·न्दामहावित
Nålar?!. Dr.Sali String
THE
ANGUTTARA NIKAYA
NAVAKANIPATA, DASAKANTTATA
EKADASAKANITATA
Cen: Edit
BUTIKKIIU J. KASHIYAT
महारा
TALI PUBLICITION TOID
LIR GOIZYTYT

·Sole Agents:
MOTI LAL BANARAST DAS,
Nepali Khapara,
Post Bax No. 75,
Varanasi,
(Tadia)

·GENERAL PREFACE The teaching of the prophets is generally distorted by the beliefs of the world and the interpretations of the priests. If we wish to ascertain what the founders of great religions taught, we have to get back to the original sources: Buddhism in all its forms goes back to the life and teaching of the Buddha. While the austerities practised by him till he attained enlightenment appeal to the Hinayāna, the Pali, or the Southern school, his life of service and compassion for 45 years after the attainment of enlightenment is the authority for the Mahāyāna, the Sanskrit or the Northern school. The religious quest springs from the consciousness of the imperfection and suffering of the world. The questions which worried Tolstoy in the fiftieth year of his life disturb all thinking men. “What is life? Why should I live ? Why should I do anything? Is there any meaning in life that can overcome inevitable death ?" Nijinzky summed up the whole problem in his Diary when he wrote : "The whole life of my wiſe and of all mankind is death.” How can we be saved from the body of this death ? This is the problem of religion. The Buddha traces suffering to selfish desire. Suffering is the result of tension between a living creature's essential impulse to try to make itself into the centre of the universe and its essential dependence on the rest of creation. Craving.. is that which binds the individual to the creative process, The individual with selfish desire becomes the slave of the universe. We can overcome suffering only if we get rid of tęşpā or taṇhā. To attempt to get rid of suffering through the various devices of self-deception is not to cease to suffer but to suffer in a different way. The Buddha formulates the cight-fold path of morality which helps us to eliminate selfish desire and overcome suffer·ii GENERAL PREPACE ness. ing. When the Upanişads declare, "That thou art", tat tvam asi, it is not a mere statement of fact. It is a call to action. Make thyself that which thou know thou canst be. Whereas the Hindu mind believes in a permanent element in the individual which can stand firm and unshaken in the midst of change, the Buddhist stresses the dynamic character of the self. No change is possible with an unchanging conscious- We can achieve the possibilities in us by the exertion of the will rather than by the play of the intellect. Religion is not a crced, but a vital process. It is no use railing against God or destiny when we are ourselves the authors of our disgrace. If few are chosen, it is because few choose to be chosen. The Buddha laid stress on the creative freedom of man. The Buddha did not encourage dependence on the supernatural. He could not conceive of a being capable of creating a world for the express purpose of its creatures praising him The ten veramanīs or prohibitions or abstinences called daśastla or dasafiksāpada which the novices in the path of Buddhism utter are given in these words : "I take upon myself the abstinence, (1) from destroying life, (2),from taking what is not given, (3) from leading an unchaste life, (4) from speaking untruth, (5) from giving myself to intoxicating drugs, (6) from cating at irregular hours, (7) from seeing musical and dancing performances and other shows and pagcants, (8) from wearing garlands, perfumes, unguents and other bodily decorntions, (9) from using high couches and scats, (10) from accepting Gilis of gold and silver." The first five are the Buddhist pancasila. Pånātipātā vcramaņi sikkhāpadam samadiyāmi Adinnādānā veramaņi sikkhăpadam samădiyami Kámesu micchácara veramani sikkhāpadarn samadiyami Musăvâdă veramani sikkhapadam samādiyāmi Suri-merayamajja.pamádatthana veramani sikkhäpadamh samadiyāmi Conflicts in uic world arc conflicts in the human soul onlanged. If men were at peace within themselves, the outer conflicts between nations would incvitably ccasc. By practising the Buddha's pancasila we will develop patience, courage, love ·GENERAL PREFACE ii and unselfishness The Buddha teaches us that even in an age of anxiety and violence, it is possible to gain and maintain inner harmony, which is not at the mercy of outward circumstance. Wirvūnam paramari suklan : Nirvâņa is the higlicst bliss. It is not a negative state of annihilation but a positive state of joy, consciousness grown from an unhappy to a beatific one. The Buddha does not tell us that man is but a bubble on the turbulent surface of nature and that he has no destiny save to undergo dissolution. The Hindu affirms that man can rcalise his identity with Brahman, the ground of all being; the Buddhist says that man can live in a transfigured world where saṁsāra and nirvana are one. In Mahā-saccaka Sutta, the Buddha himself is reported to have described the suprente triumph of reaching the goal of his qucst as follows : «When this knowledge, this insight had arisen within me, my heart was set free from intoxication of lusts, set free from the intoxication of becomings, set free from the intoxication of ignorance. In me, thus emancipated, there arose the certainty of that emancipation. And I came to know : "Rebirth is at an end. The higher life has been fulfilled. What had to be done has been accomplished. After this present life there is no further for this or that. This last insight did I attain to in the last watch of the night. Ignorance was beaten down, insight arose, darkness was destroyed, the light came, inasmuch as I was there strenuous, carnest, master of myself.” Thus ended the struggle of six long years. The Buddha is said to be a physician. Even as the physician strives to restore to health a sick man, the Buddha tries to restore us to our normal condition. If our leaders become normal, we may be able to replace the present social order in which division, falsehood and violence prevail, by a new one in which humanity, truth and brotherhood svill reign. On the occasion of the 2,5ooth anniversary of the Buddha's parinirvāņa, the Government of India decided to publish ·iv GENERAL PREFACE standard versons in Devanāgari script of the complete Pali and the Sanskrit texts of the two schools, Southern and Northern, in the hope that some of the readers of these books may be impelled to love the good, to practise altruism and hold their spirit aloof from the desires and ambitions of the world. S. Radhakrishnan ·Goneral Editor's Profaco In this Volume we are publishing the Maraka-nipälu, Dasaka-nipāla and Ekādasaka-nipāla of the Anguttara Nikaya. As we liave already given an introduction to it in the first Volume of the book, it is not necessary to write any thing more at this place. The present edition has been prepared co-ordinating the following versions of the text:--Burmesc-Chattha-Saigā. yana publication, 1955; Siamese-Małıāmakuta Government publication, 1926; Sinhalese-Siri Devamitta Mahånāyaka Thera, 1915; Roman--edited by Prof. E. Hardy (P. T. S. 1899, 1900), * The press copy has been finally revised and seen through the press by our learned Editor, Shri Birbal sharma, M. A. and his assistants. Varanasi Bhikkhu J. Kashyap 25.6.60 ·सम्पादकीय इस भाग में भगुतरनिकाय के अन्तिम तीन निपात - नवक निपात, दसक निपात तया एकादसक निपात - प्रकाशित किये जा रहे है। क्योंकि इनका परिचय पहले भाग की भूमिका में ही मर गया है, उनके विषय में यहां कुछ लिखना आवश्यक नहीं समझा। यह संस्करण निम्नलिखित ग्रन्यो के आधार पर तैयार किया गया है : -बर्मी-संस्करण, छट्ठ-सङ्गायन प्रकासन (१९५५); स्यामी-संस्करण, महामकुट राजकीय प्रकाशन (१९२६); सिंहली-संस्करण, सिरि देवमित्त महानायक थेर द्वारा सम्पादित (१९१५); रोमन-संस्करण, प्रो० इ० हार्डी द्वारा सम्पादित (पालि टेक्स्ट सोसाइटी १८६६, १६००)। .. हमारे विद्वान् सम्पादक, श्री वीरबल शर्मा, एम० ए० ने अपने योग्य सहयोगियों के साथ अन्य की पाण्डुलिपि का अन्तिम रूप तैयार कर मुद्रण का कार्य सम्पन्न किया। वाराणसी भिक्षु जगदीश काश्यप २५-६-६० ·THE PĀLI ALPHABET IN DEVANĀGARI AND ROMAN CHARACTERS VOWELS TĀ i u ao CONSONANTS WITH VOWEL "A क ka सkha T gal 5 na च cn छ cha ST ña a gha T, 7. jha dha gdha टta 7 ja 3 da द da बba tha णna त ta tha ná чра + pha भ bha ma य ya र ra ल la व va ha 7 la अं am ·VOWELS IN COMBINATION कka 7 kā a kha 4 khả किki कीki ku ků ke को ko fa khi đi khi 4 khu vklũ ở khe đi kho कसkka क्सkkha म्व mba F#mbha म्म mma क्य kya fx kri म्य mya CONJUNCT-CONSONANTS ञ्च fica a dva nchia 5 dlya nja Ea dhya 52,77 ñjha न्त nta दृट tta 759 ntva & co ttha न्य ntha 3,5 dda न्द nda &, & ddha Pandra FET nidha क्लkla & mla व्यyya क्व kva en khya er khya en yha ल्ल lla ल्य lya gga ggha ग्य gya ण्ट nta og ntha e nda T, onna ल्ह Iha avha न्य nya u gra पण nna E alia स्त sta onlia स्त्रstra nka Tankha त्त tta арра oppha аруа स्नsna 64 ttha स्यsya ङ्ग, छग iga &, cyngha त्व tva स्सse E cca त्य tya स्मsrma #tra pla bba व्भ bbha ब्य bya व्र bra च्छccha Fjja TH, J j jha SST ñña स्वsva ६,दdda ddha ह्म hma hva & !ha dya म्प nipa nha dra म्फ mpha T=0 २ ३ ६ 2 3 5 6 7 8 9 0 -20% ·अंङ्गुत्तरनिकायपालि (नवक-दसक-एकादसकनिपाता) सूची पिढङ्का ना ५ ६ १२ १४ ४२ ४३ १७ , १८ ६. नवकनिपातो १. सम्बोधिवगो १. सम्बोधिसुत्तं २. निस्सयसुत्तं ३. मेघियसुत्तं ४. नन्दकसुत्तं ५. बलसुत्तं ६. सेवनासुत्तं ७. सुतवासुत्तं ८. सज्झसुत्तं ६. पुग्गलसुत्तं १०. आहुनेय्यसुत्तं तस्सुद्दानं २. सोहनादवग्गो १. सीहनादसुत्तं २. सउपादिसेससुत्तं ३. कोट्टिकसुत्तं ४. समिद्धिसुतं ५. गण्डसुत्तं ६. सज्ञासुतं ७. कुलसुत्तं ८. नवगुपोसथसुत्तं ६. देवतासुत्तं १०. वेलामसुत्तं तस्सुद्दानं ३८ ३. सत्तावासवग्गो १. तिठानसुत्तं २. अस्सखलुङ्कसुत्तं ३. तण्हामूलकसुत्तं ४. सत्तावाससुत्तं ५. पज्ञासुत्तं ६. सिलायूपसुत्तं ४३ ७. पठमवेरसुतं ८. दुतियवेरसुत्तं ६. आघातवत्युसुत्तं . १०. प्राघातपटिविनयसुतं ११. अनुपुब्बनिरोधसुतं सस्सुद्दानं ४. महावग्गो १. अनुपुव्वविहारसुत्तं २. अनुपुबविहारसमापत्तिमुत्तं ५० ३. निव्वानसुखसुतं ४. गावीउपमासुतं ५. झानमुत्तं. ६. प्रानन्दसुत्तं ७. लोकायतिकसुत्तं ४७. ४८ २० ४६ ४६ २० २० २४ २७ . ५४ ३२ ३२ ३२ ३४ .

·[ २ ] पिट्ठा! पिीडा ६ ७२ ८३ ६२ ६२ ६२ ६३ ६३ ६३ ६३ '८६ ८७ ५७ ६६ ८८ ८. देवासुरसङ्गामसुत्तं ६. नागसुत्तं १०. तपुस्ससुत्तं तस्सुद्दानं ५. सामञ्जवग्गो १. सम्बाधसुत्तं २. कायसक्खिसुत्तं ३. पनाविमुत्तसुत्तं ४. उभतोभागविमुत्तसुत्तं ५. सन्दिट्ठिकधम्मसुत्तं ६. सन्दिट्ठिकनिव्वानसुत्तं ७. निब्बानसुत्तं ८. परिनिव्वानसुत्तं ... तदङ्गनिव्वानसुतं १०. दिट्ठधम्मनिब्वानसुत्तं तस्तुद्दानं ६. खेमवग्गो १. खेमसुत्तं २. खेमप्पत्तसुत्तं ३. अमतसुत्तं ४. अमतप्पत्तसुत्तं ५. 'अभयसुत्तं ६. अभयप्पत्तसुत्तं ७. पस्सद्धिसुत्तं ८. अनुपुत्वपस्सद्धिसुत्तं ६. निरोधसुत्तं १०. अनुपुयनिरोधसुत्तं ११. अभव्बसुत्तं तस्सुद्दानं सतिपट्ठानवग्गो १. सिपखादुन्बल्यसुत्तं २.. नीवरणसुत्तं ३. कामगुणसुत्तं ४. उपादानक्खन्धसुत्तं ५. अोरम्भागियसुत्तं ६. गतिसुत्तं ७. मच्छरियसत्तं उद्धम्भागियसुत्तं ६. चेतोखीलसुत्तं १०. चेतसोविनिवन्धसुत्तं तस्सुद्दानं ८. सम्मप्पधानवग्गो १. सिक्खसुत्तं १०. चेतसोविनिबन्धसुत्तं ६. इद्धिपादवग्गो १. सिक्खसुत्तं १०. चेतसोविनिवन्धसुत्तं १०. रागपेय्यालं १०. दसकनिपातो १. आनिसंसवग्गो १. किमत्थियसुत्तं २. चेतनाकरणीयसुत्तं ३. पठमउपनिससुत्तं ४. दुतियउपनिससुतं ५. ततियउपनिससुत्तं -६. समाधिसुत्तं ७. सारिपुत्तसुत्तं ८. झानसुत्तं ६. सन्तविमोक्खसुत् १०.. विज्जासुतं तस्सुद्दानं ६७ 58 ६७ ८६ ८६ ८६ ८६ ८९ ८६ 88 BE १०० १०१ १०२ १०३ १०४ १०५ १०६ १०७ ९० ६० M १०६ ·[ ३ .] पिट्ठा १०६ १०६ १११ ११२ ११६ ११७ ११८ १२१ १२२ १२४ २. नाथवग्गो १. सेनासनसुत्तं २. पञ्चङ्गसुत्तं ३. संयोजनसुत्तं ४. चेतोखीलसुत्तं ५. अप्पमादसुत्तं ६. पाहुनेय्यसुत्तं ७. पठमनाथसुत्तं ८. दुतियनाथसुत्तं ६. पठमअरियावाससुत्तं १०. दुतियअरियावाससुत्तं तस्सुद्दानं ३. महावग्गो १. सीह्नादसुत्तं २. अधिवृत्तिपदसुत्तं ३. कायसुत्तं. ४. महाचुन्दसुत्तं ५. कसिणसुत्तं ६. काळीसुत्तं पठममहापञ्हासुत्तं ८. दुतियमहापहासुतं ६. पठमकोसलसुत्तं १०. दुतियकोसलसुत्तं तस्सुद्दानं ४. उपालिवग्गो १. उपालिसुत्तं २. पातिमोक्खट्टपनासुतं ३. उब्बाहिकासुत्तं -४. उपसम्पदासुत्तं ५. निस्सयसुत्तं १२४ १२४ १२७ १२६ पिडा ६. सामणेरसुत्तं १५६ ७. सङ्घभेदसुत्तं १५७ ८. सङ्घसामग्गीसुत्तं १५७ ६. पठमयानन्दसुतं १५८ १०. दुतियनानन्दसुत्तं १५८ तस्सुद्दानं १५६ ५. अक्कोसवरगो १५६ १. विवादसुतं १५६ २. पठमविवादमूलसुतं १६० ३. दुतियविवादमूलसुत्तं १६० ४. कुसिनारसुत्तं ५. राजन्तेपुरप्पवेसनसुत्तं ६. सक्कसुत्तं १६४ ७. महालिसुत्तं ८. पव्वजितमभिण्हसुत्तं १६८ ६. सरीरट्ठधम्मसुत्तं १६६ १०. भण्डनसुतं १६६ तस्सुद्दानं १७२ ६. सचित्तवग्गो १७२ १. सचितसुत्तं १७२ २. सारिपुत्तसुत्तं १७४ ३. ठितिसुत्तं १७५ ४. समथसुत्तं १७७ ५. परिहानसुत्तं १८० ६. पठमसज्ञासुत्तं ७. दुतियसासुत्तं ८. मूलकसुतं १८३ ६. पव्वज्जासुतं १८४ १०. गिरिमानन्दसुत्तं १८५ तस्सुद्दानं १८६ १३५ ७. १४२ १४५ १५० १५३ १५४ १५४ १५४ १८३ १५५ १५६ ·[ ४ ] ७. यमकवग्गो १. अविज्जासुत्तं २. तण्हासुतं ३. निट्ठङ्गतसुत्तं ४. अवेच्चप्पसन्नसुत्तं ५. पठमसुखसुत्तं ६. दुतियसुखसुत्तं ७. पठमनळकपानसुत्तं ८. दुतियनळकपानसुत्तं ६. पठमकथावत्थुसुत्तं *१०. दुतियकथावत्युसुत्तं तस्सुद्दानं म. आफसवरगो १. आकलसुत्तं २. कण्टकयुत्तं ३. इट्ठधम्मसुतं ४. वड्डिसुतं. ५. मिगसालासुत्तं ६. तयोधम्मसुत्तं ७. काफसुत्तं ८. निगण्ठसुत्तं ६. पापातवत्युसुत्तं १०. पापातपटिविनयसुत्तं तस्गुदान ६. थेरवग्गो १. वाहनसुतं २. प्रानन्दगुत्तं ३. पुणियसुसं ४. व्याकरणसुतं ५. मत्थीमुक्त पिट्ठा १८६ ६. अधिमानसुत्तं १८६ ७. नप्पियसुत्तं १६२ ८. अक्कोसकसुत्तं ६. कोकालिकसुतं १०. खीणासवबलसुत्तं १६५ तरसुद्दानं १०. उपालिवग्गो १६७ १. कामभोगीसुत्तं १२. भयसुत्तं २०१। ३. किंदिट्ठिकसुत्तं २०२ । ४. वज्जियमाहितसुत्न २०४ ५. उत्तियसुत्तं २०४ ६. कोकनुदसुत्तं २०४ ७. आहुनेय्यसुत्तं २०६ ८. थेरसुत्तं २०७ ६. उपालिसुत्तं २०८ १०. अभव्यसुतं २०६ तस्सुद्दानं २१४ ११. समणसावग्गो २१८ १. समणसञ्जासुत्तं २१८ २. बोसङ्गसुतं २१६ ३. मिच्छत्तसुत्तं २१६ ४. वीजसुतं २१९ ५. विज्ञासुतं २१६ ६. निज्जरसुतं २१६ ७. धोवनसुत्तं २२० ८. 'तिकिच्छकसुत्तं २२२ ६. यमनमुत्तं. २२३ १०. निद्धमनीयसुतं. २२५ ११ पटममसेसगुतं पिट्ठया २२६ २३१ २३५ २३६ २३६ २४० २४१ २४१. २४६ २४८ २५२ २५५ २५७ २६० २६२ २६३ २६६ २७० २७० २७० २७० २७१ २७२ ૨૭૨ . .. २७३ २७५ २७६ २७८ २७६ २७६ ·२९७ ३०० १२. दुतियग्रसेखसुत्तं २८० तस्सुद्दानं २५० १२. पच्चोरोहणिवग्गो २८० १. पटमअधम्मसुतं २८० २. दुतियअधम्मसुत्तं २८१ ३. ततियअधम्मसुत्तं २८३ ४, अजितसुत्तं २९७ ५. सङ्गारवसुत्तं २९६ ६. ओरिमतीरसुत्तं २६० ७. पठमपच्चोरोहणीसुत्तं २६० ८. दुतियपच्चोरोहणीसुत्तं २६३ ६. पुबङ्गमसुत्तं २६३ १०. आसवक्खयसुत्तं २६३ तस्सुद्दानं २६४ १३. परिसुद्धवग्गो २६४ १. पठमसुत्तं । २६४ २. दुतियसुत्तं २६४ ३. ततियसुत्तं ४. चतुत्थसुत्तं २६४ ५. पञ्चमसुत्तं २६५ ६. छट्ठसुत्तं ७. सत्तमसुतं २६५ ८. अट्ठमसुत्तं २६५ ६. नवमसुत्तं १०. दसमसुत्तं २६६ ११. एकादसमसुतं २६६ १४. साधुवग्गो ૨૯૬ १. साधुसुतं २६६ २. परियधम्मसुत्तं २६७ ३. अकुसलमुत्तं २९५ पिट्टडा ४. प्रत्यसुतं २९७ ५. धम्मसुत्तं ६. सासवसुत्तं २९८ ७. सावज्जसुत्तं २६८ ८. तपनीयसुत्तं २६८ ६. आचयगामिसुत्तं २६८ १०. दुक्खुद्यसुत्तं २६६ ११. दुक्खविपाकसुत्तं २६६ १५. अरियवग्गो २६९ १. अरियमग्गसुत्तं २६६ २. कण्हमग्गसुत्तं ३. सद्धम्मसुत्तं ३०० ४. सप्पुरिसधम्मसुत्तं . ३०० ५. उप्पादेतब्धसुतं ६. आसेवितब्बसुत्तं ३०१ ७. भावेतब्बसुत्तं .३०१ ८. बहुलीकांतब्बसुत्तं ६. अनुस्सरितब्बसुत्तं. ३०१ १०. सन्छिकातब्बसुत्तं ३०२ १६. पुग्गलवग्गो ३०२ १. सेवितब्बसुतं ३०२ २-१२. भजितब्बादिसुत्तानि ३०२ १७. जाणुस्सोणिवग्गो ३०३ १. ब्राह्मणपच्चोरोहणीसुत्तं ३०३ २. अरियपच्चोरोहणीसुत्तं ३०५ ३. सङ्गारवसुत्तं ४. पोरिमसुत्तं ५. पठमअधम्मसुत्तं ३०८ ६. दुतियअधम्मसुत्तं ७. ततियअधम्मसुत्तं ३०१ २६४ ·[ ६ ] पिट्ठा ३३७ ३३७ ३३७ ३३८ ३४० ३४५ ३४७ ३४६ ३५० ८. कम्मनिदानसुत्तं ६. परिक्कमनसुतं १०. चुन्दसुत्तं. ११. जाणुस्सोणिसुत्तं १८. साधुवग्गो १. साधुसुत्तं २. अरियधम्मसुत्तं ३. कुसलसुत्तं ४. अत्थसुत्तं ५. धम्मसुत्तं ६. पासवसुत्तं ७. वज्जसुत्तं तपतीयसुत्तं १. आचयगामिसुत्तं १०. दुक्खुद्रयसुत्तं ११. विपाकसुत्तं १९. अरियमग्गवग्गो १. अरियमग्गसुत्तं २. कण्हमग्गसुत्तं ३. सद्धम्मसुत्तं ४. सप्पुरिसधम्मसुत्तं ५. उप्पादेतब्बधम्मसुत्तं ६. प्रासेवितव्यधम्मसुत्तं ७. भावेतब्वधम्मसुत्तं ८. बहुलीकातब्बसुत्तं ६. अनुस्सरितब्बसुत्तं १०. सच्छिकातब्बसुत्तं २०. अपरपुग्गलवग्गो १-१२. नसेवितत्रादि- सुत्तानि पिट्ठा २१. करजकायवग्गो ३१५ १. पठमनिरयसग्गसुत्तं २. दुतियनिरयसग्गसुत्तं ३२१ ३. मातुगामसुत्तं ३२५ .४. उपासिकासुत्तं ३२५ ५. विसारदसुत्तं ३२६ ६. संसप्पनीयसुत्तं , ३२६ ७. पठमसञ्चेतनिकसुत्तं ३२६ ८. दुतियसञ्चेतनिकसुत्तं ३२६ ६. करजकायसुत्तं ३२७ १०. अधम्मचरियासुतं ३२७ २२. सामञ्जवग्गो ३२७ २३. रागपेय्यालं ३२८ ११. एकादसकनिपातो ३२८ १. निस्सयवग्गो ३२८ १. किमत्थियसुत्तं ३२६ २. चेतनाकरणीयसुत्तं ३२६ ३. पठमउपनिसासुतं ३२६ ४. दुतियउपनिसासुत्तं ३२६ ५. ततियउपनिसासुतं ३२९ ६. व्यसनसुत्तं ३३० ७. सञआसुत्तं ३३० ८. मनसिकारसुत्तं ६. सद्धसुत्तं १०. मोरनिवापसुत्तं तस्सुद्दान २. अनुस्सतिवग्गो ३३२ ११. पठममहानामसुत्तं २. दुतियमहानामसुत्तं ३३२ ३. नन्दियसुत्तं .. ३५७ ३५८ ३५६ ३६१ ३६४. ३६७ ३७० ३७१ ३७१ ३७५ ३७७

·पिट्टा
३७६
३८३
३६६
३६७
४. सुभूतिसुत्तं
५. मेत्तासुत्तं
६. अट्ठकनागरसुत्तं
७. गोपालसुतं
८. पठमसमाधिसुत्तं
६. दुतियसमाधिसुत्तं
३८४
३८८
१०. ततियसमाधिसुत्तं
११. चतुत्यसमाधिसुत्तं
तस्सुद्दानं
३. सामञवग्गो
४. रागपेय्यालं
३६७
३६६
:०:

·सुत्तपिटके
अङ्गुत्तरनिकायो
(नवक-दसक-एकादसकनिपाता)

·नमो तस्स भगयतो प्ररहतो सम्मासम्युखस्स अङ्गुत्तरनिकायपालि - ९. नवकनिपातो १. सम्बोधिवग्गो १. सम्बोधिसुतं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने Prolmes, अनाथपिण्डिकस्स पारामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि- "सचे, भिक्सवे, अज्ञतित्थिया परिब्बाजका एवं पुच्छेय्यु- 'सम्बोधिपक्खिकानं आवुसो, धम्मानं का उपनिसा भावनाया' ति, एवं पुट्ठा तुम्हे, भिक्खवे, तसं अज्ञतित्थियानं परिव्वाजकानं किन्ति । व्याकरेय्याथा" ति? "भगवम्मूलका नो, भन्ते, धम्मा ... पे०... भगवतो सुत्वा भिवसू धारेस्सन्ती" ति । "तेन हि, भिक्खवे, सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासि- स्सामी" ति। "एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं। भगवा एतदवोच २. "सचे, भिक्खवे, अझतित्यिया परिबाजका एवं पुच्छेय्युं- 'सम्बोधिपक्खिकानं, आवुसो, धम्मानं का उपनिसा भावनाया' ति, एवं पुट्ठा तुम्हे, भिक्सवे, तेसं अतित्यियानं परिवाजकानं एवं 5 .in व्याकरेय्याथ - 'इधावुसो, भिक्खु कल्याणमित्तो होति कल्याणसहायो कल्याणसम्पवको । सम्बोधिपक्तिकानं, पासो, धम्मानं अयं पठमा उपनिसा भावनाय । 'पुन च पर, आवुसो, भिक्सु सीलया होति, पातिमोक्ससंबर- संवुतो विहरति आचारगोचरसम्पनो अणुमत्तेसु वज्जेनु भयदस्सावी, 20 सम्बोधपत्तिकान - सी०, स्पा, रो। - 10 - R.352 ·४ मगुत्तरनिकायो [...१ 10 - समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । सम्बोधिपक्सिकानं, भावुसो, धम्मानं • अयं दुतिया उपनिसा भावनाय । 'पुन च परं, आवुसो, भिक्खु यायं कथा अभिसल्लेखिका चेतो- विवरणसप्पाया, सेय्यथीदं - अप्पिच्छकथा सन्तुट्ठिकथा पविवेककथा 5. असंसरगकथा विरियारम्भकथा सीलकया समाधिकथा पञ्जाकथा विमुत्तिकथा विमुत्तिजाणदस्सनकथा, एवरूपिया कयाय. निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी । सम्बोधिपक्खिकानं, आवुसो, धम्मानं अयं ततिया उपनिसा भावनाय । 'पुन च परं, आबुसो, भिक्खु पारद्धविरियो. विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दन्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । सम्बोधिपक्खिकानं, आवुसो, धम्मानं अयं चतुत्थी' उपनिसा भावनाय । 'पुन च परं, भावुसो, भिक्खु पञ्जवा होति उदयत्थगामिनिया पञ्जाय समन्नागतो अरियाय निव्वेधिकाय' सम्मा दुक्खक्खयगामिनिया। 15 सम्बोधिपक्खिकानं, भावुसो, धम्मानं अयं पञ्चमी उपनिसा भावनाय'। ३. "कल्याणमित्तस्सेतं, भिक्खवे, भिक्खुनो पाटिकवं कल्याण- सहायरस कल्याणसम्पवङ्कस्स- सीलवा भविस्सति, पातिमोक्खसंवर- संवुतो विहरिस्सति आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वजेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खिस्सति सिक्खापदेसु । ४. “कल्याणमित्तस्सेतं, भिक्खवे, भिक्खुनो पाटिकझं कल्याण- सहायस्स कल्याणसम्पवङ्कस्स~यायं कथा अभिसल्लेखिका तोविवरण- सप्पाया, सेय्यथीदं - अप्पिच्छकथा सन्तुट्ठिकथा पविवेककथा प्रसंसग्ग- कथा विरियारम्भकथा सीलकथा समाधिकथा पञ्जाकथा विमुत्तिकथा विमुत्तिनाणदस्सनकथा, एवरूपिया कथाय निकामलाभी भविस्सति २७ अकिच्छलाभी अकसिरलाभी। ५. "कल्याणमित्तस्सेतं, भिक्खवे, भिक्खुनो पाटिकई कल्याण- सहायस्स कल्याणसम्पवङ्कस्स- पारद्धविरियो विहरिस्सति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दल्हपरक्कमों अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । १. पनुत्पा- सी०, स्या, रो०, २. निवेधिकाय-स्या। ३. सिवसति-सी०। 20 B. 165 . R.353 ·१.१.२] निस्सयसुतं ६. "कल्याणमित्तस्सेतं, भिक्खवे, भिक्खुनो पार्टिकचं कल्याण- सहायस्स कल्याणसम्पवङ्कस्स -- पञ्ज्ञवा भविस्सति उदयत्थगामिनियों पज्ञाय समन्नागतो अरियाय निव्वेधिकाय सम्मा दुक्खवखयगामिनिया । ७. "तेन च पन, भिक्खवे, भिक्खुना इमेसु पञ्चसु धम्मसु पतिट्ठाय चत्तारो धम्मा उत्तरि' भावेतब्बा - असुभा भावेतब्बा रागस्स पहानाय, मेत्ता भावतव्या व्यापादस्स पहानाय, आनापानस्सति भावेतब्वा वितक्कुपच्छेदाय, अनिच्चसझा भावेतब्वा अस्मिमान- समुग्धाताय । अनिच्चसजिनो, भिक्ख, अनत्तसञ्ज्ञा सण्ठाति । अनत्तसी अस्मिमानसमुग्घातं पापुणाति दिद्वैव धम्मे निव्वान" ति । 5 ... २. निस्सयसुत्तं १. अथ खो अनतरो भिक्खु येन भगवा तेनुपसङ्कमि; 10 उपसङ्कमित्वा भगवन्तं ... पे०... एकमन्तं निसिनो सो सो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "निस्सयसम्पन्नो निस्सयसम्पन्नो' ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भन्ते, भिक्खु निस्सयसम्पन्नो होती" ति ? "सद्धं चे, भिक्खु, भिक्खु निस्साय अकुसलं पजहति कुसलं भावेति, पहीनमेवस्स तं अकुसलं होति। हिरि चे, भिक्खु, भिक्खु निस्साय 15 ... पे०... प्रोत्तप्पं चे, भिक्खु, भिक्खु निस्साय पे०... विरियं चे, भिक्खु, भिक्खु निस्साय ... पे०... पञ्ज चे, भिक्खु, भिक्सु निस्साय अकुसलं पजहति कुसलं भावति, पहीनभेवस्स तं अकुसलं होति । तं हिस्स भिक्खुनो अकुसल पहीनं होति मुप्पहीनं, यंअरियाय पञ्जाय दिस्वा पहीनं। २. "तेन च पन, भिक्सु, भिक्सुना इमेसु पञ्चसु घम्मेसु पतिट्ठाय चत्तारों उपनिस्साय विहातव्या । कतमे चत्तारो? इथ, भिक्षु, भिक्षु सहायेकं पटिसेवति, सङ्कायकं अधिवासेति, सद्धायक परिवज्जेति, सङ्कायकं विनोदेति । एवं सो, भिक्स, भिक्खु निस्सय- सम्पन्न होती" ति। । R.354 20 B.166 25 १.उत्तर-सौ०, स्था०, रो० । २. arinमनी - मो०; प्र.नासानमन रो० । ३. भिकर मिनो - सी०, स्था, रो। ४. सोपा रो पोरकम नलि. इ.स-सी०, रो०; स्न- सा । ६. चत्तारो रमा-गी, रो। ३. तिला स्वा०। ६. परिसन्बनि-सी।

·७ - R.356 10 मेघियसुतं ४. दुतियं पि खो आयस्मा मेघियो भगवन्तं एतदवोच-"भग- वतो, भन्ते, नत्यि किञ्चि उत्तरि करणीयं, नत्यि कतस्स पटिचयो' । महं खो पन, भन्ते, अस्थि उत्तरि करणीयं, अत्थि कतस्स पटिचयो । सचे मं भगवा अनुजानेय्य, गच्छेय्याहं तं अम्ववनं पधानायो" ति । -"आगमेहि ताब, मेघिय, एककम्हि ताव याव अंजो पि कोचि । भिक्खु आगच्छती" ति । ५. ततियं पि खो आयस्मा मेधियो भगवन्तं एतदवोच "भगवतो, भन्ते, नत्यि किञ्चि उत्तरि करणीय, नत्यि कतस्स पटिचयो । महं खो पन, भन्ते, अस्थि उत्तरि करणीयं, अस्थि कतस्स पटिचयो। सचे मं भगवा अनुजानेय्य, गच्छेय्याहं तं अम्बवनं पधानाया" ति । "पधानं ति खो, मेघिय, वदमानं किन्ति वदेय्याम ! यस्स दानि त्वं, मेघिय, कालं मासी" ति। ६. अथ खो प्रायस्मा मेघियो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं करवा येन तं अम्बवनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं अम्ववनं अझोगाहेत्वा' अञ्जतरस्मि रुक्खमूले दिवाविहारं निसीदि । अथ 15 खो आयस्मतो मेघियस्स तस्मि अम्बवने विहरन्तस्स येभुय्येन तयो पापका अकुसला वितक्का समुदाचरन्ति, सेय्यथीदं - कामवितक्को, व्यापादवितक्को, विहिंसावितको । अथ खो आयस्मतो मेघियस्स एतदहोसि - "अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो ! सद्धाय च वतम्हा' अगारस्मा अनगारियं पब्बजिता"; अथ च पनिमेहि तीहि पापकेहि 20 अकुसलेहि वितक्केहि अन्वासत्ता" - कामवितक्केन, व्यापादवितक्केन, विहिंसावितक्केना" ति। ७. अथ खो प्रायस्मा मेघियो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो प्रायस्मा मेघियो भगवन्तं एतदवोच- "इध मरह, भन्ते, तस्मि अम्बवने विहरन्तस्स येमुय्येन तयो पापका अकुसला वितक्का समुदाचरन्ति, सेय्यथीदं कामवितक्को, व्यापादवितक्को, विहिंसावितक्को । तस्स मम्हं, भन्ते, एतदहोसि २. मज्झोगहेवा-गी। ३. वसम्पम्हि -मी., रो.; स्था०। ४. पवजितो-सी०,रो .. मन्वासतो-सी,रो। 25 2.168 :- - . १. पतिचयो-सी. हम्हा ·द R.357 5. - मडगुत्तरनिकायो [६.१.३- 'अच्छरियं वत भो, अन्भुतं वत भो! सद्धाय च वतम्हा अगारस्मा अनगारियं पव्वजिता; अथ च पनिमेहि तीहि पापकेहि अकुसलेहि वितक्केहि अन्वासत्ता - कामवितक्केन, ब्यापादवितक्केन, विहिंसा- वितक्केना ति"। ८. “अपरिपक्काय, मेघिय, चेतोविमुत्तिया पञ्च धम्मा परि- पक्काय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? इध, मेघिय, भिक्खु.कल्याणमित्तो होति कल्याणसहायो कल्याणसम्पवतो। अपरिपक्काय; मेघिय, चेतो- विमुत्तिया अयं पठमो धम्मो परिपक्काय संवत्तति । ६. "पुन च परं, मेघिय, भिक्खु सीलवा होति, पातिमोक्ख- 10 संवरसंवुतो विहरति आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु भयवस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । अपरिपक्काय, मेघिय, चेतोविमुत्तिया अयं दुतियो धम्मो परिपक्काय संवत्तति । १०. "पुन च परं, मेघिय', यायं कथा अभिसल्लेखिका चेती- विवरणसप्पाया, सेय्यथीदं - अप्पिच्छकथा सन्तुट्ठिकथा पविवेककथा 15 असंसग्गकथा विरियारम्भकथा सीलकथा समाधिकथा पञ्जाकथा विमुत्तिकथा विमुत्तित्राणदस्सनकथा, एवरूपिया कथाय निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी । अपरिपक्काय, मेघिय, चेतो- विमुत्तिया अयं ततियो धम्मो परिपक्काय संवत्तति । ११. "पुन च परं, मेघिय, भिक्खु प्रारद्धविरियो विहरति 20 अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दब्हपरक्कमो अनिक्खित्तघुरो कुसलेसु धम्मसु । अपरिपक्काय, मेघिय, चेतोविमुत्तिया अयं चतुत्थो धम्मो परिपक्काय संवत्तति । १२. "पुन च परं, मेघिय, भिक्खु पञ्चवा होति उदयत्थ- गामिनिया पज्ञाय समन्नागतो अरियाय निव्वेधिकाय सम्मा दुक्ख- 25 क्खयगामिनिया । अपरिपक्काय, मेघिय, चेतोविमुत्तिया अयं पञ्चमो धम्मो परिपक्काय संवत्तति । १३. "कल्याणमितस्सेतं, मेघिय, भिक्खुनो पाटिफरवं कल्याण- सहायस्स कल्याणसम्पवकस्स - 'सीलवा भविस्सति सिक्खिस्सति सिक्खापदेसु। १. मेघिय मिर-सी०, स्या०, B.169 पे०... समादाय R.958 रो..

·. 5 ९.१.४] मादागुरी १४. "कल्याणमित्तस्सेतं, मेधिय, भिक्खुनो पाटिकवं कल्याण- सहायस्स कल्याणसम्पवङ्कस्स 'यायं कया अभिसल्लेसिका चेतो- विवरणसप्पाया, सेय्यथीदं अप्पिच्छकया ...पे०... विमुत्तिाण- दस्सनकया, एवरूपिया कथाय निकामलामी भविस्सति अकिच्छ- लाभी अकसिरलाभी'। १५. "कल्याणमित्तस्सेतं, मेधिय, भिक्खुनो पाटिकवं कल्याण- सहायरस कल्याणसम्पवङ्कस्स - 'पारविरियो विहरिस्सति ... पे०... अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु घम्मेसु' । १६. "कल्याणमित्तस्सेतं, मेघिय, भिक्खुनो पाटिकई कल्याण- सहायरस कल्याणसम्पवयस्स - 'पञवा भविस्सति ...१०... सम्मा- 10 दुक्खक्सयगामितिया'। १७. "तेन च पन, मेघिय, भिक्खुना इमेसु पञ्चसु धम्मसु पतिट्ठाय चत्तारो धम्मा उतरि भावेतब्या - असुभा भावेतब्बा रागस्स पहाताय, मेत्ता भावेतब्वा व्यापादस्स पहानाय, आनापानस्सति भावेतब्बा पितक्कुपच्छेदाय, अनिच्चसज्ञा भावेतव्या अस्मिमान- ।। समुग्धाताय । अनिच्चसचिनो, मेघिय, अनत्तसना राष्ठाति । अनत्तसभी अस्मिमानसमुग्घातं पापुणाति दिद्वैव धम्मे निव्वान" ति । ४. मन्दकत्तं १. एक समयं भगवा सावस्यियं विहरति जेतवने अनाय- पिण्डिकस्स आरामे । तेन सो पन समयेन आयस्मा नन्दको उपहान- सालायं भिक्खू धम्मिया कथाय सन्दस्मेति समादपेति समुत्तेनेति सम्प- 20 हंसेति । अथ खो भगवा सायन्समयं पटिसल्लाना वुद्वितो येनुपट्टानसाला तेनुपसङ्कमि; उपसमित्या बहिबारकोटुके भट्टासि कथापरियोसानं आगमयमानो। अथ सो भगवा कथापरियोसानं विदित्वा उकासेत्या' अग्गळं पाकोटेसि । विरिंसु सो ते भिक्सू भगवतो द्वारं। २. अय खो भगवा उपट्ठानसालं पविसित्वा पञ्जतासने ११ निसीदि । निसज्ज खो भगवा मायस्मन्तं नन्दकं एतदवोच १. निम्बा -सी० ॥ २ कानिया - गोल, रो। ३. पग- गी० । ४. मी मासने-सी०.स्सा, रो। R.359 D.170 "दीघा 1.

·10 . R.360 मगुत्तरनिकायो [९.१:४- खो. त्यासं, नन्दक, धम्मपरियायो भिक्खून पटिभासि । अपि' मे पिट्टि आगिलायति' वहिद्वारको?के ठितस्स कथापरियोसानं आगमय- मानस्सा" ति। ३. एवं वुत्ते आयस्मा नन्दको सारज्जमानरूपो भगवन्तं' एतद- 5 वोच - "न खो पन मयं, भन्ते, जानाम 'भगवा वहिद्वारको?के ठितो' ति । सचे हि मयं, भन्ते, जानेय्याम 'भगवा वहिद्वारकोटके ठितो' ति, एत्तकं पि धम्म नो नप्पटिभासेय्या" ति । ४. अथ खो भगवा आयस्मन्तं नन्दकं सारज्जमानरूपं विदित्वा आयस्मन्तं नन्दकं एतदवोच - "साधु, साधु, नन्दक ! एतं खो, नन्दक, तुम्हाकं पतिरूपं कुलपुत्तानं सद्धाय अगारस्मा अनगारियं पब्वजितानं, यं तुम्हे धम्मिया कथाय सन्निसीदेय्याथ । सन्निपतितानं वो, नन्दक, द्वयं करणीयं - धम्मी वा कथा अरियो वा तुहीभावो। सद्धो च, नन्दक, भिक्खु होति, नो च सीलवा । एवं सो तेनङ्गेन अपरिपूरो होति । तेन तं अङ्ग परिपूरेतब्बं - 'किन्ताह' सद्धो च अस्सं सीलवा चा' ति । 15 यतो च खो, नन्दक, भिक्खु सद्धोच होति सीलवा च, एवं सो तेनङ्गेन परिपूरो होति । ५. "सद्धो च, नन्दक, मिक्खु होति सीलवा च, नो च लाभी अज्झत्तं चेतोसमाधिस्स । एवं सो तेनङ्गेन अपरिपूरो होति । तेन तं अङ्गं परिपूरेतब्बं -'किन्ताहं सद्धो च अस्सं सीलवा च लाभी च अज्झत्तं चेतोसमाधिस्सा' ति । यतो च खो, नन्दक, भिक्खु सद्धो च होति सीलवा च लाभी च अज्झतं चेतोसमाधिस्स, एवं सो तेनङ्गेन परिपूरो होति । ६. "सद्धो च, नन्दक, भिक्खु होति सीलवा च लाभी च अज्झत्तं चेतोसमाधिस्स, न लाभी अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाय । एवं सो तेनङ्गेन अपरिपूरो होति । सेय्यथापि, नन्दक, पाणको चतुप्पादको अस्स। 23 तस्स एको पादो प्रोमको लामको । एवं सो तेनङ्गेन अपरिपूरो अस्स। एवमेव सो, नन्दक, भिक्नु सद्धो च होति सीलवा च लाभी च असतं चेतोसमाधिस्स, न साभी अधिपञ्जाधम्मविपस्सनाय । एवं सो तेनड्रेन अपरिपूरो होति । तेन तं अङ्गं परिपूरतव्वं - 'विन्ताहं सद्धो १. भारिप-सी०।२. प्रगिसायनि-मी. ३. प्रतणमानो भगवन-स्म.. । ४.मी.,सा,रो. पौरपदेगु नपि । ५ मिनाएं-स्या०। ६. गोसमयस्स-गी, रो। " 20 B.171 ·5 R.361 चा ति ६.१.४] मन्दफसुतं च अस्सं सीलवा च लाभी च अज्झत्तं चेतोसमाधिस्स लाभी च अधिपञ्ज्ञाधम्मविपस्सनाया ति । "यतो च खो, नन्दक, भिक्खु सद्धो च होति सीलवा च लाभी च अज्झत्तं चेतोसमाधिस्स लाभी च अधिपञ्जाधम्मविपस्सनाय, एवं सो तेनझेन परिपूरो होती" ति- ८. इदमवोच भगवा । इदं वत्वान सुगतो उट्ठायासना विहारं पाविसि । अथ खो आयस्मा नन्दको अचिरपक्कन्तस्स भगवतो भिक्खू आमन्तेसि – “इदानि, आवुसोभगवा चतूहि पदेहि केवलपरि- पुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेत्वा उठायासना विहारं पविट्ठो 'सद्धो च, नन्दक, भिवखु होति, नो च सीलवा । एवं सो तेनङ्गेन अपरि- 10 पूरो होति । तेन तं अङ्गं परिपूरेतव्वं - किन्ताहं सद्धो च अस्सं सीलवा ...पे०... अज्झत्तं चेतोसमाधिस्स लाभी च अधिपजाधम्म- विपस्सनाय, एवं सो तेनझेन परिपूरो होती' ति । ६. "पञ्चिमे, आवुसो, आनिसंसा कालेन धम्मस्सवने कालेन धम्मसाकच्छाय । कतमे पञ्च ? इधावुसो, भिक्खु भिवखून धम्मं 15 देसेति आदिकल्याण मज्झेकल्याण परियोसानकल्याणं सात्यं सव्यञ्जनं, केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति । यथा यथा, भावुसो, भिक्खु भिवखून धम्म देसेति आदिकल्याणं मज्झेकल्याणं परियो- सानकल्याणं सात्यं सव्यञ्जनं, केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासे ति, तथा तथा' सो' सत्यु' पियो च होति मनापो च गरु च 20 भावनीयो च । अयं, आवुसो, पठमो मानिसंसो कालेन धम्मस्सवने कालेन धम्मसाकच्छाय । १०. "पुन च परं, प्रावुसो, भिक्खु भिक्खून धम्म देसेति प्रादि- कल्याणं मज्झेकल्याण परियोसानकल्याणं सात्यं सव्यञ्जनं, केवलपरि- पुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचारियं पकासेति । यया यथा, आवुसो, भिक्खु भिवखूनं. ७ धम्म देसेति आदिकल्याणं ...पे०... ब्रह्मचारियं पकासेति, तथा तथा सो तस्मि धम्मे अत्थप्पटिसंवेदी च होति धम्मप्पटिसंवेदी च । अयं, प्रावुसो, दुतियो आनिसंसो कालेन धम्मस्सवने कालेन धम्मसाकच्छाय । B. 172 मी०, रो। २. मापा र-मो. १-१. तया तस्म तस्स -स्सा तपारस- सत्माद- रो.

·१२ R.362 . . अडगुत्तरनिकायो [६.१.४- ११. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु भिक्खून धम्म देसेति आदि- कल्याण मज्झेकल्याण परियोसानकल्याणं सात्थं सव्यञ्जनं, केवलपरि- पुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति । यथा यथा, आवुसो, भिक्खु भिक्खूनं धम्म सेति आदिकल्याणं ...पे०... ब्रह्मचरियं पकासेति, तथा तथा 5.सो तस्मि धम्मे गम्भीरं अत्थपदं पञ्जाय अभिविज्झ' पस्सति । अयं, आवुसो, ततियो आनिसंसो कालेन धम्मस्सवने कालेन धम्मसाकच्छाय । १२. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु भिक्खून धम्म देसेति प्रादि- कल्याणं ... पे०... ब्रह्मचरियं पकासेति । यथा यथा, प्रावुसो, भिक्खु भिक्खूनं धम्म देसेति प्रादिकल्याणं ... पे०... ब्रह्मचरियं पकासेति, तथा 10 तथा नं सब्रह्मचारी उत्तरि सम्भावन्ति - 'अद्धा अयमायस्मा पत्तो वा पज्जति वा' । अयं, पावुसो, चतुत्यो पानिसंसो कालेन धम्मस्सवने कालेन धम्मसाकच्छाय । १३. "पुन च परं, भावुसो, भिक्खु भिक्खून धम्म देसेतिपादि- 'कल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसानकल्याणं सात्थं सब्यञ्जनं, केवलपरि- 15 पुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति । यथा यथा, आवुसो, भिक्खु भिक्खून धम्म देसेति प्रादिकल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसानकल्याणं सात्थं सब्यञ्जनं, केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति, तत्थ' ये खो भिक्खू सेखा अप्पत्तमानसा अनुत्तरं योगक्खेम पत्थयमाना विह- रन्ति, ते तं धम्म सुत्वा विरियं प्रारभन्ति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधि- 20 गतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । ये पन तत्य भिक्खू अरहन्तो खीणासका बुसितवन्तो कतकरणीया मोहितभार अनुप्पत्त- सदत्था परिक्खीणभवसंयोजना सम्मदनाविमुत्ता, ते तं धम्म सुत्वा दिट्ठधम्मसुखविहारंयेव अनुयुत्ता विहरन्ति । अयं, प्रावुसो, पञ्चमो आनिसंसो कालेन धम्मस्सक्ने कालेन धम्मसाकच्छाय । इमे खो, 25 आधुसो, पञ्च प्रानिसंसा कालेन धम्मस्सवने कालेन धम्मसाकच्छाया" 1. 173 R.363 ति। ५. बलसुतं १. "चत्तारिमानि, भिवसवे, चलानि । कतमानि चत्तारि? पञ्जावलं, विरियवलं, अनवज्जवलं, सङ्गाहवलं । कतमं च, भिक्खवे, १. पटिविग्झं-स्या; पटिपिग्म-रो। २. ठरप तत्य-सी०, रो० ।

·६.१.५] बलसुतं पञ्जावलं ? ये धम्मा कुसला कुसलससाता ये धम्मा: अकुसला अकुसलसाता ये धम्मा सावज्जा सावज्जससाता ये धम्मा अनवज्जा अनवज्जससाता ये धम्मा कण्हा कण्हसवाता ये धम्मा सुक्का सुक्क- सङ्खाता ये धम्मा सेवितव्या सेवितव्यससाता ये धम्मा असेवितव्या असेवितब्बसाता ये धम्मा नालमरिया नालमरियसखाता ये धम्मा 5 अलमरिया अलमरियसह्वाता, त्यास्स' धम्मा पाय वोदिट्ठा होन्ति वोचरिता । इदं, वुच्चति, भिवखवे, पञ्जाबलं । २. "कतमं च, भिक्खवे, विरियवलं ? ये धम्मा अकुसला अकुसलसङ्खाता ये धम्मा सावज्जा सावज्जसङ्खाता ये धम्मा कण्हा कण्हसङ्खाता ये धम्मा असेवितब्बा असेवितव्यसङ्खाता ये धम्मा नाल- 10 मरिया नालमरियसङ्खाता, तेसं धम्मानं पहानाय छन्दं जनेति वायमति विरियं प्रारभति चित्तं पगण्हाति पदहति । ये धम्मा कुसला कुसल- सङ्खाता ये धम्मा अनवज्जा अनवज्जसङ्खाता ये धम्मा सुक्का सुक्क- सह्याता ये धम्मा सेवितब्बा सेवितब्बसङ्खाता ये धम्मा अलमरिया अलमरियसङ्खाता, तेसंधम्मानं पटिलाभाय छन्दं जनेति वायमति विरियं 15 प्रारभति चित्तं परगण्हाति पदहति । इदं वुच्चति, भिवखवे, विरियवलं ।। ३. “कतमंच, भिवखवे, अनवज्जवलं ? इध, भिवखवे, अरिय- सावको अनवज्जेन कायकम्मेन समन्नागतो होति, अनवज्जेन वचीकम्मेन समन्नागतो होति, अनवज्जेन मनोकम्मेन समन्नागतो होति । इदं वुच्चति, भिक्खवे, अनवज्जवलं । ४. "कंतमं च, भिक्खवे, सङ्गाहवलं ? चतारिमानि, भिक्खवे, सङ्गहवत्थूनि - दानं, पेय्यवज, अत्यचरिया, समानत्तता। एतदग्गं, भिक्खवे, दानानं यदिदं धम्मदानं । एतदग्गं, भिक्खवे, पेय्य- यज्जानं यदिदं अत्यिकस्स अोहितसोतस्स पुनप्पुनं धम्म देसेति । एत- दग्गं, भिक्खवे, अत्थचरियानं यदिदं अस्सद्धं सद्धासम्पदाय समादपति - निवेसेति पतिट्ठापेति, दुस्सीलं सीलसम्पदाय मच्छरि चागसम्पदाय दुप्प पञ्जासम्पदाय समादपति निवेसेति पतिट्टापेति । एत- दग्गं, मिक्खवे, समानत्ततानं यदिदं सोतापमो सोतापनस्स समानतो, सकदागामी सकदागामिस्स समानत्तो, अनागामी अनागामिस्स समानत्तो, . R:364 . 20 B.14 .. १. स्सस्सु-स्था।

·१४. R.365 अडगुत्तरनिकायो [६.१.५-- अरहा अरहतो समानत्तो । इदं वुच्चति, भिक्खवे, सङ्गाहवलं । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि बलानि । ५. “इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि बलेहि समन्नागतो अरिय- सावको पञ्च भयानि समतिक्कन्तो होति । कतमानि पञ्च ? आ- 5 जीविकभयं', असिलोकभयं, परिससारज्जभयं, मरणभयं, दुग्गतिभयं । स खो सो, भिक्खवे, अरियसावको इति पटिसञ्चिक्खति - 'नाहं श्राजीविकभयस्स भायामि । किस्साहं आजीविकमयस्स भायिस्सामि ? अस्थि मे चत्तारि बलानि –पञ्जावलं, विरियवलं, अनवज्जवलं, सङ्गाह- वलं । दुप्पओ खो आजीविकभयस्स भायेय्य । कुसीतो आजीविक- 10 भयस्स भायेय्य । सावज्जकायकम्मन्तवचीकम्मन्तमनोकम्मन्तो' आ- जीविकभयस्सभायेय्य । असङ्गाहको आजीविकभयस्स भायेय्य । नाहं असिलोकभयस्स भायामि ... पे०... नाहं परिससारज्जभयस्स भायामि नाहं मरणभयस्स भायामि ... पे०... नाहं दुग्गतिभयस्स भायामि । किस्साहं दुग्गतिभयस्स भायिस्सामि ? अत्यि मे चत्तारि बलानि 15 पज्ञावलं, विरियवलं, अनवज्जवलं, सङ्गाहबलं'। दुप्पओ खो 'दुग्गतिमयस्स भायेय्य । कुसीतो दुग्गतिभयस्स भायेय्य । सावज्जफाय- कम्मन्तवचीकम्मन्तमनोकम्मन्तो दुग्गतिभयस्स भायेय्य । असङ्गाहको दुग्गतिभयस्स भायेय्य । इमेहि सो, भिवखवे, चतूहि वलेहि समन्नागतो अरियसावको इमानि पञ्च भयानि समतिक्फन्तो होती" ति । ... 20 D.15 - ६. सेवनामुतं १. तय सो प्रायस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि ... पे०... प्रायस्मा सारिपुत्तो एतदवोच - २. "पुग्गलो पि, प्रायुसो, दुविधेन वेदितव्यो-सेवितन्यो पि पवितव्यो पि । चीयरं पि, प्रावुसो, दुविधेन येदितव्यं सेवितव्यं पि अर्मेयितव्यं पि। पिण्डपातो पि, प्रायुगों, दुविधेन घेदितव्यो 23 सेवितव्यो पि प्रसेवितव्यो पि। सेनामनं पि, पायुसो, दुविधेन पेदितव्यं - मेयितव्यं पि प्रसेवितव्यं पि। गामनिगमो पि, पायुसो, १. पावित - स. २-२, रामनी रामगो. मनी •मामिग-7.1.1-गी...! - - ·. R.306 सेवनासुत दुविधेन वेदितब्बो - सेवितव्यो पि असेवितव्यो पि । जनपदपदेसो पि आवुसो, दुविधेन वेदितब्बो-सेवितब्बो पि असेवितव्यो पि । ३. "'पुग्गलो पि, भावुसो, दुविधेन वेदितव्वो - सेवितब्बो पि असवितब्बो पी' ति, इति खो पनेत वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च युत्तं ? तत्य यं जञा पुग्गलं - 'इमं खो मे पुग्गल सेवतो अकुसला धम्मा अभि- 5 वड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति; ये च खो मे पव्वजितेन जीवित- परिक्खारा समुदानेतन्या' चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्ज- परिक्खाराते च कसिरेन समुदागच्छन्ति'; यस्स चम्हि अत्याय अगारस्मा अनगारियं पव्वजितो सो च मे सामञ्जत्यो न भावनापारिपूरि गच्छती' ति, तेनावुसो, पुग्गलेन सो पुग्गलो रत्तिभागं वा दिवसभागं वा सह्वा पि 10 अनापुच्छा पक्कमितब्बं नानुवन्धितब्बो। "तत्य यं जञा पुग्गलं – 'इमं खो मे पुग्गलं सेवतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति; ये च खो मे पवजितेन जीवितपरिक्खारा समुदानेतव्वा चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चय- भेसज्जपरिक्खारा ते च अप्पकसिरेन समुदागच्छन्ति; यस्स चम्हि 15 अत्याय अगारस्मा अनगारियं पब्बजितो सो च मे सामञ्जत्यो न भावनापारिपूरि गच्छती"ति, तेनावुसो, पुग्गलेन सो पुग्गलो सङ्खा पि अनापुच्छा' पक्कमितव्यं नानुबन्धितव्यों'। "तत्थ यं जञा पुग्गलं 'इमं खो मे पुग्गलं सेवतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्डन्ति; ये च खो में 20 .. पब्बजितेन जीवितपरिवखारा समुदानेतव्या चीवरपिण्डपातसेनासन- गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा ते च कसिरेन' रामुदागच्छन्ति; यस्स चम्हि अत्याय अगारस्मा अनगारियं पव्वजितो सो च मे सामञ्जत्यो भावनापारिपूरि गच्छती' ति, तेनावसो, पुग्गलेन सो पुग्गलो ससा पि अनुवन्धितब्बो न पक्कमितव्वं । "तत्य यं जञा पुग्गलं - 'इमं खो मे पुग्गलं सेवतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवडन्ति; ये च सो मे पब्बजितेन जीवितपरिक्खारा समुदानेतवा चीवरपिण्डपातसैनासन- १. समुदानेतब्ब-मी० । २. ममुहरनि-स्या०1३-३. पानी मनुबन्चितम्रो न परमितमो-स्मा० मापुच्या०- रो०। ४. मपामिरेन-सी०, स्यारो। R.367 25 B. 15 ·- R.368 प्रगुत्तरनिकायो गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा ते च अप्पकसिरेन समुदागच्छन्ति; यस्स चम्हि अत्थाय अगारस्मा अनगारियं पब्बजितो सो च में साम- जत्थो भावनापारिपूरि गच्छती' ति, तेनावुसो, पुग्गलेन सो पुग्गलो यावजीवं अनुवन्धितव्यो न पवकमितव्वं अपि पनुज्जमानेन । 'पुग्गलो 5 पि, पावुसो, दुविधेन वेदितब्बो - सेवितब्बो पि असवितब्बो पी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ४. "'चीवरं पि, आवुसो, दुविधेन वेदितव्वं सेवितब्बं पि असेवितव्बं पी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वृत्तं ? तत्थ यं जञा चीवरं - 'इदं खो मे चीवरं सेवतो अकुसला धम्मा अभि- 10 वड्डन्ति, कुराला धम्मा परिहायन्ती' ति, एवरूपं चीवर न सेवितब्बं । तत्थ यं जञा चीवरं . 'इदं खो मे चीवरं सेवतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुराला धम्मा अभिवहन्ती' ति, एवरूपं चीवरं सेवितब्बं । 'चीवरं पि, पावुसो, दुविधेन वेदितव्वं सेवितब्बं पि असेवितब्बं पी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वृत्तं । ५. ""पिण्डपातो पि, पावुसो, दुविधेन वेदितब्बो सेवितब्बो पि असेवितव्वो पी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? तत्य यं जञा पिण्डपातं 'इमं खो मे पिण्डपातं सेवतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ती' ति, एवरूपो पिण्डपातो न सेवितब्बो। तत्थ यं जना पिण्डपात - 'इम खो मे पिण्डपातं सेवतो 20 अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवसन्ती' ति, एवरूपो पिण्डपातो. मेवितब्बो । 'पिण्डपातो. पि., प्रामो, दुविधेन, वेदियो मेवितव्यो पि असेवितव्यो पी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ६. "'सेनासनं पि, आवुसो, दुविधेन वेदितव्यं सेवितब्बं पि असेवितब्बं पी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? 25 तत्य यं जन् सेनासनं - 'इदं सो मे सेनासन सेवतो अफुसला धम्मा अभिवन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ती' ति, एवरपं रोनासनं न सेवि- तव्यं । तत्य यं जम्ना सेनासनं - 'इदं सो मे सेनासनं सेवतो अकुसला. धम्मा परिहायन्ति, गुमला धम्मा अभिवहन्ती' ति, एकरूपं सेनासनं रोयितव्यं । 'सेनाननं पि, पासो, दुविधेन वेदितव्यं सेवितब्बं पि 50 असे वितव्यं पी' ति, इति यं तं युतं, इदमेतं पटिच्च युतं । 15 B.177 - ·- 5 R.369 ६.१.७] सुतवासुतं ७. "'गामनिगमो पि, प्रावुसो, दुविधन वेदितव्यो - सेवि- तब्बो पि असेवितब्बो पी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वृत्तं ? तत्य यं जञा गामनिगमं 'इमं खो मे गामनिगम सेवतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ती' ति, एवरूपो गामनिगमो न सेवितब्बो। तत्य यं जना गामनिगम 'इमं खो, मे गामनिगम सेवतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्डन्ती' ति, एवरूपो गामनिगमो सेवितब्बो । 'गामनिगमो पि, श्रावुसो, दुविधेन वेदितब्बो ~ सेवितब्बो पि असेवितव्यो पी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ८. "'जनपदपदेसो पि, आयुसो, दुविधन वेदितव्यो - सेवि- 10 तब्बो पि असेवितब्बो पी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? तत्य यं जना जनपदपदेसं - 'इमं खो मे जनपदपदेस सेवतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ती' ति, एवरूपो जनपदपदेसो न सेवितव्यो । तत्य यं जना जनपदपदेसं - 'इम खो मे जनपदपदेसं सेवतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभि- 15 वडन्ती' ति, एवरूपो जनपदपदेसो सेवितब्बो । 'जनपदपदेसो पि, प्रावुसो, दुविधेन वेदितब्बो -- सेवितम्बो पि असेवितव्वो पी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं" ति । - ७. सुतवासुत्तं १. एकं समयं भगवा राजगहे विहरति गिज्झकूटे पब्बते । अथ खो सुतवा परिब्बाजको येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा 20 भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एक- मन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो सुतवा परिवाजको भगवन्तं एतदवोच- २. "एकमिदाह, भन्ते, समयं भगवा इघेव राजगहे विहरामि गिरिब्बजे । तत्र में, भन्ते, भगवतो सम्मुखा सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं. 'यो सो, सुतवा', भिक्खु अरहं खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो अोहितभारो अनुप्पत्तसदत्यो परिक्सीणभवसंयोजनो सम्मदम्ञा- १. एकमिदं-सी०,रो०। २.विहरति - सी०, रो० । ३. सुनव-स्या। २ 25 B. 178 R.370 म०४-३ ·१८ अडगुत्तरनिकायो [६.१.७- विमुत्तो, अभब्बो सो पञ्च ठानानि अज्झाचरितुं - अभव्यो खीणासवो भिक्खु सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेतुं, अभब्बो खीणासवो भिक्खु अदिन्नं थेय्यससातं आदातुं, अभब्बो खीणासवो भिक्खु मेथुनं धम्म पटिसेवितुं, अभब्बो खीणासवो भिक्खु सम्पजानमुसा भासितुं, अभब्बो 5 खीणासवो भिक्खु सन्निधिकारक' कामे परिभुजितुं सेय्यथापि पुब्बे अगारियभूतो" ति । कच्चि मेतं, भन्ते, भगवतो सुस्सुतं सुग्गहितं सुमनसिकतं सूपधारित" ति? ३. "तग्घ ते एतं', सुतवा, सुस्सुतं सुग्गहितं सुमनसिकतं सूप- धारितं । पुब्बे चाहं, सुतवा, एतरहि च एवं वदामि – 'यो सो भिक्खु 10 अरहं खीणासवो चुसितथा कतकरणीयो अोहितभारो अनुप्पत्तसदत्यो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदआविमुत्तो, अभब्यो सो नव ठानानि अज्ज्ञाचरितुं - अभब्दो खीणासवो भिक्खु सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेतुं, अभब्बो खीणासवो भिक्खु अदिन्नं थेय्यसह्वातं यादातुं, अभब्बो खीणासवो भिक्खु मेथुनं धम्म पंटिसेवितुं, अभवो खीणासवो भिवखु 15 सम्पजानमुसा भासितुं, अभब्बो खीणासवो भिक्सु सन्निधिकारकं कामे परिभुजितुं सैय्यथापि पुये अगारियभूतो, अभन्यो सीणासवो भिवसु छन्दागतिं गन्तुं, अभव्बो खीणासवो भिक्खु दोसागति गन्तुं, नभन्बो खोणासवो भिक्सु मोहागतिं गन्तुं, अभन्यो सीणासयो भिवसु भयागति गन्तुं' । पुव्ये चाहं, सुतवा, एतरहि न एवं वदामि 'यो सो भिमसु 20 अरहं सीणासवो युसितवा कतकरणीयो प्रोहितभारो अनुप्पत्तसदत्यो परिपतीणभपसंयोजनो राम्मदम्ञापिमुत्तो, प्रभच्चो सो इमानि नय ठानानि प्रशाचरितुं'" ति । R.371 ८. सासुतं १. एक गमयं भगवा राजगहे विहरति गिरनपटे पन्यते । प्रय गो गो परिवाजको येन भगवा रोनुपगमि; उपगई गिरगा भगवता - गदि गम्मोदि । मम्मोदनीयं गपं गारणीयं पीतिमारेरया एगगनां पीदि। एमनं निमितो गी मन्नो परिन्यानो नगपना एलदरोग- Pronsu . murenti-t.... ft-it.ltd-iit...

·- 5 ६.१.६] पुग्गलसुत्तं २. “एकमिदाह, भन्ते, समयं भगवा इधेव राजगहे विहरामि गिरिब्बजे । तत्र मे, भन्ते, भगवतो सम्मुखा सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं 'यो' सो, सज्झ, भिक्खु अरहं खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो मोहित- भारो अनुप्पत्तसदत्यो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदग्नाविमुत्तो, अभब्बो सो पञ्च ठानानि अज्झाचरितुं - अभब्बो खीणासवो भिक्खु सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेतुं, अभब्बो खोणासवो भिक्खु अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदातुं, अभब्बो खीणासवो भिक्खु मेथुनं धम्म पटिसेवितुं, अभब्बो खीणासवो भिक्खु सम्पजानमुसा भासितुं, अभब्बो खीणासवो भिक्खु सन्निधिकारकं कामे परिभुञ्जितुं सेय्यथापि पुब्बे अगारियभूतो' ति । कच्चि मेतं, भन्ते, भगवतो सुस्सुतं सुग्गहितं सुमनसिकतं सूप- 10 धारित" ति? ३. "तग्य ते एतं, सज्झ, सुस्सुतं सुग्गहितं सुमनसिकतं सूप- धारितं । पुब्बे चाहं, सज्झ, एतरहि च एवं वदामि - 'यो सो भिक्खु अरहं खीणासवो बुसितवा कतकरणीयो भोहितभारो अनुप्पत्तसदत्यो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदज्ञाविमुत्तो, अभब्बो सो नव ठानानि 15 अज्झाचरितुं अभब्बो खीणासवो भिक्खु सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेतुं पे०... अभब्बो खीणासवो भिक्खु सन्निधिकारकं कामे परिभुजितुं सेय्यथापि पुब्वे अगारियभूतो, अभब्बो खीणासवो भिक्खु बुद्धं पच्चक्खातुं, अभब्बो खीणासवो भिक्खु धम्म पच्चक्खातुं, अभब्बो खीणासवो भिक्खु सङ्ख पच्चक्खातुं, अभन्बो खीणासवो भिक्खु सिक्खं 20 पच्चक्खातुं' । पुब्बे चाहं, सज्झ, एतरहि च एवं वदामि 'यो सो भिक्खु अरहं खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्त- सदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदाविमुत्तो, अभब्बो सो इमानि नव ठानानि अज्झाचरितुं" ति । R.372 ... - -- ६. पुग्गलसुत्तं १. "नवयिम, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि। 25 कतमे नव ? अरहा, अरहत्ताय पटिपन्नो, अनागामी, अनागामिफल- सच्छिकिरियाय पटिपन्नो, सकदागामी, सकदागामिफलसच्छिकिरियाय १. ये -सी।

·- B.101 - ६.२.१] सोहनादसुतं पक्कन्ते प्रायस्मन्ते सारिपुत्ते भगवन्तं एतदवोच - "प्रायस्मा मं, भन्ते, सारिपुत्तो आसज्ज' अप्पटिनिस्सज्ज' चारिकं पक्कन्तो" ति । अथ खो भगवा अनतरं भिक्खं आमन्तेसि "एहि त्वं, भिक्खु, मम वचनेन सारिपुत्तं आमन्तेहि - 'सत्या तं, आवुसो सारिपुत्त, आमन्तेती" ति । “एवं, भन्ते" ति खो सो भिक्खु भगवतो पटिस्सुत्वा येनायस्मा । सारिपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच- "सत्था तं, आवुसो सारिपुत्त, अामन्तेती" ति । "एवमावुसो" ति खो आयस्मा सारिपुतो तस्स भिक्खुनो पच्चस्सोसि । ३. तेन खो पन समयेन प्रायस्मा च महामोग्गल्लानो प्रायस्मा च आनन्दो अवापुरणं' आदाय विहार' प्राहिण्डन्ति' "अभिक्कमथा- 10 यस्मन्तो', अभिक्कमथायस्मन्तो ! इदानायस्मा सारिपुत्तो भगवतो सम्मुखा सीहनादं नदिस्सती" ति । अथ खो प्रायस्मा सारिपुत्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो आयस्मन्तं सारिपुत्तं भगवा एतदवोच- "इध ते, सारिपुत्त, अझतरो सब्रह्मचारी खीयनधम्म" आपन्नो - 15 'आयस्मा मं, भन्ते, सारिपुत्तो आसज्ज अप्पटिनिस्सज्जचारिक पक्कन्तो" ति। ४. “यस्स नून, भन्ते, काये कायगतासति अनुपट्टिता अस्स, सो इध अशतरं सब्रह्मचारि आसज्ज अप्पटिनिस्सज्ज चारिक पक्क- मेय्य । 20 R.375 ५. “सेय्यथापि, भन्ते, पथवियं सुचि पि निक्खिपन्ति असुचि पि निक्खिपन्ति गूथगतं पि निक्खिपन्ति मुत्तगतं पि निक्खिपन्ति खेळगत' पि निक्खिपन्ति पुन्वगतं पि निक्खिपन्ति लोहितगतं पि निविख- पन्ति, न च तेन पथवी अट्टीयति वा हरायति वा जिगुच्छति वा; एवमेव खो अहं, भन्ते, पथवीसमेन चेतसा विहरामि विपुलेन महग्गतेन 25 अप्पमाणेन अवेरेन अव्यापज्झेन । यस्स नून, भन्ते, काये कायगतासति अनुपद्विता अस्स, सो इध अञ्जतरं सब्रह्मचारिं आसज्ज अप्पटिनिस्सज्ज चारिक पक्कमेय्य । १. प्रापज्ज - स्या० । २. अवापूरणं-मी०, अपापुरण-स्या० । ३-३. विहारं. स्मा०; विहारेन विहारं अन्वाहिद्धन्ति सी०; विहारेन विहारं मन्वाहिण्डन्ति रो। ४. अभिक्षमथायस्मन्तो मी०, स्या०, रो। ५. सीयधम्म स्मा, रौ० । - सी. । ७. भट्टियति - सी०, स्या, --- - रो.. ६. खेलगत ·R.182 '२२ प्रगुत्तरनिकायो [६.२.१- ६. "सेय्यथापि, भन्ते, आपस्मि सुचि पि धोवन्ति असुचि पि घोवन्ति गूथगतं पि... मुत्तगतं पि... खेळगतं पि... पुब्बगतं पि... लोहित- गतं पि धोवन्ति, न च तेन आपो अट्टीयति वा हरायति वा जिगुच्छति वा; एवमेव खो अहं, भन्ते, आपोसमेन चेतसा विहरामि विपुलेन महग्गतेन 5 अप्पमाणेन अवेरेन अव्यापज्झेन । यस्स नून, भन्ते, काय कायगता- सति अनुपट्टिता अस्स, सो इध अञ्जतरं सब्रह्मचारि आसज्ज अप्पटि- निस्सज्ज चारिक पक्कमेय्य । ७. "सेय्यथापि, भन्ते, तेजो सुचि पि डहति असुचि पि डहति गूथगतं पि ... मुत्तगतं पि ... खेळगतं पि ... पुव्वगतं पि ... लोहितगतं 10 पि डहति, न च तेन तेजो अट्टीयति वा हरायति वा जिगुच्छति वा; एवमेव खो अहं, भन्ते, तेजोसमेन चेतसा विहरामि विपुलेन महगतेन अप्पमाणेन अवेरेन अव्यापज्झेन । यस्स नून, भन्ते, काये कायगतासति अनुपट्ठिता अस्स, सो इध अञ्चतरं सब्रह्मचारिं आसज्ज अप्पटिनिस्सज्ज चारिक पक्कमेय्य । ८. "सेय्यथापि, भन्ते, वायो सुचि पि उपवायति असुचिं पि उपवायति गूथगतं पि ... मुत्तगतं पि ... खेळगतं पि ... पुव्वगतं पि ... लोहितगतं पि उपवायति, न च तेन वायो अट्टीयति वा हरायति वा जिगुच्छति वा; एवमेव खो अहं, भन्ते, वायोसमेन चेतसा विहरामि विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवरेन अव्यापज्झेन । यस्स नून, भन्ते, 20 काये कायगतासति अनुपट्टिता अस्स, सो इध अझतरं सब्रह्मचारि पासज्ज अप्पटिनिस्सज्ज चारिक पक्कमेय्य । ९. "सेय्यथापि, भन्ते, रजोहरणं सुचि पि पुञ्छति' सुनि पि पुञ्छति गूथगतं पि ... मुत्तगतं पि ... खेळगतं पि ... पुचगतं पि लोहितगतं पि पुञ्छति, न च तेन रजोहरणं अट्टीयति वा हरायति या जिगुच्छति वा; एवमेव सो अहं, भन्ते, रजोहरणसमेन चेतसा पिहरामि विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन प्रवेरेन अव्यापज्झेन । यस्स नून, भन्ते, काय कायगतासति अनुपट्ठिता अस्स, सो इध अभ्यतरं सब्रह्मचारि प्रागज्ज अप्पटिनिस्सज्ज चारिक परकमेय्य । १०. "सम्पयापि, भन्ते, गण्डलयुगारसो वा पण्डालयुगारिया 15 R.370 ... १. मुरि-मा..

·२३ B. 183 ६.२.१] सोहनादसुतं वा कळोपिहत्थो' नन्तकवासी गाम वा निगमं वा पविसन्तो नीच- चित्तंयेव उपपेत्वा पविसति; एवमेव खो अहं, भन्ते, चण्डालकुमारक- चण्डालकुमारिकासमेन चेतसा विहरामि विपुलेन महम्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अब्यापज्झेन । यस्स नून, भन्ते, काये कायगतासति अनुपट्ठिता अस्स, सो इध अञ्जतरं सब्रह्मचारि आसज्ज अप्पटिनिस्सज्ज चारिक 5 पक्कमेय्य । ११. "सेय्यथापि, भन्ते, उसभो छिन्नविसाणो सूरतो' सुदन्तो सुविनीतो रथियाय रथियं सिङ्घाटकेन सिङ्घाटकं अन्वाहिण्डन्तो न किञ्चि हिंसति पादेन वा विसाणेन वा; एवमेव खो अहं, भन्ते, उसभ- छिन्नविसाणसमेन" चेतसा विहरामि विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन 10 अवेरेन अव्यापज्झेन । यस्स नून, भन्ते, काये कायगतासति अनुपट्टिता अस्स, सो इध अझतरं सब्रह्मचारिं आसज्ज अप्पटिनिस्सज्ज चारिक पक्कमेय्य । १२. “सेय्यथापि, भन्ते, इत्थी वा पुरिसोवा दहरो युवा मण्डनक- जातिको सीसंनहातो अहिकुणपेन वा कुक्कुरकुणपेन वा मनुस्सकुणपेन वा 15 कण्ठे आसत्तेन अट्टीयेय्य हरायेय्य जिगुच्छेय्य ; एवमेव खो अहं, भन्ते, इमिना पूतिकायेन अट्टीयामि हरायामि जिगुच्छामि । यस्स नून, भन्ते, काये कायगतासति अनुपट्टिता अस्स, सो इध अज्ञतरं सब्रह्मचारि आसज्ज अप्पटिनिस्सज्ज चारिक पक्कमेय्य । १३. “सेय्यथापि, भन्ते, पुरिसो मेदकथालिकं परिहरेय्य छिद्दाव- 20 छिदं उग्घरन्तं पग्घरन्तं ; एवमेव खो अहं, भन्ते, इमं कायं परिहामि छिद्दावछिदं उग्घरन्तं पग्घरन्तं । यस्स नून, भन्ते, काये कायगताराति अनुपट्टिता अस्स, सो इध अञ्जतरं सब्रह्मचारि पाराज्ज अपटिनिरराज्ज चारिक पक्कमेय्या" ति । १४. अथ खो सो भिवणु उट्ठायागना एपंग उत्तगगहाtil. un भगवतो पादेसु सिरसा निपतित्या भगवन्तं एतदयो - "cirritat भन्ते, अच्चगमा यथायालं यथामूण्हं यथाअकुसलं, यो गाई भागमrd -स्था०,रो० । ३. सोरतो-सी०,०; १. पलोपिहलो-101 २. गम्तियासी सुरतो - स्था० । ४. गुमिनियती- सी०,रो; या युया R.977 -एगा। ५. उराभन्छिन्न • - सी० । ६. वा युवाषा- -पा. ७.भाग- स्या०। ८. छिदं विन्छिद - सी०, रो।

·२५ R.37 B. 185 ६.२.२] सउपादिसेससुत्तं मुत्तो तिरच्छानयोनिया अपरिमुत्तो पेत्तिचिसया' अपरिमुत्तो अपाय- दुग्गतिविनिपाता' ति । अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो तेसं अचा- तित्थियानं परिवाणकानं भासितं नेव अभिनन्दि नप्पटिक्कोसि । अनभि- नन्दित्वा अप्पटिक्कोसित्वा उढायासना पक्कामि – “भगवतो सन्तिके एतस्रा भासितस्स अत्थं आजानिस्सामी" ति । अथ खो आयस्मा सारि- 5. पुत्तो सावत्यियं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कतो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नोखो प्रायस्मा सारिपुत्तो भगवन्तं एतदवोच - ३. “इधाहं, भन्ते, पुव्वण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय सावत्थि पिण्डाय पाविसि । तस्स मय्ह, भन्ते, एतदहोसि - ‘अतिप्पगो 10 खो ताव सावत्थियं पिण्डाय चरितुं; यन्नूनाहं येन अतिथियानं परिव्वाजकानं आरामो तेनुपसङ्घमेय्य' ति । अथ खो अहं, भन्ते, येन अतित्थियानं परिव्वाजकानं आरामो तेनुपसमि; उपसमित्वा तेहि अतिथियेहि परिवाजकेहि सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । तेन खो पन समयेन तेसं 15 अतिथियानं परिब्बाजकानं सन्निसिन्नानं सन्निपतितानं अयमन्तराकथा उदपादि – 'यो हि कोचि, आवुसो, सउपादिसेसो कालं करोति, सवो सो अपरिमुत्तो निरया अपरिमुत्तो तिरच्छानयोनिया अपरिमुत्तो पेत्ति- विसया अपरिमुत्तो अपायदुग्गतिविनिपाता' ति । अथ खो अहं, भन्ते, तेसं अतित्थियानं परिबाजकानं भासितं नव अभिनन्दि नप्पटिक्कोसि । अनभिनन्दित्वा अप्पटिक्कोसित्वा उट्ठायासना पक्कमि 'भगवतो सन्तिके एतस्स भासितस्स अत्यं प्राजानिस्सामी" ति । ४. "के' च', सारिपुत्त, अतित्थिया परिव्वाजका वाला अव्यंत्ता, के च सउपादिसेसं वा 'सउपादिसेसो' ति जानिस्सन्ति, अनुपादिसेसं वा 'अनुपादिसेसो' ति जानिस्सन्ति ! ५. "नवयिमे, सारिपुत्त, पुग्गला सउपादिसेसा कालं कुरुमाना परिमुत्ता निरया परिमुत्ता तिरच्छानयोनिया परिमुत्ता पेत्तिविसया परिमुत्ता अपायदुग्गतिविनिपाता । कतमे नव ? इध, सारिपुत्त, एकच्चो पुग्गलो सीलेसु परिपूरकारी' होति, समाधिस्मि परिपूरकारी, स्या०, रो० । २-२. केचि - स्या०,रो० । ३. परिपुरीपारी - 20 25 R.380 १. पित्तिविसया स्या०। म०४-४ ·२६ B. 186 अडगुत्तरनिकायो [६.२.२- पञ्चाय मत्तसो' कारी'। सो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया अन्तरापरिनिब्वायी होति । अयं, सारिपुत्त, पठमो पुग्गलो सउपादिसेसो कालं कुरुमानो परिमुत्तो निरया परिमुत्तो तिरच्छान- योनिया परिमुत्तो पेत्तिविसया परिमुत्तो अपायदुग्गतिविनिपाता । ६. "पुन च परं, सारिपुत्त, इधेकच्चो पुग्गलो सीलेसु परि-. पूरकारी होति, समाधिस्मि परिपूरकारी, पञ्जाय मत्तसो कारी । सो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिवखया उपहच्चपरिनिब्वायी होति पे०... असङ्घारपरिनिब्वायी होति ... पे०... ससङ्खारपरि- निव्वायी होति ... पे०... उद्धंसोतो होति प्रकनिट्ठगामी । अयं, सारिपुत्त, 10 पञ्चमो पुग्गलो सउपादिसेसो कालं कुरुमानो परिमुत्तो निरया परिमत्तो तिरच्छानयोनिया परिमुत्तो पेत्तिविसया परिमुत्तो अपायदुग्गतिविनि- 5 ... पाता। । . ७. "पुन च परं, सारिपुत्त, इधेकच्चो पुग्गलो सीलसु परिपूर- कारी होति, समाधिस्मि मतसो कारी, पाय मत्तसो कारी । 15 सो तिण्णं संयोजनानं परिक्खया रागदोसमोहानं तनुत्ता सफदागामी होति, सकिदेव इमं लोकं आगन्त्वा दुक्खस्सन्तं करोति । अयं, सारि- पुत्त, छटो पुग्गलो सउपादिसेसो कालं कुरुमानो परिमुत्तो निरया .... पे०... परिमुत्तो अपायदुग्गतिविनिपाता । "पुन च परं, सारिपुत्त, इधेकच्चो पुग्गलो सीलेसु परिपूर- 20 कारी होति, समाधिस्मि भत्तसो कारी, पञ्जाय भत्तसो कारी । सो तिण्णं संयोजनानं परिक्खया एकबीजी होति, एकयेव मानुसकं भवं निव्व- त्तेत्वा दुक्खस्सन्तं करोति । अयं, सारिपुत्त, सत्तमो पुग्गलो सउपादि- सेसो कालं कुरुमानो परिमुत्तो निरया पे०... परिमुत्तो अपायदुग्गति- विनिपाता। ६. "पुन च परं, सारिपुत्त, इधेकच्चो पुग्गलो सीलेसु परि- पूरकारी होति, समाधिस्मि मत्तसो कारी, पाय मत्तसो कारी । सोतिण्णं संयोजनानं परिक्खया कोलंकोलो होति, द्वे वा तीणि वा कुलानि सन्यावित्वा संसरित्वा दुक्खस्सन्तं करोति । अयं, सारिपुत्त, अट्ठमो R.381 25 १-१. न परिपूरवारी - गोरी ।

·B. 187 ६.२.३] फोटिफसुत्तं पुग्गलो सउपादिसेसो कालं कुरुमानो परिमुत्तो निरया ...पे०... परिमुत्तो अपायदुग्गतिविनिपाता। १०. "पुन च परं, सारिपुत्त, इधेकच्चो पुग्गलो सीलेसु परि- पूरकारी होति, समाधिस्मि मत्तसो कारी, पज्ञाय मत्तसो कारी । सो तिण्णं संयोजनानं परिक्खया सत्तक्खत्तुपरमो होति, सत्तक्खत्तु- 5 परमं देवे च मनुस्से च सन्धावित्वा संसरित्वा दुवखस्सन्तं करोति । अयं, सारिपुत्त, नवमो पुग्गलो सउपादिसेसो कालं कुरुमानो परिमुत्तो निरया परिमुत्तो तिरच्छानयोनिया परिमुत्तो पेत्तिविसया परिमुत्तो अपायदुग्गतिविनिपाता। ११. "के च, सारिपुत्त, अतित्थिया परिव्याजका वाला अव्यत्ता, के च सउपादिसेसं वा 'सउपादिसेसो' ति जानिस्सन्ति, अनु- पादिसेसं वा 'अनुपादिसेसो' ति जानिस्सन्ति ! इमे खो, सारिपुत्त, नव पुग्गला सउपादिसेसा कालं कुरुमाना परिमुत्ता निरया परिमुत्ता तिरच्छान- योनिया परिमुत्ता पेत्तिविसया परिमुत्ता अपायदुग्गतिविनिपाता । न तावायं, सारिपुत्त, धम्मपरियायो परिभासि भिक्खून भिक्खुनीनं 15 उपासकानं उपासिकानं । तं किस्स हेतु ? मायिम धम्मपरियायं सुत्वा पमादं आहरिंसू ति । अपि च मया, सारिपुत्त, धम्मपरियायो पञ्हा- धिप्पायेन भासितो" ति । 10 R.382 20 ३. कोट्टिकसुत्तं १. अथ खो प्रायस्मा महाकोटिको' येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मता सारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खोप्रायस्मा महाकोट्टिको आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच - "कि नु खो, प्रावुसो सारिपुत्त, 'यं कम्मं दिट्टधम्मवेदनीयं, तं मे कम्म सम्परायवेदनीयं होतू' ति, एतस्स अत्याय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती" ति? "नो हिद, आवुसो"। 23 १. महाकोट्टितो -सौ०, स्था०, रो।

·२८ 5 B. 188 . अगुत्तरनिकायो [६.२.३- २. "किं पनावुसो सारिपुत्त, 'यं कम्म सम्परायवेदनीयं, त मे कम्मं दिट्ठधम्मवेदनीयं होतू' ति, एतस्स अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती" ति? "नो हिद, आवसो"। ३. "किं नु खो, आवुसो सारिपुत्त, 'यं कम्मं सुखवेदनियं, तं मे कम्म दुक्खवेदनियं' होतू' ति, एतस्स अत्याय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती" ति ? "नो हिदं यावुसो"। ४. "किं पनावुसो, सारिपुत्त, 'यं फम्म दुवखवेदनिय तं 10 कम्मं सुखवेदनियं होतू' ति, एतस्स अत्याय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती" ति? "नो हिदं, आवसो"। ५. "किं नु खो, भावुसो सारिपुत्त, 'यं कम्मं परिपक्कवेदनीयं, तं मे कम्मं अपरिपक्कवेदनीयं होतू' ति, एतस्स अत्थाय भगवति ..15 ब्रह्मचरियं दुस्सती" ति ? "नो हिदं, आवुसो"। ६. "किं पनावसो सारिपुत्त, 'यं कम्मं अपरिपक्कवेदनीयं, तं मे कम्मं परिपक्कवेदनीयं होतू' ति, एतस्स अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती" ति? "नो हिदं, भावुसो"। ७. "किं नु खो, आवुसो सारिपुत्त, 'यं कम्मं बहुवेदनीयं, तं मे कम्मं अप्पवेदनीयं होतू' ति, एतस्स अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं बुस्सती" ति? "नो हिदं, आवुसो"। ८. "किं पनावुसो सारिपुत्त, 'यं कम्मं अप्पवेदनीयं, तं में कम्मं बहुवेदनीयं होतू' ति, एतस्स प्रत्याय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती" ति?. "नो हिदं, भावुसो"। १. दुवमवेदनीयं - स्या० । २. दुवगंदनीयं 20 R.SB3 25 -मी. ३.परिपारदनियं- मा०,रो ·२६ . B. 189 ६.२.३] कोटिकसुत्तं ६. "किं नु खो, भावुसो सारिपुत्त, 'यं कम्मं वेदनीयं, तं.मे कम्म अवेदनीयं होतू' ति, एतस्स अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती" ति ? "नो हिदं, भावुसो"। १०. "किं पनावुसो सारिपुत्त, 'यं कम्मं अवेदनीयं, तं मे कम्म वेदनीयं होतू' ति, एतस्स अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं चुस्सती" ति ? "नो हिदं, आवुसो"। ११. "किं नु खो, आवुसो सारिपुत्त, यं कम्म दिट्ठधम्मवेदनीयं तं में कम्म सम्परायवेदनीयं होतू ति, एतस्स अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो 'नो हिदं, आवुसो' ति वदेसि । "कि पनावुसो सारिपुत्त, यं कम्मं सम्परायवेदनीयं तं मे कम्मं दिट्ठधम्मवेदनीयं 10 होतू ति, एतस्रा अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो 'नो हिदं, आवुसो' ति वदेसि । 'किं नु खो, श्रावुसो सारिपुत्त, यं कम्म सुखवेदनियं तं मे कम्मं दुक्खवेदनियं होतू ति, एतस्स अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो 'नो हिदं, भावुसो' ति वदेसि । 'किं पनावुसो सारिपुत्त, यं कम्मं दुक्खवेदनियं तं मे कम्मं सुखवेदनियं 15 होतू ति, एतस्स अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं बुस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो 'नो हिदं, भावुसो' ति वदेसि । "किं नु खो, आवुसो सारिपुत्त, यं कम्म परिपक्कवेदनीयं तं मे कम्मं अपरिपक्कवेदनीयं होतू ति, एतस्स अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो 'नो हिद, आवुसो' ति वदेसि । “किं पनावुसो सारिपुत्त, यं कम्म अपरिपक्कवेदनीयं तं मे 20 कम्मं परिपक्कवेदनीयं होतू ति, एतस्स अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो 'नो हिदं, आवुसो' ति पदेसि । 'कि नु खो, आवुसो सारिपुत्त, यं कम्मं बहुवेदनीयं तं मे कम्मं अप्पवेदनीयं होतू ति, एतस्स अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो 'नो हिदं, आबुसो' ति बदेसि । 'किं पनावुसो सारिपुत्त, यं कम्मं 25 अप्पवेदनीयं तं मे कम्मं बहुवेदनीयं होतू ति, एतस्स अत्थाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो 'नो हिदं, भावुसो' ति वदेसि "किं नु खो, आवुसो सारिपुत्तं, यं कम्मं वेदनीयं तं मे कम्मं अवेदनीयं होतू ति, एतस्स अत्याय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो 'नो हिदं, प्रावुसो' ति वदेसि । किं पनावुसो सारिपुत्त, यं कम्म 90 अवेदनीयं तं मे कम्मं वेदनीयं होतू ति, एतस्स प्रत्याय भगवति ब्रह्मचरियं R.381 -- ·, B. 190 प्रगुत्तरनिकायो [६.२.३- वुस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो 'नो हिदं, यासो' ति वदेसि । अथ किमत्थं चरहावुसो', भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती" ति ? १२. "यं ख्वस्स', आवुसो, अञ्जातं अदिटुं अप्पत्तं असच्छिकतं अनभिसमेतं, तस्म जाणाय दस्सनाय पत्तिया सच्छिकिरियाय अभि- 5 समयाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती" ति । ' "किं* पनस्सावुसो, अज्ञातं अदिट्ट अप्पत्तं असच्छिकतं अनभिसमेतं, यस्स जाणाय दस्सनाय पत्तिया सच्छिकिरियाय अभि- समयाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती" ति* ? "'इदं दुक्खं' ति रुवस्स, पावुसो, अज्ञातं अदि8 अप्पत्तं 10 असच्छिकतं अनभिसमेतं । तस्स जाणाय दस्सनाय पत्तिया सच्छि- किरियाय अभिसमयाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सति । श्रयं 'दुक्ख- समुदयो' ति ख्वस्स आवुसो ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोधो' ति ख्वस्स आवुसो ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति ख्वस्स आवुसो अज्ञातं अदिटुं अप्पत्तं असच्छिकतं अनभिसमेतं । तस्स ञाणाय 15 दस्सनाय पत्तिया सच्छिकिरियाय अभिसमयाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सति । इदं ख्वस्स प्रावुसो अज्ञातं अदि8 अप्पत्तं असच्छिकतं अनभिसमेतं । तस्स जाणाय दस्सनाय पत्तिया सच्छिकिरियाय अभि- समयाय भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सतो" ति । - R.385 ४. समिद्धिसुतं १. अथ खो आयस्मा समिद्धि येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्कमि; 20 उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं सारिपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो प्रायस्मन्तं समिद्धि प्रायस्मा सारिपुत्तो एतदवोच-- "किमारम्मणा, समिद्धि, पुरिसस्स सङ्कप्पवितक्का उप्पज्जन्ती" ति ? "नामरूपारम्मणा, भन्ते" ति । २. "ते पन, समिद्धि, क्व नानत्तं गच्छन्ती" ति? "धातूसु, भन्ते" ति । ३. "ते पन, समिद्धि, किसमुदया" ति ? "फस्ससमुदया, भन्ते" ति । १. चरतासो-स्या० । २. सवस्स-सी०; सोरस-रया० ॥३. मभिरामाय-सी। ४. अधिटुं-सी० •-* स्या० पोत्यके नत्यि। 25 ·-२.४] समितिसुत्तं 5 10 . ४. "ते पन, समिद्धि, किंसमोसरणा" ति ? "वेदनासमोसरणा, भन्ते" ति । ५. "ते पन, समिद्धि, किंपमुखा" ति ? "समाधिप्पमुखा, भन्ते" ति । ६. "ते पन, समिद्धि, किंअधिपतेय्या" ति ? "सताधिपतेय्या, भन्ते" ति । "ते पन, समिद्धि, किंउत्तरा" ति ? "पञ्जतरा, भन्ते" ति। ८. "ते पन, समिद्धि, किंसारा" ति ? "विमुत्तिसारा, भन्ते" ति । ६. "ते पन, समिद्धि, किंमोगधा" ति ? "अमतोगधा, भन्ते" ति । १०. "'किमारम्मणा, समिद्धि, पुरिसस्स सङ्कप्पवितक्का उप्प- ज्जन्ती' ति, इति पुट्ठो समानो 'नामरूपारम्मणा, भन्ते' ति वदेसि । 'ते पन, समिद्धि, क्व नानत्तं गच्छन्ती' ति, इति पुट्ठो समानो 'धातूसु, 15 भन्ते' ति वदेसि । 'ते पन, समिद्धि, किसमुदया' ति, इति पुट्ठो समानो 'फस्ससमुदया, भन्ते' ति वदेसि । 'ते पन, समिद्धि, किंसमोसरणा' ति, इति पुट्ठो समानो 'वेदनासमोसरणा, भन्ते' ति वदेसि । 'ते पन, समिद्धि, किंपमुखा' ति, इति पुट्ठो समानो 'समाधिप्पमुखा, भन्ते' ति वदेसि । 'ते पन, समिद्धि, किंअधिपतेय्या' ति, इति पुट्ठो समानो 20 'सताधिपतेय्या, भन्ते' ति वदेसि । 'ते पन, समिद्धि, किंउत्तरा' ति, इति पुट्ठो समानो 'पञ्अत्तरा, भन्ते' ति वदेसि । ते पन, समिद्धि, किंसारा' ति, इति पुट्ठो समानो 'विमुत्तिसारा, भन्ते' ति वदेसि । 'ते पन, समिद्धि, किंोगधा' ति, इति पुट्ठो समानो 'अमतोगधा, भन्ते' ति वदेसि । साधु साधु, समिद्धि ! साधु खो त्वं, समिद्धि, पुट्ठो' पुट्ठो 25 विस्सजेसि, तेन च' मा मी" ति । R.386 B 191 २. पह-सी०, स्या०, रो०। ३. वा- १. किमाधिपतय्या -सी०, स्या०। स्या०।

·३२ 5 अगुत्तरनिकायो [६.२.५-- ५. गण्डसुतं १. "सेय्यथापि, भिक्खवे, गण्डो अनेकवस्सगणिको । तस्सस्सु गण्डस्स' नव वणमुखानि नव अभेदनमुखानि । ततो यं किञ्चि पग्घ- रेय्य असुचियेव परधरेय्य, दुग्गन्धयेव पग्घरेय्य, जेगुच्छिययेव पग्घरेय्य ; यं किञ्चि पसवेय्य - असुचियेव पसवेय्य, दुग्गन्धयेव पसवेय्य, जेगुच्छिययेव पसवेय्य । २. "गण्डो ति खो, भिक्सवे, इमस्सेतं चातुमहाभूतिकस्स' कायस्स अधिवचनं मातात्तिकसम्भवस्स प्रोदनकुम्मासूपचयस्स अनि- च्चुच्छादनपरिमद्दनभेदनविद्धंसनधम्मस्स । तस्सस्सु गण्डस्स नव वष्ण- मुखानि नव अभेदनमुखानि । ततो यं किञ्चि पग्धरति - असुचियेव 10 पग्घरति, दुग्गन्धयेव पग्घरति, जेगुच्छिययेव पग्घरति; यं किञ्चि पसवति असुचियेव पसवति, दुग्गन्धंयेव पसवति, जैगुच्छिययेव पसवति । तस्मातिह, भिक्खवे, इमस्मि काये निधिबन्दथा" ति । R.387 - B.192 ६. सज्ञातुतं १. "नवयिमा, भिक्खवे, सज्ञा भाविता बहुलीकता मह- प्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना । कतमा नव ? 15 असुभसञ्जा, गरणसञ्जा, आहारे पटिकूलसञ्जा', सब्बलोके अनभि- रतिसना, अनिच्चस, अनिच्चे दुक्खसञ्जा, दुक्खे अनत्तसञ्जा, पहानसा, विरागसञ्जा इमा खो, भिक्खवे, नव सञ्जा, भाविता बहुलीकता महप्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमत- परियोसाना" ति। ७. कुलसुत्तं 20 १. "नवहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतं कुलं अनुपगन्त्वा वा नालं उपगन्तुं, उपगन्त्वा वा नालं निसीदितुं । कतमेहि नयहि ? न मनापेन पच्चुटुंन्ति, न मनापेन अभिवादेन्ति, न मनापेन आसनं देन्ति, सन्तमस्स परिगुहन्ति', बहुकं पि थोकं देन्ति, पणीतं पि लूखं देन्ति, १. सी०, स्या, रो० पोत्यका नत्वि। २. चातुम्महाभूतिकस्स-सी०, स्या०,०। ३. पटिकालसम्ला- सी०, स्पा०,रो० ॥ ४. अनभिरतसम्ना- सी., स्पा, रो०। ५. उप- निसादितु -सो० । ६. पतिगृहन्ति-सी० परिगम्हन्ति - स्या; परिगृहन्ति - रो।

·९.२.] नवगुपोसयसुत्तं असक्कच्चं देन्ति नो सक्कच्चं, न उपनिसीदन्ति धम्मस्सवनाय', भासित- मस्स' न सुस्सूसन्ति । इमेहि खो, भिक्खवे, नवहङ्गेहि समन्नागतं कुलं अनुपगन्त्वा वा नालं उपगन्तुं उपगन्त्वा वा नालं निसीदितुं । २. "नवहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतं कुलं अनुपगन्त्वा वा अलं उपगन्तुं, उपगन्त्वा वा अलं निसीदितुं । कतमेहि नवहि ? मनापेन । पच्चुटेन्ति, मनापेन अभिवादेन्ति, मनापेन आसनं देन्ति, सन्तमस्रा न परिगुहन्ति, बहुकं पि बहुकं देन्ति, पणीतं पि पणीतं देन्ति, सक्कच्चं देन्ति नो असक्कच्चं, उपनिसीदन्ति धम्मस्सवनाय, भासितमस्स सुस्सू- सन्ति । इमेहि खो, भिक्खवे, नवहङ्गेहि समन्नागतं कुलं अनुपगन्त्वा या अलं उपगन्तुं, उपगन्त्वा वा अलं निसीदितु" ति । R.380 10 B. 193 ८. नवगुपोसथसुत्तं १. “नवहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो उपोसथो उपवुत्यो महाफलो होति महानिसंसो महाजुतिको महाविप्फारो। कथं उपवुत्यो च, भिक्खवे, नवहङ्गेहि समन्नागतो उपोसथो महप्फलो होति महानिसंसो महाजुतिको महाविप्फारो ? इध, भिक्खवे, अरियसावको इति पटि- सञ्चिक्खति 'यावजीवं अरहन्तो पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता 15 पटिविरता निहितदण्डा निहितसत्था लज्जी दयापन्ना सब्बपाणभूत- हितानुकम्पिनो' विहरन्ति ; अहम्पज्ज इमं च रत्ति इमं च दिवसं पाणाति- पातं पहाय पाणातिपाता पटिविरतो निहितदण्डो निहितसत्थो लज्जी दयापन्नो सबपाणभूतहितानुकम्पी विहरामि। इमिनापङ्गेन अरहतं अनुकरोमि; उपोसथो च में उपवुत्यो भविस्सती' ति । इमिना पठमेन 20 अङ्गेन समन्नागतो होति ... पे०... । 'यावजीवं अरहन्तो उच्चासयनमहा- सयनं पहाय उच्चासयनमहासयना पटिविरता नीचसेय्यं कप्पेन्ति मञ्चके वा तिणसन्थारके वा; अहम्पज्ज इमं च रति इमं च दिवसं उच्चासयनमहासयनं पहाय उच्चासयनमहासयना पटिविरतो नीचसेय्यं कप्पेमि – मञ्चके वा तिणसन्यारके वा । इमिनापङ्गेन अरहतं अनु- 25 करोमि; उपोसयो च मे उपवुत्यो भविस्सती' ति । इमिना अट्ठमेन अङ्गेन समन्नागतो होति । १-१. धम्मगवनाय भासितस्त-सी०, रो० । २. रसीयन्ति-सौ०,रो०; रमिस्मन्ति - स्या० । ३. • हितानुकम्पी - सी०, रो०। ४. तिणसन्यरके -- R.389 R390 स्या.। म०४-५ ·३४. प्रगुत्तरनिकायो [६.२.८- २. "मेत्तासहगतेन चेतसा एक दिसं फरित्वा विहरति, तथा दुतियं तथा ततियं तथा चतुत्यं । इति उद्धमधो तिरियं सबधि सब्वत्तताय सब्वावन्तं लोक मेत्तासहगतेन चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अब्यापज्झेनः फरित्वा विहरति । इमिना' नवमेन अङ्गेन' 5 समन्नागतो होति । एवं उपवुत्यो खो, भिक्खवे, नवहङ्गेहि समन्नागतो' उपोसथो महप्फलो होति महानिसंसो महाजुतिको महाविप्फारो" ति । B. 194, R.391 ६. देवतासुतं १. “इमं च, भिक्खवे, रत्ति सम्बहुला देवता अभिक्कन्ताय रतिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं प्रोभासेत्वा येनाहं तेनुप- सङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा में अभिवादेत्वा एकमन्तं अटुंसु । एकमन्तं 10 ठिता खो, भिक्खवे, ता देवता' मं एतदवोचु – 'उपसमिसु नो, भन्ते, पुब्बे मनुस्सभूतानं पब्बजिता अगारानि । ते मयं, भन्ते, पच्चुट्ठिम्ह, नो च खो अभिवादिम्ह । ता मयं, भन्ते, अपरिपुण्णकम्मन्ता विप्पटि- सारिनियो पच्चानुतापिनियो हीन कायं उपपन्ना' ति । २. "अपरा पि मं, भिक्खवे, सम्बहुला देवता उपसङ्कमित्वा 15 एतदवोचुं - 'उपसङ्कमिंसु नो, भन्ते, पुब्बे मनुस्सभूतानं पब्बजिता अगारानि । ते मयं, भन्ते, पच्चुट्ठिम्ह अभिवादिम्ह', नो च तेरा" प्रासनं अदह । ता मयं, भन्ते, अपरिपुण्णकम्मन्ता विप्पटिसारिनियो पच्चानुतापिनियो हीन कायं उपपन्ना' ति । ३. "अपरा पि में, भिक्खवे, सम्बहुला देवता उपसमित्वा 20 एतदवोचुं - 'उपसङ्कमिसु नो, भन्ते, पुल्वे मनुस्सभूतानं पब्वजिता अगारानि । ते मयं, भन्ते, पच्चुट्ठिम्ह अभिवादिम्ह श्रासनं' अदम्ह, नो च खो यथासति" यथावलं संविजिम्ह ... पे०... यथारात्ति यथावलं संविभजिम्ह, नो च खो उपनिसीदिम्ह धम्मस्सवनाय ... पे०... उपनिसी- दिम्ह धम्मस्सवनाय, नो च खो प्रोहितसोता धम्म सुणिम्ह ... पे०... 25 प्रोहितसोता च धम्म मुणिम्ह, नो च खो सुत्वा धम्म धारयिम्ह ...प०... १-१. इति इमिना नपमेन पङ्गेन - स्या० । २-२. नपङ्गमन्लागतो - सी०, स्या, रो। ३. स्या. पोत्यक नरिप। ४. ता-सी०, रो०। ५. पन्दानुगापिनियो- सी०, रया, ५.प पमिवादिह प-या। ७. सो-मी., म्या, रो.. ८. पदिाह- स्पा... पपागर्न प-स्सा०,०।१०. यपाति-रो।

·६.२.१०] वेलामसुतं सुत्वा च धम्म धारयिम्ह, नोच खो धातानं धम्मानं अत्य उपपरिक्खिम्ह ...पे०... धातानं च धम्मानं अत्थं उपपरिक्खिम्ह, नो च खो अत्यममाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्म पटिपज्जिम्ह । ता मयं, भन्ते, अपरिपुण्ण- कम्मन्ता विप्पटिसारिनियो पच्चानुतापिनियो हीनं कायं उपपन्ना' ति । ४. "अपरा पि म, भिक्खवे, सम्बहुला देवता उपसङ्कमित्वा । एतदवोचुं - 'उपसङ्कर्मिसु नो, भन्ते, पुब्बे मनुस्सभूतानं पवजिता अगारानि । ते मयं, भन्ते, पच्चुट्ठिम्ह अभिवादिम्ह, आसनं अदम्ह, यथासत्ति यथावलं संविभजिम्ह, उपनिसीदिम्ह धम्मस्सवनाय, प्रोहित- सोता च धम्म सुणिम्ह, सुत्वा च धम्म धारयिम्ह, धातानं च धम्मानं अत्यं उपपरिक्खिम्ह, अत्थमज्ञाय धम्ममाय धम्मानुधम्म पटि- 10 पज्जिम्ह। ता मयं, भन्ते, परिपुण्णकम्मन्ता अविप्पटिसारिनियो अपच्चानुतापिनियो पणीतं कायं उपपन्ना' ति । एतानि, भिक्खवे, रुक्खमूलानि एतानि सुझागारानि । झायथ, भिक्खवे, मा पमादत्थ, मा पच्छा विप्पादिसारिनो अहुवत्य सेय्यथापि ता पुरिमिका देवता" ति। R.392 B.195 - १०. वेलामसुत्तं १. एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डि- 15 कस्स पारामे । अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुप- सङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच- २. "अपि नु ते, महपति, कुले दानं दीयती" ति? "दीयति मे, भन्ते, कुले दानं; तं च खो लूखं कणाजकं 20 विळङ्गदुतिय" ति । "लूखं चे पि, गहपति, दानं देति पणीतं वा; तं च असक्कच्चं देति, अचित्तीकत्वा' देति, असहत्या देति, अपविद्ध देति, अनागमनदिट्टिको देति । यत्थ यत्य तस्स तस्स दानस्स विपाको निव्व- त्तति, न उळाराय भत्तभोगाय चित्तं नमति, नं उळाराय वत्यभोगाय " चित्तं नमति, न उळाराय यानभोगाय चित्तं नमति, न उळारसु पञ्चसु कामगुणेसु भोगाय चित्तं नमति । पिस्स ते होन्ति पुत्ता ति वा दारा १. दिम्पती-स्या०,०। २.वा-स्या. १३. भाचितिक्त्वा-स्मा. मचिति- रो०। ४. मपविटुं-स्था । R.393 करवा ·. वा पेस्सा अडगुत्तरनिकायो • [ ६.२.१०- ति वा दासा ति वा पेस्सा ति वा कम्मकरा ति वा, ते पि न सुस्सूसन्ति न सोतं प्रोदहन्ति न अज्ञा चित्तं उपट्ठपेन्ति । तं किस्स हेतु ? एवं हेत', गहपति, होति असक्कच्चं कतानं कम्मानं विपाको। ३. "लूखं चे पि, गहपति, दानं देति पणीतं वा; तं च सनकच्च 5 देति, चित्तीकत्वा देति, सहत्या देति, अनपविद्धं देति, आगमनदिट्टिको देति । यत्थ यत्य तस्स तस्स दानस्स विपाको निव्वत्तति, उळाराय भत्तभोगाय चित्तं नमति, उळाराय वत्थभोगाय चित्तं नमति, उळाराय यानभोगाय चित्तं नमति, उळारेसु पञ्चसु कामगुणेसु भोगाय चित्तं नमति । ये पिस्स ते होन्ति पुत्ता ति वा दारा ति वा दासा 10 ति वा कम्मकरा ति वा, ते पि सुस्सूसन्ति सोतं.प्रोदहन्ति अज्ञा चित्तं उपट्ठपेन्ति । तं किस्स हेतु ? एवं हेतं, गहपति, होति सक्कच्चं कतानं कम्मानं विपांकों। ४. "भूतपुब्बं, गहपति, वेलामो नाम ब्राह्मणो अहोसि । सो. एवरूपं दानं अदासि महादानं - चतुरांसीति सुवण्यपातिसहस्सानि 15 अदासि रूपियपूरानि, चतुरासीति रूपियपातिसहस्सानि अदासि सुवण्ण- पूरानि, चतुरासीति कंसपातिसहस्सानि अदासि हिरापूराणि, चतुरा- सीति हत्थिसहस्सानि अदासि सोवण्णालङ्कारानि सोवण्णधजानि' हेमजालप्पटिच्छन्नानि, चतुरासीति रथसहस्सानि अदासि सीहचम्म- परिवारानि ब्यग्घचम्मपरिवारानि दीपिचम्मपरिवारानि पण्डुकम्बल- 20 परिवारानि सोवण्णालङ्कारानि सोवण्णधजानि हेमजालप्पटिच्छन्नानि, चतुरासीति धेनुसहस्सानि अदासि दुकूलसन्धनानि कंसूपधारणानि, चतुरासीति कनासहस्सानि अदासि आमुत्तमणिकुण्डलायो, चतुरा- सीति पल्लङ्कसहस्सानि अदासि गोनकत्थतानि पटिकत्थतानि पटलि- कत्थतानि कदलिमिगपवरपच्चत्थरणानि सउत्तरच्छदानि उभतोलोहित- 25 कूपधानानि, चतुरासीति वत्यकोटिसहस्सानि अदासि खोमसुखुमानं कोसैय्यसुखुमानं कम्बलसुखुमानं कप्पासिकसुखुमानं, को पन वादो अन्नस्स पानस्स खज्जरा भोजस्स लेय्यस्स पेय्यस्स', नज्जो भन्ने विस्सन्दन्ति । १. चेत - स्या० । २. अनुपविटुं. - स्था। ३. सीवण्णवजानि-स्या०। ४. हेम- जालछिनानि मी०, रो०; हेमजालपटिच्छनानि ५. दुकूलसन्दस्सनानि सी०; दुकुलमण्ठनानि - स्था; दुकूलसन्यनानि ७-७ भोजनम्स मेपनस्रा मेय्यस्रा- स्या०1८. विस्सन्दति - सी०, रो० । B.196 R.394 - स्या० । रो०। ६. कादलि ०- सी०।

·३७ 'अञ्जो नून - 5 ।.197 R.395 ... .२.१०] वेलामसुत्तं ५. "सिया खो पन ते, गहपति, एवमस्स तेन समयेन वेलामो ब्राह्मणो अहोसि, सो तं दानं अदासि महादानं' ति । न खो पनेतं, गहपति, एवं दट्ठव्वं । अहं तेन समयेन वेलामो ब्राह्मणो अहोसिं । अहं तं दानं अदासिं महादानं । तस्मि खो पन, गहपति, दाने न कोचि दक्खिणेय्यो अहोसि, न त कोचि दक्खिणं विसोधेति । "यं, गहपति, वेलामो ब्राह्मणो दानं अदासि महादानं, यो चेकं दिट्ठिसम्पन्नं भोजेय्य, इदं ततो महप्फलतरं' । "यो च सतं दिद्विसम्पन्नानं भोजेय्य, यो चेकं सकदागामि भोजेय्य, इदं ततो महप्फलतरं । “यो च सतं सकदागामीनं भोजेय्य, यो चेक अनागामि भोजेय्य 10 ... पे०... यो च सतं अनागामीनं भोजेय्य, यो चेकं अरहन्तं भोजेय्य पे०... यो च सतं अरहन्तानं भोजेय्य, यो चेकं पच्चेकबुद्धं भोजेय्य ... पे०... यो च सतं पच्चेकबुद्धानं भोजेय्य, यो च तथागतं अरहन्तं सम्मासम्बुद्धं भोजेय्य ... पे०... यो च बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घ भोजेय्य ... पे०... यो च चातुद्दिसं सङ्घ उद्दिस्स विहारं कारापेय्य ... पे०... यो 15 च पसन्नचित्तो बुद्धं च धम्मं च सङ्घ च सरणं गच्छेय्य ... पे०... यो च पसन्नचित्तो सिक्खापदानि समादियेय्य पाणातिपाता वेरमणि, अदिनादाना वेरमणि, कामेसुमिच्छाचारा वेरमणि, मुसावादा वेरमणि, सुरामेरयमज्जपमादद्वाना वेरमणि, यो च अन्तमसो गन्धोहनमत्तं पि मेत्तचित्तं भावय्य, इदं ततो महप्फलतरं । “यं च, गहपति, वेलामो ब्राह्मणो दानं अदासि महादानं, यो चेकं दिद्विसम्पन्नं भोजेय्य ... यो च सतं दिट्ठिसम्पन्नानं भोजेय्य, यो चेकं सकदा- गामि भोजेय्य ... यो च सतं सकदागामीनं भोजेय्य, यो चेक अनागामि भोजेय्य ...यो च सतं अनागामीनं भोजेय्य, यो चेकं अरहन्तं भोजेय्य... यो च सतं अरहन्तानं भोजेय्य, यो चेकं पच्चेकबुद्धं भोजेय्य ... यो च 28 सतं पच्चेकबुद्धानं भोजेय्य, यो च तथागतं अरहन्तं सम्मासम्बुद्धं भोजेय्य यो च बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घ भोजेय्य, यो च चातुद्दिसं सङ्घ उद्दिस्न विहारं कारापेय्य यो च पसन्नचित्तो बुद्धं च धम्मं च सङ्घ च सरणं गच्छेय्य, यो च पसन्नचित्तो सिक्खापदानि समादियेय्य - पाणाति- एत्य सी, रो• पोत्यकेमु 'यं च गहपति वेलामो बालगोदानं पदामि महादान' इति २. गन्धुहनमतं - सी०, गहनमतं स्या, रो०। ३. सर्व युदणमस 20 ... प्रधिको पाठशे दिस्सति। १. वेरमणि-स्था।

·३८ . [६.२.१०- R.396 मडगुत्तरनिकायो पाता वेरमणि ... पे०... सुरामेरयमज्जपमाट्टाना वेरमणि, यो च अन्तमसो गन्धोहनमत्तं पि मेत्तचित्तं भावय्य, यो चअच्छरासङ्घातमत्तं पि अनिच्चसझं भावेय्य, इदं ततो महप्फलतरं" ति । सोहनादवग्गो दुतियो। तस्सुद्दानं नादो' सउपादिसेसो' च, कोट्ठिकेन समिद्धिना । गण्डसज्जा कुलं मेत्ता', देवता वेलामेन चा ति ॥ 5 B.198 ३. सत्तावासवग्गो १. तिठानसुत्तं १. "तीहि, भिक्खवे, ठानेहि उत्तरकुरुका मनुस्सा देवे च तावतिसे अधिग्गण्हन्ति जम्बुदीपके च मनुस्से । कतमेहि तीहि ? अममा, अपरिग्गहा, नियतायुका, विसेसगुणा -- इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि ठानेहिं उत्तरकुरुका मनुस्सा देवे च तावतिसे अधिग्गाहन्ति जम्बु- 10 दीपके च मनुस्से । २. "तीहि, भिक्खवे, ठानेहि देवा तावतिसा उत्तरकुरुके च मनुस्से अधिग्गण्हन्ति जम्बुदीपके च मनुस्से । कतमेहि तीहि ? दिब्बेन आयुना, दिब्बेन वण्णेन, दिब्बेन सुखेन - इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि ठानेहि देवा तावतिसा उत्तरकुरुके च मनुस्से अधिग्गण्हन्ति जम्बुदीपके 15 च मनुस्से। ३. "तीहि, भिक्खवे, ठानेहि जम्बुदीपका मनुस्सा उत्तरकुरुके च मनुस्से अधिग्गण्हन्ति देवे च तावतिसे । कतमेहि तीहि ? सूरा, सतिमन्तो, इध ब्रह्मचरियवासो इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि ठानेहि जम्बुदीपका मनुस्सा उत्तरकुरुके च मनुस्से अधिग्गन्ति देवे च ताव- २० तिसे" ति । १-१. उत्यो सउपादिसेसो सी० वत्यो समपाक्सेिसो - स्या; पुत्यो स- उपादिरोसो-रो० । २. कोट्टितेन - स्पा०,रो० । ३-३. फुले मेत्ता--सी०, रो०; कुले - रमा०। ४. विरोरामुनी-सी०, स्या, रो।

·३६ ६३२] प्रस्सखसुक्तं R.397 B. 199 ? २. अस्सखळसुतं १. "तयो च, भिक्खवे, अस्सखळुझे देसेस्सामि तयो च पुरिसखळुके तयो च अस्सपरस्सै' तयो च पुरिसपरस्से' तयो च भद्दे अस्साजानीये तयो च भद्दे पुरिसाजानीये । तं सुणाथ पे०... । २. "कतमे च, भिक्खवे, तयो अस्सखळुङ्का ? इध, भिवखवे, एकच्चो अस्सखळुको जवसम्पन्नो होति, न वण्णसम्पन्नो, न आरोह- 5 परिणाहसम्पन्नो'। इध पन, भिक्खवे, एकच्चो अस्सखळुको जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च, न आरोहपरिणाहसम्पन्नो। इध पन, भिक्खवे, एकच्चो अस्सखळुको जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च आरोह- परिणाहसम्पन्नो च । इमे खो, भिक्खवे, तयो अस्सखळुङ्का । ३. “कतमे च, भिक्खवे, तयो पुरिसखळुङ्का इध, भिक्खवे, 10 एकच्चो पुरिसखलुको जवसम्पन्नो होति, न वण्णसम्पन्नो, न आरोह- परिणाहसम्पन्नो। इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुरिसखळुङ्को जव- सम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च, न आरोहपरिणाहसम्पन्नो। इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुरिसखळुको जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नो च । ४. “कथं च, भिक्खवे, पुरिसखळुको जवसम्पन्नो होति, न वण्णसम्पन्नो न आरोहपरिणाहसम्पन्नो ? इध, भिक्खवे, भिक्खु 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं पजानाति, 'अयं दुक्खसमुदयो' ति यथाभूतं पजानाति, 'अयं दुक्खनिरोधो' ति यथाभूतं पजानाति, 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । इदमस्स जवस्मि वदामि । अभि- 20 धम्मे खो पन अभिविनये पन्हं पुट्ठो संसादेति', नो विस्सजेति । इदमस्स न वण्णस्मि वदामि । न खो पन लाभी होति चीवरपिण्डपात- सेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारानं । इदमस्स न आरोहपरि- णाहस्मि वदामि । एवं खो, भिक्खवे, पुरिसखळुको जवसम्पन्नो होति, न वण्णसम्पन्नो न आरोहपरिणाहसम्पन्नो। , ५. “कथं च, भिक्खवे, पुरिसखळुको जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च, न आरोहपरिणाहसम्पन्नो? इध, भिक्खवे, भिक्खु १.अस्ससदस्से मी०, स्या०, रो०१२ पुरिमसदस्से - सी०, स्या०, रो० । ३. मारोह- परिलाहसम्पनो - सी० । ४, इध पन - स्या० । ५ सम्पादेति 15 R.398 25 - -स्मा०॥

·R.396 मडगुतरनिकायो .[६.२.१०- पाता वेरमणि ...पे०... सुरामेरयमज्जपमाद्वाना वेरमणि, यो च अन्तमसो गन्धोहनमत्तं पि मेत्तचित्तं भावग्य, यो च अच्छरासङ्घातमत्तं पि अनिच्चसझं भावय्य, इदं ततो महप्फलतरं" ति । सोहनादवग्गो दुतियो । तस्सुद्दानं नादो' सउपादिसेसो' च, कोट्टिकेन समिद्धिना । गण्डसजा कुल मेत्ता', देवता वेलामेन चा ति ।। 5 B.198 ३. सत्तावासवग्गो १. तिठानसुत्तं १. "तीहि, भिक्खवे, ठानेहि उत्तरकुरुका मनुस्सा देवे च तावतिसे अधिग्गण्हन्ति जम्बुदीपके च मनुस्से । कतमेहि तीहि ? अममा, अपरिग्गहा, नियतायुका, विसेसगुणा - इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि ठानेहिं उत्तरकुरुका मनुस्सा देवे च तावतिसे अधिग्गण्हन्ति जम्बु- 10 दीपके च मनुस्से। २. "तीहि, भिक्खवे, ठानेहि देवा तावतिसा उत्तरकुरुके च मनुस्से अधिग्गण्हन्ति जम्बुदीपके च मनुस्से । कतमेहि तीहि ? दिव्येन आयुना, दिब्वेन वण्णेन, दिव्बेन सुखेन - इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि ठानेहि देवा तावतिसा उत्तरकुरुके च मनुस्से अधिग्गाहन्ति जम्बुदीपके च मनुस्से। ३. "तीहि, भिक्खये, ठानेहि जम्बुदीपका मनुस्सा उत्तरकुरुके च मनुस्से अधिग्गाहन्ति देवे च तावतिसे । कतमेहि तीहि ? सूरा, सतिमन्तो, इध ब्रहाचरियवासो - इमेहि सो, भिक्खये, तीहि ठानेहि जम्बुदीपका मनुस्सा उत्तरपुरुके घ मनुस्रो अधिग्गण्हन्ति देवे च ताव- 20 तिसे" ति । 15 - १-१. उत्पी गउपादिगगी सी० परपो गमपादिगेसी - म्या, सुपो ग. उपागिंगो-रो। २. कोहितग-स्या, रो। ३-३. कुत्ते मेगा-मी०. रो० कुओ राता - पा. ४. पिगमुना-मी०, स्या, रो० ।

·६.३२] अस्सखसुतं R.397 पे०...। B. 199 २. अस्सख सुत्तं १. "तयो च, भिक्खवे, अस्सखळुके देसेस्सामि तयो च पुरिसखळुझे तयो च अस्सपरस्स' तयो च पुरिसपरस्से' तयो च भद्दे अस्साजानीये तयो च भद्दे पुरिसाजानीये । तं सुणाथ २. “कतमे च, भिक्खवे, तयो अस्सखळुका ? इध, भिवखवे, एकच्चो अस्सखळुको जवसम्पन्नो होति, न वण्णसम्पन्नो, न आरोह- 5 परिणाहसम्पन्नो'। इध पन, भिक्खवे, एकच्चो अस्सखळुको जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च, न आरोहपरिणाहसम्पन्नो। इध पन, भिक्खवे, एकच्चो अस्सखळुको जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च आरोह- परिणाहसम्पन्नो च । इमे खो, भिक्खवे, तयो अस्सखळुङ्का । ३. “कतमे च, भिक्खवे, तयो पुरिसखळुङ्का ? इध, भिक्खवे, 10 एकच्चो पुरिसखळुङ्को जवसम्पन्नो होति, न वण्णसम्पन्नो, न प्रारोह- परिणाहसम्पन्नो। इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुरिसखळुको जव- सम्पन्नो च होति चण्णसम्पन्नो च, न आरोहपरिणाहसम्पन्नो। इध पन, भिक्सवे, एकच्चो पुरिसखळुङ्को जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नो च । ४. “कथं च, भिक्खवे, पुरिसखळुङ्को जवसम्पन्नो होति, न वण्णसम्पन्नो न आरोहपरिणाहसम्पन्नो ? इध, भिक्खवे, भिक्खु 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं पजानाति, 'अयं दुक्खसमुदयो' ति यथाभूतं पजानाति, 'अयं दुक्खनिरोधो' ति यथाभूतं पजानाति, 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । इदमस्स जवस्मि वदामि । अभि- 20 धम्मे खो पन अभिविनये पहं पुट्ठो संसादेति", नो विस्सज्जेति । इदमस्स न वण्णस्मि वदामि । न खो पन लाभी होति चीवरपिण्डपात- सेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारानं । इदमस्स न आरोहपरि- णाहस्मि पदामि । एवं खो, भिक्खवे, पुरिसखळुको जवसम्पन्नो होति, न वण्णसम्पन्नो न प्रारोहपरिणाहसम्पन्नो । • ५. “कथं च, भिक्खवे, पुरिसखळुको जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च, न आरोहपरिणाहसम्पन्नो ? इध, भिक्खवे, भिक्खु 15 R.398 25 १. अस्ससदस्से - मी०, स्या०, रो० । २. पुरिससदस्से- सी०, स्या०, रो० । ३. आरोह- परिनाहसम्पनो सी० । ४. इथ पन -स्या०। ५. सम्पादेति -स्या० ।

·18.200, R.399 देति । प्रडगुत्तरनिफापो [१.३.२- 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । इदमस्स जवस्मि वदामि । अभि-. धम्मे खो पन अभिविनये पन्हं पुट्ठो विस्सज्जेति, नो संसादेति । इदमस्स वण्णस्मि वदामि । न खो पन लाभी होति चीवरपिण्डपात- 5 सेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं । इदमस्स न आरोहपरि- णास्मि वदामि । एवं खो, भिक्खवे, पुरिसखळुङ्को जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च, न पारोहपरिणाहसम्पन्नो । ६. "कथं च, भिक्खवें, पुरिसखळुको जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नो च? इध, भिक्खवे, भिक्खु 10 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । इदमस्स जवस्मि वदामि । अभिधम्मे खो पन अभिविनये पञ्हं पुट्ठो विस्सज्जेति, नो संसा- इदमस्स वणस्मि वदामि । लाभी खो पन होति चीवर- पिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं । इदमस्स मारोह- 15 परिणाहस्मि वदामि । एवं खो, भिक्खवे, पुरिसखळुङ्को जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नो च । इमे खो, भिक्खवे, तयो पुरिसखळुङ्का। ७. "कतमे च, भिक्खवे, तयो अस्सपरस्सा ? इध, भिवखवे, एकच्चो अस्सपरस्सो ... पे०... जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च 20 आरोहपरिणाहसम्पन्नो च । इमे खो, भिक्खवे, त्यो अस्सपरस्सा । "कतमे च, भिक्खवे, त्यो पुरिसपरस्सा ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुरिसपरस्सो ...पे०... जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नो च । ६. "कथं च, भिक्खवे, पुरिसपरस्सो ... पे०... जवसम्पन्नो 25 च होति वण्णसम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नो च? इध, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया प्रोपपातिको होति, तत्य परिनिब्वायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । इदमस्स जवस्मि वदामि । अभिधम्मे खोपन अभिविनये पन्हं पुट्ठो पिस्सज्जेति, नो संसादेति । इदमस्स वण्णस्मि वदामि । लाभी खो पन होति 30 चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं । इदमस्स ·४१ 4 R. 400 ६.३.३] तण्हामूलागुतं पारोहपरिणाहस्मि वदामि । एवं सो, मिक्सवे, पुरिसपरस्सो जव- सम्पन्नो च होति यण्णसम्पन्नो च पारोहपरिणाहसम्पन्नो च । इमें सो, भिक्खये, तयो पुरिसपरस्सा । . १०. "कतमे च, भिक्खवे, तयो भद्दा अस्साजानीया ? इध, भिक्खवे, एकच्चो भद्दो अस्साजानीयो ... पे०... जवसम्पन्नो च होति । वण्णसम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नो च । इमे खो, भिक्खवे, तयो भद्दा अस्साजानीया। ११. "कतमे च, भिक्खवे, तयो भद्दा पुरिसाजानीया ? इध, भिक्खवे, एकच्चो भद्दो पुरिसाजानीयो ... पे०... जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नो च । १२. "कथं च, भिक्खवे, भद्दो पुरिसाजानीयो ... पे०... जव- सम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो चारोहपरिणाहसम्पन्नो च? इध, भिक्सवे, भिक्खु पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पनाविमुत्ति दिढेव धम्मे सयं अभिना सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इदमस्स जस्मि वदामि । अभिधम्मे खो पन अभिविनये पञ्हं पुट्ठो विस्सज्जेति, नो संसादेति । इदमस्स वण्णस्मि वदामि । लाभी खो पन होति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं । इदमस्स आरोहपरिणाहस्मि वदामि । एवं खो, भिक्खवे, भद्दो पुरिसाजानीयो जिवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नो च । इमे ओ, भिक्खवे, तयो भद्दा पुरिसाजानीया" ति । 10 - B.201 15 20 ३. तन्हामूलकसुत्तं १. "नव, भिक्खवे, तण्हामूलके धम्म देसैस्सामि, तं मुणाय ... कतमे च, भिक्खवे, नव तण्हामूलका धम्मा ? तण्हं पटिच्च परियेसना, परियेसनं पटिच्च लाभो, लाभं पटिच्च विनिच्छयो, विनिच्छयं पटिच्च छन्दरागो, छन्दरागं पटिच्च अज्झोसानं, अज्झोसानं पटिच्च परिगहो, परिग्गहं पटिच्च मच्छरियं, मच्छरियं पटिच्च पारसखो, आरखसाधिकरणं 25 दण्डादान' सत्यादानं' कलहविग्गहविवाद-तुवंतुवं-पेनुज-मुमावादा' R,401 १. दण्डादानसत्याशन - सी०, स्वा०,रो। २.० विवादा.- सी.,बा..रो. म०४-६ ·४२ अडगुतरनिकायो [६.३.३- अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति । इमे खो, भिक्खवे. नव तण्हामूलका धम्मा" ति । , ४. सत्तावाससुतं १. "नयिम, भिक्खवे, सत्तावासा । कतमे नव? सन्ति, भिक्खवे, सत्ता नानत्तकाया नानत्तसज्ञिनो, सेय्यथापि मनुस्सा, एकच्चे 5 च देवा, एकच्चे च विनिपातिका । अयं पठमो सत्तावासो। २. "सन्ति, भिक्खवे, सत्ता नानत्तकाया एकत्तसािनो, सेय्यथापि देवा ब्रह्मकायिका पठमाभिनिव्बत्ता । अयं दुतियो सत्तावासो। ३. "सन्ति, भिक्खवे, सत्ता एकत्तकाया नानत्तसचिनो, 10 सेय्यथापि देवा आभस्सरा अयं ततियो सत्तावासो। ४. "सन्ति, भिक्खवे, सत्ता एकत्तकाया एकत्तसािनो, सेय्यथापि देवा सुभकिण्हा । अयं चतुत्यो सत्तावासो । ५. "सन्ति, भिक्खवे, सत्ता असञिनो अप्पटिसंवेदिनो, सेय्यथापि देवा असञसत्ता' । अयं पञ्चमो सत्तावासो। ६. "सन्ति, भिक्खवे, सत्ता सम्बसो रूपसझानं समतिक्कमा पटिघसनानं' अत्थङ्गमा नानत्तसञ्चानं अमनसिकारा 'अनन्तो आकासो' ति आकासानञ्चायतनूपगा। अयं छट्टो सत्तावासो । ७. "सन्ति, भिक्खये, सत्ता सब्बसो आकासानञ्चायतनं समति- क्कम्म 'अनन्तं विज्ञाणं' ति विज्ञाणञ्चायतनूपगा । अयं सत्तमो 20 सत्तावासो। ८. "सन्ति, भिक्खवे, सत्ता सब्बसो विज्ञाणञ्चायतनं समति- कम्म 'नत्थि किञ्ची' ति आकिञ्चज्ञायतनूपगा। अयं अट्ठमो सत्तावासो। ९. "सन्ति, भिक्खवे, सत्ता सब्बसो पाकिञ्चमायतनं 25 समतिकसम्म नेवसज्ञानासज्ञायतनूपगा । अयं नवमो सत्तावालो। इमे खो, भिक्खवे, नव सत्तावासा" ति । B.202 15 . १.प्रगझिकाराता-स्था०1 २. पटिघसम्झा-गी।

·R.402 , ६.३.६] सिलापूपमुक्तं ५. पञ्ञासुतं १. “यतो खो, भिक्खवे, भिक्खु नो पाय चित्तं सुपरिचितं होति, तस्रोतं, भिक्खवे, भिवखुनो फल्लं बचनाय - 'सीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्यत्ताया ति पजानामी"ति । २. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खुनो पञ्जाय चित्तं सुपरिचितं होति ? 'वीतरागं में चित्तं' ति पाय चित्तं सुपरिचितं होति; 5 'वीतदोस मे चित्तं' ति पञाय चित्तं सुपरिचितं होति; 'वीतमोहं में चित्त' ति पाय चित्तं सुपरिचितं होति; 'असरागधम्म मे चित्तं' ति पशाय चित्तं सुपरिचितं होत्ति ; 'असदोसधम्म मे चित्तं' ति पल्माय चित्तं सुपरिचितं होति; 'असमोहधम्म मे चित्तं' ति पाय चित्तं मुपरिचितं होति ; 'अनावत्तिधम्मं मे चित्तं कामभवाया" ति पञ्चाय 10 चित्तं सुपरिचितं होति ; 'अनावत्तिधम्म मे चित्तं रूपभवाया' ति पञ्झाय चित्तं सुपरिचितं होति; 'अनावत्तिधम्म में चित्तं अल्पभवाया' ति पञ्जाय चित्तं सुपरिचितं होति । यतो खो, भिक्खवे, भिक्खुनो पञ्जाय चित्तं सुपरिचितं होति, तस्सेतं, भिक्खवे, भिवखुनो कल्लं वचनाय 'खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्यत्ताया ति 15 पजानामी" ति। B.203 R.403 ६. सिलायूपसुतं १. एक समयं प्रायस्मा च सारिपुत्तो प्रायस्मा च चन्दिकापुत्तो राजगहे विहरन्ति वेळुवने कलन्दकनिवापे । तत्र खो प्रायस्मा चन्दिका- पुत्तो भिक्खू वामन्तेसि - "देवदत्तो, पाबुसो, भिवखून एवं पम्म देसेति 'यतो खो, आवुसो, भिक्खुनो चेतसा चितं होति', तस्सतं 20 भिक्खुनो कल्लं वेय्याकरणाय 'खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया ति पजानामो"ति । २. एवं वुत्ते आयस्मा सारिपुत्तो आयस्मन्तं चन्दिकापुत्तं एतद- वोच - "न खो, भावुसो चन्दिकापुत्त, देवदत्तो भिक्खूनं एवं धम्म देसेति १. पजानाती-स्या० । २. समारामधम्म-सी०॥ ३. ममन्दोमधम्म-सी-1 ४. असम्मोहधम्म-सी०। ५. कामरागाया- स्पा० । ६. विहरति - म०। 'भावुसो...पे.... एतदवोच' सी० पोत्यके प्रधिको पाठशे दिस्मति । ६-८. वितं सुपरिचित होति-सो, स्या०, रो०१६-१. भय तो-सी। ७. एत्य ·- - . अडगुत्तरनिकायो [६.३.६- 'यतो खो, भावुसो, भिक्खुनो चेतसा चितं होति, तस्सेतं भिक्खुनो कल्लं वेय्याकरणाय - खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया ति पजानामी' ति । एवं च खो, आवुसो, चन्दिकापुत्त, देवदत्तो भिक्खून धम्मं देसेति -- 'यतो खो, भावुसो, भिक्खुनो चेतसा 5 चित्तं सुपरिचितं होति, तस्सेतं भिक्खुनो कल्लं वेय्याकरणाय - खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया ति पजा- नामी" ति । ३. दुतियं पि खो आयस्मा चन्दिकापुत्तो भिक्खू आमन्तेसि "देवदत्तो, आवुसो, भिक्खून एवं धम्म देसेति – 'यतो खो, श्रावुसो, 10 भिक्खुनो चेतसा चितं होति, तस्सतं भिक्खुनो कल्लं वेय्याकरणाय खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया ति पजानामी" ति। दुतियं पि खो आयस्मा सारिपुत्तो आयस्मन्तं चन्दिकापुत्तं एतदवोच - "न खो, आवुसो, चन्दिकापुत्त, देवदत्तो भिक्खूनं एवं धम्म 15 देसेति – 'यतोखो, आवुसो, भिक्खुनो चेतसा चितं होति, तस्सेतं भिक्खुनो कल्लं वेय्याकरणाय - खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया ति पजानामी' ति । एवं च खो, आवुसो, चन्दिकापुत्त, देवदत्तो भिक्खून धम्म देसेति 'यतो खो, भावुसो, भिक्खुनो चेतसा चित्तं सुपरिचितं होति, तस्सेतं भिक्खुनो कल्लं वेय्याकरणाय - खीणा 20 जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्यत्ताया ति पजानामी'" ति। ४. ततियं पि खो आयस्मा चन्दिकापुत्तो भिक्खू आमन्तेसि "देवदत्तो, आवुसो, भिक्खूनं एवं धम्म देसेति 'यतो खो, आवुसो, भिक्खुनो चेतसा चितं होति, तस्सेतं भिक्खुनो कल्लं वेय्याकरणाय 25 'खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया ति पजानामी" ति। ततियं पि खो आयस्मा सारिपुत्तो आयस्मन्तं चन्दिकापुत्तं एतदवोच - "न खो, आवुसो चन्दिकापुत्त, देवदत्तो भिक्खूनं एवं धम्म देरोति- 'यतो खो, आवुसो, भिक्खुनो चेतसा चितं होति, तस्सेतं भिवखुनो so कल्लं वेय्याकरणाय - खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, B.204 - - Put ·४५ 5 R.404 ६.३.६] सिलायूपसुत्तं नापरं इत्थत्ताया ति पजानामी' ति । एवं च खो, भावुसो चन्दिकापुत्त, देवदत्तो भिक्खून धम्म सेति – 'यतो खो, आयुसो, भिवखुनो चेतसा चित्तं सुपरिचितं होति, तस्सेतं भिक्खुनो कल्लं वेय्याकरणाय -- खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्यत्ताया ति पजानामी' ति। ५. "कथं च, श्रावुसो, भिक्खुनो चेतसा चित्तं सुपरिचितं होति ? 'वीतराग मे चित्तं' ति चेतसा चित्तं सुपरिचितं होति; 'वीतदोस मे चित्तं' ति चेतसा चित्तं सुपरिचितं होति; 'वीतमोहं मे चित्तं' ति चेतसा चित्तं सुपरिचितं होति; 'असरागधम्म चित्तं' ति चेतसा चित्तं सुपरिचितं होति ; 'असदोसधम्मं मे चित्तं' ति चेतसा चित्तं 10 सुपरिचितं होति; 'असमोहधम्मं मे चित्तं' ति चेतसा चित्तं सुपरिचितं होति; 'अनावत्तिधम्म मे चित्तं कामभवाया' ति चेतसा चित्तं सुपरिचितं होति; 'अनावत्तिधम्म में चित्तं रूपभवाया' ति चेतसा चित्तं सुपरिचितं होति; 'अनावत्तिधम्मं मे चित्तं अरूपभवाया' ति चेतसा चितं सुपरिचितं होति । एवं सम्मा विमुत्तचित्तस्स खो, पावुसो, भिवखुनो भुसा चे पि 15 चक्खुविअय्या रूपा चक्खुस्स आपाथं आगच्छन्ति, नेवस्स चित्तं परियादियन्ति; अमिस्सीकतमेवस्स चित्तं होति ठितं आनेञ्जप्पत्तं', वयं चस्सानुपस्सति । "सेय्यथापि, आवुसो, सिलायूपो आवुसो, सिलायूपो सोळसकुक्कुको' । तस्सस्सु अट्ठ कुक्कू हेट्टा नेमङ्गमा, अट्ठ कुक्कू उपरि नेमस्स । अथ 20 पुरत्यिमाय चे पि दिसाय प्रागच्छेय्य भुसा वातवुट्टि, नेव न सङ्कम्पेय्य न सम्पवेधेय्य; अथ पच्छिमाय अथ उत्तराय ... अथ दक्षिणाय चे पि दिसाय आगच्छेय्य भुसा वातवुट्टि, नेव न सङ्कम्पेय्य न सम्प- वेधेय्य । तं किस्स हेतु ? गम्भीरत्ता, भावुसो, नेमस्स, सुनिखातत्ता सिलायूपस्स । एवमेव खो, आयुसो, सम्मा' विमुत्तचित्तस्स भिक्खुनो भुसा चे पि चक्खुविधेय्या रूपा चक्खुस्स पापाथं प्रागच्छन्ति, नेवस्स चित्तं परियादियन्ति; अमिस्सीकतमेवस्स चित्तं होति ठितं आनेञ्जप्पत्तं, वयं चस्सानुपस्सति । १. मानेग्नपत्त - मी०, रो० । २. सोलसकुसुको - सी०; सोळमकु- रया। ३. तस्स-स्या०। ४. नेमस्स-सी०,रो० ५-५.नं कम्पेय्य न सम्म्य - सी०, रो०; सङ्कम्पेय्य न सम्पकम्पेय्य स्या०1६. एवं सम्मा-सी०, स्या०,रो। R.405 B.205 25 ·४७ - 5 पुतियवरसुतं भेरयमज्जपमादवाना पटिविरतस्स एवं तं भयं वरं बूपसन्तं होति । इमानि पञ्च भयानि वेरानि धूपसन्तानि होन्ति । ५. "कतमेहि चतूहि सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतो होक्ति? इध, गहपति, अरियसावको वुद्धे प्रवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति 'इति पि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्या देवमनुस्सान बुद्धो भगवा' ति । धम्मे प्रवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति - 'स्वावखातो भगवता धम्मो सन्दिट्टिको अकालिको एहिपस्सिको ओपनेय्यिको' पच्चत्तं वेदितब्बो विमूही' ति । सङ्घ अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति 'सुप्पटिपन्नो भगवतो सावफसको उजुप्पटिपन्नो भगवतो सायकसङ्घो 10 भायप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो सामीचिप्पटिनो गगवतो सावक- सङ्घो; यदिदं चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठ पुरिसपुग्गला एस' भगवतो सावफसङ्घो पाहुनेय्यो पाहुनेथ्यो दक्षिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्रत्तं लोकस्ता' ति । अरियकन्तहि सीलेहि समन्नागतो होति अखण्डेहि अछिद्देहि असदलेहि अकम्मासेहि भुजिरसहि विध्यप्पसत्यहि अपरामटेहि समाधिसंवत्तनिकेहि । इमेहि क्तूहि सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतो होति । ६. "यतो खो, गहपति, मरियसावक्स्स इमानि पञ्च भयानि वेरानि वूपसन्तानि होन्ति, इमेहि च चतूहि सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतो होति, सो प्राकसमानो अत्तना व अत्तानं व्याकरेय्य - 'खोपनिरयोम्हि 20 खीगतिरच्छानयोनि खीणत्तिविसयो खीणापायदुग्गतिविनिपातो; सोतापनोहमस्मि अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो" ति । R.107 15 B.207 ८. बुतियवरसुतं १. "यतो खो, भिक्खवे, अरियसायकस्न पञ्च भयानि वेरानि वूपसन्तानि होन्ति, चतूहि च सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतो होति, सो प्राकलमानो अतना व अत्तानं व्याकरेय्य - 'खीणनिरयोम्हि सीण- तिरच्छानयोनि खोणपेत्तिविसयो खोगापायदुग्गतिविनिपातो; सोता- मनोहमस्मि अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो' ति । १. प्रोग्नयिको-सो, स्मा०, रो० । २. सम्बोशिशरानो ~ मी०, मारो ·१.३.११] अनुपम्बनिरोषसुतं अनत्यं अचरी' ति ...पे०... 'ग्रनत्यं चरती' ति ...पे०... 'अनत्यं चरि- स्सती' ति आघातं बन्धति; 'अप्पियस्स मे अमनापस्स अत्यं अचरी' ति ...पे०... 'अत्यं चरती' ति ...पे०... 'अत्थं चरिस्सती' ति आघातं बन्धति । इमानि खो, भिक्खवे, नव आघातवत्यूनी" ति । - . ? १०. आघातपटिविनयसुत्तं १. "नवयिमे, भिक्खवे, आघातपटिविनया । कतमे नव 'अनत्यं मे अचरि', तं कुतेत्य लव्भा' ति आघातं पटिविनेति; 'अनत्यं मे चरति, तं कुतेत्य लव्भा' ति आघातं पटिविनेति; 'अनत्यं मे चरिस्सति, तं कुतत्य लन्भा' ति आघातं पटिविनेति; पियस्स मे मनापस्स अनत्थं अचरि ... पे०... अनत्यं चरति ... पे०... 'अनत्थं चरिस्सति, तं कुतत्य लभा' ति प्राघातं पटिविनेति; अप्पियस्स मे अमनापस्स अत्यं अचरि 10 पे०... अत्यं चरति ... पे०... 'अत्थं चरिस्सति, तं कुतत्य लव्मा' ति आघातं पटिविनेति । इमे खो, भिक्खवे, नव आघातपटिविनया" R.409 ति । .. ११. अनुपुबनिरोधसुतं १. "नवयिमे, भिक्खवे, अनुपुवनिरोधा । कतमे नव ? पठम' झानं समापन्नस्स कामसञ्जा' निरुद्धा होति ; दुतियं झानं समापनस्स 15 वितक्कविचारा निरुद्धा होन्ति; ततियं झानं समापन्नस्स पीति निरुद्धा होति ; चतुत्थं झानं समापन्नस्स अस्सासपस्तासा निरुद्धा होन्ति; आकासा- नञ्चायतनं समापपन्नस्स रूपसा निरुद्धा होति; विज्ञाणञ्चा- यतनं समापन्नस्स पाकासानञ्चायतनसमा निरुद्धा होति; पाकिञ्च- जायतनं समापन्नस्स विज्ञापञ्चायतनसभा निरुद्धा होति; नेव सज्ञानासज्ञायतनं समापनस्स प्राकिञ्चञआयतनसमा निरद्धा होति; सजावेदयितनिरोधं समापनस्त राज्ञा च वेदना च निरुद्धा होन्ति । इमे खो, भिक्सवे, नव अनुपुबनिरोधा" ति । सत्तावासवग्गो ततियो: 20 2.200 - स्मा० । २-२. पाममान - मी०,म्पा । ३. पामिम्मनमः १. मघरी ति -स्था०1 म.४-७ ·अडगुप्तरनिकायो [६.३.११- तस्सुद्दानं तिठानं खळुको तण्हा, सत्तपा सिलायुपों। द्वे वेरा' द्वे प्राघातानि, अनुपुबनिरोधेन चा ति ॥ R.410 ४. महावग्यो १. अनुपुन्यविहारसुत्तं १. "नवयिमे, भिक्खवे, अनुपुब्बविहारा । कतमे नव' ?. पठमं झानं, दुतियं झानं, ततियं झानं, चतुत्थं झानं, आकासानञ्चायतनं, 5 विज्ञाणञ्चायतनं, आकिञ्चञ्चायतनं, नेवसानासनायतनं, सजावेदयितनिरोधो - इमे खो, भिक्खवे, नव अनुपुब्बविहारा" ति । R.411 २. अनुपुब्बविहारसमापत्तिसुत्तं १. "नवयिमा, भिक्ख, अनुपुबविहारसमापत्तियो देसैस्सामि, तं सुणाथ ... पे०... कतमा च, भिक्खवे, नव अनुपुब्बविहारसमापत्तियो ? यत्थ कामा निरुज्झन्ति, ये च कामे निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ति, 10 'अद्धा ते आयस्मन्तो निच्छाता निब्बुता तिण्णा पारङ्गता' तंदङ्गेना' ति वदामि । 'कत्य कामा निरुज्झन्ति, के च कामे निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ति - अहमेतं न जानामि अहमेतं न पस्सामी' ति, इति योएवं वदेय्य, सो एवमस्स वचनीयो - 'इधावुसो, भिक्खु विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं शानं 15 उपसम्पज्ज विहरति । एत्य कामा निरुज्झन्ति, ते च कामे निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ती' ति । अद्धा, भिक्खवे, असठो अमायावी 'साधू ति भासितं अभिनन्देश्य अनुमोदेय्य ; 'साधू' ति भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा नमस्समानो पञ्जलिको पयिरुपासेय्य । २. "यत्य वितक्कविचारा निरुज्झन्ति, ये च वितक्कविचारे निरोघेत्या निरोधेत्या विहरन्ति, 'अदा ते आयस्मन्तो निच्छाता निव्युता 1-1. मानवलुदी-सी०; ठानपङ्गी- स्पा०; ठानसो-रो । २-२. मतसम्मा मिलापो -- मा०,रो०; वयस्यसमा सिलापूपा - स्या। ३. घेरा ४. एत्य सी०, रौ० पोरपगु 'इध भिपय मिकादिविच पामही ति मादिना वित्पारेन पास वियति । ५. पारगता-सी०, स्था०,रो। B.210 20 स्या..

·६.४.२] अनुपश्यविहारसमापत्तिसुतं 38207 तिण्णा पारङ्गता तदङ्गेना' ति वदामि । 'कत्य वितक्कविचारा निरुज्झन्ति, के च वितक्फविचारे निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ति अहमेतं न जानामि अहमतं न पस्सामी' ति, इति यो एवं वदेय्य, सो एवमस्स वचनीयो - 'इधावुसो, भिक्खु वितक्कविचारानं वूपसमा ... पे०... दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति; एत्य वितक्कविचारा । निरुज्झन्ति, ते च वितक्कविचार निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ती' ति । श्रद्धा, भिक्खवे, असठो अमायावी 'साधू' ति भासितं अभिनन्देय्य अनु- मोदेय्य; 'साधू' ति भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा नमस्समानो पञ्जलिको पयिरुपासय्य । ३. “यत्य पीति निरुज्झति, ये च पीति निरोधेत्वा निरोघेत्वा 10 विहरन्ति, 'प्रद्धा ते आयस्मन्तो निच्छाता निव्युता तिण्णा पारङ्गता तदङ्गेना' ति वदामि । 'कत्थ पीति निरुज्झति, के च पीति निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ति - अहमेतं न जानामि अहमेतं न पस्सामी' ति, इति यो एवं वदेय्य, सो एवमस्स वचनीयो - 'इधावुसो, भिक्खु पीतिया च विरागा ... पे०... ततियं ज्ञानं उपसम्पज्ज विहरति; एत्य पीति । निरुज्झति, ते च पीति निरोधेत्या निरोधेत्वा विहरन्ती' ति । श्रद्धा, भिक्खवे, असठो अमायावी 'साधू' ति भासितं अभिनन्देय्य अनुमोदेय्य; 'साधू' ति भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा नमस्समानो पञ्जलिको पयिरुपासेय्य । ४. "यत्य उपेक्खासुखं निरुज्झति, ये च उपेक्खासुखं निरो- 20 धेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ति, 'पद्धा ते प्रायस्मन्तो निच्छाता निब्बुता तिण्णा पारङ्गता तदङ्गेना' ति वदामि । 'कत्य उपेक्खासुखं निरु- ज्झति, के च उपेक्खासुखं निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ति - अहमेतं न जानामि अहमेतं न पस्सामी' ति, इति यो एवं वदेय्य, सो एवमस्स वचनीयो - 'इधावुसो, भिक्खु सुखस्स च पहाना ... पे०... चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरति; एत्य उपेक्सासुखं निरुज्झति, ते च उपेक्खासुखं निरोघेत्वा निरोघेत्वा विहरन्ती' ति । अद्धा, भिक्सवे, असठो अमा- यावी 'साधू' ति भासितं अभिनन्देय्य अनुमोदेय्य; 'साधू' ति भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा नमस्समानो पञ्जलिको पयिरुपासेय्य । R.412 B.211 १. उपेखामुसा -सी० उसासुर्म-रो ·R.413 मगुत्तरनिकायो [६.४.२- ५. “यत्थ रूपसभा निरुज्झति', ये च रूसस' निरोधत्वा निरोधेत्वा विहरन्ति, श्रद्धा ते आयस्मन्तो निच्छाता निबुता तिण्णा पारङ्गता तदङ्गेना' ति वदामि । 'कत्थ रूपसझा निरुज्झति, के च रूपसञ्ज निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ति - अहमेतं न जानामि 5 अहमेतं न पस्सामी' ति, इति यो एवं वदेय्य, सो एवमस्स वचनीयो 'इधावुसो, भिक्खु सब्बसो रूपसझानं समतिक्कमा पटिघसनानं अत्थङ्गमा नानत्तसञ्जानं अमनसिकारा अनन्तो आकासो ति आकासा- नञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । एत्थ रूपसा निरुज्झति, ते च-रूपसझं निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ती' ति । अद्धा, भिक्खवे, 10 असठो अमायावी 'साधू' ति भासितं अभिनन्देय्य अनुमोदेय्य; 'साधू ति भासितं अंभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा नमस्समानो पञ्जलिको पयिरुपासेय्य । ६. “यत्य अाकासानञ्चायतनराझा निरुज्झति, ये च आकासानञ्चायतनसनं निरोघेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ति, 'प्रद्धा 15 ते प्रायस्मन्तो निन्छाता निब्बुता तिण्णा पारङ्गता तदङ्गेना' ति वदामि । 'फत्य पाकासानञ्चायतनसचा निरुज्झति, के च याकासा- नञ्चायतनसङ्ख निरोधेत्वा निरोधेत्या विहरन्ति - अहमेतं न जानामि अहमेतं न पस्सामी' ति, इति यो एवं वदेय्य, सो एवमस्स वचनीयो. 'इधावुसो, भिक्खु सव्वसो आकासानञ्चायतनं समतिक्फम्म अनन्तं 20 विशाणं ति विज्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । एत्य पाकासा- निरुज्झति, ते च पाकासानञ्चायतनसनं निरोपत्वा निरोघत्वा विहरन्ती' ति । श्रद्धा, भिक्सवे, असठो अमायावी 'साधू' ति भासितं अभिनन्देश्य अनुमोदेय्य; 'साधू' ति भारितं अभिनन्दित्या अनुमोदित्या नमस्समानो पञ्जलिको पपिपासेय्य । ७. “यत्य विज्ञाणञ्चायतनसमा निरज्झति, ये च विजापञ्चायतनगम्झं निरोधेत्वा निरोधेत्या विहरन्ति, 'पता ते मायस्मन्तो निन्धाता निव्वुता तिण्णा पारङ्गता पदना' ति पदामि । मस्य पिण्माणम्चायतनगम्या नियमति, केव विमापनायतनगम निरोधेत्या निरोपेत्या पिहरन्ति - भौवं न नञ्चायतनसञ्जा D.212 १-१. निमामा-मस्या..।

·६.४.२] अनूपुन्यविहारसमापत्तिसुत्तं ५३ 10 . R.414 - जानामि अह्मतं न पस्सामी' ति, इति यो एवं वदेय्य, सो एवमस्रा वचनीयो - 'इधावुसो, भिक्खु सब्बसो विमाणञ्चायतनं समतिक्कम्म नत्यि किञ्ची ति प्राकिञ्चमायतनं उपसम्पज्ज विहरति । एत्थ विज्ञाणञ्चायतनसभा निरुज्झति, ते च विज्ञाणञ्चायतनसनं निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ती' ति । अद्धा, भिवखवे, असठो अमायावी 5 'साधू' ति भासितं अभिनन्देय्य अनुमोदेय्य; 'साधू' ति भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा नमस्समानो पञ्जलिको पयिरुपासेय्य । ८. "यत्य प्राकिञ्चमायतनसञ्ज्ञा निरुज्झति, ये च पाकिञ्चज्ञायतनसनं निरोधत्वा निरोघेत्वा विहरन्ति, 'प्रद्धा ते प्रायस्मन्तो निच्छाता निबुता तिण्णा पारङ्गता तदङ्गेना' ति वदामि । 'कत्थ पाकिञ्चमायतनसचा निरुज्झति, के च पाकिञ्चज्ञाय- तनसङ्ख निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ति - अहमेतं न जानामि अहमेतं न पस्सामी' ति, इति यो एवं वदेय्य, सो एवमस्स वचनीयो 'इधावुसो, भिक्खु सब्बसो पाकिञ्चज्ञायतनं समतिक्कम्म नेवसा- नासज्ञायतनं उपसम्पज्ज, विहरति । एत्य आकिञ्चज्ञायतन- 15 सभा निरुज्झति, ते च पाकिञ्चमायतनसञ्ज निरोधेत्वा निरो- धेवा विहरन्ती' ति । श्रद्धा, भिक्खवे, असठो अमायावी 'साधू' ति भासितं अभिनन्देय्य अनुमोदेय्य; 'साधू' ति भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा नमस्समानो पञ्जलिको पयिरुपासेय्य । ६. "यत्य नेवसज्ञानासज्ञायतनसभा निरुज्झति, ये च 20 नेवसझानासआयतनसनं निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ति , 'अद्धा ते आयस्मन्तो निच्छाता निव्वुता तिण्णा पारङ्गता तदङ्गेना' ति वदामि । 'कत्य नेवसझानासज्ञायतनसझा निरुज्झति, के च नेवसञ्जा- नासज्ञायतनसनं निरोधेत्वा निरोधेत्वा विहरन्ति - अहमेतं न जानामि अहमेतं न पस्सामी' ति, इति यो एवं वदेय्य, सो एवमस्स 25 वचनीयो- 'इधावुसो, भिक्खु सब्बसो नेवसज्ञानासज्ञायतनं समति- कम्म सञआवेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति । एत्य नेवसञ्चा- नासचायतनसचा निरुज्झति, ते च नेवराज्ञानासञ्चायतन- सनं निरोघेत्वा निरोघेत्वा विहरन्ती' ति ! प्रद्धा, भिक्खवे, असठो अमायावी 'साधू' ति भासितं अभिनन्देय्य अनुमोदेश्य; 'साधू' ति नासितं B.213 ·अडगुत्तरनिकायो [६.४.२-- अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा नमस्समानो पञ्जलिको पयिरुपासेय्य । इमा खो, भिक्खवे, नव अनुपुब्वविहारसमापत्तियो" ति । - R.415 - - , + ... ३. निब्बानसुखसुत्तं १. एक समयं आयस्मा सारिपुत्तो राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे । तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू अामन्तेसि 5 "सुखमिदं, आवुसो, निब्बानं । सुखमिदं, आवुसो, निब्बानं" ति । एवं वुत्ते आयस्मा उदायो' आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच "कि पनेत्य, आधुसो सारिपुत्त, सुखं यदेत्य नत्थि वेदयित" ति ? २. "एतदेव स्वेत्थ', आवुसो, सुखं यदेत्थ नत्थि वेदयितं । पञ्चिमे, आवुसो, कामगुणा । कतमे पञ्च ? चक्खुविओट्या रूपा 10 इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया, सोतविधेय्या सद्दा पे०... घानविधेय्या गन्धा जिव्हाविझेय्या रसा कायविधेय्या फोटुब्बा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया - इमे खो, भावुसो, पञ्च कामगुणा । यं खो, भावुसो, इमे पञ्च कामगुणे पटिच्च उप्पज्जति सुखं सोमनस्स, इदं वुच्चतावुसो, 15 कामसुखं । ३. “इधावुसो, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ... पे०... पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । तस्स चे, आवुसो, भिक्खुनो इमिना विहारेन विहरतो कामसहगता सम्झामनसिकारा समुदाचरन्ति, स्वास्स होति आवाधो । सेय्ययापि, आवुसो, सुखिनो दुवखं उप्पज्जेय्य यावदेव 20 आवाधाय; एवमेवस्स ते कामसहगता सामनसिकारा समुदाचरन्ति । स्वास्स होति आवाघो । यो खो पनावुसो, पाबाधो दुक्खमेतं वुत्तं भगवता । इमिना पि खो एतं , आवुसो, परियायेन वेदितव्वं यथा सुखं निब्वानं । ४. "पुन च परं, श्रावुसो, भिक्खु वितक्कविचारानं वूपसमा ...पे०... दुतियं ज्ञानं उपसम्पज्ज विहरति । तस्स चे, भावुसो, भिवखुनो झमिना विहारेन विहरतो वितक्कसहगता सञ्झामनसिकारा समुदा- चरन्ति, स्वास्स होति आवाघो। सेय्यथापि, प्रावुसो, सुखिनो दुक्खं 25 १. उमामि-सी०, स्या, रो० 1२. स्परप- सी०1 ·५३ R.416 D.214 10 २.४.३] निम्बानसुलसुर्स उप्पज्जेय्य यावदेव अावाधाय; एवमेवस्स ते वितक्कसहगता सञा- मनसिकारा समुदाचरन्ति । स्वास्स होति पायाधो। यो खो पना- बुसो, आवाघो दुक्खमेतं वुत्तं भगवता । इमिना पि खो एतं, आवुसो, परियायेन वेदितब्बं यथा सुखं निव्यानं । ५. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु पीतिया च विरागा ...पे.... 5 ततियं शानं उपसम्पज्ज विहरति । तस्स चे, भावुसो, भिक्खुनो इमिना विहारेन विहरतो पीतिसहगता सञ्चामनसिकारा समुदाचरन्ति, स्वास्स होति आवाधो । सेय्यथापि, आवुसो, सुखिनो दुक्खं उप्पज्जेय्य यावदेव आवाधाय; एवमेवस्स ते पोतिसहगता सञ्जामनसिकारा समुदा- चरन्ति । स्वास्स होति आवाधो । यो खो पनावुसो, आवाधो दुक्खमेतं वुत्तं भगवता । इमिना पि खो एतं, आवुसो, परियायन वेदितव्वं यथा सुखं निब्बानं । ६. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सुखस्स च पहाना ...पे०... चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । तस्स चे, प्रावुसो, भिक्खुनो इमिना विहारेन विहरतो उपेक्खासहगता सञ्जामनसिकारा समुदाचरन्ति, 15 स्वास्स होति आवाधो । सेय्यथापि, अावुसो, सुखिनो दुक्ख उप्पज्जेय्य यावदेव आवाधाय; एवमेवस्स ते उपेक्वासहगता सझामनसिकारा समुदाचरन्ति । स्वास्स होति प्रावाधो। यो खो पनावुसो, आमाधो दुक्खमेतं वृत्तं भगवता । इमिना पि खो एतं, प्रावुसो, परियायेन वेदि- तब्बं यथा सुखं निन्वानं । ७. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो रूपसझानं समति- क्कमा पटियसम्मान प्रत्यक्षमा नानतसन्मानं अमानसिकार बनन्तो आकासो ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । तस्स चे, आवुसो, भिक्खुनो इमिना विहारेन विहरतो रूपसहगता सञ्जा- मनसिकारा समुदाचरन्ति, स्वास्स होति आवाघो। सेय्यथापि, भावुसो, 25 सुखिनो दुक्ख उप्पज्जेय्य यावदेव आवाधाय; एवमेवस्स ते रूपसहगता सञ्ज्ञामनसिकारा समुदाचरन्ति । स्वास्स होति आवाघो । यो सो पनावुसो, आवाघो दुक्खमेत वुत्तं भगवता । इमिना पि खो एतं, आवुसो, परियायेन वेदितब्बं यथा सुखं निब्बानं । ८. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो आकासानञ्चायतनं ७ समतिक्कम्म अनन्तं विज्ञआणं ति विज्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज Z0 R.417 ·B.215 अडगुत्तरनिकायो [६.४.३- विहरति । तस्स चे, आवुसो, भिक्खुनो इमिना विहारेन विहरतो आकासानञ्चायतनसहगता सामनसिकारा समुदाचरन्ति, स्वास्स होति आवायो। सेय्यथापि, आवुसो, सुखिनो दुवखं उप्पज्जेय्य याव- देव आवाधाय; एवमेवस्स ते प्राकासानञ्चायतनसहगता सामनसि- 5 कारा. समुदाचरन्ति । स्वास्स होति आवाधो। यो खो पनावुसो, आवाधो दुक्खमेतं वुत्तं भगवता । इमिना पि खो एतं, आवुसो, परियायेन वेदितव्वं यथा सुखं निम्बानं । ६. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म, नत्थि किञ्ची ति पाकिञ्च वायतनं उपसम्पज्ज 10 विहरति । तस्स चे, आवुसो, भिक्खुनो इमिना विहारेन विहरतो विज्ञाणञ्चायतनसहगता सञ्जामनसिकारा समुदाचरन्ति, स्वास्स होति आवाधो । सेय्यथापि, आवुसो, सुखिनो दुखं उप्पज्जय्य यावदेव आबाधाय; एवमेवस्स ते विज्ञाणञ्चायतनसहगता सझामनसिकारा समुदाचरन्ति । स्वास्स होति आवाधो। यो खो पनायुसो, भावाधी दुक्खमेतं वुत्तं भगवंता। इमिना पि खो एतं, आवुसो, परियायेन वेदितब्वं यथा सुखं निब्बानं । १०. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो पाकिञ्चायतनं समतिक्कम्म नेवसञ्जानासज्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति । तस्स चे, पाबुसो, भिक्खुनो इमिना विहारेन विहरतो आकिञ्चआयतन- 20 सहगता सज्जामनसिकारा समुदाचरन्ति, स्वास्स होति आबाघो। सेय्यथापि, आवुसो, सुखिनो दुक्खं उप्पज्जेय्य यावदेव आबाधाय; एव- मेवस्स से आकिञ्चज्ञायतनसहगता सञ्जामनसिकारा समुदाचरन्ति । स्वास्स होति प्राबाधो। यो खो पनावुसो, पाबाधो दुक्खमेतं वृत्तं भगवता । इमिना पि खो एतं, आवुसो, परियायेन वेदितव्वं यथा सुखं 25 निव्वानं। ११. "पुन च परं, आवुसो, भिक्षु सब्यसो नेवसम्ञा- नासञ्चायतनं समतिक्कम्म सञ्चावेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति, पज्ञाय चस्स दिस्वा पासवा परिक्खीणा होन्ति । इमिना पि सो एतं, पावुसो, परियायेन वेदितव्वं यथा सुखं निव्यानं" ति । 15 R.418 १. पस्स-स्था.।

·५७ B.216 10 ६.४.४] गायीउपमासुतं ४. गावीउपमासुत्तं १. "सेय्यथापि, भिक्खवे, गावी पव्वतेय्या वाला अव्यत्ता अखेत्तने अकुसला विसमे पन्वते चरितुं । तस्सा एवमस्स - 'यन्नूनाहं अगतपुव्वं चेव दिसं गच्छेय्यं, अखादितपुब्बानि च तिणानि खादेय्यं, अपीतपुब्बानि च पानीयानि पिवेय्यं' ति । सा पुरिमं पादं न सुप्पतिट्टितं पतिद्वापेत्वा पच्छिमं पादं उद्धरेय्य । सा न चैव अगतपुब्बं दिसं गच्छेय्य, । न च अखादितपुब्बानि तिणानि खादेय्य, न च अपीतपुष्बानि पानीयानि पिवेय्य; यस्मि चस्सा' पदेसे' ठिताय एवमस्स - 'यन्नूनाहं अगतपुव्वं चेव दिसं गच्छेय्यं, अखादितपुब्बानि च तिणानि खादेय्यं, अपीतपुयानि च पानीयानि पिवेय्यं' ति तं च पदेसं न सोत्थिना पच्चागच्छेय्य । तं किस्स हेतु ? तथा हि सा, भिक्खवे, गावी पब्बतेय्या वाला अव्यत्ता अखेत्त अकुसला विसमे पव्यते चरितुं। एवमेव खो, भिक्खवे, इधेकच्चो भिक्खु वालो अव्यत्तो अखेत्तञ्बू अकुसलो विविच्चैव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति'; सो तं निमित्तं न आसेवति न भावेति न बहुलीकरोति न स्वाधिद्वितं अधिट्ठाति । २. "तस्स एवं होति 'यत्नूनाहं वितक्कविचारानं धूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं अविचारं समाधि पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरेय्यं' ति । सो न सक्कोति वितक्कविचारानं वूपसमा पे०.. दुतिय झानं उपसम्पज्ज विहरितुं । तस्स एवं होति - 'यन्नूनाहं विविच्चैव कामेहि विविच्च अकुसलेहि 20 धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठम झानं उपसम्पज्ज विहरेय्यं' ति । सो न राक्कोति विविच्चेव कामेहि ...पे०... पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरितुं । अयं वुच्चति, भिक्खवे, 'भिक्सु उभतो भट्ठो उभतो परिहीनो, सेय्यथापि सा गावी पब्बतेय्या वाला अव्यत्ता अखत्तम्बू अकुसला विसमे पब्बते चरितुं'। ३. "सेय्यथापि, भिक्खवे, गावी पव्वतेय्या पण्डिता व्यत्ता' खेतमू कुसला विसमे पब्बते चरितुं । तस्सा एवमस्त- 'यभूनाहं अगतपुब्वं चेव दिसं गच्छेय्यं, अखादितपुयानि च तिणानि खादेय्यं, १-१. चस्मा पदे--सो०; पस्ता देसे - स्था०; नस्सा पादे - रो०। २. बिहरिनुं - सी०,स्या, रो० । ३. व्यत्ता-मोग, रो० । 15 R." ... 25 ·B.217 - . प्रमगुत्तरनिकायो [९.४.४- अपीतपुब्बानि च पानीयानि पिवेय्यति । सा पुरिमं पादं सुप्पतिद्वितं पतिद्वापेत्वा पच्छिमं पादं उद्धरेय्य । सा अगतपुष्वं चेव दिसं गच्छेय्य, अख़ादितपुब्बानि च तिणानि खादेय्य, अपीतपुब्बानि च पानीयानि पिवेय्य । यस्मि चस्सा पदेसे ठिताय एवमस्स – 'यन्नूनाहं अगतपुब्बं 5 चेव दिसं गच्छेय्यं, अखादितपुब्बानि च तिणानि खादेय्यं, अपीतपुब्बानि च पानीयानि पिवय्यं तितं च पदेसं सोत्थिना पच्चागच्छेय्य । तं किस्स हेतु ? तथा हि सा, भिक्खवे, गावी पव्यतेय्या पण्डिता व्यत्ता खेत्तञ्मू कुसला विसमे पव्वते चरितुं । एवमेव खो, भिक्खवे, इधेकच्चो भिक्खु पण्डितो व्यत्तो खेत कुसलो विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि 10 धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो तं निमित्तं आसवति भावेति बहुलीकरोति स्वाधिट्ठितं अधिट्ठाति । ४: "तस्स एवं होति 'यन्नूनाहं वितक्कविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं अविचारं समाधिज 15 पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरेय्यं' ति । सो दुतियं झानं अनभि- हिंसमानो' वितक्कविचारानं धूपसमा दुतियं ज्ञानं उपसम्पज्ज विहरति । सो तं निमित्तं प्रासेवति भावेति बहुलीकरोति स्वाधिट्टितं अधिट्ठाति । ५. "तस्स एवं होति - "यन्नूनाहं पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहरेय्यं सतो च सम्पजानो, सुखं च कायेन पटिसंवेदेय्यं यं तं अरिया आचिक्खन्ति क्खको सतिमा सुखविहारी ति ततियं झानं उप- सम्पज्ज विहरेय्यं' ति । सो ततियं झानं अनभिहिंसमानो पोतिया च विरागा ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो तं निमित्तं प्रासेवति भावेति यहुलीकरोति स्वाघिट्टितं अधिट्ठाति । ६. "तस्स एवं होति - 'यनूनाहं सुखस्स च पहाना दुवसस्स च 29 पहाना पुब्वेच सोमनस्सदोमनस्सानं प्रत्यङ्गमा अदुवसमसुखं उपेयसा- सतिपारिसुद्धि चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरेय्यं' ति । सो चतुत्थं झानं अनभिहिंसमानो सुसस्स च पहाना ... पे०... चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो तं निमित्तं पासवति भावेति बहुलीकरोति स्वाधिट्टितं अधिद्वाति । R.420 20 N १. पनमिहिममानो-स्था ।

·218 चकमा . ६.४.४] गायोउपमागुत्तं ७. "तस्स एवं होति – 'यन्मूनाहं सव्यसो रुपसण्यानं समति- क्कमा पदिघसञ्ज्ञानं अत्यङ्गमा नानत्तसञ्यानं अमनसिकारा अनन्तो आकाराो ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरेय्यं' ति । सो आकासानञ्चायतनं अनभिहिंसमानो सव्वसो रूपसञ्ज्ञानं समति- ... पे०... आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सो तं 5. निमित्तं आसेवति भावेति बहुलीकरोति स्वाधिद्वितं अधिट्ठाति । ८. "तस्स एवं होति – 'यन्नूनाहं सव्यसो अाकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म अनन्तं विज्ञाणं ति विज्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरेय्यं' ति । सो विज्ञाणञ्चायतनं अनभिहिंसमानो सब्बसो प्राकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म 'अनन्तं विनाणं' ति विज्ञाण- up ञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सो तं निमित्तं पासवति भावेति बहुलीकरोति स्वाधिद्वितं अधिद्वाति । ६. "तस्स एवं होति - 'यन्नूनाहं सव्वसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म नत्थि किञ्ची ति पाकिञ्चमायतनं उपसम्पज्ज विहरेय्यं' ति । सो पाकिञ्चज्ञायतनं अनभिहिंसमानो सब्बसो विज्ञाण- 15 ञ्चायतनं समतिक्कम्म 'नत्यि किञ्ची' ति पाकिञ्चज्ञायतनं उप- सम्पज्ज विहरति । सो तं निमित्तं प्रासेवत्ति भावेति बहुलीकरोति स्वाधिट्ठितं अधिट्ठाति । १०. "तस्स एवं होति - 'यनूनाहं सब्यसो पाकिञ्चलायतनं समतिक्कम्म नेवसानासज्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरेग्य' ति । सो नेवसज्ञानासमायतनं अनभिहिंसमानो सव्वसो पाकिञ्चचा- यतनं समतिक्कम्म नेवसानासायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सो तं निमित्तं आसवति भावेति बहुलीकरोति स्वाघिट्टितं अधिट्टाति । ११. "तस्स एवं होति - 'यनूनाहं सबसोनेवसमानासना- यतनं समतिक्कम्म सञ्जावेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरेय्यं ति। 23 सो सञ्जावेदयितनिरोधं अनभिहिंसमानो सब्बतो नेवसानासा- यतनं समतिक्कम्म सञ्जावेदयितनिरोपं उपसम्पज्ज विहरति । • १२. "यतो सो, भिक्सवे, भिक्तु तं तदेव समापत्ति समाजति पि बुढाति पि, तस्स मुदु चित्तं होति कम्मनं। मुदुना कम्मलेन चितेन अप्पमाणो समाधि होति सुभावितो। सो अप्पमान समाधिना 2 20 R.121 ·६० B. 219 , 10 अडगुत्तरनिकायो [६.४.४- सुभावितैन यस्स' यस्स' अभिज्ञासच्छिकरणीयस्स धम्मस्स चित्तं अभिनिन्नामेति अभिज्ञासच्छिकिरियाय तन तत्रेव सक्खिभब्बतं पापुणाति सति सति आयतने । १३. “सो सचे पाककति – 'अनेकविहितं इद्धिविधं पच्चनु- 5 भवेय्यं, एको पि हुत्वा वहुधा अस्सं, वहुधा पि हुत्वा एको अस्सं ... पे०... याव ब्रह्मलोका पि कायेन वसं वत्तव्यं' ति, तत्र तत्रैव सक्खिभब्बतं पापुणाति सति सति आयतने । १४. “सो सचे प्राकसति - दिव्याय सोतधातुया ... पे०... सति सति प्रायतने । १५. "सो सचे आकसति - 'परसत्तानं परपुग्गलानं चेतसा चेतो परिच्च पजानेय्यं, सरागं वा चित्तं सरागं चित्तं ति पजानेय्यं, वीत- रागं वा चित्तं वीतरागं चित्तं ति पजानेय्यं, सदोसं वा चित्तं सदोसं चित्तं ति पजानेय्यं, वीतदोसं वा चित्तं वीतदोसं चित्तं ति पजानेय्यं, समोहं वा चित्तं समोहं चित्तं ति पजानेय्यं, वीतमोहं वा चित्तं ... सरिहत्तं वा 15 चित्तं ... विक्खित्तं वा चित्तं ... महग्गतं वा चित्तं ... अमहम्गतं वा चित्तं सउत्तरं वा चित्तं ... अनुत्तरं वा चित्तं समाहितं या चितं. असमाहितं वा चित्तं विमुत्तं वा चित्तं अविमुत्तं वा चित्तं अविमुत्तं चित्तं ति पजानेय्यं' ति, तत्र तत्रैव सविखभन्बतं पापुणाति सति सति पायतने । १६. “सो सचे आकङ्क्षति – 'अनेकविहितं पुवेविनासं अनुस्स- रेय्यं, सेय्यथीद एक पि जाति द्वे पि जातियो...पे०... इति साकार सउद्देसं अनेकविहितं पुवेनिवारा अनुस्सरेय्यं' ति, तत्र तत्रय सक्खिभव्यतं पापुणाति सति सति पायतने । १७. "सो सचे पाकवति 'दिव्येन चक्गुना विसुद्धेन 25 अतिकान्तमानुसफेन ... पे०... यथाकम्मूपगे सत्ते पजानेय्यं' ति, ता. तय सपिखभव्यतं पापुणाति सति सति आयतने । १८. "गो नचे प्रापरवति – 'पासवानं गया अनासवं चेतो- विमुत्ति पम्यायिमुत्ति दिट्ठय धम्मे सयं प्रमिया सच्छिकत्या उप- ... ... ... 20 R.422 १-१. पागेर-पा।

·६.४.५] झानसुत्तं सम्पज्ज विहरेय्यं" ति, तत्र तत्रेव सक्खिभब्वतं पापुणाति सति सति आयतने" ति । B.220 , ५. झानसुत्तं १. "पठम पाह', भिक्खवे, झानं निस्साय पासवानं खयं वदामि; दुतियं पाहं, भिक्खवे, झानं निस्साय पासवानं खयं वदामि; ततियं पाहं, भिक्खवे, झानं निस्साय आसवानं खयं वदामि; चतुत्थं 5 पाह, भिक्खवे, झानं निस्साय पासवानं खयं वदामि; अाकासानञ्चाय- तनं पाहं, भिक्खवे, निस्साय पासवानं खयं वदामि; विज्ञाणञ्चाय- तनं पाहं, भिक्खवे, निस्साय पासवानं खयं वदामि ; आकिञ्चज्ञाय- तनं पाहं, भिक्खवे, निस्साय आसवानं खयं वदामि; नेवसञ्जा- नासमायतनं पाहं, भिक्खवे, निस्साय पासवानं खयं वदामि ; सञ्जा- 10 वेदयितनिरोध पाहं, भिक्खवे, निस्साय पासवानं खयं वदामि' । २. "'पठम पाहं, भिक्खवे, झानं निस्साय आसवानं खयं वदामी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुतं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ... पे०... पठम झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो यदेव तत्य होति रूपगतं वेदनागतं सागत सङ्खारगतं 15 विज्ञाणगतं, ते धम्मे अनिच्चतो दुक्खतो रोगतो गण्डतो सल्लतो अघतो आवाधतो परतो पलोकतो सुझतो अनत्ततो समनुपस्सति । सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटिवाति' । सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटिवापत्वा अमताय धातुया चित्तं उपसंहरति- 'एतं सन्तं एतं पणीतं यदिदं सबसङ्खार- समथो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तहाक्खयों विरागो निरोधो निब्बानं' 20 ति । सो तत्थ ठितो आसवानं खयं पापुणाति । नो चे आसवानं खयं पापुणाति, तेनेव धम्मरागेन ताय धम्मनन्दिया पञ्चन्नं भोरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया ओपपातिको होति तत्थ परिनिव्वायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । "सेय्यथापि, भिक्खवे, इस्सासो वा इस्सासन्तेवासी वा तिण- पुरिसरूपके" वा मत्तिकापुञ्ज वा योग्गं करित्वा, सो अपरेन समयेन १. पहं- सी०, रो० । २-२. अयं पाठो मी०, रो० पोत्यक्सु नपि । ३. पतिट्ठा- पेति - स्पा० । ४. तहस्सयो-सी०, स्या०, रो। ५. दिगरिसके-सी०,रो। R.423 25 ·૬૨ B.221 प्रगुतरनिकायो [६.४.५- दूरेपाती च होति अक्खणवेधी च महतो च कायस्स पदालिता'; एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ... पे०... पठमं झानं उप- सम्पज्ज विहरति । सो यदेव तत्थ होति रूपगतं वेदनागतं सञ्जागतं सङ्खारगतं विज्ञाणगतं, ते धम्मे अनिच्चतो दुक्खतो रोगतो गण्डतो 5 सल्लतो अघतो आवाधतो परतो पलोकतो सुजतो अनत्ततो समनु- पस्सति । सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटिवापेति । सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटिवापेत्वा अमताय धातुया चिंत्तं उपसंहरति - 'एतं सन्तं एतं पणीतं यदिदं सव्वसङ्खारसमथो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तण्हायखयो विरागो निरोधो निव्वान' ति । सो तत्थ ठितो आसवानं खयं पापुणाति । 10 नो चे प्रासवानं खयं पापुणाति, तेनेव धम्मरागेन ताय धम्मनन्दिया पञ्चनं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया ओपपातिको होति तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । 'पठमं पाहं, भिक्सवे, झानं निस्साय पासवानं खयं वदामी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च R.424 वुत्तं 15 , ३. "दुतियं पाहं, भिक्खवे, झानं निस्साय ... पे०... ततियं पाहं, भिक्खवे, झानं निस्साय ... पे०... 'चतुत्थं पाहं, भिक्खवे, झानं निस्साय पासवानं खयं वदामी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्यङ्गमा अदुक्खमसुखं उपेक्खासति- 20 पारिसुद्धि चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो यदेव तत्थ होति रूपंगतं वेदनागतं सागत सङ्खारगतं विआणगतं, ते धम्मे अनिच्चतो दुक्खतो रांगतो गण्डतो सल्लतो अघतो आवाधतो परतो पोकतो सुजतो अनत्ततो समनुपस्सति । सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटिवापेति । सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटिवापेत्वा अमताय धातुया चित्तं उपसंहरति 25 'एतं सन्तं एतं पणीतं यदिदं सब्यसबारसमयो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तण्हाक्खयो विरागो निरोधो निवान' ति । सो तत्य ठितो पासवानं खयं पापुणाति । नो चे पासवानं खयं पापुणाति, तेनेव धम्मरागेन ताय धम्मनन्दिया पञ्चन्नं पोरम्भागियानं संयोजनानं परिवखया प्रोप- पातिको होति तत्य परिनिव्यायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । "सेय्यथापि, भिवखवे, इस्सासो था इस्मासन्तवासी वा तिण- 90 १. पदासता-सी., रो।

·0.222 R.425 - ६.४.५] मानात पुरिसरूपके चा मत्तिकापुञ्जे वा योगं करित्वा, सो अपरेन समयेन दूरेपाती' च होति अक्खणवेधी च महतो च कायस्स पदालिता; एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु सुखस्स च पहाना ... पे०... चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो यदेव तत्य होति रूपगतं वेदनागतं ... पे०... अनावत्ति- धम्मो तस्मा लोका । 'चतुत्थं पाहं, भिक्खवे, झानं निस्साय पासवानं 5 खयं वदामी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ४. ""आकासानञ्चायतनं पाहं, भिक्खवे, झानं निस्साय प्रास- वानं खयं वदामी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सब्बसो रूपसञ्ज्ञानं समतिक्कमा पटिघसनानं अत्थङ्गमा नानत्तसज्ञानं अमनसिकारा 'अनन्तो आकासो' ति आकासा- 10 नञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सो यदेव तत्थ होति वेदनागतं सञ्ज्ञागतं सङ्घारगतं विज्ञाणगतं, ते धम्मे अनिच्चतो दुक्खतो रोगतो गण्डतो सल्लतो अघतो आवाधतो परतो पलोकतो सुझतो अनत्ततो समनुपस्सति । सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटिवापेति । सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटिवापत्वा अमताय धातुया चित्तं उपसंहरति । 'एतं सन्तं एतं पणीतं यदिदं सब्बसङ्घारसमथो सब्बूपधिपटिनिस्सगो तहाक्सयो विरागो निरोधो निब्बानं' ति । सो तत्य ठितो आसवानं खयं पापु- णाति । नो चे पासवानं खयं पापुणाति, तेनेव धम्मरागेन ताय धम्म- नन्दिया पञ्चनं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्सया ओपपातिको होति तत्थ परिनिब्वायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । "सेय्यथापि, भिक्खवे, इस्सासो वा इस्सासन्तेवासी वा हिण- पुरिसरूपके वा मत्तिकापुञ्ज वा योगं करित्वा, सो अपरेन समयेन दूरेपाती च होति अक्खणवेधी च महतो च कायस्स पदालिता; एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु सन्वसो रूपसज्ञानं समतिक्कमा पटिघसज्ञानं अत्थङ्गमा नानत्तसज्ञानं अमनसिकारा 'अनन्तो आकासो' ति पाकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सो यदेव तत्थ होति वेदनागतं सञ्जागतं ...पे.... अनावतिधम्मो तस्मा लोका । 'आकासानञ्चाय- तनं पाहं, भिक्खवे, निस्साय आसवानं खयं वदामो' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं । - 15 20 25 १. दूरे पाति स्था, रो।

·R.420 D,223 मगुत्तरनिकायो [६.४.५- ५. "" विज्ञाणञ्चायतनं पाहं, भिक्खवे, निस्साय ....पे०... आकिञ्चज्ञायतनं पाहं, भिक्खवे, निस्साय पासवानं खयं वदामी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वृत्तं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सब्बसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म 'नत्यि किञ्ची' ति 5 पाकिञ्चचायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सो यदेव तत्य होति वेदनागतं सझागतं सवारगतं विज्ञाणगतं, ते धम्मे अनिच्चतो दुक्खतो रोगतो गण्डतो सल्लतो अघतो आवाधतो परतो पलोकतो सुजतो अनत्ततो समनुपस्सति । सो तेहि धम्महि चित्तं पटिवापेति । सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटियापेत्वा अमताय धातुया चित्तं उपसंहरति - 10 'एतं सन्तं एतं पणीतं यदिदं सबसङ्खारसमथो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तण्हाक्खयो विरागो निरोधो निव्बानं' ति । सो तत्थ ठितो पासवानं खयं पापुणाति । नो चे पासवानं खयं पापुणाति, तेनेव धम्मरागेन ताय धम्मनन्दिया पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया प्रोप- पातिको होति तत्थ परिनिब्वायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । "सेय्यथापि, भिक्खवे, इस्सासो वा इस्सासन्तेवासी वा तिण- पुरिसरूपके या मत्तिकापुञ्जे वा योग्गं करित्वा, सो अपरेन समयेन दूरपाती च होति अक्खणवेधी च महतो च कायस्स पदालिता; एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु सब्बसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म 'नत्यि किञ्ची' ति आकिञ्चज्ञायतनं उपसम्पज्ज विहति । सो यदेव 20 तत्य होति वेदनागतं सम्भागतं राङ्खारगतं विज्ञाणगतं, ते धम्मे अनिच्चतो दुक्खतो रोगतो गण्डतो सल्लतो अघतो आवाधतो परतो पलोकतो सुझातो अनत्ततो समनुपस्सति । सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटिवापेति । सो तेहि धम्मेहि चित्तं पटिवापेत्वा अमताय धातुया चित्तं उपसंहरति - ‘एतं सन्तं एतं पणीतं यदिदं सब्बसङ्खारसमथो 25 सबूपधिपटिनिस्सग्गो तहाक्खयो विरागो निरोधो निब्यानं' ति । सो तत्थ ठितो आसवानं खयं पापुणाति । नो चे आसवानं खयं पापुणाति, तेनेव धम्मरागेन ताय धम्मनन्दिया पञ्चन्नं पोरम्भा- गियानं संयोजनानं परिक्खया प्रोपपातिको होति तत्थ परिनिव्वायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । 'पाकिञ्चज्ञायतनं पाहं, निस्साय 30 पासवानं खयं वदामी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ६. "इति खो, भिक्खवे, यावता सासमापत्ति तावता 15 ·६.४.६] मानन्दसुतं अज्ञापटिवेधो। यानि च खो इमानि, भिक्खवे, निस्साय' द्वे' आयतनानि - नेवसझानासमायतनसमापत्ति च सञ्जावेदयित- निरोधो च, झायीहते', भिक्सवे, भिक्खूहि' समापत्तिकुसलेहि समापत्तिबुदानकुसलेहि समापज्जित्वा वुढहित्वा सम्मा अक्खातवानी' ति वदामी" ति। ३ B,224 5 - R.427 ६. आनन्दसुत्तं १. एक समय आयस्मा आनन्दो कोसम्वियं विहरति घोसिता- रामे। तत्र खो आयस्मा आनन्दो भिक्खू आमन्तेसि - "प्रावुसो भिक्ख" ति । "प्रावुसो" ति खो ते भिक्खू प्रायस्मतो प्रानन्दस्स पच्चस्सोसुं। आयस्मा आनन्दो एतदवोच २. "अच्छरियं, अावुसो, अन्भुतं, आवुसो ! यावञ्चिदं तेन 10 भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन सम्वाधे अोकासाधि- गमो अनुबुद्धो सत्तानं विसुद्धिया सोकपरिदेवानं समतिक्कमाय दुक्खदोमनस्सानं अत्थङ्गमाय जायस्स अधिगमाय निब्बानस्स सच्छि- किरियाय । तदेव नाम चक्टुं भविस्सति ते रूपा तं चायतनं नो पटिसंवैदिस्सति । तदेव नाम सोतं भविस्सति ते सदा तं चायतनं 15 नो पटिसंवेदिस्सति । तदेव नाम घानं भविस्सति तो गन्धा तं चायतनं नो पटिसंवेदिस्सति । सा व नाम जिव्हा भविस्सति ते रसा तं चायतनं नो पटिसंदिस्सति । सो व नाम कायो भविस्सति ते फोटुब्बा तं चायतनं नो पटिसंवेदिस्सती" ति । ३. एवं वुत्ते प्रायस्मा उदायी आयस्मन्तं प्रानन्दं एतदवोच "सीमेव नु खो, आवुसो आनन्द, तदायतनं नो पटिसंवेदेति उदाहु असी" ति ? "सञ्ओमेव खो, भावुसो, तदायतनं नो पटिसंवेदेति, नो असनी" ति । "किसी पनावुसो, तदायतनं नो पटिसंवेदेती" ति? - - 20 25 १-१. सी०, रो० पोत्यसु नत्यि। २. झापी सोते - स्या० । ३. म० पोत्यके नत्यि। ४-४. सम्मदक्खातब्वानी-स्या०1 सो०, रो०। ६. चक्खु- सी०। ७. घाणं-सी०। ५. भिक्खयो - ·4 B. 225 5 अडगुतरनिकायो [६.४.६- ४. "इधावुसो, भिक्खु, सब्बसो रूपसझानं समतिक्कमा पटिघसनानं' अत्थङ्गमा नानत्तसज्ञानं अमनसिकारा 'अनन्तो आकासो' ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । एवंसनी पि खो, आवुसो, तदायतनं नो पटिसंवेदेति । ५. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सव्वसो आकासानञ्चायतनं समतिक्कम्मर 'अनन्तं विज्ञाणं' ति विज्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । एवंसी पि खो, आवुसो, तदायतनं नो पटिसंवेदेति । ६. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म 'नत्थि किञ्ची' ति प्राकिञ्चजायतनं उपसम्पज्ज 10 विहरति । एवंसी पि खो, भावुसो, तदायतनं नो पटिसंवेदेती" ति । ७. “एकमिदाहं, आवुसो, समयं साकेते विहरामि अजनवने मिगदाये। अथ खो, भावुसो, जटिलवासिका' भिक्खुनी येनाहं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा में अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठिता खो, आवुसो, जटिलवासिका भिक्खुनी मं एतदवोच - 15 'याय, भन्ते आनन्द, समाधि न चाभिनतो न चापनतो न च ससङ्खार- निग्गय्हवारितगतो', विमुत्तता ठितो, ठितत्ता सन्तुसितो, सन्तुसि- तत्ता नो परितस्सति । अयं, भन्ते आनन्द, समाधि किम्फलो वुत्तो भगवता' ति? "एवं वुत्ते, सोहं', भावुसो, जटिलवासिकं भिवखुनि एतद: 20 वोचं-'यायं, भगिनि, समाधि न चा न च ससङ्खार- निग्गय्हवारितगतो, विमुत्तत्ता ठितो, ठितत्ता सन्तुसितो, सन्तुसितत्ता नो परितस्सति । अयं, भगिनि, समाधि अजाफलो वुत्तो भगवता' ति । एवंसभी पि खो, आवुसो, तदायतनं नो पटिसंवेदेती" ति। R.428 नतो न ७. लोकायतिकसुत्तं १. अथ सो द्वे लोकायतिका ब्राह्मणा येन भगवा तेनुपराक- 25 मिसु; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदिसु । सम्मोदनीय कार्य १. सन्माण-सी०। २. समतिकामा-सी०॥ ३. नटिलागाहिया-- गरी जटिलमागिता -स्या०1४.. यारितयती-सी०या०,०। ५. पहं-मी० ताई -स्या.। ६. मन्द्रो पानी-स्पा० ।

·1,226 R.429 ६.४.७] लोकायतिकमुत्तं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिना खो ते ब्राह्मणा भगवन्तं एतदवोचुं- २. "पूरणो, भो गोतम, कस्सपो सब सव्वदस्सावी अपरिससं जाणदस्सनं पटिजानाति - 'चरतो च मे तिट्ठतो च सुत्तस्स च जागरस्स च सततं समितं आणदस्सनं पच्चुपट्टितं' ति । सो 5 एवमाह - 'अहं अनन्तेन जाणेन अनन्तं लोकं जानं पस्सं विहरामी' ति । अयं पि', भो गोतम, निगण्ठो नाटपुत्तो' सवञ्यू सब- दस्सावी अपरिसेंस जाणदस्सनं पटिजानाति - 'चरतो च मे तिट्टतो च सुत्तस्स' च जागरस्स च सततं समितं आणदस्सनं पच्चुपट्टितं' लि । सो एवमाह - 'अहं अनन्तेन आणेन अनन्तं लोकं जानं पस्सं विहरामी' 10 ति । इमेसं, भो गोतम, उभिन्नं जाणवादानं उभिन्नं अजमनं विपच्चनीकवादानं को सच्चं पाह' को मुसा" ति ? ३. "अलं, ब्राह्मणा ! तिद्वतेतं - 'इमेसं उभिन्नं जाण- वादानं उभिन्न अङ्गमञ्ज विपच्चनीकवादानं को सच्चं आह को मुसा'ति । धम्म वो, ब्राह्मणा, देसेस्सामि', तं सुणाथ, साधुकं मनसि- 15 करोथ'; भासिस्सामी" ति । "एवं, भो" ति खो ते ब्राह्मणा भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच ४. "सेय्यथापि, ब्राह्मणा, चत्तारो पुरिसा चतुद्दिसा ठिता परमेन' जवेन च समन्नागता परमेन च पदवीतिहारेन । ते एवरूपेन जवेन समन्नागता अस्सु, सेय्यथापि नाम दल्हयम्मा धनुग्गहो सिविखतो २० कतहत्यो कतूपासनो लहुकेन असनेन अप्पकसिरेन तिरियं तालच्छायं अतिपातेय्य; एवरूपेन च पदवीतिहारेन, सेय्यथापि नाम पुरत्यिमा समुद्दा पच्छिमो समुद्दो अथ पुरत्यिमाय दिसाय ठितो पुरिसो एवं वदेय्य - 'अहं गमनेन लोकस्स अन्तं पापुणिस्सामी' ति । सो अज्ञ- व असितपीतखायितसायिता अञ्जव उच्चारपस्सावकम्मा अनत्र 25 निद्दाकिलमथपटिविनोदना वस्ससतायुको वस्ससतजीवी वस्यसतं गन्त्वा अप्पत्वा व लोकस्स अन्तं अन्तरा कालं करेय्य । अय पच्छिमाय १. मन्तवन्तं- सी०। २. हि-सी०; पि हि-स्था०। ३. नायत्तो - सी० । ४. स्या० पोत्यके नत्यि। ५. देमिस्सामि - सी०, स्था०, सी, रो०; पुरिसगतिया च - स्या ७. दब्हपम्मो - सी०, स्मा०, रो। छाति-सी०, स्या, रो०। ६. असितखापितसायिता- स्था० । १०. प्रसव - मी.। - R.430 रो०1 ६. परमाय गनिया च - ८. ताल- ·... B.227 ... मगुत्तरनिकायो [६.४.७- दिसाय पे०... अथ उत्तराय दिसाय अथ दक्षिणाय दिसाय ठितो पुरिसो एवं वदेय्य - 'अहं गमनेन लोकस्स अन्तं पापुगिस्सामी' ति। सो अझत्रेय असितपीतखायितसायिता अञ्जन उच्चार- पस्साचकम्मा अज्ञत्र निद्दाकिलमथपटिविनोदना वस्ससतायुको 5 वस्ससतजीवी वस्ससतं गत्वा अप्पत्वा व लोकस्स अन्तं अन्तरा कालं करेय्य । तं किस्स हेतु ? नाहं, ब्राह्मणा, एवरूपाय सन्धावनिकाय लोकस्स अन्तं जातेय्यं दद्वैय्यं' पत्तेय्य ति वदामि । न चाहं, ब्राह्मणा, अप्पत्वा व.लोकस्स अन्तं दुक्खस्स अन्तकिरियं वदामि । ५. "पश्चिमे, ब्राह्मणा, कामगुणा अरियस्स विनये लोको 10 ति वुच्चति । कतमे पञ्च ? चक्खुवि य्या रूपा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया; सोतविझेय्या सद्दा ...पे०... घानविधेय्या गन्धा ... जिव्हाविज्ञेय्या रसा कायविज्ञेय्या फोटुब्बा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया; इमे खो, ब्राह्मणा, पञ्च कामगुणा अरियस्स विनये लोको ति वुच्चति । ६. “इध, ब्राह्मणा, भिक्खु विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । अयं वुच्चति, ब्राह्मणा, 'भिक्खु लोकस्स अन्तमागम्म', लोकस्स अन्ते विहरति । तमओ एवमाहंसु -- 'अयं पि लोकपरियापन्नो, अयं पि अनिस्सटो लोकम्हा' ति । अहं पि हि, 20 ब्राह्मणा, एवं वदामि 'अयं पि लोकपरियापन्नो, अयं पि अनिस्राटो लोकम्हा' ति। ७. "पुन च परं, ब्राह्मणा, भिक्खु वितक्कविचारानं खूपसमा पे०... दुतियं झानं ततियं झानं चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । अयं वुच्चति, ब्राह्मणा, "भिक्खु लोकस्स अन्तमागम्म 28 लोकस्स अन्ते विहरति । तमझे एवमाहंसु 'अयं पि लोक- परियापनो, अयं पि अनिस्सटो लीकम्हा' ति । अहं पि हि, ब्राह्मणा, एवं वदामि - 'अयं पि लोकपरियापन्नो, अये पि अनिस्सटो लोकम्हा' 15 R.431 ति । . १. दलूप्यं-सी०, रो० दिट्टेम्ब-स्या० । २. पसय्य - मी०, रो। ३. अन्तमगमा - स्या०। ४. सी०, रो० पोत्परेसु मरिय ।

·- B,228 ६.४.] देवासुरसङ्गामसुतं ८. "पुन च परं, ब्राह्मणा, भिक्खु सव्वसो रूपसज्ञानं समतिक्कमा पटिघसज्ञानं अत्यङ्गमा नानत्तसज्ञानं अमनसिकारा 'अनन्तो आकासो' ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । अयं वुच्चति, ब्राह्मणा, 'भिक्खु लोकस्स अन्तमागम्म लोकस्स अन्ते विहरति । तमञ्चे एवमाहंसु - 'अयं पि लोकपरियापन्नो, अयं पि 5 अनिस्सटो लोकम्हा' ति । अहं पि हि, ब्राह्मणा, एवं वदामि 'अयं पि लोकपरियापन्नो, अयं पि अनिस्सटो लोकम्हा' ति । ६. "पुन च परं, ब्राह्मणा, भिक्खु सव्वसो आकासानञ्चा- यतनं समतिक्क 'अनन्तं विज्ञाणं' ति विभाणञ्चायतनं उप- सम्पज्ज विहरति ...पे०... सव्वसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम 10 'नत्थि किञ्ची' ति आकिञ्चज्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति ... पे०... सब्वसो प्राकिञ्चमायतनं समतिक्कम्म नेवसानासञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । अयं चुच्चति, ब्राह्मणा, 'भिक्खु लोकस्स अन्तमागम्म लोकस्स अन्ते विहरति । तमञ्ने एवमाहंसु - 'अयं पि लोकपरियापन्नो, अयं पि अनिस्सटो लोकम्हा' ति । अहं पि हि, 15 ब्राह्मणा, एवं वदामि – 'अयं पि लोकपरियापन्नो, अयं पि अनिस्सटो लोकम्हा' ति। १०. "पुन च परं, ब्राह्मणा, भिक्खु सव्वसो नेवसम्ञा- नासआयतनं समतिक्कम्म सञआवेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति, पाय चस्स दिस्वा पासवा परिक्खीणा होन्ति । अयं बुच्चति, ब्राह्मणा, 'भिक्खु लोकस्स अन्तमागम्म लोकस्स अन्ते विहरति तिण्णो लोके विसत्तिक'" ति । , 20 R.432 ८. देवासुरसङ्गामसुत्तं १. "भूतपुर्व, भिक्खवे, देवासुरसङ्गामो समुपव्यूव्हो' अहोसि । तस्मि खो पन, भिक्सवे, सङ्गामे असुरा जिनिसु, देवा पराजयितु । पराजिता च, भिक्खवे, देवा अपयिसुर्यव' उत्तरेनाभि- 25 'मुखा, अभिबिसु असुरा । अथ खो, भिक्खवे, देवानं एतदहोलि १. समुपचुम्हो - मी० समुपब्बूव्हो - रो० । २. परादियिमु - मी, स्या०, रो। ३. अपयस्वेच -सी अपमिदेव - रो०; मस्तिस्यैव -स्या०। ४. उत्तरेन मुरा-मो०; उत्तराभिमुखा-स्या० ।५. अभियंमु-सी०, अभिपिमु-रया । - ·७० - । B.229 R.433 अडगुत्तरनिकायो [६.४.८- 'अभियन्तेव' खो असुरा । यन्नून मयं दुतियं पि असुरेहि सङ्गामे- य्यामा' ति । दुतियं पि खो, भिक्खवे, देवा असुरेहि सङ्गामसुं । दुतियं पि खो, भिक्खवे, असुरा व जिनिसु, देवा पराजयिंसु । पराजिता च, भिक्खवे, देवा अपयिसुयेव उत्तरेनाभिमुखा, अभियंसु असुरा । 5 अथ खो, भिक्खवे, देवानं एतदहोसि - 'अभियन्तेव खो असुरा । यन्नून मयं ततियं पि असुरेहि सङ्गामय्यामा' ति । ततियं पि खो, भिक्खवे, देवा असुरेहि सङ्गामसुं । ततियं पि खो, भिक्खवे, असुरा व जिनिंसु, देवा पराजयसु । पराजिता च, भिक्खवे, देवा भीता देवपुरयेव' पविसिसु । देवपुरगतानं च पन, भिक्खवे, देवानं एतदहोसि - 10 'भीरत्तानगतेन खो दानि मयं एतरहि अत्तना विहराम अकरणीया असुरेही' ति। असुरानं पि, भिक्खवे, एतदहोसि - 'भीरुत्तानगतेन खो दानि देवा एतरहि अत्तना विहरन्ति अकरणीया अम्हेही' ति । २. "भूतपुर्ब, भिक्खवे, देवासुरसङ्गामो समुपव्यूव्हो अहोसि । तस्मि खो पन, भिक्खवे, सङ्गामे देवा जिनिसु, असुरा 15 परायिंसु । पराजिता च, भिक्खवे, असुरा अपयिंसुयेव दक्खिणेनाभि- मुखा, अभिबिसु देवा । अथ खो, भिक्खवे, असुरानं एतदहोसि 'अभियन्तेव खो देवा । यन्नून मयं दुतियं पि देवेहि सङ्गामय्यामा' ति । दुतियं पि खो, भिक्खवे, असुरा देवेहि सङ्गामसुं । दुतियं पि खो, भिक्खवे, देवा जिनिसु, असुरा पराजयसु । पराजिता च, भिक्खवे, 20 असुरा अपायसुयेव दक्खिणेनाभिमुखा, अभियिंसु देवा । भिक्खवे, असुरानं एतदहोसि - 'अभियन्तेव खो देवा। यन्नून मयं ततियं पि देवहि सङ्गामय्यामा ति । ततियं पि खो, भिक्खवे, असुरा देवेहि सङ्गामसु । ततियं पि खो, भिक्खवे, देवा जिनिसु, असुरा पराजयसु । पराजिता च, भिक्खवे, असुरा भीता असुरपुरयेव 25 पविसिसु । असुरपुरगतानं च पन, भिक्खवे, असुरानं एतदहोसि 'भीरत्तानगतेन खो दानि मयं एतरहि अत्तना विहराम अकरणीया देवेही' ति । देवानं पि, भिक्खवे, एतदहोसि - 'भीरत्तानगतेन खो दानि असुरा एतरहि अत्तना विहरन्ति अकरणीया अम्हेही ति । ३. “एवमेव खो, भिक्खवे, यस्मि समये भिक्खु विधिच्चेव १. अभियन्ते घ - गी०। २. देयपुरेयेव - स्था० । ३. भीरत्ताणगनेन -स्या० । - अथ खो, - ४. प्रकरणीयं-गी।

·B.230, R.434 10 . १४.] देवासुरसङ्गामसुतं कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति, तस्मि, भिक्खवे, समये भिक्खुस्स एवं होति - 'भीरुत्तानगतेन खो दानाहं एतरहि अत्तना विहरामि अकरणीयो मारस्सा' ति । मारस्सा पि, भिवखवे, पापिमतो एवं होति - 'भीरुत्तानगतेन खो दानि भिक्खु एतरहि अत्तना 5 विहरति प्रकरणीयो महं' ति । ४. “यस्मि, भिक्खवे, समये भिक्खु वितक्कविचारानं वूप- समा ... पे०... दुतियं झानं ... ततियं झानं ... चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति, तस्मि, भिक्खवे, समये भिवखुस्स एवं होति – 'भीरुत्तान- गतेन खो दानाहं एतरहि अत्तना विहरामि अकरणीयो मारस्सा' ति । मारस्सा पि, भिक्खवे, पापिमतो एवं होति - 'भीरत्तानगतेन खो दानि भिक्खु एतरहि अत्तना विहरति, अकरणीयो महं' ति । ५. "यस्मि, भिक्खवे, समये भिक्खु सब्यसो रूपसज्ञानं समतिक्कमा पटिघसज्ञानं' अत्थङ्गमा नानत्तसञ्ज्ञानं अमनसिकारा 'अनन्तो आकासो' ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । अयं 15 वुच्चति, भिक्खवे, 'भिक्खु अन्तमकासि मारं, अपदं वधित्वा' मारचक्खं अदस्सनं गतो पापिमतो तिण्णो' लोके विसत्तिक' ति । ६. “यस्मि, भिक्खवे, समये भिक्खु सब्वसो आकासानञ्चा- यतनं समतिक्कम्म 'अनन्तं विमाणं' ति विज्ञाणञ्चायतनं उप- सम्पज्ज विहरति ... सब्बसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म 'नथि 20 किञ्ची' ति आकिञ्चज्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति सबसो पाकिञ्चचायतनं समतिक्कम्म नेवसझानासज्ञायतनं उप- सम्पज्ज विहरति सम्बसो नेवसञानासञ्चायतनं समतिक्कम्म सञ्जावेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति, पञ्झाय चस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, 'भिक्खु अन्तम- 25 कासि मारं, अपदं वधित्वा मारचक् अदस्सनं गतो पापिमतो तिण्णो लोके विसत्तिक" ति । सी. २. वन्धित्वा-स्या.। ३-३.सी०, स्या, रो. १.पटिघसञ्जाना पोत्यकेसु नत्पि।

·७२ R.435 1.231 अडगुत्तरनिकायो'. ६.४.६- ६. नागसुतं १. “यस्मि, भिक्सवे, समये पाराकस्स नागस्स गोचर- '. पसुतस्स हत्यी पि हथिनियो पि हत्यिकलभापि हत्यिच्छापा पि पुरतो पुरतो गन्त्वा तिणग्गानि छिन्दन्ति, तेन, भिक्खवे, पारनको नागो अट्टीयति हरायति जिगुच्छति । यस्मि, भिक्खवे, समये प्रारञकस्स 5 नागस्स गोचरपसुतस्स हत्थी पि हत्थिनियो पि हत्यिकलभा पि हत्थि- च्छापा पि ओभग्गोभग्गं साखाभङ्ग खादन्ति, तेन, भिक्खवे, पारसको नागो अट्टीयति हरायति जिगुच्छति । यस्मि, भिक्खवे, समये आरकन- कस्स नागस्स ओगाहं अोतिष्णस्स हत्थी पि हत्थिनियो पि हत्यि- कलभा पि हथिच्छापा पि पुरतो पुरतो गन्त्वा सोण्डाय उदक 10 आलोळेन्ति', तेन, भिक्खवे, आरञ्जको नागो अट्टीयति हरायति जिगुच्छति । यस्मि, भिक्खवे, समये आरज्मकस्स नागस्स प्रोगाहा उत्तिण्णस्स हत्थिनियो कार्य उपनिघसन्तियों गच्छन्ति, तेन, भिक्खवे, पारझको नागो अट्टीयति हरायति जिगुच्छति । २. "तस्मि, भिक्खवे, समये पार कस्स नागस्स एवं होति - 'अहं खो एतरहि प्राकिण्णो विहरामि हत्थीहि हत्थिनीहि हत्थि- कलभेहि हत्यिच्छापेहि । छिन्नग्गानि चेव तिणानि खादामि, ओभग्गो- भग्गं च मे साखामङ्गं खादन्ति', प्राविलानि च पानीयानि पिवामि, श्रोगाहा च मे उत्तिण्णस्स हरिथनियो कार्य उपनिषंसन्तियो गच्छन्ति । यनूनाहं एको गणस्मा वूपकट्ठो विहरेय्य' ति । सो अपरेन समयेन 20 एको गणस्मा चूपकट्ठो विहरति, अच्छिन्नगानि चेव तिणानि खादति, . ओभग्गोभग्गं चस्स साखाभङ्गन"खादन्ति", अनाविलानि च पानी- यानि पिवति, प्रोगाहा चस्स उत्तिण्णस्स न हस्थिनियो कार्य उप- निघंसन्तियो गच्छन्ति । तस्मि, भिक्खये, समये भारझकस्स नागस्स एवं होति- 'अहं खो पुब्बे प्राकिण्णो विहासि हत्यीहि हत्थिनीहि हत्यि- 23 कल हि हत्थिच्छापेहि, छिन्नग्गानि चेव तिणानि सादि, अोभगोभग्गं च मे साखामङ्ग सादिसु", प्राविलानि च पानीयानि अपायि", योगाहा १. हरिपाळमा-स्या० । २, पट्टियति - स्या० । ३. पालोलेन्ति ४.-४. मागाई प्रोतिष्णस्य- सी०, स्या०,०। ५. उपपंसन्तिपी-स्या.. सादि- स्पा० । ७. योगाई - सौ०, रो०; प्रांगाहा १. गावमङ्ग-गी। १०-१०. गादहि-या। ११. गादित - स्मा। १२. प्राणि-स्या. 15 R.436 . . - सी० । -पा० । 4-5 मधोमगाभार्ग प- स्था.।

·७३ , B.232 R.437 ६४.६] नागमुक्त च में उत्तिण्णस्स हत्यिनियो कार्य उपनिषंसन्तियो अगमंसु । सोहं . एतरहि एको गणस्मा वूपकट्ठो विहरामि, अच्छिन्नग्गानि चैव तिणानि खादामि, प्रोभग्गोभग्गं च मे साखाभङ्गं न खादन्ति, अनाविलानि च पानीयानि पियामि, प्रोगाहा च मे उत्तिण्णस्स न हत्यिनियो कार्य उपनिबंसन्तियो गच्छन्ती' ति । सो सोण्डाय साखाभङ्ग भजित्वा । साखाभङ्गेन कायं परिमज्जित्वा' अत्तमनो सोण्ड' संहरति'। ३. “एवमेव खो, भिक्खवे, यस्मि समये भिक्खु प्राकिण्णो विहरति भिक्खूहि भिक्खुनीहि उपासकेहि उपासिकाहि रज्जा राज- महामत्तेहि तित्थियेहि तित्यियसावकेहि, तस्मि, भिक्खये, समये भिक्खुस्स एवं होति - 'अहं खो एतरहि आकिपणो विहरामि भियसूहि 10 भिक्खुनीहि उपासकेहि उपासिकाहि रमा राजमहामत्तेहि तित्थियेहि तित्यियसावकेहि । यन्नूनाहं एको गणस्मा वूपकट्ठो विहरेय्यं' ति । सो विवित्तं सेनासनं भजति अरनं रुक्खमूलं पब्बतं कन्दरं गिरिगुहं सुसानं वनपत्यं अभोकासं पलालपुजं । सो अरज्जगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुझागारगतो वा निसीदति पल्लङ्घ आभुजित्वा 15 उजु कायं पणिधाय परिमुखं सति उपद्रुपेत्वा । सो अभिज्झं लोके पहाय विगताभिज्झेन चेतसा विहरति, अभिज्झाय चित्तं परिसोधेति; व्यापादपदोसं पहाय अन्यापन्नचित्तो विहरति सव्वपाणभूतहितानुकम्पी, ब्यापादपदोसा चित्तं परिसोधेति; थीनमिद्धं पहाय विगतथीनमिद्धो विहरति आलोकसी सतो सम्पजानो, थानमिद्धा चित्तं परिसोधेति; 20 उद्धच्चकुक्कुच्चं पहाय अनुद्धतो विहरति अज्झत्तं वूपसन्तचित्तो, उद्धच्च- कुक्कुच्चा चित्तं परिसोधेति; विचिकिच्छं पहाय तिष्णयिचिकिच्छो विहरति अकथङ्कथी कुसलेसु धम्मसु, विचिकिच्छाय चित्तं परिसोधेति । सो इमे पञ्च नीवरणे पहाय चेतसो उपक्किलेसे पज्ञाय दुव्बलीकरणे विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मे हि सवितक्कं सविचारं 25 विवेकजं पीतिसुखं पठम झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो अत्तमनो सोण्डं संहति । वितक्कविचारानं वूपसमा पे०... दुतियं झानं ... ततियं चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो अत्तमनो सोप्डं संहरति । सब्बसो रूपसज्ञानं समतिक्कमा पटियसझानं प्रत्यङ्गमा १. परिमहित्वा - मी०, रो० ॥ २-२. वह मंन्ति - मी०, रोपाई मंति -म । ४. चेतसा-सी०, म्याः। १. समनिासम्म ... स्पर० । ३. पिनिमित ·... प्रागृतरनिकायो [१.४.- नानतसंज्ञानं अमनसिकारा 'अनन्तो आकासो' ति आकासानञ्चा- यतनं उपसम्पज्ज विहरति । सो अत्तमनो सोण्डं संहरति । सब्बसो 'आकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म 'अनन्तं विज्ञाणं' ति विज्ञाण- ञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति सव्वसो विभाणञ्चायतनं 5 समतिक्कम्म 'नत्य किञ्ची' ति पाकिञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति ... सब्बसो आकिञ्चमायतनं समतिक्कम्म नेवसञ्जा- नासनायतनं उपसम्पज्ज विहरति ... सव्वसो नेवसम्ञानासञ्जा- यतनं समतिक्कम्म सजावेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति, पजाय वस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति । सो अत्तमनो सोण्डं 10 संहरतो" ति। B. 233, R,438 १०. तपुस्ससुत्तं १. एक समयं भगवा मल्लेसु' विहरति उरुवेलकप्पं नाम मल्लानं निगमो। अथ खो भगवा पुवण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवर- मादाय उरुवेलकप्पं पिण्डाय पाविसि । उरुवेलकप्पे पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्तो आयस्मन्तं प्रानन्दं प्रामन्तेसि-"इधव 15 ताव त्वं, आनन्द, होहि, यावाहं महावनं अज्झोगाहामि दिवाविहाराया" ति ! "एवं, भन्ते" ति खो आयस्मा अानन्दो भगवतो पच्चस्सोसि । अथ खो भगवा महावन अज्झोगाहेत्वा अझतरस्मि रुवखमूले दिवा- विहारं निसीदि। २. अथ खो तपुस्सो गहपति येनायस्मा आनन्दो तेनुपसङ्कमि 20 उपसङ्कमित्वा प्रायस्मन्तं आनन्द अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो तपस्सो गहपति आयस्मन्त आनन्दं एतदवोच "मयं, भन्ते आनन्द, गिही कामभोगिनों' कामारामा कामरता कामसम्मुदिता । तेसं नो, भन्ते, प्रम्हाकं गिहीनं कामभोगीनं कामा- रामानं कामरतानं कामसम्मुदितानं पपातो विय खायति, यदिदं नेक्सम्म । सुतं मतं, भन्ते, 'इमस्मि धम्मविनये दहरानं दहानं भिक्खून नक्खम्मे चित्तं पक्खन्दति पसीदति सन्तिट्ठति विमुच्चति एतं सन्तं । ति पस्सतो' । तयिदं, भन्ते, इमरिम धम्मविनये भिवखून बहुना जनेन विसभागो, यदिदं नेक्खम्म" ति । १. मलनेमु - सी०; मल्लयासु - स्या० । २. पाममोगी - सी०, रो० । 25.

·R.139 B.234 .१०] 'तपुस्ससुतं ३. "अत्यि खो एतं, गहपति, कथापाभतं भगवन्तं दस्सनाय । याम, गहमति, येन भगवा तेनुपसङ्कमिस्साम ; उपसङ्कमित्वा भगवतो मित्यं प्रारोचेस्साम । यथा नो भगवा व्याकरिस्सति तथा नं' रेस्सामा ति। "एवं, भन्ते" ति खो तपुस्सो गहपति प्रायस्मतो आनन्दस्स . न्चस्सोसि। ४. अथ खो ग्रायस्मा आनन्दो तपुस्सेन गहपतिना सद्धिं येन गवा तेनुपसङ्कमि; उपसमित्या भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं नसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो प्रायस्मा मानन्दो भगवन्तं एतदवोच- "अयं, भन्ते, तपुस्सी गहपति एवमाह - ‘मयं, भन्ते प्रानन्द, 10 गेही कामभोगिनो तयिदं, भन्ते, इमस्मि धम्मविनये भिक्खून बहुना जनेन विसभागो यदिदं नेक्खम्म" ति । ५. "एवमेतं, आनन्द, एवमेतं, आनन्द ! मह पि खो, आनन्द, पुब्बेव सम्बोधा अनभिसम्बुद्धस्स बोधिसत्तस्सेव सतो एतदहोसि - 'साधु नेक्खम्म, साधु पविवेको' ति । तस्स मय्हं, आनन्द, नेक्खम्मे चित्तं 15 न पक्वन्दति नप्पसीदति न सन्तिति न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो। तस्स महं, आनन्द, एतदहोसि ~ 'को नु खो हेतु को पच्चयो, येन मे नेक्खम्मे चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्टति न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो' ? तस्स मय्हं, आनन्द, एतदहोसि - 'कामेसु खो मे आदीनवो अदिट्ठो, सो च मे अबहुलीकतो, नेस्खम्मे पानिसंसो 20 अनधिगतो, सो च मे अनासेवितो। तस्मा में नेक्खम्मे चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो' । तस्स महं, आनन्द, एतदहोसि - 'सचे खो अहं कामेसु आदीनवं दिस्वा तं बहुलं' करेग्यं', नेक्खम्मे आनिसंसं अधिगम्म तमासेवेय्यं, ठानं सो पनेतं विज्जति यं मे नेक्खम्भे चित्तं पक्खन्देय्य पसीदेय्य सन्तिद्वेग्य 23 विमुच्चय्य एतं सन्तं ति पस्सतो' । सो खो अहं, आनन्द, अपरेन समयेन कामेनु आदीनवं दिस्वा तं बहुलमकासि, नेक्खम्मे प्रानिसंसं अधिगम्म तमासेदि । तस्स मव्ह, आनन्द, नेक्खम्मे चित्तं पक्सन्दति पसीदति सन्तिद्रुति विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो। सो खो अहं, आनन्द, R.10 १. त-रो० । २. तपा करिस्मामा- स्वा। ३-३. बहुली - सी., स्या०, गैः। + ·७८ R.443 D.237 मगुत्तरनिकायो [६.४.१०- महं, आनन्द, एतदहोसि - 'को नु खो हेतुं को पच्चयो, येन में अदुक्खमसुखे चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो' ? तस्स मव्हं, आनन्द, एतदहोसि 'उपेक्खा- सुखे खो मे प्रादीनवो अदिट्ठो, सो च मे अवहुलीकतो, अदुक्खमसुखे 5 चानिसंसो अनधिगतो, सो च मे अनासेवितो । तस्मा मे अदुक्खम- सुखे चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो' । तस्स मय्ह, आनन्द, एतदहोसि - 'सचे खो अहं उपेक्खासुखे आदीनवं दिस्वा तं बहुलं करेय्यं, अदुक्खमसुखे आनिसंसं अधिगम्म तमासेवेय्यं, ठानं खो पनेतं विज्जति यं मे अदुक्खमसूखे 10 चित्तं पक्खन्देय्य पसीदेय्य सन्तिद्वैग्य विमुच्चय्य एतं सन्तं ति पस्सतो'। सो खो अहं, आनन्द, अपरेन समयेन उपेक्खासुखे आदीनवं दिस्वा तं बहुलमकासिं अदुक्खमसुखे आनिसंसं अधिगम्म तमासेविं । तस्स महं, आनन्द, अदुक्खमसुखे चित्तं पक्खन्दति पसीदति सन्तिट्ठति विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो। सो खो अहं, आनन्द, सुखस्स न 15 पहाना पे०... चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरामि । तस्स महं, आनन्द, इमिना विहारेन विहरतो उपेक्खासहगता' सञ्जामनसि- कारा समुदाचरन्ति । स्वास्स मे होति आवाधो। सेय्यथापि, आनन्द, सुखिनो दुक्खं उप्पज्जेय्य यावदेव आबाधाय; एवमेवस्स मे उपेक्खा- सहगता.सज्ञामनसिकारा समुदाचरन्ति । स्वास्स मे होति पाबाधो। ९. "तस्स मव्हं, आनन्द, एतदहोसि – 'यन्नूनाहं सव्वसो रूपसझानं समतिक्कमा पटिघसानं अत्थङ्गमा नानत्तसज्ञानं अमनसिकारा 'अनन्तो आकासो' ति आकासनञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरेय्यं" ति । तस्स महं, आनन्द, आकासानञ्चायतने चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो। 25 तस्स मय्हं, आनन्द, एतदहोसि - 'को नु खो हेतु को पच्चयो, येन में आकासानञ्चायतने चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो' ? तस्स मय्हं, आनन्द, एतदहोसि 'रूपसु खो मे आदीनवो अदिट्ठो, सो च* अबहुलीकतो, आकासा- नञ्चायतने च आनिसंसो अनधिगतो, सो च मे अनासेवितो । तस्मा 30 में पाकासानञ्चायतने चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिटुति १. उपेखासुससहगता - सी० । २. ध मे-सी०, स्या०, रो। 20 - ·R.444 B.238 १.४.१०] तपुरसमुक्त न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो' । तस्स मरह, आनन्द, एतद- होसि - 'सचे खो अहं रूपेसु मादीनवं दिस्वा तं बहुलं करेय्यं, आकासा- नञ्चायतने आनिसंसं अधिगम्म तमासेवेय्यं, ठानं सो पनेतं विज्जति यं में आकासानञ्चायतने चित्तं पक्खन्देय्य पसीदेय्य सन्तिट्टेय्य विमुच्चेय्य एतं सन्तं ति पस्सतो' । सो खो अहं, आनन्द, अपरेन । समयेन रूपेसु प्रादीनवं दिस्वा तं बहुलमकासिं, आकासानञ्चायतने आनिसंसं अधिगम्म तमासेवि । तस्स महं, आनन्द, प्राकासानञ्चा- यतने चित्तं पवखन्दति पसीदति सन्तिद्वति विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो । सो खो अहं, आनन्द, सव्वसो रूपसज्ञानं समतिक्कमा पटिघसञानं अत्यङ्गमा नानत्तसज्ञानं अमनसिकारा 'अनन्तो 10 आकासो' ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरामि । तस्स मय्ह, आनन्द, इमिना विहारेन विहरतो रूपसहगता सझामनसिकारा समुदाचरन्ति । स्वास्स मे होति प्रावाधो। सेय्यथापि, आनन्द, सुखिनो दुक्खं उप्पज्जेय्य यावदेव आबाधाय; एवमेवस्स में रूपसहगता सञ्जा- मनसिकारा समुदाचरन्ति । स्वास्स मे होति आवाघो । १०. "तस्स मय्हं, आनन्द, एतदहोसि - 'यनूनाहं सबसो आकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म 'अनन्तं विज्ञाण' ति विज्ञाण- ञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरेय्यं' ति । तस्स मय्हं, प्रानन्द, विमाण- ञ्चायतने चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो । तस्स मरह, आनन्द, एतदहोसि - 'को नु खो 20 हेतु को पच्चयो, येन में विज्ञाणञ्चायतने चित्तं न पक्खन्दति नप्प- सीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्नति एतं सन्तं ति पस्सतो' ? तस्स मय्हं, आनन्द, एतदहोसि - 'आकासानञ्चायतने खो मे आदीनवो अदिट्ठो, सो च अबहुलीकतो, विनाणञ्चायतने च पानिसंसो अनधिगतो, सो च मे अनासेवितो। तस्मा मे विश्नाणञ्चायतने चित्तं न पक्सन्दति 23 नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो' । तस्स मह, आनन्द, एतदहोसि - 'सचे खो अहं आकासानञ्चायतने प्रादीनवं दिस्वा तं बहुलं करेग्यं, विज्ञाणञ्चायतने मानिसंसं अधिगम्म तमासेवेय्यं, ठानं खो पनेतं विज्जति यं मे विज्ञाणञ्चायतने चित्त पक्खन्देय्य पसीदेय्य सन्तिट्टेय्य विमुच्चय्य एतं सन्तं ति पस्सतो'। सो सो अहं, मानन्द, अपरेन समयेन आकासानञ्चायतने आदीनवं 15 R.445 ·८० B.239 अडगुसरनिकायो [४.१/- दिस्वा तं बहुलमकासिं, विज्ञाणञ्चायतर्ने प्रानिससं अधिगम्म तमासेवि । तस्स मय्हं, आनन्द, विज्ञाणञ्चायतने चित्तं पक्वन्दति पसीदति सन्तिट्ठति विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो । सो खो अहं, आनन्द, सबसो कासानञ्चायतनं समतिक्कम्म 'अनन्तं विज्ञाणं' 5 ति विज्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरामि । तस्स भव्हं, आनन्द, इमिना विहारेन विहरतो आकासानञ्चायतनसहगता सञ्चामनसि- कारा समुदाचरन्ति । स्वास्स मे होति आबाधो । सेय्यथापि, आनन्द, सुखिनो दुक्खं उप्पज्जेय्य यावदेव आबाधाय; एवमेवस्स मे आकासा- नञ्चायतनसहगता सज्ञामनसिकारा समुदाचरन्ति । स्वास्स में होति 10 आवाधो। ११. "तस्स मव्ह, आनन्द, एतदहोसि - 'यन्नूनाहं सब्बसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म नत्थि किञ्ची ति आकिञ्चज्ञा- यतनं उपसम्पज्ज विहरेय्यं' ति । तस्स मय्हं, आनन्द, आकिञ्चना- यतने चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति एतं 15 सन्तं ति पस्सतो । तस्स महं, आनन्द, एतदहोसि - 'को नु खो हेतु को पच्चयो, येन मे आकिञ्चायतने चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो' ? तस्स मरह, आनन्द, एतदहोसि - विमाणञ्चायतने खो मे आदीनवो अदिट्ठो, सो च मे अवहुलीकतो, आकिञ्चज्ञायतने च निसंसो अनधिगतो, सो 20 च मे अनासेवितो। तस्मा में आकिञ्चज्ञायतने चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुञ्चति एतं सन्तं ति पस्सतो' । तस्स मव्ह, आनन्द, एतदहोसि - 'राचे खो अहं विनाणञ्चायतने आदी- नवं दिस्वा तं बहुलं करेय्यं, पाकिञ्चचायतने आनिसंसं अधिगम्म तमासेवेय्यं, ठानं खो पनेतं विज्जति यं में पाकिञ्चनायतने चित्तं 25 पक्खन्देय्य पसीदेय्य सन्तिट्ठय्य विमुच्चय्य एतं सन्तं ति पस्सतो' । सो खो अहं, यानन्द, अपरेन समयेन विज्ञाणञ्चायतने आदीनवं दिस्वा तं बहुलमकासिं, आकिञ्चज्ञायतने आनिसंसं अधिगम्म तमासेवि । तस्स महं, ग्रानन्द, पाकिञ्चायतने चित्तं पक्खन्दति पसीदति सन्तिट्ठति विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो । सो खो अहं, आनन्द, 30 सबसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म 'नस्थि किञ्ची' ति प्राकि- ञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरामि । तस्स मम्हं, प्रानन्द, इमिना 16 १ ·८२ B.241 15 अडगुत्तरनिकायो [६.४.१०- सज्ञानासञ्जायतनं समतिक्कम्म सञ्जावेदयितनिरोधं उप- सम्पज्ज विहरेय्यं' ति । तस्स महं, आनन्द, सञ्जावेदयितनिरोधे चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो। तस्स मय्हं, आनन्द, एतदहोसि - 'को नु खो हेतु, 5 को पच्चयो, येन मे सञ्जावेदयितनिरोधे चित्तं न पक्खन्दति नप्पसी- दति न सन्तिति न विमुच्चति एतं सन्तं तिं पस्सतो' ? तस्स मम्हं, आनन्द, एतदहोसि - 'नेवसानासज्ञायतने खो मे आदीनवो अदिट्ठो, सो च में अवहुलीकतो, सजावेदयितनिरोधे च आनिसंसो अनधिगतो, सो च मे अनासेवितो। तस्मा मे सजावेदयितनिरोधे 10 चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिद्वति न विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो'। तस्स मय्हं, आनन्द, एतदहोसि - 'सचे खो अहं नेव- सञ्जानासमायतने आदीनवं दिस्वा तं बहुलं करेय्यं, सञ्जावेद- यितनिरोधे आनिसंसं अधिगम्म तमासेवेय्यं, ठानं खो पनेतं विज्जति यं मे सजावेदयितनिरोधे चित्तं पक्खन्देश्य पसीदेय्य सन्तिट्टेय्य विमुच्चेय्य एतं सन्तं ति पस्सतो' । सो खो अहं, आनन्द, अपरेन समयेन नेवसज्ञानासज्ञायतने आदीनवं दिस्वा तं बहुलमकासि, सञ्जावेदयितनिरोधे आनिसंसं अधिगम्म तमासेविं। तस्स महं, आनन्द, सञ्जावेदयितनिरोधे चित्तं पक्खन्दति पसीदति सन्तिट्ठति विमुच्चति एतं सन्तं ति पस्सतो। सो खो अहं, आनन्द, सव्वसो 20 नेवसज्ञानासज्ञायतनं समतिक्कम्म सञ्जावेदयितनिरोध सम्पज्ज विहरामि, पञ्चाय'च मे दिस्वा आसवा परिक्खयं अगमंसु । १४. "यायकीवञ्चाहं, आनन्द, इमा नव अनुपुब्यविहार- समापत्तियो न एवं अनुलोमपटिलोमं समापजि पि वुट्टहिं पि, नेव तावाह, प्रानन्द, सदेवके लोके समारके सब्रह्म के सस्समणब्राह्मणिया 25 पजाय सदेवमनुस्साय 'अनुत्तरं सम्मासम्बोधि अभिसम्बुद्धो' ति पच्चमासि । यतोच खो अहं, आनन्द, इमा नब अनुपुष्यविहार- समापत्तियो एवं अनुलोमपटिलोमं समापज्जि पि बुट्टहिं पि, प्रयाहं, आनन्द, सदेयके लोके समारके सब्रह्मक सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय 'अनुत्तरं सम्मासम्बोधि अभिसम्बुद्धो' ति पचल्यासि। 30 जाणं च पन में दस्सनं उदपादि-'अकुष्णा मे तोपिमुक्ति, अयमन्तिमा जाति, नत्य दानि पुनभयो" ति । महापगो परयो। R.448 उप- ·सम्बापमुत्तं ८३ तस्सुद्दानं द्वे विहारा' च निव्यानं', गावी' झानेन पञ्चमं । आनन्दो ब्राह्मणा देवों, नागेन तपुस्सेन चा ति ।। , D.242, R.449 - 10 . ५. सामञवग्गों १. सम्बाधसुत्तं १. एक समयं प्रायस्मा अानन्दो कोसम्वियं विहरति घोसिता- रामे । अथ खो आयस्मा उदायी येनायस्मा आनन्दो तेनुपसङ्घमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मता आनन्देन सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं । कथं सारणीयं वीतिसारत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसितो खो आयस्मा उदायी आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच २. "वुत्तमिदं, आवुसो, पञ्चालचण्डेन देवपुत्तेन - 'सम्बाधे गतं' मोकासं, अविद्वा भूरिमेधसो। यो झानमज्झि बुद्धों, पटिलीननिसभों मुनी' ति ॥ "कतमो", भावुसो, सम्बाधो, कतमो सम्वाधे ओकासाधिगमो वुत्तो भगवता" ति? ३. "पञ्चिमे, पावुसो, कामगुणा सम्बाघो वुत्तो भगवता । कतमे पञ्च ? चक्खुविधेय्या रूपा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया, सोतविज्ञेय्या सद्दा ... १०... घानविय्या 15 जिव्हाविधेय्या रसा कायविज्ञेय्या फोटच्या इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया । इमे खो, आवुसो, पञ्च कामगुणा सम्बाधो वुत्तो भगवता । ४. “इधावुसो, भिक्खु विविच्चेव काहि ... पं०... पठम झानं उपसम्पज्ज विहरति । एतावता पि खो, प्रावुसो, सम्बाधे 20 ओकासाधिगमो वुत्तो भगवता परियायेन । तत्रापत्यि" सम्बाघो। १. विहारे - स्या० । २. निम्नान - सी० । ३. भावी - स्था० । ४-४. ब्राह्मणा देवा-सी०,रो० ब्राह्मणो देवा-स्या० । ५. पञ्चालवग्गो-स्पा० । ६. वत-मी.। सो०, स्था०, रो} ८-८, झानमना बुद्धो - सी० भानमनुबन्शि चुरो- ६. पतिलीन - सी० । १०. हनमो न गो - सी०, रोः । ११. तस्य पत्यि सी०, रो। गन्धा ७. पविदा स्था। - ·5 कायसक्तिमुत्तं . समतिक्कम्म 'नत्यि किञ्ची' ति पाकिञ्चमायतनं उपसम्पज्ज विहरति । एत्तावता पि खो, श्रावुसो, सम्वाधे श्रोकासाधिगमो वुत्तो भगवता परियायन । तत्रापत्थि सम्वाधो। किञ्च तत्थ सम्वाधो ? यदेव तत्थ प्राकिञ्चज्ञायतनसना अनिरुद्धा होति, अयमेत्य सम्बाधो। ११. "पुन च परं, आवुसो, भिवखु सव्यसो आकिञ्चना- यतनं समतिक्कम्म नेवसमानासमायतनं उपसम्पज्ज विहरति । एत्तावता पि खो, आवुसो, सम्वाधे मोकासाधिगमो वुत्तो भगवता परियायेन । तत्रापत्थि सम्बाधो। किञ्च तत्थ सम्बाधो ? यदेव तत्थ नेवसज्ञानासायतनसझा अनिरुद्धा होति, अयमेत्य 10 सम्बाधो। १२. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो नेवसझा- नासआयतनं समतिक्कम्म समावेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति, पज्ञाय चस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति । एत्तावता पि खो, आवुसो, सम्बाधे मोकासाधिगमो वुत्तो भगवता निप्परियायेना" ति । 13 B.244 . २. कायसविखसुत्तं १. ""कायसक्खि कायसक्खी' ति, आवुसो, वुच्चति । कित्ता- वता नु खो, आवुसो, कायसक्खि वुत्तो भगवता" ति ? २. "इधावुसो, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ...पे०... पठम ज्ञान उपसम्पज्ज विहरति । यथा यथा च तदायतनं तथा तथा नं कायन फुसित्वा' विहरति । एत्तावता पि खो, भावुसो, कायसखि वुत्तो 20 भगवता परियायन। ३. "पुन च परं, पावुसो, भिक्खु वितक्कविचारानं वूपसमा .पे०... दुतियं झानं ... ततियं झानं ... चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । यथा यया च तदायतनं तथा तथा नं कायेन फुसित्वा विहरति । एत्तावता पि खो, आवुसो, कायसक्सि वुत्तो भगवता 28 परियायेन । ४. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सव्यसो रूपसम्ञानं R.452 १.फम्मित्वा-रो० ।

·८६ मरगुत्तरनिकायो [६.५.२- समतिक्कमा पटिघसज्ञानं अत्यङ्गमा नानत्तसज्ञानं अमनसिकारा 'अनन्तो आकासो' ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । यथा यथा च तदायतनं तथा तथा नं कायेन फुसित्वा विहरति । एतावता पि खो, आवुसो, कायसक्खि वुत्तो भगवता परियायेन ... पे०... । ५. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सब्वसो नेवसानासज्ञा- यतनं समतिक्कम्म सञवेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति, पञ्चाय चस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति । यथा यथा च तदायतनं तथा तथा नं कायेन फुसित्वा विहरति । एत्तावता पि खो, आवुसो, कायसक्खि वुत्तो भगवता निप्परियायेना" ति । 5 B.245 10 , ३. पनाविमुत्तसुतं १. "'पझाविमुत्तो पझाविमुत्तो' ति, आबुसो, वुच्चति । कित्तावता नु खो, आवुसो, पञ्झाविमुत्तो कुत्तो भगवता" ति ? २.."इधावुसो, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ... पे०... पठम झानं 'उपसम्पज्ज विहरति, पज्ञाय च नं पजानाति । एत्तावता पि खो, आवुसो, पञ्झाविमुत्तो वुत्तो भगवता परियायेन ३. "पुन च परं, भावुसो, भिक्खु सव्वसो नेवसजा- नासआयतनं समतिक्कम्म सवेदयितनिरोध उपसम्पज्ज विहरति, पचाय चस्स दिस्वा पासवा परिक्खीणा होन्ति, पज्ञाय च नं पजानाति । एत्तावता पि खो, भावुसो, पझाविमुत्तो वुत्तो भगवता निष्परिसायना" ति। पे०...। R.453 15 -- 20 ४. उभतोभागविमुत्तसुत्तं १. "'उभतोभागविमुत्तो उभतोभागविमुत्तो' ति, आवुसो, वुच्चति । कित्तावता नु खो, आवुसो, उभतोभागविमुत्तो वुत्तो । भगवता" ति? २. "इधावुसो, भिक्खु विविच्चेव कामेहि पे०... पठम झानं उपसम्पज्ज विहरति । यथा यथा च तदायतनं तथा तथा नं 25 “कायेन फुसित्वा विहरति, पञ्चाय च नं पजानाति । एत्तावता पि खो, आवुसो, उभतोभागविमुत्तो वुत्तो भगवता परियायेन पे०... । ...

·सन्दिष्टिकनिम्बानसुरां ३. "पुन च परं, आवुसो, भियतु सब्यसो नेवरामानासज्मा- यतनं समतिक्कम्म सजावेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति, पञ्जाय चस्स दिस्था आसवा परिक्खीणा होन्ति । यथा यया च तदायतनं तया तथा नं कायेन फुसित्वा विहरति, पाय च नं पजानाति । एतावता पि खो, आवुसो, उभतोभागविमुत्तो युत्तो । भगवता निप्परियायेना" ति । ५. सन्दिट्ठिकधम्मसुत्तं १. "'सन्दिट्टिको धम्मो सन्दिट्टिको धम्मो' ति, आधुसो, वुच्चति । कित्तावता नु खो, आवुसो, सन्दिट्ठिको धम्मो वुत्तो भगवता" ति? २. "इधावुसो, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ...पे०... पठम झानं 10 उपसम्पज्ज विहरति । एत्तावता पि खो, आयुसो, सन्दिट्ठिको धम्मो वुत्तो भगवता परियायन ३. "पुन च परं, भावुसो, भिवसु सव्यसो नेवसआनासम्झा- यतनं समतिक्कम्म समावेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति, पाय चस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति । एत्तावता पि खो, आयुसो, सन्दिट्टिको धम्मो वुत्तो भगवता निप्परियायेना" ति । B.216 पे०...। 15 ६. सन्दिट्टिकनिम्बानसुतं १. ""सन्दिट्ठिकं निब्बानं सन्दिट्ठिकं निव्यानं' ति, पायुसो, वुच्चति । कित्तावता नु सो, भावुसो, सन्दिट्ठिकं निब्यानं वुत्तं भगवता" ति? २. "इघावुसो, भिक्सु विविच्चेव कामे हि ...पे०... पठमं झानं ० उपसम्पज्ज विहरति । एतावता पि खो, आवुसो, सन्दिट्टिकं निब्बानं वुत्तं भगवता परियायन ३. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो नेवसा. नासआयतनं समतिश्कम्म सम्आवेदयितनिरोपं उपसम्पज विहरति, पश्याय चस्स दिस्वा आसवा परिक्सीमा होन्ति । एत्तावता पि सो, आवुसो, सन्दिट्टिकं निव्यानं वुत्तं भगवता निप्परियायना" ति । पे०...1 ·प्रगुत्तरनिकायो [६.५.७-- ७: निब्वानसुत्तं १. निव्बानं निब्बानं ति, आवुसो, वुच्चति ... पे०... । R.454 ८. परिनिब्बानसुत्तं १. परिनिब्बानं परिनिब्बानं ति, आवुसो, वुच्चति ... पे०...। . ६. तदङ्गनिब्बानसुत्तं १. तदङ्गनिम्बानं तदङ्गनिब्वानं ति, आवुसो, वुच्चति ...पे०...। 5 B.247 १०. दिट्ठधम्मनिब्बानसुत्तं १. ""दिट्ठधम्मनिब्वानं दिट्ठधम्मनिब्वान' ति, आवुसो, वुच्चति । कित्तावता नु खो, आवुसो दिट्ठधम्मनिब्बानं वुत्तं भगवता" ति ? २. "इधावुसो, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ...पे ०... पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । एत्तावता पि खो, आवुसो, दिदुधम्मनिब्बानं 10 वुत्तं भगवता परियायेन ... पे०... । ३. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो नेवसा- नासायतनं समतिक्कम्म सञआवेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति, पञ्जाय चस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति । एत्तावता पि खो, आवुसो, दिट्ठधम्मनिब्वानं वुत्तं भगवता निप्परियायेना" ति । सामञवग्गो' पञ्चमो। तस्युद्दानं सम्बाधो कायसक्खि पञ्जा', उभतोभागो सन्दिट्ठिका द्वे। निब्वानं परिनिव्वानं, तदङ्गदिट्ठधम्मिकेन" चा ति" ।। पठमो पण्णासको समत्तो। . R.455 15 १. पञ्चालवग्गो - सी०, स्या०, रो०।२-२. पञ्चालो कायसरिख च - सी०, रो०; पञ्चालो कामहेसञ्च स्या.1 ३. उभो - सी०, स्या०, रो० । ४. दुवे - सी०। मिवेना ति-सी०।

·८९ B.248 ६.६.७] पस्सद्विसुत ६. खेमवग्गो १. खेमसुत्तं १. "'खेमं खेम' ति, आवुसो, वुच्चति । कित्तावता नु खो, आवुसो, खेमं वुत्तं भगवता" ति ? २. “इधावुसो, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ...पे.... पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । एतावता पि खो, आवुसो, खेमं वुत्तं भगवता परियायन ३. "पुन च परं, आवुसो, भिवखु सब्बसो नेवसज्ञानासा- यतनं समतिक्कम्म सजावेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति, पाय चस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति । एत्तावता पि खो, भावुसो, खेमं वुत्तं भगवता निप्परियायेना" ति । 5 पे०...। 10 २. खेमप्पत्तसुत्तं १. खेमप्पत्तो खेमप्पत्तो ति, आवुसो, वुच्चति ... पे०... । ३. अमतसुत्तं १. अमतं अमतं ति, आवुसो, वुच्चति ... पे०... । ४. अमतप्पत्तसुतं १. अमतप्पत्तो अमतप्पत्तो ति, भावुसो, वुच्चति ... पे०... । ५. अभयसुत्तं १. अभयं अभयं ति, भावुसो, वुच्चति ... पे०... । ६. अभयप्पत्तसुत्तं १. अभयप्पत्तो अभयप्पत्तो ति, आवुसो, वुच्चति ...प०...। ७. पस्सद्धिसुतं १. पस्सद्धि पस्सद्धी ति, आवुसो, वुच्चति ... पे०... । 15 म०४-१२

·प्रगुत्तरनिकायो
[६.६.८-
1.249,
R.456
८. अनुपुखपस्सद्धिसुतं
१. अनुपुव्वपस्सद्धि अनुपुवपस्सद्धी ति, भावुसी, वुच्चति
...पं०...।
.
६. निरोधसुत्तं
१. निरोधो निरोधो ति, भावुसो, वुच्चति ... पे.... ।
१०. अनुपुयनिरोधसुत्तं
१. "'अनुपुवनिरोधो अनुपुब्बनिरोपो' ति, भावुसो, वुच्चति । -
5 कित्तावता नु खो, भावुसो, अनुपुब्बनिरोधो वुत्तो भगवता" ति ?
२. "इधावुसो, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ...पे०... पठमं झानं
उपसम्पज्ज विहरति । एत्तावता पि खो, भावुसो, अनुपुब्बनिरोधो
वुत्तो भगवता परियायेन ... पे०... ।
३. "पुन च परं, आवुसो, भिक्खु सब्बसो नेवसञ्जा-
10 नासञ्चायतनं समतिक्कम्म सआवेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति,
पञ्झाय चस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति । एत्तावता पि
खो, भावुसो, अनुपुब्बनिरोधो वुत्तो भगवता निप्परियायेना".ति ।
११. अभब्बसुत्तं
१. "नव, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्बो अरहतं
सच्छिकातुं । कतमे नव ? रागं, दोसं, मोहं, कोधं, उपनाहं, मक्खं,
15 पलासं, इस्स, मच्छरियं - इमे खो, भिक्खवे, नव धम्मे अप्पहाय
अभब्बो अरहत्तं सच्छिकातुं ।
२. "नव, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो अरहत्तं सच्छिकातुं ।
कतमे नव ? राग, दोस, मोह, कोषं, उपनाह, मक्खं, पलासं, इस्सं,
मच्छरियं इमे खो, भिक्खवे, नव धम्मे पहाय भब्बो अरहत्तं
20 सच्छिकातुं" ति।
खेमवग्गो छहो ।

·१ ६.७.२] नौवरणसुतं तस्सुद्दानं खेमो च अमतं चेव, अभयं पस्सद्धियेन' च । निरोधो अनुपुब्बो च', धम्म पहाय भब्वेन चा ति ।। R.457 - B.250 ७. सतिपट्टानवग्गो १. सिक्खादुब्बल्यसुत्तं १. "पश्चिमानि, भिक्खवे, सिक्खादुव्वल्यानि । कतमानि पञ्च ? पाणातिपातो, अदिन्नादानं, कामेसुमिच्छाचारो, मुसावादो, सुरामेरयमज्जपमादट्ठानं - इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च सिक्खा- 5 दुब्बल्यानि । २. "इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं सिक्खादुव्बल्यानं पहानाय चत्तारो सतिपट्ठाना भावेतव्वा । कतमे चत्तारो ? इध, भिक्खवे, भिक्खु कार्य कायानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं ; वेदनासु ... पे०... चित्ते ... धम्मसु धम्मानु- 10 पस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झा- दोमनस्सं । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं सिक्खादुव्बल्यानं पहानाय इमे चत्तारो सतिपढाना भावेतब्वा" ति । . R.458 पञ्च २. नीवरणसुतं १. "पञ्चिमानि, भिक्खवे, नीवरणानि । कतमानि पञ्च ?" कामच्छन्दनीवरणं, व्यापादनीवरणं, थानमिद्धनीवरणं', उद्धच्च- 15 कुक्कुच्चनीवरणं, विचिकिच्छानीवरणं -- इमानि खो, भिक्खवे, नीवरणानि । २. "इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं नीवरणानं पहानाय चत्तारो सतिपट्टाना भावेतव्वा । कतमे चत्तारो ? इध, भिक्खवे, भिक्खु काये कायानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्स; वेदनासु ... पे०... चित्ते ... धम्मेसु धम्मा- 20 १-१. अभय -स्या० । २. चेव-सी०, स्या०, रो। ३. पिनमिद -म०।

·मागुत्तरनिकायो [६.७.२- नुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झा. दोमनस्सं । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं नीवरणानं पहानाय इमे चत्तारो सतिपट्टाना भावेतव्या" ति । ३. कामगुणसुत्तं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, कामगुणा । कतमे पञ्च ? चक्खु- .5 विभेच्या रूपा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया, सोतविअय्या सद्दा ...पे०... घानविअय्या गधा जिव्हा- विय्या रसा कायविय्या फोटुब्बा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च काम- ... B.251 गुणा । 10 २. "इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं कामगुणानं पहानाय ...पे०... इमे चत्तारो सतिपट्ठाना भावेतब्बा" ति । ४. उपादानक्खन्धसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, उपादानक्खन्धा । कतमे पञ्च ? रूपुपादानक्खन्धो, वेदनुपादानक्खन्धो, सअपादानक्खन्धो, सङ्खार- पादानक्खन्धो, विज्ञाणुपादानक्खन्धो - इमे खो, भिक्खवे, पञ्च- 15 पादानक्खन्धा। २. "इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं उपादानक्खन्यानं पहानाय ..पे०... इमे चत्तारो सतिपट्ठाना भावेतब्बा" ति । R.459 . ... .... ५. ओरम्भागियसुत्तं १. "पश्चिमानि, भिक्खवे, ओरम्भागियानि संयोजनानि । कतमानि पञ्च? सक्कायदिट्टि, विचिकिच्छा, सीलब्बतपरामासो, कामच्छन्दो, व्यापादो - इमानि खो, भिक्खवे, पञ्चोरम्भागियानि संयोजनानि । २. "इमेसं खो, भिक्सवे, पञ्चन्नं पोरम्भागियानं संयोजनानं पहानाय पे०... इमे चत्तारो सतिपट्टाना भावेतब्वा" ति । 20 ·१३ ६.७.६] चेतोखोलमुत्तं ६. गतिसुत्तं १. "पश्विमा, भिक्खवे, गतियो । कतमा पञ्च ? निरयो, तिरच्छानयोनि, पेत्तिविसयो, मनुस्सा, देवा - इमा खो, भिक्खवे, पञ्च गतियो। २. "इमासं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं गतीनं पहानाय पे०... इमे चत्तारो सतिपट्ठाना भावेतब्वा" ति । है ... , ७. मच्छरियसुत्तं १. "पञ्चिमानि, भिक्खवे, मच्छरियानि । कतमानि पञ्च ? आवासमच्छरियं,' कुलमच्छरियं, लाभमच्छरियं, वण्ण- मच्छरियं, धम्ममच्छरियं-- इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च मच्छरियानि । २. "इमसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं मच्छरियानं पहानाय ... पे०... इमे चत्तारो सतिपट्टाना भावेतब्बा" ति । , B. 252 10 R.460 - ८. उद्धम्भागियसुत्तं १.."पश्चिमानि, भिक्खने, उद्धम्भागियानि संयोजनानि । कतमानि पञ्च ? रूपरागो, अरूपरागो, मानो, उद्धच्चं, अविज्जा इमानि खो, भिक्खवे, पञ्चुद्धम्भागियानि संयोजनानि । २. "इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं उद्धम्भागियानं संयोजनानं पहानाय ...पे०... इमे चत्तारो सतिपट्टाना भावेतब्बा" ति । - 15 है. चेतोखीलसुतं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, चेतोखीला । कतमे पञ्च ? इध भिक्खवे, भिक्खु सत्थरि कहति विचिकिच्छति नाधिमुच्चति न सम्पसीदति । यो सो, भिक्खवे, भिक्खु सत्थरि कङ्क्षति विचिकिच्छत्ति नाधिमुच्चति न सम्पसीदति, तस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनु- योगाय सातच्चाय' पधानाय । यस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय २० सातच्चाय पधानाय, अयं पठमो चेतोखीलो। १. सातच्छाय - सी०, स्या०, रो० ॥

·॥ अडगुतरनिकायो [९.७.६- २. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु धम्मे कसति ...पे०... सङ्घ कङ्क्षति सिक्खाय कङ्खति ... 'सब्रह्मचारीसु कुपितो होति अनत्तमनो पाहतचित्तो खीलजातो। यो सो, भिक्खवे, भिक्खु सब्रह्म- चारीसु' कुपितो होति अनत्तमनो आहतचित्तो खीलजातो, तस्स 5 चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय । यस्स चितं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, प्रयं पञ्चमो चेतोखीलो। इम' खो, भिक्खवे, पञ्च चेतोखीला। ३. "इमेसं, खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं चेतरेखीलानं पहानाय ... पे०... इमे चत्तारो सतिपट्टाना भावतव्या" ति । R.461 10 B.253 १०. चेतसोविनिबन्धसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, चेतसोविनिवन्धा। कतमे पञ्च ? इधः भिक्खवे, भिक्खु कामेसु .अवीतरागो होति अविगतच्छन्दो' अविगतपेमो अविगतपिपासो अविगतपरिळाहो अविगततण्हो । यो सो, भिक्खवे, भिक्खु कामेसु अवीतरागो होति अविगतच्छन्दो अविगतपेमो अविगतपिपासो अविगतपरिळाहो अविगततण्हो, तस्स 15 चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय । यस्स चित्तं न नमति प्रातप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, अयं पठमो चेतसोविनिवन्यो। २. "पुन च परं, भिक्सवे, भिवसु कार्य प्रवीतरागो होति ...१०... रूपे अवीतरागो होति ... यावदत्यं उदरावदेहक भुजित्वा 20 सेय्यसुसं पस्ससुसं' मिद्धसुसं अनुयुत्तो पिहरति ... अतरं देव- निकायं पणिपाय ब्रह्मचरियं परति - 'इमिनाहं सोलेन या वतेन या तपेन या ब्रह्मचरियन या देवो या भविस्तामि देवम्भतरो पा'ति । यो मो, भिक्सवे, भिका अम्मतरं देवनिकायं पणिधाय ब्रह्मचारियं परति - 'इमिनाहं सीलन या यतेन या तपेन या ग्राह्यररियन या देयो या विस्मामि देवातरो वा' ति, तस्म पित्तन नमति पातपाय अनुयोगाय माननाय पधानाय । यस्ग नितं न नमति पातपाय 1-1.0.4 पोदामाद । २-२.com.ntiy. मजद-दा., रो. पर-नी.!

·- १.८.१] - सिक्खसुतं अनुयोगाय सातच्चायं पधानाय, अयं. पञ्चमो चेतसोविनिवन्धो। इमे -खो, भिक्खवे, पञ्च चेतसोविनिबन्धा! ३. "इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं चेतसोविनिवन्धानं पहानाय चत्तारो सतिपढ़ाना भावेतब्बा । कतमे चत्तारो? इध, भिवखवे, भिक्खु कार्य कायानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य 5 लोके अभिज्झादोमनस्सं; वेदनासु ... पे०... चित्ते ... धम्मेसु धम्मानु- पस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झा- दोमनस्सं । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं चेतसोविनिवन्धानं पहानाय इमे चत्तारो सतिपढाना भावंतव्बा" ति । सतिपट्ठानवग्गो सत्तमो। तस्सुद्दानं सिक्खा नीवरणाकामा', खन्धा च ओरम्भागिया गति । मच्छेर उद्धम्भागिया अट्टम, चेतोखीला* विनिबन्धा ति ।। 1 10 R.462 . B.254 ८. सम्मप्पधानवग्गो १. सिक्खसुत्तं १. "पञ्चिमानि, भिक्खवे, सिक्खादुब्बल्यानि । कतमानि पञ्च ? पाणातिपातो ... पे०... सुरामेरयमज्जपमादट्टानं - इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च सिक्खादुब्बल्यानि । २. "इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं सिक्खादुव्बल्यानं पहानाय 15 चत्तारो सम्मप्पधाना भावेतब्वा । कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, भिक्खु अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय छन्दं जनेति वायमति विरियं प्रारभति चित्तं परगण्हाति पदहति; उप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय छन्दं जनेति वायमति विरिये आरभक्ति चित्तं परगण्हाति पदहति; अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय छन्दं २० जनेति वायमति विरियं प्रारभति चितं परगण्हाति पदहति; उप्पन्नानं १. नीवारणा कामा २. मच्छरं चेव - सी०, रो०; मच्दरिमन्येव - स्या० । ३. उद्धम्मागियान - स्या: । ४-४. चेतोखिल - सौ०, रो०; चेतोखील विनिबन्धी -स्या। -स्या०॥

·प्रगुत्तरनिकायो, [६.८.१- कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया छन्दं जनेति वायमति विरियं प्रारभति चित्तं परगण्हाति. पदहति । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं सिक्खादुव्बल्यानं पहानाय इमे चत्तारो सम्मप्पधाना भावेतब्बा" ति । (यथा सतिपट्ठानवग्गे तथा सम्मप्पघानवसेन वित्यारेतब्बा ।) R.463 5 १०. चेतसोविनिबन्धसुतं । १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, चेतसोविनिबन्धा । कतमे पञ्च .? इध, भिक्खवे, भिक्खु कामेसु अवीतरागो होति ... पे०... इमे खो, भिक्सवे, पञ्च चेतसोविनिवन्धा। २. “इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं चेतसोविनिवन्धानं पहानाय चत्तारो सम्मप्पधाना भावेतब्बा । कतमे चत्तारो ? इध, भिक्खवे, 10 भिक्खु अनुप्पत्रानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय छन्द जनेति वायमति विरियं प्रारभति चित्तं परगण्हाति पदहति; उप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय ... अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्यो- भावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपुरिया छन्दं जनेति वायमति विरियं 15 भारभति चित्तं परगण्हाति पदहति । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं चेतसोविनियन्धानं पहानाय इमे चत्तारो सम्मप्पधाना भावेतब्वा" ति । सम्मप्पधानवग्गो अट्ठमो। उप्पादाय B.255 ६. इद्धिपादवग्गो १. सिक्खसुतं १. "पश्चिमानि, भिक्सवे, सिक्खादुव्बल्यानि । कतमानि ? पाणातिपातो ... पे०... सुरामेरयमज्जपमादट्टानं - इमानि खो, भिक्सवे, पञ्च सिक्खादुव्बल्यानि । २. "इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं सिक्खादुव्बल्यानं पहानाय चतारो इद्धिपादा भावेतव्वा ! कतमे चत्तारो? इध, भिक्खये, भिवसु छन्दसमाधिपधानसद्धारसमन्नागतं इद्धिपाद भावेति, विरिय- . 20 R.464 274 ·६.१०.२] रागपेप्याल समाधि ... चित्तसमाधि ... वीमंसासमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धि- पादं भावेति । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं सिक्खादुव्बल्यानं पहानाय इमे चत्तारो इद्विपादा भावेतन्या" ति । (यथा सतिपट्ठानवग्गे तथा इद्धिपादवसेन वित्यारेतव्या।) - १०. चेतसोविनिबन्धसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, चेतसोविनिबन्धा। कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु कामेसु अवीतरागो होति ... पे०... इमे खो, 5 भिक्खवे, पञ्च चेतसोविनिवन्वा । २. "इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं चेतसोविनिवन्धानं पहानाय इमे चत्तारो इद्धिपादा भावेतब्वा । कतमे चत्तारो ? इध, भिक्खवे, भिक्खु छन्दसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति, विरिय- समाधि ... चित्तसमाधि ... वीमसासमाधिपधानसवारसमन्नागतं इद्धि- 10 पादं भावेति । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं चेतसोविनिवन्धानं पहानाय इमे चत्तारो इद्धिपादा भावेतब्बा" ति । इद्धिपादवग्गो नवमो । यथेव' सतिपट्ठाना, पधाना चतुरो पि' च । चत्तारो इद्धिपादा च', तथेव' सम्पयोजये ति ।। B.256 15 R.465 १०. रागपेय्यालं १. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय नव धम्मा भावतव्या । कतमे नव ? असुभसा, मरणसञ्जा, आहारे पटिकूलसा, सब्बलोके अनभिरतिसझा, अनिच्चसझा, अनिच्चे दुक्खसञ्जा, दुक्खे अनत्तसञ्जा, पहानसा, विरागसञ्जा रागस्स, भिक्सवे अभिज्ञाय इमे नव धम्मा भावेतव्या" ति ! २. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय नव धम्मा भावतव्या । १० कतमे नव ? पठमं झानं, दुतियं झानं, ततियं झानं, चतुत्यं झानं, पाकासा- नञ्चायतनं, विज्ञाणञ्चायतनं, आकिञ्चज्ञायतनं, नैवसना- १. चतारो- मो०, स्मा० । २ पदे - मो०, म्या०, रो० । ३.रि ~ मी०, पा., रो०। ४. पुरिमेहि च पोबरे- सो०, रो०; पुरिमेहेतेहि यात्र , प्र०.१३ ·... १८ अगुतरनिकायो [८.१०.२- नासचायतनं, सञ्जावेदयितनिरोधो रागस्स, भिक्खवे, अभि- ज्ञाय इमे नव धम्मा भावतव्या" ति । ३-२०. “रागस्स भिक्खवे, परिम्नाय पे०... परिक्खयाय ... पे०... पहानाय ... पे०... खयाय . ...'प०... वयाय ... पे०... विरागाय 5 ...पे०... निरोधाय ...पे०... चागाय...पे०... पटिनिस्सग्गाय ..०... इमे नव धम्मा भावेतब्बा" ति । २१-३४०. "दोसस्स ... पे०... मोहस्स ... कोधस्स नाहस्स ... मक्खस्स ... पळासस्स... इस्साय ... मच्छरियस्स ... मायाय साठेय्यस्स ... थम्भस्स ... सारम्भस्स ... मानस्स अतिमानस्स. 10 मदस्स ... पमादस्स अभिज्ञाय ...पे०... परिज्ञाय ... परिक्खयाय ... पहानाय ... खयाय ... वयाय ... विरागाय ... निरोधाय . चागाय पटिनिस्सग्गाय ... पे०... इमे नव धम्मा भावेतब्वा" ति । रागपेय्यानं निहितं । नवकनिपातो निहितो। उप- ... R.466 ... :०:---- ·B.257, R.vol,V.I - 5 to १०. दसकनिपातो १. आनिसंसवग्गो १. किमत्यियसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिफस्स पारामे । अथ खो प्रायस्मा मानन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नोखो आयस्मा मानन्दो भगवन्तं एतदवोच- २. “किमत्थियानि, भन्ते, कुसलानि सीलानि किमानिसंसानी" ति ? "अविप्पटिसारत्यानि खो, आनन्द, कुसलानि सीलानि अवि- प्पटिसारानिसंसानी" ति । ३. "अविप्पटिसारो पन, भन्ते, किमत्थियो किमानिसंसो"ति? "अविप्पटिसारो खो, आनन्द, पामोज्जत्यो' पामोज्जानिसंसो" ति। ४. "पामोज्ज पन, भन्ते, किमत्यियं किमानिसंस" ति ? "पामोज्ज खो, आनन्द, पीतत्यं पीतानिसंस" ति ५. "पीति भन्ते, किमत्थिया किमानिसंसा" ति ? "पीति खो, आनन्द, पस्सद्धत्या पस्सद्धानिसंसा" ति । ६. "पस्सद्धि पन, भन्ते, किमत्थिया किमानिसंसा" ति ? "पस्सद्धि खो, आनन्द, सुखत्या सुखानिसंसा" ति । ७. "सुखं पन, भन्ते, किमत्यियं किमानिसंसं" ति ? "सुखं खो, आनन्द, समाधत्यं समाधानिससं" ति । ८. "समाधि पन, भन्ते, किमत्यियो किमानिसंसो" ति ? "समाधि खो, आनन्द, यथाभूतनाणदस्रानत्यो यथाभूतनाण- दस्सनानिसंसो" ति । ६. “यथाभूतत्राणदस्सनं पन, भन्ते, किमत्यियं किमानिसंस" ति? १-१. पामुज्जत्यो पामुमानिसंसो- सी., स्या०, रो। पन, 15 B.258 R.2 20 ·.. मागुत्तरनिकायो [१०.१.१- "यथाभूतनाणदस्सनं खो, आनन्द, निविदाविरागत्यं निविदा- विरागानिसंस" ति। १०. "निव्यिदाविरागो पन, भन्ते किमत्यियो किमानिसंसो" 5 "निव्यिदाविरागो खो, घानन्द, विमुत्तिभाणदस्सनत्यो विमुत्ति- जाणदस्सनानिसंसो। ११. "इति खो, आनन्द, कुसलानि सीलानि अविप्पटिसार- त्यानि प्रविप्पटिसारानिसंसानि; अविप्पटिसारो पामोज्जत्यो पामोज्जा- निसंसो; पामोज्जं पीतत्यं पीतानिमंस; पीति पस्सद्धत्या पस्सद्धा- 10 निसंसा; पस्मद्धि सुखत्या सुखानिसंसा; सुखं समाधत्यं समाधानिसंस; समाधि ययाभूतजाणदस्सनत्यो यथाभूतभाणदस्सनानिसंसो; यथाभूत- जाणदस्सनं निविदापिरागत्यं निविदाविरागानिसंस; निविदा- विरागो विमुत्तिशाणदस्सनत्यो विमुत्तिगाणदस्सनानिसंसो । इति खो, आनन्द, कुसलानि सीलानि अनुपुव्वेन अग्गाय' परन्ती" ति । 15 20 २. चेतनाफरणीयसुतं १. "सीलवतो, भिक्खवे, सीलसम्पन्नस्स न चेतनाय करणीय - 'अविप्पटिसारो मे उप्पज्जतू' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं सीलवतोसीलसम्पन्नस्स अविपटिसारो उप्पज्जति । अविप्पटिसारिस्स, भिक्खवे, न चेतनाय करणीयं – 'पामोज्जं मे उप्पज्जतू' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं अविप्पटिसारिस्स पामोज्जं जायति । पमुदितस्स, भिक्खवे, न चेतनाय करणीयं ~ 'पीति मे उप्पज्जतू' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यंपमुदितस्स पीति उप्पज्जति । पीतिमनस्स, भिक्खवे, न चेतनाय करणीयं – 'कायो मे पस्सम्भतू' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति । पस्सद्धकायस्स, भिक्खये, न चेतनाय करणीयं – 'सुखं वैदियामी' ति । धस्मता एसा, भिक्खवे, यं पस्सद्धकायो सुखं वेदियति । सुखिनो, भिक्खवे, न चेतनाय करणीयं 'चित्तं मे समाधियतू' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं सुखिनो चित्तं समाधियति । समाहितस्स, भिक्सवे, न चेतनाय करणीयं - 'यथा- R.3 B.259 25 - १-१. अरहताय पूरेन्ती- स्था। २. उप्पज्जति -सी०, स्या०, रो०।

·१०.१.३] पठमउपनिससुत्तं भूतं जानामि पस्सामी' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं समाहितो यथाभूतं जानाति पस्सति । यथाभूतं, भिक्खवे, जानतो पस्सतो न चेतनाय करणीयं- 'निचिन्दामि विरज्जामी' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं यथाभूतं जानं पस्सं निम्विन्दति विरज्जति । निम्बिन्नस्स', भिक्खवे, विरत्तस्स न चेतनाय करणीयं - 'विमुत्तिशाण- 5 दस्सनं सच्छिकरोमी' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं निम्विन्नो विरत्तो विमुत्तिनाणदस्सनं सच्छिकरोति । २. "इति खो, भिक्खवे, निविदाविरागो विमुत्तिजाणदस्स- नत्यो विमुत्तिजाणदस्सनानिसंसो; यथाभूतनाणदस्सनं निविदा- विरागत्यं निविदाविरागानिसंस; समाधि यथाभूतनाणदस्सनत्थो यथा- 10 भूतनाणदस्सनानिसंसो; सुखं समाधत्थं समाधानिसंस; पस्सद्धि सुखत्था सुखानिसंसा; पीति पस्सद्धत्या पस्सद्धानिसंसा; पामोजं पीतत्यं पीता- निसंस; अविप्पटिसारो पामोज्जत्थो पामोज्जानिसंसो; कुसलानि सीलानि अविप्पटिसारत्यानि अविप्पटिसारानिसंसानि । इति खो, भिक्खवे, धम्मा' धम्मे अभिसन्देन्ति, धम्मा धम्मे परिपूरन्ति अपारा 15 पारं गमनाया" ति। 33207 ३. पठमउपनिससुत्तं १. "दुस्सीलस्स, भिक्खवे, सीलविपन्नस्स हतूपनिसो होति अविप्पटिसारो; अविप्पटिसारे असति अविप्पटिसारविपन्नस्स हतूपनिसं होति पामोज्ज; पामोज्जे असति पामोजविपन्नस्स हतूपनिसा होति पीति; पीतिया असति पोतिविपन्नस्स हतूपनिसा होति पस्सद्धि; पस्सद्धिया असति पस्सद्धिविपन्नस्स हतूपनिसं होति सुखं; सुखे असति सुखविपन्नस्स हतूपनिसो होति सम्मासमाधि; सम्मासमाधिम्हि असति सम्मासमाधिविपन्नस्स हतूपनिसं होति यथाभूतत्राणदस्सन; यथा- भूतनाणदस्सने असति यथाभूतनाणदस्सनविपन्नस्स हतूपनिसो होति निविदाविरागो; निविदाविरागे असति निबिदाविरागविपन्नस्स हतूपनिसं होति विमुत्तिनाणदस्सनं । सेय्यथापि, भिवखवे, स्वखो साखापलासविपन्नो। तस्स पपटिका' पि न पारिपूरि गच्यति, तचो १. निबिन्दम्म सी०, रो० ॥ मी, रो। R.4 20 25 B.200 २. धम्माव - ३. पाटिका - स्था०1 ·5 १०२ मडगुत्तरनिकायो [१०.१.३- पि ... फेगु पि ... सारो पि न पारिपूरि गच्छति । एवमेव खो, भिक्खर्व, दुस्सीलस्स सीलविपन्नस्स हतूपनिसोहोति प्रविप्पटिसारो; अविपटिसारे असति अविष्पटिसारविपन्नस्स हतूपनिसं होति ...पे०... विमुत्तित्राण- दस्सनं । २. "सीलवतो, भिक्खवे, सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति अविप्पटिसारो; अविपटिसारे सति अविप्पटिसारसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन्नं होति पामोज्ज; पामोज्जे सति पामोज्जसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन्ना होति पीति; पोतिया सति पीतिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्ना होति पस्सद्धि; पस्सद्धिया सति पस्सद्धिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति सुखं; 10 सुखे सति सुखसम्पनस्स उपनिससम्पन्नो होति सम्मासमाधि; सम्मा- समाधिम्हि सति सम्मासमाधिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति यथाभूत- जाणदस्सनं; यथाभूतनाणदस्सने सति यथाभूतजाणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति निविदाविरागो; निम्बिदाविरागे सति निविदा- विरागसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति विमुत्तित्राणदस्सनं । सेय्यथा- 15 पि, भिक्खये, एक्खो साखापलाससम्पन्नो। तस्स पपटिका पि पारिपूरि गच्छति, तचो पि ... फेग्गु पि ... सारो पि पारिपूरिं गच्छति । एवमेव खो, भिक्खवे, सीलवतो सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति अविप्पटि- सारो; अविप्पटिसारे सति प्रविप्पटिसारसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्न होति ... पे०... विमुत्तिज्ञाणदस्सन" ति । R.5 20 ४. दुतियउपनिससुत्तं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि - "दुस्सी. लस्स, भावुसो, सीलविपन्नस्स हतूपनिसो होति अविप्पटिसारो; अविपटि- सारे असति अविप्पटिसारविपन्नस्स हतूपनिसं होति... पे०... विमुत्ति- जाणदस्सनं । सेय्यथापि, आवुसो, रुक्खो साखापलासविपन्नो। तस्स पपटिका पिन पारिपूरिं गच्छति, तचो पि ... फेग्गु पि ... सारो पिन 25 पारिपूरि गच्छति । एवमेव खो, आवुसो, दुस्सीलस्स सीलविपन्नस्स हतूपनिसो होति अविप्पटिसारो; अविपटिसारे असत्ति अविपटिसार- विपन्नस्स हतूपनिसं होति ... पे०... विमुत्तिजाणदस्सनं । २. “सीलवतो, पावुसो, सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति अविप्पटिसारो; अविप्पटिसारे सति अविप्पटिसारसम्पन्नस्स उपनिस- , 11 I ·१०.१.५) ततियउपनिसमुत्त सम्पन्नं होति ... पे०... विमुत्तिशाणदस्सनं । सेय्यथापि, आवुसो, रुक्खो साखापलाससम्पन्नो। तस्स पपटिका पि पारिपूरिं गच्छति, तचो पि ... फेगु पि... सारो पि पारिपूरिं गच्छति । एवमेव खो, भावुसो, सीलवतो सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति अविप्पटिसारो; अविप्पटिसारे सति अविप्पटिसारसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति 5 ... पे०... विमुत्तिनाणदस्सन" ति । R.6 ५. ततियउपनिससुत्तं १. तत्र खो आयस्मा आनन्दो भिक्खू आमन्तेसि - "दुस्सी- लस्स, आवुसो, सीलविपन्नस्स हतूपनिसो होति अविप्पटिसारो; अवि- प्पटिसारे असति अविष्पटिसारविपन्नस्त हतूपनिसं होति पामोज्ज; पामोज्जे असति पामोज्जविपन्नस्स हतूपनिसा होति पीति; पीतिया 10 असति पीतिविपन्नस्स हतूपनिसा होति पस्सद्धि; पस्सद्धिया असति पस्सद्धिविपन्नस्स हतूपनिसं होति सुखं; सुखे असति सुखविपन्नस्स हतूप- निसो होति सम्मासमाधि; सम्मासमाधिम्हि असति सम्मासमाधि- विपन्नस्स हतूपनिसं होति यथाभूतत्राणदस्सनं; यथाभूताणदस्सने असति यथाभूतनाणदस्सनविपन्नस्स हतूपनिसो होति निविदाविरागो; 15 निम्बिदाविरागे असति निविदाविरागविपन्नस्स हतूपनिसं होति विमुत्ति- जाणदस्सनं । सेय्यथापि, प्रावुसो, रुक्खो साखापलासविपन्नो। तस्स पपटिका पि न पारिपूर्ति गच्छति, तचो पि ... फेग्गु पि ... सारो पि न पारिपूरिं गच्छति । एवमेव खो, भावुसो, दुस्सीलस्स सोलविपन्नस्स हतूपनिसो होति अविष्पटिसारो; अविपटिसारे असति अविप्पटिसार- 20 विपन्नस्स हतूपनिसं होति ... पे०... विमुत्तित्राणदस्सनं । २. "सीलवतो, भावुसो, सोलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति अविप्पटिसारो; अविप्पटिसारे सति अविप्पटिसारसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन्न होति पामोज्जं; पामोज्जे सति पामोज्जसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्ना होति पीति; पोतिया सति पीतिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्ना होति पस्सद्धि; पस्सद्धिया सति पस्सद्धिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति सुखं; मुखे सति सुखसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति सम्मासमाधि; सम्मासमाधिम्हि सति सम्मासमाधिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति यथाभूतज्ञाण- दस्सनं; यथाभूतत्राणदस्सने सति यथाभूतनाणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिस- - 25 ·B.262 R.7 पंडगुत्तरनिकायो सम्पन्नो होति निविदाविरागो; निविदाविरागे सति निविदा- विरागसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति विमुत्तिनाणदस्सनं । सेय्यथा- पि, आवुसो, रुक्खो साखापलाससम्पन्नो। तस्स पपटिका पि पारिपूरि गच्छति, तचो पि ... फेन्गु पि ... सारो पि पारिपूरिं गच्छति । एवमेव 5 खो, भावुसो, सोलवतो सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति अविपटि- सारो; अविप्पटिसारे सति अविप्पटिसारसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति पे०... विमुत्तिनाणदस्सन" ति । 10 ६. समाधिसुत्तं १. अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि ... पे०... एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच २. "सिया नु खो, भन्ते, भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं' पथविसञ्जी' अस्स, न आपस्मि आपोसञ्जी अस्स, न तेजस्मि तेजोसभी अस्स, न वायस्मि वायोसजी अस्स, न आकासा- नञ्चायतने आकासानञ्चायतनसनी अस्स, न विमाणञ्चायतने विज्ञाणञ्चायतनसजी अस्स, न किञ्चज्ञायतने अकिञ्च- 15 मायतनसनी अस्स, न नेवसञ्नानासज्ञायतने नेवसजा- नासज्ञायतनसनी अस्स, न इधलोके इधलोकसची अस्स, न परलोके परलोकसञी अस्स; सभी च पन अस्सा" ति? "सिया, अानन्द, भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसी अस्स, न आपस्मि आपोसजी अस्स, न 20 तेजस्मि तेजोसञी अस्स, न वायस्मि वायोसञ्जी अस्स, न पाकासा- नञ्चायतने आकासानञ्चायतनसजी अस्स, न विज्ञाणञ्चायतने विज्ञाणञ्चायतनसी अस्स, न पाकिञ्चायतने आकिञ्च- मायतनसञी अस्स, न नेवसनानासज्ञायतने नेवसा- नासच्यायतनसी अस्स, न इधलोके इचलोकसञी अस्स, न 28 परलोके परलोकसभी अस्स; सभी चपन अस्सा" ति। ३. “यथा कयं पन, भन्ते, सिया भिक्खुनो तथारूपो समाधि- पटिलाभो यथा नव पथवियं पथविसी अस्स, न आपस्मि आपो- . १. पठविर्य - सी०, स्या०, रो.1 २. पथिमम्मी-सी०, रोगपतीराजी-स्याः ।

·१०५ R.8, B.263 - १०.१.] सारिपुतसुत्तं संमी. अस्स ने परलोके परलोकसञी अस्स; संञी च पन अस्सा" ति?. "इधानन्द, भिक्खु एवंसञ्ची होति - ‘एतं सन्तं एतं पणीतं यदिदं सब्बसङ्खारसमथो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तण्हाक्खयो विरागो निरोधो निब्बानं' ति । एवं खो, आनन्द, सिया भिक्खुनो तथा- 5 रूपो' समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसजी अस्स, न आपस्मिं आपोसञी अस्स, न तेजस्मि तेजोसञी अस्स, न वायस्मि वायोसञ्ची अस्स, न आकासानञ्चायतने आकासानञ्चायतनसनी अस्स, न विज्ञाणञ्चायतने विज्ञाणञ्चायतनसी अस्स, न पाकिञ्चज्ञायतने आकिञ्चमायतनसी अस्स, न नेवसञ्जा- 10 नासञ्चायतने नेवसञ्जानासञ्जायतनसनी अस्स, न इधलोके घलोकसभी अस्स, न परलोके परलोकसञ्जी अस्स; सञ्बी च पंन अस्सा" ति । R.9 ७. सारिपुत्तसुत्तं १. अथ खो आयस्मा आनन्दो येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुप- सङ्कमि; उपसङ्कमित्वा प्रायस्मता सारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदि । सम्मोद- 15 नीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच - २. "सिया नु खो, आवुसो सारिपुत्त, भिक्खुनो तथारूपो समाधि- पटिलामो यथा नेव पथवियं पथविसञ्जी अस्स, न आपस्मि आपोसी अस्स, न तेजस्मि तेजोसञी अस्स, न वायस्मि वायोसी अस्स, 20 न आकासानञ्चायतने आकासानञ्चायतनसी अस्स, न विज्ञाण- ञ्चायतने विमाणञ्चायतनसञ्बी अस्स, न आकिञ्चज्ञायतने आकिञ्चमायतनसञ्जी अस्स, न नेवसझानासज्ञायतने नेव- सज्ञानासज्ञायतनसनी अस्स, न इधलोके इधलोकसञी अस्स, न परलोके परलोकसञी अस्स; सञी च पन अस्सा" ति ? ,"सिया, आवुसो आनन्द, भिक्खुनो तयारूपो समाधिपटि- लाभो यथा नव पथवियं पथविसभी अस्स ... पे०... न परलोके परलोकसी अस्स; सञी च पन अस्सा" ति । १. ययारूपो-रो। 25 B.264 ·१०६ अडगुत्तरनिफापो [१०.१.७ ३. "यथा कथं पन, आवुसो सारिपुत्त, सिया भिवखुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसञ्ची अस्स ... पे०... सनी च पन अस्सा" ति? "एकमिदाहं, अावुसो आनन्द, समयं इधव सावत्थियं विहरामि 5 अन्धवनस्मि । तस्याहं तथारूपं समाधि समापज्जि यथा नेव पथवियं पथविसची अहोसि, न आपस्मि आपोसञ्ची अहोसि, न तेजस्मि तेजोसजी अहोसिं, न वायस्मि वायोसभी अहोसि, न आकासा- नञ्चायतने आकासानञ्चायतनसनी अहोसि, ग विज्ञाणञ्चायतने विज्ञाणञ्चायतनसची ग्रहोसि, न पाकिञ्चायतने पाकिञ्च- 10 जायतनसनी अहोसि, न नेवसज्ञानासआयतने नेवसजा- नासज्ञायतनसञी अहोसि, न इधलोके इधलोकसञी अहोसि, न परलोके परलोकसञी अहोसि; सञ्ची च पन अहोसि" ति । ४. "किसी पनायस्मा सारिपुत्तो तस्मि समये अहोसी" ति? "भवनिरोधो निव्वानं भवनिरोधो निव्यानं ति खो मे, भावुसो, प्रज्ञा व सज्ञा उप्पज्जति अब्ञा व सा निरुज्झति । सेय्यथा- पि, आवुसो, सकलिकग्गिस्स झायमानस्स अज्ञा व अच्चि उप्पज्जति प्रज्ञा व अच्चि निरुज्झति; एवमेवखो, प्रासो', 'भवनिरोधो निव्वानं भवनिरोधो निव्वानं ति अञा व सा उप्पज्जति अञ्जा व सञ्जा 20 निरुज्झति । 'भवनिरोधो निब्बान' ति' सञ्बी च पनाहं, पाबुसो, तस्मि समये अहोसि" ति । 15 R.10 ८. झानसुत्तं १. "सद्धो च, भिक्खवे, भिक्तु होति, नो च सीलवा; एवं सो तेनॉन प्रपरिपूरो होति । तेन तं अङ्ग परिपूरेतब्बं - 'किन्ताहं राद्धो च अस्सं. सीलवा चा' ति ! यतो च सो, भिक्सवे, भिक्षु सोच होति सीलया च, एवं सो तेनङ्गन परिपूरो होति । २. “सद्धो च, भिक्सवे, भिक्षु होति सीलवा च, नो च वह स्सुतो ... पे०... बहुस्सुतो च, नो च धम्मपथिको धम्माधिको 25 265 . १. मे भागो-स्या, रो०१२-२. निम्यान - धीरो० ॥३.सा. पोत्थक मारिष ·१०.१.६] सन्तविमोक्खसुत्तं नो च परिसावचरो... परिसावचरो च, नो च विसारदो परिसाय धम्म देसेति ... विसारदो च परिसाय धम्म देसेति, नो च विनयधरो...विनय- धरो च, नोच पारनको पन्तसेनासनो... पारञको च पन्तसेनासनो, नो च चतुम्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिदुधम्मसुखविहारानं निकाम- लाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी ... चतुन्नं च झानानं आभिचेत- 5 सिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अक- सिरलाभी, नो च आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्जाविमुत्ति दिद्वैव धम्म सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । एवं सो तेनङ्गन अपरिपूरो होति । तेन तं अङ्गं परिपूरतव्वं - 'किन्ताह सद्धो च अस्सं, सीलवा च, बहुस्सुतो च, धम्मकथिको च, परिसावचरो 10 च, विसारदो च परिसाय धम्म देसय्यं, विनयधरो च, आरञ्जको च पन्तसेनासनो, चतुन्नं च झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी अस्सं अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, पासवानं च खया अनासवं चेतोविमुत्ति पाविमुक्ति दिट्ठव धम्मे रायं अभिजा सच्छि- कत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्यं' ति। ३. “यतो च खो, भिक्खवे, भिक्खु सद्धो च होति, सीलवा च, बहुस्सुतो च, धम्मकथिको च, परिसावचरो च, विसारदो च परिसाय धम्म देसेति, विनयधरो च, आरञको च पन्तसेनासनो, चतुन्नं च झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, पासवानं च खया अनासवं चेतोविमुत्ति पाविमुत्ति दिट्ठव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति; एवं सो तेनङ्गेन परिपूरो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु समन्तपासादिको च होति सव्वाकारपरिपूरो चा" ति। R.1 15 20 25 ६. सन्तविमोक्खसुत्तं १. "सद्धो च, भिक्सवे, भिक्खु होति, नो च सीलवा .०... सीलवा च, नो च बहुस्सुतो ... बहुस्सुतो न, नो च धम्मकयिको... धम्म- कथिको च, नो च परिसावचरो'... परिसाचरो च, नो च विसारदो परिसाय धम्म देसेति विसारदो च परिसाय धम्म देसेति, नो च; १. अभिचेतमिकान-सी०, रो०। २. परिमावरे-सी। B.2FC ·R.12 १०५ प्रगुतरनिकायो [१०.१.- विनयधरो ... विनयधरो च, नोच आरज्जको पन्तसेनासनो ... भार- ज्ञको चंपन्तसेनासनो, नो च येते सन्ता विमोक्खा अतिक्कम्म रूपे रुप्पा ते कायेन फुसित्वा' विहरंति ... ये ते सन्ता विमोक्खा अतिक्कम्म रूपे आरुप्पा ते च कायेन फुसित्वा विहरति, नो च आसवानं खया अना- 5 सर्व चेतोविमुत्ति पनाविमुत्ति दिट्ठव धम्म सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । एवं सो तेनङ्गेन अपरिपूरो होति । तेन तं अङ्गं परिपूरेतब्बं - 'किन्ताहं सद्धो च अस्स, सीलवा च, बहुस्सुतो च, धम्म- कथिको च, परिसावचरो च, विसारदो च परिसाय धम्म देसेय्यं, विनय- धरो च, पारझको च पन्तसेनासनो, ये ते सन्ता विमोक्खा अतिक्कम्म 10 रूपे आरुप्पा ते च कायेन फुसित्वा विहरेय्यं, पासवानं च खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्झाविमुत्ति दिदैव धम्म सयं अभिआ सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्यं ति । २. “यतो च खो, भिक्खवे, भिक्खु सद्धो च होति, सीलवा च, बहुस्सुतो च, धम्मकथिको च, परिसावचरो च, विसारदो च परिसाय 15 धम्म देसेति, विनयधरो च, आरनको च.पन्तसेनासनो, ये ते सन्ता विमोक्खा अतिक्कम्म रूपे आरुप्पा ते च कायेन फुसित्वा विहरति, प्रास- वानं च खया अनासवं चेतोविमुत्ति पझाविमुक्ति दिवेव धम्म सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति; एवं सो तेनङ्गन परिपूरो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु समन्त- 20 पासादिको च होति सव्वाकारपरिपूरो चा" ति । R.19 १०. विज्जासुतं १. "सद्धो च, भिक्खवे, भिक्खु होति, नो च सीलवा । एवं सो तेनङ्गेन अपरिपूरो होति । तेन तं अङ्गं परिपूरेतब्बं - 'किन्ताह सद्धो च अस्सं सीलया चा' ति । यतो च सो, भिक्सवे, भिक्षु सदो च होति, सीलवा च, एवं सो तेनॉन परिपूरो होति । २. "सद्धो प, भिवसवे, भिवसु होति सीलवा च, गो च बहुस्सुतो बहुस्सुतो च, नो च धम्मकाथिको ... पं०... पम्मकथिको च, नो प परिसावचरो... परिसावचरोच, गो च पिसारदो परिसाय धम्म देसति .. पिसारदोश परिमाय धम्म देसेति, नोच विनयधरो...विनयपरो १. विमोगा-गी, रो.। २. फरिगा-गी। 25 D.207 ·R.14 * 10 १०.२.१] सेनासनमुत च, नो च अनेकविहितं.पुब्बेनिवासं अनुस्सरति ... पुन्बेनिवासं अनुस्सरति, 'नो च दिव्येन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन ... पै.... यथा- कम्मूपगे सत्ते पजानाति दिव्येन च चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन ...पे०... यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति, मो च आसवानं खया ... पे०... सच्छिकस्वा उपसम्पज्ज विहरति । एवं सो तेनङ्गेन अपरिपूरो होति । । तेन तं अङ्ग परिपूरेतव्वं -- 'किन्ताहं सद्धो च अस्सं, सीलवा च, बहुस्सुतो च, धम्मकथिको च, परिसावचरो च, विसारदो च परिसाय धम्म देसेय्यं, विनयधरो च, अनेकविहितं च पुबेनिवासं अनुस्सरेण्यं ... यथाकम्मूपगे सत्ते पजानेय्यं, आसवानं च खया ...प०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्यं ति। ३. “यतो च खो, भिक्खवे, भिक्खु सद्धो च होति, सीलवा च, वहुस्सुतो च, धम्मकथिको च, परिसावचरो च, विसारदो च परिसाय धम्म देसेति, विनयधरो च, अनेकविहितं च पुवेनिवासं अनुस्सरति, सय्यथीदं - एक पि जाति द्वे पि जातियो...पे०... इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुवेनिवासं अनुस्सरति, दिब्वेन च चक्खुना विसुद्धेन अति- 15 क्कन्तमानुसकेन ... पे०... यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति, आसवानं च खया अनासवं चेतोविमुत्तिं पावित्ति दिद्वेव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । एवं सो तेनङ्गेन परिपूरो होति । इमेहि, खो, भिक्सवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु समन्तपासादिको च होति सब्बाकारपरिपूरो चा" ति । आनिसंसवग्गो पठमो तस्सुद्दान किमत्यियं चेतना च', तयो' उपनिसा पिच'। समाधि सारिपुत्तो च, झानं सन्तन विज्जया ति ।। 20 . २. नाथवग्गो १. सेनासनसुत्तं १. “पञ्चङ्गसमन्नागतो, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गसमन्नागतं सेनासन सेवमानो भजमानो नचिरस्सेव पासवानं खया अनासवं चतो- १. सोलं-सी०,स्था०,रो। २-२. उपनिमा मानन्द पञ्चम रो०। ३. सद्धो-सी, स्या, रो। B.268 R.15 7 सी०,स्या, ·* अडगुतरनिकायो [१०.२.१- विमुत्ति पञ्चाविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उप- सम्पज्ज विहरेय्य । २. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गसमन्नागतो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सद्धो होति; सद्दहति तथागतस्रा बोधि – 'इति 5 पि सो भगवा .. पे०... भगवा' ति; अप्पावाघो होति अप्पातङ्को, सम- वेपाकिनिया गहणिया समन्नागतो नातिसीताय नाच्चुण्हाय मज्झिमाय पधानक्समाय; असठो होति अमायावी, यथाभूतं अत्तानं माविकत्ता सत्यरि वा विसु वा सब्रह्मचारीसु; आरद्धविरियो विहरति, अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय; थामवा 10 दल्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु; पञ्चवा होति, उदयत्थ- गामिनिया पञ्झाय समन्नागतो अरियाय निब्बेधिकाय सम्मा दुक्खक्खय- गामिनिया । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गसमन्नागतो होति । ३. "कथं च, भिक्खवे, सेनासनं पञ्चङ्गसमन्नागतं होति ? इध, भिक्खवे, सेनासनं नातिदूरं होति नाच्चासन्नं गमनागमनसम्पन्न दिवा अप्पाकिणं' रत्ति अप्पसदं अप्पनिग्धोसं अप्पडंसमकसवातातप- सिरिंसपसम्फस्स'; मस्मि खो पन सेनासने विहरन्तस्स अप्पकसिरेन' उप्पज्जन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा; तस्मि खो पन सेनासने थेरा भिक्खू विहरन्ति वहुस्सुता आगतागमा धम्मधरा विनयधरा मातिकाधरा; ते कालेन कालं उपसङ्घमित्या 20 परिपुच्छति परिपञ्हति - 'इदं, भन्ते, कथं, इमस्स को अत्थो' ति; तस्स ते आयस्मन्तो अविवट चेव विवरंन्ति अनुत्तानीकतं च उत्तानि करोन्ति अनेकविहितेसु च कवाठानियेसु धम्मेसु कथं पटिविनोदेन्ति । एवं खो, भिक्खवे, सेनासनं पञ्चङ्गसमन्नागतं होति । पञ्चङ्गसमन्नागतो खो, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गसमन्नागतं सेनासन सेवमानो भजमानो 25 नचिरस्सेव पासवानं खया ...०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विह- रेय्या" ति। 15 R,16 R.269 - १. अप्पविणं म्या०, रो० • वातातामरीरापगम्फस्रा म०। ३. अप्पकविरेनेव स्या०, रो० । ४. काहानियेमु स्या; काहानियेगु - रो०।

·१०.२.३] संयोजनसुत्तं ३. पञ्चङ्गसुतं १. "पञ्चङ्गविप्पहीनो, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गसमन्नागतो इमस्मि धम्मविनये 'केवली बुसितवा उत्तमपुरिसो' ति वुच्चति । कथं च, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गविप्पहीनो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो कामच्छन्दो पहीनो होति, व्यापादो पहीनो होति, थानमिद्ध' पहीनं होति, उद्धच्चकुक्कुच्चं पहीनं होति, विचिकिच्छा पहीना होति । 5 एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गविप्पहीनो होति । २. “कथं च, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गसमन्नागतो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खू असेखेन सीलक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेखेन समाधिक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेखेन पञ्जाक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेखेन विमुत्तिक्खन्धन समन्नागतो होति, असेखेन विमुत्ति- 10 आणदस्सनक्खन्धेन समन्नागतो होति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गसमन्नागतो होति । ३. "पञ्चङ्गविप्पहीनो खो, भिक्सवे, भिक्खु पञ्चङ्गसमन्नागतो इमस्मि धम्मविनये 'केवली वुसितवा उत्तमपुरिसो' ति वुच्चति । "कामच्छन्दो च व्यापादो, थीनमिद्धं च भिक्खुनो। उद्धच्चं विचिकिच्छा च, सब्बसो व न विज्जति ।। "असेखन सीलेन, असेखेन समाधिना । विमुत्तिया च सम्पन्नो, जाणेन च तथाविधो ॥ "स वे पञ्चङ्गसम्पन्नो, पञ्च' अङ्गे विवज्जयं । इमस्मि' धम्मविनये, केवली इति वुच्चती" ति ॥ 15 च R.17 20 ३. संयोजनसुत्तं १. "दसयिमानि, भिक्खवे, संयोजनानि । कतमानि दस ? पञ्चोरम्भागियानि संयोजनानि, पञ्चद्धम्भागियानि संयोजनानि । कतमानि पञ्चोरम्भागियानि संयोजनानि ? सक्कायदिट्ठि, विचि- किच्छा, सीलब्बतपरामासो, कामच्छन्दो, व्यापादो - इमानि पञ्चो- रम्भागियानि संयोजनानि: B.270 , 25 - म०। २-२. पञ्चङ्गानि - स्था.। ३. सवे इस्मि १. विनमिद्ध स्था०1 ·प्रगुत्तरनिकायों [१०.२.३- २. “कतमानि पञ्चुद्धम्भागियानि संयोजनानि ? रूपरागो, अरूपरागो, मानो, उद्धच्च, अविज्जा इमानि पञ्चुद्धम्भागियानि संयोजनानि । इमानि खो, भिक्खवे, दस संयोजनांनी" ति । ४. चेतोखीलसुतं १. “यस्स कस्सचि, भिक्खवे, भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा 5 पञ्च चेतोखीला' अप्पहीना पञ्च चेतसोविनिबद्धा असमुच्छिन्ना, तस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति हानियेव पाटिकङ्खा कुसलेसु धम्मसु नो वुद्धि। .२. “कतमस्स पञ्च चेतोखीला. अप्पहीना होन्ति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सत्यरि कहति विचिकिच्छति नाधिमुच्चति न सम्प- 10 सीदति । यो सो, भिक्सवे, भिक्खु संत्थरि कसति. विचिकिच्छति नाधिमुच्चति न सम्पसीदति, तस्स चित्तं न नमति प्रातप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय । यस्स चित्तं न नमति प्रातप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, एवमस्सायं पठमो चेतोखोलो अप्पहीनो R.18 होति । - 15 ... . ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु धम्मे कवति ... पे०... सर्छ कलति सिक्खाय कवति ... सब्रह्मचारीसु कुपितो होति अनत्तमनो आहतचित्तो खीलजातो। यो सो, भिक्खवे, भिक्खु सग्रह्मचारीसु कुपितो होति अनत्तमनो पाहतचित्तो खीलजातो, तस चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सांतच्चाय पघानाय । यस्स चितं न नमति २० आतप्पाय अनुयोगाय सातञ्चाय प्रधानाय, एवमस्सायं पञ्चमो चेतोखीलो अप्पहीनो होति । इमस पञ्च चतोखीला अप्पहीना होन्ति । ४. "कतमस्स पञ्च चेतसोपिनियन्या असमुच्छिमा होन्ति ? इथ, भिक्सवे, भिक्खु कामेसु प्रवीतरागो होति मविगतच्छन्दो प्रविगत- 25 पमो भविगतपिपासो प्रविगतपरिळाहो अपिगततःहो । यो सो, भिरावे, भिवतु कामेसु प्रवीतरागो होति अविगतच्छन्दो प्रयिगतपेमो पविगत- पिपासो भविगतपरिळाहो भविगततःहो, तस्रा चित्तं न नमति भातप्पाय १. बेसोशिमा-या, रो.। २. बुद्धि-..

·- R.19 १०.२.४] चेतोखीससुतं अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय । यस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनु- योगाय सातच्चाय पधानाय, एवमस्सायं पठमो चेतसोविनिबन्यो असमुच्छिन्नो होति । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु कार्य अवीतरागो होति पे०... रूपे प्रवीतरागो होति...पे०... यावदत्यं उदरावदेहकं भुजित्वा । सेय्यसुखं पस्ससुखं मिद्धसुखं अनुयुत्तो विहरति ... अञ्जतरं देवनिकायं पणिधाय ब्रह्मचरियं चरति - 'इमिनाहं सीलेन वा वर्तन वा तपेन वा ब्रह्मचरियेन वा देवो वा भविस्सामि देवचतरो वा' ति । यो सो, भिक्खवे, भिक्खु अझतरं देवनिकायं पणिधाय ब्रह्मचरियं चरति 'इमिनाहं सीलन वा वतेन वा तपेन वा ब्रह्मचरियेन वा देवो वा भविस्सामि 10 देवातरो वा' ति, तस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सात- च्चाय पधानाय । यस्स चित्तं न नमति प्रातप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, एवमस्सायं पञ्चमो चेतसोविनिवन्धो असमुच्छिन्नो होति । इमस्स पञ्च चेतसोविनिवन्धा असमुच्छिन्ना होन्ति । ६. “यस्स कस्सचि, भिक्खवे, भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा 15 इम पञ्च चेतोखोला अप्पहीना इमे पञ्च चेतसोविनिवन्या असमुच्छिन्ना, तस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति हानियेव पाटिकला कुसलेसु धम्मेसु नो बुद्धि । "सेय्यथापि, भिक्खवे, काळपक्खे चन्दस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति, हायतेव वणेन हायति मण्डलेन हायति प्राभाय हायति 20 आरोहपरिणाहेन; एवमेव खो, भिक्खवे, यस्स कस्सधि भिक्खुस्स या भिक्खुनिया वा इमे पञ्च चेतोखीला अप्पहीना इमे पञ्च चेतसोविनिवन्या : असमुच्छिन्ना, तस्स या रत्ति वा दिवसो वा पागच्छति हानियेव पाटिका कुसलेसु धम्मेसु नो वुद्धि । ७. "यस्स कस्सचि, भिक्खवे, भिक्खुस्स वा भिक्सुनिया वा १ पञ्च चेतोखीला पहीना पञ्च चेतसोविनिबन्धा सुसमुच्छिना', तस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति वुद्धियेव पाटिका कुसलेसु धम्मसु नो परिहानि । ८. "कतमस्स पञ्च चेतोखीला पहीना होन्ति ? इच, भिक्सवे, भिक्खु सत्यरि न कति न विचिकिच्दति, अधिमुञ्चति ० १, समुष्मिता - स्मा०,०। - B.272 R०४-१५ ·5 ... R.20 ११४ मध्यप्तरनिकायो [१०.२.४- सम्पसीदति । यो सो, भिक्खवे, भिक्खु सत्थरि न कहति न विचि-' किच्छति अधिमुच्चति सम्पसीदति, तस्स चित्तं नमति आतप्पाय अनु- योगाय सातच्चाय पधानाय । यस्स चित्तं नमति पातप्पाय अयोगाय सातच्चाय पधानाय, एवमस्सायं पठमो चेतोखीलो पहीनो होति । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु धम्मे न कङ्क्षति पे०... सङ्घ न कहति ... सिक्खाय न कसति ... सब्रह्मचारीसु' न कुपितो होति अत्तमनो न पाहतचित्तो न खोलजातो। यो सो, भिक्खवे, भिक्खु सब्रह्मचारीसु न कुपितो होति अत्तमनो न आहतचित्तो न खीलजातो, तस्स चितं नमति प्रातप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय । यस्स 10. चित्तं नमति प्रातप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, एवमस्सायं पञ्चमो चेतोखीलो पहीनो होति । इमस्स पञ्च चेतोखीला पहीना होन्ति । १०. “कतमस्स पञ्च चेतसोविनिबन्धा सुसमुच्छिन्ना होन्ति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु कामेसु वीतरागो होति विगतच्छन्दो विगतपेमो 15 विगतपिपासो विगतपरिळाहो विगततण्हो । यो सो, भिक्सवे, भिक्खु कामेसु वीतरागो होति विगतच्छन्दो विगतपेमो विगतपिपासो विगत- परिळाहो विगततण्हो, तस्स चित्तं नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय । यस्स चित्तं नमति प्रातप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधा- नाय, एवमस्सायं पठमो चेतसोविनिबन्धो सुसमुच्छिन्नो होति । ११. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु कार्य वीतरागो होति ... पे०... रूपे वीतरागो होति ... पे०... न यावदत्यं उदरावदेहक भुञ्जित्वा सेय्यसुखं पस्ससुखं मिद्धसुखं अनुयुत्तो विहरति, न अातरं देवनिकायं पणिधाय ब्रह्मचरियं चरति - 'इमिनाहं सीलन वा .वतेन वा तपेन वा ब्रह्मचरियेन वा देवो वा भविस्यामि देवभतरो वा' ति । यो 25 सो, भिक्खवे, भिक्खु न अञ्जतरं देवनिकायं पणिधाय ... पे०... देवा- तरो वा ति, तस्स चित्तं नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधा नाय । यस्स चित्तं नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, एवमस्सायं पञ्चमो चेतसोविनिबन्धो सुसमुच्छिन्नो होति । इमस्स पञ्च चेतसोविनिबन्धा सुसमुच्छिन्ना होन्ति । १२. “यस्स कस्सचि, भिक्खवे, भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया या 20 । . B.279 90 ·५ R:21 . १०.२.५] . अप्पमावसुतं इमे पञ्च चेतोखीला पहीना इमे पञ्च चेतसोविनिबन्धा सुसमुच्छिना, तस्सा या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति वुद्धियेव पाटिकला कुसलेसु धम्मसु नो परिहानि । "सेय्यथापि, भिक्खवे, जुण्हपक्खे चन्दस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति, वड्डतेव वण्णेन वड्डति मण्डलेन वडति आभाय वड्डति 5.. आरोहपरिणाहेन; एवमेव खो, भिक्खवे, यस्स कस्सचि भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा इमे पञ्च चेतोखीला पहीना इमे पञ्च चेतसोविनिवन्धा सुसमुच्छिन्ना, तस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति वुद्धियेव पाटिकह्वा कुसलेसु धम्मसु नो परिहानी" ति । . - ५. अप्पमादसुत्तं १. “यावता, भिक्खवे, सत्ता अपदा वा द्विपदा वा चतुप्पदा 10 वा बहुप्पदा वा रूपिनो वा अरूपिनो वा सञिनो वा असझिनो वा नेवसञिनासचिनो वा, तथागतो तेसं अग्गमक्खायति अरहं सम्मा- सम्बुद्धो; एवमेव खो, भिक्खवे, ये केचि कुसला धम्मा, सव्वे ते अप्पमादमूलका अप्पमादसमोसरणा । अप्पमादो तेसं' अग्गमक्खायति । २. “सेय्यथापि, भिक्खवे, यानि कानिचि जङ्गलान पाणानं 15 पदजातानि, सब्बानि तानि हत्थिपदे समोधानं गच्छन्ति, हत्यिपदं तेसं अग्गमक्खायति, यदिदं महन्तत्तेन; एवमेव खो, भिक्खवे, ये मेचि कुसला धम्मा, सब्बे ते अप्पमादमूलका अप्पमादसमोसरणा । अप्पमादो तेसं अग्गमक्खायति । ३. “सेय्यथापि, भिक्खवे, कूटागारस्स या काचि गोपानसियो 20 सव्वा ता कूटङ्गमा कूटनिन्ना कूटसमोसरणा, कूटो' तासं अग्गमक्सायति; एवमेव खो, भिक्सवे, ये केचि कुसला धम्मा, सब्बे ते अप्पमादमूलका अप्पमादसमोसरणा । अप्पमादो तेसं अग्गमक्खायति । ४. "सय्यथापि, भिक्खवे, ये केचि मूलगन्धा, काळानुसारियं तेसं अग्गमक्खायति; एवमेव खो भिक्सवे ... पे०... अप्पमादो तेसं १ अग्गमक्खायति । B. 274, R.22 १. तेसं धम्मानं-सी०,रो। २. जगमानं - सी० । ३. कुटं - स्या०, रो.!

·. मनुत्तरनिकायो [१०.२.५- ५. "सेय्यथापि, भिक्खवे, ये केचि सारगन्धा, लोहितचन्दनं तेसं अग्गमक्खायति;: एवमेव खो भिक्खवे ....पे०... अप्पमादो तेसं अग्गमक्खायति । ६. "सैय्यथापि, भिक्खये, ये केचि पुप्फगन्धा, वस्सिकं तेसं 5 अग्गमक्खायंति; एवमेव खो भिक्खवे ... पे०... अप्पमादो तेसं अंग- मक्खायति । ७. "सेय्यथापि, भिक्खवे, ये केचि खुद्दराजानो', सब्बे ते रजो चक्कवत्तिस्स अनुयन्ता भवन्ति', राजा तेसं चक्कवत्ती अग्गमक्खायति; एवमेव खो, भिक्खवे ... पे०... अप्पमादो तेसं अग्गमक्खायति । ८. "सेय्यथापि, भिक्खवे, या काचि तारकरूपानं पभा, सब्बा ता चन्दप्पभाय कलं नाग्घन्ति सोळसि, चन्दप्पभा तासं अग्गमक्खायति; एवमेव खो, भिक्सवे...पे०... अप्पमादो तेसं अपगमक्खायति । ६. "सेय्यथापि, भिक्खवे, सरदसमये विद्धे विगतवलाहके देवे आदिच्चो नभं अन्मुस्सक्कमानो सव्वं प्राकासंगतं तमगतं अभिविहच्च भासते च तपते च विरोचति च; एवमेव खो, मिक्खवे ... पे०... अप्प- मादो तेसं अग्गमक्खायति । १०. "सेय्यथापि, भिक्खवे, या काचि महानदियो, सेय्यथीदं - गङ्गा, यमुना, अचिरवती, सरभू, मही, सब्बा ता समुद्दङ्गमा समुद्दतिन्ना समुद्दपोणा समुद्दपभारा, महासमुद्दो तासं अग्गमक्खायति; एवमेव खो, भिक्सवे, ये केचि कुसला धम्मा, सब्बे ते अप्पमादमूलका अप्पमाद- समोसरणा । अप्पमादो तेसं अग्गमक्खायती" ति । 10 . 15 - 20 R.23 ६. आहुनेय्यसुत्तं १. "दसयिमे, भिक्खवे, पुग्गला आहुनेय्या पाहुनेय्या दक्खि- णेय्या अञ्जलिकरणीया अनुत्तरं पुञक्खेत्तं लोकस्स । कतमे दस ? तथागतो अरहं सम्मासम्बुद्धो, पच्चेकबुद्धो', उभतोभागविमुत्तो, पञ्जा- विमुत्तो, कायसक्खि, दिटिप्पत्तो, सद्धाविमुत्तो, सद्धानुसारी, धम्मानुसारी, 25 १. कुहुराजानो - सी०, रो०; महराजा - स्या० । २. यत्तन्ति -स्या० । ३. प्रभु म्सुकमागो - ती०, रो०। ४. पच्चेकराम्बुद्धो- स्मा०, रोः ।

·१०.२.७] पठमनाथसुतं गोत्रभू - इमे खो, भिक्खवे, दस पुग्गला आहुनेय्या ... पे०... अनुत्तर पुमक्खेत्तं लोकस्सा" ति । B.27 ७. पठमनायसुत्तं १. "सनाथा, भिक्खवे, विहरथ, मा अनाथा । दुक्खं, भिक्खवे, अनायो विहरति । दसयिम, भिक्सवे, नाथकरणा धम्मा । कतमे दस ? इथ, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति, पातिमोक्खसंवरसंवुतो 5 विहरति आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति शिक्खापदेगु । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु सोलवा होति ... पे०... समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु, अयं पि धम्मो नाथकरणो। २. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु वहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसन्निचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झकल्याणा परियोसान- 10 कल्याणा सात्य' सव्यञ्जन' केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभि- वदन्ति, तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता' वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिद्विया सुप्पटिविद्धा । यं पि, भिक्खवे, भिक्षु बहु- स्सुतो होति ... पं.... दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा, अयं पि धम्मो नाथकरणो। ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु कल्याणमित्तो होति कल्याण- 15 सहायो कल्याणसम्पवङ्को। यं पि, भिक्खवे, भिक्खु कल्याणमित्तो होति कल्याणसहायो कल्याणसम्पवङ्को, अयं पि धम्मो नाथकरणो। ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु सुवचो होति सोवचस्सकरणेहि धम्मेहि समन्नागतो, खमो पदक्खिणग्गाही अनुसासनि । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु सुवचो होति ...पे०... अनुसासनि, अयं पि धम्मो नाथकरणो। ५. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु यानि तानि सब्रह्मचारीनं उच्चावचानि किङ्करणीयानि, तत्थ दक्खो होति अनलसो तपायाय वोमंसाय समन्नागतो, अलं कातुं प्रलं संविधातुं । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु यानि तानि सब्रह्मचारीनं ...पे०... प्रलं कातुं प्रलं संविधातुं, अयं पि धम्मो नाथकरणो। ६. "पुन च परं, भिक्सवे, भिक्खु घम्मकामो होति पियसमुदा- हारो, अभिधम्मे अभिविनये उळारपामोज्जो । यं पि, भिक्सवे, १-१. साल्पा सभ्यञ्जना-सी० । २. यता-स्वा०,रो० । ३. उदारपामुग्यो। R.2 20 25 - स्या रो०।

·. D,276 + R.25 10 .प्रगुत्तरनिकायो १०.२.७- भिक्खु धम्मकामो होति पियसमुदाहारो, अभिधम्मे अभिविनये उळार- पामोज्जो, अयं पि धम्मो नाथकरणो। ७. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु आरद्वविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा 5 दहपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु आरद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दव्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु, अयं पि धम्मो नाथकरणो । ८. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु सन्तुट्ठो होति इतरीतरनीवर- पिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारनं । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु सन्तुट्ठो होति इतरीतरचीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चय- भेसज्जपरिक्खारेन, अयं पि धम्मो नाथकरणो। ६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु सतिमा होति परमेन सति- नेपक्केन समन्नागतो चिरकतं पि चिरभासितं पि सरिता अनुस्सरिता । यं पि, भिक्सवे, भिक्खु संतिमा होति परमेन सतिनेपक्केन समन्नागतो चिरकतं पि चिरभासितं पि सरिता अनुस्सरिता, अयं पि धम्मो नाथ- करणो। १०. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु पञवा होति उदयत्थ- गामिनिया पंज्ञाय समन्नांगतो अरियाय निब्बधिकाय सम्मा दुक्स- 20 क्खयगामिनिया । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु पञ्ज्ञवा होति उदयत्य- गामिनिया पञ्ज्ञाय समन्नागतो अरियाय निवेधिकाय सम्मा दुक्खक्खय- गामिनिया, अयं पि धम्मो नाथकरणो। "सनाया, भिक्खये, विहरथ, मा अनाथा । दुवसं, भिवसवे, अनाथो विहरति । इमे सो, भिवखवे, दस नाथकरणा धम्मा" ति । 15 25 - ८. दुतियनायसुत्तं १. एवं मे गुतं । एक समयं भगवा सापत्यियं विहरति जेतयने अनाथपिण्डिफस्न पारामे । तत्र सो भगया भिषा पागन्तसि "भिक्सवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिपसू भगयतो पच्चस्तोसुं । भगवा एतदवोच ·दुतियनायसुतं ११६ B.277 R.26 २. “सनाथा, भिक्खवे, विहरथ, मा अनाथा । दुवखं, भिवखवे, अनाथो विहरति । दसयिने, भिक्खवे, नाथकरणा धम्मा ) कतमे दस ? इध, भिक्ख, भिक्खु सीलवा होति ... पे०... समादाय सिक्खति सिक्खा- पदेसु। 'सीलवा यताय भिक्खु पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति आचार- गोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खा- 5 पदेसूति थेरा पि नं भिक्खू वत्तव्वं अनुसासितव्वं मझन्ति, मन्झिमा पि भिक्खू ... नवा पि भिक्खू वत्तव्वं अनुसासितब्बं मनन्ति । तस्स थेरानुकम्पितस्स मज्झिमानुकम्पितस्स नवानुकम्पितस्स बुद्धियेव पादिकला कुसलेसु धम्मसु, नो परिहानि । अयं पि धम्मो नाथकरणो । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु बहुस्सुतो होति ...पे०... 10 दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा । 'बहुस्सुतो वतायं भिक्खु सुतधरो सुतसनिचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्थं सब्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा' ति थरा पि नं भिक्खू वत्तब्द अनुसासितव्वं मञ्जन्ति, 15 मज्झिमा पि भिक्खू ... नवा पि भिक्खू वत्तव्यं अनुसासितव्यं मन्ति । तस्स थेरानुकम्पितस्स मज्झिमानुकम्पितस्स नवानुकम्पितस्स वुद्धियेव पारिकवा कुसलेसु धम्मेसु, नो परिहानि । अयं पि धम्मो नाथकरणो। ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु कल्याणमित्तो होति कल्याण- 20 सहायो कल्याणसम्पबङ्को । 'कल्याणमित्तो वतायं भिक्खु कल्याण- सहायो कल्याणसम्पवको' ति थेरा पि नं भिक्खू वत्तब्बं अनुसासितव्वं मन्ति, मज्झिमा पि भिक्खू ... नवा पि भिक्खू वत्तवं अनुसासितब्ध मञ्जन्ति । तस्स थेरानुकम्पितस्स मज्झिमानुकम्पितस्स नवानुकम्पि- तस्स वुद्धियेव पाटिकला कुसलेसु धम्मे], नो परिहानि । अयं पि धम्मो 25 'नाथकरणो। ५. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु सुवचो होति सोवचस्सकरणेहि धम्मेहि समन्नागतो, समो पदक्खिणग्गाही अनुसासनि । 'सुवचो बतायें भिमखु सोवचस्सकरणेहि धम्मेहि समन्नागतो, खमो पदक्खिणगाही अनुसासनि' ति थेरापि नं भिक्खू वत्तब्वं अनुसासितब्बं मशान्ति, 30 R.27 ·B.278 १२० अडगुत्तरनिकायो [१०.२.८. मज्झिमा पि भिक्खू ... नवा पि भिक्खू वत्तव्वं अनुसासितब्ब मञ्जन्ति । तस्स थेरानुकम्पितसा मज्झिमानुकम्पितरस नवानुकम्पितस्स बुद्धियेव पाटिकला कुसलेसु धम्मसु, नो परिहानि । अयं पि धम्मो नाथकरणो। ६. "पुन च परं, भिक्सवे, भिक्खु यानि तानि सब्रह्मचारीनं । 5 उच्चावचानि किङ्करणीयानि, तत्य दक्खो होति अनलसो, तपायाय वीमंसाय समन्नागतो, अलं कातुं अलं संविधातुं । 'यानि तानि सब्रह्म- चारीनं उच्चावचानि किङ्करणीयानि, तत्य दक्खों वतायं भिक्खु अनलसो, तपायाय वीमसाय समन्नागतो, अलं कातुं अलं संविधातुं' ति थेरा पि नं भिक्खू वत्तब्बं अनुसासितब्बं मञ्जन्ति, मज्झिमा पि भिक्खू ... नवा to पि भिक्खू वतन्यं अनुसासितब्बं मजन्ति । तस्स थेरानुकम्पितस्स मज्झिमानुकम्पितस्स नवानुकम्पितस्स वुद्धियेव पाटिकहा कुसलेसु धम्मसु, नो परिहानि । अयं पि धम्मो नाथकरणो। ७. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु धम्मकामो होति पिय- समुदाहारो, अभिधम्मे अभिविनये उळारपामोजो । 'धम्मकामो वताय 15 भिक्खु पियसमुदाहारो, अभिधम्मे अभिविनये उळारपामोज्जो' ति थेरा पि नं भिक्खू क्त्तव्य अनुसासितव्वं मान्ति, मज्झिमा पि भिक्सू नवा पि भिक्खू वतन्वं अनुसासितब्धं मन्ति । तस्स थेरानुकम्पि- तस्स मज्झिमानुकम्पितस्त नवानुकम्पितस्स बुद्धियेव पाटिफारसा कुसलेगु घम्मेसु, नो परिहानि । अयं पि धम्मो नाथकरणो । "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्षु पारद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदार्य, थामेवा दन्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मेसु 'पारद्धविरियो वताय भिक्खु विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, फुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दव्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसू 25 तिथेरा पिनं भिक्खू वृत्तव्यं अनुसासितब्ब मान्ति, मज्झिमा पिभिप. नवा पि भिक्खू वत्तव्यं अनुसासितव्वं मञ्चन्ति । तस्स थेरानु- कम्पितस्स मज्झिमानुकम्पितस्स नवानुकम्पितस्स बुद्धियेव पाटिका कुसलेसु धम्मसु, नो पहिानि । अयं पि धम्मो नायकरणो। ६. "पुन च पर, भिक्सवे, भिक्सु सन्तुट्ठो होति इतरीतरचीवर- ७. पिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्सारन । “सन्तुट्टो वतामं 20 R.28 ...

·:- D.279 5 १०.२.६] पठमन्नरियावाससुत्तं । भिक्खु इतरीतरचीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेना' ति थेरा पि नं भिक्खू वत्तव्वं अनुसासितवं मन्ति, मज्झिमा पि भिक्खू ... नवा पि भिक्खू वत्तव्वं अनुसासितब्बं मनन्ति । तस्स थेरा- नुकम्पितस्स मज्झिमानुकम्पितस्स नवानुकम्पितस्स वुद्धियेव पाटिकङ्खा कुसलेसु धम्मसु, नो परिहानि । अयं पि धम्मो नाथकरणो। १०. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु सतिमा होति परमन सति- नेपक्केन समन्नागतो, चिरकतं पि चिरभासितं पि सरिता अनुस्सरिता । 'सतिमा वतायं भिक्खु.परमेन सतिनेपक्केन समन्नागतो, चिरकतं पि चिरभासितं पि सरिता अनुस्सरिता' ति थेरा पि नं भिक्खू वत्तव्यं अनु- सासितब्बं मन्ति, मज्झिमा पि भिक्खू ... नवा पि भिक्खू वत्तब्बं 10 अनुसासितव्यं मञ्जन्ति । तस्स थेरानुकम्पितस्स मज्झिमानुकम्पितस्स नवानुकम्पितस्स वुद्धियेव पाटिकङ्खा कुसलेसु धम्मेसु, नो परिहानि । अयं पि धम्मो नाथकरणो। ११. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु पनवा होति उदयस्थ- गामिनिया पञ्जाय समन्नागतो अरियाय निब्बेधिकाय सम्मा दुक्खक्खय- 15 गामिनिया । 'पझवा वतायं भिक्खु उदयत्यगामिनिया पाय समन्नागतो अरियाय निब्वेधिकाय सम्मा दुक्खक्खयगामिनिया' ति थेरा पिनं भिक्खू वत्तव्यं अनुसासितव्वं मञ्जन्ति, मज्झिमा पि भिक्खू ... नवा पि भिक्खू वत्तव्वं अनुसासितव्वं मनन्ति । तस्स थेरानुकम्पितस्स ...पे०... नो परिहानि । अयं पि धम्मो नाथकरणो । १२. "सनाथा, भिक्खये, विहरय, मा अनाथा। दुक्खं, भिक्खवे, अनाथो विहरति । इमे खो, भिक्खवे, दस नाथकरणा धम्मा" ति । १३. इदमवोच भगवा। अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासितं अभिनन्, ति। R.29 20 ६. पठमरियावाससुत्तं १. "दसयिमे, भिक्खवे, अरियावासा,ये अरिया प्रावसिसु वा 28 विसन्ति वा आर स्सन्ति वा । कतमे दस ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गविप्पहीनो होति, छळङ्गसमन्नागतो, एकारक्खो, चतुरापस्सेनो, पनुण्णपच्चेकसच्चो, समवयसट्टेसनो, अनाविलसङ्कप्पो, पस्सद्धकाय- ·१२२ मरगुत्तरनिकायो [१०.२.६- सङ्घारो, सुविमुत्तचित्तो, सुविमुत्तपञ्चो। इमे खो, भिक्खवे, दस अरियावासा, ये अरिया आवसिसु वा आवसन्ति वा आपसिस्सन्ति वा" ति। -B.280 R.30 १०. दुतियारियावाससुतं १. एक समयं भगवा कुरूसु विहरति कम्मासधम्मं नाम कुरूनं 5 निगमो। तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि ... पे०... एतदवोच- २. "दसयिमे, भिक्खये, अरियावासा, ये अरिया आवसिसु वा श्रावसन्ति वा प्रावसिस्सन्ति वा । कतमे दस ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गविप्पहीनो होति, छळङ्गसमन्नागतो, एकारक्खो, चतुरापस्सनो, पनुग्णपच्चेकसच्चो, समवयसढेसनो, अनाविलसङ्कप्पो, पस्सद्धकाय- 10 . सङ्खारो, सुविमुत्तचित्तो, सुविमुत्तपञ्ो । ३. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गविप्पहीनो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो कामच्छन्दो पहीनो होति, व्यापादो पहीनो होति, थीनमिद्धं पहीनं होति, उद्धच्चकुक्कुच्चं पहीनं होति, विचिकिच्छा पहीना होति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चङ्गविप्पहीनो होति । ४. "कथं च, भिक्सवे, भिक्खु छळङ्गसमन्नागतो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु चनखुना रूपं दिस्वा नेव सुमनो होति न दुम्मनो, उपेक्खको विहरति सतो सम्पजानो । सोतेन सई सुत्वा घानेन गन्धं घायित्वा जिव्हाय रसं सायित्वा कायन फोटुब्बं फुसित्वा ... मनसा धम्मं विज्ञाय नेव सुमनो होति न दुम्मनो, उपेक्खको 20 विहरति सतो सम्पजानो । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु छळङ्गसमन्नागतो होति । ५. “कथं च, भिक्खवे, भिक्खु एकारक्खो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सतारखेन चेतसा समन्नागतो होति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु एकारक्खो होति । ६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु चतुरापस्सेनो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सहायकं पटिसेवति, सङ्खायेकं अधिवासेति, सहायक परिवज्जेति, सह्मायक विनोदेति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु चतुरा- पस्सनो होति । 15 ...पे०... ... ... . 25 ·१२३ D.281, R.JI . १०.२.१०] दुतियपरिपातारात ७. "कथं च, भिक्सवे. भिपसु पर्नुण्णपन्चेकरानो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो यानि तानि पुयुसमणग्राह्मणानं पुयुपच्चक- सच्नानि, सेय्यथीदं - 'सस्सतो लोको' ति वा, 'असस्सतो लोको' ति या, 'अन्तवा लोको' तिवा, 'अनन्तवा लोको' तिवा, 'तं जीवं तं सरीरं ति वा, 'अझं जीवं अज सरीरं' ति वा, 'होति तयागतो परं मरणा' ति 5 वा, 'न होति तथागतो परं मरणा' ति या, 'होति च न च होति तथागतो परं मरणा' ति वा, 'नव होति न न होति तथागतो परं मरणा' ति वा, सब्बानि तानि नुण्णानि होन्ति पनुष्णानि चत्तानि यन्तानि मुत्तानि पही- नानि पटिनिस्सट्ठानि । एवं सो, भिक्सवे, भिक्षु पनुण्णपञ्चकराच्चो होति । ८. "कथं च, भिक्सवे, भिक्षु समवयसट्टेसनो होति ? इप, भिक्सवे, भिक्खुनो कामेसना पहीना होति, भवेसना पहीना होति, ग्रह- परियेसना पटिप्पस्सद्धा। एवं सो, भिक्सवे, भिपसु समयमराट्टेसनो - 10 होति । ६. "कथं च, भिक्सवे, भिक्सु अनाविलसङ्कप्पो होति ? इथ, 11 भिक्सवे, भिक्सुनो कामसङ्कप्पो पहीनो होति, व्यापादसहमो पहीनो होति, विहिंसासङ्कप्पो पहीनो होति । एवं सो, भिक्सवे, भिवसु अना- विलसङ्कप्पो होति । १०. "कथं च, भिक्सवे, भिक्सु पस्सद्धपायसद्धारो होति ? इध, भिक्सवे, भिपसु सुसस्स च पहाना दुक्सस्स च पहाना पुब्वेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्यङ्गमा अदुवसमसुसं उपेक्सासतिपारिमुद्धि चतुल्यं झानं उपराम्पज्ज विहरति । एवं सो, भिक्सवे, भिवसु पस्सद्धकायसहारो होति । ११. "कथं च, भिवसवे, भिसु सुविमुत्तचित्तो होति ? इथ, भिक्सवे, भिक्तुनो रागा चित्तं विमुत्तं होति, दोमा चित्तं विमुत्तं होति, 8 मोहा चित्तं यिमुत्तं होति । एवं सो, भिक्सवे, भिक्षु सुचिमुत्तचित्तो होति । १२. "कयं च, मिासवे, भिस्स मुविमुत्तपो होति ? इय, भिक्सवे, मिासु 'रागो में पहीनो उच्छिन्नमूलो तातावत्युक्तो अन- भावदतो आपति अनुप्पादधम्मो' ति पजानाति, दोसो मे पहीनो ...प०... " R.2 ·1.282 5 १२४ प्रगुतरनिकायो [१०.२.१०- 'मोहो मे पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अगभावङ्घतो आति अनुप्पादधम्मो' ति पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु सुविमुत- पळ्गे होति । १३, “ये हि केचि, भिक्सवे, अतीतमद्धानं अरिया अरियावासे' आवसिसु, सब्बे ते इमेव दस अरियावासे आवसिसु; ये हि केचि, भिक्खवे, अनागतमद्धानं अरिया अरियावासे आवसिस्सन्ति, सब्बे ते इमेव दस अरियावासे आयसिस्सन्ति; ये हि केचि, भिक्सवे, एतरहि अरिया अरियावासे आवसन्ति, सब्चे ते इमेव दस अरियावासे आवसन्ति । इमे खो, भिक्खवे, दस अरियावासा, ये अरिया आवसिसु वा आवसन्ति वा 10 आवसिस्सन्ति वा" ति। नाथवग्गों दुतियो । तस्सुद्दानं सेनासनं च पञ्चङ्ग, संयोजनाखिलेन च । अप्पमादो आहुनेय्यो, द्वे नाथा द्वे अरियावासा ति ।। .. R.33 । ३. महावग्गो १. सोहनादसुतं १. “सीहो, भिक्सवे, मिगराजा सायन्हसमय आसया निवखमति । आसया निक्खमित्वा विजम्भति । विजम्भित्वा समन्ता चतुद्दिसं 15 अनुविलोवेति । समन्ता चतुहिसं अनुविलोफेत्वा तिवखतुं सीहनादं नदति । तिक्खत्तुं सीहनादं नदित्वा गोचराय पक्कमति । तं किस्स हेतु ? 'माहं खुद्दके पाणे विसमगते सङ्घातं आपादेसि' ति ! २. "'सोहो' ति, भिक्खवे, तथागतस्सेतं अधिवचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । यं सो, भिक्सवे, तथागतो. परिसाय धम्म देसेति, 20 इदमस्स होति सीनादस्मि । ३. "दसयिमानि, भिक्खवे, तथागतस्स तथागतवलानि, यहि १. परिपवासे स्या, रो२. नायकरणवामी स्था०३-३. रोनासना प मना प-स्वा० रोनापना चपङ्गानि - रो०। ४. वरोन पा-स्था०; परिययारोन पा- रो०। ५. पतुहिमा-स्था०, रोः । D.283 ·10 - १०...] सोहनावमुक्त १२५, बलेहि समन्नागतो तथागतो पासभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सोहनादं नदति, ब्रह्मचवकं पवत्तेति । कतमानि दस ? इध, भिक्खये, तथागतो ठानं च ठानतो अट्ठानं च अट्ठानतो यथाभूतं पजानाति । यं पि, भिक्खवे, तथागतो ठानं च ठानतो अट्टानं च अट्टानतो यथाभूतं पजानाति, इदं पि, भिक्सवे, तथागतस्स तथागतवलं होति, यं वलं पागम्म तथागतो आसमं ठानं पटिजानाति, परिसासु सीहनादं नदति, ब्रह्मचवकं पवत्तेति । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, तथागतो अतीतानागतपच्चुप्पन्नानं कम्मसमादानानं ठानसो हेतुसो विपाकं यथाभूतं पजानाति । यं पि, भिक्खवे, तथागतो अतीतानागतपच्चुप्पन्नानं कम्मसमादानानं ठानसो हेतुसो विपाकं यथाभूतं पजानाति, इदं पि, भिक्खवे, तथागतस्स तथागतवलं होति, यं बलं आगम्म तथागतो प्रासभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सोहनादं नदति, ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, तथागतो सव्वत्थगामिनि' पटिपदं यथाभूतं पजानाति । यं पि, भिक्खवे, तथागतो सव्वत्थगामिनि पटिपदं यथाभूतं पजानाति, इदं पि, भिक्खवे, तथागतस्स तथागतवलं होति, यं बलं पागम्म तथागतो आसभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सीहनादं नदति, ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, तथागतो अनेकधातुं नानाधातुं लोक' यथाभूतं पजानाति । यं पि, भिक्सवे, तथागतो अनेकधातुं नानापातुं लोकं यथाभूतं पजानाति, इदं पि, भिक्खवे, तथागतस्स तथागतवलं होति 20 ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, तथागतो सत्तानं नानाधिमुत्तिक्तं यथाभूतं पजानाति । यं पि, भिक्खवे, तथागतो सत्तानं नानाधिमुतिकतं यथाभूतं पजानाति, इदं पि, भिक्खवे, तथागतस्स तयागतवलं होति...पे०... ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । ८. "पुन च परं, भिक्खवे, तथागतो परसत्तानं परपुरगलानं इन्द्रियपरोपरियत्तं यथाभूतं पजानाति । यं पि, भिक्खवे, तथागतो पर- सत्तानं परपुग्गलानं इन्द्रियपरोपरियतं यथाभूतं पजानाति, इदं पि, भिक्सवे, तथागतस्स तथागतवलं होति ... पे०... ब्रह्मचक्कं पवतेति । २-२. मनपानु-नानापानु-नाई- 15 R.4 ...पे०... 25 B.224 - मी०, रो.। १-१. सम्बत्यगामिनि . सी०, रो।

·१२६ [१०.३.१- पे.... .. .. R.35 अडगुत्तरनिकायो ६. "पुन च परं, भिक्खवे, तथागतो झानविमोक्खसमाधिसमा- पत्तीनं सङ्किलेसं बोदानं वुढानं ययाभूतं पजानाति । यं पि ... पे०... पजानाति, इदं पि, भिक्खवे, तथागतस्स तयागतवलं होति ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । १०. "पुन च परं, भिक्खवे, तथागतो अनेकविहितं पुबेनिवास अनुस्सरति, सेय्यथीदं - एक पि जाति द्वे पि जातियो तिस्सो पि जातियो चतस्सो पि जातियो पञ्च पि जातियो दस पि जातियो वीस पि जातियो तिसं पि जातियो चत्तालीसं' पि जातियो पञ्जासं पि जातियो जाति- सतं पि जातिसहस्सं पि जातिसतसहस्सं पि अनेके पि संवट्टकप्पे अनेके 10 पि विवट्टकप्पे अनेके पि संवट्टविवट्टकप्पे, 'अमुत्रासिं एवंनामो एवंगोतो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो अमुत्र उदपादितत्रापासि एवंनामो एवंगोत्तो एवंवष्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो इधूपपन्नो" ति, इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति । यं पि 15 भिक्खवे, तथागतो अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति, सेय्यथीदं एक पि जाति द्वे पि जातियो ...पे०... इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति, इदं पि, भिक्खवे, तथागतस्स तथागतवलं होति, यं वलं आगम्म. तथागतो यासभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सीहनाद नदति, ब्रह्मचक्कं पवतेति । ११. "पुन च परं, भिक्खचे, तथागतो दिब्बेन चक्खुना विसुद्धन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने होने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति - 'इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनो- दुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिट्टिका मिच्छादिट्ठि- 25 कम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा अपाय दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना; इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन. समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुप- वादका सम्मादिट्ठिका सम्मादिट्ठिफम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपन्ना' ति । इति दिब्वेन चक्खुना विसुद्धन - * 20 B.285 १. चत्तारिमं --सी०, रो०; चत्ताळीस स्या० । २. इधुपपन्नो - स्या०, रो०।

·R.96 १०.३.२] अधिपतिपदयुतं अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुबण्णे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति । यं पि, भिक्खवे, तथागतो दिव्येन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन ... पे०... यथाकम्भूपगे सत्ते पजानाति, इदं पि, भिक्खवे, तथागतस्स तथागतवलं होति, यं बलं गम्म तथागतो आसमं ठानं पटिजानाति, परिसासु 5 सोहनादं नदति, ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । १२. “पुन च परं, भिक्खये, तथागतो पासवानं खया अनासयं चेतोविमुत्ति पञ्झाविमुत्ति दिढेच धम्मे सयं अभिमा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । यं पि, भिक्खवे, तथागतो आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पाविमुक्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा 10 उपसम्पज्ज विहरति, इदं पि, भिक्सवे, तथागतस्स तथागतवलं होति, यं वलं पागम्म तथागतो आसभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सोहनादं नदति, ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । "इमानि खो, भिक्सवे, दस तथागतस्स तथागतवलानि, येहि मलेहि समन्नागतो तथागतो आसभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सोहनादं 15 नदति, ब्रह्मचक्कं पवत्तेती" ति । - २. अधिवृतिपदसुत्तं १. अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसद्ध- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं निसोदि । एकमन्तं निसिन्न खो आयस्मन्तं प्रानन्दं भगवा एतदवोच "ये ते, आनन्द, धम्मा तेसं तेसं अधिवुत्तिपदान' अभिज्ञा 20 सच्छिकिरियाय संवत्तन्ति, विसारदो अहं, आनन्द, तत्थ पटिजानामि । 'तेसं तसं तथा तथा धम्म देसेतुं यथा यथा पटिपन्नो सन्तं वा अत्यी ति अस्सति, असन्तं वा नत्यी ति अस्सति, हीनं का हीनं ति अस्सति, पणीतं या पणीतं ति अस्सति, सउत्तरं वा सउत्तरं ति जस्सति, अनुत्तरं वा अनुत्तरं ति अस्सति; यथा यथा वा पन तं जातेय्यं' का दट्टेय्यं वा 25 सच्छिकरेय्यं वा, तथा तथा जस्सति वा दसति वा सच्छिकरिस्सति १. यपिनुत्तिपदानं - सा, रो। २. तप-मी। ३-३. . दुसंवा सम्धि- कात--सी० शातयं वा दम्ब दा सन्दिरतम्म स्वा० . दिहम्मं या मच्दि- कावयं-रो B.226 R.37 ·.. ... १२८ प्रहगुतरनिकायो [१०.३.२- वा' ति ठानमेतं विज्जति । एतदानुत्तरियं, आनन्द, आणानं यदिदं तत्थ तत्थ ययाभूतज्ञाणं । एतस्मा चाह', आनन्द, भाणा अनं गाणं उत्तरितरं वा पणीततरं वा नत्थी ति वदामि । २. "दसयिमानि, आनन्द, तथागतस्स तथागतबलानि, येहि 5 बलेहि समन्नागतो तथागतो आसभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सीहनादं नदति, ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । कतमानि दस ? इधानन्द, तथागतो ठानं च ठानतो अट्टानं च अट्ठानतो यथाभूतं पजानाति । यम्पानन्द, तथागतो ठानं च ठानतो अट्टानं च अट्ठानतो यथाभूतं पजानाति, इदम्पानन्द, तथागतस्स तथागतवलं होति, यं वलं आगम्म तथागतो आसभं ठानं 10 पटिगानाति, परिसासु सीहनादं नदति, ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । ३. "पुन च परं, आनन्द, तथागतो अतीतानागतपच्चुप्पन्नानं कम्मसमादानानं ठानसो हेतुसो विपाकं यथाभूतं पजानाति । यम्पानन्द पे०... इदम्पानन्द ... पे०... ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । ४. "पुन च परं, श्रानन्द, तथागतो सब्बत्थगामिनि पटिपदं 15 यथाभूतं पजानाति । यम्पानन्द पै०... इदम्पानन्द ...पे०... ब्रह्म- चक्कं पवत्तेति । ५. "पुन च परं, आनन्द, तथागतो अनेकधातुं नानाधातुं लोकं यथाभूतं पजानाति । यम्पानन्द पे०... इदम्पानन्द ... पे०... ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । ६. "पुन च परं, आनन्द, तथागतो सत्तानं नानाधिमुत्तिकतं 'यथाभूतं पजानाति । यम्पानन्द पे०... इदम्पानन्द ... पे०... ब्रह्मचक्क पवत्तेति । ७. "पुन च परं, आनन्द, तथागतो परसतानं परपुग्गलानं इन्द्रियपरोपरियत्तं यथाभूतं पजानाति । यम्पानन्द पे०... इदम्पानन्द ..पे०... ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । ८. "पुन च परं, आनन्द, तथागतो झाविमोक्ससमाधि- समापत्तीनं सङ्किलेसं वोदानं बुढानं यथाभूतं पजानाति। यम्पानन्द .. पे०... इदम्पानन्द ... पे०... ब्रह्मचक्क पवत्तेति । ६. "पुन च परं, यानन्द, तथागतो अनेकविहितं पुबेनिवास १. वाहं -सी, R.38 20 ... ... 25 ... B.287 A रो. -- ·१२६ ...पे०... इदम्पानन्द १०.३.३] कायसुत्तं अनुस्सरति, सेय्यथीदं - एक पि जाति द्वे पि जातियो ... पे०... इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति । यम्पानन्द .... पे०... ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । १०. "पुन च परं, आनन्द, तथागतो दिव्वेन चक्खुना विसुद्धन अतिक्कन्तमानुसकेन ... पे०... यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति । यम्पानन्द 5 पे०... इदम्पानन्द ... पे०... ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । ११. "पुन च परं, आनन्द, तथागतो आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्ञआविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । यम्पानन्द, तथागतो आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति ...पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इदम्पानन्द, 10 तथागतस्स तथागतवलं होति, यं वलं आगम्म तथागतो आसभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सीहनादं नदति, ब्रह्मचक्कं पवत्तेति । "इमानि खो, आनन्द, दस तथागतस्स तथागतवलानि, येहि बलेहि समन्नागतो तथागतो यासभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सीहनादं नदति, ब्रह्मचक्कं पवत्तेती" ति । 15 R.39 धम्मा कायेन 20 . ३. कायसुत्तं १. "अत्थि, भिक्खवे, धम्मा कायन पहातव्वा, नो वाचाय । अत्थि, भिक्खवे, धम्मा वाचाय पहातब्वा, नो कायेन । अत्थि, भिवखवे, धम्मा नेव कायेन पहातब्वा नो वाचाय, पञ्ज्ञाय दिस्वा' पहातब्बा । २. "कतमे च, भिक्खवे, पहातब्वा, नो वाचाय? इध, भिक्खवे, भिक्खु अकुसलं आपन्नो होति किञ्चि' देसं कायेन । तमेनं अनुविच्च विजू सब्रह्मचारी एवमाहंसु' - 'आयस्मा खो अकुसलं आपनो किञ्चि देसं कायेन । साधु वतायस्मा कायदुच्चरितं पहाय कायसुचरितं भावेतू' ति । सो अनुविच्च विभूहि सब्रह्मचारीहि वुच्चमानो कायदुच्चरितं पहाय कायसुचरितं भावेति । इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, धम्मा कायेन पहातब्बा, नो वाचाय । "कतमे च, भिक्खवे, धम्मा वाचाय पहातव्बा, नो कायेन ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अकुसलं आपनो होति किञ्चि देसं वाचाय। तमनं १. दिस्वा दिस्वा-सी०, स्या०,रो। २. कंचिदेव-सी०, 25 ३. B.208 स्था. रो। भ०४-१७ ·R.40 10 मडगुत्तरनिकायो [१०.३.३- अनुविच्च विनं सब्रह्मचारी एवमाहंसु - 'आयस्मा खो अकुसलं आपनो किञ्चि देसं वाचाय । साधु वतायस्मा वचीदुच्चरितं पहाय वचीसुचरितं भावेतू' ति । सो अनुविच्च विभूहि सब्रह्मचारीहि वुच्चमानो वचीदुच्चरितं पहाय वचीसुचरितं भावेति । इमे वुच्चन्ति, 5 भिक्खवे, धम्मा वाचाय पहातव्वा, नो कायेन । ४. "कतमे च, भिक्खवे, धम्मा नेव कायेन पहातब्वा नो वाचाय, पञ्जाय दिस्वा पहातब्बा ? लोभो, भिक्खवे, नेव कायेन पहातब्बो नो वाचाय, पाय दिस्वा पहातव्यो। दोसो, भिक्खवे ... पे०... मोहो ... कोधो ... उपनाहो ... मक्खो... पळासो... मच्छरियं, भिक्खवे, नेव कायेन पहातब्बं नो वाचाय, पञ्चाय दिस्वा पहातब्बं । ५. "पापिका, भिक्खवे, इस्सा नेव कायेन पहातब्बा नो वाचाय, पाय दिस्वा पहातब्बा । कतमा च, भिक्खवे, पापिका इस्सा ? इध, भिक्खवे, इज्झति गहपतिस्स वा गहपतिपुत्तस्स वा धनेन वा धनेन वा रजतेन वा जातरूपेन वा । तत्राञ्जतरस्स'दासस्स वा उपवासस्स' वा एवं होति - 'अहो वतिमस्स गहपतिस्स वा गहपतिपुत्तस्स वा न इज्झेय्य धनेन वा धमेन वा रजतेन वा जातरूपेन वा' ति । समणो वा पन ब्राह्मणो वा लाभी होति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चय- भेसज्जपरिक्खारानं । तत्राज्ञतरस्स समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा एवं होति - 'अहो वत अयमायस्मा न लाभी अस्स चीवरपिण्डपातसेनासन- 20 गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं ति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापिका इस्सा। ६. "पापिका, भिक्खवे, इच्छा नेव कायेन पहातब्बा नो वाचाय, पनाय दिस्वा पहातब्बा । कतमा च, भिक्खवे, पापिका इच्छा ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अस्सद्धो समानो 'सद्धो ति मं जानेय्यु' 25 ति इच्छति; दुस्सीलो समानो 'सीलवा ति मं जानेय्यु' ति इच्छति अप्पस्सुतो समानो 'बहुस्सुतो ति मं जानेय्यु' ति इच्छति; सङ्गणिकारामो समानो 'पविवित्तो ति मं जानेय्यु' ति इच्छति; कुसीतो समानो 'आरद्ध- विरियो ति मं जानेय्यु' ति इच्छति; मुट्ठस्सति समानो 'उपट्टितस्सती ति में जानेय्यु' ति इच्छति; असमाहितो समानो 'समाहितो ति में •सी०, स्यारो०। २. प्रोपवासस्स - सी० । ३. एत्य 'पापिका भिक्सवे इस्सा ... पहावया' ति सी०, स्या, रो० पोत्यकेसु प्रधिको पाठो दिसति । 15 B.289 १.तशतरस ·१०.३.४] R.41 महाचुन्नसुतं जानेय्यु' ति इच्छति; दुप्पो समानो 'पञवा ति मं जानेय्यु' ति इच्छति; अखीणासको समानो 'खोणासवो ति मं जानेय्यु' ति इच्छति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापिका इच्छा । इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, धम्मा नेव कायेन पहातब्वा नो वाचाय, पञ्चाय दिस्वा पहातव्वा । ७. "तं चे, भिक्खवे, भिक्खू लोभो अभिभुण्य इरियति', दोसो 5 मोहो ... कोधो ... उपनाहो ... मक्खो ... पलासों मच्छरियं ... पापिका इस्सा ... पापिका इच्छा अभिभुय्य इरियति । सो एवमस्स वेदितव्वो- 'नायमायस्मा तथा पजानाति यथा पजानतो लोभो न होति, तथा हिमं आयस्मन्तं लोभो अभिभुय्य इरियति; नायमायस्मा तथा पजानाति यथा पजानतो दोसो न होति ... मोहो ... कोधो ... उपनाहो 10 मक्खो ... पलासो... मच्छरियं ... पापिका इस्सा ... पापिका इच्छा न होति, तथा हिमं आयस्मन्तं पापिका इच्छा अभिभुय्य इरियती' ति ८. "तं चे, मिक्खवे, भिक्खु लोभो नाभिभुय्य इरियति, दोसो मोहो ... कोधो ... उपनाहो ... मक्खो ... पलासो ... मच्छरिय पापिका इस्सा पापिका इच्छा नाभिभुय्य इरियति, सो एवमस्स 15 वेदितब्बो- 'तथा अयमायस्मा पजानाति यथा पजानतो लोभो न होति, तथा हिमं आयस्मन्तं लोभो नाभिभुय्य इरियति; तथा अयमायस्मा पजानाति यथा पजानतो दोसो न होति ... मोहो ... कोघो ... उपनाहो मक्खो ... पलासो ... मच्छरियं ... पापिका इस्सा ... पापिका इच्छा न होति, तथा हिमं आयस्मन्तं पापिका इच्छा नाभिभुय्य इरियती" ति। 20 ... .. ४. महाचुन्दसुतं १. एक समयं आयस्मा महाचुन्दो चेतीसु विहरति सहजातियं । तत्र खो आयस्मा महाचुन्दो भिक्खू आमन्तेसि - "आवुसो भिक्सवे" ति । "प्रावुसो" ति खो ते भिक्खू प्रायस्मतो महाचुन्दस्स पच्च- स्सोसुं। आयस्मा महाचुन्दो एतदवोच- "जाणवादं, प्रावुसो, भिक्खु वदमानो पस्सामिमं धम्म' ति । तं चे, आवुसो, भिक्खू लोभो अभिभुय्य सिद्वति, R.42 - 'जानामिमं धम्म १. इरियिति स्था०। २. पळासो - स्या०, रो। ३. भिक्यवो. सौ. स्था०, रो।

·१३२ B. 290 + ... ... ... ... ... ... मरगुत्तरनिकायो [१०.३.४- दोसो ... मोहो... कोधो उपनाहो ... मक्खो ... पलासो ... मच्छरियं पापिका इस्सा ... पापिका इच्छा अभिभुय्य तिट्ठति, सो एवमस्स वेदितब्बो- 'नायमायस्मा तथा पजानाति यथा पजानतो लोभो न होति, तथा हिमं प्रायस्मन्तं लोभो अभिभुय्य तिति; नायमायस्मा तथा 5 पजानाति यथा पजानतो दोसो न होति ... मोहो ... कोधो ... उपनाहो मक्खो... पलासो ... मच्छरियं ... पापिका इस्सा ... पापिका इच्छा न होति, तथा हिमं प्रायस्मन्तं पापिका इच्छा अभिभुय्य तिद्वती' ति । २. "भावनाबादं, आबुसो, भिक्खु वदमानो - 'भावितकायोम्हि भावितसीलो भावितचित्तो भावितपओ' ति । तं चे, पावुसो, भिक्खुं 10 लोभो अभिभुय्य तिट्ठति, दोसो ... मोहो ... कोधो ... उपनाहो मक्खो पलासो मच्छरियं पापिका इस्सा पापिका इच्छा अभिभुय्य तिट्ठति, सो एवमस्स वेदितब्बो- 'नायमायस्मा तथा पजानाति यथा पजानतो लोभो न होति, तथा हिमं आयस्मन्तं लोभो अभिभुय्य तिद्वति; नायमायस्मा तथा पजानाति यथा पजानतो दोसो न होति . 15 मोहो... कोधो... उपनाहो ... मक्खो. पलासो... मच्छरियं... पापिका इस्सा पापिका इच्छा न होति, तथा हिमं आयस्मन्तं पापिका इच्छा अभिभुय्य तिट्ठती' ति । ३. "जाणवादं च, श्रावुसो, भिक्खु वदमानो भावनावादं च 'जानामिमं धम्म, पस्सामिमं धम्म, भावितकायोम्हि भावितसीलो 20 भावितचित्तो भावितपओ' ति । तं चे, आवुसो, भिक्षु लोभो अभि- मोहो ... कोधो ... उपनाहो... मक्खो ... पलासो मच्छरियं पापिका इच्छा अभिभुय्य तिट्ठति, सो एवमस्स वेदितब्बो - 'नायगायस्मा तथा पजानाति यथा पजानतो लोभो न होति, तथा हिमं प्रायस्मन्तं लोभो अभिभुय्य तिति; नाय- 25 मायस्मा तथा पजानाति यथा पजानतो दोसो न होति ... मोहो ... कोधो . उपनाहो ... मक्खो पलासो ... मच्छरियं पापिका इच्छा न होति, तथा हिमं प्रायस्मन्तं पापिका इच्छा अभिभुय्य तिद्वती' ति। ४. "सैय्यथापि, आवुसो, पुरिसो दलिद्दो व समानो अट्टवादं 10 वदेय्य, अपनो व समानो धनवावाद वदेय्य, अभोगो व समानो भोगचा- वादं वदेय्य । सो किस्मिञ्चिदेव धनकरणीये समुप्पन न सक्कुणेय्य ... भुय्य तिट्ठति, दोसो ... पापिका इस्सा R.43 ... पापिका इस्सा -- B.291 ·, एवमस्स वेदितब्बो ... १०.३.४] महाधुन्दसुतं उपनीहातुं धनं वा धन वा रजतं वा जातरूपं वा । तमेनं एवं जानेय्यु - 'दलिदो व अयमायस्मा समानो अड्डवादं वदेति, अधनो व अयमायस्मा समानो धनवावादं वदेति, अभोगवा व अयमायस्मा समानो भोगवावादं वदेति । तं किस्स हेतु ? तथा हि अयमायस्मा किस्मिञ्चिदेव धन- करणीये समुप्पन्ने न सक्कोति उपनीहातुं धनं वा धनं वा रजतं 5 वा जातरूपं वा' ति । "एवमेव खो, भावुसो, भाणवादं च भिक्खु वदमानो भावनावाद च- 'जानामिमं धम्म, पस्सामिमं धम्म, भावितकायोम्हि भावितसीलो भावितचित्तो भावितपञ्ओ' ति । तं चे, आवुसो, भिक्खु लोभो अभि- भुय्य तिट्ठति, दोसो ... मोहो ... कोधो ... उपनाहो ... मक्खो ... पलामो 10 मच्छरियं ... पापिका इस्सा ... पापिका इच्छा अभिभुय्य तिट्ठति, सो 'नायमायस्मा तथा पजानाति यथा पजानतो लोभो न होति, तथा हिमं आयस्मन्तं लोभो अभिभुय्य तिट्ठति; नायमा- यस्मा तथा पजानाति यथा पजानतो दोसो न होति मोहो... कोधो.. उपनाहो ... मक्खो ... पलासो ... मच्छरियं ... पापिका इस्सा ... पापिका 15 इच्छा न होति, तथा हिमं प्रायस्मन्तं पापिका इच्छा अभिभुय्य तिट्ठती' ति। ५. "आणवादं, आवुसो, भिक्खु वदमानो - 'जानामिमं धम्म, पस्सामिमं धम्म' ति । तं चे, आवुसो, भिक्खुं लोभो नाभिभुय्य तिट्ठति, दोसो ... मोहो ... कोधो ... उपनाहो ... मक्खो ... पलासो... मच्छरियं 20 पापिका इस्सा पापिका इच्छा नाभिभुय्य तिट्ठति, सो एवमस्स वेदितब्बी 'अयमायस्मा तथा पजानाति यथा पजानतो लोभो न होति, तथा हिमं प्रायस्मन्तं लोभो नाभिभुय्य तिट्ठति ; तथा अयमायस्मा पजानाति यथा पजानतो दोसो न होति ... मोहो ... कोधो ... उपनाहो मक्खो ... पलासो ... मच्छरियं ... पापिका इस्सा ...पापिका इच्छा न 8 होति, तथा हिमं प्रायस्मन्तं पापिका इच्छा नाभिभुय्य तिद्वती' ति । ६. "भावनावादं, आवुसो, भिक्खु वदमानो - 'भावितकायोम्हि भावितसीलो भावितचित्तो भावितपो' ति । भिक्खु लोभो नाभिभुय्य तिट्ठति, दोसो मोहो कोचो R.44 ... B.29 तं चे, आवुसो, ... .. ... १. सी०, स्या० पोत्यकेसु नत्यि ।

·१६४ ... R.45 प्रगुत्तरनिकायो [१०.३.४- उपनाहो ... मक्खो पलासो... मच्छरियं ... पापिका इस्सा ... पापिका इच्छा नाभिभुय्य तिति, सो एवमस्स वेदितव्वो - 'तथा अयमायस्मा पजानाति यथा पजानतो लोभो न होति, तथा हिमं प्रायस्मन्तं लोगो नाभिभुय्य तिट्ठति; तथा अयमायस्मा पजानाति यथा पजानतो दोसो 5 न होति ... मोहो ... कोधो ... उपनाहो... मक्खो ... पलासो... मच्छरियं पापिका इस्सा ... पापिका इच्छा न होति, तथा हिमं प्रायस्मन्तं पापिका इच्छा नाभिभुय्य तिद्वती' ति। ७. "जाणवादं च, आवुसो, भिक्खु वदमानो भावनावादं च 'जानामिमं धर्म, पस्सामिमं धम्म, भावितकायोम्हि भावितसीलो ro भावितचित्तो भावितपओ' ति । तं चे, आवुसो, भिक्षू लोभो नाभि- भुय्य तिट्ठति, दोसो ... मोहो ... कोषो ... उपनाहो ... मक्खो... पलासो मच्छरियं ... पापिका इस्सा पापिका इच्छा नाभिभुय्य तिट्ठति, सो एवमस्स वेदितब्बो- 'तथा अयमायस्मा पजानाति यथा पजानतो लोभो न होति, तथा हिमं प्रायस्मन्तं लोभो नाभिभुय्य तिट्ठति; तथा अयमा- यस्मा पजानाति यथा पजानतो दोसो न होति ... मोहो ... कोधो उपनाहो ... मक्खो ... पलासो ... मच्छरियं. पापिका इस्सा ... पापिका इच्छा न होति, तथा हिमं आयस्मन्तं पापिका इच्छा नाभिभुय्य तिद्वती' ति । ८. "सेय्यथापि, आवुसो, पुरिसो अड्डो व समानो अड्ढवादं 20 बदेय्य, धनचा व समानो धनवावादं वदेय्य, भोगवा व समानो भोगवावाद वदेय्य । सो किस्मिञ्चिदेव धनकरणीये समुप्पन्ने सक्युणेय्य उपनीहातुं धनं वा, धनं वा रजतं वा जातरूपं वा । तमेनं एवं जानेय्यु - 'अड्डो व अयमायस्मा समानो अड्डवादं वदेति, धनवा व अयमायस्मा समानो धनवावादं वदेति, भोगवा व अयमायस्मा समानो भोगवावादं वदेति । तं किस्स हेतु ? तथा हि अयमायस्मा किस्मिञ्चिदेव धनकरणीये समुप्पन्ने रक्कोति उपनीहातुं धनं वा धनं वा रजतं वा जातरूपं वा' ति; एवमेव खो, आवुसो, जाणवादं च भिक्खु वदमानो भावनावादं च - "जानामिमं धम्म, पस्सामिमं धम्म, भावितकायोम्हि भावितसीलो भावितचित्तो भावितपनो' ति । तं चे, आवुसो, भिक्खु लोभो नाभिभुय्य तिट्ठति, दोसो ... मोहो कोधो ... उपनाहो मक्खो ... पलासो मच्छरियं ... पापिका इस्सा ... पापिका इच्छा नाभिभुय्य तिट्ठति, सो 15 ... - 25 B.293 . १० ·१३५ १०.३.६] फाळीसुतं एवमस्स वेदितब्यो -'तथा अयमायस्मा पजानाति यथा पजानतो लोभो न होति, तथा हिमं आयस्मन्तं लोभो नाभिभुय्य तिट्ठति; तथा अयमा- यस्मा पजानाति यथा पजानतो दोसो न होति ... मोहो ... कोचो. उपनाहो ... मक्खो पलासो मच्छरियं पापिका इच्छा न होति, तथा हिमं आयस्मन्तं पापिका इच्छा नाभि- भुय्य तिकृती" ति । पापिका इस्सा ... ... R.46 .. ५. कसिणसुत्तं १. "दसयिमानि, भिक्खवे, कसिणायतनानि। कतमानि दस? पथवीकसिणमेको सञ्जानाति उद्धं अधो तिरियं अद्वयं अप्पमाण; आपोकसिणमेको सञ्जानाति ...पे०... तेजोकसिणमेको सञ्जानाति. वायोकसिणमेको सजानाति नीलकसिणमेको सजानाति पीतकसिणमको सजानाति लोहितकसिणमेको सञ्जानाति प्रोदातकसिणमेको सञ्जानाति आकासकसिणमको सञ्जानाति . विज्ञाणकसिणमेको सञ्जानाति उद्धं अधो तिरियं अद्वयं अप्पमाणं । इमानि खो, भिक्खवे, दस कसिणायतनानी" ति । ... 10 ... ... ... . . 1.294 20 ६. फाळीसुतं १. एकं समयं प्रायस्मा महाकच्चानो अवन्तीसु विहरति 15 कुलधरै पवत्ते पब्बते । अथ खो काळी उपासिका कुलपरिका येनायस्मा महाकच्चानो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं महाकच्चानं अभिवादेत्या एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिना खो काळी उपासिका कुलपरिका आयस्मन्तं महाकच्चानं एतदवोच - २. "वुत्तमिदं, भन्ते, भगवता कुमारिपन्हेसु- 'प्रत्यस्स पत्ति' हदयस्स सन्ति', जवान सेनं पियसातरूपं । एकोहं' झायं' सुखमनुबोधि' तस्मा जनेन न करोमि सखि। सखी न सम्पज्जति केनचि में ति ।। १. कुररषरे सी०, म्या०, रो.। २-२. पति हदरस्म पनि ३-३. एकोह शापी- स्था०; एकोह मामी- रो०। ४. मुनमानुबोधि-स्था.1 ५. मनि- सौ०, स्मा०, रो.1 ६. सस्सी-सी०, स्या, रो। 25 - म्या। - .

·R.47 5 ... 10 ... मध्यतरनिकायो [१०.३.६- "इमस्स खो', भन्ते, भगवता सवित्तेन भासितस्स कथं वित्यारेन अत्यो दट्ठव्वो" ति ? ३. "पथवीकसिणसमापत्तिपरमा खो, भगिनि, एके समण- ब्राह्मणा 'अत्यो" ति अभिनिव्वत्तेसुं। यावता खो, भगिनि, पथवीकसिण- समापत्तिपरमता, तदभिजासि भगवा। तदभिज्ञाय भगवा अस्साद- महस' आदीनवमहस निस्सरणमड्स मग्गामग्गजाणदस्सनमद्दस । तस्स अस्साददस्सनहेतु प्रादीनवदस्सनहेतु निस्सरणदस्सनहेतु मग्गा- मग्गजाणदस्सनहेतु अत्यस्स पत्ति हदयस्स सन्ति विदिता होति । ४. "आपोकसिणसमापत्तिपरमा खो, गिनि .पे०... तेजो- कसिणसमापत्तिपरमा खो, भगिनि वायोकसिणसमापत्तिपरमा खो, भगिनि नीलकसिणसमापत्तिपरमा खो, भगिनि ... पीतकसिण- समापत्तिपरमा खो, भगिनि ... लोहितकसिणसमापत्तिपरमा खो, भगिनि प्रोदातकसिणसमापत्तिपरमा खो, भगिनि आकासकसिणसमा. पत्तिपरमा खो, भगिनि ... विज्ञाणकसिणसमापत्तिपरमा खो, भगिनि, 15 एके समणब्राह्मणा 'अत्थो' ति अभिनिव्बत्तेसुं । यावता खो, भगिनि, विज्ञाणकसिणसमापत्तिपरमता, तदभिशासि भगवा । भिआय भगवा अस्सादमद्दस आदीनवमद्दस निस्सरणमद्दस मग्गामग्ग- आणदस्सनमद्दस । तस्स अस्साददस्सनहेतु प्रादीनवदस्सनहेतु निस्सरण- दस्सनहेतु मम्गामग्गजाणदस्सनहेतु अत्थस्स पत्ति हदयस्स सन्ति विदिता 20 होति । इति खो, भगिनि, यं तं वुत्तं भगक्ता कुमारिपञ्हेसु- 'अत्यस्स पत्तिं हदयस्स सन्ति , जत्वान सेनं पियसातरूपं । एकोहं झायं सुखमनुबोधि तस्मा जनेन न करोमि सखि । सखी न सम्पज्जति केचि में ति॥ "इमस्स खो, भगिनि, भगवता सङ्कित्तेन भासितस्स एवं वित्यारेन अत्यो दृढब्बो" ति । ... . तद- R. 295 R.48 25 १. नु खो सी०, स्या०, रो। २-२. मत्याभि . सी०, स्या०, रो। ३. भादिमद्दस्स - सी०, स्या०, रो०1४. मादिदस्सनहेतु - सी०, स्या०, रो० ।

·१०
पाममहाराहामुत
७. पदममहापहागुतं
१. एक समयं भगया सात्यियं विहरति जंतयने मनाय.
पिडिगस्त पारामे । अय तो सम्बहुता भिवर पुन्यप्हरामयं गियारोत्या
पत्तनीयरमादाय सात्वि' पिण्डाय पपिसिसु । पप सो सेसं भिवानं
एतदहोशि ~ "प्रतिष्यगो सो ताय मायपि पिण्डाय परितुं; समूग
मयं येन प्रजातित्यियानं परिल्याजफान पारामो तेनुपराशगंग्यामा"
S
10
२. पथ सो ते भिग पेन प्रातित्यियानं परिव्याजगानं
पारामो सेनुपरामिंगु; उपगमित्या तेहि मम्मतिरिषयेहि परि-
बाजोहि सद्धि सम्मोदिगु । सम्मोदनीयं पापं सारणीय यीतिगारमा
एकमन्तं निसोदिगु । एकमन्तं निसि पोते भिगाते भन्मतिथिया
परियाजफा एतदवोचुं-
३. "समणो, मायुसो, गोतमो सायफान एवं पम्मं देरोति
'एप तुम्हे, भिकरावे, सव्यं धम्म प्रमिजानाय, सव्वं धम्म पमिनाय"
विहरया' ति; मयं पिसो, प्रायुसो, सायकानं एवं धम्म देरोम - एप
तुम्हे, प्रायुसो, सच पम्म अभिजानाप, सन्चं पम्म पमिग्नाप
पिहरया' ति । श्घ नो, प्रायुसो, मो विसंसो को अधिप्पयायो कि
नानामरणं सगणा या गोतमस्त प्रम्हाक या, यदिदं धम्मदेशनार या
पम्मदेसनं अनुशासनिया या भनुसासनि" ति ?
४. पप सो ते मिागू तेसं अतित्पिपानं परिभाजनानं
भासितं ने अभिनन्दिनु नप्पटिनकोसिंतु। अनमिनन्दिया प्रमाटि-
पाोरित्या उट्ठामासना परमिट -"मगपतो सन्तिक एतस्स मागितास
प्रतां जानिस्मामा" ति।
"
R."

·-- . मगुत्तरनिकायो [१०.३.७- ६. “इध मयं, भन्ते, पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय सावत्यि पिण्डाय पविसिम्हा । तेसं नो, भन्ते, अम्हाक एतदहोसि - 'अतिप्पगो खो ताव सावत्यियं पिण्डाय चरितुं; यनून मयं येन अच- तिथियानं परिबाजकानं आरामो तेनुपसङ्कमेय्यामा' ति । अथ खो 5 मयं, भन्ते, येन अतित्यियानं परिबाजकानं आरामो तेनुपसङ्कमिम्हा; उपसमित्वा तेहि अनतित्थियेहि परिब्बाजकेहि सद्धि सम्मोदिम्हा सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदिम्हा । एकमन्तं निसिन्ने खो, भन्ते, अझतित्थिया परिव्वाजका अम्हे एतदवोचुं 'समणो, आवुसो, गोतमो सावकानं एवं धम्म देसेति - एथ तुम्हे, भिक्खवे, 10 सब्बं धम्म अभिजानाथ, सब्बं धम्म अभिज्ञाय विहरथा ति; मयं पि खो, आवुसो, सावकानं एवं धम्म देसेम- एथ तुम्हे, आवुसो, सब्बं धम्म अभिजानाथ, सब्बं धम्म अभिज्ञाय विहरथा ति । इध नो, भावुसो, को विसेसो को अधिप्पयासो किं नानाकरणं समणस्स वा गोतमस्स अम्हाकं वा, यदिदं धम्मदेसनाय वा धम्मदेसनं अनुसासनिया वा 15 अनुसासनि' ति? "अथ खो मयं, भन्ते, तेसं अतिथियानं परिबाजकानं भासितं नव अभिनन्दिम्हा नप्पटिक्कोसिम्हा । अनभिनन्दित्वा अप्पटि- क्कोसित्वा उट्ठांयासना पक्कमिम्हा 'भगवतो सन्तिके एतस्स भासितस्स अत्यं प्राजानिस्सामा" ति । ७. "एवंवादिनो, भिक्खवे, अझतित्थिया परिब्बाजका एव- मस्सु वचनीया - ‘एको, आवुसो, पञ्हो एको उद्देसो एक वेय्याकरणं, द्वे पञ्हा द्वे उद्देशा द्वे वेय्याकरणानि, तयो पञ्हा तयो उद्देसा तोणि वैय्याकरणानि, चत्तारो पञ्हा चत्तारो उद्देसा चत्तारि वेय्याकरणानि, पञ्च पहा पञ्चुहेसा पञ्च वेय्याकरणानि, छ पञ्हा छ उद्देसा छ 25 वेय्याकरणानि, सत्त पञ्हा सत्तुद्देसा सत्त वेय्याकरणानि, अट्ठ पञ्हा अठ्ठद्देसा अट्ठ वेय्याकरणानि, नव पञ्हा नवुद्देसा नव वेय्याकरणानि, दस पञ्हा दसुद्देसा दस वेय्याकरणानी' ति । एवं पुट्ठा, भिक्खवे, प्रज्ञ- तित्थिया परिबाजका न' चेव' सम्पायिस्सन्ति, उत्तरि' च विधातं आपज्जिस्सन्ति । तं किस्स हेतु ? यथा तं, भिक्खवे, अविसस्मि । 36 नाहं तं, भिक्खवे, पस्सामि सदेवके लोके समारके सब्रह्मक सस्समण- १-१. नेव-स्या०।२-२. उत्तरि च-सी०,रो०; उत्तरि पि-स्या। R.50 - 20 B.297 - ·१३६ ܕܘ R.51 १०.३.७] पठममहापश्हासुतं बाहाणिया पजाय सदेवमनुस्साय यो इमेसं पम्हानं वैय्याकरणेन चित्तं पाराधेय्य, अझत्र तथागतेन वा तथागतसावकेन वा इतो वा पन सुत्वा । ८. ""एको पन्हो एको उद्देसो एक वय्याकरणं' ति, इति खो पनतं वृत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? एकधम्मे, भिक्सवे, भिवसु सम्मा : निबिन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्त- दस्सावी सम्मदत्यं अभिसमच्च दिद्वैव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । कतमस्मि एकधम्म ? 'सब्बे सत्ता आहारदितिका' - इमस्मि सो, भिक्खवे, एकधम्मे भिक्खु सम्मा निम्विन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिट्ठव 10 धम्म दुक्खस्सन्तकरो होति । ‘एको पञ्हो एको उद्देसो एक वेय्याकरणं' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ६. “'द्वे पहा द्वे उद्देसा द्वे वेय्याकरणानी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं? द्वीसु, भिक्सवे, धम्मसु भिक्खु' सम्मा निम्बिन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परि- 13 यन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिढेव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । कतमेसु द्वीसु ? नामे च रूपे च - इमेसु खो, भिक्सवे, द्वीसु धम्ममु भिक्खु सम्मा निचिन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच दिट्ठवधम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । द्वे पहा द्वे उद्देसा द्वे वेय्याकरणानी' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं 20 पटिच्च वुत्तं । १०. ""तयो पञ्हा तपो उद्देसा तोणि वेय्याकरणानी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चतं पटिच्च वुत्तं ? तीसु, भिक्खवे, धम्मसु भिक्खु सम्मा निम्विन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिलैव धम्मे दुक्खस्सन्त- 25 करो होति । कतमेसु तीसु ? तोसु वेदनासु -- इमेसु सो, भिक्सवे, तीसु धम्मेसु भिक्खु सम्मा निबिन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्तावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिदेव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । 'तयो पञ्हा तयो उद्देसा तोणि वेय्या- करणानी' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । B.298 50 १. स्वा. पोत्यो नत्यि ।

·१४० R..52 10 इमेसु खो, अडगुत्तरनिकायो [१०.३,७- "'चत्तारो पन्हां चत्तारो उद्देसा चत्तारि बेय्याकरणानी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चतं पटिच्च वुत्तं ? चतूसु, भिक्खवे, धम्मसु भिक्खु सम्मा निब्बिन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्च- मानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिद्वैव धम्मे दुक्ख- 5 स्सन्तकरो होति । कतमेसु चतूसु ? चतूसु आहारसु -- इमेगु खो, भिक्खवे, चतूसु धम्मसु भिक्खु सम्मा निम्विन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिवेच धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । 'चत्तारो पञ्हा पत्तारो उद्देसा चत्तारि वेश्याकरणानी' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुतं । १२. "पञ्च पञ्हा पञ्चुद्देसा पञ्च वेय्याकरणानी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वृत्तं ? पञ्चसु, भिक्खवे, धम्मसु भिक्खु सम्मा निम्विन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिद्वेव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । कतमेसु पञ्चसु ? पञ्चसु उपादानक्खन्धेसु 15 भिक्खवे, पञ्चसु धम्मसु भिक्खु सम्मा निबिन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिद्वैव धम्म दुक्खस्सन्तकरो होति । 'पञ्च पञ्हा पञ्चु सा पञ्च वेय्याकरणानी' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुतं । १३. "छ पञ्हा छ उद्देसा छ वेय्याकरणानी' ति, इति खो २० पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? छतु, भिक्खवे, धम्मसु भिवतु सम्मा निम्विन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्थं अभिसमेच्च दिवैव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । कतमेसु छ ? छसु अज्झत्तिकेसु आयतनेसु - इमेसु खो, भिक्खवे, छसु धम्मसु भिक्खु सम्मा निबिन्दमानो सम्मा विरज्जमानो 25 सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्थं अमिसमेच्च दिढेव धम्मे दुक्सस्सन्तकरो होति । 'छ पञ्हा छ उद्देसा छ वग्याकरणानी' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । १४. "सत्त पन्हा सत्तुद्देसा सत्त वैय्याकरणानी' ति, इति खो पनेतं वृत्त । किम्चेतं पटिच्च वृत्तं ? सत्तसु, भियसवे, धम्मेसु भिपसु -० सम्मा निम्विन्दमानो सम्मा पिरज्जमानो सम्मा यिमुचमानो सम्मा R.53 B.299 ·? - 10 १०.३.७] पठममहापञ्हामुत्तं परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिद्वैव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । कतमेसु सत्तसु सत्तसु विज्ञाणद्वितीसु इमेसु खो, भिक्खवे, सत्तसु धम्मेसु भिक्खु सम्मा निम्विन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिद्वैव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । 'सत्त पञ्हा सत्तुद्देसा सत्त वैय्या- 5 करणानी' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । १५. ""अट्ठ पञ्हा अठ्ठद्देसा अट्ठ वेय्याकरणानी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? अट्ठसु, भिक्खवे, धम्मेसु भिवखु सम्मा निधिबन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिढेव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । कतमेसु अट्ठसु ? अट्ठसु लोकधम्मेसु - इमेसु खो, भिक्खये, अट्ठसु घम्मेसु भिक्खु सम्मा निम्विन्दमानो ... पे०... दुक्खस्सन्तकरो होति । 'अट्ठ पञ्हा अठ्ठद्देसा अट्ठ वेय्याकरणानी' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । १६. ""नव पञ्हा नवुद्देसा नव वेय्याकरणानी' ति, इति खो । पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? नवसु ,भिक्खवे, धम्मसु भिक्खु सम्मा निधिबन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा- परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिढेव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । कतमेसु नवसु ? नवसु सत्तावासेसु - इमेसु खो, भिक्खवे, नवसु धम्मसु भिक्खु सम्मा निम्विन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा 20 विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्थं अमिसमेच्च दिद्वेव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । 'नव पञ्हा नवुद्देसा नव वेय्याकरणानी' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । १७. "'दस पञ्हा दसुद्देसा दस वेय्याकरणानी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वृत्तं ? दससु, भिक्खवे, धम्मसु भिक्खु । सम्मा निम्विन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्थं अभिसमेच्च दिढेव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । कतमेसु दससु ? दससु अकुसलेसु कम्मपथेसु - इमेसु खो, भिक्खवे, दससु धम्मेसु भिक्खु सम्मा निम्विन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च ३० R.54 ·१४२ मधत्तरनिकायो [१०.३.७- B.300 दिद्रुव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । 'दस पञ्हा दसुद्देसा दस वेय्या- करणानी' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं" ति । R.55 ८. दुतियमहापञ्हासुत्तं १. एकं समयं भगवा कजङ्गलायं विहरति वेळुवने । अथ खो सम्बहुला कजङ्गलका' उपासका येन कजङ्गलिका भिक्खुनी तेनुप- 5 सङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा कजङ्गलिकं भिक्खुनि अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ना खो कजङ्गलका उपासका कजङ्गलिक भिक्खुनि एतदवोचुं - २. "वुत्तमिदं, अय्ये, भगवता महापञ्हेसु' - ‘एको पञ्हो एको उद्देसो एकं वेय्याकरणं, द्वे पञ्हा द्वे उद्देसा द्वे वेय्याकरणानि, तयो पञ्हा 10 तयो उद्देसा तीणि वेय्याकरणानि, चत्तारो पञ्हा चत्तारो उद्देसा चत्तारि वेय्याकरणानि, पञ्च पञ्हा पञ्चुद्देसा पञ्च वेय्याकरणानि, छ पञ्हा छ उद्देसा छ वेय्याकरणानि, सत्त पञ्हा सत्तुद्देसा सत्त वैय्याकरणानि, अट्ठ पञ्हा अठ्ठद्देसा अट्ठ वेय्याकरणानि, नव पञ्हा नवुद्देसा नव वेय्या- करणानि, दस पञ्हा दसुद्देसा दस वेय्याकरणानी' ति । इमस्स नु 15 अय्ये, भगवता सवित्तेन भासितस्स कथं वित्थारेन अत्थो दलुब्बो" ति ? ३. "न खो पनेतं, आवुसो, भगवतो सम्मुखा सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं, न पि मनोभावनीयानं भिक्खूनं सम्मुखा सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं; अपि च, यथा मेत्य खायति तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ, भासिस्सामी" ति । "एवं, अय्ये" ति, खो कजङ्गलका उपासका 20 फजङ्गलिकाय भिक्षुनिया पच्चस्सोसुं । फजङ्गलिका भिक्खुनी एतदवोच ४. ""एको पञ्हो एको उद्देसो एक वेय्याकरणं' ति, इति खो पनेतं वुत्तं भगवता । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? एकधम्मे, आवुसो, भिक्खु सम्मा निबिन्दमानो सम्मा विरज्जमानो राम्मा विमुच्चमानो सम्मा 25 परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिट्टेव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । फतमस्मि एकधम्मे ? सब्वे सत्ता आहारद्वितिका इमस्मि खो, प्रावुसो, एकधम्मे भिक्खु सम्मा निम्विन्दमानो सम्मा विरज्जमानो - १. कजङ्गला- सी०, स्या०, रो।

·B.301 R.56 १०.३] दुतियमहापञ्हामुत्तं सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिद्वैव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । ‘एको पञ्हो एको उद्देसो एक वेय्याकरणं ति, इति यं तं वुत्तं भगवता इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ५. "'द्वे पञ्हा द्वे उद्देसा द्वे वेय्याकरणानी' ति इति, खो पनेतं वुत्तं भगवता । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? द्वीसु, पावुसो, धम्मेसु भिक्खु । सम्मा निम्विन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिट्ठव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । कतमेसु द्वीसु ? नामे च रूपे च ...पे०... कतमेसु तीसु ? तीसु वेदनासु- इमेसु खो, आवुसो, तीसु धम्मेसु भिक्खु सम्मा निबिन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी 10 सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिढेव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । 'तयो पञ्हा तयो उद्देसा तोणि वेय्याकरणानी' ति, इति यं तं वुत्तं भगवता इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ६. ""चत्तारो पञ्हा चत्तारो उद्देसा चत्तारि वैय्याकरणानी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं भगवता। किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं? चतूसु', प्रावुसो, 15 धम्मेसु भिक्खु सम्मा सुभावितचित्तो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिद्वैव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । कतमेसु चतूसु ? चतूसु सतिपट्ठानेसु - इमेसु खो, भावुसो, चतूसु धम्मसु भिक्खु सम्मा सुभावितचित्तो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिद्रुव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । ‘चत्तारो पञ्हा चत्तारो उद्देसा चत्तारि 20 वेय्याकरणानी' ति, इति यं तं वुत्तं भगवता इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ७. “'पञ्च पञ्हा पञ्चुइसा पञ्च वेय्याकरणानी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं भगवता । किञ्चेतं पटिच्च वृत्तं ? पञ्चमु, पावुसो, धम्मेसु भिक्खु सम्मा सुभावितचित्तो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिवेव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । कतमेसु पञ्चसु? पञ्चसु इन्द्रियेसु ... पे०... कतमेसु छसु ? छसु निस्सरणीपासु धातूसु ... १०... कतमेसु सत्तसु? सत्तसु बोझङ्गेसु ... पे०... कतमसु अट्ठसु अट्ठसु अरियप्रदङ्गिकमग्गेसु - इमेसु खो, आबुसो, अट्ठसु धम्मसु भिक्खु सम्मा सुभावितचित्तो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं १. भरिये भटुङ्गिके मागे-सी०,रो परिखनु भभुङ्गितु मग्मु-स्या। 25 R.57 ?

·B.302 10 ममगुत्तरनिकायो [१०.३.- अभिसमेच्च दिदैव धम्मे दुक्सस्सन्तकरो होति । 'अट्ठ पञ्हा अटछुद्देसा अट्ठ वेय्याकरणानी' ति, इति यं तं वुत्तं भगवता इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ८. ""नव पञ्हा नवुद्देसा नव वेय्याकरणानी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं भगवता । किञ्चेतं पटिच्च वृत्तं ? नवसु, भावुसो, धम्मसु 5 भिक्खु सम्मा निबिन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्थं अभिसमेच्च दिदैव धम्मे दुक्खस्सन्त- करो होति । कतमेसु नवसु ? नवसु सत्तावासेसु - इमेसु खो, आवुसो, नवसु धम्मेसु भिक्खु सम्मा निम्बिन्दमानो सम्मा विरज्जमानो सम्मा विमुच्चमानो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्थं अभिसमेच्च दिवेव धम्मै दुक्खस्सन्तकरो होति । 'नव पहा नवुद्देसा नव वेय्याकरणानी' ति, इति यं तं वुत्तं भगवता इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ६. "'दस पञ्हा दसुइसा दस वेय्याकरणानी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं भगवता । किञ्चतं पटिच्च वुत्तं ? दससु, भावुसो, धम्मसु भिक्खु सम्मा सुभावितचित्तो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभि- 1- समेच्च दिट्ठव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । कतमेसु दससु ?. दससु कुसलेसु कम्मपथेसु - इमेसु खो, आवुसो, दससु धम्मसु भिक्खु सम्मा सुभावितचित्तो सम्मा परियन्तदस्सावी सम्मदत्यं अभिसमेच्च दिद्रुव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होति । 'दस पञ्हा दसुद्देसा दस वेय्याकरणानी' ति, इति यं तं वुत्तं भगवता इदमेतं पटिच्च वुत्तं । १०. "इति खो, आवुसो, यं तं वुत्तं भगवता सङ्कित्तेन' भासि- तासु' महापञ्हासु- 'एको पन्हो एको उद्देसो एक वेय्याकरणं ... पं०... दस पञ्हा दसुद्देसा दस वेय्याकरणानी' ति, इमस्स खो अहं, आवुसो, भगवता सहितेन भासितस्स एवं वित्थारेन प्रत्यं नाजानामि । पाकरस- माना च पन तुम्हे, भावुसो, भगवन्तम्भेव उपसवामित्वा एतमत्यं पटिपुच्छेय्याय । यथा नोनं' भगवा व्याकरोति तथा नं धारेय्याया" ति । "एवं, अय्ये" ति खो कजङ्गलका उपासका फजङ्गलियाय सो भिवसुनिया मासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्या उट्ठायाराना फजङ्गलिक मिक्सुनि अभिवादेत्वा पदविसणं यत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं निसीदिसु । एगमन्तं १-१. सी०, स्पा०, रा. पारपरेगु गरिष । २. पुपाणाप - गी. परियार - स्याः । ३. मी., रयान, पोरपगु गरिप। R.58 20 25 ·B.50 १०.३.६] पठमकोरालमुत्तं निसिन्ना खो कजङ्गलका उपासका यावतको अहोसि कजङ्गलिकाय भिक्खुनिया सद्धि कथासल्लापो, तं सव्वं भगवतो आरोचेसुं । ११. “साधु साधु, गहपतयो ! पण्डिता, गहपतयो, कजङ्ग- लिका भिक्खुनी। महापञ्जा, गहपतयो, कजङ्गलिका भिक्खुनी । मं'चे' पि तुम्हे, गहपतयो, उपसङ्कमित्वा एतमत्यं पटिपुच्छेय्याथ, अहं । पि चेतं एवमेव व्याकरेय्यं यथा तं कजङ्गलिकाय भिक्खुनिया व्याकतं । एसो चेव तस्स अत्यो। एवं च नं धारेय्याथा" ति । R.59 . - ६. पठमकोसलसुतं १. "यावता, भिक्खवे, कासिकोसला, यावता रज्मो पसेनदिस्स कोसलस्स विजितं', राजा तत्थ पसेनदि कोसलो अग्गमक्खायति । रो पि खो, भिक्खवे, पसेनदिस्स कोसलस्स अत्येव अायत्तं अत्यि 10 विपरिणामो। एवं पस्स, भिक्खवे, सुतवा अरियसावको तस्मि पि निबिन्दति । तस्मि निम्विन्दन्तो अग्गे विरज्जति, पगेव हीनस्मि । २. “यावता, भिक्खवे, चन्दिमसुरिया परिहरन्ति दिसा भन्ति विरोचमाना, ताव सहस्सधा लोको। तस्मि सहस्सधा लोके सहस्सं चन्दानं सहस्सं सुरियानं सहस्सं सिनेरुपब्वतराजानं सहस्सं जम्बुदीपानं 15 सहस्सं अपरगोयानानं सहस्सं उत्तरकुरूनं सहस्सं पुबविदेहानं चत्तारि महासमुद्दसहस्सानि चत्तारि महाराजसहस्सानि सहस्सं चातुमहाराजि- कानं सहस्सं तावतिसानं सहस्सं यामानं सहस्सं तुसितानं सहस्सं निम्मान- रतीनं सहस्सं परनिम्मितवसवत्तीनं सहस्सं ब्रह्मलोकानं । यावता, भिक्सवे, सहस्सी' लोकधातु, महाब्रह्मा तत्य अग्गमक्खायति । महा- 20 ब्रह्मनो पि खो, भिक्खवे, प्रत्येव अञ्जयतं अत्यि विपरिणामो। एवं पस्स, भिक्खवे, सुतवा अरियसावको तस्मि पि निम्विन्दति । तस्मि निन्विन्दन्तो अग्गे विरज्जति, पगेव हीनस्मि । ३. "होति सो, भिक्सवे, समयो यं अयं लोको संवट्टति । संवट्टमाने, भिक्सवे, लोके येभुय्येन सत्ता प्राभस्तरसंवत्तनिका भवन्ति । १-१. सचे-सी, स्या०, रो०। २. मं०-मी०, स्वा०,रो०।३.विरित - सी.। ४. विरोचना - सी०। ५-५. स्वा. पोत्यो न स्लिति । ६-६. महाम- पा०, ७. मामस्सरवतनिका - सो, स्था, रो०। म०४-१६ R.60 0 रो.1 ·B.304 सुतवा अरिय- 1 ? ... ... १४६ मागुत्तरनिकायो [१०.३६- ते तत्थ होन्ति मनोमया पीतिभक्खा सयम्पमा अन्तलिक्खेचरा सुभट्ठायिनो चिरं दीघमद्धानं तिट्ठन्ति । संवट्टमाने, भिक्खवे, लोके आभस्सरा देवा अग्गमक्खायन्ति । आभस्सरानं पि खो, भिक्खवे, देवानं अत्येव अचथत्तं अत्थि विपरिणामो । एवं पस्स, भिक्खवे, 5 सावको तस्मि पि निबिन्दति । तस्मि निधिबन्दन्तो अग्गे विरज्जति, पगेव हीनस्मि । ४. “दरायिमानि, भिक्खवे, कसिणायतनानि । कतमानि दस पथवीकसिगमेको सजानाति उद्धं अधोतिरियं अद्वयं अप्पमाणं; आपो- कसिणमेको सञ्जानाति ...पे०... तेजोकसिणमको सजानाति 10 वायोकसिणमेको सञ्जानाति नीलकसिणमेको सञ्जानाति पीतकसिणमेको सञ्जानाति लोहितकसिणमेको सञ्जानाति ओदातकसिणमेको सजानाति ... आकासकसिणमेको सजानाति विज्ञाणकसिणमेको सञ्जानाति उद्धं अधो तिरियं अद्वयं अप्पमाणं । इमानि खो, भिक्खवे, दस कसिणायतनानि । "एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं दसन्नं कसिणायतनानं यदिदं विनाण- कसिणं एको सजानाति उद्धं अधो तिरियं अद्वयं अप्पमाणं । एवं. सचिनो पि खो, भिक्सवे, सन्ति सत्ता। एवंसीनं पि सो, भिक्खवे, सत्तानं प्रत्येव अायत्तं अत्यि विपरिणामो । एवं पस्स, भिक्खवे, सुतवा अरियसावको तस्मि पि निम्विन्दति । तस्मि ० निव्यिन्दन्तो अग्गे विरज्जति, पगेव हीनस्मि । ५. "अट्ठिमानि, भिक्सवे, अभिभायतनानि । फतमानि अट्ठ अज्जतं रूपसनी एको यहिद्धा रूपानि पस्सति परित्तानि सुवत- दुबण्णानि; 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति, एवंरानी होति । इदं पठमं अभिभायतनं । "अज्झत्तं स्पसमी एको पहिला रूपानि पराशि अपमाणागि सुवण्गदुव्ययानि; 'तगि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति, एयंगात्री होति । इदं दुतियं अभिनायतनं । "प्रभातं अस्पगम्मी एयो वहिदा रमानि गति परिमानि गुवगन्धानि; 'तानि अभिनुम जानामि परगामी' ति, एवंगन्त्री - होति । दंततिमं अनिमायतनं । 15 R.61 ? 25 + ·१०.३.६] B.305 R62 पठमकोसलसुत्तं "अज्झत्तं अरूपसञ्त्री एको वहिद्धा रूपानि पस्सति अप्पमाणानि सुवण्णदुव्यण्णानि; 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति, एवंसञ्ची होति । इदं चतुत्थं अभिभायतनं । "अज्झत्तं अरूपसी एको बहिद्धा रूपानि पस्सति नीलानि नीलवण्णानि नीलनिदस्सनानि नीलनिभासानि । सेय्यथापि नाम उमा- 5 पुप्फ' नील नीलवण्णं नीलनिदस्सनं नीलनिभासं, सेय्यथा वा पन तं वत्थं वाराणसेय्यकं उभतोभागविमटुं नीलं नीलवण्णं नीलनिदस्सनं नील- निभास; एवमेव अज्झत्तं अरूपसी एको वहिद्धा रूपानि पस्सति नीलानि नीलवण्णानि नीलनिदस्सनानि नीलनिभासानि; 'तानि अभि- भुय्य जानामि पस्सामी' ति, एवंसची होति । इदं पञ्चमं अभि- 10 भायतनं । "अज्झत्तं अरूपसी एको वहिद्धा रूपानि पस्सति पीतानि पीतवण्णानि पीतनिदस्सनानि पीतनिभासानि । सेय्यथापि नाम कणि- कारपुष्फ पीतं पीतवणं पीतनिदस्सनं पीतनिभासं, सेय्यथा वा पन तं वत्यं वाराणसेय्यकं उभतोभागविमटुं पीतं पीतवणं पीतनिदस्सनं 15 पीतनिभासं ; एवमेव अज्झत्तं अरूपसी एको बहिद्धा रूपानि पस्सति पीतानि पीतवण्णानि पीतनिदस्सनानि पीतनिभासानि; 'तानि अभि- भुय्य जानामि पस्सामी' ति, एवंसची होति । इदं छटुं अभिभायतनं । "अज्झत्तं अरूपसी एको वहिद्धा रूपानि पस्सति लोहितकानि लोहितकवण्णानि लोहितकनिदस्सनानि लोहितकनिभासानि । सेय्यथा- 20 पि नाम बन्धुजीवकपुप्फ लोहितकं लोहितकवणं लोहितकनिदस्सनं लोहितकनिभासं, सेय्यथा वा पन तं वत्थं वाराणसेय्यकं उभतोभागविमटुं लोहितकं लोहितकवणं लोहितकनिदस्सनं लोहितकनिभास; एवमेव अज्झतं अरूपसञी एको बहिद्धा रूपानि पस्सति लोहितकानि लोहितकवण्णानि लोहितकनिदस्सनानि लोहितकनिभासानि; 'तानि 25 अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति, एवंसनी होति । इदं सत्तम अभिमायतनं। "अज्झत्तं अरूपसी एको बहिद्धा रूपानि पस्सति ओदातानि प्रोदातवण्णानि ओदातनिदस्सनानि प्रोदातनिभासानि। सेय्यथापि नाम ओसधितारका प्रोदाता प्रोदातवण्णा प्रोदातनिदस्सना ओदात- १. उम्मापुष्र्फ - सी०, रो०; उम्भारपुप्फ- स्या० । २. एवमेवं - सी०, स्या०, 30 रो०।

·B.306 R.63 १४८ ..अडगुंतरनिकायो [१०.३.६- निभासा, सेय्यथा वा पन तं वत्थं वाराणसेय्यकं उभतोभागविमटुं ओदातं प्रोदातवणं प्रोदातनिदस्सनं प्रोदातनिभासं; एवमेव अज्झत्तं अरूपसची एको बहिद्धा रूपानि पस्सत्ति ओदातानि प्रोदातवण्णानि प्रोदातनिदस्सनानि ओदातनिभासानि; 'तानि अभिभुय्य जानामि 5 पस्सामी' ति, एवंसभी होति । इदं अट्ठमं अभिभायतनं । इमानि. खो, भिक्खवे, अट्ट अभिभायतनानि । "एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं अट्टनं अभिभायतनानं यदिदं अज्झत्तं अरूपसी एको बहिद्धा रूपानि पस्सति ओदातानि प्रोदातवण्णानि ओदातनिदस्सनानि प्रोदातनिभासानि; 'तानि अभिभुय्य जानामि 10 पस्सामी' ति, एवंसची होति । एवंसचिनो पि खो, भिक्सवे, सन्ति सत्ता। एवंसीनं पि खो, भिक्खवे, सत्तानं अत्येव अझथत्तं अस्थि विपरिणामो। एवं पस्स, भिक्खवे, सुतवा अरियसावको तस्मि पि निबिन्दति । तस्मि निव्विन्दन्तो अग्गे विरज्जति, पगेव हीनस्मि । ६. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, पटिपदा । कतमा चतस्सो ? 15 दुक्खा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा, सुखा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, सुखा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा भिक्खवे, चतस्सो पटिपदा । "एतदग्गं, भिक्खवे, इमासं चतस्सन्नं पटिपदानं यदिदं सुसा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा । एवम्पटिपन्ना पिखो, भिक्खवे, सन्ति सत्ता । 20 एवम्पटिपन्नानं पि खो, भिक्खवे, सत्तानं प्रत्येव प्रयतं अत्यि विपरिणामो। एवं पस्स, भिवखवे, सुतया अरियसापको तस्मि पि निम्विन्दति । तस्मि निदिबन्दन्तो अग्गे विरज्जति, पगेव हीनस्मि । ७. "चतस्सो इमा, भिक्सवे, सजा । कतमा चतस्सो ? परित्तमेको सञ्जानाति, महग्गतमको सञ्जानाति, अप्पमानमेको 2- राजानाति, 'नत्यि किरची' ति पाकिञ्चन्यायतनमेको राजानाति- इमा सो, भिरावे, चतस्सो सञ्ज्ञा । "एतदम्ग, भिक्सवे, इमारा चतस्राग्नं सग्लानं यदिदं 'नत्य फिञ्ची' तिग्राफिञ्चम्यायतनमको सजानाति । एपंसन्निनो पिसो, मिनरावे, गन्ति सत्ता । एवंसनीनं पिसो, भिवराये, ससानं प्रत्येप " अन्नपतं त्यि दिपरिणामो । एवं परगं, मिनरावे, गुतपा मारिप- - इमा खो, का ·B.307. - - R.64 - 10 १०.३.६] पटमकोसलसुतं १४६ सावको तस्मि पि निम्विन्दति । तस्मि निश्चिन्दन्तो अगगे धिरज्जति, पगेव हीनस्मि। ८. "एतदग्गं, भिक्खवे, वाहिरकानं दिद्विगतानं यदिदं 'नो चस्स, नो च मे सिया, न भविस्सामि, न मे भविस्सती'ति । एवंदिटिनो, भिक्खवे, एतं पाटिकई - 'या चायं भवे' अप्पटिकुल्यता, सा चस्स न 5 भविस्सति; या चायं भवनिरोधे पाटिकुल्यता, सा चस्स न भविस्सती' ति । एवंदिट्ठिनो पि खो, भिक्खवे, सन्ति सत्ता । एवंदिट्ठीनं पि खो, भिक्खवे, सत्तानं अत्येव अाथत्तं अत्यि विपरिणामो। एवं पस्सं, भिक्खवे, सुतवा अरियसावको तस्मि पि निबिन्दति । तस्मि निवि- न्दन्तो अग्गे विरज्जति, पगेव हीनस्मि । ९. "सन्ति, भिक्खवे, एके समणब्राह्मणा परमत्यविसुद्धि' पापेन्ति । एतदग्गं, भिक्खवे, परमत्थविसुद्धि पज्ञापेन्तानं यदिदं सब्बसो पाकिञ्चमायतनं समतिक्कम्म नेवसम्ञानासज्ञायतनं उप- सम्पज्ज विहरति । ते तदभिज्ञाय तस्स सच्छिकिरियाय धम्म देसेन्ति । एवंवादिनो पि खो, भिक्खवे, सन्ति सत्ता । एवंवादीनं पि खो, भिक्खवे, 15 सत्तानं अत्थेव अायत्तं अस्थि विपरिणामो। एवं पस्सं, भिक्खवे, सुतवा अरियसावको तस्मि पि निम्विन्दति । तस्मि निम्विन्दन्तो अग्गे विरज्जति, पगेव हीनस्मि । १०. "सन्ति, भिक्खवे, एके समणब्राह्मणा परमदिट्ठधम्मनिब्यानं पञ्ञान्ति । एतदग्गं, भिक्खवे, परमदिट्ठधम्मनिब्बानं पज्ञापेन्तानं 20 यदिदं छन्नं फस्सायतनानं समुदयं च अत्यङ्गमं च अस्साद च आदीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं विदित्वा अनुपादाविमोक्खो । एवंवादि सो म, भिक्खवे, एवमक्खायि एके समणब्राह्मणा असता तुच्छा मुसा अभूतेन अभाचिक्खन्ति - 'समणो गोतमो न कामानं परिज पज्ञाति, न रूपानं परिनं पापेति, न वेदनानं परिज पञ्झापेती' ति। 23 कामानं चाहं, भिक्सवे, परिशं पापेमि, रूपानं च परिशं पञ्जामि, वेदनानं च परिज पञ्जामि, दिद्रुव धम्मे निच्छातो निबुतो सीतिभूतो अनुपादापरिनिबानं पापेमी" ति । R.63 १. तस्स भवे-स्था । २. परमपविमुदि-स्था..

·१५० अडगुत्तरनिकायो [१०.३.१०- B.308 - १०. दुतियकोसलसुत्तं १. एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डि- कस्स पाराम । तेन खो पन समयेन राजा पसेनदि कोसलो उय्योधिका निवत्तो होति विजितसङ्गामो लद्धाधिप्पायो। अथ खो राजा पसेनदि कोसलो येन आरामो तेन पायासि । यावतिका यानस्स भूमि, यानेन 5 गन्त्वा याना पच्चोरोहित्वा पत्तिको व आरामं पाविसि । तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू अभोकासे चङ्कमन्ति । अथ खो राजा पसेनदि कोसलो येन ते भिक्खू तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते भिक्खू एतदवोच- २. “कहं नु खो, भन्ते, भगवा एतरहि विहरति अरह 10 सम्मासम्बुद्धो । दस्सनकामा हि मयं, भन्ते, तं भगवन्तं अरहन्तं सम्मा- सम्बुद्ध" ति । "एसो, महाराज, विहारो संवुतद्वारो। तेन अप्पसद्दो उप- सङ्कमित्वा अतरमानो आलिन्द' पविसित्वा उक्कासित्वा अग्गळं आकोटेहि विवरिस्सति ते भगवा द्वारं" ति । ३. अथ खो राणा पसेनदि कोसलो येन सो विहारो संयुतद्वारो, तेन अप्पसद्दो उपसङ्कमित्वा अतरमानो प्रालिन्दं पविसित्वा उवकासित्वा अग्गळं आकोटेसि । विवरि भगवा द्वारं । अथ खो राजा पसेनदि कोसलो विहारं पविसित्या भगवतो पादेसु सिरसा निपतित्वा भगवतो पादानि मुखेन च परिचुम्बति पाणीहि च परिसम्बाहति नामं च सार्वति - v "राजाह, भन्ते, पसेनदि कोसलो; राजाह, भन्ते, प्रसेनदि कोसलो"लि। ४. “कं पन त्वं, महाराज, अत्यवसं सम्पस्समानो इमस्मि सरीरे एवरूपं परमनिपच्चकारं करोसि, मेत्तूपहारं उपदंससी" ति ? ५. “कत तं सो अहं, भन्ते, फतवेदितं सम्पस्समानो भगवति एवरूप परमनिपच्चकारं करोमि, मेत्तूपहारं उपदंसेमि । भगवा हि. 25 भन्ते, बहुजनहिताय पटिपन्नो बहुगननुयाय वहुनो गनस्स परिये जाये पतिद्वापिता यदिदं फल्याणधम्मताय युगलधम्मताय । यं पि, भन्ते, भगवा बहुजनहिताय पटिपन्नो बहुगनमुपाय बहुनो गनस्ल परिये जाये . 15 - . १.पाटिई-पा." २. पागनिमारार-गी., रो.।

·१५१ B.309 R.67 १०.३.१०] दुलियकोसलसुतं पतिट्ठापिता यदिदं कल्याणधम्मताय कुसलधम्मताय, इदं' पि खो अहं, भन्ते, अत्यवसं सम्पस्समानो भगवति एवरूपं परमनिपच्चकारं करोमि, भेत्तूपहारं उपदंसेमि। ६. "पुन च परं, भन्ते, भगवा सीलवा बुद्धसीलो अरियसीलो कुसलसीलो कुसलसीलेन समन्नागतो। यं पि, भन्ते, भगवा सीलवा 5 बुद्धसीलो अरियसीलो कुसलसीलो कुसलसीलेन समन्नागतो, इदं पि खो अहं, भन्ते, अत्यवसं सम्पस्समानो भगवति एवरूपं परमनिपच्चकारं करोमि, मेत्तूपहारं उपदंसेमि । ७. "पुन च परं, भन्ते, भगवा दीपरत्तं पारझको, परन- वनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवति । यं पि, भन्ते, भगवा 10 दीघरत्तं प्रारम्भको, अरझवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटि- सेवति, इदं पि खो अहं, भन्ते, अत्यवसं सम्पस्समानो भगवति एवरूपं परमनिपच्चकारं करोमि, मेतूपहारं उपदंसेमि । "पुन च परं, भन्ते, भगवा सन्तुट्ठो इतरीतरचीवरपिण्डपात- सेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन । यं पि, भन्ते, भगवा सन्तुट्ठो इतरीतरचीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन, इदं पि खो अहं, भन्ते, अत्यवसं सम्पस्समानो भगवति एवरूपं परमनिपच्चकारं करोमि, मेत्तूपहारं उपदंसेमि । ६. “पुन च परं, भन्ते, भगवा आहुनेय्यो पाहुनेय्यो दक्षिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्स । यं पि, भन्ते, भगवा 20 पाहुनथ्यो पाहुनथ्यो दक्खिणेय्यो अलिकरणीयो अनुत्तरं पुजफ्खेत्तं लोकस्स, इदं पि खो अहं, भन्त, अत्यवसं सम्पस्समानो भगवति एवरूपं परमनिपच्चकारं करोमि, मेत्तूपहारं उपदंसेमि । १०. "पुन च परं, भन्ते, भगवा यायं कथा अभिसल्लेखिका चेतोविवरणसप्पाया, सेय्यथीदं - अप्पिच्छकथा सन्तुट्ठिकथा पविवेक- 25 कया असंसग्गकथा विरियारम्भकथा सीलकथा समाधिकथा पञाकया विमुत्तिकथा विमुत्तिजाणदस्सनकथा, एवरूपाय कथाय निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी। यं पि, भन्ते, भगवा यायं कथा अभि- 15 १. इमं - रो०। २. बुद्धसोलो-स्या०, रो०] ३, चेनोविचरणसपाया - स्था। : एवरूपिया - सी०, रो० ॥

·5 R.68 B.310 १५२ प्रागुतरनिकायो [१०.३.१.- सल्लेखिका चतोविवरणसप्पाया, सेय्यथीदं - अप्पिच्छकथा ....... विमुत्तिज्ञाणदस्सनकथा, एवरूपाय कथाय निकामलामी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, इदं पि खो अहं, भन्ते, अत्यवसं सम्पस्समानो भगवति एवरूपं परमनिपच्चकारं करोमि, मेत्तूपहारं उपदंसेमि । ११. "पुन च परं, भन्ते, भगवा चतुम्नं झानानं आभिचेतसि- कानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिर- लाभी। यं पि, भन्ते, भगवा चतुन्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिधम्म- सुखविहारानं निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, इदं पि खो अहं, भन्ते, अत्थवसं सम्पस्समानो भगवति' एवरूपं परमनिपच्चकारं 10 करोमि, मेत्तूपहारं उपदंसेमि । १२. "पुन च परं, भन्ते, भगवा अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्स- रति, सेय्यथीदं - एक पिजाति द्वे पि जातियो तिस्सो पि जातियो चतस्सो पि जातियो पञ्च पि जातियो दस पि जातियो वीसं पिजातियो तिसं पि जातियो चत्तालीसं पि जातियो पञ्जासं पि जातियो जातिसतं पि 15 जातिसहस्सं पि जातिसतसहस्सं पि अनेके पि संवट्टकप्पे अनेके पि विवट्ट- कप्पे अनेके पि संवट्टविवट्टकप्पे -- 'अमुत्रासि एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो अमुत्र उदपादि; तत्रापासिं एवंनामो एवंगोतो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो इधूपपन्नों" 20 ति । इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुबेनिवासं अनुस्सरति । यं पि, भन्ते, भगवा अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति, सेय्यथीदं एक पि जाति द्वे पि जातियो ... पे०... इति साकारं सउद्देस अनेकविहितं पुबेनिवासं अनुस्सरति, इदं पि खो अहं, भन्ते, अत्यवसं सम्पस्समानो भगवति एवरूपं परमनिपच्चकारं करोमि, मेतूपहारं उपदंसेमि । १३. "पुन च परं, भन्ते, भगवा दिब्वेन चक्खुना विसुद्धेन अति- क्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमान होने पणीते सुवग्णे दुवणे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति - 'इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितन समन्नागता मनो- १. स्या० पोत्यके नत्यि । २. भगिचेतशिकानं सी०, रो.। ३. भगवतो स्या० । ४. इधुणनो- स्या०; श्युपपती - रौ० । - 25 ·R.63 - B.31 १०.१.१०] दुतियकोसलसुतं दुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिट्टिका मिच्छादिटि- कम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा अपाय दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना; इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुप- वादका सम्मादिट्टिका सम्मादिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं । मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपन्ना' ति, इति दिवेन चक्खुना विसुद्धन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति ... पे०... यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति । यं पि, भन्ते, भगवा दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन ... पे०... यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति, इदं पि खो अहं, भन्ते, अत्थवसं सम्पस्समानो भगवति एवरूपं परमनिपच्चकारं करोमि, मेत्तूपहारं 10 उपदंसेमि । १४. "पुन च परं, भन्ते, भगवा आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पनाविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । यं पि, भन्ते, भगवा आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति ... '.... पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति, इदं पि खो । अहं, भन्ते, अत्यवसं सम्पस्समानो भगवति एवरूपं परमनिपच्चकार करोमि, मेत्तूपहारं उपदंसेमि । १५. "हन्द च' दानि मयं, भन्ते, गच्छाम । बहुकिच्चा मयं बहुकरणीया" ति। "यस्स दानि त्वं, महाराज, कालं मजसी" ति । अथ खो राजा पसेनदि कोसलो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिण करवा पक्कामी ति । महावग्गो ततियो। तस्सुद्दानं सोहाधिवृत्ति' कायेन', चुन्दन कसिणेन च । काळी च द्वे महापहा, कोसलेहि परे दुवे ति ॥ 20 R.70 ३. चन्दो १. सी०, स्या०,रो० पोत्यवेसु नत्यि । २-२. सीहाधिमुत्ति- सो०. स्या०, रो। - स्या० । ४-४. कालि-सी०, रो०; काली-स्था । भ०४-२० ·- १५४ अडगुत्तरनिकायो [१०.४.१- ४. उपालिवग्गो १. उपालिसुत्तं १. अथ खो आयस्मा उपालि येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उपसङ्क- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो आयस्मा उपालि भगवन्तं एतदवोच २. “कति नु खो, भन्ते, अत्यवसे' पटिच्च तथागतेन सावकानं 5 सिक्खापदं पञ्जत्तं, पातिमोक्खं उद्दिटुं" ति ? ३. "दस खो, उपालि, अत्थवसे पटिच्च तथागतेन सावकानं सिक्खापदं पञ्जतं, पातिमोक्खं उद्दिष्टुं । कतमे दस ? सङ्घसुकृताय, सङ्घफासुताय, दुम्मकूनं पुग्गलानं निग्गहाय, पेसलानं भिक्खुनं फासु- विहाराय, दिट्ठधम्मिकानं आसवानं संवराय, सम्परायिकानं पासवानं 10 पटिघाताय, अप्पसन्नानं पसादाय, पसन्नानं भिय्योभावाय, सद्धम्म- ट्ठितिया, विनयानुग्गहाय - इमे खो, उपालि, दस अत्थवसे पटिच्च तथागतेन सावकानं सिक्खापदं पञत्तं, पातिमोक्खं उद्दिट्ट" ति । . B.312 ? R.71 २. पातिमोक्खट्ठपनासुतं १. “कति नु खो, भन्ते, पातिमोक्खट्ठपना" ति ? २. "दस खो, उपालि, पातिमोक्ख?पना । कतमे दस 15 पाराजिको तस्स परिसायं निसिन्नो होति, पाराजिककथा विप्पकता' होति, अनुपसम्पन्नो तस्सं परिसायं निसिन्नो होति, अनुपसम्पन्नकथा विप्पकता होति, सिक्खं पच्चवखातको तस्सं परिसायं निसिनो होति, सिक्खं पच्चक्खातककथा विप्पकता होति, पण्डको तस्सं परिसायं निसिनो होति, पण्डककता विप्पकता होति, भिवखुनिसको तस्सं परिसायं निसिन्नो होति, भिक्खुनिदूसककथा विप्पकता होति - इमे खो, उपालि, दस पातिमोक्खट्ठपना" ति । 20 ३. उच्याहिकासुत्तं १. "कतीहि नु सो, भन्ते, धम्मेहि समन्नागतो भिपसु उव्या- हिकाय सम्मनितव्यो" ति ? १. मत्परगेन -सौ.! २. विपनपा - ·- १०.४.४] पपगायागुत. २. "दसहि सो, उपालि, धम्गेहि समन्नागतो भिगा उचाहि- काय सम्मनितम्बो । कतमेहि दराहि ? इधुपालि, भिगा सोलवा होति पातिमोपससंवरसंवुतो विहरति प्राचारगोनरसम्पनो अणुमतेमु चज्जेसु भयदस्तावी, समादाय शिवगति सिमसापदेगु, बहुस्गुतो होति सुतघरो सुतसमिचयो, ये ते घम्मा प्रादिकल्याणा मज्झकल्याणा परियो । सानकल्याणा सात्यं सन्यजनं केवलपरिपुष्णं परिमुद्धं ब्रह्मपरियं अमि- वदन्ति, तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वनमा परिचिता मनसानुपेविसता दिट्ठिया सुप्पटिविदा; उभयानि सो पनस्स पाति- मोवसानि यित्यारेन स्वागतानि होन्ति सुविमतानि सुप्पयत्तीनि सुवि- निच्छितानि सुतसो अनुव्यञ्जनसो; विनये सो पन ठितो होति परांहीरो; 10 पटिवलो होति उभो अत्तपच्चरियन' रामापेतुं पञ्जापेतुं निग्नापतुं पैक्सेतुं पसादेतुं अधिकरणसमुप्पादवूपसमकुसलो' होति - अधिकरणं जानाति; अधिकरणसमुदयं जानाति; अधिकरणनिरोपं जानाति; अधिकरणनिरोधगामिनि पटिपदं' जानाति । इमेहि सो, उपालि, दसहि धम्महि रामनागतो भिपसु उव्याहिकाय सम्मनितव्यों" ति । R.72 - 15 D.313 ४. उपसम्पदासुतं १. “कतीहि नु सो, भन्ते, धम्मेहि समनागतेन भिक्सुना उपसम्पादेतव्वं" ति? २. "दसहि सो, उपालि, धम्महि समन्नागतेन मिक्सुना उप- सम्पादेतव्यं । कतमेहि दसहि ? इथुपालि, मिक्सु सीलया होति, पातिमोक्ससंवरसंयुतो विहरति प्राचारगोचरसम्पनो अणुमत्तेनु वज्जेनु । भयदस्सावी, रामादाय सिक्सति सिक्सापदेनु; बहुस्सुतो होति गुतपरो सुतसग्निचयो, ये ते धम्मा मादिरल्याणा मज्झकल्याणा परियोमान- कल्याणा सात्यं सव्यञ्जनं केवलपरिपुष्पं परिमुदं ब्रह्मचरियं प्रमि- वदन्ति, तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वनसा परिचिता मनसानुपेक्सिता दिट्ठिया नुप्पटिविदा; पातिमोक्सं सोपनःस पित्यारेन । स्वागतं होति सुबिभत्तं नष्पक्त्तं सुविनिच्छितं सुत्तसो मनुव्यञ्जनमो; गो.। . १.प.पारिप - सौ., सा, रोक ! ३-३.. गामिनीपटि-सा । ४.पा-मौर, स्मार, रो.।

·मंगुत्तरनिकायो [१०.४.४- पट्रिबलो होति गिलानं उपट्ठातुं वा उपट्ठापेतुं वा; पंटिबलो होति अनभि- तिं वूपकासेतुं वा वूपकासापेतुं वा; पटिबलो होति उप्पन्नं कुक्कुच्च धम्मतो विनोदेतुं; पटिवलो होति उप्पन्नं दिट्ठिगतं धम्मतो विवेचेतुं पटिबलोहोति अधिसीले समादपेतुं; पटिवलो होति अधिचित्ते समादपेतुं; पटिबलो होति अधिपाय समादपेतुं । इमेहि खो, उपालि, दसहि धम्मेहि समन्नागतेन भिक्खुना उपसम्पादेतब्ब" ति । 5 R.73 ५. निस्सयसुत्तं १. “कतीहि नु खो, भन्ते, धम्मेहि समन्नागतेन भिक्खुना निस्सयो दातव्यो" ति? २. "दसहि खो,उपालि, धम्मेहि समन्नागतेन भिक्खुना निस्सयो 10 दातब्बो । कतमेहि दसहि ? इधुपालि, भिक्खु सीलवा होति ... पे०... समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु; बहुस्सुतो होति ... पे०... दिट्ठियां सुप्पटिविद्धा; पातिमोवखं खो पनस्स वित्यारेन स्वागतं होति सुविभत्तं सुप्पवत्तं सुविनिच्छितं सुत्तसो अनुब्यञ्जनसो; पटिवलो होति गिलानं उपट्ठातुं वा उपट्ठापेतुं वा; पटिबलो होति अनभिरति वूपकासेतुं वा 15 वूपकासापेतुं वा; पटिवलो होति उप्पन्नं कुक्कुच्च धम्मतो विनोदेवें; पटिवलो होति उप्पन्नं दिट्ठिगतं धम्मतो विवेचेतुं ; पटिवलो होति अधिसीले ... पे०... अधिचित्ते ... अधिपज्ञाय समादपेतुं । इमेहि खो, उपालि, दसहि धम्मेहि समन्नागतेन भिक्खुना निस्सयो दातव्यो" ति । B.914 - ६. सामणेरसुत्तं १. "कतीहि नु खो, भन्ते, धम्मेहि समन्नागतेन भिवखुना 20 सामणेरो उपट्ठापेतव्यो" ति ? २. "दसहि खो, उपालि, धम्मेहि समन्नागतेन भिवखुना साम- मेरो उपट्ठापेतब्यो । कतमेहि दसहि ? इधुपालि, भिपसु सीलवा होति .पे०... समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु; बहुस्सुतो होति ... पे०... दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा; पातिमोक्खं सो पनस्स वित्यारेन स्वागतं होति 23 सुविभत्तं सुप्पवत्तं सुविनिच्छितं सुत्तसो अनुव्यम्जनसो; पटिवलो होति गिलानं उपट्ठातुं पा उपट्टापेतुं वा; परिचलो होति अभिरति ... .

·t, १०.४.८] ससामागीमुक्तं. वूपकासेतुं वा द्रूपकासोपेतुं वा; पटिवलो होति उत्पन्नं कुक्कुच्चं धम्मतो विनोदेतुं पटिवलो होति उप्पन्नं दिट्टिगतं धम्मतो विवेचे]; पटिवलो होति अधिसीले समादपेतुं पटियलो होति अधिचित्ते समादपेतुं पटिबलो होति अधिपाय समादपेतुं । इमेहि खो, उपालि, दसहि धम्मेहि समन्नागतेन भिक्खुना सामणेरो उपट्ठापेतब्बो" ति । 5 R.74 10 ७. सद्धभेदसुतं १. "'सङ्घभेदो सङ्घभेदो' ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भन्ते, सङ्घो भिन्नो होतो" ति ? २. "इधुपालि, भिक्खू अधम्म धम्मो ति दीपेन्ति, धम्म अधम्मो ति दीपेन्ति, अविनयं विनयो ति दीपेन्ति, विनयं अविनयो ति दीपेन्ति, अभासितं अलपितं तथागतेन भासितं लपितं तथागतेना ति दीपेन्ति, भासितं लपितं तथागतेन अभासितं अलपितं तथागतना ति दीपेन्ति, अनाचिणं तथागतेन प्राचिण्णं तथागतना ति दीपेन्ति, आचिण्णं तथागतेन अनाचिणं तथागतेना ति दीपेन्ति, अपञ्जतं तथागतेन पञ्झत्तं तथा- गतना ति दीपेन्ति, पत्तं तथागतेन अपात्तं तथागतेना ति दीपेन्ति । ते इमेहि दसहि वत्यूहि अवकस्सन्ति अपकस्सन्ति' आवेनि कम्मानि 15 करोन्ति प्रावेनिपातिमोक्ख उद्दिसन्ति । एत्तावता खो, उपालि, सङ्घो भिन्नो होती" ति । B.315 ८. सङ्घसामग्गीसुतं १. "'सङ्घसामग्गी सङ्घसामग्गी' ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भन्ते, सङ्घो समग्गो होती" ति ? २. "इधुपालि, भिक्खू अधम्म अधम्मो ति दीपेन्ति, धम्मं धम्मो 20 ति दीपेन्ति, अविनयं अविनयो ति दीपेन्ति, विनयं विनयो ति दीपेन्ति, अभासितं अलपितं तथागतेन अभासितं अलपितं तथागतेना ति दीपेन्ति, भासितं लपितं तथागतेन भासितं लपितं तथागतना ति दीपेन्ति, अना- चिण्णं तथागतेन अनाचिणं तथागतेना ति दीपेन्ति, प्राचिणं तथागतेन १. ववरसन्ति - सी०, रो०; पवास्मन्ति-स्था० । २-२. पावेनिसपातिमोरम- स्या..

·-मरपुत्तरनिकायो [१७.४.. आचिणं तथागतेना ति दीपेन्ति, अपञत्तं तथागतेन अपञ्चत्तं तथा- गतेना ति दीपेन्ति, पञ्चत्तं तथागतेन पञत्तं तथागतना ति दीपेन्ति । ते इमेहि दसहि वत्थूहि न अवकस्सन्ति न अपकस्सन्ति न आवेनि कम्मानि करोन्ति न आवेनि पातिमोक्खं उद्दिसन्ति । एतावता खो ,उपालि, सङ्घो समग्गो होती" ति । 5 R.75 ६. पठमानन्दसुत्तं १. अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिनो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच - "सङ्घभेदो सङ्घ- भेदों' ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भन्ते, सङ्घो भिन्नो 10 होती" ति? २. "इधानन्द, भिक्खू अधम्मं धम्मो ति दीपेन्ति, धम्म अधम्मो ति दीपेन्ति, अविनयं विनयो ति दीपेन्ति पे०... पञत्तं तथागतन अपञ्चत्तं तथागतेना ति दीपेन्ति । ते इमेहि दसहि वत्थूहि अवकस्सन्ति अपकस्सन्ति आवेनि कम्मानि करोन्ति आवेनि पातिमोक्खं उद्दिसन्ति । 15 एतावता खो, आनन्द, सङ्घो भिन्नो होती" ति । ३. "समग्गं पन, भन्ते, सङ्घ भिन्दित्वा' किं सो पसवती" ति? "कप्पट्टिक', आनन्द, किब्बिसं पसवती" ति । "किं पन, भन्ते, कप्पट्टिकं किब्बिसं" ति ? "कप्पं, आनन्द, निरयम्हि पच्चती ति. "आपायिको नेरयिको, कप्पट्ठो सङ्घभेदको । वग्गरतो अचम्मट्ठो, योगक्षेमा' पधंसति' । सङ्घसमगं भिन्दित्वा', कप्पं निरयम्हि पच्चती"ति ॥ - R-76 20 B.S16 १०. दुतियानन्दसुत्तं १. ""सङ्घसामग्गी सङ्घसामग्गी' ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भन्ते, सङ्घो समग्गो होती" ति? १. भेत्वा-सी०, स्या०,रो० । २. कप्पट्टियं-सी., रया०,रो। ३-३. पोगरीमती धंसति-सी०, स्या०, रो। ४. भैयान - मी०, स्या०,रो।

·१६० मगुत्तरनिकापो [१०.५.१- २. “को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन सङ्घ भण्डनकलह- विग्गहविवादा उप्पज्जन्ति, भिक्खू च न फासु विहरन्ती" ति? ३. "इधुपालि, भिक्खू अधम्मं धम्मो ति दीपेन्ति, धम्म अधम्मो ति दीपेन्ति, अविनयं विनयो ति दीपेन्ति, विनयं अविनयो ति दीपेन्ति, 5 अभासितं अलपितं तथागतेन भासितं लपितं तथागतना ति दीपेन्ति, भासितं लपितं तथागतेन अभासितं अलपितं तथागतेना ति दीपेन्ति, अनाचिण्णं तथागतेन प्राचिण्णं तथागतेना ति दीपेन्ति, आचिणं तथा- गतेन अनाचिण्णं तथागतेना ति दीपेन्ति, अपञ्चतं तथागतेन पञ्जतं तथागतेना ति दीपेन्ति, पञ्जतं तथागतेन अपञत्तं तथागतेना ति 10 दीपेन्ति । अयं खो, उपालि, हेतु अयं पच्चयो, येन सङ्घ भण्डनकलह- विग्गहविवादा उप्पज्जन्ति, भिक्खू च न फासु विहरन्ती" ति । R.78 २. पठमविवादमूलसुत्तं १. “कति नु सो, भन्ते, विवादमूलानी" ति ? २. "दस खो, उपालि, विवादमूलानि । कतमानि दस ? इधुपालि, भिक्खू अधम्मं धम्मो ति दीपेन्ति, धम्म अधम्मो ति दीपेन्ति, 15 अविनयं विनयो ति दीपेन्ति, विनयं अविनयो ति दीपेन्ति, अभासितं अलपितं तथागतेन भासितं लपितं तथागतेना ति दीपेन्ति, भासितं लपितं तथागतेन अभासितं अलपितं तथागतना ति दीपेन्ति, अनाचिण्णं तथा- गतेन आचिण्णं तथागतना ति दीपेन्ति, आचिण्णं तथागतेन अनाचिण्णं तथागतना ति दीपेन्ति, अपचत्तं तथागतेन पञत्तं तथागतना ति 20 दीपेन्ति, पत्तं तथागतेन अपञ्चत्तं तथागतेना ति दीपेन्ति । इमानि खो, उपालि, दस विवादमूलानी" ति । २. ३. दुतियविवादमूलसुत्तं १. “कति नु खो, भन्ते, विवादमूलानी" ति ? "दस खो, उपालि, विवादमूलानि । फतमानि दस ? इधुपालि, भिक्खू अनापत्ति आपत्ती ति दीपेन्ति, आपत्ति अनापत्ती 25 ति दीपेन्ति, लहुकं आपत्ति गरुकापत्ती ति दीपेन्ति, गरुक अापति लहुकापत्ती ति दीपेन्ति, दुठुल्लं आपत्ति अदुठुल्लापत्ती ति दीपेन्ति, D.S1B -- ·R.79 १०.५.४] कुसिनारसुतं १६६... अदुडुल्ले आपत्ति दुडुल्लापत्ती ति दीपेन्ति, सावसेसं आपत्ति अनव- सेसापत्ती ति दीपेन्ति, अनवसेरा आपत्ति सावरोसापत्ती ति दीपेन्ति, सम्पटिकम्मं आपत्ति अप्पटिकम्मापत्ती ति दीपेन्ति, अप्पटिकम्मं आपत्ति सप्पटिकम्मापत्ती ति दीपेन्ति । इमानि खो, उपालि, दस विवाद- मूलानी" ति । 5 - 15 ४. कुसिनारसुत्तं १. एकं समयं भगवा कुसिनारायं विहरति बलिहरणे वनसण्डे तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्खवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच - २. “चोदकेन, भिक्खवे, भिक्खुना परं चोदेतुकामेन पञ्च धम्मे अज्झत्तं पच्चवेक्खित्वा पञ्च धम्मे अज्झतं उपट्टापेत्वा परो चोदेतब्बो। 10 कतमे पञ्च धम्मा अज्झत्तं पच्चवेक्खितब्बा ? चोदकेन, भिक्खवे, भिक्खुना परं चोदेतुकामेन एवं पच्चवेक्खितब्बं - 'परिसुद्धकायसमाचारो नु खोम्हि, परिसुद्धेनम्हि कायसमाचारेन समन्नागतो अच्छिद्देन अप्पटि- मंसेन । संविज्जति नु खो मे एसो धम्मो उदाहु नो' ति ? नो चे, भिक्खवे, भिक्खु परिसुद्धकायसमाचारो होति परिसुद्धन कायसमाचारेन समन्नागतो अच्छिद्देन अप्पटिमसेन, तस्स भवन्ति वत्तारो- 'इङ्घ ताव आयस्मा कायिक सिक्खस्सूति, इतिस्स भवन्ति वत्तारो। ३. "पुन च परं, भिक्सवे, चोदकेन भिक्खुना परं चोदेतुकासन एवं पच्चबिखतब्बं - 'परिसुद्धवचीसमाचारो नु खोम्हि, परिसुद्धेनम्हि वचीसमाचारेन समन्नागतो अच्छिद्देन अप्पटिमसेन । सविज्जति नु 20 खो मे एसो धम्मो उदाहु नो' ति ? नो चे, भिक्सवे, भिवखु परिसुद्ध- वचीसमाचारो होति परिसुद्धेन वनीसमाचारेन समन्नागतो अच्छिद्देन अप्पटिमसन, तस्स भवन्ति वत्तारो - 'इज ताव आयस्मा वाचसिक सिक्खस्सू ति, इतिस्स भवन्ति वत्तारो। ४. "पुन च परं, भिक्खवे, चोदकेन भिक्खुना पर चोदेतुकामेन एवं पच्चक्खितब्बं - 'मत्तं नु खो मे नित्तं पच्चुपट्टितं सब्रह्मचारीसु अनाघातं । संविज्जति नु खो मे एसो धम्मो उदाहु नो' ति ? नो चे, भिक्खवे, भिक्खुनो मेत्त' चित्तं' पन्चुपट्टितं होति सब्रह्मचारीसु अना- १-१. मेतचित्तं- स्या। 25 R.80 B.319 म०४-२१ ·२६२ प्रगुत्तरनिकायो [१०.५.४- घातं, तस्स भवन्ति वत्तारो - 'इङ्घ ताव आयस्मा सब्रह्मचारीसु मेत्तं चित्तं उपट्ठापही' ति, इतिस्स भवन्ति वत्तारो। ५. "पुन च परं, भिक्खवे, चोदकेन भिक्खुना परं चोदेतुकामेन एवं पच्चक्खितब्बं - 'बहुस्सुतो नु खोम्हि सुतघरो सुतसन्निचयो, ये 5 ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्यं सव्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तयारूपा' मे धम्मा वहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा । संविज्जति नु खो मे एसो धम्मो उदाहु नो' ति ? नो चे, भिक्खवे, भिक्खु बहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसन्निचयो, ये ते धम्मा 10 आदिकल्याणा मज्झकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्य' सब्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स धम्मा बहु- स्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटि- विद्धा, तस्स भवन्ति वत्तारो- 'इङ्घ ताव आयस्मा आगमं परियापुणस्सू' ति, इतिस्स भवन्ति वत्तारो। ६. "पुन च परं, भिक्सवे, चोदकेन भिक्खुना परं चोयेतुकान एवं पच्चवेक्खितव्वं - 'उभयानि खो' पन' में पातिमोक्खानि वित्थारेन स्वागतानि होन्ति सुविभत्तानि सुप्पवत्तीनि सुविनिच्छितानि सुत्तसो अनुव्यन्जनसो । संविज्जति नु सो मे एसो धम्मो उदाहु नो' ति ? नो वे, भिक्खुनो उभयानि पातिमोक्खानि वित्यारेन स्वागतानि 20 होन्ति सुविभत्तानि सुप्पपत्तीनि सुविनिच्छितानि सुत्तसो अनुव्यञ्जनसो, 'इदं पनायस्मा, कत्य वुत्तं भगवता' ति, इति पुट्ठो न सम्पायिस्सति । तस्स भवन्ति वत्तारो- 'इङ्घ ताव मायस्मा विनयं सिक्सस्सू' ति, इतिस्स भवन्ति वत्तारो। इमे पञ्च धम्मा अज्झत्तं पच्चविसतव्वा "कतमे पञ्च धम्मा अज्झतं उपट्ठापेतच्या ? 'कालेन 25 यक्सामि, नो अकालेन; भूतेन यवसामि, नो अभूतन; राष्हेन यपरामि, नो फरसेन; अत्यसंहितेन यसागि, नो अगत्यसंहितेन; मतचित्तो वालागि, नो दोसन्तरो' ति - इमें पञ्च धम्मा अज्दात्तं उपट्टापेराव्या । गोदकेन, गिामवे, भिषगुना परं चोदेतुफामेन मे पल पगे १. TIग -me | २. गा-1-1.7ी-गी..रोमो- मा.। ४. पगार-नी, दारी. । 15 R.81 - ·१६३. १०.५.५] राजन्तेपुरप्परागगुतं अज्झत्तं पच्चवेक्खित्वा इमे पञ्च धम्मे अज्झत्तं उपट्ठापेत्या' परो चोदेतव्यो"ति। B.320 ? - R.82 ५. राजन्तेपुरप्पवेसनसुत्तं १. "दसयिमे, भिक्खवे, आदीनवा राजन्तपुरप्पवैसने । कतमे दस इध, भिक्सवे, राजा महेसिया सद्धि निसिन्नो होति । तम भिक्खु पविसति । महेसी वा भिक्खं दिस्वा सितं पातुकरोति, भिवखु । वा महेसि दिस्वा सितं पातुकरोति । तत्य रज्जो एवं होति - 'अद्धा इमेसं कतं वा करिस्सन्ति वा' ति ! अयं, भिक्सवे, पठमो प्रादीनको राजन्तेपुरप्पवेसने । २. "पुन च परं, भिक्खवे, राजा वहुकिच्चो बहुकरणीयो अच- तरं इत्थि गन्तवा न सरति-'सा तेन गम्भ गाहाति' । तत्य रयो एवं 10 होति 'न खो इच अञ्चो कोचि पविसति, अझन पबजितेन । सिया नु खो पब्वजितस्स कम्म' ति । अयं, भिक्सवे, दुतियो प्रादीनवो राजन्तेपुरप्पयेसने । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, रो अन्तपुरे अञ्जतरं रतनं नस्सति । तत्थ रञ्यो एवं होति - 'न खो इध अञ्चो कोचि पविसति, 15 अञ्जन पबजितेन। सिया नु खो पबजितस्स कम्म' ति । अयं, भिक्खवे, ततियो आदीनवो राजन्तपुरप्पवेसने । ४. "पुन च परं, भिक्सवे, रो अन्तेपुरे अन्भन्तरा गुम्हमन्ता बहिद्धा सम्भेदं गच्छन्ति । तत्य रो एवं होति - 'न खो इध अनो कोचि पविसति, अञ्जन पचजितेन । सिया न सो पचजितस्स कम्म' ति । अयं, भिक्खवे, चतुत्यो प्रादीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, रज्यो अन्तपुरे पिता का पुत्तं पत्येति पुत्तो वा पितरं पत्थेति। तेसं एवं होति - 'न सो इच असओ कोचि पविसति, अज्ञत्र पब्बजितेन । सिया न सो पचजितस्स कम्म' ति । अयं, भिक्खवे, पञ्चमो आदीनवो राजन्तपुरप्पवेसने । ६. "पुन च परं, भिक्सवे, राजा नीचट्टानियं उच्चे ठाने ठति । येसं तं अमनापं तेसं एवं होति - राजा सो पबजितेन संसट्ठो। तिया १. उपट्टपेत्वा - सी०, रो। 20 25 ·B.321 भगुतरनिकायो [१०.५.५- नु सो पब्बजितस्स कम्म' ति । अयं, भिक्खवे, छट्ठो प्रादीनवो राजन्ते- पुरप्पवेसने । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, राजा उच्चट्ठानियं नीचे ठाने उपेति । येस तं अमनापं तसं एवं होति - 'राजा खो पव्यजितेन संसष्टो। सिया 5 नु खो पब्वजितस्स कम्मति । अयं, भिक्खवे, सत्तमो आदीनवो राजन्ते- पुरप्पवेसने । ८. "पुन च परं, भिक्खवे, राजा अकाले सेनं उय्योजेति । येसं तं अमनापं तेर्स एवं होति – 'राजा खो पब्बजितेन संसट्ठो। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म' ति । अयं, भिक्खवे, अट्ठमो आदीनवो राजन्ते- 10 पुरप्पवेसने । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, राजा काले सेनं उय्योजत्वा अन्तरा- मगतो निवत्तापेति । येसं तं अमनापं तेसं एवं होति - 'राजा खो पब्बजितेन संसट्ठो। सिया नु खो पव्वजितस्स कम्म' ति । प्रयं, भिक्खवे, नवमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने । १०. "पुन 'च परं, भिवखवे, रन्नो अन्तेपुर हथिसम्मई' अस्ससम्मई रथसम्मई' रजनीयानि रूपसद्दगन्धरसफोटुब्बानि, यानि न पब्वजितस्स' सारुप्पानि'। अयं, भिक्खवे, दसमो आदीनवो राजन्ते- पुरप्पवेसने । इमे खो, भिक्खवे, दस आदीनवा राजन्तपुरप्पवेसने" ति । R.83 15 - ६. सक्कसुत्तं १. एकं समयं भगवा सक्कसु विहरति कपिलवत्थुस्मि 20 निग्रोधारामे । अथ खो सम्बहुला सक्का' उपासका तदहुपोसथे येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ने खो सक्के उपासके भगवा एतदवोच- २. "अपि नु तुम्हे, सक्का, अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसथं उपवसथा" ति? "अप्पेकदा मयं, भन्ते, अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसथं उपवसाम, अप्पेकदा न उपवसामा" ति । १-१. हत्यिसम्मद सम्मदं सम्मदं . सी०, रो०; हरिथसम्वाधं सम्बा, ० सम्बा - स्या०।२-२. पम्वजितसारप्पानि-सी०, स्या०, रो। ३-३. सक्यपासवा- 25 सी.1 ·१६१ 5 R.84 D.322 ... सारगुत "तसं वो, सक्का, अलाभा तेरां दुल्लद्धं, ये तुम्हे एवं सोपराभये जीविते मरणसभये जीविते अप्पेकदा अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसयं उपवसय, अप्पेकदा न उपवराय । "तं कि मञ्चथ, सकका, इथ पुरिसो येन केनचि' कम्मट्ठानेन अनापज्ज अकुसलं दिवस अड्डफहापणं' निबिसेय्य । दसो पुरिसो उद्यानसम्पप्नोति अलं वचनाया" ति ? "एवं, भन्ते"। "तं किं मनथ, सबका, इध पुरिसो येन केनचि कम्मट्टानेन अनापज्ज' अकुसलं दिवसं कहापणं निच्चिसेय्य । दक्सो पुरिसो उडान- सम्पन्नोति अलं वचनाया" ति ? "एवं, भन्ते"। "तं कि, माय, सक्का, इध पुरिसो येन केनचि कम्मट्ठानेन अनापज्ज अकुसलं दिवसं द्वे कहापणे निदिबसेय्य ... तयो कहापणे निवि- सेय्य ... चत्तारो कहापणे निदिबसेय्य ... पञ्च कहापणे निविरोग्य .. छ कहापणे निविसेय्य सत्त कहापणे निबिसेप्य अट्ठ महापणे । निबिसेय्य नव कहापणे निबिसेय्य ... दस कहापणे निब्बिसेय्य वीस कहापणे निब्बिसेय्य तिस" कहापणे निव्यिसेय्य ... चत्तारोसं' कहापणे निदिबसेय्य पञ्जासं कहापणे निबिरोग्य कहापणसतं निधिसेय्य । दक्पो पुरिसो उडानसम्पन्नो ति प्रलं वचनाया" ति ? "एवं, मन्तै"। "तं कि माय, सक्का, अपि नु सो पुरिसो दिवसे दिय' कहापणसतं कहापणसहस्सं निविसमानो लद्धं लद्धं निक्सिपन्तो यस्म- सतायुको यस्ससतजीवी महन्तं भोगवसन्धं अधिगन्द्रया" ति ? "एवं, भन्ते"। "तं कि माय, मक्का, मपि नु सो पुरियो मोगहेतु मोगनिदानं । भोगाधिकरणं एक वा रत्ति एकं वा दिवन उपट्ठ वा रत्ति उपटुं या दिवसं एफन्तमुसप्पटिसंवेदी विहरेग्या" ति ? २. - मी .. - मी.। मोदर - मा.Hि - मा. शन-मो. मा है. एस्टपोरी ... ... ... 20 १. स्वा. पो.पके नय। - ८. पोम नहिए। स, रो।

·- १०.५.७] महालिसुतं चत्तारो रत्तिन्दिवे ... तयो रत्तिन्दिवे ... द्व रत्तिन्दिवे ... एक रत्तिन्दिवं अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहरन्तो यथा मयानुसिटुं तथा पटिपज्ज- मानो सतं पि वस्सानि सतं पि वस्ससतानि सतं पि वस्ससहस्सानि एकन्त- सुखप्पटिसंवेदी विहरेय्य, सो च स्वास्स सकदागामी वा अनागामी वा अपण्णकं वा सोतापन्नो । तेसं वो, सक्का, अलाभा तेसं दुल्लद्धं, ये तुम्हे : एवं सोकसभये जीविते मरणसंभये जीविते अप्पेकदा अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसथं उपवसथ, अप्पेकदा न उपवसथा" ति । "एते मयं, भन्ते, अज्जतग्गे अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसयं उपवसिस्सामा" ति । . B.324 15 ७. महालिसुत्तं १. एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागार- 10 सालायं । अथ खो महालि लिच्छवि येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो महालि लिच्छवि भगवन्तं एतदवोच - २. “को नु खो, भन्ते हेतु, को पच्चयो पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया" ति? "लोभो खो, महालि, हेतु, लोभो पच्चयो पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया । दोसो खो, महालि, हेतु, दोसो पच्चयो पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया । मोहो खो, महालि, हेतु, मोहो पच्चयो पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया। अयोनिसो मनसिकारो खो, महालि, हेतु, अयोनिसो 20 मनसिकारो पच्चयो पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया । मिच्छापणिहितं खो, महालि, चित्तं हेतु, मिच्छापणिहितं चित्तं पच्चयो पापस्स कम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया ति । अयं खो, महालि, हेतु, अयं पच्चयो पापस्स फम्मस्स किरियाय पापस्स कम्मस्स पवत्तिया" ति। ३. "को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो कल्याणस्स कम्मस्स किरियाय कल्याणस्स कम्मस्स पवत्तिया" ति? "अलोभोखो, महालि, हेतु, अलोभो पच्चयो कल्याणस्स कम्मस्स किरियाय कल्याणस्स कम्मस्स पवत्तिया । अदोसो खो, महालि, हेतु, . R.87 ·मडगुत्तरनिकायो [१०.५.७- अदोसो पच्चयो कल्याणस्स कम्मस्स किरियाय कल्याणस्स कम्मस्स पवत्तिया । अमोहो खो, महालि, हेतु, अमोहो पच्चयो कल्याणस्स कम्मस्स किरियाय कल्याणस्स कम्भस्स पवत्तिया । योनिसो मनसिकारी खो, महालि, हेतु, योनिसो मनसिकारो पञ्चयो कल्याणस्स कम्मरस किरियाय कल्याणस्स कम्मस्स पवत्तिया । सम्मापणिहितं खो, महालि, चित्तं हेतु, सम्मापणिहितं चित्तं पच्चयो कल्याणस्स कम्मस्स किरियाय कल्याणस्स कम्मस्स पवत्तिया । अयं खो, महालि, हेतु, अयं पच्चयो कल्याणस्स कम्मस्स किरियाय कल्याणस्स कम्मस्स पवत्तिया । इमे. चे, महालि, दस धम्मा लोके न संविज्जय्यू, नयिध' पञ्चायेथ अधम्म- 10 चरिया विसमचरिया ति वा धम्मचरिया समचरिया ति वा । यस्मा च खो, महालि, इमे दस धम्मा लोके संविज्जन्ति, तस्मा पञ्चायति अधम्मचरिया विसमचरिया ति वा धम्मचरिया समचरिया ति वा" B.325 ति। R.B8 ८. पब्बजितमभिण्हसुत्तं १. "दसयिमे, भिक्खवे, धम्मा पबजितेन अभिण्हं पच्चविख- 15 तब्बा । कतमे दंस ? 'वैवण्णियम्हि अझूपगतो' ति पचजितेन अभिण्हं पच्चवेक्खितब्वं; परपटिबद्धा मे जीविका ति पव्वजितेन अभिव्हं पच्चवेक्खितव्वं; 'अञ्जो मे आकप्पो करणीयो' ति पबजितेन अभिण्हं पच्चवेक्सितव्वं ; 'कच्चि नु खो मे अत्ता सीलतो न उपवदती' ति पच्च- जितेन अभिण्डं पच्चक्खितवं; 'कच्चि नु खो मं अनुविच्च विच 20 सब्रह्मचारी सोलतो न उपवदन्ती' ति पयजितेन अभिण्हं पच्चविस- तव्बं; 'सबेहि मे पियेहि मनापेहि नानाभावो विनाभायो' ति पचजितेन अभिण्हं पच्चवेक्खितब्ब; 'कम्मस्सकोम्हि कम्मदायादो कम्मयोनि कम्म- बन्यु कम्मपटिसरणो, यं कम्म करिस्सामि कल्याणं या पापकं या तस्स दायादो भविस्सामी' ति पबजितेन अभिण्हं पच्चविखतव्यं; 'ययंभूतस्रा 28 मे रत्तिन्दिया वोतिपत्तन्ती' ति पयजितेन अभिव्हं पच्नवेविगतव्वं ; 'कच्चि नु सो अहं सुझागारे अभिरमामी' ति पयजितेन अभिप्हं पच्चवैक्सितव्यः 'अत्यि नु सो मे उत्तरिमनुस्सधम्मो प्ररामरियाण- A १. गरिद-गी। २. गागागा- मी०, मा० रो।

·भण्डनमुर्स दस्सनविसेसो अधिगतो, योह' पच्छिमें काले सब्रह्मचारीहि पुट्ठो न मडकु भविस्सामी' ति पयजितेन अभिण्हं पच्चविखतब्बं । इमे सो, भिक्सवे, दस घम्मा पवजितेन अभिण्हं पच्चवेक्सितव्या" ति । ६. सरीरट्ठधम्मसुत्तं १. "दसयिमे, भिक्सवे, धम्मा सरीरट्ठा । कतमे दस ? सीतं, उण्हं, जिघच्छा, पिपासा, उच्चारो, पस्सावो, कायसंवरो, वचीसंबरो, 5 'आजीवसंवरो, पोनोन्भविको भवसङ्कारो - इमे सो, भिक्सवे, दस धम्मा सरीरट्ठा" ति । R.y B. 26 १०. भण्डनसुतं १. एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिकस्स पारामे । तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्सू पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्ता उपट्ठानतालायं सन्निसिन्ना सन्निपतिता भण्डनजाता 10 कलहजाता' विवादापन्ना अञ्जमशं मुखसत्तीहि वितुदन्ता विहरन्ति । २. अय खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्टितो येन उपट्ठानसाला तेनुपसङ्कमि; उपसमित्वा पञ्जत्ते आसने निसीदि । निसज्ज खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "काय नुत्य, भिवसवे, एतरहि कथाय सन्निसिन्ना सन्निपतिता, का च पन वो अन्तराकथा 15 विप्पकता" ति ? ३. "इथ मयं, भन्ते, पच्छाभत्तं पिण्डपातपटियकन्ता उपट्टान- सालायं सन्निसिन्ना सन्निपतिता भण्डनजाता कलहजाता विवादापना अञ्चमनं मुखसत्तीहि वितुदन्ता विहरामा" ति । ४. "न खो पनेतं, भिक्सवे, तुम्हाक पतिरूपं कुलपुत्तानं सद्धाय 20 अगारस्मा अनगारियं पबजितानं, यं तुम्हे भण्डनमाता कलहजाता विवादापना अझमञ्ज मुससत्तीहि यितुदन्ता विरेय्याय । ५. "दसयिमे, भिक्सवे, धम्मा सारणीया पिपकरणा गरकरणा सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया एकोमावाय संवत्तन्ति । कतम दस ? १. सोह-मी०, स्पा,रो। २. पोनोनधिको-सी., रो। ३. स्थापत्पर नपि । ४. सदा -सी०, सा०, रो। म०४-२२ ·R.90 B.327 अडगुत्तरनिकायो [१०५.१०- इध, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति, पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति आचारगोचरसम्पन्नो अंणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति ... पे०... समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु, अयं पि धम्मो सारणीयो' पियकरणो गरुकरणो 5 सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया एकीभावाय संवत्तति । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु बहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसन्निचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसान- कल्याणा सात्यं सव्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभि- वदन्ति, तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता 10 मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा। यं पि, भिक्खवे, भिक्खु बहुस्सुतो होति ... पे०... दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा, अयं पिधम्मो सारणीयो पियकरणो गरुकरणो सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया एकीभावाय संवत्तति । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु कल्याणमित्तो होति कल्याण- सहायो कल्याणसम्पवको । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु कल्याणमित्तो होति 15 कल्याणसहायो कल्याणसम्पवतो, अयं पि धम्मो सारणीयो पियकरणो गरुकरणो सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया एकोभावाय संवत्तति । ८. "पुन च परं, भिक्खये, भिक्खु सुवचो होति सोवचस्सकरणेहि धम्मेहि समन्नागतो खमो पदक्खिणग्गाही अनुसासनिं । यं पि, भिवखवे, भिक्खु सुवचो होति सोवचस्सकरणेहि धम्मेहि समन्नागतो खमो 20 पदक्खिणग्गाही अनुसासनि, अयं पि धम्मो सारणीयो पियफरणो गरुकरणो सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया एकीभावाय संवत्तति । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु यानि तानि सब्रह्मचारीनं उच्चावचानि किङ्करणीयानि - तत्य दक्खो होति अनलसो, तपायाय वीमंसाय समन्नागतो अलं कातुं अलं संविधातुं । यपि, भिक्सवे, भिक्षु 25 यानि तानि सब्रह्मचारीनं उच्चावचानि किद्दरणीयानि तत्य दक्खो होति अनलसो तपायाय वीमंसाय समन्नागतो अलं पातुं अलं संविधातुं, अयं पि धम्मो सारणीयो पियकरणो गरकरणो सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया एकीभावाय संवत्तति । १०. "पुन च परं, भिक्सवे, भिवयु धम्मकामो होति पिय- १. गारानीपी-सी०, स्या, रो।

·R.91 B.328 १०.५.१०] समुदाहारो, अभिधम्मे अभिविनये उळारपामोज्जो'। मंपि, भिक्खये, भिक्खु धम्मकामो होति पियसमुदाहारो, अभिधम्मे अभिविनये उळार- पामोजो, अयं पि धम्मो सारणीयो पियकरणो गरकरणो सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया एकीभावाय संवत्तति । ११. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु पारद्धविरियो विहरति । अकुसलानं धम्मानं पहानाय कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दन्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । यं पि, भिवखवे, भिक्खु आरविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दन्हपरक्कमो अनिक्सित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु, अयं पि धम्मो सारणीयो पियकरणो गरुकरणो सङ्गहाय 10 अविवादाय सामग्गिया एकीभावाय संवत्तति । १२. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्षु सन्तुट्ठो होति इतरीतर- चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु सन्तुट्ठो होति इतरीतरचीवरपिण्डपातसेनासन- गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन, अयं पि धम्मो सारणीयो ... पे०... 15 संवत्तति । १३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिवखु सतिमा होति, परमेन सति- नेपक्केन समन्नागतो, चिरकतं पि चिरभासितं पि सरिता अनुस्सरिता । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु सतिमा होति, परमेन सतिनेपक्केन समन्नागतो, चिरकतं पि चिरभासितं पि सरिता अनुस्सरिता, अयं पि धम्मो 20 सारणीयो पे०... संवत्तति । १४. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु पञ्जवा होति, उदयत्य- गामिनिया पजाय समन्नागतो अरियाय निव्वेधिकाय सम्मा दुक्सक्खय- गामिनिया। यं पि ,भिक्खवे, भिक्खु पञवा होति, उदयस्थगामिनिया पञ्जाय समन्नागतो अरियाय निव्वेधिकाय सम्मा दुक्खक्सयगामिनिया, 23 अयं पि धम्मो सारणीयो ...पे०... संवत्तति । इमे खो, भिक्खवे, दस धम्मा सारणीया पियकरणा गरुकरणा सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया एकीभावाय संवत्तन्ती" ति । अक्कोसवग्गो पञ्चमो। ... १. उळारपामुनो - सी०, रो० ।

·१७२ अडगुत्तरनिकायो [१०.५.१० तस्सुद्दानं विवादा' द्वे च मूलानि', कुसिनारपवेसने । सक्को महालि अभिण्ह', सरीद्धा च भण्डना ति ।। पठमोपण्णासको समतो। R.92 B.329 , सचित्तवग्गो १. सचित्तसुत्तं १. एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिकस्स' आरामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्खवो" 5 ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच - २. "नो चे, भिक्खवे, भिक्खु परचित्तपरियायकुसलो होति, अथ 'सचित्तपरियायकुसलो भविस्सामी" ति -एवं हि वो, भिक्खवे, सिक्खितब्बं । ३. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु सचित्तपरियायकुसलो होति ? 10 सेय्यथापि, भिक्खवे, इत्थी वा पुरिसो वा दहरो युवा भण्डनकजातिको आदासे वा परिसुद्धे परियोदाते अच्छे वा उदकपत्ते सकं मुखनिमित्तं पच्चवेक्खमानो सचे तत्थ पस्सति रजं वा अङ्गणं वा, तस्सेव रजस्स वा अङ्गणस्स वा पहानाय वायमति । नो चे तत्थ पस्सति रजं वा अङ्गणं वा, तेनेवत्तमनो होति परिपुण्णसङ्घप्पो- 'लाभा यत मे, परिसुद्ध 15 वत में' ति । एवमेव खो, भिक्खवे, भिवखुनो पच्चवेक्खणा बहुकारा होति कुसलेसु धम्मसु - 'अभिज्ज्ञालु नु खो यहुलं विहरामि, अनभि- झालु नु खो बहुलं विहरामि, व्यापन्नचित्तो नु सो बहुलं विहरामि, अध्यापन्नचित्तो नु सो बहुलं विहरामि, थीनमिद्धपरियुद्वितो नु सो बहुलं विहरामि, विगतथीनमिद्धो न सो बहुलं विहरामि, उद्धतो नु 20 खो बहुलं विहरामि, अनुद्धतो नु सो बहुल विहरामि, विचिकिच्छो नु खो बहुलं विहरामि, तिण्णविचिकिच्छों नु यो बहुलं विहरामि, कोधनो १-१. पियादव मूलानि - मी० । २. कुमिगारापराने -गी, स्या, रो। २-३. गरमा महालि पम्मा च-मी०, स्या, रो। ४-४, मानिगंगपण्यागपो परमो-जी. ५-५. • कुगमा भविग्गामा १. मनरातियो मानवासियो-रो। ७. उदा-सी०, रो। ८. • थेगिकियो । R.93 स्या, रो। -त्या.। - स्या.।

·- D.330 . १०.६.१] सचित्तमुतं १७३ नु खो बहुलं विहरामि, अक्कोधनो नु खो बहुलं विहरामि, सङ्किलिट्ठ- चित्तो नु खो बहुलं विहरामि, असङ्किलिचित्तो नु खो बहुलं विह- रामि, सारद्धकायो नु खो बहुलं विहरामि, असारद्धकायो नु खो बहुलं विहरामि, कुसीतो नु खो बहुलं विहरामि, पारद्धविरियो नु खो बहुलं विहरामि, असमाहितो नु खो बहुलं विहरामि, समाहितो नु खो बहुलं 5 विहरामी' ति। ४. "सचे, भिक्खवे, भिक्खु पच्चवेक्खमानो एवं जानाति 'अभिज्ज्ञालु बहुलं विहामि, ब्यापन्नचित्तो बहुलं विहामि, थीनमिद्ध- परियुट्टितो बहुलं विहरामि, उद्धतो बहुलं विहरामि, विचिकिच्छो बहुलं विहामि, कोधनो बहुलं विहरामि, सङ्किलिट्ठचित्तो बहुलं विहरामि, 10 सारद्धकायो बहुलं विहामि, कुसीतो बहुलं विहरामि, असमाहितो बहुलं विहामी' ति, तेन, भिक्खवे, भिक्खुना तेसंयेव पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोन्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजशं च करणीयं । सेय्यथापि, भिक्खवे, आदित्तचेलो वा प्रादित्तसीसो वा । तस्सेव चेलस्स वा सीसस्स 15 वा निब्बापनाय अधिमत्तं छन्दं च वायामं च उस्साहं च उस्सोहि च अप्पटिवानि च सति च सम्पजनं करेग्य। एवमेव खो तेन, भिक्खवे, भिक्खुना तेसंयेव पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोव्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजशं च करणीयं । ५. “सचे पन, भिक्खवे, भिक्खु पच्चवेक्खमानो एवं जानाति . 'अनभिज्झालु बहुलं विहरामि, अव्यापन्नचित्तो बहुलं विहरामि, विगत- थोनमिद्धो बहुलं विहरामि, अनुद्धतो बहुलं विहरामि, तिषणविचिकिच्छो बहुलं विहरामि, अक्कोधनो बहुलं विहरामि, असद्धिलिट्ठचित्तो बहुलं विहरामि, असारद्धकायो बहुलं विहामि, पारद्धविरियो बहुलं 25 विहरामि, समाहितो बहुलं विहरामी' ति, तेन, भिक्खवे, भिक्खुना तेसुधैव कुसलेसु धम्मसु पतिद्वाय उत्तरि' पासवानं खयाय योगो करणीयो" ति । 20 R.4 १. उत्तर - सी०, स्या०, रो० ।

·5 B.331 . प्रहगुत्तरनिकापो [१०.६.२- २. सारिपुत्तसुत्तं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि - "अावुसो भिक्ख" ति । "आवुसो" ति खो ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसुं । आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच - २. "नो चे, आवुसो, भिक्खु परचित्तपरियायकुसलो होति, अथ 'सचित्तपरियायकुसलो भविस्सामी' ति - एवं हि वो, आवुसो, सिक्खितव्वं । ३. “कथं च, आवुसो, भिक्खु सचित्तपरियायकुसलो होति ? सेय्यथापि, आवुसो, इत्थी वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको आदासे वा परिसुद्धे परियोदाते अच्छे वा उदपत्ते सकं मुखनिमित्तं पच्च- 10 वेक्खमानो सचे तत्थ पस्सति रजं वा अङ्गणं वा, तस्सेव रजस्स वा अङ्ग- णस्स वा पहानाय वायमति । नो चे तत्थ पस्सति रज वा अङ्गणं वा, तेनेवत्तभनो होति परिपुण्णसङ्कप्पो - 'लाभा वत मे, परिसुद्धं यत में ति । एवमेव खो, वुसो, भिक्खुनो पच्चवेवखणा बहुकारा होति कुसलेसु धम्मेशु - 'अभिज्शालु नु खो बहुलं विहरामि, अनभिज्झालु 15 नु खो बहुलं विहरामि, व्यापनचित्तो नु खो बहुलं विहरामि, अध्यापन- चित्तो नु खो बहुलं विहरामि, थानमिद्धपरियुट्टितो नु खो बहुलं विहरामि, विगतथीनमिद्धो नु खो बहुलं विहरामि, उद्धतो नु खो बहुलं विहरामि, अनुखतो नु खो यहुलं विहरामि, विचिकिच्छो नु खो बहुलं विहरामि, लिण्णविचिकिच्छो नु खो बहुलं विहरामि, कोधनोनु खो बहुलं विहामि, 20 अक्कोधनोनु खो बहुलं विहरामि, सङ्किलिट्ठचित्तो नु खो बहुलं विहरामि, असङ्किलिट्ठचित्तो नु खो बहुलं विहरामि, सारद्धकायो नु खो बहुलं विहरामि, असारद्धकायो नु खो बहुलं विहरामि, कुसीतो नु खो बहुलं विहरामि, आरद्धविरियो नु खो बहुलं विहरामि, समाहितो नु खो बहुलं विहरामि, असमाहितो नु खो वहुलं विहरामी' ति । ४. “सचे, प्रावुसो, भिक्खु पच्चवेश्खमानो एवं जानाति 'अभिज्झालु बहुलं विहरामि ... पे०... असमाहितो बहुलं विहरामी' ति, तेनावुसो, भियखुना तेसंयेव पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय अधि- मत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोव्ही च अप्पटिपानी च सति च सम्पजनं च करणीयं । सेय्यथापि; भावुसो, मादित्तचेलो या R.95 25 ·१०.६.३] हितिगुतं मादित्तसीसो वा । तस्व लस्स वा सीससा या निब्यापनाय अधिमतं छन्दं च वायामं च उस्साहं च उरसोम्हि च अप्पटियानि च सति च सम्प- जनं च करेय्य । एवमेव सो, आवुसो, तेन भियसुना तेसंयेव पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्माहो च उस्सोन्ही च अप्पटियानी च राति च सम्पजश्नं च करणीयं । ५. "सचे पनावुसो, भियसु पच्चवेवसमानो एवं जानाति - 'अनभिज्झातु बहुलं विहरामि ... पे०... समाहितो बहुलं विहरामी' ति, तेनायुसो, भिक्सुना तेसुयेव पुरालेसु धम्मेमु पतिद्वाय उत्तरि पासवानं रायाय योगो करणीयो" ति । 3 10 R.36 ३. ठितिसुतं १. "ठिति पाह', भिवरसवे, न वष्णयामि कुरालेनु धम्मेरा, पर्गव परिहानि । बुद्धि' च सो अहं, भिवरावे, वण्णयामि' फुसलेसु धम्मेरा, नो ठिति नो हानि। २. "कयं च, भिक्रये, हानि होति कुरालेसु घम्मेमु, नो ठिति नो बुद्धि ? इध, भिक्सवे, भिवतु यत्तको होति सदाय सोलन सुतेन चागेन पञ्चाय पटिमानेन, तस्स ते धम्मा नेव तिट्ठन्ति नो वहन्ति । । हानिमत, भिक्सवे, वदामि कुसलेसु धम्मेसु, नो ठिति नो बुद्धि । एवं सो, भिक्सवे, हानि होति कुसलेसु धम्मसु, नो ठिति नो बुट्टि। ३. "कयं च, भिक्सवे ठिति होति कुसलेसु घम्ममु, नो हानि नो बुद्धि ? इध, भिक्सवे, भिक्खु यत्तको होति सदाय सोलन सुतेन चागेन पाय पटिभानेन, तस्स ते धम्मा नेव हायन्ति नो बट्ठन्ति । । ठितिमतं, भिक्सवे, वदामि कुसलेसु घम्मेन्तु, नो हानि नो चुति । एवं सो, भिक्सवे, ठिति होति कुसलेनु धम्मेनु, नो वुहि नो हानि । ४. "कथं च, भिक्सवे, बुद्धि होति कुसलेतु धम्मेनु, नो ठिति नो हानि ? इध, भिक्सवे, भिक्षु यत्तको होति सद्धाय सोलेन नुतन चागेन पञ्झाय परिभानेन, तस्स ते धम्मा नेव तिट्ठन्ति नो हायन्ति । बुद्धिमतं, 3 भिक्सवे, वदामि कुसलेनु धम्मेनु, नो ठिति नो हानि । एवं सो, मिक्सवे, बुट्वि होति कुसलेमु धम्मतु, नो ठिति नो हानि । १. पहे-सी, रा०,रो। २. नि-सी०, रो। ३. यरि-।

·R.97 B.333 । १७६ अडगुत्तरनिकायो [१०.६.३- ५. "नो चे, भिक्सवे, भिक्खु परचित्तपरियायकुसलो होति, अथ 'सचित्तपरियायकुसलो भविस्सामी' ति - एवं हि वो, भिवखवे, सिक्खितब्बं । ६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु सचित्तपरियायकुसलो होति ? 5 सेय्यथापि, भिक्खवे, इत्थी वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको आदासे वा परिसुद्धे परियोदाते अच्छे वा उदपत्ते सकं मुखनिमित्तं पच्चवेक्खमानो सचे तत्थ पस्सति रजं वा अङ्गणं वा, तस्सव रजस्स वा अङ्गणस्स वा पहानाय वायमति । नो चे तत्थ पस्सति रजं वा अङ्गणं वा, तेनेवत्तमनो होति परिपुण्णसङ्कप्पो - 'लाभा वत मे, परिसुद्धं वत 10 में' ति । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खुनो पच्चवेक्खणा वहुकारा होति कुसलेसु धम्मसु – 'अभिज्झालु नु खो बहुलं विहरामि, अनभिज्झालु नु खो बहुलं विहरामि, ब्यापन्नचित्तो नु खो बहुलं विहरामि, अब्यापन्न- चित्तोनु खो बहुलं विहरामि, थीनमिद्धपरियुद्वितो नु खो बहुलं विहरामि, विगतथीनभिद्धो नु खो बहुलं विहरामि, उद्धतो नु खो बहुलं विहरामि, 15 अनुखतो नु खो बहुलं विहरामि, विचिकिच्छो नु खो बहुलं विह- रामि, तिण्णविचिकिच्छो नु खो वहुलं विहरामि, कोधनो नु खो बहुलं विहरामि, अक्कोधनो नु खो बहुलं विहरामि, सङ्किलिट्ठचित्तो नु खो वहुलं विहरामि, असविलिट्ठचित्तो नु खो बहुलं विहरामि, सारद्धकायो खो बहुलं विहरामि, असारद्धकायो नु खो बहुलं विहरामि, कुशीतो 20 नु खो बहुलं विहरामि, पारद्धविरियो नु खो बहुलं विहरामि, समाहितो नु खो बहुलं विहरामि, असमाहितो नु खो बहुलं विहरामी' ति । ७. "सचे, भिक्खवे, भिक्खु पच्चवेक्खमानो एवं जानाति 'अभिज्झालु बहुलं विहरामि, व्यापन्नचित्तो बहुलं विहरामि, थीनमिद्ध- परियुट्टितो बहुलं विहरामि, उद्धतो बहुलं विहरामि, विचिकिच्छो बहुलं 25 विहरामि, कोधनो बहुलं विहरामि, सद्धिलिचित्तो वहुलं विहरामि, सारद्धकायो बहुलं विहरामि, कुसीतो बहुलं विहरामि, असमाहितो बहुलं विहरामी' ति, तेन, भिक्खवे, भिक्खुना तेसंयेव पापफानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोन्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजनं च करणीयं । सेय्यथापि, भिवखवे, 30 आदित्तचेलो वा ग्रादित्तसीसो वा । तस्सेव चेलस्स या सीसस्स या निव्यापनाय अधिमत्तं छन्दं च वायामं च उस्साहं च उस्सोन्हि प . . . . R.99 ·5 B.331 समयसुतं १७७ अप्पटिवानि च सति च सम्पजनं च करेय्य ; एवमेव खो, भिक्सवे, तेन भिक्खुना तेसंयेव पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोव्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजनं च करणीयं । ८. "सचे पन, भिक्खवे, भिक्खु पच्यवेक्खमानो एवं जानाति - 'अनभिज्झालु बहुलं विहरामि, अव्यापन्नचित्तो बहुलं विहरामि, विगत- थीनमिद्धो बहुलं विहरामि, अनुद्धतो वहुलं विहरामि, तिण्णविचिकिच्छो बहुलं विहामि, अक्कोधनो बहुलं विहरामि, असङ्किलिट्ठचित्तो वहुलं विहरामि, असारद्धकायो बहुलं विहरामि, पारद्धविरियो बहुलं विहरामि, समाहितो बहुलं विहरामी' ति, तेन, भिक्खवे, भिक्खुना तेसुयेव कुसलेसु 10 धम्मेसु पतिट्ठाय उत्तरि पासवानं खयाय योगो करणीयो" ति । - - ४. समथसुत्तं १. “नो चे, भिक्खवे, भिक्खु परचित्तपरियायकुसलो होति, अथ 'सचित्तपरियायकुसलो भविस्सामी' ति – एवं हि वो, भिक्खवे, सिक्खितव्व। २. "कयं च, भिक्खवे, भिक्खु सचित्तपरियायकुसलो होति ? 15 सेय्ययापि, भिक्खवे, इत्यो वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको आदासे वा परिसुद्धे परियोदाते अच्छे वा उदपत्ते सकं मुखनिमितं पच्चवेक्खमानो सचे तत्य पस्सति रजं वा अङ्गणं वा, तस्सेव रजस्स वा अङ्गणस्स वा पहानाय वायमति । नो चे तत्थ पस्सति रजं वा अङ्गणं वा, तेनेवत्तमनो होति परिपुग्णसङ्कप्पो - 'लाभा वत मे, परिसुद्धं 20 वत में' ति । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खुनो पच्चवेक्खणा वहुकारा होति कुसलेसु धम्मेसु - 'लाभी नु खोम्हि अज्झत्तं चेतोसमयस्स, न नु खोम्हि लाभी अज्झतं चेतोसमथस्स, लाभो नु खोम्हि अधिपज्ञाधम्म- विपस्सनाय, न नु खोम्हि लाभी अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाया' ति । ३. "सचे, भिक्खवे, भिक्खु पच्चवक्खमानो एवं जानाति 'लाभीम्हि अज्झत्तं चेतोसमथस्स, न लाभी अधिपशाधम्मविपस्सनाया' ति, तेन, भिक्सवे, भिक्खुना अज्झतं चेतोसमथे पतिद्वाय अधिपज्ञा- धम्मविपस्सनाय योगो करणीयो । सो अपरेन समयेन लामो चेव होति अज्झतं चेतोसमयस्स लाभी च अधिपजाधम्मविपस्सनाय । R.90 25 म०४-२३ ·B.335 - R. 100 १७८ अडगुत्तरनिकायो [१०.६.४- ४. "सचे पन, भिक्खवे, भिक्खु पच्चवेक्खमानो एवं जानाति 'लाभीम्हि' अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाय, न लाभी अज्झत्तं चेतो- समयस्सा' ति, तेन, भिक्खवे, भिक्खुना अधिपञ्जाधम्मविपस्सनाय पतिवाय अज्झत्तं चेतोसमथे योगो करणीयो । सो अपरेन समयेन लाभी चेक होति अधिपजाधम्मविपस्सनाय लाभी च अज्झत्तं चेतोसमथस्स ! ५. "सचे, पन, भिक्सवे, भिक्खु पच्चवेक्खमानो एवं जानाति 'न लाभी अज्झत्तं चेतोसमथस्स, न लाभी अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाया' ति, तेन, भिक्खवे, भिक्खुना तेसंयेव कुसलानं धम्मानं पटिलाभाय अधि- मत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोव्ही च अप्पटिवानी च सति 10 च सम्पजनं च करणीयं । सेय्ययापि, भिक्खवे, आदित्तचेलो वा आदित्तसीसो वा । तस्सव चेलस्स वा सीसस्स वा निब्बापनाय अधिमतं छन्दं च वायामं च उस्साहं च उस्सोहि च अप्पटिवानि च सति च सम्पजनं च करेय्य । एवमेव खो, भिक्खवे, तेन भिक्खुना तेसंयेव कुसलानं धम्मानं पटिलाभाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो व उस्साहो 15 च उस्सोव्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजनं च करणीयं । सो अपरेन समयेन लाभी चेव होति अज्झत्तं चेतोसमथस्स लाभी च अधि- पाधम्मविपस्सनाय । ६. "सचे पन, भिक्खवे, भिक्खु पच्चवेवखमानो एवं जानाति 'लाभीम्हि अज्झत्तं चेतोसमथस्स, लाभी अधिपञ्जाधम्मविपस्सनाया' 20 ति, तेन, भिक्खवे, भिक्खुना तेसुयेव कुसलेसु धम्मेसु पतिद्वाय उत्तरि यासवानं खयाय योगो करणीयो। ७. "चीवरं पाहं, भिक्खवे, दुविधन वदामि - सेवितव्यं पि असेवितव्वं पि । पिण्डपातं पाहं, भिक्खवे, दुविधेन वदामि - सेवितव्वं पि असेवितव्वं पि । सेनासनं पाहं, भिक्सवे, दुविधेन वदामि - सेवितव्यं पि असेवितब्बं पि। गामनिगमं पाहं, भिक्खवे, दुविधेन वदामि सेवितव्यं पि असेवितव्यं पि। जनपदपदेसं पाहं, भिक्खवे, दुविधेन वदामि -- सेवितव्वं पि असैयितब्बं पि । पुग्गलं पाहं, भिक्सवे, दुविधेन वदामि - सेवितव्वं पि असेवितव्वं पि। ८. “'चीवरं पाहं, भिक्खवे, दुविधन वदामि सेवितव्वं - 25 - च .१. साभिम्हि - स्या०,रो० ।

·१७६ - 4 B.336 R.101 १०.६.४] समयमुत्तं पि असेवितब्बं पी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेत पटिच्चं वुत्तं ? तत्थ यं जा चीवरं - 'इदं खो मे चीवरं सेवतो अकुंसला धम्मा अभि- वड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ती' ति, एवरूपं चीवरं न सेवितव्यं । तत्य यं जना चीवरं - 'इदं खो मे चीवरं सेवतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्डन्ती' ति, एवरूपं चीवरं सेवितव्वं । । 'चीवरं पाहं, भिक्खवे, दुविधन वदामि - सेवितव्ब पि असेवितव्वं पी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ६. ""पिण्डपातं पाहं, भिक्खवे, दुविधेन वदामि - सेवितव्वं पि असेवितब्य पो' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चतं पटिच्च वृत्तं ? तत्य यं जना पिण्डपातं 'इमं खो मे पिण्डपातं सेवतो अकुराला 18 धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ती' ति, एवरूपो पिण्डपातो न सेवितब्बो । तत्थ यं जना पिण्डपातं- 'इमं खो मे पिण्डपातं सेवतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्डन्ती' ति, एवरूपो पिण्डपातो सेवितब्बो । 'पिण्डपातं पाहं, भिक्खवे, दुविधेन वदामि सेवितब्ब, पि असेवितव्वं पो' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुतं । १०. ""सेनासनं पाहं, भिक्खवे, दुविधेन वदामि सेवितव्वं पि असेवितव्वं पी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चतं पटिच्च वुत्तं ? तत्य यं जञा सेनासन - 'इदं खो मे सेनासन सेवतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ती' ति, एवरूपं सेनासनं न सेवि- तब्बं । तत्य यं जज्ञा सेनासन - 'इदं खो मे सेनासन सेवतो अकुसला 20 धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवडन्ती' ति, एवरूपं सेनासनं सेवितब्वं । 'सेनासनं पाहं, भिक्खवे, दुविधेन वदामि - सेवितव्वं पि असेवितब्बं पी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वृत्तं । ११. ""गामनिगम पाहं, भिक्खवे, दुविधेन वदामि सेवि- तन्वं पि असेवितव्वं पी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं? तत्थ यं जञा गामनिगमं - 'इम' खो में गामनिगम सेवतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ती' ति, एवरूपो गामनिगमों न सेवितब्बो। तत्य यं जना गामनिगमं - 'इमं खो मे गामनिगम सेवतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्डन्ती' ति, एवरूपो १. इदं- सो०, स्था। 15 - 25. .

·१८० - R.3378 R.102 प्रडगुत्तरनिकायो [१०.६.४- गामनिगमो सेवितब्वो। 'गामनिगमं पाहं, भिक्खवे, दुविधेन वदामि . सेवितव्यं पि असेवितब्ब पी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं । १२. "'जनपदपदेसं पाहं, भिक्खवे, दुविधन वदामि - सेवितब्वं पि असेवितव्वं पी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च 5 वृत्तं ? तत्थ यं जना जनपदपदेसं - 'इमं खो मे जनपदपदेस सेवतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ती' ति, एवरूपो जनपदपदेसो न सेवितब्बो। तत्थ यं जना जनपदपदेसं - 'इमं खो मे जनपदपदेस सेवतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभि- वड्डन्ती' ति, एवरूपो जनपदपदेसो सेवितब्बो । 'जनपदपदेसं पाहं, 10 भिक्खवे, दुविधेन वदामि – सेवितब्बं पि असेवितव्यं पी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं । १३. "'पुग्गलं पाहं, भिक्खवे, दुविधेन वदामि - सेवितब्वं पि असेवितब्बं पी' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वृत्तं ? तत्थ यं जञा पुग्गलं – 'इमं खो मे पुग्गलं सेवतो अकुसला धम्मा अभि- 15 वड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ती' ति, एवरूपो पुग्गलो न सेवितव्यो । तत्थ यं जञा पुग्गलं - 'इमं खो मे पुग्गलं सेवतो अकुसला धम्मा परि- हायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्डन्ती' ति, एवरूपो पुग्गलो सेवितव्यो । 'पुग्गलं पाहं, भिक्खवे, दुविधेन वदामि - सेवितव्वं पि असेवितव्वं पी' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं" ति । 20 ५. परिहानसुतं १. तत्र खो प्रायस्मा सारिपुत्तो भिक्खू अामन्तेसि - "प्रावुसो भिक्खवे" ति । “आवुसो” ति खो ते भिक्खू प्रायस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसुं। आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच २. "परिहानथम्मो पुग्गलो, परिहानवम्मो पुग्गलो' ति, ग्रावुसो, वुच्चति । 'अपरिहानधम्मो पुग्गलो, अपरिहानधम्मो पुग्गलो' 25 ति, अावुसो, वुच्चति । कित्तावता नु सो, प्रावुसो, परिहानधम्मो पुग्गलो वुत्तो भगवता, कित्तावता च पन अपरिहानधम्मो पुग्गलो वुत्तो भगवता" ति? १. भिक्सवी-सी०, स्या, रो।

·R.103 D.338 10 १०.६.५] परिहानपुत्तं "दूरतो पि खो मयं, आवुसो, आगच्छाम' आयस्मतो सारि- पुत्तस्स सन्तिके' एतस्स भासितस्स अत्यमज्ञातुं । साधु यतायस्मन्तं- येव सारिपुत्तं पटिभातु एतस्स भासितस्स अत्यो । प्रायस्मतो सारि- पुतस्स सुत्वा भिक्खू धारेस्सन्ती" ति । ३. "तेनहावुसो, सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ ; भासिस्सामी" । ति । "एवमावुसो" ति खो ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स पच्च- स्सोसुं। प्रायस्मा सारिपुत्तो एतदवोच- ४. "कितावता नु खो, आवुसो, परिहानधम्मो पुग्गलो वुत्तो भगवता ? इधावुसो, भिक्खु अस्सुतं चेव धम्म न सुणाति, सुता चस्स धम्मा सम्मोस गच्छन्ति, ये चस्स धम्मा पुब्बे चेतसो असम्फुट्टपुव्वा ते चस्स न समुदाचरन्ति, अविज्ञातं चैव न विजानाति । एत्तावता खो, यावुसो, परिहानधम्मो पुग्गलो वुत्तो भगक्ता । ५. "कित्तावता च पनावुसो, अपरिहानधम्मो पुग्गलो वुत्तो भगवता ? इधावुसो, भिक्खु अस्सुतं चैव धर्म सुणाति, सुता चस्स धम्मा न सम्मोसं गच्छन्ति, ये चस्स धम्मा पुबे चेतसो असम्फुट्ठ- 15 पूचा ते चस्स समुदाचरन्ति, अविज्ञातं चैव विजानाति । एत्तावता बो, आवुसो, अपरिहानधम्मो पुग्गलो वुत्तो भगवता । ६. “नो चे, भावुसो, भिक्खु परचित्तपरियायकुसलो होति, अथ 'सचित्तपरियायकुसलो भविस्सामी' ति ~ एवं हि वो, आवुसो, सिक्खितब्बं । ७. "कयं चावुसो, भिक्खु सचित्तपरियायकुसलो होति ? सेय्यथापि, आवुसो, इत्यी वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको आदासे वा परिसुद्धे परियोदाते अच्छे वा उदपत्ते सकं मुखनिमित्तं पच्च- वेश्वमानो सचे तत्य पस्सति रजं वा अङ्गणं वा, तस्सव रजस्स वा अङ्ग- पस्स वा पहानाय वायमति । नो चे तत्य पस्सति रज वा अङ्गणं वा, 25 तेनेवत्तमनो होति परिपुण्णसङ्कप्पो - 'लाभा वत मे, परिसुद्धं वत में ति । एवमेव खो, आवुसो, भिक्खुनो पच्चवेक्खणा वहुकारा होति कुसलेमु धम्मेसु - 'अनभिज्झालु नु खो वहुलं विहरामि, संविज्जति नु खो मे एसो धम्मो उदाहुनो, प्रब्यापन्नचित्तोनु खो बहुलं विहरामि, संविज्जति १. मागच्छय्याम - मो०, स्या०, रो०। २. मन्तिक-मी० । ३, गम्मोहं - मी०, 20 R. 104 स्पा०, रो०॥

·B.339 १६२ अडगुत्तरनिकायो [१०.६५- नु खो मे एसो धम्मो उंदाहु नो, विगतथीनमिद्धो नु खो बहुलं विहरामि, संविज्जति नु खो मे एसो धम्मो उदाहु नो, अनुद्धतो नु खो बहुलं विहरामि, संविज्जति नु खो मे एसो धम्मो उदाहुं नो, तिग्णविचिकिच्छो नु खो बहुलं विहरामि, संविज्जति नु खो में एरा धम्मो उदाहु नो, अक्कोधनो 5 नु खो बहुलं विहरामि, संविज्जति नु खो मे एसो धम्मो उदाहु नो, असङ्किलिटुंचित्तो नु खो बहुलं पिहरामि, संविज्जति नु खो में एसो धम्मो उदाहु नो, लाभी नु खोम्हि अज्झत्तं धम्मपामोज्जस्स, संविज्जति नु खो मे एसो धम्मो उदाहु नो, लाभी नु खोम्हि अज्झत्तं चेतोसमथस्स, संवि- ज्जति नु खो में एसो धम्मो उदाहु नो, लाभी नु खोम्हि अधिपञ्जाधम्म- 10 विपस्सनाय, संविज्जति नु खो मे एसो धम्मो उदाहु नो' ति । ८. “सचे पन, श्रावुसो, भिक्खु पच्चवेक्खमानो सबै पिमे कुराले धम्गे अत्तनि न समनुपस्पति, तेनावुसो, भिक्खुनो सब्वेसंयेव इमेसं कुसलानं धम्मान पटिलाभाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उसोन्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजनं च करणीयं । 15 सेय्यथापि, आवुसो, आदित्तचेलो वा आदित्तसीसो वा । तस्रोव चेलस्स वा सीसस्स वा निबापनाय अधिमत्तं छन्दं च वायामं च उस्साहं च उस्सोहि च अप्पटिवानि च सतिं च सम्पजनं च करेग्य । एवमेव खो, आवुसो, तेन भिक्खुना सब्वेसयेव कुसलानं धम्मानं पटिलाभाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोन्ही च अप्पटियानी 20 च सति च सम्पजनं च करणीयं । ६. "सचे पन, पावुसो, भिक्खु पच्चवेक्खमानो एकच्चे कुसले धम्मे अत्तनि समनुपस्सति, एकच्चे कुसले धम्मे अत्तनि न समनुपस्सति, तेनावुसो, भिक्खु ना ये कुसले धम्मे अत्तनि समनुपस्सति तेसु कुसलेसु धम्मसु पतिद्वाय, ये कुसले धम्मे अत्तनि न समनुपस्सति तेसं कुसलानं 25 धम्मानं पटिलाभाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोन्ही च अपटिवानी च सति न सम्पजनं च करणीयं । सेय्यथापि, आयुसो, यादित्तचेलो वा प्रादित्तसीसो वा । तस्सव चेलस्स वा सीसस्स वा निव्या- पनाय अधिमत्तं छन्दं च वायामं च उस्साहं च उस्मोन्हि न अप्पटिवानि च सतिं च सम्पजम्शं करेय्य । एवमेव सो, यावुसो, तेन भिपसुना 50 ये कुसले धम्मे अत्तनि समनुपस्सति तेसु फुसलेसु धम्मे पतिद्वाय, ये कुसले धम्मे अत्तनि न समनुपस्मति तसं कुसलानं धम्मानं पटिनाभाय R.105 ।

·१०.६.८] मूलकसुतं १८३ अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोव्ही च अप्पटियानी च सति च सम्पजनं च करणीयं । १०. "राचे पनावुसो, भिक्खु पञ्चवेक्खमानो राब्बे पिमे कुसले धम्मे अत्तनि समनुपस्सति, तेनावुसो, भिक्खुना सब्वेस्वैव इमेसु कुसलेसु धम्मेसु पतिद्वाय, उतरि पासवानं खयाय योगो करणीयो" ति । B.310 5 ६. पठमसञ्ज्ञासुतं १. "दसयिमा, भिक्खवे, सजा भाविता बहुलीकता महम्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना । कतमा दस ? असुभ- सजा, मरणसञ्झा, आहारे पटिकूलसञ्जा, सब्बलोके अनभिरति- सञ्जा', अनिच्चसना, अनिच्चे दुक्खसा, दुवखे अनत्तसना, पहानसभा, विरागसजा, निरोधसञ्झा - इमा खो, भिक्खवे, दस 10 सभा भाविता बहुलीकता महप्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना" ति । R.106 ७. दुतियसज्ञासुत्तं १. "दसयिमा, भिक्खवे, सञ्ज्ञा भाविता बहुलीकता महप्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना । कतमा दस? अनिच्चसना, अनत्तसना, मरणसञ्जा, आहारे पटिकूलसम्ञा, सब्बलोके अनभिरतिसजा, अट्ठिकसझा, पुळुवकसना', विनीलक- सञ्जा, विच्छिद्दकसझा, उद्धृमातकसा - इमा खो, भिक्खवे, दस सा भाविता बहुलीकता महप्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना" ति । 15 ८. मूलकसुत्तं १. “सचे, भिक्खवे, अज्ञतित्थिया परिवाजका एवं पुच्छेय्यु - 20 "किमूलका, मावुसो, सब्वे धम्मा, किसम्भवा सव्वे धम्मा, किंसमुदया सब्वे धम्मा, किसमोसरणा सब्बे धम्मा, किपमुखा सव्वे किअघि- १. मनभिरतसना - सो०, स्या०, रो। २. पुलवामझा - सी०; पुवक- सन्झा-रो०। धम्मा, ·१९४ 1.341 अडगृत्तरनिकायो [१०.६.८- पतेय्या सव्वे धम्मा, किंउत्तरा सब्बे धम्मा, किंसारा सवेधम्मा, विप्रोगधा सव्वे धम्मा, किपरियोसाना सव्वे धम्मा' ति, एवं पुट्ठा तुम्हे, भिवखवे, तेसं अतिथियानं परिवाजकानं किन्ति व्याकरय्याथा" ति? "भगवम्मूलका नो, भन्ते, धम्मा भगवत्तिका भगदम्पटि- 5 सरणा । साधु वत, भत्ते, भगवन्तयेव पटिभातु एतस्स भासितस्स अत्यो । भगवतो सुत्वा भिक्खू धारेस्सन्ती" ति । "तेन हि, भिक्खवे, सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासि- स्सामी" ति । "एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा 10 एतदवोच- २. "सचे, भिक्खवे, अझतित्थिया परिब्बानका एवं पुच्छेप्यु- 'किंमूलका, आवुसो, सव्वे धम्मा, किसम्भवा सच्चे धम्मा, किसमुदया सब्वे धम्मा, किसमोसरणा सब्बे धम्मा ... किंपरियोसाना सव्वे धम्मा' ति, एवं पुट्ठा तुम्हे, भिक्खवे, तेसं अतिथियानं परिबाजकानं एवं 15 व्याकरेय्याथ – 'छन्दमूलका, आवुसो, सब्बे धम्मा, मनसिकारसम्भवा सब्चे धम्मा, फस्ससमुदया सब्बे धम्मा, वेदनासमोसरणा सव्वै धम्मा, समाधिप्पमुखा' सबै धम्मा, सताधिपतय्या सवे धम्मा, पझुत्तरा सब्बे धम्मा, विमुत्तिसारा सब्बे धम्मा, अमतोगधा सव्वे धम्मा, निब्वान- परियोसाना धम्मा' ति । एवं पुट्ठा तुम्हे, भिक्खवे, तेसं अन- तित्यियानं परिव्वाजकानं एवं व्याकरेय्याया" ति । R.107 M ,. 20 ६. पबज्जासुत्तं १. "तस्मातिह, भिक्सवे, एवं सिविखतब्वं-'यथापच्चज्जापरि- चितं च नो चित्तं भविस्सति, न चुप्पना पापका अकुसला धम्मा चित्तं परियादाय ठस्रान्ति; अनिच्चसम्मापरिचितं च नो चित्तं भवि- स्सति, अनत्तसापरिचितं च नो चित्तं भविस्सति, असुभसञ्चापरि- 23 चितं च नो चित्तं भविस्सति, प्रादीनवसझापरिचितं च नो नितं भविस्सति, लोकस्स समं च विसमं च शत्वा तंसजापरिचितं च नो चित्तं भविस्सति, लोकस्स भव' व विभवं च त्या सजापरिचित - १. समाधिपमुगा-सी०, स्पा०,०। २. सम्भवं-सी०, स्मा०, रा।

·R.108 .. 5 D,342 १०.६.१०]. गिरिमानलसुतं १८५ चनो चित्तं भविस्सति, लोफस्स समुदयं च अत्यङ्गमं च जत्वा तंसजा- परिचितं च नो चित्तं भविस्सति, पहानसमापरिचितं च नो चित्तं भविस्सति, विरागसम्झापरिचितं च नो चित्तं भविस्सति, निरोध- सनापरिचितं च नो चित्तं भविस्सती' ति - एवं हि वो, भिवसवे, सिक्खितव्वं। २. “यतो खो, भिक्खवे, भिक्खुनो यथापव्यज्जापरिचितं च चित्तं होति न चुप्पना पापका अकुसला धम्मा चित्तं परियादाय तिट्ठन्ति, अनिच्चसझापरिचितं च चित्तं होति, अनत्तसजापरिचितं च चित्तं होति, असुभसज्ञापरिचितं च चित्तं होति, प्रादीनवसम्ञापरिचितं च चित्तं होति, लोकस्स समं च विसमं च जत्वा तंसझापरिचितं च 10 चितं होति, लोकस्स भवं च विभवं च शत्वा तंसझापरिचितं च चित्तं होति, लोकस्स समुदयं च अत्यङ्गमं च जत्वा तंसझापरिचितं.च चित्तं होति, पहानसझापरिचितं च चित्तं होति, विरागसझापरिचितं च चित्तं होति, निरोधसझापरिचितं च चित्तं होति, तस्स द्विन्नं फलानं अञ्जतरं फलं पाटिकङ्ख- दिढेव धम्मे अज्ञा, सति वा उपादिससे 15 अनागामिता" ति। - १०. गिरिमानन्दसुतं १. एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनायपिण्डि- कस्स पारामे। तेन खो पन समयेन प्रायस्मा गिरिमानन्दो आवाधिको होति दुक्खितो वाव्हगिलानो । अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसोदि । 20 एकमन्तं निसिनो सो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच- २. "आयस्मा, भन्ते, गिरिमानन्दो आवाधिको होति दुक्खितो वाव्हगिलानो । साधु, भन्ते, भगवा येनायस्मा गिरिमानन्दो तेनुप- • समतु अनुकम्पं उपादाया" ति । "सचे खो त्वं, आनन्द, गिरिमानन्दस्स भिक्खुनो' दस सजा 25 भासेय्यासि, ठानं खो पनेतं विज्जति यं गिरिमानन्दस्स भिक्खुनो दस सजा सुत्वा सो आवाघो ठानसो पटिप्पस्सम्भय्य । १. भिक्सुनो उपसमित्वा - सी०, स्पा, रो०। म०४-२४ ·R. 109 5 R,343 10 मगुत्तरनिकायो: [१०.६.१०- ३. "कतमा दस ? अनिच्चसझा, अनत्तसज्ञा, असुभ- सञ्जा, आदीनवसना, पहानसा, विरागसझा, निरोधसज्ञा, सब्बलोके अनभिरतिसञ्ज्ञा, सब्बसङ्खारेसु अनिच्छासज्ञा', पाना- पानस्संति। ४. “कतमा चानन्द, अनिच्चसञ्जा? इधानन्द, भिक्खु अरञ्जगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुझागारगतो वा इति पटिसञ्चि- क्खति - 'रूपं अनिच्चं, वेदना अनिच्चा, सज्ञा अनिच्चा, सङ्घारा अनिच्चा, विज्ञआणं अनिच्च' ति । इति इमेसु पञ्चसु उपादानवखन्धेसु अनिच्चानुपस्सी विहरति । अयं वुच्चतानन्द, अनिच्चसञ्ज्ञा । ५. "कतमा चानन्द, अनत्तसज्ञा? इधानन्द, भिक्खु अरज्ञगतो या रुक्खमूलगतो वा सुझागारगतो वा इति पटिसञ्चि- क्खति - 'चक्खु अनत्ता, रूपा अनत्ता, सोतं अनत्ता, सद्दा अनत्ता, धानं अनत्ता, गन्धा अनत्ता, जिन्हा अनत्ता, रसा अनत्ता, काया अनत्ता, फोठुब्बा अनत्ता, मनो अनत्ता, धम्मा अनत्ता' ति । इति इमेसु छसु अज्झत्तिकबाहिरेसु आयतनेसु अनत्तानुपस्सी विहरति । अयं वुच्चता- नन्द, अनत्तसञ्जा। ६. "कतमा चानन्द, असुभसज्ञा ? इधानन्द, भिक्खु इममेव कायं उद्धं पादतला अधो केसमत्यका तचपरियन्तं पूरं नानाप्पकारस्स असुचिनो पच्चवेक्खति- 'अत्यि इमस्मि काये केसा लोमा नखा दन्ता तचो मंसं न्हारु अट्ठि अद्विमिङ वक्फ हदयं यकनं किलोमकं पिहक पप्फासं अन्तं अन्तगुणं उदरियं करीसं पित्तं सेम्हं पुचो लोहितं सेदो मेदो अस्सु वसा खेळा सिङ्घाणिका लसिका मुत्तं' ति । इति इमस्मि कार्य असुभानुपस्सी विहरति । अयं वुच्चतानन्द, असुभसमा । ७. “कतमा चानन्द, आदीनवसझा ? इधानन्द, भिक्षु अरज्जगतो या रुक्खमूलगतो वा सुझागारगतो या इति पटिसञ्चि- क्सति - 'बहुदुक्खो सो अयं कायो बहुप्रादीनयो? इति इमस्मि कार्य विविधा पायाधा उप्पज्जन्ति, सेय्यथीदं - गपसुरोगो सोतरोगो पान- रोगो जिव्हारोगो कायरोगो सीसरोगो कण्णरोगो मुरारोगो दन्तरोगो 15 20 25 R.110 २. पर-सीकरया. १. पनिष्पगन्ना पानापानगति -मी०, रया, रो०१३. पायो-गी०, स्या०,०। ४. पट्टिमिना -मी.।

·B.941 १०.६.१०] गिरिमानन्दसुत्तं प्रोट्ठरोगों' कासो सासो पिनासो डाहो' जरो कुच्छिरोगो मुच्छा पक्ख- न्दिका सुला विसूचिका कुटुं गण्डो किलासो सोसो अपमारो ददु कण्डु कच्छु नखसा वितच्छिका लोहितं पित्तं मधुमेहो अंसा पिळका भगन्दला पित्तसमुट्ठाना आवाधा सेम्हसमुट्ठाना आवाधा वातसमुट्ठाना आवाधा सन्निपातिका आवाधा उतुपरिणामजा आवाधा विसमपरिहारजा आवाधा 5 भोपक्कमिका आवाधा कम्मविपाकजा आवाधा सीतं उण्हं जिघच्छा पिपासा उच्चारो पस्सावो' ति । इति इमस्मि काये आदीनवानुपस्सी विहरति । अयं वुच्चतानन्द, आदीनवसना । ८. "कतमा चानन्द, पहानसभा ? इधानन्द, भिक्खु उप्पन्न कामवितक्कं नाधिवासेति, पजहति, विनोदेति, व्यन्तीकरोति, अनभावं 10 गमेति । उप्पन्नं व्यापादवितक्कं नाधिवासेति, पजहति, विनोदेति, व्यन्तीकरोति, अनभावं गमेति । उप्पन्नं विहिंसावितक्कं नाधिवासेति, पजहति, विनोदेति, व्यन्तीकरोति, अनभावं गमेति । उप्पन्नप्पने पापके अकुसले धम्मे नाधिवासेति, पजहति, विनोदेति, व्यन्तीकरोति, अनभावं गमेति । अयं वुच्चतानन्द, पहानसा । ६. "कतमा चानन्द, विरागसमा ? इधानन्द, भिक्खु अरञ्जगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुझागारगतो वा इति पटिसञ्चि- खति - ‘एतं सन्तं एतं पणीतं यदिदं सब्बसह्वारसमथो सव्वूपधिप्पटि- निस्सग्गो तण्हाक्खयो विरागो निम्यान' ति । अयं वुच्चतानन्द, विराग- सञ्चा। १०. "कतमा चानन्द, निरोधसज्ञा? इधानन्द, भिक्खु अरजगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुमागारगतो वा इति पटिसञ्चि- पखति - 'एतं सन्तं एतं पणीतं यदिदं सव्वसङ्खारसमथो सब्बूपधिप्पटि- निस्सग्गो तण्हाक्खयो निरोधो निव्वान' ति । अयं वुच्चतानन्द, निरोध- सञ्जा। ११. “कतमा चानन्द, सब्बलोके अनभिरतिसज्ञा? इघा- नन्द, भिक्खु ये लोके उपादाना" चेतसो अधिट्ठानाभिनिवेसानुसया, ते पजहन्तो विहरति अनुपादियन्तो । अयं वुच्चतानन्द, सबलोके अनभिरतिसञ्जा। १. सी,स्या,रो० पोत्यवेसु नत्यि। २. डहो-सी०,स्या०,रो०। ३. रखसा- सी०,स्या०,रो०। ४०४. लोहितपित्त-सी०,रो०। ५. उपायुपादाना -सी०, स्या०, रो० । ५-६. विरमति न उपादियन्तो-सी०, स्यारो। 15 20 R.111 25 ·१९१ १०.७.१] . भयिन्जागुतं प्रायस्मतो गिरिमानन्दस्स इमा दस सझा अभासि । अथ सो प्रायस्मतो गिरिमानन्दस्स दस सजा सुत्वा सो आयाधो ठानसो पटिप्पस्सम्मि । वुट्टहि चायस्मा गिरिमानन्दो तम्हा आवाधा । तथा पहीनो च पनायस्मतो गिरिमानन्दस्स सो आवाघो अहोसी" ति । सचितवग्गो छो। सस्सुद्दानं सधित्तं च सारिपुत्त', ठिति' च समथेन च। परिहानो' च द्वे सम्ञा, मूला पव्वजितं गिरी ति।। 5 D.46, R.113" ७. यमकवग्गो १. अविज्जासुतं १. "पुरिमा, भिक्खवे, कोटि न पचायति अविन्जाय 'इतो पुये अविज्जा नाहोसि, अथ पच्छा सम्भवी" ति । एवञ्चेत', भिक्सवे, वुच्चति, अथ च पन पञ्चायति - 'इदप्पच्चया अविज्जा' ति । २. "अविज्जं पाहं, भिक्खवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं। 10 को चाहारो अविज्जाय ? 'पञ्च नीवरणा' तिस्स वचनीयं । पञ्च पाहं, भिक्खवे, नीवरणे साहारे वदामि, नो अनाहारे। को चाहारो पञ्चानं नीवरणानं ? 'तीणि दुच्चरितानो' तिस्स वचनीयं । तीणि पाहं, भिक्सवे, दुचरितानि साहारानि वदामि, नो अनाहारानि । को चाहारो तिण्णं दुच्चरितानं ? 'इन्द्रियप्रसंवरों' तिस्स वचनीयं । इन्द्रिय- 15 असंवरं पाहं, भिक्खवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं। को चाहारो इन्द्रियमसंवरस्स ? 'असतासम्पजओ तिस्स वचनीयं । असतासम्प- जम्नं पाह, भिक्सवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो असता- सम्पजास्स ? 'अयोनिसो मनसिकारों' तिस्स वचनीयं। अयोनिसो मनसिकारं पाहं, भिक्सवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को पाहारो - १-१. सचित्त-मारिपुत्ता च-सी०, स्या०, रो। २-२. ठिति व मन - सी०। ३-३. परिहानाच - सी०,रो०; परिहाना ४-४. मूनानिया गिरो ति- सी०, मूला पचवितारो स्था० . पवजिता.-रो। १. सममपी-म.. १. एवमे-सी। क- ·R.114 प्रहगुतरनिकायो [१०.७.१- अयोनिसो मनसिकारस्स"? 'अस्सद्धियं तिस्स वचनीयं । अस्सद्धियं पाहं, भिक्खवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो अस्सद्धि- यस्स ? 'असद्धम्मस्सवनं' तिस्स वचनीयं । असद्धम्मस्सवनं पाहं, भिक्खवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो असद्धम्म- 5 स्सवनस्स ? 'असप्पुरिससंसेवो' तिस्स वचनीयं । ३. "इति खो, भिक्सवे, असप्पुरिससंसेवो परिपूरो असद्धम्म- स्सवनं परिपूरेति, असद्धम्मस्सवनं परिपूरं अस्सद्धियं परिप्रेति, अस्सद्धियं परिपूरं अयोनिसो मनसिकारं परिपूरेति, अयोनिसो मनसिकारो परिपूरो असतासम्पजझं परिपूरेति, असतासम्पजनं परिपूरं इन्द्रियप्रसंवरं 10 परिपूरेति, इन्द्रियसंवरो परिपूरो तीणि दुच्चरितानि परिपूरेति, तीणि दुच्चरितानि परिपूरानि पञ्च नीवरणे परिपूरेन्ति, पञ्च नीवरणा परिपूरा अविज्ज परिपूरन्ति । एवमेतिस्सा अविज्जाय आहारो होति, एवं च पारिपूरि। ४. “सेय्यथापि, भिक्खवे, उपरिपब्वते थुल्लफुसितके देवे 15 वस्सन्ते' तं उदकं यथानिन्नं पवत्तमानं पब्बतकन्दरपदरसाखा परिपूरेति, पब्वतकन्दरपदरसाखा परिपूरा कुसोभे परिपूरन्ति । कुसोभा परि- पूरा महासोन्भे परिपूरेन्ति, महासोभा परिपूरा कुन्नदियो परिपूरन्ति, कुन्नदियो परिपूरा महानदियो परिपूरेन्ति, महानदियो परिपूरा महा- समुदं सागरं परिपूरेन्ति; एवमेतस्स महासमुद्दस्स सागरस्स आहारो 20 होति, एवं च पारिपूरि । "एवमेव खो, भिक्खवे, असप्पुरिससंसेवो परिपूरो असद्धम्म- स्सवनं परिपूरेति, असद्धम्मस्सवनं परिपूरं अस्सद्धियं परिपूरेति, अस्सद्धियं परिपूरं अयोनिसो मनसिकारं परिपूरेति, अयोनिसो मनसिकारो परिपूरो असतासम्पजझं परिपूरेति, असतासम्पजङ्ग परिपूरं इन्द्रियसंवरं 25 परिपूरेति, इन्द्रियसंवरो परिपूरो तीणि दुचरितानि परिपूरेति, तीणि दुच्चरितानि परिपूरानि पञ्च नीवरणे परिपूरेन्ति, पञ्च नीवरणा परि- पूरा प्रविज्जं परिपूरेन्ति; एवमेतिस्सा अविज्जाय आहारो होति, एवं च पारिपूरि। B.347 १. . देवे गलगलायन्ते-सी०, रो०; • देवे गळगळायन्ते -स्या० । सी०, रो; कुसुन्भे-स्मा०। २. कुस्सुम्भ- ·R.13 - 10 १०.७.१] प्रपितागुत ५. "विग्जाविमुक्ति पाहं, भिराये, माहारं यामि, नो पना- हारं । को पाहारो विग्जाविमुत्तिया ? 'गत्त योगाला' तिम्ग यम- नीयं । सत्त पाहं, भिवराये, योस साहारे यामि, नो अनाहारे । मो पाहारो सतनं बोमजानं ? 'तारो रातिपट्टाना' तिस्स बननीयं । पत्तारो पाहं, भिक्सये, रातिपट्टाने साहारे यशामि, नो पनाहार। को। पाहारो चतुप्तं सतिपट्ठानानं ? 'तोणि सुगरितानी' तिग यानी । तीणि पाहं, भिरावे, सुनरितानि साहारानि पदागि, नो मनाहारानि । यो पाहारो तिष्णं सुनरितानं ? 'इन्द्रियरांबरों' तिरस यमनीयं । इन्द्रियसंवरं पाहं, भिक्सवे, साहारं यदामि, नो अनाहारं । को माहारो इन्द्रियरांपरस्स? 'रातिराम्पज' तिसा बननीयं 1 गतिसम्पन्न पाहं, भिवरावे, साहारं वदामि, नो पनाहारं । को पाहारो सतिसम्प- जासा? 'योनिसो मनसिकारों' तिस्स यमनीयं । योनियो मनमि- फारं पाहं, भिक्सवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं। कोपाहारो योनिशो मनसिकारस ? 'सद्धा' तिस्स वचनीयं । सद्धं पाहं, भिराये, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को गाहारो सद्धाय ? 'सद्धम्मस्सवन' तिस्ग वचनीयं । सद्धम्मस्सवनं पाहं, भिासये, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो सद्धम्मस्सवनस्स' ? 'सप्पुरिसरासेवो' तिस्स पचनीयं । ६. "इति सो, भिक्सवे, राप्पुरिससंदो परिपूरो सद्धम्मस्तपनं परिपूरेति, सद्धम्मस्सयनं परिपूरं गदं परिपूरैति, सदा परिपूरा योनियों मनसिकारं परिपूरेति, योनिसो मनसिकारो परिपूरो गतिसम्मजन परिपूरेति, सतिसम्पजन्यं परिपूरं इन्द्रियसंवरं परिपूरैति, इन्द्रिमसंयरो परिपूरो तोणि मुचरितानि परिपूरैति, तीणि गुचरितानि परिणरानि पत्तारो सतिपट्टाने परिप्रेन्ति, पतारो सतिपट्टाना परिपृरा गत बोलने परिपूरन्ति, सत्त बोसङ्गा परिपूरा विनाविमुक्ति परिपूरन्ति । एवमें- तिस्सा पिज्जाविमुत्तिया आहारो होति, एवं च पारिपूरि । ७. "सेम्पयापि, भिक्सवे, अरिपन्यते पुल्लगितके देये वस्सन्ते तं उदकं ययानिनं पयतमानं पचतान्दरसदरमासा परिवरेति, पन्चतकन्दरपदरसासा परिपूरा गुमोन्भे परिणन्ति, नुनोमा परिय महासोन्भे परिपूरैन्ति, महासोमा परिपूरा मुमदियो परिपूरन्ति, १. मरम्मपनान-रो। २. नगर-गी।

·- R.116 प्रगुत्तरनिकायो [ १०.७.१- कुन्नदियो परिपूरा महानदियो परिपूरेन्ति, महानदियो परिपूरा महासमुई सागरं; परिपूरेन्ति; एवमेतस्स महासमुद्दस्स - सागरस्स आहारो होति, । एवं च. पारिपूरि। "एवमेव खो, भिक्खवे, सप्पुरिससंसेवो परिपूरो-सद्धम्मस्सवनं परिपूरेति, सद्धम्मस्सवनं परिपूरं सद्धं परिपूरेति, सद्धा,परिपूरा, योनिसो मनसिकारं परिपूरेति, योनिसो, मनसिकारो परिपूरो सतिसम्पजनं । परिपूरेति, सतिसम्पजज परिपूरं इन्द्रियसंवरं परिपूरेति, इन्द्रियसंवरो परिपूरो- तीणि सुचरितानि परिपूरेति, तीणि सुचरितानि-परिपूरानि चत्तारो सतिपट्टाने परिपूरन्ति, चत्तारोसतिपट्ठाना परिपूरा सत्त बोज्झङ्गे ~.10 परिपूरेन्ति, सत्त बोज्झङ्गा परिपूरा विज्जाविमुत्ति परिपूरेन्ति; एवमे- -तिस्सा विज्जाविमुत्तिया आहारो होति, एवं च-पारिपूरी" ति । 1 . 1 B.349 13 . २. तण्हासुतं १. "पुरिमा, भिक्खवे, कोटि न पञ्जायति भवतण्हाय - 'इतो पुब्वे भवतण्हा नाहोसि, अथ पच्छा सम्भवी' ति । एवञ्चेतं, भिक्खवे, वुच्चति, अथ च पन पञ्चायति -- "इदप्पच्चया भवतण्हा' ति । २. "भवतण्डं पाह', भिक्खवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो भवतण्हाय ? 'अविज्जा' तिस्स वचनीयं । अविज्ज पाहं, 'भिक्खवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो अविज्जाय ? 'पञ्च नीवरणा'तिस्स वचनीयं । पञ्च नीवरणे पाहं, भिक्खवे, साहारे वदामि, नो अनाहारे । को चाहारो पञ्चनं नीवरणानं ? 'तीणि • दुच्चरितानी' तिस्स वचनीयं । तीणि पाहं, भिक्खवे, दुच्चरितानि साहारानि वदामि, नो अनाहारानि । को चाहारो तिष्णन्नं दुच्चस्तिानं ? ..'इन्द्रियसंवरो' तिस्स वचनीयं । इन्द्रियप्रसंवरं पाहं, भिवखवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो इन्द्रियसंवरस्स ? 'असता- .सम्पज' तिस्स वचनीयं । असतासम्पजज पाहं, भिवखवे, साहारं 28 वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो असतासम्पजनस्स? 'अयोनिसो • मनसिकारो' तिस्स वचनीयं । अयोनिसो मनसिकारं पाह, भिवखवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो अयोनिसो मनसिकारस्स? . 20. R.117 १. सी०पोत्थर नत्यि ।

·. १०.७.२] सहायुत 'अस्सद्धियं तिस्स वचनीयं । अस्सद्धियं पाहं, भिक्सवे, साहारं यदामि, नो अनाहारं । को चाहारो अस्सद्धियस्स? 'अस्सद्धम्मस्सवनं' तिस्रा वचनीयं । अस्सद्धम्मस्रावनं पाहं, भिक्सवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो अस्सद्धम्मस्सयनस्स ? 'ग्रसप्पुरिससंगवी' तिस्स वचनीयं । ३. "इति सो, भिक्खये, असप्पुरिरासंबो परिपूरो अस्सद्धम्म- सिवनं परिपूरेति, अस्सद्धम्मस्सवनं परिपूरं अस्सद्धियं परिपूरैति, अस्सद्धियं परिपूरं प्रयोनिसो मनसिकारं परिपूरैति, अयोनिसो मनसिकारो परिपूरो असतासम्पजनं परिपूरेति, असताराम्पजन परिपूरं इन्द्रियप्रसवरं परिपूरेति, इन्द्रियसंवरो परिपूरो तीणि 10 दुच्चरितानि परिपूरेति, तीणि दुचरितानि परिपूरानि पञ्च नीवरण परिपूरन्ति, पञ्च नीवरणा परिपूरा अविज्ज परिपूरैन्ति, अविग्जा परिपूरा भवतण्हं परिपूरेति; एवमेतिस्सा भवतण्हाय आहारो होति, एवं घ पारिपूरि। ४. "सेव्यथापि, भिक्सवे, उपरिपब्बते थुल्लफुसितके देवे वस्सन्ते तं उदकं यथानिन्नं पक्त्तमानं पयतकन्दरपदरसासा परिपूरेति, पब्बत- फन्दरपदरसाखा परिपूरा कुसोभे परिपूरन्ति, कुसोभा परिपूरा महा- सोन्भे परिपूरन्ति, महासोमा परिपूरा कुन्नदियो परिपूरेन्ति, कुलदियो परिपूरा महानदियो परिपूरेन्ति, महानदियो परिपूरा महासमुदं सागरं परिपूरन्ति; एवमेतस्स महासमुदस्स सागरस्स पाहारी होति, एवं 20 च पारिपूरि। "एवमेव सो, भिक्सवे, असप्पुरिससंसेवो परिपूरो अस्सद्धम्म- सिवनं परिपूरेति, अस्सद्धम्मस्सवनं परिपूरं अस्मद्धियं परिपूरति, अस्सद्धियं परिपूरं अयोनिसो मनसिकारंपरिपूरैति, अयोनिसो मनसिकारो परिसूरो असत्तासम्पजओं परिपूरैति, असतासम्पनञ्ज परिपूरं इन्द्रिय- असंवरं परिपूरति, इन्द्रियासंदरो परिपूरो तौणि दुच्चरितानि परि- पूरेति, तीणि दुच्चरितानि परिपूरानि पञ्च नोवरणे परिपूरन्ति, पञ्च नीवरणा परिपूरा अविज्ज परिपूरेन्ति, अविना परिपूरा भवतण्हं परिपूरैति; एवमेतिस्सा भवतण्हाय पाहारो होति, एवं च पारिपूरि । ५, "विज्जाविमुत्ति पाहं, भिक्सवे, साहारं वदामि, अनाहारं । को चाहारो विनाविमृत्तिया ? 'सत्त वोझङ्गा' तिस्न 15 D.350 R.118 25 -. 30 म०४-२५ ·१६४ 5 मडगुत्तरनिकायो [१०.७.२- वचनीयं । सत्त पाहं, भिक्खवे, वोज्झङ्गे साहारे वदामि, नो अनाहारे । को चाहारो सत्तनं वोज्झङ्गानं ? 'चत्तारो सतिपट्टाना' तिस्स वचनीयं । चत्तारो पाहं, भिक्खवे, सतिपट्टाने साहारे वदामि, नो अनाहारे। को चाहारो चतुन्नं सतिपट्ठानानं ? 'तीणि सुचरितानी' तिस्स वचनीयं । तीणि पाहं, भिक्खवे, सुचरितानि साहारानि वदामि, नो अनाहारानि । को चाहारो तिष्णन्नं सुचरितानं ? 'इन्द्रियसंवरो' तिस्स वचनीयं । इन्द्रियसंवरं पाहं, भिक्खवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो इन्द्रियसंवरस्स? 'सतिसम्पज' तिस्स वचनीयं । सतिसम्पजज पाहं, भिक्खवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो 10 सतिसम्पजस्स? 'योनिसो मनसिकारो' तिस्स वचनीयं । योनिसो मनसिकारं पाहं, भिक्खवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो योनिसो मनसिकारस्स ? 'सद्धा' तिस्स वचनीयं । सद्धं पाहं, भिक्खवे, साहारं वदामि, नो अनाहारं । को चाहारो सद्धाय ? 'सद्धम्मस्सवनं' तिस्स वचनीयं । सद्धम्मस्सवनं पाहं, भिक्खवे, साहारं वदामि, नो 15 अनाहारं । को चाहारो सद्धम्मस्सवनस्स ? 'सप्पुरिससंसेवो' तिस्स वचनीयं । ६. “इति खो, भिक्खवे, सप्पुरिससंसेवो परिपूरो सद्धम्मस्सवनं परिपूरैति, सद्धम्मस्सवनं परिपूरं सद्धं परिपूरेति, सद्धा परिपूरा योनिसो मनसिकारं परिपूरेति, योनिसो मनसिकारो परिपूरो सतिसम्पजनं 20 परिपूरेति, सतिसम्पजञ्ज परिपूरं इन्द्रियसंवरं परिपूरेति, इन्द्रिय- संवरो परिपूरो तीणि सुचरितानि परिपूरेति, तीणि सुचरितानि परि- पूरानि चत्तारो सतिपट्ठाने परिपूरैन्ति, चत्तारो सतिपट्ठाना परिपुरा सत्त वोज्झङ्गे परिपूरेन्ति, सत्त बोज्झङ्गा परिपूरा विज्जाविमुत्ति परिपूरेन्ति; एवमेतिस्सा विज्जाविमुत्तिया आहारो होति, एवं च पारिपूरि । 23 ७. "सेय्यथापि, भिक्खवे, उपरिपब्बते थुल्लफुसितके देवे वस्सन्ते तं उदकं यथानिन्नं पवत्तमानं ... पे०... एवमेतस्स महासमुहस्स सागरस्स आहारो होति, एवं च पारिपूरि । एवमेव खो, भिक्खवे, सप्पुरिससंसेवो परिपूरो सद्धम्मस्सयनं परिपूरेति ... पे०... एवमेतिस्सा विज्जाविमुत्तिया आहारो होति, एवं च पारिपूरी" ति । B.351 R.119 १. तिनं-स्या, रो।

·R.120 १०.७.५] पठममुरामुक्त ३. निट्ठङ्गतसुतं : १. "ये केचि, भिक्खवे, मयि निटुं गता सव्वे ते दिट्टिसम्पन्ना । तेसं दिट्ठिसम्पन्नानं पञ्चनं इथ निट्ठा, पञ्चनं इध विहाय निट्ठा । कतमेसं पञ्चनं इध निट्ठा ? सत्तक्खत्तुपरमस्स, कोलकोलस्स, एक- वीजिस्स, सकदागामिस्स, यो च दिद्वेव धम्मे अरहा - इमेसं पञ्चनं इध निट्ठा । कतमेसं पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठा ? अन्तरापरिनिव्या-3 यिस्स, उपहच्चपरिनिवायिस्स, असङ्खारपरिनिब्यायिस्स, ससबार- परिनिव्वायिस्स, उद्धसोतस्स अकनिट्ठगामिनो - इमेसं पञ्चनं इध विहाय निट्ठा । ये केचि, भिक्खवे, मयि निढें गता, सब्बे ते दिद्विसम्पाना । तेसं दिद्विसम्पन्नानं इमेसं पञ्चन्नं इध निट्ठा, इमेसं पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठा" ति। - 10 ४. अवेच्चप्पसन्नसुतं १. “ये केचि, भिक्खवे, मयि अवेच्चप्पसन्ना, सवे ते सोतापन्ना। तेसं सोतापन्नानं पञ्चन्नं इध निट्ठा, पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठा । कतमेसं पञ्चन्नं इध निट्ठा ? सत्तक्सत्तुपरमस्स', कोलोलस्स, एकवीजिस्स', सकदागामिस्स, यो च दिवैव धम्मे परहा - इमेसं पञ्चन्नं इथ निट्ठा । कतमेसं पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठा ? अन्तरापरिनिव्यायिस्स, उपहच्च- 15 परिनिब्वायिस्स, असङ्खारपरिनिव्यायिस्स,ससवारपरिनिव्वायिस्स, उद्धं- सोतस्स अकनिट्ठगामिनो - इमेसं पञ्चनं इध विहाय निट्ठा । ये केचि, भिक्खवे, मयि प्रवेच्चप्पसन्ना सब्वे ते सोतापन्ना । तेसं सोतापन्नानं इमेसं पञ्चन्नं इध निट्ठा, इमेसं पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठा" ति । D.352 R.121 ५. पठमसुससुतं १. एकं समयं आयस्मा सारिपुत्तो मगधेसु विहरति नालक- 20 गामके । अथ खो सामण्डकानि परिव्वाजको येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मता सारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो सामण्डकानि परिवाजको आयस्मन्तं सारिपुतं एतदवोच- ·अडगुत्तरनिकायो [१०.७.५- २. "किं नु खो, आवुसो सारिपुत्त, सुखं, कि दुक्खं" ति ? "अभिनिब्बत्ति खो, आवुसो, दुक्खा, अनभिनिव्वत्ति सुखा। अभिनिब्बत्तिया, भावुसो, सति इदं दुक्खं पाटिकङ्ख-सीतं उण्हं जिघच्छा पिपासा उच्चारो पस्सावो अग्गिसम्फस्सो दण्डसम्फस्सो सत्थसम्फस्सो 5 जाती पि मित्ता पि सङ्गम्म समागम्म रोसेन्ति । अभिनिब्बत्तिया, आवुसो, सति इदं दुक्खं पाटिकङ्ख । अनभिनिव्वत्तिया, आवुसो, सति इदं सुखं पाटिकङ्घ - न सीतं न उण्हं न जिघच्छा न पिपासा न उच्चारो न पस्सावो न अग्गिसम्फस्सो न दण्डसम्फस्सो न सत्थसम्फस्सो जाती पि मित्ता पि सङ्गम्म समागम्म न रोसेन्ति । अनभिनिब्बत्तिया, आवुसो, 10 सति इदं सुखं पाटिकचं" ति । - R, 122 15 ६. दुतियसुखसुत्तं १. एक समयं प्रायस्मा सारिपुत्तो मगधेसु विहरति नालक- गामके । अथ खो सामण्डकानि परिब्बाजको येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्घामि; उपसङ्कमित्वा प्रायस्मता सारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो सामण्डकानि परिव्वाजको आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच- २. “किं नु खो, भावुसो, सारिपुत्त, इमस्मि धम्मविनये सुखं, किं दुक्खं" ति? "अनभिरति खो, आवुसो, इमस्मि धम्मविनये दुवखा, अभिरति सुखा। अनभिरतिया, श्रावुसो, सति इदं दुक्खं पाटिकऑ- गच्छन्तो पि सुखं सातं नाधिगच्छति, ठितो पि निसिन्नो पि सयानो पि गामगतो पि ... अरञ्जगतो पि रुक्खमूलगतो पि सुज्ञा- गारगतो पि अभोकासगतो पि भिक्खुमज्झगतो पि सुखं सातं नाधिगच्छति । अनभिरतिया, श्रावुसो, सति इदं दुक्खं पाटिकवं । ३. "अभिरतिया, आवुसो, सति इदं सुखं पाटिकङ्ख - गच्छन्तो पि सुखं सातं अधिगच्छति, ठितो पि ... निसिन्नो पि ... सयानो पि .. गामगतो पि ... अरागतो पि ... रुक्खमूलगतो पि ... सुज्ञागारगतो पि... अभोकासगतो पि ... भिक्खुमज्झगतो पि सुखं सातं अधिगच्छति। अभिरतिया, आयुसो, सति इदं सुखं पाटिकई" ति । B.353 20 ... ... 25 ·१६७ 5 R.123 १०.७.७] पठमनळापानमुत्तं ७. पठमनळकपानसुत्तं १. एक समयं भगवा कोसलेसु चारिक चरमानो महता भिक्खु- सङ्घन सद्धि येन नळकपानं नाम कोसलानं निगमो तदवसरि । तत्र सुदं भगवा नळकपाने विहरति पलासवने । तेन खो पन समयेन भगवा तदहुपोसथे भिक्खुसङ्घपरिवुतो निसिन्नो होति । अथ खो भगवा बहुदेव रति भिक्खून धम्मिया कथाय सन्दस्सत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्या तुण्हीभूतं तुण्हीभूतं भिक्खुसङ्घ अनुविलोकेत्वा आयस्मन्तं सारिपुत्तं आमन्तेसि - २. "विगतथीनमिद्धो खो, सारिपुत्त, भिक्खुसङ्घो । पटिभातु तं, सारिपुत्त, भिक्खून धम्मी कथा । पिट्ठि मे आगिलायति; तमहं आयमिस्सामी"ति । "एवं, भन्ते" ति खो आयस्मा सारिपुत्तो भगवतो 10 पच्चस्सोसि । ३. अथ खो भगवा चतुग्गुणं' सङ्घाटि पजापेत्वा दक्षिणेन पस्सन सीहसय्यं कप्पेसि पादे पादं• अच्चाधाय सतो सम्पजानो उद्वानसनं मनसि करित्वा । तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि - "श्रावुसो भिक्खवे" ति । "आवुसो" ति खो ते भिक्खू ।। आयस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसू । आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच - ४. “यस्स कस्सचि, भावुसो, सद्धा नत्यि कुसलेसु धम्मसु, हिरी' नत्थि ... अोतप्पं नत्यि ... विरियं नत्थि ... पञ्जा नत्थि कुसलेसु धम्मेसु, तस्स या रत्ति वा दिवसो वा पागच्छति, हानियेव पाटिकवा कुसलेसु धम्मेसु नो वुद्धि । सेय्यथापि, भावुसो, काळपक्खे चन्दस्स या 20 रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति, हायतेव वण्णेन हायति मण्डलेन हायति आभाय हायति पारोहपरिणाहेन; एवमेव खो, आवुसो, यस्स कस्सचि सद्धा नत्थि कुसलेसु धम्मसु, हिरी नत्यि ओत्तप्पं नत्थि विरियं नस्थि पञ्जा नत्यि कुसलेसु धम्मेसु, तस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति, हानियेव पाटिकवा कुसलेसु धम्मेसु नो बुद्धि । ५. ""अस्सद्धो पुरिसपुग्गलो' ति, प्राधुसो, परिहानमेत; 'अहि- रिको पुरिसपुग्गलो' ति, आवुसो, परिहानमेतं; 'अनोत्तप्पी पुरिसपुग्गलो' १. भिक्खू - सी०, स्या०, रो०। २. विगतधिनमिद्धो - म० । ३. आगमिस्सामी -सी०। ४. चतुगुण-स्या०, रो० । ५. हिरि-सी०, स्या०,रो०। ६. वीरिय ७. पारिहानियेव- स्था। । B.354 .. ... ... 25 ·१६८ - R.124 अडगुत्तरनिकायो [१०.७.७ ति, आवुसो, परिहानमेत; 'कुसीतो पुरिसपुग्गलो' ति, आवुसो, परि- हानमेतं; 'दुप्पो पुरिसपुग्गलो' ति, भावुसो, परिहानमेतं; 'कोधनो पुरिसपुग्गलो' ति, भावुसो, परिहानमेतं; 'उपनाही पुरिसपुग्गलो' ति, आबुसो, परिहानमेतं; 'पापिच्छो पुरिसपुग्गलो' ति, वुसो, परिहान- 5. मेतं; 'पापमित्तो पुरिसपुग्गलो' ति, ग्रावुसो, परिहानमेतं; 'मिच्छा- दिट्ठिको पुरिसपुग्गलो' ति, आवुसो, परिहानमेतं । ६. “यस्स कस्सचि, श्रावसो, सद्धा अत्थि कुसलेसु धम्मसु, हिरी अत्थि प्रोत्तप्पं अत्यि ... विरिय' अत्यि'... पञा अस्थि कुसलेसु धम्मसु, तस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति, बुद्धियेव पाटिकङ्खा 10 कुसलेसु धम्मसु नो परिहानि । सेय्यथापि, आवुसो, जुण्हपक्खे चन्दस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति, वड्डतेव वण्णेन वड्डति मण्डलेन वड्डति आभाय वड्डति आरोहपरिणाहेन; एवमेव खो, आवुसो, यस्स कस्सचि सद्धा अत्थि कुसलेसु धम्मसु, हिरी अत्यि ... प्रोत्तप्पं अत्थि... विरियं अत्थि ... पञ्जा अस्थि कुसलेसु धम्मसु, तस्स या रत्ति वा दिवसो 15 वा आगच्छति, बुद्धियेव पाटिकङ्खा कुसलेसु धम्मसु नो परिहानि । ७. "'सद्धो पुरिरापुग्गलो' ति, आवुसो, अपरिहानगेतं; 'हिरीमा पुरिसपुग्गलो' ति, भावुसो, अपरिहानमेत; 'ओत्तप्पी पुरिसपुग्गलो' ति, आवुसो, अपरिहानमेत; 'पारद्धविरियो पुरिसपुग्गलो' ति, आवुसो, अपरिहानमेतं; 'पशवा पुरिसपुग्गलो' ति, आबुसो, अपरिहानगेतं; 20 'अक्कोधनो पुरिसपुग्गलो' ति, प्रावुसो, अपरिहानमतं; 'अनुपनाही पुरिसपुग्गलो' ति, प्रावुसो, अपरिहानमेत; 'अप्पिच्छो पुरिसपुग्गलों' ति, आयुसो, अपरिहानमेत; 'कल्याणमित्तो पुरिसपुग्गलो'ति, आवुसो, अपरि- हानमेतं; 'सम्मादिटिको पुरिसपुग्गलो' ति, भावुसो, अपरिहानमेतं" ति । ८. अथ खो भगवा पच्चुट्ठाय प्रायस्मन्तं सारिपुत्तं आमन्तेसि "साधु साधु, सारिपुत्त ! यस्स कस्सचि, सारिपुत्त, सद्धा नत्थि कुसलेसु धम्मसु, हिरी नत्थि ... प्रोत्तप्पं नस्थि ... विरियं नत्थि ... पञ्जा नत्यि कुसलेसु धम्मसु, तस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति, हानियेव पाटिकवा कुसलेसु धम्मेसु नो बुद्धि । सेय्यथापि, सारिपुत्त, काळपक्से चन्दस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति, हायतैव वण्णेन हायति 50 भण्डलेन हायति आभाय हायति पारोहपरिणाहेन; एवमेव खो, १-१. म. पोरयको नत्यि। B.355 - 25 ·२०० - प्रगुत्तरनिकायो [१०.७.८- ३. अथ खो भगवा चतुग्गुणं सङ्घाटिं पापेत्वा दक्षिणेन पस्सेन सीहसेय्यं कप्पेसि पादे पादं अच्चाधाय सतो सम्पजानो उडान- सञ्ज मनसि करित्वा । तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू यामन्तेसि- "प्रावुसो, भिक्खवे" ति ! "प्रावुसो" ति खो ते भिक्खू प्रायस्मतो 5 सारिपुत्तस्स पच्चस्सोपे । आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच ४. “यस्स कस्सचि, भावुसो, सद्धा नत्थि कुसलेसु धम्मसु, हिरी नत्थि ... प्रोत्तप्पं नत्यि ...विरियं नत्थि पञ्जा नत्थि ... सोतावधानं नत्थि धम्मधारणा नत्यि ... अत्यूपपरिक्खा नत्यि धम्मानुधम्म- प्पटिपत्ति नत्थि अप्पमादो नत्थि कुसलेसु धम्मसु, तस्स या रत्ति वा 10 दिवसो वा आगच्छति, हानियेव पाटिकवा कुसलेसु धम्मसु नो वुद्धि । सेय्यथापि, आवुसो,काळपक्खे चन्दस्स या रत्ति वा दिवसो वां आगच्छति, हायतेव वण्णेन हायति मण्डलेन हायति आभाय हायति आरोहपरि- णाहेन; एवमेव खो, भावुसो, यस्स कस्सचि सद्धा नत्यि कुसलेसु धम्मसु, हिरी नत्यि... प्रोत्तप्पं नस्थि ... विरियं नत्थि... पञ्जा नत्यि सोता- 15 वधानं नत्थि धम्मधारणा नत्यि ... अत्यूपपरिक्खा नत्यि नुधम्मप्पटिपत्ति नत्थि अप्पमादो नत्यि कुसलेसु धम्मेसु, तस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति, हानियेव पाटिकङ्खा कुसलेसु धम्मसु नो बुद्धि । ५. “यस्स कस्सचि, भावुसो, सद्धा अत्यि कुरालेसु धम्मसु, हिरी 20 अत्थि ...अोत्तप्पं अत्यि... विरियं अत्थि... पञ्झा अत्यि ... सोतावधानं अत्यि धम्मधारणा' अत्थि ... अत्यूपपरिक्खा अस्थि धम्मानुधम्म- प्पटिपत्ति अस्थि ... अप्पमादो अत्थि कुसलेसु धम्मसु, तस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति, वुद्धियेव पाटिका कुसलेसु धम्मसु नो परि- हानि । सेय्यथापि, आवुसो, जुण्हपक्खे चन्दस्स या रत्ति वा दिवसो 28 का आगच्छति, वडतेव वण्णेन वड्डत्ति मण्डलेन वड्डति प्राभाय वड्डति आरोहपरिणाहेन; एवमेव खो, आवुसो, यस्स कस्सचि सद्धा अत्यि कुसलेसु धम्मेसु ... पे०... अप्पमादो अस्थि कुसलेसु धम्मसु, तस्स या रत्ति वा दिवसो वा प्रागच्छति, वुद्धियेव पाटिका कुसलेसु धम्मसु नो , परिहानी" ति। धम्मा- ... ... ... B.357 ... R.127 -- १. धम्मधारणं-मी।

·२०१ ... ... १०.४.६] पठमकयापरयुगुतं ६. अय खो भगवा पच्चट्ठाय आयस्मन्तं सारिपुत्तं आमन्तसि- "साधु साधु, सारिपुत्त ! यस्स कस्सचि, सारिपुत्त, सद्धा नत्यि कुसलेसु धम्मेसु हिरी नत्यि ... प्रोत्तप्पं नत्यि ... पम्मा नत्यि.. पिरियं नत्यि. सोतावधानं नत्यि धम्मधारणा नत्थि प्रत्यूपपरिवसा नत्यि धम्मानुधम्मपटिपत्ति नत्यि ... अप्पमादो नत्यि कुरालेसु धम्मेसु तस्स : या रत्ति वा दिवसो वा पागच्छति, हानियेव पाटिकहा कुसलेसु धम्मसु नो बुद्धि । सेय्यथापि, सारिपुत्त, काळपक्से चन्दस्स या रति वा दिवसो वा प्रागच्छति, हायतेव वण्णेन हायति मण्डलेन हायति प्राभाय हायति आरोहपरिणाहेन; एवमेव सो, सारिपुत्त, यस्स कस्सचि सदा नत्यि कुसलेसु धम्मसु ... पे०... अप्पमादो नत्यि कुसलेसु धम्मसु, तस्स या 10 रति वा दिवसो वा आगच्छति, हानियेव पाटिका कुसलेसु धम्मसु नो बुद्धि । ७. "यस्स कस्सचि, सारिपुत्त, सद्धा अत्यि कुसलेसु धम्मसु हिरी अत्यि ... प्रोत्तप्पं अत्यि ... विरियं अत्यि ... पञ्जा अस्थि ...सोतावधानं अत्थि धम्मधारणा अस्थि ... प्रत्यूपपरिक्खा अत्यि धम्मानुधम्म- प्पटिपत्ति अत्यि ... अप्पमादो अत्यि कुसलेसु धम्मसु, तस्स या रति वा दिवसो वा आगच्छति, वुद्धियेव पाटिकहा कुसलेसु धम्मसु नो परिहानि । सेय्यथापि, सारिपुत्त, जुण्हपक्खे चन्दस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति, बड्डतेव वण्णेन बड्डति मण्डलेन वडति आभाय वड्डति आरोह- परिणाहेन; एवमेव खो, सारिपुत्त, यस्स कस्सचि सद्धा अत्यि फुसलेसु 20 धम्मसु ... पे०... अप्पमादो अत्यि कुसलेसु धम्मेसु, तस्स या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति, बुद्धियेव पाटिका कुरालेगु धम्मेसु नो परिहानो" ति। ... R.128, 3.358 . 25 ६. पठमकथावत्युसुतं १. एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिकस्स आराम । तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू पच्छामतं : पिण्डपातपटिक्कन्ता उपट्टानसालायं सन्निसिन्ना सन्निपतिता अनेकविहितं तिरच्छानकथं अनुयुता विहरन्ति, सेय्ययीदं - राजकथं चोरकथं महा- मत्तकथं सेनाकथं भयकथं युद्धकयं अनक्यं पानकयं वत्यकयं सयनकयं मालाकथं गन्धकथं जातिकथं यानकयं गामकयं निगमकयं नगरकथं ६०४-२६ ·- R.129 10 - २०२ अडगुत्तरनिकायो -[ १०.७.६-- जनपदफथं इत्यिकथं सूरकथं विसिखाकथं कुम्भट्ठानकथं पुव्यपेतकथं नानत्तकथं लोकक्खायिक समुद्दक्खायिक इतिभवाभवकथं इति वा ति । २. अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुद्वितो येन उपट्ठानसाला तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्घमित्वा पञते आसने निसीदि । 5 निसज्ज खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "काय नुत्थ, भिक्खवे, एतरहि कथाय सन्निसिना सन्निपतिता, का चपन वो अन्तराकथा विप्पकता" ति? "इध मयं, भन्ते, पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्ता उपट्ठानसालायं सन्निसिन्ना सन्निपतिता अनेकविहितं तिरच्छानकथं अनुयुत्ता विहराम, सेय्यथीदं - राजकथं चोरकथं... पे०... इतिभ भवकथं इति वा" ति । ३. "न खो पनेतं, भिक्खवे, तुम्हाकं पतिरूपं कुलपुत्तानं सद्धाय अगारस्मा अनगारियं पव्वजितानं, यं तुम्हे अनेकविहितं तिरच्छानकथं अनुयुत्ता विहरेय्याथ, सेय्यथीदं राजकथं चोरकथं महामत्तकथं सेनाकथं भयकथं युद्धकथं अन्नकथं पानकथं पत्यकथं सयनकथं मालाकथं गन्धकथं जातिकथं यानकथं गामकथं निगमकथं नगरकथं जनपदकथं 15 इत्थिकथं सूरकथं विसिखाकथं कुम्भट्ठानकथं पुब्बतकथं नानत्तकथं लोकक्खायिकं समुद्दवसायिकं इतिभवाभवकार्य इति वा ति । ४. "दसयिमानि, भिक्खवे, कथावत्थूनि । कतमानि दस ? अप्पिच्छकथा, सन्तुट्ठिकथा, पविवेककथा, असंसग्गकथा, विरियारम्भ- कथा, सीलकथा, समाधिकथा, पञ्जाकथा, विमुत्तिकथा, विमुत्तिाण- 20 दस्सनकथा ति इमानि खो, भिक्खवे, दस कथावत्थूनि । "इमर्स चे तुम्हे, भिक्खवे, दसन्नं कथावत्थून उपादायुपादाय कथं कथेय्याथ, इमेसं पि चन्दिमसुरियानं एवंमहिद्धिकानं एवंमहानुभावानं तेजसा तेज परियादियेय्याथ, को पन वादो अज्ञतित्थियानं परिब्बाज- कानं" ति ! ! " B.359 25 १०. दुतियकथावत्युसुत्तं १. एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिकस्स आराम । तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू पच्छाभतं पिण्डपातपटिक्कन्ता उपट्ठानसालायं सन्निसिन्ना सन्निपतिता अनेकविहितं १. समणब्राह्मणानं पारिब्याजकानं-सी।

·२०४ अडगुत्तरानकायो [१०.७.१०- ११. "प्रत्तना च विमुत्तिनाणदस्सनसम्पन्नो होति, विमुत्ति- जाणदस्सनसम्पदाकथं च भिक्खून कत्ता होति । 'विमुत्तिनाणदस्सन- सम्पन्नो भिक्खु विमुत्तिनाणदस्सनसम्पदाकथं च भिक्खून कत्ता' ति पाससमेतं ठानं । इमानि खो, भिक्खवे, दस पासंसानि ठानानी" ति । यमकवग्गो सत्तमो। तस्सुद्दानं अविज्जा तण्हा निट्ठा च, अवेच्च द्वे सुखानि च । नळकपाने' द्वे वुत्ता, कथावत्यूपरे दुवे ति' । R.131 5 B.361 10 " ८. आकलवग्गो १. प्राकवसुत्तं १. एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डि- कस्स आरामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्सवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच - २. "सम्पन्नसीला, भिक्खवे, विहरथ सम्पन्नपातिमोक्खा, पातिमोक्खसंवरसंवुता विहरथ आचारगोचरसम्पन्ना अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्साविनो, समादाय सिक्खथ सिक्खापदेसु । ३. "आकङ्खय्य चे, भिक्खवे, भिक्खु 'सब्रह्मचारीनं पियो धस्स मनापो च गरु च भावनीयो चा' ति, सीलस्वेवस्स परिपूरकारी अज्झत्तं चेतोसमथमनुयुत्तो अनिराकतज्झानो विपस्सनाय समन्नागतो ब्रूहेता सुझागारानं । ४. "आकर्षोय्य चे, भिक्खवे, भिक्खु 'लाभी अस्सं चीवर- पिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिखखारानं' ति, सोलेस्वेवस्स परिपूरकारी अज्झत्तं चेतोसमयमनुयुत्तो प्रनिराकतज्झानो विपस्सनाय 20 समन्नागतो ब्रूहेता सुझागारानं । ५. "प्राकद्धेय्य चे, भिक्सवे, भिक्खु 'येसाहं परिभुञ्जामि चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्सारानं तसं ते कारा + 15 १-१. नळरुपानेन च यत्युकपा मपरे ?- स्या।

·२०५ R.132 : 5 10 . १०.६.१] प्राकडसुतं महप्फला अस्सु महानिसंसा' ति, सीलेस्वेवस्स ...पे०... ब्रूहेता सुझा- गारानं । ६. "माफवय्य चे, भिक्सवे, भिक्खु 'ये में पता आती सालोहिता कालङ्कता' पसन्नचित्ता अनुस्सरन्ति तेसं तं महप्फलं अस्स महानिसंसं' ति, सीलेस्वेवस्स ... पे०... बेहेता सुमागारानं । ७. "पाककेय्य चे, भिक्खवे, भिक्खु 'सन्तुट्ठो अस्सं इतरी- तरचीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारेना' ति, सीले- स्वेवस्स ...पे०... ब्रहेता सुआगारानं । ८. "आकलेय्य चे, भिक्खवे, भिक्षु 'समो अस्सं सीतस्स उण्हस्स जिघच्छाय पिपासाय डंसमकसवातातपसिरिंसपसम्फस्सानं, दुरुत्तानं दुरागतानं वचनपथानं उप्पन्नानं सारीरिकानं वेदनानं दुक्खानं तिब्बानं खरानं' कटुकानं असातानं' अमनापानं पाणहरानं अधिवासक- जातिको अस्सं ति, सीलेस्वेवस्स ... पे०... बेहेता सुमागारानं । . ६. "आकङ्क्षय्य चे, भिक्खवे, भिक्खु 'अरतिरतिसहो अस्सं, न च मं अरतिरति सहय्य, उप्पन्नं अरतिरति अभिभुय्य अभिभुय्य विह- 15 रेय्य' ति, सीलस्वेवस्स ... पे०... ब्रूहेता सुमागारानं । १०. "आकद्देय्य चे, भिक्सवे, भिक्खु भयभेरवसहो असं, न च में भयभेरवो सहेय्य, उप्पन्नं भयभैरवं अभिभुय्य" अभिभुय्य विह- रेय्यं ति, सीलेस्वेवस्स ... पे०... ब्रूहेता सुझागारानं । ११. "प्राकङ्खय्य चे, भिक्खवे, भिक्खु 'चतुन्नं झानानं आभि- 20 '. चेतसिकानं दिधम्मसुखविहारानं निकामलामी अस्सं अकिच्छलाभी अकसिरलाभी' ति, सीलेस्वेवस्स ...पे०... ब्रूहेता सुमागारानं । १२. "आकर्केय्य चे, भिक्खवे, भिक्खु 'आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्ञाविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्यं" ति, सोलेस्वेवस्स परिपूरकारी अज्झत्तं चेतोसमथ- 25 मनुयुत्तो अनिराकतज्झानो विपस्सनाय समन्नागतो बेहेता सुमागारानं । १३. "'सम्पन्नसीला, भिक्खवे, विहरथ सम्पन्नपातिमोक्खा, पातिमोक्खसंवरसंवुता विहरथ प्राचारगोचरसम्पन्ना अणुमत्तेसु वज्जेसु १. कालकता-सी०, स्या०, रो० १२. तिप्पाने -सी०, स्या०,रो० ॥३-३ कटकानं सातान-स्या०। ४. भयभेरवं सही- स्या० । ५-५. अभिभुय्य- स्या० । B.362 - R.13 ·२०६ अडगुत्तरनिकायो [१०.८.१- भयदस्साविनो, समादाय सिक्खथ सिक्खापदेसूति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वृत्तं" ति । २. कण्टकसुतं १. एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागार- सालायं सम्बहुलेहि अभिज्ञातेहि अभिजातेहि थेरेहि सावकेहि सद्धि- 5 आयस्मता च चालेन', आयस्मता च उपचालेन', आयस्मता च कुक्कुटेन', आयस्मता च कळिम्भेन', आयस्मता च निकटन", आयस्मता च कटि- स्सहेन; अञ्जेहि च अभिजातेहि अभिजातेहि थेरेहि सावकेहि सद्धि। 13.363 R.134 २. तेन खो पन समयेन सम्बहुला अभिज्ञाता अभिज्ञाता 10 लिच्छवी भद्रेहि भद्रेहि यानेहि परपुराय" उच्चासद्दा महासद्दा महावनं अज्झोगाहन्ति भगवन्तं दस्सनाय । अथ खो तेसं आयस्मन्तानं एतदहोसि - "इमे खो राम्बहुला अभिज्ञाता अभिशाता लिच्छवी भद्रेहि भद्रेहि यानेहि परपुराय उच्चासद्दा महासद्दा महावनं अज्झोगाहन्ति भगवन्तं दस्सनाय । 'सद्दकण्टका खो पन झाना' वुत्ता भगवता । यन्नून मयं 15 येन गोसिङ्गसालवनदायो तेनुपसङ्कमय्याम । तत्थ मयं अप्पसद्दा अप्पाकिण्णा फासु विहरेय्यामा" ति । अथ खो ते प्रायस्मन्तो येन गोसिङ्गसालवनदायो तेनुपसङ्कमिसु; तत्य ते प्रायस्मन्तो अप्पसद्दा अप्पाकिण्णा फासु विहरन्ति । ३. अथ सो भगवा भिक्खू पामन्तेसि - "कहं नु सो, भिवसवे, 20 चालो, कहं उपचालो, कहं कुक्कुटो, कहं कळिम्भो, कहं निकटो, फहं कटिस्सहो; कहं नु खो ते, भिक्सवे, थेरा सावका गता" ति ? ४. "इध, भन्ते, तेसं आयस्मन्तानं एतदहोसि 'इमे सो सम्बहुला अभिजाता अभिशाता लिच्छवी भद्रेहि भद्रेहि यानेहि परपुराय उच्चासद्दा महासद्दा महावनं प्रज्झोगाहन्ति भगवन्तं पस्सनाय अप्पसद्दा अप्पापिण्णा फासुं विहरेय्यामा' ति । अय सोते, भन्ते, 25 १. पारंग-या । २. पामेन -मा.। ३. फान-सी०, मा., रो.। ४. कपिग्नन- गन-सी । -६. भोहि- सी.. ७. परपुरार-पी रो; परंपरायम्या..८, पप्परिन्ना-fo, रया, रोन.पागु-सा...।

·२०७ तत्य ते १०.८.३] इट्ठधम्मसुत्तं आयस्मन्तो येन गोसिङ्गसालवनदायो तेनुपसङ्कमिसु । आयस्मन्तो अप्पसद्दा अप्पाकिण्णा फासु विहरन्ती" ति । ५. “साधु साधु, भिक्सवे, यथा ते महासावका सम्मा व्याकरमाना व्याकरेय्यु, 'सद्दकण्टका हि, भिक्खवे, झाना' वुत्ता भया । ६. "दसयिमे, भिक्खवे, कण्टका । कतमे दस ? पविवेका- 5 रामस्स सङ्गणिकारामता कण्टको, असुभनिमित्तानुयोगं अनुयुत्तस्स सुभ- निमित्तानुयोगो कण्टको, इन्द्रियेसु गत्तद्वारस्स विसूकदस्सनं कण्टको, ब्रह्मचरियस्स मातुगामूपचारो' कण्टको, पठमस्स झानस्स सदो कण्टको, दुतियस्स झानस्स वितक्कविचारा कण्टका, ततियस्स झानस्स पोति कण्टको, चतुत्थस्स झानस्स अस्सासपस्सासो कण्टको, सञ्जावेदयित- 10 निरोधसमापत्तिया सभा च वेदना च कण्टको रागो कण्टको दोसो कण्टको मोहो कण्टको। ७. "अकण्टका, भिक्खवे, विहरथ । निवफण्टका, भिवखवे, विहरथ । अकण्टकनिक्कण्टका, भिक्खवे, विहरथ । अकण्टका, भिक्खवे, अरहन्तो; निक्कण्टका, भिक्खवे, अरहन्तो; अकण्टकनिक्कण्टका, 15 भिक्खवे, अरहन्तो" ति । R.135 B.364 ३. इट्ठधम्मसुत्तं १. "दसयिमे, भिक्खवे, धम्मा इट्ठा कन्ता मनापा दुल्लभा लोकस्मि । कतमे दस ? भोगा इट्ठा कन्ता मनापा दुल्लमा लोकस्मि; वण्णो इट्ठो कन्तो मनापो दुल्लभो लोकस्मि; आरोग्यं इटुं कन्तं मनापं दुल्लभं लोकस्मि; सील इ8 कन्तं मनापं दुल्लभं लोकस्मि; ब्रह्मचरियं 20 इ8 कन्तं मनापं दुल्लभं लोकस्मि; मित्ता इट्ठा कन्ता मनापा दुल्लभा लोकस्मि; बाहुसच्चं इ8 कन्तं मनापं दुल्लभं लोकस्मि; पञ्जा इट्टा कन्ता मनापा दुल्लभा लोकस्मि; धम्मा इट्टा कन्ता मनापा दुल्लभा लोकस्मि; सग्गा इट्ठा कन्ता मनापा दुल्लभा लोकस्मि । २. "इमेसं खो, भिक्खवे, दसन्नं धम्मानं इट्टानं कन्तानं 25 मनापानं दुल्लभानं लोकस्मि दस धम्मा परिपन्या - आलस्य अनुट्ठानं , R,190 १. मातुगामोपविचारो- सी०, रो०; मातुगामुपवारो- स्पा० । रो। ३. इमे-सी०, रो०। ४. मालसं-सी०, स्या०, रो। २. सीलानि- ·२०६ अडगुत्तरनिकायो [१०.८.३- भोगानं परिपन्थो, अमण्डना अविभूसना वण्णस्स परिपन्थो, असप्पाय- किरिया आरोग्यस्स परिपन्थो, पापमित्तता सीलानं परिपन्थो, इन्द्रिय- असंवरो ब्रह्मचरियस्स परिपन्थो, विसंवादना मित्तानं परिपन्थो, असज्झाय- किरिया बाहुसच्चस्स परिपन्यो, असुस्सूसा अपरिपुच्छा पञ्जाय परि- 5 पन्थो, अननुयोगो अपच्चवेक्खणा धम्मानं परिपन्थो, मिच्छापटिपत्ति सग्गानं परिपन्थो । इमेसं खो, भिक्खवे, दसन्नं इट्टानं कन्तानं मनापानं दुल्लभानं लोकस्मि इमे दस धम्मा परिपन्था । ३. "इमेसंखो, भिक्खवे, दसन्नं धम्मानं इट्टानं कन्तानं मनापानं दुल्लभानं लोकस्मि दस धम्मा आहारा उद्यानं अनालस्यं भोगानं 10 आहारो, मण्डना विभूसना वण्णस्स पाहारो, सप्पायकिरिया आरो- ग्यस्स आहारो, कल्याणमित्तता सीलानं पाहारो, इन्द्रियसंवरो ब्रह्म- चरियस्स आहारो, अविसंवादना मित्तानं आहारो, सज्झायकिरिया वाहुसच्चस्स आहारो, सुस्सूसा परिपुच्छा पज्ञाय आहारो, अनुयोगो पच्चवेक्खना धम्मानं आहारो, सम्मापटिपत्ति सग्गानं आहारो। 15 इमेसं खो, भिक्खवे, दसन्नं धम्मानं इट्ठानं कन्तानं मनापानं दुल्लभानं लोकस्मि इमे दस धम्मा पाहारा" ति । . B.365 . 137 ४. बट्टिसुतं १. "दसहि, भिक्खये, बड्डीहि वड्डमानो अरियसावको अरि- याय वड्डिया वड्डति, सारादायी च होति वरादायी' कायस्स । कतमेहि दसहि ? खेत्तवत्यूहि वड्डति, धनघनेन बड्डुति, पुत्तदारेहि बड्डति, 20 दासकम्मकरपोरिसेहि वड्डति, चतुप्पदेहि वड्डति, सद्धाय वडति, सोलेन वडति, सुतेन वड्डति, चागेन वड्वति, पञ्चाय वड्डति - इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि वड्डीहि वड्डमानो अरियसावको अरियाय वष्टिया बड्डति, सारा- दायी च होति वरादायी कायस्सा ति । "धनेन ध न च योघ बड्डुति पुत्तेहि दारेहि चतुप्पदेहि च । स भोगवा होति यरास्सि पूजितो, यातीहि मित्तेहि अयो पि राजुभि ।। . 25 , -- १. मुरगुगा-रसा०,रो। २. वरतापी-सी।

·, मिपसासागुतं "सद्धाय सीलेन च योघ बड्डुति पञ्चाय चागेन मुतेन चूभयं । सो तादिसो सप्पुरिसो विचपसणो, दि8व धम्मे उभयेन बड्कृती" ति ॥ - R.138 D.306 15 ५. मिगसालासुतं १. एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथ- . पिण्डिफस्स पाराम । अथ खो आयस्मा आनन्दो पुबण्हसमयं निवासत्वा पत्तचीवरमादाय येन मिगसालाय उपासिकाय निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्जते आसने निसीदि । अथ खो मिगसाला उपासिका येनायस्मा मानन्दो तेनुपसङ्घमि; उपसङ्कमित्वा प्रायस्मन्तं प्रानन्द अभिवादेत्या एकमन्तं निसीदि । एकमन्सं निसिन्ना खो मिगसाला 10 उपासिका आयस्मन्तं प्रानन्दं एतदवोच- २. "कथं' कयं नामाय, भन्ते आनन्द, भगवता धम्मो देसितो अभेय्यो, यत्र हि नाम ब्रह्मचारी च अब्रह्मचारी च उभो समसमगतिका भविस्सन्ति अभिसम्परायं । पिता मे, भन्ते, पुराणो ब्रह्मचारी होति' आराचारी विरतो मेथुना गामधम्मा । सो कालङ्कतो भगवता व्याकतो. 'सकदागामिपतो' तुसितं कायं उपपन्नो' ति । पितामहो' मे, भन्ते, इसिदत्तो अब्रह्मचारी ग्रहोसि सदारस । सो पि कालङ्कतो भगवता व्याकतो- 'सकदागामिपत्तो तुसितं कायं उपपत्तो' ति । "कथं कथं नामायं, भन्ते आनन्द, भगवता धम्मो देसितो अज्ञेय्यो, यत्र हि नाम ब्रह्मचारी च प्रब्रह्मचारी च उभो समसमगतिका भविस्सन्ति अभिसम्परायं" ति? "एवं खो पनेतं, भगिनि, भगवता ब्याकतं" ति । ३. अथ खो आयस्मा आनन्दो मिगसालाय उपासिकाय निवेसने पिण्डपातं गहेत्वा उट्ठायासना पक्कामि । अथ खो आयस्मा आनन्दो पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसमित्वा 25 भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो प्रायस्मा प्रानन्दो भगवन्तं एतदवोच १. कपंकथा-स्या०, रो। २. अहोति - सी०,स्या, रो। ३. उजदागामी सत्तो. सो०, स्या, रो० । ४. पेत्ता पियो-सो, रो०; पितु पियो- स्मा। 20 .. -- %3 म०४-२७ -- ·२१० R.139 B.367 मगृतरनिकायो [१०.८.५ ४. "इधाह, भन्ते, पुचण्हसमयं निवासत्वा पत्तचीवरमादाय येन मिगसालाय उपासिकाय निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्जते यासने निसीदि । अथ खो, भन्ते, मिगसाला उपासिका येनाहं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं 5 निसिना खो, भन्ते, मिगसाला उपासिका में एतदवोच - 'कथं कथं नामायं, भन्ते आनन्द, भगवता धम्मो देसितो अज्ञय्यो, यत्र हि नाम ब्रह्मचारी च अब्रह्मचारी च उभो समसमगतिका भविस्सन्ति अभिसम्परायं । पिता मे, भन्ते, पुराणो ब्रह्मचारी अहोसि पाराचारी विरतो मेथुना गामधम्मा । सो कालवतो भगवता व्याकतो 10 सकदागामिपत्तो तुसितं कायं उपपन्नोति । पितामहो मे, भन्ते, इसिदत्तो अब्रह्मचारी अहोसि सदारसन्तुट्ठो । सो पि कालङ्कतो भगवता व्याकतो - सकदागामिपत्तो तुसितं कायं उपपन्नोति । कथं कथं नामायं, भन्ते आनन्द, भगवता धम्मो देसितो अशेय्यो, यत्र हि नाम ब्रह्मचारी च अब्रह्मचारी च उभो समसमगतिका भविस्सन्ति अभिसम्परायं' ति ? 15 एवं वुत्ते अहं, भन्ते, मिगसालं उपासिकं एतदवोचं - "एवं खो पनतं, भगिनि, भगवता ब्याकतं" ति । ५. "का चानन्द, मिगसाला उपासिका वाला अव्यत्ता अम्मका' अम्मकपञ्जा', के च पुरिसपुग्गलपरोपरिये आणे ? "दसयिमे, आनन्द, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । 20 कतमे दस ? इधानन्द, एकच्चो पुग्गलो दुस्सीलो होति । तं च चेतो- विमुत्ति पनाविमुत्ति यथाभूतं नप्पजानाति, यत्थस्स तं दुस्सील्यं' अपरिसेसं निरुज्झति । तस्स सवनेन पि अकतं होति, बाहुसच्चेन पि अकतं होति, दिट्ठिया पि अप्पटिविद्धं होति, सामायिकं पि विमुक्ति न लभति । सो कायस्स भेदा परं मरणा हानाय परेति, नो विसेसाय; 25 हानगामीयेव होति, नो विसेसगामी। ६. "इध पनानन्द, एकच्चो पुग्गलो दुस्सीलो होति । तं च चेतोविमुत्ति पनाविमुत्ति यथाभूतं पजानाति यत्थस्स तं दुस्सील्यं अपरिसंसं निरुज्झति । तस्स सवनेन पि कतं होति, बाहुसच्चन पि . R.140 १-१. अम्बमा अम्वकपञ्ज्ञा - सी०, रो०; अन्धका अन्नकाना-स्या० । २. मा पोत्यके नत्यि। ३. दुस्मिल्य-म० !

·B.363 १०.८.५] मिगसालासुत्तं कतं होति, दिट्ठिया पि पटिविद्धं होति, सामायिक पि विमुत्ति लमति । सो कायस्स भेदा परं मरणा विसेसाय परेति, नो हानाय; विसेसगामी येव होति, नो हानगामी । "तत्रानन्द, पमाणिका पमिणन्ति - 'इमस्स' पि तेव धम्मा, अपरस्स' पि तेव धम्मा। कस्मा नेसं एको हीनो एको पणीतो' ति? 5 तं हि तेसं, आनन्द, होति दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय । "तत्रानन्द, य्वायं पुग्गलो दुस्सीलो होति । तं च चेतो- विमुत्ति पञ्चाविमुत्ति यथाभूतं पजानाति यत्थस्स तं दुस्सील्यं अपरिसेस निरुज्झति । तस्स सबनेन पिकतं होति, बाहुसच्चेन पि फतं होति, दिट्ठिया पि पटिविद्धं होति, सामायिक पि विमुत्ति लभति । अयं, आनन्द, 10 पुग्गलो अमुना पुरिमेन पुग्गलेन अभिवकन्ततरो च पणीततरो छ । तं किस्स हेतु ? इमं हानन्द, पुग्गलं धम्मसोतो निव्वहति । तदन्तरं को जानेय्य, अञ्जन तथागतेन ! तस्मातिह, प्रानन्द, मा पुग्गलेसु पमाणिका अहुक्त्य, मा पुग्गलेसु पमाणं गहित्य । खजति" हानन्द, पुग्गलेसु' पमाणं गण्हन्तो । अहं वा, आनन्द', पुग्गलेसु पमाणं गण्हेय्यं 15 यो वा पनस्स मादिसो। ७. "इध पनानन्द, एकच्चो पुग्गलो सीलवा होति । तं च चेतोविमुत्ति पञ्जाविमुत्ति यथाभूतं नप्पजानाति यत्थस्स तं सीलं अपरिसेंस निरुज्झति । तस्स सवनेन पि अकतं होति, वाहुसच्चन पि अकतं होति, दिट्ठिया पि अप्पटिविद्धं होति, सामायिक पि विमुत्ति न 20 लभति । सो कायस्स भेदा परं मरणा हानाय परेति, नो बिसेसाय; हानगामीयेव होति, नो विसेसगामी । "इध पनानन्द, एकच्चो पुग्गलो सीलवा होति । तं च चेतोविमुत्तिं पञ्जाविमुत्ति यथाभूतं पजानाति यत्यस्स तं सील अपरि- सेसं निरुज्झति । तस्स सवनेन पि कतं होति, वाहुसच्चेन पि क्तं होति, 25 दिट्ठिया पि पटिविद्धं होति, सामायिक पि वित्ति लभति । सो कायस्स भेदा परं मरणा विसेसाय परेति, नो हानाय; विसेसगामीयेव होति, नो हानगामी। १. सुम्पटिविद्धं-स्पा०, २. इमिरमा सी०; इमस्सा ३. अपरस्मा- सी०; मरस्सा-स्वाल, रो० । ४. स्वाय - सो०। ५. कहञ्चि-सी० -- स्मा० । ६. पुग्गलो पुग्गलेनु-सी०, स्या०, रो०। ७-७. प्रश्चानन्द-सी०, R.141 . रो। - स्या, रो। मशति स्था रो०।

·10 . R.142 प्रगुत्तरनिकायो [१०.म.५- "तवानन्द, पमाणिका पमिणन्ति ... पे०... अहं वा, प्रानन्द, पुग्गलेसु' पमाणं गण्हेय्यं यो वा पनस्स मादिसो। ६. “इध पनानन्द, एकच्चो पुग्गलो तिब्बरागो होति । तं च चेतोचिमुत्ति पनाविमुक्ति यथाभूतं नप्पजानाति यत्थस्स सो 5 रागो अपरिसेसो निरुज्झति । तस्स सवनेन पि अकतं होति, बाहुसच्चेन पि अकतं होति, दिट्ठिया पि अप्पटिविद्धं होति, सामायिक पि विमुत्ति न लभति । सो कायस्स भेदा परं मरणा हानाय परेति, नो विसेसाय; हानगामीयेव होति, नो विसेसगामी । १०. “इध पनानन्द, एकच्चो पुग्गलो तिब्बरागो होति । तं च चेतोविमुत्ति पञ्झाविमुत्ति यथाभूतं पजानाति यत्यस्स सो रागो अपरिसेसो निरुज्झति । तस्स सवनेन पि कतं होति, बाहुसच्चन पि कतं होति, दिट्ठिया पि पटिविद्धं होति, सामायिक पि विमुत्ति लभति । सो कायस्स भेदा परं मरणा विसेसाय परेति, नो हानाय; विसेसगामीयेव होति, नो हानगामी। "तत्रानन्द, पमाणिका पमिणन्ति ... पे०... अहं वा, आनन्द, पुग्गलेसु' पमाणं गण्हेय्यं यो वा पनस्स मादिसो । ११. "इध पनानन्द, एकच्चो पुग्गलो कोधनो होति । तं च चेतोविमुत्ति पञ्जाविमुत्ति यथाभूतं नप्पजानाति यत्थस्स सो कोधो अपरिसेसो निरुज्झति । तस्स सवनेन पि अकतं होति, वाहुसच्चन पि अकतं होति, दिट्ठिया पि अप्पटिविद्धं होति, सामायिकं पि विमुत्ति न लभति । सो कायस्स भेदा परं मरणा हानाय परेति, नो विसेसाय; हानगामीयेव होति, नो विसेसगामी। १२. "इध पनानन्द, एकच्चो पुग्गलो कोधनो होति । तं च चेतोविमुत्ति पाविमुत्तिं यथाभूतं पजानाति यत्थस्स सो कोधो अपरिसेसो निरुज्झति । तस्स सवनेन पि कतं होति, बाहुसच्चन पि कतं होति, दिट्ठिया पि पटिविद्धं होति, सामायिकं पि विमुत्ति लभति । सो कायस्स भेदा परं मरणा विसेसाय परेति, नो हानाय; विसेसगामीयेव होति, नो हानगामी। "तत्रानन्द, पमाणिका पमिणन्ति पे०... अहं वा, आनन्द, पुग्गलेसु पमाणं गण्हेय्यं यो वा पनस्स मादिसो। B.369 15 20 25 90 ·२१३ R.143 - B.370 १०.८.५] मिगसालासुतं १३. "इध पनानन्द, एकच्चो पुग्गलो उद्घतो होति । तं च चेतोविमुत्ति पञ्झाविमुत्ति यथाभूतं नप्पजानाति यत्थस्स तं उद्धच्च अपरिसेसं निरुज्झति । तस्स सवनेन पि अकतं होति, बाहुसच्चन पि अकत होति, दिट्ठिया पि अप्पटिविद्धं होति, सामायिकं पि विमुत्ति न लभति । सो कायस्स भेदा परं मरणा हानाय परेति, नो विसेसाय; 5 हानगामीयेव होति, नो विसेसगामी । १४. “इध पनानन्द, एकच्चो पुग्गलो उद्घतो होति । तं च चेतोविमुत्ति पझाविमुत्ति यथाभूतं पजानाति यत्थस्स तं उद्धच्चं अपरिसेसं निरुज्झति । तस्स सवनेन पि कतं होति, बाहुसच्चेन पि कतं होति, दिट्ठिया पि पटिविद्धं होति, सामायिकं पि विमुत्ति लभति । सो 10 कायस्स भेदा परं मरणा विसेसाय परेति, नो हानाय; विसेसगामीयेव होति, नो हानगामी। "तनानन्द, पमाणिका पमिणन्ति 'इमस्स पि तेव धम्मा, अपरस्स पि तेव धम्मा । कस्मा नेसं एको हीनो एको पणीतो' ति? तं हि तेसं, आनन्द, होति दीघरतं अहिताय दुक्खाय । "तत्रानन्द, य्वायं पुग्गलो उद्धतो होति तं च चेतोविमुत्ति पञ्जा- विमुत्तिं यथाभूतं पजानाति यत्थस्स तं उद्धच्चं अपरिसेसं निरुज्झति, तस्स सवनेन पि कर्त होति, वाहुसच्चन पि कतं होति, दिट्ठिया पि पटिविद्धं होति, सामायिक पि विमुत्ति लभति । अयं, आनन्द, पुग्गलो अमुना पुरिमेन पुग्गलेन अभिक्कन्ततरो च पणीततरो च । तं किस्स 20 हेतु ? इमं हानन्द, पुग्गलं धम्मसोतो निब्बहति । तदन्तरं को जानेय्य अझत्र तथागतेन ! तस्मातिह, आनन्द, मा पुग्गलेसु पगाणिका अहुवत्य; मा पुग्गलेसु पमाणं गहित्य । खजति हानन्द, पुग्गलेसु पमाणं गण्हन्तो। अहं वा, आनन्द, पुग्गलेसु पमाणं गण्हेय्यं यो वा पनस्स मादिसो। "का चानन्द, मिगसाला उपासिका वाला अव्यत्ता अम्मका अम्मकपझा, के च पुरिसपुग्गलपरोपरिये आणे ! इमे खो, आनन्द, दस पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । १५. “यथाख्येन, आनन्द, सीलेन पुराणो समन्नागतो अहोसि तथारूपेन सीलेन इसिदत्तो समन्नागतो अभविस्स, नयिध पुराणो इसि- 30 15 25 ·२१४ R.144 अडगुत्तरनिकायो [१०.६.५- दत्तस्स गति पि अजस्स। यथारूपाय चानन्द, पञ्ञाय इसिदत्तो समन्नागतो अहोसि तथारूपाय पाय पुराणो समन्नागतो अभविस्स, नयिध इसिदत्तो पुराणस्स गति पि अझस्स । इति खो, आनन्द, इमे पुग्गला उभो' एकङ्गहीना" ति । 5 1.371 + ६. तयोधम्मसुत्तं १. “तयोमे, भिक्खवे, धम्मा लोके न संविज्जेय्यु, न तथागतो लोके उप्पज्जेय्य अरहं सम्मासम्बुद्धो, न तथागतप्पवेदितो धम्मपिनयो लोके दिब्बेय्य' । कतम तयो ? जाति च, जरा च, मरणं च - इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मा लोके न संविज्जय्यं, न तथागतो लोके उप्पज्जय्य अरहं सम्मासम्बुद्धो, न तथागतप्पवेदितो धम्मविनयो लोके दिब्बेय्य । 10 यस्मा च खो, भिक्खवे, इमे तयो धम्मा लोके संविज्जन्ति तस्मा तथागतो लोके उप्पज्जति अरहं सम्मासम्बुद्धो, तस्मा तथागतप्पवेदितो धम्मविनयो लोके दिब्बति । २. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभव्बो जाति पहातुं जरं पहातुं मरणं पहातुं । कतमे तयो ? रागं अप्पहाय, दोसं अप्पहाय, 15 मोहं अप्पहाय – इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मे अप्पहाय अभब्बो जाति पहातुं जरं पहातुं मरणं पहातुं । ३. "तयोमे भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभव्यो रागं पहातुं दोसं पहातुं मोहं पहातुं । कतमे तयो ? सक्कायदिष्टुिं अप्पहाय, विचि- किच्छं अप्पहाय, सीलब्बतपरामासं अपहाय - इमे सो, भिक्सवे, तयो 20 धम्मे अप्पहाय अभब्बो राग पहातुं दोसं पहातुं मोहं पहातुं । ४. "तयोमे, भिक्सवे, धम्मे अप्पहाय अभब्बो सक्कायदिद्धिं पहातुं विचिकिच्छं पहातुं सीलव्बतपरामासं पहातुं । कतमे तयो ? अयोनिसो मनसिकारं अप्पहाय, कुम्मग्गसेवनं अप्पहाय, चेतसो लीनत्तं अप्पहाय - इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मे अप्पहाय अभव्यो राक्कायदिट्टि 25 पहातुं विचिकिच्छं पहातुं सीलब्बतपरामासं पहातुं । ५. “तयोमे, भिक्सवे, धम्म अप्पहाय अभव्यो अयोनिसो मनसि- कारं पहातुं कुम्मग्गसेवनं पहातुं चेतसो लीनत्तं पहातुं । कतमे तयो ? १. उमनी-गी०, म्मा०, रो० । २. एकनाहीना - - स्था० । ३. समो-सी०, रो। ४. दिय-सी.रो. दीरम्प-या। ५. दिपति-सी०, स्या,रा । R.145 .

·10 B.972 R.146 सयोयम्मसुतं मुट्ठसच्चं अप्पहाय, असम्पजनं अप्पहाय, चेतसो विक्खे अप्पहाय इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मे अप्पहाय अभब्यो अयोनिसो मनसिकारं पहातुं कुम्मग्गसेवनं पहातुं चेतसो लीनत्तं पहातुं । ६. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्वो मुट्ठसच्चं पहातुं असम्पजनं पहातुं चेतसो विवखेपं पहातुं । कतमे तयो ? अरियानं । अदस्सनकम्यतं अप्पहाय, अरियधम्मस्स' असोतुकम्यतं अप्पहाय, उपा- रम्भचित्ततं अप्पहाय - इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मे अप्पहाय अभब्बो मुट्ठसच्चं पहातुं असम्पजनं पहातुं चेतसो विक्खेपं पहातुं । ७. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभव्यो अरियानं अदस्सन- कम्यतं पहातुं अरियधम्मस्स असोतुकम्यतं पहातुं उपारम्भचित्ततं पहातुं । कतमे तयो ? उद्धच्चं अप्पहाय, असंवरं अप्पहाय, दुस्सील्यं अप्पहाय- इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मे अप्पहाय अभब्बो अरियानं अदस्सनकम्यतं पहातुं अरियधम्मस्स असोतुकम्यतं पहातुं उपारम्भचित्ततं पहातुं । ८. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्बो उद्धच्चं पहातुं असंवरं पहातुं दुस्सील्यं पहातुं । कतमे तयो ? अस्सद्धियं अप्पहाय, 15 अवदतं अप्पहाय, कोसज्ज अप्पहाय – इमे खो, भिक्सवे, तयो धम्मे अप्पहाय अभब्बो उद्धच्चं पहातुं असंवरं पहातुं दुस्सील्यं पहातुं । ६. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्यो अस्सद्धियं पहातुं अवदछुतं पहातुं कोसज्जं पहातुं । कतमे तयो ? अनादरियं अप्प- हाय, दोवचस्सतं अप्पहाय, पापमित्ततं अप्पहाय - इमे खो, भिवखवे, तमो धम्मे अप्पहाय अभबो अस्सद्धियं पहातुं अवदतं पहातुं कोसनं पहातुं। १०. "तयोमे, भिक्सवे, धम्मे अप्पहाय प्रभवो अनादरियं पहातुं दोवचस्सतं पहातुं पापमित्ततं पहातुं । कतमे तयो ? अहिरिक अप्पहाय, अनोत्तप्पं अप्पहाय, पमादं अप्पहाय इमे खो, भिवखवे, तयो धम्मे अप्पहाय अभब्बो अनादरियं पहातुं दोक्चस्सतं पहातुं पापमित्ततं पहातुं । ११. "अहिरिकोयं, भिवसवे, अनोत्तापी पमत्तो होति । सो पमत्तो समानो अभब्बो अनादरियं पहातुं दोवचस्सतं पहातुं पापमित्ततं १. अरियधम्म-स्या०, रोः । २. अइस्मनगम्यत -रो० । ३. अनोत्तपी-सी०, 20 स्था, रो।

·R.147 B.373 , २१६ मडगुत्तरनिकायो [१०.८.६- पहातुं । सो पापमित्तो समानो अभब्यो अस्सद्धियं पहातुं प्रवदश्रुतं पहातुं कोसज्ज पहातुं । सो कुसीतो समानो अभब्बो उद्धच्चं पहातुं असंवरं पहातुं दुस्सील्यं पहातुं । सो दुस्सीलो समानो अभब्बो अरियानं अदस्सनकम्यतं पहातुं अरियधम्मस्स असोतुकम्यतं पहातुं उपारम्भचित्ततं 5 पहातुं । सो उपारम्भचित्तोसमानो अभब्बो मुट्ठसच्चं पहातुं असम्पजज पहातुं चेतसो विक्खेपं पहातुं । सो विक्खित्तचित्तो समानो अभब्बो अयोनिसो भनसिकारं पहातुं कुम्मग्गसेवनं पहातुं चेतसो लीनत्तं पहातुं । सो लीनचित्तो समानो अभब्बो सक्कायदिट्टि पहातुं विचिकिच्छं पहातुं सीलब्बतपरामासं पहातुं । सो विचिकिच्छो' समानो अभब्बो रागं 10 पहातुं दोसं पहातुं मोहं पहातुं । सो रागं अप्पहाय दोसं अप्पहाय मोहें अप्पहाय अभब्वो जाति पहातुं जरं पहातुं मरणं पहातुं । १२. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो जाति पहातुं जरं पहातुं मरणं पहातुं । कतमे तयो ? रागं पहाय, दोसं पहाय, मोहं पहाय - इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मे पहाय भयो जाति पहातुं जरं 15 पहातुं मरणं पहातुं । १३. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो रागं पहातुं दोसं पहातुं मोहं पहातुं । कतमे तयो ? सक्कायदिलुि पहाय, विचिकिच्छं पहाय, सीलब्बतपरामासं पहाय - इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मे पहाय भब्बो राग पहातुं दोसं पहातुं मोहं पहातुं । १४. “तयोमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भव्बो सक्कायदिट्टि पहातुं विचिकिच्छं पहातुं सीलव्वतपरामासं पहातुं । कतगे तयो ? अयोनिसो मनसिकार पहाय, कुम्मग्गसेवनं पहाय, चेतसो लीनत्तं पहाय - इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मे पहाय भव्यो सक्कायदिट्टि पहातुं विचिकिच्छं पहातुं सीलब्बतपरामासं पहातुं । १५. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो अयोनिसो मनसिकारं पहातुं कुम्मग्गसेवनं पहातुं चेतसो लीनत्तं पहातुं । कतमे तयो ? मुट्ठसच्चं पहाय, असम्पजनं पहाय, चेतसो विवरोपं पहाय - इमे सो, भिक्खवे, तयो धम्मे पहाय भव्यो अयोनिसो मनसिकारं पहातुं कुम्मग्ग- सेवनं पहातुं चेतसो लीनत्तं पहातुं । 20 25 १. चिकिमी-रया।

·२१७ R.148 5 B.374 10 १०.६.६] तयोधम्मसुतं १६. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भन्बो मुट्ठसच्चं पहातुं असम्पजज पहातुं चेतसो विक्खेपं पहातुं । कतमे तयो ? अरियानं अदस्सनकम्यतं पहाय, अरियधम्मस्स असोतुकम्यतं पहाय, उपारम्भ- चित्ततं पहाय - इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मे पहाय भव्बो मुट्ठसच्चं पहातुं असम्पजनं पहातुं चेतसो विवखेपं पहातुं । १७. “तयोमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भव्वो अरियानं अदस्सन- कम्यतं पहातुं अरियधम्मस्स असोतुकम्यतं पहातुं उपारम्भचित्ततं पहातुं । कतम तयो ? उद्धच्चं पहाय, असंवरं पहाय, दुस्सील्यं पहाय – इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मे पहाय भब्बो अरियानं अदस्सनकम्यतं पहातुं अरियधम्मस्स असोतुकम्यतं पहातुं उपारम्भचित्ततं पहातुं । १८. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो उद्धच्चं पहातुं असंवरं पहातुं दुस्सील्यं पहातुं । कतमे तयो ? अस्सद्धियं पहाय, अव- दतं पहाय, कोसज्ज पहाय ~ इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मे पहाय भब्बो उद्धच्चं पहातुं. असंवरं पहातुं दुस्सील्यं पहातुं । - १६. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो अस्सद्धियं पहातुं 15 अवदतं पहातुं कोसज्ज पहातुं । कतमे तयो? अनादरियं पहाय, दोवचस्सतं पहाय, पापमित्ततं पहाय-इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मे पहाय भब्बो अस्सद्धियं पहातुं अवदछुतं पहातुं कोसज्ज पहातुं । २०. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो अनादरियं पहातुं दोवचस्सते पहातुं पापमित्ततं पहातुं । कतमे तयो ? अहिरिकं पहाय, 20 अनोत्तप्पं पहाय, पमाः पहाय- इमें खो, भिक्खवे, तयो धम्मे पहाय भब्बो अनादरियं पहातुं दोवचस्सतं पहातुं पापमित्ततं पहातुं । २१. "हिरीमायं', भिक्खवे, भोत्तापी अप्पमत्तो होति । सो अप्पमत्तो समानो भब्बो अनादरियं पहातुं दोवचस्सतं पहातुं पापमित्ततं पहातुं । सो कल्याणमित्तो समानो भव्बो अस्सद्धियं पहातुं अवदतं 25 पहा कोसज्ज पहातुं । सो पारद्धविरियो समानो भब्बो उद्धच्चं पहातुं असंवरं पहातुं दुस्सील्यं पहातुं । सो सीलवा समानो भब्बो अरियानं अदस्सनकम्यतं पहातुं अरियधम्मस्स असोतुकम्यतं पहातुं उपारम्भ- चित्ततं पहातुं । सो अनुपारम्भचित्तो समानो भब्बो मुट्ठसच्च पहातुं १. हिरिमायं-सी०, स्या०, रो० । . R.149 म०४-२८ ·२१८ अडगुत्तरनिकायो [१०.८.६- असम्पजनं पहातुं चेतसो विक्खेपं पहातुं । सो अविक्खित्तचित्तो समानो भयो अयोनिसो मनसिफार पहातुं कुम्मग्गसेवनं पहातुं चेतसो लीनत्तं पहातुं । सो अलीनचित्तो समानो भब्बो सक्कायदिद्धि पहातुं विचिकिच्छं पहातुं सीलब्बतपरामासं पहातुं । सो अविचिकिच्छो समानो 5 भब्बो राग पहातुं दोसं पहातुं मोहं पहातुं । सो रागं पहाय दोसं पहाय मोहं पहाय भब्बो जाति पहातुं जरं पहातुं मरणं पहातुं" ति । B.375 । ७. काकसुत्तं १. "दसहि, भिक्खवे, असद्धम्मेहि समन्नागतो काको। कतमेहि दसहि ? धंसी च, पगब्भो च, तिन्तिणो' च, महग्यसो च, लुद्धो च, अकारुणिको च, दुब्बलो च, पोरविता'च, मुट्ठस्सति च, नेचयिको' च -- 10 इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि असद्धम्मेहि समन्नागतो काको । एवमेव खो, भिक्खवे, दसहि असद्धम्मेहि समन्नागतो पापभिक्खु । कतमेहि दसहि ? धंसी च, पगम्भो च, तिन्तिणो च, महग्यसो च, लुद्धो च, अकारुणिको 'च, दुब्बलो च, ओरविता च, मुट्ठस्सति च, नेचयिको च इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि असद्धम्मेहि समन्नागतो पापभिक्षू" ति । - - R.150 15 ८. निगष्ठसुतं १. "दसहि, भिक्खवे, असद्धम्मेहि समन्नागता निगण्ठा । कतमेहि दसहि ? अस्मद्धा, भिक्खये, निगळा; दुम्सीला, भिवराचे, निगण्ठा; अहिरिका,भिक्सवे,निगण्ठा; अनोतप्पिनो, भिक्खये, निगण्ठा; असप्पुरिससम्भत्तिनो, भिक्खवे, निगण्ठा; अतुलकंसफपरवम्भका, भिक्सवे, निगण्ठा; सन्दिट्ठिपरामासा प्राधानग्गाही दुष्पटिनिस्सग्गिनो, 20 भिक्सवे, निगण्ठा; कुहका, भिवसवे, निगण्ठा; पापिच्छा, भिरावे, निगण्ठा; पापमिता', भिक्सवे, निगण्ठा - इमेहि सो, भिवराव, दराहि प्रसद्धम्महि समन्नागता निगष्ठा" ति । - गी। २. भारती -या... मेरो गी... मा पानिको-नी. १.. रामा-... पगनमाहि-या; पागा- 6.। ७. मिपारा-गी.....।

·२१६ १०.६.१] याहनसुत्तं ६. आघातवत्थुसुतं १. "दसयिमानि, भिक्खवे, प्राघातवत्यूनि । कतमानि दस ? 'अनत्यं मे अचरी' ति आघातं वन्धति; 'अनत्यं मे चरती' ति आघातं बन्धति; 'अनत्यं मे चरिस्सती' ति आघातं बन्धति; 'पियस्स मे मनापस्स अनत्यं अचरी' ति...पे०... अनत्यं चरती ति ...१०... अनत्थं चरिस्सती ति आघातं वन्धति, 'अप्पियस्स में अमनापस्स अत्थं अचरी' ति ...पे०... 5 अत्थं चरती ति पे०... अत्थं चरिस्सती ति आघातं बन्धति; अट्ठाने च कुप्पति -- इमानि खो, भिक्खवे, दस आघातवत्थूनी" ति । B.376 R.151 १०. प्राघातपटिविनयसुतं १. "दसयिम, भिक्खवे, आघातपदिविनया । कतमे दस ? 'अनत्यं मे अचरि, तं कुतत्थ लब्भा' ति आघातं पटिविनेति, 'अनत्यं मे चरति, तं कुतत्थ लब्भाति आघातं पटिविनेति, अनत्यं मे चरिस्सति, 10 तं कुतत्थ लब्भा' ति आघातं पटिविनेति, पियस्स मे मनापस्स अनत्यं अचरि ...पे०... चरति ...पे०... चरिस्सति, ते कुतेत्थ लन्भा ति आघातं पटिविनेति, अप्पियस्स में अमनापस्स अत्यं अचरि ... पे०... अत्यं चरति ...पे०... अत्यं चरिस्सति, तं कुतेत्य लब्भा ति आघातं पटिविनेति, अट्ठाने च न कुप्पति - इमे खो, भिक्खवे, दस आघातपटिविनया" ति । प्राकरहवग्गो अट्ठमो। तरसुद्दानं आकलो कण्टको इट्ठा, वड्डि च मिगसालाय' । तयो'धम्मा च'काकोच, निगण्ठा द्वे च प्राधाता ति॥ 15 - ६. थेरवग्गो १. वाहनसुतं १. एक समयं भगवा चम्पायं विहरति गरगराय पोक्खरणिया तीरे। अथ खो आयस्मा वाहनो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- १. मिगसालया- सी० मिगसालय - स्या०, रो० । २-२. अभब्वो घेव - सी०, स्या०, रो०। द्ववत्थुनी ति - सी०; निगन्या दस वत्थुनि स्या०, ०च वायुनी ति- रो० । ४. बाहुनो - सी०, रो०; वाहुनो - स्या० ।

·२२० R.152 5 . B.377 ... ... मगुत्तरनिकायो [१०.६.१- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा वाहनो भगवन्तं एतदवोच - २. “कतीहि नु खो, भन्ते, धम्मेहि तथागतो निस्सटो विसंयुत्तो विप्पमुत्तो विमरियादीकतन' चेतसा विहरती" ति ? ३. "दसहि खो, वाहन, धम्मेहि तथागतो निस्सटो विसंयुत्तो विप्पमुत्तो विमरियादीकतेन चेतसा विहरति । कतमेहि दसहि ? रूपेन खो, वाहन, तथागतो निस्सटो विसंयुत्तो विप्पमुत्तो विमरियादीकतेन चेतसा विहरति, वेदनाय खो, वाहन ... पे० सज्ञाय खो, वाहन, हारेहि खो, वाहन विज्ञाणेन खो, वाहन जातिया खो, 10 वाहन ... जराय खो, वाहन मरणेन खो, वाहन ... दुक्खेहि खो, वाहन ... किलेसेहि खो, वाहन, तथागतो निस्सटो विसंयुत्तों विप्पमुत्तो - विमरियादीकतेन चेतसा विहरति । सेय्यथापि, वाहन, उप्पलं वा पदुमं वा पुण्डरीकं वा उदके जातं उदके संवढं उदका पच्चुग्गम्म ठितं अनुप- लितं उदकेन; एवमेव खो, वाहन, इमेहि दसहि धम्मेहि तथागतो निस्सटो विसंयुत्तो विप्पमुत्तो विमरियादीकतेन चेतसा विहरती" ति । E २. प्रानन्दसुत्तंडू १.अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- त्वा भग अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्न खो आयस्मन्तं आनन्दं भगवा एतदवोच - २. "सो वतानन्द, भिक्खु 'अस्सद्धो समानो इमस्मि धम्मदिनये 20 वुद्धि विरूल्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । "सो वतानन्द, भिक्खु 'दुस्सीलो समानो इमस्मि धम्म- विनये वुद्धि विरून्हि वेपुल्ल आपज्जिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । ४. “सो वतानन्द, भिक्खु 'अप्पस्सुतो समानो इमस्मि धम्म- विनये वुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । ५. “सो वतानन्द, भिक्खु 'दुव्बचों समानो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूल्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । १. विमरियादिकतेन - सी०, स्या०, रो० । २. निस्सट्टो- सी० । ३-३. अच्यु- गगम्म तिट्टति - सी०, स्या०, रो० । ४. निसिप्लो - रो०। ५. दुबच्चो-स्या०, रो। 15 25 R.153 न ·२२१ B.378 10 १०.६.२] मानन्दसुत्तं ६. "सो वतानन्द, भिक्खु 'पापमित्तो समानो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । ७. "सो क्तानन्द, भिक्खु 'कुसीतो समानो इमस्मि धम्मविनये बुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । ८. "सो वतानन्द, भिक्खु 'मुट्ठस्सति समानो इमस्मि धम्मविनये 5 बुद्धि विरूव्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । ९. "सो वतानन्द, भिक्खु 'असन्तुट्ठो समानो इंमस्मि धम्म- विनये बुद्धि विरूव्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । १०. “सो वतानन्द, भिक्खु 'पापिच्छो समानो इमस्मि धम्म- विनये वुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । ११. “सो वतानन्द, भिक्खु "मिच्छादिट्ठिको समानो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूव्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । “सो वतानन्द, भिक्खु 'इमेहि दसहि धम्मेहि समन्नागतो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । १२. “सो वतानन्द, भिक्खु 'सद्धो समानो इमस्मि धम्मविनये 15 बुद्धि विरूहि वेपुल्लं भापज्जिस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । १३. “सो वतानन्द, भिक्खु 'सीलवा समानो इमस्मि धम्मविनये बुद्धि विरूव्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । १४. “सो वतानन्द, भिक्खु 'बहुस्सुतो सुतघरो समानो इमंस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूव्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । 20 १५. "सो वतानन्द, भिक्खु 'सुवचो समानो इमरिंग धम्मविनये वुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । १६. “सो वतानन्द, भिक्खु 'कल्याणमित्तो समानो इमस्मि धम्मविनये बुद्धि विरूहि वेपुल्लं प्रापज्जिस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । १७. "सो वतानन्द, भिक्खु 'पारद्धविरियो समानो इमस्मि 25 धम्मविनये वुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । १८. “सो वतानन्द, भिक्खु 'उपट्ठितस्सति' समानो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विहल्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । १. उपट्टितसति-सी०, R.154 स्था, रो०।

·२२२ २२२ मडगुत्तरनिकायो [१०.६.२- १६. "सो वतानन्द, भिक्खु 'सन्तुट्ठो समानो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति ठानमतं विज्जति । २०. "सो वतानन्द, भिक्खु 'अप्पिच्छो समानो इमस्मि धम्म- विनये वुद्धि विरून्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । २१. “सो वतानन्द, भिक्खु 'सम्मादिटिको समानो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । "सो वतानन्द, भिक्खु 'इमेहि दसहि धम्मेहि समन्नागतो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति ठानमतं विज्जती" ति। B.379 5 10 - - 15 ३. पुण्णियसुत्तं १. अथ खो आयस्मा पुणियो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा पुणियो भगवन्तं एतदवोच - २. "को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो येन अप्पेकदा तथागतं धम्मदेसना पटिभाति अप्पेकदा नप्पटिभाती" ति ? ३. "सद्धो च, पुण्णिय, भिक्खु होति, नो च उपसङ्कमिता; नेव ताव तथागतं धम्मदेसना पटिभाति । यतो च खो, पुण्णिय, भिक्खु सद्धो च होति उपसङ्कमिता च, एवं तथागतं धम्मदेसना पटिभाति । ४. "सद्धो च, पुण्णिय, भिक्खु होति उपसमिता च, नो च पयिरुपासिता ...पे०... पयिरुपासिता च, नो च परिपुच्छिता परि- 20 पुच्छिता च, नो च मोहितसोतो धम्म सुणाति ... अोहितसोतो' च धम्म सुणाति, नो च सुत्वा धम्म घारेति ... सुत्वा च धम्म धारेति, नो च धातानं धम्मानं अत्यं उपपरिक्खति ... धातानं च धम्मानं अत्थं उपपरिवखति नो च अत्थमज्ञाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो होति अत्यमाय धम्ममाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो च होति, नो च 25 कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगळाय अत्यस्स विज्ञापनिया ... कल्याणवाचो च होति कल्याणवाक्करणो पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय १. महितमोतो-सी०,रो० २. मनेलगलाय-सी० । R.155 ·२२३ १०.६.४] ब्याकरणसुत्तं अनेलगळाय अत्यस्स विज्ञापनिया, नो च सन्दस्सको होति समादपको समुत्तेजको सम्पहंसको सब्रह्मचारीनं, नेव ताव तथागतं धम्मदेसना पटिभाति । ५. "यतो च खो, पुण्णिय, भिक्खु सद्धो च होति, उपसद्धमिता च, पयिरुपासिता प, परिपुच्छिता च, अोहितसोतो च धम्म सुणाति, ६ सुत्वा च धम्म धारेति, धातानं च धम्मानं अत्यं उपपरिक्खति, अत्थ- मज्ञाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो च होति, कल्याणवाचो च होति कल्याणवाक्करणो पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सहाय अनेलगळाय अत्थस्स विज्ञापनिया, सन्दस्सको च होति समादपको समुत्तेजको सम्पहंसको सब्रह्मचारीनं – एवं तथागतं धम्मदेसना पटि- 10 भाति । इमेहि खो, पुण्णिय, दसहि धम्मेहि समन्नागता एकन्तपटिभाना' तथागतं धम्मदेसना होती" ति । B.300 - -- 15 R.156 ४. ब्याकरणसुत्तं १. तत्र खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि "प्रावुमो भिक्खवे" ति । "प्रावुसो" ति खो ते भिक्खू आयस्मतो महामोग्गल्लानस्स पच्चस्सोसुं । प्रायस्मा महामोग्गल्लानो एतदवोच २. “इधावुसो, भिक्खु अझं व्याकरोति - 'खीणा जाति, सितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, गापरं इत्थत्ताया ति पजानामी' ति । तमेनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायी समापत्तिकुसलो परचित्त- कुसलो परचित्तपरियायकुसलो समनुयुञ्जति समनुग्गाहति समनुभासति । सो तथागतेन वा तथागतसावकेन वा झायिना समापत्तिकुसलेन परचित्त- 20 कुसलेन परचित्तपरियायकुसलेन समनुयुजियमानो समनुग्गाहियमानो समनुभासियमानो इरीणं प्रापज्जति विचिन प्रापज्जति अनयं पाप- ज्जति व्यसन आपज्जति अनयव्यसनं प्रापज्जति । ३. "तमेनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायी समापत्ति- कुसलो परचित्तकुसलो परचितपरियायकुसलो एवं चेतसा चेतो परिच्च 25 मनसि करोति - किं नु खो अयमायस्मा अञ्ज ब्याकरोति - खीणा १. एकन्तपटिभान सी० एषन्तं रथा एवन्तं पटिभानं रो० २. पटिभाती - स्या० । ३. इरिन - मी०; इरण - स्मा०इरिणं-रो०। ४. विजिनं - सी०, रो० । ५. व्यसनं-सी.,० 1 ६. अनयव्यसनं-सी०, रो० । - - ·२२४ B.38 अगुत्तरनिकायो [१०.६.४- जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं; कतं करणीयं, नापरं इत्यत्ताया ति पजानामी' ति? ४. “तमेनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायी समापत्ति- कुसलो परचित्तकुसलो परचित्तपरियायकुसलो एवं चेतसा चेतो परिच्च 5 पजानाति - 'कोधनो खो अयमायस्मा'; कोधपरियुट्टितेन चेतसा बहुलं विहरति । कोधपरियुट्टानं खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'उपनाही खो पन अंयभायस्मा; उपनाहपरियुट्ठितेन चेतसा वहुलं विहरति । उपनाहपरियुट्टानं खो पन तथागतप्पवेदिते पम्मविनये 10 परिहानमेतं । 'मक्खी खो पन अयमायस्मा; मक्खपरियुट्ठितेन चेतसा बहुलं विहरति । मक्खपरियुट्ठानं खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परि- हानमेतं । 'पळासी खो पन अयमायस्मा; पळासपरियुद्वितेन चेतसा बहुलं 15 विहरति । पळासपरियुट्ठानं खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परि- हानमेतं.। 'इस्सुको खो पन अयमायस्मा; इस्सापरियुट्टितेन चेतसा बहुलं विहरति । इस्सापरियुट्ठानं खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परि- हानमेतं । 'मच्छरी खो पन अयमायस्मा; मच्छरपरियुट्टितेन चेतसा बहुलं विहरति । मच्छरपरियुट्टानं खो पन तथागतप्पवेदिते धम्म- विनये परिहानमेतं । 'राठो खो पन अयमायस्मा; साठेय्यपरियुट्टितेन तसा बहुतं विहरति साठेय्यपरियुट्टानं सो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये 25 परिहानमेतं । 'मायावी सो पन अयमायस्मा; मायापरियुट्ठितेन चेतसा बहुलं विहरति । मायापरियुट्टानं सो पन तथागतप्पयेदिते धम्मविनये परि- हानमेतं । 'पापिच्छो सो पन अयमायस्मा; इच्छापरिपुट्टितेन पेतसा 20 R.157 १. पनाममापागा--गी, ना. ना पायरमा ·२२५ D.302 १०.६.५] त्यागुत्तं यहलं विहरति । इच्छापरियुट्टानं खो पन तथागतप्पवेदित धम्मविनये परिहानमेतं । 'सति' खो पन अयमायस्मा उत्तरि करणीय योरमत्तकेन विससाधिगमेन अन्तरा चोसानं आपन्नो । अन्तरा वोसानगमनं खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं'। ५. “सो वतावुसो, भिक्खु 'इमे दस धम्मे अप्पहाय इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूव्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सतो' ति नेतं ठानं विज्जति । सो वतावुसो, भिक्खु 'इमे दस धम्मे पहाय इमस्मि धम्मविनये बुद्धि विरूव्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति ठानमतं विज्जती" ति । - 15 R.158 ५. फत्थीसुत्तं १. एक समय आयस्मा महाचुन्दो चेतीसु विहरति सहजातियं । 10 तत्र खो आयस्मा महाचुन्दो भिक्खू आमन्तसि - "प्रावुसो भिवखवे" ति । "प्रावुसो" ति खो ते भिक्खू आयस्मतो महाचुन्दस्स पच्चस्सोसुं । आयस्मा महाचुन्दो एतदवोच - २. "इधावुसो, भिक्खु कत्थी होति विकत्यी अधिगमेसु - 'अहं पठमं झानं समापज्जामि पि बुट्ठहामि पि, अहं दुतियं झालं समापज्जामि पि वुटुहामि पि, अहं ततियं झानं समापज्जामि पि वुट्ठहामि पि, अहं चतुत्यं ज्ञानं समापज्जामि पि वुट्टहामि पि, अहं प्राकासानञ्चायतनं समापज्जामि पि बुट्ठहामि पि, अहं विमाणञ्चायतनं समापज्जामि पि वुट्ठहामि पि, अहं आकिञ्चज्ञायतनं समापज्जामि पि वृट्टहामि पि, अहं नेवसझानासज्ञायतनं समापज्जामि पि वुट्ठहामि पि, अहं 20 सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जामि पि वुट्टहामि पी' ति । ३. "तमेनं तथागतो वा तथागतसावको का झायो समापत्ति- कुसलो परचित्तकुसलो परचित्तपरियायकुसलो समनुयुञ्जति समनु- ग्गाहति समनुभासति । सो तथागतेन वा तथागतसावकेन वा झायिना रामापत्तिकुसलेन परचित्तकुसलेन परचित्तपरियायकुसलेन समनुयुञ्जिय- 25 मानो समनुग्गाहियमानो समनुभासियमानो इरीणं आपज्जति विचिन' आपज्जति अनयं प्रापज्जति व्यतनं आपज्जति अनयव्यसनं आपज्जति । १. मुटुस्सति - सी०, स्या०, रो० । २. विजिनं - मो० रो। म०४-२६ ·२२६ B.383 मद्रगुत्तरनिकायो [१०.६.५- ४. "तमनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायी समापत्ति- कुसलो परचित्तकुसलो परचित्तपरियायकुसलो एवं चेतसा तो परिच्च मनसि करोति - "किं नु खो अयमायस्मा कत्थी होति विकत्थी अधि- गमेसु - अहं पठमं झानं समापज्जामि पि वुट्ठहामि पि ... पे०... अहं 5 सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जामि पि वुट्ठहामि पी' ति । ५. "तमनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायी समापत्ति- कुसलो परचित्तकुसलो परचित्तपरियायकुसलो एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानाति - 'दीपरत्तं खो अयमायस्मा खण्डकारी छिहकारी सबलकारी'. कम्मासकारी न सन्ततकारी' न सन्ततवृत्ति सीलेसु । दुस्सीलो खो 10 अयमायस्मा । दुस्सील्यं खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परिहान- मतं । R.150 20 'अस्सद्धो खो पन अयमायस्मा; अस्सद्धियं खो पन तथागत- प्पवेदित धम्मविनये परिहानमंतं । 'अप्पस्सुतो खो पन अयमायस्मा अनाचारो; अप्पराच्चं सो 15 पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'दुव्बचो'खो पन अयमायस्मा; दोवचस्सता खो पन तथागत- प्पवेदिते धम्मविनय परिहानमेतं । 'पापमित्तो सो पन अयमायस्मा; पापमित्तता सो पन तथा- गतप्पवेदिते धम्मपिनये परिहानमेतं । 'कुसीतो सो पन अयमायस्मा; कोसज्जं सो पन तथागत- प्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'मुट्ठस्राति सो पन अयमायस्मा; मुट्ठराच्चं सो पन तथागत. प्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'कुहको यो पन यमायस्मा; कोहां गो पन तथागत- 23 पवेदिते पम्मविनये परिहानमेतं । 'दुम्भरी सो पन अयगायस्मा; दुन्भरता सो पन तयागत. पयेदित धम्मबिनये परिहानगेतं । 'पुणत्रो गो पन अयमायरमा; दुपध्मता गो पन सपागत- गयेदित पम्मधिनये परिहानमेत' । ६. "सेव्यपापि, पावसो, महापको महाया एवं पदय १. ina-m.। २. मान- -- ·२२७ - - V R.160 १०.६.५) फरयोमुत्तं ते, सम्म, धनेन धनकरणीयं अस्स, याचेय्यासि' मं धनं । दस्सामि ते धनं' ति । सो किञ्चिदेव' धनकरणीये समुप्पाने सहायको सहायक एवं वदेय्य - 'अत्यो मे, सम्म, धनेन । देहि मे धनं'ति । सो एवं ददेश्य 'तेन हि, सम्म, इथ खनाही' ति । सो तन सनन्तो नाधिगच्छेय्य । सो एवं वदेय्य - 'अलिकम, सम्म, अपव; तुच्छक मं, राम्म, अवच इध सनाही' ति । सो एवं वदेय्य - 'नाहं तं, सम्म, अलिक अवचं, तुच्छकं' अवचं । तेन हि, सम्म, इध सनाही' ति । सो तत्र पि खनन्तो नाधि- गच्छेय्य । सो एवं वदेय्य - 'अलिक मं, सम्म, अवच, तुच्छकं मं, सम्म, अवच - इध खनाही' ति । सो एवं वदेय्य - 'नाहं तं, सम्म, अलिक अवचं, तुच्छक अवचं । तेन हि, सम्म, इध खनाही' ति । सो तत्र 10 पि खनन्तो नाधिगच्छेय्य । सो एवं वदेय्य 'अलिफ मं, सम्म, अवच, तुच्छक में, सम्म, अवच - इध खनाही' ति । सो एवं वदेय्य - 'नाहं तं, सम्म, अलिकं अवचं, तुच्छक अवचं । अपि च अहमेव उम्मादं पापुर्णि चेतसो विपरियायं ति । "एवमेव खो, पावुसो, भिवखु कत्थी होति विकत्थी अधिगमेसु - 15 'अहं पठम झानं समापज्जामि पि वुट्ठहामि पि, अहं दुतियं झानं गमा- पज्जामि पि वुट्ठहामि पि, प्रहं ततियं झानं समापज्जामि पि वुढहामि पि, अहं चतुत्यं ज्ञानं समापज्जामि पि वुट्टहामि पि, अहं प्राकारतानञ्चायतनं समापज्जामि पि वुट्ठहामि पि, अहं विज्ञाणञ्चायतनं समापज्जामि पि वुट्ठहामि पि, अहं प्राकिञ्चज्ञायतनं समापज्जामि पि बुट्टहामि पि, 20 अहं नेवसज्ञानासञ्चायतनं समापज्जामि पि बुट्ठहामि पि, अहं सजा- वेदयितनिरोधं समापज्जामि पि वुट्ठहामि पी' ति । ७. "तमनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायो समापत्ति- कुसलो परचित्तकुसलो परचित्तपरियायकुसलो समनुयुञ्जति समनु- ग्गाहति समनुभासति । सो तथागतेन वा तथागतसावकेन वा झायिना 23 समापत्तिकुसलेन परचित्तकुसलेन परचित्तपरियायकुसलेन समनुयुजिय- मानो समनुग्गाहियमानो समनुभासियमानो इरीणं आपज्जति विचिन' मापज्जति अनयं आपज्जति व्यत्तनं आपज्जति अनयव्यसनं प्रापज्जति । ८. "तमेनं तथागतो वातथागतसावकोवाझायो समापत्तिकुसलो १. माचिस्मसि -- सी०, रो०, पवेदयामि - स्पा० । २. विस्मिञ्चिदेव- रो०। ३. न तुन्ध- सी० १४. विपितं-सी०, विनिनं - रो० । - D.305 .मी.

·२२९ 51 R.1GI 10 प्रगुत्तरनिकायो [१०.६.५- परचित्तकुसलो परचित्तपरियायकुसलो एवं चेतसा चेतों परिच्च मनसि करोति - "किं नु खो अयमायस्मा कत्थी होति विकत्थी अधि- गमेसु - ग्रहं पठमं झानं समापज्जामि पि ... पे०... अहं सजावेदयित- निरोधं समापज्जामि पि वुट्टहामि पी' ति । ६. "तमेनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायी समापत्ति- कुसलो परचित्तपरियायकुसलो चेतसा चेतो परिच्च पजानाति --'दीपरतं खो अयमायस्मा खण्डकारी छिद्दकारी सबलकारी कम्मासकारी, न सन्ततकारी न सन्ततवृत्ति सीलेसु' । दुस्सीलो खो अयमायस्मा; दुस्सील्यं खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये हानमेतं । 'अस्सद्धो खो पन अयमायस्मा; अस्सद्धियं खो पन तथागत- प्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'अपस्सुतो खो पन अयमायस्मा अनाचारो; अप्पसच्चं खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'दुब्बचो खो पन अयमायस्मा; दोवचस्सता खो पन तथागत- 15 प्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'पापमित्तो खो पन अयमायस्मा; पापमित्तता खो पन तथा- गतप्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'कुसीतो खो पन अयमायस्मा; कोसज्जं खो पन तथागत- प्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'मुट्ठस्सति खो पन अयमायस्मा; मुट्ठसच्चं खो पन तथागत- प्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'कुहको खो पन अयमायस्मा; कोहलं खो पन तथागत- प्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'दुभरो खो पन अयमायस्मा; दुब्भरता खो पन तथागत- 25 पवेदित धम्मविनये परिहानमतं । 'दुपओ खो पन अयमायस्मा; दुपञता खो पन तथागत- प्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं' । १०. “सो वतावुसो, भिक्खु 'इमे दस धम्मे अप्पहाय इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जिस्राती' ति नेतं ठानं विज्जति । 30 सो वतावुसो, भिक्खु 'इमे दस धम्मे पहाय इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विव्हि वैपुल्लं पापज्जिस्सती' ति ठानमेतं विज्जती" ति ! 20 B.396 and- ·-- २२६ R.16 १०.६.६] अधिमानसुतं ६. अधिमानसुत्तं १. एक समय आयस्मा महाकस्सपो राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे । तत्र खो आयस्मा महाकस्सपो भिक्खू आमन्तेसि "श्रावुसो भिक्खवे" ति । "आवुसो" ति खो ते भिवा श्रायस्मतो महाकस्सपस्स पच्चस्सोसुं । आयस्मा महाकस्सपो एतदवोच - २. “इधावुसो, भिक्खु अनं. व्याकरोति 'खीणा जाति, बुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया ति पजानामी' ति । तमेनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायो समापत्तिकुसलो परचित्त- कुसलो परचित्तपरियायकुसलो समनुयुञ्जति समनुग्गाहति समनु- भासति । सो तथागतेन वा तथागतसावकेन वा झायिना समापत्ति- कुसलेन परचित्तकुसलेन परचित्तपरियायकुसलेन समनुयुञ्जियमानो 10 समनुग्गाहियमानो समनुभासियमानो इरीणं प्रापज्जति विचिनं पापज्जति अनयं प्रापज्जति व्यसनं आपज्जति अनयव्यसनं आपज्जति । ३. "तमेनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायी समापत्ति- कुसलो परचित्तकुसलो परचित्तपरियायकुसलो एवं चेतसा चेतो परिच्च मनसि करोति - किन खो अयमायस्मा अझ व्याकरोति खीणा जाति, बुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया ति पजानामी' ति। ४. “तमेनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायी समापत्ति- कुसलो परचित्तकुसलो परचित्तपरियायकुसलो एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानाति --'अधिमानिको खो अयमायस्मा अधिमानसच्चो, अप्पत्ते 20 पत्तसञ्जी, अकते कतसञी, अनधिगते अधिगतसञी। अधिमानेन अनं व्याकरोति - खीणा जाति, बुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्यत्ताया ति पजानामी' ति । ५. "तमेनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायो समापत्ति- कुसलो परचित्तकुसलो परचित्तपरियायकुसलो एवं चेतसा चेतो परिच्च 25 मनसि करोति - कि तु खो अयमायस्मा निस्साय अधिमानिको अधि- मानसच्चो, अप्पत्ते पत्तसमी, अकते कतसञ्जी, अनधिगते अधिगत- सी। अधिमानेन अज व्याकरोति - सीणा जाति, वुसितं ब्रह्म- चरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्यत्तीया ति पजानामी'ति । 15 B.387 R.163 ·८ २३० अडगुतरनिकायो [ १०.६.६- ६. "तमेनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायी समापत्ति- कुसलो परचित्तकुसलो परचित्तपरियायकुसलो एवं चेतसा तो परिच्च पजानाति - 'बहुस्सुतो खो पन अयमायस्मा सुतधरो सुतसन्निचयो, ये ते धम्मा ग्रादिकल्याणा मज्झेकल्याणा परियोतानकल्याणा सात्यं सव्य- 5 जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता' होन्ति घाता' वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा । तस्मा अयमायस्मा अधिमानिको अधिमानसच्चो, अप्पत्ते पत्तसञी, अकते कतसञ्जी, अनधिगते अधिगतसञ्जी। अधिमानेन प्रशं व्याकरोति – खीमा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं , कतं करणीयं, 10 नापरं इत्थत्ताया ति पजानामी' ति । ७. "तमेनं तथागतो वा तथागतसावको वा झायी समापत्ति- कुसलो परचित्तकुसलो परचित्तपरियायकुसलो एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानाति -- 'अभिज्झालु खो पन अयमायस्मा; अभिज्झापरियुट्ठितेन चेतसा बहुलं विहरति । अभिज्झापरियुट्ठानं खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'ब्यापन्नो' खो पन अयमायस्मा; ब्यापादपरियुट्टितेन चेतसा वहुलं विहरति । व्यापादपरियुट्ठानं खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'थीनमिद्धो' खो पन अयमायस्मा; थोनमिद्धपरियुट्ठितेन चेतसा 20 बहुलं विहरति । थीनमिद्धपरियुट्ठानं सो पन तथागतप्पवेदिते धम्म- विनये परिहानमेतं । 'उद्धतो खो पन अयमायस्मा; उद्धच्चपरियुट्ठितेन चेतसा वहुलं विहरति । उद्धच्चपरियुट्ठानं खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । "चिचिकिच्छो खो पन अयमायस्मा; विचिकिच्छापरियुट्टितेन चेतसा बहुलं विहरति । विचिकिच्छापरियट्ठानं खो पन तथागत- प्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । कम्मारामोखो पन अयमायस्मा कम्मरतो कम्मारामतं अनुयुत्तो। फम्मारामता खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । १-१. वहुस्मुना पता - सी०, स्या०, रो० । २. व्यापादो-सी०, रो। 15 B..388 25 R.154 ३. मिन- - मिदो-म०। 17 ·१०.६.७] नप्पियगुतं 'भस्सारामो खो पन अयमायस्मा भसारतो भस्मारामतं अनुयुत्तो। गस्सारामता खोपन तथागतणवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'निद्दारामो सो पन प्रयमायस्मा निद्दारतो निद्दारामतं अनु- युत्तो। निद्दारामता खो पन तथागतप्पवेदित धम्मविनये परिहानमतं । 'सङ्गणिकारामो खो पन अयमायस्मा सङ्गणिकरतो' सङ्गणिका- : रामतं अनुयुत्तो। सङ्गणिकारामता खो पन तथागतप्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं । 'सति खो पन अयमायस्मा उत्तरि करणीये भोरमत्तवेन विसेसाधिगमेन अन्तरा वोसानं आपनो । अन्तरा बोसानगमनं सो पन तयागतप्पवेदिते धम्मविनये परिहानमेतं' । ८. "सो वतावुसो, भिक्खु 'इमे दस धम्मे अप्पहाय इमस्मि धम्मविनये बुद्धि विरूव्हि वेपुल्लं पापज्जिस्सती' ति नेतं ठानं पिज्जति । सो वतावुसो, भिक्खु 'इमे दस धम्मे पहाय इमस्मि धम्मविनये बुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जिस्सती' ति ठानमेतं विज्जती" ति । 10 B.389 15 20 ७. नप्पियसुत्तं १. तत्र खो भगवा कालङ्कत भिक्खु प्रारम्भ भिक्सू आमन्तेसि- "भिक्खवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं। भगवा एतदवोच - २. “इध, भिक्सवे, भिक्षु अधिकरणिको होति, अधिकरण- समथस्स न वण्णवादी। यं पि, भिक्सवे, भिवखु अधिकरणिको होति अधिकरणसमथस्स न वणवादी, अयं पि धम्मो न पियताय न गरताय न भावनाय न सामज्ञाय न एकीभावाय संवत्तति । ३. "पुन च परं, भिक्सवे, भिक्खु न सिक्खाकामो होति, सिक्खाकामस्स न वण्णवादी। यं पि, भिक्सवे, भिवखु न सिक्खाकामो होति सिक्ताकामस्स न वण्णवादी, अयं पि धम्मो न पियतय न गरुताय न भावनाय न सामञाय न एकीभावाय संवत्तति । ४. "पुन च परं, भिक्सवे, भिक्खुपापिच्छो होति, इच्छाविनयस्स १. माणिसालो-स्या, रो०। २. मुस्नति - गी०, स्पा, रो०१३-३. कलन्दकं. सी० नाळ०-स्यावास-रो। ४. गस्तार-मी०,०। ५. मिस्सा- समादानस्स-सी०, स्था०,रो। R.165 25 ·१३२ - B.390 . अडगुत्तरनिकायो [१०.६.७- न वण्णवादी। यं पि, भिक्खवे, भिक्खु पापिच्छो होति इच्छाविनयस्त न वण्णवादी, अयं पि धम्मो न पियताय न गरुताय न भावनाय न सामाय न एकीभावाय संवत्तति । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु कोधनो होति, कोधविनयस्स 5 न वण्णवादी । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु कोधनो होति कोधविनयस्स न वण्णवादी,अयं पिधम्मो न पियताय न गरुताय न भावनाय न सामझाय न एकीभावाय संवत्तति । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु मक्खी होति, मक्खविनयस्स न वण्णवादी। यं पि, भिक्खवे, भिक्खु मक्खी होति मक्खविनयस्स 10 न वण्णवादी, अयं पि धम्मो न पियताय न गरुताय न भावनाय न साम- नाय न एकीभावाय संवत्तति । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु सठो होति, साठेय्यविनयस्स न वण्णवादी । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु सठो होति साठेय्यविनयस्स न वण्णवादी, अयं पि धम्मो न पियताय न गरुताय न भावनाय न 15 सामनाय न एकीभावाय संवत्तति । ८. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु मायावी होति, मायाविनयस्स न वण्णवादी । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु मायावी होति मायाविनयस्स न वण्णवादी, अयं पि धम्मो न पियताय न गरुताय न भावनाय न सामझाय न एकीभावाय संवत्तति । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु धम्मानं न निसामकजातिको होति, धम्मनिसन्तिया न वणवादी। यं शि, भिक्सवे, भिक्खु धम्मानं न निसामफजातिको होति धम्मनिसन्तिया न वण्णवादी, अयं पि धम्मो न पियताय न गरुताय न भावनाय न सामञ्जाय न एकीभावाय संवत्तति । १०. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु न पटिसल्लानो होति, 25 पटिसल्लानस्स न वण्णवादी । यं पि, भिक्खवे, भिक्ख न पटिसल्लानो होति पटिसल्लानस्स न घण्णवादी, अयं पि धम्मो न पियताय न गरताय न भावनाय न सामञाय न एकीभावाय संवत्तति । ११. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु सब्रह्मचारीनं न पटि- सन्थारको होति, पटिसन्यारवस्स न वण्णवादी। यं पि, भिवरावे, १. जातियों-गी०, रो। R.166 20 " ·२३३ B.391 R.167 - १०.६.७] नम्पियसुतं भिक्खु सब्रह्मचारीनं न पटिसन्थारको होति पटिसन्यारकस्स न वणवादी, अयं पि धम्मो न पियताय न गरुताय न भावनाय न सामनाय न एगी- भावाय संवत्तति । १२. "एवरूपस्स, भिक्खवे, भिक्खुनो फिञ्चा पि एवं इच्छा उप्पज्जय्य - 'अहो वत मं सब्रह्मचारी सफ्फरेय्यु गरं करेग्युं मानेयं पूजेय्यु" ति, अथ खो नं सब्रह्मचारी न चैव सक्करोन्ति न गरुं करोन्ति न मानेन्ति न पूजेन्ति । तं किस्स हेतु ? तथा हिस्स, भिक्सवे, विम्भू सब्रह्मचारी ते पापके अकुसले धम्मे अप्पहीने समनुपस्सन्ति । १३. "सेय्यथापि, भिक्खवे, अस्सखळुवस्स' किञ्चा पि एवं इच्छा उप्पज्जेय्य - 'अहो वत मं मनुस्सा भाजानीयट्ठाने ठपेय्यं, प्राजानीय- 10 भोजनं च भोजेय्यु, पाजानीयपरिमज्जनं च परिमज्जय्यु' ति, अथ सो नं मनुस्सा न चैव माजानीयट्ठाने ठपेन्ति न च आजानीयभोजनं भोजेन्ति न च आजानीयपरिमज्जनं परिमज्जन्ति । तं किस्स हेतु ? त्या हिस्स, भिक्खवे, विभू मनुस्मा तानि साठेय्यानि कूटेय्यानि जिम्हे- य्यानि वरखेय्यानि अप्पहीनानि समनुपस्सन्ति । एवमेव खो, भिक्खवे, 15 एवरूपस्स भिक्खुनो किञ्चा पि एवं इच्छा उप्पज्जेय्य - 'अहो वत में सब्रह्मचारी सक्करेग्यु गरुं करेय्यं मानेयुं पूजेय्यु' ति, अथ खो नं सब्रह्म- चारी न चेव सक्करोन्ति न गरुं करोन्ति न मानेन्ति न पूजेन्ति । तं किस्स हेतु ? तथा हिस्स, भिक्खवे, विजू सव्रह्मचारी ते पापके अकुसले धम्मे अप्पहीने समनुपस्सन्ति । १४. "इध पन, भिक्खवे, भिक्खु न अधिकरणिको होति, अधि- करणसमथस्स वणवादी। यं पि, भिक्खवे, भिक्खु न अधिकरणिको होति अधिकरणसमथस्स वग्णवादी, अयं पि धम्मो पियताय गमताय भावनाय सामझाय एकीभावाय संवत्तति । १५. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु सिक्खाकामो होति, सिक्खा- 25 कामस्स वणवादी । यपि, भिक्खवे, भिक्खु सिक्खाकामो होति सिक्खा- कामस्स वण्णवादी, अयं पि धम्मो पियताय गरुताय भावनाय तामझाय एकीभावाय संवत्तति । 20 , गी, रो०; प्रलमूहान्स १. गरु-सी०, म्या०,रो० । २. समवुदम्स स्या." भ०४-३० ·२३४ 5 ... R.168 D.392 प्रडगुत्तरनिकायो [१०.६.७-- १६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु अप्पिच्छो होति, इच्छा- विनयस्स वग्णवादी । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु अप्पिच्छो होति इच्छाविनयस्स वण्णवादी, अयं पि धम्मो ...०... एकीभावाय संवत्तति । १७. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु अक्कोधनो होति, कोध- विनयस्स वण्णवादी ! यं पि, भिक्खवे, भिक्खु अक्कोधनो होति कोध- विनयस्स वण्णवादी, अयं पि धम्मो पे०... एकीभावाय संवत्तति । १८. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु अमक्खी होति, मक्ख- विनयस्स वण्णवादी । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु अमक्खी होति मक्ख- 10 विनयस्स वण्णवादी, अयं पि धम्मो ...पे०... एकीभावाय संवत्तति । १६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु असठो होति, साठेय्य- विनयस्स वण्णवादी । यपि, भिक्खवे, भिक्खु असठो होति साठेय्य- विनयस्स वण्णवादी, अयं पि धम्मो ... पे०... एकीभावाय संवत्तति । २०. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु अमायावी होति, माया- विनयस्स वण्णवादी। यं पि, भिक्खवे, भिक्खु अमायावी होति माया- विनयस्स वण्णवादी, अयं पि धम्मो पे०... एकीभावाय संवत्तति. २१. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु धम्मानं निसामकजातिको होति, धम्मनिसन्तिया वण्णवादी। यं पि, भिक्खवे, भिक्खु धम्मानं निसामकजातिको होति धम्मनिसन्तिया वणवादी, अयं पि धम्मो ..पे०... एकीभावाय संवत्तति । २२. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु पटिसल्लानो होति, पटि- सल्लानस्स वण्णवादी । यं पि, भिक्खवे, भिक्खु पटिसल्लानो होति पटिसल्लानस्स बण्णवादी, अयं पि धम्मो... पे०... एकीभावाय संवत्तति । २३. "पुन च परं, भिक्खये, भिक्खु सब्रह्मचारीनं पटिसन्थारको 25 होति, पटिसन्यारकस्स चण्णवादी । यं पि, भिक्सवे, भिक्षु सनाचारोनं पटिसन्यारको होति पटिसन्धारकास्स वण्णवादी, अयं पि धम्मो पियताय गरताय भावनाय सामनाय एकीभावाय संपत्तति । २४. "एक्स्पस्स, भिक्सवे, भिवसुनो फिना पि न एवं इच्छा उप्पग्जैय्य 'अहो यत मं सब्रह्मचारी रामनरेग्युं गरं फरेय्यं मानेग्यु 30 पूजेय्यं ति, अय सोनं राग्रहानारी मकरोन्ति गर्ग फरोन्ति मानन्ति 15 20 ... - ·२३५ R.163. १०.६.] प्राकोसकसुतं पूजेन्ति । तं किस्स हेतु ? तथा हिस्स, भिक्सवे, विब्यू सन्नह्मचारी ते पापके अकुसले धम्मे पहीने समनुपस्सन्ति । २५. "सेय्यथापि, भिक्सवे, भद्दस्स अस्साजानीयस्स किच्चा पिन एवं इच्छा उप्पज्जेय्य - 'अहो वत मं मनुस्सा आजानीयट्टाने ठपेय्युं, आजानीयभोजनं च भोजेय्यं, प्राजानीयपरिमज्जनं च परिमज्जेय्यु' ति, . अथ खो नं मनुस्सा प्राजानीयट्ठाने च ठपेन्ति आजानीयभोजनं च भोजेन्ति । माजानीयपरिमज्जनं च परिमज्जन्ति । तं किस्स हेतु ? तथा हिस्स, भिक्खवे, वियू मनुस्सा तानि साठेय्यानि कूटेय्यानि जिम्हय्यानि वकेय्यानि पहीनानि समनुपस्सन्ति । "एवमेव खो, भिक्खवे, एवरूपस्स भिक्खुनो फिञ्चापि न एवं 10 इच्छा उप्पज्जेय्य - 'अहो वत मं सब्रह्मचारी सक्करेग्युं गरुं करेग्युं मानेय्युं पूजेय्यु' ति, अथ खो नं सब्रह्मचारी सक्करोन्ति गरुं करोन्ति मानेन्ति पूजेन्ति । तं किस्स हेतु ? तथा हिस्स, भिक्सवे, विशू सब्रह्मचारी ते पापके अकुसले धम्मे पहीने समनुपस्सन्तो" ति । M - D.393 ८. अक्कोसकसुत्तं १. “यो सो, भिक्खवे, भिक्खु अक्कोसकपरिभासको अरियूप- 15 वादी' सब्रह्मचारीनं ठानमेतं' अवकासो' यं सो दसन्नं व्यसनानं अञ्जतरं व्यसनं निगच्छेय्य' । कतमेस दरानं ? अनधिगतं नाधिगच्छति, अधि- गता परिहायति, सद्धम्मस्स न वोदायन्ति, सद्धम्मेसु वा अधिमानिको होति अनभिरतो वा ब्रह्मचरियं चरति, अञ्जतरं वा सङ्किलिटुं आपत्ति आपज्जति, गान्हं वा रोगातच फुसति, उम्मादं वा पापुणाति चित्तरखेप, 20 सम्मल्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति । यो सो, भिक्खवे, भिक्खु अक्कोसकपरिभासको अरियूपवादी सब्रह्मचारीनं, ठानमेतं अवकासो यं सो इमेसं दसन्नं व्यसनानं अञ्जतरं व्यसनं निगच्छेय्या" ति । १. परियुपवादी - सी०, स्या०, से० । २-२. मट्टानमेत अनवरासो - सी०, स्या०, रो० । ३. ननिगच्छेग्य-सी०, स्मा०,रो०। ४. बौदानन्ति-सी०; वोदापति स्पा०1 ·२३६ भी R.170 । । - प्रगुत्तरनिकायो [१०.६.6- ६. कोकालिकसुत्तं १. अथ खो कोकालिको भिक्खु येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो कोकालिको भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - २. "पापिच्छा, भन्ते, सारिपुत्तमोग्गल्लाना, पापिकानं इच्छानं 5 वसंगता" ति। "मा हेवं, कोकालिक, मा हेवं, कोकालिक ! पसादेहि, कोका- लिक, सारिपुत्तमोग्गल्लानेसु चित्तं । पेसला सारिपुत्तमोग्गल्लाना" ति । ३. दुतियं पि खों कोकालिको भिक्खु भगवन्तं एतदवोच "किञ्चा पि मे, भन्ते, भगवा सद्धायिको पच्चयिको, अथ खो पापिच्छा व 10 सारिपुत्तमोग्गल्लाना, पापिकानं इच्छानं वसं गता" ति । "मा हेवं, कोकालिक, मा हेवं, कोकालिक ! पसादेहि, कोका- लिक, सारिपुत्तमोग्गल्लानेसु चित्तं । पेसला सारिपुत्तमोग्गल्लाना" ति । ४. ततियं पि खो कोकालिको भिक्खु भगवन्तं एतदवोच "किञ्चापि मे, भन्ते, भगवा सद्धायिको पच्चयिको, अथ खो पापिच्छा व सारिपुत्तमोग्गल्लाना, पापिकानं इच्छानं वसं गता" ति । "मा हेवं, कोकालिक, मा हेवं, कोकालिक ! पसादेहि, कोका- लिक, सारिपुत्तमोग्गल्लानेसु चित्तं । पेसला सारिपुत्तमोग्गल्लाना" ति । ५. अथ खो कोकालिको भिक्खु उट्ठायासना भगवन्तं अभि- वादेत्वा पदक्खिणं करवा पक्कामि । अचिरपक्कन्तस्स च कोकालिकस्स भिक्खुनो सासपमत्तीहि' पीळकाहि सब्बो कायो फुटो' अहोसि । सासप- मत्तियो हुत्वा मुग्गमत्तियो अहेसुं, मुग्गमत्तियो हुत्वा कलायमत्तियो अहेसुं, कलायमत्तियो हुत्वा कोलट्ठिमत्तियो अहेसुं, कोलट्ठिमत्तियो हुत्वा कोलमत्तियो अहेसुं, कोलमत्तियो हुत्वा आमलफमत्तियो अहेसुं, आमलक- मत्तियो हुत्वा तिण्डुकमत्तियो अहेसुं, तिण्डुकमत्तियो हुत्वा, वेळेवसला- टुकमत्तियो अहेसुं, वेळुवसलाटुकमत्तियो हुत्वा विल्लमत्तियो" अहेसुं, बिल्लमत्तियो हुत्वा पभिज्जिसु, पुब्बं च लोहितं च परिसु। सो सुर्द कदलिपत्तेसु सेति मच्छो व विसगिलितो। १, सासपमत्ताहि - सी० । २. पिलकाहि - सी०; पिळकाहि - स्या०, रो० । ३. फुट्ठो - स्या० । ४. सी०, स्या०, रो० पोत्यकेसु नरिय । ५. विल्लमत्तियो ६-६.स्वास्सुदं - सी०, स्या०,रो०। ७. कद्दलिपत्तसु-स्या० । ..विसकलिक्तो-स्या० । 15 B.394 20 25 R.171 -स्था।

·5 10 १०.६.६] कोकालिकसुतं ६. अथ खो तुरू' पच्चेकब्रह्मा' येन कोकालिको भिक्खु तेनुप- सङ्कमि, उपसङ्गमित्वा वेहासे ठत्वा कोकालिक भिक्खू एतदवोच - "पसादेहि, कोकालिक, सारिपुत्तमोग्गल्लानेसु चित्तं । पेसला सारिपुत्त- मोग्गल्लाना" ति। "कोसि त्वं, प्रावुसो" ति ? "अहं तुरू पच्वेकब्रह्मा" ति । "ननु त्वं, आवुसो, भगवता अनागामी व्याकतो, अथ किञ्चरहि इधागतो? पस्स यावं च ते इदं अपरद्धं" ति । ७. अथ खो तुरू पच्चेकब्रह्मा कोकालिकं भिक्खु गाथाहि अज्झभासि "पुरिसस्स हि जातस्स, कुठारी' जायते मुखे । याय छिन्दति अत्तानं, वालो दुब्मासितं भणं ।। निन्दियं पसंसति, तं वा निन्दति यो पसंसियो। चिचिनाति मुखेन सो कलि, कलिना तेन सुखं न विन्दति ।। "अप्पमत्तको अयं कलि, यो अक्खेसु धनपराजयो। सबस्सा पि सहा पि अत्तना, अयमेव महत्तरो यो सुगतेसु मनं पदूसये ।। "सतं सहस्सानं निरब्बुदानं, छत्तिसति पञ्च च अव्वुदानि । यमरियगरही निरयं उपेति, वाचं मनं च पणिधाय पापक" ति ॥ ८. अथ खो कोकालिको भिक्खु तेनेव बाबाधेन कालमकासि । कालङ्कतो च कोकालिको भिक्खु पदुम निरय उपपज्जति सारिपुत्त- मोग्गल्लानेसु चित्तं आपातत्वा । १-१. तुदुप्पच्चेकब्रह्मा-सी०,रो तुदिपञ्चेकब्रह्मा-स्या० । २. कुधारी- स्या० । ३. अप्पमत्तो-सी०,स्या०,रो० । ४. पदोमये-सी०, स्या०,रो० । ५. पदुमनिरयं-सो० 15 कलि । 20 B.395 25 R.172 . स्या० ।

·२३८ - भगत्तरनिकायो [१०.६.६- ६. अथ खो ब्रह्मा सहम्पति अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्त- वण्णो केवलकप्पं जेतवनं प्रोभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठितो खो ब्रह्मा सहम्पति भगवन्तं एतदवोच - "कोकालिको, भन्ते, भिक्खु , कालङ्कतो । कालङ्कतो च, भन्ते, कोकालिको भिक्खु पदुमं निरयं उपपन्नो सारिपुत्तमोग्गल्लानेसु चित्तं प्राघातेत्वा" ति । इदमवोच ब्रह्मा सहम्पति । इदं वत्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्थेव- न्तरधायि । १०. अथ खो भगवा तस्सा रत्तिया अच्चयेन भिक्खू आमन्तेसि. 10 "इमं, भिक्खवे, रत्ति ब्रह्मा सहम्पति अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्त- वण्णो केवलकप्पं जेतवनं प्रोभासेत्वा येनाहं तेनुपसङ्घमि; उपसङ्कमित्वा मं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठितो खो, भिक्खवे, ब्रह्मा सहम्पति मं एतदवोच - 'कोकालिको, भन्ते, भिक्खु कालङ्कतो; काल- तो च, भन्ते, कोकालिको भिक्खु पदुमं निरयं उपपन्नो सारिपुत्त- 15 मोग्गल्लानेसु चित्तं आपातत्वा' ति । इदमवोच, भिक्खवे, ब्रह्मा सहम्पति । इदं वत्वा मं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्थेवन्तरधायो" ति । ११. एवं वुत्ते अञ्जतरो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "कीव दीघं नु खो, भन्ते, पदुमे निरये आयुप्पमाणं" ति ? "दीघं खो, भिक्खु, पदुमे निरये आयुप्पमाणं । न तं सुकरं 20 सङ्खातुं – 'एत्तकानि वस्सानी ति वा एत्तकानि वस्ससतानी ति वा एत्तकानि वस्ससहस्सानीति वा एत्तकानि वस्ससतसहस्सानी तिवा" ति। "सक्का पन, भन्ते, उपम' कातुं" ति? "सक्का, भिक्खू," ति भगवा अवोच -- "सेय्यथापि, भिवखु, वीसतिखारिको कोसलको तिलवाहो ततो पुरिसो वस्ससतस्स वस्ससतस्स 25 अच्चयेन एकमेकं तिलं उद्धरेय्य । खिप्पतरं खो सो, भिक्खु, वीस- तिखारिको कोसलको तिलवाहो इमिना उपक्कमेन परिक्खयं परियादानं गच्छेय्य, न त्वेव एको. अब्बुदो निरयो । सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति अब्बुदा निरया, एवमेको निरव्वुदो निरयो। सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति निरब्बुदा निरया, एवमेको अववो निरयो । सेय्यथापि, भिक्सु, वीसति R.173 B.396 १. उपमा - स्या०, रो०।

·। १०.६.१०] सोगारायवतसुतं अबवा निरया, एवमेको अटटो निरयो । सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति अटटा निरया, एवमेको अहहो निरयो। सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति अहहा निरया, एवमेको कुमुदो निरयो । सेय्ययापि, भिक्खु, वीसति कुमुदा निरया, एवमेको सोगन्धिको निरयो । सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति सोगन्धिका निरया, एवमेको उप्पलको निरयो। सेय्यथापि, भिक्खु, 5 वीसति' उप्पलका निरया, एवमेको पुण्डरीको निरयो। सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति पुण्डरीका निरया, एवमेको पदुमो निरयो । पदुमं खो पन, भिक्खु, निरयं कोकालिको भिक्खु उपपन्नो सारिपुत्तमोग्गल्लानेसु चित्तं प्राघातेत्वा" ति । इदमवोच भगवा । इदं वत्वान' सुगतो अथापरं एतदवोच 10 - , सत्था R.174 पसंसति , 15 कलि, "पुरिसस्स हि जातस्स, कुठारी जायते मुखे। याय छिन्दति अत्तानं, वालो दुम्भासितं भणं ।। "यो निन्दियं तं वा निन्दति यो पसंसियो। विचिनाति मुखेन सो कलि , कलिना तेन सुखं न विन्दति ।। "अप्पमत्तको अयं यो अक्खेसु धनपराजयो। सबस्सा पि सहा पि अत्तना अयमेव महत्तरो यो सुगतेसु मनं पदूसये ।। "सतं सहस्सानं निरब्बुदानं छत्तिसति पञ्च च अब्बुदानि । यमरियगरही निरयं उपेति , वाचं मनं च पणिधाय पापकं" ति । , 20 . कलि। 25 खोणासवबलसुत्तं १. अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो येन भगवा तेनपसमि; उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो प्रायस्मन्तं सारिपुत्तं भगवा एतदवोच १. स्या०, रो० पोत्यकेमु नरिय। २. वस्खा - सो०। - ·२४० B.397 R.175 - प्रगुत्तरनिकायो [१०.६.१०. २. “कति नु खो, सारिपुत्त, खीणासवस्स भिक्खुनो बलानि, येहि वलेहि समन्नागतो खीणासवो भिक्खु पासवानं खयं पटिगानाति 'खीणा में पासवा" ति ? ३. "दस, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो बलानि, येहि बलेहि 5 समन्नागतो खीणासवो भिक्खु पासवानं खयं पटिजानाति - 'खीणा में पासवा' ति । कतमानि दस ? इध, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो अनिच्चतो सब्वे सहारा यथाभूतं सम्मप्पज्ञाय सुदिट्ठा होन्ति । यं पि, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो अनिच्चतो सब्बे सङ्खारा यथाभूतं सम्मप्पज्ञाय सुदिट्ठा होन्ति, इदं पि, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो बलं 10 होति, यं बलं पागम्म खीणासवो भिक्खु पासवानं खयं पटिजानाति 'खीणा में पासवा' ति । ४. "पुन च परं, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो अङ्गारकासूपमा कामा यथाभूतं सम्मप्पज्ञाय सुदिट्ठा होन्ति । यं पि, भन्ते, खीणा- सवस्स भिक्खुनो अङ्गारकासूपमा कामा यथाभूतं सम्मप्पाय सुदिट्ठा 15 होन्ति, इदं पि, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो वलं होति, यं बलं पागम्म खीणासवो भिक्खु पासवानं खयं पटिजानाति – 'खीणा में पासवा' ति । ५. "पुन च परं, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो विवेकनिन्नं चित्तं होति विवेकपोणं विवेकपब्भारं विवेकट्ठ नेक्खम्माभिरतं व्यन्तीभूतं सव्वसो पासवट्ठानियेहि धम्मेहि । यं पि, भन्ते, खीणासवस्स भिवखुनो 20 विवेकनिन्नं चित्तं होति विवेकपोणं विवेकपन्भारं विवेकट्ठ नेवखम्माभि- रतं व्यन्तीभूतं सब्बसो पासवट्ठानियेहि धम्मेहि, इदं पि, भन्ते, खीणा- सवस्स भिक्खुनो बलं होति, यं वलं पागम्म खीणासवो भिक्खु पासवानं खयं पटिजानाति - 'खीणा में पासवा' ति । ६. "पुन च परं, भन्ते, खीणासस्स भिक्खुनो चत्तारो सतिपट्ठाना 25 भाविता होन्ति सुभाविता । यं पि, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो चत्तारो सतिपढाना भाविता होन्ति सुभाविता, इदं पि, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो वलं होति, यं वलं प्रागम्म खीणारावो भिक्खु पासवानं खयं पटिजानाति - 'खीणा मे आसवा' ति । ७. "पुन च परं, भन्ते, खीणासपस्स भिक्खुनो चत्तारो सम्म- 50 प्पधाना भाविता होन्ति सुभाविता ...पे०... चत्तारो इद्धिपादा भाविता ·૨૪ B.390, R.176 १०.१०.१] कामभोगीतुत्तं होन्ति सुभाविता ... पे०... पञ्चिन्द्रियानि पञ्च वलानि भावितानि होन्ति सुभावितानि .... सत्त वोज्झङ्गा भाविता होन्ति सुभाविता अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो भावितो होति सुभावितो। यं पि, भन्ते, खीणा- सवस्स भिक्खुनो अरियो, अट्ठङ्गिको मग्गो भावितो होति सुभावितो, इदं पि, भन्ते, खोणासवस्स भिक्खुनो बलं होति, यं वलं आगम्म खोणासवो 5 भिक्खु आसवानं खयं पटिजानाति -- 'खीणा में पारावा' ति । "इमानि खो, भन्ते, दस खीणासवस्स भिक्खुनो बलानि, येहि वलेहि समन्नागतो खीणासवो भिक्खु पासवानं खयं पटिजानाति 'खीणा में पासवा" ति । थेरवग्गो नवमो। तस्सुद्दानं वाहनानन्दो पुणियो', व्याकरं कत्यिमानिको'। नप्पियक्कोसकोकालि', खीणासवबलेन चा ति।। 10 - . - १०. उपालिवग्गो १. कामभोगीसुत्तं १. एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिकस्स आरामे । अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच २. "दसयिमे, गहपति, कामभोगी सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतम दस ? इध, गहपति, एकच्चो कामभोगी अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेन; अधम्मन भोगे परियेसित्वा साहसेन न अत्तानं सुखेति न पीणेति न संविभजति न पुज्ञानि करोति । 15 R.177 १-१. बाहुनो मानन्दा च - सी०; वाहुनो चानन्दो च-स्या०; बाहुनो चानन्दो च--रो० । २-२. पुणियो च व्याकरण-सी० पुणियो च व्याकरणं-स्यां पुणियोच व्याकरणे- रो० । ३. कत्यि मञाधिकरणं - सी०; कत्यी अञ्चाधिकरण - स्या० रो० । ४-४. कोकालिको च बलानि चा सी०, रो०; कोकालिको च बलानि च - स्या० । ५-१. पीनेति - स्या०, रो। म०४-३१ ·B.399 २४२ -मगुत्तरनिकायो [१०.१०.१- ३. "इघ पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी अघम्मेन भोगे परियेसति साहसेन; अधम्मन भोगे परियसित्वा साहसेन अत्तानं सुखेति पीति, न संविभजति न पुज्ञानि करोति । ४. "इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी अधम्मन भोगे 5 परियेसति साहसेन; अधम्मन भोगे परियेसित्वा साहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुज्ञानि करोति । ५. “इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्माधम्मन भोगे परियेसति साहसेन पि असाहसेन पि; धम्माधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेन पि असाहसेन पि न अत्तानं सुखेति न पीणेति न संविभजति न 10 पुज्ञानि करोति । ६. "इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्माधम्मन भोगे परियेसति साहसेन पि असाहसेन पि; धम्माधम्मन भोगे परियेसित्वा साहसेन पि असाहसेन पि अत्तानं सुखेति पीणेति, न संविभजति न पुज्ञानि करोति । ७. "इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्माधम्मेन भोगे परियेसति साहसेन पि असाहसेन पि; धम्माधम्मन भोगे परियसित्वा साहरोन पि असाहसेन पि अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुज्ञानि करोति । ८. "ध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्मेन भोगे 20 परियेसति असाहसेन; धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन न अत्तानं सुखेति न पीणेति न संविभजति न पुज्ञानि करोति । ६. “इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति प्रसाहसेन; धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति, न संविभजति न पुज्ञानि करोति । १०. "इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन; धम्मन भोगे परियेसित्वा असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुज्ञानि करोति । ते च भोगे गधितो' मुच्छितो अझोपन्नो अनादीनवदस्सावी अनिस्सरणपञ्बो परिभुजति । 15 R.178 25 B.400 १. गणितो-सी० । २. भग्नापन्नो-सी०, स्या०, रो० ।

·१०.१०.१] कामभोपीमुत्तं २४३ ११. "श्ध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन; धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुज्ञानि करोति । ते च भोगे अगधितो अमुच्छितो अनज्झोपन्नो प्रादीनवदस्सावी निस्सरणपञ्चो परिभुञ्जति। १२. "तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी अधम्मन भोगे परियेसति । साहसेन, अधम्मन भोगे परियेसित्वा साहसेन न अत्तानं सुखेति न पीणेति न संविभजति न पुज्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी तीहि ठानेहि गारव्हो । 'अधम्मन भोगे परियेसति साहसेना' ति, इमिना पठमेन ठानेन गारय्हो । 'न अत्तानं सुखेति न पीणेती' ति, इमिना दुतियेन ठानेन गारव्हो । 'न संविभजति न पुज्ञानि करोती' ति, इमिना ततियेन 10 ठानेन गारव्हो । अयं, गहपति, कामभोगी इमेहि तीहि ठानेहि गाररहो। १३. "तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेन, अधम्मन भोगे परियेसित्वा साहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति न संविभजति न पुज्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी द्वीहि ठानेहि गारव्हो एकेन ठानेन पासंसो। 'अघम्मेन भोगे परियेसति साहसेना' ति, 5 इमिना पठमेन ठानेन गाररहो। 'अत्तानं सुखेति पीणेती' ति, इमिना एकेन ठानेन पासंसो । 'न संविभजति न पुज्ञानि करोती' ति इमिना दुतियेन ठानेन गारव्हो । अयं, गहपति, कामभोगी इमेहि द्वीहि ठानेहि गारव्हो इमिना एकेन ठानेन पासंसो। १४. "तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी अधम्मेन भोगे परियेसति 20 R.179 साहसेन, अधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुञानि करोति, अयं, गहपति, काममोगी एकेन ठानेन गारव्हो द्वीहि ठानेहि पासंसो। 'अधम्मन भोगे परियेसति साहसेना'ति, इमिना एकेन ठानेन गारव्हो। 'अत्तानं सुखेति पीणेती' ति, इमिना पठमेन ठानेन पासंसो । 'संविभजति पुज्ञानि करोती' ति, इमिना 25 दुतियेन ठानेन पासंसो। अयं, गहपति, कामभोगी इमिना एकेन ठानेन गारव्हो, इमेहि द्वीहि ठानेहि पासंसो। १५. "तत्र, गहपति, वायं कामभोगी धम्माधम्मेन भोगे परिये- सति साहसेन पि असाहसेन पि, धम्माघम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेन पि असाहसेन पि न अत्तानं सुखेति न पोणेति न संविभजति न पुञ्जानि B401 - 50 ·२४४ प्रगुत्तरनिकायो [१०.१०.१- करोति, अयं, गहपति, कामभोगी एकेन ठानेन पासंसो तीहि ठानेहि गाररहो। 'धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेना' ति, इमिना एकेन ठानेन पासंसो। 'अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेना' ति, इमिना पठमेन ठानेन गारय्हो । 'न अत्तानं सुखेति न पीणेती' ति, इमिना दुतियेन ठानेन 5 गारव्हो । 'नं संविभजति न पुज्ञानि करोती' ति, इमिना ततियेन ठानेन गारव्हो । अयं, गहपति, कामभोगी इमिना एकेन ठानेन पासंसो इमेहि तीहि ठानेहि गारय्यो। १६. "तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी धम्माधम्मेन भोगे परिये- सति साहसेन पि असाहसेन पि, धम्माधम्मन भोगे परियेसित्वा साहसेन 16 पि असाहसेन पि अत्तानं सुखेति पीणेति न संविभजति न पुज्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी द्वीहि ठानेहि पासंसो द्वीहि ठानेहि गारव्हो । 'धम्मन भोगे परियेसति असाहसेना' ति, इमिना पठमेन ठानेन पासंसो। 'अधम्मन भोगे परियेसति साहसेना' ति, इमिना पंठमेन ठानेन गारव्हो । 'अत्तानं सुखेति पीणेती' ति, इमिना दुतियेन ठानेन 15 पासंसो। न संविभजति न पुज्ञानि करोती' ति, इमिना दुतियेन ठानेन गारव्हो । अयं गहपति, कामभोगी इमेहि द्वीहि ठानेहि पासंसो इमेहि द्वीहि ठानेहि गारय्हो । १७. "तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी धम्माधम्मन भोगे परिये- सति साहसेन पि असाहसेन पि, धम्माधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेन 20. पिअसाहसेन पि अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुज्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी तीहि ठानेहि पासंसो एकेन ठानेन गाररहो। 'धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेना' ति, इमिना पठमेन ठानेन पासंसो। 'अधम्मन भोगे परियेसति साहसेना' ति, इमिना एकेन ठानेन गारव्ही । 'अत्तानं सुखेति पीणेती' ति, इमिना दुतियन ठानेन पासंसो । 'संविभजति 25. पुज्ञानि फरोती' ति, इमिना ततियन ठानेन पासंसो। अयं, गहपति, कामभोगी इमेहि तीहि ठानेहि पासंसो इमिना एकेन ठानेन गाररहो । १८. "तत्र, गहपति, स्वायं कामभोगी धम्मन भोगे परियेसति असाहसेन, धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन न अत्तानं सुखेति न पोणति न संविभजति न पुज्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी एकेन ठानेनं पासंसो द्वीहि ठानेहि गारव्हो । धम्मेन भोगे परियेसति R.180 B.402 80- m ·२४५ + । R.101 १०.१०.१] काममोगीसुतं असाहरोना' ति, इमिना एकेन ठानेन पासंसो। 'न अत्तानं सुखेति न पीणेती' ति, इमिना पठमेन ठानेन गारव्हो । 'न संविभजति न पुज्ञानि करोती' ति, इमिना दुतियेन ठानेन गारय्हो । अयं, गहपति, कामभोगी इमिना एकेन ठानेन पासंसो इमेहि द्वीहि ठानेहि गारय्हो। १६. "तत्र, गहपति, वायं कामभोगी धम्मन भोगे परियेसति । असाहसेन, धम्मन गोंगे परियसित्वा असाहसन अत्तानं सुखेति पीणेति न संविभजतिन पुमानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी द्वीहि ठानेहि पासंसो एकेन ठानेन गारव्हो । 'धम्मन भोगे परियेसति असाहसेना' ति, इमिना पठमेन ठानेन पासंसो । 'अत्तानं सुखेति पीणेती' ति, इमिना दुतियेन ठानेन पासंसो। 'न संविभजति न पुज्ञानि करोती' ति इमिना 10 एफेन ठानेन गाररहो। अयं गहपति, कामभोगी इमेहि द्वीहि ठानेहि पासंसो इमिना एकेन ठानेन गाररहो। २० "तत्र, गहपति स्वायं कामभोगी धम्मन भोगे परियेसति असाहसेन, धम्मेन भोगे परियेसित्या असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुञानि करोति, ते च भोगे गधितो मुच्छितो अज्झोपनो 15 अनादीनवदस्सावी अनिस्सरणपो परिभुञ्जति, अयं, गहपति, कामभोगी तोहि ठानेहि पासंसो एकेन ठानेन गारय्हो । 'धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेना' ति, इमिना पउमेन ठानेन पासंसो। 'अत्तान सुखेति पीणेती' ति, इमिना दुतियेन ठानेन पासंसो। 'संविभजति पुजानि करोती' ति, इमिना ततियेन अनेन पासंसो। 'ते च भोगे 20 गधितो मुच्छितो अज्झोपन्नो अनादीनवदस्सावी अनिस्सरणपञ्यो परिभुञ्जती' ति, इमिना एकेन ठानेन गारव्हो । अयं, गहपति, काम- भोगी इमेहि तीहि ठानेहि पासंसो इमिना एकेन ठानेन गारव्हो । २१. "तत्र, गहपति, ग्वायं कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन, धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन प्रत्तानं सुखेति पोणेति 25 संविभजति पुनानि करोति, ते च भोगे अगधितो अमुच्छितो अनज्झो- पन्नो आदीनवदस्सावी निस्सरणपओ परिभुजति, अयं, गहपति, कामभोगी चतूहि ठानेहि पासंसो । 'धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेना' ति, इमिना पठमेन ठानेन पासंसो। 'अत्तानं सुखेति पीणेती' ति, इमिना दुतियेन ठानेन पासंसो। 'संविभजति पुज्ञानि करोती' ति, इमिना 0 - ।

·२४६ [ १०.०१- 5 R,182 प्रत्युत्तरनिकायो ततियेन ठानेन पासंसो । 'ते च भोगे अगधितो अमुच्छिंतो अनज्झोपन्नो आदीनवदस्सावी निस्सरणपञ्ो परिभुञ्जती' ति, इमिना चतुत्थेन ठानेन पासंसो। अयं, गहपति, कामभोगी इमेहि चतूहि ठानेहि पासंसो। २२. “इमे खो, गहपति, दस कामभोगी सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । इमेसं खो, गहपति, दसन्नं कामभोगीनं ग्वायं कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन, धम्मन भोगे परियसित्वा असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुज्ञानि करोति, ते च भोगे अगधितो अमुच्छितो अनज्झोपन्नो आदीनवदस्सावी निस्सरणपञ्ओ परिभुञ्जति, 10 अयं इमेसं दसन्नं कामभोगीनं अग्गो च सेट्ठो च पामोक्खो च उत्तमो च पवरो च । सेय्यथापि, गहपति, गवा खीरं, खीरम्हा दधि, दधिम्हा नवनीतं, नवनीतम्हा सप्पि, सप्पिम्हा सप्पिमण्डो तत्थ अग्गमक्खायति; एवमेव खो, गहपति, इमेसं दसानं कामभोगीनं ग्वायं कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन, धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन अत्तानं 15 सुखेति पीणेति संविभजति पुज्ञानि करोति, ते च भोगे अगधितो अमुच्छितो अनज्झोपन्नो आदीनवदस्सावी निस्सरणपञ्चो परिभुञ्जति, अयं इमेसं दसन्नं कामभोगीनं अग्गो च सेट्ठो च पामोक्खो च उत्तमो च पवरो चा" ति। B.401 20 - २. भयसुतं १. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच- २. “यतो, खो, गहपति, अरियसावकस्स पञ्च भयानि वेरानि वूपसन्तानि होन्ति, चतूहि च' सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतो होति, परियो चस्स भायो पज्ञाय सुदिट्ठो होति सुप्पटिविद्धो, सो प्राकह्वमानो 25 अत्तना व अत्तानं व्याकरेग्य 'खीणनिरयोम्हि खीणतिरच्छानयोनि खोणपेत्तिविसयो खीणापायदुग्गतिविनिपातो । सोतापनोहमस्मि अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणौति । - har १. सी०, स्या०, रो० पोरपवेगु मरिय। २. सी. पोत्यके नरिय ।

·૨૪૭ R.183 ... - D.405 १०.१०.२] भयसुतं ३. “कतमानि पञ्च भयानि वेरानि वूपसन्तानि होन्ति ? यं, गहपति, पाणातिपाती पाणातिपातपच्चया दिट्ठधम्मिकं पि भयं वेरं पसवति सम्परायिकं पि भयं वरं पसवति चेतसिकं पि दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति, पाणातिपाता पटिविरतो नैव दिट्ठधम्मिकं पि भयं वरं पसवति न सम्परायिकं पि भयं वरं पसवति न चेतसिकं पि'दुक्खं 5 दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पाणातिपाता पटिविरतस्स एवं तं भयं वरं वूपसन्तं होति । "यं, गहपति, अदिनादायी ... पे०... कामेसुमिच्छाचारी मुसाबादी ... सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी सुरामेरयमज्जपमादद्वानपच्चया दिवधम्मिक पि भयं वरं पसवति सम्परायिक पि भयं वरं पसवति 10 चेतसिक पि दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति, सुरामेरयमज्जपमादट्टाना पटिविरतो नेव दिट्ठधम्मिकं पि भयं वरं पसवति न सम्परायिकं पि भयं वेरं पसवति नं चेतसिकं पि दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । सुरामरय- मज्जपमादट्टाना पटिविरतस्स एवं तं भयं वरं वूपसन्तं होति । इमानि पञ्च भयानि वेरानि वूपसन्तानि होन्ति । ४. “कतमेहि चतूहि सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतो होति ? इध, गहपति, अरियसावको बुद्धे अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति 'इति पि सो भगवा पे०... बुद्धो भगवा' ति; धम्मे अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति - 'स्वाक्खातो भगवता धम्मो सन्दिट्ठिको अकालिको एहिपस्सिको अोपनेरियको पच्चत्तं वेदितब्बो विझूही' ति; सङ्घ 20 अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति - 'सुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, उजुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, आयप्पटिपनो भगवतो सावकसङ्घरे, सामीचिप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, यदिदं चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठ पुरिसपुरगला, एस भगवतो सावकसङ्घो आहुनेय्यो पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुज्ञक्खेत्तं लोकस्सा' ति; अरियकन्तेहि सोलेहि समन्नागतो होति 'अखण्डेहि अच्छिद्देहि असवलेहि अकम्मासेहि भुजिस्सेहि विझुप्पसत्येहि अपरामटेहि समाधिसंवत्तनिकेहि । इमेहि चतूहि सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतो होति । ५. "कतमो चस्स अरियो भायो पञ्जाय सुदिट्ठो होति सुप्पटि- १. सी०, स्या०, रो० पोत्यकेसु नरिस । २. भुञ्जिस्सेहि - सी०; भुग्जिस्महि - 15 ... 25 R.184 त्या०।

·२४८ प्रगुतरनिकायो विद्धो? इध, गहपति, अरियसावको इति पटिसञ्चिवखति - 'इति इमस्मि सति इदं होति; इमस्सुप्पादा इदं उप्पज्जति; इमस्मि असति इदं न होति; इमस्स निरोधा इदं निरुज्झति, यदिदं - अविजापच्चया सहारा, सङ्घारपच्चंया विजाणं, विज्ञाणपच्चया नामरूपं, नामरूप- 5 पच्चया सळायतनं', सळायतनपच्चया फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, वेदना- पच्चया तण्हा, तण्हापच्चया उपादान, उपादानपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं सोकपरिदेवदुषखदोमनस्सुपायासा सम्भवन्ति, एवमेतस्स . केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति; अविज्जाय त्वेव असेसविरागनिरोधा सङ्घारंनिरोधो ...पे०... एवमेतस्स 10 केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स निरोधो होती' ति । अयं चस्स अरियो जायो पञ्चाय सुदिट्ठो होति सुप्पटिविद्धो। “यतो खो, गहपति, अरियसावकस्स इमानि पञ्च भयानि वैरानि वूपसन्तानि होन्ति, इमेहि च चतूहि सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतो होति, अयं चस्स' अरियो जायो पज्ञाय सुदिट्ठो होति सुप्पटिविद्धो, सो आकङ्खमानो अत्तना व अत्तानं व्याकरेय्य – 'खोणनिरयोम्हि खीण- तिरच्छानयोनि खीणपेत्तिविसयो खीणापायदुग्गतिविनिपातो; सोता. पन्नोहमस्मि अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो" ति । । B.406 15 . R.185 ३. किंदिढिकसुतं १. एकं समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिकस्स आरामे । अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति दिवा दिवस 20 सावत्थिया निक्खमि भगवन्तं दस्सनाय । अथ खो अनाथपिण्डिकस्स गहपतिस्स एतदहोसि - "अकालो खो ताव भगवन्तं दस्सनाय । पटि- सल्लीनो भगवा । मनोभावनीयानं पि भिक्खून अकालो दस्सनाय । पटिसल्लीना' मनोभावनीया भिक्खू । यनूनाहं येन अतिथियानं परिब्बाजकानं आरामो तेनुपसङ्कमेय्यं” ति । २. अथ, खो अनाथपिण्डिको गहपति येन अज्ञतित्थियानं परिवाजकानं आरामो तेनुपसङ्कमि । तेन खो पन समयेन अज्ञ- 25 १. रालापतनं -- सी. २-२. भयमस्स सौ. ३. सीणतिरन्यानयोनियों - ·R. 186 १०.१०.३] किविद्विकासुतं .२४६ तित्थिया परिव्वाजका सङ्गम्म समागम्म उन्नादिनो उच्चासद्दमहासद्दा' अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेन्ता निसिन्ना होन्ति । अहसंसु खो ते अतित्थिया परिव्वाजका अनाथपिण्डिकं गहपति दूरतो व आगच्छन्तं । दिस्वान अज्ञमनं सण्ठापेसु - "अप्पसद्दा भोन्तो होन्तु, मा भोन्तो सद्दमकत्थ । अयं अनाथपिण्डिको गहपति आराम आगच्छति समणस्स 5 गोतमस्स सावको। यावता खो पन समणस्स गोतमस्स सावका गिही ओदातवसना सावत्थियं पटिवसन्ति, अयं तेसं अञ्जतरो अनाथपिण्डिको गहपति । अप्पसद्दकामा खो पन ते आयस्मन्तो अप्पसद्दविनीता अप्प- सहस्स वण्णवादिनो । अप्पेव नाम अप्पसदं परिसं विदित्वा उपसङ्कमि- तब्वं मओय्या" ति । अथ खो ते अतिथिया' परिब्वाजका 10 तुण्ही अहेसुं। ३. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन ते अतिथिया परिव्वाजका तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तेहि अनतिथियेहि परि- बाजकेहि सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीय वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसोदि । एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपतिं ते 15 अतित्यिया परिब्बाजका एतदवोचुं - ४. “वदेहि, गहपति, किंदिट्ठिको समणो गोतमो" ति ? "न खो अहं, भन्ते, भगवतो सव्वं दिदि जानामी" ति । "इति' किर त्वं, गहपति, न समणस्स गोतमस्स सब्बं दिद्धि जानासि; वदेहि, गहपति, किंदिट्टिका भिक्खू" ति ? "भिक्खून पि खो अहं, भन्ते, न सब्बं दिद्धिं जानामी" ति । "इति किर त्वं, गहपति, न समणस्स गोतमस्स सव्वं दिट्टि जानासि न पि भिक्खून सव्वं दिट्टि जानासि; वदेहि, गहपति, किदिदिकोसि तुर्व" ति? "एतं खो, भन्ते, अम्हेहि न दुक्करं व्याकातुं यदिट्टिका मयं । 25 इङ्घ ताव आयस्मन्तो यथासकानि दिट्टिगतानि ब्याकरोन्तु, पच्छापेतं अम्हेहि न दुक्करं भविस्सति व्याकातुं यदिट्टिका मयं" ति । ५. एवं वुत्ते अझतरो परिव्वाजको अनाथपिण्डिकं गहपति १, उच्चासहा महासदा-सी०,स्या०, रो० । २. सण्ठपेसुं-सी०, स्या० । ३. सी०, स्या०, रो० पोत्यकेसु नत्यि। ४. सो०, स्या, रो० पोत्यसु नत्यि । ५. साराणीयं-सी०, स्या० । ७. मयंति-सी०, स्या०, रो० । B.407 20 . स्या रो०। ६. इदानि ·२५० , ... - R.187 अडगुत्तरनिकायो [१०.१०.३- एतदवोच - "सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमज ति - एवं- दिट्ठिको अहं, गहपती" ति । अञ्जतरो पि खो परिव्वाजको अनाथपिण्डिकं गहपति एतद- वोच-"प्रसस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमनं ति - एवंदिटिको . 5 अहं, गहपती" ति । अञ्जतरो पि खो परिबाजको अनाथपिण्डिकं गहपति एतद- वोच- "अन्तवा लोको...पे....अनन्तवा लोको...तं जीवंतं सरीरं अझं जीवं अञ्ज सरीरं ... होति तथागतो परं मरणा न होति तथागतो परं भरणा ... होति च न च होति तथागतो परं मरणा ... नेव 10 होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमनं ति. एवंदिट्ठिको अहं, गहपती" ति । ६. एवं वुत्ते अनाथपिण्डिको गहपति ते परिब्बाजके एतदवोच- “य्वायं, भन्ते, आयस्मा एवमाह - 'सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्झं ति - एवंदिट्ठिको अहं, गहपती' ति, इमस्स अयमायस्मतो 15 दिट्ठि अत्तनो वा अयोनिसोमनसिकारहेतु उप्पन्ना परतोघोसपच्चया' वा । सा खो पनेसा दिट्ठि भूता सङ्खता चेतयिता पटिच्चसमुप्पन्ना । यं खो पन किञ्चि भूतं सङ्घतं चेतयितं पटिच्चसमुप्पन्नं तदनिच्चं । यदनिच्चं तं दुक्खं । यं दुक्खं तदेवेसो' आयस्मा अल्लीनो, तदेवेसो आयस्मा अझूपगतो। "यो पायं, भन्ते, पायस्मा एवमाह - 'असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमनं ति - एवंदिटिको अहं, गहपती' ति, इमस्सा पि अयमायस्मतो दिट्ठि अत्तनो वा अयोनिसोमनसिकारहेतु उप्पन्ना परतोघोसपच्चया वा । सा खो पनेसा दिट्ठि भूता सङ्खता चेतयिता पटिच्चसमुप्पन्ना । यं खो पन किञ्चि भूतं. सङ्घतं चेतयितं पटिच्च- 2 समुप्पन्नं तदनिच्चं । यदनिच्चं तं दुक्खं । यं दुक्खं तदेवसो आयस्मा अल्लीनो, तदेवेसो आयस्मा अज्झुपगतो । "यो पायं, भन्ते, प्रायस्मा एवमाह - 'अन्तवा लोको ... पे०... अनन्तवा लोको ... तं जीवं तं सरीरं... अझं जीवं अञ्ज सरीरं होति तथागतो परं मरणा न होति तथागतो परं मरणा होति सी०, स्पा, रो। सी., स्या, रो.। १. पटिश्वसमुप्पमा B.408 20 , ... ... १.परपोरापचया २, देवसो सी.

·5 + R.188 10 १०.१०.३] फिविष्टिकमुक्त घन च होति तथागतो परं मरणा ... नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमनं ति ~ एवंदिट्ठिको अहं, गहपती' ति, इमस्सा पि अयमायस्मतो दिट्ठि अत्तनो वा अयोनिसोमनसिकारहेतु उप्पन्ना परतोघोसपच्चया वा । सा खो पनेसा दिट्टि भूता सङ्खता चेत- यिता पटिच्चसमुप्पन्ना । यं खो पन किञ्चि भूतं सद्भुतं चेतयितं पटिच्च- समुप्पन्नं तदनिच्चं । यदनिच्चं तं दुक्खं । यं दुक्खं तदेवेसो आयस्मा अल्लोनो, तदेवसो आयस्मा अज्झुपगतो" ति । ७. एवं वुत्ते ते परिव्वाजका अनाथपिण्डिकं गहपति एतद- वोचं - "व्याकतानि खो, गहपति, अम्हेहि सब्बेहेव यथासकानि दिट्ठि- गतानि । वदेहि, गहपति, किंदिद्धिकोसि तुवं" ति ? "यं खो, भन्ते, किञ्चि भूतं सङ्खतं चेतयितं पटिच्चसमुप्पन्न तदनिच्चं । यदनिच्चं तं दुक्खं । 'यं दुक्खं तं नेतं मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता' ति - एवंदिट्ठिको अहं, भन्ते" ति । "यं खो, गहपति, किञ्चि भूतं सह्वतं चेतयितं पटिच्चसमुप्पानं तदनिच्चं । यदनिच्चं तं दुक्खं । यं दुक्खं तदेव त्वं, गहपति, अल्लीनो, 15 तदेव त्वं, गहपति, प्रज्झुपगतो" ति । "यं खो, भन्ते, किञ्चि भूतं सलतं चेतयितं पटिच्चसमुप्पानं तदनिच्चं । यदनिच्चं तं दुक्खं । 'यं दुक्खं तं नेतं मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता' ति - एवमेतं यथाभूतं सम्मप्पझाय सुदिटुं । तस्स च उत्तरि निस्सरणं यथाभूतं पजानामी" ति । ८. एवं वुत्ते ते परिवाजका तुण्हीभूता मङकुभूता पत्तक्खन्धा अधोमुखा पज्झायन्ता अप्पटिमाना निसोदिसु । अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति ते परिब्बाजके तुण्हीभूते मङ्कुभूते पत्तक्खन्धे अधोमुखे पज्झायन्ते अप्पटिभाने विदित्वा उट्ठायासना येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसमित्या भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो अनाय- 25 पिण्डिको गहपति यावतको अहोसि तेहि अज्ञतिथियेहि परिब्बाजकेहि सद्धि कथासल्लापो तं सब्बं भगवतो प्रारोचेसि । "साधु साधु, गहपति! एवं खोते, गहपति, मोधपुरिसा कालेन कालं सहधम्मैन सुनिग्गहितं निग्गहेतव्या" ति । ६. अथ खो भगवा अनाथपिण्डिकं गहपति घम्मिया कथाय 50 सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेमि सम्पहंसेसि । अथ खो अनाथपिण्डिको 20 B,409 ·10 R.192 प्रगुत्तरनिकायो [१०.१०.४- तपं तपितब्बं ति वदामि; न च' पनाहं, गहपति, सब्बं तपं न तपितब्बं ति वदामि; नाहं, गहपति, सव्यं समादानं समादितब्बं ति वदामि ; न पनाहं, गहपति, सव्वं समादानं न समादितव्वं ति वदामि ; नाहं, गहपति, सब्बं पधानं पदहितब्बं ति वदामि; न पनाहं, गहपति, सव्वं पधानं न 5 पदहितव्वं ति वदामि; नाहं, गहपति, सचो पटिनिस्सग्गो पटिनिस्सज्जि- तब्बो ति वदामि । न पनाहं, गहपति, सब्बो पटिनिस्सग्गो न पटि- निस्सज्जितब्बो ति वदामि; नाहं, गहपति, सब्बा विमुत्ति विमुच्चि- तब्बा ति वदामि ; न पनाहं, गहपति, सव्वा विमुत्ति न विमुच्चितब्बा ति वदामि । "यं हि, गहपति, तपं तपतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपं तपं न तपितब्बं ति वदामि । यं च स्वास्स गहपति, तपं तपतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभि- वड्डन्ति, एवरूप तपं तपितब्बं ति वदामि । "यं हि, गहपति, समादानं समादियतो अकुसला धम्मा अभि- 15 वड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपं समादानं न समादितब्बं ति वदामि । यं च ख्वास्स, गहपति, समादानं समादियतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, एवरूपं समादानं समादितव्वं ति वदामि । "यं हि, गहपति, पधानं पदहतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, 20 कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपं पधानं न पदहितब्बं ति वदामि । यं च ख्वास्स, गहपति, पधानं पदहतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति कुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, एवरूपं पधानं पदहितब्वं ति वदामि । "यं हि, गहपति, पटिनिस्सग्गं पटिनिस्सज्जतो' अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपो पटिनिस्सग्गो 25 न पटिनिस्सज्जितब्बो ति वदामि । यं च स्वास्स, गहपति, पटिनिस्सग्गं पटिनिस्सज्जतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, एवरूपो पटिनिस्सग्गो पटिनिस्सज्जितब्बो ति वदामि । "यं हि, गहपति, विमुत्ति विमुच्चतो अकुसला धम्मा अभि- यड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपा विमुत्ति न विमुच्चितव्वा १. सी०, स्या०, रो० पोत्पोमु नरिय । २-२. राव विमुक्ति - स्पा० । ३. पटि- निस्सजयती -सी०। ४. विमच्चयती-सी० । B.412 ·१०.१०.५] उत्तियसुतं ति वदामि । यं च स्वास्स, गहपति, विमुत्ति विमुच्चतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, एवरूपा विमुत्ति विमुच्चितव्या ति वदामी" ति। अथ खो वज्जियमाहितो गहपति भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो उठायासना भगवन्तं । अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि । ७. अथ खो भगवा अचिरपक्कन्ते वज्जियमाहिते गहपतिम्हि भिक्खू आमन्तेसि - "यो पि सो', भिक्खवे, भिक्खु' दीघरत्तं अप्प- रजक्सो' इमस्मि धम्मविनये, सो पि एवमेव अझतित्थिये परिव्वाजके सहधम्मेन सुनिग्गहितं निग्गण्हेय्य यथा तं वज्जियमाहितेन गहपतिना 10 निग्गहिता" ति। R.193 15 . ५. उत्तियसुतं १. अथ खो उत्तियो परिबाजको येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि। सम्मोदनीयं कथं सारणीय वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो उत्तियो परि- ब्बाजको भगवन्तं एतदवोच - २. "किं नु खो, भो गोतम, सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ज" ति? "अव्याकतं खो एतं', उत्तिय, मया 'सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमज" ति । "कि पन, भो गोतम, असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोध- 20 मञ्ज" ति? "एतं पि खो, उत्तिय, अब्याकतं मया 'असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमज़" ति। "किं नु खो, भो गोतम, अन्तवा लोको पे०... अनन्तवा लोको ... तं जीवं तं सरीरं ... अ जीवं अझं सरीरं ... होति तथा- 25 गतो परं भरणा न होति तथागतो परं भरणा ... होति च न च होति १-१. खो भिक्तु - स्मा०; सो भिक्खु - रो० 1 २. अप्परग्जक्सो एवमेवं - स्या०, रो० । ४. एवं - सी० । - B.413 ... - स्या. '३.

·२५४ अगुत्तरनिकापो [१०.१०.४- तपं तपितव्वं ति वदामि; न च' पनाहं, गहपति, सब्ब तपं न तपितब्बं ति वदामि ; नाहं, गहपति, सब्बं समादानं समादितब्बं ति वदामि ; न पनाहं, गहपति, सव्वं समादानं न समादितब्बं ति वदामि; नाहं, गहपति, सब्बं पधानं पदहितब्बं ति वदामि; न पनाहं, गहपति, सव्वं पधानं न 5 पदहितब्वं ति वदामि ; नाहं, गहपति, सब्बो पटिनिस्सग्गो पटिनिस्सज्जि- तब्बो ति वदामि । न पनाहं, गहपति, सब्बो पटिनिस्सग्गो न पटि- निस्सज्जितब्बो ति वदामि; नाहं, गहपति, सव्वा' विमुत्ति विमुच्चि- तब्बा ति वदामि; न पनाहं, गहपति, सव्वा विमुत्ति न विमुच्चितब्वा ति वदामि । 10 R.192 "यं हि, गहपति, तपं तपतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपं तपं न तपितव्वं ति वदामि । यं च ख्वास्स गहपति, तपं तपतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभि- वड्डन्ति, एवरूपं तपं तपितव्वं ति वदामि । "यं हि, गहपति, समादानं समादियतो अकुसला धम्मा अभि- 15 वड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूप समादानं न समादितब्बं ति वदामि । यं च स्वास्स, गहपति, समादानं समादियतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, एवरूपं समादानं समादितब्बं ति वदामि । "यं हि, गहपति, पधान पदहतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, 20 कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपं पधानं न पदहितव्वं ति वदामि । यं च स्वास्स, गहपति, पधानं पदहतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति कुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, एवरूपं पधानं पदहितव्वं ति वदामि । "यं हि, गहपति, पटिनिस्सग्गं पटिनिस्सज्जतो' अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपो पटिनिस्सग्गो 25 न पटिनिस्सज्जितव्यो ति वदामि । यं च स्वास्स, गहपति, पटिनिस्सग्गं पटिनिस्सज्जतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, एवरूपो पटिनिस्सग्गो पटिनिस्सज्जितव्यो ति वदामि । "यं हि, गहपति, विमुत्ति विमुच्चतो अकुसला धम्मा अभि- बढन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपा विमुत्ति न विमुच्चितम्या १. सी०, स्या०, रो० पोल्योगु नरिय । २-२. गञ पिमुसि - स्या० । ३. पटि- निरसमयतो-सी०। ४. विगञ्चपती - B.412 शी.।

·२५५ १०.१०.५] उतियसुतं ति वदामि । यं च स्वास्स, गहपति, विमुत्ति विमुच्चतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवडन्ति, एवरूपा विमुत्ति विमुच्चितब्वा ति वदामी" ति। अथ खो वज्जियमाहितो गहपति भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो उट्ठायासना भगवन्तं । अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि । ७. अथ खो भगवा अचिरपक्कन्ते वज्जियमाहिते गहपतिम्हि भिक्खू आमन्तेसि - "यो पि सो', भिक्सवे, भिपसु' दीपरत्तं अप्प- रजक्खो'इमस्मि धम्मविनये, सो पि एवमेव अझतित्यिये परिव्वाजके सहधम्मन सुनिग्गहितं निग्गण्हेय्य यथा तं वज्जियमाहितेन गहपतिना 10 निग्गहिता" ति । , R.193 - 15 ५. उत्तियसुत्तं १. अथ खो उत्तियो परिबाजको येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो उत्तियो परि- ब्बाजको भगवन्तं एतदवोच २. "किं नु खो, भो गोतम, सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघम" ति ? "अब्याकतं खो एतं', उत्तिय, मया 'सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमझ" ति । "किं पन, भो गोतम, असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघ- 20 मञ्ज" ति? "एतं पि खो, उत्तिय, अव्याकतं मया 'प्रसस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ज" ति । "किं नु खो, भो गोतम, अन्तवा लोको ... पे०... अनन्तवा लोको ... तं जीवं तं सरीरं... अझं जीवं अशं सरीरं... होति तथा- 25 गतो परं मरणा न होति तथागतो परं मरणा ... होति च न च होति १-१. खो भिक्खु - स्या०; सो भिक्खु - रो० । २. अप्परज्जवखो एवमेवे - स्या०, रो० । ४. एवं-सी० । - B.413 -स्पा० ।३.

·२५६ - , 5 ... अङगुत्तरनिकायो [१०.१०.५- तथागतो परं मरणा ... नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ज" ति ? "एतं पि खो, उत्तिय, अव्याकतं मया 'नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ज" ति । "किं नु खो, भो गोतम, सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोध- मनं'ति, इति पुट्ठो समानो 'अव्याकतं खो एतं, उत्तिय, मया - सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमांति वदेसि । "'किं पन, भो गोतम, असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमनं ति, इति पुट्ठो समानो – 'एतं पि खो, उत्तिय, अव्याकतं 10 मया असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्जति वदेसि । ""किं नु खो, भो गोतम, अन्तवा लोको... पे०... अनन्तवा लोको तं जीवं तं सरीरं ... अझं जीवं अनं सरीरं ... होति तथागतो परं मरणा ... न होति तथागतो परं मरणा ... होति च न च होति तथा- गतो परं मरणा नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव 15 सच्चं मोघमनं ति, इति पुट्ठो समानो – 'एतं पि खो, उत्तिय, अव्या- कतं मया 'नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ज' ति वदेसि । अथ किञ्चरहि भोता गोतमेन व्याकत" ति ? "अभिज्ञाय' खो अहं, उत्तिय, सावकानं धम्म देसेमि सत्तानं विसुद्धिया सोकपरिदेवानं समतिक्कमाय दुक्खदोमनस्सानं अत्थङ्गमाय 20 जायस्स अधिगमाय निब्बानस्स सच्छिकिरियाया" ति । "यं पनेतं भवं गोतमो अभिनाय सावकानं धम्म देसेसि' सत्तानं विसुद्धिया सोकपरिदेवानं समतिक्कमाय दुक्खदोमनस्सानं प्रत्यङ्ग- माय आयस्स अधिगमाय निब्बानस्स सच्छिकिरियाय, सब्बो वा* तेन लोको नीयति उपड्डो वा तिभागो वा" ति ? एवं वुत्ते भगवा तुम्ही 23 अहोसि । ३. अथ खो प्रायस्मतो आनन्दस्स एतदहोसि - "मा हेवं पो उत्तियो परिब्बाजको पापकं दिट्ठिगतं पटिलभि' - 'सब्यसामुक्कासिक वत मे समणो गोतमो पन्हं पुट्ठो संसादेति, नो विस्सजेति, ननून १. मभिमा-म्या। २. प्रमिलायमभिशाय-सी०1३. देरोति-सी। ४, प-रौं । ५. नीपिस्सति - सी०: निम्यारसति - रया०; निम्पिरराति -री । ६. पटि- समति - सी.,रो। ७. राम्या सामुफसिक सी० सम्ञ सामुषसित ८-८. नून म- स्था। R.194 . B.44 ·२५७ 5 R.195 १०.१०.६] फोकनुदसुतं विसहती' ति । तदस्स उत्तियस्स परिवाजकस्स दीघरतं अहिताय दुक्खाया" ति । ४. अथ खो प्रायस्मा मानन्दो उत्तियं परिव्याजकं एतदवोच "तेनहावुसो उत्तिय, उपमं ते करिस्सामि । उपमाय मिधेकच्चे विशू पुरिसा भासितस्स अत्थं प्राजानन्ति । सेय्यथापि, आवुसो उत्तिय, रो पच्चन्तिमं नगरं ददुद्धापं दन्हपाकारतोरणं एक- द्वारं । तत्रस्स दोवारिको पण्डितो व्यत्तो' मेधावी अज्ञातानं निवारता गातानं पवेसेता । सो तस्स नगरस्स समन्ता अनुपरियायपथ' अनुक्कमति । अनुपरियायपथं अनुक्कममानो न पस्सग्य पाकारसन्धि वा पाकारविवरं वा, अन्तमसो विळारनिक्समनमत्त पि । नो च 10 ख्वास्स एवं जाणं होति - ‘एत्तका पाणा इमं नगरं पविसन्ति वा निक्खमन्ति वा'ति । अथ स्वास्स एवमेत्य होति -- 'ये खो केचि प्रोळा- रिका पाणा इमं नगरं पविसन्ति वा निक्खमन्ति वा, सव्ये ते इमिना द्वारेन पविसन्ति वा निक्खमन्ति वा' ति । "एवमेव खो, प्रावुसो उत्तिय, न' तथागतस्स एवं उस्सुक्कं 13 होति - 'सब्बो वा तेन लोको नीयति, उपड्डो वा, तिभागो वा' ति । अथ खो एवमेत्य तथागतस्स होति - 'ये खो केचि लोकम्हा नीयिंसु वा नीयन्ति वा नीयिस्सन्ति वा, सब्बे ते पञ्च नीवरणे पहाय चेतसो उप- क्किलेसे पञ्चाय दुब्बलीकरणे, चतूसु सतिपट्ठानेसु सुप्पतिद्वितचित्ता, सत्त वोज्झङ्गे यथाभूतं भावत्वा । एवमेते लोकम्हा नीयिंसु वा नीयन्ति वा 20 नीयिस्सन्ति वा' ति । यदेव खो त्वं, अावुसो उत्तिय, भगवन्तं पन्हं अपुच्छि तदेवेतं पन्हं भगवन्तं अञ्जन परियायेन अपुच्छि । ते तं भगवा न व्याकासी" ति । , तस्मा B.415. R.196 ६. कोकनुदसुत्तं १. "एक समय आयस्मा आनन्दो राजगहें विहरति तपोदा- रामे । अथ खो आयस्मा आनन्दो' रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय येन 25 तपोदा तेनुपसङ्कमि गत्तानि परिसिञ्चितुं । तपोदे" गतानि परि- १. पि मिधेकच्चे-सी० । २. दन्हुद्दाप - सी०, रो०; त दलहदाल - स्वा० । ३. वियत्तो- सी०। ४-४. सी०, स्या०, रो. पोत्यमु नत्यि। ५. बिलारनिस्रावनमत्तं- सी० विळारनिस्सकनमत्तं - स्या०; बिळारनिस्सक्कनमत्तं - रो०।६ त - सी०।७. इम पन्हं-स्या०1८.मापुच्छि-सी018-१.स्था. पोत्यके नत्यि। १०. सपोदाम -स्या०, रो। म०४-३३ ·२५८ 10 भडगुत्तरनिकायो [१०.१०.६- सिञ्चित्वा पच्चुत्तरित्वा एकचीवरो अट्ठासि गत्तानि पुव्वापयमानों । कोकनुदो पि खो परिब्वाजको रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय येन तपोदा तेनुपसङ्कमि गत्तानि परिसिञ्चितुं । अहसा खो कोकनुदो परिब्बाजको आयस्मन्तं प्रानन्दं दूरतो व प्रागच्छन्तं । दिस्वान आयस्मन्तं आनन्द 5 एतदवोच २. "क्वेत्य', यावुसो" ति ? "अमावुसो, भिक्खू" ति । "कतमेसं, आबुसो, भिक्खून" ति ? "समणानं, आवुसो, सक्यपुत्तियानं" ति । "पुच्छेय्याम मयं आयस्मन्तं किञ्चिदेव देसं, सचे आयस्मा अोकासं करोति पञ्हस्स वेय्याकरणाया" ति । "पुच्छावुसो, सुत्वा वेदिस्सामा" ति । "किं नु खो, भो, 'सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ज' ति - एवंदिट्ठि' भवं" ति ? "न खो अहं, आवुसो, एवंदिट्ठि - 'सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमज" ति । "किं पन, भो, 'प्रसस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ज' ति - एवंदिट्टि भवं" ति ? "न खो अहं, आवुसो, एवंदिट्ठि - 'असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ज"ति । "किं नु खो, भो, अन्तवा लोको ... पे०... अनन्तवा लोको ... तं जीवं तं सरीरं अनं जीवं अञ्ज सरीरं होति तथागतो परं मरणा न होति तथागतो परं मरणा होति च न च होति तथागतो परं मरणा नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, 25 इदमेव सच्चं मोघमनं ति - एवंदिट्टि भवं" ति ? "न खो अहं, आवुसो, एवंदिट्टि- 'नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ज" ति । "तेन हि भवं न जानाति, न पस्सती" ति ? 15 20 ... R.197 D.416 १. को तेत्य सी०% ववत्य रो०॥ २. एवंदिट्टी - सी० एयदिहिको - स्या०।

·२५६ 5 ... ... १०.१०.६] फोकनुदसुत्तं "न खो अहं, आवुसो, न जानामि न पस्सामि । जानामहं, आयुसो, पस्सामी" ति। ३. ""किं नु खो, भो, सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ज ति-एवंदिट्ठि भवं' ति, इति पुट्ठो समानो-'न खो अहं, पावुसो, एवंदिट्ठि -- सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमांति वदेसि । ""किं पन, भो, असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ज ति - एवंदिट्ठि भव' ति, इति पुट्ठो समानो - 'न खो अहं, आवुसो, एवं- दिट्ठि- असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमनं ति वदेसि । "किं नु खो, भो, अन्तवा लोको ... पे०... अनन्तवा लोको तं जीवं तं सरीरं... अझं जीवं अज सरीरं... होति तथागतो परं मरणा 10 न होति तथागतो परं मरणा होति च न च होति तथागतो परं मरणा ... नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघ- मनं ति-एवंदिट्ठि भवं ति, इति पुट्ठो समानो-'न खो अहं, पावुसो, एवंदिट्ठि - नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमनं ति वदेसि । "तन हि भवं न जानाति न पस्सती' ति, इति पुट्ठो रामानो 'न खो अहं, आवुसो, न जानामि न पस्सामि । जानामहं, आवुसो, पस्सामी' ति वदेसि । यथा कथं पनावुसो, इमस्स भासितस्स अत्यो दट्ठव्वो" ति? ४. ""सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमनं ति खो, प्रावुसो, दिद्विगतमेतं । 'असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमन' ति खो, भावुसो, दिविगतमेतं । अन्तवा लोको ...पे०... अनन्तवा लोको ... तं जीवंतं सरीरं ... अनंजीवं अञ्ज सरीरं... होति तथागतो परं मरणा न होति तथागतो परं मरणा ... होति च न च होति तथा- गतो परं मरणा ... 'नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, सच्चं मोघमति खो, आवुसो, दिट्ठिगतमेतं । "यावता, आवुसो, दिढिगता यावता दिट्ठिट्ठान' दिट्ठिअधिट्ठानं दिविपरियुट्टानं दिट्टिसमुट्ठानं दिट्ठिसमुग्धातो, तमहं जानामि तमहं 15 20 ... इदमेव 25 R.198 B.417 १-१.दिहिहाना अधिट्ठान परियट्ठान समुट्ठान समुग्धातो-सी०; दिट्टिहाना अघिद्यानं परियुट्ठानं समुग्धातो-स्या०, दिद्विान अधिट्टान-परियुटान-समुट्ठान-समुग्पातो-रो ।

·२६० मगुत्तरनिकायो [१०.१०.६- पस्सामि । तमहं जानन्तो तमहं पस्सन्तो क्याहं वक्खामि – 'न जानामि न पस्सामी' ति ? जानामहं, आवुसो, पस्सामी" ति । "को नामो आयस्मा, कथं च पनायस्मन्तं सब्रह्मचारी जानन्ती"ति? "'प्रानन्दो' ति खो मे, आबुसो, नामं । 'आनन्दो ति च पन मं सब्रह्मचारी जानन्ती" ति । "महाचरियन वत किर, भो', सद्धि मन्तयमाना न जानिम्ह . 'प्रायस्मा अानन्दो' ति । सचे हि मयं जानेय्याम* - 'अयं आयस्मा आनन्दो' ति, एत्तकं पि नो नप्पटिभासेय्य । खमतु च मे आयस्मा 10 आनन्दो" ति। 5 - R.199 ७. आहुनेय्यसुतं १. "दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु पाहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्स। कतमेहि दसहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सोलवा होति, पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति प्राचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु 15 भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । २. "बहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसन्निचयो। ये ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्थं सब्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स धम्मा वहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया 20 सुप्पटिविद्धा। ३. "कल्याणमित्तो होति कल्याणसहायो कल्याणराम्पवको । ४. सम्मादिट्ठिको होति सम्मादस्सनेन समन्नागतो। ५. "अनेकविहितं इद्धिविधं पच्चनुभोति- एको पि हुत्वा बहुधा होति; बहुधा पि हुत्वा एको होति; आविभावं, तिरोभावं; तिरोकुटुं' 25 तिरोपाकारं तिरोपबतं असज्जमानो गच्छति, सेय्यथापि आकासे; पथविया पि उम्मुज्जनिमुज्जं करोति, सेव्यथापि उदके; उदके पि २. भोता-सी०, रो०। ३. जानिम्हा- स्मा० । ४. सजानेम्याम-सी०, स्या, रो०। ५. सत्पं - सी०। ६. निरोकुद - म । B.418 - १. सजानन्ती-स्या०1 ·... १०.१०.७] प्राहुनेम्यमुत्तं २६१ अभिज्जमाने गच्छति, सेय्यथापि पथवियं; आकासे पि पल्लङ्घन कमति, सेय्यथापि पक्खी सकुणो; इमे पि चन्दिमसुरिये एवंमहिद्धिके एवंमहानुभावे पाणिना' परामसति' परिमज्जति, याव ब्रह्मलोका पि कायेन वसं वत्तेति । ६. "दिव्वाय सोतधातुया विसुद्धाय अतिक्कन्तमानुसिकाय उभो 5 सद्दे सुणाति दिव्ये च मानुसे च ये दूरे सन्तिके च । ७. "परसत्तानं परपुग्गलानं चेतसा चेतो परिच्च पजानाति । सरागं वा चित्तं 'सरागं चित्तं ति पजानाति; वीतरागं वा चित्तं वीतरागं चित्तं' ति पजानाति; सदोसं वा चित्तं ...पे०... वीतदोस वा चित्तं ...पे०... समोहं वा चित्तं वीतमोहं वा चित्तं ... सवित्तं वा चित्तं . विक्खित्तं वा चित्तं ... महग्गतं वा चित्तं ... अमहग्गतं का चित्तं ... सउत्तरं वा चित्तं ... अनुत्तरं वा चित्तं ... समाहितं वा चित्तं असमाहितं वा चित्तं ... विमुत्तं वा चित्तं अविमुत्तं वा चित्तं 'अविमुत्तं चित्तं' ति पजानाति । ८. "अनेकविहितं पुन्बेनिवासं अनुस्सरति, सेय्यथीदं पि जाति द्वे पि जातियो तिस्सो पि जातियो चतस्सो पि जातियो पञ्च पि जातियो दस पि जातियो वीसं पिजातियो तिसं पि जातियो चत्ता- लीसं' पि जातियो पास पि जातियो जातिसतं पि जातिसहस्सं पि जातिसतसहस्सं पि अनेके पि संचट्टकप्पे अनेके पि विवट्टकप्पे अनेके पि संवट्टविवट्टकप्पे - 'अमुत्रासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवष्णो एवमाहारो 20 एवंसुखदुक्खपटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो अमुत्र उदपादि'; तत्रापासि एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुवखपटि- संवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो इधूपपन्नो' ति, इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति । ६. "दिब्बेन चक्खुना विमुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति 25 चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बणे, सुगते दुग्गते यथा- कम्मूपगे सत्ते पजानाति 'इमे वत खो भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरि- मी० पत्ताळीस १-१. पानिना परिमसति - सी०। २. चतारीसं - ३. उप्यादि-सी०।४, इधुपपनो - सी०, रो, इधुप्पनो • एकं 15 R.200 B.419 -म्या.। - स्पा०।

·प्रगुप्तरनिकायो [१०.१०.७- यानं उपवादका मिच्छादिटिका मिच्छादिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना; इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनी- सुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्टिका सम्मादिट्ठि- 5 कम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपन्ना' ति । इति दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे, सुगते दुग्गते यथा- कम्मूपगे सत्ते पजानाति । १०. "आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्चाविमुत्ति 10 दिद्वेव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो . भिक्खु प्राहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्खेतं लोकस्सा" ति। R.201 15 ८. थेरसुतं १. "दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु यस्सं यस्सं दिसायं विहरति, फासुयेव विहरति । कतमेहि दसहि ? थेरो होति रत्तभू चिरपव्वजितो, सीलवा होति ... पे०... समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु, बहुस्सुतो होति ... पे०... दिट्ठिया सुप्पटिविद्धो', उभयानि खो पनस्स पातिमोक्खानि वित्थारेन स्वागतानि होन्ति सुविभत्तानि सुप्पवत्तीनि सुविनिच्छितानि मुत्तसो अनुव्यञ्जनसो, अधिकरण- 20 रामुष्पादवूपसमकुसलो होति, धम्मकामो होति पियसमुदाहारो अभिधम्मे अभिविनये उळारपामोज्जो', सन्तुट्ठो होति इतरीतरचीवरपिण्डपात- सेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन, पासादिको होति अभिक्कन्त- पटिक्कन्त' सुसंवुतो अन्तरघरे' निसज्जाय, चतुन्नं झानानं प्राभि- चेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलामी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, आसवानं च खया अनासवं चेतोविमुत्ति पाविमुत्ति दिवेव धम्मे सयं अभिन्ना सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि 25 D.420 १. मुष्पटिविटा -- सी०, स्पा, रो.। २. उळारपामुग्यो- सी०, स्या०, रो। ३. अभिगमन्ते पटियान्वे-सी०। ४. मन्तरपरे पि-सी०, स्था०,रो ।

·२६३ १०.१०.६] उपालिसुत्तं खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु यस्सं यस्सं दिसायं विहरति, फासुयेव विहरती" ति । R.202 ६. उपालिसुतं १. अथ खो प्रायस्मा उपालि येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा उपालि भगवन्तं एतदवोच - "इच्छामह, भन्ते, अरञ- 5 वनपत्यानि' पन्तानि सेनासनानि पटिसेवितुं" ति । २. "दुरभिसम्भवानि हि खो, उपालि, अरञ्जवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि । दुक्करं पविवेकं दुरभिरमं । एकत्ते हरन्ति मञ्चे मनो वनानि समाधि अलभमानस्स भिक्खुनो। यो खो, उपालि, एवं वदेय्य - 'अहं समाधि अलभमानो अरञ्जवनपत्यानि पन्तानि सेना- 10 सनानि पटिसेविस्सामी' ति, तस्सेतं पाटिकङ्गं 'संसोदिस्सति वा उप्लविस्सति वा' ति । ३. "सेय्यथापि, उपालि, महाउदकरहदो। अथ पागच्छेय्य हत्थिनागो सत्तरतनो वा अड्डट्ठरतनो वा । तस्स एवमस्स - 'यन्नूनाहं इमं उदकरहदं प्रोगाहेत्वा कण्णसंधोविकं पि खिड़े कीळेय्यं पिट्टिसंघोविकं 15 पि खिड्डे कीळेय्यं । कण्णसंधोविकं पि खिड्डे कीळित्वा पिट्ठिसंधोविकं पि खिड्डे कोळित्वा न्हात्वा च पिवित्वा च पच्चुत्तरित्वा येन कामं पक्क- मेय्यं ति । सो तं उदकरहदं ओगाहेत्वा कण्णसंघोविकं पि खिडे कीळेय्य पिट्ठिसंघोविकं पि खिड्डे कोळेय्य ; कण्णसंधोविकं पि खिड़े कीळित्वा पिट्ठिसंघोविकं पि खिडं कीळित्वा न्हात्वा च पिवित्वा च पच्चुत्तरित्वा 20 येन कामं पक्कमेय्य । तं किस्स हेतु ? महा', उपालि', अत्तभावो गम्भीरे गाधं विन्दति । "अथ आगच्छेय्य ससो वा विळारो वा । तस्स एवमस्स - 'को चाहं, को च हत्यिनागो ! यनूनाहं इमं उदकरहदं प्रोगाहेत्वा कण्ण- संघोविक पि खिड़े कोळेय्यं पिट्ठिसंघोविकं पि खिड्डे कोळेय्यं; कण्ण- 25 संधोविकं पि खिडं कीळित्वा पिट्ठिसंघोविकं पि खिड़े कोळित्वा न्हात्वा १. अरख्ने वनपत्यानि सी०, रो० । ३-३. उप्पिलविस्सति था- सी०, स्या०,रो०1४. अट्टरतनो-सी०, रो० । ५. नहात्वा- २. सी०, रो० पोत्यकेमु नत्थि । सी०,रो० । ६-६. महापालि-सी०, रो० । . R.203 ·२६२ प्रङगुप्तरनिकायो [१०.१०.७- यानं उपवादका मिच्छादिटिका मिच्छादिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना; इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनी- सुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्टिका सम्मादिटि- 5 कम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सगं लोकं उपपन्ना' ति । इति दिव्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे, सुगते दुग्गते यथा- कम्मूपगे सत्ते पजानाति । १०. "आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पनाविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो , भिक्खु पाहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्खेतं लोकस्सा" ति । R.201 10 ८. थेरगुत्तं १. “दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु यस्सं 15 यस्सं दिसायं विहरति, फासुयेव विहरति । कतमेहि. दसहि ? थेरो होति रत्तभूचिरपबजितो, सीलवा होति ... पे०... समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु, वहुस्सुतो होति ... पे०... दिट्ठिया सुप्पटिविद्धो', उभयानि खो पनस्स पातिमोक्खानि वित्यारेन स्वागतानि होन्ति सुविभत्तानि सुप्पवत्तीनि सुविनिच्छितानि सुत्तसो अनुव्यञ्जनसो, अधिकरण- 20 समुप्पादवूपसमकुसलो होति, धम्मकामो होति पियसमुदाहारो अभिधम्मे अभिविनये उळारपामोजो', सन्तुट्ठो होति इतरीतरचीवरपिण्डपात- सेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन, पासादिको होति अभिक्कन्त- पटिक्फन्ते' सुसंवुतो अन्तरघरे निसज्जाय, चतुन्नं झानानं आभि- चेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, आसवानं च खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्जाविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि 25 B.420 रो०1 १. मुप्पटिविटा-सी०, स्था, २. उळारपामुग्जो - सी०, स्या०, रो० । २. भिवान्ते पटिक्वन्ले-सी०। ४. मन्तरपरे पि-सी०, स्या०, रो०।

·१०.१०.६] उपालिसुतं २६३ खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु यस्सं यस्सं दिसायं विहरति, फासुदेव विहरती" ति । , R.202 ६. उपालिसुतं १. अथ खो आयस्मा उपालि येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा उपालि भगवन्तं एतदवोच - "इच्छामह, भन्ते, अरब्न- 5 वनपत्थानि' पन्तानि सेनासनानि पटिसेवितुं" ति । २. "दुरभिसम्भवानि हि' खो, उपालि, अरञ्जवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि । दुक्करं पविवेकं दुरभिरमं । एकत्ते हरन्ति मने मनो वनानि समाधि अलभमानस्स भिक्खुनो। यो खो, उपालि, एवं वदेय्य -- 'अहं समाधि अलभमानो अरझवनपत्यानि पन्तानि सेना- 10 सनानि पटिसेविस्सामी' ति, तस्सेतं पाटिकरवं 'संसोदिस्सति वा उप्लविस्सति वा ति। ३. "सेय्यथापि, उपालि, महाउदकरहदो। अथ प्रागच्छेय्य हत्थिनागो सत्तरतनो वा अड्डट्टरतनो वा । तस्स एवमस्स - ‘यन्नूनाहं इमं उदकरहदं प्रोगाहेत्वा कण्णसंधोविकं पि खिड्डे कोळेय्यं पिट्ठिसंघोविक पि खिड्डे कोळेय्यं । कण्णसंधोविक पि खिड्डे कीळित्वा पिट्ठिसंधोविक पि खिड्डे कीळित्वा न्हात्वा च पिवित्वा च पच्चुत्तरित्या येन कामं पक्क- मेय्य'ति । सो तं उदकरहदं प्रोगाहेत्वा कण्णसधोविकं पि खिड्डे कीळेय्य पिट्ठिसंधोविकं पि खिड्डे कोळेय्य; कण्णसंधोविकं पि खिड्डु कीळित्वा पिट्ठिसंधोविकं पि खिड्डे कोळित्वा न्हात्वा च पिवित्वा च पच्चुत्तरित्वा येन कामं पक्कमेय्य । तं किस्स हेतु ? महा', उपालि', अत्तभावो गम्भीरे गाधं विन्दति । "अथ आगच्छेय्य ससो वा विळारो वा । तस्स एवमस्स – 'को चाहं, को च हत्थिनागो! यन्नूनाहं इमं उदकरहदं प्रोगाहेत्वा कण्ण- संघोविक पि खिड्डे कोळेय्यं पिट्ठिसंघोविकं पि खिड़े कोळेय्यं; कण्ण- 25 संधोविकं पि खिडं कीळित्वा पिट्ठिसंधोविकं पि खिड़े कोळित्वा न्हात्वा सी०, रो० । २. सी०, रो० पोत्यकेसु नस्थि । ३-३. उप्पिलविस्सति या-सी०, स्या०,रो०1४. अट्ठरतनो-सी०, रो। ५. नहात्वा- सी०,०। ६-६. महापालि-सी०, रो० । 15 20 - - R.203 १. परजे वनपत्यानि ·२६२ प्रगुत्तरनिकायो [१०.१०.७- यानं उपवादका मिच्छादिट्टिका मिच्छादिट्ठिकम्मसमादाना, ते कायस्रा भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना; इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनो- सुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्टिका सम्मादिट्ठि- 5 कम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपन्ना' ति । इति दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवणे दुब्बणे, सुगते दुग्गते यथा- कम्मूपगे सत्ते पजानाति । १०. "आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पन्चाविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति पाहुनय्यो दक्खिणेय्यो अलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्सा" ति। R.201 10 - , 15 ८. थेरसुत्तं १. “दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु यस्त यस्सं दिसायं विहरति, फासुयेव विहरति । कतमेहि दसहि ? थेरो होति रतभू चिरपवजितो, सीलपा होति ... पे०... समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु, बहुस्सुतो होति ... पे०... दिट्ठिया सुप्पटिविद्धो', उभयानि खो पनस्स पातिमोक्खानि वित्यारेन स्वागतानि होन्ति मुविभत्तानि सुप्पवत्तीनि सुविनिच्छितानि सुतसो अनुव्यञ्जनसो, अधिकरण- 20 समुप्पादवूपसमकुसलो होति, धम्मकामो होति पियसमुदाहारो अभिधम्मे अभिविनये उळारपामोज्जो', सन्तुट्ठो होति इतरीतरचीवरपिण्डपात- सेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिपसारेन, पासादिको होति अभिषपन्त- पटिक्कन्ते' मुसंवुतो अन्तरघरे' निसज्जाय, चतुम्नं झानाने प्राभि- घेतसिकानं दिट्ठधम्मसुसविहारानं निकामलामी होति अकिच्छनामी अकसिरलाभी, पासवानं च सया अनासपं चेतोषिमुत्ति पनाविमुक्ति दिद्वैव पम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्या उपसम्पज्ज विहरति शमेहि १. गुणदिपिता-गी., स्पा...। २. उठावामुग्यो-मी, स्या... ३. प्रपिरो परिवारले-मी. ४. मनापरेमि-गी, ...। D.120 ·१०.१०.६] उपालिसुतं खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु यस्सं यस्सं दिसायं विहरति, फासुयेव विहरती" ति । R.202 ६. उपालिसुत्तं १. अथ खो आयस्मा उपालि येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्क- मित्या भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो आयस्मा उपालि भगवन्तं एतदवोच - "इच्छामहं, भन्ते, अरञ्ज- 5 वनपत्थानि' पन्तानि सेनासनानि पटिसेवितुं" ति । २. "दुरभिसम्भवानि हि' खो, उपालि, अरञ्जवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि । दुक्करं पविवेकं दुरभिरमं । एकत्ते हरन्ति मञ् मनो वनानि समाधि अलभमानस्स भिक्खुनो। यो खो, उपालि, एवं चदेय्य - 'अहं समाधि अलभमानो अरझवनपत्यानि पन्तानि सेना- 10 सनानि पटिसेविस्सामी' ति, तस्सेतं पाटिकङ्ख - 'संसीदिस्सति वा उप्लविस्सति'वा' ति। ३. "सेय्यथापि, उपालि, महाउदकरहदो। अथ आगच्छेय्य हत्यिनागो सत्तरतनो वा अड्डट्ठरतनो वा । तस्स एवमस्स -- 'यनूनाहं इमं उदकरहदं प्रोगाहेत्वा कण्णसंघोविकं पि खिड़े कोळेय्यं पिट्ठिसंघोविक पि खिड्डे कोळेय्यं । कण्णसंघोविक पि खिडं कोळित्वा पिट्ठिसंघोविक पि खिडं कोळित्वा न्हात्वा च पिवित्वा च पच्चुत्तरित्या येन कामं पक्क- मेय्य'ति । सो तं उदकरहदं प्रोगाहेत्वा कण्णसंघोविकं पि खिड़े कोळेय्य पिढिसंधोविक पि खिड्डे कीळेय्य; कण्णसंघोविकं पि खिड्डे कोळित्वा पिद्विसंधोविकं पि खिडे कीळित्वा न्हात्वा च पिवित्वा च पच्चुत्तरित्वा 20 येन कामं पक्कमेय्य । तं किस्स हेतु ? महा', उपालि', अत्तभावो गम्भीरे गाधं विन्दति । "अथ आगच्छेय्य ससो वा विळारो वा । तस्स एवमस्स 'को चाहं, को च हत्थिनागो! यन्नूनाहं इमं उदकरहदं प्रोगाहेत्वा कण्ण- संघोविकं पि खिड़े कोळेय्यं पिट्ठिसंघोविकं पि खिटुं कीळेय्यं; कण्ण- 25 संघोविकं पि खिडं कीळित्वा पिट्ठिसंघोविकं पि खिष्टुं कोळित्या न्हात्वा १. मरम्ने वनपत्यानि - सी०, रो० । २. सी०, रो० पोत्यमु गयि । ३-३, उप्पिलविस्मति वा-सी०, स्या०,रो०। ४. भट्टरतनो-गी०, रो०। ५. नहात्वा- सी०,रो०। ६-६. महापालि - सी०, रो०। 15 R.203 ·B.422 १०.१०.६] उपालिसुतं सारथि सत्या देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा । सो इमं लोकं सदेवकं समारकं सब्रह्मकं सस्समणब्राह्माणि पजं सदेवमनुस्सं सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा पवेदेति । सो धम्म देसेति आदिकल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसान- कल्याणं सात्यं सव्यञ्जनं, केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति । ६. "तं धम्म सुणाति गहपति वा गहपतिपुत्तो वा अञ्जतरस्मि 5 वा कुले पच्चाजातो। सो तं धम्म सुत्वा तथागते सद्धं पटिलभति । सो तेन सद्धापटिलाभेन समन्नागतो इति पटिसञ्चिक्खति- 'सम्बाधो घरावासो रजापथो, अभोकासो पब्बज्जा' । नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं । यनूनाहं केसमस्सुं अोहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादत्वा 10 अगारस्मा अनगारियं पब्बजेय्यं' ति । ७. "सो अपरेन समयेन अप्पं वा भोगक्खन्धं पहाय महन्तं वा भोगक्खन्धं पहाय अप्पं वा जातिपरिवर्ल्ड पहाय महन्तं वा आतिपरिवर्ल्ड पहाय केसमस्सुं अोहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्वजति । ८. "सो एवं पव्वजितो समानो भिवखून सिक्खासाजीवसमा- पन्नो पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरतो होति निहितदण्डो निहितसत्थो लज्जी दयापन्नो सब्बपाणभूतहितानुकम्पी विहरति । "प्रदिन्नादानं पहाय अदिन्नादाना पटिविरतो. होति दिन्नादायी दिन्नपाटिकङ्खी; अथेनेन सुचिभूतेन अत्तना विहरति । "प्रब्रह्मचरियं पहाय ब्रह्मचारी होति पाराचारी विरतो मेथुना गामधम्मा। "मुसावादं पहाय मुसावादा पटिविरतो होति सच्चवादी सच्च- सन्धो थेतो पच्चयिको अविसंवादको लोकस्स । "पिसुणं वाचं पहाय पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, इतो 25 सुत्वा न अमुन अक्खाता इमेसं भेदाय, अमुत्र वा सुत्वा न इमेसं अवखाता अमूसं भेदाय । इति भिन्नान वा सन्धाता सहितानं वा अनुप्पदाता, समग्गारामो समग्गरतो समग्गनन्दी; समग्गकरणिं वाचं भासिता होति । "फरुसं वाचं पहाय फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति । या 15 20 R.205 १. पब्वजा-स्या० । म०४-३४ ·+ 7 B.423 . अमृतरनिकायो [१०.१०.६. सा वाचा नेला' कण्णसुखा पेमनीया हंदयङ्गमा पोरी बहुजनकन्ता वहुजनमनापा, तथारूपिं वाचं भासिता होति । "सम्फप्पलापं पहाय सम्फप्पलापा पटिविरतो होति कालवादी भूतवादी अत्थवादी धम्मवादी विनयवादी, निधानति वाचं भासितो 5 : होति* कालेन सापदेसं परियन्तवति अत्यसंहितं । "सो बीजगामभूतगामसमारम्भा पटिविरतो होति । एक- भत्तिको होति रत्तूपरतो, विरतो विकालभोजना । नच्चगीतवादित- विसूकदस्सना पटिविरतो होति, मालागन्धविलेपनधारणमण्डनविभूसन- द्वाना पटिविरतो होति, उच्चासयनमहासयना पटिविरतो . होति, 10 जातरूपरजतपटिग्गहणा पटिविरतो होति, प्रामकधापटिग्गहणा पटि- विरतो होति, आमकमंसपटिग्गहणा पटिविरतो होति, इस्थिकुमारिक- पटिग्गहणा पटिविरतो होति, दासिदासपटिग्गहणा पटिविरतो होति, अजेळकपटिग्गहणा पटिविरतो होति, कुक्कुटसूकरपटिग्गहणा पटिविरतो होति, हथिगवस्सवळवपटिग्गहणा' पटिविरतो होति', खेत्तवत्थुपटि- 15 ग्गहणा पटिविरतो होति, दूतय्यपहिणगमनानुयोगा पटिविरतो होति, कयविक्कया पटिविरतो होति, तुलाकूटकंसकूटमानकूटा पटिविरतो होति, उक्कोटनवञ्चननिकतिसाचियोगा' पटिविरतो होति, छेदन- वधवन्धनविपरामोसमालोपसहसाकारा' पटिविरतो होति । ६. "सो सन्तुट्ठो होति कायपरिहारिकेन चीवरेन कुच्छिपरि- २० हारिकेन पिण्डपातेन । येन येनेव पक्कमति समादायेव पक्कमति, सेय्यथापि नाम पक्खो सकुणो येन येनेव डेति सपत्तभारो व डेति । एवमेव भिक्खु सन्तुट्ठो होति कायपरिहारिकेन चीवरेन कुच्छिपरिहारिकेन पिण्डपातेन । येन येनेव पक्कमति समादायेव पक्कमति । सो इमिना अरियन सीलक्खन्धन समन्नागतो अज्झत्तं अनवज्जसुखं पटिसंवेदेति । १०. चक्सुना रूपं दिस्या न निमित्तग्गाही होति नानुव्यञ्जनम्गाही। यत्वाधिकरणमेनं चवखुन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्यं, तस्स संवराय पटिपज्जति; रक्सति चक्सुन्द्रियं, चक्सुन्द्रिये संवरं प्रापज्जति । सोतेन R.206 । 25 १. म्या०पोरयो नपि। २. म. पत्थोत्थि३-३. स्या. पोत्यनस्थि । ४. • सावियोगा-सी०; मोटनवश्वनिकनिातिमावियांगा - स्पा। ५. ऐनवप- बन्धविरामोगप्रासोपगाहसा -स्या..

·D.424 R.207 १०.१०.६] उपातिगुतं सई सुत्वा ... धानेन गन्धं घायित्वा ... जिव्हाय रसं सायित्वा कायेन फोट फुसित्वा मनसा धम्मं विज्ञाय न निमित्तग्गाही होति नानुव्यञ्जनग्गाही । यत्वाधिकरणमेनं मनिन्द्रियं असंयुतं विहरन्तं अभिज्ज्ञादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्यूं, तस्स संवराय पटिपज्जति; रखखति मनिन्द्रियं, मनिन्द्रिये संवरं आपज्जति । सो । 'इमिना अरियन इन्द्रियसंवरेन समन्नागतो अज्झत्तं अव्यासेकसुखं पटि- संवेदेति । ११. "सो अभिक्कन्ते पटिक्कन्ते सम्पजानकारी होति, आलो- किते विलोकिते सम्पजानकारी होति, सम्मिञ्जिते पसारिते सम्पजानकारी होति, सङ्घाटिपत्तचीवरधारणे सम्पजानकारी होति, असिते पीते सायिते 10 सायिते सम्पजानकारी होति, उच्चारपस्सावकम्मे सम्पजानकारी होति, गते ठिते निसिन्ने सुते जागरिते भासिते तुण्हीभाव सम्पजानकारी होति । १२. “सो इमिना च अरियन सीलवखन्धेन समन्नागतो, इमिना च अरियन इन्द्रियसंवरेन समन्नागतो, इमिना च अरियन सतिसम्प- जओन समन्नागतो विवित्तं सेनासनं भजति अरनं रुक्खमूलं पव्वतं । कन्दरं गिरिगुहं सुसानं वनपत्थं अभोकासं पलालपुञ्ज । सो अरा- गतो का रुक्खमूलगतो वा सुझागारगतो वा निसीदति पल्लङ्घ आभुजित्वा उजु कायं पणिधाय परिमुख सति उपट्ठपेत्वा । १३. "सो अभिज्झं लोके पहाय विगताभिज्झेन चेतसा विहरति, अभिज्झाय चित्तं परिसोधेति । व्यापादपदोसं पहाय अव्यापन्नचित्तो 20 विहरति सब्बपाणभूतहितानुकम्पी, व्यापादपदोसा चित्तं परिसोघेति । थोनमिद्धं पहाय विगतथीनमिद्धो विहरति आलोकसी सतो सम्प- जानो, थानमिद्धा चित्तं परिसोघेति । उद्धच्चकुक्कुच्चं पहाय अनुद्धतो विहरति अज्झत्तं वूपसन्तचित्तो, उद्धच्चकुक्कुच्चा चित्तं परिसोधेति । विचिकिच्छ पहाय तिण्णविचिकिच्छो विहरति अकथङ्घथी कुमलेसु 25 धम्मसु, विचिकिच्छाय चित्तं परिसोधेति । १४. “सो इमे पञ्च नीवरणे पहाय चेतसो उपरिकलेसे पाय दुब्बलीकरणे, विविच्चेव कामेहि विविच्च अफुसलेहि धम्मेहि सक्तिवर्क सविचारं विवेकज पोतिसुसं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । तं कि मजसि, उपालि, 'नन्यायं विहारो पुरिमेहि विहारेहि अभिवकन्ततरो 30 चपणीततरो चा"ति?

·B.425 M । : 10 R.208 २६८ अडगुत्तरनिकायो... [१०.१०.६- "एवं, भन्ते"। "इमं पि खो, उपालि, भम सावका अत्तनि धम्म सम्पस्समाना अरञ्जवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, नो च खो ताव अनुप्पत्तसदत्या विहरन्ति । १५. "पुन च परं, उपालि, भिक्खु वितक्कविचारानं वूपसमा ... पे०... दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । तं किं मञ्जसि, उपालि, 'नन्वायं विहारो पुरिमेहि विहारेहि अभिक्कन्ततरो च पणीततरो चा" ति ? "एवं, भन्ते"। "इमं पि खो, उपालि, मम सावका अत्तनि धम्म सम्पस्समाना अरञ्जवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, नो च खो ताव अनुप्पत्तसंदत्था विहरन्ति । १६. "पुन च परं, उपालि, भिक्खु पीतिया च विरागा ...पे०... ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । तं कि मञ्जसि, उपालि, 'नन्वायं 15 विहारो पुरिमेहि विहारेहि अभिक्कन्ततरो च पणीततरो चा" ति ? "एवं, भन्ते"। "इमं पि खो, उपालि, मम सावका अत्तनि धम्म सम्पस्समाना अरञ्जवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, नो च खो ताव अनुप्पत्तसदत्या विहरन्ति । १७. "पुन च परं, उपालि, भिक्खु सुखस्स च पहाना ... पे०... चतुत्यं झानं ... पे०... पुन च परं, उपालि, भिक्खु सव्वसो रूपसज्ञानं समतिक्कमा पटिघसनानं अत्थङ्गमा नानत्तसञ्ज्ञानं अमनसिकारा 'अनन्तो पाकासो' ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । तं कि मनसि, उपालि, 'नन्वायं विहारो पुरिमेहि विहारेहि अभिवपन्ततरो च पणीततरो चा" ति ? "एवं, भन्ते" "इमं पि खो, उपालि, मम सावका अत्तनि धम्म सम्परामाना अरनवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, नो च सो ताव अनुप्पत्तसदत्या विहरन्ति । १८. "पुन च परं, उपालि, भिवतु सव्यसो प्रायासा- 20 25 30 ·२६२ R.200 B.426 १०.१०.१०] प्रमबमुत्तं नञ्चायतनं समतिक्कम्म 'अनन्तं विजाणं' ति विज्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति ...पे.... । ."सब्बसो विजाणञ्चायतनं समतिक्कम्म 'नत्यि किञ्ची' ति मांकिञ्चञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति ...पे०... | "सबसो प्राकिञ्चमायतनं समतिक्कम्म 'सन्तमेतं पणीतमेतं' 5 ति नेवसझानासञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । तं कि मासि, उपालि, 'नन्वायं विहारो पुरिमेहि विहारेहि अभिक्कन्ततरो च पणीततरो चा" ति? "एवं, भन्ते"। "इमं पि खो, उपालि, मम सावका अत्तनि धम्म सम्पस्समाना 10 अरञ्जवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, नो च खो ताव अनुणत्तसदत्था विहरन्ति । १६. "पुन च परं, उपालि, भिक्खु सव्वसो नेवसझानासा- यतनं समतिक्कम्म सञ्जावेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति ; पञ्जाय चस्स दिस्वा पासवा परिवखीणा होन्ति। तं कि मञ्जसि, उपालि, 15 'नन्वायं विहारो पुरिमेहि विहारेहि अभिक्कन्ततरो च पणीततरो चा" ति? "एवं, भन्ते"। "इमं पि खो, उपालि, मम' सावका अत्तनि धम्म सम्पस्समाना अरज्जवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, अनुप्पत्तसदत्या' 20 च' विहरन्ति । इङ्घ त्वं, उपालि, सङ्घ विहराहि । सङ्के ते विहरतो फासु भविस्सती" ति। १०. अभब्बसुत्तं १. "दसयिमे, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभव्यो अरहत्तं राच्छि- कातुं । कतमे दस? राग, दोसं, मोह, कोषं, उपनाहं, मक्खं, पळास', इस्सं, मच्छरियं, मानं - इमे खो भिक्खवे, दस धम्मे अरहत्तं सच्छिकातुं । २. "दसयिमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भव्बो अरहत्तं सच्छिकातुं । कतमे दस? राग, दोसं, मोहं, कोथं, उपनाहं, मक्खं, पळासं, इस्सं, १-१. नो च सो ताव अनुप्पत्तसदत्या - सी०, स्या०, रो०। २. पलासं - सी० । ग्रप्पहाय अगव्यो 25 ·२७० प्रत्युत्तरनिकायो [१०.१०.१०- मच्छरियं, मानं - इमे खो, भिक्खवे, दस धम्मे पहाय भब्दो अरहत्तं सच्छिकातुं" ति । उपालिवग्गो' दसमो। तस्सुद्दानं कामभोगी भयं' दिदि, वज्जियमाहितुत्तिया' । कोकनुदो आहुनेय्यो, थेरो उपालि अभब्यो" ति॥ दुतियो पण्णासको समतो। R.210 B.427 5 ११. समणसञ्चावग्गो १. समणसञ्ज्ञासुत्तं १. "तिस्सो इमा, भिक्ख, समणसझा भाविता बहुलीकता सत्त धम्मे परिपूरन्ति । कतमा तिस्सो ? वेवग्णियम्हि अज्झुपगतो, परपटिवद्धा में जीविका, अज्ञो मे आकप्पो करणीयो ति इमा खो, भिक्खवे, तिस्सो समणसझा भाविता वहुलीकता सत्त धम्मे परिपूरेन्ति । २. "कतमे सत्त ? सन्ततकारी होति सन्ततवुत्ति सीलेसु, 10 अनभिज्झालु होति, अव्यापज्झो होति, अनतिमानी होति, सिक्खाकामो होति, इदमत्थतिस्स होति जीवितपरिक्खारेसु,. पारद्धविरियों च विहरति । इमा खो, भिक्खवे, तिस्सो समणसभा भाविता बहुलीकता इमे सत्त धम्मे परिपूरेन्ती" ति । R.211 २. बोझङ्गसुत्तं १. “सत्तिमे, भिक्खवे, बोज्झङ्गा भाविता बहुलीकता तिस्सो 15 विज्जा परिपूरेन्ति । कतमे सत्त ? सतिसम्बोज्झङ्गो, धम्मविचय- सम्वोज्झङ्गो, विरियसम्बोज्झङ्गो, पीतिसम्बोज्झङ्गो, पस्सद्धिसम्वो- १. उपासस्वग्गो-स्या०, रो० १२. वेरं-सी०, स्या०, रो० । ३. वज्जउत्तिया उभो -सी० धज्जियउत्तिया उभो स्था०, रो०। ४ पाहुणियो-सी०, स्या; पाहुनियो- रो०। ५-५. गामको-स्या०; अभभो ति-मी०।६-६. तिस्सो भिक्सवे - रया०, रो० । ७.निच्च सततकारी - स्या०,रो० निच्च सन्ततकारी सी०। ८.०चोरियो -म० । १. स्या० पौत्यके नत्यि।

·मिच्छतसुत्तं २७१ ज्झङ्गो, समाधिसम्बोज्झङ्गो, उपेक्खासम्बोझङ्गो - इमे खो, भिवखवे, सत्त बोज्झङ्गा भाविता बहुलीकता तिस्सो विज्जा परिपूरन्ति । २. कतमा तिस्सो? इध, भिक्सवे, भिक्खु अनेकविहितं पुवे- निवासं अनुस्सरति, सेय्यथीदं - एक पि जाति द्वे पि जातियो तिस्सो पि जातियो ... पे०... इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुवेनियासं अनु- 5 स्सरति । दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन ... पे०... यथा- कम्मूपगे सत्ते पजानाति । पासवानं खया पे०... सच्छिकत्वा उप- सम्पज्ज विहरति । इमे खो, भिक्खवे, सत्त बोज्झङ्गा भाविता बहुलीकता इमा तिस्सो विज्जा परिपूरेन्ती" ति । 10 B,428 + R.212 ३. मिच्छत्तसुत्तं १. "मिच्छत्तं, भिक्खवे, आगम्म विराधना होति, नो पारा- धना । कथं च, भिक्खवे, मिच्छत्तं आगम्म विराधना होति, नो आरा- धना? मिच्छादिट्ठिकस्स, भिक्खवे, मिच्छासङ्कप्पो पहोति, मिच्छा- सङ्कणस्स मिच्छावाचा पहोति, मिच्छावाचस्स मिच्छाकम्मन्तो पहोति, मिच्छाकम्मन्तस्स मिच्छाग्राजीवो पहोति, मिच्छापाजीवस्स मिच्छा- वायामो पहोति, मिच्छावायामस्स मिच्छासति पहोति, मिच्छा- 15 सतिस्स मिच्छासमाधि पहोति, मिच्छासमाधिस्स मिच्छाजाणं पहोति, मिच्छामाणिस्स' मिच्छाविमुत्ति पहोति । एवं खो, भिक्खवे, मिच्छत्तं आगम्म विराधना होति, नो पाराधना । १. "सम्मत्त, भिक्खवे, आगम्म आराधना होति, नो विराधना । कथं च, भिक्खवे, सम्मत्तं पागम्म अाराधना होति, नो विराधना ? सम्मादिट्ठिकस्स, भिक्खवे, सम्मासङ्कप्पो पहोति, सम्मासङ्घप्पस्स सम्मा- वाचा पहोति, सम्मावाचस्स सम्माकम्मन्तो पहोति, सम्माकम्मन्तस्स सम्मापाजीवो पहोति, सम्मापाजीवस्स सम्मावायामो पहोति, सम्मा- वायामस्स सम्मासति पहोति, सम्मासतिस्स सम्मासमाधि पहोति, सम्मा- समाधिस्स सम्माजाणं पहोति, सम्माजाणिस्स सम्माविमुत्ति पहोति । एवं खो, भिक्खवे, सम्मत्तं पागम्म याराधना होति,नो विराधना" ति । 20 25 . १. मिच्छाशाणस्स - रो०।

·2. २७२ । - R.213 . अडगुत्तरनिकायो [१०.११.४- ४. बोजसुत्तं १. "मिच्छादिट्टिकस्स, भिक्खवे, पुरिसपुग्गलस्स मिच्छासङ्ग- प्पस्स मिच्छावाचस्स मिच्छाकम्मन्तस्स मिच्छाग्राजीवस्स मिच्छावाया- मस्स मिच्छासतिस्स मिच्छासमाधिस्स मिच्छामाणिस्स मिच्छाविमुत्तिस्रा यं च कायकम्मं यथादिट्ठि समत्तं समादिन्नं यं च वचीकम्मं ... यं च 5 मनोकम्मं यथादिट्ठि समत्तं समादिन्नं या च चेतना या च पत्थना यो च पणिधि ये च सङ्घारा,सब्बे ते धम्मा अनिट्ठाय अकन्ताय अमनापाय अहिताय दुक्खाय संवत्तन्ति। तं किस्स हेतु ? दिट्ठि हिस्स', भिक्खवे, पापिका । "सय्यथापि, भिक्खवे, निम्बबीजं वा कोसातकिवीज वा तित्तकलाबुबीजं वा अल्लाय पथविया निक्खित्तं यं चेव पथविरसं B. 429 0 उपादियति यं च प्रापोरसं उपादियति, सब्बं तं तित्तकत्ताय कटुकत्ताय असातत्ताय संवत्तति । तं किस्स हेतु ? वीजं हि, भिवखवे, पापकं । एवमेव खो, भिक्खवे, मिच्छादिढिकस्स पुरिसपुग्गलस्स मिच्छासहप्पस्स मिच्छावाचस्स मिच्छाकम्मन्तस्स मिच्छाग्राजीवस्स मिच्छावायामस्स मिच्छासतिस्स मिच्छासमाधिस्स मिच्छाचाणिस्स मिच्छाविमुत्तिस्स यं 15 चैव कायकम्मं यथादिट्ठि समत्तं समादिन्नं यं च वचीकम्मं ... यं च मनो- कम्म ययादिट्ठि समत्तं समादिन्नं या च चेतना या च पत्थना यो च पणिधि ये च सङ्खारा, सव्बे ते धम्मा अनिट्ठाय अकन्ताय अमनापाय अहिताय दुक्खाय संवत्तन्ति । तं किस्स हेतु ? दिट्ठि हिस्स, भिक्खवे, पापिका । २. "सम्मादिट्ठिकस्स, भिक्खवे, पुरिसपुग्गलस्स सम्माराङ्कप्पस्स 20 सम्मावाचस्स सम्माकम्मन्तस्स सम्माआजीवस्स सम्मावायामस्स सम्मा- सतिस्स सम्मासमाधिस्स सम्मामाणिस्स सम्माविमुत्तिस्स यं चेव कायकम्गं यथादिट्ठि समत्तं समादिन्नं यं च वचीकम्मं यथादिट्ठि समत्तं समादिन्नं यं च मनोकम्म यथादिट्ठि समत्तं समादिन्नं या च चेतना या च पत्थना यो च पणिधि ये च सङ्खारा, सव्वे ते धम्मा इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय 25 सुखाय संवत्तन्ति । तं किस्स हेतु ? दिट्ठि हिस्स, भिक्खवे, भद्दिका । "सेय्यथापि, भिक्खवे, उच्छुबीज वा सालिचीज वा मुदिकाबीज वा अल्लाय पयविया निविसत्तं यं च पथविरसं उपादियति यं च प्रापो- । रो०1 २. हि - मी०, म्या०, रो। ३-३. कोमामाची वा - सी०, रो०; कोगाची य- स्या०। ४. घेव-मी०, रो। १. गमादि ·१०.११.६] निज्जरसुतं २७३ R.214 रसं उपादियति सव्वं तं सातत्ताय मधुरत्ताय असेचनकत्ताय संवत्तति । तं किस्स हेतु ? वीज हि भिक्खवे, भद्दकं । एवमेव खो, भिवखवे, सम्मादिट्ठिकस्स ... पे०... सम्माविमत्तिस्स यं चैव कायकम्मं यथादिट्ठि समत्तं समादिन्नं यं च वचीकम्मं ... यं च मनोकम्मं यथादिट्ठि समत्तं समादिन्नं या च चेतना या च पत्थना यो च पणिधि ये च सङ्खारा, सव्वे 5 ते धम्मा इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तन्ति । तं किस्स हेतु ? दिट्ठि हिस्स, भिक्खवे, भद्दिका" ति । B.430 ५. विज्जासुत्तं १. "अविज्जा, भिक्खवे, पुव्बङ्गमा अकुसलानं धम्मानं समा- पत्तिया, अन्वदेव अहिरिकं अनोत्तप्पं । अविज्जागतस्स, भिक्खवे, अविद्दसुनो मिच्छादिट्टि पहोति, मिच्छादिट्ठिकस्स मिच्छासङ्कप्पो पहोति, 10 मिच्छासङ्घप्पस्स मिच्छावाचा पहोति, मिच्छावाचस्स मिच्छाकम्मन्तो पहोति, मिच्छाकम्मन्तस्स मिच्छाआजीवो पहोति, मिच्छाआजीवस्स मिच्छावायामो पहोति, मिच्छावायामस्स मिच्छासति पहोति, मिच्छा- सतिस्स मिच्छासमाधि पहोति, मिच्छासमाधिस्स मिच्छाजाणं पहोति, मिच्छाजाणिस्स मिच्छाविमुत्ति पहोति । २. "विज्जा, भिक्खवे, पुब्बङ्गमा कुसलानं धम्मानं समापत्तिया, अन्वदेव हिरोत्तप्पं । विज्जागतस्स, भिक्खवे, विद्दसुनो सम्मादिट्टि पहोति, सम्मादिट्ठिकस्स राम्मासङ्कप्पो पहोति, सम्मासप्पस्स सम्मा- वाचा पहोति, सम्मावाचस्स सम्माकम्मन्तो पहोति, सम्माकम्मन्तस्स सम्मापाजीवो पहोति, सम्माआजीवस्स सम्मावायामो पहोति, सम्मा- 20 वायामस्स सम्मासति पहोति, सम्मासतिस्स सम्मासमाधि पहोति, सम्मा- समाधिस्स सम्मााणं पहोति, सम्मााणिस्स सम्माविमुत्ति पहोती"ति । 15 . R.215 ६. निज्जरसुत्तं १. "दसयिमानि, भिक्खवे, निज्जरवत्यूनि। कतमानि दस ? सम्मादिट्टिकस्स, भिक्खवे, मिच्छादिट्टि निज्जिण्णा होति; ये च मिच्छा- दिट्ठिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति ते चस्स निज्जिण्णा 25 प्र०४-३५ ·२७४ अद्वगुत्तरनिकायो [१०.११.६- होन्ति; सम्मादिट्ठिपच्चयां च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति । २. "सम्मासङ्कप्पस्स, भिक्खवे, मिच्छासङ्कप्पो निज्जिण्णो होति; ये च मिच्छासङ्कप्पपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा 5 सम्भवन्ति ते चस्स निज्जिण्णा होन्ति; सम्मासङ्कप्पपच्चया च अनेक कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति । ३. "सम्मावाचस्स, भिक्खवे, मिच्छावाचा निज्जिण्णा होति; ये च मिच्छावाचापच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति ते चस्स निज्जिण्णा होन्ति; सम्मावाचापच्चया च अनेके कुसला धम्मा 10 भावनापारिपूरि गच्छन्ति । ४. "सम्माकम्मन्तस्स, भिक्खवे, मिच्छाकम्मन्तो निज्जिण्णो होति; ये च मिच्छाकम्मन्तपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति ते चस्स निज्जिण्णा होन्ति; सम्माकम्मन्तपच्चया च अनेक कुसला धम्मा भावनापारिपूरिं गच्छन्ति । ५. “सम्मायाजीवस्स, भिक्खवे, मिच्छाग्राजीवो निज्जिण्णो होति; ये च मिच्छाप्राजीवपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति ते चस्स निज्जिण्णा होन्ति; सम्मायाजीवपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरिं गच्छन्ति । ६. "सम्मावायामस्स, भिक्सवे, मिच्छावायामो निज्जिण्णो 20 होति; ये च मिच्छावायामपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भ- वन्ति ते चस्स निज्जिण्णा होन्ति; सम्मावायामपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति । ७. "सम्मासतिस्स, भिवगवे, मिच्छाराति निज्जिण्णा होति; ये न मिच्छारातिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा गम्भवन्ति ते २७ चस्म निग्गिण्णा होन्सि; सम्मानतिपच्चया च अनेगे गुगला धम्मा भावनापारिपूरिंगन्यन्ति । ८. "गम्मागमाधिस्त, भिवसवे, मिच्दासमाधि निग्जिप्णी होति; ये च मिच्छासमाधिपच्चया भने पापका प्रमुसला धम्गा गम्मयन्ति ते पस्त निग्गिगा होन्ति; गम्मासमाधिपाया ग भने » गुमला पम्मा भावनापारिपूरि गन्धन्ति । B.431 15 ·२७५ १०.११.७] पोयनगुतं ६. "सम्माजाणिस्स, भिवसवे, मिच्छांजाणं निज्जिणं होति; ये च मिच्छामाणपच्चया अनेके पापका अनुसता धम्मा गम्भवन्ति ते चस्म निज्जिण्णा होन्ति; सम्माजाणपच्चया च अनेके फुगला धम्मा भावनापारिपूरिं गच्छन्ति । १०. "सम्माविमुत्तिस्स, भिक्यवे, मिच्छाविमुत्ति निज्जिण्णा । होति; ये च मिच्छाविमुत्तिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति ते चस्रा निज्जिण्णा होन्ति; सम्माविमुत्तिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरिं गच्छन्ति । इमानि खो, भिक्खवे, दस निज्जरवत्थूनी" ति । D.432 15 ७. घोवनसुत्तं १. "अत्थि, भिक्खवे, दक्षिणेसु जनपदेसु धोवनं नाम । तत्य 10 होति अन्नं पि पानं पि खज्ज पि भोज्जं पि लेय्यं पि पेय्यं पि नच्चं पि गीतं पि वादितं पि । प्रत्येतं, भिक्खवे, धोवनं; 'नेतं नत्थी' ति वदामि । तं च खो एतं, भिक्खवे, धोवनं हीनं गम्मं पोथुज्जनिकं अनरियं अनत्य- संहितं ननिम्बिदाय न विरागाय न निरोधाय न उपसमाय न अभिनाय न सम्बोधाय न निबानाय संवत्तति । २. "अहं च खो, भिक्खवे, अरियं धोवनं देसेस्सामि, यं घोवनं एकन्तनिविदाय विरागाय निरोधाय उपसमाय अभिज्ञाय सम्बोधाय निबानाय संवत्तति, यं घोवनं पागम्म जातिधम्मा सत्ता जातिया परि- मुच्चन्ति, जराधम्मा सत्ता जराय परिमुच्चन्ति, मरणधम्मा सत्ता मरणेन परिमुच्चन्ति, सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासधम्मा सत्ता सोकपरिदेव- 20 दुक्खदोमनस्सुपायासेहि परिमुच्चन्ति । तं मुणाथ, साघुकं मनसि करोय; भासिस्सामी" ति । "एवं, भन्ते" ति खोते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोमुं। भगवा एतदवोच- ३. "कतमं च तं, भिक्खवे, अरियं धोवनं, ये घोवन' एकन्त- निविदाय विरागाय निरोधाय उपसमाय अभिनाय मम्बोधाय 25 निब्यानाय संवत्तति, यं घोवनं पागम्म जातिधम्मा सत्ता जातिया परि- मुच्चन्ति, जराधम्मा सत्ता जराय परिमुच्चन्ति, मरणधम्मा सत्ता मरणेन १-१. स्या० पोत्यके नत्यि। - R.217 ·२७६ अडगुत्तरनिकायो [१०.११.७- परिमुच्चन्ति, सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासधम्मा सत्ता सोकपरिदेव- दुक्खदोमनस्सुपायासेहि परिमुच्चन्ति ? ४. "सम्मादिट्ठिकस्स, भिक्खवे, मिच्छादिट्टि निद्धोता होति; ये च मिच्छादिद्विपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति ते 5 चस्स निद्धोता होन्ति; सम्मादिट्ठिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरिं गच्छन्ति । ५. "सम्मासप्पस्स, भिक्खवे, मिच्छासङ्कप्पो निद्धोतो होति पे०... सम्मावाचस्स, भिक्खवे, मिच्छावाचा निद्धोता होति ... सम्मा- कम्मन्तस्स, भिक्खवे, मिच्छाकम्मन्तो निद्धोतो होति... सम्माप्राजीवस्स, 10 भिक्खवे, मिच्छाआजीवो निद्धोतो होति सम्मावायामस्स, भिक्खवे, मिच्छावायामो निद्धोतो होति ... सम्मासतिस्स, भिक्सवे, मिच्छासति निद्धोता होति सम्मासमाधिस्स, भिक्खवे, मिच्छासमाधि निद्धोतो होति ... सम्मानाणिस्स, भिक्खवे, मिच्छाजाणं निद्धोतं होति ... पे०... । ६. "सम्माविमुत्तिस्स, भिक्खवे, मिच्छाविमुत्ति निद्धोता होति 15 ये च मिच्छाविमुत्तिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति ते चस्स निद्धोता होन्ति; सम्माविमुत्तिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूर्ति गच्छन्ति । इदं खोतं, भिक्खवे, परियं धोवनं एकन्त- निविदाय विरागाय निरोधाय उपसमाय अभिज्ञाय सम्बोधाय निव्बा- नाय संवत्तति, यं धोवनं आगम्म जातिधम्मा सत्ता जातिया परिमुच्चन्ति, 20 जराधम्मा सत्ता जराय परिमुच्चन्ति, मरणधम्मा सत्ता मरणेन परि- मुच्चन्ति, सोकपरिदेवदूवखदोमनस्सुपायासधम्मा सत्ता सोकपरिदेव- दुक्खदोमनस्सुपायासेहि परिमुच्चन्ती" ति । . B.433 R.218 ८. तिकिच्छकसुत्तं १. "तिकिच्छका, भिक्खवे, विरेचनं देन्ति पित्तसमुट्ठानानं पि आबाधानं पटियाताय, सेम्हसमुट्ठानानं पि अावाधानं पटिघाताय, वात- 25 समुट्ठानानं पि आवाधानं पटिघाताय । प्रत्येतं, भिक्खवे, विरेचनं; 'नेतं नत्थी' ति वदामि । तं च सो एतं, भिक्सवे, विरेचनं सम्पज्जति पि विपज्जति पि । २. "अहं च सो, भिक्सवे, अरियं विरेचनं देसस्तामि, यं विरेचनं ·২৩ १०.११.८] तिकिच्कामुक्त सम्पज्जतियेव नो विपज्जति, यं विरेचनं पागम्म जातिधम्मा सत्ता जातिया परिमुच्चन्ति, गराधम्मा सत्ता जराय परिमुच्चन्ति, मरणधम्मा सत्ता भरणेन परिमुच्चन्ति, सोकपरिदेवदुवखदोमनस्मुपायासधम्मा सत्ता सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्मुपायासेहि परिमुच्चन्ति । तं सुणाय, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । "एवं, भन्ते"ति खो ते 5 भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच - ३. "कतमं च तं, भिक्खवे, अरियं विरेचन, यं विरेचनं सम्प- ज्जतियेव नो विपज्जति, यं विरेचनं पागम्म जातिधम्मा सत्ता जातिया परिमुच्चन्ति, जराधम्मा सत्ता जराय परिमुच्चन्ति, मरणधम्मा सत्ता मरणेन परिमुच्चन्ति, सोकपरिदेवदुषसदोमनस्सुपायासधम्मा सत्ता सोक- 10 परिदेवदुक्खदोमनस्मुपायासेहि परिमुच्चन्ति ? ४. “सम्मादिटिकस्स, भिक्खवे, मिच्छादिद्धि विरित्ता होति; ये च मिच्छादिट्ठिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति ते चस्स विरिता होन्ति; मम्मादिढिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावना- पारिपूरिं गच्छन्ति । ५. "सम्मासनप्पस्स, भिक्खये, मिच्छासङ्घप्पो विरित्तो होति .ऐ०... सम्मावाचस्स, भिक्खवे, मिच्छावाचा विरित्ता होति ... सम्मा- कम्मन्तस्स, भिक्खवे, मिच्छाकम्मन्तो विरित्तो होति ... सम्माप्राजीवस्स, भिक्खवे, मिच्छाप्राजीवो विरित्तो होति ... सम्मावायामस्स, भिक्खवे, मिच्छावायामो विरित्तो होति. सम्मासतिस्स, भिक्सवे, मिच्छासति 20 विरित्ता होति ... सम्मासमाधिस्स, भिक्सवे, मिच्छासमाधि विरितो होति... सम्माजाणिस्स, भिक्सवे, मिच्छाजाणं विरितं होति ...पे....! ६. "सम्माविमुत्तिस्स, भिक्खवे, मिच्छाविमुत्ति विरित्ता होति; ये च मिच्छाविमुत्तिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति ते चस्स विरिता होन्ति; सम्माविमुत्तिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा 25 भावनापारिपूरि गच्छन्ति । इदं सो तं, भिक्षवे, अरियं विरेचनं यं विरेचन सम्पज्जतियेव नो विपज्जति, यं विरेचनं पागम्म जातिधम्मा सत्ता जातिया परिमुच्चन्ति ... पं०... सोकपरिदेवदुत्सदोमनस्नुपायासेहि परिमुच्चन्ती" ति। 15 1.431 R.219- , ·२७८ . अडगुत्तरनिकायो [ १०.११.६- ९. वमनसुत्तं १. "तिकिच्छका, भिक्सवे, वमनं देन्ति पित्तसमुट्ठानानं पि आवाधानं पटिघाताय, सेम्हसमुट्ठानानं पि पावाधानं पटिघाताय, वात- समुट्ठानातं पि आवाधानं पटियाताय । अत्येतं, भिक्खवे, वमनं; 'नेतं नत्थी' ति वदामि । तं च खो एतं, भिक्खवे, वमनं सम्पज्जति पि 5 विपज्जति पि। २. "अहं च खो, भिक्खवे, अरियं वमनं देसेस्सामि, यं वमनं सम्पज्जतियेव नो विपज्जति, यं वमनं पागम्म जातिधम्मा सत्ता जातिया परिमुच्चन्ति, जराधम्मा सत्ता जराय परिमुच्चन्ति, मरणधम्मा सत्ता मरणेन परिमुच्चन्ति, सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासधम्मा सत्ता सोक- 10 परिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासेहि परिमुच्चन्ति । तं सुणाथ ... पं०... एतदवोच- ३. "कतमं च तं, भिक्खवे, अरियं वमन, यं वमनं सम्पज्जतियेव नो विपज्जति, यं वमनं आगम्म जातिधम्मा सत्ता जातिया परिमुच्चन्ति ... पे०... सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासधम्मा सत्ता सोकपरिदेव- दुक्खदोमनस्सुपायासेहि परिमुच्चन्ति ? ४. "सम्मादिट्टिकस्स, भिक्खवे, मिच्छादिट्ठि वन्ता होति; ये च मिच्छादिट्ठिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति ते चस्स वन्ता होन्ति; सम्मादिट्ठिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावना- पारिपूरिं गच्छन्ति । ५. "सम्मासङ्कप्पस्स, भिक्खवे, मिच्छासङ्कप्पो वन्तो होति ...पे०... सम्मावाचस्स, भिक्खवे, मिच्छावाचा वन्ता होति ... सम्मा- कम्मन्तस्स, भिक्खवे, मिच्छाकम्मन्तो वन्तो होति ... सम्मायाजीवस्स भिक्खवे, मिच्छापाजीवो वन्तो होति सम्मावायामस्स, भिक्खवे, मिच्छावायामो वन्तो होति ... सम्मासतिस्स, भिक्खवे, मिच्छासति वन्ता 25 होति ... सम्मासमाधिस्स, भिक्खवे, मिच्छासमाधि वन्तो होति सम्मामाणिस्स, भिक्सवे, मिच्छात्राणं वन्तं होति ... पे०... । ६. "सम्माविमुत्तिस्स, भिक्खवे, मिच्छाविमुत्ति चन्ता होति; ये च मिच्छाविमुत्तिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति ते चस्स वन्ता होन्ति; सम्माविमुत्तिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा R.220 15 B.435 20 ... ...

·२७६ , १०.११.११] पठमप्रसेपसुतं भावनापारिपूरिं गच्छन्ति । इदं खो तं, भिक्राये, अरियं वमनं यं वमनं सम्पज्जतियेव नो विपज्जति, यं वमनं पागम्म जातिधम्मा सत्ता जातिया परिमुच्चन्ति ... पे०... सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासेहि परिमुच्चन्ती" ति। R.221 १०. निद्धमनीयतुत्तं १. "दसयिम, भिक्खवे, निद्धमनीया धम्मा । कतमे दस ? . सम्मादिट्टिकस्स, भिक्खवे, मिच्छादिट्टि निद्धन्ता होति; ये च मिच्छा- दिट्ठिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति ते चस्स निद्धन्ता होन्ति; सम्मादिद्विपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति । २. "राम्मासप्पस्स, भिक्खवे, मिच्छासनप्पो निद्धन्तो होति 10 पे०... सम्मावाचस्स भिक्खवे, मिच्छावाना निद्धन्ता होति ... सम्मा- कम्मन्तस्स, भिक्सवे, मिच्छाकम्मन्तो निद्धन्तो होति. . सम्माआजीवस्स, भिक्खवे, मिच्छाग्राजीवो निद्धन्तो होति ... सम्मावायामस्स, भिक्सवे, मिच्छावायामो निद्धन्तो होति ... सम्मासतिस्स, भिक्खवे, मिच्छासति निद्धन्ता होति ... सम्मासमाधिस्स, भिक्खवे, मिच्छासमाधि निदन्तो 15 होति ... सम्माजाणिस्स, भिक्खवे, मिच्छानाणं निद्धन्तं होति ३. "सम्माविमुत्तिस्स, भिक्सवे, मिच्छाविमुत्ति निद्धन्ता होति; ये च मिच्छाविमुत्तिपच्चया अनेके पापका अकुला धम्मा सम्भ- वन्ति ते चस्स निद्धन्ता होन्ति; सम्माविमुत्तिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति । इमे सो, भिक्सवे, दस निद्धमनीया 20 धम्मा" ति। - D.135 ११. पठमअसेसमुत्तं १. अथ सो अझतरो भिक्खु येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उपराइ- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निमिन्नो सो मो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच २. "'असेसो असेसो' ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु'सो, भन्ते, भिक्खु असेखो होती" ति? १-१. म० पोत्यके मलि। 25 ·२८० मरगुतरनिकायो [१०.११.११- "इध, भिक्खु, भिक्खु असेखाय सम्मादिदिया समन्नागतो होति, असेखेन सम्मासङ्कप्पेन समन्नागतो होति, असेखाय सम्मावाचाय समन्ना- गतो होति, असेखेन सम्माकम्मन्तेन समन्नागतो होति, असेखेन सम्मा- आजीवन समन्नागतो होति, असेखेन सम्मावायामेन समन्नागतो होति, असेखाय सम्मासतिया समन्नागतो होति, असेखेन सम्मासमाधिना समन्ना- गतो होति, असेखेन सम्माजाणेन समन्नागतो होति, असेखाय सम्मा- विमुत्तिया समन्नागतो होति । एवं खो, भिक्खु, भिक्खु असेखो होती" ति। 5 R.222 १२. दुतियनसेखसुतं १. “दसयिमे, भिक्खवे, असेखिया धम्मा । कतमे दस ? 10 असेखा सम्मादिट्ठि, असेखो सम्मासङ्कप्पो, असेखा सम्मावाचा, असेखो सम्माकम्मन्तो, असेखो सम्माप्राजीवो, असेखो सम्मावायामो, असेखा सम्मासति, असेखो सम्मासमाधि, असेखं सम्माजाणं, असेखा सम्मा- विमुत्ति - इमे खो, भिक्सवे, दस असेखिया धम्मा" ति । समणसचावग्गो एकादसमो । तस्सुद्दानं सम्ञा' वोज्झङ्गा मिच्छत्तं, बीज विज्जाय निज्जरं'। धोवनं तिकिच्छा वमनं निद्धमनं द्वे असेखा ति ।। 15 B.437 १२. पच्चोरोहणिवग्गो १. पठमअधम्मसुत्तं १. "अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो अनत्थो च; धम्मो च वेदितब्बो अत्थो च । अधम्म च विदित्वा अनत्थं च, धम्म च विदित्वा अत्यं च यथा धम्मो यथा अत्थो तथा पटिपज्जितव्वं । २. "कतमो च, भिक्खवे, अधम्मो च अनत्थो च? मिच्छादिट्टि- १. समणसम्ञा-स्या० । २-२. ० निज्जरा-सी०,रो०; उपविज्नय- स्था० । ३-३. धोपनञ्च तिकिच्छा घ - गी०, रो० विग्नान घोर ४-४. ० रोखा - सी निद्धमेन हूँ चा-स्या० । -स्या.1 ·R.223 १०.१२.२] दुतियमधम्मसुत्तं २८१ मिच्छासङ्कप्पो, मिच्छावाचा, मिच्छाकम्मन्तो, मिच्छाआजीवो, मिच्छा- वायामो, मिच्छासति, मिच्छासमाधि, मिच्छाञाणं, मिच्छाविमुत्ति अयं वुच्चति, भिक्खवे, अधम्मो च अनत्यो च । ३. "कतमो च, भिक्खवे, धम्मो च अत्यो च ? सम्मादिद्वि, सम्मासङ्कप्पो, सम्मावाचा, सम्माकम्मन्तो, सम्माप्राजीवो, सम्मावायामो, 5 सम्मासति, सम्मासमाधि, सम्माजाणं, सम्माविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, धम्मो च अत्थो च । ४. "अधम्मो च, भिक्सवे, वेदितब्बो अनत्यो च; धम्मो च वेदितब्बो अत्यो च । अधम्मं च विदित्वा अनत्यं च, धम्मं च विदित्वा अत्यं च यथा धम्मो यथा अत्यो तथा पटिपज्जितब्बंति, इति यं तं वुत्तं, १० इदमेतं पटिच्च वुत्तं" ति । 15 २. दुतियअधम्मसुत्तं १. "अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो धम्मो च; अनत्यो च वेदितब्बो अत्थो च । अधम्मं च विदित्वा. धम्म च, अनत्यं च विदित्वा अत्यं च यथा धम्मो यथा अत्थो तथा पटिपज्जितब्वं । कतमो च, भिक्खवे, अधम्मो, कतमो च धम्मो, कतमो च अनत्यो, कतमो च अत्यो? २. "मिच्छादिट्ठि, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मादिट्ठि धम्मो; ये च मिच्छादिट्ठिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्मादिट्टिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति, अयं अत्यो। ३. "मिच्छासङ्कप्पो, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मासङ्कप्पो धम्मो; 20 ये च मिच्छासङ्कप्पपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्थो; सम्मासङ्कप्पपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति, अयं अत्यो। ४. "मिच्छावाचा, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मावाचा धम्मो; ये च मिच्छावाचापच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं 25 अनत्थो; सम्मावाचापच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूर्ति गच्छन्ति, अयं अत्यो। ५. “मिच्छाकम्मन्तो, भिक्खवे, अधम्मो; सम्माकम्मन्तो धम्मो; B.438 R.224 म०४-३६ ·૨૩૨ प्रगुत्तरनिकायों [१०.१२.२- ये च मिच्छाकम्मन्तपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्माकम्मन्तपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारि- पूरिं गच्छन्ति, अयं अत्यो । ६. "मिच्छाआजीवो, भिक्खवे, अंधम्मो; सम्मानाजीवो धम्मो; 5 ये च मिच्छापाजीवपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्थो; सम्माप्राजीवपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारि- पूरि गच्छन्ति, अयं अत्यो । ७. "मिच्छावायामो, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मावायामो धम्मो; ये च मिच्छावायामपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, 10 अयं अनत्यो; सम्मावायामपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावना- पारिपूरिं गच्छन्ति, अयं अत्यो । ८. "मिच्छासति, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मासति धम्मो; ये च मिच्छासतिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्मासतिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि 15 गच्छन्ति, अयं अत्यो । ६. "मिच्छासमाधि, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मासमाधि धम्मो; ये च मिच्छासमाधिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्थो; सम्मासमाधिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावना- पारिपूरि गच्छन्ति, अयं अत्यो। १०. "मिच्छाजाणं, भिक्खवे, अधम्मो; सम्माजाणं धम्मो; ये च मिच्छात्राणपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्माशाणपच्चया च अनेके फुसला धम्मा भापना- पारिपूरि गच्छन्ति, अयं अत्यो। ११. "मिच्छाविमुत्ति, भिक्सवे, अधम्मो; सम्माविमुत्ति धम्मो; ये च मिच्छाविमुत्तिपच्चया अनेके पापका अकुराला धम्मा. सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्माविमुत्तिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावना- पारिपूरिं गच्छन्ति, अयं प्रत्यो। १२. ""मधम्मो च, भिक्सये, वेदितव्यो धम्मो प; मनत्योप येदितव्यो प्रत्योन। अपम्म पविदित्या धम्मंच, अगत्यं प विदित्या 20 - P.439 25 ·१०.१२.३] ततियप्रपामसुतं २८३ अत्यं च यथा धम्मो यथा अत्यो तथा पटिपज्जितव्वं' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वृत्तं" ति । 12.225 ३. ततियअधम्मसुतं १. "अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितव्यो धम्मो च; अनत्थो च वेदितब्बो अत्यो च । अधम्मं च विदित्वा धम्म च, अनत्यं च विदित्वा अत्थं च यथा धम्मो यथा अत्यो तथा पटिपज्जितब्ब" ति। इदमवोच 5 भगवा । इदं वत्वान सुगतो उठायासना विहारं पाविसि । २. अथ खो तेसं भिक्खूनं अचिरपक्कन्तस्स भगवतो एतदहोसि- "इदं खो नो, आवुसो, भगवा सङ्कित्तेन उद्देस उद्दि सित्वा वित्यारेन अत्यं अविभजित्वा उट्ठायासना विहारं पविट्ठो - 'अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो धम्मो च; अनत्यो च वेदितब्बो अत्यो च । अधम्म च 10 विदित्वा धम्म च, अनत्यं च विदित्वा अत्यं च यथा धम्मो यथा अत्थो तथा पटिपज्जितब्ब' ति । को नु खो इमस्स भगवता सङ्कित्तेन उद्देसस्स उद्दिट्ठस्स वित्थारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्यारेन अत्थं विभजेय्या" ति ? ३. अथ खो तेसं भिक्खून एतदहोसि - "अयं खो आयस्मा 15 आनन्दो सत्थु चेव संवण्णितो सम्भावितो च विझूनं सब्रह्मचारीनं । पहोति चायस्मा' आनन्दो इमस्स भगवता सवित्तेन उद्देसस्स उद्दिहस्स वित्थारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्यारेन अत्यं विभजितुं । यन्नून भयं येनायस्मा अानन्दो तेनुपसङ्कमय्याम; उपसङ्कमित्वा प्रायस्मन्त आनन्द एतमत्यं पटिपुच्छेय्याम' । यथा नो आयस्मा आनन्दो व्याकरिस्सति 20 तथा नं धारस्सामा" ति । ४. अथ खो ते भिक्खू येनायस्मा आनन्दो तेनुपसङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मता आनन्देन सद्धि सम्मोदिसु । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ना खो ते भिक्खू प्रायस्मन्तं आनन्दं एतदवोचुं - ५. "इदं खो नो, आवुसो आनन्द, भगवा ससित्तेन उद्देसं १. मायस्मा - स्या०] २. पुच्छेय्याम - सी०, स्या०, रो। B.440 25 ·5 २८२ अडगुत्तरनिकायो [१०.१२.२-- ये च मिच्छाकम्मन्तपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्माकम्मन्तपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारि- पूरि गच्छन्ति, अयं अत्यो । ६. "मिच्छाआजीवो, भिक्खवे, अंधम्मो; सम्मानाजीवो धम्मो; ये च मिच्छामाजीवपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्माप्राजीवपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारि- पूरि गच्छन्ति, अयं अत्थो । ७. "मिच्छावायामो, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मावायामो धम्मो; ये च मिच्छाकायामपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, 10 अयं अनत्थो; सम्मावायामपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावना- पारिपूरि गच्छन्ति, अयं अत्यो । ८. "मिच्छासति, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मासति धम्मो; च मिच्छासतिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्थो; सम्मासतिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि 15 गच्छन्ति, अयं अत्यो। ६. "मिच्छासमाधि, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मासमाधि धम्मो; ये च मिच्छासमाधिपच्चया अनेके पापका अकुसला घम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्मासमाधिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावना- पारिपूरिं गच्छन्ति, अयं अत्यो। १०. "मिच्छााणं, भिक्सवे, अचम्मरे; सम्माचाणं धम्मो; ये च मिच्छामाणपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्माञाणपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावना- पारिपूरिं गच्छन्ति, अयं अत्यो । ११. "मिच्छाविमुत्ति, भिक्खवे, अधम्मो; सम्माविमुत्ति धम्मो; ये च मिच्छाविमुत्तिपच्चया अनेके पापका अफुसला धम्मा.सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्माविमुत्तिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावना- पारिपूरि गच्छन्ति, अयं प्रत्यो । १२. "प्रधम्मो च, भिवराये, बेदितव्यो धम्मो प; अनत्योप येदितब्बो प्रत्यो न । अपम्मं च विदित्वा धम्म प, मनत्यं प विदित्या 20 P.439 25 ·१०.१२.३] ततियप्रपम्मयुतं २३ प्रत्यं च यथा धम्मो यथा अत्यो तथा पटिपज्जितव्वं' ति, इति यं तं वृत्तं, इदमेतं पटिच्च वृत्तं" ति । R.225 ३. ततियप्रधम्मसुत्तं १. "अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितव्यो धम्मो च; अनत्यो च वेदितब्बो अत्थो च । अधम्मं च विदित्वा धम्मं च, अनत्यं च विदित्वा अत्यं च यथा धम्मो यथा अत्यो तथा पटिपज्जितव्यं" ति । इदमवोच । भगवा । इदं वत्वान सुगतो उट्ठायासना विहारं पाविसि । २. अथ खो तेसं भिक्खूनं अचिरपक्कन्तस्स भगवतो एतदहोसि- "इदं खो नो, भावुसो, भगवा सद्वित्तेन उद्देसं उद्दिसित्वा वित्यारेन अत्यं अविभजित्वा उडायासना विहारं पविट्ठो – 'अधम्मो च, भिक्सवे, वेदितब्बो धम्मो च; अनत्थो च वेदितब्बो अत्थो च । अधम्मं च 10 विदित्वा धम्म च, अनत्यं च विदित्वा अत्यं च यथा धम्मो यथा प्रत्यो तथा पटिपज्जितव्ब' ति । को नु खो इमस्स भगवता सवित्तेन उद्देसस्स उद्दिवस्स वित्यारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्यारेन अत्यं विभजेय्या" ति? ३. अथ खो तेसं भिक्खून एतदहोसि - "अयं सो प्रायस्मा । आनन्दो सत्यु चेव संवण्णितो सम्भावितो च विझूनं सब्रह्मचारीनं । पहोति चायस्मा' आनन्दो इमस्स भगवता सहितेन उद्देसस्स उद्दिट्ठस्स वित्यारेन अत्थं अविभत्तस्स वित्यारेन अत्यं विभजितुं । यन्नून मयं येनायस्मा आनन्दो तेनुपसङ्कमेय्याम; उपसमित्वा आयस्मन्तं आनन्दं एतमत्थं पटिपुच्छेय्याम'। यथा नो प्रायस्मा आनन्दो व्याकरिस्सति 20 तथा नं धारेस्सामा" ति । ४. अथ खो ते भिक्खू येनायस्मा आनन्दो तेनुपसमिसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मता आनन्देन सद्धि सम्मोदिसु । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसोदिसु । एकमन्तं निसिन्ना खो ते भिक्खू प्रायस्मन्त आनन्दं एतदवोचुं - ५. "इदं खो नो, यावुसो आनन्द, भगवा सवित्तेन उद्देस स्पा० । २. पुच्छेपाम-सी०, स्पा०, रो० । B.440 25 १. मायस्मा ·२८४ R.226 महगुत्तरनिकायो [१०.१२.३- उद्दिसित्वा वित्यारेन अत्यं अविभजित्वा उट्ठायासना विहारं पविट्ठो 'अधम्मो च...पे०... तथा पटिपज्जितब्ब' ति । "तसं नो, आबुसो, अम्हाकं अचिरपक्कन्तस्स भगवतो एतद- होसि - 'इदं खो नो, भावुसो, भगवा' सङ्कित्तेन उद्देसं उद्दिसित्वा 5 वित्यारेन अत्यं अविभजित्वा उडायासना विहारं पविट्ठो - अधम्मो च ...पे०... तथा पटिपज्जितब्बं ति ! को नु खो इमस्स भगवता सवित्तन उद्देसस्स उद्दिवस्स वित्थारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्थारेन अत्यं विभजेय्या' ति? "तसं नो, आवुसो, अम्हाकं एतदहोसि - 'अयं खो आयस्मा 10 आनन्दो सत्यु चेव संवण्ण्णितो सम्भावितो च विझूनं सब्रह्मचारीनं । पहोति चायस्मा आनन्दो इमस्स भगवता सङ्कित्तेन उद्देसस्स उद्दिठ्ठस्स वित्यारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्थारेन अत्थं विभजितुं । यनून मयं येनायस्मा आनन्दो तेनुपसङ्कमेव्याम'; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं आनन्दं एतमत्थं पटिपुच्छेय्याम । यथा नो आयस्मा आनन्दो व्याकरि- 15 स्सति तथा नं धारेस्सामा" ति । विभजतु आयस्मा आनन्दो" ति । ६. “सेय्यथापि, आवुसो, पुरिसो सारथिको सारगवेसी सार- परियेसनं चरमानो महतो रुक्खस्स तिट्ठतो सारवतो अतिक्कम्मेव मूलं अतिक्कम्म खन्, साखापलासे सारं परियसितब्बं मनेय्य; एवं सम्पद- मिदं आयस्मन्तानं सत्थरि सम्मुखीभूते तं भगवन्तं अतिसित्वा अम्हें 20 एतमत्थं पटिपुच्छितब्बं मनथ । सो हावुसो, भगवा जानं जानाति पस्सं पस्सति, चक्खुभूतो जाणभूतो धम्मभूतो ब्रह्मभूतो वत्ता पवत्ता अत्यस्स निन्नेता अमतस्स दाता धम्मस्सामी तथागतो। सो चेव पनेतस्स कालो अहोसि यं तुम्हे भगवन्तंयेव उपसङ्कमित्वा एतमत्थं पटिपुच्छे- य्याथ । यथा वो भगवा व्याकरेय्य तथा नं धारेय्याथा" ति । ७. "श्रद्धावुसो आनन्द, भगवा जानं जानाति पस्सं पस्सति चक्खुभूतो जाणभूतो धम्मभूतो ब्रह्मभूतो वत्ता पवत्ता अत्यस्स निन्नेता अमतस्स दाता धम्मस्सामी तथागतो । सो चेव पनेतस्स कालो अहोसि यं मयं भगवन्तयेव उपसमित्वा एतमत्यं पटिपुच्छेय्याम, यथा नो भगवा व्याकरेय्य तथा नं धारय्याम । अपि चायस्मा आनन्दो सत्यु २. तेनुपसमिस्साम- स्याः । ३. पारेय्यामा -सी० स्या० । ४. मजेष-सी०, रो०। ५. नो-सी०, स्या० । B.441, R.227 25 १. भगवता-भ०।

·२८५ 10 १०.१२.३] ततियमयामसुत्तं चैव संवण्णितो सम्भावितो च विझून सब्रह्मचारीनं । पहोति चायस्मा मानन्दो इमस्स भगवता सवित्तेन उद्देसस्स उद्दिष्ट्ठस्स वित्थारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्यारेन अत्थं विभजितुं । विभजतायस्मा आनन्दो अगर करवा" ति । ८. "तेन हावुसो, सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" । ति । "एवमावुसो" ति खोते भिक्खू आयस्मतो आनन्दस्स पच्चस्सोसें। अथायस्मा आनन्दो एतदवोच- ६. "यं खो नो, भावुसो, भगवा सङ्कित्तेन उद्देसं उद्दिसित्वा वित्थारेन अविभजित्वा उट्ठायासना विहारं पविट्ठो - 'अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो धम्मो च; अनत्यो च वेदितब्बो अत्थो च। अधम्म च विदित्वा धम्म च, अनत्यं च विदित्वा अत्थं च यथा धम्मो यथा अत्थो तथा पटिपज्जितब्ब' ति । कतमो चासो, अधम्मो, कतमो च धम्मो, कतमो च अनत्यो, कतमो च अत्थो? १०. "मिच्छादिवि, आवुसो, अधम्मो; सम्मादिट्ठि धम्मो; ये च मिच्छादिट्ठिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं 15 अनत्यो; सम्मादिद्रुिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति, अयं अत्थो । ११. "मिच्छासप्पो, आवुसो, अधम्मो सम्मासङ्कप्पो धम्मो ... मिच्छावाचा, आवुसो, अधम्मो; सम्मावाचा धम्मो ... मिच्छाकम्मन्तो, आवुसो, अधम्मो; सम्माकम्मन्तो धम्मो ... मिच्छाम्राजीवो, आवुसो, 20 अधम्मो; सम्माआजीवो धम्मो ... मिच्छावायामो, आवुसो, अधम्मो; सम्मावायामो धम्मो मिच्छासति, भावुसो, अधम्मो; सम्मासति धम्मो ... मिच्छासमाधि, आवुसो, अधम्मो; सम्मासमाधि धम्मो मिच्छानाणं, पावुसो, अधम्मो; सम्माजाणं धम्मो ... मिच्छाविमुत्ति, प्रावुसो, अधम्मो; सम्माविमुत्ति धम्मो; ये च मिच्छाविमुत्तिपच्चया 25 अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्माविमुत्ति- पच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरिं गच्छन्ति, अयं अत्यो। १२. "यं खो नो, आयुसो, भगवा सङ्कित्तेन उद्देसं उद्दि- सित्वा वित्यारेन अत्थं अविभजित्वा उट्ठायासना विहारं पविट्ठो १-१. अगर करित्वा-सी०, रो, मगर.-स्मा० । २. भयं-म०। R.228 1.442 ·10 २९६ अजगुत्तरनिकायों [१०.१२.३- 'अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो धम्मो च...०... तथा पटिपज्जितब्ब' ति, इमस्स खो अहं, आवुसो, भगवता सङ्कित्तेन उद्देसस्स उद्दिट्ठस्स वित्थारेन अत्थं अविभत्तस्स एवं वित्यारेन अत्थं आजानामि । आकङ्ख- माना च पन तुम्हे, आवुसो, भगवन्तयेव उपसङ्कमित्वा एतमत्थं पटि- 5 पुच्छेय्याथ । यथा वो नं भगवा व्याकरोति' तथा नं धारेय्याथा" ति १३. "एवमावुसो" ति खो ते भिक्खू प्रायस्मतो आनन्दस्स भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा उट्ठायासना येन भगवा तेनुप- सङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्या एकगन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ना खो ते भिक्खू भगवन्तं एतदवोचुं. १४. “यं खो नो भगवा' सवित्तेन उद्देस उद्दिसित्वा वित्थारेन अत्थं अविभजित्वा उट्ठायासना विहारं पविट्ठो- 'अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो...पे०...तथा पटिज्जितब्ब' ति । तसं नो, भन्ते, अम्हाकं अचिर- पक्कन्तस्स भगवतो एतदहोसि - 'इदं खो नो, आवुसो, भगवा सङ्कित्तेन उद्देसं उद्दिसित्वा वित्थारेन अत्यं अविभजित्वा उट्ठायासना विहारं 15 पविट्ठो - अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो ... पे०... तथा पटिपज्जि- तब्ब ति। को नु खो इमस्स भगवता सङ्कित्तेन उद्देसस्स उद्दिठ्ठस्स वित्थारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्थारेन अत्यं विभजेय्या' ति ? "तेसं नो, भन्ते, अम्हाकं एतदहोसि - 'अयं खो आयस्मा आनन्दो सत्यु चेव संवण्णितो सम्भावितो च विझूनं सब्रह्मचारीनं । 20 पहोति चायस्मा आनन्दो इमस्स भगवता ससित्तेन उद्देसस्स उद्दिट्ठस्स वित्यारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्थारेन अत्यं विभजितुं । यन्नून मयं येनायस्मा अानन्दो तेनुपसङ्कमेय्याम; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं आनन्द एतमत्थं पटिपुच्छेय्याम । यथा नो आयस्मा आनन्दो व्याकरिस्सति तथा नं धारस्सामा ति। "प्रय खो मयं, भन्ते, येनायस्मा अानन्दो तेनुपसङ्कमिम्हा'; उपस कमित्वा आयस्मन्तं प्रानन्दं एतमत्यं अपुच्छिम्हा । तेसं नो, भन्ते, आयस्मता प्रानन्देन इमेहि आकारहि इमेहि पदेहि इमेहि व्यञ्जनेहि अत्यो सुविभत्तो" ति । R.229 B.443 25 री.. १सी.पोत्यक नत्यि । २. म्याकरेग्य-स्या० । ३. भन्ते भगवा-गी.मा. ४. नुपसमिम्ह - सी०। ५. मपुग्यिम्ह - मी० ।

·२२७ प्रजितमुत्तं १५. "साधु साधु, भिक्खवे ! पण्डितो, भिक्सवे, आनन्दो । महापओ, भिक्खवे, आनन्दो । मं चे पि तुम्हे, भिक्खवे, उपसमित्या एतमत्यं पटिपुच्छेय्याथ, अहं पि चे तं एवमेव व्याकरेय्यं यथा तं पानन्देन व्याकतं । एसो चेव तस्स अत्यो एवं च नं धारेय्याथा" ति । 5 R.230 - D.444 ४. अजितसुत्तं १. अय खो अजितो' परिव्वाजको येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीय वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो अजितो परिव्याजको भगवन्तं एतदवोच - २. "अम्हाकं, भो गोतम, पण्डितो नाम सब्रह्मचारी । तेन पञ्चमत्तानि चित्तट्ठानसतानि चिन्तितानि', येहि अतित्थिया 10 उपारद्धा व जानन्ति उपारद्धस्मा" ति। ३. अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "धारेथ नो तुम्हे, भिक्खवे, पण्डितवत्यूनी" ति ? "एतस्स, भगवा, कालो एतस्स, सुगत, कालो यं भगवा भासेय्य, भगवतो सुत्वा भिक्खू धारेस्सन्ती" ति । "तेन हि, भिक्सवे, सुणाथ, साधुकं मनसि करोय; भासिस्सामी" ति । “एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच ४. "इध, भिक्खवे, एकच्चो अपम्मिकेन वादेन अधम्मिकं वादं अभिनिग्गाहाति अभिनिप्पीळेति, तेन च अधम्मिक परिसं रज्जेति । तेन सा अधम्मिका परिसा उच्चासद्दमहासद्दा होति - 'पण्डितो वत, भो, पण्डितो वत, भो' ति। ५. “इध पन, भिक्खवे, एकच्चो अचम्मिकेन वादेन धम्मिक वादं अभिनिग्गण्हाति अभिनिप्पोळेति, तेन च अपम्मिक परिसं रजेति । तेन सा अवम्मिका परिसा उच्चासद्दमहासद्दा होति – 'पण्डितो वत, 25 भो, पण्डितो वत, भोति । 15 - 20 - १. प्राजिनो - स्या.. २. स्वा. पोत्यके नत्यि। ३-३.पजानन्ति -मी०॥ ४. उपारसम्हा - सी०, रो० । ५. उच्चासदा महासद्दा- सी०, स्या०, रो० ।

·२८८ R.231 5 . भरगुत्तरनिकायो [१०.१२.४- ६. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो अधम्मिकेन वादेन धम्मिकं च वादं अधम्मिकं च वादं अभिनिग्गण्हाति अभिनिप्पीळेति, तेन च अधम्मिकं परिसं रजेति । तेन सा अधम्मिका परिसा उच्चासद्द- महासद्दा होति - 'पण्डितो वत, भो, पण्डितो वत, भो' ति'। ७. "अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितव्यो धम्मो च; अनत्यो च वेदितब्बो अत्यो च । अधम्मं च विदित्वा धम्म च, अनत्यं च विदित्वा अत्थं च यथा धम्मो यथा अत्यो तथा पटिपज्जितव्वं । ८. “कतमो च, भिक्खवे, अधम्मो, कतमो च धम्मो, कतमो च अनत्थो, कतमो च अत्थो ? मिच्छादिट्ठि, भिवखवे, अधम्मो; सम्मादिट्ठि 10 धम्मो; ये चमिच्छादिट्ठिपच्चया अनेके पापका अकुसलाधम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्मादिद्विपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति, अयं अत्थो । ६. "मिच्छासङ्कप्पो, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मासङ्कप्पो धम्मो ... मिच्छावाचा, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मावाचा धम्मो ... मिच्छाकम्मन्तो, 15 भिक्खवे, अधम्मो; सम्माकम्मन्तो धम्मो ... मिच्छाआजीवो, भिक्खवे, अधम्मो; सम्माआजीवो धम्मो ... मिच्छावायामो, भिक्खवे, अधम्मो;. सम्मावायामो धम्मो मिच्छासति, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मासति धम्मो मिच्छासमाधि, भिक्खवे अधम्मो; सम्मासमाधि धम्मो . मिच्छाजाणं, भिक्खवे, अधम्मो; सम्माजाणं धम्मो । १०. "मिच्छाविमुत्ति, भिक्खवे, अधम्मो; सम्माविमुत्ति धम्मो; ये च मिच्छाविमुत्तिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्थो; सम्माविमुत्तिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूर्ति गच्छन्ति, अयं अत्यो। ११. "'अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो धम्मो च; अनत्थो च 32. 25 वेदितब्बो अत्यो च । अधम्म च विदित्वा धम्म च, अनत्थं च विदित्वा अत्यं च यथा धम्मो यथा अत्यो तथा पटिपज्जितब्ब' ति, इति यं तं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं" ति । B.445 ~ 20 . * 'इप पन भिक्खवे एकच्चो धम्मियेन वादेन अधम्मिक थादं ति सी०, स्या०, रो० पोत्यकेसु मधिको पाटो दिस्सति । ...दत भीती' ·5 १०.१२.५] सङ्गारवसुत्तं २८६ ५. सङ्गारवसुत्तं १. अथ खो सङ्गारवो' ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो सङ्गारवो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच - "किं नु खो, भो गोतम, ओरिमं तीरं, कि पारिमं तीरं" ति? २. "मिच्छादिट्टि खो, ब्राह्मण, ओरिमं तीरं, सम्मादिट्टि पारिम तीरं; मिच्छासप्पो ओरिमं तीरं, सम्मासङ्खप्पो पारिमंतीरं; मिच्छा- वाचा ओरिमं तीरं, सम्मावाचा पारिमं तीरं; मिच्छाकम्मन्तो पोरिमं तीरं, सम्माकम्मन्तो पारिमं तीरं; मिच्छाआजीवो ओरिमं तीरं, सम्मा- आजीवो पारिमं तीरं; मिच्छावायामो ओरिमं तीरं, सम्मावायामो 10 पारिमं तीरं; मिच्छासति प्रोरिमं तीरं, सम्मासति पारिमं तीरं; मिच्छा- समाधि अोरिमं तीरं, सम्मासमाधि पारिमं तीरं; मिच्छात्राणं पोरिमं तीरं, सम्माज्ञाणं पारिमं तीरं; मिच्छाविमुत्ति अोरिमं तीरं, सम्मा- विमुत्ति पारिमं तीरं ति । इदं खो, ब्राह्मण, अोरिमं तीरं, इदं पारिमं 15 तीरं ति । । 20 B,446 "अप्पका ते मनुस्सेसु, ये जना पारगामिनो । अथायं इतरा पजा, तीरमेवानुधावति ॥ "ये च खो सम्मदक्खाते, धम्मे धम्मानुवत्तिनो ते जना पारमेस्सन्ति, मच्चुधेय्यं सुदुत्तरं ।। "कण्हं धम्मं विप्पहाय, सुक्कं भावेथ पण्डितो। ओका अनोकमागम्म', विवेके यत्य दूरमं ॥ "तत्राभिरतिमिच्छेय्य, हित्वा कामे अकिञ्चनो। परियोदपेय्य अत्तानं, चित्तक्लेसेहि पण्डितो।। "येसं सम्बोधियङ्गेसु, सम्मा चित्तं सुभावितं । आदानपटिनिस्सग्गे, अनुपादाय ये रता । खीणासवा जुतिमन्तो', ते लोके परिनिब्बुता" ति ।। R.233 25 . - स्पा० । ३. जुतीमन्तो-मो. १. सगारवो - स्पा० । २. मनोकमागम्म भ०४-३७ ·- 5 २६० अडगुत्तरनिकायो [१०.१२.६- ६. मोरिमतीरसुत्तं १. "अोरिमं च, भिक्ख', तीरं देसेस्सामि पारिमं च तीरं । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । "एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच २. “कतमं च, भिक्खवे, अोरिमं तीरं, कतमं च पारिमं तीरं ? मिच्छादिट्ठिोरिमं तीरं, सम्मादिट्ठि पारिमं तीरं ... पे०... मिच्छा- विमुत्ति ओरिमं तीरं, सम्माविमुत्ति पारिमं तीरं । इदं खो, भिक्खवे, ओरिमं तीरं, इदं पारिमं तीरं ति । "अप्पका ते मनुस्सेसु, ये जना पारगामिनो। अथायं इतरा पजा, तीरमेवानुधावति ॥ "ये च खो राम्मदक्खाते, धम्मे धम्मानुवत्तिनो। ते जना पारमेस्सन्ति, मच्चुधेय्यं सुदुत्तरं ।। "कण्हं धर्म विप्पहाय, सुक्कं भावेथ पण्डितो। ओका अनोकमागम्म, विवेके यत्थ दूरमं ॥ "तत्राभिरतिमिच्छेय्य, हित्वा कामे अकिञ्चनो । परियोदपेय्य अत्तानं, चित्तक्लेसेहि पण्डितो।। "येसं सम्बोधियङ्गेसु, सम्मा चित्तं सुभावितं । आदानपटिनिस्सग्गे, अनुपादाय ये खीणासवा जुतिमन्तो, ते लोके परिनिव्वुता" ति ।। 10 i B.447 R.234 ७. पठमपच्चोरोहणीसुत्तं १. तेन खो पन समयेन जाणुस्सोणि' ब्राह्मणो तदहुपोसये 20 सीसंन्हातो' नवं खोमयुगं निवत्यो अल्लकुसमुट्ठिादाय भगवतो अविदूरे एकमन्तं ठितो होति । अहसा खो भगवा जाणुस्सोणि ब्राह्मण तदहपोसथे सीसंन्हातं नवं खोमयुगं निवत्यं अल्लकुसमुट्ठि पादाय एकमन्त' ठितं । दिस्वान जाणुस्सोणि ब्राह्मणं एतदवोच २. "किं नु त्वं, ब्राह्मण, तदहुपोसथे सीसंन्हातो नवं सोमयुगं १. यो भिवगवे गी, स्था०,०। २. मिन्दादिष्ट भिवगरे रो० । ३. जानुम्गानि - सी. 1. गीगाहाता- गी०, रो०; सीगन्हा - स्था० । ५. परत कुगहि-सी०,०। ६. अविदूरे एपमन्त-मी०, स्या, रो.दिवा-सी०, रो। गी., स्या * • • ·२६१ - 10 १०.१२.७] पठमपच्चोरोहिणीसुतं निवत्यो अल्लकुसमुट्ठि प्रादाय एकमन्तं ठितो ? किं न्वज्ज ब्राह्मण- कुलस्सा" ति? "पच्चोरोहणी, भो गोतम, अज्ज ब्राह्मणकुलस्सा" ति । "यथा कयं पन, ब्राह्मण, ब्राह्मणानं पच्चोरोहणी होती" ति ? "इध, भो गोतम, ब्राह्मणा तदहुपोसथे सीसंन्हाता नवं खोमयुगं 5 निवत्या अल्लेन गोमयेन पथवि अोपुञ्जित्वा हरितेहि कुसेहि पत्थरित्वा अन्तरा च वेलं अन्तरा च अग्यागार सेय्यं कप्पेन्ति । ते तं रत्ति तिक्खत्तुं पच्चुट्ठाय पञ्जलिका अग्गि नमस्सन्ति – 'पच्चोरोहाम भवन्तं, पच्चो- रोहाम भवन्तं' ति । बहुकेन च सप्पितेलनवनीतेन अग्गि सन्तप्पेन्ति । तस्सा च रत्तिया अच्चयेन पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन ब्राह्मणे सन्तप्पेन्ति । एवं, भो गोतम, ब्राह्मणानं पच्चोरोहणी होती" ति । "अज्ञथा खो, ब्राह्मण, ब्राह्मणानं पच्चोरोहणी होति', अज्ञथा च पन अरियस्स विनये पच्चोरोहणी होती" ति । "यथा कथं पन, भो गोतम, अरियस्स विनये पच्चोरोहणी होति ? साधु मे भवं गोतमो तथा धम्म देसेतु यथा अरियस्स विनये 15 पच्चोरोहणी होती" ति । "तेन हि, ब्राह्मण, सुणाहि, साधुकं मनसि करोहि; भासिस्सामी" ति । “एवं, भो" ति खो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतदवोच' . ३. "इध, ब्राह्मण, अरियसावको इति पटिसञ्चिवखति 'मिच्छादिट्ठिया खो पापको विपाको दि? चेव धम्मे अभिसम्परायं चा' ति । सो इति पटिसङ्काय मिच्छादिट्टि पजहति; मिच्छादिट्ठिया पच्चो- रोहति । मिच्छासङ्कप्पस्स खो पापको विपाको - दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय मिच्छासङ्कप्पं पजहति; 25 मिच्छासङ्कप्पा पच्चोरोहति । ...मिच्छावाचाय खो पापको विपाको - दिलै चेव घम्मे अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय मिच्छावाचं पजहति मिच्छावाचाय पच्चोरोहति । १. सी०, स्या०, रो० पोत्यकेसु नत्यि। B.448 20 R.235 ·२६२ ... ... - ... 10 ... मदगुत्तरनिकायो [१०.१२.७- मिच्छाकम्मन्तस्स खो पापको विपाको-दिढे चैव धम्मे अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय मिच्छाकम्मन्तं पजहति; मिच्छाकम्मन्ता पच्चोरोहति । मिच्छाग्राजीवस्स खो पापको विपाको - दिढे चैव धम्मे 5 अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय मिच्छाआजीवं पजहतिः मिच्छापाजीवा पच्चोरोहति । मिच्छावायामस्स खो पापको विपाको दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय मिच्छावायामं पजहति; मिच्छावायामा पच्चोरोहति । मिच्छासतिया खो पापको विपाको - दिढे चेच धम्मे अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय मिच्छासति पजहति; मिच्छासतिया पच्चोरोहति । मिच्छासमाधिस्स खो पापको विपाको - दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय मिच्छासमाधि पजहति; मिच्छासमाधिम्हा पच्चोरोहति । .मिच्छामाणस्स खो पापको विपाको - दि? चेव धम्मे अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्काय मिच्छाजाणं पजहति; मिच्छानाणम्हा पच्चोरोहति । "इध, ब्राह्मण, पटिसञ्चिक्खति – 'मिच्छाविमुत्तिया खो पापको विपाको - दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं चा' ति । सो इति पटिसलाय मिच्छाविमुत्ति पजहति; मिच्छाविमुत्तिया पच्चोरोहति । एवं खो, ब्राह्मण, अरियस्स विनये पच्चोरोहणी होती" ति । ४. "अाथा, भो गोतम, ब्राह्मणानं पच्चोरोहणी, अाथा च पन अरियस्स विनये पच्चोरोहणी होति । इमिस्सा च, भो गोतम, अरियस्स विनये पच्चोरोहणिया ब्राह्मणानं पच्चोरोहणी कलं नाग्घति सोळसि । अभिक्कन्तं; भो गोतम पे०... उपासकं में भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गत" ति । B.449 ... 20 25 R.236 १. कल्लं-स्या०।

·२६३ १०.१२.१०] प्रासवक्खयसुत्तं ८. दुतियपच्चोरोहणीसुत्तं १. "अरियं वो भिक्खवे, पच्चोरोहणि देसेस्सामि । तं सुणाथ... कतमा च, भिक्खवे, अरिया पच्चोरोहणी ? इध, भिक्खवे, अरियसावको इति पटिसञ्चिक्षति – 'मिच्छादिट्टिया खो पापको विपाको - दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं चा' ति । सो इति पटिसलाय मिच्छादिर्टि पजहति; मिच्छादिट्टिया पच्चोरोहति । मिच्छासङ्कप्पस्स खो पापको । विपाको ... मिच्छावाचाय खो मिच्छाकम्मन्तस्स खो मिच्छा- आजीवस्स खो ... मिच्छावायामस्स खो ... मिच्छासतिया खो... मिच्छा- समाधिस्स खो मिच्छाजाणस्स खो ... मिच्छाविमुत्तिया खो पापको विपाको -- दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय मिच्छाविमुत्ति पजहति; मिच्छाविमुत्तिया पच्चोरोहति । अयं वुच्चति, 10 भिक्खवे, अरिया पच्चोरोहणी" ति । ... - 15 ६. पुब्बङ्गमसुत्तं १. "सुरियस्स', भिक्खवे, उदयतो एतं पुब्बङ्गमं एतं पुध- निमित्तं, यदिदं -- अरुणुग्गं । एवमेव खो, भिक्खवे, कुसलानं धम्मानं एतं पुब्बङ्गमं एतं पुन्वनिमित्तं, यदिदं - सम्मादिट्ठि । सम्मादिट्ठिकस्स', भिक्खवे, सम्मासङ्कप्पो पहोति, सम्मासङ्घप्पस्स सम्मावाचा पहोति, सम्मावाचस्स सम्माकम्मन्तो पहोति, सम्माकम्मन्तस्स सम्माआजीवो पहोति, सम्माआजीवस्स सम्मावायामो पहोति, सम्मावायामस्स सम्मा- सति पहोति, सम्मासतिस्स सम्मासमाधि पहोति, सम्मासमाधिस्स सम्माजाणं पहोति, सम्माजाणिस्स सम्माविमुत्ति पहोतो" ति । B.450 R.237 १०. पासवक्खयसुत्तं १. "दसयिमे, भिक्खवे, धम्मा भाविता वहुलीकता आसवानं 20 खयाय संवत्तन्ति । कतमे दस ? सम्मादिट्ठि, सम्मासङ्कप्पो, सम्मा- वाचा, सम्माकम्मन्तो, सम्माआजीवो, सम्मावायामो, सम्मासति, सम्मा- समाधि, सम्माजाणं, सम्माविमुत्ति - इमे खो, भिवखवे, दस धम्मा भाविता बहुलीकता आसवानं खयाय संवत्तन्ती" ति । - पच्चोरोहणिवग्गो बारसमो। -स्या०1३.० दिट्ठिस्स- १. सूरियस्स - म०१२. अरुणागं - सी०, रो० अरुणुत्तं - सी०, रो।

·२६४ मडगुत्तरनिकायो [१०.१२.१०- तस्सुद्दानं तयो अधम्मा' अजितो, सङ्गारवो च मोरिमं । द्वे चेव पच्चोरोहणी, पुब्वङ्गमं आसवक्खयोति ॥ . १३. परिसुद्धवग्गो' १. पठमसुत्तं १. "दसयिमे, भिक्खवे, धम्मा परिसुद्धा परियोदाता, नाचत्र सुगतविनया । कतमे दस ? सम्मादिट्ठि, सम्मासङ्कप्पो, सम्मावाचा, 5 सम्माकम्मन्तो, सम्माआजीवो, सम्मावायामो, सम्मासति, सम्मासमाधि, सम्माजाणं, सम्माविमुत्ति - इमे खो, भिक्खवे, दस धम्मा परिसुद्धा परियोदाता, नात्र सुगतविनया" ति । R.238 २. दुतियसुत्तं १. "दसयिमे, भिक्खवे, धम्मा अनुप्पन्ना उप्पज्जन्ति, नाञ्जन सुगतविनया । कतमे दस ? सम्मादिट्ठि ... पे०... सम्माविमुत्ति - 10 इमे खो, भिक्खवे, दस धम्मा अनुप्पन्ना उप्पज्जन्ति, नाना सुगत- विनया" ति । . B.451 ३. ततियसुत्तं १. "दसयिम, भिक्खवे, धम्मा महप्फला महानिसंसा, नाम्नान सुगतविनया । कतमे दस ? सम्मादिट्ठि ... पे०... सम्माविमुत्ति इमे खो, भिक्खवे, दस धम्मा महप्फला महानिसंसा, नाना 15 सुगतविनया" ति। ४. चतुत्यसुत्तं १. "दसयिमे, भिक्खवे, धम्मा रागविनयपरियोसाना होन्ति दोसविनयपरियोसाना होन्ति मोहविनयपरियोसाना होन्ति, नाझा १. मधम्म-सी० । २. मासवो चा सी०,०।३ परिसुद्धिवग्गो-स्था। ..

·२६५ पढमसुत्तं सुगतविनया । कतमे दस ? सम्मादिट्टि ... पे०... सम्माविमुत्ति - इमे खो, भिक्सवे, दस धम्मा रागविनयपरियोसाना होन्ति दोसविनयपरियो- साना होन्ति मोहविनयपरियोसाना होन्ति, नाज्ञा सुगतविनया" ति । ५. पञ्चमसुत्तं १. "दसयिमे, भिक्खवे, धम्मा एकन्तनिधिदाय विरागाय निरो- धाय उपसमाय अभिज्ञाय सम्बोधाय निव्वानाय संवत्तन्ति, नाझम 5 सुगतविनया । कतमे दस ? सम्मादिदि...०... सम्माविमुत्ति- इमे खो, भिक्खवे, दस धम्मा एकन्तनिविदाय विरागाय निरोधाय उपसमाय अभिज्ञाय सम्बोधाय निव्वानाय संवत्तन्ति, नाञ्जन सुगतविनया" ति। R.239 ६. घढसुत्तं १. "दरायिम, भिक्खवे, धम्मा भाविता बहुलीकता अनुप्पन्ना 10 उप्पज्जन्ति, नाचत्र सुगतविनया। कतमे दस ? सम्मादिट्ठि...पे०... सम्माविमुत्ति - इमे खो, भिक्खवे, दस धम्मा भाविता बहुलीकता अनुप्पन्ना उप्पज्जन्ति, नाचत्र सुगतविनया" ति । ७. सतमसुतं १. "दसयिमे, भिक्सवे, धम्मा भाविता बहुलीकता महप्फला होन्ति महानिसंसा, नाना मुगतविनया । कतमे दस ? सम्मादिट्टि 15 ...पे०... सम्माविमुत्ति इमे सो, भिक्सवे, दस धम्मा भाविता बहुलीकता महप्फला होन्ति महानिसंसा, नाभ्यत्र सुगतविनया" ति । B.452 ८. अट्ठमसुत्तं १. "दसयिमे, मिक्सवे, धम्मा भाविता बहुलोक्ता राग- विनयपरियोसाना होन्ति दोसविनयपरियोसाना होन्ति मोहविनय- परियोसाना होन्ति, नाना मुगतपिनया । कतमै दस ? मम्मादिद्धि ...पे०... सम्माविमुक्ति इमे सो, भियवे. दम धम्मा ·२६८ अडगुत्तरनिकायो [१०.१४.५- विमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अधम्मो। कतमो.च, भिक्खवे, धम्मो? सम्मादिहि... पे०....सम्माविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, धम्मो" ति। , - ... ६. सासवसुतं १. "सासवं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि अनासवं च । तं सुणाथ पे०... कतमी च, भिक्खवे, सासवो धम्मो ? मिच्छादिट्टि .. पे०... मिच्छाविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, सासवो धम्मो । कतमो च, भिक्खवे, अनासवो धम्मो ? सम्मादिट्टि ... पे०... सम्मा- विमुत्ति ~ अयं वुच्चति, भिक्खवे, अनासवो धम्मो" ति । 5 ... . . ७. सावज्जसुतं १. "सावज्जं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि अनवज्जं च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, सावज्जो धम्मो ? मिच्छादिट्ठि .पे०... मिच्छाविमुत्ति अयं वुच्चति, भिक्खवे, सावज्जो धम्मो । कतमो च, भिक्खवे, अनवज्जो धम्मो ? सम्मादिट्ठि ... पे०... सम्मा- विमुत्ति' - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अनवज्जो धम्मो" ति । 10 ... R.243 ८. तपनीयसुत्तं १. "तपनीयं च वो, भिक्खवे, धम्म देरोस्सामि अतपनीयं च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, तपनीयो धम्मो ? मिच्छा- 15 दिट्ठि... पे०... मिच्छाविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, तपनीयो धम्मो । कतमो च, भिक्खवे, अतपनीयो धम्मो ? सम्मादिट्ठि ... पे०... विमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अतपनीयो धम्मो" ति । , ६. प्राचयगामिसुतं १. "आचयगामि च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि अपचयगामि च । तं सुणाथ ...पे०... कतमो च, भिक्सवे, आचयगामी धम्मो ? 20 मिच्छादिट्ठि... पे०... मिच्छाविमुत्ति अयं चुच्चति, भिक्सवे, प्राचय- - .. १. तपनिय स्था..

·२६९ D.435 १०.१५.१] परियमाणमुक्त गामी धम्मो। कतमो च, भिक्खये, अपचयगामी धम्मो ? सम्मा- दिट्टि ... पे०... सम्माविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अपचयगामी धम्मो" ति । १०. दुपखुव्यसुत्तं १. "दुक्खुद्रयं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि सुखुद्रयं च । तं सुणाथ ...पे०... कतमो च, भिक्खवे, दुक्खुद्रयो धम्मो? मिच्छादिट्ठि 5 ... पे०... मिच्छाविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, दुक्खुद्रयो धम्मो । कतमो च, भिक्खवे, सुखुद्रयो धम्मो ? सम्मादिट्ठि ... पे०... सम्मा- विमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, सुखुद्रयो धम्मो" ति । R.241 च। तं ११. दुक्खविपासुतं १. "दुक्सविपाकं च वो, भिक्सवे, धम्म देसेस्सामि सुखविपाक सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्सवे, दुक्खविपाको धम्मो ? 10 मिच्छादिट्टि ... पे०... मिच्छाविमुत्ति अयं वुच्चति, भिक्सवे, दुक्खविपाको धम्मो। कतमो च, भिक्खवे, सुखविपाको धम्मो? सम्मादिट्टि ... पे०... सम्माविमुत्ति- अयं वुच्चति, भिक्खवे, सुखविपाको धम्मो" ति। साधवग्गो चुद्दसमो। १५. अरियवग्गो १. अरियमग्गसुत्तं १. "अरियमग्गं च वो, भिक्खवे, धम्म' देसेस्सामि अनरिय- 15 मग्गं च । तं सुणाय ... पे०... कतमो ध, भिक्सवे, अनरियो मग्गो? मिच्छादिट्ठि... ...पे०... मिच्छाविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्सवे, अनरियो मग्गो। कतमो च, भिक्सवे, अरियो मग्गो ? सम्मादिट्टि सम्माविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्सवे, अरियो मग्गो" ति । . पे०... ... १. दुक्युदयं - सी. । २. सी० पोयके न दिस्थति।

·३०० R.245 अगुत्तरनिकायो [१०.१५.२- २. कण्हमग्गसुत्तं १. “कण्हमग्गं च वो, भिक्सवे, धम्म देसेस्सामि सुक्कमग्गं च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, कण्हमग्गो? मिच्छादिट्ठि .. पे०... मिच्छाविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, कण्हमग्गो। कतमो च, भिक्सवे, सुक्कमग्गों' ? सम्मादिट्टि ... पे०... सम्माविमुत्ति - अयं 5 वुच्चति, भिक्खवे, सुक्कमग्गो" ति । B.456 ... ३. सद्धम्मसुत्तं १. "सद्धम्मं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि असद्धम्म च । तं सुणाथ ... पे०... कतमी च, भिक्खवे, असद्धम्मो? मिच्छादिट्ठि... पे०... मिच्छा- विमुत्ति अयं वुच्चति, भिक्खवे, असद्धम्मो । कतमो च, भिक्खवे, सद्धम्मो ? सम्मादिट्ठि... पे०... सम्माविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, 10 सद्धम्मो" ति । ४. सप्पुरिसधम्मसुत्तं १. "सप्पुरिसधम्मं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि असप्पुरिसधम्म च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसधम्मो? मिच्छा- दिट्टि ... पे०... मिच्छाविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिस- धम्मो । कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसधम्मो ? सम्मादिट्ठि ... पे०... 15 सम्माविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसधम्मो" ति । ५. उप्पादेतब्बसुत्तं १. "उप्पादेतव्वं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि न उप्पादे- तव्वं च । तं सुणाथ पे०... कतमो च, भिक्खवे, न उप्पादेतब्बो धम्मो ? मिच्छादिट्ठि... पे०... मिच्छाविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, न उप्पादेतब्बो धम्मो। कतमो च, भिक्सवे, उप्पादेतव्यो धम्मो ? 20 सम्मादिट्ठि...पे०... सम्माविमुत्ति- अयं वुच्चति, भिक्सवे, उप्पादेतब्बो धम्मो" ति। R.246 १. गुपको मग्गो -स्पा०।

·१०.१५.६] मनुस्सरितवमुत्त । ६. प्रासेवितब्बसुत्तं १. "आसेवितव्यं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि न आसेवि- तव्वं च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, न आसेवितव्यो धम्मो ? मिच्छादिट्ठि ... पे०... मिच्छाविमुत्ति अयं वुच्चति, भिक्खवे, न आसेवितब्बो धम्मो। कतमो च, भिक्खये, प्रासेवितब्बो धम्मो ? सम्मादिट्टि ... पे०... सम्माविमुत्ति - अयं वुञ्चति, भिक्खवे, 5 प्रासेवितब्बो धम्मो" ति । - । D.457 ७. भावेतब्बसुत्तं १. "भावेतब्बं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि न भावेतब्बं च।तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, न भावतव्यो धम्मो? मिच्छा- दिट्टि ... पे०... गिच्छाविमुत्ति -प्रयं बुच्नति, भिक्खवे, न भावेतब्वो धम्मो । कतमो च, भिक्खवे, भावेतब्बो धम्मो ? सम्मादिट्ठि ... पे०... 10 सम्माविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, भावतव्वो धम्मो" ति । ८. बहुलीकातब्बसुतं १. “बहुलीकातब्बं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि न बहुली- कातब्बं च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, न बहुलीकातब्बो धम्मो ? मिच्छादिट्ठि... पे०... मिच्छाविमुत्ति- अयं वुच्चति, भिक्खवे, न बहुलीकातब्बो धम्मो। कतमो च, भिक्खवे, बहुलीकातब्बो धम्मो? सम्मादिट्टि ... पे०... सम्माविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, वहुली- कातब्बो धम्मो" ति। R.247 ६. अनुस्सरितस्वमुत्तं १. "अनुस्सरितब्बं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि न अनु- स्सरितव्वं च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, न अनुस्सरितव्वो धम्मो? मिच्छादिट्टि... पे०... मिच्छाविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, 20 न अनुस्सरितब्बो धम्मो । कतमो च, भिक्खवे, अनुस्सरितब्बो धम्मो? सम्मादिट्ठि ...पे०... सम्माविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अनुस्सरि- तब्बो धम्मो" ति।

·३०२ मडगुत्तरनिकायो [१०.१५.१०. १०. सच्छिकातब्बसुत्तं १. "सच्छिकातब्बं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि न सच्छि- कातब्बं च । तं सुणाथ .०... कतमो च, भिक्खवे, न सच्छिकातब्बो धम्मो? मिच्छादैिट्ठि... पे०.. मिच्छाविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, न सच्छिकातब्बो धम्मो। कतमो च, भिक्खवे, सच्छिकातब्बो धम्मो ? 5 सम्मादिट्ठि ... पे०... सम्माविमुत्ति - अयं वुच्चति, भिक्खवे, सच्छि- कातब्बो धम्मो" ति । अरियवग्गो पन्नरसमो। ततियो पण्णासको समत्तो । B.458 R.248 १६. पुग्गलवग्गो १. सेवितब्बसुत्तं १. "दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो नसेवितव्यो। कतमेहि दसहि? मिच्छादिट्टिको होति, मिच्छासङ्घप्पो होति, मिच्छा- वाचो होति, मिच्छाकम्मन्तो होति, मिच्छाआजीवो होति, मिच्छा- 10 वायामो होति, मिच्छासति होति, मिच्छासमाधि होति, मिच्छात्राणी होति, मिच्छाविमुत्ति होति - इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो न सेवितब्बो । २. “दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो सेवितब्यो। कतमेहि दसहि ? सम्मादिट्ठिको होति, सम्मासङ्कप्पो होति, सम्मावाचो 15 होति, सम्माकम्मन्तो होति, सम्मायाजीवो होति, सम्मावायामो होति, सम्मासति होति, सम्मासमाधि होति, सम्मानाणी होति, सम्माविमुत्ति होति - इमेहि खो, भिक्सवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो सेवितब्बो" ति । २-१२. भजितव्यादिसुत्तानि १. "दसहि, भिक्खवे, पम्मेहि समनागतो पुग्गलो न भजितव्यो ..१०... भजितव्यो पं०... न पयिरपासितव्यो पपिरपासितव्यो ...०... न पुज्जो होति ... पुज्जो होति ...पे०... न पासंसो होति .. 20 ...

·३०३ ... R.249 5 १०.१७.१] साह्मणपञ्चोरोहणीमुतं पासंसो होति ... पे०... अगारवो होति ... सगारवो होति ... पे०... अप्प- तिस्सो' होति ... सप्पतिस्सो होति ... पे०... न आराधको होति आराधको होति ... पे०... न विसुज्झति ... विसुज्झति ...१०... मानं नाधिभोति ... मानं अधिभोति पे०... पञाय न वड्डति ... पञ्जाय वड्डति ... पे०...। २. "वहुं अपुशं पसवति ... वहुं पुनं पसवति । कतमेहि दसहि ? सम्मादिट्टिको होति, सम्मासङ्कप्पो होति, सम्मावाचो होति, सम्माकम्मन्तो होति, सम्माआजीवो होति, सम्मावायामो होति, सम्मा- सति होति, सम्मासमाधि होति, सम्माजाणी होति, सम्माविमुत्ति होति - इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो वहुं पुशं 10 पसवती" ति। पुग्गलवग्गो सोळसमो। B.459 १७. जाणुस्सोणिवग्गो १. ब्राह्मणपच्चोरोहणीसुत्तं १. तेन खो पन समयेन जाणुस्सोणि ब्राह्मणो तदहुपोसये सीसंन्हातो नवं खोमयुगं निवत्यो अल्लकुसमुट्ठि आदाय भगवतो अविदूरे एकमन्तं ठितो होति । अहसा खो भगवा जाणुस्सोणि ब्राह्मणं तदहुपोसथे सीसंन्हातं नवं खोमयुगं निवत्थं अल्लकुसमुट्ठि आदाय एकमन्तं 15 ठितं । दिस्वान जाणुस्सोणि ब्राह्मणं एतदवोच २. "किं नु त्वं, ब्राह्मण, तदहुपोसथे सीसंन्हातो न खोमयुगं निवत्थो अल्लकुसमुर्हि आदाय एकमन्तं ठितो ? किं न्वज्ज ब्राह्मण- कुलस्सा" ति? "पच्चोरोहणी, भो गोतम, अज्ज ब्राह्मणकुलस्सा" ति । "यथा कथं पन, ब्राह्मण, ब्राह्मणानं पच्चोरोहणी होती" ति? "इध, भो गोतम, ब्राह्मणा तदहुपोसथे सीसंन्हाता नवं खोमयुगं निवत्या अल्लेन गोमयेन पर्यावं ओपुञ्जित्वा हरितेहि कुसेहि पत्यरित्वा १. अप्पतिवखो-सी०, स्या०, रो० ॥२. सपतियो- सी०,स्या०, रो० ॥ ३. ति पुच्छि सी०।४. गोमेन -सी01 20 R.250- , ·३०४ B.460 M मगुत्तरनिकायो [१०.१७.१- अन्तरा च वेलं अन्तरा च अग्यागार सेय्यं कप्पेन्ति । ते तं रत्ति तिक्तत्तुं पच्चुट्ठाय पञ्जलिका अग्गि नमस्सन्ति --'पच्चोरोहाम भवन्तं, पच्चो- रोहाम भवन्तं ति । बहुकेन' च सप्पितेलनवनीतेन अग्गि सन्तप्पेन्ति । 'तस्सा च रत्तिया अच्चयेन पणीतेन खादनीयेन भोजनीयन ब्राह्मणे 5 सन्तप्पेन्ति । एवं, भो गोतम, ब्राह्मणानं पच्चोरोहणी होती" ति । "अन्नथा खो, ब्राह्मण, ब्राह्मणानं पच्चोरोहणी होति, अझथा च पन अरियस्स विनये पच्चोरोहणी होती" ति । “यथा कथं पन, भो गोतम, अरियस्स विनये पच्चोरोहणी होति ? साधु मे भवं गोतमो तथा धम्म देसेतु यथा अरियस्स विनये 10 पच्चोरोहणी होती" ति । "तेन हि, ब्राह्मण, सुणाहि, साधुकं मनसि करोहि भासिस्सामी" ति । “एवं, भो" ति खो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतदवोच- ३. "इध, ब्राह्मण, अरियसावको इति पटिसञ्चिक्खति 15 'पाणातिपातस्स खो पापको विपाको दिढे चैव धम्मै अभिसम्परायं चा' ति । सो इति पटिसङ्खाय पाणातिपातं पजहति; पाणातिपाता पच्चोरोहति । अदिनादानस्स खो पापको विपाको - दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्काय अदिन्नादानं पजहति; 20 अदिन्नादाना पच्चोरोहति । . कामेसुमिच्छाचारस्स खो पापको विपाको -दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय कामेसुमिच्छाचार पजहति; कामेसुमिच्छाचारा पच्चोरोहति । मुसाबादस्स खो पापको विपाको - दिढे चेव धम्मे अभिसम्प- 25 रायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय मुसावादं पजहति; मुसावादा पच्चोरोहति । पिसुणाय वाचाय खो पापको विपाको-दिढे चेव धम्म अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्काय पिसुणं वाचं पजहति; पिसुणाय वाचाय पच्चोरोहति । ... R.251 १. पहनेन-सी०, स्पा०,रो।

·१०.१७.२ ... D.461 ... अरियपच्चोरोहणीसुतं फरसाय वाचाय खो पापको विपाको - दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय फरुसं वाचं पजहति; फरुसाय वाचाय पच्चोरोहति । सम्फप्पलापस्स खो पापको विपाको - दिद्वे चेव धम्मे अभिसम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय सम्फप्पलापं पजहति; 5 सम्फप्पलापा पच्चोरोहति । अभिज्झाय खो पापको विपाको-दिढे चेव धम्मे अभि- सम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय अभिज्झं पजति; अभिज्झाय पच्चोरोहति । व्यापादस्स खो पापको विपाको-दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं 10 चा ति । सो इति पटिसङ्खाय व्यापादं पजहति; व्यापादा पच्चोरोहति । पटिसञ्चिक्खति - "मिच्छादिट्ठिया खो पापको विपाको - दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं चा' ति । सो इति पटिसङ्खाय मिच्छादिट्टि पजहति; मिच्छादिट्ठिया पच्चोरोहति । एवं खो, ब्राह्मण, अरियस्स विनये पच्चोरोहणी होती" ति । ४. “अनथा खो, भो गोतम, ब्राह्मणानं पच्चोरोहणी होति, अज्ञथा च पन अरियस्स विनये पच्चोरोहणी होति । इमिस्सा', भो गोतम, अरियस्स विनये पच्चोरोहणिया ब्राह्मणानं पच्चोरोहणी कलं नाग्धति सोळसि । अभिक्कन्तं, भो गोतम ... पे०... उपासक मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । ... । "इध, ब्राह्मण 15 -- 20 । - २. परियपच्चोरोहणीसुतं १. "अरियं वो, भिक्खवे, पच्चोरोहणि देसेस्सामि । तं सुणाथ, साधुक मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । "एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच २. "कतमा च, भिक्खवे, अरिया पच्चोरोहणी ? इध, भिक्खवे, अरियसावको इति पटिसञ्चिक्खति 'पाणातिपातस्स सो पापको विपाको - दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं चा' ति । सो इति पटिसङ्खाय पाणातिपातं पजहति; पाणातिपाता पच्चोरोहति । 25 R.252 १. इमिस्त च-सी०, स्या, रो। म०४-३६ ·... B.462 पे०... मुसावादा ... ... 10 प्रडगुत्तरनिकायो [१०.१०.२० अदिनादानस्स खो पापको विपाको - दिढे चैव धम्मे अभि- सम्परायं चा ति । सो इति पटिसङ्खाय अदिन्नादानं पजहति; प्रदिन्नादाना पच्चोरोहति । कामेसुमिच्छाचारस्स खो पापको विपाको ... पे०... कामेसु- 5 मिच्छाचारा पच्चोरोहति । मुसावादस्स खो पापको विपाको पच्चोरोहति । ... पिसुणाय वाचाय खो पापको विपाको पे०... पिसुणाय वाचाय पच्चोरोहति । फरुसाय. वाचाय खो पापको विपाको ...पे०... फरसाय वाचाय पच्चोरोहति । सम्फप्पलापस्रा खो पापको विपाको ...पे०... सम्फप्पलापा पच्चोरोहति । अभिज्झाय खो पापको विपाको पे०... अभिज्झाय 15 पच्चोरोहति । व्यापादस्स खो पापको विपाको ...पे०... व्यापादा पच्चो. रोहति । "इध, भिपसवे ... पटिराञ्चिपसति-'मिच्छादिट्ठिया सोपापको विपाको - दिढे चेव धम्मे अभिसम्परायं सा'ति । सो इति पटिससाप 20 मिच्छादिट्ठि पगहति; मिच्छादिट्टिया पच्चोरोहति । मयं युच्चति, भिनराय, अरिया पच्चोरोहणी" ति । ... ३. सङ्गारयसुतं १. अप यो सहारयो ग्राह्मणो येन भगवा तेनुपराभूमि; उपगङ्गमित्या भगवता गदि मम्मोदि । गम्मोदनीय कथं मारणी योतिनारत्या एकमल निगोदित एममनरा निमितो गो गारयो • बाहामो भगवन्तं एतस्वोर- २. "किन गो, मो गोताम, पौरिगंगो, किपारिग सोरं"fm? "पापालिोगो, ग्रासान, मोमिमीर, पानी पारिमं धोरं। परिजातनं तो, पालम, मोरिग तीर, महिमामा ·१०.१७.४] मोरिमसुतं वरमणी पारिमं तीरं । कामेसुमिच्छाचारो ओरिमं तीरं, कामेसु- मिच्छाचारा वेरमणी पारिमं तीरं । मुसावादो ओरिमं तीरं, मुसावादा , वेरमणी पारिमं तीरं । पितुणा वाचा ओरिमं तीरं, पिसुणाय वाचाय वेरमणी पारिमंती। फरुसा वाचा पोरिमंतीरं,फरुसाय वाचाय वरमणी पारिमं तीरं । सम्फप्पलापो ओरिमं तीरं, सम्फप्पलापा वेरमणी पारिमं । तीरं । अभिज्झा मोरिमं तीरं, अनभिज्झा पारिमंतीरं व्यापादो मोरिमं तीरं, अव्यापादो पारिमं तीरं । मिच्छादिट्ठि पोरिमं तीरं, सम्मादिट्ठि पारिमं तीरं। इदं खो, ब्राह्मण, अोरिमं तीरं, इदं पारिमं तीरं ति । "अप्पका ते मनुस्सेसु, ये जना पारगामिनो अथायं इतरा पजा, तीरमैवानुधावति ।। "ये च खो सम्मदक्खाते, धम्म धम्मानुवत्तिनो । ते जना पारमेस्सन्ति, मच्चुधेय्यं सुदुत्तरं ।। "कण्हं धम्मं विप्पहाय, सुक्कं भावेथ पण्डितो। मोका अनोकमागम्म, विवेके यत्थ दूरमं ॥ "तत्राभिरतिमिच्छेय्य, हित्वा कामे अकिञ्चनो। परियोदपेय्य अत्तान, चित्तक्लेसेहि पण्डितो ॥ "येसं सम्बोधियङ्गेसु, सम्मा चित्तं सुभावितं । आदानपटिनिस्सग्गे, अनुपादाय ते रता । खीणासवा जुतिमन्तो, ते लोके परिनिब्बुता" ति ।। B.163, R.253 io -- -- 15 . ४. प्रोरिमसुतं १. "मोरिमं च, भिक्खवे, तीरं देसेस्सामि पारिमं च तीरं। 20 सुणाथ ...पे०... कतमं च, भिक्खवे, ओरिमं तीरं, कतमं च पारिमं तीरं ? पाणातिपातो, भिक्खवे, अोरिमं तीरं, पाणातिपाता वेरमणी पारिमं तीरं । अदिन्नादानं अोरिमं तीरं, अदिन्नादाना वरमणी परिमं तीरं । कामेसुमिच्छाचारो ओरिमं तीरं, कामेत्तुमिच्छाचारा वेरमणी पारिमं तीरं । मुसावादो ओरिमं तीरं, मुसावादा वेरमणी 23 पारिमं तीरं । पिसुणा वाचा ओरिमं तीरं, पिसुणाय वाचाय वेरमणी पारिमं तीरं । फरुसा वाचा अोरिमं तीरं, फरसाय वाचाय वेरमणी पारिमं तीरं । सम्फप्पलापो ओरिमं तीरं, सम्फप्पलापा वेरमणी पारिमं ·। R.254 5 मडगुत्तरनिकापो [१०.१७.४- तीरं। अभिज्झा ओरिमं तीरं, अनभिज्झा पारिमं तीरं। व्यापादो अोरिमं तीरं, अव्यापादो पारिमं तीरं । मिच्छादिट्ठि पोरिमं तीरं, . सम्मादिट्टि पारिमं तीरं । इदं खो, भिक्खवे, ओरिमं तीरं, इदं पारिमं तीरं ति । "अप्पका ते मनुस्सेसु, ये जना पारगामिनो । अथायं इतरा पजा, तीरमेवानुधावति ।। "ये च खो सम्मदक्खाते, धम्मे धम्मानुवत्तिनो। ते जना पारमेस्सन्तिं, मच्चुधेय्यं सुदुत्तरं ।। "कण्हं धम्मं विप्पहाय, सुक्कं भावेथ पण्डितो। ओका अनोकमागम्म, विवेके यत्थ दूरमं । "तत्राभिरतिमिच्छेय्य, हित्वा कामे अकिञ्चनो। परियोदपेय्य अत्तानं, चित्तक्लेसेहि पण्डितो ।। "येसं सम्बोधियड्रेस, सम्मा चित्तं सुभावितं । आदानपटिनिस्सग्गे, अनुपादाय ये रता। खीणासवा जुतिमन्तो, ते लोके परिनिव्वुता" ति ॥ B.464 10 15 ५. पठमअधम्मसुत्तं १. "अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो अनत्यो च; धम्मो च वेदितव्बो अत्यो च । अधम्मं च विदित्वा अनत्यं च, धम्मं च विदित्वा अत्यं च यथा धम्मो यथा अत्यो तथा पटिपज्जितव्वं । २. “कतमो च, भिक्खवे, अधम्मो च अनत्यो च? पाणाति- 20 पातो, अदिन्नादानं, कामेसुमिच्छाचारो, मुसावादो, पिसुणा वाचा, फरसा वाचा, सम्फप्पलापो, अभिज्झा, व्यापादो, मिच्छादिट्टि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अधम्मो च अनत्यो च । ३. "कतमो च, भिक्सवे, धम्मो च अत्यो च? पाणातिपाता वैरमणी, अदिन्नादाना वेरमणी, कामेमुमिच्छाचारा वेरमणी, मुसावादा 25 वेरमणी, पिसुगाय वाचाय वेरमणी, फरसाय वाचाय बेरमणी, सम्फ- प्पलापा वेरमणी, अनभिज्झा, अव्यापादो, सम्मादिट्ठि - अयं वुच्चति, भिक्सवे, धम्मो च अत्यो च । .. -- ·१०.१७.६] दुतियधम्मसुतं ४. अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितव्बो अनत्यो च; धम्मो च वेदितब्बो अत्यो च । अधम्मं च विदित्वा अनत्यं च, धम्मं च विदित्वा अत्थं च यथा धम्मो यथा अत्थो तथा पटिपज्जितव्वं' ति, इति यंतं वुत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं" ति । R.255 B.465 15 ६. दुतियअधम्मसुत्तं १. "अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो धम्मो च; अनत्यो च । वेदितव्यो अत्यो च । अधम्मं च विदित्वा धम्म च, अनत्थं च विदित्वा अत्यं च यथा धम्मो यथा अत्यो तथा पटिपज्जितव्बं" ति । इदमवोच भगवा । इदं वत्वान सुगतो उठायासना विहारं पाविसि । २. अथ खो तेसं भिक्खूनं अचिरपक्कन्तस्स भगवतो एतद- होसि -- "इदं खो नो, आवुसो, भगवा सङ्कित्तेन उद्देस उद्दिसित्वा वित्या- 10 रेन अत्यं अविभजित्वा उट्ठायासना विहारंपविट्ठो-'अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो धम्मो च; अनत्थो च वेदितव्बो अत्यो च । अधम्मं च विदित्वा धम्म च, अनत्थं च विदित्वा अत्थं च यथा धम्मो यथा अत्यो तथा पटिपज्जितब्ब' ति । को नु खो इमस्स भगवता सङ्कित्तेन उद्देसस्स उद्दिट्ठस्स वित्यारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्यारेन अत्थं विभजेय्या" ति ? ३. अथ खो तसं भिक्खूनं एतदहोसि - "अयं खो आयस्मा महाकच्वानो सत्यु चेव संवण्णितो, सम्भावितो च विभूनं सब्रह्म- चारीनं । पहोति चायस्मा महाकच्चानो इमस्स भगवता सवित्तेन उद्देसस्स उद्दिट्ठस्स वित्थारेन अत्थं अविभत्तस्स वित्यारेन अत्यं विभजितुं । यन्नून मयं येनायस्मा महाकच्चानो तेनुपसङ्कमेय्याम; उपसमित्वा 20 आयस्मन्तं महाकच्चानं एतमत्थं पुच्छेय्याम । यथा नो प्रायस्मा महा- कच्चानो व्याकरिस्सति तथा नं धारेस्सामा" ति । ४. अथ खो ते भिक्खू येनायस्मा महाकच्चानो तेनुपसङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मता महाकच्चानेन सद्धि सम्मोदिसु । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ना 28 खो ते भिक्खु आयस्मन्तं महाकच्चानं एतदवोचुं - ५. "इदं खो नो, यावुसो कच्चान, भगवा सङ्कित्तेन उद्देसं उद्दिसित्वा वित्यारेन अत्यं अविभजित्वा उट्ठायासना विहारं पविट्ठो . .. - ·R.256 B.466 10 अडगुत्तरनिकायो [१०.१७.६. -'अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो धम्मो च; अनत्यो च वेदितब्बो अत्थो च। अधम्मं च विदित्वा धम्म च, अनत्यं च विदित्वा अत्यं च यथा धम्मो यथा अत्यो तथा पटिपज्जितव्वं'ति । "तसं नो, आवुसो, अम्हाकं अचिरपक्कन्तस्स भगवतो एतदहोसि 5 – 'इदं खो नो, आवुसो, भगवा सङ्कित्तेन उद्देसं उद्दिसित्वा वित्यारेन अत्थं अविभजित्वा उट्ठायासना विहारं पविट्ठो - अधम्मो च, भिक्खवे पे०... तथा पटिपज्जितब्वं ति । को नु खो इमस्स भगवता सङ्कित्तेन उद्देसस्स उद्दिवस्स वित्थारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्यारेन अत्थं विभजेय्या' ति ? "तसं नो, आवुसो, अम्हाकं एतदहोसि - 'अयं खो प्रायस्मा महाकच्चानो सत्थु चैव-संवण्णितो, सम्भावितोच विझूनं सब्रह्मचारीनं । पहोति चायस्मा महाकच्चानो इमस्स भगवता सङ्कित्तेन उद्देसस्स उद्दिद्वस्स वित्यारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्यारेन अत्यं विभजितुं । यन्नून भयं येनायस्मा महाकच्चानो तेनुपसङ्कमेय्याम, उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं 15 महाकच्चानं एतमत्यं पटिपुच्छेय्याम । यथा नो आयस्मा महाकच्चानो व्याकरिस्सति तथा नं धारेस्सामा' ति । विभजतु प्रायस्मा महाकच्चानो" ति । ६. "सेय्यथापि, यावुसो, पुरिसो सारत्यिको सारगवेसी सार- परियेसनं परमानो महतो रुक्खस्स तितो सारवतो अतिक्कम्मेव मूलं 20 अतिक्कम्म खन्धं साखापलासे सारं परियसितव्वं मञ्नेय्य । एवं सम्पदमिदं आयस्मन्तानं सत्यरि सम्मुखीभूते तं भगवन्तं अतिसित्या. अम्हे एतमत्यं पटिपुच्छितव्वं मञ्जय । सो हावुसो, भगवा जानं जानाति पस्सं पस्सति नवखुभूतो जाणभूतो धम्मभूतो ग्राभूतो वत्ता पयत्ता अत्यस्स निनेता अमतस्स दाता धम्मस्सामी तथागतो। सो चेव पनेतस्स फालो अहोसि यं तुम्हे भगवन्तंयेव उपसमित्वा एतमत्यं पटिपुच्छे- प्याथ । यथा वो भगवा व्याकरेय्य तथा नं धारेय्याथा" ति । ७. "अद्धा, भावुसो कच्चान, भगवा जानं जानाति पस्सं पस्सति चक्सुभूतो आणभूतो धम्मभूतो ब्रह्मभूतो वत्ता पपता अत्यस्स निप्ता प्रमतस्स दाता धम्मस्वामी तथागतो। सो चेव पनेतस्रा गालो आहोगि 30 यं मयं भगवन्तयेय उपसमित्या एतमत्यं पटिपुच्छेय्याम । यया नो भगवा व्याकरस्य तथा नं धारेय्याम । अपि पायरमा महामन्यानो - R..257 ·B.467 - । दुतियप्रपम्मसुतं सत्यु चैव संवण्णितो, सम्भावितो च विझूनं सब्रह्मचारीनं । पहोति चायस्मा महाकच्चानो इमस्स भगवता सवित्तेन उद्देसस्स उद्दिट्ठस्स वित्यारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्यारेन प्रत्यं विभजितुं । विभजतायस्मा महाफच्चानो अगलं करित्वा" ति । ८. "तेन हावुसो, सुणाथ, साधुकं मनसि करोय; भासि- : स्सामी" ति । "एवं, आवुसो" ति खो ते भिक्खू प्रायस्मतो महाकच्चा- नस्स पच्चस्सोसुं । अथायस्मा महाकच्चानो एतदवोच - ६. "यं सो नो, भावुसो, भगवा सङ्कित्तेन उद्देसं उद्दिसित्वा वित्थारेन अत्यं अविभजित्वा उडायासना विहारं पविट्ठो- 'अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितव्यो ... पे०... तथा पटिपज्जितव्यं ति । कतमो धावुसो, 10 अधम्मो, कतमो च धम्मो; कतमो च अनत्यो, कतमो च अत्यो ? १०. "पाणातिपातो, आवुसो, अधम्मो; पाणातिपाता रमणी धम्मो; ये च पाणातिपातपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; पाणातिपाता वेरमणीपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति, अयं प्रत्यो। ११. "अदिनादानं, आवुसो, अधम्मो; अदिनादाना वरमणी धम्मो; ये च अदिन्नादानपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; अदिन्नादाना वेरमणीपच्चया च अनेके युसला धम्मा भावनापारिपूरिं गच्छन्ति, अयं अत्यो। १२. "कामसुमिच्छाचारो, आवुसो, अधम्मो; कामेसुमिच्छा- 20 चारा वेरमणी धम्मो; ये च कामेसुमिच्छाचारपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; कामेसुमिच्छाचारा वेरमणी- पच्चया च अनेके कुसला धम्मा भायनापारिपूरि गच्यन्ति, अयं प्रत्यो। १३. "मुसावादो, आवुसो, अधम्मो; मुसावादा वैरमणी धम्मो; ये च मुसावादपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा राम्भवन्ति, अयं । अनत्यो; मुसावादा वेरमणीपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावना- पारिपूरि गच्छन्ति, भयं मत्यो। १४. "पितुणा वाचा, आवुसो, अधम्मो; पिमुगाय वाचाय वरमणो धम्मो; ये च पितुणयाचापच्चया अनेके पापका भकुसला 15 R.253 ·३१२ B,468 अडगुत्तरनिकायो धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; पिसुणाय वाचाय वेरमणीपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति, अयं अत्यो। १५. "फरुसा वाचा, आवुसो, अधम्मो; फरुसाय वाचाय वेरमणी धम्मो; ये च फरुसावाचापच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा 5 सम्भवन्ति, अयं अनत्थो; फरुसाय वाचाय वेरमणीपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति, अयं अत्थो । १६. “सम्पप्पलापो, आवुसो, अधम्मो; सम्फप्पलापा वेरमणी धम्मो; ये च सम्पप्पलापपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्थो; सम्फप्पलापा वरमणीपच्चया च अनेके कुसला 10 धम्मा भावनापारिपूरिं गच्छन्ति, अयं अत्थो। १७. "अभिज्झा, भावुसो, अधम्मो; अनभिज्झा धम्मो; ये च अभिज्झापच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; अनभिज्झापच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति, अयं अत्थो। १८. "व्यापादो, आवुसो, अधम्मो; अव्यापादो धम्मो; ये च व्यापादपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; अव्यापादपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ति, अयं अत्यो। १६. "मिच्छादिट्ठि, श्रावुसो, अधम्मो; सम्मादिट्ठि धम्मो; ये च मिच्छादिट्ठिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्मादिटिपन्चया च अनेके कुसला धम्मा भावना पारिपूरिं गच्छन्ति, अयं अत्यो। २०. ""यं खो नो, भावुसो, भगवा सद्वित्तेन उद्देसं उद्दिसित्वा वित्यारेन अत्यं अविभजित्वा उट्ठायाराना विहारं पविट्ठो - अधम्मो 23 च, भिक्सवे, वेदितब्बो ...पे०... तया पटिपज्जितव्य' ति । इमस्स सो अहं, भावुसो, भगवता सवित्तेन उद्देसस्स उद्दिट्ठस्स वित्यारेन मत्यं अविभत्तस्स' एवं वित्यारेन प्रत्यं प्राजानामि । पाकरमाना घ पन तुम्हे, भावुसो, भगवन्तयेव उपमवामित्वा एतमत्यं परिपुच्छेप्याय । यया नो भगवा व्याकरोति तया नं धारय्याया" ति । १. प्रश्मिािवा-या, रो.। 15 20 R.259 ·३१३ B.469 - T १०.१७.६] दुतियप्रधम्मसुत्तं "एवमावुसो" ति खो ते भिक्खू आयस्मतो महाकच्चानस्स भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा उट्टायासना येन भगवा तेनुप- सङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ना खो ते भिक्खू भगवन्तं एतदवोचुं- २१. “यं खो नो, भन्ते, भगवा सङ्कित्तेन उद्देसं उद्दिसित्वा 5 वित्थारेन अत्यं अविभजित्वा उट्ठायासना विहारं पविट्ठो– 'अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो ...पे०... तथा पटिपज्जितब्वं' ति । "तसं नो, भन्ते, अम्हाकं अचिरपक्कन्तस्स भगवतो एतद- होसि - 'इदं खो नो, आवुसो, भगवा सवित्तेन उद्देसं उद्दिसित्वा वित्या- रेन अत्यं अविभजित्वा उट्ठायासना विहारं पविट्ठो 'अधम्मो च, 10 भिक्खवे, वेदितव्बो ...पे०... तथा पटिपज्जितब्ब' ति । को नु खो इमस्स भगवता सह्वित्तेन उद्देसस्स उद्दिट्ठस्स वित्यारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्थारेन अत्थं विभजेय्या' ति ? "तसं नो, भन्ते, अम्हाकं एतदहोसि - 'अयं खो आयस्मा महा- कच्चानो सत्थु चेव संवण्णितो, सम्भावितो च विभूनं सब्रह्मचारीनं । पहोति चायस्मा महाकच्चानो इमस्स भगवता सवित्तेन उद्देसस्स उद्दिवस्स वित्थारेन अत्यं अविभत्तस्स वित्थारेन अत्यं विभजितुं । यन्नून मयं येनायस्मा महाकच्चानो तेनुपसङ्कमय्याम; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं महाकच्चानं एतमत्थं पटिपुच्छेय्याम । यथा नो आयस्मा महाकच्चानो ब्याकरिस्सति तथा नं धारेस्सामा' ति । "अथ खो मयं, भन्ते, येनायस्मा महाकच्चानो तेनुपसङ्कमिम्हा; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं महाकच्चानं एतमत्यं अपुच्छिम्हा' । तेसं नो, भन्ते, आयस्मता महाकच्चानेन इमेहि अक्सरेहि इमेहि पदेहि इमेहि व्यञ्जनेहि अत्यो सुविभत्तो" ति । २२. "साधु साधु, भिक्खवे ! पण्डितो, भिक्खवे, महाकच्चानो। 25 महापञ्गे, भिक्खवे, महाकच्चानो । मं चेपि तुम्हे, भिक्खवे, उपसव- मित्वा एतमत्थं पटिपुच्छेय्याथ, अहं पि चेतं एवमेव ब्याकरेय्यं यथा तं महाकच्चानेन ब्याकतं । एसो चेव तस्स अत्यो । एवं च नं धारे- प्याथा" ति। 15 R.260 20 - १. पुच्छिम्हा - सी०, स्या०, रो० । २. पाकरेहि - सी०; पावारेहि-स्याः, रो। भ०४-४० ·३१४ B.470 R.261 ... प्रगुत्तरनिकायो [१०.१७.७- ७. ततियअधम्मसुत्तं १. “अधम्मो च, भिक्खवे, वेदितब्बो धम्मो च; अनत्यो चवेदितब्बो अत्थो च । अधम्मं च विदित्वा धम्म च, अनत्थं च विदित्वा अत्यं च यथा धम्मो यथा अत्यो तथा पटिपज्जितब्ब'। २. “कतमो च, भिक्खवे, अधम्मो, कतमो च धम्मो; कतमो 5 च अनत्यो, कतमो च अत्यो ? पाणातिपातो, भिक्खवे, अधम्मो; पाणातिपाता वेरमणी धम्मो; ये च पाणातिपातपच्चया अनेके पापका. अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्थो; पाणातिपाता वेरमणीपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूरिं गच्छन्ति, अयं अत्यो। ३. "अदिन्नादानं, भिक्खवे, अधम्मो; अदिनादाना वेरमणी 10 धम्मो कामेसुमिच्छाचारो, भिक्खवे, अधम्मो; कामेसुमिच्छाचारा वेरमणी धम्मो मुसावादो, भिक्खवे, अधम्मो; मुसावादा वेरमणी धम्मो पिसुणा वाचा, भिक्खवे, अधम्मो; पिसुणाय वाचाय वेरमणी धम्मो फरसा वाचा, भिक्सवे, अधम्मो; फरुसाय वाचाय रमणी धम्मो... सम्पप्पलापो, भिक्खवे, अधम्मो; सम्फप्पलापा वेरमणी धम्मो अभिज्झा, भिक्खवे, अधम्मो; अनभिज्झा धम्मो भिक्सवे, अधम्मो; अव्यापादो धम्मो. ४. "मिच्छादिट्ठि, भिक्खवे, अधम्मो; सम्मादिट्ठि धम्मो; ये च मिच्छादिट्ठिपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति, अयं अनत्यो; सम्मादिट्ठिपच्चया च अनेके कुसला धम्मा भावनापारिपूर्ति 20 गच्छन्ति, असं अत्यो। ५. "'अधम्मो च, भिक्सवे, वेदितब्बो धम्मो च; अनत्यो च वेदितव्बो अत्यो च । अधम्मं च विदित्या धम्म च, अनत्यं च विदित्वा प्रत्यं च यथा धम्मो यथा प्रत्यो तथा पटिपज्जितव्य" ति, इति यं तं युत्तं, इदमेतं पटिच्च वुत्तं" ति । , व्यापादो, 15 ... ... 23 ८. फम्मनिदानसुतं १. "पाणातिपातं पाह', भिवराये, विविध पदामि - नोनहेतु पि, दोराहेतुन पि, मोहहेतु पि । १. परिसिदि-मी.,.रो.। १. ई-tate, ·B.471 - - १०.१७६] परिफरुमनसुतं ३१५ २. "अदिन्नादानं पाहं, भिक्खवे, तिविधं वदामि लोभ- हेतुकं पि, दोसहेतुकं पि, मोहहेतुकं पि । ३. "कामसुमिच्छाचारं पाहं, भिक्सवे, तिविधं वदामि लोभहेतुकं पि, दोसहेतुकं पि, मोहहेतुकं पि । ४. "मुसावादं पाहं, भिक्खवे, तिविधं वदामि - लोभहेतुकं 5 ..पि, दोसहेतुकं पि, मोहहेतुकं पि । ५. "पिसुणवाचं पाहं, भिक्खवे, तिविघं वदामि - लोभहेतुकं पि, 'दोसहेतुकं पि, मोहहेतुकं पि । ६. “फरुसवाचं पाहं, भिक्खवे, तिविधं वदामि - लोभहेतुकं पि, दोसहेतुकं पि, मोहहेतुकं पि । ७. "सम्फप्पलापं पाहं, भिक्सवे, तिविधं वदामि लोभ- हेतुकं पि, दोसहेतुकं पि, मोहहेतुकं पि । ८. "अभिज्झं पाहं, भिक्खवे, तिविघं वदामि - लोभहेतुकं पि, दोसहेतुकं पि, मोहहेतुर्क पि । ६. "व्यापादं पाहं, भिक्खवे, तिविधं वदामि - लोभहेतुकं पि, 15 दोसहेतुकं पि, मोहहेतुकं पि । १०. "मिच्छादिद्धि पाहं, भिक्खवे, तिविधं वदामि लोभ- हेतुकं पि, दोसहेतुकं पि, मोहहेतुकं पि । इति खो, भिक्खवे, लोभो कम्मनिदानसम्भवो, दोसो कम्मनिदानसम्भवो, मोहो कम्मनिदान- सम्भवो। लोभक्खया कम्मनिदानसङ्खयो, दोसक्खया कम्मनिदान- सङ्खयो, मोहक्खया कम्मनिदानसङ्खयो" ति । 10 - R.262 20 ६. परिक्कमनसुत्तं १. "सपरिक्कमनो अयं, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो अपरि- क्कमनो। कथं च, भिक्सवे, सपरिक्कमनो अयं धम्मो, नायं धम्मो अपरिक्कमनो? पाणातिपातिस्स, भिक्सवे, पाणातिपाता वेरमणी परिक्कमनं होति । अदिनादायिस्स, भिक्खवे, अदिनादाना वैरमणी परिक्कमनं होति । कामसुमिच्छाचारिस्स', भिक्सवे, कामेसुमिच्छा- १. कामेसुमिन्याचाररस - सी०, रो। 25 ·B.472 प्रगुत्तरनिकायो [१०.१७.६- चारा वैरमणी परिक्कमनं होति । मुसावादिस्स, भिक्खवे, मुसावादा वेरमणी परिक्कमनं होति । पिसुणवाचस्स, भिक्खंवे, पिसुणाय वाचाय वेरमणी परिक्कमनं होति । फरुसवाचस्स, भिक्खवे, फरुसाय वाचाय वेरमणी परिक्कमनं होति । सम्फप्पलापिस्स, भिक्खवे, सम्फ- 5 प्पलापा वेरमणी परिक्कमनं होति । अभिज्झालुस्स, भिक्खवे, अनभिज्झा परिक्कमनं होति । व्यापन्नचित्तस्स', भिक्खवे, अव्यापादो परिक्कमन होति । मिच्छादिट्ठिस्स, भिक्खवे, सम्मादिट्ठि परिक्कमनं होति । एवं खो, भिक्खवे, सपरिक्कमनो अयं धम्मो, नायं धम्मो अपरिक्कमनो"ति । , 4 - R.263 १०. चुन्दसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा पावायं विहरति चुन्दस्स 10 कम्मारपुत्तस्स अम्बवने । अथ खो चुन्दो कम्मारपुत्तो येन भगवा तेनुप- सङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो चुन्दं कम्मारपुत्तं भगवा एतदवोच २. “कस्स नो त्वं, चुन्द, सोचेय्यानि रोचेसी" ति ? "ब्राह्मणा, भन्ते, पच्छाभूमका कमण्डलुका सेवालमालिका" 15 अग्गिपरिचारिका उदकोरोहका सोनेय्यानि पञ्झापेन्ति; तेसाहं सोचे- य्यानि रोचेमी" ति। "यथा कथं पन, चुन्द, ब्राह्मणा पच्छाभूमका कमण्डलुका सेवाल- मालिका अग्गिपरिचारिका उदकोरोहका सोचेय्यानि पापेन्ती"ति? "इध, भन्ते, ब्राह्मणा पच्छाभूमका कमण्डलुका सेवालमालिका 20 अग्गिपरिचारिका उदकोरोहका । ते सावक एवं समादपेन्ति - 'एहि त्वं, अम्भो पुरिस, कालस्सेव उद्वहन्तों व सयनम्हा पवि आमसेय्यासि; नो चे पवि आमसेय्यासि, अल्लानि' गोमयानि आमसेय्यासि; नो चे अल्लानि गोमयानि आमसेय्यासि, हरितानि तिणानि आमसेय्यासि; नो चे हरितानि तिणानि आमसेय्यासि, अग्गि परिचरेय्यासि; नो चे 25 अग्गि परिचरेग्यासि, पञ्जलिको आदिच्चं नमस्सेय्यासि; नो चे पञ्ज- १. सम्फप्पलापस्स-सी०, रो०।२. व्यापादस्स-सी०,रो०; ब्यापन्नस्स-स्या० । ३. रोग्यासी-सी०। ४. सेवालमालका - सी०, स्या०, रो० । ५. पापेम्ति- म०। ६. सावको-स्या०। ७. सकालस्सेव-स्या। ८-८, उद्वहन्तो-स्या०; वहन्ती व-रो018-६. प्रत्लगोमयानि -स्था.। ।

·३१७ - R.20A 10 । - - १०.१७.१०] पुन्दसुतं लिको आदिच्चं नमस्सेय्यासि, सायततियकं उदकं प्रोरोहेय्यासी' ति । एवं खो, भन्ते, ब्राह्मणा पच्छाभूमका कमण्डलुका सेवालमालिका . अग्गिंपरिचारिका उदकोरोहका सोचेय्यानि पञापेन्ति; तेसाहं सोचे- व्यानि रोचमी" ति। "अञथा खो, चुन्द, ब्राह्मणा पच्छाभूमका कमण्डलुका सेवाल- 5 मालिका अग्गिपरिचारिका उदकोरोहका सोचेय्यानि पशान्ति, अनथा च पन अरियस्स विनये सोचेय्यं होती" ति । "यथा कथं पन, भन्ते, अरियस्स विनये सोचेय्यं होति ? सायु मे, भन्ते, भगवा तथा धम्म देसेतु यथा अरियस्स विनये सोचेयं होती" ति। "तन हि, चुन्द, सुणाहि, साधुकं मनसि करोहि; भासि- स्सामी" ति । "एवं, भन्ते" ति खो चुन्दो कम्मारपुत्तो भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतदवोच ३. "तिविधं खो, चुन्द, कायेन असोचेय्यं होति; चतुविध वाचाय असोचेय्यं होति; तिविधं मनसा असोचेय्यं होति । ४. "कथं च, चुन्द, तिविधं कायेन असोचेय्यं होति ? "इध, चुन्द, एकच्चो पाणातिपाती होति मुद्दों' लोहितपाणि हतपहते निविट्ठो अदयापन्नो पाणभूतेसु। "अदिनादायी होति । यं तं परस्स परवित्तूपकरणं गामगतं वा अरजगतं वा तं' अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदाता होति । "कामसुमिच्छाचारी होति । या ता मातुरक्खिता पितुरनिखता मातापितुरक्खिता" भातुरक्खिता भगिनिरक्खिता जातिरक्खिता गोत्त- रक्खिता' धम्मरक्खिता ससामिका सपरिदण्डा अन्तमसो मालामुळ- परिक्खित्ता पि, तथारूपासु चारित्तं आपज्जिता होति । एवं खो, चुन्द, तिविधं कायेन असोचेय्यं होति । ५. "कथं च, चुन्द, चतुम्विधं वाचाय असोचेय्यं होति ? इध, चुन्द, एकच्चो मुसावादी होति । समग्गतो वा परिसरगतो वा १. नुदो - स्पा० । २. हतपही सी० । ३. सन्दपायभूनेसु- सी., रोः । ४. स्या० पोत्यके नत्यि। ५. सी०, स्था०, रो० पोत्यसु नत्यि। ६. सी०, स्मा०,रो. पोत्यकेसु नत्यि। ७. भातागुणपरिक्सित्ता - सी०, रो०; मालागुगपरिनिवा -स्या । ८-८. समागतो वा परिसगतो-सी०,रो। 15 - 20 ·B.474 R.265 10 अडगुत्तरनिकायो [१०.१७.१७- जातिमज्झगतो वा पूगमज्ज्ञगतो वा राजकुलमज्झगतो वा अभिनीतो . सक्खिपुट्ठो' - 'एहम्भो पुरिस, यं जानासि तं वदेही' ति, सो अजानं, वा आह 'जानामी' ति, जानं वा आह 'न जानामी' ति; अपस्सं वा पाह 'पस्सामी' ति, पस्सं वा आह 'न पस्सामी' ति । इति अत्तहेतु वा परहेतु 5 वा आमिसकिञ्चिक्खहेतु वा सम्पजानमुसा भासिता होति । "पिसुणवाचो होति - इतो सुत्वा अमुत्र अक्खाता इमेसं भेदाय, अमुत्र वा सुत्वा इमेसं अक्खाता अमूसं भेदाय । इति समग्गानं वा भेत्ता, भिन्नानं वा अनुप्पदाता, वग्गारामो वग्गरतो वग्गनन्दी वग्ग- करणि वाचं भासिता होति । "फरुसवाचो होति - या सा वाचा अण्डका कक्कसा परकटुका पराभिसज्जनी कोधसामन्ता असमाधिसंवत्तनिका, तथारूपिं वाचं भासिता होति । "सम्पप्पलापी होति अकालवादी अभूतवादी अनत्थवादी अधम्मवादी अविनयवादी; अनिधानति वाचं भासिता होति अकालेन 15 अनपदेसं अपरियन्तवति अनत्थसंहितं । एवं खो, चुन्द, चतुम्बिधं वाचाय असोचेय्यं होति । ६. "कथं च, चुन्द, तिविधं मनसा असोचेय्यं होति ? इथ, चुन्द, एकच्चो अभिज्शालु होति । यं तं परस्स परवित्तूपकरणं तं अभिज्झिता होति - 'अहो वत यं परस्स तं ममस्सा' ति । "व्यापन्नचित्तो होति पट्ठमनसकप्पो - 'इमे सत्ता हस्यान्तु वा वज्झन्तु वा उच्छिज्जन्तु या विनस्सन्तु या मा या अहेसुं" ति । "मिच्छादिट्ठिको होति विपरीतदस्सनो 'नत्यि दिन, नट्ठि यिटुं, नत्यि हुतं, नत्यि सुफटदुपफटानं फम्मानं फलं विपाको, नरिप अयं लोको, नत्यि परो लोको, नरिय माता, नत्यि पिता, नरिय सत्ता 2, प्रोपपातिका, नत्यि लोके समणदाह्मणा सम्मागता सम्मापटिपना में इमं घ लोक परं च लोकं सयं अभिम्मा गन्धिात्या पवेदेन्ती' ति । एयं सो, चुन्द, मनसा तिविघं प्रसोचेग्यं होति । 20 ·0.475, R.266 10 १०.१७.१०] चुन्वसुत्तं ७. “इमे खो, चुन्द, दस अकुसलकम्मपथा । इमेहि खो, चुन्द, दसहि अकुसलेहि कम्मपथेहि समन्नागतो कालस्सेव उट्ठहन्तो व सयनम्हा पवि चे पि प्रामसति, असुचियेव होति; नो चे पि पाव आमसति, असुचियेव होति । "अल्लानि चे पि गोमयानि आमसति, असुचियेव होति; नो 5 चे पि अल्लानि गोमयानि आमसति, असुचियेव होति । "हरितानि चे पि तिणानि आमसति, असुचियेव होति; नो चे पि हरितानि तिणानि नामसति, असुचियेव होति । "अग्गि चे पि परिचरति, असुचियेव होति, नो चे पि अग्गि परिचरति, असुचियेव होति । "पञ्जलिको चे पि आदिच्चं नमस्सति, असुचियेव होति; नो चे पि पञ्जलिको आदिच्चं नमस्सति, असुचियेव होति । "सायततियकं चे पि उदकं ओरोहति, असुचियेव होति; नो चे पि सायततियक उदकं ओरोहति, असुचियेव होति । तं किस्स हेतु ? इमे, चुन्द, दस अकुसलकम्मपथा असुचियेव' होन्ति' असुचिकरणा च । "इमेसं पन, चुन्द, दसन्नं अकुसलानं कम्मपथानं समन्नागमनहेतु निरयो पञ्जायति, तिरच्छानयोनि पञ्जायति, पेत्तिविसयो पञ्जा- यति, या वा पनचा पि काचि दुग्गतियो' ८. "तिविधं खो, चुन्द, कायेन सोचेय्यं होति; चतुविधं वाचाय सोचेय्यं होति; तिविधं मनसा सोचेय्यं होति । ६. "कथं, च' चुन्द, तिविधं कायेन सोचेय्यं होति ? इध, चुन्द, एकच्चो पाणातिपात पहाय पाणातिपाता पटिविरतो होति निहित- दण्डो निहितसत्थो, लज्जी दयापन्नो, सब्बपाणभूतहितानुकम्पी विहरति । "अदिनादानं पहाय, अदिन्नादाना पटिविरतो होति । यं तं परस्स परवित्तूपकरणं गामगतं वा अरज्जगतं वा, न तं अदिन्नं 25 थेय्यसङ्खातं आदाता होति । "कामेसुमिच्छाचारं पहाय, कामसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति या ता मातुरक्खिता पितुरक्खिता मातापितुरक्खिता भातुरक्खिता भगिनिरक्खिता नातिरक्खिता गोत्तरक्खिता धम्मरक्खिता ससामिका १-१. असुचि वेव - स्या० । २. दुग्गति होति. 15 - 20 B.476 स्था । ३.च -म०पोत्व नत्थि।

·10 १०.१७.११] जाशुसोगियुत्तं ३२१ ये इमं च लोकं परं च लोकं सयं अभिन्ना सच्छिकत्वा पवेदेन्ती' ति । एवं खो, चुन्द, तिविधं मनसा सोचेय्यं होति । १२. “इमे खो, चुन्द, दस कुसलकम्मपथा । इमेहि सो, चुन्द, दसहि कुसलेहि कम्मपथेहि समन्नागतो कालस्सेव उद्वहन्तो व सयनम्हा पथवि चे पि प्रामसति, सुचियेव होति; नो चे पि पथवि प्रामसति, 5 सुचियेव होति । "अल्लानि चे पि गोमयानि आमसति, सुचियेव होति; नो चे पि अल्लानि गोमयानि प्रामसत्ति, सुचियेव होति । "हरितानि चे पि तिणानि प्रामसति, सुचियेव होति; नो चे पि हरितानि तिणानि ग्रामसति, सुचियेव होति । "अरिंग चे पि परिचरति, सुचियेव होति ; नो चे पि अन्गि परिचरति, सुचियेव होति । "पञ्जलिको चे पि आदिच्चं नमस्सति, सुचियेच होति; नो चे पि पञ्जलिको आदिच्चं नमस्सति, सुचियेव होति । "सायततियकं चे पि उदकं अोरोति, सुचियेव होति; नो चे 15 पि सायततियकं उदकं ओरोहति, सुचियेव होति । तं किस्स हेतु ? इमे, चुन्द, दस कुसलकम्मपथा सुचियेव होन्ति सुचिकरणा च । "इमेसं पन, चुन्द, दसन्नं कुसलानं कम्मपयानं समन्नागमनहेतु देवा पझायन्ति, मनुस्सा पञ्झायन्ति, या वा पना पि काचि सुगतियो" ति। १३. एवं वुत्ते चुन्दो कम्मारपुत्तो भगवन्तं एतदवोच - "अभि- क्कन्तं, भन्ते ... पं०... उपासकं मं, भन्ते, भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति। B.470 20 R.2th ११. जाणुस्सोणिसुत्तं १. अथ खो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसमि; उपसमित्वा भगवता सद्धि नम्मोदि । सम्मोदनीयं कयं सारणीय वीतिसारत्या एकमन्तं निमोदि । एकमन्तं निमिन्नो सो जाणुस्मोणि ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोन १-१. मुगति होनि-स्वा।

·- ३२२ अगत्तरनिकायो [ १०.१५.११- २. "मयमस्सु, भो गौतम, ब्राह्मणा नाम । दानानि देम, सद्धानि करोम 'इदं दानं पेतानं जातिसालोहितानं उपकप्पतु, इदं दानं पेता आतिसालोहिता परिभुञ्जन्तू' ति । कच्चि तं, भो गोतम, दानं पेतानं शातिसालोहितानं उपकप्पत्ति; कच्चि ते पेता आति- 5 सालोहिता तं दानं परिभुञ्जन्ती" ति ? "ठाने खो, ब्राह्मण, उपकप्पति, नो अट्ठाने" ति । "कतमं' पन', भो गोतम, ठानं, कतमं अट्ठानं" ति ? ३. “इध, ब्राह्मण, एकच्चो पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति, पिसुणवाचो होति, 10 फरसवाचो होति, सम्फप्पलापी होति, अभिज्झालु होति, व्यापन्नचित्तो होति, मिच्छादिट्ठिको होति । सो कायस्स. भेदा परं मरणा निरयं उप- पज्जति । यो नेरयिकानं सत्तानं पाहारो, तेन सो तत्थ यापेति, तेन सो तत्य तिट्ठति । इदं पि' खो, ब्राह्मण, अट्ठानं यत्य ठितस्स तं दानं न उपकप्पति । ४. "इध पन, ब्राह्मण, एकच्चो पाणातिपाती ... पे०... मिच्छा- दिट्ठिकोहोति । सो कायस्स भेदा परं मरणा तिरच्छानयोनि उपपज्जति । यो तिरच्छानयोनिकानं सत्तानं आहारो, तेन सो तत्थ यापेति, तेन सो तत्य तिति । इदं पि खो, ब्राह्मण, अट्ठानं यत्थ ठितस्स तं दानं न उपकप्पति । ५. "इध पन, ब्राह्मण, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिनादाना पटिबिरतो होति, कारमेसुमिच्छाचारा पटिबिरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, फरु- साय वाचाय पटिविरतो होति, सम्फप्पलापा पटिविरतो होति, अन- भिज्झालु होति, अब्यापन्नचित्तो होति, सम्मादिट्ठिको होति । सो कायस्स 25 भेदा परं मरणा मनुस्सानं सहव्यतं उपपज्जति । यो मनुस्सानं आहारो, तेन सो तत्य यापेति, तेन सो तत्थ तिट्ठति । इदं पि खो, ब्राह्मण, अद्वानं यत्य ठितस्स तं दानं न उपकप्पति । ६. "इध पन, ब्राह्मण, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति ... पे०... सम्मादिट्ठिको होति । सो कायस्स भेदा परं मरणा देवानं १. कतमञ्च पन-सी०,रो० वतम-रया०। २. स्या० पोत्यके नत्यि। 15 B.479 20 , R.270 - ·.. १०.१२.११]] जाणुस्सोणिमुत्तं सहयतं उपपज्जति । यो देवानं आहारो, तेन सो तत्य याति, तेन सो तत्थ तिट्ठति । इदं पि, ब्राह्मण, अट्टानं यत्य ठितस्स तं दानं उप- कप्पति'। ७. “इध पन, ब्राह्मण, एकच्चो पाणातिपाती होति ... पे०... मिच्छादिट्टिको होति । सो कायस्स भेदा परं मरणा पेत्तिविसयं उप- पज्जति । यो पेत्तिवसयिकानं सत्तानं पाहारो, तेन सो तत्थ यापेति, तेन सो तत्थ तिट्ठति, यं वा पनस्स इतो अनुप्पवेच्छन्ति मित्तामच्चा' वा जातिसालोहिता' वा, तेन सो तत्य यापेति, तेन सो तत्थ तिट्ठति । इदं खो, ब्राह्मण, ठानं यत्थ ठितस्स तं दानं उपकप्पती" ति "सचे पन, भो गोतम, सो पेतो जातिसालोहितो तं ठानं 10 अनुपपन्नो होति, को तं दानं परिभुजती" ति ? "अञ्चे पिस्स, ब्राह्मण, पेता जातिसालोहिता तं ठानं उपपन्ना होन्ति, ते तं दानं परिभुञ्जन्ती" ति । ६. "सचे पन, भो गोतम, सो चेव पेतो आतिसालोहितो तं ठानं अनुपपन्नो होति अझे पिस्स आतिसालोहिता पेता तं ठानं 15 अनुपपन्ना होन्ति, को तं दानं परिभुञ्जती" ति ? "अट्ठानं खो एतं, ब्राह्मण, अनवकासो यं तं ठानं विवित्तं अस्स इमिना दीधेन अद्धना यदिदं पेतेहि आतिसालोहितेहि । ब्राह्मण, दायको पि अनिष्फलो" ति । "अट्ठाने पि भवं गोतमो परिकप्पं वदती" ति ? १०. "अट्ठाने पि खो अहं, ब्राह्मण, परिकपं वदामि । इध, ब्राह्मण, एकच्चो पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति, काममुमिच्छा- चारी होति, मुसावादी होति, पिसुणवाचो होति, फरुसवाची होति, सम्फप्पलापी होति, अभिज्झालु होति, व्यापन्नचित्तो होति, मिच्छा- दिट्ठिको होति; सो दाता होति समणस्स वा ब्राह्मणस्त वा अग्नं पानं 25 वत्थं यानं मालागन्धविलेपन सेय्यावसथपदीपेय्यं । सो कायस्स भेदा परं भरणा हत्यीनं सहव्यतं उपपज्जति । सो तत्य लाभी होति अन्नस्स पानस्स मालानानालङ्कारस्स । १. न उपपप्पति -- सी०, स्या०, रो० । २-२. मित्ता वा अमचा या माती वा साली. हिता - सी०, रो० । ३. फरसावाचो- मी०, रो० । ४. मानागन्यं विलेपनं -स्या, B.400 अपि च, R.271 20 ..

·३२४ । प्रगुत्तरनिकायो B481, R.272 "यं खो, ब्राह्मण, इध पाणातिपाती अदिनादायी कामेसुमिच्छा- चारी मुसावादी पिसुणवाचो फरुसवाचो सम्पप्पलापी अभिज्शालु व्यापन्नचित्तो मिच्छादिट्ठिको, तेन सो कायस्स भेदा परं मरणा हत्यीन सहन्यतं उपपज्जति । यं च खो सो दाता होति समणस्स वा ब्राह्मणस्स 5 वा अन्नं पानं वत्थं यानं मालागन्धविलेपन सेय्यावसथपदीपेय्यं, तेन सो तत्थ लाभी होति अन्नस्स पानस्स मालानानालङ्कारस्स । ११. “इध पन, ब्राह्मण, एकच्चो पाणातिपाती होति ... पे०... मिच्छादिट्ठिको होति । सो दाता होति समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा अन्नं पानं वत्थं यानं मालागन्धविलेपन सेय्यावसथपदीपेय्यं । सो कायस्स 10 भेदा परं मरणा अस्सानं सहव्यतं उपपज्जति पे०... गुन्नं सहव्यतं उपपज्जति ... पे०... कुक्कुरानं सहव्यतं उपपज्जति । सो तत्थ लाभी होति अन्नस्स पानस्स मालानानालङ्कारस्स । ."यं खो, ब्राह्मण, इध पाणातिपाती ...पे०... मिच्छादिट्ठिको, तेन सो कायस्स भेदा परं परं मरणा कुक्कुरानं सहव्यतं उपपज्जति । 15 यं च खो सो दाता होति समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा अन्नं पानं वत्थं यानं मालागन्धविलेपन सेय्यावसथपदीपेय्यं, तेन सो तत्थ लाभी होति अन्नस्स पानस्स मालानानालङ्कारस्स । १२. "इध पन, ब्राह्मण, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति ... पे०... सम्मादिट्ठिको होति । सो दाता होति समणस्स वा 20 ब्राह्मणस्स वा अन्नं पानं वत्थं यानं मालागन्धविलेपन सेय्यावसथपदीपेय्यं । सो कायस्स भेदा परं मरणा मनुस्सानं सहन्यतं उपपज्जति । सो तत्थ लाभी होति मानुसकानं पञ्चन्नं कामगुणानं । “यं खो, ब्राह्मण, इध पाणातिपाता पटिविरतो होति ... पे०... सम्मादिट्ठिको, तेन सो कायस्स भेदा परं मरणा मनुस्सानं सहव्यतं उप- 25 पज्जति । यं च खो सो दाता होति समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा अन्नं पानं वत्थं यानं मालागन्धविलेपन सेय्यावसयपदीपेय्यं, तेन सो तत्य लाभी होति मानुसकानं पञ्चन्नं कामगुणानं । १३. “इध पन, ब्राह्मण, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति ... पे०... सम्मादिट्ठिको होति । सो दाता होति समणस्स वा 50 ब्राह्मणस्स वा अन्नं पानं वत्यं यानं मालागन्धविलेपन सेय्यावसथपदीपेय्यं । , ·३२५ R.273 १०.१८.१] सापसुत्तं सो कायस्स भेदा परं मरणा देवानं सहव्यतं उपपज्जति । सो तत्थ लाभी होति दिब्बानं पञ्चन्नं कामगुणानं । "यं खो, ब्राह्मण, इध पाणातिपाता पटिविरतो होति ...पे०... सम्मादिट्ठिको, तेन सो कायस्स भेदा परं मरणा देवानं सहव्यतं उप- पज्जति। यं च खो सो दाता होति समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा अन्नं पानं 5 वत्यं यानं मालागन्धविलेपन सेय्यावसथपदीपेय्यं, तेन सो तत्थ लाभी होति दिब्बानं पञ्चन्नं कामगुणानं । अपि च, ब्राह्मण, दायको पि अनिप्फलो" ति । १४. "अच्छरियं, भो गोतम, अब्भुतं, भो गोतम ! यावञ्चिदं, भो गोतम, अलमेव दानानि दातुं, अलं सद्धानि कातुं, यत्र हि नाम दायको पि अनिष्फलो" ति । "एवमेतं, ब्राह्मण', दायको पि हि, ब्राह्मण, अनिप्फलो" ति । "अभिक्कन्तं, भो गोतम, अभिक्कन्तं, भो गोतम ... पे०... उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । जाणुस्सोणिवग्गो सत्तरसमो। 10 B.482 . R.274 १८. साधुवग्गो १. साधुसुत्तं १. "साधं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि असाधुं च । तं सुणाथ, 15 साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । “एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच २. "कतमंच, भिक्खवे, असाधु ? पाणातिपातो, अदिन्नादानं, कामेसुमिच्छाचारो, मुसावादो, पिसुणा वाचा, फरसा वाचा, सम्फप्पलापो, अभिज्झा, ब्यापादो, मिच्छादिट्ठि - इदं वुच्चति, भिवखवे, असाधु । ३. “कतमं च, भिक्खवे, साधु ? पाणातिपाता वेरमणी, अदिन्ना- दाना वेरमणी, कामेसुमिच्छाचारा वेरमणी, मुसावादा वेरमणी, पिसुणाय वाचाय वेरमणी, फरुसाय वाचाय वेरमणी, सम्फप्पलापा १. ब्राह्मण एवमेवं ब्राह्मण - सी०, स्या० । 20 ·३२६ प्राडगुत्तरनिकायो [१०.१८.१- वेरमणी, अनभिज्झा, अव्यापादो, सम्मादिट्टि-- इदं वुच्चति, भिक्सवे, साधू" ति। 5 २. परियधम्मसुतं १. "अरियधम्म च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि अनरियधम्म च। तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, अनरियो धम्मो? पाणातिपातो ... पे०... मिच्छादिट्ठि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अनरियो धम्मो । २. “कतमो च, भिक्खवे, अरियो धम्मो ? पाणातिपाता वेरमणी ... पे०... सम्मादिट्टि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अरियो धम्मो" ति । , B.483 ३. कुसलसुत्तं १. "कुसलं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि अकुसलं च । तं 10 सुणाथ ... पे०... कतमं च, भिक्खवे, अकुसलं? पाणातिपातो ... पे०... मिच्छादिवि- इदं वुच्चति, भिक्खवे, अकुसलं । २. “कतमं च, भिक्खवे, कुसलं ? पाणातिपाता वेरमणी पे०... सम्मादिट्ठि - इदं वुच्चति, भिक्खवे, कुसल" ति । R.275 . ... 15 ... ४. अत्थसुत्तं १. "अत्थं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि अनत्थं च । तं सुणाथ पे०... कतमो च, भिक्खवे, अनत्थो? पाणातिपातो... पे०... मिच्छा- दिट्ठि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, आनत्थो । २. “कतमो च, भिक्खवे, अत्थो ? पाणातिपांता रमणी ... पे०... सम्मादिट्ठि - अयं वुच्नति, भिक्खवे, अत्यो" ति । ५. धम्मसुत्तं १. "धम्म च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि अधम्मं च । तं मुणाथ 20 ...पे०... कतमो च, भिक्खवे, अधम्मो ? पाणातिपातो मिच्छादिट्ठि- अयं बुच्चति, भिक्खवे, अधम्मो। ....०...

·३२७ १०.१८.८] तपनीयसुत्तं •२. “कतमो च, भिक्खवे, धम्मो ? पाणातिपाता वेरमणी ... पे०... सम्मादिट्टि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, धम्मो' ति । ६. पासवसुत्तं १. "सासवं व वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि अनासवं च । + सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, सासवो धम्मो ? पाणाति- पातो ...पे०... मिच्छादिट्ठि अयं वुच्चति, भिक्खवे, सासवो 5 - धम्मो। R.276 २. "कतमो च, भिक्खवे, अनासवो धम्मो ? पाणातिपाता वेरमणी ... पे०... सम्मादिट्ठि अयं वुच्चति, भिवखवे, अनासवो धम्मो" ति। D.44 ७. वज्जसुत्तं १. "सावज्जं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि अनवजं 10 च। तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, सावज्जो धम्मो ? पाणा- तिपातो पे०... मिच्छादिट्ठि अयं वुच्चति, भिक्खवे, सावज्जो . धम्मो। २. “कतमो च, भिक्खवे, अनवज्जो धम्मो ? पाणातिपाता वेरमणी पे०... सम्मादिट्ठि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अनवज्जो 15 धम्मो" ति । ... ८. तपनीयसुत्तं १. "तपनीयं च वो, भिक्सवे, धम्म देसेस्सामि अतपनीयं च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, तपनीयो धम्मो ? पाणाति- पातो ... पे०... मिच्छादिट्ठि- अयं वुच्चति, भिक्खवे, तपनीयो घम्मो। २. "कतमो च, भिक्खवे, अतपनीयो धम्मो ? पाणातिपाता 10 वेरमणी ...प०... सम्मादिट्ठि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अतपनीयो धम्मो" ति ।

·• अडगुत्तरनिकायो [१०.१८.६- ६. पाचयगामिसुतं १. "प्राचयगामि च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि अपचय- गामि च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, प्राचयगामी धम्मो ? पाणातिपातो ...पे०... मिच्छादिट्ठि - अयं वच्चति, भिक्खवे, प्राचय- गामी धम्मो। २. "कतमो च, भिक्खवे, अपचयगामी धम्मो ? पाणाति- पाता वेरमणी ... पे०... सम्मादिट्ठि- अयं वुच्चति, भिक्खवे, अपचयगामी धम्मो" ति । - , R.277 5 D 10 १०. दुक्खुद्रयसुत्तं १. "दुक्खुद्रयं 'व वो, भिक्खये, धम्म देसेस्सामि सुखुद्रयं च । तं मुगाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, दुक्खुद्रयो धम्मो ? पाणातिपातो .. पे०... मिच्छादिट्टि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, दुक्खुद्रयो धम्मो । २. "कतमो च, भिक्खवे, सुखुद्रयो धम्मो ? पाणातिपाता वेरमणी पे०... सम्मादिट्ठि अयं बुच्चति, भिक्खवे, सुखद्रयो धम्मो" ति । 2.485 - ... ११. विपाफसुतं १. "दुक्खविपाकं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि सुखविपाक 15 च। तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, दुक्खविपाको धम्मो ? पाणातिपातो पे०... मिच्छादिट्ठि अयं वुच्चति, भिक्खवे, दुक्खविपाको धम्मो। २. "कतमो व, भिक्खवे, सुखविपाको धम्मो ? पाणातिपाता वैरमणी ... पे०... सम्मादिट्ठि - अयं वुच्चति, भिवखवे, मुखविपाको धम्मो" ति। साधुवग्गो अट्ठारसमो। 20 xx १. प्राचयपगामि - रो।

·३२६ R.278 - १०.१६.४] सप्पुरिसमम्मसुतं । १६. अरियमग्गवग्गो १. अरियमग्गसुत्तं १. "अरियमग्गं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि अनरियमग्गं ...प०... कतमो च, भिक्खवे, अनरियो मग्गो ? पाणातिपातो ...पे०... मिच्छादिट्टि अयं वुच्चति, भिक्खवे, अनरियो मग्गो । २. “कतमो च, भिक्खवे, अरियो मग्गो ? पाणातिपाता । रमणी .. पे०... सम्मादिट्ठि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अरियो मग्गो' ति। तं सुणाथ . 10 २. कण्हमग्गसुतं १. "कण्हमग्गं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि सुक्कमग्गं च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, कण्हो मग्गो ? पाणातिपातो .पे०... मिच्छादिट्ठि - अयं युच्चति, भिक्खवे, कण्हो मग्गो। २. “कतमो च, भिक्खवे, सुक्को मग्गो? पाणातिपाता वेरमणी ... पे०... सम्मादिट्टि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, सुक्को मग्गो" ति । ... 15 ३. सद्धम्मसुत्तं १. "सद्धम्मं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि असद्धम्मं च । तं सुणाथ ...पे०... कतमो च, भिक्सवे, असद्धम्मो? पाणातिपातो...पे.... मिच्छादिट्ठि- अयं वुच्चति, भिक्खवे, असद्धम्मो । २. "कतमो च, भिक्खवे, सद्धम्मो ? पाणातिपाता वेरमणी ..पे०... सम्मादिवि अयं वुच्चति, भिक्सवे, सद्धम्मो" ति । B.486 R.279 ४. सप्पुरितधम्मसुत्तं १. "सप्पुरिसधम्मं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि असप्पुरिस- धम्म च । तं सुणाथ पे०... कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसधम्मो ? पाणातिपातो ... पे०... मिच्छादिट्ठि अयं वुच्चति, भिक्खवे, 20 असप्पुरिसधम्मो प्र०४-४२ ·परयुत्तरनिकायो [१०.१६४- २. “कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसधम्मो ? पाणातिपाता वेरमणी ...पे०... सम्मादिवि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिस- धम्मो" ति ५. उप्पादेतब्बधम्मसुतं १. "उप्पादेतब्वं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि न उप्पाद- 5 तब्बं च । तं सुणाथ ...पे०... कतमो च, भिक्खवे, न उप्पादेतब्बो . धम्मो ? पाणातिपातो... पे०... मिच्छादिट्ठि- अयं कुच्चति, भिक्सवे, न उप्पादेतब्बो धम्मो । २. "कतमो च, भिक्खवे, उप्पादेतब्बो धम्मो ? पाणातिपाता वेरमणी ... पे०... सम्मादिट्ठि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, उप्पादेतब्बो 10 धम्मो" ति। "व्यापादेतब्व: च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि अब्यापादे- तब्बं च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, अब्यापादेतब्बो धम्मो ? पाणातिपातो ... पे०... मिच्छादिट्ठि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अव्यापादेतब्बो धम्मो। "कतमो च, भिक्खवे, ब्यापादेतब्बो धम्मो ? पाणातिपाता रमणी ... पं०... सम्मादिट्ठि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, व्यापादेतब्बो धम्मो" ति । 15 ६. प्रासेवितब्बधम्मसुत्तं १. "आसेवितब्बं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि नासेवितब्ब च । तं सुणाथ ...पे०... कतमो च, भिक्खवे, नासेवितब्बो धम्मो ? 20 पाणातिपातो ... पे०... मिच्छादिट्टि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, नासेवि- तब्बो धम्मो। २. “कतमो च, भिक्खवे, आसेवितब्बो धम्मो ? पाणाति- पाता वरमणी ....०... सम्मादिट्टि - अयं बुच्चति, भिक्खवे, आसेवितव्यो धम्मो" ति । B.487 *~* अयं पाठो मी०, स्या०, रो० पोत्यवेगुन दिस्सति ।

·३३१ R.280 १०.१६.१० सच्छिकातब्बसुतं ७. भावेतब्बधम्मसुतं १. "भावेतब्बं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि न भावतव्वं च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, न भावेतब्बो धम्मो ? पाणातिपातो ...पे०... मिच्छादिट्टि अयं वुच्चति, भिक्खवे, न भावेतब्बो धम्मो। २. "कतमो च, भिक्खवे, भाषेतब्बो धम्मो ? पाणातिपाता। वेरमणी ... पे०... सम्मादिट्ठि - अयं वुच्चति, भिक्सवे, भावेतब्बो धम्मो" ति । ८. बहुलोकातब्बसुतं १. “वहुलीकातव्यं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि न बहुली- कातब्बं च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, न बहुलीकातब्बो धम्मो? पाणातिपातो ... पे०... मिच्छादिट्टि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, 10 न बहुलीकातब्बो धम्मो। २. “कतमो च, भिक्खवे, बहुलीकातत्वो धम्मो ? पाणाति- पाता वेरमणी ... पं०... सम्मादिष्टि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, बहुली- कातब्बो धम्मो" ति। , ६. अनुस्सरितब्बसुत्तं १. "अनुस्सरितन्वं च वो, भिक्सवे, धम्म देसेस्सामि नानुस्सरि- 15 तवं च । तं सुणाथ ... पे०... कतमो च, भिक्सवे, नानुस्सरितव्बो धम्मो ? पाणातिपाती ... पे०... मिच्छादिट्टि- अयं वुच्चति, भिक्खवे, नानुस्सरितव्यो धम्मो। २. "कतमो च, भिक्खवे, अनुस्सरितब्बो धम्मो ? पाणाति- पाता वेरमणी ... पे०... सम्मादिट्ठि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, अनुस्सरि- 20 तब्बो धम्मों"ति। १०. सन्छिकातय्बसुतं १. "सच्छिकातव्वं च वो, भिक्खवे, धम्म देसेस्सामि न सच्छिकातब्बं च । तं सुणाय ... पे०... कतमो च, भिक्खवे, न सच्छि- १. धम्मच-रो। R.281 ·३३२ . . B.488 - प्रगुत्तरनिकायो [१०.१६.१०-- कातब्बो धम्मो ? पाणातिपातो ... पे०... मिच्छादिट्ठि - अयं वुच्चति, भिक्खवे, न सच्छिकातब्बो धम्मो । २. "कतमो च, भिक्खवे, सच्छिकातब्दो धम्मो ? पाणाति- पाता वेरमणी अयं बुच्चति, भिक्खवे, 5. सच्छिकातन्बो धम्मो" ति । श्ररियमगवग्गो ऊनवीसतिमो । 10... सम्मादिट्ठि ... - २०. अपरपुग्गलवग्गो १-१२. नसेवितब्बाविसुत्तानि १. "दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो न सेवितब्बो। कतमेहि दसहि ? पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति, कामेसु- मिच्छाचारी होति, मुसावादी होति, पिसुणवाचो होति, फरुसवाचो होति, सम्पप्पलापी होति, अभिज्ज्ञालु होति, व्यापन्नचित्तो होति, मिच्छा- 10 दिट्ठिको होति - इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो न सेवितव्बो। "दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो सेवितब्बो । कतमेहि दसहि ? पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्नादाना पटि- विरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो 15 होति, पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, फरुसाय वाचाय पटिपिरतो होति, सम्फप्पलापा पटिविरतो होति, अनभिज्झालु होति, अब्यापन्न- चित्तो होति, सम्मादिट्ठिको होति - इमेहि सो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो सेवितव्बो"। २-११. "दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो न 20 भजितब्बो ...पे०... भजितव्वो ... न पयिस्पासितव्यो पयिरपासि- तब्बो न पुज्जो होति ... पुज्जो होति ... न पासंसो होति ... पासंसो होति ... अगारवो होति गारवो' होति ... अप्पतिस्सो'होति ... सप्प- तिस्तो' होति... न आराधको होति पाराधको होति ... न विसुज्झति १. सगारवो - सी०, स्पा०, रो०। २. अप्पतिस्सो-सी०, स्या०,०। ३. सप्प- सी., स्मा०, रो। R.282 ... ... ... ... तिवखो ·D.48) पञ्जाय ... ... १०.२११] पठमनिरपराग्गगुतं विसुज्झति मानं नाधिभोति' मानं अधिभोति न यहुति ... पञ्चाय वढति ... पे०... पुग्गलो सेवितब्बो" । १२. "दराहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो बहुं अपुगं पसवति बहुं पुनं पसवति । कतमेहि दगहि पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिनादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा । पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, पिमुणाय वाचाय पटि- विरतो होति, फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति, सम्फप्पलापा पटिविरतो होति, अनभिज्ज्ञालु होति, अव्यापन्नचित्तो होति, सम्मादिट्टिको होति - इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो बहुं पुने पसवती" ति । भपरपुग्गलवग्गो योसतिमो। चतुत्यो पपणासको समत्तो। 10 B.430, R.280 15 २१. करजकायवग्गो १. पठमनिरयसग्गसुतं १. "दसहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो यथामतं निविपत्तो एवं निरये । कतमेहि दसहि ? इध, भिक्सवे, एकच्चो पाणातिपाती होति लुद्दो लोहितपाणि हतपहते निविट्ठो अदयापनो सब्यपाणभूतमु । २. "अदिनादायी होति । यं तं परस्स परयित्तुपकरण' गामगतं वा परागतं वा, तं प्रदिन्नं थेय्यनह्वातं प्रादाता होति । ३. "कामसुमिच्छाचारी होति । या ता मातुरक्सिता पितु- रक्सिता मातापितुरक्सिता भातुरक्सिता भगिनिरस्तिता माति- रक्सिता गोत्तरक्सिता धम्मरक्खिता मसामिका मपरिदण्डा अन्तमसो मालागुळपरिक्सित्ता पि, तयारूपानु चारितं मापग्जिता होति । ४. "मुसाबादी होति । समग्गतो' वा परिमागतो या शाति- 20 मझगतो वा पूगमज्जगतो वा राजपुलमन्क्षगतो का प्रमिनीतो मक्सि- पुट्ठो - 'एहम्भो पुरिम, यं जानासि तं वदेहो' ति, सो प्रजानं वा माह जानामी' ति, जानं वा माह 'न जानानी ति, प्रसन्न वा माह परसामो १. नामिहोति - सी. । २. परतुकारण सा । ३. मानो - सी., रो। .

·३३४ . D.491 R.284 अडगुत्तरनिकायो [१०.२१.१- ति, पस्सं वा ग्राह 'न पस्सामी' ति । इति अत्तहेतु का परहेतु वा प्रामिस- किञ्चिक्खहेतु वा सम्पजानमुसा भासिता. होति । ५. "पिसुणवाचो होति - इतो सुत्वा अमुत्र अक्खाता इमेसं भेदाय, अमुत्र वा सुत्वा इमेसं अक्खाता अमूसं भेदाय 1 इति समग्गानं 5 वा भेत्ता भिन्नानं वा अनुप्पदाता वग्गारामो वग्गरतो वग्गनन्दी, वग्ग- करणि वाचं भासिता होति । ६. “फरुसवाचो होति - या सा वाचा अण्डका कक्कसा पर- कटुका पराभिसज्जनी कोधसामन्ता असमाधिसंवत्तनिका, तथापि वाचं भासिता होति । io ७. “सम्पप्पलापी होति अकालवादी अभूतवादी अनत्थवादी अधम्मवादी अविनयवादी, अनिधानवति वाचं भासिता होति अकालेन अनपदेसं अपरियन्तवति अनत्यसंहितं । ८. "अभिज्झालु होति । यं तं परस्स परवित्तूपकरणं तं अभिज्झिता होति - 'अहो वत यं परस्स तं मम अस्सा' ति । ६. "व्यापन्नचित्तो होति पदुट्ठमनसङ्कप्पो - 'इमे सत्ता हञ्जन्तु वा वज्झन्तु वा उच्छिज्जन्तु वा विनस्सन्तु वा मा वा अहेसुं' ति । १०. "मिच्छादिट्ठिको होति विपरीतदस्सनो 'नत्थि दिन्नं नत्थि यिट्ठ, नत्थि हुतं, नत्थि सुकतदुक्कटानं कम्मानं फलं विपाको, नत्थि अयं लोको, नत्यि परो लोको, नत्थि माता, नत्थि पिता, नस्थि 20 सत्ता ओपपातिका, नस्थि लोके समणब्राह्मणा सम्भग्गता सम्मापटिपन्ना ये इमं च लोक परं च लोक सयं अभिजा सच्छिकत्या पदेन्ती' ति। इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। ११. “दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो 25 एवं सग्गे । कतमेहि दसहि ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरतो होति निहितदण्डो निहितसत्यो लज्जी दयापन्नो, सव्वपाणभूतहितानुकम्पी विहरति । १२. "अदिन्नादानं पहाय अदिन्नादाना पटिविरतो होति । यं 15 . १. तथापि-स्या,रो।

·5 10 R.285 B.492 १०.२१.१] पठमनिरयसगसुत्तं तं परस्स परवित्तूपकरणं गामगतं वा अरञ्जगतं वा, न तं अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदाता होति । १३. "कामेसुमिच्छाचारं पहाय कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति । या ता मातुरक्खिता ...पे.... अन्तमसो मालागुळपरिविसत्ता पि, तथारूपासुन चारित्तं पापज्जिता होति । १४. "मुसावादं पहाय मुसावादा पटिविरतो होति । सभग्गतो वा परिसरगतो वा जातिमज्झगतो वा पूगमज्झगतो वा राजकुलमज्झगतो वा अभिनीतो सक्खिपुट्ठो - ‘एहम्भो पुरिस, यं जानासि तं वदेही' ति, सो अजान वा प्राह न जानामी' ति, जानं वा आह 'जानामी' ति, अपस्सं वा प्राह न पस्सामी' ति, पस्सं वा आह पस्सामी' ति । इति अत्तहेतु वा परहेतु वा आमिसकिञ्चिक्खहेतु वा न सम्पजानमुसा भासिता होति । १५. "पिसुणवाचं पहाय पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति. न इतो सुत्वा अमुत्र अक्खाता इमेसं भेदाय, अमुत्र वा सुत्वा इमेसं अक्खाता अमूसं भेदाय । इति भिन्नान वा सन्धाता सहितानं वा अनुप्पदाता समग्गारामो समग्गरतो समग्गनन्दी, समग्गकरणि वाचं भासिता होति । १६. "फरुसवाचं पहाय फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति । या सा वाचा नेला कण्णसुखा पेमनीया हदयङ्गमा पोरी बहुजनकन्ता बहुजनमनापा, तथारूपिं वाचं भासिता होति । १७. "सम्पप्पला पहाय सम्फप्पलापा पटिविरतो होति कालवादी भूतवादी, अत्यवादी धम्मवादी विनयवादी, निधानति वाचं भासिता होति कालेन सापदेसं परियन्तवति अत्थसंहितं । १८. "अनभिज्झालु होति । यं तं परस्स परवित्तूपकरणं तं अनभिज्झिता होति -- 'अहो वत यं परस्स तं मम अस्सा' ति । १६. "अव्यापनचित्तो होति अप्पट्ठमनसङ्कपो – 'इमे सत्ता अवेरा होन्तु अव्यापज्झा अनीघा, सुखी अत्तानं परिहरन्तू' ति । २०. "सम्मादिट्ठिको होति अविपरीतदस्सनो - 'अत्यि दिन्नं, अस्थि यिटुं, अत्यि हुतं, अत्यि सुकटदुक्कटानं कम्मानं फलं विपाको, अत्थि अयं लोको, अस्थि परो लोको, अत्यि माता, अत्यि पिता, अत्यि सत्ता प्रोपपातिका, अत्यि लोके समणब्राह्मणा सम्मग्गता सम्मापटिपन्ना ये इमं च लोकं परं च लोकं सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा पवेदेन्तो' ति। 15 20 25 ·मझगुतरनिकायो [१०.२१.१- इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति। R.286 B.493 २. दुतियनिरयसग्गसुत्तं १. “दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। पातमेहि दसहि ? इध, भिक्सवे', एकच्चों' पाणाति- 5 पाती होति लुद्दो लोहितपाणि हतपहते निविट्ठो अदयापन्नो सब्बपाण- भूतेसु । २. "अदिनादायी होति ... कामेसुमिच्छाचारी होति ... मुसा- वादी होति ... पिसुणवाची होति ... फरुसवाची होति ... सम्फप्पलापी होति अभिज्ज्ञालु होति व्यापन्नचित्तो होति ... मिच्छादिट्टिको 10 होति विपरीतदस्सनो-'नत्यि दिन्नं ... पे०... सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा पवेदेन्ती' ति । इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभूतं । निक्खित्तो एवं निरये। ३. "दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि दसहि ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपातं 15 पहाय पाणातिपाता पटिविरतो होति निहितदण्डो निहितसत्यो लज्जी, दयापन्नो, सब्बपाणभूतहितानुकम्पी विहरति । ४. "अदिन्नादानं पहाय अदिन्नादाना पटिविरतो होति कामेसुमिच्याचार पहाय कामेसुमिच्छाचारा परिविरतो होति ... मुसा- वादं पहाय मुसावादा पटिविरतो होति ... पिसुणं वाचं पहाय पिसुणाय 25 वाचाय पटिविरतो होति ... फरसं वाचं पहाय फरुसाय वाचाय पटि- विरतो होति ... सम्फप्पलापं पहाय सम्फप्पलापा पटिविरतो होति अनभिज्झालु होति अध्यापन्नचित्तो होति सम्मादिट्ठिको होति नविपरीतदस्सनो - 'अत्यि दिन्नं ...प०... ये इमं च लोकं परं च लोकं सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा पवेदेन्ती' ति । इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि 25 धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । +.. ... ... १-१. स्या. पोत्यके गरिय ।

·R.287 • १०.२१.५] विसाररसुतं ३. मातुगामसुत्तं. १. "दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि दसहि ? पाणातिपाती होति ...पे०... अदिनादायी होति ... कामेसुमिच्छाचारी होति ... मुसाबादी होति ... पिसुणवाचोहोति...फरुसावाचोहोति... सम्फप्पलापी होति ... अभिशालु होति ... ब्यापन्नचित्तो होति...मिच्छादिट्ठिको होति...।इमेहि सो,भिक्सवे, 3 दसहि धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो यथाभतं निक्सित्तो एवं निरये । २. "दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि दसहि ? पाणातिपाता पटिपिरतो होति ... पे०... अदिनादाना पटिविरतो होति ... कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति मुसावादा पटिविरतो होति... पिसुणाय वाचाय 10 पटिविरतो होति ... फरसाय वाचाय पटिविरतो होति ... सम्फप्पलापा पटिविरतो होति अनभिज्झालु होति ... अव्यापन्नचित्तो होति. सम्मादिट्ठिको होति ...।इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । - D.491 ४. उपासिकासुतं १. "दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता उपासिका ययाभतं 15 निक्खित्ता एवं निरये । कतमेहि दसहि ? पाणातिपातिनी होति पे०... मिच्छादिटिका होति ...। इमेहि खो, भिक्सवे, दसहि धम्मेहि समन्नागता उपासिका यथाभतं निक्खित्ता एवं निरये । २. “दसहि, भिक्खवे, घम्मेहि समन्नागता उपासिका यथाभतं निक्खित्ता एवं सग्गे । कतमेहि दसहि ? पाणातिपाता पटिविरता 20 होति ...पे०... सम्मादिटिका होति.. [...| इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि घम्मेहि समन्नागता उपासिका यथाभतं निक्खित्ता एवं सग्गे" । R.283 ... ५. विसारदसुतं १. "दसहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागता उपासिका अविसारदा अगारं अज्झावसति । कतमेहि दसहि ? पाणातिपातिनी होति अदिन्नादायिनी होति ... कामेसुमिच्छाचारिनी होति ... मुसावादिनी म०४-४३ ·... 5 ३३८ प्रश्गुत्तरनिकायो [१०.२१.५- होति ... पिसुणवाचा होति फरुसवाचा होति ... 'सम्फ़प्पलापिनी होति ... अभिज्ज्ञालुनी होति ... व्यापन्नचित्ता होति ... मिच्छादिट्ठिका होति ... । इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागता उपासिका अविसारदा अगारं अज्झावसति । २. “दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता उपासिका विसारदा र अगारं अज्झावसति । कतमेहि दसहि ? पाणातिपाता पटिविरता होति ... अदिन्नादाना पटिविरता होति ... कामसुमिच्छाचारा पटिविरता होति मुसावादा पटिविरता. होति ... पिसुणाय वाचाय पटिविरता होति. फरुसाय वाचाय पटिविरता होति ... सम्फप्पलापा पटिविरता होति ... 10 अनभिज्ज्ञालुनी होति अव्यापन्नचित्ता होति सम्मादिष्टिका होति ... । इमेहि खो, भिक्खवे, दसहि धम्मेहि समन्नागता उपासिका विसारदा अगारंअज्झावसती"ति। B.495 - धम्म- - - - तस्स R.289 20 ६. संसम्पनीयसुत्तं १. "संसप्पनीयपरियायं वो, भिक्खवे, धम्मपरियायं देसेस्सामि। तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । "एवं, भन्ते" 15 ति खोते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं। भगवा एतदवोच २. “कतमो च, भिक्खवे', संसप्पनीयपरियायो परियायो? कम्मस्सका, भिक्खवे, सत्ता कम्मदायादा कम नी कम्मबन्धू कम्मपटिसरणा, यं कम्मं करोन्ति - कल्याणं वा पापकं वा दायादा भवन्ति। ३. "इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति लुद्दो लोहित- पाणि हतपहते निविट्ठो, अदयापनो सब्बपाणभूतेसु । सो संसप्पति कार्यन, संसप्पति वाचाय, संसप्पति मनसा । तस्स जिम्हं कायकम्म होति, जिम्हं वचीकम्म, जिम्हं मनोकम्म, जिम्हा गति, जिम्हुपपत्ति । "जिम्हगतिकस्स खो पनाहं, भिक्खवे, जिम्हुपपत्तिकस्स द्विन्नं 25 गतीनं अञ्जतरं गति वदामि-ये वा एकन्तदुक्खा निरया या वा संसप्प- जातिका तिरच्छानयोनि । कतमा च सा, भिक्खवे, संसप्पजातिका तिरच्छानयोनि ? अहि विच्छिका सतपदी नकुला विळारा मूसिका उलूका, ये वा पनञ्बे पि केचि तिरच्छानयोनिका सत्ता मनुस्से दिस्वा १. सो भिरसके - सी०, रो०। २. बिलारा-सी० ·10 R.290 D.496 १०.२१.६] संसप्पनीयमुत्तं संसप्पन्ति । इति खो, भिक्खवे, भूता भूतस्स उपपत्ति होति । यं करोति तेन उपपज्जति । उपपन्नमेनं फस्सा फुसन्ति । एवमहं', भिक्सवे, 'कम्मदायादा सत्ता' ति वदामि । ४. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो अदिनादायी होति ... पे०... कामेसुमिच्छाचारी होति... मुसावादी होति ... पिसुणवाचोहोति... फरस- वाचो होति ... सम्फप्पलापी होति ... अभिज्झालु होति ... व्यापन्नचित्तो होति ... मिच्छादिट्टिको होति विपरीतदस्सनो - 'नत्थि दिन्नं ...पे०... सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदेन्ती' ति। सो संसप्पति कायन, संसप्पति वाचाय, संसप्पति मनसा । तस्स जिम्हं कायकम्मं होति, जिम्हं वचीकम्म, जिम्हं मनोकम्म, जिम्हा गति, जिम्हुपपत्ति । "जिम्हगतिकस्स खो पनाह, भिक्खवे, जिम्हुपपत्तिकस्स द्विनं' गतीनं अतरं गतिं वदामि ~ ये का एकन्तदुक्खा निरया या वा संसप्प- जातिका तिरच्छानयोनि । कतमा च सा, भिक्खये, संसप्पजातिका तिरच्छानयोनि ? अहि विच्छिका सतपदी नकुला विळारा भूसिका उलूका, ये वा पनञ्ने पि केचि तिरच्छानयोनिका सत्ता मनुस्से दिस्वा 15 रांराप्पन्ति । इति खो, भिक्खवे, भूता भूतस्स उपपत्ति होति, यं करोति तेन उपपज्जति । उपपन्नमेनं फस्सा फुसन्ति । एवमहं, भिक्खवे, 'कम्म- दायादा सत्ता' ति वदामि । कम्मस्सका, भिक्सवे, सत्ता कम्मदायादा कम्मयोनी कम्मवन्यू कम्मपटिसरणा, यं कम्मं करोन्ति - कल्याणं या पापकं वा तस्स दायादा भवन्ति । ५. "इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरतो होति निहितदण्डो निहितसंत्यो, लज्जी दयापको सबपाण- भूतहितानुकम्पी विहरति । सो न संसप्पति कायेन, न संसप्पति वाचाय, न संसप्पति मनसा । तस्स उजु'कायकम्मं होति, उजु वचीकम्म, उजु मनोकम्म, उजु गति, उजुपपत्ति । "उजुगतिस्स खो पनाह, मिक्खवे, उजुपपत्तिकस्स द्विन्नं गतीनं अञ्जतरं गति वदामि - ये वा एकन्तसुला सग्गा यानि वा पन तानि उच्चाकुलानि खत्तियमहासालकुलानि वा ब्राह्मणमहासालकुलानि वा गह- पतिमहासालकुलानि वा अड्डानि महद्धनानि महाभोगानि पहूतजातरूप- रजतानि पहूतवित्तूपकरणानि पहूतघनधनानि । इति खो, भिक्सवे, 30 १. एवं पह-सो० । २. चिनं - सी० । ३. उजु - सी०, रो० । 20 25 ·३४० ... R.291 5 ... प्रगुत्तरनिकायो [१०,२१.६० भूता भूतस्स उपपत्ति होति । यं करोति तेन उपपज्जति । उपपन्नमेनं फस्सा फुसन्ति । एवमहं, भिक्खवे, 'कम्मदायादा सत्ता ति वदामि । ६. "इघ पन, भिक्खवे, एकच्चो अदिन्नादानं पहाय अदिन्ना- दाना पटिविरतो होति पे०... कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति मुसावादं पहाय मुसावादा पटिविरतो होति ... पिसुणं वाचं पहाय पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति ... फरसं वाचं पहाय फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति ... सम्पप्पलापं पहाय सम्फप्पलापा पटिविरतो होति ... अनभिज्झालु होति अव्यापन्नचित्तो होति ... सम्मादिट्टिको होति अविपरीतदस्सनो -'अत्यि दिन्नं ...०... ये इमं च लोकं परं च लोकं 10 सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदेन्ती' ति । सो न संसप्पति कायन, न संसप्पति वाचाय, न संसप्पति भनसा । तस्स उजु कायकम्मं होति, उजु वचीकम्म, उजु मनोकम्म, उजु गति, उजुपपत्ति । "उजुगतिकस्स खो पन अहं, भिक्खवे, उजुपपत्तिकस्स द्वितं गतीनं अञ्जतरं गति वदामि – ये वा एकन्तसुखा सग्गा यानि वा पन 15 तानि उच्नाकुलानि खत्तियमहासालकुलानि वा ब्राह्मणमहासालकुलानि वा गहपतिमहासालकुलानि वा अड्डानि महद्धनानि महाभोगानि पहूत- जातरूपरजतानि पहूतवित्तूपकरणानि पहूतधनधनानि । इति खो, भिक्खवे, भूता भूतस्स उपपत्ति होति । यं करोति तेन उपपज्जति । उपपन्नमेनं फस्सा फुसन्ति । एवमह, भिक्खवे, 'कम्मदायादा सत्ता' ति 20 वदामि। "कम्मस्सका, भिक्खवे, सत्ता कम्मदायादा कम्मयोनी कम्मबन्धू कम्मपटिसरणा, ये कम्मं करोन्ति-कल्याणं वा पापकं वा दायादा भवन्ति । अयं खो सो, भिक्खवे, संसप्पनीयपरियायो'धम्म- परियायो" ति। B.497 R.292 25 ७. पठमसञ्चेतनिकसुत्तं १. "नाहं, भिक्खवे, सञ्चेतनिकानं कम्मानं कतानं उप- चितानं अप्पटिसंवदित्वा' व्यन्तीभावं वदामि । तं च खो दिद्वैव धम्मे १. संसप्पतिपरिपायो-स्था० । ३. म्पन्तिभावं-स्या, रो० । २. अप्पटिसंविदित्वा सी०, स्या, रो।

·३४१ B.498 १०.२१.७] पठमसभ्यतनिकसुतं उपपज्ज वा अपरे पा परियाये । न त्वेवाहं, भिक्सवे, सञ्चेतनिफानं कम्मानं कतानं उपचितानं अप्पटिसंवेदित्या दुक्खस्सन्तकिरियं वदामि । २. “तत्र, भिक्सवे, तिविधा' कायकम्मन्तसन्दोसव्यापत्ति अकुसलसञ्चेतनिका दुक्खुद्रया दुक्खविपाका होति; चतुम्बिधा' वचीकम्मन्तसन्दोसव्यापत्ति अकुसलसञ्चेतनिका दुक्सुद्रया दुक्खविपाका । होति; तिविधा मनोकम्मन्तसन्दोसव्यापत्ति अकुसलसञ्चेतनिका दुक्खुद्रया दुक्खविपाका होति । ३. “कथं च, भिक्खवे, तिविधा कायकम्मन्तसन्दोसव्यापत्ति अकुसलसञ्चेतनिका दुक्खुद्रया दुक्खविपाका होति? इथ, भिवसवे, एकच्चो पाणातिपाती होति लुद्दो लोहितपाणि हतपहते निविट्ठो अदया- 10 पन्नो सव्वपाणभूतेसु । "अदिनादायी होति । यं ते परस्स परवितूपकरणं गामगतं वा अरागतं वा, तं अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदाता होति । "कामेसुमिच्छाचारी होति । या ता मातुरक्खिता ... पे०... अन्तमसो मालागुळपरिक्खित्ता पि, तथारूपासु चारित्तं आपज्जिता 15 होति । एवं खो, भिक्खवे, तिविधा कायकम्मन्तसन्दोसव्यापत्ति अकुसल- सञ्चैतनिका दुक्खुद्रया दुक्खविपाका होति । ४. “कथं च, भिक्खवे, चतुविधा वचीकम्मन्तसन्दोसव्यापत्ति अकुसलसञ्चेतनिका दुक्खुद्रया दुवसविपाका होति ? एकच्चो मुसावादी होति । सभग्गतो वा परिसग्गतो वा जातिमझगतो 20 वा पूगमज्झगतो वा राजकुलमज्झगतो वा अभिनीतो सक्सिपुट्ठो 'एहम्भो पुरिस, यं जानासि तं वदेही' ति, सो अजानं वा प्राह 'जानामी' ति, जानं वा आह 'न जानामी' ति, अपस्सं वा आह 'पस्सामी' ति, पस्सं वा पाह 'न पस्सामी' ति, इति अत्तहेतु वा परहेतु वा आमिसकिञ्चिक्सहेतु वा सम्पजानमुसा भासिता होति । "पिसुणवाचो होति इतो सुत्वा अमुत्र अक्खाता इमेस भेदाय, अमुत्र वा सुत्वा इमेसं अक्खाता अमूसं भेदाय । इति समग्गानं वा भत्ता भिन्नान वा अनुप्पदाता वग्गारामो वग्गरतो वग्गनन्दी, वग्गकरणि वाचं भासिता होति । R.293 इध, भिक्खवे, 25 - १. उपपज्जे -स्पा। २. विविध स्था० । ३. चतुन्दि - स्था०।

·B.499 ३४२ प्रगुत्तरनिकायो [१०.२१.७- "फरुसवाचो होति । या सा वाचा अण्डका कक्कसा परकटुका पराभिसज्जनी कोधसामन्ता असमाधिसंवत्तनिका, तथापि वाचं भासिता होति । "सम्फप्पलापी होति अकालवादी अभूतवादी अनत्यवादी अधम्म- 5 वादी अविनयवादी, अनिधानवतिं वाचं भासिता होति अकालेन अन- पदेसं अपरियन्तवति अनत्थसंहितं । एवं खो, भिक्सवे, चतुविधा वची- कम्मन्तसन्दोसब्यापत्ति अकुसलसञ्चेतनिका दुक्खुद्रया दुक्खविपाका होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, तिविधा मनोकम्मन्तसन्दोसब्यापत्ति 10 अकुसलसञ्चेतनिका दुक्खुद्रया दुक्खविपाका होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अभिज्झालु होति । यं तं परस्स परवितूपकरणं, तं अभिज्झिता होति - 'अहो वत, यं परस्स तंष्मम अस्सा' ति । "व्यापन्नचित्तो होति पदुट्ठमनसङ्कप्पो - 'इमे सत्ता हञ्जन्तु वा वज्झन्तु वा उच्छिज्जन्तु वा विनस्सन्तु वा मा वा अहेसुं'ति । मिच्छा- दिट्ठिको होति विपरीतदस्सनो' 'नत्थि दिन्नं ...पे०... ये इमं च लोक परं च लोक सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदेन्ती' ति । एवं खो, भिक्खवे, तिविधा मनोकम्मन्तसन्दोसव्यापत्ति अकुसलसञ्चेतनिका दुक्खुद्रया दुक्खविपाका होति । ६. "तिविधकायकम्मन्तसन्दोसब्यापत्तिप्रकुसलसञ्चेतनिकाहेतु 20 वा, भिक्खवे, सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ति; चतुब्बिधवचीकम्मन्तसन्दोसब्यापत्तिअकुसलसञ्चेत- निकाहेतु वा, भिक्खवे, सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ति ; तिविधमनोकम्मन्तसन्दोसब्यापत्तिअकुसल- सञ्चेतनिकाहेतु वा, भिक्खवे, सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं 25 दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ति । "सेय्यथापि, भिक्खवे, अपण्णको मणि उद्धंखित्तो येन येनेव पतिद्वाति सुष्पतिट्टितंयेव पतिद्वाति; एवमेव खो, भिक्सवें, तिविध- कायकम्मन्तसन्दोसव्यापत्तिप्रकुसलसञ्चेतनिकाहेतु वा सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ति; चतुबिध- R.294 15 १. विपरितदस्सनी-सी० विपरितदस्सनो -स्था० ॥

·१०.२१.७] पठमसन्चेतनिकसुतं ३४३ R.295 D,500 वचीकम्मन्तसन्दोसव्यापत्तिमकुसलसञ्चेतनिकाहेतु वा सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ति; तिविध- मनोकम्मन्तसन्दोसव्यापत्तिअकुसलसञ्चेतनिकाहेतु वा सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ती ति । ७. "नाहं, भिक्खवे, सञ्चेतनिकानं कम्मानं कतानं उपचितानं । अप्पटिसंवेदित्वा व्यन्तीभावं वदामि, तं च खो दिढेच धम्मे उपपज्ज वा अपरे वा परियाये । न त्वेवाह, भिक्खवे, सञ्चेतनिकानं कम्मान कतानं उपचितानं अप्पटिसंवेदित्वा दुक्खस्सन्तकिरियं वदामि ! ८. "तत्र, भिक्खवे, तिविधा कायकम्मन्तसम्पत्ति कुसलसञ्चेत- निका सुखुद्रया सुखविपाका होति; चतुविधा वचीकम्मन्तसम्पत्ति 10 कुसलसञ्चेतनिका सुखुद्रया मुखविपाका होति; तिविधा मनोकम्मन्त- सम्पत्ति कुसलसञ्चेतनिका सुखुद्रया सुखविपाका होति । १. "कथं च, भिक्खवे, तिविधा कायकम्मन्तसम्पत्ति कुसल- सञ्चेतनिका सुखुद्रया सुखविपाका होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपात पहाय'पाणातिपाता पटिविरतो होति निहितदण्डो निहित- 15 सत्यो लज्जी दयापनो, सब्बपाणभूतहितानुकम्पी विहरति ... पे०... । "अदिन्नादानं पहाय अदिन्नादाना पटिविरतो होति । यं तं परस्स परवित्तूपकरणं गामगतं वा अरज्ञगतं वा, न तं अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदाता होति । "कामेसुमिच्छाचारं पहाय कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो 20 होति । या तर मातुरक्खिता ... २०... अन्तमसरे मालागुळपरिक्खिता पि, तथारूपासुन चारित्तं आपज्जिता होति । एवं खो, भिक्खवे, तिविधा कायकम्मन्तसम्पत्ति कुसलसञ्चेतनिका सुखुद्रया सुखविपाका होति । १०. "कथं च, भिक्खवे, चतुविधा वचीकम्मन्तसम्पत्ति कुसल- सञ्चेतनिका सुखुद्रया सुखविपाका होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो 25 मुसावादं पहाय मुसावादा पटिविरतो होति । सभग्गतो वा परिसग्गतो वा आतिमझगतो वा पूगमज्झगतो वा राजकुलमज्झगतो वा अभिनीतो सक्खिपुट्ठो 'एहम्भो पुरिस, यं जानासि तं वदेही' ति, सो अजान का आह 'न जानामी' ति, जानं वा आह 'जानामी' ति, अपस्स वा आह न .. १-१. म. पोत्यके नत्यि।

·R.296 10 B.501 पद्धगुत्तरनिकायो [१०.२१.५- पस्सामी' ति, पस्सं वा आह 'पस्सामी' ति, इति अत्तहेतु वा परहेतु वा आमिसकिञ्चिक्खहेतु वा न सम्पजानमुसा भासिता होति । "पिसुणं वाचं पहाय पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति - न इतो सुत्वा अमुत्र अक्खाता इमेसं भेदाय, अमुत्र वा सुत्वा न इमेसं अक्खाता 5 अमूसं भेदाय। इति भिन्नानं का सन्धाता सहितानं वा अनुप्पदाता समग्गारामो समग्गरतो समग्गननन्दी, समग्गकरणि वाचं भासिता होति । "फरुसं वाचं पहाय फरसाय वाचाय पटिविरतो होति । या सा वाचा नेला कण्णसुखा पेमनीया हदयङ्गमा पोरी बहुजनकन्ता बहुजनमनापा, तथारूपिं वाचं भासिता होति । "सम्फप्पलापं पहाय सम्फप्पलापा पटिविरतो होति कालवादी भूतवादी अत्थवादी धम्मवादी विनयवादी, निधानवति वाचं भासिता होति कालेन सापदेसं परियन्तयत्ति अत्यसंहितं । एवं खो, भिक्खवे, चतुबिधा वचीकम्मन्तसम्पत्ति कुसलसञ्चेतनिका सुखुद्रया सुखविपाका होति । ११. "कथं च, भिक्खवे, तिविधा मनोकम्मन्तसम्पत्ति कुसल- सञ्चेतनिका सुखुद्रया सुखविपाका होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अनभिज्झाल होति । यं तं परस्स परवित्तूपकरणं तं अनभिज्झिता होति - 'अहो वत यं परस्स तं ममस्सा' ति । "अब्यापन्नचित्तो होति अप्पद्रुमनसङ्कप्पो - 'इमे सत्ता अवेरा 20 होन्तु अव्यापज्झा अनीधा, सुखी अत्तानं परिहरन्तू' ति । "सम्मादिट्ठिको होति अविपरीतदस्सनो - 'अत्थि दिन्नं, अत्थि यिटुं... पे०... ये इमं च लोकं परं च लोकं सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदेन्ती' ति । एवं खो, भिक्खवे, तिविधा मनोकम्मन्तसम्पत्ति कुसल- सञ्चेतनिका सुखुद्रया सुखविपाका होति । १२. "तिविधकायकम्मन्तसम्पत्तिकुसलसञ्चेतनिकाहेतु भिक्खवे, सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सगं लोकं उपपज्जन्ति; चतुविधवचीकम्मन्तसम्पत्तिकुसलसञ्चेतनिकाहेतु वा, भिक्खवे, सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जन्ति; तिविधमनो- कम्मन्तसम्पत्तिकुसलसञ्चेतनिकाहेतु वा, मिक्खये, सत्ता कायस्स भेदा 30 परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जन्ति । 15 25 वा, ·, -- 5 , 10 B.503 ३४६ अहगृतरनिकायो [१०.२१.८- ५. "कथं च, भिक्खवे, तिविधा, मनोकम्मन्तसन्दोसव्यापत्ति , अकुसलसञ्चेतनिका दुक्खुद्रया दुक्खविपाका होति ... पे०... एवं खो, भिक्खवे, तिविधा मनोकम्मन्तसन्दोसब्यापत्ति अकुसलसञ्चेतनिका दुक्खुद्रया दुक्खविपाका होति । ६. "तिविधकायकम्मन्तसन्दोसव्यापत्तिप्रकुसलसञ्चेतनिकाहेतु वा, भिक्खवे, सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ति, चतुबिधवचीकम्मन्त ... पे०... तिविधमनोकम्मन्त- सन्दोसव्यापत्तिप्रकुसलसञ्चेतनिकाहेतु वा, भिक्खवे, सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ति । ७. “नाह, भिक्खवे, सञ्चेतनिकानं कम्मानं कतानं उपचितानं अप्पटिसंवेदित्वा व्यन्तीभावं वदामि, तं च खो दिद्वैव धम्मे उपपज्ज वा अपरे वा परियाये । न त्वेवाह, भिक्खवे, सञ्चेतनिकानं फम्मानं कतानं उपचितानं अप्पटिसंवेदित्वा दुक्खस्सन्तकिरियं वदामि । ८ "तत्र खो', भिक्खवे, तिविधा कायकम्मन्तसम्पत्ति कुसल- 15 सञ्चेतनिका सुखुद्रया सुखविपाका होति; चतुब्बिधा वचीकम्मन्त- सम्पत्ति कुसलसञ्चेतनिका सुखुद्रया सुखविपाका होति; तिविधा मनो- कम्मन्तसम्पत्ति कुसलसञ्चेतनिका सुखुद्रया सुखविपाका होति । ६. "कथं च, भिक्खवे, तिविधा कायकम्मन्तसम्पत्ति कुसल- नका सुखुद्रया सुखविपाका होति ... पे०... एवं खो, भिक्सवे, 20 तिविधा' कायकम्मन्तसम्पत्ति कुसलसञ्चेतनिका सुखुद्रया सुखविपाका होति । १०. "कथं च, भिक्खवे, चतुविधा वचीकम्मन्तसम्पत्ति कुसल- सञ्चेतनिका सुखुद्रया सुखविपाका होति ...पे०... एवं सो, भिक्सवे, चतुबिधा वचीकम्मन्तसम्पत्ति कुसलसञ्चेतनिका गुसुद्या सुसविपाका 25 होति। ११. "कयं च, भिक्खवे, तिविधा मनोकम्मन्तसम्पत्ति पुराल- सञ्चेतनिका सुसुद्रया सुसविपाका होति ... १०... एवं सो, भिकराये, तिविधा मनोकम्मन्तसम्पत्ति पुसलसञ्चेतनिका सुसुद्रया सुसविपाका . R.293 - होति । १. गी०, मा.रो. पोयोगु नपि । २. Frfot-या,रो , ·३४७ -- १०.२१.६] फरजकायमुत्तं १२. "तिविषकायकम्मन्तसम्पत्तिकुसलसञ्चैतनिकाहेतु या, भिक्खवे, सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोक उपपज्जन्ति; चतुविधवचीकम्मन्तसम्पत्ति ... पे०... तिविधमनोकम्मन्तसम्पत्तिकुसल- सञ्चेतनिकाहेतु वा, भिक्खवे, सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सर्ग लोक उपपज्जन्ति ...पे०...' । 5 B.JOI 15 ९. करजकायसुत्तं १. "नाहं, भिक्खवे, सञ्चेतनिकानं कम्मानं कतानं उपचितानं अप्पटिसंवेदित्वा व्यन्तीभावं वदामि, तं च खो दिद्वैव धम्मे उपपज्ज वा अपरे वा परियाये । न त्वेवाह, भिक्खवे, सञ्चेतनिकानं कम्मानं कतानं उपचितानं अप्पटिसंवेदित्वा दुक्खस्सन्तकिरियं वदामि । २. "स खो सो, भिक्खवे, अरियसावको एवं विगताभिज्झो 10 विगतव्यापादो असम्मूव्हो सम्पजानो पटिस्रातो मेतासहगतेन चेतसा एक दिसं फरित्वा विहरति तथा दुतियं तथा ततियं तथा चतुत्थं । इति उद्घमघो तिरियं सवधि सव्वत्तताय सव्यावन्तं लोकं मेत्तासहगतेन चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अव्यापज्झेन फरित्या विहरति । "सो एवं पजानाति - 'पुव्वे खो मे इदं चित्तं परितं अहोसि' अभावितं, एतरहि पन मे इदं चितं अप्पमाणं सुभावितं । यं सो पन किञ्चि पमाणकतं कम्मं, न तं तत्रावसिस्सति न तं तत्रावतिद्वती' ति । "तं किं मजय, भिक्खवे, दहरतग्गे चे सो' अयं कुमारो मेत चेतोविमुत्ति भावेय्य, अपि नु खो पापकम्मं करेय्या" ति ? "नो हेतं, भन्ते"। "अकरोन्तं खो पन पापकम्म अपि नु खो दुक्सं फुसेय्या" ति? "नो हेतं, भन्ते । अकरोन्तं हि, भन्ते, पापकर्म कुतो दुक्वं फुसिस्सती" ति ! ३. "भावतव्या सो पनायं, भिक्सवे, मेताचेतोविमुत्ति इत्यिया । वा पुरिसेन वा । इत्यिया वा, भिक्सवे, पुरिसस्त वा नाय कायो आदाय १. इघ स्या० पोत्या “नाहं निगवे मञ्चेनिन" इन्चादिना बुन्नमानानन मह एक मुत्तं पुरिममुत्तं दिय गतिं । २. होति ३. म्दा० पोत्पा R.900 20 -म्या.. सी०, स्था, रो०। नत्थि । ४-४. मेता .

·३४८ ... R.301 अडगुत्तरनिकायो [१०.२१.६- गमनीयो । “चित्तन्तरो अयं, भिक्खवे, मच्चो । सो एवं पजानाति - 'यं खो मे इदं किञ्चि पुबे इमिना करजकायेन पापकम्मं कतं, सब्वं तं इध वेदनीयं; न त अनुगं भविस्सती' ति । एवं भाविता खो, भिक्खवे, मेत्ता तोविमुत्ति अनागामिताय संवत्तति, इध पञ्जस्स 5 भिक्खुनो उत्तरि विमुत्ति अप्पटिविज्झतो । ४. “करुणासहगतेन चेतसा मुदितासहगतेन चेतसा उपेक्सासहगतेन चेतसा एक दिसं फरित्वा विहरति तथा दुतियं तथा ततियं तथा चतुत्थं । इति उद्धमघो तिरियं सम्बधि सम्बत्तताय सब्बा- वन्तं लोकं उपेक्खासहगतेन चैतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन 10 अब्यापज्झेन फरित्वा विहरति । "सो एवं पजानाति – 'पुब्बे खो मे इदं चित्तं परित्तं अहोसि प्रभावितं, एतरहि पन मे इदं चित्तं अप्पमाणं सुभावितं । यं खो पन किञ्चि पमाणकतं कम्म, न तं तत्रावसिस्सति न तं तत्रावतिद्वती' ति । "तं कि मञथ, भिक्खवे, दहरतग्गे चे सो अयं कुमारो 15 उपेक्खं चेतोविमुत्ति भावेय्य, अपि नु खो पापकम्मं करेय्या" ति ? "नो हेतं, भन्ते"। "अकरोन्तं खो पन पापकम्म अपि नु खो दुक्खं फुसेय्या" ति ? "नो हेतं, भन्ते । अकरोन्तं हि, भन्ते, पापकम्मं कुतो दुक्खं 20 फुसिस्सती" ति ! ५. "भावेतन्या खो पनाय, भिक्सवे, उपेक्खाचेतोविमुत्ति इत्यिया वा पुरिसेन वा । इत्थिया वा, भिक्खवे, पुरिसस्स वा नायं कायो श्रादाय गमनीयो। चित्तन्तरो अयं, भिक्खवे, मच्चो । सो एवं पजा- नाति -- 'यं खो मे इदं किञ्चि पुब्बे इमिना करजकायेन पापकम्म कतं, 25 सव्वं तं इध वेदनीयं; न तं अनुगं भविस्सती' ति । एवं भाविता सो, भिक्खवे, उपेक्खाचेतोविमुत्ति अनागामिताय संवत्तति, इध पश्चास्स भिक्खुनो उत्तरि विमुत्ति अप्पटिविज्झतो" ति । B505 . .. १. इथ-सी, रो। २. उत्तरि-सी., स्या, ·३४६ - 10 १०.२१.१०] प्रधम्मचरियासुतं १०. अधम्मचरियासुतं १. अथ सो अज्ञतरो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपरामि; उपसङ्घमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो सो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच २. "को नु खो, भो गोतम, हेतु को पच्चयो येनमिचेकच्चे 5 सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ती" ति? "अधम्मचरियाविसमचरियाहेतु खो, ब्राह्मण, एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ती" ति। "को पन, भो गोतम, हेतु को पच्चयो येनमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जन्ती" ति ? "धम्मचरियासमचरियाहेतु खो, ब्राह्मण, एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सगं लोकं उपपज्जन्ती" ति । "न खो अहं इमस्स भोतो गोतमस्स सङ्कित्तेन भासितस्स 15 वित्थारेन अत्यं आजानामि । साधु मे भवं गोतमो तथा धम्मं देसेतु यथाहं इमस्स भोतो गोतमस्स सह्वित्तेन भासितस्स वित्थारेन अत्यं आजानेय्यं" ति । "तेन हि, ब्राह्मण, सुणाहि, साधुकं मनसि करोहि; भासि- स्सामी" ति । "एवं, भो" ति खो सो ब्राह्मणो भगवतो पच्चस्सोसि । 20 भगवा एतदवोच ३. "तिविधा खो, ब्राह्मण, कायेन अचम्मचरियाविसमचरिया होति; चतुबिधा वाचाय अधम्मचरियाविसमचरिया होति; तिविधा मनसा अधम्मचरियाविसमचरिया होति । ४. "कथं च, ब्राह्मण, तिविधा कायेन अधम्मचरियाविसम- चरिया होति ... पे०... एवं खो, ब्राह्मण, तिविधा कायेन अधम्मचरिया विसमचरिया होति । ५. "कथं च, ब्राह्मण, चतुब्बिघा वाचाय अधम्मचरियाविसम- चरिया होति ... पे०... एवं खो, ब्राह्मण, चतुम्विधा वाचाय अधम्मचरिया विसमचरिया होत् । R.SC B.506 25 90 ·R.303 प्रगुत्तरनिकायो [१०.२१.१०- ६.."कथं च, ब्राह्मण, तिविधा मनसा अधम्मचरियाविसम- चरिया होति ... पे०... एवं खो, ब्राह्मण, तिविधा मनसा अधम्मचरिया- विसमचरिया होति । एवं अधम्मचरियाविसमचरियाहेतु खो, ब्राह्मण, एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं 5 निरयं उपपज्जन्ति । ७. "तिविधा ब्राह्मण, कायेन धम्मचरियासमचरिया होति; चतुविधा वाचाय धम्मचरियासमचरिया होति; तिविधा मनसा धम्मचरियासमचरिया होति । ८. "कथं च, ब्राह्मण, तिविधा कायेन धम्मचरियासमचरिया 10 होति ... पं०... एवं खो, ब्राह्मण, तिविधा कायेन धम्मचरियासम- चरिया होति । ६. "कथं च, ब्राह्मण, चतुविधा वाचाय धम्मचरिया- समचरिया होति ...पे०... एवं खो, ब्राह्मण, चतुविधा वाचाय धम्मचरियासमचरिया होति । १०. "कथं च, ब्राह्मण, तिविधा मनसा धम्मचरियासमचरिया होति ... पे०... एवं खो, ब्राह्मण, तिविधा मनसा धम्मचरियासमचरिया होति । एवं धम्मचरियासमचरियाहेतु खो, ब्राह्मण, एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जन्ती" ति । ११. "अभिक्वन्तं, भो गोतम, अभिक्कन्तं, भो गोतम ...पे०... 20 उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । करजकायवग्गो एकवीसतिमो। 15 18.507 २२. सामञवग्गो १. "दसहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविसत्तो एवं निरये । कतमेहि दराहि ? पाणातिपाती होति, अदिग्नादायी होति, कामेमुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति, पिसुणवाचो होति, फयसथाचो होति, सम्फप्पलापी होति, अमिशाल होति, व्यापनचित्तोहोति, मिच्छा- 25 दिट्ठियो होति - इमेहि सो, भिक्सवे, दराहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्सित्तो एवं निरये। है ·R.304 10 १०.२२.२] • सामशवगो "दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं सग्गे । कतमेहि दसहि ? पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्ना- दाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, फरसाय वाचाय पटिविरतो होति, सम्फप्पलापा पटिविरतो होति, अनभिज्झालु होति, 5 अव्यापन्नचित्तो होति, सम्मादिदिको होति - इमेहि खो, भिक्खये, दसहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । २. "वीसतिया, भिक्खवे,धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। कतमेहि वीसतिया ? अत्तना च पाणातिपाती होति, परं च पाणातिपाते समादपेति; अत्तना च अदिनादायी होति, परं च अदिनादाने समादपेति; अत्तना च कामेसुमिच्छाचारी होति, परं च कामसुमिच्छाचारे समादपेति; अत्तना च भुसावादी होति, परं च मुसा- वादे समादपेति; अत्तना च पिसुणवाचो होति, परं च पिसुणाय वाचाय समादपेति; अत्तना च फरुसवाचो होति, परं च फरसाय वाचाय समाद- पेति; अत्तना च सम्फप्पलापी होति, परं च सम्फप्पलापे समादपेति; 15 अत्तना च अभिज्झालु होति, परं च अभिज्झाय समादपेति ; अत्तना च व्यापन्नचित्तो होति, परं च व्यापादे समादपेति; अत्तना च मिच्छा- दिट्टिको होति, परं च मिच्छादिट्ठिया समादपेति - इमेहि खो, भिक्सवे, वीसतिया धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । "वीसतिया, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो 20 एवं सग्गे । कतमेहि वीसतिया ? अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, परं च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति; अत्तना च अदिना- दाना पटिविरतो होति, परं च अदिन्नादाना वेरमणिया समादपेति; अत्तना च कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, परं च कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिया समादपेति; अत्तना च मुसावादा पटिविरतो होति, परं च 25 मुसावादा वेरमणिया समादपेति; अत्तना च पिसुणाय वाचाय पटि- विरतो होति, परं च पिसुणाय वाचाय वेरमणिया समादपेति; अतना च फरसाय वाचाय पटिविरतो होति, परं च फरुसाय वाचाय वेर- मणिया समादपेति; अत्तना च सम्फप्पलापा पटिविरतो होति, परं च सम्फप्पलापा वेरमणिया समादपेति; अत्तना च अनभिज्झालु होति, परं च अनभिज्झाय समादपेति; अत्तना च अव्यापन्नचित्तो होति, परं च B.508 R.305 30 ·३५३ . 10 १०.२२.४ ] सामझावागो होति; अत्तना च फरताय वाचाय पटिविरतो होति, परं च फरसाय वाचाय वेरमणिया समादपेति, फरुसाय वाचाय वेरमणिया च समनुश्यो होति; अत्तना च सम्फप्पलापा पंटिविरतो होति, परं च सम्फप्पलापा वेरमणिया समादपेति, सम्पप्पलापा वेरमणिया च समनुचो होति; अत्तना च अनभिज्झालु होति, परं च अनभिज्झाय समादपेति, अनभि- 5 ज्झाय च समनुओ होति; अत्तना च अव्यापन्नचित्तो होति, परं च अव्यापादे समादपेति, अव्यापादे च समनुभो होति; अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परं च सम्मादिट्ठिया रामादपेति, सम्भादिट्ठिया च समनुञ्चो होति - इमेहि खो, भिक्खवे, तिसाय धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । ४. "चत्तारीसाय', भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। कतमेहि चत्तारीसाय ? अत्तना च पाणाति- पाती होति, परं च पाणातिपाते समादपेति, पाणातिपाते च समनुओ होति, पाणातिपातस्स च वण्णं भासति; अत्तना च अदिनादायी होति, परं च अदिन्नादाने समादपेति, अदिनादाने च समनुञ्चो होति, अदिन्ना- 15 दानस्स च वण्णं भासति; अतना च कामेसुमिच्छाचारी होति, परं च कामेसुमिच्छाचारे समादपेति, कामेसुमिच्छाचारे च समनुमो होति, कामेसुमिच्छाचारस्स च वण्णं भासति; अत्तना च मुसावादी होति, परं च मुसावादे समादपेति, मुसावादे च समनुञ्जओ होति, मुसावादस्स च वणं भासति; अत्तना च पिसुणवाचो होति, परं च 20 पिसुणाय वाचाय समादपेति, पिसुणाय वाचाय च समनुञ्बो होति, पिसुणाय वाचाय च वण्णं भासति; अत्तना च फरुसवाचो होति, परंच फरुसाय वाचाय समादपेति, फरुसाय वाचाय च समनुबो होति, फरसाय वाचाय च वण्णं भासति; अत्तना च सम्फप्पलापी होति, परं च सम्पप्पलापे समादपेति, सम्फप्पलापे च समनुओ होति, सम्फप्प- 25 लापस्स' च वणं भासति; अत्तना च अभिज्झालु होति, परं च अभिज्झाय समादपेति, अभिज्झाय च समनुओ होति, अभिज्झाय च वणं भासति; अतना च व्यापत्नचित्तो होति, परं च व्यापादे समादपेति, व्यापादे च समनुबो होति, व्यापादस्स च वण्णं भासति; अत्तना च मिच्छा- B.510 R.307 १. चत्ताळीसाय-रया। २. सम्मप्पलापाय-म।

·३५२ - अडगुत्तरनिकायो [१०.२२.२- अव्यापादे समादपेति; अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परं च सम्मा- दिट्ठिया समादपेति - इमेहि खो, भिक्खवे, वीसतिया धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । ३. "तिसाय, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो 5 एवं निरये। कतमेहि तिसाय ? अत्तना च पाणातिपाती होति, परं च पाणातिपाते समादपति, पाणातिपाते च समनुचो होति; अत्तना च अदिन्नादायी होति, परं च अदिनादाने समादपेति, अदिन्नादाने च समनुज्ञो होति; अत्तना च कामेसुमिच्छाचारी होति, परं व कामेसुमिच्छाचारे समादपेति, कामेसुमिच्छाचारे च समनुञ्जओ होति; 10 अत्तना च मुसावादी होति, परं च मुसावादे समादपेति, मुमावादे व समनुबो होति ; अत्तना च पिसुणवाचो होति, परं च पिसुणाय वाचाय समादपेति, पिसुणाय वाचाय च समनुओ होति; अत्तना. च फरुस- वाचो होति, परं च फरुसाय वाचाय समादपेति, फरुसाय वाचाय च समनुचो होति; अत्तना च सम्फप्पलापी होति, परं च सम्फप्पलापे 15 समादपेति, सम्फप्पलापे च समनुञो होति ; अत्तना च अभिज्झालु होति, परं च अभिज्झाय समादपेति, अभिज्झाय च समनुचो होति; अत्तता च व्यापन्नचित्तो होति, परं च व्यापादे समादपेति, व्यापादे च समनुओ होति; अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परं च मिच्छा- दिट्ठिया समादपेति, मिच्छादिट्ठिया च समनुञ्यो होति - इमेहि खो, सवे, तिसाय धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । "तिसाय, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि तिसाय ? अतना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, परं च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति, पाणातिपाता बेर- मणिया च समनुओ होति; अतना च अदिनादाना पटिबिरतो होति, 25 परं च अदिनादाना वेरमणिया समादपेति, अदिनादाना वेरमणिया च समनुभो होति; अतना च कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, परं च कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिया समादपेति, कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिया च समनुञ्चो होति; अत्तना च मुसावादा पटिविरतो होति, परं च मुसावादा वेरमणिया समादपेति, मुसावादा च समनुस्यो होति; अतना च पिसुणाय वाचाय पटिपिरतो होति, परं च पिसुणाय वाचाय वेरमणिया समादपति, पिसुणाय वाचाय येरमणिया घ समनुभयो B.500 20 11-306 -- 30 ·- 10 १०.२२.४] सामावागो ३५३ होति ; अत्तना च फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति, परं च फरुसाय वाचाय वेरमणिया समादपेति, फरसाय वाचाय वेरमणिया च समनश्नो होति; अत्तना च सम्फप्पलापा पंटिविरतो होति, परं च सम्फप्पलापा वेरमणिया समादपेति, सम्फप्पलापा वेरमणिया च समनुचो होति; अत्तना च अनभिज्झालु होति, परं च अनभिज्झाय समादपेति, अनभि- 5 ज्झाय च समनुओ होति; अत्तना च अव्यापन्नचित्तो होति, परं च अव्यापादे समादपेति, अव्यापादे च समनुनो होति; अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परं च सम्मादिट्ठिया समादपेति, सम्मादिट्ठिया च समनुभो होति - इमेहि खो, भिक्खवे, तिसाय धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । ४. "चत्तारीसाय', भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि चत्तारीसाय ? अत्तना च पाणाति- पाती होति, परं च पाणातिपाते समादपेति, पाणातिपाते च समनुको होति, पाणातिपातस्स च वण्णं भासति; अत्तना च अदिन्नादायी होति, परं च अदिन्नादाने समादपेति, प्रदिन्नादाने च समनुचो होति, अदिन्ना- 15 दानस्स च वणं भासति; अत्तना च कामेसुमिच्छाचारी होति, परं च कामेसुमिच्छाचारे समादपेति, कामेसुमिच्छाचारे च समनुञ्यो होति, कामेसुमिच्छाचारस्स च वण्णं भासति; अत्तना च मुसावादी होति, परं च मुसावादे समादपेति, मुसावादे च समनुो होति, मुसावादस्स च वण्णं भासति; अत्तना च पिसुणवाचो होति, परं च 20 पिसुणाय वाचाय समादपेति, पिसुणाय वाचाय च समनुञ्बो होति, पिसुणाय वाचाय च वण्णं भासति; अतना च फरुसवाचो होति, परं च फरुसाय वाचाय समादपेति, फरुसाय वाचाय च समनुञ्बो होति, फरुसाय वाचाय च वणं भासति; अत्तना च सम्पप्पलापी होति, परं च सम्फप्पलापे समादपेति, सम्पप्पलापे च समनुओ होति, सम्फप्प- 25 लापस्स' च वण्णं भासति; अत्तना च अभिज्झालु होति, परं च अभिज्झाय समादपेति, अभिज्झाय च समनुञो होति, अभिज्झाय च वण्णं भासति; अतना च ब्यापन्नचित्तो होति, परं च व्यापादे समादपेति, व्यापादे च समनुबो होति, व्यापादस्स च वणं भासति; अत्तना च मिच्छा- D.510 R.307 १. चत्ताळीसाय-स्या०। २. सम्फप्पलापार-म० । म०४-४५ ·. 10 - अगुत्तरनिकायो [१०.२२.४- दिट्ठिको होति, परं च मिच्छादिट्ठिया समादपेति, मिच्छादिट्ठिया च समनुचो होति, मिच्छादिट्ठिया च वण्णं भासति - इमेहि खो, भिक्खवे, चत्तारीसाय धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । "धत्तारीसाय, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो 5 एवं सग्गे । कतमेहि चत्तारीसाय ? - अत्तना च पाणातिपाता पटि- विरतो होति, परं च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति, पाणातिपाता वेरमणिया च समनुञो होति, पाणातिपाता वेरमणिया च वणं भासति; अत्तना च अदिन्नादाना पटिविरतो होति, परं च अदिन्नादाना वेरमणिया समादपेति, अदिन्नादाना वेरमणिया च समनुचो होति, अदिनादाना वेरमणिया च वणं भासति; अत्तना च कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, परं च कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिया समादपेति, कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिया च समनुचो होति, कामेसुमिच्छा- चारा वेरमणिया च वण्णं भासति; अत्तना च मुसाबादा पटिविरतो, होति, परं च मुसावादा वेरमणिया समादपेति, मुसावादा वेरमणिया 15 च समनुचो होति, मुसावादा वेरमणिया च वण्णं भासति; अत्तना च पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, परं च पिसुणाय वाचाय वेर- मणिया समादपेति, पिसुगाय वाचाय वेरमणिया च समनुज्ञो होति, पिसुणाय वाचाय वेरमणिया च वण्णं भासति; अत्तना च फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति, परं च फरुसाय वाचाय वेरमणिया चसमाद- 20 पेति, फरुसाय वाचाय वेरमणिया च समनुमओ होति, फरसाय वाचाय वेरमणिया व वणं भासति; अत्तना च सम्फप्पलापा पटिविरतो होति, परं च सम्फप्पलापा वेरमणिया समादपेति, सम्फप्पलापा वेरमणिया च समनुचो होति, सम्फप्पलापा वेरमणिया च वण्णं भासति; अत्तना च अनभिज्झालु होति, परं च अनभिज्झाय समादपेति, अनभिज्झाय 25 च समनुजो होति, अनभिज्झाय च ण्णं भासति । अत्तना च अव्यापन्न- चित्तो होति, परं च अव्यापादे समादपेति, अव्यापादे च समनुमो होति, अव्यापादस्स च वण्णं भासति; अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परं च सम्मादिट्ठिया समादपेति, सम्मादिट्ठिया च समनुचो होति, सम्मादिट्ठिया च चण्णं भासति - इमेहि खो, भिक्खये, चत्तारीसाय धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्सित्तों एवं सग्गे" ति । १. मी०, रया०, रो. पोस्परेगुन दिसति । B.511, R.308 . . , ·R.309 १०.२३.२] रागपेग्यालं ५-८. "दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति ... पे०... अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति ... पे०... वीसतिया, भिक्खवे पे०... तिसाय, भिक्खवे ...पे०... चत्तारीसाय, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति ...०..." । ६-१२. “दसहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो इधकच्चो । कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति पे०... इधेकच्चो कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उप- पज्जति । वीसतिया, भिक्खवे ...पे०... तिसाय, भिक्खवे, .पे०... चत्तारीसाय, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो इधेकच्चो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति ... पे०... इधेकच्चो 10 कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जति" । १३-१६. "दसहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो बालो वेदि- तब्बो...पे०... पण्डितो वेदितव्यो...पे०... वीसतिया, भिक्खये ...प०... तिसाय, भिक्खये ... पे०... चत्तारीसाय, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो बालो वेदितब्बो ...पे०... पण्डितो वेदितव्वो ...पे०... इमेहि खो, 15 भिक्खवे, चत्तारीसाय धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वेदितव्यो" ति । सामञ्जवग्गो वावीसतिमो। D.512 . ? - 20 २३. रागपेय्याल १. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय दस धम्मा भावतव्या । कतमे दस असुभसा, मरणसझा, ग्राहारे पटिकूलसञ्जा', सब्बलोके अनभिरतिसञ्जा', अनिच्चसम्झा, अनिच्चे दुक्खसञ्जा, दुक्खे अनत्तसञ्झा, पहानसझा, विरागसना, निरोसा रागस्स, भिक्खवे, अभिनाय इमे दस धम्मा भावेतव्या" ति । २. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय दस धम्मा भावेतब्बा। कतमे दस ? अनिच्चसझा, अनत्तसज्ञा, आहारे पटिकूलसा, .सब्बलोके अनभिरतिसज्ञा, अट्ठिफसञ्जा, पुळुवकसञ्जा', विनीलक- १. पटिक्कूलसा-सी०, स्पा०,रो० । २. अनभिरतमन्चा -मी०, म्या., ३. पुलवकसना-सी० । R.310 रो..

·प्रडगुत्तरनिकायो [१०.२३.२- सञ्जा, विपुब्बकसज्ञा, .विच्छिद्दकसम्ञा, उद्धृमातकस रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय इमे दस धम्मा भावतव्वा" ति । ३. "रागस्स, भिक्खवे, अभिनाय दस धम्मा भावेतब्बा । कतमे दस ? सम्मादिट्टि, सम्मासङ्कप्पो, सम्मावाचा, सम्माकम्मन्तो, 5 सम्माप्राजीवो, सम्मावायामो, सम्मासति, सम्मासमाधि, सम्माजाणं, सम्माविमुत्ति रागस्स, भिक्खवे, अभिजाय इमे दस धम्मा भावेतब्बा" ति। ४-३०. "रागस्स, भिक्खवे, परिन्नाय ... पे०... परिक्खयाय पहानाय खयाय ... वयाय ... विरागाय ... निरोधाय'... चागाय पटिनिस्सग्गाय ...पे०... इमे दस धम्मा भावेतब्वा । ३१-५१०, “दोसस्स ... पे०... मोहस्स कोधस्स नाहस्स ... मक्खस्स ... पळासस्स'... इस्साय ... मच्छरियस्स ... मायाय साठेय्यस्स सारम्भस्स अतिमानस्स मदस्स पमादस्स अभिज्ञाय परिझाय परिक्खयाय 15 पहानाय ... खयाय ... वयाय विरागाय ... निरोधाय ... चागाय पटिनिस्सग्गाय ...प०... इमे दस धम्मा भावतव्वा" ति । दसकनिपातपालि निद्विता । ... 10 ... B.513 उप- ... ... थम्भस्स ...मानस्स ... ... ... ... ... ... १. तापमाप-सी०, स्या,रो। २. पनासरग-सी०, स्या,रो। ३. ., रो० पोपलेन मस्ति।

·B.515, R.311 - ११. एकादसकनिपातो १. निस्सयवग्गो १. किमथियसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे । अथ खो आयस्मा मानन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच- २. "किमत्थियानि, भन्ते, कुसलानि सीलानि किमानि- 5 संसानी" ति? "अविप्पटिसारत्थानि खो, आनन्द, कुसलानि सीलानि अविप्पटिसारातिसंसानी" ति । ३. "अविप्पटिसारो पन, भन्ते, किमत्यियो किमानिसंसो" ? "अविप्पटिसारो खो, आनन्द, पामोज्जत्थो पामोज्जानिसंसो"। 10 ४. “पामोज्नं पन, भन्ते, किमस्थियं किमानिसंस"? "पामोज खो, आनन्द, पीतत्यं पीतानिससं" ५. "पीति पन, भन्ते, किमत्थिया किमानिसंसा" ? "पीति खो, आनन्द, पस्सद्धत्या पस्सद्धानिसंसा"। ६. "पस्सद्धि पन, भन्ते, किमस्थिया किमानिसंसा" ? "पस्सद्धि खो, आनन्द, सुखत्या सुखानिसंसा"। ७. “सुखं पन, भन्ते, किमत्यियं किमानिसंस"? "सुखं खो, आनन्द, समाधत्यं समाधानिसंसं"। ८. "समाधि पन, भन्ते, किमत्थियो किमानिसंसो" ? "समाधि खो, आनन्द, ययाभूतजाणदस्सनत्यो यथाभूतज्ञाण-20 दस्सनानिसंसो"। ६. "यथाभूतत्राणदस्सनं पन, भन्ते, किमत्थियं किमानिसंस"? . 15 B.516 ·३५८ . ८ R.312 5 , प्रगुत्तरनिकायो [११.१.१- "यथाभूतज्ञाणदस्सनं खो, आनन्द, निविदत्थं निविदा- निसंस"। १०. "निविदा, पन, भन्ते, किमत्थिया किमानिसंसा" ? "निविदा खो, अानन्द, विरागत्था विरागानिसंसा"। ११. "विरागो पन, भन्ते, किमत्थियो किमानिसंसो" ? "विरागो खो, आनन्द, विमुत्तिनाणदस्सनत्थो विमुत्तिनाण- दस्सनानिसंसो। १२. "इति खो, आनन्द, कुसलानि सीलानि अविप्पटिसार- स्थानि अविप्पटिसारानिसंसानि, अविप्पटिसारो पामोज्जत्थो पामोज्जा- 10 निसंसो, पामोज्जं पीतत्यं पीतानिसंसं, पीति पस्सद्धत्था पस्सद्धा- निसंसा, पस्सद्धि सुखत्था सुखानिसंसा, सुखं समाधत्थं रामाधानिसंसं, समाधि यथाभूतज्ञाणदस्सनत्यो यथाभूतनाणदस्सनानिसंसो, यथाभूत- जाणदस्सनं निविदत्थं निम्बिदानिसंसं, निबिदा विरागत्था विरागा- निसंसा, विरागो पिमुत्तिजाणदस्सनत्थो विमुत्तिशाणदस्सनानिसंतो। 15 इति खो, आनन्द, कुसलानि सीलानि अनुपुवन अग्गाय' परन्ती" ति । , . - २. चेतनाफरणीयसुत्तं १. "सीलवतो, भिक्खवे, सीलसम्पन्नस्स न चेतनाय करणीयं 'अविप्पटिसारो मे उप्पज्जतू' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं सीलवतो सीलसम्पन्नस्स अविप्पटिसारो उप्पज्जति । २. "अविप्पटिसारिस्स', भिक्खवे, न चेतनाय करणीयं 20 'पामोज मे उप्पज्जतू' ति धम्मता एसा, भिक्खवे, यं अविप्पटि- सारिस्स पामोज उप्पज्जति । ३. “पमुदितस्स, भिक्खवे, न चेतनाय करणीयं 'पीति में उप्पज्जतू'ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं पमुदितस्स पीति उप्पज्जति । ४. "पीतिमनस्स, भिक्खवे, न चेतनाय करणीयं - 'कायो में 25 पस्सम्भतू' ति । धम्मता एसा, भिक्सवे, यं पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति। १-१. महत्ताप परिपूरेन्ती-स्मा । २. प्रदिप्पटिसारस्स -म०॥

·३५६ B.517 - R.313 - , . 10 ११.१.३] पठमउपनिसासुतं ५. "पस्सद्धकायस्स, भिक्खवे, न चेतनाय करणीयं – 'सुखं वेदियामी' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं पस्सद्धकायो सुखं वेदियति । ६. "सुखिनो, भिक्खवे, न चेतनाय करणीयं-'चित्तं मे समाधि- यतू' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं सुखिनो चित्तं समाधियति । ७. “समाहितस्स, भिक्खवे, न चेतनाय करणीयं – 'यथाभूतं 5 जानामि' पस्सामी' ति । धम्मत एसा, भिक्खवे, यं समाहितो यथा- भूतं जानाति पस्सति । ८. "यथाभूतं, भिक्खवे, जानतो पस्सतो न चेतनाय करणीयं 'निबिन्दामी' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं यथाभूतं जानं पस्सं निम्विन्दति । ६. "निविबन्नस्स, भिक्खवे, न चेतनाय करणीयं-'विरज्जामी' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं निम्विन्नो विरज्जति । १०. "विरत्तस्स', भिक्खवे, न चेतनाय करणीयं 'विमुत्ति- जाणदस्तनं सच्छिकरोमी' ति । धम्मता एसा, भिक्खवे, यं विरत्तो विमुत्तिजाणदस्सनं सच्छिकरोति । ११. "इति खो, भिक्खवे, विरागो विमुत्तिजाणदस्सनत्यो विमुत्तिनाणदस्सनानिसंसो, निबिदा विरागत्था विरागानिसंसा, यथा- भूतञाणदस्सनं निम्बिदत्यं निम्बिदानिसंसं, समाधि यथाभूताण- दस्सनत्यो यथाभूतनाणदस्सनानिसंसो, सुखं समाधत्थं समाधानिसंसं, पस्सद्धि सुखत्या सुखानिसंसा, पीति पस्सद्धत्था पस्सद्धानिसंता, पामोज्जं 20 पीतत्थं पीतानिसंसं, अविप्पटिसारो पामोज्जत्यो पामोज्जानिसंसो, कुसलानि सीलानि अविप्पटिसारत्यानि अविप्पटिसारानिसंसानि । इति खो, भिक्खवे, धम्मा धम्म' अभिसन्देन्ति, धम्मा घम्मे परिपूरेन्ति अपारा" पारं गमनाया" - 15 " ति । ३. पठमउपनिसासुतं १. "दुस्सीलस्स, भिक्खवे, सोलविपन्नस्स हतूपनिसो होति 25 अविप्पटिसारो । अविप्पटिसारे असति अविप्पटिसारविपन्नस्स हतूप- सो०, स्था०, रो। २. निम्विन्दस्म - मी०, २० । ३. विरत चित्तस्स-स्या०।४.च धम्मे-सी०, रो०।५-५. अपारा पार० - स्या० अपरा पर०-सी। १. पजानामि ·दुतियउपनिसासुतं सम्पन्नो होति अविप्पटिसारो, अविप्पटिसारे सति अविप्पटिसारसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति ... पे०... विमुत्तिनाणदस्सन" ति । B.519, R.315 - 5 . ४. दुतियउपनिसासुत्तं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि - "श्रावुसो भिक्सवे'' ति । "प्रावुसो" ति खो ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसुं। आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच २. "दुस्सीलस्स, आवुसो, सीलविपन्नस्स हतूपनिसो होति अविप्पटिसारो, अविप्पटिसारे असति अविप्पटिसारविपन्नस्स हतूपनिसं होति पामोज, पामोज्जे असति पामोज्जविपन्नस्स हतूपनिसा होति पीति, पोतिया असति पीतिविपन्नस्स हतूपनिसा होति पस्सद्धि, पस्स- द्धिया असति पस्सद्धिविपन्नस्स हतूपनिसं होति सुखं, सुखे असति सुख- 10 विपन्नस्स हतूपनिसो होति सम्मासमाधि, सम्मासमाधिम्हि असति सम्मासमाधिविपन्नस्स हतूपनिसं होति यथाभूतनाणदस्सनं, यथाभूत- जाणदस्सने असति यथाभूतनाणदस्सनविपन्नस्स हतूपनिसा होति निविदा, निम्बिदाय असति निम्बिदाविपन्नस्स हतूपनिसो होति विरागो, विरागे असति विरागविपनस्स हतूपनिसं होति विमुत्तिनाणदस्सनं । 15 "सैय्यथापि, आवुसो, रुक्खो साखापलासविपन्नो । तस्स पप- टिका पि न पारिपूरिं गच्छति, तचो पि ... फेग्गु पि ... सारो पिन पारिपूरि गच्छति । एवमेव खो, आवुसो, दुस्सीलस्स सोलविपन्नस्स हतूपनिसो होति अविप्पटिसारो, अविपटिसारे असति अविप्पटिसार- विपन्नस्स हतूपनिसं होति पामोज ... १०... विमुत्तिशाणदस्सनं । ३. "सीलवतो, आवुसो, सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति अविप्पटिसारो, अविप्पटिसारे सति अविप्पटिसारसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन्न होति पामोज्ज, पामोज्जे सति पामोज्जसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्ना' होति पीति, पीतिया सति पीतिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्ना होति पस्सद्धि, पस्सद्धिया सति पस्सद्धिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति मुखं, मुखे सति । सुखसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति सम्मासमाधि, सम्मासमाधिम्हि सति सम्मासमाधिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति यथाभूतत्राणदस्सनं, १. भिक्खयो-सौ०,स्मा०,रो। २. पपटिया ३. उपनिसमम्पनो- सी०स्या, . 20 -स्था. 1 रो०॥

·३६२ प्रगुत्तरनिफापो [११.१.४- H. 520, R.316 4 5 यथाभूतनाणदस्सने सति यथाभूतत्राणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्ना होति निविदा, निविदाय सति निविदासम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति विरागो, विरागे सति विरागसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति. विमुत्तिनाणदस्सनं । "सेय्यथापि, वुसो, रुक्खो साखापलाससम्पन्नो । तस्स पप- टिका पि पारिपूरिं गच्छति, तचो पि ... फेग्गु पि सारो पि पारिपूरि गच्छति । एवमेव खो, भावुसो, सीलवतो सीलसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन्नो होति अविप्पटिसारो, अविप्पटिसारे सति अविप्पटिसारसम्पन्नस्स • उपनिससम्पन्नं होति पामोजं ... पे०... विमुत्तिनाणदस्सनं." ति । 10 ... पे०... ५. ततियउपनिसासुतं १. तत्र खो आयस्मा आनन्दो भिक्खू आमन्तेसि एतदवोच - "दुस्सीलस्स, भावुसो, सीलविपन्नस्स हतूपनिसो होति अविप्पटिसारो, अविप्पटिसारे असति अविप्पटिसारविपन्नस्स हतूपनिसं. होति पामोज्जं, पामोज्जे असति पामोज्जविपन्नस्स हतूपनिसा होति पीति, पीतिया असति पीतिविपन्नस्स हतूपनिसा होति पस्सद्धि, पस्सद्धिया 15 असति पस्सद्धिविपन्नस्स हतूपनिसं होति सुखं, सुखे असति सुखविपन्नस्स हतूपनिसो' होति सम्मासमाधि, सम्मासमाधिम्हि असति सम्मासमाधि- विपन्नस्स हतूपनिसं होति यथाभूतनाणदस्सनं, यथाभूतनाणदस्सने असति यथाभूतनाणदस्सनविपन्नस्स हतूपनिसा होति निम्बिदा, निश्चि- दाय असति निविदाविपन्नस्स हतूपनिसो होति विरागो, विरागे असति 20 विरागविपन्नस्स हतूपनिसं होति विमुत्तित्राणदस्सनं । "सेय्यथापि, आवुसो, रुक्खो साखापलासविपन्नो। तस्स पप- टिका पि न पारिपूरिं गच्छति, तचो पि ... फेग्गु पि ... सारो पि न पारि- पूरि गच्छति । एवमेव खो, भावुसो, दुस्सीलस्स सीलविपन्नस्स हतूप- निसो होति अविप्पटिसारो, अविप्पटिसारे असति अविप्पटिसारविपन्नस्रा हतूपनिसं होति पामोज्ज ... पे०... विमुत्तिनाणदस्सनं । २. "सीलवतो, भावुसो, सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति अविप्पटिसारो, अविप्पटिसारे सति अविप्पटिसारसम्पन्नस्स उपनिस- 25 १. हतूपनिसा - म० ·R.917 B.321 ११.१.६] व्यसनसुतं सम्पन्नं होति पामोज्जं, पामोज्जे सति पामोज्जसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन्ना होति पीति, पीतिया सति पीतिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्ना होति 'पस्सद्धि, पस्सद्धिया सति पस्सद्धिसम्पन्नस्स उपनिरासम्पन्नं होति सुसं, सुखे सति सुखसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति सम्मासमाधि, सम्मा- समाधिम्हि सति सम्मासमाधिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति यथाभूत- 5 नाणदस्सनं, यथाभूतनाणदस्सने सति यथाभूतज्ञाणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्ना होति निविदा, निविदाय सति निविदासम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति विरागो, विरागे सति विरागसम्पन्नस्स उपनिरा- सम्पन्नं होति विमुत्तिजाणदस्सनं । "सेय्यथापि, पावुसी, रुक्खो साखापलाससम्पन्नी । तस्स पप- 10 टिका पि पारिपूरि गच्छति, तचो पि ... फेग्गु पि ... सारो पि पारिपूरि गच्छति । एवमेव खो, पावुसो, सीलवतो सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति अविष्पटिसारो, अविप्पटिसारे सति अविष्पटिसारसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति पामोज्नं ... पे०... विमुत्तिनाणदस्सन" ति । . . ६. व्यसनसुत्तं १. "यो' सो भिक्खु अक्कोसको परिभासको अरियूपवादो । सब्रह्मचारीनं, ठानमेतं अवकासो यं सो एकादसन्नं व्यसनानं अन्तरं व्यसनं निगच्छेय्य । कतमेसं एकादसन्नं ? अनधिगतं नाधिगच्छति, अधिगता परिहायति, सद्धम्मस्स न वोदायन्ति, सद्धम्मेसु वा अधिमानिको होति, अनभिरतो वा ब्रह्मचरियं चरति, अञ्जतरं वा सङ्किलिटुं आपत्ति प्रापज्जति, सिक्खं वा पच्चक्खाय हीनायावत्तति, गान्हें वा रोगातकं 20 फुसति, उम्मादं वा पापुणाति चित्तक्खेपं वा, सम्मूहो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति यो सो, भिक्खवे, भिक्खु अक्कोसको परिभासको अरियूपवादो सब्रह्म- चारीनं, ठानमेतं अवकासो यं सो इमेसं एकादसन्नं व्यसनानं अज्ञातरं व्यसनं निगच्छेय्य। २. “यो सो, भिक्खवे, भिक्ख अक्कोसको' परिभासको अरि- यूपवादो' सब्रह्मचारीनं, अट्ठानमेतं अनवकासो यं सो एकादसनं व्यसनानं १-१. भयं पाठो सी०, स्वा०, रो० पोत्यकेनु न दिस्सति ।।२-२. मक्कोसर परिमासको भरिपूपवादी-सी०, स्था०, रो। 25 . .

·B.522 R.318 मगुप्तरनिकायो अझतरं व्यसनं न निगच्छेय्य । कतमेसं एकादसन्नं ? अनधिगतं नाधिगच्छति, अधिगता परिहायति, सद्धम्मस्स नं वोदायन्ति', सद्धम्मसु वा अधिमानिको 'होति, अनभिरतो वा ब्रह्मचरियं चरति, अञ्जतरं वा सङ्किलिटुं आपत्ति प्रापज्जति, सिक्खं वा पच्चक्खाय हीनायावत्तति, 5. गान्हं का रोगातकं फुसति, उम्मादं वा पापुणाति चित्तक्खेपं वा', सम्मूव्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति - यो सो, भिक्खवे, भिक्खु अक्कोसको परिभासको, अरियूपवादो सब्रह्मचारीनं, अट्ठानमेतं अनवकासो यं सो इमेसं एकादसन्नं व्यसनानं अतरं व्यसनं न निगच्छेय्या" ति । . 10 - ७. सासुतं १. अथ खो आयस्मा मानन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि'; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच २. "सिया नु खो, भन्ते, भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसञ्जी अस्स, न आपस्मि आपोसञ्जी 15 अस्स, न तेजस्मि तेजोसञी अस्स, न वायस्मि वायोसची अस्स, न आकासानञ्चायतने आकासानञ्चायतनसञ्मी अस्स, न विज्ञाण- ञ्चायतने विज्ञाणञ्चायतनसनी अस्स, न पाकिञ्चायतने आकिञ्चज्ञायतनसनी अस्स, न नेवसञ्जानासज्ञायतने नेव- सज्ञानासज्ञायतनसची अस्स, न इधलोके इधलोकसञ्ची अस्स, 20 न परलोके परलोकसञ्बी अस्स, य* पिद दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा, तत्रा पि न सञ्ची अस्स; सञ्ची च पन अस्सा ति? ३. "सिया, आनन्द, भिक्खुनो तथारूपोसमाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसञी अस्स, न आपस्मि आपोसञ्ची अस्स, 25 तेजस्मि तेजोसञ्जी अस्स, न वास्मि वायोसभी अस्स, न आकासा- - १. वोदायति सी०, रो० । २.सी०, स्या०, रो०, पोत्यकेसु नत्यि । ३-३. पठवियं पठविसजी-सी० पठवियं पठवीसत्री-स्या०, रो. ४-४, पमिद स्पा० । ५. यथाकर्य ग्रिया सी०।

·D.523 R.312 ... 10 रामागुतं नञ्चायतने आकासानञ्चायतनसनी अस्स, "न विमाणञ्ना- यतने विज्ञाणञ्चायतनसञ्ची अस्स, न पाकिञ्चमायतने पाकि- उचश्मायतनसनी अस्स, न नेवसञ्ज्ञानासनायतने नेवसम्झा- नासम्ञायतनसनी अस्स, न इधलोके इथलोकसञ्जी अस्स, न परलोके परलोकसञी अस्स, यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विनातं पतं । परियसितं अनुविचरितं मनसा, तमा पिन सख्मी अस्स; समी चपन अस्सा" ति । ४. "यथा कथं पन, भन्ते, सिया भिक्सुनो तयारूपो समाधि- पटिलामो यथा नेव पथवियं पथविसभी अस्स समी च पन अस्सा" ति? ५. “इधानन्द, भिक्षु एवंसची होति - 'एतं सन्तं एतं पणीतं, यदिदं सबसहारसमयो सबूपधिपटिनिस्सग्गो ताहापरायो विरागो निरोधो निवान' ति । एवं सो, आनन्द, सिया भिवसुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथपियं पथविसभी अस्स, न आपस्मि पापोसमी अस्स सभी च पन ग्रम्सा" ति । ६. अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्षिणं फत्वा पेना- यस्मा सारिपुत्तो तेनुपमामिउपसमित्या आयस्मता मारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिमारल्या एकमन्तं निसोदि । एकमन्तं निसिनो सो आयस्मा मानन्दो प्रायस्मन्नं मारिपुत्तं 20 एतदवोच- ७. "सिया नु सो, भावुतो मारिपुत, भिक्खुनो तयारपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पयविसमी प्रमा...०... सच्ची चपन अस्सा" ति? ८. "सिया, आवुसो पानन्द, मिक्सुनो तयारूपो समाधिपटि- 15 लामो यथा नेव पथवियं पर्यावसन्त्री प्राम अस्सा" ति। ६. "या कथं पनावुतो सारिपुत्त, मिमा मिक्सुनो तयारपो 15 R-320 प... ममी च पन १. म. पोत्यके नस्पि।

·अस्स ... प्रबगुतरनिकायो [११.१.७- समाधिपटिलाभो यथा नेव पयवियं पथविसञी 'अस्स ...पे०... सञी च पन अस्सा" ति ? १०. "इध, आवुसो अानन्द, भिक्खु एवंसनी होति - 'एतं सन्तं एतं पणीतं, यदिदं सबसखारसमथो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तण्हा- 5 क्खयो विरागो निरोधो निब्बानं' ति । एवं खो, आवुसो आनन्द, सिया भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसञ्जी सभीच पन अस्सा" ति । ११. "अच्छरियं, आवुसो, अन्भुतं, आवुसो! यत्र हि नाम सत्यु चेव' सावंकस्स च अत्येन अत्यो व्यंजनन व्यञ्जनं संसन्दिस्सति 10 समेस्सति न विग्गहिस्सति, यदिदं अग्गपदस्मि ! इदानाहं, भावुसो, भगवन्तं उपसङ्कमित्वा एतमत्थं अपुच्छि । भगवा पि में एतेहि अक्खरेहि एतेहि पदेहि एतेहि व्यञ्जनेहि एतमत्थं व्याकासि, सेय्यथापि प्रायस्मा सारिपुत्तो। अच्छरियं, आवुसो, अन्भुतं, आवुसरे, यत्र हि नाम सत्थु चेव सावकस्स च अत्येन अत्थो व्यञ्जनेन व्यञ्जनं संसन्दि- 15 स्सति समेस्सति न विग्गरिहस्सति, यदिदं अग्गपदरिंम" ति ! R.321 B525 ८. मनसिकारसुत्तं १. अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उप- सङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच- २. "सिया नु खो, भन्ते, भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो 20 यथा न चक्टुं मनसि करेय्य, न रूपं मनसि करेय्य, न सोतं मनसि करेग्य, न सई मनसि करेय्य, न घानं मनसि करेय्य, न गन्धं मनसि करेय्य, न जिव्हं मनसि करय्य, न रसं मनसि करेय्य, न कायं मनसि करेग्य, न फोटुब्बं मनसि करेय्य, न पवि मनसि करेय्य, न प्रापं मनसि करेग्य, न तेजं मनसि करेग्य, न वायं मनसि करेग्य, न आकासानञ्चायतनं 25 मनसि करेग्य, न विज्ञाणञ्चायतनं मनसि करेग्य, न आफिञ्चा- यतनं मनसि करेग्य, न नेवसज्ञानासज्ञायतनं मनसि करेग्य, न इथलोकं मनसि करेय्य, न परलोक मनसि फरेय्य, पिदं दिटुं सुतं १. घ - सी०, स्या०, रो। २. प्रत्यं-सी०, स्या, रो। ३-१. सी०, स्या, से० पोत्यकेसु न दिस्सति। . .

·R.322 सबसुतं मुतं विश्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा, तं पि न मनसि करेय्य; मनसि च पन करेय्या"ति? ३. "सिया, आनन्द, भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा न चक्टुं मनसि करेग्य ... यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा, तं पि न मनसि करेय्य; मनसि च पन करेय्या" ति। 5 ४. “यथा कथं पन, भन्ते, सिया भिक्खुनो तथारूपो समाधि- पटिलाभो यथा न चक्खं मनसि करेग्य ... यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा, तं पि न मनसि करेय्य ; मनसि च पन करेट्या" ति? ५. "इधानन्द, भिक्खु एवं मनसि करोति - एतं सन्तं एतं 10 पणीतं, यदिदं सबसङ्घारसमथो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तण्हावखयो विरागो निरोधो निब्बान' ति । एवं खो, आनन्द, सिया भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा न चक्टुं मनसि करेय्य, न रूपं मनसि करेय्य ... पे०... यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनु- विचरितं मनसा, तं पि न मनसि करेय्य; मनसि च पन करेय्या" ति । B.526 15 ६. सद्धसुतं १. एक समयं भगवा नातिके' विहरति गिञ्जकावसथे । अथ खो प्रायस्मा सद्धो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो आयस्मन्तं सद्ध R.323 - भगवा एतदवोच २."आजानीयझायितं खो, सद्ध,झाय; मा खळुङ्कझायित । कथं 20 च, सर्द्ध', खळुझायितं होति ? अस्सखळुको हि, सद्ध, दोणिया वो वस' यवस" ति झायति । तं किस्स हेतु ? न हि, सद्ध, अस्सखळुस्स दोणिया बद्धस्स एवं होति - किं नु खो मं अज्ज अस्सदम्मसारथि कारणं कारेस्सति, किमस्साहं पटिकरोमी” ति। सो दोणिया पद्धो यस १. नादिके - सी०, स्या०; आतिके - रो० ।-२. गिन्झावसये – सी०; इका- - स्या० । ३. सन्धो - सी०, स्या०, रो० । ४. झापथ - सी०, रो० । ५. सला ज्झायितं -सी०; खलुङ्गशायितं- -स्याः। ६. सन्य - सी०, स्या, रो० । ८. बन्यो-स्या०। ६-६. यवसस्सं यवसस्म- खलुको- सी०, अस्सखतुङ्गो - स्या० । वसथे ७. प्रस्म- स्या०। १०. पतिकरोमी-सी।

·- . R.324 10 प्रगुतरनिकायो [११.१६- यवस' ति झायति । एवमेव खो, सद्ध, इधेकच्चो पुरिसखळुको अरज्ञ- गतो पि रुक्खमूलगतो पि सुझागारगतो पि कामरागपरियुट्टितेन चेतसा विहरति कामरागपरेतेन उप्पन्नस्स च कामरागस्स .निस्सरणं यथाभूतं नप्पजानाति । सो कामरागयेव अन्तरं'कत्वा'झायति पज्झायति निज्झा- 5 यति अवज्झायति', व्यापादपरियुट्टितेन चेतसा विहरति ... थीनमिद्ध- परियुट्ठितेन चेतसा विहरति ... उद्धच्चकुक्कुच्चपरियुट्ठितेन चेतसा विहरति विचिकिच्छापरियुद्वितेन चेतसा विहरति विचिकिच्छा- परतेन, उप्पन्नाय च विचिकिच्छाय निस्सरणं यथाभूतं नप्पजानाति । सो विचिकिच्छंयेव अन्तरं कत्वा झायति पज्झायति निज्झायति अवज्झा- यति । सो पथवि पि निस्साय झायति, आप पि निस्साय झायति, तेज पि निस्साय शायति, वायं पि निस्साय झायति, प्राकासानञ्चायतनं पि निस्साय झायति, विज्ञाणञ्चायतनं पि निस्साय झायति, आकिञ्च- ज्ञायतनं पि निस्साय झायति, नेवसञ्जानासनायतनं पि निस्साय झायति, इधलोकं पि निस्साय झायति, परलोकं पि निस्साय झायति, 15 यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा, तं पि निस्साय झायति । एवं खो, सद्ध, पुरिसखळुझायितं होति । ३. "कथं च, सद्ध, प्राजानीयझायितं होति ? भद्रो हि, सद्ध, अस्साजानीयो दोणिया बद्धो न 'यवसं यवस' ति झायति । तं किस्स हेतु ? भद्रस्स हि, सद्ध, अस्साज़ानीयस्स दोणिया बद्धस्स एवं 20 होति - 'किं नु खो मं अज्ज अस्सदम्मसारथि कारणं कारेस्सति, किम- स्साहं पटिकरोमी' ति । सो दोणिया बद्धो न 'यवसं यवसं' ति झायति । भद्रो हि, सद्ध, अस्साजानीयो यथा इणं यथा बन्धं यथा जानि यथा कलि एवं पतोदस्स अज्झोहरणं समनुपस्सति । एवमेव खो, सद्ध, भद्रो पुरिसा- जानीयो अरञ्जगतो पि रुक्खमूलगतो पि सुझागारगतो पि न काम- 25 रागपरियुट्ठितेन चेतसा विहरति न कामरागपरेतेन, उप्पन्नस्स घ काम- रागस्स निस्सरणं यथाभूतं पणानाति, न व्यापादपरियुट्ठितेन चेतसा विहरति ... नथीनमिद्धपरियुट्टितेन चेतसा विहरति... न उद्धच्चकुक्कुच्च- परियुट्टितेन चेतसा विहरति ... नविचिकिच्छापरियुट्टितेन चेतसा विहरति न विचिकिच्छापरतेन, उप्पनाय च विचिकिच्छाय निस्सरणं यथाभूतं १-१. मनन्तरं परित्या-रया; परिया-सीरी। २. मामामति- पो...बर-मी.,रो.. B.527 ·R.325 10 ११.१.६] सदसुतं पजानाति । सो नेव पथवि निस्साय झायति, न पापं निस्साय झायति, न तेज निस्साय झायति, न वायं निस्साय झायति, न पाकासानञ्चायतनं निस्साय झायति, न विमाणञ्चायतनं निस्साय झायति, न आफिञ्च- मायतनं निस्साय झायति, न नेवसज्ञानासज्ञायतनं निस्साय झायति, न इधलोकं निस्साय झायति, न परलोक निस्साय झायति, यं 5 पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा, तं पि निस्साय न झायति; झायति च पन । एवं झायिं च पन, सद्ध, भद्रं 'पुरिसाजानीयं सइन्दा देवा सब्रह्मका सपजापतिका पारका व नमस्सन्ति- 'नमो ते पुरिसाजन, नमो ते पुरिसुत्तम । यस्स ते नाभिजानाम, यं पि निस्साय झायसी" ति ।। ४. एवं वुत्ते आयस्मा सद्धो भगवन्तं एतदवोच - "कथं झायी पन, भन्ते, भद्रो पुरिसाजानीयों सो नेव पथवि निस्साय झायति, न प्रापं निस्साय झायति, न तेजं निस्साय झायति, न वायं निस्साय झायति, न आकासानञ्चायतनं निस्साय झायति, न विज्ञाणञ्चायतनं निस्साय झायति, न पाकिञ्चज्ञायतनं निस्साय झायति, न नेवसजा- 15 नासज्ञायतनं निस्साय झायति, न इधलोकं निस्साय झायति, न परलोक निस्साय झायति, यं पिदं दिटु सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनु- विचरितं मनसा, तं पि निस्साय न झायति; झायति च पन ? कथं झाथि च पन, भन्ते, भद्रं पुरिसाजानीयं सइन्दा देवा सब्रह्मका सपजापतिका आरका व नमस्सन्ति- 'नमो ते पुरिसाजन, नमो ते पुरिसुत्तम । यस्स ते नाभिजानाम, यं पि निस्साय झायसी" ति ।। ५. "इध, सद्ध, भद्रस्स पुरिसाजानीयस्स पथवियं' पथविसझा विभूता होति, आपस्मि आपोसमा विभूता होति, तेजस्मि तेजोसज्ञा विभूता होति, वायस्मि वायोसा विभूता होति, प्राकासानञ्चायतने । आकासानञ्चायतनसझा विभूता होति, विज्ञाणञ्चायतने विआण- ञ्चायतनसझा विभूता होति, आकिञ्चज्ञायतने प्राकिञ्च ज्ञायतनसमा विभूता होति, नेवसमानासज्ञायतने नेवसञ्जा- नासायतनसभा विभूता होति, इधलोके इधलोकसभा विभूता २. पुरिसानानीपो झापति २. पविया-सी०, स्था, रो। B.528 20 R.326 - सौ०, स्था, रो। १. झापती स्पा०। म०४-४७ ·३७० अडगुप्तरनिकायो [११.१.६- होति, परलोके परलोकसभा विभूता होति, यं पिदं दिलृ सुतं मुतं विभातं पत्तं परियेसितं अनुचिचरितं मनसा, तत्रा पि सञ्जा विभूता होति । एवं झायी खो, सद्ध, भद्रो पुरिसाणानीयो नेव पवि निस्साय झायति ... पे०... यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विजातं पत्तं परियेसितं अनु- 5 विचरितं मनसा, तं पि निस्साय न झायति; झायति च पन । एवं झापि च पन, सद्ध, भद्रं पुरिसाजानीयं सइन्दा देवा सब्रह्मका सपजापतिका पारका व नमस्सन्ति- 'नमो ते पुरिसाजन, नमो ते पुरिसुत्तम । यस्स ते नाभिजानाम, यं पि निस्साय झायसी" ति ।। 10 B.529 R.327 १०. मोरनिवापसुत्तं १. एक समयं भगवा राजगहे विहरति मोरनिवापे परिवाजका- रामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्खवे" ति । “भदन्ते" ति ले भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच २. “तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अच्चन्तनिट्ठो होति अच्चन्तयोगक्खमी अच्चन्तब्रह्मचारी अच्चन्तपरियोसानो सेट्ठो 15 देवमनुस्सानं । कतमेहि तीहि ? असेखन सीलक्खन्धेन, असेखेन समाधि- क्खन्धन, असेखेन पञ्जाक्सन्धन इमेहि, खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अच्चन्तनिट्ठो होति प्रच्चन्तयोगक्खमी अच्चन्तब्रह्मचारी अच्चन्तपरियोसानो सेट्ठो देवमनुस्सानं । ३. "अपरेहि पि, भिक्सवे तोहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु 20 अच्धन्तनिट्ठो होति अच्चन्तयोगक्खमी अच्चन्तब्रह्मचारी प्रच्चन्तपरियो- सानो सेट्ठो देवमनुस्सानं । कतमेहि तीहि ? इद्धिपाटिहारियेन, आदेसना- पाटिहारियेन, अनुसासनीपाटिहारियेन - इमेहि सो, भियसवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्सु अच्वन्तनिट्ठो होति, प्रच्चन्तयोगक्सेमी अच्चन्तब्रह्मचारी प्रच्चन्तपरियोसानो सेट्ठो देवमनुस्मानं । ४. "अपरेहि पि, भिक्पये, तोहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्षु सच्चन्तनिट्ठो होति प्रच्चन्तयोगपसेमो अच्चन्तब्रह्मचारी मञ्चन्त- परियोगानो रोट्ठो देवमनुस्सानं । फतमेहि तीहि ? मम्मादिट्ठिया, गम्मासान, मम्माविमुत्तिया - इमेहि सो, भिरावं, तीहि घम्मेहि 25 ·[११.२.१- R,929 1531 ३७२ मागुत्तरनिकायो चीवरकम करोन्ति - "निट्ठितचीवरो भगवा तेमासच्चयेन चारिक पक्कमिस्सती" ति। २. अथ खो महानामो सक्को येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो । खो महानामो सक्को भगवन्तं एतदवोच - "सुतं मेतं, भन्ते- 'सम्बहुला किर भिक्खू भगवतो चीवरकम्मं करोन्ति -निहितचीवरो भगवा तेमास- च्चयेन चारिक पक्कमिस्सती' ति । तेसं नो, भन्ते, नानाविहारेहि विहरतं केनस्स' विहारेन विहातब्बं" ति ? ३. “साधु साधु, महानाम ! एतं खो, महानाम, तुम्हाकं 10 पतिरूपं कुलपुतानं, यं तुम्हे तथागतं उपसङ्कमित्वा पुच्छेय्याथ - तसं नो, भन्ते, नानाविहारेहि विहरतं केनस्स विहारेन विहातब्बं" ति ? सद्धो खो, महानाम, आराधको होति, नो अस्सद्धो; मारविरियो आराधको होति, नो कुसीतो; उपद्वितस्सति आराधको होति, नो मुट्ठसति; समाहितो आराधको होति, नो असमाहितो; पावा 15 अाराधको होति, नो दुप्पो । इमेतु सो त्यं, महानाम, पञ्चसु धम्मसु पतिट्ठाय छ' धम्मे उतरि भावेय्यासि । ४. "इध त्वं, महानाम, तथागतं अनुस्सरेय्यासि - 'इति पि सो भगया मरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पनो सुगतो लोपविदू अनुत्तरी पुरिसदम्मसारथि सत्या देवमनुस्सान युद्धो भगवा' 20 ति । यस्मि, महानाम, समये अरिपसायको तयागतं मनुस्रारति, नेवस्म तस्नि ममये रागपरियुट्टितं नितं होति, न दोसपरियुहिरो चितं होति, न मोहपरियुट्टितं पितं होति; उजुगतमेयस्स तरिम मम पितं होति तथागतं भारभ । उजुगतचित्तो गोपन, महा- नाम, परिपसायो ननति मत्यपदं, सति धम्मवेद, समति ७ पम्मूपनहितं पामोग्नं । पमुदितस्ग पोति मायति, पीतिमगरम पामो परगम्भति, पम्गमगायो मुगं येदिति, मुगिनो शिरा समाधियति । भवं युपति, मरानाम, परिणामी निगममनाम पनाम गमणी গিণি, গান গায় মা ফিস, টাঙ্গণ। पुतानुगानि मार्यति।

·३७२ R.330 - ११.२.१] पठममहानामसुत्तं ५. "पुन च परं त्वं, महानाम, धम्म अनुस्सरेय्यासि - 'स्वा- क्खातो भगवता धम्मो सन्दिट्ठिको अकालिको एहिपस्सिको ओपनेय्यिको' पच्चत्तं वेदितव्यो विजूही' ति । यस्मि, महानाम, समये अरिय- सावको धम्म अनुस्रारति, नेवस्स तस्मि समये रागपरियुट्टितं चित्तं होति, न दोसपरियुट्टितं चित्तं होति, न मोहपरियुट्टितं चित्तं होति; 5 उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्तं होति धम्म प्रारम्भ । उजुगतचित्तो खो पन, महानाम, अरियसावको लभति अत्यवेदं, लभति धम्मवेद, लभति धम्मूपसंहितं पामोजं । पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदियति, सुखिनो चित्तं समाधियति । अयं वुच्चति, महानाम, अरियसावको विसमगताय पजाय समप्पत्तो 10 विहरति, सव्यापज्झाय पजाय अव्यापज्झो विहरति, धम्मसोतसमापन्नो धम्मानुसति भावेति । ६. "पुन च परंत्वं, महानाम, सङ्घ अनुस्सरेय्यासि-'सुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, उजुप्पटिपन्नो' भगवतो सावकसङ्को, मायप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, सामीचिप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, यदिदं 15 चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठ पुरिसपुग्गला, एस भगवतो सावकसङ्घो पाहु- नेय्यो पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्सा' ति । यस्मि, महानाम, समये अरियसावको सङ्घ अनुस्सरति, नेवस्स तस्मि समये रागपरियुट्टितं चित्तं होति, न दोसपरियुट्टितं चित्तं होति, न मोहपरियुद्वितं चित्तं होति; उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्तं 20 होति सङ्घ प्रारम्भ । उजुगतचित्तो खो पन, महानाम, अरियसावको लभति अत्यवेदं, लभति धम्मवेदं, लभति धम्मूपसंहितं पामोज्ज । पमुदि- तस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदियति, सुखिनो चित्तं समाधियति । अयं वुच्चति, महानाम, अरिय- सावको विसमगताय पजाय समप्पत्तो विहरति, सव्यापज्झाय पजाय 25 अव्यापज्झो विहरति, धम्मसोतसमापनो सङ्घानुस्सतिं भावेति । ७. “पुन च परं त्वं, महानाम, अत्तनो सीलानि अनुसरेय्यासि अखण्डानि अच्छिद्दानि असवलानि अकम्मासानि भुजिस्सानि विचुप्प- । सत्यानि अपरामट्ठानि समाधिसंवत्तनिकानि । यस्मि, महानाम, समये D.592 . १. ओपनयिको - सी०, स्या०,रो० । २. उजुपटिपनो - सी०, स्या०, रो० ।

·R.931 10 B.533 मगुत्तरनिकायो अरियसावको सील अनुस्सरति, नेवस्स तस्मि समये रागपरियुट्टितं चित्तं होति, न दोसपरियुद्रुितं चितं होति, न मोहपरियुट्ठितं चित्त होति; उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्तं होति सीलं प्रारम्भ । उजुगत- चितो खो पन, महानाम, अरियसावको लभति अत्यवेदं, लति धम्मवेदं, 5 लभति धम्मूपसंहितं पामोज । पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदियति, सुखिनो चित्तं समाधियति । अयं वुच्चति, महानाम, अरियसावको विसमगताय पजाय समप्पत्तो विहरति, सव्यापज्झाय पजाय अव्यापज्झो विहरति, धम्मसोतसमापन्नो सीलानुस्सतिं भावेति । १. "पुन च परं त्वं, महानाम, अत्तनो चागं अनुस्सरेय्यासि - 'लाभा वत मे, सुलद्धं वत मे, योहं मच्छरमलपरियुट्टिताय पजाय विगत- मलमच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावसामि मुत्तचागो पयतपाणि वोस्सग्गरतो याचयोगो दानसंविभागरतो' ति । यस्मि, महानाम, समये अरियसावको चागं अनुस्सरति, नेवस्स तस्मि समये रागपरियुद्वितं 15 चित्तं होति, न दोसपरियुट्टितं चित्तं होति, न मोहपरियुट्टितं चित्तं होति; उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्तं होति चागं पारम्भ । उजुगतचित्तो खो पन, महानाम, अरियसावको लभति अत्यवेदं, लभति धम्मवेदं, लभति धम्मूपसंहितं पामोज । पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदियति, सुखिनो चित्तं समाधियति । 20 अयं वुच्चति, महानाम, अरियसावको विसमगताय पजाय समप्पत्तो विहरति, सव्यापज्झाय पजाय अव्यापज्झो विरहति, धम्मसोतसमापन्नो चागानुस्सति भावेति । ६. "पुन च परं त्वं, महानाम, देवता अनुस्सरेय्यासि - 'सन्ति देवा चातुम्महाराजिका, सन्ति देवा तावतिसा, सन्ति देवा यामा, सन्ति 25 देवा तुसिता, सन्ति देवा निम्मानरतिनो, सन्ति देवा परनिम्मितवस- वत्तिनो, सन्ति देवा ब्रह्मकायिका, सन्ति देवा ततुत्तरि । यथारूपाय सद्धाय समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्थूपपन्ना, मय्हं पि तथारूपा सद्धा संविज्जति । यथारूपेन सीलेन समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्यूपपन्ना, मय्हं पि तयारूपं सीलं संविज्जति । यथारूपेन सुतेन समन्ना- 50 गता ता देवता इतो चुता तत्यूपपन्ना, मय्हं पि तथारूपं सुतं संविज्जति । यथारूपेन चागेन समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्यूपपंन्ना, मम्हं पि R.932 ·३७५ ११.२.२] बुतियमहानामसुत्तं तथारूपो चागो संविज्जति । यथारूपाय पञ्जाय समन्नांगता ता देवता इतो चुता तत्थूपपन्ना, मय्ह पि तथारूपा पञ्ज्ञा संविज्जती' ति । यस्मि, महानाम, समये अरियसावको अत्तनो च तासं च देवतानं सद्धं च सीलं च सुतं च चागं च पञ्च अनुस्सरति, नेवस्स तस्मि समये रागपरि- युद्रुितं चित्तं होति, न दोसपरियुट्ठितं चित्तं होति, न मोहपरियुट्टितं चित्तं । होति; उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्तं होति देवता श्रारख्भ । उजुगत- चित्तो खो पन, महानाम, अरियसावको लभति अत्थवेदं, लभति धम्मवेदं, लभति धम्मूपसंहितं पामोज । पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदियति, सुखिनो चित्तं समाधियति । अयं वुच्चति, महानाम, अरियसावको विसमगताय पजाय समप्पत्तो 10 विहरति, सब्यापज्झाय पजाय अव्यापज्झो विहरति, धम्मसोतसमापन्नो देवतानुस्सति भावेती" ति । D.534 - २. दुतियमहानामसुत्तं १. एकं समयं भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्युस्मि निग्रोधा- रामे । तेन खो पन समयेन महानामो सक्को गिलाना वुट्टितो होति अचिरवुट्टितो गेला। तेन खोपन समयेन सम्बहुला भिक्खू भगवतो 15 चीवरकम्मं करोन्ति - "निट्टितचीवरो भगवा तेमासच्चयेन चारिक पक्कमिस्सतो" ति । अस्सोसि खो महानामो सक्को - "सम्बहुला किर भिक्खू भगवतो चीवरकम्मं करोन्ति 'निट्ठितचीवरो भगवा तेमासच्चयेन चारिकं पक्कमिस्सती" ति । २. अथ खो महानामो सक्को येन भगवा तेनुपसमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो महानामो सक्को भगवन्तं एतदवोच - "सुतं मेतं, भन्ते – 'सम्बहुला किर भिक्खू भगवतो चीवरकम्मं करोन्ति -- निद्वित- चीवरो भगवा तेमासच्चयेन चारिक पक्कमिस्सतो' ति । तेसं नो, भन्ते, नानाविहारेहि विहरतं केनस्स विहारेन विहातवं" ति ? ३. "साधु साधु, महानाम ! एतं खो, महानाम, तुम्हाकं पतिरूपं कुलपुत्तानं यं तुम्हे तथागतं उपसङ्कमित्वा पुच्छेय्याथ - तसं नो, भन्ते, नानाविहारेहि विहरतं केनस्स विहारेन विहातवं' ति? .. 20 R.933 25 ·- D.535 10 ३७६ प्रगुत्तरनिकायो [११.२.२- सद्धो खो, महानाम, आराधको होति, नो अस्सद्धो; पारदविरियो आराधको होति, नो कुसीतो; उपद्वितस्सति पाराधको होति, नो मुट्ठ- स्सति ; समाहितो आराधको होति, नो असमाहितो; पञ्जवा पाराधको होति, नो दुप्पञो। इमेसु खो त्वं, महानाम, पञ्चसु धम्मसु पतिट्ठाय 5 छ धम्मे उत्तर भावय्यासि । ४. "इध त्वं, महानाम, तथागतं अनुस्सरेय्यासि ~ 'इति पि सो भगवा ... १०... सत्या देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति । यस्मि, महानाम, समये अरियसावको तथागतं अनुस्सरति, नेक्स्स तस्मि समये रागपरियुट्टितं चित्तं होति, न दोसपरियुट्टितं चित्तं होति, न मोहपरि- युट्टितं चित्तं होति; उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्तं होति तथागतं आरभ । उजुगतचित्तो खोपन, महानाम, अरियसावको लभति अत्यवेदं, लभति धम्मवेदं, लभति धम्मूपसंहितं पामोजं । पमुदितस्स पीति जायति, पोतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदियत्ति, सुखिनो चित्तं समाधियति । इमं खो त्वं, महानाम, बुद्धानुस्सतिं गच्छन्तो 15 पि भावेय्यासि, ठितो पि भावय्यासि, निसिन्नो पि भावेय्यासि, सयानो पि भावग्यासि, कम्मन्तं अधिट्ठहन्तो पि भावग्यासि, पुत्तसम्बाधसयनं अज्झावसन्तो पि भावग्यासि । ५. "पुन च परं त्वं, महानाम, धम्म अनुस्सरेट्यासि ... पे०... सङ्घ अनुस्सरेय्यासि ... पे०... अत्तनो सीलानि' अनुस्सरेय्यासि ... पे०... 20 अत्तनो चागं अनुस्सरेय्यासि ... पे०... देवता अनुस्सरेय्यासि -- 'सन्ति देका चातुम्महाराजिका पे०... सन्ति देवा ततुत्तरि । यथारूपाय सद्धाय समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्थूपपन्ना, मय्ह पि तथारूपा सद्धा संविज्जति । यथारूपेन सीलेन ... सुतेन ... चागेन समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्थूपपन्ना, मम्हं पि तथारूपा पञ्जा 25 संविज्जती' ति । यस्मि, महानाम, समये अरियसावको अत्तनो च तासंच देवतानं सद्धं च सोलं च सुतं च चागं च पनं च अनुस्सरति, नेवस्स तस्मि समये रागपरियुट्टितं चित्तं होति, न दोसपरियुद्वितं चित्तं होति, न मोहपरियुट्टितं चित्तं होति; उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्तं होति देवता प्रारम्भ । उजुगतचित्तो खो पन, महानाम, अरियसावको लभति R.331 ... पञ्जाय -- १. सील -स्था०म०॥

·११.२.३] नन्दिपसुतं अत्यवेदं, लभति धम्मवेद, लभति धम्मूपसंहितं पामोज्ज । पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुसं वेदियति, सुखिनो चित्तं समाधियति । इमं खो त्वं, महानाम, देवतानुस्सति गच्छन्तो पि भावेय्यासि, ठितो पि भावग्यासि, निसिन्नो पि भावय्यासि, सयानो पि भावय्यासि, कम्मन्तं अधिट्ठन्तो पि भावेय्यासि, पुत्तसम्बाघ- ७ सयनं अज्झावसन्तो पि भावेय्यासी" ति । 10 1.530 R.335 ३. नन्दियसुतं १. एक समयं भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्युस्मि निग्रोधारामे । तेन खो पन समयेन भगवा सावत्थियं वस्सावासं उपगन्तुकामो होति । अस्सोसि खो नन्दियो सक्को "भगवा किर सावत्यियं वस्सावासं उपगन्तुकामो" ति । अथ खो नन्दियस्स सक्कस्स एतदहोसि - "यन्नूनाहं पि सावत्यियं वस्सावासं उपगच्छेय्यं । तत्य कम्मन्तं चैव अघिट्टहिस्सामि, भगवन्तं च लच्छामि कालेन कालं दस्सनाया" ति । २. अथ खो भगवा सावत्यियं वस्सावासं उपगच्छि'। नन्दियो पि खो सक्को सावत्यियं वस्सायासं उपगच्छि । तत्य कम्मन्तं चैव । अधिट्टासि', भगवन्तं च लभ' कालेन कालं दस्सनाय । तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्सू भगवतो चीवरकम्मं करोन्ति - "निट्टितचीवरो भगवा तेमासच्चयेन चारिक पक्कमिस्सती" ति । अस्सोसि सो नन्दियो सक्को "सम्बहुला किर भिक्खू भगवतो चीवरकम्मं करोन्ति "निट्ठितचीवरो भगवा तेमासच्चयेन चारिकं पक्कमिस्सती" ति । ३. अथ खो नन्दियो सक्को येन भगवा तेनुपसमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो नन्दियो सक्को भगवन्तं एतदवोच - "सुतं मतं, भन्ते 'सम्बहुला किर भिक्खू भगवतो चीवरकम्मं करोन्ति चीवरो भगवा तेमासच्चयेन चारिक पक्कमिस्रुती' ति । तेसं नो, 25 भन्ते, नानाविहारेहि विहरतं केनस्स विहारेन विहातवं" ति ? ४. "साधु साधु, नन्दिय ! एतं सो, नन्दिय, तुम्हाकं पतिरूपं १. उपगभ्यि - सी., रो.। २. प्रषिद्वार -स्वा.। ३. मन्धत - - 20 - निट्टित- म०४-४८ ·३७८ . R.336 B.537 अडगुतरनिकायो [११.२.३- कुलपुत्तान, यं तुम्हे तथागतं उपसमित्वा पुच्छेय्याथ - 'तेसं नो, भन्ते, नानाविहारेहि विहरतं' केनस्स विहारेन विहातब्ब' ति ? सद्धो खो, नन्दिय, आराधको होति, नो अस्सद्धो; सीलवा आराधको होति, नो दुस्सीलो; पारद्धविरियो आराधको होति, नो कुसीतो; 5 उपट्टितस्सति आराधको होति, नो मुट्ठस्सति; समाहितो आराधको होति, नो असमाहितो; पञवा आराधको होति, नो दुप्पो । इमेसु खो ते, नन्दिय, छसु धम्मसु पतिट्ठाय पञ्चसु धम्मसु अज्झत्तं सति उपट्टापेतव्या' । ५. "इध त्वं, नन्दिय, तथागतं अनुस्सरेय्यासि – 'इति पि 10 सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि, सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति । इति खो ते, नन्दिय, तथागतं प्रारब्भ अज्झत्तं सति उपट्ठापेतब्बा । ६. "पुन च परं त्वं, नन्दिय, धम्म अनुस्सरेय्यासि - 'स्वाक्खातो भगवता धम्मो सन्दिद्विको अकालिको एहिपस्सिको प्रोपनेय्यिको पच्चत्तं 15 वेदितव्यो विझूही' ति । इति खो ते, नन्दिय, धम्म प्रारम्भ अज्झत्तं सति उपट्ठापेतब्बा । ७. "पुन च परं त्वं, नन्दिय, काल्याणमित्त अनुस्सरेय्यासि 'लाभा वत में, सुलद्धं वत मे, यस्स मे कल्याणमित्ता अनुकम्पका अत्थ- कामा अोवादका अनुसासका" ति । इति खो ते, नन्दिय, कल्याणमित्ते 20 प्रारभ अज्झतं सति उपट्ठापेतव्वा । ८. "पुन च परं त्वं, नन्दिय, अत्तनो चागं अनुस्सरेय्यासि 'लाभा वत मे, मुलद्धं वत मे, योहं मच्छरमलपरियुहिताय पजाय विगतमलमच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावसामि मुत्तचागो पयतपाणि वोस्सग्गरतो याचयोगो दानसंविभागरतो' ति । इति खो ते, नन्दिय, 25 चागं प्रारभ अज्झत्तं सति उपट्ठापेतव्वा । ६. "पुन च परं त्वं, नन्दिय, देवता अनुस्सरेय्यासि - 'या' देवता अतिक्कम्मेव कवळीकाराहारभक्खानं देवतानं सहव्यतं अञ्जतरं १. बिहरित - रो। २. उपपैतम्या - स्या०, रोक ! ३. अनुसासिता- स्था० । ४. या ता-सी०, स्या०, ५. कलिकारभक्सान - सी०; कवळीवारभवसानं स्या०, रो०। ६. देवानं - सी०, रो०। - ·३७६ R.337 ११.२.४] सुभूतिसुतं मनोमयं कायं उपपन्ना, ता करणीयं अत्तनो न समनुपस्सन्ति कतस्स वा पतिचयं । सेय्यथापि, नन्दिय, भिक्खु असमयविमुत्तो करणीयं अत्तनो न समनुपस्सति कतस्स वा पतिचयं; एवमेव खो, नन्दिय, या ता देवता अतिक्कम्मेव कवळीकाराहारभक्खानं देवतानं सहव्यतं अज्ञतरं मनोमयं कायं उपपन्ना, ता करणीयं अत्तनो न समनुपस्सन्ति कतस्स वा 5 पतिचयं । इति खो ते, नन्दिय, देवता प्रारम्भ अज्झत्तं सति उपट्ठापेतब्बा। १०. "इमेहि खो, नन्दिय, एकादसहि धम्मेहि समन्नागतो अरियसावको पजहतेव पापके अकुसले धम्मे, न उपादियति । सेय्ययापि, नन्दिय, कुम्भो निकुज्जो' वमतेव उदकं, नो वन्तं पच्चावमति'; सेय्यथापि 10 वा पन, नन्दिय, सुक्खे तिणदाये अग्गि मुत्तो डह व गच्छति, नो दवं पच्चुदावत्तति; एवमेव खो, नन्दिय, इमेहि एकादसहि धम्मेहि समन्नागतो अरियसावको पजहतेव पापके अकुसले धम्मे, न उपादियती" ति । B.538 15 20 ४. सुभूतिसुतं १. अथ खो प्रायस्मा सुभूति सद्धेन भिक्खुना सद्धि येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो आयस्मन्तं सुभूति भगवा एतदवोच २. “को नामायं, सुभूति, भिक्खू" ति ? "सद्धो नामायं, भन्ते, भिक्खु, सुदत्तस्स' उपासकस्स पुत्तो, सद्धा अगारस्मा अनगारियं पव्वजितो" ति। "कच्चि पनायं, सुभूति, सद्धो भिक्खु सुदत्तस्स उपासकस्स पुत्तो सद्धा अगारस्मा अनगारियं पबजितो सन्दिस्सति सद्धापदानेमू" ति? "एतस्स, भगवा, कालो; एतस्स, सुगत, कालो, यं भगवा सद्धस्स सद्धापदानानि भासेय्य । इदानाहं जानिस्सामि यदि वा अयं भिक्सु 25 सन्दिस्सति सद्धापदानेसु यदि वा नो" ति । १. निम्नो-मी०, स्या०, रो० । २. पञ्चाममनि-स्वा०; पच्दारमति-नी। ३. ससस्स-सी०, स्था०, रो.

·३८० R.330 B.539 मगुत्तरनिकायो [ ११.२.४- "तन हि, सुभूति, सुणाहि, साधुकं मनसि करोहि; भासिस्सामो" ति । "एवं, भन्ते" ति खो प्रांयस्मा सुभूति भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतदवोच - ३. "इध, सुभूति, भिक्खु सीलवा होति, पातिमोक्खसंवर- 5 संवुतो विहरति प्राचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वजेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । यं पि, सुभूति, भिक्खु सीलवा होति ... पे०... समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु, इदं पि, सुभूति, सद्धस्स सद्धा- पदानं होति । ४. "पुन च परं, सुभूति, भिक्सु बहुस्सुतो होति सुतधरो सुत- 10 सनिचयो; येते धम्मा आदिकल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्यं सव्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथा- रूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविता । यं पि, सुभूति, भिक्खु बहुस्सुतो होति ... पे०... दिद्विया सुप्पटिविद्धा, इदं पि, सुभूति, सद्धस्स सद्धापदानं होति । ५. "पुन च परं, सुभूति, भिक्खु कल्याणमित्तो होति कल्याण- सहायो कल्याणसम्पवको। यं पि, सुभूति, भिक्खु कल्याणमित्तो होति कल्याणसहायो कल्याणसम्पवतो, इदं पि, सुभूति, सद्धस्स सखापदानं होति : ६. "पुन च परं, सुभूति, भिवसु सुवचो होति सोचचराकरणेहि 20 धम्गेहि रामन्नागतो खमो पदविखणग्गाही अनुसासनिं । मंपि, सुभूति, भिक्खु सुवनोहोति सोवचस्सकरणेहि धम्मेहि समन्नागतो खमो पदविखण- ग्गाही अनुसासनि, इदं पि, सुभूति, सदस्स सखापदानं होति । ७. "पुन च परं, सुभूति, भिक्खु यानि तानि सब्रह्मचारीनं उच्चा- वचानि किद्दरणीयानि तत्र' दवसो होति अनलसो तयुपायाय वीमंसाय 23 मममागतो अलं कातुं प्रलं संविधातुं । यं पि, सुभूति, भिवतु यानि तानि सब्रह्मचारीनं उच्चावचानि फिकरणीयानि तत्र दक्सो होति अनलसो तपायाय वीमंसाय समन्नागतो प्रलं कातुं प्रलं संविधातुं, इदं पि, सुभूति, गतस्स गद्धापदानं होति । ८. "पुन च परं, गुभूति, भिषा धमाकागो होति पियगमुदा- १.उच्चारमार्ग-रो01२. उप-मी..! 15 R.113 ·B.540 - ११.२.४] सुभूतिसुतं हारो अभिधम्मे अभिविनये उळारपामोज्जो । यं पि, सुभूति, भिक्खु धम्मकामो होति पियसमुदाहारो अभिधम्मे अभिविनये उळारपामोज्जो, इदं पि, सुभूति, सद्धस्स सद्धापदानं होति । ६. "पुन च परं, सुभूति, भिक्खु पारद्धविरियो विहरति अकुस- लानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दन्ह- 5 परक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । यं पि, सुभूति, भिक्षु प्रारद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय थामवा दल्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु, इदं पि, सुभूति, सद्धस्स सद्धापदानं होति । १०. "पुन च परं, सुभूति, भिक्खु चतुम्नं झानानं आभिचेतसिकानं 10 दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिर- लाभी। यं पि, सुभूति, भिक्तु चतुम्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठ- धम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, इदं पि, सुभूति, सद्धस्स सद्धापदानं होति । ११. "पुन च परं, सुभूति, भिक्खु अनेकविहितं पुयेनिवासं ।। अनुस्सरति, सेय्यथीदं एक पि जाति द्वे पि जातियो तिस्सो पि जातियो चतस्सो पि जातियो पञ्च पि जातियो दस पि जातियो वीसं पि जातियो तिसं पि जातियो चत्तारीसं पि जातियो पञ्जासं पि जातियो जातिसतं पि जातिसहस्सं पि जातिसतसहस्सं पि अनेके पि संवट्टकप्पे अनेके पि विवट्टकप्पे अनेके पि संवदृयिवट्ट कप्पे 'अमुवासि एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुसदुक्सप्पटि- संवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो अमुत्र उदपादि; तत्रापासि एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंमुसदुक्सप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो इधूपपत्रो' ति । सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनियारां अनुस्सरति । यं पि, नुभूति, भिवयु 25 2., अनेकविहितं पुबेनिवासं अनुसरति सद्धापदानं होति । १२. "पुन च परं, मुभूति, भिक्सु दिव्येन चक्खुना विमुद्रेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पपीते सुवणे दुब्बणे, सुगते दुग्गते ययाफम्मूपगे गत्ते पजानाति - 'इमे वत. भोन्तो सता कायदुच्चरिलेन समभागता वचोदुचरितेन समन्नागता 20 इति साकारं इदं पि, सुभूति, सद्धस्त ...

·३८२ B.-541 प्रागुतरनिकायो [११.२.४- मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिटिका मिच्छा- दिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना । इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुप- 5 वादका सम्मादिट्टिका सम्मादिढिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपन्ना' ति । इति दिव्वेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे, सुगते दुग्गते यथाकम्भूपगे सत्ते पजानाति । यं पि, सुभूति, भिक्खु दिव्येन चक्खुना विसुद्धेन .. पे०... यथाकम्मूपगे सत्ते 10 पजानाति, इदं पि, सुभूति, सद्धस्स सद्धापदानं होति । १३. "पुन च परं, सुभूति, भिक्खु पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पन्जाविमुक्ति दिदेव धम्म सयं अभिजा सच्छिकत्या उपसम्पज्ज विहरति । यं पि, सुभूति, भिक्खु आसवानं खया ... पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति, इदं पि, सुभूति, सद्धस्स सद्धापदानं 15 होती" ति । १४. एवं वुत्ते प्रायस्मा सुभूति भगवन्तं एतदवोच "यानि- मानि, भन्ते, भगवता सद्धस्स सद्धापदानानि भासितानि, संविज्जन्ति तानि इमस्स भिक्खुनो, अयं च भिक्खु एतेसु सन्दिस्सति । "अयं, भन्ते, भिक्खु सीलबा होति, पातिभोक्खसंवरसंवुतो 20 विहरति आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । "अयं, भन्ते, भिक्खु बहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसन्निचयो; ये ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्थं सव्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स २७ धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा। "अयं, भन्ते, भिक्खु कल्याणमित्तो होति कल्याणसहायो कल्याण- सम्पवको। "अयं, भन्ते, भिक्खु सुवचो होति ... पे०... अनुसासनि । "अयं, भन्ते, भिक्खु यानि तानि सब्रह्मचारीनं उच्चावचानि - R.341 30 anti- ·३८३ - B.542 10 ११.२.५] मैत्तासुतं किङ्करणीयानि तत्थ दक्खो होति अनलसो त पायाय वीमंसाय समन्नागतो अलं कातुं अलं संविधातुं । "अयं, भन्ते, भिक्खु धम्मकामो होति पियसमुदाहारो अभिधम्मे अभिविनये उळारपामोज्जो। "अयं, भन्ते, भिक्खु आरद्धविरियो विहरति ... पे०... थामवा 5 दम्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । "अयं, भन्ते, भिक्खु चतुन्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्म- सुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अफसिरलाभी। "अयं, भन्ते, भिक्खु अनेकविहितं पुबेनिवासं अनुस्सरति, सेय्यथीदं -- एक पि जाति द्वे पि जातियो ... पे०... इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति । "अयं, भन्ते, भिक्खु दिव्वेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्त- मानुसकेन ... पे०... यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति । "अयं, भन्ते, भिक्खु आसवानं खया ... पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । यानिमानि, भन्ते, भगवता सद्धस्स सद्धापदानानि 15 भासितानि, संविज्जन्ति तानि इमस्स भिक्खुनो, अयं च भिक्खु एतेसु सन्दिस्सती" ति । १५. "साधु साधु, सुभूति ! तेन हि त्वं, सुभूति, इमिना च सद्धेन भिक्खुना सद्धि विहरेय्यासि । यदा च त्वं, सुभूति, आकङ्खय्यासि तथागतं दस्सनाय, इमिना सद्धन भिक्खुना सद्धिं उपसङ्कमेय्यासि तथागतं 20 दस्सनाया" ति। -- R.342 ५. मेत्तासुत्तं १. "मेत्ताय, भिक्खवे, चेतोविमुत्तिया प्रासेविताय भाविताय बहुलीकताय यानीकताय वत्युकताय अनुट्टिताय परिचिताय सुसमा- रद्धाय एकादसानिसंसा पाटिकङ्खा । कतमे एकादस? सुखं सुपति, - सुखं पटिवुज्झति, न पापकं सुपिनं पस्सति, मनुस्सानं पियो होति, 25 अमनुस्सानं पियो होति, देवता रक्खन्ति, नास्स अग्गि वा विसं वा सत्यं वा कमति, तुवट' चित्तं समाधियति, मुखवण्णो विप्पसीदति, १. तुपट्ट-स्या०।

·भडगुत्तरनिकायो [११.२.५- असम्मूहो कालं करोति, उत्तरि अप्पटिविशन्तो ब्रह्मलोकूपगो होति । मेत्ताय, भिक्खवे, चेतोविमुत्तिया प्रासेविताय भाविताय बहुलीकताय यानीकताय वत्थुकताय अनुट्टिताय परिचिताय सुसमारद्धाय इमे एकादसानिसंसा पाटिकसा" ति । 5 B.543 10 ६. अट्ठकनागरसुतं १. एक समयं आयस्मा अानन्दो वेसालियं विहरति बेलुव- गामके । तेने खो पन समयेन दसमो गहपति अट्ठकनागरो पाटलिपुत्त अनुप्पत्तो होति केनचिदेव करणीयेन । अथ खो दसमो गहपति अट्ठफनागरो येन कुक्कुटारामो - येन अञ्जतरो भिक्खु तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खु एतदवोच - २. “कहं नु खो, भन्ते, आयस्मा आनन्दो एतरहि विहरति ? दस्सनकामा हि मयं, भन्ते, आयस्मन्तं आनन्द" ति । “एसो, गहपति, आयस्मा आनन्दो वेसालियं विहरति वेलुव- गामके" ति। ३. अथ खो दसमो गहपति अट्ठकनागरो पाटलिपुत्ते तं करणीयं 15 तीरत्वा येन बेसाली वेलुवगामको येनायस्मा मानन्दो तेनुपसङ्घमि; उपसङ्कमित्वा प्रायस्मन्तं आनन्दं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो दसमो गहपति अट्ठकनागरो आयस्मन्तं प्रानन्द एतदवोच ~ "अत्थि नु खो, भन्ते आनन्द, तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धन एकधम्मो सम्मदक्खातो, यत्थ भिक्खुनो अप्प- 20 मत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो अविमुत्तं वा चित्तं विमुच्चति, अपरिक्खीणा वा पासवा परिवखयं गच्छन्ति, अननुप्पत्तं वा अनुत्तरं योगक्षेमं अनुपापुणाती" ति ? "अत्थि खो, गहपति, तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन एकधम्मो सम्मदक्खातो, यत्य भिक्खुनो अप्पमत्तस्स 25 प्रातापिनो पहितत्तस्स विहरतो अविमुत्तं वा चित्तं विमुच्चति, अपरि- क्खीणा वा आसवा परिक्खयं गच्छन्ति, अननुप्पत्तं वा अनुत्तरं योगवखेम अनुपापुणाती"ति। १. बेवगामके - स्या० मेळुवगामफे - सी० । २. पातलिपुतं - स्यो । R.943 . - ·११.२.६] .. 5. - B.544 अट्ठकनागरसुत्तं ३८५ . ४. "कतमो पन, भन्ते आनन्द, तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन एकधम्मो सम्मदक्खातो, यत्थ भिक्खुनो अप्प- मत्तस्स प्रातापिनो पहितत्तस्स विहरतो अविमुत्तं वा चित्तं विमुच्चति, अपरिक्खीगा वा आसवा परिक्खयं गच्छन्ति, अननुप्पत्तं वा अनुत्तरं योगक्खेमं अनुपापुणाती" ति ? ५. “इध, गहपति, भिक्खु विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो इति पटिसञ्चिक्खति 'इदं पि खो पठम झानं अभिसङ्खतं अभिसञ्चेतयितं' । 'यं खो पन किञ्चि अभिसङ्खतं अभि- सञ्चेतयितं, तदनिच्वं निरोधधम्म' ति पजानाति । सो तत्य ठितो 10 पासवानं खयं पापुणाति ; नो चे आसवानं खयं पापुणाति, तेनेव धम्म- रागेन ताय धम्मनन्दिया पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया प्रोपपातिको होति तत्थ' परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । अयं पि खो, गहपति, तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मा- सम्बुद्धेन एकधम्मो सम्मदक्खातो, यत्थ भिक्खुनो अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो अविमुत्तं वा चित्तं विमुच्चति, अपरिवखीणा वा आसवा परिक्खयं गच्छन्ति, अननुप्पत्तं वा अनुत्तरं योगक्खेमं अनुपापुणाति । ६. "पुन च परं, गहपति, भिक्खु वितक्कविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं अविचारं समाधिज पीतिसुखं दुतियं झानं ... पे०.. ततियं झानं ... पे०... चतुत्थं झानं उप- सम्पज्ज विहरति । सो इति पटिसञ्चिक्खति 'इदं पि खो चतुत्यं झानं अभिसङ्घतं अभिसञ्चेतयित' । 'यं खो पन किञ्चि अभिसङ्खतं अभिसञ्चेतयितं तदनिच्चं निरोधधम्म' ति पजानाति । सो तत्य ठितो आसवानं खयं पापुणाति; नो चे पासवानं खयं पापुणाति, तेनेवर धम्मरागेन ताय धम्मनन्दिया पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया प्रोपपातिको होति तत्थ परिनिव्वायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । अयं पि खो, गहपति, तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन एकधम्मो सम्मदक्खातो, यत्थ भिक्खुनो अप्पमत्तस्स प्रातापिनो पहितत्तस्स विहरतो अविमुत्तं वा चित्तं विमुच्चति १० 15 R.344 20 १. तत्र-सी। अ०४-४६ ·. R.345 मडगुत्तरनिकायो [११.२.६- अपरिक्खीणा वा पासवा परिक्खयं गच्छन्ति अननुप्पत्तं वा अनुत्तरं योगक्खमं अनुपापुणाति । ७. "पुन च परं, गहपति, भिक्खु मेत्तासहगतेन चेतसा एक दिसं फरित्वा विहरति तथा दुतियं तथा ततियं तथा चतुत्यं । इति 5 उद्धमधो तिरियं सवधि सम्बत्तताय सन्वावन्तं लोकं मेत्तासहगतेन चेतसा एक' दिसं फरित्वा विहरति' विपुलेन महग्गतेन अप्पमागेन अवेरेन अव्यापज्झेन फरित्वा विहरति । सो इति पटिसञ्चिवसति 'अयं पि खो मेत्तातोविमुत्ति अभिसयता अभिसञ्चेतयिता' । 'यं खो पन किञ्चि अभिसढतं अभिसञ्चेतयितं तदनिच्च निरोधधम्म" io ति पजानाति । सो तत्थ ठितो मासवानं खयं पापुणाति; नो चे प्रासवानं खयं पापुणाति, तेनेव धम्मरागेन ताय धम्मनन्दिया पञ्चन्नं भोरम्भागि- यानं संयोजनानं परिक्खया प्रोपपातिको होति तत्थ परिनिब्बायी सना- वत्तिधम्मो तस्मा लोका । अयं पि खो, गहपति, तेन भगवता जागता ... पे०... अननुप्पत्तं वा अनुत्तरं योगक्खेमं अनुपापुणाति । "पुन च परं, गहपति, भिक्खु करुणासहगतेन चेतसा पे०... मुदितासहगतेन चेतसा पे०... उपेक्खासहगतेन चेतसा एक दिसं फरित्वा विहरति तथा दुतियं तथा ततियं तथा चतुत्यं । इति उद्धमधो तिरियं सब्बधि सब्बत्तताय सब्बावन्तं लोकं उपक्खासह- गतेन चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पभाणेन अवरेन अब्यापज्झेन फरित्वा 20 विहरति । सो इति पटिसञ्चिक्खति -- 'अयं पि खो उपेक्खाचेतोविमुत्ति अभिसङ्खता अभिसञ्चेतयिता' । 'यं खो पन किञ्चि अभिसङ्खतं अभिसञ्चेतयितं तदनिचं निरोधधम्म' ति पजानाति । सो तत्थ ठितो आसवानं खयं पापुणाति; नो चे पासवानं खयं पापुणाति, तेनेव धम्म- रागेन ताय धम्मनन्दिया पञ्चन्नं प्रोरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया 25 प्रोपपातिको होति तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । अयं पि खो, गहपति, तेन भगवता जानता पे०... अननुप्पत्तं वा अनुत्तरं योगक्षेमं अनुपापुणाति । ६. "पुन च परं, गहपति, भिक्खु सब्बसो रूपसज्ञानं समति- क्कमा पटिघसञ्ज्ञानं अत्यङ्गमा नानत्तसज्ञानं अमनसिकारा 'अनन्तो १-१. सी०, स्या०, रो० पोत्यकेगु नत्यि । 15 ... B.545 Terminarrrr- ·३८७ R.340 ११.२.६] अट्ठकनागरसुत्तं आकासो' ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सो इति पटि- सञ्चिक्खति – 'अयं पि खो प्राकासानञ्चायतनसमापत्ति अभिसङ्खता अभिसञ्चेतयिता' । 'यं खो पन किञ्चि अभिसङ्खतं अभिसञ्चेतयितं तदनिच्चं निरोधधम्म' ति पजानाति । सो तत्थ ठितो पासवानं खयं पापुणाति; नो चे आसवानं खयं पापुणाति, तेनेव धम्मरागेन ताय । धम्मनन्दिया पञ्चन्नं अोरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया प्रोप- पातिको होति तत्य परिनिब्वायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । अयं पि खो, गहपति, तेन भगवता जानता ... पे०... अननुप्पत्तं या अनुत्तरं योगक्खमं अनुपापुणाति । १०. "पुन च परं, गहपति, भिक्खु सव्वसो आकासानञ्चायतनं 10 समतिक्कम्म 'अनन्तं विज्ञाणं' ति विज्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति ... पे०... सव्वसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म 'नत्थि किञ्ची' ति आकिञ्चज्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सो इति पटिसञ्चिक्खति - 'अयं पि खो आकिञ्चज्ञायतनसमापत्ति अभि- सङ्खता अभिसञ्चेतयिता' । 'यं खो पन किञ्चि अभिसह्वतं अभि- 15 सञ्चेतयितं तदनिच्चं निरोधधम्म' ति पजानाति । सो तत्य ठितो पासवानं खयं पापुणाति; नो चे पासवानं खयं पापुणाति, तेनेव धम्म- रागेन ताय धम्मनन्दिया पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिवखया ओपपातिको होति तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । अयं पि खो, गहपति, तेन भगवता जानता ... पे०... अननुप्पत्तं का 20 अनुत्तरं योगक्खेमं अनुपापुणाती" ति । ११. एवं वुत्ते दसमो गहपति अट्ठकनागरो आयस्मन्तं प्रानन्दं एतदवोच – "सेय्यथापि, भन्ते आनन्द, पुरिसो एक निधिमुखं गवेसन्तो सकिदेव एकादस निधिमुखानि अधिगच्छेय्य ; एवमेव खो अहं, भन्ते, एकं अमतद्वारं गवेसन्तो सकिदेव एकादस' अमतद्वारानि' अलत्यं सेवनाय। 25 सेय्यथापि, भन्ते, पुरिसस्स अगारं एकादसद्वारं । सो तस्मि अगारे आदित्ते एकमेकेन पि द्वारेन सक्कुणेय्य अत्तानं सोत्थि कातुं; एवमेव खो अहं, भन्ते, इमेसं एकादसन्नं अमत्तद्वारानं एकमेकेन पि अमतद्वारेन सक्कुणिस्सामि अत्तानं सोत्यि कातुं । इमे हि नाम, भन्ते, अा- B.546 R.347 १. एकादमप्नं ममतद्वारानं - सी०, स्या०, रो०। २. सवनाय - स्या..

·३५८ प्रगुत्तरनिकायो [११.२.६-- तित्थिया आचरियस्स आचरियधनं परियेसिस्सन्ति । कि पनाह आयस्मतो आनन्दस्स पूजन' करिस्सामी' ति ! १२. अथ खो दसमो गहपति अट्ठकनागरो वेसालिकं च पाटलि- पुत्तकं च भिक्खुसङ्घ सन्निपातापेत्वा पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन .5 सहत्था सन्तप्पेसि सम्पवारेसि । एकमेकं च भिक्खं पच्चेकं दुस्सयुगेन अच्छादेसि, आयस्मन्तं च आनन्दं तिचीवरेन । आयस्मतो आनन्दस्स पञ्चसतं विहारं कारापेसी ति । B517 15 ७. गोपालसुत्तं १. "एकादसहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो गोपालको अभव्बो गोगणं' परिहरितुं फाति कातुं । कतमेहि एकादसहि ? इध, 10 भिक्खवे, गोपालको न रूपञ्च् होति, न लक्खणकुसलो होति, न आसाटिक हारता होति, न वणं पटिच्छादेता होति, न धूमं कत्ता होति, न तित्थं जानाति, न पीतं जानाति, न वीथिं जानाति, न गोचरकुसलो होति, अनवसेसदोही च होति, ये ते उसभा गोपितरो गोपरिणायका ते न अतिरेकपूजाय पूजेता होति । इमेहि खो, भिक्सवे, एकादसहि अङ्गेहि समन्नागतो गोपालको अभब्वो गोगणं परिहरितुं फाति कातुं । २. "एवमेव खो, भिक्खवे, एकादसहि धम्मेहि समन्ना गतो भिक्खु अभब्बो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूहि वेपुल्लं भापज्जितुं । कतमेहि एकादसहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु न रूप होति, न लक्खणकुसलो होति, न आसाटिकं हारता होति, न वणं पटिच्छादेता 20 होति, न धूमं कत्ता होति, न तित्थं जानाति, न पीतं जानाति, न वीथि जानाति, न गोचरकुसलो होति, अनवसेसदोही च होति, ये ते भिक्खू थेरा रत्तमू चिरपन्नजिता सङ्घपितरो सङ्घपरिणायका ते न अतिरेक- पूजाय पूजेता होति । ३. "कथं च, भिक्खये, भिक्षु न रूप होति ? इध, 25 भिक्खवे, भिक्सु यं किश्नि रूपं "चत्तारि महाभूतानि, चतुम्नं च महाभूतानं उपादायरूपं ति यथाभूतं नपजानाति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु न रूप होति। १-१. परिस्मामी -स्या । २. गोगनं --सी०। ३-३. पाति पत- - मी० गा-स्या०, री) ४. गाटेता - मी०, स्पा०, रो! ५. म सम्बतम-म । R.943 फाति ·११.२.७1 गोपालसुसं ३८६ ४. "कथं च, भिक्सवे, भिक्खु न लक्खणकुसलो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु कम्मलक्षणो वालो, कम्मलक्सणो पण्डितो' ति यथाभूतं नप्पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु न लक्षणकुसलो होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु न प्रासाटिक हारता होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु उप्पन्नं कामवितक्कं अधिवासेति नप्पजहति न 5 विनोदेति न व्यन्तीकरोति न अनभावं गमेति, उप्पन्नं व्यापादवितवक उप्पन्नं विहिंसावितवकं ... उप्पन्नप्पन्ने पापके अकुसले धम्मे अधिवासेति नप्पजहति न विनोदेति न व्यन्तीकरोति न अनभावं गमेति । एवं सो, भिक्खवे, भिक्खु न प्रासाटिकं हारता होति । ६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु न वणं पटिच्छादेता होति ? 10 इध, भिक्खवे, भिक्खु चक्खुना रूपं दिस्या निमित्तग्गाही होति अनु- व्यञ्जनग्गाही; यत्वाधिकरणमेनं चक्षुन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अभिज्झा- दोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्मवेय्युं, तस्स संवराय न पटि- पज्जति; न रक्खति चक्खुन्द्रियं, चक्युन्द्रिये संवरं नापज्जति । सोतेन सई सुत्वा ... धानेन गन्धं धायित्वा ... जिव्हाय रसं सायित्वा ... कायेन 15 फोटुब्बं फुसित्वा ... मनसा धम्मं विय निमित्तग्गाही होति अनु- व्यञ्जनग्गाही; यत्वाधिकरणमेनं मनिन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अभिज्झा- दोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्युं, तस्स सवराय न पटि- पज्जति, न रक्षति मनिन्द्रियं, मनिन्द्रिये संवरं नापज्जति । एवं सो, भिक्खवे, भिक्खु न वणं पटिच्छादेता होति । ७. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु न धूमं कत्ता होति ? इथ, भिक्खवे, भिक्खु न यथासुतं यथापरियत्तं धम्मं वित्यारेन पर दमेता होति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्ख न धूमं कता होति । ८. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु न तित्यं जानाति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु ये ते भिक्खू बहुस्सुता मागतागमा धम्मघरा विनयधरा 25 मातिकाधरा, ते कालेन कालं उपमङ्कमित्या न परिपुच्छति न परि- पहति- 'इदं, भन्ते, कथं, इमस्स को अत्यो' ति? तस्स ते प्रायस्मन्तो अविवटं चैव न विवरन्ति, अनुत्तानोकतं च न उत्तानीकरोन्ति, अनेक- विहितेसु च कलाठानियेसु' धम्मसु कई न पटिविनोदेन्ति । एवं सो, भिक्सवे, भिक्खु न तित्यं जानाति । १. कहानियेसु - स्था। R.19 B.8 20 ·३६० 5 . R.350 पारगुतरनिकायो [११.२.७- ६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु न पीतं जानाति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु तथागतप्पवेदिते धम्मविनये देसियमाने न लभति अत्यवेदं, न लभति धम्मवेदं, न लभति धम्मूपसंहितं पामोज । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु न पीतं जानाति । १०. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु न वीथिं जानाति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अरियं अटुङ्गिक मग्गं यथाभूतं नप्पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु न वीथिं जानाति । ११. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु न गोचरकुसलो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु चत्तारो सतिपट्टाने यथाभूतं नप्पजानाति । 10 एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु न गोचरकुसलो होति । १२. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु अनवसेसदोही होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खुं सद्धा गहमतिका अभिहटुं पधारेन्ति चीवरपिण्डपात- सेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेहि' । तत्र भिक्खु मत्तं न जानाति पटिग्गहणाय । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु अनवसेसदोही 15 होति । १३. "कथं च, भिक्सवे, भिक्खु ये ते भिक्खू थेरा रत्त चिरपबजिता सङ्घपितरो सङ्घपरिणायका, ते न अतिरेकपूजाय पूजेता होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु ये ते भिक्खू थेरा रत्तव चिरपन्यजिता सङ्घपितरो सङ्घपरिणायका, तेसु न मेत्तं कायकम्म पच्चुपट्टाति प्रावि 20 चैव रहो च, न मैतं वचीकम्मं ... न मेतं मनोफम्म पच्चुपट्टाति प्रावि चेव रहो च । एवं खो, भिक्सवे, भिक्षु ये ते भिक्पू थेरा रतम्यू चिरपबजिता सङ्कुपितरो सट्वपरिणायका, न ते अतिरेपपूजाय पूजेता होति । "इमेहि सो, भिवरावे, एकादमहि धम्मेहि समन्नागतो भिषगु 25 अमल्यो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूहि वैपुल्लं प्रापग्जितुं । १४. “एकादगहि, भिक्सवे, अनेहि गमनागतो गोपालको गयो गोगणं परिहरिनु फाति कातुं । फलमेहि एकादसहि ? इथ, भिषपये, गोपालको स्पन्न होति, सपमणयुगलो होति, प्रामाटिगं हारेना होति, वर्ण पटिच्छादता होति, यूमं कला होति, तिथं जानाति, 1. • रिमारन-गी., दारी• । २. भिभिए-पा B.549 ·११.२.७] गोपालमुक्त पीतं जानाति, वीथिं जानाति, गोचरकुसलो होति, सावसेसदोही च होति, ये ते उसभा गोपितरो गोपरिणायका ते अतिरेकपूजाय पूजेता होति -- इमेहि खो, भिक्खवे, एकादसहि अर्कोहि समन्नागतो गोपालको भव्यो गोगणं परिहरितुं फाति कातुं । १५. "एवमेव खो, भिक्खवे, एकादसहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भन्यो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूव्हि वेपुल्ल आपज्जितुं । कतमेहि एकादसहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु रूपञ्बू होति, लवक्षण- कुसलो होति, प्रासाटिकं हारता होति, वर्ण पटिच्छादेता होति, धूम पत्ता होति, तित्यं जानाति, पीतं जानाति, वीथि जानाति, गोचरकुसलो होति, सावसेसदोही च होति, ये ते भिवसू थेरा रत्त चिरपव्यजिता 10 सङ्घपितरो सङ्घपरिणायका ते अतिरेफपूजाय पूजेता होति । १६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु रूपञ्चू होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु यं किञ्चि रूपं 'चत्तारि महाभूतानि, चतुग्नं च महा- भूतानं उपादायरूप' ति ययाभूतं पजानाति । एवं सो, भिक्सवे, भिक्खु R.351 , रूप होति। 15 D.550 20 १७. "कथं च, भिवखवे, भिक्खु लक्खणकुसलो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु 'कम्मलक्खणो बालो, कम्मलक्खणो पण्डितो' ति यया- भूतं पजानाति । एवं खो, भिक्सवे, भिक्खु लक्खणकुसलो होति । १८. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु प्रासाटिकं हारता होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु उप्पनं कामवितरकं नाधिवासेति पजहति विनोदेति व्यन्तीकरोति अनभावं गति, उप्पन्नं व्यापावितक्कं ... उप्पन विहिंसा- वितक्क ... उप्पन्नप्पन्ने पापके अकुतले धम्मे नाघिवासेति पजहति विनोदेति ब्यन्तीकरोति अनभावं गमेति । एवं खो, भिक्खवे, आसाटिक हारता होति । १६. "कथं च, भिक्सवे, भिक्खु वणं पटिच्छादेता होति ? 5 इध, भिक्सवे, भिक्खु वसुना रूपं दिस्वा न निमत्तग्गाही होति नानुब्यञ्जनग्गाही; यत्वाधिकरणमेनं चक्सुन्द्रियं असंवुतं विहान अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्यास्पवैय्यं, तस्स संवराय पटिपज्जति; रक्सति चक्तुन्द्रियं, चक्लुन्द्रिये मंवर आपरजति । सोतन सई सुत्वा ... घानेन गन्धं घायित्वा ... जिव्हाय रसं सायित्वा ... कान भिक्षु ·११.२.८] पठमसमाधिसुतं २६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु ये ते भिक्खू थेरा रत्तनं चिरपब्वणिता सङ्कपितरो सङ्घपरिणायका, ते अतिरेकपूजाय पूजेता होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु ये ते थेरा रत्तञ्बू चिरपब्बजिता सङ्घपितरो सङ्घपरिणायका, तेसु मेत्तं कायकम्म पच्चुपट्ठापेति प्रावि चेव रहो च, मेत्तं वचीकम्म ... मेत्तं मनोकम्मं पच्चुपट्टापेति प्रावि चेव रहो च । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु ये ते भिक्खू थेरा रत्तञ्भू चिर- पवाजता सङ्कुपितरो सङ्घपरिणायका, ते अतिरेकपूजाय पूजेता होति । "इमेहि खो, भिक्खवे, एकादसहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भब्बो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि' विरूव्हि वेपुल्लं आपज्जितुं" ति । , 5 10 . B.552 ८. पठमसमाधिसुत्तं १. अथ खो सम्बहुला भिक्खू येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु; उप- सङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसु' । एकमन्तं निसिन्ना खोते भिक्खू भगवन्तं एतदवोचुं- २. "सिया नु खो, भन्ते, भिक्खुनो तथारूयो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसची अस्स, न आपस्मि आपोसनी अस्स, न तेजस्मि तेजोसभी अस्स, न वायस्मि वायोसजी अस्स, न पाकासा- 15 नञ्चायतने आकासानञ्चायतनसनी अस्स, न विज्ञाणञ्चायतने विमाणञ्चायतनसञी अस्स, न पाकिञ्चायतने पाकिच- ज्ञायतनसओ अस्स, न नेक्सझानासायतने नेवसजा- नाराज्ञायतनसची अस्स, न इधलोके इधलोकसी अस्स, न परलोके परलोकसञ्नी अस्स, यं पिदं दिलै सुतं मुतं विजातं पत्तं परियेसितं 20 अनुविचरितं मनसा तत्रा पि न सञ्जी अस्स; सञ्ची च पन अस्सा" ति ? ३. "सिया, भिक्खवे, भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसभी अस्स... पे०... यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विजातं पत्तं परियसितं अनुविचरितं मनसा तत्रापि न सनी अस्स; सञ्नी 25 च पन अस्सा" ति । ४. "यथा कथं पन, भन्ते, सिया भिक्खुनो तयारूपो समाधि- पटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसी अस्स १. वुद्धि - स्पा० । R.354 पे०... यं पिदं दिटुं ... २ प्र०४-५० ·, न मरगुप्तरनिकायो [११.२.८- सुतं मुतं विजातं पत्तं परियसितं अनुविचरितं मनसा तत्रापि न सञ्ची अस्स; सी च पन अस्सा ति"? ५. "इध, भिक्खवे, भिक्खु एवंसनी होति 'एतं सन्तं एतं पणोतं, यदिदं सव्वसवारसमथो सव्वूपधिपटिनिस्सग्गो तव्हावखयो 5 विरागो निरोधो निव्वान' ति । एवं खो, भिक्सवे, सिया भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा नव पथवियं पथविसञी अस्स, आपस्मि आपोसञ्ची अस्स, न तेजस्मि तेजोसञ्ची अस्स, न वायस्मि वायोसभी अस्स, न आकासानञ्चायतने आकासानञ्चायतनसञ्ची अस्स, न विज्ञाणञ्चायतने विज्ञाणञ्चायतनसनी अस्स, न 10 पाकिञ्चमायतने आकिञ्चज्ञायतनसनी अस्स, न नेवसझा- नासज्ञायतने नेवसञ्ज्ञानासज्ञायतनसबी अस्स, न इथलोके इध- लोकसी अस्स, न परलोके परलोकसञी अस्स, यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा तत्रा पि न सञ्नी अस्स; सी च पन अस्सा" ति । 15. B.553 R.355 ६. दुतियसमाधिसुत्तं १. तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि "भिक्खवो" ति। "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं। भगवा एतदवोच • २. "सिया नु खो भिक्खवे, भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटि- लाभो यथा नेव पथवियं पथविसी अस्स, न आपस्मि आपोसञ्जी अस्स ...पे०.. न आकिञ्चायतने आकिञ्चञ्चायतनसभी 20 अस्स, न नेवसमानासज्ञायतने नेवसज्ञानासम्झायतनसनी अस्स, न इधलोके इधलोकसी अस्स, न परलोके परलोकसची अस्स, यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा तत्रापि न सञी अस्स; सभी च पन अस्सा"ति ? ३. "भगवम्मूलका नो, भन्ते, धम्मा भगवन्नेत्तिका भगवम्पटि- 25 सरणा । साधु वत, भन्ते, भगवन्तयेव पटिभातु एतस्स भासितस्स प्रत्थो। भगवतो सुत्वा भिक्खू धारेस्सन्ती" ति । ४. "तेन हि, भिक्खवे, सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासि- स्सामी" ति । "एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच .

·३६५ ११.२.१०] ततियसमापिसुतं ५.."सिया, भिक्खवे, भिक्खुनो तयारूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसजी अस्स ... पे०... यं पिदं दिलै सुतं मुतं विञ्जातं पत्तं परियसितं अनुविचरितं मनसा तथा पि न सञ्बी अस्स; सञी चपन अस्सा" ति । ६. “यथा कथं पन, भन्ते, सिया भिक्खुनो तथारूपो समाधि- 5 पटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसञी अस्स ... पे०... यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियसितं अनुविचरितं मनसा तया पि न सञी अस्स; सञी च पन अस्सा" ति? ७. "इध, भिक्खवे, भिक्खु एवंसी होति 'एतं सन्तं एतं पणीतं, यदिदं सव्वसङ्खारसमथो सव्वूपधिपटिनिस्सग्गो तण्हाक्खयो 10 विरागो निरोधो निव्वान' ति । एवं खो, भिवखवे, सिया भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसञी अस्स ...०... यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियसितं अनुविचरितं मनसा तत्रापि न सी अस्स; सञी च पन अस्सा" ति । R.356 B.554 पे०... यं पिदं दिटुं 20 १०. ततियसमाधिसुतं १. अथ खो सम्बहुला भिक्सू येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्क- 18 मिसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मता सारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदिसु । सम्मो. दनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ना खो ते भिक्खू आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोचुं - २. "सिया नु खो, पावुसो सारिपुत्त, भिक्खुनो तथारूपो समाधि- पटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसञ्ची अस्स सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा तत्रापि न सञी अस्स; सञी च पन अस्सा" ति ? ३. "सिया, भावुसो, भिवखुनो तयारूपो समाधिपटिलामो यथा नेव पथवियं पथविसञी अस्स ...पे०...यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विश्वातं पत्तं परियेसितं अनुवित्ररितं मनसा तत्रापि न सञी अस्स; सञ्ची । च पन अस्सा" ति। ४. "यथा कथं पन, आवुसो सारिपुत्त, सिया भिक्सुनो तया- रूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पयविसञ्चो अस्स ...पे....

·R.357 भरगुत्तरनिकायो [११.२.१०. यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परिये सितं अनुविचरितं मनसा तमा पिन सञी अस्स; सी च पन अस्सा"ति ? ५. "इध, भावुसो, भिक्खु एवंसची होति - 'एतं सन्तं एतं पणीतं, यदिदं सब्वसङ्घारसमथो सवपधिपटिनिस्सग्गो तम्हाक्खयो 5 विरागो निरोधो निव्वानं' ति । एवं खो, भावुसो, सिया भिक्खुनो तथास्पो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसभी अस्स ..पे०... यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा तत्रापि न सञ्जी अस्स; सभी च पन अस्सा" ति । ११. चतुत्यसमाधिसुत्तं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि - "सिया 10 नु खो, आवुसो, भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसजी अस्स, न आपस्मि आपोसञी अस्स, न तेजस्मि तेजो- सञी अस्स, न वायस्मि वायोसञी अस्स, न आकासानञ्चायतने आकासानञ्चायतनसची अस्स, न विज्ञाणञ्चायतने विज्ञाण- ञ्चायतनसची अस्स, न पाकिञ्चमायतने आकिञ्चज्ञायतन- 15 सञी अस्स, न नेवसज्जानासआयतने नेवसज्ञानासज्ञायतन- सब्जी अस्स, न इधलोके इधलोकसञी अस्स, न परलोके परलोक- सनी अस्स, यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पतं परियेसितं अनु- विचरितं मनसा तत्रापि न सञ्ची अस्स; सञी च पन अस्सा"ति? २. "दूरतोलि खो मयं, भावुसो, आगच्छथ्याम आयस्मतो सारिपुत्तस्स सन्तिके एतस्स भासितस्स अत्थमज्ञातुं । साधु वतायस्मन्तं- येव सारिपुतं पटिभातु एतस्स भासितस्स अत्थो। आयस्मतो सारिपुत्तस्स सुत्वा भिक्खू धारेस्सन्ती" ति । ३. "तेनहावुसो, सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति। "एवमाधुसो" ति खोते भिक्खू प्रायस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसु । 23 आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच ४. “सिया, भावुसो भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसञ्नी अस्स ...पे०... यं पिदं दिलृ सुतं मुतं विज्ञातं B.555 20 R.358 M ·११.५. सामावणी पत्तं परियसितं अनुविचरितं मनसा तवा पि न सभी अस्स; सञ्बी च पन अस्सा" ति। ५."यथा कथं पनावुसो', सिया भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटि- लाभो मथा नेव पवियं पथविसभी अस्स ...पे०... यं 'पिदं दिट्ठ मुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा तत्रापि न सभी 5 अस्स; सी च पन अस्सा"ति? ६. "इच, श्रावसो, भिक्खु एवंसची होति – 'एतं सन्तं एतं पणीतं, यदिदं सब्बसवारसमथो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तल्हाक्खयो विरागो निरोधो निब्वानं' ति । एवं खो, आवुसो, सिया भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटिलाभो यथा नेव पथवियं पथविसञी अस्स, न 10 मास्मि पापोसभी अस्स, न तेजस्मि तेजोसमी अस्स, न वायस्मि थायोसञ्ची अस्स, न आकासानञ्चायतने पाकासानञ्चायतनसनी अस्स, न विचाणञ्चायतने विआणञ्चायतनसी अस्स, न आकिञ्चायतने आकिञ्चञ्चायतनसी अस्स, न नेवसा- नासमायतने नेवसमानासञ्चायतनसची अस्स, न इधलोके इध- 15 लोकसनी अस्स, न परलोके परलोकसञी अस्स, यं पिदं दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पतं परियेसितं अनुविचरितं मनसा तत्रा पि न सञ्ची अस्स; सी च पन अस्सा" ति । अनुस्सतिवागो दुतियो। तस्सुद्दानं द्वे' वृत्ता महानामेन', नन्दियेन गुभूतिना' । मेत्ता अट्ठको गोपालो', चत्तारो व समाधिना" ति ।। 8.556 20 R.339 ३. सामञ्जवग्गो १-८. "एकादसहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो गोपालको अभब्यो गोगणं परिहरितुं फाति कातुं । कतमेहि एकादसहि ? १. पनायुसी सारिपुत्त -- मी०, स्या०, रो० । २-२. द्वे महानामा च - ३. सुभूतिना च- मी०, रो०। ४-४. दसमो द्वेव गोपालो - मी. दसमो गोपालको-स्या ; दसमी र गोपालो - रो० । ५. समापिनो - स्या०, रो। इध, सी०, स्था० वे महानामा-रो। -- ·.. अडगुत्तरनिकायो भिक्खये, गोपालको न रूप होति, न लक्खणकुसलो होति, न आसाटिक हारता होति, न वणं पटिच्छादेता होति, न धूमं कता होति, न तित्थं जानाति, न पीतं जानाति, न वीथि जानाति, न गोचरकुसलो होति, अनवसेसदोही च होति, ये.ते उसभा गोपितरो । 5 गोपरिणायका ते न अतिरेकपूजाय पूजेता होति - इमेहि खो, भिक्सवे, एकादसहि अङ्गेहि समन्नागतो गोपालको अभब्बो गोगणं परिहरितुं फाति कातुं। 15 ... "एवमेव खो, भिक्खवे, एकादसहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अभब्बो चक्खुस्मि अनिच्चानुपस्सी विहरितुं ... पे०... अभब्बो चक्खुस्मि 10 दुक्खानुपस्सी विहरितुं ... अभव्यो चक्खुस्मि अनत्तानुपस्सी विहरितूं ... अभब्बो चक्खुस्मि खयानुपस्सी विहरितुं ... अभब्बो चक्खुस्मि वयानु- पस्सी विक्रितुं ... अभब्वो चक्खुस्मि विरागानुपस्सी विहरितुं ... अभब्बो चक्खुस्मि निरोधानुपस्सी विहरितुं ... अभब्यो चक्खुस्मि पटिनिस्सग्गा- नुपस्सी विहरितुं"। ६-४८. सोतस्मि... घानस्मि जिव्हाय फायस्मि मनस्मि ४६-६६. रूपेसु ... सद्देसु ... गन्धेसु ... रससु फोट्ठव्वेसु ... धम्मसु ...। ६७-१४४. चक्सुविज्ञाणे सोतविनाणे 20 विज्ञाणे ... जिव्हाविज्ञाणे... कायविआणे ... मनोविज्ञाणे १४५-१६२. रस्सुसम्फस्से ... सोतसम्फस्से ... पानसम्फस्रो जिव्हासम्फस्से ... कायसम्फस्से ... मनोसम्फस्से १६३-२४०. चक्सुसम्फस्सजाय वेदनाय सोतसम्फस्सजाय वेदनाय ... पानसम्फस्मजाय वेदनाय ... जिव्हासम्फस्सजाय वेदनाय 23 कायसम्फस्मजाय वेदनाय ... मनोम्फस्राजाय वेदनाय २४१-२८८. रूपसजाय सद्दाम्याय रगम्याय ... फोढव्यमन्माय ... धम्मसम्माय २८६-३३६. रूपमञ्चननाय .. गद्दमन्चेतनाय... गन्धगञ्चत. रगमनेननाय ... गोव्यसन्चेतनाय ... धम्गगम्नेतनाप ... ! ... ... पान- - - 1.557 ... ... ... गन्धमन्याय... - R. In नाग ...

·११.४.१७०] रागपग्यालं ... । ... ... .. ३३७-३८४. रूपतण्हाय सद्दतण्हाय गन्धतण्हाय रसतण्हाय ... फोटुब्बतण्हाय ... धम्मतण्हाय ३८५-४३२. रूपवितक्के ... सहवितक्के ... गन्धविक्के रसवितक्के फोटबवितक्के धम्मवितक्के ४३३-४८०. रूपविचारे सद्दविचारे गन्धविचारे रसविचारे ... फोटुव्वविचारे ... धम्मविचारे अनिच्चानुपस्सी विहरितुं ... दुक्खानुपस्सी विहरितुं ... अनत्तानुपस्सी विहरितुं ... सयानुपस्सी विहरितुं ... वयानुपस्सी विहरितुं विरागानुपरसी विहरितुं निरोधानुपस्सी विहरितुं ... पटिनिस्सग्गानुपस्सी विहरितुं ..पे.... । 5 ... .. 10 15 ४. रागपेय्यालं १. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय एकादस धम्मा भावतव्वा । कतमे एकादस ? पठम झानं, दुतियं झानं, ततियं झानं, चतुत्यं झानं,. मेत्ताचेतोविमुत्ति, करुणाचतोविमुत्ति, मुदिताचेतोविमुत्ति, उपेवखाचेतो- विमुत्ति, आकासानञ्चायतनं, विज्ञाणञ्चायतनं, आकिञ्चा- यतनं रागस्स, भिक्खवे, अभिजाय इमे एकादस धम्मा भावेतब्बा" ति। २-- १०. "रागस्स, भिक्खवे, परिझाय परिक्खयाय पहानाय खयाय विरागाय ... निरोधाय पटिनिस्सग्गाय ... इमे एकादस धम्मा भावेतव्या" ति । ११-१७०. "दोसस्स ... पे०... मोहस्स ... कोधस्स ... उपनाहस्स मवखस्स इस्साय मच्छरियस्स :... मायाय साठेय्यस्स अतिमानस्स पमादस्स अभिज्ञाय ...पे०... परिज्ञाय ... परिक्खयाय पहानाय विरागाय निरोधाय पटिनिस्सग्गाय ...पे०... इमे एकादस धम्मा भावेतब्वा" ति। इदमवोच भगवा । अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासितं अभिनन्दं ति। वयाय चागाय... ... ... B. 558, R.361 पळासस्स ... ... 20 थम्मस्स सारम्भस्स मानस्स मदस्स .- खयाय वयाय ... .. चागाय... ... ... 25 रागपेय्या निट्टितं ·विसेसपदानं १६८ | अनत्यो, कतमो . अनुक्कमणिका अधम्मो,मिच्छासति ૨૨ अकण्टका, अरहन्तो -मिच्छासमाधि २८२ २०७ अकनिट्ठगामी -- मुसावादो ३११ अकुसलकम्मपथा, दस ३१६ -सम्फप्पलामो ३१२ भकुसलानं धम्मानं समापत्ति ११ २७३ अधिपञ्जाधम्मविपस्सना अकुसलं, कतम २६७,३२६ अनत्तसारस्तमा अकोधनो, पुरिसपुग्गलो २९१,२६७,३०६, ३२६ अजितो, परिवाजको अनभिरति, सुपा २८७ १६६ अञ्जनवने, भिगदाये अनरियो, धम्मो २६७,३२६ अटुकनागरो, गहपति ३८४,३८७,३८८ - मग्गो २६९,३२६ अनवज्जवल घट्ट, अभिभायतनानि १२,१३ -पुरिसपुग्गला ४७ अनवज्जो, धम्मो ३२७ -लोकधम्मा अनाथपिण्डिकस्स पारामे, जेतवने ३, १४१ २४, ३५, ६९,११८, अट्ठानं, कतम ३२२ १३७,१५०, १६६, १७२, अतपनीयो, धम्मो २६८,३२७ १८५,२०१,२०२,२०४, अत्थो, कतमो २८१,२६७,३०८, ३२६ २०६,२४१, २४८, ३५७ मरम्मचरियाविसमचरियाहेतु अनाथपिण्डिको, गहपति ३४६ ३५,४६, २४१, २४६, २५०,२५१ अधम्मो, प्रदिनादान अनासवो, धम्मो ३२७ अभिज्ज्ञा ३१२ अनिच्चसन्ना, कतमा -कतमो २८१, २६७, ३२६ अनुपनाही, पुरिमपुग्गलो -- कामेमुमिच्छाचारो ३११ अनुपुदनिरोधा, नव -पाणातिपातो ३११ । अनुपुबनिरोवो - पिसुगा वाचा ३११ | अनुपुत्रपस्सद्धि ६० -फम्सा चाचा ३१२ अनुपुञ्चविहारसमापत्तियो,नव ५०, ५४ -व्यापादी ३१२ | अनुपुब्बविहारा, नव -मिच्छामाजीवो २५२ अनुप्पन्ना धम्मा, दम २६५ -मिच्छाकम्मन्तो २८१ | अनुस्सरितब्बो, धम्मो -मिछात्राएं २८२ अनोत्तप्पी, पुरिसबुग्गलो -- मिच्छादिट्टि २८१,३१२ अन्तरापरिनिवाची २६ -~-मिन्छावाचा २८१ मन्यव स्म -मिच्चायायामो २८२ । अपचयगामी, धम्मो --मिन्दादिमुत्ति २८२ अपरिहानवम्मी, पुगतो -मिच्छासङ्कप्पो २८१ अप्पिन्धो, पुरिमयुग्मनी प्र०४-५१ । ३०१,३३१ २६६, ३२८ १००,१८१ ·अभिरति, सुसा १८६, १६२ | अस्सखनुदा, तयो रब्यापादेतब्बो, धम्मो ३३० । असप्पुरिसबम्मो रब्रह्मचारी, इसिदत्तो ३००, ३२६ २०६, २१० असप्पुरिससंसेवो प्रभयप्पती 8 प्रभयं प्रसाधु, कतम २६७, ३२५ ८६ अभिमायतनानि, अट्ठ असुभसञ्जा, कतमा ૨૪૬ अभिमायतनं, अदुर्म असेसा, सम्मादिट्टि २८० १४८ -सम्मावाचा २५० - चतुत्यं १४७ - सम्माविमुत्ति २८० छ8 १४७ -सम्मासति २८० - दुतियं मसेसिया धम्मा, दस -ततियं १४६ असेखो, सम्मापाजीवो २८० -पञ्चमं १४७ -सम्माकम्मन्तो २८० -पठम -सम्मावायामो २८० सत्तम १४७ - सम्मासगुप्पो २८० १६६ अमतप्पत्तो -सम्मासमाधि २८० ८६ अमतं असेख, सम्माज्ञाण २८० ८६ ३६ अयोनिसो मनसिकारी अम्मद्धिय, साहार १६०,१६३ अरहत्त सच्छिमातुं २६६ यस्सदो, पुरिसपुग्गलो १६७,१६६ अरहन्ती, अकण्टका २०७ यस्सपरस्सा, तयो ४० --निकण्टका २०७ पहिरिको, पुरिसपुग्गलो १६७ अरियस विनये पच्चोरोहणी २६१, ३०५ । -सोचेग्य प्रा अरिया, पच्चोरोहणी २६३, ३०५, ३०६ माकासकसिणं परियो, धम्मो २६७,३२६ प्राकारानिञ्चायतनमा ५२ - मग्गो २६६,३२६ माकासानञ्चायतनं ६७ अरियं, धोवन २७५ भाकिञ्चञ्जायतनसा -वमनं २७८,२७६ पाकिञ्चजापतनं ६७ -विरेचन २७६.२७७१ माघातपटिविनया, दस २१९ अरूपरागो ६३, ११२ प्रवन्तीसु विहरति, महाकच्चानो १३५ / माघातपत्यूनि, इस अविज्जा ६३,११२,१९२,२७३ ४६ -साहारा १८६ पाचपगामी, पम्मो २९८, ३२७,३२८ अविपटिगारो, विमत्यियो ९६ माजानीयज्ञापिर्त क्य -पामाग्जत्यो ३५७/भादीनवसना, क्तमा १८६ प्रविशारदा, उपासिका ३३७ / मानन्दो, मायरमा २१, ६५, ७४, ७५, ६६ अपेच्चपराना १०३-१०५, १५८, १९, २०६, भराधारपरिनिम्यायो २६ २२०,३६२, ३६४,३६६, २८४ भगता रामजन्म १८६१६२ भानापानस्पति अगदम्मस्सयन पानिमंगा,पश्च प्रपदम्मो, पनमो मापोरामिण -नव ११, १२ ·५६,२६० १८६,१६२ १६१,१६४ २०६, २१० - २५५ ६३,११२ २१३ २६ ६२ १५४,१५६ प्रायस्मा मानन्दो ('पानन्दो प्रायस्मा ति पदंदट्ठयं) इविविध -उदायी ५४ इन्द्रियप्रमयरो - उपचालो २०६ / इन्द्रियमंवरी - उपालि १५४, १५६ | इगिदत्तो, प्रब्रह्मचारी -कटिस्सही २०६ इस्मा, पापिका कळिम्भी २०६ -कुक्कुटो २०६ -गिरिमानन्दी उत्तमपुरिमो - बन्दिकापुत्तो उत्तियो, परिव्याजको -चालो उदायी, भायस्मा २०६ -नन्दको ६, १०/ उद्धच्चकुक्कुच्चनीवरणं -निकटो उद्धच्वं २०६ --पुणियो उद्धतो, पुग्गलो २२२ - महाकच्चानो उद्धम्भागियानि संयोजनागि, पञ्च १३५,३१० उदमौतो - महाकस्सपी २२६ उपचालो मायम्मा --महाचुन्दो १३१,२२५ - महामोग्गल्लानो उपनिममम्पनी २१,२२३ मेचियो उपहच्चपरिनिम्बायी यानो २१६ उपादानवसन्या, पञ्च उपालि, प्रायस्मा -समिद्धि ३० उपासकस्रा मुदत्तस्म पुत्तो, सद्धी - सारिपुत्तो १४, २०, २१, २४, २५, उपासका, कजगलका उपासिका, अविसारदा २७, ३०, ४३, ५४,१०२, -दसहि पम्मेहि ममन्नागता १०५,१७४, १८०,१६५, -मिगसाला १६६,२३६, ३६५ -विसारदा - सुभूति ३७६ | उपेक्सासम्बोज्दागो पारउविरियो, पुरिसपुग्गलो १९८ उपोसयो, नवहि प्रङ्गेहि समन्नागनी पारापना, नो विराधना २७१ उप्पादेतब्बो, धम्मो मावासमन्धरिय ६३ | उमतोमागविमुत्तो पासवानं सयाय पम्मा, दस २६३ उहवेलवर्ष.मल्लानं निगमो मासेवितम्बोधम्मो, कतमो ३०१,३३० ए २०० माहारा धम्मा, दम एक्न्तदुस्मा, निरमा एपन्तनिविदाय धम्मा, दम इन्धा, पापिका एवन्तमुगा, मग्गा इडिपादा, चत्तारो एक्वीनी इडिपार,पित्तसमाधिपधानमसारममनागर्न एरादन, पम्मा -सन्दममाधिपधानसबारममनागर्न -विरिपममाधिपधानमहारसमलागतं पोती. पुरिमागतो - वीमसाममाधिपधानमहारममनाम -सदो १४२,१४५ ३३७ २०६,२१३ ३३८ २७१ ३००,३३० ३३८,३३६ २६५,२६६ ३३६ E७ ३६१ ११८ ·- - [ ४ ] श्रोदातकसिण १३५ कण्हो, मग्गो ३२६ पोपपातिको ६४ पति भिवसुनो यसानि २४० भोरम्भागियानि संयोजनानि, पञ्च २६, ४०, ६२, पत्यो, भिवसु २२५ ३८५, ३८७ ! कथावत्यूनि, दस २०२ मोरिमंतीरं २०६, ३०६ । कपिलवत्युरिम, निग्रोधारामे १६४,३७१, -अदिप्तादानं ३७४,३७७ अभिज्झा ३०७ यम्मदायादा, रात्ता ३३६,३४० -- कामेसुमिच्छाचारी ३०७ : कम्गारपुत्तो, पन्दो ३१६,३२१ पाणातिपाती ३०६ / कर्म, अपरिपक्मवेदनिय २८ - पिसुणा वाचा ३०७ -अप्पवेदनियं २८ फरुसा वाचा ३०७ -नवेदनिर्य २६ -व्यापादो ३०७ --दिट्टधम्मवेदनियं ૨૨ -मिच्यामाजीवो २८६ - परिपक्कवेदनिय २९ मिच्छाकम्मन्तो २८६ - बहुवेदनियं २८ -मिच्छाजाण २८६ - वेदनियं •२६ -मिच्छादिट्ठि - सम्परायवेदनियं २७, २८ । २८६,३०७ २८ -मिच्छावाचा - सुसवेदनियं २८९ -मिच्छावायामो फलन्दकनिवापे, बेळुवने ४३, ५४, २२६ - २८६ - मिच्चाविभुति २८६ कल्याणमित्तो, पुरिसपुग्गलो १६८ २८६ - मिन्छासङ्कप्पो पसिणायतनानि, दस १३५, १४६ -मिच्छासमाधि २८६ कस्सपो, पूरणो कळिम्भो, पायस्मा - मुसावादी २०६ ३०७ २१८ सम्फप्पलापो फागो, दसहि असद्धम्मेहि समन्नागतो ३०७ कामगुणा, पञ्च ५४, ६८, ६२ क कामच्छन्दनीवरण -६२ ६०१११ फजङ्गलायं विहरति, भगवा यामभोगी २४१ कटिस्सहो, आयस्मा २०६ कामवितक्को कण्टको, अमुभनिमित्तानुयोगो २०७ कायकम्मन्तसन्दोसब्यापत्ति, तिविधा चतुत्यस्स झानस्स... २०७ कायकम्मन्तसम्पत्ति, तिविधा --ततियस्स झानस्म... २०७ कायसवित -दुतियस्म झानस्स... २०७ कायेन, अधम्मचरियाविसमचरिया, तिविधा ३४६ -दोसो २०७ असोचेय्य तिविध -पठमस्स झानस्स... धम्मचरियासमचरिया, तिविधा ३५० - मातुगामूपचारो -सोचेय्यं, तिविध -मोहो कालेन धम्मसाकच्छाय, चतुत्यो मानिसंसो १२ -विसूकदस्सनं २०७ -ततियो मानिसंसो १२ -वेदना २०७ -दुतियो मानिसंसो - सङ्गणिकारामता २०७ -पञ्च मानिसंसा १२ २०७ पञ्चमो मानिससो १२ कण्हमग्गो, कतमो -पठमोमानिससो ११ १४२ / कामच्छन्दो ७ ७ - २०७ २०७ २०७ . - ·[ ५ ] ३८४ १८५ ६३ - गान यम्मस्सयने, चतुत्यो प्रानिसंसो १२ , गहपति, प्रवनागरी ३८४,३८७ -ततियो मानिसंसो १२ -अनाथपिण्डिको ३५,२४१, २४६, २५०, २५१ -दुतियो मानिसंसो १२ -तपुस्सो ७४, ७५ -पञ्च मानिसंसा १२ - यज्जियमाहिती २५२, २५५. -पञ्चमी पानिरांसो १२ गामनिगमो, दुविधेन वेदितव्यो १४, १७ -पठमो मानिसंसो गिज्झकूटे, पब्यते १७, १८ फिमिकाळाय, नदिया ६ गिजकावसये, नातिके कुक्कुटारामो गिरिब्बजे, राजगहे १७, १६ कुक्कुटो, पायस्मा २०६ गिरिमानन्दो, प्रायस्मा कुलमच्छरियं गोपालको, एकादसहि अङ्गेहि समन्नागतो ३८८, कुलं, नवहि अङ्गेहि समनागतं ३६१, ३६७ कुमलानि मीलानि, किमत्थियानि ३५७ - अविप्पटिसारत्यानि ६६,३५७ घ बुमलानं धम्मानं समापति २७३ घटिक 'कुसलेसु धम्मेसु ठिति १७५ | घोसितारामे ६५, ८३ बुद्धि १७५ -हानि १७५ चतस्सो, पटिपदा १४० कुसलं, कतम २६७,३२७ -सञ्जा १४८ कुसिनारायं विहरति, भगवा ५८, ६७,१५२ कुसीतो, पुरिसपुग्गलो १६८ चतुविधा, वचीकम्मन्तसन्दोसव्यापत्ति ३४१, ३४५ फूटागारसाला, महावने - वचीकम्मन्तसम्पत्ति ३४३ भोवली १११ -वाचाय अचम्मचरियाविसमचारिया ३४६ कोकनुदो, परिब्बाजको २५८ -धम्मचरियाममचरिया कोकालिको, भिवखु २३६, २३७ चतुम्बिध, वाचाय सोचेय्यं ३१६,३२० कोपनो, पुग्गलो २१२ चतूसु, माहारेसु १४० -पुरिसपुग्गलो १६८ | चतूहि सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतो ४६,२४७ २६,१६५ कोलबोलो चत्तारि, पुरिसयुगानि ४७ कोसम्बियं विहरति, भगवा - महाराजसहस्सानि १४५ १६७ कोसलान निगमो, नपान महासमुद्महस्गानि १४५ चत्तारो, इदिपादा ६७ -उपनिस्माय ख ५ -धम्मा ६ - मतिपट्टाना ६१, ६३, ६५.१११, १६४ ६ घन्दिवापुत्तो, मायम्मा ८६ चानुम्महाराजिरा, देवा २१९,२५२ बानिकारयो ३७५ २१६,२५२ बालिका विहरनि, माया ६३ धानो,मायरमा २६० १६१ चतुत्यं, शानं ३५० कोरोलेसु पारिक घरमानी, भगवा समायित सेमपत्तो सेम चम्पा विहरति, भगवा ॥ गग्गराय, पोक्सरणिया तीरे गतियो, पञ्च ·ठ १३१, २२५ | तदङ्गनिब्वानं ६४ - 5 ८ 5 चिहगुलिकं २६४ चीवरकम ३७१, ३७७ चुन्दो, कम्मारपुत्तो ठगनानि, तीणि ३१६,३२१ चतमोविनिबन्धा, पञ्च ठानं, कतम ३२२. ६४, ६६, ६७ चेतमोविनिवन्धो, चतुत्यो ६४ ..त -ततियो तण्हामूलका धम्मा, नव -दुतियो ततियं,मान -पञ्चमो ५८,६७,२६८,३८५ ६५ -पठमो ततुतरि, देवा ६४ तथागतो, दसहि धम्मेहि निस्मटो -२२० चेतीसु विहरति, सहजातिय चेतोखीला, पञ्च ६३,११३ तपनीयो, धम्मो २६८,३२७ चेतोखीलो, चतुत्यो तपुस्सो, गहपति ७४, ७५ -ततियो ६४ तोदारामे, राजगहै २५७ -दुतियो तयो, असाखळूछा -पञ्चमी ६४ मस्सपरस्सा पठमो -धम्मा २१४ चेतीविमुत्तिया, चतुत्यो धम्मो -पुरिसखळुया -ततियोधम्मो -पुरिसपरस्सा -दुतियोषम्मो तावतिमा, देवा ३७४ - पञ्चमी पम्मो तिकिच्छपा, विरेचनं देन्ति २७६ -पठमो धम्मो सिम्परागो, पुग्गलो २१२ तिरच्यानयोनिका, सत्ता ३३८ तिरम्यानपोनि, संगणजाति ३३८,३३६. पघम्मा ३७२ तिविधा, वायतम्मन्तसन्दोराम्यापति पगु भजत्तिकेमु पायतने १४० -बायकम्मन्तगम्पत्ति २४३,३४ -वापेन अपम्ममरियाविममपरिपा ३४८ १४४ -पम्मपरियासमपरिया जटिलवागिया, भिमसुनी २५. अनपदपदेगी, दुपिपेन वैदिनमी मनसा प्रपम्ममारियादिगमररिया १५, १७ नागोणि, बागो -पामचरियागमगरिया २६०,२८१,३०३,२२१ मनोरम्मतगदीगम्पारसि १४१.१४२ से सुपने, मनापपिपिहरग्ग पारामे ('पनापपिगिरस्म भारामेति पर रहन) विक्षिप, प्रदिनादान अभिगा - सामगुमिमापार -पान पगार्म १५२ -गौम्य ५८ पागाविया २९ -शिगुणवा -पगराष ८ - पानान, गगुन सान, पनुष्य ५ ·तिविध मनसा प्रसोचेम्यं दस धम्मा, परिपन्या २०७ -सोय्यं ३१६,३२० -परियोदाता २६४ - मिच्छादिद्धि ३१५ -भावेतब्वा ३५५, ५३६ - मुसावाद ३१५ - महाफला २६४,२६५ -वाचाय असोचेय्यं ३१७ - मोहविनयपरियोसाना २६५ -सोचेय्यं ३१६,३२० - रागविनयपरियोसाना २६४,२६५ -सम्फप्पलापं - सरीरट्ठा १६६ तिस्सो, विज्जा २७०,२७१ - सारणीया १६६, १७१ -वेदना :- समस -निज्जरवत्यूनि २७३,२७५ २७० -पातिमोक्खट्ठपना १५४ तीणि,ठानानि -दुच्चरितानि १८६,१६२ -पासंसानि, ठानानि २०३ ~ सुचरितानि - पुग्गला ११६, ११७,२१० १६१,१६४ २४० -- सयोजनानि -भिक्खुनो बलानि २६ -मिन्यता २६६ तुंरू, पच्चेकब्रह्मा । २३७ - वड्डियो २०८ तुमिता, देवा -विवादमूलानि १६० तेजोकसिणं १३५ -राजा १५३,१८५ थ -सम्मत्ता २६६ थीनमिद्धनीवरण -सयोजनानि १११,११२ ६१ दसमो गहपति, अट्ठकनागरो ३५४,३८७,३८८ द दिट्ठधम्मनिब्बानं ८५ दविखणेसु जनपदेश, धोवनं २७५ दिट्टि, पापिका २७२ दस, अकुसलकम्मपथा भद्दिका २७२,२७३ १४१,३१६ -प्रत्ययसे पटिच्च दुक्खनिरोधगामिनी, पटिपदा प्रसेतिया धम्मा दुक्सनिरोधी २८० - आघातपटिविनया दुक्खविपाको, धम्मो २१६ २६६,३२८ -पापीतवत्यूनि दुक्खसमुदयो, धम्मी २१९ - प्रादीनया, राजन्तेपुरप्पवेसने दुक्खुद्वयो, धम्मो २६६,३२८ दुवसं - कथावत्यूनि ३०,१६६ -कसिणायतनानि १६२ -कामभोगी २४१ ५८, ६७,२६८ दुप्पो, पुरिमपुग्गलो -धम्मा, मनुप्पना १६८ -भासवान सयाय २६३ -चीवर -माहारा २०० - एकन्तनिब्बिदाय २६५,२६६ -पिण्डपात -दोसविनयपरियोसाना -पुग्णनं नाथकरणा ११७-११६ -सेनामनं निदमनीया २७९ दुम्सीतो, पुग्गलो -पबजितेन प्रभिव्ह पच्चवैक्सितबा१६८ देवदत्तो 1 २०२ दुच्चरितानि, तीणि १३५, १४६ | दुतियं, शान २६४ दुविधेन वदामि, गामनिगम १४, १७, १७८, १७० १४,१६,१७८ -जनपदपदेम १४,१६,१७०, १७६ १४,१६,१७८ १४, १५, १७८,१७६ १५,१६,१७८,१७६ २६५ - ·[६] २०६ - धम्मो, राम्माविमुत्ति -- सम्मासङ्कप्पो -सम्मासति •सम्मासमाधि -सावज्जो - सासवो • सुखविपाको -'सुखुद्रयो . धोवन, अरियं - दक्षिणेसु जनपदेसु - २८२ , निाटो, मायस्मा २८१ । निक्कण्टका, नहरन्तो २८२ निगण्ठा, अत्तुक्कमपरवाभा २८२ -अनोतप्पिनी २६८,३२७ असप्पुरिमसम्भत्तिनो २६८, ३२७ अस्सद्धा २६६,३२८ अहिरिका २६६,३२८ कुहका २७५ - दसहि धम्मेहि समन्नागता २७५ - दुप्पटिनिस्सग्गिनो - दुस्सीला -पापमित्ता ३०१,३३१ -पापिच्छा - सन्दिट्ठिपरामासा ३३० निगण्ठो, नाटपुत्तो ३०१, ३३१ निग्रोपारामे, कपिलवत्युस्मि ३०१,३३१ ३०२, ३३२ / निज्जरवत्यूनि, दस २०७ २१८ २१८ २१८ २१८ २१८ २१८ २१८ २१८ २१८ २१८ २१८ २१८ - ३०१ १६४,३७१, ३७५,३७७ २७३,२७५ ६ / निटुंगता न न अनुस्सरितब्बो, धम्मो न प्रासेवितब्बो, धम्मो न उप्पादेतब्बो, धम्मो न बहुलीकातव्यो, धम्मो न भावेतब्बो, धम्मो । नसच्छिकातब्बो, धम्मो नदिया, किमिकाळाय नन्दियो, सक्को नव, अनुपुब्बनिरोधा -अनुपुब्बविहारसमापत्तियो - अनुपुब्बविहारा -- प्राघातपटिवत्यूनि - याघातपटिविनया ठानानि -तण्हामूलका, धम्मा ४८, ४६ १८, १९ "पुग्गला -सञ्जा -सत्तावासा नळकपाने, पलासवने -विहरति, भगवा नळकपानं, कोसलानं निगमो नाटपुत्तो, निगण्ठो नातिके, गिजकावसये -विहरति, भगवा नाथकरणाधम्मा, दस नासेवितब्बो, धम्मो निद्धमनीया धम्मा, दस २७६ ३७७ निव्वानं ६१, ६२, ६४, ६८ ४६ - सन्दिट्ठिक ८७ निन्यिदा, विरागत्या ३५८ निन्धिदाविरागो, विमुत्तिशाणदरसनत्यो ३७१ निम्मानरतिनो, देवा ४६ निरया, एकन्तदुक्ता ३३८,३३६ निरयो, पदुमो २३८ निरासवो, धम्मो ३२७ निरोधसञ्जा, कतमा १८७ १९, २०, २५ निरोयो निस्सयसम्पन्नो, भिक्खु ४२, १४१ नीलकसिण १६७, १६६ १९७, १९६ | नीवरणा, पञ्च ६१,१६२ नेवसञ्जानासन्जायतनसभा नेवसम्झानारामामतन ६७ ३६७ प ३६७ ११७-११६ पच्चे ब्रह्मा, तुरू ३३० पन्नोरोहणी, अरियविनये १६५, १९६ अरिया २३७ २६१,३०५ २६३, ३०५,३०६ नालकगामके,भगवेमु अ०४-५२ :

·१६८ - १६८ १६७,१६६ १६७ १६८ १६८ १६८ १६८ १६८ पुग्गला, दस १६८ १६८ १६८ १६८ १६८ १६८ [ .११ ] . पारिमं तीरं, सम्माविमुक्ति २८६ | पुरिरापुग्गलो, अक्कोपनो - सम्मासङ्गप्पो २८६ मनोतप्पी -सम्मासमाधि २८६ -अप्पियो पावायं विहरति, भंगवा ३१६ -अस्सद्धो पासंसानि ठानानि, दस २०३ -अहिरिको पीतकसिणं -पारदविरियो पीति, पस्सद्धत्था १६,३५७ -प्रोतप्पी पीतिसम्बोज्ज्ञङ्गो २७० -कल्याणमित्तो ११६,११७, २१० - कुसीतो १६, २०, २५ -कोपनी पुग्गलो, अट्ठमो २६ - दुप्पो २१३ • उद्धतो -पावा - उभतोभागविमुत्तो -पापमित्तो २१२ -कोधनो -प्रापिच्छो -- गोत्रभू -मिच्छादिट्ठिको - चतुत्यो - सम्मादिट्ठिको - छट्ठो -हिरीमा ततियो २६ पूरणो, कस्सपो - तथागतो अरह सम्मासम्बुद्धो ११६ पोखरणिया गग्गराय तीरे -तिब्बरागो २१२ - दसहि धम्मेहि समन्नागतो ३०२, ३३२, ३३३ व -दिद्विप्पतो ११६ बलानि, पञ्च -दुतियो २६ । बहुलीकातव्यो, धम्मो २१०,२११ बीज,पापर्क ११६ -भद्दकं २६ बेलुवगामके -पच्चेकबुद्धो ११६ वोन्झङ्गा, सत्त ११६ ब्यापादनीवरणं -पञ्झाविमुत्तो ११६ व्यापादवितरको २६ ! व्यापादेतब्बो, धम्मो १८० व्यापादो -परिहानवम्मी २६ | ब्रह्मवायिका, देवा ११६ | ब्रह्मचारी, पुराणो ११६ / ब्रह्मा, सहम्पति २११ ब्रह्मना, सनकुमारेन २२२ ब्राह्मणकुलस्स पच्चोराहणी २६१ ब्राह्मणा,लोरायतिका पुबेनिवास २०६, २१० ब्राह्मणो, जागुस्सोणि -वेलामो ४०, ४१ -सङ्गारवो २१६ १२, १४ ३०१, ३३१ २७२ २७३ - दुस्सीलो --धम्मानुसारी नवमो १६१,२७०,२७१ -पञ्चमो - पठमो ३३० ६२, १११ -सत्तमो -सद्धानुसारी - सद्धाविमुत्तो -सीलवा पुणियो, प्रायस्मा २०६,२१० २३८ ३७१ २६१ २६०,२६९, ३०३, ३२१ पुराणो, ब्रह्मचारी पुरिसखळुड़ा, तयो पुरिसपरस्सा, वयो ३०६ ·[ १३ ] , -सठो ७ ११४ . भिक्खु, वणं पटिच्छादेता मल्लानं निगमो, उरुवेलकप्पं ७४ -विनयधरो १०७ मल्लेसु विहरति, भगवा --विसारदी १०७ महप्फला धम्मा, दम २६४,२६५ -वीथि जानाति ३६२ महाकच्चानो, आयस्मा १३५, ३१० - सङ्घ न कसति ११४ महाकस्सपो, प्रायस्मा २२६ - सचितपरियायकुसलो १४२, १४५ महाकोट्ठितो, आयस्मा २७ २३२ | महाचुन्दो, आयस्मा २२५ - सतिमा ११८ महानामो, सक्को ३७२ - सत्ते पस्सति महाब्रह्मा .१४५ -सद्धो १०७ : महामोग्गल्लानो, प्रायस्मा २१,२२३ - सन्तुट्ठो ११८, १२० / महावने, कूटागारसालायं १६७,२०६ - सब्रह्मचारीनं न पटिसन्थारको २३२ । मातुगामो, दसहि धम्मैहि समन्नागतो -पटिसन्यारको २३४ मानो ६३,११२ - सब्रह्मचारीसु न कुपितो ११४ , मिगदाये, मञ्जनवने मिगसाला, उपासिका ३६२ २०६,२१३ - सावसेसदोही मिच्छत्ता, दस २३३ २६६ -सिक्खाकामो मिच्छादिट्ठिको, पुरिसपुग्गलो १६८ -सिवसाय न कह्वति मेषियो, प्रायस्मा ६. -सीलवा १०७,३८० मोक्खचिक २६४ -सुवचो ११७,११६,३८० मोरनिवापे, परिब्बाजकाराम भिक्खुना, उपसम्पादेतब्बो मोहविनयपरियोसाना धम्मा, दस २६५ --निस्सयो दातब्बो •सामणेरो पेसेतब्बो १५६ प भिक्खुनी, फजङ्गलिका १४२, १४५ यथाभतं निक्सित्तो एव निरये, -जटिलवामिका चत्तारीसाय धम्मेहि समन्नागतो ३५३, भिक्खुनो बलानि, कति २४० ३५४ -दस -तिसाय धम्मेहि समन्नागतो ११० । ३५२ -दसहि धम्मेहि समन्नागतो ३५० म -बीरातिया धम्महि समन्नागतो ३५१ यथाभतं निक्खित्तोएवं सग्गे, मगधेसु विहरति, आयस्मा सारिपुत्तो १६५, १९६ चत्तारीसाय धम्मेहि समझागतो ३५४ मग्गो, अनरियो २६६,३२६ --तिसाय धम्मेहि समन्नागतो ३५२, ३५३ -अरियो २६६,३२६ । - दसहि धम्मेहि समन्नागतो ३२६ -वीसतिया धम्मेहि समन्नागतो ३५१ - सुक्को ३२९ ययाभूतज्ञाणदस्सन, निविदत्थं मच्छरियानि, पञ्च ६३ -निम्बिदाविरागत्यं ३५० मनसा अधम्मचरियाविसमचरिया, तिविधा यामा, देवा ३७४ योनिसो मनसिकारो ३१६-३२१ १६४ मनोकम्मन्तसन्दोसब्यापत्ति, तिविधा ३४१, ३४२, ३४६ रथक २६४ २४० भिक्खू, थेरा ३५१ । - काही ३५८ -असोचेय्यं, तिविधं -सोचेयं, तिविधं ·[ १३ ] ७४ ७४ २६४,२६५ १३५, ३१० २२६ २७ २२५ ३७२ -१४५ २१,२२३ १६७,२०६ ३३७ ६३, ११२ - सतिमा सद्धी भिक्खु, वणं पटिच्छादेता ३६१ ] मल्लानं निगमो, उरुवेलकप्पं --विनयधरो १०७ मल्लेसु विहरति, भगवा -विसारदो महप्फला धम्मा, दस -वीथिं जानाति ३६२, महाकच्चानो, प्रायस्मा - सङ्घन कवति ११४ । महाकस्सपो, प्रायस्मा - मचित्तपरियायकुसलो १४२, १४५ / महाकोट्ठितो, आयस्मा -सठो २३२ | महाचुन्दो, प्रायस्मा ११८ महानामो, सक्को सत्ते पस्सति ३८१] महाब्रह्मा १०७ : महामोग्गल्लानो, प्रायस्मा - सन्तुट्ठो ११८, १२० महावने, कूटागारसालायं - सब्रह्मचारीनं न पटिसन्थारको २३२ । मातुगामो, दसहि घम्मेहि समन्नागतो पटिसत्यारको २३४ ' मानो मिगदाये, अजनवने ११४ । - सब्रह्मचारीसु न कुपितो - सावसेसदोही ३६२ मिगसाला, उपासिका -सिक्साकामो २३३ मिच्छत्ता, दस मिच्छादिट्टिको, पुरिसपुग्गलो ११४ -सिक्खाय न कह्वति मेंघियो, मायस्मा -सीलवा १०७,३८० मोक्खचिकं --सुवचो ११७,११६,३८० मोरनिवापे, परियाजकाराम भिक्खुना, उपसम्पादेतब्बो मोहविनयपरियोसाना धम्मा, दस -निस्सयो दातब्बो १५६ -सामणेरो पेसेतब्बी १५६ य भिक्खुनी, कजङ्गलिका १४२,१४५ - जटिलवासिका यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये, भिक्खुनो बलानि, कति २४० २४० २०६,२१३ २६६ १६८ ६, ७ २६४ ३७० २६५ भिक्खू, थेरा चत्तारीसाय धम्मेहि ममन्नागनो ३५३, ३५४ -तिसाय धम्मेहि सगन्नागतो ३५२ - दसहि धम्मेहि ममन्नागतो -वीसतिया धम्मेहि समन्नागतो ३५१ यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे, चत्तारीसाय घम्मेहि समसागती ३५४ तिसाय धम्मेहि समन्नागतो ३५२,३५३ - दसहि धम्मेहि समन्नागतो म ययाभूतनाणदस्सनं, निन्विदत्य मगधेसु विहरति, आयस्मा सारिपुत्तो १६५, १९६ मग्गो, अनरियो २६६,३२६ -अरियो २६६,३२६ । - कण्हो ३२६ । - सुक्को मच्छरियानि, पञ्च मनसा अचम्मचरियाविसमचरिया, तिविधा यामा, देवा असोचेय्यं, तिविध -सोचेम्यं, तिविध ३१६-३२१ मनोकम्मन्तसन्दोसब्यापत्ति, तिविधा ३४१, ३४२, -वीसतिया धम्मेहि समन्नागतो ३५१ ३५८ -निविदाविरागत्य ३५०1 ३१८ योनिसो मनसिकारो ३७४ रथक ·[ १५ ] सना, चतस्सो -नव १५४ १८४ १८४ सङ्गाह्वलं १२, १३, सप्पुरिससंसेवो १६१,१६४ सङ्घभेदो १५७ | सबलोके अनभिरतराना १८७ सवसामग्गी १५७, १५८ सब्बसद्वारेसु अनिच्छासा १८८ सचित्तपरियायकुसलो, भिक्खु १७२ सवेधम्मा, अमतोगवा १८४ सच्छिकातब्बी, धम्मो -किमाधिपतेय्या १५३ सन्तनिकानि, कम्मानि ३४३,३४५ -किंउत्तरा १८४ १४- -किंमोगा -किपमुखा १८३ ३२ -किपरियोमाना १८४ राझावेदयितनिरोधो -किमूसका १८३ सञ्छुपादानपखन्धो ૨૨ -किसमुदया १८३ सतिपढाना, चत्तारो ६१-६३, ६५, १६१, १९४ -किसमोसरणा सतिसम्पजऱ्या १६१,१६४ -किसम्भवा १६३ सतिसम्बोझिङ्गी २७०,२७१ --छन्दमूलका १८४ सत्तक्खत्तुपरमो २७ -निब्बानपरियोसाना सत्त,धम्मा २७० -पञ्चुत्तरा -बोझङ्गा १६१,२७० - फस्ससमुदया -साहारा -मनसिकारसम्भवा -विज्ञाट्ठितियो १४१ --विमुत्तिसारा सत्ता,ग्रामम्सरसवत्तनिका -वेदनासमोसरणा -तिरछानयोनिका ३३० - सताधिपतेय्या सत्तावासा, नय - समाधिप्पमुखा सतावासो, अट्ठमो ४२ । समणमझा, तिस्सो २७० -चतुत्यो ४२ समणो, गोतमो २४६ - छुट्ठो ४२ समाधि, यथाभूतनाणदस्सनत्यो ६६,३५७ ततियो ४२ - ययाभूतञाणदस्सनानिसंसो ४२ समाधिसम्बोवाङ्गो २७१ ४२ समिद्धि, प्रायस्मा ३० ४२ सम्बाधी ८४, ८५ ४२ सम्बोधिपविसकान धम्मानं, चतुत्यो उपनिसा सद्धम्मरसवन, साहार १६४ -दतिया उपनिसा सद्धम्मो, कतमी ३००,३२६ -दुतिया उपनिसा सद्धा - पञ्चमी उपनिसा सद्धो, प्रायस्मा पठमा उपनिसा सडो, पुरिसपुग्गलो १६८,१६९। सम्मता, देस -भिक्खु २२२ सम्मन्यवाना, चत्तारो सनाकुमारेन, बहाना ३७१ सम्मादिट्टिको, पुरिमपुग्गलो सन्दिट्टिको, धम्मो ८७ सरीरट्टा पम्मा, दस सन्दिदिक, निम्बान ८७ ससद्वारपरिनिन्यायो सम्पुरिमधम्मो, कतमो • ३००,३३० सहम्पति, ब्रह्मा २४६ १८४ १८४ -दुतियो -पञ्चमी पठमो -सत्तमो ·[ १५ ] १८४ सञ्जा, चतस्सो सत्त, १८४ १८४ सङ्गाहबलं १२, १३ | मप्पुरिससरोवो १६१,१६४ सवभेदो १५७ सयलोके अनभिरतमा १८७ सङ्घसामग्गी १५७, १५८ सन्चराद्वारेसु अनिच्छाराच्या १८८ सचित्तपरियायकुसलो, भिवसु १७२ सच्चे धम्मा,अमतोगया सच्छिमातब्बो, धम्मो ३०२ -किमाधिपतेय्या १८३ सञ्चेतनिकानि, कम्मानि ३४३,३४५ -किउत्तरा १४८ -किंमोगधा -दस १८३ -किपमुसा १८३ -नव ३२ -किपरियोमाना १८४ सजावेदयितनिरोधो -विमूलका १८३ सअपादानक्सन्धो -किसमुदया १५३ सतिपट्ठाना, चत्तारो ६१-६३, ६५, १६१, १६४ -किरामोसरणा १८३ सतिसम्पज १६१,१६४ -किसम्भवा १८३ सतिसम्बोसङ्गो २७०,२७१ -छन्दमूलका १८४ सत्तखत्तुपरमो -निम्बानपरियोसाना १८४ २७० -पञ्चुतरा १८४ -बोज्झङ्गा १६१,२७० फस्ससमुदया -साहारा १६४ - मनसिकारमम्भवा -विज्ञआणट्ठितियो १४१ -विमुत्तिसारा १५४ सत्ता, आभस्मरसंवतनिका -वेदनासमोमरणा -तिरछानयोनिका ३३८ •सताधिपतेय्या १८४ ४२ सत्तावासा, नव - समाधिप्पमुखा १८४ सत्तावासो, पट्ठमो समणसजा, तिस्सो २७० -चतुत्यो ४२ ममणो, गोतमो २४६ -- छट्ठो ४२ समाधि, यथाभूतशाणदस्सनत्यो ६६,३५७ ४२ - ययाभूतभाणदस्सनानिसंसो ६८३५७ -- दुतियो ४२ समाधिसम्बोज्झङ्गो २७१ - पञ्चमी ४२ समिति,मायस्मा ३० - पठमो ४२ सम्बाचो सम्बोधिपक्खिकान धम्मानं, चतुत्थी उपनिसा सद्धम्मस्सवन, साहारं -ततिया उपनिसा सद्धम्मो, कतमो ३००,३२६ -दुतिया उपनिसा सद्धा १६१ पञ्चमी उपनिसा सद्धो, मायस्मा -पठमा उपनिसा ३ सम्मत्ता, दम १६८,१६६ सद्धो, पुरिसपुग्गलो २६६ २२२ सम्मप्पधाना, चत्तारो -भिक्खु सनडकुमारेन, ब्रह्मना ३७१ सम्मादिट्ठिको, पुरिमपुग्गलो १६८ ८७ मरीद्धा धम्मा, दस सन्दिट्ठिको, धम्मो १६६ सन्दिट्टिकं, निब्बान ८७ मसद्धारपरिनिन्यायो सप्पुरिसधम्मो, कतमो ३००, ३३० सहम्पति, ब्रह्मा २४८ --ततियो ८४, ८५ - ४२ -सत्तमो ४ ४ ४ ·[ १६ ] १६ ६२,११ २१. ३२. सहस्सी, लोकधातु १४५ | साहारा, भवतण्हा सहस्स, अपरगोयानानं १४५ -विज्जाविमुत्ति - उत्तरकुरूनं १४५ सिक्खादुव्बल्यानि, पञ्च - चातुम्महाराजिकानं १४५ / सीलब्बतपरामासो -- जम्बुदीपानं १४५ | मीलवा, पुग्गलो -तातिसानं १४५ -तुसितानं सुक्कमग्गो, कतमो १४५ --निम्मानरतीनं सुक्को, मग्गो १४५ -परनिम्मितवसवत्तीनं सुखविपाको, धम्मो १४५ -पुबविदेहानं १४५ / सुखुद्रयो, धम्मो -ब्रह्मलोकान १४५ । सुखं समाधत्यं, समाधानिसंसं -यामानं १४५ | सुचरितानि, तीणि -सिनेरुपब्वतराजानं १४५ - साहारानि साकेते सुतवा, परिबाजको साधु, कतम २६७,३२५ सामण्डकानि, परिव्वाजको सुदत्तस्स उपासकस्स पुत्तो, सद्धो १६५, १६६ सारणीया धम्मा, दस सुभूति, आयस्मा १६६,१७१ सारिपुत्तमोग्गल्लाना, पेसला सोचेयं, अरियस्स विनये २३६ स्वाक्खातो धम्मो भगवता सारिपुत्तो, आयस्मा ('आयस्मा सारिपुत्तो' ति पदे दट्टब्ब) संयोजनानि, तीणि -दस सावज्जो, धम्मो २६८,३२७ - पञ्च उद्धम्भागियानि सावत्यियं १०६, १०७ -विहरति, भगवा - पोरम्भागियानि ६, २०, २४, ३५, ११८, १३७, १५०, १६६, | ससप्पजातिका, तिरच्छानयोनि १७२, १८५, २०१, २०२, २०४, ससप्पनीयपरियायो,धम्मपरियायो २०६, २४१,२४८, ३५१ सासवो, धम्मो २६८, ३२७ साहारा, अविज्जा १८६ । हिरीमा, पुरिसपुग्गलो २६६, ३२८ २६६,३२८ ६६,३५७ १६१ २६४ १७ ३७६ ३१७ ४७ १११,११२ १११, ११२ प्रत्थस्स पत्ति हदयस्स सन्ति अप्पया ते मनुस्से अप्पमत्तको अयं कलि असेसेन च सीलेन पापायिको नेरयिको फहं धम्मं विप्पहाय फामन्छन्दी च व्यापादो गतियो सट्ठी जनेतस्मि तमाभिरतिमिच्छेग्य धनेन पन्नेन पयार यति गाथायो १३५, १३६ | नमो ते पुरिसाजा ३०७, ३०८ | पुरिसस्स हि जातस्स २३७, २३६ | ये च सो सम्मदरसाते १११ | येस सम्बोधियङ्गसु १५८ | यो निन्दियं पसंसति ३०७,३०८ सतं महस्सान निरखुदानं सद्धाय सोलेन च योय यति ३०७,३०० राये पञ्चङ्गसम्पन्नो २०८ ३६६,३७०० २३७,२३६१ ३०७, ३०८. ३०७, ३०८ २३७,२३६ २३७,२३६ २०६० गुणा सहसरा मामणी ·[ १७ । 211 ११७,२००,२0१ 1 ... ३७६ उपमायो सुरियस्ग, भिवषवे, उदयतो एतं पुवङ्गमं ... सेय्पयापि आकासे मेय्यथापि, पानन्द, सुसिनो दुनग उप्पज्जेय्य ... 'सेय्यथापि, आवुमो उत्तिय, रजो पच्चन्तिम नगरं.. मेय्ययापि, पावुसो, काळपघसे चन्दरम या रत्ति वा सेय्ययापि, आयुमो पुरिमो अड्ढो व रामानो अड्डयादं वदेश्य .. मेय्यथापि, पावुसो, पुरिसो दलिद्दो व समानो अट्ठयादं यदेय्य ... सेय्ययापि, आवुसो, पुरिसो सारथिको गारगयेसी सेय्ययापि, यात्रुसो, रुक्मो मायापलासविपनो. सेय्यथापि, आवुसो, रुक्खों सासापलासराम्पनी ... सेय्यथापि, आवुसो, महायको राहायक एवं नदेय्य ... सेय्ययापि, भावुसो, सिलायूपो शोळसकुक्कुको ... सेय्ययापि, आवुसो, सुखिनो दुक्सं उप्पज्जेय्य सेय्यथापि उदके सेय्यथापि, उपालि, दहरो कुमारो मन्दी उत्तानसेय्यको.. रोय्ययापि, उपालि, महाउदकरहदो रोग्यचापि ता पुरिमिका देवता सेय्यथापि, नन्दक, पाणको चतुप्पादको अस्स .. सेय्यथापि, नन्दिय, भिवस असमयविमुत्तो करणीयं प्रत्तनो न रामनुपरराति सेय्यथापि नाम दळ्धामा धनुग्गहो सिविखतो.. सेय्यथापि नाम पक्सी राकुणो येन येनेव डेति ... सेय्ययापि पक्खी सकुणो सेय्यथापि पथविय सेय्यथापि पुचे अगारियभूतो सेय्यथापि, ब्राह्मणा, चत्तारो पुरिसा चतुद्दिसा ठिता सेय्ययापि, भन्ते आनन्द, पुरिसो एक निधि गवेरान्तो... सेय्यथापि, भन्ते, पापस्मि सुचिं पि निक्खिपन्ति ... सेय्यथापि, भन्ते, इत्थी वा पुरिमो वा दहरो युवा सेग्यथापि, भन्ते, उसभो छिन्नविसाणो मूरतो. सेय्यथापि, भन्ते, चण्डालकुमारको क्लोपिहत्यो... सेम्यथापि, भन्ते, तेजो गुचि पि डहति असुचि पि डहति सेम्पयापि, भन्ते, पठवियं मुचि पि निसिपन्ति असुचि पि निक्विपन्ति सेय्ययापि, भन्ते, पुरिसो मेदकथातिक परिहरेय्य .. सेय्यथापि, भन्ते, रनोहरणं सुचिं पि पुञ्चति ममुचि पि पुन्यति सेय्यथापि, भन्ते, वायो सुचि पि उपदायति असुचि पि उपवायति सेग्यथापि, भिक्सवे, भपष्णको मणि उद्धसित्तो पेन येनेव पतिद्वाति ... सेय्यथापि, भिक्सवे, अरससस्स फिञ्चापि एवं इच्छा उप्पज्जेय्य ... सेग्यथापि, भिक्सवे, आदित्तवेलो वा मादित्तगोगो वा... प्र०४-५३, - २५१ २६१ १८, १६ ३८७ २२ ... ... २३ २२ २१ २३ २२ ૨૨ ३४२,३४५ २३३ १७३, १७८,१८२ ·[ १६ ]. १५२४ १६ २६ २५७ २६ सुद्धिपणं पिढे पन्तिपं असुद्धपाठो सुद्धपाठो पिट्ठ पन्तियं सुखपाठो मसुखपाटो प्रसवितब्बो असेवितब्बो १६३ १० ० असवर • असंवरं तेनावसो तेनासो १६५ ३, १३ एकवीजिस्स एकबीजिस्स प्रसवितब्बो असेवितब्बो २३२ (सिरो) १३२ २३२ सेवि- सेवि- २४५१८ प्रत्तान मत्तान, ३४ १३, १८ हीन हीनं गतानि गत्तानि ३५ १ अत्य अंत्यं २८० १६ मिच्छादिट्ठि मिच्छादिट्ठि, ३५ १४ विप्पाटिसारिनो विपटिसारितो समग्गननन्दी समगनन्दी ४७ २७ नोहमस्मि पन्नोहमस्मि करेग्य करय्य ३६६ २२ समापपन्नस्स समापनस्स ४६ १८ ३७२ २६ सय्यथीदं • सेय्यथीदं बुद्धानुपस्सति बुद्धानुस्सति इमे ३८४ १५ बेसाली वेसाली इम तस्सा तस्स वेलुवगामको बेलुवगामको उपक्खा. थेरा ३८६१८ उपेक्खा. थरा ११६ १५ सक्कोति क्किोति.. १६ अप्पभाणेन अप्पमाणेन १३४ २६ पनत पनेतं ३८७ E १३६ ५ योगक्खमं योगक्खमं चोदेतुकामन चोदेतुकामेन ३६६२१ सारिपुतं सारिपुतं १६७ ३६८ १७ रससु रसेसु १०६१४ " दु :०१