर । शिवा श्रापः जनमा भीमनम्याति पुष्पाणि । अगत नारिएमा त्यसनादि दद्यानापार्यावाप्रकारेगा यानत नों पद्यामुगाचम्य पितुरमुकगणो दौतदनपाना- दिमागपण्यापलिष्टमाम्। गिनिमयुशागतयोटक पिप्रकारे दद्यात् । ततः प्रामख उपयोना कृताञ्जनिरागिपो गृही- यात् । अधारः पिताऽम्त । अत तेनोक्ते । गोत्रता यईता. मित्यादिपार्यपत् । पच पिपडोपरि सपपिदभानास्तीर्यः। म्वधा याचयिष्ये। इति पृष्ठा । बाध्यताम् । इत्यनुगतः । पिवे खोयतामिति वदेत् । अस्तु वधा । इत्युथगाने सपपिच- दर्भान्तरितपिण्डेापरि । डों ऊज्ज यचन्तीरमृतं घृतं पयः फीना परिसुतम् । वधारत्य नार्पयत मे पितरम् इति वा- रिधारी दद्यात् । ततः - पिण्डमाघ्रायोत्यापयेत्।। ततः पि- पडास्टमदर्भ चारमुकाममौ निक्षिप्यापपात्रमुत्तानीकृत्ये य- थाशतिदक्षिणा दद्यात् । अथ विप्रमुत्याप्याङ्गुष्ठ-गृहीत्वा गृहीतोदकपात्रोऽभिरम्यतोमिति विसर्जयेत। अभिरतोऽस्मी- नि प्रतिवचनम् । तत भामा वाशस्येत्यादिगाऽनुबज्योदक- ·२४ श्रीदत्तोपाध्यायको . -- धारया प्रदक्षिणीकत्य गृहं प्रविश्य पिड प्रतिपत्तिज्ञानिक ज्यादिपूर्ववत् । इति प्रतिवर्षक्षया कोटिप्रयोग समानः । mer अथाभ्युदयिकादम् ॥... । तब श्राइदिने मातरेव निमन्त्रणम् । न पूर्वेद्युः प्रापुर उदभ खेभ्यो दद्यात् । पद खा वा प्रामुखेभ्यः । श्राम नादौ सर्वत्र पटजवा दी । अयकिरणादितिनकार्य पूर्व यो कर्तव्यम् । खधास्थाने स्वाहा नमः । इति वा प्रयोजये। देवतीर्थेन फजुपाणिना पातितदक्षिणशानना जपवीतिना प्रदक्षिणं कर्त्तव्यम्/ नापसव्यकरणम् । न पिटतीर्थन न का मशानपातनम् । अन्येऽपि दक्षिणाप्तवादयोऽमाधारणा दिन या धर्मा निवर्तन्ते। किन्तु देवेन धर्मेणाच पितॄणामुप.चार इतर विशेषाः प्रयोग एव व्यका भविष्यन्ति । अत्र च प्रथम मारपितामहीप्रपितामहीनां श्राइम् । ततः पितृपितामह पितामाक्षम् । नतो मालामममानामवृक्षामनाम श्राहम् । श्रादयेऽपि युग्मबाह्मणा देवपूर्वकास । लीवनमा- नेण तु पित्रादिपरकबादमेव ; कर्तव्यम् । विचादिविके मातामहादिचिके च यो जोमि संन.परित्यज्य परं पुरुपम- तभाव्य त्रिकपूरणम् । यच त विवादयस्तयाँ जीवन्ति मात्र परपां बयाणां नान्दीमुखमाकागो भामिEिRA ·विमान ५ 1 गोरी नामादित्री विजया जया! देव. नाम मागमनमान: धृति यष्टिमया तुष्टिरांवरन एन देनाः । गोगेनाधिका ना वृद्धी पृम्या प्रयति पारा मानरः मगणाधिया प्रतिमा या पटादिम्मिलिता पा संगशिपु पा गन्धादिना पृथग्पिर्धन मधीरोदारादिनमान्तेन सम्बनाम्ना पृष्नीया नतो मि- तिनमा धारा नामिनीपा नचापिताः सप्त निम्रा पा पञ्च पा. पृतन यात् । मन्त्र मन्त्रः । व्याः पवित्रममि शत- धारं व्यस पवित्रपि मानधाम् । देवासा सविता पुर मात व्यसो पपिचोप गतेधारण राधा कामधुमः। भाई- ठिकाणि "पायुपश्यं गाम्य".मित्यूकवयात्ममानि यानि शप्त्या । गोदारामा सन पूर्या आधाणानातानामयोला प प्रदा पाद्याचमनीयदानानि कृत्वा याइस्थानमामृत हवा सिमित्यभिधीय.शिप्तामनेषु ययोदकमीक्षितेपु प्रा. गोकुशध्याम्पिसेपूपर्यग्य विप्रपादयोः कुशासनं दत्वामान मनसमोये दोष दयारानान्सन्निप्राप्य श्रोडपतृनयमो- बद्रव्याणि मिका माक्यं कृत्वा गायत्यादि जप्त्वा पा सनमुत्रज्या विश्वेदेशानदमोयायिष्ये इतिः पहा मावा येत्यनुजामा में विश्वेदेवाम' इत्यनेन । विश्वान्दयानायोध यान्धिकीर्य अर्घयावावि सुमित्राणि शनी देवीरित्या --

·RamSar MHARITA
२६
श्रीदत्तोपाध्याय
दिना जनेन प्रपूर्या, देथे.पावच्ये यवासीति,यवात्रि
मात्रादिपावनवके। जो योऽसि सोमवत्यो गोरगर
निर्मितः । प्रत्नमङ्गिः पृक्तः पुष्ट्या पितृवान्दोमुखाने
वीणादिना साधा। इति ययात्यक्षिप्य सर्वेषु गन्ध
प्रक्षिप्य देवादानं निवर्य यो, सोक्षयाः प्रथममुपों
स्तस्य दक्षिणकर, प्रथादुपवेमिनदक्षिणकरपरि धृत्वा ।
पवित्रायाणि कराग्रेभयन्ति एवं करेपु. पवित्राणि दवा
दिव्या..इति पठित्वा: । अमुझगाचे अमुकटेवि नान्दो
मामरेप मेऽर्थः खारनि मावेऽधं दत्वा तिथे पितामई
पितामोभ्यामधं दत्वा । अमुमगावामगगर्मशान्दी।
पिमरेप सः स्वधेनि पिन मयर पिसांमप्रपिसागरा
नामपि ट्यात् । ततः पात्राणि न्युजीकृत्य गन्धादीमिर
मामानि फल्पाऽयोगर : कृत्या भूमामिपियों
যে খায় অস্বশিৰিশামিল ।
बिपाशामामाटममाययविकिरणपूर्वमरामा ध्यास
সমিতি গঠিৰা আঘামান নাে

·लिमको बाटर २० मिनि IEEET 1 Tमम्ममिनि नक्त मन्मनु- पायनिय ररममाडनवयं हवा नमध्ये अपना इत्यादिना प्रागा रेग्या काचा उन्मक निधाय मानसोपरि मसम्मान प्रागमायुगामामोर्य देयनाम्य नि विमाया प्रथममपनदर्भगी। मंद्यामकगोत्रे मामरमुक- देपि नान्दोमुग्वि प्रथापनेजनं निध्य में न्याहामि यथमः निशनमापनेनं दत्त्वा । अयमे पिमामीप्रपिता- मधीम्या मध्याप्रयोः कमेण ट्यात जिगमद्यामनगाच पित- एमु कशासान्दोमुखानापनेनं निप ने साधा। इसि मय- पानिन दिलीयमपम्नयामपा नीयमपहनदर्भगूप्तम- ध्यायेषु दद्यात् । नमः पर्षमादनामुहत्य व्यन्ननैरुपानिय यमपदरधिभिः मयाज्य नय पिण्डापिस्वीपमामांचादिभ्यः खोयस्खोयामनेनस्थानेऽयनेजनयिधिना दद्यात् । मोद- भमने कर प्रेक्ष्याचम्य परि स्मृत्वा । अत्र पितर इत्यादि पठित्वा उदम खीभूयः वासं नियम्य परावृत्यामीमदम्त पिमरदत्यादिजत्वा अपनेशगावशिष्टजलेन पिण्डेषु प्रत्यक्ने निवानीवी विज्ञस्याचम्य नमी पं.दत्यादिना नमस्कारादि करवा पिण्डेषु सूत्राणि गन्धादिकं च दवा ब्राहाणानांच. भव्य प्रेक्षितमस्विनि अनिभूमि प्रोक्ष्य । शिषाः अाफः मन्तिनि बामणकर जान दाया. सौमनस्य॑मस्विति पु-

·No text on this page.

·पितृभक्तौ नाइनिर्णयः अथ पिलपदं ननकादिनिकपरम्।नदा मातामदाद्यप्राप्तिः। घट्पमिति चेत्न तथाऽपि गाटपत्नीपित्तव्याद्यप्राप्ति तन्त्रापि पिटपदमिनि.माधम एपः, पितृणा.प्रत्येकमुद्देश्यत्वं व्याप्यनुमन्तव्यमित्यननुगमः वाहाणखीकारणाचा पदार्थान्तर्गनाः। तदङ्ग वा । प्रथमे जनप्रक्षेपादिपक्षप्र- भान सिदिपि न स्यादिति शिष्टाचारविरोधः स्यात् । बाझा- पणस्वीकारणाविधिश्च थाहे न स्यात वितीये त्वन्योन्याश्रयः आहे. निरूपिता सम्बन्धः । तसिंच सति स्याइनिरूपणा मिति अत्रोच्यते । याच प्रमोगदेवताकरवं यत्र च ब्राह्मण स्वीकार- पाङ्गत्वमसौ पात्रान्तम्भपूर्वकस्त्यागविशेषस्ततेत -श्रावित हितः साइप्रदाभिधेय प्रधानं च वाह्मणस्वीकारणाशि: विश्व तन्ननच विशेपे क्वचिदुपदेशानु । कचिच्चानिदेशाम्। एवं पिबादिविधिरपि! एव च, थाइपदेनाप्यपदेशेन विरोधः याद्रपदस्य त्यागरूपरयात् । मङ्गान्तर विधिन तदुपक्षण- द्वयपरिभितेऽपि नायुक्त इति न काचिदनुपपत्तिः। एवं न श्वदैषिक जीवाई पाहपद गौणम् । तदिदं श्राद्धं याग एयपिटमेधादिपदेनाभिधानातादेवताहेम व्यागानि नक्षमत्वाच्च दातमिति पितृतिकरणमारः तन्न स- समृदानविरचात् । माया दिनमापत्पिबादीनां सम्प्रदानावं -सीकारविरहात्। नापि ब्राह्मणांना चडेप्यायधिशान एवं ·३० श्रीदत्तोपाध्याय चं पितृभ्यादिद्यात पिण्डवर्जितगिनि निधाऽप्यनिहि एस्याङ्गत्व एष स्यात् । विधु विण्डा प्रवर्तन निपिण्डप यजविषयम् नच पिण्डदानस्यैवं प्रधानन्यांत अङ्गमुखेन वा प्रधानस्य निर्देश। सोमपनिने ज्योतिमिस्यगन्धादि दनिमपि श्रीहनिम्। उक्तलक्षणवादनत्यागस्यैव'श्राईवाई उदकादिश्रादेऽप्यदेकादीनामनिवांत बनस्थान पाना में विरोधः। यत्त मतं श्राइ'दद्यादितिश्रीपद राज- यादिवत् पाकरणिकसर्वदा परमित्या सनदीनादिकमरि प्रधानमिति मनाई कृत्या प्रयत्ने म त्वरा कधिविध जित उषामन्त्र द्विजातिभ्यः श्रया प्रतिपादयत नाना पावत्याग एवं बापदांगीतप्रधान जितमिलिनिषधानुपपत्त धोद्यसम्पत्ता वयनमत्रित्याग एवं श्रादपदप्रयोगा" अाधाहनवर्जित मितिनवधान पसमायभयत्ताधप्यनमनित्यागे प्रातिनिति प्रयोगाच कोखादन्नत्याग एिको श्रादमितरतदशमिति । अब ची पित्रादित्रिकादमीतमिहादिविनोह निक प्रयागनिष्ठेयम् गितब वावदिनिम्नविकिरणांनोकरण- पान्नेविकिरणीदिकमारोपकारमजान माहवामठेयम्।

·लिमहीयानि यः - -- बता मनाने । नमो भेटेगानुदानम् । पित्रादीनां च न मि. पिताना देगामान व मपानीकानामिनि पश्चिमम्मा- भिन्दन्दोगामध्ये देशान्धविषां गधाटीनामपा- सच विशेषतयोक्तः। विश्वटेपरेय त्यागीन तु पु. परय भूमिपदेनेत्यपि मर्मयोगम् । अमुगमगोवामयिम- रियर मारप्रयोगोऽग्मन्पटप्रयोगश्च प्रामाणिक त्युक्तम। पिनादिम्यरूपण मगकादिया निराकरणं च नयानुम- धेयम् । अन्येऽ यः मंशयास्तत्रय निराहामा नि नेसन- न्यन्ते । यद्यपि याज्यम्पयना 'दीपदानान्तं ये, उका रिये सता, त्यायममने . नन्तरंपिनया- 'तथापि का;

·'श्रीदत्तोपाध्यायकृते. - धनमय की मीगि निश्चित्य दाता विप्रारिमन्त्ररे मिरामिपं महकी सर्वभुजाजने गृठे असम्भवें परेछुवी पाहाणातातिगत्रयेदिति दयनी अच परिपरा पूर्वदिन- निमन्त्र पक्षे एकमोशनममित्याच मन्ना निमतप्रकरणों कभुक्तस्य कतिदारा थानत्वात् सिमामेक में रस्य च एकंप्रयोगन्तिीनायुपपत्ते मनिपामिना कॉर्थ तहतिति न्यायेन च निमन्त्रणभेदाभावाच्च वायुपुरोके। नांपोस्पृित्किञ्चिदेव पित्रयेच कर्मगित -पोद्दद्यात एवं यातितदान निवेधादचापायीक्षणम् । नेञ्च प्रयोगा- त्यामलदेव आिवृत्तौ प्रमाणीभावाना कामधेनुमते ते व्रहापुराणायगायधीदिशानन र प्रेक्षिाम। यच्च निला. भावपतीत्यविशेपितकात्यायनक्तिवापांविनिमत नया विश्वदेवांमागत ईत्यनयाज्याच्यावकीर्येत्यकिरसंऽपि तिमी एका प्रकरणादिमि कभाष्यम् निदयुशमाचार विधिमयोषांइयेत्यनशतिर विश्वेदेवा स इत्युचाया स्वमायाय भाजने संपविचको शंत्री देव्या पयःक्षिका थवाजमानियवास्तथा इनिः यावश्क्यनेमियम यानी विहिवाचा ययासीति प्रमोकेग यथयरितीरित्या कुर्बोध्यम् । मत्स्यपुरानी या दिव्यत्ययम दद्यावा ·पिटभक्तौ श्राइनिर्णयः २२ गाचे निधायाय न्युनमुत्तरतो न्यसेत् । संस्रवणादिपिटपात्रे निधायेति सम्बधः । संसवां । श्रादिपदेनार्घदानावगिटति- सादीनां परिग्रहः । तेनायमर्थः । इसरार्धपानद्वयवर्ति संघ- वादिपिटपात्रे.निधातव्यम् । एवं मातामहादिपात्रत्रिकेऽपि इतरपात्रदयवर्तिसंस्रवादि मातामहपात्रे च निधातव्यम् । मातामहानामप्येव मिति सामान्येनानिदेशात्। न्युजमधीमु- खम् उत्तरतो. याहाणादुत्तरस्यां दिशि इति कल्पतरुकृत् । सारिप्रमचारभूमिरतस्तत्र स्थापने चालनं निषिद्ध दुर्यार अनुष्ठानामौकयं च स्यात् । तरमादुत्तरपदं यामप्रदेशपरंत. वापि मुख्यत्वात् । दत्तिणवपरीत्यादा । शतपथथुतायपि न- स्माद्यम्य दक्षिणा मम भवति पुण्यनक्ष्मीक इत्याचक्षसे उत्तरतः स्त्रियाः। उत्तरत पायतनावि स्तोत्युस्त्तपदं षाम- এয়। স্বময় ঘাঘী শাহাগায় ডা মামা- मप्रदेश इत्यर्थ इति मिषणिखितमिति केचिदाजा अपार्य पवित्रं, पिण्डेोपरि तरणार्थ धर्तव्यम् । नतु गासहितम्र पिटपापस्य न्युनीकरणमिनिममन्दम् । आचारविरोधात् । संगषणादीत्यादिपदेन संस्थापि यहणाय। कम्पनरायमादि पदेन निम्तपुष्पपपिचाप घरपमिनि व्यारबातम् । दा- नानन्तरं “प्रथमे पाये संन्यासमपनीये" त्यादिमात्याय- नामक मंत्रबपदंबरपरस्तमुतजलपरमिति निबन्धकारः

·३
'श्रीदत्तोपाध्यायकृते
.
RAM.
कमा, वर्धपात्रस्यशेधीमत लपर संसंवपदमित्युक्तम्
युक्त तत् । शेषप्रतिपत्तेपेक्षितत्वात् । ब्राह्मण इस्तदत्त
त तर्विव प्रतिपत्तन प्रतिपत्त्यन्तरपिक्ष । किञ्च मिस
मभनयतीति श्रुति।" 0 निः क्षिपतीति व्याचक्षणः की
त्यायन एवं संवपदे शेषवाचकमित व्यक्तिमुक्तवान् । तय
"हत्वा इत्वैतामामाहतानामधाव भएसंवानसमवनी
एनीमईन्यभिषिञ्चनीति पोरस्कर ससर्वपदस
शाचित्व सर्वसिंहममिवाशनादावविवाच्य
वर्षदमिप्यते भव मोरीयाणवृत्ती विधिधमालाया।
पहनीयश्विलायनविर्तिमनवपदमपजलपरवाच्या
यतिमान चातच योगविर सिंवत्यमादिति संव
व्युत्पत्तिसम्मयात् । एवं शेपं दे प्ववनजयंतीनि वैशवापान
मछाखान्तर विषयमेव प्रवकचित् । पवित्र स्यो
व्याविति 'मन्त्रेण 'प्रयोगमध्यएवं पवित्रीदनामनिम
तिम प्रयोगमध्ये विदनश्रुतेः । मन्त्रांन्वये'च'प्रमाणाभावात
यत्र प्रयोगमध एवं समन्त्रोदनश्रुतिरस्ति न था।
माद" नन्तणि साय कोश दिदनमेव । प्रादेशमा
बियं पवित्र यत्र कुच चिन् ।" इमि परिशिक्षित सी
यनि प्रयोगादरियुवादेयम् । एवमेdia

·पितृभक्ती आइनिर्णयः ३५ मित्युक्तेरेकपनात्मकमेव पवित्रमिति भ्रमाकार्यः। नक्षणवि- रोधात् । छान्दमा गन्धदारामिति :मन्त्र गन्धप्रक्षेपेजों श्रीशनेइत्यादिमन्त्रं पुष्पमतेपे पठति । तदपि च प्रमाणा- भावापेक्षितम्। एवमर्धपात्रस्थापनार्थ मण्डनिकाकरणम् । दारप्रदेशे तिलजनम तपारस्यापनम् । भनौ तं प्रत- मियादि च प्रमाणाभावादुपेक्षितम्। आचारस्यापि सर्वसि- इस्य सर्वत्राभावात्। डों भन्नादेवीति मन्तः । जो तिनामीति मन्त्रय प्रत्यर्घवानमावर्तनीय मन्त्रप्रकारसगलादे कमेण प्रक्षेपात् । डों या दिव्या भापतिमन्त्रोऽपि भेदेनैव मन्त्रम- काग्यानामपाक्रमेण दानात्। एषमन्यत्रापि मन्त्रावृत्यनाथ; तोपाध्ये । गन्धादिक ब्राह्मणपूजनार्थमेव न तु , पित्राद्यु- देशेन व्यक्तमिति परिहानथा हि" गन्धान्बामणमाकृत्व। पुष्पाप्यतुभवानि च । धूपं.चैवानुपूर्वेण अामौ कुर्यादतः परमिति परिशिष्टयधने सात्प्रत्ययादाह्मणार्थनेव प्रनीयते । धनुन्नेपनवस्तपुप्पानदारः मन्नया विमानसमभ्यर्थेनि ,वि- प्रावधनान् । स्नानानागनापाद्या चमनीयदर्भासनानुले- पनधूपसममाभिरभ्यति निगमाच्च । मानणार्थ व मनी- यो । मन्त्र । विबुद्देगेन त्यक्तस्यैव पाहणार्यत्वात् । तत्र- न्दनकरिकुंकुमानि उमानिच । विनेपनायं दद्यात्तु यद- न्यपिटवभमिति ब्रह्मपुरापो पिषभत्वेनाभिधानात-

·३६
श्रीदत्तोपाध्यायहते
दर्थकमेव । तस्मात्पित्राद्यर्थं गन्धमाल्यंमुत्सृज्य ब्राह्मणमा
कर्तव्यमिति । तथाच मार्कण्डेयपुराणे निवेदितं च यक
पुष्पगन्धादिपनम् । तइपितानथ स तान्ददर्श पुरतः स्थि
तान्। सः रूचिः ।'तान्पितृनित्यर्थः । एवं च पादादानेऽ
ब्राह्मणमात्रार्थतेतिभ्रमा हेयः। वायुपुराणे तु । यगन्धादि
दानानन्तर काम्यमन्नादिंदानमुक्तं तत्रापि"पित्राद्युद्देशे
तस्य वाहाणादि प्रतिपत्तिाध्या। लोकश्रेष्ठतम यच्च झा
त्मनश्चापि यत्प्रियम् । सर्व पितृणां दातव्यं तदेवाक्षयमिछ
तेति प्रक्रमात । चिमनीयं शौचार्थत्वात् । दक्षिणीदान
मनित्यर्थत्वाच्च ब्राहाणार्थमेवेति । केचित्तुं हुतशेषगन्ने वा
ह्मणेभ्य प्रदाय पिटभ्योऽवशेषयेत् । इति हारीतक्रिमौक
रंणशेष विण्डाय धर्तव्यमित्यांनिन । 'इंतशेषं दत्वे
कात्यायनविरोधात् । चारीतस्तु शाखान्तरविषयः । मिता
क्षरायो त स्थाचीपाकसम्भवे अनौकरणशेमसिंधिशेयर
पिण्डदानमतो तोपं स्थाप्यम् । स्थानीपीकसम्भव श्राई
पांत्रण' अतस्तंग्मिन्पते अमौकरण 'न धर्तव्यमित्य
कम् । एतच्च यद्यदनमुपभुक्त ननकरस्यांचीपाकेन मावि
भर संपादमि
हिमशेर्प दत्या पात्रंगारभ्य जपनि पृथिका
या येण्याच्या यजुषा याप्रदायगा-

·पितृभक्ती आइनिर्णयः घोष्ण ए खिटमन्नं दत्वा यजुमा वेति वाकारोऽत्र सः मुच्चय इमि केचित् । अन्ये वाकारस्याने चकारमेव पठन्ति । तदिदं पक्षद्वयमाचारमाश्रित्यैव घेटने । ने। चेदाकारान्तः- यादिकपएथेनि ! अत्रे हुनशेपमात्रे एयाङ्गुष्ठापणं पश्या नान्तरपरियेपणमिति भ्रमो हेयः नतः पात्रालगादिपूर्वक उत्सर्गः। देद्यादुत्सृजेदित्यर्थः । हुतपापेदायाऽनान्तरस्यनि शेषः पृथगुमानभिधानात् । तथा शेषमनमनुज्ञाप्यं सर्व ममेकत पढत्या शिष्टममीपे दर्भेषु .त्रीस्तीपिण्डानयनेज्य दद्यात्। 'शेपमनमनुजाप्य शेषमन्नं किं कियतामिनि प्रश्न पूर्वकमिष्ट महोपभुज्यतामित्यनुज्ञा गृहीवेत्यर्थः।। अतार- वाचनायनगृही "स्वयमभिमतेऽनुमने वेति ।" अनुमने इनि पदं तदीयवृत्ती कम्पनरी चैवमेव व्याख्यातम् ब्रह्मपुराणे "सतानाच पुनः शेपंक देयं चानमित्यपि। इरेभ्यो दोयता- मेतदितिन प्रवदन्ति ते इत्यनुमपिनमुक्तम् । यत्तुव्यायाम शेपदन्नापिण्डामुदियनोमित्यनुभामाशा । नदम्माम- साम्प्रदायिक चेगिन दर्भेष्वित्यादिगावनजनमपि दर्भेयेय श्रुतत्वाम् । पिण्डमात्र एवंदर्भाधारत्वमवनेशनं तु रेखाया- मेष । पिण्ड पिटयभवदुपचारातिकात्यायनाभिधानाम् । पि- एडपित्यानेच रेखायामेयायनेजनश्रुरिति चेन् । मनि- देशादेषावनेश्नमपि प्राप्तमिति व्यर्थी युतिः म्यान द युनि- 1 ।

·,
1
चाय पवित्रान्तस्तिान विण्डान मिश्चेदिति बदन कान्या.
श्रीदत्तोपाध्यायको
रपि व्यर्धे नेपामपि अतिदेगादेश प्राप्तत्वात नचदीशु
सावुछिष्टममोपमात्रीपिण्डदानं मान दोपरीति वाच्या
उछिटसमीपस्यादक्षिणानिकार्य: विधानात । दाणा
शनिवदाधारवं स्थादेव यंता सिंकदाकिन वे धावत्र
नोपदेशेन पिण्ड पियाजवदित्यतिशय वाघदलिय बहा
राणादावपि दीपर्यावाननेशनमुक्तम् । श्रुतिविधि
सिवाध्यतेति चेत् । न त पिण्डपित्त्याविषयत्वात् । पिड
पियशवदिति नातिदेशः मानण्वेति कथम् । श्रुतेबोध:
तस्मादेखायामयने जनानुष्ठान छान्दमान श्रुनिजडाग्रहा
तथा मपतित्रान्कुशांनास्तीर्यनमषित्रागमायानिति कर्क
सन्न भिन्दौकिकत्वात निसापूर्वोत्तमेव विवे गावामान
बार्धपात्रस्थमेवापविचमादयमिति केचित् । नन्ने चालना
सक्ते तस्मात्पवित्रान्तरमुपादेयम् तथा धावाचनीयवधी
निपिञ्चनि । स्वधावाचनीयेषु पूर्वीस्तृतसावित्रकुश श्वित्यर्थः
अयं च जबमिका, प्रताळमिति मन्त्रेण पिण्डेापरिक
माग्नबावि.नथैयः कार्यः । दर्भाधारतावाधापत्तिरिनि चित् ।
नदीतहिनीनामेवःपिण्डानामाधारत्वाला तथाऽपि.प्रा-
कृती पिण्डानामाधारना नानक तिचेन् । न अस्यापित
प्रकारत्वात्। पिकारमानं तु पैशमयालायुक्तमेव । इभ
-

·भिडीयामयः - नाय पवित्र विजिटेन्यारवारचमपवित्र मातर- मागिय Eि प्रामतीर्य पिण्डप. सतिगप मि त्याग्याम यान। बेरमा मधेत्युक्ते भूमौ मि क्षेतमा हाम्नमिति:यावस्क्योंया भूमिमेकः । कमान्तरमा- धारभेदादिनि भवं अन्दरम् । श्रच च पिपडान्दादिमि पिण्डयन रूपेणादेयवान्।ौपाने निभमभागियो न्यमामामाधिकरण्यामावान् । मामान्यमाचपरविन ई- न्दोगामा निषाद पने विण्डनि गाभिमान- गदाम् । केचिदक्षिणादाने विश्वेदेवपूर्वकम्य विधाय पिटपू- Sarafति मन्त्रायन पक्रियो कर्म पेंट कान्याहाणा- प्रमिाम तर रव्य वैमाविकपूर्वकमिनिटेवाविरोधात पिपूर्व विसर्जनमिनि विधेस्त विरोधइति चेतनः । पिस मस्य दक्षिणादौनानन्तर विधानात् । श्राधमने दिखे- वाचमममादौ दन्या प्रामसेषु दद्यादिति विष्णुवचनायि- भूपूर्यकत्यं युक्तमा पितृगामणदक्षिणादाने उपयोतिस्वं प्रा- मुखरवं वन युक्तम् प्राचीनावीतिना मम्यगपसंयमत. न्द्रिण विज्यमानिधीत्काय विधियर्भपाणिनमि मनषि- रोधान्पानिधनात्समाप्तिपर्यन्तम्मनाफविरोध इति चेत् नामस्य नोकविरुधस्य मर्नुवचनबाधाक्षम वान । श्रीमा- जोधमाधिकरणिोऽपि दक्षिणाया प्राचीनीयातादिपिध-

·No text on this page.

·पितृभक्ती यापनिर्णयः
११
तु मेचिदिशान्ति पपिडमाः । इति मार्कपडेयपुराणवचना।
नित्यश्रादेऽपि विधाम्पः। स च पटपुरुषाहानन्तरं नित्यया
न कर्तव्यम । श्रादानन्तरं न तु कर्तव्यमिति व्यमित

·. खतिस्म । एवं च पिटव्यादिशातत्तत्पदाः । स्लीपाईत गावादिपदो। सपिण्डीकरण पाचन्युनीकरणमन्त्रः । प्रेत ४२ योदत्तोपाध्यायको धमाः। श्रतपय स्खदिन मिति निमन्महत्यादिविशेषविधेय खरसः । सपिण्डीकरणे तु प्रेगथाइमेकाद्दिष्टरूपमितरञ्च पा- र्वणरूपमित्युभयधर्ममेलयाः । प्रायिक यस्तिला इति तिलकार्येययविधेर्न वा प्रयुजीनेति निषेधाच पार्वणधर्मर नित्येऽपि “नित्यश्रादमदैव " दितिनिपेधात्पार्वणधाः । तीर्थबाहेऽप्य(वाहनयजितमित्यभिधानात्यावणधर्मः । एवं थावान्तरेष्वपि पार्वणधाउनेयापार्यणे एव पाउपदं मुख्यमन्यत्र धानिर्देशिकमणिकत्रिपदवदिति केचित् नक्ष हारसिथिनतनादिविधितकामा तु पाणधमा व्यक्ती एव : कामाय. विदितं कायमभिप्रेतार्थसिहये यावशेन विधानेन तदप्युक्तं ख़गाधिप।। इति नदयक्तं यथाक्रमगिति शावातपवचनात् । तस्मादिराणि श्राहानि यार्वगावैकतानि तत्तविधिनिषेधकृतस्तु विशेषप्रयोगादेव प्रकाशिष्यते। एको- द्दिष्टे तु वदयचनामापिटपदयुक्तमन्त्र एकवचनी “एक- वचनयन्मन्त्रानूइतेकोहिट" इति विष्णु वचनान्यायाचा एवाणणधर्माधिकरणिक एकवचनोहेनैव मन्त्रान्स्वपहनौ नि. श्राव एकवचनेन ! इतराहे बहुवचनान्नएव प्रयोज्यः नबढानमन्त्रस्तु चतुर्वपि भेटेनैव प्रकाश्यभेदाना ·पिलमसौ.श्राइनिर्णयः ए नापि भेदेन पाठात् । प्रचापि प्रेमश्रा एयपनाममा कवचनयन्मन्बोपविधानात् । सरन तु बयनान्तीय कृतौ पहुषचगस्य प्रयोगसाधुत्वात् । असण्यैकपागिमाया वकृती बहुवचनान्तमेय पाशपदमिदमित्युत पाशाधिकरणले पत्रान्तरे तु पिटमपिण्डने यड्यचनातपित्यपदयामय क्योऽयम् । पित्रादीनामेंकटय प्रकाम्यायात् । भाटगपिपउने तमन्ना भाटप्रकाशनार्थं भातशदत्यामा विवादिप्रकाशगं चापिकृमिममि भेदनेय। एवं विमृन्यमविगडने पिशव्यगम्य- पान् पितृशब्दमारा । पितृव्यमविपनं पियागपादिभिः मर्म कार्यममः कथं पिशब्द इमि घेस् न । पितृगम्दाय पियाम- पादापपि प्रकृती तु प्रतत्वात् । माणा गगि म्ग- त्यपि मांडन्त किमित्यपाप पर प्रया.

·रिक्तश्रादे सर्वमन्त्रभितिस्तवोपकथाययेत्याः। परिश रादयस्त शन्धाता पिमर इत्यादिमन्वोयमेजनप्रत्यपनेशनयाँ रामपायनातस्तव मातामहादिविक कचोम्नति. श्रीदत्तोपाध्यायकते ४४ नेव सर्वमन्त्रः । यदि पितामयादिभिस्तदा मातृपटोप एक सर्वमन्त्रेषु । पत्नीसपिण्डने तु एकवचनपत्नीशब्दयाबाद- चनान्तमातृशब्दवानेव सर्वमन्त्रः। पित्रादिचयपत्नीस्त पूज्य मातृः प्रति विशाः। स्त्रीणामेव तु तद्यस्मा मातृश्राहमनः हे ममिति शववचनात् । यजमानजनन्यादिव्यतिरिक्तपित्रादि पत्नीनामपि तत्र श्राइमतः कथं मातृशब्देन सर्वप्रकाशन मिति चेत्। न अावश्यकत्वान् । मातृरिति पदात् । तिखोऽपि मातर पूर्वं पूजनीया प्रयत्नमः । इतिशातानपवचनाच्च मातृपितामहीप्रपितामधएव पित्रादित्रयपत्न्योऽभिगता तत्मपन्याम्पीति युक्तं चैतत्पश्यामः । तस्मान्मातृपदोपएका न तत्र पितामयादिपदोहः । स्वायत्तत्वान्मातृपितामहीप्रति नामहोपदप्रयोगएवेति केचित् । नन्न । एकपदेनैव सर्वप्रका- शनमाभवे पदावृत्ययोगान् । एवं च पिण्डसूत्रदानमन्त्र पि. नामयादिपदमप्यविरुदमावृतेरायग्यकत्वात् । एयं पित्रादि- सपिण्डनेपि मच पितामहादिप्रयोगोऽप्यविरुवः । केषिमा तामहानामप्येयं या कुर्यादिचक्षणः । मन्त्री ऐन यथान्या- यमन्येषा मन्त्रवर्जितमिनि विष्णु पचनात् । पटपुरुषव्यमि- ·पितृभक्ती श्रादनिर्णयः ४५ न मन्त्रान्तरस्य पाहुः । अत्र वासना श्रादकम्पएकोका। अच, पिसर इत्यादि मन्त्रेषु पिटपदेनैव मातामपादीनामपि प्रकाशगमभयान नयोधः । शुन्धन्तामिनि मन्चे तु पिचा- दिविकरय भेटेनोपादानान मामामघाद्यन्तीपः । अतस्त- चयोः । एवं च महतत्वातस्यैव निषेधइत्येवरूपा । अपरे पाचन्युनीकरणमन्त्रपिपडसूत्रदानमन्त्रीजवन्तोरिनि म. चेपु मामामादिपटाएं मन्यन्ते। पृथक्पाठस्यायग्यकत्वाना अन पान्येषामिमिपदेन पिढव्यादीनामभिधानम् । नेपा क्षयांपादौ यत्र या प्राप्त ममापि मन्त्रमापनिषेधोऽयनो- पपदाएरमात्पर्यकत्वात् । गत्विदमेव यापममावास्यादिया- इमाप्तये 'ये पिण्डीकता प्रेमास्तेषां तु न प्रक्रियति सा- मान्यतएका हिटनिषेधान्। पिटव्यादिपार्षणयानपाए.

·न्त्र इतिवान्नप्रजापितम् । अावाहनमन्वत्वव्याघातान् ।। विवक्षितविवेक प्रमाणाभावातापित्रादिमृत्यर्थमावाचनम. श्रीदत्तोपाध्यायले यन्ति । स्वोकर्तृ के कर्तृ के च सर्वमिन्नेव आहे सर्वमान निवृत्तिरिति नत्राशय नास्ति । तया च मनुः । नाति म्सीप कियागरिति धर्मो व्यवस्थित ति। मत्स्यपुरायो प्युक्तम् । सोऽप्यमन्त्रवत्कुर्यादिति । “अमन्त्रस्यापि प्रशद्रय विमा मन्त्रण गृहने" इति वाराहपुराणीयमशौचान्तश्रा विषयम् । प्रकरणादन घातोऽस्य नमस्कारो मन्त्रातिगौत মঘনাজাৰীৰ মৰনামঘৰঘূ হত্ন: कुर्गन। अनुपंनीतस्तु आवे मन्त्र पाठयितव्यः । नाभिव्या. দ্বগ্ন ঘানিনাঙন বুনি ননানুগানহিনি না प्यूठ। वेदितव्यः । एवमन्यवाणूजनीयः । प्रायास्नान तु नाहः । अहरार्थत्वात् । श्रादेशमनिहिताः पितरः श्रा भोक्तारोऽत भाहानरूपमावानं दृष्टार्थमतस्तदर्थतनमन्त्री इति चेना देवमासानिध्यादेवनाधिकरणे निरामात प्रत. स्तन्मन्बोच्चारणादेवादृष्टमिति लोहः । अर्थापरत्वानुरोधा दनुशानद्वारवाहमिति चेन्न । तथाऽप्यविकृतादपि तदेव जानमदृष्टजनकमिति कथमूह। नान्तरीया पित्रादितिः। "एं सदेवच प्रयोजनमायि" न्यायादिति चेत् नाई मात्र नयाभावे विकतौ नौ इति त्वयैव दूरनिरस्त होनादि मृग- ·पितृभक्तौ श्राइनिर्णयः ४७ । प्रभेदएवापानमिति चेत् । भवतु तथापि तस्याः स्मृतेस्तिन विकिरणादि पदार्थव्यवहितायाम्त्यागकानपर्यन्तमनुवृत्तेर्न घटातेति विफलः प्रयासः। अतएव पाउनयनकानीनझिम. न्यस्य बङ्ग्य घरपाकानत्वं दृष्टार्थत्वादिति बडक्याधियारणे उ. कम, विजातीय व्यवधानाभावाच । स्मृतिसन्ततिदारापि दृष्टा तानोता। नेह नथेति । प्रायन्तु ग इति मन्त्रेऽपि नाछः। प्रयार्थत्वात् । एयमन्येष्वपि देवनाभ्यः पितृभ्यश्चेत्यादिजप- मन्त्रेऽपि नाहः । अनर्थपरएवाच्चारणे जपपदप्रवृत्तेथ । के- चिदावाहने उशन्तभ्रमादायन्तुन इतिमन्त्रनिवृत्तिमेकोद्दिष्टे मन्यन्ते तन 1 "उशन्तस्ले त्यनयावाहावकीर्यायन्तु न इति जावेति कात्यायनेनावाहन विकिरणानन्तरं जपत्वेनाभिघा- नात् । गाभिन्नेन त्वावाइनएवायं मन्त्रः कथित इति छन्दो- गानामेकोद्दिष्टे निवर्त्तते, न तु वाजसनेयिनामिति । जा- बानिः।

·श्रीदत्तोपाध्यायले 1 मिभिः मामिभिसादर कर्तव्यमिति । अन्ये तु माग्रेजी द्वादशपुत्राणामपि पार्यणविधिरेय मान्यपुराणात् आवानि पचनं तु निरनिमाचे व्यवस्यायधिकमित्याह । नदयुतमा एवं पिनिरयिमावविपयाणा "मृता पार्वणं कुर्वन्नधी) याति मानव" इत्यादीनां वाक्यानt बनामौरमवाय चरताया वाधः स्यात् । मानिनिरनिषिपयं जावानिवचनम सोचादित्वपर नन्न । "यागोन विधानेन देयमग्निमतः मदे" नि । सामिविधनिरवकाशत्वापतेः। जावानिवारक देशानुवाद इमि चेत् न, व्यर्थत्वापत्तेः । तम्मामानिविधिौ रसक्षेत्राविधिध तुल्यविषयः । अथ कामधेनुनिखिलवा'। क्यानि आपस्तम्बः । अपुचायें ताकिचिस्तियाका रुपाच ये। तेयामपि च देयं स्यादेकोद्दिष्ट न पावणार नापुचस्म सर्वस्यैव सामिना निरनिना चैकादिष्टमेव आई कर्तव्यमित्युक्तम् । अतः परन्याऽप्यपुत्रस्य पत्थरेकोद्दिष्टमेन श्राई कर्तव्यम् पितृवन्धुसविण्डेभ्यः स्त्री कुमारीभ्यएव च। दद्यादै मासिके श्राई सावत्मरमतोऽन्यथा । मासिकपा माधोपनक्षणम् । मौवामा प्रतिक्षया कर्तव्यम्। अय- नदृष्टांभनदयार्थः । पटपुरुपव्यतिरिक्तस्य सर्वस्यैव पुरुषस्य विवक्षितविन्याय प्रेतयाधातिरिक्त स्नाचमा श्राद्ध कर्त म्न इभिवाम्नप्रशामतान्ययेनि" नियमाता:- 1 + ·पितृभक्ती श्राइनिर्णयः ५८ पितृव्यादिश्राहमयुक्तम् । म्लियायाभ्युदयिकेन्दटकायां च थाई विशेषविधः । एवं च शस्तनधाईच विशेषविधेः पुं- स्तियाशेति श्रादकम्पे उक्तम् । गयायामपि विशेषविधेरन्य- स्यापि श्रादमावश्यकम् । पिलव्यादिश्राद्ध क्षयाह एव । इ. छयात्वमावास्यादावपि कर्त्तव्यमिति केचित् । तत्र चापुत्रा- दिमर्वबैकोद्दिष्टविधिः पूर्ववाक्यात् । पूर्ववाक्येऽपुत्रस्य श्रव- णात् । सपुत्रस्य भ्रात्रादेः सामिना पार्वणमेव कर्तव्यमिति चेन्न । पुत्राभावेऽन्यस्य विधानात् । सपुत्रस्याऽप्यन्येन कर्त- व्यमित्यत्र प्रमाणभावात् । माटवाई ताई सामिना पार्व- न विधानेन कर्तव्यमिति चन्मेवम् । सजगत्यादिविहितस्य मृतानि निपिइय च विबादिचिकथावस्य प्रनिप्रसयः पा- वणेत्यादिना । अतो माटकाइमेकादिष्टविधिनाऽपिकर्त- व्यम् । एवं च संपिण्डीकरणादूर्ध्व यत्र यत्र प्रदीयते । नत्र तत्र त्रयं कुयावर्जयित्वा मृतानि । अमावास्या आयो यस्य प्रेतपक्षऽथ घा पुनः सपिण्डीकरणादूर्ध्व नस्योक्तः पार्षण विधिः । इतिशंखवचनइयेन पूर्वेतिस्य पिचादिकथावस्य मृतानि निपिइस्यामावास्यादौ प्रनिप्रसवः । पार्वण वि. पिरिति पार्वणन्यादप्रयोगइत्यर्थः, युक्तं चैनत्। श्रमावास्यायो प्रेतपत्ते च पार्व पायाहप्राप्त । नैकः श्रादयं कुर्यादिति चा- भिधानात् । नचैवमन्यत् एव पार्वणमाप्ने क्यमिदं व्यर्थम् ।

·No text on this page.

·पितृभक्ती चादनिर्णयः પૂર नियिम्म्य सातव्या नवन्या व कदाचनेति । एवं चैकम- मादिक पर्यदिन नियमोऽगीचेऽपि कर्तव्यः । एकादगाद- श्रा इय विशेषयिधेः । श्रादर्यदिनत्यमेव प्रयोगमाम् । न तशीचमपि प्रधानमर्त्तव्यतावाधापनः । प्रनामावास्यादि- विवि पूर्वदिने प्यगोचं नदाऽप्येकभक्तादि कृत्वा याद नव्यमिति । अशीचा निरितो ताएया यादप्रतिबन्धक वगेपमाए । नधुधारीतः । श्रादयिने मगत्पग्ने दायाऽवि. दने तथा । एकादग्या प्रकर्त्तव्यं कृष्णपक्षे विशेषतः । विशे- पनइत्य तरमग्भवे गुमैकादश्यामपि कर्त्तव्यम्, मृतादाजाने पक्षान्तरमा प्रचेताः । अपरिजातम्मनामावास्यायां - वणदिवसे या। पत्र मृताइनिमित्त श्राई कर्त्तव्यमितिशेषः अत्र च मृताइविशेषं जानराएवाद्य मृताच इति विसारगां श्राइविघ्नमेव बोइव्यम् । अथ वा अविदिने वेति श्राद्धविस्मर- पणामपि सङ्ग्रहीतं तस्याऽप्यज्ञानरूपत्वात् । प्रतो वाक्ये तु अमावास्यायां श्रवणदिवमे वेत्यभिधानातिथिविशेषाज्ञान- मेव विवक्षितम् । तेनायमर्थः । विमृतं यादमेकादश्यामेव कर्त्तव्यम् । अज्ञातम्मृताच्या पेकाटण्याममावास्यायां श्न- वणदिवसेवा कर्तव्यमिति विकल्पः । यद्यपि हारीतप्रचेताभ्यां मृताइवाई पतितमेकादम्यादी गर्तव्यमित्युतम् । एवाद- शाचयाचमूनवार्षिकमूनपाएमासिकं च न मना कर्त्तव्यम्।

·५०
श्रीदत्तोपाध्यायधने
पृथगेादिष्टयारणेन मफनत्वात् । किया मायास्मादिया
मागासहायतर्भविनाऽयं तु यिघिम्तिनयमावगरे।
নমামি বিনাদি দিনি। কবি যত দিছি
पातिकर्तव्यना सा चावापनादिरूपा, पुरुपान्तरयार
तु प्रधानमेव नेतिकर्तव्यता । श्रतएकस्य पुरुषस्य श्री
पार्वतिकर्तव्यतया कर्तव्यमतपय सम्मेत्येकवचनस्वरसति
त्याः। अपरे प्रसङ्गमाप्तकोटिनिवृत्यनुवादोषचनमित्या
मान्न । अष्टकादायपि निवृत्तिामात । कानादिभेदन
पसनायोगाच्च । फरप्यटः । देये पितॄणां थाई तु प्राशी
आयने यदि। पाशीचे तुच्यतीने वै नेयां पाईप्रदीयते ।
नागौचं प्रयत्नापनेयम् । इतरस्य श्राइदिने शौचविधिका
निरामाता एवं च रजस्वनयाऽपि पञ्चमदिने आई कर्तव्यम
देवे कर्मणि पित्ये च पञ्चमेऽधनि शुध्यति । इति वचनात् ।
यद्यपि विशेषो न श्रूयते । यद्यपि च पितृणामिति बहुजन
तथाऽपि स्मृताच्या विधिरयमिति सम्प्रदाया। कामधेनु
लेखनमपि तथैव, तेन..ei
सरताविति प्रा,
दानित
व्यमिति
च्यामला

·पिटभक्तौ श्रादनिर्णयः पर सताः कुर्याः पितामहा सदैव विति लघुहारीतनाप्यभि- धानादिमि सुकरो निर्णयः। न च वाचं यथा पाणिनिरमृतिः "परिग्रहापरिग्रहाभ्यां साध्वपभ्रंशविवेकार्था' तथा राज- निबन्धोऽपि समून्नम्म्मृतिविवेकार्थइति नथात्वे मानाभावात । अथो यथामनूक्तमपि विष्णूतमाद्रियते तथेह यत्स्मृतिवचनं महाजनपरिगृहोतं तत्प्रमाणं मृत्यधिकरण न्यायात् । महा- जनपरिग्रहप्रकाराश राजनिखितत्वादयः । न चैवं गौड़नि- वन्धानामपि प्रामाण्यापत्तिरिति निर्मूनबहुवचनत्वेन गिप्टै- रनानत्वात् । स्मृतिमञ्जूपास्टतिरत्नाकरादौ न ताक् शि- एपरियह इत्याचारानुमतमेव नत्रस्यं गृहीतव्यमित्यन्तमति- प्रपञ्चेन । पोड़शप्रेतयादानि सानीनां निरग्रीनो चैकोद्दिष्ट- विधानेनैवेति। तत्र प्रकारद्वयम्। दादश प्रतिमास्यानि पाद्यं पाएमासिके तथा । सपिण्डीकरणं चैव प्रेताहानि पोड़- शनिपरिशिष्टाटेकः प्रकारः । श्राद्यमेकादशास्थाइम् । श्राद्यमेकादहनीति" रमरणात् । एकादशापदं द्वि- दिनोपलक्षणम् । नचादिः सूतकान्ते च भोजयेदयुजो हि- जानि" ति मत्स्यपुराणवचनात् । “सतः श्राइमशवोऽपि कु- यादेकादशेशनीति" प्रहवाक्ये अधिपदं चतुर्यादिदिन- परम् । कर्तुतात्कालिको दिरित्यपि तवैव पाएनामिक- कानदयमाए । एकाहेन तु पाएमामा यदा स्युपिया विभि

·पूर
श्रीदत्तोपाध्यायकृतेः
--
नथाऽपि तुच्यधर्मकत्वात्तदपि तत्रैव कर्तव्यम् । सपिड
करणमपि मृताइकर्त्तव्यमेव पूर्वदिने एव संवत्मरपूरणात् ।
पवितोदकुम्भदानप्रमाणम्मन्दम् । अदरकर्तव्यत्वात् ।।
देनानि वाक्यानि राज्ञालिखितत्वादनादेयानि, । इनि
चित्तदयुक्तम् । कामधेनावपि राजनिबन्धवकिपरियम
संशयस्तीति चेन्न। राज्ञा लिखिनस्वस्थादर्शनेनाप्यापर
न हि यावन्ति स्मृतवाक्यानि तावन्ति माण्यपि राज्ञा
यानीति प्रमाणमस्ति । न च राजनिखनमेवाट्रियते, इत्य
नियमः । रामायणादेरनादरप्रसङ्गात् । प्रचारादपि परित
कमज्ञानमूनकमिनि कल्पतरुष्टता प्रतिज्ञानादेपा वाक्या
त्यागान्निर्ममत्वमिति चेन्न। अज्ञानमूनत्वस्य मूलसन्देईने
प्युत्पत्तिः । कामधेनुकनस्त मूलनिययो निखनादेवानीय
इतिकाऽपि नानपपत्तिः । के चित्त । याचारापटग्मा
कामधेनु यर्णयन्ति । तन । एवं हि यत्राचारऽपि विध्यन
का गतिः । यथा माटमपिण्डीकरण के चित्पितयपि
पितामादिभिः मध कुर्वन्ति । अन्ये पित्रादिभिः । श्रम
गाने च, स्वेग भी मदेवान्याः सपिण्डीकरण लिया।
কামনিৰিঘৰীসমাজ। থিসবি বিবাহিগিনী
नैव मपिण्डीकरणम् । “गातुः पिष्टीकरण पितामह
मोदिनपरिशिष्टयन औषत्यिक विषयम् । गरिमा

·पिलभक्ती श्रादनिर्णयः R एनाः कुर्याः पितामहा महैव विति नघुहारीतेनाप्यभि- धानादिनि शुकरो निर्णयः । न च वाच्यं यथा पाणिनिरमृतिः "परियहापरिग्रहाभ्या माध्यपभ्रंशविवेकार्थी' तथा राज- निवन्धोऽपि समून्नरम्मतिविवेकार्यइति नथात्वे मानाभावात । प्रयो यथामनूक्तमपि विष्णूतमाट्रियने तथैव यत्स्मृतिवचनं महाजनपरियहोतं तत्प्रमाणं मृत्यधिकरणान्यायात् । महा- जनपरिग्रहप्रकाराश राजनिखिलत्वादयः। न चैवं गौड़गि- बन्धानामपि प्रामाण्यापत्तिरिति निर्मूनवहुवचनत्वेन शिष्टै- रनानत्वात् । स्मृतिमञ्जूपास्टतिरत्नाकरादौ न तादृक् शि- एपरिग्रह इत्याचारानुमतमेव नत्रस्थं गृहीतव्यमित्यलमति- प्रपञ्चेन घोडशप्रेतश्रादामि साग्रीन निरनीनां चैकोद्दिष्ट- विधानेनैवेति। ॥ तत्र प्रकारच्या दादश प्रतिमास्यानि सायं पाएमासिके तथा। मपिपड़ीकरणं चैव प्रेतश्रादानि पोड़- जतिपरिशिष्टादेकः प्रकारः । श्राद्यमेकादशाहश्रादम् । "श्राद्यमेकादशाहनीप्ति" सारणात् । एकादशापदं उद्वि- दिनोपलक्षणम् । तत्रादिः सूतकान्ते च भोजयेदयुजो.दि- जानि" ति मत्स्यपुराणवचनात् । “ततः यादमाहोऽपि कु- योदेकादशाहनीति" शङ्कवाक्ये अशक्षिपदं चतुर्थादिदिन- परम् । कर्तुस्तात्कालिकी दिरित्यपि तत्रैव पाएमासिक- कालयमा । एकदिन त पाण्मामा यदा स्युरपि वा त्रिभिः ·ता कुयुः पृथगद्रव्या अपि कचित् । मरीचिः। मुरयं पाई किरा। अपर्याप्तापगामर्थे मपिण्डीकरणाप- ५४ श्रीदत्तोपाध्यायकृते न्यूनाः संवत्सरचैव स्याता पाण्मामि तदा। संवत्सरी : इत्यन्वयः। प्रथमपाएमामिकमूनपाएमासिकपदेन दिनीय पाएमासिकमनवार्पिकपदेन नोक प्रसिद्धम्। दादशम': कानि मृताहे, "ते नि तु कर्तव्यं प्रतिमासं तं वत्मनि त्यभिधानात् । सपिण्डीकरणं तु पूर्णवर्षे नवममासे यहटर विपर्ने वा मृताहे वृद्धिदिने वा । अत्र संवत्सरान्त एव मुख्य कान्नः । अशक्तौ तु वृद्धौ वाऽयकर्षः। अपकर्षपते च परिशि मासिकानि श्राइदिनपूर्वमेवाप;ष्य कार्याणि। तदन्तापक न्यायात् । अथ वा दादशदिवसादारभ्य छ। मासिकानि निर्वर्त्य त्रयोदशेऽहनि सपिण्डीकरणम् | ax तु हादशदिनएंव । अत्रे च पक्षे पड्दादशदिनयारूनपा- एमासिकानवार्षिक मथे वा एकादशाध्यादं कृत्वा अप- रदिनएवं चतुर्दश श्रादानि कृत्वा सपिण्डीकरणम् । एते च पक्षानिर मेरेव योद्धव्या सानिना तु दशरात्रानन्तरभाविनि दर्श सपिण्डीकरणम्। नतः पिण्डपिटयज्ञाधिकारः, नथुधा नामपिण्डीकरणं यावरप्रेतश्राहानि घोड़ा । पृथङ नैव खिपर्याप्ता प्रनि । हादगाचेन या भोज्या ए- .

·पितृभत्तौ श्राइनिर्णयः ५५ विधिः । न चैवं विधेवपान्तसपिण्डनेऽप्यापत्तिःसपिण्डनोत्तर विधानात् । न च सपिण्डनं समाप्य तसिान्निवानि तत्कर- णापत्ति, शेपभक्षणाादीच्याङ्गं विना सपिण्डनसमापनाया. गात् । डिदिने सपिण्डने त्वयादुदीचाङ्ग विनाऽपि प्रेतत्व- विमुक्तिः । न विहापि तथाऽपकृष्य कृतत्वात् । न कार्यमति तु मन्दा सदा । सपिण्डनान्तप्रेमयादानामेवापकपात् । पोड़शश्रादप्रकारान्तरं । ब्रह्मपुराणे॥ यातु त्यत्तदेवाना थापाड़शमझाया। चतुर्थे पञ्चमे चैव नषमैकादशेनथा । पता द्वादशभिमासैः याददादामादयति । अनयोः पौड़ग- याप्रकारयापिकायः । प्रेतत्वविमुक्तिरूपफम्नमाम्यात् । यत्र सविण्डीकरणनिषेधस्तत्र ब्रह्मपुराणीयकाम्यः । योस्तु प्रेत- कियां मपिण्डीकरणामा सबै निविदा । एकादगाएया पारापपुराणमतेन प्रयोगः श्राधकम्प एय दर्शितः। कात्या- यनमतनाव पत्यने । मपिण्डीकरणो ये समाना इत्यादि म. न्वयेनापिषडयोर्मेनमः कात्यायनायुक्तोऽनो दिएवादि- युक्त मम्मान्तरं न प्राधमाकाहाविरात् । तदुभाम् । एम. मिशास्तविक मधातु भाकाहापूरणे सति । पनी महापुराण कप्रकारेभप कात्यायनाविरुद्धमंव प्रारम्। स्यमन्यदारि परम्यगतराशमनिरुपकाहाया मागावरानि पदम. विपिनाशिपिमामादिना गित पण्डिीकरण यायन ।

·श्रीदत्तोपाध्यायकृते
विभजेत्रिय
असंस्कृती न संस्कार्यों पूर्ण पोनप्रपौत्रकैः । पितरं मात्र
स्कुर्यादिति कात्यायनोऽब्रवीत् । इनिपरिशिवस्मात् ।
चामयिपिस्तेनापि पित्रा मातुः नपिगडीकरण वोहब्ध
श्रमविभिउतेनापि सपिण्डनमिति सामान्य विवक्षणात
मादा । मेनकस्त दानानन्तरं कर्तव्यो न प्रयमं दानबार
पत्ते । उक्त च शातातपेन । निरूप्य चतुरः पिण्डाना
प्रतिनामतः । ये समाना इति दाभ्यामाद्यं तु
एप एव विधिः पूर्वमर्धपाबचतुष्टये. इति । निरूप्य दर
माद्यं प्रथमदत्तं प्रेतपिण्डं, तेन प्रेतपूर्वमनुष्ठानमिति ।
ध्यति । एष एवविधिरित्यनिदेशादर्षेपि दानानन्तरमा
एजलस्य मेलकः । ट्रस्य द्विजैः पित्रादिभिः सह संपिपड
न कार्यम् । नीयते तु मपिण्डवं येषां टः कुलोइक 1
भद्रत्वमायान्ति यदि स्वर्गजितस्तुलि। इति मन निन्दि
तत्वात् । पतिपुत्ररहितायाः लिया मपिण्डनं निपिडा
अन पिण्डमेनकमत्वयिमुक्तियतित्यक्षयोदकादौ प्रेतराम
निवर्तयन्ति श्रमस्त सः। साङ्गात्प्रधानारमपिण्डनान्प्रेतदवि
मुक्तिरूपफनमिधः । अत एव पिण्डमेनकानन्तराभिमायण
"एप वोऽनुगतः प्रेत" इत्यादिप्रेगब्दयामन्त्रो यै भयोक्तः ।
विभक्तानामध्येऊनवेगानि पोडशश्राद्वानि कर्तव्यानि
.

·पितृभक्तौ श्रावनिर्णयः । कपार्थक्चे मति पितापितामधादिश्रावशेषो: भक्षणीयः ॥ संवत्सरं यावत्प्रत्यहं प्रेताय सानोदकुम्भा देयः। तत्र च.द- क्षणामुखत्वादयः प्रेत धाः। बाहाणाय च तत्प्रतिपादनीयम् न त वाद्वाणाय दानमेतदिति दानधर्मः इति भ्रमः कार्य. "अहरहरनमगो बाह्मणायोदकुम्भं च दद्यादिमि" पारस्क- रवचनात प्रतोदेशेन त्यक्तास्य वाहाणे प्रतिपादनमाचावगते- ऽस्मै प्रेताय सपिण्डीकरणापक सदनन्तर कुमदाने प्रेत- शब्दो न कार्यतिविशेषः। अतएवोदकुम्भदानं न प्रेतत्ववि- मुक्तिरेतः सपिण्डनोत्तरमपि विधानात् एवं द्वादशाइना- इमपि न प्रेतत्वविमुक्तिहेतुः पोडशश्राइवदिीवात् । तथा। अशौचान्तद्वितीयेऽहि शयां दद्यादिलदाणाम् । काञ्चनं पु- रुपं नदफनवस्त्रसमन्वितम् । सम्पूज्य विजदाम्पत्यं नाना- ऽऽभरणभूषणैः । वृषात्मगं च कुर्वीत देया च कपिला शुभा। इत्येतदपि मत्स्यपुराणीयशयादिदानं प्रेतहिताय न तु प्रेतत्वविमुक्तये प्रमाणाभावात् । अशौचात्तादशौचान्तिम- दियमाहितीयेऽकि । प्रशौचान्तिमदिवसापेक्षयैव द्वितीयत्त्वं तेन प्रथमशुददिनइत्यर्थः। विलक्षणां उत्कृष्टा ताम्बूनाद्यपक- रणयोगात्।नानाऽऽभरणभूषरिति भूषणपदं कियापरमतो न पुनरुक्तिः । अत्र केचि सम्पूज्ये ति क्वादर्शनाद्दम्पतीपूजा वृषोत्माङ्गमित्याहुः । तन्मन्दम् । विनिगमनाविरहात् ।

·-
दृष्टं पिण्यामान गुडन था। देयं तु मिलविण्याकं भकिमणि-
पूर
श्रीदत्तोपाध्यायकृते
मसादुभयचाऽप्यधिकार फल्याधिनैयासमानकर्ट मार
पोशाधान्येव प्रेतत्वविमुक्तये ॥ अथ प्रेतत्त्वं नाम किम्'
नारकिगरीरमः नथैव नाकामिहो। "यस्यैतानि नदी.
यन्ते प्रतीहानियोड़शा तत्वं हि स्थिर गस्य दत्त मा.
शतैरपि । इति यममरणादिति केचित् । सन्न नारकिशरीर
ग्रहणस्य सत्ताकाचावछिन्नभोगार्थ नतरिनारब्धस्य में
आनीशायोगात् । प्रेतशब्देऽत्रोद्देश्यत्वमित्यपरे । नदीप
मनोरम ननिरामार्थं प्रवृत्ययोगात् । किञ्च “सविडोक
णान्ता च शेया प्रेमकथावधै रिति विधेरथोदवात
'यायां निवृत्तिः । उच्यते पार्वणश्रादानईत्वं प्रेसत्त्व नातु पार
शारपनीयत पिटत्वप्राप्तिरपि पाणयाचाही नान
काचित्। तथा च मत्स्यपुराणे । सपिण्डीकराणानन्तरम्
कम। "नतः पिटत्वमापन्नः सर्वत्र श्रादभाग्भवेत् । शरिरी
सोऽपि सपिण्डीकरणानन्तरमा । ततः प्रभृमि वै प्रेतः नि
सामान्यमाप्नुयात् ॥ विदिने पिटनाक चीन या प्र
वर्तत" इति या प्रेताहानिरिक्तं पार्वणाभ्युदयिकतीर्थ
श्राक्षादिचयम् देयोपुराणे। 'तीर्थेषु ब्राह्मणं नैव परीक्षा
कदाचन । अनार्थिनमनुप्राप्नं भाग्य में मनुरमयीत् । स.
तभिः पिण्डदानं च संयायः पायसेन वा । कर्तव्यविभि-
.

·पितृभत्तो थाइनिर्णयः प नरीमदा । श्राहं तु तत्र कर्तव्यमघवाहनवर्जितम्। ध्या- गृध्रकाकाना मेव इटितं च तत् श्राई नत् नैर्थिक मोक्त पितृणातुष्टिकारकम्। पकानेऽप्यथवा कान्ने तीर्थश्रादया शरी। प्राप्तरेव सदाकार्य कर्तव्यं पितर्पणम् । पिण्डदान नतेः शस्तं पितृणां चातिवनभम् । विलंबे। नैव कर्तव्योन चविन समाचरेत् । संयावो धृतचीरगोधूमचूर्णमाधितो अन्य विशेषः पिण्याकतिन्नुस्खनिरिति. प्रसिद्धः । पादपेपण पिण्डविधानात् । पिण्डसम्बन्धमखेन यादेऽप्येतान्यप द्र- व्याणि फनचममन्यायान् :1.तिनपिण्याकमिति तिनमाच- विधिःपकाने विहिनामावास्यादिकालव्यतिरिक्त न तु निपिद्धति निषेधविरोधात् । प्राप्रवेति प्रातिनिमित्त श्राहमित्यतम् । ननकस्यां यामायामकमिको सष्टदेष प्राथम् । याचाभेदे स्वायतते । प्राविभेदाता पिण्डदानं मथा शसमिति गृपमेधीयनयादुपकारकायोटेन विण्डदाना- निरिक्तानिवृत्तिनाभानीया अधीवाननिषेधधयापन

·No text on this page.

·पिटभक्तौ यादनिर्णयः १७ प्रथम पूज्याः 1: पितरस्तदनन्तरम् । ततो मानामहानां च वि. वेदेवास्तधैव रेमि माम्यपुराणोक्तत्वात् । उमवानन्दहेतौ मन्ताने मत्पुत्रोत्पत्ताविति यावत् । श्रादिपदेन करप्यमारोत- गरपरिग्रहः। मातामहानां पूज्येत्यन्ययः1 विश्वेदेवांस्तथैव चनि पाठनमो नादेयः। श्रावत्रयेवि विश्वेदेवमम्बन्धी विशे- पापादानात् । विश्वेदेवविहीनं तु केचिदिशान्ति मानवाः । इनिमार्कण्डेयपुराणीया माता देवयाइनिपेधः । शाखा- विशेषे ग्रहापुराणे। कर्माण्यप्याभ्युदयिवो माङ्गल्यवान गोभने। जगान्ययापनयने विवाद पुत्रकस्य च । पितृन्नान्दोमुखानाम नहिंधिपूर्वकम् । श्राभ्यदयिक दृार्थाभ्युदयसाधने ग्रह- यागादौ । मानन्त्यवति कन्या विवाहादौ मङ्गचकर्मवल- त्वात् । शोभने स्वकृमपारलौकिके देवप्रतिष्ठातुम्नापुरुषादी मत्स्यपुराणसंवादात् । विष्णु पुराणे.। 'कन्यापुत्रविवाघु प्र. पेशे नववेश्मनः। नामकर्मणि धाम्नानां चूडाकर्मादिके तथा मीगन्तीमायने चैव पुत्रादिमुखदर्शने । नान्दीमुखं पिटगणं पूजयेत्प्रयतेर पृथी। चूडाकर्मादिनेत्यादिपदेनेोपनयनपरि- ग्रहः । एवं चूड़ाकरणात्पूर्वं नामकरणएव परं श्राईम नि- क्रमणान्नप्राशनयाः । श्रादिशब्दस्य प्रकारार्थत्वात्तत्रापान चेन् । नामकमीपादानवेयर्थ्यप्रसङ्गात् । अतः "स्वपित्तभ्यः पिता दद्यात्मुतसंस्कारकर्मणि। पिण्डानादादनात्तेपा तस्या-

·श्रीदत्तोपाध्यायकृते
1
होति । आपदि, यात्मनो देशकालाभ्यां विभवे मनुषति
श्रामथाई दिने कार्य ट्रेण तु सदैव हीति, प्रशार
व्याक्षता ॥ अननौ पाकयोम्याग्निविरह एवं च "ग्राम
प्रदेोग्नमिः सर्ववैव मनीषिणः । येनागौकरणं कुर्य
एडास्तेनैव निर्व पेत्” इत्यचायनांमः पायोग्यामिति
नायमत्रातात्ययायः । पाकेन श्रीदासम्भव नामाई
व्यम् । युक्तं चैतत्सर्वशक्तिन्यायेनोपपत्ती भन्मान्तरकल्पना
प्रयोगाता एवं च काम्याचमामानेन नैव कर्तव्यमामदा
প্রমুখীন। অাযিল্প ৱিনীনামগামীনিন
श्रमायाम्यादिनियत मामसंवासराहते । नियतमयग्य मा
तेग काम्यव्यावृत्तिः। तीर्थाई ग्रहणाईच काम्यमय
मानेनेष कर्तव्यं पूर्वमा पृथगुपादानात् । यत व्याचले
'अनगि यौनसानामिरपितः । सरैयागयाई कुर्या 14
मयाद तु मामिमाम्यति मम्मसेनानक्षितविधिः । ममा
न्तरगपगं पायाणे मध्योगाचारवापर याम् । श्राम
স্বাৰ আছাবধায়াদবে। বাগে
ভাব যৈ। লামাইনবো অন্য কাশি
पकांगनिषेधाम् । मधुधारोनः पकादिष्ट समयं दार
मैव मदा सयमापमा पायपानापामार वापस
বানসি ধাবিশ্ব
1

·पितृभक्तौ श्रादनिर्णयः हर दास्वयमित्यभिधानादपाटवादौ पुत्रद्वाराऽपि न कारयि- व्यं, तदहः समुपोषणमिति श्रादकार्ये विधिः प्रायश्चित्तवि- धर्वी । उभयथाऽपि तदंछः समुपापणे कृष्णैकादश्यां न क- तव्यं तेनैव कृतार्थत्वात् । 'अमावास्यादिनियतं प्रोपिने स- इचारिणी । पत्यौ तत्कारयेनित्यमन्येनाप्यत्विगादिना ।" श्रादिपदेन विष्ण्वायुक्ताटकाद्यावश्यककालपरियः। का- रयेत्पत्नी एतच्च सानिविषयम् । “निःक्षिप्यामिं खदारेषु प- रिकल्प्यत्विं तथा । प्रवसेत्कार्यवान्विो वृथैव न चिरंक- चित् ।" इसिपरिशिष्टवचनात् । "एतच्चानुपनीतापि कुर्या- त्सर्वेषु पर्वसु । श्राव साधारण नाम सर्वकामफलप्रदम् । भायाविरहितोऽप्येतत्प्रयामस्थापि भक्तिमान् । दाप्यम- न्त्रयत्कयांदनेन विधिना नृपः” इतिपार्वणानन्तरमत्स्यपुरा- पवाक्ये प्रवामपदं निरनिपरमिति न विरोधः । नित्यं । "अपर कियते यत्तु नन्नित्यमिति कीर्तितमिति भविष्यपु- राणे लिखितम् । अच वा वाहनपिण्डविशेदेववाहानि निविदानि । पूर्वदिननियम थाइदिननियममग्रोफरणं था- धोत्तरकर्ममानिभाज्यादि चाचारानिवर्तयन्ति । माधणा- भापपमप्यनमासनपूर्वकमुष्एज्य माधणायामी सेवा प्रतिपादयेत् । मनुः । दद्यादपरपन्याइमनायेनोदपेन वा । पयामूलफोपि पिटभ्यः प्रतिपादयेत् । अदामाद्यभाये प-

·No text on this page.

·पिटमतौयादनिर्णयः ६३ प्रथम पूज्यान : पिनरस्तदनन्तरम् । ततो मागामहानाच वि. श्वेदेवांस्तथैव चेमि माम्यपुराणोक्तत्वात् 1. उरमवानन्दती मन्ताने सत्पुत्पित्ताविति यावत्। श्रादिपदेन पाध्यतिरोत- गहमपरिग्रहः। मातामहाना पूज्येत्यन्ययः। विश्वेदेवास्तथैव चेनि पाठक्रमो मादेयः। श्राक्षत्रयेवि विश्वेदेवसम्बन्धी विश- पापादागात् । विश्वेदेवयिधीनं तु केचिदिछन्ति मानवाः । इतिमार्कण्डेय पुराणीयो मायादे देवश्रादनिपेधः । शाखा- विशेपे महापुराण। कर्गाण्यप्याभ्युदयिकेमाङ्गन्यवति शोभने। जन्मन्ययापनयने यियाचे पुत्रकस्य च । पितृन्नान्दोमुखानाम सर्पयविधिपूर्वकम् । श्राभ्युदयिक दृष्टार्थाभ्युदयसाधने ग्रह- यागादौ । माङ्गन्यवति कन्याविवाहादौ मङ्गनकर्मवजना- त्वात् । शोभने स्वकृमपारलौकिके देवप्रतिष्ठातुन्नापुरुषादी मत्स्यपुरापासंवादात् । विष्णु पुराणे. कन्यापुचविवा प्र- धेशे नववेग्मनः। नामकर्मणि वानामा चूड़ाकमीदिके तथा सौगन्तीदायने चैव पुत्रादिमुखदंशने । नान्दोमुखं पिटगणं पूजयेत्प्रयना गृधी । चूडाकर्मादिनेत्यांदिपदेनोपनयनपरि- ग्रहः। एवं चूड़ाकरणात्पूर्व नामकरणएप पर জানসামায়াঃ স্বামি সক্ষা।' चेत् । नामकर्मोपादानवेयर्थ्यम पिमा दद्यात्मनसंस्कारकर्मणि । वि ·श्रीदत्तोपाध्यायसते. योगनफनानि यायपकपी । उदकं च सर्व भावे उक्तंच भविष्यपुराणे "अणकावुदकन तु" यद्यविपिसभ्य इनि नि- चादिचिकपरमेष । "मानामधानामध्ये आई कुर्यादित पार्वणप्रकरणोक्तमन्त्रनातिदिश्यते । प्रधानत्वात् पिनरी यन पूज्यन्ते तच मानामधाधव मिति स्टतिमञ्जरीनिखि- रावाक्यात् । “अध्येकं भागयेदिप्रं परमामप्यन्व:गृही ति शोभाकरनिखितपुराणवाक्यान् । कर्पूसमन्वितं चैव तथा न्यापाड़शम् । प्रत्याब्दिकं तु शेषेषु पिण्डाः स्य पडिति- स्थतिः । इतिपरिशिष्टपद्यमानवचनाच्च । मातामहादिया वदन्ति । पिण्डाः स्था, पडिति पद पुरुषवादोपलक्षणमिति व्याचक्षते । अन्ये तु एतानि याक्यानि राजाद्युपेक्षितत्वेनांना हत्याचारमेव प्रमाणयन्ति । एवमष्टकादिश्राईऽपि मानाम- हादिश्राई बाडव्यम् । अाग्रहायण्यध्वमष्टकात्रये क्रमेणा- अपमासमा आई, प्रेतपक्षाएका शाकमेनिविशेषः। एक- भेषावटकाखपि तन माढयादा पूर्वामिनि भेदः । पिचादिः मातामहादियाचमध्ये मात्रादिवामित्येक सपिण्डीकरणे तुमानामहादिविनाति पात्रचतुष्टयविधानात। पिण्ड- चयेण सच मेल के इतरानुपयोगात् । पितृनवाशयेत्तत्रत्येम- कारण व्याइत्ते। भाभ्युदयिक च व्यक्तमेव - गातामहादि- प्राधम् । उत्सवानन्दमन्ताने यशोदादादिमाने । मार ·पिटभक्ती श्राइनिर्णयः प्रथम पूज्याः पितरस्तदनन्तरम् । ततो मानामानां च वि- श्वेदेवांस्तथैव चेति मत्स्यपुराणाक्तत्वात् । उत्सवानन्दती सन्ताने सत्यवोत्पत्ताविति यावत्। श्रादिपटेन चाप्यन्तरोन- मङ्गमपरिग्रहः। मातामहाना पूज्येत्यन्ययः। विश्वेदेवास्तथैव चति पाठकमा नादेयः। श्रादत्रयेऽपि विश्वदेवमम्बन्धी विशे- पापादानात् । विश्वेदेवयिहीनं तु केचिदिधन्ति मानवाः । इतिगार्कण्डेयपुराणीयो मारवाद देषयावनिषेधः1 गावा- विशेषे यहापुराण। कर्माण्यप्याभ्युदयिक मान्यवनि शामने। जनान्ययापनयने विधा पुत्रकम्य च । पितृमान्द'मुग्याशाम नयविधिपूर्वकम् । श्राभ्युदयिक दृष्टार्थाभ्युदयसाधने यह- यागादौ । मान्ययति कन्याथियाचादी मगमकर्मवा- स्यात् । शोभने समपारमोफिके देषामिछातुम्नापुरुषादी मन्यपुरपणासंवादाम । विष्णु पुराणे । गन्यापुचविणारेषु प्र- पोमवेशनः मागकण घामामा राम.मादिक मथा। मोगतोयमे चैव पुषादिमुखाने । मान्दीमा विवाद पृश्ये प्रयनारी। पड़ाममादिनेत्यादिपदेनोपनयमरि- पदा एवं एटापरणार्थ नागकरणारं बाई मनि- मारामारामादिशय माराचातर चम् । नामकीपादापामा भी पिता दयारामारपणा विरहा-

·हर
श्रीदत्तोपाध्यायकते.
योमूलफनानि सप्तावपकपाल । उदकं च सर्वाभाव उक्तंच
भविष्यपुराणे “अशक्तावुदकेन तु" यद्यपि पिढभ्य इनि वि-
चादिचिकपरमेव । 'मातामहागामणेवं श्राद'- कुर्यादित
पार्वणप्रकरणोतमन्त्रताऽतिदिश्यते । प्रधानत्वानां पितरो
यत्र पूज्यन्ते तच मानामहाधव"मिति स्मृतिमञ्जरीबिलि
सवाक्यात् । “अप्येक भाजयेविप्र-षणामप्यन्वाई गृही"
शोभाकरलिखितपुराणवाक्यात् । कर्पूसमन्वितं चैव तथा
न्यछापोडशम् । प्रत्याब्दिकं तु शेषेषु पिण्डाः स्या पडिनि
स्मृतिः । इतिपरिशिष्टपद्यमानवुचनाच्च । मातामधादिशा
वदन्तिः । पिण्डाः स्य, पडिति पर पुरुषश्रादोपलक्षामि
व्याचक्षते । अन्ये तु-एतानि वाक्यानि राजाद्युपेक्षितत्वेनांना
इत्याचारमेव-प्रमाणयन्ति । एवमष्टकादिश्राऽपि माताम
शादिशाई बोहव्यम् । श्राग्रहायण्यू ध्वमएकात्रये क्रमिष्णा
पूपमासमा श्राई, प्रेतपक्षाष्टकायां शाकेनेनिविशेषः। एव
मेवान्यष्टकाखपि नत्र मालाई पूर्वामिति भेदः । पित्रादि
मातामहादिश्रावमध्ये मात्रादिवाइसित्येक। सपिण्डीकर
तु-मातामहादियाचनास्ति पाबचतुष्टय विधानानु । पिण्ड
चयेण सह मेनके इतरानुपयोगात् । पितृनवाशयेत्तत्रत्येष
कारण व्यावत्ते। भाभ्युदयिके च व्यक्तमेव मातामहादि:
आदम् । “उत्सवानन्दमन्ताने यजीदादादिमाने । पार

·पिटभक्ती श्राइनिर्णयः बाबाई नयाबाद च गाभ्युदयिकाईविधिः प्रमाणा- वात् । हादशश्राद्दे यानाप्राइस्य भेदेनाभिधानात् । यि- स्मृतौ च "मोहियवपाको चेति" नित्यभाइकाले पठिग- त् । श्राभ्युदयिकश्चेति काम्यवादकाने पाठात् । अतए- भयत्र पार्षणविधिः । तत्र यात्राबाई देशान्तरतीर्थया- पिकमे गृहमागत्य च घृतद्रव्यकम् । गवानाचं नवाज- क्षपात्याक नयानेनेतिविशेषः केचिदाई । “इष्टयादेश- तः सत्यो नान्दीमखे वसुः। नैमित्तिकै कामकाची काम्ये धरिलोचनौ । पुरूरयामाद्यश्च पार्षणे समुदाहती।" तिवृदयगियाफ्ये इष्टयादपर्दन कम यामियोपन । रतः कङ्गिा क्रतुदत्तौ मुख्यौ । कम्पतरुकारस्तु । घर- मिछानावं श्राद्धप्रतिरुपिये". त्यनेन विधिमिरयाए लगते कमीनयादस्य नान्दीमुखेऽन्तीयात् 1 न 71- वोदयौ । नैमित्तिके कामकाम्यापिति । पिण्डीकरणपरम् । “एकदिएं तु यमाई घते" तिनक्षणादेकोरिनरेश देवनिषेध । . -

·६४
श्रीदत्तोपाध्यायते
भावे तु तत्क्रमादि ति. परिशिष्टेऽपि सुनसंस्कारपदं सदी
| चनीयम्। श्रा-उदाइनादिवाइपर्यन्तमित्यर्थः । तस्याभी
तुमक्रमादिति पिटहीनस्य या नामादिकत्तीस तदीया
तरमारभ्याभ्युदयिकं कुर्यात् । विवाहे च..स्वयमेव पित्राद्य
भ्युदयिकं कुर्यात् । अनुपनीनस्यापि श्राद्धाधिकारादुपनर्य
ऽपि खयमेवाभ्युदयिक कुर्यात् तन्न । अधिकृतक समान
कर्तृकत्ववाधापत्तेः । एवं चात्र स्खपितृभ्यइत्यादिना जनक
दीनामेव देवतात्वस्य व्यक्तमभिधानात् ! नान्दीमुखा अ
ते एव ब्रह्मपुराणीयपित्रादिचयपरभूतपुरुषत्रयनान्दोमुर
त्वाभिधानं पित्रादित्रिके जीवति शाखान्तरविषयं वेति
कल्पतरुकृता "सूर्येन्होः कर्मणी येतु-तयोः श्राईन
द्यते” इति परिशिष्टवचनात्सूर्यदर्शनचन्द्रदर्शनयाः,श्राव।
पिमित्युक्तम् । तदपरे दूषयन्ति-"चत्पात्रतुद्रपा सत्य
नपरिविष्यता" रिति पदमामानाधिकरण्यात्परिवेषणनि
तय कर्मणे थाहनिषेधो न तु सूर्यदर्शनचन्द्रदर्शनयारिस
अस्माभिस्तु,विष्णपुराणीययचनानिषेधा दर्शितएवेति ।
विष्यपुराणे । निषेककाने सामे:च मीमन्तोनयने नथा। य
घुमयने व श्रादकमाङ्गमेवघा शातातपः। मानिष्ठा तु
तुका कर्म येदिकमाचरेदिति, पाप्यन्तरीकविशेषविषया
योपसत्तव्यः । अन्यथा तत्तविशेषयिध्यनुपपत्तरतिप्रमाण

·पितृभक्तौ श्राइनिर्णयः न्धुभिः कृते । व्युत्क्रमादात्मघातादेः । असौ पिता । अत्र ब्राह्मणादिछते इति श्रादिशब्दः श्राधानईपित्रुपक्षणपरः । तेनामावण्डितस्यापि परिग्रहः । एवं चासपिण्डितेऽपि पि. नरिकनिष्ठेन स्ववियाचा) पितामहाद्याभ्युदयिकं कर्तव्यम् । तस्याभावे तु तत्क्रमादिति विरोधान्नैवेति चेन्न । तदभावस्थ श्रादयोग्यत्वोपनक्षणादितिशम् ॥ इति श्रीमहामहोपाध्याय श्रीदत्तविरचिते श्रादकत्ये पितृभक्तो निर्णयाध्यायो दिनीयः संपूर्णः । यद्यपि सन्ति जगत्यां बहषः ख्याता निवन्धकतारः । परिमितवचमा निखिलं संगयमेतन्येदिन्नयम् ॥१॥ ॥अथ सपिण्डीकरणथाप्रयोगः। दादशमासिकानामनपाण्मामिकानवार्षिकयोथायमेव प्रयोगः परं न प्रेतशब्देनादेशः । सधास्थाने नग इति । उपनिष्ठतामिनि पा वक्तव्यम् । नमो व इत्यादि मन्त्रो न प- ठनीयः । वस्तीति सटोहारष मुचार्य विसर्जनम्। भि- रम्यनामिनि मन्त्रोन पठनीयः। उोगद्यामुकगाव पिमरमुक- प्रेम इदंते पाद्याधं गया दोयमे महिनामिति पाचार्य दानवाक्यम् । एवमेन ममतयायापलागि । मानोदयुम्भ- दानमप्यनेनैव पारनासनदानपूर्वकम् । एकादमारया- ·श्रीदत्तोपाध्यायकृते कोद्दिष्टानि पाडगेति । "एतत्सपिण्डीकरणमेकादिष्टं स्त्रिया अपि" इति च घटते । इदं चाभ्युदयिकं यस्य सपिण्डीकरण कर्तुमस्ति तत्तेन सहन कर्त्तव्यं किन्तु सपिण्डीकरणे कृति एव। सपिण्डीकरणे कृतेऽप्याभ्युदयिकाङ्गक काम्यं कर्ममहा- दानादिरूपं न कर्त्तव्यं प्रथमवर्षे । यदाह लघुदारीनः । "धाता वा भ्राटपुत्रो वा सपिण्डः शिष्य एव वा। सदपि. एडकियां कृत्वा कुर्यादभ्युदयं नतः। तथैव काम्यं यत्कर्म सरात्प्रथमाने" इति । केचियाक्षते । यस्य सपिण्डीकर न कृतं वर्तते तस्यैव प्राभ्युदयिकं न कर्त्तव्यम् । श्राभ्युदयि कान्तरं च सपिण्डीकरणेऽकृतेऽपि कर्तव्यमेवेति । अमिंद पक्षे सपिण्डीकरणानधिकारिणाऽप्याभ्युदयिकान्तर्भूतस्य स पिण्डीकरणे भकृते श्राभ्युदयिकं न कर्त्तव्यम् । एपा च व्य वस्था मोचात्समानकर्तृकत्वावगतेथ दुष्ट।। अतो यः के चित्सपिण्डीकरणाधिकारी यस्य कस्याभ्युदयिक मपिण्डी करणं कृत्वैव कुर्यादितिवाक्यार्थः । एवं च सपिण्डीकरण नधिकारिणा कनिष्ठेनासपिण्डितपिटपरभूतपुरुषत्रयाद पुत्रजन्मादौ मर्त्तव्यमेव । न च "स्वपिढभ्यो दद्यादिति वि. रोध" पितरि आदायोग्ये पिनामहादीनामेव खपिटत्वात् । तदुक्तम् । “ब्राह्मणादिहले ताने पमित सङ्गपार्जने । व्युत्क- माञ्च मृते देयं येभ्यएव ददात्यसौ।” सावर्जिने, मासिव- ·पितृभक्ती वादनिर्णयः ६ मध्याक्षेमावान्यामाणानामय स्वागतं पृष्ट्वा उपविग्यामन्त्य नियमाप्रापयित्वा पाहाणवादी पक्षान्त्व पादाचं दद्यात् । केविरतपादापान पिनामदादिपादापात्रषु “ये म. माना" इनिमन्त्रद्दयेन प्रयोजयन्ति विष्णुदर्शनात् । प्राचम- नीयं दत्वा स्वयमे याचम्यावृतावस्यानं गत्वाऽनाभिप्रायेगा मिमिनि पाचिका पृथा । वाहाणानुपयेग्य तेषां पादयोः- तिणायं कुगपनत्रयं दत्वा प्रत्यासनममीपं निम्नौनेन दी- पान्दत्वा रक्षाघानसविधाप्य अाइएन्तनपसार्य श्राइदेय- ट्रव्याणि मिश्चेत् १. अथ प्राभख उपविएः कुशजनतिन्ना- न्दक्षिणपरतेनादाय । अद्य पितुः सपिण्डीकरणादमाई करिऐ.। इति पाक्यं कृत्वा कुरुष्व इत्यम्यनुजानो गायत्री दे- घसाम्य:इति च जात्वा । अासनाद्यनमइल्पपर्यन्तं दैव क्रिया- काण्डं निवर्त्या यामनादि दत्वा पितृगायाहा विलान्चिकी- यन्तु न इमि जप्त्वाऽपात्रचतुष्टयं सपवित्र जन्नतिन्नगः न्धपुप्पैः प्रपूर्याधं दत्वा प्रेमपात्रस्थजन्टेन पितामहादिपु पा, पु पित्रयशिष्टान्नानि सिञ्चेत् । “जें ये समानाः समनसः पितरो यमराज्ये नेपालका स्वधा नमो यज्ञो देवेषु क- प्यताम् ॥ १॥ ये समानाः समनसो जीवा जीवेषु मामकाः॥ पाए थोर्गायिः कल्प्यतामस्मिोके शत एसमा ॥२॥ इति मन्त्रदयेन ! ततः पाचाणि न्युजीकृत्य गन्धादि दत्ता), 1 - ·६८ श्रीदत्तोपाध्यायकृते मपीवरप्रेतयाहवत्कर्तव्यम् । विशेषस्तु अघीत्याक क्त्रंशः हाणाय प्रेतचितमुहिंग्य दातव्यम् । सुखस्पर्श पादुके प्रेतदु समारणकामों दद्यात्। एवं राजी माटपित्राय श्राद्दे ग धादिदानानन्तरं प्रेतमुद्दिश्य नदुपयुक्तशय्यासनालारवा एनायुधादिकं श्राइभोले दद्यात् । श्राहागनर गोभूधिर ण्यश्रेष्ठरत्नदासदास्यादिकं प्रकृष्टधनं प्रेतमुद्दिश्य ब्राह्मणेभ्यो दद्यात् । त्रियान्त्रीन्यञ्च सप्त नव दर्श वा तथा जातिव न्धुदरिद्रात्संखोंय पणकाकिणींफलमूलात्मिकामपि तेभ्यो दक्षिणा दद्यात् । सपिण्डीकरणे तुः प्रथम विश्वेदेवास्तव प्रेम प्रेतपिनादिकर्मिति क्रमः । प्रेतपित्रादौ जीवति प्रेतपि- बादिचिकपरभूतपुरुपान्तरेण त्रिकं पूरणीयम्। मामपि- एडोकरणं मृते पितरि-तदादित्रयेण । जीवति पितरि पिता- मयादित्रिकेण । तत्रिके च जीवति तत्परित्यज्य: परभूत- स्तिया त्रिकं पूरणीयम्। पुचिकांपुत्रेण मातामहादित्रिकेण सह मामपिपडनं कर्तव्यमिनि विशेषः 1,मधूसपिण्डनं पा- चादिविकेण !; पूर्वपूर्वजीवने उत्तरोत्तरात्तवणैव विक पूरणीयम् Princessio-mm- : । श्रेय प्रयोग धारयते ।। पूर्वदिने नियमं कृत्वा यावदिने मातरादिकत्यं च कृत्वा . ..

·पितृभक्तौ श्राद्धनिर्णयः त्यादिनाऽऽभिषः सम्प्रार्थपिण्डेपु सूत्रादि दवा प्रेतपिण्डे गन्धादि दया सुवर्णरशात कुणैः प्रेतपिण्डं विधा विभज्य पि- | तामहादित्रये योजयेत् । ये समाना इति पूर्वोत्तमन्त्रटेन । ततः पितामहादिपिए उत्रयं प्रेतपिएडभागेन समं वर्तुत करवा गन्धादिभिरम्यर्थ । ब्राह्मणानाचमय्य तत्करपु जन- पुष्पाक्षतानि दरया पिटगोचाधुच्चार्य दत्तमनादिकमुपति- ष्टतामिति विपकरेऽसय्योदकं दवा पितामहादिविप्रकर तत्तनामगोत्राभ्यां दत्तमन्नादिकामक्षयोदकमस्तिति प्रत्येक दया तत पाशिषः प्रतिगृहा पिएडोपरि सपवित्रकुशागा- स्तीर्य स्वर्धा वाचयिया कर्ज मित्यादिना पिण्डान्परिदिया- घायात्यापयेत् । दर्भमन्मुकं च पड़ी नितिप्यार्घपाचाण्य- तानीकृत्य दक्षिणा दद्यात् । ततो विश्वेदेवाः प्रीयन्ताम् । इति दवेघाचपिरषा ब्राह्मणाम्बिएज्य । आमावास्येत्या- दिनानुनग्योदकधारया प्रदक्षिणीकृत्य गृहं प्रविश्य याहो. तरकर्म समापयेत्। इति सपिएडीकरणयादप्रयोगः महिमा समाप्त ॥अथ नित्ययाप्रयोग भविष्यपुराणे । अहन्यानि रशाईनमित्यमिति की- तितम् । पैश्वदेवविधीनं तदभशाषुदवेग त । वैचदेवषि- ·श्रीदत्तोपाध्यायले नोवारचूर्णादिना गपउलानि कृत्वा । पाइनिइयं हत्या इतरोपं पितागदादिपानत्रये दत्वा। अन्नव्यञ्जनानि परि- विष्य मधुनाऽभिधार्य "मधु व्वाता" इति न्युचेमाभिमन्य पात्रमालभ्य पात्रस्येऽने दिनाङ्गळं.संयोज्य तिलाविकीर्यपू. मन्नं सहाय्यानहीनमित्यादि पठित्वाऽऽपोशानं दत्वा गा यच्यादि भत्वाऽनुजातानं विकी-चम्य हरि स्मृत्वा ना- हाणेभ्यः प्रत्येक बालगण्डूपं दत्वा पूर्ववगायत्री मधुव्वाता इति व्यचं मधु मधु मध्विति जप्त्वा प्रेतविप्र खदितं. इति पृष्ट्वा इतरान्तृप्तास्य इति, यथाई रक्त शेपमन्नेमनुज्ञाय पिण्डानहं करिष्ये, इति पृष्ट्वा कुरुष्व, इत्युक्तः । एक प्रेतपि. पडार्थमपरं पितामहादिपिण्डार्थ स्थान निर्माय उभयत्र रेखाकरणं कृत्वा सदुपर्युरमुकं धामयित्वा नदक्षिणतोऽकार निधाय रेखोपरि विनमूलकुमानास्तीर्य तदुपरि प्रेताय वि. तामादिभ्यधावनेजनं दत्वाऽनविशेपेण चतुर प्रिपडानि मीय ग्रेनाय सुपतु पिपडं कृत्वा पितामहादिभ्योऽपि कि- पडान्दत्वा दर्भमूले कर प्रोऽध्याचम्य हरि स्मृत्वा । अन्न पि- तर इत्यादि पठिरवादमुखीभूयःश्वास मनाक नियम्य पुनः परावृत्यामोमदन्तेति जारवा पिण्डान्प्रत्यवनेज्य नीव वि- संस्त्र नमो व इत्यादिना करतपटमारूपतया पितामशदीम- मस्कृत्य नमी व इत्यादिना केयवान्नमस्कृत्य वा गृहान्न इ- ·पिटभी यादनिर्णयः गानेत्यादिमा मननं तुभ्यं म्वधा । इनिपड्भ्यः प्रत्ये- पाएन् । यथाशि परिचाणि कापगतो यहाशक्ति- दतिया दद्यात् । नदनं याहाणाय प्रतिपादयेत्। ग्रामपो- এমন নানাফিনিনি নির্ভস্বামঃ- माप्तः ॥ श्रामयाः पयो र नाम्त्यपशिानभोजनम् ॥ नद- पनि निवान्तेि यामिदिरा जायते ॥ १ ॥ इत्यामसुवर्णया- हविषयक पद्यम् ॥ धामनं पिण्डदानं च पुनः प्रत्यपनेशगम। अर्चनं दक्षिण चामं दद्यात्तोर्येप्वयं विधिः ॥ इति सहि- प्रतीर्थयाधम् । अधिमाकामोऽधिकथायामुत्पत्ती पूर्वोक्तपा- पाधिना गत्तव्यं परन्तु एमहर्यम् । अर्घमावानं चैव वि- जाइष्टनियेशनम् ॥ तिप्रश्नं च विकर तीर्थयाई विवर्ज- येत् ॥ के के पितरस्तीर्थे पिण्डोदकापी । पिटगाढवयं चादी सपत्नजगनी नतः । मातामहाः सपत्नीका श्रात्मप- न्यस्ततः परम् ॥ १॥ सुमभ्राटपिटव्याय मातुम्नाय सप- निकाः । माटप्वमा पिटप्वमा वारा गुरुरिक्यदी ॥२॥ एते स्युः पिमरस्तीर्थे नर्पणे च महालये ॥ एतेभ्यः पिटभ्यः पि. एडान्दत्वा नदक्षिणतः कुशानास्तीर्य तिवादकन पितृनावा- चयेत् । ऊगविंशतिदायमानपिण्डस्यानेऽवनेज्य गयाथा निखितपिटपाड़शीरीत्या पिण्डान्दत्वा सम्पूज्य के च न मा- तपाइशीमपि कुर्वन्ति तनावं मृग्यम् । तद्यथा। पितुमातुश्च ·०२ श्रीदत्तोपाध्यायकते धोनं विश्वेदेवश्रादविहीनम् । मनुशङ्खशातातपाः दद्याद इरह श्राइमन्नाद्येनेोदकेन वा पयोमूचफन्तर्वाऽपि.पिलभ्यः प्रीतिमावदन् । कन्दोगपरिशिष्टे। अध्यकमाशयेप्रिं पित्य- 'जस्थसिद्धये। अभ्यु इत्य यथाशक्ति किञ्चिदन्न यथाविधिः । पिटभ्योऽथ ; मनुष्येभ्यो दद्याद घरइदिशः । मत्स्यपुराणे । नित्यं तावत्प्रवच्यामि ह्याचीवाइनवर्जितम् । हारीतः। नित्य- श्रादमदैवं स्यादपिण्डविवनितम्। ब्रह्मचयादिनिवृत्ति राचारतः । डोमद्यामकगोत्राणा- पिटपितामहप्रपितामहाः नाममुकामुकशर्मणां तथाऽमुकगात्राणां मातामहप्रमाता- मवृहप्रमातामहानाममुकामुकशर्मणा सपत्नीकाना पिट- यज्ञसिहये नित्यश्राइमई करिष्ये । इति वाक्यं करवा । गायनी देवताभ्य इति च जप्त्वा । अपवित्र इति मन्त्रेण पुण्डरीका- क्षारणेग च याचव्याणि मिक्का।डोमद्यामुकगाच पितर- मुकमर्मनिदमासनं तुभ्य स्वधा। इति प्राचीनायोती पानि- तवामजानुः पितृतीर्थेन जनतिनसमेतद्विगुग्णभुमकुशवयेण पिने भासनं दद्यात् । एवमेव पितामहादिपञ्चभ्यः । ततो "अपहता" इत्यादिना निम्मान्चिकीर्य । डोगग्रेत्यादिपूर्वबह- मपुप्पधूपदीपनान्यूजयस्वाणि तुम्य सतियथाममयं ग- वादि दद्यात् । ततः पात्रगानभ्य पृथियों ने पात्रमित्यादि जात्या इदंविष्णुरत्यादिनानुटमने संयोग्य । गद्यागुगा- ·पितृभक्तौ श्राइनिर्णयः ७५ रस्य करणी यावत्युत्रश्च वान्नकः ॥ तस्य० ॥ १६ ॥ गात्रभङ्गा भवेन्माता मृत्यूरेव न संशयः । तस्य निष्क्रमणार्थाय मातृ- पिण्डं ददाम्यहम् ॥ १७ ॥ यस्याः पुत्रो गयो गत्वा श्राई करे।ति भक्तितः । तस्य पुत्रस्य पौत्रस्य माता चाशीः प्रय- छति ॥ १८॥ ॥ इति मातृपोडशी समाप्ता ·श्रीदत्तोपाध्यायकृते भायाया भगिन्या दुहितस्तथा ॥ पिलवसमावसुः सप्त गोत्राः प्रकीर्तिताः ॥ २॥ चतुर्विशतिविंशव पोड़श द्वादशैव च ॥ रुद्रदिग्वमयीष कुम्नान्येकोत्तरं गतम् ॥ २॥ अथ मा. षोडशी लिख्यते ॥ श्रागर्भज्ञानपर्यन्तं पालितायत्त्वयान हम् ॥ आवाहयामि ता मातृईर्भपृठे तिलादकः ॥ ११ ग- दिगगने दुःखं विषमे भूमिवर्मनि ॥ तस्य निष्क्रमणार्थीय मादपिण्डंददाम्यहम् ॥२॥मामि मामि कृतं कष्ट वेदना- प्रसवेषु च ॥ तस्य० ॥ ३ ॥ सम्पूर्णे दशमे मासि चात्यन्तं मा. तृपीड़नम् तस्य० ॥ ४ ॥ पझ्या प्रजायते पुत्रो जनन्याः प. रिवेदनम् ॥ तस्य ॥ ५॥ शैथिल्ये प्रसवे प्राप्ने माता विन्दति दुष्कृतम् । तस्य० ॥ ९॥ पिवेच्च कद्रव्याणि काथानि वि. विधानि च ॥ तस्म० ॥ ७ ॥ अमिना शोषये त्रिरात्रपि. पणेन च ॥ तस्य० ॥ ८॥ रात्रौ मूत्रपुरीयाभ्यां भिद्यन्ते मा कर्पटाः ॥ तस्य ८ दिवा राचौ यदा माना लदाति- निर्भरतनग । तस्य ॥ १०॥ गाघे मामि निदाधे च शिशि- रेऽत्यन्तदुःखिना । नस्य० ॥ ११ ॥ सुधया विहन्ने पुत्र धान्न माता प्रयच्छति । तस्य० ॥ १२० पुचो व्याधिसमायुक्ती मामा हानन्दकारिणी कम्य ॥ १९॥ यमदार मा. धारे पाय माता पोचति मम् ॥ १४॥ पिपपोदग- भिवान्यः पुचः श्रादगाचरेता सम्म १५ अपारा- ·अथ याचम्पनिमियकगा। गयात्राद्धपद्धतिरारभ्यते। सत्र कमिथिदिन एकभक्तादिकं विधाय नदुत्तरदिने अधिकारिविशेषणत्वेन प्रातःक्षानमुपवासं च विधाय त- दुत्तरदिने चन्द्रनारानुकून्छ थाहनिपिइमन्दादिव्यतिरिक्त काने देवार्चनादि कृत्वा यश अशानिष्टदेवता च सम्पूज्य कुशवयतिचान्नान्यादाय । ओमद्य गयातीर्थयात्राभूतं पार्वणयामहं करिष्ये । इति सइल्प्य प्रभूतघृतेन श्राई निवर्त्य वाहाणवयं सम्पूज्य हिरण्यादिना नानसन्तोप्य । उमद्य प्रतिपदाश्वमेधयज्ञफनसमफचप्राप्तिकामो गयाया- चामई करिष्ये । इति सान्प्य नतो मुद्राकरणकषायपरि- पानद्दण्डधारणरूपं च कार्पटीवेपं कृत्वा याम वासावच्छिन्नं प्रदक्षिणं परिवृत्य कोशाभ्यन्तरस्थं ग्रामान्तरं गत्वा श्रादतेन पारणं कुर्यात् । ततो दिनान्तरे प्रातः - चिवस्त्रयुगेन कृतनानादिराचान्तः कार्पटी वेषं गृहीत्वा पूर्वाले तीर्थाभिमुखं गच्छन् । तीर्थेऽपि तल्लो बादिकमनु- . विभृयात्॥ धानरूपं छत्रीप

·श्रीवाचतिमिप्रकृते।
पच गयायाविधिः।
(११ गद्यायमेध पसघशयफनविन
निकामः फागुतीय मानमर्ष करिष्ये । इमि मा
फरगुगीर्येपुण्यशने करोमि मानगाहनः । दिनमा
मोमाय भक्तिगतिमिहये । इमि पठिला ययान
याम् । थकामध्यायन्दने मन्ध्यायन्दन मांग
तु । पचामुकगावोऽगापिमाऽमफगमा मध्यमामि
दमं मम मम प्रिोगयामोति पितुः REE
पंपपरंने पु मयं च मर्पणेवा प्रीयाArram
मनोदशानादि प्रत्यागिरि

·गयात्रादपहनी। दानार्थमागतोऽम्मि गयामिमाम् ॥ ने मर्षे तृप्तिमायान्तु यादनानेन मावनीम् । इगि पठित्वा पितृन्ध्यात्वा । मव्यं कृत्याऽऽचम्य मन्ध्यावन्दनयत्पूरककुम्भकरच कानप्राणायामा- कृत्वा पुण्डरीकाक्षमारणेन श्रादीयव्याणि कुशोदकेन मोक्ष्य । उमद्यामकगावाण पितृपितामहपितामहानाम- मुकामकर्मणाममुकगोत्राणां मातृपितामहीप्रपितामधी- नाममुकामुकदेवीनागमुकगोवाणां मातामहप्रमातामह- वृद्धप्रमानामधानाममुकामुकशर्मणाममुकगोत्राण माता- मधीप्रमातामधीवृक्षप्रमातामहीनाममुकामुकदेयीनां प्रेम- त्वविमुक्तिकामा प्रेतमिनायां श्राइमई करिष्ये। इतिसङ्कल्प्य पोडशदैवतं श्राद्धं पार्वणेशिकर्त्तव्यताकं कुर्यात् । तत्र गा- यवीदेवताभ्य इति जप्त्वा देवचतुम्कामगोत्सर्गः ॥ अपसव्येन पित्रादिनियमानादिनिकमातामहादिविकमातामह्यादि- ( त्रिकामलोत्सर्गः । (१) ॥ मव्यम् । विश्वेदेवामाभागतेत्यने- (१) हेमाट्रिमी त । माताम वाट्विज्य शेपं पूर्ववत् । अय- गर्मादिमी तु प्रततमेव पावणं किन्तु सपनीकत्वेनापि पनामपि पुरुषाणो देवतात्वमिति । ममादायमरी त पणाम्मुरुपाणामिह देवतात्वं न तु तीणामपि, म र सपनी नामपि । उभयमप्यमत् । अष्टका सुप हो प गयायां तु चयेऽनि । मातुः या पृयहर्या- दत्य पतिमा माइति यायुपुरायविरोधात स्त्रीला गापादि पिकापा एपग्देवतात्वं सिमिति धेयम् । - ·श्रीयाचस्पतिमिश्रहते। ॥ अथ गयाश्राविधिः (१) उमद्याश्वमेध बहसहस्रशन्यफलविलक्षणफना- निकामः फल्गुनीर्थ स्नानमहं करिष्ये । इनि सङ्कल्प्य । फरगुतीर्थे पुण्यजले करोमि स्नानमादृतः ॥ पितॄणां विष्णु- मनोकाय भुक्तिमुक्तिप्रमिइये । इनि पठित्वा यथाविधिला. यात् । प्रकृतसन्ध्यावन्दने सन्ध्यावन्दनं कर्त्तव्यम् । सर्प तु । अद्यामुकगोत्रोऽमत्पिताऽमुशर्मा तृप्यतामिदं लिखा. दकं तस्मै स्वधा। पितरं प्राणयामीति पितः । एवं राजन- पणपर्यन्तेषु सर्वच नर्पणेवमकं प्रीणयामीति प्रयोज्यम्। ततो देवार्चनादि कृत्वा मद्य तीर्थप्राप्तिनिमित्तकपार्षण- श्राई कुर्यात् । नदसम्भवे पिण्डदानमाचमपि तीर्थप्राप्तिनि- मित्तकं तद्गीत्यैव कर्तव्यम् । ततस्तहिन एष फल्गुएश्चिमसं- नमा गयोत्तरस्या प्रेमाशिवां गत्वा तत्कर्म कर्तव्यमा नद्यथा प्रेतशिनायां कृतभूपञ्चसंस्कारायामाचान्त उपविश्य ई- तापसव्या दक्षिणाभिमुखा भूत्वा। जोकव्यवाडा नला सामो यमवैवार्यमा सथा अनिवाला बहिपदः सोमपाः पिलदें- वना आगमन्तु महाभागा युयाभारजितामिव । म दीयाः पितरी येच कुने जाता सनामयः ॥ नेपापिण्डप्र- (৫) ফর্মীই মাস্কবিয়াজে সাজিদ- बद्रिका कार्यमिति याचारीकोध्यः ।

·गयाप्राइपडतो। ३ दानार्थमागतोऽस्मि गयामिमाम् ॥ ते मर्वे तृप्तिमायान्तु श्रा नानेन शाश्वतीम् । इनि पठित्वा पितॄन्ध्यात्वा । सव्यं कृत्वाऽऽचम्य सन्ध्यावन्दनवत्पूरककुम्भकरेचकान्प्राणायामा- कृत्वा पुण्डरीकाक्षम्मरणेन श्रादीयद्व्याणि कुशोदकेन प्राच्य । जोमद्यामकगोत्राणां पितृपितामहप्रपितामहानाम- मुकामकशर्मणाममुकगोवाणां मातृपितामधीमपितामधी- नाममुकामुकदेवानाममुकगोत्राणां मातामहप्रमातामए- वृक्षप्रमानामहानाममुकामुकशर्मणाममुकगोवाण माता- महीप्रमातामधीवृक्षप्रमातामहीनाममुकामुकदेवानां प्रेम- त्वविमुक्तिकामः प्रेतशिनायां श्रादम, मरिष्ये । इनिसहरप्य पोडशटैवनं श्राई पावणेगिकर्त्तव्यताका कुर्यात् । नत्र गा- यत्रीटेवताभ्य इमि जात्वा देवचतुष्कामोत्सर्ग एपमव्येन पित्रादिचिवमाचाटिचिकमातामहादिभिकमातामयादि- विकामनासर्गः । (१) ॥ मव्यम् । विश्वेटेनामापागोत्यने. 1) हेमाद्रिमा तु । मातामधादिक्षय शेषं पर्वत । नप- धर्मादिमीत प्रत पापं किन्तु सरोनापि पहामार पुरुषादी तामिति । मादायमीत पदाम्पुषाानिर शता र तु मोटामरि, र सपनामपि । समयमात् । पटकापुरको माया त पनि । माता- दय पतिमा पनि मारपुराविरोधात परमादि पिस्ता मिमिति दुरिदम्।

·४ श्रीवाचस्पति मिश्रकृते। नावाहनम् । योऽसीति ययविकरणाम्। जो विश्वेदेवा - नेममिनि । मागचन्तुमहाभागाइनिपाठः । अपसव्यम्। उशन्तत्व त्यावाहनम् । डोमपहनाइनितिनविकरणमा - मायन्त न इनि जपः। मव्येग देवार्धकरणम् । अपमध्येन पिवाद्यर्धकरणमा तथा तत्तदुत्मर्गः। मध्येन देवापावाणी देवासनदक्षिणपायें विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्थानममोति उत्ता- खापनम् । अपमव्येन पितभ्यः स्थानमसीनि पिवाद्यर्धपाच- न्युजीकरणम् । मातृभ्यः स्थानममीति मात्राद्यर्घषाचन्यो- करणम् । मातामहादिन्यः स्थानमसीति'मातामहाधर्म- न्युनीकरणम् । मव्येन देवे गन्धाधुत्सर्गः । अपसव्येन पि. वादिनिकादिपात्रेषु गन्धाद्युत्सर्गः ॥ सव्यं देव मण्डलकर- गाम् । सव्यममौकरणाम् । अपमन्यं मुखामिने दानम् । सव्यं देवपाचपुतशेषदानम् । अपसव्यं पित्रादिपावपि इस पदानम् । पिण्डार्थनवारणम् । मध्यं देवपानेषु परिवेष- णम् । अपसव्यं पित्रादिपायु परिवेषणम् । सव्यं देवे मधुः दानम् । अपसव्यं पित्रादिपात्रषु मधुदानम् । सव्यं देव म धुमत्वाऽभिमन्त्रणम् । अपमव्यं पित्राभिमन्त्रणाम् । सव्यं पाचान्नम्मानपूर्वकटेवानोत्सर्गः । अपसव्यं नया पित्राद्यनो- रमर्गः1 गायत्रीमधुमनीजयः । अन्नधानपाठः । कुशोपवेशनं मधुमध्विति निर्जपः । कृणुय्य पाशः इनि तिनयिकरणम्

·No text on this page.

·श्रीवाचस्पतिमिथकते। अपा। अपमन्यं दीपन्निवीपणम् । मयं इस्तपादनतान्तनम्। प्रमादादितिपाठः । श्रादीयव्यप्रतिपत्तयः । एवं पार्वणं विधाय । नदीदक्षिण उपविश्य कृतापसच्यो दक्षिणायं कुं- शत्रयं धृत्वा। डोकव्यवाडाऽनन्तः सामा यमौवार्यमा तथा। अग्निप्वात्ता वर्दिषदः सेोमपाः पितृदेवताः । भागच्छन्तु म हाभागा युयाभारतिताविप । मदीया पितरो ये च कुले जाता सनामयः । नेपा पिपडप्रटानार्थमागतोऽस्मि गया- मिमाम् । ते सर्वे तृप्तिमायान्तु श्रादेगानेन शाश्वनीम् । इनि- मन्त्रं पठित्वा सशत्तिलादकांजलिरूपमानानं कृत्वा एतानि पाद्यादीनि । पित्रादिभ्यो नमः । इति कमेण पञ्चायचा- रेण पित्रादीन्सम्पूज्य । श्राब्रहास्तवपर्यन्तं देवर्षियतृमा- नवाः। तृप्यन्तु पितरः सर्वे मातृमानामधादयः । अनीलकुछ- काटीना साहीपनिवासिनाम् । श्राबहाभुक्नोलोकादिद- मस्त निनादकम् । इनि पूर्ववदचलिदानरूपमिनितदेवधि- वाद्यावाधनं कृत्वा । उमद्यामकगात्र पितरमुकशर्मन्मेष ने पिण्डः स्वधेति निलजलमधुदधिधृतमिश्रं पायसादिकृतं पिण्डं पित्र । एवं पितामहादिभ्य एकादशभ्योऽपि यथाद- विण दद्यात् । नमस्तक्षिणत उपविश्य समूचान्दक्षिाया- कुशानास्तीर्य कव्यवाहत्यादिशाश्वतीमित्यन्त मन्त्रं पू. यवत्पठित्वा सत्तिचोदकाचलिदानरूपमावानं ·गयाबादपानी। पर। ममाने सर्वे टप्तिमायांग्त विपडेगानेन मर्वदा॥हा येवान्धया बान्धवा पायेऽन्य जगान बान्धवाः । नेपा पिण्डो मयादत्ता धातयामुपनिष्ठताम् ॥ १७॥ जो पिटवंश हना ये च मायंशे च ये स्मृताः । गुम्श्वसुरवन्धूनां ये चान्ये वान्धपादयः ॥ १८॥ ये मे कुम्ने नुप्तपिण्डाः पुत्रदायिय- जिताः । क्रियानापगता ये च जात्यन्धाः पङ्गवस्तथा ॥ २८ ॥ विझपा प्रामगीय ज्ञानाजाताः कुम्ने मम । तेपो पिण्डो मया दत्तो याप्यमुपतिष्ठताम् ॥ २० ॥ श्राव हाणो ये पिट- वंशजाता मातस्तथा वंशभवा मदीयाः। कुद्दये ये मम दा: गभूता भृत्यास्तथैवाश्रितसेवकाय ॥ २२ ॥ मित्राणि मख्यः पशवश्च वृक्षा दृष्टा ह्याच कृतोपकाराः।जन्मान्तरे ये मम मङ्गताय तेभ्यः स्वधा पिण्डमई ददामि ॥२२॥ इति पठित्वा उौंकारपूर्वकमपसव्येन कथितप्रमाणकानूनविंशतिपिण्डा- प्रत्येकं दद्यादिति ॥ स्वीपाडण्या तु। अस्मिन्कुन्ने मृतायेचे त्यावाहगमन्त्रादारभ्य मित्राणि सख्य इतिपर्यन्तं सम्भवतस्त्री- लिङ्गमहनीयम् । यथा डों अम्मरकुने मृता.याय गनियामा न विद्यते ॥ नासामुहरणार्थाय इमं पिपडं ददाम्यघमाये इ- त्यच या इतिविशेषः। येषामित्यत्र यासामिनि विशेषःभ्य इत्यत्र ताम्य इनिविशेषः । घानिग इत्यत्र घातिन्याति वि- : एवं सर्वत्राक्षम् । अन्य सर्वमुत्तपोडशीयत् । नमः ·श्रीवाचस्पति मिश्रकृते। इमं पिण्डं ददाम्यहम् ॥ १॥ डो.मातामकुन्ने ये च गति. र्येषां न विद्यते । नेपा० ॥३॥ वन्धुयर्गे म्हता ये च गति- न विद्यते । नेपा० ॥ ३॥ अज्ञातदन्ता ये के नियेच गर्ने प्रपीडिताः नेपा० ॥ ४॥डो अमिदग्धाय ये के दि- नामिदग्धास्तयापरे । विद्युच्चौरगा ये च तेभ्यः विपउंद- दाम्यहम् ॥ ५॥ उगे दायदा मृगायेच मिप व्याप्रताप ये । दन्तिभिः डिभिावि नेभ्यः विगडं ददाम्बएम ॥ में उन्धगमगा ये च विपशम्तपताच ये । शालाना मिनाये घनेभ्यः पिपउंददाम्यएम 01ो परमेय मंगि रणे अधया रपया हमाः । भृगजाय गेम पिण्डं ददाम्यापम ॥ ८॥रये पायमागि काम गये, पये गमाः । नेपा०1८1ो भनेयागनामग्याः प्रेमना मेपा. 1.३१°10 कयानागंम्यागे गाना मगफिट गया. : ११॥ नरमे गगमो गागाय पसे या पा. ३१२ पायोगिगया ये गा. पोरगर एमाल्या वृधयोनिग्रामीभ्यः पिणं टा. गागागरी भाग मेmics सागर की पिटायrtik माधार : in दतियार गताः।

·गयाश्राइपड़ती। पटपुरुषाणामेव प्रेतत्वविमुक्तिकामनया पिण्डदानं कुर्वन्ति तत्र च वेदिद्दयकरणं तदङ्गारभामणछिन्नमूलधारणायनेज- नश्वामधारपानीवी विसंमनसूचदानगन्धादिनान्येव स्वसूत्री- तानि वाजसनेयिभिः कार्याणि । एतदन्यनमकरणानन्तरं पर्वतादवरुद्ध प्रथिच्या प्रभासादिमङ्गतायो महानद्या राम- तीर्थत्वेन प्रसिद्ध रामदे। उमद्य माग्रशतजन्मान्तरयाकृत- पुस्कृतविनयकामोऽस्मिनामतीर्थ स्नानमई करिथ्यो इति स. मध्य स्नानतपणे कृत्वा तत्र नागीयमन्त्रपाठानन्तरम् । जन्मागारशतं मागं यकृतं दुष्कृतं मया । तसर्व विनयं यातु रामतीर्थाभिषेचनात् । इति पौराणिकमन्त्र पठित्वा मजेत । उमद्य विष्णुलोकगमनकामी रामतीर्थे श्रादं पिण्डदानं वाऽई करिथ्ये । इतिसहस्य थाई पिण्डदानं वा कुर्यात् । इद पार्थण पिण्डदानं च स्वए चानुसारेणैय यार्तव्यम् । ग- योक्तपितृगतफनकपितृतमत्वाभाषादिति । जो पद्य पिका- दिप्रेतत्वविमुक्तिपूर्वकपितृत्वप्राप्तिकामो रामनीर्य पिन पिपडदानमई करिष्ये । ति महाय प्रेमसिटीतरीत्या पि- আহি ৱাৰিবাৰিঘৰাম বিঘায়।। বিহল- मोकफन कस्याप्य पोभयस्यापि करपसामन्यमरमेवा- यमिदानामिनिममः। रामराम महापाटेपामा- मभयंकरपा नमरेर देयेग गम गम्मत पापम् ।

·१० श्रीवाचस्पति मिश्रकृते। सर्वेषु विण्डेषु निम्नजन्नपूर्णपात्रेण प्रदक्षिणं वारवयं परिष- चनं कर्तव्यम् । तत्र मन्त्रः। ये च वो ये चारमाथासन्याय वो याशामांचास्माथासंस्ते चावान्ता नाशावाहतात: प्यन्तु भवत्त स्वप्यन्तु भवत्यस्दप्यम गोत्रागुचानभितर्पय- न्तीरापी मधुमतीरिमाः स्वधा पिटभ्यो माटभ्योऽअमृतं दु- हाना पापो देवीरभयास्तर्पयन्तु प्यत प्यत । नतः प्राण- पत्य । में पित्रादयः क्षमध्वम् । इति तानविशेत् । ततः म. व्येनाचम्य । जो साक्षिणः मन्तु मे देवा ब्रोशानादयस्तथा । मया गया समामाद्य पितृणां निष्कृतिः कृता । अागती:- मि गया देव पिटकार्गे गदाधर । त्वमेव साक्षी भगवन्ट पापणचयात् ॥ इति प्रामुखपठेत् । एसायन कियाक- नापाशक्ती प्रेतशिनायां पिण्डदानमपि कर्तव्यम् । तद्यथा। अगद्यामुनगोत्राणां पितृपिनामएमपिगामानाममुकाम कर्मणा श्रमुकचाणां मातृपितामधीप्रपितामचीना कामुकटेयाना अमुकगीचाणां । मागपानाममुकामुकर्मणां अमुगावाणी गावामपीवृद्धपमातामहीनाममकामुकदेयो- काम प्रेमशिनायो पिण्डदाना करिष्ये । पपमन्यं कन्या। मव्यानन्दः । पट्टपचयादित्यन्त सापडं पूर्यविग्विगं कुर ·‘गयाश्रादपद्दती। १३ कृत्वा प्रेतपर्वतमारुध पिनासानादिसाक्षित्रावणपर्यन्तं प्रे- शिनायकर्त्तव्यम् । अयं तु विशेषः । मद्य पित्रादीनां पुनरावृत्तिरहितबहालोकमाप्तिकामः प्रेतपर्यतप्राइमई क- रिये। इतिपार्वणसङ्कल्पः। तच्च पार्वणं ब्रह्मवेद्या क्रियतइति- समाचारः । साक्षियावणानन्तरम् । जो अद्य पिलगणप्रेत- त्वविमुक्तिस्वगतप्रेतत्वाभावकामः प्रेतपर्वते तिमिश्रसतु- निक्षेपमहं करिथ्ये । इति सङ्कनप्य तिलमित्रसक्तूप्रेतपर्वते द- शिणामुखः तिपेदनेन मन्त्रेण । डों ये केचिरप्रेतरूपेण वर्तन्ते पितरो मम । ते सर्वे टप्तिमायान्तु सक्तुभिस्तिमिश्रितैः ।। इति । ततः डों प्राब्रह्मास्तम्बपर्यन्तं यत्किञ्चित्सचराचरम् । मया दत्तेन तोयेन टप्तिमायान्तु सर्वशः ॥ इति मन्त्रेण निल- तोयाञ्जनि दद्यात् । ततो यथामतिब्राह्मणाय दधिणा- मिदयद्दद्यात् इति गयाथाइदितीयदिनकृत्ये प्रेतपर्वतविधिः। मिथ तृतीयदिने पञ्चती कृत्यमुच्यते । ततो गयाप्रापिटतीयदिने फक्गुतीर्थे नानादिदेवार्च- नान्तं कर्म कृत्वा पवित्रोपग्रहपाणिराचम्य वारिणा शिरो- जोमद्यपापत्तय काम उत्तरमानसे सानमहं करिष्ये । इति सहरप्य नानीयमन्त्रान्पठित्वा । उत्तरे मानसे सानं करोन्यात्मविशइये । सूर्यलोकादिसं- सिबिसिहये पिवमुक्तये । इगि पठित्वा मजन कार्यम् । न- ऽभ्युक्ष्य उत्तरमानसं गत्वा ।

·२४ - मंया पिटदेवताः । श्रागंछन्तुं महाभागांयुमाभारक्षिता श्रीवांचयनिमियते। मतर्पणम् । नव-पित्राद्यञ्चनिपु वधोदोरणानकर पीर- यामीति प्रयोज्यम् । ततस्तपणेशोदाविधिना में बार- 5स्तम्बपर्यन्तं देवपिपिलमानेवारी पन्तु पितर समार मानामहादयः । इति पठित्वकोचनिय तिना मधोमुतो गोत्राण पिंटपितामपितामहानाममुकामुकशर्मणाम- मुगगीत्राणांमारपितामहीप्रपितामहीनामममुकामुक नामममगानाणी मातामहप्रमातामहवृक्षप्रमातामहाना ममुकामकर्मणाममुकाणा मातामहीप्रमातामा প্রয়াসীলাসমূহ্মাণালী আঞ্চলিস। यांनाऽस्मयटप्तिकामा या उत्तरमान बोहमई करिष्ये' इंनिमदारय । द्वादशदेयतयामाचरती भासामादि विकवयं मति हेमादिः याया सर्व घट्पु रुपया मिमि प्रायः । एषामन्यतम श्रोच कृत्वा तदक्षिणदिशि ए. पविश्य ममूनान्दनिणायान्कुशानातीग डों कन्यवादे गंन मामा यमपार्यमाना अनिवाता बहिपंद में - - स्विर । मदीयाः पिनरोये च कुन्न जाता सनाभ्यः (पिपडप्रदानाथमागतोऽमि गयामिमाग तभी महिमा बाईनानेन गाशमीम् । इति पठित्वा मतिनादका समापमाया छन्वा एतानि पायोनिमें - ·गयाबादपदगी। दिभ्यो नमः । शशि पञ्चोपचारेण पित्रादोन्मम्पृञ्च। सपा- मछातम्यपर्यन्तं देवर्विपिटमागयाः । तृप्यन्तु पिताः मर्वे मा. गृमातामहादयः । अनीनयुकाटीना मतदीपनिषामि- नाम् । प्राय घाभवनापोकादिदेमम्त निनादनम् । गि- टिन्या मत्तिनादकाननिदानरूपमाषानं पुनः कृत्या। 'ठों पिता पितामपचव तथैव प्रपितामहः । माता पितागंपी चैव नयैव प्रपितामधी । मामामहस्तत्पिनाच प्रमानाम- कादयः तेषां पिण्डोमया दो प्रक्षयामुपनिष्ठताम् । इति पौराणिकमन्त्रमुच्चार्य जनघृतदधिमधुनिन्नयुनं मष्टिमित- मनुकसमेकं पिपई मिनितभ्यो हादसभ्यो दद्यादिति अद्य पितृणा, पूर्यको छागमनफा उत्तरार्कनतिमई कोरियादति महालय । डोनमोभामये भर्ने सोमभौमशापियो। जीय- भार्गवसौरेथराइकतुंखरूपिगो, इसिमन्त्रेण नतिः पूजा च काया। पूजायामप्येवमेव सरन्य नतो मौनेन दक्षिणमा- नमं गत्वा नोंदीच्याम्बो अद्य पितृमुक्तिकामा उदो- चीतीर्थ स्नानमहं करिष्ये । इति महाप्य मानतर्पण कृत्वा पूर्ववदेव द्वादशदैवतं पचतं वा पार्वणाई कृत्या मध्यम कनखन्नतीर्थ गलातित्रापिा डों अद्य पितृमतिकामः कर्ग- खन्नतीर्थ मानमई करिष्ये । इति सहानप्य सानतपणे कृत्वा पितृमुक्तिकामनया तत्र श्राद कृत्वा । जो अद्य पितृमुक्ति- .

·२९
बीपापम्पतिमियरमे।
फामादगिणमानमे सानगमरियममाप्य
नीयमन्त्राले दिगियो मागसेनान करोम्यात्मविट
पूर्याने कादिनितिमिहये पिगमुशाये । जो गत
पापीघपागकामा वियोरियामर गरोप.मानं
णमानसे । इति पठित्वा मताननः पूर्यपतर्पणं कृत्य
मृगशिकामनया मय था। नमागि पूर्यतृप्त्ययं ।
तारणाय च पुत्रपौवधन व्ययं श्रायुरारोग्यवृहये।।
न्या दक्षिणाकरन दर्शनं पृशनं च । मयं तु कर्म गौने
संयम् । प्राय समोनार्कनामाडो कन्या
मनहत्यादिलोकदयं दक्षिणमानसे एवं पठित्वा गंदा
देशस्यमनिप्रशस्तं फल्गुतीयं गत्वा तत दशलक्षा
धयजन्यफलयिनक्षणफन प्राप्तिकाम:- फरगुती मा
करिष्य। इति सहाय्य सानीयमन्त्रान्ते। फरगुती
एयजने करोमि सानमाढतः। पितृष्णा विष्णनकाय भु
मुक्तिमसिंहये । इति पठित्वा मज्जेता मन पूर्ववत्तर्पण
पितृमुक्तिकामनया हादसदैवतं पड़दैवतं वा मचाई।
मधुनषादक्षिणदिगवस्थितं पितामम् । सो नगशिन
देवाय ईशानपुरुषाय च ! अघोरयामदेवाय सद्योजाम
शम्भवे । इति पठित्वा पितामई प्रणगेन । पूजयेच्च ।
पुनः फरगुतीर्थमागत्य । जो अद्य पिनादिसहितात्ममा
1

·गयामापदनी। पदनयनमाम फल्गुनी मात्या गदाधरदर्शगमई करिष्य। इमि मान्य ययायिधिनानतर्षपो कृत्वा गदाधरदर्शन च विधयम् । गदाधरय प्रगिमारुपमद्धिमारणीभूमी मुा- धाद्विरुपोति । तदर्शगानन्ताम् । ॐ नमो यासुदेयाय नमः महर्षणाय च । प्रद्युमायानिमदाय श्रीधराय च विष्णये । इति पठित्वा गदाधरं प्रणमत्यूजयेच्च । नत उत्तरमानसं गत्वा। जो अद्य पितृयाहाहाकनयनकामः पञ्चतीथ्या स्नान- मई फरिष्ये । इति महलप्य. उत्तरमानसे उदीचा फनखस्ने दक्षिणमानसे फरगुतीर्ये च यथाक्रमः सविधिमानेतर्पणे प्र- त्येकं कुर्यात् । मतो गदाघरसमीपं गंवा दुग्धदषितम खण्डात्मकेन पञ्चामृनाहोत्तरशनपरिगिसेन गदाधर सापयिष्याः पुष्पवस्वानदारोर्चयेदिति ॥ एतेषां च कर्मण मध्ये चरम पञ्चामृतमानमायग्यकमकरणे निन्दार्थयादात् । इमराणि तुफाम्यानि स्वतन्त्राणि चेति यथाशक्तिकार्याणीति पञ्चती कृत्यम् ॥ ... पथ पञ्चतीर्थीदिनानिमदिनकृत्यम् ।... सावा देवार्चनान्तं कर्म कृत्वा कुशत्रयनिलजलान्यो- दायो उमद्य बहान्तोकगमनकामो धार एयगगनमई क- रिथ्ये । इति सदस्य तित्र गवा मतङ्गवाप्यागा अद्य सर्वपापलयकामा मतगयाप्यो स्नानमई करिथ्ये । इति स- - ·१८ श्रीयाचस्पमिमियते। लप्यं नानगपणे कृत्या में पद्यानयतृप्तिकामा मना याऱ्या ग्रामपं करिष्ये । हासिमपाप्य, प्रकृतपार्वणं कुर्यात। नतो मनन्यायोमेपः उत्तर दिगपस्थित! मतगं. नत्वा । प्रमाणदिशाः सन्तु लोकपालाय मानिएमयाऽऽगः माझेऽस्मिपितृगो निष्कृतिः कृता। इति पठित्वा ।।जो भर पितृवारणकामा कृपयूपयामध्ये यादगाहो करिष्ये । इति से हरप्य तंत्र प्रकृतपार्वण कुर्यात् । कृपयायमेतदाप्या भाशेत. कोणे क्षेत्रमध्ये रसिकृपोऽस्ति तत्तीरे बाई पिण्डदान, या पनिनस्यापि.किन्तवनांगर्मचन्तृगुरुंगति निर्देशात् नमः प. थिमदिशि भमं धर्मेश्वरांगनायरूपंगदावौद्धाच मदावा- धिताच यथाके में स्वर्गकााँ नदेभिपञ्चमन्ना डों - लहवाय वृक्षाय सर्वदो स्विनिविणवाबोधितत्त्वाय येजाब अश्वत्थाय नमोनम... जायकादशोऽसि रुद्राणाविना पोवेकस्तयाहोतारायणोऽसि देवानविक्षराजोऽसिीपिम्म- ल ॥ २ ॥ अश्वत्य यस्मात्त्वयि वृक्षराजः नारायणस्तिष्ठति सर्वकालम मताभस्वामवते.तसेणधन्योऽसि दुःखान- मिनाशनोऽसि गाशा अप्रत्यरूपिणं देवं शकिचक्रगदाधरम् । नमामिन्युपडरीका शवरूपार हरिम-11 वोधिरूपं सहावृक्ष नारायणीवन प्रियम्। ग़यासमागत्य मया पितृभ्यो नष्कृति कुरुगी। येऽमास्कृती मातृवंभे, बान्धवाति, - ·गयाश्रादपहनी। गताः । त्वदर्शनारम्पर्शनाच स्वर्गतिं यान्ति तेश्याम् ॥ ६ ॥ परपात्रयं मया दतं गयामागत्य वृक्षराट । त्वत्प्रादागदा- पापादिमुक्तो भवार्णगान 100 मघावाधिगरंगवा वि- पद खनानभाग 1 इति गदधस्ताशदमपि कार्यम् । इत्यमिपुराणदर्शनादिति पञ्चतीर्थीदिनानिमदिनकृत्यम् । । अथ पञ्चतीर्थोदिनोत्तरतृतीदिन होत्यम् । তী অত্যাশ্বৰৰচাৰিয দাঁসিন্ধান फन्गुतीर्थे सानमई करिष्ये । इति सदस्य स्नात्वा देवार्च नान्तं करवा ॥ ब्रह्मससं गत्वा । जो अद्य पापक्षयकामोऽ- स्मिन्ब्रह्मसरसि मानमहं करिष्ये । इति सकरय प्रकृतम- ग्वान्पठिष्वा।* स्नानं करोमि तीर्थेऽस्मिन्द्रणंचयषिमुक्तये। श्रादाय पिण्डदानाय तर्पणायात्मशुद्दये। इतिपठित्वा स्नान तर्पण कृत्वाः। ॐ प्रद्य पिनाकनयनकामः कूषयूपयांमध्ये श्राइमहं करिष्ये। इति सङ्कल्प्य दादशदैवतं नवदैवतं पच्दैवतं या बाई कृत्वा । उत्तरमीनमवदक्षय्यपिण्डं देखा। 0 अद्य पितमोक्षकामा ग्रहाकन्पिताम्रसेचनमई करिष्ये । इति स- प्याज आम्र ब्रह्मसरोद्भूतं मर्यदेवमयं विभुम् ॥ विष्णु- रूपं प्रमिच्चामि पितॄणां चैव मुक्तये । इनि पठिष्या फुगड- येण पाचारावासरोशन गोपचारममीपस्यान्यीक- स्पिानाम्रान्सिचेत । तन डों वाजपयजन्यफनमाप्तिकामी ·२० श्रीवाचस्पतिमिलते। ब्रह्मयूप प्रदक्षिणमई करिष्य। इति सहन्यात यात् । ततः डों अद्य पितृब्रह्मपुरनयनकामोन्न मई करिथ्ये । इति सहलप्य। जो नमो ब्रहाणेऽज न्मादिकारिणे- भक्तानां च पितृगा हितारकाय ने इति पठित्वा ब्रह्मसरो वायव्यकोणस्थ ब्रह्माणं लतः यमरामभ्रमराजो नियनार्थस्थिरीकृतौ। प्रयच्छामि पितृणां मुक्तिइतवे... इनि परित्या ! यैप वलिनमः । इतिकुशोदकेन देववर्षि दद्यात् । त वैवस्वत कुन्नाद्भूतौ दो ग्यामशवली.शभौः। ताभ्यां पिण यछामि रक्षतां पथि सर्वदा॥ इति पठित्वा ! को श्वभ्या बत्तिनमः ॥ इति देववहीदकेन अवनिं दद्यात् । ततः ऐन्द्र वारुणवायव्या याम्या वै नेतास्तथा। वायसाः प्रतिगृहा भूमौ पिण्डं मयोभितम् ॥ इति पठित्वा । डों काभ्यएप यनिनमः । इति दोदकेन कामवलिं दद्यात् । काकवल्यन: न्तरं तु सानं कर्त्तव्यमिति पञ्चतीयोंदिनोत्तरतृतीयदिन कृत्यम्। ॥ अथ पञ्चतीर्थीदिनोत्तर चतुर्थदिनकृत्यम् । 0 अय दशलक्षावमेधयजजन्यफन यिनशुष्णसमफन- प्राप्तिकामः फल्गुतीर्थे स्नानमहं करिये। इति महल्प्य मी- थमन्त्र पूर्वोक्तं पठित्वा मज्जैन। ततस्तर्पणं पूर्वोतराव्या यु: ।

·गयाापदनी। । यति । ततः पंदेपु यादम् नत्र यद्यपि प्रभाविधानद्रप.702. पदानामन्यतममेयाराममाप्त्याविचितं तथापि माइपोग्रा. रम्भः कुनः । फेंगुगीर्थे चतुर्थेऽति माया देवादिगणाम् ॥ करवा पा गयाशार्प कुर्याद्रपदादिमि गामडाग । मत्राटी रुद्रपटममीपं गरया 1 3 अद्यापुनराशियामा रुद्रपंददर्शनस्पर्शनपूजनान्यई करिष्ये । इमि महाप्य राम पर्शनादि कृत्वा । 'छों प्रद्यात्मसपिनफुनगमगियपुरगमगा कामो.रुद्रपटे श्राइमएं करिष्ये । इगि मदाप्य वादगदेवां नवदेव पवन या श्राई कुर्यात् । तमो विष्णुपद गावं गरपाणे अद्य पापक्षयकामा विष्णपददर्गमगरं करिष्ये । इति मालप्यनदृष्टा । जो अद्य पितृमोकामा विपदाप- नगर करिष्ये। इति मदनप्य ततः स्पृष्ट्वा पापित.

·२२ श्रीचाचप्रतिमिथकते। यात् ॥ सन्यामिना तु विष्णु पदे दण्डपर्शनं कर्त्तव्यम् । दण्ड संस्पर्शयतितर्गयो गत्वा न पिण्डदः । न्यस्य दण्ड वि- पए पदे मुच्यते पिटभिः मनि वायुपुराणान । उ अद्यात्मम हितकुन्नगलनरकोहरणपूर्वकमालोकनयनकामी ब्रह्मपदेर श्राहम करिष्ये । इति सङ्कल्प्य रुद्रपदवलाई कुर्यात् । तनः में अद्य वाजपेयफलसमफन्नप्राप्तिकामा दक्षिणामिषदे ३ इत्यादि । डों श्रद्य राजस्वयफलममफनप्राप्तिकामा गाईप त्यपदे ४ इत्यादि । अद्याश्वमेधफनसमफन्त प्राप्तिकाम श्रावनीयपद ५ इत्यादि । डो अद्य ज्योतिष्टामफलसम- फलप्राप्तिकामा सम्पपदे इत्यादि । जो अद्य सोमनाक- प्राप्तिकाम श्रावसथ्यपदे इत्यादि। डों अद्य पिटशकन्नी- कनयनकामहन्द्रपदे ८ इत्यादि । जो अद्य पिवचन्द्रलोक- नयनकामचन्द्रपदे इत्यादि । जो अद्य पतिपिटसूर्य- पुरनयनकामः सूर्यपढे इत्यादि। अद्य पिटशिव- लोकनयनकामः कार्तिकेयपदे ११ इत्यादि। * अद्य पिट ब्रह्मलोकनयनकामे अगस्त्यपदे १२ इत्यादि । जो अद्य पिंटन ह्मनाकनयनकामः क्रौञ्चपदे १३ इत्यादि । डों अद्य पिलनहालोकनयनकामा दधीच पदे २४ इत्यादि । ने प्रद्य पिटमोक्षप्राप्तिकामा मतङ्गपदे १५ इत्यादि । 0 अद्य पिनहानीकनयनकामो गोपदे १६ इत्यादि। ।

·गयाबादपदनौ। पिटम हाफिनयनकामः कण्वपटे १० इत्यादि। अद्य वि. नोबानयनकामः कग्यपपटे १८ इत्यादि । श्राद्धोपसंधा- रस्तु कग्यपपदे कर्त्तव्यः । यद्यपि मतदशपर्ट मुख्यं तथापि नबत्याचारग्नेखनात्पद्दयमधिकं दधीचकपवेत्यधिकफनद- मिति ॥ ॥ प्रथ गयाशिरमि को अद्यामुक्गोवस्यामुक्रशर्मणः स्वर्गप्राप्तिकामो गया. शिरमि पिण्डदानमहं करिष्ये । इति मदारप्य स्वसूत्रोक्तरी- त्याऽपने नादि पिण्डसमुत्थापनपर्यन्तं कर्म कुर्यात् । एवं स्त्रीपिण्डाऽपि टेयः । अत्र च न मम्बधाद्यादरः येषां नाम्नेति सामान्यशब्दखरमात् । अत्र मोक्षदातॄणां पृथम्पृथक्पूजन- पूर्वकं द्वादशपिण्डदान कन्दमूलफनः कर्तव्यमित्यमिपुरा- णात् । ततस्तत्रैव । 0 अद्यामुकगोत्रस्यामकशर्मणा मोक्ष- प्राप्तिकामा गयाशिरमि फनमूनः पिण्डदानमई करिष्ये । इनि समय । अवनेशनादि पिण्डसमुत्यापनपर्यन्तं कर्म कुर्यात् । एमञ्च पिण्डदानं निहाचोनमधुस्रयामुण्ड पृष्ठद- क्षिणमानमाभ्यन्तरे गदाधरयामादिप्रदेशे कापि कर्तव्यम् । ॥ अथ पञ्चतीर्युत्तरपञ्चमदिनकृत्यम् । नत्र प्रकृतस्नानतर्पणदेवार्चनान्तं कृत्वा गदानानं गत्वा । अद्य सकनपापक्षयाशयवर्गप्राप्तिकामो गदायाने ना- .

·नमहं करिष्ये । इति.सकालप्य प्रकृतमन्त्रान्ते। डोंगदालाने । श्रीवाचस्पति मिश्रकृते। महातीर्थे गदाप्रक्षालने वरे। मनानं करोमि शुद्यर्थमवयं सुखाप्तये॥ इति पठित्वा मजेत् । ततस्तर्पणं कृत्वा । अद पिटबहाचोकनयनकामा गदालोले श्राइमई करिष्य पनि सङ्कल्प्य श्राद' कुर्यात् । यदि पिण्डदानमात्र क्रियते तटैय- मेव सङ्कल्पः । पिण्डदानं तु स्वसूत्रोक्तरीत्या विधिना क यम् ॥ नमोऽक्षयवटं गत्वा तन्मूलसन्निहिते आचारांदुत्तर दिग्मागे। डों अद्य पितृणामक्षयप्तिकामोऽदायवटे श्राइ- महं करिष्ये । इति सकरप्य तत्र श्राई कुर्यात् । ततः डो। अद्य पिटबहालोकनयनकामी ब्रह्मकपितानाहाणानां भोगयिय । इति सकरप्य मान् चीन्भोजरेत् । तदनाभ वा ह्मणान्तरमपि । डों अद्य कोरिघाह्मणभोजनजन्यफनसम- फन्नप्राप्तिकामाऽक्षयवटे एक वाहाणमह भाजयिष्ये । इति सङ्कल्प्यकं ब्राह्मणं भाजयेत् । तदुक्तं यापुराणे । एकमि- ।' ग्मोजिने विप्रे कोटिभवति भाजितना अद्यं पिताम्रधा- लोकनयनकामा वंटेशदर्शनमई करिय्य । इति सदस्य वटगं प्रतिमारूपं पश्येत । अनेने कमेगा नहिं पांच कुर्यात् । वटेशनती तु। जो एकावे यटस्याये या शेने योगनिद्रया। घालरूपधरस्तमै नमस्ते रोगगायिने । इति मन्त्रः । नमः। संघरवृतमस्तायशियपापक्षयाय च । अषय-

·गयाश्रादपस्तौ।
२५
नमो वृक्षवराय वै ॥ इति मन्त्रेणाक्षयवटं नमस्कयात् ।।१)
जोअद्यं पितृबन्धनमोचनकामः प्रपितामहनमस्कारमर्षक:
रिष्ये । इति सङ्कल्प्य । जो कन्नौ माहेश्वरालोका येन न.
समानदाघर । निङ्गरूपा भव त्वं च वन्दे श्रीप्रपितामहम् ।।
इमि मन्त्रेण तं नमस्कुर्यात् । पूर्वदिने कृतापवासो गयाग्रा-
मध्यस्थगायत्रीतीर्थे समुद्रपारदेशे महानद्यां गायत्रीतीर्थे
• (१) पत्राशययरे पय्यादिदा प्रमाणम् । यामाहारम्ये पा-
पुरापीये। सप्तमेऽध्याये नवतितमपये । देयं दानं मोडम -
तीर्यपुराधसे । पसगवादिभि: सम्यवसम्म ज्वेत प्रथमतः । १.
याशोऽक्षयवट पितणादतमयमिति पग्निपुगपापिन.
ব্লমখালী থানাথি রান্না সীৰিহ্মাধrষানীলিমন
भ्यय भोपिया दत्ताध्ययनः पारेला तसत मदिति।
पथ पोजमापानिपत सहापाना मा TEETH ।
सिरदार रममाणं तदातरम् । यारा
मसार परमम् । तिरपागधे गुच रिकापरसपा
रिसरदार मतितरा
तर विमलत: PARARIEIGEET.
दाम व नुसार रामरोए Sari.
माना furters
पुरस्मारपन्यादानNEnEER ERREE
.

·২ श्रीवाचस्पति मिथकते। सात्वा पातश सन्ध्यापासनं कार्यम् । तत्तपंपास्नानादौ च : জন্য। নন: বা অয় কুনুৰাদ্যযনানান। মা- যশীনীঘ্র বিকাম কৰি নি বন্ধুত্ব ঘুচারী গন্ধা ফণিখাই (৫ জাননিশষ নয়- নাম নীঘা# অ্যাবিঘিানাবী সা.” থাখিবি জানি না এই মৰিাম ক্ষায় নিয়ম এয়াখালি ঘানি আমার মাথা ব্লা বলল । যথ চায়? নাকি মাছ বিলাস ফয । মখ গ নসিমন্ধনাঞ্জঘন । "মাবদ্ধ ন্যায় । মালাজমনি যিঃ। যৰি শাৰিয়ালা কি নীল মবিলাই ময়ন মাৰি যায়- বলনাযাদি নাঘল সাঞ্জয়ী মামাধৱ- ধাইখ মঃ। যাহাবাজনানিবনময় Sদ্যালয়tিমৰিহ্মথ। ঘন মঙ্গমৰা বি যায়গায়। নিম্নবাজধানঃব গ স্বামঃ মুহাম্মাদি বই অধম যম্। ভাবি অবসিঞ্জাব সুবগ ঘ মাসিয়ায় যুবাকিবি । গল। •}, { থানীয় সংখা যায়। দু- मन्ति र शापि गयो । सहसो मृम्यं बुरिति ।

·गयायापदनी। - सशनममुमयनकामः मावित्रीपुरम्यिनममद्यन्तनीधै मन्ध्या- पामनमदं करिष्ये । इति मतपय विधिना मन्ध्या कुयान तनय सायाम् सरस्वत्या अग्रमः प्राप्या मरम्वत्या मात्वा । अद्य कुनसतानयनकामः प्राचीमरम्वन्या मायं म. ध्योपामनमई करिष्ये । इति समय वस्त्रोक्तविधिना मायं मन्ध्या कुर्यात् । अद्य बहुजन्मकृतसन्ध्यावन्दनन्नो. पशनिसदोषविमुनिकामी गायचीमावित्रीसरस्वतीस्थानेषु कमेण सन्ध्यात्रयवन्दनमदं करिष्ये । इति सकल्पः । में अद्य कुनशमन हाम्नाकनयनकामा विशालायां श्राइमई करि। इति महलप्य पूर्वोक्तरीत्या बाई कुर्यात्। पिण्डदानपत्रेऽ- पीदमेव फलम्। एवमेव फनं लेविहानभरताश्रमपादादिनः मुण्डपृष्ठगदाधरसमीपाकाशगङ्गागिरिवर्णमुखगोदास ती. सप्तकन्यतमस्मिन्थाः पिण्डदाने या कुन्नशतप्रशन्नाक- नयनम् ॥ 0 अद्य त्रिसप्तकुन्नाहरणकामो वैतरण्या मान- मई करिथ्ये । इति मङ्कल्प्य वैतरण्या यथाविधिनानतर्पणे कृत्वा । डों या सा वैतरणी नाम नदीचेन्नाक्यविश्रुता ॥ सा चतीर्णा महाभागा पितॄणां तारणाय वै। इति मन्त्रेण ना सन्तरेत् । ततो गोदानम् । जो गवे नमः। इति त्रिः मम्पूज्य। 0 ब्राहाणाय नमः । इति वाहाणं विः सम्पूज्य गां प्रोक्ष्य । कुगत्रयतिलजन्नान्यादाय । में अद्य त्रिसप्तकुन्नाहरणकाम

·अद्य बहानोकप्राप्तिकामा मगङ्गस्य पदेयादमई करिस्य ।
२८
श्रीपाचस्पतिमिश्रकते।
इमा गां रुदैवतां अभुकोबायोमुकशर्मणे ब्राह्मणाय तु-
भ्यमह सम्मंदटे । इति गा दद्योत् । ततो दाता। श्र
कृतगोदानमंतिष्ठार्थमिदं हिरण्यमग्निदेवतं अमुकंगाबाया
मुकशर्मरों बादापाय तुभ्यमई मम्मद । इति दक्षिणा दे
धात ग्रहीता च गृहीतवी गीपुछ गृहीत्वा यथाशार
कामस्तुति पठेत् । तता जो अद्य पितृवर्गोकमयनकाम
देवनद्या पिण्डदानमई करिष्यः । इति सहनप्य वसूत्रानु
सारण पिण्डदानं कुर्यात् । एवमेव गोप्रचारमानसघृतकु.
न्यागदालोनामरकण्टककोटितीर्थरुमकुण्डेषु सतपय वि
एर्ड दद्यात् । मतों अद्य.
नमस्कारमई करिथ्ये । इति सहाय्यानमस्कुर्यात् । एवमे।
कोटीशनमस्कारऽपि सङ्कल्प्य । जो अद्यापित्रादिपूनत्वनर
कस्थपित्रादिद्युनयनकामः पाण्डुशिलादर्शनमा करिये ।
इति सकरप्य सो पश्येत् इदमेव आदेऽपिफमाम् पाण्डुशिला
चेयं पितामइसमीपस्थचम्पकवने । एवमेव इंसतीर्थेऽपिश्री-
उमाल्पः - महानद्या समपतनं मरातीर्थम् । अद्य
शिवपुरगमनकामा दशाश्वमेधनमस्कारमहं करिष्ये । इति
सदप्य नमस्कयाला एवमेव सिमस्कार वि सम्पः। डी
पितृतारणकामा मार्कण्डेये -
বুনি দ্য স্বয়লাভী স্বত্ব ক্ষিদামাম

·गयात्रावती। मानमर बरिष्ये । हनि मान्य नायान। (१) अद्य विमत्रिकामा मयो कुण्डे नर्पणम करिष्ये । ति मान्य सरकुर्यात । एवं पिण्डदानेऽपि मदन्यः । उद्यन्तकुण्डमगोपे मधेो कुपडं नियम । ॐ अद्य पिम्पर्गनयनकामा रामेश- नमस्कारमई करिष्ये । इति सक्षप्य तं नमस्कुर्यात् । एवमे. पानार वग्नमस्कारेऽपि ममपः । जो अद्याश्वमेधंफनना- भत्तामा गयाकृपे पिण्डदानगई करिष्ये । पतितानां पित्रा- दीना थाई कुर्यात् । (२) एवमेष पिण्डदानं वा इति तु (१) यमरामपदं विष्णुपदादिमुदाये लिखितं तर मान कार्ष म पुनरागमनं भवेत्तदर्थं निखितं पूर्वस्मिन्पदे शारी त्य न फत्तव्यं यामिति पुनरलेयनादिति । (२) पतिता यपा बमपुराणे । दिष्टिनविष्यातषिपति प्रया जलेः सुदूगत्परिहयः फुर्यन् मोड़ा मृतस्तु यः ।।" नागानां विपियं कुर्वन्हतायाप्यथ विद्युता । भिग्रहीताथ ये रामा पौर्य दोपण कुत्रचित् । २. परदारान् रमन्तय पासस्पतिभि- ईशा । पसमामय सहीणेयाण्डासायाय विग्राम ३ मावा निताताप पारामाशीमगाषिताः । गगग्नियिषदा पाखा रबुद्धयः ४ : क्रोपासायं दिए पगितमुन्धन जमम् । हिमपात न ये कुर्वन्ति नगधंगाः ।।। पुगिस येपासूमामारकारिणः । मुरी भगारमुचिकी . -

·No text on this page.

·गयाापतौ।
*
1
रिथ्ये । इति महन्थ्य नमस्कुर्यात्। गृध्रवटोत्तरे वमिष्ठाश्रमः ।
नत्र च वमिष्ठकुपड़बमिष्ठेश्वरी ज्ञेयौ । डों प्रद्य पित्याने
कनयनकामी धेनुकारण्ये पिण्डदानमई करिष्ये । इति म.
दाप्य पिण्डं दद्यात् । कामधेनुपदनाने कामधेनुगमस्कारे
चैतदैव फलम् । ततः कईमान्ने गयानाभौ मण्डपृष्ठमीपे
यथाविधि स्नात्वा अद्य पिटखन्नयनकामी गयानाभौ
श्राइमई करिष्योति मदनप्य तरकुर्यात्। फलम्वीशम्य चाडी.
शस्य श्मशानेशम्य संगमेशस्य च नमस्कारे पूजने च प्रत्येक
पिटम्वगनयनफनम् । डों पद्य गमकुचममुहरणपूर्व कमाहा-
संवसर कपिल देगधर्मप्रमाणत्यागापे सुगन्धुभिः । माड़-
যাহ্মণ যা স্বাসেনি অগ্রণা । রনি
प्यत्य बताया पनि विशेषान्तरं वपुरी। पापियो
ये दुरापारा पनितामापंगा: 2m nया पियार
इमामो मन्तिी । ममा नमार गोपाती पराती।
मनिष्फति पति यायो पिहरातम र पुराना
म तय गोचती गपसपा । यो giranमो
बाम गुरुहः । न नि तिहास लि.
आR : TER RE: १९ था
Entenमगारमाना
ACTRIC मा rrtaker
-

·No text on this page.

·-- गयाश्राइपड़ती। -- रिप्य। सीताईक्षिणागिरौ, मतङ्गपदे पिण्डं दद्यात । उ- पन्तकुण्डे मध्यानात्वा। अद्य कोटिजन्माछिनध- गायवेदपारगविमत्वभवनकाम उद्यन्तकुण्डे मध्याहमन्ध्या- न्दनमई करिष्ये । इति सन्ध्यामुपामीत् । अगस्त्वपदे य- याविधि क्षात्वा। जो अद्य दिव्यकोटिगणासेव्यमान पिटस- हतात्मबहाचोकगमनकामोऽगस्त्यपदे पिण्डदागमई क- रिप्या २) इति सहराय पिपडं दद्यात् ॥ जो अद्य योनिमा- रपिमुक्तिपूर्वकपरब्रह्मगमनकामा ब्रह्मयोनिप्रवेशनिर्गमावई करिय्या इति बहायानि प्रविश्य निर्गछेत्। अद्य बहाण्य- कामो गयाकुमारनमस्कारमहं करिष्ये । इति महनप्य गया- कुमारगमस्कारं कुर्यात् । डों श्रद्य पिटवर्गीय कनयनकामः सोमकुण्डे नानमएं करिष्ये । इति मायात् । नच तर्पणवि. पडदानयोरप्याटेप फनम् 1 पद्य स्कुनमातम का- फशिवाय काकेभ्यो वलिदानगई करिष्ये । इति पनि द- द्यान्। वो चंद्य सावाप्निपूर्ण प्रशोधनयमकाम सर्ग- द्वारेबलगवाएगई फरिष्ये । इति महादरं मगरम- यो । पद्य मर्मपिटमनपनमाग सामागsit विवादिविषदागमई करोमि पर्वमाRArt (क) Eleffeine Rन Teranation ·श्रीवाचस्पति मिश्रकृते। [ मार्जनं कृत्वा पिण्डदानं कुर्यात् । डों अद्य खंगकामा भ. स्मकृटपर्वते भम्मना सानमचं करिष्ये । इति प्रेतशिताया द- क्षिगास्ते भरमकूटपर्वते भगाना सायात् । तयाद्री अत्त- यक्टेश्वरप्रपितामहाग्रे रुक्मिणीकुण्डं नत्पयिमे कंपिनाना- मनदी तत्तौरे कपिनेश्वरः । तम्या नद्या प्रमासामसमागमे क्षात्वा कपिलेगनमस्कारात्यूशानों या वर्गफलम् । अ.अद्य स्वर्गकामा मारथरीकुपडे यइम करिष्ये । इति माया नर्पयित्वा च बाई कुर्यात् । रुक्मिणीकुण्डेऽप्येनदेय फनम्। जो अद्य मर्वमौभाग्य प्राप्तिकामा मजलागौरीगर पयि मि.माहेश्वरीकुण्ड म्यां मनागौरी पूजदिनि । अयेग पानिपरिममाप्ति कृताचार्येण देवपूशनादीनि कर्तव्यान्वायग्यकानि । मद्यया। श्रामेये । सगोचेपरगाचे या दम्पत्योः विपडपामनग। अपृयरिफर्म या विण्डं चोटतर्पणम्। अपृयामचर्यनयान्यधि विजये। याययोये। पिपउंदराच विचादेशगमोडवि. विनायरमनाऽपिपायागयायागटागटाायात्रा पामय दिण्डं मतदयामायना धाये । पित गि मकै मनमायामान या देय राम लागि gure | VIRAT AM सिंपायोति मानिसमा परन्तु अनान्यपि मार्यागि ·गयावादपदनी। ३५ 1 . गोत्रज्ञाः । प्रन्या इगि तान्दमम्। अन्येऽपि गोत्र शाइत्यर्थः । मिनाभायः कुशाभायमापनत्तकः । इदं चान्यस्यात्मने। जीवमः पिण्डदानं जनाईनदस्ते ण्य न तु गयातीर्थमात्र । जनाईने भगाकृटे तस्य पस्ते तु पिण्डदः । मन्त्रेण चात्मना. ऽन्येषां मध्येगापि निम्नविना । पिगडं च दधिमंमिश्र सर्वे ने विष्णुनाकपाः। पात्मानं पिभिः माई विष्णनेक नयेन्नरः । डों अद्य विष्णुनोकभागित्यकामा जनाईनचस्ते दधिमि- शिननिम्नरस्तिपिण्डदानं . अपुनस्यासम्भावितपुत्रस्य मम घाऽन्यस्य मरणोत्तरादाय्यसुखप्राप्त्यर्थमभिर्मन्त्रैर करिष्यो। इगि.स झारप्य पञ्चमन्त्रान् । एप पिण्डी मया दत्तस्तव हस्ते जनाईन! गयाशीर्षे त्वया देये मधुपिण्डेा मते मयि ॥ १ ॥ रस्तु पिण्डे। गया दत्ता यमुद्दिग्य जनाईन । देहि देव गया- ती तस्मै ते तु तम् ॥ २॥ जनाईन नमस्तुभ्यं नमस्ते पितृरूपिणे । पिटपित्रे नमस्तुभ्यं नमस्ते गुक्ति हेतवे ॥ ३ ॥ गयायां पिटरूपेण स्वंयमेव जनाईनः। तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं गुच्यते च पटणचयात् ॥ ४॥ त्रयः पिण्डा मया:दत्तास्तव इस्ते जनाईन । परन्तोकगते मह्यमनय्यगुपतिष्ठताम् ॥ इमि प- ठित्वा पिएडवयं दत्वा मधो भागे पुण्डरीकाक्षमर्चयेत्। वो नमस्ते.पुण्डरीकाक्ष परणत्रयविमोचना लक्ष्मीकान्त नमस्तेऽस्तु नमस्ते पितृमोक्षद । इति.पठित्वा सम्पूज्य नमस्कृत्य नदधे ·श्रीवाचस्पतिमिहते। भागे गीमगयास्थन्तमुपगत्य पितृविमुक्तिकामः श्राई पिण्ड दानं वा कृत्वा प्रेतकुण्डेः पितृणां प्रेतत्वविमुक्तिकामः श्राई पिण्डदानं वा कुर्यात् । कीकटेषु ग्या पुण्या पुण्यं राजा- गृहं वनम् ॥ ध्यवनस्याश्रमः पुण्यो नदी पुण्या पुनःमुना । एषु चतुर्पु. नीर्थेषु वैकुण्ठगिरि कूटनोहदण्डाणगेषु च पितृव्रहापुरनयनकोमा आई पिण्डदानं वा कृत्वा गृध्रकूट पर्वते शम्भुपुरगमनकामा, गृधेश्वरं नत्वा सर्वपुरगमनकामे गृध्रवदं गत्वा शिवलोकगमनकामो. णमोक्ष पापमा नत्वा विघ्ने शं गयानिर्गमकाने संस्मृत्य सम्ज्य च ।। स्तत्वा सम्पार्थ येवमादिदेवं गदाधरमित्यमिपुराणवचसा.गन्धा दिवशदानान्तैः सम्पूज्य स्तुतिप्रार्थनां च कुर्यात्तद्यथा। ब- होवाच । गदाधरं व्यपगतकाजकल्म गयागतं गदितगुण गुणातिगम् । गुघागतं गिरिवरगौरगेहगं गणाचितं गदिन- मई गमामि ॥ है। अंहः श्रियं विदशगणादिसश्रिये भवश्रियं दितिभवदारुणश्रियम्। क्रिनिनियंः कनिमचमईनश्रियं गदाधरं नौमिानमाश्रितश्रियम् ॥२॥ दादृट परिदृदगाढ़- संस्तते कामात सुदृढ़मरूदिदिगमा नमान्यगं ददुरि- तीघढौषितं खदौकिनं दृढ़तरगाववन्निभिः॥२. विदेहक करणकचाविवर्जितं विधानमदिनकरयेदिपिनम् । गदाधरं ध्वनिमुखवर्जितं परं नमाम्यही सततमनादिमीम ·गयावावदनी। ३० । मनोनिगं मनिगनियतिं परं मरदयं श्रुनिगिरमि नुतं बुधैः । विदारक गनगाकारणानिगं गदाधरं हटयगतं नमामि गम् ॥ ५६ नि मात्वा प्रार्थना यया। शिव उवाच ॥ अव्यक्त रूपो यो देयो मुण्रपृष्ठादिकपनः ! फरगुतीर्थादिरूपेण न- माम्यादिगदाधरम् ॥ १ ॥ व्यक्तरूपो चियो देवो जनाईन- सरूपतः । मुण्ड पृष्ठे स्वयं यास्ते नमाम्यादि गदाघरम् ॥२॥ शिनाया देवरूपिण्या स्थितो ब्रह्मादिभिः सुरैः। पूजितं सं- तुन देयं नमाम्यादि गदाधरम् ॥३॥ मदादेश जगतो व्यक्तस्यैक दिवारणम् । भव्यक्तं ज्ञानरूपं तं नमाम्यादि- गदाधरम् ॥ ४ ॥ यं च दृष्ट्वा तथा स्पृष्टा पूजयित्वा प्रणम्य तम् । थादाद्यैर्वहान्नाकाप्तिनमाम्यादिगदाधरम् ॥ ५ ॥ देहेन्द्रियमनायुधिप्राणामकारयनितम् । जाग्रत्खनविनि- भुक्तं नमाम्यादिगदाधरम् ॥ ६॥ व्यताव्यतास्वरूपेण प- दरूपेण संस्थितम् । मुखादिनिङ्गरूपेण नमाम्यादिगदाध- रमा॥ नित्यानित्यविनिर्मुक्तं सत्यमानन्दमव्ययम् । तु- रोयं ज्योतिरात्मानं नमाम्यादिगदाधरम् ॥८॥ इति वा- यवीयगयामाहात्म्ये पञ्चमाध्यायोगदाधरस्ततिमार्थना समाप्त भन्योऽपि गयाथा विशेषो विचार ·श्रीवाचस्पति मिश्रकृते। भागे गीमगयास्यन्तमुपगत्य पितृविमुक्तिकामः श्राई पिण्ड- दानं या कृत्वा प्रेत कुण्डे पितॄणां प्रेतत्त्वविमुक्तिकामः श्राई पिण्डदानं या कुर्यात् । कीकटेपु म्या पुण्या पुण्यं राज- गृहं वनम् ॥ यवनस्याश्रमः पुण्यो नदी पुण्या पुनःमुना एषु चतुर्यु. तीर्थेषु वैकुण्ठगिरिकूटनाइदण्डोणगे पितृव हापुरनयनकामः श्राई पिण्डदानं वा कृत्वा धंक पर्वते शम्भुपुरगमनकामो: गृधे वरं नत्वा, सर्वपुरगमनका गृध्रवटं गत्वा शिवलोकगमनकामी रणमाक्ष पापंमे। नत्वा विघ्नेशं गयानिर्गमकाले संस्कृत्यासम्पूज्य च । स्तन सम्प्रार्थयेद्देवमादिदेवं गदाधरमित्यमिपुराणवचसा गर्न दिवशदानान्तै सम्पूज्य स्तुतिप्रार्थनां च कुर्यात्तद्यथा झोवाच । गदाधरं व्यपगतकाग्नकल्म गयागतं गहितगु गुणातिगम् । गुचागतं-गिरिवरगौरगेहगं गणांचितं गदि मई नमामि ॥ ॥ अहः श्रियं त्रिदशगणादिश्रियं भवधि दितिभवदारुप श्रियमा 'নন্সি ·दितिथिष्वपि ।। स्मृतिरत्नावन्त्याममकर वर्तमाने तु ग्रहणे । चन्द्रसूर्ययोः दुर्नभं चिपुन्नान पु गयाय पिण्डपानगमिति । गयान्यादपदकी। १८ शिलपानीमा गिरः मपानमानामधाः । अत्रायं योग विनिता किन्त्ये केष्टिविधानमा उभयविवक्षायां वादभेदापो, अब मा प्रघटकोश एव प्राधाः । ॥ अथ गयाम्यविप्रप्रशंमा। पाययोये । बडापकम्पिनाविवाहव्यकव्यादिनाऽर्चयेन् । सप्टेस्तापिताः मय: पिटभिः पूर्यदेवताः । प्रमेये। ये यु- मान्यूयिष्यन्ति गयायामागता नराः। व्याव्य नैः श्रा- दसैषां कुम्नशतं अशेत् । नरकान्सानोकाय स्वर्गलोका- पर गतिम् । मतिरत्नावन्यामपि । यदि पुत्री गयो गछ- कदाचित्कानपर्ययात् । तानेव भोजयदिप्रान्नाहाणा वै प्र. कम्पिलान् । इनि पुराणवचनमुदाहत्याचायधारणम् ॥ तत्र यायवीया गयायां सर्वकालेषु पिण्डदद्याविचक्षणः । अधिमासे जन्मदिने अस्ते च गुरुशक्रयान त्यताव्यं गया- श्राई सिंहस्थे च पम्पनी । अमिपुरणे । गयाबाई प्रकु- ति मशान्त्यादौ विशेषनः । कान्छे चापरपक्षे वा चतुर्था- पथ गयाग्राहे केचिदिशेषधर्माः । ॥अथ गयाथाधकाला॥ पन्धे । महानये गयाथाडे प्रया दशा- ·३८ श्रीवाचम्मतिमिश्रकते। विवाहनतचूड़ासु.वर्षमई तदकम्। पिण्डदानं मृदा स्नाः न कुर्यात्तिलतर्पणम्। स्मृतिसङ्ग थे। विवाहोपनयांदू_ पपीईमेव च । न कुर्यात्पिाडनिर्वापं न दद्यात्करकाणि च तथा। वृद्धिमात्रे तथाऽन्यत्र पिण्डदाननिराकिया ॥ कृत गर्गादिभिमुख्यैाममेकं तु कर्मिणाम् । इत्यादि अयं ग यायां न प्रवर्तते । महालय गयाआई मातापिवार्मते. हि ॥ कृतवाहोऽपि कुन पिण्डनिर्वपणां सुतः । इति - जाधवचनात् । तथा। पित्रोः क्षयाहे यज्ञेच पिटयज्ञे महा- लये ॥ गया. पिण्डदानस्य न कदाचिनिराकियेति वच- नाच्च । अन्यः सर्वोऽपि विशेषः सामान्यविधितएवावसेयः। तिम्चतर्पणोऽपि विशेषः स्मृतिदर्पणवक्तः । उपरागे व्यतीपाते गयायामथ पर्वणि । आदित्यादिनिषेधेऽपि कर्तव्यं तिला- पणम् ॥ तथा । पित्यज्ञेच यज्ञेच गयायां च महालये । निषिद्धेऽपि दिने कुयात्तिनयुक्तं तु तर्पणम् । इति । । अब पिटव्यादीनामेकोद्दिष्टमेव न तु पार्वणम् ॥ तथा हेमाद्रिणा बौधायनवचउदाहतम् । उपाध्याय गुरुश्वश्रूपिटव्याचार्यमातुवाः श्वशरवाढतत्पुत्रयाज्यविक प्रियपपिकाः । भगिनीस्वामिहिजामातभगिनीमताः । पितरः पिटपबीना पितुर्मातुश्च या खमा। सखिद्रव्यद- शिथ्याच नीर्थे चैव महालये । एकोद्दिष्टविधानेन पूजनीया .

·(दितिथिप्वपि । रतिरत्नावन्यामा मकर वर्तमाने तु ग्रपणे
| चन्द्रसूर्ययोगदुर्लभं विद्युम्नाय गयायो पिण्डपासनमिति ।।
गयावादपदकी।
नमः रिटपोना पिनरः मपानमातामधाः । अत्रायं
मममम पियत्तितः निन्य कोरिएविधानमात्र उभयविवक्षाया
। वादभेदाप, अच मा प्रघटकोश पय माधः ॥
॥ श्रथ गयास्यविप्रप्रशंमा ।
पाययोये । बदामकप्यितान्धिप्रामव्ययाच्यादिनाऽर्चयेत् ।
सरीस्तापिनाः मर्याः पिटभिः पूर्वदेवताः । पामेये। ये यु-
मान्यूयिष्यन्ति गयायामागता नरा! हव्यकव्यैई नै था-
ईस्तेषां कुन्नशा शेत । नरमान्स्वानोकाय स्वर्गलोका-
पर गतिम् । स्वनिरत्नावच्यापि । यदि पुत्रो गयो गच्छे-
कदाचित्कानपर्ययात् । नानव भाजयविप्रान्वाहाणा वै प्र.
कप्पितान् । इति पुराणवचनमुदाहत्याचायधारणम् ॥
अथ गयाथाधकाला
तत्र यायवीयोगयायां सर्वकानपु पिण्डदयाद्विचक्षणः |
अधिमासे जन्मदिने अस्ते च गुरुशकयो।न त्यानाव्यं गया-
श्राई सिंहस्थे च एम्पती । अमिपुराणे। गयाथाई प्रकु-
पति सान्त्यादौ विशेषाः । काने चापरपक्षे वा चतु-
। मय गयायाहे केचिदिशेयधर्माः ॥
नबन्धे । महालये गयाथाः प्रेतयाई दशा-

·४०
श्रीपाचस्पतिमिथकृत।
न्हिके । विषडशन्दप्रयोगः स्यादन्नमन्यव कीर्तयेदिनि । वृ-
दिया गयाथाई प्रीलियाई तथैव च । मपिण्डीकरण-
वाहे न जपेपितमिति । पिण्डद्रव्याणि च वायवीये।
पायमेनाथ चरुणा सक्तुना पिष्टकेन वा तण्डुलै फरमूला-
धैर्गयायो पिण्डदा भवेत् ॥ सक्नुर्यवपिष्टम् । पिटक तान्नु
पिष्टम् । नाडुला अखण्डा एव । पायमादीनां पूर्वपूर्वाभा
उत्तरोत्तरं द्रव्यं याचाम् । अन्यदपि पिण्याकतिगुड़ादि-
द्रव्यमपि यायम् । पिण्डप्रमाणे तु वायवीयो । मुटिमाच-
प्रमाणेन पामलकमात्रतः ॥ शमीपत्रमाणाहा गयापि-
पडा विधीयते।
বুনি মিমিখমনীশ্ববিনামখী নায়াগ্রাম-
पनि निर्णयसहिता समाप्ता॥
वेदवेदाइन्दुयुते १८५४ नपस्येऽर्जुनपक्ष । युगलमा-
विशारेण पाठकन तु शोधिता ॥१॥ श्रीदत्तोपाध्यायबरे
पिटभक्तिः सुनिर्मिता । श्रीवाचस्पतिभित्रैस्त गयाश्राइस्य प.
दतिः ॥२॥ रचिता विदुषां मीत्य संस्कृता मौसकाधः ।
चरिमकामयन्वे च मुद्रिता समकाशिता ॥३॥

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·आए" भूमिका -1(0):-- .. ।' मुझ को इस पुस्तक का प्रकाश करना आवश्यक विदित इसलि. हुमा है कि पान कल देवनागरी घणों के उच्चारण में यहुधा नार गडबड हुई है उस उन को छोड़ कर यथायोग्य वर्गों का उच्चारण मनुष्य करें । जैसे ज्ञा, इस में न ++ प्रा, ये तीन अक्षर मिले है इन का उधारण भी जकार प्रकार और प्राकार हो का होना चाहिये किन्तु ऐसा न कि अ दाक्षिणात्य लोग अर्थात् द्राविड़, तेलङ्ग, कारणाटक और महाराष्ट्र ज्ञान, गुजराती लोग ग्यान और पञ्चगौड़ ग्यान ऐसा अशुद्ध उचारा अन्धपरम्परा से घेदादिशास्त्रों के पाठ में भी करते हैं। ऐसे ही पञ्चगौड़ प्रायः थेप के स्थान में सका और कोई कोई सफा और य के स्थान में न मा उच्चारण करते हैं। धमे ही यहाली लोग पीर सो स्थान में भी श का रसारण किया करते हैं। यह अन्धपरम्परा नष्ट होकर शुद्धोधारण को परम्परा नो योग्य । और जैसे पाणिनिकृत शिक्षा में तिरम पर वर्णमाला में मान है उन को गणना पूरी करने के लिये कई एक लोगों ने ( कुं सुंगंधु) इन चार को यम मानछे तिरमठ पर पूरे किये है, मला यहां विधा. रना चाहिये कि मय पुलियन हैं तो (इं, टु, ई, मुं, ईई) इत्या. दि यम योनी और को कोई कहे कि ( पलिकतो, वपननुः गमिः, जापनः ) इत्यादि में (क्याप) ये वर्ष यम माने और ·२ भूमिका प्रातिशाख्य में भी प्रसिद्ध है तो क्या इस बात को ये नहीं जानते है वे क्यान्सर कभी नही सकते क्योंकि ये तो फर्ग में पढ़े हो रे॥ तथा अपाणिनीयशिक्षा को पाणिनिकृत मानके पाठ किया करते श्री उस को वेदाग में गिनते है क्या घे इतना भी नहीं जानते कि (प्रा शिक्षा प्रवक्ष्यामि पाणिनीयं मतं यथा ) अर्थ-मैं जैसा पाणिनि मुनिक शिक्षा का मत है वैसी शिक्षा करूंगा इस में स्पष्ट विदित क्षेता वि यह ग्रन्थ पाणिनि मुनि का यनाया नहीं किन्तु किसी दूसरे ने बनाय है ऐसे २ भमों की नियुक्ति के लिये बड़े परिश्रम से पाणिनिमुनिकृत शिक्षा का पुस्तक प्राप्त कर उन सूत्रों को सुगम भाषा में ध्याख्या कर के घणचारण विद्या को शुद्ध प्रसिद्धि करता हूं कि मनुष्यों को थोड़े ई परिश्रम से वीचारणविद्या को प्राप्ति.शोध हो जाये ॥ इस ग्रन्थ में जो २-बड़े अक्षरों में पाठ है वह पाणिनिमुनिकर और मध्यम दरों में बंटाध्यायी और महाभाष्य का पाठ और ना. छोटे अक्षरों में छपा है यह मेरा बनाया है ऐसा सर्वर समझना चाहिये। इति भूमिका समाप्ता १०.दयानन्दसरस्वतो (काशी)

·॥-योम-बह्मात्मने नमः ।
अथ वर्णोच्चारणशिक्षा ॥
म
{प्रश्न ) पर्ण वा अक्षर फिन को कहते है?
१-( उत्तर ) भक्षरं नक्षरं विद्यादन्नोतर्या सरोऽतरम् ।
वर्ण बाहुः पूर्वस्त्रे किमर्थमुपदिश्यते ॥ महाभाष्य । म
१। पी०१। भा० २॥
मनुष्य ( पक्षरं नरम ) मा सर्वच प्यायत जिन का कभी विनाय
माहौधोता..वर्ण वाशुः पूर्वग) पधवा लिन को पूर्व मंत्र (2) मे
पर्ण पार पर करते हैं । विद्यात् ) उन को प्रयन में आने ।
( प्रश्न ) फिसलिये. इन का उपदेश किया cart
२-(उत्तर) वर्णतानं पारिवपयो पत्र च ब्रह्म वर्तते ।
तदपमिष्टयुदयप लषर्थ चोपदिदपते ॥
सोऽपमघरसमामापो वारुसमानापः पुष्पितः फलित
न्द्रतारस्वत प्रतिमण्डितोवेदितव्ये मलराशिः सर्ववेदपुण्याला.
पातिधास्प झाने मवति । महाभाप्पा.११ पा०मा०२॥
मनुष्य ( यक्षिस प्रम दासपरम
माप्त है। (धाग्निपया और की दासी का विषय in (ER
बगी का सचाई विशन ममोपान माँ (हम) TES
सात सनी । ग्यासमोर शान पर प.
(Oरेपरrt
कोपरि काम
मारगड. Rपर९
म

·No text on this page.

·पवारणशिक्षा.. ५-(उत्तर) तमक्षरं ब्रह्म परं पवित्र गुहाशयं सम्यगुशान्ति विप्राः । स श्रेयसा, चाभ्युदयेन चैव सम्यक् प्रयुक्तः पुरुपं युनक्ति ॥२॥ ( विप्राः ). विद्वान लोग ( तम् ) उस आकाशवायुप्रतिपादित (अक्षरम ) नायरहित (गृहाशयम) विद्यासुविधासहित युद्धि में स्थित (परम् ) अत्युत्तम (पवित्रम् ) शुद्ध (ग्रह) शब्दब्रह्मराशि की (सम्यक) अच्छे प्रकार ( उशन्ति ) प्राप्ति की कामना करते हैं और (स एय)व ही ( सम्यकपयुक्तः ) अच्छे प्रकार प्रयोग किया हुपा शब्द ( अभ्युदयेन) शरीर पारमा मन (च) और स्वसम्वन्धियों के लिये इस संसार के सय सुख तथा ( श्रेयसा ) विद्यादि भुमं गुणों के योग (च) और मुक्ति मुख से ( पुरुषम् ) मनुष्य को (युनक्त ) युक्त कर देता है इसलिये इस वर्षाचारण की श्रेष्ठ शिक्षा से शब्द के विज्ञान में सब लोग प्रयव करें।। शब्द का लक्षण। ६-प्रोमोपलब्धिर्बुद्धिनिर्यास्यः प्रयोगेणाभिज्वलित भाका- शदेशःशब्दः ॥ महामा० अ०११पा०स०२ श्रा० २ ॥ यह (प) सूत्र की व्याख्या में लिखा है कि ( योगोप- सन्धिः ) विस का कान इन्द्रिय से मान (दिनिलः) और बुद्धि से निरन्तर ग्रहण (प्रयोगणाभिजवलितः)ो उच्चारण 8 प्रकाशित होता तथा ( भाकाशदेशः) जिस के निवास का स्थान पाकाय (पद) पह शब्द फाता १॥ (A) वर्णमाला में कितने परे: ७-(उतर ) त्रिपतिः ॥३॥ लिसठरे। मकारादि व में विभतरे :-

·No text on this page.

·पणीचारणशिक्षा ॥
वारह मनरी का स्वरूप ॥
कक ककक कक
ऊ ए ऐ ओ भी भंमः
द
..
.
क
कः
का कि की कु कू केके को को के
संयोगवक्रम् ॥
कय भ-क्य जाभ-ज्ञ
क ऋ-रु कव म-क
क च भ-क्च' ह य म य क ऋ-कृ कम-क्ष
हु व भ-कल-शयन-व्य
जैसे यह ककार का स्वरों के साथ मेल करके स्वरूप दिखलाया है
वैसे हो सकारादि पणां का स्वरों के साथ मेल नीर स्वरूप का विज्ञान
बुद्धि से पढ़ने पढ़ानेवालों को लिख लिखा कर ठीक २ करना चाहिये ।
."स्वरों का लक्षण ॥
-स्वयं राजन्त इति स्वराः । महामाये नः । पा०
२। स०२९ । श्रा० १ ॥
जिन के उधारण में दूसरे कणों के सहाय को स्पेशा नसे
स्वर कहते है
॥

·पर्णोधारपशिक्षा स्वरों की संज्ञा।। ९-उकालोऽभूस्वदलतः ॥१०११पा० शसू० २७ स्वरों को इस्य दीर्घ और प्लुत भेद से तीन संज्ञा है। इन उञ्चारण समय का लक्षण यह है कि जितने समय में पष्ट के मूल के नाड़ी की गति एक बार होती है उतने समय में इस्व उस से दूने कार में दीर्घ और उस के तिगुने काल में प्लुत का उच्चारण करना चारि और स्वरों के उदातादि भी गुण हैं। १०-उञ्चरुदात्तः ॥ ०१/२ ॥ २९ ॥ अर्वध्वनि से उदात । और ११-नीचैरनुदात्तः ॥१२॥३०॥ नीचे स्वर से अनुदात्त याला नाता है। १९. . .१२-समाहारः स्वरितः ॥ १० ११.२३.. और अनुदात स्वरों को मिला कर बोलना स्वरित काता १३-हस्वं लघु ०.१।४।० प्रस्थ स्वर की लघु संज्ञा । और ११-सपोगे गुरु ।। अ० १।४।११॥ जो दो वा अधिक यजनों का संयोग परे हो तो पूर्व व पप संता होती है। जैसे ( वित: यहां यकार में कार को गुप गुरु संजार क्योकि इस के परे पकार और रेफ का संयोग १५-दीर्घ च ०३।१।१२.॥ उदात 'भार दीर्घ को भी गुरु सजाई। १६-हलोऽनन्तराः संयोगः ॥11॥ भनन्तर प्रयात पत्रों का जो व्यवधान उस से रहित संयोग संज्ञा ॥

·पोवारणशिक्षा |
। 4
व्यञ्जन का लच॥
१७-अम्बम्भवति व्यञ्जनमिति ॥म. भा०॥
प्र.पा. २ । स. २९ । पा. १ ।।
जिनं का धारण विना स्वर के नहीं हो सकता येण्याजन कहते हैं।
उच्चारण करनेवालों के गुण ।।
१८-माधुर्यमक्षरष्यत्तिः पदच्छेदस्तु सस्वरः ।
धे लपसमपंच पटेने पाठका गुणाः ।।
( माधुर्यम् ) षणों के टधारमा में मधुरता (अक्षरम्यक्ति:) भित्र
अपर ( पदपदेदः ) पृथक् २ पद (तु ) चौर (मुस्वरः ) मन्दा
(धैर्यम् ) धोरसा (7) और ( सयममर्थम् ) विराम यथा सार्थकत
चौर मा इस दीर्घ प्लत उदात भुदास स्वरित स्वा स्पर्ध पादि
पाम्यन्तर पार विधारादि पाच प्रयत्न में अपने र स्थानों में यणक
धारण करना तया सत्यभापणादि भी पक्षों के उच्चारण करगती
गुण है।
स्वरों के उधारण में दोप।।
१९-परत निरस्तमविलम्वितं निहतमपुरुतं मानमपी
विकम्पितम् ॥सन्दप्टमेपास्तमईकटुतं पिकामेताः स्वरदी
भाषनाः ॥ महामापर...पा.मा.१॥

·बोलना ( एणीकृतम् )जैसे हरिगा कूद के चलते हैं वैसे उपर नीचे ध्वनि
करना चाहिये उम के आधे समय में बोलना द्वितम्) त्वरासे वालना)
(विकोणम् ) .जैसे कोई वस्तु विखर नाय सा उच्चारण करना ये सत्र
२१-(उत्तर) स्थानमिदं करणमिदं प्रयत्न एपी दियाऽनिन्तः
स्थानम् । पीडयति गतिकारः प्रकम एपोप नागितलावा
उच्चारण करे इत्यादि व्यजनों के उन्नारगा करनेहारों के दीप कहते हैं
स्वाना फरमा पाभ्याता प्रदान पाएEET म्यानम बायका
वर्णीचारणशिक्षा॥
वालो हार की भाठी के समान उच्चारण करना (विकम्पितम् ) जैसे कम्प
करके बोलना ( सन्दष्टम ) जैसे किसी वस्तु को दांतो से काटते हुए
से योलना ( अर्द्धकम् ) जितने समय में जिस वर्ण का उच्चारण
दोप स्वरों के उच्चारण करने हारों के है ।
२०-अतोऽन्ये व्यञजनदोपाः । शशः पप इति मा भूत् ।
पलाशः पलाप इति मा भूत् । मञ्चको मञ्जक इति मा भत्॥
महाभाष्य : १। पा० प्रा०.१॥
व्यंजनों के उच्चारण में भी दोषों को छोड़कर बोलना चाहिये ।
मे ( शमः), इन तालय्य शकारों को उच्चारण में ( पप इति मा भूत )
मूर्द्धन्य पकारों का उच्चारण करना ( पलाशः पलाप: यहां भी. पूर्ववत
मानना ( मञ्चकः ) कोई इस च के स्थान में ( मनकः) का
-
एमलिये जिम २ प्रशर का न २ स्थान प्रयत्न और धारण का मम
दमा रम २ का उचारणा करना योग्य ॥
(न) मान्य में कितने प्रकर
ताडना पतिका म और नाभि में imega
पप्रम गरम पार में ॥
अ

·वणेचारणशिक्षा॥ - अथ प्रथमं प्रकरणम् ॥ २२-मकुहविसर्जनीयाः कण्ठ्याः ॥ ५॥ पा मारकु अर्थात क, ख, ग, घ, ङ, ह और : विसर्जनीय इन घणों का कपठ स्थान है। अर्थात् जो जिया का मूल कंगट का अग्रभाग काकल्क के नीचे देश है उस कगट सान से इन का शुद्ध उच्चारण होता है। २३-हविसर्जनीयावुरस्यावेकेषाम् ॥ ६ ॥ कई एक प्राचार्यों का ऐसा मत है कि इकार पीर : विसर्जनीय फा उच्चारण उरःस्थान प्रीत करार के नीचे और स्तनों को उपर स्थान से करना चाहिये। २४-जिहामूलीयो जियः ॥ ७ ॥ और पे ऐसा भी.मानते है कि जिस लिये.जीभ के मूल में इस शिया - मूलीय का उच्चारण होता है इसलिये यह जियामूलीय कहोता ॥ २५-कवर्गवर्णश्च जिच्यः ॥८॥ तया उन का यह भी मत है कि जिस कारण फवर्ग और वर्ग अधीत इस्य दीर्घ और प्लुत फा निवामूल भी स्थान को निहवा को जड़ में से भी बोलना अशुद्ध नहीं । २६सर्वमुखस्थानमवर्णमित्येके ॥९॥ जिसलिये वर्ग का चारण सय मुख में करना बहु एमप्लिये शेई चाधार्य पर्ण को मर्वमुखस्यान वाला फहते है । २७. कण्टपानास्यमाघानित्येके॥१०॥ तथा पाई एक भागों का मत ऐका भी हिशिन २ दलों का काठ स्थान ६ टन मका उहारण मुपमान में शेना भी नहीं। -२८-इचुपशास्नालव्याः ॥११॥ एन ·वर्णाधारणशिक्षा॥ नो ड, ई, ६३, चु अर्थात च, छ, न, झ, भ,य और श है इन का तालु स्थान प्रीत दांतों के ऊपर से उच्चारण करना चाहिये जैसे च के उच्चारण में जिस स्थान में जैसी नीम की क्रिया करनी होती है वैसे शकार का उच्चारण करना योग्य है। २९-ऋटुरपा मूर्द्धन्याः ।। १२ ।। फ) ऋ, ऋ३, ८, उ, ड, ढ, णा, र पौर प का उच्चारण मूर्द्धी स्थान अर्थात तालु के ऊपर से करना चाहिये। जैसी क्रिया ट के उच्चारण में की जाती है वैसी हीप के उच्चारण में करनी उचित है । ३०-रेफो दन्तमूलीप एकेपाम् ॥१५॥ कई एक पाचार्यों का ऐसा मत किर का उच्चारण दांत के मूल से भी करना योग्य २१-दन्तमूलस्तु तवर्गः ॥ १४ ॥ मे हो.कई एक प्राचार्यों के मत में तवर्ग पर्थात् त, थ, द, ध पौरन का उच्चारण दन्तमूल स्थान से भी करना अच्छा है ॥ ३२-लुतुलसा दन्त्याः ॥ १५॥ ल लु ३ तु पर्थात् त, था द, ध, न, ल और स इन वणों का इन्सस्थान अर्थात् दांतों में बिहवा लगाके उच्चारण करना ठीक है। २५-वकारो दन्त्यीयः ॥ १९ ॥ व का उच्चारमा दांत पीर पोष्ट से होना चाहिये । १४-मृतिणीस्थानमेके ॥ १७॥ पाचार्यों के मत में यकार की महिणी स्थान में दालन चारित चीर पाठ के बीच में स्थान है उपाक्षियों करते पा.मोच्याः॥१८॥ क, ६, भाम चीर : म आमानोय का वाट म्याद ·--- 4. तणाधारणशिक्षा ॥ ३६-अनुस्वारयमा नासिक्या ॥ १९ ॥ ळ को छोड़के और अनुस्वार को नासिका मे बोलना शुद्ध है ।। २७-कएठ्यनासिक्यमनुस्वारमेके ॥ २० ॥ कंठ पर नामिका स्थानवाले डकार को कोई पाचार्य अनुस्वार के ममान केवल नासिका स्थानो कहते है। ३८-पमाश्च नासिक्पनिहामलीया एकेपाम् ॥ २१ ॥ कई एक प्राचार्यों के मत से यम वर्ग अथीत ,,, . येभी नासिका और जिवामूल स्थानवाले है । ३९-एदेतो कएपतालम्पो ॥ २२ ॥ ए ऐ कंठ और तालु से बोलने योग्य है। १.-मोदीतो कएल्योष्ठयो । २३॥ कोपीको कंट और पाठ मेलिना ११-मपनमाः स्वस्थाननासिकास्थानाः ॥ २१॥ हमारादि पार पास स्थान पर मामिशा स्थान में मना सनिये ॥ १५-हे दे वर्णे सध्यराणामारम्भके भवत इति ॥२९ मध्यरीत पो ( ए, ऐ, सी) हैन में दो ८६ मितेरे (मिलके (र, ८, से मिलने (रा. से उ. उ) मिल के पास से मिलवाते २० रो रहार के दमे करा कंट मत में मार सानु स्पान सो सरकार में म पोरमा रात ११-सफभरर्ग: २९॥ माम मन्।ि hri RRE . 1 ·में दूसरा पर या भी हिनिपाच्या. वणीचारणशिक्षा अथ द्वितीयं प्रकरणम् ॥ अय स्थानों के कहने के पश्चात् दूसरे प्रकरण का प्रारम्भ काते है। में जैनो २ क्रिया से जिस २ वर्ण का उच्चारण करना होता है उसर का वर्णन है, परन्तु यहां इतना. अवश्य ' समझता है कि सन्त्र बलो के उच्चारणा में जिवा मुख्य साधन है क्योंकि उस के बिना किमी वर्ण का उच्चारण कभी नहीं हो सकता। १४- जिह्वयतालव्यमुईन्यदन्त्यानां निदधा करणम्॥१॥ जिन का जिह्वामूल, तालु, मू. और दन्त स्थान है उन के उच्चारण में जिह्वा मुख्य साधन है । क्योंकि जिस स्वयं का नीरस्थान कहा है उस २ में निहवा लगाने ही से उन का ज्या की त्या उच्चारण होता है । यह सामान्य सूत्र है। इस का विशेष विधान पागे कहते हैं। १५-जिनामलेन जिहपाना तोपामभ्यासम्॥ २॥ जिन वर्णों का जियामूल अभ्यास अर्थात् उच्चारणस्थान' उन शिवामूलीय यों का नियामूल से स्पर्श करके 'उच्चारण करना चाहिये। ४५-जिचोपानेण मर्द्धन्यानाम् ॥ ३ ॥ दिन बाणे! का मही स्थान कहा १ उन कां धारण जिंड्या के उरले भाग में मां को स्वयं भरके करना चाहिये । ४७-जियागापः करणं या 1.2 ॥ के सरप मां को पकरके स्मारकमा १ ·पर्णोधारणशिक्षा॥ १८-जिद्धायेण दन्त्यांनाम् ॥ ५ ॥ जिन वर्णों का दन्त स्थान का उन का उच्चारण जिहवा के अग्रभाग से दांतों को स्पर्श करके ही करना चाहिये । १९ -इत्येतदन्तःकरणम् ॥ ६ ॥ हम प्रकार से मुख के भीतर स्थानों में वो को उच्चारण क्रिया नाननी चाहिये। इति द्वितीयं प्रकरणम् ॥ अथ तृतीयं प्रकरणम् ॥ प्रय स्थान और करण के कहने पश्चात् तीसरे प्रकरण का प्रारम्भ कया लाता है। इस में प्राभ्यन्तर प्रयनों का वर्णन किया है। ५०-प्रयत्नोऽपि हिविधः ॥ १ ॥ प्रयत भी दो प्रकार के क्षेति है ५१-मा पन्तरों वाह्यश्च ॥ २॥ धाभ्यन्तर श्रीर याय॥ ५२-माभ्यन्तरस्तावत् ॥३॥' इन दोनों में से प्रथम भाग्यन्तर प्रयत्नों को करते है। ५३-रपटकरण स्पर्शाः॥४॥ फकार से लेके मकारपर्यन्त २५ पश्चीम वा का पृष्ट प्रयत्न अर्थात् जिहा से स्व र स्थानों में स्पर्श करके इन वणे या रसारण ६ ५१-ईपत्स्टष्टकरणान्तस्थाः ।। ५ ।। घोड़े स्पर्श करके पन्तस्य प्रदीत य, र, ल, ६ का उमारय क. रना चाहिये। करना शुद्ध ॥

·प्रय इसकागेची प्रकरण में किया प्रयत्नां कायगान करते हैं।
६१-वर्गाणां प्रथमहितीपाः शपसविसर्जनीयजिहामूली.
योपध्मानीया यमौ च अपमाहितीयो विवृतकण्टाः वासान-
वापारणशिक्षा ||
५५-ईपतिकरणा उप्माणः॥६॥
जिसलिये उम अयात ग, घ, स, १ का अपने २ स्थान
जिना का किचित् स्मर्श काके शुद्ध उच्चारणा है इसलिये इन की
ईपति प्रयत्न है॥
५६-वितकरणा वा ॥ ७ ॥
और इस में मरा पड़ यह भी है कि स्त्र ९ स्थान को जाम है
स्पर्श के विना भी इन का उच्चारणा करना शुद्ध पसलिये श, प, स,
इ का विकृत प्रयान भी है।
५७-वितकरणाः स्वराः ॥ ८॥
जिसलिये उक्त स्थानों से जोभको पला रख के सारे का उचारा
करना योग्य है इसलिये इन का यिवृत प्रयत्न है ।
५८-तंत्तस्वकारः ॥९॥
प्रकार का संवृत प्रयत्न है क्योकि इस का उच्चारणकगड कोसको
१ करके होता है परन्तु इम का कार्य करने के समय विवृत प्रयत्न ही
ोता है॥
५९-इत्येपोऽन्तःप्रयन्त्रः ॥ १० ॥
यर पाभ्यन्तर प्रयत्नों का प्रकरण पूरा हुआ।
বুনি শূনীয় সন্ধ্যা।
अथ चतुर्थं प्रकरणम्॥
६.-मथ वायाः प्रयन्नाः ॥१॥
..
प्रदानाचाऽपोशः॥२॥

·. . पोपारणशिक्षा यहां वर्ग शब्द मे (फु, चु, दु, तु, ) इन पांचों का गहण है इन पदो र पर्व अर्धात फवर्ग में (फ, ख,) वर्ग में (च, छ,) टवर्ग में (ट, ट, ) तवर्ग में (R, घ, ) पवर्ग में ( प, फ, सम्मों में (श, प,स, ) और (:) विसर्जनीय () जिच्यामूलीय ( : उपमा- नीय (,) ये दो यम इन १८ पटार पयों का (घिक्त कंठ) पर्यात कंठ को पीला ( प्रयासानुप्रदान ) उच्चारण के पश्चात् श्यास की युक्त कर पार ( अघोष ) सूक्ष्म ध्वनि की योजनाकप क्रिया करके इन का उच्चारण करना चाहिये । ६२-एके पल्पप्राणा इतरे महाप्राणाः ॥ ३ ॥ पांचों वर्गों के प्रथम तृतीय और पञ्चम अथीत ( फ, ग, ड, च,ज 1, 2, 3, या त, द, न, प, थ, म, य, र, ल, प,) यम प्रथम तृतीय रथीत (६, ७) इसने सब अल्पमाणा अयात ये थोड़े और (ख, घ, छ, 5, 7, 8, य, ध, फ, भ, श, प, स, ह, (:)()() (,ळ) और प्रकारादि स्था ये सय महामाण अर्थात् अधिक बल से बोले जाते हैं। ६५-धर्माणां तृतीयचतुर्था भन्तस्था हकारानुस्वारी यमी च तृतीयचतुर्थी नासिक्याश्च संहतकण्ठा नादानप्रदाना घोषयन्तश्च ॥ १॥ पांच वर्षों के तीसरे और चाचे वर्ण अर्थात् ( ग, घ, ज, झ, १,४,द ५, ६, म ) अन्सस्थ अर्थात् ( या र, ल, व, अनुस्वार धार सोसरे चौथे यम प्रोस् (क) तया सानुनासिक प्रकारादि स्वर इन का संवतकंठ प्रयत्न प्रात् कंठ फा संकोच ( नादानप्रदानाः) इन के उच्चारण में अध्यक्त ध्वनि और (घोपवत: इनका सारण गंभीर अब्द करना चाहिये। ११-पथा तृतीयास्तथा पञ्चमाः ॥ ५॥ वर्ग के सृतीय वर्गों के समान पञ्चम वर्ष अर्थात् ( , अ, ण, मा मा) के ( संतृतकसठ ) ( नादानुपदान ) और (घोष ) प्रधान