·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·1400AA10840000000000000000000000
wware
avita
॥ अथ चपुभारत
प्रारंभ: ॥
Sentensitional

·C + श्रीगणेशायनमः ॥ कल्याणवोविधतांकरटमदर्धनीलोलके डोलमालपरवेलला कोलाहलचुरेबारिवारले पत्नवेतंडरत्नंसतत परिएलकर्णतालप्ररोहद्वातांकरार्जिहीदरविव फणाशंगभग काफलानांविपुल भुजविराजीरलक्ष्मीविभूना ॥ 'हमितनुरपुरेश्रीरस्तिमाहस्तिनाख्यारिपुजनदुरबापागजधान कुरूणां ॥२ यस्थामुदग्रनृपमंदिरचंद्रशालावातायनेनिवशा पुषिप्रसक्तरं ॥ दीपायधृममापिकांगिगिरांशुबिबेमोहात्कुरंगइतिमुग्धजना- वदति ॥ ३ ॥ ग्रीष्मेपुशीतकरकातळतोदरामुयद्गोपुराग्रिमदरीपुपधागतस्य ॥ विश्राम्यतोहरियस्यचिलंबनेपुचिन्ह दीयदि- नमंततिदीर्घभावः ॥ ४. ॥ यंत्रांगनावदनयामेवनीशल्दप्यच्चंद्राश्ममौवगलितः मलिलप्रवाहः ॥ वृंदाग्नेंद्रनगर्गबृहदुत्मवाय- १ करटः गंडस्थलं. २ धुनी नदी ३ कलोलः महालहरी. ४ लोलयः भ्रमरः ५ मुखरितं नायुक्तकृतं. ६ प्रन पुगतनं. हस्तिश्रेष्ठोगजाननः वेतंडरत्नमितिगजाननपर्यायविजयंत्यां. ८ जिहीर्षा हरणेछा. ९ दर किंचित्. '. तुहिनं हिमं. ११. वंशः कल मात्र बंशः वेणु ग्वादीमुक्ताफलसद्भावात्रूपकं. · १२ विभूमी महन्वं १३ हमिता तुच्छीकता. १.४ मुर पुरश्रीः अमरावती शोभा. १५ बानायने गवाक्षे. १६ वषि अमृतमये धावल्यद्योतनामिदंविशेषणं. १७ शीतकर कांतः चंद्रकांतः १८ हादह यम्य मर्याश्वस्य. १९ तदीयानि श्रीमतुसंबंधीनि. २० यासवनीशः चंद्र: 369 तंडरत्नं ·स्न २ चं.भा. पंकेरुहाणिपरिखामवतीर्ययस्यांप्राकारभित्तिमभितःपरिवेष्टयंनि ॥ अंतस्थिनिविदातामवलाजनानामाम्यनिजेनुमरिखलानिकि लात्मभामा ॥ ११ ॥ गद्यं ॥ याखलुपुगकुरुपराधिपापराधममेधितक्रोधेनहलधरेणनिजायधेनहठात्कर्षणशिक्षया प्रोनममुलिस शिक्षितिभागनयानदीभुवनभूपणायमानांभोर्गेवामान्मनाविजेतुंभागीरथीपाथःपथैनावतीर्यकृतभ्रस्थानेवाद्यापिपरिदृश्यने ॥ पद्यं ॥ उपेत्यनांपांडुरुंदारविक्रमः प्रजामनः फल्लवयनप्रशासनात् ॥ यशः प्रकास यमुनामवीमरवैनिनायलोकनिर्जनाम वाच्यतां ॥ १२ ॥ गद्यं || यंपगारमुनोनिखिलावनीदेशावनायनिजजननीनिदेठावनम्रमनामनागितराश्चर्यतपश्चर्यालंकीणः समानोदर्यस्यविचित्रवीर्यस्यकुटुंबिन्यासुबालिकायामंपादया माम ॥ प ॥ चित्रग्जिगतीनलेस्यन श्लाघयामामनरेपुकोबा मयत्स्वयंपांडुर्गपस्वकेनगुणेनरक्तानकरोन्ममस्तान् ॥ || अंतर्भ वत्कृष्णमृगाजिनांकःमुनिर्मलैःघोडशदानकीर्तः खंडेर • नदीय भुवनं तस्य शेषावतारस्त बलभास्य भुवनं गेकः .२ भागवती पानालनगर ३ पल्लवयन अंकुग्यन् विकासपन्निन्यर्थः ४ यमुनास वासरेवेः यमनामखी भागीरथीतस्या : मरवायः मित्राणि सदृशा इगर्थः तः ५ निजनामयाच्यता निजनाम पाडुनिनाम नस्पवाच्यता शुभ्रत्वं ६ मनागिता वही . रकान निरगान अनुर कांय आंगनं यं यः । ८ ·9." 4533मंदाकिनीतिलभतमहतीमभिख्या || खिलकालनिवेदनायघंटामणेराभिहतस्यघनारवेण ॥ ६ ॥ वक्रेविलामणिदपणधायमाणवामाहिमाशुरामत्यवधाययस्या । आदर्शबिंबधृतिरश्रुतदृष्टंपूर्वातस्योततादृशाधियविनिवारयति ॥ ॥ आलापकालममपल्लवितांकवीणासौरभ्यपातिमधुपारव संकुलस्य ॥ तंत्रीस्वनस्यसमितौतरुणीस्वनस्यजानातियत्रचतुरोऽपिनतारतम्यं ॥ ८ ॥गालीननामविगणय्यमुखीममाजेपश्चा स्कृतस्यकँमितुःप्रणयप्रकोपात् ॥ Kग्धाःममीक्ष्यमुकुरायितरत्नंभित्तौछोयांक्षणानुतपनंग मयंनियस्यां ॥ ॥ ९ ॥ चित्रंदिदर्शयिपु, गाजनितस्ययस्यांमध्यविनैवविधिनामहिलाजनस्य ॥ अंगनितंबजघनादियनोयनोधस्तुगंकुचाद्युपरियातिननोनुकलं ॥ १० ॥ १ मंदाकिनी मंदंन्यूनं पापं करोति मंदंगछतोतिवा मंदाकिना भागीरथी. २ का िनिकः कालनिवेदिभिः ३ धनः गंभीरः गरेः विश्रांतिकालवान स्पामेष गंभीरध्वनिश्रुतिः - आदीनानः दर्पणे विचमा पले हर्गः अमावास्या त पर्यतविवधति: चंद्रावियनत्त्व, , ममिती सभायां ६ शालीनता धैर्याभावं कभितुः कांतस्य मुग्धाः अनिपुणास्त्रियः ६ छायां प्रतिबंव अनातच १. अनुन पनप याना छ'यया मताप दामन मनोतिनारे १११ महिलाजनस्य स्त्रीजनस्य. ८ ·चं.भा. .. नवरंकरकुर्वाणोगीर्वाणगणचक्रवर्तिविक रमेणविविधमगचक्रवधंविधानमुपचक्रमे ॥ ५० ॥ भूभुनोस्यसविधेविच- स्ल ! रंत्यो जमद्रमुनयोशिशोभा !! तुकामान गमपुरनाम गया || १६ || लोणीपन'मदकलंप्रनिकृष्णमारंतूंणी मुग्वेपतितपाणिनग्यांकुरेस्मिन् ॥ एणीकुलानितरले यमुनालानां वेणीमिवाक्षिवलनविपिनेवितेनुः ।। १७ ॥ कुरंगयूनांकुरुते स्मभीनिगगे कुलस्यामनदीधितेनः : ॥ मजातिरेपांतनुतेकलंकामिनीवगेपादियुभि: सपाडुः ॥ १८ || प्रजवंहयंगमयतेतनम्नतः पतिनानपायाललीयालाकिकाः ॥ गहनेव पिपिटानत्वमाचग्नग्रहणेवगह कुलवनीभुवा ।। १२ । वेशंतपंकविन्दतेविनि वृत्यमद्य ः प्रत्युद्यतांध्वनिमत्मरिणाहयस्य ॥ भदायवन पोत्रयतामतानी दारवाद ममहिष्णुग्विांतमेपा ॥ २० ॥ तर्णप्रधा व्यनुरगंस्वयमन्यनोमोपडुः कुलंग्विवाग्लुलाययूनां .॥. अग्रेविणकरधनन दुविधत्वात्मत्यापितद्विरदभावविपर्ययाणां । २ सर्वसमश्या सर्व समुदायेन, २ नगी मन्त्रा. . गमयते प्रश्न तम्मै , वननी मार्गः ६ वेदात अल्पसर : ७ वनपोचवता वनसूकराणां, ८ भूदारः राजा मकरश्च. ९ ललायः महिए ३ वा प्रवाह. निगामा दिन १ .. टपताना म.न.पा न.

·मुष्येदरकारिधात्राभूपायमधेर जर्ननिवांत १५ :! जानिमाहे पर एयर को गाको पानं क्रमः । कुर्ती यथारमांसमुद्रकांचीचसमद्रकन्यकां ॥१५॥ गद्यं ॥ अथकदाचनमृगयोपलालिनदंदयानरेश्वरोऽयमश्वेशशिश्वेनते जमिविश्वा- निशायिनिरयविजितमातारीश्वनिकृताधिरोहः पार्बधृतविश्वकद्रुभिरने काँगुरोपकरणानुगेधैर्योधैरनुद्रुनो मृदुभद्रविनयाभ्यां- यदुमद्रतनयाभ्यामनुविद्धः सिद्धगणगामनीयमहिमवतोहिमवतोऽवजगाहेमनीमटवीतटवीथिका ॥ तत्रनाय दनालकव- नमल्लिकामतलिंकोद्वेल्लिंतधम्मिल्लोवलग्नदृढलग्नकच्छपुटविच्छुरिनच्छुरिकोनिपंगानुपंगमामलन मामललितः परनिगम पर १ निग्राहः ग्रहणं २ चंक्रमः गतिः ३ शकुंतशिरयः शाकुंतीनां पाता इशः पानः गरुडः मा व ग्ध वाहनंयम्य मनिष्णः समुद्र कांची पृथ्वों उपलालितं उन्मुकं.६ विश्वकद्रुभिः मगया कारim L पटका प्राम्त' ६ टेलितः ऊपधः १ . व लग्नं मध्यः ११ कछ पुटं पडदाळइतिप्रसिद्ध % 3EECH ·१ घवमानस्यकर। ४ चं भा०दिमानोमानसमरोरविंदमकरंदविदग्दोहमौरभ्यपारदृश्वानोमातरिश्वानः ॥ अनंतरमपरं त . . स मंतन ठाकुंतरवानिरंतगदगं नरादखिलमगंकुलारण्यादर.. वनमानजवनमरोश्रमरा :सरणिमनुमरमाणस्तदीयत नरहचित्र- विदुचिनिकरियाविरैर्गगनंममुत्पनदिःग्युलोभिग्नुमीयमानतुरगगनिदरमंतिपपात ॥ ननावक्कचनलन गुमपरिम मनरनाथः परिकथितनरूणिमप्रथिमकलेवरमशिथिनर निगुग्यमनाथंहारिणामिथुनंनयनपयस्यानिधीचकार ॥ ५० ॥ निम्मे- नवाणेन जघानताम्मन्युग्मेनराणामधिपः पुमामं ॥ बांनायुगकारममौमहानायन :महमाललंये ॥ || गद्यं ॥ गतः कृपामंदमना किंदमनामधेय:मदॉनितनु स्यंदमानरूधिरेणमहारुपाकल्पविकल्पमहापानस्मिन्महीभतिसंभोगमभेदे कमभोज हगांदभाँलिमिवमहस्राक्षःशापमुदस्राक्षीत् ॥ तदनुतापमापेनविरचितमनस्तापेनतेन पेनचतुरंगबलमिवमप्तांगंराज्यम १ मंदिनवचमोः मंदित ग्वाः मंदीरुतवेगाचमग्यः मे नामकधीनि येनगम्य २ तनरुहं लोम ३ बातायः मगः ५ जानायुरनः जातः आयुषः अंतोयस्पस : दानिता इधा युक्त्यर्थः ६ महारपा महाबणेन ७ .ल्पर विकल्प नही. कालिममर्द सोनाया । मह! ति गह तेच ९ दलिया •. ४ .

·॥ २१ ॥ आकंयक्षिपिहयार वान सहानामूलंकुपिनधियस्निगेविषण | व्याधयांतिकन पक्षा निचव नापनरपिन - रालशेकुः ॥ २२ ॥ कुरुलांनतनःमहैववाम्कुलकटस्थकृतांतवाहने न ॥ मदधिगयाम दाग महिपोपेनिनवान में प्रय Hai ॥ नलचित्रमवनी पनेस्तनश्चंद्रहासपन नंचकारयन : गोपिने वनमध्यवयंयापकनिवडीलनं ।' मन मस्तारामागवनं नवनाध्यमलालविवाजिना ॥ ममगिरोहग्यो मददाति बोनु च गाय॥ - - , घोपमवकर्ण्यविनिर्गतानांहुंकुर्वतांतरणकसरिणागुहाभ्यः॥ याकेवलप्रथममानन५ वमले स्नाचतानव गद्यं ॥ एवमश्रांतमृगयापरिश्रांतमपरिमिनस्वेदशीकरनिकरकोरकिनफॉलमलमातेनिरेतमाश्यानंतुहिनगिरिदेश्यानंदनीयम २ टम्यः मूल पुरुषः ६ चर्यया ७ पुंडराकानवहः व्याघ्रतम् - मीन संकोचंच. डागरुः घातुकः १० मनु जपेन गज्ञा. २.१ विकारः धनुः १२ पंचतां विस्तृततां मर च १३. 'फालं. भालं. १.४ आझ्यान गुःक ३ मंडलायं करवाल : ४ चंद्रहामः करवाल: चांदकाच. ५ वनंअरण्यं जलंच. १ तिरः वक्र स्थित्या. सितकमल समुद - ·चं.भा. वेतिमातुधुरितातपृच्छया । प्रलोभनुल्यंप्रवदंतमर्भकंमुदाहसन्जिप्रतिमूर्ध्निपुण्यभाळ ॥ ३५ ॥ निद्यतपितृभिस्त पत्यधनः स्त, १ पुमान् ॥ अध्वनीनैरतिश्रांतैरवकशीवपादपः ॥ ३६॥ कदापितातशब्दस्यकल्पभूमिरुहामिव ॥ नार्थ भवितुमर्हामिनरवाहन संनिभः ॥ ३७ ॥ किंभोगवैभवयशः क्षितिजीविताद्यैरंभोरुहाक्षिनियमैरनघैस्त्वमेव ॥ शापानिरेकदवपावकगायिनोमेनापा पनोदविधयेतनयंप्रसूष्व ॥३८॥ गद्यं ॥ इत्यमंकोचनःशोचतःपत्युरप्रभुविममग्रमंदाक्षरमणीयमंदाकैरमणीयंत्रितमिदंवचनंपधापि कथयामास॥राजन्पुराखलुपिताममपितामहममानस्यनिशांतमधिवमतःकृशांतनुलनातपमावहतापिदिशांततिपुनिशातरविका तिभृशांतरंगरुचांतरंगपरंपरांतरेलयितुरगतिमनमोमुनेरुपांतपरिचरणायमामनुशासिनशैवराज्यामपिनियोज्यामकरोत् ॥पद्यं ॥ ततोनिदेशान्ममयेपुलब्धंमयामहायत्नजुषामहः ॥ आरामवल्लीरपरहायनस्यभ्रंवल्लिमेवप्रतिपाल्यतस्थे ॥ ३९ ॥ यथायथामेव १ अध्वनीनैः पथिकै २ अवके शो बंभ्य दत: ३ अयान अनि विभिः सोम - रज. प. ५ मंट: .. मंदागीयंत्रितं मंदानिरगाजनोनयने याद असा पा इत्ययः + तरलयितु प्रसारकस्य १० निरोग्यां दामा, ५ -- नेट.प्रा.. कर ·पित्र्यसज्यत ॥ पद्यं ॥ अष्टांगयोगानवतोम्यराज्ञमित्रानमामान दकंदमतं. वनस्यानिलिसौधोदीपिसिंहासनतां जगाहे ॥ २९ ॥ गद्यं ॥ अहोनरपतितापसयोःसमानरूपफलमिदमाचरितं ॥ तथाहि ॥ पद्यं ॥ वाणशापप्रयोगाभ्यांबाधितो तावुभावपि ॥ तपस्विनायतःसद्यस्तादशीमुपजग्मतुः ॥ ३० ॥ ग• ॥ क्रमादतिपनिनेचावरोधवधृजनानुरोधगुणदात्रेगणरात्रे ॥ पद्यं ॥ अपाकरिष्यन्ननपत्यभावमप॑त्यभावंभुवनकरिष्यन् ॥ उवाचदेवीमुचितम पांडुरूपॅव्हरेजातुचिहृदक्षः॥ ३१ ॥ परिपालय तोपिमेमहींपरिपूर्ति तनूजदुर्गतेः ॥ प्रजयाहिमनुष्यइत्यमोप्रथनहिश्रुनिवर्णपद्धतिः ॥ ३२ ॥ गात्रंनकेवलमशेपqधोपलाल्यं गोत्रंचतत्रभवतःकुमुदैकबंधोः ॥ आँपांडुवर्त्तनइनिस्फुटमद्य मन्येयम्मात्प्रजान लभन्ने यदुवीरकन्ये ॥ ३३ ॥ नह्यतीवविधिरप्य मुतानांनानेफलमितिश्रुतिमिद्धे. जीवनोममयवाहवामाध्योमीलनोपिनत्थापग्लोकः । ३४ ॥ अहंकिमंबाकिमभीष्टतापदेत १ तपस्वितां तापसत्वं शोच्यत्वंच. २ दाब छेदके. ३ अनपत्यमा नास्तिपन्य संतनिर्यस्य तस्मयं १ . पत्यभार नास्तिपन्यः अभावोयस्मिन्त त्. ५ उपन्हरे एकांते. ६ बुधाः देवाः . --. च. ७ तत्रभवतःपज्यस्य. ८ आपा नन "यतं. नाते सोमवाते ददातीत्यर्थः १० हवः युद्ध पजश्च. ११ मीलतः मृतस्य. १२ परलोकः शत्रुलोकः म्वर्ग श्व. .. • ·स्त.१ ६ चं. भा. भवानात्मभवान्मयिविकमदनुकंपा:संपादयियंति ॥ प° || इतिनपायकृपायतचेत रोग- हं । अदानवणी डमहर्पतेरभिदधेरतिसंगमनंघिना ॥४५॥ इतिवचनमयींमुघांकिरतीयदुन पतेस्तनयाप्रशंममानः ॥ पतिरनुमनुतेस्मपोरवाणाप्रं कृतमहोत्सव पारदर्शनाय ॥ ४६ ॥ तदनंतरं || धर्मात्प्रापयुधिष्टिरंपवनतोभीमचभीमंद्वियांजिष्णोजिष्णुमतीवर्धष्णुमनघाकुंती मुनोवैद्यया ॥ अन्यामापित्यैवतत्रनकुलंरूपास्पदंगाप्पन मच्छोत्रंमहदेवमप्यजनयामत्ययोरांतिकात् ॥ ४७ ॥ तदनुवासव नंदैनसंभृताःमपटुगीनिरवप्रमंदालथः ॥ सुमनमस्तुयथोचितमाचरन्निपननं भुविनृत्यविधिदिवि ॥४८॥ जन्मोत्सवोमहानेषांज लमत्यछमावहन् ॥ विामनन्यमामान्यांव्रीडांकुंभभुवोऽनयत् ॥ ४२ ॥ स्वस्थचक्रगतिमख्युःस्वयमप्याथिदाइव ॥ जवात्प्र दक्षिणज्वालाजज्वलुर्यज्वपावकाः ॥ ५० ॥ सोमोदोभीममभूनिमंझनाशोचवत्तथा ॥ संकुचन्निवसंस्पर्शसमीरोमंदमाववौ ॥ १ अदशनवणपीडं दशनाः दंता तेषा यापोडासानास्तियस्मिन् दक्षयज्ञेषगःदंत भंगात. २ प्ररुतमहोत्सवः पुत्रमहोत्सवः ३ सच्छात्रं समानं. ४ नासत्ययोः अश्विनी कुमारयोः ५ नंदनवन नंदनः पत्रश्च. ६ प्रमदालयः मत्तभ्रमराः कामिनीपंकरच. ७ सुमनसः. पुष्याणि देवाश्च. ८ विद्यां जलस्वच्छीकरणविद्या अगस्योदये जन्माननिर्मलानिभवतीतिपुराण प्राधिः ९ सामोटः चराध महः- ६ PREE ·नयत्नजन्मनानिदाधनोयेननिपिन मंगकं !! नयापथावर्थतना पानिमहा यकामा मन विल्लरी : . : वनस्नस्यन पःकृशस्यसरूपतामाप्तुम्विाश्रयद्भिः ॥ दिनदिनेमेदयनीयरूपरगैरशेषेरतिकार्यमापे ॥ ४१ ॥ आपादनेनसमिधामभिषेकवा रामभ्यर्चनासुमनमामपितापसेद्रः ॥ मय्येवशिष्यजनताममतांतितन्वन्नंतेवेमंतमपिकोपमपाचकार ॥ ४२ ॥ एकांममांतत्रव सन्कदाचिदेकांसमापार्श्वगतामवेक्ष्य ॥ ममाधिवृत्त्यासहमौनमुद्रांममापयामामतपोधनेद्रः ॥ ४३ ॥ गद्यं ॥ वत्सेभवत्सेवामंप्रदा येनसंप्रतिभृशंप्रसीदामीतिव्यात्दृत्यममुनिरनुकंपितचेतामह्यमत्यर्थमभीप्सितार्थममापन परतंत्रंकमपिमंत्रमुपादिशत् ॥ प द्यं ॥ अपिऊधामावसनेरमुष्मान्मत्वागुरुत्वंवरमंत्रलाभे ॥ अपुष्पवत्यामपिमेदशायामामोदभारोधिकमाविरामीत् ॥ ४४ ॥ गद्यं ॥ अधुनातस्यप्रभावेनशतमखमुखासुनिखिलामुलेखलेखासुयेयेपरोस्तेिनेरहसिध्यानमात्रसाध्यसान्निध्याः स्वस्वानुरूपगुणवि १ तापसः ऋषिः वृक्षविशेषश्च. २ अंतेवसंत समीपे वसंतं शिष्यंच अनेक शिष्यकार्य काग्न्यिात् मय्येव तस्य सर्व शियविषयिणीपी तिर्जातेतिभावः ३ समां वर्ष. ४ समापनपरतंत्र दापन तत्परं , गुरुत्वं देशिकत्वं. ६ अपुष्पवत्यां पुष्यंरजः कममंच तदभाववत्या. ७ आमोदभारः हर्पसुगंधयोः अतिशयः ८ लेग्रलेखासु देवपंक्तियु. ९ पसाः श्रेष्ठा' ·स्न १ • भा०मासलमुत्तमागप्याथ्रायजानुकृतचंक्रममाश्रमांते ॥ वाहालनैववहनाद्विररामावत्कौतृहनतुक पाचनतापमाना ॥ ५९ ॥ वृद्धतापसपुरःप्रसारितंवेणुदंडमवलंब्यशैशवे ॥भावयन्निवगढापरिग्रहंभाविनंपवननश्च वाग्म. ॥ ६ ॥ मुनिसुनेरनिशेपजुषो वनेमुहुरमीनवशैशवकेंलिपु ॥ मलिनतामनयंतकलेवरंमद कलाकलभाइ इवधूलिभिः ॥ ६ ॥ तत्रतत्रमृदुपांमुषुपांडोः पुत्रपा दतलविन्यसनेन || छत्रकेतुकुलिङ्गःस्फुटरेवैश्चित्रवत्यभवदाश्रमभूमिः ॥ ६२ ॥ लीलास्मिनः मृतयुगाद्गलागिालाजलानाल लिनैःपृपद्भिः ॥ वालादधुस्तेल्टदिमौक्तिकानांमालाधुनोल्लेख नरंध्रसूत्राः ॥ ६३ ॥ अत्यंतबाल्यादमृनायिनाभिरन्योन्यम/क्तिभि राव्हयत्सु ॥ मभीमसेनोऽजनिपांडुननुप्वोकनामापिचपूर्णनामा ॥ ६४॥ ग .॥ तदानीमयमंबालिकामृनुरविलंबितंसंक्रंदन इवपंचनंदनागमसंपदातयामुइममितांवभार ॥ १० ॥ पुचेनेपुक्रम पोधिनेविलोकयंत्याविहरत्म्मुकुंत्याः ॥ आप्याययामासतु १ सृक्कयुगात् ओष्टप्रांतयुग्मात्. २ धुतोलेखनरंधमत्राः धुतंरहितं उखनं उगाने धमत्रच पागला.. ३ पंचनंदनागमसंपदा पंचाना नंदनानां णां आगम' प्रात्रिः तारा संपन्न पो जानां नंदना पुत्रा ·५१ ॥ कवकालदेपि नय्येपाकामुकी किमान प्रस्ताव मायावे पुत्रमेष वीरुधः ॥ फैलेग्रहयएवामन्प्रसूनात्प्राक्पृथावने ॥ ५३ ॥ ग० ॥ तदनुगुणगणेरभंगुरशुभ युनावकाममयसमय ॥ ५० ॥ प्रजा धिपोसौप्रथमंयुधिष्ठिरेसुनेपुतेजस्विपुतेषुपंचमु ॥ प्रभाको चतपाइबोलतेप्रपातयामामविलोचनद्वयं ॥ ५५ ॥ तपस्विनीनां स्तनपायिनस्लेदरॅक्कणत्कीचकदत्तकर्णाः ॥ वनेदिनांतवसुधेद्रपुत्रावोनिद्रामुमुग्वमन्वभूवन् !! ५५॥ क्षुत्पीडयास्तनरसेकलहं शिशूनांकुंतीतदाशमयितुंकुचकुंभयुग्मे ! एकंयुधिष्ठिरधनंजययोश्चभा गभेकंसमीरणभुतम्यचमविभेजे ॥ ५६ ॥ निशाचरैम बाल्येनियोत्धुमिवकौतुकी ॥ उत्तॉनशयनेमुष्टिनुदनांमारुतिर्दधौ ॥ ५७ ॥ ग° । ततःक्रमेणगतेपुकतिपयेपुवासरेषु ॥ प० ॥ पद्भिरात्मपितृयोपितिभूमौरंपर्शनंपरिहरंतइवैते ॥ जानुभिःकरमरोजसहायै चंक्रमं–मदकुर्वनवालाः ॥ ५८ ॥ आदायभीममति १ पुष्पाकुसुमात् रजोदर्शनाच. २ फलेग्रहयः फलधारिण्यः ३ शुभंयुता शुभान्वितःवं. ५ पंचनपाः पंचाग्निभिःसाध्यं तपोयस्यमः ५ दरं छिद्रं. ६ नियो- दं वाहयद्धं कर्त. ७ चमत् सुंदरं. ॥

·. ८ च मारपल्लवतलंजपरिचर्वणगर्वायमाणकैलकंठयुवकंठोक्तपथिकजनसंदोहजीवितमंदेहाः वनदेवतावदनतिलकायमानतिलकाव स्त. १ लिकलिकापलिंतंभावुकनभोविभागाः मदनहुन गंगाग्नाकामलभंगारमधुरमसंगारचितमद गारवविभवतुंगारहितमिथु नशृंगारसाः समुन्मिवद्वामंतिकामिणमीमनिनीग्नेहदनंदुर मनामिबिचिन्थरहनिबमननपनमिवहमनोवसंतोदयवासरामदं मंदमरण्यांगणधरण्यांकमपिविकाममापादयामामः ॥ प ॥ किंशुकस्यवदनेरुचिरत्वंकिंगुकस्यन्ददयेऽपिवर्शित्वं ॥ किंशुक स्यकुसुमेपुनदंतीशंसतिस्ममधुपालिरितीव ॥ ६१ ॥ कुरबकेग्वकेलिभृतःमुधाममधुग्मधुरंमधुषट्पदाः ॥ पपुग्वापुरवार्यम पिस्मयनृपवनेपवनेरितपादपे ॥ ७० ॥ ग° ॥ अथास्मिन्नमुनातपोवनकुटीरप शिमरेपटी गिरिबंधुनागंधवहस्तनधयेनसन्निधिं १ पल्लवतलजाः प्रशस्तपलवाः २ कलकंठाः कोकिल!. ३ पलित यकः धवली नवन. ३ भंगार: दिमखपानपात्रं झारीतख्यातं. ५ तुंगः अधिकः भरहितानां युक्तानां मिथुनाना स्त्रीपुरुषाणां शृंगाररसः येते. ६ उदंत वृत्तांतं ७ शुकम्य कीरस्य शुकान्वायम्पच. ८ वशित्वं इंद्रियनिग्रहबत्वं. ९ किंशुकस्य पलाशस्य. १० स्मयं मदं. ११ पटीरगिरिः मलयाचलः १२ गंधवहस्य वायाः सनधयः वाल' मंदपायुरियर्थः तेन. ८ REET ·रंतरंगंप्राप्यापिमाद्रीतनयौयमत्वं ॥ ६५ ॥ तैरादरादनलनासुदृढीकदानुसार नगर पाहत पुरैः । पर्यायला पस कृत्पवमानमूनोरारोहणंद्रुतमभूदवसानभूमिः ॥ ६६ ॥ भीमेनदंतयुगुलेविनेयमन्येवृन्येभमारुरुहुरद्रिनिभंसगाः ॥ शुंडा प्रगृह्यविजयः स्वयमेवमानीतंलीलयारदपथेनसमारोह ॥ ६७ ॥ ग° ॥ तदनुविधिवदुपनीतानांक्रमेणमधुरेणवयेसाशिर साचविधृतवपुषांविनयगौरवपुषांसकलामुझलामुकौशलमुन्मालयनांने पायामिवलभेदनमदायलस्यधामोयुगुलमपियुगपदु लंघयामामुः ॥ प° ॥ नवतरुणिमलक्ष्मीनंदनीयंशरीरंकुरुवृपभमुनानांकुर्वनीने पात्र ॥ मुनिततिरितिमेने मोहनायत्रिलोक्याः स्वविशिखइवकामःमोपिकिंपंचधांभूत् ॥६८॥ग ॥ अथकदाचिदाखिलहरिदंतरनिरंतर वलमानमलयपवमानकांपतचंपकसंपा दितमौरभसंपदनुकंपिननिखिलनिलिपपथाः केमधुसुमकेसरशिखरभासुरवलीथमरदिगोमनमिजविजयसहकार चतुरसहका १ यमत्वं युग्मत्वं अंतकवंच. २ क्यसाता रुण्यन विधृतव्याप्तंवपुः शरीरं येषांतेषां शिरसा विनयस्य नम्रतायाः गौरवंआधिक्यं पुष्णात तेषामितिच यथासं ख्य योज्यं. ३ धानोः स्थानतेजसो ४ सहकारः साह्यकरणं, ५ सहकार आम्रः ·. . a लदविरलवकुल कुलपुनरुन पुष्पलपमविगणितवीणागुणकणितम णितममणितमतिचिर प्रमपितममममारव मरमुन्नीलयामः स्त. १ मतुः ॥ पद्यं ॥ आयुपः संतति दीर्वामावह पिपौरवः ॥ आयुपः मंततेतमाम्गेहग्नेरिव ॥ ७५ । नपस्यदृरीकनपार मंगमय मविहायकमुपेयुपोवळू || अजममुरीकृत पादासंगमोयमोपरः सनिदधेलनागहे ॥ ६ ॥ आलिंगनेन कुर बोहरिणेक्षणानाम मोदगौरवभृताभुविमर्वप व ! तन्मध्यमारपितदानकथंनुपांडुगालग्यमदतनयामवधिप्रपे ।। ७७ ॥ निद्रयाकिलनिर्मालित मतेमुद्रयानि तमुदीभ्यवल्लभं ॥ उद्रवाकरमुन्यविव्हलामद्रराजतनयाझगेदमा ! ५८ ॥ ननिगम्यमममेत्यकुमारैस्नादशंप निमवेश्यमदंत्याः ॥ भोजपुंगवभुवोश्रुनिपात पिस्वयममुंचतवी-पं ॥ ७९ ॥ मायावतोनुनतयामहतस्यराजोनिवर्तिनामुनन यौनग्विलक्रियासु ॥ भृयोपिनौनुमनमांपुरतः प्रकाशं चायापतीनुग्रनोलबमन्बभृतां ॥ ८ ॥ ग ॥ तदनुन व्यवैधव्यवह १ प्रमुषित लतं आयुषः आयुर्नामः गजः पक्षभाय यस्य ३ पाशः पनपटाः ५ य योग , करवः कमवस्याः कर बकवृक्षच ६ आमोदः हर्ष: नुग • अवधि नाशं वायां आलिंगनेन करवक: कुममताभवन तिमि व यवाद! यय ८. निमालेन कृतन्त्र मंकोचं ९ वाष्प अश्रु उमाणंच १. सरतोस देव वेन आनंदं पक्षे विषयोपमांगन आनंदं. घ - ·रतरगप्रायोपिमाद्रातनवीयमत्वं । ६५ ॥ तैरादराद्वनलतासुदृढीकृतासुदोलाविधेः परिचितस्यसहर्षिपुत्रैः ॥ पर्यावलब्धमसा हत्पवमानसूनोरारोहणंद्रुतमभूदवसानभूमिः । ६६ ॥ भीमेनदंतयुगुलेविधृतेयमन्येवन्येभमारुरुहुरद्रिनिभंसगाः । शुंडा प्रगृह्यक्जियः स्वयमेवमानीतंलीलयारदपथेनसमारुरोह ॥ ६७ ॥ ग° ॥ तदनुविधिवदुपनीतानांक्रमेणमधुरेणवयसाशिर साचविधृतवपुषांविनयगौरवपुषांसकलासुकलासुकौशलमुन्मालयतांतेषांयशांसिबलभेदनमदावलस्यधाम्नोर्युगुलमपियुगपदु लंघयामासुः ॥ ५० ॥ नवतरुणिमलक्ष्मीनंदनीयंशरीरंकुरुवृषभसुतानांकुर्वतीनेत्रपात्रं ॥ मुनिततिरितिमेनेमोहनायत्रिलोक्याः स्वविशिखइवकामःसोपिकिंपंचधांभूत् ॥६८॥ग०॥अथकदाचिदखिलहरिदंतरनिरंतरवलमानमलयपवमानकांपतचंपकसंपा दितसौरभसंपदनुकंपितनिखिलनिलिंपषथाः केसरकुसुमकेसरशिखरमासुरलीधूसरदिशोमनसिजविजयसहकारचतुरसहको १ यमत्वं युग्मत्वं अंतकवंच. २ वयसाता रुण्येन विधृतंव्याप्तवपुः शरीरं येषांवेषां शिरसा विनयस्य नम्रतायाः गौरवंभाधिक्यं पुष्णति तेषामिविच पयास ३ धामो स्थानतेजसो ? सहकारः साह्यकरणं, ५ सहकारः आम्रः ·लदविरलबकुलपुकुलपुनरुक्तपुष्पतल्पमविगणितवीणागुणक्वणितम णितममृणितमतिचिरप्रमुषितमसमशरसमरमुन्मीलयामा स्त. १ सतुः । पद्यं ॥ आयुषः संततिंदीर्घामावह नपिपौरवः ॥ आयुपः संततेरंतमारुरोहरतेरिव ॥ ७५ ॥ नृपस्यदृरीकृतपाशसंगमय मविहायकमुपेयुषोवधूं ॥ अजस्रमुरीकृतपाशसंगमोयमोपरः सलिदधेलतागृहे ॥ ७६ ॥ आलिंगनेनकुरैवोहरिणेक्षणानामा मोदगौरवभृतो विसर्वएव || तन्मध्यभागपितदासकथंनुपांडुरालिंग्यमद्रतनयामवधिप्रपेदे ॥ ७७ ॥ निद्रयाकिलनिमीलितं मृतेर्मुद्रयानिजमुदीश्यवल्लभं ॥ उद्रवाकरमुदस्यविव्हलामद्रराजतनयारुरोदसा ॥ ७८ ॥ तन्निशम्यसममेत्यकुमारैस्तादृशंप तिमवेक्ष्यरुदंत्याः ॥ भोजपुंगवभुवोश्रुनिपातैरपिस्वयममुंचतवोप्पं ॥ ७९ ॥ माद्याततोनुमृतयासहतस्यराज्ञोनिर्वतितासुतन यौनखिलक्रियासु ॥ भूयोपितौसुमनसांपुरतः प्रकाशंजायापतीतुसुरंतोत्सवमन्वभूतां ॥ ८. ॥ गद्यं ॥ तदनुनव्यवैधव्यबहु १ प्रमुषितं लुप्त भायुषः आयुर्नामः राज्ञः पक्षेआयुष्यस्य ३ पाशः भवपाशः ४ यमं योग ५ कुरवः कुरुवंश्याः कुरबकवृक्षश्च ६ आमोदः हर्षः मुगं धश्च ७ अवधि मर्श स्त्रीणां आलिंगनेन कुरबकः कुसुमितोभवतीतिप्रसिन्धेविरुत्ववादाश्चर्य ८ निमीलितं कृतनेत्र संकोचं ९ बाष्पं अश्रु उष्माणंच. १. सुरतोत्सर्व देवत्वेन आनंदं पक्षे विषयोपभोगेन आनंदं.

·नीयमानोमद्रजः परिग्रहस्तपस्यंतमापिमनस्यंतः कंपरितापसंपदानलिंपेदित्यर्थातरमप्यलिगिराबोधयंत्या मिववनवासंत्यामयं क्षण विक्षितिपतिरिक्षुधन्वनोलक्ष्यंतामध्यरुक्षत् ॥ पद्यं ॥ परिदृत्यतनुचित्तेबाणंकामोमुमोचयत् ॥ अंतरेवातिरक्तोऽभूदव्रण स्तहेर्नुपः ॥ ७१ ॥ कंकेलिदेशमुपयाम्यधुनेतितावत्कंकलिसंवलन कल्पितचित्रशोभं ॥ मायाकरेणुरिवसाकमसौकरेण्वागू ढंययोकुरबकद्रुलतानिकुंजं ॥ ७२ ॥ शापंचमृत्युप्रदमग्रजातेस्तापंचपत्युः स्मरमिरीक्ष्य ॥ दूरेतरेऽस्मिन्सुरतोपदेव्यादोलायमानं हृदयंतदासीत् ॥७३॥ चाटुप्रयोगेचतुरः सपांडुः प्रसूनतल्पेप्रविवेशितायाः॥क्षौमंबिभेदस्मरराजधानीक्षौमैकरांभोजदलेनतस्याः ॥ ७ ॥ गद्यं ॥ तत्रतौराजदंपतीमुनिशापबलपरिचिँचिक्षयेवमुहुर्मुहुरभंगुरालिंगनमंगलतरंगितकुचकुंभसंभृतधर्मजलनिर्मि तमद नयौवराज्याभिषेकमधरितमधुरसमधुरिमाधरबिंबचुंबनाडंबरविडंबितांबरचरकुटुंबिजीवनमतिजवपंफुल्यमानधमिल्लविग १ मद्रजः परिग्रहः, ममरज सां परागाणां परिग्रहः समुदायः, पक्षेमाद्रीपत्नीच २ इक्षुधन्वनः कामस्य ३ अतिरक्तः अनुरक्तः रक्तवर्णश्च ४ कंकेलयः अशोकवृक्षाः ५ अस्मिन् पांडौ ६ क्षौमं प्राकारं सूक्ष्मवस्त्रंच चतुरत्वात्राज्ञा कमलपत्रेणापे प्राकारभेदः कृतः इतितात्पर्य ७ परिचिचिक्षया परीक्षितुमिछया ८ वरंगिती प्रवृत्धी ९ अंबरचर कुटुंबिनां देवानां जीवनं सुधा. 3609 ·१. *.मा.मेधोत्सेधसविधधरणीरुहमधिरूढामकुतोरोधांविरोधविषवीरुधमेघांचक्रे ॥ पद्यं ॥ तीव्रोदयानविनयान्दधतांक्रमणदुर्योधना स्त.. द्यसुत्टदांदुरहंकृतीनां ॥ पट्टाभिषेकमभिलष्यतिफालभागेकुट्टाकभावकुतुकंकुरुतेस्मभीमः॥ ८४ ॥ पंचधाप्रवहंतीनांपवनात्मज एवसः ॥ कौरवक्रोधसिंधूनांक्रमात्संगमभूरभूत् ॥ ८५ ॥ ॥ इत्यनंतभट्टकविकृतीचंपुभारतप्रथमः स्तबकः ॥ १ ॥ गद्यं ॥ एकदातुतेसर्वपिसुपर्वसरितः सलिलेषुचिरंवित्दृत्यसमुत्तीर्णावीचीभिरनीचीभिरुत्कूलितफेनकूटेष्विवपटगृहवाटेषु परिगृहीतमनोहरांबरपटीरहाराभ्यवहाराः कुमाराः कुशलकुंशीलवबालककुलपरिशी लितविचित्रवादिलशीरवविवशी कृतमानसाः सुखमासामासुः ॥ पद्यं ॥ रहसिनलिनतल्पेरत्नपथककल्पेदिनविरतिसमीरैः सेव्यमानः सभीमः ॥ तटभुविकुसु मानांतादृशैगंधपूरैरधिकमलसतायाहाँनिदद्रौनिदद्रौ ॥ १ ॥ गद्यं ॥ अथनिशीथेतथाभूतस्यतस्यजिघांसयाकुरुनरेंद्रनंदनेनचों १ उत्सेधः उन्नतः २ पूर्व पंचापि पांडवाः कौरव क्रोधविषयः आसन् इदानींनु भीमएव तद्विषयोजात इत्यर्थः. ३ कुशीलवाः गायकाः ४ परिशीलिवं अभ्यस्त ५ कलगी वाद्यविशेषः ४ हानिददी हानिदाः श्रमहानिदाः द्रवः वृक्षाः यस्यां तस्यां.

·विधव्यथायाः पृथायाः पुरतो निर्मर्याद पितृशोक विदार्यमाणधैर्यसोदर्यजनपरिवार्यमाणायट दिविदितनिखिलधर्मजातायधर्म जातायमहत्यामपिविपत्त्यांवैयात्येनभवितव्यमितिराजनयनांकुशंप्रकाश्यकाश्यपादयोदयोपेताः शतशृंगमुनिपुंगवास्तंगमणि सौषशंगसंकुलंकुलक्रयागतंकुरुनगरमेतानवतारयामासुः ॥ पद्यं ॥ मंदंमंदमुपेत्यतत्रसदयोमत्पांडुपुत्रांकुराः क्वेतिप्रेमपुरः प्रसा रितकरः कुर्वन्दृढालिंगनं ॥ स्पर्शस्पर्शमिमानिजांकगमितान्भ्रातुः स्मरन्कौरवश्योतदिनयनांबुभिः सविदधेलोकं दीमातृ कं ॥ ८१ ॥ पांडवेषुदृढतापरिणाहप्रायरूपबलसंपदियत्तां ॥ स्पर्शनंविदधतै वदृशांधः पाणिनापरिममौधृतराष्ट्रः ॥ ८२ ॥ द त्वातत्तत्प्रत्यहंयद्यदिष्टंयावत्स्वेषामात्मजानांशतेपि ॥ पांडोः पुत्रेवंविकासूनुरेतेप्वेकैकस्मिन्प्रेमतावबंध ॥ ८३ ॥ गद्यं ॥ ए वंवत्समावेपिभक्तिमत्सुतेपुनिज पितृवत्सलनाममकृत्समीक्ष्यमत्सरेणदुर्म नायमानोदुर्योधनोल्ददयालबालरोधेय प्रधानदुवोधन १ धर्मजात धर्मसमूहः २ वैयात्येन धैर्येण ३ राजनीतिः सैव अंकुशः आवरकःतं ४ नदीजल संपन्नं ५ प्रायं वयः.

·0 रोदिविषत्तटिन्याः ॥ मरुत्सुतंमारयितुंप्रवीरंसारागुणाः साधनतामवापुः ॥ ५ ॥ गद्यं ॥ ततः पातालभुवितदागमनकौतुकि स्त. २ नावासुकिनासमानितःमधृतिमानितस्ततोष्टासुदिशामुतदनुगुणपरिगणनंदिनगणमत्ययशंकिभिरितरैरपत्यैः सहविचित्यहाव ११ सरिपुभर्त्सनभीमक्कवानिषीदसीतिविपीदंत्या कुंत्यानवममपिवामरमैनवममेवसंजनयन्प्रभंजनभूरमृतांजनैखिदृशौरंजयामास॥ आगतस्यतस्यमदावलायुतबलावहानांपाकुपरिवढदापितदशकलशपीयूषाणांनिपेवणेनविशेपितपरिपोषपात्रंगात्रंसवित्रीभु नांतरइवसोदरकौरवल्टदोपमोदनवपादसंपदौनममतुः तदनंतरं ॥ पद्यं ॥ कॉष्ठांपरांकार्मुककौशलस्यकाष्ठाः परास्तानपित द्यशोपि ॥ प्रज्ञांदगारोपायितुंप्रवृत्तोव्यज्ञापयद्विणुपदीतनजं ॥ ६ ॥ गद्यं ॥ सोपिकृत्यविदामग्रणीरपरेणेवर्शरजन्मनारूपेणबहु कृपेणनिरंवद्यवीरयशसोनिषद्यांचापविद्यामापाद्यापितांपुनरुक्तयितुंदिशिदिशिनैत्रगुणंपौत्रगणंमहताधननिवहेनसहविविधध १ साराः गुणाः विषदाः औदानकाः दृढा रज्जवश्व पक्षे साराऽगुणा इतिसमस्तपदं महादोषाः २ विचिन्य अविष्य ३ अनवमं उत्तमं. ४ पृदाकुपरिवृढः पदाकूनां सर्पाणां परिवृढः श्रेष्ठः ५ काष्ठा उत्कर्ष ६ काष्ठाः दिशः ७ प्रज्ञादृग् प्रज्ञावृत्धिः सैव दृम्ाष्टः यस्यसः अंधइत्यर्थः ८ विष्णुपदीतनूजं भीष्म ९.शरजन्मना कार्तिकेयेन १० निरवा निर्दोष ११ निपद्यां क्रयविक्रयस्थानं. ११ ·दिर्तन रेद्ररुपेत्ययुगपदेवझटितिनिभृतसमुद्घाटितेषुनियंत्रणपेटकेषु ॥ पद्यं ॥ मुतोपितृस्वादिमसंप्रदायशु त्सयेवश्वसनाशने द्राः ॥ समीरसूनुंसमुपेत्यजिव्हाबहिः प्रसारानबहुशोवितेनुः ॥ २ ॥ सुप्तस्यतस्यतुमुयोधनभृत्यमुक्तावाताशनाश्चसकलावन देवताश्च ॥ आँशीयवपुषिचायुषिचप्रतेनुः पूर्वानतत्रचरमैवपुपोषवीर्य ॥ ३ ॥ मर्मदत्तदशनाभुजंगमामारुतेर्वपुषिसुप्ति भूरुहः ॥ मुष्टिमेयतनवोविरेजिरेमूलिकाइवबहिर्विनिर्गताः ॥ ४ ॥ ग ॥ अपरेटुरपिपुनराजीवंतंनिद्रारुणनयनराजीवंतंस मुग्धधीः स्निग्धइवसग्धिकेलिकाथामाँरालिककरदापितकवलनिचोलितकरालगरलविव्हलंप्रव्हलंबिशिरसंरज्जुभिः परिणा द्यपरिणाहिनीभिरसुल्दालंदयशूलमपिशूलकीलिनेनिर्जरसरिदंतर्जलेविसर्जयामास | पद्यं ॥ तेषांतदानींधृतराष्ट्रजानांतीरेचनी .. १ नरेंद्रैः विषवैद्यः २ निभृतं गुतं ३ शुशुत्सया शोधितुमिच्छया ४ आशीः तालुगता जिव्हाआशीर्वादश्च ५ सुप्तिभूरुहः सुप्तिस्थान सन्निधवृक्षस्य. (सम्धिः सहभोजनं ७ आरालिकाः ओदनपाचकाः ८ निचोलितं आच्छादितं ९ परिणाह्यवध्वा.

·मा तोनिधायतेपोरवास्तदनुसन्निधौगुरोः ॥ भक्तिभिर्व्यनमयन्निजशिरः पार्षतस्तुपरिभूतिलज्जया ॥ ११ ॥ अथोगुरुनौतमधिज्य स्त• २ धन्वनापुरः प्रदेशंपुरुहूतमुनुना || तरंगिताक्षतमवेक्ष्यविद्विषंवचोगभीरंवदतिस्मसस्मितः ॥ १२ गद्यं ॥ रेरेक्षत्रियसत्तमपुरा १२ महत्तरमैग्निदेश्यमग्निवेश्यमुनिमस्त्रपरिश्रमायप्रश्रयेणमहशुश्रूषमाणस्त्वंमत्कृतेपितुरनंतरंममाधिराज्यपदस्यप्रथममर्धभवतेवि तीर्यततः परमर्धमहमनुभविष्यामी तियद्यथाप्रत्यशृणुधास्तत्तथानिर्वतितंखलुधिग्विामिनिक्षुरप्रवरप्रायेणवि प्रियवचनेनप्रयीय मीमममनसिव्यथांविनीर्णवनार्णकरशनावतीवमुमतीस्वयमेवानुभवताभवता ॥ पद्यं ॥ आबालवृद्धंजाँसक्तमेवजनाः समस्ताद्रु पदंयदाहुः ॥ तस्मात्त्वयिस्वीकृततादृशाख्येकथंनुभज्येतनामित्रतेजः ॥ १३ ॥ गद्यं ॥ इतिव्याजस्तुतिवचनेनपौरवांतेभार्गवाते वसताप्रधर्षितः पार्षतस्तेनसार्धमर्धराज्यपरिवर्तनमात्रमंगीकृत्यकृत्यविदांकर्कुदस्तौजभरिपुकुंभसंभवावुभावप्युपयममेवप्रवर्त्त १२ १ अनिदेश्यं अमितुल्यं २ अग्निवेश्य अग्निवेश्याख्यं ३ अविराज्य पदस्य राज्यम्य पक्षे आधिराज्यपदस्यतिपदच्छेदः तत्पक्षे आधिराज्यमिति पदस्य शब्पस्य अर्धआधि मानसीव्यधा. १ रशना कांची ५ जडसक्तं जलसतं मूर्खासकंच ६ द्रुपदं वृक्षस्यमूलं पक्षे द्रुपद संज्ञा ७ मित्रनेजः मित्रस्य सूर्यस्य सख्युश्वतेजः ८ ककुदः श्रेष्ठः ९ जभरिपु कुंभसंभवौ जभरिपु संभवः अर्जुन कुंभसंभवः द्रोणः १० उपयमं विवाहं यमसमीपंच.

·नुरागमप्राणस्यद्रोगस्यचरणयोरुफ्हाचिकार ॥ पद्यं ॥ सिंधुजातकलशीभुवोस्तयोः स्नेहभावमवलोक्यतादृशं ॥ तत्रपौरनि करः समाचरच्चित्रपूरजठरेनिमज्जनं ॥ ७ ॥ कुमारास्तूर्णमारुक्षन्कुंभयोनेरनुग्रहात् ॥ कोटीकोदंडसारस्यगुणिनस्तेगुणाइव ८ ॥ कूलस्थस्यानुकुर्व न्कुरुमुतसदसः कुंभयोनेः कदाचित्स्नातुंमध्येजलानांचिरकृतवसतेः सिंधुभूवर्द्धमानः ॥ आदौपा दौनिपीडयस्फुटकमलरुचौबिभ्रदंतेवसत्त्वंग्राहोजग्राहकश्चित्स्वयमापविजयास्त्रागमांतमहानं ॥ ९ ॥ गद्यं ॥ ततस्तेसर्वोत्तरा अपिशरासनेषुदक्षिगुरुदक्षिणांकुरुतमचंद्रुह्मतोद्रुपदस्ययुधिबलागृहीतस्यसमर्पणमितिगुरुणाचोदिताः सर्वेप्यहपूर्विकयावि मितेषुकृतावज्ञसेनंयाज्ञसेनंपुरंनिरुध्यचिरमयुध्यंत ॥ प° ॥ कृत्तेभलैर्धनुषिमगुरुद्रोहिणस्तस्यविनाहेबाहांचलपरिचलत्खड़व लीसहायः ॥ पुत्रावल्यासुंबलदुहितुः पूर्वपेक्षभिवत्यांसिद्धांतोभूद्दिविभुविबुधैः श्लाघितः सव्यसाची ॥ १० ॥ पार्थमेवपुर १ सेंधुजातः भीष्मः पक्षेसिंधूनां समुद्राणां जातंसमूहः २ कलशोभू : द्रोणः अगस्त्यश्च ३ कोटी पारं अग्रंच. ४ सिंघम : भीष्मः नदीप्रदेशश्च ५ अंतेवसत्वं शिष्यत्वं समोपवर्तित्वैत्र ६ विजयास्त्रागमांत विजपयुक्तानांअस्त्राणां आगमः शास्त्रं तस्य अंतंपारं पक्षे विजयस्य अर्जुनस्य अस्त्रस्य आगमेन भंतनाशं. ७ उत्तराः उत्तर देशस्पाः श्रेष्ठश्च ८ दक्षिणाः दक्षिणदेशस्याः कुशलाश्च ९ पूर्वपक्षाभवत्यां असमर्थायां १० बुधैः देवैः पंडितश्च.

·१३ चं•भा०दृदिविदन्नपिधर्मसूनुस्तातस्यवाचमविलंब्यतथेत्यगृहात् ॥ तत्तादृशेषुगुरुशासनपालनेषुकूलंकपंगुणगणेनफुलंहिपारेः ॥१७॥ धर्मभूरनुजैः साकंतद्राितत्पुरंययौ ॥ कर्मचोदनयाजीव कायमन्यदिवेद्रियैः ॥ १८ ॥ सविनयमर्थदर्शितंमहीयः मचिववरण पुरोचनेनशत्रोः जैतुगृहमभजंततत्रपार्थाजगदिवनूत्नमशेषवस्तुपूर्ण ॥ १९ ॥ तत्रतेविदुरभृत्यभापितैः सौबलेयगतमन्युहेतुना ॥ पंचतामपिपरांर्धनंजयप्रापणेनजतुधाम्निमनिरे ॥ २० ॥ शिशमयिपुरपिद्विपांसमंत्रीनि नगरारुरिमान्निगूढभावान् ॥ अवसर मनलावृतेनिकेतेप्रतिदिनमेधयितुंप्रतीक्षतेस्म ॥ २१ ॥ गद्यं ॥ जातुचिदपत्यैः महपंचभि त्यभावमिपादमीषामामिपेपुविपं निनीषंत्यानिषादयोषितइवतस्यपुरोचनस्यनिद्रायामपिद्राघिमाणंदातुकामेनतत्रम निक्षणदायामाशुशुक्षणिक्षणालिक्षिप्यजन नीसोदरजननीचेतरसंवेशसुखमीणमंचायमानभुजशिखरसीमेनभीमेनविदुरकिंकर कृतलिंगयांमुरंगयानर्जग्मे ॥ पद्यं ॥ पार्थ १ कूलंकषपूर्ण. २ जतुगृहं लाक्षागृहं. ३ सौबलेयशतमन्पुहेतुना सौवलेयः दुर्योधनः मएव शतमन्युः इंद्रः हेतुः कारणंयस्यतेन. ४ पंचतां पंचसख्या मरणच. ५ परां अन्या. ६ धनंजयः अमिः अर्जुनश्च. ७ निभृतशरारुः गुप्तघातकः ८ एधयितुं वर्धपिनु काष्ठानिकर्तुंच. ९ आशुशुक्षणि अग्निं. १० संवेशः निद्रा. ११ सुरंगया भूतलांतर्गतगुप्तमार्गेण.

·यितुंहतनिवर्तन यितुंकृतनिवर्त्तनः सोमकांतिकोपास्यौपुत्रौभागीरथीतटवनावसथत्ययाजस्यमुनिराजस्ययाजनानुग्रहेणपरिजग्राह ॥ पद्यं ॥ तातोपिधर्मतनयंतपनीयपीठमारोप्यचक्षुरिवलब्धममुंतपोभिः ॥ आवर्जितैः कलशवारिभिरभ्यचिदानंदबाष्पसलिलैरवनिंचा पौराः ॥ १७ ॥ आबिभ्रतोघरणिमंगदनिर्विशेषनानाधनायतिभिरस्यनयोदिताभिः॥ पस्त्यैसमस्तमपिवासवसन्निभस्यकोशीब भूवकुतुकैः सहकौरवाणां ॥ १५ ॥ पारेसिंधुप्रथितममितंप्रत्यहंवर्धमानंसोढुंपार्थाभ्युदयमपटोः स्वात्मजस्यानुरोधात् ॥ प्रीतो राजाप्यनुजतनयप्रेममार्गप्रयातुंमातुर्दोषादिवबहिरगादंतरप्यंधभावं ॥ १६ ॥ गद्यं ॥ तदनुसौबलीजानिरसौबलीयसामर्षेणध र्षितः सहजविनयधर्मतनयमाहूयकृतावहित्योगिरमित्यमुत्थापयामास ॥ वत्ससंप्रतिवारणावतंपुरमुपेत्यवारणाननगुरोरुत्सवं वारणायविपदांनिषेव्यसहानुजैस्तत्रवास्तव्योगिरापौरजनभुवास्तव्योनिरवधिसुग्वेनानुशाधिवसुधामिति ॥ पद्यं ॥ तस्याशयं १ सोमः चंद्रः शिवश्च. २ अंधस्य नेत्रलाभः परमसुखदः तहदस्यापियुधिष्ठिरलाभइत्यर्थः ३ पस्त्वं गृहं. ४ कोशीबभूव भांडारंवभूव संकोचीवभूवच. ६ अवाहित्याआकारगोपनं.

·स्त.२ चं.भा. कः स्वयंनरभुजामृषभोहिडिंबः ॥ अीशभाक्जनवधेसममंतकेननुल्याभिधानपदयास्वसमान्मयायः ॥ २७ ॥ वीतशंकमिहते ऽद्यतिष्ठतः कीदृशंककुदमित्ययंमम ॥ चित्तरंगभुविनृत्तकौशलीमुत्तरंगयतिचित्रलामकः ॥ २८ ॥ रुधिरंपातुकामेनतेनवोहंतु १४ मीरिता ॥ अधरंपातुकामाहमस्मिनेरूपसंपदा ॥ २९ ॥ अद्यतेसविधमापतेदसौत्दृद्यमेतदुचितंवचः शृणु ॥ मारणरिपुषुतन्व तामुनामारेणंकुरुमहान्बलेनसः ॥.३० ॥ उपयोमविधौत्वरस्वमेकृपयामारशराः शराव: ॥ दिविवाभुविवाथदिक्षुवारमयेत्वा मुपनीयरंहसा ॥ ३१ ॥ इत्येनांभाषमाणांरजनिचरपतिः क्रोधलिंगैस्फुलिंगैर्दग्ध्वेवाक्ष्णोरभीक्ष्णंस्फुटघटितभुजास्फोटवाचाटिता शः ॥ बिभ्राणोबर्धकैश्यंत्वमिहवससिकोमृत्युववार्धजग्धोदुर्बुद्धोतिष्ठयासिक्कपुनरितिगिरामेदुरः प्रादुरासीत् ॥ ३२ ॥ तस्मिन् रक्षसिनर्दिष्ठतादृक्षपरुषाक्षरे ॥अपमृत्युरिवोदस्थादनिलस्यात्मसंभवः॥३३॥ वृक्षेणवृक्षंगिरिणागिरी,हस्तेनहस्तंवचसाव चश्च॥ १ ककुदं धैर्य २ मारणं मेतिरणामिति पदद्वयं ३ उपयामः विवाहः ४ वभ्रु पिंगलवणं. ५ रक्षसीतिक्कोबवनिर्देशेन भीमस्याग्रे तस्य दौर्बल्यं व्यज्यते ६ नेदिष्ठे अंतिकतमे १४ ·द्विषांविग्रहमेकमेकंविभज्यसप्तापिशिखाः कृशानोः ॥ स्वीकृत्यतृप्ताः स्वशिरः प्रकंपैः शश्लाघिरेतत्रसमीरसूनुं ॥ २२ ॥ प्रप श्यतांपौरनृणांप्रभातेसांक्रोमिकरोगमिवाभितापं ॥ आबिभ्रतामश्रुभिरेवशांतिरापादितत्राग्निहठाक्रियायाः ॥ २३ ॥ तत्रालये दग्धतनूनयैतानिश्चित्यपानिजचारवाचा ॥ दुःखापदेशेनसुयोधनाद्याः संमोदबाप्पंससृजुः सभायां ॥ २४ ॥ गद्यं ॥ तावत्सो पिगंधवहसूनुरंधतमसधुरंधरंसक्थिजवसमुत्थितमरुदुत्पाटिततर विटपवमति विघटनसमुद्भां तशकुंतकुलबदनिध्वानमध्वानं विलंध्यकस्यचित्काननकासारतीरतरोरधिपरिसरमेतानवतार्यतदीयपरिरक्षणजागरविचक्षणः क्षणमवतस्थे ॥ पद्यं ॥ तत्रका पितरुणीतडिदाभातंययोजतुगृहेसुहितेन ॥ चूषणार्यतमसांवनमा चोदिताहुनवहेनशिखेव ॥ २५ ॥ अधरोष्ठविभागरेखिका सुदृशोस्यावदनस्तिवानवा ॥ इतिसाढदितस्यसंशयंपरिमाटुंकिलमौनमत्यजत् ॥ २६ ॥ एनांप्रशास्तिभुजयावनराज्यसीमामे १ विग्रहं शरीरं. २ सांक्रामिकं सांसारीकं. ३ सुहितेन तृप्तेन. ४ चूषणाय शोषणाय.

·१५ मा. सुः ॥ पद्यं ॥ भिक्षामटद्भिरथतत्रपृथातनूरधविभज्यपृथगर्पितमनराशः ॥ आकंठमभ्यवहरलखिलैः प्रतीकैः पुत्रोबभूवमरु स्त.. तः पुनरुक्तपोषः ॥ ३.७ ॥ तत्रतत्रद्विजैरेतेपृष्टानाशंपृथाभुवां ॥ इत्यूचुर्वयमत्रैवविद्मस्तेपांतुसंस्थिति ॥ ३८ ॥ यक्षेणकेनापिह तोहिडिंबइतिब्रुवाणेपुमिथोद्विजेषु ॥ ऑकूतगर्भहसिमगाश्चक्रुर्मुखवीत्यसमीरसूनोः ॥ ३९ ॥ गद्यं ॥ एकदासायमंतर्गृहे निरवग्रहंनिष्पतद्भिर्बाष्पैस्तरंगितोत्तमांगमपत्यमुत्संगभु विपुरोधाययातुधानापराधभयानुरोधेनमंदितंक्रंदितमुत्सृजंतीकुंतीसमुप सृत्यविषादनिदानविप्रायंताक्षीमप्राक्षीत् ॥ सापितांकृपालुनयाल्दृदिलगद्दांगद्गदाक्षरमाचचक्षे ॥ पद्यं ॥ साधयेयमितिधर्भसंग्र हंसंदधातिमिथुनंपरस्परं ॥ आधयेपरमनेकजन्मनोरावयोरजनिपापसंग्रहः ॥ ४० ॥ अयिकिंव्रवीमिपरिपाकमंहसामतिभीषणो १५ बकइतिक्षपाचरः ॥ स्वसुरादरात्स्वयभिवागतोयमोयमुनावनांतमवलंब्यवर्तते ॥ ४१॥ माभून्नाशोयुगपदितिनोभीरुभिर्जातु १ प्रतीकैः अवयवैः २ संस्थिति स्थिति नाशंच. २ आकृतं अभिप्रायः ४ विनायताक्षी विप्रस्य आयताक्षीं दीर्घनेत्रां स्त्रियं; लगद्गदां संजात दृद्रोगां.

·परस्परेणप्रतिरुध्यधोरंसमीकमेतौसममादधाते ॥ ३४ ॥ स्वसुः समक्षंस्वयमेवमुष्टयाबलंबिडौजाइववनसख्या ॥ हिडिंबमेनंय मराजधानीकुटुंबिमुख्यंकुरुतस्मभीमः ॥ ३५ ॥ गद्यं ॥ तदनुतिमिरकदंवेनेवहिडिंबेननिर्मुक्तात्तस्मादहर्मुखादिववनमध्यात्सं ध्ययेवसरांगयातयाकमलपालिकयासहतपनभानवइवराजसूनवस्तेनिष्क्रम्यशालिहोत्रमुनेः सदसिवीतिहोत्रभासंव्यासंभगवंत मासेव्यतत्रतन्निदेशादहानिकानिचिदतिवाहयांचक्रुः ॥ ५० ॥ पुत्रंतत्रधटोत्कचंपवनभूसंगादनंगातुराप्राप्तंसर्वगुणैमनोजवस तांप्रासूतनक्तंचरी ॥ कुर्यावः स्मृतएवकर्मसुहरेः शक्तेरपिस्रंसनामित्युत्क्वासपित्ऋन्यथाभिलषितंयुक्तस्तयानिर्ययौ ॥ ३६ ॥ गद्यं ॥ ततस्तेवन्याशनैर्धन्याधारितवमुधासुधाशनाकृतयः प्रावृष मिववकवेलाक्रांतांपातालजगती मिवप्रत्यहं वर्धमान लिशो कामंग राज्यसीमामिवतूंर्यतनयानुकलप्रतिष्ठार विरथाक्षधुर मिवैकचक्रांपुरींक्रमादाक्रम्यकस्य चिद्गृहमे धिनोगृहमध्यमे त्यमुखमध्यवा १ सरागया प्रीतियुक्तया आरक्तयाच. २ कमलपालिकया हिडिंबया, ३ मनोजवसतां पितृसमन्वं. ४ वसुधामुधाशनाकृतय वसुधायां पृथिव्यां येमुवाशनाः देवाः ब्राम्हणाइत्यर्थः तेषां आरुतिः धृता यैस्ते. ५ बकवलाक्रांतां बकासुरस्य वलनशक्त्या अधिष्ठितां पक्षेवकाः बकपक्षिणः वलाः वायसाश्वतैः व्यातां. ६ बलिः देयः दैतेयश्च. ७ सूर्यतनया यमुना पक्षसूर्यतनयः कर्णः ८ एक चक्रां एकचक्रवती पक्षेतनाम्नी.

·मा० नंदकरभगवतिदिनकरेमंदेहेकुलमवस्कांदतुमुदयगिरिशिखरमधिरूढे ॥ पद्यं ॥ सशकटमधिरुह्यभीमसेनोदधिकलशीकुलश स्त० २ खरानराशिं ॥ बकमवनवविवेशशाखानगरमिवांतकवीरराजधान्याः ॥ ४८ ॥ कंकालोच्चयकल्पितांतकचमूशाटीकुटीविभ्र मेतत्राद्धतदीपवाद्यमहिषश्वासोग्रचक्रानिले ॥ गृध्रध्वांक्षसृगालघोषविकसद्रक्षोपैदानस्तवे जानः शकटस्थएवसतदाचक्रेम हत्त्वोडतं ॥४९॥गद्यं ॥ सोपितदिदंनिशम्यबलिपुरुषविशेषभारमदितशकटागमेनप्रथममेवकृतोन्मेषरोषद्विगुणयन्गरिकंदर मंदिरमुखात्सरभसंविनिर्गत्य ॥ पद्यं ॥ एवंकोवापराध्नोत्यमुमविगणयन्बाहुमत्रेऽतिघुष्यन्व्यक्तोरोरक्तरेखाकृतबिरुदजगद्धातु कत्वप्रशस्तिः ॥ क्रोशंन्मांगखादत्वरणपरिचलत्सृक्कलग्नास्थिदंडस्थूलेदंष्ट्रेदधानः पवनभुवमभिप्राद्रवद्यातुधानः ॥ ५० ॥ १६ ॥ निजभुजयुगलीनियंत्रणाभिनियमितयलपरस्परावुभौतौ ॥ निगडितनयननिलिंपपंक्तनिरवहतांनिपुणनियुद्धशिल्पं ॥ ५१ ॥ १ मंदेहाः राक्षसाः २ शाखानगरं वाडोतिप्रसिधं. ३ अपदानं कृतंकर्म. ४ नियंत्रणाभिः नियमनैः ५ निगडितनयनं वधनेत्रं. ६ नियुधं बाहुयुत्धं.

·पौरैः पूवैर्लब्धावसरमसकृत्प्रार्थनाभिः प्राप्तं ॥ एकैकस्मिन्नहानिवित्तरत्येकमेकपुमांसंकृत्वातस्मैबालिमिहजनंस्तुंगमन्नस्यरा शिं ॥ ४२ ॥ तादृशः, प्रलयकालकठोरोवासरः सतुममालयभूमेः॥ द्वारितिष्ठतिबकात्परितुष्टात्पीरितोषिकमिवाद्यजिघृक्षुः॥४३॥ बालानिवप्रवयसोपिनराशनोयंभुंजीतचेन्ममसएवहिपुण्यपाकः ॥ बालेनभाव्यमिनितद्वलिषुव्यवस्थाकंठपुनः कलयतेक्रकचे स्यधाटीं ॥ ४४ ॥ संतानमूलमिदमेकमपत्यमास्तेसंवर्तकालसहजश्वसराक्षसेंद्रः मभूयतेचसमयः क्षपयामहत्यासंतीर्यतांकथमि यंसखिमेविपत्तिः ॥ ४५ ॥ ग ॥ इत्युदीर्यसरभसावगाहनदृदयसमुत्कूलितशोकसरः पूरमिवनयनसलिलंविशंखलंखेलयं त्यैतस्यैतनयेषुद्वितीयः ममरेषद्वितीयः सुतः सखिमयातेदीयतेसएवतत्प्राणनाशनेबलीभविष्यतिमाभैपीरितिसानरदेवमाहषी प्रत्यश्रौषीत् ॥ पद्यं ॥ अनयोरथदंपत्योरश्रुहेतोः शुचः पदे ॥ आनंदस्यातिरेकोभूदादेशइवतत्क्षणं ॥ ४६ ॥ तमिमंप्रसुवारहस्यु दंतंगदितोवायुसुतोबलावलेपात् ॥ मनसानबकंलिलेहरात्र्याम॑नसाधारितमन्नराशिमेव ॥ ॥ गद्यं ॥ अपरेधुरखिलजना १ पारितोषिकं संतोषेण यद्दीयवेतत्. २ ककचस्य करपत्रस्प करवतातिप्रासाधं. ३ महत्या दुखनेदीर्घया. ४ समुत्कलितः कूलमतिक्रांतः ५ प्राणनाशने पाण्यवे जीव्यते अनेनेति प्राणनं यदशनं पक्षेप्राणानांनाशने. ६ वलीभविष्यात देयोभागः भविष्यति पक्षेबलाद्यः ७ उदैनं वृत्तांतं. ८ अनसा शकटेन. ४७ ·•मात्वासुधयेवनिर्मितांतां || पथिभूसुरयूथमध्यभाजः प्रतिपांचालपुरंप्रतस्थिरेते ॥ ६० ॥ गद्यं ॥ तेपुनरनेकदिननीतजनपदवन सीमानः पथिकृतोदयेनमगवतापराशरदायादेनजतुसदनपरिच्यवनेनवोनवोहर्षः पार्षतस्यसमुन्मिषतोतिगिराऽनुगृहीताः सा क्षात्प्ररोहताभुजप्रतापानलेनैवफाल्गुनकरवल्गितेनमहताऽलौततेजसानिशि नितांतसीमंतितसंतमसयापदव्यात्रिविष्टपतटिनी ग्राविक्षन् ॥ तत्रखलु ॥ पद्यं ॥ इंदीवरात्प्रतितरंगमनुप्रविष्टैबिवैरिवाब्धिदुहितुस्तरुणीकदंवैः ॥ क्रीडन्समंपयसिचित्ररथोवि लोक्यपानरोधकुपितः प्रधनंचिकीर्षुः ॥ ६१ ॥ अस्त्रमात्मसमनामदैवतंसंप्रयुज्यसमरेधनंजयः ॥ तत्रतस्यरथमग्रवर्तिनी तुषालयसहायमातनोत् ॥ ६२ ॥ गंधर्वाणांपत्युर्गर्वनुपः सौरसैंधवेतस्मिन् ॥ पाथसिभंगः शिशिरोरोधसिभंगस्तुतापहेतुर भूत् ॥ ६३ ॥ सख्यस्यलाभात्सपदिप्रत्दृष्यन्कुशीवलेद्रः कुरुनंदनानां ॥ प्रादर्शयत्स्वांप्रथमंविनीतिपश्चादमीषांपदवींचर १ दायादेन सुतेन २ परिच्यवनेन निर्गमनेन. ३ अलातं साग्निकाष्ठं ४ प्रधनं युद्धं ५ आत्मसमनाम आत्मना समंनाम धनंजयेति यस्य अग्न्यस्त्र मित्यर्थः ६ जातुषालयसहायं लाक्षागृहसमं दग्धमित्यर्थः ७ मौरसैंधवे सुरसिंधोः भागीरथ्याः संबंधिनि ८ भंगः पराभवः लहरीच.

·पुत्रस्यवायोर्भुजदौर्ललित्यंबकंवनेतत्रचिरंचरंतं ॥ निन्येदशांकामपिराक्षसस्त्रीनेत्राभ्रवर्षर्तुविलासयोग्यां ॥ ५२ ॥ तंविकृष्यपुर सीनिनिशीथेतत्क्षणात्कुणपमर्शनदोषं ॥ माटुकामइवमारुतसूनुर्मातुरांघ्रिमुपसवितुमागात् ॥ ५३ ॥ आलोक्ययातुशवमेतद शेषपौरैन्होमुखेपरवीक्रियतेस्मचेतः॥ आश्चर्यपूरपरिमेलनफेनिलाभिरानंदसागरतरंगपरंपराभिः ॥ ५४॥ भवनमेत्यतदागृह मेधिनः पवनजेप्रवणीकृतमूर्द्धनि ॥ प्रयुयुजेसममाशिषमक्षतैः प्रमुदितः पुरितत्रमहाजनः ॥ ५५ ॥ निशिजातुनिकेतवेदिका यानिकटेसुप्तिसुखनिषेव्यपार्थान् ॥ पथिकोपररात्रजागरूकः प्रबभाषेगिरमीदृशंप्रसंगात् ॥ ५६ ॥ पांचालिकायुवमनोरथरत्न सौधपांचालिकादिममेतिममेतिकृत्वा ॥ अद्यस्वयंवरमहायनपाः प्रयांतिदूतैः समंद्रुपदभूपतिराजधानी ॥ ५७ ॥ भोकुम लमपिसूपसमग्रंदोग्धुमप्यभिनवप्रसवागाः ॥ लप्स्यनेद्विजगणोपिचतस्माद्वत्सलादुहितुरुत्सवकाले ॥ ५८ ॥ नहितत्रभवेदपा र्थताविजेयः सिद्धिमुपैष्यतिस्फुटं ॥ युगप॑त्सुखमस्तवोमहद्रुतमागछततन्महौजसः ॥ ५९॥ इतिवाचमुपश्रुतिद्विजातेदिक १ कुणपःशवं. २ पांचालिकां पुत्तलिकां ३ महाय उत्सवाय ४ अपार्थता व्यर्थत्वं पांडव राहित्यंच ५ विजयः गमनोद्योगः अर्जुनश्च ६ युगपत् पंचानाम पिस्त्रीप्रामि सुखं एकस्मिन्नेवकालेभवतुइतिगूढाशीः ७ उपश्रुति शुभशकुनं. U ·२.भा. मतः कृत्यतश्च ॥ ७१ ॥ बिभ्राणोमणिदीप्तकुंडलधरंकर्णत्रयंपार्श्वयोरग्रेचातिमनोज्ञरूपमखिलेप्वंगेषुदुर्योधनः ॥ सेनादुंदुभिना स्तर दतुंदिलनभाः स्वस्यानुबिंबायितैरासीदत्सनवाधिकैः परिवृतप्रांतोनवत्यानुजैः ॥ ७२ ॥ तदनुपरितः कीर्णैः पुष्पैस्तरंगितसौ १८ मणिमयमहामंचारूढावनींद्रपरंपरं ॥ अगरुजनितैयूंपैरालिह्यमानवितानकंस्वनितपटहप्रापुः पार्थाः स्वयंवरमंडपं ॥ ७३ ॥ जाग्रत्सोमककीर्तिसोमनिमिषत्पद्मावकाशात्ययप्राप्तेदीवरनित्यवासघटितश्यामप्रभाश्रीरिव ॥ पांचालस्यसुताततःपरिजनैःसा धपुरः पश्यतांराज्ञांबुद्धिमिवाधिरुह्यशिबिकारंगस्थलींप्राविशत् ॥ ७४ ॥ द्रौपदीमुखशशिद्युतिसंपत्कौमुदीमहतिरंगतटाके ॥ पक्ष्मचक्रयुगुलंनृपतीनांतत्क्षणविजघटेवहुदूरं ॥ ७५ ॥ तांपश्यतस्सदसितस्यमहीसुराणांवामेतरेमहतिवासवनंदनस्य ॥ अंत विलस्यसपदिप्रकटीबुभूषोरुद्वल्गनंकिलभुजेस्फुरणंबभूव ॥ ७६ ॥ गद्यं ॥ तावत्मरभसंसमुपेत्यसाक्षादादेष्टुमनाः प्रद्युम्नइ वधू ष्टद्युम्नः सायकैः साकंसकाशमुपनीतस्वयंवरदिदृक्षयासपरिवारंप्रत्यासन्नमिवपन्नगपतिचापंपुरस्कृत्यकन्यावलोकनधन्याना १ कर्णत्रयं द्वौकर्णी राधेयश्च २ अंगेषु देशविशेषेषु अवयवेषुच. ३ चक्रयुगलं चक्रवाकयुग्मं ४ उद्बल्गनं उद्गमनं.

·म्यां ॥६॥धर्मभूरथसहोदरैः समंधौम्यमध्वनिसमीक्ष्यविश्रुतं ॥ प्राणिनामयमहिंसकोऽपिसन्पादपीडनममुष्यक्लप्तवान् ॥६५॥ यथातिथ्यविधीप्रीतःसपुरस्कुरुतेस्मतान् ॥ तथाध्वगमनेतेऽपितंप्रश्रयवशंवदाः॥६६॥धौम्यस्यसुधामधुरिमधौरेयाभिः स्वयंवर कथाभिः ॥ द्रुपदपुरसरणिरेषांद्वित्राण्यभवत्पदानीव ॥६७॥ भूदेवेषतिनिबिडेपुमध्यभाजांपंचानामपियुगपत्पथासुतानां ॥ पुस्फोर द्रुपदपुरंपुरः प्रदेशेवक्राब्जेसरभसमक्षिदक्षिणंच ॥६८॥ कुमारिकायाद्रुपदस्यभूपतेः कुचोपमाद्रव्यमिवाभिवीक्षितुं ॥ कुरूद्वहास्त त्रपुरेकुतूहलात्कुलालगेहंप्रथमंसमाविशन् ॥ ६९ ॥ तामागमन्नथपुरींशतशः ससैन्यास्स्मारंयुगोदयमिवाद्भुतमावहतः ॥ भूपा स्तुताभुजमुदस्यपठद्भिरग्रेपानिबद्धबिरुदंपटुबंदिवृंदैः ॥ ७० ॥ द्यावाभूमीनिरुधन्यदुबलरजसांश्रेणिभिः सीरपाणिवेगादागा त्सवीरः स्वैविनयगुरुणाशौरिणान्वीयमानः ॥ आहारश्चायुधंचद्विषदवमतयेयेनसंसेव्यमानेतेद्वेहाँलाहलत्वंरणभुविवहतोना १ पादपीडनं पादपीडां पादसंवाहनंच २ पुरस्कुरुतेस्म आतिथ्यंचकार पक्षे वचन विपरिणामेन अग्रेअकुर्वन् . ३ स्वविनयः स्वाभाविकः विनयः ४ हालाहलत्वं हालामधंहलंसीरं तयोभावः हालाहलत्वं विषत्वंच.

·*.भा. वरिभुवस्तयाधिकंठंवरणेचंपकमालिकावितेने ॥ ८३ ॥ गद्यं ॥ तदनुसमहावीराग्रेसरः समग्रगुणशेखरितांनरपतिसुतामिवश स्त.. रासनलतामुद्रुहनाज्ञांक्लमवज्ञायसभांगणात्क्षणान्निश्चक्राम ॥ तदौत्वएवखलोऽयमखिलानस्मानविस्मयेनविस्मरन्कस्मैचिं १९ हुहितरंविप्रायप्रायछदितिद्रुतंद्रुपदायद्रोहमुन्निद्रयतः कतिचनराजन्यानजन्याभिमुखान्प्रतिमुलभोन्मेषेणरोपेणसरभसभुजोनी तैरुपवीतैः कंठमावेष्टयममायंयष्टेममायंविष्टरस्यलक्ष्यमितिवचनेनजातिचापलंकुर्वाणान्धरणिगीर्वाणान्भवतांपुनराशीस्वजय राशीकरणायालमितिसस्मितंनिवर्तयन्नमर्त्यपतिकुमारोऽपिसमारोपितधनुर्गुणनिरर्गलनिगलितेनशरनिकरेणतेषांपरेषामधिकां दिशिदिशिकोंदिशीकतांदिदेश ॥ तावदस्यराजमंघस्यजंघालतामनुकुर्वद्भिरिवरथार्वद्भिरपरार्णवाभ्यर्णमवतीर्णवतितूर्णमणों नबंधौतेननिहितांदीप्तिमपरामिवतांदयितामनुरंजयन्नयमपिर्धेनंजयस्तामेववासभुवमाससाद ॥ पद्यं ॥ स्वेदांबुभिर्निटिलजैः १ गुणः मौर्वी सौंदर्यादिश्च २ उद्दहन् वहन् विवाहंकुर्वन् ३ तदात्वे तत्काले ४ जन्यं युत्धं ५ कांदिशीकः भयपलायितः ६ अर्णोजबंधी सूर्ये ७ धनंजयः मर्जुनः अग्निश्च. १९ ·७७ जन्यानेवमवादीत् ॥ पनं ॥ बाणेनसंप्रतिनृपादिविलक्ष्यमेतत्तच्छायवद्भुविनिपातयितुंपटुर्यः ॥ मौर्वीमिमामिवसदाक्षिणएवपा गोकुर्यात्स्वैसारमभिदर्यममस्वसारं ॥ ॥ इत्थंप्रगल्भमुदितारभसेनपीठादुत्थायचापमुपसृत्यकरेपिकृत्वा ॥ आत्मानमेव कृतयत्नमनैपुर्तिमौर्वीलतांनतुमहीपतिपंक्तयस्ताः ॥ ७८ ॥ दृष्ट्वाथराजकमिदंद्विजसंघमध्यान्निर्गत्यसंसदिनिलिंपपतेः कुमा रः । चापेशरंकरधृतेसमंधत्तलज्जांभूपेषुभूरिकुतुकंपुरुषंद्रपुत्र्यां ॥ ७९ ॥ वीरेणतेनविशिखेनविलूनमूलंचक्रभ्रमेणपतयालुतदा शख्यं ॥ अस्मिन्समाजवलयेत्वयमेवदोष्मानित्याहिताभिनयलीलमिवाबभासे ॥८०॥ निष्पतत्सुरकरांजलिपुंजात्पुष्पवर्षममितः कुरुवीरं ॥ मंदहासइतिविक्रमलक्ष्म्याः संदधेसकलचेतसिवुद्धिं ॥ ८१ ॥ पांचालपुत्रीप्रहिताः कटाक्षाः पांडोस्तनूजंपरितोव वल्गुः ॥ मांगल्यमालावतदिहेतिमाध्वीलिहः पूर्वमिवोपयाताः॥८२॥ जननांतरनेत्रवारिसृष्टत्रिपथाहेमपयोजगुंफितेव ॥ बल १ तस्यछायातछायं तद्दत् २ स्वसारं स्वस्य सारंबलं पक्षेस्वसारं भगिनी ३ आर्तिं पाडां धनुष्कोटिंच पंक्तयः इतिस्त्रीत्वनिर्देशेन पराक्रमाभावः सचितः ४ शरव्यं लक्ष्यं. ५ माध्वीलिहः भ्रमराः ६ जन्मांतरे अस्याः रोदनेन भागीरथ्यां पतितैर्नेत्राश्रुभि हेमकमलानि उत्पन्नानीतिकथा सापेक्षेय मुत्प्रेक्षा.

·• मा परिवेषस्यशिशूसमीपभाजौ ॥ ९० ॥ ताटकेतरलमणिप्रभातरंगेतन्वंग्यामुखमभितस्तदाव्यभातां ॥ मूर्त्तत्वंप्रकटमुपेत्यजागरू स्त• २ केवैर्णद्वेनयनविपाठयोरिवांत्ये ॥ ९१॥ सख्याः करोंजनविधौसकृदेवगंतुमापांगभागमपटुः श्रममानशेयः ॥ रेखावधेर वगामि २० तयादृगंतंपूर्वाक्तमेवमपुनः पुनराललंबे ॥ ९२ ॥ सकलमपिवपुर्विभूष्यतन्व्याः सपदिसखीविपुलक्षणांबुजापि ॥ चिरतरमन वेश्यमध्ययाष्टिंकरघृतकांचनकांचिरेवतस्थौ ॥ ९३ ॥ कांचीकलापमणिबिंबितपार्श्वयोषित्कौशेयपंक्तिरवनींद्रसुताबभासे ॥ आ विर्मविष्यदधिगोष्ठिकटीनिमग्नवासः शतंजनदृशामिवसूचयंती ॥ ९४ ॥ आँतंकपीडामददांपुराहमस्याद्रुतंभाविषुवल्लभेषु ॥ एवंविचिंत्येवभयेनपादेलाक्षाकृतंधामपपाततन्व्याः ॥ ९५ ॥ तस्याः सखीपुसकलास्वपितत्तदंगंवेगाद्विभूषितवतीषुविवाह विषैः कालक्षिपासहनवृद्धपुरोहितानांकोपस्यपात्रमभवत्कुचशिल्पकीं ॥ ९६ ॥ गद्यं ॥ एवमलंकृतामेनामवलोक्यस्वयमपि १ परिवेषस्य परिघेः २ वर्णेठकारी ३ नयनविपाठयोः नेत्रवाणयोः ४ अनवगामितया अज्ञतया' ५ पूर्वाकं पूर्वअंजनलिप्तं. ६ आतंकः तापः पामगृह कातिश्च. २० ·पदयो:सवित्रीमाींचकारसतयासहचापपाणिः॥ मोदांबुभिर्नयनजैस्तमियंचमौलौविस्मेरचेतसिकुलालवधूसमाज॥ ८४॥ कुवल यदृशः कुंभंजिग्युः कुचैरितिभाषितैः करिवरशिरः कर्मत्येवप्रदृष्टमनाश्चिरं ॥ द्रुपददुहितुर्दृष्ट्वातुंगोकुलालपतिः कुचौनिजमपि घटनिश्चित्यैवंनितांतमलज्जत ॥ ८५ ॥ अन्येार्गृहमुपनीयपूजितांस्तान्त्र्यासोक्त्याविदितवरः पुरामरातेः॥ पंचापिक्षितिपतिनं दनान्सुतायाः पांचालोनिशिपरिणीतयेऽनुमेने ॥ ८६ ॥ गद्यं ॥ ततः परमीदृशोत्सवश्रवणात्परमानंदमनुभवंतीभिरंतः पुरि काभिः परिवृतांतांसखीजनामंडनमंडपिकामुपनीयप्रसोधयितुमारभंत ॥ पद्यं ॥ द्रौपद्याः पंचपत्नीत्वेद्रष्टुंलिपिमिवोत्सुका ॥ सीमैतशिल्पव्याजेनशिरोजान्व्यभजत्सखी ॥ ८७ ॥ मृगमदतिलकंरराजतन्व्यामुखशशिनामहसावलान्दतायाः ॥ चिकुरमिप जुषोऽपराधशांत्यैनमितमपत्यमिवांधकारबंद्याः ॥ ८८ ॥ अधिनामिकाशिखरमाकलितंनवमौक्तिकंनरपतेर्दुहितुः॥ शुशुभेमुखांबु रुहमध्यचरस्मितहंसिकाजनितमंडमिव ॥ ८९ ॥ सुतरांजनमोदमादधातेमुदृशोमौक्तिकरत्नकर्णपत्रे ॥ परिचेतुमिवाननेंदुसेवा १ एवंकर्मइति २ प्रसाधयितुं अलंकर्तुं ३ सीमंतः केशवेशः ४ बंद्याः कारागृह वासिन्याः ·लवः किलपयासुताः क्रमात्परिचक्रमुर्तुतभुजंवधूसखाः ॥ १० ॥ कठिनत्वसंपदवलेपभरात्कुचकुड्मलस्यकुरुवीरवधूः कतनिर्जयेवपतिपाणिघृतंपदमश्मनः शिरसिसानिदधे ॥ १०१ ॥ कन्ययाभ्युपत्ताविधिलाजाः कंदलत्यनलरोचिषिपेतुः । पचवल्लभकराग्रविमर्दोद्वाहुंवंशगलिताइवमुक्ताः॥ १०२ ॥ विधिचोदनासुमणिदीपयंष्टिकापरितः स्फुरत्प्रतिकृतेश्चसुध्रुवः॥ उभ योविवेचनविधौपुरोधसः स्खलनंबभूवनतुमंत्रतंत्रयोः ॥ १०३ ॥ बाहुप्रतापइवसाक्षिणिहव्यवाहेसामंतराजधरणरिवयाज्ञसे न्याः ॥ कांक्षौसमंक्रमशएवकरंगृहीत्वाहणवृद्धिमभजनवनींद्रपुत्राः ॥ १०४ ॥ पांचालराजश्वसपांडवश्वपुष्यत्तमीपूजकपूज्य मावं ॥ आढयभविष्णुल्वमकिंचनत्वंव्यत्यास्थतांताविक्यौतकैः स्वैः ॥ १०५ ॥ गद्यं ॥ एवमंतरिक्षनिक्षप्तलक्ष्यवेधनलक्षणेन शुल्कनिष्कणनिजकंठनिष्कौयितकन्याभुजलतानेतान्पथिकौतेयानवगंतारोदुरहंतासे पितानवर्तनमतयोविकर्तनतनयोपायविधे १ प्रविरुतेः प्रतिबिंबस्य २ कांक्षासमं अगुष्ठमेवगण्हीया द्यादिकामयीत पुमांमएवमेपुत्राजायेगन्नित्यंगुलीरेवस्त्रीकामोरोमांतेहस्तंसांगुष्ठमुभयकाम इतिगृह्योक्त कामानुकलं. ३ यौतकैः पारिवहः अहेर इतिप्रसिद. ४ निष्कंपदकं.

·संध्याली पसंपादितलाक्षाकृत्यामंजनैतिलकमंजुलमुखभागांपरिणेतुमिवप्रतीचींदिशमुपगतवतिभगवतिभासांनिधौ ॥ पद्यं ॥ तस्यामेवक्षपायांसपदिनिजकुलोत्तंसपार्थोत्सवानामालोकायेवसाक्षाद्विशतिहिमरुचौद्याशुभंयौमुहूर्ते ॥ सोपानरध्यरुक्षन्मणि गणचितवैदिमेतेकुमाराः सालंकाराः पुरोधः सरभसनिहितैः संविधानैः समग्रां ॥ ९७ ॥ ग• ॥ तत्रमुहूर्तगुणेष्विवसमंतादो मायमानेषुदीपेपुमंत्रविदांवदनेष्विवशब्दायमानेषुवाद्येषुर्कुलपालिकाः कमनीयमणिनिकायकोरकितैः कनकभूषणैरविकृतसह नरामणीयकांकन्यकाममीषांसकाशेनिवेशयामासुः ॥ पद्यं ॥ पूतपार्श्वकुशांकूरैः पुरस्तान्मणिकुँटिमे ॥ प्राज्वलत्तस्यधौम्यस्य प्रतिबिंबभिवामलः ॥ ९८ ॥ धर्मान्प्रजाश्चसहसंचिनुतानयेतिशाम्यत्समिञ्चटचटात्कृतिभिर्बुवाणः ॥ तामात्मजांद्रुपदराजइ वानलोपिप्रादादिवोन्नतशिखाग्रकरणतेभ्यः ॥ ९९ ॥ अथजातुषालयसमर्पणात्कृतंपरिपोषमस्यवपुषोभिवीक्षितुं ॥ स्पृहया १ अंजनविलकः अंजनः प्रतीचीदिग्गजः पक्षे दृष्टिनिवारणार्य यत्कज्जलंधार्यतेस अंजनतिलकः अंजनंचविलकश्शेविवा २ शुभंयुः शुभान्वितः तस्मिन् १. संविधान: उपकरणैः ४ कुलपालिकाः कुलखियः ५ कुहिमेवेदिकायां.

·परस्परंपर्यहरन्प्रहारान् ॥ १११ ॥ सोमकेष्वपसर्पत्सुसूर्यसूनोः शितैः शरैः ॥ कूजयामासकोदंडकुकुशायुधनंदनः ॥ ११२ ॥ गयें । तेनजननइवप्रधनेऽपिवृकोदरद्वितीयेनकरोदरपरिकर्मीकृतस्यकार्मुकस्यवर्मनिर्माथिभिः शरोमिभिनिर्मितेर्ममैर्मा जोमयप्रसारिभिः स्वेदवारिभिः पदान्येवयानपदेऽभिषिचंतःसमराजिरकंदलितपार्थयशश्चतुर्थीचंद्रकलावलोकनंपरिहर्तुमिवमु खनिवर्वसौवलेयाः केवलैरेवबाहुभिः कुरुपटभेदनंप्रतिपलायांबभूवुः ॥ पद्यं ॥ बीभत्सुचापविवृतेषुमहत्सुकर्मस्वेकंदृढंजगृ हरयुधिधाराष्ट्राः ॥ वीक्ष्यस्थितेषुविमतेषुविलोलजीवपृष्ठप्रकाश्यगमनंपधुनाजवेनं ॥ ११३ ॥ विजयात्परमेतेषामजवोप्यरि भीषणाः ॥ सयोगुणाः समुन्नेमुरवनेमुश्चधन्वनां ॥ ११४ ॥ तेनिवृत्यनगरंसमाविशन्भूषिताद्रुपदराजपूजया ॥ वन्यशेषजनकेन शौरिणानन्यभावमुपजग्मुषासमं ॥ ११५ ॥ पार्थएवसहजेष्वखिलेषुप्रायशोयुधिबलंश्रुतवत्याः ॥ अन्वभूदधिकमीक्षणवृष्टराज रामापुत्रनामासीविश्रुत्या सूर्यसूनुसकाशादपि सोमपलायनं युक्तं. २ परिकर्मी कृतस्य धृतस्येत्पर्यः ३ निर्मितेममर्माणः निर्मितानि उत्पादितानि माणि व्रणाने येषुतादृशानि मर्माणि येषांते. ४ विलोलजीवं विलोलाः चंचला जीवा मौर्वी प्राप्पाश्वं यस्मिन् कर्मणि ५ गुणाः शौर्यादयः मोमेश्व, सत्यभार उत्पाद्यतं बरस्य स्निग्धत्वंच.

·यः सहाथैः सहसंमंत्र्यसमारब्धपूर्वस्ययुद्धपलायनाध्ययनस्यद्वितीयावृत्तिविछित्तिपरिजिहीर्षमाणाइवशकुनिभागिनेयाः सैना पुरः सरनिरसाणनिस्सारितनिः स्वानललितैः वेडितैः क्षालितगवाक्षमौनरौक्ष्यंद्रुपदनगरंपुनरपिनिवार्यानरुच्छासयांचक्रुः तत्क्षणमेवसत्वरनिर्गत्वरेषुविविधरायुधैरशून्येषुद्रुपदसैन्येषु ॥ पद्यं ॥ पृथामुतास्तेपिरथाधिरूढाद्विघाविचार्यैवपुरानिरीयुः रिर्विधातुंद्विषतोपिचूर्णास्तत्सुभ्रुवामप्यलकानचूर्णान् ॥ १०६ ॥ शंखंदध्मुस्ताडयंतिस्मभेरीश्चक्रुः क्ष्वेडांचापनादंविवब्रुः । सिशदीनांयोसदांलालनीयेयुद्धारंभेतेद्वयेपिप्रवीराः ॥ १०७ ॥ अनयोर्बलयोर्महारथानामवलोकायनभोजुषांसुरीणां । सुदृशां चपुरस्यसौधमाजांवरणस्रग्विधृतैवभेदिकाभूत् ॥ १०८ ॥ आसीदतामाशुधनुर्धराणामासीदताम्यत्करकौशलानां ॥ क्षणमियो गाणगणनिरुध्यव्रणविनातत्ररणंमहीयः ॥ १.९॥ रथिकंरथिकोद्विरदंद्विरदस्तुरगंतुरगः पदगंपदगः ॥ इतरेतरमेत्यरणविदधी दिविनारदविस्मयनाकतलं ॥ ११० ॥ रजोधकारेषुदृशोऽधयत्सु करैः करान्कौतुकसूत्रचिन्हान् ॥ परामशंतोयुधिपांडुपुत्राः १ अचूर्णान् चूर्ण सुगंधिद्रव्यं तेनरहितान् मृतभर्तृकानित्यर्थः ·१३ रिप्रस्थमधिष्ठिताययुधिष्ठिरायविनिवेद्यस्वपुरे पिमुषमामीदृशींपरीक्षितुमिवस्यंदनेनयदुनंदनेनप्रयये ॥ पद्यं ॥ प्राणायमानमहि, स्त। लानथपांडुपुत्रान्क्षोणाविमाननुजिघृक्षुरपारभूमा ॥एणाजिनेनघटितोद्मनीयकृत्योवीणानिनादरासिकोमुनिराविरासीत् ॥२॥ तपोनिरागमनेनसद्यः संभाविभोस्स्तब्धजनारवाऽपि ॥ वीणारवानुद्रुतगमालाकोलाहलैोषितदिङ्मुखाऽभूत् ॥ ३ ॥ दृष्ट्वानृपोदेवमुनिविनीतोमौलिस्रजांधूलिमधूलिदैः ॥ सर्पकमाधायतमंघ्रियुग्मेविपंकमात्मानमयंव्यतानीत् ॥ ४ ॥ मेध्यांबू सीमधिगतस्यविरंचिसूनोरास्थायसंनिधेिमुदारमुदांकुरूणां ॥ तस्याद्भुतागमनहेतुपरिच्छिदायांचित्तानिदूरपथवर्तनतामवापुः ॥ १॥ निकुंचितेतैनघृतानिजांकेविपंचिकामौनमवाप्यतस्थौ ॥ पांचालिकावंदनवादशैलीमाधुर्यमाकर्ण्यविलज्जितेव ॥ ६ ॥ राज्ञामुनासमुचितेषुसभीजनेषुपात्रैश्चपाणिविधृतैश्चपलैश्चवेत्रैः ॥ निर्तितेषुरभसेननिवर्तितेषुस्मित्वार्मिथोगिरमभाषतधातृसूनुः १ सुषमा शोभा २ उद्गमनीयं. धौववस्त्रयुग्मं ३ विपकं कर्दमरहितं पापराहतंच ४ बुसी ऋष्यासन. ५ परिच्छिदायां निर्णये ६ सभाजनेषु नारदस कार पते सभाधिष्ठितजनेषु ७ मिर्तितेषु रुतेषु ८ मियः एकांते.

·जोशभिवरानसुतायाः ॥ ११६ ॥ वृत्तांतमेवमवकर्ण्यसराजवृद्धः क्षत्रांसकाशमुपनीयसहानुजातैः ॥ धर्मात्मजायधुरिकंसभि दीर्घमावादन्वर्षतामयविभज्यददोस्वनाम्नः ॥ ११७॥ तस्मिन्नौहितलक्षणेनरपतौराज्याभिषिकेसतिस्वान्यक्षीणिदधुर्यदंबुशिशि रेलिप्तांगकेकुंकुमैः ॥ रौगंयद्विभरांबभूवुरभजन्यद्वाणतेबंदिभिनिष्पंदत्वमतः स्वदृष्टिरितितंपौराविवत्रुः स्फुटं ॥ ११८ ॥ इत्यनंतमहकविकृतीचंपुभारतोद्वतीयलबकः ॥ ॥ पितृव्यवाचाऽथपृथातनूजोहरिपुरोधायसमंबलौघैः ॥ परस्परस्ने हामिषमातुप्रैम्थंययौखांडवशब्दपूर्व ॥ १ ॥ गद्यं ॥ तत्रवनीभवतिवनीपकजनमनीषितपूरकपूरुकुलावनीपसुरसुरभिगोष्ठी गोष्ठीनशेप्रविश्यस्मरणमात्रनयनंपात्रेणसकलशिल्पपारदृश्वना विश्वकर्मणा निर्मापितंकामनीयक विलोकनमुलभविस्मयभार गुबतरानमरान्वोदुमक्षमतयामातलमवलंबमानै विमानै रिवकुरुविंदमणिमंदिरैरभ्रंलिहंजंभ रिपुनिदेशेनलंमिततन्नमोपपदंह १ आर्गकः संपादकः २ क्षाविदुरेण ३ स्वनाम्नः धृतराष्ट्र इतिनाम्नः ४ आहिवलक्षणे गुणप्रख्याते ५ रागं रक्तिमानं प्रीतिंच ६ निष्पंदत्वं स्तब्धत्वं पर गावारिशेपं. ८ बनीपकाः याचकाः ९ गोष्ठी समुदायः १० गोष्ठीनं पूर्वभूतं गोस्थानं.

·.. वाद: पकतीयपरितुष्टारषष्टामुदिक्षुतत्रिगुणसंख्याकाम्पक्षान्प्रक्षिपेदिति ॥ पर्व ॥ राजानिर्देशकदभूदितिधातृसूमोरतर्मुदीनिरवधरिद स्त, मासचिन्हं ॥ यत्तस्यपाणिरकरीन्मृदुकंठगीतेवीणागुणेविवशरिखणमंगुलीनां ॥ १५ ॥ तस्मिन्नभः सराणिमुत्पतितमुनिद्रेसात पंचसुसमंववृतेमृगाक्षी । सांक्रंदनेषुविटपिष्विवदानलक्ष्मीर्मानोभवेषुजयसिद्धिरिवाशुगेषु ॥ १६ ॥ इतिनारदसं । विप्रः कश्चनतत्रजात्वथभुजावुत्धृत्यचोरेर्टतागावोमेनिखिलाहतोस्मिविधिनावत्सोपिनोशिष्यते ॥ राजना ज्यमिदंविमुंचवसुधांशास्मीतिसर्वान्नृपान्किंवाहासयसीतिरोषकटुवाकद्वारंययोभूपतेः ॥ १७ ॥ दृष्वातंमधुरस्मितोथविजयः कृत्वासनादुत्थिातिनत्वांनीसमवेक्ष्यभृत्यमिहमांब्रह्मन्सहस्वक्षणं ॥ गावस्तेस्वयमाव्रजेयुरधुनेत्याश्वास्यदस्यून्पुरः प्राविक्षन्मन साततस्तुनृपतेश्शस्त्रायगेहंस्वयं ॥ १८ ॥ तत्रतेनजगृहेतरस्विनाचक्षुषानृपतिरंगनासखः ॥ पाणिनाचसशरंशरासनंपूर्तयेसप दिविप्रवासयोः ॥ १९ ॥ विनिर्गसोसौविशिखानिवस्वकान्विमुक्तजीवोन्विरचय्यतस्करान् ॥ नितांतवेगामिवगोपरंपरांनि (प्रवासयोः विशेषणप्रवासः विप्रवासनाचवयोः २ विमुकजीवान् मुक्त प्राणान्मुक्तमौश्चि.

·लाक्षागृहाद्यदच्याविसाक्षादिवरतिः प्रिया ॥ यद्वयवाहिचयुष्माभिस्तत्वयंहिसतांमुदे ॥ ८ ॥ स्वतोभातमतीनांवः कु वान्यानुशासनं । मौनंतुसुल्टदाख्येये नंवक्तारमावहेत् ॥ ९ ॥ अष्टमीकिलाशखावधारियंभातियाजमखवदिबार्हषः ॥ यूयो मनसरितावृतान्धयाः पावनः खलुभवत्समागमः ॥ १० ॥ जाययाचपतिभिश्चकदाचिज्जायतेस्मनाहिदंपतिशब्दः । अद्रुतस्या खलुतस्यजगत्यामर्थतामनुभवंतिभवंतः ॥ ११ ॥ एकस्मैस्पृहयालूनामिष्टायमुधियामाप ॥ करस्थमेवब्रुवतेकलहंनिधनावर्षि १२ ॥ सुंदोपसुंदीसहजावभीकोमुरोष्ववक्वापिसुरांगनायां ॥ अन्योन्यमाहत्यपुरायमस्वमनोभवेषोरिवलक्ष्यमारतां ॥ . १३ तत्सौभ्रात्रशरव्यस्यद्वैधीकरणकेलये ॥ भक्तांमारचापेषभवतांमावधूकृते ॥ १४ ॥ गद्यं ॥ इतिरहस्यंतपस्विनिदेशंशुमोदन यंतस्तकातेयास्तस्यैवसमक्षमसिधारासँगधांसधामिमामाबबंधुः ॥ एतेवयंचातकाइवजीवनमयंवर्षमेकैकमवलंब्यप्रिययासम नमयासुखेमबत्स्यामस्तथाभूतेष्वस्मासुयोमिथुनकतोपवेशेदेशेदशापिप्रविशेत्सोयंवृर्जिनविहातुमजिनपरिधायसुकृतसार्थसमर्था १ दूनं संघसं २ एकस्पवयो जायाभवंति नैकस्यै वहयः सहपतयइति अद्भुतत्वं. ३ अभीको भयरहितौ कामुकौच ४ सगंधां सदृशी ५ वर्षदृष्टिं वित्मरंच ६ मामन पापं.

·लाधाकंपात्प्रियरश्शिरसोतः पथादधः ॥ च्युतोमणिरिवेरावान्सुषुवेतनयस्तया ॥ २७ ॥ इत्योकिकांसरजनीमपनीयतत्रश्वा स्त। सैस्समस्वकुलसंभवपृष्ठमित्रः ॥ मुक्तस्तयातटगतोनुचराद्विजातीनतेर्वतोद्भुतरसैरतनोत्स्ववृत्या ॥ २८ ॥ उपिकायारतिदं शनैस्तैरुन्मस्तकंमोहमिवापनेतुं ॥ उदग्रवीर्यौपधिजन्मभूमिमुमागरुंशैलमयंप्रपेदे ॥ २९ ॥ भालस्यपंचविशिखेपदयोः कृतां तिहासस्यदानवपुरष्ववलोकनस्य ॥ शंबायुधेपशुपतेरपंदानपद्यंगायंतिसिद्धमिथुनान्यशृणोत्सतस्मिन् ॥ ३० ॥ गद्यं ॥ तत्रतत्र सतस्यहिमाचलस्यखुरपुटविनिमयविन्यासचंद्र कितैरवतारपथैरपिरोमंथफेनशकलतारकितैःप्रतीरन रुतलोपवेशैरप्यनुमेयहर वृषभस्वैरविहारासुकटकसरसीपुवृजिनानिविशोध्यवनमदावलकलभविदलितसरलदुमप्रवालपरिमलसुर भिलेनोपत्यकावर्ती २५ नादिविभुविभरणकुशलाभ्यांमहेंद्राभ्यांपरिगृहीतांहरितमवजगाहे ॥ पद्यं ॥ पंफुल्यमाननवकेतकपांसुगर्भः पर्यंतनिर्झरजलैः ३ स्वकुलसंभव पृष्ठमित्रः स्वकुलं उलूपिका कुलतत्संभवाः नागाः तेषांपृष्ठानि दीर्घाणोतिप्रसिद्धिः तेषामित्रैः सदृशैः दीरित्यर्थः २ अंतर्वतः गर्भवतः स्यूलोदरानित्पर्यः ३ शंबायुधेइंद्रे ४ अपदानं वृत्तंकर्म. ५ नमेरु वृक्षविशेषः ६ महेंद्राभ्यांइंद्रेण महेंद्राख्य कुलाचलेनच.

·वर्तयामासशुचांद्वजन्मनः ॥ २० ॥ प्रयाणनदैतदनुस्वमौलौपार्थस्यजज्ञोनियमाभिषेकः ॥ प्रागेवतीर्थोपगमात्पवित्रैर्बाष्पैनरेंद्र स्थवियोगभीरोः ॥ २१ ॥ गद्यं ॥ सधीरधीरत्युछितेनकृछ्रेणराज्ञोगृहीताभ्यनुज्ञोवल्कलंघनंकल्कलंघनायपरिधायमलयानिलइ वमनुष्यधर्मणाराजन्वतीकाष्ठांप्रतिष्ठमानस्तपः प्रसादितस्यभगवतोभवानीवल्लभस्यसाक्षात्कृपामिवभगीरथरथानुसारणीतरंगि णीमुपगम्यतत्रपवित्रासुवीचिषुसायंतननियमायऋचोघमर्षणीर्जपन्मज्जनमकार्षीत् ॥ पद्यं ॥ नौलीकात्कुवलयसंक्रमेस्खलि त्वामानाधः पयसिरमेवतत्रकाचित् ॥ तंदृष्ट्वाभुजगमुतामिथोरिरंसुः संतुष्टाल्टदयमिवानयत्स्वगेहं ॥ २२ ॥ प्रदृष्यल्ढदितत्र पामनुष्यंफणिनारतैः ॥ संतर्पयितुमुत्सेहेकंदर्पसममर्जुनं ॥ २३ ॥ भोगायतस्याभुजगेद्र पुत्र्याः फूत्कारएवस्फुटसीक्रियासीत् ॥ कस्तूरिकांकोजनिकंठनैल्यंफणामणिः पल्लवशेखरोभूत् ॥ २४ ॥ पाण्योामर्शकाठिन्यंतस्यतत्कुचमर्दने ॥ तस्याश्चतन्मुखा स्वादेफलायाभूद्विनिव्हता ॥ २५॥ मुखाच्चक्षुश्रवस्तन्व्यास्सुरतेमीलनंदृशोः ॥ चक्रेमणितवैदग्धीतस्यकांननकौमुदीं ॥२६॥ १ कल्कंपापं २ मनुष्य धर्मणा कुबेरेण ३नालीकात् कमलात्. ४चक्षुश्रवस्तन्व्याः नागकन्यायाः ५मणितं रतिकूजितं ६ काननकौमुदी अरण्यचंद्रिका व्यामित्यर्थः, ·स्त.३ मा उद्यानभूमिमुपगम्यतयासपार्थस्सुख्यन्पितुः पदममन्यतबल्वेनेभ्यः ॥ ३८ ॥ दिवसेसुभंयुगुणकोरकितेदयितंढदिस्थितमिवा तिमती ॥ अवतार्यसाभुविकुमारमभादथबभ्रुवाहनइतिप्रथितं ॥ ३९ ॥ गद्यं ॥ इतितत्रदिनानिकानिचिदुपित्वाप्रयामीतिभा षितस्यपश्मावलंबिवाष्पमेवोत्तरयंतींप्रेयसीरहसिदृढालिंगनतरंगितवल्कलोत्तरीयमर्मरमहाध्यायिसीत्कारंपुलकझर्झरेकपोलेप रिचुंब्यतस्याः कथंचिदुदंचितानुमतिनिर्गत्यरक्षोयोधिभिरिक्ष्वाकुपतिसेनाध्यक्षैरुत्वाटितानांमलयदर्दुरमहेंद्रपादानांमूलशिला तलपरिदृश्यमानकठिनतरतत्करांगुलिनखरेखाव्यावीत्ततकुलिशभयोबीलतशैलसंस्थानबुद्धिीभस्सीनवेशावटैः स्थपुटितामट वीविलंध्यपुत्रीन्यक्काररुषापुलस्त्यान्वयस्यपुरी मुन्मूलयितुंप्रसारितेनभुवोभुजेनेवमेनुनाकृतसीमंतमुदन्वंतमभजत ॥ ५० ॥ समीक्ष्यसेतुंरघुवीरनिर्मितंसाचित्रभित्तीकृतीर्धनंजयः । दिनेशवंशस्यतपोविचारणेचिरावकाशंविततारचेतसे ॥ ४० ॥ अब्धौ २६ वानरपातिताचलाशलभंगाभिघातश्चिरादक्ष्णांधैः कुणिभिः करेणचपदाखंजैः पयोमानुषैः ॥ वींचीवीथिपुकर्त्यिमानमनघंवृत्तरघू ·26 कलिताभिषेकः ॥ पार्थस्सतत्रजनकाभिधयेवत्दृष्टः पादेचिरंपरिचचारगिरिंमहेद्रं ॥ ३१ ॥ निजनगरनिरीतोवासविर्दिासर्वा स्वपिपरिणयहेतौकाण्यात्रामुहूर्ते ॥ जनकपरिगृहीतासादिगित्येवतस्यांकथमपिनसजातांकन्यकांपर्यणैषीत् ॥ ३२ ॥ जलधि तटपदव्याझर्झरैश्वीरशब्दैरवमयमनुकुर्वनाजतालीवनानां ॥ रतिपतिरथकारेणाद्रिणालांछितायांदिशिविविधतटिन्यांदत्तचक्षुः प्रतस्थे ॥ ३३ ॥ शैलोगर्भशिशुरिवभुवः शासनाद्यस्यशेतेवातापियोजठरदहनेवर्त्तयामासहव्यं ॥ क्षोणीनग्नकरणमहिमाकोप लेशोयदीयस्तस्यावासंदिशमभिययौतापसस्येंद्रसूनुः ॥ ३४ ॥ धृत्वाफलेपुसलिलानिकवरेजायाः साम्यंपरीक्षितुमिवाभ्रसरिनु पौधैः ॥ अभ्रंलिहनि बिडितांतटनारिकेलैरालोक्यचोलवसुधामयमभ्यनंदत् ॥ ३५ ॥ वाराशिवासजडमात्मवपुर्विशोषमानेतु मातपभरात्तटमुत्तरेण ॥ लंकामिवागतवतींनिजपौरवर्जपार्थाविवेशनगरीमथपांडयगुप्तां ॥ ३६ ॥ तत्रचित्रांगदातेनव्यूढाराज कुमारिका ॥ दर्शनेदौल्दैदाौचद्वयोरासीदनगंदा ॥ ३७ ॥ एलालवंगतरुपिप्पलिकापटीरतांबूलिकाक्रमुकदंपतिभावरम्यां ॥ १ पादेप्रत्यंतपर्वतचरणेच २रतिपाते रथकारेण रातपतिः कामः तस्यरथः सुगंधवायुः तस्य उत्पादकेन ३दौदृदातौं गर्भपीडायां ४अनंगदा कामदात्रीअंगदरहिताच.

·4.भा. चौकलयामासकरस्थिताविव . ॥ ४८ ॥ तदानींखलु ॥ चकांगीमदपश्यतोहरचलच्छंपासमुन्मेषणैः पुष्यत्केतकगंधसिंधुवि स्त। लुठत्पुष्पधयांधीकृतैः ॥ मेदस्वीडन्तककिनीकलरवैर्मघंकर शामुखैः पांथानामपमृत्युभिः कतिपयैः प्रादुर्बभूवेदिनैः ॥ ४९ ॥ कालांबुदालिनलिकात्क्षणदीप्त्विासंधुक्षितात्मपदिसध्न निनिसराद्भिः ॥ वर्षाश्मसीमगुलिकानिकरैः कठोरैर्धाभियातिमव चीनकालयोधः ॥ ५० ॥ मात्रीलिहाविरुरुचेमलिनी कृताराकांतारसीम्निनवकेतकहरेखा ॥ दग्ध्वांचलेस्मरभियादाय ताजनेनसंप्रेषितापथिकभर्तपुपत्रिकेव ॥ ५१ ॥ अर्जुनेपुसकलेपुविकासिष्वद्रिमीम्निधृततादृशशब्द. ॥ एकएवविशुशोषविशे पादेतदंबुंभृदनेहसिचित्रं ॥ ५२ ॥ वियत्यशेषामुनिदिक्षुदिक्षुवियोगशिल्पीद्रविनिर्मितायाः ॥ तस्यामृगाक्ष्याश्चतडित्ततेश्वध नंजयसंविविदनभेदं ॥ ५३ ॥ मन्मथेञ्चलतिवासवसूनुर्मानसेपारणयेयदुपुत्र्याः ।! लाजवापमिवकर्तुमुपेद्रंतत्सगर्यमथचिचा पासबोहरः पश्यतः पुटवस्य हरतीति भामा इटिप्रसिद्ध २ पुष्पंधयाः भ्रमराः ३ क्षणदी। :: विदान् ४ अभियातिंशत्रु ५ बर्हपत्रं ६ अर्जुनेषु वृक्षविशे है अबुभदनेहसि भवुभता मेघानां अनेहा कालः तस्मिन् . २७ ·i+ 27 ४३ मांप्रभोः श्लाघश्लाघमसौतटेनहरितंप्राचेतसीमभ्यगात् ॥ ४१ ॥ गोकर्णमेत्यसकुलाद्रिमुताप्रियस्यपुष्पाणिमूर्ध्निनिदधेपुरुहूतसू नुः ॥ आगामिनानिजशरासनताडनानामत्रावकाशइतिसूचयतेवदोष्णा ॥ ४२ ॥ पापापनोदेफालतेऽर्जुनस्यप्रागेवसेतोरवलो कनेन ॥ प्रभासतीर्थनियमावगाहः पश्चात्सुभद्रागमहेतुरासीत् ॥ ॥ पाठांतरं ॥ पापापनुत्यैपरिकल्पितोयः प्रभास तीर्थप्रथितेभिषेकः ॥ सेतुंढगास्पृष्टवतोस्यसोसौसाध्यविनाजागरिताबभूव ॥ ४४ ॥ गोपृष्ठल कुलशैलकन्यासहायमंतः सत तंदधानः । आश्चर्यमक्षिष्टतमेवदेवंगोकर्णवासंकरुराजसूनुः ॥ ४५ ॥ ततोघनाविर्भवनाद्रियेवतत्रामलमा समस्यभेजे ॥ कर्णा तरक्रौपथेनशोभायशोमरालोयदुकन्यकायाः ॥ ४६ ॥ स्मृतिपथस्थितयापिसुभद्रयाजनसमक्षामवासितुमात्तभीः ॥ द्विजकुला निसतत्रसमत्यजत्सहचराणिरटीशवशंवदः ॥ ४७ ॥ पयसापरिपूरितौघटौपरिपश्यन्पथिपाकशासनिः ॥ कमलाक्षकायसीकु १ सुभद्रागमः सुभद्रस्यआगमः प्रानिः पक्षेमुभद्रायाः २ गोकर्णवासं गोः कर्णः तस्मिन्वासोयस्य पक्षे गोकर्ण तत्संज्ञक्षेत्रतस्मिन्वासोयस्य. ३ अमलं निर्म लं पापरहिवंच ४ मानसं चित्तं मानससरश्च ५ कौंचः क्रौंचपर्वतः ६ मरालोहंसः .. . ..

·है.भा.मारिकाणाकृतेपृथक्पृथगीरितांत्रिशरकांडीमिवत्रिदंडी बिभ्राणंनिजपल्लवकोमलिम निर्जयशोका दिवशुष्केणपटीरतरुणापादुकी स्त। भूयपरिचर्यमाणपादयुगंतंभावनाभिक्षुसंभ्रमेणवंदमानेपुयदुवृंदेपुमुकुंदोपिसविनयमुपागतश्चेतः पूरणावशेषैः स्वसोदरीप्रेमरसै १८ रिवतीर्थजलैः पूरितंपिचंडिलंकमंडलुनदायपाणेरादायभगवनितइतइतिराजभवनमुपनीयकन्यांतः पुरेनिवेशयामास ॥ पद्यं ॥ मार्गेशरत्रयममुष्यकतेविमुच्यशेपंद्वयंपुनरिबोझितुमात्तलोभः ॥ शुश्रूपितुंतदनुसोदरचोदितायास्तन्व्यास्स्मरोनयनमेवशरंव्य तानीत् ॥ ६० ॥ वपुषामधुरेणसुभ्रुवाधनुपाचित्तभुवाचतर्जितः॥ तपसेवदिनेदिनेतनोस्तनिमानंजगृहेसमस्करी ॥६१॥ प्रतिनि श्वसितेदीर्धपाणिनानासिकांस्पृशन् ॥ भावयामासपार्थोयंप्राणायामसमापनं ॥ ६२ ॥ प्रणवोच्चरणेपुरः प्रसर्पत्प्रवभासेयतिन स्तदाधरोष्ठं ॥ मुहुरग्रगतावनींद्रपुत्रीमुखमास्वदयितुकिलोज्जिहानं ॥ ६३ ॥ कन्याकरेमृद्गतिपादपद्मपुष्पंतिगात्रेपुलकांकुरा णि ॥ हरेहरेमाधवमाधोतिहरिस्मृतेरन्यथयांचकार ॥ ६४ ॥ गद्यं ॥ एकदानिर्व|प्रत्यक्सानकृत्यंप्रतिक्षणमिक्षुचापक्षुरप्रसंतक्ष १ भावना कपट संभ्रमेण वरया प्राणायाम प्राणस्य दैयंत्राणायामंच ४ पत्यवसानं भोजनं. २८ ·मनैषीत् ॥ ५५ ॥ अणुमात्रमिदंसहेतवोढुंनहिविश्वंभरमद्यमामितीव ॥ मनमोप्यवरुत्द्यतस्यदृष्टेः पुरतः प्रादुरभूत्पुमान्पुराणः ५५ ॥ स्वस्वचेष्टाकथातद्याद्वितीयर्तुगुणज्ञया ॥ नबभूवेतयोस्तत्रनयनानंदिनोमिथः ॥ ५६ ॥ विजयोमधुरास्मितस्यभावांव दुषस्तस्यमतेनभिक्षुवेषः ॥ कुसुमास्त्रभयादिवातिगूढः कुहरेरैवतकस्यतिष्ठतिस्म ॥ ५७ ॥ कथंसुभद्राकमनीयतायाः कल्पेतनु त्यैकविरुनतोपि ॥ चतुर्थमप्याश्रममस्ययेनतांसाधनीभूयदिदृक्षतेस्म ॥ ५८ ॥ नदात्यएवाद्रितटात्पतिः श्रियः परिप्लवंतंप्रक तेशुभागमे ॥ यदाशयेतेशयएवतद्भवेदितिब्रुवन्द्वारवतींपुनर्ययौ ॥ ५९ !! ग° ॥ तदनंतरमहस्करमहतस्करमहामहान्मस्करी रवतकागरेरुपस्कुरुतेतस्यनमस्करणमस्माकंश्रेयस्करणमितिपुरोधोजनबोधनात्कुतूहलिनाहलिनानगरमानीयमानंबहिरपिज्व लता विरहानलज्वालेनेवकापायवाससाऽवगुंठितवपुषंसव्यसाचिशब्दमत्सरेणस्मरवीरेणप्रवासरंध्रमन्विष्यपन्नगपांड्ययदुकु द्वितीयर्नुगुणज्ञया द्वितीयर्तुः ग्रीष्म: तस्यगुणः शोषः तद्या शुष्कयेत्यर्थः २ अपिशब्दः त्यक्तदारेषणस्यापि नपुंसकस्यापिच तदृर्शनेछेति सौंदर्या तिशयद्योतनार्थः । शयेहस्ते ४ मस्करीयतिः ५ सव्यसाची सव्येनापिहस्तेन धनुः साचीकर्तुसमर्थः ·स्त. ३ २९ चं.भा० भिहितयोविजयनरशब्दयोर्धर्मिपरताविशेषनामपरताचतवकृपयाभवेदितितस्मैवीडतरलनयनंवदनमवनमयंतीतस्थे ॥ पद्यं ॥ यमेवमुद्दिश्यतवोक्तिभंगीसएपदासोरम्यनुकंपनीयः ॥ इतिप्रकाश्यक्षणमर्जुनत्वंचुचुंबनांचोरयतिः कपोले ॥ ७० ॥ स्वेदांबुपूरभ रितेसुदृशस्तदास्याः क्षेत्रेस्वकिंशुकशिलीमुखमीरकृष्टे ॥ पुष्पास्त्रकर्षकवरः पुलकछलेनशृंगारबीजनिकरान्निाबडानवाप्सीत् ॥ ७१ ॥ तस्यामेववधूमिमांमरजनौसद्योनुकूलारहः पाणौ कृत्यविलोकितोत्सवभरोद्वाभ्याहैरिभ्यामापि ॥ पौरेपूभयथाजनेष्वब लतांप्राप्तेषुपार्थस्तयाजाग्रत्मारथिविद्ययामहरथारूढः पुरान्निर्ययौ ॥ ७० ॥ आकर्येदं जूभितानांयदृनापार्थोद्देशाकोधनत्वस्य जातेः ॥ म्लानिंदातुंमाधवोमांधवोभूद्यत्रायत्ताकोवीमासमृद्धिः ॥ ७३ ॥ रणोत्माहेशांतेयदुजडिमकीर्तिध्वजलतांमुहुस्स्मारं स्मार टयतितांवल्गितकुचं ॥ हसंत्याः प्रेयस्यादशनरुचिमित्रीकृतयशाशतांगेनाविक्षत्रपतिननूजोनिजपुरीं ॥ ७४ ॥ १ भंगीरीतिः २ त्रि शरीरेकेदारेच. ३ हरिभ्या इंद्रापंद्राभ्यां अवलत निर्वलतां बलामगहिनतां ५ जंमितानांव-द्धपरिकगणां ६ जातेः जातिवल्याः ७ माधवः वसंतः ८ कौरवी कुरुसंबंधिनी कुरव कम्बंधिनी. ९ गतांगेन रथेन २९ ·22 ॥ जनसमंतात्पतितः सत्वगुणशकलरिवश्वेतविदुभिर्व्याकीर्णाचामूरवीवचमध्यास्यविश्राम्यंत)वित्रेणवीजयंतीसुभद्रातस्तैरिंग तैर्यतित्वेसंशय्यतस्यतत्वजिज्ञासयामविनयमनुरहसिव्यजिजपत् ॥ पद्यं ॥ तपस्विनद्यमेप्रीतिस्तवाभ्यागमसंभवा ॥ कन्या मौनावकीर्णित्वेकल्पशाखाशिखायते ॥ ६५ ॥ इदानीममी ॥ यदवः खलुपुण्यराशयोयतिनामिंद्रतवां घ्रिसंगमे ॥ शिरमायदवा प्यतेरेजोमनसाऽन्यत्परिवर्यतेचयैः ॥ ६६ ॥ भगवन्नखिलंविबुध्यमेपरमार्थवदभाविमेशुभं ॥ प्रयतायतयोभवद्विधाः प्रणिधाने नहिदिव्यचक्षुषः ॥ ६७ ॥ अवकर्ण्यतदेषमीलितः क्षणमक्ष्णोः प्रतिवाचमाददे ॥ बहुनाकिमयिस्वकैर्गुणैविजयंप्राप्स्यसियोषि तांकुले ॥ ६८ ॥ पादांगुष्ठनखंयस्तेफालेकुर्याद्विशेषकं ॥ सनॅरोपिस्मरेणातः सूद्यस्स्यादामिषंदृशोः ॥ ६९ ॥ गद्यं ॥ इतिसात स्यवक्रिमस्पृशावचसाश्रवसाच निपीतपूर्वैस्तैस्तैर्लक्षणैश्चमोयंसंक्रंदननंदनइति निश्चयमणिदृदयपेटकपुटे निधायभगवन्भवद मगचर्म व्यजनं. १ कन्यामोनावकीर्णित्वे कन्योचितमौनं तस्यअवकीर्णित्वे क्षतो २ रजः धूलिः पापंच ३ परमार्थ यथार्थ. ४ प्रणिधानेन योगेन ५ विजयं जयमर्जुनंच ६ विशेषकं तिलक ७ नरोपि मनुष्योपे अपिशब्दः पूर्वश्लोकार्थ समुच्चायकः पक्षे नरावतारोपि. ॥

·भा क्लयेयुरतीवचित्रभावंक्षणपीतोनिदृशाकथनतानि ॥ ८० ॥ सीमंतविद्युदवतंसशिरीपचापकैश्यंघनोयमितिकैः मुदृशांनजजे ॥ स्त. ३ तस्याधएवनिटिलेसततंयदासीत्तत्तादृशीसलिलशीकरदुर्दिनश्रीः ॥ ८१ ॥ उग्रैः करैरुष्णरुचेः समंताष्मायमाणाखिलादिङ्मु स्त्रस्य ॥ आगंतुमन्हः संविधस्वकालेप्यनीश्वरेवापसँसर्परात्रिः ॥ ८२ ॥ वर्षास्वियंत्वरिनमस्मदुपांतभूमेरुन्मूलनंकलयतीतिरु धावलीद्वैः ॥ तीरद्रुमैः स्वनिकटादपसारितेवमध्यंजगामसरितांसलिलस्यवेणी ॥ ८३ ॥ देशेदेशेजडिमकुरंगास्तेजोभल्लैदिनक रभिल्ले | धावंधावंप्रहरतिराज्ञांधारोंगेहंशरणमवापुः ॥ ८४ ॥ अंगांगसंगासहनेतपर्त्तावन्योन्यमेवाभिमुखंयुवानः॥वाचापिके चिन्मनसापिकचित्दृशापिकेचिदृढमालिलिंगुः ॥ ८५ ॥ गद्यं ॥ एवंपचेलिमांहेलिमयूखकेलिंतस्यतनयायनिवेदयितुकामाभि रिवरामाभिर्निरंतरोपांतौटॅगध्वनिवमंतौवसंतरतिकांताविवजयंतजनकानंतरजकौंतेयोपरिपाटलहमपाददुरवगाहवनेजातसना १ चित्रभाव आलेख्यत्वं आश्चर्यच २ पीतानि प्राशितानि पीतवर्णानिच. ३ ग्रीष्मर्ती दिवसानादैर्ध्यमिति उत्प्रेक्षयाद्योत्यते ४ वेणीप्रवाहः ५ धारागेहं जल मंदिरं ६ हेलिः सूर्यः ७ दृगध्वनिवसंती मूर्तिमंतौ ८ हंसपादाः हंसानापक्षिविशेषण पादाः पक्षे हंसस्य सूर्यम्य पादाः किरणाः ९ वन जातं कमलं अग्ण्यसभूइंच :

·ततोमुहूर्तेसकलाभिनंद्येकुरूद्वहानांकुशलोदयाय ॥ सुतंमुभद्रामुघुवेऽभिमन्युप्रवीरमूस्नातमिवप्रवीरं ॥ ५५ ॥ पांचालपुत्रीचप तिव्रतानांप्रधानभावेकृतपट्टबंधा ॥ पंचापिसद्यः प्रतिभूखिस्वान्पतीन्पित्ऋणामनृणानकार्षीत् ॥ ७६ ॥ ग° ॥ अथनेपांतादृशंपु त्रोत्सवमाकर्ण्यऋतुर्वसंतः सामंतराजसंबंधिनयाहर्षादिवममाजगाम ॥ तदानीभगवान्पवमानस्तुभीमस्यमुतोत्पत्तिनिमित्ताशी चवत्तयालोकस्पर्शायसंकुचलिवकतिचनदिनानिमलयाविहायपदमेकमपिनचवाल | पद्यं ॥ एतेनखल्वकरुणेनतपागमैनजी वातुरद्यममदेशतएव दूरात् ॥ उत्मारतोमधुरितविरुषावनांतेतत्स्वागतंपरभृतोनममाचचार ॥ ७७ ॥ शिरीषपंक्तेः कुरुकामि नीनांशररिवल्लयासहमार्दवेन ॥ उपस्थिताभृदुपमातदानातपस्थितानामुलभाहिसर्व ॥ ७८ ॥ कुरुकेलिवनेपुमल्लिकाकुसुमेपुभ्र मरावलिर्बभौ ॥ ऋतुनामधुगंधगुप्तयेजनुनाग्रेनिहितेवमुद्रणा ॥ ७९ ॥ शुभसौरभसंभृतानिभूमौटुंचिभूतान्यपियानिपटलानि ॥ १ प्रतिभूः जामीनइतिप्रासद्धं. २.तपस्थितानां तपेग्रोष्मेस्थितानां पक्षे तपआचरतां ३ शुचिभूतानि धवलानि ग्रीष्मतत्पन्नानिच ४ पाटलानि रक्ता निपुष्पविशेषाणिच. ॥

·चं.भा. पुत्री ॥ तापंपिनुः स्वमहरत्तरलोमिहस्तैरन्यनयातिहिविभूतिरपत्यभाजा ! ९० || मुरनायकानुजमनोवशीकृतोसुदृशोमुनि स्त• ३ पुणतांयथाययुः ॥ सरसीरुहेर्ननलिनीलतास्तथासकचान्यमूनिविकेचानितानियत् ॥ ९१ ॥ यमः स्वमुः सन्निधिमेत्यरात्रौस्व ३१ कांतिचोरंमुदृशामुरोजः॥ नालाग्रशूलेनलिननिवेश्यववल्गहर्पादिववारिमध्ये ॥ ९२॥ व्यात्युक्षिकायांविपुलेक्षणामुवर्षन्नखद्यो तवलक्षमभः ॥ मखीमुदारांमरितस्तुतस्याः करोप्यमावीदि वकंमहंतुः ॥ ९३ ॥ उल्लामभाजाहरिणाप्रियायाः कल्हारमान्येक लिनेकबर्या ॥ अप्रैरमयाहसितैश्चचित्रमुत्तंमितंवक्रमभूमपन्याः ॥ २४ ॥ ग्लंहनिमग्रग्रहणेपुकल्पयन्स्वयंग्रहाश्लेपमुखय दू द्वहः ॥ सर्वर्णवर्मामलिलेतडित्तनूः मुखादगृण्हात्सुदृशस्नुनाननं ॥ ९५ ॥ फूत्कृतैः क्वचिदधः स्थिनिचिन्हबुद्रुदंहरिरुदस्यनि मनः ॥ वंचयन्प्रतिवधः कचिदूरुस्तंभमंबुपुचुचुंबवरांग्याः ॥ ९६ ॥ क्रीडनीमंडलीभूयकृष्णयोरप्सुयौवते ॥ तटिन्यास्तटयोः विकचानि केशरहितानि प्रफुल्लानिच ३ व्या युक्षिकाया कोडायां ४ उत्तं मितं भूषितं पक्षे उत्तं आई सितं शुभं ६ सवर्ण वष्ा तुल्पशरीरः ३१ ५ ग्लहं पर्ण १ स्वंद्रव्यं ·पाथसिरोधसिचविहारैस्तेषांदिनानामौपयिकमातिथ्यमापादयितुंभगवतीतामेवसरितमापतनां ॥ पद्यं ॥ कल्लोलवेगकपटेन कलिंदपुत्र्यालादंप्रतिप्रससृपेपरमस्यपुंसः ॥ तिष्ठंतिमेपुनरहत्रिजगत्पवित्राः सख्यः कतीतिसमवीक्षितुकामयेव ॥ ८६ ॥ तस्याजलेषुतरुणांबुदजातिवैरिष्वावर्त्तनालमनयोरुभयोरतानीत् ॥ वीचीकराग्रविनिवारितरामसीरव्यावैल्गनोपजनितव्रणग र्तशंकां ॥ ८७ ॥ मुरारिनारीमुखपद्मपंक्तिर्जवेनयोर्बुजलदुर्गपझैः॥ तीरेवतस्थतिलकापदेशात्कृत्वापुरः खेटकमंडलानि ॥ ८८ ॥ तासांविलासगमनंसमवेक्ष्यतत्रलाल्यत्वहेतुरपिलज्जितचेतनायाः ॥ वेगात्तिरोभवनाविघ्नतयामराल्याग-बभूवनितरांगतिमंदि मश्रीः ॥ ८९ ॥ग ॥ शनैः शनैस्तामुसरितमवगाहमानासुकामांचिदीर्ण्ययेवनितंबबिबानिनिजावकाशदानावलंबिनोन्नतिभि रंबुभिः पुलिनानिनिचोलयांचक्रुः॥ अपरासाममूययेवनाभिकुहराणिजलचूषणादावर्त्तकुलजवावलेपमवटुपन् ॥ इतरासांक्रुधेव कुचयुगलानिक्षोभणात्कोकनदकोशान्विदलयामासुः ॥ पद्यं ॥ वक्षोजकुंभनिवहाद्वनिताजनानांनीष्मर्तुनाविनिहितंग्रहराज १ तरुणां बुदजातवेरिषु सजलमेघसमूहसदृशेषु श्यामेष्वित्यर्थः २ व्यावल्गनंप्रहारः ३ खेटकः ढालइतिप्रासद्धं ४ निचोलयांचक्रुः आच्छादयामासुः ·वै.भा.मधर्मतोयैरष्टाभिरंगैरवनीरजांसि ॥ १०० ॥ परस्परासंगफलप्रदित्सवास्वजन्मतारैदववासरावद ॥ उपस्थितीतायुपसृत्यसं स्त भ्रमात्तदाशिषोनंतरमेवमब्रवीत् ॥ १०१ ॥ क्षुत्प्रपीडयतिमामयिवीरौकुक्षिमेत्यचकितेवयुवाभ्यां ॥ याचतेतदशनबहुभात्तुंयस्य तृप्यतिपुरातिथिरेषः ॥ १०२ ॥ इत्थंस्वदक्षिणकरंपुरतः प्रसार्यतस्यादतोवचनपार्ण्यनुधाविवेगा | तभ्यांतथेतिभणितिस्तुस माललंबेमत्स्वर्थनाफलमदौददमेवमूते ॥ १०३ || गद्यं ॥ अथमुदाकथितात्मयथातथभावोभगवान्बृहद्भानुदतपर्टीजवनिकांतर्नटी भवत्स्मितयोर्दैवकीपृथासुतयो(रिगिरिदरीवमतिधुरीणविभावरीचरमरीमृप दिविषदरीशमेदुरीकृतदुरी हिततांडवस्यजगत्कंठे गेडुत्वंतत्परिरक्षणदक्षस्यम्भुक्ष्णस्तक्षकेपक्षपातंचविनिवेद्ययुवयोः कटाक्षवलेनक्षणाद्दिधक्षामीतिस्वयमपेक्षितविशेषमाचचक्षे ॥ पद्यं ॥ भूमंज्ञयायदुपतेः पुरुहूतमनुः संतुष्यतोऽथजगृहेसतनुनपातः ॥ तूणीचगांडिवसरवौनुरगांश्चशुभ्रान्कांतरथंचनटताक १ परस्परासंग फलप्रदित्सया परस्परस्प आमंगः योगः नस्यकलं अन्नं नहानेच्छया २ यस्ययेन तृव्यतेोगात्षष्ठी ३ अर्दतः याचनाकर्वतः ४ अदो दं दोहदलक्षणरहितं ५ गडुत्वंरोगविशेषः ३२ ..

·प्रांतताटंकेइवरेजतुः ॥ ९७ ॥ गद्यं ॥ इतिचिरंवित्दृत्यप्रतीरमुत्तीर्णाभिर्जलमेलनव्रीडादिवसंकुचितात्मभिः कुचैरानामताभि स्तदंगसंगमशर्माणिमर्मरगिरासंस्तुत्य पवनचंचलैरंचलैः श्लाघमानानीववमनानिवमितवतीभिः कायकांतिकनकलताकोरका णीवकनकाभरणानिकामनीयकपुनरुक्तिमात्रस्यपात्रयंतीभिर्वधूटीभिः महतटाटवींपर्यटनोस्तयोरोदिशिदिशिक्रशितशिशिरेत राभी[प्रकाशोजनदृशांकोशीकारदोशकः कोोपिमहमांराशिराविरासीत् ॥ पद्यं ॥ उन्मिष्योन्मिष्ययत्नात्परिचलितयथापू र्वशक्त्याथदृष्टयातन्मध्येवीक्ष्यकंचित्पुरुषमनुदितछायहस्तानपत्रं ॥ अक्ष्णाजानेयमोनोर्विद धतमनयोः प्रश्रयाश्चर्यदत्तद्वैराज्या दाकुलाभूद्यदुकुरुवरयोस्तत्क्षणचित्तसीमा ॥ ९८ ॥ मुखेतिरोवेपथुभिर्वयः कृतैर्मुकुंद वध्वः कृतसूचनाइव ॥ द्विजातिवृद्धस्यप थोस्यपार्श्वयोर्द्विधापमस्रः सहमातिभीरवः ॥ ९९ ॥ ताभ्यांनतस्तस्यपदोः पुरस्तादपंकमात्मानमहोविधातुं ॥ स्पृष्टान्युदंचद्ध १ जलमेलनं जलसंगमः मूर्खसमागमश्च २ अभीशुः किरणः ३ उपरिसूर्यः अधः अग्निः अतः सत्यपिछत्रे छायाभावः । ज्ञातेयं बंधुत्वं ५ ओतो: मार्जारस्य. :

·स्त. ३ • भा• जायमानैः स्फुलिंगैर्हरिचंदनादिषुकेषुचिद्वल्कायमानैरालोकैनौडवत्सुकेषुचित्परस्परपक्षिपक्षताडनरटनायमानैः ष्ठोषचटचट त्कारैश्वसर्वतः परीतमपितद्वनंमुहूर्तयथापुरमवनस्थे ॥ पद्यं ॥ हुताशनपरित्रासादुचलंत्यावनश्रियः ॥ कबरीवश्लयावेगा ३३ त्कापिधूम्याखमानशे ॥ ११२ ॥ वलयंधूमरेखायावर्त्मनिासदांबभौ ॥ भाविनः शरकूटस्यपरितोमानसूत्रवत् ॥ ११३ ॥ अस्यैवगांडिवभृतोभुविहेजनत्वंमल्लंतृणायमस्तामपिमन्यमानः॥ बाव्होर्बलंपठपठेतिवदन्निवाग्निः स्फोटारवंसझटितिस्फुटयां बभूव ॥ ११४ ॥ स्वपार्श्वयुग्मज्वलदग्निकंदलावनांतभाजोजगरामहत्तराः ॥ निशातवज्रक्षतिनिस्मृतासृजांदशामयत्नानगृ हुर्महीभृतां ॥ ११५ ॥ गद्यं ॥ तत्रनिकैरंबाणिस्तंबेरमाणामामूलमनलार्चरवलंबितदंतमुसलानिप्रेमपरवशतयावशासुवितरि तुंखमुक्कविन्यस्तजग्धार्धसल्लकीपल्लवकवलानीवक्षणमलभ्यंत ॥ पद्यं ॥ सविधज्वलनोष्मवीचिभिः सपदिम्लानकपित्यशा खिनां ॥ . परिपाकसिताः फलबजाः प्रबभुस्स्फोटकबुद्रुदाइव ॥ ११६ ॥ निशिकेवलंनममिदीप्ततनुंनिजजानिमौषधितरुनि १ शेषः दाहः २ निकुरंपाणि समूहाः ३ वशासु करिणीषु.

·:3 पिकेतनेन ॥ १०४ ॥ मरुन्मनोमार्गणवैनतेयपृथग्जयाप्तैरिवकीर्तिशावैः ॥ चतुर्भिरश्वैः समुपास्यमानंसफाल्गुनस्तंरथमारुरोह ॥ १०५ ॥ देशमुखनगरेपुरानुभूनंदहनहठात्करणंपुनर्दिदृक्षुः ॥ उपगनइबमारुतिः मसाक्षादुदलसदस्यरथानकेननांकः॥ १०६ ॥ नद्भुजावनुधावत्याः संग्रामेषुजयश्रियः ॥ जंघाद्वयधियंतूणौजनयामासतुस्तदा ॥ १०७ ॥ पवनसखदृशोर्मुदंवितन्वन्पटुतरटंक तिकंपिताटवीकः ॥ कुटिलमतनुतासकृत्कराभ्यांगुणमपिदंडमिवास्यगांडिवस्य ॥ १०८ ॥ अथगरुडवलीमुखध्वजाभ्यामनुम तिमेत्यससलनाहहर्षात् ॥ बलरिपुमणिनीलमुत्प्रवालंबनमशिनुवडवास्यभूरिवाग्निः ॥ १०९ ॥ शोणरुचाशिखयातिमहत्या बाणपुरावृतिवासनयेव ॥ चंडतरस्यवनस्यसमंतात्कुंडलनंकलयन्ववृधेऽग्निः ॥ ११० ॥ प्रथमंपावकर्षिपरिरभ्यगृहीतपल्लवो ष्ठपुटे ॥ उपकंठवनराजेरुदगादाकुलकपोननादततिः ॥ १११ ॥ गद्यं ॥ क्रमेणप्रवलीभवतोभगवतः पवमानसखस्यतमा लादिषुकेषुचित्द्रुमेषुपत्रोच्चयायमानधूमैः किंशुकादिषुकेषुचित्स्तबकायमानैर्वालाकंदलैस्तिलकादिषुकेषुचित्पत्रिमफलबी १ उत्प्रवालं उत्कृष्टाः पल्लवाः विद्रुमाः श्चयस्मित् २ वनं अरण्यं उदकंच. ३ पिड़ेजारे ४ उपकंठं समीपदेशंकंठेच. ॥

·॥ चं.भा धोभगवानुद्दिदीपे ॥ तत्रांतरेप्रोषितवल्लभतयाप्रेम्णाकुमारमश्वमेननिगीर्यदहनाचिरुष्णासहिष्णुतयापुनरपिनिवृत्यदिवंप्रयांनी स्त. ३ भिर्घनधाराभिरिवपन्नगफन्यकाभिः सहवनादुत्पनीतक्षककुटुंविनीमविलंबितमेवश्वेतवाहनश्शातमुखेनशिलीमुखेनरसनाया ३४ मिवग्रीवायांविधाविदलितांचक्रे ॥ पद्यं ॥ नभसिकृतेशरकूटेनपपाताशुगेविनुनमंवुमुचां ॥ तस्मिन्खांडववन्हौतक्षकपल्या किंबंधमेवपरं ॥ १२१ ॥ गद्यं ॥ अथसकुपितस्वयंकौशिकोपिचकितचकितविनयविहितोपसरणंनवजननीशोकदयनीयल्टता वॉलंतमहिाँलंपरिगृयलालनयापरितोषमनैषीत् ॥ प० ॥ सुतंतमभ्येत्यमुरैरशेषैः क्रुध्यन्नथायुध्यतघोरामेंद्रः ॥ चक्रेसदावस्य चतक्षकस्ययदाग्रिमत्तांयदनाग्निमत्तां ॥ १२२ ॥ वनस्यतस्योपरिकेवलंतदासहस्रनेत्रस्यचसव्यसाचिनः ॥ निषंगनीडोत्पतिता निपत्रिणांकुलानिकोलाहलकलिमादधुः ॥ १२३ ॥ शरान्विर्णठानपिपारदृश्वनः श्रुतर्विधायाशुविमुंचतस्ततः ॥ कुरूद्वहात्सा ३४ १ शरकूटे शरच्छत्रे २ आंशुगः बाणः वायुश्च ३ कवंधं उदक मूरहितं शरीरंच ४ कौशिकः इद्रः नकुलश्च ५ दतवालं पुच्छरहितं ६ आहे बालं सर्पपुत्रं वृत्रासुरंपुत्रंच अथवा दृतवालमहिबॉलं वबयोरभेदान् दृतवालं बाल शब्दरहितं अहिवालं नामअहिंवृत्रं ७ अनग्निमत्ता अग्निमत्ता अयाधानावि कारत्त्वं तदभावं मतपत्नीकत्वात् ८ पात्रणां वाणानां पक्षिणाच ९ विपाठान् पाठराहत: बाणविशेषांश्च १० श्रुतेः वेदस्य कर्णस्यच ·खिलं ॥ इतरेविजेतुमिवतेतरवोदिवसेपिजज्वलुरतीवतरां ॥ ११७ ॥ दृप्तदानवनिशाचरवर्गस्तत्रगांडिवभूतानिहतोपि ॥ तन्निषंगयुगबाणगणानांसंख्ययाप्रतिभेटत्वमकार्षीत् ॥ ११८ ॥ ज्वालनापभरकुंडलितांगीः क्ष्वेडसारघृतसेचनमृद्वीः ॥ सर्पपुंग वततीरतित्दृष्टः शष्कुलींरिवचचर्वकृशानुः ॥ ११९ ॥ तावत्तक्षकरक्षणायसहसाशक्रोऽधिरुत्यद्विपंवजंन्यस्यतदीयमूर्ध्निमरुतां सन्नाहयन्वाहिनीं । ब्रह्मांडप्रतिरोधनेनविमुखैधूमौरवारण्यरातस्तारनभस्तलंजलधरैरारब्धघोरारवैः ॥ १२० ॥ गद्यं ॥ ततस्तै कौकसामनीकैर्मत्सरेणतदुपरिनिपात्यमानदिग्भित्तिशिखराणामिववेगादापततांवारिधौवाडवहव्यवाहोपिकवलितोयमस्मा भिरितीवविद्युतः प्रकाश्यगर्जितेनतर्जयतामिवपर्जन्यानामासारसर्वाभिसारेणनिर्वापितेवनेमनाक्श्यामायमानेसतिशोणायमान लोचनेनकपिकेतनेनतत्प्रेतिचिकीर्षयाशरकदंबरंबरोनरवलंबमाकलितां शरशालांछत्रीकृत्यपुनर पिसमुन्नीयमान निकेतुरुषर्बु १ प्रतिभटत्वं सादृश्यं यथा अर्जुनबाणाः असंख्याः तथा मृतानामपिसंख्या नासोदित्यर्थः २ तत्प्रतिचिकीर्षया तस्यप्रतीकारस्य निराकरणस्येच्छया. ३ निमकेतुः स्वध्वजः धूमइत्यर्थः ·पं.भा. जोनिरंतरायमेवमहांतंसप्ततंतुमाहर्तुमनसः कौंतेयस्योपांतरहसिमुहूर्त्तसंमंत्र्यसाक्षादुत्साहप्रभावाभ्यांमूर्तीमंत्रइवतत्प्रहिताभ्यां स्त.४ गंधवहसुधांधोधिपनंदनाभ्यामनुसंधीयमानगमनोनदीतटाकैर्द्विमौतृकतयास्वपालयितारमिवानुकुतोविविधान्यदुर्लभवसुंधा ३५ न्यसमेधितवसुधान्मगधानधिगम्य विशृंखलहर्षितगिरिव्रजम पिशृंखलाखेदितमहीभृत्कुलंजराघटितदेहम पिदेदीप्यमानदेहब लसंपदमाशाजेतारमपिपरार्थापहारजागरितारांगधमपिविगीत पापारद्वैमातुरंमहारथंपृथिवीनाथमुपेत्यप्रर्धेनंननाथ ॥ सरक्ष णमतितिक्षुतयात्वमष्टादशकृत्वोदृष्टापजयोस्ययंपुनारितरः किशोरइतिकृष्णावुभावप्यवधीयहिडिंबकुटुंबशोकोदयादारभ्यप्रवी रजनकर्णिकामौक्तिकायमानभुजकीर्तरात्मनस्संमुखीनंदृढतरपरिकरबंधंसमीरकुमारः पंचदशदिनानिनियुध्यतेषांतेतीभागपरि संख्यानपदाभिधेयेनसहघटयांबभूव । पद्यं ॥ हतेतस्मिंस्त्रयोदीप्राहरिप्रस्थमुपाययुः । आगामिनिमखेहव्यमादित्सवइवाग्नयः १ मुधांधाः देवाः २ द्विमातृकतया नवुवृष्टयं बुसंपलतया ३ वसुधान्यानि द्रव्यसस्यानि ४ गिस्विजः पर्वतसंघः देशविशेषश्च ५ महीभृतः पर्वताः राजानश्च ६ जरा वार्धक्यं राक्षसीच ७ आशा दिशातृष्णाच ८ मागधं मगधराजं स्तुतिपाठकंच ९ विगीतव्यापार निंदितव्यापार पक्षे विगतः गीतव्यापा रोपस्य १० प्रधनं युत्वं. ११ तृतीय भागपरिसंख्यानपदं पंचइतिशम्दः तस्य भिधेयेन पंचत्वेन मरणेनेत्यर्थः ·35 ध्वसरोगिणोहरेरभूद्भिर्घग्दूरतरापसर्पणं ॥ १२४ ॥ जयंतमेकंयुधिसोढुमक्षमेजयनेमन्यमुनमीक्षितुंगते ॥ पुरौंबलद्वेषिणिघोपकैत वाज्जहासशंखद्वितयंचकृष्णयोः ॥ १२५ ॥ ततः कृशानोविपरीतवर्णस्वनामवाच्यादिवभीतभीतं ॥ मयंवनेदैत्यमयंररक्षसच क्रपाणेरिवशक्रसूनुः ॥ १२६ ॥ क्षेत्रमप्यधिपतिंकुरुपूर्वसंश्रितौमपदिदैवबलेन ॥ चर्वितुः सकलखांडवमग्नेस्तक्षकावभजतांवि सत्वं ॥ १२७ ॥ अथस्मित्वातुंदंपरिमृशतिमंदायितगतोसमापृछयप्रीत्यात्रिदिवमभियातेहुतवहे ॥ रथाभ्यांमौनिभ्यांघनसलि लसेकेनमहताविजेत्रौतौकृष्णौविविशतुरूपांतंनरपतेः ॥ १२८ ॥ ॥ इत्यनंतभट्टकविकृतीचंपुभारतेतृतीयस्तबकः ॥ यातेततोनिजपुरीयदुवंशकेतीराज्ञेमयोमणिसभांरचयांबभूव ॥ यस्यारुचंसमवलोक्यशुचाऽधुनापिंजीवंगतागतजुषंवहतेसुधर्मा ॥ १ ॥ तामधिष्ठास्नुमागत्यतंमखंकर्तुमन्वशात् ॥ विपंचीरवसारज्ञोनृपंचीरवसांवरः ॥ २ ॥ ग° ॥ ततोदूनाहूतः पुरहूतानु १ भिषक् वैद्यः २ जयंतं इंद्रपुत्रं. ३ कृष्णयोः अर्जुन कृष्णयोः ४ विपरीतवर्ण स्वनामवाच्यात् मयइत्यस्य विपरीतवर्णवाच्यात् यमात् ५ तक्षको मयः सर्पश्च ६ विघसत्वं भोजनशेषं ७ जीव गीष्यतिप्राणंच ८ विपंचीवीणा, ·चं.भा केऽभूत् ॥ ११ ॥ बिंबेनसंगंबिसंपुष्पबंधोर्नाथः कलानांनयथाविदध्यात् ॥ तथैवदेवास्ततृपुस्तदानीमत्यद्भुतानांहविषामशेषाः स्त. ४ ॥ १२ ॥ सर्वेपुवणेष्वपिदातुरस्मात्मंप्राप्तवत्स्वर्थमजातशत्रोः॥ नवर्णएकस्तुकदापिलेभेनार्थक्रतूनामिहमार्वभौमे ॥ १३ ॥ गद्यं ।' ३६ नत्रनानाजनपदमेदिनीवल्लभमल्लमुकुटमणिकिरणपल्लवितेयज्ञवाटेत्रिपथापृथातनूजाभ्यां नियुक्तोवैमात्रेयैर्भ्रातृभिर्जनुभवनवनस वनेषुपृथक्पृथगाराधितनयास्वेनाप्यातिथ्यायनिमंत्र्यमाणेनवीनिहोत्रेणेवज्वलनाहेमपात्रेणपरिष्क्रियमाणपाणितलस्सहदेवोन) खिलभक्त जनकृत्यनिर्वाहमारेणेवनिभृतावयवंसभ्यलोकलोचन पश्मयुग्मपंक्तिपरस्परवैमुख्यवदान्यरूपकोमलिमानमहर्षिजन वलयमध्यमहेंद्रनीलरत्नांचरत्नपुमांसंसमासाद्यप्रथममध्येणपरिपूजयांचक्रे ॥ पद्यं ॥ तावत्प्रकोपात्तरलाधरस्यप्रतिक्षितीशा नभयानकस्य ॥ वेदीभुवंतत्रविहायवन्हिश्चेदीशिनुश्चित्तमिवाविवेश ॥ १४ ॥ सदमिनविकृतोयदुच्युनोभूत्सतुपरुषाक्षरमंडले ३६ १ विसपुष्पबंधोः सूर्यस्य २ हविषां हविभिः तृष्यतेोगात्षष्ठी. चंद्र: गविसंगं कृवाअमृतमाहरतितद्देवाः पिवति यदितेषामन्यथाचरितार्थः स्यात्ताह ! विमलकं रविसंगं चंद्रः नकुर्यादितिभावः ३ वर्णेषु जातिषु अक्षरेषुच ४ अयं दव्यं अभिधेयं चं.

·36 ॥ ३ ॥ कृष्णेगतेयदुपुरीक्षितिपानुजानांजित्वादिशः प्रतिनिवृत्तवतांचतुर्णा ॥ कोशेममुः परमसिप्रवरागृहीतादोष्णोर्बलेनमहता नतुहेमपुंजाः ॥ ४ ॥ उपायनत्वेननृपायसर्वैर्दत्तेषुवित्तेष्वखिलेषुभूपैः ॥ पार्थस्यपुर्याः क्षितिरेवभेजेवसुंधरावाचकवाच्यभावं ॥ ५॥ नरदेवमगाज्जयेप्रतीच्यानकुलेनववमानीवस्मृतानि ॥ दधदानकदुंदुभिस्वनैदलयन्नानकदुंदुभेः कुमारः ॥ ६ ॥ हरिणासततः कृताभ्यनुज्ञोहविरादातुमिवागतेनसाक्षात् ॥ क्रमविद्भिरथावजांसमाजैः क्रतुमाहर्तुमुपक्रमंप्रचक्रे ॥ ७ ॥ प्राग्वं शेप्युत्तमेतिष्ठन्प्राग्वंशंपुनराविशन् ॥ कुरीरशिरमापल्याकुरुवीरः सदीक्षितः ॥ ८ ॥ आप्सातुमिछुरनलोहविरत्ररुच्यमानील धूमकुलनिर्गलनापदेशात् ॥ जग्धान्पुराजतुनिकेतनभित्तिखंडान्कुक्षिस्थितानिवववामगुरूनजीर्णान् ॥ ९ ॥ तत्रप्रवर्ग्यजनितं दिविधूमचक्रमालभ्यतेस्मविबुधान्प्रतिपावकेन ॥ आनाक कर्दुवहहविर्द्रविणेनवेगादाव्हानपत्रवलयंकिलनीयमानं ॥ १० ॥ मेदस्विनांधपुलखांडवभक्षणेनदेहंनिचलयिनुशिखिनोक्षमस्य । उद्गम्यसंज्वलितुमुत्तरवेदिकायामालंबनायकिलयूपवरोंति १ कोझे खगपिधाने भांगरगृहेच २ प्राग्यंशे प्राकपूर्व वंशेइतिपदछेदः पक्षे प्राग्वंश हावर्गेहपुरोभागं ३ कुरीरं तंतुनिर्मितं जलकं १ प्रवर्ग याक ·•मा यामिमांशुचं ॥ २० ॥ गद्यं ॥ इतिनिगद्यव्रीडाव्यथानद्योः संगमेनिमग्नमेनमभग्नकैतवबंधोगांधारपतिरुत्तारयितुमेवमुत्तरमाद स्त त्त ॥ पद्यं ॥ जय्यतांकथमुपैतितेर्जुनोवत्मयाधिभयात्पलायिताः ॥ केवलंहरिमुखाननामनोवेगतोपिमरुतोभवन्सुराः ॥ २१ ॥ अपिच ॥ तंवीक्षितुंजगतिशकुयुरत्रकेवाभीमप्रकोपधृतभीमगदांकबाहुं ॥ एकैकमुष्टिहतयेस्मभवंतिनालंयस्याहवेबकबृहद्र भूहिडिंबाः ॥ २२ ॥ ताभ्यामुपस्यिमानस्यतपमस्तनुजन्मनः ॥ व्यापादेपिप्रमक्तिः काविशेषान्मादृशारणे ॥ २३ ॥ ग ॥ तथाप्यहंतुतवचतेषांचपरस्परस्यविभवेपरिपणनपदाधिरोहिणिक्षणादक्षममाणेनजगत्सामान्यतामक्षसंप्रदायेनतंपराजयघंटॉपये संचारयिष्यामीति ॥ प० ॥ वित्तेल्टतेदरिद्रास्नोविमृष्टाबंधुभिः स्वयं ॥ विनाशंवांशुचायायुर्विदेशंवाथलज्जया ॥ २४ ॥ त्वंतत स्तुमुखमात्ममंयुतैस्सोदरैस्मशसंख्यकास्ममाः ॥ नीरराशिहरिनीलमेखलांनिः सपत्नमनु श्नमेदिनीं ॥ २५ ॥ ग । इत्थंकाररहमिकल्पितेकैनवदुरध्वेतावुभावप्यनुधावितुंदिव्यचक्षुषातेनांधेनवमुंधराधिपतिनानवमाणिमंडापकाप्रवेशोत्सवव्याजा १ उत्तरं प्रतिवाक्यं नौकांच. २ मरुतः देवाः पवनाश्च ३ तपमः यमधर्मस्य ४ व्यापादेद्रोहचितने ५ घंटापथे राजमार्गे. ३७ ·37 नशत्रोः ॥ बहिरिवसदुपेत्यतछ्वोभ्यांबहुतरकुंडलनीलरत्नलक्ष्यात् ॥ १५ ॥ अश्लीलवागिहसमाप्तिमतीनवेतिसंद्रष्टुकाममिव दानववैरिचक्रं ॥ कल्पांततिग्मकरकल्पमनल्पवेगंकंठेबिभेदरणसीमनिदामघोषिं ॥ १६ ॥ ग° ॥ इतितस्यदुर्मतेरायुषासहस मापितेसवनकर्मणिनिर्मितावभृथाप्लवनमुपदात्वेनदत्तपूर्वाणिवत्तान्युत्तमर्णानिवपुनर्द्विगुणमेववाहितान्सर्वानुरूपतीन्प्रस्थापि तवंतंपौरवंतमनुज्ञाप्यचैद्यनिधनोत्सवेनमुदर्शनस्येवपौरजनस्यापिनवास्स्रकगिकातामनुभवितुमनाइवसनातनः पुमान्पुरीपुरा नुभूतकुशस्थलीनाम्नीप्रतस्थे । पद्यं ॥ अंधभूपतनयोपिबलौघैर्हास्तिनंपुरमवाप्यविलक्षः ॥ सौबलिंगिरमसौबलवंतंदुर्विचार रचनासुचचक्षे ॥ १७ ॥ अमेरपत्यामतिहमयदाहुरेतान्मध्यानमातुलविरोधिमखेनुभूतं ॥ तत्स्मर्यमाणमखिलक्षितिपोपनीतंनक्तं दिवंदहतिचित्तमिदंयतोमे ॥ १८ ॥ वल्गत्कुचंपरिजहाससभावलोकेमाद्रौपदीमणिभुविस्खलितंयदुच्चैः ॥ तत्साधुजातमितिव तामिवस्नुषांस्वांमत्प्राणवायुरयमुत्क्रमणेच्छुरास्ते ॥ १९ ॥ अधुनायुधिसेनाभिर्विधुनानोधरातलं ॥ निधायनिधनंतेषुनिगृही १ सत् विद्यमानं २ उत्तमर्णान् धनको इतिप्रसिद्धं. ३ असं रुधिरं अश्रुच.

·• भा० न्या ॥ ३१ ॥ धर्मजन्माततः कर्मनिर्मायाहर्मुखोचितं ॥ ममांसभासुरांपोरैर्भूयः प्रापाक्षदेविभिः ॥ ३२ ॥ गद्यं ॥ तत्रचित्रीयमा स्त, शिष्वनल्पचतुरिमजल्याकेषुसमाशिल्पेषुदृशंपरिकल्पयतः प्रज्ञादृशं निकषोमूर्तेगुणडवतृतीयेदिविषदृषभनीलदृषदासनेनिषीदतो नुष्यकुरुकुलप्रदीपस्यप्रतीपनिविशमानः शकुनिस्स्थानान्दशयितुंसाक्षात्कृतमन्निधिरमध्यमवर्णयातीयाभिख्ययावाच्योग्रह विशेषइवप्रासंगिकेनपथादुरोदरविहारेवतारमचिरादभिरोचयामास । पद्यं ॥ अथसदसिमहत्याचाज्ञयासोनियत्याः सुमतिमपि विमुह्य द्यूतमार्गप्रवृत्तं ॥ बहुषुजनपदेपुप्राप्तवत्सुग्लहत्वंसपदिमुबलमूनुर्धर्ममूनुं विजिग्ये ॥ ३३ ॥ एकेनयत्सुबलभूर्यगपद्गृहीतु मेक्षणमर्वविषयान्नृपतेरशनोत् ॥ अस्मात्परंजगनिवाच्यनयाऽभ्युपेत्यनिष्ठेतकिलृपरमाद्भुतवाचकाय ॥३४॥ प्रतिदेवनमेवमेवभू पाः प्रचुरानरत्नचयांश्चहेमकोशान् ॥ महजान्महजाययास्यजित्वामनुगांधारपनिर्जगर्जहर्षात् ॥ ३५ ॥ घटीचेटीनोभूद्वहुपति १ अक्षदेविभिः कितवैः जुगारी इतिप्रसिद्ध २ निकषासमीपे 3 प्रताप ममुखं ४ नियन्याः देवस्य ५ असं इंद्रियं पाशश्च ·38 दाहूतः सानुजोधर्मानुजः कुरुपत्तनमुपेत्यबंधुतयाप्रत्युद्गम्यमानोदुसरंभाविवनवासवर्षमेकैकमेकैकप्रणिपातपुण्येनसुप्रतरकरि प्यन्निवपितृव्यद्वादशकृत्वः पादयोः प्राणसीत् ॥ ५० ॥ अवभृथांबुकरिवनूतनैरधिगतामथजालकमौक्तिकैः ॥ स्वकबरींद्रुप दस्यसुतापिसासुबलजापदयोस्समनीनमत् ॥ २६ ॥ अनुजाभिरनामयानुयुक्तेरभिनंद्यक्रतुलाभलालनाभिः ॥ सदनायससर्जतं विनीतंसधृताकारनिगूहनोमहीपः ॥ २७ ॥ तावन्मदीयतनुभदिभटांतहेतुर्वैमिथः प्रभविताकुरुभूभुजांश्वः ॥ इत्यंतराहितशुचे विदिशिप्रतीच्यांमंदायमानमहसारविणानिपेते ॥ २८ ॥ दिग्धेसंतमसैस्सांद्रर्दिशापदिशचत्वरे ॥ सर्वाः प्रजास्तदाराज्ञः समा क्षन्दशातुलां ॥ २९॥ मनुजावलीनयनवर्त्मनेपुनर्मघवादिदेवममभावगोचराः॥ ककुंभोविभेजुरमृतांशुभानवः क्षणमेवताः प्रय मशैलरोहिणः ॥ ३० ॥ अयोपकॉर्यामधितिष्ठतोस्यसंदर्शनायानिशमापतद्भिः ॥ अशेषपोतिबालमित्ररोषिकिंचिन्नतयारज १ पंधुसया बंधुसमुदापेन २ अवभृयः यज्ञांतेस्नानं ३ अनामयं आरोग्यं क्षत्रियस्यानामयमिति ४ ककुभः दिशः ५ उपकार्या मुपरिगृहं.

·३९ पं.मा. हारेपिवद्धितानेकवाससः ॥ अंबरप्रायतातस्यमध्यस्योभयथाप्यभूत् ॥ ४१ ॥ चैलानिकर्षन्चिरमंधमनुस्तस्यास्तुनग्रंकरणस्सा स्त. नाभूत् ॥ श्रमात्स्खलित्वाधरणौपतन्सन्दंतावलेरेवजनत्रजानां ॥ ४२ ॥ गद्यं ॥ अथतथाभूतपरुषयोषाभिषंगरोषकलुषेणपृषद श्वजनुषापरिषदिभीषणमेवंबभाषे ॥ पद्यं ॥ उरसिस्खलदूष्मलंमृगाश्यास्ममितावस्रमिदंयथाहमणा ॥ द्विषतः कचकर्षिणोप्यमु प्यारसनेनानुभवेयमेवमेव ॥ ४३ || गद्यं ॥ किंच || सरमीवविचलत्कंबंधबंधुरेममराजिरेतामरसच्छदानिवशतमपिविमतान्हेमंत इवाहंधार्तराष्ट्रशब्दशेषांमहागदाँपत्तिंगमयिष्यामीति ॥ तत्रसुत्राम्णः पुत्रोप्येवंप्रतिजज्ञे ॥ पद्यं ॥ उत्सेकात्कृनहस्ततालममु नागांधारपुत्रीभुवाराधामनुरमौजहाममदामिग्राम्यंब्रुवन्यत्ततः ॥ यस्यांजाल्वपिदैहिनोभ्युदिततानाभिनिर्मुक्ततास्यानांद्वेअपि गांडिवोममतुतांनिद्राममुंनेष्यति ॥ १४ ॥ गद्यं ॥ इनिनयोस्तादृशेनवीरवादेनमुखामिहास्वेतिकरास्फालनदर्शितेसक्थिन्येवत १ अंबरप्राफ्ता आकाशसादृश्यं वस्त्रबाहुल्यंच २ असं वाष्प रक्तंच ३ कबंधं जलं अपमूर्धकलेवरंच 3 धार्तराष्ट्राः धृतराष्ट्र पुत्राः हंसाश्च ५ गदापत्ति रोगेण विपत्ति पक्षेगदया ६ उत्सेकात् गर्वात्. ७ अभ्युदितता सूर्योदयकाले निद्रितत्वं ८ सूर्यास्तकाले निद्रितवं. ३९ ·नधूद्रुिपदजावराकीतामत्रानयपरिषदीत्यग्रजगिरं ॥ हरन्द्वैतीयीकः मुबलतनयासनुपुजवात्समुत्तस्थौसाक्षाद्वराणिमवतीर्णाय मइव ॥ ३६ ॥ दृष्ट्वाभियासदसिधांवनमाचरंत्याः कैश्येचकारसकरांगुलिमाननांग्याः॥ वक्षोरुहेषुचमहीपपुरंध्रिवर्गानासाग्रसी निसुधियश्चनर्दीसुताद्याः ॥ ३७ ॥ गद्यं ॥ तत्रसदुर्मेधाबलवदाकर्षणभयोद्भिदुराणिस्वेदपृष्तीवभूषामुक्ताफलानिधारयंत्याश्चि कुरभरात्करतलनिष्पीडननिर्गलितांकालिमधारामिवनिर्भरकुवलयगर्भकमाल्यरमझरीमश्रुभिस्सहवर्षत्यास्तस्याः पातिव्रत्यल क्ष्मीनिवासस्फटिकप्राकारामिवदुकूलमपहर्तुप्रावर्तत ॥ पद्यं ॥ तादृक्षेसमुपस्थितेपरिभवेमभ्येपुवाचंयमेष्वाध्यायत्सुविधेर्बलंस्व दयितेष्वन्येष्वशक्तेष्वपि ॥ निश्चित्यार्निमतांगतियदुपतिनीव्यांकरौकुर्वनीसाचक्रंदतमुच्चकैरिहहरेत्रायस्वहामामिति ॥ ३८ ॥ तस्यांसभायांन्हियमाणवस्त्रात्तन्व्यानितंबात्सहसाविरासीत् ॥ कंसारिकारुण्यपयः पयोधेः कल्लोलमालेबदुकूलपतिः ॥ ३९ ॥ टतेत्टनेवाससिल्टद्यरूपंवासोतरंयद्ववृधेवरांग्याः ॥ नरस्यतेनैवनकस्यतत्रचित्तस्यनाव्योजनिचित्रपूरः ॥ ४० ॥ अदृश्यस्याप १ द्वैतीयोकः दुश्शासनः नग्रात्यं नामपापानामित्यभिधानात् कंठतः नामनोक्तं. २ नाव्यः नौभिस्तार्यः महानितियावत्. ॥

·4.भा. न्हुमुनिकर्णशष्कुलिकापथेनशिक्षितेगतिविशेष रिवगंभीरैरावर्ते रुपासकजनादात्दता निसंसारचकाणीवदर्शयतीको कनवद स्त• ४ नोदीरितैरिवकोककुटुंबिनीकूजितैः कुमारस्यदेवव्रतस्यकुशलमिवपृछंतीभागीरथीपुरस्कृत्यतत्रतांनिशीथिनीपश्चाच्चक्रुः ॥ अ ४. परेडुरतिमात्रबुभुक्षितानुयात्रिकसत्रिजनपरित्राणायपवित्रैम्स्नोत्रैःप्रसेदुपाचित्रभानुनादत्तमक्षय्यमन्नपात्रमादायकलत्रेनिदधुः॥ ॥ ५० ॥ वनंततः काम्यकमेत्यतेषुवमत्मुभीमस्तुनियोद्भुकामं ॥ किरिमुग्रंकुणपाशनेद्रक्षिप्रंतदोहारदशामनेषीत् ॥ ५० ॥ ततश्विरद्वैतवनेससार्धवध्वाकदध्वालसनामवुध्वा ॥ मूलानिमर्वस्यशुभस्यभूपोमूलानिजग्राहमुनींद्रसंघान् ॥ ५१ ॥ तत्राथतेस त्यवतीसुतस्यपादारविंदात्प्रविसृत्वरीभिः ॥ नखप्रभाभिनवपुष्पपंक्तीर्जटालतानांजनयांबभूवुः ॥ ५२ ॥ तस्मिन्कैवौतापसयू थनाथेस्वातीमिवाजग्मुषिवासभूमि ॥ तेपामनिक्षामतयायुतानांशुचाक्षिदेशेष्वतिवृष्टिरासीत् ॥ ५३ ॥ प्रसृमरतनुभासाप्रावृषे गयान्समेघान्दिशिदिशिविदधानोदीर्घदशीतदानीं ॥ कुरवडनिमहांनंशब्दमाविभ्रतोपिस्ववचननिपुणिम्नातानशोकानकार्षी १ तदाहारदशांतस्य राक्षसस्य आहारःशवंतस्यदशां २ कवाव्यासे शुक्रे च ३ कुरवइनि कुरवकइति पक्षे इत्यस्य बहुवचनं ४ अशोकान् शोकरहितान् वृक्षविशेषांश्च ·40 वमृत्युःस्यादितिसुयोधनप्रतियाज्ञसेन्याःशापेनचभयात्तगंधाभ्यामंधदंपतिभ्यांयथापुरंराज्यंप्रत्यर्प्यहरिप्रस्थंप्रस्थापितोयुधिष्ठिरः पुनरपिकृतमंत्रैरमित्रराहूनमात्रोयमद्धपथाद्विधिनागेलहस्तिकयानिवर्तितइवतामेवमभांप्रत्यावर्त्तत ॥ पद्यं ॥ भूताभिविष्टइवबोध वतांवरोपिभूयोपिधर्मतनयस्सहमौवलेन ॥आधनदेवनविहारमनार्यजुष्टमाद्याक्षरंविजहदेवपणोऽपिमोभून् ॥ ४५ ॥ कितवेश कुनौवशंवदान्किरतिस्वेनकरेणपाशकान् ॥ विजयेनसदापुरस्कृतोप्यभवत्तेनमपृष्ठतः कृतः ॥ ४६ ॥ उत्थायाथक्षितींद्रः क्षण मपिधरणौस्थातुमस्यांनयुक्तंप्रत्यर्थिस्वीकृतायामितिसहमहजैः सत्यसंधस्सजानिः ॥ पाणोक्षत्तुनिधायप्रसुवमतितरामंतरुत्तप्य मानांपभ्द्यांप्रापद्वैनानिव्यथितल्टदमुचत्पौरलोकस्तुदृग्भ्यां ॥ ४७ ॥ कांतारमीमनिमृगाः पुरनोनिषण्णाः शांताकृतेस्मधनुषो पिनिषंगिणोपि ॥ उत्थायतस्यपटुमर्मरचारुचीरंरोमंथलोलचिवुकेनमुखेनजिघुः ॥ ४८ ॥ परागपूणेपथितस्यपादरेखाघटस्यप्र तिमामनोज्ञाः ॥ भक्त्योपनीतावनदेवताभिः पाद्योदकुंभाइवजाग्रतिस्म ॥ ४९ ॥ गद्यं ॥ क्रमेणतेविलंध्यावविधानिवनानिज १ आत्तगंधाभ्यां पराभूताभ्यां २ गलहस्तिकया अर्धचंद्रेण. ३ वनानि अरण्यानि जलानिच.

·4.मा.लासमाकुमालेप्रविष्टटाष्टिंपरितस्तमग्निः ॥ भूयोपिभोक्तुविपिनदिशेसिप्रेम्णोपरुंधग्निवदृश्यतेस्म ॥ ६२ ॥ तपोविधा स्त• ४ सपावकेनसर्वदिक्षुवासविस्तदाबभूववेष्टितोधनंजयत्वबांधवात् ॥ अजीजनत्तमंगराजमंगवैरिणंभवानितीवराोषितोदिनेशएव ४१ पक्षुरक्षिपत् ॥ ६३ पाराशरिप्रापितमंत्रभागैराराधयन्शंकरमंतरंगे ॥सप्तापिचर्षीस्तपसाविजेतुंसप्तत्वमापस्वयमेकएव ॥६॥ फलपर्णजलानिलाशमानिप्रविहायक्रमशस्तपस्यतोस्य । विषयेषुनलोलतांप्रपेदेविजयस्याक्षगणः कराग्रएव ॥ ६५ ॥ तत्वाह शेनसपसातरूणदुमौलितन्वरूपापरवशंतनयोमघोनः ॥ पादानमेवधरणीप्रणिधायतस्थौप्रोद्यम्यबाहुमुपरीवफला निलिप्सुः ६६ ॥ निरुध्यवायुनिभृतंतपस्यतः शिरः समुत्यादशदिग्विसृत्वरी ॥ नटत्स्फुलिंगानवधूमसंततिः स्फुटीचकारास्यधनंज याभिषां ॥ ६ ॥ सस्थायनारदमुखात्तपसः प्रभावंश्रुत्वाहरगिजतामधिपोदयालुः ॥.देव्यादृशासदसिसूचिततदिक्षीदिस्स नमीष्टमपिलुम्बकतामयासीत् ॥ ६८ ॥हेरंबगंडमदपंकविशेषकांकौस्कंदौपवायशिखिपिच्छविलासधूडौ ।भूषानदतिटतरहछ १ सनत्वं सप्तसंस्थाकलं पो माजावयुक्तवं २ मतगण इंद्रियसमूहः रुद्राक्षसहश्च ३ लुब्धकतां लोभनिशिष्टत्वं किरातत्वंच विशेषकं सिलकं. ४१ ·4. त् ॥ ५५ ॥ अस्मात्प्रतिश्रुतिरितिप्रतिपद्यविद्यामालिंग्यधर्मतनयेनविसृज्यमानः ॥ पार्थोहिमाचलमगात्परमास्त्रमाप्तुंशंभोः क पानलनिधेश्वरणार्चनामिः ॥ ५५ ॥ यस्मिन्हिमानीभृतियक्षवृंदमंगेषुसर्वेष्वपिमंजुलेषु ॥ नखंपैचोष्णमलिनेक्षणानामुरोजमे विातितरामुपास्ते ॥ १६ ॥ योवत्सतामेत्यवसुंधरायानिपीतरत्नावलिकांतिपूरान् ॥ मनः शिलावप्रझरीमिषेणदरीमुखैरुद्दिर तीवतृप्त्या ॥ ५७ ॥ आरोहतस्तंतरसासमीरैकिशोरकः स्वेदजलाणुराजिं ॥ निपीयतस्याननपद्ममाध्वींद्विरेफेभावंप्रकटचिका R॥ ५८ ॥ शिवाख्ययोरेकतनुत्वकारणंत्रिलोकपित्रोर्महसोस्तपोवनं ॥ मिथोर्च्यमानंमिथुनस्तपस्विनांतछुभिस्तत्रननामपांड विः ॥ ५९ ॥ तत्रदर्भदलमुष्टिमाहरन्सन्निधास्यदृषभोपदामिव ॥ चित्तमीशपदयोः समादधत्तप्तुमारभतदुश्चरंतपः ॥ ६ ॥ चतुरस्तपः शिति विशेषविधौचरणनिधातुमखिलेननिजं ॥ सजुगुप्समानइवशत्रुजितेप्रपदेनतिष्ठतिभुवस्स्मतले ॥ ६१ ॥ मा १ शीतकालेभवेदुष्ण इत्यभिधानात् हिमालये स्तनानां अतीवोष्णत्वं युज्यते २ समीर किशोरः मंदवायुः अस्मिन् शब्दे रेफद्वयं वर्तते तन्मनसिनिधाय कि अर्जुनमुखकमलस्वेदमधुपानेन वस्य द्विरेफत्वं बोध्यं भ्रमरत्वं प्रतिपादयति. ३ सनिधास्यत् ऋषभः समीपवर्ती वृषभः ·मा० प्यमाणजयशब्दौतौजगदादिमौदंपतीसविनयमुपासीनस्यशुनासीरसुतस्यतपोवनसीमानंशनैः शनैरासीदतां ॥ तत्रस्खलु ॥ पद्यं । स्त.. मामादलंबिजटमातपमात्रभक्ष्यमूर्वीभवद्रुजमुदारतपः कृशांगं ॥ दृष्टयानुगृह्यकुरवीरमुनींद्रमेनंत्रेधाबभूवसुतवत्सलताभवा न्याः ॥ ७१ ॥ क्षोदयन्नयमहीखुरपातैः कोपिकोपकुटिलोवनकोले: ॥ घोरघूत्करणघोणमुपागात्कुक्षिमाश्रमभुवः कुरुसूनाः १ ७२ ॥ तंवीक्ष्यरौद्रवपुषंमृगशावकेषुत्रासाद्विशत्सुकटिलंबितवल्कभागान् ॥ पर्याकुलेकलकलैरपिपक्षिजालेपार्शनिवृत्यनिय माज्जगृहेशरासं ॥ ७३ ॥ मुनिरेषयदाभ्ययाद्वराहमुखरज्यालतिकोनवाज्जिघांसुः ॥ शबरोदृदशेतदानुधावन्धनुराकृष्यसानु यायिवगैः ॥ ७४ ॥ मामुंचबाणंमदनुद्रुतेस्मिन्नपेहिजोल्मेतिकिरातनेतुः ॥ वचः सलक्ष्यमनसोनकुर्वन्वराहमस्त्रस्यचकारलक्ष्य ७५ ॥ शिलीमुखाभ्यांशिवसव्यसाचिनोः समुझिताभ्यांयुगपत्किटेस्तदा ॥ समविभज्यायुरभुज्यतक्षणात्सहोदराभ्यामिवता किंधनं ॥ ७६ ॥ ततः कुपितोपिकुरुमवीरस्तपः शांततयानातिपरुषमेवमुवाच ॥ अस्मिन्ममावसथमापतितमयाप्राग्लक्षीकतो १ कोल: वराहः २ जाल्मः असमीक्ष्यकारी. ५२ ·12 कृतकली हिनीज्यहचतांकुहनाकिरातौ ॥ ६९ ॥ शबरत्वजुषोवरस्यपुंसः शशिखंडानुशकारसंनिधानं ॥ भजतिस्मत सभिडभाभगव-मस्तकभूषणंयदेषः ॥ ७० ॥ गद्यं ॥ सदानीमेवरजतगिरिशिखरान्निर्गछंतीकिमेतदितिसाशयिरपितद दुसरणीचितवेषविरचनाकुलै पारिषदकुलैः परिबार्यमाणौसमुच्चालेतलांगूलमितस्ततोधावद्भिर्दूरचारश्रमविदारितवदनलेखमा सनानिपातिनीभिःसृणिकाकणिकाभिर्वनपत्यतिंशुद्धतरीमिवकुर्वद्भिद्रुततरश्वसितकंपमानावयवस्लेषुतेषुवनगुल्मेषुश्वापदा भावमाविष्पहुंकारमाचरद्विविश्वनिगमविश्वकद्रुभिर विमुच्यमानपार्श्वभागीदीपकमृगायमाणनिजह रिणशावकानुषाध्यमा मागलागीप्रशमिततुहिनजडिमोद्वेगेनभाविनिपदेपदेवनदेवताभीरच्यमानतरुप्रसवास्तरणेम हिमवतः कटकपयनसविला रानीकोवतावदृष्टावनमस्मदीयमाक्रमतइतिरोषकषायिततयानिवारयितुकामैरपितेजोविशेषप्रतिहतोत्साहैरम्यैःश मानिवलपवलोक्यमानौजटावहरीमूलमुकुलीभवदंजलिभिस्तपस्विपुजैनभसिविमानवेगनिरुध्यहर्षाश्रुमिः समममियू कुना कपटं किरातवेष साधनानि गृहावसानीत्यर्यः २ मांशपिकः संशयापः ३ सृषिका लाला ४ विश्वनिगम विज्ञकडुभिः भशेष देखयामा ·भार पानिषिधांसवीपि ॥ देम्याविलोक्यवदमस्मितममंतूणार्थछष्टविशिखेमकरेणतस्थुः ॥ ८२ ॥ अथभिल्लमल्लकुरुवल्लभावुभी स्त. फुमकुलशल्पपल्लवैः । स्थगिवावलोकमरणिदिवौकसांसमरंभयंकरजवंविसेनतुः ॥ ८३ ॥ श्यसंधिगहिरेषबाणैः ४३ जनालंबिमाक्षसूत्रघर्षात् ॥ प्रमशमवाकिरतदीयंप्रतिमालिंगभिवप्रसूनपुंजः ८४ ॥ सरूषीवहरेविकृष्टचापेसहसार्शल पुजाविणातलंका । मघवासुवमंगलायदेवीमनसायातइषुश्रुतिजनाप ॥ ८५ ॥ ससंभ्रमाकृष्टधनुर्गुणोपिशंभुः कृपामोनिधिार असूनी ॥ संबदमात्रान्कतित्रिञ्चदेहेचकेऽपरोद्धान्कतिचिञ्चबाणान् ॥ ८६ ॥ विगाह्यशं विनयस्यबाणाः पुनः पदत्वंपुमधुनी इयोः । नैरादुदारादभिगम्यलुब्धनार्गणायांतिखलुप्रकाशं ॥ ८७ ॥ निस्वेनिषंगयुगलनितराममर्षीचापेनमाधिमिरिसंपुर रबडेव्याः । पाणिप्रमुकधरणिः प्रजहारथेगात्कुर्वन्त्रणंसकुटिलंशशिखंडमित्रं ॥ ८८ ॥ धनुषामिहतात्समुत्थितरैकम्पारमण १ समयमदरसनफ्स्पापि मंगरूमम यातइपुरिति शिवधनुर्वाण सुखावहत्व प्रार्थनार्या श्रुतिजजापचि परम कारुणिकत्वं व्यमवे. २ अपराखान् सरसा माप अनुम्पार बर्शनास । मार्गणः मापका बााभ ५ का पविः. ४३ ॥

·॥ शवस्यप्रदत्तत्वयातत् ॥शापस्यवाऽथधनुषोऽसिवशस्तथापिसोढंममाद्यतपसाचभुजोष्मणाच ॥ ७७ ॥गद्यं ॥ इतितस्यमुनरेंतर्द परसपरीवाहवेणीमिववाणी माकपॅोणीधरधन्वापिसस्मितंप्रत्यभाणीत् ॥ पद्यं ॥ मृदुबुद्धिरंगवचसैवलक्ष्यसेमृगहिंसनंविपिन सीमनीदृशं ॥ शतशः स्वधर्मइतिपयतेबुधैः शबरस्यवावदतपोधनस्यवा ॥ ७८ ॥ गद्यं ॥ तत्स्वकुलाचारादप्रमोद्यतमह्यमयुक्त कारिपापित्वयाकियडूरंप्रकाश्यतेतपसिबाहावयाहोपुरुषिका ॥ पद्यं ॥ संदृश्यतेखलुतपस्तवशुद्धमेतद्यज्जंतुहिंसनविधौदृढब दुकछं । आस्तामिदंभुजबलंचमृगात्ययेस्मिन्साहाय्यकंयदुपजीवतिमेशरस्य ॥ ७९ ॥ ईदृशंवचनरीतिमपास्यन्नहिसांत्वया कियानसिमेत्वं ॥ अक्षिणकिंचिदणिम्निजगत्यामंतकोपिमदतीवबिभीयात् ॥ ८० ॥ गद्यं ॥ इतिशंकरस्यन्यकारवादेनसातं का कुरुशशांकः पुनरपिगिरंकामप्येवमंकुरयामास ॥ पद्यं ॥ यस्माद्वनेचरकुलाधमजल्पसित्वमेवंमनः पुलकयन्स्वजनस्यदृप्तः ॥ तस्मादसंशयमुपांतनुषः किरात्यास्ताटंकमेवसहसेनकपोलमित्रं ॥ ८१॥ तादृग्वचः श्रवणदाहिमुनेनिशम्यसर्वगणादिक पशः जलोद्यासः २ मप्रमाद्यवे भवहिवाय ३ आहोपुरुषिका युद्धसामर्थ्य संभावना, ·निहासिद्ध मिधुमहाहाकारस्तीरवणदूरोत्सर्पिवीचिवेगोत्पाटिताकृष्टमुनिजनपर्णशालासहस्रसुरस्रवतर्तापूरोदेवीकराविभुक स्त.. भरलीकरणष्टुतरभारोयमुर्वीधरपतिरासीत् । पयं ॥ अवाङ्मुखत्वेननिपात्यशंभुनासमुझितोयंदृदक्षेविमोहितः । तवाया जामाताममेहशामिमांनिवेदयेत्याद्रिमिवब्रुवन्रहः ॥ ९३ ॥ पार्थस्यतस्यभुजयोः परमेश्वरोसौवीर्यविलोक्ययुधिविस्वमाययों नावांपवणेसुरनदीकणसेकशंकामप्युत्सृजन्मुहुरकंपयदुत्तमांग ॥ ९४ ॥ गद्यं ॥ तयाविधएवासौचिरादापतितचेतनाचरिता स्वागताधरः शनैः शनैः उत्यायपुरतोघंटाभरणघणघणात्करणसहचरेणकंठगर्जितेनकर्णयोः परिकल्पितसुधारसमोक्षेमहाक्षी निदिवांसमुनमूलप्रसारितगिरिजापाणियुगनखरेखांकुरधोरणीद्विगुणीकृतहारमणिरमणीयवक्षसंपारिषदगणांजलिकमलवन मध्यराजहंसायमानमार्दवभरितशार्दूलचर्मनिर्मितपल्ययनांकोपरिभागतिर्यगर्पितैकचरणपल्लवसंवाहनपरेणशिलादकुमारेणच सर्पसमुखलनानिवारणायमुखबंधनकनकशखलनिरुध्यमुहुर्मुहुकरपुटास्फालितककुंदशंगेण गिरीटिनाचलक्यमाणोभयपक्षमा कारपोभुः सर्पगंजः शेषः २ पम्पपनं पृष्ठासनं ३ ककुदं वृषांग.

·44 पानात् ॥ विपुलैरिवरक्तशीकरैर्विनिपेतेममिभिः कणाभृतां ॥ ८९ ॥ देवस्यतस्यजगतांजनकस्यचित्रेपार्थप्रहारजनुषः अमदाबुरांश भूषानदीतटभुविद्विषवक्रवाल्ववप्रक्रियाभिरुदितः प्रमदः कणोभूत् ।.९० ॥ गयं में सबसगांडीवदंडोषिखां यापवयसायनतयाचिरमयमस्मत्कुलविरोधीतिक्रोधनैस्तस्यजटावनकुटुंबिभिः कुंडलिभिर्मक्षितद्रवतक्षणंनालल्यास विवाविपर्ययः किममुष्यमायाकिमितिचिंतापरतंत्रेणापिधैर्यदचहस्तोत्साहन तिष्ठनडात्मन्नेबमर्जुनंनिर्जिल्ययशोजितुमिछ ततर्गमेनसितवाहनेनवृषभवाहनप्रतिनियोद्भुमारेभे ॥ पद्यं ॥ परुषेमुनिमुष्टिताडनेपतितेलुब्धकवामवक्षसि ॥ शिथि जगः किरातिकावाः सितगुंजामणिहारयष्टयः ॥ ९१ ॥ उपवासकशेभृशंमुनेरुरसिस्वीकृतमुष्टिमार्दवः ॥ प्रमहारहरों साइनात्वरिहर्तुस्वमिवास्यत्वगतं । ९२ ॥ गद्यं । इतिपरस्परमुष्टिप्रहारवृष्टिपरिमृष्टवनकुसुमपामयमांगरामौसरमसमे गहुमाजटासुगृहीत्वापरणवलायितगलनालौतौशबरतपोधनौयदामहत्यामधित्यकायामापतावासदाझटितिधरितवाइहाडिया ·यथातृतीयेनयुधिप्रवीरतवापराधेनभवामिल्दृष्टः ॥ तथानभक्यातपसांविभूत्यातरुप्रसूनार्चनयाचबव्या ॥ ९६ ॥ इतिसुधामधुरि ख" मधुरीणवचनमभिधाय ॥ तत्क्षणंधनुरिषूनपितांस्तान्सन्निधायविभुरस्त्रमपिस्वं ॥ पांडवायधनुराहतिरीतः पारितोषिकामवप्रदिदे शः । ९७ ॥ तस्यायपाशुपतलाभदुरापदीप्तेरक्ष्णः समक्षमपरिप्लवपक्षमपंक्तः ॥ याश्चर्यवृत्तिरखिलैरनुगामिभिः स्वैरंत साग वानमृतांशुमौलिः ॥ ९८॥ ॥ इत्यनंतभट्टकविकृतीचंपुभारतेचतुर्थस्तबकः ॥ ॥ अथसविधतपोधनैः कृताशीरमरपतेर्मूला शासन सपार्थः ॥ स्यजितपवनसमातलिः सन्यमधिरुह्यमुदादिवंप्रतस्थे ॥ १ ॥ नाकमेत्यधनुरंकितदोष्णानायकोतिषिष दामविल्दृष्टः मकाल्गुनइतिब्रुवतास्वनंदनेनजगृहेपदयुग्मे ॥ २ ॥ पाणिनापरिमृशन्नमुमिंद्रः पामलीडतमयंतमहः । आदरेणधुरिलाकिंगणानामासनार्द्धमधिरोपयतिस्म ॥ ३ ॥ सदसिवसतितस्मिन्सार्वभौमेकरूणांकपटशबरबानैः कल्पिताईव पि ॥ निखिलसुरवधूनांनेत्रसंघाः समेतानिशितकुलिशकल्पानिर्दयंसनिपेतुः ॥ ४ ॥ आस्थानसीमितनयागिरिशेनयुत्पमाफ , पक्ष्मलीकवा प्रवृश ·45 गंगांडीवदंडताडनपीडितंचूडाशशिनमाश्वास यितुमवतरदिरुडुनिकरैरिवसुरतरुकुसुमव(रवकीर्यमाणंजटाभासितकुशचीरधा रिभिस्तैरेवचतुर्भिराम्नायपुरुषैः परिपठयमानशतरुद्रीयबिरुदप्रबंधमंबरेसविधमवलंबमानस्तुंबरुप्रभृतिभिः सुरवैणिकैरुपवी ण्यमानभक्तजनरक्षणापदानप्रकरणंकर्णपूरीकृततमालमंजरीमधुझरी मिषेणकटाक्षात्माक्षात्कृपा मिववर्षतंप्रज्वलद्भिः परिष्कार पन्नगफणारलैः नूत्नैः शरव्रणैरिवानुबध्यमानावयवमासन्नावतंसितशशिंकलापरिगलितकिरणधारापातशीतासहिष्णुनेवदंत पटगर्भवतिनास्मितेनसूचितत्यप्रसादंभगवंतंमहादेवमुद्वीभ्यपक्ष्मतटरुहनिमेषविटपिसमुत्पाटनपटुभिः प्रमोदाश्रुपूरैर्नदीमा तकायमाणपुलकप्ररोहः सविनयमुपसृत्यपादारविंदयोः सहस्रकृत्वः प्राणंसीत् ॥ पद्यं ॥ स्वामिन्मयाजडधियात्वयिदेवदेव वाचाशरेणधनुषादृढमुष्टिनाच ॥ यत्तेचतुर्विधमकारिरणेतदागः क्षतव्यमद्यभवताकरुणार्णवेन ॥ ९५॥ गद्यं ॥ इतिविज्ञापयंता मिनंपारिजातपलवतल्लजप्रतिमल्लस्यपाणितलस्यपरामर्शनेनप्रमुषितव्रणवेदनांगंप्लवंगकेतनमनंगशासनोप्येवमवादीत् ॥ पद्यं । १ उपनापमानं वीणयागीयमानं २ परिष्कारः विभूषणं.

·मा.दनेनस्पंदनेननिर्गत्यविलंधितदूरवियत्पथः पाथोनिधौगंभीरनरिपूरराक्षितरक्षः कुलकोलाहलनीचीकृतवीचीरवरसातलकुहर मुखनिरुध्यरणप्रस्ताववितस्तरे ॥ तावदनाकर्णितपूर्वगांडीवविस्फारश्रवणादहंपूर्विकयायुगपभिषेणयतोदिविषदवध्यभा यादध्यातमरणानोक्षप्रैः क्षुरप्रैर्विश्राणितविवरादुरसः कृतप्रयाणैः प्राणैस्त्रिकोटिशोनिवातकवचानपिप्रांतकवचानेवाविरचा प्यनिवर्तमानोयंनभसः प्रमादादापतितेनपतंगपरिवेषेणेवस्फटिकप्राकारेणपरिगुप्तिमतोहिरण्यपुराद्विदितबंधुजनवृत्तांततयारो पादभिगम्यकलहायमानान्कालकेयानपिकालगेहातिथीन्प्रथमंपाशुपतेनमंत्रपूर्वनिमंत्रयांचक्रे ॥ पद्यं । अवायुनेयाः शरदभ्र पंक्तीरविद्यमानास्तमयाश्वताराः ॥ दैतेयसंहारभवाः सजिष्णुर्दिविप्रतिष्ठापयतिस्मकीर्तीः ॥ १२ ॥ हतरिघुविनिवृत्तमवेक्ष्यतहारी हयस्यसुरैः सहतुष्यतः ॥ नयनवारिभिरंगमनाप्लुतंनददृशेतिलमात्रमपिस्वकं ॥ १३ ॥ पुरिवज्रिणःसुरनुतिप्रसरत्पुलकावमग्नभु १ अभिषेणयतः अरौसेनयासह अभिगमनं कुर्वतः २ क्षिप्रैः वेगवाद्भः ३ निवात कवचान् वातरहितं कवचान् शस्त्राभेद्य कवचान्वा पक्षे निरावक पचाख्यान् ४ प्रवात कवचान् प्रकृष्टः वातः :: वातः वायुः कवचेयेषांतान. ४६ ·Hist... मेहर्षविकसमन्मसोमघोनः ॥ अंगेऽखिलेप्रसरतांपुलकांकुराणामक्ष्णांसहस्रतयमेवबभूवविघ्नः ॥ ५ ॥ आज्ञयापितुरमर्त्यसमा सादग्रतः स्वनितमंगलवाद्यं ॥ वारणेद्रमधिरोप्यजयंतोवैजयंतमनयद्विजयंतं ॥ ६ ॥ आनतस्यपदयोरयजिष्णोराशिषोनुपदमि द्रपुरंधी ॥ पारिजातकुसुमस्यपरागैः फालसीमनिललामचकार ॥ ७ ॥ पुनः पुनस्तंत्रपुलोमपुत्र्यानयंतशंकांददतः स्वका त्या:॥ नरस्यमौर्वाकिणएवदोष्णोर्नामग्रहेषुस्खलनंन्यरौत्सीत् ॥ ८ ॥ पितुरिवास्त्रकलादिविगायकात्पिककुलाढतकंठरवो दयः ॥ परित्तामृतदिव्यजनावृतः परिशिशीलसगीतकलामपि ॥ ९ ॥ तमुर्वशीतत्रकदाचिदेत्यस्वयंरहः कर्मणिभद्रकामा । अयेपृथापत्यतवाभिधेवल्लीबत्वमेहीतिशशापकोपात् ॥ १० ॥ तद्रुष्वाहरिरूचेतंशापोयंवत्सतेमुदे ॥ चित्रसेनोक्तवियायाः सहकत्वाभवोदिति ॥ ११ ॥ गद्यं ॥ कदाचिदस्त्रविद्याशीक्षापरिसमाप्तीसुरसमक्षगुरुदक्षिणात्वेनविपक्षकुलक्षपणंभिक्षमाणेनस क्षेणस्वमस्तकादाक्षिप्यशिरसि निक्षिप्त किरीटोवलक्षाश्वोयमातलिपरिकल्पितरध्येननंदनवनमंदपवमसंदीयमानकेतनस्पं जयतामयसादं २ सहरूत्वा साझंकला. Are de ·मद्रास्यपहिनसहगमनेविलंबं । क्रोधोभुनामिवममाद्यहिडंबहंतुरुयद्दांतवतनमपिमूढकुर्यात् ॥ १९ ॥ इत्यंगिराकिंचिदुदील्य स्त." तस्थलांगूलमात्रेतरलः कपीद्रः ॥ कोपारुणाक्षंकुरुसिंहमेनंस्वापारुणाक्षः स्वयमेवमूचे ॥ २० ॥ भद्रस्वस्त्यस्तुभ्यंचिरमिहन सानिद्रयाप्यातुरोहंप्रत्युत्यानादिकर्मण्यपटुरवयवैरस्मितस्मात्त्वमेव । जात्यावस्थानरीत्यापिचविपिनपथप्राप्ततिर्यस्कैमेवंवा लागेमांविरुष्पद्रुतमभिलषितप्राप्तयेसाधयेति ॥ २१ ॥ इत्युक्तएपपरिघंधरणौनिधायवल्कंदृढंचपरिधायभुजार्मलाभ्यां । संक्रष्टु मेवनशशाकसतुप्लवंगोवालस्थयाघनतयास्यमनश्वकर्ष ॥ २२ ॥ गयं ॥ तदनुविनयविस्मयव्रीडापारदृश्वनामातरिश्वसूनुना त्वंवासवलोकवासिषुकोसीतिपृष्टः कपिकुंजरः स्वमंजनायांप्रभंजनेनसंजनितंजानकीजानर्दृदयरंजकंलेखवाहव्याजहार । ५७ सबहुमानंतस्यवचनमाकर्ण्य ॥ प्रीतेनतेनपुनरप्यधिपः कपीनाम्चेतयायदिभवानघुनार्थयेहं । कर्तुतनुनयनयोः प्रथितीवकी नांतत्तादृशीमुदधिपल्वलतासवित्रीं ॥ २३ ॥ इत्युक्तोयंप्रवृद्धोंगैहेलयारुरुधनिजैः ॥. वैमात्रेयस्थतस्येवमार्गदिविषदामपि १ उदद्दा उतीगदा यस्यांसा पक्षे उद्यन् गदः रोगः पस्यांसा. २ विपक्वं पशुत्वं वक्रत्वंच ३ वारकीनां त्वत्संबंधिनी.

·47 जचापकिणः ॥ मनसेसपंचशरदोप्सरसांवसतिस्मपंचशेरदोविजयः ॥ १४ ॥ तस्यवृत्तमधिगम्यलोमशाद्धर्मजोपिमुदितः सहा, नुजैः । प्राप्ततीर्यमुनिसेवनः क्रमांत्पावनंबदरिकावनंययौ ॥१५॥ तत्रब्रह्मपरायणैर्मुनिजनै: संसेव्यमानांतिकौसध्यञ्चीयमिनी निरीक्ष्यसनरंनारायणंचाख्यया ॥ अंगेनानिशमांतरेणमहतीमेकांक्षमांसंस्पृशन्बारिष्टभिरंगरपिपरांपस्पर्शपार्थःक्षमां ॥ १६ ॥ विलोकनैर्विश्रमशाखिभिस्तयोर्भवाध्वगानांपरिधूनितश्रमः॥निवासमालंब्यतपोवनेतदाविवामदुःखाद्विररामपार्थिवः॥१७ ॥ गयं ॥ एकदातत्रस्नुषावत्सलतयेवमारुतेनपुरतोनीतमसासाहमटवपिर्यटनखेदसंपदामंधकरणमालकुलचतसामांसेचनकम णांकमपिकल्हारमुकुलमादायक्कलभ्येतपुनरेतादृशमितिकुतुकहर्षाभ्यांसूचिततर्षयापार्षत्यारहसियाचितः पार्षदश्विः क्षणविचिं त्यतद्विचिचीषयादिशमुदीचीप्रतस्थे । पद्यं ॥ क्षिप्रंविलंघ्यगिरिशैवलिनीवनानिगछन्नसोपथिददर्शकपिमहांतं ॥ दृग्भ्यामवंत मरित्तनदाहकालोनिद्रांभयादुपनतामिवकुंभकर्णात् ॥ १८ ॥ अभीरसौगभीरमभाणीच ॥ कस्त्वनिरुध्यपदवीमविनीतबुद्धोनि १ पंचशरदः कामदः २ शरदः वर्षाणि ३ सध्यञ्चौसहमछंती ४ क्षमां शांति पृथ्वींच ५ असासहिं भसहमानं ६ पासेचनकं भविसंवोपदायक ७ अरिपत्तनं शत्रुपुर लंका.

·*.मायलावीत ॥ ३२ ॥ गयं ॥ तदात्वएवतदक्षिणः कस्त्वंसाहसिन्नायुरग्रभूमिमारुरुरक्षसीतिसमंततोनिरंधानानन्वयंतावलंबक नयालोहितानांलोचनानांप्रतिबिंबैस्तांसरसीपुनरपिसौगंधिकांतर्वलीमिवकुर्वतः क्रोधवशानामयातुधानान्सभामोरंहसासमुप १८ हितसिंहनादश्चिरतरमुपोषितस्यपारघस्यपारणांपरिकल्पयांचक्रे ॥ पद्यं ॥ रक्षः सृतारतनदीमहादेविष्कक्पपंतीवियतिस्थिता नां । शरत्चटीधातुझरीतिबुद्धेः करावलंबंकलयांचकार ॥ ३३ पर्वतस्याग्रवस्तुभ्यः प्रवस्तुंनेछतीदृशं ॥ उत्खायसमहायलादु पादिदुपत्यकां ॥ ३४ ॥ गद्यं ॥ तदानीमितरेष्वपिभ्रातृपुकमलपालिकासूनोः स्कंधभागशिबिकामधिरुह्यतस्यैवकटकमाग तेषुसत्सुमारुतिरादरेणरहसिविकसितांकुसुमसंहनिमूर्तानुरागभ्रमदांप्रमदां प्रत्युपदामकरोत् ॥ पद्यं ॥ सरसीवकचेप्यस्याधौ राष्ट्रकुलीरुते ॥ ऊषेतयावरतनोरूमिमत्यलिभासुरे ॥ ३५ ॥ इतिसौगंधिकाहरणं ॥ गद्यं ॥ अथकदाचिदाखेीयतटाटवी १ सौगोधक सुगंविरकक मलं २ प्रवस्तुं निगं ३ धाराष्ट्र. सः दुःशासनश्च ४ उर्मिमति वीचीयुक्त केच ५ भलिभासुरे भलिभिः भासुरं भालगत्भा सुरंच अथवा रंलयोरभेदात् अरीणां भाकांतिः असः प्राणाश्चतानगीत गृहात द्रौपदी केशाकर्षण मेव कौरवनाशहेतुरितिभाषः ( आखेटाप मृगयापे.

·॥ २४ ॥ त्रस्तस्यतद्वपुरुदीक्ष्यसनातिशंकिमैनाकसंशयकुठारितपक्षलोपं ॥ मोहेयथानयनयोर्मुकुलीबभूवबोधेतथैवकरयोरपियु ग्ममस्य ॥ २५ ॥ प्रमोदात्परिपुष्यदिः प्रतिक्षणमथांगकैः ॥ भीमेनाप्युदघाटीवभ्रातुर्वृद्धिविडंबना ॥ २६ ॥ सविनयमेवंत्र्यनि ज्ञपञ्च ॥ प्रार्यमानपददशनचिरात्पश्यतः पथिभवंतमग्रजं ॥ विस्मयांबुनिधिरेषमेधुनावीरवयंभवतापिदुस्तरः । सय वस्यसहजादपित्वयिप्रेमवृत्तिरधिकेतिमेमतिः ॥ यामिनीचरवधोत्सवेयतोलक्ष्मणादधिकमंशमग्रहीः ॥ २८ ॥ आर्यक्षमखमम वागपराधमुग्रमित्यानतंचरणयोश्चिबुकेगृहीत्वा ॥ जिघ्रशिरस्यवरजंमुमुचेहनूमान्भीमोप्यमुष्यविरहासहनोश्रुबिंदून ॥२९॥ गछतोस्यपथिमारुतः पुरोगंधमादनमभत्कुलाचलः ॥ वानरेंद्रश्वगाढवीक्षिकावासनाभिरविमुक्तदृक्पयः ॥ ३० ॥ अलकेश योषिदलकेशयैः सुमैः मुरभिंप्रमोदसुमिनभः सदां ॥ शिखरेसतस्यमहतीमुदग्दिशोमणिदर्पणीमिवाददर्शवापिकां ॥ ३१ ॥ यक्षाधिपस्ययशसीवगृहीतदेहेदृष्ट्वामयादपगतेसतिहंसयूथे ॥ कक्षानिवेशितगदः सविगायतोयसानिहलककुलाम्पाखिला १ समाविशीकमैनाकः अपवेसमाविः इद्रियंकाकालू मैनाकः २ अलका मलकापाः कुमेरपुर्णः ईशः कुन । सुरषिकामधेनुं दाग मित्मनः ·क.मा. सर्वानिहतेस्मिन्चनावानः ॥ उत्कंटकाभवत्प्रीतरुलत्यासातुपार्षती ॥ ४१ ॥ ततस्तेश्वेतादिँचिरमधिवसंतः कुरुवराः सिता स्त. वस्यप्राप्त्यामुदमनुबभूवुनिरवधि ॥ कयाशेषीकारास्त्रिदशरिपुवर्गस्यबहुधाधनुर्ब्रह्मोझत्वंशतमस्वभुजेस्थापितवतः ॥ ४२ ॥ .९ तमनुक्रममाषितेशयुद्धसबहूकत्यचलाचलेनमा ॥ नृपतिः सहजैः समंमहाद्रेयवृतद्वैतवननितांतत्दृष्टः ॥ ४३ ॥ नरेंद्रपुत्राः सहयाज्ञसेन्यानकेवलंतत्रतपोधनानां । नेत्राणिजन्हुनियमैः कृशांगानेदीयसीनांवनवीरुघांच ॥ ४४ ॥ तदनुसखलुमानीसर्व साम्राज्यलक्ष्मीप्रधिकटयिपुरेषांप्राप्तकाश्योन्नतीनां ॥ कुरुनृपतितनूजोघोषयात्रापदेशादभजतबलसंधैरावृतस्तवनानं ॥ ४५ ॥ कर्णानिस्तत्रकरिखजानांचलत्सुसर्वेषुचमूरजस्सु ॥ रजैस्तुचित्ताश्रितमस्यराज्ञीबलादिवाचंचलमेवतस्थौ ॥ ४६ ॥ तरज्जुन .९ हनस्यभाविनःस्थानसूचनकृतीइवांगदे ॥ धारयन्भुजयुगेनकौरवः सैनिकान्सविबभाजपंक्तिशः ॥४७॥ अभ्रलिहस्यवटभामरु हस्तलेसीस्थित्वाशृणोत्तदनुवैणिकगीतिरीति ॥ संगीनभंगिरमिकंसहबंधुवगैराकारयन्निवसुराधिपगायकेंद्र ॥ ४८ ॥ गयं ॥ १डका स्वरोमांचा २ अनुलोमत्वं धनुर्वेदत्याग मराज्यवावाट हरेण धनुस्त्यक्तं ३ नेत्राणि नयनानि बस्त्राणिच. ४ रजः रजोगुणः, ·मटतितस्मिन्बकद्विषिजटोनामदुर्जटः सुरारिरुटजमुपेत्यवेदिकयावैतानतनूनपातडवदयितयासहत्रीनपितान्वीरान्स्कंधमानीय जवात्केनचिदपदिशपथैनप्रतस्थे ॥ पद्यं ॥ गतागतेतत्रघटोत्कचेनजटेनचस्कंधधृतस्यराज्ञः ॥ पादार्पणालाभशुचावनंतत्पतत्रि नादैरिवरोदितिस्म ॥ ३६ ॥ वनंयियासोः कठिनेसभांतेजटासुरोधोनबभूवयस्य ॥ बनेविजृभत्करुणेतुतस्यजटासुरोऽधोजानि धर्मसूनाः ॥ ३७ ॥ नीत्वाकिमद्यवनसीमनिदूरमेतानत्रैवहन्मिसहसतिधियैवतिष्ठन् ॥ आलक्ष्यतायममरारिरनुष्णजंघोगंतुंप दात्पदमपिक्षितिपानुभावात् ॥ ३८ ॥ मध्येमार्गवनांतान्मदगजगमनेमारुतौसंमुखस्मिन्सार्धतेनाथयोद्धुंधृतरभसमनास्तीव्रदर्प प्रसारः ॥ दैत्यस्तानाजपुत्रान्क्षितितलमनयद्वाहुनास्कंधमध्यात्क्रोधांधोऽरत्निमीम्नासपुनरनिलभूर्दारुणंतस्यशीर्ष ॥ ३९ ॥ निपेतुषस्तस्यनिरुत्तमनोनितांतभारेणवनांतभूमिः ॥ निम्नाभवदूरमुष्यसंगेनिजैः प्रतीकैरिवसंकुचंती ॥ ४० ॥ निष्कंटकाभव १ जटामुरोधः जटासुरोधः प्रविबंधः २ विजुंभल्करुणे विभंती विकसंती करुणा यस्मिन् विशेषाः : ३ जटासुरोधः जटासुरः अधः. । निष्कंटका शत्रुरहिता. पक्षे करुणाः वृक्ष ·*.भाभावनजहुर्मुखानि ॥ ५३ ॥ तस्यांतः पुरुमुभ्रुवोविगलितैर्वाष्पांबुभिः पंकिलेमार्गमंदिनवेगपादगतयोवक्षः स्खलपाणयः आनग्मुस्तमजातशत्रुमजहत्कारुण्यमंघ्रिद्वयेकुर्वत्योनमितान्हियैवपुरतोदत्तार्द्धसाह्यशिरः ॥ ५४॥ सगद्गदमेवमभिदधुश्च ॥ संद्र ५. टुंतवपादमूलमधुनासर्वैः समंबंधुभिर्देवभ्रातरमागतंवनतलेलेशनेह तोर्वना ॥ पापः कश्चनगायकोदिविषदाहाहंतबध्वादृढं निः शंकैरुपवीणितोनिजभटैर_नयत्युच्चकैः ॥ ५५ ॥ तदद्यनः कंठभुविस्नुषाणांतवैवपादंशरणंगतानां ॥ वास्तव्यतामंगल सूत्रिकायाः प्रसीददातुंप्रथमानकीर्ते ॥ ५६ ॥ गयं ॥ इतिताभिर्दीनभावंपुरोधायनिवेदितस्यगज्ञोनिदेशेननिर्गत्यमत्वरमनुधाव सांभूदंड मिवकोदंडम पिकोपेनकुटिलीकुर्वतांभीमप्रभृतीनांश्चेलिनविस्फाराभ्यांतत्क्षणं वियदखिलंविकस्वरनिजगुणमासीत् " पयं । कगायकायूयमुपात्तवीणाः क्वचापधुर्याः कुरुवंशभूपाः ॥ अहोरणेचापलमीदृशंवः स्वमूलकंवापरमूलकंवा ॥ ५७ वृषांकमौलेखणचिन्हदायीवनेऽर्जुनोस्मिन्वसतीतिवार्ता ॥ पपातकणेभवतांनकिंचिद्यदीदृशंसाहसमातनुध्वे ॥ ५८ ॥ भ्राताधु १ उपमणियः वीणयागीतः, ·ताबदस्यमार्तराष्ट्रस्यन्वेष्टितरौक्ष्यनिरीक्ष्यनितरांधांधः सुधांधः पतिनिदेशेनवनावनिर्देशेऽवतीविधृतरूपाणबाणचापकलापतनु प्रसेनचित्रसेनश्चिरक्षुधितस्तरक्षुश्चमूरुतसिमिवचमूममूनिवार्यक्ष्वेडयालोलयांचक्रे ॥ पद्यं ॥ भटेपुधावत्सुभयेनकर्णःकुधाहसन्कु जरमंजुचारः ॥ करणविस्फारितकोलपृष्ठोनगामशत्रुजगदेकवरिः ॥४९॥ स्वसमाननान्यवयवेनटद्गुणाद्धनुषश्युतैः सपदिदेव मागिनां ॥ अतिरक्ततांगलतलैकवर्तिनीमखिलेवपुष्यपिचकारसायकैः ॥ ५० ॥ गगनेशिरश्चलयतः श्रवोंचलादलितापिदर मवतंसमंजरी ॥ पुनरुनमद्विरिषुपक्षवायुभिः पुरतोभवत्कलहजीविनोमुनेः ॥ ५१ ॥ हस्तैः प्रैवीणैरखिलेपिकणेसुधांविमुंचन्सुर गायिवर्गः ॥ अयुक्तमेतत्पुनरत्रकर्णेविषाक्तवर्गविससर्जघोरं ॥ ५२ ॥ गद्यं ॥ तदनुविश्वातिशायिनोविश्वावसुकुमारस्यशरग नसहजवकृतेहतपणबंधइवधावतिराधेयेक्रंदत्सुकुरुवंदेषुसर्वपिगर्वेणगंधर्वभटाः सुयोधनमायोधनधरणिमध्यभाजरज्जुभिरवब ध्यगर्जतोरभसवनिर्जरपथममैषुः॥ पद्ये ॥ नयत्स्वमुंवरिषुनाकमागविषादभाजांविपिनेकुरूणां ॥ तत्तादृशेव्रीडभरेपितेषामुत्तान १ सुधाधापतिः इंद्रः २ कालपृष्ठं कर्णधनुष्यं ३ प्रवीणः कुशलैः अथवा प्रकष्टावीणापेषुतैः ४ उत्तानमा ऊर्ध्व अवस्थान दुःखेन मुखान्युनमथ्य सुद्धः ऊपनीयमानं सुरोधनमपश्यचित्यर्थः, ..

·• मा कालिकीफुसुमपंक्तिमिवव्यतानीत् ॥ ६२ ॥ वीरव्रातैत्रिभुवनमवैविश्रुतेनः कुलेस्मिनुद्यत्वंबहुभिरनुजैरास्थितोप्याधिपत्यं एवंभंगकिमिहभजसेवत्सनीकैः प्रणीतराजन्यानांपरपरिभवोरोजयक्ष्माहिकीर्तः ॥६३॥ इत्यनिगद्यसरलेनयुधिष्ठिरेणबंधाद्विमोच्य ५१ वकविद्विषताविसृष्टः । मानंच्युतंमृगयमाणइवातिनम्रोवाचंयमेनसययोमहताबलेन ॥६५॥ योयंबहुमिच्छंतिनमाजीवितुमुत्सु काः । उपाविक्षसमेवासौपथिप्राणान्समुझितुं ॥ ६५ ॥ तस्मिन्नतेस्वपनलब्धमुरारिमाह्यस्त्यागेतनोस्तदनुबंधुतयानिषिद्धः । तस्माद्वनात्पुनरपिप्रतिपयधैर्यघुष्यद्बलोनिववृतेकुराजधानी ॥ ६६ ॥ तत्रखलु ॥ कदापिमाबंधयगायकैर्मामितीवहव्यैरमृताय मानैः ॥ संप्रीणयनिंद्रमथाभिमानीसपौडरीकंक्रतुमाजहार ॥ ६७ ॥ भूपोपिनांवनमुवंप्रविहायभेजेभूयः सकाम्यकतपोवनमंड लानि । किरिनाशमुदिताखिलतापसौषस्वाध्यायघोषमुखरीकृतदिङ्मुखानि । ६८ ॥ मृदुभिर्वनवाल्लिकंदमूलविहिताति ज्यविधिः प्रतत्रपार्थः ॥ स्थितिमाचरतिस्मदृष्टयेतास्तृणबिंदोर्वचनेतपोषनेच ॥ ६९ ॥ प्रासूतयासदसिपहपटीरसंख्याः सैषास १ रामपालमा क्षयरोगः २ प्रायंक्यः भपवा पल्ट अप शुमदेवं पक्षे प्रायोपवेशनं ३ बंधुतपा बंधुसमहेन. ५१ ·51 नासौनविसृज्यतेवेत्तथात्रसन्नातुगांडिवोमे ॥ यथामहेंद्रः परिगृह्यवीणांस्वबाहुकीर्तिस्वयमेवगायेत् ॥ गद्यं ॥ इतिविजयस्य वीरवादेननरपिनिवर्तमानीणामसेषुनिबध्यबाणासनमेवकूजयद्भिरतैनभश्चरैः सममेषांसकलवैमानिकपरिषदंगरुह वितीर्ण निद्राभंगोमहान्संगरोभूत् ॥ पद्यं ॥ गंभीरगांडिवगुणाद्गलितैः पृषत्कैगंडस्थलेदृदिभुजेगमितव्रणास्ते ॥ गर्वविहायचकितागग नांतरालेगंधर्वभावसदृशंगमनंवितेनुः ॥ ५९ ॥ वीणाः समस्ताविजयेनकृत्तागंधर्वसैन्याद्गलिताबभूवुः ॥ आयुष्मतीकेवलमा लुलोकेहस्ताग्रवीणादिविनारदस्य ॥ ६० ॥ एतावतीतियुधिमार्गणचारशक्तिः स्पष्टीबभूवमुरगायकपांडवानां ॥ तेषांययुः श रकुलानिहिलक्ष्यमात्रलक्ष्यविभिद्यपुनराययुरंतमेषां ॥ ६१ ॥ गद्यं ॥ तत्रशक्रसुतस्यतादृशांविक्रममभिनंद्यकनसंधाननगंधर्वरा जेनसमर्पितंपौरुषहीनमिदंनपुरस्करणीय मितिबंध मिषणपश्चादुपनीतबाहुयुगुलंसुयोधन मादायतेभीमादयोवसुधा धिपस्यसंन्नि धिमधिरोपयामासुः ॥ पद्यं ॥ तंवश्यितत्रतरुमावरणंभजतीसापार्षतसिविधवल्लिपरंपरासु॥ हासैः करांगुलिबिलादसकृद्गलदिरा १ मंधर्वभावः अश्वत्वं.

·निद्रुतमन्चदुद्रुवतां ॥ ततः क्षणादेवकर्णपूरकुसुमसौरभजिघ्रत्सिंजिनीकेनधनमयेनसपत्राकृतोधृतत्रासतयाविद्यामिवविनय स्त विपर्ययः रुष्णांविमुच्यकृतपलायनः सदुर्मेधाः पुरः प्रधावितेनमागधविरोधिनारुरुधै ॥ पद्यं ॥ कचेगृहीत्वाभुविपातितस्यक ५२ ठोरचारित्रपरस्यशत्रोः ॥ संताडनेमारुतिरात्मपाणेः मच्छात्रयामासपदंचवामं ॥ ७३ ॥ सौवीरभर्तुरथम निपंचचूडाः क्लृप्ताः सुरेणपवनात्मभुवाविरेजुः ॥ इंगालधूमकलिकाइवशाम्यतोतस्त्रासांबुभिः स्मरशरानलपंचकस्य ॥ ७४ ॥ विमतमनुजनीतंवा श्पभूपः स्मितास्यः कृतननिशिरसंतंकेशभारेटतोपि ॥ त्वदमुहरणमार्गदुः शलैवान्लानः क्वचिदपिकुरुमैवकुत्सितेत्युत्सस न ॥ ५ ॥ दीनधीः सतपसाहिमशैलेदृक्पयंपुरहरागृहयालोः ॥ आददेवरमथोविजयौद्वावंतग्णयुधिपांडवरोधं ॥ ७६ ॥ पार्या चकादुत्तीर्णापार्वतीप्राप्यरेमिरे । हेमंतात्पद्मिनीमुक्तांहेलौरवकराकुगः ॥ ७७ ॥ अत्रांतरेज्वलितवर्णवपुः कदाचिदंगैपुश स्पा भविष्यायित २ विनय विपर्ययः भविनयः प्रोत्धत्यं ३ अर्गला विनइत्यर्थः ४ विजयाँ अर्जुनो जाय ५ हेले सर्पस्य ६ अंमेषु भवयवेषु देशविशेषेच.

·52 मितिसकौतुकाक्ष्यः ॥ वेणीधरामुटजसीमंनियाज्ञसेनीविस्मित्यवल्कलवसंददृशुगृहिण्यः ॥ ७० ॥ तत्तादृक्षेकरस्याद्वविध विनयकदमूलोपहारंदातुंलज्जापयोधेस्तलमभिममृशुर्धर्मदारामुनीनां ॥ यस्यस्पर्शानुभावादविरतमुदितैः पायसैरेवदिव्यैः किंविदांडवमांतप्तमुमप्तियिजनस्यातनोदन्यथौर्या ॥ ७१ ॥ दिशिदिशिमृगयायैतेषुयातेषुजातुस्वयमुटजमवाप्तः सोमकेंद्रस्य श्याः ॥ लेपनशशिमहिनालंघयामासवेलांतरलितमकरांकस्तत्क्षणासंधुराजः ॥ ७२ ॥ गद्यं ॥ ततः कंदंतींकुरगीमवरुदती निनांपुरस्तादधिरोप्यसूतकरतोत्रदंडाध्यापितवेगतंत्रपारीणरथ्येनघनतरतज्जघनपयोधरभाराक्रमणविनम्रीभूतपूर्वभागतयापार्थद शमशंकया निकुन्जीभूयेवधावताशतांगेननिमिषचूषितपरिणाहवनीपयंजयद्रथंपुनरप्याश्रमपदमाश्रित्य निश मितप्रमदावार्तन नेषपूर्वजेन नियुक्तौजटारिकिरीटिनौरोषविद्रुमलताकिसलयैरिवलोचनैः शरासनमवकीर्यमृगयाविहारानिवृत्तमात्रेणघर बष्यमानी मनुत्यिस अपार्यः अवमुत्वं महती २ लपनं मुखं ३ बेला मर्यादा कलंच ४ मकरांकः कामः पसे मकरा एव अंकः भूषणं ५ सिंधु प: समुद्रश्च.

·मातगुणगणेरपररयशस्विनंनजगदाद्रियते ॥ ८६ ॥ व्याप्तावितरणोपनिषत्सुव्याहरंनिहिविपश्चिदधीशाः ॥ स्पर्शनेनरहितावि स्त. तितोलुब्धकंचकुणपंचसमानौ ॥८७ ॥ दृष्टेव पकजनेवदनस्मितेनदानांबुनाकरतलंयशसादिशश्च ॥ शुभ्रींकरोतिविवशः १९ स्वयमेवदाताकस्तादृशंप्रातनिवयितुंक्षमेत ॥ ८८ ॥ वांछामनाप्तेनवनीपकेनसहासवोदातृजनस्ययाति ॥ तदद्यशक्रार्चन याघृतासो वीवोमेपरमोहिलाभः ॥ ८९ ॥ यद्नेहप्रनिहारभूतलाशलाचिंतामणिः कल्पकायस्याराममहीरुहश्चमुराभिः साहो मधेनुः पुनः ॥ तादृग्याचतिचेदुपेत्यमघवासंपूर्यतत्कामनांत्रैलोक्यस्थवदान्यमंसदुपरिस्यामेषमेनिश्चयः ॥ ९० ॥ वीक्ष्यवंध्यय विनोपिगुणझोविस्मयांबुनिधिवीचिषुमनः ॥ पद्मबंधुरिनिवादिनमेनपाटलस्मितरुचिर्गिरमचे ॥ ९१ ॥ गद्यं ॥ अयेवत्सभा ताभाषितंक्षममेवस्थललैश्याणामीदृशंतवमतंपुनरापममरसनांनिदेशावशेषपथपाथिनींनिर्मिमीते ॥ अथवावशुनाशीरस्यम नीषितम्यपूरणात्प्रागेवपूर्वदेवगर्व निर्वापणधर्वहतयाकुलिशमपिचिरारूढकलंकाकुलंजर्जरितधाराशतमातन्वीनदीयांशक्ति १ वरदानं २ स्पर्शनेन दानेन स्पॉनच ३ स्थलकल्याणां दानशागना. ५० ·दइवकर्णमवाप्यरात्रौ ॥ भासांनिधिः कृतनमस्करणायतस्मैप्रेम्णाशिषः प्रणिजगादयवीयसींगा ॥ ७८ ॥ अहमहरधिनायो ऽनुमहान्मपृथायामयिजननमगास्त्वंवत्सकोशोगुणानां ॥ नदिदमिहरहस्यंशासनंगृह्यतामेतनयकुशलयोगेतातपादायतंते ॥७९॥ मुखसंधानविश्लेषमुक्तेकवचकुंडले ॥ तवैतेमपणेशोभांतन्वातेपरदुर्लभां ॥ ८० ॥ एतानियाचितुमिहद्विजवेषगूढंमालब्धकामम मराधिपतिकृयास्त्वं ॥ आज्ञापथात्स्खलसिचेदणुमात्रमस्माद्वध्योभविष्यसिमुखेनरणोरिपूणां ॥ ८१ ॥ इत्थंनिशम्यतां वाचंराधे योरचितस्मितः ॥ हर्षादंजलिनासाकमाददेप्रतिभाषितं ॥ ८२ ॥ तवार्यमेतिप्रधिनेपिशब्देममार्यमेत्यर्थिजनेपुदानं ॥ निषेधरू पनिदधातिमार्गपदंकवाभवदीयजिव्हा ॥ ८३ || सततंसदर्थिसदसेबहुदातुंसकुतूहलस्यपुरुषस्यजगत्यां ॥ उदकोमिकाकर ताहिविभूषाकनकोर्मकातुपरमंगुलिभारः ॥ ८४ ॥ दिवमेशयः खलुशयः प्रतिकर्तृतलालमोभवतिनार्थिषुदैन्यं ॥ प्रतिपाद येत्सतुकयंपुरुषस्यप्रतिलोमवर्णनिजनामपदार्थ ॥ ८५ ॥ यशएवजन्मफलमात्मवतामिदमोषितव्यमातयत्नभरात् ॥ अपिभूषि १ कुशलयोगे लब्धस्य परिपालनं अप्राप्तस्य प्रापणंच तयोः समाहारः तस्मिन् २ यः खलुददाति सोर्यमा ३ जर्मिका लहरी अंगुलीयकंच ४ शवः हस्तः ५ प्रविलोम विपरीतं.

·धनमपदृत्यहरिणीय मितस्ततोधावतीतिबाष्पायमाणस्यकस्य चिद्गृहमेधिनः शोक निवारणायचक्री कृत्यचापमनुधावतस्तान्पा स्त.. लताताडनानुषक्तनवकिसलयजालमुत्लुत्यधावनवेगपवनबहिवलितगर्भवन्हिशिखाकंदलमिवारणिविषाणयोविभ्राणः को ५. तिषुचित्पदेषुसुग्रहइवकतिषुचिद्दुरासदइवचित्रगतिः कोपिकृष्णसारोदूरमाकृष्यस्वयमंतरघात् ॥ तदनंतरंललाटंतपनरवंपचही लिधूलिभ्यांद्यावापृथिवीभ्यामुदन्यावदान्यमहिमनिदिनयौवनेप्रेतमर्य मिवपानीयमपिइतस्ततोवि चिन्वद्भिरनुजैः सहकस्य चिद्विशालस्यवनशालस्यमूलभुवंतच्छायमंडलमिवपांडवः शनैः शनैरुपससर्प ॥ पद्यं ॥ तत्रानिलैः कमलगंधिभिरुच्यमाना माशांगतेपुसलिलायचिरायितेषु ॥ भीमादिषुक्षिनिभुजापरितप्यभेजेतेषांपदानुसरणादथकापिवापी ॥ ९८ ॥ तस्यास्तटेकम लिनीदलपत्रपाणीस्तान्पंक्तिशोनिपतितानवलोक्यवीरान् ॥ बाप्पांबुभिः प्रथमदर्शितमार्गएवतन्वानृपस्यधरणीसहसानिपेतो ५० ९९ ॥ सनपतिर्ददृशेऽधिकवत्सलः सपदिमूर्छितधीनिभृतांगकः ॥ स्वयमपिप्रविभज्यतदादशामनुभवलिवतामनुजाश्रितां १ उदन्यावदान्यमहिमनि उदन्यापिपासा वस्पाः दातामहिमायस्यवस्मिन् २ प्रकृतं प्रस्तुतं अर्थ हरिणं ३ निभूतानि नहानि, ·माषत्स्वेति । ततस्तथेतिपरमंगीकृत्यपश्यतस्तमंजस्यसमक्षमचिरेणसमरीचिमालीचरमाचलशिखरपरिशील्यमानविहारमिहा पिसमाचचार ॥ पy ॥ कतिपयदिनेकालेयातेततोमरुतांपतिः सदसितनयंभानोरेत्यार्थचाटुशताकुले ॥ कवचमतुलंवाचाया चत्सकुंडलमादरादयमापतयेत्युक्वाशाक्तिततोजगृहेद्भुतां ॥ ९२ ॥ नकारमैतेवहतोरिपूममेत्यमर्षभारादिवशस्त्रधारया ॥ सुतोर विदेशनकर्णवेष्टनेस्वयंसमुलत्यददौबिडीजसे ॥ ९३ ॥ निशम्यतत्कल्पतरोन्हियाच्युतैश्चिरार्जितैस्त्यागयशोभरिव ॥ सुपर्वमु कुमुमैर्नकेवलंनदंगमंगाश्चसुगंधयोभवन् ॥ ९४ ॥ जाग्रत्सुसर्वावयवेषुतस्यकर्णस्यकर्णः पुनरथिनेस्वां ॥ हिरण्मयीयद्विन तारभूषांतन्नामसाम्यंध्रुवमत्रहेतुः ॥ ९५ ॥ आपछ्यतंतदनुनाकपतिः सुधर्मामासाद्यमिद्धमरुदप्सरसांसमाजे ॥ प्राशंसदस्यच रितसविधेमुरभ्यारोमंयमप्यविगणय्यनिशम्यमानं ॥१६॥ तावत्पास्तिोपिपुनः काम्यकसमिाहित्वासंधैर्भूविबुधानामनुयाताः॥ तीर्थबातान्विस्मृतपूर्वानवगाढुंवध्वासार्द्धद्वैतवमारण्यमवापुः ॥ ९७ ॥ गद्यं ॥ तत्रकदाचिदाश्रमद्वारिहामहाभागाममहोमसा १ अवर्धानमित्यर्थः २ दंशनं कवचं ३ कर्णवेष्टनं कुंरलं.

·मा.न्यसूनिहविमुंचतियाज्ञसेनीसाश्वापदाभिषमबुद्धगतिर्मवेनः ॥ हामाद्रिकुंतियुवयोवनभूमिरेवपुत्रप्रसूतिविपदोः पदतांप्रदे स्त. १०६ । कूटस्थशीतकरकुक्षिगनंकुरंगंकुर्वन्स्वनातिकृतकोपरसातिरेकं । कोदंडमप्यगणयन्कुलिशास्त्रसूनोः कासौस्थितोव ५५ नमृगः कुलहानयेनः ॥ १०७ ॥ इत्यविलप्यनृपतास्वयमप्यमषिामंतस्यहेतुरिदामित्युदकंसरस्याः ॥ पातुंप्रवृत्तवतिकोपिपुमान दिश्योगंभीरमाहगगनस्थितएववाचं ॥ १०८ राजन्मदुक्तिसरणेः प्रतिवाक्यदानंदेवोप्युपेक्ष्यजलमत्रनपातुमीष्टे ॥ एतेमदीय मचमत्यवयोवलेपात्पीतांभसः सपदिविप्रतिदीर्घनिद्रां ॥ १०९ । नत्प्रत्युदीर्यसलिलंतुपिबेतिवक्तः प्रश्नानसीदिविचरस्यपटू सरस्वैः । प्रत्युदयौबहुमतैर्वनदेवतानामिंदोः करानिवतरंगकुलैः पयोधिः ॥ ११० ॥ तदनंतरं । कटिलंबितवल्बालोजटाल: किमनीयस्मितघौतयज्ञमूत्रः । कुशबर्हवतंसितः सदेवः कुरुराजस्यपुरोऽवतीर्यनस्थौ ॥ १११ ॥ गद्यं ॥ सतुतत्रलोकातीतेन काशतमिवाकारयतामिजेनतेजमाफुड्मलीकतकरकमलयुग्मतमात्मसंभवप्रेममेदुरमेवमवादीत् । अयेवत्समांधर्ममवैहि । ॥ व पर्व २ भाकारमया यामएवा.

·55 ॥ १०० ॥ नासाविलोभनपटून्लवपुष्पगंधानादायतत्रमधुपैरनुसेव्यमानाः ॥ वर्द्धिष्णुचेतनमिमंनववापिकायाः कल्लोलमल्लपवा नाः कलंयाबभूवुः ॥ १०१ ॥ गद्यं ॥ ततःक्षणादेवकिचिदुद्रम्यपरितः शून्यशून्यादिशोदशापिविलोकयमानः शनैः शनैरुपस त्यशोकचंचलेनकरांचलेनतान्न्पर्यायवृत्यापरिमृश्यवन विहगमृगपानसौ कर्यायदुरवतरांतांसरसीपरिपूरयितुमिवबाष्पधाराम भिवर्षन्धर्मसूनरेवंविलपितुमारभत ॥ पद्यं ॥ वीराभवद्विपदिदेवपरंपरापिदूराफ्रान्प्रतिनरान्नगिरांप्रवृत्तिः॥ हाहादशेयमिहवो यकुतोवतीर्णामामंतरेणकिमिदंभवतांप्रयाणं ॥ १८२ ॥ दैवंकठोरचारतंदययाविहीनमाद्रीसुतावहहमातृमुखानभिज्ञौ ॥ कंदां कुराणिचफलानिचभक्षयित्वाकांतारसीमनिमयाचरितुंनसेहे ॥ १०३ ॥ स्वयमव्रणएवयोरणेव्रणमाधत्तहरस्यमस्तके॥व्रणमायुषि पार्यतस्यतविदधातिस्ममृधविनैवकः ॥ १०४ ॥ वत्सद्वेषिनियुद्धजीवनभुजप्रख्यानिधेमारतेकर्णाकर्णिकयानिशम्यभवताप्राप्ता मवस्थामिमां । शोकेनानिशमेकचक्रनगरीभाजांचबाष्पायितुंस्वनीयैः सहसौबलस्यचमुदेकोप्येषकालोऽभवत् ॥ १०५ ॥ मय्या १ अन्यजनान्प्रति वाणीमसारोन यत्रदेवाअनीशा स्तत्रजनानां कावाता २ स्वस्त्रायः भगिनीसुवैः ३ सौबलस्य शकुनेः ·मा. शमीमभनन् ॥ पद्यं ॥ क्रमेणमत्स्येंद्रपुरोपकंठेकरालमापुः पितृकाननंते । वधूद्रुहाभाविनिसूनजानांवधेप्रदेशस्यदिदृक्षयेव ॥२॥ स्त। शमीतरौतत्रनिधायशस्त्रममीतदंतर्वदलग्निकल्पं ॥ जगाहिरेवेषमिवान्यमुच्चैर्ध्वजंविराटस्यपुरंप्रवीराः ॥ ३ ॥ समत्वमुत्कर्षनि ५६र्षयोः स्वंसंदर्शयिष्यन्निवधर्मसूनुः ॥ क्रमेणहंसः परमोहिभूत्वाकंकल्वमापद्यतसद्यएव ॥ ४ ॥ त्रिदंडकापायकमंडलज्ज्वलोज पस्फुरदंतपटोयुधिष्ठिरः ॥ उपानहंदारुमयींपदास्पृशनुपामदत्ममदिमेदिनीश्वरं ॥ ५॥ पुगर्जुनस्येवयनित्वमेतदस्यापिकामप्य परांसपत्नीं । मंपादयत्किनुममतिकृष्णानथाविधंवीक्ष्यनृपंशशंके ॥ ६ ॥ दृष्ट्वाममुत्थिनोमात्स्योधनप्रश्रयविस्मयः ॥ तत्पाद पांसुंफालांतेचक्रेतंपुनगमने ॥ ७ ॥ दुर्वीग्गर्वामहनोथभीमोदैवीकरोदार्शनमूंदभावः ॥ शोणाधरालोलुपसूतमूनोः प्राणानि लान्पायायितुंकिलासीत् ॥ ८ ॥ पितुः सखायंपरिपृज्यमेधैर्दिनेदिनेतृप्तिमिवोपनेतुं ॥ सदाकृतिः मोपिययौविराटवृकोदरोवृत्त १ हंसा परमहंसः पतिविशेषश्च २ कंकत्वं कंकसंज्ञां बकत्वंच ३ दर्वाकरः दहिस्तः सर्पश्च ४ सदभावः पाचकत्वं नाशक वंच.

·.56 संप्रतिविमतजनवितीर्णविषिधविपिनक्लेशमनुभवतोभक्ताभावंबुभुत्सुरेवमाचरिष ॥ तद्बहुधापरीक्षितनभवतः शीलेनसमंजसे नप्रश्नोत्तरेणचप्रसेदिवानस्मि ॥ तस्मान्ममानुग्रहेणस्वमान्निवृत्तैरिवभूयोप्युत्थितैरनुजन्मभिः सहत्रयोदशीशरदंरूपांतरवंतंभ वतंकोपिनजानीयादितिवरंचतमरणिंचविस्मय विस्मारितनयनपरिस्पंदनायनिजनंदनायप्रतिपाद्यसंपुमानंतर्दधे ॥ पद्यं ॥ तत्तादृशोभगवतीवचसानिकाममासाद्यमोदभरमाश्रममागतानां ॥ प्राप्तारणे िजवरस्यशुचेवसाकमंतंजगामसमयोपिमहान मीषां ॥ ११२ ॥ ॥ इत्यनंतभट्टकविकृतीचंपूभारतेपंचमस्तबकः॥ ॥तदनुतेभरताव्यवधाश्रयाञ्चरमहायनलंघनकांक्षिणः॥ अति चिरंरविभांडविवर्द्धिताननुचरानिवतामटवीजहुः ॥ १॥ गद्यं ॥ तदनुतदनुचितवचनसाहसाधिगतवाहंसाधिपवपुषनहुषमौदर दमुनःशमनायचतुरर्णववारिकांक्षिणः पाँरिकांक्षिणः कोपोदिताच्छापोदधेरुत्तरैरुत्तार्यतस्मादेवविस्मारितनिजविधिदुर्विलासा दासादितवराः वरारोहयातयासहर्दुः सहनिजधामापिधानवैदग्ध्यमभ्यसितुकामाइवमात्स्यनगरस्यानतिसमीपपितृवनगामिनी १ प्रतिपाद्य दत्वा २ समयः संकटसमयः ३ व्यवधा अंतर्धानं ४ हापनंवर्ष ५ वाहसाधिपः अजगरराजः ६ दमुनाः अमिः ७ पारिकांक्षिणः मधे मापस ८ उसरैः नौमिः प्रविवारपेष ९ दुःसहनिनवेज अन्यानधातुप महापाः शम्याः सकाशादवगंतुविरक्षा.

·4.मा. रूपभानोस्याजातिनच्यानतंशिरः॥मुधेष्णायास्तुवीक्ष्यैनांसुंदरींव्रीडगौरवात् ॥ १९॥ वनभुवइवमाधवोदयश्रीर्मनुजपतेरवरोध स्त.६ योषितोसौ । अनुदिनमखिलोलिलालनीयैरलमकरोतिलकैरतीवदृश्यैः॥ २० ॥ गद्यं ॥ अनंतरस्वैवशाभ्रमादृतकंकतमतिरसो ५.त्पादनचणमधिगतशोभनाटनपाटवमाश्रितगंधर्वकुलमाकलितगोत्रॉपलापंपंचानामपिरूपमुदंचयंतीपांचालनपतिसुतापंचापि पतीननुयातवती ॥ पद्यं ॥ विमतानपिनर्जित्वाविवाममिवदायकः ॥ अक्षेप्वकुरुतावृत्तिमवनींद्रेणधर्मभूः ॥ २१ ॥ गद्यं ॥ एवं तैस्तैः स्वकृत्यैः संपादितंशिर: कंपंवयः कृतमिवसंततमनुभवतातेनमहीपतिनाबहुमानिताः पृथासुताः यथाविवासनखेदंतथा तदीयमपिस्वरूपमितरेजनास्तत्रनाज्ञासिपुः॥ अथैकदातत्रसुधेष्णायाःप्रेषणेनमदनोत्सवासवायवासवायतनसदृशंवासगेहमाग तांकौरवाधमकरपरिक्लेशदुः खादिवविवर्णनवासमावगुंठितांगीनखशशिपरंपरासेवनलालसतयेवप्रपदसंमुखीनलोचननीलो ५० १ अखिलालपः सकल भृगाः सकलसख्पश्व २ तिलकैः वृक्षविशेषैः विशेषकैश्च ३ स्ववशा शिल्पकारिणी ४ अश्वकुलं गंर्धवकुलंच ५ रुतगोत्रनिहवं कवगोरक्षणंच.

·शरावपाणिः ॥ ९ । कुलशैलशृंगइवजंगमेतदाकुरुकुंजरेचलतिकंपनंमुहुः । वसुधैवतस्यनपुरस्यकेवलंवहतिस्मकीचकभुजा प्यदक्षिणा ॥ १० महानसेऽवतरतोजनस्यसपतिः कृतः ॥ महानसेवतरतोमात्स्यस्वादुषुकर्मम् ॥ ११ ॥ स्त्रीत्वेनयोगः खलुवी रगीः पुंस्त्वेनवांतः पुरवासविघ्नः ॥ इतीवपंढत्वमवश्यंभाव्यमादायपार्थोपिजगाममात्स्यं ॥ १२ ॥ कृतवसतिरसौनृपस्यक न्यागृहभुविनर्त्तयतिस्मतालपाणिः ॥ मधुकरमुखरोलतावनांतेमलयगिरेरिवमारुतप्ररोहः ॥ १३ ॥ ममध्वजांकस्यबिभानसंज्ञाम सावितिप्रेमभरादुपेतः ॥ प्रमूनधन्वेवसुतोपिमाद्यामत्स्येंद्रमागत्यननाममूर्धा || १४ ॥ तंपश्यनकुलंराजातंद्रालुदृड्निमेषणे ॥ निजामत्स्येश्वराभिख्यांनिनायप्रकटार्थतां ॥१५॥ कशांकरेसबिभ्राणंशशांककुलभूषणं ॥ मंदुरापतिमातेनेनंदुरापपराक्रमं ॥ १६ ॥ अस्मत्तिरोधिविरतेवितात्रहेतुरेतद्दिनैः कतिपयैरितिजानतेव ॥ पांडोः सुतेनचरमेणचतस्यराज्ञीवृंदंगवाप्रजुगुपेपृथुकौतुकेन ॥ १७ ॥ आगतानगरवासवांछयादेवतेवविपिनस्यपार्षती ॥ केलिपुष्पमिवदंतकंकतंबिभतीनृपवधूमुपागमत् ॥ १८ ॥ सैरंध्री १ महानसे पाकस्थाने २ विरोधिः तिरोधानं ३ दंतकंकतं फणीतिख्यातं.

·मालपायंकोवानधत्तेवदकोमलांगि ॥ त्वन्नाभिकूपस्यतटेनिवासीनदृश्यतेसंप्रतिमध्यभागः ॥ २९ ॥ अक्षीणवक्रशशिसेवनलाभ स्त. तोषादालिगितामिवामियोरजनस्त्रियामीं ॥ त्रेधाविभज्यरचितांवहमेद्यवेणीकांसहमहननमूहायितुंवियुक्तं ॥ ३० ॥ मुदतिबहुप ५८ रागधूसरापित्वमपहरस्यधुनामनोमदीयं ॥ रतिरिवहरकोपदह्यमानस्मरतनुधूमलवाविलाखिलांगी ॥ ३१ ॥ त्वामुल्लमाāबफ लाधरांमेमामप्यनंगाशुगमार्दतंते ॥ विशंकमस्मिन्विजनप्रदेशेपद्मानने पौतुमयंहिकालः ॥ ३२ ॥ गयं ॥ इतितस्यतादृशंवच नमाकापिचित्तचंपकमंजरीचंचैरीकायमाणपंचशविकारापांचालीगिरमिमांस्मररागतिमिरकौमुदीमुदीरयामाम ॥ पद्यं ॥ अंतः पुरेपुविहर नापिकीचकत्वंसैरंध्रयेस्पृहयसीतिविगर्वमेतत् ॥ रम्येषुकल्पकुमुमेपुचरनावरेफारेज्येतापितृवनद्रुमगुच्छि कायां । ३३ ॥ प्रतायतेचपलतापनिवनीपुयाहटात् ॥ इष्टार्थमिद्धेः प्रागेवादेष्टांतंदोग्धिमानणां ॥ ३४ ॥ गंधर्वाः संतिमेकां १ सिंहसहननं अत्यंत सुंदरं २ पातुं प्राशितु रक्षितुंच ३ चंचरीकापमाणः भ्रमरायमाणः चंपकेभ्रमरा नागछंतीविभावः ४ दिष्टांतं प्रलयं ५ गंधर्वाः ५८ गुप्तरूपाः ·58 त्पलांराजीवशंकयानुव्रजताराजहंसेनेवराजतभाजनेनरा जिनकरांचलांपांचालमुतांविलोक्यपंचेषुबाणवंचित विवेकोमंचादुपस त्यकिंचिदाकुंचितमौलिः कीचकोनीचांवाचमुवाच ॥ पद्यं ॥ इदमेवहिमद्मभद्रभद्रंयदिदानीतवमार्दवज्ञमंः ॥ अयमप्यहम स्मिधन्यधन्योहारणाक्षित्वदपांगगोचरोयः ॥ २२ ॥ नतगात्रियदागमेनमांनयसेमोदगिरेरधित्यकां ॥ चिरपुण्यफलांकुरश्रियां दिवसोवैजननस्तदेषमे ॥ २३ ॥ अन्वर्थतामालिनितोभधायाः कुतोनजागर्त्यधुनाकचेषु ॥ अस्याः प्रतीपोदितवर्णपंक्तेरैथोथ वालंकरणंद्यमीषु ॥ २४ ॥ बाव्होरनंगदत्वस्यबालेतेकारणेउभे ॥ एकंतयोस्तुलावण्यमिनरन्नावगम्यते ॥ २५ ॥ अरम्यभावंभ जतेजगत्यामंगेषुकिंचिद्विकलोपिलोकः ॥ निरक्ष्यिसेत्वंतुविचित्रमेतन्मध्येनहनिापिमनोजमतिः ॥ २६ ॥ नपल्लवस्तन्विनवि। द्रुमश्चताम्रोधरोयंतवबिंबमेव ॥ चंद्रोयदिस्यात्तववक्रमेतञ्चंद्रस्याबवंसहजहिलोके ॥ २७ ॥ कांतेतवाननमिदंकमलावली टुंपुरासरासविस्मृतमेवधात्रा ॥ पश्चाद्विचिंतितवतातदुपांतभागेसंलक्ष्यतेविरचितः खलुहंसेंपादः ॥ २८ ॥ कूपस्यतीरे निवस १ वैमननःउत्पत्तिदिषसः २ अन्धर्यता मालायुक्तत्वं ३ नीलिमेतियावत् ४ अनंगदत्वस्य कामदातृत्वस्यअंगदराहित्यस्यच ५ हसस्पवरणः पक्षे प्रमाद चिन्हं हंसपदमिति.

·*.भा. वृत्तांतोदेव्यागेहेचरन्जनः ॥ नयनांभोविमुमुचेनतुकिंचनभाषितं ॥ ४२ ॥ मायंमहानसशयंशनकैर्ययौसाभीमरहः पृथुशरावा स्त. तोपधानं ॥ धूमाधिरोहमलिनंवसनंवसाननीलांबुवाहपरिवीतमिवाचलेंद्रं ॥ ५३ ॥ निश्वस्यदीर्घमियमंतिकमावसंतीस्पृष्टं ५९ नवाष्पमुकुलैः कुचयोः स्खलद्भिः ॥ बुद्धेनतेनकिमिदंव्यसनंतवतिपृष्टासगद्गदमुवाचविषण्णचेताः ॥ ४५ ॥ किमद्यमेदुः खम पत्रपाकाकोवीरपत्नीत्वपदेभिमानः ॥ सर्वगतंकीचकनीचापगात्धृत्वाकचेताडनमाप्तवत्याः ॥ ४५ ॥ मयिदुः खेनघुष्यंत्यांम त्स्याधिपसभांतरे ॥ तथ्यस्येवयतेरासीद्धर्ममनोरुपेक्षणं ॥ ४६ ॥ वैभुक्षनेनजीवंतीमारितामेवमांनृपः ॥ कल्याणंखलुनत्तस्यकंक भावभृतोधुना ॥ ५७ ॥ तस्यैवाज्ञापयेजस्रंचलतास्खलनंविना || भवनाखलुनिः शंकंपरामृश्येकचेपरैः ॥ ४८ ॥ दुः शासनाद प्यधिकापराधःसूतात्मजोयननिहन्यतेचेन् ॥ आद्येकचग्राहिणिनाशिनेपिसमायुपौवेणिमवेहिमांच ॥ ४९ ॥ अयंबलीयानितितेम ५९ तिश्चेदन्यत्रमांकापिनयस्वभीरुं ॥ अज्ञातवासेप्यनुभूयमानरेभ्यहिशीलंगृहिर्णाजनानां ॥ ५० ॥ श्रुत्वावधगिरमिमांस्वपनोप १ षिद्ात् विटात् २ बुभुक्षवे भोक्त मिच्छावे ३ कंकभावः गृध्रव संज्ञांच.

·:59 FERE ताबाधतेयान्स्मरोनिशं ॥ स्वाभिख्यांस्वास्त्रसंख्यांचवहंतीतीर्ण्ययाकिल ॥ ३५ ॥ दोष्मतामवतंसास्तेस्वरूपनैवकेवलं ॥ गोपा यंत्यप्रमादेनपरेभ्योमांचमानिनः ॥ ३६॥ तदद्यपथिवामस्मिन्संप्रतिष्ठाममेयदि ॥ तेनुत्वांचारयिष्यंतिदक्षिणोपिधृतक्रुधः ॥ ३७ ॥ इत्यूचुषीसामहिषीकुरूणांशेमुषीमती ॥ सद्योनिववृतेतस्माञ्चित्तवृत्तिरिवात्मनः ॥ ३८ ॥ यथायथास्याधावत्यारिखणे नपदोर्युगं ॥ तथातथारुषारुण्यंतस्याधत्तदृशोराप ॥ ३९ ॥ कृष्णाततस्तेन कृतांनभासाकेशेगृहीत्वाभुविपातितामा ॥ पर्यायब दोद्यमविश्रमाभ्यांपट्यांकराभ्यामपिपर्यभावि ॥ ४० ॥ प्रहारभीत्येवतदामृगाक्ष्यानाड्यांक्वाचिद्यांतरधत्तमंज्ञा ॥ उगम्यसादर गतेप्रहर्तयुद्धाटयामासदृशौचिराय ॥ ४१ ॥ गद्यं ॥ तदनुशनैरुत्तस्छुपीधरातलपरागधूमरिमतिरोहितदीधितितयावासगपला पितमहामहौषधिलतेव विलुलितचूर्णकुंतलतयाचक्रवाताकुलीकृतवालपूलिकाचमरमृगीवमुतान्ववायजनपदस्यप्रथमामीति बाँधामवबाष्पधारामुत्सृजतक्किाचदापशरणमलभमानासायाज्ञसेनीमंदमदंतदेवभूपातभवनमाभिनगाम ॥ पद्यं ॥ दृष्ट्वानांज्ञात १ स्वामिख्यां स्वकांति २ शेमुषोमती बुद्धिमती ३ ईतिबाधां अतिवर्षणपीडा.

·•मा प्रसीदमयितुल्यनिकारपात्रे ॥ केलीषुहार्दकलहेषुचकेशष्टिपादाहतिंचदधतीकुरुवैरशुद्धिं ॥ ५८ ॥ पंचसंतुधवास्तेभ्योमुंच) स्त.। भीतिमयिस्थिते ॥ पंचवक्रेवनेदृष्टेकिंचरेयुः परेमृगाः ॥ ५९ ॥ मस्तकेंजालिपद्मस्यमममंप्रतिमालिनि ॥ प्रसादसिनपादंभ ६. यछसहचारिणं । ६० ॥ गद्यं ॥ इत्यतिवेलंप्रलपंनमेनंप्रतिजुगुप्मयामुखसाचीकरणेत्रपाहेतुकनामभिनयंतीसाकुंनीस्नुषातृष्णा भिभूतेववचनमिदकिंचिदुदंचयांचक्रे ॥ अयिभद्र जगदिदमारुद्रंक्षुद्रयितुमानिद्राणायगंबरदुह शासनमुद्रणायद्रुह्यतिकोवाजनः किंतुइयानेवप्रस्तुतविशेषः ॥ पद्यं ॥ स्त्रीपुंमयोर्भावनटोमियोयो पूर्वस्तयोवीळेतिरः पटेन ॥ चिरायतेस्पष्टयितुंस्वरूपंपरस्तुत लोत्सहतेनुमंतुं ॥ ६१ ॥ किंबहुना ॥ गीर्भिस्तवाद्यचनुराभिरुदस्यतेमेगंधर्वदंडनभयंत्वदवाप्तिविघ्नः ॥ नम्मानजस्वरतिसी ख्यभरायरात्रौभीमेस्थितेतमसिनर्त्तनगेहमध्यं ॥ ६२ ॥ तथैवलीलांतनवानिनत्रतल्पातसीमानमुपेषु यस्ते ॥ भयोयधांनःपुरिका ६० जनानांवक्रनपश्येर्नपुनस्पृशेश्च ।। ६३ ॥ गद्यं ॥ एवंमृगाच्यावचनमाक्षिकस्यक्षौद्र पटलीभनक र्गपुटःप्रमोदार्णवजलमानुषायमा ·नीतंशोणत्वमणिपुनरुकयतोरुषापि ॥ तस्याधरोष्ठमुदवेपतनिर्गमिष्यत्क्रूगक्षरावलिविमर्दनशंकयेव । ५१ ॥ गदापिसातिष्ठ तुमेगभीरानियुद्धमात्रमायिनिर्मिमाणे ॥ क्वमेघवाहः क्वमरालवाहः क्वतार्थ्यवाहः क्वमहोक्षवाहः ॥ ५२ ॥ हिडिंबकिौरबृहद्र यात्मभूबकादिहत्यातरतस्त्रपांबुधौ ॥ निमज्जनायेवभुजस्यमेऽधुनासृजस्यमुंकीचकसूदनोद्यमं ॥ ५३ ॥ तथाप्यौदास्यमेतस्मि लनौपयिकमेवमे ॥ क्षोदीयानपिवध्याहिकुलस्त्रीध्रुङ्महीयमां ॥ ५५ ॥ अयेतन्विकिंबहुना ॥ तस्यासृजायावकितांघ्रिमस्थ्नां चूर्णनकर्पूरमयांगरागां ॥ अकीर्तिमष्याथविलिप्तनेत्रामलंकारष्येममवीरलक्ष्मी ॥ ५५ ॥ वीरश्रियः शिल्पमिदंमयोक्तंयथार्थमा वादनुभूयसद्यः ॥ सैरंधिकाचारविनोदनेऽपितवानुसारेछुमवोहमांत्वं ॥ ५६ ॥ त्वयापुनः श्वः स्मितपूर्ववाचाप्रत्युत्पतंत्येवक टाक्षजालैः ॥ क्रीडांविधातुक्रियताममुष्यसंकेतभूस्तांडवमंडपोऽयं ॥ ५७ ॥ गद्यं || इत्याश्वासितवनः पत्युग्नुमत्यापुनरापत्यने पथ्यभवनमधिशयालोरस्याश्चेतसः पलायमानस्यभयभरस्यसापिविभावरीसहचरीबभूव ॥ अन्येधुरेत्यचपलः पुनराश्वसत्तासुZ १ अनौपायकं अयुकं.

·•मा रोरधिककुचेमांमुघाधिकंपाययचाधरोष्ठं ॥ ६७ ॥ इत्यसमांत्ववचनोदयमर्धमंचमारोढुमानामितपूर्वतनोः मर्भामः ॥ मुष्टयाहात स्त. निटिलसीनिचकारशत्रोरायुलिपिशिथिलयन्निवधातृदत्तां ॥ ६६ ॥ गंभीरचेताः मचकीचकोपिगंधर्वबुध्याप्रतिहंतुमेनं ॥ सद्योभ ६१ वित्र्या: शवतादशायाः साधारणीमेवबबंधमुष्टिं ॥६९ ॥जवंभजतीजयनर्पवंतौरुषंवहंतौरुधिरंकिरन ॥ परस्परंतौपटुशब्ददंती नियुद्धकेलिनिशिनिर्मिमाते ॥ ७० ॥ अक्ष्वेलितारावमवीरवादमवीक्षकश्लाघनचाटुगुंकं ॥ अनुञ्चनिश्वासमहुंक्रियाकमभूतपूर्वतद भूलियुद्धं ॥ ७१ ॥ शिलीमुखैश्चित्तजचोपजु र्दत्तानिरंध्रागिदधनिजांगे ॥ मैंमार जातेन सुधृनितोपिमकीचकोनैवचुकूजाक चित् ॥ ७२ ॥ तस्मिन्हतेनिपतितेबकवैरिमुष्टयारंगेणतेनममकंपिचलत्पनाकं ॥ पार्थाच्चिरेणपरिशीलितमुत्तराद्यैः कन्याजनैर भिविडंबयतेवनाटयं ॥ ७३ ॥ गद्यं ॥ तत्रमंडपेपिडनया कृतंनस्यदस्योस्लॅरमंतरमाविलोक्यप्रहर्षवत्यापार्षत्याश्लाघापूर्वमाघ्रातभु १ शिलीमुखे भ्रमरैः बाणैश्च २ वित्तजचापत्रुष्टः चिनजचापः कामधनः कुमुमंच सवित यम्नः ३ ममीर जातेन वायुन मूहेन भीमसेनेनच ४ की चकः वेणुः विराटस्यालश्च ५ तरसं मांसं. ..

·णत्दृदयःसदनमासाद्यसमालंभनपूर्वणसलिलावगाहेनविरजीकृतांगोऽयमंतरिवबहिरप्यवलिप्तः ॥ ततःपरंभगवतिनिजतनुजप्र जावतमिनोरथसिार्द्धसंपादायतुामवकमलबंधौचरमामधौनिमज्जमानेनिमभ्यमानदिविषदध्वांतेवांतकदंबेसंभृतसंभोगमंविधा नः कीचकोनिवर्तितराजभोजनपरिवेपणकृत्येनपवमानसूनुनाप्रविष्टपूर्वनदेवननगेहमगाहत ॥ पद्यं ॥ क्वसालभंजिकेवामि मालिनिस्तंभपार्श्वगा ॥ इत्यसौभीमतल्पांतमाससादशनैः शनैः ॥ ६४ ॥ ततस्तंवल्लवोपिस्त्रैणममुचितेनकंठस्वरेणमृदुलमेवंज गाद ॥ वधूशतमनादृत्यमामपेक्ष्ययदागमः ॥ तत्त्वांबहिर्गनँप्राणंमन्यतेभेमनोऽधुना ॥ ६५ ॥ गद्यं ॥ एवमुक्तवतेवृकोदराय कीचकः पुनरपिवाचंमृदुपदामुपदामाददे || पद्यं ॥ गंधर्वानपिदायितास्तृणायमत्वामामेवंगतविधयप्रक्षिमेयत् ॥ देवत्वाद पिसुतनुत्वयाऽधुनामेमर्त्यत्वंजगतिमहत्तरंहिक्कृप्तं ॥ ६६ ॥ मुराधिकत्वेपिपदेवितीर्णमह्यंत वास्त्येवहिकृत्यशेषः ॥ कुरुप्वमे १ अवलिप्तः गार्वतः चर्चितश्च २ निजतनय कर्णः तस्य प्रजावती भ्रात जाया द्रौपदी ना ३ निरुध्यमानः दिदिषदांदेवानां अध्वा मार्गः तस्य अंतः मध्यः येनतस्मिन् ४ सालभजिका पुनलिका ५ मालिनीतिविराटनगरप्रमिदनाम ६ बाहर्गतप्राणं अन्यासक प्राण प्रागरहितंच.

·चं०मा० मोन्मीलनैः ॥ ध्वांतेगारुडभित्तिभंगिपिशुनेप्योघंद्विषांधावितुंज्येष्ठस्याध्वनिदिव्यदृष्टिमकरोद्दोर्दपमिद्धांजनैः : ७६ ॥ निपा तितान्स्वेननिरीक्ष्यतत्रमूतान्सवीरः मुमनायतेस्म ॥ उत्पातमुद्रांदधतास्वपित्रातरूनिवारण्यनलेविरुग्णान् ॥ ७७ ॥ गधर्वभी ६२ रुषुजनोष्वतरेपुतत्रविष्वक्पलायनपरेपुविमुक्तबंधा ॥ कृष्णाचकीचकरिपुश्चकृतप्रशंसावन्योन्यमभ्यगमतांनगरंपुनस्तारै ॥ ७८ ॥ ॥ गद्यं ॥ ततः क्षणादेवमंध्यारुणिमकरवितेनांबरमणिविबेनपरिचुंब्यमानेशंबायुधहरिदंगणेपारनोरुधिरमुचापिशितापनक तानुषंगरंगविडंबयतिशुचानिरस्तमौलिभिर्निगलितवाग्भिनिष्पंदतनुभिनिखिलैरपिपो गर्नुपतिनिलयद्वारांनाविडमभूत् ॥ पद्यं । वध्वस्तदामंडलशोनिविष्टारुंधद्भिराशारुरुदुर्विलापैः ॥ महत्सुदुः खेप्वपिभिनेपुमालिन्युपालंभनमस्पृशाद्भिः ॥ ७९ ॥ तस्मि न्दिनेसन्निधिमागतासाकृष्णादृशंकेकयराजपुत्र्याः ॥ मपीशलाकार्पणयाविनापिमंदेतरामश्रुकणैरकाीत् ॥ ८० ॥ तावद्युधि ष्ठिरमुखापवातजातव्याधूतकांचंककुलाकुलको टिभागं ॥ निर्यत्प्रियानयनवारिझरीपरीतंसंकेतशैलमधिरुह्य निशश्वसुस्ने ६२ १ गारुडः पाचेति ख्यातं २ मौलय: शिरोवेष्टनानि. ३ वातजातः भीमः वातजातं वायुसमूहश्च ५ कोचक कुलं कीचकस्यकुलं वंशः वेणु समूहश्च ५ संकेत शैलं अज्ञात वास संवत्सरशपथ मेववतं ·62 जः कुरुव्याघ्रोनिर्गत्ययथापुरमाविकृतमानसोमहानसोदरंप्रविश्यमुखेनाधिशिश्ये ॥ पद्यं ॥ निपात्यमालिन्यपितत्रगजेचक्रंद भीत्येवचलायपाणिः॥निशम्यतत्किकिमितिब्रुवाणाः सर्वपितस्यावरजाः ममीयुः ॥ ७४ ॥ विलोक्यतंभ्रानरमात्तशोकामृत्युद्विप स्येवपिधानपिंडं ॥ ज्यायानिवामीविदधुः स्थलीनामरोगगुंकद्वयमीनिजेन ॥ ७५॥ गद्यं ॥ ततस्तेमोदरविपत्तिनिमित्तमियमेवेति रोषरषितचेतसोनिवेशितशवपिंडभरस्यमूतीममुष्टिभिरिवनारिकेलफलैम्पबध्यमानस्यचरम विमानस्यस्तंभदारुणिसंदानि तांकौंतेयसीमंतिनीतिमिरमुदिरमौदामिनीभिः करदीपिका भिर्दीयमानचंक्रमावकाशेनपथा पितृवनमुपनीयस्वकीयविवेकस। त्यासहचित्यामत्याक्षुः॥ तावदेषाचकिनचकिनाहाहानाधनाथ गत्प्राणभूतविपत्ममयबंधोसंप्रतिकातारंवमनीपरिगृह्यमुपामि मांकथनगणयसीत्युच्चैररोदीत् ॥ पद्यं ॥ तत्रास्यारुदितस्वनैरथजवादाकारितोमारुतिः सक्थ्नोतिबलादलातमहम् मीषत्प्र १ अस्रेण रक्तेन बाष्पेणच २ गुल्फद्वयसी गुल्मप्रमागां ३ रूषितं गुंठित र संदानिना बदा । जगप्राणभूत जगत्राणः वायुः नम्मात् भुत जात भीमसेन पक्षे जगत्याणेत्येकंपदं भूतावेपत् भूतानां जोवानां विपत् इत्यस्यचा ग्रेसंबंधः ६ रसवनी गमिका पाकशालांच.

·•मा किरकिंचनैरेतैर्वचितः खलुवृद्धोविराटइत्यभिधायमुयोधनोराधेयेनसहकृतहस्ततालोवगगुजशिखरमुच्चैहास ॥ ततः ॥ पद्यं । स्त.६ संक्षाभेनगरस्यमत्स्यनृपतेर्योर्मोस्वयं निर्गनान्दृष्ट्वानानवकी णिनोवितनुमोगछाधुनात्वंपुरः ॥ इत्युक्तः कुरुभूभुजासद सिगोह ६३ त्रिगर्नेश्वरस्तस्यैवापपुरीदिनावधिरिवार्यम्णः प्रतीचींदिशं ॥ ८५ ॥ गद्यं ॥ तत्रदक्षिणेन पुरंव्यग्रेतरमैन्यपरिवृतेनतेनकाल्य मानंक्वचिदरुणतयानिमग्नजमदग्निकुमारोष्णनिश्वासवेगविलुलितवीचीप्रपंचमिवस्यमंतपंचकंक्वचिन्नीलनयामदकंडूलवेतंडशु डाविधूनितविटपमालमिवनमालवनंक्वचिद्धवलनयामंदरगिरिमंथनपरिक्षोभितफेनकुटमिवक्षीरोदमध्यमुल मितलांगूलचंद्र मि तहुंकारमुल्ललितधूलीक मुद्दामघंटारवंगोधनंनिशम्यसेनाकुंभिकुलगंभीरबृहितारंभैमदिराग्रसिंहप्रै निछंदवृंदमुग्वकंदरमौन निया मंविभिंदननुकूलपवमान पुरोनाटितपटैरिभटजीवितहरणायवैवस्वतामिवाव्हयद्भिः केतनदंडैः परिमोटिनगगनताटनतिटाव टपिाटोविराटोपिरणप्रयाणारभटीमाटीकत ॥ पद्यं ॥ संख्याययानेषुममारुरुक्षाकलिस्पृशांकीचकबांधवानां ॥ अश्वप्रमंगे १ अवकीर्णिनः क्षततवान् २ गाःधेनः किरणांश्च ३ प्रतिच्छंदः प्रतिमा ४ वाटः समूहः ५ संख्याप युद्धाय.

·63 ॥ ८१ ॥.तदनुविदितवार्त्ताधार्तराष्ट्रश्चगेभ्यः शुभगुणचारितेभ्य: सूतजानादातस्य ॥ वसतिमरिजनानांमत्स्यभूपालपुर्य्यात्दृदय मुकुरलग्गैर्हेतुभिनिश्चिकाय ॥८॥ अन्येधुरंगेश्वरसौबलिभ्यामास्थायगोष्ठीमाधिपः करूणां । भीष्मादिमान्बंधुजनान्विलोक्यगं भीरमेवंगिरमाबभापे ॥ ८३ ॥ गद्यं ॥ भोमोविदिनांकेंभवतामपीदं ॥ मंप्रतिवलुमात्स्यपुरेकामपिकामिनीकामयमानः कीच कोनिशितस्याः पतिभिरदृश्यैः पंचभिगंधर्वैग्नुहरसिम्वसंख्यापदाभिधेयमनीयत ॥ तस्यैपुनरपिट्ठातस्तदनुजाअपितथैवेति काचिदियंकिंवदंतीकर्णात्कर्णमधिरोहति ॥ एवंचेदमंठायमाचतुष्पथमंडपिकास्तंभमालभंजिकेवमर्वजनकरपराम भाजपा चालसुता ॥ तेपिपुनरज्ञानवासिनः पैरेतपतिपवमानपाकामनाश्विनांपारणेयास्तस्याः पनिविडंबकाः ॥ तेष्वपिद्वितीयेनै वबाहुशालिनावधूद्रुहांनिहंत्राभवितव्यं ॥ अहोमर्वत्राघाखलममीपांदौःशीव्यं ॥ तथाहि ॥ पद्यं ॥ देशेजरासंधमुखैर्व्यरधन्व नोपकिरहिडिवमुख्यैः ॥ गूढेनिवासेपिचसूतपुत्रैः क्वनुस्थितास्तेकलहंविनान्यैः ॥ ८४ || गद्यं ॥ अत्रैवस्थित्वावेषांतरकचु १ किंवदंती वार्ता २ परेतपतिः यः ·पं.मा. नोर्मध्यभागकुरुविंदशिलेव ॥ ९३ ॥ संध्याबभौसासमरेभटौघोबिंबंविभिद्यादितिभीतिमारान् ॥ विवस्वताविद्रवताविसृष्टा स्त. ६ दिवस्थलेदीप्तिरिवाग्निदेया ॥ ९४ ॥ नभः पयोधेनवविद्रुमश्रोः क्रमेणसंध्याक्रशिमानमा गान् ॥ उद्यत्प्रकोपैरुभयैरनीकैर्विभ ६४ ज्यनीतवविलोचनाान ॥ ९५ ॥ ध्वजिनीजनितरजोंधकारंत्वरितंबांधवकौतुकातिरेकात् ॥ परिरब्धुमिवांधकारसंघः परमार्थार चत्वरंजगाहे ॥ ९६ ॥ संकोच्यपक्षानेकेषुसंविशस्वपिपंत्रिपु ॥ विस्तार्यपक्षानपरेविचेरुस्तत्रपत्रिणः ॥ ९७ ॥ शरवर्षभयेन तत्रयुद्धेसफलेकंकैकुलेगतेविदूरं ॥ प्रमदंदधदेकरवकंकः परिबभ्रामसभीमपक्षपातः ॥ २८ ॥ अन्योन्यपट्टसविघभवैः स्फु लिंगैराजिस्थलेरुधिरकर्दमभाजियोधाः ॥ आगामिनीघुममितिष्वधिकंविधानुमामन्प्रतापनवबीजमिवावपंतः ॥ ९९ ॥नलिनी शाबिंबपथचारमलब्ध्वानभसिभ्रमत्मुनववीरमुरेपु ॥ करपल्लवोपरिनि पीडयमृगाभ्यः कलहायनक्तमशपंतसुराणां ॥ १०० ॥ ६॥ १ परमार्थः सत्यः २ पत्रिषु पक्षिषु नाणेषुच ३ कंकः बकः कंकाख्यः धर्मः ४ मभीम पक्षपातः भीमस्य आसक्ति विशेष पक्षे भयंकरः पक्षाणां पातः चलनं वेनसह.

·64 प्यभिधीयमानीगंधर्वशब्दोगरलायतेस्म ॥ ८६ ॥ मभ्यैश्चसूदैश्चतुरंगिभिश्चगोपैश्च विज्ञापितवीर्यभूम्नः ॥ दंतानिवेंद्रद्विरदः सपार्थान्धारः पुरोधायरुरोधशत्रु ॥ ८७ ॥ तृणकल्पमपित्रिगर्तभूपंतमुपेश्यैवतदागवांकुलानि ॥ महदेवविलोकमात्रहर्षात्सह सामात्स्यचमसमीपमापुः ॥ ८८ ॥ मौर्वी कुशांकितकरावथबद्धपंक्तीमान्स्यत्रिगर्तवमुधाधिपयोरनीको ॥ आध्मातशंखनिनद प्रणवप्रधानमायोधनाध्ययनम दुनमारभेनां ।। ८९ ॥ मत्स्येंद्र मंदिरमहानमन यवृंदस्वछंदभक्षणरहस्यवदावदेन ॥ श्वेलारवे णवललस्यतदारिपूणांचित्तंनकेवलमकंपिदिशोदशापि ॥ २ । रदयेममरस्यनैनिकानामुभयेषाममिधेनवविवल्गुः ॥ निज नामपरार्धवाच्यमेतनिखिलंग्राहयितुंचरक्षितुंच ॥ ९ ॥ तावदंबरपया हाभिगंतुम्नामनीकवरणीमनस्य ॥ कासरादहर धीशतुरंगः कांदिशीकइवदूरमयासीत् ॥ ९२ ॥ पाटलीतपयोधरपक्तिः प्रादुरामानकैग्थसंध्या ॥ वासरस्यरजनेरपिसी १ तृणकल्पं तृणवन् पक्षे तृणानां कल्पः कल्पवृक्षः बहुदातेत्यर्थः २ त्रिगर्तभपं मुशर्माण पक्षे गर्नत्रययुक्त पर्वतं ३ शमनस्य यमस्प ४ कासरः महिषः ५ कांदिशीकः भयपलायिदः, ·मा. डः ॥ सेनाक्षयात्धृतशमः स्वयमाजिरंगः कंकादिवापचरमाश्रममंप्रदायं ॥ १०७ ॥ गद्यं ॥ तदनुमुहूर्नमुहुरविरलंबलेलमेव स्त. केवलमवलोकमानाबलशासनदिशायामोजायमानेनचंद्रमसाप्रसृतैर्मदकरटिघटाविषाणांकुरप्रतिफलनशतगुणितधवलिमी ६५ चिभिर्मरीचिभिर्दलितरणविमर्दभटश्रमदुर्दशाविगटस्यचमूरपिप्रतिनिवर्तनवेगहर्षमाणगोधनपयः प्रस्रवणधारापातशीतालत सिकतायांपदव्यांपक्ष्मपंक्ति निमीलनेनममरभूरेणुभारणलोचनयोनिमीलनशिल्पकल्पितबहुसाहाय्यकमुद्रया निद्रयाताया मिनी पाश्चात्यसीमानमत्यवावहत् ॥ ॥ इत्यनंतभट्टकविकृतीचं भारतेषष्ठस्तवकः ॥ आरूढेद्यामर्कबिंपरेद्युः साकंसैन्यैः सार्वभौमः कुरूणां ॥ पार्थादेकांबिभ्रदात्दृत्यगोत्रीमात्स्यादन्यांतत्पुरेहर्तुमागात् ॥ १ ॥ विदरमार्गश्रमविव्हलांगीसेनासम स्ताधृतराष्ट्रमनोः ॥ ऑभीरवाटांतिकएवतस्थोमद्योनिरुद्धेवनदाज्यगंधैः ॥ २ ॥ मद्यं ॥ नावत्तस्यपादासर्वाभिमारेणगाहंगा ६५ हंगवांवनंबनगृहेजगृहे ॥ पद्यं ॥ दंडाघानेदीयमानेपियोधैर्दुग्धंभूयोदोहशेषवहत्यः || घोषागावोनिः सरंतिस्मयत्नाद्रो १ बललं भामं २ गोत्रां पृथ्वी गोसमूहचं ३ आभारवाटः घोषवाट ः ·राजहैमीरयकेतुराजीरज्यत्पटारक्तकणैः प्रकीर्णैः ॥ आकर्ण्ययुद्धाद्भुतमर्धमार्गादृष्टुंनिवृत्ताचरमेवसंध्या ॥ १०१ ॥ गद्यं ॥ तत्रतावदरिशरानिकरनिकृत्तमत्तगजसप्तिकुलपत्तिनवरक्तासक्तंरणचत्वरमनुभूयभूयसारोपेणसंवर्त्तसमव तिसममूर्तिट्टदिनर्तित धूर्तधार्तराष्ट्रशासनवार्त्तस्त्रिगतः कैवर्त्तइवमत्स्यचक्रवर्तिनमाहर्तुमुहूर्तादुपावर्नत ॥ पद्यं ॥ मानिनामचरमोथमुशर्मामध्यवर्ति निमनीकपयोघेः॥मंमुखोझटितिबंधमनीत्मज्ययारिपुमपत्रपयाच ॥ १०२ ॥ भूपेपराभवपदेयुधिधर्मसूनोद्ध्वल्लिकंपकणिकामवनं सयन्सः ॥ मथ्नन्बलानिरिपवेमरुतः कुमारोमात्स्यविमुच्यविततारदशांतदीयां ॥ १०३ ॥ विराटसैन्येषुमिषत्सुयुद्धेत्रिगर्त्तनेतुदृढ बंधनाय ॥ कोदंडयुक्तोगुणएवतत्रकर्ताचजज्ञेकरणंचजज्ञे ॥ १०४ ॥ तस्यांनिशायांतुतमः कदंबकंनिमीलनोन्मीलनयोर्मुशायथा। युद्धतयोर्मात्स्यसुशर्मणोस्तथासमानरूपंफलमेवसंदधौ ॥ १०५ ॥ विमानिनोवायुभुवाविराटोविमोचितोधर्मभुवादयालुना ॥ तयारजन्येवससौमिशेषयासमंध्वजिन्यानिरगाद्यथागतं ॥ १०६ ॥व्याकृत्तशीर्पकरकोविमलास्थिदंतोरक्तहदांशुकधरोरथकेतुदं १ संवर्तसमवर्तीप्रलयकालिकोयमः २ मत्स्यचक्रवर्तिनं विराटं महामत्स्यंच ३ मिष सु अवलोकय सु ४ गुणः स॒दः भीमः मौर्वीच ५ सामिअर्धं ६ करकः कमंडलुः.

·4. मा० नंदनः ॥ नृपात्मजंपूजयितुंचमस्तकंनितंबिनीसियितुंचकंचुकं ॥ ११ ॥ पंढोपितेजसातत्रसारथ्यसदृशाकृतिः ॥ नकासांपोरेट टीनांचकासामासफाल्गुनः ॥ १२ ॥ संसारथिपदेहेत्वासधातारमिवेश्वरः ॥ परसेनांहसन्लेवप्रधक्ष्यामीत्यमन्यत ॥ १३ ॥ मा ६६लिनीतादृशः पत्युर्महांतंरणोद्यमं ॥ श्यामाकचरुनिपिंजज्ञेमोमायवाजिने ॥ १४ ॥ अकृत्रिमाण्यद्यवशकुरूणांपांडुस्नुषाया वसनानिसंति ॥ आत्दृत्यनस्तानिदिदोनिकन्यास्तमभ्ययाचंतकुतूहलिन्यः ॥ १५ ॥ गद्यं ॥ तत्क्षणयातायातसरभसराजलेखवा हमुखश्रुतवललभुजलताबलावलेपवृत्तांतमोदमानसूदकुलंबीरपत्नीवीरजननीतियुगपत्प्र सिद्धेईजननोवासरोयमितिकात्याय नीजनस्तूयमानमुधेष्णमस्तकतलविन्यस्तहस्तपल्लवतल्लजवृद्धबल्लवयो पिदभययाचनवचनप्रतिशब्ददानदक्षगवाक्षोपलक्षितं. कुमारप्रयाणकालपरिहार्यमाणमानुलशनांनः पुरवधूटीनवविलापघोषंनत्पुरमासीत् ॥ पद्यं ॥ लाजाभिवर्षाललनासमाजारा, ६६ ज्ञः कुमारायरयस्थिताय ॥ मुदाऽशिषंमूल्यमिवव्यतानीजिघृक्षितानांद्विपदंशुकानां ॥ १६ ॥ आलेख्यदत्तैः पुरुषैरुपेनामालो १ सोमबागिने झ्यामाकचरुनिर्वपणंक्लेव्यनाशकमितिश्रुत्पभिप्रायेणरूपकं २ कापायनीजन' अर्धवृत्धस्त्रीजनः.

·66 भ्योधोषोयत्नलेशंविनैव ॥ ३ ॥ इतस्ततः संभ्रमीयुषणिांगोपांगनानांकुचदर्शनेन ॥ निषादपंक्तिर्निजहस्तिमस्तेसृणिंविधातुं लयपाणिरासीत् ॥ ४ ॥ भीममेनभिषजाशमितोयोदक्षिणेझटितितस्यपुरस्य ॥ उत्तरेप्युदभवत्सतुपाशूपक्षघातइवकौरवबाधः ॥ ५॥ वृत्तनिवेदयितुमेतदतीववेगादाधाव्यकश्चिदथगोपयुवाविषण्णः ॥ रिखत्पैदाः क्षितिपतेरिवघोषसीनिस्वस्यापिगौवि मुमुचेनृपसूनुगोष्ठयां ॥ ६ ॥ औदास्यकिमिदंकुमारकुरवोगृहतिगास्नेखिलास्त्वद्दोष्णोः ममयोयमाजिषुपरैर्दुष्प्रापमाप्तुंय शः ॥ देवीकेकयनंदिनीकरुमहावीरप्रसूमृर्द्धसुद्रागारोहरथंगृहाणचधनुर्धत्स्वाभ्यर्मित्रीणतां ॥ ७ ॥ उक्तोज्यमित्थंपुरतोवधूना मुल्लासयन्श्मश्रुलवानखाग्रैः ॥ किंचिन्मणिस्तंभवियोजितांगोगिरंदधेनः पुरमात्रधीरः ॥ ८ ॥ तथाभुजंविक्रमयेयमेतंयंताय दिस्यादिहमेयुयुत्सोः ॥ षष्ठोप्ययकश्चनपांडवोभूदितित्रमेयुः कुरवोयथाते ॥ ९ ॥ इदंनिशम्यस्मितलांछितोष्ठयातत्रोत्तराकेश कताप्रणुन्ना ॥ वृहललांसारथिकृत्यदक्षांभ्रात्रेनिवेद्यानयनिस्मचैनां ॥ १० ॥ अवाप्यतामंसदमादृतः क्रमादवा ग्बभारद्वयमिंद्र १ घोषः व्रजः शब्दश्च २ पदानि चरणाः शब्दाश्च ३ गाः धेनूः भाषणानिच ४ अभ्यमित्रीणतां एकाकित्वेनजेतृत्वं ..

·.मा. पुरंप्रतिपलायमानोऽयमुत्तरः पश्चादनुधाव्यकचेषुगृहीतवतेफल्गुनायफल्गुनाकंठरवेणप्राक्तनचित्रमिवप्रमुषितार्द्धवर्णवचनमेव स्त. मवादीत् । पद्यं ॥ किंवाचिकीर्षुरसिहंतबृहन्नलेत्वमक्ष्णोर्नमांतिकुरुराजबलान्यमूनि ॥ सद्योनिवर्तयग्थसमरेच्छयाऽलंनेष्या म्यहंनिजगृहेष्ववशेषमायु : ॥ २३ ॥ गाः कालयंतुसहवत्मकुलैरशेषै|घान्दहंतुकुरवः प्रहरंनुगोपान् ॥ मह्यंपलायनमहोत्स वमेवदेहिप्राणेषुकिंचिदपिमेगुरुतांनवेसि ॥ २४ ॥ मातुर्मुखंममपुरः पुरएवतिष्ठत्युत्कंठितस्यनयतत्सविधंकपालो ॥ यावंति संतिममकोशगृहेसवित्रीतावद्भिरेवकनकैरभिपेक्ष्यतित्वां ॥ २५ ॥ चित्रेयुद्धविलोक्याहंचापलादेत्यवंचितः ॥ तत्रासद्भिरिहोद्य दिः श्वेलाहेषितबंहितैः ॥ २६ ॥ यथाऽहंभूतलंत्यत्कारथमारुक्षमुछितं ॥ तथाल्ददंनरंत्यत्त्काकंठंप्राणोधिरोहति ॥ २७ ॥ ॥ गयं ॥ इतिबहुधाविलप्यपादयोः प्रणिपनंनंतंनृपमुनमपरांगेकरपुटेनमुहुरास्फालयन्मस्मिनंगिरममराधिपसुनोपिप्रवर्त्तयामा स ॥ पद्यं ॥ उदितोऽमिविराटभूपतेरुदराद्भद्रकथंत्वमीदृशः ॥ प्रवयाअपियः कुतूहलात्परमैन्यैरधुनापियुध्यते ॥ २८ ॥ सार १ वर्ण अक्षरं शुशादिवर्णश्च.

·कयाराजपथप्रतोलीं ॥ घोटान्नुदंतीसरथेनिबद्धान्पोटांपुरस्कृत्यपुरात्प्रतस्थे ॥ १७ ॥ गद्यं ॥ तदनुदक्षिणदिङ्मुखादुदयमानः पवमानोवृंदारकवृंदमुक्तमंदारकुमुमवर्षमंदायितधूमगंधंवललचिकुरबंधमाघ्रायनिशितस्यजयोत्सवंविजयाय विज्ञापयितुमवस रविचिन्वन्निवविराटकुरुनंदनयोः स्यंदनसमीपेमंदमंदमस्पंदत ॥ पद्यं ॥ प्रस्वापितभ्यः परभूपतिभ्यः सजातिवर्गः सुलभो रणेस्मिन् ॥ भविष्यतीतिप्रणनर्त्तदृष्टाशतांगशाटीशतमन्युमूनोः॥ १८ ॥ जलेमत्स्यान्दधानोपिस्थलेमत्स्यान्विलोकितुं ॥ आ गतोऽब्धिरिवानीकः करूणांददृशेततः ॥ १९ ॥ मेहेजिष्णुर्नतत्रारेः सेनाधूलिविसृत्वरी ॥ प्रायेणमानिनामुमापेरागोनाहमा ते ॥ २० ॥ तत्रारिसैन्यमवलोकितुरुत्तरस्यस्त्रीगोष्ठिकाऽजनिरणेनिजवेश्मनीव ॥ भीश्चित्तमश्रुलहरीनयनविमूर्छाबुद्धिप्रवेप थुरुजावपुरानशेयत् ॥ २१ ॥ व्यातन्वन्दुरवंगलेविरचयंस्तालुन्यपांशोपणंवृष्टीरक्ष्णिविवर्धयन्विपुलयन्द्यांधार्तराष्ट्रारवैः ॥ सेवायांत्वरयन्धेनंजयपदस्यांतर्बहिः कंपयन्त्रासोमात्स्यसुतेचकारचरितंघण्णामृतॄनांक्रमात् ॥ २२ ॥ गद्यं ॥ अथरथादवप्लुत्य १ पोटां खापुंसलक्षणां २ परागोधूलिः शत्रुरुतापगधश्च ३ कुरवं कुशब्दं कुरबकंच ४ धार्तराष्ट्राः दुर्योधनादयः हंसाश्च ५ धनंजयः अर्जुनः अग्निश्च.

·•मामवंतीदर्श । पार्वत्यानिजवस्त्रपशकलंस्नेहद्वयास्ववन्यस्यन्यस्यचिकित्सिनव्रणशिरादेवोपियंश्लाघते ॥ ३४ ॥ नभसिप्रस्त.. विसारिदेवदत्तेनरदत्तध्वनितंतनोदधाने । मुमुहुर्द्विरदामुमूर्छरश्वारधिनश्रुक्षुभिरेभटाश्चबिभ्युः ॥ ३५ ॥ पर्यायेणास्यगांडविः ६८ पातितज्यः प्रकोष्ठयोः । गंधर्वयुद्धमारभ्यकृतंमौनसमापयत् ॥ ३६ ॥ गद्यं ॥ अथकरतलद्वयमंडपकृततांडवस्यगांडिवस्यांव स्कारेणपार्थीयमितिनिश्चित्यलीलानिस्तीर्णदुस्तरमंधासिंधुरयंपुनरपिनिर्व(मागतइत्यधृष्ययानिजेय॑यारूक्षाविपक्षाः पूर्वपक्षाः सिद्धांतमिवयुद्धायनंपर्यवारयन् ॥ पद्यं ॥ विजयस्यरथेनतोनिपेतुर्विमनानामिपवः परः सहस्राः॥ जनमेजययागदिमध्येजग नांभीतिकराइवाहिसंघाः ॥ ३७ ॥ जंभद्विषोपितनयोजगदेकवीरोजन्यसमारभनज़ंभयितुंस्ववीर्य ॥ प्रत्यर्थिरक्ततटिनीस्नपनैः शिराणांभेत्स्यन्निवाथपितृकाननवासदोपं ॥ ३८ ॥ चलदश्वरथद्विपोत्धरेन्वरणसहमधुभिः प्रणीयशांति ॥ सुखदृष्टरणाययाभ, ६८ वेयुः सुरवामांगगननथासमीयुः ॥ ३९ ॥ कौंतेयकर्णद्विनयोपकंठमौहृतिकावेदिनत्रयात्रः ॥ आशातशल्यैरुरुधेऽयमल्लराशा १ मेहः तैलं प्रीतिश्च २ निर्वधं निराधुं.

·68 योगतमयेऽपिरथीत्वंसंगरेयदिविभेषिरिपुभ्यः ॥ मत्स्यकेकयभुवांबलभाजांमानकर्नन मिनोपिपुनः किं ॥ २९ ॥ विस्तीर्यसंसदि चिशंखलवीरवादंयुद्धात्पलायितवतोऽद्यतवांगकंपः ॥ अंतः पुरेपुहमनामन वन नामाचार्यएवभविनाकुचवल्गितानां ॥३०॥ कियविषामंशुकमात्दृतंतेसहोदरेणेतिसरवीभिरुक्ते ॥ मानोत्तरायाभूटामुनरायाः किमुत्तरंहितदुत्तरत्वं ॥ ३१ ॥ जरठोजनको ऽपिमातुलाः शतमप्यंतमगुस्त्वमेककः ॥ यदियामिनधैर्यमत्रतेनवोराष्ट्रमिदंभविष्यति ॥ ३० ॥ तदिदंविजहीहिमाध्वमंकुरु पाणौतृणतांकुरुष्वपि ॥ तवमत्स्यपतेस्नुवाहिनीमुखभागेखलुवल्गनंक्षमं ॥ ३३ ॥ गद्यं ॥ इत्याश्वास्यपितृवनाटवीतटमुपेत्या मीविटपिको टिसमाटी किन किरीटशंखचापनिषंगोजयलक्ष्मीपरिणयनयोग्यतांमंपादयितुमिवखंडिनषंढभावोऽयमाखंडलमुतो निजतत्वव्याकरणाच्छतधापल्लवितधाष्टर्येनेतेनैवमुधेष्णापत्येनपरिकल्पितमारथिशिल्परथमारुह्यक्षणेनवा रिनिधि परस्यवडवाव न्हिरिवसपत्नसैन्यस्यसंमुखीनोबभूव ॥ पद्यं ॥ संख्यातीतमवेक्ष्यकौरवबलंतत्मव्यमाचीपुनश्चापेतादृशिकिंचिदेषविदधेमाची १ तणतां धनुः तृणत्वंच २ मत्स्यपतेः मत्स्यदेश राजस्यपक्षे महामत्स्यस्य ३ वाहिनी सेना नदीच.

·पं.भा. येगांधारनाथपुनर्निर्गनुंधृतदिक्झमेविगलितच्छत्रेऽपिदुर्योधने ॥ द्रोणेऽपिक्षपितध्वकृतधनुर्भगेऽपितस्यात्मजेमूर्छालेसरितः स्त.६ मुतेपियुधिसामम्लेकुरूणांचमूः ॥ ४८ ॥ वीणामुनीद्रोविजयस्ययुनीरंध्रभावेननिरीक्षमाणः ॥आनंदजैरश्रुभिरेवचक्रेहस्तापि ६९ नैरान्हिककृत्यमभ्रे ॥ ४९ ॥ विस्मयार्णवविभावर्गविभुंवीक्ष्यवीभ्यविजयस्वविक्रमं ॥ उत्तमांगमचिलाप्मरोगणैवीनभास साप्यकंपयत् ॥ ५० ॥ वपुरस्त्रमात्कृतवनांमुभटानांवरणस्रजेविवुधवारवधूभ्यः ॥ कुंमुमात्ययेसतिदलान्यपिदत्वा९पतामवा पकुलिशायुधशाखी ॥ ५१ ॥ वाव्होः प्रवष्ट कुसुमस्यननोनिलिंपैः प्रम्वापनास्त्रमहिमाऽनिशयेनतस्य ॥ निद्रायनेस्मनिखिला पृतनारिपूणांयुद्धावनीर्णमपनेतुमिवश्रमंम्वं ॥ ५० ॥ गद्यं ॥ ततः मवीवत्मः परिपत्ममानीतनिजवधूपरिभवानुरूपफलप्रदित्सयेव सारथिनाद्विषतामपहारितविविधपरिधानोगुरुप्रभृतिपुदिवास्वापामाभूदितिकृपयामन्यमानडवपुनरपितदत्रंक्षणादेवसंजहार॥ ६९ ॥ पद्यं ॥ अयदृशः परिमृज्यकांचलैररुणिताः परिमीलनमुद्रया ॥ प्रकाटनास्यबिलैः परिजंभणात्प्रबुबुधेकुरुराजचमूचरैः ॥ १ विभावरीविभुं चंई वर्धकमित्यर्थः २ धुपतां पुष्पपर्ण राहि-यं ३ नम्न वरूपलं.

·69 कुबेरस्यचवैरिणांच ॥ ४० ॥ उद्धारसंधिपरिमुक्तिधुमार्गणानामाघेउभेअपितदानिमपुक्रियासु ॥सायुज्यमापतुरिवांतिमयासमोर्क चक्रीकृतेधनुषिशक्रसुनेनतेन ॥ ४१ ॥ युद्धसीम्निभुजगविणांद्विषामुच्छिनान्कटकनिः मृतांभसः ॥ तत्रलक्ष्यमकरोत्सकुंजरांस्त स्यतातइवशैलसंचयान् ॥ ४२ ॥ कांडैरपातयदधः करिमंडलानागुंडाः प्रचंडतरदोयुधिपांडुसूनुः ॥ निद्रास्यतांनिखिलवैरिम हीपतीनामुत्पादयन्निवपृथूरुपधानपंक्तीः ॥ ४३ ॥ विशालरं,विजयास्त्रदनंदेहस्यमध्येदधतोमहांतः ॥ स्कंदस्यगत्याक्षतमेख लस्यक्रौंचस्यलीलांकरिणोविवः ॥ ४४ ॥ आधोरणस्यशिरमापनतार्द्धमार्गेमंधानभार्जाि दवमुत्पनिकबंधे ॥ न्यस्यस्रजमुरव धूरथबद्धमौनात्तस्माद्याद्दिविपलायतदूरमेका ॥ ४५ ॥ तुंगागजाश्चजवनान्तुरगाश्चवी रायोधाश्चनेननिहताभुवमागुजग्मुः ॥ निद्रास्यतोनिबिडमत्रनरेंद्रसंघात्प्रागेवसम्यगवकाशजिघृक्षयेव ॥ ४६ ॥ गंगांसितारविमुतामामतांपिशंगींचक्रेतयोः सहच संचपुराविरिंचिः ॥ शोणाकृतानतटिनीतिकिलार्जुनेनवाणालिभिः शतमसृक्मरितांचितेने ॥ ४७ ॥ कणेक्वेनिगवेषणस्यविष १ कटकः गजगंडः अद्रिनितंवश्च २ दोः बाहुः ३ न्यस्य नवसुरभ्रात्याक्षिप्वा.

·• मायाऽस्वरयेपटानां ॥ ५८ ॥ बधानधैर्यवदबंधुगोष्ठयामात्मानमेवारिजयस्यहेतुं ॥ मातुः पिनुर्वाधुरिमंत्रिणांवामौतत्वगंधममसूच स्त.. यति ॥ ५९॥ गद्यं ॥ अथतथेत्यभ्युपगम्यक्षतजपंकारुणितनेमिरेखैर्द्विषदौत्पीतिकालातचकैरिवपरिभ्रमद्भिश्चकैः संक्रीडता शतांगेनपरिगच्छन्नग्रेसरगोघटाखुरपुटकुदृनत्रुटितधरणीतलाञ्चलितरजाभाराक्रमणविनम्रीभूतपक्ष्मणाऽपिकुरुभटजैत्रोऽयमिति विस्मयबलविस्तारितेनचक्षुषाबृहन्नलामप्यनादृत्यनुहुर्मुहुरापिव द्भिः परैिरनुगम्यमानोयमुत्तरोनलकूबरोऽलको मिवस्वांपुरींप्र विश्यपरस्परोपमर्दनद्विगुणितबंदिवादित्रघोषेणमहनाराजमार्गेगापितु: सभामभिजगाम ॥ पा॥ नान्येवपुष्पाणिनएवधूपास्तेकेत विस्तेमणितोरणांकाः ॥ पुत्रस्यतस्यापिपुरोपचाराबभूवुरग्रेजयिनः पितुयें ॥ ६ ० ॥ नदावनींद्रः प्रणतंकुमारमौर्द्वयैरार्द्रतनुत्रमाजौ। दो-द्विषद्वंधनखेदभाग्भ्यामपिप्रमोदादृढमालिलिंग ॥ ६१ ॥ पार्थोप्युपानीयरथस्यगर्भारपार्श्वस्थितायैपितुरुत्तरायै ॥ दिदेश ७. १ युष्मदस्मद्वाचकोत्रात्मशब्दः ३ मा तत्वगंधे पक्षे माअतत्वगंधं ३ औपातिकालातचः औपातिकालातचः ? पातसूचकोल्मुकचक्रः ४ नलकूबरः कुबेरः ५ अलका कुबेरपुरं. ॥

·70 ॥ १३ ॥ पूर्वप्रयोगमुदिताइवतस्यबाणानिद्रांद्विपत्मुनिखिलाददुरेवदीर्घा ॥ पश्चात्प्रयुक्तममुनाऽहमितीवरोषात्प्रस्वापनंतुवि ततारनतादृशीतां ॥ ५४ ॥ सतुवपुरनुशोच्यधार्तराष्ट्रः समितिविराटमुतापनीतचैलं. ॥ कुलिशभृदनुजीविदत्तबंधांकुशलमम न्यतघोषवाटयात्रां ॥ ५५ ॥ परार्चिकर्तुवदनान्यनीशाः पश्चाद्विमर्दैननभस्यमयः॥ निरीश्यनग्नान्नुपतीन्हिया निमीलना संनयनंनिनिंदुः॥ ५६ ॥ इतिपरिभवलक्ष्म्यामभृतांभोगमुद्रांतनुभिरभिदधानास्थास्नुभिर्नग्नभावे ॥ ध्वजपटशकलाः क्लृप्तको पीनकृत्याः सुवलदुहितृपुत्राः स्वांपुरींप्रत्यगच्छन् ॥ ५७ ॥ गद्यं ॥ तदनुहरिदंगणविशंखलविश्रमितविजयशंखरवाोनिजायुध निक्षेपरक्षिषुमतकुटुंबकेषुनवसमररुधिरांजलिपानपरितृप्तिकिलकिलितमनुर्भावनुकामइवपुनरपिपितृवनमेत्यतरूनिहितशस्त्रसं भारः पुरात्सहायातेषुगुणेषुआबामेवतवरणाद्भुतदर्शन प्रतिवंचितेइ निउपालब्धुमिवभूयोपिक्लेव्यसारथ्याभ्यांकतानुषंजनः कुरुकुं जरोभूमिजयमेवंजगाद ॥ पद्यं ॥ कुमारकोशीकुरुकेशपाशंमुखेऽश्रुणामार्जयपातमार्ग ॥ तूण्यासमंदोष्णिनिधेहिचापंराशेरुप १ निमीलनाशं अनिमिषत्वात् निमीलनाशक्तं २ उपालब्धं निंदितुं.

·॥ पं. •मा मापुरीं ॥६९॥ गद्यं ॥ इतितादृशींतस्यवचनचातुरीनिशम्यदुरोदरप्रहारवेदनामप्यविगणय्यतरलितेन शिरैमाश्लाघमानेयतींद्रेवा स्त.. सरविरामशंसिनंयामशंखरवमाकर्ण्ययथोचितंसभास्तारान्विमृज्यमेदिनीपतिौदेनमुधेष्णाप्रासादमाससाद ॥ पद्यं ॥ सुताव ५ लोकेननरेंद्रसुध्रुवश्युताखिलाश्रुष्वपिसोदरात्ययान् ॥ विलोचनांगेष्वतिवृष्टिमंपदेविभांडैकापत्यविज़ंभणायितं ॥ ७० ॥ गद्यं ॥ अन्येारात्मजमुखादमीषांयाथार्थ्यमवगम्यचकितचकितः कुटुंबेनसहसचिवान्पुरस्कृत्यसभामागतोविराटोनामांतर सीन्नधानादिवहायनमेकमनुपमर्पद्भिः स्वैस्वैर्वेपैः प्रत्यासनेनसोदर्यजनेनसमुपास्यमानस्ययुधिष्ठिरस्यचरणनलिनयोः पलि तभावुकेनीलनामरालयुवकेलिमुल्ललयांचकार ॥ पद्यं ॥ तदानुनोदस्मिनपांडुरिम्णातपः सुनोऽक्षक्षतिहेतुमुग्रं ॥ महेंद्रसूनो ईशिशोणिमानमात्स्यस्यचित्तेपिचनीलिमानं || ७१ ॥ मात्स्यस्ततः प्रमुदितोमहितेऽन्हिकन्यांशो समेयुषिसहाखिलवंधुवगैः॥ मृद्वीशिरीषकुसुमादपिपार्थसूनोः सीमाशिलामतनुतप्रथमाश्रमस्य ॥ ७२ ॥ तथोपचारंविदधेसुधेष्णाजानिःसपार्थपुसमाधवेषु ॥त १ विलोचनेएवांगदेशाः तेषु २ विभांडकापत्यं यशृंगः अंगदेशेषु ऋष्यशंगागमनं वृष्टि जनकमासोदिवि कथा प्रसिधा.

·7/ पट्टांशुकमात्मसूनोः पाणिग्रहार्थकिलमंत्रवासः ॥ ६२ ॥ आचेटमन्यमखिलंपटमामुधेट गमंतः पुरायसविभज्यददाकुमारः ॥ सैरंध्रयेनतुमलीमसवाससेपिसचिंत्यतांबहुपटप्रभवावलग्नां ॥ ६३ ॥ विनार्जुनपांडुमुतान्स माजेविस्मित्यविस्मित्यविलोकमा नं ॥ जिघ्रन्विराटश्चिकुरेषुसूनुंजगादविन्यस्यनिजासनार्धे ॥ ६४ ॥ निपात्यपार्थान्कांतारोनिः सपत्नत्वमीयुषां ॥ कंठेगलयसे वत्सकौरवाणांत्वमेककः ॥ ६५ ॥ नव्यंगुरुंभुविनमार्गितुमुत्तरायाः संरक्ष्यसूतमपितादृशिसंप्रहा रे ॥ जन्मङ्क्षजीवदिनयोगफलं चदातुंकन्यासुवत्सकथमेत्यकुरून्व्यजेष्ठाः ॥ ६६ ॥ गद्यं ॥ इतितत्रप्रमोदचंचलेनपाणिनापरा दृश्यचरमागंपुनः पुनरनुयुजा नायतातायसौधेष्णेयोपित्रपाप्रवाहाभिमुखमवस्थातुमपारयन्निवविनम्रीभूतकंधरोगिरमेवंविज्ञापय. 'मास | पद्यं ॥ रोदैः प्रसा रिध्वनितंमयाचक्रेधुरिद्विषां ॥ यावान्मेवेगसनाहस्तावांस्तथप्रदार्शतः ॥ ६७ ॥ अहमेकोरणेतस्मि लपरैरननुष्ठितां ॥ राथिसा रथिपत्तित्वेरचयामिस्मकर्तृतां ॥ ६८ ॥ देवकिंबहुना ॥ अपार्थकर्ममेनामीदाहवेयदारातिषु ॥ पुरं रोविजयमाधायपुनरागामि १ जन्मनक्षत्रं गुरुवारश्च तयोर्योगफलं वस्त्रप्राप्तिं २ रोदः प्रसारि द्यावापृथिवीव्यापकं ३ अपार्थं व्यर्थ अर्जुन रहितंच.

·२ मा. दीयांयतित्वबुद्धिन्दादिकुर्वतीनां ॥ गवाक्षमागैः कृतवक्षिणानांस्त्रीणांमुखेदोः स्मितद्रिकाऽभूत् ॥ ६ ॥ दीवारिकैस्तत्रसद स्त.. चमार्गोनिद्रायमाणस्यनिकेतमध्ये ॥ शौरेरुपायाचरणोपधानंतत्स्यदिसिंधुच्युतकूर्मशोभं ॥ ७ ॥ यस्याधिमौलिसविधंप्रथमंसमे त्यतिष्ठन्कुरूद्वहसुतोयुधिसायमीं ॥ रेजेपरीक्षितुमिवोत्सुकतांदधानस्तत्कुंतलेनिजमनस्यपिवक्रिम्गणं ॥ ८ ॥ निमीलनालिं गितनेत्रयुग्मोनिष्पंददेहोनितरांवभौयः ॥ स्वध्यानशैलीमुखमास्थितानांतपस्विनांसंघमिदानुकुर्वन् ॥ ९ ॥ देवाचाद्विरुरुचे खुसृणेनकृप्तः सक्तः कपोलफलकेमकरोयदीये ॥ मीनध्वजारिजयिनेविजयायमिद्धिविश्राणयेनिनिगदलिवकर्णमूले ॥ १० ॥ पाश्चात्यपायोनिधिपार्श्वभागेसंपूर्यकुक्षिसलिलस्यपूरैः ॥ मजातियूयाझ्युनिमाश्रितस्यक्रमंदधीयोघनशावकस्य ॥११॥ गद्यं ॥ ततः प्रबुद्धेनतेनदेवेनतयोः प्रथमागमनदर्शनाभ्यां कृत्यसाम्यंट दिकृत्यरणांगणेगृहीतहेतीनांनवकोटिसंख्यावतांगोपकुमाराणांक ७२ बेनकेनचिर्दशेनकेवलसन्निधानेनस्वेनापिकेनचिदंशेनपरिपूरितमनोरथोमुयोधनधनंजयोस्वावासकटकभुवमासेदतुः ॥ पद्य ॥ १ पुसृणेन काश्मीरजन्मना केशरेविप्रसिधं.

·दनात् ॥ ७॥ मेवगांधारपतियथातेजानायुरत्यंतकृतोपकार ॥ ७३ ॥ अथोल्लास्यकुरूनेतान्हरिर्मात्स्यपुराद्ययौ ॥ मंदारप्रमुखान्कल्पान्वसंतइवनं ॥ इत्यनंभट्टकविकृतौचंपूभारतेसप्तमस्तबकः॥ ॥ तावत्पांडुमुतेनकौतुकवताकर्तुप्रकोष्ठांगणेज्यामेकांयु धिनर्तकीभुजभुविस्थास्नुचिरस्यापरां ॥ आहूताः क्षितिपाविराटनगरीसैन्यद्विपैहम्मदैः प्रावृड्वासरसंचयाइवघनैः प्रापुर्महा ट्रेस्तटीं ॥ १ ॥ सेनानायावतीः पार्थीयुद्धायाक्षौहिणीर्दधौ ॥ धार्तराष्ट्रश्चतसृभिस्तावीरधिकाः पुनः ॥ २ ॥ उक्ताध्ववृत्तांतमु वाचशल्यंपार्थस्ततोभानुमुतस्ययुद्धे ॥ आक्षेपवाचाल्दृदयंवितक्षन्नन्वर्थतामाचरमानुलेनि ॥ ३ ॥ अथभागिनेयवत्सलतयासत्य संगरस्तथेतिप्रतिश्रुत्य ॥ भद्रायतवमांविद्धिनिद्रामुचमितिब्रुवन् ॥ मद्राधिपोययौपार्थात्सद्राग्दुर्योधनांनिकं ॥ ४ ॥ ततः ॥ साह्याययुद्धेसरसीरुहाक्षंवरीतुकामस्यबलारिसूनुः । अजातशत्रोरवतंसयन्गांनुंगध्वजांद्वारवतीमयासीत् ॥ ५ ॥ गद्यं ॥ तत्रचिरदृष्टस्यकुंजरकुमारकोमलचंक्रमविलासस्यतस्यविलोकनायवीथीवीथीपुजनाः संघीबभूवुः ॥ पद्यं ॥ हेतुंसुभद्राहरणेत १ ज्यों मौवीं पृथिवींच २ अन्वर्थतां शल्यति.

·स्त *.मा चमेतत् ॥ १६ ॥ गलत्समीरैर्गजकर्णनालैनटत्पटेभ्योनगरध्वजेभ्यः ॥ तनूरिदानीममतांनकांतिराकंपनाम्नायमसावधीते ॥१७ आनंदयित्रीमखिलस्यजंतोरंतः मां स्वामपहायमोहात् ॥ बंधुप्रणाशाद्बहुदुः खदोग्ध्यैबहिः क्षमायैस्पृहयामिधिङ्मां ॥१८ गतिर्नमेज्यागरुडध्वजत्वया विनाधुनास्याविपदो विधूतये ॥ वनानलाचिर्वलयावृतिस्थितेर्बलौहकात्शिरणंमृगीशिशोः ॥ १९ ॥ बहुभिः किमिहापरैः प्रलापर्वहिरंतश्चवदामितुल्यभावः ॥ कुंकुराधिपबंधुभिर्ममस्वैः कुरुसंधिंकुरुवंशभूतयेत्वं ॥ २० इतिब्रुवंतंयदुनायकोऽब्रवीत्युधिष्ठिरंयोगिविचित्यवैभवः ॥ महीपतेयद्भवतासमीरितमहात्मनांयुक्तमिदंभवादृशां ॥ २१ ॥ सरिदात्मनशासितोपिसन्मदुरध्वंनजहातिकौरवः ॥ इतिचिंतयतोममाधुनादिमिद्धिः खलुसंशयेशया ॥ २२ ॥ प्रयतेतथा पिनपसंधिमिद्धयेप्रयतेंद्रियै विपणायितस्यते ॥ फलनिक्वचिन्नफलतिक्वचिक्रियाप्रविधातुरेपनहिदोषसीकरः ॥ २३ ॥ इत्यांन गद्यमधुर स्मितमीक्षमाणोभीमस्यवक्रम पिदारुकनी नमग्रे ॥ आरुह्यरत्नरथमाश्रितरक्षली लाकूलंकषोह रिरगात्कुराजधानी १ तांता म्लाना २ क्षमा शांतिं पृथिवींच ३ बलाहकात् मेघात् ४ कुकुराः यादवाः ५ पणायितस्य स्तुतस्य ६ कूलंकषः पूर्णः. ..

·73 सेनागजेंद्रमदसौरभवीचिवेगनिधूतगोग्रहनसंयुगपूतिगंधं ॥ संवीक्ष्यमत्स्यवसुधंद्रपुरोपकंठशौरिश्वशक्रतनयश्चननंदतुस्ती ॥ १२ ॥ दृष्ट्वानिवृत्यवदतोयुधिपांडवानामुत्साहमुग्रमथसंजयतोनिशम्य ॥ वातविनापिमणिसौधतलेनिवासंकुर्वन्नकंपतभृशं कुरुवंशकेतुः ॥ १३ ॥ पांडोः सुतायवसुधांप्रविभज्यदित्सोः प्रज्ञादृशोरहसिसांत्वपथोपदिष्टं ॥ दुर्योधनस्तुवचनंनचकारकणे कर्णस्वमेववचनंमधुरंचकार ॥ १४ ॥ गद्यं ॥ तदनुदिनेदिनेसमुपचीयमाननानाविधनरपतिकुलचतुरंगबलकलकलानप्यभि भवद्भिः कंककाकसालावृकजंबूककदंबकरटितैः कटूकृतनिकटयोः कुरुविराटपुटभेदनयोः कतिपयैर्दिनैरेवपंचखलुवीराः पौरव साम्राम्यलक्ष्मीमभिवीक्ष्यस्थातुमवशिष्येरनितिकिंवदंत्यांप्रवहंत्यांसत्याक्षितिपतिः क्षीणधैर्योदीनाक्षरः सहोदरसमक्षंसरोरुहा क्षमेवव्याचचक्षे ॥ पद्यं ॥ एतावतोबंधुजनानिहत्यकिलब्धयाकृष्णभुवाऽधुनामे | सकंदमूलानिसनिर्झराणिनकिंममाद्यापि वनानितानि ॥ १५ ॥ संतापकालेसतिधर्ममंभः पतत्यधस्तादितिहिप्रसिद्धिः ॥ जिव्हांविहायाद्यजलंमुहुर्मदृष्टिसमारोहतिचि १ सालावृकाः इवानः.

·4.मा. नगरमुवः स्पर्शनंपरिहर्तुमिवसविनयमुपागलेनदारुकेणसंयोजितमणिपादुकः किंचिदेवनमितपूर्वकायेणविदुरेणवितीर्यमाणहा स्त. स्तावलंबोगुरुकृपमुखैर्बलसंधैः प्रतिपाद्यमानांजयाशिर्षशिरसाप्रतिगृहानः कुशलप्रश्नकोर कितमोदाभ्यांकुरुराजदेवव्रता भ्यासदनाभिगमनायसंप्राय॑मानश्चिरमवसरंप्रतिपालयतामक्षौहिणीपतीनामंजलिवनजाव लिमवलोकननसंभाव भावयमानोमु कुंदोवंदिवृंदपरिपठयमानकंसादिवविरुदावलिप्रबंधबंधुरेण मंगलकुसुमगंधसंपदंधीकृतपुष्पंधयझंकारसहचरवादित्रघोषणा मेघवर्जमुन्मिषंतीभिः मौदामिनीभिरिवकनकवेत्रलताभिराकुलितेनमहताराजपथेनसुयोधनादिभिश्चतुर्भिरध्यासितपूर्वसभामंडा पंशनैः शनैरवनगाहे ॥ पद्यं । तत्रातितुंगेतरसोपनीरत्नासनेयंरचितोपवेशः ॥ पुरोहितैरप्रभुविप्रदत्तांपूजामुपादत्तपुमान्पुराणः २९॥ सभांतरेतत्रसमग्रकांतिसंवीक्ष्यसंवीक्ष्यसरोरुहाक्षं ॥ नरेद्रवर्जनगरीजनेपुनकस्यवाभून्नयनप्रमोदः ॥३० ॥ भद्रासनादवनतं ७४ पदपल्लवाग्रंसंवाहयत्युपगतेविदुरेदयार्द्रः॥ सामाजिकेवुधजनेसतिदत्तकणेप्रज्ञादृशंगिरमभाषतपद्मनाभः ॥३१॥ अल्परहोभिरधि १ नरेद्रव धृतराष्ट्रप अंधत्वात् तस्यैव केवलं नेत्रानंदानव भूवातेभावः.

·74 ॥ ॥ २४ ॥ अवलोकयन्नथपुरप्रतालिकामनिमेषपौरजनतानिरंतरां ॥ मृदुरानतेषुसदुरासदः परैर्यदुराजएषविदुरालयंययौ ॥२५॥ तेमसांकुलानिसकलानिदर्शनेसतिसद्यएवशमयन्महामहाः ॥ सविवेशतत्रविदुरस्यमंदिरंचरमाद्रिकंदरमभीषुमानपि ॥ २६ ॥ कंसवैरिणिसमेयुषिगेहंक्षत्तुरातिशयितंमदनृत्यं ॥ संक्षयंगमयतिस्मपुरारेः सांध्यतांडवविधेरवलेपं ॥२७॥ विरतेरुचितविशुद्धम न्होविधिमाधायपितृष्वमुः सकाशे ॥ वसतोऽस्यनिशैवसासमाप्नोद्वमुदेवात्मभुवः कथानतास्नाः॥ २८ ॥ गद्यं ॥ अपरेधु रखिलम हरारंभकृत्यमवसाय्यबालातपेनबलाहकइवघुमृणमसृणितेनपटीरपंकेनचर्चितकलेवरः पंकेरुहशांकनीभिरंचललिखितराजहंस राजिभिरवकृष्यमाणेनेवपीतांबरभागेनपरिचुंबितप्रपदपल्लवो निजोदरांतरानवकारातयाबहि निर्गतैर्जगदंडशिशुभिरिवमुक्ताफ लैः प्रत्युप्तमेखला मुखभागोवर्षा हेमंतसमययोरप्यविनश्वरलक्ष्मीलीलाकमलमुपश्लोकयितुमागतेनदिनमणिबिंबेनेवकौस्तुभेनदे दीप्यमानमुजांतरोदनु जपरिषदौत्पातिकरक्तपरिवेषेणेवपद्मरागकेयूरेणपरिमंडितबाहुदंडोद्वारि निर्गत्यसुयोधनदुर्वा सितायाः १ जनता जनसमूहः २ तमसां पापानां अंधकाराणांच ३ क्षत्तुः विदुरस्य ४ पितृष्वमुः कुंत्याः ·पं.मा. मेव ॥ ३९ ॥ गंधं ॥ इतिसिद्धांतवतिबद्धांजलौराजनिनिजासना विनिवेशितकरतलतयाकिंचिदुन्नमितवामभुजारीखरेणगं स्त. डमंडलेनिमज्जितमकरकुंडलंकटितटचलनकंदलितकांचनपटमर्मरमीषत्कंधरांविनिवर्त्य ॥ पद्यं ॥ कृप्तस्मितरविभुवाकृतह ७५ स्तनालंदुः सामनेनधुरिदूषितसंधिपक्षं ॥ कर्णोपकंठचलिताघरमातुलास्यकौरव्यमाहकुरुसंसदिकंसवैरी ॥ ४० ॥ पृथासुतेभ्यः पृथिवीनदीयांपुनर्दिशेतिब्रुवतोगुरोगा ॥ अशृण्वत कौरवतेकवासंभूतिरेषाशशिनोन्ववाये ॥ ३१ ॥ तत्तादृशंशृणुमहत्तववं शिवृत्तंपूरुर्ददौनववयः पितुरात्तजीर्णः॥त्यत्क्वाश्रमापतृमुदेतृणवद्वितीयं देवव्रतोऽयमिहतिष्ठतिधीरधीरः ॥ ४२ ॥ कितवोतिभिः किंसलितश्चकर्णयोः सफलोथवेत्तवतदामनोरथः ॥ हरिनंदनेनयुधिपातितंधनुर्हरमस्तकान्नपुनरुन्ममज्जचेत् ॥ ४३ ॥ वंश कुरूणांमहितोयमस्मिन्धर्तुकलंकंचतुरौरखलुद्वौ ॥ एकत्रकोटौरजनेरधीशः परत्रमन्येपुरुषोभवांश्च ॥ ४४ ॥ गद्यं ॥ इतिगादि तवतिभगवतिक्रोधनः मुयोधनोपिगिरमिमामुज्जगार ॥ अरेनंदनंदनकेवलंविराटतनयाश्रयलाभेनकृतकृत्यंमन्यानांकुंतीभुवां १ भासाजीर्णा जरायेन २ कितवः अक्षविद्यानिपुणः शकुनिः ३ किलितः संजातपलवः उत्पन्न इत्यर्यः, ·--75 युद्धमवेक्ष्यनत्यच्चांद्रंकुलंतवसुतैः सहपांडवानां ॥ संधिंविधातुमधुनासमयेविधेयंप्राप्तोऽहमास्मिभरतर्षभतेसकाशं ॥ ३२ ॥ शतेनसंधत्स्वतनूभवानांकुंतीकुमारान्कुशलोदयाय ॥ कल्लोलजालेनकलिंदजायागंगातरंगानिवगेयकीर्ते ॥ ३३ ॥ पादारविं देप्रणतीः शिरोभिः शतंशतंसादरमर्पयंतः ॥ पांडोः कुमाराश्चभवंतमेवंविज्ञापयंतिस्मविनीतपूर्व ॥ ३४ ॥ जातावनेवयममीमा वदंकभूमौवृद्धिंगताः शिरसिशासनमादधानाः ॥ निस्तीर्णसंगरपयोनिधयस्त्वयाद्यस्थाप्यायथांशमवनेरवनेवनेवा ॥ ३५ ॥ बाल्येवनांतजनुपांममपांडवानामेकाऽपिरक्षणविधौनबभूवर्धात्री ॥ इत्येवशोकमनिशंदृदयेदधानस्तस्यास्तुनार्द्धमपिसंप्रतिदि त्ससित्वं ॥ ३६ ॥ इत्यंब्रुवाणंयदुवीरमेनंनिश्वस्यदीर्घनृपतिर्बभाषे ॥ व्यरंसिर्फव्यध्वममुविमुंचविमुचवत्सेत्यनुशास्यशौरी ॥ १७ ॥ मधुमथननिमीलितामुनींद्रेममजननीखलुपुत्रवत्सलासा ॥ मुखमहमनवेक्ष्यमूर्खसूनोर्मुदमधिकामधुनाययादधामि ३८ ॥ स्वयमपिनविबुध्यतेसुतोऽयंसुमतिजनस्यशृणोतिनापिवाचं ॥ कुरुकुलकुशलांकुराभिवृत्त्यगुणगणवौरिनिधेगतिस्त्व १ धात्री उपमाता पृथ्वीच २ व्यध्वं दुष्टमार्ग ३ अंकुराभिवात्धः वारिनिर्भवतीति भावः.

·५० मा तिघंटापर्थे ॥ ४९ ॥ तस्मिलंगुष्ठमात्रेनवइवमुकुवीक्ष्यसर्वप्रपंचसंस्मराः सिद्धविद्याधरमरसदसः पुष्पवृष्टिव्यमुंचन् ॥ सांद्र स्त. मोहांधकाम्सकलमुनिजनः संमदाश्रूणिभीष्मः क्षत्ताऽश्णोः पक्ष्मकंपंकरिपुरजनताप्रेमदुर्योधनेऽपि ॥ ५० ॥ अस्याट्टहासध्या ५६ निरादिपुंसोविशंखलंब्योम्निविजॅममाणः ॥ दिग्पालमौधावलिजालकानामध्यापकत्वं बिभरांबभूव ॥ ५१ ॥ संस्तूयमानचरिता म्यजनैस्त्रिलोकीसाधारणीकृतकृपस्यहरेः प्रसादात् ॥ चक्षुष्मतांसमधिरुह्यधुरंमुहूर्तभूयस्ततोप्यवततारसभूमिपालः ॥ ५२ ॥ ओजस्तवेदमुपसंहरमाधवेतिघुष्यत्सुनत्मुगुरुभीष्मपुरोगमेपु ॥ घोरविहायनिमिषेणकुशेशयाक्षोगोपीदृशांकुतुकतुमवापरूपं ॥ ५३ ॥ गयं ॥ ततस्तादृशंनिरुपमानंनस्यमहिमानमनुभूयचरितार्थोमुनिमोर्थः समुपमृत्यशांतमूर्तितमेवमस्तौषीत् ॥ भगव न्महात्मभिरपियोगिभिरविदितप्रभावायतस्मैप्रभवतेभवनेभगवनेनमः ॥ पद्यं ॥ दुग्धांबुराशितनयानयनद्वयेनतुल्याकृतित्वमा १ हिमानमिवोपगंतुं ॥ मत्स्यत्वमेत्यभुवियः मुग्वैरिनीतामध्येममुद्रमनवीनगवीर्विचिक्ये ॥ ५५ ॥ मंयानशैलमपिमार्गरुषहि १ धारेवार्यः रुवार्थः २ सार्यः समंहः ३ मनवीनगवीः प्राचीनवाचः वेदः, ·76 चबहुभिरक्षौहिणीपतिभिरनुक्षणमावेद्यमानांजलिधोरणीमवलोकितुमप्यलब्धावसराणामस्माकंचकिंवासंघानंकिंवातवदूतकृत्यं किंवामयादेयमीदग्विधंमुधायासमवधूयभवतायथागतंगंतव्यमिति ॥ पद्यं ॥ आकर्ण्यतचकितचेतसिनम्रववेक पिधायनृपतीक रसंपुटाभ्यां ॥ मत्वातृणायमधुवैरिणमप्यलंध्यंगोष्ठयाजवेननिरगात्कुरुराजसूनुः ॥४५॥ गद्यं ॥ तदनुदनुजारातिरेषरोषस्मित लेशरूषिताधरस्तादृशेनतस्यावलेपवचनेनभियाविहस्तान्मुदानिरस्तान्समस्तानपिसभास्तारान्पुरस्तानिरीक्ष्यपुनरपिवाचमेवं व्याजहार ॥ पद्यं ॥धराभुजाकिंतटिनीभुवाकिंमयाधुनाविमतापित्ये ॥ पार्थायदातुंप्रभवेद्धरित्रींगदेवमागंधवहस्यसूनोः॥४६॥ शौरेस्तांवाचमाकर्ण्यसाध्वसाक्रांतचेतसः ॥ जोपंभावंसभास्तारायुगपद्दधुरुत्तरं ॥४७॥ बहिः ससंमंत्र्यबलावलिप्तैस्त्रिभिः सहा धृतराष्ट्रसूनुः ॥ गंधर्वराजेनकृतांदशांस्वांगदाग्रजन्मानमियेषनेतुं ॥ ४८ ॥ श्रुत्वातत्कुपितोहरिः स्वयमसावेकोपिसर्वात्मक स्ताराभिर्नवभिर्महैर्निबिडितांशैलैर्वनैः सागरैः ॥ पेटीभूषणमंजरीमिवधूनांकुक्षौजगन्मंडलीजंघालामतनोत्सभाजिरजुषांह १ विहस्तान् व्याकुलान् २ जोषंभावं तृष्णापावं ३ गदाग्रजन्मानं कृष्णं ४ जंघाला सत्वरां गोचरा मित्यर्थः ·चं० मा यस्माद्रियाब्धिरपिकंपमकंपमागाद्यत्पत्रिणोविघसएचविभीषणोभूत् ॥ ६० ॥ हन्यामहंयुधिरिपूनहमेवहन्यामित्येवयन्मुसल स्त०८ लांगलयोर्विवादः ॥ यस्यांबरंनिजरुचिप्रतिमल्लवर्णयत्षष्ठसंस्करणमासवपानमाहुः ॥ ६१ ॥ यः स्तन्यपानसमयेसतिपतनायाः ७७ प्राणानपिप्रविदधेपरमोपदंशं ॥ नाकाधिपस्यवनभरपियेनसद्योनारीमुदेपदनखंपचधूलिरासीत् ॥ ६२ ॥ वार्यस्तपोधनवरेण्य मनः खलीनस्तृण्यांमुहुः कवलयन्जगदार्तिरूपां ॥ नीचान्विधातुममुरान्निजशंगतुल्यान्कोपादुदेष्यतिचयः कुहनातुरंगः॥ ॥ ६३ ॥ इतिदशावताररहस्यं ॥ एतैः स्तवैर्टष्टमनायथार्थमंदस्मितश्रीमघुराधरोष्ठः ॥ पीठादुदस्थादयपीतवासामेरोनितंबा दिवमेघशमवः ॥ ६ ॥ आस्थानाहिरेत्यकैठभरिपुर्गागेयमालिंग्यतंपश्चार्द्धपरिमृश्यभूपमितरानापछयसम्कुिरून् आमा यातिचिरेणमूर्भिविदुरंयुक्तंशतांगंहयैरारूढोऽभिययौविराटनगरीमंतः स्मरन्पांडवान् ॥ ६५ ॥ श्रुत्वाततः परमपुरुषोसमात ॥ १ अकंप मचलं २ विघसः भोजनशेष ३ उपदंश उपरवायं १ पारिजातकस्पच्छायाचिरहात् नंदनवने अत्यंतवप्तधूलिरासीत् ५ निगशृंगतुम्यान समाषपवइत्पर्यः.

·मांशोवर्वीचीकणैः सदृशमंगविषक्तिभाग्भिः ॥ कायेबभारचरमेकमठाकृतियोजीवातुमुद्रमयितुंजलधेः सुराणां ॥ ५५ ॥ दंष्ट्राय वर्तिर्किटिवेषधरस्ययस्यश्मामंडलंकुवलयांकुरकोमलाभं ॥ ऊर्ध्वप्रसृत्वरवकावलिकावलीढप्रावृट्पयोदवलयस्यबभारलीलां ॥ ५६ ॥ इंद्रद्विषन्मदगजस्यहिरण्यनाम्नोभेदंरसस्यपिशितस्तबकावलीनां ॥ जिज्ञासमानइवयोधृतसिंहभावः स्तंभादुपेत्यन खरैस्तमुरस्यभांक्षीत् ॥ ५७॥ याञाप्रतारणवशादधियज्ञवाटयोवामनत्वमवलंब्यबलिनिगृण्हन् ॥ दुःखंसतास्वमिवखर्वतम सुखंचस्वीयंपदक्रममिवोन्नतमानतान || ५८ ॥ सृष्टौपुरामुखभुजोरुपदे मुरारेरंगद्वितीय मभजन्किमुवंध्यभावं ॥ इत्येवमंशय मशेषजनस्यचक्रेयस्याहवेषुकरतांडवितः कुठारः ॥ ५९ ॥ श्वश्रूर्मुनेरजनियस्यपदाजधूलियत्कृष्टभीशधनुरापशरव्यकृत्यं १ जीवातुं जीवनौषधं अमृतं २ किटि' वराहः ३ कुवलयांकुरः नीलकमलपत्रवद्वत् आभायस्य ४ मुखंच भुजश्च उरुश्च पदंच एतेषां समाहार विस्मिन् ५ द्वितीयं अंगभुजा तत्क्षत्रियाणां जन्मस्थानं ६ रघुवरचरणधूलिसंसर्गात् अहल्यायाः दिव्यदेहमाप्तिः भवः सामुनेः श्वश्रूरित्ययः.

·पं.मा. गद्यं ॥ इतिदशनकिरणव्याजादंतश्चिरकालरक्षितंतदंशस्तन्यंप्रकाशयंत्याइवकुंत्यानिदेशंकर्णः कर्णदेशाध्वनीनंविधायसा स्त. कमजलिनासमुचितमुत्तरंबबंध ॥ पद्ये ॥ भोजान्वयोयोभुवनप्रतीतः कुकुरूणांचतयाद्वयेऽस्मिन् ॥ तवांबजन्मोपयमोत्सवी ८चेवय्येवजागऍचितज्ञभावः ॥ ७४ ॥ अंगद्वयंमेपरिपालनीयंकर्णत्वयाशूरजनाग्रगेण ॥ एवंवशेमेविततानयस्ततस्यापिसख्य किमुपेक्षणीयं ॥ ७५ ॥ परस्यलोकस्यगतर्हि विघ्नंकृतघ्नतामेववदंतिसंतः ॥ सानस्पृशेन्मामधुनाययोवंतथाप्रसीदांबरपाईचिा ते ॥ ७६ ॥ इतिवादिनोरविमुतस्यमानसननिवर्त्ततेस्मधृतराष्ट्रनंदनात् ॥ अपितुस्वकीयतनयान्महाभुजादनवाप्यकामामय मेवकेवलं ॥७७॥ ॥ इत्यनंभट्टकविकृतीचंपूभारतष्टमस्तबकः। ॥ अयोभयेतेकुरवारणायस्वनामधेयोपपदप्रसि द्धं ॥ क्षेत्रव्यगाहंतनिरुद्धपार्थाः शतांगमातंगतुरंगयोधैः ॥ १ ॥ हिरण्वत्यास्तत्रत्रिदशविनुनायास्तटरुहप्रसूनानांगंधैर्मपिता ७८ पथिखेदाः करिघटाः ॥ कृतज्ञत्वेनेवस्वयमपिमदांभोलहरिभिर्ददुस्तस्यैबव्हीरतिसुराभगंधीः प्रियसखीः ॥ २ ॥ अस्मजन्मभुवः भंगडयं शरीरं अंगदेशाच.

·73 फेनायमानरणसन्नहनाब्धिपूराः । आराधयन्विधिवदस्त्रगणंस्मशानेपीतांवमंतमिवकांतिमिषेणधूम्यां ॥ ६६ ॥ अत्रांतरे ॥ ततः परंजन्हुकुमारिकायास्तटीवनेकृत्यविदांपुरोगा ॥ पृथातपस्यंतमवापकर्णकर्णप्रवृत्तिस्तुनकिंचिदस्याः ॥ ६७ ॥ कमनीषयशोभ रतनूजेकवचोत्कर्त्तनजर्जरांगकेऽपि ॥ नलिनान्मृदुलंनरेंद्रपुत्र्यानयनंतत्रचिरेणसंचचार ॥ ६८ । सतत्रपृतः सवनाभिषेकैस्त पावसानेतपनस्यसूनुः ॥ श्रोत्रेवितेनेशुचिमक्षमालां नेत्रेचराज्ञीनिकटप्रपन्नां ॥ ६९ ॥ विनतेः पदयोरनंनरविहिताशीः परिर भ्यतंसुतं । परिहर्तुमुवाचपंचतामुभयोधर्मसुतादिसूनुषु ॥ ७० ॥ अयिवत्सरवेरनुग्रहादजनिष्ठामयिभाग्यमर्थिनां । तनुरक्षण मात्रकारिणीतवराधातिरयौनजन्मभूः ॥ ७१ ॥ जहीहिराधातनयत्वबुद्धिंसहैवदुर्योधनसोल्टदेन ॥ गृहाणवाण्यासहधर्मायाम सहोदरान्धर्मतनूनमुख्यान् ॥ ७२ ॥ यस्मैकस्मैचनत्वंसहजकवचदः प्रार्थनातुल्यकालंमातुः साक्षानिदेशेममसुकरतमेमाका यामंदभावं ॥ पाराङ्मुख्यविधत्तेगुरुजनवचनानुष्ठितौयस्यचेतोधिकशब्दस्याभिधेयंजगदिदमखिलंदोग्धतस्मैसुखेन ॥ १ पंचता मरणं पंचसंख्यांच.

·मा. वान्विनिहंतुंपतनाधिपत्यलक्ष्मीमुपयछस्वेतिविज्ञापितस्यपितामहस्यचरणनलियोः प्रणिपपात ॥पद्यं ॥ दुर्योधनेविशतिमौलिभु स्त.९ वापदंस्वंशूराणीष्वचरमः सुरसिंधुमूनुः ॥ अक्षणादरिभटांस्त्रिदिवेविधास्यन्नध्यक्षतापदमविक्षदनीकिनीनां ॥ ७॥पार्याश्चते ४९ द्रुपदनंदनमाशुचक्रुः सेनान्यमुद्धतविरोधिवनानिदग्धं ॥ वन्हिप्रतापकपटानिजजन्मकालेसक्तंभुनेवहतियः सततंज्वलंत ।। ॥ ८ ॥ गद्यं ॥ अथसदसिमहारथपरिगणनकयायामर्द्धरयोऽयमितिजान्हवीयेननिन्हुतपौरुषतयारीषचिन्हितवदनरोचिरन्हांप तिसूनुरन्हाययुधितस्यावधिमेवनिजहेतेरधारणस्यापिसाधारणंप्रतिजज्ञे॥ इदंप्रतिपद्यखिद्यमानमानधनंसुयोधनंवत्समाभैषीमहा भुजानपिरिपुमहीभुजः मंख्येखरतरविशिखमुखेनखादिष्यामीतिपितामहः प्रसादयामास ॥ तदनंतरं ॥ पयं ॥ अभ्रापगातम यपार्षतनंदनाभ्यामग्रावातिलकिताधृनकार्मुकाभ्यां ॥ उच्चावचंनिजनिजंबिरुदंवहंतोयुद्धायतस्थुरुभयेपिकुरुप्रवीराः ॥९ जेसापुरामिवपुराजलजातयोनिपक्षीश्वराग्रजमिवप्रथमोग्रहाणां । अग्रेनिधाययदुमायकमाचतोचंपार्थोरथीप्रधनभूमिमवापवीरः १ भीमरणोसर मेवशन ग्रहणं करिष्यामीतिप्रविज्ञा.

·74 समानभिधयासप्तापिसिंधूनिमान्लेष्यामोवयंमद्यशोषणमितिस्फीताभ्यम्याइव ॥ सेनासैंघवपंक्तयः खुरपुरैर्दीप्रक्षुरप्रोपमै मेरुल्लिा खितात्स्थलादजनयन्भूयोरजामंडलं ॥ ३ ॥ तेषांकुरूणांकलहोदयात्प्राग्रथस्वनानांकरिबंहितानां ॥ आशामशेषांस्ववशेवि धातुमन्योन्यमासीत्कलहोमहीयान् ॥ ४ ॥ नाम्नावोनवमग्रहस्यममतांसोढास्महे ऽमीवरंतुंगत्वंनसहेमहीत्यतिरुषासन्नाहधूर्या इव ॥ उदंडाअपिकेनवोददृशिरेस्थानंग्रहणामतिक्रम्यस्यंदनवृंद मौलिकलितामध्येनभस्वत्पदं ॥ ५ ॥ महीपतीनांपटमंदिरा णिमार्गसुराणांलिलिहुः शिरोभिः ॥ वयंहिदूष्याणिशुचीभवेमेत्यभ्रापगावारिमिमक्षयेव ॥ ६ ॥ गद्यं ॥ ततः क्षणादेवविशाल विनिर्मितवीथीसहस्रविराजमानविशंकटविपणिविस्तारितविविधपण्याहरणविमीमहक्रयिकलोकंविटकुलानुसार्यमाणविला सिनीजन निबिडितवेशवाटंविशिखरूपाणकुंतशक्तिप्रासतोमरप्रमुग्वविविधायुधसंस्कारपरवशयोधसंबाधंतत्कुरुक्षेत्रंकुरुनगर मित्रंबभूव ॥ तत्रतावद्दुः शासनाग्रजोभगवलस्मिन्नुपतस्थुषिवीरभुजविनोदकालेत्वंविहितविवाहविमुखोपिमदर्थप्रत्यायपार्थि १. दूष्याणि दोषयुक्तानि पट मंडपाश्च.

·८. • मा० किनीबिंदूनामपिसैन्यसिंधुरघटाशुंडासमुत्थायिना ॥ दानांभः पृपनामपिस्फुटशात्तागकृतिस्पार्द्धनाभेदंग्राहायतुशंशाकगगने स्त.९ गानुरोधक्रमः ॥ १८ ॥ आसाद्यद्विपमाहवेरदपथेनारुह्यतीक्ष्णासिनायंतारंविनिपात्यसाहमिस्कंधेविधायस्थिति ॥ कुंभारका लनकारिणरिपुभटंदृष्ट्वादिवौकस्त्रियः कस्याश्चित्कुचकुंभयोः कठिनयोः कंडूरखंडाभवन् ।॥ १९ ॥ कश्चिद्रजः प्रतिभटेनकवि लूनप्यामूलमागमसिनानमितानकायः ॥ क्षिप्रंप्रगृह्यरटनेननिषादिहस्तात्नस्तंसृणिंपुनरदात्कुशलायतस्मै ॥ २० ॥ मसिनो पसितौकरिणावुभौयुधिपरस्परदत्तरदौमुखे ॥ हरिरवेक्ष्यवहत्यपिवाहनेसरभसंनिदधेसकलादृशः ॥ २१ ॥ भनेकदंतमुसलः प्र तिदंतिघातात्कुंभाप्रलक्ष्यकुटिलांकुशचंद्ररेखः ॥ कश्चिगिरीशसमनांकलयन्करींद्रः सारूप्यभागिवगणाधिपतविरेजे ॥ २२ कश्चिन्निर्गत्यवेगादरिनृपतिबलेपातयन्स्वामिनंस्वंतत्रस्कंधाधिरूढं विमतमपितथाऽवत्तनीत्वास्वसैन्यं ॥ इत्यंदुः साधरोधोयु, धिकरिकलभोदूरधूतांकुशः सन्विहंमन्यनिषादिद्वयमपिविदधेहासपात्रंजनानां ॥ २३ ॥ हस्लेनहस्तमथदंतयुगेनदंतौकाँच १ गिरीशः पर्यवः शिवश्च.

·१० ॥ १० ॥ संचिंत्यभीष्ममुखबंधुजनस्यहानिसनापिनः समरसीमनिशक्रसूनोः ॥ बाप्पांबुचक्षुरधिकंश्वसितंमुखेंदुधैर्यमनः करत लंचमुमोचचापं ॥ ११ ॥ बलारिमूवसुदेवसूनुर्वचोभिराश्वास्यचिरेणतैस्तैः ॥ असासहिपावकजाठराग्नेरग्राहयत्तत्रपुनः शरा सं ॥ १२ ॥ देवव्रतस्यजयकेतनचिन्हतालश्यामप्रभावलिरदृश्यतदूरदीर्घा सख्याः मुतस्यसमरेभुजवीर्यलक्ष्मीसंवीक्षितुंरवि सुतेवनभोधिरूढा ॥ १३ ॥ युद्धारंभभटाभटीपिशुनतामुद्दामयंतस्तदानिः साणादिमजैत्रवाद्यनिनदानिर्दृतशब्दांतराः ॥ श्रांति क्षिप्तुमिवातिदूरपदवीसंपादितामंबुधेलाशैलमहागुहासुविविशुाप्तासुधाराधरैः ॥ १४ ॥ संग्रामदुंदुभिरवश्रवणेनदेवाः सधैं कपाटघटितानिगृहाणिकृत्वा ॥ आदायनंदनवनादभिषेक्तुमाजौवीरान्प्रसूनचयमप्यभजन्विहायः ॥ १५ ॥ सतिधर्मजलोमियो विमत्सिकलंत पनेतुमंगकेभ्यः ॥ मघवत्प्रमुखाः सुराबभूवुमरुतोपिस्वयमात्ततालवृताः ॥ १६ ॥ तत्रतौरिपुगणोशनैः शनैः संगतौसधनुषीसगर्जितौ ॥ पूर्वपश्चिममरुत्प्रचोदितीपुष्करेनवघनाघनाविव ॥ १७ ॥ धावत्स्यंदनकेतनांशुकमरुद्याधूतमंदा १ भटार्भटी भटानांयोधानांआर्भटी शौर्यव्यापारः २ मरुतो देवावायवश्च ३ पुष्कर आकाशे कुरुक्षेत्रेच.

·भा• गादसिमृतमसिमान्कुंतिनकुंतधारीचक्रास्त्रंचक्रहेतिर्गदिनमपिगदापाणिरन्योन्यमेत्य ॥ स्वस्वास्त्राणांप्रयोगेदृढपरिचितयोह) स्त.९ तृवध्यत्वशैलीसाधारण्येप्रतिष्ठामयावदधुरमद्विंद्वयोधाग्रगण्याः ॥ ३१ ॥ ततः धृष्टद्युम्नोत्कृत्तवर्माणमनदृष्ट्वाहाहाशब्ददीनां ८१ स्वसेनां ॥ कोदंडग्यामामृशन्धोरघोषांकोपादीष्मः प्राविशत्पार्थसैन्यं ॥ ३२ ॥ ससिंहनादेसरितः कुमारेचापंसमाकृष्यशरौर्व मुक्कैः । परान्परीतुंप्रथमप्रवृत्तेवरान्वरीतुंववलेऽप्सरोभिः ॥ ३३ ॥ पृथासुनानांपृतनांतरालेपृथक्पृथक्तस्यपृषत्कवर्याः ॥ द्विपा सहस्रंतुरगान्सहस्रमटान्सहस्रंपतितानकार्युः ॥ ३४ ॥ सिंधोः सुतस्यविशिखैर्जमदग्निसूनोः प्राणान्विलिह्यधिगितिप्रविमुक वादिः ॥ कृत्तान्यमुंचतविरोधिकुलानिकश्चित्कश्चिज्जवेनजगृहेयुधिभूतवर्गः ॥ ३५ ॥ देवव्रतेदलितवैरिणिदृष्टमात्रेसारथ्यमा करणेहतसंगरोपि ॥ मूलेनकेवलमसौमुरभिद्रथस्यमध्योपचक्रमतिविभ्रमयांचकार ॥ ३६ ॥ अरिमंडलखंडनैः पृषकैरवी ८१ रुधिरापमावलीनां ॥ अवनीपतयोरुषानिजानामधिविन्नौजननीममुष्यचक्रुः ॥ ३७ ६ गयं ॥ तदनुसमरसंमुखीनवैरिभट भूतवर्गः पृथिव्यादिः पिशाचादिः २ अधिक्मिां सपनी.

·॥ कर्णयुगुलेनपदीचपट्यांम् ॥ वालेनवालमभिहत्यचवारणोद्वौतुल्यांगयुद्धमतिशिक्षितमादधाते ॥ २४ ॥ निषादिनोदतिशिरस्य धोमुखनिपातितांगालगुडस्यताउंनैः ॥ व्यथापनोदायमदस्यसौरभंविनम्यजिघ्रंतइवालुलोकिरे ॥ २५ ॥ तीक्ष्णैः प्रत्यर्थिभक्लैरप ल्हतशिरसाहस्तिपानांशरीरादुकांताः प्राणवाताः करिमदपयसामौरभीमुद्वहंतः ॥ पायंपायंक पोलस्थलकुचकलशस्वेदवारिप्र वाहंचक्रुः संमभाजांदिविसुरमुदृशांनालवृतस्यकृत्यं ॥ २६ ॥ अश्वावुभौतस्थतुरग्रपादावुमिप्ययुद्धाभिमुखीभवंतौ । परस्प रस्योपरिहेतिपातात्स्वसादिनौत्रातुमिवोर्ध्वकायो । २७ ॥ एकैववैरिमटखडावरस्यधारा धारासुपंचमुसतीष्वपिकंचिदचं ॥ स्कंधेविभिद्यतदसूनितरैर्दुरापान्जग्राहनाल्पमपितत्क्षतजांबुलेशं ॥ २८ ॥ समरभुविबभारंसेसादिनोभूषणानांमरकतमणिभासां मध्यगः कश्चिदश्वः ॥ सकलभटविमर्दैश्चंचलाāिबभेदनिपतितइवरथ्यो नेतुरन्हांशतांगात् ॥ २९ ॥ आयोधनांगणजुषाममगा नामावर्तगर्त्तपतिताः कुणपाहयानां ॥ संबभ्रमुर्विहितपूर्वमुपाददानाः शिक्षाविशेषमिवमंडलचक्र मेषु ॥ ३० ॥ धन्वीधानुष्कमा १ धारासुपंचाश्वगतिविशेषेषु.

·पं.मा. दारोहतिभगवतिविवस्वातसमरवर्षासमय शिखंडिनागांडीविनापुरस्कृतंशिखंडिनंसमीक्ष्यस्त्रीपूर्वीयममुनासहनयोद्धव्यमिति स्त.९ निषिध्यहस्ततलनिरस्तधनुर्लस्तकः प्रधमंस्वदूरापसरणकुपितयेवसिंजिन्यापश्चाद्दूरानष्कासितैर्विजयविपाठरा दिवसावसानम ८२ विदारितकलेवरतयानितांततांतः शांतनवः शांतमनाः स्वांतनिहितरमाकांतः सुभटलोकसमुचितांशरशय्यांक्रमादधिशिश्ये । in पद्यं ॥ पार्थेनक्षितिविनिखातपुंखकानांवाणानामुपरिपितामहः शयानः ॥ बभ्राजेव्रणबिलवातरक्तबिंदुर्धाराणघनइवशक गोपवर्षी ॥ ४१ ॥ संवीक्ष्यतत्रतामिमंशयितंशरेषुसांक्रामिकंगुणमिवप्रतिपद्यमानः ॥भास्वानपिस्वयमुपात्तकरोष्मशांतिः पाश्चा त्यसागरशरेषुशयालुरासीत् ॥ ४२ ॥ जगतिविनुतकीर्तीजामदग्यस्यांशष्येकवलितरिपुवर्गकालघर्मप्रपन्ने । बहुसुरवरलाभा द्वद्धकामोत्सवानां श्वशुरमरणदुःखंस्वर्वधूनांबभूव ॥ ४३ ॥ पतितेयुधिवाहिनीमुतेपतदश्रुति विधापिवाहिनी ॥ प्रथमंपरिताप ८२ मुछितंपटवेश्मानिययौततः परं ॥ ४४ ॥ ॥ इत्यनंतभट्टकविकृतीचंपुभारतनवमस्तबदाः ॥ ॥ अपरेहनिकौरव १ शिखटिना मयूरेण युत्धप्रियेणेत्यर्थः २ लस्तकाध नुमध्य ३ शक्रगोपाख्याः रक्तकीटाः ४ शरेषु वाणेषु जलेषु च ५ वाहिनीसेना.

·82 प्राणपरिमोषणोन्मुखशिलीमुखप्रस्थानसमयसमापृच्छनपात्रीकृतकर्णपुटैबलवैरिनगरवास्तव्यवारवनिताजनतापाणिपंकेरुहप रिगलितपारिजातप्रसवसहापतितचंचरीकपुंजमंजुकूजितव्यं जितभेदचिकुरबंधैर्वगादापतितविशिखविघटनविपर्यस्तविकटमु कुटविशंकट विप्रकीर्णमुक्ताफलशंकावदान्यरणश्रमवा रिशीकर निकरकोर कितनिटिलमागैरोषा तिरेकव्यतिकरितदशनावलि दंशनपुनरुक्तरक्तिमाधरैरयुतेनराज्ञांशिरोभिः कल्पांतरुद्रबंधुः सुरासिंधुभूनुरयंवसुंधरांवंधुरयांचकार ॥ पद्यं ॥ नद्याः सुतेनज नितैर्नवदेववर्गः सांद्रेस्वधानिसतिसंकुचित स्थितीनां ॥ स्वौकसामज निमास्वयमेवकाम्याकूलंकषाकु शिकनंदनकोपमु द्रा ॥ ३८ ॥ भीष्मस्यकन्याजनपाणिपीडांपितुर्मुदेत्यक्तवतोपितस्य ॥ संघात्सुराणांसतिपुष्पवर्षेसंतोनलाभोऽजनितद्विचित्रं ॥ ३९ ॥ इत्यंविधायदिनमेकमसौसमीकंपाश्चात्यभूधरमुपेयुषिपद्मबंधौ ॥ प्रत्यर्थिनामिवचकारबलापहारस्वस्यापिचापशिख रादवरोपितज्यः ॥ ४० ॥ गद्यं ॥ इतिनवदिनानिनवनवानिभुजलताविलसितानिप्रकाश्यदशमेन्हिनिजध्वजचिन्हमात्रविय १ व्यजितः प्रदर्शितः २ संतानलाभः पुत्रप्रापिः पक्षेकल्पवृक्षपुष्पप्रामिः ३ वलंगी सेनाच.

·चं.मा. विजंभमिदोऽवकाशंतस्थेऽमितस्त्रिदशकिन्नरयक्षसिद्धैः ॥ ९॥ गद्यं ॥ ततस्तेसर्वेपिनरेंद्रावमुधातलनिहितवामजानुभागाः श्वोल स्त.१. तमंत्रमुदीर्यतूगीरपेटकसमुत्यापितान्जीवाकर्षणसमुपजातत्वरान्परुषभीषण विषदिग्धान्वैिनतातनयनिबद्धस्पर्धीभरांस्तक्षकमु खान्वाणपन्नगालभो विचिरंनर्त्तयंतः परस्परपरिपंथिनांप्राणपवमानमपीप्यन् ॥ पद्यं ॥ कलशीतनयेऽथकार्मुकंस्वंवलयीकुर्व तिवैरिधन्वियूनां ॥ युधिकेवलमेवचापदंडाधृतजीवाजनदृक्पथेऽवतिष्ठन् ॥ १० ॥ विधातृमृष्टिंविपरीतरूपांविघातुमुद्युक्त इवै पवीरः ॥ शराभिवर्षणचकारराज्ञामूलकवंधानिशिरांस्यधस्तात् ॥ ११ ॥ तावद्धोटैर्वलक्षवलयितसविधेतस्थिवांसंशतांगेभार द्वाजोजिघृक्षुर्नृपतिमभिययोभल्लवृष्टीविमुंचन् ॥ दंष्ट्रारोचिः शलाकास्तुमुलमवकिरन्दिासर्वासुघोरः शीतांशुमध्यसीमिस्थि तमिवपरिधेः सिंहिकायाः कुमारः ॥ १२ ॥ गद्यं ॥ तदनुतदीयमार्गणगणाभिघातनिवर्तितमुखैनिनशिलीमुखैः सहदूरमुपया तान्मात रिश्ववैश्वानराश्विनेयतनयप्रभृती क्षितिपतिरथरक्षिणः प्रवीरानभिवीक्ष्यक्षणेनमांधवधायमानतुरगेणप्लवंगकेतनोमर्गे १ नरेंद्राः राजानः विषवैद्याश्च २ जीवाः मौर्व्यः प्राणाश्च ३ विनवातनयः गरुडः.

·85. श्वमूनामधिपत्वेपरिकल्प्यकुंभयोनि ॥ पुरतोनिजगादभीष्मपातादादतोच्छूनदृशांनराधिपानां ॥ १ ॥ कुंभोत्पत्त्याप्रसिद्धोमान वृषभइवक्ष्माधरंविंध्यसंज्ञलोकेतादृग्विधस्त्वंयुधिनिजमहसाभूभृतस्तंभयित्वा ॥ जीवग्राहंगृहीत्वाविनमितवदनंलज्जयाधर्मसू नुपद्भ्यामेवप्रचारंविदधतमधुनालीलयामेऽर्पयति ॥ २ ॥ उदितंतदिदंनिशम्यगोष्ठयामुचितज्ञः करमुन्नमय्यकिंचित् । गुहस निभविक्रमस्तदानींगुरुरेषोपिकुरूद्वहंबभाषे ॥ ३ ॥ कर्तुहिशक्यमाखिलंनृपकांक्षितंनेधर्मात्मजेपरिवृतेपिधराधिनायैः ॥ शौरि प्रणुनयहेषितशब्दमिश्रोनश्रूयतेयदिनरस्यशरामघोषः ॥ ४ ॥ सर्वास्त्रविद्यासहवाससौख्यसंकेतभूमेरपितस्यवाचं ॥ प्रत्युद्य यौतापरिषद्गतानांतिर्यक्प्रचारः शिरसोनृपाणां ॥ ५ ॥ अथद्रुपदजद्रोणोरथद्विपहयावृतौ ॥ बद्धायतमहोत्साहौयुद्धायनिरगच्छ| तां ॥ ६ ॥ नामाक्षरांकितनदीसुतबाणपूर्णरंगेऽवतरेतुरुभावपिराजवर्गों ॥ मवेलितोसविरुदौसमदाट्टहासौसस्फालनांसाशि खरौसहवल्गनौतौ ॥ ७ ॥ अक्षौहिणीरवनिवल्लभवाहिनीनामेकत्रगाढमिलिताः सुतरामसोढ़ा ॥ सायुद्धभूमिरुपविसमुत्पतंती सांद्रारजः पटलिकासमदृश्यताभ्रे ॥ ८ ॥ भेरीरवेगगनशायिनिबाडुलीलांद्रोणस्यवीक्षितुमनोभिरदृष्टपूर्वा ॥ मध्येविसृज्यदि ·८४ • मा.तनाकुक्षिमाविक्षदेकः ॥ १७ ॥ युध्वाचिरेणयुगमात्रमपास्यरथ्यान्निधूनितेनसरुषागुरुणानिकृत्तं ॥ तस्याथरंगभुविसत्यनितो स्त.१० वरांगंबाष्पांबुभिः सहपपातयुधिष्ठिरस्य ॥ १८ ॥ उच्चयात्वरयातस्मिन्नुपकंठसमागते ॥ पार्थस्यपश्यतोऽप्रेतंप्राणाअपितथा चरन् ॥ १९ ॥ तस्याथद्वेष्ट्रसेनाजलधिकवलनात्कुंभयोनित्वकीर्तिस्पष्टीकर्तुस्वकीयामिवकुतुकवतः पार्श्वमभ्येत्यकोपात् भीमोरथ्यानमथ्नाद्रुपदतनुभवः सूदयामासमूतंकोदंडंकेनुदंडंद्वयमपिदलयांचक्रतुर्दस्रपुत्रौ ॥ २० ॥ गद्यं ॥ ततस्तादृशंकुंभसं भवस्याभिषंगमभिवीक्ष्यक्रोधनतयाकर्णतालसमीरणसमृद्धिपरिणनचक्रवातगर्भपरिभ्रमद्रयकेतुपताकापटसहस्रसंपादितसमरसा गरावर्त्तवशंवदफेनकूटशोमानिसकलदिङ्मुखघंटापथजांधिकघंटाभरणरणितबधिरीकृताष्टलोकपालपुरजनानिनिबिढसुरसमा जसमाक्रांतगगनमंडपसंधिबंधस्थिरीकरणायदत्तानिंद्रनीलस्तंभानिवगुंडादंडानूर्ध्वमुनमय्यमानानिसमस्तानिहास्तिकानिपुरा ॥ स्ताद्विस्तार्यरणमत्ताभगदत्तः सुप्रतीकमधिरूढोहटादीममभिदुद्राव ॥ पद्यं ॥ घोरेऽभियातेसतिसुप्रतीकेदुरेससर्पद्विषतांबलो • १ निर्धनितेन सत्यजिता कंपप्रापितेन २ अभिषंग पराभव ३ सुप्रतीकं भगदत्तहस्तिनं ·दोनदीप्रवाहमिवदुनिरोपरयचर्यमाचार्यमुपरुरोध ॥ पद्यं ॥ शिवयुद्धकृतस्तस्यद्रोणेयुद्धेप्यभून्मनः ॥ सर्वापिजनताश्रेयः कांक्ष तियुचसेत्तरं ॥ १३ ॥ दातागृहीतापिधनंजयावित्युद्दामशब्दोभुवनेषुयस्य ॥ विस्फारघोफोधमुषोऽस्यभूयान्विजृभतेस्मद्विषताम सबः ॥ १४ ॥ नामैषांमेज्यायसः पुण्यकीर्तरासीदिष्टंमात्स्यपुर्यामितीव ॥ गांडीवोत्थैरेषबाणैर्हतानांकंकानक्रव्यैर्विद्विषांपर्यता सीत् ॥ १५ ॥ गद्यं ॥ तदनुसव्यसाचिशरवीचीनीचीकृतभुजदंभविमुंभः कुंभसंभवः समरायपरिगृहीतेषुसंविधानेषुतूणीमात्र मेवप्रतिभटाभिमुखंविदधानोधैः साकंचंडभानुश्चरमगिरेग्विस्वयमपिस्वकटकस्यसीमानमासीदत् ॥ पद्यं । अन्येवुद्रोणसं चोदितनृपवचनेतस्थिवद्भिस्त्रिगर्तेराहूतेऽन्यत्रयोद्धंगतवतिविजयेकृष्णक्लप्तप्रशंसे ॥ प्रातस्तेधार्तराष्ट्राः परबलमभजन्वीतभीकै रनीकैवज्वालेनशून्यवनमिवचमरावल्गवद्भिः स्वयूथैः ॥ १६ ॥ भारद्वाजोपितस्मिन्नहनिकुरुपतेवाछितार्थविधास्यरंध्रा न्वैषैकतानोरथमथनिकषास्थापितेधर्मसूनोः ॥ कृष्णाभ्यांरक्षणायप्रथितभुजमदेसत्यजित्युत्स्फुलिंगंदृष्टयोर्युग्मंनिरवायप्रतिझटप १ शिवः शंकरः शिवं मानपात्रविशेषः २ द्रोणः द्रोणाचार्यः द्रोणं मानपात्र विशेषः ३ विस्फारः विशेषेणस्फारः तारः ४ संविधानेषु साधनेषु ५ निकषा समीप: .

·•मा प्रस्थानकर्मसमभयदायिनोस्यनागस्यदर्शनमजायतयत्समीपे ॥२६॥ अथतेनहरेः सुतायमुक्तंन्ददिकृत्यस्वयमात्मदैवमखं । स्त... स्त.. तदिदंवनमालयामुकंदः सहवास्तव्यकुटुंबितामनैषीन् ॥ २७ ॥ सफल्गुनस्तत्रचकारबाणैश्चिकीर्षुमंत्याक्षरेवर्जितस्वं ॥ क्रौंचा ८५ चलात्पीवरमप्यरातेः करेणुमाद्याक्षरयोगशून्यं ॥ २८ ॥ मदपंकललामगंधिभालंमघवत्सूनुररेनिंपात्यशीर्ष ॥ पृथुलांमुदमाददेत तोसौपृथिवीगंधवतीतिगौतमोक्तेः ॥ २९ ॥ भगदत्तेवधंयातेमहमत्तेनहारेतना || मत्यजिन्नाशशोकार्निमत्यजन्पार्यसैनिकाः ॥ ३० ॥ गद्यं ॥ तदनुनाम्नारुणेनेजमिमंध्ययाऽपितादृशेकलशयोनिः स्वयंनाम्नागुरपिव्यथयाऽपितादग्विस्त्रिभिरेवांगैर्विरलि तेनबलेनानुगम्यमानस्तादांत्विकमनोरथमिवद्रूप्यतामुपगतमावामंशनैः शनैराववृते ॥ पद्यं ॥ शिविरमेत्यतदैवसुयोधनः शि तशरव्रणमोचितकंचुकं ॥ मृदुलमंचगतंकलशोद्भवंविरचितांजलिरेवमभाषत |॥ ३१ ॥ महारथत्वंममवांछितद्वंफलेग्रहिनप्रतनो ८५ षियस्मात् ॥ कृपेतिशब्दोपिबभूवनून-हस्वस्त्वयिश्यालइवत्वदीये ॥ ३२ ॥ गद्यं ॥ भंगवन्भवदभिधामिदानीस्मरणपथमारो १ नागस्प हस्तिनः सर्पस्यच २ फल्गुतुच्छमित्यर्थः ३ रेणुंधलि संहारमित्यर्थः ४ तादाविकः तात्कालिकः ५ दूष्यता दुष्टत्वं पटगृहत्वंच.

·85 वः ॥ परश्वधास्त्रेपतितेबुपूराः पत्युर्नदीनामिवपश्चिमस्य ॥ २१ ॥ केतून्पातयतोरथान्श्लथयतोदंतावलान्कंततोघोटान्पाटयनो विभिद्यगदयाभीमोद्विपान्विद्विषां ॥ संग्रामांगणरक्तवारिलहरीसंलक्ष्यमाणस्वकच्छायामात्रसहायमेवविदधेतंसुप्रतीकंक्षणात् ॥ २२ ॥ पादाग्रहस्तरदनप्रनिघातलीलाभग्नारिरक्तममृणोभगदत्तदंती ॥ आलक्ष्यतक्षितिभृतस्तटवप्रकर्मण्यालिप्तगात्रइवगौर ककर्दमेन ॥ २३ ॥ तदनुकरटिमलंतत्रवीक्ष्यापतंतंदलितपरवलंतदंतकुंतवहंतं ॥ चकितत्दृदयवृत्तेर्धावतोवायुसनोर्जनकगुणस मृद्धिर्जघयोराविरासीत् ॥ २४ ॥ गद्यं ॥ इतिसुप्रतीकसंक्षुभितनिजध्वजिनीचरकोलाहलसमाकर्णनसमाकुलमानमोवासवसू नुर्महेषुनिषूदितावशेषसंसप्तकगणदूरनिरासप्रयुज्यमानवायव्यास्त्रवेगार्द्धविभज्य निजस्थायवितीर्णवानिवतूर्णमामाद्य निर्वेलभु जगर्वदुर्विलसिप्तौकुंभजातकिरातराजौनिरुध्यचिरेणयोधयामास ॥ पद्यं ॥ मनश्चपार्थस्यरथंचभक्तुंमदावलेंद्रस्यकरप्रवृत्ते ॥ सारथ्यचातुर्यवशेनशौरेर्भग्नः सतस्यैवमनोरथोभूत् ॥ २५ ॥ पार्थस्यतस्यतदनुप्रहितावधायभंगंययौपथिशरैर्भगदत्तशक्तिः ·०मा० ण्यः ॥ ३७॥ समयेप्रतिपद्यवैरिवृत्तंतपसः सूनुरभाषताभिमन्युं ॥ अयिवत्सपितान्यतोधुनातेतवभारोऽजनिसर्वसैन्यरक्षा ३८॥ स्त... कवचंप्रतिमुंचधत्स्वचापंभजधैर्यपरितोविधेहियाधान् ॥ अधिरोहशतांगमाविशत्वंकमलव्यूहमरीन्निपूदयस्व ॥ ३९ ॥ गद्यं ॥ ८६ इतिराजोनिदेशंमौलिदेशनिवेश्ययोद्धप्रतिष्टमानेजयनिः साणभेरीपटहपणवाद्यैर्वाधैर्गगनशायिनेगुणायसौखशायिनिकायमा नेलीलयापद्मव्यूहगर्भमवगायवाले पिस्वयमेकाकि निनिजकोदंडचंडिमसंपदाकौरवचमूक्षोभयमाणेसौभद्रेसिंधुपतियूंहमुखपि घायस्मरहरवरलाभदर्पणतदनुधाविनीपांडववाहिनींक्रुधारुरुधे ॥ पद्यं ॥ उद्यद्भिर्युद्धरंगादपिसुरवनितापुष्पवर्षात्पतद्भिगाल्ल गैः परागैर्दढतरघटितेचक्षुषांपश्मयुग्मे ॥ स्थित्वामध्येनरिक्षविजयमुतभुजागर्वलीलायितानिद्रष्टणांखेचराणांभृशमनिमिषतात क्षणभंगुरासीत् ॥ ४० ॥ शरशायितैरिदशैलमंडलैर्विपुलैर्विधायविपमांवमुंधरां ॥ पृथुचक्रवर्तिपृथुयत्नवैभवंवितथीचकारवि ८६ जयस्यनंदनः ॥ ४१ ॥ पार्यात्मजोभानुसुतस्यसामिच्छित्वाशतांगंसितभल्लवृष्टया ॥ पितामहोक्तंकुरुमजगोष्टयांतथ्यंचकारार्द्धर '१ सामिबंध.

·86 पयचेतसासावधानेन ॥ पद्यं ॥ पितामहः सोपिपृषत्कतल्पेवपुनिजमाधवमंतरंगे ॥ तवैवहस्तेममकार्यसिद्धिंकृत्वाचघामस्वाम येषगंतुं ॥ ३३ ॥ तमेतंदयमानेनसमेतंशोकसंपदा ॥ ऊचेऽथगुरुणातेननीचेतरगुणाब्धिना ॥ ३४ ॥ वाष्पातिवृष्टावपिपांडवा नांपयोरुहव्यूहवितीर्णमोदान् ॥ प्रातः श्वएवाखिलधोर्तराष्ट्रान्संचारयेयंयुधिवाहिनीषु ॥ ३५ ॥ गद्यं ॥ इतिगिरातमाश्वास्य राजानंसदनायविसृष्टवतोमुहुर्मुहुरर्जुनस्यमव्यसा चित्वशैलीमनु विचिंत्यल्ट दिरणरणिकामनणीयसीं बिभ्राणस्यद्रोणस्यसकाशा द्विनिर्गतांनिद्रासखींविचेतुमिवसानिशापितरसानिरगात् ॥ पद्यं ॥ अपरेारसौवृतोबलोधैरथभेरीनिनदैर्नभोविभिंदन् ॥ कव चीविशिखीरथीशरासीकलशीसूनुरवापयुद्धरंगं ॥३६ ॥आश्चर्यस्थूललक्ष्यंतदनुदिविषदामंतरिक्षस्थितानाक्षो द्राणांरिपूणामसु मगहरणेकूटयंत्रायमाणं ॥ गंधर्वैः केसराढयैर्मदमधुभिरिभैः केतुपत्रैः शतांगैः पद्मव्यूहव्यतानीत्प्रधनभुविगु सांयुगीनांग्रग १ पयोरुहव्यूहः कमलममुदायः कमलाकार सेनारचनाच २ धार्तराष्ट्रान्हंसान् दुर्योधनादीश्च ३ वाहिनीषुनदोषु सेनामुच ४ रणरणिकांचिंतां स्यूललक्ष्यं दातारं.

·८७ चं.मा. परस्परसाह्यवंतौचक्रेकृतांतपुरवल नेगंतुमने ॥ ५० ॥ अथकर्णमुखामहारथास्तमिलिनाः कैतवमेत्ययोगपद्यात् ॥ मुरनायक स्त.. पौत्रमेनमस्त्रैः स्वयशोभिः सहपातयांबभूवुः ॥ ५१ ॥ गद्यं ॥ तदनुतत्रतयोः मेनयोः स्वलितरुदितेअपिस्पर्द्धाजनितयापरस्पर विजिगीषुतयेवव्योमसीमानमुदलंघयतां ॥ तदानींखलु ॥ जगतिनियमिवृद्धपरिषदूर्ध्वविक्षिप्तकरपुटजलांजलिक्षालनादिव व्यपेतमहोष्मणिपूषणितौद्वावपिबलौघौनिजस्कंधावागनुसंधानायनिरगच्छतां ॥ पद्यं ॥ अथत्रिगर्तापितान्क्षुरप्रैः सहस्रगर्ता न्विरचय्यगात्रे ॥ विनैवहेव्यथमानचेताबिडौजमोपन्यवृतत्कुमारः ॥ ५२ ॥ बाष्पायतेदृष्टियुगंकराग्राञ्चापोगलत्यंतरुदेति तापः ॥ फलंकिमेतस्यभविष्यतीतिविचिंतयन्धामविवेशराज्ञः ॥ ५३ ॥ तदाश्रुनेत्रानथरूर्वबंधून्निशाम्यसूनोश्चनिशम्यवार्ता तापापदेशेनधनंजयस्यचित्तंचुचुंबस्वसैनामतेजः ॥ ५४ ॥ वीरंतनूजमनुचिंत्यविलापभाजंधारालदृषियुगुलंघरणौलुठंतं ॥ वाग्भिश्चिरेणवसुधाधिपसंयुतस्तविश्वंभरोर्जुनमपिव्यदधादशोकं ॥ ५५ ॥ इंद्रात्मजस्तदनुबाहुमुदस्यकोपासिंधूद्वहस्यसमरे १ स्कंधावारः पटगृहं २ निशाम्यदृष्टा ३ स्तुसनामतेजः अर्जुननामधनंजयाते त-समानं नामयस्यतत्तेजः अग्निः ·एत्वमस्य. ॥ ४२ ॥ अयोभिमन्यु(तभूरिंमन्युट्रीणितास्मितकांनिलक्ष्यात् ॥ बाल्येनिपीतानिवपिष्टमारानुप्रैः शरैरुद्वम यांचकार ॥ ४३ ॥ सुतस्यशौर्यात्सुरराजसूनोरुदीर्णदिग्भ्रांतिरुदारभीतिः ॥ कृपस्वमुर्मगलतंतुनवसाकंचकंपेसगुरुर्मुहूर्त ॥ ॥ ४ ॥ विशिखंमुमुक्षुमथगौतमात्मनेविबुधंद्रपौत्रमभिवीभ्यभीषणं ॥ जननेविपद्यपिजनारणांगणेशरएवहेतुरितितस्यमनिरे । ॥ ४५ ॥ आश्चर्यकर्मसुकृतेष्वपिहर्षभारान्मोक्तुंमुहुर्मुहुरमुष्यशिरोजबंधे ॥ दृष्टास्तदासुमनसोदिविकर्तृभूतानाकेंद्रनंदनवनेननुक ममूताः ॥ ४६ ॥ अमुष्यकोदंडमखंडयद्रवेः सुनोरथाश्वान्प्रममाथकुंभजः ॥ कृपः कृणातिस्मशरेणमारथिव्यपाटयत्केनुपटान्गु रोः सुतः ॥ ४७ ॥ एकाकिनः परिभवायवहून्प्रवृत्तानेतानवेश्यनिखिलोपिनिलिंपवर्गः ॥ मंदारशाखिकुमुमानियथाभिमन्यौ निंदारवान्पुिषुतस्यतथाभ्यवर्षत् ॥ ४८ ॥ रथादवप्लुत्यगदासखस्तदाविदार्यबालोविजयात्मसंभवः ॥ चकारमंदाक्षभृतोनकेव लंरथानमीषांयुधितानपिक्षणात् ॥ ४९ ॥ बालौततः कृतरणौधृतराष्ट्रपौत्रौभीरूपृथग्गमनकर्मणिमन्यमानः ॥ पार्थात्मजः मतु १ शरः कुशः वाणश्च २ देवाः पुष्पाणिच ३ मंदाक्षं लज्जा पक्षे मंदंअक्षरयावयवं ·4. मा०॥ पद्यं ॥ संसप्तकासुरपलायनवेगभंगीतत्तादृशामभिनयन्निवशोरिनुलः ॥ वेगेनविस्मयकरणविरोधिसैन्येविष्वक्चचारविजया स्त.१० स्यशतांगवर्यः ॥ ५८ ॥ तत्रनिन्हुतदिनेश्वरदीप्तौभितेतमसिधूलिमिषेण ॥ खिद्यतिम्मयुधिपांडवसेनादृष्यतिस्मसहसाकुरु ८ सेना ॥ ५९ । गांडीवमेतेनधनुर्विकृष्टंहस्वंचदीर्घचबभूवयुद्धे || तुलामिवर्णेनतदाधिराटुंस्वनामधेयस्थितिशालिनेव ॥६० ॥ अस्तंगतश्चेदरविंदबंधुर्वध्याभवेत्सापिमदीयसंघा ॥ इतीवसंक्रंदननंदनोसौतदीयमार्गरुरुधेशरोघैः ॥ ६१ ॥ मृत्संगतेनोष्ठपुटे नभूभुक्संबंधितांस्पष्टमिवब्रुवाणैः ॥ धनंजयोसौशितभल्लकृत्तैः शिरोभिराच्छादयतिस्मधात्री ॥ ६२ ॥ वंगकंककुलामिपंधृतवि पल्लिंगंकलिंगंपुनीजभाजनमापदांयमपुरीसीमारुधंमागधं ॥ चोलंदुःखनिचोलचित्तमिघुभिः कुर्वन्नुपर्वाधिभूपुत्रस्तत्रादनाव सानसमयेरुंधेस्मसिंधूद्वहं ॥ ६३ नत्रांतरे ॥ भूपन्तूत्तपमानधीर्भयभराज्जिज्ञामुरिंद्रात्मभूवातीमात्यकिमारुतीरिपुचमूव्यूहप्रति ८ प्राहिणोत् ॥ जित्वातौगुरुमात्तसिंहनिनदौसंवीक्ष्यभूरिश्रवारधेियश्चहठादुभौरुरुधनुः संक्षोभयंतोकुरून् ॥ ६४ ॥ अथमामदत्त १ वर्णेननल दोकारेण.

·द्विषतांसमक्षं ॥ हेत्यांश्वएवयदितस्यशिरोनकुर्यातस्यांविशेयमहमित्यकरोत्प्रतिज्ञां ॥ ५६ ॥ अथवृत्तमेतदवकर्ण्यभीरविततान सिंधुपतयेप्रतिश्रवं ॥ तवगुप्तियुग्ममपिमेभरोर्जुनात्समरेश्वभीरितिगभीरधीर्गुरुः ॥५७॥ गद्यं ॥ अन्येारवलंबितप्रथमशिखारसा नौभानौस्कंधावारयुगवसुंधरा धिपतियुद्धसलाहपैशुन्यलंपटपटहध्वानतरले सिंधुराजयुगलेशरणागतभरणालंकीणेनभगवता पाणिमित्रतोत्रेणपद्मनेत्रेणसौभद्रवधशोकातिरेकपरिगलितशूरजनबाष्पपूरपं किलेद्वारतलेसमानीतंसौवीरनायकगोपनस्थलदि दक्षयेवतुंगतरकेतुशंगमधिरूढेनकपिपरिवृढेनपरिमंडितंमानसमार्गणगरुडगंधवहबांधवैराहितबंधनंस्यंदनमधिरुह्यसंक्रदननं दनः समरोचितवेषसंपदविकलेननिजबलेनसहप्रतिष्ठमानोनिरुद्धवियत्पथैरथैर्मदबंधुरैः सिंधुरैवविधगतिनाटकैर्कोटकैः कृतर णासत्तिभिः पत्तिभिश्चविरचितपरिपंथिजनमोहस्यपद्मव्यूहस्यपृष्ठभागेजयद्रथंप्रतिष्ठाप्यस्वयमापिपुरोभागंपरिष्कुर्वाणस्यद्रोणस्य चरणयोर्वाणाभ्यांप्रणिहितप्रणिपातस्तेनदीयमानमार्गावकाशश्चंडमारुतइवमेघमंडलंतमेवव्यूहक्षणादेवक्षोभयामासातदनंतरी॥ १ हेत्यांशस्त्रेज्वालायांच २ गुप्तिः गोपनं रक्षणंच ३ सिंधुराजः जयद्रथः समुद्रश्च ४ आसत्तिः अत्यतसंबंधः ५ परिष्कुर्वाणस्य अलंकृतवतः.

·• मा विवस्वतः सुतंविदधातिस्मवृकोदरः क्षणात् ॥ ७१ ॥ अथान्यमासाद्यरथंक्षणेनकर्णः कुरूणांधुरिकार्मुकस्य ॥ पूर्वगुणेनाशुंगास्त.. जातमेकंपश्चादटन्याप्यपरनिरास्थत् ॥ ७२ ॥ मारुतिस्तदनुसोमदत्तभूपादपांसुपरिधूसरोरसा ॥ कंसमर्दनकनीयसासमंशक्रनं ८९ दिनसमीपमापसः ॥ ७३ ॥ गद्यं ॥ तदनुदनुजपरिपंथिनिशरपुंजेनकुरुकुंजरान्भंजयंतंधनंजयंतंसुतवधेनकृतमंतुरिपुमादिश्यान हिंतुंदलितदैत्पचक्रेणनिजचक्रेणचंडकरमंडलंपिदधानेगभस्तिमानस्तमास्तोतिसमस्तनिजबलकोलाहलेमाकर्ण्यदुः शलाजानि मुंदासहनिजवदनमुदास ॥ पद्यं ॥ तदाप्रकाशस्यदिवाकरस्यतिरोहितस्यापिजयद्रथस्य ॥ अदर्शनायापिचदर्शनायसुदर्शनं हेतुरभूम्मुरारेः ॥ ७४ ॥ सकलमपिजगंतिचेक्रयूथंसवितुरदर्शनतः सखेदमाहुः ॥ समरभुविकथंनुशौरिचक्रंतपनतिरोभवनंतदा चकांक्षे ॥ ५५ ॥ तावकिरीटीतरुणेंदुमौलेर्वदान्यताकीर्तिवदावदेन ॥ भस्त्रेणशत्रोरलुनीतशीर्षसाकंप्रमोदेनसकौरवाणां ॥ ९ ७६ ॥ वृद्धक्षत्रांजलौसायंनालमायकंधृतं ॥ इतीवसिंधुराजस्यजिष्णुस्तस्मिन्नपातयत् ॥ ७७ ॥ एतत्किमित्ययमपास्य १ माशुमनातं बाणसमूहंभीमंच २ चकाचक्रवाकाः ३ कंउदकं शिरश्च १ सिंधुरामस जयद्रयस्य पक्षे समुद्रस्य.

·तनुजारमापतेरनुजोपिभग्नरथसूतकार्मुकौ ॥ परिगृह्यपट्टसलतांपरस्परंप्रधनंभागनकमुभौवितेनतुः ॥ ६५ ॥ अथशिनितनयनि पात्यभूम्यामुरसिधृतासिरसौतुसौमदत्तिः ॥ गलयितुमिवगर्वसारमंतर्निजचरणेननिपीडयांबभूव ॥ ६६ ॥ तदाहरिर्दूरगतोपि नाक्षव्यापारयामासरथेऽर्जुनस्य ॥ निजानुजातोरसिदत्तपादेभूरिश्रवस्येवमहारथेऽस्मिन् ॥ ६७ ॥ चोदितस्यहरिणाकिरीटिनो मार्गणेनत्तहस्तपल्लवः॥सोमदत्ततनयोनकेवलंकौरवाअपिविहस्ततांगयुः ॥ ६८ ॥ भूरिश्रवास्तदनुपुत्रममुंबलारे योविगीपु रुषोत्तमसन्निधाने ॥ आचम्यपावनमसौकुशमेकमन्यदास्तीर्ययुद्धभुवितत्रशयालुरासीत् ॥६९॥गा॥ तदनुहिडिंबवैरीदिननाय कतनयसाहाय्यकेनभयानकसायकनिकायवर्षिणाममर्षिणांदणगरीयसांदुःशासनयवीयसामुज्जामयितुंदलितविमतमदांनिज गदामष्टाभिः काष्ठाभिःसमंभ्रामयामास ॥पा॥ गांधारजाजठरसीम्निपुराश्मदत्तांदत्वादशांयुधिगदापवमानसूनोः॥दुःशासनानु जकुलायहियोगपद्याञ्चक्रेमियोष्टनवतिंत्रिदशीस्तुतिः ॥ ७० ॥ विहयविरथंविसारथिविशरासंविपताकिकापटं ॥ विशिखेन १ अक्षं रथावयवं नेचंच २ विहस्तः हस्तरहितः व्याकुलश्च ३ कुशं उदकं दर्भच ४ यातः भ्रातृ जायाः परस्परं यातरः ताः.

·• मा. अमीषुयुद्धदिवसेष्वयमेवाहिकामुकः ॥ रणोत्मवंविभज्याधरात्रयोपिददौयतः ॥ ८२ ॥ ततः क्षणादेवधटोत्कचोमोसंग्रामसीमा स्त.. परिज़ंभमाणः ॥ तमीमिमांसांद्रतमांतमोभिर्दष्ट्राप्रभाभिर्दिवसंवितेने ॥ ८३ ॥ तिष्ठद्रोणमुयोधनद्रुततरंधावस्वदुः शासनत्वांमुं ९. चामिकिमद्यभोः कृपकृपालेशोपिनत्वत्कृते ॥ गांधाराधिपकाकथानवरणेदुर्मेधसामग्रणीः कर्णः केतिघटोत्कचः कटुरवोव्यभ्रा म्यदभ्रांतरे ॥८४ ॥ हैडिंबेयममुंनिजाहसितैः क्षुभ्यद्दशाशामुखंदंष्ट्रांकूरकरालमात्तपरसुंदृष्दैवकेचिद्भटाः ॥ विभ्युचुक्रुशुरामि मीलुरवनौपेतुर्मुमूर्छर्जहुः प्राणानारुरुहुर्विमानममरीः प्रापुः प्रमोदंदधुः ॥ ८५ ॥ नभसितमभिवीक्ष्यघोररूपदिशिदिशितत्रप लायितेनपौधे ॥ मरणसमयमुष्टि लग्नशस्त्रस्तदभिमुखः प्रययोकबंधएव ॥ ८६ ॥ पितुश्चपुत्रस्यचवेदवाक्यैर्यदुक्तमैकात्म्यमिदं हिदृष्टं ॥ भीमात्मजोपिस्वयमेवयुद्धेभीमोयदामीदारसनिकानां ॥ ८७॥ भिंदीपालैस्तोमरैः शूलजालैर्वबैरुप्रैश्चोभयेषांनेगाना दृष्टः क्वापिक्काप्यदृष्टोरेसैन्यंव्योम्निछित्वानामशेषसचक्रे ॥ ८८ ॥ स्वस्वःयनागमदद्यरात्रौदुर्योधनस्यध्वजिनीतिमत्वा १ कबंधः अपमूर्ध कलेवरं २ नगानां पर्ववानां वृक्षाणांच ३ क्षयं निवासं नाशंच.

·१० सुतस्पशीर्षशार्यन्स्वमूर्द्धनिवरेणशशांकमौलेः ॥ क्षोण्यामवाङ्मुखतयानिपपातवेगादाघ्रातुकामइवतत्सुतवत्सलत्वात् ॥ ७८ ॥ गयं । अयतस्मिन्वासवसूनौवासरविरामेशिबिरमेत्ययथावृत्तंरणकथांविज्ञाप्यत्दृष्टरोमाणंराजानमुपतिष्ठमानेसुयोधनस्तुक्रोध नतयाभगिनीजानिहानिनिदानतयासर्वामपिशर्वरीनियोद्धुकामः सन्गंभीरंयुद्धारंभभेरीनिध्वान मुज्जृभयामास ॥ एतदाकर्ण्य समरवैज्ञानिकंस्मरणमात्रकृतसन्निधानंनिशिदशगुणितभुजबलावलंबं हिडिंबभागिनेयंपृथक्प्रस्थाप्यस्वयमपिसकलान्यपिनिज बलानिसन्नाह्यसंयुगाययुगायतबाहवः शक्रसुतादयोनिश्चक्रमुः ॥ पद्यं ॥ यातोरकामेसततंविरुद्धातांबिभ्रतीमाइतिबद्धरोपं ॥ सद्रियेसत्यपिसनिकानांमार्गदृशामेवतमोरुरोध ॥ ७९ ॥ शर्वर्याश्चिकुरेमनोजशिखिनोधूमेनभोरण्यभूजंबूशाखिनिपेचैकांडज दशामालोकसिद्धांजने ॥ चेलेकालहलायुधस्यतमसामुज्जृभणेतादृशेप्यन्हीवाहवशिल्पमद्भुततमंचक्रुद्धयेसैनिकाः ॥ ८० ।। प्रधनेद्भुतेपिनिशिनारददृष्टेः प्रथमेतराव्यलसदीतिरुंदना ॥ वनिताअपित्रिदशनाथनगर्यावरणस्रजंचिकुरएवबबंधुः ॥ ८१ ॥ १ वैज्ञानिकं कुशलं २ तारका अक्ष्णः कनीनिका नक्षत्रंच ३ पेचकाः उलूकाः ४ द्वितीया ईविरनावृष्टिः रात्रौ युद्धदर्शनामावात्.

·4.मा. बद्धतनुमातेनतुः॥ पद्यं ॥ तस्यार्द्धमग्नानाराचास्तन्वांतद्विक्रमश्रियः॥ रोचंतेस्मप्रत्दृष्यंत्यारोमांचानामिवांकुराः ॥९३॥ आने स्त.१. वेश्येननिक्षिप्तमथोभौद्रोणीषतौ ॥ कोदंडविद्यासर्वस्वंकुर्वातेस्मप्रकाशितं ॥९४ ॥ गद्यं ॥ ततः शरसंभवभगिनीजानेश्चापच तुर्मुखोतिवृद्धत्वविश्राणित विकृतवेषयोरे पिविशिखविमोचनसृष्टिशिल्पेनविलोभनीयविग्रहीकृतयोविराटपांचालयोरहपूर्विक यावरणोत्सवयोगपद्येविबुधपुरवारविलासिनीनांबिडौजसः कुटुंविन्याअपिदुः समाधेयंविवादमापादयामास ॥ अथतत्रशर्व रीचरभुजगर्वनिवर्वातपर्वतशंगशिलाविभंगविपाटितशरीरेवसंध्यारागमिषेणरुधिरधारामुत्सृजतीसानिशा पिनाशदशामाशुसमा विवेश ॥ तदनुकोककुटुंबिनीनानगंकरणेमहसिसमारूढविहायसिक्रोधनिद्रानिरोधसाधारणीभवदरुणिमदृक्प्रतिफलनैरायोध नधरणीसा धरधुनीषुपंकेरुहाण्यंकूरयंतोघटोत्कच विराटपांचालपंचताप्रपंचितवैरभारतयागुरोरायुहेतुमलिंकाक्षरंपरिमाटुंमली कंवचनमेकंप्रयुज्यतामितिधर्मजातमनुकूलयंतोवसुदेववायुवासवकुमारादयः प्रधनसंलिकृष्टधृष्टद्युम्नवरूथिनीविमाथिनीवारा । विलोभनीयः प्रार्थनीयः पक्षेवीनां पक्षिणां लोभनीयः गृध्रभक्ष्यइत्यर्थः २ अलिकं ललाटं.

·१) पितृव्यभक्त्येवसभीमसूनुस्तत्रैवतस्याः क्षयमातंतान ॥ ८९ ॥ तत्रांतरे ॥ वाहिन्याएवमेनार्द्धमदिन्याआपनक्ष्यति ॥ क्षणंयुत्थ्ये विचेदेषइतिमेनेसुयोधनः ॥ ९० ॥ गद्यं ॥ इत्यनितांतचिंतासंतानार्दितस्यसंप्रार्थनगुणनिकयासंभृतसर्वाभिसारोमिहिरकुमारो वजधारयामहेंद्रोमहीध्रमिवतेनदत्तयावलक्षाश्वक्षपणदक्षेयमितिचिररक्षितयामहत्याशक्त्यावक्ष सिनिर्भिद्यक्षणेनतंक्षणदाचरंक्षि नोन्यक्षिपत् ॥ पद्यं ॥ पौत्रस्यतस्यप्रबलप्रसिद्धेःप्रहारपीडांप्रतियोधदत्तां ॥ अपारयन्द्रष्टुमिवातिघोरामंतस्थितोवायुरगाद्बहिष्ठात्॥ ॥ ९१ ॥ सापिशक्तिरभिहत्यनराशंसायुगीनजनसंनुतशौर्य ॥ वायुसूनुपरिघादिवभीतावासवस्यसविधप्रतिपेदे ॥ ९२ ॥गद्यं ॥ तदानींतत्रतेषांकौरवकौंतेयसैन्यानांवाष्पलहरीमुत्पादयितुंमोदविषादयोरहमिहमिकयास्पर्द्धासमवर्द्धत ॥ अथजयद्रथघटोत्क चनिधनशोका तिरेकगुरून्द्वयान पिकुरूनाश्वासयितु मिवकुरुकूटस्थेकुमुदबांधवेकुलिशायुधदिशमेत्यकाश निकाशैरभीशुभिरा काशंदशदिशावकाशंब्याकोचमानेसतिकोपेनकुटिलीकृतचापौद्रुपदविराटभूपौद्रुतमनीचैर्नाराचैराचार्यशललैः शललमिवनि १. सांयुगीनाः युद्धसमर्याः.

·॥ इत्यस्त.११ • मा• तोपिरोहमागाद्दिनदीपांकुरदीनदीनदीप्तिः ॥ शकलीकृतबाहुकर्णनासैः सहयोधैः सघटोत्कचाश्मवर्षात् ॥ ९९ ॥ नंतभट्टकविकृतौचंपुभारतेदशमस्तवकः ॥ ॥ अन्येयुरब्धिमिलितैरसृगापगानापूरैरिवोदयतिपूषणिशोणितांग ॥ सेना ९२ धिपत्यसरणौधृतराष्ट्रसूनुः कर्णसुवर्णघटवारिभिरभ्यषिंचत् ॥ १॥ आभात्तदानीमभिषेककालेतस्योपरिष्टात्तपनीयकुंभः ॥ आघातु मात्मप्रभवोत्तमांगंसमीपयातोवसरोजबंधुः ॥२॥ दिङ्मूलशैलकुहरेशयकेसरींद्रमौखप्रसुप्तिकमहापटहारवेण ॥ कोबलेनक रनर्तितकाल पृष्ठोजन्यस्थलीमथरथेनजवाजगाहे ॥ ३ ॥ तावत्परेषांध्वजिनीश्वरोपिपदंव्यधत्तप्रधनप्रदेशे ॥ परिस्फुरत्पट्टस खेटशक्तिशरासतूणीरशरैर्वलौघैः ॥ ४ ॥ चमूद्वयीसातदनुप्रगल्भाप्रसृत्वरैयोमनिपांसुजैः॥प्रागेवशुद्धामपिसिद्धसिंधुंविचित्र मेतद्यतनोदैपापां ॥ ५ ॥ पादातंपादातरथ्यारथ्याचहास्तिकंगजता ॥ आश्वंचाश्वीयंद्रागभिदुद्रावप्रकंपितमहीकं ॥ ६ ॥ विरों ९२. धिसेनामभिंवीक्ष्यकोपाद्विस्फारिताद्भानुसुतेनचापात् ॥ विजुंभमाणंतरसागुणस्ववियत्समस्तंनशशाकवोढुं ॥ ७ ॥ कुरुचमूप १ व इव २ कालपृष्टं कर्णधनुः ३ अपापां निर्जलां पापरहितांच.

·92 घोरणीप्रचेतसमिवपयोधरपरंपरांपुरोधायभृशंखस्यगुणशरवस्यपरिपूरणेनदुर्वहंकुर्वतंकुरुसेनाधिपतिमभिजग्मुः॥ पद्यं ॥ कोपे नतावत्कुटिलः समीमः कुंभानभांक्षीद्गदयागजानां ॥ नामैकदेशोपिचकुंभयोनेरेतेधूतोभूदितिमत्सरवि ॥ ९५ ॥ गधं ॥ इ सिताकरिघटांपाटयताघटोत्कचजनकेनद्रोणसुतस्यसनाम्निहस्तिनिनिपातितेसतिप्रचुरतरमदः स्ववंशानुवर्तीशुभतरमाणदेदी प्यमानमस्तकोऽयमश्वत्थामाहतइतिधर्मतनयगदितंकर्णारंतुदमभ्यर्णमाकर्ण्य वैवर्ण्यभरितवदनंसुतनाशशोकमोहपरित्यक्तचाप शर्यस्थडिलेशयंभारद्वाजमवलोक्यत्दृष्टतरधीधृष्टद्युम्नोपिनिजपितृबंधनवधस्मृतिजनुषारुषासत्वरमेत्यहंतुमुदयुक्त ॥ पयं ॥ एकेनखइंदुपदस्यसूनुः करेणचान्येनकचेगृहीत्वा ॥ विलूयशीर्षगुरुमप्यमुंद्रागंतेवसंतंकलयांचकार ॥ ९६ ॥ तंतादृशंतदनु तातवधंनिशम्यकोपातिरेककलुषः कृपभागिनेयः ॥ आग्नेयमस्त्रममुचत्परसैनिकानामक्षौहिणीशलभतांलभतेस्मयस्मिन् ॥९॥ ततः सुराधीश्वरसूनुमुक्तब्रह्मास्त्रभासाभृशधिक्कृतेन ॥ अस्त्रेणसार्द्धगुरुनंदनस्यमंदायमान द्युतिरासभानुः ॥ ९८ ॥ धृतराष्ट्रसु १ शाकरिणी २ शयः हस्तः ३ अंतेवसंत शिष्यं आयुर्होनंच.

·• भा• कालबुभुक्षितैः पिशाचैरधिकंमांसमिवाहवादुपात्तं ॥ १६ ॥ अवरोपितज्यमथकर्णकार्मुकंविरतौदिनस्यविजहौविनम्रतां ॥स्त• ११ अवलोकनायहरिदंतरेभयादवतामरातिधरणीभुजामिव ॥ १७ ॥ अप्राप्तनूतनशरक्षतिभिः स्वसैन्यैरस्पंददृष्टिभिरनुक्षणमीक्ष्य माणः ॥ दुर्योधनायकरसंवलितांगुलीकः प्राविक्षदात्मकटकंसतुभानुसूनुः॥ १८ ॥ गद्यं ॥ अपरेयुः परिस्फुरत्कैमलचक्रव्यूहेप्र काशमानपत्रिकुलसंचारेप्रकटितधनजयतेजोवर्द्ध नेभाविनिप्रधनइवप्रभातसमयेप्रादुर्भव तिस तिमधुमथनसारथेर्मघवत्कुमारस्य वधकृतेशल्यसारथ्यमेवमाधनमवधारयताराधातनयेनकृतबोधनः सुयोधनोमानधनभाजंमद्रराजमुपगम्यस्वागमननिदानपरि ज्ञानेनविमनायमानमपितं तैस्तैर्मधुररचनैर्वचनैः कोपगिरेरधित्यकाप्रदेशात्कथंचिद वगेप्यकर्णरथने पँथ्यसारथ्यमधिरोपयामास ॥ पद्यं ॥ अथमद्रनायकनिबद्धसैंधवंरथमारुरोहरविभूः पराक्रमी ॥ प्रमदश्चकौरवचमूचरान्क्षणादतिसाध्वसंचपरयोधमंडलं ॥ In १९ ॥ ततः क्षणादेवरथेनतेनसंग्रामसीमानमुपेत्यवीरः ॥ शंखंतदंत्याक्षरवाच्यमेतदद्वयंनिनादरपुपूरदेषः ॥ २० ॥ गद्यं । १ कमलचक्रव्यूहः कमलाकारव्यूहः चक्राकारव्यूह श्वपक्षे कमलानांचक्रवाकानांचव्यूहः समूहः २ बर्धनंवृद्धिः छेदनंच ३ नेपथ्यमलंकारः ·तिवाणविदारितादुदपतन्मणयः करिमस्तकात् ॥ सुतवितीर्णनिजास्पददुर्दशांद्युमणयेविनिवेदयितुंकिल ॥ ८॥ अनेकधादत्त बिलास्यबाणैररातिखेटावलिराबभासे ॥ भीव्रीडखेदावकराद्गृहीतुंपृथक्तयाऽसून्यमचालनीव ॥ ९ ॥ तदनुबाणगणैर्युमणः सु तोधृतविपत्तिसपत्तिकदंबकं ॥ अतिविषादिनिषादिकुलंव्यधाद्यमपुरीपथिकान्रथिकानपि ॥ १० ॥ अग्रेसरः कर्णहतेषुकश्चिद्र टः प्रविष्टोरविरंध्रमार्ग ॥ निलिंपचाटुस्तुतिपुष्टदेहोनिर्गतुष्टिस्मनाकंचिदुच्चैः ॥ ११॥ पुष्पप्रदानेनसुरद्रुवर्गेश्रांतेऽमराणांप्रथम वृतानां ॥ हठेनकंठादपत्त्यमालामवृण्वताभ्यग्रसुरानमर्यः ॥ १२ ॥ तंतादृशंतरणिभूभुजचंडिमानंसंवीक्ष्यसर्वरिपुदृक्षुचभीति भाक्षु ॥ आसीत्प्रमोदपरिमेदुरमेकमेवसव्येतररणतलेवनमालिनेत्रं ॥ १३ ॥ रिक्तपुष्पैः सिद्धगंधर्वमुख्येमुक्त्वामुक्त्वामूर्धिवीरस्य तस्य ॥ द्वावेवाभ्रेद्योसदांगोष्ठिमध्येपूषाचंद्रौपुष्पवंतावभूतां ॥ १४ ॥ वियत्प्रदेशाद्विशिखैः कठोरैर्दुद्रावदूरंध्रुवमब्जबंधुः ॥ अमुष्यनोचेदचिराद्भजेरन्पौदाः कथंपाटलिमातिरेकं ॥ १५ ॥ तरणेः किरणैस्तदारुणानांपटलंव्योग्निपयोमुचांबभासे ॥ चिर १ पनमालिनेत्रं सूर्यः २ पुष्पवंचौ पुष्पयुक्तौ पक्षे पुष्पवंतापिति सूर्याचंद्रमसो रेकतंत्रेणोक्तिः ३ पादाः चरणाः किरणाश्च.

·पं.भा. ट्रः ॥ भवानभूत्पार्थशरप्रयोगात्कोपिभूत्वाकथमात्तगंधः ॥ २४ ॥ इंद्रात्मजातेनसतेनगंतुमीष्टेतुलामीश्वरएकएव ॥ तृणाय स्त• ११ मत्वानिजजीवनयोयुद्धाययेनस्पृह्यनुदस्थात् ॥ २५ ॥ गद्यं ॥ इतितस्यमद्राध्यक्षस्यतादृक्षमभुक्षकुमारेपक्षपातंसमीक्ष्यकर्मसा ९५ क्षिनंदनोऽपिरोक्ष्यवर्जपदविभागचमत्कृतिसुभगंभावुकंवचनमेवमभाणीत् ॥ पद्यं ॥ अयिभागिनेयाशसांसुभगंकरणत्वमद्यभु विमद्रपते ॥ मममातुलेतिबहुधावदताविजयेनशंभुमपिमातुलय ॥ २६ ॥ इत्युक्तवतएतस्यसौरेदैतपटाविव ॥ जवांदुभावनी कौतौजघटातेपरस्परं ॥ २७ ॥ सर्वतोऽपिभुविसैन्यपरागैः शोषितेषुसजलेषुसरस्सु ॥ केवलंगगनएवतदानीमप्सरः कुलम श्यतलोकैः ॥ २८ ॥ गद्यं ॥ तत्रसेनयोरुभयोरपिपरस्परघट्टनजनितस्फुलिंगव्याजेननिपीतपूर्वान्धिरशीकरनिकरानजीर्णश कयावमंतीभिरिवपट्टसवल्लरीमिश्चकैबंधोत्पादनसृष्टिपाटवंसंग्रामदेशदेशिकसंदेशादभ्यसितुमवनीतलमवतीर्णैः पयोधरपटल ९४ रिवखेटकवलयैर्युगपदेवबहुविधवीरयोधजनप्रवेशसौक़र्यायतरणिरंध्रसर णिमति विशालयितुमिव वियत्तलेदूरंदूरमुञ्चलिताभिः १ आत्तगंधः गृहीतगंधः पक्षे पराभूतः २ अप्सरः कुलं सोदक सरसां देवांगनानांचसमूहः ३ कबंधं मस्तकरहितं शरीरं जलंच ४ सदेशात् सानिध्यात्.

·तदनंतरं ॥ प्रचंडतरदोर्दडश्चंडकरसूनुर्निजयंतारंमद्रनेतारंप्रतिवचनमित्यमुत्थापयामास ॥ इदानीमयिशल्यतवसारथ्यकौशलं निशम्यविजयसारथैर्वदनंलज्जापयोधौसहमज्जनकृतेना भिकमलवास्तव्यस्यनयनायुधसारथेश्चत्वार्य पिमुखानिसमाव्हयितु मि वभृशमवनतमास्ते ॥ अपिच ॥ पद्यं ॥ मेरुत्कदंबैरुपलाल्यमानंमद्रेद्रदीप्ताखिलहतिजालं ॥ शराभिवर्षणधनंजयंतमिंगालये पभुजः क्षणेन ॥ २१ ॥ गद्यं ॥ ततस्तांश्रवणपुटककचंवाचमाकर्ण्यपार्थेनपुराप्रार्थितमर्थटदिकृत्यसमद्रभूपतिरवार्यसूर्यतनय धैर्यगगनकुसुमसोदयविधातुमेवमुत्तरमुत्तरंगयामास ॥ पद्यं ॥ पुराविराटस्यपुरोपकंठेरणांगणेसारथिनार्जुनस्य ॥ उत्पाटयमा नोपरयेणनेत्रे निद्राकथंतेत्दयंगमासीत् ॥ २२ ॥ आयासलेशरहितंवनसीम्निपूर्वसंदानितेसुदृदितेसुरवांशिकेन ॥ कुत्रापिगू ढवसतिस्त्वमहोनिकुंजंकिंनाबिभेः सविधींचकरंध्रगानात् ॥ २३ ॥ पांचालिकायाः परिणीतिकालेसंघीभवद्भिः सहधार्तरा १ नयनायुध सारयेः शिवसारयेः ब्रह्मणः नदुः खपंचभिः सहेत्युक्तत्वात् २ मरुतः वायवः देवाश्च ३ हेतयः शस्त्राणि ज्वालाश्च ४ शराः बाणाः शरमुदकं ५ नेत्रलोचने वस्त्रेच.

·•भावशादिवविविधानिरेचकमंडलानिवितन्वन्निजास्पदभेदकोभीमः क्ववासमागच्छतीतिवीक्षितुमुलतप्रदेशमधिरूढाभ्यांदृदंतर स्त.११ रुधिरबुद्दाभ्यामिवरोषलोहिताभ्यांलोचनाभ्यांसाध्वसदानशौंडः करतलबंभ्रम्यमाणघनतरपरिघ विघट्टनविपाटितभटघोटक ९५ करटिघटाक्षतजप्रवाहैः समरसीमांकंठद्वयसींविदधानः सुयोधनानुजोवियदध्वनिविज॑भितध्वनिकोदरदृगध्वनीनोऽभूत् ॥ ॥ पद्यं ॥ बद्धकच्छावपिद्वौतावभीकोभीमकौरवौ ॥ गदागदिरणंघोरंकुर्वातेस्मपरस्परं ॥ ३१ ॥ निपातितस्यद्विषतः सभूमौसम क्षमणांकुरुभूपतीनां ॥ गंडेकराभ्यामुदरेपदाभ्यांसंताडनंसाधुसमाचचार ॥ ३२ ॥ निजप्रियाकैश्य कृषोऽस्यशत्रोनिर्भिद्यवक्षः पिबतोऽसृगंभः ॥ समीरमूनोश्चपिशाचिकानांसपीतिकेल्यांकलहोबभूव ॥ ३३ ॥ एणीदृशः स्वकीयायावेणीतैरेवशोणितैः ॥ क्षोणीभृतांद्विषामेषशोणीचक्रेसहाक्षिभिः ॥ ३४ ॥ तदनंतरं ॥ रिपुंकुरुक्षेत्रतलेचरंततृणायमत्वावृषसेनमुग्रं ॥ किरीटिगोपः पैर १ कंठप्रमाणां २ अभीको कामुको भीतिरहितोच ३ सपोतिः सहपानं ४कुरुक्षेत्रं कुरूणां केदारंच ५ परधेनुकाः रिपुशस्त्राणि अंतयतीति पक्षे अन्येषां उत्कृष्टानांवा गवांकांतं.

·शाकिमिश्वप्रतिक्षणक्षपित विपक्षकुलवृत्तांतंमुहुर्महुरटनीमुखेनकथयितु मिवधानुष्ककर्णमभ्यागतैः कोदंडदंडैश्चविचित्रतरचक्र यंक्रमणमिणपदात्पदमपिनगंतव्यमितिविमतनिरोधकुंडलनामिवकुर्वद्भिरर्वद्भिश्वयुद्धविलोकनबद्धकौतुक सिद्धयौवतकुचमंड लनिजकुंमतारतम्यपरिचिक्षिष्येवदूरंदूरंनभसिकरान्प्रविसारयद्भिःशुंडालमंडलैश्ववेगसंभ्रमसंविदार्यमाणधरणीरंध्रनिर्गत्त्वरफी गोंद्रफणासहस्रमाणिकिरणधोरणीमसृणितैरिवशोणितपंकशोणितैश्चक्रः संक्रीडाद्भिः शतांगैश्चभयानकंसकलसुरजनतनूरुहसाख शायनिकंसमीकमभूत् ॥ तदनंतरं ॥ पद्यं ॥ दुःशासनोनयनभितकोपवन्हिभीत्येवफालतलमूर्ध्वमुपाश्रिताभ्यां ॥ भ्रूभ्यांभया नकमुखोरिपुभूमिपानप्यारब्धयोधयितुमेतदतीवचित्रं ॥ २९ ॥ सकुंतलाल्यंबरधूतिधुर्यः स्वसिंहनादैर्विदधेदुरापं ॥ पराभवं सोमैकलास्यहेतोपांचालिकायामिवपार्थचम्वां ॥३०॥ गद्यं ॥ ततोयाज्ञसेनीकटितटपटापहारसमयचक्रचंक्रमणवासनानुवृत्ति १ पौषतं युवतीनां समूहः २ सौखशायनिक मुखशयनं पृछतीति ३ योधयितुं युद्धं कर्तुं पक्षेयोधान् कर्तुं ४ कुंतलानां कुंतधारिणां आल्याः पंकेः अंबरे आकाशेयाधुतिः उत्क्षेपणं तस्यांधुर्यः समर्थः पक्षे केशपंक्तिः वखंचतयोः आकर्षणे अग्रगण्यः ५ सोमकला चंद्रकलाआस्य हेतुर्मुख हेतुर्यस्यास्तस्यां पले सोमकानावरसंशकराज्ञां नृत्यहेतो.

·चं. भा. कर्ण्यशरासवल्लिघोषंसुतयोस्तत्रसहस्रदृष्टिघृष्टयोः ॥ दिवियैणिकतापसस्यचित्रमैहतीप्रीतिरभूञ्चनैवचाभूत् ॥ ४४ ॥ उल्लोलक स्त.१५ लोलितदोविलासावुपेद्रमद्रेश्वरसारथीतौ ॥ परस्परंभल्लकुलैरभूतांरुषाभिलीढावरुषापिलीढौ ॥ ४५ ॥ कर्णामरेंद्रसुतकार्मुकव ९६ ल्लिवांतै रंध्रमंबरतलेनिबिडे पृषत्कैः ॥ अभ्यागतानमरभावमुपेत्ययोधान्पप्रछवैणिकमुनिः प्रधनप्रकारान् ॥ ४६ ॥ पाणिना तदनुभानुनंदनेपन्नगास्त्रमचिरेणगृण्हति ॥ पूर्वमेवनिखिलाप्सरः कुलात्सादधौवरणमाल्यमुर्वशी ॥ ४७ ॥ सव्यसाचिहनना यशरासेसंहितेरविभुवाभुजगास्त्रे ॥ नंदनद्वितयवत्वममस्तस्वस्यकल्पकवनेनसहेंद्रः ॥ ४८ ॥ रावेतनयविमुक्तमस्त्रमेतद्दिविर सनायुगलंबहिर्वितन्वत् ॥ अहमरिमधुनाद्विधाकरोमीत्यभिनयकेलिमिवादधदभासे ॥ ४९ ॥ द्विधाविधातुविजयशिरोधावया पतंतंससरीसृपंतं ॥ निरीक्ष्यभारेणनिजेनशाङ्गीनिमज्जयामासशतांगमुक् ॥ ५० ॥ आनेमिमग्नस्यहरेरुपायात्तदाशतांगस्यकि ९६ रोटिनोस्य ॥ गर्भवकाशंकिलबांधवेनशंभोः शतांगोधरणिय॑तानीत् ॥ ५१ ॥ ततः कुरूणामिवपुष्करांतेश्वेडाभेटीगँभयतानि १ महवी अतिशयिता नारदवीणाच २ अरुषावणेन ३ संहिते योजिते.

·४ धेनुकांत निनायकांडैर्यमलोकगोष्ठीं ॥ ३५ ॥ अवकर्ण्यकिरीटिभग्नमाजावभिमन्योरधिकंसुतंसकर्णः ॥ रिपुरंकुतरक्षुरष्टदिक्षु ज्वलयम्चक्षुरभूदरीन्दिधक्षुः ॥ ३६ ॥ कुंडलीकृतकोदंडश्चंडभानुतनूभुवः ॥ तांडवंविदधेपाणिः पांडवानांबलांतरे ॥ ३७ युद्धेहतोयोधसमूहएषबिंबपितुर्मेबतभेत्स्यतीति ॥ मत्वेवपत्युर्महसांकुमारःसंच्छादयामासदिवंशरौ धैः ॥३८॥ करींद्रमंडलेपेतुः कर्णमुक्ताः शरव्रजाः ॥ सदानांबुकरंयांतिस्थूललक्ष्यहिमार्गणाः ॥ ३९ ॥ प्रकाश्यकणेयुधिकौलपृष्ठभयंकराभेचलतिप्रवीरे ॥ तदीयभल्लैर्दलिता: परेऽपिप्रकाश्यचेलुर्बतरक्तपृष्ठं ॥ ४० ॥ तत्रतत्रयुधिसंचरमाणः शल्यमारथिमतासरथेन ॥ चूषितारिमदपा णितयासौसूर्यसूनुरपिचंडकरोऽभूत् ॥ ४१ ॥ रवेः कुमारस्यरथंनिरीक्ष्यरमाप्रियस्यापितदासमीके ॥ धैर्यटदः स्वेदजलंशरीरा जगालतोत्रंचजवेनहस्तात् ॥ ४२ ॥ गद्यं ॥ तदनंतरममर्त्यचक्रवर्तिविकतनतनयौपरस्परंसमरंप्रावर्त्तयितुमारमेतां ॥ पद्यं ॥ राधाकुंतीपुत्रयोः शौर्यभाजोश्चक्रीभूतीचापदंडोज्वलंतौ ॥ मध्यस्थायारंगभूदेवतायास्ताटंकाभामादधातेस्मतत्र ॥ ४३ ॥ अव १ कांडः बाणैः ल गुडैश्च २ स्थूल लक्ष्यं दातारं स्थूलं शरव्यंच ३ कालपृष्ठं कर्णधनुः पक्षे नील पृष्टभाग.

·ग. बलात्मजंक्षणादवगम्यप्रियपाशकंमधे ॥ यमदापितपाशकंव्यधार्धमयोः प्राथामिकः पराक्रमी ॥ ३ ॥ अथयुद्धतपति॒दुः सहश्री स्त० १२ हरिदभ्यंतरधावदात्मघोषं ॥ सहतेस्मनकिंचिदप्युलूकंसहदेवस्यभुजप्रतापभानुः ॥ ५ ॥ ज्वालंनिषक्त मिवदानविधौकशानोः दधञ्चमरवालमुदस्यचापं ॥ पार्धनिहंतरिरिपूनथकांदिशीकाद्रोणात्मभूकृपमुखाः सहसाबभूवुः ॥ ५ ॥ गद्यं ॥ इत्यंसोद दायादवरूथिनीनारणक्षितीपरिक्षयमभिवीक्ष्यमहीयसासाध्वसेनमनमिविरचितप्रथमप्रवेशः क्वचनरचितगूढावस्थितिरेवमह तीममायुष्टोमेष्टिरित्यालोच्यझटितिघटितकवचावगुंठनः पन्लगकेतनः स्यमंतपंचकसामंतंसागरगंभीरंस्वरितनामानंकंचनम हान्हदमासाद्यम[जेनचिरधार्यमाणांक्षोणीत्वय्येवसमर्पयिष्यामीतिपातालवासिनः पन्नगाधिपतो सहस्रलोचनेषुरहसिवचना निनिवेदयितुमिवदूरंदूरंनिमज्यस्वविद्ययासर्वमप्यंभस्तंभयामास ॥ पद्यं ॥ बकहंतापुराधामोधार्तराष्ट्रवधोद्यतः॥ इतिभीतस्यराज्ञो ९० ऽस्ययुक्तकासारमज्जन ॥ ६॥ दरीषुवाशिखरिसरिइझरीषुवापुरीषुवाघननववल्लरीषुवा ॥ तिरोभवेदयमितितंसमार्गितुंरणस्थला १ मामघोषाः स्वशब्दाः पक्षे काकाः २ पन्नग केतनः दुर्योधनः ·47 जांच ॥ उग्राहिनातस्यकिरीटशृंगमग्राहिनाकेंद्रभयेनसाकं ॥ ५२ ॥ ततः स्नेहरसास्तंपक्षपातीभुजंगमं ॥ तक्षकः किलपा स्यवर्द्धयामाससायकः ॥ ५३ ॥ दंतींद्रपादातरथाश्वभेदीकुंतीकुमारः सहनिदेशात् ॥ राधेयकायेविविधास्त्रजालमाधेयमेव न्यधितक्षणेन ॥ ५४ ॥ सर्वेषुयाचकजनेषुबहुप्रदत्वाबर्वतरोद्धतिरयंखमणेः कुमारः । पार्थस्यमार्गणगणंपतितंशरीरेसार्थव्यधा दभिमतंसवितीर्यजीवं ॥ ५५ ॥ कर्णपिकणेंद्रियमात्रपात्रेदुर्योधनः शोकग्सेममज्ज ॥ अभ्यासभूमानमिवाधिरोढुमनागतस्य हदमज्जनस्य ॥ ५६ ॥ ततः स्वकीयस्यतनूभवस्यवधादपस्नानुमनाइवद्राक् ॥ मंदायमान द्युतिभारमालीमरीचिमालीचमम सिंधौ ॥ ५७ ॥ ॥ इत्यनंतभट्टकविकृतौचंपूभारतेएकादशस्तवकः समाप्तः ॥ ॥ ठाल्यंततः परमरातिकुलस्यचि यदिशंतमनिशंरमणः कुरूणां ॥ केल्यंरणेषुपृतनाधिपतिविधायतुल्यंत्रिविष्टपपतेः स्वममन्यतासौ ॥ १ ॥ तंतादृशंतदनुबाहुम निशत्रूनाकंपयंतममरावलिमस्तकेन ॥ शत्त्यानिहत्ययुधिशल्यमजातशत्रोः पाणिर्दधौ प्रथमतः परहिंसकत्वं ॥ २ ॥ अथतंसु १ वर्धयामास वृद्धिंग्रापयामास छेदयामासच २ कल्यं चतुरं.

·नांचकारगदयाश्वसनस्यसूनुः ॥ १२ ॥ तत्राथतारकमिवाद्रिसुताकुमारोजित्वासुयोधनमसौशिबिरांदनांते ॥ वर्गः पृथातनुभु स्त. १२ वांमधुभित्समेतः षड्भिर्मुखै नितशंखरवोजगाहे ॥ १३ ॥ भूयोपिसायमनलायमहः प्रदानेभासांप्रभोरिवकराद्दिशिविप्रकीर्णैः॥ 'मैरिवाक्षिपथरोधिभिरंधकारैः प्रापेकुरुक्षितिभृतांपटमंडपौधः ॥ १४ ॥ तस्मिन्कालेविचिंत्यक्षितिपतिमसुभिर्युक्तमासाद्यरंगे तराश्वास्यलापनिजमपिसमरेभाविकृत्यंनिवेद्य ॥ मुक्तस्तेनार्द्धमार्गहरवरमुदितोद्रोणभूश्चापमौव्योधृष्टद्युम्नंनिकृत्यस्वसुरपि तनयानस्यचिच्छेदशूरान् ॥ १५ ॥ गद्यं ॥ इत्थंनिशीथेभयानकनिमसायकशतधाराकलितद्विषदनीकात्कुरनायकपटनिकेतना स्वभुजाभ्यामिवप्रविष्टकटकाभ्यां कृपकृतवर्मभ्यां सहपुनरपिसरस्तीरमागत्यदुष्करंस्ववृत्तांतंकथयंतमश्वत्थामानमयिसखेसंप्र तिममप्रीतिरेतावतीत्य भिनेतुमिव तिर्यक्प्रसारितेनबाहुयुगलेनयत्नादाश्लिष्यत्वमेवखलुममप्राणोभवसीत्यौपचारिकवचनंप्रयु जानंतंराजानंकोपादिवतदीयाः प्राणास्लदानीमत्याक्षुः ॥ पद्यं ॥ कृपस्ततः कुरुपुरीकृतवर्माकुशस्थली ॥ प्रययौद्रोणसूनुश्चपा राशर्यतपोवनीं ॥ १६ ॥ अथदीप्तिभिरात्मनोविजेतुर्विमतद्रौणिशिरोमणेवित्रीं ॥ सहजास्पदभंगमानहानिसविताद्रष्टुमिवोद ॥

·१४ पवनसुतोथनिर्ययौ ॥ ७ ॥ अपरैरपिसोदरैस्तदानीमनुजातस्यजयार्थसिद्धयेऽस्य ॥ शतमन्युभुवः पुरेवदिष्टयाशबरः कश्चनसन्य घानांते ॥८॥गद्यं ॥ अयतेनकृतांजलिनासविनयंनिवेदितायांसार्वभौमलक्षणोपेतायांपदपंक्तौलक्ष्यमाणैः सलिलमाहर्तुवनदेव तामिरानीतैरिक्कलशैरंकितादवतारपथात्संगररंगप्रयुक्त वि विधायुधसविधाधीततैष्ण्यानीवपरुषा णिमारुतिवचनानिनिशम्य विशालैः क्रोधनिश्वासैरुपरिकोरकितबुद्रुदकलकलोदयात्तस्माज्जलाशयादुत्तीर्यमानिनामग्रणीः सुयोधनोधीरमनास्तादृशेन भीमेनसहभयानकंगदागदिकलहायितुंसरभसमुपचक्रमे ॥ पद्यं ॥ आजगामससरस्वतीतटादाजिसीनिबलवान्बलस्तदा ॥ गयतेखलुयदाख्ययानिशंभद्रदेवपदयोः समागमः ॥ ९॥ तत्रविस्मयकरंगदाहवंपश्यतोऽस्यसहसंमदाश्रुभिः ॥ पुष्पवृष्टिरुभ पारुलांतयोः पुष्करात्सुराभिगंधिरापतत् ॥ १० ॥ प्रविवेदकुलालचक्रवत्भ्रमतोस्तत्रतयोर्द्वयोर्भिदां॥ नबलोनहरिनपांडवानसुरा नाश्वमुखानचारणाः ॥ ११ ॥ मन्नामधारिमृदुलंवसनंप्रमृद्गात्येतत्सदेत्यतिरुषेवयदूद्वहस्य ॥ नेत्रेणसूचितमरेरथसक्थियुग्मंच १ नेत्रं बछे पिकप्यतावि.

·"- तस्वजनमुखेंदुस्मरणमात्रादुल्लोलितशोकासिंधुभिर्बधुभिः सहनगरान्निर्गतोभवत्समेषुगतेष्वपियूयमद्यापिननिर्गताइतिरोषेणप्रा स्त. १२ 'गान्बहिरुत्सारयितुमिवल्टदिपुनः पुनर्विरचितकरास्फालनाभिः सविधमागम्यमज्जन्मभूसौंदर्यप्रा तिभटय मियमाचरतीत्यस अणुतयेवकपोलमकरिकामुन्मूलयतंबाष्पप्रवाहनयनरुत्सृजंतीभिरनवरतमस्मान्कुसुमैरामोदभरितान्विदधानाः मुयोधनादयः कपतिताइतिगवेषयितुमिवभुवितूर्णमवतीर्णेश्चैकुरहस्तैरुपलक्षिताभिः पवनसुतपरिघोपालंभनपूरितार्थैः परिदेवनरवैदिगंतरं निरंतरयंतीभिः स्नुषाभिः परिवार्यमाणयागांधारसुतयाशनैः शनैरनुगम्यमानः संग्रामभुवमवगाह्यपंक्तिशोनिपतितेषुपरिशी लितदीर्घनिद्रेषुपाकशासनपरिमुक्तपा रिजातप्रसवपरिमलितकचबंधेषुप्रवीरेषुतनयेषुनिपत्यपरितोपिपरिढुंठन्सकुरुभूपश्विर मरोदीत् ॥ पद्यं ॥ रुष्टंपितृव्यममुमागतमाजिभूमौद्रष्टुंभयाकुलधियाऽथयुधिष्ठिरेण ॥ अभ्यर्थितौहरिपराशरनंदनौद्रागाजग्मत! स्तमपनीतरुषंविधातुं ॥ २२ ॥ तंत्र्यासकृष्णावथतप्यमानंशोकेनशांतंसुतरांव्यधत्तां ॥ नभोनभस्याविवदाववृक्षदंदह्यमानंदब १ मजन्मभूः ममप्रवाहस्य जन्मभूरुत्पत्ति स्थानं नेत्रं २ चिकुर हस्तैः केशपाशैः ३ नभोनभस्यौ श्रावणः भाद्रपदश्व.

·११ दयाद्रिमागात् ॥ १७ ॥ गद्यं ॥ ततः परमात्मसोदरसूतमुखाच्छ्रवणकालकूटमपत्यात्ययमाधिगम्यविषीदंत्यायाज्ञसेन्यामू च्छाँधकाररत्नदीपालोकेनदूरमुत्सारयितुमुत्तुकावगुरुमुतचूडामणेराहरणायशतांगमधिरुह्यमौवीविस्फारयद्भिर्मघवत्कुमारादि भिमौसलितपार्श्वभागोमारुतिस्तपस्यतस्तस्यैवाश्रमपदंप्रतस्थे ॥ पद्यं ॥ तत्रागतेषुयुधितेषुतपोधनोयमेकोपिधीरतरधीरिषुव र्षिकेषु ॥ निष्पांडवाऽस्तुवसुधेतिनिजव्रतेनसाकंव्यमुंचदभिमंत्र्यजवादिषीकां ॥ १८ ॥ अथब्रह्मशिरोस्त्रस्यप्रहितस्यकिरीटिना॥ योगात्तूलपदस्येवव्हस्वभावंजगामसा ॥ १९॥ अथाढतोमारुतिनाहठेनभग्नस्यशर्षािद्गुरुनंदवस्य ॥ दत्तोमणिः पार्षतनंदनायाः गोकाग्निदाहप्रतिबंधकोभूत् ॥ २० ॥ गद्यं ॥ ततः संवर्त्तसमयसच्छात्रेतादृशिकुरूणामुभयेपामापिसंप्रहारेकृष्णावेणीबंधायुषास समाप्ते ॥ पद्यं ॥ स्वंदुःशलाशेषमपत्यवर्गपांडोश्वविज्ञायसमस्तशेषं ॥ दृशासदांधोजरठोमहीपश्चिरंतदाऽचेतनयाविजिग्यो २१ ॥ गद्यं ॥ तदानींविदुरसंजयाभ्यांव्यजनादिभिरुपचारैर्विश्राणितसंज्ञोहासुयोधनदुःशासनेतिबहुधाविलपन्नुत्थायरणनिह १ इष्टकेषीकामाला नामिति सूत्रेण इषीकाया स्तूल पदस्य योगात् -हस्वत्वं तद्वदित्यर्थः ·भा द्विपमौपवाह्यमधिरूढः शशिमंडलेनशरद्राकाशर्वरीप्रथमयामइवधवलातपत्रेणपरिष्क्रियमाणोपरिभागोलालनवशेनपार्श्वयोरास्त. १२ अगम्यप्रमोदतरलपक्षपुटाभ्यां मरालदंपतिभ्यां चतुर्मुखइवचामराभ्यामुपवीज्यमानोहर्म्यशिखरावलंबिनीनां नितंबिनीनांकपोल 'खलनदूरविप्रकीर्णैरानंदबाष्पबिंदुमुकुलैरिवलाजांजलिभिरवकीर्यमाणः पुरः सरविविधमंलवाद्यगुरुजनाशिष्यायमाणगवाक्ष सरांतांपुरींप्रदक्षिणीकृत्यद्वारभुवमवतीर्णा निजमणि तिलकप्रतिबिंबानीवदीपांकुराणिकनकपात्रमध्येवहंती भिर्वारसीमंतिनी भिर्विरचितानिक्यमंगलः पांडुसूनुर्नि बिडवितानमाल्यधूपपरिमलसुरभितेमंडपेकुरुकुलक्रमादागतंसर्वतोभद्रनाम सिंहासनम ध्यवात्सीत् ॥ पद्यं ॥ सौधंकदाचिदधिरुह्यसमंसुदृद्भिर्भूपश्चिराद्विरहितस्यपुरस्यतस्य ॥ वापीषुवीथिषुवनीषुचतुष्पथेषुनृत्याल येषुचनिमज्जयतिस्मदृष्टिं ॥ २८ ॥ तदानींखलु ॥ क्षोणीकोशगृहाणिगोधनततिघोटान्थान्कुंजरानन्यांसंपदमप्यदात्मणाम पादस्माकमीशाययः ॥ तादृक्षः शकुनेः करोविजयतामित्यालपंतीः शुकीरुद्यानेथनिशम्यधर्मतनयोमंदजहासानुजैः ॥ २९ ॥ दुर्योधनाय. ":

·०० पावकेन ॥ २३ ॥ गद्यं ॥ अथसहजैः सममाहवभुवमागम्यस्वामिन्ननेकविधापराधकरणेनतवशापपात्रमयंजनआगतइतिचर गयोः पतंतमात्मानंप्रथमतोमृदुलमालिंगितवंतंपश्चाद्भावज्ञेनमुकुंदेनपुरः स्थापितेनलोहभीमसेनेनसहनिजवैरमपिचूर्णीकृतवंतं प्रज्ञादृशंपुरस्कृत्यस्मृतबहुलकरणीयजातोयुधिष्ठिरः पुरामगीरथइवप्रेतभूयंगतायसर्वस्मैज्ञातिजनायनिर्मलैनिलिंपनिम्नगासलि लर्निवापांजलिनिर्वापणंविधिवदेवनिर्वर्तयामास ॥ पद्यं ॥ सुधाब्धिवींचीरिवतोरणावलीस्ततोवहंतीततवाद्यनिस्वनां । हरि पुरोघायसमंसहोदरैराविक्षदात्मीयपुरंयुधिष्ठिरः ॥ २४ ॥ वलनसूतैर्दुपदात्मजायावितानितेधाम्निसतत्रचेलैः ॥ स्थित्वापितृव्य म्यदिनंतदेकंपरेऽन्हिपार्थः प्रययौस्वगेहं ॥ २५ ॥ ततः ॥ राज्याभिषेकसलिलादिवसंगतंद्रागावर्त्तमुद्वहतिमूर्धनिधर्मसृनोः किष्णादयः शुभगुणेकृतिनोमुहूर्तेहैमंन्यधुर्मुकुटमुज्ज्वलरत्नजालं ॥ २६ ॥ द्विजप्रणामेषुनृपस्यलग्राभूरेणुराजि जसीमिरेले ॥ एकाधिकद्वादशहायनेषुक्षितिः कृशांगीविरहादिवास्य ॥ २७॥ गद्यं ॥ तदानीमेवपराशरसुतविदुरसंजयैः सहसंभाषमाणरमा रमणमग्रतोविधायसविनयंबीभत्सुनादीयमानहस्तावलंबोभूभारलघुकरणोपकारेणप्रीयमाणैर्दिग्वारणैः प्रेषितमिवमहांतकंचित ·कृत्याः पांडवोऽसौसुन तरत्यंतमातभक्त्यासापित तेदिनमनुजैरग्रनः स्थापयित्वा ॥ कृत्वाधस्तात्कुशाग्रवि नितमिवधियाप्रांजलिः सर्वधर्मान्भीष्मावर्णाश्रमाणामविकलमशृणोत्स्वास्पदंगंतुमिछोः ॥ ३० ॥ आलंकायास्तदनुसहजैरा हिमाद्रेर्जितश्रीः शौरेर्दोष्णाघटितनिजदोर्धर्मभूवैदिपाधं ॥ साहस्रीणाः पखदृशांसंदधानोभ्यसूपामन्यादृक्षांनयमपरधाराज हाराश्वमेधं ॥ ३१ ॥ राज्ञांमौलिपरंपरांचरणयोः पाणौप्रदानश्रियंबुद्धौरान दयंदादिकृपांसत्यंचजिव्हांचले ॥ बाहौसागरमो खलावसुमतींमस्ते किरीटमुदाकुर्वनधर्मतनूभवश्चिरमसौगोपायतिस्मप्रजा ॥ इत्यनंतभट्टकविकृतौचंपुभारते दशस्तबकः॥ ॥ दिगंतरलुठत्कीर्तिरनंतकविकुंजरः ॥ प्राणैस्तुत स्वत्याः प्राणैषीच्चंपुभारतं ॥ १ ॥ उन्मीलदंबु कदंबक्सौरभीणामुन्नृत्यदीशमुकुटीतटिनीसखीनां ॥ आचांतवैरियशस मिलानांवाचामनंतसुकवेर्वसुधाप्यमूल्यं ॥ विचं'भारतकाव्यंसमाप्तं ॥ ॥ छ ॥ ॥ इंदुप्रकाशाख्यमुद्रायंत्रे मुद्रितः ॥ शके १७८६ रद मसंवत्सरे ॥ ३२ ॥ ॥छ॥

·No text on this page.

·॥ इति चंपुभारत: समाप्तः ॥ an

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.