·प्रस्तावना. मवतु मुविदित समम्तसज्जनविद्वज्जनाना पुरत , इह खलु जगति पिशुविज्ञानमयवाङ्मयप्रचारप्रसारण सम्लजना समुपाक्रियन्ताद्ययावदनन्तावधि कालमारभ्य श्रुतिप्रतिपाद्येनानेकावतारधारिणा परमेश्वरेणेति । तत्र च श्रुतिम्मृतिपुराणाद्यप्रादशमहाविद्यामयम्य वाङ्मयस्य बहुश शाखा प्रशासाश्च समततो विस्तार्यमाणा सकलमहापप्रमुस ससेननेन सनाथीक्रियमाणाध सकलसासारिकननानिन विज्ञानमयच्छायासत्तले समुप कुन्तीति सार्वननीनमेवेतन्महापिननाना सौतन्य कम्य सहृदयम्य मनो नाहादयेत् । अथ तत्रापि प्रत्यक्ष फलप्रदर्शकानि तावच्छास्त्राणि साक्षादादर्शरूपाण्येव जाग्रतितमाम् । नैतादृशानि खलु शास्त्राणि सर्वसामान्य- जनसुलभाधिगमानि,किन्तुतीरतस्तपोनलाराधितभगवत्प्रसादसमधिगतापारबुद्धिवेभवाधिगम्यान्येवेति निपुण विमृशन्तु सन्तो महान्त सज्जना । तादृशशास्त्राणा भूतले प्रचारोऽपि तावद्भूतलनिवासिनामस्मदादीना भूयसो भाग्योपदेवेति वाढ प्रतिभाति । अन्यथा तु दरीदृश्यते केषाचिढमूल्यरत्नसाराणामपि शास्त्रपुस्तकाना मूर्खहस्तपतितत्वादिदोषेण विनाशकृतोऽपरिमितशास्त्रग्रन्थविरचनलेखनप्रयासविनाशोऽम्या भारतबमुधराया सत्पुत्र कतिपयै सज्जनर्यावच्छत्य निराक्रियमाणोऽपि । अस्तु, एव स्थितेऽपि सन्ति सन्त कियन्त ' इति न्यायेन तानि महार्थफलानि शास्त्रपुस्तकानि गोपायन्ति कतिचन सज्जना इति महद्भागधेय भूतलनिवा मिना सकलसज्जनानामिति सशिर कम्पमभिनन्दयामोऽनेकविधप्राचीनग्रन्थसरक्षणबद्धपरिफरान्सज्जनशिरो मणीन् । अथ चेद तावत्प्रस्तुत प्रस्तुम –सफलशास्त्रपुम्नकाना प्रकाशनेन भूतलनिवासिना यावच्छश्य सेगा विधातन्येति मनसि निधायाद्ययावन्मयाऽनेके श्रुति-स्मृति पुराणेतिहास वेदान्त-न्याय-मीमासा-धर्मशास्त्र काय अलकार-छन्दो-नाटक चम्पृ-वैद्यक ज्योतिप-भक्ति नीति–प्रभृतिशास्त्रग्रथा भापाग्रथाश्चापि समुद्य प्रकाशिता सन्ति तत्क्रमेणायमपूर्व श्रीवृद्धसूर्यारुणकर्मविपाक्ग्रन्थोऽपि समस्तसज्जनाना पुरत प्रकाश्य समुपस्थापितोऽस्ति । अम्मिन्यये चभगवता श्रीसूर्यनारायणेन निनपरमभक्ताय अरुणाय स्वसारथये सर्व प्राणिना भूतभविष्यद्वर्तमानरालिकमुखदु सादिफलप्रदायक्शुभाशुभकर्मविपाक सम्यगुपदिशोऽस्ति। एतम्य कर्मविपाक्म्य भूतले प्रसिद्विश्च पूर्व सूर्यो यमायोपादिशत् , यम शुनाय, तथा सूर्यो वृहम्पतये, तथेव सूर्यो याज्ञवल्क्याय, तथैव गुरुसप्रदायपरपरया तेभ्यो यमादिभ्यो गन्धर्वसिद्धनागादिपरपरयति । इत्थमय कर्मविपाक प्रसिद्धि भूयस्तरा प्रचय चावाप्य समस्तसासारिकजनानुपकरोति । तदतत्म्पुटमेवेतद्ग्रन्थवाचनेन म्याडेव विद्वज्जनेप्विति कि विशेषोल्लेखनेन । नहि हसस्थिते करुणे मुफरनिरीक्षणेच्छा समुद्भवेच्चक्षुष्मताम् । सोऽयमेतादृा सर्वनगनुपकारको ग्रन्योऽद्यावधि वापि नामुद्यत न प्राकाश्यत चेति समवलोच्यास्माभिरेत दग्रन्थप्रकाशनेच्या प्रकागिता । अथ चेतम्यातिप्राचीनस्य श्रीवृद्धसूर्यारुणमविपाक्प्रथम्य हस्तलिखित पुस्तके देशदेशातम्थिताभ्या परममान्ययोर्महोदययो प्राचीनसरस्वतीभाडागाराभ्या समुपलभ्य,तयोरादर्श पुम्तस्यो साहाय्येन प्रतिपुस्तक जयपुरस्थमेदारनाथद्वारा-सलिस्त्य समानीय विद्वच्छासिमि सगोध्य महता पारश्रमेण भयमा द्रव्यत्ययेन च पीये 'लक्ष्मीवङ्कटेश्वर" मुद्रणालय मुद्रयित्वा सफल सजनाना पुरत माऽय ग्रथ प्रासश्यमानीयत । अथ चात्र समस्तसज्जनविद्वजनमहासनसदगृहस्थान्सालिनन्ध विज्ञापयामा यन्न सर्वथा सर्वतो दुर्लभ श्रीवृद्धसारुणमविपाव ग्रन्थ सगृह्य सारसामाग्दिननाना भूतभरिप्यद्वत मानकालि कत्रिनिधनन्मम्बनुभ्यमानशुभाशुभमनन्यमुखदु म्वरूपफलपिपास्परिनानपूर्वस्मशुभस्मफ लनिरमनपुर मरशुभमफलरोदयसमुचितनपतपोटानानुष्ठानविधिनानार्थमुपयुञ्जन्तु-इति शम् । श्रीमता कृपाकाथी- गद्गाविष्णु श्रीकृष्णदासश्रेष्ठी "लक्ष्मीपेट्रेश्वर मुद्रणालयाध्यक्ष , कल्याण-बम्बईम्यः।

·अभिनंदनपूर्वकं धन्यवादः। पतम्य श्रीवृद्धसर्यारुणकर्मविपाक्ग्रन्यम्यादर्श (प्रति ) पुम्तरे ययोमहोदययोरदारचरितयो प्राचीनसम्म्वतीभाण्डागागदुपलव्धे तयोरभिनन्दन महताऽऽनदेन प्रायितुमुन्सहतेऽस्मदीय मानसम् । १ पजागीयराहोररानधानीनिवासिना रानासाहिवदयालुपौनश्रीठाग्महान्चद्राभिधेयाना प्राचीनपुस्तकाल्यादेक प्राचीनपुस्तरमुपलब्धम् २ अन्यञ्च पनिदेशस्थितातिहत्तरप्राचीनपुस्तफ्भाडागारात्तदधिपते महागात्ममागतम् । आताभ्यामत्युदारचरिताभ्या सजनाभ्या श्रीद्धमृणिर्मविपाकम्य पाचीने प्रति (आदर्श ) पुस्तके मुद्रणोपयोगिमशोधनार्थ मिरिते। तद्वारतत्युस्तकपाठाम समुपगृह्याम्माभिरेतत्पुम्तक साधत परिष्कृत्य मुद्रितम् । प्रोक्तमहाभ्युदयाभ्या प्राचीनपुस्तश्पदानमाहाय्येन वयमत्युपरता स्म । अतम्तयो सगिर - रूपमभिनन्दनपूर्वस्मनन्तान्धन्यवाठान्सश्लाघामह । एतादृशपरोपकारिणोविमरा कीतिर्नगत्पुनाविति शम् । श्रीमतामुपकारम्मता- गङ्गाविष्णु श्रीकृष्णदास, "स.मीटेश्वर मुद्रणाल्याच्यक्ष, कल्याण-बम्बई. से ·श्री। अथ वृद्धसूर्यारुणकर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ० विषयाः पृ० । अ विषयाः १ महलाचरणम् , मृगां कर्मविपाक ध. माधर्मी च वेत्तुं तपस्यन्तमरणं प्रति ततपसा संतुष्टस्य रवरेतच्छास्त्रप्रति. पादनोपक्रमः, नृढ़सूर्यादणाख्य- स्यास्य शास्त्रस्य श्रवणोपासनापूर्वका- कर्तव्यकथन तवणपठनफल. वर्णनय । १ ४ परिज्ञानम् । २३ १० सावितसौरीवस्पेह जन्मनि जन्मा- न्तरे च आयुर्माननिरूपणम् । २८ ११ साधितराहोर्जीवस्य जन्मनि जन्मा- न्तरे च आचरितपापाना परिज्ञानम् । ३१ १२ साधितात्केतोजींवस्य प्राग्जन्मनि शुभकर्माचरणाचारिष्टपरि- ज्ञानम् । १३ बातगुल्मापस्मारादिरोगनिवारणार्थ गणेशमूर्तिदानम् , गणेशमूर्ति- निर्माणप्रकारश्च । १४ विद्याहरणजात्पापात्समुत्पन्नस्य मूक- त्वरोगस्य परिहाराय सुवर्णसरस्वती- मूर्तिदानम्, सरस्वतीरूपनिरूपणच । ३९ ५ लक्ष्मीहरपजापापात् समुत्पन्न- दारिश्यस्य निवारणाय लक्ष्मीमृति- दानम्, लक्ष्मीरूपनिरूपणश्च । १६ समन्त्रकस्याराधनस्वर्णप्रतिमादान- तन्मूर्तिनिरूपणम् । १७ विप्रपीडाजनितदोषोत्थरोगादिनिर- सनाय चन्द्रमूर्तिदानम्, तन्मूर्ति- निर्माणकयनञ्च । १८ भूमिसुतस्य मूर्तिनिर्माणत पूजनदान- विधिकथनम् दानादिफलकथनश्च । १९ सर्वकार्यसिद्धयर्थ बुधमूर्तिप्रदानम, बुधमूर्तिनिरूपणञ्च । २० गुस्वादादिजात्पापात् समुद्भूताना नानाविधाशुभाना नित्यर्थ गुरु- पूर्तिप्रदानम् , गुरुमूर्तिनिरूपणच । २ उक्तरीत्या गणितं विधाय खेचराणा साधनात् पूर्वजन्मनीह जन्मनि च देशजातिवयःसहायादिपरिज्ञानरीति. कथनन् । ३ ३ व्याध्याविक्षेपका सोपपत्ति निरूपणम् । ४ मारतवर्षप्रशंसापूर्वक सावितसूर्यात् प्राग्भवेऽत्र जन्मनि च जीवस्य जन्मदेशपरिज्ञानम् । ५ साधितचन्द्रात प्राग्भवेऽत्र जन्मनि च जातिज्ञानम् । ६ साधितभौमात् जीवन प्राग्भवे इह जन्मनि च यास्ववस्थासुयानि शुभा. शुभकर्माणि विरचितानि तासा बाल्यावस्थामा परिज्ञानम् | साधितबुधात् जीवस्य प्राग्जन्मन्यत्र च स्त्रीपुन्नपुंसकत्वादिज्ञानम् । < साधितगुरोः प्राग्भव अत्र जन्मनि च जीवस्य शुभाशुभकर्मकरणे सहायानां निरूपणम् । १९ ९ सावितशुकात् जीवस्य इह प्रारजन्म- निच श्रद्धालुतथा समाचरितधर्म- ५ " ४० ७ " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । - पृ. विषयाः अ० विषया, " " " " " " २१ प्रमेहरोगनिवृत्तये शुक्रस्य मूर्तेर्दान शुक्रमूर्तिनिरूपणच । २२ सर्यपुत्रस्य शनिश्वरस्य पूजादानविधि- निरूपणम्, शनिर्तिनिरूपणच । २३ राहदानपूजाविधिकथनम् , राहु- मूर्तिनिरूपणच । २४ केतुदानपूजादिविधिवर्णनम् , केतु- मूर्तिनिर्माणप्रकारकथनश्च । २५ इन्द्रनक्षत्रजनितबालकादुत्पत्स्यमान- दुःखपरिहारायेंद्रमूर्तिदानविधेः सम- न्त्रकस्य निरूपणम्,इन्दमूर्ति निर्माण- कथनछ। ४३ ৭ং অদ্রিাণপ্যিানিশা অগ্নি- गर्तिदानम्, अमिमूर्तिनिर्माणञ्च । २७ यमस्वरूपनिर्माणकयनं यमरूप- दानविधिवर्णनश्च । २८ नि:तिरुपनिर्माणकथनम्, निहते- भूर्तिदान विधिवर्णनच । २९ वरुणम्वरूपनिर्माणकथनम् , दरण- मूर्तिदानविधिवर्णनश्च । ३. वायुपीडानिवारणाय वायुमतिनिर्माण- कयनम् , वायुमूर्तिदानविधिश्च । ३१ धनापन्निवारणाय एवेरमूर्तिप्रदान कुबेरमूर्ति निर्माणकथनञ्च । ४५ १२ विप्राङ्गार्टिसनपापनिवारणाय शिव- मूर्तिपूजनदानविधेः समन्त्रकस्य नि- रूपणम् , शिवमनिनिर्माणकथनश्च । ३३ सर्वपापनिवृत्तये पंचवरदानम्, तन्मतिनिर्माणप्रकारवर्गनच । ३६ आकाशस्वरूपनिर्माणकयनम् , आका- शदानकपनव। ४६ ३६ भूमिनिनिर्माणकयनम्, भूमिति- दानाविध । ३६ गौरीस्वाक्पनिर्माणकथनम्, गौरी. मूर्तिदानकपना ४६ ३७ भैरवस्वल्पनिर्माणकथनम् , (भैरव- मूर्तिदानप्र)। ३८ स्कन्दमूर्तिदानकथनम्, स्कन्दस्वाप- निर्माण ३९ वीरभद्रनामो गणस्य मूर्तिदानकथ- नम्, वीरभद्रतिनिर्माण कालपुरपमूर्तिनिर्माणकथनम् , काल- पुरुषस्य समत्रकदानत्रिविनिरूपणम्। ४७ ४१ अपमृत्युविनायगाय कालचकदानम् , फालचक्रनिर्माणप्रकथन च । ४२ चावार्थकादिज्वरपीडानिरमनाय ज्वरमूर्तिदान ज्वरमूर्ति निर्माणमकार- कथनं च। ४३ अ या दानकर्मणि शान्तिके वर परभोपयुक्तब्रह्ममूर्तिनिर्माणकथनम् । ४४ प्राग्भवे स्त्रीहिंसकस्य पुत्रस्त्रीसमुद्र- वारेटनिवारणाय ब्रह्माणीमूर्तिदान, ब्रह्माणीस्वरूपनिर्णयकथन च । १५ त्नीत्यागिनो गर्भहन्तुळ दोष निवृ- त्तये प्रजापतिमूर्तिदानविधिकथनम, प्रजापतिस्वरूपनिर्णयकथन छ । ४६ नानाविधनेत्ररोगनिवृत्त्यर्थ विष्णु- मूर्तिदानविधिकथनम् , विष्णुस्वरूप- निर्णयकथन च । ४७ फामलाख्यनेत्ररोगनिवारणाय गड- मूर्तिदानविधेः कथनं गरुडस्वरूप- निर्माणकथनं च। ४८ वातपितोद्भवरोगनिवारणाय लक्ष्मी- नारायणमूर्तिपूजादानविधिकथनम् , लक्ष्मीनारायणस्वरूपनिर्माणकयन च।" १९ ब्रह्महत्यादिपापनिरसनाय गायत्री- जपसंख्याकथनम् । ४४ ग " " 11 ६० 11 " ·'वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अव विषयाः । विषयाः " " " ५० मोक्षादिकामनासिद्धये गायत्रीजप- विधिसंख्यानिरूपणम् । ५१ जपं कतु स्वयमशक्तस्य ब्राह्मणद्वारा जरकरणम्। ५२ आजन्मोपार्जितविविधतापविना- शाय प्रयुक्तस्य गायत्रीजपस्य नियम- कथनम् । ५३ सर्वपापविशोधनाय गायत्रीमंत्रवत् विष्णुमंत्रजपकथनम् । ५२ ५४ पापमूलमहारिष्टहरमृत्युंजयपूजा• विधानम् । ५५ मृत्युंजयमूर्ति विधाय तदने सर्वा- रिष्टनिरसनाय मृत्युंजयमंत्रजपप्रयोग- कथनम् । ५६ नानाविधकार्यसाधकमृत्युंजयमंत्रान्य. प्रयोगकथनम् । ६३ ५७ त्र्यंबकमंत्रजपदशांशहोमार्य वहि- कुंदादिनिर्माणप्रकारकथनम् । ५८ कलशे मृत्युंजयावाहने द्वारदेवतानां कथनम् , मृत्युंजयदेवताविसर्जनमंत्र- कथनं च। ६९ पूर्वोक्तसांगमृत्युंजयजपप्रयोगस्य फल- निरूपणम् । ६० पापशोधनाय विनिर्दिष्टानां नाना- विधदानानां फलस्याक्षयतासिद्धये द्रव्यमानकयनम् । ६१ सप्तधान्याष्टादशधान्यसप्तौषधीनां विवरणम् । ६२ सर्वोषधिरसषट्कसप्तधातुपंचरत्न- सर्ववातूनां विवरणम् । ६३ दानकर्मण्युपयुक्तानां द्रव्याणां विस्त. रेण देवतानिरूपणम् । १४ भूमिदानप्रकरणे भूमिमानकथनम् । ६५ सर्वदेवतामूर्तिमानकथनम् । ६६ अरविधमूर्तिनिर्माणकथनम् । ६७ पूजनदानादिपु मूर्तिमानकथनम् । ६८ सर्वदेवतानां प्रतिष्टाविधिकथनम् । ६९ देवप्रतिष्ठांगभूतहोमतर्पणादिकथनम् । ५७ ७० शक्तियुक्तमहादेवलक्ष्मीनारायणादीनां मन्त्रकथनम्। ७१ अप्रतिष्ठितदेवतापूजनादौ दोषकथनम् ।" ७२ पंचगव्यपंचामृतकयनम् । ७३ देवतापूजने पुष्पगन्धधूपदीपकथनम् । ७४ उपवीतवस्त्रनवेद्यार्घ्यदानकथनम् । ७५ षोडशोपचारसमर्पणे पुरुषसूक्तमत्र- कथनम्। ७६ दानविधिसाफल्यार्थ संकल्पादिकथनम्।" ७७ सामान्यतःप्रायश्चित्तविहीनानां व्याधि- रूपेण पातकचिह्नकथनम् । ७८ पातकनिरसनाय ब्राह्मणोक्तप्राय- श्चित्तकरणम् , तत्प्रसंगेन ब्राह्मणाना महत्वकथनवा ७९ ब्रह्महत्यागर्भघातक्षत्रमारणैः क्षय- रोगावातिः तस्य निरसनाय प्राय- श्चित्तकथनं च । ८० शूलरोगस्य निरसनार्थ शूलदानम् , नेत्रशूलनिदानं तत्प्रायश्चिकयनं च ।६२ ८१ शीतज्वरादिनिदानम् , अरहपूर्वस- चितपातकप्रायश्चित्तकथन च । ८२ कफश्वासोष्णज्वरपित्तरोगाणां निदान- कथनम्, तत्प्रायश्चितकथनं च । ८३ शोफरोगनिदानम्, तत्प्रायश्चिच- कथनं च। ८४ पाण्डुरोगनिदानम्, तत्प्रायश्चित्त- कयनं च। ८५ शीतोष्णवरच्छिन्नात्रोद्भवरोगनिदा- नम् , तव्यायश्चित्तकयनञ्च । ८६ मस्तकादिषु जायमानत्रणरोगनिदा- नम्, प्रायश्चिचकयनं च । " " " " " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषयाः पृ० । अ० विषयाः पृ० " 1 " + " " " " मासादितं तस्य क्षयरोगसमुत्पति- कथनम, तत्प्रायश्चित्ताभावकथनं च। ७७ १०६ अयोध्यायां समुत्पन्नस्य क्षत्रियाधमस्य युवावस्थायामेव क्षयरोगसंप्राप्तिस्त. प्रायश्चित्तकथनपूर्वकं पूर्वनिदान- कथनम्। १०७ पूर्वजन्मनि कामतो ब्रह्महत्यायां कृतायां स्त्रीदेहमेवानित्य विना प्राय- श्चित्तं क्षयरोगेण मृतिकथनम् । १०८ पुरुषस्य पूर्वजन्मनि स्वसुधातादत्र वधिरत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनं च । १०९ अज्ञानाद् ब्रह्मघातकरणात् स्त्रिया अत्र जन्मनि क्षयरोगपीडा तत्प्राय. श्चित्तकथन। ११० कामतः पूर्वजन्म नि भ्रातृघातानि. प्कृतिरहितमूकत्वसंप्राप्तिकथनम् । १११ नार्याः प्राग्जन्मनि मोहात्कृतस्य कुक्कुटवधस्य दोषेण नासावक्रत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ११२ गंगायाः प्राक्परदेशेशतयोजनसंमिते जातस्य शूदस्य वलवतो धर्मशठस्य सपत्नीकस्य अपुत्रतानिदानकथनम्, तत्प्रायश्चित्तकथनश । ७९ ११३ विराटदेशे जातायाः क्षत्रियकन्यका- या वाल्ये क्षयरोगयुतायाः प्रायश्चित्त- रहितं पुत्रराहित्यनिदानकथनम् । ११४ प्राग्जन्मनि सारिकाहननात स्खलित- वाक्त्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ८० ११५ स्त्रीणामपि सारिकाहननारस्खलित- वाक्त्वं तत्प्रायश्चित्तनिरूपणञ्च । ११६ प्राक् बकहननात्कंठरोगोऽत्र जायते तत्प्रायश्चित्तकथनम् । ११७ स्त्रीणामपि तथैव। " ११८ कस्यचिद्विप्रकुलजस्य उदरगतवात- रोगस्य अक्षिपाण्डूदरादिरोगयुक्तस्य मृतवत्साया भार्यायाः कयं स्थिरगर्म- त्वमिति अरुणप्रश्नः। ११९ मृतवत्सात्वनिदानकथनम्, तत्प्राय- श्चित्तकथनश्च । १२० प्राग्जन्मनि काकघातादन कूर्च- हीनत्वं तप्रायश्चित्तकथनश्च । १२१ काकघातादत्र जन्मनि स्त्रीणां कूर्वोत्पत्तिस्त प्रायश्चित्तकथनञ्च । ८२ १२२ प्रारजन्मनि मक्षितादमल्यादत्र क्रिमिलोदरत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १२३ स्त्रीणामपि तथा। १२४ प्राग्जन्मनि दुष्टस्पर्शे जातेऽपि मोहा- दलभोक्तुः कृशोदरत्वं तत्प्रायश्चित्त- कथनश्च । १२५ स्त्रीणामपि तथैव । १२६ गंगायाः पूर्वमागे द्विजवंशसमुद्भवस्य मृतपुत्रकत्वनिदाननिरूपणं तत्मा- यश्चित्तनिरूपणं च । १२७ पुत्रसंततिहीनाया युवभाव एव क्षय- रोगनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ८३ १२८ पूर्वजन्मन्युच्छिष्टभोजनादत्र राज्यन्ध- त्वं तप्रायश्चित्तश्च । १२९ स्त्रीणामपि तथैव । १३. बिडालोच्छिष्टभोजनाद्राध्यंधत्वं तत्प्रायश्चित्तकयनं च । १३१ स्त्रीणामपि तथैव । १३२ पूर्वजन्मनि चाण्डालीगमनादत्राज- गरत्वं मूढत्वं च तत्प्रायश्चित्तनिरूपण- मपि । ८४ १३३ त्रीणामपि तथैव । १३४ प्रारजन्मनि परान्नविनकारिणामजीर्ण- रोगप्रातिस्तप्रायश्चित्तकथनं च। " " " 17 " " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका। (७) अ. विषयाः पृ० विषया. ९६ " ९२ " " " " " १६१ उत्तमजातिजातस्य वधुसौख्ययुतस्य संपत्समन्वितस्य जातसन्ततिदुःख- निवारणाय प्रायश्चित्तकथनम् । १६२ प्राग्भवे कस्यचिद्धातादस्या तनी शूलरोगस्तत्प्रायश्चित्तकयनञ्च । १६१ पूर्वजन्मनि मित्रघाताहायुरोगस्तव्या- यचित्तवर्णना। १६४ गोत्रपातादा वीणा लूतारोगम- म्प्राप्तिस्तत्प्रायश्चित्तकथनन । १६५ स्नेहहरणात् राजयक्ष्मरोगस्तत्प्राप- श्रित्तकथनश्च । १६३ प्रान्देहे जारमाश्रित्य विषेण पति- मारणादनवालवैधव्यं तत्प्रायश्चित्त च । १६७ पूर्वे देवागारदाहादत्र रक्तातिसाररोग- स्तत्प्रायश्चित्तकथन। ९३ १६८ प्रयागनिकटे देशे जातस्य नाना- मनोरथैः पूर्णस्य धनधान्यसमेतस्य ब्राह्मणस्यापस्माररोगेण पुत्रद्वयमरण. निदान तत्प्रायश्चित्तकथन च । १६९ प्रारभने गर्भपातनपातसादत्र नार्या गर्भपातदुख तत्प्रायश्चित्त च । १७० देवागारदाहानार्या अतीसारपीडा तप्रायश्चित्त च। १७१ प्रारजन्मनि प्रहहत्याकरणादत्र कुष्ठ. रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनं च । १७२ पतिमित्रघातनामार्या वायुरोगपीडा तत्प्रायश्चित्त छ। १७३ प्राग्भये अज्ञानादोतृहत्र्या सूतारोग- पीडा तमायश्चित्तकथन च । १७४ ब्राह्मणकुलोत्पन्नम्य वातपित्तयुतस्य शिरोरोगयुतस्य सुखिनो घीमतो धर्मवत्सलस्य द्विजस्य मार्यायाः काफ. वन्ध्यात्वनिदान तप्रायश्चित्तझयन च !" १७५ देवागारे शकन्मत्रोत्सर्गादत्र जन्मनि गुदरोगस्तत्प्रायश्चित्त च । ९५ १७६ अज्ञानात्त्रीहतुस्त्र जन्मनि कार्य- दौर्बल्यप्राप्तिस्तत्प्रायश्चित्तञ्च । १७७ बालबातिन्या अत्र नार्या अष्टवर्ग- दागेव पुत्रमृतिस्तत्प्रायश्चित्तञ्च । १७८ पुरा ज्ञानवजितनाझगघातादन कुष्ठ- रोगस्तत्मायचित्तञ्च । १७९ प्राग्जन्मनि देवव्यापहारादत्र वायु- पीटा तत्प्रायश्चित्तव। १८० देवागारे पुरा मलमूत्रोसर्गकारिण्या नार्या अत्र जन्मनि गुदरोगमाप्ति- स्तत्प्रायश्चित्तञ्च । १८१ विद्याधनसमन्वितस्य नानाफलाकुश- लम्य विष्णुभक्तिरतस्य प्रयागे ग्रहणे सर्वस्त्वदानात् पुण्यसपाकस्यापि द्विजस्य क्षत्रियागमनात् अन्यजन्मनि विपाशानिकटे धैश्यत्वप्राप्तिः, तस्य वार्धक्ये कट्टरोगस्तत्प्रायश्चित्त छ । १८२ काममोहितः कामात्पतिनता हन्ति तस्थ कार्यरोगेण विना प्रायश्चित्त मृतिकथनम् । १८३ कन्यकावधादस्मिजन्मनि कन्यना- सततिजनन तत्प्रायश्चित्तकथनच । ९७ १८४ नार्याः प्राग्जन्मनि देवव्यापहरणा- दत्र वायुपीडा तत्प्रायश्चित्तायनश्च । १८५ गगायमुनयोर्मध्ये समुत्पन्नस्य क्षत्रि- यस्य कर्मिण उद्यमशालिन, पृष्ठ- रोगनिदानम् । १८६ कमिश्चिदपि पर्वत क्षारकुले समुत्प- नाया राश्या वाल्ये आविव्याधियुत- पुत्रनाशस्य १ निदानकथन तघ्रायश्चित्तकथनश्च । १८७ नामगकुलोपन्नस्य कस्यचित्सदा- चारवतो दयान्वितस्य जयकर्तु- नरस्य माया मृतपुतत्वनिदान- निरूपणम् तप्रायश्चित्तव। " " " , " 1 त्वस्य वार्धक्ये " .

·(८) वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषयाः अ. विषया " " " 17 २०० परगर्भधातिन्या नार्या विशेषतो जलोदरपीडा तव्यायश्चितं च । २०१ पूर्वजन्मनि वादिनो वाविरोधादन मूफर सप्रायवित्तकथनं च । २०२ मुखवर्जितायाः शूद्रयाः पुत्रहीनता- निदान तत्प्रायधिशकयनं च। २०३ प्राग्जन्मनि परनिंदाफरणादन खावा- दत्वं तप्रायश्चित्त च। २०१ पुरा राजवधादत्र नार्याः क्षयरोगेण विना प्रायश्चित्तं मरणकथनम् । २०५ मा तह काविरोधादत्र मूकावप्राप्ति- स्तमायश्चित्तं च। २०६ प्राग्जन्मनि देवताप्रतिमाभंगादन नार्याः सर्वत्राप्रतिष्ठा तत्प्रायवि च । २०७ मथुरामंडले देशे जातस्य धनमान- रूपबहुदेशाधिकारवतो द्विजस्य सन्तानहीनत्वादिकष्टनिदान तत्प्राय - " " १८८ प्रारजन्मनि राजधातादन राजयक्ष्म- रोगस्तप्रायश्चित्तश्च । १८९ पुरा जन्मनि गर्महननादत्र जलोदर- रोगस्तत्प्रायश्चित्तश्च । १९० शतनु निकटे जातस्य द्विजस्य युव. माव एवं पुष्टक्षयनिदान तपाय- श्चित्तं च । १९१ प्राग्वैश्यपल्याः पातिव्रत्यपालनादन्न काश्यां मारीत्वं प्राप्य सुखमोगो. त्तरं सहगमनास्वर्गप्राप्तिः पयुः বিকামাসি । २९२ शूद्रगृह विजभार्यायाः कामसेवनार्थ प्रवेशेनात्र जन्मनि दारुणवातपीडा नन्यायधिवश्य। १९२ नार्या:प्रारजन्मनि गर्भपातादन जलो- दरसोडा त-प्रायश्चित्तत्र । १९४ कामिन्याः प्रार चौर्येण पकफल. मंदसाद राष्ट्रवद्रिगिव मुतपुर्व तप्रायचित्तव १९६ जन्मनि पाहगातादर नार्याः बुटेन मध्ये वयसि पीटा, नाटते नति गउष्टेन विना मायधितं मरणमा १९६ विपाशामिस्ट सप्तशेजनममित देश जन्सस्य बलोनिनो देवतातिथिदूध- ५म परमार्यम्य भागपुरीनन्वनि- दान समापभित्तमायनं च। १९७ जन्मान मन्त्रहारण्याः निमा *जीगरोगरानिमनप्रायभित्त. " " २०८ बातात्रिकशरीरस्य कृशांगस्थ स्वल्प- वृत्तावेजस्य पतिभक्तिपरायणायाः शुभाचारायाः प्रियाया मृतापत्याव. निदान तापायश्चित्तं च । २०९ परनिंदाकरणानायीः खल्वाटत्वदोग- समातिस्तत्प्रायथितन। २१. प्राम्भवे अभक्ष्यपक्षणादन गंडमाला- रोगस्सत्प्रायश्चित्तं च । २११ बुल्धातादनपुनहीनत्वं प्रयागक्षेत्र सततनिवासाख्यप्रायश्चित्तं च । २१२ सभायां ग्राह्मणपक्षवात्तात् जन्मन्यत्र पक्षावातरोगः। २१३ अमयभक्षणानार्या गण्डमालारोग. समायभित्तं च । ११४ गोटजातस्य गर्वका मिशस्य नाना. शाक्ट्रिो वरणीयुनाए पुत्रमंति- १९देदन पत्मनि अग्रनिष्ट मातिए १९ राधा रामग: - नापन " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका। विषयाः अ० विषयाः " २३० रोप्यहरणादस्मिजन्मनि चित्रपुष्ट- प्राप्तिस्तत्प्रायश्चित्तश्च । २३१ सिंवोः पश्चिममागे नानामोगसम- वितस्य पुत्रत्रीसहितस्य म्लेच्छस्य नृपतेः पञ्चाशेऽब्देऽरिष्टप्राप्तिस्त- य. वित्तकथनं च । २३२ पूर्वजन्मनि पुरुषमन्य रममाणाया नार्या अत्रोन्मादरोगस्तत्प्रायश्चित्तञ्च । २३३ अपुहरगादत्र श्लेष्मरोगप्रातिस्तत्माय- ११. २३४ पत्यो विद्यमानेऽपि जारादर्भधारण- तोऽत्र गर्भधारणामावस्तत्प्रायश्चि- " " श्चित्तञ्च । " " २२० मेरोः 1 " हीनस्य क्षयरोगनिदान तपाय- श्चित्तश्च । २१५ प्रारमवे सुरापानादत्र मूत्रकृच्छ्ररोग. स्तत्प्रायश्चित्तकपनञ्च । २१६ पापाक्रांतेमहीतले दुष्टक्षत्रविधाताय मथुरायां हरेखतारः । २१७ स्वर्णापहरणादन पुनखित्वं तत्माय- श्चित्तन। २१८ राहो घातादत्र नार्या राजयक्ष्मरोग- संभवस्तत्प्रायश्चित्तं च । २१९ निरपराचिनो वैश्यस्य हननाद्रता- बुंदरोगप्राप्तिस्तत्प्रायश्चित्तं च । समागताया मथुरामंडले प्राप्ताया नार्या अत्र अद्भुतकार्याणि कृत्वा पुनः स्वस्थान प्रापपाकथनम् । २२१ अन्यजन्मनि वैश्यहननादत्र रक्ता- र्बुदरोगः । २२२ पुराभवे सुरापानान्नार्या अत्र भूत्र- कृच्छ्ररोगस्तत्प्रायश्चित्तं च। २२३ कस्यचिद्विजस्य कासश्वासादितस्य कृषिवाणिज्याभ्यां क्रयविक्रयकारिणो- उपस्माररोगप्राप्तिस्तत्प्रायश्चित्त च। १०७ २२४ ब्राह्मण्याः सुरापानादत्र प्रदररोग- स्तत्प्रायश्चित्तं च। १०८ २२५ पौनःपुन्यन प्रारजन्मनि सुरापाना. सप्तजन्मपयतमूत्रकृच्छ्रेण मृत्युरज्ञा- नतः करणे तत्प्रायश्चित्तं च । २२६ सारस्वतदेशे समुत्पन्नायाः क्षत्रियायाः युवमा क्षयरोगरतत्यायश्चित्तं च । २२७ बलोकर्षात्परस्त्रीसामनया अत्र यौतने उन्मादरोगस्तत्प्रायश्चित्तं च । २२८ परस्वर्णापहरणादन नार्याः नुनख- रोगस्तत्प्रायश्चित्तं च । २२९ वैश्यहव्या नार्या अवार्युदरोग. प्राप्तिस्तप्रायश्चित्तं च । १०९ " २३५ आखेटं बिना हस्तिघातादन सर्व- कार्येष्वसिद्रिकथनम् । २३६ अपहरणादस्मिन् जन्मनि श्लेष्म- रोगस्तत्प्रायश्चित्तश्च । २३७ विप्रवंशे समुन्पन्नस्य किंचिद्रोग- समन्वितस्योदरातिमतो नार्या मृत. पुत्रत्व निदानकथन तत्प्रायश्चित्तश्च । २३८ ताम्रहारिण्या अस्मिञ्जन्मनि औटुव- राख्यरोगस्त प्रायश्चित्तञ्च । २३९ आसन्ना उजामांसमक्षणादत्र जन्मनि गर्भधारणामावस्तव्यायश्चि- " " २४० मृगयायां गजराजवधादस्मिञ्जन्मनि मजचर्मरोगस्त प्रायश्चित्तश्च । २४१ परसिद्धानहरणादन जन्मनि मूल- रोगप्राप्तिस्तप्रायश्चित्तश्च । २४२ यमुनातटे समुत्पन्नस्य चारणस्य गोचमायश्चित्ताकरणे पष्टिमित वर्षऽरिएप्रानिकथनम् । २४३ शतनिकटे निवसतो बलात्कारण मूदकन्यादूषणकर्तुःशूदस्य पण्डव- कथनम् । 19 " २ ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषया. अ० विषयाः " " " " २४४ मार्ग परलुटनादन जन्मनि पादरोग- स्तत्प्रायश्चित्त। २४५ पर्वतमागे जातस्य वामनत्य सन्मन- परस्य राजसन्मानदतो महोगस्य क्षत्रियस्य पुत्रहीनत्वनिदान तत्प्रा- यचित्तश्च। २४६ क्षात्रवासमुद्भवस्य गुल्माधुदर- पीडितस्य द्विार्यस्य निष्फलव्यापा- रस्य स्त्रीगमस्थिरीभवनोपायकपनम् । ११२ २४७ पैश्यांगनाया नानाविभूतिपशुसुख- भोगयुताया घर्षत्रयपर्यंत गर्ममोदन- दुःखाकुलत्व तत्प्रायश्चितकथन छ । ११४ २४८ विपाशानिकटदेशे समुत्पन्नस्य दि. जस्य बन्नीधनप्तयुक्लस्य जातधुन- विहीन वनिदान तत्प्रायश्चित्तकथ- नचा २४९ पूर्वजन्मन्यजाननादनाविकागत्र तमायश्चित्तकयन च। २५० पूर्व लोहहरणादर जन्मनि वराङ्गा- गयरोपीडा त प्रायधित च । २५१ राजकुलमाया विलासानुपभुध सर्व- युटुवाताना मरणविलोकनदुखा- अनुभवः । २५२ पूरा अजमुतपातादन नार्या अगा- पिकावतप्रायभित्त च । ११६ २५३ मामये लोहहाणाश्त्र नार्या वर्ष- राङ्गान्धितव सप्रायदित च। २५. मोहा प्राण्यावधीनारी अजासाऽत्रा- विगीतप्रायश्चितच २९५ साली पप गुल्मवादामफ. २ धनधान्पसमन्विताय नारोप- पुनस्यार पुमनतिराहि पनिदान २५६ माधुरमडले जातायाः सुखदु.. समानालायाः क्षनियत्रियो जात- सततिनाशनिदान तत्प्रायश्चित्त च । ११७ २५७ पुरा जन्मनि शुनोवधान चनपाद- रोगस्त प्रायश्चित्तकथनं च । २५८ प्राग्भवे शूदधाताहन्तपातनरोग- निरूपण तत्प्रायश्चित्त च । ११८ २९९ शुनो वयानारीणाम् अस्मिजन्मनि चक्रपादरोगस्तत्प्रायश्चित्त च । २६. शूद्रघातादत्र नार्या दन्तपातनज. रोगस्ताप्रायश्चित्तकथन छ । २६१ गोदावरीतीरे जातस्य शद्रस्य पूर्व धनिनो मध्येऽन्ते च दुःखिनो मध्यमवर्णस्य जातपुत्रविनाशनिदान तव्यायश्चितकथन च। २६२ पूर्वजन्मनि बनधातादत्र बभ्रमडल- रोगपीडा तत्प्रायश्चित्त च। २१३ पूर्व ननाविधनीवाश्रयवानदाहादत्र नार्या सूदया जातसततिहीनरव रोगश्च तूनिवृत्तये प्रायश्चित्त- कथन । २६४ पूर्व शशघातादन कुजबर्णत्व तत्प्रा- यश्चित्तकथनं च। २६५ स्वपल्याः पण्यस्नीकर्मत उपजी- बनादस्मिअन्मनि पढाव ताप्राय- चित्ताभावश्च। २६६ पूर्व मलयातादः जन्मनि बभ्रु. मइलाख्यरोगस्तरप्रायश्चित्तकपनं च। २६७ क्षात्रधुले जातस्योदगर्तियुतस्य कटिस्टोरवंशेषु बाल्ये प्रहणीगद- युतस्य मायाः सन्ततिहीनरत शिरप्रायचित्त च। २६८ गामपि तया । " 1 " " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ. विषया अ० विषया " 17 " २६९ प्राम्जन्मनि दिवामीतातादत्र पाण्ड- रोगस्तत्प्रायधित्तकपन। २७० गगाया प्राक्परदेो जानस्य शूद्रस्य अपुत्रत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तश्च । २७१ शतद्रो पूर्वमागे क्षत्रकुलोत्पन्नस्य मातृमित्रधनयुतस्य सौम्यस्य स्त्री- ययुतस्य नार्या मृतप्रजननिदान तग्रायश्रित्तञ्च । १२२ २७२ कुरक्षेत्रायाम्ये जातस्य धेश्यकुल- जम्य यापुत्रीममन्वितस्य सातपुत्र- विहीनत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तक । २७३ पचनददेशनमुत्पन्नम्प द्विजस्य पित्ता विकस्येष्टमनोरथहीनम्य पुत्रसतति. दु खनिदान त प्रायश्चित्तञ्च । २७४ ऐरावतीनिरुटे विशयोजनान्तदेशे जातम्य धेश्यम्य मनोदु खसमन्वितस्य यौवन एव नेत्ररोगस्तत्प्रायश्चित्तञ्च । १२४ २७५ गगाया सप्तयोननसमितपश्चिममागे जातभ्य वणिसुतस्य जातमतति- नाशनिटान तव्यायश्चित्त च । २७६ कुरुजागले जातस्य ब्राह्मगस्य शिशु- नागनिदान तत्प्रायश्चित्त च । २७७ अतद्रो समीपे वदिषु जातस्य गौरस्य अद्धान्त्रितस्य मार्याया गर्भधारणा- मारनिदान त प्रायश्चित्त च । १२६ २७८ शतद्रो पूर्वमागे जातस्य शून्य पूर्व- जमान ग्रामगीगमनदोषस्यापनम् । २७९ पूर्वन द्रव्यहरणादस्मिन्देहे गरगह- रोगम्न प्रायश्चित्त । २८० भोजनसमये चाण्डारवच श्रवगा- पित्तोटेकपा दुरत्वरोगन प्रायश्चित्त च ।" २८१ पुरा खरकाकादिमानमभुगादा कोट- रोगस्तमापक्षिच च। २८२ अनिर्दशायागो पय पाने म्फोटरोग. स्तत्प्रायश्चित्त । १२८ २८३ स्वामिद्रोहाद् देवब्राह्मणधनहरणाचा- स्मिजन्मनि वातरोगस्तत्प्रायश्चित्त- कथन च। २८४ सवर्णागमनाद् वातरक्तरोग स्शुन- गृजनतालफलाशनाद्वातपित्तरोग- स्तत्प्रायश्चित्तायन च । २८५ पैयशास्त्रमदादौषधमन्यया कृत्वा प्रयु- धानस्य रक्तपित्तरोगस्तत्प्रायश्चित्त- कथन वा १२९ २८६ पुहरणादत्र श्लेमरोगस्तप्रायचित्त- कथन च। २८७ धूर्तताकरणादत्रापस्माररोगत प्राप- चित्तरूयन च । २८८ नागहरणाच्छीर्षरोगम्त प्रायश्चित्तकय- नम्, गुरूपरोधाच्छीर्षरोगस्त प्राय- चित्तकथनन,प्रचारिणो भिन्नपात्र- मोनने शिरोरोगस्तमायश्चित्त च । २८९ धर्मकर्माण्युपक्रम्य मध्ये तत्यागात्पूति- चारोगत्तत्मायश्चित्त च । २९० पकानहरणाजिदारोगस्तप्रायश्चित्त- कथन च। २९१ आमानहरणादन्तपीडारोगस्तव्याय वित्तसयन च। २९२ परेषा निटुवचनात्खरोतिहास्यकर- णाच मूकब तप्रायश्चित्तव। २९३ रवगम्यायहरणात् माणाधिपागि- शीर्गवरम्वर वरोगग्नप्रायश्चित्त- कयन च। २९४ कुरइटहननावनासिकार तत्वाय. चित्तबा २९५ देवहिजगृहे मनपुरीपरगाइरोग- स्तम्मायश्टिायन " " " ·वृत कविपाकविषयानुक्रमणिका । विश्याः पृ० अ. विषया. " २९६ प्राममनि अमातापाष्टरोग- स्तुत्प्रायश्रित्तस्यन च। २९७ शुविकारहरमादुदरगुल्मरोगस्त प्रा- यधितनिरूपगचा २९८ गर्भपातनावप्लीहाजलोदररोग- म्त प्रायधित्तकथन । २९१ मन्दाग्निरोगनपानकनिरूपण तप्रायश्चित्तकपन । ३०० बेदाग्ययनसमये गुरगा अननुयानस्य प्रहनिबजट वनप्रानिम्न प्रायधि- 1 " वर्णनम् । मतिमतो रत्नच्यान्वितस्य धर्मशास्त्र. क्रियाहीनन्वनिदान तत्प्रायश्चित्त- कथनचा ३११ नर्मदात्तटे जाताया राजमन्याया यवन्या महाविभूतियुतायाः पुत्रपात- बिहीनाया: पूर्वापरजन्मकथनम् । ३१२ सिंधुमडले रम्यपर्वते जातस्य मुखै- श्वर्यधनान्वितस्य पढन्वनिदान तत्प्रा- यधित्तकथन च । ३१३ पुष्करात्प्राक् परदेश जातस्य महाभूमि- भुजा म्लेच्छाना वशे समुत्पन्नस्य प्राक्परलोकनिर्णयकथनम् । ३१४ मा सहानुगामिनीना नारीणा गति. १४४ ३१५ कामती ब्रह्महत्याकरणारक्षयरोगो जन्मश्यात्पापमुक्तिकथन च । ३१९ पूर्वजन्मन्यज्ञानतो ब्रह्मयातेऽपि क्षय. रोगस्त-प्रायश्चित्तकथन च । ३१७ कम्पचिन्महासाधोश्वारुवर्णम्य द्विजस्य स्वाचारकुलधर्मस्प भार्यायाः पाति- मयपराया तुहीन वनिदान तत्प्राय- मित्ताधन च। २१८ मार सीमावाद ग्रामगातार क्षत्रि- यवमासाद्य जीवस्य पुरमरणोत्तर क्षप- रोगंग स्वमरणथनमः। २१९ अयोयानिधीशे सम्पन्नम्प पश्यस्य गौरवगम्य दसम्य महापामगो युक्. माय भयोगमानिनिदानकायनं त. मायभित्तकायन । १२. कामान् जन्मनि अपगतान ६०१ मारोगजनकपातकस्यन नपायधित न १०२ धारदारीगमनामहरोतममातिम्त- मापभिटकपन । १.२ मा सुगमने गिनारायाचलीगमने मानसरोग्य, ममामन त प्राय. दिन मायनम् । १०४ गुदगोगजनकटोरकपन नमाय- घिनरूपन च। १.६ ग्रामरणाशीमाररोगन- 'प्रामायन २, हरियाग- " " " १.नापानात समाभित. १.ir मानापन मा. " 1. Imageमोरनजनित. न माविलापन र । WI-farme| ११. १. मनमा । गोरस मा. समापन । १२९ ममताममनि मावियरोग- ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ० विषयाः पृ० अ. विषया पृ० " " " " " " " " ३२२ पुरा अज्ञ नतो ब्रह्मनातादत्र नार्या. क्षयरोगप्राप्तिम्तत्प्रायश्चित्तकथन च । १४८ ३२३ प्राजन्मनि मोहाकुक्कुटघातादत्र नार्या नासावक्रत्वरोगस्त..यथित्तकथन वा ३२४ गगापा प्रापरदेशे जातस्य शूद्रस्य अपुत्रत्व निदान तत्प्रायश्चित्तकथन च । ३२५ विराटदेशे जाताया क्षत्रियाया वाल्ये क्षयरोगयुताया अनपत्याया पूर्ववृत्त- कथन तस्या विना प्रायश्चित्त त्रयो- विशे वर्षे मरणनिरूपण च । ३२६ पूर्व जन्मनि सारिकापातादत्र जन्मति स्खलितवाक्व तप्रायचित्त च । ३२७ स्त्रीणामपि तथा। ३२८ चपातादत्र जन्मनि लम्बकण्ठत्व तप्रायधित्त च। ३२९ स्त्रीणामपि तथा। ३३० कस्यचिद्विजकुलजस्य धामष्ठस्य वित्त. वतो गुल्मादिवातरोगयुतस्य शीर्ष- पीडायुतस्य भार्याया मृतवत्सास्व- निदान तत्प्रायचित्तकथन च । ३३१ पूर्वजन्मनि काकवातादत्र कूर्चहीनत्व तत्प्रायश्चित्त च । ३३२ स्त्रीणामपि तथा । ३३३ पूर्वमा अभक्ष्यमक्षणादन कमि. लोदरत्व तत्प्रायश्चित्तकथन च । ३३४ स्त्रीणामपि तथा । ३३५ दुष्टस्पृष्टपदार्थभक्षणादन जमनि कृशोदरत्वरोगस्त प्रायश्चित्त च । १३६ स्त्रीगामपि तया । ३३७ गगापूर्वभागे जातम्य द्विजस्य बन्धु- स्त्रीसोरययुतस्य भार्याया गर्भ- दोपनिदान तत्प्रापचित्तकपन च । ३३८ कस्याथितिजमाया. पुनसतति- हीनाया क्षयरोगनिदान तत्माय- वित्त च। ३३९ पूर्वजन्मनि श्वोच्छिष्टमक्षणादात्र्य- धत्व तत्प्रायश्चित्तकथन च । ३४० स्त्रीणामपि तथा । ३४१ विडालोच्छिष्टमोजनादपि रात्र्यधरल तत्प्रायश्चित्तकथन च। ३४२ स्त्रीणामपि तथा । १५२ ३४३ चाढालीगमनादजगरव मूढत्व च तत्प्रायश्चित्तनिरूपणमपि । ११४ स्त्रीणामपि तथा । २४५ पूर्वमा परान्नविष्टकरणादत्र जन्मनि अजीर्णरोगस्तरप्रायश्चित्तकाथन च । ३४६ स्त्रीणामपि तथा । ३४७ द्विजालोत्पन्नस्य धर्मवत्सलस्य कि. रासदगुकण्ट्वादिरोगयुतस्य भार्याप. वातव्ययायुताया मृतवत्सावप्रक्ष । ३४८ पूर्वाच्यायोक्तद्विजभार्याया मृतवत्सा- त्वनिदान तत्मायचित्तकथन च । ३४९ प्रारजन्मनि ब्राह्मणघातार्थ विषदाना- दन उदिरोगेण विना प्रायश्चित्त मृत्युकयनम् । ३५० वीणामपि तथा । ३५१ द्विजेतराय विषदानादपि छर्दिरोग- पीडा तप्रायश्चित्कथनम् । ३५२ कामतो प्रातृवाते विना प्रायचित्त मूकवम् । २६३ पञ्चनददेश जाताया मुीश्चर्य- समन्विताया यवन्या पुनमननि- राहित्यनिदान तप्रायचित्तकपन च । १५४ देवदन्यापहरणादन जमनि पाहु- रोगप्रनिम्तत्यापधिच च । " " " " " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका। अ० विषयाः विषयाः " 1" " " " " १ ३५५ कम्मैचिदपि पूर्वभवे विषदानान्नार्या अत्रजन्मनि उर्दीरोगस्तत्प्रायश्चित्त च।१५५ १५६ गाया दशयोजनसमित क्षत्रियकुले जातस्य वहुकन्यायुतस्य जातपुत्रमृति. निदान तत्प्रायश्चित्तनिरूपण च । ३५७ पूर्व व्यभिचारेण नरकयातना उप- मुख्य पुनरत्र व्यभिचाररतायाः कागीनिवासप्रायश्चित्तकथन च । ३५८ प्रापजन्मनि द्विजवचनादत्रापस्मार- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथन च । ३५९ पूर्वभवे भ्रातृधाताटन जन्मनि नार्या मूकत्व त प्रायश्चित्तकथन च । २६० क्षत्रिरम्य अक्षिप्रपीडितस्य पूर्वजन्मनि देवव्यापारणादिशे वर्षे व्यतीते दहभगम्त प्रायश्चित्त च । ३६१ सईन्नेहहरणादन जन्मनि क्षयरोग- प्रानिस्तन्यायधित्तकथन च । ३६२ पूर्व ब्रह्मवादरतम्प पतियताया मार्यायाः पतिदोषात् मानुषत्व तस्माच्छिव. लोकप्रातिश्च । ३६३ प्रान्ममेऽज्ञानादातृवधकारिण्या मूक- व तत्प्रायश्रित्तनिरूपण च । ३६४ पूर्व यम्पचिदपि वचनान्नार्या अप. स्माररोगस्त प्रायश्चित्तवर्णन च । २६९ कम्पविद् प्रामगस्य उदरे वायु- रोगयुतप शिर.पीडायुतस्य माया मृनवसावनिदान तत्प्रायश्चित च। १६६ जन्मनि रोहहरणानार्याः क्षय- गेगमप्रायभिचायनं च । १६. मिव पौन लोकवचनादगाप- माररोगन प्रायमित्तं । १९८ स्वर्गहरगातार्याः मुवर्णकारीचं तर पुरामाणे प्रायश्चित्तरपनं २ । २६९ अन्नहरणादजीर्णरोगस्तत्प्रायश्चित्त- कथन च। ३७० प्राग्जन्मनि मोहतो भ्रातृवातादत्र नार्या मूकत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ३७१ पूर्वजन्मनि बालघातादन मृतपुत्र- त्व तत्प्रायश्चितकथनं च । ३७२ पुत्रपौत्रधनधान्यगजाश्वोष्टवाहनादि- युताया यवन्याः पूर्ववृत्तकथनम् । ३७३ कस्यचिसर्वविद्याविशारदस्य धनपुत्र- युतस्य द्विजस्य क्षयरोगनिटानं तप्रायश्चितकथन च। ३७४ कुरुक्षेत्राशयोजनोत्तरमागे जातस्य क्षत्रियस्य शोमनत्रीभृत्यसुखैश्वर्य- नानावाहनभोगभुजो जातपुत्रविनाश- निदानकथन तत्प्रायश्चित्त च । ३७५ सर्वपापविशोधनप्रायश्चित्तम् । १६० ३७६ तीर्थमार्गे ब्राह्मणलुठनादनलब्ध- ब्राह्मणमरणे राज्ञः पुत्रामावस्तत्माय- श्चित्तकथन च। ३७७ पूर्वजन्मनि उल्कघातान्नार्याः पाण्डु- रोगोऽत्र जन्मनि तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ३७८ लोहितनदसमीपे रम्यस्थलदेशे जातस्य प्रियाधनबुद्धियुतस्य द्विजस्य मनोदुःखनिदान तत्प्रायश्चित्त च । ३७९ सर्वरोगनिवारणाय परमायुःकामस्य सान्तिपुष्टिकरप्रयोगकथनम् । ३८० खेहहरणादन जन्मनि राजयक्ष्मरोग- स्तत्प्रायश्चित्तकयनं च । ३८१ प्राम्पवे जाराश्रयेण विषदानास्पति- ध्या नार्या अन वात्य एव विधवावं सत्यायधिचकयनं च । ३८२ पुरा देवामारदाहादन रक्तातिसार- रोगस्तमायश्चित्तकपनक्ष। " " " " " " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका। (१५) अ० विषया 1 अ० विषया पृ० " " " " ३८३ प्रयागनिकटे जातस्य सर्वशास्त्रार्थको- विदस्य विविधधनधान्ययुतस्य द्विज- स्य सततिदु खनिदान तत्प्रायश्चित्तथा १६२ ३८४ प्राग्जन्मनि गर्भपातनपापानार्या अत्र गर्भपातदु ख तत्प्रायश्चित्त च। ३८५ प्राग्देवागारदाहका नार्या अमा- तीसारपीडा तत्प्रायश्चित्त च । ३८६ पूर्वजन्मनि पतिमित्रघातादत्र नार्या वायुरोगपीडा तत्प्रायश्चित्त च । ३८७ पुरा अज्ञानाद्वोत्रघातकरणे नार्या अन टुतारोगपीडा त प्रायश्चित्त च । ३८८ अल्पद्रव्यस्य पित्तवायुपीडितस्य सह- त्तस्य सुखिनो द्विजस्य शुभाचारा- या भार्या या काकवन्ध्यात्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकथन च । ३८९ पूर्वजन्मनि देवतागृहे शकृन्मत्रकर्तु- गुंदरोगार्तिस्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १६४ ३९० अज्ञानात्पूर्वजन्मनि स्त्रीधातकस्य बलनाशकार्यरोगस्तत्प्रायश्चित्त- कथनव। ३९१ प्राग्मवे वालमातिन्या अत्राटवर्षा- दर्वाक् बालमरण तत्प्रायश्चित्त च । ३९२ ब्राह्मणवातादत्र कुष्ठरोगस्तत्प्राप- चित्तकथन च। ३९३ देवगव्यहरणादन जन्मनि वायुपीडा तस्मायचित्तनिरूपण च । ३९४ देवागारे भूवपुरीपोत्सर्गादन नार्या गुदरोगस्तत्प्रायश्चित्तकयन च । ३९५ विपाशानिकटे सप्तयोजनरे जात- स्य क्षत्रियाधमस्य सर्वसौरययुतस्य वार्धक्ये फण्डुरोगनिदान तत्प्राय- थित ध। ३९६ कामासाध्वीश्रीवासस्पेह जन्मनि कार्यरोगेण मरणकयनम् । ३९७ पूर्वमवे कन्यावधादन कन्याप्रजत्व तत्प्रायश्चित्तकथन च। ३९८ देवद्रव्यापहरणादन नार्या वातपीडा तप्रायश्चित्तकथन च। ३९९ पूर्वजन्मनि ब्राह्मणलटनात्तन्मरणे अत्र जन्मनि क्षत्रियस्य कुष्टरोगस्त- व्यायश्चित्तकथन च। ४०० क्षात्रकुले समुत्पन्नाया पतिप्रिय- रताया सुखैश्वर्ययुताया वार्धक्ये पुन- वर्जननिदान तत्प्रायश्चित्तकथन च । ४०१ विप्रकुलजस्य सदाचारवतो ढया- नियमतत्परस्य क्रयविक्रयकर्तुर्भा- र्याया पतिमक्तिपरायणाया मृतपुनत्व- निदान तत्प्रायश्चित्तकथन च । ४०२ राजवातादन राजयक्ष्मरोगस्तत्माय- चित्तकथन च। ४.३ पुरा गर्भपातनादन जन्मनि जलोदर- रोगस्त प्रायश्रित्तकयन च । १६२ ५०४ शतनिकटे जातस्य द्विजस्य वेदा. भ्यामकरणात्सष्टक्षयप्रातिस्तलि दानकथनपूर्वक प्रायश्चित्तकथन च । ४०५ काश्या पातिनत्यपराया सर्वमारय- युताया भर्तृतोषिण्या सदतिकथन पूर्ववृत्तकथन च । ४०६ पूर्व शूदगृहाश्रिताश्वहननेऽन्न वात- रोगपीडा तत्प्रायश्चित्तकथन च । १६० ४०७ प्राकू स्वगर्मपातनेनान जलोदररोग- पीडा तत्प्रायश्चित्तफयन च । ४०८ पूर्वजन्मनि मक्षणाय फलचौर्य- कारिण्या नार्या अर अष्टवर्षादात पुत्रनिधन तप्रायश्चित्तकयन च । ४.९ पूर्व ब्रालगयातादत्र जमनि तस्मि- नेव वयनि पुष्टरोगेण मृति । " " " " " " " " ·(१६) पृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका। विषया अ. विषया. पृ० " " " अत्र " " ४१० विपाशानिकटदशे जातस्य शूदस्य नातृपुत्रविहीनन्वनिदान तत्प्राय- थित्त च। ४११ पूर्वजन्मनि परान्नहरणादन देहे नार्या अजीर्णरोगस्तत्प्रायश्चित्त च । ४१२ देवागारे परस्थापिता मूर्ति भक्त्वासर्व- जाप्रतिष्ठाप्राप्तिम्त प्रायश्चित्तकथन च । ४१३ मोहादानवधे कृतेऽत्र राजयक्ष्मपीडा तत्प्रायश्चित्तकथन च । ४१४ पूर्वमरे परगणा परतनेऽत्र जलोदर- पीडा तत्प्रायश्चित्तकथन च । ४१५ पूर्वजन्मनि वादिना वास्विरोपेनात्र मूक व तत्प्रायश्चित्तकथन च । १७१ ४१६ पुरा सपत्नीगर्भपातनादन नार्या. झूहदेहगताया मर्ददु खादिताया सुनामावस्त प्रायश्चित्तकथन च । ११७ पूर्व राजवपादन नार्यास्तस्मिन्काले क्षयरोगपीटा तप्रायथित्तकथन च। ४१८ प्राग्मो परनिंदाकर्नु प्रायश्चित्त- कथनम्। ४१९ पूर्वभय माविरोधिनी र मूका भवति त प्रायश्रित्तरथनम् । ४२० पूर्वमेवे देवागारस्थितमूर्तिभेदनाना- यो अत्र प्रतिष्ठामावस्तत्प्रायचित्त- फ्धन च। १२१ प्राजन्मनि हिजद्रव्यापहारादम्मिन् मवे मुमपत्रीमुमोजिमतम्य मन्तान- मुग्यहीन व सत्प्रायश्चित्तक । १७१ ४२२ वागाधिषशरीरम्य क्षामागस्य नेत्र- तोदयुनम्य विजकुलोपनस्य माया. पनिनियुताया मृतार पवनिदान मद्रायधिनापना १२. मोगनिदापरणेऽष नार्या. रियादव सप्रायधिन । ४२४ प्राग्जन्मनि समक्ष्यभक्षणादर जन्मनि गठमालारोगस्त प्रायश्चित्तकथन च । १७३ ४२५ पुरा उलयातिन्या अत्र संकरोत्पन्ना- या धनपुत्रहीन तप्रायश्चित्त- कथन च । ४२६ पूर्वमवे अभक्ष्यभक्षणान्नार्या अत्र गट- मालारोगस्तत्प्रायश्चित्तकथन च । ४२७ ब्राह्मणार्थ ब्राह्मणहननादन जन्मनि पुत्रसततिरहितस्य क्षयरोगस्तत्याय- थित्तकथन च १७४ ४२८ पूर्व विनाऽपराध परपक्षयातिन्या नार्या पक्षधातरोगस्तत्प्रायश्चित्त- कथन च। ४२९ पूर्वजन्मनि मुरायालिविधाया. पानात् जन्मन्यत्र मूत्रकृच्छ्ररोगत पीडा तत्प्रायश्चित्तकथन च । ४२० मयुराया जातविष्ण्वस्तारकथनम् । १७५ ४३१ पूवभवे स्वर्गापहरणादत्र फुनखिल्य तत्प्रायश्चित्तकथन च । ४३२ पुराभव राजघातकारिण्या नार्या बात तस्मिन्वयसि राजयक्ष्मरोगस्तत्प्राय- चित्तकथन च । ४३३ पुरामवे अनागस वैश्य हत्वा अन रक्ताचुदरोगत पीडन तप्राय- श्चितकथन च। ४३४ मेरो समागताना मथुरामडराजाना प्रशसासमन्वित पुनस्तव गमनम् । ४३५ अन्यजन्मनि मोहाद्वेश्यघातेनान रक्तानुदरोगपीडन तत्प्रायश्चित्त- फधन च। ४३६ पूर्वज मुनि मुरापार " " " " " " " - अन " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । (१७) स० विषयाः पृ० विषयाः पृ० " " " " ४३७ कस्यचिद्विप्रस्याल्पवित्तस्य कासवा- सोदरपीडायुतस्य क्रयविक्रयकर्तुः प्रियायाः स्ववाक्यप्रतिपादिन्यारजो- ा पीडिताया अपत्यमृतिनिदानं तत्प्रायश्चित्तकथनं च। १७६ ४३८ मोहात्प्राग्जन्मनि सुरापानादत्र जन्मनि नायीः प्रदररोगपीडा तन्नि- रसनाय प्रायश्चित्तकथनच । १७७ ४३९ पुराभवे त्रिविधसुरापानादस्मिञ्जन्म- नि मूत्रावरोधरोगेण मृत्युप्राप्तिः, सप्तमे जन्मनि सान्तपनाख्यप्राय- श्चित्तकयनं प्रतिजन्मनि सुरापान- चिह्नकथनं च । ४४० प्राग्भवे अकामता घेश्यवधादन नार्या रक्तार्बुदरोगस्तत्प्रायश्चित्त- फयन च । ४४१ प्राग्जन्मनि कंठपाशादिसंभवदुम्तर. पापादत्र क्षयरोगस्तत्प्रायश्चित्त- कयनं च। ४ ४२.पूर्वजन्मनि बलोत्कर्षणात् परस्त्री- कामिनोऽत्रोन्मादरोगस्तत्प्रायश्चित्त. कथनं च। ४४३ पुरा परद्रव्यापहारादत्र नार्याः धुन- खत्वरोगस्तप्रायश्चित्तकयनं च । ४४४ पूर्वमवे वैश्यहननादत्र नार्या रक्ता- बुदरोगपीडा तत्प्रायश्चित्तकथनं च । १७८ ४४५ पूर्वमवे रौप्यहरणादन चित्रपुष्टस्त- प्रायश्चित्तं च। ४४१ सिंधोः पश्चिममागे शतयोजनसंमित म्लेप्रदेशे समुद्भवस्य यवनस्य राजश्चर्पभोगिनः पवाशेऽन्देऽरिष्ट- प्राप्तिनिदान तन्प्रायश्चित्तमपनं च । ४४७ पुराभवे परपुरुषेण रतौ कृतायामत्र नार्या उन्मादरोगरतत्प्रायश्चित्त- कयनं च। ४४८ पत्यो पुत्रे च विद्यमाने जारादर्भ- धारणे अत्र नार्याः शूद्या गर्मधारणा- मावस्तत्प्रायश्चित्तकथनं च । १७९ ४४९ मृगयां विना हस्तिमारणे अत्र जन्मनि सर्वकार्येष्वसिद्धिस्तत्प्रायश्चित्तं च । ४५० बलोत्कर्षेण ब्राह्मणीगमनादत्रोन्माद- रोगस्तप्रायश्चित्तकयनं च । ४५१ पूर्वजन्मनि मुहरणादत्र श्लेष्मरोग- स्तमायधित्तकथनं च । ४९२ धनधान्यसम्पन्नस्य द्विजस्योदराति- मतो वहुकन्यस्य भार्याया मृतपुत्र- स्वनिटानं तप्रायश्चित्तकथनं च । ४९३ पूर्वजन्मनि ताम्रहरणादत्रौचररोग- स्तत्प्रायश्चित्तकयनं च । ४५४ आसन्नप्रसवाजावधादन जन्मनि नार्या गर्भधारणाभावः तत्यायश्चित्त- कथनश्च । ४५५ पूर्वजन्मनि परसिद्वानहरणादन मल- रोगपीडा तत्प्रायश्चित्तकथन च । १८१ ४५६ नेत्ररोगार्दितस्य जातसंततिनाश- निदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ४५७ पूर्वमवे रीन्यपहारकस्यात पिंगलाक्षय तप्रायश्रित्तकथनं च । १८२ ४५८ पूर्वजन्मनि खरहननादत्र सररोमत्व तत्प्रापधित्तकथनं च। ४५९ प्राग् गर्भपुष्टयर्यमंडभक्षणादन मंगर- जाती समुपद्य न गर्भधारण तप्रायभित्तकथनं च। ४६० पूर्वमवे खरहननादत्र नार्या अपि सररोमन्वं तत्मापश्चित्तकपनं च । " " " " " 11 ·(१८) वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषयाः ज पृ० अ० " " " १६ पुरा रीतिहरणादम्मिन् मवे नार्या. सिंगाशिव तप्रायश्चित्तकथन च । ४६१ प्रारजन्मनि परमिद्धानहरणादत्र नार्याः शूलरोगम्त प्रायश्चित्तकथन च । ४६३ पुरा रटयाताद विकसस्वरत्व उत्पा- यश्चित्तस्यन च। ४६४ कभ्यायाः सन्ततिजनकोपायः । १६५ प्रापजन्मनि कास्यहरणादन शीर्घरोग- रमप्रायचित्तकयन च । १६६ पदनदेश जातस्य क्षत्रियाधरस्य मोधधनयुतम्य बटुकन्यस्य ज्येष्ट माया गनपुर वनिदान त प्रायश्चित्त- " " विषयाः ४७७ पुरा गर्भवातकरणादन नार्या गर्म- पातनदुःख तत्प्रायश्चित्तकथन च । १८६ ४७८ क्षात्रकुले समुत्पन्नस्य पाण्डुराते- ल्ये ग्रहणीरोगिणो माया गर्भा. स्थिरत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकपन च। ४७९ पूर्वजन्मनि तुरंगघातादत्र कक्रकंठ- रोगस्तव्यायश्चित्तकथनं च। ४८० पुराभवे भृगालघातादत्र पादधात- स्तत्पीडानिवृत्तये प्रायश्चित्तकथन च । ४८१ गगातीरे समुत्पत्रस्य शूद्रस्य धनपुत्र- समन्वितस्य युवभावे चाहीनन्व- निदान तत्मायश्चित्त च । ४८२ पूर्वजन्मनि भृगालघातादन नार्या ऊर्भपतनात्पादभगस्तत्प्रायश्चित्त- कपनं च। ४८३ पानातीरे समुपनस्प क्षत्रियस्थ धनसौख्ययुतस्य पितृमातृविहीनत्व- निदान तत्प्रायश्चित्तकथन च । १८४ पूर्वजन्मनि बलात्कारेण शूद्रकन्या- दूषणादन पण्डत्वकथन तप्रायश्चित्त च। ४८५ पुरा मार्गे परीण्टनादन पादरोगस्त- प्रायभित्ता ४८६ पुरा भक्षणार्थमजावानादनाङ्गारिक व तप्रायभित्तफथन च। ४८७ परविरम्य टनाटशिपम्मान पुर. नवं राप्रापधितकथन च । ४८गुरनम्य गुल्मादिवासपी- हिनम्य मार्यान्यवनो मृतपुत्र- निदान समापतिका १८२पुरा बासरस्पाटय जन्मन्पन्द- रातिमस्ति मागिर. ४६७ पूर्व काम्यदरणानरोगस्त प्राप- दिसवपन च। १८४ १६८नीगामरि तया । ४६ ९जन्मनि वाम्यहाणाला विशन- परव समापचित्त च। ४.० मांगपरपनहम्णन मंगा- प्रायमिन १५१ प्रायद्धप गाभक्षगा. द्वारभना.. १८५ ४ पुगगुटरगामार्गस्य गुस्मोगस्त- मायधिरन । मनियामान निधि 471मनापासरधन छ। १७४ मा रिना मात्र मिला 1 " " " " १ नाम- Matना rotiमाम राम " ही गातार .

·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ० विषयाः पृ० । अ० विषया. पृ० " " " " ४९० विपाशानिकट जातस्य द्विजस्य जातपुत्रविहीनन्वनिदान तपाय- चित्तकथन च। १९१ पुरा अजासुतह्ननादत्राधिकाङ्गत्व तप्रायश्रितकथन च १९२ ४९२ लोहहरणादम्मिसन्मनि पर्वरारयरोग- स्तन्प्रायश्चित्तकथन च । ४९३ राजलजाया. शतद्रुसमीपे समुत्प- नाया अष्टोत्तरशततमे वर्षे वंश- जाना मरणोत्तर मृतिनिदान तत्प्रा- यश्चित्तं च । ४९४ पूर्वजन्मनि लोहहरणानार्या वर्वरारय- रोगस्तनिवारणाय प्रायश्रित्त च । ४९५ प्रारमवेऽजघातानार्या अधिकागव तत्प्रायचित्तवर्णन च । ४९६ क्षात्रकुलसमुत्पन्नस्य गुल्मवातोदरा- मपस्य धनमान्ययुतम्य बहुकन्यस्य पुनामावनिदान तव्यायश्चित्त. कथनच। ४९७ माथुरमण्डलजायाः क्षत्रिपनार्याः सुपदुःखसकान्ताया जातसफल- मततिविनाशनिदान तव्यायधित- कपन च। १९३ ४९८ पूर्वजन्मनि शुनो घातादर चक्रपाद- रोगम्तत्प्रायधिवकथन च । १९४ ४९९ माम्म यातान्तपातनजाटो- गापीटा तत्प्रायभितकयन च । ५०० पुराम गुनो नाशानार्या अपि चक्र- पादरोगम्त प्रायधिचकयनं च। ५०१ प्रारजन्मनि गयानानापा दन्त- पातनजरोगातपायधिवकयन च । ५०२ गोदावरीनमीपदेशममुद्भवम्य म्य जातनुनविनाशनिटान न प्रापमित्त. ५०३ बहननादस्मिजन्मनि बभ्रुमडल. रोगस्त प्रायश्चित्तकथनश्च । ५०४ कम्याश्चिच्या जातमततिही- नायाः कुष्टरोगनिदान तत्प्रायश्रित. कथन । ६०५ दशशघातादन म कुञ्जकर्णरोगस्त. त्यायभिचकयन। ५०६ पुरा पण्यशालाया स्थापिताया. पत्न्याः पप्पान्त्रीकर्मत उपजीवनान् पटन्वम् । ५०७ पूर्वमर नकुलहननानार्या अस्मिन- न्मनि बग्रुमडलरोगस्तत्प्रायश्रित्त- कयनश्च। ५०८ क्षानफुलजम्य वातपीडितम्य मेहा. दितम्य वाल्ये प्रांगदबतोमार्यायाः सदाचारवन्या. पितृमातृमुग्नोति. तायाः सन्तविहीन निदान तत्प्रा. यथितकथनध। ५०९ प्राग्मरे उदकपाता पाण्डुरोगस्त- प्रायश्चित्तरूपन। १९७ ५१. नार्या अपि तथैव । ५११ लोहितनदसमीपे जातम्य द्विजम्य नार्या गर्भधारणामावनिदान त प्रा. पश्चिचायन। ५१२ पूर्वजन्मनि सीमावादे भूमिलोमा प्रामगहननतोऽत्र क्षत्रिपदेहे क्षय- रोगम्तमापभित्तकपन च । ५१३ अयोग्यादेशे जातस्य क्षत्रियम्य महोपामिनो दक्षम्य यौवने क्षयरोग- स्तनापभित्तायनं च। १९९ ५१४ फामनो द्विजराने नेत्र नार्यामी भयगेगनो मृतिनिपगा। ५१५जन्मनि म्बनपावादन यागिरी- रोगम्नमापभित्तकपनं च । " " " .

·" " " " " (२०) वृ० कर्मविपाविषयानुक्रमणिका । विषया विषया ५१६ पुरा अकामतो द्विजपातेन नार्या ५३२ गगापूर्वमागे ममुत्पनर द्विनाम- क्षयरोगतमालावपि सनिरसनाय अर्यव मृतपुरवनिदान तरसायश्चित प्रायश्चित्तकथन चा कथन च । ५१७ पुरा आधातिनोऽत्र अनुषि जीवस्त्य ५३३ विप्रनार्याः पुत्रमतिहीनाया क्षम- मुकर कामत कृते प्रायश्चिता- रोगस्य निदान प्रायश्चित्तकपन बा२०१ मावस्यनच। ५३४ उच्छिष्टानभक्षणादायवत्व तत्प्राय- ९९८ पूर्व कुश्यातेर पगुन्ध त माय- वित्तविचारचा धिवकथन च। ५३९ स्त्रीणामपि तथैव । ५१९ माया प्रारूपरदेशे शनयोजनत ५१६ पूर्वजन्मनि विद्याष्टिष्टभोजनाद्रा- पर जातथ्य रहस्य पित्तविकारण त्र्यधत्व तम्मायश्चित्तकथन च । सत्पवित्तस्य माया मृतवत्सत्व ५१७ विणामपि तथैव। निदान प्रायश्चित्तकथन च । ५३८ प्राम्मरे चाण्डालीगमनादनानगर- ११० विराटदेशं समुत्पन्नाया क्षत्रियाया स्वमूढत्वे तप्रायश्चित्तकथन च । अपुत्राया पौरने भयरोगतो मृति- ५३९ स्त्रीणामपि तव। निदानन् । ५४० द्विजोत्पन्नस्य सदाचारमाधुसेवा- मारिकाहननादस्मिजन्मनि सालित परस्य फिलासदगुकण्युतस्य भार्यापार बाकवलेप्रापचिवकथन छ। वातोदरपीडिताया मृतवत्सप्पनि- ५२२ वीणामपि तथैव । दान तत्पश्यधिसकथन च । ५२३ वफसातादिहमवेलवरुण्ठत्व तप्राय- ५४१ विषदानेन द्विजयातादत्र जन्मनि वितकथन च । छदिरोगेण निष्ठति विना यौवने ५२४ नार्या अपि वकरातात्काठरोगस्तमा- मृतिः । यश्चित्तकथन। ५४२ स्त्रीणामपि तथैव । ५२५ कम्यचिदिनकुलजातम्य गुल्मायुदर ५४३ विपदानेन द्विजेतरघातादिह छदि- गेगनो धनसम्पन्नम्य मार्याया मृत- रोगस्तव्यायश्चित्तकथन च । देसारनिदान तप्रायश्चित्त च । ५४४ पूर्वमदे मातृवातादन मूकत्र ज्ञानत. ५२६ पुरा फोकपाताल जन्मनि पूर्च- ने भावधे मायश्चित्तामावश्च । २०७ होनर तत्यापमित्तगयन । २०२ ५४५ प्रारमये पुत्रामिलापाचवनससर्गेऽत्र ५९७ श्रीगामपि तव वयोपति। २०३ पवनीय अपत्याहित्य तमाप्त्यु- ५९८ मध्यभागार उन्मनि मिलो- पायकपन च। दाव सप्रायश्चित्तायन च । ५४६ देवद्रयाहारेगार भत्रे पाण्डुरोग- ९२९ नोगामपि तथैव । स्यायश्चियन च । ११. दुरधामणादिह जन्मनि शो ५१७ पूर्वजन्मनि कामचिदपि विपदाना. दएवं प्रायभित्तकयन | दर नालिदिरोमेग पीटा तापाय- ५१ गामतिर। चित्तस्यन च । A " " " " । " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । (२१) अ० विषयाः पृ० अ. विषयाः " - " ५४८. गंगायाः पूर्वभागे दशयोजनसमित- देशे जातस्य क्षनियस्प जातपुत्र- मृतिनिदानकथन तत्प्रायश्चित्त- कथनं च। २०७ ५४९ पूर्व कृतव्यमिचारेण नरकयातना : उपभुज्यावागतायाः पुनर्व्यभिचारे नार्याः प्रवृत्तिस्तत्प्रायश्चित्तकथनम्, पूर्वत्र धूर्ततया ब्राह्मणवंचनादत्राप- स्माररोगेण मृतिश्च । २०८ ५५० • प्रातृधातादिह मवे नार्या मूकत्वं ज्ञात्वा कृते प्रायश्चित्ताभावश्च । ५५१ पूर्वजन्मनि देवद्रव्यापहरणादत्र नेत्र- पीडा तत्प्रायश्चितविधिकथन च । १५२ सर्वनेहहरणादिह भवे क्षयरोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्तकथन च । ५५३ पूर्वे ब्रह्मवादरताया नार्याः पतिदोषा- मानुषी तनुमाश्रित्य भोग्यभोगा- च्छिवपदावातिकथनम् । २०९ ५५४ अज्ञानापूर्वजन्मनि भातृघातेनात्र मूकत्वं तप्रायश्चित्तकथनं च । ५५५ लोकवंचनादिह जन्मनि नार्या अप- स्माररोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ५५६ कस्यचिदतिश्रेष्ठवर्णस्य शिरोतिमतो दद्रुकण्डूयुतस्य प्रदरातिमत्या भार्याया मृतवरसत्वनिदानं तत्प्रायः श्चित्तकयनं च। ५५७ सर्वस्नेहहरणादस्मिसन्मनि नार्याः क्षयरोगप्राप्तिस्तप्रायश्चित्तकथनं च। २१० ५५८ धूर्तकर्मणा लोकवंचनादत्रापस्मार- रोगस्तव्यायश्चित्तकथनं च । ५६९ स्वर्गहरणादत्र नार्याः स्वर्णकार- स्त्रीत्वमापन्नायाः पुत्रहीनत्वं तत्प्राय- श्चित्तकथनं च। ५६० पूर्वजन्मनि सिद्धान्नहरणादन जन्मनि अजीर्णरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनं च । २१० ५६१ अज्ञानानार्याः पूर्वभवे मातृवातादन मूकत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ५६२ प्राजन्मनि बालघातादत्र मृतपुत्रत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ५६३ क्रमतः सूकरनिषादशूद्रदेहानासाय चरमदेहे नार्यास्तीर्थराजसेवनाद्धना- दिसंपनायाः पूर्वपापाद्यवनीत्वप्राप्ति- कथनम्। ५६४ प्रयागे स्थितस्य द्विजस्य धनपुत्र- युतस्य क्षयरोगनिदानं तत्प्रायश्चित्त- कथनन्छ । ५६५ यमुनाप्रदेशे ब्राह्मणादधो जातस्य पित्ताधिकस्याप्राप्तमनोरथस्य जात- पुत्र विनाशनिदान तत्प्रायश्चित्त- कथनच । २११ ५६६ सर्वपापविशेषविशोधनम् । २१२ ५६७ जात्युत्तमानां जनुषि सदासंपत्स- मृद्धिमतो जातवैष्णवीमतिपरिवर्त- नस्य जातसंततिविनाशनिदानं तत्प्रा- यश्चित्तकथनश्च । ५६८ प्राग्भवे पुरुषघातान्नार्या अत्र शूल- रोगपीडा सत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । २१३ ५६९ अज्ञानात्पूर्वमवे सुतमित्रयोर्वाते- नात्र वायुरोगेण पीडन तत्प्रायश्चित्त- कथनश्च। ५७० गोत्रघातादिह लूताख्यरोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्तकपनञ्च । ५७१ पुराभव स्नेहहरणादस्मिअन्मनि राज- यक्ष्मरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ५७२ पूर्वजन्मनि जारमानित्य पतिघ्या नार्या अन वालधैधव्यं तत्प्रायश्चित्त- कथनश्च। " " " " " - ।

·(२२) वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । - अ. विषया: विषयाः पृ० ५७३ पूर्व देवागारदाहाट्त्र रमातिसार- পাহৰূিহঃ } २१४ ६७४ प्रयागनिकदे मातम्य द्विजम्य सई- मक्षम्य बल्पपापरतम्यापस्माररोगण मुनयमृतिनिटान त प्रायश्चित्तमय- " " " धनसंयुतस्य वार्धक्ये कण्ट्ररोगनिदान तपायधिवकथन । २१७ ५८८ देवागारे मूत्रपुरीपोन्सर्गादन गुद- रोगस्त प्रायश्चितकथनश्य । ५८९ पापविमोहितस्य कामासावीत्री- घातिनोऽत्र कार्येनैव मृतिकथनम् । २१८ ५९. कन्यावधाद्वहुकन्यात्वंतनिवृत्ती माय- श्रितकथनच। ५९१ देवव्यापहारेणात्र शरीरे वायुपीडा सव्यायथित्तकथनश्च। ५९१ गगायमुनयोर्मध्ये जातस्य क्रूरकर्मणो महोदमिनः कुष्टरोगप्रातिनिदान तत्प्रायश्चित्तकथन । ५९३ क्षारमुलभवाया राख्या अपुत्रायर वार्धके कुष्टरोगपीडानिदानं तप्रा- यचित्तस्थनश्च । ५९५ विप्रकुलोद्भवस्य ऋयविनयकर्तुः सदाचारस्य मायया असावात- गदा या पुरवनिदानं तत्माय- चित्तरूपनध। ६९५ पूर्वमय गुपयातादर राजयक्ष्मरोग- स्तत्प्रायश्चित्तमायन। ५९६ प्रारजन्मनि परगर्भपाता दिहः देहे जलोदरसेगस्त प्रारक्षितपयनय । ५९७ सशासीयस्यान्यस्य का एतिलोपा- दव जामनि पुष्टरोगस्तत्प्राययित- " ५७६ पूर्व ना गमपातपानेह मय गर्म- पानना त प्रायश्रितकथनन । ५०६ देवाकारलाईनह जाभनि नार्या सती- सारतः पीडा तत्प्रायधित्तकथना । ५७७ पूर्वजन्मनि ग्रहातात्र जन्मनि तरिमन्दयनि परपीटा। २१५ ६७८ पतिमिनरानादन नायर्या चायुरोग- मप्रायभित च। २५९ गोरधानकरणार नार्या दूताख्य- जनप्रापचित्तसाधना ५८. जिलोपनम्प बातपित्तयुतम्य निगनिमतो मार्यापाः पारुवाभ्या- स्वनिदान तप्रायवित्त छ। ५८१ मंदिर सायपरित्यागादुदर- गगन प्रापभित्त। ५८२ पानामनिरपलरहि- सम्पदासरोगाम प्रायभितमयन।। ५८२ पुराम धारावाग्मिामा नारी गुमपुमाधिनसरगना ५८५ र युरोगाना- विधन । ५८५ देवापुहा नपाय- १ 17 " ग ५. २२१ ५८१mil मार्गमार्ग पर- ५९८ मानिसायपरायाः कास्यामिसाल्या: वर्गलोकपिन ५०९ गृहाप्रितपातादन वायुरोगग दारगी नापत्तिकपना। ९.. पामोदासाने: जलोदर- ना! मानिगमाग- ५.cotremium.

·पृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । (२३) अ० विषयाः पृ० अ. विषयाः पृ० " " " " " " " " ६०१ सगर्भायाः फललालसायाः फल- चौर्यादिह जन्मनि पुत्रहीनत्वं तत्प्रा. यश्चित्तकथनं च। २२१ ६०२ प्राग्भवे ब्राह्मणघातादन जन्मनि तस्मिन्नेव वयसि कुष्ठरोगप्राप्तिस्त. स्प्रायश्चित्तं च । ६०३ विपाशानिकटे जातस्य शूदस्य देव- तातिथिपूजकस्य प्रातूपुत्रहीनत्व- निदानं तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ६०४ पूर्वभवे परान्नहरणादन नार्या अजीर्ण- रोगपीडा तत्प्रायश्चित्तकथनं च । २२२ ६०५ देवतागारे परस्थापितमूर्ते गात्सर्व- नाप्रतिष्ठा तत्प्रायश्चित्तं च । ६०६ मोहापूर्वभवे राजवघतोऽत्र यक्ष्मरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ६०७ पूर्वजन्मनि परगर्भवातादिह नार्या जलोदररोगस्त प्रायश्चित्तं च । ६०८ वादिनां वाग्विरोधकरणेनात्र देहे मूकत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ६०९ सपल्या गर्भनाशतोऽत्र जन्मनि सुत- राहित्य तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ६१० पुराभव परनिंदाकरणात्खल्वाटता तत्प्रायश्चित्तकथनं च। ६११ प्रारमवे राजवधादिह नार्याः क्षयरोग- पीडा तत्प्रायश्चित्तकथनं च । . ६१२ पूर्व मर्तुविरोधादिह नार्या मूकत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनं च। ६१३ पूर्वमवे परस्यापितप्रतिमाभंगादत्रा- प्रतिष्ठा तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ६१४ प्रारजन्मनि परद्रव्यापहारात् संतान- सुखहीनत्वं तत्मायधित्तकथनं च । २२४ ६१५ कस्यचिद् भूमिदेवकुलोत्पन्नस्य वाता- धिकशरीरवतो देवतातिथिभक्तस्य किंचिक्लेशकारिण्या भार्याया मृता- पत्यत्व निदानं तप्रायश्चित्तकथनश्च । २२४ ६१६ परनिंदाकरणादन नार्याः खल्वाटत्वं दृनोगश्च तच्छमनाय प्रायश्चित्तमपि । २२५ ६१७ पूर्वभवे अभक्ष्यभक्षणादिह गंडमाला- रोगस्तप्रायश्चित्तकथनश्च । ६१८ कुलहननादत्र जन्मनि नार्या धनपुत्र- विहीनत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च | ६१९ प्राग्भवे समाया ब्राह्मणपक्षपातात् पक्षाघातरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । २२६ ६२० अभक्ष्यमक्षणानार्या गंडमालाख्य- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ६२१ पूर्वजन्मनि द्विजपुत्रहननादिह भये क्षयरोगपुत्रसंततिनाशी तत्प्रायश्चित्त- कथनश्च। ६२२ विनाऽपराधं परपक्षवातिन्या नार्याः पक्षाघातरोगस्त प्रायश्चित्तकथनञ्च । ६२३ प्राग्जन्मनि सुरापानादत्र जनुषि मूत्ररोगतः पीडा तच्छिवाय प्रायथित्तकथनश्च। २२७ २४ वैकुंठादागतस्य धोरे कली दुष्कर कर्म कृत्वा पुनर्वकुंठे प्रयाणकयनम् । ६२५ स्वर्णापहरणात् प्राग्भवे अत्र कुन- खित्वं तप्रायश्चित्तकथनश्च । ६२६ नार्या राजयक्ष्मनिवारणार्य प्राय- वित्तविधिकथनम् । ६२७ विनाऽपराध वेश्यहननादिह रतायुद- रोगेश मरणन् । ६२८ मेरोः समाग्तस्य करियुग अमृत- कर्माणि कृत्वा सम्यान गमनम् । १२९ मोहाईश्ययात कृतं रकार्बुदरोगस्त- त्यायश्चितकयनश्च । ६३० ब्रायाः प्रान्मयं मृण्मान पीडानन्द्राधिका " " " ". " . " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषयाः पृ० अ. विषयाः १ " " ६७१ पुरा वृषममुष्कनिष्टननोऽत्र घण्टुत्व तव्यायश्चित्तायन । २३९ ६७४ पूर्व मोहापरपृतहरणे नार्मा नेत्ररोग- स्तव्यायश्चित्तकथनञ्च । ६७५ पूर्वमचे महिषीधादत्र मवे कृष्ण. गुल्मरोगस्तप्रायश्चितकयनश । १७६ धनभृत्याद्यैश्वर्यवन्याः शूद्या गौर- वर्गायाः पुत्रसंततिहीनन्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च। २४० ६७७ प्रारजन्मनि दुग्धहरणादन वहानन्द तमायश्चित्तकथनश्च । ६७८ स्त्रीणामपि तया । ६७९ पुरा नवयौवनमहिषीयाताम्यह कृष्णगुल्मरोगस्तव्यायश्चित्तकयनश्च । ६८० पूर्व द्विजमुष्कनिनादत्र निकृति- रहित षण्ढत्वम् । ६८१ पूर्वजन्मनि पकात्रफलाना पाताप- हारतः परजनुषि पुत्रहीनता तन्प्रा- यश्चित्तस्यनञ्च । ६८२ पुराभवे महिपीवातनानार्याः कृष्ण- गुल्मरोगस्तन्प्रायश्चित्तकयनन । २४१ ६८३ वृषमनानाप्रपादन भवे नानान. 1 " " ६५८ पूर्वजन्मन्युट्रवातादत्रजन्मनि विकृत- स्वरत्वं तप्रायथित्तकथनं च। २३५ १९९ पूर्व गर्भपातरताया अत्र मवे नार्या वन्ध्यात्वं तस्मानचित्तकयनं च । ६६. प्राक्कास्यहरणादिह शीर्षरोगस्तत्या- यश्चित्तायनव। २३६ ६६१ पञ्चनददेश जातस्य बाहुजाऽधमस्य जातपुत्रविनाशक्त्वनिदानं तव्याय. चित्तकयनश्च । ६१२ प्राम्भवे कात्यहरणादन शीरोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । २३७ ६६३ बन्यायाः पुत्रविघायकप्रायश्चित्त- कपनम् । ६६४ सती स्वभायां परमां सत्यज्य परस्त्री- गमनात ग्रहगीरोगः, द्विजन्त्रीगमने तु प्रायचित्तापाव एव । ६९५ प्रान्मवे कांस्यहरणानार्याः शीर्षरोग- स्तव्यायश्चितकथनं च। ६९६ टट्रयातान्नार्या अत्र भवे विकुन- स्वरत्व तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ६६७ परकृतहरणादलिजन्मनि नेत्ररोग- स्तत्प्रायश्चित्तफयनच। ६६८ स्वपति परित्यय पुरुषमन्यं संगताया इह जन्मनि ग्रहणीरोगस्त प्राय- चित्तथ । ६६९ पूर्वजन्मनि परवृतापहारादिह नेत्र- रोगस्त प्रायश्चिचापनं च । ६७० विप्रएलोपनम्य मिचिद्वित्तसमन्वि- तस्पोदरे वानरोगिणो मार्यायाः पति- मनाया भृताप यन्त्रनिदानं तमाय- धित। १७१ वन्ध्यापा. मुधुप्रजननयोगविधिः । २३९ १७२ पूर्व देवदच्यारहाणादन मां विंशनि- वर्षे व्यतीने नेत्रमान प्रायश्चित- कपनं च। " " " " " " " १८४ सिंघोः पश्चिममागे महाभूमिभुजा एले समुत्पन्नस्प सुखश्वर्यसमायुक्तम्य पंचपंचादो वर्षेऽरिष्ट्रनिदान तपा. यश्चित्त च। ६८५ पूर्व तरनुमातेन जन्मनि नेत्रका- तरत्वं तत्प्रायश्चित्तरुधनः । ६८६ पुरा देवालये परस्यारितदीपहर- पादिह चक्षु.पीडा तमापचित्त- कपन । २४२ ६८७ पूर्व तर वातादिह मो नार्याः कान. राश्रीत समापथिचयनय! " ४ ·(२६) वृष कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषया. पृ० विषयाः पृ " " ६८८ ब्राह्मणस्य मुष्कभेदासजन्मपर्यंत पण्डवं प्रायश्चित्ताभावध । २४२ ६८९ क्षामालभवस्य शौर्यादिगुणवतो मार्यायाः समायथित मृतापत्यत्व. निरूपणम् । ६९. प्राग्भवे मोहान्माक्षिकहरणनात्र नार्या दुर्गन्धाढयत्व तहमायश्चित्तञ्च । २४३ ६९१ धगम्यागमनातिसेवनादिह वधबंध. नादिषु क्रूरकर्मसु नियोगप्राप्तिः। ६९२ जन्मान्तरे विषदानेन सपत्नीकुमार. घाताद्वितीयभवं कल्यावस्थायामेव कुछान्वितत्व तृतीय यवनीवमासान चतुर्विशतिमितेऽग्निदाहः। ६९३ पूर्व वाराहननेऽन दन्तरत्वरोगरत. रसायश्चित्तकथन च । ६९४ पुरामरे गुटहरणादर गुस्सरोगतः पीडा साप्रायश्चित्तकपनय। १९५ यमुनानदीतीरे जानायाः सूदपा पाये वसि गुप्तरोगस्त श्चित. पधन। ९९६ मा नाममा मुथार गाश मिधुमडडे घण्टयमनदेह- पातिनमाविरुधन ११७ पूरा मार्ग दाहनाशे तह दन्ता प्राषित १९८रणारीगस्नप्राक्षित. ७०२ विश्वर्णकलोवस्य उदरे जात- वातोरुपीडस्य किञ्चिकोधलोभक्ति- वतोऽत्र सदाचारवत्या मार्याया मृतपुत्रकरवनिदान तत्प्रायश्चित्त- कथनश्च। ७०३ धनत्यायोगायर्युतायः शूदी- समाया गौरवर्णायाः पुत्रसतविहीन- .. स्वनिदान तत्प्रायश्चित्तम् । २४६ ७०४ प्राम्भव दुग्धहरणादन बहुमूत्ररोगतः पीडा तयायश्चितकथनञ्च । ७०५ खीणामपि तथैव । ७०६ प्रारमवे महिपीवालादिह कृष्णगुल्म. रोगतप्रायश्चित्त । ७०७ पुरा ब्रह्मपुनस्य मुष्कनिहनतोऽन भवे षष्ठत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । २४७ ७०८ पूर्व फलापहरणादस्मिन्मने नार्याः पुरविहीनत्व तमायश्चित्तमथन । ७०९ पूर्व दधिहरणादर मेटसा परिपीडन तत्प्रायचित्तत्र। ७१० पुरमये महिषीयातादस्मिन् जन्मनि नार्थाः कृष्णगुहारोगस्तापाय.. " २ 1 " 11 चिय। " " ७११ तृपमानानासाधादिह जन्मनिनासा- लंदस्त प्रायश्चित्तकथनच। ७१२ सियोः पथिममागे जातस्य म्लेच्छ- वसमवस्य सविधाविशारदरप मुषि- श्वर्यधनवाहनसयुतस्प पापनाशे यरिएकारणरुपन सपरिहारो- पायध १३ दरियादि नार्या मेदापीश কাধিহযায়। १४ ताभुको नेप्रमात समायनि- १९,दिमा प्रपोदन श्यामादर र विशुनपे प्रायनि- सामान ... AIAN गधार में वायु. बीमादिनदेन । २१६ .रि.परमानात Deliaपररपट " " १४८ " *१६ ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषयाः पृ० अ० विषया पृ० " " " " " " " - ७१५ नानाधातुमयदीपपात्रहरणादन चक्षुः- पीडा तत्प्रायश्चित्तकयनञ्च । २४८ ७१६ पूर्व मधुहरणतोऽत्र दुष्टगप्रयुतत्व तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ७१७ तरक्षुधातादिद नार्याश्चक्षुरोगेण कातराक्षित्व तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ७१८ पूर्व दिजाण्डच्छेदात्सतजन्मसु पण्ड- त्व प्रायश्चित्ताभावश्च । ७१९ ज्ञानकुलजस्य शौर्यादार्यशोमनयशो- युतस्योदरे किंचिद्वातविकारस्य माया यौवने पुष्पशान्तिनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । २४९ ७२० पूर्वमवे माक्षिकहरणादन नार्या दुर्ग- घाढयत्व तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ७२१ गम्यागमनादिह जन्मनि पढ़त्व तत्प्रायश्चित्तामावथ । २५० ७२२ पूर्व धनलोमात्सपत्नीसुतस्य विषतो घातादत्र बाल्ये कुष्ठरोगतो नार्या अविवाह्यत्व तत्प्रायश्चितामावश्च । ७२३ वराहम्य घातेनेह जन्मनि दन्तुरत्व तरप्रायश्चित्तर्णनश्च । ७२४ प्राग्मने गुडापहरणतोऽत्र गुल्मोदर- रोगस्तत्प्रायचित्त च। ७२५ यमुनानदीनीरजाया कस्याश्चिच्छू- या बाल्ये कुष्ठप्राप्तिनिदान तत्प्राय- भित्तकथनश्च । ७२६ पूर्वमय दृषम्य नासामुष्कच्छेदनादन यवनदेहे घण्दत्व तप्रायश्चित्ता- भावश्च । ७२७ पूर्व परायातादस्मिन् भये नार्या दतुरत्व तप्रायश्चित्तश्च । २५१ ७२८ तरहरणादल फण्डूरोगस्तरमापवित- कथनवा ७२९ पूर्वजन्मनि स्त्रीपरित्यागादत्र पढत्व प्रायश्चित्तामविश्च । ७३० स्वमक्षणार्थ भगवधादन खजतारोग- स्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ७३१ पुरा गुडहरणानार्या अत्र गुल्मोदर- पीडा तत्प्रायश्चित्तकथन । ७३२ पुरा म्वस्त्रिय परित्यज्य परदारगमना- दन स्त्रीवर्जितत्व तत्प्रायश्चित्त- कथनश्च। ७३३ नृप विना प्राइमृगवधादिह मृग- हतु खन्नत्व तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । २५२ ७३४ परतलापहरणादन नार्या करोग- प्राप्तिस्तत्प्रायश्चित्तकयनश्च । ७३५ पूर्वभवे राजपल्या गर्भधारणादन शुददेहे षष्ठत्व तत्प्रायश्चित्ताभावश्च । ७३६ स्वगर्भपालनार्थ पूर्व मृगधातादन नार्यास्तद्वातकाले खात्व तत्प्राय- श्चित्तकथनच । ७३७ क्षात्रकुलसमुद्भवस्य पाण्डुरद्युतेर्दान- दाचियपरस्य ग्रहणीवातपीडित- स्य भार्याया सदाचारवत्या गर्भा- स्थिरतानिदानकयनम् । ७३८ पुरा नानागर्भनिहिंसनादन वयात तन्निष्कृतिकयनच। ७३९ पूर्व तुरगातादन वक्रफठरोगस्त- प्रायश्चित्तकथनवा ७४० प्राग्भः शृगालपातादिह पादहीनत्व तत्प्रायश्चित्तकथन। ७११ गगातोरे जातस्य शुभाचारस्य कम्य- चिच्छूद्रस्य युवमा चक्षुहीनन्य तप्रायश्चित्तव । ७४२ पूर्व शृगालचालादस्मिन्मो नार्या उर्वत पातात् पादमगस्तत्याय- श्चिचत्र। " " 11 " ·(२८) वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । . विश्या अ. विषया " " " ७४३ पुरा अश्वयातादिह गार्या धक्रमठ- रोगस्तत्प्रायश्चित्त च । ७४४ यमुनातीरे क्षत्रियकुलप्रसूतस्य धन- सोयान्वितस्य पूर्वकृतदोषविह्वतो बदतीकस्य पुत्रवृदयमावनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च। ७१५ कन्यचिच्छुद्रस्य प्राप्तसर्वमनोरथस्य पण्डत्वनिदान त प्रायश्चित्तश्च । ७१६ पुरा मार्गे धनलोभेन परलठकस्येह पादसमवमहापीडा त प्रायश्चित्त कथन ७.४७ पर्वतमार्ग जातस्प बाजप मही- प्रस्य वामनस्य मत्रपारणस्य पुत्रही- नन्दनिदान तत्प्रायश्चित्तकपनश्च । ३४८ क्षानालजस्य गुल्मायुदरपीडावतो निष्फलोयमस्प भाद्विययुतस्य मृत- चमत्वनिदान तरप्रायचित्तकथनय । २५६ ७४२ वश्यांगनाया नानाविभूतियुताया गुरखमोगवत्या युवमा गर्मतो दुख- निदान त प्रापश्चित्तविधिकथन । २५७ ७५० विवाशानिसले जातस्य विजय जातपूनविनाशनिदान तत्प्रायश्चि- " . 1 ७५१ अजबघान्नार्या हायिकाङ्गत्व तमा- यश्चित्तकथनश्च। ७५७ क्षात्रधुलजस्य गुल्मोदरामयपीडि- तस्य कृपणस्य वित्तवतो दापदि. शत्रुवत्पीडितस्य मृतपुननिदान तत्प्रा- यश्चित्तकथन । ७९८ माथुरमडले जाताया क्षत्रियपल्या जातसततिनाशनिदान तत्प्रायक्षि. त। ७५९ प्रामवे शुनो वधालायर्या इह चक्र- पादरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । २६० ७६० पुरा शूद्रवधादिह भवे दन्तपासन- जरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ७६१ प्राम्मवे शुनो वघानार्या इह चक- पादरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनच । ७६२ पुरा शूदधातादिह नार्या हतपति- नजरोगस्तव्यायश्चित्तकथनञ्च । ७६३ स्वजात्या वीर्यदानादत्र जातपुत्र- विनाशस्तप्रायश्चित्तकथनन्छ । ७६४ वधुनाशादन जन्मनि ब नामकरोग- स्त प्रायश्चित्तकथन। ७६५ शुद्रपुलवत्या जातसततिहीनाव- निदान तप्रायश्चित्तकथन-च । ७६६ स्वपल्या पण्यशालास्थापनात्पण्य- स्त्रीकर्मत. खोपजीवनतधेह षष्ठत्व तत्प्रायश्चिचाभावश्च। ७६७ पूर्व नश्लवातादन नार्या बनुमडल. रोगस्तत्प्रायश्चित्त । ७६२ क्षारयुलोद्रवश्य नानारतानिल- पीडितम्य भापोपा सपतिहीनता. निदान तत्प्रायश्चित्त। ७१९ प्रस्यातालयरोगस्तप्रायश्चित्तविधि- फथनधा " " " २६२ ७५१ सज्ञानादजामुतवधादिहाधिका- गाव तत्प्रायश्चित्तव। ७५२ रोहारणापूर्वमत्र पराल्यरोगरत- स्पायभित्तम । ७५३ प्राम्भव नायवधादिह सर्वेवशीय- मरण पनिरीक्षण ७५४ अजनानादिह गोपिकाव- ग्राम " २५६ गादि ईशयरोगन पोटा प्राधिसपना ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । (२९). विषयाः पृ० अ० विषयाः " " " " .. " ७७० अन्नहरणादिह जन्मनि भूलरोगस्त- प्रायश्चित्तकथन। ७७१ पूर्वजन्मनि क्रूरकर्मनिषेत्रणाच्छीत- स्वरपीडा तत्प्रायश्चित्तकयनश्च । २६४ ७७२ कृतनस्य देहान्तरे कफश्वासादि- पीडा तप्रायश्चित्तकथनश्च । ७७३ राजमार्गनदीतीरादौ मूत्रकरणाटिह शिरोतिस्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ७७४ देव द्विजद्रव्यहरणादन्त्यजागमनाचेह पाण्डुरोगस्तत्प्रायश्चित्तायनञ्च । २६६ ७७५ प्राम्मवे यज्ञविघ्नकरणादिह अन्त्रवृद्धि 'रोगरतत्प्रायश्चित्तकयन | ७७६ पूर्वभवे जात्युत्तमस्त्रीगमनात् अन हृदयव्रणरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनन । ७७७ अतिमानातिक्रोधातिवेहमयादर्मनि- स्वयज्ञानान्ययाकरणेन पूयशोणित- व्रणरोगतः परमपीडा तत्प्रायथित्त. कयन। ७७८ पुरा परेणं मर्मभेदान्मुष्टिपातादसत्य- वचनादत्र मरे प्लीहारोगतः पीडा तदुपरि प्रापधितफयनं च । ७७९ परद्रव्यहरणाद्ववंचनादमध्यमक्षणा. चह गण्डमालारोगस्तरमायश्चित्त- कपनब। ७८. चाण्डालबचःश्रवगेऽपि मोजनादिह पाण्डुरोगस्तत्प्रायश्चित्तं च। ७८१ पुरामवे स्वरकाकादिमांसमक्षगादिह फोटरोगस्तव्यापधिचकयनं च । ७८२ अनिदेशापा गोः पयः पीन्वेह स्को. ट्वान्भवति तष्ठमनाय प्रापवित- कथनम्। २६९ ७८३ पूर्वमो देववाहगधनारहरणा-स्वा. निद्रोहावार वातरोगस्नानापचित. कथनं च। ७८४ पूर्व सवागमनेऽत्र वातरक्तविकार- स्तत्प्रायश्चित्तरूपन ७८५ पुरा विना वैद्यशास्त्राभ्ययन रुगौपच. प्रदानादत्र रक्तपित्तरोगो मद्यपा- नादपि, तदोपशमनाप प्रायश्चित्त- कयनं च । ७८६ पूर्व त्रपुहरणादिह जन्मनि श्लेम. रोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्तं च । २७० ७८७ पुरा धूर्ततया जनवंचनादत्रापस्मार- रोगस्तप्रायश्चित्तकपनम् । ७८८ पुरा मवे नागापहरणादस्मिन्मवे शीर्षरोगस्त पायश्चित्तकथनञ्च । ७८२ धर्म क्रमादुपक्रम्य तस्य मध्ये पारे- त्यामादत्रातिचकास्यरोगपीडा त. प्रायश्चित्कथनं च। ७९० पूर्व पकानहरणादिह नरस्याशु जिहा- रोगस्तत्प्रायश्चित्तं च। २७१ ७९१ पूर्व छात्रवर्गाय विद्याऽप्रदानादिह छादरोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्तव । ७९२ पूर्वमामानापहरणेनार दन्तपीडा तव्यायश्चित्तकयनव। ७९३ परेषां कटुवचनतः पीहरूस्पेह घर- स्वनत्वं तयायश्चित्तायनव । ७९४ पूर्वमरे लवणापहरणादिह वरस्वरवं तपायधिवकपनव। २७२ ७९५ पुरा जन्मनि युक्टहननादन पक- नासत्वं तन्नाय भित्तरुपनव। ७९६ दगुरोगोपशमनाप प्रायभित्तविधे- विस्तरेण निरुपगम् । ७९७ पूर्व विनिहतेऽत्र पककर तयायभित्तरपन। २७१ ७९८ पाराइतमागचानादिह जन्मनि पा. गिहीन समापधिध। ७९९ इशुविकारहरमादलोदर गुन्मरोगतः पोहा तमापषितरुपन। " " " ·वृ० कर्मविषाकविषयानुक्रमणिका । अ. विषयाः विषयाः " ८०० पुस गर्भपातनतोऽत्र यकृरप्लीह- जलोदरतः पीडा सत्प्रायश्चित्तकथनश्च।२७५ १.१ भन्दामिरोगजनकदोपत्तप्रायश्चित्त. कथनम् । ८०२ पूर्वमवे सिद्धानहरणतोऽत्र मंदामित्वा- दीर्णरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ८.३ पूर्व गुरोरनुज्ञामनवाप्य वेदाध्ययन- करणादिह प्रज्ञाहीनत्व तत्प्राय- " " 1" ८०४ पूर्व गुरुजायाभिगमनतोऽत्र मूत्रकृच्छं तत्मायश्चित्तकथन। ८०५ पूर्व मातृगमनादिह जन्मनि लिग- विनाशस्तत्यायधिवकथनश्च । २७७ ८०६ सुगलये जलेऽन्यत्र का शवन्त्रकरणा- গোগলেল্লালিনস্থ। ८०७ पूर्व स्मार्तानिशमनादिह मवेऽतिसार- रोगप्रातिस्तष्ठमनाय प्रायश्चित्तविधि- निरूपणव। २७८ ८.८ पुरा वियोजनतोऽत्र चतुर्विध- वंध्याचं तपतीकाराय प्रायश्चित्त- कायनया ८०९ अनन्यगतिकामदुष्टां मायां विना प्रयो- जन परित्यय व्यवह रन ग्रहणी- रोगस्तप्रायश्चित्तकयनन । २७९ ८५. हरिणादिपशुहनने इह जन्मनि खञ्ज- वादिरोगास्त प्रायश्चित्तानि छ। ८११ स्पर्थमाषणादिह दादोपस्त माय- स्तिकथना। २८. ८१२ मातृषितगुरदेवबामणनिंदानवणान् पापामापशोणितप्रसवस्तया- यौवनेऽपि पुष्पनाशस्तप्रायश्चित्त- कथना <१५ पूर्वभये विधवागमनात् अत्र रत्ताद- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकायन ८१६ दधिचौर्यतो जातस्य किल्बिषस्था- पहाराय प्रायश्चित्तं, सर्वांगवेदना- निदानकथनपूर्वक तत्प्रायचित- कथन। ८१७ शतदोः पूर्वमागे समुत्पन्नस्य भात- मित्रधनयुक्तस्य द्विजस्य ज्येष्ठमार्या- या मृतापत्यत्वनिदान तत्प्रायश्चित्त- कयनव ८१८ कुरुक्षेत्राद्याम्यभागे कस्यचिद्वणिक्- सुतस्य स्वल्पवित्तस्य वातपित्तद्वय- युतस्य जातपुत्र विनाशनिदानं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च। २८५ <१९ पञ्चनददेशे जातस्य गौरवर्णस्य पिचाधिकस्य पुनसततिदुःखनिदानं तत्प्रायश्चित्तकथन। ८२० ऐरावतीनदीतोरे जातस्य क्षत्रियस्य पुनदारधनयुतस्य यौवने नेवरोग- निदान तव्यायश्चित्तकथनच। ८२१ यामुनदेशभवस्म कस्यचित् पाहु- जस्म पुत्रसौल्यराहित्यनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनछ । २८७ ८२२ कुरजाहलजातस्य द्विजस्य जातशिशु- नाशनिदान तत्प्रायश्चित्तकथन । २८८ ८२१ शतद्रुनिकटे जातस्य बंदिनो मधुर- वयतो लोके पुनामावनिदानं तत्प्रा- यश्चित्तथ । ८२४ शतद्वनिकदे जातस्य शूद्रस्य धन- वतः वितभारयुतस्य नैफन्त्रीभोग- संयुतस्य मृतपुत्रावनिदानं तप्राय- चिचरुषनव। २८९ " . " ८१३ग प्रमहन्तुरिह जन्मनि पाण्ड इष्टरोगन मापधियन । २८१ ८१४ मारतया मरिमरमय स सिष्टावमागादि नार्या ·घृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका। अ. विषयाः पृ० । अ. विषयाः पृ० " " ८२५ शतगुनिकटे जातस्य क्षत्रियस्य पितृ- मातृसुखहीनस्य जातपुत्रविनाश- निदान तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । २९० ८२६ ऐरावतीतीरे जातस्य द्विजस्य मृत- पुत्रत्वनिदानं तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ८२७ रामहदाद्याम्ये जाङ्गलदेशसमुद्भवस्य शूद्रस्य सन्ततिराहित्यनिदानं तत्प्रा- यश्चित्तकथनञ्च । २९१ ८२८ सरस्वत्या याम्यमागे जातस्य स्वल्प- धनस्य चिंतापरस्य जातपुत्रविनाश- निदानं तत्प्रायश्चितकथनश्च । ८२९, विपाशादेशे जातस्य क्षत्रियस्य पूर्वजन्मनि ब्राह्मणस्य यत्र यत्र कृता घातास्तत्र तत्र कुष्ठरोग- युतस्य स्त्रीपुत्रहीनत्वकथनं तत्प्राय - श्चित्तकथनञ्च । २९२ ८३० शतद्रुनिकटे जातस्य द्विजस्य पित्त- कफान्वितस्य मार्याद्वययुतस्य ज्येष्ठ- भार्याया अपुत्रत्वनिदानं तत्प्राय- थित्तकथनं च। २९३ ८३१ सौराष्ट्रदेशे जातस्य द्विजस्य दुःख. समन्वितस्य राजोपसेवकस्य पुत्र- हीनत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । २९४ .८३२ रामदायाम्ये षष्टियोजनसंमिते देशे जातस्य वणिक्सुतस्य स्वल्पवित्तस्य माया गर्मदुःखाकुलत्वं तत्प्राय- श्चिचकथनञ्च । ८३३ पर्वतोपरि मूमिपालकुलजस्य बहु- व्ययपरस्य बहुभार्यस्प सुखान्वि. तस्य पुत्रेन्योऽतिदुःखप्रातिनिदानं तत्प्रायश्चित्तकथनन । ८३४ पर्वतावितशतयोजनविस्तीर्ण प्रदेशे जातस्य भूपस्य वयसो द्वादशवर्षे राज्याधिरूढस्य यौवने पादोदर. व्यथायुक्तस्य विशन्मिताब्दके महा. रिष्टप्राप्तिस्तनिष्कृतिश्च । ८३५ शतगुनिकटे जातस्य क्षत्रियस्य भार्यायाः सुस्नेहायाः सदाचाराया उदरे रक्तस्रावात्पीडावत्या गर्मास्थि- रतानिदान तत्प्रायश्चित्तथ । २९७ ८३६ कुरुक्षेत्रे जातस्य क्षत्रियस्य पुत्रवि- वर्जितस्य यौवने क्षयप्राप्तिनिदान तत्प्रायश्चित्तश्च । २९८ ८३७ शूद्रस्य कस्यचित् स्त्रीमित्रसंयुतस्यै- श्वर्यवतो मृतपुत्रत्वनिदानं तत्प्राय- श्चित्तकथनं च। ८३८ विपाशेरावतीमध्ये क्षत्रियस्य स्वल्प- वित्तस्य वहुभार्यस्य जातपुत्रविनाश- निदानं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । २९९ ८३९ पर्वते जातस्य क्षत्रियस्य देवव्राह्मण- पूजकस्य भार्यायवंध्यात्वनिढानं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ८४० रामदाद्याम्ये दशयोजनाभ्यंतरे जातस्य वणिजो धनिनां युले समु- स्पन्नस्य जातसंततिनाशनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । २०० ८४१ पर्वते दुष्टक्षत्रियकुलजस्य विद्याभ्यास- : रतस्य सुखैधर्यवतो मार्याध्याय पुनविहीनत्वनिदानं साप्रायधिरा- कथनश्च । ३०१ ८४२ पुष्करसमीपे जागय नियस्य मुखिनो वियागो बागमन: पंध. चत्वारिश या ई महारिष्ट- निमाधिरामयाब । ८४३ पचन KATTATREIनि नया " " > - ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ० अ० पृ० विषयाः । ३०९ " " " " " " " ८४४ सरस्वतीपरभागे जातस्य क्षत्रियस्य पुत्रामावनिदान त प्रायश्चित्तविधि- कथनच। ८४५ पुरा तिर्यगमनादिह शूलप्रमेहरोगी तत्प्रायश्चित्तश्च । ३०४ ८४६ पूर्वभये विषदानाद्वालकहननेन नार्या अत्र सवदर्भत्व तत्प्रायश्चित्तञ्च । ८१७ प्राम्मवे परमौक्तिकहरणादिह पुत्र- सुखामावस्त प्रायश्चित्तकथनश्च । ८४८ पूर्व रीत्यपहरणादन जन्मनि पिगला- क्षत्व तत्प्रायश्चित्तकयन च । ३०७ ८४९ पुरा खरहननादन खररोमत्व तत्प्राय- श्चित्तकथनश्च । ८५० पूर्व गर्भपुष्टयर्थ कुक्कुटाण्डभक्षणा- दिह सकरजातायानार्या गर्भधारणा- मावस्तत्प्रायश्चित्तश्च । ८५१ म्वर्णकारयुले जातस्य लोभपरस्य धूर्तस्य राजजनप्रियस्य मुखैश्वर्यधन- युक्तम्य पुत्रहीनव तत्प्रायश्चित्तथ । ८५२ पूर्व खरहननादिह नार्याः खररोम व तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ८५३ पुरा रीत्यपरणादिह भवे नार्या: पिङ्गाक्षीव तव्यायश्चित्तकथनश्च । ८१४ पूर्व परसिद्धानहरणादिह शूलरोगस्त- प्रायधिचच। ८५५ पुरामवे उष्ट्रमातादिह विस्तस्वरत्व तप्रायभित्तकथनन । ८५६ गर्भपातरताया इह भ वच्याव सम्प्रायश्चित्तन ८५७ कॉम्पहरणादन शीरोगस्त- रप्रायधिन । ८५८ पानदेश जातस्य येश्यम्य मुर्ग- धर्मपुतम्य जानपुत्रकिनाशक सप्रापचित्त। विषयाः पृ० ८५९ प्राग्भवे कोस्यहरणात् शीर्षरोगस्त- प्रायश्चित्तकथन च। ८६० वन्ध्यात्वहरप्रायश्चित्तम् । ८६१ सती स्वभार्या परित्यज्याम्पस्त्री- गमनादत्र प्रहणीरोगस्ताप्रायश्चित्तश्च । ११० ८६२ कांस्यहरणादिह नार्याः शीर्षरोगस्त- प्रायश्चित्तश्च। ८६३ पूर्न मोहादुष्ट्रस्य नाशे कृतेऽत्र नार्या विकृतस्वरत्वं तत्प्रायश्चित्तय । ८६४ पुरा धृतहरणादिह नेत्ररोगयुतत्वं तत्प्रायश्चित्तश्च । ८६५ पूर्व स्वक पति परित्यज्य परपुरुषसेवना- दिह जन्मनि नार्या ग्रहणीरोगस्त- प्रायश्चित्तञ्च । ८६६ विप्रवर्णकुलोत्पन्नस्य रक्ताक्षदर्शनस्य उदरे वातरोगवतः किश्चिद्वित्तसमन्वि- तस्य भार्याया मृतपुत्रत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ८६७ वन्ध्यात्वहरप्रायश्चित्तस्य प्रकारान्त- रेण निरूपणम् । ८६८ देवद्रव्यापहरणादन विशद्वर्षोंत्तरं नेत्र- भगस्तत्प्रायश्चित्तकथनश । ८६९ पूर्वभवे वृषभस्य मुष्कनिकुट्टनादिह पण्डत्वम् । ८७० पूर्वजन्मनि परघृतहरणादिह नार्या नेनपीडा तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ८७१ पूर्वभवे महिषीहननादत्र कृष्णगुल्म- रोमस्त प्रायश्चित्तव। ८७२ धनभृत्याधमोगाधैर्युतायाः शूद्रयाः पुरसततिहानरवनिदान तत्माय- चित्तथ। ८७३ पूर्वजन्मनि दुग्धहरणादिह वहुमून- स्व तत्प्रायश्चित्तकायन । ८७४ जीगामपि तवैध । " " १ " " " " " ·धृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ० विषया, अ० विषया पृ० " " ११ " " ८७५ पूर्व नवयौवनमहिषीमातादिह कुष्ठ- गुल्मरोगम्तत्प्रायश्चित्तकथन च । ८७६ वृषस्य मुप्फनिनादिह मरे पग्दत्व ज्ञानाज्ञानकनेऽपि प्रायधित्ता- मावश्चा ८७७ पूर्वमये प्रमादेन फलहरणादिह नार्या पुत्रहीनत्व सत्प्रायश्चित्त- कथन। ८७८ दरिहरणादन मवे मेदोरोगस्तच्छम- नार्य प्रायश्चित्तकथन च । ८७९ पूर्वजन्मनि महिधीरातादिह कृष्ण. गुल्मरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ८८. वृषमाणा नाताप्रच्छेदादिह युवाब- स्थाया नामापच्छेदम्तरप्रायश्चित्त च । ८८१ गगापश्चिममार्ग मायापुरे जातस्य द्विजस्य राजमान्यस्य विष्णुभक्ति- परस्य पुत्रविहीनत्व निदान त प्राय- धित्तञ्च । ८८२ महाभूमिभुजा वशे जातस्य यवनस्य सर्व विद्याविशारदस्य सुविश्वर्यतमा युक्तस्य पञ्चषष्टिमितवर्षे महारिष्ट निदान तत्प्रापचित्त च । ८८३ पूर्वभवे तरक्षघातादिह नेत्रेषु कात- रत्व तत्प्रायश्चित्तकथन च । ८८१ पुरा देवमदिरगतधातुमयदीपपाना- पहरणादिह नार्यायच पीडा तन्नि- वृत्तये प्रायश्चित्तकयन च । ८८५ पुरा मधुहरणादत्र जमनि दुष्टगधन्व तत्मापधित्तव। ८८१ पूर्व तरशुरातानार्या रह कातरा- क्षीर तप्रायश्चित्तकयनन । ८८७ पुरा विग्रम्य मुनिकुनादन मत्र जानम्य शूद्रस्य पटव तनाप. चित्ताभावश्च । ८८ क्षालजस्य वातरक्तपीडितस्य माया एकापत्यानतर पुष्पविनाश- निदान तत्प्रायश्चित्त । ८८९ पूर्वमने माक्षिकहरणादिह नार्या दुर्गन्धाढयत्व तप्रायश्चित्तकथनध । ३१७ ८९० अगम्यागमनत पूर्वमत्र पदव तप्रायश्चित्तामारश्च । ८९१ पुरा सपल्या कुमारस्य विषेण कृतादातादिह नार्या बाल्ये कुष्ठ- समुद्भवकथनन् । ८९२ वराहनातादत्र जन्मनि दन्तुरत्न तपायथितकथनश्च । ८९३ पुरा मवे गुडहरणादन गुल्मरोगेण पीडा तच्छमनोपायकपनश्च । ८९४ यमुनातीरे जाताया शून्या पति- सेवारराया पाल्ये पुष्टरोगनिदान तत्प्रायश्चित्तश्च । ८९५ सिधुमडले जातस्य यवनन्य सुषि- धर्यधनान्वितम्य पढत्व तस्य सद्गतये प्रायश्चित्तक्यनन । ८९६ पुरा वराहातन दन्तुराव तमाय- चित्तायनश्च । ८९७ पूर्व तेरहरणादिह नार्या कडू- रोगस्त प्रापथिचकयन । ८९८ पूर्व स्वीरित्यागादिह जातस्य पदत्व तप्रायश्चितकयनब। ८९९ पुरास्वपक्ष्याय मानानादिह अन्यत- खजब तत्प्रापचित्तकपन । ९.० पू गुटहणादिह जननि गुमो दररोगम्त प्रायश्चित्तापनव । ९०१ पर्वतदेशे तनुपरम्य महाविमवयुनन्य वावनिनवनिदानन्। ९०२ नृर दिना मृगजातादन तमापश्चितकपन च। " " " एषत्व " -- ·(३४) पृ. कर्मविपाकधिषयानुक्रमणिका । । विषयाः अ० विषयाः 4. " " । M " " " ९७३ परतलपहरणादिह मवे कंडूरोगस्त प्रायवित्तकथनश्च । ९०४ पूर्व राजपत्न्या गर्भधारणादिह विना प्रायश्चित्त स्त्रीपुत्रसुखहीनत्वम् । ९०५ स्वगर्भपरिपोषाय पूर्व मृगवधादन नास्तिद्वातकाले खजस्व तमाय- श्चित्तकथनश्च । ९.६ क्षात्रलभवस्य दानदाक्षिण्यपरस्य मेहादिपीडितस्य मार्यायाः सदाचार- वत्या गीस्थिरत्वनिदान तत्प्राय- ३२० ९०७ पूर्वजन्मनि तुरगघातादिह वा. कण्डव तत्प्रायश्चित्तकथनश । ३२१ ९०८ पूर्व भृगालघातेनात्र मवे पादहीनत्व तत्मायश्चित्तकथनश्च । ९०९ गगातीर जातस्य शूद्रस्य धनपुत्रा- न्वितस्य युवभावे चमुहीन व तत्प्राय- चित्तस्यनच। ९१०वं शालधातादिह भवे नार्या. पादर्भगस्तरप्रायश्चित्तकथनश्च । ९११ पुरा वाजियातादिह नार्या वाकठ र सत्यापभित्तवर्णन। ९१२ पमुनाती क्षत्रिपयशमवस्य धन- मोक्ष्यलोभवतो मिसपदस्य बहुम्ली- फम्य विशेषतो युद्धिमतः पुत्रामार• निदान तत्प्रायश्चित्तकथन । ३२२ ९१६ रोत्यपहरणादिर म पिंगाक्षत्व सम्प्रापचितरथनमा २१४ पुरागरातादन तारोमव तथ्ट- मनापायपित्तश्यना । ९१९ प्राभवपुष्टपय टाइमक्षणा. for माया गर्भधारणामारस्त- प्रारभित्तवयन। ९१६ स्वर्णकारकुले जातस्य सुर्खश्चर्य- धनयुक्तस्य स्वीसुखिनो लोकवच- फस्य पुत्ररहितत्वनिदान सम्पाय- श्चितकथनञ्च । ९१७ पुरा खरघातादिह भवे नार्याः खररोमत्वं सरप्रायश्चित्तकथन च। ३२३ ९६८ पूर्व रीत्यपहरणादिह नार्या. पिङ्गा. क्षित्व तत्प्रायश्चित्तन। ९१९ माग्भवे परसिद्धानहरणादिह ना, शूलरोगस्तत्प्रायश्चित्चवर्णन च । ९२० पूर्वम् उष्ट्रघातादत्र नरस्य विकृत- स्वरत्व त प्रायश्चित्तं च। ९२१ पूर्व मापातादन यवनीत्व प्राप्य वन्यात्वं तत्प्रायश्चित्त च । ९२२ कास्यहरणादिह नरस्य शीर्षपीडा तच्छमनाय प्रायश्चित्तकथनञ्च । ९२३ पञ्चनददेशे जातस्य वैश्यस्य सुखे. श्चर्यधयुक्तस्य जातपुत्रविनाशकत्व- निदान तत्प्रायश्चित्तञ्च । ९२४ पूर्व कास्यहरणादिह भवे शीर्षरोग- स्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ९२५ वनध्यायाः पुत्रसन्तानोत्पत्तिविधान- कपनम् । ९२६ साध्वी स्वमार्या परित्यज्य परदार. गमनादिह भरे ग्रहणीशगस्त माय- वित्तकपन च। ९२७ पुरा जन्मनि कास्महणादिह गार्याः शीर्षपीडा तप्रायश्चित्त च। ९२८ पूर्व नार्या उष्ट्रपातदोषादर विकृत- तत्प्रायश्चित्तकपन च । ९२९ पूर्व परपृसापहरणात् अत्र भवे 7. रोगस्त प्राप्तिनाशाय सत्प्रायश्चित्त- फायनर। " " " ३२५ M "" " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ० विषयाः पृ० विषयाः " " " " " " " ९३० स्वपति परित्यज्य पूर्वभवे परपुरुष- गमनात् नार्या ग्रहणीरोगस्तत्प्राय- चित्तकथनञ्च । ३२६ ९३१ विप्रवर्णकुलोपनस्य उदरे वातपीडि- तस्य आदिपुत्रविनाशोत्तरम् अप- त्यामावनिदान तत्प्रायश्चित्तं च । ९३२ वृषस्य मुष्कनिकुटनतोऽत्र नरस्य अण्डत्वं तत्प्रायधिताभावथ । ३२७ ९३३ मोहात्परघृतप्राशनत इह नार्या नेत्र- रोगतः पीडा तत्प्रायश्रित्तकथनश्च । ९३४ पूर्वभये महिषीवधादत्र कृष्णगुल्म- रोगेण नरस्य परमपीडा तत्प्रायश्चित्त- कथनन । ९३५ प्राग्गोधातादन भवे नार्याः पुत्र- संततिहीनत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ९३६ प्रारभवे दुग्धहरणादत्र नरस्य बहुमूत्र- रोगस्तत्प्रायश्चित्तश्च । ९३७ पूर्वभवे परदुग्धहरणादिह नार्या बहु- मूत्ररोगस्तत्प्रायश्चितकथनञ्च । ३२८ ९३८ मोहान्महिषीयातनात्र नरस्य कृष्ण. गुल्मरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ९३९ वृषस्य मुष्कनिकुनतोऽन भवे पण्डत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ९४० पक्कफलाहरणादिहात्यंतं पुत्र विनाश- स्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ९४१ पूर्व दधिहरणादिह नरस्य मेदोरोगेण पीडा तत्मायथित्तकथनत्र। ९४२ पूर्वभवे महिषीवातादिह कृष्णगुल्म- रोगतः पीडा त प्रायश्चितकथनध । ९४३ पूर्वजन्मनि वृषमाणां नासामच्छेदान नरस्य नासाच्छदस्तत्प्रायश्चित्तश्च । ३२९ ९४४ भूमिभुजां म्लेच्छानां कुले जातस्य पचपवाशत्तमे वयत्ति महारए- माधिनिदान तत्प्रायश्चित्कयनन । " ९६५ पूर्वदधिहा नार्या अत्र मेदोरोगतः परमपीडा तप्रायश्चित्तकथनश्च । ३२९ ९४६ पूर्वमवे तरक्षुहननादत्र नेत्रेषु कात- रत्वं तत्प्रायश्चित्तवर्णनश्च । ९४७ पुरा देवालयस्थधातुमयदीपपात्र- हरणादिह नार्याश्चक्षुःपीडा तत्प्राप- श्चित्तकथनञ्च । ९४८ पुरा मधुहरणादत्र जन्मनि नरस्य पूतिगंधित्वं सन्प्रायश्चित्तवर्णनश्च । ३३० ९४९ पूर्व तरक्षुधातादत्र मवे नार्याः कातराझ्या नेत्रपीडा तप्रायश्चित्त- कथनञ्च । ९५० पञ्चनददेश जातस्य शूद्रस्य सकल- श्वर्यसंपन्नस्य घण्ढत्वनिदान- कथनम् । ९५१ क्षात्रकुलजस्य शौर्यौदार्ययशो. धनयुतस्य वातपीडावतो मार्यायाः शुभाचारवत्याः पुष्पनाशनिदान तत्प्रायश्चित्तवर्णनञ्च । ९५२ पूर्वमवे माक्षिकहरणादत्र नार्याः पूतिगन्धित्वं तत्प्रायश्चित्तकथनं च। ३३१ ९५३ पुरा अगम्यागमनादन नरस्प घण्दत्वं तव्यायश्चित्तकथनश्च । ९१४ सपन्याः सुतस्य विषदानेन प्राण- हरणादिह भवे नार्या बाल्ये कुष्ठ. रोगप्राप्तिश्चतुर्विशति मिते वर्षे मरण ! " ९५५ पूर्व वराहहननादिह नरस्य दन्तु- रत्वं तत्प्रायश्चितकयन । ९५६ पूर्व गुडहरणादिह नरस्य गुल्मोद- राख्यरोगप्राप्तिस्तयायश्चित्तकय- नय। ९५७ यमुनातीरजायाः शूदयावाल्ये कुष्ठ- रोगप्रातिनिदान तत्प्रापचिताय- नत्र। " " " " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषयाः पृ० विषयाः पृ. - " ९५८ पर्वतावितसिंघुमंडले जातस्य यर- नस्य सुखेश्वर्यधनान्वितस्य षण्ढत्ष- निदानकथनम् । ९५९ पूर्वमचे वराहघातादत्र भार्या दन्तु- रत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनच। ९६० पूर्व तैलङ्गरणादन नरस्य कण्डूरोग- स्तत्प्रायश्चित्तकथनम्व। ९६१ पूर्वमवे बिनाऽपरा, भार्यापरित्यागा- दत्र पद्धवं प्रायश्चित्तकथना 1 " भावश्च। " ९६२ पुरा स्वभक्ष्यार्थ मृगहननादत्र नास्प खंजर्व तत्प्रायश्चित्तकथनन । ९६३ प्रारभवे मोहात् परगुडापहरणादन नार्या गुल्मोदरपीटा तत्प्रायश्चित्त- कथन। ३३३ ९१४ शुभाननां सुस्वरूपां स्वस्त्रियं परि- त्यज्य परदारगमनादन स्त्रीविवाजि. तत्वं तनिष्कृतिकथनव । ९१५ नृपं बिना मृगयातादत्र तहातकाले महन्तुः खंजत्वं तत्प्रायश्चित्तकप- " ९७० पूर्वजन्मनि तुरंगवातादिद नरस्य वकण्टत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनथ। ९७१ पुराभव शृगालयातादन विशेषतः पादहीनत्वं तत्प्रायश्चित्तकथन। ९७२ गंगातीरे जातस्य शूद्रस्य धनपुत्र- समन्वितस्य युवावस्थायां चक्षुही. नत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ९७३ पूर्वजन्मनि भृगालघातादत्र नार्या ऊर्धपातात्पादभंगस्तत्प्रायश्चित्तकथ. नवा ९७४ पूर्वमश्ववातादिह नार्या चक्रकण्ठ तच्छमनाय प्रायश्चित्तकथनश्च । ९७५ यमुनातीरे जातस्य क्षत्रियस्य मृत. पुत्रत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकपनञ्च । ९७६ कामतः प्राग्भवे वक्षघातादन नरस्य क्षयरोगप्रतिकथनम् । ९७७ पूर्वजन्मनि मोहादकामतो द्विजघाता- दन क्षयरोगस्तत्प्रायश्चित्तकपनञ्च । ३२७ ९७८ मर्तुमरणानंतरं सहरमनतः स्त्रीया गतिवर्णनम् । ९७९ कुंभलग्नोपार जातस्य क्षत्रियस्य क्षयरोगप्रातिनिदानं तदने क्षयरोगे- गैव पुत्रादिस्वजनमरणमातिश्च । ९८. विशेषतो वृद्धस्य जितसकलभूपस्य अयोध्याभिघदेशे जातस्य क्षत्रियस्य युदभावे क्षयरोगोपत्तिनिदान तनि- वृत्युपायकथन। ९८१ पूर्वभवे मोहारकुक्कुटवधादन नार्या नासावरुवं तत्प्रायश्चित्तकथन। ३३८ ९८२ पुराभवे माझगहननाना क्षयरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनाच । ९८३ पुरा स्वधातादन नरस्य बधिरत्वं समापश्चितफथन। " " नया " ९६६ पुरामये परनेलापहरणतोऽत्र नार्या: यादरोगतः पीडा तनिष्कृतिकपना।" ९६७ पुरा राजपल्या गर्भधारणादन भवे सर्वधर्मपहियतिकरपण्हावं तरबाप- भिचपन। ९६८ स्वार्भालनार्य पुरा मृगहननादिह नास्तिका जन्वं तनिष्पति- मायन १६९३रयलममुगदाय दानदाक्षिण्यपरस्य महानिरिकारपीडितस्य मार्याया गाधरनामावनिदान समायधित- " भत्र " " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषयाः अ० विषयाः पृ० " " 1 ९८४ प्रारब्रह्मवातजपापादिह नार्याः क्षय- रोगपीडा तत्प्रायश्चित्तकयनं च । ३३० ९८५ गंगायाः प्रारूपरदेशे जातस्य शूद्रस्य स्वल्पवित्तस्य जातपुत्र विनाशनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनं च। ९८६ विराटदेशे जातायाः पतिशुश्रूषण. परायाः धनधर्माढयायाः क्षयरोग- वत्याः पुत्रामावनिदानं तत्प्रायश्चित्त- कयनं च। ३३९ ९८७ पूर्वजन्मनि सारकाधातादत्र नरस्प स्खलितवाक्त्वं तत्प्रायश्चित्तकयनं च । ९८८ नार्या अपि तथा। ९८९ पूर्वजन्मनि बकघातादन नरस्य लंब- कण्टवं तत्प्रायश्चित्तकथन च। ३४० ९९० स्त्रीणामपि तथैव । ९९१ कस्यचिद्विजकुलजस्य वातपीडावतो धर्मनिष्टावतो वित्तयुतस्य भार्यायाः सदाचारवत्या मृतवत्सनिदान तन्प्रा. यश्चित्तकयनं च। ९९२ पूर्वमभक्ष्यमक्षणतोऽत्र नरस्य कृमिलो. दरत्वं तत्प्रायश्चित्तकयनं च। २४१ ९९३ स्त्रीणामपि तथैव । ९९४ दुष्टस्पर्शादत्र नार्याः कृशोदरीत्वं तप्रायश्चित्तकथनं च । ९९५ गंगायाः पूर्वभागे द्विजवंशसमुद्भवस्य बन्धुत्रीसुखसंयुतस्य मृतपुत्रन्व- निदानं तप्रायश्चित्तकयनं च । ९९६ द्विजमार्यायाः क्षयान्वितायाः पुत्र. संततिहीनत्वनिदानं तप्रायश्चित्त. कपनं च। ३४२ ९९७ उन्टिटमक्षणादन नरस्य राज्यंधत्व- निदान तव्यायधित्तकपनं ध। ९९८ पूर्वमवे रसकोमादुन्छिटपक्षणतो नार्या अपि राघवं तपाय- विचंच। ९९९पुरा विडालोच्छिष्टमोजनतोऽत्र नर. स्य रात्र्यंधत्वं प्रायश्चित्तकयनं च । ३४२ १००० स्त्रीणामपि तथैव । ३४३ १००१ चांडालीगमनादत्राजगरवन्मूढत्वं तत्प्रायश्चित्तकयनश्च । १००२ पूर्व चांडालपुरुषसंगमादिह नार्या अजगरवनमूढत्वं प्रायश्चित्तकथनं च । १००३ परानविनकरणादिह मवे अजीर्ण- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकयन च । १००४ परानविनकरणानार्या अजीर्णरोग- स्तत्प्रायश्चित्तविधिकथनं च । १००६ द्विजकुलोद्मवस्य किलासद्रुकंडू. नेत्रतोदवतो भार्याया मृतवत्सत्व- निदानं तत्प्रायश्चित्तकथनन । १००६ पूर्वजन्मनि द्विजाय घातायं विष- दानादत्र च्छदिरोगेण यौवन एवं प्राणहानिफयनम् । ३४५ १००७ पुरा द्विजाय विषदानादिह नार्या: स्यारोगेण यौवन एव मरणकथनम्।" १००८ द्विजेतरस्मै कस्मैचिदपि विषदाना- दिह च्छदिरोगतः पीडा तत्प्राय- श्चितकयनश्च । १००९ नावृधातान्मकरवम् । १०१० पुत्रामिलापापूर्व यवनपुरुषसंमोगा- दव यवनीत्वे पुनमंततिवार्जितत्वं तमापश्चित्त च। १०११ गंगाग्नयपर्वते जातस्य भूपस्य भूत- दयावतो वाल्यै पाडुरोगमाति- निदान तप्रायश्चित्तव। १०१२ पूर्वभवे द्विजेवरस्म विपदानादन नालिदिरोगतः पीडा तमाय- धिनकपनं च। ३४६ १.१३ गंगापाः पूर्वमागे जानस्य क्षत्रियस्य यदन्यपराक्रमस्स जातपुरविनाश- ११ " ·(३८) वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । - विषया पृ० अ० विषया " ३५१ " निदान तच्छमनाय प्रायश्चित्त कथन च। १०१४ क्षत्रियकुलभवाया दुखाकुलाया दयितोल्झिताया वन्ध्यात्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १०१५ मातृघातकरणादन नार्या मूकत्वम्। १०१६ देवद्रव्यापहरणादक्षिपीडातो विंशति वर्षोत्तर नेभिगस्तदुपायकथनश्च । ३४७ १०१७ सर्वस्नेहहरणादन भवे नरस्य क्षय- रोगत पीडा तत्प्रायश्चित्तकथन च।" १०१८ पूर्वभवे ब्रह्मवादरताया इह किंचि पतिदोषात्तनुमगीकृत्यान्ते पार्वती- समीपताप्राप्तिस्थनम् । १०१९ अज्ञानात पूर्वमवे मातृषाततो मकाव, नरम्य पुत्रसतानलाभाय प्राय- श्चित्तविधिनिरूपणश्च । १०१० क्षत्रियकुलभवाया धनभोगवत्या नार्या पुत्रान्विताया क्षयरोग प्राप्तिस्तच्छमनाय प्रायश्चित्तञ्च । १०२१ धूर्तकर्मणा लोकवचनादन मवे अपस्माररोगत पीडा तमाय- श्चितफयन । ३४ १०२२ पूर्वभवे स्वर्णापहरणादिह पुत्रहीन वितप्रायश्चित्तकथन च । २०२३ पुरा यारघातादिह नरस्य मृतपुर. स्त्र सत्यायश्चितकथन च । १०२४ पूर्वदोपासूवादियोनीरसमुप य- पनावमापनाया नार्या भी सह सार्यराजवनात् सर्वेश्वर्य प्राप्ति- पपन। १०२५ सम्नेहरणादि प्रयागे जात म धनपुरगो वेवादिजस्य भयरोगन पीस तापधित १०२६ यमुनाया जातस्य क्षत्रियस्य धन- मिनसुखैश्वर्यनागाछीमोगयुतस्याप्रा- तमनोरथस्य जातपुन विनाश निदान तत्प्रायश्चित्तकथनय । १०२७ जात्युत्तमाना जनुपि प्राप्तस्य सर्व- मपत्समृदस्य बन्धुसौम्ययुतस्य जातस ततिदु खनिदान तत्प्राय- चित्तकथन च। १०२८ पूर्व पुरुषघातादन नार्या शूल- रोगत पीडा तत्प्रायश्चित्तकथन च । १०२९ पूर्वजन्मनि नरघाताद्वा मित्रवाता- दत्र वायुरोगत पीडा त प्राय- श्चित्तकथनश्च । १०३० ज्ञानपूर्वककर्मकर्तुोंगादेव कर्मण क्षयकथनम् । १०३१ पूर्वभवे नेहहरणतो नरस्य क्षय- रोगत पीडा तच्छमनोपायवर्णनश्च । १०३२ पुरा जाराश्रयात्पतिहन्ध्या नार्या अन्न भवे बाल्ये वैधव्यकथन तदु- पायकथनञ्च। १०३३ पूर्व देवतागारदाहादत्र रक्तातीसार- रोगत पीडा तच्छमनोपायश्च । १०३४ प्रयागनिकटे जातस्य सर्वशास्त्रार्थ- कोविदस्थ द्विजस्य सन्ततिदुख. निदान तच्छान्त्युपायवर्णनश्च । १०३९ पुरा गर्भपातनपापकरणादन नार्या गर्भपातनदु ख तदुपायश्च । १०३६ देवागारघातादिह नार्या अतिसा- स्त परमपीडा तत्प्रायश्चित्तकथनच ।" १०३७ कुष्ठरोगप्राप्तिनिदान तरप्रायश्चित्त- कयनश्च। १०३८ पूर्वमये पत्युमिनयातिन्या नार्या अन वायुरोगपीडा तत्प्रायश्चिच- कथन । " " " " M " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । स० विषयाः अ. विषयाः पृ० " " " १०३९ पुरामगोत्रवातकरणानार्या मृता- रोगपीडा तन्नित्युपाययनञ्च । १०४० द्विजकुलोत्पन्नस्य वातपित्तयुतस्य किञ्चिद्वित्तसमन्वितस्य मार्यायाः पतिव्रतायाः कारुवध्यान्वनिदानं तदुपायवर्णनश्च । १०४१ पुरा नारीवातादिह कृशस्य नरस्य बलविवर्जितत्वं तच्छमनविविवर्ण. नश्च । ३५३ १०४२ इरावतीचन्द्रमागान्त जातस्य द्विजस्य नातिवित्तयुनस्य सकन्यस्य पुत्रनाशनिदान तप्रायश्चित्त- कथन च । १०४३ वातुललक्षणाढयस्य नरस्य तहोष. निवृत्तये प्रायश्चित्तायनम् । २५४ १०४४ पूर्व विप्रद्रव्यापहरणादवाधिव्याधि- पीटा तच्छमनान प्रायश्चित्तकथनञ्च | " १०४५ राजस्लोपन्नाया मुस्यनृपागनायाः प्रजापीदनपराया वातपित्तादिरोग. पीटिताया अपुत्रत्वनिदान तव्याय- बिचकयन च । १०४६ पुरास्वगोत्रजनायां वीर्यनिषकादिह सततिराहित्यं तदुपायकथनञ्च । ३५५ १०४७ द्विजद्रव्यापहरणादिह जन्मनि मृत- पुत्रत्वं तत्प्रायश्चित्तकयन च । १०४८ राजनातादिह मवे राजयक्ष्मरोगतः पीडा तर प्रायश्चित्ताभावश्च । ३६७ १०४९ शतद्रुनिकटे जातस्य हिजम्य युव- मावे अष्टक्षयरोगनिदान तत्प्राय- श्चित्तकथन च। १०५० मर्तृसुचनमेव परधर्ममभिमन्य- मानायाः पतिव्रताया माविकुलजात्व- कथनम्। १०५१ पूर्व शूद्रगृहाश्रितस्य नरस्यह मवे वातरोगेण पीडा त प्रायश्चित्त. कयनञ्च। ३९७ १०५२ पूर्व पापमोहनाद्गमहत्र्या नार्या मत्र जलोदरपीडा त प्रायश्चित्तरुयनश्च । ३५८ १०५३ पूर्व फल बौदिह मवे नार्याः फल हीनत्व तत्प्रायश्चितकयनञ्च । १०५४ पूर्वजन्मने द्विजयातादत्र नार्याः कुष्टरोगावातिफयन तत्प्रायश्चित्तथ । १०५५ विपाशानिकटे देो सद्बुलजस्य देवतातिथिपूजकम्य संततिराहित्य- निदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १०५६ पूर्व परान्नहरणादिह जन्मनि नार्या उदरे अजीर्णतो रात्रिंदिवमतिपीडा तन्मायश्चितफथन च । १०५७ पुरा देवागारस्थितमूर्तिभगतोऽत्र न क्वापि प्रतिष्ठा तदुपायकथनञ्च । १०५८ प्राङ् नृवधकरणादिह नरस्य क्षय- रोगतः पीडा तनिवृत्तये प्रायश्चित्त- कयनञ्च । १०५९ माग्जन्मनि परगर्भधातादिह नार्या जलोदरतः पीडा तच्छमनार्थमुपा. यचा १०६० पूर्वजन्मनि वादिनो वाविरोधक- रणादिह मवे मूकत्वं प्रायश्चित्तकय- नश्च। १०६१ पूर्व सपत्नीगर्मनाशादिह जन्मनि नार्यावन्च्यात्न तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ३६० १०६२ पुरा परनिंदाकरणादिह खल्वाटत्वं तप्रायश्चित्तकथनञ्च। १०६३ पूर्वमवे राजवधकरणानार्या इह क्षयरोगस्तमायश्चितकथनं च। १०६१ पूर्व मर्तुग्विरोधादिह कामिन्या मूकत्वं तत्प्रायश्चित्तकथन च । " " " 1 " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ० विषयाः पृ० अ० विषयाः " " 1 " " १११६ पूर्व शुनो वधादिह नरस्य चक्रपाद- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनं च। १११७ पुरा शूद्रधातादिह भवे नरस्य दन्त- पातनपीडा तत्प्रायश्चित्तकथनं च। १११८ पुरा शुनोधातादिह नार्याश्चक्रपाद- रोगस्तप्रायश्चित्तकथनं च । १११९ शूद्रघातकरणादिह नार्या दन्त- पातनाख्यरोगस्तच्छमनोपायश्च । ११२० गोदावरीसमीपे जातस्य शूद्र- स्थातिचिन्तायुतस्प दाने स्वल्पमते- र्जातपुत्रविनाशकत्वनिदानं तत्प्राय- चित्तकथनं च। ११२१ पुरा बहननानरस्येह बभ्रुमंडल- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनं च। ११२२ शूद्रजातिमापनायाः कुष्ठरोगवत्या जातसंततिनाशनिदानं तत्प्रायश्चि- तश्च । ११२३ घरमावस्थायां पुत्रशोकाकुलकार- दोषनिरूपणम् । ११२४ गगायाः परदेशे जातस्य शूद्रस्य पतृकम्वल्पवित्तवतो बधुभृत्यसम- न्वितस्य पुत्रराहित्यनिदानं तन्नि- कृतिकपन ३७७ ११२५ पुरा मुरापानाहाह्मण्या अत्र प्रदर- रोगत: पीडा तत्प्रायश्चित्तं च । ३७८ ११२६ शतद्गुसरस्वतीमध्यदेशे जातस्य द्विजस्य खोपुनधनयुक्तस्य तिल- धेनुदानमहणतः कासरोगस्तव्याय- पित्तकपनं च। ११२७ पूर्व मृगवधादा पाददुःसपीडनं उमापयिधकथनं च। ३७९ ११२८ पुषरेष्ठवंशसमुद्भवस्य मकले. अविवाढपस्य धर्मात्मनो यहु. भापम्य वयसः पचचत्वारिशे वर्ष- रिटमाणिनिदाना। ११२९ मृतं पत्ति विलोक्य तेनेतः परलोक- गमनायोधताया गतिवर्णनम् । ११३० पुरा ब्रह्महत्याकरणादिह क्षयरोग- स्तत्प्रायश्चित्तकथनय । ११३१ कस्यचिद्विप्रस्य चारुवर्णस्याचार- कुलधर्मज्ञस्य देवाग्निगुरुवत्सलस्य किंचिक्लेशकारिण्या भार्यायाः पुत्र- हीनत्वनिदानं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च ।। ११३२ पूर्व सीमावादप्रसंगतो ब्राह्मण- घातादिह नरस्य षष्टिमितवर्षे रिष्ट- प्राप्तिकथनम् । ३८१ ११३३ अयोध्याभिधदेशे जातस्य वैश्यस्य महोद्यमिनो युवभाव क्षयरोगनिदानं तत्प्रायश्चित्तकथनन । ११३४ स्वेच्छया ब्रह्मघातादिह नार्याः क्षयरोगतो नाशकथनम् । ११३५ पुरा भवे स्वसृघातादिह नरस्य बाधिर्यरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ३८२ ११३६ नार्याः कस्याश्चित्पूर्वभवे ब्राह्मण- घातादिह क्षयरोगस्तत्प्रायश्चित्त- कथनश्च । ११३७ पूर्व प्राघातादिह नरस्य मूकत्वम् । ११३८ पुरा कुक्कुटघातादत्र वकनासात्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ११३९ गंगायाः प्राग्देशे जातस्य ,शुद्रस्य सपत्नीकस्य बन्धुभृत्ययुतस्यापुत्र- त्वनिदानं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ११४० कस्याश्चिनार्याः पूर्व द्विजगृहदाहे तत्पुत्रमारणेनेह वाल्यमारभ्य क्षय- युताया अपुत्रात्वं प्रयोविंशेऽरिटेन' - १ मरणय। ३८४ ११४१ पुरा सारिकाहननादिह नरस्य स्खलितवाकावं तव्यायश्चित्तकयनय । " ३८३ " " " " " ·बु० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका। (१३) अ० विषया: पृ० विषयाः " " ११४२ पुरा नार्याः सारिकाहननादिह स्वलितवाश प्रापथित्तकथनं च। ३८४ ११४३ पुरा भये बकवातादिह नरस्य लंबकटावं तत्प्रायश्चित्तकथनं च । ११४४ कहननान्नार्या अपि लंबकंठत्वं तत्प्रायचित्तकथना। ११४५ हिजगुलजस्य धार्मिकस्य विच- युतस्य स्वल्पवीर्यस्य सदाचारवत्या मायाया गृतवन्सात्वनिदानं तत्प्राय- चित्तकथनय । ३८५ ११४६ फाफानो प्राणघातादिह नरस्य पूर्चिहीनत्वं तत्प्रायश्चित्तफयनच । ११४७ फाकघातानार्या मपि कहीनत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनाच । ३८६ ११४८ पूर्वमये अभक्ष्यमक्षशादन नरस्य किगिलोदरनं तत्प्रायश्चित्तकथना । ११४९ पुरा अमक्ष्यभक्षणादत्र नार्या: क्रिमिलोदरत्व तत्मायचित्तकयनन । " ११५० दुधष्टसिहानभक्षणादिह नरस्य पृशोदरत्य ताप्रायमित्तकयनर । १९५१ दुपस्पृएसिदानभक्षणादन नार्या अपि शोदरत्वं सरप्रापचिच- " १९५७ बिडालोन्धिमोजिन्या नार्या भगि रात्र्यंधवं त-प्रायभित्तकयना ११५८ पुरा पाण्डालीगमनादिह नरस्या- जगवन्मूढत्वं तप्रापचित्तफधन" ११५९ पूर्वमय चाण्डालसंगमादत्र नार्या मी मूढवमनगरवत्तप्रायमिरा- फवनय। १९६० पूर्व परानविनकरणादिह नरस्पा- जीर्गरोगस्तप्रायश्चित्तब। १९६१ पसनविकारण्या नार्या अजीर्ग: रोगस्त प्रापधितकथन । ११६२ द्विजाल जस्य सदाचारवतः साधु- सेवफस्य मायायाः स्त्रीवर्मनतकार- ण्या मृतवरमाव तन्यापमित्त. फधनत। १९६३ पराम विश्वानादिह नरस्य दि- रोगतः पीडा समापभितरुपनन । ३९० १९६४ पुरा प्रावधातादिह नरस्य मयत्यं तत्मापभितरुपनाभाव । ११६५ पुराभिलापायवनमगनायाभरपर- मीबमाप्साय पुनमंतनिराजित मापमित्ता ११६६ गंगाप्रय पर्वते जानम्म क्षत्रिपम्प शर्वसंपाममनितम्प पारोगा- निदानं तदुपापक्ष । ११९७ पस्प फम्यारिपिहानाट्य नार्ग: परमपिता रामापगिराय- " " " " " १९५२ गंगाभाग जातस्य द्विजवंश- माप मृतपुप्रफर तःप्रापचित- फधना १११३ पुरा हिजाब्यारहाणादिह ना पुरहान राहुपाश्कयनमा ११५४ समये समिपभोजनान् पर नरम्परासंध रामनीसारिति- यापनन । ११९५ पुरोटिनमो नार्ग मी siriपमान ! १५५९REमोरगाः मापा नर- ११६ गापामा जातिय पासमरामा पुगानिदान सानपगिरा। ११९९ करना " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । ५० अ. " " " " " विषयाः विषया. ११७० पूर्ततया पुरा द्विजवचनादत्र नर १९८४ पुरा जारानयेण विपप्रदानात् स्यापस्माररोगतः पीडा तदुपाय- स्वपतित्या अत्र शिववावं तमाप- कयनच। ३९ श्चित्तकपन। ११७१ पुरा प्रातृधातिन्या इह नार्या ११८५ प्राग्जन्मनि देवागारदाहादा नरम मूकन्द तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । रक्तातिसारपीडा तदुपशमविधि- ११७२ पूर्व देवद्रव्यापहरणादव नरस्येह कथनवा विशे वर्षे नेत्रभागस्तद्राक्षणोपायश्च । ३९२ ११८६ पागनिकट जातस्य द्विजस्य सर्व- ११७३ पूर्वमवे सर्वोहहरणादिह नरस्य वर- सुखयुतस्य अपस्माररोगतो मृतपुत्र- रोगतः पीडा तत्मायश्चितकय- यस्य सन्ततिदुःखनिदान तत्माय- श्चित्तकथनञ्च । १९७४ ब्रह्मवादरताया अपि पतिदोषान्मा- ११८७ पुरा गर्भपातनपापादिह नार्या नुषीत्वमाश्रित्य पुनः पार्वतीसामीप्य. गर्मस्थैर्याभावकथनं तत्प्रायश्चित्त- लाभवर्णनम् । कथनना ११७९ अज्ञानात्पूर्वभवे आघातादिह मूकत्व, ११८८ पुरा मवे देवागारदाहकारिण्या अमाननः कृते प्रायश्चित्तस्थनम्, नार्या हातीसाररोगपीडा तत्प्राय- पुरा लोकवपनादिह नार्या भए- चिचकथनचा स्मारपीडा त प्रापभित्तं च । १९८९, ब्रहारस्येह जन्मनि तस्मिन्नेव ११७६ कस्यदिद्विजस्य धर्मिष्ठस्य विचवतो वायुनोदरे पीडितस्य मर्यापा वयसि कुष्ठतः पीडा। मृतवमावनिदान तत्प्रायश्चित्त- ११९० पूर्व पत्युमित्रवातादन नार्या वायु- कथन। रोगस्तपायश्चित्तकयनन । १९७७ ग्रहहरणाक्षयरोगप्पातिः । ११९१ अज्ञानागोत्रवातिन्या नार्या इह ११७८ पुरा धौर्येन लोकवचनादिह नर- मवे तारोगतः पीडा तत्प्राय- म्गापमारोगप्राप्तिः। वित्तमायनश्च। १९७९ गर्भनाशकरपातकरूयन तनिष्कृति ११९२ भूमिदेवकुलजस्य वायुपित्ततो नेत्र- कपनद्या सोदवतः किंचिदित्तवतो धर्मिष्ठस्प ११८० प्राग्भवे पुरषवातादिर नार्याः पल्ल्याः फाकवन्ध्यावनिदान तव्या- शूलरोगतः पी31 तद्पायक्यनः । २९४ यश्चितकयनशा १९८१ पुरा अज्ञानान्मिननाशिनो नरम्प ११९३ देतागारे शन्मनसष्ठारह भवे वायुरोगतः पीटा तप्रायश्चित्स्य- गुदरोगस्तरमायचित्तफयनत्र । ११९५ पूर्वमयं श्रीरातादन नरस्य बल- ११८२६ मोरयानकरणादिह नापी वजितस्य कृशत्वरोगस्तत्प्रायश्चित्त- नागपत्रापिम्म प्रापतिशयन । " कपनबा १९८१ महिना. क्षयरोगतोऽत्र पीडा ११९९ पूर्व याख्यातिन्या नार्या अर पारगृतिस्तनिशतिकथना । " " Ami ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । म० विषयाः अ० विषयाः 7 " " ११९६ पूर्व ब्राह्मणवातादिह नरस्य कुष्ट- रोगान्वितत्वं तत्प्रायश्चित्तकयनं च। ३९८ ११९७ पुरा देवद्रव्यापहरणादन वायुपीडा तदुपरामोपायध । १९९८ देवागारे मूत्रपुरीषस्यागिन्या गुद- रोगस्तदुपायश्च । १२९९ विपाशानिकटदेशे जातस्य क्षत्रियो- द्भवस्य त्रीपुत्रधनसंयुतस्य वार्धके कंडूरोगस्तव्यायश्चित्तकयनं च । १२०० पुरामवे देवागारे मूत्रपुरीपोत्सर्गा- दिह नार्या गुदरोगस्तत्प्राय- श्चित्तकथनं च। ३९९ १२०१ पुरा कामात् पापविमोहितस्य स्त्रीघातादन प्राणहारककार्यरोग- स्तत्प्रायश्चित्तामावश्च । १२०२ पुरा जन्मनि कन्याधातादिह कन्या- संततिस्तप्रायश्चित्तकथनं च । १२०३ पूर्व देवव्यापहरणादिह नार्या वायुपीडा तस्प्रापचित्तकथनं च । १२०४ गंगायमुनयोर्मध्ये जातस्य क्षत्रियस्प महोयमवतो द्विजवातात्कुष्ठरोग- स्तत्प्रशमोपायच । १२०५ पर्वते जातायाःक्षत्रियपल्याः पति- प्रियातायाः सन्ततिवर्जितत्वनिदानं तदुपाया १२०६ विप्रकुलजस्य सदाचारस्य क्रयविक्रय- फर्भार्याया मृतपुत्रत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तं च । १२०७ प्राम्भवे राजघातादिह नरस्य राज- यक्ष्मरोगस्तमायथिचकयनं च। १२०८ पूर्व परगर्मघातिनो नरस्यह जलोदर- रोगतः पीडा तयापक्षिवं च। १२०९ शतनिकटे जातस्य द्विजस्य युवा- वस्थापी कुटशपमाप्तिस्तनापधित- फपनं द। १२१० भर्तृप्रियकरणानार्याः सद्गतिलाम- कयनम् । ४०२ १२११ पुरा शूदगृहाश्रितानमक्षणादिह नरस्य वातरोगस्तत्प्रायश्चित्तश्च । १२१२ पूर्वमवे स्वगर्भपातनादिह नार्या जलोदरपीडा तत्प्रायश्चित्तकयनय। १२१३ सदा मर्तृपरायणाया दानधर्मरतायाः सुमगाया नार्याः पुत्रामावनिदान तप्रायश्चित्तश्च । १२१४ जन्मान्तरे ब्राह्मणवातादिह नार्या:. कुष्ठरोगतः पीडा । १२१५ विपाशानिकटे शूद्रकुलजस्य बहुलो- मिनो बहुस्त्रीकस्य पुत्रसंततिराहित्य- निदानं तत्प्रायश्चित्तकथन च।" १२१६ पुरा भवे परानहरणादिह नार्या अ- जीर्णरोगतः पीडा तच्छमनोपायच । १०३ १२१७ देवानारस्थितदेवमूर्तेभगतोऽत्र नरस्य कुत्रापि प्रतिष्ठामावकथनं तदुपायय। १२१८ राजवधादत्र राजयक्ष्मतः पीडा तत्प्रायश्चित्तकथनं च। १२१९ गर्भधातादिह नार्या जलोदरतः पीडा तदुपरामोपायच । ४०४ १२२० वादिनो वाग्विरोधकस्येद मूकरवं तस्नायश्चितकथनया १२२१ सपत्नीसुतनाशनादिह नार्या वन्ध्यात्वं तदुपायथ । १२२२ परनिन्दाफरणादिह नरस्य खत्वा- टत्वं तनिष्कृतिथ। १२२३ पुरा राजवधका नार्या भत्र तत्काल एवं क्षयरोगतः पीडा। १२२४ मा मह वाविरोपिन्या अनार्या मूकन्दं तपायचित्तर। १२२५ देवप्रतिमामंगारिह अप्रतिष्टा। " ". " " ॥ " . " नाता.

·(४६) घृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका। विषया. विषया: " " 1 १२२६ मथुरामडलजस्म द्विजस्य लोमिन. करम्य सतानसुखहीन बनिदान तनिष्कृतिकथन च। १२२७ पुरा मवे द्विजदव्यापहरणादिह सतानामविस्ताप्रतीकारचा १२२८ कस्यचिद्विजस्य देववादणभकम्य माया मृतापन्यासा उदरस्थित. गर्भस्य वृद्धिपतनामावनिदान तत्मायश्चित्तायन। १२२९ परनिन्दाकरणादिह ना खल्बा- दत्व तवरायश्चित्तसयन । १२३० अभक्ष्यमक्षणानानाविधपीडाकर- पदमालारोगन प्रायश्चितकथन । १२३१ कुछ मातादन धनपुत्रहीनन्त्र नार्या- পলিনিনগ্ন। १२३२ बालगम्प पक्षवातादिह पक्षधान- रोगस्तत्वायश्चिचायनश्च । १२२३ अपक्ष्यमक्षणालायर्या अर गलगड. रोगन प्रायश्चित्तः । १२३४ त्रिप्रवालकरातादिह पुनसततिरहि- तस्य नरम्य क्षयरोगाकुलत्व तदु- पायवर्गन। १२३५ मिनाऽपराध परपक्षनानादिह नार्याः पक्षपातेन पीडा तयायश्चित्त- कथन। १०८ १२२६ पेठादागतस्य मयुरानामवनार्य भूमाहरपोरं भगवनः पुनर्वकुठ- गमनम्। १२६७ पुरा हर्गारहरणावनखिवंत माय- विपनया १२५८ रा राज सातारणादिह मार्ग राजपदमरोगनानिय निकायनय । १९३९ मिस पेजहननादिह नस्प लादालमित्युपाराभार । १२४० मोहवशाद्वैश्यगातार रताद- रोगतः पीडा त प्रापधित्तम। १२४१ मेरोथुरामटले सपिकाराय ममा. गताया: शक्तः फलियुगे अतानि करवा पुनः प्रयाणम् । १२४२ मोहात्सुरापानका नार्या अत्र गुबकटरोगस्तत्प्रायश्चितच १२४३ म्यचिदिप्रस्य मिचिद्वितवतः कासहवासपीडितस्य भार्याया. प्रिये नेमारायाः कदाप्यमुदिताया यौव- नेन समानिताया रजोदोधात् परमपीडानिदान तत्प्रायश्चित्त- कथन वा १२४४ नालण्या प्रारजन्मनि सुरापानादिह प्रटसोपस्तदुपायकथना । ४१० १२४५ पूर्वजन्मान यौवनोन्मादानुकतमुरा- पानता मूत्ररोगत. पीडा सत्प्रायश्चित्तकपन च। १२४६ अकामतो वैश्यवातादिह नायो रक्तादरोगतः पीटा। १२४७ सारस्वतदेशसमुद्भवाया नाया युव. भाव क्षयरोगनिदान तत्प्रायश्चित्त- कपन च। १२४८ पुराम परस्त्रीकामुकम्य पुरुषस्ये- होन्मादरोगम्ताप्रायश्चित् च। ११४९ पूर्व स्वपहरणादन नार्पाः कुन- खरं समायश्चित्तपन च। १२५० पुरा पैश्याताद सापुत्रस्य नरस्प रक्ता दरोगस्तत्प्रायश्चित्कथनं च। १२९१ सिन्चो, पश्चिममागे जातस्य कम्य- विस्टेटमूपम्य स्यपत्यनौक्ष्य- युतम्य विधाविशारदस्प पंचा- शत्तमेऽन्दै युमध्येऽरिटमासि- " " " 11 17 निदान तदृपायय!

·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । (४७) विषयाः अ० विषयाः पृ० " " " " " १२५२ बलात्कारेण यौवने जारेण कृत- संभोगाया नार्या इहोन्मादरोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्तकयनं च । ४१२ १२५३ पूर्व पुहरणादिह श्लेष्मरोगस्तत्प्रा- यभित्तकथनं च। १२५४ पत्यो जीवति जाराद्गर्मधारण्या अत्र शूद्रया गर्भधारणाभावस्त- प्रायश्चित्तकथनं च । १२५५ आखेटं बिना हस्तिहननादिह सर्व- कर्मस्वसिद्धिस्तत्प्रायश्चितकथनन । १२५६ बलात्कारेण ब्राह्मणीरमणादिह मरस्य महोन्मादरोगतो मरणय। १२५७ पुरा जन्मनि प्रपुहरणादिह नार्याः लेष्मरोगस्तच्छमनोपायथ । १२५८ विप्रवंशसमुत्पन्नस्य धनधान्यसुख- युतस्य किंचिद्वयाधिसमन्वितस्य मार्याया मूतपुत्रत्वनिदान तत्प्राय- श्चित्तकयनं च । ४१३ १२५९ पुरा ताम्रहरणानार्या इहौदुंबर- रोगतः पीडा तदुपायश्च । ४१४ १२६० पूर्व द्विजाङ्गताटनादत्र दरोगतः पीडा तप्रायश्चित्तकयनञ्च । १२६१ गंगाप्रान्तरे जातस्य क्षत्रियस्य पैतृ- कस्वल्पवित्तवतो बन्धुनृत्यमुखान्वि- तस्य जातपुत्रविनाशनिदान तन्नि- प्कृतिकथन । १२६२ कस्यचिणिजः स्त्रीसुखान्वितस्य पितृमातमुखहानस्य जातपुत्रनाश- निदानं तव्यायश्चित्तरूपनं च । १२१३ प्रभासदेशे जातस्प शूद्रस्य राज- कर्मरतस्य द्रव्यहीनस्य पुत्रसंतति- दुःखनिदानं तनिश्कृतिकयन। १२६४ कस्यचिच्छ्वस्य शुभाचारस्य बाल- णीगमनाजन्मान्तरे गुभयोगतो ग्राहगत्व विशे वर्षे क्षयरोगतो देहपातः १२६५ ऐरावतीपरमागे जातस्य क्षत्रियस्य सुरूपस्य राजजनप्रियस्य स्त्रीपुत्र- सुखहीनतानिदानं तत्प्रायश्चित्त- कथनश्च। १२६६ पैपाशिकदेशजस्य क्षत्रियस्य बहु- स्त्रीपुत्रमित्रादयस्य सुखैश्वर्यसमन्वि- तस्य मनोदुःखप्राप्तिनिदान तत्प्राय. श्चित्तकथनं च । १२६७ सरस्वतोपरदेशे जातस्य क्षत्रियस्य गौरस्य सुरूपस्य व्यापारनिरतस्य मार्यापाः पुत्रविवर्जितत्वनिदानं तत्प्रायश्चित्तकथनं च। १२६८ गंगाया:प्रान्तरदेशे जातस्य भूपते- मधुरबचतो धनधान्यसुतान्वितस्य सुतविनाशनिदानं तत्प्रायश्चित्त. कथनश्च। ४१९ १२६९ मृगयायां गजवधादिह नरस्य गज- चर्मरोगस्तप्रायश्चित्तकयनं च । ४२० १२७० परसिद्वानहरणादिह नरस्य शूल- पीडा तदुपापकयनन । १२७१ यमुनातटे जातस्य चारणस्य बहु- देव्ययुतस्य जातसंतविदुःखनिदानं सत्यापश्चिचकयनं च । १२७२ पूर्वमय रोत्यपहरणादिह नरस्य पिंगलाक्षत्वं तत्प्रायश्चित्तकयना। ४२१ १२७३ पुराखरवातादिह नरस्य खररोमन्वं लव्यायश्चित्तकथनय । १२७४ स्वार्मपुष्टयर्थमंडभगतोऽत्र नार्य गर्मधारणामावस्तप्रायशिवायनर । १२७५ स्वर्गकाखलजाम नानादौरतो लोकचनारस मुसंवर्यग्रीवतः पनवर्जितत्रनिदानं सन्यायधिन. फथन। 1 १ " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । (५८) क विषया अ० विषया पृ. " " " १२७६ पूर्वजन्मनि खरमारणादिह नार्या खररोमत्व तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ४२२ १२७७ पुरा रीतिहरणादिह नार्या पिंगा- क्षीव तत्प्रायश्चित्तकथन च । १२७८ परसिद्धानहरणादन नार्या शूल- रोगत पीडा तनिष्कृतिकथना । १२७२ पूर्व राष्टपातादिह जन्मनि नरस्य विकृतस्तरत्व प्रायश्चित्तकथन च। ४२३ १२८० पूर्वजन्मनि गर्भपाताद नार्या वन्ध्याख तनिष्कृतिनिरूपण १२८१ कास्यहरणादन नरस्य शीर्षरोग- स्त्प्रायश्चितकथनश्च। १२८२ पवनददेदो जातस्य धेश्यस्य यौवने सुबिश्वर्यधनस्थानयुतस्य जात- पुरविनाशनिदान तत्प्रापश्चिच " 19 " " " मृतपुत्रत्व निदान तत्प्रायश्चित्त- कथनचा ४२५ १२९१ वन्ध्याया. पुत्रजननप्रयोगकथनम् । ४२६ १२९२ पुरा मवे देवद्रव्यापहरणादन नर- स्याक्षिपीडा तनियुपायकथनन । १९९३ पूर्व वृषमुष्कनिकुट्टनादिह नरस्य पण्डत्वकथन तत्प्रायश्चित्तम । १२९४ पुरा परघृतहरणतोऽत्र नार्या नेत्र- रोगत पीडा सदुपायकपनञ्च । १२९५ पूर्वभये महिषीवधादिह नरस्य लघु- गुल्मयुतत्व तत्प्रायश्चित्त । १२९६ शूद्रनार्या. स्याश्चिद्धनभूत्याश्च- भोगादिनानाविभवसयुताया. पुत्र- होनत्यनिदान त मायश्चित्तकपन । १२७ १२९७ पुरामचे दुग्धहरणादिह नरस्य बहु- मूत्रत्व तत्प्रायश्चित्तकथनश । १२९८ नार्या पुरा दुर महरपादत्र बहु- मूरत तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १२९९ पुरा महिषोधातादिह कृष्णगुल्म- रोगत्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १३०० वृषमुष्कनियुटनतोऽन नरस्य षण्ढ- वतप्रायश्चित्तकथन । १२०१ पूर्व फलहरणादत्र नार्या, फलहीन. ववव्यायधिवक्ष। ४२८ १९०२ पूर्व दधिहरणादर नरस्य मेदो. रोगत. पीडा तनिष्पतिकथना । १३०३ पुरा महिपहननाना अत्र कृष्ण- गुल्मरोगस्तत्मायभित्तय । १२.६ पूर्व पनासामवधनादिर नरस्य नामादययनम् । १२०५ मियो पथिममागे टेष्टामवस्य पर्वविधाविशारदाय युधिसिगा- युतम्य यात्मे बजट- Vा तामायधिन्य। " " " " १२८३ ए काम्यहरणादिह शीर्षरोगस्त- प्रायचित्तकयन च । १२८१ वयापा प्रायचित्तविधिनिरू- पगम्। १९८५ सर्वगुणोता स्वनिय विहाय पर. दारलपात्र प्रहगीरोगतो मृत्यु- कथनन् । १२८६ प्रारमये माम्यहरणादिह नार्या नपिरोपायरपन । १२८७ पुरोगामाद नार्या ARA तपायपयन । १२८८ पुरा भये परहरणादिर नरम्य मसानपदामनमानापनः । ४९५ १२८९ापनि पार कर पुरसतरगमना- मा प्राप- " " . " " १९९. सिनहिनता वा- is पति-HUN मामांग " ·३० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ० विषयाः पृ० विषया. " " " " " " त्तश्च । १३०६ दधिहरणानार्या अनभवे मेदोरोग- स्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ४२९ १३०७ पूर्व तरक्षुहननादिह नेत्रकातरत्व तप्रायश्चित्तकथनश्च । १३०८ चण्टिकामदिरे दीपदानादनपुत्रादि- मुखप्राति तनत्यदीपपात्रहरणा- दिह नाश्चिक्षुःपीडा तत्प्रायश्चित्त- क्थन । १३०९ पूर्व मधुहरणादिह नरस्य पूति- धित्व तप्रायश्चित्तफयनश्च । १३१० तरक्षुधातादिह नार्या कातराक्षीव तत्प्रायश्चित्तकथनन । १२११ पञ्चनददेशे शूटकुलजस्य विवर्णस्य पापमतेः घण्ढत्वनिदानम् । १३१२ कस्यचिन्क्षत्रियकुलजस्य नाना- सौख्यरतस्य किंचिजातवातोदर- पीडस्य पन्या दानदाक्षिण्यशा- लिन्या. प्रियमक्तिरताया सतति- रोगनिदान तत्प्रायश्चित्तकथन । ४३० १३१३ पूर्व माक्षिकहरणादिह नार्या. पूति- गधित्व तत्प्रायश्चित्तकयनश। १३१४ विषदानेन सपन्नीसुतपातादिह यवनीत्वे चतुर्विशे वर्षे अग्निदाहेन मरणकथनम् । १३१५ पुरा अगम्यागमनादन नरस्य पण्ड- स्वनिरूपणम् । २३१६ पुरा भरे वराहहननादिह नरस्य दतुरस्त्र तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १३१७ पूर्व गुटहरणादिहगुल्मरोगस्तत्माय- चित्तकथन। १३१८ यमुनातारे शूद्रीदेहमापनाया पाल्य एव कुष्टरोगसमन्वितत्व तदुपायश्च । १३१९ सिंधुमाले जातम्य यवनस्य मुग्ग- धर्यसमन्वितन्य पुरुषम्य पढत्व. निदान तप्रायश्चित्ताभावव। १३२० पुरा वाहनहननादन नार्या दन्तुरत्व तन्निवृत्तिकथनश्च । १३२१ पुरा तैलहरणादिह नरस्य कण्ड्रोग- स्तत्प्रतिनिवृत्तिकथनञ्च । १३२२ पुरा विनाऽपराधतोनारी परित्य यह भने नपुसकत्वकथनम् । १३२३ स्वभक्ष्यार्थ पुरा मृावातादत्र नरस्य खजत्व त-प्रायश्चित्ताभावथ । १३२४ पूर्वमये गुडहरणादन नार्या गुल्म- रोगत पीडा तदुपायकथनन । १३२५ कस्यचिद्राज्ञो महाविभवसयुत्तस्य दशेदेशेऽतिविस्यातस्यत्रीविवर्जि- तत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तश्च । १३२६ बिना नृप मृगपातादन मृगजात- काले नरस्य राजस्व तत्प्रायश्चि- ४३३ १३२७ परतेलापहरणादिह नार्या कण्ड- रोगस्तप्रायश्चित्तकथनञ्च । १२२८ राजपल्या गर्भधारणादन नरम्य पण्डत्वकयनम् । १३२९ स्वार्भपालनार्थ मृगनातादन नार्या- स्तद्वातकाडे कुत्तश्चित्पतना मज व तदुपायश्च । १३३० क्षत्रकुलभवस्य कम्यचिढ़ताचाराया. पत्न्या रक्तसावादिपीटाव या गर्भा- स्थिरतानिदान तत्प्रायश्चित्त- कथनञ्च । १३३१ पूर्वभो तुरगपातादन नरम्य वर- कटत्व तत्प्रायश्चित्तकथन । ४२४ १३३२ पुरा शृगालगातादिह नरम्य पाद- हीनद तप्रायश्चित्कयनव । १३३३ गगातीरे मातम्य शूद्राय धनपुर- समन्वितम्य युबमारे चहनिव- निदान तनायश्चित्तायनश । . 1 " " " ११ " " " .

·(५०) १. कर्मविपाकविषयाठक्रमणिका । विषया अ. विषया पृ. " " " " 11 A " 11 १३३४ पूर्वशृगालघातिन्या नार्याभत्र पाद- मास्तदुपायकयनञ्च । ४३४ १३३५ पूर्वम वहननादत्र नार्या वाकठ व तप्रायश्चित्तकथन च। १३३६ यमुनातीरजस्य क्षत्रियस्य धनसी- स्पसमन्वितस्य बहुस्त्रीवस्य धुद्धि- मतो मनोदु खप्तमन्वितस्य पुत्राभाव. निदान तत्प्रायश्चित्तकथनय। १३७ कन्याया बलात्कारेण दूषणादिह नरस्य पण्डत्वस्थनम् । ११३८ परदयनाथ मार्गहन्तु पादरोगस्त- प्रायचित्तकथनश्च । १३३९ मक्ष्यार्थमजवातादिह नरस्याधिका- गत्वकथनम् । । ३४० पर्वतमागे जातस्य क्षत्रियस्य महो- प्रस्य मन्त्रनिपुणस्य पुत्रहानत्व तप्रायश्चित्तव। १३४१ गुल्मरोगवत क्षत्रियस्य निष्फलत्र्या- पारस्पनारीद्वपयुतस्य पुरहीन व- निदान तप्रायश्चित्तश्च । १९४२ वश्यागनाया सर्वेश्वर्यमुखान्त्रिताया सुवभाव पूर्णगर्भवऽपि प्रमूल्यमान निदान त प्रायचित्तश्च । ४३८ १३४३ विपाशानिस्टदशे जातस्य क्षत्रि- यम्य बहुस्खीवनयुक्तम्प जातपुर- विहान व तदुपायथा १३४१ पूर्वमवेऽजामुनगातादत्राधिकाङ्गव तप्रायश्चित्तकथन। ४३९ १२४५ पुरा रोहहरणादिह जमनि नरम्य दयस्परोगन प्रायश्चित्तः। १९४६ मारनपुर नि तनादन नार्या सम्परनमरद समनुभूपाष्टोत्तर- पालमें दो मरणश्यनम् । ११. पानाजानदनराना- य गोरा वनानि । १२४८ पुरा जन्मनि लोहहरणादिह नार्या वर्षाव तनिष्कृतिकथनश्च । १३४१ विधिवनिताजघातादिह प्रायश्चित्ता- करणे नार्या अप्रेमोधिकारव तत्प्रा. यश्चित्तकथनश्च! १३५० क्षत्रकुलजस्य गुल्मवातोदामयस्य धनान्ययुतस्य पुत्रहीनत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १३५१ मथुरामहलजाताया क्षत्रियाया सुखदुखसमाकान्ताया सतति नाशनिदान तत्प्रायश्चित्तञ्च । ४४१ १३५२ पुरा शुनोघातादिह नरस्य चक्र पादरोगत पीडा त प्रायश्चित्तकथनश्च।" १३५३ पूर्वभवे शूद्रवातादिह नरस्य दन्त पातनपीडा तदुपायकथनञ्च । १३५४ पुरा मवे शुनो हननादन नार्याश्चक- पादरोगत पीट। तदुपायथनच । १३५५ पुराभवे शूद्रघातकरणादिह नार्या दन्तपातरोगस्त प्रायश्चित्तकथन च। ४४२ १३५२ गोदावरासमीपदेशे जातस्य शूद्रस्य जातपुत्रविनाशकयोगनिरूपण सदु. पायश्च । १३५७ पूर्व वस्रुहननादिह नरस्य वभ्रमडल- रोगपीडा तदुपायश्च । १३५८ कम्याश्चिन्या जीवघातदोषात् पूर्वजन्मीया दुष्ठरोगवत्या जातस- ततिहीनव तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १३५९ पुरा शशघातादिह नरस्य कुञ्ज. वर्णत्व त प्रायश्चित्तकथनश्च । १३६. द्रव्यामावास्वन्त्रीएण्यस स्वोदर पूरणादिह नरस्य पण्डत्व तत्प्राथ. चित्तामाक्ष । १३६१ पुरा नभनि नयुलपातादिह नार्या मामडररोगस्तदुपशमविधिकथनध ! " " " " " !

·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषया. विषयाः पृ० ४४४ " " " " " १३६२ क्षधियरलजस्य नानाविधाल्परोग- वत सदाचारवत्यामार्यायाःसतति- हीनन्वनिदान तत्प्रायश्चित्तञ्च । ४४२ १३६३ पूर्वमुलूकमातादिह नरम्य पाण्डु- रोगस्त प्रायश्रितकथनध। १९६४ पुगेकपातिन्या नार्या अन पाहु. रोगम्तत्प्रापचित्तकथनश्च । १२६५ ज्येष्टा कातुमती परित्यज्य विना कनिष्टामभोगनोऽत्रापुत्रत्व तमायश्चित्तकथन। १२६६ टकरातादत्र नरस्य पाडुरोग- निदान तप्रायधित्तकयनञ्च । १३६७ पुरा इक्कुटवधादव नरस्य नाता- वक्रत्व तव्यायश्चित्तकथनञ्च । १३१८ पुरामवे चटकनाशिन्या नार्या अत्र पाडुरोगत- पीडा तदुपशमविविध । १३६९ पूर्व मार्जारवातादिह नरस्य पिंगे- क्षणत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १३७० कम्यचिश्यकुलसमवस्य वातरक्त- पीडितस्य मार्याया. सदाचारवस्या मृतवत्मान्वनिदान तत्प्रायश्चित्त- कपनश्च । १३७१ पुरा मार्जारघातादिह नरस्य पिंगे- क्षणन्व तप्रायश्चित्तञ्च । १३७२ पूर्वजन्मनि मार्जरीनातादत्र नार्याः पिंगाक्षीत्व त प्रायश्चित्तकथनञ्च । १२७३ पुराम शुकयातादत्र नरस्प स्वप्रति- वधफवाक्व तप्रायश्चित्तकथनञ्च । १३७४ गोदावरीनमीपे जातस्य क्षत्रियस्य सर्वधर्ययुतम्य मृतपुत्रत्वनिदान त प्रायश्चित्तश्च । १२७५ शशस्वधादन नरम्य कुम्भकर्गव तप्रायश्चिचायनश्च। १४८ १३७६ पुरा मोहतो मूषकवातादन पुजा कर्णव तत्प्रायचित्तश्च । १२७७ पूर्वमवे मोहात्कुक्कुटवघेऽत्र नाना वक्रत्व तदुपायकथन च । ४४८ १३७८ पुरा पारावतपातादत्र नरम्य पीत- पाणिन्वनिदान त प्रायश्चिचायनज्ञ। " १३७९ कम्पचिश्यकुल जम्य विष्णुमक्तम्य मालगाप्रियस्य प्रियाया. पतिभक्ताया वन्ध्यात्वनिदान तदुपायच । १३८० पूर्व मूषकवघादिह नार्या. कुब्जन तनिष्कृतिकयनश्च । १३८१ पुरा मयूरवातादिह नरस्य बभ्रुमटल- रोगातत्व तव्यायश्चित्तकथनश्च । ४६० ११८२ शुकप्राणनातादिह नार्या स्खलित- वाक्व तनिष्कृतिकयन । १३८३ मयूखातादिह नार्याः कृष्णमादल- रोगस्तव्यायश्चित्तकयनश्च । २३८४ पुरा हसातादन नरम्य श्वेतमटल- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १३८५ पूर्व पारावतयातादत्र नार्याः पीत- पाणिव्यया तनिकृत्युपायकयनञ्च । १३८६ पूर्व हसरातादत्र नार्याः श्वेतमडल. रोगत पीडा त प्रायश्चित्तकथनन । १३८७ पुरा पितृवातादिह नरस्य वेतना- रहितत्व तत्प्रायश्चित्तरुयन । १३८८ गगाया. प्रान्तरे देशे जातस्य भूपस्य मधुरवाचो लोकविश्रुतस्य पुत्रमरणा दिदुःखनिदान तन्नि- कृतिकयनच । ४५१ १३८९ पण्यशालाया पप्यनीकर्मणा नार्या उपजीविकाकरणादन नरस्य पढ- त्वन् । १३९० नकलयातादन नार्या वनुमडलरोग- स्तनापश्चितकयनन । १३९१ अज्ञानान्मातृहन्या नार्या अत्र चक्षु. बिहीनत्व तत्प्रापचिवकयनश्च । " " " " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका। विषया पृ० अ. विषया पृ० " " " " " १३९२ पूर्व सुखलोभेन पकानहरणादन जिहापरिपाकत पीडा त प्राय. श्चित्तकथनश्च। १३९३ नाददेशे जातस्य वणिक्सुतस्य सुखदुःखसमावृत्तस्य जातपुत्रविनाश- निदान तदुपायथा १३९४ पूर्वभवे मातृवातात्सप्तजन्मपर्यन्त नेत्रांध्यकथनम् । १३९५ पुरा भवे परमात्रहरणादिह नार्या परमन्नहीनत्व त प्रायश्चित्तकथनञ्च । १३९६ प्रज्ञानामातयातकरणेन नार्या मगध्य तप्रायश्चित्तकपनञ्च । १३९७ स्त्रीपुरुण्योराजालजयोरपस्मारादि- पीडितयो राश्या यौवनेऽतिद् ख- प्रातिनिदान तत्प्रायश्चित्तस्थानञ्च । १३९८ पूर्व गर्भपातनादिह नार्या. पुत्रसता- नामावस्तदुपायकथानाय । १३९९ कस्यचिरस्तस्य देवामिद्विजवल्ल- मस्थाचारकुलधर्मज्ञस्य पतिप्राणाया सुनतकाक्षिण्या तुहीनत्वनिदान नत्प्रायधित्तकथना १४०० पूर्वजन्मनि शाबासादर नरप पुजार्णव तत्प्रायश्चित्तकथनन । १४.१ पश्यशालाया पानीस्थापनत उपजी- विकागरणादिद, नरम्य पण्टाव ननिय गमावन १९०२ मि मलयागहरणादन नार्या यमहररोगन पीडा ननियु. पाप । ११०३ पम्पषिभनियहरनम्य नानामप्यु- दाणीटापत. पहिपृष्टोदरपीरितस्य भार्या परिनियारा साति- सब निशान त प्रापचित्त। १.नगदशादित नप पाटmपक्षियन। १५०५ पुरोटकवातिन्या नार्या अन्न पाहु- रोगस्त प्रायश्चित्तमथनन । ४५७ १४०६ पूर्व व्यभिचारकरणादिह मनुष्यस्य पुत्रहीनता तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १४०७ यमुनामान्तरदेशे जातस्य नालणम्य सुखैश्चर्यसमायुतस्य जातपुतविना- शकयोगस्थन तत्प्रायश्चित्तञ्च । ४५८ १४०८ पूर्वभवे सुरापानादत्र नार्या प्रदर- रोगत: तप्रायश्चित्तकथनश्च । १४०९ चद्रमागरावतीप्रान्ते जातस्य ब्राह्म- जस्य स्वाधिकाराचलाचलस्प यौवने स्त्रीदु.खवत्तो बहुकन्यकस्य पुत्र- मुखाभावनिदान तत्प्रायश्चित्तम्ब । ४९९ १४१० कस्यचिद्विजस्य क्लेशचितामीत्या- ढयस्य माया मृतप्रजात्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकथन च । १५११ सरस्वतीदेशे जालस्य बन्दिनः सुरु- पस्य पितृसौहयविवर्जितस्य पुत्र- सौख्यराहित्यनिदान त प्रायश्चित्त- कथनश्च । १४१२ ऐरावतीदेशे जातस्य द्विजस्य किंधि- ज्जठरपीडावत पुत्रसततिवर्जितत्व- निदान तत्प्रायश्चित्तकथन च । १४१३ ऐरावतीनदीतीरे. जातस्य द्विजस्य पितृमाविवर्जितस्य कुटुये क्षयरोग- पीडानिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ११२ १४१४ आधारकुलधर्मस्य देवाग्निद्विज- वत्सलस्य किंचिद्वित्तवत. पन्या: पुरजीवनोपायकथनम् । १५१५ कास्यचिनिपस्य कृशस्य क्षय- रोगतो बधुपुतमरणनिदानं तस्य क्षपेग मरणय। १४१६ अयोध्यामिधदेश जातस्य धेश्यस्य युवभावक्षयरोगप्रातिनिदान तपाय- विकायना " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषयाः पृ० अ. विषयाः " " " . १४१७ पूर्वमवे ब्राह्मणवातादत्र नार्याः क्षय- रोगतो मरणकयनम् । १४१८ स्वस्नीवातादत्र नरस्य बधिरत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च। १४१२ पुरा आत्मघातकारिण्या नार्या अत्र क्षयरोगपीडा तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १४२० पुराभवे भ्रातृवातात्र नरस्य मूकत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । २४२१ पूर्व कुक्कुटवातकरणानार्या इह नासावक्रत्वकथनं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च!" १४२२ गंगाप्रांतरदेशे जातस्य शूद्रस्य पैतृक- स्वल्पवित्तवतोऽपुत्रत्वनिदानं तत्प्राय- चित्तकथनश्च । १४२३ कस्याश्चित्क्षत्रियनार्याः पतिशुश्रूषण- कारिण्याः क्षयरोगप्राप्तिपुत्रराहित्य- निदानं त्रयोविशे वर्षे क्षयतो मरणञ्च ४६६ १४२४ पूर्व सारिकाहननान्नरस्येह स्खलित- वाक्त्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १४२५ पुराभवे सारिकाघातादत्र नार्याः स्खलितवाक्त्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १४२६ पूर्व काफहन्तुर्नरस्येह भवे लंबकण्ठत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ११२७ पूर्वजनुषि बकव्या नार्या इह कंठ- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १४२८ कस्यचिद्विप्रकुलजस्य मार्यायाः सदाचारवत्याः संतोषप्रियकारिण्या मृतवत्सात्वनिदानं तदुपायथ । १४२९ काकघातादिह नरस्य कूर्चहीनत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १४३० पुरा काकवधादिह नार्याः कूर्च- युक्तत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च | १४३१ पुराभवे अमक्ष्यभक्षणादर नरस्य क्रिमिलोदरत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १४३२ अभक्ष्यमक्षणान्नार्या अप्युदरे इह क्रिमिपीडा तदुपशमविविध। " १४३३ दुष्टस्पृष्टसिद्धानभक्षणादत्र नरस्य कृशोदरत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ४६८ १४३४ दुष्टस्पृष्टसिद्धानभक्षणानार्या कृशोदरीत्वं तत्रायश्चित्तकथनञ्च । १४२५ गगाया: पूर्वभागे जातस्य द्विजस्य वधुस्त्रीसुखवतो मितदस्य मृतपुत्राव- निदान तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १४३६ कस्याचिदिप्रपल्याः पुत्रसंतति- हीनाया युबमा क्षयरोगप्राप्ति- निदान तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १४३७ पुरोच्छिष्टान्नभक्षणादिह नरस्य रात्र्यंधत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १४३८ विडालोच्छिष्टभोजनादत्र नरस्य रात्र्यवत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १४३९ बिडालोच्छिष्टमोजिन्या नार्या अत्र राज्यंधत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ४७० १४४० चांडालीगमनेनार नरस्य अजगर- वन्मूढत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १४४१ चाण्डालगमनतो नायीं अनाजगर- वन्मूढत्वं तदुपायकथनश्च । १४४२ द्विजकुलमवस्य कस्यचित्साधुसेव- कस्य भार्याया मृतवत्साल्वनिदानं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १४४३ विप्राय विष दत्तवतो नरस्यात्र छदि- रोगतः पीडा तेनैव मरणञ्च। ४७१ १४४४ पुरा द्विजाय विष दत्त्वा तत्प्राणहर- : णतो नार्या अत्र छदिरोगेण मरण- कथनम् । १४४५ अन्यस्मै विषदानादिह नरस्य छदि- रोगतः पीडा त प्रायश्चित्तकथनश्च १४५२ १४४६ पूर्व प्रातृधातादिह नरस्य मूकत्वम् । १४४७ पूर्वस्मिन् मवे पुत्राभिलाषेण यवन; संगादत्र यवनीत्वप्राप्तावपि पुत्र- राहित्यकथनं तत्प्रायश्चित्तञ्च । १४४८ पुरा देवद्रव्यापहरणादिह नरस्य पांडुरोगकथनम् । 7 " " " " " " ·(५४) वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । म० विषयाः पृ० अ० विषयाः पृ० " ४७६ " " " " १४४९ प्राग्भवे कम्यापि विषदानादन नार्या- पछारोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्त- कथनश्च । १४५० गगाथा पूर्वमागे जातस्य क्षत्रि- यस्य बदम्पपराक्रमम्य जातपुत्र- मृतिनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १४५१ पूर्व व्यभिचारकरणादिह नार्या व्यमि- चारप्रवृत्तिस्तप्रायथित्तायन । ४७३ १४५२ पुरा धूर्ततया ग्रालणवचनादन नर- म्यापरमाररोगपीडा। १४५३ पूर्व प्रातृघातिन्या नार्या अर मूक वकथनम् । १४५४ देवनाद्रव्यापहरणतोऽत्र नरम्यानि- प्रपीटनम् । १४५५ पूर्वमवे सर्ववहहरणादिह नरम्य क्षपरोगत पीटा तत्प्रायश्चित्त- पथनध। १४१६ ब्रह्मवादरताया नार्या. पनिटोपा- मानुष वमाश्रित्य महेश्वरपदप्राप्ति- पथनम्। १४१७ अशानामवे प्रातृवधतोत्र भूपवतप्रायभिचकथन। १४५८ तनपा जनवचनात्य नार्या अप. ग्मारनपापभित्ता १४६९ पम्पपिम्प धर्मिष्टस्य वित्तवतो वायुटिनोरम्प माया. पति- प्रोपरापा मृतरमा समाय- पितरपना १४६. पुराणात नाशः धप. गेर मरिणनिध! ४७५ !४९ पीनगरवचनादिर नण्या- मदिरापन १.४९ मा. मर्ग- " १४६१ पूर्वमन्नापहरणतोऽत्र नरस्याजीर्ण- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १४६४ अज्ञानत पुरा भवे भ्रातृवधादन नार्या मूकत्व तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १४६५ पुरा बालवातादननरस्य मृतपुत्रत्व तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १४६६ प्रयागे जातस्य द्विजवरस्य विदुषो धनपुत्रसमायुक्तस्य क्षयरोग- स्तत्मायश्चित्तकथनञ्च । १४६७ यमुनाया जातस्य कस्यचिदिप्रस्या- धमस्य पचाशदब्दान्त जातपुत्र- विनाशनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १४६८ सर्वपापविशोधनकरविधिनिरूपणम् ।४७७ १४६९ दानधर्मकृत' सर्वसपत्समन्वितस्य वैष्णवमते स्थितस्य जातसतति- दुःखनिदान तत्प्रायश्चित्वकथनच । १४७० पूर्वजन्मनि पुरुषताडनानार्या इह शूलतः पीडा तदुपायकथनश्च । १४७१ अज्ञानात्पूर्वमने सुतधाताद्वा मित्र- घातादन वायुरोगस्ता प्रायश्चित्तम । १४७२ पुरा गोरघातकारिण्या नार्या अन एतारोगस्तदुपायश्च । १४७३ पूर्व स्नेहहरणादन नरस्य राजयक्ष्म- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनय । १४७४ जारमाश्रित्य विपदानेन पति. घातिन्या नार्या भत्र बाल्ये धन्य सदुपायथ । १४७५ पुरा देवागारस्य दाहादन नरस्य रक्ता. तिसाररोगतः पीडा सदूपायकथनम ।" १४७६ प्रयागनिकटे जातस्य द्विजन्मनः दाटस्यापरमारलो मृरापुरम्यस्य फाट- प्रातिनिदान सप्रायशितमयनय । ४७९ १४७७ गर्भपातनतोऽयमा गर्भपतन समापभित्तव। ११७८ पुरादेषागारवालियाना अति- गारण, पीज सामायपिचफयनम । 11 " " " " " " harपुत्रव " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ० विषयाः पृ० । अ० विषयाः " " " " " " १४७९ प्राग्भवे ब्रह्महन्तुरिह नरस्य नरकव. दारुगपीडा । ४७९ १४८० पुरा पत्युमित्रहंत्र्या नार्या वायुरो- गतः पीडा तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १४८१ पुरा अज्ञानाद् या नारी गोत्रहत्री तस्या अत्र लूतारोगतः पीडा तप्रायश्चित्तश्च । १४८२ कस्यचिद्विजस्य किंचिद्वित्तसमन्वित- स्य सदृत्तस्य भार्यायाः सदाचारवत्याः काकवंध्यात्वनिदानं तत्प्रायश्चित्त- कथनच। १४८३ पुरा देवागारे शकन्मूत्रस्रष्टुरत्र नराधमस्य गुदरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ४८१ १४८४ पूर्व नारीघातादत्र जन्मनि नरस्म बलबर्जितस्य कार्यरोगस्तत्प्राय- श्चित्तकथनञ्च । १४८५ पुरा वालघातिन्या अत्र बालमरणं तनुपायथ। १४८६ अज्ञानात्पूर्व ब्रह्मनस्येह मवे कुष्ठ. रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १४८७ पुरा देवव्यहरणादिह नरस्य वायु- पीडा तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ४८२ १४८८ देवागारे मलमूत्रविसर्जनादिह नार्या गुदरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १४८९ विपाशानिकटे जातस्य वैश्यस्य स्त्रीपुत्रधनसंयुतम्य वार्धके कंडु- रोगतः पीडा त प्रायश्चित्तश्च । १४९० देवागारे जले गोष्ठे वा मलमूत्र- त्यागादत्र नार्या गुदरोगस्तत्प्राय- श्चित्तकथनश्च । १४९१ कामात्पापविमोहितस्य नारीवाता- दिह कार्यरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च! " १४९२ कन्यावधादन नरस्य कन्याप्रजत्वं तप्रायश्चित्तकथनश । ११९३ पूर्व दैवद्रव्यापहरणादिह नार्या वायु- रोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्तकयनन । १४९४ सरस्वतीतोरे जातस्य वन्दिनः सुख- श्वर्यसमाकुलस्य पुत्रसौख्यराहित्य- निदानं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ४८३ १४९५ नर्मदापश्चिमदेशे जातस्य शूद्रस्य भ्रातृहनिस्याल्पवित्तस्य पुत्रसौख्य- राहित्यनिदानं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च १४८४ १४९६ यमुनायां जातस्य शूद्रस्य सुकर्मणो- ऽमितदस्यापुत्रत्वनिदान तत्प्राय- श्चितकथनश्च । १४९७ शतद्रुनिकटे जातस्य शूद्रस्य पुत्र- पौत्रसमन्वितस्य कटेसर्व रोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १४९८ तुलाधृतादिहरणादिह कुष्ठरोगस्त- दुपशमश्च । १४९९ पूर्वमवे कन्यावातादत्र नरस्य मृत- पुत्रत्वं तत्प्रायश्चित्तञ्च । १५०० यवन्याः पूर्वपापनिवृत्तये क्षेत्रराज- सेवनम् । १५०१ कुष्टनिवारणाय सामान्यतः प्राय- चित्तकथनम् । १५०२ क्षात्रकुलोत्पन्नायाः सर्वसुखसंपलाया वार्धके तत्पुत्रदुःखनिदान तत्माय- श्चित्तकथनश्च । १५०३ कस्यचिट्विजकुलभवस्य सदाशिवा- चरणरतस्य पतिसेवापरायाः पल्या मृतपुत्रत्वनिदानं तदुपशमश्च । १५०४ पुरा राजवातिनोऽत्र मवे तस्मि- नेव वयसि राजयक्ष्मरोमतःप्राण- नाशः। १५०५ परगर्भहननादिह जलन्धराख्यरोग- स्तत्प्रायश्चित्तञ्च । १५०६ शतद्रुनिकटे जातस्य द्विजस्ययोतने रिष्टप्राप्तिस्तत्प्रायश्चित्तव । १५०७ पतिव्रतायाः सद्गतिकथनम् । १५०८ पूर्व धनाढयगृहे स्थित्वा चौर्येण रसमक्षण कृतेऽत्र वातरोगतः पीडा तदुपरामश्च। " " " " ·पृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ० विषया - अ० विषया पृ० " . " " " मरणदु खनिदान " " १५३९ पूर्व विविधमुरापानादन नरस्य मूना- वरोरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १५४० पुराधेश्ययातादन नार्या रक्तादतो मृयुप्राप्तिकथनम् । ४९७ १५४१ देशे सारस्वते जाताया घाहु- जाया क्षयरोगनिदान तत्प्राय- धित्तकयनन्न। १५४२ यौवनावस्थाया नरस्योन्मादरोग- निदान त प्रायश्चित्तञ्च । १५४३ पूर्व परस्त्रर्णापहरणादत्र नार्या कुन- खात्व तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १५४४ पूर्वमने वेश्यहत्र्या नार्या अत्र रक्ता- र्युदरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथन । १५४५ पूर्व रौप्यहरणादत्र नरम्य चित्र- मुष्टस्तत्रायश्चित्तफयनश्च । १५४६ सियो पधिमभागे जातम्य म्लेच्छस्य सर्वभोगैश्चर्ययुतस्य पचागदब्दे रिष्टप्रातिनिदान तत्परिहारोपायश्च । १९४७ पूर्व स्वेच्छया परपुरुषेण सह रम- माणाया अमोन्मादरोगम्त याय- श्चित्तकथनच्च। ५९ १५४८ पूर्व नपुहरणादन नरम्य श्लेष्मरोग- स्त प्रायधित्तकथनन । १५४९ पूर्व विद्यमानेऽपि पत्याजारतो गर्म- धारणादन नार्या गर्भप्रणामाव- स्तनापश्चितच १५५० मृगया विना हम्निपातादन नरस्य कुत्राप्यनिद्धकार्यस्य विठोऽन्द गन्नाचातान्मृति । २२९ १९५१ चलो कण ब्राह्मीरमणादत नरस्य महोमादरोगत प्राणनाश । १५५२ अपहरणादर नार्या हेमरोग. स्तमायश्चित्तायन। १५५३ विप्रवश्यस्य धनपान्ययुतम्य मेह- रोगवतो भार्याया सदाचारवन्या पुरहीन बनिदान त प्रायश्चिय । १५५४ पूर्व मातृप्रहरणादन नार्या औदव- राख्यरोगस्तत्प्रायश्चित्तरूयनश्च । १५५५ गर्भसत्रमवैवाविधिनागर्मधारणा दन गर्भधारणामावस्तप्रायश्चित्तञ्च । १५५६ मृगयाया गजराजवादत्र नरस्य गजचर्मत्व तप्रायश्चित्तायन । १५५७ पूर्व परनिद्धानहरणादन शूलरोगतो नरस्प पीडा त प्रायश्चिचकथनश्च । १५५८ कम्यचिचारणस्य वहुद्रव्यसमन्वि- तस्य नेत्ररोगान्वितस्य जातसतति- तत्प्रायचित्त- कथनच1 ५०१ १५५९ पूर्व रीत्यपहरणादिह नरस्य पिंगला- क्षित्व तयायश्चित्त च । १५६० पुरा खरवातादत्र नरस्य खररोमन्त्र तप्रायश्रितकथन च । १५६१ स्वगर्भवृद्धयर्थ कुक्कुटाडमक्षणतोऽत्र सकरजायुत्पन्नाया नार्या गर्भधार- णामावस्तत्प्रायश्चित्तश्च । १५६२ स्वर्णकारकुले जातस्य महाभिमा- निनोरा कुलग्रियस्य मुवीयुत- स्म पुत्रराहिल्यनिदान तत्प्राय. श्चित्त च । १५६३ प्राम्भवे खरहननादन नार्ग सर- रोमसमानरोम व त प्रायश्चित्तश्च । १५६४ पुरा रीतिहरणादन नार्या पिला. क्षीव तप्रायश्चित्तन। १५६५ परमिद्धानहरणादिह नार्ग मूल- रोगत पीडा त प्रायश्चित्त । १५६६ कदारमडले जातम्यक्षत्रियस्य सर्व- काविचक्षणम्य रोगशयुनमार्यम्य मृतपुर वनिदान तप्रापचित्तरुयन च। १५६७ हिमाल्येजातस्य द्विजम्य मनोदु - समासतम्ब वातारणीडितोदर- म्यवच्छेदनिदान तमापधित्त- पयन द। " " "" " " ।

·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ० विषयाः अ. विषयाः " " " " " नरस्य " पंचाशे वर्षेऽरिष्टप्रातिनिदान तयाय- श्चित्तकथनश्च । १५९६ दधिहरणतोऽत्र नरस्य मेदोरोग- स्तत्प्रायश्चित्तरुयनश्च । १५९७ पूर्वमयं तरक्षुहननादिह नेत्रकात- रत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १९९८ देवागारस्थधातुमयान्यस्थापित- दीपपात्रहरणादत्र नार्याश्चक्षुःपीडा तत्प्रायश्चित्तकयनश्च । १५९९ पूर्व मधुहरणादिह नरस्य दुर्गन्धि- युतन्वं तत्प्रायश्चित्तकथनव । १६०० तरक्षुघातानार्या अप्यत्र कात- राक्षीवं तत्प्रायश्चित्तकथनन । १६०१ गज क्रियान्वितस्यात्र पण्डत्वकयनम् । १६०२ क्षात्रकुलजस्य नानासौस्यरतस्य शुभाचारायामाया एकपुत्रप्रसवो. त्तरं पुष्पनाशनिदानं तव्यायश्चित्त- कथनन । १६०३ प्राग्मय माक्षिफहरणादन नार्या दुर्ग- न्वादयत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १६०४ पुरागम्यागमनान्नरस्यात्र षण्ठत्व. कथनं तत्प्रायथिचामावथ । १६०५ द्रव्यलोमेन सपत्नीसुतवातादिह नार्या वाल्य एव कुष्टरोगतः पीडा । १६०६ पूर्वजन्मनि वराहयातादत्र नरस्य दन्तुररोगस्तदुपायकथनश्च । १६०७ गुडहरणादन गुल्मरोगस्त माप- चित्तश्च । १६०८ यमुनातीरजातायाः सूदया बाल्ये कुष्टरोगप्रातिस्तापायचित्ता ! १६.९ सिंधुमंडलजातस्य पवनस्य मुखे- धर्यधनान्वितस्य पंढत्वनिदानं तन्मायभित्तव। १६१० वराहपानिन्या नार्या अत्र दन्तुरवं सम्मानचिता ५१९ १६११ पुरा मवे तेलहरणादन नरस्य कडू- रोगस्तव्यायश्चित्तश्च । ५१२ १६१२ स्वदारपरित्यागदोषादत्र नरस्य घण्ढत्वं तःप्रायश्चित्ताभावश्च । १६१३ स्वमझ्या मृगवातादिह नरस्य घण्डत्वम् । १६१४ पूर्वपचे परस्य गुडापहरणानार्या यत्र गुल्मोदरपीडा तदुपायश्च । १६१५ शुमाचारां स्वस्त्रियं परित्यज्य पर- स्त्रीगमनतोऽत्र नरस्य नीवर्जितत्वं तदुपायश्च । १६१६ नृपं विना मृगवातादन नरस्य तदात- काले पण्डत्वं तत्प्रायश्चितश्च । ५२० १६१७ परतेलापहरणादिह नार्याः फंड. रोगस्तत्प्रायश्चित्तञ्च । १६१८ राजपल्या गमनतोऽत्र पण्डत्वं तत्प्रायश्चित्तञ्च । १६१९ गर्भवत्यवीयातादिहनार्याः बजावं तनिष्कृतिकयन। १६२० क्षात्रकुलजस्य दानदाक्षिण्यपरस्य मेहादिपीडितस्य मार्यायाः सदाचार- वत्याः सत्या गर्भास्थिरत्वनिदान सत्प्रायश्चित्तश्च । १६२१ पूर्वमवे तुरंगवातादिह वायर स्तन्निप्कृतिकयनध। १६२२ शृगालयातादिह नरस्य स्त्रं तव्यायश्चित्तकयनव। १६२३ गंगातीरे जातम्या सुटमात्र चक्षुहीनन्वनिदान दालचित्त. फपनय । १६२४ यमुनागीन मध्यम्य इन- मोमल अभवनि HERI १९२९ गया " " ·(६०) वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषया. पृ० अ० विपया अ. पृ० " " १६२६ पुरा बलात्कारेण कन्यादूषणादिह नरस्य पण्डत्व तत्प्रायश्चित्ताभावश्च । ५२४ १६२७ परलुण्ठनतत्परस्य मार्गहतुरन पाद- रोगस्तनिष्कृतिकथनञ्च । १६२८ अज्ञानादजवातेनान पुरुषस्याङ्गा धिक्य तत्प्रायश्चित्तश्च । १६२९ गगाया पूर्वभागे जातस्य क्षत्रियस्य चपलस्य रोगयुक्तत्वनिदान तदुपाय- कथनश्च। १६३० हिमालयेगगापूर्वभागे जातस्य वणि- क्सुतस्य जातपुरविनासनिदान तदुपायकथनञ्च । ६२५ १६३१ हिमालये गगापूर्वभागे जातस्य द्विजस्य धनयशोवतो बहुस्त्रीकस्य पुत्रविनाशनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च ।" १६३२ पर्वतभाग जातस्य पादजस्य मन्त्र- पारगस्प राजमानवतो मृतपुत्रत्व- निदान तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ९२६ १६३३ क्षात्रवशभवस्य निकलव्यवहारवतो भार्याया गर्भवत्या मृतप्रजाया प्रसूति- क्षरणाभावनिदान त प्रायश्चित्तञ्च । ६२७ १६३४ करपाश्चिद्रभार्याया नानाविमव- घत्या गर्भधारणाभावनिदान तत्मा- यश्चित्तवर्णनश्च । ५२८ १६३५ विपाशानिकटे जातस्य ब्राह्मणस्य मानमोगसुग्नैश्चर्यवत्तो जातपुत्र- विनाशनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । " १६३६ लमज्ञानादजापातेनान नरम्याधि- फागत्व तत्प्रायश्चित्तकाथनय । १६३७ पूर्व लोहहरणादा राप्यरोगत पीटा त प्रायश्चित्तकथनन । १९२८ पुरा नगलनाशादन सर्वस्वजन- मरण पमनुभूप दुखेन मरण- पथनम् । १९२९ रोहरणादि नार्या अपि वर्षगंग- विनिपग तपसमोसायफपन । १६४० मोहात्पूर्वभयेऽजनातनात्र नार्या अप्य- धिकाइत्व त प्रायश्चित्तकथन च। ५३० १६४१ क्षारयुलभवम्य गुल्मवातोदरामयम्य धनधान्यसुपोपेतम्य पुत्रसतति- राहित्यनिदान त प्रायश्चित्तथ । १६४२ माथुरमडले जाताया क्षनियपन्या जातसततिनाशनिदान तत्प्रायश्चित्त- कथनश्च। १६४३ पूर्वभवे शुनोवधादिह चक्रपादरोग- स्त प्रायश्चित्तश्च । १६४४ पुरा शूद्रघातादन नरस्य दन्तपात- नजरोगत पीडा तत्प्रायश्चित्तश्च । १६४५ पूर्व शूनो घातानार्या अत्र चक्र- पादरोगत. पीडा तत्प्रायश्चित्तश्च । १६४६ शूद्रघातकरणादत्र नार्या दन्तपात- नजरोगस्तत्प्रायश्चित्तव। १६४७ गोदावरीसमीपदेशे जातस्य शूद्रस्य जातपुत्रविनाशनिदान तत्प्रायश्चि- " 1 " १६४८ पुरावहननादिह नरस्य अनुमडल- रोगातत्व तत्प्रायश्चित्तकथनथ । १६४९ कस्याश्चित्पादजाया जातसतति- होनाया अत्र कुष्ठरोगस्त प्रतीकारश्च । १६५० पूर्व शशवातादन नरस्य कुब्जकर्णत्व तत्प्रायश्चित्तकथन च । १६५१ पूर्व स्वपत्न्या पण्यशालास्थापनेन पण्यत्रीकर्मतोजीविकाकर्तुत षण्ट- त्वम् । १६५२ नकुलवातादिह नार्या बभ्रमडल- रोगस्त प्रायश्चित्तकथनक्ष । १६५३ क्षानगरभवस्य नानावृत्यातिलाम- वतो माया सततिहीनरवनिदान तत्प्रायश्चित्तकथन च । १६५४ पूर्वजन्मनि दिवाधवातादत्र पुरुषस्य पाण्डुरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथन छ । ५३५ ५२९ ·पृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका ! विषयाः બo विषयाः " " " " १६५५ उलूकवातानार्या अप्यत्र पांडुरोगतः पीडा तदुपायकयनन्छ । १६५६ ऋतुप्राप्तामपि ज्येष्टत्रियं परित्यज्य कनिष्टागमनतोऽननरस्य स्त्रीवशित्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १६५७ कामतो ब्रह्मघातादत्र नरस्य क्षय- रोगतः प्राणनाशस्त प्रायश्चित्ता- भावथा १६५८ अकामतो द्विजवाते क्षयरोगस्त- दुपशमाय प्रायश्चित्तकथनश्च । १६५९ कस्यचिद्विग्रस्य सदाचारकुलधर्म- ज्ञस्य वातपित्तसंयुतस्य मार्यायाः सदाचारवत्या ऋतुहीनत्वनिदानं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १६६० कस्यचित्क्षत्रियकुलमवस्य क्षयरोग- वतो मृतपुत्रत्वनिदानम् । १६६१ कस्यचिक्षत्रियाधमस्यायोव्याप्रदेशे जातस्य युवमावे क्षयरोगनिदानं तत्प्रायश्चित्तश्च । १९६२ ब्रह्महत्याकरणादत्र नार्याः क्षयरोग- मातिकथनम् । १६६३ पूर्व स्वन्यातादत्र नरस्य वधिरता. प्रातिस्तन्मारश्चित्तञ्च । १९६४ प्राग्भवे अज्ञानतो ब्रह्मवातानार्याः क्षयरोगस्तप्रायश्चिचकयनञ्च । १६९५ पूर्व मातृघातार नरस्य मूकन्वयनम् १९९६ पूर्व कुक्कुटवातादन नार्या नासा- चक्रत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनब। ६३८ १६६७ गंगाप्रान्तरदेशे जातस्य शूद्रस्य जातपुत्र विनाशनिदान तत्प्रायचित्त- कथनव । १६६८ विराटदेशे जातायाः क्षत्रियपल्या: पनिसेवापराया वाल्यक्षयरोगप्राप्ति- निदानं तत्प्रायश्चित्तद। १६६९ पुरा सारिकाहननादन नरस्य स्सटित- वास्वं तयायश्चित्तकथनन । १६७० सारिकाहंत्र्यानार्या इह मवे स्खलित- वास्त्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ६३९ १६७१ पूद बकवातादत्र नरस्य लंबकंटत्वं तत्प्रायश्चित्तकयनश्च । १६७२ पुरावकघातादिह नार्या अपि लंब- कंठत्वं तत्प्रायश्चित्तकयनश्च । १६७३ कस्यचिद्विप्रकुलभवस्य वित्तवतो मार्यायाः सदाचारखन्याः संतोषप्रिय- कारिण्या मृतवत्सात्वनिदान तव्याय- चित्तवर्णनन । १६७४ काकघातादत्र कूर्चहीनत्वं तत्प्राय- थित्तव। ६४० १६७५ पुरा काकवधकरणादन नार्याः कूर्च- युक्तत्वं तप्रायश्चित्तकथनश्च । १६७६ पुराअभक्ष्यभक्षणतोऽन्न नरस्य कृमि- लोदरत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १६७७ नार्या अप्यमक्ष्यभक्षणतोऽत्र कृमि- लोदरवं तत्प्रायश्चित्तकयनन्न । १६७८ दुष्टस्पृष्टानमक्षणतोऽत्र नरस्य कृशो- दरत्वरोगस्तदुपायकथनञ्च । १६७९ द्विजमार्यायाः पूर्व दुष्टस्पृष्टान्नमक्ष- णतोत्र कृशोदरत्वं तदुपायश्च । १६८० ज्येष्टां मायां मनुमती परित्यज्य कनिष्ठासंगमतोऽत्र नरस्य मृत- पुत्रत्वं तत्परिहारोपायच। १६८१ विप्रालजायाः कस्याश्चिन्नाः क्षयान्वितायाः पुत्रहीनत्वनिदान तमायश्चित्ता । ५४२ १६८२ उच्छिष्टानमक्षणादिह नरस्प राय- घवं तत्प्रायश्चित्तफयनव । १६८३ श्वोटिटमक्षणसोऽत्र नार्या नत- घता त प्रायधिचवर्गनं च। १६८४ पूर्व विद्यालोछिटानमाणतोऽत्र पुत्सत्य नतांधता तदुपायकयनय । १६८५ विहाजोरिधष्टान्नसेवनतोऽत्र नार्या अपि नजांधता तदुपापकथनव । " " " " " " " : -- ·(६२) वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका। अ० " " " " " विषयाः पृ० १६८६ पुरामये चाण्डालीगमनतोऽत्राजग- वन्मूढत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनं च। ५४३ १६८७ पूर्व चाण्डालसमानार्या अप्यत्राजग- खन्मूढत्वं तदुपशमोपायकथनञ्च । १६८८ परानविनकरणादिह नरस्पाजीर्ण- रोगस्तव्यायश्चित्तकथनश्च । १६८९ पुरामवे परान्नविघ्नकरणान्नार्या अप्य- जीर्णरोगोऽत्र तत्प्रायश्चित्तकथनं च । १६९० कस्यचिद्विप्रकुलभवस्य सत्यनित्य- सदाचारम्य भार्याया मृतवत्सात्व- निदानं तदुपायश्च । १६९१ पुरा विप्राय विषदानादत्र नरस्य छदिरोगतः पीडा तेनैवास्स देह- नाराय। ६४४ १६९२ विप्राय विषदानादत्र नार्या अपि हदिरोगतो नाशकथनम् । ५४५ १९९३ मामगंतराय विपदानादिह नरस्प छदिरोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्त. फपनव। १९९४ पूर्व प्रातृवातादिह नरस्य मूकत्व- पाथनम्। १९९५ पुराभिलाषाहाह्मण्या यवनगमनादन पनी वेऽपि पुरहान वं तप्राप. चित्तकथन । १९९६ जन्मान देवव्यापहरणादन नरस्य वाल्य एवं पा रोगम्त प्रायचित्तध । १९९७ बिजेतराप विषदानानार्या अत्र सर्विरोगन प्रायश्चित्तकथनय । १९९८ गंगामाग जातस्य क्षत्रियस्य यह- द्रव्यपराक्रमम्प परवान्यस्यापुरव. निसानमप्रायभिचायना । १९९९ निधारमा अधारियलि. सामानिनामायिसरुपन। १७.. पुराता जिपला नगा. समारोगतः मागताः। विषयाः १७०१ मातृघातादत्र नार्या मूकत्वं तत्प्रा. यश्चित्तकथनश्च । ५४६ १७०२ पूर्व देवद्रव्यापहरणादा नरस्य विंशतिवर्षानंतरं नेत्रभंगस्तत्प्राय- श्चित्तकयनञ्च । १७०३ पुरा द्विजघातादत्र नरस्य क्षयरोग- स्तत्प्रायश्चित्कथनश्च । ६४७ १७०४ ग्रह्मवादरताया नार्या अत्र किंचि- घोषवशास्त्रीत्वमाप्यतः शिवलोक- गमनम् । १७०५ अज्ञानाद् प्रातृघातिनोऽत्र नरस्य मूकत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १७०६ धूर्ततया परवंचनका नार्या दोष- निवृत्तये प्रायश्चित्तकथनम् । १७०७ कस्यचिद् द्विजस्य धर्मिष्ठस्य प्रीति- पराया मार्यायाः प्रदरााया मृत- वत्सात्वनिदानं तत्प्रायश्चित्त- विवरणव । १७०८ धौत्न लोकवचनादत्रापस्माररोग- स्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ५४८ १७०९ पूर्व स्वर्णापहरणतोऽत्र नार्याः स्वर्ग- कार्याः पुत्रहीनत्वं तत्प्रायश्चित्तय । १७१० अन्नहरणतोऽत्र नरस्य विशेषतो जठरे अजीर्णता तत्प्रायश्चित्तञ्च । १७११ मोहतोमातृवधकारिण्या नार्या अन मूकत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनन । १७१२ पुरा मवे वालधातादत्र नरस्य मृत- पुरत्वकथन तत्प्रायधित्तकथनय । १७१३ पूर्व नानाविधपातककारिण्या अपि नार्यास्तीर्थराजसेवनाद् यवनीत्वेऽपि धनपुश्वर्यमुखयुक्तत्वकपनम् । १७१४ स्नेहहरणतोऽत्र नरस्य क्षयरोग- प्रातिमाप्रायश्चितकपनव । १७१५ पुशनसमोरे जातस्प क्षत्रियस्य धान्यधनगंग्रहयतः गुप्त्रीत्यावैश्वर्यपतो " " " " " " १४९ ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका। विषया । अ० विश्मा जानपुत्रविनाशकवनिदान त प्राय- वित्तकथनश्च । १७१६ पूर्वमवितपानकविनाशनोवासवर्ण- ५४९ नन् । " " " 1 १०१७ पूर्वमचे नेहहरणादव नरस्य रान- यमपीडा त प्रायश्चित्तायनच । १७१८ पुरा जारमादित्य पतिहन्या नार्ग अत्र बाल्य एवं विधवा तपाय- श्चित्तक्रयनच। १७१९ देवालयविदारक्म्यात नरम्य रक्ता- निमाररोगत पी। तमायश्चित्त फयनश्च। १७२० प्रयागनिकटे जातम्य द्विजस्य धन- घान्ययुतम्यापस्माररोगतो मृतपुत्र. दूयस्यापुत्रवनिदान त प्रायश्चिच- कयनश्च। ५५१ १७२१ पुरा गर्भपातनमारण्या नार्या अन गर्मपातनदु ग्य तप्रायश्चित्त कयनञ्चा १७२२ देवागारदाहादा नार्या अतिसार- रोगत पीडा तदुपायकयनत्र । १७२३ महन्तुम्नियक्त्वमुपभुन्य नरदहे कुष्ठरोगत पीडाकयनम् । १७२१ पत्युमित्रपातादन नार्या वायुरोगन पीग तप्रायश्चित्तकथनश्च । ५५२ १७२५ अज्ञानतो गोत्रयावादिह नार्या लूतारोगस्तत्प्रायश्चित्तकयनन । १७२६ द्विजकुलभवम्य वातपित्वनो धर्म- वसरम्य शुमाचारारा मार्याया काकवन्य्यावनिदान त प्रायश्चित्त- कथनमा १७२७ देवागारे शह नूत्रकरणादन नरस्य गुदरोगम्न प्रायश्चित्तायन । १७२८ पूर्वमये नारांचातादिह वलविवान- तस्य नरम्य कृशत्वरोगस्तयाय- श्चितविवरण। १७२९ पूर्व देवद्रव्यापहरगादत्र नरम्य वायु- पीडा त पायश्चित्तकथनन । १७३० देवागारे मूत्रपुरीपोत्सर्गकरणामार्ग अत्र मवे गुदरपीडा त प्राय चित्तञ्च १७३१ विपाशानिकटेजातभ्य क्षत्रियावरम्य बोपुत्रचननुतस्य वार्षक पाण्डुरोग- म्तदुपायश्च । १७३२ देवागारे मूत्रपुरीपोनर्गती नार्या अत्र गुदरोगम्तयायश्चित्तकयन च १९५४ १७३३ भुरा स्त्रीरातादन नरम्य जमत कामरोगस्त प्रायश्चित्तकथन च । १७३४ कन्यानाशादिह जन्मनि नरस्य कन्या- सततिवृद्धिस्तप्रायश्चित्तकथन च । १७३९ गायमुनोमध्ये जातस्य द्विजहन्तु क्षत्रिनस्य कूरकर्मण कुष्ठरोग- स्त प्रायश्चित्तकपन च। १७३६ अनिरकुलनानृपपल्या कुष्ठ- व्यापियुताया वाक सुखराहित्य- निकान तदुपायफयनञ्च । १७३७ कम्यचिद्विप्रकुर वस्न सदाचारस्य भार्याया अठबातगदाःया मृत. पुत्रत्वनिदान तहपायश्च । १७३८ पुरा मव राजवानादन नरस्य रान- यम्मरोगस्तच्यापश्चित्तकयन । ५५६ १७३९ ज्ञानवनितम्य प्ररगर्महननादिह नरम्य जलोदररोगतगारश्चितञ्च । १७४० शनद्रुनिकटे जातम्य दिजस्य इष्ट- क्षयान्वितत्वनिदग्न तप्रायश्चित्त- कथन च। ६५७ १७४१ पैसकुलमवाया पनिनवाया ममिमवृत्तकयनम् । १७४२ शूहगृहाप्रितम्य तदनमेधनतोऽत्र नरम्य वातरोगत पीडा त प्राय. चित्तकयन च । ." " " " ·(६४) कृ. कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । अ० " " " " विषयाः विषयाः १७४३ गर्मवयाः पूर्व चौर्यतः फलमक्षणा १७५९ पुरा भवे अभक्ष्यभक्षणतोय नरस्प व सदाचारवन्या मरि पुत्रराहित्य गहमालायरोगत्तप्रायश्चित्त। १६ तदुपायश्च । १७६० पुरा उलहन्या नार्य अत्र धन- १७१४ विपाशानिकटे जातस्य सदस्य देव- पुनादिहीनत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनत । ५६२ तातिभिजकम्प पुत्र सततिवजितत्व. १७६१ अभक्ष्यपक्षणोत्तरं विना प्रायश्चित निदान तरप्रायश्चित्तवर्णनय । मृताया अत्र पुनरोडमालारोग- १७४५ परान्नहरणादत्र नार्या अजीर्णरोग- स्तत्प्रायश्चित्त च। स्तत्प्रायश्चित्तमथन च । ५५८ १७१२ गौडदेशे जातस्य द्विजस्य धनधान्य- १५४६ देवागारस्थितदेवतामलिभगात्सर्वत्रा- युतस्य क्षयरोगाकुलस्य पुत्रसतति- ऽप्रतिष्ठा तत्प्रायश्चित्तकथनच । वर्जितत्वनिदान सध्प्रायश्चित्त- १७४७ मोहा राजमाततोऽत्र नरस्य राज- कथनच1 यमरोगस्नत्यायश्चित्तकथनश्च । १७६२ पिनाऽपराध परपक्षकरणतोऽत्र नार्याः १७४८ परगर्मचालिन्या नार्या अर मर्च पक्षाघातरोगस्तरमायश्चित्तकयनं च । जोररोगतप्रायश्चित्त च । ५५९ १७६४ पुरा त्रिबिंधसुरापानादिप्रस्य मूत्र १७४९ परगर्भपातादन जलोदरा यरोगतो कृच्छ्रोगस्तप्रायश्चित्तकथनश्च । २६३ नार्श: पीरा दुपायकथनच । १५६५ वैकुण्टादागतस्य मथुराया जातस्य १७५० बाटो वापिरोधकरणादिर नरा गूमारक्षत्रियसहारोतरं भावतो कुठे मूकनामापचित्तकयमन । पुन. प्रमाणम्। १७९१ परंप नौगनाशदरनार्याः मुल. २७६६ स्वर्णापहरणादिह नरम्य पुनखित्वं वाताव सभापतिकथन छ। तपापश्चिाद। १७५२ परनिदाकारणान्यदीनिवारणाय माभिमायनम् । १७६७ पूर्वमा राजधातफरणानार्या इह तस्मिन्वयसि १७१३ वजन्मनि गजातकारण्या नार्या राजयक्ष्मान्वितत्व तत्प्रायधिवकथन। अत्र समय एवं क्षयरोगप्राशि- १७६८ विनाऽपराध यशहननादन कार्युद- पापक १७९४ पर्नु र नायर्या गुस्य रोगतत्प्रापचित्तकथन। नेप्रमियपन १७६९ सर्वभूतोपकाराय मेरो: समागताः १७५५ मरे पगारिनदेवनिमगकरणा- शर्माभुरमाइरेऽवृतकार्याणि कृत्वा मार्ग अपना त प्रापमित्तगा. पुनापि तव गमनम् । १७५६ मधुममा जतिपरिमान- १३७० मोहापाननेनार नरम्य रतायंद- प्रारसिमाभित. गम्मत्यापधिकएन । मन थे। २७७१ नामपाः गुगपानादिह मूत्रमा शोगानरमापशिनाथन । Pipara परत. १७६२ कम्पमितिमधुरमा विवागिश्य- मान। गंगुतर मागास प्रतापाया जातोशानिनिदानं साथ tear:न।५६१ पिनयन 1 " १५ . " " . " ·दृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषयाः । अ० विषया. पृ० " " " " ८ ७७३ सुरापानाहाण्या भत्र प्रदररोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ७७४ त्रिविधसुरापानाद्विप्रस्य मोऽस्मिन् मूत्रावरोवस्तत्प्रायश्चित्तक/नश्च । १७७५ पूर्व वैश्यघातकरणादत्रं नार्या रक्ता- र्बुदरोगस्तत्प्रायश्चित्ताभावश्च । १७७६ सारस्वतदेशभवाया क्षत्रियायाः क्षय- रोगोपत्तिम्तारुण्य एव तनिष्कृतिश्च।" १७७७ पूर्व स्वर्णापहरणादत्र नार्याः कुन- खत्व तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १७७८ पूर्व पैसहन्या पतिव्रताया अपि- रक्ता दरोगस्तत्मायश्चित्तकथनश्च । १७७९ रौप्यहरणादिह नरस्य चित्रकुष्ठत्व तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १७८० सिन्धो पश्चिममागे जातस्य म्लेच्छस्य बहुविद्याविशारदस्य पृथिवी. पते पुत्रपौत्रयुतस्य पचाशेऽब्दे- रिष्टयोगनिदान तत्प्रायश्चित्तञ्च १७८१ परपुरुषरमणानार्या अत्रो-मादरोग- स्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १७८२ पूर्व नपुहरणादिह नरस्य श्लेष्म- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १७८३ पत्यो जीवमाने जारादर्भधारणतो- ऽत्र नार्या गर्भाधारण तत्प्रायश्चित्तञ्च । १७८४ आखेट विना हस्तिघातादन नरस्य सर्वदा कार्यासिद्धिर्विशत्यन्दे मरण च । १७८५ बलात्कारण ब्राह्मणीगमनादिह नर- स्योन्मादरोगत. प्राणनाशकथनम् । १७८६ पूर्वमरे पहरणादत्र नार्या. श्लेष्म- रोगस्तत्प्रायचित्तकथनश्च । १७८७ विप्रफुलसभवस्य सुनतस्य धन- धान्यसयुतस्य भार्याया. सदाचार- घत्या बहुकन्यकाया पुनराहित्य- निदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १७८८ पुराताम्रहरणादनार्या औदुम्वर- रोगस्तत्प्रायश्चित्तव। १७८९ गर्भवत्या आसन्नप्रसवाजामासम- क्षणादिह नार्या गर्भधारणामाव- स्तप्रायश्चित्तकथनश्च । १७९० यमुनातटे जातस्य कम्यचिचारणस्य वहुदव्यसमन्वितस्य नेत्ररोगान्वितस्य चत्वारिंशन्मिते वर्षे सर्वसन्तति- नाशनिदान तत्प्रायश्चित्त च । १७९१ पूर्व रीत्यपहारकस्य पिङ्गलाक्षित्व तप्रायश्चित्तञ्च। ६७० १७९२ पुरा खरहननादत्र नरस्य खररोमत्वं तप्रायश्चित्तश्च । १७९३ गर्मपुष्टयर्थ कुकुटाडभक्षणादिह नार्या गर्भधारणामावस्तत्प्रायश्चित्तञ्च १७९४ कस्यचित्स्वर्णकारकुलजस्य पूर्तस्य लोभरतस्य राजजनप्रियस्य नाना- स्त्रीसुखयुतस्य सन्ततिहीनत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनं च। १७९५ प्राग्भवे खरघातानार्या अन्यत्र खर- रोमत्व तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १७९६ रीतिहरणादिह नार्या पिंगाक्षीवं ताप्रायश्चित्तकथनञ्च । १७९७ पूर्व परसिद्धानहरणानार्या अत्र शूल- रोगस्त प्रायश्चित्तकथनञ्च । १७९८ पूर्वपचे उष्ट्रघातादत्र नरस्य विकृत- स्वरत्व तत्प्रायश्चित्तकथन । १७९९ पूर्व गभपातनादन नार्या वन्ध्यात्व तप्रायश्चित्तकथनश्च । १८०० प्राग्देशे जातस्म बाहुजाधरस्य सुखैश्वर्यधनस्थानयुतस्य जातपुर- विनाशनिदान तत्प्रायश्चित्तकथन ।" १८०१ कास्यहरणादन नरस्य शीर्घरोग- स्तव्यायश्चित्तफयनश्च । १८०२ कास्यहारिप्या नार्या अप्पन शीर्ष- रोगस्तत्प्रायश्चित्तम। १८०३ मोहादुष्ट्यातिन्या नार्या या विकृत- स्वरत्व तत्प्रायश्चित्तकयनय ! " " " " 7 - . ! । १७२ ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । ४० विषया: विषयाः पृ० । 1 " 8 " " " १८०४ पुरा परघृतहरणादिह नरस्य नेत्र- रोगस्त प्रायश्चित्तकथन। ५७३ १८०५सके पति परित्यज्य परपुंगमना. नार्या अत्र ग्रहणीगतप्रायश्चित्त- कथन। १८०६ विमलमवस्य वातरोगवनो लोमिनः किंचिद्वित्त्युतस्य मायाः पनिबताया मृत्तपुरवनिदान तत्मा- यवित्तकथनन । १८०७ कस्याधिदया धनमृत्यावभोगादि- विमवर्मयुतायाः पुनसंततिहीनत्वं तप्रायश्चित्तकथन च। ६७४ १८०८ पुरा दुग्धहरणादिह नरस्य बहु- म्यन्वं तत्प्रायश्चित्तकथनं च । १८०९ दुग्धारणालाई अपि बहुमूबई राधापधितकपनमा १८१. मोदामहिषीयावादन नरस्य कृष्णा- गुत्मरोगलयापक्षियनं च । १८११ पुरा भय पृषभमुष्पनिडानादिह गरम्य पटवकपनम् । १८१२ फापरणोपदोपताश्च नार्या: प्रशिानद समायसिसवन २१५७५ १८१मर नरम्प महोरोग- नित्रापषिकपनं । १८१४ पुरा महिनाद नापी: कृष्ण- गुन्मगंगाभिएकाधनं । १८१५ पनामाप्रपालि नरम्य युरमा नामानिमामिलामाभ। १८१५ो भिममागे सबम्प भूनि- भुताना दरम्य मो. frपशप गार्यदली . दुमार एनिसार " M " १८१९ देवालपस्थितधातुमयदीपपात्रापह- . रणादिह नरस्य नार्या वा चक्षुःपीडा तदुपायश्च । १७६ १८२० पुरा मरे मधुटणादन नरस्य पूति- मभित्वं तत्प्रायश्चित्तकथन । १८२१ तरक्षुनाशादिह नार्याश्चक्षुधो रोगत: कचराक्षित्वं तत्प्रायश्चित्त- कथनचा १८२२ पञ्चनददेशे जातस्य अधमशूद्रस्य विवर्णस्य षण्डत्वं तव्यायश्चित्ता- भावक्षा १८२३ क्षात्रकुलभत्रस्य शौर्योदार्थपशोधन- वतः किंचितातापीडावतो भार्यायाः शुमा चारवत्या एक पुत्रं प्रसूय पुष्प- नाशस्य निदान तत्प्रायश्चित्तकथनचा५७७ १८२४ आगम्यागमनतोऽत्र नरस्य पण्डो तनिष्कायभावधी १८२५ सपत्नीपुत्रस्य विषदानेन नाशादन नार्या धास्य कुष्ठरोगवत्याश्चतुविशे वर्षे मरणकयनम् । १८२६ पूर्वभय वराहयातादिह नरस्य दन्तु- त्वं तप्रायश्चित्तायना । ६७८ १८२७ प्राम गुडहरणादय नरस्य गुल्मो- दावं तत्प्रायश्चितकथनय । १८२८ यमुनातीरमवापाः शूद्रपा वाल्ये युष्ठरोगप्रातिनिदान तत्प्रापयित- फपन। १८२९ पुरा भवे वराहपाताना अवदन्तु- एवं समाधिसयनव । १८५० रेलहरणादा नरस्य हस्तरमा पषिमापन। १८२१ मारा मार्षापरिरयागातरम्प पाव ताप्रापधियामास । १८१२ मा गएननादि नरस्प न्य तमामधामा १८.३ मि गुमास्त्र नागरमो. दाला प्राधिक . 1 " " 1 " . " 1८.dear 20- ६७९ ·घृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । (६७) विषयाः अ० विषयाः " " " " " ११ । १८३४ स्वस्त्रिय परित्यज्य परागनारतस्य नरस्येह भवे स्त्रीविवर्जितत्व तत्प्राय- चित्तकयना । ६७९ १८३५ नृप विना मृगधातादिह नरस्य मृगवात- काले खजत्व तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १८३६ पूर्वभवे परतेलापहरणादत्र नार्याः कंडुरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १८३७ राजपत्न्या गर्मधारणतोऽत्र नरस्य सर्वधर्मबहिष्कृतस्य पण्डत्वकथनम् । १८० १८३८ स्वगर्भपोषणार्थ मृगघातादत्र नार्याः खंजाया गर्भपातनदुःखप्राप्तिस्तदु- पायश्च । १८३९ क्षात्रकुलभवस्य कस्यचिन्मेहादि- पीडितस्य माया गर्भास्थिरत्व- निदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १८४० पूर्वमवे तुरंगघातिनो नरस्यात्र वत्र- कण्ठत्व तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ५८१ १८४१ प्रारजनुषि शृगालघातादत्र नरस्य पादहीनत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १८४२ गंगातीरे जातस्य शूद्रस्य नाना- विभवसपन्नस्य युवमार्य चक्षुर्डीनत्व- निदानं तत्प्रायश्चित्तश्च । १८४३ पूर्वभवे शृगालघातादनुज्ञानाद्वाऽत्र नरस्य नार्या वा खजत्व तदुपाय- कथनश्च १९४४ पूर्वमश्वघातादत्र नार्या वक्रकण्ठत्व तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च। १८४५ यमुनातीरे जातस्य बाहुजस्य धन- सौल्यसमन्वितस्य स्त्रीयुतस्यान- पत्यत्वनिदानं तदुपायश्च । १८४६ बलात्कारतो बालिकासंमोगादत्र नरस्य घण्ढत्वं तत्प्रायश्चित्तकयनच५४३ १८४७ पुरा परलुण्ठनतत्परस्य मार्गहन्तुः पादरोगस्तप्रायश्चित्त । १८४८ पर्वतमागे जातस्य क्षत्रियस्य राज- सम्मानिनो बुद्धिमतः पुत्रहीनत्व- । निदान तत्मायश्चित्तथ । १८४९ क्षत्रवशभवस्य गुल्मायुदबावावतो निष्फलोद्यमस्य भार्याद्वययुतस्य मृतवत्सत्वनिदानं तत्प्रायश्चित्त च । ५८३ १८५० पूर्वजन्मनि खरघातादिह नरस्य खर- रोमत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १८५१ गर्भपुष्टयर्थ कुक्कुटांडभक्षणादन नार्या गर्भधारणामावस्तत्प्रायश्चित्त- कथनश्च। १८५२ स्वर्णकारकुलजस्य धूर्तस्य राजसमान- नीयस्य नानाचौर्य क्रियायुतस्य पुत्र- वर्जितत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनश्च ।" १८५३ पुरा खरघातान्नार्याः खररोमत्व तदुपायश्च । १८५६ पूर्वभवे रीत्यपहरणतोऽत्र नार्याः पिङ्गाक्षीत्व तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । ५८६ १८५५ प्राामये परसिद्धानहरणानार्या इह शूलरोगस्त प्रायश्चित्तकथनञ्च । १८५६ उष्ट्रघातादिह नरस्य विकृतस्वरत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १८५७ पूर्व गर्भपातनपराया अत्र नार्या वन्ध्यात्वं तत्प्रायश्चित्त । १८१८ पुरा कांस्यहरणात्पुरुषस्य शीर्षरोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्तकथन । १८९९ पंचनददेशभवस्य वाहुजाधरस्य कुलेटस्य सुखैश्वर्यधनस्थानवतो जनप्रियस्य जातपुत्रविनाशकत्व- निदानं तप्रायश्चित्तकथनश्च । १८६० कास्सहरणादन नरस्य शीर्षरोग- स्तत्प्रायश्चित्तञ्च । १८६१ वन्ध्यात्वनिवृतये प्रायश्चित्तविधि- वर्णनम् । १८६२ सती स्वभायां परित्यज्य प्रमादतो- ऽन्यत्रीगमनानरस्यान महणीरोग- स्तत्प्रायश्चित्तकयनव। १८६३ पूर्व कांस्यहरणानार्या ह शीर्ष- रोगतः पीडा तत्प्रापचित्तकथनच । " " - " " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । स० विषया: विषय: - नरस्य " ग ११ " १८६४ मोहापूर्वमुचातान्नार्या अत्र विकृत- स्वरत्वं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ५८८ १८६५ पूर्व परंतापहरणतोऽत्र नरस्य नेत्र- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनध। १८६६ स्वपतिपरित्यागपूर्वकपरपुरुषसग- मानार्या यत्र ग्रहणीरोगात प्रा- यश्चित्तकथनश्च । १८६७ हिजकुलमवस्य . किंचिहित्तवतो वातरोगपीडितस्य पतिमक्तिपराया मार्यायाः पुत्रहीनत्वनिदानं तप्राय- श्चित्तकयनश्च । १८६८ ब्रह्मस्वमक्षणादिह नरस्य संतति- नाशकयन तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । ५८९ १८६९ प्रामये माक्षिकहरणादत्र नार्या दुर्गन्धाढयत्वं तत्प्रायश्चित्तकयनश्च । १८७० नार्या द्रव्यलोमानसपत्नीसुनस्थ विषप्रदानेन मारणादन वायं कुष्ट- रोगान्वितायाश्चतुर्विदो वर्षे अग्नि दान मरणं तत्प्रायश्चित्तश्च । १८७५ मय वराहदातादिह नरस्य दन्तु- एवं तत्मायविचव १८७२ गुडाहरणादत्र नरस्य गुल्मो. दररोगात प्रापचित्तव। • १८७३ यमुनातारे जातायाः शूद्रपा बाल्ये पुष्टरोगनिदान तमापधित्तन । १८७४ पानाधिनतिधुमडले जातस्य यब- नम्य पदावनितानस माय चित्ता;" १८७५ वराहानिया नापी अत्र दन्तु- सत्रापधिनापनमा ५९१ १८.संतरागा नाम्प कहान: नीरा नमारधिना essmritaमाहि नरूप पदवं प्रारपिटामारध! १८७८ स्वमक्ष्याय मृगवातादिह नरस्त्र खात्वं तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १८७९ मोहापुर्वभवे गुडापहरणतोऽत्र नार्या गुल्मोदरविपत्तिस्तप्रायश्चित्तकर्यनच। " १८८० वन्ध्यायाः स्वदोषनिवृत्तिपूर्वकमनु- छानविधिकथनं तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १८८१ देवद्रव्यापहरणतोऽत्र नरस्य चक्षुः- पीडां तत्प्रायश्चित्तकथनन । १८८२ वृषभमुष्कनिकुटनादत्र पण्डत्वं तय्यायश्चित्ताभावश्च । १८८३ पूर्व परघृतहरणादत्र नार्या नेत्ररोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्तकथनच । १८८४ पुरा मवे महिषीवातादत्र नरस्य कृष्ण- गुल्मरोगस्त प्रायश्चित्तकथनञ्च । १८८५ धनत्यभोगायश्वर्यवत्याः शूद्रयाः ।। पुत्रसंततिहीनन्वनिदानं तत्प्रायश्चित्तच" १८८१ पूर्व दुग्धापहरणादिह नरस्य बहुमूत्र• रोगस्तनिवृत्तये उपायकथनश्च । १८८७ दुग्धापहारादन्न नार्या अपि वहुमूत्र- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १८८८ मोहान्महिषीयातनांव नरस्य कृष्ण- गुल्मरोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । २८८१ नृपमस्य मुष्कनिफुटनादत्र भवे नरस्य पण्डत्वं तत्प्रायश्चित्ताभावश्च । १८९० पूर्व फलापहरणादन जाताया नार्याः पुत्रविहीनत्व तत्मायश्चित्तकथनश्च । १८९१ भव दघिहरणादव नरस्य मेदो- रोगस्त प्रायश्रितकथनव । १८९२ पूर्व महिपाशतनाना अत्र कृष्ण- गुल्मरोगतः पीडा तत्प्रायश्चित्तव। १८९३ कृपनासापवेधकरणानरस्यात्र जन्मनि युवावस्थायो नासाग्दस्तानाय. क्षितय । १८९४ नियोः पथिममागे जातस्य महामही. अपवनवंशीषस्य सर्वसुपयुतस्य " " . " . " ·वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषयाः विषयाः " पचपचाश वर्षेऽरिष्टनिदान तत्प्राप- श्चित्तकथन च। ५९४ १८९५ पूर्व दधिहरणानार्या इह मेदोरोग- स्त प्रायश्चित्तञ्च । १८९६ पूर्व तरक्षुहननादन नरस्य नेत्र- कानरत्व तत्प्रायश्चित्तकथनश्च । १८९७ देवालयेषु परस्थापितघातुमयदीप- पात्रहरणानार्या इह चक्षु पीडा तत्प्रायश्चित्तवन १८९८ मधुहरणदोषतो नरस्पात्र जन्मनि पूतिगधित्व तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १८९९ तरक्षुहन्ध्या नार्या अत्र मवे कात- राक्षीत्व तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १९०० पञ्चनददेशे जातस्य शूद्रस्य सफल- श्वर्यसपन्नस्य पढत्वकथन तदुपाया- भावव। १९०१ क्षात्रकुलभवस्म कस्यविच्छौर्योदा- दिगुणवतो वातपीटितस्य भार्याया. शुभाचारवत्या एकापत्योत्तर पुष्प- नाश निदान तत्प्रायश्चित्तकथनञ्च । १९०२ जन्मान्तरोपार्जितदोषमोक्षणाय सौख्यफरदानव्रतर्मनिरूपणम्। ५९६ १९०३ कस्यचिदिप्रस्थ धनधान्यसमायु- तस्य मृतकमार्यस्यान्यमार्यातः परमपीडा तन्निदान तदुपायश्च । १९०४ कस्यचिद्रकुलजस्य पुरपुत्री- युत्तर किंचिद्वित्तवत. प्रियमार्यस हेमतप्रायोः श्वासयुक्तस्य शिरोति- निदान तत्प्रायश्चित्तफयनश । ५९९ १९०५ हिमालये जातस्य शूद्रम्य महा- भिवमयुतम्य बहुग्रामारिपस्यचिंता- केशभयपुत्रान्तरसम्वहीनत्वनिदान तप्रायश्चित्तकथनव । १९०६ द्विज-योषित-धनु-तपत्त्यग्निम- साना पादहननतो नानाधिवेश- निरुपण तव्यायधितश। १९०७ हिमालये अमात्यवशजस्य धनश्वर्य- मुखान्वितत्स विचरेशमनोयुक्तस्य अकारणोद्वेगवतो दैवबलात्पुत्रान्तर- सुखामावनिदान त प्रायश्चित्तश्च । ६०१ १९०८ मदगम्या परद्रव्यापह्मणापर- द्रोहाभितापाचात्र नरस्य दुर्धस्वर- पीटा तदुपशमोपायश्च । १९०९ मदमात्सर्यतः सत्कर्मोपरोक्करणा- दिह नरस्य महौषधशतैरपि प्रतिकर्तु- मशस्यज्वरप्राप्तिस्तनिष्कृतिकथनश्च। ६.३ १९१० अस्थिसविशी वेदनादिनानाविध लक्षणलक्षितवरवत पूर्वसचित- कर्मप्रकाशन तनिष्कृत्युपायकथनञ्च ।" १९११ बरेण प्रततागस्य वेदनावतो दिवा रात्रौ क्षणमप्यसुविनोहीनवलस्यौ- घधैरप्यशान्तबरस्य पूर्वकर्मप्रकाश. स्तदुपायकथन च। १९१२ वित्तव्ययमयादितस्य पितृदेवार्चने सफोचकरणादनजरमाप्तिस्तत्प्राय- चित्तश्च । १९१३ ऐकाहिमचातुर्थिकपाक्षिकमामिका- दिज्वरप्राप्तिनिदान तत्प्रायश्चित्तञ्च १९१४ नानाविधचरपीडानिवृत्तये 'भूत- माथादिम्यो बलिदानविचारस्तन्मन- कथनवा १९१५ ममापूर्वमागे हिमालयसमीपे जा- तस्य क्षत्रियस्य सर्वलोकप्रियकरस्य जातपुत्रविनाश निदान तत्प्राप- श्चित्तकथन । १९१६ गगापूर्वभागे हिमालयममीपे जातस्य शूद्रस्य धनवाहनमोगभुजो नेस्त्री- युतस्य वरपीडा तनिकृतिकथनवा९०७ १९१७ पावनेऽग्निष्टोमयने आमिधास्वादन- सोमपाननिदाकरणादवाकम्मानरम्य म्लेच्छन्वनीफारम्नरप्रायश्चितच । ६.८ १९१८ गोदावरीदक्षिणतोरे जातम्य द्विजन्य विद्यावतो धर्मरतम्य धर्मचर्य- युतम्यजातपुरविनाश निदान रामाय- विचकपन।

·(७०) पृ कर्मषिपाकविषयानुक्रमणिका । म विषयाः पृ० अ. " " " १९१९ पूर्वभवे नारिकलफलापहरणादिह नरस्य मस्तकवणस्तत्प्रायश्चित्तश्च । ६११ १९२० सर्वसाधारण्येन यवनीगमनादिह नरस्य शेफसि आणस्तदुपायकयनश्च । १९२१ अदवा वेतनं वेश्यागमनादत्र नरस्य शेफसि महाप्रणस्तत्प्रायश्चित्तकथन |" १९२२ मिटकेवांटिगमन तोऽत्र नरस्म शेफसि वणस्तदुपायकथनश । १९२३ विवाहयज्ञादि शुभकर्मणि विधकर. पादिह नरस्यात्रवृतिरोगस्तत्प्रा- यश्चित्तत्र। १९२४ कामदृष्टया कामततांगस्य पतिव्रता- नीविलोकनादिह नरस्य नेत्ररोग- स्तरमायचित्तब। १९२५ लोमोरहनचेतमा पूर्व तलापहरणादिह नरस्याङ्सवकृतपीडा सत्प्रायश्चित्तञ्च । ६१२ १९२६ वर्णोत्तरजस्र कस्यचिद्धर्मवत्सलस्य कृषिकर्तुर्हस्तवामपार्धादिपु प्रणा- मुलस्य मार्यायाः प्रदररोगतोगर्मा- रिपरवनिदान तत्प्रायश्चित्तकथनय। १९२७ हिमालय गापूर्वभाग राजवंशे जाताया चौपने प्रर्तृमुखहीनत्व. निदानं साप्रायश्चित्तकायनच । १९२८ हपालपे वर्गोचरकुलमायाः फैक- राध्या कोषने पतिमाश्यराहित्य- निशानं मानायधिरब । १९२९ पर्वत शाकुलमाया: पतिप्रिय. रतापा: मुगधवायाः संतानदजि- तनिधानं साप्रारमितकथनय । ६११ १९. हिमादये पुग्यदेश पातायाभानु- पारिशुगरया रानन्या मनपरि- स्यागनिदान नमापत्ति। १९५१ कोकगजात कम्पतिप्रिम्प मजनासकारीक दो संपरतो. सामनारस विमानापामणि प्रिपादयनिशान नाप्राय. विषयाः १९३२ कोंकणे जातस्य द्विजस्य विद्याशौर्य- गाम्भीर्यधैर्यादिगुणवतः पुत्ररहि- वस्य पंचाशे वर्षेऽरिष्टकथननिदान तप्रायश्चित्तकथन । १९३३ वाराणस्यां जातस्य द्विजस्य मातुल- सहायााणिज्यनिरतस्य सर्वधर्म- घेत्तुः प्रमेहज्वरकंतित्रणादिरोग- वतः पुत्रहीनत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तम्।।६१५ १९३४ गोदावरीतीरे जातस्य द्विजस्य पुत्र- वर्जितस्य माया गर्मस्थैर्य निदान तत्प्रापश्चित्तश्च । १९३५ हिमालये जातस्य राजसेवापरस्य सेनापतेवंशच्छेकदकस्य जातपुत्रबिना- शकत्वनिदान तत्प्रायश्चित्तकथन । १९३६ सांयात्रिकेम्यो नियतवित्तादधिक. ग्राहिणो नरस्य मुखामयप्राप्ति- स्तरप्रायश्चित्तकथनश्च । १९३७ अप्रकाश्यपाच्छिद्रस्प प्रकाशनात् साधुजनपैशुन्यावदनव्याधिस्त प्राय- चित्तकथनश्च । १९३८ असहचनादकृतदोषाणां महता दोपक्ष्यापनान्मुखंदन्तक्षताभिध- रोगस्तत्प्रायश्चित्तकथनन । १९३९ मेषजापहरणाच्छिरोरोगस्तत्माप- चित्तकथन । १९४० अनिच्छया प्रमादेन वा प्राणि- नेत्रोपघातादन नरस्य नेत्रनाशरोग- स्तत्प्रायश्चित्तकथनय १९४१ महन्तुस्त्र नरस्य श्वेतकुष्ठस्तत्प्राय- विचकपनब। १९४२ श्वेतस्त्रापहरणादन नरस्य धंत- मंडलरोगस्तत्मायश्चित्तफयनत्र । १९४३ प्रारमयंकास्पहरणादन नरम पुण्ड- रोफाश्यपष्टत: पीहा सप्रापचित्त- पथन। १९५१ तवृष्टप्रशान्तये जातिभ्यो गर्थम्गामा मूलपानम् । M - " " " " M ·चु० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । (७१) विषयाः अ० विषयाः पृ० ९१५ आवियाप्यादिमहादुःखप्रदकर्मयां विचारतप्रायश्चित्कयनं च । ९१६ काइयां बानस छजनेस मृत- वत्तवन्दिानं तप्रायश्चित्र । ९४७ कम्पविशनियस्य काशिकानिवा- निनः सन्तानमुसवर्जितचनिदान सम्प्रायश्चितकयनं च। ९४८ वारागतीमत्र जातस्य धनवतो वैश्यस्य मृतक्त्सननिदानं तप्राय- वित्तकयनं च। ९४९ वारागस्यां जातस्य शूद्रस्य मृता- पत्यवनिदान तप्रायश्चितकपनं च।१२३ ९५० काश्यों द्विजालमवस्य धर्मकर्मविदो मृतपुत्रवनिदानंतायश्चित्तकयनञ्च ।" १९५१ कास्यांजातसक्षत्रियस्य धनवाहन- मोगयुतस्य मृतक्तत्वनिदानं तया- यश्चित्तं च । ६२४ १९५२ कास्यां वगिकुलजन लोपवतः पापरतस्य मृतवत्सवनिदान तपाय- विचकयनं च। १९५३ काश्या जातस्य मृदस्य चिंताश- समायुक्तस्य बाल्ये शिवसुखोशि- तस्य मृतक्त्तवनिदानं तप्रायश्चि- तकयनं च। १९५४ वाराणस्यों जातस्य ब्राह्मगत्य मृत- वत्तवनिदानं तमापचित्तकथन]" १९५५ काश्यां जातस्य क्षत्रियस्य माया गर्मनाशनिदानं तयायश्चित्तायनञ्च ६२६ १९५६ काश्या जातस्य वगिसुत्रस्य मृत्य- धनवाहनयुतस्य सन्तानामावनि- दानं तवायश्चित्तकथनच । १९५७ काश्यां जातस्य द्विजत्य विदुषः सर्वजनप्रियस्य बंशच्छेदनिदानं तप्रायश्चित्तरुयनन । १९५८ खराप्रान्ते जातस्य वगिजो माद- पुत्रकलत्रादियुतस्पधनवतःशत्रुमय- पुत्रशोकनिदानं तव्यायश्चित्त । १९५९ केदारमंडले जातत्य वैश्यस्य धन- वाहनमोगवतोराजमान्यस्य सन्तान- सुखराहिल्यनिदानं तयायश्चित्त- कयनश्च ६२८ १९६० हिमालये जातत्य वैश्यस्य धनवाहन- मोगवतोऽतिधर्मविदः सन्तानसुख- पतित्वनिदानं तयायश्चित्तकयन ६२९ १९६१ साप्रान्ते जातस्य बालगस्य धनवा- हनभोगयुतस्य बालमरणनिदान तग्रायश्चित्त। ६३० १९१२ हिमालय जातस्स गौरवर्गस्य बाल्ये पितमुखयुतस्य मृतवतावनिदान तत्प्रायश्चिञ्च। १९६३ हिमालये जाताया नार्याः पतिपक्ति- परायणाया देवद्विजपराया मृतवत्सा- सनिदान तत्प्रायश्चित्तकयनश । १९६४ हिमालये जातस्य ब्राहगष्टस्य मतिमतो राजमान्यस्य पिरमात- सुखोज्सितस्य पुत्रशोकाकुलब- निदान तत्प्रायश्चित्तकयनञ्च । ६३२ १९९५ हिमालये जातस्य द्विजस्य राज- मान्यस्त्र धानिनो मृतवत्सत्वनिदानं तप्रायश्चिकयनं च। १९६६ हिमालये जाताया नार्या:पतिमलि- परावणाया बनवाहनमोगाढयाया ब्राह्मण्या मूढगर्मतानिदानं सत्माय- भित्तकथन। १९६७ पर्वतप्रदेशे जातापा ब्राझम्या पति- मकिपण्यगाया धनवाइनमोग- वत्याःस्वगर्मविनाशनिदान त प्राय- विधायनच १९१८ यमुनायाःपूर्वमागे जातस्य राजश- भवस्य नीतिविदो राजप्रियस्य पित- सुखोज्झितस्स दिवास्थैर्यवतो वात- रोगवतः शूलरोगनिदानं तन्माय- विचयन । (३१... " ·(७२ वृ० कर्मविपाकविषयानुक्रमणिका । विषय: भक विधनाः पूज . . : " -- १९६९ प्रााम कांस्पहरणाला इह शीर्ष- सामाः सर्वकार्येषु शंकाकुलायरः रोगत. पीडा तन्त्रीयश्चित्तकथनञ्च । ६३५ पुत्रशोकनिदानं सत्प्रायश्चित्तश्च । १६१ १९७० हिमालय पर्गविक्रयिगद्रवंशजाया नार्या १९७९ नानाविधपातकावशेषतोऽत्रोपनानां পায়নি: মানব বিব- रोगाणामुपंशमाय दानयोग्यवाहाण- वाला एकाक्षा दरिमायाः पतिमरण- कथनदानप्रकारकथनं मंत्रकथनच ६४२ चितादिनिदान तत्प्रायश्चित्तश्च । १९८० माविनः कर्मणः पुरा निमित्तानि माति १९७१ हिमालय दिनलजाताया धर्म- तेनैव सर्वेषां सुखदुःखादिप्राप्तिकः । ६४४ कर्मयुतामा विषावनिदानं समाय १९८१ गहमविनो रहे स्थितानां शल्यानो संबधेन दुलोत्पत्तिस्तद्विचारश्च । १९७२ पूर्व व्यभिचाररताया नार्या अत्र १९८२ हिमालय जातस्य क्षत्रियस्य राजमा; व्यनिधार र प्रवृत्तिकयनम् । न्यस्य शूद्रस्य धनवाहनमोगयुतस्य १९५३ हिमालय जातम्य वगिकुलभवस्य चिंताक्लेशरोगपुत्रदुःखादिनिदान राजमान्यस्य सन्धिविमहादिचतुरस्य तत्प्रायश्चित्तकथनम्। धनवाहनमोगादास्य ब्राह्मणानिथि- १९८३ गोदावरीतारे जोतस्य कस्यचिन्नरस्य पूजकम्य दनुपीडासागव्ययायुक्त- ब्राह्मणातिथिपूजकस्य तीर्थयात्रा- स्वादिनिदान त प्रायश्चित्तकपन च।" परस्य' स्त्रीपुत्रसुखराहित्यनिदान १९.७१ विमानपे जातस्य दिनस्य धन- सरप्रायश्चित्तव। धापारियुतम्य मन्तानमुपार्जित- १९८४ हिमालये जातस्य क्षत्रियस्य देवना- वाटिनिदान याययित्तस्यनय । १३८ मगमतस्य विद्याभ्यासरतस्य राज- १९७५ पेदारमंटो जाम्प वागाशि- मान्यस्य श्रीपुरवर्जितस्य द्विजानी- पारनगन निजद्रव्यविनागवतो भगादुमनलक्षणनिरूपणं तन्निवृत्तये दिमनः कनिष्टपुटमनिटानं मायचित्तविधिययनव। प्रायश्चिसपना १३९ १९८५ हिमालय जातस्य महाजानिनः संधि- १९.६ परदेसी डारण हिजशमवम्य विनहादिय-स्प देवनागपूजकत्य परियोमानागरगामे देव- पुनमरणादुःखितस्यैतदुःनिदान पण मी. ताप्रायश्चितकपनमा उपमहानिधन १९८६ हिमालय गानोरे जातस्य गहस्पं नमामिन व्यभिचाररत निन्दयभ्य पाप- १९. मरायुपतम्य महा- যালগয়োনি Hधर्मपा. तप्रायभिचपन निशानTH मापन. पाय- १९८३ हिमालये पुपदेशा जागम्य शस्य भनाइएकातिप्रियंवदाय रगौर- ११.५८ मा नाम: परमीमनोगजमान्यम्प प्रता. MOTIगीमा: निरोगतः पीडानिधानं तनि- বাংলা নাই। निरिण-विवारविषयानुक्रमणिका गाना | " "

·अथ
है वृद्धसूर्यारुणकर्मविपाकः *
प्रारभ्यते।
श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीसूर्याय नमः॥
मोहान्धकारमग्नानां जनानां ज्ञानरश्मिभिः । कृतमुद्भरणं येन तं नौमि शिवभास्करम् ॥१॥
अरुणः परमं ज्ञान जिज्ञासुर्वेदलोचनम् । ज्योतिष वेद्यमय्यं च गुह्यमध्यात्मसंजकम् ॥ २ ॥
नृणां कर्मविपाकं च मानुष्ये दुर्लभं परम् । धर्माधर्म च यत्किञ्चिद्यत्र सर्व प्रतिष्ठितम् ॥ ३ ॥
: आराधयन् रविं रौद्रं.तपस्तेपे सुदुस्तरम् । प्रीतो वरार्थिने तस्मै प्रोवाच भगवान् गविः
यत्तेऽभिलपितं सूत तत्त्वं सर्वमवाप्स्यसि । नृणां कर्मविपाकं च गुह्याद् गुह्यतमं परम् ॥ ५ ॥
गोपितं सर्वशाखेषु प्रत्यक्षं सत्यमत्ययम् । आश्चर्य नास्तिके लोके त्रिकालाश्रयमद्धतम् ॥ ६ ॥
चक्षुरूपं च जन्तूनां कर्मपाशनिकृन्तनम् । कर्मणा जायते जन्तुः कर्मणैव विलीयते ॥ ७ ॥
। कर्मणा नरकं सूत स्वर्ग याति च कर्मणा । देवत्वमाप्नुयाजीवो राक्षसत्वं च कर्मणा ॥ ८ ॥
कर्मणा बन्धमायाति मोक्षमायाति फर्मणा । कर्मणा पतनोच्छायो नृणां जन्मनिजन्मनि ॥ ९ ॥
मुखं दुःखं च यत्किञ्चित्सर्व कर्माश्रितं यतः । विविधं संचितारब्धक्रियमाणमिति ध्रुवम् ॥ १० ॥
स्वकर्मजं फलं मत कायवाङ्मानसोत्थितम् । तन्नदा जन्तवो देवानित्यं स्थानाश्रमान्तरे ।। ११ ।।
नीयन्तेऽत्र यथा दुर्गादनालोके वनेचराः । प्रारब्धकर्मणां सूत भोगादेव क्षयो भवेत् ॥ १२ ॥
संचितक्रियमाणानां प्रायश्चित्तैस्तथैव च । कर्मणा कर्मणश्छेद इति वेदविदो विदुः ॥ १३ ॥
आयसेन यया यत्नादायसस्य निकृन्तनम् । अतीन्द्रियं कर्मफलं गहनं व्यञ्जयत्यलम् ॥ १४ ॥
शासमेतद्यया दीपो द्रव्याणि तमसि स्थितः । धर्मशास्रे च यत्रोक्तं प्रायश्चित्तं मनीषिभिः॥ १०॥
तत्सामान्यादवेह्यत्र विशेपासुनराभवे । किं पापं कैः कृतं कस्य साहाय्यात्तस्य किं फलम् ॥ १६ ॥
: मारब्धाद्यं मया साध फलस्पापि व्यवस्थितिः । सर्वसंकरसंचतान विशेषात्माग्भवं शृणु ॥ १७ ॥
यमो वैवस्वतः सूत साक्षाधर्मः सनातनः । आनन्त्याजीवधर्मेषु पुण्यपापेषु शहित्तः ॥ १८ ॥
किं कर्तव्यमिति भ्रान्तः पृष्टवान् मा पुराऽनघ । प्रीतोऽहं प्रददौ तस्मै धर्माधर्मविनिर्णयम् ॥ १९ ॥
यमाय शाखमेवैतद्यमः शुक्राय धीमते । शुक्रः प्राप्य मुरारिभ्यः सर्वान् कामानवाप्तवान् ॥ २०॥
तयेन्द्रो वालखिल्येभ्यः क्रीडितोऽभूद्यदाण्डन । पमच्छ मां तदा जीवः शक्रस्यानन्दवर्धनः ॥ २१ ॥
: ततो दवावह तस्मै शाखं देवोपकारकम् । प्राप्ये गुरुतां प्राप्तो जीवो यस्मादिवौकसाम ॥ २२ ॥
गुरुवादाभिसंतमो पातबल्क्यस्तया मुनिः । मत्तः सर्वमिदं प्राप्य योगीशत्वमुपागतः ॥ २३ ॥
' एवमायरधीत्यैनमपि सर्वे द्विजोत्तमाः । गन्धर्वसिद्धनागाद्यास्तत्त्वतोऽध्यापितास्नया ॥ २४ ॥
१ श्रुतिस्मृतिपुगणागक्रियायुक्तफलानि . । श्रवणोत्यानि चान्यानि भविष्यन्ति फली युगे ॥ २५ ॥
नतचाल्पफलं सूत जीव जातिस्परं यतः । ज्ञानिस्मृति फलावत्युक्तं नान्यन्मनीपिभिः ॥ २६॥

·२७॥ (२) वृद्धसूर्यारुण- [80- पूर्व सूर्यादिभक्तानां धर्मशास्त्रानुवतिनाम् । वेदाभ्यासायुक्तपुण्याज्ञातिस्मृतियतां नृणाम अत्र जन्मपरिज्ञानमन्येषां भ्रान्तिरेव च । शंगवे नि वाक्ये यत्र पुण्यबलादिह ॥ २८ ॥ लक्षितो लक्षणश्चोक्तजीवस्तव पृच्छति । कम्पन्ति विविधाः पापाः पूर्वजन्मसमर्जिताः ॥ २९ ॥ धर्माः समुदयन्त्यत्र श्रुते सूर्यारुणेऽण्डज । यः शृणोति नरश्चास्मिन् स्वाध्यायं विधिनाण्डज ॥३०॥ सोच जन्मजपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः । श्रुत्वेनं पुस्तकं यः माक प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ ३१ ॥ तस्य सर्वाणि कार्याणि प्रसिद्धयन्ति ममाज्ञया। पुत्रार्थी लभते पुत्रं दारार्थी लभते स्त्रियम् ॥ ३२ ॥ राज्यभ्रष्टो लभेद्राज्यं क्षीणायुर्मियते न च । मुच्यतेऽत्र महारोगी कुष्ठादिभ्यः प्रपीटितः ॥ ३३ ॥ प्रायश्चित्ते कृते सूत यथोक्तेऽत्रैव जन्मनि । ययोक्तपापोपशमात्सर्वान् कामानिहाप्नुयात् ॥ ३४ ॥ मध्यान्मध्यफलं सूत कनिष्ठात्पापशोधनम् । सर्वस्वं च महापापे तदर्धमुपपातके ॥ ३५ ॥ तुर्याशं सर्ववित्तस्य पातके पापशोधनम् । द्रव्याशुद्धी महाभाग विधिपात्रविवर्जिते ।। ३६ ।। कृत्स्नं फलं तदामोति द्विघ्नं त्रिनं नियोजयेत्।(अकृतेऽत्र यथाशक्त्या प्रायश्चित्तं करोति यत् )॥३७॥ काम्यं कर्म च तत्सर्व भस्मीभवति दारुवत् । तस्मात्पूर्व प्रयत्नेन कुर्यात्पापविशोधनम् ॥ ३८ ॥ पापनागे तथा जाते पश्चात्काम्यं प्रसिद्धयति । प्रायश्चित्तं तु यः कुर्याद्विन्नं त्रिनं चतुर्गुणम् ॥३९॥ सोऽचिरेणैव कालेन सर्वान् कामानिहाप्नुयात् । श्रुतेऽपि पापबाहुल्यादवस्यान्तरभेदतः ॥ ४० ॥ कार्यसिद्धिर्न चेदत्र शृणुयाद्विधिवत्पुनः । वारत्रयं महाभाग प्रायः पापवियोधनात् ॥४१॥ कार्यसिद्भिरवश्यं स्यादिति मे परमं वचः। तत्ते सर्व प्रवक्ष्यामि पूर्वपापविशोधनम् ॥ ४२ ॥ नातः परतरं तन्नः प्रायश्चित्तमुदाहृतम् । नैवं शृणोति यो मोहादाधिव्याधिमपीडितः ॥ ४३ ॥ तमवेहि महापापैराक्रान्तं देवघातितम् । न यस्य कस्यचिद्देयं ज्ञानं क्षुद्रे च दुर्जने ॥ ४४ ॥ हीनसत्त्वे दुराचारे दद्यान्चेनिष्फलं भवेत् । पाखण्डरिक्तधूर्तेषु यः श्रावयति मूढधीः ॥ ४५ ॥ स याति नरकं घोरं यः शृणोत्येवमेव वा । न चास्यालोकन कार्यमकायें बिनतासुत ॥ ४६ ॥ अकायें दृष्टवान् सृत प्रायश्चित्ती भवेत्ततः । सूर्यारुणोक्तं विख्यातं त्रिपु लोकेषु चाद्भुतम् ॥ ४७ ॥ अध्यायः शतसाहौर्युक्तं स्वर्ग प्रतिष्ठितम् । प्रमाणमस्य ग्रन्थस्य चतुर्लक्षं चतुर्गुणम् ॥ ४८॥ लक्षमेकं तु मानुष्ये जीवावर्ते मयोदितम् । तस्मिन् पुण्यकृतां जन्म लक्ष्यं पापात्मनामपि ॥ ४९ ॥ तनाष्टादामाहलं होगशास्त्रमनुत्तमम् । गर्भाधानादिदेहान्तं शुभाशुभनिरूपणम् ॥५०॥ पञ्चविंगतिमाहनं स्वर्गारोहणसंज्ञकम् । जातिस्मरं तु लक्षार्ध जीवानामण्डजोत्तम ॥ ५१ ॥ गुह्यं कर्मविपाकाख्यं वक्ष्येऽहं शृणु तत्त्वतः । पुग कृतयुगस्यान्ते मयो नाम महासुरः ॥५२॥ भत्तया पप्रच्छ माज्ञो मां निस्कन्धं गणिताभिधम् । सहस्रममितं सर्वं द्विधा गणितसंयुतम् ॥ ५३ ॥ तस्म ददावदं प्रीत्या चैतत्स्कन्धत्रयं मुत । विदित्वा ह्यादिपुरुपात्स्वर्णगर्भः सनातनः ॥ ५४॥ ज्योनियानं समग्रं मां मादान्मय्येव संस्थितः। ब्रह्मणे चाप्यहं वेधा ऋपिभ्योऽथिभ्य एव च ॥ ५५ ॥ मर्यः पितामहो व्यासो वमिष्टोऽत्रिः पगगरः । च्यवनो जमदमिश्च भृगुर्गगोऽङ्गिरा मुनिः ॥ ५६ ॥ शानातपो मनुर्दशः कश्यपो नारदस्तथा । यवनो भागुरिश्चैव भारद्वाजो यतस्त्वमी ॥ ५७॥ फायांन्येपि कारता ज्योतिःसाम्रप्रवर्तकाः । न तियिर्न च नक्षत्रं न वारः करणं तथा ॥ ५८ ॥ नापक्षिनं फचित्मत यदातः परिपृच्छति । न चेज्यो मृगासिंहस्यो वृद्धो वालस्तथास्तगः ॥ ५९॥ शुको वाप्पनिवारस्यो मटमामोप्यदोपदः । तयेव पापोपामे देनं कालं न चिन्तयेत् ॥ ६ ॥ गी निमन्त्रणं कुर्यात्पुस्तक मूर्यदेवतम् । रजन्यां त्वरीत तस्मिन् दिवा कुर्यात्तथोक्तवान् ॥ ६॥ न -1२ण्डारनः । ३ नागो गऽप्य वेदान् । ४ तहले ।

·१-२. कर्मविपाकः। (३) गन्धपुष्पाक्षतफलनवेद्यैर्विविधैस्ततः । दीपविचित्रविधिना धर्नानाविधस्तथा ॐ सूर्यारुणाभ्यामिनि नमोऽन्तेन प्रपूजयेत् । वेष्टयेच्छुभवन्वेण म्यमं तत्र निधापयेत् ॥ ६३ ।। देवज्ञं पूजयेत्पश्चाद्गन्धपुष्पफलाक्षतैः । वस्त्रयुग्माद्गुलीया_भूपर्विवियः शुभैः ॥ ३४ ॥ पश्चात्पदापयेन्मन्त्रमाचार्यः पृच्छकाय वै । मन्त्रः-ॐ नमः सूर्याय मम कर्म प्रकोशय प्रभागय सत्यं ब्रूहि यूहि स्वाहा ।। स्त्रीशूद्रौ पृच्छंकं सूत विदं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ ६५ ॥ सर्वमाक्षिन् नमस्तुभ्यं जगदानन्दवर्धन । विश्वरूप त्रिलोकेश भगवन्नुष्णदीधिते ॥ ६६ ॥ विभुस्तं पुण्यपापानां सर्वे कर्म प्रकाशय । साक्षी तं सर्वभूतानां धर्माधर्मानुवर्तिनाम् ॥ ६७ ॥ एवं निमन्त्र्य विधिना परेऽहनि खगेश्वर । देवमन्दिरं प्राप्य निजं कार्य निवेदयेत् ॥ ६८ ॥ तद्दिने प्रातरुत्याय नात्वा प्रयतमानसः । फलाक्षततिलैः पुष्पैर्दधिर्वाकुरैः शुभैः ॥ ६९ ।। सरत्तचन्दनरोभिः सूर्यायार्थ्य प्रदापयेत् । तलिंगमन्त्रविधिवन्नमस्कृत्य च भास्करम् ॥ ७० ॥ देवं पापघटं तत्र घृतपूर्ण सदक्षिणम् । आद्य मनसा कुम्भे पातकान् पूर्वजन्मजान् ॥ ७१ ॥ स्थापयेच्च गणेगादीन् कलशं चैव पूरयेत् । पात्रं ताम्रमयं श्रेष्ठं पलैः शतमितः शुभम् ॥ ७२ ॥ तस्यार्घ च तदर्थे वा शक्त्या वाघु प्रकल्पयेत् । वेष्टयेत् पट्टवस्त्रेण कुशवारिसमन्वितम् ॥ ७३ ॥ अर्चयेद्गन्धपुष्पाद्यैर्मन्त्रैश्चापि विशेपतः । खेस्तु प्रतिमा कार्या पलेनार्घपलेन वा ॥ ७ ॥ मापैादशभिर्वापि तदर्धापन वा पुनः । हिरण्मयी ययाकाग लेख्या पोपमापि वा ॥ ७५ ॥ पूजनीया च विधिवदुपचारैश्च पोडगः । अष्टोत्तरेण मन्त्रेण स्थाप्या वै कलगोपरि ॥ ७६ ॥ मन्त्र:-ॐ नमो नारायणाय । तदने वाचयेद्यात्पुस्तकं सूर्यदेवतम् । वाचकाय प्रदेया सा श्रवणान्ते विधानतः ॥ ७ ॥ गां दद्याद्विधिवत्तस्मै वखाण्याभरणानि च । भूगय्याश्वासनादीनि गत्तया च प्रतिपादयेत्॥ ७८॥ अत्र जन्मजपापेभ्यो मुक्तः स्यानात्र संगपः । श्रुत्वाऽनेन विधानेन विधिज्ञ तं विसर्जयेत् ॥ ७९ ॥ अर्ब चावाहयेद्विद्वान् वेदगाबममन्वितान् । दैवज्ञांश्चायेयावविध जनः शुभैः ॥ ८० ॥ इति श्रीमूरगनवादे कर्मविपाके शान्नोपाननाप्यायः प्रथम ॥ १ ॥ - - - अरुण उवाच। भगवन् गणितं सर्व शास्त्रस्यास्प विधानतः । जानास्यत्र कयं ब्रूहि माग्जनुर्भवनं तया ॥ १ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु मृत प्रवक्ष्यामि गणितं माणिनामिह । पूर्वजन्मोद्भवानां च मनुनानां परिस्फुटम् ॥ २ स्वक्षिनरकस्थानां तिर्यास्थानां परत्र च । नादेयं चातिभक्तानां जातिस्मृतिमहात्मनाम ॥ ३ ॥ गणितम्- फलाक्षराणि विन्यस्य तया नामाक्षराणि च । योजयेउनमध्याव क्षेपान् व्याध्याविजांस्तया ॥४॥ । लनं तात्कालिफ योज्यं पतिरेपास्फुटा भवेत् । सा दिया विभजेदेनां नागव्योमेन्दु १०८भिस्तनः।।२।। १-२ नाम्नि मपु० ।३१को। ४ देबत गृमट्य । ५ अटाक्षीग । वाचाया।"प्रश्ने द्वितीपे पूर्वोन भावपि वा यथाविति । तृतीये कथित भूप चोक्ता बदनन् " स्परिक मन्ये-गसु ।

·[अ०- (४) वृद्धसूर्यारुण- लभं नियोजयेत्पली शेषोऽर्को वीजसंस्कृतः । द्विस्या वेश्गुणा भक्तपा ह्यष्टोत्तरशतेन सा ॥ ६ ॥ लब्धान्निता पुनः पे चन्द्रो यो मनीपिभिः । विस्था साटखचन्द्रः१०८सा लब्धायुक्तावशेषके॥७ भीमो यस्तु तत्काले स्फुटो वीजान्वितः सदा। पतिर्दिधा द्विगुणिता गजपूणेन्दु १०८ भाजिता|८|| लब्धेन सा पुनर्योज्या टोपे तद् बुधः स्फुधः। श्रेण्यधःस्थापनीया तु साङ्गाष्टानानिशाकरः१०८॥९॥ लब्धान्विता ततः शेपे गुरुबाजेन संयुतः । द्विधा खेन्दुहता शेणी रसोनाष्टाधिकेन तु ॥ १० ॥ गतेनाप्तयुता शेपे शुक्रो वीजान्वित्तोनितः । विस्था पतिः शरेनिना विहृता साष्टखेन्दुभिः ॥ ११ ॥ लव्धान्वितावशेपे तु शनिर्बीजान्वितः स्फुटः । सा द्विधा सप्तगुणिता गजपूर्णेन्दुभाजिता ॥ १२ ॥ लब्धान्विता पुनर्भक्ता तरेव विहगेश्वर । स्ववीजसंस्कृतौ शेपो राहुकेत् स्फुटौ स्मृतौ ॥ १३ ॥ गशेर्नांशकाहापि वीजान्युक्तानि तद्वलात् । नवांशकानां संख्याङ्कमष्टोत्तरशतं विह ॥ १४ ॥ विचार्य स्वगृणं कृत्वा माधयेत् खेचरान स्फुटान् । सूर्याद्देशस्य विज्ञानं चन्द्राजातेस्तथैव च ॥ १५ ॥ भीमान वयमो जानं बुधात्स्त्रीपुनपुंसकम् । जीवात्सहाया विज्ञेयाः शुक्रात्माग्धर्मनिर्णयः ॥ १६ ॥ मन्दादायुस्त्वगोः पापं केती रिष्टं च सूचितम् । ग्रहशेपेक्यमकाव्यं चन्द्रहीन कुजान्वितम् ॥ १७ ।। युधनं गुरुशुक्राभ्यां युक्तं मन्दोनितं तथा । दशघ्नं चन्द्रसंयुक्तं पूर्णनेत्रैर्हतं सुत ॥ १८॥ तत्वावशेष कादिध्नं स्वबीजोनयुतं च यत् । अध्याये तन्मिते वत्स दैवज्ञो हि प्रकाशयेत् ॥ १९ ॥ सानं दानं जपं होमं स्वाध्यायं देवत्तार्चनम् । गोविप्रगुरुवृद्धानामतिथीनां च पूजनम् ॥ २० ॥ गयाश्राद्धं व्रतं च पुण्यतीधिवासनम् । पापघ्नं सर्वमित्याचं स्वाध्यायोक्तं य आचरेत् ॥ २१ ॥ तत्साय तस्य जीवस्य सर्व सिध्यति नान्यया ॥२२॥ सूर्यारुणोक्तमिति यः शृणुयान्मनुष्यः स्वाध्यायजं निखिलमत्र पुराभवोत्थम् । सर्वश्रुताध्ययनजन्यफलान्यवाप्य सक्रीडयत्पमरवत्तिमिरारिलोके ॥ २३ ॥ इति धीद्धमूरिणमवादे कर्मविपाके गणिताध्यायो द्वितीयः ॥ २ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वर्णत्वगंकान् क्षेपांकानाधिव्यापिस्वरूपनान् । वक्ष्येऽहं मन्त्ररूपांस्तान् सर्व तैरेव सिद्धयति ॥१॥ फराश्चियाणाटनयाटदघा गमाधिचन्द्रादिरसाः स्वरांकाः। नगांगपातालकुदलदस्ता वाणाष्टपञ्चांकगनिवेदाः ॥२॥ गुसमता नगतर्यवेदाः कुनन्ददम्रा दारनागवाणाः । अयाधिगमाधिपताश्च वर्णाकर्मरख्या क्रमशव फार्या ॥३॥ अथव्याध्याधिक्षेपकार। श्रीसूर्य उवाच । प्रयनिगमायोग्याक्षेपाच्याध्याधिजा:मुना प्रश्न द्वित्रिचतुक्ति योज्पाः क्षेपाच तन्मिताः ॥ ४॥ मममी बापमाणाश नामसंकीर्तनादिद । आयुर्भये राजयशफासश्वासभगंदराः ॥५॥ माय गरमागताः । क्षेपास्नेपां मपा प्रोक्ताः शृणु पुन प्रयत्नतः ॥ ६॥ film नं पच वेदविवागमनाः । नवाष्टमनुदिमृद्रादित्याश्च क्षेपया मताः ॥७॥ १. महापामार्गस्तानकाभिधाः । मादाम्पनीर्णपदगः पार्यमहादमरीयुताः ॥ ८ ॥ in मॉरिपशनुगमीनिगमिताः । जिननियतिनिदानाः पश्चदिफस्वराः ॥ ९ ॥ मन । वाया।

·३-४.] कर्मविपाका पुनर्विसर्पिग्रहणीकृच्छ्वल्मीकसंजकाः शिरोमुखनसाचक्षुःकर्णकण्ठभुजांविनाः ॥ १० ॥ तत्क्षेपकाश्चाष्टमिता याद्यविश्वान्तकहताः । वातरक्तोदव्याध्योः क्षेपको नवदिमिती ॥ ११ ॥ गुदलिङ्गजोरत्र क्षेपकाः पटिसमिताः । दुस्त्वग्दुश्चर्मद्रूणां क्षेपः पद्व्यष्टपद्गुणः ॥ १२ ॥ सर्वकुष्टे महाभाग क्षेपास्त्वष्टादश स्मृताः । सर्वाङ्गरोगजश्चात्र पडष्टमितिसंगुणः ॥ ५३ ॥ तोन्मादजः सूत तस्याः सर्वदुःखजः । भृतावेशादिकस्विनः स एन क्षेपकः स्मृतः ॥ १४ ॥ कार्यसिद्धस्तथा पञ्चैकादशनः प्रकीर्तितः । एकादशमितैनिघ्नास्त्वेकादशमिताः सुत ॥ १५ ॥ महत्पदाप्त्यै क्षेपोऽयं पूर्वपुण्यः मसिद्धयति । एकादशमिता विघ्ना लक्ष्मीक्षेपस्तथैव च ।। १६ ॥ स विघ्नः पशिशार्दूल क्षेपः सर्वसुखावहः । तथा नवगुणाः पञ्च क्षेपाः पुत्र सुखार्थकाः ॥ १७ ॥ एवं सप्तगुणाः सप्त स्त्रीसुखक्षेपकाः स्मृताः । सप्ताटगुणितक्षेपो विचारे भर्तृजेण्डज ॥ १८ ॥ स्त्रीदोपानप्यहं वक्ष्ये विशेषाद्रुडायन । अपुष्पसंभवा वन्ध्या गर्भरक्तवा तया ॥ १९ ॥ कन्यासूम॒तवत्सा च बंध्या त्वेकता तथा । बालबत्सा मृतोत्पन्ना सप्तदोपरपुत्रिणी ॥ २० ॥ दोपक्षेपाः क्रमात्पंच हतास्त्वकादिसप्तकः । एपा ते कथिता सूत क्षेपकोत्पत्तिरुत्तमा ॥ २१ ॥ इति श्रीवृद्धमूर्यामणमवादे कर्मविपाके क्षेपकाच्यायस्तृतीयः ॥ ३ ॥ अरुण उवाच । जन्मदेशपरिज्ञानं प्राग्भवे वन जन्मनि । तदाचल त्रिलोकेश कयं सूर्यस्फुटास्फुटम् ॥ १ ॥ श्रीसूर्य उवाच । किराता यस्य पूर्वन्त्ये पश्चिमे यवनाः स्मृताः । उत्तरं यत्समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम् ॥ २ ॥ व तद्भारतं नाम कर्मक्षेत्रं मुवि स्थितम् । शुभाशुभानि कर्माणि तस्मिन् वीजानि चाण्डज ॥ ३ ॥ मुखस्वर्गापवर्गाणां प्राप्तिः पुण्यफलं स्मृतम् । तिर्पङ्नरकदुःखानां भोगः पापफलं तथा ॥ ४ ॥ पूर्वादिदिकक्रमादिन्द्रं ताम्रपर्ण गभस्तिमान् । वारुणं खण्डकं तस्मिन् गान्धर्वमय नागकम ॥ ५ ॥ सौम्यं कशेरुखण्ड स्यादेषु सर्वेऽन्त्यनाःस्थिताः । मध्ये कुमारिकाखण्डमत्र वर्णव्यवस्थितिः ॥ ६ ॥ जातिस्मराणां सततं प्रसूतिरिह जायते । पूर्वपुण्यवर्शनव कदाचिद् गायन ॥ ७ ॥ एतत्ते सर्वमाख्यातं कर्मक्षेत्रं हि भारतम् । प्रागत्र क स्थितिश्चास्मिनन्तनानन्ययांच्यते ॥ ८॥ १ त्वेकादिजा तथा । २ अत्रे स्पष्टम्-आयुः १२०, मय ५, ग, कवन 13. मगन्दर ३३, शूल ९, शोर ८, व्रग १४, छदि ११, अधः १३.११, र पित्त १५, वान ८४, का ४, मंदाग्नि १८, अजीर्ण २०, ३. कार्य १. द अश्मरी ७०, विमर्पि १६, मंग्रहणी २४, भूत्रक ३२, संध'. मला बिहानगदन्तरोगरफ्लद्वागीबाढिनंग्रहः । क्षेपक एकविध छ । न्न फण्ठरोग ८८, मुजस्तम्म ९६, पादरोग १०४, बना, गुलदी दुधर्म १२, दटुरोग ४८, नईष्ट १८, मु, द ३१. ' वेशादि २६, कार्यनिदि ५५, महापानि सद, नन्छ : मुन ४२, ममुसाटिविचारश्रेषः ५१,मानना मनपना २९, एकाटिकन्या , बज... विनियमनमनपाः ॥ -- ·वृद्धसूर्यारुण- [40- मानुपी तनुमाश्रित्य यस्मिन् देशेऽजानि स्वयम् । जीवोऽयं प्राग्भवे खर नानायर्मपतः ॥९॥ तद्देशज मांदिव्यवस्था नमतो भृशम् । सूर्यादिभ्यो मघा प्रोता विनतानन्दवर्धन ॥ १० ॥ सूर्याभिधे तु प्रथमे वो हि गरुडायज । माग्भवेऽय प्रयागेऽभृत्याश्या जातोऽध जन्मनि ॥ ११ ॥ अर्यमारस्ये द्वितीये तु देशे पञ्चनदेऽजनि । स्वय प्रारमभवे मृत मथुगया तु सामतम् ॥ १२ ॥ तृतीये तु भवे नाम्नि पूर्वजन्मन्यभृत्सुत । प्रादुर्भुतस्त्वयोध्याया पामरूपेऽत्र जन्मनि ॥ १३ ॥ हस्तिवन्धे पुरा जातो ह्यभवत्त्वाष्ट्रसज्ञके । कोशराख्येऽत्र अनुपि प्रादुर्भूतश्चतुर्थः ॥ १४ ॥ स्वय पाट, मिथिलाजातो जातश्चान भवेऽण्डज । वनवासाभिधे देवो प-धमे पृषसंज्ञरे ॥ १५ ॥ पष्टेसज्ञके ह्यासीत्माग्भवे जनितस्तसी । भृचम्देशेऽत्र भये सार्णचन्तिके तया ॥ १६ ॥ किरातदेशे मागासीत्सवितर्यन जन्मनि । प्रादुर्भूतो विदर्भेऽसी सप्तसग्ये च पुस ॥ १७ ॥ पूवजनि स्वयं जन्तुर्दशे खेटपुराभिधे । जन्मन्यमाष्टमे जातः सिहरे रविसंज्ञो ॥ १८ गभस्तिहस्ते नवमे मल्याचलमाश्रिते । देशे जातः पुरा मृत फान्यकुब्जेन जन्मनि ॥ १९ ॥ ताप्याश्रिते महादेशे प्रागभृदन जन्मनि । गौडे जाताडज सज्ञे दासरये सगेश्वर ॥ २० ॥ कालारये प्राग्भवे सूत त्वेकादमिते ह्यसौ । प्रकाशसज्ञके देशे मागधे चार जन्मनि ॥ २१ ॥ मृत्युनाम्न्यभवत्वे भवे द्वादशसरयके । बङ्गदेशेन जनुषि कौनणे गुजैरे तया ॥ २२ ॥ नासिकार ये महादेशे पुरासीद्धानिसज्ञो । प्रादुर्भूतस्त्वसी देशे मालवार ये योदशे ॥ २३ ॥ अथो प्रभाकरे नाम्नि चतुर्दशमितेऽण्डज । स्त्रीराज्ये प्रागसौ जातश्चोडिपाणाभिधेऽधुना ॥ २४ ॥ ततः पञ्चदशे सत पृथि याख्ये पुराभवे । पुरिन्दसज़के जात इदानी यमुनाश्रिते ॥ २५ ॥ पाद मद्रदेश ह्यभवजातो रागभिधे वसी । जनुस्त्र भवे चाप्सु सज्ञके पोडशेऽण्डज ॥ २६॥ ततस्तेजसि सज्ञे मागभूत्सप्तदशे सुत्त । पाण्डुदेशेऽय कामाख्ये चार ब्रह्मर्पिसंज्ञके ॥ २७ ॥ नेपारसज्ञके सत सोऽयमत्रैव जन्मनि । ऊनविंशन्मिते वत्स वावाख्य पूर्वसंभवे ॥२८॥ सेनाम्न्यष्टादने जातो जलदेशे पुराभवे । जातः सिंहलसंज्ञेऽसाविदानी खससंज्ञके ॥ २९ ॥ परायणाभिधे विशन्मिते माग्गरुडाग्रज । सभूतो भूगुदेो तु किष्किन्धायामिहीण्डज ॥ ३० ॥ ततः सोमारयरेषेकविशत्सख्येऽजनि स्वयम् । श्रीकण्ठेऽत्र भवे देशे गजने वामराटके ॥ ३१॥ द्वारिंगन्मितके जातः प्राक्पारेताभिधेऽधुना । युगधरेज्य वा देशे क्न्यसने वृहस्पती ॥ ३२ ॥ शुनारये पाक योर्विशन्मिते जन्माभवत्सुत । देशे भोजाभिधे गनोनितेत्र जनुपि ध्रुवम् ॥ ३३॥ फेरलारये पुरा देशे प्रादुर्भूतोऽन जन्मनि । स्त्रीराज्ये धुधसज्ञे तु चतुर्विशन्मितेऽण्डज ॥ ३४ ॥ मागासोन्मलये स्त नाशिके चात्र जन्मनि । पञ्चविंशन्मिते जन्तुरंगारे विनतात्मज ॥ ३५॥ पगिन्मितरे विन्द्रनाम्नि जातः पुराभवे । करहाराभिधे देशे जन्मन्यत्र च पर्वते ॥ ३६ ॥ पुन्तलारये महाभाग प्रादुर्भूतो भवत्यसो । रेवातटेऽत्र जनुपि सप्तविंशे विवस्वति ॥ ३७॥ अष्टाविंश िमते जातो देशेऽसी वर्वरे पुरा । चिोन्द्रचामर जनुपि जीयोसी कश्यपात्मज ॥ ३८॥ पाचारे प्राग्भवे जीवः मृतश्चात्र भवेण्डज । वनसज्ञे महादेशे उननिशन्मिते शुची ।। ३९॥ त्रिंशमिते सीरिसने ह्यारीपूर्वभवे मुत । समृतः पाण्डुदेशेऽसौ सौराष्ट्र चान जन्मनि ॥ १०॥ पानिन्मिते जन्माभवद्देशे विगतजे । शनिश्चरेऽत्र जनुपि सिद्धपीठे खगाधिप ॥४॥ 11 २ गगानट । ३ निपश्याम् । किरातन । ।

·कर्मविपाका। द्वात्रिंशन्मितके जातः पूर्वजन्मान गुर्जरे । ब्रह्मसंज्ञेऽत्र जनुपि देगे सारस्वते ह्यसौ ॥ १२ त्रिविशन्मितके विष्णौ मालवे पूर्वजन्मनि । संभूतः सांप्रतं सूत काश्मीरे जनितः स्वयम् ॥ ४३ ।। नेपालसंज्ञके जातः प्राग्भवे त्वत्र जन्मनि । देशे शतद्रुके रुद्रे चतुर्विशन्मितेण्डज ॥ ४४ ॥ पञ्चविंशन्मिते स्कन्दनानि पूर्वभवे वसौ । ततः कर्णाटके देशे प्रयागे सांपतं मुत ॥ ४५ ॥ जालंधरे महापीटे जातो वैश्नवणे पुरा । ऐरावतीप्रदेशे तु पत्रिंशत्यमितेऽशुना ॥१६॥ यमाख्ये माग्भवे सप्तत्रिंशसंख्ये पुरा सुत । जननं खुरसाणाख्ये देशे मत्स्याभिधेऽधुना ॥ ४७ ।। अष्टात्रिंशन्मिते नानि वैद्रुते जनितस्त्वसौ । प्राग्भवे त्वङ्गदेशेऽभूत्र पञ्चनदे सुत ॥ १८ ॥ चत्वारिंशन्मिते उने कामदेशेऽजनि स्वयम् । प्राग्भवे गुर्जराख्ये तु सांप्रतं जठराभिधे ॥ १९ ॥ ततोऽग्निसंज्ञके सूत चत्वारिंशन्मिते पुरा । प्रादुर्भूतस्त्वसौ ताप्यामिदानी जङ्गलाभिघे ॥ ५० ॥ गौडदेगे पुरोत्पन्नस्त्वत्र केदारमण्डले । चतारिंशन्मिते काढये सैन्धनाख्ये सगेश्वर ॥ ५१ ॥ चत्वारिंशन्मिते व्याये तेजसां पितृसंजके । प्राग्जातः सार्णवे भोजे चात्र वेत्रवतीतटे ॥१२॥ काश्यां पूर्वभवे ह्यासीजननं यामुनेधुना । चत्वारिंशन्मिते व्याइये नाम्नि धर्मध्वजेऽण्डज ॥ ५३ ।। चत्वारिंगचतुर्युक्ते वेदकभरिसंज्ञके । भूचक्रदेशे प्राग्जातश्चान्तवेद्यां तु सांप्रतम् ॥ ५४॥ पंचहीनेऽय पंचागन्मिते वेदाङ्गसंज्ञके । वल्मीके प्रागसौ सृत पीठे जालंधरेऽधुना ।। ५५ ।। चत्वारिंशन्मिते मृत पड्युक्त वेदवाहने । वंगदेशे पुरोत्पनो मरुत्संजेऽत्र जन्मान ।। ५६ ॥ पंचागन्मितके यूने कृतसंज्ञे पुगभवे । संभूतः कौङ्कणे देशे सांप्रतं हस्तियने ॥ ७॥ प्रादुर्भूतो विदेहेऽमौ देशेऽयोध्याभिधेऽधुना । पंचाशन्मितके ट्यूने त्रेतासंज्ञे च पुत्रक ॥ ५८ ॥ छापरे चोनपंचाशन्मिते प्रारंभवत् खसे । गङ्गायमुनयोर्मध्ये देशे जातस्तु सांगतम् ॥ १९ ॥ आसीत्पूर्वभवे सत पंचागन्मितके कलौ । दण्डकारण्यकेऽत्रय जातोऽसौ सिन्धुमण्डलं ॥ ६० ॥ कलाभिदेकपंचागन्मितकेऽभूत्पुराभवे । स्त्रीराज्यदेशे जनितस्त्वत्रावन्त्यभिधेऽण्डन ॥ ६१ ॥ द्विपंचागन्मिते जातः सौराष्ट्र प्राग्भवे ह्यसौ । मिथिलायां महाभाग काष्ठास्येचान जन्मनि ।। ६२ ।। प्रादमुहूर्तेऽजनि व्याढये पंचागनिमतके गुगै । सरस्वतीसूर्यपुथ्योरन्तर्देदोऽत्र जन्मनि ॥ ६३ ।। चतुगढ्यध्य पंचागतसंख्ये मागनान स्वयम् । भोजदेशे क्षपाख्येऽत्र पाण्डुसंज्ञेऽय फैक्ये ।। ६४ ॥ यामाख्ये पंचपंचागत्संख्ये सत पुराभवे । ग्रूपुरेऽन भवे जातो देगे लेरावतेऽण्डज ॥ ६ ॥ क्षणाभिधे तु पइयुक्त पंचाशत्संख्यकेऽभवत् । कुन्तले प्राग्विदेहारये देगे जातोऽधुना मुत ॥ ६६ ॥ संवत्सरकरे न्यूने पष्टिसंरये ह्यभूत् खग । गौडदेगेत्र जननं देशे सकरसंजके ॥ ६७ ।। अश्वत्यसंज्ञके ट्यूने पटिसंख्येऽजनि स्वयम् । देशे नासिकसंज्ञे प्राइमद्रदेशेऽत्र जन्मान ॥ ६८ ॥ कालचके तयों कृने पष्टिमंख्ये पुगऽजनि । वर्षरे यावने देवो फर्मनागातटेऽत्र च ॥ ६९ ॥ प्राग्जातष्टंकणे देश जन्मन्यत्र च वर्वरे ।जीवोऽयं चाङ्गदेशे वा पष्टिसंरपे विभावसी ॥ ७० ॥ एकपष्टिमिते तासीत्पुरुपारये पुरामदे । जनितो गुजो देशे शूरसेनाभिधेधुना ॥ ७१।। बभूव फेरले देशे प्राग्जनुष्यन जन्मनि । पाञ्चाले जननं यादये गाधने पष्टिममिते ॥ ७२ ॥ योगिसंजे त्रियुक्तेऽभूत् पष्टिसंग्ये पुराजनि । गान्धारदेने संभूतो गयायामन जन्मनि ॥ ७३ ।। १गरिमाके । २ डन । ३ सा । १ प्वारा।

·(८) 1070- वृद्धसूर्यारुण- व्यक्ताव्यक्ते चतुर्युक्त पष्टिसंख्ये पुराजनि । देशेऽर्बुदे पुनः सिन्धी जातो मध्याभिधेऽथुना। ७४ ॥ पञ्चाट्ये पटिसंख्ये प्राग्जीवोऽयं जनितोऽण्डज । देशे द्रविडसंज्ञे तु दारावत्यां तु सांप्रतम् ॥ ७॥ पड्युक्ते पष्टिसंख्ये तु कालाध्यक्षे पुराऽभवत् । प्रादुर्भूतो गिरी रम्ये विपाशाख्येन जन्मनि ॥७॥ न्यूने सप्ततिसंख्ये माक मजाध्यक्षेऽजनि स्वयम् । पाण्डुदेशे पुनः काइयामार्यावर्तेऽयवाण्डज ॥ ७ ॥ अष्टपष्टिमिते जातः माग्मवे विश्वकर्मणि । पाञ्चाले त्यान्ध्रदेशे तु कलिड्ने वान जन्मनि ॥ ७८ ॥ नवपष्टिमिते ह्यासीत्मयागे प्राक्तमोनुदे । ताप्यामत्र भवेज्जन्म पदत्यामथापि वा ॥ ७९ ॥ अय सप्ततिसंख्ये माग्वरुणे जननं ह्यभूत् । देशे मालवसंतु सरयूनिकटेऽधुना ॥ ८० ॥ गंगायां प्राक् सागरांशे कुसप्ततिमितेऽजनि । शतहकसरस्वत्योरन्तरे चात्र जन्मनि ॥ ११ ॥ द्विसप्ततिमिते ह्यासीजामृते जननं पुरा । सौराष्ट्र केरले त्वत्र काश्चिकायामथापि वा ॥ १२॥ प्रिसप्ततिमिले जातो जीवने प्राग्भवे त्वसी । भूचरे चोलदेशे वा चर्मण्यत्यां तु सांप्रतम् ॥ ८३ ॥ चतुःसप्ततिसंख्ये मागरिदाख्ये पुराभवत् । कोशले कोरिहाटेत्र देशे खेटपरेऽयवा ॥८४ ॥ भूताश्रये तु पञ्चोनेऽशीतिसंख्ये पुराऽभवत् । प्रादुर्भूतो जले देशे ब्रह्मावर्तेऽत्र जन्मनि ॥ ८५ ॥ पदसप्ततिमिते जातः पुरा भूतपतौ सुत । गान्धारदेशे जननं सांप्रतं सिन्धुमण्डले ॥ ८६ ।। सप्तसप्ततिसंख्ये माक् सर्वदेधनमस्कृते । सूत केकयदेशे तु चन्द्रभागाश्रितेऽधुना ॥ ८७ ।। द्वनेशीतिमिते चासीत्स्रष्टाख्ये पूर्वसंभवे । जातो नेपालदेशेऽमी जन्तुस्त्र विराटके ।। ८८ ॥ नवसप्ततिसंख्ये तु संवत प्रागभृदयम् । जन्तुः पुलिन्ददेशेऽत्र कोरे वा कौशिकीतटे 11 ८९ ॥ अयाऽगीतिमिते वदिसंज्ञकेऽभूत्पुरा जनुः । यामुने जनितो देशेऽत्र भवे च हिमाश्रये ॥ ९० ॥ कशीतिमितिके सर्वस्यादिसंज्ञे पुराभवत् । कीरदेशे समुत्पन्नः कुरुक्षेत्रेऽत्र जन्मनि ॥११॥ फरिट्ने लोलपे जातो व्यशीतिमितके पुरा । शतदुकविपाशान्ते देशे चात्रैव जन्मनि ।। ९२ ॥ ततो मनसिसजे पार व्यशीतिमितके जनि । सिंहलाख्येऽत्र जनुपि देशे ब्रह्मर्पिसंज्ञके ॥ १३ ॥ मुपरिरये चतुर्युक्तऽशीतिसंख्ये पुराभवत् । काश्मीरे कामदेशेऽन कावेयी जनितोऽयवा ॥ ९ ॥ भूताद्रिससके जातः पश्चाशीतिमिते पुरा । देशे पंचालसंज्ञेडमी जन्तुर्वपशिक धुना ॥ ९ ॥ पटनीतिमिते त्वासीच्छीघ्रगे जननं पुरा । पुंटिंङ्गे गण्डकीतीरे कर्णाटे चात्र जन्मनि ॥ ९६॥ शूने नयतिसरये प्राक् प्राणाधारेऽजनि स्वयम् । स्वसदेशे महाभाग द्रविडे सांगतं ह्यसौ ॥ ५७ ॥ धन्वन्तरी पुरा जातस्त्वष्टाशीतिमितेऽण्डज । देशे नेपालसंज्ञेऽत्र जाइले कुन्तलेऽथवा ।। ९८॥ नवागीतिमिते मृत घूमकेती पुराभवत् । देशे पुलिन्दसंज्ञे तु पुष्कगश्रितजेऽधुना ॥ ९९. प्राग्गायाऽजनि त्वादिदेवे नवतिसंमिते । ऐरावतीचन्द्रभागामध्यदेशेऽत्र जन्मनि ॥ १०० ॥ पुगदितिमुते सत काढचे नवतिसमिते । फान्यकुब्जेऽत्र वाहीकदेशे वामरकपटके ॥ ११ ॥ बाय नवतिसरये माफ द्वादशात्मन्यभृक्षनुः । आने वर्वरदेशे वा गोदायाँ तु सांप्रतम् ॥ १०२॥ अन्विते त्वविन्दाक्षे जातो नवतिसंमिते । प्राक पर्वते फिरातेऽत्र वितस्ताश्रितजेऽयवा ।। १०३ ॥ अनुवतिसंग्य मार पितृनाम्न्यननि स्वयम् । फेदारे टहणे देशे त्वत्र वा हस्तिनापुरे ।। १०४ ॥ पचाने भातफे लादेशेऽभूमातृमंझके । जननं वन भूचके मायापुर्यामयापि वा ॥ १०५ ॥ १ पुसमा २-जति स्वयम् । ३ परिहाटे । ४ महारये । ५ जातः । ६ वयासह ७ कलिंगे । ८ वाल्मीहा ·कर्मविपाका। पितामहे चतुयूँने शतसंख्ये पुगजनि । देशे द्रविडसंज्ञे च गान्धारे वात्र केरले ॥ १०६ ॥ ज्यूने शतमिते तस्य स्वर्गद्वारे पुराभवत् । स्वर्गभूमिजनुर्जात आर्यावर्तेऽत्र जन्मनि ॥ १०७ ॥ प्रजाद्वारे पुरा जातो दयूने शतमिले सुत । नासिकाख्येत्र जनुपि कुरुक्षेत्रप्रदेशके ॥ १०८ ॥ कूने शतमिते चासीन्मोक्षद्वारे पुराभवे । च्युतोपवर्गादधुना मध्यदेशेऽजनि स्वयम् ॥ १०९ ।। त्रिविष्टपात्यके सूत शतसंख्येऽभवत्पुग । मंभूतः कच्छ शेऽसौ पुष्कराख्येत्र जन्मनि ॥ ११० ॥ कुयुक्ते शतसंख्ये माग्देहे कर्तरिसंज्ञके । जनितो वर्वरे देशे नैमिषारण्यकेऽधुना ।। १११ ।। व्याढये शतमिते सूत प्रशान्तात्मनि वै पुरा । देशे मागधसंशेऽभूत्र गङ्गाश्रिते खग ।। ११२ ।। विश्वात्मनि पुरा जातस्यन्विते शतसंख्यके । देशे भूचक्रसंज्ञे तु जलाधीशाश्रितेऽधुना ॥ ११३ ॥ चतुर्युक्ते शते पूर्वसंभवे विश्वतोमुखे । रेवातरेऽधुना जातो मध्यदेशेऽयवा खग ॥ ११४ ॥ चराचरात्मन्यभवद्गौडे पञ्चोत्तरे शते । विपाशैरावतीमध्यदेशे जातोऽत्र जन्मनि ॥ ११५ ।। पडत्तरशते त्वासीत्सूक्ष्मात्मनि पुराभवे । अङ्गन्देशे समुत्पन्नः सांप्रतं यमुनाश्रिते ॥ ११६ ॥ मैत्रेण मलये सूत सप्तोत्तरशते पुरा । चन्द्रभागावितस्तान्ते देशेऽसौ चात्र जन्मनि ॥ ११७ ।। कुन्तले प्रारभरे जातः शतदुनिकटेऽधुना । अष्टोत्तरशते सूत करुणान्वितसंज्ञके ॥ ११८ ॥ एप ते कथितो वत्स देशभागविनिर्णयः । जातिस्मराणां जन्तूनां भूयः किं परिपृच्छसि ॥ ११९ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके जन्मदेशनिर्णयाध्यायश्चतुर्थः ॥ ४ ॥ अरुण उवाच । चन्द्राजातिपरिज्ञानं यत्त्वयोक्तं पुरा विभो । तन्मे ब्रूहि महाभाग श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥१॥ श्रीसूर्य उवाच। यस्यां जातौ बभूव माक्संभवे चात्र जन्मनि । यस्यांव्यवस्थितः सूत जीवोऽयं ते पृथक् पृयर ॥२॥ हिमांशुपूर्व विज्ञेये वक्ष्यामि त्वां पतत्रिण । हिमांशुसंज्ञके ह्याचे जीवोऽसौ ब्राह्मणोऽभवत् ॥ ३ ॥ प्राक्संभवे जनुष्यत्र जातो वै ब्राह्मणोऽण्डज । चंद्राख्यके द्वितीये मांगासद्विश्यकुलोद्भवः ॥ ४॥ जन्मन्यत्र महाबाहो बाहुजः कयितस्त्वसौ । ततस्तृतीयके सूत शूद्रः पूर्वभवेऽभवत् ॥ ५॥ जन्मन्यत्र पुनवेश्यो जातश्चंद्रमसि त्वसौ । प्रागिन्दुसंज्ञके शूद्रो बभूव विनतात्मज ॥ ६ ॥ तथा चतुर्थ के जातः सांप्रतं पादजोडण्डज । ततः कुमुदवन्धी प्रागभवद्ययनेश्वरः ॥७॥ पञ्चमे त्वत्र संभूतो यवनानां महाकुले । विधुसंज्ञे ततः पष्ठे बाहुजः पूर्वसंभवे ॥८॥ अभवद्धयत्र अनुपि जातो मूर्धाभिषिक्तकः । सुधांशी सप्तमे सूत शूद्रोऽभूत्पूर्वजन्मानि ॥९॥ सांप्रत जनितोऽम्बष्ठो विनतानन्दवर्धन । ओपधीशेऽष्टमे जातः पूर्वजन्मनि वै द्विजः ॥ १० ॥ जन्मन्यत्र महीपालः संभूतो महतां कुले । अयो नवमिते ह्यासीच्छुभ्रांशी पादजोऽण्डज ॥ ११ ॥ निपादश्चात्र जनुपि जीवोऽयं जनितस्वयम् । निशापतौं द्विजश्वासीत् माग्भवे गरुडाग्रज ॥ १२ ॥ दशसंख्ये पुनर्वेश्यो जातोऽमौ चात्र जन्मनि । अजाख्यकेऽभवच्छूद्रस्त्येकादशमितेऽण्डज ॥ १३ ॥ यवनानां कुले जात इदानी कश्यपात्मज । द्वादशे पक्षिशार्दूल नाम्नि जैवानुफेभवत् ॥ १४ ॥ प्राग्भवे मागपश्चात्र संभवे मागधः स्मृतः । सोमनाम्नि वभूव प्रासंभवे ब्राह्मणस्त्वती ॥ १५ ॥ त्रयोदशमिते शूद्रकुले जातस्तु सांगतम् । मृगाइसंज्ञके मृत चतुर्दशमिते पुरा ॥ १६ ॥ .१ वार्तारि । २ सूतात्मनि । ३ प्राक्सिदाना तु कुलोद्भवः । ४ जनितः स्वरम् । ५ दशमस्य। -- ·(१०) वृद्धसूर्यारुण- [0- क्षात्रे कुलेऽभवजन्म चोप्रसंज्ञोऽत्र जन्मनि । ग्लौनाम्नि पञ्चदशके बाहुजः पूर्वसंभवे ॥ १७ ॥ द्विजवंशे वरे जात इदानी कश्यपात्मज । अयो कलानिधी नाम्नि पोडशे प्राग्भवेऽभवत् ॥ १८ ॥ वैश्यश्चात्र भवे जातः करणो विनतात्मज । घ्यूने विशन्मिते सूत द्विजराज अभूत्पुरा ॥ १९ ॥ क्षत्रियश्चात्र जनुपि पादजः परिकीर्तितः। ततोऽष्टादशके विमः प्रागासीदण्डजोत्तम ॥ २० ॥ यवनश्चात्र संभूतो द्विजराजाभिधेधुना । कूनर्विशन्मिते सूत द्विजः प्रासंभवे पुरा ॥ २१ ॥ क्षपाकरेऽत्र जनुपि सूतपुत्रः प्रकीर्तितः । ततो विंशन्मिते ह्यासीच्छीतांशी पूर्वजन्मनि ॥ २२ ॥ पादजश्चात्र जनुपि संभूतः क्षत्रियोऽण्डज । काढये विशन्मिते शीतराईमसंज्ञे बभूव तु ॥ २३ ॥ वैश्यः प्रासंभवे जातो वैदेहश्चात्र जन्मनि । ततो हिमकरे नाम्नि द्वाविंशन्मितके पुरा ॥ २४ ॥ शूद्रोऽभूत्र जनुपि चण्डालः कथितस्त्वसी । तुहिनांशी त्रयोविंशन्मिते माग्गरुडाग्रज ॥ २५ ॥ वैश्योऽभवदिदानी तु पादजः परिकीर्तितः। तमोग्रासे चतुर्विशन्मित्तिकेऽभूत्पुराभवे ॥ २६ ॥ क्षत्रियो मागधश्चात्र संभवे संभवः सुत । ततस्तुहिनरश्मौ तु पञ्चविंशन्मितेऽभवत् ॥ २७ ॥ वैश्यः पूर्वभवे विमो भवेदन पतत्रिण । जैवाटकेऽय पड्विंशन्मिते शूद्रः पुराऽभवत् ॥ २८ ॥ वन्दीजन इति ख्यातः संभूतश्चात्र जन्मनि । म्यूने त्रिशन्मिते सूत निर्मलांशी पुराभवे ॥ २९ ॥ बभूव बाहुजो जातश्चात्र जन्मनि वै वणिक् । द्यूने त्रिंशन्मिते ह्यासीच्छेतांशौप्राग्भवेऽभवत् ॥ ३० ॥ शूद्रः क्षत्तार इत्येव संभूतश्चात्र जन्मनि । कूनत्रिंशन्मिते सूत रात्रिपे माग्वणिक्सुतः ।। ३१ ॥ वभूय यवनस्त्वत्र संभवे विनतात्मज । क्षपेशसंज्ञके त्रिशन्मिते त्वासीत्पुराभवे ॥ ३२ ॥ क्षत्रियो यवनश्चात्र संभूतो गरुडाग्रज । क्षपापतौ महाभाग वेकशिन्मिते पुरा ॥ ३३ ॥ बभूव पादजश्वासौ जीवः संप्रति वै द्विजः । द्वात्रिंशन्मितके त्वासीत्कलानाथे पुराभवे ॥ ३४ ॥ वैश्यश्चात्र भवे सूत संभूतो रथकारकः । तारापतौ पुरा जीवखित्रिंशन्मितके ह्यभूत् ॥ ३५॥ बाहुजश्चात्र जनुपि संकरः कथितस्त्वसौ । उडुपे प्राक् चतुस्त्रिंशन्मिते तु गरुडाग्रज ॥ ३६ ॥ ब्राह्मणोऽभूदिदानी तु जातो बन्दीजनस्त्वसौ । द्विजाधिपतिसंज्ञे प्रापंचत्रिशन्मितेऽण्डज ॥ ३७॥ पादजोऽभूदयो जन्मन्यत्रैव मुखजः स्मृतः । पत्रिंशन्मितके ह्यासीच्छशाङ्के पूर्वजन्मान ॥ ३८ ॥ वैश्योऽय पादजी जातः सांप्रतं विनतात्मज । चत्वारिंशन्मिते न्यूने द्विजपे प्राक खगाधिप ॥ ३९ ॥ वैश्यो बभूव जीवोऽसी जन्मन्यत्र वणिक्मुतः । चत्वारिंशन्मिते ट्यूने पुत्र पूर्वभवेऽभवत् ॥ ४० ॥ मृर्धाभिषिक्तो जीवोऽसौ जन्मन्यत्र खगाधिप । नवशिन्मिते वत्स द्विजेशे पूर्वजन्मानि ॥४१॥ ग्रामणो ह्यभवत्र जातो वेश्यस्तयाण्डज । चत्वारिंशन्मिते सूत तारेशे प्राग्भवेऽभवत् ॥ ४२ ॥ अम्बष्टश्चात्र जनुपि पादनः कथितोण्डज । क्षत्ता तु प्राग्भवे ह्यासीदत्र जन्मनि चोरुजः ॥ ४३ ॥ द्विजनाये कुयुक्ते तु चलारिंशन्मिते मुत । तयोडपतिसंज्ञे मार चत्वारिंशे पुराभवे ॥ ४४ ।। दियुने त्वभवच्छूद्रो निपादश्चात्र जन्मनि । चत्वारिंशन्मिते व्याढये क्षपाध्यक्ष खगेश्वर ॥ ४५ ॥ पृर्वनन्मन्यस क्षत्री ह्यभवट्टाह्मणोऽधुना । चत्वारिंशचतुर्युक्ते ताराध्यक्षे वभूव तु ॥ ४६॥ पः पूर्वभव चात्र संभवे मागधोऽण्डन । पञ्चदीनेऽय पञ्चाशन्मितके भपती पुरा ॥ १७ ॥ आमन्दिोध जनुपि पादनः फयितो भृशम् । चत्वारिंगन्मिते सूत पयुक्ते रात्रिपेऽभवत् ॥ १८॥ पाजः पूर्वजनुपि जन्मन्यग्रोग्नकः सुत । पंचागन्मितके ब्यूने ब्राह्मणेशे पुराभवत् ॥ ४९॥ प्राशगवार जनुपि वायुनः फयितो ह्यसो । पञ्चाशन्मितके द्वयूने भूदेवेदो बभूव तु ॥ ५० ॥ १ स जातो गरदामन ।

·कर्मविपाक। नागचासी पुरा चात्र ब्राह्मणः कथितोऽण्डन । चत्वारिंशान्मिते सूत नवाढये पूर्वजन्मनि ॥ ५१ ॥ जातोऽसौ यवनश्चात्र यामिनीशे तु संकरः । अयो ब्राह्मणपे सूत पञ्चाशन्मितकेभवत् ॥ ५२ ।। करणः प्राग्भवे जन्तुरत्र जन्मनि वाहुजः । कुपञ्चाशन्मिते मूत भूदेवपतिसंज्ञके ॥ ५३ ॥ पागासीदूरुजो वैश्यश्चात्र जन्मनि काश्यप । रजनींद्रे पुरा सूत द्विपञ्चाशन्मितेऽभवत् ॥ ५४ ।। क्षत्रियो बाहुजश्चात्र संभवे तु खगेश्वर । रात्रीशे व्यधिक पञ्चाशन्मिते पूर्वजन्मनि ॥ ५५ ॥ वैश्यश्चासीन्महाभाग जातः शूद्रोग्रसंभवे । चतुर्युक्तेऽय पञ्चाशन्मिते प्राग्गरुडाग्रज ॥ ५६ ॥ क्षणदेशे भवे विप्रः प्रागनोरुजवंशजः । बाहुजः प्राग्भवे जन्तुर्यवनश्चात्र संभवे ॥ ५७ ।। क्षपानायेत्र पञ्चाढये पञ्चाशन्मितकेण्डज । पट्पञ्चाशन्मिते सूत रात्रिनाये पुराऽभवत् ॥ ५८ ॥ पादजो ब्राह्मणश्चैव जातोऽसावत्र जन्मनि । विभावरीशे प्राक् ब्यूने सुत पष्टिमितेऽग्रडज ॥ ५९ ॥ वैश्योऽभवत्पुनश्चैव चण्डालश्चात्र संभवे । तमीपती महाभाग ह्यूने पष्टिमितेऽभवत् ॥ ६० ॥ क्षत्रियः प्राग्भवे त्वत्र संभवे.पादजः स्मृतः । तमिनेशे महाभाग कृने पष्टिमितेऽभवत् ॥ ६१ ॥ दिव्योऽयं पूर्वजनुपि जनुष्यत्र च बाहुजः । अय पष्टिमिते वत्स तमीशेभृद्विजोत्तमः ॥ ६२ ॥ प्राग्भवेञ्च भवे चायं संकरः कथितो भृशम् । काढये पष्टिमिते सूत तमीनाथेऽभवत्पुरा ॥ ६३ ॥ यवनः प्राग्भवे जन्तुर्यवनश्चात्र जन्मनि । पद्मवन्धावसौ पूर्व याढ्ये पष्टिमिते ह्यभृत् ॥ ६ ॥ ब्राह्मणश्चाण्डजश्रेष्ठ जातो बन्दीजनोऽधुना । त्रिपष्टिसंख्यके पूर्वभवे भुर्वशिवन्दिते ॥ ६५॥ वैश्यश्चात्र भवे जातो मागधः कश्यपात्मज । तुपारांशी चतुःपष्टिसंमिते विनतात्मन ।। ६६ ।। बभूव बाहुजः पूर्वे ब्राह्मणश्चात्र जन्मनि । वारिजे प्राङ् महाभाग पञ्चपष्टिमिते ह्यभूत् ॥ ६७ ॥ वैश्यश्चात्र भवे जन्तुर्जातो वैश्यकुलोद्भवः । पट्पष्टिसंमिते ह्यासीत्माक् समुद्रमुतेऽण्डज ॥ ६८ ॥ वाहुजन्यान जनुपि बाहुजः कथितोऽधुना । सप्तपष्टिमिते वत्त पीयूपांशी पुराभवे ॥ ६९ ॥ ब्राह्मणोऽभूदिदानीं तु संभूतो ब्राह्मणस्त्वसौ । सुधाकरे पुरा ह्यासीदष्टपष्टिमितेऽण्डज ॥ ७० ॥ शूद्रः पूर्वभवे चात्र संभवे यवनो महान् । उनसप्ततिसंख्ये तु सुधांशी पूर्वजन्मनि ।। ७१ ॥ मागघोऽभूत्तथा जातः श्रवयोगोत्र जन्मनि । अयो सप्ततिसंख्ये प्रागभूवैश्योन संभवे ॥ ७२ ॥ रयकारगृहे जातस्त्वमृतांशी खगाधिप । कुसप्ततिमिते सूत सुधारश्मो पुराभवे ॥ ७३ ॥ बाहुजवाभवत्सृत ब्राह्मणस्त्वत्र संभवे । द्विसप्ततिमिते सूत रोहिणीशे तु पादनः ॥ ७४ ॥ -प्रागासीद्यवनश्चायं संभूतश्चात्र जन्मनि । त्रिसप्ततिमिते चंन्द्रे नाम्नि प्रामसंभवे ह्यभृत् ॥ ७९ ॥ वेश्योऽसी जन्तुरव बाहुजः कथितोऽण्डज । चतुःसप्ततिसंख्ये तु हरिणोंकाभिधेऽभवत् ॥ ७६ ॥ ब्राह्मणः माग्भवे जन्तुरिह जन्मनि वे द्विजः । अधिने प्राग्भवे ह्यासीत्पञ्चसप्ततिसंमिते ।। ७७ ॥ पादजश्चारणश्चात्र संभवे गरुडाग्रज । वैश्यः पूर्वभवे सूत संभूतो ब्राह्मणोऽधुना ॥ ७८ ॥ पदसप्ततिमिते जन्तुरत्रिस्नौ पतत्रिण । सप्तसप्ततिसंख्ये प्रायोहिणीशे बभूव तु ॥ ७९ ॥ संसूतश्चारणो जीवो बाहुजश्थात्र जन्मान । अष्टसप्ततिसंख्ये तु प्रागभूदात्रिने द्विजः ॥ ८ ॥ जन्मन्यत्र महाभाग ब्राह्मणः फयितस्त्वसी । जलांशी प्राग्भवे चासीनरसप्ततिसंमिते ।। ८१ ॥ जातो वैश्यो महाभाग इदानी रयकारकः । क्षत्रियः पूर्वसंभूतो यवनश्चात्र जन्माने ।। ८२ ॥ अशीतिमितके जन्तुरत्रिपुत्रे च पुत्रक । फशीतिमितके नाम्नि गिशिरांशी पुगभवे ॥ ८३ ॥ बभूव दिव्यजातोऽसावन जन्मनि चोरुजः । यशीतिमितके नाम्नि तारकेदो पुराऽभवत् ॥ ८ ॥ १ शिवन्दिते । २ विम्ब नाना ।

·(१२) ८९॥ वृद्धसूर्यारुण- [अ०- वश्योऽत्र संभवे सूत संकरः कथितस्त्वसौ । सुधातनौ महाभाग अशीतिमितकेऽभवत् ॥ ५॥ शद्रः प्रागंभवे वैयो जातोऽसावत्र जन्मनि । चतुरशीतिके शीतघृणौ भृत्याग्भवे सुत ॥ ८६ ॥ संभृतो ब्राह्मणश्चामावम्बष्ठश्चात्र संभवे । सुधामये महाबाहो पंचाशीतिमितेऽभवत् ॥ ८७ ॥ पादजः प्राग्भवे त्वत्र बाहुजः कथितस्त्वसौ । पडशीतिमिते नाम्निसुधोने प्राग्भवे ह्यभूत् ॥ ८८ ॥ ब्राह्मणो बाहुजः पश्चाद्देश्योऽसावत्र जन्मनि । बाहुजः प्राग्भवे ह्यासीत् क्षत्रियश्चात्र जन्मनि मुधामयूखसंज्ञे तु सप्ताशीतिमितेऽण्डज । जडांशुसंज्ञकेत्यष्टाशीतिसंख्ये बभूव तु ॥ ९ ॥ शूद्रः प्रासंभवे त्वत्र संभवे संकरस्त्वसौ । नवाशीतिमिते सूत जडरश्म्यभिधेऽभवत् ।। ९१ ॥ वैश्यः प्राग्जनुपि त्वत्र जातो बन्दिजनस्त्वसौ । जडोस्राख्ये नवतिके प्रागासीदूरुजोऽण्डज ॥ ९२ ॥ जन्मन्यत्र महाबाहो ब्राह्मणः कथितस्त्वसौ । काढये नवतिसंख्य प्रागासीत् क्षात्रकुलोद्भवः ॥ ९३ ॥ पुनर्जन्मनि वै विप्रः शूद्रश्चात्र जेडांशुजे । क्षत्री पूर्वभवे भूतश्चारणश्चात्र जन्मनि ॥ ९४ ॥ केनुग्रासाभिधे व्याठये नवत्याख्ये च पुत्रका व्याढये नवतिसंख्ये प्राक्संभवेऽभूत् खगाधिप ॥ ९५ ॥ तुपारांगी यणिग्विप्रो जातोऽसावत्र जन्मनि । चतुर्युक्ते नवत्याख्ये केतुभुक्ते पुराऽभवत् ॥ ९६ ॥ संभूतो ब्राह्मणश्चापमत्र जन्मनि वै द्विजः । पंचोने शतसंख्ये तु तुपारोले पुराभवे ॥ ९७ ॥ आसीत् क्षात्रकुलोत्पन्नो जन्मन्यत्र वणिक्सुतः । पण्णवतिमिते शूद्रस्त्वभवत्पूर्वजन्मनि ॥ ९८ ॥ गीतभानी महाभाग सूतश्चात्रैव जन्मनि । क्षत्री पूर्वभवे सूत ह्यभवच्चात्र बाहुजः ॥ ९९ ॥ लक्ष्मीवन्धी खगश्रेष्ठ त्र्यूने शतमिते ह्यसौ । ट्यूने शतमिते ह्यासीसिन्धुजे प्राग्भवेऽण्डज ॥ १० ॥ शद्रः क्षनी पुन तो जन्मन्यन भवेद्दिजः । कूने शतमिते वत्स श्वेतभानौ पुराभवे ॥ १०१ ॥ बभूव बाहुनो जातश्चात्र मूर्धाभिषिक्तकः । शतसंख्येऽभवदैश्यः प्राग्भवे विनतात्मज ॥ १०२ ।। जटभानावसावत्र पादजः परिकीर्तितः । एकोत्तरशते सूत पादजश्चाभवत्पुरा ॥ १०३ ॥ शुद्धभानी तथा चात्र संभवे वाहुजस्त्वसौ । व्याढ्य शतमिते पूर्वजन्मन्यासीच बाहुजः ॥ १०४ ॥ ब्राह्मणः कथितस्त्वत्र संभवेऽसी समुद्रजे । हिमभानौ महाभाग व्याढ्य शतमिते ह्यभूत् ॥ १० ॥ दिव्यः पूर्वभवे चासाश्यत्र जन्मनि पादजः । शूद्रः प्रासंभवे चासोच्छूद्रोऽप्यत्रैव जन्मनि ॥ १०६ ॥ चतुर्युतगते तत्र नाम्नि सागरजे त्वसी । पंचोत्तरशते सूत श्रीवन्धौ पूर्वजन्मान ॥ १०७ ।। बभूव वेश्योगी जीवो वाइजश्चात्र जन्मनि । पडयुक्ते शतसंख्ये प्रारबाहुजः पूर्वसंभवे ॥ १०८॥ पुनरागीविजः मृत वारजवान जन्मनि । सप्तोत्तरशते नाम्नि मासगर्भे पुराभवत् ॥ १०९॥. वाटुनः पयितो जन्तुरा जन्मनि पादजः । अष्टोत्तरशते सूत कुमुदेशेऽभवत्पुरा ॥ ११० ॥ आत्मणचार जनुपि वाटुजः परिकीर्तितः । एतत्सर्वमुपाख्यातमुत्तमाधममध्यमम् ॥ १११॥ जानिम्वरूपं जीवानां पश्चाफि फययामि ते ॥ ११२॥ इति श्रीपारगमवादे फर्मविपाके जानिनिर्णयाध्याय. पक्षमः ॥ ५ ॥ वयोनिर्णयः। अरुण उवाच । गरेमाशिमिरोश देवदेवनमस्कृत । भीमाज्ञ यपसो ज्ञानं कयं यं मयाऽधुना ॥ १॥ १ जन । २८ दिन.। ३ धादि।

·. कर्मविपाकः। श्रीसूर्य उवाच । वाल्याद्यवस्थाः संप्राप्य जीवोऽयं माग्भवेण्डज । चक्रे शुभाशुभं यच्च योः प्राप्तोत्र प्रयच्छति ॥ २ ॥ ताः सर्वा भूमिजेभ्यस्तु वक्ष्यामि त्वां पतत्त्रिण । पूर्वजन्मनि जीवोऽसौ चक्रास्ये प्रयमे कुजे ॥ ३ ॥ बाल्ये शुभाशुभं चक्रे बाल्ये चात्र प्रयच्छति । प्रागारसंजके भौमे द्वितीये कृतवानयम् ॥ ४॥ शुभाधं खलु कौमारे यून्यत्र पृच्छति स्वयम् । सदाचं पाक कृतं सूत बाल्ये कुरदृगाभिधे ॥ ५ ॥ कौमारेऽत्रैव वयसि पृच्छति वं मनोरयम् । आवनये चतुयें प्राग् नि सर्व यदनितम् ॥ ६ ॥ जीवन स्वेच्छया सूत मध्ये पृच्छति सांप्रतम् । अयो क्षितिमुते बाल्यकारि सर्व परे भवे ॥ ७ ॥ स्वयं पृच्छति वार्धक्ये पूर्वकर्मविचेष्टितम् । पष्ठे पृथ्वीमुते नाम्नि मध्ये प्रागर्जितं च यत् ॥ ८ ॥ स्वेच्छया विहिताचं तु यून्यत्रापि प्रपृच्छति । कुसुते पूर्वजनुपि सदाचं कृतवानसौ ॥ ९ ॥ फैशोर्ये त्वत्र फैशोर्ये स्वयं पृच्छति यत्नतः। भूम्यात्मजे महाभाग प्रागकारि शुभाशुभम् ॥ १० ॥ मध्ये वयसि जीवोऽयं मध्ये प्रष्टाध जन्मनि । पूर्वकर्माश्रितं सर्व तत्र पृच्छति सांप्रतम् ॥ ११ ॥ कौमारे भूमिजे यच्च न्ययं कृतवान् पुरा । ऋगक्षसंजके भीमे दामे विनतात्मज ॥ १२ ॥ वृद्धौ यदर्जितं कर्म बाल्येऽत्र प्रष्टुमुद्यतः । धरासुते पुग मृत कौमारे कृतवानी ॥ १३ ॥ वाईक्येऽत्रैव जनुपि परिपृच्छति वाञ्छितम् । पूर्वजन्मान जीयोऽमी यन्त्रके यौवनेण्डज ॥ १४ ॥ यौवनेर्कमिते त्वत्र धरासूनी प्रपृच्छति । जीवेनानेन यत्पूर्व कृतं यूनि शुभाशुभम् ॥ १५ ॥ क्रूरलोचननाम्न्यत्र बाल्ये प्रष्टुं समुद्यतः । चतुर्दशे धराजे प्रागकारि गरुडाग्रज ॥ १६ ॥ यत्कर्म वृद्धोजीवोऽयं वृद्धी पृच्छति जन्मनि । धरात्मजे तुप्राग्यूनि कृतवान् यच्छुभाशुभम ॥ १७ ॥ यौवने सांमतं सर्व जीवः पृच्छति च स्वयम । क्रूग्नेत्रे पुरा वृद्धी यदकारि शुभाशुभम् ॥ १८ ॥ मध्ये प्रष्टाऽत्र जनुपि जीवोऽयं स्वेच्छयानिशम् ।भूजाभिधे सप्तदशे चकार प्राक् शुभाशुभम् ॥ १९ ॥ कौमारे मध्यवयसि जीवः पृच्छां करोत्यसी । क्रूरचक्षुपि यच्चके सहायं शैशवे पुग ॥ २० ।। तन्मध्यम स्वचरितं सांप्रत परिपृच्छति । पृथ्वीनाम्नि भौमे प्राग्यदकारि शुभाशुभम ॥ २१ ॥ कौमारे बालभावेन तत्सर्व प्रष्टुमुद्यतः । रुधिराख्ये पुग मी मध्यकारि यदिच्छया ॥२२॥ वाल्ये पृच्छति तत्सर्वमत्र विंशन्मितेऽण्डज । भृपुत्रकारि यदृद्धावफविंशन्मिते पुग ॥ २३ ।। यूनि च प्रच्छको युनि सांगतं प्रष्टुमुद्यतः । प्राक्संभवे कुजाख्ये तु मध्यभावे यदर्जितम् ॥ २४ ॥ प्रश्नं करोति तत्मष्टा कौमारेऽत्र पतत्त्रिण । मङ्गले मङ्गलाचं तु जरायां प्राक्कृतं च यत् ॥ २५ ।। यौवने चात्र अनुपि तत्सर्व परिपृच्छति । चतुर्विशन्मिते सूत क्षितिस्नी पुग कृतम् ॥ २६ ॥ मध्येच जनुपि प्राप्ते जरसि प्रष्टुमुद्यतः । पूर्वजन्मनि यच्चके प्राप्ते त्वद्गारके ह्ययम् ।। २७ ।। गृनि वृद्धौ पुनर्बुनि प्रष्टात्र कृतकर्मणाम् । कुसंभवे पुग सूत शुभायं यदि यत्कृतम् ॥ २८ ॥ परिपृच्छति जीवोऽयं वाईक्ये चात्र जन्मनि । माग्भवे भूमिजाते यत्कृतवान् यौवने पुनः ॥ २९ ॥ कौमारे वयसि प्राप्ते वार्धक्ये पृच्छकोऽधुना । रक्ताङ्गसंजके त्वष्टाविंशत्संख्ये पतत्मिण ॥ ३० ॥ यञ्चक्रे बालभावे पार वाल्ये प्रष्टान जन्मनि । कूनत्रिशन्मिते ह्यारे कौमारे पूर्वजन्मनि ।। ३१ ॥ कृतवानत्र तत्सर्वं यौवने परिपृच्छसि । उपाभिये तु बाल्यायामवस्यायां परे भवे ॥३२॥ यर्जितं तु कौमारे पृष्टवानत्र सांप्रतम् । क्षोणीजेऽत्रैव जनुपि मध्येसी पृच्छति स्वयम् ॥ ३३ ॥ यच्चके यौवने सूत सदायं परसंभवे । ज्यामूनी बालभावे प्रार शुभाशुभमुपार्जितम् ।। ३४ ॥ १ कलो चान प्रयच्छति। २वकारये । ३ वार प्रटुनुपनः ।

·वृद्धसूर्यारुण- [Ro- तस्य सर्वस्य प्रष्टायमत्र जन्मनि यौवने । इलापुत्रे पुरा चक्रे मध्ये चयसि चाण्डज ॥ ३५॥ तहरा यौवने प्राप्ते सांप्रतं प्रष्टुमुद्यतः । चतुस्त्रिंशन्मिते फर्म यच्च शितिभवे पुरा ॥ ३६॥ फैगोर्ये कृतवाना कौमारे परिपृच्छति । भृसनी मध्यवयसि पंचत्रिशन्मितेण्डज ॥ ३७ ॥ प्रागाजतं मध्यभावे तस्य प्रधान जन्मनि । पत्रिंगन्मितके यूरनपने पीचने पुग ॥ ३८ ॥ यजित शुभायं तत्तौमारे परिपृच्छति । उर्वोजाख्ये जरायो प्राक् शुभाद्यं कृतवानसौ ॥ ३९ ॥ वालभावे च तत्सर्वं पृच्छति स्वमनोगतम् । कुपुत्रे पूर्वजनाप फौमारे भृशमनितम् ॥ १० ॥ वृद्धौ शुभायं तत्सबै पृष्टवानस्ति सांप्रतम् । चत्वारिंशन्मिते मूने माक् पृथ्वीभवसंज्ञके ॥ ११ ॥ यत्सदायमसौ चके यूनि यून्यत्र पृच्छति । क्षमामुते युवभावे पूर्वजन्मार्जितं मुत ॥ १२॥ गेशदे तत्समस्तस्य प्रधाऽयं गरुडाग्रज । रसात्मजे पुरा सर्व सदायं कृतवानसौ ॥ ४३ ॥ वाईक्ये जरसि प्राप्ते सर्व प्रश्नं करोत्यसो । प्राग्भावे त्वचलाजेयं बाल्पे चक्रे यदिच्छया ॥ १४ ॥ शुभाशुभ यदव यौवने परिपृच्छति । लोहितांगे पुरा सूत यस्कृतं सदसत्पुरा ॥ १५॥ वार्डक्ये मध्यभावेच सर्व प्रश्नं करोत्यसो । चत्वारिंशन्मिते सूत चतुर्युक्ते महीभवे ।। ४६ ॥ कौमारे कृतवान् या प्राङ् मध्ये संमति पृच्छति । पिङ्गलोख्ये पुरा वत्स वालभावे शुभाशुभम् ॥ १७ ॥ यत्कृतं तस्य प्रष्टाध्यं मध्यभावेऽत्र जन्मनि । रसापुत्र जनुपि वाल्ये पृच्छति च स्वयम् ॥ १८॥ कुमारवयसि माप्ते यचकेमो शुभाशुभम् । चत्वारिंगन्मिते पूर्व सप्तयुक्ते च मध्यके ॥ ४९ ॥ मेदिनीजे कृतं कर्म बाल्येऽयं प्रष्टुमुद्यतः । पृथ्वीसूनौ पुरा वृद्धी कृतवान् सदसत्सुत ॥५०॥ स्वयं यून्यत्र जनुपि परिपृच्छति यत्नतः । पञ्चाशत्संख्यके कूने माजे मध्ये पुरा कृतम् ॥ ५१ ॥ शुभायं पृष्टवानस्ति जन्मन्यत्र कुमारके । महीभवे पुरा वृद्धौ पुन_नि शुभाशुपम् ॥५२॥ यञ्चके यौवने तत्र प्रष्टाऽयं गरुडाग्रज । क्षोणीसुतेऽकुपञ्चाशत्संख्यके पूर्वजन्मनि ॥ ५३ ॥ मध्यभावेर्जितं वृद्धी चात्र प्रश्नं करोत्यसौ। द्विपञ्चाशन्मिते भौमे वृद्धौ मार्जितं च यत् ॥ ५४॥ सदायमधुना सूत कौमारे परिपृच्छति । ज्यामुते माग्भवे सर्व सदाद्यं कृतवानसौ ॥ ५५॥ पृष्टवानस्ति तत्सर्वं जगपामत्र जन्मनि । इलाजनाम्नि माग्यूनि कौमारे पुनरप्ययम् ॥५६॥ यमके सदसत्कर्म वृद्धी मष्टान जन्मनि । कुभवे बालभावे प्राक् कृतं यच्च शुभाशुभम् ॥ ५ ॥ बालभावेऽधुना सूत परिपृच्छति चेच्छया । मानन्दने पुरा सर्वमर्जितं यत्कुमारके ॥ ५८॥ तदन जनुषि माते युवभावे प्रपृच्छति । कुसूनुसंज्ञके सप्तपञ्चाशन्मितके पुरा ॥ ५९॥ बालभावे कृतं चात्र पनि प्रश्नं करोत्यसी । पञ्चाशदष्टमितके पृथ्वीपुत्रे पुराभवे ॥ ६ ॥ योपने कृतवान् यश्च मध्येऽसी प्रष्टमुद्यतः। एकोनषष्टिसंख्ये प्रामालभावे रसाभवे ॥ ६१ ॥ चके सदायं यत्सर्वं जरायां पृष्टवानिह । क्षीणेये पष्टिसंख्ये प्राइ मध्यभावे यदर्जितम् ॥ ६२॥ युवभावन जनुपि परिपृच्छति चाण्डज । ऋरेक्षणे झुपचितं पुरा सर्व शुभाशुभम् ॥ ६३ ।। तारुण्येऽप्यत्र फैसोय प्रष्टासी गरुडाग्रज । द्विपष्टिमितके भूमिसूनी प्रासंभवेत्र च ॥ ६४ ॥ मध्ये पदनितं गर्व मध्यमे पृच्छको घमौ । सित्पात्मजे पुरा यूनि शुभं वाशुभमर्जितम् ॥ १५ ॥ यसत्पुरत्या जीवः कामारेऽव जन्मनि । चतुःषष्टिमिते वृद्धी यत्कृतं प्राग धराभवे ॥ ६६ ॥ पृष्टानस्ति तस्मान फर्मणः शये फलम् । भृमुते माग्भवे सूत कौमारे कृतवानसी ॥ ६७ ॥ १ इलाजारय । २ बाटोऽयम् । ३ म्यं पृश्यति । ।

·८० ॥ कर्मविपाका (१५) यत्कर्म तस्य प्रष्टाचं जरामामंत्र जन्मनि । ज्यापुत्रसंनके पूर्व यचके यौवने शुभम् ॥ ६८ ॥ पापं वा काश्यपेयात्र यौवने परिपृच्छति । महीसूनी पुरा सर्वमर्जितं यौवनेधुना ॥ ६९ ॥ बालभावे महाभाग तस्य पृच्छां करोत्यसौ । कुनन्दने पूर्वभवे शुभायं यच्च सूचितम् ।। ७० ।। जरायामन जनुपि वार्द्धक्ये पृच्छको ह्ययम् । कुनसप्ततिमे पूर्व माहेये कृतवानसौ ।। ७१ ।। वाल्येऽत्र यूनि वयसि स्वेच्छया परिपृच्छति । प्राम्भूमितनये सर्व जरायां समुपार्जितम् ॥ २ ॥ मध्यमे वयसि प्राप्ते पृष्टवानस्ति सांप्रतम् । उपाधनी पुरा सर्व शुभाचं यदुपार्जितम् ॥ ७३ ॥ कौमारेनव वयसि मध्ये प्रश्नं करोत्यसौ । स्थिरात्मजे पूर्वजन्मन्यशुभं वा शुभं च यत् ॥ ७४ ॥ वालभावेऽर्जितं त्वत्र मध्यमे प्रष्टुमुद्यतः। महीसुते यत्कौमारे कृतवानिच्छया पुरा ॥७५ ॥ बालभावे च तत्सर्व परिपृच्छति चाण्डज । चतुःसप्ततिमे मध्ये यच्चके मासुते पुरा ।। ७६ ॥ पृष्टवानस्ति तत्सर्वं बालभावेऽत्र जन्मानि । स्थिराभवे पुरा सूत पंचसप्ततिसंख्यके ॥ ७७ ॥ यत्कर्म कृतवान् वृद्धौ यून्यत्र प्रष्टुमुद्यतः । रसासुते प्राइमध्ये यत्कृतं कर्म सदादिकम् ॥ ७८ ॥ कौमारे स्वेच्छया तस्य पृच्छकः सांप्रतं ह्यसौ । सप्तसप्ततिमे वृद्धावुर्वीपुत्रे पुराभवे ॥ ७१ ॥ पुननि कृतं कर्म चौवनेऽत्र प्रपृच्छति । इलाभवे पुरा सर्व मध्यमे यत्समर्जितम् जरायमित्र जनुपि सर्व प्रश्नं करोत्यसो । कूने भूतनयेऽशीतिमिते जरसि यत्कृतम् ॥ ८१ ॥ कौमारे वयसि प्राप्ते प्रष्टाऽयं चात्र जन्मनि । ज्यात्मजेशीतिसंख्ये प्राग्युवभावे यदर्जितम् ।। ८२ ।। सर्वे तत्कर्मणः पार्फ वृद्धौ पृच्छां करोत्यसौ । ततो भूमसरे पूर्वभवे सर्वमुपार्जितम् ॥ ८३ ।। कौमारे सदसत्स्त वृद्धी पृच्छति सांप्रतम् । बालभावेऽर्जितं कर्म स्वेच्छया विनतात्मज ।। ८४ ।। प्राग्भवे शैशवे चात्र कुभवे परिपृच्छति । त्र्यशीतिमितके नाम्नि सिसिपुत्रे पुराण्डज ॥ ८५ ॥ फौमारे कृतवान् कर्म यौवने प्रष्टुमुद्यतः । इलात्मजे पुरा सूत यचक्रे शुभमन्यथा ॥ ८६ ॥ शैशवे चात्र कौमारे सर्व प्रश्नं करोत्यमों । पंचाशीतिमिते सूत भूमिपुत्रे पुराऽर्जितम् ।। ८७ ॥ यौवने सदसत्कर्म मध्ये प्रष्टान जन्मान ।क्षोणीसूनौ पुरा वाल्ये शुभं वाऽशुभमर्जितम् ॥ ८८ ॥ युक्भावे च तत्सर्वमत्र प्रष्टुं समुद्यतः । सप्ताशीतिमिते नाम्नि रसाजे प्राम्भवेशदुज ८९ ।। यच्चके सदसन्मध्ये यूनि मष्टान जन्मनि । मापुत्रे प्राग्भवे सर्व कौमारे यदुपानितम् ॥ ९० ॥ फैशोयें चात्र जनुपि परिपृच्छति चेच्छया । कूने नवतिसंख्ये प्रागर्जितं यत्पुराण्डज ॥ ९१ ॥ मध्ये प्राप्ते स्थिरासूनौ मध्ये प्रश्नं करोत्यसो । रसासूनी कृतं यच्च यौवने पूर्वजन्मनि ॥ ९२ ॥ सदायं तस्य प्रष्टाऽयं कोमारे गरुडाग्रज | उवासूनौ कुनवतिमिते प्राग्जैरसि कृतम् ॥ १३ ॥ यच्छुभायं च तत्सर्वं शैशवे प्रष्टुमुद्यतः । अयो भूमिसुते पूर्व फौमारे कृतवांश्च यत् ॥ ९ ॥ पाक्ये पृच्छकश्चासौ जन्मन्यत्र पतत्रिण । यच्चके यौवने कर्म माग्भवे च शुभाशुभम् ॥ ९५ ।। क्षोण्यात्मजेन नवतित्रियुते यूनि पृच्छति । ज्याभवे यत्पुरा यानि कृतवान पृच्छको ह्यसौ ।। ९६ ४ | सहायं तत्समस्तं तु बाल्येन मष्टुमुद्यतः । क्षितिजे पंचनवतिमिते प्राग्जरसि कृतम् ।। ९७ ॥ | यद्यच्छुभाशुभं मृत वृद्धी प्रष्टात्र जन्मान । पण्णवत्या मिते पूर्व महीपुत्रे यदर्जितम् ॥ ९८ ॥ | वाल्ये शुभाशुभं यूनि स्वेच्छया परिपृच्छति । न्यूने गातमिते यत्या मामुते कृतवानमौ ॥ ९९ ॥ । वृद्धभावेऽत्र जरसि स्वेच्छया पृच्छतेशडज । नवत्यष्टयुते पूर्व चक्रे चोर्यात्मने शुभम् ॥ १० ॥ | पापं वा स्त कौमारे मध्येऽत्र प्रष्टुमुद्यतः । नबत्ययुते भूने तर्जितं शुभमन्यया ॥ १०१ ॥ १ जनुपि ।

·-to- (१६) वृद्धसूर्यारुण- मध्यमे वयसि प्राप्ते प्रष्टायं चात्र जन्मनि । म ह्यात्मजे प्रातीमारे शतसंख्ये कृतं च यत् ॥ १०२ ॥ शुभायं शैशवेश्चैव पृष्टवानस्ति काश्यप। उभिवे कुयुक्ते माग्यौवने शतसंख्यफे ॥ १०३ ॥ यच्चके सदसत्तस्य यूनि प्रष्टाऽयमण्डज । वृद्धौ यदर्जित फर्म दियुक्ते शतसंख्यफे ॥ १.४॥ प्राग्भवे पृच्छकश्चात्र यूनि भूमिभवेऽण्डज । अरुणाङ्गे पुरा सर्वं शुभाधं कृतवांश्च यत् ॥ १०५ ॥ मध्ये वयसि समाप्ते कौमारे पृच्छत्ति स्वयम्। चतुष्काढयशते ज्योजे प्राकृतं जरसिध्रुवम् ॥ १०६ ।। पुननि शुभायं च यदसौ पृच्छकोऽधुना । क्षोणीजाते पुरा सुत मध्ये यद्यत्समर्जितम् ॥ १०७ ।। प्रष्टायं कर्मणस्तस्य वृद्धौ संप्रति चाण्डज । पड्युते शतसंख्ये प्राग् यच्चके शुभमन्यया ॥ १०८ ॥ रक्ताक्षे जनुपि माप्ते कौमारेऽत्र प्रपृच्छति । अरुणाक्षे पुरा यूनि यत्कृतं खेच्छयाऽण्डज ॥ १०९ ॥ युवभावेच जनुपि पृच्छका पूर्वकर्मणाम् । अष्टयुक्त शते रक्तचक्षुःसंज्ञे पुराभवे ॥ ११० ॥ यञ्चके यूनि कौमारे त्वत्र वृद्धौ प्रपृच्छति । बाल्ये द्वादशवन्तिः किशोरो द्विगुणस्तथा ॥ १११ ॥ अथ बाल्याद्यवस्थामाह- इधूनपञ्चाशदब्दान्तस्तरुणः परिकीर्तितः । पञ्चपष्टिमिताब्दान्तो मध्यमः कथितोऽण्डज ॥ ११२ ॥ तत्परो जीवनान्तस्तु वृद्धो ज्ञेयो मनीषिभिः । एतत्ते कथितं सर्व वयोमानं नृणां सुत ॥ ११३ ॥ लक्षणीयं सदा विज्ञः पुनः किं परिपृच्छसि ॥ ११४ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके बयोनिर्णयाध्यायः षष्ठः ॥ ६॥ अरुण उवाच! नामभिर्बहुभिर्वद्धा बुधाच दिवसेश्वर । नाम्ना केनात्र विज्ञयात्रिधा स्त्रीनपुंसकाः ॥ १॥ श्रीसूर्य उवाच। स्त्रीपुंनपुंसके भावे संभूतः भाग्यथाचरन् । जीवोऽयमत्र जनुपि यत्र रूपे व्यवस्थितः ॥ २ ॥ तत्स्वरूपान्महावाहो पापपुण्यसमुद्भवान् । वक्ष्येऽहं क्रमतो यत्नाद् बुधादिभ्योञ जन्मनि ॥ ३ ॥ पूर्वजन्मनि जीवोऽती प्रथमे बुधसंज्ञके । बभूव पुरुषः सूत जन्मन्यत्रास्ति वै नरः ॥ ४ ॥ बसंज्ञके द्वितीये प्राग्जन्मान स्त्री पतत्रिण । स्त्री बभूव पुनर्जन्मन्यत्र नारी च जन्मनि ॥५॥ आसीत्मासंभवे नारी तृतीये रजनीशजे । सर्वसाधनतत्त्वज्ञः पुरुपश्चात्र जन्मनि ॥ ६ ॥ विनाम्नि पूर्वजनुपि ह्यभूत पण्ढश्चतुर्थके । नररूपधरः पश्चादस्त्यत्रापि नपुंसकः ॥ ७ ॥ चान्द्रिग्व्याते पुरा पण्डो बभूव विनतात्मज । पूर्वपापादयं चास्ति सांप्रतं वै नपुंसकः ॥८॥ पठे हिमांशुजे मृत प्राग्भवे ना ह्यभूदयम् । पुनर्जन्मनि वै पण्डे वनिताऽत्रैव जन्मनि ॥ ९ ॥ गप्तमे योधनाख्ये तु पूर्वजन्मन्यभृत्पुमान् । वनितात्रैव जनुपि जीवोऽसावस्ति चाण्डज ॥ १० ॥ पूर्व चन्द्रमुते मृत बभूव वनिताऽटमे । पूर्वजन्मनि वै नारी पुरुपोऽस्त्यत्र जन्मनि ॥ ११ ॥ सोमाग्ये नरमे जीवः पुरुपोऽभूदयाण्डज । जनुष्यवाप्यसौ पण्डो जातः पापविशेषतः ॥ १२ ॥ अयेन्दुभवसने भाग्ददामे पनिता पुनः । संभवे योपिता सूत सांपत्तं च नपुंसफः ॥ १३ ॥ मुधांजे कुदाफे पण्डः पूर्वभवेऽभवत् । अत्र जन्मन्यसौ जीवः पुरुपोऽस्ति पतत्रिण ॥ १४ ॥ परा गोमात्मने नाम्नि टादो माद नरो नभृत् । पुनर्जन्मन्यसौ नारी पुरुपश्चात्र जन्मनि ॥ १५ ॥ माइपुने नार्यागीत् माग्भवे तु प्रयोदशे । नपुंसकोऽत्र जनुपि विनतानन्दवर्धन ॥ १६ ॥ १६माज । २ यथारटज ।

·- कर्मविपाका नपुंसकः पुग मृत ग्लौंमुते च चतुर्दशे । पुनर्योपा पुनर्नारी जन्मन्यत्र विनिर्णयात् ॥ १७ ॥ पंचयुक्त दशमितेन्जभवे पूर्वजन्मनि । योपिदासीत्पुनरी जन्मन्पत्र पतत्रिण ॥ १८ ॥ शुभ्रांशुपुत्रे ह्यभवत्साइनारी पुनरप्यतौ । पुरुपश्चात्र जनुपि वनिता दिनवात्मज ॥ १९ ।। पण्डः प्रारसंभवे सूत सुधांशुमुतसंजके । दशसप्तमिते नारी जाताऽसी चात्र जन्मनि ॥२०॥ इंदुजेष्टादो पण्डः पूर्वजन्मन्ययं पुनः । नपुंसकोऽत्र जनुपि पुत्पश्चास्ति काश्यप ॥ २१ ॥ सोमपुत्रे नरोऽभूत्लाक्पुरुषश्च पुनर्भवे । एकोनविंशतिमिते पण्डश्चात्रैव जन्मनि ॥ २२ ॥ ग्लौंभवे पूर्वजन्मन्यसी पण्डो ह्यभवत्सुधीः । विशन्मिते महाभाग पुरुषस्वत्र जन्मनि ॥ २३ ॥ शुत्रांशुमूनी वनिता पारभवे ना पुनर्भवे । तृतीये संभवे नास्ति छाइये विशन्मितेऽण्डज ॥२४॥ हाविंशन्मितके पातपतिजे पूर्वजन्मनि । पुरुषोऽयमभूत्पुत्रो वनिता चात्र जन्मनि ।। २५ ॥ वियुपुत्रे प्रयोविंशे पूर्वजन्मनि मानद । पुरुषोऽयं पुनः पण्डश्चातीदत्रैव संभवे ॥ २६ ॥ चतुविशान्मिते चन्दुसंभवे परजन्मनि नपुंसकोऽयमभवइनितात्रैव संभवे ॥ २७ ॥ मञ्जपुत्रे महाभाग पञ्चविंशतिसंमिते । माइ नारी क्लीवसंजय बभूवात्र पुनर्नरः ॥२८॥ शशाइसूनौ पविशन्मिते प्राक्पुरुषोऽभवत् । जन्मन्यत्र पुमानस्ति बिनतानन्दवर्धन ॥ २९ ।। रोहिणेये पुरा पण्डः सप्तविंशात्मके पुनः। बभूव पण्डो जीवोऽयमिदानी वनिताऽण्डन ॥ ३० ॥ अष्टाविंशन्मिते ब्राह्मसंभवे गरुडासन । पूर्वजन्मन्यभूनारी पुरुषश्चात्र जन्मान ॥ ३१ ॥ ततः शशाजे ह्यासीत्तूने त्रिंशान्मिते पुरा । पुरुषो नर एव प्रासंभवे सांप्रतं नरः॥ ३२ ॥ रात्रीशपुत्रे प्राक् विशन्मितके गरुडाग्रज । वनितासीत्सुरा नारी जातासौ भवल्लभा ॥ ३३ ॥ शीतरश्मिभवे पुत्र बभूव प्राङ् नपुंसकः । नारी परभवे विज्ञा पुरुपोऽस्त्पत्र जन्मनि ॥ ३४ ॥ क्षपेशपुत्रे मागासीत्पुरुषोऽप्यत्र जन्मनि । नपुंसको महापापात्पूर्वजन्मकृतात्सुत ॥ ३५॥ त्रित्रिंशन्मितके पूर्वभवे सूत द्विजेशजे । ना बभूव पुनर्नारी पुनः पण्टोऽत्र जन्मनि ॥ ३६॥ क्षपाकरमुते पण्डश्वमुर्खिशान्मिते ह्यभूत् । पूर्वजन्मान पक्षीन्द्र जन्मन्यत्र नपुंसकः ॥ ३७ ॥ वत्स चन्द्रभवे ह्यासीत्पुरुषः पूर्वसम्भवे । स्त्री पुनः सम्भवे चैव वनिताप्यत्र सम्भवे ॥ ३८॥ पुनरैन्दवसंज्ञे प्राक् पदविंशन्मितकेण्डन । वनिता प्राग्भवे जन्मन्यत्रैशस्ति नपुंसकः ॥ ३९ ॥ । पूर्वजन्मनि पक्षीन्द्र पण्डो विधुसुते ह्यभूत् । नारी पुनर्भवे क्लीवः सर्वधर्मवहिकृतः॥ १० ॥ । सुधांशुसम्भवे इयूने चत्वारिंदशन्मिते पुरा । बभूव पुरुपः सूत सांप्रतं पुरुषस्वसौ ॥ ४१ ॥ । कूने शुभ्रांशु चत्वारिंशसंख्पे पतत्रिण । वनिता प्राग्भवे क्लीवः पुनरस्ति नपुंसकः ॥ १२ ॥ पण्डोजरना प्रारसूत चत्वारिंदगन्मितेऽभवत् । वनितावेपधृक्वास्ति जीवोऽयं सत्र जन्मान ॥ १३ ॥ सोमजे पशिशार्दूल कुचत्वारिंशके पुरा । पुमान् पण्डः पुनर्जन्मन्यस्त्यसो पुरुषोन च ॥ १४ ॥ चत्वारिंशन्मिते याम्ये ग्लौपुत्रे पाहु नपुंसकः जन्मन्यत्र महाभाग पुरुपोस्ति पतविण ॥ ४५ ॥ शगाइपुत्रे त्रियुते चत्वारिंशान्मितेऽण्डज । प्राग्योपाभृत्पुनः पण्डश्चात्र जन्मनि वै नरः ॥ ४६॥ रोहिणीजे महाभाग पूर्वजन्मन्यसो भवेत् । पुरुषो वनितावेपी जन्मन्यत्र परिस्फुटः ॥४७॥ प्राह्ममूनी पुरा झासीजीवोऽयं च नपुंसकः । पुरुषश्च परे जन्मन्यत्र जन्मनि योपिता ॥२८॥ हिमांशुसूनी पड्युक्ते चत्वारिंशान्मितेण्डज । वनिता प्राग्भवे ह्यासीदव जन्मनि योपिता ॥ ४९ ॥ पडो जाता। - ·वृद्धसूर्यारुण-- • [0- श्वेतांशुपुग्ने सप्ताहये चत्वारिंशशन्मिते पुग । पुरुषः पुरुपश्वासीद्धनिता चात्र जन्मनि ॥५०॥ शशाङ्कसूनी ट्यूने पाक पञ्चाशन्मितकेण्डज । पूर्वजन्मन्यसी पण्डश्चासीलीयोऽत्रजन्मनि ।। ५१ ॥ पञ्चाशत्सत्यके यूने ह्यभूच्छीतांशुजे पुरा । वनिता पुरुषः पश्चाद हीयोप्यस्त्यत्र जन्मनि ॥ १२ ॥ रात्रीशसंभवे सूत पवाशन्मितकेऽभवत् । पूर्वजन्मन्ययं जीवः पुरुपोऽत्र नपुंसकः ॥ ५३ ॥ अपेशसूनौ मागासीत् पण्डश्चापि परे भवे । पुरुपः पुरुषोऽप्यस्ति जन्मन्यत्र पत्रिण ॥ ५४॥ पञ्चागव्यन्विते पूर्वभवे योपाऽभवत्सुत । दिजेगाने नास्त्यत्र विनतानन्दवर्धन ॥ ५५ ॥ चन्द्रजे प्राग्भवे ह्याप्तीप्रिपञ्चाशन्मितेऽण्डज । पुरुषः पुरुषोऽप्यस्ति जीवोऽयं चान जन्मनि ॥ ५६ ॥ क्षपाफरजसंज्ञे प्राग्वनिताभूत्पतत्रिण ! चतुराहये तु पञ्चायन्मितकेच नपुंसकः ॥ ५७ ।। पञ्चागत्पञ्चयुक्त मारधभूव पुरुषोऽण्डज । चन्द्रसुनी जनुष्यत्र नररूपधरोऽस्त्यसौ ॥ ५८ ॥ पपञ्चासन्मिते सूतेन्द्वात्मने वनिताऽभवत् । प्राग्जन्मन्यय योपासीदव जन्मनि योपिता ॥ ५५ ॥ यूने परिमिते जन्मन्यभूद्योपा पुराउण्डज । विधुसुनावसावत्र जीवोऽयं नररूपवृक् ।। ६० ।। दधूने पष्टिमिते पपदः पूर्वजन्मन्यभूत्पुनः । सुधांशुपुत्रे पुरुपः शीवश्चात्रैव जन्मनि ।। ६१ ॥ कनेऽजजे पष्टिमिते प्राग्भवेऽभून्नपुंसकः । जन्मन्यत्र पुनः पण्डो जातोऽसौ विनतात्मज ॥ ६२ ॥ सोमसूनी पुरा सूत पष्टिसंख्ये भवेन्नरः । कीवः परभवे नारी जन्मन्यत्रास्ति मुन्दरी ॥ ६३ ॥ ग्लौजे कुपष्टिमितके पुरुषः पूर्वजन्मनि । जन्मन्यत्र महाभाग जीवोऽयं खीस्वरूपधृक् ॥ ६॥ शशांकसुतसंझे प्राग्द्विपष्टिमितके पुरा । बभूव वनिता नारी पुनरत्र च चै नरः ।। ६५ ।। रोहिणीपुत्रसंज्ञे मार त्रिपष्टिमितके अभूत् । नररूपधरो जीवः पश्चादेन नपुंसकः ॥ ६६ ॥ प्रामजे वनिता ह्यासीत्पूर्वे जन्मनि मानद । पूर्वजन्मान योषाभूत् क्लीवश्चात्रैव जन्मनि ॥ ६ ॥ दिमांनुसम्भवे सत पश्चपष्टिमितेऽभवत् । पण्डा प्राक्सम्भवे चात्र सम्भवे पुरुषोऽस्त्ययम् ॥ ६८॥ घेतांशुमूनी पद्पष्टिमिते लीवः पुराभवे । यमृव वनिता चापि पुरुषश्चात्र सम्भवे ॥ १९ ॥ गगादात्मजसंज्ञे पार सप्तपष्टिमितेऽभवत् । नाग तयात्र अनुपि पण्डरूपधरस्वसी ॥ ७० ॥ अपष्टिमिते पूर्वभवे शीतांशुपुरके । पण्डोऽभूदनिता पश्चानारी चात्रैव जन्मनि ॥ १ ॥ कुने सप्ततिसंख्ये प्राम्यनिता विनतात्मज । जन्मन्यत्रास्त्यसौ जीवः स्त्रीस्वरूपधरो भृशम् ।। ७२ ॥ शीतरश्मिभये पूर्वभवे सप्ततिसंमिते । बभूव नारी ना पश्चान्नारी चात्रैव जन्मान ॥ ७३ ।। अमृतांशुमुते सूत कुसप्ततिमिते पुरा । नपुंसको भवेजीवो वनिता खत्र जन्मनि ॥ ७ ॥ द्विनेगहना पण्डः प्राक् द्विसप्ततिमितेऽण्डन । पुनर्जन्मन्यभूत्पण्डः पुरुषश्चात्र सम्भवे ।। ७५ ॥ द्विजगजात्मजे नाऽभूत् प्राक् त्रिसप्ततिसंख्यके । ना परे जनुपि प्राप्ते पण्डश्चात्रव जन्मानं ॥ ७६ ॥ चन्द्रपुरे पुरा सूत चतुःमप्ततिसंल्यके । पण्डो बभूव जीवोऽयमत्र जन्मनि वै नरः ॥ ५ ॥ पञ्चसप्ततिसंख्याके वनितेन्दुमुते पुरा ! नरो याप्सीत्पुमान्पश्चाजन्मन्यत्र पतत्रिण ।। ७८ ॥ विधजे मृत्युमा पूर्व पदराततिमितेऽण्डज । वनितारूपभृञ्चासावत्र अन्मनि निश्चयात् ॥ ७९ ॥ सुधांशुमूनी प्रागासीयूनेऽशीतिमिते पुमान् । पश्चात्पण्टोऽव जनुपिलीयोऽसौ चास्ति मानद ।। ८० ॥ शुभ्रांशुगम्भवे इयूनेऽगीतिसंस्न्ये पुराभवे । नपुंसकोऽभवचात्र योपिता विनतात्मन ॥ ८१ ॥ अनात्मने पुरा पोपा कनेऽधीतिमित्तेऽभवत् । नपुंसफस्तथा पश्चात्पुमानत्रैव जन्मनि ॥ ८२ ॥ १ पापाइन । २पाधि ।

·८.] कर्मविपाक। (१९) अथाशीतिमिते पूर्वभवे सोमभवेऽण्डज । बभूव पुरुषो मन्मन्यत्रायं नररूपधृक् ॥ ८३ ॥ एकाशीतिमिते सूत ग्लौसूनौ प्राग्भवेऽभवत् । नपुंसफः पुनः पण्डो वनिता त्वत्र जन्मनि ॥ ८४ ॥ शशांकभवसंज्ञे पार बभूव वनिता ह्यसौ । नररूपधरो जीवश्चात्र जन्मनि सुव्रत ॥ ८५ ।। अथो ध्यशीतिमितके रोहिणीसुतसंज्ञके । प्रागासीत्पुरुषः पश्चानरः प्रतिभवे नरः ॥ ८६ ॥ ब्राह्मात्मजे चतुर्युक्तेशीतिसंख्ये पुराभवे । बभूव वनिता सूत जन्मन्यत्रास्ति योपिता ॥ ८७॥ हिमांशुपुत्रे प्रागासीत्पञ्चाशीतिमितेण्डज । नपुंसकः पुनारी पुरुषश्चान जन्मनि ॥ ८८ ॥ पडशीतिमिते पूर्वभवे शीतांशुसंभवे । पुरुपोऽभूदसौ जीवो जन्मन्यत्र नपुंसकः ॥ ८९ ॥ रात्रीशसूनौ सप्तादयेशीतिसंख्ये नरोऽभवत् । पुनर्जन्मनि नारी च पण्डः संप्रति पुत्रक ॥ ९ ॥ शीतरइम्यात्मजे चासीदष्टाशीतिमिते पुरा । नपुंसकोऽत्र जनुपि नपुंसोऽस्ति पतन्त्रिण ॥ ९१ ॥ नवाशीतिमिते वत्स द्विजराजसुतेऽभवत् । पुरुषः प्राग्भवे नारी पश्चान्नार्यत्र जन्मनि ।। ९२ ॥ चन्द्रात्मजे महाभाग नार्यभूत् प्राग्भवे पुनः । नपुंसकोऽत्र जनुपि जीवोऽयं गरुडाग्रज ॥ ९३ ॥ कुयुक्तनवतिप्राप्ते चन्द्रपुत्रे पुराभवे । पण्डोऽभवत्पुरा नारी पण्डश्चानव जन्मनि ॥ ९४ ॥ ग्लावात्मजेऽथ नवतिद्वियुक्ते पूर्वजन्मनि । बभूव पुरुपः सूत जन्मन्यत्र नरोऽस्त्यसौ ॥ ९५ ॥ रोहिणीसंभवे नारी पूर्वजन्मन्यभूदसौ। नपुंसकः पुनः कीवो जन्मन्यत्र च पुत्रक ।। ९६ ॥ ब्राह्मपुत्रे पुरा पण्डः पडूने शतसंख्यके । बभूव वनिता त्वत्र विनतानन्दवर्धन ।। ९७ ॥ श्वेतांशुजे महाबाहो पंचोने शतसमिते । प्राग्भवे पुरुपो ह्यासीत् पण्ढो नाऽप्यत्र जन्मनि ॥ ९८ ।। शीतांशुसूनौ मागासीचतुहीने शतेऽण्डज । पण्डः माक्संभवे ह्यत्र संभवे पुरुपोऽस्त्यसौ ॥ ९९ ॥ घ्यूने शत,महाभाग शशाङ्गात्मजसंज्ञके । प्राइनारी त्वपरे पण्डो बभूव स्यस्ति सांप्रतम् ॥ १०० ॥ दयूने शतमिते सूत चन्द्रसूनौ पुराभवे । आसीनरः पुनर्नारी जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥ १.१ ।। रोहिण्यात्मजसंज्ञे प्राक्कूने शतमितेऽण्डज । पण्डोऽभवन्नरः पश्चाइनिता त्वत्र जन्मनि ॥ १०२ ॥ शतसंख्येऽभवत्सूत पुरा श्वेतांशुसंभवे । वनिता वनिता पश्चाजीवोऽयं चात्र जन्मनि ॥ १०३ ॥ शशाङ्कसंज्ञके सूत कुयुक्ते शतसम्मिते । बभूव पुरुषः पूर्वे ना पुनर्वनिताऽधुना ॥ १०४ ।। ततो ब्राह्मभवे ह्यासीत्याग्भवे दियुते शते । नपुंसको महाभाम सांपतं च नपुंसफः ॥ १०५ ॥ तमीनाथभवे वत्स त्रियुक्ते शतसंख्यके । प्राग्योपा ना भवेत्पश्चात्पुनः क्लीबोत्र जन्मनि ॥ १०६ ॥ चतुर्युक्ते शते सूत पुरा ब्राह्मसुतेऽभवत् । पुरुषः पण्ड एवास्ति जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥ १०७ ॥ पंचोत्तरशते ह्यासीदमृतांशुजसंज्ञके । पण्डः माक् पुरुषः पश्चादत्र जन्मनि वै नरः॥ १०८ ॥ पडुत्तरशते सूत फलानाथजसंज्ञके । वनिता प्राग्भवे झासीत्पुरुपचाप जन्मनि ॥ १०९ ॥ अमृतांशुसुते पूर्व सप्तोत्तरशतेऽभवत् । जीवोऽयं पुरुषो जन्मन्पनास्ति पुरुपोण्डज ॥ ११० ॥ फलानाथसुते त्वष्टयुक्शतेऽसौ पुरा भवे । वनिताऽभूदयो सूत पण्डवात्रय जन्मान ॥ १११॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगसंवादे कर्मविपाकै स्त्रीनपुसकस्वरूपनिर्णयाध्यापः सप्तमः ॥ ७ ॥ अरुण उवाच। जीवात्सहाया: कथिताः प्राग्भये सत्र जन्मनि । सव्यवस्थाः फयं देव नियोग्या वकुमईमि ॥ १ ॥ १ मप्रति पे नरः ।

·[अ०- ॥ (२०) वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच। सहायर्य: : समायुक्तश्चक्रे यद्यत्पुराऽनघ । जीवोऽसौ तानहं वक्ष्ये पुण्यपापसमुद्भवान् ॥ २ ॥ यया व्यवस्थितान् जन्मन्यत्राधोऽयोक्तलक्षितान् । सहायान् क्रमयोगेन जीवाद्यैः शृणु तत्त्वतः ॥ ३॥ जीवाख्ये प्रथमे सूत पूर्वजन्मन्यभूद् ध्रुवम् । सहायैः पञ्चभिर्युक्तः शुभाशुभनिरूपणे ॥४॥ जीवेनानेन यत्पूर्वे शुभाशुभमुपार्जितम् । मिलित्वा सप्तभिस्त्वत्र सहायरपरे गुरौ । तृतीये प्राम्भवे सूत शुनासीरपुरोधसि । चक्रे शुभाशुभं यत्तत्सहायखिभिरप्यसौ ॥ सहायैः केन युक्तोऽभूत्माग्जन्मनि खगेश्वर । चतुर्थेऽङ्गिरसे प्राप्ते तद्व्यवस्थामितः शृणु ॥ ७ ॥ बृहस्पती पञ्चमिते सहायपरितः पुनः। कृतवान् यदयं जीवः पूर्वजन्मनि तच्छृणु ॥८॥ देवेज्यसंज्ञके पष्ठे जीवेनानेन यत्कृतम् । प्राग्भवे सदसत्कर्म सहायहुभिः स्फुटम् ॥ ९॥ आचार्य सप्तमे सूत सहायाभ्यां युतस्त्वसौ । यचक्रे प्राग्जनुष्यत्र व्यवस्थां शृणु तद्वयोः ॥ १० ॥ यच्चकार परे जन्मन्यष्टमे गरुडाग्रज । शचीपतीज्ये नवभिः सहायैस्तान् वृणोम्यहम् ॥ ११ ॥ नवमे शकपूज्ये प्राकृतं पभिः सहायकैः। शुभाद्यमिह तान्वक्ष्ये सव्यवस्थान् सहायजान् ॥ १२ ॥ देवामात्ये दशमिते मिलित्वा पूर्वजन्मनि । यैश्चकार शुभं पापं तानहं वच्मि सांप्रतम् ॥ १३ ॥ वाचस्पती महाभाग घेकादशमिते पुरा । दशभिर्यत्कृतं कर्म मिलित्वा तदिह शृणु ॥ १४ ॥ सहायरष्टभिः सूत पुरा चक्रे यदिच्छया । व्यवस्थितिमथाष्टानां वक्ष्ये वनीज्यकेऽधुना ॥ १५ ॥ प्रयोदशे शकमान्ये स्त्रीसहायेन यत्कृतम् । तद्यवस्थामहं वक्ष्ये जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥ १६ ॥ पञ्चभिर्यत्पुरा चक्रेऽप्यत्र तेषां व्यवस्थितिम् । वक्ष्ये चतुर्दशे देवाचार्य शृणु तु पुत्रक ॥ १७ ॥ कृतं पंचदो रौद्रे सुरामात्ये सहायकैः । जीवेन यैर्मिलित्वा तान्यहं वच्या जन्मनि ॥ १८ ॥ यदर्जितं पुरा सूत सहायैः केनकेन वै । इन्द्रमंत्रिणि तत्सर्वा व्यवस्थां शृणु सांप्रतम् ॥ १९ ॥ अयो सप्तदश वत्स स्वर्गेशेज्ये सहायकैः । येरेकादशभिः सार्धं कृतवान् शृणु तानिह ॥ २० ॥ अमराहे महाभाग पुराष्टादशके कृतम् । सहायाभ्यां मिलित्वात्र तयोर्वक्ष्ये व्यवस्थितिम् ॥ २१ ॥ गीर्वाणमान्ये कूने भागय विशन्मितेऽण्डन । यैर्युक्तस्त्वमितैश्चक्र सहायैरत्र वच्मि तान् ॥ २२ ॥ पुरा जिते सहाययमिलित्वा फर्म चाद्भुतम् । तान् वृणोम्यत्र जनुपि वासवेज्ये सहायकान् ॥ २३ ॥ विगन्मिते कुयुक्ते तु मघवाहें पुरार्जितम् । यः सहायैः शुभं चान्यत्तानहं वच्मि चाधुना ॥ २४ ॥ गहायकादगः कर्म यचके मिलितस्त्वसी । द्वाविंगन्मितके सर्वान् सुरमंत्रिणि वच्मि तान् ॥ २५ ॥ दत्यागिज्ये प्रयोविंशन्मितके पूर्वजन्मनि । मिलित्वा त्रिसहायैर्यच्चके वक्ष्येऽत्र तानहम् ॥ २६ ॥ प्रयोदरीः पुरा मृत युक्तोऽमूच सहायरः । चतुर्विशन्मिते पुत्र प्राप्ते मुरगुरौ भृशम् ॥ २७ ॥ देवमंप्रिणि पच्चके पंचविंगन्मिते पुरा । एकादशः सहायैस्तानप्राऽहं विवृणोम्पथ ॥ २८ ॥ वृन्दाग्यज्ये पगिन्मितके पूर्वजन्मनि । युक्तो विंशत्सहायश्व वस्पेऽत्र तव्यवस्थितिम् ॥ २९ ॥ गविटामिते वहम मुराचार्यभवत्पुग । पुरुपोऽयं महाभागश्चासदायो पतन्द्रितः ॥ ३० ॥ पने पदशुभं फर्म गजसाहाय्यतोऽण्डज । इन्द्रामात्ये परे जन्मन्यष्टाविंशन्मितेऽण्डज ॥ ३१ ॥ नपुंगफमहापाच माग्भवे समुपार्जितम् । यत्पापं देवपूज्यन्त्र फुने प्रिंशन्मितेऽण्डज ॥ ३२ ॥ विगन्मिने मुगका मीसाहाय्याघदर्जितम् । तद्वयवस्यां महाभाग शृणुप्वावहितोऽण्डज ॥ ३३ ॥ १ रिल. । ।

·८.] कर्मविपाकः। (२१) अयो भृत्यसहायात्माक् शुभ वा यदि वाशुभम् । कुत्रिशन्मितकेस्त नाकेशार्चितके स्फुटम् ॥ ३४ ॥ गीर्वाणवन्ये तु रणात्साहाय्यात्कृतवानसौ । तयवस्थामहं वन्ये चात्र जन्मनि मानद ॥ १५ ॥ त्रिशन्मिते सुरेज्ये पार सहायापभादयम् । कृतवान् यत्रियुक्ते तु तदन्याम्यत्र तत्त्वतः ॥ ६ ॥ म्लेच्छसङ्गात्सहायाद्यच्छुभाशुभमुपार्जितम् । प्राग्भवे खग तत्स्पष्टममरार्चितसंजके ॥ ३७॥ पञ्चविंशन्मिते सूत लेखामात्ये पुराभवे । वेश्यासङ्गान्महत्पापं कृतवान् शृणु यलतः ॥ ३८ ॥ चाण्डालसङ्गात्सततं यच्चक्रे सग चाद्भुतम् । चट्यवस्थाविवरणं जेपमिन्द्रपुरोषसि ॥ ३९ ॥ दूतिकासगजात्पूर्वभवे यत्कृतवानसी । सप्तत्रिंशन्मितेत्रंब वृषमन्त्रिणि च स्फुटम् ॥ १० ॥ चकार बटुभिः सार्ध यजीवः पूर्वजन्मनि । त्रिदशान तत्सर्वमष्टात्रिंशन्मिते मुत ॥ ११ ॥ विबुधेज्ये तथा कूने चत्वारिंशान्मितेऽण्डज । खीसहायाञ्चकारासौं तट्यवस्थामवेशय ॥ १२ ॥ चत्वारिंशन्मिते यत्पाद कृतवान् गरुडाग्रज। स्वर्गाचार्य सहायाभ्यां शुभमन्यत्परिस्फुटम् ॥ १३ ॥ चत्वारिंगत्कुयुक्ते प्रार्जितं यदुभाशुभम् । मघवे जान सहायरहितं च यत् ॥ १४ ॥ मुत्रामपूज्ये चाण्डाल्याःसङ्गमाद्यदुपार्जितम् । तत्फलं चारजनुपि सहायस्यां व्यवस्थितिम ॥ ४५ ॥ यवनीसङ्गमात्सूत यच्चके प्राक् शुभाशुभम् । मुराहिते व्यवस्यां हि वक्ष्येऽत्र जनुपि स्फुटम् ॥ १६ ॥ ब्राह्मण्याः सङ्गमात्पूर्व यच्चके शुभमन्यया। तस्या विवरणं मृत वृपाचार्य मयोदितम् ॥ १७ ॥ स्वर्गेशेज्ये पुरा सृत चकार कुटिलच्छलात् । चत्वारिंशन्मिते पञ्चयुक्ते वै ह्यत्र जन्मनि ॥ १८ ॥ स्वर्देवपूज्ये पट्चत्वारिंशसंख्ये पुराभवे । यत्कृतं सदसत्कर्म सहायरहितं शृणु ॥ १९ ॥ मत्सहायाद्विधिनानां फलं सदसदर्जितम् । तन्त्रिहीनेत्र देवाह पञ्चागन्मितके स्कुटम् ॥ ५० ॥ ट्यूनेऽमरेज्यसंज्ञे माक् पञ्चाशन्मितकेण्डज । सहायाद्योगनां चके तट्यवस्यामयो शृणु ॥ ५१ ।। असमामात्यके कुने पञ्चागन्मितके पुरा । त्रिसहायः कृतं सार्थ तव्यवस्यां मवच्म्यहम् ॥ २२ ॥ पञ्चाशन्मितके नाम्नीन्द्रेज्ये पूर्वभवेण्डज । सहायान्नृपतेर्यच चकारासौ च तच्छृणु ॥ ५३ ॥ अयो नर्तनशीलस्य साहाय्यादजितं पुरा । गीर्वाणाहे कुपञ्चाशन्मितके तत्परिस्फुटम् ॥ ५४ ॥ वृन्दारकार्तिते चान्ये पञ्चाशन्मितके पुरा । जीवघोतकशीलानां सङ्गायत्कृतवान् शृणु ॥ ५५ ॥ पुरंदरेज्ये प्राक् सूत सहायद्विजसत्तमैः । यत्कृतं तद्भुणोम्यत्र विनतानन्दवर्धन ॥ ५६ ॥ सहायैर्धर्मयुक्तैः प्रागजितं यच्छभं सग। लेखपूज्ये चतुर्युक्ते पञ्चाशन्मितके स्फुटम् ।। ५७ ।। पञ्चाशत्पञ्चयुक्ते माग्यातवाहें शुभाशुभम् । स्वगोत्रजात्सहायाञ्च यदकारि च तत्स्फुटन ॥ ५८ ॥ झारखण्डलार्चिते चेदहीने पष्टिमितेऽण्डज । स्वज्ञातिजसहायात्यागजितं शुभमन्यया ॥ ५९ ।। आदित्येज्ये पुरा न्यूने यत्कृतं पष्टिसंमिते । तत्सहापैकयुक्ते तचात्र जन्मनि वचम्यहम् ॥ ६० ॥ 'ट्यूने पष्टिमिते पूर्वमवे चके यदिच्छया । जिष्णुपृज्ये महाभाग सहायाभ्यां च तत्स्फुटम् ॥ ६१ ।। एकोनपष्टिमितके सुरराजेन्यसंज्ञके । मार्जितं सहायर्यबहुभिधात्र वच्यय ।। ६२ ।। पष्टिसंख्ये पुराकारि वृत्रहेज्ये शुभाशुभम् । स्फुटमत्र महाभाग स्त्रीसाहाय्यात्पतत्रिण ।। ६३ ॥ स्ववेज्ये पुरा चके कुपष्टिमितफेण्डज । यत्सदायं समस्तं तत्सहायाभ्यां वृणोम्यहम् ॥ ६ ॥ ' गीर्वाणामात्यके माग्पच्छुभं वा यदि वाशुभम् । सहायान्मंत्रिणश्चक्रे द्विपष्टिमितके स्फुटम् ॥ ६५ ॥ इन्द्रामात्ये त्रियुक्ते प्रागजितं पष्टिमंमिते । नीचसमाव्यवस्यांहि तदृणोम्पत्र जन्मनि ।। ६६ ।। पुरन्दराहे प्राक मृत चतुःपष्टिमिते कृते । शुभाशुभं सहायाभ्यां स्फुटं भवाते सांप्रतम् ॥ ६ ॥ १जीतवेतनशीलस्य । ।

·। (२२) वृद्धसर्यारुण- [अ०- पंचपष्टिमिते वत्स सुपज्ये चकार यत् । प्राग्भवे चौरसंगाच तयवस्थां वृणोम्यहम् ॥ ६८ ॥ पइयुक्त पष्टिसंख्ये यत्सहायं माक् समर्जितम् । सहायैस्त्रिभिरप्यत्र वृपामात्ये त्वहि तत् ॥ ६९ ॥ मतपष्टिमिते मृत शक्रामात्ये पुराभवे । सहायाद्गजजात्सर्वं यदकारि च तस्दृणु ॥ ७० ॥ वृन्दारका प्रारजन्मन्यष्टपष्टिमितेऽण्डज । सहायरहितश्चासौ चक्रे सर्व शुभाशुभम् ॥ ७१ ॥ कूने सप्ततिसंख्ये प्राङ्मववाहें यदर्जितम् । तद्वयवस्यां शृणुष्वाथ यतश्चात्रैव जन्मनि ॥ ७२ ॥ अय सप्ततिसंख्ये प्राक् त्रिदशेज्ये चकार यत् । सदाधमत्र जनुपि शृणु मत्तो व्यवस्थितिम् ॥ ७३ ॥ कुमप्ततिमिते वत्स मागस्वाचिंते च यत् । कृतवान् वैष्णवानां तु प्रसङ्गादत्र तत्स्फुटम् ।। ७४ ।। नीचसमात्पुग मृत पदकारि शुभाशुभम् । द्विसप्ततिमितेऽस्समामात्ये त्वत्र व्यवस्थितिम् ॥ ७९ ॥ योगीश्वगणां मनाच्च शुभं सर्वमकारि वै। निमप्ततिमिते त्वत्र सुरराजपुरोधसि ॥ ७६ ॥ चतुःसप्ततिमे मृत देवेशेज्ये पुग कृतम् । व्यवस्थिति पुनस्त्वत्र धर्मिष्ठानां च सगमात् ॥ ७७ ॥ पंचमप्ततिमे सर्वमर्जितं यत्पुराभवे । देवेशपूज्ये सकलं विबुधानां प्रसङ्गतः ॥ ७८ ॥ शबानां खलु संगात्मागर्जितं सदसत्पुरा। पड्युक्ते सप्ततिमिते देवेशार्ट परिस्फुटम् ॥ ७९ ॥ बीपुंगोः मंगमात्सूत सप्तसप्ततिमेजितम् । सर्वं सुरपतीज्ये तद्वक्ष्येऽहं चात्र जन्मनि ॥ ८ ॥ सूर्यभक्तिपराणां यत्सङ्गयात्समुपार्जितम् । इयूनेऽशीतिमिते सूत ज्ञेयं त्रिदशमंत्रिणि ॥ ८१ ॥ पुरुहताचिंते कृने प्राग्भवेऽशीविसंमिते । कुटिलासंगमात्सर्वं यदकार्यत्र जन्मनि ॥ ८२ ।। अशीतिमित मत मरेत्पृज्ये पुराभवे । शाक्तानां सहयोगात्तु यत्कृतं तदृणोम्यहम् ॥ ८३ ॥ पारन्त्रीपोगतः पापं पञ्चक्रे पित्सङ्गमात् । शुभं कशीतिमितके मरुदीज्ये परिस्फुटम् ।। ८४ ॥ पुरखीसहान्महाभाग पदकारि पुगमये । द्वयाऽशीतिमितेऽवहि पुरुहूतमियेऽधुना ॥ ८५ ॥ सादाप्यादेवमक्तानां यत्पुण्यं समुपार्जितम् । तान् सहायानदं वक्ष्ये शक्राचार्य ध्यशीतिके ।। ८६ ॥ मंन्दनेज्य मार मृत चतुगदर्य त्वशीतिके । रजकासंगतश्चके यदत्र शृणु पुत्रक मातृमान्सना गर्वमर्जितं पूर्वजन्मनि । आखण्डला निखिलं पञ्चाशीतिमिते शृणु ॥ ८८ ॥ गगालीप्रमायचो. शुभमयाशुभम् । पडशीतिमिते त्वत्रावेहि वृद्धश्रवाई के ॥ ८९ ॥ गलागीतिमित पृषभवे नाफावन्दिते । म्लेच्छमगात्कृतं यद्यच्छभायं शृणु पुत्रक ॥ ९ ॥ पानीगनमारपृषभये गर्व यदर्जितम् । तत्सवै पुरुहूतस्यामात्येष्टाशीतिफण्डज ॥ ९१॥ दूतागायुग चके पापं पुण्यं द्विजन्मनः । वज्रिवन्धे नवाशीतिमिते सर्व विवेचितम् ॥ ९२ ॥ यो नानिमय प्रापर्णपापमहायतः । यत्तापं कृतवानत्र मरुदन्येऽप्यवेहि तत् ॥ ९३ ॥ मायणम्प मामात्याग्परशुभं गमुपार्जिनम् । निर्मरेज्ये स्फुट नेयं कुनक्त्या मितेऽण्डज ॥ ९४ ॥ अयो परिमुगाह दिनवत्या मितेण्डन । नीमहारयायत्किचिदानंतं प्राग्वदाम्यहम् ॥ ९ ॥ अपनागराध पाप मातृतः शुभम् । प्रिनयत्या मिते जिष्णुमान्ये तणु पुत्रफ ॥ ९६ ॥ मेरिणीमदमाग कृतवान् पृजन्मान । निष्णुपये तु गर्व तत् पडूने गत स्फुटम् ॥ १७ ॥ दिदापनीय पधान वगंग्ये पुगमय । गवर्णवीगहापाथ यत्कृतं शृणु सीपयोगागन गावाप्पागजन्मनि । मुपागाचि यक्ष्ये पागवत्या मितेज ।। ९९ ॥ विवाहमा शुभं पापगुर्भ कृतम् ।ऐगना विदीनेऽत्र गर्ने गर्व मोदितम् ॥ १० ॥ समय निगि भागभगुतामिम । गजपनीमहागामाग दयूने मातमिन गुरम ॥ १० ॥ १ मुखे । ८७॥ तत्वग ।। ९८॥

·॥ कर्मविपाकः । कूने शतमिते सूत प्राग्भवे यत्समर्जितम् । अमृतान्धसमान्ये तत्सहायाभ्यां प्रदर्शितम् ॥ १०२ ॥ ततोऽमार्चिते सूत शतसंख्ये पुराभवे । सहायर्वहुभिर्युक्तश्वासीदृश्ये व्यवस्थितिम ।। १०३ ।। ऋभुपूज्ये कुयुक्त प्राक् शतसंख्ये पतत्रिण । सहायैः शतशोयुक्तः प्रागभूत्पृच्छकस्त्वसौ ।। १०४ ॥ दियुक्ते शतसंख्ये यद्गुरुसंगाच पुत्रक । कृतं शृणु पुरा सर्वमत्रास्वमार्हके स्फुटम् ॥ १०५॥ गुर्वङ्गनासहायाच्च चके पापं शुभं च यत् । ऋभवैः पूज्यजीवे प्रागन सबै प्रतिष्ठितम् ॥ १०६ ॥ सहायान्मित्रसंबन्धादर्जितं प्राग्भवेऽण्डज । चतुर्युतगते ज्ञेयं सर्व गीर्वाणपूजिते ॥ १०७ ॥ पंचोत्तरशते पूर्वभवे तु ऋभवाचिंते । गुर्विण्यास्तु सहायादै यत्कृतं शृणु पुत्रक ॥ १०८ ॥ पडुत्तरशते सूत वृपपूज्ये पुराभवे । महापातकिनां संगाद्यज्ञातं शृणु सांप्रतम् ॥ १०९ ।। सप्तोत्तरशतेऽकारि यत्पूर्व सदसत्सुत । विपदातृसहायादै संगारिहरार्चनम् ॥११० अष्टोत्तरशते पुत्र लेखेज्ये यत्कृतं पुरा । परवंचनसंगा? जन्मन्यत्र प्रवचम्यथ ॥ १११॥ स्वाध्याये लक्षणीयेयं सहायानां व्यवस्थितिः । येपां ते कथिता यत्नात्पुनः किं श्रोतुमर्हसि ॥११२।। इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवाद कर्मविपाके सहायनिर्णयाध्यायोऽष्टमः ॥ ८॥ अरुण उवाच। दृढकर्मानितो धर्मः प्रागानूके दिवाकर । शुका म्ञयः कथं सर्व विवेकावद सांप्रतम् ॥ १॥ श्रीसूर्य उवाच । धर्मो बहुविधः सूक्ष्मो दुर्विज्ञेयो नरैर्यतः । तथापि धर्मतत्त्वज्ञैनिीतश्च यया शृणु ॥ २ ॥ यस्तर्कणानुसन्धाने श्रुतिस्मृत्यविरोधतः । स धर्मः परमो ज्ञेयो ह्यधर्मस्तद्विपर्ययात् ॥ ३ ॥ वेदेषु बहुधा गीतं धर्म एव सतां गतिः । ज्ञात्वेत्ये विविधाल्लोकान्माप्नुयादविचारतः ॥४॥ धर्मादायुस्तथा राज्यं धर्मात्पुत्र विवर्धनम् । धर्मादयस्तथा कामो धर्मादरिष्टनाशनम् ॥५॥ धर्माद्यशोऽभिवृद्धिः स्याद्धर्मात्तापक्षयस्तया । धर्मात् स्वर्गापवर्गश्च धर्माद्रोगविनाशनम् ॥ ६ ॥ धर्मात्सुखं महाबाहो तस्माद्धर्म समाचरेत् । मानुपी तनुमाश्रित्य देहभृत्कृतवानसी ॥ ७ ॥ यद्वर्माद्धया युक्तः प्राग्भवे गरुडामज । तत्त्वर्मकमना भूत्वा मतॊ धर्मभृतां वर ॥ ८ ॥ शृणुष्वावहितः सर्व शुक्रेभ्यश्च पृथक् पृथक् । शुक्रे दानं कुरुक्षेत्रे कृतवान् प्रथमेऽण्डन ॥ ९ ॥ हिरण्यभृतिलानि माग्जीवोऽयमयनद्वये । भार्गचे वपरे पूर्वभवे प्रादात्कुटुम्बिने ॥ १० ॥ वस्त्रानपानगोभूमिफलानि विविधानि च । तृतीये प्रददौ जन्तुः सर्वस्वं च पुराभवे ॥ ११ ॥ गङ्गायां मकरे प्राप्ते सूर्ये दैत्यगुरावसी । काव्ये चतुर्यसंजे मागदद्गोसहस्रकम् ॥ १२ ॥ दानं ब्रह्माण्डसंज्ञं च विश्वचक्रं तया सुत । कामरत्नाभिधे धेनुमहाभूतघटाभिधम् ॥ १३ ॥ कल्पवृक्षमसी जीवो नर्मदायां खगेश्वर । तयोशनसि सजे प्राक् पंचमे माणधारकः ॥ १४ ॥ ददी सोपस्करं रम्यं ददी वेदविदेऽण्डज । कविसंज्ञे पुरा पष्ठे कन्योराहे विधानतः ॥ १५ ॥ चकार विविध व्यालपुण्यविवर्धनम् । सिद्धानदान बहुधा भिक्षुकेभ्यश्च शक्तितः ॥ १६ ॥ ततो ददावसी दासीदासदानं च केवलम् । घृतपकं च पात्राणि खाण्याभरणानि च ॥ १७ ॥ रविसंक्रमणे पुण्ये व्यतीपातेऽन्यपर्वमु । सप्तमान्ये भृगी जन्तुः पूर्वजन्मनि मानद् ॥ १८॥ आस्फुजित्संज्ञके चाष्टमिते मादात्पुराभवे । गोयूयं धनधान्यानि यानशय्यासनानि च ॥ १९ ॥ १ सूर । २ णानुमन्यमा ·। (२४) वृद्धसूर्यारुण- सप्तसागरपं दानं हिरण्याश्वररयादिकम् । संनिहत्यां कुरुक्षेने राहुप्रस्ते दिवाको ॥२०॥ नवमे भृगुपुत्रे प्राक् चक्रेमी गरुटाग्रज । गयानादं च विधिवत् पितृणां प्रीतिकारक्म् ॥ २१ ॥ तत्र काम्यानि श्राहानि विविधानि फलाप्तये । दानान्यपि च विप्रेभ्यो ययावित्तानुसारतः ॥ २२ ॥ ततो दगमिते प्रादादमुरेज्ये पुराभवे । रथं वृपयुगोपेतमन्नपूर्ण तुरंगमम ॥ २३ ॥ मासनं चामरोपेतं सुवर्णाभरणैर्युतम् । साकुशं मत्तमातङ्गं परटीपञ्चभिर्युतम् ॥ २४ ॥ प्राप्ते मृगमुखे भानी प्रयागे गरुडाग्रज । विप्राय वेदविदुपे दरिद्राय कुटुम्बिने ॥ २५ ॥ अर्थकादके देत्याधिपती पूर्वजन्मनि । पञ्चपर्वसु विप्रेभ्यो गोभ्यश्चैवागनादिक्म ॥ २६ ॥ सहिरण्यात्रवस्त्राणि विचिनाण्पददत्पुरा । फलैश्चक्षुरसोपेतैर्भक्ष्यैश्च दिजभोजनम् ॥ २७ ॥ ततो हादगाके चक्रे ब्रह्माराधनकं परेम् । तीर्थाटनं प्रकुर्वन् स व्रती भृगुसुते पुरा ॥ २८॥ दनुजाधिपती प्रादात्रयोदशमितऽण्डज । दानं क्ल्पलतासंज्ञं सहस्रद्विजभोजनम् ॥ २९ ॥ तुलापुत्पदानं च प्राग्जन्मनि खगेश्वर । ततश्चतुर्दशे वत्स भृगुनन्दनसंज्ञके ॥ ३० ॥ ब्राह्मणस्य विवाहेन क्न्यायाश्च पुराभवे । जीवेनानेन सततं प्रपादानमनुत्तमम् ॥ ३१ ॥ रेखारीज्ये पुरा चक्के विप्राणा प्रतिपालनम् । पूजनं पथिकाना च रुद्राणां श्रदया तथा ।। ३२॥ जन्तुः पञ्चदो चासौ विधिवतश्यपात्मज । पोडशे भृगुजे सूत चकारासौ प्रयत्नतः ॥ ३३ ॥ गोरोगभञ्जनं दिव्पैरोपधैः पूर्वजन्मनि । सत्तात्रेपु तया दानमन्त्रवस्त्राश्वकाञ्चनम् ॥ ३४ ॥ ततः मतदो प्रादादानवेज्ये पुराभवे । कार्तिक्या पूर्णिमाया तु शशाङ्कग्रहणेऽण्डज ॥ ३५ ॥ भक्ष्यभोज्यानि वस्राणि सुवर्णाभरणानि च । ददावष्टादशे सूत दैत्यपूज्ये विधानतः ॥ ३६ ॥ फ्ल्पवृक्षं च सिदान्नं भिभुकेषु पुराभवे । गोमदानं मुविप्राय हेमवस्त्रसमन्वितम् ।। ३७ ॥ तुलागमिगते सूर्य जीवोऽमी श्रद्धयाऽन्वितः । कृनविंशन्मिते वत्स दानवाधिपती पुरा ॥ ३८॥ कृतवान् पुण्पतीदि। स्नानं दानं च शक्तितः । ततो विशन्मिते सूत भृगुसंभवसंज्ञके ॥ ३९ ॥ गोदानं विधिवधके तथा मार पितृपूजनम् । विभन्मिते कुयुक्तेपाग्दैत्यामात्ये विधानतः ॥ ४० ॥ धर्मापदगं मददी गत्या ब्राह्मणभोजनम् । पुराण श्रवणं चापि चकारासी पुराभवे ॥ ४१॥ अयामुरेज्ये द्वाविंशन्मिते पूर्वभवेऽण्डन । प्राददद्विधिवच्याद्धं गयाया च पुनःपुनः ॥ ४२ ॥ मोननं चापि विप्राणा टानं हव्यं च शक्तितः । देवारिवन्ये विधिवत्रयोविंशन्मिते पुरा ॥ ४३ ॥ पददी पपिलादानं पूर्वजन्मनि मानद । कार्तिके च तया स्वर्ण विप्रेभ्यः श्रद्धयान्वितः ।। ४४ ॥ दीपांच मथुगया या घृतेनापूर्व वोधितान् । चतुर्विगन्मिते प्रादाईत्यमन्त्रिणि पुनक ॥ ४५ ॥ मलापु पुग दानपत्रवधनादिकम् । परोपकारफरणं धर्मोपदेशनम् ॥ ४६॥ लगन् विष्णुभक्ति च जीवोऽमी पायपात्मज । पञ्चविंगन्मिते सूत गमारीज्ये पुरामवे ॥ १७ ॥ घारपामनाटीनि पपानानि च गतिनः । दत्तवान् भोजनं विमान गोदानं च पतत्रिण ॥ ४८ ॥ पहिलो प्राग्भवे प्रादटिम इस्तियं शुभम् । युटयुमागुरुरपूरचन्दनानि फरानि च ॥ १९ ॥ टासाटीयपि चाम्पनि पुष्पाणि मुम्भीणि च । दैत्याचार्य च ग्लानि गङ्गासागरसङ्गमे ॥ ५० ॥ हनुम्येटिवभवेऽमी श्रटयाऽन्धितः । धान्याच विधानेन ब्राह्मणाय तपस्विने ॥ ५१ ॥ गतिमिने चापि मुवर्णा गर्न तया । बापमात्ये प्रददावापिंगन्मिते पुरा ॥ ५२ ॥ तया पुरा।

·। ९.] कर्मविपाकः। (२५) वस्त्रभूपणभक्ष्याणि फलानि विविधानि च । सत्पात्रेषु तया दानं पर्वस्वप्यण्डजोचम ॥५३॥ त्रिशन्मिते तयकोने सिताख्ये कृतवानसौ । कृष्णाजिनमहादानं स्वर्णगर्भ तया पुग ॥ ५४ ॥ मुरारिवन्ये ह्यददत्पूर्वजन्मन्यसौ मुत । विविधान्नानि विप्रेभ्यविंशसंख्ये च पर्वसु ॥ ५५ ।। चक्रे शिवार्चनं तदच्छिवभक्तिपरायणः । एकत्रिशन्मिते वत्स दानवाहे च दत्तवान् ॥ ५६ ॥ मधुधेनुमसौ तइन्चकार हरिपृजनम् । द्वात्रिंशन्मितके मादाहानवाचार्यसंजके ॥ ५७ ॥ रलाचलं पुरा दानं सिद्धान्नानि द्विजेष्वपि । लेखार्यमात्ये त्रित्रिंशन्मिते प्रागददात्स्वयम् ॥ ५८ ।। घृतधेनुहिरण्याचगोभूम्यन्नानि शक्तितः । देवारीज्ये चतुर्विशन्मिते प्राकृतवानसी ॥ ५९ ॥ घृतमिष्टान्नभक्ष्यादिदानान्यपि हरेतम् । नाऽसाविन्द्रार्यमात्ये प्रारदानं चक्रेण्डलाधिप ॥ ६० ॥ हरभक्तिरतश्वासीत्पश्चशिन्मिते तदा । दैत्यवन्द्येश्य पत्रिंशन्मितेऽसावददात् पुरा ॥ ६१ ॥ तिलधेचन्नभाण्डानि तया चोभयतोमुखीम् । सप्तत्रिंशन्मिते प्रादात्तदा भूगुभवे पुरा ।। ६२ ।। रत्नरूप्याचले तदद्गुडाचलतिलाचले । दशधेन्वाभिघं दानं विप्रेभ्यः श्रद्धयान्वितः ॥ ६३ ॥ अयने विपुवे चैव व्यतिपातादिपर्वसु । देवार्यमात्ये ट्यूने प्राक् चत्वारिंशन्मिते ह्यदात् ॥ ६ ॥ सस्वर्ण गोप्रदानं च वस्त्रान्नाभरणानि च । लवणान्येशुजातानि पर्वस्वपि च शक्तितः ।। ६५ ।। नवत्रिंशन्मिते यत्स दनुजा पुराभवे । शतधेनुप्रदानं माग्ददावनं चतुर्विधम् ॥ ६६ ॥ सूक्ष्माणि पटवस्वाणि विप्रेभ्यश्चायनद्रये । ततो भृग्वात्मजे चक्रे चत्वारिंशन्मिते पुरा ६७॥ गोशय्याघटपक्वान्नवस्त्रानोपानहोऽण्डज । छत्रं दण्डं च विधिवदानं वे विप्रतर्पणम् ॥ ६८ ॥ चत्वारिंशन्मिते काव्ये मुराचार्य मदत्तवान् । माग्भवे पुस्तकं सानं चामरं व्यजनं पुरा ॥ ६९ ॥ ददावसौ महाभाग सस्वर्ण धेनुपञ्चकम् । भृगुसूनौ तया याढये चत्वारिंशन्मिते पुरा ।। ७० ॥ त्रियुक्ते प्रागसौ पादाच्चत्वारिंशन्मितेऽण्डज । विविधान्नानि गोदानं चके च शिवपूजनम् ॥ ७१ ॥ पूजनं चातियीनां च वत्स दैत्यपुरोषसि । चत्वारिंशन्मिते सूत चतुर्युक्त पुराभवे ॥ ७२ ॥ विद्यादानं च विप्रेभ्यः पादाल्लेखारिवन्दिते । पञ्चहीने चकारासौ पञ्चाशन्मितके पुरा ॥ ७३ ।। विधिवत्कपिलादानं तया सूर्यप्रपूजनम् । तब्रताचरणं पुण्यममरारिप्रपूजिते ॥ ७ ॥ ततो देवगृहं चक्रे प्रतिमास्थापनादिकम् । पक्वानदानं विप्रेभ्यस्तया श्रद्रासमन्वितः ॥ ७ ॥ पटचत्वारिंशकेमारीज्ये पूर्वभवेऽण्डज । पञ्चाशन्मितके न्यूने दैत्यामात्ये शिवालये ॥ ७६ ।। स्थिति चकारासी सूत रुद्रभक्तिपरायणः । ददौ द्विजानामशनं स्वेच्छयाध्याचितं तया ॥ ७७ ।। विविधान्नानि चान्येभ्यः पूर्वजन्मनि निश्चयात् । पञ्चाशन्मितके ट्यूनेऽमारिविभुसंज्ञके ॥ ७८ ॥ शालग्रामशिलादानं चक्रे सोपस्करं तया । अस्वमशत्रुवन्ये प्रागददान्महिषी युवाम् ॥ ७९ ॥ वस्त्रैराभरणैर्युक्तां तथा शय्यासनादिकम् । जीवोऽसौ कूनपञ्चाशत्संमिते विनतात्मज ।। ८० ।। पञ्चाशन्मितके वत्स तयेन्द्रारिमपूजिते । संन्यासग्रहणं तत्र ब्रह्मचर्यादिधारणम् ॥ ८१ ॥ तीर्याटनं चकारासौ प्राग्भवे फायपात्मज । कुपञ्चाशनिमते प्रादाल्लेखाचारिपी पुग ॥ ८॥ बहुपुस्तकदानं च कृतांश्च शिवालयम् । स्यापनं शिवलिङ्गस्य ब्राह्मणानां च तर्पणम् ॥ ८३ ॥ द्विपञ्चाशन्मिते चासी स्वधर्मपरिपालफः । बभूव प्राग्भवे सन्तुरतियीनां तथैव च ॥ ८ ॥ मुरारिपूज्ये विधिवद्वानप्रस्थे समाश्रितः। त्रिपञ्चाशन्मिते मादादानवार्य पुराभवे ।। ८५ ॥ शर्करापर्वतं साइमिष्टदानानि चाण्डज । खेटयज्ञादिके यानि ऋतिग्भ्यः फयितानि च ॥ ८६ ।। १ तीर्यानां च तथैव च।

·८८॥ (२६) वृद्धारुण- [अ6- ततो वृपारिवन्ये प्रागददात्माणधारकः । नानाफलानि द्रव्याणि सुगन्धीनि च पर्वसु ॥ ८७ ॥ भक्ष्याण्यन्यानि सुमहत्पुष्पाणि सुरभीणि च । चतुराव्ये तु पञ्चाशन्मितेऽसौ कश्यपात्मज इन्द्रार्यहँ तु पंचागन्मिते पंचाधिके पुरा । रुद्रभक्तिं चकारासी श्रद्धया द्विजपूजनम् ॥ ८९ ॥ सोपस्करं गृहं दानं चान्ते तीर्थाधिवासनम् । पट्पञ्चाशन्मिते सूत कृतवान् पूर्वजन्मनि ।। ९० ॥ गोदानं विप्रमुख्याय विधिवञ्चण्डिकार्चनम् । गणेशपूजनं चापि पुण्यं शक्रारिवन्दिते ॥ ९१ ॥ देवारिमान्ये सप्ताहये पंचाशन्मितके पुरा । विधिना कन्यकोद्वाहमकरोन्मनुजोऽण्डज ॥ ९२ ॥ वैवाहिकानि द्रव्याणि ददौ तत्र प्रयत्नतः । वृषारिमन्त्रिणि इयूने पष्टिसंख्ये पुराददात् ॥ ९३ ॥ वस्त्रानपानमुष्णीपमुपवीतं च वैधृतौ । रुद्रवीर्ये तथा कूने पष्टिसंख्ये ददायसौ ॥ ९४ ॥ विष्णुपूजोपकरणं तयैवातिथिपूजनम् । सावित्र्याश्च जपं चक्रे विधिवत्कुरुमण्डले ॥ ९५ ॥ ततो दानववन्ये प्राक पष्टिसंख्ये पुराभवे । प्रादात् पोडश दानानि विप्रेभ्यः श्रद्धयान्वितः ॥ ९६ ॥ सर्वपर्वमु जीवोऽसी वस्तुनि विविधानि च । चन्द्रसूर्योपरागेपु विधिवधिनतात्मज ।। ९७ ॥ अमगरीज्यसंज्ञे प्राक् कुपष्टिमितकेऽण्डज । चकार पञ्चदेवानां पूजनं पूर्वजन्मनि ॥ ९८ ॥ वखान्नपानभक्ष्यैश्च विविधदिजपूजनम् । दीपदानं च कात्र्तिक्यां नानास्थानेष्वयं ददौ ।। ९९ ॥ घृपारिमान्ये प्रददौ द्विपष्टिमितके पुरा । विविधानि च वस्त्राणि राजोपकरणानि च ॥ १० ॥ नानामृगाचाजाद्यानि विविधानि फलानि च । त्रिपष्टिमितके वत्स सुरारीज्ये च दत्तवान् ॥ १०१॥ मर्यग्रहेऽतिदानानि पितृप्तिकराणि च । हव्यानि च यथाशक्तया जीवोऽसौ पूर्वजन्मनि ॥ १०२ ॥ चतु:पष्टिमिते प्राटाच्छभां शय्यां सलिकाम् । इन्द्रारिमान्ये प्रागनपात्रभक्ष्यासनानि च ॥ १०३ ॥ पारिपूज्ये बददत्पञ्चपष्टिमिते ह्यसी । पुरा तेजसपात्राणि सुवर्णाभरणानि च ॥ १०४ ॥ गजतानि च विप्रेषु नानापर्पसु चाण्डज । पदपष्टिमितके प्रादात्सासनाचं सतूणकम् ।। १०५॥ सन्नादं कृषिमि च शस्त्राणि विविधानि च । पुरा दनुजमान्येऽसी जीवश्चन्द्रग्रहे सुत ॥ १०६ ॥ मप्तपष्टिमिते दानं कृतवान्शर्वरेतसि । माग्भवे चानवस्त्राणि पुनर्जन्मनि मानद ॥ १०७॥ ददायगी गयाबादं पिरुणां तुष्टिदेतो । अयाष्टपष्टिसंरये मागददगृहसंभवे ॥ १०८ ॥ दानं गरमोपेनमन्नं विविघसंस्कृतम् । मुगन्धीनि च द्रव्याणि तथा दनुजपूजिते ॥ १०९॥ मृनमप्ततिमे पादादिन्द्रारीज्ये पुराभवे । सोपस्करं गृहं रम्यं शालग्राम सकाञ्चनम् ॥ ११० ॥ ततः गमतिमे सृत दचवान् पूर्वजन्मनि । नानाधातुमयॉल्लिङ्गान् जीवोऽसौ श्रदयान्वितः ॥ १११॥ विधिटिंगपूनान्ते विप्रेभ्यो भोजनं तया । शिवयागसमारंभे चान्ते वृन्दारिमान्यके ।। ११२ ॥ पुगनिमिने चने दानमात्मप्रियं शुभम । दिवायसश्च सौवर्णान् दर्दा पूर्वभवेऽण्डज ॥ ११३ ॥ राम्पृिश्ये विधिवदानं चोभयतोमुखीम् । द्विसप्तत्तिमिते वत्स शिवाय पुराभवे ॥ ११ ॥ नित्यदानमी चमेश्रादं च टिजतर्पणम् । सतोनेऽमीतिसंग्व्ये तु कृतवानद्धयाऽन्वितः ॥ ११५ ॥ एअनुमटानं प्रारजन्तु वारिमंत्रिणि । ततो देवाग्विन्ये प्रागदात् पूर्वजन्मनि ॥ ११६ ।। मापन तथा दानं घेर्नु पापाममभवाम । विद्यापुस्नपदानं च चतुःसप्ततिमेऽण्डज ॥ ११७॥ पारमान्य प्राग पता पंचोनेलीनिर्गमिते । नानाराहनंदानं च शफान्दोलनादिकम् ॥ १८ ॥ भय भि नाग्नं भृगय्यागनमतम् । गोपर्म भूषणादीनि घामृल्यानि पमु ॥ ११९॥ गगन विषु मुगवान्यष्टापुग । ततो रेसायमात्ये मार पदमप्ततिमिते मुत ।। १२० ॥

·कर्मविपाकः। आपाढ्यां पौर्णमास्यां वै दत्त्वाञ् श्रद्धयान्वितः। घृतयुक्तानि पात्राणि रत्नानि च धनानि च॥१२१॥ प्रदी मदानं च जीवोऽसौ कुरुजाङ्गले । मघवेज्यरिपो यूनेऽशीतिसंख्ये पुराभवे ॥ १२२ ॥ विप्रैःप्रायितवन्नि तयैवात्महितानि च । दत्तवाञ् गिविकादीनि भन्याणि विविधानि च ॥ १२३ ॥ तीर्यस्नानादिपुण्यानि देवतायतनानि च । चके स्वशक्तितश्चासौ जन्तुः श्रद्रासमन्वितः ।। १२४ ।। कूनेशीतिमिते मादात्प्राग्भवे कञ्यपात्मज । सर्वरत्नानि विधिवदोषधानि च यत्नतः ॥ १२५ ॥ विद्यापुस्तफभाराणि तथैवान्नानि पर्वसु । इन्द्रारिखये विप्रेभ्यश्चातिथिभ्यश्च संक्रमे ॥ १२६ ॥ अयाऽशीतिमिते सूत वृपारीज्ये पुगभवे । सूक्ष्माणि पट्टवस्त्राणि सस्वर्णानि ददावसौ ॥ १२७ ॥ विप्राणामोपधैश्वापि कृतवान् रोगमञ्जनम् । कुयुक्तेऽशीतिमंख्ये प्राग्दानवेन्द्रे प्रदत्तवान् ।। १२८ ।। सोमपाने महायागे नानावस्तुनि शक्तितः । विप्रेभ्यः संस्कृतं चानं वस्त्रादीन्यपिशक्तितः ।। १२९ ।। बलिपूज्ये महाभाग व्याध्येशीतिमिते पुरा । अनायब्राह्मणोद्धाहं कृतवान् पृच्छकस्त्वसौ ॥ १३०॥ तस्मै प्रादान्महाभाग पानोपस्कराणि च । त्रियुक्तेशीतिसंख्ये प्राक्शम्मुरेतसि शक्तितः॥१३१॥ कृतवान्पितृभक्तिं च गयात्राई विधानतः। बहूनि तत्र दानानि पितृप्तिकराणि च ॥ १३२ ।। भृगूद्भवे चतुर्युक्तेऽशीतिमंख्ये पतत्रिण । विप्रेभ्यः श्रद्धयोपेतः पादाचासी पुराभवे ।। १३३ ।। वृषभान् स्वर्णशृगाढयान् वस्त्रोपेतांश्च पर्वसु । तया तिलमयीं धेनुं बहुकाञ्चनसंयुताम् ॥ १३४ ॥ प्राप्ते चंद्रग्रहे सूत विप्रायैव कटुम्बिने । लेखारिपूज्ये पञ्चाढयेशीतिसंख्ये पुरा ददौ ॥ १३५ ॥ पक्षिणामभयं दानं भूस्वर्णाम्वरवाहनम् । पडशीतिमिते चासी कृतवान् पूर्वजन्मनि ॥ १३६ ॥ परिक्रमणकं भूमेस्तीर्थानां दर्शनं तया । स्रानान्ते तु महाभाग जपं होमं विधानतः ।। १३७ ।। मुरारिमान्ये च तया ब्रह्मचर्यस्य धारणम् । वलिवन्येऽण्डजश्रेष्ठ सप्ताशीतिमिते पुरा ॥ १३८ ।। चक्रे गङ्गादितीर्यपु वसति प्राददात्तथा । धनानि विविधान्येप यखाण्याभरणानि च ॥ १३९ ॥ भक्ष्यान्सर्वरसोपेतान् ब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः । पूर्वदेवाधिपेऽष्टाढयेशीतिसंख्ये शिवार्चनम् ॥१४०॥ काश्यां चके यया शम्भोर्दानानिप्राग्भवे ह्यसौ । कूने नबतिसंख्ये पाद मघवारीज्यकेण्ड ना१४१॥ सर्वस्वमदापूवं विप्रेभ्यः कृतवानसौं । प्रारब्धयोगकर्मणां साधनं गुरुपूजनम् ॥ १४ ॥ ततो नवतिसंख्येऽसी गक्रेयरिपुसंजके । शुश्रूपां मातृपित्रोश्च चकार प्राग्भवेण्डज ॥ १४३ ॥ करुणां सर्वभूतेषु तया दानं स्वशक्तितः । काढये नवतिसंख्ये प्राक्चक्रे चामुरपूजिते ।। १४ ॥ रुद्रस्याराधनं तदतिथीनां च पूजनम् । स्त्रीदानं भूपणोपेतं जीयो वेदविदेण्डन ॥ १४५॥ ऋभुपूज्यरिपी मृत व्याहृये नवतिसंख्यक । स्वधर्मसाधनं तद्वत्पुण्यतीर्याधिवासनम् ॥ १४६।। जपहोमादिकं चासी कृतवान्भाग्भवे ह्ययम् । ततोऽमार्यमात्ये प्राकृतवानिष्टमाधनम् ।। १४७॥ नानोपकरणेपत्स स्वधर्मपरिपालनम् । धर्मोपदेशनं चापि ध्याचे नवतिसंग्ख्यक ॥ १४८ ॥ स्मृतिधर्मानुचरणमादितैयारिवदिते । नानं गगादितीर्येषु दानं तत्र स्वशक्तितः ।। १४९ ॥ चतुर्नवतिसंख्ये प्राक्वकारासौ महातपः । विबुधेयरिपी तद्वत्सञ्चोने गतसंख्यक ॥ १५० ॥ दानं विप्रवरेभ्यः माग्दचवांश्च स्वक्तितः । वेदस्य श्रवणं चापि चक्रे भूदेवपूजनम् ॥ १५१ ॥ धारणं ब्रह्मचर्यस्य व्रतमाचरणं तया । तीर्थमानं च विधिवत्कृतवान् प्राग्भवे यमी ॥ १५२ ।। १पनी । २ कात्तिक्या वनिनादान ययोगकरमंयुनन् । त्र्यूनेऽशीप्तिमित पूर्वयाने प्रान्वेऽटन ।। कृतवान् कन्यकोताह मापगम्य विधानतः । नानादिव्यानि वनागि पक्ष्यायामरणानि च ॥ इति गोस्वर- मनिकन् । ३'का-यप। १ । ६ पृतवान्तथा ।

·[80-
-
(२८)
वृद्धसूर्यारुण-
पग्णवत्या मिते जीवो वलिमान्ये. पतत्रिण । न्यूने शतमिते सूत लेखाहें पुराभवे ॥ १५३ ॥
विष्णोः सन्तोपणं दानैब्रह्मचर्यादिधारणैः । पुनर्जन्मनि पक्षीन्द्र संन्यासग्रहणं तथा ॥ १५ ॥
चकार विधिवत्तत्र सर्वधर्ममहोत्कटम् । सुरायमात्ये प्रास्त द्यूने झतमितेऽददत् ।। १५५ ॥
स्याश्चगजभूदानं गोकन्यागृहमद्भुतम् । दास्यारामसुवर्णायं ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ॥ १५६ ॥
कृने शतमिते पादात् प्राग्भवे वलिमंत्रिणि । सूर्यग्रहे कुरुक्षेत्रे शतया दानं पतत्रिण ॥ १५७ ।।
स्नानं च विधिवच्च्ट्राद्धं दानं पुण्यविवर्धनम् । ततः शतमिते सूत शकार्यहें पुराभवे ॥ १५८ ॥
दत्तवावनितादानं सर्वस्वं च स्वशक्तितः । सोमग्रहे महापुण्ये विधिवत्कश्यपात्मज ॥ १५९ ॥
एकोत्तरशते मृत दानवेन्द्रगुरौ पुरा । दुष्टानां दण्डन चक्रे प्रजायाः परिपालनम् ॥ १६० ॥
न्यायेन कोशवृदिं च पापिनां घातनं तथा । व्याढये शतमिते वत्स पुरा बलिपुरोधसि ॥ १६१ ॥
चकार विधिवजीवः संन्यासग्रहणं पुरा । वृपोत्सर्ग तथा चक्रेऽसुरमन्त्रिणि संज्ञके ॥ १६२ ॥
व्याहवे शतमिवे सूत पितॄणां तृप्तिकारकम् । दानवामात्यसंज्ञे प्राश्चतुर्युतशते पुरा ॥ १६३ ॥
धारण ब्रह्मचर्यस्य कृतवान्पृच्छको ह्यसौ । अमारिगुरौ सूत पंचोत्तरशते पुरा ॥ १६४ ॥
नानादेवव्रतानां तु चक्रे ह्याचरणं मुधीः । अस्वमेज्यरिपो. पूर्व • पडुत्तरशतेऽण्डज ॥ १६५ ।।
वानप्रस्थमसी जीवः कृतवान् विधिपूर्वकम् । ऋभवारीज्यसंज्ञे तु गृहस्थपदनिश्चयम् ॥ १६६ ॥
चकार वनितादानं सर्वोपकरणैर्युतम् । सप्तोत्तरशते वत्स तयैवातिथिपूजनम् ॥ १६७ ॥
अष्टोत्तरशते तद्वनिर्जरारिगुरावसी । तीर्थाटनं विधानेन कृतवान्धर्मसाधनम् ॥ १६८ ॥
एतचे फथितं सर्व विविध प्राणिनां पुरा । धर्मस्याचरणं सूत पश्चातिक श्रोतुमिच्छसि ॥ १६९ ।।
इति श्रीधसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाक धर्मनिर्णयाध्यायो नवमः ॥९॥
अरुण उवाच.।
आयुर्ताने पतः सर्वे लोका भ्रान्सा दिवस्पते । तस्मान्मन्दाकथं ह्यायुर्ज्ञातुं शक्नोमि यत्नतः ॥ १॥
श्रीसूर्य उवाच ।
देहेऽस्मिन्त्रण्टजश्रेष्ठ यावलाणपरिस्थितिः । तदुक्तं जीवनं वितस्तावचस्य शुभाशुभम् ॥ २॥
गौग्मानेन जीवानां वपर्यावन्मितरिह । भोगः शुभाशुभानां च कर्मणां श्रोतुमर्हसि ॥ ३ ॥
आधे निश्चरे नाम्नि विनतानन्दवर्धन । आयुर्वपशतं प्रोक्तमेकादशसमन्वितम् ॥ ४॥
मर्यपुत्र द्वितीय च चतुःपंचादादब्दकम । जीवनं प्रोक्तमयवाऽष्टादशाढ्यं शतं विह ॥५॥
शुपष्टिमितवान्तं कथितं प्राणधारणम् । तृतीये शनिमंझे तु प्रष्टुरच जन्मनि ।। ६
सूर्यमनाविनि ग्याने चतुर्थे गंगडायन । आयुर्वलं मया प्रोक्तं ततः पंचाशदव्दफम् ॥ ७॥
पंचम तसित नाम्नि द्विपंचागसमान्तकम् । जीवनं पायित जन्तोः स्फुटमत्र पुरातनः ॥ ८॥
सपीमजे पुनः पष्टे घायुरव जन्मनि । फनपष्टिमितान्दान्तं फयितं तत्त्वदर्शिभिः ॥९॥
बांष्ट्र गमिने मन वर्षः पंचदशान्वितम् । मतमप्र स्फुट प्रोक्त प्राणिनां माणधारणम् ॥ १० ॥
मनोगस्पर मोक्तमायुः मर्यमुनेशडज । विपयागन्मितान्दान्तं भोगाय विनतात्मज ॥ ११॥
पादिगंतरे तर नवगंग्ये रागाधिप । नवोत्तग्मतान्दान्तं जीवनं त्वत्र जन्मनि ॥ १२॥
नवादाग्निं गमायुः मान. मनीषिभिः । मपंजे पशिशार्दूल पोटशाहवं नाताब्दफम् ॥ १५ ॥
गौग्नानि महतवादी कारामितपना । हापनानां गतं रोरं जीवनं कथितं मया ॥ १४ ॥

·कर्मविपाक। पौषे द्वादशसंख्ये तु स्थितिरत्रैव जन्मनि । जन्तोः पष्टिमिताब्दान्तं नियतं विनेतात्मज ॥ १५॥ अथार्किसंज्ञके सूत त्रयोदशमितेऽधुना । भोगः प्रोक्तस्तु संसारे वर्षाणां विंशति ध्रुवम् ॥ १६ ॥ चतुर्दशेकंजे नाम्नि जीवोऽयं कश्यपात्मज | त्रिंशन्मितानि वर्षाणि जन्मन्यत्र च तिष्ठति ॥ १७ ॥ ततः पञ्चदशे मोक्तमजपुत्रे खगाधिप । चत्वारिंशान्मताब्दान्तमायुस्त्रैव जन्मनि ॥ १८ ॥ पोडशेकसुते ह्यायुदयमुक्तं मनीपिभिः । चतुःसप्ततिवर्षान्तमखिलं वन संभवे ॥ १९ ॥ सावित्रसंज्ञके वत्स दशसप्तमिते स्फुटम् । षड्डुत्तरं शतं वायुः पञ्चपञ्चाशदन्दकम् ॥ २० ॥ ततोऽष्टादशसंख्य तु ब्यूनं शतमितं स्थितिः । वर्षाणां रविजे नाम्नि जनुष्यत्र स्फुटं स्मृतम् ॥ २१ ॥ अथार्कसूनौ सततमायुयं चिरंतनैः । कूने विशन्मिते प्रोक्तं कूनं शतमितं त्विह ॥ २२ ॥ ततोऽर्कसंभवे विशन्मितेऽत्रैव पतत्रिण । जीवनं कथितं स्पष्टं पञ्चोनं शरदां शतम् ॥ २३ ॥ रविपुत्रे महाभाग त्वेकविंशन्मिते ध्रुवम् । पञ्चसप्ततिवर्षान्तमायुस्त्र प्रकीर्तितम् ॥ २४ ॥ ततोऽजजे स्थितिर्जन्तोरत्रोक्ता शरदां शतम् । पडूनमखिलं सूत द्वाविंशन्मितके ध्रुवम् ॥ २५ ॥ त्रयोविंशन्मितेऽत्रैव कालजे गरुडाग्रज । घ्यूनं सप्ततिवर्षान्तमायुरुक्तं मनीषिभिः ॥ २६ ॥ अजात्मजे चतुर्विशन्मिते त्वत्र पतत्रिण । पडशीतिमितिः प्रोक्ता स्थितिर्जन्तोन संशयः ॥ २७ ॥ पञ्चविंशतिसंख्ये तु जन्तुरचैव तिष्ठति । कशीतिमितवान्तं भोगाय रविसम्भवे ॥ २८ ॥ ततोऽजसुतसंज्ञे तु पडिशे विनतात्मज । त्रिसप्ततिरिहायुः स्याच्छरदामग्रजन्मनि ॥ २९ ॥ सप्तविंशन्मितेऽत्रैव रविसूनी पतत्रिण । त्रिपष्टिवत्सरान्तं हि स्फुटमायुः प्रकीर्तितम् ॥ ३० ॥ अष्टाविंशन्मिते मोक्तं कालपुत्रे च पुत्रक । कुपञ्चाशन्मिताब्दान्तं जीवनं वत्र जन्मनि ॥ ३१ ॥ ततो रविसुते सूत कूने त्रिंशान्मते खिलम् । प्रोक्तमायुस्विवन्तिं त्रियुक्तं वासरं स्फुटम् ॥ ३२ ॥ त्रिंशत्संख्येऽजसूनौ तु प्राणिनां प्राणसंस्थितिः । चतुरशीतिरब्दान्त भोगायात्रैव संभवे ॥३३॥ काढये त्रिंशन्मिते वत्स मृत्युपुत्रेन पुत्रक । जीवनं त्वष्टवर्षान्तमथ विंशोत्तरं शतम् ॥ ३४ ॥ कालात्मजे महाभाग द्वात्रिंशन्मितके ध्रुवम् । हायनानां नवाशीतिः स्थितिः मोक्तान जन्मनि ॥ ३५ ॥ त्रित्रिंशत्संमिते प्रोक्तमायुयं पुरातनः । मृत्युसूनी शताब्दान्तं द्वचूनमत्रैव जन्मनि ॥ ३६ ॥ ततो मृत्युमुते नाम्नि चतुस्त्रिंशन्मितेऽण्डज । पट्पष्टिमितवर्षाणि फयितं प्राणधारणम् ॥ ३७ ॥ फालसूनी महाभाग पञ्चत्रिंशन्मितेऽधुना । द्वादशाब्दान्तमखिलमायुर्जन्तोः प्रतिष्ठितम् ॥ ३८ ॥ पत्रिंशन्मितके सूत नाम्नि मृत्युभवे विह । जीवनं कथितं सर्वे पडब्दान्तं मनीषिभिः ॥ ३९ ॥ अथो कालसुते ब्यूने चत्वारिंशन्मिते सुत । अष्टादशमितान्दान्तमायुरुक्तं मयाऽधुना ॥ ४० ॥ अष्टत्रिंशन्मिते धान्नो भवे तु प्राणसंस्थितिः । त्रयोदशमितान्दान्तं तैर्युतं वा शंतं विह ॥ ४१ ॥ चत्वारिंशन्मिते कूने मृत्युजेऽन्ददयान्तकम् । प्राणस्थितिरमितकैरव्दैज्त्रैिव जन्मनि ॥ ४२ ॥ धापुत्रे महाभाग चत्वारिंशन्मितेऽधुना । आयुः पञ्चमिताव्दान्तमय पश्चोत्तरं शतम् ॥ ४३ ॥ मभाफरसुते प्रोक्तं जीवनं त्वत्र संभवे । चत्वारिंशन्मिते काढये नववर्षाण्यसंशयम् ॥ १४ ॥ धातृसूनी वियुक्ते च चत्वारिंशे पतत्रिण । चतुर्दशमिताव्दान्तमथवा तैर्युतं शतम् ॥ ४५ ॥ दीप्तांशुजे त्रियुक्ते तु चत्वारिंशन्मितेऽण्डज । आयुर्वेदमितान्दान्तमयवाऽष्टोत्तरं शतम् ।। ४६ ॥ धातृजेश चतुर्युक्ते चत्वारिंशन्मिते सुत । पञ्चविंशतिवाणि मोक्तमायुर्वलं विद ॥ १७ ॥ शुचिपुत्रे दशान्दान्तं वा दशाढचं शतं स्थितिः । चत्वारिंशन्मिते युक्त पश्चभिः परमा मुत ॥ ४८ ॥ । १ संख्येये ! २ प्रोक्तो वर्षोऽत्र जन्मनि । ३ तयुतं वासनं विह ।

·[80- वृद्धसूर्यारुण- चत्वारिंशन्मिते शेपं पड्युक्ते धातृसंभवे । पञ्चत्रिंशन्मिताब्दान्तं प्रोक्तमायुः पुरातनः ॥ १९ ॥ प्राभाकरी तथा न्यूने पञ्चाशसंख्यके स्थितिः । सप्तवपमिताव्दान्तं शतं सप्तोत्तरं तया ॥ ५० ॥ ब्रह्मपुत्रे महाभाग जीवनं कथितं विह । पोडशान्दमितं ट्यूने पंचागत्संख्यके खिलम् ॥ ५१ ॥ शुचिजे कूनपंचाशत्संख्यके विनतात्मज । हायनस्यूनविंशाद्भिरायुरने प्रतिष्ठितम् ॥ ५२ ॥ विष्णुपुत्रे स्थितिजन्तोस्त्रोक्ता शतवत्सरम् । चतुर्वर्पयुतं सूत पञ्चागत्संमितेऽखिलम् ॥ ५३ ॥ शुचिसूनौ तथा प्रोक्तं जीवनं प्रथमाव्दकम् । ठ्यादयंशतमितं वापि कुपंचाशन्मितेऽखिलम् ॥ ५४ ॥ द्विपञ्चाशन्मिते ह्यायुर्वपरेकादशैस्त्विह । ब्रह्मजे तैर्युतं वापि शतमत्र प्रकीर्तितम् ॥ ५५ ॥ त्रिपञ्चाशन्मितेऽप्युक्ता स्थितिरत्रैव संभवे । कूनविंशत्ममान्तं हि मुनिभिः शुचिसंभवे ॥ ५६ ॥ दशपञ्चमितादान्तं जीवो देहेऽत्र तिष्ठति । चतुर्युक्ते हि पञ्चाशसमिते ब्रह्मसंभवे ॥ ५७ ॥ ब्रह्मसूनी मया प्रोक्तमायुर्बलमशीतिकम् । पञ्चवर्षयुतं पञ्चपञ्चाशत्संमितेऽधुना ॥ ५८ ॥ पदपञ्चाशन्मिते वत्स ब्रह्मसूनौ हि जीवनम् । जन्तोरेकयुतं विंशत्समान्तं चात्र जन्मनि ॥ ५९॥ ब्यूने पष्टिमिते त्वत्र रौद्राख्ये गरुडाग्रज । कूनविंशत्समान्तं हि निर्याणं प्राणिनामिह ॥ ६०॥ पञ्चाशदष्टयुक्ते तु मन्दगे विनतात्मज । त्रिचत्वारिंशदव्दान्तमायुरत्र प्रकीर्तितम् ॥ ६१ ॥ कुने पष्टिमिते रुद्रप्रभवे गरुडाग्रज । हियुक्तं विशदव्दान्तमिह लोके स्थितिमता ॥ १२ ॥ अयो पष्टिमिते सूत विष्णुजे जीवनं मतम् । यूनपष्टिमिताब्दान्तं ध्रुवमत्र परिस्फुटम् ॥ ६३ ।। रुद्रपुत्रे महाभाग फुपष्टिमितके तथा । त्रयोविशतिवर्षाणि ह्यायुर्वलमुदाहृतम् ॥ ६४ ॥ आयुयं दृढं प्रोक्तं कूनपञ्चाशदव्दकम् । मन्दाख्येऽत्र महाभाग द्विपष्टिप्रमितेऽखिलम् ॥ ६९ ॥ त्रिपष्टिसंख्यके सृत कथितं रुद्रधुना । अष्टाविंशतिवर्षान्ते मरणं प्राणिनामिह ॥ ६६ ॥ फोणसंज्ञे मया प्रोक्तं चतुःषष्टिमितेऽण्डज । निधनं सप्तपञ्चाशदन्दान्ते नात्र संशयः ॥ ६७ ॥ पञ्चपष्टिमिते सूत रुद्रस्नौ च जीवनम् । सप्तविंशतिवर्षाणि नात्र कार्या विचारणा ॥ ६८ ॥ रुद्रात्मजेध्य पदपष्टिमिते ह्यायुरुदीरितम् । इयूनपञ्चाशदव्दान्तं जन्मन्यत्र परिस्फुटम् ॥ ६९ ॥ सप्तपष्टिमिते त्वत्र यमजे कश्यपात्मज । आपड्विंशतिवर्षाणि ह्यायुर्दायमुदीरितम् ॥ ७० ॥ द्वने सप्ततिसंन्ये तु नाम्नि रुद्रसुतेऽण्डज। चत्वारिंशन्मिते काढये वर्षान्ते निधनं स्मृतम् ॥ ७१ ॥ यमात्मजे महाभाग कृने सप्ततिसंमिते । प्रोक्तमायुश्चतुर्विंशव्दातं प्राणिनामिह ।। ७२ ।। अश्वत्थने तथा चोक्ता स्थितिरत्रैव संभवे । प्राणिनां तु नवत्रिंशत्समान्तं पूर्वसरिभिः ॥ ७३ ॥ कृतात्मजे महाभाग कुसप्ततिमितेऽधुना । त्रिनिंशन्मितवर्षाणि जीवनं कथितं मया ।। ७४ ॥ हिमप्ततिमितेऽश्वत्यसनावनव संस्थितिः। पड्युस्विगत्समान्तं हि प्राणिनां बिनतात्मज ॥ ७ ॥ कृतसनी तथा प्रोक्तं जीवनं प्राणधारिणाम् । सप्तविंशन्मिताब्दान्तं त्रिसप्ततिमितेऽधुना ।। ७६ ॥ आयुर्वलं मया प्रोक्तं पहनेऽगीतिसंमिते । घ्यूनपञ्चाशदव्दान्तं कृतने वन संभवे ॥ ७७ ।। पञ्चसमतिसंग्येन यमसनी च पुत्रक । जीवनं प्राणिनां प्रोक्तं द्वात्रिंशदायनान्तकम् ॥ ७ ॥ पदचत्वारिंदगदग्दान्त कथितं प्राणधारणम् । पट्सप्ततिमिते त्वा कृतपुत्रे च पुत्रक ॥ ७९ ॥ यमपुरे महाभाग घ्यने नीतिमितेऽधुना। पिंगत्कुयुक्तवान्ते निर्याणं परिकीर्तितम् ॥ ८० ॥ पतनानिमितेऽवत्यपुषेध पयितं ध्वम् । द्विचत्वारिंगदम्दान्तमखिलं प्राणधारणम् ॥ ८१ ॥ पूनमीनिमिने प्रेतामुतेऽन जनुपि धृवम् । अष्टानिगरसमान्तं हि जीवनं कथितं स्फुटम् ॥ ८२ ॥ १ हायनः कुनर्विशदि । २त्र । - ·कविपाकः! "कृतवीर्ये महाभाग वायुयमुदीरितम् । चतुर्विशन्मितान्दान्तमशीतिमितके ध्रुवम् ॥ ८३ ॥ क्कशीतिमितके त्रेतासूनावत्र च पुत्रक । चत्वारिंशचतुर्युक्तमव्दान्तं माणधारणम् त्रेताजे तु मया ग्रोक्तमायुर्वलमिह स्फुटम् । एकोनविंशदव्दाढयं शतसंख्यं व्यशीतिके ।। ८५ ।। ज्यशीतिमितके सूत कालजे जीवनं स्मृतम् । पञ्चोनमत्र पञ्चाशदव्दान्तं त्वखिलं ध्रुवम् ॥ ८६ ॥ चतुर्युक्तेशीतिमिते त्रेतापुत्रे पतत्रिण । दशसप्तान्वितं चायुर्वलं हि शरदां शतम् ॥ ८ ॥ कलिसूनौ महाभाग पञ्चाशीतिमितेऽण्डज । विपष्टिमितवर्षाणि प्राणिनां देहधारणम ॥ ८ ॥ ततस्त्रेताभवे नाम्नि पडशीतिमिते खग । द्वादशान्दाधिकं प्रोक्तमायुयं शतं स्फुटम् ॥ ८९ ॥ सातान्वितेशीतिमिते द्वापरात्मजसंज्ञके । पट्पञ्चाशन्मिताब्दान्तं निर्याणं कीर्तितं त्विह ॥ ९० ॥ अथ त्रेतात्मजे सूत ह्यष्टाशीतिमितेऽधुना । हायनानां शतं युक्तं चतुर्भिजीवनं स्फुटम् ॥ ९१ ॥ कूने नवतिसंख्येत्र त्रेताजाते परिस्फुटे । व्यशीतिमितवीण देहिनां देहधारणम् ॥ ९२ ।। चतुःपष्टिमिताब्दान्तं जीवनं कथितं त्विह । तथा नवतिसंख्ये तु कलिपुत्रेध पुत्रक ॥९३ ॥ मित्रसूनौ कुयुक्ते नवतिसंख्येत्र काश्यप । अशीतिमितवाणि प्रोक्तमायुः पुरातनः ॥ ९४ ॥ ततो नवतिसंख्येऽत्र झ्याढये मित्रात्मजेण्डज । मोक्तं सप्ततिवन्तिं निधनं देहधारिणाम् ॥ ९५ ।। भूतादिसूनी कार्यतं ज्यादये नवतिसमिते । प्रोक्तमायुर्महाभाग सप्तोनं शरदां शतम् ॥ ९६ ॥ पडूने शतसंख्ये तु मित्रपुत्रेऽत्र पुत्रक । ब्यूनं नवतिवर्षान्तं कथितं देहधारणम् ॥ ९७ ।। भृतादिपुत्रे कयितं पञ्चोने शतसंख्यके । पञ्चपष्टिमितान्दान्तं स्फुटमायुर्मनीपिभिः ।। ९८ ।। पण्णवत्या मिते सूत नियतं मित्रसंभवे । कुसप्ततिमितान्दान्तं जीवनं कथितं त्विह ॥ ९९ ॥ यूने भूतात्मजे त्वत्र शतसंख्ये पुरातनैः । प्रोक्तमायुर्बलं सूत कूनाशीतिमिताब्दकम् ॥ १० ॥ द्वयूने शतमिते वत्स मित्रजे जीवनं स्मृतम् । अश्पष्टिमितान्यत्र वर्षाणि परमं स्फुटम् ॥ १०१॥ भूतादिजे महाबाहो कूने शतमितेऽधुना । मोक्तमायुर्वलं प्रष्टुरष्टोनं शरदः शतम् ॥ १०२ ।। त्रेताजसज्ञके प्रोक्तं शतसंख्ये खगेश्वर । अष्टाशीतिमितान्दान्तं प्राणिनां प्राणधारणम् ।। १०३ ॥ कुयुक्ते शतसंख्येन मैत्राख्ये शरदो शतम् । चतुभिरून कथितमायुीय परिस्फुटम् ॥ १०४ ॥ दीप्तांशुजेऽण्डजश्रेष्ठ द्वियुक्ते शतसंख्यके । सप्तसप्ततिवन्ति जीवनं चात्र जन्मनि ॥ १०५॥ मित्रजाते त्रियुक्त तु शतसंख्येच संभवे । कूनसप्ततिवन्तिमायुर्वलमुदाहृतम् ॥ १०६ ॥ चतुर्युक्त शामते नाम्नि धर्माशुजेऽण्डन । अशीतिमितवर्षाणि कथितं देहधारणम् ।। १०७ ।। दीप्तांशुसूनी सततं पञ्चाढचे शतसंख्यो । यूनाशीतिमिताब्दान्तमायुर्वलमुदाहृतम् ॥ १० ॥ ततो नवतिवन्तं देहिनां देहधारणम् । घौशुसूनी पइयुक्ते शतसंख्येऽत्र जन्मनि ॥ १०९ ॥ सप्तयुक्त शतमिते नानि तीक्ष्णांशुजेऽण्डन । पदसप्ततिमिताब्दान्तं कथित जीवनं विह ॥ ११० ॥ तीक्ष्णांशुमनावष्टाढ्ये शतसंख्ये खगाधिप । काढ्यं नवतिवर्षान्तमायुर्दमुदाहृतम् ॥ ११ ॥ एतदायुर्वलं प्रोक्तं मनुजानां परिस्फुटम् । बहल्पं पुण्यपापाभ्यां मृगः किं कामहमि ॥११r इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवाद कर्मविपाकै आयुनिर्णयाध्वी दानः॥ १० ॥ अरुणस्याचा तमसोद्भवपापानि कृतवान् पृच्छकस्त्वमी । नानिको नम्वन्वजन्मनि निर श्रीसूर्य उवाच स्वर्गादेः पतनं पापात्पापादायुमणागनम ईमपासापालाक ·[80- (३२) वृद्धसूर्यारुण- पापाद्रिष्टं भयं पापात्पापात्संततिनाशनम् । राज्यभङ्गस्तथा पापात्पापाद्रोगविवर्धनम् ॥ ३ ॥ धनत्यायशुभं पापात्पापाइन्धनसङ्कटे । पापादुःखं महाभाग तस्मात्पापं न वाचरेत् ॥ ४ ॥ अग्द्विादशवर्षेभ्यः पापान्यज्ञानतस्तथा । माक्पापौघान्यसौ जन्तुस्तान्यल्पान्यल्पशोधनः ॥५॥ तीर्थस्नानादिकैश्चात्र दग्धधान्यवदण्डन । नश्यन्त्येव प्ररोहन्ति न पुनर्जन्मनि ध्रुवम् ॥ ६ ॥ व्याध्यादिरूपं यत्पापं गणितेन दृढोदितम् । मत्कृतैः शोधनैरेव नाशमायाति नान्यथा ॥ ७ ॥ भोगाद्वापि महाभाग नात्र कार्या विचारणा । तान्यहं यत्नतो वक्ष्ये राहादिभ्यः पतत्रिण ॥ ८ ॥ राहाख्ये प्रथमे वत्स जीवोऽसौ कृतवान्पुरा । राजधातं छलेर्दष्टेरतिलोभसमन्वितः ॥ ९ ॥ गते तमसि संज्ञे प्राग्दितीये विनतात्मज । अभक्ष्यभक्षकश्वासी परदारविमर्दकः ॥१०॥ सूचकः पररन्ध्रस्य बभूव विनतात्मज । अगुसंज्ञे तृतीये तु मार्गलुण्ठनतत्परः॥११॥ पाद्रव्यापहारी च पूर्वजन्मनि चाभवत् । चतुर्थे ह्यसुराख्ये प्राग्देवद्रव्यापहारकः ॥ १२ ॥ परस्वहारको वत्स त्वासीत्स्वामिदुहान्वितः । पञ्चमे त्वाननाख्ये तु परऍसि रता ह्यसौ ॥ १३ ॥ पूर्वजन्मनि पक्षीन्द्र बभूव वनिताऽसती । तथा सिंहीसुते पठे महापातकसंयुतः॥ १४॥ स्वभावात्पूर्वजनुपि बिनतानन्दवर्धन । सप्तमे चन्द्रहाख्ये तु चक्रे पूर्वभवेऽण्डज ॥ १५ ॥ अदण्डयदण्डनं पापंगा पीडामदायकम् । वाख्ये त्वष्टमे वत्स जीवोऽसौ स्थापितं धनम् ॥ १६ ॥ परेण नाददात्पूर्व तथा घातितवानरम् । ततो नवमिते सूत नाम्नि सूर्यान्तके पुरा ।। १७ ॥ आततायी बभूवासी प्राणवान् कश्यपात्मज । अथो दशमिते राही मुखसंज्ञे खगाधिप ।। १८ ॥ त्यक्त्वा पूर्वभवे योनि मुख मैथुनवानसौ । सोमहाख्ये पुरा जीव एकादशमितेऽण्डज ॥ १९ ॥ चके ब्रह्मवधं घोरमपराधाविवर्जितम् । जीवोऽसौ प्राग्भवे दुष्टो गृहीत्वा लोभतो धनम् ॥ २० ॥ शास्त्रार्थमन्यया चक्रे द्वादशे रविमर्दने । चन्द्रान्तके तथा पूर्वभवे विश्वमितेऽण्डज |॥ २१ ॥ जीवोऽयं शुदमवधीच्छलेन गरुडाग्रज । संकल्पिताप्रदानं च बलादाकृष्य भक्षणम् ॥ २२ ॥ निक्षेपहरणं चापि पापं मिश्रसमुद्भवम् । कृतवान्पृच्छकश्वासौ सिंहीजे मनुसमिते ॥ २३ ॥ ब्राह्मणस्यादद दुःखं पूर्वजन्मनि निर्भयः । वत्सासौ प्राणवान् पश्चदशसंख्ये विधुतुदे ॥ २४ ॥ चफार स्त्रीवधं घोरं महापापं च पुत्रक । सीमान्तके प्राणधरः पोडशे पूर्वजन्मनि ॥ २५ ॥ ततः सप्तदो वत्स धूम्रलोचनसंज्ञके । महोग्रं कृतवान्पापं व्यभिचारसमुद्भवम् ॥ २६ ॥ मीर्पभारसमुत्पन्न पापमाचरितं पुरा । जीवेनानेन सततं शीख्येऽष्टादशेऽण्डज ॥ २७ ॥ श्वमागिदिसंपर्श कृतवान्मोजनं त्वसी । गुरोर्वाक्यविरोधं च पूर्वजन्मनि निश्चयात् ॥ २८ ॥ कृने विशन्मिते सिंहीसनुनाम्नि पतत्रिण। परान्नहारी जीवोऽसावभवत्पूर्वजन्मनि ॥ २९ ॥ सरिसंज्ञफे विशन्मिते तु गरुडाग्रज ! एकविंशन्मिते भानुरिपुसंज्ञे पुराभवे ॥ ३० ॥ दानविनफरश्वासो वभूव विनतात्मन । परी दृष्टवानना चोदयास्तगतं रविम् ॥ ३१ ॥ गंधफः माग्भवे वत्स द्वाविंशे पदनाभिधे । गर्भधातफरी चासावभवत्पूर्वजन्मनि ॥ ३२ ॥ अन्तिफे प्रपोर्विशन्मिवे प्राणी पतत्रिण । स्वामिद्रोई महापापं चकार मदसंयुतः ॥ ३३ ॥ भाग्मचे तु चतुर्विशन्मिते दैत्येन्द्रसंज्ञफे । पञ्चविंशन्मिते सूत सूर्यहाख्ये पुरा भवे ॥ ३४ ॥ निजानिवानसी वश्पमपराधविवर्जितम् । भान्चन्तके महाभाग पड्विंशन्मितके ह्यसो ॥ ३५ ॥ विषमदोऽभवत्पूर्वभवे पापविमोदितः । सप्तविंगन्मिते सूत मित्रगती पुराभवे ।। ३६ ॥ १प्रागवयः । ९पृष्टमः।

·कर्मविपाकः। जीवोसायुक्तवान् वाक्यं निष्ठुरं दुष्टममतम् । अष्टाविंशन्मिते ह्यासीत्तया वान्तमसके ॥ ७ ॥ स्वगोत्रविनकर्तासी पूर्वजन्मान मानवः । अजच्छादनसंनेऽमी कुनात्रिंशन्मिते पुग ॥ ३८ ॥ कृतवान् गेहदाहं प्रागाततायिकसंजकः । त्रिंगन्मितेज्य हंसारिसंज्ञके पूर्वजन्मनि ।। ३९ ।। वृक्षच्छेद्यभवच्चापि परवाप्सविनाशकः । अयोनिगामी जीवोऽसौ बभूव परसंभवे ॥ १० ॥ कुत्रिंशत्संमिते शुक्लाङ्गारिसंज्ञे पतत्रिण । अय च्छात्रवधं चक्रे पूर्वजन्मनि मानद ॥ ४१ ॥ यान्ये त्रिंगन्मिते चासावजशत्रौभयानकः । छायान्तके पुरा चक्रे त्रिधिगन्मितकेण्डज ॥ ४ ॥ बालविक्रयजं पापं ह्यपरं बालघातजन् । पिङ्गारिसंज्ञके चासीचतुतिगन्मितेऽण्डज ॥ ४३ ॥ परानहरणे दक्षोऽदक्षः पापविमोचने । पञ्चत्रिंशन्मिते वत्स मित्रच्छादकमनके ॥ ४४ ॥ स्त्रीत्यागं कृतवान् पापं जीवोऽसौ परसम्भवे । पत्रिशन्मितके मृत सिंहिकात्मजमंतकं ।। १५ ॥ गंखमुक्ताफलादीनां हारकश्वाभवत्पुरा । परद्रव्यापहरणं कृतवान् माणधारकः॥१६॥ सप्तत्रिंशन्मिते पूर्व गगाढारौ प्रयत्नतः । भगान्तके सवर्णास्त्रीगामी चाभृत्पुराभरे ॥ १७ ॥ अष्टात्रिंशन्मिते कामलोभादै गरुडाग्रज । चत्वारिंशन्मिते कूने चोत्तमाङ्गे पतत्रिण || ४८ ॥ हृतवान् प्राक् परस्वर्ण पुनर्जन्मनि चार्भकः । कृतवान् गोवधं घोरं पूर्वजन्मनि पृच्छकः ॥ १९ ॥ कालरूपे महाघोरे चत्वारिंशन्मितेऽण्डज । भगासिंजके काढये चत्वाग्गिन्मिते पुग ॥ ५० ॥ स्वात्मलोभादसौ चक्रे परपुष्पविनाशनम् । ऋणाप्रदायी ह्यभवत्पूर्वजन्माने निश्चयात् ।। ५१ ॥ सूर्यगत्री दियुक्ते तु चत्वारगन्मितेऽण्डज । चन्द्रघातकसते पार पशुवातनतत्परः ॥ ५२ ॥ जीवो रामान्विते चत्वारिंगत्संख्ये बभूव यः। सहस्रांशुरिपौ प्रादादीप, प्रास् परस्य च ॥ ५ ॥ निधनार्य चतुर्युक्ते चत्वारिंगन्मिते सुत । पञ्चहीनेऽथ पञ्चागन्मितेऽपग्रह्मज्ञके ।। ५४ ॥ कृतवान् मिश्रितं पापं बहुदुःखप्रदायकम् । स्वधर्मत्यागवांश्चामो जीवः पृर्वभवेऽहज ॥ ५० ॥ चतुर्भिसने पञ्चाशन्मितके छादके । पञ्चागन्मिनके ने प्रभाकररिपी पुरा ॥ ८६ ।। कृतवान् घोरपापानि दुष्टो दुष्टफलानि च । ट्यूनेजान्तकमने प्रास् मृगशावकभक्षणम् ॥ ७ ॥ निःशजीवयात चान्वाटिकाधाद्ववर्जनम । माणिवेषका चके पश्चागन्मितके घमी ॥८॥ पञ्चागत्संख्यके कूने सुपर्णार्यभिधेऽण्डज । ब्रह्मस्वहारकथासावभवत्पूर्वसभरं ।। ५९ ॥ क्षेत्रमारी वभृवासी पञ्चागन्मितके पुरा । पतगगत्री सततं जलोपाध्यादिनाउण्डज ॥ ६ ॥ कुपञ्चाशन्मिते सूत सोमच्छादकसंज्ञके । परमन्माने जीवोऽमावभवद्धालपिकयी ॥६॥ द्विपञ्चाशन्मिते चासी शिमसंज्ञे पुराभवे । योपापग्योपजीव्योऽमावभवलण्यपात्मज ॥ ६ ॥ त्रिपञ्चाशन्मिते नाम्नि गीतभान्वन्तफेण्डज । घोरं कन्यावधं चके प्राग्यमी पूर्वजन्मनि ॥ ६ ॥ अज्ञात्वा धर्मगावं तु प्रायश्चित्तप्रदायकः । माग्बभूव विलोमाग्ये पड़ने पष्टिमंमिते ॥ ६१ ॥ पंचयुक्तेऽय पंचाशन्मिते पूर्वभवे सग । सदा वके च गुग्वे दृष्टवान् वरभावतः ॥ ६ ॥ पदपंचागन्मिते वत्स सूर्पयातिनि चाभवत् । जीयोऽसी बहुसत्त्वानां घातरः परमंभो ॥ ६६ ॥ न्यूने पष्टिमिते जन्तुः शशिसर्यविमर्दने । कुरुक्षेत्राटितीर्थषु कालेषु ग्रहणादिपु ॥ ६ ॥ प्रतिग्राही अभ्यासौ प्राग्भवे गरुडाग्रज । न्यूने पष्टिमिते मबग्पिी पूर्वभो मुन ॥ ६ ॥ अभक्ष्यभक्षकश्वासीत्पृच्टरः कश्यपात्मज । गगांगटसंजे प्रागृनपष्टिमितेऽण्टज ॥ ६५ ।। मार्गदाह्मभवच्चासी लोकानां भयदायकः। अथ पष्टिमित वम गिग्राहकमनम् ॥ ७० ॥ १ स्वारे । २ परसारिनोचने । ३ रनवान् ।

·[0- वृद्धसूर्यारुण- अगम्यागमनं जन्तुः कृतवान् पूर्वजन्मनि । शुक्रान्तफे कुयुक्त प्राग् जीवोऽसी पष्टिसंजके ॥ ७१ ॥ बके ब्रह्मवधं घोरं ब्रह्मस्वहरणं तथा । शस्त्रघातेन हननं शास्त्रपाद्योपजीवनम् ॥ ७२ ॥ विपष्टिमितके चक्रे भास्करच्छादकेऽण्डज । प्राक् परेषां फलानां च हरणं लोभसंयुतः ।। ७३ ।। सुवर्णहरणं यूतं कृतवान् पृच्छफस्त्वसौ । विपष्टिमित्तके पूर्व प्रभाकरविमर्दने ।। ७४ ॥ चतुःषष्टिमिते सूत नद्यादी कृतवान् पुरा । ठीवनं च शकृन्मार्गे विघ्नं परकृती तथा ।। ७५ ॥ जीवोऽसौ पापवान्मोहादानुशत्री पतत्रिण । ततः शशिरिपौ वत्स पञ्चपष्टिमिते पुरा ।। ७६ ॥ मातृपितृगुरूणां च विप्राणां भक्तिवर्जितः । निन्दाथायी बभूवासी जीवो विमियकारकः ।। ७७ ॥ ततः सोमरिपो पूर्वभवे पदपष्टिसंमिते । नित्यानुष्ठानरहितश्वासीद्वस्त्रापहारकः ।। ७८ ॥ यूने सप्ततिसंख्ये तु माग्भवे शुचिधातिनि । पितृघाती महाभाग जीवोऽसौ चाभवत्सुधीः ॥ ७९ ॥ वालयाती तया वत्स जन्तुर्व मित्रघातिनि । द्यूने सप्ततिसंख्ये तु बभूव परसंभवे ।। ८० ॥ कृने सप्ततिमे यके शुचिमर्दनसंज्ञके । धातूनां हरणं मोहात्प्राण्यसौ प्राग्भवेण्डज ॥ ८१ ॥ अय सप्ततिमे वत्स मित्रद्विदसंज्ञके पुरा । चकार स्वेच्छया दुष्टो गुरोविप्रस्य घातनम् ॥ ८२ कुराप्ततितमे चक्रे शाकादिहरणं पुरा । नाम्नि स्कन्दरिपो मोहाद्विनतानन्दवर्धन ॥ ८३ ॥ पक्षपातं सभायां वै चकाराधर्मतः पुरा । द्विसप्ततितमे तत्र पाताख्ये च पतन्त्रिण ॥ ८॥ ततो यमरिपी सूत त्रिसप्ततिमिते पुरा । बहुविमविरोधं व कृतवान् पृच्छकस्त्वसौ ॥ ८५ ॥ जीवोऽसी रसहारी माग्बभूव विनतात्मज । चतुःसप्ततिसंख्ये तु धूमकेती प्रयत्नतः ।। ८६ ॥ पञ्चतप्ततिसंख्ये तु दानवाख्ये पुराभवे । चक्रे भ्रातृवधं गेहोत्पापं मोहाच्छलादसौ ॥ ८७ ॥ विपरलापहरणं कृतवान् पूर्वजन्मनि । सूर्यचन्द्ररिपौ सूत पदसप्ततिमिते छलात् ।। ८८॥ सप्तसप्ततिमस्य माग बहुपापसमुद्भवः । निशाचरो बभूवासी पूतनाग्रहविग्रहः ॥ ८९ ॥ हसान्तक तथा द्वयूनेऽशीतिसंख्ये पुराभवे । पक्षिघातनयुक्तोऽसौ बभूव विनतात्मज ॥ ९० ॥ खेचराख्ये तया कुनेऽशीतिसंख्ये चफार वै । दत्तापहरणं पूर्वे तथा वेदस्य विक्रयम् ॥ ९१ ॥ अदृऐऽशीतिसंन्ये माग्दृश्वान् कामतः स्त्रियम् । परदृष्टिविनाशं च कृतवान् पृच्छकस्त्वसौ ॥ १२ ॥ मदीमाग कुयुक्ते चाशीतिसंख्ये पतत्रिण । प्रारब्धस्य व्रतस्यापि त्यागी पूर्वभवेऽभवत् ॥ १३ ॥ पनवाभि वाढशीतिसंख्ये पुराभवे । दुष्टप्रतिग्रह जीवः कृतवान् कश्यपात्मज ॥ २४ ॥ परसन्तानहरणं चक्रे पूर्वभवेऽप्यसौ । अविभिध किल घ्याढयेशीतिसंख्ये च पुत्रक ॥ ९५ ॥ घनरूपे चतुर्युक्तेऽशीतिसंख्ये ततोऽण्डन । अविक्रयाणां सततं विक्रयी चाभवत्पुरा ।। ९६ ॥ पश्चागीतिमित वत्स तिलाहाख्ये पुराभवे । पापकर्मरतश्चासी बभूव प्राणधारकः ॥ ९७ अमेध्यदानं सततं सर्पवाती तथाऽभवत् । पडशीतितमे प्राणी सख्ये पूर्वजन्मनि ॥ ९८ ॥ प्रपने नवतिसंन्ये प्राधूिमाई प्राणधारकः । धूती बभूव सततं कन्यका विक्रयी तथा ॥ १९ ॥ चन्द्राग्गिंत चासीपिशुनः पूर्वजन्माने । अष्टागीतिमिते प्राणी विनतानन्दवर्धन ॥ १० ॥ हिमांशुनगंते पाद नवागीतिमित पुरा । परयध्वपहरणं कृतवान् पृच्छकस्त्वसौं ॥ १० ॥ तनी नातिमंन्येऽगी धनारत्ये परसंभवे । अनिवेद्य मुरादिभ्यो भोक्तासीञ्च पतत्रिण ।। १०२॥ भनिधिनिया पारपाटये नवतिरोमिते । निर्वाणं कृतवांश्वासावयं मृत्युक्शेन वै ॥ १०३ ।। पानानिये तु जठगनी पुराभवे । जीवोऽयं चाभवत्स्त देवव्यापहारकः ॥ १० ॥ १ मोहात् । ।

·१२.] कर्मविपाकः। धर्मध्वजारपौ पूर्वरिपो सप्तोनिते सति । पतियातकरश्चासौ वभूव प्राणधारकः ॥ १०५ ।। यज्ञविनकरः प्राणी पागासी दिवर्जितः । शुक्लागशत्रुसंज्ञे तु चतुर्नवतिसंमिते ॥ १०६ ॥ प्राग्दुःखदायी ह्यभवत्पूर्वजन्मनि चाण्डन । अजारिसंजके जन्तुः पञ्चोने शतसंख्यके ।। १०७ ।। कृष्णाङ्गे च चतुहीने शतसंख्ये पतत्रिण । नीचस्त्रीसंगमाजीवश्चके पापं पुगभवे ॥ १०८ ।। परदुःखप्रदानं च तयैवानृतभापणम् । छेदनं परनिहायाः कृतवान् पृच्छकस्त्वयम ॥ १०९ ।। न्यूने सप्तमिते सूत जिवाव्ये पूर्वजन्मनि । ह्यूने शतमिने पुत्र नीलवर्णे पुराभवे ॥ ११० ॥ मद्यपानरतश्चासी जीवोऽभृत्पापमोहितः । तया शुक्लाङ्गके कृने शतसंरयेऽभवत्कुधीः ॥ १११ ।। देवद्विजोपाधिकारी प्राण्यसी परसंभवे । ततः शतमिते सत महीरूपे विधानतः ॥ ११२ ।। मुगन्धिहरणं पापं कृतवान् पूर्वजन्मनि । महापातकसंयुक्तोऽसावभृत्पूर्वसंभवे ॥ ११३ ।। आकागसंजके वत्स त्वेकोत्तरशते तया । द्वियुक्ते शतसंख्ये प्राग्घूम्राक्षे कृतवानसौ ॥ ११४ ॥ कूटसाक्ष्यजपापं च परमर्मप्रकाशनम् । देवगायी महाभाग बभूव परसंभवे ॥ ११५ ।। नियुक्ते अतसंख्ये तु देवशत्रौ च पृच्छकः । मारहाऽसौ पुरा जीवो भगच्छादकरंज्ञके ।। ११६ ॥ शतसर ये चतुर्युक्ते महापातकसंयुतः । पञ्चाये शतसंख्ये तु ग्रहेन्द्रे पूर्वजन्मनि ।। ११७ ।। नानामिश्रितपापेभ्यो महाग्रहसमाकुलः । जात्युत्तमस्त्रीगमनं चक्रेऽमी माणधारफः ॥ ११८ ॥ प्राक्संभवे तथोत्पाते पड्युक्ते शतसंख्यके । सप्तोत्तरशते त्वासीबहुरूपे पतत्रिण ॥ ११९ ।। जीवघातकरश्वासावभवत्पूर्वजन्मनि । अष्टोत्तरशते पूर्वभवे तु भ्रमसंज्ञके ॥ १२० ॥ पशुचोगेऽभवनासौ जीवोऽयं गरुडामज । एतत्सर्वमुपास्यातं पापमाचरणं मुत ।। १२१ ।। यत्कृते परमं दुःखं जीवो यात्यकृते सुखम् ।। १२२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके पापनिर्णयाध्याय एकादश. ॥ ११ ॥ अरुणउवाच । केतो रिटं त्वया प्रोक्तं तद्वदस्य दिवस्पते । सत्यायुपि महाभाग कयं मृत्युः प्रजायने ॥ १॥ श्रीसूर्य उवाच । ज्ञानाज्ञानकृतं पापं दृढं प्रागदं तथा । रिष्ट तविविधं ज्ञेयं दृहमप्यदृढं पुनः ॥ २ ॥ उभयोः काश्यपेमात्र प्रायश्चित्तः क्षयो भवेत् । प्रायश्चित्तेकृते मृत रिटं नैव प्रगाम्याते ।। ३ ।। नश्येदायुर्वलं तनु दीपो वाग्वादिना यया । रिटयोगे समुत्पत्रे चतुर्धा मुनिभिः स्मृतम् ॥ ४ ॥ स्वनाशः पुत्रनाशो वा स्त्रीनाशवार्थनाशनम् । अष्टोत्तरशतानां तु फेतूनां गरुडाग्रज ॥ ५ ॥ नामतुल्यान्यरिष्ठानि खङ्गादिपु यथाक्रमम् । वक्ष्ये यया ययाकाले तानि त्वं श्रीतुमर्हसि ॥ ६ ॥ खगाभिधे महाकेती प्रयमे विनतात्मज । चत्वारिंगन्मिते वर्षे रिष्टमनातिदारुणम् ॥ ७ ॥ दुरसंने द्वितीये च फाश्यपेयान जन्मनि । रिटं पदाशिवदे तु पुरवन्नान संगयः ॥ ८ ॥ घनाभिधे तृतीये तु रिष्टमन परीतितम् । पञ्चविंशन्मिते वर्षे घनगर्नसमं मुत ॥ ९ ॥ ज्यामनाम्नि महाबाहो चतुर्येऽत्रैव जन्मनि । द्वाविंगन्मितके वर्षे रिष्टं प्रोक्तं पगाधिप ॥ १० ॥ पीताभिधे पञ्चमेन क्ती तु विनतात्मज । चतुम्शिन्मिते रिष्टं हायने चार जन्मनि ॥ ११ ॥ पग्मिते कृष्णवर्णाम्ये कालम्पेत्र संभवे । एकविंगन्मिते मृत हायने टिमद्धतम् ॥ १२॥ । शुमारक।

·{० वृद्धस्परुिण- यमाभिधं मदारिष्टं यमरूपं गडब्दके । सप्तसंख्येम कयितं विनतानन्दवर्धन ॥ १३ ॥ मुद्गग्ये महायोग्मष्टमेन्चैव जन्मनि । यमस्य मुद्रं घोरमष्टमे कश्यपात्मज ॥ १४ ॥ श्रीमनाचे महाकेनी नवमंग्व्ये पतत्रिण । पड़िशन्मितके वर्षे रिटमत्र प्रकीर्तितम् ॥ १५ ॥ उल्कास्य दशमे वापि वत्साष्टाविंशदड़के । रिष्टं तद्रीस्वाकारमत्र जन्मान मानद ॥ १६ ॥ सनो वन्त्राभिधेवि गढ़े भद्रमितेऽरज ! एकोनविशददे तु रिटमुक्तं मनीपिभिः ॥ १७ ॥ आयुधाम्य तथा जेयं द्वादशे गन्डाग्रज । न्यूने त्रिंशन्मिते रिष्टं हायनेऽत्रैव जन्मनि ॥ १८ ॥ त्वभिधे तथा चोक्तं योददामितेऽण्डज । अष्टादशामिते सूत हायने रिष्टमद्भुतम् ॥ १९ ॥ शार्पमते मनुमिते प्रोक्तमत्र खगाधिप । पोडशाब्दमिते रिष्टं शीर्षपातनवदृढम् ॥ २० ॥ पुच्छगने ततः केता तृतीगन्दे त्वरिष्टकम् । सर्पाग्व्ये पञ्चदिग्व धुत्पावोन महान भुत ॥ २१ ॥ गुदाभिधे तत्तो रिष्टं वर्षे द्वादशसंमिते । अष्टादशमिते सूत रिष्टं मनुमितेऽन्दके ।। २२ ॥ बापाय प्रथमे व रिष्टं प्रोक्तं मयाऽधुना । केतौ विशन्मिते सूत वाणसंक्षेत्र जन्मनि ॥ २३ ॥ द्विचत्वाग्गिन्दे तुरिष्टं देहान्तकृद्भवेत् । कुन्ताभिधे महाबाहो कालरूपं नवाब्दके ॥ २४ ॥ सम्बके रिटमत्रोक्तं द्वितीयेन्दे न मंगयः । वसंज्ञे त्रयोविंशे फेतावनैव जन्मान ।। २९॥ ववेदमित व रिटं दि गरुडाग्रज । ततो गुह्याभिधे सूत मृत्युपें चतुर्मिते ॥ २६ ॥ विगर्भ गट नष्ट पञ्चविंशन्मिते ध्रुवम् । चत्वारिंशन्मिते व व्यधिके मरणं स्मृतम् ।। २७ नमः शान्टाभिधे मृत रिटं प्रोक्तं मयाऽधुना । चत्वारिंशन्मिते व पश्चयुक्तच पुत्रक ॥ २८॥ ग्रहान्तक महाबाहो असमंख्ये त्वरिटकम । पञ्चागदेकहीनेऽब्दे जन्मन्यत्रोदित ध्रुवम् ॥ २९ ॥ बजमजेधुना प्रोक्तमष्टाविशन्मितेऽण्डज । रिटमष्टाधिके चत्वारिंशदव्दे भयानकम् ॥ ३० ॥ कृतविशन्मितं त्वत्र क्षबास्ये गरुडाग्रज । द्विपञ्चाशन्मिते वर्षे रिष्टं सर्वहरं स्मृतम् ॥ ३१ वृतमंने तथा कता किंगतांग्येऽvडजाधिप । पञ्चाधिके तु पञ्चाशदव्दे प्रोक्तमरिष्टकम् ॥ ३२ ॥ प्रहाधिपे तया त्वत्र नाशः प्रोक्तो मनीषिभिः । पञ्चाशदेकयुक्तेन्दे चतुर्धा तत्त्वदर्शिभिः ॥ ३३ ॥ वीणाग्येन महोत्पाते द्वात्रिंगन्मितसंख्यके । रिष्टं च दारुणं प्रोक्तं त्रिपश्चाशन्मितेऽन्दके ॥ ३४॥ ज्यादा विशन्मिने सेना नर्तनाम्येन पुरक । इयूने पष्टिमिते वर्षे स्यानर्तनोपमम् ॥ ३५॥ मृदहनका जन्मन्यवः ध्रुवमट्टतम् । चतुःपञ्चाशदव्दे तु पुत्रारिष्टं मयोदितम् ॥ ३६॥ पागनत्र जनुपि पचत्रियान्मतेडज । रिष्टं पाशसमं प्रोक्तं पञ्चाशत्सप्तवत्सरे ॥ ३७॥ पुष्पनाम्नि मदाबादी पना पनिटासंन्ये । पडन्विते तु, पञ्चासददे प्रोक्तमरिष्टकम् ॥ ३८॥ फलाभिषे महापुच्छे रिटमुक्तं मया चलम् । एकोनपष्टिवर्षे तु जन्मन्यव दारुणम् ॥ ३९ ॥ पष्टयाभिषेऽन ध्वतके त्वष्टात्रिंगन्मितेऽण्डन । एकाधिके तु पष्टयदे जन्मन्यत्र भपानफम् ॥ ४० ॥ होना या यात्र महाराष्ट्र मयोदितम् । द्विपरिमितके वर्षे बन्धनाद्यर्मयानकम् ॥ ४ ॥ मुगों न मटोलाने वतारमान्मिते ध्रुवम । चत्वारिंदन्मिते वर्षे सप्तयुक्ते त्वरिष्टकम् ॥ ४२ ॥ अन्नका नया रेती विटमिनबत्मरे । मदारिष्टं मया प्रोक्तं पतत्रिण यमोपमम् ।। ४३ ॥ पनी गंवाने न ष्टिं टाटिक । पयामानात्मपतने तया रिष्टमिदाण्डज ॥ ४४ ॥ सनाने माननाय कायन विह। चतुःपष्टिमिते वर्ग पुत्रानन्तभयमदम् ॥ ४५ ॥ अवभिमनः श्रीन. रिटम पगाधिप । चताग्दिशमिगते व काहये नाम संशयः ॥ १६ ॥ १ मामलायो । पास | ३ मध्ये विशे चतुर्पते । - ·. १२१] कर्मविपाकः। पञ्चवेदमिते सत्र पत्रसंजे वरिष्टकम । चतुर्विशन्मिते व जायते विनतात्मम ॥ ४७ ॥ केती भूचरसंज्ञे तु ह्येकहीने पतत्रिण । वर्षे त्रिशन्मिते रिष्टं दारुणं कथितं मया ॥ १८ ॥ अन्तरिक्षाभिधे तदर्प विशन्मिते ध्रुवम् । रिष्टं स्यादन जनुपि विनतानन्दवर्धन ।। ४९ ॥ केतौ रज्ज्वाभिधे सूत द्वात्रिंशन्मितवत्सरे । रज्जुबन्धादिकं रिष्टं जायतेऽत्रैव जन्मनि ।। ५० ॥ हरिताख्ये महाकेतौ गिष्टमत्र मयोदितम् । पञ्चाशन्मितके नूनं ह्यष्टात्रिंशन्मितेऽन्दके ॥ ५१ ॥ नीलसंज्ञे महोत्पाते रिष्टमुक्तं तु काश्यप । पञ्चत्रिंशन्मिते व चात्र जन्मनि निश्चयात् ।। ५२ ॥ नीलाङ्गाख्ये महाकेतौ सूत रिष्टं प्रकीर्तितम् । चत्वारिंशन्मिते वर्षे ह्येकहीनेऽत्र जन्मनि ॥ ५३॥ विपञ्चाशन्मिते वर्षे मुसलाख्ये पतत्रिण । रिष्टं मुसलबत्प्रोक्तं वर्षे पष्टिमितेऽण्डज ॥ ५४॥ त्रिपञ्चाशन्मिते केतौ वन्धनाख्ये त्वरिष्टकम् । विशन्मितेऽन्दे बन्धायैहिये पष्टिमिते मृतिः ॥ ५५ ॥ पीताङ्ग-संज्ञके सूत ततश्चोक्तमारिष्टकम् । चत्वारिंशन्मिते वर्षे षड्युक्तेऽत्रैव जन्मनि ।। ५६ ॥ कृष्णाङ्गसंज्ञके केतावत्रारिष्टं प्रकीर्तितम् । एकादशमिते वर्षे काश्यपेय महातम् ॥ ५७॥ श्यामागसंज्ञके मूत महाकेतो महाद्भुतम् । रिष्टं निगदितं वर्षे दशसप्तमितेऽण्डज ॥ ५८ ।। गौराभिधे ततस्त्रयूने पष्टिसंख्ये त्वरिष्टकम् । व्याढये त्रिंगन्मिते वर्षे जन्मन्यत्र खगाधिप ॥ ५९॥ गौराङ्गनाम्नि मुमहदरिष्टमुदितं मया । सप्तत्रिंशन्मिते वर्षे चात्र जन्मनि काश्यप ॥ ६० ॥ धूमवणे महाकेती पञ्चागन्मितवत्सरे । रिष्टमुक्तं मया चात्र विनतानन्दवर्धन ।। ६१ ॥ नीलवर्णाभिधे सूत प्रोक्तं पष्टिमिते ध्रुवम । पञ्चपष्टिमिते रिष्टं हायनेऽवैध जन्मनि ॥ १२ ॥ त्रिशूलसंज्ञके केती जन्मन्यत्र पतत्रिण । मप्तपष्टिमिते वर्षे त्रिधा रिष्टं त्रिशूलवत् ॥ ६३ ।। चतुःशूलाभिधे सूत व्याढये पष्टिमिते ध्रुवम् । पट्पाष्टमितकेन्दे तु रिष्टमत्र चतुर्विधम् ॥ ६४ ॥ पञ्चशूले तु पञ्चाब्दे रिटमुक्त मनीषिभिः । धूमध्वजे तु विश्वामिते मृत्युः खगाधिप ॥ ६५ ॥ चन्द्रारिसंज्ञके वर्षे त्रयोविंशे त्वरिष्टकम् । अर्कान्तके सप्तमेन्दे रिष्टं चार्वग्रहोपमम् ॥ ६६ ॥ धूम्राक्षेऽन्दे दशमिते काले रिष्टं प्रकीर्तितम् । सोमहाख्ये तथा केतावष्टपष्टिमिते ध्रुवम् ॥ ६७ ॥ रिष्टं तु त्रिंशदब्दे तु सामग्रहसमं सुत (शूलाङ्गनाम्नि केती तु वेददिमितवत्सरे ॥ ६८ ॥ महाशूलोद्भवं रिष्टमत्र जन्मनि कीर्तितम् । शूलाभिधे तया केती रिष्टमत्रैव जन्मनि ॥ ६९ ॥ वर्षे सप्ततिसंख्ये च एकसप्ततिसंख्यके । द्विसप्ततिमिते वर्षे रिष्टमुक्तं भयानकम् ।। ७० ॥ सोमपाख्ये ध्वजे सूत कुसप्ततिमितेऽधुना । सप्तायुधाख्ये सततं रिष्टं प्रोक्तं खगाधिप ॥ ७१ ॥ एकोनसप्ततिमिते वत्सरे चात्र जन्मनि । सप्तशूलाभिधे फेती रिष्टं शूलवदद्भुतम् ॥ ७२ ।। चतुःसप्ततिमे वर्षे त्रिसप्ततिमितेऽधुना । वज्रासने हि ध्वजके रिष्टं यत्रप्रपातवत् ।। ७३ ।। वर्ष सप्ततिमे सूत कुयुक्ते नात्र संशयः । मुद्राख्ये महाकेती रिष्टं मुद्रपातवत् ।। ७४ ॥ सप्तसप्ततिमेऽब्दे तु कालरूपे पतत्रिण । पटसप्तातमिते सूत मुद्गराने त्वरिष्टकम् ॥ ७ ॥ त्रिसप्ततिमिते चात्र हायने गरुडाग्रज । रक्ताङ्गसंज्ञके पुच्छे सप्तसप्तमितेऽधुना ॥ ७६ ।। पञ्चसप्तमिते व रिष्टं रक्तप्रवर्षणम् । भीमानसंज्ञके फेतावष्टसप्ततिसंमिते ॥ ७ ॥ तस्मिन्वर्षे तदामोति रिष्टमत्रैव दारुणम् । तमोरूपाभिधे सर्प वशीतिमिते सुत ।। ७८ ॥ जायतेऽत्र महारिष्टं पुर्व पापसमुद्भवम् । तमोव्यापकजे नाम्नि पुच्छे वेदाष्टकेऽन्दके ।। ७९ ।। दुष्टरिष्टं मया प्रोक्तमगीतिमितकेण्डज । नवसप्ततिवन्तेि रिएं परिमितेग्यवा || ८० ॥ १ दाने । २ ऽण्टन ।

·[Ho - (३८) वृद्धसूर्यारुण- एकाशीतिमिते केती चन्दनाङ्गाभिधे सुत । उपग्रहे महारिष्टं पदसप्ततिमितेऽन्दके ॥ ८१ ॥ वायुरूपे तया प्रोक्तं पंचाहयेशीतिवत्सरे । वेदाशीतिमिते केतावनिलाष्टकसंजके ॥ ८२॥ सप्ताशीतिमिते वर्षे रिष्टं प्रोक्तमिहाण्डज । नभोगसंज्ञके रिटमेकाशीतिमितेऽब्दके ॥ ८३ ॥ पञ्चाशन्मितके वापि पञ्चागीतिमितेऽधुना । ग्रहारिसंज्ञकेशीतिवर्षे नवमितेऽण्डज ॥ ८४ ॥ सप्तत्रिंगन्मिते वापि रिष्टमत्र खगाधिप । भ्रमाभिधाने चारिष्टं वर्षे नवतिसमिते ॥ ८५ ॥ देवारिसंज्ञकेशीतिटियुक्ते हायने भयम् । नवाशीतिमिते केतौ कालरूपाभिधानके ॥ ८६ ॥ वर्षे झंगीतिमितके कालरूपं न संशयः। संहारसंज्ञके पुच्छे महारिष्टं मयोदितम् ॥ ८७ ॥ वर्षे नवतिसप्ताइये संहारोऽत्र यया तथा । मृत्युनाम्नि महोत्पाते रिष्टं मृत्युसमं मुत ॥ ८८ ॥ पडशीतिमिते व पत्रिंशसमितेऽयवा । भ्रमसंज्ञे ततो रिष्टं प्रोक्तमत्रैव जन्मान ॥ ८९ ॥ दयोत्तरशते वर्षे चतुस्त्रिंशन्मितेऽयवा । अदृष्टसंज्ञके पुच्छे चतुर्नवतिसंमिते ॥ ९ ॥ व्यधिके शववर्षत्र स्वदृष्टादृष्टमद्भुतम् । ध्वजके घोररूपेन रिष्टं घोरं प्रकीर्तितम् ॥ ११ ॥ कुयुक्ते तु नवत्यदे त्रिपञ्चाशन्मितेऽथवा । अदृश्ये तु तथा सूत रिटमत्रच जन्मनि ॥ ९२ ॥ पञ्चपञ्चाशब्दे वा वर्षे नवतिपड्युते । मणिवर्ण शते घ्यूने केती सप्तौत्तरे शते ॥ १३ ॥ चतुःपञ्चागददे वा रिष्टमत्रैव जन्मनि । जलाभिधे ध्वजे सूत वर्षे नवतिसंमिते ॥ १४ ॥ हियुक्तेऽत्र तरो रिष्टं चतुर्विशत्समे तथा । भयानके कूनशते रिष्टमत्र भयानकम् ॥९५ ।। चतुर्नवतिसंख्येन्दे ह्यष्टाविंशतिमेऽपि वा । पातसंज्ञे शतमिते रिष्टं प्रोक्तं मयाऽधुना ॥ ९६ ॥ पडत्तरशते वर्षे त्रिचत्वारिंशयवा । काढये शते घोररूपे रिष्टं नवतिवत्सरे ॥ ९७ ॥ त्रिमंयुक्ते महाभाग यूने वा पष्टिसंमिते । वामनाख्ये शते यान्ये द्वाभ्यामूने शतेऽब्दके ॥ ९८ ॥ याव्ये पश्चागददे ना रिष्टमत्रातिदारुणम् । घोरकाले महाकेती वर्षे शतमिते ध्वम ॥ ९९ ॥ रिटं घोरं महाबाहो पड्विंशेऽन्दे तथाऽधुना । दाहसंज्ञे शते ट्याक्ष्ये रिष्टं दाहोपमं स्मृतम् ॥ १०० ॥ पंचाधिके नवत्पन्दे ह्याशिन्मितेऽयवा ! पंचोत्तरशते केती प्रलयाख्ये पतत्रिण ॥ १०१॥ इयूने गतमिते वर्षे रिष्टं त्रिंशन्मितेऽपि च । दिग्दाहः पइयुतशते वर्षे चैकोत्तरे शते ॥ १०२ ॥ टेयूने विगन्मिते वापि रिष्टमुक्तं खगाधिप । संहाराख्ये सप्तशते रिष्टं संहारवत्सुत ॥ १०३ ॥ पयोत्तराते वर्षे पश्चाशत्यधिकऽपि वा । अष्टोत्तरशते फेती महामलयसंज्ञके ॥ १०४ ॥ प्रल्यान्तोपमं रिष्ट त्वष्टोत्तरदातेऽन्दके । शिशूनां रिष्टनं ज्ञानं पित्रोः प्रश्नविलग्नतः ॥ १०५ ॥ नेयं द्वादशान्तिं स्वाधिकारस्ततः परम् । मारिष्टैर्मृताः केचित्पिरिटेस्तया परे ॥ १०६ ॥ गेचिनाधरिटस्तु नियन्ते नात्र संशयः ॥ १०७ ॥ इति श्रीसूर्यारगनवाद फर्मविपाके रिष्टनिर्णयाच्यायो द्वादशः ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य टवाच। शण मन प्रवक्ष्यामि देवरूपविनिर्णयम् । यत्राधाराश्रिता देवा दाने पूर्णफलप्रदाः ॥ १॥ विनगनः मफतन्यो गनवप्राश्चतुर्भुजः । शूलं तयाक्षमाला च तस्य दक्षिणहस्तयोः ॥ २॥ जयपूर्ण तया पाषं परशुश्रव वामतः । दन्तभास्य प्रकर्तव्यो गर्भाऽरिष्टनिपूदनः ॥३॥ अपूर्ण पुनः पाय पानं तस्प फारयेत् । लम्बोदास्तथा कार्यों मूषकोपरिसंस्थितः॥ {Alfan पारित्मिनेपदा । वने । ४ ममूलारिष्टन ज्ञानम् । ५ ( पुन: पार परापे नाप पारदैन् । न्त्राधारा । , ·कर्मविपाकः। व्याघ्रचर्माम्बरधरो व्यालयज्ञोपवीतवान् । उपविष्टोऽयवा कार्यः पद्मासनसमन्वितः ॥५॥ कृत्वैवं विधिवद्दद्याद्गणाधीशं प्रयत्नतः । नापमृत्युभयं चापि सर्वविघ्नविनाशनम् ॥ ६ ॥ वातगुल्मविनाशार्थ यो दद्याद्गणनायकम् । विमुच्यते महारोगादातरोगासतत्रिण ॥७॥ अयापस्मारयुक्तस्तु मदद्याच्छिवनन्दनम् । बहुरत्तैः समायुक्तं मन्त्रैरभ्यर्च्य यत्नतः ॥ ८ ॥ सोऽपस्मारान्महारोगान्मुच्यते नात्र संशयः। अथ भाद्रपदे शुक्ल चतुर्थी गणनायकम् ॥ ९ ॥ पूजयेन्मोदकाहरैः कृत्वा रूपं हिरण्मयम् ।। देयस्तत्र विधिज्ञाय भयेभ्यो मुच्यतेन्धुना ॥ १० ॥ नित्यं पूज्यो गणाध्यक्षः कामेष्वपि विशेषतः । अनचितो विनकरः सर्वकार्येषु यो नृणाम् ॥ ११ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंबाद कर्मविपाकै गणेशरूपनिर्णयाध्यायस्त्रयोदशः ॥ १३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । चतुर्भुजा तथा कार्या सर्वाभरणभूषिता । देवी सरस्वती सूत सुमुखी सा समुच्छिता ॥ १ ॥ पुस्तकं चाक्षमाला च तस्या दक्षिणहस्तयोः । वामयोश्च तया कार्या वैणवी च कमण्डलुः ।। २ ।। समपादप्रतिष्ठा च कार्या सर्वाङ्गशोभना । पूजयित्वा शुभैर्गन्धैर्ववर्मन्त्रविधानतः ॥ ३ ॥ (सा देया वेदविदुपे शुभवुद्धिविवृद्धये । अथवा शक्तितो दद्याद्वैमी वा राजतीं शुभाम् ॥१॥) प्रतिमां पक्षिशार्दूल सरस्वत्या विधानतः । जपेलशं च तन्मन्त्रमर्धं वाऽयुतसंख्यकम् ॥ ५ ॥ विधाहरणजात्पापान्मुच्यते पूर्वसम्भवात् । मूकत्वहरणं प्रोक्तं दानमेतत्पतत्रिण ॥ ६ ॥ नित्यं यः पूजयेद्वत्तया विधिना भारती नरः। धनविद्यान्वितश्चात्र ज्ञानवानपि जायते ॥७॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके सरस्वतीरूपनिर्णयाच्यायश्चतुर्दशः ॥ १४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । हरेः समीपे कर्तव्या लक्ष्मीस्तु द्विभुजा ततः । दिव्यरूपाम्बुजकरा सर्वाभरणभूषिता ।। १ ।। श्वेताम्बरधरा देवी रूपेणाप्रतिमा भुवि । पृथक् चतुर्भुजा कार्या देवी सिंहासने स्थिता ॥२॥ सिंहासनेस्याः कर्तव्यं कमलं चारुकर्णिकम् । अष्टपत्रं महाभाग कार्णकायां तु सा स्थिता ॥ ३ ॥ लिखित्वा शोभने पत्रे हिरण्याढये प्रयत्नतः । पूजयित्वा तु विविधैस्तन्मन्त्रैश्चोपचारकः॥ ४ ॥ जपित्वा विधिवत्तत्र लक्षाचं होमयेत्ततः । ब्राह्मणाय विधिज्ञाय सा देया शक्तितोण्डज ॥ ५ ॥ लक्ष्मीहरणजात्पापात्पूर्वजन्मसमर्जितात् । मुच्यतेऽत्र महाभाग दरिद्रत्वहरं परम् ॥ ६ ॥ नित्यं यः पूजयेल्लक्ष्मी दीपावल्यां तया निशि । लक्ष्मीवृद्धिर्भवेत्तस्य जन्मन्यत्रापरे तया ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके लक्ष्मीरूपनिर्णयाध्यायः पञ्चददाः ॥ १५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सूर्पः कार्यः शुभाकारः सर्वाभरणभूषितः । चतुर्बाहुमहातेजाः फवचेनापि संवृतः ॥ १ ॥ समयस्तस्य कर्तव्या वामदक्षिणहस्तयोः । एकचऽय सप्ताश्चे पडारे वा रयोचमे ॥२॥ उपविष्टस्तु कर्तव्यो देवोऽर्कोऽरुणसागथिः । ययोक्तेन विधानेन कृता धातुमयं रबिम् ॥ ३॥ संपूज्य रक्तपुष्पैस्तु सूर्यमन्त्रेण मन्त्रविद । ब्राह्मणाय प्रदद्याच भ्रमदोपोपमान्तये ॥ ४ ॥ १ समुद्रना। २() नास्तिपु० ! ३ पाने ।

·(३८) [ वृद्धसूरुण- एकाशीतिमिते केतौ चन्दनाङ्गाभिधे सुत । उपग्रहे महारिष्टं पदसप्ततिमितेऽब्दफे ॥ ८१॥ वायुरूपे तथा प्रोक्तं पंचाट्येशीतिवत्सरे । वेदाशीतिमिते फेतावनिलाष्टकसंज्ञके ॥ ८२॥ सप्ताशीतिमिते वर्षे रिष्टं मोक्तमिहाण्टज । नभोगसंज्ञके रिटमेकाशीतिमितेऽन्दफे ॥ ८३ ॥ पञ्चाशन्मितके वापि पञ्चाशीतिमितेऽधुना। ग्रहारिसंज्ञकेशीतिवर्षे नवमितेऽण्डज ॥ ८४ ॥ समत्रिशन्मिते वापि रिष्टमत्र खगाधिप । भ्रमाभिधाने चारिष्टं वर्षे नवतिसंमिते ।। ८५ ॥ देवारिसंज्ञकेशीतिद्रियुक्ते हायने भयम् । नवाशीतिमिते केती कालरूपाभिधानके ॥ ८६ ॥ वर्ष धेशीतिमितके कालरूप न संशयः । संहारसंज्ञके पुच्छे महारिष्टं मयोदितम् ॥ ८७ ॥ व नवतिसप्ताढचे संहारोऽत्र यथा तथा । मृत्युनाम्नि महोत्पाते रिष्टं मृत्युसमं सुत ।। ८८ ॥ पडशीतिमिते वर्षे पदत्रिंशत्संमितेऽथवा । भ्रमसंज्ञे ततो रिष्टं प्रोक्तमत्रैव जन्माने ॥ ८९ ॥ दयोत्तरशते वर्षे चतुर्विंशन्मितेऽथवा । अदृष्टसंज्ञके पुच्छे चतुर्नवतिसंमिते ॥ ९० ॥ यधिके शतवत्र स्वदृष्टादृष्टमद्भुतम् । ध्वजके घोररूपेञ्च रिष्टं घोरं प्रकीर्तितम् ॥ ९१ ॥ कुयुक्ते तु नवत्यब्दे त्रिपञ्चाशन्मितेऽयवा । अदृश्ये तु तथा सूत रिष्टमत्रैव जन्मनि ॥ १२ ॥ पञ्चपञ्चाशब्दे वा वर्षे नवतिषड्युते । मणिवणे शते न्यूने केती सप्तौचरे शते ॥ ९३ ॥ चतुःपञ्चाशदब्दे वा रिष्टमत्रैव जन्मनि । जलाभिधे ध्वजे सूत वर्षे नवतिसमिते ॥ ९४ ॥ द्वियुक्तेऽत्र तरो रिष्टं चतुर्विशत्समे तथा । भयानके कूनशते रिष्टमत्र भयानकम् ॥१५॥ चतुर्नवतिसंरत्येऽब्दे ह्यष्टाविंशतिमेऽपि वा । पातसंज्ञे शतमिते रिष्टं प्रोक्तं मयाऽधुना ॥ ९६ ॥ पडुत्तरशते वर्षे त्रिचत्वारिंशकेऽयवा । काढये शते घोररूपे रिष्टं नवतिवत्सरे ॥ ९७ ॥ त्रिसंयुक्त महाभाग ञ्यूने वा पष्टिसमिते । वामनाख्ये शते द्याव्ये दाभ्यामूने शतेऽन्दके ॥ ९८ ॥ हयाम्ये पञ्चाशब्दे ना रिटमत्रातिदारुणम् । घोरकाले महाकेतौ वर्षे शतमिते ध्रुवम् ॥ ९९ ॥ रिष्टं घोरं महाबाहो पदिशेऽन्दे तयाऽधुना । दाहसंज्ञे शते द्याव्ये रिष्टं दाहोपमं स्मृतम् ॥ १० ॥ पंचाधिके नवत्यन्दे ह्यष्टाविंशन्मितेऽयवा । पंचोत्तरशते केतौ प्रलयाख्ये पतत्रिण ॥ १०१॥ ट्यूने शतमिते वर्षे रिष्टं त्रिंशन्मितेऽपि च । दिग्दाहः पड्युतशते वर्षे चैकोत्तरे शते ॥ १०२ ॥ यूने विशन्मिते वापि रिष्टमुक्तं सगाधिप । संहाराख्ये सप्तशते रिष्टं संहावत्सुत ॥ १०३ ॥ पश्चोत्तरशते वर्षे पञ्चाशयाधिकेऽपि वा । अष्टोत्तरशते फेती महाप्रलयसंज्ञके ॥ १०४ ॥ प्रलयान्तोपमं रिष्टं त्वष्टोत्तरशतेऽन्दके । शिशूनां रिष्टनं ज्ञानं पित्रोः प्रश्नविलग्नतः ।। १०५॥ क्षेयं द्वादशवान्तं स्वाधिकारस्ततः परम् । मारिष्टैर्मृताः केचिपितृरिटैस्तथा परे ॥ १०६ ॥ फेचित्पुत्राधरिष्टेस्तु नियन्ते नात्र संशयः ॥ १०७ ॥ इति श्रीसूर्यास्गसंवादे फर्मविपाके रिष्टनिर्णयाध्यायो द्वादशः ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु मृत मवक्ष्यामि देवरूपविनिर्णयम् । यत्राधाराश्रिता देवा दाने पूर्णफलप्रदाः ॥ १॥ विनराजः प्रफर्तव्यो गजवक्राश्चतुर्भुजः । शूलं तयाऽक्षमाला च तस्य दक्षिणहस्तयोः ॥ २॥ जसपूर्ण तया पात्रं पाशुश्चैव वामतः । दन्तश्चास्य प्रफर्तव्यो गर्भाऽरिष्टनिपूदनः ॥३॥ जाने पूर्ण पुनः पाये फगग्रं सस्प फारयेत् । लम्बोदरस्तथा कार्यों मूषकोपरिसंस्थितः ॥ ४ ॥ १ यानिमिनके । २ चरवारिसन्मितया । ३ नं। ४ मभूतारिष्टन ज्ञानम् । ५ यन्त्राधारा । ६ पुनः पार पराप्रे तस्य कारपन् ।

·१३-१६.] कर्मविपाकः। व्याघ्रचर्माम्बरधरो व्यालयज्ञोपवीतवान् । उपविष्टोऽयवा कार्यः पद्मासनसमन्वितः ॥५॥ कृत्वैवं विधिवद्याद्गणाधीशं प्रयत्नतः । नापमृत्युभयं चापि सर्वविन्नविनाशनम् ॥ ६ ॥ वातगुल्मविनागार्य यो दद्याद्गणनायकम् । विमुच्यते महारोगाद्वातरोगात्पतत्रिण ॥ ७ ॥ अयापस्मारयुक्तस्तु प्रदद्याच्छिवनन्दनम् । बहुरत्तः समायुक्त मन्त्रैरभ्यर्च्य यत्नतः ॥ ८ ॥ सोऽपस्मारान्महारोगान्मुच्यते नात्र संशयः । अय भाद्रपदे शुक्ल चतुर्थ्यां गणनायकम् ॥९॥ पूजयेन्मोदकाहरैः कृता रूपं हिरण्मयम् ।। देयस्तत्र विधिज्ञाय भयेभ्यो मुच्यतेऽधुना ॥ १० ॥ नित्यं पूज्यो गणाध्यक्षः कामेष्वपि विशेषतः । अनचितो विनकरः सर्वकार्येषु यो नृणाम् ॥ ११ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके गणेशरूपनिर्णयाध्यायस्त्रयोदशः ॥ १३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । चतुर्भुजा तया कार्या सर्वाभरणभूषिता । देवी सरस्वती सूत सुमुखी सा समुच्द्रिता ॥ १॥ पुस्तकं चाक्षमाला च तस्या दक्षिणहस्तयोः । वामयोश्च तथा कार्या वणवी च कमण्डलुः ॥ २ ॥ समपादप्रतिष्टा च कार्या सर्वाङ्गशोभना । पूजयित्वा शुभैर्गन्धैर्ववर्मन्त्रैविधानतः ॥ ३ ॥ (सा देया वेदविदुपे शुभबुद्धिविवृद्धये । अथवा शक्तितो दद्याद्वैमी वा राजती शुभाम् ॥४॥ ) मतिमां पक्षिशार्दूल सरस्वत्या विधानतः । जपेल्लक्षं च तन्मन्त्रमधे वाऽयुतसंख्यकम् ॥५॥ विधाहरणजात्पापान्मुच्यते पूर्वसम्भवात् । मूकत्वहरणं प्रोक्तं दानमेतत्पतत्रिण ॥ ६ ॥ नित्यं यः पूजयेत्या विधिना भारती नरः । धनविद्यान्वितश्चात्र ज्ञानवानपि जायते ।। ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके सरस्वतीरूपनिर्णयाच्यायश्चतुर्दशः ॥ १४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । हरेः समीपे कर्तव्या लक्ष्मीस्तु द्विभुजा ततः । दिव्यरूपात्रुजकरा सर्वाभग्णभृपिता ॥ १ ॥ श्वेताम्बरधरा देवी रूपेणाप्रतिमा भुवि । पृथर चतुर्भुजा कार्या देवी सिंहासने स्थिता ॥ २ ॥ सिंहासनेऽस्याः कर्तव्यं कमलं चारुकर्णिकम् । अष्टपत्रं महाभाग कणिकायां तु सा स्थिता ॥ ३ ॥ लिखित्ता गोभने पत्रे हिरण्याचे प्रयत्नतः । पूजयित्वा तु विविधस्तन्मन्त्रैश्चोपचारयः॥ ४ ॥ जपिला विधिवत्चत्र लक्षाद्यं होमयेत्ततः । ब्राह्मणाय विधिनाय सा देया शक्तितोण्डज ॥ ५ ॥ लामीहरणजात्पापात्पूर्वजन्मसमर्जितात् । मुच्यतेत्र महाभाग दरिदत्वहरं परम् ॥ ६॥ नित्यं यः पूजयेल्लक्ष्मी दीपावल्यां तया निशि । लक्ष्मीवृद्धिर्भवेत्तस्य जन्मन्यत्रापरे तया ॥ ७ ॥ दनि श्रीवृद्धसूल्गिसवाद कर्मविपाके लक्ष्मीरूपनियाभ्यायः पञ्चदशः ॥ १५ ॥ .. श्रीसूर्य उवाच । सर्थः कार्यः शुभाकारः सर्वाभरणभूषितः । चतुर्बाहुमहातेजाः फवचेनापि संवृतः ॥ १ ॥ रस्मयस्तस्य कर्तव्या वामदक्षिणहस्तयोः। एकचक्रेय सप्ताचे पडारे वा रयोत्तमे ॥ २ ॥ उपविष्टस्तु कर्तव्यो देवोकोऽरुणसागथः । ययोक्तेन विधानेन कृत्वा धातुमयं रविम् ॥ ३ ॥ संपूज्य रक्तपुष्पैस्तु सूर्यमन्त्रेण मन्त्रावित् । ब्राह्मणाय प्रदद्याच भ्रमदोषोपमान्तये ॥ ४ ॥ १ समुद्रजा । २ ( ) नास्तिमपु.। ३ पाने ।

·(५०)
वृद्धसूर्यारुण-
{80-
सुर्यमन्त्रः।
"ॐ नमो भगवते भास्कराय सर्वलोकप्रकाशकाय मम हृदि प्रकाशं कुरुकुरु स्वाहा ॥"
यो जप्त्वा विधिना मन्त्र कोटचर्धार्धार्धसंमितम् । होमयेत्तिलमध्वाज्यैः शक्तपा संपूज्य भास्करम्॥५॥
स प्रामोति परां सिद्धि मन्त्रतन्त्रसमुद्भवाम् । सप्तम्यां माघशुक्लायां विशेषात्पूजपेद्रविम् ॥ ६ ॥
वाञ्छितार्यो भवेच्छीघ्रं मम मन्त्रप्रभावतः । अथार्चयेन्नरो नित्यं भक्तिमानमामिहाण्डज ॥७॥
रूपारोग्यसुखैश्वर्ययुतः स्यान्नात्र संशयः । अष्टपझदलाफार लिखित्ता च प्रपूजयेत् ॥ ८ ॥
ब्राह्मणाय प्रदद्याच सर्वरोगापनुत्तये । यस्य पञ्चमभावस्थो रविः पुत्रविनाशकृत् ॥ ९॥
खोभयं सप्तभावस्यः स्त्रीणां पतिभयंकरः । पित्रोश्चतुर्थदशमे महजे चाग्रजे भयम् ॥ १० ॥
तेनाराध्यो महाभत्त्या जपहोमार्चनादिभिः । हिरण्मयस्तथा देवो विधिज्ञाय विधानतः ॥ ११ ॥
तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादवश्यं विनतात्मज । नार्चयेद्यस्तु मां नित्यं द्विजो ज्ञानविवर्जितः ॥ १२ ॥
जन्मजन्मन्यसौ रोगी शोकमाग्जायते नरः ॥ १३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके सूर्यरूप निर्णयाध्यायः षोडशः ॥ १६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
चन्द्रः श्वेतवपुः कार्यस्तथा श्वेताम्बरो विभुः । चतुर्बाहुमहातेजाः सर्वाभरणवांस्तथा ॥१॥
फुमुदी हो तथा कार्यों तस्य देवस्य हस्तयोः । चिह्न तथाऽस्य सिंहावं वामपार्थेऽर्कवद्भवेत् ॥ २॥
फेयूरमुकुटाढ्यं च दिव्यरुक्मरथे स्थितम् । यः कृत्वा विधिवत्सोमं सौवणे राजतं तथा ॥ ३ ॥
पृजयित्वा शुभैर्गन्धे पर्दिव्य विशेषतः । विप्राय दयाद्विधिवत् पातकेभ्यः प्रमुच्यते ॥ ४ ॥
विप्रपीडादिनं पापं पूर्वजन्मसमुद्भवम् । तत्क्षणान्मुच्यते चापि दानस्यास्य प्रभावतः ॥५॥
नित्यं यथार्चयेच्चन्द्रं द्विजराजं महाबलम् । न तस्य ग्रहजा पीडा भविष्यति कदाचन ॥ ६ ॥
पौर्णमास्यां च यो दद्याद्विमांशुं प्रयतः शुचिः। सोपवासान्वितो भक्त्या सर्वारिष्टविनाशनम् ॥७॥
ग्युक्तस्तया चन्द्रो जन्मन्यत्र यदा भवेत् । मनोजातसमुद्भुतचिन्ताशङ्कातुरो भवेत् ॥ ८ ॥
तदोपशमनार्यव दद्यादमं निगाफरम् । संपूज्य मन्त्रविविधैर्जत्वा हुत्वाऽयुतादिकम् ॥ ९ ॥
इति श्रीसूर्यादगमवादे कर्मविपाके चन्द्ररूपनिर्णयाध्यायः सप्तदशः ॥ १७ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
भीमोऽनिरूपः फर्तव्यः संस्थितः काञ्चन रथे । किरीटी द्विभुजः कान्तस्त्रिकोणे वा रथे स्थितः॥ १ ॥
तन्मृति पूजयंवस्तु रक्तपुष्पविशेषतः । धूपनिवेदनदिव्यः कुंकुमाक्षतचन्दनः ॥ २॥
न जायत ऋणप्रस्तश्चात्र जन्मनि मुग्रतः । भीमवारे च यो दद्याद्ब्राह्मणाय विधानतः ॥ ३ ॥
न च भीमग्रहातीडापीडितवार जन्मनि । सोपवासी नरो यस्तु कृत्वा भीमं हिरण्मयम् ॥ ४ ॥
पृजपित्वा विधानेन ब्राह्मणाय निवेदयेत् । स रक्ताजान्महादोपान्मुच्यते नात्र संशयः ॥५॥
अय पधमभावस्यो भामः पुप्रविनामकः । आलोकयति तनावमपि दुष्टप्रदो भृशम् ॥ ६ ॥
गममस्या नियं हन्ति मीणां पतिविनागरः । समान्तिमात्यतुर्यस्यो द्वयोर्दूपणकारकः ॥ ७ ॥
तात्या भीम महाभाग पत्ता शुदं हिरण्मयम । पूक्तिविधिना रूपं तथा जत्त्वायुतादिकम् ॥८॥
ना मंग्य सन्मन्त्र रकगापाम्यगचितः । तं च दयाद्विधिताप सर्वारिष्टविनाशनम् ॥ ९ ॥
अनेन विधिना भीम पोऽचवे युटिमानाः । मई भीमफलं दुष्टं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ १० ॥

·१७-२२ । कर्मविपाका। (४१) अय भीममहादानं वक्ष्यामि त्वां खगेश्वर । तरुणं वृपभं रक्तं ससुवर्णमलंकृनम ॥ ११ ॥ प्रवालतानसदत्लेर्माणभिर्वहुभिर्युतम् । रक्तपुष्पैश्च तद्रोणी कृत्वा चोभयपार्वयोः ॥ १२ ॥ गोधूमानमसूराभ्यां पूरितां सगुडां सुत । तं दद्याद्वेदविदुपे भीमरूपसमन्वितम् ॥ १३ ॥ भौमारिष्टविनाशाय भवत्येव न संशयः ॥ १४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवाद कर्मविपाके मौमरूपनिर्णयाभ्यायोऽष्टादशः ॥ १८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । विष्णुतुल्यो वुधः कार्यः सौवर्णः स्यन्दने स्थितः । भौमवता प्रकर्तव्यो (5)चलः पीताम्बंगवृतः ।।१।। दद्याञ्च विप्रमुख्याय कृत्वा रूपं विधानतः । सर्वरोगहरः सौम्यः सर्वकार्यार्थसिद्धिदः ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके दुषरूपनिर्णयाच्याय एकोनविंशः ॥ १९ ।। श्रीसूर्य उवाच । तप्तजाम्बूनदाकारी द्विभुजश्च वृहस्पतिः । पुस्तकं चाक्षमालां च करयोस्तस्य कारयेत् ॥ १ ॥ सर्वाभरणयुक्तश्च तया पीताम्बरर्वृतः । अष्टावे कांचने दिव्ये रथे दृष्टिमनोहरे ॥२॥ महापर्वसु यो दद्याद गुरुं हेममयं शुभम् । विप्राय वेदविदुपे विधिज्ञाय प्रयत्नतः ॥ ३ ॥ गुरुवादादिजात्सापात् पूर्वजन्मसमर्जितात् । मुच्यते नात्र सन्देहो वाक्शुभत्वं च जायते ॥४॥ सर्वरोगहरं चैतदानमुक्तं गुरोः परम् । यः कृत्वा विधिना सूत पूजयेच बृहस्पतिम् ॥५॥ नित्यं शुभमना भूत्वा गुरुपीडां न पश्यति । चापमीनौ मुतस्थी च जीवो वा सुतगो वली ॥ ६ ॥ पुत्रविन्नमदः प्रोक्तो महद्भिस्तत्त्वदर्शिभिः । तद्दोपशमनायैव दद्यादेममयं गुरुम् ॥ ७ ॥ विधिज्ञाय सुसम्पूज्य जपहोमायुतादिभिः । प्रयोगोऽयं महाभाग पुत्रपौत्रमुखमदः ॥ ८॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके गुरुरूपनिर्णयाच्यायो विशः ॥ २० ॥ श्रीसूर्य उवाच । शुकः श्वेतवपुः कार्यः श्वेताम्बरधरस्तथा । ही कगै कथिती तत्य विधिपुस्तकसंयुती ॥ १ ॥ दशाश्वे च रथे कार्यों राजतो भृगुनन्दनः । सम्पूज्य विधिना मन्त्रदिकैचोपचारकैः ॥ २ ॥ देयो विमाय शक्त्याउन प्रमेहान्मुच्यते गदात् । संस्थाप्य कलशे शुक्र राजतं च स्वशक्तितः ॥ ३ ॥ सम्पूज्य गन्धपुष्पाद्यपहोमैविशेपतः । क्षीराज्यवस्वानयुतं ब्राह्मणाय प्रदापयेत ॥४॥ न चाशुभफलं पश्पेन्नारीसंमुखशुक्रजम् । दक्षिणस्यात्तया चास्तगताहोपाञ्च यत् फलम् ॥५॥ अथवा पूजयेद्भक्त्या राजतं भृगुनन्दनम् । नित्यं नाशुभमामोति शुक्रदोपसमुद्भवम ॥ ६ ॥ तावत्मपूजयेद्देवं यावन्नोदयते पुनः ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणमंबादे कर्मविपाके शुक्ररूपनिर्णयाम्याय एकविंशः ॥२१ ।। श्रीसूर्य उवाच। पादहीनस्तया कृष्णः शनिः कार्यः शिराततः । दण्डाक्षमालासंयुक्तः करद्वितयभूपितः ॥१॥ काणीपस्थे रथे लोहमपे चाटतुरङ्गमे । पूजयित्वा शनि देवं नित्यं गन्धादिभिः मुत ॥ २ ॥ पदद्यादेदविदुपे सर्वदोपापनुत्तये । अधोमुखं गने रूपं कृत्वा स्वर्णमितं शुभम ॥ ३ ॥ परयेट् ब्राह्मणान्विज्ञान्वस्त्राभरणकांचनैः । सम्पूज्य गन्धपुप्रायः पोडीमपचायः ॥ ४ ॥ १ पीताम्बरततः।

·(१२) वृद्धसूर्यारुण- [.. संस्थाप्य कलशे पूर्ण नीलचैलसमावृते । कोटिलक्षायुतं जप्त्वा शनिमन्त्रं प्रयत्नतः ॥५॥ तदने होमयेद्यत्नात्स्वगृह्योक्तविधानतः । मापैस्तिलैः सर्षपैश्च वृतेनापि शमीदेलैः ॥ ६॥ जपोपकल्पितां दद्यादक्षिणां च हिरण्मयीम् । पूर्णाहुतिं ततः कुर्यात्कर्ता शुचिरलंकृतः ॥ ७ ॥ बलालोधतिलः कृष्णः शतपुष्पधनाननैः । सलाजैः प्लवनं कुर्याल्लोहपात्रसुसंस्थितैः ॥ ८॥ शनिदोपोपशान्त्यर्य यजमानः प्रयत्नतः । कृष्णां गां विधिवढ्यात्कापिलां च पयस्विनीम् ॥ ९॥ सालंकारां मुवर्णाढयां शनेःप्रीतिकरां पराम् । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्भक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम्॥१०॥ ना य एवं प्रकुरुते शनिशान्ति विधानतः । न तस्य दुरितं किंचिन्न शनैश्वरजं भयम् ॥ ११ ॥ जन्माष्टद्वादशे तुर्ये द्वितीये गोचराश्रितः । महाविनकरः सौरो दुष्टाङ्गस्योऽपि भापितः ॥ १२ ॥ क्षेत्रे सिंहासने दुर्गे देशे कर्माश्रितेऽपि च । राज्यभङ्गप्रदो लग्नात्पश्चमे पुत्रविनकृत् ॥ १३ ॥ सर्वमेतत्फलाइ दुष्टादृष्टाचापि चतुर्विधात् । न किंचिद्यमानोति शनियागप्रभावतः ॥ १४ ॥ गज्यभ्रष्टो लभेद्राज्यं मुखी स्यात्सर्वतो भृशम् । अथ लोहमयं सर्वमष्टान्लमित सुत ॥ १५ ॥ लिखित्वा तु नराकारं पादहीनमधोमुखम् । नापयित्वा तु तैलेन नीलचलसमावृतम् ॥ १६ ॥ श्यामपुपस्तिलाद्यन्नैर्गन्वेनवेदनः शुभैः । संस्थाप्य सैलपात्रे तु शनिमन्त्रेण धीमता ॥ १७ ॥ एवं प्रपूजयेनित्यं शनिवारे विगेपतः । जप्ता दुला प्रयोगान्ते ब्राह्मणाय समर्पयेत् ।। १८ ॥ अनेन विधिना यस्तु सूर्यपुत्रं प्रपूजयेत् । तुष्टिं याति न संदेहः पीडां मुक्त्वा शनैश्चरः ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्याएगलवादे कर्मविपाके शनिरूपनिर्णयाच्यायो द्वाविंशः ॥ २२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । गर्बुम्रवपुः कार्यो रयेऽष्टाचे तु राजते । संस्थितो द्विभुजः क्रूरश्चोर्ध्वकेशो भयानकः ॥ १॥ दक्षिणं तु फर शून्यं वार्म पुस्तकमंयुतम् । संपूज्य राहुमंत्रेण ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ २ ॥ अष्टांगुलाधिकं कांस्यपात्रं गरया युतम् । पञ्चरत्नान्वितं दद्याद्राहोः प्रीतिकरं परम् ।। नृपजन्मसंगो राहुः फेर्वा यदि चाण्डज । दुर्गनामसंगो वापि जन्माष्टद्वादशेऽपि वा ॥ ४ ॥ गन्यभद्गप्रदो नेयो देशवेधारस्तथा । ज्वरख्याध्यादिरोगांश्च दुष्टारिष्टं करोत्यसौ ॥ ५॥ तारामनायव दद्याद्वेममयं तगुम् । पूजयित्वा तु गन्धाधैमन्त्रैश्चापि विशेषतः ॥ ६ ॥ पाटिलक्षायुनं जत्या दुत्वा च तिलसर्पः । जापफेभ्यः प्रदद्याच्च दक्षिणां वे हिरण्मयीम ॥ ७ ॥ पथा ग्रहस्तयाऽऽचार्यः पूजनीयः प्रयत्नतः । पट्टवस्वाश्वरलान पणेवहुभिर्युतः ॥८॥ य एवं तुरुन अत्या राष्ट्रपूमा नृपोत्तमः । राहुरिष्टभयं घोरं न पश्पति ममाजया ॥९॥ न नस्य देशभगः स्यान चतुःसमवाभ्यात् ॥ १० ॥ इति श्रीसूर्यारणमवाटे धर्मविपारे रामा निर्णयाच्यायत्रयोविंशः ॥ २३ ॥ श्रीसूर्य उपाच । गरगस्य एनव्यः पेतुर्मा विवर्जितः । द्विभुजो दक्षिणः शून्यः फरो वामः गपुस्तकः ॥ १॥ अशाभ वा ग्यं दिय्य मस्थितो भीमवचथा । वातव्याधिविनाशाय यो दयारकाधनं धनम् ॥ २॥ बायाधिभपान्मुत्तरतत्क्षणासापते नरः । तथा फेतुकृते रिष्टे दयादमं तया कृतम् ॥ ३॥ गजनं या पयागनया नावा इत्ता विधानतः। भोजपट्टाधणांस्तय गत्या दद्याय दक्षिणाम् ॥ ४॥ १६. मायागया।

·२३-२७.]
कर्मविपाका।
(४३)
दृष्ट्वाऽद्धतं नृपो मोहान्न कुर्याकेतुपूजनम् । नृपविघ्नकर नेयं पण्मासान्तं न संशयः ॥ ५॥
राज्ञां रिष्टकर ज्ञेयं प्रयोगेष्विदमद्भुतम् । यस्मिन् कृते महाभाग गमयकेनुजाद्भुतम् ॥ ६ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणलवादे कर्मविपाके केतुस्वरूपनिर्णयाच्यायश्चतुर्विश. ॥ २४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सुरेश्वरस्तु फर्तव्यो गजराजोपरि स्थितः। सर्वाभरणसंयुक्तः सुवर्णाभश्चतुर्भुजः ॥ १ ॥
नीलपट्टाम्बरधरस्तया तिर्यग्दृशः प्रभुः । किरीटी दक्षहस्तौ तु पद्मावविभृपिती ॥ २ ॥
शचीपृष्ठगतं वाममपरं वनभूपितम् । वामभागे शची दिव्या सर्वाभरणभूपिता ॥ ३ ॥
पार्श्वयोरुभयो? तु दिव्यव्यजनसंयुते । यो दद्यात्स्वर्गकामस्तु महेन्द्रं विनतात्मज ॥ ४ ॥
हैमं कृत्वा पलमयं स नरः स्वर्गभार भवेत् । पुत्रकामस्तु यो दद्यादेवेशं पलसंमितम् ॥५॥
संपूज्य विधिना सूत जप्ता हुत्वा विशेषतः । सप्तम्यामुपवासी तु लभेत्पुत्रं न संगयः ॥ ६ ॥
इन्द्रमन्त्रः।
"ॐ नमो विश्वरूपाय शचीपतये स्वर्गकामफलप्रदाय मम कामफलं कुरुकुरु स्वाहा ॥
इन्द्रः रोगमापन्ने कृतेन्द्रं हेमजं मुत । संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैरिन्द्रमन्त्रेण मन्त्रवित् ॥ ७ ॥
दद्यादिविधिज्ञाय सर्वरोगापनुत्तये । जनितश्चन्द्रभे वालः स दुःखाय न' संशयः ॥ ८॥
तद्दोपशमनायैव हेमं कुर्यात् सुरेश्वरम् । जपिता शक्रमन्त्रेण शक्त्या हुत्वा विधानतः ॥ ९ ॥
तदने पूजयित्वा तु गन्धपुष्पाक्षतैरलम् । स्नात्वा च देवतर्मन्त्रैः सपिधिसमन्वितः ॥ १० ॥
दद्याद्वेदविधिज्ञाय तस्माद्दोपात् प्रमुच्यते । इन्द्रशान्ति मनुजो यो न कुर्याद्विधानतः ॥ ११ ॥
चतुर्थपादजातस्य पितृरिष्टकरं भवेत् । कुले ज्येष्ठस्य रिष्टं वा सहजानामयापि वा ॥ १२ ॥
तृतीये मातृपक्षस्य द्वितीये धननाशनम् । प्रयमे शुभदं प्रोक्तं शान्त्या च गरुडाग्रज ॥ १३ ॥
ज्येष्टान्त्ये पट् कला निन्द्या नान्या रिष्टकराः स्मृताः ॥ १४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके इन्द्ररूपनिर्णयाच्यायः पञ्चविंशः ॥ २५ ॥
श्रीस्य उवाच ।
कुर्याजटाधरं वह्नि रक्ताङ्गं धूम्रवाससम् । ज्वालाकुलं महासौम्यं नेत्रत्रयविभूषितम् ॥ १ ॥
चतुर्भुज श्मश्वयुक्तं चतुर्देष्ट्रं महाबलम् । चतुर्भिश्च शुकैर्युक्ते रये धूमाहिते शुभे ॥२॥
वायुसारयिसंयुक्त संस्थितं विनतात्मज । अग्नेमिगता स्वाहा रलपात्रफरान्विता ।। ३ ।।
नित्यं यः पूजयेदग्निं कृत्वा हेमस्वरूपकम् । गन्याद्यैरग्निमन्त्रेण दत्त्वा विप्राय धीमते ॥ ४ ॥
निर्धनो घनमामोति प्रयोगस्य प्रभावतः । अयवाज्नेर्महामूर्ति सौवर्णी यः प्रयच्छति ॥ ५॥
स चाग्निदाहजासापान्मुच्यते नात्र संशयः ।। ६ ।।
इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अग्निरूपनिर्गयाध्यायः घड़िशः ।। २६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
नीलाम्बुदाभः कीनागस्तप्तचामकिराम्बरः । महिपस्यस्तु कर्तव्यः सर्वाभरणभूषितः ॥ १॥
दण्डसबावुभौ हस्ती ज्वालामालाविभूपिती । वामोत्सद्गगता कार्या घूम्रो दिव्य-पिणी ॥२॥
तस्प दक्षिणभागे तु चित्रगुप्तं निधापयेत् । द्विभुजं सौम्यवदनं लेखनीपनमंयुतम् ॥ ३ ॥
वामे पागभरः कार्यः फालो विफटदर्शनः । सौवर्णी प्रतिमा यस्तु धर्मराजस्य चाण्डज ॥ ४ ॥

·वृद्धसूर्यारुण- [.- दशम्यां च चतुर्यो या पूजयित्वा विधानतः । दद्यातां वेदविद्रुपे यथा रिष्टोपशान्तये ॥५॥ महापर्वसु यो दद्याद्यमरूपं हिरण्मयम् । संपूज्य गन्धपुष्पायेस्तन्मन्त्रैरचनः शुभम् ॥ ६ ॥ न पश्यति महायशेरां विविधां यमशासनाम् । भुक्त्वा भोगान्महाभागस्वर्गस्थो नात्र संशयः ॥ ७॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणमवादे कर्मविपाके यमरूपनिर्णयाध्यायः सप्तविंशः ॥ २७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । ऊर्ध्वकेशः मश्रुयुक्तो विवाहुर्भापणाननः । विवृतास्यो विरूपाक्षः प्रांशुर्दोग्बलाननः ॥ १॥ कृष्णरक्ताङ्गवर्णश्च कृष्णाम्बरधरस्तया । मर्वाभरणभूपाढयो दण्डपाशधरस्तया ॥२॥ भार्या च तस्य कर्तव्या देवी नितिवामगा । अपमृत्युभयं घोरं नैव पश्यति मानवः ॥ ३ ॥ रोगातों मुच्यते रोगादानाडा पूजनाच्छुभम् । मूलजातस्य बालस्य सर्वदोपोपशान्तये ॥ ४ ॥ जपित्वा नितेर्मन्त्रमयुताय विधानतः । दुता नितिमन्त्रेण स्नात्वा मन्त्रैस्तु वारुणः ॥ ५ ॥ प्रतिमा या प्रयत्नेन नितेर्गरुडायज । ब्राह्मणाय च तां दद्यान्मूलदोपाऽपनुत्तये ॥ ६ ॥ मूलारिष्टहरं सूत परं दानं मयोदितम् ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके निर्मतिरूपनिर्णयाच्यायोऽष्टाविंशः ॥ २८ ॥ श्रीर्य उवाच । ईपत्रलंबजटरो मुक्ताहागवमूपितः । सर्वाभरणवान् राजा महाकायश्चतुर्भुजः ॥ १॥ मतमा रथे कायर्या वरुणो यादसापतिः । वैडूर्यमणिसंकाशः श्वेताम्बरधरः प्रभुः ॥२॥ पद्मपागी तया कार्यों देवदक्षिणहस्तयोः । शद्धं च रत्नपात्रं च वामयोस्तस्य कारयेत् ॥ ३ ॥ याममागे तया कार्या तद्भार्या वारुणी शुभा 1 वामदक्षिणयोर्भागे यमुना जाह्नवी तथा ॥४॥ जलगजं महाभाग यो दद्यादेमजं शुभम् । राजतं वा शुभं रूपं ब्राह्मणाय कटुम्बिने ॥५॥ जलनातकृतात्तापात्पूर्वजान्मुच्यतेऽधुना । यो नित्यं पूजयेद्देवं वरुणं श्रद्धयान्वितः ॥ ६ ॥ पूर्वपापविशुद्धात्मा स गच्छेदारुणं पदम् ।। ७॥ इति श्रीसूर्यारुणमंबादे कर्मविपाके वरणरूपनिर्णयान्याय एकोनशिः ।। २९॥ श्रीसूर्य उवाच । चौयुर्महाबलः कार्यों द्विभुजो मृगवाहनः । नीलाम्बरधरो देवस्तयाकारस्तु शीघ्रगः ॥ १ ॥ चतुश्चने ग्ये सत सप्ताश्चे या स्थितः प्रभुः । मुद्रं चादि हस्ते द्वितीये चापसंयुतः ॥२॥ वायुपीटान्वित्तो यस्तु ददाति पवनं मुत । हेमें शक्तपा यथाकार ब्राह्मणाय विधानतः ॥ ३ ॥ म वायुजान्महागेगान्मुच्यते नात्र संशयः । अयवा कारयेदेमं हरिणं वायुवाहनम् ॥ ४ ॥ यो च गनते कार्य पर्वत्रयसमन्विते । पत्रै लेख्यं प्रयलेन सर्वरत्तविभूषितम् ॥ ५ ॥ पांस्यपाने स्थिन चा ताटुलोपरि संस्थित्तम । भूपितं पट्टवस्त्रेण पला(र्धेन संमितम् ॥ ६ ॥ पृश्य गन्धपुष्पाघेर्वायुमन्त्रेण धीमता । दुत्वा तेनैव मंत्रेण जत्वा पूर्वविधानतः ।। ७ ।। दघाद्विमवगर महापानापमान्तये ॥ ८ ॥ निधीहलाएगणवादे फर्मरिया वायुम्पनिर्णपाध्यापत्रिशः ॥ ३०॥ १ अनयोः (३० । ११) अध्याययोविपर्ययः । २ संयुगे।

·२८-३२.]
कर्मविपाका।
श्रीसूर्य उवाच ।
चामीकरामो वरदः
कर्तव्यो नरवाहनः । लम्बोदरश्चतुर्बाहु मपिङ्गललोचनः ॥ १ ॥
गदाशक्ती च कर्तव्ये वामदक्षिणहस्तयोः । शङ्खपद्मनिधी कार्यों वामे च धनदस्य च ॥ २ ॥
उदीच्यवेपः कवची हारी च विनतात्मज । दे च दंष्ट्रे मुखे तस्य कर्तव्ये श्मनुसंयुतः ॥ ३ ॥
योर्चयेत्मत्यहं सूत निधिनायं प्रयत्नतः । गन्धपुष्पोपचारैश्च स दारिद्रयं न पश्यति ॥
स्वरूपवांश्च धनवाजायते बहुजन्मनि । दरिद्रो लभते लक्ष्मी धनदस्य च पूजनात् ॥५॥
धनापदा ग्रस्ततनुयों दद्यानरवाहनम् । सौवणे सर्वरत्नाढचं लक्ष्मी प्रामोत्यसंशयः ॥ ६ ॥
धनेश्वरं महाभाग सौवर्ण रत्नसंयुतम् । यो दद्यादत्र संपूज्य मन्त्रैविप्रवराय च ॥ ७ ॥
स पूर्ववित्तहरणात्पापाझटिति मुच्यते ॥ ८॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके कुवेररूपनिर्णयाध्याय एकत्रिंशः ॥ ११ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
शिवः कार्यत्रिनेत्रस्तु जटामुकुटमण्डितः । चतुर्भुजो वृषारूढश्चन्द्रशेपधरः प्रभुः ॥ १ ॥
वामो भागो युतो देव्या चापरो वरदस्तया। गङ्गाधरोऽतिभस्माङ्गो गजचर्माम्बरान्वितः ॥ २ ॥
वामोत्सङ्गगता कार्या शिवा परमसुन्दरी । स्त्रीपुत्रैः सहितो वापि रहितो वापि कुत्रचित् ॥ ३ ॥
उक्तस्वरूपं यः कृत्वा हैमं वा राजतं शिवम् । संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैः शिवमन्त्रेण धीमता ॥ ४ ॥
'ॐ नमः शिवाय' इत्यखिलशिवस्वरूपपूजने मन्त्रः॥
'ॐ जूंसः' इति जपादौ महारिष्टहरमृत्युञ्जयमन्त्रः ।।
जात्वा हुत्वा विधानेन देयो विप्रवराय च । घोराजीववधापापात्माग्जातान्मुच्यतेऽधुना ॥५॥
वीपुत्रकामो यो दद्याच्छिवं स्वीपुत्रसंयुतम् । संपूज्य पूर्वविधिना चतुर्दश्यामुपोपितः ॥६॥
हेमं पलमितं कृता तदर्धामितं तया । स्त्रीपुत्रपौत्रवृद्धिः स्याजन्मन्यत्र पतत्रिण ॥७॥
अयोमयान्वितं देवं सौवर्ण च स्वशक्तितः । यो दद्यादेदविदुपे गन्धपुष्पैः प्रपूजितम् ॥ ८ ॥
विप्राङ्गहिंसनात्पापात्पूर्वजन्मसमर्जितात् । नाशमायाति स शिमं दगुरोगश्च दारुणः ॥९॥
कृशत्वहरणं चापि दानमेतत्परं विह ॥ १०॥
इति श्रीद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके शिवरूपनिर्गयाध्यायो द्वारिंशः ॥ ३२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
देवदेवं महादेवं वृपारूढं तु कारयेत् । तस्य वक्राणि कार्याणि पश्च भो गरुडाग्रज ॥१॥
सर्वाणि सौम्यरूपाणि दक्षिणं विकटं मुखम् । कपालमालिनं भीमं जगत्संहारकारकम् ॥ २॥
त्रिनेत्राणि च सर्वाणि वदनं सूत्रं विना । जटाकलापे महति तस्य चन्द्रकला भवेत् ॥ ३ ॥
तस्योपरिष्टादनं पञ्चमं तु विधीयते । यज्ञोपवीतं च तया वासुकिं तत्र फारयेत् ॥ ४ ॥
दशबाहुस्तया कार्यों देवदेवो महेश्वरः । अक्षमाला त्रिशूलं च चर्म दण्डमयोत्पलम् ॥५॥
तस्य दक्षिणहस्तेपु फर्तव्यानि महामुन्न । वामेपु मातुलिङ्गं च चापादी फमण्डनुः ॥ ६ ॥
तया चर्म च कर्तव्यं देवदेवस्य शूलिनः । कुण्डलचास्य फर्तव्यश्चन्द्रांशुमहामभः ॥ ७॥
सर्वपापप्रतिनिधि पञ्चव महेश्वरम् । यो दयाद्विधिना सूत तस्य नर्व प्रसिद्धयति ॥ ८॥
रति धीहदसूर्यास्गवादे कर्मविराके पवनशिवमनिर्गपाण्यापनपरितः ॥ ३३ ॥

·वृद्धसूर्यारुण- [ब श्रीसूर्य उवाच। अथातो रूपनिर्माणं वच्यह गगनस्य तु । नीलोत्पलाभं कर्तव्यं तद्वदम्बरधारि तत् ॥ १॥ द्विभुजं सौम्यवदनं चन्द्रसूर्यविभूषितम् । चतुरस्त्रं भवेत्सूत्रं ततो वृत्त खगेश्वर ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके आकाशरूपनिर्णयाध्यायचतुस्त्रिंशः ॥ २४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शुभवर्णा मही कार्या दिव्याभरणभूपिता। चतुर्भुजा सीम्यमुखा चन्द्राकौशुसमावृता ॥१॥ रत्नपात्रं सस्यपात्रं पात्रमौषधसंयुतम् । पद्मं करेऽय कर्तव्यं पृथिव्या विनतात्मज ॥२॥ दिङ्नागानां चतुर्णी च भूमि पृष्ठे ततो न्यसेत् । सर्वोपधियुता देवी शुक्लवर्णा ततः स्मृता ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके पृथिवीरूपनिर्णयाध्यायः पञ्चत्रिंशः ॥ ३५॥ श्रीसूर्य उवाच। गौरी कार्या दिव्यरूपा श्वेतवस्त्रधरा शुभा। द्विभुजा दिव्यपीठस्था सर्वाङ्गाभरणान्विता ॥१॥ रलहारधरा देवी कौशेयवसना तथा। पद्मप्रकाशसंकाशा कुमुदोत्पललोचना ॥ २ ॥ स्त्रीपुत्रसुखवृद्धयर्थं सा देया कार्यसाधनी ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके गौरीरूपनिर्णयाध्यायः षट्त्रिंशः ।। ३६ ।। श्रीसूर्य उवाच। महात्मनो भैरवस्य रूपं शृणु हि पुत्रक । लम्बोदरं च कर्तव्यं कृष्णपिङ्गललोचनम् ॥ १॥ दंष्ट्राकरालवदनं फुल्लनासापुटं तया । कपालमालि दै रौद्रं सर्वतः सर्पभूपणम् ॥ २॥ व्यालेन वासपत्तच देवी पर्वतनन्दिनीम् । सजलाम्बुदसङ्काशं गजचर्मोत्तरच्छदम् ॥ ३ ॥ वाहुभिर्वभिप्तं सर्वायुधविभूषणम् । वृहच्छालप्रतीकाशं तथा तीक्ष्णमुखैः शुभम् ॥ ४॥ साचीकृतमिदं रूपं भैरवस्य प्रकीर्तितम् ॥ ५ ॥ इति श्रीसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके भैरवरूपनिर्णयाध्यायः सप्तत्रिंशः ॥ ३७॥ श्रीसूर्य उवाच । कुमारः पण्मुखः कार्यः सर्वाभरणभूपितः । चतुर्बाहुमहातेजाः कवचेनाभिसंवृतः ॥ १ ॥ रक्ताम्बरधरी रम्यो मयूरवरवाहनः । कुछटश्च तया घण्टा तस्य दक्षिणहस्तयोः ॥ २॥ पताका वैजयन्ती च शक्तिः कार्या चवामयोः। कृत्वा हिरण्मयं स्कन्दराजतं वा स्वशक्तितः ॥ ३ ॥ संपूज्य विधिवद्गन्धः स्कन्दमंत्रेण धीमता । हुताग्रेऽष्टोत्तरशतं तिला गौरसप्पैः ॥ ४ ॥ जप्ता पूर्वविधानेन देयोऽसी विजयपदः ॥५॥ इति श्रीसूर्यायगसंवादे फर्मविपाके स्कन्दरूपनिर्णयाध्यायोऽष्टात्रिंशः ॥ ३८॥ श्रीसूर्य उवाच । नन्दी कार्यसिनेप्रस्तु चतुर्बाहुमहाभुजः । सिन्दूरारुणसंकाशो व्यालयज्ञोपवीतकः ॥ १॥ विलभिन्दिपाले च फरयोस्तस्य कारयेत् । शिराततं तृतीयं तु वर्जयन्तं तयाऽपरम ॥ २ ॥ आलाशयानं कर्तव्यं दूरादावशिकं जनम् । अनेनैव तु सपेण वीरभद्रं विदुर्बुधाः ॥ ३ ॥ पनि श्रीहरिणमंशदे फर्मविपारवीरभद्रगनिर्णयाध्याय एकोनचत्वारिंशः ॥ ३९ ॥ १ युक्तता। M ·कर्मविपाकः। (४७) श्रीसूर्य उवाच। कालः : करालवदनो वृहत्कर्णो दिपाद्विभुः । दीर्घदंष्ट्रो विरूपाक्षो दिग्भुजश्च त्रिलोचनः ॥ १॥ कृशोदरो विरूपाढयः सर्पयज्ञोपवीतवान् । सर्पवृश्चिकरोमाढयः कर्णे स्वविभूपितः ॥२॥ मुक्ताहारधरः कण्ठे तथा चोनतनासिकः । नीलपट्टधरो देवो नरमानोचसमितः ॥ ३ ॥ द्विहस्तो हस्तमात्रो वा सहस्रपलसंमितः । मध्यः श्रेष्ठो द्विगुणितः कनिष्ठश्च तदर्धकः ॥ ४ ॥ धनुस्तस्यादिमे हस्ते द्वितीये लोष्टभेदनम् । चर्मसूत्रं तृतीये तु तुर्ये वाणं मनोहरम् ॥५॥ पंचमे शृङ्खला लोही दक्षहस्ते तु वामके । मुद्गरं चादिमे खड्गं द्वितीये च तृतीयके ॥ ६ ॥ पाशं चतुर्थे मुसलं पंचमे स्वर्णकुम्भकम् । कुर्यात्तस्य नखाग्राणि तीक्ष्णानि च खगेश्वर ॥ ७॥ माणिक्यानि च नेत्रेपु स्थापनीयानि यत्नतः । दन्ताश्च राजताः कार्या जिह्वा कार्या हिरण्मयी ॥ ८ ॥ लिङ्गे वजं प्रदातव्यं पुष्परागं तयाऽण्डयोः । नीलं च निर्मलं सूत गुदरन्ध्रे मदापयेत् ॥ ९ ॥ एवंलक्षणसंयुक्तं कुर्यात्कालनरं तथा । तस्य सम्बन्धजाः सर्वाः प्रतिमा ब्राह्मणादिकाः ॥ १० ॥ धातुजास्तास्तथा कार्याः स्वस्वमानसमन्विताः। स्वर्णादिधातुजाश्चोक्ता योज्याः कालनरे सुत ॥११॥ सम्पूज्य गन्धपुष्पायैः कालमन्त्रेण धीमता । वलिदाने पशुः कार्यः स्वदेहरुधिरं तथा ॥ १२ ॥ उभे ते प्रतिमे देये फालाख्यनरधातुजे । ब्राह्मणाय विधिज्ञाय टेकस्मै च कुटुम्बिने ।॥ १३ ॥ सूर्यभक्ताय शान्ताय कर्ममाकाशिकाय च । तत्र दाता पठेन्मन्त्रमुक्तवच्छूद्धयाऽन्वितः ॥ १४ ॥ प्रतिग्राही पठेच्चैनं मन्नं कालस्य कालवित् । कालमन्त्र:-"ॐ नमः कालपुरुपाय सर्वभूतभयंकराय यजमानोपकाराय मांरक्षरक्ष स्वाहा ॥" गृहीत्वा प्रतिमे दे तु मन्त्रेणानेन वै द्विजः ॥ १५ ॥ तेनैव च्छेदयेद् दृष्टी द्वयोरपसरन्सुत । स्वर्णमूर्तेश्चतुर्थीशं विप्रेभ्यः प्रतिपादयेत् ॥ १६ ॥ जत्वा शत्पाऽय गायत्री शुद्धोभवति तत्क्षणात् । स्वर्णमूर्तियुते कालदाने त्वेष विधिःस्मृतः ।। १७ ॥ स्वर्णादन्यस्वरूपाढये केवले वा समन्विते । स्वस्वमानमिते स्वर्णपलः कार्य न कुत्रचित् ॥ १८ ॥ ऊने तत्त्वमिते स्वर्णपदये खगेश्वर । नैवं विधानं यः कुर्याल्लोभान्मोहाद्विशेषतः ॥ १९ ॥ अपि दातृप्रतिग्राह्योर्वन्तेि मरणं भवेत् । पूजयित्वा तु गन्धाद्यैर्वस्वाभरणकाञ्चनैः ।। २० ॥ गजाश्वशस्त्रविविधैर्ब्राह्मणं तं विसर्जयेत् । नालोकयेन्मुखं तस्य सर्पिष्यात्मानमीक्षयेत् ॥ २१ ।। तन्मुखालोकन रिष्टं भवत्येव न संशयः । एवं कालनरं दद्यात्सर्वारिष्टप्रशान्तये ॥ दिव्यभीमान्तरिक्षेषु चोत्पातेषु च यत्फलम् । रिटं तन्नाशमायाति दत्ते कालनरे सुत ॥ २३ ॥ महादानमिदं चैतद्दानानां मस्तके स्थितम् । नहीदृशं मया प्रोक्तं दानं रिष्टहरं परम् ॥ २४॥ इति श्रीद्वमूर्यारुगसंवाद कर्मविपाके कालपुरुषरूपनिर्णयाच्यायश्चत्वारिंशः ॥ ४० ॥ श्रीसूर्य उवाच। अय ते सांप्रतं सूत कालचक्रविनिर्णयम् । वक्ष्ये चक्राकृति सूत सौवर्णे राजतं तया ॥१॥ मुवर्णदशक श्रेष्ठं मध्यं पलमितं मुत । तदर्ध च कनिष्ठं स्पादपकृष्टं तदर्धकम् ॥ २ ॥ रश्मियुक्तं शुभाकारं ग्रहरूपसमन्वितम् । सूर्यरूपं च तन्मध्ये माणिक्यादि ययाक्रमम् ॥ ३ ॥ संपृज्य कालमन्वेण गन्धपुष्पोपचारकः । तच्च दद्याद्विधिज्ञाय सर्वगेगापनुत्तये ॥ यजमानो महाभाग मन्त्रमेतमुदीरयन् । इदं ते हेमजं चक्रं रत्नजालसमाकुलम् ॥ ५॥ अपमृत्युविनाशाय ददामीति शुभं कुरु ।" स्वगृह्योक्तविधानेन स्थाप्यस्तत्र हुताशनः ॥६॥ ॥ "

·(४८)
वृद्धसूर्यारुण-
[18-
मुहुयाकालमन्त्रेण मितमष्टोत्तर शतम् । सहस्रं वा तया जप्त्वा मन्त्रं मृत्युंजयाभिधम् ॥ ७ ॥
ब्राह्मणान्मोजयेच्छत्या पश्चाद्याच दक्षिणाम । देयमेतन्महाभाग सर्वरोगभयापहम् ॥ ८ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके कालपाल्पनिर्णयाध्याय एकचत्वारिंशः ॥ ४१ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
रोगराजस्य पत्तेन रूपं शृणु हि पुत्रफ । यत्स्वरूपं रुजा दृष्ट्या नाशमायान्ति सत्ताणाद ॥ १॥
ज्वरस्त्रिपादः फर्त्तव्यो दीर्घरूपो भयानकः । वृहत्रिनेत्रर्वदनविभिश्च दशनः ॥२॥
भस्माहरणो रौद्रस्त्रिबाहुाकुलेक्षणः । अर्ध्वकेशो महाकायो ज्वलकान्तिर्यमोपमः ॥ ३॥
पलार्धामिते हेमपत्र लेख्यः स वै बुधैः । प्रोक्तश्रोष्णज्वरो रोद्रः शीतलो वैष्णवज्वरः ॥ ४ ॥
ज्वरमूर्ति च यो दद्यात्सोवर्णी शक्तितोऽण्डज । महापर्वसु संपूज्य गन्धपुष्पाक्षतैरलम् ॥५
स मुच्यते महारौद्राज्ज्वररोगान्न संशयः । शिवोऽपि पूजनीयोऽध ज्वरदेवः प्रयत्नतः ॥ ६।
अयाटम्यां चतुर्दश्यामकादश्यां विशेषतः । संपूज्य वैष्णवर्मन्त्रैर्गन्धाचविष्णुमव्ययम् ॥ ७ ॥
ज्वरं हेमं तथा सूत स्वमन्त्रेणोपचारक।
मन्त्र:-"ॐ नमो महाज्वराय विष्णुरुद्रगणाय भीममूर्तये सर्वलोकभयंकराय मम तापहरहर स्वाहा।।"
संपूज्य जप्सा हुत्वा च तिलै गौरसप्पैः ॥ ८॥
भोजयित्वा द्विजाशक्त्या दद्याद्वैमी च दक्षिणाम् । एवं कृत्वा च यो दद्याद्रोगराजमिहाण्डज ॥९॥
विमाय वेदविदुरे ज्वराच्छीतात्प्रमुच्यते । अथ ताम्रमयं कुम्भं पञ्चरलसमन्वितम् ॥ १० ॥
कुर्याच्छतपलैपि तदर्धामितं तया । अशक्तो मृन्मयं चापि रक्तवर्ण सुशोभनम् ॥ ११ ॥
घृतेन मधुना वापि गुडशर्करयापि च । पूरयित्वा च तं तत्र विन्यसेत्तण्डुलोपरि ।। १२॥
प्रमाणं तण्डुलानां तु पञ्चद्रोणमुदाहृतम् । वेष्टयेत्पट्टवस्त्रेण गन्धाद्यैश्च प्रपूजयेत् ॥ १३ ॥
ज्वरमूर्ति तथा हेमी ज्वरमन्त्रेण बुद्धिमान् । संपूज्य गन्धपुष्पायैः स्थापयेत्तद्धटोपरि ॥ १४ ।।
वरदेवी तथा पूज्या विष्णुः स्मरहरश्च तौ । स्वस्वमन्त्रविधानेन धूपगन्धादिभिस्ततः ॥ १५॥
पूर्व जत्त्वा च तन्मन्त्रावरमन्नं च यत्नतः । होमयेद्विधिवस्तुण्डे स्थण्डिले वा विधानतः ॥ १६॥
दत्त्वा स्वर्ण जापकेभ्यो भोजयित्वा दिनांस्तथा ।
वरदानमन्त्रः-" भस्माहरणो रौद्रखिशिरास्यूललोचनः ॥ १७ ॥
दानेनानेन सुप्रीतो ज्वरः पातु सदा मम । एकान्तरं सत्रिपात तातीयीकचतुर्थिको ।। १८ ॥
पाक्षिक मासिकं वापि सांवत्सरिकमेव च । नाशयेतां मम क्षिम वासुदेवमहेश्वरी " ॥ १९
इत्युच्चार्य ज्वरी दद्याज्ज्वरमूर्ति खगेश्वर । न तस्य ज्वरना पीडा भवत्येव ममाज्ञया ॥ २० ॥
चाहयिकेतिविपमे कृत्वा माक् पापशोधनम् । पश्चाविधिरयं यस्मात्यापजो मृत्युकृज्ज्वरः ॥ २१॥
इति श्रीसूर्यारणसंवादे कर्मत्रिपाकै ज्वररूपनिर्णपाध्यायो द्विचत्वारिंशः ॥ १९॥
श्रीसूर्य उवाच ।
भागाणं फारयोद्विद्वान्देवं सीम्यं चतुर्मुखम् । बद्धपद्मासनं तुष्टं तथा कृष्णाजिनाम्बरम् ॥ १॥
जगपरं चतुर्वाई चतुर्दसे रथे स्थितम् । वामे न्यस्तेतरफ तस्यैकं दोश्रृंगं भवेत् ॥२॥
एपस्मिन्दक्षिणे पाणावक्षमाला शुभा तथा । प.मण्डलदितीये च सर्वाभरणधारिणम् ॥ ३ ॥

·४२-४३.] कर्मविपाकः। (४२) सर्वास्य इमचयुक्तं च शान्तिरूपं तयाण्डज । पद्मपत्रदलायाभं ध्यानसमीलितेक्षणम् ॥ १४ ॥ अर्चायां कारयेद्देवं दाने वा शान्तिकर्मणि ॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके ब्रह्मरूपनिर्णयाच्यायत्रिचत्वारिंशः ॥ १३ ॥ श्रीसूर्य वधाच। अय ब्राह्मी चतुर्वक्रा पड्मुजा हंससंस्थिता । पिनाभा भूषणोपेता मृगचर्मोत्तरीयिका ॥ १ ॥ चरुं सूत्र नुवं धत्ते दक्षवाहुनये ऋमात् । वामे च पुस्तकं कुण्डं विभ्रती चाक्षमालिकाम् ॥ २ ॥ यः कृता ब्रह्मणो रूपं सौवर्ण राजतं तथा । सस्त्रीकं शक्तितोऽभ्यर्च्य पर्वस्वपि च पक्षतौ ॥ ३ ॥ दद्यादेदविधिज्ञाय लभेत्पुत्राञ्छुभानिह । अनेन विधिना दद्यात्स्त्रीकामो वा खियं लभेत् ॥ ४ ॥ खीनाशे च महोत्साते पुत्रनाशे च दारुणे । यो दद्याद्रह्मणो रूपं सभार्य विनतात्मज ॥५॥ न तस्य पुत्रज रिष्टं न च भार्योदवं तथा । भविष्यति महाबाहो नात्र कार्या विचारणा ॥६॥ स्त्रीघाती प्राग्भवे यस्तु बालयाती तथैव च । शक्क्या दद्याच विश्वेशं हैममभ्यर्थ्य यवतः ॥ ७ ॥ स्त्रीवालयातजात्सापान्मुच्यते पूर्वजन्मजात् ।। ८॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके ब्रह्माणीरूपनिर्णयाध्याय चतुश्चत्वारिंशः ॥ १४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अय प्रजापतेति वक्ष्यामि त्वां पतत्रिण । हंसयानश्च कर्तव्यो न च कार्यश्चतुर्भुजः॥ १ ॥ ब्रह्मोक्तं परमं रूपं सर्व कार्य प्रजापतेः । स्त्रीत्यागी पुरुपो यस्तु भ्रूणहा च परे भवे ।। कृत्वा प्रजापतेति सौवर्णी रत्तसंयुताम् । सम्पूज्य गन्धपुष्पाद्यैर्नेवेद्येविविधैस्तथा ॥ ३ ॥ दयादिमाय विदुपे प्राक्पापान्मुच्यतेऽधुना । ब्रह्मरूपमयावत्यं रविवारेऽय पर्वसु ॥ ४ ॥ योर्चयेन्मासिमास्यत्र वर्पमेकं पतत्रिण फलैरष्टोत्तरशतैरष्टाविंशतिकैरय ॥५॥ अष्टभिर्वा प्रयत्लेन परिक्रम्य प्रपूजयेत् । गन्धैः पुष्पैपदीपैः फलौर्देव्यर्विशेषतः ॥ ६ ॥ घृतपक्कैस्तया विप्रान्भोजयेच स्वशक्तितः । जपित्वा ब्रह्ममन्त्रेण वर्षान्ते होमयेत्ततः ॥ ७ ॥ दक्षिणां शक्तितो दद्यात्सर्वकार्यप्रसाधिनीम् । अनेन विधिना यस्तु प्रजेशं पूजयेत्सुत ॥ ८ ॥ प्रजाविवृद्धिस्तस्य स्पात्मजेशस्य प्रसादतः ॥ ५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके प्रजापतिरूपनिर्णयान्यायः पचचत्वारिंशः ।। १५ ।। श्रीसूर्य उवाच। देवदेवं तया विष्णुं फारयेद्गरुडध्वजम् । कौस्तुभोन्द्रासितोरस्कं सर्वाभरणवारिणम ॥ १ ॥ सजलाम्बुदवच्छयाम पीतदिव्याम्बरं तया । मुखाश्चकार्याश्चत्वारो वाहवो द्विगुणाः स्मृताः ॥२॥ सौम्पेन्दुवदनं पूर्व नारसिंहं तु दक्षिणम् । कापिलं पश्चिमं वक्रं तया वाराहमुत्तरम ॥ ३ ॥ तस्प दक्षिणहस्तेषु बाणार्कमुसलादयः । पञन्दुचापचर्माणि वामेपु वनमालिनः ॥ १ ॥ कृता हिरण्मयं विष्णुं शचक्रगदाधरम् । योऽयेद्विष्णुमन्त्रेण पोड रुपचापः ।। ५.॥ स याति परमं स्थानं यद्गता न निवर्तते । अय विष्णोर्महामृति हमी कृता मुझोमनाम् ॥ ६॥ दाव्यां श्रवणः वा महापर्वमु वा तया । सम्पूज्य गन्धपुपायैस्तन्मण खगाधिप ॥ ७ ॥ १ चमुर्मूग. ।

·(५०) वृद्धसूर्यारुण- [10- मृन्मये कलो स्थाप्य गन्धपुष्पैरलंकृते । गर्भस्य रक्षणार्थं तां ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ८॥ न तस्य गर्भपतनं जायतेऽस्य प्रसादतः । कृत्वा तु वैष्णवीं सूत प्रतिमा राजती शुभाम् ॥ ९॥ हमी वा शक्तितोऽभ्यर्च्य गन्धायैस्तंडुले स्थितम् । दद्यात्स मुच्यते नेत्ररोगानतान्ध्यबादिह ॥१०॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके विष्णुरूपनिर्णयाध्यायः षट्चत्वारिंशः ॥ ४६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । तायो मारकतः प्रोक्तः कौशिकाकारनासिकः । चतुर्भुजस्तु कर्तव्यो वृत्तनेत्रमुखस्तथा ॥१॥ गृनोरुजानुचरणः पादयविभूषितः । पक्षौ स्वर्णमयों सूत कलापेन विवर्जितः ॥ २॥ छत्रं च पूर्ण कुम्भं च करयोस्तस्य कारयेत् । करद्वयं तु कर्तव्यं तथा विरचिताञ्जलिः ॥ ३ ॥ यदाऽस्य भगवान् पृष्ठे छत्रकुम्भधरौ करौ । न कर्तव्यौ च कर्तव्यो देवपादधरावुभौ ॥ ४ ॥ किंचिल्लम्बोदरः कार्यः सर्वाभरणभूपितः । कृत्वा ताक्ष्यं महाभाग पलेनार्धपलेन वा ॥ ५ ॥ तद्गायत्र्या तु संपूज्य गन्धपुष्पाक्षतैः शुभैः । तं दद्यादानमन्त्रेण नेत्ररोगात् प्रमुच्यते ॥ ६ ॥ दानमन्त्रः। श्रीकृष्ण परमानन्द जगतः परिपालक । तव वाहनदानेन नेत्ररोगः सकामलः ॥७॥ नाशमायातु तक्षिप्रं पूर्वपापसमुद्भवम् ॥ ८॥" गरुडगायत्री। "ॐ गरुडाय विद्महे पक्षिराजाय धीमहि । तन्नो गरुडः प्रचोदयात् ॥" इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवाद कर्मविपाके गरुडर पनिर्णयाध्यायः सप्तचत्वारिंशः ॥ ४५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । लक्ष्मीनागयणी कार्यों संयुक्ती दिव्यरूपिगी । दक्षिणस्था विभोर्मूर्तिलक्ष्मीमूर्तिस्तु वामगा ॥ १ दक्षिणः षण्टलमोऽस्प बामो हस्तः सगेजधृक् । विभोर्वामकरो लक्ष्म्याः कुक्षिभागस्थितःसदा ॥२॥ मर्वावयवर्मपूर्णा सर्वालंफारगोभिता । सिद्धिः कार्या समीपस्था चामरग्राहिणी शुभा ॥ ३ ॥ उक्तनकारा पर्तव्या पलेनार्धार्धमानतः । सौवी प्रतिमा सूत राजती वा यथोक्तवत् ॥ ४॥ तन्मन्त्रेण च संपृज्य पोडीरुपचारकः । देया वेदविधिज्ञाय सर्वकार्यप्रसाधिनी ॥ ५ ॥ पोर्चपनित्यमव्यक्तं लक्ष्मीनागयणं विभुम् । मन्त्रः पुरुपसूक्तश्च स याति परमां गतिम् ॥ ६॥ हिरण्मयं च यो दद्यालक्ष्मीनागपणं विद । संपूज्य विधिवद्देवं मन्त्रस्तहिंगजेरलम् ॥ ७॥ वातपित्तोद्भवादोगान्मुच्यते नात्र संशयः । सौवर्ण राजतं वापि दद्यात्पलमितं विह नागपणं विधानेन विद्धि गेगविनाशकृत् । स्वाध्यायोक्तप्रमाणेन सौवणे राजतं तथा ॥९॥ लक्ष्मीनागपणे देवं यः कुर्यात्पापशोधनम् । संपूज्य विधिवत्तत्र जात्वा दुत्वा विशेषतः ॥ १० ॥ म्नुत्ता नागपणं देवं मन्त्रेणानेन बुद्धिमान् ॥ ११ ॥ 'देवदक्ष जगनाथ जगदानन्दफारफः । ददेऽहं त्वां त्रिलोफेश सर्वकामप्रदो भव इत्पुशार्य नगे दद्यात्पूर्वपापात्प्रमुच्यते । मन्किामानिहामोति दानस्यास्य प्रभावतः ॥ १३ ॥ ग्मीनागपणं दानं पुत्रपात्रविवर्धनम् । सर्वारिष्टहरं पुण्यमेतदुक्तं मनीपिभिः ॥ १४ ॥ " लक्ष्मीनागयणाय गर्वकामफलप्रदाय मम दुःखं भन्नपभनय सक्ष्मीनागपणाभ्यां नमः ॥" (इति मूलमन्त्रः।) ति प्रोगग्गमग मर्मशिलारे रश्मीनागपगापनिर्णयाप्पायोटाचवारिंशः ॥ ४८ ॥ ८॥

·॥ ८ ॥ ४७-९२.] कर्मविपाका (५१) श्रीसूर्य उवाच । प्रयोग शृणु सावित्र्याः सर्वकामफलमदम् । रहस्यं परमं पुण्यं महापातकनाशनम् ॥ १ ॥ ब्रह्महा कोटिमकं तु जवा शुद्धिं समाचरेत् । तथैव पभिगार्दूल पितृमातृवधो यतः ॥ २ ॥ सुवर्णहारी सततं मद्यपश्च विशेषतः । गुरुतल्पगतो यस्तु लक्षं जत्वा विशुदयति ॥ ६ ॥ महापातकिनां सङ्गी सोप लक्षात्समुच्यते । गोतः कृतनो बालनाः स्त्रीघाती द्विजद्रव्यहत् ॥ ८ ॥ प्रामण्यां च स्वगोत्रायां व्यभिचारपरो नरः ।जप्यमानस्तु साविञ्चा लक्षार्थ शुद्धिमाप्नुयात् ॥ ५ ॥ व्यभिचारी स्वगोत्रनः कन्यावातनतत्परः । स्वामिद्रोहादिपापेभ्यस्तदन्मुिच्यते ध्रुवम् ॥ ६ ॥ परवभूमिहरणात्परपीडामदानतः जीवघातान्महापापादग्निदाहकृतात्तथा दुष्टप्रतिग्रहात्मापादेवभङ्गापमादतः । कूटसाध्यप्रदानाच नित्यलोपादिपापतः गायच्यष्टसहस्रं तु जत्वा शुद्धिं लभेदिह ॥ ९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंबाद कर्मविपाके गायत्रीजपनिगराध्यारः एकोनपञ्चाशः श्रीसूर्य उवाच । अय काम्यं प्रवक्ष्यामि गायत्रीजपमुत्तमम् । मोक्षकामो जपेत्कोटि लक्षं वा स्वर्गकामतः ॥ १ ॥ लक्षार्घ धनकामश्च पुत्रस्त्रीकामुकस्तया । जपेत्कोटि प्रयत्नेन राज्यकामस्तयाण्डन ॥ २ ॥ श्रीकामः शान्तिकामो वा पुष्ट्यायुर्वृष्टिकामुकः । जपेविंशतिसाहस्रमधिकारोदयेषु च ॥ ३ ॥ महाधिकारकृत्यादी लक्षं वाई जपेत्सुधीः । पञ्चविंशतिसाह सर्वरोगोपशान्तये ॥ ४ ॥ नानारिष्टोपशमने अपेत्रिंशत्सहस्वकम् । लक्षमधैं तदर्ध वा जपेद्रन्धनपीडितः ॥ ५॥ सर्वार्थसाधने तइदोमयेच दशांशतः । शक्त्या वा होमयेत्कुण्डे तिलाज्ययवतण्डुलैः ॥ ६ ॥ भोजयेन्च द्विजाशक्त्या तेभ्यो दद्याञ्च दक्षिणाम् ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके गापत्रीविष्यध्यायः पञ्चाशः ॥ १० ॥ श्रीसूर्य उवाच । अशक्तो ब्राह्मणदारा जपं कुर्याद्विधानतः । आसनैर्भूपणैः पात्रै रत्नेश पूजयेत् ॥ १॥ स्वशक्त्या दक्षिणां दद्याद्ययोक्ता कार्यमाधिनीम् । अयुतस्य जपस्पात्र सुवर्णमितिसंयुताम् ॥ २॥ प्रामुखचोदङ्मुखो वा द्विवासाः शुद्धमानसः । प्रशस्तमालया विद्वाजपं कुर्याद्विधानतः ॥ ३ ॥ तर्जन्या न स्पृोन्मालां करभ्रष्टां न कारयेत् ॥ ४ ॥ इति धीवृद्धसूर्यारगतंबादे कर्मविपाके गायत्रीविधिकयननामानायः एकरवाशः ।। ५१ ॥ श्रीर्य उवाच । न कम्पयेच्छिरो ग्रीवां दन्तानैव प्रकाशयेत् । उपलिसे शुचौ देशे निराहारो जितेन्द्रियः ॥ १ ॥ एवं जत्वा तु सावित्री सर्वकामान्प्रसाधयेत् । अकामतो जपेद्यस्तु सूर्यलोकमवाप्नुयात् ॥ २ ॥ कामतः सावयेत्सर्वान्कार्यानात्र विचारणा । न सावित्र्याः परो मन्त्रो मुनिभिः समुदाहृतः ॥ ३ ॥ यो जत्वा विधिना मन्त्रं गायत्र्यास्तु विधानतः । कोटिलक्षं वर्षे वा होमयेत्स्वदगांगतः ॥४॥ गामेकां कपिलां दद्यात्सर्वस्वार्ध तदर्थकम् । दक्षिणां ब्राह्मणेभ्यश्च स पाति परमां गतिम् ॥ ५॥ आजन्मोपार्जितं पापं त्रिविधं नाशमाप्नुयात् ॥ ६॥ सुवासा. २ मारत्यत्र विधानतः ।

·[अ०- (५२) वृद्धसूर्यारुण- शोधनं सर्वपापानां प्रयोगमिदमद्भुतम् । अकृत्वा शोधनं चैतत्पङ्के गौरिव सीदति ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके गायत्रीविध्यध्यायो द्विपञ्चाश ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । एवमष्टोत्तरं मन्त्र जपेद्विष्णोविधानतः । होमयेदुक्तविधिना तथा दद्याञ्च दक्षिणाम् ॥ १ ॥ विप्रेभ्यश्चाण्डजश्रेष्ठ सर्वपापान्विशोधयेत् । प्रयोग वैष्णवं चैतत्सर्वपापप्रणोदनम् ॥ २ ॥ स्वर्गमोक्षप्रद चैतत्सर्व विष्णोः प्रसादतः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके विष्णुमन्त्रजपनिर्णयाध्यायत्रिपचाश ॥ १३ ॥ अरुण उवाच । नश्यन्त्पखिलरिष्टानि पापमूलानि भास्कर । यत्कृते तदहं त्वत्तः श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १॥ श्रीसूर्य उवाच । महारिष्टहरं पुण्यं मृत्युंजयविधानकम् । शृणु सूत प्रवक्ष्यामि सर्वदुःखविनाशनम् ॥२॥ वरयेद्राह्मणान्भक्त्या फलवस्त्रविभूषणः । कारयेन्मण्डलं वत्र शुचिदेशे विधानतः ॥ ३ ॥ चतुरचं चतुर त्रिरेखं पद्मगर्भितम् । हस्तत्रयप्रमाणं तु तण्डुलैमण्डलं लिखेत् ॥ ४॥ भैरवभिरवान्सिद्धिदिगानागानुपग्रहान पीठोपपीठसंयुक्तदिक्पालादिसमन्वितान् ॥ ५ ॥ देवताना चतुःषष्टिं लिखेत्पझे सुशोभने । एकैकपद्मपत्रेषु वसुसंख्या टलेदले ॥ ६॥ मणवादिनमोन्तस्तु नाममन्त्रैः प्रपूजयेत् । गन्धपुष्पाक्षतेधूपदीपनैवेदनादिकैः ॥ ७ ॥ अर्चयेत्पनपत्रेषु सर्वकार्यप्रसाधकान् ॥ ८ ॥ इति श्रीरद्धसूर्यारगसवादे कर्मविपाके मृत्युजयपूजाध्यायश्चतु पञ्चाश ॥५४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सौवर्ण ज्यम्बकं कुर्यात् पलेनापलेन वा। गोमयेन गुडेनापि यथावित्तानुसारतः ॥ १ मृत्युनयेन मन्त्रेण पूजयेदुपचारफैः । सौम्यद्वारे महाभाग देवदेवं घटे न्यसेत् ॥ २ जपेन्मृत्युंजयं मन्त्रं तद्नेऽष्टसहस्रकम् । देवीसूक्तं जपेत्तावद्वद्राध्यायं विशेषतः ॥३। अयरा बहुभिर्विमः पोटिलक्षायुतादिपम् । जप्त्वा पूर्व विघ्नराजं सर्वपार्यप्रसाधनम् ॥ पण्मा राज्यकामस्तु पुत्रकामस्तयेव च । शत्रुनाशनकामश्च वर्षान्तमपि कारयेत् ।। ५ पण्मानं पूजयेद्विद्वान् महारोगेः प्रपीडितः । मासमेकं तु मासाधं कुर्याद्रोगाकुलीकृतः ॥ ६ थन्दिधेश्ममि दुर्गे वा बरो मुच्येव बन्धनात् । पाण्मासिकमयोगाच द्विगुणान्नात्र संशयः ॥७ मदारिएमपग्रस्तः प्रयोगमिममाचरेत् । न चारिष्टभयं घोरं प्राप्नुयादिति मे वचः ।।८ महापापगमुटूतं हटपर्मसमर्जितम् । चतुर्विधं महारिष्टं मदुक्तं गरुडामज ॥९ स्वाच्यापातेन विधिना कृत्वा तच्डोपनं विद । प्रयोगाध्यम्बकापाचन चारिष्टभयं पचित ॥१० एनमण्टरमध्यम्योऽभिषिक्तः पुरुषो पदा । सम्ममृति युदेपु शनपति निश्चितम् ॥ १५ गायभ्रष्टा र भेट्राग्य क्षीणायुप्रिंपते न च । मुफ्त्यो पढिा प्रहाः सर्वे शान्ति कुर्वन्ति नित्यशः ॥१॥ प्रयोगम्य प्रभावेण नाप पार्या विचारणा ॥ १३ ॥ इति श्रीदपार मगद दरमा मृत्युनपप्रयोगाप्याप पपारा ॥ १५ ॥ १पीरा ·५३-९९.] कर्मविपाकः। श्रीसूर्य उवाच । प्रयोगं परमं वक्ष्ये रहस्यं व्यम्बकाभिधम् । सर्वार्थसाधकं पुण्यं सर्वोपद्रवनाशनम् ॥ १ ॥ यत्कृते सर्वराजानो राजपुत्राश्च मन्त्रिणः । राष्ट्रस्याः सर्वलोकाश्च तत्क्षणात्तोऽनुगाः ॥ २ ॥ अवश्या पश्यतां यान्ति दुष्टस्त्रीशुदजन्तवः। वैरिणो वशगास्तस्य प्रयोगस्य प्रभावतः ॥ ३ ॥ सिद्धचन्त्यखिलकार्याणि दुर्लभान्याप तस्य तु । तदादौ पूजयेद्देवं गणेशं विधिवत्सुधीः ॥ ४ ॥ लिङ्गानेकादशमितान् पूजपेस गुडेसंभवान् । पार्थिवावा प्रयत्लेन तदलाभे प्रपूजपेत् ॥ ५ ॥ रक्तवस्वैस्तथा गन्धैरुपचारः समन्त्रकैः । पूजयेच्च तथा देवीं पठेचण्डी विधानतः ॥ ६ ॥ कोटिलक्षार्धकं जप्त्वा मन्त्रं मृत्युञ्जयाभिधम्। "ॐ जूंस" इति वै मन्त्रस्त्र्यम्बकाश्या सनातनः ॥७॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके त्र्यम्बकप्रयोगाघ्यायः षट्पनाशः ॥ १६ ॥ श्रीसूर्य उवाच। कुण्डे पडलसंयुक्ते त्र्यो वा विधिवत्कृते । स्वगृह्योक्तविधानेन स्याप्य तय हुताशनम् ॥ १॥ होमयेचद्दशांशेन मध्वाज्यतिलसर्पपैः। आलिखेन्मण्डलं तत्र तण्डुलैः शोभनं बुधः ॥२ ।। चतुरस्रं चतुर त्रिरेखं पद्मगर्भितम् । साधकस्य त्रिभिहस्तैर्मितं हीनाधिकं न तत् ॥ ३॥ तन्मध्ये शोभनं पद्मं कृत्वा वाटदलान्वितम् । एकैकपद्मपत्रे तु वसुसंख्या दलेदले ॥ ४ ।। भैरवीभैरवान् सिद्धिग्रहानागानुपग्रहान् । पीठोपपीठसंयुक्तान् . दिपालेरष्टभिर्युतान् ॥ ५॥ चतुःपष्टिमितान् देवान् विधिना स्याप्य तण्डुलैः । गन्धपुष्पोपचारैश्च नैवेद्यविविधैस्तया ॥६॥ मणवादिनमोन्तैश्च नाममन्त्रैश्च पूजयेत् ॥७॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके त्र्यम्बरुपयोगाभ्यायः सतपञ्चाशः ॥ १७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वद्वारे गणेशेन्द्रौ शिवमुचरतस्तथा । वरुणं पश्चिमे देवं यमं याम्य विभुं तया ऐशान्यां कलशं स्याप्य तीर्थवारिसमन्वितम् ॥ २॥ मृत्युंजयेन मन्त्रेण शतवाराभिमन्त्रितम् । संपूज्य विधिवदाजा विसर्जनमयाचरेत् ।। ३ ।। यान्तु देवगणाः सर्वे पूजामादाय मामकीम् । इष्टकामफलार्याय पुनरागमनाय च ॥४॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसंवादे कर्मविपाके त्र्यम्बकप्रयोगान्यायोऽष्टपचाशः ॥ १८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभिषिञ्चेत्ततो वीरं संग्रामे विजयी भवेत् । एतन्मण्डलमध्यस्थोऽभिषिक्तः पुरुषो यदा ॥ १॥ ततः प्रवर्तिते युद्धे शत्रूनयति निश्चितम् । राज्यभ्रष्टो लभेद्राज्यं क्षीणायुर्मियते न च ॥ २ ॥ मुक्त्वा पीडांग्रहाः सर्वे शान्ति कुर्वन्ति नित्यशः । श्रद्वयापिकृत ह्यस्मिन्प्रयोगे त्र्यम्बकाभिधे ॥ ३ ॥ ययेप्सितमवामोति फलं रुद्रप्रभावतः । अश्रदयाऽल्पकरणात् फलमल्पं मजायते ॥४॥ ययाविभवतश्चापि महदेश्वर्यमाप्नुयात् । ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां दद्यात्प्रयोगस्य प्रसिद्धये ॥ ५ ॥ पया शक्तिस्तया दद्यादाचार्याय विशेषतः । ब्राह्मणान्भोजयेच्छच्या स्वयं मुनीत मानवः ॥ ६ ॥ इति श्रीवास्गसंवादे कर्मविपाकै त्र्यम्बकायोगाप्यार एकोनषष्टितमः ॥ १९ ॥ १ हदसमगन् । २ मन्त्रितः ।

·(५४) वृद्धसूर्यारुण- अरुण उवाच। पापशोधनकं सर्व यूहि मे परमेश्वर । दानस्याक्षयकृच्चैव विधानं वदतां वर ॥१॥ श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाभाग दानस्याक्षयकारकम् । द्रव्यमानं च द्रव्याणि तद्देवांश्चापि पूजनम् ॥ २॥ विधानं स्नानदानाय वम्यथो पापगोधनम् । यवद्वयस्य गुना स्यान्मापो गुनाटकस्य च ॥ ३ ॥ मुवर्णो दशमापः स्याते चत्वारः पलं स्मृतम् । सुवर्णको तुल्या स्तो माने रजतकाञ्चने ॥ ४ ॥ तुला पलंगत या भारः स्यादिशतिस्तुलाः। एवं ताम्रादिधानां मानं प्रोक्तं मनीषिभिः ॥५॥ वक्ष्यामि सर्वधान्यानां मानमत्र खगेश्वर । पलद्वयं तु प्रमृतं द्विगुणं कुड़वं स्मृतम् ॥ ६ ॥ चतुर्भिः कुडवैः प्रस्थः प्रस्थाश्चत्वार आढकः । आरकेस्तेश्चतुर्भिश्च द्रोणस्तु कथितो बुधैः ॥ ७ ॥ कुण्डो द्रोणवयं प्रोक्तं खारी द्रोणास्तु पोडश । मापटडाक्षविल्वानि कुडवप्रस्थमाढकम् ॥ ८॥ गगिर्गोणी तया सारी यथोत्तरचतुर्गुणाः। पलमेकं तया मुष्टिः कुश्चिदष्टी तु मुष्टिकम् ॥ ९॥ तेऽटा पुष्कलगंज तेश्चतुर्भिः पूर्णपात्रकम् ॥ १० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगमवाद कर्मविपाके द्रव्यमाननिर्णयाध्यायः षष्टितमः ॥ १०॥ सप्त धान्यानि। श्रीसूर्य उवाच । यवगोधूमधान्यानि तिलाः कंगुस्तथैव च । श्यामाकं चणकं चैव सप्तधान्यमुदाहृतम् ॥ १॥ अथाष्टादश धान्यानि । यांगोधूमधान्यानि तिलाः कंगुलिकस्तथा । मापमुद्गमसूराश्च निष्पावाश्च ससर्पपाः ॥२॥ गवेधुकाश्च नीवारा आढकाश्च सतीनकाः । चंणकस्थान्दगदका धान्यान्यष्टादशैव तु ॥ ३ ॥ यवाभावे तु गोधूमा बीहीणामपि झालयः । आज्यद्रव्यमनादेशे जुहोतिपु विधीयते ॥ ४ ॥ सप्तौपधयः। श्रीदयः शालयो मुद्रा गोधूमा अणवस्तिलाः । यवाचीपधयः सप्त विपदो प्रन्ति काश्यप ॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाकै अध्याय एकपष्टितमः ॥ ११ ॥ सर्वोपधिगणः। श्रीसूर्य उवाच । मुग मांगी वचा कुष्ठं गेलेयं रजनीद्वयम् । साटी चम्पकमुस्तं च सर्वोपधिगणः स्मृतः ॥ १॥ रसपटकम् । मधुगे लश्च टवणः फायस्तिक्त एव च । कटुयश्चेति पक्षीन्द्र रसपदफमुदाहृतम् ॥ २ ॥ सप्त धातवः। मुवर्ण रजतं मुक्ता आरकूटं तथैव च । लोहं प्रपु तया सीसं धातवः सप्त कीर्तिताः ॥ ३ ॥ पञ्च रत्नानि । गुवर्ण रजत मुक्ता रानावर्त प्रवालयम ग्लपश्चफमाख्यातं मेषं वसु वीम्यहम् ॥ ४ ॥ १शोधनजम् । २ वमाका ·कर्मविपाकः। सर्वधातवः। तोलकं च शिला वज्रमननं श्याममेव च । काक्षी कोसीसमाक्षीकं गैरिक सर्वधातवः ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवाद कर्मविपाके अध्यायो द्विषष्टितमः ॥ ६२ ।। द्रव्यदेवताः। श्रीसूर्य उवाच । वक्ष्यमाणोक्तद्रव्याणां सांप्रतं देवताः शृणु । प्राजापत्यो गजः प्रोक्तस्तुरगश्चर्किदैवतः ॥ १॥ महिपश्च तथा याम्यश्चोष्ट्रो वै यमदैवतः । रौद्री धेनुर्विनिर्दिष्टा छागो वै चाग्निदेवतः ॥ २ ॥ एडकं वारुणं विद्याहराहो विष्णुदेवतः। आरण्याः कथिताः सर्वे पशवो वायुदेवताः ॥ ३ ॥ जलाश्रयाणि सर्वाणि वारिधारा कमण्डलुः । कुम्भं च करकं चैव वारुणानि विनिर्दिशेत् ॥ ४ ॥ समुद्रजातरत्नानि सामुद्राणि तयाऽण्डज । आग्नेय्यं कनकं प्रोक्तं सर्वलोहानि वा पुनः ॥ ५ ॥ प्राजापत्यानि सस्यानि पक्वान्नानि विशेषतः । ज्ञेयानि सर्वगन्धानि गान्धर्वाणि विचक्षणैः ॥ ६॥ वार्हस्पत्यं स्मृतं वासः सौम्यान्यत्र रसानि च । पक्षिणश्च तया सर्व वायव्याः परिकीर्तिताः ॥ ७॥ विद्या ब्राह्मी विनिर्दिष्टा विद्योपस्करणानि च । सारस्वतानि रागाणि पुस्तकाद्यानि वै खग ॥ ८ ॥ सर्वेषां शिल्पिनां जाने विश्वकर्माऽधिदैवतम् । ह्रमाणामय पुष्पाणां शाकानां हरितां स ह ।। ९ ।। फलानामपि सर्वेपां देवो यत्र वनस्पतिः । मत्स्यमांसं विनिर्दिष्टं प्राजापत्यं तथैव च ॥ १० ॥ अभयं सर्वदेवत्यं पृथिवी विष्णुदेवता । दासी दासस्तथा कन्या प्राजापत्याः प्रकीर्तिताः ॥ ११ ॥ छत्रं कृष्णाजिनं शय्या रथमासनमेव च । उपानहीं तया यानं यच्चान्यत्माणवर्जितम् ॥ १२ ॥ उक्ताश्चांगिरसस्त्वेतत्सतिगृह्णीत मानवः । पर्जन्या ये तथा सीरः शस्त्रचर्मध्वजादिकम् ॥ १३ ॥ रणोपकरणं सर्व कथितं शक्रदैवतम् । गृह्णन्तु सर्वदेवत्वं ताम्बूलं नागदेवतम् ॥ १४ ॥ यदनुक्तं महाभाग तज्ज्ञेयं विष्णुदैवतम् । यस्य देवस्य यद्रूपं प्रतिमासु खगेश्वर ॥ १५ ॥ सा ह्येव देवता तस्य दानकाले समुञ्चरेत् ॥ १६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अध्याय त्रिषष्टितमः || ६३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यवोदरैरष्टसंख्यरंगुलं परिकीर्तितम् । पडंगुलं पदं प्राहुर्वितस्तिदिगुणा स्मृता ॥ १ ॥ द्विवितस्तिमितो हस्तो ब्रह्मतीर्थाद्रिचेष्टनः । चतुर्हस्तो भवेद्दण्डो मानकाले खगेश्वर ॥ २ ॥ क्रोमो धनुःसहस्रे द्वे गन्यूतिदिगुणा स्मृता । योजनं द्विगुणं तस्मात्सोक्तं मान खगाधिप ॥ ३ ॥ दाहस्तेन दण्डेन त्रिंशद्दण्डैनिवर्तनम् । दश तान्येव गोचर्म भूमिमानमितीरितम् ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अन्यायश्चतुःषष्टितमः ॥ ६४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । प्रमाणं सर्वदेवानां मूर्तीनां शृणु चाण्डज । मुनिनागासुराणां च मनुष्यपशुपक्षिणाम् ॥ १ ॥ गजोन्माना गणेशस्य नरमाना शिवस्प च । लक्ष्मीनारायणी तद्वन्नरमानोच्चसंमिता ॥ २ ॥ प्रासादस्यास्तु ताः सर्वाखिहस्तमितिकाः सुत । द्विहस्तमितिक: केचित्केचिद्वस्तमिताः शुभाः ॥३॥ १ मालकम् । २ कामी। त्यतामानि ।

·[880- वृद्धसूर्यारुण- प्रासादस्था महाभाग गृहस्था न च शोभनाः । सप्तांगुलात्समारभ्य यावच्च द्वादशांगुलम् ॥ ४ ॥ गृहेष्वाः समाख्याताःप्रासादे वाऽधिकाःशुभाःस्थापनेऽप्यन लिङ्गानां व्यवस्थितिरिय स्मृता॥५॥ नहि लिङ्गार्चनात्सूत पुण्यमभ्यधिक कचित् । शालग्रामशिला चैव नर्मदोत्या विशेषतः ॥ ६ ॥ यथा लाभस्तया ग्राह्या मानहीनाऽधिका हि सा । सर्वकामप्रदा फर्तुरन्ते स्वर्गफलमदा ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चषष्टिसमः ॥१५॥ श्रीसूर्य उवाच । प्रतिमाऽष्टविधा सूत सौवर्णी राजती तथा । ताम्री रत्नमयी कार्या रीत्या धात्वन्विता तथा ॥ १ ॥ ताम्रकांस्यमयी चैव शुभदारुमयी शुभा । वितस्तिमानं यावत् स्यादंगुष्ठात्पर्वसंमिता ॥ २ ॥ गृहेष्वा शुभा प्रोक्ता नाधिका गरुडाग्रज । गोब्राह्मणेपु वावनी हाद स्वे प्रतिमासु च ॥ ३ ॥ शालग्रामे खो वापि पूजनं शुभदं पटे । दाने स्वभावना लेख्या घटितेति त्रिधाऽण्डज ॥ ४ ॥ सर्वपापहरा ज्ञेयाः सर्वकामफलप्रदाः । लेख्या चतुर्विधा प्रोक्ता श्रेष्ठा मध्या कनिष्ठिका ॥५॥ अपकृष्टा तु फलदा तत्क्रमानात्र संशयः । दैर्घ्य वेकामुला श्रेष्ठा विस्तारेऽष्टांगुला मता ॥ ६ ॥ मध्याऽष्टांगुलिका दैध्ये विस्तारे च पडगुला। पडङ्गुला तदा दैये हीना वेदाङ्गुलायते ॥ ७ ॥ चतुरहुलिका दैये चायामे चापकृष्टिका ॥ ८॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पष्टितमः ॥ ६६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अगुठपर्वमितितो हीना दाने न शोभना । पलाभ्यां प्रतिमा न्यूना श्रेष्ठा कार्याल्पिकापि चेत् ॥ १॥ वक्ष्यमाणस्वरूपा का देवादीनां विधानतः । एवं सर्वा द्विजातीनां कार्याः स्वर्णादिधातुजाः ॥ २ ॥ नराकाराः समालेख्याः सर्वावयवसंयुताः । श्रेष्ठा मध्याः कनिष्ठाश्च तथा चैवापकृष्टिकाः ॥ ३ ॥ सर्वा वितस्तिमानोना विस्तारे तास्त्रयः स्मृताः । स्त्रीपुत्रसहिताः कार्या रहिता वाथ कुत्रचित् ॥ ४ ॥ चतुष्कोणा मुघटिता मन्त्रैरावर्तनादिकैः । अनाज्ञया द्विजानां वै न तासां घटनं स्मृतम् ॥ ५॥ एवमश्वगजोष्ट्राणां गवादीनां च पक्षिणाम् । स्वाकाराझ्याश्च सततं कार्याश्चार्चा विधानतः ॥ ६ ॥ पत्रे लेख्या मुवर्णाये वेदाइलिमिताधिके । सुगन्धैर्विविधैर्वापि लेख्या कार्या प्रयत्ततः ॥७॥ प्रणादिनमोऽन्तेन नाममन्त्रेण चाण्डज । आवर्तनं च घेटनं प्रतिष्ठाऽऽवाहनादिकम् ॥ ८॥ पूजनं प्रतिमानां च स्वैस्वैर्मन्वैश्व फारयेत् । मासादे चातिफलदा पूजनीया प्रतिष्ठिता ॥ ९ ॥ देवताः सफटाः सूत पूजने च प्रतिष्ठिताः ॥ १०॥ इति श्रीवृद्रसूर्यारंगसंवादे कर्मविपाक अध्यायः सतपष्टितमः ।। ६७ ।। अरुण उवाच । प्रतिष्टां सर्वदेवानां श्रुदि मेघ दिवाकर । यां कृत्वा विधिना पूर्ण देवपूजाफलं लभेत् ॥ १ ॥ श्रीसूर्य उवाच । प्रतिष्ठां सर्वदेवानां फारयेत्वमतो नरः । नारायणादयो देवा निवसन्ति सुरालये ॥ २ ॥ भक्तानुग्रहनो मत्यं समायान्ति च भूतले । सौम्यायने सिते पक्षे गुरुशुक्रोदिते दिने ॥ ३ ॥ मुमत पजेदेवान्नानाविभवविस्तरः । वरपेद्राह्मणान् पूर्व वखासनविभूपणेः ॥४॥ पसे । २ फारिशस्ति छन् । ३ पटनम् । ४ देवाः स्वफलदाः सून । ५ पूर्वम् ।

·कर्मविपाकः। (५७) नप्वा तद्देवमन्त्रांश्च कोटिलनायुतान्किान् । म्रात्वा पञ्चामृतेनैव विन्यस्तीयोंदिस्तथा ॥ ५ ॥ लिप्ता मुगन्धविविधर्माल्यैवेश्च दीपर्कः । धूपनिवेठित भ्यः फलस्तदनुसम्भवः ॥६॥ तथा मङ्गलीपैश्च व्यजनैश्चामरः शुभैः । नानावाद्यैर्मनोनैश्च मोतिमुत्पादयेत् सुगन् ॥ ७ ॥ देवानेच स्वपेटूमावशक्ती जागरे निगि । ततः मातः समुत्याय नातः शुचिरलंकृतः ॥ ८ ॥ देवमावाहयेन्मन्त्रस्तल्लिङ्गैः प्राग्वदर्चयेत् । पाटगैरपचारैस्तु नान्यया देवता विगेत् ॥ ९ ॥ जाता देवांश्च घटितान् मुवर्णाद्यविनिर्मितान् । शालग्रामशिलादौ वा जीवमन्त्रममावृतान् ॥ १० ॥ पत्रे लेख्यांस्तयारूपाशावलक्षणलक्षितान् । स्वकीयामनसंस्थाश्च स्वस्वोपस्करसंयुतान् ॥ ११ ॥ एतन्ते लेप वै चेति मन्त्राभ्यां मुप्रतिष्ठितान् । कुर्यादेवान्विधानेन ततः कामफल्मदाः ॥ १२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारमनवादे नरिपाके अव्यागोऽष्टषत्रितम ॥ १८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । देवांग्रे होमयेन्मन्त्रैर्दगांगेन प्रयत्नतः। तर्पयेच्छया चानु गत्या विप्राश्च भोजयेत् ॥ १॥ जापफेभ्यः प्रदद्यातु सुवर्णमयुतस्य च । तत्र दानानि देयानि देवप्रीतिकराणि च ॥२॥ गावो वखाणि चानानि रत्नानि विविधानि च । यया टेवं द्विज तद्विधिज्ञं वेदपारगम् ॥ ३ ॥ तोपयेन्मृदुभिर्वखर्गोभूम्यश्वासनादिकः । विविधैर्भूपणैदिव्यैाह्मणं तं विसर्जयेत् ॥ ४ ॥ प्रार्थयेन तदनेऽत्र मन्त्रमेनमुदीरयेत् ॥ ५॥ "देवाधीनं जगत्सर्व मन्त्राधीनाश्च देवताः । ते मन्त्रा ब्राह्मणाधीनास्तस्माद् भूदेवता द्विजाः ॥ ६ ॥ तत्प्रसादादिमे देवास्तिष्ठन्तु मम मन्दिरे । पूजां गृहन्तु मे नित्यं कुर्वन्तो मन्मनोरयान्" ॥ ७ ॥ इति श्रीद्धसूर्यारुणनवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनसनतितम ॥ ६९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । गक्तियुक्तं महादेवं प्रतिष्टेदेवमेव हि । लक्ष्मीनारायणं वापि मन्त्रभेदात्तयैव च ॥ १॥ वक्ष्ये मन्नांस्तु वेदोक्तान्पुराणां भावितात्मनाम् । मन्त्री विष्णोरिदं विष्णुर्नमस्त इति शाभवः ॥०॥ ब्रह्मणो ब्रह्मजज्ञानमम्बेम्बायाःप्रकीर्तितः । आकृष्णेति सहस्त्रांशोमन्त्रः प्रोक्तो मनीपिभिः ॥ ३ ॥ श्रीश्चत इति लक्ष्म्यास्तु पार्वत्याःगचिपाणिकाम्।गणानां त्वेति मन्त्रस्तु विनराजस्प पीर्तितः॥४॥ विष्णोरराटमिति वा मन्त्रःप्रोक्तःसनातनः। समुद्रायेति शंखस्य रुद्राक्षस्य च त्र्यम्बकम ॥५॥ दिस्पालानां तथा मन्त्रास्त्रातारेत्यादिकाः स्मृताः। नवग्रहाणा मन्त्राथ श्रुतौ देवाधिदेवताः ॥ ६ ॥ बहुविस्तरतः प्रोक्ता ऋपिभिस्तत्त्वदगिंभिः । लक्ष्मीनारायणाभ्यां च नमोन्त इति कीर्तितः ॥ ७ ॥ सरस्वत्यादिकानां च मन्त्राः प्रोक्ताः सविस्तराः । मन्त्राः पुरुषसूक्तोत्यास्तया नरहरेः प्रभोः ॥ ८ ॥ यन्त्रोदारे प्रतिष्ठाया मन्त्रास्तल्लिङ्गदैवजाः । अथवाऽष्टाक्षरो मन्चो द्वादशाक्षर एव च ॥९॥ नारायणप्रतिष्ठायां योज्यौ धर्मार्थसमदौ । प्रणवादिनमोन्तैश्च नाममन्त्रैर्ययोदितः ॥१०॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अव्याप सतगितम ॥ ७० ॥ श्रीसूर्य उवाच। प्रतिष्टातो हि देवानां सर्वकामफलं स्मृतम् । अथवाऽऽगममन्त्रः प्रतिष्टेत्सर्वकामः ॥ १॥ तमश्च जपं कुर्यात् पृजान्ते धर्मवित्सदा । अनेन विधिना मन्त्रैर्यस्तु देवान्प्रतिष्ठयेत् ॥ : || १ वा. म.२ ॥ १२ ॥ २ देवाग्निमर्चयेत् । ३ मनिटे सर्वदेवानां । ८ ·[सं- वृद्धसूर्यारुण- स याति परमं स्थानं यहत्त्वा न निवर्तते । इह लोके परे चापि नाशुभं तस्य विद्यते ॥३॥ अप्रतिष्ठितदेवांश्च पूजयेद्यस्तु मूढधीः । न तत्फलमवाप्नोति स नरो देवदृपफः ॥ ४ ॥ अप्रतिष्ठितदेवानां दानेऽप्यल्पफलं भवेत् । दाने बहुफला देवा मन्त्रमानमतिष्ठिताः ॥ ५॥ पूजारम्भेऽन देवानां पादस्पर्श तथाऽद्भुते । विकारे प्रतिमायां च स्पृष्टे म्लेच्छजनैस्तथा ॥ ६ ॥ महापातकिभिः स्त्रीभी रजोयुक्ताभिरेव च । अपूज्ये वा चिरं देवे ह्येवमेव गृहे स्थिते ॥ ७ ॥ कुर्याद्देवप्रतिष्ठां च न कुर्यान्निरयं व्रजेत् । सर्वदुःखानयामोति नान कार्या विचारणा ॥ ८ ॥ विवाहोत्सवयज्ञेषु महादाने तथैव च । देवतायाः प्रतिष्ठायां ग्रहपूजां च कारयेत् ॥ ९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकसप्तमितमः ।। ७१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । उपलिप्ते शुचौ देशे फर्ता शुचिरलंकृतः । आचामेस्पञ्चगव्येन ततः शुद्धेन वारिणा ॥ १ ॥ पञ्चगव्यम् । गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सपिः कुशोदकम् । पञ्चगव्यमिति प्रोक्तं पवित्रं कायशोधनम् ॥ २॥ विष्णुवह्नीन्द्रवाय्या दैवतानि यथाक्रमम् । कुशोदकस्य पक्षीन्द्र पितरो देवताः स्मृताः ॥ ३ ॥ पञ्चामृतम् । दधि क्षीरं मधु घृतं सिता च गरुडाग्रज । पञ्चामृतमिदं मोक्तं पवित्रं पापनाशनम् ॥ ४॥ पलानां हे सहस्रे तु महानानं प्रकीर्तितम् । (नाने पलते दद्यादभ्यङ्गे पञ्चविंशतिः ॥५॥ ययाशक्तयाऽथवा सूत स्नापयेच्छद्रयान्वितः ।) पत्रिंशदडुलं पात्रमुत्तमं परिकीर्तितम् ॥ ६ ॥ चतुर्विंशतिक मध्यं कनिष्ठं द्वादशाङ्गुलम् । वस्वगुलं विहीनं तु न पात्रं कारयेत्वचित् ॥ ७॥ सौवर्ण राजतं तानं पात्रं मणिमयादिकम् । प्रशस्तं पुटकाद्यं तु शुभदं देवपूजने ॥ ८॥ इति श्रीसूर्यारुणसवादे कर्मविपाक अध्यायो द्विसप्ततितमः ॥७२ ।। अथ पुष्पाणि । श्रीसूर्य उवाच । निर्गन्धीन्युग्रगन्धीनि कुसुमानि विवर्जयेत् । गन्धहीनमपि ग्राह्यं पवित्रं पत्कुशादिकम् ॥ १॥ पुष्परारण्यसंमृतः पर्वा पर्वतोद्भवः । अपर्युपितनिक्षिप्तः मोक्षितैर्जन्नुवर्जितः ॥२॥ आत्मारामोद्भवः पुष्पः पूजयेत्प्रतिमा सुधीः । दुत्त्वा दश सुवर्णस्य निष्काणां लभते फलम ॥ ३ ॥ तदेफरफरवीरेण सूर्याय विनिवेदयेत् । रक्तश्च करवीरैश्च यस्तु पूजयते रविम् ॥ ४ ॥ फल्पकोटिराहयाणि सूर्यलोके वसेन्नरः । करवीरशतेनेव यो में मालां प्रयच्छति ॥ ५॥ म याति गिवलोकं तु मोदते तत्र देववत् । अथ गन्धः । चत्वारः कोकुमा भागाश्चन्दनस्य च पोडश ॥ ६ ॥ फरवरिफाया है। भागी फपरस्प चतुष्टयम् । सर्वगन्धमिदं सूत देवाङ्गे लेपयेत्सुधीः ।। ७ ।। अथ धूपः। फग्मगुरू चर चन्दनं गुग्गुलं तथा । गुग्गुलं सर्वदेवानां सायं चैव सितागुरुम् ॥ ८ ॥ गमभागमुनीरं च पो देवप्रियः मुत । १ शोकोऽय नाग्नि पपु० । A ·७२-७६.] कर्मविपाकः अथ दीपः। दयाहीपांश्च देवाग्रे गोवृतेन प्रपूरितान् ॥९॥ अथवा तिलतैलेन सार्पपेणाप्यभावतः । अन्यन्नहर्वसाद्यैश्च दीपानव प्रबोधयेत् ॥ १० ॥ दीपदश्च शुभाँल्लोकान याति दीपशतैर्वृतः ॥ ११ ॥ इति श्रीवृद्धारुणतंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिसप्ततितमः ॥ ७३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । तयोपवीतदानेन सुरेभ्यो ब्राह्मणाय च । जातः पृथिव्यां कालेन भवेद्विप्रः पतिर्भुवः ॥ १ ॥ दद्याद्वस्त्राणि देवेभ्यः श्वेतपीतारुणानि च । क्षीमाणि विविधान्येव बहुवर्णानि चाण्डज ॥२ ।। दिव्यवस्त्रान्वितो दाता स्वर्गलोकमवाप्नुयात् । अथ नैवेद्यम् । संयाककृशरापूपपायसं यावकं तथा ॥ ३ ॥ देध्योदनं रसालांश्च मोदकान् गुडपूपकान् । शालितण्डुलकं प्रस्यं कुर्यादन्नं सुसंस्कृतम् ॥ ४ ॥ फलानि विविधान्येव देवाय च निवेदयेत् । सर्वदुःखविनिर्मुक्तः स नरः स्वर्गभाग्भवेत् ॥ ५ ॥ अथार्घ्यदानम् । आपःक्षीरं कुशाग्राणि दध्यक्षततिलास्तथा । यवाः सिद्धार्यकाश्चैवमर्धोऽष्टाङ्गः प्रकीर्तितः ॥ ६ ॥ पूजादौ भानवे ह्ययं गायत्र्या च प्रदापयेत् । “नमो विवस्वते ब्रह्मन्" इति मन्त्रेण वाऽण्डज ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके पूजोपकरणाध्यायश्चतुःसततितमः ॥ ७४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अयोपचारान् पूजायाः पोडश शृणु पुत्रक । आयेनावाहयेद्देवं मन्त्रेण पुरुषोत्तमम् ॥ १ ॥ द्वितीयेनासनं दद्यात्ततः पाद्यं प्रदापयेत् । चतुर्थनार्घ्यदानं च ततश्चाचमनीयकम् ॥ २ ॥ पप्टेन सपनं दद्यात् सप्तमेनापि वाससी । अष्टमेनोपवीतं च नवमेन विलेपनम् ॥ ३ ॥ दशमेनैव पुष्पाणि दद्याद्देवस्य चाण्डज । एकादशेन मन्त्रेण धूपं चैव प्रदापयेत् ॥ ४ ॥ दीपं द्वादशकेनैव प्रयोदशमितेन वै । नैवेद्यं विविधं दद्याद् भक्ष्य भोज्यं च पायसम् ॥ ५॥ चतुर्दशेन मन्त्रेण दद्यात् सुमनसोऽन्नलिम् । ततः पञ्चदशेनैव कारयेच्च प्रदक्षिणाम् ॥ ६ ॥ वाद्यादीनि च तेनैव पोडशेन विसर्जनम् । मानोपवीतवस्त्रेषु नैवेद्य कश्यपात्मज ॥ ७ ॥ दद्यादाचमनीयानि सर्वदेवेश्वयं विधिः । स्वैस्वैर्मन्त्रैविधानेन देवांस्तत्र प्रसादयेत् ॥ ८ ॥ गन्धपुष्पे तथा धूपदीपनैवेदनानि च । अशक्ती पञ्च वा कुर्यादुपवारांश्च पूजने ॥ ९ !! इति श्रीद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके पूजोपचाराध्यायः पञ्चसततितमः ॥ ७१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । माता नित्यक्रियां कृत्वा कर्ता शुचिरलंकृतः । ब्राह्मणान् देयवस्त्नि गन्धाद्यैरचपेत्सुत ॥ १ ।। दानं ददेऽहममुकं दद्यादिप्रकरे जलम् । ददस्वेति द्विजेनोक्तमिति दानविधिः स्मृतः ॥ २॥ ॐ तत्सत्पूर्वमुच्चार्य गृहीता तु करे जलम् । सतिलकुशहस्तस्तु कालनानं समुच्चरन ॥ ३ ॥ प्रामुखश्चौदङ्मुखो वा पैत्रे याम्यमुखः स्थितः । वामेन पाणिना स्पृष्ट्वा स्मरेचद्वस्तुदैवते ॥ ४ ॥ १ दुग्धोदनन् । २ समुचरेत्। 1.

·(६०) वृद्धसूर्यारुण- [10- खग॥५॥ विषायामुकगोत्रायामुककामो ह्यहं ददे । नमस्तेत्युत्सजेदेतद्विजहस्ते जलं स्वस्तीत्युक्तेन विप्रेण दानमक्षयतां नयेत् । संभदानमिति प्रोक्तमन्यत्यागमिति स्मृतम् ॥ ६ ॥ कन्यादानं त्रिपुरुपगोत्रोचारणपूर्वकम् । गोकन्याप्रतिमाशय्यास्त्वेकफस्य प्रदापयेत् ॥ ७ ॥ विभक्तविधिना दाता न तत्फलमवाप्नुयात् । प्रतिष्ठासर्वदानानां स्वर्णमक्षयकारकम् ॥ ८ ॥ दानमक्षयतां याति संप्रदानेन यत्कृतम् । अभावे ग्राह्मणादीनां दानमल्पफलं भवेत् ॥ ९ ॥ तीर्यादौ त्यागविधिना संमदानसमं फलम् । तावद्धेनुपु धेनुत्वं देवत्वं प्रतिमासु च ॥ १० ॥ यावद्विषो न गृहीयात्स्वस्तीत्युक्त्वेत्ति नदसे ॥ ११ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके दानविधानाध्यायः षट्सप्ततितमः ।। ७६ ॥ अरुण उवाच। सामान्येन विधि ब्रूहि सर्वलोकहिताय वै । पापिनां कर्मदुष्टानां प्रायश्चित्तं परं वद ॥ १॥ प्रायश्चित्तविहीनानां का गतिः परमेश्वर । श्रोतुमिच्छाम्यहं त्वत्तः सर्वज्ञस्त्वं यतः प्रभो ॥२॥ श्रीसूर्य उवाच। प्रायश्चित्तविहीनानां महापातकिनां नृणाम् । नरकान्ते भवजन्म चिनाङ्कितशरीरिणाम् ॥ ३ ॥ प्रतिजन्म भवेत्तेपां चिदं तत्तापसूचकम् । प्रायश्चित्ते कृते याति पश्चात्तापवतां पुनः ॥ ४॥ महापातकनं चिद्रं सप्तजन्माभिजायते । उपपापोद्भवं पञ्च त्रीणि पापसमुद्भवम् ॥५॥ दुष्कर्ममा नृणां गंगा यान्ति चैव क्रमाच्छमम् । जपैः सुरार्चनैमिनिस्तेषां शमो भवेत् ॥ ६॥ पूर्वजन्मकृतं पापं नरकान्ते परीक्षयेत् । बाधते व्याधिरूपेण तस्य कृच्यादिभिः शमः ॥ ७ ॥ कृतकर्मक्षयो नास्ति कल्पकोटिशतैरपि । अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम् ॥ ८॥ पूर्वजन्मकृतं पापं व्याधिरूपेण तिष्ठति । कुष्ठं च राजयक्ष्मा च प्रमेही ग्रहणी तथा ॥९॥ भूत्रकृच्छाश्मरीकासा अतीसारभगन्दरौं । दुष्टवणं गण्डमाला पक्षाघातोऽशिनाशनम् ॥ १० ॥ इत्येवमादयो रोगा महापापोद्भवाः स्मृताः। जलोदरयकृत्प्लीहशूलशोफवणास्तथा ॥ ११ ॥ श्वासाजीर्णञ्चरच्छदिभ्रममोहगलग्रहाः । रक्ताचुंदविसर्पाद्या उपपापोद्भवा गदाः ॥ १२ ॥ दण्डपालकिनचित्रवपुः कफविधिकाः । बारिकपुण्डरीकाया रोगाः पापसमुद्भवाः ॥ १३॥ अर्शआद्या नृणां रोगा अभिशापाद्भवन्ति हि । अन्ये च बहुधा रोगा जायन्ते दोपसंकराः ॥ १४ ॥ उच्यन्तेऽथ निदानानि प्रायश्चित्तानि च क्रमात् । महापापेषु सर्वस्वं तदधै तपपातके ॥ १५ ॥ दद्यात्पापेषु पांशं तुर्य चाथ खगेवर ॥ १६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके सामान्य विचाराध्यायः सप्तसप्ततितमः ।। ७७ ॥ श्रीसूर्य उवाच। दमा पञ्चाय चतुर उपदेश्य द्विनाच्छुभान् । तेषामनुज्ञया सर्व प्रायश्चित्तमुपक्रमेत् ॥ १। विधाय वैष्णवं श्राद्धं संकल्पं निजकाम्यया ! धेनुं दयाद् द्विजेभ्योऽयं दक्षिणाश्च स्वशक्तितः ॥२ अलंकृत्य यथावत्या धमालंकरणेदिजान् । यावेत दण्डवनला प्रायश्चित्तं यथोचितम् ॥ ३ १ भादीपुस्तक एसदमापांने अंधत्रुटित इत्युक्तम् । सन्यलब्धपुस्तकेऽपि त्रुटितप्रथस्यालामानिषा रामानिधारमुहिनोऽय प्रथः । द्वितीयावृत्तावपि नैवोलन्धः । यदि श्रुटितप्रथस्य प्रेषणन कैश्चिन्महाशपैरनुमा किया जा सीमाहतो त अर्थ सारे मंनिवश्य मुद्रयिष्याम इति । २ तजन्मनि।

·७७-७९.] कर्मविपाका। (६१) व्रतच्छिद्रं तपश्छिदं यच्छिद्र यज्ञकर्मणि । सबै भवति चाच्छिद्रं यस्य चेच्छन्ति वै द्विजाः॥ ४ ॥ ब्राह्मणा यानि भाषन्ते मन्यन्ते तानि देवताः । सर्वदेवमया विप्रा न तद्वचनमन्यया ॥ ५ ॥ उपवासो व्रतं चैव स्तानं तीर्थफलं तपः । विगैः संपादितं यस्य संपन्नं तस्य तद्भवेत् ॥ ६ ॥ ब्राह्मणा जङ्गमं तीर्थ निर्जलं सार्वकामिकम् । तेपां वाक्योदकेनैव शुद्धयन्ति मलिना जनाः ॥ ७ ॥ संपन्नमिति यद्वाक्यं वदन्ति क्षितिदेवताः। प्रणम्य शिरसा धार्यमग्निष्टोमफलं भवेत् ॥ ८॥ तेभ्योऽनुज्ञामिति प्राप्य प्रपद्येत यथाऽऽशिपः। भोजयित्वा द्विजाात्या भुञ्जीत सह बन्धुभिः ॥ ९ ॥ गोदानं च तया तेपु कर्तव्यं पापशोधनम् । एका कृच्छतिकृच्छे द्वे तिम्रश्चान्द्रायणे व्रते ॥ १० ॥ गंवामभावे निष्पावा साशीतिः शतकृदा । पाहार्पिके महाभाग प्रायश्चित्ते यथोदिते ॥ ११ ॥ अशीत्युत्तरशतं कृच्छ्राणां भवति ध्रुवम् । त्रिविधा हि महाबाहो कर्मजा दोपजास्तथा ॥ १२ ॥ तथोमयसमुद्भूता नृणां दोपाः पतत्रिण ॥ १३ ॥ कर्मप्रकोपेण कदाचिदेते दोपप्रकोपेण भवन्ति चान्ये । तथा परे प्राणिपु कर्मदोपप्रकोपजाः कायमनोविकारात् ॥ १४ ॥ प्रायश्चित्तमकृत्वा तु न कुर्यात्कर्म किंचन । अनिस्तीर्यमचं नित्यं वर्धते द्विगुणं पुनः ॥ १५ ॥ दानैर्दयाभिरतिथिद्विजदेवतागोदेवार्चनप्रणतिभिश्च जपैस्तपोभिः । इत्युक्तपुण्यनिचयैरपचीयमानं प्राक्पापजातमशुभं प्रशमं नयंति ॥ १६ ॥ निष्कृत्या कर्मजन्मोत्यो दोपजस्त्वौपधेन हि । उभयान्जायमानस्तु निष्कृत्यौपधसेवया ॥ १७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके दोषविभागाध्यायोऽप्रसप्ततितमः ।। ७८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । ब्रह्महा क्षयरोगी स्यादिति वेदविदो विदुः । धर्मशास्त्रादविज्ञाय प्रायश्चित्तं ददाति यः ॥ १॥ राजयक्ष्मा भवेत्तस्य रोगपीडाऽतिदारुणा । क्षयी स्याद्गदर्भवातेन तथा क्षेत्रस्य मारणे ॥२॥ क्षयेणात्र क्षयं यान्ति धातवः सर्वदेहिनाम् । प्रायश्चित्तं परं तस्य शृणु यत्नेन चाण्डज ॥ ३ ॥ कारयेत्कदली दिव्यां पर्णैः सर्वत्र संयुताम् । फलपूगेन संयुक्तां सुवर्णस्य पलेन तु ॥४॥ यथाविभवतः कुर्याद्वस्त्रेणावेष्टय सूत्रकैः । ब्राह्मणान्मोजयेचापि भक्ष्यैर्नानाविधैः शुभैः ॥५॥ होमं च कारयेत्तत्र पूर्वपद्राह्मणेन च । तस्मै तां कदली दद्याद्वस्त्रालंकारपूर्विकाम् ॥ ६ ॥ पूजिताय दरिद्राय . वृत्तस्थायात्मदिने । धर्मज्ञायातिदान्ताय मन्त्रेणानेन तत्तयी ॥ ७ ॥ दानमन्त्रः। हिरण्यगर्भ पुरुप परात्पर जगन्मय ! रम्भादानेन देवेश क्षयं क्षपय मे प्रभो " ॥ ८ ॥ पुण्याहवाचन कार्य ब्राह्मणवेदपारगैः । शिष्टैरिटन्धुभिश्च सह भोजनमाचरेत् ॥ ९ ॥ जपहोमो याशक्ति पूजामन्त्रशत्र्यम्बकम् । राजहा राजयक्ष्मी स्पाहोपात्तस्यातिनिष्कृतिः ॥ १० ॥ गोभूहिरण्य मिष्टान्नजलवस्त्रमदानतः घृतधेनुमदानेन तिलकुम्भमदानतः ॥ ११ ॥ दातव्यानि समस्तानि व्यस्तानि चाप्यकल्पतः ॥ १२ ॥ इति श्रीद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके क्षयरोगाच्याय एकोनाशीतितमः ॥ ७९ ॥ १ सर्वकामदम् । २ अथवा पलमेकं तु सुवगं गोतम फले। इत्यधिक पपु० । ३ हम्नः पलेवेदमितदिः कापो द्विजातिभिः । जपं लक्षामितं यहेः सर्वेषां कार्यसाधकम् ॥ इत्यधिकं सपु० ।

·वृद्धसूर्यारुण- [अ०- श्रीसूर्य उवाच । शूली स्यादन्नहर्ता च जन्मन्यत्र पतत्रिण । हिंसको वा मनुष्याणां शूलरुक्पीडितोऽधुना ॥ १॥ पलार्धन तदर्धेन तदर्धेनापि वा कृतम् । सौवर्णं राजतं वापि शूलं कुर्यात् प्रयत्नतः ॥ २॥ तामेण वाऽयसा वापि बदरेणाथवा पुनः । शुभवस्त्रेण संवेष्टय तिलानामुपरि न्यसेत् ॥ ३॥ तिलानां परिमाणं तु द्रोणं चापि तदर्धकम् । तदर्धं च यथाशक्त्या प्रजपेद्राह्मणः शुचिः ॥ ४ ॥ ततो हुतवते शूलं पूजयित्वा स्वशक्तितः । दद्यातादक्षिणां तनु प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ॥५॥ "त्वं शूल ब्रह्मणा सृष्टं त्रिपुराणां विनाशने । दैत्यानां दानवानां च शङ्करस्यायुधं तथा ॥ ६ ॥ कुक्षिस्थमथ पार्श्वस्थमथवा पृष्ठसंगतम् । शूलं विनाशय त्वं मे महादेवेन राधितम्" ॥ ७ ॥ ततःस्नात्वाऽथ भुञ्जीत ब्राह्मणैः सह बन्धुभिः । “नमः शिवाये" ति केचित्प्रणवादि पठन्ति च ॥ ६॥ (व्यम्बकं यजेति । अरुचिशूले श्रद्धाहीनो धनवान् दानेष्वरतिस्तामसदानाद्वा यःसोऽरुचिमात् शूली जायते तत्रायं विस्तरः।) साक्षाद्धन्ति गवादीनि यः पुनर्जननान्तरे । शिरोरोगी श्रोत्ररोगी शूली चारुचिमान्भवेत् ॥ ९ ॥ (अत्रे गोहननं यज्ञसाधनत्वादिगुणविशिष्टगोहननं प्रायश्चित्तस्य गुरुत्वात्।) विश्वस्तविपदाता च प्लीहवाञ्जायते नरः। ( वा-च-शब्दाच्छूली च जठरशूले ।) श्रुत्यध्ययनसम्पन्नं याचितारमकिंचनम् ॥ १० ॥ प्रात्मण दान्तमाहूय दानार्थ न ददाति यः । स भवेजठरे शूली तथाऽऽमानी च कहिंचित् ॥ ११ ॥ पूर्वजन्मनि नास्तिक्यात्क्षयलेशाद्धयर्शब्दवान् । निष्कविंशतिकं दद्याद्राह्मणाय कुटुम्बिने ॥ १२ ॥ विष्णुप्रकाशकान्मन्त्राअपेद्रोगोपशान्तये । अपामार्जनपाठेन मन्त्रितं स जलं पिबेत् ॥ १३ ॥ भोजनं ब्राह्मणेभ्यः। नमां परस्त्रियं दृष्ट्वा सूर्य वाऽस्तमयोदये । नेत्रशूली भवेत्सोऽपि नेक्षितुं क्षमते दृशा ॥ १४ ॥ (पेरवियं दृष्ट्वेति कामतस्तथा सूर्यमपि।) वों मे देहि मन्त्रेण होमः स्यादयवाऽयुतम् । वयः सुपर्णा इति च नेत्रे सिञ्चेच वारिणा ॥ १५ ॥ वर्चीदा असि वर्षों मे देहि " इति दशाक्षरो मन्त्रः सर्वेषु स्थलेषु । होमफाले स्वाहान्तः । अक्षीम्पां त इति जपेनेवालं प्रशाम्पति । भूपरोपरता येन जायते वपुयातनः।(१)॥१६॥ सोऽन्नदानं प्रकुर्वीत तथा रुद्रं जपेद्धधः । अनुक्तेपु च रोगेषु रोगामिन्वलितेक्षणम् ॥ १७ भूभनाभीपणं शक्ति शूलं पागांकुगी दधत् । चक्रखगगदावज्रशरपुरधपि च ॥ १८ ॥ नागानन्यस्ततजन्या तर्जयन् पारिपार्श्वगान् । दंष्ट्रादंष्ट्राधीरपुटं दूरापाणिमदक्षिणम् ॥ १९ ॥ उपन्नमभिमुरा पावत्या पार्थपोः पदाम् । विगीर्णकेशरोगाणां प्रतिरूपं प्रकल्पयेत् ॥ २० ॥ ॥+॥ .... .... .... 1-1-1-५-१ टीशपन्योऽयं गले पनित इनि प्रनिमानि । ४ देशरयशम्दवान् । + अन्न ग्रन्थपातः।

·१०-८२. ] कर्मविपाकः। शान्तं तस्यामिर्ध वा हेनो निष्काणि तेन तु । तदेव प्रतिमामानं कर्मशान्तिप्यपि स्वतः ॥ २१ ॥ "येये रोगाः प्रवाधन्ते देहस्थाः सतनं तु माम् । गृहाण प्रतिरूपं तु सह रोगडिजोत्तम" ।। २२ ।। मन्त्रेणानेन तं दद्यात्पूर्वरीत्या कृतार्चनः ॥ २३ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसवादे कर्मविपाके शूलरोगाध्यायोऽशीतितम ॥ ८० ॥ श्रीसूर्य उवाच । ये पुनः क्रूरकर्माणः पापाः पिशुनचेतमः । ते भवेयुः सदा शीतज्वरवन्तस्तदेनसः ॥ १ ॥ मगन्लेषु च कार्यपु सततं कोपमाचरेत् । उष्णनगभिभूतस्य तत्पापस्यापनुत्तये ॥२॥ जातवेदसमन्त्रेण ब्राह्मणान् भोजयेत्ततः । सुरामासोपहाराद्यैर्वलिः सर्वत्र गस्यते ।। ३ ।। सहस्रकलास्नानं गतभोजनमेव च । (रोगगुरुलधुभावेन जपे गुरुलगुभाव इति सर्वत्र द्रष्टव्यम् । सुरादिभिलिरधिकारभेटेन ॥) उष्णज्वरै महेशस्य प्रकुर्यादभिपेचनम् ॥ ४ ॥ (रुद्रेण शतरुद्रेण नमकानुवाकरित्यर्थः । अत्र मृत्युञ्जयस्याप्युपलक्षणम् ।। ) देवस्वहरणाञ्चैव जायते विविधज्वरः । ज्वरो महाज्वरश्चैव रौद्रो वैष्णव एव च ॥५॥ ज्वरे रुद्रजपं कुर्यान्महारुद्रो महाज्वरे । महारुद्रं जपेद्रोद्रे वैष्णव तद्वयं जपेत् ॥ ६ ॥ (अथवा तच्छब्देन बुद्धिस्यानि वैष्णवानि विष्णुहदयादिस्तोत्राणि परामृश्यन्ते । ) आगारदाही ज्वरवाज् जायते तत्र निष्कृतिः । नवकुम्भं समानीय मृन्मय चानणं दृढम् ॥ ७ ॥ लोहितं कार्यरहितं स्थापयेत्तण्डुलोपरि । परिमाणं तण्डुलाना द्रोणपञ्चमिप्यते ॥ ८॥ विशुद्धास्तण्डुला ग्राह्याः श्वेतवस्त्रेण वेष्टयेत् । मधुनाऽप्ययवाऽऽज्येन खण्डेनाथ गुडेन वा ॥९॥ तलेनाप्यम्भसा वाथ पूजयेच्छक्तितो नरः । श्वेतपुष्पैरर्चयेत्तं गन्धपुप्पोपहारकः ॥ १० ॥ होमश्च पूर्ववत्कार्यः समिदाज्यचस्त्रेंः । मुवर्णन यथाशक्त्या ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ११ ॥ तस्मै कृतवते वृत्तश्रुतशीलाय सत्कृतम् । मन्त्रणानेन विधिवत्पूजयित्वा ज्वरी नरः॥ १२ ॥ महेश देवदेवेश वासुदेव परात्पर । कुम्भेनानेन दत्तेन ज्वरः क्षिप्रं प्रशाम्यतु ॥ १३ ॥ एकान्तरं संनिपातं तृतीयक्चतुर्थी । पाक्षिक मासिक चापि सावत्सरिकमेव च ॥ १४ ॥ नागयेता मम क्षिप्रं वासुदेवमहेश्वरों " ॥ १५ ॥ इति श्रीवृद्धसूरिणसवादे कर्मविपाके ज्वरा याय एकाशीतितम ॥ ८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कृतनो जायते मर्त्यः फवान् बासकामवान् । उष्णज्वरी च नित्यं हि पित्तरोगसमन्वितः ॥ १ ॥ चान्द्रायणनयं कुर्यात् पञ्चायद्विप्रभोजनम् । अग्नि दूतारयमुक्तेन जप कुर्याद्विजोत्तमान् ॥ २ ॥ (अग्नि दृतं वृणीमहे होतारं विश्ववेदसम् । अस्य यतस्य सुक्रतम् ॥) पूजयेोजयेद्दद्यात्तन्मना नान्यमानसः । कृच्यापरणे गोदानं तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ३ ॥ (तन देयं मधुसपिर्हिरण्यवामासि ।) फुरुक्षेत्रादिदेयोपु फालेपु ग्रहणादिषु । महादानानि गृहीयानिपिदान्ययवा स्वयम ॥ ४ ॥ अपानभूतो दातृभ्यो निपिढेभ्यश्च मानवः । सपामावासकामश्च कृत्रिपु तिमिभिस्तथा ॥ 6 ॥ (स्वयमपानभूतो वेटनित्यकर्मानुष्ठानादिरहित इत्यर्थः। निपिढेभ्यो दाइभ्यः।) कात्या च पीडयेत तद्रोगस्य प्रशान्तये 1 महिपा यमदेवत्या दद्याद्वित्तानुगारतः ।। ६ ॥ १-२-१-४-६-६ टीकाप्रयोऽन मरे पनित इति प्रतिमान । गपुग्नर नोऽपनियो- .

·(६४) वृद्धसूर्यारुण- [१०- काममृत्युस्वरूपां तां महिपा रक्तभूपणाम् । सालंकागं प्रदास्यामि मम शान्ति प्रयच्छतु पिशुनो नरकस्यान्ते जायते श्वासकासवान् । घृतं तेन प्रदातव्यं सहस्रपलसंख्यया ॥८॥ उद्यन्नय जपः कार्यो होमश्चर्वाज्ययोरपि ॥ ९ ॥ इति श्रीवृद्धसूरियसवाद कर्मविपाके श्वासरोगहराध्यायो यशीतितमः ॥ ८२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । राजमार्ग नदीतीरे छायायां पुष्टिते नरः । मूत्रं पुरीपं वल्मीके पायुं मुञ्चेजलेऽपि वा ॥ १ ॥ श्वयथुन्याधिमामोति ह्येवमाह सदाशिवः । शोफी कृच्छ्वयं कुर्याद्वायत्र्या अयुतं जपम् ॥ २ ॥ तिलहोमसहस्रं च जपेन्मृत्युञ्जय तया । विनकर्ता भवेत् क्रूरः शोफी भवति मानवः ॥ ३ ॥ तस्य कर्मविपाकोऽल्पव्याधिनाशनमुत्तमम् । क्षोमवस्त्रं समानीय बहुमूल्यं च यद्भवेत् ॥ ४ ॥ मुक्ताफलानि धनीयाद्वस्त्रप्रान्ते समन्ततः । कुंकुमेनांकितं सम्यक् कर्पूरागरुघूपितम् ॥५॥ तण्डुलोपरि संस्थाप्य तण्डुलांश्च सशक्तितः । आचार्यायाथ तवस्त्रं दद्यात्तच सदक्षिणम् ।। ६॥ ऋषीणां प्रवरोऽगस्त्यो लोपामुद्रापतिः प्रभुः । क्षोमवस्त्रमदानेन तुष्टो व्याधि व्यपोहतु " ॥७॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवादे कर्मविपाके शोफहराध्यायस्यशीतितमः ॥ ८ ॥ श्रीसूर्य उवाच। देवद्विजद्रव्यहारी पाण्डुरोगी भवेन्नरः। कृच्छातिकृच्छे कुर्याच्च चान्द्रायणमतन्द्रितः ॥ १॥ कुर्यात्यूप्माण्टहोमं च स्वर्णचन्द्रेण वाससी । ब्राह्मणेभ्यो यथाशक्ति पाण्डुरोगस्प शान्तये ॥ २ ॥ (चन्द्रेण रजतेनेत्यर्थः।) अनिष्टोमादिकर्माणि प्रक्रम्य न समापयेत् । स पाण्डुरोगी भवति शिरोवेदनवांस्तथा ॥ ३ ॥ अन्त्यनागमने मयः पाण्टुगेगी प्रजायते ॥४॥ इति श्रीदमूर्या गसवादे कर्मविपाकै पाण्डुरोगहराध्यायश्चतुरशीतितमः ॥ ८४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । टिनान्यत्राणि जायन्ते वैश्यहन्तुस्ततः परम् । जग शीतोष्णको दाहस्त्वपाने तनिवर्तते ॥ १ ॥ फातिकृच्नं कुर्याच्च गतप्राह्मणभोजनम् । उद्यन्नृचाजपश्च स्यादयुतत्रयसंख्यया ॥ २ ॥ अन्तमनन चर्याज्यं जुड्याच्छतमष्ट च । अयवा महिपी दद्यात्पतिरूपेण काश्चनीम् ॥ ३ ॥ यतापितरगे मयों जायते चान्त्रद्धिमान् । कुर्यात्स्वर्णमयी मूर्ति शुभां नारायणस्य तु ॥ ४॥ व्यावहाग्यिनिष्ठाभ्यामेफेनापि तदर्धतः । नारायणश्चतुर्बाहुः शेखं चक्रं तयोत्तरे ॥५॥ दक्षिगं तु गदां पद्मं नीलजीमृनमनिमः । वामे श्रीवल्टकीहस्ता पुष्टिः पद्मकरा परा ॥ ६॥ प्रशान्य पचगव्यन स्थापयेत् पुंकुमोपरि । श्वेतवमेण संवेष्टय गन्धमाल्यः समर्चयेत् ॥ ७॥ उपचार: पोटाभिगचार्यो वैष्णवः शुचिः । सर्वगामार्यनत्त्वज्ञो ब्रह्मविद्यामु निष्ठितः ॥ ८ ॥ हामं घ पाग्येचन यानेय्यां दिशि शामतः । ममिदान्यतिलेश्चैव जुहुयान्मूलमन्त्रतः ॥ ९॥ गंगी नयापर्व नागयणमनामयम् । मूलमन्त्रण विधिववेयं चारप्यते ॥ १०॥ मानन्ताय गोहा मूलमन्त्रः मीनिंतः । ततस्तांप्रनिमां दद्यात्मादमुसाय [मुसः ।। ११ ॥ पटरिन्धार गरेपनि पनि प्रतिमानि । २ भरान्त ।

·८२-८६.] कर्मविपाकः। (६५) "नागयण जगन्नाथ शंखचक्रगदाधर । पूर्वजन्मनि यज्ञादी विनं यंद्र कृतं मम ॥ १२ ॥ अन्त्रवृद्धिमहागेगं दानेनानेन तोपितः । चक्रहस्त गदापाणे शमयाशु जगत्पते "॥ १३ ॥ विप्राणां भोजनं दद्यात्स्नात्वा मुन्नीत बन्धुभिः। एवं कृत्वा ममामोति नीरोगत्वं नरो भुवि ॥१४|| इति श्रीसूर्यारणनवादे कर्मविपाके वृदयध्यायः पचाशीतितमः ॥ ५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । जात्युत्तमन्त्रीगमनाजायते , मस्तकवणी । तत्पातकविशुद्धयर्थ प्राजापत्यचतुष्टयम कर्मकाले कुकुटं च खरादीन्पाप ईक्षते । स नासिकात्रणी च स्यादानेत्रश्च जायते ॥ २ ॥ (तत्र स्वर्णहरिणीदानं धेनुदानं वा ) स्वजातिजायागमने जायते हृदयत्रणी । तत्पातफविशुद्ध्यर्थं प्राजापत्यद्वयं चरेत् ॥ ३ ॥ (स्वजातिजायागमनमित्यस्यायः-ब्राह्मणस्य ब्राह्मणी एवं क्षत्रियादे- रपि क्षत्रियादिः म वंशपुरुपस्तस्य भार्यत्यर्थः।) जलाग्निबन्धनप्रायनिमित्तेन म्रियेत यः। भवेदुरमि दुष्ट हि व्रणं तस्यापि निष्कृतिः ॥४॥ स दद्याद्गोडयं तस्य पञ्चाशादिप्रभोजनम् । दक्षिणां च यथाशक्ति मुक्तो भवति रोगतः ॥ ५ ॥ (अनधिकारिणाऽविहितमार्गेण जलादिमरणे ।) पितृष्वसाभिगमने वामाझे तु वणी भवेत् । नेनापि निष्कृतिः कार्या आजादानेन यत्ततः ॥ ६ ।। मातृष्यसाभिगमने वामाने तु व्रणी भवेत् । तेनापि निष्कृतिः कार्या अनादासीप्रदानतः ॥ ७ ॥ (शत्तयनुसारेणालंकृत्य दद्यादित्यर्थः।) अदण्डयांस्तर्जयेद्यो वै स वा गुल्मवणी भवेत् । जपहोमादिकं कार्य धेनुदान प्रयत्नतः ॥ ८॥ हीनजातिस्त्रीगमनाजायते चग्णवणी । तत्पातकविशुद्वयर्य प्राजापत्यं समाचरेत् ।। ९ ।। मृते भर्तरि या नारी ब्रह्मचर्याभिघातिनी । सा भवेद्रणदोपेण संभोक्तुं क्षमते न च ॥ १० ॥ संभोगाबूतनं तीव्रवेदना पुरुषस्य च । यात्रीलपांखीव मधुमर्पिस्तिलानपि ॥ ११ ॥ (चशेदात्तीपुंसयोरपि तीववेदना भवतीति । ) लोहितो यः सवर्णन मुखे पुच्छे च पाण्डुरः। श्रेतः खुरविपाणाभ्यां स नीलो वृप उच्यते ॥ १२॥ योगं हित्वा द्विजो मोहानियुक्तो धर्मनिश्चये ॥ १३ ॥ भगन्दरो भवेत्तस्य ह्यधर्म वदतो मुखे । आर्यभार्याभिगमने भगंदरयुतो भवेत् ॥ १८ ॥ अथ प्रतिकृतिमाह। माणिक्यं पद्मरागं च वयमेव च । गोमेदं च मरकतं पुष्परागं व मौक्तिकम् ॥ १५॥ हरितं च नवतानि स्वर्णपानोपरि न्यसेत् । अयवा राजते ताने गवाज्येन प्रपूरयेत् ॥ १६ ॥ (हरितं हरितगलम् । यस्मिन् स्वादिपात्रं च रत्नानि स्थापितानि तत्तात्रं गम्येनान्येन पूगयित्वेति ग्रह्णम । ) स्वलिङ्गश्चैव मन्त्रीश्च होमः कार्यस्नु पूर्ववत् । ततो ब्राह्मणमाद्य मर्वगामार्थकोविद ॥ १७ ॥ "आदित्यादिग्रहाः सं नवग्लप्रदानतः । विनादायन्नु मे दोपाक्षिप्रमंर भगंदग्म "॥ १८ ॥ अनेन कर्मणा नूनं गयावद्विहितेन तु । ततो नज्यमानाति निःमंदिग्यं भगंदरी ॥ १९ ॥ १-१ टीसमन्योऽनन् ।

·घृद्धसूर्यारुण- [80- स्वगोत्रस्त्रीप्रसङ्गेन जायते च भगन्दरी । तेनापि निष्कृतिः फार्या मेपीदानेन यत्नतः ॥ २० ॥ (तत्र रजतमयो मेपः स्वर्णखुरादि च ।) श्रीसूर्य उवाच । अतिमानादतिक्रोधादतिनेहाद्भयादपि । यो धर्मनिश्चयज्ञानमन्यथा कुरुते नरः ॥ २१ ॥ स पूयशोणितवहुव्रणी तन्छान्तयेज्य तु । अतिकृच्छं प्रकुर्याच तिलप्रस्थपदो भवेत् ॥ २२ ॥ होमश्वरुघृताभ्यां च तिलैरष्टोत्तर शतम् । सहस्त्रं वा व्याहृतिभिः कुर्याद्राह्मणभोजनम् ॥ २३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके प्रणायध्यायः षडशीतितमः ॥ ८६ ।। श्रीसूर्य उवाच । परेपां मर्मभेदेन मुष्टिघातेन चैव हि । असत्यवचनाचैव प्लीहश्लीपदयुग् भवेत् ॥ १॥ नाडीव्रणश्च जायेत तद्रोगस्यापनुत्तये । चान्द्रायणं चातिकृच्छ्रे वातिचान्द्रायणं चरेत् ॥ २॥ कूष्माण्डहोमः कर्तव्यः सोमरुद्रजपस्तथा ॥३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके प्लीहाद्यध्यायः सप्ताशीतितमः ॥ ८७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पुण्यादिदं तथा पापालोभी पापरतः क्वचित् । धूर्तः सकन्योऽतिशठश्चिन्तादुःखसमन्वितः ॥ १॥ ब्राह्मण्यां वीर्यदानात्माक तद्दद्यान्मृतपुत्रकः । लक्ष्मैतदत्र लग्नाच्च सोमः पापान्वित्तो रिपी ॥२॥ गोत्रीविप्रवधाः पापाः पुत्रनाशकरा यतः । स्त्रीसहायकृतात्पापात्पूर्वे गर्भसमुद्भवात् ॥ ३ ॥ अत्र जन्मनि सा नारी ज्येष्ठा सन्ततिवर्जिता । लक्षितो लक्षणैश्चोक्तः पृच्छकश्चात्र जन्मनि ॥ ४॥ वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापविशोधिनीम् । ब्राह्मण्याः प्रतिमा कार्या पलैर्वेदमितैः शुभा ॥५॥ हिरण्मयी सगर्भा च पत्रे लेख्या प्रयत्नतः । तदर्धामिता वापि त्रिषु वित्तानुसारतः॥६॥ संपूज्य गन्धपुष्पायेः सा देया मन्त्रपूर्विका । सुवर्णेकमितं दद्याच्छिवं पापप्रणाशनम् ॥७॥ राजतं च तथा दद्यात्सोमं सार्धपलात्मकम् । गायत्र्यष्टसहस्रं च होमयेत्तद्दशांशतः ॥ ८॥ ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्पूर्वपापात्प्रमुच्यते । य एवं कुरुते सूत पूर्वपापविशोधनम् ॥ ९ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यात्स्त्रीभ्यामत्रैव जन्मनि । नैवं फसेति यो मोहासायश्चित्तं त्रिधा मतम् ॥१०॥ न जीवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः । प्रायश्चित्ते कृते ह्यायुः पडशीतिमिताब्दकम् ॥११॥ प्रापश्चित्ते कृतेऽरिष्टं वर्षे पष्टिमिते ध्रुवम् ॥ १२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके पुत्रजीवनाध्यायोऽष्टाशीतितमः ॥ ८८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । बभूव बाहुजः फश्चिद्ग्रामाध्यक्षो विराटनः । दत्तानि तेन दानानि गोभूम्यश्वादिकानि च ॥ १॥ ग्रामणेषु गृहस्थेषु सत्पात्रेषु विशेपतः। अथान्यनामपस्यापि क्षत्रियस्य महात्मनः ॥ २॥ एफपुत्रस्य पुत्रो वै मुजमूले पुराऽनय । घातितस्तेन खड्नेन निशायां चौर्यकर्मणा ॥ ३ ॥ ग मृनस्तेन दुःरोन भाविनोऽर्थस्य गौरवात् । तन्माता पुत्रदुःखेन मृता दुःखप्रपीडिता ॥ ४ ॥ १-टीशमय: 1 २-सहधान्मृतपुत्रकः ।

·९७-९०.] कर्मविपाक। (६७) वैरभावरतेनेव कृतं कर्मातिदारुणम् । एवं बहुतिये काले गतोऽसी यमगासनम् ॥५॥ मुक्त्वा पापाच नरकं पुण्यात्स्वर्गफलं तया । पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो वाहुजोऽधुना ॥ ६ ॥ मेपेर्क शनिसंयुते । पितृमारसुखहीनो भृत्वस्तीवन्धुसंयुतः ॥ ७ ॥ पानदानादिदं सर्व फलं पापफलं शृणु । पूर्व वालवधात्सापादिह जन्मनि चाण्डन ॥ ८ ॥ द्विवेदमितवान्ते जातपुत्रविनाशकः । तया प्राग् बाहुजवधाद् वामबाहुविवर्जितः ॥९॥ लक्षणैर्लक्षयेदेतेः पृच्छकं चात्र जन्मनि । निष्कृति तस्य वक्ष्यामि पूर्वपापविशोधिनीम् ।। १० ।। पुत्रवृद्धिकरी धन्यां सर्वारिष्टविनागिनीम् । पलपञ्चमितं कुर्याद्वाहुजं च हिरण्मयम् ॥ ११ ॥ तन्मातरं च सौवर्णी सुवर्णकमितां शुभाम् । लक्ष्मीनारायणं तद्वद्राजतं त्रिपलात्मकम् ॥ १२ ॥ तन्मितां राजती गौरी दद्यान्मन्त्रः प्रपूजिताम् । गायत्र्यष्टसहनं तु जपेदष्टाक्षरं तया ॥ १३ ॥ शृणुयादविंशं वा शतावृत्तिविधानतः । लक्षरुद्रं त्रिगुणितं कुर्याद्वा विधिपूर्वकम् ॥ १४ ॥ यो न कुर्याद्विधानकं त्रिष्वप्येतेषु निश्चितम् । न जीवन्ति मुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः ॥ १५ ॥ वेदवेदमितेरिष्टं वर्षे चैव प्रकीर्तितम् । यः कुर्याद्रिधिवत् सूत प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः ॥ १६ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादत्र जन्माने निश्चयात् । एकाशीतिमितायुःस्याच्चैत्रादौ घटभे मृतिः ॥ १७ ॥ जन्मादिमरणान्तं हि सर्व ते कथितं मया ॥ १८ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः एकोननवतितमः ।। ८९ ॥ ॥८॥ श्रीर्य उवाच । कीरदेगे समुत्पन्नः कश्चित्तात्रे कुले सुधीः । विप्रोत्सङ्गगतस्तत्र प्रयागे मकरे वसन् ॥1॥ कृतवान् विधिवत्स्नानं दानं स्वल्पं स्वशक्तितः। दैवयोगाद्गृहं प्राप्य कृतवान् कर्म दारुणम् ॥ २ ॥ कामलोमेन सततं शूद्रीगमनकार्यसी । स्त्रीभ्यां सहाययुक्तेन पापमाचरितं तया ॥ ३ ॥ विविधरोपधैस्तस्या गर्भपातः कृतः पुग । एवं समिलित्वा तु पातनं बहुधा कृतम ॥ ४ ॥ ततो बहुतिये काले प्राप्तास्ते यमगासनम् । मुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्स्वर्गफलं तया ॥५॥ तीर्यराजप्रभावेण स जातो ब्राह्मणोऽधुना । सेज्ये शनी सिंहगते सूर्य कन्यागते कुजे ॥६॥ मृगे खैरावतीतीरे नात्युच्चो न लुघुर्घणी । लिष्टवाक् स्वल्पधर्मादयः पितृमाविवर्जितः ।। ७ ।। सहोदरधनहींनो जातः पुत्र विनाशकः । परदाराभिगमनागर्भपातनदोपजात् पापात्पूर्वकृतात्सूत लक्षणेर्लक्षयेदिह । स्वीसहायात्तया सत प्राक्पापात्समुपार्जितात् ॥९॥ तैनका तत्र पली या तयोः पुत्रंशुचान्विता । तयका बहुपापाद्यद्धातुः पल्यनजस्य च ॥ १० ॥ पुत्रमविहीनान पूर्वपापात्मदृश्यते । वक्ष्यामि निष्कृति सूत पूर्वपापविशोधिनीम् ॥ ११ ॥ सार्धवेदमितः स्वण: पद्म पुर्यादिरण्मयम् । मनालमष्टपत्राढ्यं शुभं तद्ब्रह्मदैवतम् ॥ १३ ॥ पूरयेत् पारदैनव तस्य नालं प्रयत्नतः । दद्याद्वेदविदे सून विधिना मंपठन् मुधीः ।। १३ ॥ प्रायोनिमिदं पद्ममायं स्यानं च शाश्वतम् । गर्भधारणपापोत्यदोपनागकरं परम ॥ १४ ॥ ददेऽहं विभमुन्याय पूर्वपापविशुद्धये । "इत्युच्चार्य नरो दद्यात्तस्माद्दोपात्प्रमुचते ॥ १५ ॥ गजतं च तत्तो दयाह्माणं तन्मितं सुत । न्द्राणामयवा लक्षं पूजयेद्रिधिनाऽडज ॥ १६ ॥ गायत्री च ययागरस्या जपेंचवाघमर्पणम् । नैवं विघानं यः कुर्यालोमान्मोहाद्विगेपतः ।। १७ ।। १रह। २ पुत्रहीना शुचालिता। ३ पापनेनन ।

·(६८) वृद्धलारुण- [10 न जीवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः । श्रुत्वेनं विधिवत्कुर्याद्विधानकं समाहितः ॥ १८॥ न तस्य पुत्रमरणं भविष्यति ममाज्ञया । धनपुत्रान्वितो मध्ये खायुराद्रिसमितम् ॥ १९ ॥ रिष्टं पष्टिमितेऽन्दे तु तस्य चाकृतनिष्कृतः ॥ २० ॥ इति श्रीवृद्धसूयारणमवाद कर्मविपाके अध्यायो नवतितमः ॥९० ॥ श्रीसूर्य उवाच । आसीद्राजकुलोत्पन्नः पूर्वजन्माने या मुने । धनधान्यसमायुक्तो रुद्रभक्तिपरोऽइज ॥ १ ॥ दत्तानि तत्र दानानि पर्वस्वपि च शक्तितः । अथो भाविचलात्सत ब्राह्मणेन तपस्विना ॥ २ ॥ तद्गृहे स्थापितं द्रव्यं पुनर्दत्तं न तेन च । सहायैफयुतैनैव ब्रह्मस्वं भक्षितं पुरा ॥ ३ ॥ सच कालवशं प्राप्य भुक्त्वा पापफलं महत् । पुण्यारपुण्यफलं तत्र स शूद्रो जाङ्गलेऽधुना ॥ ४ ॥ देशे रामहदायाम्ये तत्त्वयोजनसम्मिते । कृष्णस्तनौ सुते यस्मात्क्रूराः पश्यन्ति पापिनः ॥ ५ ॥ हस्थो मध्यधनाढयस्तु श्रेष्ठोऽमितसुखान्वितः । स्त्रीभृत्यभ्रातृसंयुक्तो मध्यान्ते सुखभागिह ॥ ६ ॥ ब्रह्मस्वहरणात्पूर्वे चात्र सन्ततिवर्जितः । दाने स्वल्पमतिधूर्तः पापात्सर्वमिदं सुत ॥ ७ ॥ अथो भ्रातृसहायानु ब्राह्मणस्वं हृतं पुरा । तेन तत्सहजो ज्येष्ठः पुत्रहीनोऽत्र जन्मान ॥ ८ ॥ लक्ष्योऽत्र लक्षणैरेभिः पृच्छको विनतासुत । तनिष्कृति प्रवक्ष्यामि पूर्वपापविशोधिनीम् ॥ ९ ॥ लक्ष्मीश्च गजती कार्या पलेर्दशमिनः शुभा । सर्वावयवसंयुक्ता पीतवस्त्रविभूपिता ॥ १० ॥ ब्राह्मणाय च सा देया मन्त्रेणानेन धीमत्ता । " लक्ष्मि त्वं सर्वभूतानां कामदा मोक्षदायिनी ॥ ११ ॥ पूर्वजन्मार्जितात्पापान्मां रक्ष शरणागतम् । " इत्युच्चार्य नरो दयादिप्रद्रव्याघनाशनम् ॥ १२ ॥ पञ्चपले सोमो राजतश्चोक्तरूपवत् । पलद्वयमितैस्तद्वद्धनाधिपदिनेश्वरी ॥ १३ ॥ पूजयित्वा तु गन्धादद्यात्सर्वान्दिवौकसः । जपेत्पञ्चसहस्रं तु गायत्र्या होमयेत्तथा ॥ १४ ॥ बामणान्भोजयेच्छक्त्या शिवभक्तान्विधानतः । अनेन विधिना यस्तु प्रायश्चितं समाचरेत् ॥१५॥ तस्यात्र पुत्रयुगलं फन्यैका च भविष्यति । न करोति च यो मोहाद्विधिवत्पापशोधनम् ॥ १६ ॥ पचपश्चमितादान्तं न च पुप्रमुखं सिह । आयुश्चात्र तदन्दान्तं प्रायश्चित्तेऽकृतेऽधुना ॥ १७ ॥ प्रायश्चित्ते कृत्ते चायुरूपाधिका सप्ततिः समाः ॥ १८ ॥ इति श्रीवृद्धमर्यारगमवादे कर्मविपाके अध्याय एकनवतितमः ॥ ९१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अमृद्रव्यफलोत्पन्नो धनधान्यसमन्वितः । मास्वत्याश्च निकटे विष्णुधर्मरतः कचित् ॥ १ ॥ दतानि बहुदानानि ब्राह्मणेषु च शक्तितः । मण्यपि च तेनैव श्रद्धाहीनेन चेतसा ॥ २ ॥ देवादनां द्विजम्याश्य प्राप्तां ये गर्भसंयुताम । वरिभावादातयित्वा भुक्त्वा तेन विजानता ॥ ३॥ तमुनश्च तथा सन पापमाचरितं विदम् । धर्माधर्मफलं भुक्त्वा गत्वा तत्र यमालयम ॥ ४॥ पूर्वपुण्पवनगारम्न म जातः पादोऽधुना । सरस्वत्या याम्यभागे विशद्योजनसंमिते ॥ ५ ॥ म ग्तगृष्णः क्षीणालो विष्णुभक्तिममन्वितः । पित्ताधिकोऽस्वल्पधनी स्त्रीभ्रातृमुखमंयुतः ॥ ६ ॥ पुण्यादिदं नया पापाजानः पुत्र विनाशकृत । वीमाहाय्यागतो यस्मारमा स्री पुत्रपपीडिता ॥७॥ तस्य निमिदं मेयं मेपः पचमभाषगः । पापयुक्तस्तया दृष्टो गहरेफादो स्थितः ॥ ८ ॥ १नं विदिवत् । २ पापगा: । ३ विताऽपिको। तथा ।

·कर्मविपाक। लक्षणलक्षितं प्रोक्तबंहि गदाग्रज । ( निकृति वद में स्वामिन् मष्टिानयूदनीम् ॥ ९ ॥ दह पुत्रकरी धन्यां लोकानां हितकाम्यया)। निष्कृति तस्य वक्ष्यामि येन पापमयां भवेत् ॥ १०॥ पलंदशाभिः कार्या मेपी गर्भसमन्विता । दानमन्त्रः। "ब्राह्मणस्य ददाम्यस्मान्मपर्गिप्यमयीं शुभाम् । देवो वैधानगं चम्मात्सगुवातात्ममुञ्चतु" ॥ ११ ॥ यया वैश्वानरो देवो देयो वार्धप्रमाणतः । जपेद्रौतागनम. . ॥१२॥ तण्डुलाज्ययवान् हुत्वा तिलान्मंमिश्य यत्नतः । ब्राह्मगान्भोजयेच्नया ते योदयाञ्च दक्षिणाम।१३ य एवं कुतते सुत पूर्वपापविनोधनम् । तस्य वंशवृद्धिः स्यादने वंगानागनम् ॥ १४ ॥ मेपरीवच्चाण्डनबेष्ट नात्र कार्या विचारणा । पुत्राणां मुसद्धिः स्याहायुदाखिसमतिः ।। १५ ।। प्रायश्चित्तेकृतेऽरिष्टं पदामितकेदके । यदन्तरगतं मत तन्मच्छास्त्राद्विलोक्येत् ॥ १६ ॥ दति श्रीदृद्रसूतिगनवाट कर्मविपाके सन्यायो विनवतितमः ॥ ९२ ।। श्रीसूर्य उवाच । बनतेय महाभाग शृणु चास्य विचेष्टितम् । कश्चिदिनोऽभवत्पूर्व वदपि ग्रामपः॥१॥ धर्मशास्त्रक्रियाहीनः पित्रोः सुखममन्वितः । दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मगेषु च शक्तितः ॥ २ ॥ सत्तात्रेषु गृहस्येषु श्रद्धापूतेन चेतमा । मृगयायां गतो विमः कदाचिर्दैवयोगतः ॥ ३ ॥ घोरकर्म कृतं तेन प्रारम्भे यौवनस्य च । लुण्ठितो ब्राह्मणस्तत्र प्रहांगदुःखिनो भृशम् ॥ ४ ॥ हृतोऽप्यायुर्वलेंनव न म मृत्युवगं गनः । ब्रह्मास्वमिति तन्नात्वा न भुक्तं केनचिद्गृहे ॥५॥ तेनैव भातिनं मून येन विषः प्रपीडितः । स गत्ता यमलोकं तु भुक्त्वा तु यमगामनम् ॥ ६ ॥ पात्रदानवशात्स्त म जातः झात्रियोऽधुना । देशे विशिके लग्ने चापमंस्तगे वो ॥ ७॥ मेपगे राहुयुक्तेश्य सोमःविधुमंयुते । स गौरी दर्शनीयाः ममत्वं स्वल्पवित्तभाक ॥ ८ ॥ धर्मे चाल्पमतिर्मानी मातापितृसमन्वितः । दानादिकं गृहस्यपु फलं पापफलं शृणु ॥ ९ ॥ यत्रयत्र कुता घाताः प्राग्भवे ब्राह्मणस्य च । इइ जन्मनि तत्रास्ति वाल्ये कुष्टगदान्वितः ॥ १० ॥ अयो स्वीपुत्रहीनोच जायते गरुडाग्रज । यौवनापि च वार्द्धक्ये तस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ११ ॥ एभिश्च लक्षणः मृत लक्षणीयोऽत्र पृच्छकः । निकृति परमां मून वक्ष्यामि शृणु तत्त्वनः।। १२ ।। गायत्री विधिना जप्ता कोटिं शुद्धिमवाप्नुयात् । प्रयागे निवसन धीरः काश्यांवा कुन्नारे ॥१३॥ अयवाऽष्टसंहवाणिजप्ता कुर्यादिमं विधिम् । हिरण्मयो नोमविमी कार्यों स्वर्णाष्टकायुभी ॥ ११ ॥ पत्रेऽनब वा लेन्यौ सर्वलक्षणसंयुती । देया द्विजाय विधिवत्पृयित्वाऽय यत्ततः ।। १२ ।। प्रायश्चित्ते कृते श्वेतकु हानिः प्रनायते । सीपुत्रमुखमंत्रव भवत्येव न गंगयः ॥ १६ ॥ मायश्चित्तं न फुञ्चिद्ववेदोगविवर्धनम् । न पुत्रमुग्नमामोनि स जीवनि कदाचन ॥ १७ ॥ रिटं हात्रिंगददे तु जीवनं घाटमप्ततिः। आनन्त्यात्खनु जीशनां विस्तागे नोदिनो मया ॥ १८ ॥ इनि श्रीदग्गिनवादे वर्गमिारे सत्यापजिनकनिन.॥ १३॥ भगवासनिद मनि। भर मयान, प्रतिर । १ भाग ४ मन ।

·[म.. (७०) वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच। पृच्छको विनतासूनो दानधर्मरतोऽभवत् । वैश्यः पूर्वभवे सूत व्यापारकुशलः सदा ॥ १॥ दानयज्ञरतो नित्यं ब्राह्मणाऽतिथिपूजकः । तद्गृहे धान्यराशिं तु भक्षयन्ती सुधातिनी ॥२॥ आसनप्रसवा सूत सुरभिः कालमोहिता । भृशं तेन हता कुक्षौ लोभोपहतचेतसा ॥३॥ वालवत्सो मृतस्तत्र गर्भस्यश्वातिताडनात् । तदुःखेन मृता सा तु धेनुराकन्दती पुरा ॥ ४॥ एवं निवसतस्तत्र मृतः स यमशासनम् । प्राप्य वगै बहून्भोगान्मुक्त्वा पापफलं तथा ॥५॥ शतद्रुनिकटे देशे जातोऽयं ब्राह्मणोऽधुना । धनुर्लग्नगते सौरौ गुरौ मीनेऽप्यलौ रवी ॥ ६॥ कुलाग्रणीः कार्यकरो गुणी पित्तकफान्वितः । मध्यरूपयुतः श्रीमान्द्रिभार्यों याति संयुतः ॥ ७॥ चन्द्रे पापयुतेऽत्युने कन्यायां समवस्थिते । गोबालवत्सफवधात् पापात्पूर्वादपुत्रकः ॥ ८ ॥ स्त्रीसाहाय्ययुतो यस्मात्पूर्वजन्मन्यभूदुसौ । तेन कर्मविपाकेन स्त्री ज्येष्ठा पुत्रवर्जिता ॥ प्रायश्चित्ते कृते त्वत्र कनिष्ठायां भविष्यति ॥ ९॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं कथं स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । कथ्यतां दिवसेशान लोकानां हितकाम्यया ॥१०॥ श्रीसूर्य उवाच । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वाथ खगेश्वर । सुवर्णदशका सूत धेनुः कार्या सगर्भिका ॥ ११ ॥ सर्वालंकारयुक्ता च पत्रे लेख्या यथोक्तवत् ॥ १२ ॥ तदर्धार्धप्रमाणा वा यथावित्तानुसारतः । संपूज्य नाममन्त्रैस्तु सा देया ब्राह्मणाय गौः॥ १३ ॥ मन्त्रः। यन्मया पूर्वजनुपि पापं गोघातजं कृतम् । तदत्र पापनाशाय ददेऽहं गां हिरण्मयीम्" ॥ १४ ॥ मन्त्रमेनं समुन्नार्य दद्याद्विप्राय धीमते । गायत्र्यष्टसहस्रं तु होमयेत्तदनन्तरम् ॥ १५ ॥ आसन्नमसवामेकां दयाद्गां भोजयेद्विजान् । अनेन विधिना यस्तु प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ १६ ॥ तस्य संततिवृद्धिः स्पादन जन्मनि वै सुत । न करोति यदा श्रुत्वा प्रायश्चित्तं त्रिधा मतम् ॥ १७ ॥ इह जन्मन्यपुत्रः स्यान्मृतो नरकमाप्नुयात् । एकहीनेऽथ पञ्चाशन्मृत्युरब्दे ज्वरेण वै ॥ १८ ॥ प्रायश्चिचे कृते स्वायुः पष्टिस्त्वयुताः समाः। कन्यागते रवीचन्द्रे मीनस्थे मरणं ध्रुवम् ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्नवतितमः ॥९४ ॥ अरुण उवाच। भूमिदेवकुलोत्पन्नः पूर्वजन्मन्ययात्र च । पृच्छको जगतां नाथ 'तस्य कर्म प्रकाशय ॥ १ ॥ श्रीसूर्य उवाच । आगीपूर्वभवे विमो गिरिवासी जितेन्द्रियः । विद्याभ्यासरतो नित्यं सत्यधर्मपरायणः ॥२॥ दत्तानि तत्र दानानि ब्राह्मणेभ्यो हि शक्तितः । पर्वस्वपि च तेनैवाध्यापिता ब्राह्मणाः खग ॥ ३॥ अथ भावियलात्मत प्राप्तणेन तपस्विना । स्थापितं तद्गृहे स्वर्ण लोभयुक् तन्न दत्तवान् ॥ ४ ॥ ततो पतिये पाले पालधर्ममुपेपिवान् । स्वर्णापहारी सततं गतो हि यमशासनम् ॥५॥ पापासापरलं मुक्त्वा पुण्यात्पुण्यफलं तया । पूर्वपुण्यप्रभावेण जातोऽयं ब्राह्मणोऽधुना ॥ ६॥ गोगटे पहलादने कृमो नातिलघुः मुधीः । धर्मकर्मक्रियायुक्तो लोभदुःखसमन्वितः ॥७॥ गौग्वर्णः शानियरमाटनगः मुतगः साशी । बहुफन्योऽन्पपुत्रश्च तस्मान्लेयोऽधुनाउण्डज ॥ ८ ॥ " ·९४-९६ कर्मविपाकः। (७१) यौवने स्त्रीसुखं त्वये द्विपञ्चाशन्मितेऽन्दके । भृशं पुत्रसुखप्राप्तिः पूर्व ब्राह्मणपूजनात् ॥९॥ कर्कटस्यौ सूर्यजीवौ तस्माद्राजोपसेवकः । सुवर्णहरणादापात् पूर्वजन्मान मानद ॥ १० ॥ कुनखी ह्यत्र विज्ञेयो लक्षणैस्वैदिकैरसौ । अयो भ्रात्सहायात्तु ब्राह्मणस्वं हृतं पुरा ॥ ११ ॥ तेन तत्सहजो ज्येष्ठः पुत्रहीनोऽत्र जन्मनि । पृच्छकस्य तया वर्षे पञ्चाशन्मितके ध्रुवम् ॥ १२ ॥ पुत्रे रिष्टं विजानीयात्स्वदेहे वापि निश्चितम् । अरुण उवाच॥ निष्कृति वद मे स्वामिन् पुत्ररिष्टविनाशिनीम् खत्तोऽहं श्रोतुमिच्छामि सर्वलोकोपकारक ॥ १३ ॥ श्रीर्य उवाच । पलपञ्चसुवर्णाढ्यां गां दद्याद्राह्मणाय वै ॥ १४ ॥ तदर्धायुतां वापि श्रेष्ठमध्यकनिष्ठिकाम् । त्रिपु वित्तानुसारेण न न्यूनाधिककल्पना ॥ १५॥ सुवर्णहरणात् पापागोदानान्मुच्यतेऽधुना । पदपञ्चाशत्तमे वर्षे रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः ॥ १६ ॥ प्रायश्चित्ते कृते सूत पूर्णायुर्जायते नरः । सप्तसप्ततिवर्षाणि सपुत्रो जीवति ध्रुवम् ॥ १७ ।। कार्तिक कृष्णपञ्चम्यां शशिन्यागतेऽण्डज । वृपलग्ने च निधनं पृच्छकस्य भविष्यति ॥ १८ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचनवतितमः ॥९५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यभूत्कश्चिद्वैश्यो धर्मपरायणः । मथुरायां महाभाग भिपरवृत्तिविशारदः ॥ १ ॥ भनिताश्च महारोगा गवां तेन महात्मना । दत्तानि तन दानानि पर्वस्वाप च शक्तितः ॥ २॥ पापमाचरितं तेन कामलुञ्धेन चेतसा । स्वजातिवनितायां वै व्यभिचारं चकार सः ॥ ३ ॥ तस्यास्तत्राभवद्र्भः पातनं हि चकार सा। महौपधैश्छेदनः परीवादादथाण्डज ॥ ४ ॥ सा मृता तेन दुःखेन गर्भपातेन निश्चितम् । पत्नीसहायात्सततं सर्वमेतदुपार्जितम् ॥ ५॥ ततो यमपुरं प्राप्तः ससहायोऽण्डजोत्तम । भुक्ता पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तथा ॥ ६ ॥ गंवा दुःखापहारेण पुण्येनान वणिक्सुतः । जातो रामहदाद्याम्ये पष्टियोजनसमिते ॥ ७ ॥ नात्युच्चः श्यामलो भव्यः स्वल्पवित्तसमन्वितः । व्यापारनिरतः क्रोधी बलवुद्धियुतोऽग्रेणीः ॥ ८॥ भ्रात्युक्तः , पितृसुखादीनः स्त्रीप्रियसंयुतः। गर्भपातनजात्यापात् मागत्र सुतवर्जितः ॥ ९ ॥ चिदमङ्गात्पञ्चमे तु शुभदृष्टिविवर्जिते । चन्द्रे मिथुनराशिस्ये भौमदृष्टे च पुत्रक ॥ १० ॥ सदायलक्षणं सर्वं शृणुष्वात्र खगेश्वर । या स्त्री पूर्व सहायाऽसीद्गर्भपातनकर्मणि ॥ ११ ॥ पृच्छकस्य तु सा नारी गर्भदुःखाकुलाऽत्राच । वक्ष्यामि निष्कृति तस्याः सर्वपापप्रणाशिनीम् ॥१२॥ मात्रिंशन्मितरत्र कार्या वैश्या हिरण्मयी। आप गर्भयुता लेख्या सुगन्धश्चित्रिता सुत ॥ १३ ॥ तदर्पमितिका वापि दयोर्वित्तानुमानतः । सा देया तु विधिज्ञाय मन्त्रमेनमुदीरयेत् ॥ १४ ॥ "वैश्यामेनां च सौवर्णी वखाढयां विपिदैवताम् । ददेऽहं विममुख्याय पूजिताय विधानतः ॥ १५ ॥ गर्भपातनजाद्दोपात् पूर्वपापविशुद्धये "। इत्युचार्य नरो दद्यात्सर्वपापविशाधनम् ॥ १६ ॥ १प्रकः ।

·(७२) वृद्धारुण- [80- साध महाद्वितयं गायत्री त्र्यम्बकं तथा । जपेहत्वा दगांशेन पूर्वपापप्रणोदनम् ॥ १७ ॥ ब्राह्मणान्भोजयच्छत्तया दद्याञ्चव तु दक्षिणाम् । एवं विधानं यः कुर्याद्विधिना पापशोधनम् ॥ १८ ॥ उत्पत्तिर्जायते तस्य संततेर्नात्र संशयः । न कुर्याद्विधिवत्तत्र लोभान्मोहाद्विशेषतः ॥ १९ ॥ इह जन्मन्यपुत्रत्वं जायते चान्यजन्मान । पञ्चमप्तमितायुः स्यात्सायश्चित्तेऽकृते सति ॥ २० ॥ चत्वारिंशान्मिते रिष्टं तस्य चाकृतनिष्कृतेः ॥२१॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षण्णवतितमः ॥ ९६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । राजपुत्रोऽभवत्पूर्वे क्रूरकर्मा प्रतापवान् । धनधान्यसमृद्धोऽपि वङ्गदेशे वसन्सदा ॥ १॥ याचकेभ्यः प्रदत्तानि गोभूम्यश्चादिकानि च । अथो भाविबलात्सूत लोभोपहतचेतसा ॥ २ ॥ सीम्नि (हेतं द्रव्यं ब्राह्मणानामधर्मतः । द्विजे केन सह कृतं तत्कर्म दारुणम् ॥३॥ भृमिवादे ) मृतस्तत्र संग्रामे कालनोदितः । भुक्त्वा भोगाभान्स्वर्गे पापात्पापफलानि च॥ ४ ॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पर्वतेऽधुना । भूमिपाल कुलेऽत्युग्रे सिंहलग्ने गुरावजे ॥ ५ ॥ सूर्ये मेपगते चेन्दो चापस्ये पापमयुते । गौरः शूगे महोग्रस्तु बहुकन्यः कृती .शुभः ॥ ६ ॥ ददाति शक्तितो धीमानात्युच्चो बन्धुसंयुतः । बहुव्ययपरो नित्यं पैत्तिकः प्रियेवाग्घृणी ।। ७ ॥ वहुभायों यशस्वी च भृत्यवाहनसंयुतः । अष्टाविंशन्मिते वर्षे स्वल्पपुत्रसुखान्वितः ॥ ८ ॥ मन्तरायोद्भवैः पुत्रेतिदुःखसमन्वितः । ब्रह्मस्वहग्णात्पूर्वे धनहीनोत्र दृश्यते ॥ ९॥ महायद्विनयुक्तश्च पूर्वेऽभूठिनतात्मज । तुलायां सोऽनुजो जातो जन्मन्यत्राल्पपुत्रकः ॥ १० ॥ गृणु सत प्रवक्ष्यामि निष्कृति पापकर्मणः । यां कृत्वा विधिवजन्तुरिह पापात्प्रमुच्यते ॥ ११ ॥ पुण्येऽति विप्रकयिते धेनूनां पञ्चकं मुत । दद्याच्च वृपमं गौरं पृष्टवस्त्रयुगान्वितम् ॥ १२ ॥ मुवर्णशृङ्गसहितं तया क्षितियुतं शुभम् । मन्त्रेणानेन विप्रेभ्यः प्रष्टा श्रद्धासमन्वितः ॥ १३॥ मन्त्रः। भृमिभागयुतं गारं वृपभं रुद्रदेवतम् । ददेऽहं सीम्नि द्रव्योत्यपापनाशाय वै द्विज " ॥ १४ ॥ अयो स्वर्णद्वयाढवं हि शुभं दद्यानुरङ्गमम् । कर्मप्रकाशकायैव मन्त्रमेनमुदीरयेत् ।। १५ ॥ "मांपम्फा काञ्चनाढयमचं तुभ्यमह ददे । ब्रह्मस्वहरणापापान्मोक्षं कुरु .ममान" ॥ १६ ॥ एवमुच्चार्य दद्याच पृजिताय द्विजातये । मुच्यते पूर्वपापाच्च ब्रह्मस्वहरणाद् ध्रुवम् ॥ १७ ॥ डाणुयादग्विं च त्रिगर्त्य विधानतः । होमयेद्दशसाहस्रं ब्राह्मणानां च पूजनम् ।। १८ ॥ य एवं पुरुते म्त विधिना पापगोधनम् । तस्य संततिवृद्धिः स्यादिहव फलमश्नुते ॥ नेमा गुांश वित्तस्यापिटादारियन भयम ॥ १९ ॥ रति श्रीदार गमवाद पर्मविपाके अध्यायः सतनपतितमः ॥ ९७॥ श्रीसूर्यटवाच। ग्लायमपाध्यायामभूरभद्रश्र धार्मिकः। धनधान्यगमृद्धस्तु यशस्वी पितृवलमः ॥ १॥ १ वावग्यः (टोर नाम्नि गपुर । वउपुनः । ४ प्रियवान् गुणी। ५ वित्तवरिष्ठ न म ·९७-९८.] कर्मविपाका (७३) गयाया द्वादशे वर्षे गतो मात्रा सहैव च । सानुजश्च सपत्नीकः सहायत्रयसंयुतः ॥२॥ कृतवाश्च गयाश्राद्धं नानाविभवविस्तरैः । काम्यश्राद्धानि तत्रैव दत्तानि गरुडानन ॥ ३ ॥ तस्य पुत्रप्रभावेण पितरश्च दिवं गताः । अथागत्य गृह वर्षे चत्वारिंशन्मिते ध्रुवम् ॥ ४ ॥ कृतवान्दारुणं कर्म यौवने काममोहितः । स्वज्ञातिनं धर्मशीलं शद्रं हत्वा महीपधैः ॥५॥ पत्नीत्वे स्थापिता तस्य भार्ग कामाविमोहिता । सर्वस्वं तस्य यत्किंचिद् गृहीतं विविधेश्छलैः ॥६॥ तस्याः पुत्राश्च ये जातास्ते हतास्तस्य भार्यया । सापत्न्यभावदुःखेन कृतं कर्मातिदारुणम् ॥ ७ ॥ पृच्छकस्य तु या माता तस्याप्यनुमतं त्विदम् । त्रिसहायान्वितस्तत्र गतस्तु यमगासनम् ॥ ८॥ पापात्पापफलं भुक्तवा पुण्यात्पुण्यफलं तथा । गयाश्राद्धप्रभावेण स जातः पृथिवीपतिः ॥९॥ दशयोजनविस्तीर्ण देशे पर्वतमात्रिते । पितृभक्तिविशेपातु चौदिक लक्षणं त्विदम् ॥ १० ॥ पितृभे जननं चास्य गुरुचन्द्रौ तु सिंहगी । वृपराशिगते भानौ धर्म शेपा नभश्चराः ॥ ११ ॥ जनुपो द्वादशे वर्षे गज्यप्राप्तिर्न संशयः । जातोत्र रक्तकृष्णोऽमौ देवब्राह्मणपूजकः ॥ १२ ॥ पितृभक्तिरतो विद्वान् गीतनृत्यमियः कविः। देशेदेो तु विरयातो दाता भोक्ता बलान्वितः॥ १३ ॥ पित्तवाताधिको भीरुर्हस्वःस्थूलोऽतिचञ्चलः । चारेगः शिथिलः कार्ये लोभी पापरतः क्वचित् ॥ १४ ॥ सभाया चतुरो दक्षो बहुबन्धुसमन्वितः । सहोदरविहीनस्तु बहुपुत्रो बहुप्रियः ॥ ५५ ॥ बहुभार्यों यशस्वी च क्षयवृद्धिधनान्वितः । पादजस्य वधात्पूर्व पापादन च पृच्छकः ।। १६ ।। पायूदरव्ययायुक्तो यौवने जायते ध्रुवम् । निसहायैर्युतः पूर्व शृणुष्वाय खगेश्वर ॥ १७ ॥ या धर्मपत्नी पूर्वाऽसीत्सा ज्येष्ठाघ गतप्रजा । बाल्पातकृतं यस्मात्पूर्वेऽत्र विनतासुत ॥ १८ ॥ योऽनुजः पूर्वजनुपि गयाया च सहायकः । स जातः कटे जीवे पृच्छत्स्य मुतोऽभुना ॥ १९ ॥ वसुभे मिथुनस्येऽ सोऽपि राजा भविष्यति । याऽभवत्पूर्वजनुपि माताऽस्य विनतामुत ॥ २० ॥ पापस्यानुमतात्पूर्वे ह्यत्र भरीविहीनता । पूर्वजन्मान या शूद्रं हत्वा नीता शुभानना ॥ २१ ॥ शूद्रस्य चाय सर्वस्व तस्य कर्मफलं शृणु । अन जन्मनि सा नारी मृता त्रिशन्मितेऽन्दके ॥२०॥ चत्वारिंशके वर्षे शूद्रयातः कृतः पुग। जन्मतस्तन्मिते वपे प्रष्टर्मृत्युभविष्यति ॥ २३ ॥ देशोत्पातो भृशं तत्र हाहाकारश्च लुण्ठनम् । अयवा सर्व ज्येष्ठस्य मुतस्य मरणाद्भवेत् ।। २४ ॥ अरुण उवाच। का तस्य निष्कृतिः स्वामिन् पूर्वपापनिपूदिनी । क्थ्यता दिवसेगान लोकाना हितकाम्यया ॥२५॥ श्रीसूर्य उवाच। शणु सत प्रवक्ष्यामि निष्कृति तस्य फर्मणः।। या कृत्वा विधिवजन्तुरिह रिष्टात् प्रमुच्यते । तिनं पुस्तकं पुत्र प्रष्टा बदाममन्वितः ॥ २६ ॥ पूर्व चाज्यघट दत्त्वा पश्चार्म समाचरेत् । वृपगेहे शुचिस्याने सात्वा तु विमले जले ॥ २७ ॥ देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य मुमनाः मुसमाहितः । पृजपित्वेष्टदेवं च पश्चात्ताम्य रामाचरेत् ।। २८ ॥ शृद्रस्य प्रतिमा कार्या परैः शतमित शुभा। हिरण्मयी ययोक्ता हि तधिन वा पुनः॥२९॥ एव कारस्य मूर्तिश्च कार्या लोहमयी शुभा । द्विजाय प्रतिमे देये मन्त्रेणानेन धीमता ॥ ३०॥ १ पारपटम।

·[अ०- (७४) वृद्धसूर्यारुण- मन्त्रः। काममोहात्कृतं पूर्वे यन्मया शूद्रयातनम् । तस्मात्तनिष्कृति विप्र ददेऽहं तुभ्यमत्र च ॥ ३१॥ काल त्वं सर्वभूतानां भयदश्च क्षयंकरः। मां रक्ष पूजितोऽसि त्वं रिटात्पापसमुद्भवात् " ॥ ३२ ॥ दिक्पालानां हिरण्मय्यो मूर्तयश्चाष्ट भो सग । अष्टानामिह ता या विप्रेभ्यो दोपनाशकाः ॥ ३३॥ अब रुक्ममयीं मूर्ति विष्णोर्दद्यात्पलत्रिकाम् । विप्राय वेदविदुषे ततो विप्रांश्च भोजयेत् ॥ ३४ ॥ शिवस्य पूजनं कुर्यात्पूर्वपापविशुद्धये । पुत्रपौत्रधनैर्युक्त इह जन्मनि जायते ॥ ३५. श्रुत्वेनं पुस्तकं सूत नेमां कुर्याच्च यः कृतिम् । इह पुत्रविहीनः स्यादेकवेदमितेऽब्दके ॥ ३६ ।। द्विसप्ततिमिते वर्षे मृत्युश्चाकृतनिष्कृतेः ॥ ३७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽएनवतितमः ।।९८॥ श्रीसूर्य उवाच । आसीत्पूर्वभवे फश्चिद्विराटे ब्राह्मणोऽण्डज । विद्याभ्यासविहीनश्च कृषिकर्मरतः सदा ॥१॥ स्वल्पवित्तयुतस्त्यागी बन्धुमान्योऽतितामसः । स्ववर्णधर्मरहितोऽतियीनां पूजने रतः ॥ २ ॥ थयो तस्य गृहे कश्चिद्विजः स्थापितवान् धनम् । तस्मै द्विजाय लोभादै पुनर्दत्तं न तद्वसु ॥ ३ ॥ दम्पतिभ्यां मिलिता तु ब्रह्मस्वं भक्षितं पुरा । गत्वा धर्मपुर दैवाच्छुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥ ४ ॥ फलं भुक्त्वाऽधुना जातः शतद्बुनिकटे खग। खौ केतुयुते चन्द्र मेपराशिगतेऽण्डज ॥ ५॥ मध्यमो रक्तगौरश्च पूर्वापरसहोदरः । रहितो बाहुजस्त्यागी सुखी वन्धुरतः सदा ॥ ६ ॥ धूतों व्ययान्वितो वाग्मी वातपित्तविवर्जितः । खीसाहाय्ययुतो यस्मात्पूर्वजन्मान मानद ॥ ७॥ कृतवान्दारुणं कर्म तस्य वक्ष्यामि लक्षणम् । अत्र जन्मान सा नारी मृता सा बहुकन्यका ॥ ८ ॥ पुत्रहीना च विशेऽन्दे प्रष्टुब्रह्मस्वभक्षणात् । ततो द्विभार्यः पूर्वाभ्यां सुताभ्यां विनतासुत ॥ ९ । हीनो ज्येष्ठकनिष्ठाभ्यामत्र चाकृतनिष्कृतिः। ब्रह्मस्वभक्षणात्सूत द्रव्यतप्तोऽत्र दृश्यते ॥ १०॥ पृजनादतियीनां प्राक् स्वल्पसन्तापसंयुतः । प्राग्वर्णधर्महीनत्वाजातोऽयं ब्राह्मणादधः ।। ११ ॥ पनलक्षणमंयुक्तो जायते नान्यया पुनः । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापविशोधिनीम् ॥ १२ पलग्रिकार्धिनाढयां त्रिपु तामुसारतः । फपिलां गां सुवर्णेन सर्वाभरणभूपिताम् ॥ १३ ॥ मंप्रदयानु विप्राय पृजिताय प्रयत्नतः । तथैकस्मै विधिजाय मन्त्रमेतत्पठन् सुधीः ॥ १४ ॥ "प्राग्धृतं ब्राह्मणस्य स् लोभोपहतचेतमा । बीमाहाय्ययुतेनैव तस्पेमां पापशोधिनीम् ॥ १५ ॥ निष्कृति कपिलां देवी ददेऽहं ब्राह्मणाय वै ।" इत्युच्चार्य नरो दद्यात्पूर्वपापविशुद्धये ॥ १६॥ ततः प्रभृति पुत्राणां वृद्धिरत्र भविष्यति । धनवृद्धिस्तयाञ्चैव जायते गरुडाग्रज ॥ १७॥ न फगेति यदा श्रुत्वा प्रायश्चित्तं मपत्नतः । स पुत्रधनगोकाभ्यां दुःखितो म्रियतेऽथुना ।। १८. एतत्सर्वमुपाग्यातं प्रायश्चित्तं विधानतः । पञ्चपञ्चमिते वर्षे रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः ॥ १९ ! प्रायश्चित्ते फूने ह्यायुःसमाः स्युः पश्चमप्ततिः।ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे त्रयोदश्यां दिनोदये ॥ २० ॥ परिमं तु निर्माण कीर्तितं विनतामुत ॥ २१ ॥ पनि श्रीदापूरणनवादे कर्मविपार अध्याय एकोनशततमः ॥ ९९ ॥ श्रीसर्प टयाच । पात्रं पुले समुपमा पूर्वजन्मनि मानद । धनधान्यममृतोऽपि देश वीराज्यफे मुत ॥ १. मोगादिपीडियो नित्यं मामः पाण्डम्युनिः । ऊर्धवातादिना पीडा पाल्पेऽस्य ग्रहणीगदः ॥ २ । १नितिम् । २ वातादिगा।

·९९-१०१. कर्मविपाकः। (७५) तस्य भार्या सदाचारा सुस्नेहा भर्तृभक्तितः । रक्तस्रावादिना पीडा जायते चोदरानिलः ॥ ३ ॥ तस्याश्चोदरतो गर्भपातं कुर्याच पृष्ठतः । हिश्च पञ्चभिर्मासैश्चतुर्भिः सप्तभिस्तया केन कर्मविपाकेन गर्भो न स्थिरतां व्रजेत् । वैनतेय महाबाहो शृणु तस्या विचेष्टितम् ॥ ५ ॥ व्यभिचारभयावापि तया गर्भश्च पातितः । अतिकष्टाद्वैनतेय गर्भपातः कृतो यतः ॥ ६ ॥ अपरं च कृतं कर्म व्यभिचारी यतस्ततः । नानाद्रव्यापही च कुलटा वाक्यलङ्घनात् ॥ ७ ॥ भर्तुस्तचौरिणीवृत्तिरिष्टसंगतिचारणात् । तेन दुष्टेन यद्रव्यं हृतं सस्करबुद्धिना ॥ ८ ॥ भुक्तं ताभ्यां वैनतेय ब्रह्मस्वं तत्र जन्मनि । कालेन तदनं भुक्त्वा पीडितो दारुणेहः ॥ ९ ॥ यातना बहुधा प्राप्ता पश्चान्मानुपतां गता । किंचित्पुण्यप्रभावेण चात्रेयं जन्मतो भुवि ॥ १० ॥ इदं च तृतीयं जन्म गर्भपातोऽभिजायते । उभाभ्यां च कृतं कर्म मुज्यते जन्मजन्मनि ॥ ११ ॥ अरुण उवाच । मायश्चित्तं कथं देव येन पापक्षयो भवेत् । निष्कृतिं ब्रूहि विश्वेश येन गर्भः स्थिरो भवेत् ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच। सुशुभं भूप्रदेशं तु गोमयेनोपलेपयेत् । कुर्यादष्टदलं पद्मं राजतं शुक्लतण्डुलैः ।। १३ ।। तन्मध्ये स्थापयेत्कुम्भमत्रणं शुभलक्षणम् । सुशीतसलिलैः पूर्ण सरलौषधपल्लवम् ॥ ११ ॥ तस्योपरि न्यसेत्पात्रं वंशज वर्तुलाकृति । तन्मध्ये स्थापयेन्मूर्ति निष्कद्धयविनिर्मिताम् ॥ १५ ॥ सुवर्णस्य विशुद्धां च दापयेद्देदवादिने । प्रतिष्ठां पूजनं कृत्वा ततो गां वै सवत्सकाम् ॥ १६ ॥ संकष्टान्मोचयेद्धेनुं दद्यातां दम्पती च तौ । एवं कृतविधैः सूत निश्चला संततिर्भवेत् ॥ १७ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः शततमः ॥ १०॥ अरुण उवाच। भगवन् देवदेवेश श्रुतमेतन्महामृतम् । सदाऽनुगामिन्या नार्या गतिं मे ग्रूहि भास्कर ॥ १॥ श्रीसूर्य उवाच । मृतं प्रतीक्ष्य भतार या विशेद्धि हुताशनम् । तत्साध सा महापुण्या यात्र सहगामिनी ॥ २ ॥ श्रुत्वा मृतपतिं यात्र विदेशस्यं पतिव्रता । तहस्त्रेण विशेदग्नौ सा ज्ञेया चानुगामिनी ॥ ३ ॥ धर्मात्पतिव्रता पूर्व भवेन्मोक्षगतियोः । अयैकाऽभून्महासाध्वी जाता ब्रह्महदेण्इज || 2 | ब्राह्मणी तपसा युक्ता सदा भईपरायणा । दानशीलरता पुण्या पुण्यकर्मान्विता सती ॥५॥ दृष्ट्वा मृतपतिं सा तु दिव्याभरणभूपिता । प्राप्तानौ विधिना सूत कृत्वा पूजां होमगम ॥४॥ सा गता यमराजस्प स्कन्धे दत्ता पदाम्बुजम् । वैकुण्ठे चाण्डजश्रेष्ठ यद्गता न निवर्नन ॥७॥ तल्लत्वातलघातेन मूच्छितोऽभूद्यमाधिपः । तत्काले च तदा पृष्टो नारदेन महान्मना ॥ ८॥ धर्मराज वतन्मे त्वत्तः परतरश्च कः । दण्डपदो महाभाग येन त्वं चालिनग्युला ॥ १ ॥ तमुवाच ऋषिश्रेष्ठ गतेयं या शुभानना । सती तत्पादमारेण पीडिता hfiltor दं च नितयम् ।

·मि- वृद्धसूर्यारुण- मोक्षं गता महासाध्वी गृहीत्वा तु स्वकं पतिम् । महापापसमाकान्तं नरकस्थं द्विजोत्तम ॥११॥ मागमिष्यति चैवात्र पत्युः पापावशेषतः । ब्राह्मणी योगयुक्ता व भविष्यत्ति कलौ युगे ॥ १२ ॥ काश्यां मृत्युस्तयोर्यस्माच्छिवत्वमुपगच्छतः ॥ १३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाधिकशततमः ॥ १०१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यः सामतश्चरेत्पूर्व ब्रह्महत्या नराधमः । क्षयरोगान्वितः सोऽपि जायते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥ घोराह्माजात्पापाद्वातकर्मकृतात् सुत । प्रायश्चित्तं मया नोक्तं पापान्मुक्तिखि जन्मनि ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो ब्यधिकशततमः ॥ १०२॥ श्रीसूर्य उवाच। बाह्मणं घातयेद्यस्तु पूर्वजन्मनि मानवः । मोहादकामतः सोऽपि क्षयरोगसमन्वितः ॥ १॥ क्षयेणात्र क्षयं यान्ति धातवः सर्वदेहिनाम् । धातुक्षयेऽतिकप्टेन नष्टायुर्जायते पुमान् ॥ २ ॥ सर्वस्वदानादत्रैव क्षयरोगः प्रशाम्यति । कुरुक्षेत्रादितीर्थेषु सत्पात्रेषु विधानतः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्यधिकशततमः ॥ १०३ ॥ अरुण उवाच । फश्चिद्विमो महामाधुश्वारूवर्णः मतापवान् । आचारकुलधर्मज्ञो देवाग्निदिजवत्सलः ॥ १ ॥ मंयुतो वायुपित्ताभ्यां किश्चिद्वित्तसमन्वितः । तस्य भार्या सदाचारा किंचिदुत्लेशकारिणी ॥२॥ पतिभक्ता पतिमाणा प्रतानामनुकादक्षिणी । ऋतुहीना कयं जाता कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । नारीणां जागर्माणामसतीनां कुलच्छिदाम् । यद्दा चिरप्रसूतानां शीघ्र गर्भे समुद्भवेत् ॥ ४॥ ऑपधश्छेदनष्टः मलपर्दुष्टभक्षणः । संवाहनेस्तयाऽञ्चतिरन्या वस्तिकर्मभिः ॥६॥ गर्भस्य पातनोपाय फरोत्यपि च कीतयेत् । पुंस्कृतं नैव तकर्म स्वीकृतं नात्र संशयः ॥ ६॥ नागे जन्मान्तो प्राप्त न सा गर्भ विभर्ति हि । पूर्व वैश्यकुले जाता सपनीसहिता खग ॥७॥ नार्या तपेय॑या चैव गंतनेनागनाय च । औपर्धेश्छेदनायैस्तु तस्पार्थे कल्पितो गदः ॥ ८॥ मपल: प्रेग्यामाम विविधान्येव तद्गदः । तया वैऋतुभावाच्च तदै पीतं महीपधम् ॥ ९॥ पुष्पं मणागितं तपास्तस्मिन्नन्मनि मानद । ऋतावृता च संप्राप्त जाता सा विविधा रुजा ॥ १० ॥ वेदना जायने नित्यमगरवातोदगमयः । पुष्पे नष्टे फलं नष्ट कदाचिद्गर्भपातनम् ॥ १॥ एनरम कृतं तत्र त्रिविधं गर्भदोपत् । तथापि फलहन्त्रीणां द्वितीपं मुकृतं कृतम् ॥ १२ ॥ युटा वा इटहया न कृतं वै पूर्वजन्मनि । तेनैव फर्मणा वत्स विविधाः पुष्पबन्धनाः ॥ १३ ॥ पपिप्रिय पते गणितं यदु । छियन्त इव चात्राणि भूचीभिरिव तुयते ।। १४ ॥ वेदनाया: पग भगवन मरणां गर्भनिपातने । पावरसार प्रदेशीयं तागां गर्भमपातयत् ॥ १५ ॥ मारानं न तदर्भः पर्नेटा नास्प मंभाः । एवं तु लक्षणात्ता फर्माणि स्त्री समाचरेत् ॥ १६॥ पमा विधि र दापती नार्थगंगम् । मुगुमे भूप्रदेशे तु पुराणोक्तविधानतः ॥ १७ ॥ पगार दुरम्य प्रायशिसमिदनमः । मोटरयां तृतीयायां शुमापां ग्रनमाचरेत् ॥ १८॥ जिबिनाये | ·१०२-१०५.] कर्मविपाक। (७७) यत्नेन गार्भिकं संज्ञमुपोषणपरायणा । पुष्पैर्नानाविधैः शुभ्ररर्चयेगिरिजाप्रियम् ॥ १९ ॥ केतकैर्गर्भसंयुक्तश्चम्पक कुमुदोत्पलैः । सौवर्णी राजतो ताम्री मूर्ति गोर्याः प्रकल्पयेत् ॥ २० ॥ हाग्नूपूरमुकुटकुण्डलाभरणादिकम् नैवेद्यः शुभ्रकासारमोढकापूपपायसैः ॥२१॥ उपतिष्ठेत विधिवद्वानी प्रियवल्लभाम् । पतिपुत्रवतीभिस्तु स्वीभिः सह शुचिस्मिता ॥ २२ ॥ रात्री जागरणं कुर्यादीतनृत्यादिपूर्वकम् । फलैर्नानाविधैर्घ्य दद्यान्मंगपुर:मरम् ॥ २३ ॥ फलपुष्पाक्षतोपेतमजनं मूर्ति निक्षिपेत् । “नमस्तेऽस्तु महादेवि नमस्ते गिरिशप्रिये ॥ २४ ॥ गृहाणायमिदं देवि पुत्रान् मह्यं यशस्विनः ।" पतिपुरवती नारी गिरिजावत् प्रमूयते ॥ २० ॥ एवं रात्री विधानेन पूजयेत्परमेश्वरीम् । ततः प्रभाते विमले कृतप्रातःक्रिया सती ॥ २६ ॥ देवीमुद्दिश्य विधिवगोजयेत्सोडश त्रियः। नानाविधैर्भक्ष्यभोज्यैाह्मणानय पोडश ॥ २७ ॥ प्रत्येकं वैणवं पात्रं सप्तधान्यसमन्वितम् । सौभाग्यप्टिक्संयुक्त ववयुग्मन संयुतम् ॥ २८॥ दातव्यं गिरिजाप्रीत्यै पुत्रसौभाग्यकाम्यया । सगी च वृपोपेतां सिताङ्गा वस्त्रसंयुताम् ॥ २९ ॥ साहिरण्यां च गां दद्याद्विमाय गुणशालिने। "अपातयं पुरा गर्भ दुष्टस्त्रीणामुपार्जितम् ॥ ३० ॥ यद्ययं वन्ध्यताहेतुस्तस्मान्मुञ्चय चाम्बिके । तब दानेन पुत्रा में भवेयुः शुभगामिनः ॥ ३१ ॥ इमं मन्त्रं समुन्चार्य दत्त्वा विमं विसर्जयेत् । एवं व्रतेन नार्या वै गर्भपातो न जायते ॥ ३२ ॥ जायन्ते पुत्रपौत्राद्याः स्वपत्या सह मोदते । न लभेदगर्भपातं सा पतिपुत्रमुखं लभेत् ॥ ३३ ॥ तृतीये वा चतुर्थे वा मासि गर्भ स्रवेद्यादि । रजस्तस्य पलाभ्यां वै कोश गर्भाशयाकृतिम् ।। ३४ ।। निष्कं च स्वर्णगर्भ च कृत्वा दत्त्वा द्विजन्मने। "गर्भपात प्रकुर्वन्त्या मया प्राक्तनजन्मान ॥ ३५ ॥ यदिदं बन्धकृत्प्राप्त तस्मान्मुच्येन जन्मनि । "जन्म जात्यादिकं वत्स न वदेदिहकर्मणाम् ॥ ३६ ॥ इदं चतुर्थ वे जन्म भूमिदेवकुलोद्भवम् । सपत्नीसहिता येन न सा गर्भस्य दोपकृत् ।। ३७ ।। तस्येदमपि संचिन्त्य लक्षणानीह जन्मनि । यस्याः प्राक् पतितोगर्भः सपन्याः पनिवर्जितः ॥ ३८ ॥ दीनानाथविरोधः स्पात्सविरोधात्तया सुत । अनुमन्त्रितयोक्ता तु पितृमानुसुखोज्झिता ॥ ३९ ॥ बन्धुसंततिदुःखेन मर्यादाद्यनवास्थातः । शोकः स्यादुदरे बाधा सावलीहादिविभ्रमः ॥ १० ॥ अन्तरा स्पन्दमानो वा गर्भः सन्नोपलक्ष्यते । पाणौ मुष्टितलाघातनानुनी सक्यिजानुनी ॥ ११ ॥ दोपजो वाऽमिनो वापि शस्त्रजोऽश्मादिजोऽपि वा ब्राह्मणान्भोजयेद्गत्या सर्पिष्यात्मानमीक्षपेत्४२॥ इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुरधिकशततम् ॥ १०४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सीमावादरतः कश्चिद्राह्मणः पूर्वजन्मनि । तेन तत्र द्विजः मृत घातितो भृमिलोभतः ॥ १॥ सदायपञ्चयुक्तेन कृतं मतिदारुणम् । तत्पापजान्महाघोरानरकान्याप्य दारुणान् ॥ २ ॥ तया च तिर्यक्त्वं मृत विभुज्याधर्मतः स्वयम् । कर्मक्षये हि पुण्याला सोऽत्र जातो हि वाटुजः॥ ३ ॥ क्षयरोगयुतः सूत कृयो दुःखातुरो भृशम् । लग्ने कुम्माभिधे मृत भीमचन्द्रयुतेगडज ॥ ४ ॥ रिष्टं पष्टिमिते वर्षे जायतेऽकृतनिष्कृतेः । सहायाः पूर्व जा ये तु तेपा वक्ष्यामि लक्षणम् ॥ ८ ॥ तदने ते मृताश्चार पुत्राः क्षयरुजान्विताः । रिटेन वायुपो भगो दृढपापान निष्कृतिः ॥ ६ ॥ इति श्रीसूर्यारणमादे कर्मविपाके अध्याय पचारिकशततम ॥ १०५॥ १ सीमापारमयुक्त।

·:- (७८) वृद्धारुण- '[ श्रीसूर्य उवाच । राजपुत्रोऽभवत् कश्चिद्धर्मशास्त्रार्थकोविदः । गत्वा शत्रुपुर सूत कदाचिन्मदसंयुतः ॥ १॥ ददाह तत्पुरं शत्रोस्तत्क्षणे लुण्ठितः पुनः। तत्रैको ब्राह्मणो दग्धो वृद्धो विद्याविशारदः ॥ २ ॥ पापमाचरितं तेन चाज्ञानाद्ब्रह्मघातनम् । अथो ममाज्ञया सर्वा भुक्ता नरकयातनाः ॥३॥ पुण्यशेषादथानापि स जातः क्षत्रियाधमः । देशेऽयोध्याभिधे गौरो लघुर्दक्षो महोद्यमी ॥ ४ ॥ युवभावे महाभाग राजयक्ष्मप्रपीडितः । ब्रह्महा क्षयरोगी स्यादिति वेदविदो विदुः॥५॥ निष्कृति तत्प्रवक्ष्यामि यां कृत्वा मुच्यतेऽधुना । कार्यास्तत्र त्रिदेवानां मूर्तयस्तु यथोदिताः ॥ ६॥ ब्रह्मविष्णुमहेशानां सर्वरोगविनाशकाः । सुवर्णजास्तथा कार्याः कदलीपत्रसंयुताः ॥ ७ ॥ यथावित्तानुसारेण वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । देयास्ता विप्रमुख्येभ्यः क्षयरोगोपशान्तये ॥ ८ ॥ ब्राह्मणान्मोजयेच्छक्त्या होमयेच्च जपेत्तथा । गायत्री विधिना सूत पूर्वपापापनुत्तये ।। ९ ।। एवं कृते महाबाहो क्षयस्तस्यात्र शाम्यति । नैवं कुर्यात्तु यो मोहाद्रिष्टं विंशन्मितेऽब्दके ॥ १० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः घडधिकशततमः ॥ १०६॥ श्रीसूर्य उवाच। या योपिदाचरेत्कामात्पूर्वजन्मनि निश्चयात् । ब्रह्महत्यामयात्रैव सा ज्ञेया क्षयरुग्युता ॥ १ ॥ तत्तस्याः पापशमनं मयोक्तं न पतत्रिण । महापापकृताद्रोगान्मृत्युरेव न संशयः ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्ताधिकशततमः ॥ १०७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । स्वस्वाती च पुरुषः पूर्वजन्मनि मानद । बधिरो जायते तत्र प्रायश्चित्तं च तच्छृणु ॥ १॥ चान्द्रायणवतं कुर्यात्सुवर्णकर्पसंयुतम् । पुस्तकं विधिना दद्यात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २॥ भोजयेच्च यथाशक्ति होमयेच स्वशक्तितः॥३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाधिकशततमः ॥ १०८ ।। श्रीसूर्य उवाच । या फाचिदाचरेनारी पापं प्राग्नह्मघातजम् । अज्ञानादन जनुपि क्षयरुपीडिता हि सा ॥ १॥ महापापकृताद्वोराद्यस्मात्सर्वस्वदानतः । क्षयरोगात्प्रमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥२॥ प्रयागे मफरस्येऽर्फ नानादव जन्मनि । काश्यां वासात्तथा सूत मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ ३ ॥ रति धीद्धमूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो नवाधिकशततमः ।। १०९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मृफोऽन जायते जन्नुपः पूर्व भ्रातृघातकः । बभूव फामतः सूत प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ १॥ इति श्रीदमूर्यागगमवाद फर्मविपाफे अभ्यायो दशाधिकशततमः ॥ ११ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पलिन्देहो प्रायः मन काचिद्विजवराङ्गना । पतिपिया धर्मशीला दानभोगरता सदा ॥१॥ नारी पायातपरर्वभये मोहाच कुणटम् । नामावकत्वमामोत साऽत्र जन्मनि निश्चयात् ॥ २॥ १५ प्रक्ष्यामि। २ न तस्याः पापशमनम् । ३ चान्द्रायणत्रयम् । ।

·१०१-१११. कर्मविपाकः। (७९) हेमनिष्कत्रयं दद्यात्सर्वस्वेव प्रयलतः । ब्राह्मणाय महाभाग पापनाशकरं परम् ॥ ३ ॥ इति श्रीसद्धसूर्यारमतवाद कर्मविपाके अध्याय एकादशाधिकशततमः ।। १११ ।। श्रीसूर्य उवाच । वभूव वाहुनः कश्चिद्देशे पञ्चनदे पुरा । धनधान्यसमायुक्तः पापकर्मा महोद्यमी ॥ १॥ विप्रोत्सङ्गगतः सोऽपि प्रयागे गडानज । स नातो मृगगे भानौ धूर्तः कर्मक्रियोदितः ॥२॥ संप्राप्य स्वगृहं भीत्रं कृतवान् फर्म दारुणम् । ग्रामे निवसितस्यान्यक्षत्रियस्य पतत्रिण ॥ ३ ॥ ददाह भवनं रम्यं वैरभावात्पुराऽनय । तत्रैका वत्सरी दग्या जीवाश्यापि विशेषतः ॥ ४ ॥ कालयोगेन संमाप्तः स गत्वा यमशासनम् । भुक्ता पाएफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तया ॥५॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादजोऽधुना । गङ्गायाः माक परे देशे शतयोजनसंमिते ॥ ६ ॥ स मध्यरूपो बलवान्धर्मेस्वल्पमतिः शठः।बुद्धयाऽधिकमचारी च पैत्तिकः स्वल्पाशश्नभाक् ॥ ७ ॥ सकन्यश्च सपत्नीको बन्धुभृत्यसमन्वितः । पुण्यादिदं फलं पापात्पूर्वादत्र शृणु द्विज ॥ ८ ॥ गोलवत्सकवधाजीवघातादपुत्रका सप्तवेदमिताब्दान्तं जातपुत्र विनाशकः ॥ ९॥ गोत्रीविश्वाः पापाः पुत्रनाशकरां यतः। गोराशिगे शनी सोमासष्ठे जीवे मृगस्थिते ॥ १० ॥ लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ पृच्छकस्यात्र जन्मान । पूर्वे या स्त्री सहायासीन्मृतवत्सात्र सा सुत ॥ ११ ॥ अरुण उवाच । निष्कृति बद मे स्वामिन्सर्वपापनिपूढनीम् । पुत्रवृद्धिकरी धन्यामत्र जन्माने निश्चयात् ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु सूत प्रवक्ष्यामि निष्कृति पापशोधनीम् । पञ्चस्वर्णमिता कार्या मुरभी च हिरण्मयी ॥ १३ ॥ तदर्धमितिका वापि योवित्तानुसारतः । संपूज्य विधिवन्मन्त्रैर्दया विप्राय धीमते ॥ ११ ॥ मापैर्वनिर्मितर्देयस्तथा पशुपतिः मुत । माषाभ्यां च तया वहिर्जीवा मापचतुष्कजाः ।। १५ ।। देयाश्च विधिना मृत पूर्वपापापनुत्तये । जपेत्पशुपतेर्मन्त्रं सहस्रं रिष्टनाशनम् ॥ १६ ॥ होमपेदष्टशतकं रुद्रस्याने विधानतः । यः कुर्याद्विधिवत्स्त मायश्चित्तं विधा मतम् ॥ ७ ॥ जीविष्यन्ति च तत्पुत्राजन्मन्यत्र ममाजया। नैवं कुर्याच यः शक्त्या त्रिवेकं पापशोधनम् ॥ १८ ॥ न जीवन्ति मुतास्तस्मिञ्जीविते नात्र संशयः । नवसप्तमितायुः स्यात्प्रायश्चित्ते कृतेधुना ॥ १९ ॥ सातवेदमिते वर्षे रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः ॥ २० ॥ इति श्रीदृद्धसूर्यारगनंबादे कर्मविणके यच्यानो द्वादशाधिकशतनमः ॥ ११२ ॥ श्रीसूर्य उवाच। फाश्मीरमण्डले पूर्व काचिा जवराङ्गना । पतिमिया शीलयुक्ता दानभोगरता सदा ॥ १॥ वरभविस्तया सूत गृहं दग्धं द्विजस्य च । वैरिणस्तत्सुतो दग्धो गृहदाहे पतत्रिण ॥२॥ सदायात्स्वामिनः सबै माग्भवे समुपानितम् । ततोपन महापापात्फलं प्राप्य वियोनिजाम् ॥ ३॥ सैव जाता विगटेन पतिशुश्रूपणात्सुत । क्षत्रिया धनधर्माढया पूर्वपुण्याचया मती ॥ ४ ॥ क्षयरोगयुता बाल्ये वाल्यातादपुत्रिगी। महानिदग्धपुत्राच्च प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ ५ ॥ प्रयोविंगन्मिते वर्षे रिटेनैवात्र नव्याने । सहायात्तत्पतिश्चान पुत्रदीनः क्षयादितः ॥ ६ ॥ इति श्रीहरिगनबाद कर्मविपास मध्यायननोदशानिरगततमः ॥ ११३ ॥ १ पश्चिने देश । २ वचात्यान्। ३ नारापराय च।१ तपापं तन्महारागान् ।

·॥ (८०) वृद्धसूर्यारुण- [म.- श्रीसूर्य उवाच । सारिका यो महाभाग निहन्यात्पापमोहितः । तस्य च स्खलिता वाणी भवत्यत्रैव जन्मनि ॥ १॥ दद्याद्धिरण्मयीं तत्र सारिका शुभलक्षणाम् । तथाऽत्र पुस्तकं दद्याच्छास्त्रस्य विधिनाऽण्डज ॥ ॥२॥ पूर्वपापाद्विमुच्येत नरोऽत्र गतकिल्विपः॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्दशाधिकशततमः ॥ ११४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सारिका यावधीनारी पूर्व पापविमोहिता । साऽत्र जन्मनि जायत वचनस्खलिताऽण्डज ॥ १॥ तया देया सुवर्णस्य सारिका ब्राह्मणाय च । पूर्वपापात्प्रमुच्येत तदानाद्विनतासुत ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचदाशधिकशततमः ॥ ११५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वयांती च पुरुपः पूर्वजन्मनि मानद । लम्बकण्ठः प्रजायेत सोऽत्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १ ॥ गां दद्याद्विधिवच्वेतां सर्वाभरणभूषिताम् । मुच्यते कण्ठजाद्रोगान्नात्र कार्या विचारणा ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षोडशाधिकशततमः ॥ ११६ ।। श्रीसूर्य उवाच । या नारी पूर्वजनुपि घातयेद्गरुडाग्रज । वकं सा कण्ठरोगेण वाध्यते चात्र जन्मनि ॥ १॥ गां दद्याविधिवत्सूत श्वेतामत्र पयस्विनीम् । यथोपस्करसंयुक्तां तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तदशाधिकशततमः ॥ ११७ ॥ अरुण उवाच। फश्चिद्विमकुले जातो धर्मिष्ठो वित्तसंयुतः । उदरे वातजा रोगा गुल्मायाश्चोर्ध्वहृद्ययाः ॥ १॥ महायाः स्वल्पवीयश्चि अक्षिापदगमयः । जायते शीर्पजा पीडा बाल्ये स्याग्रहणीगदः ॥२॥ गरे जायते चिदमुपयातयणादिकम् । पीत्राणां मातुलानां तु विधवार्तिः स्वस्रादिपु ॥ ३ ॥ दापादाच्च्यवत्पीदा भूमिद्रव्यविलिप्सया । ऐहिकानि च लक्ष्माणि जायते तस्य वर्मणि ॥ ४ ॥ तम्य भार्या मदाचाग पदाचिद्रोपवादिनी । गौरवर्णा रम्यवाणी संतोपप्रियकारिणी ॥५॥ मृतस्त्मा फयं जाता स्थिरगर्भमवाप्नुयात् । दशमासानतिक्रम्य गर्ने चोदरसौख्यभार ॥ ६ ॥ फेन कर्मविपाफेन सत्यं फयय भास्कर ॥७॥ इति श्रीधसूर्यारगमवाद कर्मविपाके अध्यायोऽष्टादशाधिकशततमः ॥ ११८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पुरतं नव तत्सम वीकृतं नाप गंगपः । पूर्वजन्मनि सा क्षात्री संजाता विनतामुत ॥ १ ॥ अमानतिमिगन्धेन मीणां फर्म दुगत्मनाम् । अजानती कुलसीणामाचारमनुकम्पनात् ।। गर्वभूतेषु चात्मानं स्थायोपु. चोपु च । प्रमादाझीपिनं हत्या सदा निष्टुरमानसा ॥ ३॥ नाप गेदाश्रिता नित्यं माजरिवानपूर्वकम् । पातालमीटनपरा गेहे संकलिता भृशम ॥ ४ ॥ दमेतु वादशाग्यम्युननभरमनपादिपु । अविक्षिप्ता तदा चानी प्राक्षिपद पापचेतसा ॥ ५ ॥ पाटगाया घालानभिपष्टामिलेन्द्रियान । नंदृष्टा त्यजते माता यालानामनुफम्पया ॥ ६ ॥ १ फडानी । २ तं दृश।

·११४-१२०.] कर्मविपाकः। (८१) मायावन्धनमातॄणां बालग श्रिता तदा । अन्यतद्धर्मिणां दृष्ट्वा क्षिप्यन्ते वद्भिस्मसात् ॥ ७ ॥ विनिम्नन्ति प्रमादाद्यर्भेदसंततिदुःखभाक् । संततिर्दुःखितायास्तु नानाडुःख प्रजायते ॥ ८ ॥ अनयाऽग्निं समासाद्य तेषां वै नाशनाय च । तथाविधेपु जीवेषु मृतेष्यापि च तद्वशात् ॥ ९ ॥ नियन्ते शिशवस्तेऽपि तस्याग्नेर्दोपचिह्निताः । पाताले ज्वलिते ताभिर्वहवो लघुपाणिनः ॥ १० ॥ गर्भयुक्ता मृता मातृक्षमयापि तथा तया । मागों न लभ्यते तत्र मृतास्ते दुःखेजन्तवः ॥ ११ ॥ तेन कर्मविपाकेन स्थिरगर्भा मृतप्रजा । त्रिविधापत्यजा वाधा प्राप्यते जन्तुरन्तरे ॥ १२ ॥ जन्तवो गर्मिणो ये के स्वकृतं कर्मवन्धनात् । उभयोः कर्मणो हेवन् वश्यावश्यं प्रयोजकम् ॥ १३ ।। इदं तु तृतीयं जन्म ब्रह्मवंशसमुद्भवम् । स्थिरगर्भा मृतापत्यपुत्रहीना पतत्रिण ॥ १४ ॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं कथं नाथ येन गर्भः प्रजायते । ममोपरि कृपां कृत्वा सत्यं वद दिवस्पते ॥ १५॥ श्रीसूर्य उवाच । सुदिष्टे समनुप्राप्ते ग्रहेऽहनि शुभोदये। प्रागुदक्प्रवणे देशे गोमयाद्युपलिप्तके ॥ १६ ॥ तत्रोपर्याविक स्तीर्य नानाचित्रविचित्रकम् । द्रोणमानं तिलानां तु मध्ये गर्भ प्रपूरयेत् ॥ १७ ॥ निष्कमानं सुवर्णस्य शकलं मध्यतः क्षिपेत् । तस्य पूर्वं च दिग्भागे तण्डुलद्रोणपर्वते ॥ १८ ॥ शुद्धतोयं भृशं ताम्रपात्रं दशपलोन्मितम् । स्थापयेद्राजतं पद्मं तन्मध्ये पलनिर्मितम् ॥ १९ ॥ पूजयेच सपत्नीकं कश्यपस्य प्रजापतेः । दण्डं साक्षात्करे दक्षे वामे चाथ कमण्डलुम् ॥ २० ॥ कृत्वा प्रतिष्ठितमाणां मूर्ति च शुभलक्षणाम् । अर्चयेद्गन्धपुष्पाद्यैरुपचारैः पृथक्पृथक् ॥ २१ ॥ सम्यक् श्रद्धावती नारी त्रिविधापत्यदुःखिनी । विप्राय वेदविदुपे पूजयेद्विविधैर्धनैः ॥ २२ ॥ ततस्ते तु सपत्नीक मुनीनां विन्मयेदिति । सदक्षिणं जगत्स्रष्टा पत्नी च तपसो बले ॥ २३ ॥ सा मया तिलसंख्यावदथो भीस्तीत्रवेदनम् । लहितास्त्रीजनाचारामज्ञानत्वाध्यात्मकम् ॥ २४ ॥ नाशयेत्तरप पापस्य देवि प्राप्तं विगर्हितम् । सम्यक् श्रद्धावती नारी मृतसंततिदाखिनी ॥ २५ ॥ सपत्नीकस्य सौवर्णनिर्मितं सम्यगर्चितम् । विमाय वेदविदुपे प्रदद्याद गुणशालिने ॥ २६ ॥ एवमामन्त्र्य ता मूर्तीः समादाय पृथक्पृयक् । प्रदद्यादानविधिना श्रद्धया च सदक्षिणाः ॥ २७ ॥ दानान्ते कीर्तयेन्मन्नं तिष्ठन्ती विहिताञ्जलिः ॥२८॥ मन्त्रः। यन्मया पूर्वजनुपि दयाराहितचित्तया। कृतं चाऽप्यशुभं स्वामिश्छिन्धि तद्रिष्टकारणम् " ॥ २९ ॥ दत्त्वा दानं च विप्राय सपिण्यात्मानमीक्षयेत् ॥३०॥ इति श्रीसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनविंशत्यधिकशततमः ।। ११९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । फाकवाती महाभाग प्राग्भवे चात्र जन्मनि । कूर्चहीनो भवेन्मर्त्यः स च तत्पापलाञ्छितः ।। १ ।। कृष्णधेनुप्रदानेन विधिनाऽत्र रखगाधिप । मुच्यते दुष्टपापाच्च कूर्चयुक् चात्र जन्माने ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्रसूर्यारणमंवाद कर्मविपाके अन्यायो विशत्यधिकशततमः ॥ १२० ॥ १ स्वत्यजन्तरः। २ जलमरया।३ मम वा दयामना । १ नासान तश्य।

·वृद्धसूर्यारुण- [10- श्रीसूर्य उवाच । या नारी घातयेकाकं विनतानन्दवर्धन । सान जन्मान पक्षीन्द्र कुर्चयुक्ता भवेदलम् ॥ १॥ कृष्णधेनुप्रदानेन यथोक्तं गरुडाग्रज । पूर्वकर्मविशुद्धिः स्थादत्र जन्मनि सुत्रत ॥ २ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके मध्याय एकविंशत्यधिकशततमः ॥ १२१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभक्ष्यभक्षको यस्तु भवेत्लाद मानवोऽण्डज । सोन जन्मनि पक्षीन्द्र जायते क्रिमिलोदरः ॥ १॥ स भीष्मपञ्चकादत्र प्रतात्पुण्यसमर्जनात् । मुच्यते पूर्वरोगातदुष्टात्स क्रिमिलोदरात् ॥ २ ॥ इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाकै अध्यायो दार्विशत्यधिकशततमः ॥ १२२ ।। श्रीर्य उवाच। याऽभक्ष्यं भक्षयनारी प्राग्भवे गरुडाग्रज । जायते जठरे तस्याः किमिजोत्यरुजा सुत ॥ १॥ तत्पापनाशनं कार्य भीष्मपञ्चत्र शुभम् । कात्तिक शुक्लपक्षे च मान्तस्थं दिनपञ्चकम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाकेऽध्यायत्रयोविंशत्यधिकशततमः ॥ १२३ ॥ श्रीसूर्य उवाच। दुष्टस्पर्शेन यो मोहाक्षयेदिधिवर्जितः । मिद्धान्नानि पुरा सूत जायतेऽत्र कृशोदरः ॥ १ ॥ विष्णुनतान्महापुण्यात् सर्वपापमणोदनम् । तदा कृशोदरत्वं च रुजं नात्र प्रपश्यति ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्विंशत्यधिकशततमः ॥ १२४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। भुक्तं पया पुरा सत सिद्धानं द्विभार्यया । दुष्टास्पर्शन सततं साऽत्र स्याच कृशोदरी ॥१॥ सा वैष्णवत्रतात्पुण्याचस्मात्पापात् प्रमुच्यते । कृशोदरव्यया नश्येत्तत्सापस्य प्रणाशनात् ॥ २ ॥ इति श्रीसूर्यास्णसवादै कर्मविपाके अध्यायः पचविंशत्यधिकशततमः ॥ १२५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । द्वितः पूर्वभवे कश्चिदासीद्धान्वितः सदा । सभायों नर्मदातीरे धनसौख्यसमन्वितः ॥ १॥ कृतानि तेन दानानि नानापर्वमु शक्तितः । वेदयुक्तेपु विप्रेषु सत्पात्रेषु विधानतः ॥ २॥ यया पापं भृशं चके व्यभिचारसमुद्भवम् ।ज्येष्ठां त्यक्ता ऋतुप्राप्तां धर्मशीलयुतां प्रियाम् ॥ ३॥ गतिं ददी पनिष्ठायामनृती च विमोहितः । ततो यमपुरे प्रातः ससहायो द्विजोत्तमः ।। ४ ।। भुक्त्वा पापफर पापापुण्यात्स्वर्गफलानि च । श्रद्धादानवशात्सोज गङ्गायाः पूर्वभागजः ॥५॥ रघुणी त्वमितटी द्विजवंशसमुद्भवः । सर्वमेतत् फलं दानास्त्रीत्यागान्मृतपुत्रकः ।। ६ ।। मीत्यागी भृणहा लोके इति पौराणिस विदुः । येषां साहाय्यतः पूर्व शृणुष्व विनतामुत ॥ ७ ॥ माग्भव या पनिष्टाऽमृत्सा ज्येष्ठा गतमना । गर्मदोपयुत्ता चेति लक्षणैर्लक्षपेत्खग ॥ ८॥ पक्ष्यामि निष्कृति तस्प पृर्वपापविनाशनीम । कुर्यात्पलैवेदमितगणेशं विघ्ननागनम् ॥ ९॥ सदामिन देयं त्रिषु वितादिमं पठन् । त्यता वरानना शुदा पूर्व पापं समर्जितम् ॥ १०॥ सन्यापस्य विनाशाय ददेऽहं गणनायरम् । मापमप्तमिता लक्ष्मी शुभां लेण्यां हिरण्मयीम् ॥ ११ ॥ १ मेपपा व विशुदि स्यात् । २रोगातु ।

·कर्मविपाका १२१-१३१.] (८३) ददेऽहं विप्रमुख्ये वै वेदशास्त्रविशारदे"। ब्राह्मणान् वरयेचत्र शत्या दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ १२ ॥ एवं विधान यः कुर्याजीविष्यन्ति च तत्सुताः। श्रुत्वैनं शक्तिमान् यस्तु न कुर्याच्छोधनं गदे ॥ १३ ॥ स पुत्रानेर चामोति रिष्टं पञ्चाशव्दके । मायश्चित्ते कृते त्वत्र जीवनं वर्षसप्ततिम् ॥ १४ ॥ अन्यजन्मादिकं ज्ञेयं विस्तरं नोदितं मया ॥ १५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षड्विंशत्यधिकशततमः ॥ १२६॥ श्रीसूर्य उवाच । देशे पञ्चनदे जाता बाहुजा पूर्वजन्मान । सान जन्मान वै विमा जाता ग्राग्विमपूजनात् ॥ १॥ प्राग्यत्तया कृतं कर्म शृणुष्वान खगेश्वर । ब्राह्मणेन महव्यं तद्गृहे स्थापितं च यत् ॥ २॥ न तदत्तं पुनस्तस्मै मुक्तं सर्वमशेषतः। मृतो द्विजस्तदुःखेन क्षुधितस्तु पतत्रिण ॥ ३ ॥ पापमाचरितं पूर्व ब्रह्मयातसमं तया । पञ्चत्ववशमापना भुक्त्वा तु यमशासनम् ॥ ४ ॥ पुत्रसंततिहीनाऽत्र युवभावे क्षयान्विता । निष्कृति परमां तस्या वक्ष्येहं पापनाशनीम् ॥ ५ ॥ सर्वस्वेन तदर्धन कार्या स्वर्णमयी शुमा । कदली पत्रसंयुक्ता देया विमाय धीमते ॥ ६ ॥ दानेनानेन सुप्रीता ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । क्षयनाशकराः सर्वे भविष्यन्त्यत्र जन्मनि ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तविंशत्यधिकशततमः ॥ १२७ ।। श्रीसूर्य उवाच। पूर्वजन्मनि भो सूत चोच्छिष्टं भक्षयेत्तु यः । राज्यन्धो जायते सोपि जन्मन्यत्र च मानवः ॥ १॥ भोजयेद्राह्मणाञ्छत्या गोमूत्रं प्राशयेत्तया । मुच्यते तत्क्षणात् सूत नक्तान्धत्वान संशयः ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाविंशत्यधिकशततमः ॥ १२८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या भक्षयेत्पुरा नारी चोच्छिष्टं सा शुभानना । नक्तान्या जायते यत्र व्ययिता नेत्रपीडया ॥१॥ गोमूत्रप्राशनादन ब्राह्मणेभ्यश्च भोजनात् । नक्तान्ध्यरोगान्मुक्ता स्यादन जन्मान सुबत ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाक अध्याय एकोनत्रिशदधिकशततमः ॥ १२९ ॥ श्रीसूर्य उवाच। विडालोच्छिटभोजी च राज्यन्धो जायतेऽधुना । स तत्सापविशुद्धयर्य गोमूत्र विधिवत् पिवेत् ॥१॥ भोजयेच्च तया विप्राशक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् । राज्यन्ध्यरोगात्सततं मुक्तो भवति मानवः ॥२॥ इति श्रीसूर्यारुणसंवादे फर्मविपाके अध्यायस्त्रिंशदधिकशततमः ।। १३० ।। श्रीसूर्य उवाच । बिडालोच्छिष्टभु नारी प्राग्भवे विनतासुत । राज्यन्ध्यरोगयुक्ता सा चात्र जन्मनि जायते ॥ १॥ द्विजेभ्यो भोजनाच्चैव गोमूत्रप्राशनात्तया । विमुच्यते प्रारपापात्तु बिडालोन्टिष्टभोजनात् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अन्याय एकत्रिंशदधिकशततमः ॥ ११ ॥ ३ पुरानोपसन्ति ।

·(८४) वृद्धसूर्यारुण- [ श्रीसूर्य उवाच । चाण्डाल्यां गमनात् पूर्वभये च गरुडाग्रज | जायतेऽजगरश्चात्र मूढो जन्मनिजन्मनि ॥ १॥ चान्द्रायणव्रतादत्र शतावृत्तिकृतात् सुत । स मुच्यतेऽजगरत्वाच्छुद्धबुद्धिर्भवेदिह ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वात्रिंशदधिकशततमः ।। १३२॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्धमा नारी प्राग्भवे विनतासुत । चण्डालं प्राप्नुयात्साऽत्राजगरी जायतेऽण्डज ॥ १ ॥ प्राजापत्यप्रतवलात् कृतात् पश्चापवर्तनः । मुच्यते पूर्वपापात् सा जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रयस्त्रिंशदधिकशततमः ॥ १३३ ॥ श्रीसूर्य उवाच। परानविनकारी यो भवेदै पूर्वजन्माने । सोऽजीर्णेनातिरोगेण जन्मन्यत्र प्रपीड्यते ॥ १॥ विधिना लक्षहोमेन कृतेन गरुडाग्रज । मुच्यतेऽजीर्णजाद्रोगादत्र जन्मान वै ध्रुवम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुस्त्रिंशदधिकशततमः ॥ १३४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । विनं प्रकुरुते सत या नारी पूर्वजन्मनि । परान्नेषु सदा मोहाच्छृणु तत्र पतत्रिण ॥ १॥ अजीर्णेनैव गेगेण वाध्यते पीडया महत् । लक्षहोमेन सततं तत्तापान्मुच्यतेऽधुना ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचत्रिंशदधिकशततमः ॥ १३५ ॥ " अरुण उवाच। भृमिदेवकुलोत्पनो धर्मिष्ठो धर्मवत्सलः । सत्यनित्पसदाचारः साधुसेवकसंयुतः ॥ १॥ तस्प देहे भवेच्चिद्रं पापनं चात्र जन्माने । फिलासो दद्रुकण्डूश्च नेत्रतोदो विरश्मिता ॥२॥ किंचिद्दः प्रजायेत तटूते कारणं विना । तस्य भार्या सुतन्वङ्गी स्त्रीधर्मव्रतचारिणी ॥ ३ ॥ तस्याः कुक्षी व्यथा वातैर्मुनि पीडा प्रजायते । मृतवत्सा कथं जाता. पुनपुग्यो मृतास्तथा ॥ ४ ॥ फेन फर्मविपाफेन सत्यं कथय भास्कर । श्रीसूर्य उवाच । पूर्वे वैश्यसमुत्पन्ना प्रिया शूद्रापतारिता ॥५॥ चव्यापानिरता बहुद्रव्यममन्विता । शूद्रायान्ते च संबन्धो बटुकालो गतागतः ॥ ६॥ अन्योन्यं प्रीतिगतः किंचित्कालो यथा गतः । उभयोः कर्मणोतुर्धनापहरणं यतः ॥ ७॥ नगाः गटोऽभवद्योऽमी तेन तत्रैव जन्मनि । ग्रामणस्य सुतः श्रेष्ठः स्वर्णालंकरणैर्युतः ॥ ८ ॥ धनलोभाटत्तस्नेन भाविनोऽर्थस्य वै बलात् । तस्याथ मातापितरी पुप्रदुःखेन दुःखितौ ॥९॥ दिविवर्षम्नया मामयमा च समन्विती । धनलोभवशात्ती वे दुष्टचित्तेन संगती ॥ १०॥ अनिगध मृता नत्र गती व यमनासनम् । तदेह मुद्रसं जातं ब्राह्मणस्य ततः खग ॥ ११ ॥ नेन मर्मविपाकन नाफे पाचिता भृगम् । पश्चान्मानुपमापत्री अतदानप्रभावतः ॥ १२ ॥ ६ गनुर. जन्म मृनागत्यं ग्वगेश्वर । द्विव्यादिमासांतानां मृतिर्टियादिहायनेः ॥ १३ ॥ मृनः पुत्री भवत्या जाताजातस्तया च । इदं जीवेदिदं जीवेदित्यागामपि चं नुयन् ॥ १४ ॥ १ नंदो। २ मनपुर।वाप्नुयात् । - - ·१३२-१३७.] कर्मविपाका (८५) जाताजाता विनश्यन्ति न कृता तस्य निष्कृतिः। एवं यदि चिरं स्थित्वा नाऽचिराम्रियते परम्॥१५॥ सुगुणाश्च मुरूपाश्च ललनाच्चाटुकारिणः । नश्यत्तु जातनानेषु जन्मजन्ममु तेषु च ॥ १६ ॥ व्याध्यन्तरे भवेश्याधिस्तो व्यमनवानयम् । नास्ति सौख्यलयोऽप्यस्य नानामङ्कितचेतमः ॥ १७ ॥ धनमस्ति तथाप्यत्र परापत्यानि पश्यतः । लक्षगानि पुगेक्तानि चास्येमान्यपि कर्तियेत् ॥ १८ ॥ स्वोदरे म्रियते वालः स वै ब्राह्मण रच्यते । मृतवत्सोद्भवं चिह्न पूर्ववत्प्रतिपादयेत् ॥ १९ ॥ स्ववंगस्यापि विच्छेदो द्रव्यहानिर्यतस्ततः । दौमनस्यं महानाधिः गोकमंचः प्रजायते ॥ २० ॥ अष्टगुणलादण्या अदृष्टाननकान्तयः । नियन्ते जातमात्रा के पुत्रा अकृतचाटयः॥ २१ ॥ एवं तु कर्मणि जाते प्रायश्चित्तमयाचरेत् । अरुण उवाच। का तस्य निष्कृतिरिह कर्मपाशनियूदनी । कथ्यतां दिवसेनान नारीणां हितकाम्यया ॥ २२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु सत प्रवक्ष्यामि मृतवत्साधनाशिनीम् ॥ २३ ॥ निष्कृति विधिवत्ताय संततेः सीस्यहेतवे । यजमानः सपत्नीको विधिवद्विधिमाचरेत् ।। २४ ॥ पउद्भिः शान्तिमूक्तानि ब्राह्मणैः सहितोयवित् । निदाक्षिनर्वाभिः कृताक्षः प्रतिष्टितः ॥ २५॥ स्नापयेदौपधैर्मन्त्रैर्वारुणविष्णुमक्तिभिः । मुदिन मुशुभे देने गोमयाद्युपलिप्तके ॥ २६ ॥ तत्रोपर्याविकं स्ती| कृष्णाजिनमथापि वा । द्रोणमानं तिलानां तु कृष्णववेण मंयुतम् ॥२०॥ स्यापयेद्राजतं पद्मं तन्मध्ये पलनिर्मितम् । सौवर्णी प्रतिमां तत्र बालगोपालमंयुताम् ॥ २८ ॥ कृता प्रतिष्ठितप्राणां मूर्तित्वशुभलक्षणः । अर्चयेद्वन्धपुष्पाद्यैरुपचारर्थयाविधि ॥ २९ ॥ मम्पक श्रद्धावती नाग मृतमंततिदुःखिनी । आय विदुषो विप्रास्नयैव वेदवादिनः ॥ ३० ॥ अलोलुपान्सदाचारन्पृज्याऽर्यादिकश्च तान् । “पूर्वजन्मार्जितं पापं द्रोहमापाद्य बालके ॥ ३१ ॥ भूमिद्रविणहेमाद्यल्लिप्सया तद्धि नश्यतु । नागयत्वस्य पापस्य फलं ह्यशुभलक्षणम् ॥ ३२ ॥ ततस्तु मम संप्राप्तं मृतसंततिनं ह्ययम् । तस्मान्मोच्या महाभागार्पितगोदानतोपितः " ॥ ३३ ॥ इति तं त्रिः परिक्रम्य प्रार्ययेत विचक्षणा । अग्ने नयोति मन्त्रेण विमृज्य प्रीतमानसा ॥ ३४ ॥ धेनुं दद्यात्सवत्सां च सहिरण्यां ययाविधि । ब्राह्मणान्भोजयेत्सम्यक् शतं साग्रं ययाविधि ॥ ३५॥ सपिप्यात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टवान्धवान् । इहैव लक्ष्म विज्ञेयं मानन्धुमुखोदितम् ॥ ३६ ॥ समुतामुखसौख्यानां संतोपो निजपुत्रवत् । विमध्यन्तेऽप्यपत्यानि तादृशानिमियः फियान् ॥ ३७ ॥ विकारो विकृती लीयाहमने पाइवकृतम् । पैजामातुलान्यां तु पामगुल्मभवा व्यथा ॥ ३८॥ मृतापत्यादितस्तस्याः पतिः पापादिभेदतः । तयातयाच दुःखानि जायन्तेऽस्य मुहुर्मुहुः ॥ ३९ ॥ पूर्वकाजितं पापं चिद्रं तस्य च वमणि ॥१०॥ इति श्रीसूर्यारगमग कर्मत्रिपाले अध्याय. षट्त्रिंशदनिकशततमः ॥ १३६ ।। श्रीसूर्य उवाच। विमाय यो विषं दद्याद्वातार्य पूर्वजन्मनि । सोऽत्र जन्मान पक्षीन्द्र च्छागेगेण वाध्यते ॥ १ ॥ निष्कृति स्ति तस्यात्र पापस्य दृढकर्मणः । छर्दिगेगेण सतनं युवा नाममवाप्नुयात् ॥ २ ॥ प्रायश्चित्तं न तस्यान दानपि सहनमः ॥ ३ ॥ रति श्रीसूर्यारुगनवाद फर्मविपा अध्यायः त्वरिंशदनिशन्तम ॥ ११ ॥ १ निजपुनजाद।

·२॥ १६८-१४७.] कर्मविपाकः। (८७) श्रीसूर्य उवाच। कश्चिदिनो ह्यभूदङ्गे प्राग्भवे धर्मसंयुतः । परस्य कन्यायाश्चासाबुद्धाहमकरोत् सुधीः॥ १ ॥ दानाल्पलान्महाभाग चकाराल्पविधानतः । स चार बने सूत मार्गलुण्ठनतत्परः काचित् सुनयना सूत प्राप्ता भाविवलात्तदा । नानाभरणयुक्ता सा पूर्णगर्भसमन्विता ॥ ३ ॥ सा लुण्ठिताच प्रसिता तेन पापधियाऽण्डज । सहायः सा परित्यक्ता ताडनादाकुला भृशम् ।। १८ ॥ तद्भीर च्युतौ पुत्री पापमाचरितं विदम् । ततो धर्मपुरं प्राप्तः पुण्यपापसमन्वितः ॥५॥ पुण्यात्पुण्यफलं भुक्त्वा पापात्पापं पतन्त्रिण । परकन्याविवाहेन स जातो बाहुजोऽधुना ॥ ६ ॥ गङ्गायाः पूर्वभागे तु दायोजनसंमिते । गौरस्वरूपः क्षीणाङ्गो बहुद्रव्यपराक्रमः ॥७॥ पित्ताधिकोऽतिमतिमान् बहुपुत्रीभिरन्वितः । जातपुत्रैर्मृतस्त्वत्र पूर्वपापात्तथाऽण्डज ॥ ८॥ विन्मयं तत्प्रवक्ष्यामि येन पापात् प्रमुच्यते । पलाधिमितेनैव कार्या सुघटिता सुत ॥ ९ ॥ बाहुजा गर्भसंयुक्ता सौवर्णी भूपणान्विता । पूर्वपापविनाशाय सा देया ब्राह्मणाय वै ॥ १० ॥ गन्धः पुष्पैः समभ्यर्च्य मन्त्रः मणवपूर्वकैः । वेधसं तत्र सौवर्ण सुवर्गकमितं शुभम् ॥ ११ ॥ दद्याजपेच मन्त्रांश्च तल्लिङ्गान् विधिपूर्वकम् । होमयेच्च यवांस्तत्र युतांस्तण्डुलसर्पपैः ॥ १२ ॥ ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् । शृणुयाहरिवंशं वा शतावृत्त्या विधानतः ॥ १३ ॥ गायन्यष्टशतं जप्त्वा तस्माद्दोपात्प्रमुच्यते । तस्मात्पुत्रसुखं लाभश्चात्र जन्मनि वै ध्रुवम् ॥ ११ ॥ रिष्टं पञ्चाशददे तु प्रायश्चित्तेऽकृते सुत । वेदसप्तमितायुः स्यात्सायश्चिते कृतेऽत्र वै ॥ १५ ॥ इति श्रीर-द्रसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुश्चत्वारिंशदधिकशततमः ॥ १४४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । व्यभिचाररता पूर्व यावापि व्याभिचारिणी । सागता नरकादोरादसती पापजाऽण्डज ॥ १ ॥ न शुध्यत्यशुभाचारा प्रायश्चित्तः शतैरपि । वाराणस्यां गतिश्चास्या वासोच विनतामुत ॥ २ ॥ मुच्यते सर्वपापाच पूर्वजन्मकृतादृवात् । वाराणस्यां चतुर्दश्यां शिवपूजनजागतात् ॥ ३ ॥ वाहुजेयं महाभाग पूर्वेऽप्यत्रापि बाहुजा । बन्ध्यामाग्जायते दुःखाकुला सात्रापि पक्षिराट् ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके भव्यायः पञ्चचावारिंशदधिकशततमः ।। १४५ ॥ श्रीसूर्य उवाच। यः कृत्वा धूर्ततां पूर्वे वञ्चयेद् ब्राह्मणं सुत । सोबापस्माररोगेण पीडयते बहुपीडया ॥१॥ तेनेव पापरोगेण म्रियतेत्र पतत्रिण । प्रायश्चित्तं मया नोक्तं पापे ब्राह्मणवंचने ॥२॥ इति श्रीद्रसूर्यास्गसंवादै कर्मविपा अध्यायः पनत्वारिंशदधिकशननमः ॥ १४६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या भ्रात्यातिनी नारी प्राग्भवे विनतामुत । साञ्च जन्मनि भूफवं भजत्येव न संगयः॥१॥ नानान्महापापकृतान चोक्ता निष्कृतिर्मया । ज्ञात्वा ब्रह्मवधे सूत प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ २॥ सप्तजन्मनि मूकत्वं जायते मद्ददेनसः ।। ३ ।। पति नोवृदसूर्यालगनंवाद कर्मविपाके अध्यायः सतच वारिंदादविरदाननमः ॥ ११७ ।।

·(८६) [80- वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच। या नारी प्राग्भवे सूत विपं दद्याट्विजातये । छर्दिरोगेण साऽत्रैव निश्चितं नाशमाप्नुयात् ॥ १ ॥ न पापशोधनं प्रोक्तं तस्यास्तु गरुडाग्रज । ब्राह्मणस्य वधात्तस्य प्रायश्चित्तं व विद्यते ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाशिदधिकशततमः ॥ १३८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । परस्मै या विषं दद्यात् पूर्वजन्मनि मानद । छदिरोगेण सात्रैव वाध्यते पीडया मुहुः ॥ १॥ धेनूनां दशकं दद्यात् सर्वोपस्करसंयुतम् । मुच्यते च्छादरोगाच जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके एकोनचत्वारिंशदधिकशततमः ॥ १३९ ।। श्रीसूर्य उवाच । या काचिन्मागधी ह्यासीज्जाता ब्रह्महदे सुत । सा चात्र यवनी देशे शुभे पश्चनदेण्डज ॥ १॥ पुत्राभिलापिणी यस्मादभनद्यवनं पुरा । तस्मात् सा यवनी जाता पुत्रसंततिवर्जिता ॥२॥ नानाधनयुता दानातू कुरुक्षेत्रे पुराऽनघ । शिवभक्तिपरा तस्मात् सुखैश्वर्यसमन्विता ॥ ३ ॥ अत्र जन्मनि सा चे? विष्णुभक्तिरता भवेत् । तेन पुत्रसुखप्राप्ति न्यया गरुडाग्रज ॥ ४ ॥ मूकोन जायते जन्तुर्यः पूर्वे भ्रातृघातकः । बभूव कामतः सूत प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ ५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चत्वारिंशदधिकशततमः ॥ २४० ॥ श्रीसूर्य उवाच। कोटिः कोटयर्थ लक्षं वा रुद्रपूजनजातात् । पुत्रपौत्रयुता नारी भवत्येव न संशयः ॥ १॥ हग्विंगस्य गतावृत्तेविधानतः । श्रवणात् पूर्वजात् पापान्मुच्यते विनतासुत ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकचत्वारिंशदधिकशततमः ॥ १४१ ।। श्रीसूर्य उवाच। देवालयेऽयसत् कश्चिद्राह्मणः पूर्वजन्मनि । विष्णुपूजारतो नित्यं द्रव्यलोभेन चाण्डज ॥ १॥ चौर्यणापहतं द्रव्यं यस्थितं देवताश्रये । तेनेदं दुष्कृतं सूत कृतं फर्मातिदारुणम् ॥ २॥ स तेन फर्मणा युक्तो भुक्तवान्पापजं फलम् । जातो गङ्गाश्रये क्षत्री पर्वते पूजनाद्धरेः ॥ ३ ॥ वाव्यान्विवो भूपः सर्वसंपत्सुखान्वितः । वाल्ये हि पाण्डुरोगार्तश्चात्र जन्मनि मानवः ॥ ४॥ देवव्यापहारीति पाण्डुरोगी प्रजापते । तत्पापनाशनं पुण्यमुपायं शृणु त्वतः ॥ ५॥ फुर्यादिण्मयी पृथ्वी ससमुद्रां पलामिकाम् । सवनां सागरोपेतां सप्तद्वीपां वसुंधराम् ॥ ६॥ गन्धपुष्पग्लंकृत्य दद्यादिमाय धीमते ! पाण्डुरोगादिमुक्तः स्पादन जन्मान मानवः ॥ ७॥ इति श्रीहरिगमवाद फर्मविपाकै अध्यायो विचवारिंशदधिकशततमः ॥ १४२ ।। श्रीसूर्य उवाच। या नारी माग्भवे प्रादाटिपं फ्स्यापि काश्यप । मात्र जन्मनि रोगेण छर्दिसंज्ञेन पीडयते ॥ १ ॥ पेलनां दा. दादाक्ती गरुडापन । सवत्मा फपिलां दद्यात् सा सद्दोपादिमुच्यते ॥ २ ॥ इनि श्रीरारामाद फर्मविपाश अध्यायनिचवारिंशदधिकशततमः ॥ १३ ॥ १ मा व । अथवा

·१६८-१४७.]
कर्मविपाका।
(८७)
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिदिनो ह्यभूदने माग्भवे धर्मसंयुतः । परस्य कन्यायाश्वासावुझाहमकरोत् सुधीः॥१॥
दानाल्पवान्महाभाग चकाराल्पविधानतः । स चचार वने सूत मार्गलुण्ठनतत्परः ॥२॥
काचित् सुनयना सूत प्राप्ता भाविवलात्तदा । नानाभरणयुक्ता सा पूर्णगर्भसमन्विता ॥ ३ ॥
सा लुण्ठितात्र प्रसिता तेन पापधियाऽण्डज । सहायैः सा परित्यक्ता ताडनादाकुला भृशम् ।। ४ ।।
तद्गीद्वै च्युतौ पुत्रौ पापमाचरितं विदम् । ततो धर्मपुरं प्राप्तः पुण्यपापसमन्वितः
पुण्यात्पुण्यफलं भुक्त्वा पापात्पापं पतत्रिण । परकन्याविवाहेन स जातो बाहुजोऽधुना ॥ ६ ॥
गङ्गायाः पूर्वभागे तु दशयोजनसमिते । गौरस्वरूपः क्षीणाङ्गो बहुद्रव्यपराक्रमः ॥ ७ ॥
पिचाधिकोऽतिमतिमान् बहुपुत्रीभिरन्वितः । जातपुत्रैर्मुतत्त्वत्र पूर्वपापात्तयाऽण्डज ॥ ८॥
विन्मयं तत्मवक्ष्यामि येन पापात् प्रमुच्यते । पलार्धिमितेनेव कार्या सुघटिता सुत ॥ ९॥
पाहुजा गर्भसंयुक्ता सौवर्णी भूपणान्विता । पूर्वपापविनाशाय सा देया ब्राह्मणाय वै ॥ १० ॥
गन्धः पुष्पैः समभ्यर्च्य मन्त्रः प्रणवपूर्वकैः । वेघसं तत्र सौवर्णे सुवर्णकमितं शुभम् ॥ ११ ॥
दद्याजपेच्च मन्त्रांश्च तल्लिगान् विधिपूर्वकम् । होमयेच यवांस्तत्र युतांस्तण्डुलसर्पपैः ॥ १२ ॥
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्तेभ्यो दद्याच दक्षिणाम् । शृणुयादरिवंशं वा शतावृत्त्या विधानतः ॥ १३ ॥
गायत्र्यष्टशतं जप्त्वा तस्माद्दोपात्प्रमुच्यते । तस्मात्पुत्रसुखं लाभश्चात्र जन्मनि वै ध्रुवम् ।। १४ ॥
रिष्टं पञ्चाशददे तु प्रायश्चित्तेऽकृते सुत । वेदसप्तमितायुः स्यात्प्रायश्चिते कृतेऽत्र वै ॥ १५ ॥
इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुश्चत्वारिंशदधिकशततमः ॥ १४४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
व्यभिचाररता पूर्व यात्रापि व्यभिचारिणी। सागता नरकादोरादसती पापनाउण्डज ॥ १ ॥
न शुध्यत्यशुभाचारा मायश्चित्तः शतैरपि । वाराणस्यां गतिश्चास्या वासोऽत्र विनतासुत ॥२॥
मुच्यते सर्वपापाच पूर्वजन्मकृतादृढात् । वाराणस्यां चतुर्दश्यां शिवपूजनजागतात् ॥ ३ ॥
वाहुजेयं महाभाग पूर्वेऽप्यत्रापि वाहुजा । वन्ध्या प्राग्जायते दुःखा कुला साऽत्रापि पक्षिराट् ॥ ४ ॥
इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अन्यायः पञ्चचत्वारिंशदधिकशततमः ॥१४५ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
यः कृत्वा धूर्ततां पूर्व वञ्चयेद् ब्राह्मणं मुत । सोञापस्माररोगेण पीडयते बहुपीडया ॥ १ ॥
तेनैव पापरोगेण नियतेऽत्र पतत्रिण । प्रायश्चित्तं मया नोक्तं पापे ब्राह्मणवंचने ॥२॥
इति श्रीहद्धसूर्यास्णसवाई कर्मविपाकें अध्यायः पट्टत्वारिंशदधिकशततमः ।। १४६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या माघातिनी नारी प्राग्भवे विनतामुत । साध्न जन्मनि मूकत्वं भजत्पेव न संगयः॥१॥
ज्ञानान्महापापकृतान्न चोक्ता निष्कृतिर्मया । ज्ञात्वा प्रावधे सूत प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ २॥
सप्तजन्मनि मूफत्वं जायते महदेनसः ॥ ३॥
रति धौद्धसूर्यास्णसवादे कर्मविपाके अन्यायः सप्तद वारिंशदरिदाततमः ॥ १७ ॥

·(८८)
वृद्धसूर्यारुण-
[80-
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मन्यसौ विपश्चात्र जन्मनि बाहुजः । देवव्यापहरणात्मागवाऽक्षिप्रपीडनम् ॥ १ ॥
विशद व्यतीते च नेत्ररोगः प्रजायते । तदक्षार्थमहं वक्ष्ये दानं पापहरं परम् ॥२॥
कृत्वा देवगृहं रम्यं प्रतिष्ठाप्य सुराधिपम् । गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य दीपा देयाः सुवर्णजाः ॥ ३ ॥
राजताश्च महाभाग नेत्ररोगं न पश्यति । भोजयेच्छक्तितो विमान् वैष्णवाञ्छूद्धया सुत ॥ ४ ॥
कृत्वाऽनेन विधानेन रिष्टं नैव प्रपश्यति ॥ ५॥
इतिश्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टचत्वारिंशदधिकशततमः ॥ १४८ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
सर्वस्नेहहरः कश्चिद्योऽभवत् पूर्वजन्मनि । सोऽत्र जन्मनि जायेत क्षयरोगसमन्वितः ॥ १॥
प्रायश्चित्तं परं तस्य वित्ततुर्याशभागतः । कालचक्राभिधं दानं दद्याहोपोपशान्तये ॥ २ ॥
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्धोमयेच्च स्वशक्तितः । कालचक्राख्यदानेन रोगा नश्यन्ति पापजाः ॥ ३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनपचाशदधिकशततमः ॥ १४९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
ब्रह्मवादरता छत्र या पूर्वेऽभूत्पतिव्रता । पतिपापप्रभावात्तु गतिं प्राप्य हि मानुपीम् ॥ १॥
त्यक्त्वा शरीरं सा देवी पार्वत्या सह मोदते । भुनक्ति भोगान्सन्वैि पति प्राप्य तपस्विनी ॥ २ ॥
गच्छेत्सा परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धमूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय पचाशदधिकशततमः ॥ १५० ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
यो ज्ञानात्कृतवान्स्त प्राग्भवे भ्रातृवातनम् । सोऽत्र जन्मनि मूकत्वं लभते कापि मानवः ॥ १॥
चान्द्रायणवनं कुर्याद्विधिवत्पापगोधनम् । पुस्तकं घ तया दद्यात्सुवर्णपलसंयुतम् ॥ २॥
एवं यः कुरुते मृत स तत्पापात्प्रमुन्यते । न जायतेत्र मूकत्वं कदाचिद्विनतासुत ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकपचाशदधिकशततमः ॥ १५१ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या धर्ता वञ्चयेत्कापि लोभात्पूर्वभवेऽण्डन । सान जन्मनि रोगेणाऽपस्मारेण प्रपीडिता ॥ १॥
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि पापनाशकरं सुत । ब्रह्मकुर्चत्रयं कुर्यादद्याद्धेनुं पयस्विनीम् ॥ २ ॥
रनि श्रीसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विपचाशदधिकशततमः ।। १५२ ।।
अरुण उवाच।
पशिद्विजोत्तमो जातो धर्मिष्ठो वित्तमंयुतः । उदरे पायुरल्पीयाशिरोऽतिश्च प्रजायते ॥ १ ॥
गरे जापते चिद्रं किंचिद्वर्णगमन्वितम् । दद्रुफण्डफिलासानां गमने पादवकृतिः ॥२॥
पर्मानुमारनो व्यापिचिद्रं तस्य सहायितम् । भार्या प्रीतिपरा नित्यं कदाचित्कलहप्रिया ॥ ३ ॥
गेपयुना मिताहाग प्रदरातिः प्रजायते । मृतवत्मा फयं जाता फस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ४ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
मणिपा महिती मिः पुष्टीनो घटुयाचफः । गतश्चैव मदारण्येभर्तत गर्भसंयुता ॥ ५ ॥
यादवोऽन्य गमापाताः राभिः पग्विष्टिना । तत्र भीता तदा चीणां त्रस्पन्ती च महावने ॥ ६ ॥

·१५८-१५७.) कर्मविपाका। (८९ गर्भपातोऽभवत्तत्र सत्वरं च ततो मृतः । तेन कर्मविपाकेन म्रियन्तेऽस्या हि बालकाः ॥ ७ ॥ केचिजीवन्ति पण्मासं केचिद्रधिकं मुत । बहुकालो भत्किञ्चिन्मृतिचिनं प्रजायते ॥ ८ ॥ अरुण उवाच । देवदेव जगन्नाय लोकानां हितकाम्यया । कथयस्व प्रसादेन कर्मणस्तस्य निष्कृतिम ॥ ९ ॥ श्रीर्य उवाच । साधु पृष्टं महाशाहो प्रश्न एप मुदुर्लभः । तेनेदं मुनिभिः प्रोक्तं प्रायश्चित्तापनाशनम् ॥ १० ॥ गोत्रयं वै मुवर्णाच्यं सौवर्ण निष्कसंयुतम् । पुष्पितं फलितं वृक्षं वस्त्रयुग्मं गुगेगपि ॥ ११ ॥ कर्मप्रकाशकं विप्रं पूजयेद्विधिपूर्वकम् । एवं प्रकुरुते वत्स निप्कृतिस्तस्य फर्मणः ॥ १२ ॥ पुत्रपौत्रादिसंयुक्तो धनधान्यममन्वितः । न कगेनि च यो मोहाल्लोभादा कर्मनिष्कृतिम् ॥ १३ ॥ स याति पापदोपेण भूमि जन्मानजन्मनि । एवं यः कुरुते भक्त्या पामोति पुत्रपत्रिकम् ॥ १४ ॥ इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायस्लिपञ्चाशदधिकशततमः ॥ १५२ ॥ श्रीर्य उवाच। पूर्वजन्मन्यभूत्काचिनारी भर्तृप्रियान्विता । दक्षा सर्वक्रियास्वेव बहुदानप्रदायिका ॥ १ ॥ पार्श्वस्यस्य च शूद्रस्य गृहानीतानि मानद । सर्वस्नेहाने चार्येण सर्वशून्यगृहात् पुरा ॥२॥ मुक्तानि बहुभिः सूत मिलित्वा च सुतादिक । पूर्वजन्मकृतात्सर्व कर्मणोऽचैव जन्मनि ॥ ३ ॥ सा जाता बाहुजा नारी धनभोगसमन्विता । पुत्राविता विचित्रा च भर्तुः शुश्रूपणे रता ।। ४ ।। क्षयरोगाकुला जाता तया स्नेदहरा यतः । निष्कृति चास्य पक्षीन्द्र पूर्वपापविनाशनीम ॥ ५॥ कथयामि प्रयलेन वित्ततुर्याशभागतः । कृत्वा तु कदी रम्यां पत्रयुक्तां सुवर्णजाम् ॥ ६ ॥ याद्वेदविधिज्ञाय क्षयदोपोपशान्तये ।। ७ ॥ इति धीद्रसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःपञ्चाशदधिकशततमः ॥ ११४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। यो लोकान्वञ्चयेत्कश्चित्पुग धूर्तस्तु फर्मणा । सोऽत्र जन्मन्यपस्मारगेगेण महताकुलः ॥ १ ॥ धेनुं दद्यान्महाभाग सवत्मां विधिसंयुताम् । ब्रह्ममूर्चत्रयं कुर्यात्तस्मात्पापात्ममुच्यते ॥ २ ॥ न भवेत्तस्य रोगस्य वंदना पापगोधनात् ॥ ३ ॥ इति श्रीदृद्धसूर्यारणतवादै कर्मविपाके अध्यायः पञ्चपञ्चाशदधिकशततमः ॥ ११५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अस्त्यत्र चन्द्रवदना गौरागी पतिवल्लभा । धनधान्यसमायुक्ता स्वर्णकारी मुसान्विता ॥ १ ॥ दक्षा भहित नित्यं पूर्व मा द्विजरल्लभा । स्वर्णापहारजात्पापादन सा स्वर्णाजा ॥२॥ पुत्रहीना महाभाग पन्द्रव्यापहाग्णात् । कुरुक्षेत्र मागिनस्ते स्वर्ण दयाच गक्तितः ॥३॥ तहत्त्वाऽऽशु लभेत्पुत्रानत्र जन्मनि वे मुत ॥ १ ॥ इति श्रीद्धमूनिगमबाटे फर्मविपाकै अध्याय. पट्यारादपिकाननमः ।। ११६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । बोलपानी भरेद्यस्नु पूर्वजन्मनि मानवः । बनतेपात्र जाप मृतपुत्रः प्रजायते ॥१॥ १ अध्यायोऽत्र पुम्नफे नामि ।

·[१०- प्रयत्नतः॥४॥ (९०) वृद्धसूर्यारुण- श्रवणारिवंशस्य विधिवञ्चान जन्मनि । ब्राह्मणोठाहनाचैव पृजनाच्छचरस्प जीविष्यन्ति च तत्पुना नात्र कार्या विचारणा ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे फर्मविपाके अध्याय सप्तपचारादधिकशततम ॥ १५७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शूकरे याऽभवत्पूर्वे निपादी पुनरेव सा । शूद्राधमा पञ्चनदे जाताऽत्र विनतासुत ॥ १ ॥ पुत्रपौत्रधनैर्धान्यैर्गजाश्वोष्ट्रादिवाहनः । युक्ता सा यवनी सूत तीर्थराजस्य सेवनात् ॥ २ ॥ भर्तृसङ्गयुता पूर्वे पूर्व तद्धितवाञ्छनात् । यवनी पूर्वपापाच तत्र तस्योपसेवनात् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टपचाशदधिकशततम. ।। १५८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । फश्चित्प्रागभवद्विप्रः सर्वविद्याविशारदः । वेदाभ्यासरतः श्रीमान्प्राप्तसर्वमनोरथः ॥ १ ॥ तुलाधृतानि नेहानि विप्राणां नेहभागिनाम् । गृहीतवान् स चौर्येण लोभोपहतचेतसा ॥ २ ॥ यस्मादानं कृतं चैव प्रारभवे तत्फलं शृणु । सोन विमः प्रयागेऽस्ति द्विजो वेदविदां वरः ॥ ३ ॥ धनपुनसमायुक्तः क्षयरोगसमन्वितः । वेदाभ्यासात्तथा दानात्तीर्थेषु च सो देयान विधिज्ञाय मन्त्रमुच्चारयन्निमम् । ब्रह्मणा निर्मिता देवी पापमाचरितं मया ॥५॥ तत्तापशमनायैव तां ददेऽहं हिरण्मयीम् " । ब्राह्मणाय महाभाग पापं गच्छति तद् भृशम् ।। ६॥ सोमं च राजतं दद्यात्तन्मानं पापशान्तये । लक्ष्मीनारायणं चापि हैमं सौवर्णसंमितम् ॥७॥ गायत्र्यष्टसहस्रं तु त्र्यम्बकं तन्मितं जपेत् । मन्त्रमष्टाक्षरं तहज्जत्त्वा शुद्धिमवाप्नुयात् ॥ ८॥ होमयेत्तद्दशाशेन तिलाज्ययवतण्डुलैः । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्पूजयेच्च विधानतः ॥ ९ ॥ लक्षदरं त्रिगुणितं नानाविभवविस्तरैः । पूजयेद्वा विधानेन तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ १० ॥ य एवं विधिना सूत प्रायश्चित्तं समाचरेत् । तस्य संततिवृद्धिः स्यानात्र कार्या विचारणा ।। ११ ॥ ब्रह्मलोकमवामोति पूर्वपापविशोधनात् । प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं वर्षे परिमिते ध्रुवम् ॥ १२ ॥ आयुर्नवतिवन्तिमत्र पापविशोधनात् । प्रायश्चित्तं द्वयोरेकं न कुर्याल्लोभमोहितः ॥ १३ ॥ न भवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः । न च सद्गतिमाप्नोति पापस्यास्य प्रभावतः ॥ १४ ॥ जन्मादि मरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् । अष्टाक्षरं त्रिसाहस्र जप्त्वा शुद्धिमवाप्नुयात् ॥ १५ ॥ होमयेत्तद्दगांशेन शतं विप्रांश्च भोजयेत् । शृणुयादविंशं वा दशावृत्त्या विधानतः ॥ १६ ॥ य एवं कुरुते सूत द्वयोः पापविशोधनम् । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यात्स्त्रीभ्यामव जन्मनि ॥ १७ ॥ नाधयो व्याधयस्तस्य न चारिष्टभयं क्वचित् । नैवं करोति यो मोहालोभापापविशोधनम् ॥ १८ ॥ न जीवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नान संशयः । पञ्चत्रिंशन्मिते वर्षे रिष्टं देहधनान्तकम् ॥ १९ ॥ त्रिसप्ततिमितान्दायुः प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना । गतिमप्युत्तमा याति त्वन्यथा ह्याततायिनाम् ॥ २० ॥ जन्मादि मरणान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् । नाशः स्यात्क्षयरोगस्य चात्र जन्मनि चाण्डज ।। २१ ॥ दोपात्स्वल्पारूलैर्युक्तो जीवेद्वर्षशतं ध्वम् ॥ २२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनषष्टयधिकशततम ॥ १५९ ।। श्रीसूर्य उवाच । पभृव मानणः पश्चिद्वदेश वसन् मुधीः । धर्मशास्त्रक्रियायुक्तो धनपुत्रादिसंयुतः ॥ १ ॥ दत्वानि सेन विप्रेभ्यो दानायल्पानि शक्तितः । सत्पानेभ्यः परं सूत पर्वस्वपि विधानतः ॥ २ ॥ १ तुरा ·१५८-१६१.] कर्मविपाका। पापमाचरितं तेन कामलोभेन चाण्डज । ब्राह्मण्यां धारितो गर्भो भाविनोय॑स्य गौरवात् ॥ ३ ॥ स्त्रीसाहाय्यात्तथा तत्र कृतं तद्गर्भपातनम् । सा मृता तेन दुःखेन गर्भपातोद्भवेन च ॥ ४ ॥ एवं किञ्चिद्गते काले स प्राप्तोयमशासनम् । भुक्ता पापाच्च नरकं पुण्यात्स्वर्गाश्च शाश्वतान् ॥ ५॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो ब्राह्मणादयः । यमुनायां महाभाग गौरः पित्ताधिको घृणी ।। ६ ।। धनमित्रसुखैश्वर्यमतिस्त्रीभोगभाग नरः । दक्षः कार्येषु चार्वङ्गो धर्मिष्ठो लाभसंयुतः ।। ७ ॥ मानी यशस्वी पुरुषः कान्तिमान्प्रियभापणः । पुण्यादिदं तथा पापाल्लोभात्पापरतः कचित् ॥ ८ ॥ धूर्तः शठः क्रोधपरो धनवृद्धिक्षयान्वितः । चिन्तातुरः पापशेपादत्रामाप्तमनोरथः ॥ ९ ॥ ब्राह्मण्यां वीर्यदानात्माक् तथा तद्गर्भपातनात् । अत्र पञ्चाशदव्दान्ते जातपुत्रविनाशकः ॥ १० ॥ चिह्नमङ्गगृहे सूत चन्द्रः सूर्यगृहाश्रितः । पापाभ्यां पुत्रभावेऽपि समाक्रान्तेत्र जन्मनि ॥ ११ ॥ स्वी सहाया तथा पूर्वे सात्र संततिःखिता । लक्षगैरेभिरायस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ।। १२ ।। कार्यात्र लेख्या सु एपमिता । तदर्धामिता वापि वित्तानुसारतः ॥ १३ ॥ पात्रे गर्भान्वितां भव्यां बहुभूषणसंयुताम् । गन्धपुष्पाक्षतैयूंपैर्वस्वः पूजां समाचरेत् ॥ १४ ॥ एवं कृत्वा यया पक्षिन् गर्भपापात्प्रमुच्यते ॥ १५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षष्टयधिकशततमः ॥ १६० ।। अरुण उवाच । फययस्व दिवानाथ लोकानां हितकाम्यया । पृच्छामि तेत्र देवेश च्छिन्धि मे सर्वसंशयान् ॥ १॥ जात्युत्तमानां जनुपि सदा संपत्तयः शुभाः । पूर्वजन्मनि पुण्यत्वात्सुखसंपत्समन्वितः ॥२॥ बन्धूनामतिसौख्यं च वैष्णवी मतिरत्र च । जातसंततिदुःखातः कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । ब्राह्मणी गर्भयुक्ता च प्रयाणे भईसंयुता । सर्वाभरणभूपाढ्या नानारत्नसमन्विता ॥४॥ बहुमिस्सार्धमेतेन सस्या आभरणं हतम् । तत्र कोलाहलो जातो गर्भपातोऽभवत्तदा ॥५॥ तेन पापेन बालानां गर्भनाशः प्रजायते । अरुण टवाच। फा तस्य निष्कृतिः स्वामिन् येन पापं क्षयं त्वियात् । एतद्धि विस्तरात्रूहि लोकानां हितकाम्यया॥६॥ श्रीसूर्य उवाच । एक्वासा विधिं कुर्याल्लसपूनां ततः परम् ॥ ७॥ सगर्भा गीः प्रदातव्या भोजनं शतसमितम् । गर्भाशयगतो गर्मो निपेक्रममयादनु ।। ८ ।। पञ्चमे वाय पष्ठे वा मासि पातः घनश्च यः । तयोः कर्मविशेषांश्च फययिष्यामि यापिठाम ॥९॥ सा चापि मृतकल्पा स्यादुत्पत्रः सूतिकामयः । शोकदामोदरे दोषः मूलं गौरवकम्पनम ॥ १०॥ रक्तघावाद विवर्णाऽस्माज्ञायते कर्मणेरितात् । रजस्तस्पाः पलाभ्यां तु कांगं गांगपानिम ॥ ११ ॥ कुमुम्भवेष्टितं तेन रक्तवमेण वैष्टयेत् । मधुना पृग्येत्तन दालाका प्यातिता ॥१६॥ तन्मध्ये हेमामलान् क्षिपेत्तदापि यत्नतः । दद्याद्रियाय विधिवद्ययातिनिपिनम् । पारस्तो।

·युद्धसूर्यारुण- [म. यन्मया पूर्वतः स्वामिन् गर्भपातः कृतो हि यः। एतदानं विमुद्रपर्य गर्भकोशं ददाम्यहम् ॥ १४ ॥ मया मृदेन यद्धेतोनिविदाचरणं कृतम् । ततोऽनपत्यत्वं प्राप्त तस्मान्मां मोचय प्रमो" ॥ १५ ॥ एवं कृतविधेः मृत गर्भपातायनाशनम् । ब्राह्मणान्भोजयेत्सम्यग्गां दद्याच सत्सकाम ॥ १६॥ मर्पिष्यात्मानमालोक्य भुंजीन मह बंधुभिः ॥ १७ ॥ इति श्रीवृद्धमूर्यास्गमवादे कर्मविशो अन्याय एकपष्टयविकशततमः ।। १६१।। श्रीसूर्य उवाच । यो नारी पातयेत्कंचित्पुरुषं प्राग्भवेऽण्डज । साऽत्र जन्मनि रोगेण शूलेनैव प्रपीडयते ॥ १॥ सुवर्णदानाद्विधिवत् तथा रुद्रजपादिह । पूजनाच्छङ्करस्यापि शूलरोगाद्विमुच्यते ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विषष्टपधिकशततमः ॥ १६२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मान योजानान्नगे वे घातयेत्सुत । मित्रं च वायुरोगेण पीडयते चात्र जन्मान ॥ १ ॥ तत्र कुर्यान्महाबाहो मन्त्रस्तद्रायुदैवतैः । पूजनं वायुदेवस्य गन्धपुष्पैश्च धूपकैः ॥ २॥ नेवीभक्ष्यथ वायुनश्यति तत्क्षणात् । इह जन्मनि पक्षीन्द्र पूजा वित्तानुसारतः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्याम्णनवादे कर्मविपाके अध्यायन्त्रिषष्टयधिकशततमः ॥ १६३ ।। श्रीसूर्य उवाच। गोत्रघातकरी गा च पुग ज्ञानेन काश्यप । माऽत्र जन्मनि लूताच्या भवत्येव मयोदितम् ॥ १॥ तीर्थस्नानवतादीनि निष्फलान्यत्र चाण्डन । ज्ञानपूर्व कृतात्पापाद्भोगादेव क्षयो भवेत् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगनवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःषष्टयधिकशततमः ॥ १६४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । फश्चिच्छूटा महाभाग बभूव प्रारभवे धनी । व्यापारनिरतो दक्षः ऋयविऋयकर्मसु ॥ १॥ नीतं नेहं तथा तेन मिलित्वा चार्धमीरिणाम । लोभाकालेन तस्मिन् वै स्नेहेमौल्याधिके सुत ॥ २॥ शेषपापफलाहोगद् भ्रमरत्वमुपागतः । ततः पुण्याच्छुभान् भुक्त्वा पुण्याजातोऽत्र पर्वते ॥ ३ ॥ दः पुण्यकलायुक्तो भूमिदानात्मुरार्चनात् । स्नेहहागे यतः पूर्व राजयक्ष्मप्रपीडितः ॥ ४ ॥ गर्वस्नेहातिटानाद स्ववित्ततुर्गभागतः । स्वर्णदानात् तथा चात्र क्षयरोगाद्विमुच्यते ॥५॥ इति श्रीवृद्धमूर्यास्गनवादे कमविपाके अध्यायः पचषष्टयधिकशततमः ।। १६५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । विपं दत्वा पनि मन प्राग या जागश्रिताऽसती। पतिमी सा महादशा बाल्येऽत्र विधवा सुत ॥ १॥ विष्णोगराधनादेव गवाया उपमेवनात् । गति शुभां सा प्रामोति व्रतकृयोपसेवनात् ॥ २ ॥ धर्मादत्र महाभाग पात्र च शुभा गतिः ॥ ३ ॥ पनि श्रीवासूर्यारणमबाट कर्मविपाके अध्यायः षट्पष्टय विकशततमः ॥ ११६ ॥ १ अध्याय सपुग्ला नानि । २ भुस्वा पापपलान् घोरान् । ३ मदानात् ।

·१६२-१७०.]
कर्मविपाका
श्रीसूर्य उवाच ।
देवागारं दद्यरतु प्रारजन्मन्यय पुत्रक । रक्तातिमारगंगेण बाध्यतेऽब जन्मनि ॥१॥
तद्देवदानादिप्राय स्थापनाद्वा विधानतः । मुच्यने पापजाद्रोगादतिमाराद्विनिश्चितम् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाक अध्यायः सप्तपष्टयविकशततमः ॥ १६७ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
मूभिपिक्तो यः कश्चिन्मथुरायामभूत्सुधीः । राजमेवी महाशूर आखेटकरतः सदा ॥ १ ॥
मृगयायां गतो देवादातिता मृगसूकगः । तत्रका हरिणी मन घातिता गर्भसंयुता ॥ २ ॥
तदर्भस्यो हतो तत्र शुभी ही मृगशावको । सहायाभ्यां युनेनैव कृतं कर्मातिदारुगम् ॥ ३ ॥
ताभ्यां मिलित्वा ती भुक्तावमायां चाण्डजाधिप । सोपि काले महाभाग प्राप्तः शवशं पुरा ॥ ४ ॥
स शौर्यकर्मणा सूत घातयिता रिपून बहून् । घातितः सोअप बहुभिः प्रहारैतिदारुणः ॥ ५ ॥
संग्रामभूमौ स मृतः प्राप्तः स्वर्गपुरं तदा । भुक्त्वा नानाविधान् भोगान् म जातो ब्राह्मणोऽधुना ॥६॥
देशे प्रयागनिकटे सर्वशास्त्रार्थकोविदः । जातः कर्कटगे जीचे लग्नस्य हि महातपाः
धनेर्नानाविधैर्युक्तो गांगङ्गो रक्तलोचनः । शिवपूजनजात्पुण्यात्याककृतात्सकलैः सुखैः॥ ८ ॥
नानामनोरथैश्चापि पूर्णश्चात्रैव जन्मनि । राज्यप्रचार्यत्युग्रश्च पुण्यात्पापात्फलं शृणु ॥ ९ ॥
धूर्तः शठः सर्वभक्षः स्वल्पपापरतः कचित् । सहायलक्षणमतः शृणु पुत्र यया तया ॥ १० ॥
याभ्यां मिलित्वा भुक्तौ द्वौ मृगशावी खगाधिप । पृच्छकस्य च ती पुत्रावुभौ ज्येष्टकनिष्टको ॥ ११ ।।
अपस्मारेण गंगेण मृती चात्रैव जन्मनि । एवं संततिदुःखातः स विप्रो विधिदर्जनात् ॥ १२ ॥
मांसभोजनपापस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् । पूजयेच्छिालझं तु तदर्ध वा तर्धकम् ॥ १३ ।।
हिरण्मयो तया देयौ हावत्र मृगशावको । पूजयेच्च तथा वायुं विधिना मृगदेवतम् ॥ १४ ॥
तन्मन्त्रैधूपगन्धाद्यैर्नानाभक्ष्यौविधानतः । प्रायश्चित्तरियुक्तस्य न च पुत्रमुखं भवेत् ।। १५ ।।
रिटेन मरणं चापि वर्षे वेदाधिकेण्डज । प्रायश्चित्ते कृते तस्य जीवनं पञ्चसप्तत्तिम् ॥ १६ ॥
चैत्राष्टम्यां च निधनं शुक्लायां गरुडानन ॥ १७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणतवादे कर्मविपाके अध्यायोऽटपष्टयधिकशततमः ॥ १६८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
गर्भपातनपापाढ्या
वभूव
माग्भवेऽण्टज । साऽयं तेन पापेन गर्भपातनदुःसिनी ॥ १॥
विषकन्याविवाहादि विधिवच्चात्र जन्मनि । मुच्यने तेन पापेन गर्भस्थैर्य भवेदिह ॥ २ ॥
अथवा पार्वती दद्यादेवी दशमुवर्णजाम् । युक्तां गणेशस्कन्दाभ्यां नानाभग्णभूषिताम् ॥ ३ ॥
तदर्धामितां वापि पूजयित्या विधानतः । मुच्यते पूर्वपाच गर्भपातनजात्मुत ॥ ४ ॥
दनि श्रीसूर्यारणमवाद कर्मविपाके अध्याय एकोनसाधिकशततमः ।। १६९ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिद्दाहयेत्रारी देवागारं पतत्रिण । सातिमारण महता पीडया पीडयतेऽधुना ॥ १ ॥
गदरप्रतिमादानान्मूर्विष्णोश्व दानतः । न जायने महापीडा रक्तातीमागमभा ॥२॥
रति श्रीवृद्धमूर्याग्यनवादे कर्मविपा अध्यारः मनत्यनितानतमः ॥ १० ॥

·(९४) घृद्धारुण- [80- श्रीसूर्य उवाच । ब्रह्महा प्राग्भवे सूत तिर्यक्त्वं प्राप्य निश्चयात् । नरकान् दारुणांश्चैव जायतेऽत्रय जन्मनि ॥ १॥ कर्मक्षयेऽतिकुष्ठेन ह्यस्मिन् वयसि पीडितः ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एफसतत्यधिकशततमः ॥ १७१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्वातयेन्नारी पत्युमित्रं च प्राग्भवे । नियतं वायुरोगेण पीडयते बहुपीडया ॥१॥ पापं प्रतीक्ष्य विप्रादेः सर्वस्वार्धार्धजेन च । वायुं हिरण्मयं कुर्यान्मृगं विहितलक्षणम् ॥ २ ॥ पूजयित्वा विधानेन गन्धैवस्वैर्विशेषतः । मन्त्रैश्च वायुजैः सूत दद्याद्विप्राय धीमते ॥ ३ ॥ वायुरोगोपशमनं दानेनानेन जायते ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विसप्तत्यधिकशततमः ॥ १७२ ।। श्रीसूर्य उवाच । अज्ञानादय या नारी गोत्रघातकरी पुरा । बभूव सततं चात्र लूतरोगप्रपीडिता ॥ १॥ श्रवणादितिहासानां प्राजापत्यव्रतात्सुत । लूतरोगं न पश्येत्तु सात्र जन्मनि चाण्डज ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिसप्तत्यधिकशततमः ॥ १७३ ॥ अरुण उवाच। भुमिदेवकुलोत्पन्नः किंचिद्वित्तसमन्वितः । संयुतो वायुपित्ताभ्यां नेत्रखेदः शिरोर्तिमान् ॥ १॥ सद्वृत्तश्च सुखी धीमान् धर्मिष्ठो धर्मवत्सलः । व्रणो रेखाशिरा वापि वाल्ये स्याद् ग्रहणीगदः ॥२॥ फण्ठपृष्ठाभिघाताढ्यो व्रणो वाताग्निदर्शनम् । परोक्षमपवादं च ध्रुवते कारणं विना ॥३॥ तस्य प्रिया शुभाचारा सती व्रतपरायणा । काकवन्ध्या कथं जाता कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ४॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि वैश्योऽयं भायां विप्रस्य सात्त्विकी । यातो वेश्म तदा तस्य ब्राह्मणो ज्ञानसत्तमः ॥ १॥ अप्रस्ता प्रिया तस्य चपला चारुलक्षणा । वैश्येन फययित्वा तु लोभमोहादिविभ्रमैः ॥ २ ॥ अज्ञानात्काममिच्छन्ती बभूवाऽय वलीयसा । तावत्कालवशेनैव ब्राह्मणो जनितान्धवान् ॥ ३ ॥ स वैश्यो देवयोगाच भाविनोर्यस्प वै बलात् । तां तया धर्षयामास बहुकालं खगेश्वर ॥ ४ ॥ व्यभिचाग्वयात्तत्र अन्यतस्तद्गतं धनम् । गृहीतं तद्धनं तेन धूर्तया लोभचेतसा ॥ ५॥ ग्रामणी निधनं माता लोके विस्तार्य विश्रुतिम् । तेन दुःखेन विप्रोऽसौ ब्राह्मणी चात्यजत्पुरा ॥ ६॥ निर्वशोऽभूत्तदा तत्र ब्राह्मणश्च खगेश्वर । तेन कर्मविपाकेन तागं च भवेदिह ॥ ७ ॥ पश्रान्मानुपमापन्नो वशोकाकुलो भृशम् । इदं द्वितीयं जन्मास्य ब्रह्मवंशसमुद्भवम् ॥ ८ ॥ प्राप्यते चानपत्यत्त्वमेकापत्यत्वमत्र च । अरुण उवाच । प्रायश्चित फयं स्वामिन् येन वन्ध्यत्वनागनम् । एकापत्यभवं दुःखमनपत्यभवं तथा १ सपापोऽयंगपुग्नर नाम्नि। २ इदं श्लोकचतुष्टयमपि पुग्नकान्तरे नास्ति । ३ समृद्धश्च । ४ रेखाशिरोवापि ।

·१७१-१७७.]
कर्मविपाकः।
(९५)
श्रीसूर्य उवाच ।
मार्गशी शुभे मासि शुक्लपक्षादितः खग ॥ १० ॥
प्रत्यक्षं मुतसौख्याप्तिनतं तु प्रतिवासरम् । पोडशाब्दानि नारीणां कर्तव्यं विधिपूर्वकम् ॥ ११ ॥
गौरीव्रतमिदं दीतं सुतसौख्यफलप्रदम् । प्रातर्नियममास्याय दन्तधावनपूर्वकम् ॥ १२ ॥
अद्याऽहं शिवयोः प्रीतिमाचरिष्ये शुभवतम् । स्याप्योपवासनिरता निशि जागरतत्परा ॥ १३ ॥
ततो मध्याह्नसमये स्नाता कुंकुमवाससी । परिधायार्चयेगौरी पतिपुत्रवतीः स्त्रियः ॥ १४ ॥
कुंकुमैः कजलरोभिः करणैः पुष्पमालया । ताम्बूलैस्तु सकपूरैः सौभाग्याष्टकवस्तुभिः ॥ १५ ॥
ततश्चास्तमिते भानौ वति पोडशतन्तुभिः । विधाय तिलतैलेन दीपं कुर्याच्छिवाग्रतः ॥ १६ ॥
गीतवादित्रनिर्पिः पुराणश्रवणादिभिः । नैवेद्यं विधिवद्दद्यादपूपतिलतण्डुलैः ॥ १७ ॥
तया पोडशसंख्यानि शूर्पाणि बैणवानि च । पतिपुत्रमुखायैव पूजयन्ती गिरेः सुताम् ॥ १८॥
भोजयेत्सोडश नारीःशुभास्ताः पतिसंयुताः। एवं विधि समास्याय भोजयेद्दम्पती भान् ॥ १९ ॥
नानाभोज्यस्तया पुष्पैः पशिभ्यो बलिमाहरेत् । दीनान्यकृपणेभ्योऽन्नं सर्पिष्यात्मानमीक्षयेत् ॥ २० ॥
एतद्गौरीव्रतं नाम मार्गशीर्षे समाचरेत् । एवं कृते विधौ सूत प्राप्यन्ते पुत्रपौत्रकाः ॥ २१ ॥
नारी नियमसंपूर्ण व्रतं कुर्यात्मयत्नतः । सुतसौभाग्ययुक्ता सा पतिपुत्रमुखाप्तये ॥ २२ ॥
ऐहिकं लक्षणं तस्य नारीणां चात्र जायते । स्वमुर्मातस्वमुापि सपल्याः शोकसम्भवः ॥ २३ ॥
उदरातिरसक्यावः पार्थे पादकरादिपु । मिथ्याभिशंसनं कापि वातदोपो धनच्युतिः ॥ २४ ॥
स्वज्ञातिनिन्दाहीनत्वं परेभ्यो मर्मतोदनम् ॥ २५ ॥
इति धीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःसप्तत्यधिकशततमः ॥ १७४ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
शकृन्मूत्रं सृजेद्यस्तु देवागारे नराधमः । गुदरोगमवानोति सोन जन्मनि मानवः ॥ १ ॥
मासैफ पूजयेद्विष्णु शिव वा विधिनाऽण्डज । प्राजापत्यं चरेत्कृच्छं दद्याद्गोमिथुनं सुत ॥ २॥
न पश्यति तदा पीडां गुदजामत्र जन्मनि ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चसप्तन्यधिकशततमः ॥ १७५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
घातयेद्यः पुरा नारीमज्ञानात्पूर्वजन्मनि । सोन जन्मनि जायेत कृशो वलविवर्जितः ॥ १॥
शर्फराधेनुदानेन दासंख्येन चाण्डज । विमुच्यते कृशत्वाच्च शतम्राह्मणभोजनात् ।। २ ॥
होमात्स्वस्त्ययनाजापाद्गायत्रीनपतोत्र च । तीर्यम्नानादाज्यदानादली मवति नान्यया ॥ ३ ॥
इनि श्रीसूर्यास्गनवादे फर्मविपाके अध्यायः पट्नमत्यधिकशततमः ।। १७६ ।।
श्रीर्य उवाच ।
यालानां घातिनी चेयमभवत्पूर्वजन्मान । तेनाष्टान्दमिताहांदग्विालो न जीवति ॥ १ ॥
फ उपायोऽत्र कर्तव्य इति चिन्तयती पृवम् । न जीवन्ति च तत्पुत्राः पूर्वपापाचयाण्डज ॥२॥
मायश्चितं गृणुष्वाय जीवेयुर्यन तत्सुताः। श्रवणारिखंगस्य दमावृत्त्या खगेवर ॥ ३॥
पञ्चत्र्येकमितात्तिापात्पूर्वकृतादिह । मुच्यते नात्र संदेहः मत्सत्यं वचो मम ॥ ४ ।।
इति श्रीसूर्यारगनंबाद कर्मविपारे अध्यायः सनसमन्यपिकाननमः ॥१७॥

·-
(१६)
वृद्धसूर्यारुण-
[080-
श्रीसूर्य उवाच ।
यः कश्चिद्धातयेत्पूर्व ब्राह्मणं ज्ञानवर्जितम् । कुष्ठरोगान्वितः सोऽपि जायतेऽव जन्मनि ।। १ ॥
दद्यात्कालनरं सूत सर्वोपस्करसंयुतम् । सर्वस्वं वा महापापे दानमुक्तं मनीपिभिः ।।
सर्वस्वदानात्कुष्ठस्य पीडा नश्यति तत्क्षणात् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टसप्तत्यधिकशततमः ॥ १७८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
देवद्रव्यं हरेत्सूत पूर्वजन्मनि यो नरः । सोऽत्र जन्मान जायेत वायुपीडाभिरन्वितः ॥ १ ॥
प्रायश्चित्तं परं वायोनाशनं तस्य वच्म्यहम् । जपेन्मृत्युंजय मन्त्रं सावित्री च विशेषतः ॥ २॥
होमयेत्तदशांशेन ब्राह्मणान् भोजयेत्तया । वायुरोगोपशान्त्यर्य शक्त्या दद्याच दक्षिणाम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवाद कर्मविपाके अन्याय एकोनाशीत्यधिकशततमः ॥ १७९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
देवागारे तु या काचित्प्राग्भवे विनतासुत । सृजेन्मूत्रं पुरीपं च मोहादत्रैव जन्मनि ॥ १
गुदरोगान्विता सापि नारी पापप्रणाशनम् । वक्ष्ये गोमिथुनं दद्यात्प्राजापत्यं चरेद्रतम् ॥ २ ॥
इति श्रीद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽशीयधिकशततमः ।। १८० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
बभूव मुखजः कश्चिद्विद्याधनसमन्वितः । नानाकलासु कुशलो विष्णुभक्तिपरायणः ॥ १ ॥
ग्रहणे वे प्रयागे तु सर्वस्वमददात्पुरा । तत्र भाविवलात्सूत पापमाचरितं त्विदम् ॥२॥
धर्पिता क्षन्निया यूना कामलोभाच्छुभानना । प्रताडितः पतिस्तस्यास्तेन दैवहतेन तु ॥ ३ ॥
ततो मृत्युवशं प्राप्तः स गत्वा यमशासनम् । शुभाच्छुभफलं भुक्ता चाशुभं चातिदारुणम् ॥ ४ ॥
अन्यजन्मनि दानेन र जातः क्षत्रियादधः । देशे विपाशानिकटे सप्तयोजनसंमिते ॥ ५॥
मुरूपदेहः सददिः स्त्रीपुत्रधनसंयुतः । शूरो दाता
प्रधानश्च देशेदेशेऽतिविश्रुतः ॥ ६ ॥
किंचित्पापरतो धूतों मनोदुःखाकुलो भृगम् । क्षत्रियाधर्पणात्पूर्वे भर्तृसंताडनात्तथा ॥ ७ ॥
वार्टक्ये कण्डगेगा? निश्चयादत्र जन्माने । लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ सूर्यशुक्रौ चतुर्थगौ ॥ ८ ॥
वक्ष्यामि तस्य पापस्य निष्कृति पापशोधनीम् । लक्ष्मीनारायणं दद्यात्पलेनार्धपलेन वा ॥ ९ ॥
हिरण्मयं मुघटितं सर्वाभरणभूषितम् । पृजयित्वा तु गन्धैश्च पुष्पैर्नानाविधैस्तथा ॥ १० ॥
दीपविचित्रविधिना दद्याटिप्राय धीमते । गणनायं तया दद्यात्सौवर्ण दशमापकम् ॥ ११ ॥
एवं विधानं यः कुर्यात्पूर्वपापविगोधनम् । न तस्य दटूः कण्डूश्च तस्माहोपात्प्रमुच्यते ॥ १२ ॥
अकालमग्णं तस्य प्रायश्चित्तेऽकृतेन च । प्रायश्चित्ते कृते त्वत्र जीवनं सप्तसप्ततिम् ॥ १३ ॥
इति श्रीवृद्धमूरिगसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाशी यधिकशततमः ॥ १८१ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
घावयेयः स्त्रियं मायांकामात्सापविमोहितः । प्राग्भवे नियतं सोच काय भजति जन्मनि ॥ १॥
मना मृत्युमामोनि गेगेणा पतत्रिण ! प्राते रिटेऽथ नष्टायुर्जायते महदेनसः ॥ २ ॥
पनि यादगारगमवाद कर्मशिकऽध्यायो द्वपशीयधिकशततमः ॥ १८२ ॥

·१७८-१८१. कर्मविपाक। (९७) श्रीसूर्य उवाच । कन्यकावधजात्पूर्व पापात्कन्याप्रजा भवेत् । जन्मन्यत्र महाभाग तस्माजातमिदं फलम् ॥ १ ॥ पूजनाल्लक्षरुद्राणां तदर्धाणां च पक्षिराद् । मुच्यते पूर्वपापाञ्च घोरात्कन्यावधादिह ॥ २ ॥ अथवा विधिना मृत तडागोत्सर्गपुण्यतः । विप्राणां भोजनात्तस्मिंस्तडागे गोप्रदानतः ॥ ३ ॥ पूर्वपापाद्विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्थ्यशीत्यधिकशततमः ॥ १८३ ।। श्रीसूर्य उवाच। या च पूर्वभवे नारी देवद्रव्यापहारिणी । साऽत्र जन्मान पक्षीन्द्र भवेद्वायुप्रपीडिता ॥१॥ देवालयं मुरुचिरं कृत्वा प्रस्थाप्य देवताम् । वायुरोगोपशमनं निश्चितं जायतेऽण्डज ॥ २ ॥ भोजयेत्तत्र वै विप्रान् वायुपीत्यै पतत्रिण । दानं वित्तानुसारेण वित्तशाठ्यं न कारयेत् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुरशीत्यधिकशततमः ॥ १८४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चित्तात्रकुले सूत पूर्वजन्मन्यभूवम् । गिरिवासी महादुष्टश्चार्यकर्मरतो दृढः ॥१॥ लुण्ठितो ब्राह्मणस्तत्र मार्गे सन्ताडितो भृशम् । सन्ताडनान्महाबाहो मृतः काले द्विजोत्तमः ॥ २ ॥ गते बहुतिथे काले स जातो ब्रह्महाऽधुना । गङ्गायमुनयोर्मध्ये क्रूरकर्मा महोद्यमी ॥ ३ ॥ प्राक् शिवाराधनात्पुण्यादाहुजः कुष्ठसंयुतः । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य सर्वपापविनाशनीम् ॥ ४ ॥ सर्वस्वस्य समः कायों वृपभोत्र हिरण्मयः । क्षोमवस्त्रयुतो भव्यः शृङ्गाभ्यां संयुतो महान् ॥ ५ ॥ स देयो वेदविदुपे कुष्टदोपोपशान्तये । दानेनानेन सततं प्रीतो भवति वै शिवः ॥ ६ ॥ तस्माच्छिवप्रसादादै कुष्टस्तस्य प्रशाम्यति ॥ ७ ॥ इति श्रीद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पश्चाशीत्यधिकशततमः ॥ १८५ । श्रीसूर्य उवाच । प्रागासीद्वाहुजा काचिद्भर्तुः प्रियरता सदा । दानधर्मरता साध्वी विप्राणां पूजने रता ॥ १ ॥ तया देवात्सा सुभगा द्रव्यलोभरता सदा । सपत्नीपुत्रमददाद्विपं चैतदशानुगम् ॥ २ ॥ मृतस्तद्विपयोगेन गृहीतं तदनं तया । तदुःखेन पतिस्तस्या मृतः पुत्रशुचान्वितः ॥ ३ ॥ पापमाचरितं चोग्रं स्वपुत्रयघसंज्ञकम् । प्राप्ता यमपुरं भुक्ता पूर्वपुण्यफलं शुभम् ॥ ४ ॥ तद्वत्पापफलं सूत घोरान्नरकसंज्ञकान् । पूर्वपुण्यप्रभावेण सा जाता पर्वतेऽधुना ॥५॥ क्षात्रे कुले महापुण्ये राज्यत्रास्ति पतत्रिण । सा रक्तगौरा धर्मना सदा पुण्यपरा खग ॥ ६ ॥ मध्यस्वरूपा सिद्धार्या मुशीला गौरवान्विता । नातिव्यययुता पुण्या स्वकुलेषु प्रियंवदा ॥ ७ ॥ पतिमियरता चोग्रा मुखधर्यघनान्विता । पुण्यादिदं तथा पापाल्लोभाच्या स्वल्पपुत्रका ॥८॥ स्वल्पपापरता वाल्ये चाधिव्याधिसमन्विता । यीवने भईसंयुक्ता वाईक्ये पुत्रवर्जिता ॥ ९ ॥ सपत्नीपुत्रवधजात्पूर्वपापात्पतत्रिण । लक्षणरेभिराढ्यायाः प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ १० ॥ विष्णुः कार्यः शतमपिः सीवों विश्वयोनिभृत् । तदन्मदेश्वरं कुर्यादन्यः पुष्परलंकृतम् ॥ ११ ॥ देयो विप्रेषु पात्रेषु पूर्वपापापनुत्तये । जपेदृष्टशतं मन्त्रमयुतं दोमयेत्ततः ॥ १२ ॥ १ भूद्विजः।

·(९८)
वृद्धसूर्यारुण-
[80-
गायत्री च जपेत्तदद्दद्याद्गाश्च तथा सुत । भोजयेच्छक्तितो विप्रास्तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम ॥ १३ ॥
एवं कुर्यात्मयत्नेन पूर्वपापविशोधनम् । न तस्याः पुत्रमरणं तदने जायते सुवम् ॥ १४ ॥
नैवं या कुरुते नारी प्रायश्चित्तं विधानतः । सपत्नीपुत्रवधतस्तस्याः पुत्रविनाशनम् ॥ १५ ॥
विप्राणां पूजनादानात्तस्याः संततिवर्धनम् । जीवनं कथितं तस्या वर्षाणामप्टसप्ततिम् ॥ १६ ॥
रिष्टं पष्टिमितादब्दाद् ध्रुवं चाकृतनिष्कृतेः ॥ १७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षडशीत्यधिकशततमः ॥ १८६ ॥
अरुण उवाच।
कश्चिद्विप्रकुलोत्पन्नो दृढावयवसंयुतः । सदाचारः सुशोभाढयो दयानियमतत्परः ॥ १॥
क्रयविक्रयकर्ता च किंचिद्व्यापारवान्भुवि । तस्य प्रिया शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा ॥ २ ॥
मातृपक्षं विना सा च पोपिता भर्तृमातुलैः । असग्वातगदााया बाल्ये स्याद्ग्रहणीगदः ॥ ३ ॥
काठलोटाश्मशस्त्राद्यैर्षातश्च करपादयोः । बहुपुत्रप्रसूता च अपुत्रा जायते भुवि ॥ ४॥
अथवा मृतपुत्रत्वं जायते केन मानद । जातमात्रा मृताः केचित्केचित्पौगण्डमाश्रिताः ॥५॥
केचिदृष्टानना वापि मृतपुत्रोऽग्निमासकः । रक्तस्रावो भृशा पीडा मासेमासे कृतानिय ॥ ६ ॥
केन कर्मविपाकेन सत्यं वद दिवस्पते ॥ ७॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्व क्षात्रसमुत्पन्नः किञ्चिद्रूमिपतिस्तथा । तावजन्मनि वैश्यस्तु परवित्तापहारकः ॥ ८ ॥
दूतिकाकर्मनिरतो नानालोकभिदन्यहम् । प्रामाधीशोऽभवत्सोऽपि तेन राज्ञे प्रभाषितम् ॥ ९॥
एकग्रामे वसन्विप्रः शान्तो दान्तः क्षमः सदा । पुञ्यः पञ्च तथा सप्त चापुत्रो वित्तसंयुतः ॥ १० ॥
कालेनैव मृतो विप्रः सर्वस्वं तस्य नीतवान् । निराधाराः सुता जाता न कृतं द्विजभोजनम् ॥ ११॥
क्रियाफर्म कृतं नैव सर्व राज्ञा हृतं च तत् । एवं कृतापराधोऽसौ क्षत्री जातो विशा सह ॥ १२ ॥
गते तु किंचित्काले वै अचिरात्स मृतस्तदा । म्लेच्छेविनिहतो मार्गे गतोऽसौ यमशासनम् ॥ १३ ॥
फेचित्केचिद्विपच्यन्ते नरके भृशदारुणे । दानधर्मादिना केचिदिह
विप्रवंगे समुत्पन्ना भवन्ति चेह जन्मनि । इदं तु द्वितीयं जन्म विपत्वं आयते भुवि ॥ १५ ॥
पूर्वकर्मविपाकेन कन्यापत्यं प्रजायते । ब्रह्मस्वहरणाच्चैव मृतपुत्रः
प्रजायते ॥ १६॥
नानापत्यानि पच्यन्ते नानाकमोद्भयानि च । पुराकृतानि कर्माणि भुज्यन्ते जन्मजन्मनि ॥ १७ ॥
अरुण उवाच ।
प्रायश्चित्तं वद स्वामिन् येन पुत्रश्चिरं भवेत् । कन्यापत्यप्रशमनं बहुपुत्रः प्रजायते ॥ १८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मुशुभे मृमिदेशे तु गोमयाद्युपलिप्तके । तत्रोपर्याविक स्तीर्यमथवा ह्यजिनं शुभम् ॥ १९ ॥
छादपेच्छावण तण्डुलद्रोणपर्वतम् । तत्रोपरि न्यसेत्पात्रं तानं दशपलात्मकम् ॥ २० ॥
स्थापयेत्याश्यपी मूर्ति सौवर्णी शुभलक्षणाम् । मुक्तायज्ञोपवीताढयां निष्कसौवर्णनिर्मिताम् ॥ २१ ॥
दधानां फरयुग्मेन चाक्षमालां फमण्डष्टुम् । फश्यपाद्वामभागे तु त्वदिति विश्वमातरम् ॥ २२ ॥
मारणी स्थापयेत्एत मुवर्णद्वयनिर्मिताम् । एवं तौ दम्पती सम्यगर्वयेत्पर्वतोपरि ॥ २३ ॥
मृता प्रतिष्टितपाणां पृनपेद्विविधगुणः । रलगर्भ फलं देयं नानापुष्पैः समर्चयेत् ॥ २४ ॥
अम्पयं रम्पती ती तु मन्त्रमेनमुदीरयेत् । “ यमया पूर्वजनपि विप्राणां हि हतं धनम् ॥ २५ ॥
मानद ॥ १४॥

·१८७-१९१.] कर्मविपाका। दूतीकर्मानुरक्तेन वाक्यदोपादि यत्कृतम् । तत्सर्वं सम्यतां देव तर मूर्ति ददाम्यहम्" ॥ २६ ॥ अदिति च प्रणम्याय कृताञ्जलिग्दिं वन्। "अदिते विश्वमातस्तं शरण्यं शरणार्थिनाम् ।। २७ ॥ प्रजादुःखौघसंतप्तहृदयं मामिहेवार । संप्रणाशय दुःखौधं प्रजां देहि यशस्विनीम् " ॥ २८ ॥ एवं कृतविमोऽयं ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । शालग्रामशिलां शुद्धां सोमकान्तमणि तया ॥ २९ ॥ चन्द्रसूर्योपगगे तु ब्राह्मणाय समर्पयेत् । एवं कृतविधिः सत कृष्णां गां दापयेचतः ।। ३० ।। सर्पिध्यात्मानमालोक्य भोजयेच्च समृद्धिभिः । ऐहिक लक्षणं यस्य शरीरेऽप्युपजायते ॥ ३१ ॥ काष्ठलोष्टादिवास्वाद्यैः करपादे व्रणो भवेत् ॥ ३२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यागसवादे कर्मविपाके अम्पायः सताशीयधिकशततमः ॥ १८७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । राजानं घातयेद्यस्तु पुरुपः प्राग्भवेऽण्डज । स राजयक्ष्मरोगेण युक्तः स्यादत्र जन्मनि ॥ १ ॥ तस्मिन्वयसि पक्षीन्द्र सोऽपि प्रागैर्वियुज्यते । महापापोद्भवादोगान चोक्तं विन्मयं मयो ॥२॥ अपि ज्ञानकृतं पापं रिष्टरूपेण काश्यप । नाशयत्यमरं सिद्धं पूर्णायुपमपि ध्रुवम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाशीयधिकशततमः ।। १८८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । परगर्भ तु यः कश्चिद्धातयेज्ज्ञानवार्जितः । जलोदरेण सततं रोगेणात्र प्रपीडितः ॥ १॥ जलधेनुप्रदानेन विधिना गरुडाग्रज । ताम्ररौप्यसुवर्णानां दातात्पापप्रणाशनम् ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोननवत्यधिकशततमः ।। १८९॥ श्रीसूर्य उवाच ! ब्राह्मणोऽभूत्कुरुक्षेत्रे कृषिकृद्धेदपारगः । स्वजातीयस्प चानेन वृत्तिलोपः कृतः स्वद्ध ॥ १ ॥ तत्संबन्धेऽभवद्युद्धं द्वयोरेको मृतस्तदा । वृचिलोपी द्विजः काले गतो हि पमशासनम् ॥ २ ॥ मुक्त्वा यत्पाप सबै गतद्वनिकटेऽधुना । स वै जातो द्विजश्चात्र वेदाभ्यासाच पुत्रफ ॥ ३ ॥ कुष्ठक्षयान्वितश्चात्र युवभावे पतत्रिण । तत्पापनागनं सर्वे प्रायश्चित्तं मवच्यहम् ॥ ४ ॥ वेदाभ्यासान्महामृत सावित्रीजपतस्तया । गङ्गायां वासतः सोऽयं पूर्वपापात्ममुच्यते ॥५॥ न कुष्वृद्धिरत्रास्ति तत्कृते शमनं भवेत् । जीवेत्सष्टिमितान्दान्तं रिष्टं चैव प्रगाम्यति ॥ ६ ॥ गतिस्तस्य महाभाग वेदाभ्यासाजपात्तया । भविष्यति शुभा लोके परत्र च खगेश्वर ॥७॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगनवादे कर्मविपाके अध्यायो नवन्यनिकशततमः ॥ १९०॥ श्रीसूर्य उवाच । फुलद्वयानन्दफरी पूर्वजन्मनि वैश्यना । बभूव भसुखदा तदाज्ञापालिनी मती ॥ १ ॥ अत्र जन्मनि सा विमा काइयां जाता हि पुत्रक । व्रतदानपरात्रापि भदंतोपणसंयुता ॥ २ ॥ पञ्चपक्षाशदन्दान्तं मविगत्पत्र जन्मनि । स्वर्गकामा चितानी तु नात्र कार्या विचारणा ॥ ३ ॥ सा गमिष्याते व स्वर्ग चार जन्मनि चै नमः। भविष्यति महाराजमुले राजाऽतिधार्मिकः ॥ ४ ॥ इनि धीद्धसूर्यापगमवाद परिपाके लापाय एकनान्यविरहातनमः || १९१ ॥ {महत्।

·वृद्धसूर्यारुण- [म- श्रीसूर्य उवाच । पीडयते वातरोगेण दारुणेन पतत्रिण । पूर्वजन्मनि पश्चाद्या किल शूद्रगृहे स्थिता ॥ १ ॥ प्रायश्चिचं परं तस्य व्रतं चान्द्रायणं चरेत् । व्रतान्ते कपिलां दद्यात्सर्वपापापनुत्तये ॥ २ ॥ पापाये क्षयं याति रोगस्तत्सापनस्विह ॥ ३ ॥ इति श्रीसूर्यारगमवादे कर्मविपाके अध्यायो विनवत्यधिकशततमः ॥ १९२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । खगर्भपातात्पूर्व या नारी पापविमोहिता । जलोदरकृता पीडा जायते चान जन्मनि ॥ १॥ रजतस्वर्णताम्राणां दानादोगविनाशनम् । जलधेनुपदानेन तथैव विनतासुत ॥२॥ इति श्रीद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायनिनवत्यधिकशततमः ॥ १९३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अस्त्यत्र सुमुखी सूत सदा भर्तृपरायणा । दानधर्मरता भन्या मुभगा पुत्रवर्जिता ॥ १ पूर्वमासीच मुभगा सगर्भा फललालसा । नोटितं च फलं पक्वं भक्षाय चौर्यकर्मणा ॥ २ ॥ तेन कर्मविपाकेन फलहीनान जन्मनि । भवन्ति खलु ये पुत्रा अर्वाग् वाटतोऽण्डज ॥ ३ ॥ पञ्चत्वमाप्नुवन्त्यत्र यस्मादकृतनिष्कृतिः । निष्कृति तत्प्रवक्ष्यामि पूर्वपापप्रणाशनीम् ॥ ४ ॥ शनिवारेण्डनश्रेष्ठ निमन्त्र्याश्चत्यक सुत । तत्तले ब्राह्मणान् सूर्यदिने पष्ठयां तु भोजयेत् ॥ ५॥ नानाफलस्तया परः सपूपै रससंयुतः । फलानि विकिरेत्तत्र कृत्वाऽश्वत्यप्रदक्षिणाम् ॥ ६ ॥ पूजयेचं महाभाग जीवेत्तस्याश्च वै सुतः ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्नवत्यधिकशततमः ।। १९४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि या काचिदातयेवालणं सुत । साध्न जन्मनि कुष्ठेन मध्ये वयसि पीडिता ॥ १॥ जापते म्रियते या च गलत्कुष्ठेन चाण्डज । पापाज्ञानकृतात्पूर्वान्न चोक्तं विन्मयं मया ॥२॥ पति श्रीसूर्यास्गमवादे कर्मविपाके अध्यायः पचनवयधिकशततमः ।। १९५ ॥ श्रीसूर्य उवाच। देहो हि यामुने यामीत्पूर्व वाहुभमंजः । गहाम्रानं कृतं पूर्व पाहुजानां सहायतः ॥ १॥ पटेल कुटुम्बस्य जानता पातकं कृतम् । एकस्मिन् दिने गत्वा ददाह बनमद्भुतम् ॥ २ ॥ वादिवस्य मंमाता जीवा दग्धा महाकुलाः । बन्धुसाहाय्यतस्तत्र कृतं फर्मातिदारुणम् ॥ ३ ॥ शुभाग्यमानि भुक्त्वाऽय पापाच नग्यांस्तथा । विपागानिस्टे देने योजने सप्तसमिते ॥ ४ ॥ भट्यो मोधी गौरः कमानो लोचनेऽपरः । यदुलोभी धास्त्रीको देवताऽतिविदूषकः ॥५॥ प्राचीन पाटो भर्तः पुत्रमंतनिवर्जितः । पञ्चमे भवने राहीमयुक्तोऽल्पसंततिः ॥ ६ ॥ समशिनवोक्वेिहि गदाग्रज । पन्धुमाहाय्यत: पापात्पूर्वजन्मसमुद्भवात् ॥ ७ ॥ मुरमाचारपुषहीनो नापने व जन्मनि ॥ ८ ॥ अरुण त्याचा •विग्नपं पध्पता दर मुतनीस्पपिर्धनम् । गर्वपापनगमनं लोकानां हितकारणम् ॥५॥ १ गप्पापोपंसमोनालि । २ गरेन ।

·१९२-२००.! कर्मविपाका (१०१) श्रीर्य उवाच। विन्मयं तत्प्रवक्ष्यामि जन्तुदग्धविनाशनम् । वनदेवी वरा कार्या यत्नेनार्धपलेन वा ॥ १० ॥ हिरण्मयी शुभा लेख्या पत्रे तच्चतुरस्रके । वनजीवास्तथा लेख्याः सर्वे तद्रूपसंज्ञकाः ॥ ११ ॥ प्रजापतिस्तथा कार्यों मापत्रयविनिर्मितः । राजतं पलमेकं तु गणाध्यक्षं शिवात्मजम् ॥ १२ ॥ संपूज्य गन्धपुष्पायैः सा देया कार्यसाधिनी। देया वेदविधिज्ञाय सर्वपापापनुत्तये ॥ १३ ॥ प्रजापतिस्तया देवः सर्वकल्मपनाशनः । शृणुपाद्भारतं वापि पारायणसुभाषितम् ॥ १४ ॥ अष्टाक्षरं तथा मन्त्र जपेच्च विधिपूर्वकम् । दशायुतं तदध वा तदर्घ वा प्रयलतः ॥ १५ ॥ होमयेत्तदशांशेन भोजनं तद्दशांशतः । तयोमितं सूर्यमन्त्रं जपेत्मणवपूर्वकम् ॥ १६ ॥ विप्रेभ्यो दक्षिणां दद्यात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते । य एवं कुरुते सूत पूर्वपापविनाशनम् ॥ १७ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिश्च इह जन्मनि जायते । अकृते तु यथाशक्त्या रिष्टं पदपञ्चके तया ।। १८ ॥ प्रायश्चिचे कृतेऽन्दानां जीवनं नवसप्ततिम् । जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षण्णवत्यधिकशततमः ॥ १९६ ॥ श्रीसूर्य उवाच। परानं या हरेन्नारी पूर्वजन्मनि मुव्रत । साऽवाजीर्णेन रोगेण दुःखिता जायते ध्रुवम् ॥ १ ॥ कुर्यान्नानाविधं चान रसैः सःसमन्वितम् । विप्रेभ्यो भोजनं दद्याच्छक्तया दद्याञ्च दक्षिणाम् ॥२॥ होमयेच्च तथाऽनानि गायत्र्या त्र्यम्बकेण तु । मुच्यतेऽजीर्णरोगाच्च पूर्वपापाच पुत्रक ।। ३ ।। इति श्रीवृद्रसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सतनवन्यधिकशततमः ।। १९७ ॥ श्रीसूर्य उवाच। देवमूर्ति च यः कश्चिदेवागारे स्थितां सुत । भग्नां कुर्यान्नरो मोहात्परेण स्थापितां यदि ॥१॥ अप्रतिष्ठो भवेदन जन्मन्यथ खगाधिप । वर्पत्रयं तथाऽश्वत्यपूजनात्पापनाशनम् ॥ २॥ इति श्रीद्धसूर्यास्गसंवादै कर्मविपाके अध्यायोऽटनवत्यधिकशततमः ॥ ८॥ श्रीसूर्य उवाच । याचरेद्राजवधं मोहात् पूर्वभवे नरः । स राजयक्ष्मी विज्ञेयो घोरपापसमुद्भवः ॥ १ ॥ प्रायश्चित्तं महाभाग गृणु चात्र प्रयत्नतः । गोभूहिरण्यमिष्टान्नतिलबखानदानतः ॥ २ ॥ घृतधेनुमदानेन क्षयरोगं न पश्यति । दानं ययाऽनुमानेन सर्वस्वार्थार्धमेव च ॥ ३ ॥ देयं द्विजवधादी तु विचार्यात्र प्रयलतः । तत्क्षणे काश्यपेयात्र क्षयरोगः प्रशाम्यति ॥४॥ रिटेनैव विनाशः स्यात्तथा चाकृतनिष्कृतेः ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाक अध्यायो नवनवन्यधिकशततमः ॥ १९९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी घातयेत्काचित्परगर्भ पतत्रिण । जलोदरेण रोगेण पीडयते चात्र जन्मनि ॥१॥ गङ्गालानेन सततं विधिनार्क मृगे स्थिते । तथा तजलपानेन तस्मात्सापासमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूरणनंवादे कर्मविपा अभ्यायो द्विशततमः ।। २०० ॥ १ सूर्यमन्त्रं सहलं च । २ पधादरद् गोषधं हि ।

·(१०२) वृद्धसूर्यारुण- [4- श्रीसूर्य उवाच । वाविरोधी भवेद्यश्च पूर्वजन्मनि वादिनः । सोऽच जन्मनि मूकत्वं भजत्येव न संशयः ॥ १॥ मोहादिदं चरेत्सूत देयं दानं द्विजातये । वेदानां पुस्तकं रम्यं पूजयिता विधानतः ॥ २ ॥ संकाय बन्धनैः शुद्धः क्षौमजैर्गरुडाग्रज । तत्पापनाशनं सर्व प्राग्जन्मोक्तं परंतप ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाधिकद्विशततमः ॥ २०१॥ श्रीसूर्य उवाच । अत्र जन्मन्यसौ वन्ध्या प्राग्भवे विनतासुत । अयोध्यायां तु सुमुखी धनभर्तृसमन्विता ॥ १ ॥ पूर्वपापप्रभावेण सपल्या गर्भनाशनात् । जातेयं पादजाऽत्रैव दुःखार्ता सुतवजिता ॥ २॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापप्रणाशनम् । काश्यां गत्वाऽत्र विधिना शिवमाराध्य यत्नतः ॥ ३ ॥ वतैर्दानैर्महापुण्यैर्नानाविभवविस्तरः । शिवरात्रौ ततः पश्चाद् दीपमालादिनाण्डज ॥ ४॥ अर्द्धरात्रे महानद्या मध्ये स्नानं तु कारयेत् । मन्त्रैर्वरुणसूक्तैश्च नौकायां वा पतत्रिण ॥५॥ या चैवं कुरुते सूत तस्याः स्यात्संततिर्युवम् ॥६॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो यधिकद्विशततमः ॥ २०२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । परनिन्दा तु यः कश्चित्ताग्भवे विनतासुत । कुर्याद् दुर्मतिमापन्नः खल्वाटो जायतेऽधुना ॥ १ ॥ दद्यात्स कपिलां धेनुं सर्वोपस्करसंयुताम् । ब्राह्मणाय दरिद्राय तस्माद्दोपात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यापख्यधिकद्विशततमः ॥ २०३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचित्माग्भवे नारी कुर्याद्राजवधं सुत । साऽत्र जन्मनि तत्काले क्षयरोगप्रपीडिता ॥ १॥ यक्ष्मणाऽत्र क्षयं यान्ति धातवः क्षयरोगिणाम् । धातुक्षये क्षयं याति तच्छरीरमशाश्वतम् ॥ २॥ दृढकर्मकृतं पापं तस्मान्नोक्तः पतत्रिण | पापनाशकरः कश्चिदुपायस्त्वत्र जन्मनि ॥ ३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुरधिकद्विशततमः ॥ २०४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या वाग्विरोधिनी नारी भर्तुः पूर्वभवे सुत । मूकत्वं जायते तस्माच्चात्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १॥ तत्पापनाशनं दानं दद्याद्वेदस्य पुस्तकम् । ब्रह्मणे वेदविटुपे पूर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥ होमयेच तिलान् भक्त्या भोजयेद्राह्मणांस्तथा ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चाधिकद्विशततमः ।। २०५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या फाचिननं कुर्यात्रा पूर्वभवेऽण्डन । प्रतिमा देवतागारे स्थापितामपरेण च ॥ १ ॥ अप्रतिष्ठान्विता सा च जायते । पतत्रिण । वर्षत्रयं ब्रह्मवृक्षपूजनात्पापनाशनम् ॥ २ ॥ इति श्रीशद्धसूर्यारणसंवादे फर्मविपाकै अभ्यायः षडधिकद्विशततमः ॥ २०६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पशिहिजो महामाग यासीढने हि धार्मिकः । गपायां द्वादशे वर्षे कृतं श्राद्धं विधानतः ॥ १ ॥ विधिना उप दत्तानि फाम्यश्रादानि मानद । ततो भाषियलात्स्त ग्रालणेन तपस्विना ॥२॥ १ शोधनम्। 1 ·२०१:२०८.] कर्मविपाका।" (१०३) स्थापितं तद्गृहे द्रव्यं लोभाद्दत्तं न तदनम् । सबैमिलित्वा तद्भुक्तं स्त्रीपुत्रभ्रातृभिः सह ॥ ३ ॥ ततो बहुतिये काले गतो हि यमशासनम् । शुभात्स्वर्गफलं भुक्तं पापाच नरकं भृशम् ॥ ४ ॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातोऽत्रापि वै द्विजः । मथुरामण्डले देशे रम्ये पुण्यस्थले शुभे ॥ ५ ॥ विशालाक्षो धनी मानी सुरूपोऽमितदो घृणी । बहुदेशाधिकारी च पुण्यात्सर्वं फलं त्विदम् ॥ ६ ॥ लोभी करो महाक्षुद्रः सदा चिन्तासमन्वितः । सन्तानमुखहीनस्तु स्वरूपस्त्रीसुरखोज्झितः ॥ ७॥ बन्धुहीनो व्ययी क्षीणः सर्व तत्पापतः फलम् । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पवित्रां पापशोधनीम् ॥ ८॥ कुबेरप्रतिमां शैक्मी पञ्चवर्णमितां शुभाम् । तदर्धार्धमितां वापि त्रिपु वित्तानुसारतः ॥ ९ ॥ सम्पूज्य गन्धपुष्पायैः सा देया ब्राह्मणाय च । लक्ष्मीनारायणं दद्यात्सुवर्णसमितं शुभम् ॥ १० ॥ लेख्यं पत्रे पवित्रं च पुत्रसन्ततिवर्धनम् । य एवं कुरुते भक्त्या तस्य रिष्टं न लिप्यते ॥ ११ ॥ प्रायश्चित्वे कृते त्वत्र चायुः सप्ततिवत्सरम् ॥ १२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यापः सताधिकद्विशततमः ।। २०७॥ अरुण उवाच। भूमिदेवकुलोत्पन्नो वाताधिकशरीरवान् । क्षामाङ्गः क्षीणवर्णाभः स्वल्पवृत्तिश्च जीवति ।। १ ।। देवब्राह्मणभक्तश्च किश्चिद्वादपरायणः । करपादकुशस्त्रेण दंष्ट्रिशङ्गिविधातनः ॥ २॥ ब्रह्मत्वं जायते दीर्घनेत्रस्तोदो विरश्मिता । परोक्षमपवादं च युवते लोकतोऽन्वहम् ॥ ३ ॥ प्रिया तस्य शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा । अनृतं वदते किंचित्किचित् क्लेशस्य कारिणी ॥४॥ अपत्यानि मृतानीह एको वा विस्खयोऽपि वा । वर्षत्रयमिता वाला नियन्ते माससंमिताः ॥५॥ केन कर्मविपाकेन मृतापत्या तु याऽनघ । एकोदरे स्थितो गर्भो न प्रसूतिर्न पातनम ॥ ६ ॥ पृथगेष कुमातृणां मृतापत्या प्रजायते । गतो बहुतरः कालः कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अतः पूर्वे वैनतेय तृतीयेऽत्रैव जन्मनि । क्षात्रे कुले समुत्पन्नः कश्चिभूमिपतिस्तथा ॥ ८ ॥ दानवतदयायुक्तः प्रियाप्रीतिः परस्परम् । तस्याप्यपरमातुस्तु पुत्रः परमसुन्दरः॥९॥ एको 4 पादचारस्तु तृतीयस्तु स्तनधयः । गर्भयुक्तश्चतुर्थस्तु पिता मृत्युवसंगतः ॥ १० ॥ क्रियाकर्म कृतं पुवित्तेन सदृशं खग । मासैस्त्रिभिर्व्यतिक्रान्तज्यप्टेन दुरात्मना ॥ ११ ॥ निहता भ्रातरः सर्वे भाविनोऽर्थस्य वै बलात् । पुनदुःखेन शोकार्ता हृदयं ताडितं भृशम् ॥ १२ ॥ अभिघाताच्छिलाभूता गर्भयुक्ता दिवं गता। अचिरान कालेन ज्येष्ठश्चौरेण घातितः ॥ १३ ॥ इदं जन्म द्वितीयं तु मृतापत्यं प्रजायते । पुराकृतानि कर्माणि भुज्यन्ते चेह मानवैः ॥ १४ ॥ प्रायश्चित्तं वद स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । गर्भस्थानां मृतापत्येऽलघूनामलघुश्च यः ॥ १५ ॥ तस्य पापस्य शुद्धयर्य निष्कृति वद मे प्रभो ।। १६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सौम्पायने तु संप्राप्ते सानुकूलनहे दिने । सपलीकः शुचिः त्रातः पञ्चगव्येन चाण्डज ॥ १७ ॥ उपोषणं दिवा रात्री प्रतस्यानुदिते रखी । मुरभे सगर्भाया गोमयेनानुलेपयेत् ॥ १८ ॥ १ नेत्रस्वेदो । २ पापा 1 ३धनंजयः। ४ पापिटन। अरुण उवाच।

·। (१०४) वृद्धसूर्यारुण- सुशुभे भूप्रदेशे तु कुडकुमाशुपचचिंते । कुर्यादष्टदलं पद्मं चित्रवर्ण सुशोभनम् ॥ १९ ॥ तन्मध्ये रुक्मिणीयुक्तं माधवं कलशे_येत् । सौवर्णे राजते पझे सायुधं च चतुर्भुजम् ॥ २० ॥ उपचारैः शुभैर्गन्धैधूपेश्च कुसुमादिभिः । जनन्या सह संभूतान्प्रद्युम्नाद्यांस्तयाऽर्चयेत् ॥ २१ ॥ चारुदेहं सुवेपं च चारुगुप्तं यशोऽन्वितम् । इभवाहं चतुर्बाहुं सुचारुं पूजयेत्क्रमात् ॥ २२ ॥ पूजनं विष्णुभक्तेन तथा श्रीरसकोविदैः । पुष्पस्रग्धूपगन्धाढ्यैरर्चयेद्विविधैर्गुणैः ॥ २३ ॥ तद्विमे चाथ तद्विष्णी रतो देवांश्च पूजयेत् । शतमष्टोत्तरं हुत्वा चरुणा पायसेन च ॥ २४ ॥ होमान्ते विप्रभोजान्ते मन्त्रमेनमुदीरयेत् । यन्मया पापकर्माणि कृतानि पूर्वजन्मान ॥ २५ ॥ सपत्नानां पञ्चकं तु जिघांसां कृतवानहम् । स्वकुलहननाद्वापि भूमिद्रव्यादिलिप्सया ॥ २६ ॥ लघूनामलघूनां च हन्ता वै पूर्वजन्मनि । ततोऽयं वै मया प्राप्तं दुःखं नानाविधं त्विदम् ॥ २७ ॥ तत्तदेनोविनाशाय दानं संपददे त्विदम् । स्वस्त्यस्तु चेति तत्रोक्त्वा कोदादिति विसर्जनम् ॥ २८ ॥ सर्पिण्यात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टभोजनम् । ऐहिकं लक्ष्म विज्ञेयं पूर्वकर्माभिशंसनम् ॥ २९ ॥ फाष्ठलोष्टादिशस्त्रौधैर्धातः स्याद्वालक्रीडनात्। जलादग्न्यादिना बाधा व्रणो वा तस्य जायते ॥ ३० ॥ स्त्रीणामङ्गे च विकृतिाधिस्तनत्रणादिकम् । पैत्रो वै मौतुलानीनां नेत्रस्वेदो विरश्मिता ॥ ३१ ॥ स्वसुर्मातृष्वसुर्वापि बाल्ये वैधव्यताऽपि च ॥ ३२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाधिकद्विशततमः ॥ २०८॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी प्राग्भवे प्राह परनिन्दां च कारयेत् । खल्वाटा हट्ठजायुक्ता जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १॥ धेनुं दद्यान्महाभागे विधियुक्तां सकम्बलाम् । तस्माद्रोगाद्विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो नवाधिकद्विशततमः ॥२०९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभक्ष्यं भक्षयेद्यस्तु पूर्वजन्मनि मानवः । गण्डमालाख्यरोगेण स युक्तो जायतेऽधुना ॥ १॥ पुण्यदशे महाभाग संक्रान्त्यादिपु पर्वमु । गृहीत्वा कम्बलं शुद्धं नवं तदेदपाटिने ॥ २॥ कुटुम्बिने दरिद्राय दद्याद्दोपापनुत्तये । गण्डमालां हरत्येतद्दानमुक्तं मया विह ॥ ३ ॥ इति श्रीद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो दशाधिकद्विशततमः ॥ २१० ॥ श्रीसूर्य उवाच । फुलनीयं महादुष्टा पूर्वमासीत्पतत्रिण । अत्र पूर्वकृतात्पुण्यान्मानुपी संकरा स्मृता ॥ १॥ धनपुप्रविहीना सा चात्र जन्मनि दृश्यते । निष्कृति तत्प्रवक्ष्यामि प्रयागे सततं सुत ॥ २ ॥ पासात्पापं क्षयं याति पूर्वजन्मकृतं दृढम् ॥ ३ ॥ रति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकादशाधिकद्विशततमः ॥ २११ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पायातं तु यः पुत्सिभायां ब्राह्मणस्य च । पक्षाघातेन रोगेण पीडितोऽत्र च जायते ॥ १॥ रति श्रीवर्यारंगसंवादे फर्मविपारे अध्यायो द्वादशाधिकद्विशततमः ॥ २१२ ॥ १ मातुलान्या पः । न त पारं क्षयं यानि । ३ अध्यायोऽयं सपुस्तको नास्ति ।

·२०९-२१६.] कर्मविपाक (१०५) श्रीसूर्य उवाच। अभयं भक्षयेत्पूर्वे या नारी द्विजवलभा । गण्डमालास्थरोगेण संयुक्ता जायते ध्रुवम् ॥ १॥ पुण्यदेशे महाभाग संक्रान्त्यादिपु पर्वसु । पूर्वपापहरं पुण्यं दद्यादन च कम्बलम् ॥ २ ॥ नवं शुद्धं कुलीनाय तस्मात्पापात्प्रमुच्यते । द्विजानामिच्छया दद्याद्भोजनं पापनाशनम् ॥ ३ ॥ इति योद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोदशाधिकद्विशततमः ।। २१३ ॥ श्रीसूर्य उवाच। यः कश्चिद्वालकं चाहन् ब्राह्मणस्य खगाधिप । वङ्गदेशे वसन् पूर्वे सोऽत्र जन्मनि गौडजः ॥ १ ॥ धीरः सर्वकलाभिज्ञो नानाशास्त्रविशारदः । धनधान्यरतश्चात्र बहुस्त्रीमुखभोगभाक् ।। २ ।। विद्यादानात्कृतात्पूर्वं शृणु पापफलं तथा । क्षयरोगाकुलः क्षीणः पुत्रसन्ततिवर्जितः ॥ ३ ॥ वालयातनजात्पापाद्राह्मणस्य पतत्रिण । महाक्रोधपरो लोभी नानादुःखैस्तयाऽऽकुलः ॥४॥ वक्ष्यामि निष्कृति तस्य ब्रह्मयातविमोचनीम् । प्रयागे वा कुरुक्षेत्रे पुष्करे वा महास्यले ॥५॥ नैमिपारण्यके क्षेत्रे पूजयेद्विधिवच्छिवान् । गन्धपुष्पैस्तथा धूपैर्लक्षसंख्यान्विधानतः ॥ ६॥ ब्रह्मचर्यरतो नित्यं तदन्ते होमयेत्तया । पडने चतुरस्त्रे वा कुण्डे चाज्यतिलाशुभान् ।। ७ ॥ शक्त्या च भोजयेविनाशवान्काशारलइडुकैः । नानाभक्ष्यफलैश्चैव वस्त्रैर्माल्यस्तयायेत् ॥ ८॥ विविधां दक्षिणां दद्याद्रप्रीतिकरां तथा । यश्चानेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ ९ ॥ स वालघातजात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । चतुर्दश्यामथाष्टम्यां नक्तं कुर्याद्विधानतः ॥ १० ॥ मम ध्यानपरः सूत नित्यं भृत्वा ममाग्रतः । पूजयेदर्घ्यपाद्याधनेवेद्यविविधस्तथा ॥ ११ ॥ तं च तत्सर्वपापेभ्यो विमोक्ष्यामि खगेश्वर । आयुरब्दाः शतं प्रोक्तं पञ्चहीनं न संशयः ॥ १२ ॥ मायश्चित्ते कृते यत्नात्पञ्चम्यां चन्द्रवासरे । विन्मये त्वकृते सूत चत्वारिंशन्मिताब्दफे ॥ १३ ॥ रिष्टं स्यात्क्षयरोगेण बोलयातेन निश्चितम् । ब्रह्मघातान्महापापात्पूर्वजन्मकृतादात् ॥ १४ ॥ न मुच्यते महादानः सप्तजन्मकृतैरपि । बाध्यते क्षयरोगेण सप्तजन्मसु निश्चयात् ॥ १५ ॥ ब्रह्महा क्षयरोगी स्यादिति वेदविदो विदुः । नहीशं महापुण्यं क्षयरोगनिवर्तने ॥ १६ ॥ पुत्रवृद्धिकरं चात्र यया प्रोक्तं शिवार्चनम् ॥ १७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गर्मवादे कर्मविपाके अन्यायश्चतुर्दशाधिकद्विशततमः ।। २१४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यो विमः प्राग्भवे मोहात्सुरां त्रिविधजां पिवेत् । मूत्रकृच्छेण रोगेण पीडितः सोऽत्र जन्मनि ॥ १ ॥ गृहविचानुसारेण पलेनार्धपलेन वा । फुर्याद्रिरण्मयं पद्मं चाष्टपनसमन्वितम् ॥ २ ॥ आवाह्य तत्र ब्रह्माणं प्रभुं सर्वोपचारकैः । पूजयित्वा तु गन्धाद्यैर्दद्याद्विमाय यत्नतः ॥ ३ ॥ दानेनानेन सततं मूत्रकृच्छं न पश्यति ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगनबाद कर्मविपाके अन्यायःपंचदशाधिकदिशततमः ।। २१५ ॥ श्रीसूर्य उवाच। वैकुण्ठादागतस्तत्र मथुरायां पतत्रिण । जातोऽयं पुण्डरीकाक्षः सर्वभूताभयमदः ॥१॥ १ मापगान् मोजयेन्नित्य । २ समजन्ममु निषयात् । ३ अयम्कोऽयं सुपुस्तके नाना - लोकोऽयसपु० नास्ति । ५ प्रमझिमोऽयमन्याय इनि प्रतिमानि ।

·२१७-२२३.] कर्मविपाका। (१०७) . अरुण उवाच। फश्चिदिपोत्तमो जातः किंचिद्वित्तसमन्वितः । कासश्वासादिना बाधा उदगतिः प्रजायत ॥ १ ॥ (क्रयविक्रयकर्ता च कृषिवाणिज्यशासनः।) प्रिया प्रीतिपरा नित्यं व्रतानामनुकाक्षिणी ॥ २ ॥ किंचित् क्रोधश्च जायेत अवाक्यं वाक्यकारिणी। उदरे वातजा रोगाः शिरोऽर्तिनेत्रतोदकृत् ॥ ३ ॥ अपस्मारी भवत्येव एकदिव्यन्तरे दिने । केन कर्मविपाकेन सत्यं कथय भास्कर ॥ ४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । भर्तृकर्म कृतं नैव स्वीकृतं नात्र संशयः । पूर्वजन्मनि शूद्री सा द्विजभक्तिपरायणा ॥५॥ प्रतानि विविधान्येव कृतानि भुवि मानद । स्वगृहे धान्याश सा भक्षणायानयत्पुरा ।। ६ ॥ गौः सवत्सा ब्राह्मणस्य नित्यं जग्धवती च तम् । तया गृहीत्वा लकुर्टी भृशं कुक्षौ प्रताडिता ॥ ७ ॥ सगर्भायाः सुरभ्या वै गर्भकुक्ष्युपपातनात् । मृतोऽसौ गर्भमध्यस्थः प्रसवो दुःखिता भृशम् ॥ ८ ॥ शिशुदुःखेन मुरभी भृशमाक्रन्दती मृता । तेन कर्मविपाकन नरकं प्राप्य दारुणम् ॥ ९ ॥ पश्चान्मानुपमापना व्रतदानप्रभावतः । इदं तु तृतीयं जन्म मृतापत्यं खगेश्वर ॥ १० ॥ सप्तजन्म प्रजायेंत गोस्त्रीब्रह्मप्रघातिका । नानादुष्कर्मणा सा च नानापत्यार्थदुःखभाक् ॥ ११ ॥ अरुण उवाच। प्रायश्चित्तं वद स्वामिन् येनापत्यं मजीवति । अनुग्राह्योऽस्म्यहं देव लोकानां हितकाम्यया ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच। मासे नभसि संप्राप्ते सानुकूलग्रहेऽहनि । सपलीकः शुचिः नात औषधैः सानमन्त्रतः ॥ १३ ॥ उपोपणं दिवा रात्री त्रयोदश्यां च भक्तितः । पौर्णमास्या दिनं प्राप्य मातश्चानुदिते रवौ ॥ १४ ॥ सुरभ्यास्तु सगर्भाया गोमयेनानुलेपयेत् । तत्रोपरि गवां स्थानं लिखेत्तत्र दिवानिशम् ॥ १५ ॥ अर्हणायुपचारैश्च कुंकुमायुपचर्चयेत् । कुर्यादष्टदलं पद्मं चित्रवर्ण सुशोभनम ॥ १६ ॥ तत्रोपरि न्यसेद्देवं माधवं कलशेर्चयेत् । सौवर्णे राजते पझे सायुधं सचतुर्भुजम् ॥ १७ ॥ उपचारः शुभैर्गन्धैधूपैश्च कुसुमादिभिः । विष्णुसूक्तेन सूक्तेन श्रियाः सूक्तेन पूजनम् ॥ १८ ॥ पुष्पैश्च धूपगन्धायैरर्चयेद्विविधैर्गुणैः । रुदैकादशभिश्चैव जपेद्रुद्रं विधानतः ।। १९ ॥ पूजालक्षमिदं पुण्यमर्चयेद्गन्धवारिभिः । शतमष्टोत्तरं हुवा चरुणा पायसन च ॥ २० ॥ रुद्रस्यायुतहोमश्च समिदाज्यसमाहुतिः । पृथग्विधानेन विष्णुरुद्रादिपूजनम् ॥ २१ ।। होमान्त विप्रभोजान्ते मन्त्रमेनमुदीरयेत् । “ यन्मया कर्मवशतः पुरा जन्मन् दुरात्मना ॥ २२ ॥ गोसगोपघातानां लकुट्या कुक्षिताडनम् । तेन कर्मवशात्मात मृतगर्भादिकं भृशम् ॥ २३ ॥ मृतसंततिदुःखानि प्राप्यन्ते महदेनसः । तत्तदेनोविनाशार्थ दानं संप्रददे विदम् " ॥ २४ ॥ सस्त्यस्तु चेति तत्रोक्त्वा कोऽनादिति विसर्जनम् । सर्पिथ्यात्मानमालोक्य अन्यान्वै तोपयेविजान २५ भूमिद्रविणवामांसि दानं दत्त्वा विधानतः । यतान्ते मुरभिं दद्यादमी द्रव्यादि शक्तितः ॥ २६ ॥ वाशेपं ततः शेष भोजयेदिष्टबन्धुभिः । ऐहिकं लक्षणं तस्य शगैरेऽप्युपजायते ।। २७ ।। १ पाठोऽय नास्ति । र तत्र मन्त्रित । ३ त्रयोदश्याम मक्तितः । ४ लिसंदय समाविरोत् ।

·(१०६).
वृद्धसूर्यारुण-
घोरे कलियुगे प्राप्ते पापाक्रांते महीतले ! भारावतारणार्थाय क्षत्रियाणां क्षयाय च ॥२॥
कृत्वा तु दुष्करं कर्म पुनर्यास्पति वै दिवि ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसवादे कर्मविपाक अध्यायः पोडशाधिकद्विशततमः ॥ २१६ ॥
श्रीसूर्य उवाच
स्वर्णापहारी सततं पुरुषः प्राग्भवेऽण्डज । कुनरखी जायते चात्र महापापेन लाञ्छितः ॥ १ ॥
मुवर्णशतकं दद्यात्त तदोपविनाशनम् । चान्द्रायणवतं कुर्यात्तथा तद्दोपशान्तये ॥ २॥
इति श्रीसूर्यास्णसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सतदशाधिकदिशततमः ॥ २१७ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
राजघातकरी मोक्ता या पूर्व पातयेनृपम् । राजयक्ष्मान्विता साऽत्र तस्मिन्वयसि भामिनी ॥ १ ॥
पायभितं पां तस्याः शृणुष्वाय खगेश्वर । यत्कृते विधिना सर्व पूर्वजन्माधनाशनम् ॥ २ ॥
स्वर्णगोधूममिष्टान्नवृतधेनुतिलानि च । देयानि श्रद्धया सूत क्षयरोगापनुत्तये ॥ ३ ॥
ग्टिं निशान्मितेन्दे तु प्रायश्चिचेऽकृतेऽधुना ॥४॥
इति श्रीसूर्यारगसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टादशाधिकद्विशततमः ॥ २१८ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
विनापगधं यः कश्चिद्वेश्यं चाहन् पतत्रिण । प्रारजन्मन्यय युक्तोऽसौ रक्तार्बुदरुजा भृशम् ॥ १ ॥
भविष्यति न संदेहस्तस्य मृत्युः खगाधिप । अपि दानर्शतैर्वापि दत्तैरत्रैव जन्मनि ॥२॥
विगढ़ महारिष्टं रक्ताधिक्यान्महाबलात् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धमूरिणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनविंशत्यधिकद्विशततमः ॥ २१९ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
मंगः ममागता ये प्राप्ता माथुरमण्डले । सर्वभूतोपकाराय दुष्टनाशकराय
मामे फलियुगे घोरे सर्वपुण्यविवर्जिते । कृत्वा चाद्भुतकर्माणि पुनस्तत्रैव यास्यति ।। २ ।।
इति श्रीद्धमूरिगमंगदे कर्मविपाक अध्यापो विंशत्यधिकदिशततमः ॥ २२० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यो मादादातर्यटेश्यमन्यजन्मनि मानवः । सोऽत्र जन्माने विनेयो रक्तायुदसमन्वितः ॥ १ ॥
मानापत्यरतुरेश मनेनं नियमेन च । सप्तधान्यप्रदानेन पूर्वजन्मावनागनम् ॥ २ ॥
पाये मद्दामाग क्षपः स्यात्पापकहनः ।।
इति धारदारगारंवाद धर्मविपारे अपाय एशियधिफशिनतमः ॥ २२१ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
या पाविहानणी पृभरे माहान्मुग पिवैन् । मात्र जन्मनि वे प्रस्ट्रेणातिनिपीडिता ॥ १ ॥
मायपि तस्या घोग्पापहरं मुत । मुमिताय विमाय मात्मा गां निवेदपेत् ॥ २ ॥
श्रीमदभराग वर्मपिणार. अप्पासाशि विकासमम. ॥ २२२ ।।
२ मामी मला निपमेन । । तर द्रव्य विनिवेदयम् ।
च ॥१॥

·'२१७-२२३.] कर्मविपाकः। (१०७) - अरुण उवाच। फश्चिद्विप्रोत्तमो जातः किंचिद्वित्तसमन्वितः । कासन्चासादिना वाधा उदगतिः प्रजायत ॥ १ ॥ (ऋयविक्रयकर्ता च कृषिवाणिज्यशासनः ।) प्रिया प्रीतिपरा नित्यं बतानामनुकाक्षिणी ॥ २ ॥ किंचित् क्रोधश्च जायेत अवाक्यं वाक्यकारिणी । उदरे वातजा रोगाः शिरोधर्तितंत्रतोदकृत् ॥ ३ ॥ अपस्मारी भवत्येव एकदिव्यन्तरे दिने । केन कर्मविपाकेन सत्यं कथय भास्कर ॥४॥ श्रीसूर्य उवाच । भर्तृकर्म कृतं नैव स्त्रीकृतं नात्र संशयः । पूर्वजन्मनि शूद्री सा द्विजभक्तिपरायणा ॥५॥ प्रतानि विविधान्येव कृतानि मुधि मानद । स्वगृहे धान्यसाशं सा भक्षणायानयापुरा ।। ६ ॥ गौः सवत्सा ब्राह्मणस्य नित्यं जग्धवती च तम् । तया गृहीत्वा लकुदी भृशं कुक्षौ प्रताडिता ॥ ७॥ सगर्भायाः सुरभ्या वै गर्भकुक्ष्युपघातनात् । मृतोऽसौ गर्भमध्यस्थः प्रसवो दुःखिताभृशम् ॥ ८ ॥ शिशुदुःखेन मुरभी भृशमाक्रन्दती मृता । तेन कर्मविपाकेन नरकं प्राप्य दारुणम् ॥ ९ ॥ पश्चान्मानुपमापना व्रतदानप्रभावतः । इदं तु तृतीयं जन्म मृतापत्यं खगेश्वर ॥ १० ॥ सप्तजन्म प्रजायेंत गोस्त्रीब्रह्मप्रघातिका । नानादुष्कर्मणा सा च नानापत्यार्यदुःखभाक् ॥ ११ ॥ अरुण उवाच। प्रायश्चित्तं वद स्वामिन् येनापत्यं प्रजीवति । अनुग्राह्योऽस्यहं देव लोकानां हितकाम्यया ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच। 'मासे नभसि संप्राप्ते सानुलग्रहेऽहनि । सपत्नीकः शुचिः सात औपधैः स्नानमन्त्रतः ॥ १३ ॥ उपोपणं दिवा रात्री त्रयोदश्यां च भक्तितः । पौर्णमास्या दिनं प्राप्य पातश्चानुदिते खी ॥ १४ ॥ सुरभ्यास्तु सग या गोमयेनानुलेपयेत् । तत्रोपरि गवां स्थानं लिखेत्तत्र दिवानिशम् ॥ १५ ॥ अर्हणाद्युपचारैश्च कुंकुमाापचयेत् । कुर्यादष्टदलं पद्मं चित्रवर्णं सुशोभनम् ॥ १६ ॥ तत्रोपरि न्यसेद्देवं माधवं कलशेर्चयेत् । सौवणे राजते पझे सायुधं सचतुर्भुजम् ।। १७ ॥ उपचारः शुभैर्गन्धर्नूपश्च कुसुमादिभिः । विष्णुसूक्तेन सूक्तेन श्रियाः सूक्तेन पूजनम् ॥ १८ ॥ पुष्पैश्च धूपगन्धाद्यैरर्चयेद्विविधैर्गुणैः । रुदैकादशभिश्चैव जपेढ्द्रं विधानतः ॥ १९ ।। पूजालक्षमिदं पुण्यमर्चयेद्गन्धवारिभिः । शतमष्टोत्तरं हुवा चरुणा पायसेन च ॥२०॥ रुद्रस्यायुतहोमश्च समिदाज्यसमाहुतिः । एवं पृथग्विधानेन विष्णुरुद्रादिपूजनम् ॥ २१ ॥ होमान्त विप्रभोजान्ते मन्त्रमेनमुदीरयेत् । " यन्मया कर्मवशतः पुरा जन्मन् दुरात्मना ॥ २२ ।। गोसग पचातानां लकुट्या कुक्षिताडनम् । तेन कर्मवशात्माप्तं मृतगर्भादिकं भृशम् ॥ २३ ॥ मृतसंततिदुःखानि प्राप्यन्ते महदेनसः । तत्तदेनोविनाशाय दानं संपददे विदम" ॥ २४ ॥ 'वस्त्यस्तु चेति तत्रोक्ता कोऽदादिति विसर्जनम् । सर्पिष्यात्मानमालोक्य अन्यान्वैतोपयेदिजान २० भृमिद्रविणवामांसि दानं दत्त्वा विधानतः। बतान्ते मुरभि दद्यादमी द्रव्यादि शाक्तितः॥ २६॥ दोपं ततः टोप युभिः । ऐहिक लक्षणं तस्य शरीरेऽप्युपजायते ।। २७ ।। १ पाठोऽयं नास्ति । २ तर मन्त्रित. ! ३ योदस्यामु मक्तितः । ४ सिंदय समाविशेन् ।

·(१०८) वृद्धसूर्यारुण- काप्टलोष्टादिशस्खाधैर्हतः स्यादुपलेखनात् । शृङ्गिणां चोपघाताच्च जायन्ते वणजातयः ॥ २८ ॥ जलाकृलोत्यः स्पानिस्तारशस्तत्र जायते । स्त्रीणांगे विकृतिर्व्याधिस्तिलवर्णमयादिकम् ॥ २९ ॥ पैतृजामातुलानीनां वैधव्यातिः स्वसादिषु ॥ ३० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसवादे कर्मविपाक अध्यायत्रयोविंशत्यधिकद्विशततमः ।। २२३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद् ब्राह्मणी पूर्वभवे मोहात्सुरां पियेत् । प्रदरेणातिदुःखेन सान जन्मनि पीडिता ॥१॥ प्रायश्चित्तं परं तस्याः प्रदरस्य निवारकम् । दद्याद्रुक्ममयं पद्मं सपत्रं ब्रह्मदैवतम् ॥ २॥ ब्राह्मणाय सुशीलाय पूजिताय निवेदयेत् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्विशत्यधिकद्विशततमः ॥ २२४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। पूर्वजन्मनि यो विमस्त्रिविधां वै सुरां पिबेत् । मूत्रावरोधरोगेण सोच मृत्युपशं नयेत् ॥ १॥ चिनेन श्यावदन्तेन लक्षितः पापजः सदा । सप्तजन्मनि रोगेण मूत्रकृच्छ्रेण नश्यति ॥२॥ दृवात्मारापजास्त प्रायश्चित्तं न विद्यते । पापक्षयेऽवशेपे च कृच्छ्रे सान्तपनं चरेत् ।। ३ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचविंशत्यधिकद्विशततमः ॥ २२९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । काचित्पूर्वभवे पुण्या मुखजान्न च वाहुना । देशे सारस्वत ब्राहयो सर्वधर्मान्चिता सती ॥ १॥ क्षयरोगयुता चात्र युवभाये पतत्रिण । प्रायपापाहुस्तगत्सुत कण्ठपाशादिसंभवात् ॥ २॥ निष्कृति फदली दद्यात्सुवर्णत्रयसंयुताम् । भोजयेद् ब्राह्मणान् सूत शिवपूजनतत्परान् ॥ ३ ॥ पा त्वेवं कुरुते भत्त्या कदलीदानमुत्तमम् । नश्येत्क्षयरुजा तस्या अपि प्राणप्रणाशिनी ॥ ४ ॥ आयुर्वपाणि तचोक्तान्यत्र सप्ततिसंख्यया ॥५॥ पनि श्रीवृद्धसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अध्यायः पर्दिशत्यधिकद्विशततमः ॥ २२६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यो नगेऽतिपलोत्सात्परनों कामयेत्पुरा । अधुना यौवने प्राप्त सोन्मादी जायते भृशम् ॥ १॥ दयात्मजापति देवं गौवर्ण शक्तितोऽण्डन । मृगं स्वर्णमयं तद्वत्पूजयित्वा विधानतः ॥ २॥ भोनद्रामणाभतपा होमयेच जपेत्तथा । गायत्री विधिना सूत ह्युन्मादान्मुच्यतेऽधुना ॥३॥ रनि धीरगसवाद फर्मविपरा अध्यायः सप्तर्विशत्पविकदिशततमः । २२७ ।। श्रीसूर्य उवाच। या नारी प्रारभवे मत पगस्वर्णापहारिणी । गान जन्मनि रोगेण अनखेन निपीडधते ॥ १॥ दपारगुवर्णात विमाय पिनतात्मज । मुवर्णस्तेपपापेन मुच्यतेऽव जन्मनि ॥ २॥ मान्दायगय मुपांतातिप. मागि गोभने ॥ ३ मी श्राहा गमशः पर्मविपाय, अध्यायोऽष्टाविंशत्यधिकशरातमः ॥ २२८ ।। १मा पुनमग। २मा !

·.. २२४-२३२.] कर्मविपाकः। (१०९) श्रीसूर्य उवाच ! वैपनी या भवेत्पूर्व भवे नारी पतिव्रता । रक्ताबुंदेन गेगेण बाध्यते चार जन्मनि ॥ १ ॥ व्रतं चरेन्मदाभाग प्राजापत्यचतुष्टयम् । सप्तधान्येन दानेन रक्ताबुंदविनाशनम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अन्याय एकोनत्रिंशदविकाशततमः ॥ २२९ ।। श्रीसूर्य उवाच। रौप्यहारी च पुरुपश्चित्रकुष्टी प्रजायते । स तत्पापविशुद्धयर्थं ब्राह्मणाय प्रदापयेत् ॥ १ ॥ स्वर्ण पलत्रयं शुद्धं कुरुक्षेत्रे पतत्रिण । प्राजापत्यत्रयं सूत चरेत्पापप्रणाशनम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्रसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अन्यायस्त्रिंशदधिकद्विशततमः ॥ २३० ।। श्रीसूर्य उवाच। कश्चिन्म्लेच्छकुलोत्पन्नो बहुद्रव्यान्वितः सुधीः । स्मनिरतश्चापि दयालुः सत्यसंयुतः ॥१॥ त्यागी शूरो महोत्साही देशे केरलके सुत । स्वामिधर्मपरो नित्यं सपत्नीकः सपुत्रकः २॥ प्रजाः पालयतस्तस्य शूरस्यापि महात्मनः । दुष्टाः प्रजाः क्रोधयुक्ता बभूवुर्विमुखास्तदा ॥ ३ ॥ तस्मिन्काले ह्यभृयुद्धं घोरं तस्मिन्पुरे सुत । संग्रामभूमी स मृतो यवनश्च सपुत्रकः ॥ ४॥ तस्य पत्नी महाभागा साध्वी पतिपरायणा । तस्मिन्मृते मृता सा तु भर्तुः पाणावलम्बिनी ॥५॥ घातयित्वा तु शस्त्रेण स्वशरीरं पतित्रता । मृते पत्यौ न जीवामीत्युक्त्वा मृतवती तया ॥ ६॥ तद्गुणोदन्तकालेऽपि दिवं प्राप्ता सभर्तृका । मुक्त्वा तत्र महाभोगानपूर्वान्स्वामिना सह नानाप्रजाघातनजात्पापात्पूर्वसमुद्भवात् । क्षीणपुण्या तया सूत म्लेच्छदेशे समुद्गता सिन्धोः पश्चिमभागे तु शतयोजनसमिते । गौरः मुरूपो दीर्घश्च बहुविद्याविशारदः ॥९॥ नानाभोगसुखैर्युक्तो' गजयूयः समावृतः । पत्त्यवरयसंकीर्णस्तया भैरवशासनः ॥ १० ॥ महोग्रपुत्रपौत्रायश्चाद्यन्तसुखसंयुतः । देशेदेशेधिकाराढयः स म्लेच्छः पृथिवीपतिः ॥ ११ ॥ स्त्रीसहाय आत्मभोगी तयाँ पुत्रसहायतः । सुखेश्वर्ययुता सापि यवनी तद्वशादिह ।। १२ ।। प्रास्सहायश्च सोऽप्यत्र सपुत्रश्च महामभुः । एवं जन्मफलं प्रोक्तं सराहायं पतत्रिण ॥ १३ ॥ स्वामिधर्मकृतात्पुण्याचदर्यमरणाचया । भविष्यति गतिस्तेषां पूर्वपुण्यात्पताधण ॥ १४ ।। पञ्चाशीतिमितायुश्च न चारिष्टे भवेन्मृतिः। रिष्ट पञ्चाशदव्दे तु स्वदेहान्तसमं सुत ॥ १५ ॥ शस्त्रप्रहारैविविधः प्राप्ते त्वत्र रणाङ्गणे । प्रजापीडनजापापात्त नात्र संशयः ॥ १६ ॥ दद्यात्कालनरं तन ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । देयं हिरण्मयं तद्गज शतपलात्मकम् ॥ १७ ॥ कुरुक्षेत्रादितीर्येषु संक्रान्त्यादिपु पर्वमु । सर्वोपस्करसंयुक्तं द्वयमेतच पुत्रक ॥ १८ ॥ महारिष्टहरं प्रोक्तं प्रायश्चित्तं परं खग । नातः परतरं किश्चिदानं कालनरात्कचित् ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूरुगसंवाद कर्मविपाके अध्याय एकत्रिंशदधिकद्विशततमः ॥ २३१ ॥ श्रीसूर्य उवाच। या काचिद्यौवने नारी रमते स्वेच्छया परम् । बलात्कारेण पुरुष सानोन्मादेन पीडिता ॥ १॥ तत्पापशमनं सर्वमुपायं शृणु यत्नतः । कृत्वा मुवर्णनं वायुं मृगं हेमं च वाहनम् ॥ २ ॥ सर्वोपस्करसंयुक्तं दद्याद्विपाय धीमते । न पामोति तदोन्मादभावं दानप्रभावतः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृदिगसंगदे कमरिया अध्यायो द्वात्रिंशदरिदिशनमः ॥ २३२ ॥ १ मुश्चगज। २ पाठोऽयं गपुस्तके नास्ति। .

·[R-
(११०)
घृद्धसूर्याण-
श्रीसूर्य उवाच ।
पुत्रहारी च यः पूर्व जन्मन्यत्रय जन्मनि । श्लेष्मरोगेण सततं बाध्यते धिनतामुत ॥ १॥
दद्यात्तत्पापनाशाय नपुं विप्राय धीमते । पलानां त्रिशतं तस्मात्तस्माद्रोगाद्विमुच्यते ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रयस्त्रिंशदधिकद्विशततमः ॥ २३३ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
विद्यमाने पती
पुत्र
जाराद्गर्भ धृतं पुरा । सा चात्र पादजा दुष्टा न च गर्भे दधाति वै ॥ १
फाश्यां वासान्महाभाग श्रद्धया रुद्रपूजनात् । कन्याविवाहात्सततं दरिद्रद्विजपालनात् ॥ २ ॥
धारयिष्यति सा गर्ने प्रायश्चित्तं यथोदितम् । प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं चत्वारिंशन्मितेऽब्दके ॥ ३॥
प्रायश्चित्ते कृते सूत पडशीत्यन्दजीवितम् ॥ ४॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुस्त्रिंशदधिकद्विशततमः ॥ २३४ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
आखेटकं विना यस्तु हस्तिनं घातयेत्पुरा । सोन जन्मनि जायेत सर्वकार्येष्वसिद्धिकृत् ॥ १॥
तस्मिन्नेव तथा काले तस्य रिष्टं प्रकीर्तितम् । विशन्मितेऽब्दे पक्षीन्द्र कालशस्त्रान्मृति वदेत् ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय पत्रिशदधिकद्विशततम ॥ २३५ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
पूर्वजन्मनि या नारी लोभान्मोहानपुं हरेत् । सात्र जन्मनि पक्षीन्द्र श्लेष्मरुक्संयुता भवेत् ॥ १॥
शतत्रयपलं दद्यात्रपुं तस्यापनुत्तये । तस्मिन्पापे क्षये सूत श्लेष्मरोगस्य नाशनम् ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे फर्मविपाके अध्याय. षट्त्रिंशदधिकद्विशततमः ॥ २३६ ॥
अरुण उवाच।
विप्रवंशे समुत्पन्नः शक्तिमान्वेदपारगः । धनधान्यसमायुक्तो
विशालश्वासनोर्जितः॥१॥
सवतः शक्तिमान्धीगः किश्चिद्याधिसमन्वितः । इन्द्रियाणां बलं हत्वा गेहानां जार
उदरातिरसग्यातः किंचिद्देहे प्रवर्तते । तस्य प्रिया शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा ॥ ३
सत्यवाक्सत्यजा लोके व्रतानामनुकांक्षिणी । बहुपुत्रप्रसूता च किंचित्पुत्रा प्रजायते ॥ ४
अथवा मृतपुत्रा च पुत्रीपु जीवितास्वपि । केन कर्मविपाकेन सत्यं वद दिवस्पते ॥५॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि विमस्तु स जातः पञ्चमे विह । तस्य गेहे च प्रवृत्ता कन्यायाः प्रौढता दृढम् ॥ ६ ॥
भृरिद्रविणलोभेन वृद्धविप्राय दापिता । तद्वत्तदाहृतं वित्तं सर्वस्वं तदशादपि ॥ ७ ॥
पावत्यन्या भवेत्मौदा वराय गुणशालिनी । पतिभक्तिपरा नित्यं यावत्कन्या सुतार्थिनी ॥ ८ ॥
किंचिद्वर्षे व्यतिकान्ते तावद्विमो मृतश्च सः । सा वाला विधवा जाता पंत्यपत्यार्थदुःखिनी ॥९॥
ग्रानीयरता नित्यं सत्यानामनुफाक्षिणी । बहुवस्तया यात्रियमैः शोपितं वपुः ॥१०॥
पिनुदे धनं मृरि त्वपितं च तया भृशम् । किंचित्कालवशात्प्राप्ता मृति सा ब्राह्मणी खग ॥ ११ ॥
मा पुत्री युदो भृत्वा साऽगमजन्मजन्मनि । फन्या बहुविधास्तस्य निराधारा मृता हि वै ॥ १२ ॥
सेन पर्मविषायेन पूर्वकन्या घामजा । तस्य भर्तुर्भवेद्गर्भमापातो मृत्युमिन्छति ॥ १३ ॥
१ गम्पद १२ पानये नरः। २ गारिमिय शतानिन । १ मृतप यार्थदृ.गिनी । ५ शतमृष्ठति ।
भृशम् ॥२॥

·२३३-२३९.) कर्मविपाकः। पुनर्जन्म पुनर्मुत्युस्तत्कर्मनिष्कृति विना । कन्याविक्रयकर्ता च रोखे नरके मृतः ॥ १४ ॥ यातनां बहुधा भुक्त्वा वर्षाणां च सहस्रकम् । पश्चान्मानुपमापनो व्रतदानप्रभावतः ॥ १५ ॥ चतुथै त्वत्र वै जन्म वहुपुत्री प्रजायते । मृतपुत्रो मृतो गर्भस्तेन गर्भभवादिह ॥ १६ ॥ भार्या तस्यापि विपस्य पूर्वजन्मनि मानद । भर्तविद्वेषिणी नित्यं चिरापत्यानुगामिनी ॥ १७ ॥ तेन कर्मविपाकेन भूरिकन्या मृतः सुतः॥ १८ ॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं कथं देव येन पापं प्रशाम्यति । निष्कृतिं वद विश्वात्मन्पृयक् त्वं मे प्रकाशय ॥ १९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पुत्रिका यस्य जीवन्ति पुत्राणां नाशनं भवेत् । कर्मभेदेन येनह शृणु त्वं कश्यपात्मज ॥ २० ॥ स्वकन्या वरयोग्या सा चेत्यं चिन्तासमाकुला । दशान्दाश्चैव मानाय यथाभावं यथामति ॥ २१॥ कन्यां रूपवती शान्तां समस्तगुणशालिनीम् । अलंकृतां यथाशक्ति वराय गुणशालिने ॥ २२ ॥ ब्राह्मणाय च विधिना दद्याच्च बहुदक्षिणाम् । महापापौघशमनं कन्यादानमतन्द्रितः ॥ २३ ॥ कन्याविवाहसमये महादानविधि चरेत् । एवं कृतविधिः सूत कन्यां दत्त्वा विधानतः ॥ २४ ॥ शान्तिः कार्या च सर्वत्र विस्तारै विगादिभिः। भूमिद्रविणवासांसि कन्यावासांसि दापयेत् ॥ २५ ॥ रहदानं ततो दद्याद्ययोपस्करसंयुतम् । वर्षे वर्षे तु सम्पूर्णे अन्नवस्त्रादि चोत्सृजेत् ॥ २६ ॥ एवं कृतविधिः सत बहुपुत्रा यशस्विनी । पापं पुत्रविनाशाख्यं कन्यापत्योदयश्च यत् ॥ २७ ॥ स्य पापस्य नाशार्य कन्यादानविधिः स्मृतः । नाशयेत्तत्कृतं पापं द्विजानां चैव पूजनात् ॥ २८ ॥ जिन् यज्ञविधानेन ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयेत् । विनायकाम्बिकामूर्हमनिष्कममाणतः ॥ २९ ॥ माचार्याय ददेनाऽसौ नानाकर्माघशान्तये । ऐहिकं लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते ॥ ३० ॥ जहारसनादन्तोष्ठवणो वातादिदोपकृत् । नृपचौरानिहानिश्च वित्तं यातामतस्ततः ॥ ३१ ॥ प्यमानेन मनसा दृयते भृगमाधिना ! सपिंप्यात्मानमालोक्य प्रायश्चित्तमितीरितम् ॥ ३२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवाद कर्मविपाके सप्तर्निशदधिकद्विशततमः ॥ २३७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । । ताम्रहारिणी नारी लोभात्पूर्वभवे मुत । औदुम्बरेण रोगैण पीडयते बहुपीडया ॥१॥ पं विचार्य यत्नेन तानं दद्याच्च शक्तितः । तस्माद्दानान्महाभाग पापं नव्यति तत्क्षणात् ।। २ ।। इति श्री सूर्यास्गसवादे कर्मविपाकै अष्टात्रिंशदधिकद्विशततमः ॥ २३८ ।। श्रीसूर्य टवाच ।

·:- (११२) वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच। मृगयां प्राप्य पक्षीन्द्र गजराजवधात्पुरा । जायते गजचर्मा वै स नरोऽत्रैव जन्मनि ॥ १ ॥ गणेशप्रतिमां दद्यात्सौवर्णी द्विपलात्मिकाम् । गन्धपुप्पैश्च संपूज्य तस्माद्रोगाद्विमुच्यते ॥ २ ॥ कारयेद्गणनाथस्य लक्षजापं विधानतः । होमयेत्तद्दशांशेन मुच्यते सर्वकिल्विपात् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चत्वारिंशदधिकद्विशततमः ।। २४० ॥ श्रीसूर्य उवाच । यो हरेत्परसिद्धान्नं प्राक् क्षुत्पीडाप्रपीडितः । सोऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र शूलरुपीडितोऽधुना ॥ १॥ अन्नदानेन विप्राणां रसदानाद्विशेषतः । मुच्येत शूलजाद्रोगानात्र कार्या विचारणा ॥२॥ सुवर्णशूलदानाद्वा विप्रायात्र कटुम्बिने । शूलदोपोपशमनमिह जन्मनि वै ध्रुवम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसवादे कर्मविपाके अध्याय एकचत्वारिंशदधिकद्विशततमः ॥ २४१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मूर्धाभिषिक्तः प्राक् सूत बभूव पुरुषोत्तमः । स्वजातिपु महाभाग दृढकर्मक्रियापरः ॥ १॥ वैराटदेशे निवसन् राजकार्ये रतः सदा । कृतवान् गोगृहं तत्र शत्रूणां भयदायकः ॥ २॥ वालवत्सा मृता तत्र पुरे तस्मिन् खगोत्तम । पापमाचरितं तेन नृपाज्ञाकारिणा दृढम् ॥ ३ ॥ ततो यमपुरं प्राप्तो भुक्त्वा भोगांस्तदुक्तवत् । विष्णुपूजनजात्पुण्यात्माप्तोऽन यमुनातटे ॥ ४ ॥ चारणो धर्मनिरतो बहुपापात्ममुच्यते । एवंकृतविधेः सूत सर्वपापविनाशनम् ॥५॥ तेन पुत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि जायते । अकृते तु यथाशक्तया प्रायश्चित्तं यथोचितम् ॥ ६ ॥ रिष्टं पष्टिमिते वर्षे दारुणं शत्रुवैकृतम् । प्रायश्चित्ते कृतेऽब्दानां जीवनं पञ्चसप्ततिम् ॥ ७ ॥ जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् ॥ ८॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विचत्वारिंशदधिकद्विशततमः ॥ २४२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शूद्रोऽभवन्महाभाग प्राग्जन्मन्यतिकोविदः । ग्रामवासी सदा सौम्यः शतदुनिकटेऽण्डज ॥ १ ॥ शुदकन्या च तेनैव हया पोडशवार्षिकी । भुक्ताऽतिकामलोभेन बलात्कारेण दूपिता ॥२॥ स चाय मम पुत्रस्य भुक्त्वा भैरवशासनम् । पूजनाच्छिवालङ्गानां मागत्रापि च पक्षिराट् ॥ ३ ॥ पण्डस्तेन विपारेन प्राप्तसर्वमनोरथः । महोद्यमी महोत्साहो महाविभवविस्तरः ॥ ४ ॥ मृत्युश्चास्याप गङ्गायां पुण्याच्च शिवपूजनात् । भविष्यति महाभाग पापान्ते चात्र सद्गतिः ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिचत्वारिंशदधिकद्विशततमः ॥ २४३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पादगेगयुतः सूत जायते सोऽध जन्मनि । यो मार्गहा पुरा लोके परलुण्ठनतत्परः ॥ १॥ मोऽधदानाद्विधानेन ब्राह्मणाय पतत्रिण । न पश्यति महापाडा पादजां चाण्डसंभव ॥२॥ इति श्रीदमूर्यारगमवाद कर्मविपाके अध्यायश्चतुक्षत्वारिंशदधिकद्विशततमः ।। २४४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभवत्याग्भव विमो प्रामवासी वनाश्रितः । चौगधिपो महोग्रश्च तत्संसगी खगाधिप ॥१॥ दुनानि सन ग्रहणे दानानि विविधानि च । गोभृम्यवादिकान्येव ब्राह्मणेभ्योऽतियक्तितः ॥ २॥ १मोऽत्रदानात् ।

·२१०-२४६.] कर्मविपाका। (११३) स मुक्त्वा नरकान् घोरान् पापात्पुण्याचशाचतात् । स्वर्गान्पर्वतभागे तु स जातो बाहुजोऽधुना॥३॥ वामनो राजसम्मानी महोयो मन्त्रपारगः । पुत्रहीनोऽप्यसौ सूत परवित्तस्य लुण्ठनात् ॥ ४ ॥ भवन्त्यत्र च ये पुत्रा म्रियन्ते नात्र संशयः । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन पापं प्रशाम्यति ॥५॥ कृत्वा वेदघटान् मृत सौवर्णान् घृतपरितान् । तदभावे राजतांश्च विप्रेभ्यः प्रतिपादयेत् ॥ ६ ॥ हरिवंशं विधानेन शृणुयाक्तितोऽण्डज । रव्रतं चरेत्पश्चात्पूर्वपापविशुद्धये ॥ ७ ॥ नैतत्प्रकुर्याद्यः श्रुत्वा स नरः पुत्रवर्जितः । जायतेऽव पक्षीन्द्र कुर्याचत्पुण्यवर्धनम् ॥ ८॥ आयुरष्टौ तयाऽशीतिर्वाणां कृतनिष्कृतेः ॥९॥ इति श्रीसूर्यास्गतंबादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चचत्वारिंशदविकद्विशततमः ॥ २४१ ॥ अरुण उवाच। क्षात्रवंशे समुत्पनो वातदेहरुनाकरः । गुल्माद्या [दरे बाधाः शिरोऽर्ति यते सदा ॥ १॥ व्यापारो निष्फलस्तस्य किञ्चित्सेवादिनाभवेत् । तस्य भार्याइयं चास्ति किश्चिद्भक्तिपरायणम् ॥२॥ अन्योन्यद्वेषभावान किञ्चित्पीतिकग परा । मृतवत्सा कयं जाता सत्वं कयय भास्कर ।। ३ ॥ एंको गर्भः स्थिरीभूतो न प्रसूतिर्न पातनम् । केनोपायेन तन्मुक्तिः कथयस्व दिवाकर ॥ ४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि शूद्रस्तु ऋयविक्रयकारकः । दानधर्मपरो नित्यं देवनतपरायणः ॥ ५ ॥ अन्योन्यद्वेषभावाच्च वर्तते च विधिस्ततः । कश्चिद्विप्रो धर्मपरो वेदशास्त्रार्थसाधकः ॥ ६ ॥ कदाचिदेवयोगाच भाविनोऽर्यस्य वै बलात् । तद्वित्वं ग्राहयामास शूद्रो म्लेच्छजनस्य च ।। ७ ।। लहनाय मति चक्रे ब्राह्मगो भार्यया सह । भर्सनस्तर्जनायेस्तु तदनं च न दापितम् ॥ ८॥ फतिपयरेव शूद्रेण चान्येभ्यो विनतासुत । म्लेच्छात्क्षयं तदा ज्ञात्वा ब्राह्मणः क्रोधसंकुलः ॥ ९ ॥ तदर्यमाप संकृद्ध आत्मघातं चकार ह । गर्भयुक्ता च भार्या वै भर्तारं पृष्ठतोऽन्वगात् ॥ १० ॥ हृतं तस्यापि तत्सर्व म्लेच्छराजेन तत्तदा । तावत्कालंन शूद्रोऽपि तेन म्लेच्छेन घातितः ॥११॥ ततो व निरये वत्स वर्षायुतसहस्रशः । पाचितो नरके घोरे शूद्रो देहेन वे तदा ॥ १२ ॥ पश्चान्मानुपमापन्नो दानधर्मप्रभावतः । इदं तु तृतीयं जन्म शूद्रवंशसमुद्भवम् ॥ १३ ॥. तेनैव कर्मणा युक्त अपत्यं नैव नायते ॥ १४ ॥ अरुण उवाच । मायश्चित्तं वद स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । निष्कृति सकलां हि नारीणां हितकाम्यया ॥ १५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । संवत्सरं तीर्थसेवा एकचित्तेन दम्पती । श्रवणं हरिवंशस्य विषस्योराहनं तया ॥ १६ ॥ तावत्या क्रियया भूयः क्रमेणानेन यस्तदा । मुशुभे भूप्रदेशे तु गोमयायपर्चिवे ॥ १७ ॥ कुर्यादृष्टदलं पद्मं चित्रवर्ण मुशोभनम् । तन्मध्ये रुक्मिणीयुक्तं माधवं कलोऽर्चयेत् ॥ १८ ॥ सौवर्ण राजतं पद्मं सायुधं सचतुर्भुजम् । उपचारः शुभैर्गन्धपैश्च फुमुमादिभिः ॥ १९ ॥ जननीसहितान्भूयः प्रशन्नाद्यस्तियायेत् । चारुदेहं चारवाई चारुगुप्तं यशस्विनम् ॥ २० ॥ १ मोलभावाच । २ एकोऽसि स्थिरीतः । ३ मह । १ तावद्विय को भूयः ।

·(११४) वृद्धसूर्यारुण- 180- श्रीवत्सार् पीतवस्खं सुचारुं पूजयेत्क्रमात् । पूजनं विष्णुभक्तेन तथा श्रीरसकोविदः ॥ २१ ॥ पुष्पैः सगन्धधूपैश्च चार्चयेद्बहुधाहणः । तदिमासोऽय तद्विष्णोविष्णोः क्रमत नित्यशः ॥ २२ ॥ शेइतो देवाग्नि तयो विष्णो रेता देवाभिपद्भावेतो । शतमष्टोत्तरं दुत्वा चरुणा पायसेन वै ॥ २३ ॥ होमान्ते विप्रभोजान्त मन्त्रमेतमुदीरयेत् । “यन्मया पापभावेन फर्मान्धेन दुरात्मना ।। २४ ॥ म्लेच्छराज्ये च व्यापारे सदा वैदुष्कृतं कृतम् । ब्राह्मणानां हतं द्रव्यं नीतं वै भक्षणे बलात् ॥ २५ ॥ द्रव्यापहरणात्माप्तं दुःखं नानाभवान्तरे । स्थिरगर्भ मृतापत्यं प्राप्तं तत्कर्मणः फलम् ॥ २६ ॥ तत्तदेनोविनाशाय दानं संप्रददे विदम्" । स्वस्त्यस्त्विति च तत्रोक्त्वा कोऽदादिति विसर्जनम् ॥ २७ ॥ सर्पिप्यात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टवान्धवान् । ऐहिक लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते ॥ २८ ॥ हृदुःखं दीर्घनिःश्वासो लोचने साश्रुकर्पिते । काष्ठलोष्टादिशस्त्राधैर्धातः स्यादुपलेखनात् ॥ २९ ॥ जलाकुलत्वं स्पर्शेऽग्निस्तादृशा व्रणसंभवाः । क्षीणाङ्गो विकृतिाधौ तिलवणमुखादिकम् ॥ ३० ॥ पितृजा मातुलान्यास्तु विधवार्तिः स्वस्त्रादिषु । स्वकुले प्रेतजा पीडा दुःखं वै पश्वपत्यजम् ॥ ३१ ॥ कर्मानुसारतो व्याधिश्चिह्न तस्य सहायकम् । स्वकुले केपि वर्तन्ते पतिताचारचारिणः ॥ ३२ ॥ एवं तु लक्षयित्वा वै प्रायश्चित्तं ततो वदेत् ॥ ३३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पट्चत्वारिंशदधिकद्विशततमः ।। २४६ ॥ श्रीसूर्य उवाच। पूर्व घाभीरजा काचिदभूद्भर्तृपरायणा । महद्भिगोंधनैर्युक्ता गवां पालनतत्परा ॥ १॥ गावस्तृपार्ताः सततं प्रपायां प्रेरितास्तया । निदायकाले संप्राप्ते वहिामाजलाशये ॥ २ ॥ अथान्यगावः सततं तस्मिन्नेव जलाशये । शनैः पानं प्रकुर्वन्त्यो जलं शीतलमुत्तमम् ।। ३ ।। ताडितास्ता भृशं गावो लकुटेन दृढेन वै । तत्रैकाऽतिपायुक्ता गर्भभारान्विताऽपि या ॥ ४ ॥ न च त्यक्तं जलं सूत ताडितापि भृशं तया । तस्मिन् काले तदा सूत पतितो गर्भसंस्थितः ॥५॥ वत्मस्तचाडनाइष्टान्मृतश्चापि च तत्क्षणात् । विचेष्टितमिदं यस्याः सैपा वैश्यागनाऽधुना ॥ ६ ॥ नानाविमृतिसंयुक्ता नानापशुभिरन्विता । मुखभोगधनैर्धान्यैर्वाञ्छितार्थस्समन्विता ॥ ७ ॥ भाग्गोसेवनजात्पुण्यासर्व माप्तं फलं त्विदम् । अयात्र गर्भपूर्णत्वे युवभावे खगाधिप ।। ८ ।। न मोचपति सा गर्भ दुःखेनाकुलिता भृशम् । एवं वर्पत्रयं यावन्मोचयिष्यति वै सुत ॥ ९॥ रिष्टमब्दप्रयं मृत पारवत्सवधादिह ॥ १० ॥ अरुण उवाच। प्रायश्चित्तं वद स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । उपकाराय लोकानां यतस्त्वं सर्वदर्शकः ॥ ११ ॥ श्रीसूर्य उवाच । दधानां फपिलामेकां स्वर्णशृगादिफान्विताम् । विप्राय वेदविदुपे तद्दोपशमनाय च ॥ १२ ॥ मुवर्णटिमिता तहल्लेण्यां गां गर्भसंयुताम् । दद्याटेदविधिज्ञाय पूर्वपापात्ममुच्यते ॥ १३ ॥ भोनयेच तया शतया पिमा होमयेत्तिलान् । मुच्यते गर्भजाद्दोपानात्र कार्या विचारणा ॥ १४ ॥ इति श्रीदपूर्यारगमगादे फर्मविपाके अध्यापः समचावारिंशदविकदिशततमः ।। २४७ ।। १शेलो दशानिरायो विप्रो रंना दंदाभिषानोदनि ।

·२४७-२५१.] कर्मविपाकः। श्रीसूर्य उवाच । बभूव पार्थिवः कश्चिद् गुर्जरे विनतामुत । धर्मकर्मसमायुक्तो देवतातिथिपूजकः ॥ १ ॥ पितृभक्तिपरो नित्यं दानानि विधिपूर्वकम् । दत्तानि च विशिष्टेभ्यो ब्राह्मणेभ्योऽतिशक्तितः ॥२॥ दैवाच्छत्रुगृहं गत्वा कृतं कर्म रुपा सुत । वैरिपुत्रः पुरा सूत पादभागेपु घातितः ॥ ३ ॥ कुन्तेनापि च तीक्ष्णेन दिवा वै शौर्यकर्मणा । स मृतस्तेन दुःखेन तन्माता टेकपुत्रिणी ॥ ४ ॥ पुत्रदुःखान्मृता सापि दत्त्वा शापंहि दारुणम् । यथा पुत्रविहीनाऽहं गच्छामि च यमालयम् ॥ ५ ॥ तयैव पुत्रशोकातों जन्मजन्मनि यास्यति । ततो बहुतिथे काले गतोऽसौ यमशासनम् ॥ ६॥ धर्मात्स्वर्गफलं भुक्त्वा पापाच्च नरकं तथा । पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो मुखजोऽधुना ॥ ७ ॥ विपाशानिकटे देशे वृपलग्ने विधुस्थिते । श्यामाङ्गो धूसरस्तीक्ष्णः प्रभुर्देशाटने रतः ॥ ८ ॥ बहुस्त्रीधनसंयुक्तो मित्रप्रियंवदान्वितः । मानभोगमुखादयश्च मितदो लोभसंयुतः॥ ९॥ धर्मात्सर्व फलं सूत भृशं पापफलं शृणु । क्रूरचेष्टो महालोभी सदा मात्सर्यसंयुतः ॥ १० ॥ जातपुत्रविहीनोऽसाविह जन्मनि जायते । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविशोधनम् ।। ११ ।। लोकानामुपकाराय शृणु सूत प्रयत्नतः । पलैर्दशमितैः कुर्याद्राजतं बाहुजं सुत ॥ १२ ॥ स्त्रीजनं तत्सुतं वापि तन्मातरमसंयुताम् । पूजयित्वा तु गन्धायैः पोडशैरुपचारकैः ॥ १३ ॥ सूर्यभक्ताय शान्ताय तां दद्याद्धि कुटुम्बिने । पलपञ्चमितं रौक्मं कुर्याद्धरिहरात्मकम् ॥ १४ ॥ तयैव गणनाथं च लेख्यं पञ्चोपचारकैः । संपूज्य विधिवद्दद्यात्सर्वपापविशुद्धये ॥ १५ ॥ अष्टाक्षरं तथा मन्त्रं वौदिकं सूर्यदेवतम् । जपेदष्टसहस्रं तु तथा प्रणवपूर्वकम् ॥ १६ ।। गायत्रों पञ्चसाहस्रं दुष्टपापविमोचनीम् । कुर्याद्धोमं दशांशेन पश्चाद्राह्मणभोजनम् ॥ १७ ॥ एवं कुर्याद्विधानेन प्रायश्चित्तं यथाविधि । न प्राप्नोति तदा रिष्टं पड्डिशान्दं प्रकीर्तितम् ॥ १८ ॥ पञ्चवदे मिताब्दान्तमायुस्तस्य प्रकीर्तितम् ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादै कर्मविपाकै अध्यायः अष्टचत्वारिंशदधिकदिशततमः ।। २४८॥ श्रीसूर्य उवाच । अज्ञानावधीद्यश्च पूर्वजन्मन्यजां सुत । भविष्यत्यत्र पुरुपो ह्यधिकांगः कदाचन ॥१॥ कस्तूरिकापलं दद्यात्स तत्पापविनाशनम् । अजमेकं सवस्त्रं च मुच्यते महदेनसः ॥२॥ . इति श्रीवृद्धसूर्यालणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनपञ्चाशदधिकद्विशततमः ।। २४९ ॥ श्रीसूर्य उवाच। लोहहारी च पुरुप इह जन्मनि जायते । वराङ्गाख्यरोगेण पीडितो वात्र जन्मनि ॥ १॥ दद्यात्पलशतं लोहं विधिना पापशोधनम् । प्राजापत्यं चरेदेकं ततो वाऽनशनं परम् ॥ २ ॥ इति धीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चाशदधिकद्विशततमः ।। २५० ॥ श्रीसूर्य उवाच । सर्वमनोरथैर्युक्ता काचिदासीन्मनोहरा । प्राग्भवेऽण्डज तत्सर्व चेष्टितं शृणु सांप्रतम् ॥ १॥ नकुलानां बिले कृत्वा चातितप्तं हि वालुकम् । पूरित च तया सर्वं तदातार्थ पतन्त्रिण ॥ २॥ मृतः स तेन दाहेन नकुलः सकला खग । सापि मृत्युवशं प्राप्ता मुक्या तु यमशासनम् ।। ३ ॥ १ बन्धुत्री। २ सप्तपत्रमित ।

·वृद्धसूर्यारुण- [80- पूर्व शतनुदेशोत्था ह्यभूदत्र च पर्वते । पूर्व राजकुले जाताऽत्रापि राजकुले सुत ॥४॥ प्रारदाननतजात्पुण्यात्ततः पापफलाच्छृणु । सर्व तदेशजाः सूत तदने मरणं गताः ॥५॥ जीवनं चात्र तस्याच वर्षमष्टोत्तरं शतम् । न मुच्यते महापापादृढाजन्मश्येऽपि वा ॥ ६ ॥ कुरुक्षेत्रादिवासाच पापं नश्यति सांप्रतम ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे फर्मविपाके अध्याय एकपचाशदधिकद्विशततमः ॥ २९१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी प्राग्भवे पुत्र घातयेदजनन्दनम् । सगर्भा गर्भपुष्टयर्थं जायतेनाधिका तु सा ॥ १॥ भोगादेव क्षयः प्रोक्तः समारब्धस्य कर्मणः ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विपचाशदधिकद्विशततमः ।। २५२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । लोहं हरति याऽन्यस्य नारी बुद्धिविवर्जिता। अत्र जन्मनि सा नारी बर्बराङ्गान्विता भवेत् ॥ १॥ दद्यात्पलशतं लोहं ससुवर्णे द्विजातये । मुच्यते पापजादोगादराङ्गाभिधात्सुत ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिपचाशदधिकद्विशततमः ॥ २५३ ।। श्रीसूर्य उवाच । मोहात्माग याऽवधीत्सूत नार्यजां विधिवर्जितम् । साऽङ्गाधिकाघ्र जनुपि भविष्यति वरानना ।। १ अजां दद्याद्विधानेन कस्तूरीपलसंयुताम् । सवस्त्रां वेदविदुपे तद्दोपशमनं विह ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतु पत्राशदधिकद्विशततमः ॥ २५ ॥ अरुण उवाच । क्षाने कुले समुत्पन्नो गुल्मवातोदगमयः । वित्ततः कृपणश्चैव सहोदरसमन्वितः ॥१॥ धनधान्यसमोपेतः किंचिद्यापारवान् भुवि । दायादाच्छत्रुवत्पीडा मिथः क्लेशश्च जायते ॥ २ ॥ सस्य नारीद्वयं चास्ति संजातं चात्र जन्मनि । बढ्यः पुत्र्यः प्रसूताश्च न तु पुत्रः प्रजायते ॥ ३॥ फदाचिज्जातमात्रस्तु मृतः पुत्रोऽग्निमासकः । एका पुष्पवती भार्या संजाता तस्य भास्कर ॥ ४ ॥ फेन फर्मविपाफेन सत्यं कथय मे विभो ॥५॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि से क्षत्रः किंचिभृमिपतिस्तया । अवर्ततार्थलुब्धः स ग्रामाधीशः प्रतापवान् ॥ ६॥ ग्राममध्ये स्तुतिं चके ग्राह्मणो ज्ञानसत्तमः । पुष्यः पंच तथा सप्त ह्यपुत्रो वित्तसंयुतः ॥ ७॥ फालेन मृत्युमापन्नो धनलुब्धो निराश्रयः । तस्य भार्या महासाध्वी साहसं कृतवान खग ॥८॥ कियाफर्म विना तस्य तेन तत्र मृता खग । क्षत्रियेण चिन्तयित्वा नीनं द्रव्यमपुत्रिणः ॥ १॥ निराधाराः मुता जाताः पित्रमावेन दुःखिताः । सर्वस्वहरणादापि मृताः कन्या इतस्ततः ॥ १० ॥ गुदस्य तस्प चोदासः संजातस्त्वत्र फर्मणा । क्षत्रियस्य गृहे पुत्रो जातः सर्वाङ्गसुन्दरः ॥ ११ ॥ यो वै क्षात्रगृहे पुत्रः म व ब्राह्मण ईरितः । एवं ब्रह्मस्वकं प्राप्तमभुक्त क्षत्रियाधमः ॥ १२ ॥ १ पैरपस्तु । र तन्मातुर्मातपशे काचित्पीगमनागसम् ।

·. २५२-२५७.] कर्मविपाका। (११७) पुराकृतानि कर्माणि भुज्यन्ते चेह मानवैः । तेन फर्मविपाकेन कन्यापत्यो मृतः सुतः ॥ १३ ॥ तस्य पापस्य नाशाय निष्कृतिः कथ्यते शुभा ॥ १४ ॥ अरुण उवाच। का तस्य निष्कृतिः स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत्। संततिं लभते सौख्यं लोकानां हितकाम्यया ॥ १५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शुमे त्ववसरे प्राप्ते ह्ययने शुभवासरे । प्रारभेद्धरिभक्तश्च संवत्सरविधि सुत ॥ १६ ॥ प्रत्यहं परमेशानं विष्णुमव्यक्तमव्ययम् । पौरुपेणेह मुक्तेन अर्चयेद्विधिपूर्वकम् ॥ १७ ॥ कुंकुमागरुकपूरैश्चन्दनैस्तुलसीदलैः | अर्चयेद्विविधैः पुष्पैरुपचारैः पृथक्पृथक् ॥ १८ ।। भौमाप्यनाभसैस्तेजोवायव्यैः पञ्चभिस्तथा । एवं व्रतपरा नारी भर्तृभक्तिपरायणा ॥ १९ ॥ अर्चयन्ती हरि पूर्णवर्षावधि समाचरेत् । शुभे मासे शुभे पक्षे चैकादश्यामुपोषिता ॥ २० ॥ शुभनक्षत्रयुक्तायां द्वादश्यां पुत्रकाम्यया । पूर्ववद्धरिमभ्यर्च्य ऋग्भिः पोडशभिः प्रभुम् ॥ २१ ॥ विधिवदह्निमास्थाय अर्चयेद्वैष्णवं चरुम् । आज्यभागावसानेन कपिलाज्याहुतिस्ततः ॥ २२ ॥ पौरुपेण तु सूक्तेन यावत्षोडशसंख्यया । अश्वत्यसमिस्तिस्रो जुहुयात्सोडशैव तु ।। २३ ।। पुनराज्य ततो हुत्वा जुहुयाचरुमप्यथ । होमान्ते द्विजभोजान्ते दानमेतत्समाचरेत् ॥ २४ ॥ हिरण्यभूमिवासांसि धेनुं वत्ससमन्विताम् । विप्रस्योद्दाहनं कृत्वा कन्यां सालंकृतामपि ॥ २५॥ दक्षिणां प्रतिपाद्याथ च्छलकौटिल्यवर्जिताम् । प्राश्नीयात्तद्रविःशेपं सह पल्या हरि स्मरेत् ॥ २६ ॥ इति कृत्वा विधि नारी पुत्रं प्राप्नोति वै ध्रुवम् । सुभगा च सुरूपा च भवेद्विगतकिल्बिषा ॥ २७ ॥ ऐहिक लक्षणं चिन्त्यं पूर्वकर्मानुसारतः । गुल्मार्श उदरे बाधा गुदान्तवृषणातयः ।। २८ ।। वातरक्ताक्षिशिरसो नेत्रे कर्णेऽर्तियुग्वणः । स्तनेऽत्तिगौरवं दहः सीमन्ते पादवैकृतिः ॥ २९ ॥ जनश्रुतिर्विनिन्द्या च जायते कारणं विना । हानिस्तु सर्ववस्तूनां द्रव्यनाशो जराभयम् ॥ ३० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे फर्मविपाके अध्यायः पंचपंचाशदधिकद्विशततमः ॥ २५५ ।। श्रीसूर्य उवाच । अथ शूद्रकुले पूर्वमासीत्पुण्या वगङ्गना । तदा दानरता जाता कुरुक्षेत्रे पतत्रिण ॥ १ ॥ सर्वैः सुखैः सदोपेता सर्वसंपत्तिसंयुत्ता । तया कृतं महापापं भाविनोऽर्थस्य वै बलात् ॥ २॥ समीपे वासिनश्चास्या ब्राह्मणस्य नवं गृहम् । निर्दग्धं चाग्निना सूत वैरभावे पतत्रिण ।। ३ ।। तत्र दम्धा महाभाग गौरपापा गृहान्तगा । कृत्यैतदद्भुतं कर्म भुक्त्वा तु नरकान् सुत ॥ ४ ॥ दानधर्मकृतात्पुण्यात्मात्र जाता हि बाहुजा । माथुरे मण्डले पुण्ये वृपलनोपलक्षिते ॥५॥ सुखदुःखसमाक्रान्ता जातसंततिनाशकृत् । दुःखैरनेकैर्युक्तात्र मध्यभावात्खगाधिप ॥ ६ ॥ प्रायश्चित्तं परं चास्या गङ्गायां पितृतर्पणम् । कुरुक्षेत्राधिवसनं माक्पापानां विनाशनम् ।। ७ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पञ्चाशदविकद्विशततमः ॥ २५६॥ श्रीसूर्य उवाच । चक्रपादरुजा युक्तश्चात्र जन्मनि जायते । पूर्वजन्मनि वै मोहाँधे शुनि पतत्रिण ।। १ ॥ १ पैष्णवम् । २ करे पादे च धैकृतिः । ३ कृतं । ४ वयाच्छ्वानम् ।

·[१०- (११८) घुद्धसुर्यारुण- निष्कत्रयं प्रदातव्यं सुवर्ण वेदपारगे । दानेनानेन विधिना पूर्वपापात्ममुच्यते ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तपंचाशदधिकद्विशततमः ॥ २५७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या शूद्र घातयेन्मोहात्पूर्वजन्मनि मानवः । दन्तपातनजाद्रोगात्पीडामाप्नोति निश्चयात् ॥ १ ॥ दद्यादेनुं सवत्सां च सर्वालंकारभूषिताम् । प्राजापत्यं चरेदेकं विधिना रोगनाशनम् ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टपंचाशदधिकद्विशततमः ॥ २५८ ।। श्रीसूर्य उवाच । या नारी मोहतो हन्याच्यानं हि गरुडाग्रज । पूर्वजन्मनि सा चात्र चक्रपादेन पीडिता ॥१॥ तया तद्दोषशुद्धयर्थं स्वर्ण निष्कत्रयं सुत । देयं विप्राय विधिना चक्रपादप्रणाशनम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनषष्टयधिकद्विशततमः ॥ २५९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शुद्रयातकरी पूर्वे या काचित्पापमोहिता । सान्त्र जन्मनि दुःखार्ता दन्तपातनजागदात् ॥ १॥ विधिवद्धेनुदानाच ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । प्राजापत्याद्रतादेकात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षष्टयधिकद्विशततमः॥ २६० ॥ श्रीसूर्य उवाच । पश्चिदासीत्पुरा सूत चारणो ज्ञानदुर्बलः । शिवभक्तिपरो नित्यं देवतातिथिपूजकः ॥ १॥ देशे मालवके पुण्ये स्यले पूर्वभवेऽण्डज । तत्र दानानि दत्तानि ब्राह्मणस्य करग्रहे ॥२॥ तेनेकदा महाभाग पापमाचरितं विदम् । स्वजात्यां वै धृतो गर्भ कामलोभेन निश्चयात् ॥ ३ ॥ यले कृते तु तत्रैव चांसीदर्भस्प पातनम् । मृता सा तेन दुःखेन गर्भपातेन चाण्डज ॥ ४॥ एवं बहुतिथे काले गतः स यमशासनम् । भुक्त्वा पापफलं दुःखं पुण्याल्लोका शुभानिह ॥५॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादजोऽधुना । गोदावर्याः समीपे तु देशेऽन्यस्मिन् कलाश्रये ॥ ६॥ स रक्तकृष्णो मतिमान्दीयों मध्यः पृथुः सुधीः। आदिभागे धनी भोगी मध्यमेऽन्ते न सौख्यभाक७॥ पुण्यादिदं तथा पापाल्लोभी पापरतः क्वचित् । चिन्तादिसहितश्चात्र दाने स्वल्पमातिः शठः ॥ ८॥ स्वजात्यां वीर्यदानाच जातपुत्रविनाशवान् । लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ जन्माङ्गासष्ठभावगः ॥ ९॥ भीमः मुतेश्वरः पापग्रहैर्युतनिरीक्षितः । लक्षणैरेभिरादयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ १० ॥ पलट्यमिता कार्या वाहुजा गर्भसंयुता । सर्वावयवसंयुक्ता सौवर्णभूपणान्विता ॥ ११ ॥ सर्धामिता वापि निपु वित्तानुसारतः । संपूज्य वेदविदुपे दद्यादोपापनुत्तये ॥ १२ ॥ मापः सप्तमितदेयो भीमः स्वर्णमयः शुभः । गायत्रीमयुतं जप्त्वा त्र्यम्बकं तु सहस्रकम् ।। १३ ॥ होमपेत्तमांशेन कपिलेकां प्रदापयेत् । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तायनाशनम् ॥ १४ ॥ तस्य पुरविवृदिः स्पाजन्मन्यत्रैव जायते । नवं करोति यो मोहालोमापापविशोधनम् ॥ १५ ॥ १ कामदुर्यटः । २ नामीन् । ३ मध्यमेऽन्तऽतिगौग्यमाक् 1 ४ फपिलेका प्रदीयते ।

·२५८-२६१.] कर्मविपाका न जीवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः ।आयुरष्टाद्विवर्षाणि प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना ॥ १६ ॥ प्रायश्चित्तेऽकृते रिटं पञ्चाशन्मितकेऽब्दके ॥ १७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अन्याय एकपष्टयधिकद्विशततमः ॥ २६१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यश्च वन महाभाग हन्यान्मोहान्नराधमः । बभ्रमण्डलरोगातः सोऽत्र जन्मनि जायते ॥ १ ॥ निष्कद्वयहिरण्यस्य कृत्वाऽन नकुलं शुभम् । वचमण्डलनाशार्य ब्राह्मणाय प्रदापयेत् ॥ २ ॥ इति श्रीयुद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विषष्टयधिकद्विशततमः ॥ २६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । काचिच्चारणजा नारी बभूव प्रियवादिनी । व्रतदानरता साध्वी पूर्वजन्मनि चाण्डज ॥१॥ तया नामान्तरे गत्वा निर्दग्धं गहरं वनम् । निर्दग्धा ववस्तत्र जीवास्तस्याश्रयं गताः ॥२॥ ततो वहुतिये काले प्राप्य तजनितं फलम् । तत्र दानवशात्पूर्वादत्र सा पादजा स्मृता ॥ ३ ॥ जीवघातात्तथा पूर्वापापादत्रैव जन्मनि । जातसन्ततिहीना सा कुष्ठरोगेण पीडिता ॥ ४ ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन सम्पद्यते सुखम् । गृहवित्तपडंशेन देया जीवाः सुवर्णजाः ॥५॥ घटयित्वा विधानेन नानारूपा महोरगाः । शक्त्या संभोज्य विप्रेन्द्रांस्तस्मात्पापात्ममुच्यते ॥ ६॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिषष्टयधिकदिशततमः ॥ २६३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शशघाती महाभाग कुजवर्णः प्रजायते । निष्कृति तस्य पापस्य शृणु चात्र पतत्रिण ॥ १ ॥ शक्त्या सोपस्करं दद्यादेदवेदाङ्गपारगे । तस्माद्दोपात्प्रमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःषष्टयधिकद्विशततमः ॥ २६४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चिच्छूद्रोऽभवत्पूर्वे दानधर्मक्रियापरः। द्विजानां पूजको दक्षः सिन्धुमण्डलजोऽण्डज ॥ १ ॥ देवद्रव्यविहीनोऽभूत्कृतं कर्मापि चाटुतम् । स्वपत्नी स्थापिता पण्यशालायां हि पतत्रिण ॥ २ ॥ पण्यस्त्रीकर्मतश्चासौ चकार ह्युपजीवनम् । ततो मृत्युवशं प्राप्तो भुक्त्वा तत्सापर्ज फलम् ॥ ३ ॥ माग्दानवशतश्चात्र जन्मन्यस्ति च वर्तते । शूद्राधमोऽथ वै पण्डः पूर्वपापाचट्टणुष्व तत् ॥ ४ ॥ निप्कृतिस्तस्य पापस्य दृढत्वान्नहि भापिता ॥५॥ इति श्रीवृद्धमूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायः पंचपटयधिकद्विशततमः ॥ २६५ ।। श्रीसूर्य उवाच । या नारी नकुलं पूर्वे घातयेद्विनतामुत । सान जन्माने रोगेण बभ्रमण्डलजेन च ॥ १ ॥ पापोद्भवेन सततं पीडिता भवति ध्रुवम् । तद्रोगनाशनं दद्यादधं निष्कइयस्य च ॥२॥ ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्पूर्वपापापनोदने ॥ ३ ॥ इति श्रीकृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पष्टयधिकद्विशततमः ॥ २६६ ॥ १ अपायोऽयं नास्ति सुपु० ।

·(१२०) वृद्धसूर्यारुण- [- अरुण उवाच। पश्चिमात्रकुले जातो नानावृत्तिनिरोधकः । नानासन्धौ भवेदाधा उदरातिः प्रजायते ॥ १॥ मेह व कुरुते नित्यं नेत्रे तोदो विराश्मिता । कटिपृष्ठोरुवंशेष वाल्ये स्पाहणीगदः ॥ २॥ तस्य भार्या सदाचारा विज्ञेया व्रतकारिणी । सौभाग्यमुससंपन्ना पितृमातमुखोम्झिना ।। ३ केन संततिहीना च कथं पापेन लिप्यते । श्रीसूर्य उवाच । पूर्व वर्णोचरे जातस्तस्करो वस्त्रहारकः । निपादैः सह संभूय तस्करैः कर्मतत्परः ॥४॥ वनानामन्तरे प्राप्तः कश्चिद्विप्रः समागतः । गृहीतं तस्य सर्वस्वं यत्किंविच्चार्जनात्कृतम् ॥ ५॥ तेन वै निहतो विप्रस्तस्करेण दुरात्मना । तस्करोऽसौ मृतश्चापि जातश्च वनपन्नगः ॥ ६ ॥ स पश्वानरके घोरे पातितोऽयुतसंख्यया । पश्चान्मानुपमापन्नः किंचित्पुण्यप्रभावतः ॥ ७॥ स्वर्णकारगृहे जातः पूर्वजन्मनि मानद । इदं जन्म चतुर्थं हि वन्ध्यत्वं चोपजायते ॥ ८ ॥ व्यभिचारवशाजातस्तस्करः पूर्वजन्मनि । तेन कर्मविपाकेन स्त्रीपुंसोर्जायते विह ॥ ९॥ वन्ध्यत्वं पुत्रहीनत्वं सूत जन्मनिजन्मनि । अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं हि देव वन्ध्यांया हितकाम्यया । आप्नुयात्संततेः सौख्यं येन पापक्षयो भवेत् ।। १० ॥ श्रीसूर्य उवाच । शुभे त्ववसरे प्राप्ते शुभतीर्यादिमंगमे । विधिवद्विहितं पूर्वः कृतं स्मृत्योपभाषितम् ॥ ११ ॥ विप्रस्पोद्वाहनं कृत्या गृहदाने यथाविधि । धनवान्यादिकं दत्त्वा तोपयेद्विप्रयाचकान् ॥ १२ । विष्टिपाते व्यतीपाते संक्रान्ती ग्रहणे फिल । पुण्याहे विधिमातिष्ठेदनपत्याधिनाशनम् ॥ १३ ॥ मुशुभे भृमदेगे तु ममे कम्बलवखिते । विदधीत तिलद्रोणस्त्रिभिः पर्वतमुत्तमम् ॥ ११॥ परितो गलिमा तु द्रोणमानश्च तण्टुलः । विदध्यात्पर्वतावेव देवनुमविभूपिती ॥ १५ ॥ तनस्नी दम्पती शुद्धी नातावद्दतवासमी । दधाना शुभोपाभ्यो चिन्तयानी प्रजापतिम् ॥ १६ ॥ मृदिये च तत्पल्याः कुर्यान्मति प्रजापतेः । शुद्धवर्णमुवर्णस्य निष्फद्वयविनिर्मिताम् ।। १७ ।। हमयतोपपीतां साक्षमालाकमण्डलुम् । अदितेरापि फेयूरहारप्रैवेयभूषिताम् ॥ १८॥ तदर्धाविभागेन तनी तस्याः शुभाकृतिः । दौगवीमर्चयेन्मूर्ति विष्णोमिनरूपिणः ॥ १९॥ तन्मृनित्रितयं सम्या कृतमम्याग्मचयेत् । कृत्वा प्रतिष्टितपाणं ज्ञातकर्माय पुंत्रियोः ॥ २० ॥ पालीलाधरं विष्णु वामनं परिचिन्तयेत् । मातरं द्रष्टुमिन्टन्तं हरि मापणकांक्षया ॥ २१॥ ततरतदाश्रमतात्ममेगेस्तिटपर्वतात् । प्रत्यग्गिरि प्रगच्छन्तं मार्गः स्वपदभूपितः ॥ २२ ॥ अदिति तमाम्यन्ती पिरहापुलचेतमम । मदन्तीमिति तं द्रष्टमायंती परान्मुनीन ॥ २३ ॥ एवं प्यात्वाऽय नां मन्त्रमन्नार्यादिनःक्षणः । पुष्पन्नापगन्धावरचदतिविहलाम् ॥ २४॥ सरियामांध्य तदिनाविष्णोः पाणि पश्यत । ततस्तावप्णवीं मृतिमातुरुत्सद्गगामिनीम् ।। २५ ॥ पृन्ना मायाः प्रनिष्टांतासम्धपुत्रां मिचिन्तयेत् । अपश्यंतीमिमं मन्त्र मन्त्रार्यगुणलक्षणम् ॥ २६ ॥ मोत। दने । । काम्या मे ४ । पान । ५ पसायद । ६ स्तनी सस्थाः सुमारना । ७ निरि।

·: २१७-२७०.] कर्मविपाकः। (१२१) पुत्रेण सहितां देवीमर्चयेद्विवियगुणः। ततो ब्राह्मणमध्य तु समाहूय गुणान्वितम् ॥ २७ ॥ तस्मै तां प्रतिमां दद्यात्सपुत्रामदितेश्च ताम् । “ यन्मया निहतो विप्रो धनं हत्ता घने वने ॥ २८ ॥ चौराणां संगमे पापं प्राप्तमेवोल्वणं महत् । तस्य पापस्य नाशाय दानमेतद्ददाम्यहम् ॥ २९ ॥ सौवणी प्रतिमामेनामनघोऽहं भवेदिति ।" भोजयेच्च शतं विप्रान्सपिंप्यात्मानमीक्षयेत् ।। ३० ।। इति श्रीदृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तषष्ट्यधिकद्विशतनमः ॥ २६७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । उलूकचातेन पूर्व जन्मन्यत्र च पुत्रक । पाण्डुरोगेण सततं पीडितो वै भवेद् भृशम् ॥ १ ॥ कत्रिकापलं चैकं दद्याद्विमाय पर्वणि । उलूकयातनं पापं सर्व नश्यति तत्तणात् ॥ २॥ तस्मिन्पापोपशमने पाण्डुरोगो विनश्यति ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादै कर्मविपाके अध्यायः अष्टपष्टयधिकद्विशततमः ॥ २६८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी घातयेत्काचिदुलूक पूर्वजन्मनि । पाण्डुरोगेण सततं पीडयते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥ दद्यात्र विधिज्ञाय पलमेकं पतत्रिण । कस्तूरिकाया विमस्य पाण्डरुमाशनं परम् ॥ २ ॥ इति नोवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके मध्याय एकोनततत्यधिकदिशततमः ॥ २६९ ॥ श्रीर्य उवाच । बभूव बाहुजः कश्चिद्देशे पञ्चनदे पुरा । धनधान्यसमायुक्तः पापकर्मा महोद्यमी ॥ १ ॥ विमोत्सङ्गगतः सोऽपि प्रयागे गरुडाग्रज । स नातो मृगगे भानी धूर्ती धर्मकियोज्झितः ॥२॥ संप्राप्य स्वगृहं शीघ्नं कृतवान् कर्म दारुणम् । ग्रामे निवसतोऽन्यस्य क्षत्रियस्य पतत्रिण ॥३॥ ददाह भवनं रम्यं वैरिभावात्पुराऽनघ । तत्रैका वत्सरी दग्धा जीवाश्चापि विदोपष्टः ॥ ४ ॥ कालयोगेन संप्राप्तः स मृत्वा यमशासनम् । भुक्ता पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तथा ॥ ५ ॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादोऽधुना । गङ्गायाः प्राक् परे देशे शतयोजनसंमिते ॥ ६ ॥ स मध्यरूपो वलवान् धर्म सत्पमतिः शटः।बुदैयाधिकमचारी च पैचिका स्वल्पवित्तभार ।। ७ ।। सकन्यश्च सपत्नीको बन्धुभृत्यमुखान्वितः । पुण्यादिदं फलं पूर्वात्तापादन शृणुप्त च ॥ ८ ॥ गोबालवत्सकवधाजीवधातादपुत्रका सप्तवेदमितादान्तं जातपुत्रविनाशकः ॥ ९ ॥ गोसीविप्रवधाः पापाः पुत्रनाशकरा यतः । गोराशिगे झनी सोमात्यष्ठे जीवे मृगस्यिते ॥ १० ॥ लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ पृच्छकस्यात्र जन्मनि । पूर्व या स्त्री सहायाऽमीन्मृतवत्साऽन सा युत ॥ ११ ॥ अरुण उवाच । निष्कृति वद में स्वामिन् पूर्वपापनियूदनीम् । पुत्रवृद्धिकरी धन्यामत्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १२ ॥ श्रीर्य उवाच । गृणु स्त प्रवक्ष्यामि निष्कृति पापझोपनीम् । पञ्चस्वर्णमिता फार्या सुगभिश्च हिरण्मयी ॥ १३ ॥ तदर्धमितिका वापि देया वित्तानुसारतः । संपूज्य विधिवन्मन्त्रया विप्राय धीमते ॥ १४ ॥ १ अनयोऽई । २ संपातं । १ समास्वरूपो । ४ युधाधिक । ।

·(40- (१२२) वृद्धसूर्यारुण- मापैङ्गिमितैर्देयस्तथा पशुपतिः मुत । माषाभ्यां च तथा बनिनीया मापचतुष्पनाः ॥ १५ ॥ देयाश्च विधिना सूत पूर्वपापापनुत्तये । जपेत् पशुपतेर्मन्त्रं सहवं रिष्टनाशनम् ॥ १६ ॥ होमयेदष्टशतकं रुद्रस्याने प्रयत्नतः । शृणुयादरिवंशं वा दशावृत्तिविधानतः ॥ १७ ॥ यः कुर्याद्विधिवत्सूत प्रायश्चित्तं त्रिधा मतम् । जीविष्यन्ति च तत्पुत्रा जन्मन्यत्र ममाज्ञया ॥ १८ ॥ नैवं कुर्याच यः शक्त्या त्रिष्येकं पापशोधनम् । न जीवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः ॥ १९ ॥ नवसप्तमितायुः स्यात्मायश्चित्ते कृतेऽधुना । सप्तवेदमिते वर्षे रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः ॥ २० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय. सप्तत्यधिकद्विशततमः ॥ २७० ॥ श्रीसूर्य उवाच । वणिक् पूर्वभवे कश्चिदासीद्धर्मपरायणः । द्विभार्यः सिद्धपीठस्यो धनधान्यसमन्वितः ॥ १ ॥ दत्तानि तेन दानानि पर्वस्वाप च शक्तितः । ब्राह्मणेषु गृहस्थेषु सत्पात्रेषु विशेपतः ॥२॥ अथात्र कृतवान् पापं कामलोभेन नित्यशः । ज्येष्ठां त्यक्त्वा तु संप्राप्तांसुशीलां प्रियवादिनीम् ।। ३ ।। रति ददौ कनिष्ठायामनृतावपि मोहितः । ततो मृत्युवशं प्राप्तः ससहायो वणिक्सुतः ॥ ४ ॥ भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तथा । विधिपुण्यवशात्सोऽत्र शतद्रोः पूर्वभागजः ॥५॥ कुम्भस्थेऽकसुते कीटे जीवे सिंहे मृगे विधौ । स रक्तगौरो मतिमान् पितृमातृसुखान्वितः ।। ६ ॥ भ्रातृमित्रधनैर्युक्तः सौम्यः पितृवचोऽनुगः । घृणी हस्वोऽथ मितदः क्षत्रवंशसमुद्भवः ॥ ७ ॥ दानादिदं फलं सर्व स्त्रीत्यागान्मृतपुत्रकः । स्त्रीत्यागी भ्रूणहा यश्चेदिति वेदविदो विदुः ।। ८ ॥ स्त्रीसाहाय्पयुतः पूर्वे शृणुष्वाथ खगेश्वर । प्राग्भवे या कनिष्ठाऽभूत्सा ज्येष्ठाऽत्र मृतप्रजा ॥९॥ गर्भदोपरता चेति लक्षणैर्लक्षयेत्सुत । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापापनोदनीम् ॥ १० ॥ कुर्यात्पलै रसमितैर्ब्रह्माणं कमलोद्भवम् । विश्वमूर्ति त्रिलोकेशं सौवर्ण लिखितं शुभम् ॥ ११ ॥ तदर्धामितं देवं त्रिषु वित्तादिमं पटन् । त्यक्त्वा वराङ्गनां शुद्धां यत्पूर्व पापमर्जितम ॥ १२ ॥ तेनाहमत्र ब्रह्माणं प्रायश्चित्तं ददे द्विजः" । गौरी तु राजती देया द्विपलाश्च तन्मितः ॥ १३ ॥ मापपञ्चमितां विष्णोः सौवर्णी ब्राह्मणाय वै। हिरण्मयी तथा लक्ष्मीर्दया मापाष्टका शुभा ॥ १४ ॥ ब्राह्मणान्वरयेत्पश्चाद् गृहयज्ञं समाचरेत् । भोजयेन यथाशक्त्या ब्राह्मणान् गरुडाग्रज ॥ १५ ॥ एवं विधानं यः कुर्याजीविष्यन्ति च तत्सुताः । ज्येष्ठायां च कनिष्ठायां नात्र कार्या विचारणा ॥१६॥ श्रुत्वन शक्तिमान् यस्तु न कुर्यात्पापशोधनम् । न जीवन्ति सुतास्तस्प रिष्टं वेदत्रिकेऽब्दके ।। १७ ॥ प्रायश्चित्ते कृते त्वत्र पुत्रपौत्रविवर्धनम् । भविष्यति तथा ह्यायुः सप्तसप्तमिताः समाः ॥ १८ ॥ जन्मादि मरणान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याप एकसातत्यधिकद्विशततमः ॥ २७१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सादेशे ह्यभृत्कश्चिच्छूद्रो धैर्मप्रियस्ततः । विवाहं कृतवान् सूत कन्यायाः पूर्वजन्मनि ॥ १ ॥ दाने स्वल्पमतिस्तस्माचकाराल्पविधानतः । चौर्यकर्मरतः सोऽपि कदाचिद्देवयोगतः ॥ २ ॥ चचार पर्वते मृत मार्गलुण्टनतत्परः । अयो भाविवलात्सूत प्राप्ता काचिद्वरानना ॥ ३ ॥ पूर्णगर्भगमायुक्ता नानाभरणभूषिता । सा लुण्ठिता भयग्रस्ता तेन दूरधियाऽण्डज ॥ ४ ॥ ३ परमात् । २ द्विज । ३ ग्रह्यज्ञ । ४ धर्माप्रिय । “ ·कर्मविपाकः। (१२३) सहायैस्तु परित्यक्ता ताडनान्महदाकुला । तस्या गर्भच्युतौ तत्र कन्यापुत्री बभूवतुः ॥५॥ असहायेन तेनैव पापमाचरितं पुरा । ततो यमपुरं प्राप्तो धर्माधर्मसमन्वितः ॥ ६ ॥ पापात्पापफलं भुक्त्वा पुण्यात्पुण्यफलं तथा । कन्यादानप्रभावेण स जातोऽत्र वणिक्सुतः ॥७॥ कुरुक्षेत्राद्याम्यभागे त्रिंशद्योजनसंमिते । स रक्तकृष्णः क्षीणाङ्गः स्वल्पवित्तसमन्वितः ॥ ८॥ वातपित्तसमद्वन्दो बहुपुत्रीभिरन्चितः । प्रियस्त्रीसंयुतो लोभी पितृभक्तिसमन्वितः ॥ ९ ॥ जातपुत्रविहीनश्च पापात्पुण्यात्तथा फलम् । चिह्नमङ्गादिदं सूत चन्द्रो मिथुनराशिगः ॥ १० ॥ न पश्यति सुतं ककै लाभे शुक्रः प्रपश्यति । तस्माद्वहुत्वं कन्याया न च पुत्रसुखं कचित् ।। ११ ।। निष्कृति तत्मवक्ष्यामि पूर्वपापविशोधनीम् । शूद्रायाः प्रतिमा कार्या पलार्धिमितेन तु ॥ १२ ॥ लेख्यो गर्भच्युती वालौ तौ वरौ भूपणान्वितौ । तौ देयौ तु विधिज्ञाय पूर्वपापविशुद्धये ॥ १३ ।। देवः पञ्चमितैपिस्तथा वेदनिधिः सुत । जपंच्च वेधसो मन्त्रं वैष्णवं त्र्यम्बकं तया ॥ १४ ॥ पूर्वपापविशुद्धयर्थ सहस्र प्रतिदैवतम् । होमयेच्च तिलांस्तत्र सघृतान् स्थण्डिले शुभे ॥ १५ ॥ स्वगृह्योक्तविधानेन स्थापयित्वा हुताशनम् । ब्राह्मणान् भोजपेद्भक्त्या तेभ्यो दद्याञ्च दाक्षिणाम॥१६॥ ततो रुद्रवतं कुर्यात्सर्वपापविशोधनम् । चतुर्दश्यां निराहारो रुद्रपूजनतत्परः ॥ १७ ।। य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादत्र जन्मनि वै ध्रुवम् ॥ १८ ॥ नैव विधानं यः कुर्यात्नैव पुत्रसुखं लभेत् । प्रायश्चित्तेऽकृते रि, चत्वारिंशन्मितेऽन्दके ॥ १९ ॥ कृते त्वायुश्चतुरशीतिश्चतुभिरधिकाः समाः ॥ २० ॥ इति धीद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विसप्तत्यधिकद्विशततमः ।। २७२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । आसीत्पूर्वभवे कश्चिद्वगन्देशे दिजो धनी । विद्याभ्यासयुतो. नित्यं धर्मशास्त्रक्रियान्वितः दत्तानि तेन चाल्पानि दानान्यपि विजानता । पर्वस्वाप च तेनैवाध्यापिता ब्राह्मणास्तया ॥ २ ॥ पापमाचरितं तेन भाविनोऽयस्य वै बलात् । कालयोगेन संप्राप्य ब्राह्मणेन कुटुम्बिना ॥ ३ ॥ स्थापितं तद्गृहे द्रव्यं घटे तानमये स्थितम् । पुनईत्तं न तत्तस्मै लोभोपहतचेतसा ॥४॥ समिलित्वा तद्भुक्तं स्त्रीपुत्रभ्रातृभित्रिभिः । ततो यमपुरं प्राप्तः ससहायो विजोत्तमः ॥५॥ भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तथा । विद्यादानादिपुण्येन जातोऽसी ब्राह्मणोऽधुना ॥ ६ ॥ देशे पश्चनदे प्राप्य गीरः पित्ताधिको घृणी । वाचा मधुरया युक्तो रोजसश्चतुरः सुधीः ॥ ७ ॥ दर्शनीया नातिहस्वो नात्युच्चः क्रोधवर्जितः । सुखस्त्रीमानसंयुक्तः स दासोऽतिधनैर्युतः ॥ ८ ॥ पुण्यादिदं तथा पापाल्लोभी पापरतः कचित् । पूर्तः शठोऽल्पदो मन्दः स्वल्पधर्मक्रियान्वितः ॥ ९ ॥ इटमनोरथैहीनः पुत्रसंततिदुःखदः । ब्रह्मस्वभक्षारपूर्व फलमत्रास्ति निश्चितम् ॥ १०॥ लक्ष्मेतदण्डजश्रेष्ठ पृच्छकस्याघ जन्मनि । जन्मलग्नात्सुते राशों घटः पापसमावतः ॥ ११ ॥ सहायलक्षणं सर्व वक्ष्याम्यय खगेश्वर । पुत्रामायो भ्राहीनः स्वीसुताल्पतसंयुतः ॥ १२ ॥ लक्षणभिराट्यस्य पृच्छकस्यात्र जन्मनि । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यानि सर्वपापविशोधनम् ॥ १ । लक्ष्मीनारायणः फार्यः मुवर्णद्विमितः शुभः । तद वाय वर्ग देयं वित्तानुसारतः स्यापयित्वा घटे ताने सवृते वसवोटिन । गंपृन्य गमायणाय प्रदान १ रामनः सका। हनोः ।

·वृद्धसूर्यारुण- [4.- चतुर्विशत्सहस्राणि गायत्री च जपेत्ततः । होमयेच्च यथाशक्त्या कुण्डे वा स्थण्डिले शुभे ॥ १६ ॥ घृतमिश्रांस्तिलास्तत्र शक्त्या विमांश्च भोजयेत् । मम जन्मदिने पश्चादाचरेद्वतमुत्तमम् ॥ १७ ॥ य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्पास्त्रीभ्यामत्रैव जन्मनि ॥ १८ ॥ नैवं विधानं यः कुर्याद्विपद्रव्याधनाशनम् । पुत्रसौख्यस्य लाभो न न तस्य परमा गतिः ॥ १९ ॥ प्रायश्चित्तेऽकृतेऽरिष्टं पञ्चाशन्मितकेन्दके । प्रायश्चित्ते कृते ह्यायुः सप्तसप्तमिताव्दकम् ॥ २० ॥ जन्मादि मरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् ।। २१ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिसप्तत्यधिकद्विशततमः ॥ २७३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । गान्धारदेदोऽभूत्कश्चिदाहुजो धर्मसंयुतः । ग्रामाधिपश्चोग्रदण्डो ब्रह्मभक्तिपरो दृढः ॥१॥ स गत्वा तु कुरुक्षेत्रं सर्वस्वं विधिनाऽददात् । प्राप्ते सूर्यग्रहे सूत विप्राय च कुटुम्बिने ॥२॥ पापमाचरितं तेन भाविनोऽर्थस्य गौरवात् । यौवने धाता विप्रपत्नी चातिशुभानना ॥ ३ ॥ कामलोभेन सततं पतिस्तस्याः प्रपीडितः। एवं निवसतस्तत्र गतस्तु यमशासनम् ॥ ४ ॥ पापात्पापफलं भुक्त्वा पुण्यात्पुण्यफलं तथा । पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो वाहुजाधरः ॥५॥ ऐरावत्यास्तु निफटे त्रिंशद्योजनसंमिते । शूरः सुरूपो मतिमान् यशस्वी प्रियदर्शनः ॥ ६ ॥ पुत्रदारधनैर्युक्तो वहुमित्रः प्रतापवान् । राजसेव्यतिविख्यातः सुखैश्वर्ययुतो नृपः ॥ ७॥ देशेदेशेऽधिकाराढ्य आद्यन्ते सुखभागिह । दाता भोक्ता प्रधानश्च बहुपालनतत्परः ॥ ८॥ धर्मादिदं तथा पापात्रोधी दण्डरतोऽव्ययी । पूर्वस्त्रीमुखहेतोस्तु मनोदुःखसमन्वितः ॥ ९ ॥ धर्षणाद्विजयोपायाः प्राक् पत्युस्तत्र ताडनात् । यौवने नेत्ररोगाढयश्चात्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १०॥ चिदमङ्गादिदं चन्द्रो भीमयुक्तस्तृतीयगः । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य सर्वपापविशोधनीम् ॥ ११ ॥ हेम्नः पलवंदमितः शिवः कार्यों विधानतः । सर्वोपचारैः संपूज्य दद्याद्विप्राय धीमते ॥ १२ ॥ गोभूहिरण्यदानानि कृत्वा च सुखमेधते ॥ १३ ॥ रति श्रीवृद्धमूर्याग्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःसशत्यधिकद्विशततमः ।। २७४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मुसेन पाल्यते तेन कुटुम्बः शकटादिना । देवात्स च वनं गत्वा ददाह वनमल्पकम् ॥ १ ॥ तस्मिन्दाहे तु निर्दग्धा जीवास्तव सगाधिप । पापमाचरितं काष्ठसंबन्धाभाविनो बलात् ॥ २ ॥ बीमाहाय्ययुतस्तत्र गतस्तु यमगासनम् । भुक्त्वा पापाच नरफ पुण्यात्स्वर्ग तथाऽण्डज ॥ ३ ॥ पुण्यप्रभावेण म जातोऽत्र वणिक्सुतः । गङ्गायाः पश्चिमे भागे सप्तयोजनसंमिते ॥ ४॥ म रक्तगोगे वाचालो धूर्ती मध्यमरूपधृह । स्वल्पवित्तयुतो लोभी सभार्या बुद्धिमानरः ॥५॥ टिपागन्मितान्दान्तं जातसंततिनाशकृत् । तस्य चिद्वमिदं प्रोक्तं पापदृष्टयुतः सुतः ॥ ६ ॥ पापभांगगतश्चन्द्रः पापालोफनगंयुतः । लक्षणैर्लक्षितं चक्तिरवेहि गरुडाग्रज ॥ ७ ॥ मोगादाय्योद्भवात्पापादामुक्ता पूर्वजन्मनि । तस्मात्मा योपिता त्वत्र मृतपुत्रा प्रपीडिता ॥ ८॥ १ गौर. १९ रामेशीति | ३ दण्डनत. । ४ यो यात्से । ५ विषभन्द्रो मौमक्षेत्रेऽजिनीपतिः । ६ योगोपाल!

·२७४-२७६.] कर्मविपाक। " अरुण उवाच। निष्कृति वद मे स्वामेन्पुत्रदुःसनिषूदनीम् । रिष्टात्माग दिवमाध्यक्ष लोकानां हितकाम्यया ॥९॥ श्रीसूर्य उवाच । निष्कृति तत्मवक्ष्यामि जीक्दाहविमोचनीम् । यां कृत्वा विधिवत्सत वंशवृद्धिः मजायते ॥ १० ॥ पट्पले राजते पत्रे वेदांमुलमिताधिके । वनजीवास्तथा लेस्याः मुगन्धैः पञ्चभिर्युताः ॥ ११ ॥ सर्पवृश्चिकगोपाढयाः पक्षिणश्च पलोन्मिताः। देया विप्राय विधिना पूजयित्वा कुटुम्बिने ।। १२ ।। तदर्धमितकैर्वापि देया वित्तानुसारतः । वनदेवी तथा कार्या खवेदमितमापकैः ॥ १३ ॥ मापद्वयहिरण्येन तथा कुर्यादुताशनम् । सम्पूज्य दद्याद्विप्राय इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ १४ ॥ वनान्तरगताः पूर्वे ये जीवा दाहिता मया । वनदेव्यादिदानात्त गच्छन्तु मम पातकाः इत्युच्चार्य नरः सर्व ब्राह्मणाय निवेदयेत् । शृणुयाद्धारिवंशं वा त्रिरावर्त्य विधानतः ॥ १६ ॥ जपेत्सहस्रद्वितयं देव्या मन्त्रमथोक्तवत् । मन्त्रः- ॐ हीं बनान्तरगताय नमः ॥' मम जन्मदिने पश्चादाचरेविधिना व्रतम् ॥ १७ ॥ एवं यः कुरुते मृत त्रिपु पापविशोधनम् । तस्य पुत्रविऋद्विस्तु जायतेञ्चैव जन्मनि ॥ १८ ॥ नैवं कुर्याच्च यो मोहात्तस्य पुत्रविनाशनम् । द्विपञ्चागन्मिते रिष्टमायुपश्चाद्रिवत्सराः ॥ १९ ॥ इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अव्यायः पञ्चसतन्यविकद्विशततमः ।। २७५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चिद्विप्रोऽभवत्पूर्व धर्मकर्मपरायणः । गौडदेशेऽतितेजस्वी चोग्रदण्डः प्रतापवान् ॥ १॥ सप्तविंशत्तमे वर्षे गयाश्राद्धमकारि च । काम्यश्राद्धानि तत्रैव दत्तान्यल्पविधानतः ॥ २ ॥ स मन्त्रविदथो शूरो राजः शत्रोः पुरं गतः । स्वामिधर्मरतो देवात्कृतवान् गोगृहं पुरा ॥ ३ ॥ तत्रका सुरभी सूत ह्यासन्नप्रसवा हृता । तेनाजप्तेन केनापि ताडिता गर्भदुःखिता ॥ ४ ॥ शल्यंगतेन दुःखेन मृता सा कालनोदिता । गर्भस्थोऽपि मृतो वत्सो भाविनोऽर्यस्य गौरवात् ।।५।। प्रतापलोभयुक्तेन पापमुग्रमुपार्जितम् । सहायकसमायुक्तः स गत्वा यमशासनम् ॥ ६ ॥ पापात्पापफलं भुक्ता पुण्यात्पुण्यफलं तया । पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः कुरुजाङ्गले ॥ ७ ॥ द्विजो मध्यमरूपाढयः पितृभक्तः कुलाग्रणीः । सुखैश्वर्ययुतो दाता महाधनसमन्वितः ॥ ८ ॥ देगेदेशेऽधिकाराढयः स्त्रीभोगभ्रातृसंयुतः । मध्येऽन्तेऽतिधनैर्युक्तो मतिमाल्लोकविश्रुतः ॥९॥ प्राक् श्राद्धमितवत्र जातपुत्रसमन्वितः । गयानाद्धादिदं सर्व पापात्पापफलं शृणु ॥ १०॥ क्रूरचेष्टोऽतिदुष्टात्मा दुर्धर्षः क्रोधसंयुक्तः । नैकफन्यो महालोभी धर्मपूर्णोऽस्ति चाण्डज ॥ ११ ॥ गोबालवत्सस्वधात्पृच्छरः शिशुनाशकः । यस्मात्मतापलोभेन गोभ्यो दत्वं भयं पुरा ॥ १२ ।। तस्मात्प्रतापकालान्ते मध्ये वापि भयं विद । श्रावस्याल्पविधानासाग्धनहानिः प्रजायते ॥ १३ ॥ चिदमेतच्छशी लग्ने शुभपापान्वितोऽस्तगः। योऽभूदस्य सहायः प्राक पृच्छकस्य मुतस्विह ॥१४॥ लक्षितो लक्षणवेतन्वं हि गरुडाग्रज । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापविगोपनीम् ॥ १५ ॥ परमितेः कार्या धेनुरन हिरण्मयी । पन्ने लेल्या सवत्सा च तर्धिमिता तया ॥ १६ ॥ सा देया तु विधिज्ञाय गन्धपुष्पैरलंकृता । तया पशुपतिर्दयः सुवर्णकामितः प्रभुः ॥ १७ ॥ १ दानधर्म ।

·[0-
(१२६)
वृद्धसूर्यारुण-
नारायणगणेशार्का देयास्तद्वन्मितास्तथा। गायव्यष्टमहस्रं तु त्र्यम्बकं दिक्सहस्रकम् ॥ १८॥
अष्टाक्षरं जपेत्तद्वत्पूर्वपापविशोधनम् । होमयेच दशांशेन शक्त्या विप्रांश्च भोजयेत् ॥ १९ ॥
ततः शिवं सदा ध्यायेत्सर्वकार्यार्थसिद्धिदम् । य एवं कुरुते सूत पूर्वपापविशोधनम् ॥ २० ॥
न चास्य दुरितं व्याधिन च शत्रुभयं कचित् । पुत्रपौत्रधनादीनां वृद्धिरत्रैव न क्षयः ॥ २१ ॥
नैवं विधानं यः कुर्याल्लोभान्मोहात्मयत्नतः । न च पुत्रधनादीनां वृद्धिरत्र प्रजायते ॥ २२ ॥
प्रायश्चित्तेऽकृते पुत्र रिष्ट पष्टिमितेऽब्दके । प्रायश्चित्ते कृतेऽशीतिसमाः स्युरायुपां विह ॥ २३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्सप्तत्यधिकद्विशततमः ॥ २७६ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मन्यसौ वैश्यो बभूव कुरुजाङ्गले । बहुभृत्यसुखयुक्तः क्रोधी वित्तसमन्वितः ॥१॥
विवाहं कृतवान् पूर्व कन्याया ब्राह्मणस्य च । हठी धर्म
माहीनो दुःसहायसमन्वितः ॥२॥
ज्येष्ठां स्त्रियं धर्मयुक्तां सुशीलां रूपसंयुताम् । परित्यज्याकरोद्यत्नाद्विवाह भयसंयुतः ॥ ३ ॥
ऋतुप्राप्तां तदा तां च परित्यज्य शुभाननाम् । प्राददात्मा कनिष्ठायां रति कामातुरोऽप्ययम् ॥ ४ ॥
स तेन कर्मणा युक्तो भुक्त्वा पापं शुभं फलम् । सहायद्वययुक्तश्च जातो बन्दिजनोऽधुना ॥ ५ ॥
मतदोश्च समीपे तु गौरः श्रद्धान्वितः सुखी । सहायायोऽल्पवित्तश्च त्यागी देवद्विजार्चकः ॥ ६ ॥
वाचा मधुरया युक्तः पुत्रोत्पत्तिविवर्जितः । प्राग्भवे यः सहायोऽभूत्सोऽत्र पुत्रविवर्जितः ॥ ७ ॥
सहजः पृच्छकस्यापि मृतोभ्राताऽधुनाण्डज । या स्त्री प्राक् तु सहायासीत्कनिष्ठा साप्यपुत्रिणी ॥ ८॥
अत्र जन्मनि भार्या सा गर्भ नैव दधात्यसौ । लक्षणैरहितं सर्वरवेहि गरुडाग्रज ॥९॥
मायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन पापक्षयो भवेत् । लक्ष्मीनारायणं दद्याच्चतुःपष्टिपलात्मकम् ॥ १० ॥
तदर्धार्धपलापि द्विजाप विधिपूर्वकम् । पूजयित्वा तु गन्धायैः पुत्रपौत्रविवर्धनम् ॥ ११ ॥
फलशे स्थापयेत्ताने नानाऋग्भिः प्रपूजिते । तदने होमयेद्धीमास्तिलानष्टाक्षरेण तु ॥ १२ ॥
ब्राह्मणान् भोजयेत्पश्चाच्छत्तया दद्याच्च दक्षिणाम् । एवं यः कुरुते सूत मुच्यते भ्रूणहत्यया ॥ १३ ॥
पुत्रपौत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि चाण्डज । एवं कुर्यात्प्रयनेन प्रायश्चित्तं खगेश्वर ॥ १४ ॥
तस्य जीवेच संतानं भविष्यति न संशयः । पञ्चाशदष्टव तु रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः ॥ १५॥
प्रायश्चित्ते कृतेऽशीतिमितायुः कीर्तितं मया । ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां निर्याणं कथितं ध्रुवम् ॥ १६ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तसप्तत्यधिकद्विशततमः ॥ २७७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मागासीत्क्षत्रियः फश्चिजाङ्गले च प्रतापवान् । धर्मशास्त्रक्रियाध्यक्षो ग्रामाध्यक्षो धनान्वितः ॥ १॥
दत्तानि तेन दानानि प्राप्ते सोमग्रहे मुत । पर्वस्वपि च विप्रेभ्यः श्रद्धापूतेन चेतसा ॥ २ ॥
पापमाचरितं तेन भाविनोऽर्थस्प वै बलात् । ब्राह्मण्यां धारितो गर्भः कामलोभेन निश्चयात् ॥ ३ ॥
यत्ने कृतेऽपि तव नासीद्गर्भस्य पातनम् । ततो लोकभयात्सूत विपं भुक्त्वा तु सा मृता ॥४॥
अर्भपोऽपि मृतस्तस्या गर्भ चोत्पातपीडनात् । सहायेकयुतेनैवं कृतं प्राफर्म दारुणम् ॥५॥
ततो मृत्युवमं प्रात: महायाढयो हि वाहुजः गत्ता चान्द्रमस लोकं भुक्त्वा भोगांश्च शाश्वतान् ॥ ६ ॥
पापातापानं भुक्त्वा नरकांश्चातिदारुणान् । महापापकृताद्दोपाद्गति क्षत्रियादधः ॥ ७ ॥
गनद्रीः पूर्वभागे तु दशयोजनगंमिते । देशे जातः पूर्वपुण्यास शूद्रश्चात्र जन्मनि ॥ ८ ॥

·२७७-२८१.] कर्मविपाकः। (१२७) सुकर्माभिरतः साधू रक्तः श्यामश्च मध्यमः । धनी सुधीः पितृभक्तोऽनेकस्त्रीभोगसंयुतः ॥ ९॥ आद्यन्तसुखयुक्तश्च मतिमाँल्लोकविश्रुतः ॥ १० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादं कर्मविपाके अध्यायोऽष्टसप्तत्यधिकदिशततमः ॥ २७८ ॥ श्रीसूर्य उवाच। गलगण्डगलो द्रव्यहर्ता भवति मानवः । दानेन तत्प्रतीकारं वक्ष्यामि शृणु चाण्डज ॥ १ ॥ अध्यापयति शिष्यांस्तु यः प्रतार्य गुरुस्तया। शिष्यो गुरु वञ्चयित्वा योग्धीते तस्य तस्य च ॥ २॥ जायते गलगण्डाख्यो रोगस्तदुपशान्तये । तथाच । अभक्ष्यभर्भपापी वा गण्डमाली भवेत्ररः ॥ ३ ॥ माणिक्यं पद्मरागं वा वनं मौक्तिकमेव च । वैडूर्य पुष्परागं च वनं मारफतं तया ॥ ४ ॥ एभिर्मालां मकुर्वांत तत्र मध्येच राजतम् । अलाभे मौक्तिकी मालां तस्मै दान प्रकल्पयेत् ।। ५ ।। ताम्रपात्रे विनिक्षिप्य तिलानामुपरि न्यसेत् । तिलानां परिमाणं हि द्रोणपञ्चकमिष्यते ॥ ६ ॥ यद्वा तदर्धमेवं स्यात्स्वशक्त्या वापि कारयेत् । महाशान्ति तया कुर्याद्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ ७ ॥ आचार्यस्तु शुचिर्दक्षः सर्वशास्त्रार्यकोविदः । श्रुतवित्तोपसंपन्नः सर्वप्राणिहिते रतः ॥ ८॥ एवंविधं पूजयित्वा वस्खमाल्यानुलेपनैः । होमं च कारयेत्तेन समिदाज्यचरूत्कटम् ॥ ९ ॥ आसत्येन तया मन्त्रः सोमं राजानमित्यपि । मन्त्रः। " मालेयं सर्वदेवत्या ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः । इन्द्रादिलोकपालेश्च तथा सर्वागमैरपि ॥ १० ॥ इयं मे कण्टमाला या धारिता प्रीतिपूर्वकम् । ब्राह्मणेभ्यःप्रदानात्तु गलगण्डं व्यपोहतु " ॥ ११ ॥ ग्रहशान्तिः कृता यैस्तु तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाः ।। १२ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनाशीत्यधिकद्विशततमः ।। २७९ ॥ श्रीसूर्य उवाच। चांडालादिवचः शृण्वन् यो भुनानस्तयैव हि । भुंक्ते स पाटलतनुः पित्तोद्रेकी च जायते ॥ १ ॥ प्राणवानपि दद्यात्तिलावेदविदे तया । मम सूक्तेन विप्रेन्द्र सर्पिपा मधुसूदने ॥२॥ सहस्र जुहुयादन्नं मम प्रीत्यर्यमेव च । चाण्डालादिवचः शृण्वन् भोजन दोपनं मतम् ॥ ३ ॥ अत्र वृद्धगोतमवचः। [अत्र वृद्धगौतमस्तु स्वर्णमजदान प्रदर्शयति । ] इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायोशीत्यधिकद्विशततमः ।। २८० ॥ श्रीसूर्य उवाच । खरकाकादिमांसानां भक्षकः स्फोटवान् भवेत् । पाईयोस्तन्निवृत्त्यये कृठं चान्द्रायणं तया ॥१॥ चाण्डाल कृतवापीपु तडागे कृपकादिपु । स्नात्वा पीत्वा च सर्वाङ्गे दाहवान् हस्तपादयोः ॥२॥ सोटयुक्तभ स भवेत्कृच्छ्रे सान्तपनं चरेत् । गां हिरण्यं च वासश्च दद्याच्छत्तयाऽनुसारतः ॥ ३ ॥ १ प्रीतवानपि मवत । २ यममूतेन ! ३ मोजनं कालकामतः । वा ·(१२८) वृद्धसूर्यारुण- अवमन्य तु भर्तार जारमालिङ्गयतेऽनघ । सार्धं क्रीडति या नारी तमेवानुस्मरत्पपि ॥ ४॥ तस्यास्तु स्तनयोः स्फोटा जायन्ते जननान्तरे । भगे च रक्तं स्रवति तद्रोगस्य प्रशान्तये ॥५॥ दद्याद्गां पञ्चलवणं हरिद्रां धान्यमेव च । उमामहेश्वरं चैव पूजयेच्च धने सति ॥ ६ ॥ निष्कद्वादशकं दद्याज्जपेत्तामग्निसूक्तकम् ॥ ७॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाशीत्यधिकद्विशततमः ॥ २८१ ।। श्रीसूर्य उवाच । अनिर्दशाया गोः पीत्वा पयः स स्फोटवान्भवेत् । उपवासत्रयं कुर्याद्भोजयदिशतिं द्विजान् ॥ १ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वथशीत्यधिकद्विशततमः ।। २८२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । देवानां ब्राह्मणानां वा धनाहरणतस्तथा । स्वामिद्रोहादातरोगी भवेदस्यापि निष्कृतिः ॥ १॥ कृच्छातिकृच्छ्रे कुवात चान्द्रायणमथापरम् ॥२॥ [ अत्र हिरण्यदानं कर्मविपाके । ] गुर्वप्रीतिकरो यस्तु वातरोगी भवेन्नरः । नामत्रयेण कुर्वीत जपं होमं च शान्तये ॥ ३ ॥ होमयित्वा परान्नं तु भुङ्के वस्तु विगर्हितम् । सोन्मादवातयुक्तः स्यात्कृच्छ्रे चान्द्रायणं तया ॥ कुर्यात्सारस्वतं मन्त्रं जपेद्राह्मणतर्पणम् ॥४॥ अनिच्छतीमिच्छती यामुपभुङ्क्ते परस्त्रियम् । बलादाक्रम्य स नरः सर्वसन्धिषु वेदनाम् ॥ ५॥ तीव्रामाप्नोति रुगियं चतुर्वातयुता भवेत् । ज्वरी तपनुत्त्यर्थ महिषीदानमाचरेत् ॥ ६॥ कृच्छातिकृच्छ्रे कुर्वीत चान्द्रायणमयापरम् । उद्यनद्यजपश्चैव शक्त्या ब्राह्मणभोजनम् ॥ ७ ॥ नामत्रयं जपेन्मयों रोगशान्त्यर्थमात्मनः । सहस्रनामकं वापि स्तोत्रं सम्यग्विधानतः ॥ ८॥ अच्युतानन्त गोविन्देत्येतन्नामत्रयं द्विज । अच्युतत्रितयावृत्त्या जपेद्रोगस्य शान्तये ॥ ९ ॥ पुरुपसूक्तं जपेटिद्वांस्ततो रोगात्प्रमुच्यते ॥ १० ॥ [ अत्र महिपीदानम् ।] सभायां पक्षपाती च जायते पक्षघातकः । स्यचतुर्मापका स्वर्णः सनिष्कष्टक एव हि ॥ ११ ॥ योऽकृत्वा ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्नानहोमजपादिकम् । स हिकारोगसंयुक्तस्तत्पापस्पापनुत्तये ॥ १२ ॥ चान्द्रायणत्रयं कुर्यात्रीन्कृच्छ्रांश्व समाचरेत् । तामग्निवर्णामिति च जपेत्सूक्तं समाहितः ॥ १३ ॥ [अत्र स्वर्णमृगदानम् ।] इति श्रीसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायख्यशीत्यधिकद्विशततमः ॥ २८३ ।। श्रीसूर्य उवाच । सवर्णागमने यातरक्तवानायते नरः ॥१॥ [ तत्र लक्ष्मीनारायणं स्वर्णरूपम् । पादयातपितृहननायमिदं दानम् । ] एजुनं गृधनं तालफलं वाऽश्नाति यो द्विजः । स वातपित्तरोगी च भवेच्चान्द्रायणं चरेत् ॥ २॥ [औपधिव्यतिरेफेण लशुनादिभक्षणे चान्द्रायणम् । १ तदनुप्रीपर्य । २ सहसरयारम्याप्युने यन्तः पाठः पपुस्लो नास्तीति योध्यम ।

·२८२-२८८.] कर्मविपाकः ११२९) रक्तवस्त्रमवालानां हारी स्याद्रक्तवातवान् । चान्द्रायणं द्विजः कुर्यादेतद्रोगस्य शान्तये ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुरशीत्यधिकद्विशततमः ॥ २८४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वैद्यशास्त्रमदायस्तु कृत्वौषधमयान्यया । प्रयोजयेदन्यथा हि रक्तपित्तयुतो भवेत् ॥ १ ॥ कृच्छ्रचान्द्रायणे कार्य तथा ब्राह्मणभोजनम् ॥ २ ॥ [ गोदानम् ] मद्यपो रक्तपित्ती स्यात्स दद्यात्सर्पिपो घटम् । मधुनोऽर्धवटं चैव सहिरण्यं विशुद्धये ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायः पञ्चाशीत्यधिकदिशततमः ॥ २८५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । त्रपुहारी च पुरुपो जायते श्लेष्मणः सदा । उपोष्य दिवसं सोऽपि दद्यात्पलशतं त्रपु ॥ १ ॥ नित्यानुष्ठानविमुखः कफरोगी भवेन्नरः । पराभवं समाप्नोति चेत्याह भगवान् यमः ॥२॥ तच्छान्तये मासमेकं यावकं भक्षयेत्ररः सहस्रनामपाठश्च होमश्चाष्टोत्तरायुतः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षडशीत्यधिकद्विशततमः ॥ २८६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । घूर्तोऽपस्माररोगी स्यात्स तद्दोपोपशान्तये । ब्रह्मकूर्चनयं कृत्वा धेनुं दद्यात्सदक्षिणाम् ॥ १ ॥ [ब्रह्मकूर्चलक्षणं कृच्छ्रप्रकरणे दर्शितम् । ] गुरी यो गर्ववद्रष्टा प्रतिकूलं समाचरेत् । सोऽपस्मारी भवेत्तत्र कुर्याच्चान्द्रायणं नरः ॥२॥ [विनायकप्रतिमादानम् । ] इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्ताशीत्यधिकद्विशततमः ॥ २८७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । नागहारी च सततं पुरुपः शीर्षरोगवान् । सीसं पलशतं दद्यादुपोप्य स तु वासरम् ॥ १ ॥ गुरूपरोधी शिरसि रोगवाञायते नरः । कृच्छातिकृच्छे कुर्वीत चान्द्रायणमयापि वा ॥२॥ औषधानि प्रदद्याच्च तिलपात्रं तथैव च । प्रायोपवेशनादीनां प्रतानां त्यागकारणात् ॥३॥ शिरोरोगयुतो भूयात्चनिष्कृतिरयोच्यते । गोहत्यायां व्रतं कुर्यात्पञ्चाशद्रिप्रभोजनम् ॥ ४॥ ब्रह्मचारी यदाश्नीयाद्भिनपात्रे विशेषतः । एकांशेन शिरोरोगी भवतीत्याह नारदः ॥ ५ ॥ [भिन्नपात्रे भिन्नकांस्ये भोजनमित्यर्थः ।] अक्षीभ्यान्त इत्येव सूक्तमष्टोत्तरं शतम् । जपेचरुघृताभ्यां यो जुहुयाञ्च तयैव हि ॥ ६ ॥ औपधस्यापि हरणात्सूर्यावर्तः प्रजायते । तेन सूर्यः प्रदातव्यो निष्ककस्य ययाविधि ॥ ७॥ [अत्र चोपवीतदानं शमन्ति।] इति श्रीद्धसूर्यास्णसंवादे कर्मविपाके अन्यायोमार्यानिद्विशततमः ॥ २८८7 १ योगविदया।

·(१३०) वृद्धारुण- [16- श्रीसूर्य उवाच । धर्मकर्माण्युपक्रम्य मध्ये त्यजति यो नरः । अविद्यमानं दोपं वा परेषां यः प्रकाशयेत् ॥ स भवेत्पूतिवक्त्रस्तु कुर्याच्चान्द्रायणं व्रतम् ॥ १ ॥ धूपस्रक्चन्दनादीनि सुगन्धीनि च शक्तितः । दद्याद्विप्राय पञ्चाशद्राह्मणान्भोजयेत्तथा ॥ २॥ अनुच। परवाचां विघ्नकर्ता मुखरोगी मजायते । धर्मोढाटनतोऽन्येषां मुखरोगः प्रजायते ॥ ३ ॥ भुक्तं मार्जारसंस्पृष्टं भुक्त्वा दुर्गन्धवान्भवेत् । पीत्वा त्रिरात्रं गोमूत्रं भोजयेद्राह्मणत्रयम् ॥ ४ ॥ अनु च । कूटसाक्षी भवेद्वक्त्ररोगी शोणितपित्तवान् । कृच्छातिकृच्छ्रे कुर्वीत चान्द्रायणमथापरम् ॥ ५॥ कुर्यात्कूष्माण्डहोमं च गायत्रीमयुतं जपेत् । दद्याद्धिरण्यं नीहीश्च मुखरोगस्य शान्तये ॥ ६ ॥ वाग्विरोधं गुरौ कृत्वा मुखरोगी भवेन्नरः । तस्य दानेन विहितो गजरूपकसानतः ॥ ७ ॥ [स्वर्णगजदानमित्यर्थः । ] इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोननवत्यधिकद्विशततमः ॥ २८९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पक्कानहरणे चैव जिह्वारोगः प्रजायते । गायव्याः स जपेल्लक्ष दशांशं जुहुयात्तिलः ॥ १॥ अतु च। परेषां दुःखकरणात्सर्वदाऽनृतभाषणात् । जिवाच्छेदात्तथाऽन्येषां पक्षपाताञ्च संसदि ॥ २॥ जिद्वारोगी भवेदास्ये वणी चैवाभिजायते । पराकद्वितयं चैव होमः कूष्माण्डसंज्ञकः ॥ ३ ॥ कयानश्चित्रसूक्तस्य जपहोमस्तथैव च । बीह्यादीनां तथा दानमौषधस्य च संस्मृतम् ॥ ४ ॥ इत्यसी छदिरोगी स्याद्गां च दद्यात्पयस्विनीम् ॥ ५॥ [चकारादेक कृच्छ्रः सौरमन्त्रजपश्च समुच्चीयत इति । ] इति धीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो नवत्यधिकद्विशततमः ॥ २९० ॥ श्रीसूर्य उवाच । आमानहरणे चैव दन्तपीडा प्रजायते । स दद्यादाश्विनी हेमनिष्कद्वयविनिर्मितौ ॥ १॥ सूपरे निहते चैव दन्तुरो जायते नरः । स दद्याचद्विशुद्धयर्थं घृतकुम्भं सदक्षिणम् ॥ २॥ मुरापी श्यावदन्तः स्यात्प्राजापत्याष्टकं चरेत् । शर्करायास्तुलाः सप्त दद्यात्पापविशुद्धये ।। ३ ॥ [आत्मसमाः शर्करातुला दद्यादित्यर्थः।] मंत्रः। "त्वं तुले सर्वभूतानां परिमाणं प्रकीर्तितम् । मां तोलयसि संसारादुद्धरस्व नमोऽस्तु ते " ॥ ४ ॥ जपित्वा तु महारुद्रं दगांगं जुहुयात्तिलान् । ततोऽभिपेकः फर्तव्यो मन्त्रैर्वरुणदेवतैः ॥५॥ इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाकै अन्याय एफनवत्यधिकद्विशततमः ॥ २९१ ।। श्रीसूर्य उवाच । परेषां तर्फमरणात्रिष्टुगोक्तिः प्रजायते । सरोक्तिहास्पफरणादद्यान्मौक्तिकफाचने ॥ १॥ [ सरोक्तिनाग्माक्तिः, गर्दभस्य ग्वरद्रयो यस्य, स्वपरोटेगजनफस्य वा1] १ यूप्माण्डसमवः । 1 ..

·२८९-२९३.]
कर्मविपाका।
(१३१)
मूको भ्रातृवधाच्चैव तस्येयं निष्कृतिः परा । तेन कर्मविशुद्धयर्थ व्रतं चान्द्रायणत्रयम् ॥ २ ॥
व्रतान्ते पुस्तकं दद्यात्सुवर्णपलसंयुतम् । ब्राह्मणाय यजुर्वेदविदे यन्त्रेण तद्युतम् ॥ ३ ॥
इमं मन्त्रं समुच्चार्य ब्राह्मणं तं विसर्जयेत् ॥ ४॥
मन्त्रः।
"सरस्वति जगन्मातः शब्दब्रह्माधिदैवते । दुष्कर्मकारिणं पापं रक्ष मां परमेश्वरि ” ॥५॥
[ वाचां हां गुर्वनुज्ञामृते वेदादिहर्ता पुस्तकहर्ता च । ]
कुर्यात्स्वर्णमयं पद्मं पलार्धेन तदर्धतः । यथास्वविभवं सम्पग्वित्तशाठ्यं न कारयेत् ॥ ६ ॥
रक्तवस्त्रेण संवेष्ट्य ताम्रपात्रे परित्यजेत् । ताम्रपात्रपरीमाणं पलानामष्टकं विदुः ॥ ७ ॥
माढकद्वितयं मानं तिलराशौ प्रयत्नतः । उपचारैः पोडशभिरभ्यर्च्य सर्वशास्त्रविद ॥ ८ ॥
रक्तचन्दनपुष्पाद्यैर्मन्त्रेणानेन पूजयेत् ॥९॥
" ब्रह्मणे तु नमस्तुभ्यं विष्णोरमितनाभिज । अतिप्रीतिकरो भानोस्तया रुद्रस्प चैव हि ॥
पूजां मम गृहाण त्वं सर्वक्लेशविनाशक" ॥ १० ॥
आग्नेय्यां दिशि वै होमः कर्तव्यो मन्त्रपूर्वकः । समिदाज्यतिलैश्चैव समिधाऽष्टाक्षरेण तु ॥ ११ ॥
[आज्यहोमे ' चित्रं देवानाम् ' इति मन्त्रः।]
तस्मै दुतवते पद्मं दद्यात्स्मृत्वा चतुर्मुखम् । “ यत्पाग्याचा निरोधेन वैरूप्यं मम देहजम् ॥ १२ ॥
स्वरोपघात तीव्र दुःखं रोगकरं तथा । तत्सर्वं नाशयन्त्वद्य ब्रह्मविष्णुशिवामयः ॥ १३ ॥
त्रिदशादपश्च ये देवा हविष्मन्तस्तथा भुवि" । एवं दत्त्वा तु तत्पद्ममाचार्यायातिभक्तितः ॥ १४ ॥
पृष्ठतस्तु ह्यनुवज्प स्वरभेदादिमुच्यते ॥ १५॥
वेदं वा धर्मशास्त्रं वा विक्रीणीयाहिजो नरः । अधीतं तस्य नायाति निहायां शवलं भवेत् ॥ १६ ॥
[वेदं वा धर्मशास्त्रं वा विक्रीणीयादिति भृतकाध्यापक इत्यर्थः।]
अपरिस्फुटवक्यो वा निहायां व्रणवानपि । कृच्छातिकृच्छ्रे कुर्वीत चान्द्रायणमयापरम् ॥ १७ ॥
सूक्तं तामग्निवर्णाख्यं जपेच्चैवायुतत्रयम् । दद्याहिरण्यं विप्रेभ्यो भोजनं च स्वशक्तितः ॥ १८ ॥
वाग्विरोधं गुरोः कृत्वा भवेद्गद्गदवाङ् नरः ॥ १९ ॥
[तत्र स्वर्णसरस्वतीदानम् । ]
उष्ट्रे विनिहते चैव जायते विकृतस्वरः । स तत्सापविशुद्धयर्थ कृच्छमेकं चरेट्बुधः ।। २० ॥
फर्पूरस्य पलं दद्यात्तीरद्रव्याणि शक्तितः ॥ २१ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अभ्यायो दिनवत्यधिकद्विशततमः ॥ २९२ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
लवणस्यापहर्ता च शीर्णप्राणाध्रिपाणिक । वर्वरस्वरवांश्चैव जायत तस्य निष्कृतिः ॥ १ ॥

·(१३२) घुमुसुर्यारुण- [80- उद्यन्नद्यब्यूचं चैव जपेत्तिष्ठस्त्रिरायुतम् । जुहुयाञ्चरुसर्पियो रक्तवासांसि दापयेत् ॥२॥ दद्याद्देवद्विजगवां कुर्यात्पूजां च शक्तितः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिनवत्यधिकद्विशततमः || २९३ ।। श्रीसूर्य उवाच । कुक्कुटे निहते चैव वक्रनासः प्रजायते । तेन निष्कः प्रदातव्यो ब्राह्मणाय प्रयत्नतः ॥ १॥ परदृष्टिविधानेन भिषमिथ्याचरेण च । कामात्परस्त्रियं दृष्ट्वा नेत्ररोगी भवेन्नरः ॥ २॥ चान्द्रायणं पराकं च पञ्चाशद्विप्रभोजनम् ॥ ३ ॥ [ एतच्च भोजनं मुद्गप्रधानम् । वोंदा इति मन्त्रं तु जपेदाज्यं सकाञ्चनम् । दद्याद्विप्राय विधिवन्नेत्ररोगः प्रशाम्यति ॥ ४ ॥ मुद्गानं ब्रह्मणे दद्यान्नेत्ररोगापनुत्तये ॥५॥ दम्पतिभ्यां प्रवृत्तं तु मैथुनं यो निरीक्षयेत् । स नेत्रपूययुक्तः स्यादक्षिभ्यामिति मन्त्रतः ॥ ६॥ [अतिप्रचुरदूपिका पूपमित्यभिधीयते । ] जपहोमी च कुर्वीत शक्त्या ब्राह्मणभोजनम् । सहस्रकलशैः सानं रखेः कुर्याद्विजोत्तमः ॥ ७ ॥ घृतचौरस्तु पुरुषो जायते नेत्ररोगवान् । उपोष्य संप्रदद्यादै घृतधेनुं विधानतः ॥ ८ ॥ पितृहा चेतनाहीनो मातहाऽन्धश्च जायते । नरकान्ते मकुर्वीत प्रायश्चित्तं यथाविधि ॥९॥ [चेतनाहीनो निश्चेष्टो निर्बुद्धिश्च, अस्यापि वक्ष्यमाणम् । ] [अन्धत्वं प्रतिबद्धदृष्टित्वं नोत्पाटितनेत्रत्वं राज्यन्धत्वं वा ।] प्राजापत्यानि कुर्वीत त्रिंशच्छास्त्रविधानतः । व्रतान्ते कारयेत्रावं सुवर्णपलसंख्यया ॥ १०॥ स्तम्भं रौप्यमयं चैव ताम्रपानं च पूर्ववत् । नौका द्विजाय दातव्या सर्वोपस्करसंयुता ॥ ११ ॥ [ नौकेत्युपलक्षणं स्तम्भोऽपि विष्णुमतिमा च दातव्या सोपस्फरेति । उपस्करो नौकादण्डः सोऽपि सौवर्ण एव । ] मन्त्रः। वासुदेव जगद्वन्द्य सर्वभूताशयस्थित । पापार्णवे सुमनं मां तारयाश्रिततारक " ॥ १२ ॥ इत्युदीर्य प्रणम्याथ ब्राह्मणं तं विसर्जयेत् ॥ १३ ॥ [इति चेतनाहीनत्वहरेजपि । ] शायदाग च पुरुषो जायते नीललोचनः । ब्राह्मणाय प्रदातव्यं महानीलमणिद्वयम् ॥ १४ ॥ फपिलाक्षित्वे- रीतिकपिलाक्षः स्यादुपोष्य दिवसद्वयम् । रीतेः पलझातं दद्यादलंकृत्य द्विजातये ॥ १५ ॥ हरीतिर्नाम ताम्रप्रकृतिको धातुविशेषः पित्तलमिति । ] उच्छिष्टः मन् य आदित्यं पश्यन्नुपन्तमम्बरे । मध्यंगतमथास्तं च यान्तमुच्छिष्ट एव सन् ॥ नक्षपाण्पयवा चन्द्रं स भवेन्मन्ददृष्टियुक् ॥ १६ ॥ घृतेन चरूणा नेप्ररदिमदीनो हुताशने । जुहुयादयुतं सम्पगिति शास्त्रस्य निश्चयः ।। १७ ॥ दपादनं वरं वा वामांगि ध्याधिशान्तये ॥ १८॥ इति धीसम्र्यापणसंवाद फर्मविपाकै अप्यायचतुर्नवत्यधिकदिशततमः ॥ २९४ ।। १ रखवासं च सम्पररीत् ।

·२९४-२९५.) कर्मविपाका। " " श्रीसूर्य उवाच । कुर्यान्मूत्रं पुरीपं यो ददुरोगयुतो भवेत् । शत्या तत्पापशान्त्यर्थं दद्याच्छम्भुं हिरण्मयम् ॥१॥ देवद्विजगृहे तीर्ये पुण्यस्याधिष्ठितं परम । चतुर्भुजं तु द्विभुजामुमां कुर्याद्विचक्षणः ॥ २ ॥ लक्षणः सोपि संयुक्तो वित्तशाठयं न कारयेत् । वृपोऽपि रूप्यजः कार्यों घण्टयाग्लंकृतो भवेत् ।। ३ ।। वस्वैर्माल्यैस्तया गन्धैर्मूलमन्त्रेण पूजयेत् । ततो ब्राह्मणमाहूय दरिद्रं धर्मकोविदम् ॥ ४ ॥ [ मूलमन्त्रः-पञ्चाक्षरी वा रुद्रगायत्री वा 1] श्रुतवित्तोपसंपन्नं ज्ञातं चैवात्मदिनम् । वांगुलीयकैस्तस्य पूजां भक्त्या प्रकल्पयेत् ॥ ५॥ होमं च कारयेत्तेन समिदान्यतिलैरपि । मन्त्रश्च रुद्रगायत्री सर्वत्रेति विनिश्चयः ॥ ६ ॥ रुद्रगायत्री लिंगपुराणे विहिता यथा- सर्वेश्वराय विद्महे शुलहस्ताय धीमहि । तन्नो रुद्रः प्रचोदयात् ॥ यदा त्र्यम्बकमन्त्रैण समिधो जुहुयात्सुधीः । कष्टादुदेति मन्त्रेण जुहुयादाज्यमाहतः ॥ ७ ।। कैलासवासी भगवानुमया सहितः परः। त्रिनेत्रश्च हरो दगुरोगमाशु व्यपोहतु ॥८॥ ततश्च ब्राह्मणान् सम्यक् प्रणिपत्य क्षमापयेत् । ब्राह्मणान् भोजयेत्पश्चात्स्वयं भुनीत वाग्यतः ॥९॥ एवं दत्त्वा महादानं दगुरोगात्ममुच्यते । गोत्रहा लूतकी चैव माजापत्यं समाचरेत् ॥ १० ॥ व्रतान्ते मेदिनी दद्याच्छृणुयाञ्चैव भारतम् ॥ ११ ॥ [ भूमेरभावे मेदिनीप्रतिनिधित्वेन गां पयस्विनी दद्यात् । भारतश्रवणं शास्त्रोक्तप्रकारेणेति । ] लोहहारी च पुरुपो भवेदै वर्षराङ्गकः । लोहं पलशतं दद्यादुपोज्य शतवासरम् ॥ १२ ॥ फारुकाणां बधे कृष्णो रूसागश्च प्रजायते । तेन तत्पापशुयय दद्यादै वृषभं सितम् ॥ १३ ॥ [कारुकाः शिल्पिनः।] वैलचौर्यण भवति नरः कण्डयनः सदा । उपोष्य सोऽपि विप्राय दद्यात्तैलघटद्वयम् ।। १४ ।। वस्त्रहारी च शीर्णाङ्गः स मदद्यात्सुशोभनम् । हेम निष्कत्रयमितं वस्त्रयुग्मं च दापयेत् ।। १५ ।। स्वाम्यङ्गनाभिगमने जायते दद्रुमण्डलः । कृत्वा लोहमयी धेनुं पलपष्टिप्रमाणतः ॥ १६ ॥ कार्पासभारसंयुक्तां सप्तधान्यसमन्विताम् । दद्याहिमाय विदुपे पापं मे क्षीयतामिति ॥ १७ ॥ विश्वस्तभार्यागमने गनचर्म मजायते । तत्पापस्य विनाशाय पायश्चित्तं विधीयते ॥१८॥ [विश्वस्तभार्यागमने गुरुतल्पगप्रायश्चित्तादिदोपवशात् प्रायश्चित्तेन निष्कृति- रभिधीयते । सा च कृच्छादितपोदानरूपा । तत्र साङ्गं गोदानम् ।] मयूरघातनाच्चैव जायते कृष्णमण्डलः । निष्कत्रयमिता देया तेन स्वर्णमयी शिखी ॥ १९ ॥ इंसाती भवेद्यस्तु तस्य स्याच्छेतमण्डलम् । गप्पं पलत्रयमित हंस दयाद्विशुद्धये ॥ २०॥ अमेध्यस्य प्रदाता च विसर्पित्याधिमान्भवेत् । मासं पयोवतं कुर्याद्दद्यादेनुं पयस्विनीम् ॥ २१ ॥ [तत्र सपिर्तिदानम् । सांगन्धिकस्प हरणादुर्गन्धानः प्रजायते । लक्षमेकं तु पद्मानां उद्याजातवेदसम् ॥ २२ ॥ स दद्यान्मधुधेनुं च उपोप्याय दिनातये ॥ २३ ॥ इति नीद्वसूरुगनंवादे कर्मविपाके अन्यायः पंचनत्यधिकद्विशतनमः ।। २९५ ।। १ कटुदायति । - . .

·[80- वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच । ब्रह्महा नरकस्यान्ते पाण्डुकुष्ठी प्रजायते । प्रायश्चित्त्रं प्रकुर्वत सत्पातकविशुद्धये ॥ १॥ [प्रायश्चित्तं पाड्वार्पिकं कुर्वीत पापस्योपभोगेन क्षयत्वात् । पश्चात्कृते प्रायश्चित्ते ] चलारः कलगाः कार्याः पञ्चपल्लवसंयुताः । पञ्चरत्नसमायुक्ताः सितवस्त्रेण वेष्टिताः ॥ २ ॥ [अत एव स्थानादिमृयुक्तास्तीयोंदकेन पूरिता युता इत्यर्थः।] गजे विनिहते वाऽचे कृमिकुक्षिः प्रजायते ॥ ३ ॥ मृते भर्तरि या नारी नीलं वस्त्रं प्रधारयेत् । सा मृता नरकं याति कृमिकुक्षिस्ततः परम् ॥ ४ ॥ [ नरफभोगादनन्तरं मनुष्यशरीरमासाद्येत्यर्थः।] सा नीलवृपभान्पञ्च दद्याच्चान्द्रायणं व्रतम् । कुर्यात्रिंशविजाभोज्या दद्याच्छन्त्या तदौषधम् ॥५॥ [नीलवृपभलक्षणं भगत्रणहरे।] भुक्त्वा वा स्पृश्यमस्पृश्य जायते स कृशोदरः । त्रिरात्रं वैष्णवं कुर्यात्पातकादै प्रमुच्यते ॥ ६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षण्णवत्यधिकद्विशततमः ॥ २९६ ।। श्रीसूर्य दवाच । इक्षोर्विकारस्य हारी भवेदुदरगुल्मवान् । गुडधेनुः प्रदातव्या तेन दोपस्य शान्तये ॥ १॥ गुरुपत्पर्थितां यातो गुल्मवाञायते नरः। आचरेत्तनिवृत्त्यथै मासमेकं पयोव्रतम् ॥२॥ [वातगुल्मवानित्यर्थः।] मुश्चामि त्वेति सूक्तेन घृतेन चरुसर्पिपा । जुहुयादयुतं सम्यग्वात आवातु भेषजम् ॥ ३ ॥ एतत्स्क्तं जपेद्दद्यादन्नदानं च शक्तितः ॥ ४ ॥ [वात आवात्विति सूक्तं तत्र विनायकदानम् । ] इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तनवत्यधिकद्विशततमः ॥ २९७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । गर्भपातनजा रोगा यकृत्प्लीहजलोदराः । तेषां मगमनार्थाय प्रायश्चित्तमिदं स्मृतम् ॥ १॥ एतेषु दयादिमाय जलधेनुं विधानतः । मुवर्णरूप्यताम्राणां पलवयसमन्विताम् ॥ २॥ भृताध्यापको यस्तु कन्यादूषणतत्परः । प्लीहवान् स भवेदिमो जपेच्ट्रीसूक्तमेव हि ॥ ३ ॥ अयुतायसंग्ल्याकं धीहोदरविमुक्तये ॥४॥ यो ब्रह्मविष्णुरुद्राणां भेदं युक्तिपदयः । साधयेदुदरव्याधियुक्तो भवति मानवः पुर्यात्कृच्छातिहटे तु चान्द्रायणमयाऽपरम् । सहस्रकलगस्नानमीश्वरस्य तु कारयेत् ॥ ६ ॥ जपेदयुतसंग्यापमुद्यनयत्पृचं तथा । गज्ञा पर्मातियुक्तेन नियुक्तो धर्मनिश्चये ॥ ७ ॥ पुगेदितः स्वाधिशासचिवश्चान्ययाचरेत् । जलोदात्वमामोति तस्य वक्ष्यामि निष्कृतिम् ॥ ८ ॥ पया वर्तपन्मागप्रितपं प्रतमुत्तमम् । सहनालगनानमीश्वरस्य तु फारयेत् ॥ ९ ॥ उदाप्पापियुक्तास्तु भवेद् गुर्वगनागमे । पुर्यात मकरं सम्यग् राजतं ताम्रमेव वा ॥ १० ॥ [कृत्वा मफरं ब्राह्मणाय दयादित्पर्यः।] सीधीसगारामगदे कर्मप्रिपा अध्यायोऽनवग्यपिटिशनतमः ।। २९८ ।। १ आरमत्तनिवृत्त । २ अन ।

·२९६-३०१.] कर्मविपाकः। श्रीसूर्य उवाच । मन्दोदराग्निर्भवति शतिद्रव्येण वै जपेत् । प्राजापत्यत्रयं कृत्वा भोजयेत्सततं द्विजान् ॥ १ ॥ [शतिद्रव्यं कदन्नमिति पाठ।] गोमांसखादको मन्दजठराग्निर्भवेन्नरः । अकारणं गरं दत्त्वा प्रमापयति यः पुनः ॥ २ ॥ स मन्दानिर्भवत्येव मृतकः स्वल्पकालतः । अग्निमान्यं भवेत्तस्य यस्खेताग्निविनाशकः ॥ ३ ॥ [ तत्र मेपदानं स्वर्णस्य तण्डुलदानं च।] भनहर्ता त्वजीर्णानो भवेदस्य तु निष्कृतिः । उपचासत्रयं कृत्वा प्राजापत्यमयापि वा ॥४॥ जुहुयाचरुसर्पिामग्निमश्मीचाऽनया परानविनकरणादजीर्णमपि जायते ॥ ५॥ लक्षदोमं प्रकुर्वीत प्रायश्चित्तं यथाविधि ॥ ६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवाद कर्मविपाके अध्यायो नवनवत्यधिकदिशततमः ।। २९९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । गुरुणा नानुयातो यो वेदाध्ययनमाचरेत् । स जडः प्रज्ञया हीनः संसारे जायते नरः ॥१॥ [आचरेत्कुर्यादित्यर्थः। वक्ष्यामि तत्प्रतीकारं शुद्धकांस्यमयी दृद्याम् । शोभनां कारयेद्धण्टा शुभरेखाविभूषिताम् ॥ २॥ पलस्तु कुर्यादिंशत्या त्रिंशता वा तदर्धतः । सुस्वरां चायतां श्लक्ष्णां पञ्चगव्येन नापयेत् ॥ ३ ॥ श्वेतवस्रेण संवीतां तण्डुलोपरि विन्यसेत् ॥ ४ ॥ [ ब्राह्मणाय देया। मन्त्रस्तु ब्रह्मजज्ञानमिति ।] पितहा चेतनाहीनो मातहाऽन्धश्च जायते । नरकान्ते प्रकुर्वीत प्रायश्चित्तं यथाविधि ॥ ५ ॥ [अस्य प्रायश्चित्तं नेत्ररोगहरणप्रकरणेऽन्धत्वहरे अपश्चितम् ।] इति श्रीवृद्धसूर्यास्णमबाद कर्मविपाक अध्यापन्निशततमः ।। ३०० ॥ श्रीसूर्य उवाच । गुरुजायाभिगमनान्मूत्रकृच्छः प्रजायते । तेनापि निष्कृतिः कार्या शानदृष्टेन वर्त्मना ॥ १ ॥ [ अनेन विधिना निकृतिरुच्यते, तनैकादशप्राजापत्यादिवतरूपा । अपरा प्रतिमादानजपहोमब्राह्मणभोजनरूपा । ] स्थापयेत्कुम्भमेकं तु पश्चिमायां शुभं दिशि । नीलवस्त्रसमाच्छन्नं नीलमाल्यविमूपितम् ॥ २ ॥ तस्योपरि न्यसेद्देवं लोहपाने प्रचेतसम् । मुवर्णनिष्कपदफेन निर्मितं यादसां पतिम् ।। ३ ।। यत्पुरुपरूपेण वरुणं विश्वरूपिणम् ॥ ४ ॥ [ वरुणमूर्तिः पागवरदकरा मकवाहना च भवति । ] यादसामधिपो देवो विश्वेषामपि पावनः । संसागन्धिकर्णधागे वरुणः पावनोऽस्तु मे " ॥५॥ इमं मन्नं समुच्चार्य आचार्याय ययाविधि । दद्यादेवमलं कृत्य मूत्रकृच्छयगान्तये ॥ ६ ॥ १ स्वल्पाहपान ।२ हरणान् । १ शिवनाहीनो हीनोमान नायते ।

·.-. घृद्धसूर्यारुण- पशुयोनौ च गमनान्मूत्रकृच्छ् प्रजायते । तिलपात्रत्रयं चैव स दद्यादात्मशुद्धये ॥ ७ ॥ तत्र तिलपात्रदानमाह- ताम्रपात्रे तिलान् कृत्वा पलपोडशकल्पिते । सहिरण्यं स्वशक्त्या वा विप्राय प्रतिपादयेत् ॥ ८॥ नाशयत्रिविधं पापं वाड्मनाकायसंभवम् । तिलपात्रं त्रिधा प्रोक्तं कनिष्ठाधममध्यमम् ॥ ९ ॥ स्वर्णमेकं जघन्ये तु द्विगुणं मध्यमे क्षिपेत् । त्रिगुणं चोत्तमे तद्वत्सुवर्ण परिकीर्तितम् ॥ १० ॥ मत्सरी गुरुणा यश्च विधवामधिगच्छति । स भवेन्मूत्रकृच्छ्री तु गुरुतल्पार्धमाचरेत् ॥११॥ [ गुरुतल्पार्धप्रायश्चित्तं पाडवार्पिकमित्यर्थः । पद्मदानं वा देयम् । ] मातुः सपत्नीगमने जायते चाश्मरीगदः । स तु पापविशुद्धयर्थे प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ १२ ॥ [प्रायश्चित्तमत्र त्रैमासिकम् ।] दद्याद्विप्राय विदुपे मधुधेनुं यथोदितम् । तिलद्रोणशतं चैव हिरण्येन समन्वितम् ॥ १३ ॥ दुग्धचौरस्तु पुरुपो जायते बहुमूत्रवान् । स दद्यादुग्धधेनुं च ब्राह्मणाय यथाविधि ॥ १४ ॥ सोदर्यागमने रोगो जायते बहुमूत्रता ॥ १५॥ [पराकद्वितयं ब्राह्मणभोजनं सहस्रात्मसूक्तस्थ पौरुपस्य स्वशक्तितः पाठः कार्यः।] इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाधिकत्रिशततमः ॥ ३०१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । चाण्डालीगमनात्सर्वः प्रमेहव्याधिमान् भवेत् । क्षुत्पिपासातुरश्चैव जायते तस्य निष्कृतिः ॥ १॥ चान्द्रायणत्रयं कुर्याद्यवमध्यं तथा पदम् । तिर्यग्गामी सशूलेन प्रमेहेन युतो भवेत् ॥ २ ॥ कुर्यात्सान्तपनादीनि प्रायश्चित्तं ययाविधि । सर्वव्यवायी मनुजः कन्यागामी तथैव च ॥ ३ ॥ वातप्रमेहयुक्तः स्यात्कुर्याच्चान्द्रायणत्रयम् । मधुमेही मातृगामी सततं जायते नरः ॥ ४ ॥ पितृभार्याभिगामी च जलमेही नराधमः । यो गच्छेद्भगिनी नित्यमिक्षुमेहीति निश्चयः ॥ ५ ॥ [ पितृभार्या सपत्नजननीत्यर्थः।] प्रायश्चित्तं झमादत्र पट्वाण्यथ पञ्च च । अन्दमित्याचरेत्सम्यक्ततो रोगात्प्रमुच्यते ॥ ६ ॥ ब्राह्मणः स्वर्णहारी च प्रमेही जायते नरः । धेनुं स्वर्णमयी कुर्यात्पूर्वेण विधिना ततः ॥ ७ ॥ [ तत्र विष्णुप्रतिमा यथोक्तदानम् । ] मंत्रः। "चकं मुदर्शनं यस्य चिद्वानि विविधानि च । प्रमेहं हरतु क्षिप्रं विष्णुर्गरुडवाहनः " ॥ ८॥ तपस्विनीमसन प्रमेहो जायते गदः । मासं रुद्रजपं कुर्याद्दद्याद्भक्तं च काञ्चनम् ॥ ९॥ [प्रसङ्गेन गमनेनेत्यर्थः।। इति श्रीवृद्धमूर्यारणमवादे कर्मविपाके अध्यायो दयविकत्रिशततमः ॥ ३०२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मारगामी भवेचो हिलिङ्गं तस्य विनश्यति ॥ १ ॥ पाण्टालीगमने चव हीनयुष्टः प्रजायते । तस्य प्रतिक्रियां फतु कुम्भमुत्तरतो न्यसेत् ॥ २ ॥ [ उच्चरतः गुदलिप्तदेशस्योत्तरदिग्भागे उदफादिपुरितं फलर्श स्थापयेत् । फलस्थापनविधिनेत्पर्यः ।]

·३०२-३०५.] कर्मविपाकः। (१३७) कृष्णवस्त्रसमाच्छन्नं कृष्णमाल्यविभृपितम् । तस्योपरि न्यसेत्कांस्यपात्रे देवं धनेश्वरम् ॥ ३ ॥ मुवर्णनिष्कपटकेन निर्मितं नग्वाहनम् । यत्पुरुषसूक्तेन धनदं विश्वरूपिणम् ॥ १ ॥ [यजेत् पूजयेत् ।] निधीनामधिपो देवः शङ्करस्य प्रियः सखा । स देवाधिपतिः श्रीमान्मम पापं व्यपोहतु " ॥ ५ ॥ इमं मन्त्रं समुच्चार्य आचार्याय ययाविधि । दद्यादेवं हीनकुष्ठी लिङ्गनाशी च शुद्धयति ।। ६ ॥ दुष्टवादी तु पण्डः स्यात्म दद्याच द्विजातये । सूप्यं पलत्रयं दुग्धघटवयसमन्वितम् ।। ७ ॥ नृपो भृत्यादिहस्तादीनपगधं विनैव यः । छेदयेत्तस्य दहस्तु भवेद्दग्ध इवाग्निना ॥ ८॥ गिलापृष्टसदृशश्च सत्रणश्चापि जायते । रुधिरं प्रस्रवत्पश्चात्तस्येयं निष्कृतिः पग ॥९॥ शतरुद्रं जपेत्सम्यगष्टोत्तरसहनकम् । व्रतं चान्द्रायणं चैव कुर्याद्दद्याञ्च गां ततः ॥ १० ॥ जायते वृपणे तस्य व्याधिः परमदारुणः । जपिता दशसाहस्रं मुच्यते रुद्रमंहिताम् ॥ ११ ॥ इति धीवृद्धसूर्यास्णनबाद कर्मविपाने अध्यायव्यविनिशततमः ॥ ३०६ ।। श्रीसूर्य उवाच । मुरालये जले मार्गे शकृन्मूत्रं करोति यः । गुदरोगो भवेत्तस्य पापरूपः स दारुणः ॥ १ ॥ मासं मुगर्चननैव गोदानद्वितयेन च । प्राजापत्येन केन शमयेद्गुदना रुनः ॥ २ ॥ [ यद्यपि मुरार्चन मिति सामान्येनाभिहितं तयापि सूर्यप्राधान्येन रुद्रविष्णू पूज्यौ । 'आरोग्यं भास्करादिच्छेत् ' इति स्मृतिः । प्रसवगुदरोगे। विषमूत्रोत्सर्जनं कृत्वा योऽकृत्वा शौचकर्म तु । भुङ्क्ते जन्मान्तरे मत्यों भवेत्स प्रमवायुदः ॥ ३ ॥ भवेच्च दारुणा पीडा तत्र कृच्छातिकृच्छ्रकः । चान्द्रायणं च कर्तव्यं तथा च क्षीरसर्पिपा ॥ ४ ॥ अशीभ्यामिति सूक्तेन सहवं जुहुयाद्धविः । उद्यनद्यश्चं चैव जपेत्पूर्वोक्तमंन्यया ॥ ५ ॥ गृहीत्वा वेतनं योऽध्यापयेत्तदर्थ वचनम् । अध्यापयेच जुहुयाजपेदाऽगोंयुतो भवेत् । तन्निवृत्ती प्रकुर्वीत कृच्छं चातिकच्कम ॥ ६ ॥ चान्द्रायणं चर तथा जपेद्यत्सूक्तपोरुपम् । उद्यन्नद्य ऋचं चैव श्रीविष्णुहृदयं तया ॥ ७ ॥ तामनिवर्णामिति च जपेत्सूक्तं समाहितः । हिरण्यं सवृतं दद्याच्ट्रोत्रियाय कुटुम्बिने ॥ ८ ॥ [ तत्र धेनुदानं च प्रांसति बोधायनः गोपालदानम् । ) दानमन्चमाह । 'वस्पीडकसंयुक्तं वेणुवादनतत्तरम् । गोपीजनैः परिवृतं वनपुष्पावतंसकम् ॥९॥ ददामि मीतयं तस्य सर्वपापहरं परम" ॥१०॥ इति श्रीद्धमूरिगनंबादे कर्मविपाकै अन्यायश्चतुरविरुनिशततमः ॥ ३०४ ।। श्रीसूर्य उवाच । स्माताग्निं गमयेद्यस्तु सोऽतिसारयुतो भवेत् । अग्निरस्मीत्यूचं जत्वा दगांगं जुहुयातिलान् ॥१॥ सर्पिपा चाप्लुतं दद्यादिरण्यं ब्राह्मगाय च। दुर्मनाश्चैव जायन तस्पेयं निकृतिः पग ॥२॥ [स्मार्गनिरापामनाग्निः।] १ मुकन्नु भयो विनामिना । १८

·,
.
(१३८)
वृद्धसुपारुण-
[अत्रैवेदमपि प्रायश्चित्तं त्रैमासिकंदम्पत्योरनुकूले शुभे दिने स्वस्तिवाचनं कृत्वा स्वशत्त्यनु
सारेण पूजां विधाय 'पुत्रकामनया हरिवंशश्रवणं करिष्ये ' इति संकल्पयेत् । दम्पत्योः
श्रवणकर्तृत्वे ' करिष्यावहे ' इति प्रयोगो वा । अन्यतरकर्तृवे करिये एवं संकल्प्य ।
श्रुताध्ययनसंपन्नं ब्राह्मणं विभवानुसारेण वस्त्रमुद्रिकाकुण्डलादिभिः संपूज्य तं श्रावणे वृणुपात् ।
एभिश्चन्दनताम्बूलादिभिर्हरिवंशश्रावणे त्वामहं वृणे' इति प्रयोगः । ततश्च प्रतिदिनमय-
सनप्रतिबन्ध लातावलंकृतौ दम्पती तदेकचित्ततया शृणुयाताम् । नारिकलपूगादिना-
शमदमवान्प्रतिदिनमाचार्य पुस्तकं च पूजयेत् । अन्ते च खलंकृतां गां पयस्विनी सवत्सां
स्वर्णशृङ्गी रोप्यखुरां ताम्रपृष्ठां कांस्यदोहनां सवस्त्रां सदक्षिणां च दद्यात् । संकल्प्य सणादि-
महादानानि दद्याद्यथाशक्ति । गोदानमन्त्रः गोदानविधौ । विनायकशान्तिस्तु शान्तिसारे । प्रकृत
मनुसरामः । ब्राह्मणोद्वाहनमेकं प्रायश्चित्तम् । अपरं हरिवंशश्रवणं परिशेपान्महारुद्र रुद्रमपि तृतीय
प्रायश्चित्तम् । अत एव वचनस्थितश्वशब्दोवाशब्दार्थः। एतानि त्रीण्यपि शक्त्याद्यपेक्षया व्यस्तानि
समस्तानि वा योज्यानि । महारुद्रलक्षणं दशांशहोमप्रकारो रुद्रानुवाकानामृष्यादिसर्वपरिभाषा
रुद्रविधाने समुपवर्णिता । एकादशपशूत् पशुस्त्र गौः रुद्राय गामिति श्रुतौ।]
कृच्चान्द्रायणे कुर्याद्रोमः कूष्माण्डसंज्ञकः । कर्तव्यो होमविधिश्च स्वर्णदान तथा परम् ॥ ३ ॥
कन्यादानं च पञ्चम्यां श्राद्धं कुर्वति यत्नतः । सहस्रनामजापी च भवेदेवं विशु यति ॥ ४ ॥
[ एतान्यष्टकादिश्राद्धरहितादीनि पञ्चापि पृथक्पृथनिर्मितानि । अतो यावयाधिप्रमोफस्ताव-
सहस्रनामस्तोत्रं पठेत् ।]
इति श्रीपद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चाधिकत्रिशततमः ॥ ३०५ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
चतुर्विधा तु या वन्ध्या भवेद्वत्सवियोजनम् । वक्ष्ये तस्य प्रतीकार तत्स्वरूप निचोधय ॥ १ ॥
मृतवमा भवेत्काचित्काचिदेकप्रसूतिका । कन्याप्रतिरूपा च काकवन्ध्या चतुर्थिका ॥ २ ॥
[ काफवन्ध्या अप्रसूतेत्यर्थः । ]
सरिता घोरपापेन जायन्ते पूर्वजन्मनि । मृतवत्सा द्रव्यहरणादेकसूताऽसुपातनात ॥३॥
पन्यापनर्णसंबन्धात्काफवन्ध्या विरोधत्तः ।
तत्र स्वर्णधेनुदानम् ।
हिरण्येन शयागतया सवत्सां कारयेदृढाम ॥ ४ ॥
गर्नु यत्नेन गत्यं च पादेन गुमग्नवीत । धेर्नु रूप्यखुगं ग्लं तस्याः पुच्छे नियोजयेत् ॥ ५॥
घण्टां गलेऽपि यनीयात्तानं पृष्ठ निधापयेत् । मोपचा पोडशभिनवयं पायसं भवेत् ॥ ६॥
मोदरं च तथा पूर्व गुटं लवणमेव च । जीरपं. च सुविस्तीर्णे शू वेणुमये रहे ॥ ७॥
धनोग्वं प्रदातव्यं ग्रामणविपु चैव हि ।
[ मोदकादिपरिपूर्णपाणि पडष्टी दा वा दद्यात् । ]
भामणं सर्वशास्त्रनं कुशलं धर्मवैदिनम् ॥८॥
विवापिनपनपा शान्तं च विजितेन्द्रिया) । अलोलपं सर्वजनमियं फलमपवर्जितम् ॥९॥
आय भनपा गंम्प गवर्गन्धपुष्पकः । तेनव फारपेत्ज़ा मारतो धेनुवत्सयोः ॥ १० ॥

·अस्य ३०६-३०७.] कर्मविपाका पृजायां होमे च मन्त्रः। होमं च काग्येत्तत्र समिदाज्यवस्कटम् । सोमोधेनुमिति मन्त्रं ममुच्चार्य ततः पुनः ।। गौतम ऋपिधनुर्देवताऽनुष्टुप् छन्दः 1 विनियोगः ।" प्राङ्मुखायोपविष्टाय प्रदद्यात्तामुदद मुखः । मन्त्रेणानेन विधिवत्पुच्छे हस्तं निपाय च ॥ ११ ॥ सार्धदयेन मन्त्रः। धेनुर्योगिरसामन्त्रेण प्रतिष्ठा मुरभेश्च या । दुहिता या तथा भानोग्नेश्च वरुणस्य च ॥ १२ ॥ याच गावः प्रवर्तन्ते वनेपूपवनेषु च । प्रीणन्तु ता मम सदा पुत्रपौत्रसुखप्रदाः ॥ १३ ।। प्रयच्छन्तु दिवारात्रमविच्छेदं च शान्तये ।" एवं दत्त्वा च तद्दानं प्रणिपत्य विसर्जयेत् ॥ १४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्याणमवादे कर्मविधा अध्याय षडपिकत्रिशततम ॥ २०६॥ श्रीसूर्य उवाच । [अत्र कर्मणि स्वीपुमयोमिलितयोः मत्येकं वा यथानियतमधिकारः।] अथ गर्भस्रावे यनोपवीतदानम् । प्रवद्र्भा भवेत्सा तु चालक हन्ति या विषैः । यज्ञोपवीतं कुर्वीत काञ्चनं तु स्वशक्तितः ॥ १ ॥ अत्यन्तवर्णापेक्षेण राजतं चोत्तरीयकम् । पलार्धेन तदर्धेन तदर्धनायवा पुनः प्रन्यिप्रदेशे देयं तु मौक्तिकं वज्रमेव च । प्रक्षाल्य पञ्चगव्येन गायच्या ताम्रभाजने ॥ ३ ॥ द्रोणप्रमाणं तस्मिस्तु निक्षिपेत्तद्वि मध्यतः । ताम्रस्योपरि संस्थाप्यमुपवीतं सुपूजितम २॥ गन्धपुष्पाक्षत पनवेद्यपि भक्तितः॥ ५ ॥ [दधि ताम्रभाजनोपरि आज्यं तत्प्रमाणं ययालाभोपपन्नं वा आज्यमुपवीतं स्थाप्यं महोत्तरीयं च ।] ततो ब्राह्मणमाहूय होमं तत्र प्रकल्पयेत् । तिलेराज्येन मधुना मित्रैरष्टोत्तर शतम् ॥ ६ ॥ तस्मै हुतरते वम्बाद्यैः पृजिताय तु । मन्त्रेणानेन विधिवत्मानमुखायोपवीतकम् ॥ ७ ॥ ॥ उपवीतं परमिदं ब्रह्मणा विवृतं पुरा । भवनोकामदानेन गर्भ संधारयाम्यहम् " ॥ ८ ॥ धनान्यन्पब्राह्मणेभ्यस्तस्मिन्काले प्रदापयेत् । अनुत्रज्य तया कार्य मणिपत्य समापयेत् ।। ९ ॥ गर्भस्रावकगद्दोपादेवं कृत्वा विमुच्यते ॥ १० [अस्मिन्कर्मणि बियोऽधिकारः।] मासोपवासिनी नारी यतः प्रसारयेद्यदि । यदि संपर्कदोषेण जायते सान्यजन्मनि ॥ ११ ॥ स्रवद्रक्ता सदा योनौ तनिष्कृतिरिहोच्यते । मासोपवाम कुवात तया मास पयोततम् ।। १२ ।। क्षीरं मुष्णाति या नारी पूर्वजन्मनि मुव्रत । जन्मान्तरे तु तस्या वै क्षीरं न वितरेत्स्तने ॥ १३ ॥ क्षीगनं भोजयेद्विमान् साज्यं समधुमण्डक्म् । अनुलिम्पेञ्च तेनैवाक्षिदिगन्तः स्वगक्तितः ॥ १४ ॥ विभपाटोदापि झालयेत्कुचमण्डलम् । मुगमांमवृतझौद्रघृतैर्वा गन्यपुष्पीः ॥ १५ ॥ भूतेभ्यश्च बलि दद्याद्भूनान्यत्र व संशृणु । मघुश्च नवनीतश्च पिण्डमाल्यो ह्यचिन्तरः॥ १६ ॥ भृतमध्यः स्वगतिश्च भूतानां पञ्चकं विदम् ।। १७ ।। [स्वमक्तिरिति मध्वादीनां विशेपणम् । अत्र मुगदीनि बलिद्रव्याण्य. भिहितानि । तेषु वाह्मणादिभिरनिषिद्धान्येव ग्राह्माणि ।]

·(१४०) युद्धसूर्यारुण- [.- ज्येष्ठनातर्यनूढे तु यो वोदहति च स्वयम् । स भवेन्मृतपत्नीक उष्णवरसमन्वितः ॥ १८ ॥ प्राजापत्पत्रयं कुर्यादेवं च त्रयमेव च । तामगिरिति चार्चन चरुणाऽष्टोत्तगयुतम् ॥ १९ ॥ जुहुयागोजयेद्विपाने पापाद्विमुच्यते ॥ २० ॥ मित्रभार्याभिगामी च मृतभायोऽभिजायते । तस्य पापविशुद्धयर्य द्विजमेकं विवाहयेत् ॥ २१॥ धर्मपत्न्यां सुबताया मुखमैथुनकारिणः । पल्या विरक्तिर्भवति मुवर्णकलोन सः ॥ २२ ॥ उमामहेश्वर देवं रुद्रकादशनीजपम् । नापयेच्द्धया युक्तो ह्यविच्छिन्नाम्बुधाग्या ॥ २३ ॥ [व्यम्बकमिति मन्त्रः । अय यथाशक्त्या सुवर्णनोमामहेश्वरप्रतिमां रजतवृपारूढां कारपित्ता स्थापयित्वा ब्राह्मणाय दद्यात् । ] अथ दारिद्रयहरधनदमूर्तिदानम् । दरिद्रो जायते मयो दानविनं करोति यः । ऐश्वर्य साधते येन कारिणा तच्छृणु प्रभो ॥ २४ ॥ पलार्धेन तदर्धेन चतुर्थाशेन वा पुनः । धनदस्य प्रतिकृतिं कुर्यादेममयीं शुभाम् ॥ २५ ॥ द्विभुजां वाहनोपेता नयनानन्दकारिणीम् । शपद्मनिधिभ्यां च युक्तां तच्छहयोईयोः ।। २६ ॥ श्वेतवस्त्रेण संवेष्टय तण्डुलोपरि विन्यसेत् । तण्डुलाना परीमाणं भवेद्रोणमितं शुभम् ॥ २७ ॥ र दत्त्वाऽधिकां वृद्धिं गृह्णीयायश्च योभयम् । उत्पादयति चान्येषां पापाणेन प्रहारतः ॥ २८ ॥ [ अधिकवृद्धिग्रहणं नाम शास्त्रमताधिर ग्रहणम् । भयमुत्पादयतीति निमित्तमन्तरेण भयोत्पादनम् ।। तलपहारकृचैव जातो वै धनिनां कुले । धनेन रहितः प्रायो देशान्तरगतो भवेत् ॥ २९ ॥ महाप्लेशो बहूद्वेगी उदावर्ती भवेन्नरः । कृच्यातिकृच्छ्रे कुर्वीत चान्द्रायणमयापरम् ॥ ३० ॥ कुर्यादिष्टचरुभ्यां च होमो व्याहृतिभिस्तथा । यत्किचिदमित सूक्तमयुतं वारुणं जपेत् ॥ ३१ ॥ अन्यायवृत्तिनृपतेः सेवनादिपहिसनात् । महादानसमादानाद्गुरुभापविमर्दनात् ॥ ३२ ॥ दंष्ट्रिभ्यश्चाथ मरणादपमृत्योश्च निन्दया । वेदवाह्यस्य शास्त्रस्प पाठनात्कर्मसेवनात् ॥ ३३ ॥ विपोद्वन्धनशस्त्राद्यैर्मरणादापि सौतकात् । उदासीनः सभामध्यभङ्गात्स्त्रीगमनात्तथा ॥ ३४ ॥ श्रुताध्ययनसंपन्नश्रोत्रियब्राह्मणस्य तु । उदासीनः सभामध्ये कृत्वा भङ्गं तु दारुणम् ॥ ३५ ॥ परीक्षासमये प्राप्ते भृतयाध्यापकस्तया । देवब्राह्मणराज्ञां तु स्वर्गापहरणात्तया ॥ ३६ ।। अरण्ये निर्जने देशे ब्रह्मरक्षः प्रजोयते । गयानादं तु कृत्वापि जपोमादिभिस्तथा ॥ ३७ ॥ देवतातीर्थसेवाभिः कन्यादानेन चैव हि । ब्रह्मराक्षतपैशान्यान्मुच्यते मनुरब्रवीत् ॥ ३८.!! [ब्रह्मराक्षसत्वं पिशाचस्याप्युपलक्षणम् । तत्र निष्कृतिहन्मनुप्रोक्ता पुत्रादिभिः कार्या । जपो वेदपारायणं पवमानादिसूक्तजपा तथा सहस्रनामादिस्तोत्रजपश्च होमोऽयुतहोमादिः तर गोमृहिरण्यदानं साङ्गमिति । ) इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे फर्मविपाके अभ्याय समाधिक निशततम ॥ ३०७ ।। श्रीसूर्य उवाच । ग्जम्परागामिनं च तदुटिष्टस्य भोजिनम् । प्रजाग्रहः प्रगृह्णाति ततः स ज्वग्वान्भवेत् ॥ १ ॥ अतिगार्ग च एठी च गाने सर्वत्र वातवान् । स्त्रियश्चेदर्भनाशः स्पादने निष्कृतिः परा ॥ २ ॥ १ मुखमैथुनकारिणम् । २ जायते प्रसारासस ।

·१०८.] कर्मविपाकः। (१४१) कृच्छ चान्द्रायणं चैव कुर्यात्सांतपनत्रयम् । अष्टोचरसहस्रं तु सर्पिपा जुहुयात्तया ॥ ३ ॥ पुनर्मामतुमन्त्रेण जपेत्पुरुषसूक्तकम् ॥ ४॥ तत्र बलिदानमाह । कांस्यपात्रे नवे व्रीहितण्डुलानाहकोन्मितान् । निक्षिप्य जलकुम्भेन साध नीत्वा चतुष्पयम ॥ ५ ॥ गन्धपुष्पादिभिस्तत्र समभ्यर्च्य बलिं क्षिपेत् ॥ ६ ॥ मन्त्रः। प्रगृहीष्व वलिं चेमं प्रजाग्रह महावल । आतुरस्य मुखं सिद्धि प्रयच्छ त्वं प्रजाग्रह ।" ॥ ७ ॥ रजस्वलां च चाण्डाली यो गच्छेत्तं ज्वग्ग्रहः । गृह्णाति तेन सन्तापधारी भवति मानवः ॥ ८॥ चान्द्रायणं सांतपनं कुर्याच्च मधुमिश्रितैः । रसालपल्लवैहोमो जातवेदसमन्वतः ।। ९ ॥ नानां सहस्रं तु जपेदयुतं जातवेदसम् । शक्त्या हिरण्पदानं च ब्राह्मणान्भोजयेत्तथा ॥ १० ॥ पायस कांस्यपात्रे तु ध्वजः श्वेतैः परिष्कृतम् । निक्षिप्य गन्धपुष्पाद्यैर्ग्रहपूजां विधाय च ॥ देवालये सिपेटिद्वान्निक्षिपेच्च चतुष्पये ॥ ११ ॥ " मन्त्रः। 1 प्रग्रहीष्य बलिं चेमं दाहरूप महाज्वर । आतुरस्य मुखं मिद्धिं प्रयच्छ वं महाग्रह " ॥ १२ ॥ तस्फगे यो महापाणिहिमको निर्दयाश्रयः ।। १३ ।। अरुण उवाच । फेन कर्मफलेनाहमर्धाङ्गतमुपागतः । वक्तुमर्हसि देवेश श्रोतुमिच्छामि यत्नतः ॥ १४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चिट्विजस्तपोयुक्तो विरक्तः माटचूद्वः । बभूव मातरं त्यक्त्वा ह्येकपुत्रां तपस्विनीम् ॥ १५ ॥ म कदाचिकुरुक्षेत्र प्राप्य सूर्यपरायणः । गायत्रीजपमास्याय तपस्तेपे मुदुश्वरम् ॥ १६ ॥ ऊर्बबाहुरभूत्पूर्व पुनरामीदधोमुसः । तस्य कर्माहृतं दृष्ट्वा पीडिता सा जनन्यभूत् ॥ १७ ॥ वर्जितोपि तया तत्र तवाचा न कृतारुपा । स्यापयित्वा शिरो भूमौ सो हैन तदाऽतपत् ॥ १८ ॥ तस्मै शापं ददी माता जन्मजन्मनि भो मुत । गरीरमध संप्राप्य बलत्सावकमनिभम् ॥ १९ ॥ तमोमये महाकाशे गच्छ भ्रमवतां गतिम् ॥ २० ॥ एवं संगापितो विप्रो जनन्या स्वल्पपापकृत् । तत्क्षणादत्यजत्तत्र योगेनात्मकलेवरम् ॥ २१ ।। प्राप्य मद्विधाँल्लोकान् विनतायामिहाण्डज । प्रयागे कश्यपाजातः सर्वदेववलाधिकः ॥ २२ ॥ गैद्ररूपो महामायो दुर्धर्षोऽर्घगरीरभृत् । संप्राप्य कश्यपान्नान प्राप्तस्तं मे पद ध्रुवम् ॥ २३ ॥ अरुण उवाच। मातृगापप्रतिकृति यूहि में बढतांवर । यत्कृत्वा सर्वसौख्यानि मुलभान्यत्र जन्मनि ॥ २४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । न काचिनिष्कृतिः सून मातुः शापविनाशिनी । तथापि तत्ते वक्ष्यामि शृण गुय पाना ॥२५॥ स्पन्दनानि महाबाहो महीयान्यद्भुतानि च । दुर्लभानि च देवानां गन्याग्गिाशाम ॥ २६॥ तान्य प्रेक्ष्य शून्यानि मृतहीनानि काश्यप । तावदेव मया दृष्टानं मं मनिसरायणः ॥ २७ ॥ स्थापितोऽगि रये यस्मात्मशानाविशारद । नानागोरगणगाय ममानदयकाकः ॥१८' १परी ·(१४२) वृद्धसूर्यारुण- [4०- त्वां दृष्ट्वा मां प्रपश्यन्तु भूलोकादिसमाश्रिताः। त्वं निष्पापोऽसि पक्षीन्द्र मम सांनिध्यभक्तितः ॥२९॥ यस्मान्मम पदे प्राप्ते सर्वकल्पनाशने । जन्तुर्न लिप्यते पापः पद्मपत्रामिवाम्भमा ॥ ३०॥ एतत्ते कथितं वत्स तव फर्मफलं लिदम् । सर्वकर्माश्रयं सर्गापवर्गाग्व्यं शुभाशुभम् ॥ ३१ ॥ अतः परं किमन्यत्त्वं श्रोतुमर्हसि तद्वद ॥ ३२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवाद कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाविकनिशततमः ॥ ३०८ ॥ अरुण उवाच। साक्षानातिस्मरो देव कलौ कोपे भविष्यति । प्रादुर्भूतस्तया तं मे हि कः पुरुषोत्तमः॥ १॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु सूत प्रवक्ष्यामि कथा पौराणिकीमिमाम् । यथा जातः कलौ घोरेसाक्षाजातिस्मरः प्रभुः ॥ २ ॥ तत्र भाद्रपदे मासि कृष्णाष्टम्यां च पुत्रक । मथुरामण्डले पुण्ये निशाये रोहिणीयुते ॥ ३ ॥ विजयाख्ये मुहूर्ते तु सूर्ये सिंहगतेऽण्डज । भारावतरणार्थाय कंसादीनां वधाय च ॥ ४ ॥ देवक्यां वसुदेवाच्च नररूपी जनार्दनः । शड्सचक्रधरो देवः श्यामागः कमलेक्षणः ॥५॥ चतुर्भुजो महाबाहुर्वनमालाविभूषितः । सकौस्तुभो गदापाणिः प्रादुर्भूतो भविष्यति ॥ ६ ॥ दितिर्देवकी तत्र वसुदेवश्च कश्यपः । ताभ्यां जातोऽण्डजश्रेष्ठ तस्मात्स पुरुषोत्तमः ॥ ७ ॥ स एव जाति स्मरति कलौ साक्षात्पतत्रिण । नान्यः कदापि देवोऽपि शरीरं प्राप्य मानुपम् ॥ ८॥ तत्र पुण्यप्रभावेण नानादेवद्विजार्चनात् । प्राकृताद्वेददानाच्च जाति सूर्यारुणात्स्मरेत् ॥ ९॥ साक्षाज्ञातिस्मरो विष्णुर्यस्मात्स पुरुषोत्तमः । कृत्वाऽद्रुतानि कर्माणि त्रिदशैर्दुष्कृतान्यापि ॥ १० ॥ भागेद्वारं पृथिव्याश्च गमिष्यति पदं स्वकम् । तस्य जन्मदिने सूत यः कुर्याद्विधिपूर्वकम् ॥ ११ ॥ व्रतोपवासं संपूज्य जन्मविज्ञैर्जनार्दनम् । स गच्छेत्परमं स्थानं यत्र विष्णुः सनातनः ॥ १२ ॥ पुनः कलियुगस्यान्ते स एव भगवान् हरिः । अवतारं स्वकं कृत्वा कल्किसंज्ञं तदाऽद्भुतम् ॥ १३ ॥ क्षयं नीता जनान् दुष्टान् म्लेच्छान् धर्मपराङ्मुखान् । प्रकाश्य वेदधर्माश्च गमिष्यति परं पदम् ॥१४॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणमवाद कर्मविपाके अध्यायो नवाधिकत्रिशततमः ॥ ३०९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । क्षीणात्पुण्यादथो कश्चिदपतत्सिद्रपुरात्सुत । स एवाऽयं महाभाग जातश्चैवात्र जन्मनि ॥ १ ॥ देशे गङ्गासमीपस्थे पुण्ये पुण्यजनाश्रिते । महीपालकुलेऽत्युने महोग्रः पृथिवीपतिः ॥ २॥ लघुस्वरूपो मतिमान् नानारत्नचयान्वितः । महामात्यैर्युक्तो भूपालानां भयप्रदः तपाषान्महापुण्यात्सर्वमेतत्कलं सुन । पापावशेपापापिष्टः कामी लोभसमन्वितः धर्मशास्त्रक्रियाहीनः शास्त्रवती पतत्रिण । गगास्नानान्महाबाहो प्रायश्चित्तं परं न हि यत्र गगाडाडजश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं हि तत्र सा। प्रायश्चित्तं परं नैवाशेपपापनिकृन्तनम् ॥ ६ ॥ निवागधन जात्पुण्यादा जन्मनि मुव्रत । इहैव सर्वसौख्यानि चान्ते रुद्रगणो नरः ।। ७ ।। भविष्यति महापुण्याद्रपुजनजात्फलात् । आयुस्तस्य महाभाग पञ्चपञ्चाशदब्दकम् इति श्रीवृद्धारगमवाद कर्मविपाक अध्यायो दशाविकनिशततमः ॥ ३१ ॥ । १ विनता । २ चतच्छेय ।

·३०९-३१३.] कर्मविपाकः । (१५) श्रीसूर्य उवाच । कैलासात् पार्वतीशापात् प्राग्जन्मन्यपरर्गजा । बभूव काचिदानता महादानरता सदा ॥ १ ॥ पार्वत्याः क्षोभणोदंत्र यवन्यस्ति पतत्रिण । महोविभूत्या युक्ता सा समस्वैश्वर्यसंयुता ॥ २ ॥ पृथ्वीपतेः सा पुत्रीय जाता वै नर्मदातटे । पुत्रभ्रातृविहीना सा देवीशापान्महासती ॥३॥ 'भञ्जनात्तद्रतस्यान न च पूर्णमनोरथा । सुवर्णवर्णा पद्माक्षी नानाभरणशोभिता ॥४॥ 'जाता कुम्भगते लग्ने स्थिते तत्र शनैश्चरे । पञ्चवेदमितायुः स्यादन जन्माने वै ध्रुवम् ॥ ५ ॥ विभुज्य सर्वभोगान सा गच्छेत् स्वर्ग महासती। अग्रे जन्मान सा देवी भविष्यति च वाहुजा ॥ ६ ॥ 'पत्पा साथै प्रविश्याग्नौ पुनर्गच्छेच्छिवालयम् ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाक अध्याय एकादशाधिकविशततमः ॥ ३११॥ श्रीसूर्य उवाच । पागासीद्राह्मणः कश्चित्कृषिकर्मरतः सदा । पूजकश्चातियीनां च भिक्षुकाणां च यत्नतः ॥ १॥ 'तद्गृहे वृपभो मत्तस्तीक्ष्णशृङ्गो भयानकः । तेन तवृषभस्यापि माग्भवे विनतासुत ॥२॥ छित्त्वा नासाग्रमुष्की तु कृतं कर्मातिदारुणम् । तत्र जन्मनि तद् मुक्त्वा फलं पापसमुद्रम् ॥ ३॥ जातोत्र यवनः सिन्धुमण्डले रम्पपर्वते । पण्डस्तु तेन पापेन स चास्त्पत्र पतषिण ॥४॥ धर्मात्पूर्वकृतात्सोऽपि सुखैश्वर्यधनान्वितः । पापस्पात्रार्जितस्याथ मायश्चित्तं परं न हि ॥५॥ पूजनादतिथीनां च भविष्यति च तद्गतिः । तीर्याश्रयेत्र जनुषि मृत्युस्तस्य प्रकीर्तितः ॥ ६ ॥ आयुः पष्टिमितान्दान्तं रिष्टं पञ्चाशदन्दके ॥ ७ ॥ इति धीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अभ्यायो द्वादशाधिकत्रिशततमः ॥ ३१२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । नन्दिफेश्वरसांनिध्याच्च्युतो रुद्गणो महान् । अभिमानावितस्ता रुद्रमक्तिपराङ्मुखः ॥ १॥ शतो नन्दीश्वरेणाय यस्माद्रुद्रपराङ्मुखः । तस्मात्त्वं यवनो दुधे भविष्यास महीतले ॥२॥ प्रसादितस्तदा तेन स्तुतिभिनन्दिकेश्वरः । अपि स्वल्पतरे फाले शापान्मुक्ति ददी प्रमुः ॥४॥ । तस्य शापान्महाभाग जन्मन्यत्राजनि स्वयम् । महाभूमिमुजां वंशे म्लेच्छानां गरुडामज ॥१॥ पुष्फरात्मापरे देगे शुक्र स्वीचे तु लाभगे । मालव्यपोगे विख्याते सचन्द्रे बहुभिर्युत ॥५॥ गौरो यशस्वी मतिमान् नानारलचयैर्वृतः । गजयूयैः समाकान्तो वहुभूपालसेवितः ॥ ६॥ नानावाहनसंयुक्तो बहुभोगयुतस्तया । सकलेश्वर्यविचादयः स्वेच्छाप्याश्रिताः॥ दाताऽविगक्तितो लोके धर्मात्मा लोकविश्नुतः । रुद्रमत्यन्तरापश्च न तु पूर्णमनोरया ८॥ वहुभूत्पः समायुक्तो यावजी मुखान्वितः । पञ्चवेदामिते वर्षे रिशमानवलनात् ॥ ९॥ हटफर्मकृतात्पापादुद्रपूजनभङ्गजात् । प्रायश्चित्तं महाभाग नाम जन्मनि वि१०॥ चिमनाचया मृत भीमोनीचोऽटमे स्थितः। सूर्यस्यायगवाच्छुकारसामानयमनकात ॥ ११ ॥ 'नायुर्दायसवामोति रिष्टान्तं जीवनं स्मृतम् ॥ १२ ॥ इति श्रीसूर्यायनवाई कर्मविपारे अध्यापनपोना farma || ११३ ॥ १ नोमनाता --

·घृद्धसूर्याकण-
-[20-.
अरुण उमात्र
भगवन् देवदेवेश श्रुतमेतन्महाद्भुतम् । महानुगामिन्या नार्या गति मेदिदि भास्कर ॥१॥
श्रीसूर्य उवाच ।
॥मृतं समीक्ष्य भर्तारं या विशेन्च हुताशनम् । सार्ध तेन महापुण्या ज्ञेया सासहगामिनी ॥ २॥
"श्रुताामृतपतिः यात्र विदेशस्य पतिव्रता. नद्रवेण विशेदग्नी सा ज्ञेया चानुगामिनी ॥३॥
||धर्मात्पतिवता पूर्वमवेन्मोक्षगतियो। अथैकाऽभून्महासाध्वी · जाता ब्रह्महदेण्डन ॥ ४॥
ब्राह्मणी तपसा युक्ती दा भर्तृपरायणा । दानशीलरता पुण्या पुण्यकर्माविता : सती; 11:5in
दृष्ट्या मृतपतिं सा तु दिव्याभरणभूपिता प्राप्ताऽनौ विधिना सूत कृत्वा पूजा, हरे शम्॥६॥
सा गता यमराजस्य स्कन्धे दत्त्वा. पदाम्बुजम् । वैकुण्ठे चाण्डजश्रेष्ठ यद्गत्वा न निवर्तते ॥ ७ ॥
तल्लत्तातलघातेन मूछितोऽभूद्यमाधिपः । तत्काले वै तत्र पृष्टो नारदेन महात्मना ॥ ८॥
धर्मराज वदैतन्मे तत्तः परतरश्च कः । दण्डप्रदो महाभाग येन त्वं चालितोऽधुना ॥ ९ ॥
तमुवांच"ऋषिश्रेष्ठ गतेय या शुभानना । संती तत्पादभारेण पीडितोऽह भृशं द्विजः॥१०॥
॥मोक्षं गतो महासाध्वी गृहीत्वा तु स्वकं पतिम् । महापापसमाक्रान्तं नरकस्य विनोचम ॥ १.१॥
"साउंगमिष्यति चैवात्र पत्यु पापावशेषता ब्राह्मणी योगयुक्ता च भविष्यात कलौ युगे ।। १२॥
काश्या मृत्युस्तयीर्यस्माच्छिवस्वमुपगच्छतः ॥१३॥', rani ri"
" इति प्रौद्धसूर्यारुणसवादै कर्मविपाक अध्यायश्चतुर्दशाधिकत्रिशततमः ॥१४॥
॥} for RTE HAR
श्रीसूर्य उवाच !
कामतो यश्चरेत्पूर्व ब्रह्महत्या नराधमः ! क्षयरोगान्वितः सोऽपि जायते चात्र जन्मनि ॥ १॥
घोराट् ब्रह्मनजात्पापा दृढकर्मकृतीत्सुत । प्रायश्चित्तं मया नोक्तं पापान्मुक्तिस्विजन्मनि ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पचंदशाधिकत्रिशततमः ॥ ३१५ ॥
UPTET: Printin-ग्रीसूर्य उवाच । "
विक्षिण धातयेद्यात पूर्वजन्मनि मानः । मोहादकामतः - सोऽपि क्षयरोगसमन्वितः ॥ १॥
क्षिणात्रा क्षय यान्ति धातवः सर्वदेहिनामः । धातुक्षयेऽतिकष्टेन नष्टायुर्जायते पुमान् ॥२॥
सबस्वंदानादया क्षयरोगः प्रिंशाम्यति । कुरुक्षेत्रादितीय सत्पात्रपुर विधानंतः ॥३॥
1:15 इति श्रीवमूरिंगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पोडशाधिकत्रिशततमः ॥ १६
अरुण उवाच ।
15 :
....
'महागांधुश्चारुवर्णः प्रतापवान् । आचारकुलधर्मजो
संयुती वायपित्ताभ्यां किंचिदित्तसमन्वितः । तस्य भार्या सदाचारा किंचिच क्लेशकारिणी ॥२॥
पतिभक्ता प्रतिपाणावतानामनुकाइक्षिणी ! ऋतुहीना कथं जाता कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३."
श्रीसूर्य उवाच ।
'नारीणां वे जारंगांनाममतीनां कुलच्छिदाम् । यहां वीरप्रसूतानां शीघ्रगर्भसमुच्छिदाम ।।
आप छेद दृष्टः प्रलपर्दुष्टभक्षणः । संभावनस्तथाऽऽयतिरन्या
गर्भस्य पानांपाय फोत्याप च कीर्तयेत् । पुंस्कृत नैव तत्फर्म स्वीकृतं नात्र संशयः ॥ ६॥
१ या नियमत दिनीनगर्भ ममुद्रवेन् ।
पश्चिमी
देवांनिहिजवत्सलः ॥ १॥
वस्तिकर्मभिः ॥ ५॥

·कर्मविपाकः। नारी जन्मान्तरे प्राप्ते न सा गर्भ विभति हि । पूर्व वैश्यकुले जाता सपत्नीसहिता खग ॥ ७ ॥ नार्याऽनयेपया चैव संततेन शनाय च । औपर्धेच्छेदनाद्यैस्तु तस्यायें कल्पितोऽगढ़ः ॥ ८॥ सपल्यै प्रेरयामान विविधोऽनेन तद्दः । तया वै ऋतुभावाच मीत्रं पीनं तापधम् ॥ ९ ॥ पुष्पं प्रणाशितं तस्यास्तस्मिजन्मनि मानद । ऋतावृती च संप्राप्त जातं तद्विविधं रजः ॥ १० ॥ वेदना जायते नित्यममुग्यातोदरामयः । पुणे नष्टे फलं नष्टं कदाचिगर्भपातनम् ॥ ११ ॥ एतत्कर्म कृतं पूर्वभवे वै गर्भदोपकृत् । तथापि फलहन्त्रीणां द्वितीयं सुकृतं चरेत् ॥ १२ ॥ ऋजुभावाहुष्टबुद्धया कृतं वै पूर्वजन्मनि । तेनैव कर्मणा वत्स विविधाः पुष्पबन्धनाः ॥ १३ ॥ गर्भागयमधिश्रित्य स्रवते शोणितं बहु । छियन्तीव च वान्त्राणि सूचीभिरिव सुबन ॥ १४ ॥ वेदनायाः पुरा भोगात्स्त्रीणां गर्भनिपातनात् । यावत्कालं निठुरोऽयं तासांगर्भमपातयत् ॥ १५ ॥ तावानेव पतेनी ह्यथया नास्य संभवः । एवं तु लक्षणैर्ज्ञात्वा कर्माणि स्त्री समाचरेत् ।। १६ ।। एकमासावधि चैव दम्पती तीर्थसङ्गमे । मुशुभे भूप्रदेशे तु पुराणोक्तविधानतः ॥ १७ ॥ संपणागाय दुष्टस्य प्रायश्चित्तमिहेनमः । प्रौष्ठपद्यां तृतीयायां शुलायां व्रतमाचरेत् ॥ १८ ॥ नियमेन कृतं सत व्रतं सिद्धिं ददाति तत् । पुष्पैर्नानाविधैः शुभ्रार्चपेनिरिजाप्रियम् ॥ १९ ।। केतकैर्गर्भसंयुक्तश्चम्पकैः कुमुदोत्पलैः । सौवर्णी राजी ताम्री मूर्ति गोर्याः प्रकल्पयेत् ॥ २० ॥ हारनपुरमुकुटकुण्डलाभरणादिकम् । नैवेद्यः शुभ्रकामारमोदकापपायसः ॥ २१ ॥ उपतिष्टेत विधिवद्वानीप्रियवल्लभम् । पतिपुत्रवतीभिस्तु स्वीभिः सह शुचिस्मिता ॥ २२ ॥ रात्री जागरणं कुर्यादीतनृत्यादिपूर्वकम । द्रव्यैर्नानाविधैग्य दद्यान्मन्त्रपुर:मग्म् ॥ २३ ॥ फलपुष्पाक्षतोपेतं मन्जन मूर्ति निक्षिपेत् ॥ २४ ॥ मन्त्रः। " नमस्तेऽस्तु महादेवि नमस्ते गिरिमप्रिये । गृहाणार्यमिदं देवि पुत्रान्मह्यं यशस्विनः ।। देहि देहि जगत्पृश्ये शंकरप्राणवल्लभे" ॥ २५ ॥ एवं रात्री विधानेन पूनयेत्परमेश्वरीम् । ततः प्रभाते विमले कृतप्रातःकिया सती ॥२६॥ देवीमुद्दिश्य विधिवगोजयेत्तोडा खियः । नानाविधर्भक्ष्यभोज्य ह्मणानय पोडग ॥ २७॥ प्रत्येकं वणवं पातं सप्तधान्यसमन्वितम् । सौभाग्याष्टकमंयुक्तं बवयुग्मेन संयुतम् ।। २८ ।। दातव्यं गिरिजाप्रीत्यै पुत्रसौभाग्यसाम्यया । सगर्भाश्च वृपोपेतां सितां गां वस्त्रमंयुताम् ॥ २९ ॥ सहिरण्यां ततो दद्यादिपाय गुणशालिने ॥ ३०॥ मन्त्रः। "गर्भपाताडि यत्पापं दुष्टमीणामुपार्जितम् । तदत्र वन्ध्यताहेतस्तस्मान्मुञ्चय चाम्बिके । तब दानेन पुना मे भवेयं मुभगा मती" ॥ ३१ ॥ इमं मन्त्र समुच्चार्य दत्त्वा विप्रे विमर्जयेत् । एवं वनपगया वे गर्भपातो न जायते ॥ ३२ ॥ अयान पुत्रपौवाइया स्वपत्या सह मोदते । न लभेदगर्भपातं सा पतिपुनामु चन॥३३॥ तृतीये वा चतुर्थ वा मामि गर्भः समेधते । रजतस्य पलाभ्यां व योगा गर्भागयाकृनिम् ॥ ३४॥ निप्पेण स्वर्णगर्भ च कृत्वा दत्त्वा दिजन्मने । "गर्भपात प्रर्वत्या मया प्राक्तननन्मनि ॥ ३२॥ १ सट्टाः । २ रनमासाप ।

·(१४६)
वृद्धसूर्यारुण-
{20-
यदय पन्ध्यत्वं प्राप्त तस्मान्मुच्येत्र जन्मनि" । जन्मजात्यादिकं परत पद त्वमिह कर्मणः ॥३६॥
इदं चतुर्थकं जन्म भूमिदेवकुलोद्भवम् । सपत्नीसहितं येन न सा गर्भस्य दोपहत् ॥ ३७॥
तत्रेदमपि संचित्य लक्षणं विह जन्मनि । यया प्राक् पातितो गर्भः सपत्न्याः पतिवनिता ॥ ३८ ॥
दीनानाथविरोधः स्यात्म विरोधस्तया सुन । अनुमन्त्रीपयुक्ता सा पितृमानुमुखोम्झिना ॥ ३९ ॥
अन्धुसंतनिदुःखी स्यात्सर्वदा ह्यनवस्थितिः । गोकः स्यादुदरे बाधा तावत्प्लीहादिविभ्रमः ॥ १० ॥
अन्तरात्स्यन्दमानो वा गर्भः सन्नोपलक्ष्यते । पाणी मुष्टितलाघाताजानुना सपियनानुनी ॥ ११ ॥
दोपजो वाग्निजो वापि शखजोऽस्माद्विजोऽपि वा। ब्राह्मणान्भोजयेत्या सपिंख्यात्मानमीतयेत् ४२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारगसवादे कर्मविपाके अध्यायः सनदशाऽधिकरिशततमः ॥ १७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सीमावादरतः कश्चिद्राह्मणः पूर्वजन्मनि । तेन तत्र द्वितः सत धातितो भृमिलोमतः ॥१॥
सहायपञ्चयुक्तेन कृतं कर्मातिदारुणम् । तत्पापजान्महाघोरानग्यान प्राप्य दारुणान् ॥२॥
तयापि तिर्यक्तं सूत विभुज्याऽधर्मतः सयम। कर्मक्षयेऽथ पुण्यात्माक् सोऽत्र जातो हि बाहुजः॥३॥
क्षयरोगयुतः सूत कृयो दुःखातुरो भृशम् । लग्ने कुम्भाभिधे सूत भीमचन्द्रयुतेऽण्डज ॥ ४॥
रिष्ट पष्टिमिते वर्षे जायतेऽकृतनिष्कृतेः । सहायाः पूर्वजा ये तु तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् ॥ ५॥
तदने ते मृताश्चात्र पुत्राः क्षयरुजान्विताः । रिटेन वाऽऽयुपो भङ्गो दृढपापान निष्कृतिः ॥ ६ ॥
इनि श्रीवृद्धसूर्यारगमवाद कर्मविपाके अध्यायोऽष्टादशाधिकत्रिशततमः ॥ ३१८॥
श्रीसूर्य उवाच ।
राजपुत्रोऽभवत् कश्चिद्धर्मशास्त्रार्यकोविदः । गत्ता शपुरं सूत
कदाचिन्मदसंयुतः ॥ १॥
दाह तत्पुरं शत्रोस्तत्क्षणे लुटिनः पुनः । तत्रको ब्राह्मणो दग्धो वृद्धो विद्याविशारदः ॥२॥
पापमाचरितं तेन चाहानाब्रह्मयातजम् । अथो यमानया सर्वा भुक्त्वा नरकयातनाः ॥ ३ ॥
पुण्योपादयानापि स जातः क्षत्रियाधमः । देशेऽयोध्याभिधे गौरो लघुर्दक्षो महोद्यमी ॥ ४ ॥
युवभावे महाभाग राजयक्ष्मप्रपीडितः । ब्रह्महा क्षयरोगी स्यादिति वेदविो विदुः ॥५॥
निष्कृति तत्सवक्ष्यामि यां कृत्वा मुच्यतेऽधुना । कार्यास्तम त्रिदेवानां मृर्तयस्तु ययोदिताः ॥६॥
ब्रह्मविष्णुमहेशानां सर्वरोगविनाशिकाः । मुवर्णजास्तथा कार्याः कदलीपत्रसंयुताः ॥ ७ ॥
निजवित्तानुसारेण वित्तमाट्यं विवर्जयेत् । देयास्तु विप्रमुख्येभ्यः क्षयरोगोपशान्तये ॥ ८ ॥
मानणान् भोजपउत्तया होमयेच अपेत्तथा । गायत्री विधिना भूत पूर्वपापापनुत्तये ॥९॥
एवं कृते महाबादी क्षपस्तस्थान शाम्यति । र कुर्यात्तु यो मोहादिष्टं विंगन्मितेऽन्दके ॥ १० ॥
पति श्रीहरिगर्मवादे कर्मविपाक अध्याय एकोनविंशत्यधिकातिशततमः ॥ ३१९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पा योपितालामारपूर्वजन्मनि निश्चयात् । ब्रह्मदत्यामयात्रय सा या क्षयरूग्युता ॥१॥
न तम्याः पापशमन मयोक्तं च पतत्रिण । महापापस्तादोगामुत्युव न संशयः ॥ २ ॥
तिनीहरगमवादे कर्मविपाक अध्यायो विशत्यधिकरिशततमः ॥ १२० ॥

·३१८-३२४.1
कर्मविपाकः।
(१४७)
श्रीसूर्य उवाच ।
स्वस्थाती च पुरुषः पूर्वजन्मनि मानद । बधिरो जायतेऽत्रैव प्रायश्चित्तं च तट्टा ॥१॥
चान्द्रायणव्रतं कुर्यात्सुवर्णफपलान्वितम् । पुस्तकं विधिवदद्यात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥
मोजयेच्च यथाशक्त्या होमयेच स्वशक्तितः ॥ ३ ॥
इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकविंशत्यत्रिकत्रिशततमः ॥ ३२१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिदाचोनारी पापं प्रारब्रह्मयातजम् । अज्ञानादन जनुपि क्षयरुपीडिता हि सा ॥१॥
महापापकृताद्वोराद्यस्मात्सर्वस्वदानतः । क्षयरोगात्प्रमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ २ ॥
प्रयागे मकरस्थेक स्नानादव जन्मनि । काश्यां वासात्तथा मृत मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसंवाद कर्मविपा भन्यायो द्वाविंशत्यधिकत्रिशततमः ।। ३२२॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कलिङ्गदेशे प्रार सूत काचिहिजवराङ्गना । पतिप्रिया धर्मशीला दानभोगरता सदा ॥ १ ॥
सा नार्यवातयत्पूर्व भये मोहाच कुकुटम् । नासावक्रत्वमामोति साऽत्र जन्मनि निश्चयात् ॥ २ ॥
हैमनिष्कत्रयं दद्यात्पर्वस्वेव प्रयत्नतः । ब्राह्मणाय महाभाग पापनाशकरं परम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवाद कर्मविपाके अध्यायस्त्रयोविंशत्यधिकत्रिशततमः ।। ३२३ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
बभूव वाहुजः कश्चिद्देशे पञ्चनदेऽधुना । धनधान्यसमायुक्तः पापकर्मा महोद्यमी ॥ १ ॥
विमोत्सङ्गगतश्चायं प्रयागे गरुडाग्रज । सुस्नातो मृगगे भानी धूर्तः कर्मक्रियोज्झिनः ॥२॥
संप्राप्य स्वगृहं शीघ्रं कृतवान् कर्म दारुणम् । ग्रामे निवासितस्यान्यक्षत्रियस्य पतत्रिण ॥ ३ ॥
ददाह भवनं रम्यं वैरिभावात्पुराऽनव । तत्रैका वत्सरी दग्धा जीवाश्चापि विशेषतः ॥ ४ ॥
कालयोगे च संप्राप्ते स गत्वा यमशासनम् । भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तथा ॥ ५
पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादोऽधुना । गङ्गायाः प्रापरे देशे शवयोजनसमिते ॥ ६ ॥
सुमध्यरूपो बलवान् धर्म स्वल्पमातिः शठः । वुद्धयाधिक्रमचारी च पतिका स्वल्पविचवान् ॥ ७ ॥
सकन्यश्च सपत्नीको बन्धुमृत्यसमन्चितः । पुण्यादिदं फलं पूर्वापापादन शृणुष्व वे ॥८॥
गोवालवत्सकवधाजीवघातादपुत्रका सप्तवेदमितान्दान्ते जातपुत्रविनाशकः ॥ ९॥
गोखीविश्वधात्पापान्यत्र नाशकराणि च । गोराशिगः शनिः सोमाषष्ठो जीयो मृगास्थितः ॥१०॥
लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ पृच्छकस्याध जन्मनि । पूर्व या स्त्री सहायाऽप्तीन्मृतवत्साऽन सा मुत ॥११॥
अरुण उवाच।
निष्कृतिं वद मे स्वामिन् सर्वपापनिपूदनीम् । पुत्रवृद्धिकरी धन्यासान जन्मनि निश्चयात् ।। १२ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
शृणु सूत प्रवक्ष्यामि निष्कृति पापशोधनीम् । पञ्चस्वर्णमिता कार्या मुरभिश्च हिरण्मयी ॥ १३ ॥
तमितिका वापि दयोर्वित्तानुसारतः । संपृज्य विधिवन्मन्त्रैया विप्राय धीमते ॥ १४ ॥
माहिमितव्यस्तया पशुपतिः मुत। मापाभ्यां च तया वनिनींवा मापचतुकताः ।। १५ ।।
देयाश्च विधिना सूत प्रायश्चित्तं विधानतः । जीविष्यन्ति च तत्पुत्रा जन्मन्यत्र ममानपा ॥ १६ ॥

·(१४८)
वृद्धसूर्यारुण-
[म.-
नैवं कुर्याच्च यः शत्या विष्वकं पापशोधनम् । न जीवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः ॥१७॥
नवसप्तसमानुः स्यात् प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना । सप्तवेदमिते वर्षे रिष्टं वाऽकृतनिष्कृतः ॥ १८॥
इति श्रीवृद्धसूर्याणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्विंशत्यधिकत्रिशततमः ॥ ३२४ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
काश्मीरमण्डले पूर्व काचिट्विजवराङ्गना । पतिप्रिया शीलयुक्ता दानभोगरता सदा ॥ १॥
वैरिभावं तया स्मृत्वा गृहं दग्धं द्विजस्य च । चौर्यण तासुतो दग्धो गृहदाहे पतत्रिण ॥ २॥
साहाय्यात्स्वामिनः सर्व प्राग्भवे समुपार्जितम् । तत्पापजान्महाघोरात्फलाजाता वियोनिजा ॥ ३ ॥
सैव जाता विराटेऽन पतिशुश्रूपणात्सुत । क्षत्रिया धनधर्माच्या पूर्वपुण्यात्तथा सती ॥ ४ ॥
क्षयरोगयुता बाल्ये वालघातादपुत्रिणी । महानिदाहपापाच्च प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥५॥
नयोकिंगन्मिते वर्षे रिटेनैवात्र नश्यात । साहाय्यात्तत्पतिश्चात्र पुत्रहीनो रुजान्वितः ॥ ६॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसवादे कर्मविपाफे अध्याय. पचविंशत्यधिकत्रिशततमः ।। ३२५
श्रीसूर्य उवाच ।
सारियां यो महाभाग निहन्यापापमोहितः। तस्य व स्खलिता वाणी भवत्यत्रैव जन्मनि ॥१॥
दयाद्धिरण्मयी तत्र सारिकां शुभलक्षणाम् । तथा च पुस्तकं दद्याच्छास्त्रस्य विधिनाऽण्डा ॥२॥
पूर्वपापात्प्रमुच्येत नरोज्न गतकिल्विपः ॥३॥
इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षड्विंशत्यधिकनिशततमः ।। ३२६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सारिका घातयेन्नारी पूर्व पापविमोहिता । साऽत्र जन्मान जायेत वचनस्खलिताऽण्डन ॥ १ ॥
तया देया सुवर्णस्य सारिका ब्राह्मणाय वै । पूर्वपापात्प्रमुच्येत तदानाद्विनतासुत ॥२॥
इति श्रीसूर्यारुणमवादे कर्मविपाके अध्याय. सप्तविंशत्यधिकत्रिशततमः ।। ३२७ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
वकराती च पुरुपः पूर्वजन्मनि मानद । लम्बकण्ठः प्रजायेत सोऽत्र जन्मान निश्चयात् ॥ १ ॥
गां दद्याहिधिवच्देतां सर्वाभरणभूषिताम् । मुच्यते फण्ठनाद्रोगान्नात्र कार्या विचारणा ॥२॥
इति श्रीसूर्यारगमवाद कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाविंशत्यधिकरिशततमः ।। ३२८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी पृर्वजनुपि घातयेद्गरुडायन । बकं गा कण्ठरोगेण वाध्यते चात्र जन्मनि ॥१॥
गां दयाद्विधिना सत श्वेतामन पपस्विनीम् । ययोपस्करसंयुक्तां तस्मात्सापात्प्रमुच्यते ॥२॥
इति श्रीदमूरि गमवादै कर्मविपाकै अत्याय एकोनविंगदधिकरिशततमः ॥ ३२९ ॥
अरुण उवाच।
पामिद्विमपुले. जातो धर्मिष्टो वित्तमंयुतः । उदरे वावना रोगा गुल्माया वोर्खययाः॥१॥
मोहाघा वापतीपंथ अक्षिपाण्डदगमयः । जापते शीर्पजा पीडा घाल्ये स्पाग्रहणीगढ़ः ॥२॥
सागरे जायन वद्धिमपयातमणाकुलः । पात्राणां माहुलानां च दुःखवार्ताश्रुतिः सदा ॥ ३ ॥
दापादारउपनीटा गमिदव्याभिलिप्पा । पदियानि रमाणि तस्य देहे भवन्ति हि ॥ १॥

·२२५-३३०.] कर्मविपाकः। तस्य भार्या सदाचारा कदाचिद्रोपवादिनी । गौरवर्णा शुभा वाणीसन्तोपप्रियकारिणी ॥५॥ मृतवत्मा कय जाता स्थिरगर्भमवाप्नुयात् । दश मामानतिकम्य गर्भ चोदरसौर पभाक् ॥ ६ ॥ केन कर्मविपाकेन सत्ये कयय भास्कर ॥ ७ ॥ सूर्य उवाच। पुंस्कृतं नव वर्म स्वीकृत नात्र संशयः । पूर्वजन्मनि सा क्षत्रा संजाता विनतामुत ॥८॥ अज्ञानतिमिरान्धेन बीणां कर्म दुरात्मनाम । अजानती कुलस्त्रीणामाचारमनुक्म्पया ॥९॥ सर्वभूतेषु चात्मानं स्थावरेपु चरेषु च । प्रमादाहीपिनं हत्वा सदा निष्ठुरमात्मना ॥ १० ॥ तस्य गेहात्रिता नित्यं मारिवानपर्वकाः। पातालक्रीडनपग गेहे संकुलिता भृशम् ॥ ११ ॥ तत्त्याला त्यज्यते मातृवालानामनुक्म्पया । मायावन्धनमातृणा वालगनिता तदा ॥ १२ ॥ अन्यत्तद्धर्मिणां दृष्ट्वा लिप्यते वह्निभस्मसात् । विनितान्ति प्रमादायर्भेदं संततिदुःखभाक् ॥ १३ ॥ संततिदुःखितायास्तु नानादुःखाद्य जायते । अनया वित्तमासाद्य तेषां वै नाशनाय तु ॥ ११ ॥ तयाविधेपु जीवेषु मृतेष्वपि च तद्गात् । म्रियन्ते शिगवस्तेऽपि तस्यास्तद्दोपचिह्निताः ॥ १५ ॥ पाताले ज्वलितास्ताभिर्बहवो लघुपाणिनः । गर्भयुक्ता मृता मातृक्षामयापि तयाऽम्बया ॥ १६ ॥ गर्भ न लभते तर मृताऽमो दुःखजन्तवः । तेन र्मविपान स्थिरगर्भा मृतप्रजा ॥ १७ ॥ त्रिविधापत्यना वाघा प्राप्यते जन्तुन्न्तरे । जन्तवो गर्मिणो ये तैः स्वकृतं कर्म भुन्यते ॥ १८॥ उभयोः कर्मणां हेवन्वश्यावश्यप्रयोजसात् । इदं जन्म तृतीयं तु ब्रह्मवंशममुद्भवम् ।। स्थिग्गर्भा मृतापत्या पुत्रहींना पतत्रिण ॥ १९ ॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं क्यं नाय येन गर्भः प्रजायने । ममोपरि कृपां कृत्वा सत्यं वद दिवस्पते ॥ २० ॥ श्रीसूर्य उवाच । मुदिष्टे समनुमाप्ते गृहेऽहनि शुभोदये । प्रागुदरप्रवणे देशे गोमयाद्युपलिप्तके ॥ २१ ॥ तोपर्याविक स्तीर्यं नानाचिनविचित्रकम् । टोपामानं तिलानां तु मध्ये गर्भ प्रपृजयेत् ॥ २२ ॥ निष्कमानं मुवर्णस्प शपलं मध्यतः क्षिपेत् । तस्य पूर्व च दिग्भागे तण्डुल द्रोणपर्वते ॥ २३ ॥ शुद्ध सोऽय भृगं ताम्रपानं दापोन्मितम् । स्यापयेद्राजतं पद्मं तन्मध्ये पर निर्मिनम् ॥ २४ ॥ पूजयेच सपत्नीकं कश्यपं व प्रजापतिम् । वेणुदण्ड परे दक्षे वामे चाय कमण्डलुम् ।। २५ ॥ कृता प्रतिष्ठितमाणां मूर्ति च शुभलक्षणाम् । अयेहन्धपुष्पायरुपचाः पृथस्पृयम् ॥ २६ ॥ सम्यक श्रद्धावती नारी विविधापत्पाखिनी । विप्राय वेदविदुपे पृतद्विविधैने. ॥२७॥ ततस्तनु सपत्नीकं मुनीनां विन्मयेदिति । सदाक्षिणा जगत्वष्टा पली च तपमो बला ॥ २८॥ सा मया तिलसंग्या वैरापोभिस्तीनवेदनम् । रंपिता बीजनाचारमजानन्त्या दयात्मिराम ॥२९॥ नागयत्तस्य पापस्य देवप्राप्त विहितम् । सम्पर श्रद्धावती नाग मृतमंततिदुःसिनी ॥ ३० ॥ सपलीकं च मौवर्ण निर्मितं सम्यगर्चितम् । विमाय वेदविदुपे प्रदद्याइगुणगारिने ॥ ३१ ॥ एषमाप्रान्य ता मूर्तीः समादाय पृयस्पृयर । प्रत्याहानविधिना श्रद्धया च सटक्षिणाः ।। दानान्ने कीर्तयन्मन्यं निटती विहिनाजति:॥३२॥ १ दोष" ।२ मा । ३ मार्गम् । चार्थिनिम्नीबदन !

·(१५०)
वृद्धसूर्यारुण-
[अ०-
मंत्रः।
"यन्मया पूर्वजनुपि दयारहितचित्तया । प्राप्तमत्यशुभं स्वामिश्छिन्धि तत्कर्म दारुणम् " ॥ ३३ ॥
दत्त्वा दानं च विप्राय सर्पिष्यात्मानमीक्षयेत् ।। ३४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवाद कर्मविपाके अध्यायस्त्रिंशदधिकनिशततमः ॥ ३३० ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
काकघाती महाभाग प्राग्भवे चात्र जन्मनि । कूर्चहीनो भवेन्मर्त्यः स तत्पापेन लाञ्छितः ॥ १॥
कृष्णधेनुप्रदानेन विधिनाऽत्र खगाधिप । मुच्यते तदुपायात्तु कूर्चयुक् चात्र जन्मनि ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसवादे कर्मविपाके अध्याय एकत्रिंशदधिकनिशततमः ॥ ३३१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या नाग घातयेकाकं विनतानन्दवर्धन । साऽत्र जन्मान पक्षीन्द्र कृर्चयुक्ता भवेदलम् ॥ १॥
कृष्णधेनुप्रदानेन कूर्चयुग् गरुडाग्रज । पूर्वपापविशुद्धिः स्यादत्र जन्मनि सुत्रत ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वात्रिंशदधिकत्रिशततमः ॥ ३३२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अभक्ष्यभक्षको यस्तु भवेत्तामानवोऽण्डन । सोऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र जायते कृमिलोदरः॥ १॥
स भीमपञ्चकादा व्रतात्पुण्यसमर्जितात् । मुच्यते किल रोगानु दुष्टात्कृमिभवात्खग ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रयस्त्रिंशदधिकरिशततम. ॥ ३३३॥
श्रीसूर्य उवाच ।
याऽभक्ष्यं भक्षपेनारी प्राग्भवे गरुडाग्रज । जायते जठरे तस्याः कृमिजाता रुजा सुत ।। १॥
तत्पापनागनं कार्य भीष्मपञ्चवतं शुभम् । कार्तिक शुक्लपक्षे तु प्रातस्तद्दिनपञ्चकम् ॥ २॥
इति श्रीद्धमूर्यास्णसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुत्रिंशदधिकातिशततमः ॥ ३३४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
दुष्टस्पृष्टं तु यो मोहाद्भक्षयविधिवर्जितः । सिद्धानं स पुरा सूत जायतेऽत्र कृशोदरः ॥ १॥
{4णुव्रतान्हापुण्यात्सर्वपापप्रणोदनम् । तदा कृशोदरत्वं च रुजं नात्र प्रपश्यति ॥ २॥
ान श्रीद्धमूर्यागगमवादे कर्मविपाके अध्पाय, पचत्रिंशदधिकत्रिशततमः ॥ ३३५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
भुक्तं यया पुग मत मेदानं द्विजभार्यया । दुष्टस्पृष्टं च सततं साऽत्र स्याच कृशोदरी ॥ १॥
मा वष्णनात्पुण्यात्तस्मात्तापासमुच्यते । ऋगोदरव्यया नश्येत्तत्पापस्य प्रणाशनात् ॥२॥
रनि श्रीसूर्यारगमवाद कपिाक अध्याय पत्रिंशदपिकनिशततमः ॥ ३३६ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
दिनः पृषभो रविदामोदर्मान्वितः सदा । सभायां नर्मदातीरे धनसौख्यसमन्वितः ॥ १ ॥
गतान नेन दानानि नानापर्वमु शक्तिनः । वेदविनानयुक्तेषु सत्पात्रेषु विधानतः ॥ २॥
अयो पापं भृगं पके व्यभिचारगमुद्रवम् । त्यतया ज्येष्ठामृतुस्नातां धर्मगीलयुतां प्रिपाम् ॥ ३॥
गानं ददा पनिटायामननावपि मोहिनः । ततो यमपुरं प्राप्तः सराहायो द्विजोत्तमः ॥ ४ ॥

·३३१-३४१.]
कर्मविपाका
भुक्त्वा पापफले पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तथा । श्रद्धादानवशात्मोऽत्र गङ्गायाः पूर्वभागजः ॥५॥
सिंहस्थेऽर्के सुखे राही जीवे कर्कऽलिगे भृगी। स रक्तगौरो मतिमान् बन्धुस्त्रीसुखसंयुतः ॥ ६ ॥
लघुघृणी स्वमितदो द्विजबन्धुसहायकः । सर्व विदं फलं दानात् स्त्रीत्यागान्मृतपुत्रकः ॥ ७ ॥
स्त्रीत्यागी भ्रूणहा लोके इति पौराणिका विदुः । योपासाहाय्यतो जातं शृणुष्व विनतासुत ॥ ८॥
प्राग्भवे या कनिष्ठाऽभूत्सा ज्येष्ठात्र गतप्रजा । गर्भदोपयुता चेति लक्षणैर्लक्ष्यते खग ॥ ९ ॥
वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापविनाशनीम् । कुर्यात्पलेंवेदमितैर्गणेशं
विघ्ननाशनम् ॥
तदर्धामितं वाऽपि त्रिपु वित्तादिमं पठेत् ॥ १०॥
त्यक्त्वा वराननां शुद्धां पूर्व पापं समर्जितम् । तदुनपापनाशाय देऽई गणनायकम् ॥ ११ ॥
मापसप्तमिता लक्ष्मीः शुभा लेख्या हिरण्मयी। ददेऽहं विप्रमुख्याय वेदशास्त्रविदे विह" ॥ १२ ॥
ब्राह्मणान्वरयशक्त्या शुभां दद्याच्च दक्षिणाम् । एवं विधानं यः कुर्याजीविष्यन्ति च तत्सुताः ॥ १३ ॥
श्रुव शक्तिमान् यस्तु न कुर्याच्छोधनं गदे । स पुत्रानोपराप्त रिष्टं पञ्चाशदन्दके ॥ १४ ॥
प्रायश्चित्ते कृते स्वत्र जीवनं वर्षसप्ततिम् । अत्र जन्मादिकं ज्ञेयं विस्तरं नोदितं मया ॥ १५ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तत्रिंशदधिकत्रिशततमः ॥ ३३७ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
देशे पञ्चनदे जाता बाहुजा पूर्वजन्मनि । साऽत्र जन्मनि वै विप्रा जाता प्राग्विष्णुपूजनात् ॥ १॥
यत्कृतं दुष्कृतं तच्च शृणुष्वात्र खगेश्वर । ब्राह्मणेन महाव्यं तद्गृहे स्थापितं च यत् ॥ २ ॥
न तद्दत्तं पुनस्तस्मै भुक्तं सर्वमशेषतः । मृतो द्विजस्तदुःखेन क्षुधितस्तु पतत्रिण ॥ ३ ॥
पापमाचरितं पूर्व ब्रह्मघातसमं तया । पञ्चत्ववशमाप्ताऽपि भुक्त्वापि यमशासनम् ।। ४ ।।
पुत्रसंततिहीनाऽत्र युवभावे क्षयान्विता । निष्कृति परमां तस्या वक्ष्येऽई पापनाशनीम् ॥ ५ ॥
सर्वस्वेन तथाऽर्धन कार्या स्वर्णमयी शुभा । कदली पत्रसंयुक्ता देया विप्राय धीमते ॥६॥
दानेनानेन सुप्रीता ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । क्षयनाशकराः सर्वे भविष्यन्त्यत्र जन्मनि ॥ ७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽत्रिंशदाबिकत्रिशततमः ॥ ३३८ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि भो सूत श्वोच्छिष्टं भक्षयेनु यः । राज्यन्धो जायते सोऽपि जन्मन्यत्र च मानवः ॥ १ ॥
भोजयेद्राह्मणाशत्तया गोमूत्रं प्राशयेत्तथा । मुच्यते तत्क्षणात्सूत नक्तान्धत्वान संशयः ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्णरुणसवादे कर्मविपाकेऽध्याय एकोनचत्वारिंशदधिकनिशततमः ॥ ३३९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या भक्षयेत्पुरा नारी श्वोच्छिष्टं सा शुभानना । नक्तान्या जायते त्वत्र व्यथिता नेत्रपीडया ॥१॥
गोमूत्रप्राशनादन ब्राह्मणेभ्यश्च भोजनात् । नक्तान्ध्यरोगान्मुक्तिः स्यादन जन्मनि सुव्रत ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अन्यायचत्वारिंशदधिकरिशततमः ॥ ३४० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
विडालोच्छिष्टभोनी माग् राध्यन्धो जायतेऽधुना । स तत्पापविशुद्धयर्थ गोमूत्र विधिवत्तिवेत् ॥ १॥

·वृद्धसूर्यारुण- [म.- भोजयेच्च तथा विप्राञ्चात्तथा दद्याच्च दक्षिणाम् । राम्यन्ध्यगेगात्सततं मुक्तो भवति मानवः ॥२॥ हुनि श्रीवृद्धसूर्यारणनवाद कर्मविपाके अध्याय एकच वारिंशदधिकरिशततम ॥ ३४१ ।। श्रीसूर्य उवाच । विडालांच्छिष्टभुट् नारी प्राग्भवे विनतामुत । गम्यन्ध्यरोगयुक्ता सा चात्र जन्मनि जायते ॥ १ ॥ द्विजेभ्यो भोजनाचैव गोमूत्रप्रागनात्तथा । मुच्यते पूर्वपापात्तु विडालोच्छिष्टभोजनात् ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विचत्वारिंशदधिकनिशततमः ॥ ३४२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । चाण्डाल्यां गमने पूर्वभवे च गरुडाग्रज । जायतेऽजगाश्चात्र मृढो जन्मान जन्मनि ॥ १॥ चान्द्रायणवतादत्र दगावृत्त्या कृतात्सुत । स मुच्यतेऽजगरत्वाच्छचिवुद्धिर्भवेदिह ॥ २ ॥ इनि श्रीदृद्धसूर्यापणनवाद कर्मविपाके अध्यायत्रिचत्वारिंशदरिफत्रिशततमः ॥ ३४३ ।। श्रीसूर्य उवाच । या काचिदधमा नारी प्राग्भवे विनतामुत । चाण्डालं स्वीक्रोत्येपाऽजगरी जायतेऽण्डज ॥ १ ॥ प्रजापतिप्रताद्यत्नात् कृतात्पश्चापर्वर्तनः । मुच्यते पूर्वपापात् सा जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥२॥ इति श्रीवृद्धमूरिगमवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुश्चत्वारिंशदधिकरिशततम ॥ ३४४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । परानविनपाती तु यो भवेत्पूर्वजन्मनि । सोऽजीर्णनातिरोगेण जन्मन्यत्र प्रपीड्यते ॥१॥ विधिना लक्षहोमेन कृतेन गरुटाग्रज । मुच्यतेऽजीर्णजाद्रोगादत्र जन्मान वै ध्रुवम् ॥२॥ इति श्रीवृद्धमूर्याम्गनवादे कर्मविपाके अध्याय पचच वारिंशदपिकनिशततमः ॥ ३४९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वितं मारुते सृत या नारी पूर्वजन्मनि । परान्नेषु यदा मोहाच्छृणु तत्र पतत्रिण ॥ १ ॥ अजीर्णनव रोगेण वाध्यते पीटया महत् । लक्षहोमेन सततं तत्पापान्मुच्यतेऽत्र सा ॥ २ ॥ इति धीमूर्यारणमवादे कर्मविपाके अध्याय पट्च वारिंशदधिकत्रिशततमः ॥ ३४६ ॥ अरुण टवाच । भूमिदेयकुलोत्पनो धमिष्टो धर्मवत्सलः । सत्यवक्ता सदाचारः साधुसेवनसंयुतः ॥ १ ॥ तस्य देहे भवचिद्रं पापनं चार जन्मनि । क्लिासट्टण्टश्च नेत्रतोदो विश्मिता ॥२॥ सिंचिता मनायेत तत्वयं पारणं विना । तस्य भार्या मुतन्वी बाधर्मव्रतकारिणी ॥ ३ ॥ वालोदवा व्यया तस्या मृत्रि तुंटे प्रजायते । मृतवमा पथं जाता पुत्राः पुन्यो मृताः क्यम् ॥४॥ ऐन परिमापन गत्यं श्यप भारपर ॥५॥ पनि धीररिणम वाई पर्मविपके अपाय समचारिंशदधिरतिशततमः ॥ ३४७ ॥ श्रीसूर्य टपाच । पूर्व पगमलना प्रिया मृदा प्रनाग्निा । बहुच्यापानिरता घाव्यसमन्विता ॥ १ ॥ एटा पाना मग पाये गतागत: अपोन्पं पीनियतः किंचित्सालयगंगनः ॥ २॥ १।२४त्र अध्याय: दिन ममानः ।

·३४२-३१८.] कर्मविपाकः। (१५३) उभयोः कर्मणाहें तुर्धनहर्ता पतिर्यतः । ततस्तेन कृतं कर्म भीष्ममत्रैव जन्मनि ॥ ३ ॥ बामणस्य सुतः श्रेष्ठः स्वर्णालंकरणैर्युतः । धनलोभादतः शीघ्र भाविनोऽर्यस्य वै बलात् ॥ ४ ॥ तस्यापि मातापितरौ पुत्रदुःखेन दुःखितौ । त्रिवस्तथा मासैम॒तौ तौ दंपती तदा ॥ ५ ॥ धनलोभवशात्सोऽसौ दुष्टचित्तः सुदुर्मनाः । तत्मिया च मृतौ तत्र गतौ वै यमशासनम् ॥ ६ ॥ प्रनष्टं तद्गृहं जातं ब्राह्मणस्य ततः खग । तेन कर्मविपाकेन नरके पाचितौ भृशम् ॥ ७ ॥ पश्चान्मानुपमापन्नौ व्रतदानप्रभावतः । इदं जन्म चतुर्थ स्यान्मृतापत्यं खगेश्वर ॥ ८ ॥ वित्रादिमासजातानां मृतिदिनादिहायनैः । मृतपुत्रा भवत्यत्र जाताजातास्तयेव च ॥ ९ ॥ इदं जीवेदिदं जीवेदित्वाशामपि च शुरन् । जाताजाता विनश्यन्ति हि तस्याकृतनिष्कृतेः ॥ १० ॥ एवं यदि चिरं स्थिता अचिरान्मियते परम् । मुगुणाश्च सुरूपाश्च लालनाचाटुकारिणः ॥ ११ ॥ नश्यत्सु जातजातेपु जन्मजन्ममु तेषु च ! व्यान्यन्तगे भवेठ्याधिर्मस्तो व्यसनवानयम् ।। १२ ।। नास्ति सौख्यं लभेत्तस्य नानाशङ्कितचेतसः। सौख्यं न तद्दनस्यापि परापत्यानि पश्यतः ॥ १३ ॥ लक्षणानि पुरोक्तानि तस्येमान्यपि कीर्तयेत् । स्त्रोदरे नियते वालः स वै ब्राह्मण उच्यते ॥ १४ ॥ मृतवत्सोद्भवं चिह्न पूर्ववत्यतिपादयेत् । स्ववंशस्यापि विच्छेदो द्रव्यहानिर्यतस्ततः ।। १५ ।। दीर्मनस्यं महानाधिः शोक एवोपजायते । अदृष्टगुगलावण्या अदृष्टाननकान्तयः ॥ १६ ॥ नियन्ते जातमात्रा ये पुत्रा अकृतचाटवः । एवं तु कर्मणि पुरा प्रायश्चित्तमयाचरेत् ॥ १७ ॥ अरुण उवाच। का तस्य निष्कृतिः स्वामिनिह कर्मनिपूदनी । कथ्यतां दिवसेशान नारीणां हितकाम्यया ॥ १८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु सूत प्रवक्ष्यामि मृतवत्साधनाशनीम् । निष्कृति विधिवत्तात संततेः सौख्यहेतवे ॥ १९ ॥ यजमानः सपत्नीको विधिवद्विधिमाचरेत् । पटनिः शान्तिमुक्तानि ब्राह्मणैः सहितोऽर्यवित ॥ २० ॥ सिद्धार्याक्षतदूर्वाभिः कृतरक्षाप्रतिष्ठितः । स्थापयेदापर्धेमन्त्रर्वारुणविष्णुमक्तिभिः ॥२१॥ मुदिष्टे मुशुभे देशे गोमयाशुपलिप्तके । तत्रोपर्याविकं स्तीर्य कृष्णाजिनमयापि वा ॥ २२ ॥ द्रोणमानं तिलानां तु कृष्णवस्त्रेण संयुतम् । स्थापयेद्राजतं पद्मं तन्मध्ये पलनिर्मितम् ॥ २३ ॥ सौवर्णी प्रतिमां तत्र बालगोपालमूर्तिकाम् । कृत्वा प्रतिष्ठितपाणां मृतित्वे शुभलक्षणे ॥ २४ ॥ अर्चयेद्गन्धपुष्पायरूपचार्ययाविधि । सम्यक् श्रद्धावती नारी मृतसंततिदुःस्पिनी ॥ २५ ।। आहूय विदुपो विमानन्यांश्च वेदवादिनः । अलोलुपाः सदाचाराः पूज्या अदिकस्तया ॥२६॥ यो निर्मितः पुरा द्रोहो मया च परसूनुषु । भूमिद्रविणहेमाद्यलिप्सया स प्रणश्यतु ॥ २७ ॥ नाशयेत्तन्महापापं मूर्तिश्च शुभलक्षणा । तदस्तु महदप्राप्तं मृतं संततिरात्मनः ॥ २८ ॥ तस्मान्मुच्ये महाभाग पीतगोदानतोपतः ।" इति तत्र परिक्रम्य निस्तेनोक्तोऽवतिष्ठति ॥ २९ ॥ अग्ने नपेति मन्त्रेण विसज्यतमुदीरयेत् । धेनुं दद्यात्सवत्सां च सहिरण्यां ययाविधि ॥ ३० ॥ सर्पिण्यात्मानमालोक्य भोजयदिष्टवान्धवान् । इहैव लक्ष्म विज्ञेयं मातृवन्धुमुखोज्झितम् ॥ ३१ ॥ स्वमुताः सुतसोल्याय संतोप्य निजपुत्रवत् । विरुध्यन्तेऽप्यपत्यानि तागानि मियः किय॥३२॥ विकारा विकृताः प्रायो गमने पादवकृतम् । पैतृजा मातुलान्यासय कामगुल्मातित्वग्व्यया ॥३३॥ मृतापत्यातिदास्तेपापनुमन्त्रादिभेदतः । १ विकृति लगा। "

·[20-
वृद्धसूर्यारुण-
तथातयात्र दुःखानि जायन्तेऽस्प मुहर्मुहुः । पूर्वकर्मार्जितं पापं चिद्रं तस्य सहायकम ॥ ३४॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टचत्वारिंशदधिकरिशततमः ॥ २४८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
विप्राय यो विषं दद्यादाताथ पूर्वजन्मनि । सोऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र च्छदिगंगेण बाध्यते ॥ १॥
नास्ति तस्यात्र पापस्य निकृतिर्दृढकर्मणः । छदिरोगेण सननं युवा नाशमवाप्नुयात् ॥ २ ॥
प्रायश्चित्तं न तस्यान दानैरपि सहस्रशः ॥३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनपचाशदपिकरिशततमः ॥ ३४९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी प्राग्भवे मत विपं दद्याविजातये । छदिरोगेण साऽव निश्चित नागमाप्नुयात् ।। १ ।।
न पापशोधनं प्रोक्तं तस्यास्तु गरुडाग्रज । ब्राह्मणस्य वधे पापे प्रायश्चित्तं च विद्यते ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चाशदपिकत्रिशतनमः ॥ ३५० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
परस्मिन् यो निपं दद्यात्पूर्वजन्मान मानद । छर्दिरोगेण सोऽत्रैव वाध्यते पीडया बहु ॥ १
धेनूनां दशकं दद्यात्सर्वोपस्करसंयुतम् । मुच्यते छदिरोगाच जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकपचाशदधिकत्रिशततमः ॥ ३५१ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
मूकोन जायते जन्तुर्यः पूर्व भ्रातृघातकः । बभूव कामतः सूत प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ १ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विपञ्चाशदरिमत्रिशततमः || ३५२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिन्मागधी त्यासीजाता ब्रह्मदे मुत । सा चात्र यवनी देशे शुभे पश्चनदेऽण्डज ॥ १ ॥
पुत्राभिलापिणी पूर्वमभजधवनं पुग। तस्मात्सा यवनी जाता पुत्रसंततिवनिता ॥२॥
नानाविधान्नदानात्सा कुरुक्षेत्रे पुराऽनघ । शिवभक्तिपरा यस्मात्सुखैश्वर्यसमान्विता ॥ ३ ॥
अत्र जन्मनि सा लक्षमद्रपृजनजातात् । पुत्रपौत्रयुता नारी भवत्पेव न संशयः ॥ ४ ॥
अथवा हरिवंशस्य शतावृत्त्या विधानतः । श्रवणात्पूर्वजापापान्मुच्यते विनतासुत ॥५॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायन्त्रिपञ्चाशदधिकत्रिशततमः ॥ ३५३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
दवालपेऽवसतश्चिद्राह्मणः पूर्वजन्मनि । विष्णुपूजापणे नित्यं द्रव्यलोभेन चाण्डज ॥ १॥
चार्यणापहृतं द्रव्यं यत्स्यितं देवतालये । तेनेदं दुष्कृतं सत कृतं कर्मातिदारुणम् ॥२॥
स तेन फर्मणा युक्तो भुक्त्वा तत्पापनं फलम् । जाती गङ्गाश्रये क्षत्री पर्वते पूजनाद्ररेः ॥ ३ ॥
घदव्यान्वितो भृपः सर्वसंपत्मुसान्वितः । वाल्ये हि पाण्डुरोगार्तश्चात्र जन्मान मानवः ॥ ४॥
देवव्यापहासति पाण्डुरोगी प्रजायते । तत्पापनाशनं पुण्यमुपायं शृणु तत्त्वतः ॥ ५॥
पुर्याटिरमपी पृथ्वी ससमुद्रां पलास्मिकाम् । सरना सागरोपेतां सप्तद्वीपां वसुंधराम् ॥ ६॥
गन्धपुष्पालंकृत्य दयातिप्राय धीमते । पाण्डुगेगाद्विमुक्तः स्यादन जन्मान मानः ॥ ७ ॥
इति श्रीदपूर्याएणमवाद फर्मविपाके अन्यायश्चनु पचाशदधिकाशिततमः ॥ ३५४ ॥

·३४९-३५८.] कर्मविपाका श्रीसूर्य उवाच । या नारी माग्भवे पादाद्विषं कस्मिश्च काश्यप । सात्र जन्मनि रोगेण च्छर्दिसंजेन पीडयते ॥ १ ॥ धेनूनां दशकं दधादशक्ती गरुडाग्रज । सवत्सां कपिलां दद्यात्सा तदोपात्समुच्यते ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्णमवादे कर्मविपाके अध्याय, पचपचागदरिफनिशततम. ॥ ३५५॥ श्रीसूर्य उवाच । फश्चिद्विपो ह्यभूदङ्गे माग्भवे घसंयुतः । परस्य कन्यकायाश्च विवाहमकरोत्सुधीः ॥ १॥ दानाल्पत्वान्महाभाग चकाराल्पविधानतः । चौर्यकर्मरतः सोऽपि कदाचिद्देवयोगतः ॥ २ ॥ स चचार बने मृत मार्गलुण्ठनतत्परः । काचित्सुनयना तत्र प्राप्ता भाविवलाद् दृढात् ॥ ३ ॥ नानाभरणयुक्ता सा किल गर्भसमन्विता । त्राप्तिता लुण्ठिता सान तेन पापधियाऽण्डज ॥४॥ सहायैः सा परित्यक्ता ताडनादाकुला बहु । तदर्भाद्वी च्युती वालो पापमाचरितं त्विदम् ॥ ५ ॥ ततो धर्मपुरं प्राप्तः पुण्यपापसमन्वितः । पुण्यात्पुण्यफलं भुक्त्वा पापात्पापं पतत्रिण ॥ ६ ॥ परकन्याविवाहेन स जातो वाहुजोऽधुना । गङ्गायाः पूर्वभागे तु दशयोजनसमिते ॥ ७ ॥ गौरः प्रतापी क्षीणाङ्गो बहुद्रव्यपराक्रमः । पित्ताधिकोऽतिमतिमान् बहुपुत्रीभिरन्वितः ॥ ८ ॥ जातपुत्रैर्मृतैस्तप्तः पूर्वपापात्तयाऽण्डज । विन्मयं तत्प्रवक्ष्यामि येन पापात्ममुच्यते ॥ ९ ॥ पलार्धाधमितेनेव कार्या मुघटिता सुत । बाहुजा गर्भसंयुक्ता सौवर्णी भृपणान्विता ॥ १० ॥ पूर्वपापविनाशाय सा देया ब्राह्मणाय वै । गन्धैः पुष्पैः समभ्यर्च्य मन्त्रः प्रणवपूर्वकैः ॥ ११ ॥ शिवं वा तत्रं सौवर्ण मुवर्णकमितं सुत । दद्याजपेच्च मन्त्रांश्च तलिङ्गान्विधिपूर्वकम् ॥ १२ ॥ होमयेच यवांस्तत्र सतण्डुलससर्पपान् । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ १३ ॥ शृणुयादरिवंशं वा शतावृत्त्या विधानतः । गायत्र्यष्टशतं जप्ता तस्मादोपात्प्रमुच्यते ॥ १४ ।। पुत्रसौरयस्य लाभोऽपि चात्र जन्मनि वै ध्रुवम् । रिष्टं पञ्चाशब्दे तु प्रायश्चित्ते कृते सुत ॥ १५ ॥ वेदसप्तमितायुः स्यात्मायश्चित्ते कृते सुत ॥ १६ ॥ इति श्रीदृद्धसूर्यारगमवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पचारादपिकत्रिशततमः ।। ३५६ ॥ श्रीसूर्य उवाच। व्यभिचाररता पूर्व यात्रापि व्यभिचारिणी । साऽऽगता नरकादोरात्सुदती पापजाउण्डज ॥ १॥ न शुध्यत्पशुभाचारा प्रायश्चित्तैः शतैरपि । वाराणस्यां गतिश्चास्था वासेन विनतासुत ॥२॥ मुच्येत सर्वपापाच पूर्वजन्मकृतान् दृढात् । वाराणस्यां चतुर्दश्यां शिवपूजनजातात् ।। ३ ।। वाहुजेयं महाभाग पूर्वेऽप्यत्रापि बाहुजा । वन्ध्या प्राग्या यतो दुःखाकुला च दयितान्विता ॥१॥ इति धावृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः समपचाशदयिकत्रिशततमः ।। ३९७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यः कृत्वा धूर्ततां पूर्व वश्चयेद्राह्मणं मुत । सोनापस्मारगेगेण पीहयत बहुपीडया ॥१॥ तेनेव पापरोगेण म्रियतेऽत्र पतत्रिण । प्रायश्चित्तं मया नोतं. पापे ब्राह्मणाश्चने ॥२॥ इति श्रीसूर्यागगनवादे कर्मविपाकं अध्यायोऽष्टपचारादविवियनतमः || १५८ ।। । -- fr! h ·(१५६) घृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच । या भ्राघातिनी नाग प्राग्भवे विनतासुत । साऽत्र जन्मनि मूकवं भजत्येव न संशयः ॥ १॥ ज्ञानात्कृतान्महापापान्न चोका निष्कृतिर्मया। ज्ञात्वा भ्रातृवधे सूत प्रायश्चित्तं क तत्समम् ॥२॥ सप्तजन्मनि मूकत्वं जायते महदेनसः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनषष्टयधिकत्रिशततमः ॥ ३५९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यसौ विपश्चात्र जन्मनि बाहुजः । देवव्यापहरणासागवाऽक्षिप्रपीडितः ॥१॥ विंशह व्यतीते च देहभङ्गः प्रजायते । तद्रक्षार्थमहं वक्ष्ये दानं पापहरं परम् ॥ २ ॥ कृत्वा देवगृहं रम्यं प्रतिष्ठाप्य सुगधिपम् । गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य दीपा देयाः मुवर्णजाः ॥ ३ ॥ राजताश्च महाभाग नेत्ररोगं न पश्यति । भोजयेच्छक्तितो विप्रान् वैष्णवादया सुत ॥४॥ कृन्वाऽनेन विधानेन रिष्टं चैवं प्रणश्यति ॥ ५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षष्टयधिकत्रिशततमः ॥ ३६० ॥ श्रीसूर्य उवाच । सर्वस्नेहहरः कश्चिद्यो भवेत्पूर्वजन्मनि । सोऽत्र जन्मनि जायेत क्षयरोगप्रपीडितः ॥ १॥ प्रायश्चित्तं परं तस्य वित्ततुर्याशभागतः । कालचक्राभिधं दानं दद्याद्दोपोपशान्तये ॥२॥ ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्धोमयेच स्वशक्तितः । कालचक्राख्यदानेन रोगा नश्यन्ति पापजाः॥३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकषष्टयधिकत्रिशततमः ।। ३६१ ।। श्रीसूर्य उवाच । ब्रह्मवादरता पत्र या पूर्वेऽभूत्पतिव्रता । पत्युः पापप्रभावादै गतिं प्राप्ताहि मानुपीम् ॥ १॥ त्यक्त्वा शरीरं सा देवी पार्वत्यो सह मोदते । भुङ्क्ते भोगान्समस्तान्वै पतिं प्राप्य तपस्विनी ॥ २ ॥ गच्छेत्सा परमं स्थानं यत्र देवी महेश्वरः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवाद कर्मविपाके अध्यायो द्विषष्टयधिकत्रिशततमः ।। ३६२ ।। श्रीसूर्य उवाच । योऽज्ञानात्कृतवान्मृत प्राग्भवे भ्रातृयातनम् । सोऽत्र जन्मनि मूकत्वं भजते किल मानवः ॥ १॥ चान्द्रायणत्रयं कुर्याविधिवत्पापशोधनम् । पुस्तके च तथा दद्यात्सुवर्णपलसंयुतम् ॥ २ ॥ एवं यः कुरुते सूत स सत्पापात्प्रमुच्यते । न जायतेऽत्र मूकसं कदाचिद्विनतासुत ॥ ३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवाद कर्मविपाके अध्यायन्त्रिषष्टयधिकत्रिशततमः ॥ ३६३ ।। श्रीसूर्य उवाच या पूर्ता वधयेकंचिल्लोभात्पूर्वभवेऽण्डन । सान जन्मनि रोगेणापरमारेण प्रपीडिता ॥ १ ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि पापनागकर मुत । ब्रह्मवर्चत्रयं कुर्याद्दद्यादेनु पयस्विनीम् ॥ २ ॥ इति श्रीसूर्यारणमंवाद कर्मविपाके अध्यायथतुःषष्टयविकनिशततमः ॥ ३६४ ॥ अरुण उवाच ।

·२५९-२६८.] कर्मविपाका। (१५७) शरीरे जायते चिह्न किंचिद्रणसमन्वितम् । ददुकण्डविलीनाङ्ग गमने पादकृतम् ॥ २ ॥ कर्मानुसारतो व्याधिचिह्न तस्य सहायकम् । भार्या प्रीतिपा नित्यं कदाचिकलहप्रिया ॥ ३ ॥ रोपायुक्ताऽमितादापि प्रदगतिः प्रजायते । मृतवत्सा कयं जाता कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ४॥ श्रीसूर्य उवाच । स्वस्त्रिया सहितो विप्रः कुलीनो बहुयाचकः । गत्वा चैव महारण्येऽवृतत्ता गर्भसंयुता ॥ ५ ॥ वहवोऽपि समायाताः शत्रवस्तैश्च वेष्टिता । जाता भीता तदा वी सा त्रासयद्भिर्महावने ॥ ६ ॥ गर्भपातोऽभवत्तत्र पश्चाच्च स द्विजो मृतः । तेन कर्मविपाकेन म्रियन्ते तस्य बालकाः केचिज्जीवन्ति पण्मासं केचिद्वाधिक अंशम् । बहुकालं भवेत्तिचिचिह्नमने प्रजायते ॥ ८ ॥ अरुण उवाच । देवदेव जगन्नाथ लोकानां हितकाम्यया । कथयस्व प्रसादेन कर्मणस्तस्य निष्कृतिम् ॥ ९ ॥ श्रीसूर्य उवाच। साधु पृष्टं महाबाहो किलतच्च सुदुर्लभम् । तेनेदं मुनिभिः प्रोक्तं प्रायश्चित्तमघापहम् ॥ १० ॥ गङ्गायां वै सवर्णायां सौवर्ण निष्कसंयुतम् । पुष्पितं फलितं वृक्षं वस्त्रयुग्मं गुरोरपि ॥ ११ ॥ कर्मप्राकाशिकं विषं पूजयेहिधिपूर्वकम् । एवं प्रकुरुते वत्स निष्कृति कर्मणः फलम् ॥ १२ ॥ पुत्रपौत्रादिकैयुक्तो धनधान्यसमन्वितः । न करोति च यो मोहालोभादा कर्मनिष्कृतिम् ॥ १३ ॥ आयाति पापदोपेण भुवि जन्मनिजन्मान । एवं यः कुरुते भक्त्या प्राप्यते पुत्रपौत्रकम् ॥ १४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे फर्मविपाके अध्यायः पञ्चषष्टयधिकनिशततमः ।। ३६५ ।। श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यभूत्काचिनारी भर्तृप्रियान्विता । दक्षा सर्वक्रियास्वेव बहुदानप्रदायिका ॥ १ ॥ पार्थस्यस्यान्यशूद्रस्य गृहानीतानि मानवैः । सर्वस्नेहानि चौपण सर्वशून्यगृहात्पुरा ॥२॥ भुक्तानि बहुभिः सूत मिलित्वा च मुतादिकैः । पूर्वजन्मकृतात्पापात्पक्षिन्नव जन्मनि ॥ ३ ॥ सा जाता बागुजा नारी कर्मभोगसमन्विता। पुत्रान्विता विचित्रा च भर्तृशुश्रूपणे रता ॥ ४ ॥ यौवने क्षयरोगाढ्याऽकुला स्नेहहरा यतः ! निष्कृति तस्य पापस्य पुण्यासापोषनाशनीम् ॥ ५ ॥ कथयामि प्रयत्नेन वित्ततुर्याशभागतः । कृत्वा तु कदली रम्यां पत्रयुक्तां सुवर्ण नाम् ॥ ६ ॥ दद्यादेदविधिज्ञाय क्षयदोपोपशान्तये ॥ ७॥ इति श्रीसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षाटयधिकत्रिशततमः ॥ ३६६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यो लोकान् वञ्चयेत्कश्चित्पुरा धौत्येन कर्मणा । सोऽत्र जन्मन्यपस्माररोगेण महत्ताऽऽकुलः ।। १ ।। धेनुं दद्यान्महाभाग सवत्सां विधिसंयुताम् । ब्रह्मकुर्चत्रयं कुर्यात्त तत्वापारसमुच्यते ॥ २ ॥ न भवेत्तस्य रोगस्य वेदना पापशोधनात् ॥ ३ ॥ इति श्रीसूर्यारणसंवाद कर्मविपाके अध्यायः सप्तषष्टयधिपत्रिशततमः || ३६७ ॥ श्रीसूर्य उवाच। अस्त्यत्र चन्द्रवदना गोराङ्गी पतिबल्लभा । धनधान्यसमायुक्ता स्वर्णकारी मुखान्विता ॥१॥ १ किलासानान् । २ रसम् ।

·वृद्धसूर्यारुण-
[80-
दक्षा भर्तहिते नित्यं पूर्व सा द्विजवल्लभा । स्वर्णापहारजाल्पापादन सा स्वर्णकारजा ॥ २ ॥
पुत्रहीना महाभाग परद्रव्यापहारजात् । कुरुक्षेत्र शशिप्रस्ते स्वर्ण दद्याच शक्तितः ॥ ३ ॥
तद्दवाऽऽशु लभेत्पुत्रानत्र जन्मनि चे सुत ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धमूयारुगमवाद कर्मविपाकै अध्यायोऽष्टषष्टयधिकत्रिशततमः ॥ ३६८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अन्नहत्माग्भवे यस्तु ज्ञानादन पतत्रिण । सोऽजीर्णनैव रोगेण पीडयते बहुपीडया ॥ १॥
अन्नदानाच्च विप्रेभ्यो रसदानाच्च शक्तितः । साविधीजपतो होमात्पूर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ २
पापक्षये क्षयं यान्ति रोगाः पापसमुद्भवाः ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनसप्तत्यधिकत्रिशततमः ।। ३६९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिन्मोहतश्चक्रे नारी भ्रातृवधं पुग । साऽत्र जन्मनि मूकत्वं भजेत्कापि शुभानना ॥१॥
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्याश्चान्द्रायणव्रतम् । वेदपुस्तकदानं च पलस्वर्णयुतं विह ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तत्यधिकत्रिशततमः ॥ ३७० ॥
श्रीसूर्य उवाच।
वालघाती भवेद्यस्तु पूर्वजन्मनि मानवः । वैनतेयात्र जनुपि मृतपुत्रः प्रजायते ॥ १॥
श्रवणारिवंशस्य विधिवच्चात्र जन्मनि । ब्राह्मणोद्दाहनाच्चैव
जीविष्यन्ति च तत्पुत्रा नात्र कार्या विचारणा ॥ ३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकसप्तत्यधिकत्रिशततमः ।। ३७१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शूकरे या भवेत्पूर्व निपादी पुनरेव सा । शूद्राधमा पञ्चनदे जाताऽत्र विनतामुत ॥१॥
पुत्रपौत्रधन(न्यैर्गजाधोधादिवाहनैः । युक्ता सा यवनी सूत तीर्थराजस्य सेवनात् ॥ २॥
सा भर्तृसंयुता पूर्व जनुष्यय शिवार्चनात् । यवनी पूर्वपापाञ्च निंदार्हाणां च सेवनात् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्रसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अन्यायो हिंसप्तत्यधिकत्रिशततमः ॥ ३७२ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चित्प्रागभवद्विमः सर्वविद्याविशारदः । वेदाभ्यासरतः श्रीमान् प्राप्तसर्वमनोरथः ॥ १॥
तुलाधृतानि नेहानि विप्राणां स्नेहमागिनाम् । गृहीतान्यतिचौर्येण लोभयुक्तेन चेतसा ॥ २॥
यस्माज्जानकृतं फर्म प्राग्भवे तत्फलं शृणु । सोऽत्र विप्रः प्रयागेऽस्ति श्रेष्ठो वेदविदांवरः ॥ ३ ॥
धनपुत्रप्समायुक्तः क्षयरोगसमन्वितः 1, वेदाभ्यासात्तथा दानात्तीर्यराजाधिवासनात् ॥४॥
नागः स्यात्क्षयरोगस्य चात्र जन्मनि चाण्डज। दोपात्स्वल्पालेर्युक्तो जीवेद्वर्षशतं टवम् ॥५॥
इति श्रीद्धारगर्मवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिसप्तत्यधिकरिशततमः ॥ ३७३ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
पूर्वजन्मन्यत्कश्चिदाजो धर्मसंयुतः । ग्रामाध्यक्षः प्रतापाढयो भ्रासपुत्रसमन्वितः ॥ १॥
दत्तानि तेन दानानि ग्रामणेभ्योऽतिगक्तितः । पर्वस्यापि च भूस्वर्णगोऽवगय्यासनादिकम् ॥ २॥
गोमहिन्या ।
पूजनाच्छङ्करस्य च ॥२॥

·३६९-३७४.] कर्मविपाकः। तिलपात्राणि भक्ष्याणि वस्त्राणि विविधानि च । सर्वरत्नानि पात्रेपु हव्यकव्यानि चाण्डज ॥ ३ ॥ ‘पापमाचरितं चापि भाविनोर्थस्य गौरवात् । ग्रामान्तरे स्थितस्यास्य शत्रोः सीमापहारिणः ॥४॥ निर्दग्धं भवनं सर्व रात्रौ वै चौर्यकर्मणा । तस्मिन्दग्धे महाभाग दग्धः क्षात्रशिशुस्तया ॥५॥ बहवो गृहजा जीवा दग्धास्तद्ग्रामजा ध्रुवम् । वैरिभावात्सहायैश्च पापमुग्रमुपार्जितम् ॥ ६ ॥ एवं बहुतिये काले समाप्तो यमशासनम् । पुण्यात्स्वर्गाश्च विविधान्भुक्त्वा पापात्तथोत्तरान् ॥ ७॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो वाहुजोऽधुना । कुरुक्षेत्रात्परे भागे दशयोजनसंमिते ॥ ८ ॥ स रक्तगौरो मतिमान्वक्षो बहुधनैर्युतः । यशस्वी भ्रातमित्राढ्यः पितृभक्तो दयापरः ॥९॥ सुस्त्रीभृत्यसुखैश्वर्यनानावाहनभोगभाक् । बुद्धयाधिकप्रचारी च पितृभाग्यविवृद्धिदः ॥ १० ॥ हसः कृशोदरो बन्धुमान्योऽग्योऽमितदः प्रभुः । आदिमध्यावसानान्तं सुखैश्वर्यसमन्वितः ॥११॥ पुण्यादिदं तथा पापाल्लोभी पापरतः कचित् । बहुचिन्तातुरो धूर्ती दाने चाल्पमतिस्तया ॥ १२ ॥ पीड्यमानस्तया रोगै?वने वातसंभवैः । क्लेशैर्भयमनोदुःः कापि क्षीणाधिकारफः ॥ १३ ॥ बालघातात्पुरा पापाजातपुत्रविनाशवान् । चिह्नमत्र जनुर्लग्नाद् गुरुर्भावे तु पञ्चमे ॥ १४ ॥ तस्मात्पापस्तथा चन्द्रो नीचः केन्द्रेऽशुभान्वितः । सहायलक्षणं सर्व वक्ष्याम्यत्र पतत्रिण ॥ १५ ॥ या स्त्री पूर्व सहायाऽसीद्ग्रामदाहेऽतिनिष्ठुरा । ज्येष्ठा स्त्री प्रष्टुरत्रास्ति मृतवत्सा खगेश्वर ॥ १६ ॥ तथाऽपरः सहायोऽभूत्पुत्रः पूर्वभवेऽण्डज । सहजः सोऽत्र जनुपि बहुपुत्रीभिरन्वितः ॥ १७ ॥ अन्ये ये वान्धवा भृत्याः सहायाः पण्मिताः पुरा । प्रष्टुस्तेन सुता जाता भवन्ति बहुदुःखदाः ॥१८॥ लक्षणैरेभिराढयस्य प्रष्टुरत्रैव जन्मनि । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन पापक्षयो भवेत् ॥ १९ ॥ पुण्यक्षेत्रेऽष्टेभिर्विप्रैः पञ्चभिस्त्रिभिरेव वा । कारयेत्पार्थिवॉलिङ्गानेफादशशतैर्मितान् ॥ २० ॥ गन्धपुष्पोपचारैस्तु मन्त्रैरेव प्रपूजयेत् । ततश्चाष्टपले रुद्रं कुर्याद्धेममयं शुभम् ॥२१॥ सपत्नीकं यथाकारं सर्वावयवसंयुतम् । तदर्धामितं वापि त्रिपु वित्तानुसारतः ॥२२॥ पूजयित्वा तु गन्धाविधिज्ञाय प्रदापयेत् । हिरण्मयं तथा चाग्निं मापः पञ्चमितः शुभैः ॥ २३ ॥ राजते च तथा पात्रे पलद्वयमिते शुभे । लेख्या जीवास्तु बालाचा दग्धा ये च गृहाश्रिताः॥२४॥ ब्राह्मणाय च ते देया दाहदोपोपशान्तये । लक्ष्मीनारायणं तद्वत्पलाष्टमितिकं मुत ॥ २५ ॥ गणतं विधिवद्दद्यात्सर्वदोपापनुत्तये । गायत्र्यष्टसहस्रं तु सहस्रं द्वादशाक्षरम् ॥ २६ ॥ अष्टाक्षरं त्रिसाहस्रं जप्त्वा शुद्धिं समाचरेत् । होमयेत्तद्दशांगेन गाश्च विप्रांश्च भोजयेत् ॥ २७ ॥ शृणुयादरिवंशं वा दशावृत्त्या विधानतः । य एवं कुरुते सूत द्वयोः पापविगोधनम् ॥ २८ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यात्स्त्रीभ्यामप्रैव जन्मनि । नाधयो व्याधयस्तस्य न चारिष्टभयं कचित् ॥२९॥ न करोति यो मोहाल्लोभापापविशोधनम् । न जीवन्ति सुतास्तस्मिञ्जीविते नात्र संशयः ॥ ३०॥ पश्चशिन्मिते वर्षे रिष्टं देहधनान्तकम् । त्रिसप्ततिमिताब्दायुः प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना ॥ ३१॥ गतिमप्युत्तमां याति त्वन्यया ह्याततापिनाम् । जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् । यदन्तरगतं सूत तन्मच्छाम्राविचिन्तयेत् ॥ ३२॥ इति श्रीवृद्धार्यारंगसंगदे कर्मविपाके अध्यायनःमतत्यधिकरिशततमः ॥ १७४ ।। -- १ क्षेषु निविनः।

·वृद्धसूर्यारुण-
अरुण उवाच ।
प्रयच्छति च धर्मात्मा सर्वपापविशोधनम् । सर्वस्वेन यजेद्देवान्पितॄश्च श्रद्धयाऽन्वितः ॥ १ ॥
गयाश्राद्धादिभिः काम्यैर्दानेहव्यविधानतः । पूर्वपापविनिर्मुक्तो याति ब्रह्म सनातनम् ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचसप्तत्यधिकत्रिंशततमः ॥ ३७५ ॥
अरुण उवाच।
क्थयस दिवानाथ लोकानां हितकाम्यया । त्वां पृच्छाम्यत्र देवेश च्छिन्धि मे सर्वसंशयान् ॥ १॥
श्रीसूर्य उवाच।
शृणु सूत महाभाग सबै धर्माच्छुभं भवेत् । कश्चिद्विमस्तीर्थमार्ग सकन्या स्त्रीसुतान्वितः ॥ २॥
टुण्ठितः केनचिद्राज्ञा स मृतो धनलोभतः । तन्नाशनादपुत्रोऽयं शृणु तस्य प्रतिक्रियाम् ।। ३ ।।
द्विजस्य प्रतिमां कृत्वा सर्वस्वेन हिरण्मयीम् । यथाकारां शिवस्थापि सपुत्रामदितेस्तु ताम् ॥ ४ ॥
यन्मया निहतो विप्रो धनं हत्वा घने वने । तस्करासंगमे पापं प्राप्तमेवोल्वणं महत् ॥५॥
तस्य पापस्य नाशाय दानमेतद्ददाम्यहम् । सौवर्णी प्रतिमामेनामनघोऽहं भवानि भोः ॥ ६ ॥
भोजयेच्च शतं विमान सांध्यात्मानमीक्षयेत् ॥ ७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्सप्तत्यधिकत्रिशततमः ।। ३७६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी पातयेत्काचिदुलूकं पूर्वजन्मनि । पाण्डुरोगेण सततं पीड्यते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥
दयान विधिज्ञाय पलमेकं पतत्रिण । कस्तूरिकाया विप्राय पाण्डुरुनाशनं परम् ॥ २॥
इति श्रीसूर्यारणमंवाद कर्मविपाके अध्यायः सप्तसप्तत्यधिकत्रिशततमः ॥ ३७७ ॥-
श्रीसूर्य उवाच ।
वैनतेय महाभाग शृणु प्राकर्मणः फलम् । कश्चिदासीत्कलिङ्गे वै द्विजो धर्मकृपापरः ॥ १॥
वहुम्रीवलसंयुक्तो गोधनेश्च समन्वितः । गयायां कृतादादं श्रदाविधिसमन्धितः ॥ २॥
मततं कृतवान्गाई फामान्धः स च निश्चयात् । ज्येष्ठां त्यक्त्वर्तुसंप्राप्तां धर्मिष्ठां प्रियवादिनीम् ॥ ३॥
गति दी कनिष्ठायामनृती स्त्रीविमोहितः । जीवन्स तु चिरं कालं पश्चान्मृत्युमवाप्तवान् ॥ १॥
शुभाच्छुभफलं भुक्ता पापानरकयातनाः । गयाश्रादप्रभावेण जातो वाऽत्रापि स द्विजः ॥५॥
देश गम्पस्यले पुण्ये नदे लोहितसंज्ञके । मध्यरूपः प्रियायुक्तो धनवुद्धिसमन्धितः ॥ ६॥
सुभादिदं तया पापात्मनोदुःखसमन्धितः । औम माहेश्वर रूप हम सोपस्करं फिल ॥ ७ ॥
यो दयादमतः पापात्तीत्यागान्मुच्यतऽधुना ॥ ८ ॥
इति श्रीदमूर्यारगर्मवादे कर्मविपाके अध्यायोऽटसप्तत्यधिकत्रिशततमः ॥ ३७८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शान्तिकं पीष्टिकं. चेदं वक्ष्यमाणं तयाऽण्टज । सर्वपापहरं ज्ञेयं तया रोगविनाशनम् ॥ १॥
पुपांचान्द्रायणं पुष्पं विविधं सर्वपापहत् । पीडिते तु गदायैस्तु दृढनेत्रो भवेन्नरः ॥२॥
पिरीलिपामध्यरूपं कुर्याचान्द्रापणयनम् । अष्टोत्तरगहतं तु जपेत्सूक्तं च पीरुपम् ॥ ३॥
प्राणां मटिग्यापि तन्मन्त्रजपपूर्वकम् । बालग्रहयुनं घालमादायोच्छिष्टयुरु स्वयम् ॥ ४॥
भनि स्पानि स्पन्दाग्यग्रहः मंझमते ततः । पादपोईस्तपोचव विकारों वायुजो भवेत् ॥ ५॥

·३७६-३८१.] कर्मविपाक। बलिदानमाह। तिलपिष्टदधिक्षीरकृसरापूपसक्तवः । राजमापाश्च मुद्राश्च निष्पावाः कन्दमूलकम् ॥६॥ पकं मांसं सुरा वेति पूर्णकुम्भयुतश्च वै । एभिर्दद्यादलि सम्यक मध्यरात्रेण संयुतम् ।। ७ ।। गवामङ्गेपु तिष्ठन्ति भुवनानि चतुर्दश । यस्मात्तस्माच्छिवं मे स्यादिह लोके परत्र च ॥ ८॥ सर्वभूताश्रया भूमिराहेण समुद्धृता । अनन्तसाम्ये त्वदानाच्छान्ति श्रेष्ठां प्रयच्छ मे ॥९॥ महर्पोत्रसंभूताः कश्यपस्य तिलाः स्मृताः । तस्मादेषां प्रदानेन मम पापं व्यपाहतु ॥ १० ॥ हिरण्यगर्भगर्भस्थं हेम बीजं विभावसोः । अनन्तपुण्यफलदमतः शान्ति प्रयच्छ मे ॥ ११ ।। शरणं सर्वलोकानां लजाया रक्षणं परम् । सुवेषधारि वस्त्र स्वमतः शान्ति प्रयच्छ मे ॥ १२ ॥ सर्वदेवमयं धान्यं सर्वोत्पत्तिकर महत् । प्राणिनां जीवनोपायश्चातः शान्ति प्रयच्छ मे ॥ १३ ॥ यया देवेपु विश्वात्मा प्रवरश्च जनार्दनः । सामवेदस्तु वेदानां महादेवस्तु योगिनाम् ॥ १४ ॥ प्रणवः सर्वमन्त्राणां नारीणां पार्वती यया । तथा रसानां वै श्रेष्ठः सदा चेक्षुरसो मतः।। मम तस्मात्परां लक्ष्मी ददस्व गुड सर्वदा ॥ १५ ॥ प्रीतिर्यतः पितृणां च विष्णुशङ्करयोः सदा । शिवनेत्रोद्भवं रौप्यमतः शान्ति प्रयच्छ मे ॥ १६ ॥ यस्मादत्र रसाः सर्वे नोत्कृष्टा लवणं विना । शम्भोः प्रीतिकरं नित्यमतः शान्ति प्रयच्छ मे ॥ १७ ॥ पुण्यस्त्वं शंख पुण्यानां मगलानां च मङ्गलम् । विष्णुना विधृतो नित्यमतःशान्ति प्रयच्छ मे ॥ १८ ॥ धर्मस्त्वं वृषरूपेण जगदानन्दकारक । अष्टमूर्तरधिष्ठानमतः शान्ति प्रयच्छ में ॥ १९ ॥ विष्णुरश्चस्वरूपेण यस्मादमृतसंभवः । चन्द्रार्कवाहनो नित्यमतः शान्ति प्रयच्छ मे ॥ २० ॥ यस्मादायसकार्याणि दात्राधाराश्च सर्वदा ।हे लोह लागलादीनि तस्माच्छान्ति प्रयच्छ मे ॥ २१॥ यस्मात्त्वं छाग यज्ञानामाहुतित्वे व्यवस्थितः । यानं विभावसोनित्यमतः शान्ति प्रयच्छ मे ॥ २२ ॥ यथा रत्नेषु सर्वेषु देवाः सर्वे प्रतिष्ठिताः । तथा शान्ति प्रयच्छन्तु रत्नदानेन मे सुराः ॥ २३ ॥ ग्रहा गावो नरेन्द्राश्च विशेषेण प्रपूजिताः । पूजकं पूजयन्त्येनं निर्दहन्त्यवमानिताः ।। २४ ।। आयुस्कार विधानेन प्रयोगमिममाचरेत् । मुच्यते सर्वरोगेभ्य आयुःपूणों भवेन्नरः ॥ २५ ॥ न प्राप्नुयान्महारिष्टं प्रयोगस्य प्रभावतः ॥ २६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगमवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनाशीत्यधिकरिशततम. ॥ ३७९ ॥ श्रीसूर्य उवाच। फश्चिन्टूद्रो महाभाग बभूव प्राग्भवे धनी । व्यापारनिरतो दक्षः क्रयविक्रयकर्मम् ॥ १ ॥ सर्व स्नेहं तेन नीतं मिलित्वा चार्धसीरिणाम् । कालेन तद्धृतं लोभात्नेहमीपाधिकं सुत ॥२॥ भुक्ता पापफलं घोरं भ्रमन्तमुपागतः । ततः पुण्याच्टुभान्भुक्ता पुण्याजातोऽन पर्वते ॥ ३ ॥ शूद्रः पुण्यालायुक्तो भृमिदानात्सुरार्चनात् । स्नेहहारी यतः पूर्व राजयक्ष्मप्रपीडितः ॥२॥ सर्वस्नेहातिदानाद स्ववित्तातुर्यभागतः । स्वर्णदानं तथा चान क्षयरोगाद्विमुच्यते ॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽशीयधितिशततमः ॥ ३८० ॥ श्रीसूर्य उवाच । विष दत्त्वा हन्ति मृत प्राग्या आराश्रिता पतिम् । पतिनी सा महादुष्टा बाल्य प्राविधा सुत॥१॥ १ यथा तीर्थेषु वंदेषु । २ मा नाविकम् । 1 - ३१ ·[अ०-- (१६२) वृद्धसूर्यारुण- विष्णोराराधनादन गङ्गाया उपसेवनात् । गति शुभां सा पामोति प्रतकृच्छोपसेवनात् ॥२॥ धर्मादन महाभाग पात्र च शुभां गतिम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाशीत्यधिकत्रिशततमः ॥ ३८१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । देवागारं दहेद्यस्तु माग्जन्मन्यथ पुत्रक । रक्तातिसाररोगेण वाध्यतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १ ॥ तस्यैव दानादिमाय स्थापनाद्वा विधानतः । मुच्यते पापजाद्रोगादतिसाराद्विनिश्चितम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो शीत्यविफनिशततमः ॥ २८२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मूर्धाभिषिक्तः प्राकश्चिन्मथुगयामभृत्सुधीः । राजसेवी महाशूर आखेटकरतः सदा ॥ १ ॥ मृगयायां गतो दैवाद्वातिता मृगसूकराः । तत्रैका हरिणी मृत धातिता गर्भसंयुता ॥२॥ तदर्भगी हतो तत्र शुभी छौ मृगशावको । सहजाभ्यां युतनैव कृतं कर्म दुरात्मना ॥ ३ ॥ ताभ्यां मिलित्वा तो भुक्तौ शावको चाण्डजाधिप।सोऽपि काले महाभाग प्राप्त:शत्रुवशं पुरा ॥ ४ ॥ स शौर्यकर्मणा सूत हतवान् वै रिपून्वहून् । घातितः सोऽपि बहुभिः प्रहारैरतिदारुणः ॥ ५ ॥ संग्रामभूमौ स मृतः प्राप्तः स्वर्गपुरं तदा । भुक्त्वा नानाविधाभोगास जातो ब्राह्मणोऽधुना॥ ६॥ देश प्रयागनिकटे सर्वशास्त्रार्थकोविदः । जातकः कर्कटे जीने लग्नस्थे हि महातपाः॥ ७॥ धन नाविधैर्युक्तो गीगङ्गो रक्तलोचनः । शिवपूजनजात्पुण्यात्माकृतात्सकलैः सुखैः ॥ ८॥ नानामनोग्यश्चापि पूर्णश्चात्रव जन्मान । दंडप्रचार्यत्युग्रश्च पापाचाऽपि फलं शृणु ॥ ९॥ धूर्तः ठः सर्वभक्षः स्वल्पपापरतः कचित् । सहायस्याप्यत्र लक्ष्म शृणु पुत्र यथा तथा ॥ १० ॥ याभ्यां मिलित्वा भुक्ती द्वा मृगगावी खगाधिप । पृच्छकस्य च तौ पुत्रायुभी ज्येष्ठकनिष्ठको ॥ ११ ॥ सपस्मारेण गंगेण मृती चांव जन्मनि । एवं संततिदुःसातः स विप्रो विधिवर्जनात् ॥ १२ ॥ मांमभोजनजात्पापात्प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् । पूजयेच्छिवलक्षं तु तदर्धे वा तदर्धकम् ॥ १३॥ हिरण्मयी तथा देयो द्वावत्र मृगशावको । पूजयेच्च तथा वायुं विधिना मृगदेवतम् ॥ १४ ॥ तन्मन्पगन्धाधर्नानाभक्ष्यविधानतः । प्रायश्चित्तं परं तस्य पापस्य क्षयकारकम् ॥ १५॥ अया भोजयेद्विप्रान्सहस्रदयमंमितान् । पुत्रपौत्रविवृद्धिः स्यात्प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना ॥ १६ ॥ प्रायश्चित्तेऽकृते सप न च पुत्रमुर्ख लभेत् । रिटेन मरणं चापि वर्षे वेदाधिये ऽण्डज ॥ १७॥ प्रायश्चित्ते कृते वाणसप्तत्यत्वं हि जीवनम् । चैत्राष्टम्यां च निधनं शुक्लायां गरुडाग्रज ॥ १८ ॥ दनि श्रीदमारणमवादं कर्मविपाकै अध्यायस्पर्शी यरिफतिशततमः ।। ३८३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । गर्भपातनपापाटया बभूव माग्भवेऽण्डन । साऽयं तेन पापन गर्भपातेन दुःखिनी ॥ १॥ विमान्याविवाहाट विधिवजाय जन्मनि । मुच्यन तेन पापेन गर्भस्य भवेदिह ॥ २॥ अयता पानी दद्यादेवी भामुवर्णजाम । युक्तां गणेशारकन्दाभ्यां नानाभरणभूषिताम् ॥ ३॥ नदधिमितां वापि पूजयित्वा विधानतः । मुच्यते पूर्वपापाच गर्भपातनजात्मुत ॥४॥ श्रीसूर्याग्गरवारे फर्मविपास अन्यायधरी यरिफरिशनतम. ।। ३८४ ॥ १ विपिश्चाननार्दनात् । .

·३८२-३८८.] कर्मविपाकः। श्रीसूर्य उवाच । या काचिदाहयेनाग देवागारं पतत्रिग । साऽतीसारण महता पीडया पीडयतेऽधुना ॥ १॥ शङ्करप्रतिमादानान्मृतेविष्णोः प्रपादनात् । न जायते महापीडा रक्तातीसारमंभवा ॥ २॥ दति श्रीवृद्धमूर्याम्णमवाटे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चाशीन्यधिकत्रिगतनमः ॥ ३८५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिदातयेनारी पत्युमित्रं च प्राग्भवे । नियतं वायुगेगेण पीडयते बहुपीडया ।। १ ।। पापं समीभ्य विपदि सर्वस्वार्धाधनेन च । वायुं हिरण्मयं कुर्यान्मृगं विहितलक्षणम् ॥२॥ पूजयित्वा विधानेन गन्धर्ववैविगेपतः । मन्त्रैश्च वायुजैः सत दद्याद्विमाय धीमते ॥ ३ ॥ वायुरोगोपशमनं दानेनानेन जायते ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्ध रणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः घटशीन्यविकत्रिशततमः ॥ ३८६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अज्ञानादथवा नारी गोत्रघातकरी पुरा । बभूव सततं चात्र लूतिरोगप्रपीडिता ॥ १ ॥ श्रवणादितिहासानां प्राजापत्याद्रतात्सुत । लूतिरोग न पश्येत साऽत्र जन्मनि चाण्डज ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यानणसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्सनाशीय विकत्रिशततमः ॥ ३८७ ।। अरुण उवाच। भूमिदेवकुलोत्पन्नः किंचिद्वित्तसमन्वितः । संयुतो वायुपित्ताभ्यां नेत्रतोदः शिरोर्तिमान् ॥ १ ॥ सवृत्तश्च मुखी धीमान् धर्मिष्ठो धर्मवत्सलः। प्रणो रेखा शग वापि बाल्ये स्यादहीगदः ॥२॥ कटिपृष्टाऽभिघाताश्च व्रणे वाताग्निदर्शनम् । परोक्षे छपवादं वै ब्रूतेन कारणं विना ॥ ३ ॥ तस्य प्रिया शुभाचाग सती प्रतपरायणा । कास्वन्ध्या कयं जाता कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्व जन्मनि वैश्यस्तु भार्या विमस्य सात्त्विकी । प्रतिवेश्म तदा तस्य ब्राह्मणो जानसत्तमः ॥ ५ ॥ अप्रसूता मिपा तस्य चपला चारुलक्षणा । वैश्येन कथयित्वा तु लोभमोहादिविनमः ॥ ६ ॥ अज्ञानाकाममिच्छन्ती उभयेऽपि बलीयमा । तावत्कालवशेनैव ब्राह्मणो जनतां गतः ॥७॥ स पैञ्यो दैवयोगात्र भाविनोऽर्थस्य वैभवात् । स तां वै धर्पयामास बहुकालं खगेश्वर ॥ ८ ॥ व्यभिचारवगात्तत्र अन्योन्यं तदृतं धनम् । गृहीतं तदनं तन धूतया लोभचेतता ॥९॥ ब्राह्मणी निधनं प्राप्ता लोके गृहाति विश्रुतिम् । तेन दुःखेन विमोऽमी ब्राह्मणीमभजत्पुरा ।। १० ॥ निर्विपं जायते तत्र ब्राह्मणस्य खगेश्वर । तेन कर्मविपाकन तादृशं च भवेदिह ॥ ११ ॥ पश्चान्मानुपमापनो बहुगोकाकुलो भृवाम । इदं जन्न द्वितीयं तु ब्रह्मवंशसमुद्भवम् ॥ १२ ॥ प्राप्यनं चानपत्यत्तमेशपत्योऽयवा यदि ॥ १३ ॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं कयं स्वामिन् येन वन्ध्यत्वनाशनम् । एकापत्यभव दुःखमनपत्याऽयवा यदि ॥ १४ ॥ .श्रीसूर्य उवाच । मार्गगी शुभे मामि गुमपादितः स्वग । प्रत्यक्षं मुखसीन्याप्तिवतेन प्रतिवामाम् ॥ १५ ।। पोटगाव्दांश नागभिः कर्तव्यं विधिपूर्वक । नशिबवान दिनु मुनाम्यका स्मृतम् ॥ १६ ॥ -

·(१६४)
वृद्धसूर्यारुण-
[80-
प्रातनियममास्थाय दन्तधावनपूर्वकम् । अद्याहं शिवयोः प्रीतिमाचरिष्ये च तद्रतैः ॥ १७ ॥
स्नानोपवासनिरता नक्तनागरतत्परा । ततो मध्याह्नममये सात्वा कुंकुमवाससी ॥ १८ ॥
परिधायार्चयेगोरौं पतिपुत्रपनी स्त्रियम् । कुंकुमैः कजलैरेभिः करणः पुष्पमालया ॥ १९ ॥
ताम्बूलैस्तु सम्परः सौभाग्याष्टक्संयुतैः । ततो वास्तमिते भानौ वति पोडशतन्तुभिः ॥ २० ॥
विधाय तिलतैलेन दीपं कुर्याच्छिवाग्रतः । गीतवादित्रनिषैः पुराणश्रवणादिभिः ॥ २१॥
नवेद्यं विधिवत्कुर्यादपूपतिलतण्डुलैः । तथा पोडशसंख्यानि शूपाणि वेणुनानि च ॥ २२ ॥
सौभाग्याष्टकयुक्तानि सप्तधान्ययुतानि च । विन्यस्प दीप प्रत्येक गौर्यग्रेऽपि प्रकल्पयेत् ॥ २३ ॥
पतिपुत्रमुखायैव पूजयन्ती गिरेः सुताम् । भोजयेत्पोडश स्त्रीश्च सुभगाः पतिसंयुताः ॥ २४ ।
एवं विधि समास्थाय भोजयेद्दम्पत्तीशुभान् । नानाभोज्यैस्तथा सूत पक्षिभ्यो बलिमाहरेत् ॥ २५ ।
दीनान्धकृपणेभ्योऽनं सर्पिप्यात्मानमीक्षयेत् । एतद्गौरीव्रतं नाम मार्गशीर्ष समाचरेत् ॥ २६ ।
एवं कृतविधिः सृत प्रामोति पुत्रपौत्रकान् । नारी नियमसंपूर्ण व्रतं कुर्यात्मयत्नतः ॥ २७॥
मुतसौभाग्ययुक्ता सा पतिपुत्रसुखाप्तये । ऐहिकं लक्षणं तस्या नायश्चैिवोपजायते ॥ २८ ।
स्वसा माहजसा वापि सपत्नीशोकसंयुता । उदरातिरसनावः पार्थं घातः करादिपु ॥ २९ ॥
मिथ्याभिशंसनं कापि वाक्यदोपादनच्युतिः । स्वसातिनिन्दाहीनत्वं परेभ्यो मर्मतोदनम् ॥ ३० ।
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाशीत्यधिकत्रिशततम ॥ ३८८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शन्मूतं सृजेद्यस्तु देवागारे नराधमः । गुदरोगमवानोति सोऽत्र जन्मनि मानः ॥ १
एक मास यद्विष्णुं शिवं वा विधिनाऽण्डज । प्राजापत्यं चरेत्कृच्छं दद्याद्गोमिथुनं सुत ॥ २'
न पश्यति तदा पीडा गुदनामन जन्मति ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोननवत्यधिकरिशततम ॥ ३८९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
घानयेद्यः पुरा नारीमज्ञानात्पूर्वजन्मनि । सोऽत्र जन्मनि जायेत कृशो बलविवर्जितः ॥ १॥
गरंगधेनुदानश्च दामर पेस्तयाण्डज । विमुच्यते कृशत्वाच्च शतम्राह्मणभोजनात् ॥ २
होमावस्त्ययनात्पापागायत्रीजपतोन च। तीर्थस्नानादाज्यदानादली भवति नान्यया ॥ ३ ॥
रति श्रीसूर्यारगमवादे फर्मविपाके अभ्यायो नवत्यधिकरिशततम ॥ ३९० ॥
श्रीसूर्य उवाच।
पाराना घातिनी चेयमभवत्पूर्वजन्मनि । तेनाटमादन वर्षादग्विालो न जीवति ॥ १॥
अप्र जन्मान भी मृत तम्मात्मा मृतपुनिणी । इदं जीवेदिदं जीवेदिति चिन्तयति ध्रुवम् ॥ २॥
न नौन्ति न तत्पुत्राः पूर्वपापात्तयाण्डज । प्रायश्चित्त शृणुष्वाय येन जीवन्ति तत्सुताः ॥ ३॥
श्रवणाग्दिास्य दगायत्त्या सगेश्वर । पशध्येकामतावृत्त्या गिगुवातजफिल्पिात ॥ ४॥
पीपीदमागमा पर्मविपार पप्याप एफ्नायविपत्रिशरातम ॥ १९ ॥
श्रीसूर्य उपाच।
पः पबिटानपरत्वं मानणं मानर्मितः । उगेगाचितः सोऽपि जायतेऽष जन्मनि ॥ १ ॥

·३८९-३९७.]
कर्मविपाकः।
(१६५)
दद्यात्कालना सत सर्वोपस्कामंयुतम् । मनम्मं वा महापापे दानमुकं पनीपिभिः ॥ ॥
सर्वस्वदानात्कुष्ठस्य पीडा नव्यति तत्क्षणात ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धमूयारगमवादे कर्मविपाके अन्यायो दिनव-यपिकनिगनतम ॥ ३९२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
देवद्रव्यं हरेद्यस्तु पूर्व जन्मनि मानवः । सोऽत्र जन्मनि जायेत वायुपीडाभिरन्वितः ॥ १ ॥
प्रायश्चित्तं परं वायोर्नाशनं तस्य वच्याम । जपेन्मृत्युंजयं मन्त्रं मावित्री च विगेपतः ।। २ ॥
होमयेत्तदशांशेन ब्राह्मणान्भोजयेत्तया । वायुगेगापशान्त्यर्थं शस्त्या दद्याच्च दक्षिणाम्
इति श्रीसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अध्यायनिनवत्यधिकत्रिंशनतम ॥ ३९३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
देवागारे तु या काचित्याग्भवे विनतामुत । सृजेन्मूत्रं पुरीपं च मोहादत्रैव जन्मनि ॥ १ ॥
गुदरोगान्विता सा तु नारी पापमणाशनम् । वक्ष्ये गोमिथुनं दद्यात्माजापत्यं चोद्तम ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अव्यायश्चतुर्नवत्यधिकरिशततम ॥ ३९४ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
बभूव मुखजः कश्चिद्विद्याधनसमन्धितः । नानालामु कुगलो विष्णुभक्तिपरायणः ॥ १॥
सूर्यग्रहे प्रयागे तु सर्वस्वमददात्पुरा । तत्र भाविवलात्स्त पापमावरितं विदम् ॥ २ ॥
धर्पिता क्षत्रिया यूना कामातेन शुभानना । नतारितः पतिस्तस्यास्तेन दैवहतेन तु ॥ ३ ॥
ततो मृत्युवशं प्राप्तः स गत्वा यमसामनम् । शुभाछुभफलं भुक्त्वा चाशुभादतिदारुणम् ॥ ४ ॥
अन्यजन्मनि दानेन स जातः क्षत्रियाधमः । देशे विपाशानिको सप्तयोजनसंमिते ॥ ५ ॥
मुरूपदेहः सद्बुद्धिः स्त्रीपुत्रधनमंयुतः । शुगे दाता प्रधानश्च देशेदेशे तु विश्रुतः ।। ६ ।।
किंचित्पापरतो धूतों मनोदुःखाकुलो भृशम् । क्षत्रियाघर्पणात्पूर्वे भर्तृसंताडनात्तया ॥७॥
आईक्ये कण्डुरोगा? निश्चयावत्र जन्मनि । लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ सूर्यशुक्री चतुर्थगी ॥ ८ ॥
वक्ष्यामि तस्य पापस्य निष्कृति पापशोधनीम् । लक्ष्मीनारायणं दद्यात्पलेनार्घपलेन वा ॥ ९ ॥
हिरण्मयं युघटितं सर्वाभरणभूषितम् । पूजयित्वा तु गन्धैश्च पुष्पैर्नानाधिस्तया ॥ १० ॥
दीपविचित्रविधिना दद्याधिमाय धीमते । गणनायं तया दद्यात्मीवणे दशमापकम् ॥ ११॥
एवं विधानं यः कुर्यात्पूर्वपापविगोधनम् । न तत्त्य ददुः कण्डूश्च तस्माद्दोपात्ममुच्यते ॥ १२ ॥
अकालमरणं तस्य मायश्चित्तेऽकृतेन च । प्रायश्चित्ते कृते स्वन्दाजीवनं सप्तसप्ततिम् ॥ १३ ॥
इति श्रीदसूर्यारागसबाद कर्मविपाकै अध्याय पञ्चनवत्यधिकरिशततम ॥ ३९५ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
घातयेयः बियं साध्वी कामापापविमोहितः । माग्भवे नियतं सोऽत्र कार्य भजति जन्मतः ॥ १ ॥
तेनैव मृत्युमामोति रोगेणव पतत्रिण । प्राप्ते रिटेज्य नष्टायु यते महदेनमः ।।२।।
इति श्रीसूर्यारगसाद कर्मविपाके अभार पग्गायधिकरिशतनम ॥ १९६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
फन्यसाधनात्परं पागत्स्न्यामना भवेत् । जन्मन्यत्र महाभाग पूर्वपापादिदं फलम् ॥१॥

·घृद्धसूर्यारुण-
(R:-
पूजनालारुद्राणां तदर्धानां तथैव च । मुच्यते पूर्व पापाच घोरकन्यावधादिह-॥ २ ॥
अथवा विधिना मृत तडागोत्मर्गपुण्यतः । विप्राणां भोजनात्तस्मिस्तडागे गोमदाननः ॥ ३ ॥
पूर्वपापात्प्रमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धमुर्यारुणमाटे कर्मविपाके अध्याय सप्तनवत्यचिकत्रिशतनगः ॥ ३९७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या च पूर्वभवे नारी देवव्यापहारिणी । साऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र भवेद्वायुप्रपीडिता ॥ १॥
देवालयं मुमचिरं कृत्वा स्थाप्यात्र देवनाम् । वायुगेगोपशमनं निश्चितं जायतेऽण्डज ॥ २ ॥
भोजयत्तत्र वै विप्रान् वायुप्रीत्या पतत्रिण । दानं वित्तानुसारेण वित्तशाठयं न कारयेत् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टनवत्यधिकत्रिशततमः ।। ३९८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चित्क्षाबकुले मृत पूर्वजन्मन्यभूधुवम् । गिग्विाप्ती महादुष्टश्चौर्यकर्मरतो दृढः ॥ १॥
लुण्ठितो ब्राह्मणस्तत्र मार्गे संताडितो भृशम् । तत्ताडनान्महाबाहो मृतः काले द्विजोत्तमः ॥२॥
गते बहुतिये काले स जातो ब्राह्मणोऽधुना । गङ्गायमुनयोर्मध्ये क्रूरकर्मा महोद्यमी ॥ ३ ॥
प्राक् शिवागधनात्पुण्यादाहुजः कुष्ठसंयुतः । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य सर्वपापविनाशनीम् ॥ ४॥
सर्वस्वस्य ममः कार्यों वृपभोऽत्र हिरण्मयः । शोमवस्त्रयुती भव्यः शृङ्गाभ्यां संयुतो महान् ॥५॥
स देयो वेदविदुषे कुष्ठदोपोपशान्तये । दानेनानेन सततं प्रीतो भवति वै शिवः ॥ ६॥
तस्माच्छिवप्रमादा? कुष्ठस्तस्य प्रशाम्यति ॥ ७ ॥
इति श्रीसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनचतुःशततमः ।। ३९९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पागासीढाहुजा काचिद्भपियरता सदा । दानधर्मरता साध्वी विप्राणां पूजने
तदा देवात्मा मुभगा द्रव्यलोभरता सदा । सपत्नीपुत्रे त्वददाद्विपं सा पापचारिणी ॥ २ ॥
मृतस्तद्विपयोगेन गृहीनं तदनं तया । तदुःखेन पतिस्तस्या मृतः पुत्रशुचाऽन्वितः ॥ ३॥
पापमाचग्निं चोग्रं स्वपुत्रवधसंज्ञकम् । प्राप्ता यमपुरं भुक्त्वा पूर्वपुण्यफलं शुभम् ॥ ४॥
तद्वन्यापफलं मत घोरं नरफसंज्ञकम् । पूर्वपुण्यप्रभावेण सा
क्षाने पाले महापुण्ये राज्यवास्ति पतत्रिण । सा रक्तगौरा धर्मज्ञा सदा पुण्यपरायणा ॥ ६॥
मध्पसरूपा सिद्धार्थ मुशीला गौरवान्विता । नातिव्यययुता पुण्या स्वकुलेष्टा प्रियंवदा ॥ ७॥
पतिप्रियता चोया मुग्वैश्वर्यधनान्विता । पुण्यादिदं तया पापालोभाया स्वल्पपुत्रका ॥ ८॥
स्वरूपरापग्ना फालं चाधिव्याधिममन्विता । यौवने भर्तमंयुक्ता वाक्ये पुत्रवजिता ॥ ९ ॥
मपन्नीपुरवधनात्पूर्वपापापनानिग । टणरेभिगवायाः प्रायश्चित्तं
विष्णुः कार्यः गनमापः गाँवणां विश्वयोनिभृत् । तदन्महेश्वरं कुर्यादन्यः पुप्परलंकृतम् ॥ ११ ॥
देया विप्रेषु पापु पूर्वपापापनुत्तये । जपेदष्टाक्षरं मन्त्रमयुतं
गायत्री य जोनदद्यानाथ तथा मुन । भौनयेच्छक्तितो विप्रास्तेभ्यो दद्याच दक्षिणाम ॥ १३ ॥
एवं पर्यान्वयन प्रविधिमापनम । न तम्पाः पुत्रमाणं तदनं जागने धुवम् ॥ १४ ॥
गई या पने मन प्राधिन विधानतः । नयाऽनुभपने दुश्मन हापुत्रनाशनम् ॥ १५॥
रता।॥१॥
जाता पर्वतेऽधुना ॥५॥
बदाम्पहम् ॥ १०॥
होमयत्ततः ॥ १२ ॥

·३९८-४०६] कर्मविपाकः। (१६७). : विप्राणां पूजनाहानात्तस्याः संततिवर्धनम् । जीवनं कथितं तस्या वर्षाणामष्टसप्ततिम ॥ १६ ॥ - रिष्टं पष्टिमिताददाधुवं वाऽकृतनिष्कृतेः ॥ १७ ॥ इति श्रीवृद्भसूरुिणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःशततमः ॥ ४०० ॥ अरुण उवाच । कश्चिद्विप्रकुलोत्पन्नो हवाऽवयवसंयुतः । सदाचारः सुशोभाढयो दयानियमतत्परः ॥ १ ॥ क्रयविक्रयकर्ता च किंचियापारखान्मुवि । तस्य मिया शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा ॥ २ ॥ मातृपक्षं समाश्रित्य पोपिता भ्रातृमातुलैः । अमृग्वातगदाता सा बाल्ये स्याट् ग्रहणीगढ़ः ॥ ३ ॥ काष्टलोष्टाश्मशस्त्राद्यैर्वातश्च करपादयोः । बहुपुत्रीप्रसूता च अपुत्रा जायते भुवि ॥ ४ ॥ अथवा मृतपुत्रत्वं जायते केन मानद ।। जातमात्रमृताः केचित्केचित्पीगण्डमाश्रिताः। केचिद् दृष्टानना वापि मृतः पुत्रोनिमासकः ॥ ५ ॥ रक्तस्त्रावकृता पीडा मासेमासे सदाऽनघ । केन कर्मविपाकेन सत्यं वद दिवस्पते ।। श्रीसूर्य उवाच । पूर्व क्षात्रः समुत्पन्नः किंचिद्भूमिपतिस्तथा । तत्काल एव वैश्यस्तु परवित्तापहारकः ॥ ७ ॥ दृतिकाकर्मनिरतो लोकवचनतत्परः । ग्रामाधीगोऽभवद्यो वै तस्याऽग्रे भाषितं सलु ॥ ८ ॥ एकमामेऽवसाद्विप्रः शान्तो दान्तः क्षमः सदा । पुत्र्यः पञ्च तथा सप्त चापुत्रो वित्तसंयुतः ॥ ९ ॥ कालेनेव मृतो विप्रो हर्तव्यं तदनं विति । क्रिया नैव कृता तस्य सर्व गज्ञा हृतं च तत् ॥ १० ॥ एवं कृतापराधोऽसौ क्षत्री वैश्यसहायकः । कतिचिन्मासपक्षान्तमुलंध्य सोऽचिरान्मृतः ॥ ११ ।। म्लेच्छेविनिहतो मार्गे गतोऽसी यमशासनम् । केचित्तन विपच्यते नरके भृशदारुणे ॥ १२ ॥ दानधर्मादिना केचिद्धरण्यामिह मानद । विप्रवंशे समुत्पन्ना जायते चेह जन्मान ॥ १३ ॥ द्वितीयं जन्म तस्याऽपि विमत्वे जायते भुवि । पूर्वकर्मविपाकेन कन्यापत्यं मजायते ॥ १४ ॥ ब्रह्मस्वहरणाच्चैव मृतपुत्रः प्रजायते । नानापत्यानि पच्यन्ते नानाकर्मोद्वानि च ॥ १५॥ पुगकृतानि कर्माणि भुज्यन्ते जन्मजन्मनि ॥ १६ ॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं वद स्वामिन् यञ्चिगयुः सुतो भवेत । कन्यापत्यप्रशमनं बहुपुत्रका प्रभो ॥ १७ ॥ श्रीसूर्य उवाच ।

·(१६८)
वृद्धसूर्यारुण-
[ 90-
"
मन्त्रः।
यन्मया पूर्वजनुपि विप्राणामाहृतं धनम् । दूतसंगं च संप्राप्य वाक्यदोषादि यत्कृतम् ॥
तत्सर्व क्षम्यतां देव तव मूर्ति ददाम्यहम् " ॥ २५ ॥
अदिति च प्रणम्याथ कृताञ्जलिरिदं सुवन् ॥ २६ ॥
मन्त्रः।
अदिते विश्वमातस्त्वां शरण्यां शरणार्थिनाम् । प्रजादुःखौघसंतप्तो हृदये नौमि चेश्वरि ॥
संप्रणाशाय दुःखस्य प्रजां देहि यशस्विनीम् " ॥ २७ ॥
एवं कृत्वा विसृज्याथ ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । शालग्रामशिलां शुद्धां सोमकान्तमणिं तथा ॥ २८ ॥
चन्द्रसूर्योपरागे तु ब्राह्मणाय समर्पयेत् । एवं कृत्वा विधि सूत कृष्णां गां दापयेत्ततः ॥ २९॥
सर्पिष्यात्मानमालोक्य भोजयेच्चैव बान्धवान् । ऐहिक लक्षणं यत्तच्छरीरे गरुडाग्रज ॥ ३० ॥
काष्ठलोष्टादिशस्त्राद्यैः करपादे व्रणं वदेत् ॥ ३१ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाधिकचतुःशततमः ॥ ४०१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
राजानं घातयेद्यस्तु पुरुपः प्राग्भवेऽण्डज । स राजयक्ष्मरोगेण युक्तः स्यादत्र जन्मनि ॥ १ ॥
तस्मिन्वयसि पक्षीन्द्र सोऽपि प्राणवियुज्यते । महापापोद्भवाद्रोगान चोक्तं विन्मयं मया ॥ २ ॥
अपि ज्ञानकृतात्पापादिष्टरूपाञ्च काश्यप । नाशयत्यमरं सिद्धं पूर्णायुरपि च ध्रुवम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो यधिकचतु शततम. ॥ ४०२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पुरा गर्भ तु यः कश्चित्पातयेज्ज्ञानवर्जितः । जलोदरेण सततं रोगेणात्र प्रपीडितः ॥ १॥
जलधेनुमदानेन विधिना गरुडाग्रज । ताम्ररूप्यसुवर्णादिदानात्पापप्रणाशनम् ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायस्यविकचतुःशततमः ॥ ४०३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
ब्राह्मणोऽभृत्कुरुक्षेत्रे कृषिकृढेदपारगः। स्वज्ञातीयस्य चान्यस्य वृत्तिलोपं चकार सः ॥ १॥
तरसंबन्धेऽभवद्युद्धं द्वयोरेको मृतस्तदा । वृत्तिलोपी द्विजः काले गतो हि यमशासनम् ॥ २॥
भुक्तमा तत्पापनं सर्व शतद्रुनिकटेऽधुना । स वै जातो द्विजश्चात्र वेदाभ्यासाच पुत्रक ॥३॥
पुष्टक्षयान्वितश्चात्र युवभावे पतत्रिण । तत्पापनाशनं सर्व प्रायश्चित्तं प्रवच्यहम् ॥ ४ ॥
वेदाभ्यासान्महामृत सावित्रीजपतस्तया । गङ्गायां वासतश्चापि पूर्वपापात्प्रमुच्यते ॥५॥
न उष्टदिरपास्ति तकृते शमनं भवेत् । जीवेत्पष्टिमिताब्दान्तं रिष्टं चैव प्रशाम्यति ॥ ६॥
गनिस्तस्य महाभाग वेदाभ्यासानपात्तथा । भविष्यति शुभा लोफे पात्र च खगेश्वर ॥ ७ ॥
इति श्रीसूर्यारणसवादं फर्मविपाके अध्यायधतुरधिकचतु.शततमः ॥ ४०४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पुएट्यानन्दपग पूर्वजन्मनि वैश्यना । बभूव भर्तृहदा
तदाज्ञापालनी सती ॥ १॥
अब जम्मान गा विमा पाश्यां जाता हि मुव्रत । प्रतटानपगध्यापि भर्तृतोपणांयुता ॥२॥
पथपघागदम्दान्ते प्रवेशपत्पन जन्मनि । स्वर्गामा चितामा तु नात्र कार्या विचारणा ॥ ३ ॥

·7
४०२-४१०.1
कर्मविपाकः ।
(२६९)
सा गमिष्यति वै स्वर्ग चात्र जन्मनि वै नरः । भविष्यति महाराजकुले राजाऽतिधार्मिकः ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचाधिकचतुःशततमः ॥ ४०५ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
पीडचते वातरोगेण दारुणेन पतत्रिण । योऽत्र तेन त्वाहतः श्वा पूर्व शूद्रगृहाश्रितः ॥ १॥
प्रायश्चित्तं परं तस्य व्रतं चान्द्रायणं चरेत् । व्रतान्ते कपिलां दद्यात्सर्वपापापनुत्तये ॥ २ ॥
पापक्षये क्षयं याति रोगस्तत्पापजस्त्विह ॥ ३ ॥
इति धीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षडधिकचतुःशततमः ।। ४०६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
स्वगर्भ पातयेत्पूर्व या ‘नारी पापमोहिता । जलोदरकृता पीडा तस्या अत्र प्रजायते ॥१॥
रजतस्वर्णताम्राणां दानाद्रोगविनाशनम् । जलधेनुप्रदानेन तथैव विनतासुत ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्ताधिकचतुःशततमः ॥ ४०७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अस्त्यत्र सुमुखी सूत सदा भर्तृपरायणा । दानधर्मरता भव्या सुभगा पुत्रवर्जिता ॥ १ ॥
पूर्वमासीच्च सुभगा सगर्भा फललालसा । फलं पकं बोटितं वै भक्षार्थे चौरकर्मणा ॥ २ ॥
तेन कर्मविपाकेन फलहीनात्र जन्मनि । भवन्ति चैव ये पुत्रा अर्वाग्वष्टतोऽण्डज ॥ ३ ॥
पञ्चत्तमाप्नुवन्त्यत्र यस्मादकृतनिष्कृतिः । निष्कृति तत्प्रवक्ष्यामि पूर्वपापप्रणाशनीम् ॥ ४ ॥
शनिवारेऽण्डजश्रेष्ठ निमन्त्र्याश्वत्यक सुत । तत्तले ब्राह्मणान्सूर्यदिने षष्ठयां तु भोजयेत् ।। ५ ॥
नानाफलैस्तथा पक्कैरपूपै रससंयुतैः । फलानि विकिरेत्तत्र कृत्वाऽश्वत्थप्रदक्षिणाम् ॥ ६ ॥
पूजयेत्तं महाभाग जीवेत्तस्याश्च वै सुतः ॥ ७॥.
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाधिकचतुःशततमः ॥ ४०८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि या काचिढातयेद्राह्मणं सुत । साऽत्र जन्मनि कुष्ठेन तस्मिन्वयसि पीडिता ॥१॥
जायते म्रियते सा च गलत्कुष्ठेन चाण्डज । पापाज्ज्ञानकृतात्पूर्वान्न चोक्तं विन्मयं मया ॥२॥
। इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो नवाधिकचतुःशततमः ॥ ४०९ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
देशे हियामुने ह्यासीत्पूर्व बाहुजवंशजः । गङ्गानानं कृतं पूर्वे बाहुजानां सहायतः ॥ १ ॥
शकटेन कुटुम्बस्य पालनं कृतवांश्च सः । एकस्मिन्चै दिने गत्वा ददाह पनसटुमान् ॥ २ ॥
बलादेवस्य तवत्या जीवा दग्धा महाकुलाः । बन्धोः साहाय्यतस्तत्र कृतं कर्मातिदारुणम् ।। ३ ।।
शुभाच्छुभफलं भुक्त्वा पापाच्च नरकांस्तथा । माघे तु जाह्नवीस्नानास जातः शूद्रजे कुले ॥ ४ ॥
विपाशानिफटे देशे योजने सप्तसंमिते । भव्यो महोधी गौरः कृशाङ्गो लोचनेऽल्पदृक् ॥ ५॥
बहुलोभी बहुस्त्रीको देवतातिथिपूजकः । भ्रातहीनः शठो धूर्तः , पुत्रसंततिवर्जितः ॥ ६ ॥
पञ्चमे भवने राहु मयुक्तोऽल्पसंततिः । लक्षणैर्लक्षितश्वोक्तैरवेहि गरुडाग्रज
बन्योः साहाय्यतः पापात्पूर्वजन्मसमुद्भवात् । भ्रातृपुत्रविहीनोऽसौ जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ ८॥
।
॥ ७॥

·(१७०)
वृद्धसूर्यारुण-
- [अ०-
अरुण उवाच।
विन्मयं कथ्यतां देव सुतसौख्यविवर्धनम् । सर्वपापप्रशमनं लोकानां हितकारकम् ॥ ९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
विन्मयं वै प्रवक्ष्यामि जन्तुदाहजकिल्बिपे । वनदेवी तथा कार्या पलेनापलेन वा ॥ १० ॥
हिरण्मयी तथा लेख्या पत्रे वै चतुरस्त्रके । वनजीवास्तथा लेख्या: सर्वे तद्रूपसंज्ञाः ॥ ११ ॥
प्रजापतिस्तथा कार्यो मापत्रयविनिर्मितः । राजतं पलमानं तु गणाध्यक्ष शिवात्मजम् ॥ १२ ॥
संपूज्य गन्धपुष्पायैः सा देया कार्यसाधिनी । तथा वेदविधिज्ञाय सर्वपापापनुत्तये ॥ १३ ॥
प्रजापतिस्तथा देयः सर्वकल्मपनाशकः । शृणुयाद्भारतं वापि पारायणसुभापितम् ॥ १४ ॥
अष्टाक्षरं तथा मन्त्रं जपेञ्च विधिपूर्वकम् । दशायुतं तद वा तर्धे विनतासुत ॥ १५ ॥
होमयेत्तद्दांशेन तदशांशेन भोजयेत् । तयामितं सूर्यमन्त्र जपेत्मणवपूर्वकम् ॥ १६ ॥
विप्रेभ्यो दक्षिणां दद्यात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते । य एवं कुरुते सूत पूर्वपापप्रणाशनम् ॥ १७ ॥
तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि पुत्रक । अकृते तु यथाशक्त्या रिष्टं पट्पञ्चकेऽब्दके ॥ १८ ॥
प्रायश्चित्ते कृते सूत जीवनं वर्षसप्ततिम् । जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ १० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादै कर्मविपाके अध्यायो दशाविकचतुःशततमः ॥ ४१० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
परान्नं या हरेवारी पूर्वजन्मनि सुव्रत । साऽवाजीर्णेन रोगेण दुःखिता जायते ध्रुवम् ॥ १ ॥
कुर्यान्नानाविधं चान्नं रसैः सर्वैः समन्वितम् । विप्रेभ्यो भोजनं दद्याच्छक्तया दद्यान्न दक्षिणाम् ॥ २॥
होमयेच्च तथा चानं गायच्या त्र्यम्बकेण च । मुच्यतेऽजीर्णरोगाच्च पूर्वपापाच्च पुत्रक ।। ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकादशाधिकचतुःशततमः ॥ ४११ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
देवमूर्ति च यः कश्चिद्देवागारस्थितां सुत । भग्नां कुर्यानरो मोहात्परेण स्थापितां पुरा ॥१॥
सोऽप्रतिष्ठो भवेदत्र जन्मन्यय खगाधिप । वर्पवयं तदाऽश्चत्यपूजनात्पापनाशनम् ॥ २ ॥
इति श्रीदमूर्यारणमंबादे कर्मविपाके अध्यायो द्वादशाधिकचतुःशततमः ॥ ४१२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यश्चाचरेद्राजवधं मोहात्पूर्वभवे नरः । स राजयक्ष्मी विज्ञेयो घोरपापसमुद्भवात् ॥ १ ॥
प्रायश्चित्तं महाभाग शृणु चात्र प्रयलतः। गोभूहिरण्यमिष्टान्नतिलवस्त्रानदानतः ॥२॥
घृतधेनुमदानेन क्षयं रोगं न पश्यति । दानं ययाऽनुमानेन सर्वस्वार्धार्धमेव च ॥ ३ ॥
देपं द्विजवधादी हु विचार्यात्र प्रयलतः । तत्क्षणे काश्यपेयात्र क्षयरोगः प्रशाम्यति ॥ ४ ॥
रिटनव विनागः स्याचस्य चाकृतनिष्कृतेः ॥५॥
इति श्रीसूर्यारणमंवाद कर्मविपाक अध्यायनयोदशाधिकचतुःशततमः ॥ ४१३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पा नारी पातपत्काचित्परगर्भ पतत्रिण । जलोदरेण रोगेण पीडवते साऽत्र जन्माने ।। १॥
गङ्गास्नानेन मततं विधिना मृगस्थिते । तया तजलपानेन तस्मात्सापाद्विमुच्यते ।। २ ।।
रति श्रीमरिगमंदाद कर्मविपाके धप्यायचतुर्दशाविकचतुःशततमः ॥ ४१४ ॥

·४११-४२०.]
कर्मविपाका।
(१७१)
श्रीसूर्य उवाच ।
वाग्विरोधी च यो मर्त्यः पूर्वजन्मान वादिनाम् । सोध जन्मनि मूकवं भजत्येव न संशयः ॥१॥
मोहादिदं चरेत्सूत देयं दानं द्विजातये । वेदानां पुस्तकं रम्यं पूजयित्वा विधानतः ॥ २ ॥
संछाध वन्धनैः शुद्धैः क्षौमैर्वा गरुडाग्रज । तत्पापनाशनं सर्व प्राग्जं प्रोक्तं परंतप ॥३॥
इति श्नीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पचदशाधिकचतुःशततमः ॥ ४१५॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अत्र जन्मन्यसौ वन्ध्या प्राग्भवेऽभूत्सुतान्विता । अयोध्यायां तु सुमुखी धनभर्तृसमन्विता ॥ १ ॥
'पूर्वपापप्रभावाच्च सपन्या गर्भपातनात् । जातेयं पादजाऽत्रैव दुःखार्ता सुतवर्जिता ॥२॥
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापमणाशनम् । काश्यां गत्वा तु विधिना शिवमाराध्य यत्नतः ॥ ३ ॥
व्रतैर्दानैर्महापुण्यै नाविभवविस्तमैः । शिवरात्री तथा पश्चादीपमाल्यादिनेऽण्डज ॥४॥
अर्धरात्रे महानद्यां मध्ये स्नानं तु कारयेत् । मन्त्रैर्वरुणसूक्तैश्च नौकायां वा पतत्रिण ॥ ५ ॥
या ह्येवं कुरुते सूत तस्याः स्यात्संततिर्बुवम् ॥ ६॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे फर्मविपाके अध्यायः षोडशाधिकचतुःशततमः ॥ ४१६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचित्माग्भवे नारी कुर्याद्राजवधं सुत । साऽत्र जन्मनि तत्काले क्षयरोगप्रपीडिता ॥१॥
क्षयेणात्र क्षयं यान्ति धातवः सर्वदेहिनाम् । धातुक्षये क्षयं याति तच्छरीरमशाश्वतम् ॥ २ ॥
दुष्टकर्मभवं पापं तस्मान्नोक्तोत्र विन्मयः। पापनाशकरः कश्चिदुपायस्त्वत्र जन्मनि ॥३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तदशाधिकचतु.शततमः ॥ ४१७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
परनिन्दांतु यः कश्चित्लाग्भवे कुरुते नरः । दद्यात्स कपिलां धेनुं सर्वोपस्करसंयुताम् ॥१॥
ब्राह्मणाय दरिद्राय तस्माद्दोपात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टादशाधिकचतुःशततमः ॥ ४१८ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या वाग्विरोधिनी नारी भर्तुः पूर्वे भवे सुत । मूकत्वं जायते तस्याश्चात्र जन्मान निश्चितम् ॥ १ ॥
तत्तापनाशनं दद्यादेदस्प पुस्तकं तया 1 ब्राह्मणायैव विदुपे पूर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ २॥
पूजयेच तिलान भक्त्या भोजयेद्राह्मणांस्तथा ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनविंशत्यधिकचतुःशततमः ।। ४१९॥
श्रीसूर्य उवाच ।
भनां कुर्याच्च या काचिनारी पूर्वभवेऽण्डन । प्रतिमा देवतागारे स्थापितामपरेण च ॥ १॥
प्रतिष्ठिता कदाचित्सा! जायतेऽत्र न चाण्डज । वर्षत्रयं ब्रह्मवृक्षपूजनात्पापनाशनम् ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवाद कर्मविपाके अध्यायो विंशत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४२० ॥

·[ (१७२) वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच । पश्चिद्विजो महाभाग ह्यासीद्वङ्गे हि धार्मिकः । गयायां द्वादशे वर्षे कृतं श्राद्धं विधानतः ॥ १॥ विधिना तत्र दत्तानि काम्यश्राद्धानि मानद । ततो भाविबलात्सूत ब्राह्मणेन तपस्विना ॥ ३ ॥ स्थापितं तद्गृहे द्रव्यं लोभादत्तं न तदनम् । सर्वमिलित्वा तद्भुक्तं स्त्रीपुत्रभ्रातृभिः सह ॥ ३ ॥ ततो बहुतिथे काले गतो हि यमशासनम् । शुभारस्वर्गफलं भुक्तं पापाच्च नरफा भृशम् ॥ ४ ॥ पूर्वपुण्यमभावेण स जातोऽत्रापि वै द्विजः । मथुरामण्डले देशे रम्ये पुण्यस्थले शुभे ॥५॥ विगालाक्षो धनी मानी सुरूपोऽमितदो घृणी । बहुदेशाधिकाराढयः पुण्यात्सर्व फलं विदम् ॥ ६॥ लोभी क्रूरो महाक्षुद्रः सदा चिन्तासमन्वितः । संतानसुखहीनस्तु मुरूपस्त्रीसुखोज्झितः ॥ ७ ॥ बन्धुहीनो व्ययक्षीणः सर्व तत्पाप फलम् । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पवित्रां पापशोधनीम् ॥ ८॥ कुबेरपतिमां रौक्मी पञ्चस्वर्णमितां शुभाम् । तदर्धामि तां वापि त्रिपु वित्तानुसारतः ॥ ९॥ संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैः सा देया ब्राह्मणाय च । लक्ष्मीनारायणं दद्यात्सौवर्णसंमितं शुभम् ॥ १० ॥ लेख्यां पवित्रामायुष्यां पुत्रसंतत्तिवर्धनीम् । य एवं कुरुते भक्त्या तस्यारिष्टं न लिप्यते ॥ ११ ॥ प्रायश्चित्ते कृते त्वत्र चायुः सप्ततिवत्सरम् ॥ १२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकविंशत्यधिकचतु शततम. ॥ ४२१॥ F अरुण उवाच । भृमिदेवकुलोत्पन्नो वाताधिकशरीरवान् । क्षामाङ्गः क्षीणवर्णाभः स्वल्पवृत्तिः कृशोदरः ॥ १॥ देवब्राह्मणभक्तश्च किंचिद्वादपरायणः । करपादे कुशस्त्रेण दष्ट्रिशङ्गिविघातिना ॥२॥ वाणित्वं जायते शीघ्र नेत्रतोदो विरश्मिता । परोक्षमपवादं च ब्रूते लोकेषु संततम् ॥ ३ ॥ प्रिया तस्य शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा । अनृतं वदते किचित्किचित्क्लेशकरी सदा ॥ ४॥ अपत्यानि नियंतेन एकद्वित्रिमिताऽन्दकाः । वषेत्रयमिता वाला नियन्ते माससंमिताः ॥५॥ पेन धर्मविपाकेन मृतापत्यत्वमीश्वर । उदरे यः स्थितो गर्भो न प्रसूतिर्न पातनम् ॥ ६ ॥ तस्य जायेत यदि वा मृतापत्यं प्रजायते । गतो बहुतरः कालकस्येदं कर्मणः फलम् ॥७॥ श्रीसूर्य उवाच। अतः पूर्व वैनतेय तृतीये चैव जन्मनि । क्षा, कुले समुत्पन्नः कश्चिद् भूमिपतिरतया ॥ ८॥ दाननतदयायुक्तः प्रियाप्रीतिसमन्वितः । तस्य प्रथमजातस्तु पुत्रः परमसुन्दरः ॥९॥ द्वितीयोऽपि च तादृक्षस्तृतीयश्च स्तनंधयः । गर्भयुक्तश्चतुर्थस्तु तदा मृत्युं गतः पिता ॥ १०॥ किया कृता च ते पुनर्वित्तेन सदृशा खग। मासस्विभिर्व्यतिक्रान्तज्यठेनैव दुरात्मना ॥ ११ ॥ निहता भ्रातरः सवे भाविनोऽर्थस्य वै बलात् । पुनदुःखेन में माना हृदयं ताडितं भृशम् ॥ १२ ॥ अभिवातास्टिलाभृतागर्भयुक्ता दिवं गता । स्वल्पे काले गते सोऽयं ज्येष्ठश्चौरेण घातितः ॥ १३ ॥ इंदं जन्म द्वितीयं तु मृतापत्यं प्रजायते । पुराकृतानि फर्माणि भुज्यन्ते चेह मानवः ॥ १४ ॥ अरुण वाच । मापभिनं वद स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । नियन्ते लघवश्वायालयामाणिनः कथम् ॥ १५ ॥ तन्यापम्प विशुद्धयर्थ निष्पति वट में प्रभो ॥ १६ ॥ १ ·४२१-४२६.] कर्मविपाकः। (१७३) श्रीसूर्य उवाच । सौम्यायने तु संप्राप्ते सानुकूलग्रहे दिने । सपलीकः शुचिः स्नातः पञ्चगव्येन चांजता ॥ १७ ॥ उपापणादिवा रात्रौ पातश्चाऽनुदिते खौ। सुरभवं सग या गोमयेनोपलेपयेत् ॥ १८ ॥ सुशुभे भूप्रदेशे तु कुङ्कुमाद्युपचर्चिते । कुर्यादष्टदलं पझं चित्रवर्णं सुशोभनम् ॥ १९ ॥ तन्मध्ये रुक्मिणीयुक्तं माधवं कलशेर्चयेत् । सौवर्ण राजते पने सायुधं वै चतुर्भुजम् ॥ २० ॥ उपचारैः शुभैर्गन्धैधूंपैश्च कुसुमादिभिः । जनन्या सह संभूतान्प्रद्युम्नाद्यांस्तथाऽर्चयेत् ।। २१ ।। चारुदेहं सुवेपं च चारुगुप्तं यशोऽन्वितम् । इभवत्रं चारुवाई सुचारू पूजयेत्क्रमात् ॥ २२ ॥ शतमष्टोत्तर हुत्या चरुगा पायसेन वै । होमान्ते विप्रभोजान्ते मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥ २३ ।। . "पापकर्म कृतं मोठ्याद्यन्मया पूर्वजन्मनि । सपलानां परेपां च पुत्राणां हननं कृतम् ॥ २४ ॥ स्वकुलं चापि हतवान्भूमिद्रव्यादिलिप्सया । लघूनामलघूनां च हता वै पूर्वजन्मनि ॥ २५ ॥ ततोऽधं च मया प्राप्तं दुःखं नानाविधं विदम् । तत्तदेनोविनाशाय दानं संप्रददे स्विदम् ।। २६ ॥ स्वस्त्यस्त्विति च तत्रोक्त्वा कोऽदादिति विसर्जनम् । सपिध्यात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टवान्धवान् २७ 'ऐहिक लक्ष्म विज्ञेयं पूर्वकर्माभिशंसनम् । काष्ठलोष्टकुशस्त्राद्यैर्घातः स्याद्रालकुट्टनात् ॥ २८ ॥ जलादग्न्यादिना बाधा व्रणवानन जायते । स्त्रियोऽङ्गे विकृतियाधौ मुखे प्रणतिलादिकम् ॥ २९ ॥ पत्रनो मातुलानीनों नेत्रे तोदो विस्मिता । स्वसुर्मातृष्वमुश्चाऽपि बाल्ये वैधव्यमेव च ।। ३० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वाविंशत्यविकचतुःशततमः ॥ ४२२ ॥ श्रीसूर्य उवाच। या नारी प्राग्भवे मोहात्सरनिन्दां चकार वै । खल्वाटरुग्युता सान जायते सूत जन्मनि ॥ १ ॥ धेनुं दद्यान्महाभाग विधियुक्तां सकम्बलाम् । तस्माद्रोगाद्विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारशसंवादे कर्मरिया अभ्यायत्रयोविंशत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४२३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभक्ष्यं भक्षयेद्यस्तु पूर्वजन्मनि मानवः । गण्डमालाख्यरोगेण संयुक्तो जायते सुत ॥ १ ॥ पुण्यदेशे महाभाग संक्रान्त्यादिपु पर्वसु । गृहीला कम्बलं दिव्यं नवं तदेदपाठिने ॥२॥ कुटुम्बिने दरिद्राय दयाहोपापनुत्तये । गण्डमालाहरं चैतहानमुक्तं मया विह ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्विशत्यधिकचतुःशततमः ।। ४२४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कुलनीयं महादुष्टा पूर्वमासीत्पतत्रिण । अन्नपूर्वकृतात्पुण्यान्मानुपी संकरा तथा ॥ १ ॥ धनपुत्रविहीना सा चात्र जन्मनि दृश्यते । निष्कृति तत्प्रवक्ष्यामि प्रयागे मरणासुत ॥२॥ वासात्पापं शयं याति पूर्वजन्मकृतं दृढम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अायः पचविंशत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४२५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभक्ष्यं भक्षयेत्पूर्व या नारी द्विजवल्लभा । गण्डमालारस्यरोगेण संयुक्ता जायतेऽधुना ॥१॥ । .

·४२१-४२१.]
कर्मविपाकः।
(१७३)
श्रीसूर्य उवाच ।
सौम्यायने तु संप्राप्ते सानुकूलनदे दिने । सप्लीकः शुचिः स्नातः पञ्चगव्येन चांनसा ॥ १७ ॥
उपापणादिवा रात्रौ प्रतिश्चाऽनुदिते खौ। सुरंभ सग या गोमयेनोपलेपयेत् ॥ १८ ॥
सुशुभे भूप्रदेशे तु कुङ्कुमाद्युपचर्चिते । कुर्यादष्टदलं पद्मं चित्रवर्ण सुशोभनम् ॥ १९ ॥
तन्मध्ये रुक्मिणीयुक्तं माधवं कलशेर्चयेत् । सौवर्ण राजते पझे सायुधं वै चतुर्भुजम् ॥ २० ॥
उपचारैः शुभैर्गन्धैयूंपैश्च कुसुमादिभिः । जनन्या सह संभूतान्प्रद्युम्नाद्यांस्तथाऽर्चयेत् ॥ २१ ॥
चारुदेई सुवेपं च चारुगुप्तं यशोऽन्वितम् । इभवकं चारुवाई सुचारुं पूजयेत्क्रमात् ॥ २२ ॥
शतमष्टोत्तरं हुवा चरुणा पायसेन वै । होमान्ते विप्रभोजान्ते मन्त्रमेतमुदीरयेत् ।। २३ ।।
मन्त्रः।
"पापकर्म कृतं मोढयाद्यन्मया पूर्वजन्मनि । सपत्नानां परेषां च पुत्राणां हननं कृतम् ॥ २४ ।।
स्वकुल चाऽपि हतवान्भूमिद्रव्यादिलिप्सया । लघूनामलघूनां च हंता वै पूर्वजन्मनि ॥ २५ ॥
ततोऽयं च मया प्राप्तं दुःखं नानाविधं त्विदम् । तत्तदेनोविनाशाय दानं संप्रददे स्विदम् ॥ २६ ॥
स्वस्त्यस्त्विति च तत्रोक्त्वा कोऽदादिति विसर्जनम् । सपिंष्यात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टवान्धवान् २७
'ऐहिकं लक्ष्म विज्ञेयं पूर्वकर्माभिशंसनम् । काष्ठलोटकुशस्त्राद्यैर्घातः स्याद्वालकुट्टनात् ॥ २८ ॥
जलादग्न्यादिना वाधा प्रणवानव जायते । खियोऽथे विकृतिाधौ मुखे व्रणतिलादिकम् ॥ २९ ॥
पैत्रजो मातुलानीनों नेत्रे तोदो विमिता । स्वसुर्मादृष्वमुश्चापि बाल्ये वैधव्यमेव च ॥ ३० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायो द्वाविंशत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४२२ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
या नारी माग्भवे मोहात्तरनिन्दां चकार वै । खल्वाटरुग्युता सान्न जायते सुत जन्मनि ॥ १ ॥
धेनुं दद्यान्महाभाग विधियुक्तां सकम्बलाम् । तस्माद्रोगाद्विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोविंशत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४२३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अभक्ष्यं भक्षयेद्यस्तु पूर्वजन्मनि मानवः । गण्डमालारूपरोगेण संयुक्तो जायते सुत ॥ १ ॥
पुण्यदेशे महाभाग संक्रान्त्यादिपु पर्वसु । गृहीत्वा कम्बलं दिव्यं नवं तदपाठिने ॥२॥
कुटुम्बिने दरिद्राय दयाहोपापनुत्तये । गण्डमालाहरं चैतहानमुक्तं मया लिह ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्विशत्यविकचतुःशततमः ॥ ४२४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कुलनीयं महादुष्टा पूर्वमासीत्पतत्रिण । अन्न पूर्वकृतात्पुण्यान्मानुपी संकरा तया ॥ १ ॥
धनपुत्रविहीना सा चात्र जन्मनि दृश्यते । निष्कृति तत्प्रवक्ष्यामि प्रयागे मरणात्सुत ॥ २ ॥
वासात्सा क्षयं याति पूर्वजन्मकृतं दृढम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचविंशत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४२५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अभक्ष्यं भक्षयेत्पूर्व या नार्ग द्विजवल्लभा । गण्डमालाख्यरोगेण संयुक्ता जायतेऽधुना ॥ १॥

·(१७३)
वृद्धसूर्यारुण-
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिद्धिजो महाभाग ह्यासीद्रङ्गे हि धार्मिकः । गयायां द्वादशे वर्षे कृतं श्राद्धं विधानतः ॥ १ ॥
विधिना तत्र दत्तानि काम्यश्राद्वानि मानद । ततो भाविबलात्सूत ब्राह्मणेन तपस्विना ॥२॥
स्थापितं तद्गृहे द्रव्यं लोभादत्तं न तद्धनम् । सःमिलित्वा तदुक्तं स्त्रीपुत्रभ्रातृभिः सह ॥ ३ ॥
ततो बहुतिथे काले गतो हि यमशासनम् । शुभात्स्वर्गफलं भुक्तं पापाच्च नरका भृशम् ॥ ४॥
पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातोऽत्रापि वै द्विजः । मथुरामण्डले देशे रम्ये पुण्यस्थले शुभे ॥ ५ ॥
विशालाक्षो धनी मानी सुरूपोऽमितदो घृणी । बहुदेशाधिकाराढयः पुण्यात्सर्व फलं तिदम् ॥ ६॥
लोभी क्रूरो महाक्षुद्रः सदा चिन्तासमन्वितः । संतानसुखहीनस्तु मुरूपस्त्रीसुखोज्झितः ॥ ७ ॥
बन्धुहीनो व्ययक्षीणः सर्व तत्पापजं फलम् । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पवित्रां पापशोधनीम् ॥ ८॥
कुवेरप्रतिमा रोक्मी पञ्चस्वर्णमितां शुभाम् । तदर्धामि तां वापि त्रिपु वित्तानुसारतः ॥ ९ ॥
संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैः सा देया ब्राह्मणाय च । लक्ष्मीनारायणं दद्यात्सौवर्णसंमितं शुभम् ॥ १०॥
लेख्यां पवित्रामायुष्यां पुत्रसंततिवर्धनीम् । य एवं कुरुते भत्तया तस्यारिष्टं न लिप्यते ॥ ११ ॥
प्रायश्चित्ते कृते त्वत्र चायुः सप्ततिवत्सरम् ॥ १२ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकविंशत्यधिकचतु शततमः ॥ ४२१ ।।
अरुण उवाच ।
भृमिदेवकुलोत्पन्नो वाताधिकशरीरवान् । क्षामाङ्गः क्षीणवर्णाभः स्वल्पवृत्तिः कृशोदरः ॥ १॥
देवब्राह्मणभक्तश्च किंचिद्वादपरायणः । करपादे कुशस्त्रेण
दैट्रिशङ्गिविघातिना ॥३॥
अणित्वं जायते शीघ्र नेत्रतोदो विरश्मिता । परोक्षमपवादं च ब्रूते लोकेषु संततम् ॥ ३ ॥
प्रिया तस्य शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा । अनृतं वदते किचित्किचिक्लेशकरी सदा ॥ ४ ॥
अपत्यानि नियंतेत्र एकद्वित्रिमिताऽन्दकाः । वत्रयमिता बाला नियन्ते माससंमिताः ॥५॥
फेन कर्मविपाकेन मृतापत्यत्वमीश्वर । उदरे यः स्थितो गर्भो न प्रसूतिर्न पातनम् ॥ ६॥
तस्य जायेत यदि वा मृतापत्य प्रजायते । गतो बहुतरः कालः कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अतः पूर्व वैनतेय तृतीये चव जन्मनि । क्षात्रे कुले समुत्पन्नः कश्चिद् भूमिपतिरतया ॥ ८॥
दानवतदयायुक्तः मियामीतिसमन्वितः । तस्य प्रथमजातस्तु पुत्रः परमसुन्दरः
द्वितीयोऽपि च ताक्षस्तृतीपश्च स्तनंधयः । गर्भयुक्तश्चतुर्थस्तु तदा मृत्युं गतः पिता ॥ १० ॥
किया कृता च तः पुनर्वित्तेन सदृशा सग। मासस्त्रिभिर्व्यतिकान्तज्येष्ठेनैव दुरात्मना ॥ ११ ॥
निहता भ्रातरः सर्व भाविनोऽर्थस्प वै बलात् । पुनदुःखेन वै मात्रा हृदयं तांडितं भृशम् ॥ १२ ॥
अभियातास्टिलाभूता गर्भयुक्ता दिवं गता । स्वल्पे काले गते सोऽयं ज्येष्ठश्चौरेण घातितः ॥ १३ ॥
इदं जन्म द्वितीयं तु मृतापत्यं मनायते । पुरातानि फर्माणि भुज्यन्ते चेह मानवः ॥ १४ ॥
अरुण उवाच।
प्रायभित्तं वद स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । नियन्तै लघवश्वायालयवः प्राणिनः कथम् ॥ १५ ॥
तापम्य विशुदपये निष्कृति वद मे प्रभो ॥ १६ ॥

·४२१-४२६.] कर्मविपाकः। (१७३) श्रीसूर्य उवाच । सौम्यायने तु संप्राप्ते सानुकूलनई दिने । सपत्नीकः शुचिः स्नातः पञ्चगव्येन चांजता ॥ १७॥ उपापणादिवा रात्रौ प्रात्तश्चानुदिते खौ । सुरभ सगर्भाया गोमयेनोपलेपयेत् ॥ १८ ॥ सुशुभे भूप्रदेशे तु कुड्कुमायुपचर्चिते। कुर्यादष्टदलं पद्मं चित्रवर्ण सुशोभनम् ॥ १९ ॥ तन्मध्ये रुक्मिणीयुक्तं माधवं कशेर्चयेत् । सौवर्ण राजते पद्मे सायुधं वै चतुर्भुजम् ॥ २० ॥ उपचारैः शुभैर्गन्यै पैश्च कुसुमादिभिः । जनन्या सह संभूतान्प्रद्युम्नाद्यांस्तयायेत् ॥ २१ ॥ चारुदेह मुवेषं च चारुगुप्तं यशोऽन्वितम् । इभवक्रं चारुघाई सुचारू पूजयेत्क्रमात् ॥ २२ ॥ गतमष्टोत्ता हुवा चरुगा पायसेन । होमान्ते विप्रभोजान्ते मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥ २३ ॥ मन्त्रः। "पापकर्म कृतं मौढ्याद्यन्मया पूर्वजन्मनि । सपत्नानां परेपां च पुत्राणां हननं कृतम् ॥ २४ ॥ स्वकुलं चाऽपि हतवान्भूमिद्रव्यादिलिप्सया । लधूनामलघूना च हंता वै पूर्वजन्मनि ॥ २५ ॥ ततोऽयं च मया प्राप्तं दुःखं नानाविधं त्विदम् । तत्तदेनोविनाशाय दानं संप्रददे त्विदम् ॥ २६ ॥ स्वस्त्यस्त्विति च तत्रोक्त्वा कोऽदादिति विसर्जनम् । सर्पिष्यात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टवान्धवान् २७ ऐहिक लक्ष्म विज्ञेयं पूर्वकर्माभिशंसनम् । काठलोष्टकुशस्त्राद्यैर्षातः स्याद्वालकुट्टनात् ॥ २८ ॥ जलादग्न्यादिना वाधा प्रणवानन जायते । खियो विकृतिाधौ मुखे व्रणतिलादिकम् ॥ २९ ॥ परजो मातुलानीनां नेत्रे तोटो विस्मिता । स्वसुर्मातृष्वमुश्वाऽपि वाल्ये वैधव्यमेव च ॥ ३० ॥ इति श्रीवृद्धसूरिणमवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वाविंशत्यधिकचतु शततम ॥ ४२२ ।। श्रीसूर्य उवाच। या नारी प्राग्भवे मोहात्तरनिन्दा चकार वै । खल्वाटरुग्युता सान्त्र जायते सूत जन्मनि ॥ १॥ धेनुं दद्यान्महाभाग विधियुक्ता सकम्बलाम् । तस्माद्रोगाद्विमुच्येत नात्र कार्यां विचारणा ॥ २ ॥ इति श्रीसूर्यास्मसादे सर्मपिरो अन्यत्र मोदित्यधिकजनु शस्तर ॥ २३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभक्ष्यं भक्षयेद्यस्तु पूर्वजन्मनि मानवः । गण्डमालाख्यरोगेण संयुक्तो जायते सुत ॥ १ ॥ पुण्यदेशे महाभाग संक्रान्त्यादिपु पर्वमु । गृहीता कम्बलं दिव्यं नवं तदेदपाठिने ॥ २ ॥ कुटुम्बिने दरिद्राय दद्याद्दोपापनुत्तये । गण्डमालाहरं चैतहानमुक्तं मया विह ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्विंशत्यविकचतु शततम ॥ ४२४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कुटनीयं महादुष्टा पूर्वमासीत्पतत्रिण । अन पूर्वकृतात्पुण्यान्मानुपी संकरा तथा ॥ १ ॥ धनपुनविहीना सा चात्र जन्मनि दृश्यते । निष्कृति तत्प्रवक्ष्यामि प्रयागे मरणासुत ॥२॥ वासात्सापं क्षयं याति पूर्वजन्मकृतं दृढम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय पचविंशत्यधिकचतु शततम ! ४२५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभक्ष्यं भक्षयेत्पूर्व या नाग द्विजवल्लभा । गण्डमालाख्यरोगेण संयुक्ता जायतेऽधुना ॥ १ ॥ -

·(१७४)
वृद्धसूर्यारुण-
[म-
पुण्यदेशे महाभाग संक्रान्त्यादिषु पर्वसु । पूर्वपापहरं पुण्यं दद्यादत्र च कम्बलम् ।। २ ।।
नवं शुद्धं कुलीनाय तस्मात्पापात्प्रमुच्यते । द्विजानामिच्छया दद्याद्भोजनं पापनाशनम् ॥ ३॥
इति धीद्रसूर्यारणसवादे कर्पविषाके अन्याय षड्विंशत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४२६ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
यो ब्राह्मणं न्यहन्स्त ब्राह्मणाय खगाधिप । वङ्गदेशे वमन्पूर्वे सोऽत्र जन्मनि गौडजः ॥ १॥
धीरः सकलाभिज्ञो नानाशास्त्रविशारदः । धनधान्यरतश्चात्र बहुस्त्रीभोगसौख्यभाक ॥२॥
विद्यादानात्कृतात्पूर्वे शृणु पापफलं तथा । क्षयरोगाकुलः क्षीणः पुत्रसंततिवर्जितः ॥ ३॥
वालस्प हननात्पापाद्राह्मणस्प पतत्रिण । महाक्रोधपरी लोभी नानादुःखैस्तथाकुलः ॥४॥
वक्ष्यामि निष्कृति तस्य ब्रह्मघातविमोचनीम् । प्रयागे वा कुरुक्षेत्रे :पुष्करे वा महाफुले ॥ ५॥
नैमिपारण्यके क्षेत्रे पूजयेद्विधिवच्छिवाम् । गन्धैः पुष्पैस्तथा धुपैर्लक्षसंख्यैविधानतः ॥ ६॥
ब्रह्मचर्यरतो नित्यं तदन्त होमयेत्तथा। पडझे चतुरस्र वा कुण्डे चाज्यतिलाभान् ॥ ७ ॥
शतया च भोजयेद्विपाशैवान्कासारलड्डुकैः । नानाभक्ष्यैः फलैश्चैव वस्मोल्पैस्तथाऽर्चयेत् ॥ ८॥
विविधां दक्षिणां दद्याद्रप्रीतिकरां तया । यश्चानेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ ९॥
स वारघात नात्सापान्मुच्यतेन ममाज्ञया । चतुर्दश्यामयाटम्यां नक्तं कुर्याद्विधानतः ॥१०॥
मम ध्यानपरः सूत नित्यं भृत्वा समाचरेत् । पूजयेदर्घ्यपायायैनैवेद्येविविधै स्तया ॥ ११॥
तं च तत्मर्वपापम्पो विमोपामि खगेश्वर । आयुर्वर्षशतं प्रोक्तं पञ्चहीनं च पुनक ॥ १२॥
प्रायश्चित्ते कृने सूत विन्मये तकृते तथा। पञ्चम्पां चन्द्रवारे च चत्वारिंशन्मितान्दके ॥ १३ ॥
शिष्टं स्यात्क्षयरोगेण बालघाताच निश्चितम् । ब्रह्मवातान्महापापात्पूर्व जन्मकृताद् दृढात् ॥ १४ ॥
न मुच्यते महादानः सप्तजन्मकृतैरपि । वाध्यते क्षयरोगेण सप्तजन्मनि निश्चयात् ॥ १५॥
मनदा क्षयरोगी स्यादिति वेदविदो विदुः । नहीदृशं महापुण्यं क्षयरोगविनाशनम् ॥ १६॥
पुप्रदिप चाय यया प्रोक्तं शिवार्चनम् ॥ १७ ॥
इति श्रीदगिमवाद मर्मविपाके अध्यायः सप्तविंशत्यधिकचतु.शततमः ॥ ४२७ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
दिनाऽगर्म या नागपापलं च घातयेत् । पक्षपातेन रोगेण पीडिताव जन्मनि ॥१॥
तया नियमित स्वर्ण देयं पापविशुदये । मुच्यतेऽय महारोगात्पक्षघातान संशयः ॥२॥
इति श्रीपरमारणगवाद पर्मविपाक अध्यायोऽष्टाविंशत्यधिकचनु शततमः ॥ ४२८ ॥
श्रीसर्ग वाच ।
पोटिमा माग्भवे गत मुगं व प्रिरियां पिपत् । प्राण गंगेण पीडिता सोऽप्रजापते ॥ १॥
गाविमानुगारेण पारेनार्धपारेन वा । पुष्टिग्रामपं पद्म घाटपप्रमन्वितम् ॥ ३॥
आराय सत्र प्रमाणे प्रभु गर्वोपनाम: पूनपिला तु गपार्यपाटिमाप यत्नतः ॥ ३ ॥
दानेनानन गर्न प्रान पापति ॥ ४ ॥
पनि Aremifinan पारिवारिक नाम ॥ १९ ॥

·४२७-४३६.]
कर्मविपाकः ।
(१८५)
श्रीसूर्य उवाच ।
वैकुण्ठादागतस्तत्र मथुरायां पतत्रिण । जातोऽयं पुण्डरीकाक्षः सर्वभूताभयप्रदः ॥ १ ॥
घोरे कलियुगे प्राप्ते पापाक्रान्ते महीतले । भारावतारणार्थाय क्षत्रियाणां वधाय च ॥२॥
कृत्वा तु दुष्करं कर्म पुनस्पति वै दिवि ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४३० ॥
श्रीसूर्य उवाच।
स्वर्णापहारी सततं पुरुपः प्राग्भवेऽण्डज । कुनखी जायते चान महापापेन लाञ्छितः ॥ १॥
सुवर्णशतकं दद्यात्स तदोपविनाशनम् । चान्द्रायणत्रयं कुर्याद्वातदोपोपशान्तये ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मनिपाके अध्याय एकत्रिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४३१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
राजघातकरी प्रोक्ता या पूर्वे घातयेन्नृपम् । राजयक्ष्मान्विता साऽत्र तस्मिन्वयसि भागिनी ॥ १॥
प्रायश्चित्तं। परं तस्याः शृणुष्वाथ खगेश्वर । यत्कृते विधिना सर्वे पूर्वजन्माघनाशनम् ॥ २॥
स्वर्णगोभूमिमिष्टानघृतवेनुतिलानि च । देयानि श्रद्धया सूत क्षयरोगापनुत्तये ॥ ३ ॥
रिष्टं त्रिशन्मितेऽन्दे तु प्रायश्चित्तेऽकृते किल ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वात्रिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४३२ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
अनागसं तु यः कश्चिद्वैश्यं हन्यात्पतत्रिण । प्राग्जन्मन्यय युक्तः स्याद्रक्तार्बुदरुजा भृशम् ॥ १॥
भविष्यति न संदेहस्तस्य मृत्युः खगाधिप । अपि दानशतैर्वापि दत्तैरत्रैव जन्मनि ॥ २ ॥
त्रिंशद्वर्प महारिष्टं रक्ताधिक्यान्महावलात् ॥ ३ ॥
इति श्रीदृद्रसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयस्त्रिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४३३ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
मेरोः समागता
येये प्राप्ता माथुरमण्डले । सर्वभूतोपकाराय दुष्टनाशकराय
प्राप्ते कलियुगेऽत्रैव पापेन रहितानि च । कृत्वा चाद्भुतकर्माणि यास्यत्येव पुनस्ततः ॥ २ ॥
इति श्रीपद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुस्त्रिंशदधिकचतुःशततमः ।। ४३४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यो मोहाघातयेद्देश्यमन्यजन्मनि मानवः । सोऽत्र जन्मनि विज्ञेयो रक्तार्बुदसमन्वितः ॥ १ ॥
प्राजापत्यचतुष्केण व्रतेन नियमेन च । सप्तधान्यप्रेदानेन पूर्वजन्माघनाशनम् ॥ २ ॥
पापक्षये क्षयं यायागुजा पापसमुद्भवा ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यापणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचत्रिशदधिकचतुःशततमः ॥ ४३५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिद्राह्मणी पूर्वभवे मोहात्सुरां पिवेत् । सान जन्मनि मूत्रेण कृच्छ्रेणातिप्रपीडिता ॥ १ ॥
मायश्चित्तं परं तस्पा घोरपापहरं सुत । सुवर्णपद्मं पक्षीन्द्र सत्पत्रं ब्रह्मदैवतम् ॥ २॥
ब्राह्मणाय विधिज्ञाप पूजिताय प्रकल्पयेत् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अन्यायः घट्त्रिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४१६ ॥

·(१७६) वृद्धसूर्यारुण- [80- अरुण उवाच । कश्चिद्विप्रोत्तमो जातः किंचिद्वित्तप्तमन्वितः । फासश्वासादिना बाधा उदरातिः प्रजायते ॥ १ ॥ क्रयविक्रयकर्ता च कृषिवाणिज्यशासनः । प्रिया प्रीतिपरा नित्यं तदानपरायणा ॥२॥ समावेशेन क्रोधस्य स्ववाक्यप्रतिपादिनी । उदरे वातजा रोगाः शिरोतिनैत्रतोदजा ॥ ३ ॥ अपत्यानि नियन्ते च द्विपः खगाऽधिप । रजोऽा व प्रपीडयेत वेदना विविधा तथा केन कर्मविपाकेन सत्यं कथय भास्कर ॥ ५॥ श्रीसूर्य उवाच । भ; कर्म कृतं नैव स्वीकृतं नात्र संशयः । पूर्वजन्मनि शूद्री सा द्विजभक्तिपरायणा ॥ ६ ॥ व्रतानि विविधान्येव कृतानि भुवि मानद । स्वगृहे धान्यराशीनां भक्षणादनतत्परा ॥ ७ ॥ ब्राह्मणस्य सवत्सा गौर्धान्यभक्षणतत्परा । तया गृहीत्वा लकुटं भृशं कुक्षौ प्रताडिता ॥ ८ ॥ सगर्भा सुरभी तस्या गर्भकुक्ष्युपवातनात् । मृतो वै गर्भमध्यस्थः प्रसवो दुःखिता भृशम् ॥ ५ ॥ शिशुदुःखेन सुरभी भृशमाक्रन्दती मृता । तेन कर्मविपाकेन नरकं प्राप्य दारुणम् ॥ १० ॥ पश्चान्मानुपमापना तदानप्रभावतः । इदं जन्म तृतीयं तु मृतापत्यं खगेश्वर ॥ ११ ॥ सप्तजन्म प्रजायेत गोत्रीब्रह्मप्रघातकः । नानापाकर्मणां पाको नानापत्यार्थदुःखकृत् ॥ १२ ॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं वदाऽपत्यं येन जीवेदिवाकर । अनुग्राह्योऽस्म्यहं देव लोकानां हितकाम्यया ॥ १३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मासे नभसि संप्राप्ते सानुकूलग्रहेऽहनि । सपत्नीकः शुचिः स्नात औपधैः स्नानमन्त्रतः ॥ १४ ॥ उपोषणं दिवा रात्री त्रयोदश्यादितश्चरेत् । पौर्णमास्यादिनं प्राप्य प्रातरभ्युदिते रवौ ॥ १५॥ मुरभ्यास्तु सग या गोमयेनोपलेपयेत् । तत्रोपरि गवां स्थानं चोदङ्मुखं ममासनम् ॥ १६ ॥ अर्हणाापहारैश्च कुकुमायुपवर्चयेत् । कुर्यादष्टदलं पझं चित्रवर्ण सुशोभनम् ॥ १७ ॥ तत्रोपरि न्यसेद्देवं माधवं कालशेचयेत् । सौवर्ण राजते पझे सायुधं च चतुर्भुजम् ॥ १८॥ उपचारः शुभैर्गन्ध पैश्च कुसुमादिभिः । विष्णुमुक्तेन मुक्तेन श्रीसूक्तेन च पूजनम् ॥ १९ ॥ पुप्पश्च धूपगन्धाद्यैरर्चयेत्रिविधैर्गुणैः । रुद्रेकादशिनीभिश्च जपेद्द्रं विधानतः ॥ २०॥ पूजालक्ष्म विदं पुष्पैरर्चयेद्गन्धवारिभिः । शतमष्टोत्तरं हुत्वा चरुणा पायसेन वा ॥ २१ ॥ रुद्रस्यायुतहोमश्च समध्धाज्यसमाहुतिः । एवं पृथग्विधानेन विष्णुरुद्रादिपूजनम् ॥ होमान्ते विममोजान्ते मन्त्रमेत मुदीरयेत् ।। २२ ॥ मन्त्रः। महदेनसः ॥ यन्मया फर्मवगतः कृतं पापं दुरात्मना । सगर्भायाश्च गोः पूर्व लकुट्या कुक्षिताडनात् ॥ २३॥ तत्समवयसंप्राप्तमृतगाभ्यादितो भृगम् । मृतसंततिदुःखानि प्राप्तानि तत्चदेनांविनाशाय दानं संप्रददे विदम् " ॥ २४ ॥ स्वम्त्यस्तु चेति तबीयत्ता फोदादिति विसर्जनम् ॥ २५ ॥ मर्पिप्पात्मानमालोक्य पवाद तोपपेट्विजान् । ममिद्रविणवासांसि दानं दत्त्वा विधानतः ॥ २६ ॥ मतान्ते मुम्भी दयादमी द्रव्यादिशक्तितः । अटोपं ततः सर्वं भोजयेदिष्टयान्धवान् ॥ २० ॥ पहिस. एमणं तरप भगोऽप्युपजायते । पाष्टलोटयुशवायर्घातः स्यादुपलेखनात् ।। २८ ।।

·४३७-४४३.1 कर्मविपाकः। (१७७ ) शृङ्गाणां चोपधातश्च जायन्ते ब्रह्मजातयः। जलाकुलतं स्पगोवस्ताहशी तत्र वेदना ॥ २९ ॥ त्रियोऽङ्गे विकृतियायी मुखे व्रणतिलादिकम् पितृजा मातुलानीनां वैधव्यातिः सदा तनौ ॥३०॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तत्रिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४३७ ॥ श्रीसूर्य उवाच। या काचिद्राह्मणी पूर्वभवे मोहात्सुरां पिवेत् । प्रदरेणाऽतिदुःखेन साऽत्र जन्मनि पीडिता ॥१॥ 'प्रायश्चित्तं परं तस्याः प्रदरस्य तु नाशनम् । दद्याद्रुक्ममयं पद्मं सपत्रं ब्रह्मदैवतम् ॥ २ ॥ ब्राह्मणाय सुशीलाय पूजिताय शुभे दिने ।। ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंबादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टात्रिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४३८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि यो विप्रविविधां तु सुरां पिवेत् । मूत्रावरोधरोगेण सोऽत्र मृत्युवशं त्वियात् ॥ १ ॥ चिद्देन श्यावदन्तेन लक्षितः पापजः सदा । सप्तजन्मनि रोगेण मूत्रकृच्छ्रेण नश्यति ॥ २॥ दृढात्माक्पापजात्सूत प्रायश्चित्तं न विद्यते । पापक्षयावशेपे च कृच्ट्र सान्तपनं चरेत् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनचत्वारिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४३९ ।। श्रीसूर्य उवाच । अकामतश्च या नारी वैश्ययातनतत्परा । बभूव प्राक्तु पक्षीन्द्र साऽत्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १ ॥ रक्तार्बुदसमाकान्ता दुष्टपापप्रयोजिता । महारिटेन सा याति यमलोकं पतत्रिण ॥२॥ चत्वारिंशन्मिते वर्षे सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अन्यायश्चत्वारिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४४० ॥ श्रीसूर्य उवाच । काचित्पूर्षझ्षे पुण्या मुखजाऽत्र च शहुजा । देशे सारस्वते प्राप्ता सर्वधर्मान्विता सती ॥१॥ क्षयरोगयुता चात्र युवभावे पतन्त्रिण । प्राक्पापाद् दुस्तरात्सूत कण्ठपाशादिसंभवात् ॥२॥ निष्कृति कदली दद्यात्सुवर्णत्रयसंयुताम् । भोजयेद्राह्मणान्पश्चाच्छिवपूजनतत्परान् ॥ ३ ॥ या त्वेवं कुरुते भक्त्या कदलीदानमुत्तमम् । नश्यत्क्षयरुजा तस्या अपि प्राणप्रणाशनीम् ॥४॥ आयुरब्दास्तु पड्युक्ताश्चात्र सप्ततिसंख्यकाः॥५॥ इति श्रीधसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकचत्वारिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४४१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यो नरोऽतिबलोकपिरस्त्री कामयेत्पुरा । अधुना यौवने माप्ते सोन्मादी जायन भृशम् ॥१॥ दयात्प्रजापतिं देवं सौवर्ण शक्तितोऽण्डन । मृगं स्वर्णमयं तद्ररत्नपिता विधानतः ॥ २॥ भोजयेद्राह्मणाशक्त्या होमयेच्च जपेत्तया । गायत्री विधिना मृन मान्मादान्मुच्यतेन्ना ॥1 इति श्रीद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विचालिनुभवतनः ॥ ११ ॥ श्रीसूर्य याचा या नारी प्राग्भवे सूत परद्रव्यापहारिणी मात्र गंग कुनम्ववेन

·।
३॥
(१७८)
वृद्धसूर्यारुण-
[4.-
दद्यात्सुवर्णशतकं विप्राय बिनतात्मज । सुवर्णस्तेयपापेन मुच्यतेऽत्रैव जन्मनि ॥२॥
चान्द्रायणत्रयं चैव कुर्यान्मासे तु कार्तिके ॥३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिचत्वारिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४४३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वैश्यहंत्री भवेत्पूर्वभवे नारी पतिव्रता । रक्तायुदेन रोगेण वाध्यते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥
व्रतं चरेन्महाभाग प्राजापत्यचतुष्टयम् । सप्तधान्यस्य दानेन रक्तार्युदविनाशनम् ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुश्चत्वारिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४४४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
रौप्यहारी च पुरुषश्चित्रकुष्ठी प्रजायते । स तत्पापविशुद्धयय ब्राह्मणाय प्रदापयेत् ॥ १॥
स्वर्ण पलत्रयं शुद्ध कुरुक्षेत्रे पतत्रिण । प्राजापत्यं चरेत्सूत सर्वपापप्रणाशनम् ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पचचत्वारिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४४५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
फश्चिम्लेच्छकुलोत्पन्नो बहुद्रव्यान्वितः सुधीः । स्वधर्मनिरतश्चापि दयालुः सत्यसंयुतः ॥ १ ॥
प्रजाः पालयतस्तस्य शूरस्यापि महात्मनः । दुष्टाः प्रजाः क्रोधयुक्ता बभूवुर्विमुखास्तदा ॥२॥
तस्मिन् काले ह्यभूयुद्धं घोरं तस्मिन्पुरे सुत । संग्रामभूमौ स मृतो यवनश्च सपुत्रका
सस्य पत्नी महाभाग साध्वी पतिपरायणा । तस्मिन्मृते मृता सा तु भर्तृप्राणावलम्बिनी ॥ ४॥
वातयित्वा तु शस्त्रेण स्वशरीरं पतिव्रता । मृते पत्यौ न जीवामीत्युक्त्वा मृतवती तथा
सद्गुणेनान्तकालेऽपि दिवि प्राप्ता सभर्तृका । भुक्त्वा तत्र महाभोगानपूर्वान्स्वामिधर्मतः ॥ ६॥
नानामजावातनजात्पापात्पूर्वसमुद्भवात् । क्षीणात्पुण्यात्तथा सूत म्लेच्छदेशे समुद्भवः ॥ ७ ॥
सिन्धोः पश्चिमभागे तु शतयोजनसंमिते । गौरः सुरूपो दीर्घश्च बहुविद्याविशारदः ॥ ८॥
नानाभोगसुखैर्युक्तो गजयूथैः समावृतः। पत्त्यश्वरथसंकीर्णस्तया भैरवशासनः ॥ ९॥
महोग्रः पुत्रपौत्रादयश्वाधन्तसुखसंयुतः । देशेदेशेऽधिकाराढ्यः स म्लेच्छः पृथिवीपतिः ॥ १०॥
स्त्रीसाहाय्यान्महाभाग तथा पुत्रसहायतः । सुखैश्वर्ययुता साऽपि युवती तदशादिह ॥ ११ ॥
स पुनः माक् सहायाच सोऽप्यत्रैव महाप्रभुः । एवं जन्मफलं प्रोक्तं ससहायं पतत्रिण ॥ १२॥
स्वामिधर्मकृतात्पुण्यात्तदर्थ मरणात्तथा । भविष्यति गतिस्तेषां पूर्वपुण्यात्पतत्रिण ॥ १३ ॥
पञ्चाशीतिमितायुः स्यान च रिष्ट न तन्मृतिः । रिष्टं पञ्चाशदब्दे तु स्वदेहान्तसम सुत ॥ १४ ॥
शस्त्रमहाविविधः प्राप्ते त्वत्र रणांगणे । प्रजापीडनजापापात्तद्वर्षे नात्र संशयः ॥ १५ ॥
दद्यात्कालनरं तत्र ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । देयं हिरण्मयं तद्वद्रतं शतपलात्मकम् ॥ १६ ॥
कुरुक्षेत्रादितीर्थपु संक्रान्त्यादिपु पर्वसु । सर्वोपस्करसंयुक्तं देयमेतञ्च पुत्रक ॥ १७ ॥
महारिष्टहरं प्रोक्तं प्रायश्चित्तं परं खग । नातः परतरं प्रोक्तं दानं फालनरात्वचित् ॥ १८ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारगसंवादे कर्मविपाकै अध्यायः षट्चत्वारिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४४६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या फाचियोचने नारी रमते स्वेच्छया परे । बलात्कारेण पुरुषे सानोन्मादेन पीडिता ॥१॥
ततापनाशनं सर्वमुपायं शृणु यलतः । कृत्वा मुवर्णनं वायुं मृगं हेम च वाहनम् ॥ २॥

·४४४-४५२.] कर्मविपाकः। - सर्वोपस्करसंयुक्तं दधाद्विप्राय धीमते । न प्राप्नोति तदौन्मत्यं दानेन विनतामुत ॥ ३ ॥ दद्यात्तत्पाप नाशाय विप्राय पुत्रिणेऽण्डज । पलानां त्रिशतं शुद्धं तस्माद्रोगाद्विमुच्यते ॥४॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तचत्वारिंशदधिकचतु.शततमः ॥ ४४७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पत्यी पुत्रे विद्यमाने जाराद्गर्भो धृतः पुरा । सा चात्र पादजा दुष्टा न च गर्भे दधाति वै ॥ १॥ काश्यां वासान्महाभाग श्रद्धया रुद्रपूजनात् । कन्याविवाहात्सततं दरिद्रद्विजपालनात् ॥ ३ ॥ धारयिष्यति सा गर्भ प्रायश्चित्ताद्यथोदितात् । प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं चत्वारिंशन्मितेऽब्दफे ॥ ३ ॥ प्रायश्चित्ते कृतेऽन्दानां पडशीति च जीवनम् ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाचत्वारिंशदधिकचतुःशततमः ॥ ४४८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । आरखेटकं विना यस्तु हस्तिनं घातयेत्पुरा । सोऽत्र जन्मनि जायेत सर्वकार्येष्वसिद्धिकृत् ॥ १॥ तस्मिन्नेव तथा काले तस्य रिष्टं प्रकीर्तितम् । विशन्मितेऽन्दे पक्षीन्द्र कालशस्त्रान्मृतिर्भवेत् ॥ २ ।। इति धीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनपचाशदधिकचतु-शततमः ॥ ४४९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यः कश्चिद्राह्मणी सूत बलोत्कर्षेण मन्दधीः । रमयेत्माग्भवे सोध्न मदोन्मादी प्रजायते ॥ १॥ पापादसाध्याद्रोगा? मुक्तिनँव जायते । म्रियते रिटयोगेन सोन्मादी चात्र जन्मनि ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अन्यायः पञ्चाशदधिकचतुःशततमः ॥ ४१० ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि या नारी हरेलोभान्महन्त्रपु । सात्र जन्मनि पक्षीन्द्र श्लेष्मरुक्संयुता भवेत् ॥ १ ॥ शतत्रयपलं दद्यात्रपु तत्पापशुद्धये । कृते तस्मिनुपाये तुं श्लेष्मरोगस्य नाशनम् ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकपचाशदधिकचतु शततमः ॥ ४५१ ॥ अरुण उवाच । विप्रवंशे समुत्पन्नः शक्तिमान् धर्मपारगः । धनधान्यसमायुक्तो दयालुश्वार्जनान्वित्तः ॥ १ ॥ सुव्रतः शक्तिमान्धीरः किंचिद्व्याधिसमन्वितः । इन्द्रियाणां वलं हत्वा मोहो वै जायते भृशम् ॥२॥ उदरातिरसवातः किंचिदेहे प्रवर्तते । तस्य प्रिया शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा ॥३॥ सत्यवाक् सत्यसंकल्पा व्रताठ्या धनसंयुता । बहुपुत्रप्रसूताऽपि किंचित्पुत्रा मजायते ॥ ४ ॥ अथवा मृतपुत्रा च पुत्रीपु जीवितास्वपि । फेन कर्मविपाकेन सत्यं वद दिवस्पते ॥५॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि विप्रस्तु संजातः पञ्चमादिह । तस्य गेहे प्रवृत्त कन्यायाः प्रौढयमण्डज ॥६॥ भूरिद्रविणलोभन वृद्धविमाप दापिता । वद्वत्तदाहृतं वित्तं सर्वस्वं तदशादपि ॥ ७ ॥ यावत्कन्याऽभवत्यौदा वरार्थ गुणशालिनी । पतिभक्तिपरा नित्यं यावत्कन्या सुतार्थिनी ॥ ८॥ किंचित्काले गते तस्याः पतिर्मुत्युवसंगतः । सा वाला विधवा जाता पत्यपत्यार्थदुःखिनी ॥९॥ १ धारेत्यारम्य जीवनमितिपर्यन्तः पाठः ख०पु० नास्ति । २ अय मन्यः ख.पु० नास्ति । ३ कृते पाये तस्मिस्तु ।

·(१८०)
वृद्धसूर्यारुण-
व्रततीर्थरता नित्यं सत्यधर्मपरायणा । बहुवप॑स्तया वत्स नियमः शोपितं वपुः ।। १० ।।
पितुहे धनं भूरि त्वर्पित स्नेहकारणात् । किंचित्कालवशात्माप्ता मृति सा ब्राह्मणी खग ॥ ११ ॥
तां पुत्री हृदये कृत्वा सोऽगमजन्मजन्मनि । कन्या बहुविधास्तस्य निराधारा मृताः किल ॥ १२ ॥
तेन फर्मप्रभावेण पूर्वकन्या बहुप्रजा । सा तु भर्तृभवं गर्भ दधौ मृत्यु प्रतीक्षती ॥ १३ ॥
पुनर्जन्म पुनर्गृत्युस्तत्कर्मनिष्कृति विना । कन्याविक्रयकर्ता च रौरवे नरके मृतः ॥ १४॥
यातना बहुधा भुक्त्वा वर्षाणां च सहस्रकम् । पश्चान्मानुपमापन्नो व्रतदानमभावतः ॥ १५॥
इदं जन्म चतुर्थं तु पुत्रीवाना जायते । मृतः पुत्रो मृतो गर्भस्तेन गर्भभवादिह ॥ १६ ॥
भार्या तस्यापि विमस्य पूर्वजन्मनि मानद । भर्तृविवेपिणी नित्यं चिरापत्यानुगामिनी ॥ १७ ॥
तेन कर्मविपाकेन कन्या भूरि मृतः सुतः॥१८॥
अरुण उबांच।
मायश्चित्तं कथं देव येन पापं प्रशाम्यति । निष्कृतिं वद विश्वात्मन् पृथक्त्वेन प्रकाशय ॥ १९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पुत्रिका यस्प जीवन्ति पुत्राणां नाशनं भवेत् । कर्मभेदेन येनेह शृणु त्वं कश्यपात्मज ॥२०॥
स्वकन्यां वरयोग्यां सा चिन्तयन्तीमनागसम् । दशाब्दिकां च मानेन यथाभावं यथामति ॥ २१ ॥
फन्यां रूपवर्ती शान्तां समस्तगुणशालिनीम् । अलंकृतां यथाशक्ति वराय गुणशालिने ॥ २२ ॥
ब्रह्मणे विधिना सूत दद्याच बहुदक्षिणाम् । महापापौघशमनं कन्यादानमतन्द्रिता ॥ २३ ॥
कन्याविवाहसमये महाशान्तिविधि चरेत् । एवं कृतविधिः सूत कन्यां दत्त्वा विधानतः ॥ २४ ॥
शान्तिकर्माणि सर्वत्र विस्तीर्य ऋत्विजादयः । भूमिद्रविणवासांसि कन्यावासांसि दापयेत् ॥ २५॥
गृहदानं ततो दद्याद्यथोपस्करसंयुतम् । ववर्षे तु संपूर्णे अन्नवस्त्रैश्च पोपयेत् ॥ २६॥
एवं कृतविधिः सूत बहुपुत्रा यशस्विनी । पापं पुत्रविनाशाख्यं कन्यापत्पोदयश्च यत् ॥ २७ ॥
तस्य पापस्य नागार्थ कन्यादानादयः स्मृताः । नाशयेच्चैव तत्पापं द्विजानां विधिपूजनात् ॥ २८॥
यजनाच विधानेन ब्राह्मणैः स्वस्तिवाचनात् । विनायकाम्बिकामूर्ती हेमनिष्कपमाणतः ॥ २९ ॥
आचार्याय ददेत्स्त नानाकर्मापशान्तये । ऐहिकं लक्षणं तस्याः शरीरे चोपजायते ॥ ३०॥
जिवाददयदन्तोष्ठे रोगा वातादिदोपजाः । नृपचौराग्निहानिश्च वित्तानि च यतस्ततः ॥ ३१ ॥
तप्यमानेन मनसा दूयते भूशमाधिना । सर्पिप्यात्मानमालोक्य प्रायश्चित्तं यथाविधि ॥ ३२ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवादं फर्मविपाके अध्यायो द्विपंचाशदविकचतुःशततमः ॥ ४१२ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
या ताम्रहारिणी नारी लोभारपूर्वभवे मुत । भादुम्बरेण रोगेण पीडयते घर्पीडया ॥१॥
पाय विचार्य यत्नेन ताग्नं दयाच शक्तिसः । तस्य दानान्महाभाग पापं नश्यति तत्क्षणात् ॥२॥
रनि धीटपूरिगमवादे फर्मविपाफे अध्यापतिपंचाशदधिकचतुःशततमः ॥'४५३॥
श्रीसूर्य उवाच ।
गर्भपत्याऽनया मुक्ता पूर्वजन्मनि मानद । गर्भागना घना वधा विधिना गर्भधारणात् ॥ १॥
नि मर्मविपापेन पाना माऽम जन्मान । पूर्वजन्मन्यसी विमा न च गर्भ दधात्पलम् ॥ २॥
मायधिममिदं सरप चाप सर्वापमोचनम । कृत्वाऽजो गर्भसंयुत्तां राजती पदपलामिफाम् ॥३॥

·। कर्मविपाका ( १८१) वैश्वानरस्तथा कार्यः पञ्चमापैपिपयः । पूजयित्वा ततो दद्याट्रिनाय विधिनाडज ॥ ४ ॥ एवं कुर्याद्विधानेन सर्वपापापनादनम् । तस्याः पुत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि वै धुवम् ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतु.पञ्चाशदधिकचतुःशततमः ॥ ४१४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यो हरेत्परसिद्धानं माक् क्षुत्पीडाप्रपीडितः । सोऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र शूलरुक्पीडितोऽधुना ॥ १ ॥ अन्नदानेन विप्रेभ्यो रसदानाद्विशेषतः । मुच्यते शूलजाद्रोगान्नात्र कार्या विचारणा ॥२॥ सुवर्णशुलदानाडा विप्रायात्र कुटुम्बिने । गुलदोपोपशमनमिह जन्मनि वै ध्रुवम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चपञ्चाशदविकचतुःशततमः ॥ ४५५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मूर्धाभिषिक्तः प्राक् सूत वभूव पुरुपोत्तमः । स्वज्ञातिषु महाभाग दृढधर्मक्रियापरः ॥ १॥ विराटदेशे निवसन् राजकार्ये रतः सदा । कृतवाननिदाई च शत्रूणां भयदायकम् ॥ २॥ वालवत्ता मृतास्तत्र पुरे तस्मिन् खगोत्तम । पापमाचरितं तेन नृपाज्ञाकारिणा दृढम् ॥ ३॥ ततो यमपुरं प्राप्तो जोतोऽत्र यमुनातटे । चारणो धर्मनिरतो बहुद्रव्यसमन्वितः ॥ ४॥ नानासुखैश्वर्ययुतो गजाश्वरथवाहनैः । बन्धुभृत्याधिकाराव्यो वस्त्रभूपणभूपितः ॥ ५ ॥ सर्व विष्णुप्रसादाच सुखं पापफलं शृणु । धूर्ता मिथ्यापवादी च बहुलोभसमन्वितः ॥ ६ ॥ जातसन्ततिदुःखा? बालवत्सवधादिह । नेत्ररोगान्वितो नित्यं शृणु चिह्नं पतत्रिण ॥ ७ ॥ चत्वारिंशन्मिते वर्षे सर्वसन्ततिनाशनम् । गृहप्राप्तान्महाभाग वृष्टिरिष्टसमुद्भवात् ॥ ८॥ पूर्वपापफलस्यान भोगादेव क्षयः स्मृतः ॥ ९॥ अरुण उवाच। निष्कृति वद मे स्वामिन् वालवत्सायनाशनीम् । यां कृत्वा विधियजन्तुः पूर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ १० ॥ श्रीसूर्य उवाच। प्रायश्चित्तं शृणुष्वान तद्वानन्तरं सुत । तस्मिन्वर्षे महाभाग प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ ११ ॥ दृढकर्मार्जितात्पापान्न चोक्तं पापशोधनम् । श्रवणारिवंशस्य वैशाखे विधिनाऽण्डज ॥ १२ ॥ माघे वा कार्तिके वापि दशावृत्तिविधानतः । ततस्तु भोजयदिनान् होमयेच स्वशक्तितः ॥ १३ ॥ कोटिलक्षायुतं सूत रुद्राध्यायं जपेत्तथा । धेनूनां दशकं दद्यात्सवत्साभरणान्वितम् ।। १४ ॥ दद्याच कपिलामेकां स्वर्णशृङ्गी पयस्विनीम् । प्रायश्चित्तमिदं पुत्र चेत्कुर्याद्विधिपूर्वकम् ॥ १५ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिः स्याद्विवाहादपरात्सुत । मृत्युः पञ्चाशदन्दे तु खग चाकृतनिष्कृतेः ॥ १६ ॥ प्रायश्चित्ते कृते त्वत्र नवत्यब्दमितं तथा। द्विरुक्तमायुः कथितं तीर्थे पुण्याश्रयेऽण्डज ।। १७ ॥ जीवे कर्कटगे तत्र चन्द्रे मकरराशेिगे । त्रयोदश्यां दिवा भूमौ ऋक्षे मृगशिरोभिधे ॥ १८ ॥ निर्णयः कथितस्तस्य विष्णुपूजनजात्फलात् । भविष्यति गतिस्तस्य पुनर्विष्णुप्रपूजनात् ॥ १९ ॥ तया तृतीये जनुपि. मरणागोगृहे सुत । सर्वपापविशुद्धः स्यात्पुनर्मोक्षमवाप्नुयात् ॥ २० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पंचाशदधिकचतुःशततमः ॥ ४५६ ॥ १ भुक्त्वा भोगान् तदुक्तवान् । विष्णुपूजनजात्पुण्यात् प्राप्तोऽत इति ख० पु० अधिकः पाठः।

·(१८२) वृद्धसूर्यारुण- [म.- श्रीसूर्य उवाच । पिङ्गलाक्षो भवेदन पूर्व रीत्यपहारकः । देया तत्पापशुयर्य रीतिः शतपलात्मिका ॥१॥ गायच्या होमयेत्पश्चात्तिलान्विमांश्च भोजयेत् । मुन्यतेऽत्र महाभाग तद्रोगात्पापजाद् ध्रुवम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तपश्चाशदधिकचतुःशततमः ॥ ४५७ ॥ श्रीसूर्य उवाच। वैनतेय महाभाग खररोमा प्रजायते । पूर्वजन्मनि यो हन्यात्वरं पापविमोहितः ॥ १॥ प्रायश्चित्तं परं तस्य पापस्य शृणु तत्त्वतः । निष्कत्रयं हिरण्यं च दद्याहोपोपशान्तये ॥२॥ ब्राह्मणाय दरिद्राय वेदवेदाङ्गपाठिने ॥ ३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टपञ्चाशदधिकचतुःशततमः ॥ ४५८ ।। श्रीसूर्य उवाच । प्राम्भुक्तं गर्भपुष्ट्यर्थं कुक्कुटाण्डं खगेश्वर । अत्र जन्मान सा जाता संकरा लोभसंयुता ॥ १॥ धनधान्यसमायुक्ता पूर्वपुण्यादिहाण्डज । न च गर्भ दधात्येपा माक्पापादण्डभक्षणात् ॥ २॥ कृत्वाऽण्डं विधिना तद्वद्धरण्यं द्विपलात्मकम् । तदर्धार्धमितं वापि त्रिपु वित्तानुसारतः ॥ ३ ॥ दत्त्वा द्विजाय विधिना आचरेच्छौङ्करं व्रतम् । तेनेह कर्मणा युक्तः प्राप्तस्तु यमशासनम् ॥ ४ ॥ भुक्त्वाऽतिदारुणान्सूत नरकान् घोरदर्शनान् । तथा पुण्यफलं पुण्यात्माप्य पुण्यावशेषतः ॥५॥ स्वर्णकारकुले जातो धूतों लोभपरः सदा । नानाचौर्यक्रियायुक्तो लोकञ्चनतत्परः ॥ ६ ॥ महाभिमाननिरतः प्रियो राजजनेष्वपि । सुखैश्वर्यधनैर्युक्तः कुटुम्बभरणे दृढः ॥ ७ ॥ नानास्त्रीसुखसंयुक्तस्तथा पुत्रविवर्जितः । वक्ष्यामि निष्कृति सूत सर्वपापनिकृन्तनीम् ॥८॥ प्रयागे त्वथवा काश्यां स्थाप्य लिङ्गं सुशोभनम् । पूजयेत्तु त्रिवन्ति मन्त्रैस्तल्लिङ्गजैस्तया ॥ ९॥ गन्धपुष्पोपचारैश्च नैवेद्यैर्वहुदीपकैः । संपूज्य विधिवद्देवं तदन्ते भोजयेद्विजान् ॥ १०॥ शिवभक्तांस्तया शान्तान् दक्षिणाभिश्च पूजयेत् । नानाहिरण्यविधिवत्तथैवाभरणैः शुभैः ॥ ११॥ अथवा शृणुयात्तत्र यजुर्वेद विधानतः । ब्रह्मचर्येण सततं प्रायश्चित्तमिदं परम् ॥ १२॥ य एवं कुरुते भक्त्या पूर्वपापप्रणाशनम् । संपाप्य तत्र निर्याणं शिवलोकं स गच्छति ॥ १३ ॥ फर्तव्यं ब्राह्मणद्वारा सर्वमेतद्वि काश्यप । नाधिकारोऽस्ति शूद्रस्य वेदस्य श्रवणे क्वचित् ॥ १४ ॥ तप्ता शलाका देया वै शूदकर्णेऽतिदारुणा। शृतं पारायणं येन पापेनाकान्तचेतसा ॥ १५ ॥ आयुरब्दातं तस्य पक्षीन्द्र कृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्ते कृते रिष्टं जायते पष्टिवत्सरे ॥ १६ ॥ एतनामफलं प्रोक्तं सविधानं समासतः ॥ १७॥ इति श्रीवृद्धमूर्यारंगसंवादे फर्मविपाके अध्याय एकोनपष्टपंधिकचतुःशततमः ॥ ४५९ ॥ श्रीसूर्य उवाच। या नाग माग्भवे हन्यात्परमव जन्मान । खररोमसमानानि रोमाणि प्रभवन्ति च ॥ १ ॥ प्राप्तणाय तदा दद्यात्स्वर्ण निष्फलयं मुत । जायते सूक्ष्मरोमा सा विनतानन्दवर्धन ॥ २॥ इति श्रीवृद्धमूरि गमगद फर्मविपाके अध्यायः षष्टयधिकचतुःशततमः ।। ४६० ॥ १ अन मन्यपातः प्रतिमानि ।

·४५७-४६६.] कर्मविपाका । (१८३) या श्रीसूर्य उवाच । पुरा हरेद्रीति नारी सा च पतत्रिण ! पिङ्गाक्षी जायते चात्र प्रायश्चित्तं परं शृणु ॥ १॥ रीतिं दद्याच्छतपला तथा ब्राह्मणभोजनम् ।गायच्या जुहुयाद्भत्तया तिलान् रोगविनाशनम् ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकषष्टयधिकचतुःशततमः ॥ ४६१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । प्राग्भवे वनिता या च परसिद्धान्नहारिणी । साऽत्र जन्मनि शूलेन रोगेणैव च वाध्यते ॥ १॥ सिद्धानदानं विप्रेभ्यो दीनेभ्योऽय पतत्रिण । भिक्षुभ्यश्च तथा दानाद्रसदानाच्च शक्तितः ॥ २ ॥ न जायते शूलपीडा तस्याश्च कृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्तेऽकृतेऽत्रैव म्रियते शूलपीडया ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवाद कर्मविपाके अध्यायो द्विषष्टयधिकचतुःशततमः ।। ६६२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । उघाती भवत्पूर्व जन्मन्यथ पतत्रिण । सोन जन्मान जायेत नरश्च विकृतस्वरः ॥१॥ वक्ष्यामि तस्य पापस्य नाशनं चान जन्मनि । कर्पूरं त्रिपलं दद्याद्विप्रेभ्यः शक्तितोऽण्डज ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायनिषष्टयधिकचतुःशततमः ॥ ४६३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वन्ध्येय या महाभाग गङ्गायां हि पतत्रिण । रुद्राणां पूजयेल्लक्षं तदर्धे वा तदर्धकम् ॥ १ ॥ शक्त्याथ भोजयेद्विमान् होमयेच्च स्वशक्तितः । अनेन विधिना या च मायश्चित्तं समाचरेत् ॥ २ ॥ जायते संततिस्तस्या इह जन्मान वै टुवम् ॥ ३॥ इति श्रीद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायचतुःषष्टयधिकश्चतुःशततमः ॥ ४६४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कांस्यहारी तु पुरुषः भाग्भवे विनतासुत । शीर्षरोगेण सततं पीडितो जायते विह ॥१॥ दानाच्छतपलादत्र सीसकादण्डजोत्तम । विप्राय वेदविदुपे शीपरोगो विनश्यति ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पचषष्टयधिकचतुःशततमः ।। ४६५ ।। श्रीसूर्य उवाच। बभूव, वाहुजा कश्चिद्देशे कीराभिधे सुत । धर्मकर्माल्पको भक्तः पितृपुत्रधनान्वितः ॥१॥ दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्यो हि शक्तितः। पर्वस्वपि च पात्रेभ्यो गोभूम्यश्वादिकानि च ॥२॥ पापमाचरितं तेन भाक्निोऽर्थस्य वै बलात् । स्ववंशजस्य कस्यापि गृह शत्रोर्मनोहरम् ॥ ३ ॥ निर्दग्धं वैरिभाषेन रात्रौ वै भार्यया सह । तस्मिन् दाहे महाभाग निर्दग्धं वृषभद्वयम् ॥ ४ ॥ गृहस्याः स्वल्पजीवाश्च घातिताः क्रूरकर्मणा । ततो बहुतिथे काले गतः स यमशासनम् ॥५॥ सस्त्रीका स्वफलं भुक्त्वा पापादुष्टं शुभं तया । पुण्यात्पाञ्चनदे देशे स जातो बाहुनोऽधरः॥६॥ मध्यस्वरूपो मतिमान् कुलेष्टः पुरुषो दृढः । रक्तो नोच्चो नातिनीचो बहुकन्यः पृथुर्विभुः ॥७॥ यौवने तु सुखैश्वर्यधनः स्थानैर्युतोऽयुतः । मितदो भोगवानाडया कृती मानी जनमियः ॥ ८॥ पुण्यादिदं तथा पापाल्लोभी पापरतः कचित् । उनश्चिन्तातुरो धूतों दुःखभोगी तथाऽण्डम ॥९॥ -

·१९८४)
वृद्धसूर्यारुण-
(90-
सा ज्येष्ठा प्रष्टुरेव स्त्री मृतपुत्राऽत्र जन्मनि । लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ जन्माङ्गे वृपभे शनिः ॥ १० ॥
'लक्षणैरेभिराढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् । कारयित्वा शिवं साङ्गं पलैवेदमितैः शुभैः ॥ ११ ॥
'हिरण्मयं महाभाग पत्रे लेख्यं शिवान्वितम् । तदर्धामितं वापि त्रिपु वित्तानुसारतः ॥ १२ ॥
उपचारैः पोडशभिः पूजयित्वा विधानतः । संस्थाप्य पशुपं पश्चागोरथे सुमनोहरे ॥ १३ ॥
सर्वोपस्करसंयुक्ते क्षौमाम्बरविभूपिते । दद्यादिविधिज्ञाय मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥ १४ ॥
मन्त्रः।
मोहात्पूर्व महापापमग्निदाहाद्यदर्जितम् । तन्नाशाय ददेऽहं तु शिव गोरथसंस्थितम् " ॥ १५ ॥
गोधिकाधास्तया जीवाः पत्रे लेख्यास्तु राजते । जीवपत्रमिदं दद्याद्ये चान्ये घातिताः पुरा ॥ १६ ॥
पञ्चमापमितो पहिर्दयो हेममयः शुभः। गायन्यष्टसहस्रं तु रौद्रं जप्त्वा सहस्रकम् ॥ १७ ॥
अष्टाक्षरं द्विसाहस्रं होमयेद्भोजयेद्विजान् । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं विधानतः ॥ १८ ॥
न तस्य पुत्रमरणं तदने जायते कचित् । जायन्ते सुलभाः पुत्राश्चाधिव्याधिविवर्जिताः ॥ १९ ॥
नैवं करोति यो मोहादत्र पुत्रविवर्जितः । चत्वारिंशन्मिते कूने वर्षे रिष्टं प्रकीर्तितम् ॥ २० ॥
पञ्चाशन्मितिके रिष्टं देवाचाकृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्ते कृते ह्यायुश्चतुःसप्तमितान्दकम् ।। २१ ॥
इति श्रीपद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पष्टयधिकचतुःशततमः ॥ ४६६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
फास्यहारी च पुरुपः प्राग्भवे विनतामुत । शीर्षरोगेण सततं पीडितो जायतेऽत्र हि ॥१॥
दानाच्छतपलादन सीसकादण्डजोत्तम । विमाय वेदविदुपे दरिद्राय कुटुम्बिने ॥ २ ॥
नम्य पापरय शमनं मया मोक्तं खगाधिप । तस्मिन्वयसि तद्रिष्टं भविष्यति न संशयः ॥ ३॥
श्रीरामपूरणसंवाद फर्मविपाके अध्यायः सतषष्टपविकचतुःशततमः ॥ ४६७ ॥

·कर्मविपाक। (१८५) श्रीसूर्य उवाच । गायत्र्याश्च जपेलसं नात्र कार्या विचारणा । न तस्य विन्मयं प्रोक्तमत्र जन्मनि चाण्डज ॥ १ ॥ स्वशरीरविवृद्धयर्थं येन मुक्तो मृगः पुरा ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एफसमत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४७१ ।। श्रीसूर्य उवाच । या नारी माग्भवे मोहाद् गुडं हति कस्यचित् । गुल्मोदरेण रोगेण पीडयते सात्र जन्मनि ॥ १ ॥ गङ्गायां हि महाभाग गुडधेनुप्रदानतः । तत्र स्नानान्महापुण्यात्तस्माद्रोगाद्विमुच्यते ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अभ्यायो द्विसप्तत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४७२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चिद्वेश्योऽभवत्पूर्व देशे नेपालसंज्ञके । बहुमित्रसुतैराढयो हीनद्रव्येण संयुतः ॥ १ ॥ आराधनं तु कृतवान् स देव्याः पूर्वजन्मनि । स्वस्त्रियं च सुरूपां च परित्यज्य शुभाननाम् ॥ २॥ अन्यस्त्रियमुपगतो व्यभिचारपरो दृढः । स तेन कर्मणा युक्तो गतो धर्मपुरं प्रति ॥ ३ ॥ पापपुण्यफलं भुक्त्वा स जातोऽत्र महीधरे । गौरो भव्यो महाज्ञानी महाविभवसंयुतः ॥ ४॥ देशेदेशेऽतिविख्यातो घृणी शूरो महायशाः । स्वस्त्रीत्यागान्महाभाग जायते स्वीविवर्जितः ॥५॥ अरुण उवाच । निष्कृति वद मे स्वामिन् स्वीप्राप्तेः सौख्यकारिणीम् । कृपया दिवसेशान लोकोपकरणाय च ॥ ६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पार्वतीप्रतिमां कृत्वा हैमी सर्वार्थकारिणीम् । पलपञ्चमिता लेख्यां गन्धैर्माल्यैरलंकृताम् ॥ ७ ॥ दद्यादिविधिज्ञाय सुकुलीनाय चार्थिने । प्रजापति तथा दद्याद्राजतं त्रिपलात्मकम् ॥ ८॥ ब्रह्मदैवतमन्त्रेण गृहीयात्स द्विजोत्तमः । पश्चादष्टाक्षरं मन्त्रं सहस्रं पापशोधनम् ॥ ९ ॥ जपेदष्टसहस्रं तु सूर्यमन्त्रं महाबलम् । होमयेत्तद्दशांशेन तद्दशांशेन तर्पयेत् ॥ १० ॥ य एवं कुरुते सूत सर्वपापविशोधनम् । प्रायश्चित्तं परं पुत्र तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ ११ ।। नैवं करोति यो मोहाजडधीर्दवघातितः । न लभेत्स्वीसुखं सोऽत्र रिष्टं पवेदकेऽन्दके ॥ १२ ॥ प्रायश्चित्ते कृतेऽन्दानां जीवनं पञ्चसप्ततिम् ॥ १३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिसप्तत्यधिकचतुःशततमः ।। ४७३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मृगं हन्याद्विनाऽऽखेटं प्राग्भवे योऽण्डजाधिप । पण्डः स्यादन जनुपि तत्काले मृगयातकः ॥ १ ॥ पापनाशकरी तस्य निष्कृति वच्यहं सुत । दद्यादचं नवं तत्र स्वर्णनिष्कयुतं शुभम् ॥ २ ॥ सहासनमलंकारैर्भूपयित्वा विधानतः । विधिज्ञाय महाबाहो नानाशास्त्रविधानतः ॥ ३ ॥ न स पश्यति खन्नत्वं दानस्यास्य प्रभावतः ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतःसतत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४७४ ॥ १ देहदिव्येन संयुतः।

·.
"
(१८४)
वृद्धसूर्यारुण-
सा ज्येष्ठा प्रष्टुरेव स्त्री मृतपुत्राऽत्र जन्मनि । लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ जन्माङ्गे वृपभे शनिः ॥ १० ॥
लक्षणैरेभिराढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् । कागयित्वा शिवं साङ्गं पलैवेदमितः शुभैः ॥ ११ ॥
हिरण्मयं महाभाग पत्रे लेख्यं शिवान्वितम् । तदर्धार्धमितं वापि त्रिपु वित्तानुसारतः ॥ १२ ॥
उपचारैः पोडशभिः पूजयित्वा विधानतः । संस्थाप्य पशुपं पश्चागोरथे सुमनोहरे ॥ १३ ॥
सर्वोपस्करसंयुक्ते क्षौमाम्बरविभूषिते । दद्यादेदविधिज्ञाप मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥ १४ ॥
मन्त्रः।
मोहात्पूर्वे महापापमग्निदाहाद्यदर्जितम् । तन्नाशाय ददेऽहं तु शिवं गोरथसंस्थितम् " ॥ १५ ॥
गोधिकायास्तथा जीवाः पत्रे लेख्यास्तु राजते । जीवपत्रमिदं दद्याये चान्ये घातिताः पुरा ॥ १६ ॥
पञ्चमापमितो वर्दियो हेममयः शुभः। गायत्र्यष्टसहस्रं तु रौद्रं जप्त्वा सहस्रकम् ॥ १७ ॥
अष्टाक्षरं दिसाहस्रं होमयेद्भोजयेविनान् । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं विधानतः ॥ १८ ॥
न तस्य पुत्रमरणं तदने जायते क्वचित् । जायन्ते सुलभाः पुत्राश्चाधिव्याधिविवर्जिताः ॥ १९ ॥
नैवं करोति यो मोहादत्र पुत्रविवर्जितः । चत्वारिंशन्मिते कूने वर्षे रिष्टं प्रकीर्तितम् ॥ २० ॥
‘पञ्चाशमितिके रिष्टं दैवाच्चाकृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्ते कृते ह्यायुश्चतुःसप्तमिताब्दकम् ॥ २१ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पष्टयधिकचतुःशततमः ।। ४६६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कांस्यहारी च पुरुषः प्राग्भवे विनतासुत । शीपरोगेण सततं पीडितो जायतेऽत्र हि ॥ १॥
दानाच्छतपलादन सीसकादण्डजोत्तम । विमाय वेदविदुषे दरिद्राय कुटुम्बिने ॥२॥
तस्य पापस्य शमनं मया प्रोक्तं खगाधिप । तस्मिन्वयसि तदिष्टं भविष्यति न संशयः ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तषष्टयधिकचतुःशततमः ॥ ४६७ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिद्धनिता सूत प्राग्भवे कांस्यहारिणी । साऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र शीर्षगेगप्रपीडिता ॥ १
दद्याच्छतपलं सीसं ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । तत्काले शीर्पजाद्रोगामुच्यते नात्र संशयः ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टपष्टयधिकचतु:शततमः ॥ ४६८।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या फाचिदनिता सूत प्राग्भवे फांस्यहारिणी । साऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र जायते विकृतस्वरा ॥ १॥
सरस्वत्याश्च प्रतिमां सीवर्णी राजती तया । दद्यादेदविधिज्ञाय तदा स्यात्सुस्वराऽण्डज ॥ २॥
इति श्रीवृद्धमूरिणसंवाद कर्मविपाके अध्याय एकोनसप्तत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४६९॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि यः कश्चिन्मोहात्परघृतं हरेत् । नेत्ररोगयुतः सोऽपि जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १ ॥
घृतधेनुमदानाच विधिना वेदपारगे। मुच्यते नेत्ररोगाच्च
जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥ २ ॥
रति धारदारणमंत्राद कर्मविपरा अध्यायः सप्तत्यधिकचतुःदाततमः ॥ ४७० ॥

·४६७-४७४.] कर्मविपाक (१८५) श्रीसूर्य उवाच । गायत्र्याश्च जपेल्लक्षं नात्र कार्या विचारणा । न तस्य विन्मयं प्रोक्तमत्र जन्मनि चाण्डज ॥ १॥ स्वशरीरविवृद्धयर्थं येन मुक्तो मृगः पुरा ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकसप्तत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४७१ ॥ श्रीसूर्य उवाच। या नारी माग्भवे मोहाद् गुडं हरति कस्यचित् । गुल्मोदरेण रोगेण पीडयते सान्त्र जन्मनि ॥ १ ॥ गङ्गायां हि महाभाग गुडधेनुप्रदानतः । तत्र स्नानान्महापुण्यात्तस्माद्रोगाद्विमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विसप्तत्यधिकचतुःशततमः ।। ४७२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चिद्देश्योऽभवत्पूर्व देशे नेपालसंज्ञके । वहुमित्रसुतैराढयो हीनद्रव्येण संयुतः॥१॥ आराधनं तु कृतवान् स देव्याः पूर्वजन्मनि । स्वस्त्रियं च सुरूपां च परित्यज्य शुभाननाम् ॥ २ ॥ अन्यस्त्रियमुपगतो व्यभिचारपरो दृढः । स तेन कर्मणा युक्तो गतो धर्मपुरं प्रति ॥३॥ पापपुण्यफलं भुक्त्वा स जातोऽत्र महीधरे । गौरो भव्यो महाज्ञानी महाविभवसंयुतः ॥ ४ ॥ देशेदेशेऽतिविख्यातो घृणी शूरो महायशाः । स्वस्त्रीत्यागान्महाभाग जायते स्त्रीविवर्जितः ॥५॥ अरुण उवाच । निष्कृति वद मे स्वामिन् खीमाप्तेः सौख्यकारिणीम् । कृपया दिवसेशान लोकोपकरणाय च ॥६॥ श्रीसूर्य उवाच । पार्वतीप्रतिमां कृत्वा हैमी सर्वार्थकारिणीम् । पलपञ्चमिता लेख्यां गन्धैर्माल्यैरलंकृताम् ॥ ७ ॥ दद्याद्वेदविधिज्ञाय सुकुलीनाय चार्थिने । प्रजापति तथा दद्याद्राजतं त्रिपलात्मकम् ॥ ८॥ ब्रह्मदैवतमन्त्रेण गृहीयात्स द्विजोत्तमः । पश्चादष्टाक्षरं मन्त्रं सहस्रं पापशोधनम् ॥ ९ ॥ जपेदष्टसहस्रं तु सूर्यमन्त्रं महाबलम् । होमयेत्तद्दशांशेन तद्दशांशेन तर्पयेत् ॥ १० ॥ य एवं कुरुते सूत सर्वपापविशोधनम् । मायश्चित्तं परं पुत्र तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ ११ ॥ नैवं करोति यो मोहाजडीदेवघातितः । न लभेत्स्त्रीसुख सोऽत्र रिष्टं पवेदकेन्दके ॥ १२ ॥ प्रायश्चित्ते कृतेऽब्दानां जीवनं पञ्चसप्ततिम् ॥ १३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिसप्तत्यधिकचतु:शततमः ।। ४७३ ।। श्रीसूर्य उवाच । मृगं हन्यादिनाऽऽखेटं प्राग्भवे योऽण्डजाधिप । पण्डः स्यादत्र जनुपि तत्काले मृगघातकः ॥ १॥ पापनाशकरी तस्य निष्कृति वन्यहं सुत । दद्यादश्वं नवं तत्र स्वर्णनिष्कयुतं शुभम् ॥ २ ॥ सहासनमलंकारैर्भूपयित्वा विधानतः । विधिज्ञाय महावाहो नानाशास्त्रविधानतः ॥ ३ ॥ न स पश्यति खन्नत्वं दानस्यास्य प्रभावतः ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःसप्तत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४७४ ॥ १ देहदिव्येन सयुतः। ३४ ·(१८६) घृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच। या नारी प्राग्भवे सूत परतैलापहारिणी । सान्त्र जन्मनि पक्षीन्द्र फण्डरोगमपीडिता ॥ १ ॥ सा मुच्यते महाभाग दानालघटद्वयात् । सुवर्णाढयात्तया शक्तया तैलदानाविशेषतः ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचसप्तत्यधिकचतुःशततमः ।। ४७५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । राजाऽमात्यः स वै कश्चिञ्चारणः पूर्वजन्मनि । भव्यमूतिर्दृढो धीरः शिवपूजनतत्परः ॥ १॥ राजपत्न्यां महाबाहो दधाराऽसावधर्मतः । गर्भ च काममुग्धो यो भाविनोऽर्थस्य वै बलात् ॥ २ ॥ पापात्पापफलं भुक्त्वा यमलोके पतत्रिण। शिवपूजनजात्पुण्यात्सोऽत्र जातो हि पादजः ॥ ३ ॥ देशे जाइलके पण्डः सर्वधर्मवहिष्कृतः । शिवपूजारतो यस्मात्मागत्र धनभोगभाक् ॥ ४॥ स्त्रीपुत्रसुखहीनोऽत्र प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्सप्तत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४७६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्व जनुपि या नारी गर्भधातकरी ह्यभूत् । गर्भपातेन दुःखार्ता साऽत्र जन्मनि जायते ॥ १ ॥ सत्पापनाशनं सूत शृणु वक्ष्यामि तत्त्वतः । दद्याद्विप्राय तुरगं युवानं भूषणान्वितम् ॥ २॥ स्वर्णनिष्फयुतं चात्र पूर्वपापात्प्रमुच्यते । न पश्यति च ग त्यां पीडामत्रैव जन्मनि ॥ ३ ॥ दानप्रभावात्पक्षीन्द्र खनत्वं नाप्नुयादिह ॥४॥ इति श्रीदृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तसप्तत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४७७ ।। अरुण उवाच । क्षात्रे कुले समुत्पन्नो दानदाक्षिण्यतत्परः । मोहादिपीडितो नित्यं कृशाङ्गः पाण्डुरद्युतिः ॥ १॥ ऊर्ध्ववातादिना पीडा बाल्ये स्याद् ग्रहणीगदः । तस्य भार्या सदाचारासुस्नेहा भर्तृभक्तितः ॥२॥ रक्तस्रावादिना पीडा जायते वायुसम्भवा । स एव तस्या गर्भस्य घातं कुर्याच घृद्धितः ॥ ३॥ दिनेश्च पञ्चभिर्मासैश्चतुभिः सप्तभिस्तथा । फेन फर्मविपाकेन गर्भो न स्थिरतां व्रजेत् ॥ ४॥ श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाबाहो शृणु चास्प विचेष्टितम् । व्यभिचारभयावापि तया गर्भश्च पातितः ॥५॥ अतिकष्टाद्वैनतेय गर्भपातकृतागसः। अपरं च कृतं कर्म व्यभिचारोऽपतत्स्वतः ॥ ६॥ नानाद्रम्पापहनी च कुलटा पारपलंधनात् । भर्तुस्तु चौरिणी वृत्तिर्दुष्टसंगतिफोऽर्जनात् ॥ ७॥ तेन दुष्टेन यद्रव्यं हतं तस्करघुदिना । मुक्तं ताभ्यां वैनतेय ब्रह्मस्वं तत्र जन्मनि ॥ ८॥ फालेन तहनं भुपत्ता पीडितो दारुणदः । यातना बहुधा प्राप्ताः पश्चामानुपतां गतः ॥ ९ ॥ किंचिदमप्रभावेण क्षात्रेयं जन्मना मुवि । इदं जन्म चतुर्थ वे गर्भपातोऽभिजायते ॥ १० ॥ रमाम्यां च कृतं फर्म भुज्यते जन्मजन्मनि ॥११॥ अरुण दवाच । मापभित फर्य देव येन पापक्षयो भवेत् ॥ १२ ॥ १ सदरम्यम्प गर्भम्य।

·४७५-४८१.]
कर्मविपाकः।
(१८७)
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि या नारी नानाग निहंति हि । तस्या निष्कृतितः शुद्धिः श्रूयतों कश्यपात्मज ॥१३॥
नारी नियमसंवीता ध्रुवं सा व्रतकाक्षिणी । सौम्यायनं समासाद्य सितपक्षे शुभेऽहनि ॥ १४ ॥
तस्य पापस्य शान्त्यर्थं नानाव्रतमुपाचरेत् । पयः स्त्रवन्ती शान्तां वा सुरभी शुभलक्षणाम् ॥ १५ ॥
गृहमानीय विधिवत्पूजयेत्तां समाहिता । इटैस्तु यवसैः पानैर्भक्ष्यैः कण्डूयनैरपि ॥ १६ ॥
रुचिरैश्च सुमिष्टान्नः सा तां परिचरेत्सदा । रात्रौ पुष्पावलीभिश्च दीपैः प्राक् चन्दनादिभिः ॥१७॥
सुगीतमङ्गलध्वानस्तदधःशायिनी भुवि । प्राणयात्रां प्रकुर्वीत ततस्तु पयसाऽहनि ॥ १८॥
तस्यास्तु पञ्चगव्यानि यथान्यायं यथानुति । एवं व्रतपरा नारी मासिमासि तु संयता ॥ १९ ॥
तस्या धेनोः सवत्साया इष्टं समाभिकांक्षिणी। व्रतान्ते द्विजमाहूय समस्तगुणशालिनम् ॥ २० ॥
अभ्यर्च्य पूजयेद्भक्त्या वस्त्रस्नग्दामभूपणैः । सम्यगभ्यर्च्य तां धेनुं तनयं वै स्तनधयम् ॥ २१ ॥
सुवर्ण शुद्धमाग्नेयं मापपोडशसंमितम् । कृत्वा च विधिना तस्मै तां दद्यादिति भापिणी ॥ २२ ॥
प्रदयाहां सवत्सां च पूर्वपापापनुत्तये ॥ २३ ॥
प्रार्थना।
यन्मया कुलटाधर्मान्नानागाश्च हिंसिताः । नानाभेदैः प्रयातास्ते मे गर्भा बहवो भुवि ॥ २४ ॥
तच्च कर्मार्जितं पापं गर्भपातादिदूषणम् । एनसस्तस्य नाशाय सवत्सां दापये विमाम् ॥ २५ ॥
इह जन्मनि बन्ध्यत्वं नाशयेन्मम सत्वरम् । दानेनानेन सुरभे हनधा किल सुव्रता ॥ २६ ॥
भवेयं स्वत्प्रसादेन गों मे सुभगो भवेत् " । एवमस्त्विति तां धेनुं समादाय सदक्षिणाम् ॥२७॥
हिरण्यं रजतं तानं विविधानि फलानि च । दापयेद्विजमुख्याय भूरिद्रव्यैश्च तोपयेत् ॥ २८ ॥
भोजयेञ्च शतं विप्रान् नानाने सक्तुपायसैः । एवं कृतविधिः सूत नारी सा दुःखनाशिनी ॥ २९ ॥
वन्ध्यवान्मुच्यने सूत पुत्रं प्राप्य यशस्विनम् ॥ ३० ॥
इति श्रीधसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टसप्तायधिकचतुःशततमः ।। ४७८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि यः कश्चित्तुरङ्ग घातयेन्नरः । चक्रकण्ठेन रोगेण पीडितोत्र प्रजायते ॥१॥
स्वर्णाश्वदानाद्विधिवत्सर्वोपस्करसंयुतात् । वक्रकण्ठसमुद्भूतां पीडां नामोति मानवः ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनाशीत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४७९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शृगालघाती पुरुपः प्राग्जनुष्यत्र जन्मनि । पादहीनो भवेत्सूत भृशं चाकृतनिष्कृतिः ॥ १॥
दद्यादव सुवर्णाढ्यं सर्वोपस्करसंयुत्तम् । ब्राह्मणाय प्रयत्नेन पूर्वपापापनुत्तये ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽशीत्यधिकचतुःशततमः ।। ४८० ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
संकरः माग्भवे सूत बभूव धनसंयुतः । तीर्थवासी विरक्तश्च लोभधर्मक्रियान्वितः ॥ १॥
क्रूरं कर्म कृतं तेन दुष्टसङ्गेन चाण्डज । चौर्यण गां परां नीत्वा क्षुधितर्भक्षिता पुरा ॥२॥
मृतास्ते तेन पापेन नानायोनिमुपागताः। स तीर्थ मृत्युक्शतो गङ्गातीरेन पादनः ॥३॥

·वृद्धसूर्यारुण-
(१८८)
[अ०-
तीर्थमृत्युप्रसादाच धनपुत्रसमन्वितः । युवभावेऽण्डजश्रेष्ठ चक्षुहीनोऽत्र जायते ॥४॥
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सुवर्णदशसम्मिताम् । लिखितां गां विधानेन पूजयित्वा विधानतः ॥ ५ ॥
सा देया वेदविदुपे पूर्वपापविशुद्धये । गायत्री च जपेत्तत्र नियुतं वाऽयुतद्वयम् ॥ ६॥
होमयेच यथाशक्त्या भोजयेच्च ततो द्विजान् । यः कुर्याद्विधिना चेत्यं स तद्दोपात्ममुच्यते ॥ ७ ॥
स दिव्यचक्षुपा युक्तो जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ ८॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाशीत्यविकचतुःशततमः ।। ४८१ ॥
-
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिद्वातयेत्रारी शृगालं पूर्वजन्मनि । सा तत्र पुरुपं वापि घातार्थमुपदेशयेत् ॥ १॥
अत्र जन्मनि वै चोर्ध्वस्थानात्पाताच कृता । पादभगो भवेत्तस्मात्पापाच्चैव खगाधिप ॥ २॥
कथं वा कस्य पापस्य विन्मयं विधिना चरेत् । यस्माद्रोगात्प्रमुच्येत चोर्ध्वपातभवात्तया ॥ ३ ॥
अश्वं निष्कसुवर्णाढ्यं विन्मयं पापशोधनम् ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अभ्यायो घशीत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४८२ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
आसीत्क्षत्री महाभाग पाञ्चाले देशके शुभे । नानाधर्मसमायुक्ते ग्रामे यो विश्तो महान् ॥ १॥
दुष्काचरितं तेन भाविनोऽयस्य वै बलात् । शूद्रायो धारितो गर्भः काममुग्धेन निश्चयः ॥ २॥
कृतं यत्नं महत्तत्र नासीद्गर्भस्य पातनम् । तया हालाहलं पीतं लोकशङ्कातुरा मृता ॥ ३ ॥
गर्भपीडावशादुग्राद्वालकोऽपि मृतस्ततः । सहायपञ्चयुक्तेन कृतं पाकर्म दारुणम् ॥ ४॥
फर्मणां संग्रहश्चायं गर्भनाशसमुद्भवः । ततोऽसौ मरणं प्राप्तो बाहुजः ससहायकः ॥ ५॥
सूर्यलोकं तदा गता भुक्त्वा भोगांश्च शाश्वतान् । अशुभानरकान्भुक्त्वा स्पार्जितान्दृढकर्मजान् ॥६॥
सोपप्लवे महादानात्पूर्वजन्माने मानद । स जातो यमुनातीरे बाहुजोऽप्यत्र जन्मनि ।। ७ ।।
गीरः कृशाङ्गो लम्बश्च धनसीख्यसमन्वितः । पितृभ्रातृविहीनश्च लोभमोहरतः सदा ॥ ८॥
नरसीसंयुतः फामी नानाविभवविस्तरः । आद्यन्तसुखयुक्तश्च बुद्धिमान्देशविश्तः ॥ ९ ॥
पर्मादिदं तथा पापातः पापरतः शठः । सकन्यो हृदि रोगश्च मनोदुःखसमन्वितः ॥ १० ॥
शुदायां च वीर्यदानात्माग्गर्भस्य वधात्पुनः । ऐहिक लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते ॥ ११ ॥
अरुण उवाच ।
निष्कृति वद मे स्वामिन् सर्वपापापनोदनीम् । पुत्रवृद्धिकरी धन्यां लोकानां हितकाम्यया ॥ १२ ॥
श्रीसूर्य नवाच ।
पत्पामि निष्कृति तस्य शृणु मृत प्रयत्नतः । पूर्वपापविशुयय गर्भदोपसमुद्भवाम् ॥ १३ ॥
शुद्रापाः प्रतिमा पार्या पलः पञ्चमितः शुभा । हिरण्मयी सगभी च पोलेरूपा विधानतः॥ १४ ॥
तदधिन वा पार्या विषु वित्तानुमानतः । गन्धपुष्पैरलंकृत्य सा देया पापनाशनी ॥ १५ ॥
पंचभापमिनं विष्णुं सर्वपापप्रणाशनम् । प्रजापति तथा दद्यात्सोवर्ण पञ्चमापफम् ॥ १६ ॥
गनत घ नया दयामोम सार्धपलात्मकम् । गायत्री दशगाहनं जपेच विधिपूर्वकम् ॥ १७ ॥
4. गायः गपः सतिलस्तया । बामणान्मोजयेत्पश्चात्पूर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ १८ ॥

·४८२-४८८.] कर्मविपाका। (१८९) एवं कृतविधेः सूत सर्वपापविनाशनम् । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि जायते ॥ १९ ॥ अकृते न यथाशक्तया प्रायश्चित्ते यथोचिते ॥ २० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायन्यशीत्यविकचतुःशततमः ॥ ४८३ ।। श्रीसूर्य उवाच । शूद्रोऽभवन्महाभाग प्रारजन्मनि ह्यकोविदः । ग्रामवासी सदा सौम्यः शतट्ठनिकटेऽण्डज ।। १ ।। शूद्रकन्या च तेनैव हृद्या पोडशवार्पिकी । भुक्त्वाऽतिकाममुग्धेन बलात्कारेण दूपिता ॥ २ ॥ स चाथ सूर्यपुत्रस्य भुक्त्वा भैरवशासनम् । पूजनाच्छिवलिङ्गानां प्राग्भवेऽपि च संकरः ॥ ३ ॥ पण्डस्तेन विपाकेन माप्तसर्वमनोरथः । राजप्रचारको धीमान् गजाश्वपत्तिपालकः ॥ ४ ॥ महाधनो महोत्साहो महाविभवविस्तरः । मृत्युश्चास्यात्र गङ्गायां पुण्याच्च शिवपूजनात् ।। ५ ।। भविष्यति महाभाग पापान्ते चात्र सद्गतिः ॥ ६ ॥ इति श्रीसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अन्यायश्चतुरशीत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४८४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पादरोगयुतः सूत जायते सोऽत्र जन्मनि । यो मार्गहा पुरा लोके परलुण्ठनतत्परः ॥ १॥ सोऽवदानाविधानेन ब्राह्मणाय पतत्रिण । न पश्यति महापीडां पापनां पादसम्भवाम ॥ २ ॥ प्रति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पवाशीत्यधिकचतुःशततमः ।। ४८५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यो घातयेदना ज्ञानात्याग्भवे विनतासुत । भक्षार्य सोऽत्र जनुपि पुरुपोऽङ्गाधिको भवेत् ॥ १ ॥ न तस्य निष्कृतिर्दष्टपापस्यान च काश्यप । प्रारब्धस्य क्षयो नास्ति विन्मये शतधा कृते ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अभ्यायः षडशीयविकचतुःशततमः ॥ ४८६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभवत्प्राग्भवे विप्रो ग्रामवासी जनाश्रितः। चौराधिपो महोग्रश्च तत्संसर्गी खगाधिप ॥१॥ दत्तानि तेन ग्रहणे दानानि विनतासुत । गोभूम्यश्चादिकान्येव ब्राह्मणेभ्योऽतिशक्तितः ॥२॥ स भुक्त्वा नरकान्वोरान् पापात्पुण्याच्च शाश्वतान् । स्वर्गान्पर्वतभागेऽत्र स जातो वाहुनोऽधुना ॥३॥ बामनो राजसम्मानी महोग्रो मन्त्रपारगः । पुत्रहनोऽप्यसौ सूत परवित्तस्य लुण्ठनात् ॥ ४ ॥ भवन्त्यत्र च ये पुत्रा नियन्ते नात्र संशयः । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन पापं प्रशाम्यति ॥५॥ कृत्वा वेदघटान्सूत सौवर्णान्वृतपूरितान् । तदभावे राजतांश्च विप्रेभ्यः प्रतिपादयेत् ॥ ६ ॥ हरिवंश विधानेन शृणुयाद्भक्तितोऽण्डज । रौद्रं व्रतं चरेत्पश्चात्सूर्वपापविशुद्धये ॥ ७ ॥ नैतत्प्रकुर्याद्यः श्रुता स नरः पुत्रवर्जितः । जायतेऽत्रैव पक्षीन्द्र कुर्यात्चत्पुत्रवर्धनम् ॥ ८॥ मायुश्चाष्टाधिकाऽशीतिः समानां कृतनिष्कृतेः ॥९॥ इति श्रीवृद्धसूरुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्ताशीत्यधिकचतुःदाततमः ॥ १८ ॥ अरुण उवाच। क्षाबबंदो समुत्पन्नो वातदेहो रुजाकरः । गुल्माद्या उदर बाधाः शिरोधि पुनस्तदा ॥ व्यापारो निष्फलस्तस्य किञ्चित्तेत्रादिना भवेत् । तस्य भार्याइयं चास्ति किंचिद्भक्तिपराम ·वृद्धसूर्यारुण- [.. अन्योन्यवोपभावाच किंचित्पीतिकरा परा । मृतवत्ता कथ जाता सत्यं कथय भास्कर ॥ ३॥ गर्भस्तस्याः स्थिरीभूतो न प्रमृतिर्न पातनम् । केन पापप्रभावेण कथयस्व दिवाकर ॥४॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि शुदस्तु ऋपविक्रयकारका । दानधर्मपरी नित्यं देवदेवपरायणः ॥५॥ अन्योन्यदेपिभावाञ्च वर्तते च विधिस्ततः । फश्चिदिमो धर्मपरो वेदशास्त्रार्थसाधकः ॥ ६॥ पदाचिद्दषयोगाच भाविनोऽर्थस्य वै बलात् । तद्वित्तं ग्राहयामास शूदो म्लेच्छजनस्य च ॥७॥ लड्धनाय मति चके ब्राह्मणो भार्यया सह । भर्सनैस्तर्जनाद्यैस्तु तद्धनं च तदा हृतम् ॥ ८॥ शूद्रेण कतिपयैरेव चान्येभ्यो विनतासुत । म्लेच्छभयसमाकृष्टो ब्राह्मणः क्रोधसंयुतः ॥ ९॥ तदर्थमपि सम्भ्रान्त आत्मघातं चकार है । गर्भयुक्ता च भार्या वै भतारं पृष्टतोऽन्वगात् ॥ १० ॥ हृतं तस्यापि तत्सर्वं म्लेच्छराजेन तत्तदा । तावत्काले गते किंचिच्छूद्रो म्लेच्छेन घातितः॥ ११॥ माप्तस्ततो वै निरये वर्षायुतसहस्रशः । पाचितो नरके घोरे शूद्रो देहेन वै तदा ॥ १२ ॥ पश्चान्मानुपमापनो दानधर्मप्रभावतः । इदं जन्म तृतीयं तु शूद्रवंशसमुद्भवम् ॥ १३ ॥ कर्मणा तेन वै युक्तोऽप्यपत्यं नैव जायते ॥ १४ ॥ अरुण उवाच। प्रायश्चित्तं वदस्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । निष्कृति सकलां ब्रूहि नारीणां हितकाम्यया ॥ १५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । तीर्थस्यावत्सरं सेवामेकचित्तेन दम्पती । श्रवणं हरिवंशस्य विप्रस्योराहनं तथा ॥ १६ ॥ तावनिष्कृतये भूयः क्रमेणानेन दम्पती । शुभेऽय भूपदेशे तु गोमयाग्रुपचर्चिते ॥ १७ ॥ छुर्यादष्टदल पद्मं चित्रवर्ण सुशोभनम् । तन्मध्ये रुक्मिणीयुक्तं माधवं कलशेर्चयेत् ॥ १८ ॥ सौवर्ण राजतं पद्म सायुधे सचतुर्भुजम् । उपचारैः शुभैर्गन्धे पैश्च कुसुमादिभिः ॥ १९॥ जनन्या सहितान्भूयः प्रद्युम्नाद्यांस्तथाऽर्चयेत् । चारुदेहं चारुबाई चारुगुप्तं यशस्विनम् ॥ २०॥ श्रीवत्साझं पीतवस्त्रं सुचारू पूजयेत्तमात् । पूजनं विष्णुसूक्तेन तथा श्रीरसकोक्दैिः ॥ २१॥ पुष्पैः मुगन्धैश्चाप्यर्चयद्विष्णुमणैः । तद्विमासोय तद्विष्णोर्मरेतश्च पूजयेत् ॥ २२ ॥ देवताऽनिस्तथा विप्र एतं ते वाऽभिपगतः । शतमष्टोत्तरं दुला चरुणा पायसेन च ॥ होमान्त विप्रभोजान्ते मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥ २३ ॥ मन्त्रः। "यमया पापभावेन फर्मान्धेन दुरात्मनाम्लेच्छराज्ये च व्यापारस्तथा वै दुष्कृतं कृतम् ॥ २४ ॥ माह्मणानां बहु द्रव्यं नीत्वा भनिताडनैः । भुक्तं तस्मान्महत्माप्तं दुःखं नानाभवान्तरे ॥२५॥ स्थिगर्भमृतापत्यं प्राप्त तक दुःसहम् । तत्तदेनोविनाशाय दानं संप्रददे विदम् " ॥ २६ ॥ सरत्यस्त्विति च तत्रोक्त्वा कोऽदादिति विसर्जनम् । सर्पिप्पात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टवान्धवान् ॥ ऐहिक लक्षणं तस्य गरीरे चोपनायते । दृग्दुःसं दीर्घनिःश्वासो लोचने साश्रुकर्शिते ॥ २० ॥ पाटलोप्टर दामायर्यातः स्यादुपलेसनात् । गलाकुलत्वं स्पॉऽग्नेस्तादृशो प्रणसंभवः ॥ २९ ॥ गाउ विकृतियाधिमुंगे प्रणतिलादिकम् । पंगाधिर्मातुलानीनां वैधव्यातिः स्वस्त्रादिषु ॥३०॥ सले मेलजा पीडा दुःस के पश्चात्सनम् । फर्मानुसारो वे व्याधिश्चिद्रं तस्य सहायकम् ॥ ३१॥ स्वयुले पेऽपि वान्त पतिनाचारचारिणः । एवं तु लक्षणर्याप्तं प्रायश्चित्तं ततो वदेव ॥ ३२ ॥ दनि श्रीस्वारगनाद फर्मविरा अध्यायोऽष्टाशीय पिफचतुःशततमः ॥ १८८ ।।

·४८९-४९.] कर्मविपाकः। (१९१) श्रीसूर्य उवाच । पूर्व आभीरजा काचिदभूगर्दपगयणा । महद्भिगोधनैर्युक्ता गवां पालनतत्परा ॥ १ ॥ गावस्तृपार्ताः सततं प्रपायां प्रेरितास्तया । निदाघकाले संप्राप्ते बहिर्गामाजलाशये ॥ २ ॥ अयान्यगावः सततं तस्मिन्नपि जलाशये । शनैः पानं प्रकुर्वन्त्यो जलं शीतलमुत्तमम् ॥ ३ ॥ ताडितास्ता भृशं गावो लगुडेन दृढेन वै । तत्रैका तृपिता वापि वारिता च भृशं तया ॥ ४ ॥ न च त्यक्तं जलं सूत गर्भभारान्विता यतः । तस्मिन्काले तदा सुत पतितो गर्भसंस्थितः ॥ ५ ॥ वत्सस्तत्ताडनादृष्टान्मृतश्चापि च तत्क्षणात् । विचेष्टितमिदं यस्याः सैपा वेश्याङ्गनाऽधुना ॥ ६ ॥ नानाविभूतिसंयुक्ता नानापशुभिरन्विता । सुखभोगधनैश्वर्यभूतिभिश्वान्विता सुत ॥७॥ प्राग्गोसेवनजात्पुण्यात्सर्व पुण्यफलं विदम् । एवं वर्षत्रयं यावन्मोचयिष्यति वै सुत ॥ ८॥ रिष्टमन्दनये सूत वालवत्सवधादिह ॥९॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं वद स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । उपकाराय लोकानां देव त्वं सर्वदर्शकः ॥ १० ॥ श्रीसूर्य उवाच। दयाहां कपिलामेकां स्वर्णशृङ्गादिकान्विताम् । विमाय वेदविदुपे तद्दोपशमनाय च ॥ ११ ॥ सुवणार्द्धमितां तबल्लेख्यां गां गर्भसंयुताम् । दद्यादिविधिज्ञाय पूर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ १२ ॥ भोजयेत्तु यथाशक्त्या विमान्दै होमयेत्तिलान् । मुच्यते गर्भजादोपान्नान कार्या विचारणा ।। १३ ।। इति श्रीपद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोननवत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४८९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । बभूव पादजः कश्चिद् गुर्जरे विनतासुत । धर्मकर्मसमायुक्तो देवतातिथिपूजकः ॥ १ ॥ पितृभक्तिरतो नित्यं दानानि विधिपूर्वकम् । दत्तानि वेन विप्रेभ्यो ब्राह्मणेभ्योऽपि शक्तितः ॥ २ ॥ देवाच्छत्रुगृहं गत्वा कृतं फर्म रुपा किल । वैरिपुत्रः पुरा सूत पादभागेपु घातितः ॥ ३ ॥ कुन्तेनापि च तीक्ष्णेन दिवा वै शौर्यकर्मणा । स मृतस्तेन दुःखेन तन्माता द्वेकपुत्रिणी ॥ ४ ॥ पुत्रदुःखान्मृता सापि ददौ शापं हि दारुणम् । यया पुत्रविहीनाऽहं गच्छामि यमशासनम् ॥५॥ तथैव पुत्रशोकात जन्मजन्मनि यास्यति । तथा बहुतिये काले गतोऽसौ यमशासनम् ॥ ६ ॥ धर्मात्स्वर्गफलं भुक्त्वा पापाच नरकं तया । पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो मुखजोऽधुना ॥ ७ ॥ विपाशानिकटे देशे वृषे चंद्रयुते सुत । श्यामाङ्गो धूसरः क्षीणः प्रभुर्देशाटने रतः ॥ ८॥ बहुस्त्रीधनसंयुक्तो मित्र प्रियवदान्वितः । मानभोगमुखादयश्च मितदो लोभसंयुतः ॥९॥ धर्मात्सर्वं फलं सूत भृशं पापफलं शृणु । क्रूरचेष्टो महालोभी सदा मात्सर्यसंयुतः ॥ जातपुत्रविहीनोऽसाविह जन्मनि जायते । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविशोधनम् ॥ ११ ॥ लोकानामुपकाराय शृणु सूत प्रयत्नतः । पलैर्दशमितः कुर्याद्राजतं बाहुजं सुत ।। १२ ॥ तन्मातरं च सौवर्णपलेकेन मितां शुभाम् । पत्रे लेख्यां ययाकागं यथोपस्करसंयुताम् ॥ १३ ॥ पूजयित्वा तु गन्धायैः पोडशैरुपचारकैः । सूर्यभक्ताय शान्ताय तां दद्यादि कुटुम्बिने ॥ १४ ॥ पलपञ्चमितं रौक्म कुर्याद्वरिहरात्मकम् । तथैव गणनाथं च लेख्यं पञ्चोपचारकैः ॥ १५ ॥ संपूज्य विधिवदद्यात्सर्वपापविशुद्धये । अष्टाक्षरं तथा मन्त्रं वैदिकं सूर्यदेवतम् ॥ १६ ॥ । जपेदष्टसहस्त्रं तु यया प्रणवपूर्वकम् । गायत्री पञ्चसाहस्र जपेसापविशोधनीम् ॥ १७ ॥ ० ॥

·(१९२)
पृद्धसूर्यारुण-
[16-
कुर्याद्धोमं दशांशेन पनाद्राह्मणभोजनम् । एवं कुर्याद्विधानेन प्रायश्चित्तं यथाविधि ॥ १८॥
न प्राप्नोति तदा रिष्टं पट्विंशाब्दं प्रकीर्तितम । पञ्चवेदमिताब्दान्तमायुरतस्य प्रकीर्तितम् ॥ १९ ॥
इति धीरद्वसूर्यारुणसवाद कर्मविपाके अध्यायो नवत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४९० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अज्ञानावधीधश्च पूर्वजन्मन्यजासुतम् । भविष्यत्यत्र पुरुपो ह्यधिकाङ्गन्युतस्तदा ॥ १॥
कस्तूरिकापलं दद्यात्स तत्पापविनागनम् । अजमेकं च वस्त्रादयं मुच्यते महदेनसः ॥२॥
इति श्रीवृधसूर्यारणसंवाद कर्मविपाके अध्याय एकनवत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४९ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
लोहहारी च पुरुष इह जन्मनि जायते । वर्षराङ्गाख्यरोगेण पीडयते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥
दद्यात्पलशतं लोह विधिना पापशोधनम् । प्राजापत्यं चरेदेकं तत्पापनाशनं परम् ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो विनवत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४९२॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सर्वमनोरथैर्युक्ता काचिदासीच्छुभानना । प्राग्भवेऽण्डज तत्सर्वं चेष्टितं शृणु सांप्रतम् ॥ १ ॥
नकुलानां विलं कृत्वाऽतितप्तं किल वालुकम् । पूरितं च तया सर्व तद्वातार्थ पतत्रिण ॥ २॥
मृतः स तेन दाहेन नकुलः सकुलः खग । साऽपि मृत्युवशं प्राप्ता भुक्त्वा तु यमगासनम् ॥ ३ ॥
पूर्व शतद्रुके देशे शश्वत्र च पर्वते । पूर्व राजकुले जाताचापि राजकुले मुत ॥ १ ॥
प्राग्दानप्रभवात्पुण्यादथो पापफलं शृणु । सर्वे तदंशजाः सूत तदने मरणं गताः ॥५॥
जीवनं चात्र तस्याश्च वर्पाण्यष्टोत्तरं शतम् । न मुच्यते महापापाट्ट ढाजन्मत्रयेऽपि वा ॥ ६॥
कुरुक्षेत्रादिवासाच्च पापं नश्यति सांप्रतम् ॥७॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्विनवत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४९३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
लोहं हरति याऽन्यस्य सूत वुद्धिविवर्जिता । अत्र जन्मनि सा सूत वर्वराङ्गाऽन्विता भवेत् ॥ १॥
दद्याच्छतपलं लोहं समुवर्ण द्विजातये । मुच्यते पापजाद्रोगावराङ्गाभिधात्सुत ॥ २॥
इति श्रीदृद्रसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्नवत्यधिकवतुःशततमः ॥ ४९४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मोहालाग्यावधीत्सूत नार्यजं विधिवर्जितम् । साऽङ्गाऽधिकाऽत्र जनुपि भविष्यति वरानना ॥१॥
अनं दद्याद्विधानेन फस्वरीपलसंयुतम् । सवस्त्रं वेदविदुपे तहोपशमनं विह ॥ २॥
इति श्रीसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचनवत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४९५ ।।
अरुण उवाच ।
क्षाने फुले समुत्पन्नो गुल्मवातोदरामयः । वित्ततः कृपणश्चैव सहोदरसमन्वितः ॥ १॥
ममुपेनो धर्नान्यः किंचिद्रयापाग्वान् भुवि । दायादाच्छयुवत्पीडा मियः क्लेशश्च जायते ॥ २
नागद्वयं च तस्यापि संजातं चात्र जन्मनि । बहुपुत्र्यः प्रस्ताच न तु पुत्रः प्रजायते ॥ ३ ॥
पदाचिज्ञानमात्रस्नु मृतः पुत्रोऽनिमारकः । एका पुष्पपती भार्या संजाता तस्य भास्कर ॥ ४ ॥
फन पर्मविपाफेन सत्यं फयय मे विभो ॥५॥

·४९१-४९७. कर्मविपाकः। श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि क्षात्रस्तु किंचिद्रूमिपतिस्तथा । अर्थवुद्धियौवनाढ्यो ग्रामाधीशः मतापवान् ॥ ६ ॥ ग्राममध्ये स्थिति चक्रे ब्राह्मणो ज्ञानसत्तमः । पुन्या पञ्च तथा सप्त ह्यपुत्रो वित्तसंयुतः ॥ ७ ॥ कालेन मृत्युमापन्नो धनल्लुब्धो निरामयः । तस्य भार्या महासाध्वी साहसं कृतवान् खग ॥ ८ ॥ क्रियाकर्मविधानार्थ तया दत्तं धनं खग । मृता पुनः क्षत्रियेण तस्य नीतं धनं सुत ॥ ९ ॥ निराधाराः मुता हीनाः पित्रा मात्रा सुदुःखिताः। सर्वस्वहरणादापि मृताः कन्या इतस्ततः ॥ १० ॥ मातृपक्षे गता काचिकाचिदै पैतृक सग । उद्दासस्तद्गृहस्यात्र सातः किल कर्मणा ॥ ११ ॥ यो वै क्षात्रगृहे पुत्रो ब्राह्मणः स तु जायते।योऽत्र नव्यो मृतः पुत्रो धनलुब्धः स एति वै ॥ १२ ॥ एवं पुत्र ऋणीभूते तत्काल ऋणमाप्यते । ब्रह्मस्वहरणादेवं पुत्रपुत्रीमृतिः सदा ॥ १३ ॥ पुरा कृतानि कर्माणि भुज्यन्ते चेह मानवैः । तेन कर्मविपाकेन कन्यापत्यं मृतं सुत ॥ १४ ॥ वस्य पापस्य नाशाय निष्कृतिः क्रियते शुभा । शुभे त्ववसरे प्राप्ते ह्ययने शुभवासरे ॥ १५ ॥ प्रारभेद्धरिभक्तश्च संवत्सगविधि विह । प्रत्यहं परमेशानं विष्णुमव्यक्तमव्ययम् ॥ १६ ॥ पौरुषेणेह सूक्तेन अर्चयेन्मासमेव च । कुंकुमागरुकर्पूरैश्चन्दनैस्तुलसीदलैः ॥ १७ ॥ अर्चयेद्विविधैः पुष्पैरुपचारैः पृथक्पृथक् । भौमाप्यनाभसैस्तेजोवायव्यैः पञ्चभिस्तया ॥ १८ ॥ एवं व्रतपरा नारी भर्तृभक्तिपरायणा । अर्चयन्ती हार पूर्ण वर्षावधिमयाचरेत् ॥ १९ ॥ शुभे मासे शुभे पक्षे चैकादश्यामुपोपिता । शुभनक्षत्रयुक्तायां दादश्यां पुत्रकाम्यया ॥ २० ॥ पूर्ववद्धरिमभ्यर्च्य ऋचा पोडशभिः प्रभुम् । विधिवद्वद्रिमास्थाप्य ह्ययद्वैष्णवं चरुम् ॥ २१ ॥ आज्यभागावसानेन कपिलाज्याहुतिर्हविः । पौरुपेण च सूक्तेन यावत्सोडशसंख्यया ॥ २२ ॥ अश्वत्यसमिस्तिस्रो जुहुयात्पोडशैव तु । पुनराज्यं ततो हुत्ता जुहुयाच चरोरपि ॥ २३ ॥ होमान्ते द्विजमोजान्ते दानमेतत्समाचरेत् । हिरण्यभूमिवासांसि धेनुं वत्ससमन्विताम् ॥ २१ ॥ विप्रस्योद्दाहनं कृत्वा कन्यां सालंकृतामपि । दक्षिणां प्रतिपाद्याथ च्छलकौटिल्यवर्जिताम् ॥ २५ ॥ प्राश्नीयात्तं हविशेष सह पल्या हरि स्मरेत् । इति कृत्वा विधि नारी पुत्र प्राप्नोति वैष्णवम् ॥२६ ।। सुभगा च सुरूपा च भवेद्विगतकिल्विपा । ऐहिक लक्षणं चिह्न पूर्वकर्मानुसारतः ॥ २७ ।। गुल्मार्श उदरे वाधा गुदान्तवृषणातयः । वातरक्ताक्षिशिरसो नेत्रकार्तितो व्रणः ॥ २८ ॥ स्तनोपगौरवं दगुर्गमने पादवैकृतम् । जनश्रुतिरभूत्तत्र ध्रुवते कारणं विना ॥ २९ ॥ हानिस्तु सर्ववस्तूनां द्रव्यनाशननं भयम् ॥ ३० ।। इति श्रीसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायः षणवत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४९६ ।। श्रीसूर्य उवाच । अथ शूद्रकुले पूर्वमासीत्पुण्या वरांगना । हृद्या दानरता जाता कुरुक्षेत्रे पतत्रिण ॥ १ ॥ सर्वेः सुखैः सदोपेता सर्वसंपत्तिसंयुता । तया कृतं महापापं भाविनोय॑स्य वै बलात् ॥ २ ॥ समीपे वासितस्यास्य ब्राह्मणस्य नवं गृहम् । निर्दग्धं चाग्निदाहेन वैरिभावे पतत्रिण ॥ ३ ॥ तत्र दग्धा महाभाग गौरपापा गृहान्तगा । कृत्वैतदद्भुतं कर्म भुक्त्वा तु नरकान्सुत ॥ ४ ॥ दानधर्मकृतात्पुण्यात्साऽत्र जाता हि वाहुजा । माथुरे मण्डले पुण्ये वृषलग्रोपलक्षिते ॥ ५ ॥ १ क्षत्रिणं चिन्तयित्वैव प्रातं जन्म मुतस्य न । २ गताः कन्या । ३ तोऽर्हणः ।

·(१९४)
वृद्धसूर्यारुण-
(80-
मुखदुःखसमाक्रान्ता संततेतिनागतः । दुःसैरनेकैर्युक्तात्र मध्यभावे खगाधिप ॥६॥
प्रायश्चित्तं परं चास्या गयायां पितृतर्पणम् । कुरुक्षेत्राधिक्सनं प्राक्पापानां विनाशनम् ॥ ७॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाकै अध्यायः सप्तनवत्यधिकचतुःशततमः ।। ४९७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
चक्रपादरुजा युक्तधात्र जन्मनि जायते । पूर्वजन्मनि यो मोहाद्दधेच्छवानं पतत्रिण ॥ १ ॥
निष्कत्रयं प्रदातव्यं सुवर्ण वेदपारगे । दानेनानेन विधिना पूर्वपापापनोदनम् ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टनवत्यधिकचतुःशततमः ॥ ४९८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यः शूद्रं वातयेन्मोहात्पूर्वजन्मनि मानवः । दन्तपातनजाद्रोगात्पीडामामोति निश्चयात् ॥ १॥
दद्यादेनु सवत्सां च सर्वालंकारभूपिताम् । माजापत्यं चरेदेकं विधिना रोगनाशनम् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यालणतवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनपचशततमः ॥ ४९९ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
या नारी मोहतो हन्यासानं हि गरुडाग्रज । पूर्वजन्मनि सा चात्र चक्रपादेन पीडयते ॥ १ ॥
तया तत्पापशुद्धयर्थं स्वर्ण निष्कत्रयं सुत । देयं विप्राय विधिना चक्रपादविनाशनम् ॥२॥
इति श्रीद्धसूर्यारुगसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचशततमः ॥ ५०० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शुद्रघातकरी पूर्वे या काचित्पापमोदिता । क्षत्रजन्मनि दुःखार्ता दन्तपातनजाद्गदात् ॥ १ ॥
विधिवद्धनुदानाच ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । प्राजापत्याद्रतादेकात्तस्मात्सापात्ममुच्यते ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गतबादे कर्मविपाक अध्याय एकाधिकपरशततमः ॥ ५०१ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
पश्चिदासीत्पुरा सूत चारणो ज्ञानदुर्बलः। शिवभक्तिपरो नित्यं देवतातिथिपूजकः ॥ १.
देशे मालबके पुण्ये स्यले पूर्वभवेण्डज । तत्र दानानि दत्तानि ब्राह्मणस्य करग्रहे ॥ २॥
तेन कचिन्महाभाग पापमाचरितं विदम् । स्वजात्यां वै धृतो गर्भ: काममुग्धेन निश्चितम् ॥ ३ ॥
यले कृतेऽपि तव नासीदर्भस्य पातनम् । मृता सा तेन दुःखेन गर्भपातेन चाण्डज ॥ ४ ॥
एवं बहुतिये काले गतः स यमशासनम् । मुक्त्वा पापफलं दुःखं पुण्यालोकान् शुभानिह ॥५॥
पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादजोऽधुना । गोदावर्याः समीपे तु देशे रम्ये जलाशये ॥ ६॥
स रक्तकृष्णो मतिमान् दीयों मध्यः पृथुः मुधीः। आदिभागे धनी भोगी मध्यमेऽन्त्येऽतिसौरयभाक्॥
पुण्पादिदं तया पापाल्लोभी पापरतः कचित् । चिन्तातिसहितश्चात्र दाने स्वल्पमतिः गठः ॥ ८॥
स्वजात्यां वीर्घटानाच जातपुनविनायकः । लक्ष्मैतदण्डनश्रेष्ठ जन्मागासष्टभावगः ॥ ९ ॥
भीमः मुतेश्वरः पापग्रहयुतनिरीक्षितः । लक्षणरेभिराव्यस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ १०॥
पटपमिता पायी बाहुजा गर्भमंयुत्ता । मवियवर्मयुक्ता सौवर्णी भूपणान्विता ॥ ११
नामिता वापि त्रिपु वित्तानुसारतः । मंपृज्य वेविदुपे दयाहोपापनुत्तये ॥ १३ ॥
मायः सप्तमिदयो भामा स्वर्णमयः शुभः । गायत्रीमयुतं जप्त्वा त्र्यम्बकं तु सहस्रफम ॥ १३ ॥

·१९८-१०७.] कर्मविपाकः। होमयेत्तद्दशांशेन कपिलां गां प्रदापयेत् । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्ताधनाशनम् ॥ १५ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिश्च जन्मन्यत्रैव जायते । नैवं करोति यो मोहाल्लोभापापविशोधनम् ॥ १५ ॥ न जीवन्ति मुतास्तस्मिञ्जीविते नात्र संशयः । आयुरष्टाद्रिवर्षाणि प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना ॥ १६ ।। प्रायश्चित्ते कृते रिष्टं पञ्चाशन्मितकेन्दके ॥ १७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंबादे कर्मविपाके अभ्यायो यधिकपंचशततमः ॥ ५०२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यश्च वढं महाभाग हन्यान्मोहान्नराधिपः । वभुमण्डलरोगातः सोऽत्र जन्मनि जायते ॥१॥ निष्कद्धयसुवर्णस्य कलान नकुलं शुभम् । वभ्ररोगविनाशाय ब्राह्मणाय प्रदापयेत् ॥ २ ॥ इति श्रीदृद्धसूर्यागसंवादे कर्मविपाके अध्यायन्यधिकशततमः ॥ ६०३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । काचिच्चारणजा नारी बभूव प्रियवादिनी । व्रतदानरता साध्वी पूर्वजन्मनि चाण्डज ॥ १॥ तया ग्रामात्ततो गत्वा निर्दग्धं गहरं वनम् । निर्दग्धा बहवस्तत्र जीवास्तस्याश्रयं गताः ॥ २ ॥ ततो बहुतिय काले प्राप्य तजनितं व्रतम् । तत्र दानवशात्पूर्वादत्र सा पादजा स्मृता ॥ ३ ॥ जीवघातात्तथा पूर्वापापादत्रैव जन्मनि । जातसंततिहीना सा कुष्ठरोगेण पीडिता ॥४॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन संपद्यते सुखम् । गृहवित्तपढंशेन देया जीवाः सुवर्णजाः ॥५॥ घटयित्वा विधानेन नानारूपा गृहोरगाः॥६॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुरधिकपंचशततमः ॥ ५०४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शशघाती महाभाग कुब्जकर्णी प्रजायते । निष्कृति तस्य पापस्य शृणुष्वात्र पतत्रिण ॥१॥ शक्त्या सोपस्करां दद्यादेदवेदाङ्गपारगे । तस्माद्दोपात्समुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचाधिकशततमः ॥ ६०५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चिच्छूद्रोऽभवत्पूर्वे दानधर्मक्रियापरः । दिनानां पूजको दक्षः सिन्धुमण्डलजोऽण्डज ॥ १ ॥ देवद्रव्यविहीनोऽभूत्तत्कृतं कर्म चाधमम् । स्वपत्नी स्थापिता पण्यशालायां हि पतन्त्रिण ॥२॥ पण्यस्त्रीकर्मतश्चासौ चकार चोपजीवनम् । ततो मृत्युवशं प्राप्तो भुक्त्वा तत्पापजं फलम् ॥3॥ माग्दानवशतश्चात्र जन्मन्यस्ति च पर्वते । शूद्राधमोज्य वै पण्डः पूर्वपापावृणुष्प तत् ॥ ४॥ निष्कृतिस्तस्य पापस्य नोक्ता पापाद् दृढात्सुत॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्याल्गसंवादै कर्मविपाके अध्यायः घडधिकपंचशततमः || ६०६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी नकुलं पूर्व निहन्ति विनतासुत । सान जन्मनि रोगेण पशुमण्डलजेन च ॥१॥ पापोद्भवेन सततं पीडिता भवति तृवम् । तद्रोगनाशनं दद्यादाएं निष्पादपाय च ॥२॥ माह्मणान्भोजयेत्पश्चात्पूर्वपापापनोदनम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सताविकच || ५.७ ।।

·वृद्धसूर्यारुण- अरुण उवाच। कश्चित्तात्रकुले जातो वातरोगेण पीडितः । नानासंधिभवा वाधा उदरातिः प्रजायते ॥ १॥ मेहातः सर्वदा सोऽयं नेने तोदो विरश्मिता । फटिपृष्ठोरुवंशेष वाल्ये स्पाइहणीगदः ॥२॥ तस्य भार्या सदाचारा विज्ञेया व्रतचारिणी । सौभाग्यसुखसंपन्ना पितृमासुखोज्झिता ॥३॥ केन संततिहीना च कर्मणा लिप्यते कथम् ॥ ४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्व वर्णान्तरे जातस्तस्करो वस्वहारकः । निपादैः सह संभूय चौर्यकर्मणि तत्परः ॥५॥ दिनानामन्तरे प्राप्त कश्चिदिमः समागतः । गृहीतं तेन सर्वस्वं यत्किचिच्चार्जनं कृतम् ॥ ६ ॥ तेनेव निहतो विप्रस्तस्करण दुरात्मना । तस्करोऽसौ मृतश्चापि जातश्च वनपन्नगः ॥७॥ स पश्यानरके घोरे पतितोऽयुतसंख्यया । पश्चान्मानुपमापन्नः किंचित्पुण्यप्रभावतः ॥ ८॥ स्वर्णकारगृहे जातः पूर्वजन्मनि मानद । इदं जन्म चतुर्थ तु वन्ध्यत्वं चापजायते ॥ ९ ॥ व्यभिचारवशात्सोऽपि तस्करः पूर्वजन्मनि । तेन कर्मविपाकेन स्त्रीपुंसोर्जातवानिह ॥ १० ॥ पुत्रहानिर्भवेत्तस्य वन्ध्यत्वं अन्मजन्मनि । निष्कृति शृणु मे सूत येन पापक्षयो भवेत् ॥ ११ ॥ शुभे त्ववसरे प्राप्ते शुभतीर्थादिसंगमे । विधिवद्विहितं पूर्व कृतं स्मृत्याभिभाषितम् ॥ १२ ॥ विप्रस्योद्वाहनं कृत्वा गृहदानं यथाविधि । धनधान्याधिक दत्ता तोपयेदिप्रयाजकात् ॥ १३ ॥ विष्टिपाते व्यतीपाते संक्रान्तौ ग्रहणे तया । पुण्याहे विधिना तिष्ठेदनपत्याघनाशनम् ॥ १४॥ मुशुभे भूप्रदेशे तु समे कम्बलविस्तृते । विदधीत तिलद्रोणैत्रिभिः पर्वतमुत्तमम् ॥ १५ ॥ परितो रत्नपात्रं तु द्रोणमानं सतण्डुलम् । विदध्यात्पर्वतावेव देवद्वमविभूपिती ॥ १६ ॥ ततस्तौ दम्पती शुद्धौ सात्वाऽऽश्वहतवाससी । दधानौ शुभवेपाढ्यौ चिन्तयानी प्रजापतिम् ॥ १७॥ सूर्योदये ततो यत्नात्कुर्यान्मूर्ति प्रजापतेः । सुवर्णशुद्धवर्णस्य निष्कद्धयविनिर्मिताम् ॥ १८॥ हेमयज्ञोपवीतां साक्षमालाकमण्डलुम् । अदितेरपि केयूरहारौवेयभूषिताम् ॥ १९॥ वर्षाविभागेन तनौ तस्याः शुभाकृतिम् । स शैवीमर्चयेन्मूर्ति विष्णोर्वामनरूपिणः ॥ २०॥ तन्मूर्तित्रितयं सम्यक्कृतसंस्कारमर्चयेत् । कृत्वा प्रतिष्ठितमाणं ज्ञानकर्माज्य पुस्त्रियोः ॥ २१ ॥ वाललीलाधरं विष्णुं वामनं प्रतिचिन्तयेत् । मातरं द्रष्टुमिच्छन्तं हरि तत्स्तनका इझपा ।। २२ ॥ ततस्तदायमतटात्ममेरोस्तिलपर्वतात् । वामनं ह्यनुगच्छन्ती मार्गस्तत्पदभूपितः ॥ २३ ॥ अदिति तमपश्यन्ता विरहाकुलचेतसा । रुदतीमिति तद्रष्टुमाइयंती परान्मुनीन् ॥ २४ ॥ एवं ध्यात्वाऽय तां मन्त्रमन्त्राोंदितलक्षणाम् । पुष्पलम्वूपगन्यायैरर्चयेदतिविद्वलाम् ॥ २५॥ तदिमासोऽय तद्विष्णोविष्णोः कर्माणि पश्यत। ततस्तां वैष्णवी मूर्ति मातुरुत्सङ्गगामिनीम् ॥ २६॥ फूत्वा तस्याः प्रतिष्ठां तां लब्धपुत्रां विचिन्तयेत् । अपश्यन्तमिमं मन्त्र मन्त्रार्यकृतलक्षणम् ॥ २७॥ मंयुक्तः सहिवां देवीमर्चयेद्विविधगुणैः । ततो ब्राह्मणमध्ये तु समाहूय गुणान्वितम् ॥ २८॥ तस्मै तो मतिमां दद्यात्मपुत्रामदितः मुताम् । “यन्मपा निहतो विमो धनं हत्वा घने वने ॥२९॥ रतत्रिपावस्तुहारफः । २ माहपन्ती च तान्मुनीन् ।

·कर्मविपाकः। (१९७) तस्करः संगमे पापं प्राप्त मे चोल्वणं महत् । तस्य पापस्य नाशाय दानमेतद्ददाम्यहम् ॥ ३० ।। सौवर्णी प्रतिमामेनामनघेयं भवेदिति" । भोजयेत्र शतं विप्रान् सर्पिप्यात्मानमीक्षयेत् ॥ ३१ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाधिकपंचशततमः ।। ६०८ ।। श्रीसूर्य उवाच। उलूकांतनात् पूर्व जन्मन्यत्र च पुत्रक । पाण्डुरोगेण सततं पीडितो वै भवेभृशम् ॥ १ ॥ कस्वरिकापलं चैकं दद्याद्विपाय पर्वणि । उलूकघातजं पापं सर्व नश्यति तत्क्षणात् ॥ २ ॥ तत्पापस्योपशमने पाण्डुरोगो विनश्यति इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादै कर्मविपाके अध्यायो नवाधिकपंचशततमः ॥ ५०९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी घातयेत्काचिदुलूकं पूर्वजन्मनि । पाण्डुरोगेण सततं पीड्यते चात्र जन्मनि ॥ १॥ दद्यादन विधिज्ञाय पलमेकं पतत्रिण । कस्त्रिकाया विमस्य पाण्डुरुङ्नाशनं परम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायो दशाविकपंचशततमः ।। ५१० ॥ श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाभाग शृणु पाकर्मणः फलम् । कश्चिच्छेष्ठः कलिङ्गे भूविजो धर्मक्रियापरः ॥ १॥ ,बहुस्त्रीबलसंयुक्तो गोधनैश्च समन्वितः । गङ्गायां कृतवाञ्छाद्धं श्रद्धाविधिसमन्वितम् ॥ २॥ सततं कृतवान्पापं काममौढयान संशयः । ज्येष्ठां त्यक्त्वा ऋतुप्राप्तां धर्मिष्ठां मियवादिनीम् ॥ ३ ॥ रति ददौ कनिष्ठायां याचितः स्त्रीविमोहितः । अजीवत्स चिरं कालं पश्चान्मृत्युमवाप्तवान् ॥ ४ ॥ शुभाशुभफलं भुक्त्वा पापानरकयातनाः । गयाश्राद्धमभावेण जातोत्रापि च वै द्विजः ॥५॥ देशे रम्यस्थले पुष्पे नदे लोहितसंज्ञके । मध्यरूपः प्रियायुक्तो धनघुद्धिसमन्वितः ॥ ६ ॥ शुभादिदं तथा पापात्ततो दुःखसमन्वितः । सुलक्ष्यः शास्त्रमानश्च प्रलेपैर्दुष्टभक्षणः ॥ ७ ॥ संवाहनस्तया पानैरन्यैर्वा वस्तिकर्मभिः । गर्भस्य पातनोपायमकरोत्स विमोहितः ॥ ८ ॥ पुस्कृतं नैव तस्फर्म स्वीकृतं नात्र संशयः । नारी जन्मान्तरे प्राप्ते न सा गर्भ विभर्ति हि ॥९॥ पूर्व वैश्यकुल जाता सपत्नीसहिता सग । अनया चेर्यया चैव सन्ततेनाशनाय च ॥ १० ॥ श्रीपधैश्छेदनायैस्तु तस्यायें कल्पितं गदम् । सपल्यै प्रेरयामास विविधं चैव तं गदम् ॥ ११ ॥ तया वा वृतुभावाच शीघ्र पीतं तदीपधम् । पुष्पं प्रणाशितं तस्यास्तस्मिन्नन्मनि मानद ।। १२ ।। मतावृती च संमाते जाता सा विविधारजाः ।जाता वै वेदना नित्यमसग्वातोदरामयः ॥ १३ ॥ पुणे नष्टे फलं नष्टं कदाचिद्गर्भपातनम् । एतत्कर्म कृतं चैव विविधं गर्भदोपकृत् ॥ १४ ॥ तयापि फलहन्दणां द्वितीयं मुकृतं चरेत् । ऋजुभावाद्दुष्टबुद्धया कृतं वे पूर्वजन्मनि ॥ १५ ॥ तेनेव फर्मणा वत्स विविधं पुष्पवन्धनम् । गर्भाशयमधिश्रित्य सवते शोणितं बहु ॥ १६ ॥ छिद्यन्त इव चान्त्राणि सूचीभिरिव तुयते । वेदना या पुरा भगवन्त्रीणां गर्भनिपातने ॥ १७ ॥ यावसालपदेशीयं वासां गर्भमपातयत् । तावानेव च तद्भः पतेदा नाशसम्भवः ॥ १८ ॥ एवं तु लक्षणेति॒त्वा फर्माणि स्त्री समाचरेत् । एश्वासी विधि चैव दम्पती तीर्यसंगमे ।। १९ ।।

·(१९८)
वृद्धसूर्यारुण-
(80-
सुशुभे भूपदेशे तु पुराणोक्तविधानतः । एतन्नाशाय दुष्टस्य प्रायश्चित्तमिहेनसः ॥ २० ॥
प्रौष्ठपयां तृतीयायां शुक्लायां व्रतमाचरेत् । यत्नेन गाभिक संज्ञमुपोपणपरायणः ॥ २१॥
पुष्पैनीनाविधैः शुभैरर्चयेगिरिजाप्रियम् । केतकर्गर्भसंयुक्तैश्चम्पक: कुगुदोत्पलेः ॥ २२ ॥
सौवर्णी राजती तानी मूर्ति गौर्याः प्रकल्पयेत् । हारनूपुरमुकुटकुण्डलाभरणादिकम् ॥ २३ ॥
नैवेद्यैः शुभ्रकासारमोदकापूपपायसः । उपतिष्ठेत विधिवद्भवानी मियवल्लभाम् ॥ २४ ॥
पतिपुत्रवतीभिस्तु स्वीभिः सह शुचिस्मिताम् । रात्री जागरणं कुर्याद्गीतनृत्यादिपूर्वकम् ॥ २५ ॥
फलैनीनाविधैरर्यं दद्यान्मन्त्रपुरःसरम् । फलपुष्पाक्षतोपेतैरञ्जनं मूर्ध्नि निक्षिपेत् ॥ २६ ॥
मन्त्रः।
" नमस्तेऽस्तु महादेवि नमस्ते गिरिशप्रिये । गृहाणार्ध्यमिमं देहि पुत्रान्मह्यं यशस्विनः" ॥ २७ ॥
पतिपुत्रवती नारी गिरिजावत्मसूयते । एवं रात्रौ विधानेन पूजयेत्परमेश्वरीम् ॥ २८ ॥
ततः प्रभाते विमले कृतमातःक्रिया सती । देवीमुद्दिश्य विधिवद्भोजयेत्पोडश स्त्रियः ॥ २९ ॥
नानाविधैर्भक्ष्यभोज्यैाह्मणानथ पोडश । प्रत्येकं गवं पात्रं सप्तधान्यसमन्वितम् ॥ ३० ॥
सौभाग्याष्टकसंयुक्तं वस्त्रयुग्मेन संयुतम् । दातव्यं गिरिजाप्रीत्यै पुत्रसौभाग्यकाम्यया ॥ ३१॥
सगी च वृपोपेतां सितां गां वस्त्रसंयुताम् । सहिरण्यां ततो दद्यादिपाय गुणशालिने ॥ ३२ ॥
मन्त्रः।
अपातयं पुरा गर्ने दुष्टस्त्रीणामुपार्जितम् । पापौघं वन्ध्यताहेतुस्तस्मान्मुश्चाथ चाम्बिके ॥ ३३ ॥
तव दानेन पुत्रा मे भवेयं सुभगा सती" । इमं मन्त्रं समुच्चार्य दत्त्वा विप्रं विसर्जयेत् ॥ ३४ ॥
एवं व्रतपरायास्तु गर्भपातो न जायते । मुच्यते सर्वपापैश्च स्वपत्या सह मोदते ॥ ३५॥
न लभेद्गर्भपातं सा पतिपुत्रासुखं च न । तृतीये वा चतुर्थे वा मासि गर्भस्य धारणम् ॥ ३६॥
रजस्तस्य पलाभ्यां वै कोशं गर्भाशयाकृतिम् । निष्कं चस्वर्णगर्भं च कृत्वा दत्त्वा द्विजन्मने ॥ ३७॥
गर्भपातं प्रकुर्वत्या मया प्राक्तनजन्मनि । यदधं वन्ध्यकृत्याप्तं तस्मान्मुच्ये पतिव्रता ॥ ३८॥
जन्मजात्पादिकं वत्स तव चेदिह कर्मणाम् । इदं कर्म चतुर्थ तु
भूमिदेवकुलोद्भवे ॥ ३९॥
सपत्नीसहिता चैपा न सा गर्भस्य दोपकृत् । तस्येदमपि संचिन्त्य लक्षणानीह जन्मनि ॥ १० ॥
यस्पाःमाकपतितो गर्भ: सपल्याः पतिवर्जितः । दीनानाथाविरोधः स्यात्सविरोधा तथा सुतः॥४१॥
अनुमन्त्रिप्रयोक्ता सा पितृमातृसुखोज्झिता । बन्धुसंततिदुःखी स्यान्मर्यादायनवस्थितिः ॥ ४२ ॥
शोकः स्यादुदरे वाधा तावत्प्लीहादिविभ्रमः । अन्तरास्यन्दमानो वा गर्भः सत्योपलक्षितः ॥ ४३ ॥
पाणी मुष्टितलाघाताजानुना सक्यिजानुनी । दोषजो वाऽग्निजो वापि शस्त्रजोन्मादजोऽपि वा ॥४४॥
प्राह्मणान् भोजयेद्भत्त्या सर्पिष्यात्मानमीक्षयेत् ॥ १५ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाकै अध्याय एकादशाधिकपञ्चशततमः ॥ ५११ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सीमावादरतः फश्विद्राह्मणः पूर्वजन्मान । तेन तत्र द्विजः सूत घातितो भूमिलोमतः ॥ १॥
सहायपधयुक्तेन कृतं फर्मातिदारुणम् । तत्पापजान्महाघोरान्नरफान्प्राप्य दारुणान् ॥२॥
तिर्यक्त्वं च तथा सूत विभुज्याधर्मतः स्वयम्। फर्मक्षयेऽय पुण्यात्माफ सोऽत्र जातो हि वाहुजः॥३॥
सपरोगयुतः स्त फूलो दुःखातरो भृशम् । लग्ने कुम्भाभिधे सूत भीमचन्द्रयुतेऽण्डन ॥४॥

·५१२-११७.] कर्मविपाका । (१९९) रिष्टं पष्टिमिते वर्षे जायतेऽकृतनिष्कृतेः । सहायाः पूर्वजा ये तु तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् ॥५॥ तदने ते मृताश्चात्र पुत्राः क्षयरुजान्विताः । रिष्टेन चायुपो भगो दृढपापान निष्कृतिः ॥ ६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वादशाधिकपंचशततमः ।। ५१२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । राजपुत्रोऽभवत्कश्चिद्धर्मशास्त्रार्थकोविदः । गत्वा शत्रुपुरं सूत कदाचिन्मदसंयुतः ॥ १॥ ददाह तपुरं शत्रोस्तत्क्षणे लुण्ठितः पुनः । तत्रैको ब्राह्मणो दग्धो वृद्धो विद्याविशारदः ॥२॥ पापमाचरितं तेन चाज्ञानाद्ब्रह्मवातजम् । अयो यमाज्ञया सर्वा भुक्ता नरकयातनाः ॥ ३ ॥ पुण्यशेपादयात्रापि स जातः क्षत्रियाधरः । देशेऽयोध्याभिधे गौरो लघुर्दक्षो महोद्यमी ॥ ४ ॥ युवभावे महाभाग राजयक्ष्ममपीडितः । ब्रह्महा क्षयरोगी स्यादिति वेदविदो विदुः ॥ ५ ॥ निष्कृति तत्मवक्ष्यामि यां कृत्वा मुच्यतेऽधुना । कार्या सुघटिता देव मूर्तयस्तु यथोदिताः ॥ ६॥ ब्रह्मविष्णुमहेशानां सर्वरोगविनाशकाः । सुवर्णजास्तथा कार्याः कदलीपत्रसंयुताः ॥७॥ 'यथावित्तानुसारेण वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । देयास्ता विप्रमुख्येभ्यः क्षयरोगोपशान्तये ॥ ८॥ ब्राह्मणान्भोजयेच्छत्तया होमयेच्च जपेत्तथा । गायत्रीं विधिना सूत पूर्वपापापनुत्तये ॥९॥ एवं कृते महाबाहो क्षयस्तस्यात्र शाम्यति । नैवं कुर्यात्तु यो मोहाद्रिष्टं विंशन्मितेऽन्दके ॥ १० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोदशाधिकपंचशततमः ॥ ५१३॥ श्रीसूर्य उवाच । या योपिदाचरेत्कामात्पूर्वजन्मनि निश्चयात् । ब्रह्महत्यामयात्रैव सा ज्ञेया क्षयरुग्युता ॥ १ ॥ न तस्याः पापशमनं मयोक्तं च पतत्रिण । महापापकृताद्रोगान्मृत्युरेव न संशयः ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्दशाधिकपंचशततमः ।। ६१४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । स्वसघाती च पुरुपः पूर्वजन्मनि मानद । बधिरो जायते त्वन प्रायश्चित्तं च तच्छृणु ॥ १ ॥ चान्द्रायण व्रतं कुर्यात्सुवर्णपलसंयुतम् । पुस्तकं विधिवद्दद्यात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥ भोजयेच यथाशक्या होमयेच्च स्वशक्तितः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचदशाधिकशततमः ।। ५१५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिदाचरेनारी पापं प्रारब्रह्मघातजम् । अज्ञानादत्र जनुपि क्षयरुपीडिता हि सा ॥ १ ॥ महापापकृताद् घोरायस्मात्सर्वस्वदानतः । क्षयरोगासमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ २ ॥ प्रयागे मकरस्ये स्नानादत्रैव जन्मनि । काश्यां वासात्तया सूत मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याप: पोडशाधिकपंचशततमः ॥ ९१६ ॥ श्रीसृर्य उवाच । मूक मजायते जन्तुर्यः पूर्व भ्रातृवातकः । बभूव कामतः सूत प्रायश्चित्रं न तत्समम् ॥ १ ॥ इति श्रीसूर्यास्गसंवाद फर्मविपाके अन्यायः सप्तदशाधिकशततमः ॥ ५१७ ।।

·12-
(२००.)
वृद्धसूर्यारुण-
श्रीसूर्य उवाच ।
कलिङ्गदेशे प्राक् सूत काचिद्विजवराङ्गना । पतिप्रिया धर्मशीला दानभोगरता सदा ॥ १॥
सा नार्यवातयत्पूर्वे भवे मोहाच कुक्कुटम् । न सा चर्तुमवामोति सान जन्मनि निश्चयात् ॥ २ ॥
हेमनिष्कत्रयं दद्यात्सर्वस्वं वा प्रयत्लतः । ब्राह्मणाय महाभाग पापनाशकरं परम् ॥ ३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टादशाधिकपंचशततमः ॥ ५१८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
बभूव वाहुजः कश्चिद्देशे पञ्चनदे शुभः । धनधान्यसमायुक्तः पापकर्मा महोद्यमी ॥ १ ॥
विप्रोत्सङ्गगतः सोऽपि प्रयागे गरुडाग्रज । स्नातो मृगगते भानौ धूर्तः कर्मक्रियोज्झितः ॥ २॥
संप्राप्य स्वगृहं शीघ्रं कृतवान् कर्म दारुणम् । ग्रामे निवसितस्यान्यक्षत्रियस्य पतत्रिण ॥३॥
ददाइ भवनं रम्यं वैरभावात्पुराऽनघ । तत्रैका वत्सरी दग्धा जीवाश्चापि विशेषतः ॥ ४ ॥
कालयोगेन संप्राप्तः स गत्वा यमशासनम् । भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तया ॥५॥
पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादनोऽधुना । गङ्गायाः प्राक्परे देशे शतयोजनसमिते ॥६॥
स मध्यरूपो बलवान् धर्मे स्वल्पमातिः शठः । बुद्धयाधिकाचारी च पैत्तिका स्वल्पवित्तमाक्॥७॥
सकन्यश्च सपत्नीको बन्धुभृत्यसमन्वितः । पुण्यादिदं फलं पूर्वोत्पापादन शृणु द्विज ॥ ८॥
गोपालवत्सकवधाजीवघातादपुत्रका सप्तवेदमिताब्दान्तं जातपुत्रविनाशकः ॥९॥
गोत्रीविमवधाः पापाः पुत्रनाशकरा यतः । गोराशिगः शनिः सोमात्पष्ठे जीवो मृगस्थितः ॥ १०॥
लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ पृच्छकस्यात्र जन्मनि । पूर्व या स्त्री सहायासीन्मृतवत्सान सा सुत ॥ ११ ॥
अरुण उवाच।
निष्कृति वद मे स्वामिन् सर्वपापनिपूदनीम् । पुत्रवृद्धिकरां धन्यामत्र जन्मान निश्चयात् ॥ १२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शृणु सूत प्रवक्ष्यामि निष्कृति पापशोधनीम् । पञ्चस्वर्णमिता कार्या सुरभी च हिरण्मयी ॥ १३ ॥
तर्धमितिका वापि दयोर्वित्तानुसारतः । संवृज्य विधिवन्मत्रैर्देया विप्राय धीमत्ते ॥ १४ ॥
मापर्वद्विमित पस्तया पशुपतिः सुत । मापाभ्यां च तथा वद्विजर्जीया मापचतुष्फकाः ॥ १५ ॥
देयाश्च विधिना मूत पूर्व पापापनुत्तये । जपेत्पशुपतेर्मत्रं सहस्रं रिष्टनाशनम् ॥ १६ ॥
होमपेदष्टशतकं रुद्रस्याने प्रपत्नतः । शृगुयारिवंशं वा दशावृत्त्या विधानतः ॥ १७ ॥
यः कुर्याविधिवत्स्त प्रायश्चित्तं त्रिधा मतम् । जीविष्यन्ति च तत्पुत्रा जन्मन्पत्र पतत्रिण ॥ १८॥
नै कुर्याच या शक्तया निष्वेकं पापशोधनम् । नजीवन्ति सुतास्तस्मिन् जीविते नात्र संशयः ॥ १९ ॥
नामातमितायुः स्पात्मायश्चित्ते कृतेऽधुना । सप्तवेदमिते वर्षे रिटं चाकृतनिष्कृतः ॥ २० ॥
प्रति श्रीसूर्यारगसंवादे कर्मविपा अध्याय एकोनविंशत्यधिकपंचशततमः ॥ ५१५ ॥
श्रीर्य उवाच ।
पाश्मीरमण्डले पूर्व कानिदिजवरानला। पतिमिया शीलयुक्ता दानभोगरता सदा ॥ १॥
अग्भिावापपा स्मृत्वा गृहं दर टिजस्य च । परिणस्तु मुतो दग्धो गृहदाहे पतत्रिण ॥२॥
गादास्पातरामिनः गांमाग्भवे ममुपार्जितम् । तत्तापनान्महाघोरात्फलं प्राप्य वियोजितात् ॥ ३॥
गव माना सिंगटंध पविशुश्रूषणात्युत । सत्रिया पनपटिया पूर्वपुण्याच्या सती ॥४॥

·1 कर्मविपाका (२०१). क्षयरोगयुता बाल्ये बालघातादपुत्रिणी । गृहाग्निदाहपापाच प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ ५॥ त्रयोविंशन्मिते वर्षे रिष्टं चैवात्र नश्यति । क्षयरोगयुता वाल्ये सहाया अपि तादृशाः ॥ ६ ॥ साहाय्याचत्पतिश्चान हीनः क्षयरुजान्वितः ॥ ७॥ इति श्रीसूर्यारुगसंवादे फर्मविपाके अध्यायो विंशत्यधिकपञ्चशततमः ।। ५२० ।। श्रीसूर्य उवाच । सारिकां यो महाभाग निहन्यापापमोहितः । तस्य च स्खलिता वाणी भवत्यत्रैव जन्मनि ॥१॥ दद्याद्धिरण्मयी तत्र सारिकां शुभलक्षणाम् । तथात्र पुस्तकं दद्याच्छास्त्रस्य विधिनाऽण्डज ॥ २ ॥ पूर्वपापात्प्रमुच्येत नरोऽत्र गतकिल्विपः ॥ ३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकविंशस्यधिकपंचशततमः ।। ५२१ ।। श्रीसूर्य उवाच । सारिका यावधीनारी पूर्व पापविमोहिता । सात्र जन्मनि जायेत वचनस्खलिताऽण्डज ॥१॥ तया देया सुवर्णस्य सारिका ब्राह्मणाय च । पूर्वपापात्प्रमुच्येत तद्दानादिनतामुत ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वाविंशत्यधिकपञ्चशततमः ।। ६२२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वकराती च पुरुषः पूर्वजन्मनि मानद । लम्बकण्ठः प्रजायेत सोऽत्र जन्मनि निश्चयात् ॥१॥ गां दद्याद्विधिवत्सूत सर्वाभरणभूपिताम् । मुच्यते कण्ठजाद्रोगामात्र कार्या विचारणा ॥२॥ इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायनयोविंशत्यधिकपंचशततमः ॥ ५२३ ।। श्रीसूर्य उवाच । या नारी पूर्वजनुपि घातयेद्गरुडाग्रज । वकं सा कण्ठरोगेण वाध्यते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥ गां दधाद्विधिना सूत श्वेतामत्र पयस्विनीम् । ययोपस्करसंयुक्तां तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्वसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्विशत्यधिकशततमः ॥ १२४ ॥ अरुण टवार्च। फश्चिद्विप्रकुले जातो धर्मिष्टो वित्तसंयुतः । रंदरे वातजो रोगा गुल्मायाश्चोर्ध्वहृवचथाः ॥ १ ।। मोहायाः स्वल्पवीर्यश्च अक्षिपाण्डदरामयः।जायते शीर्पजा पीडा वाल्ये स्याट् ग्रहणीगदः ॥२॥ शरीरे जायते वद्विरुपयातव्रणाकुला । पौत्रीणां मातुलीनां तु वैधव्यं च स्वस्रादिपु ॥ ३ ॥ दायादाच्छनुवत्पीडा भूमिद्रव्यादिलिप्सया । ऐहिकानि च लक्ष्माणि तस्य गेहे प्रजायते ॥ ४ ॥ तस्य भार्या सदाचारा कदाचिद्रोपवादिनी । गौरवर्णा शुभावाणी संतोपप्रियकारिणी ॥ ५ ॥ मृतवत्सा कयं जाता स्थिरगर्भमवाप्नुयात् । दशमासानतिक्रम्य गर्ने चोदरसौख्यभार ॥ ६ ॥ फेन फर्मविपाकेन सत्यं फयप भास्कर ॥ ७॥ श्रीसूर्य उवाच । पुंस्कृतं नैव तत्कर्म स्वीकृतं नात्र संशयः । पूर्वजन्मनि सा क्षात्रा संजाता विनतामुत ॥ ८ !! अज्ञानतिमिरान्धानां स्त्रीणां कर्म दुरात्मनाम् । अजानती कुलस्त्रीणामाचारमनुकम्पया ॥ ९ ॥ सर्वभूतेषु चात्मानं स्थावरेषु चोपु च । प्रमादाहीपिनं हत्ता सदा निष्ठुरमानसा ॥ १० ॥ १ वातरोगादयः ।

·(२०२) वृद्धसूर्यारुण- तस्य गेहाश्रिता नित्यं माजीरश्वानपूर्वकाः । पातालनीडनपग गेहे संकुरिता भृशम् ॥ ११॥ तप्तेषु जलतैलेषु तप्तभस्मचयादिषु । विक्षिप्ता सा तदा चानी माक्षिपत्पापचैतसा ॥ १२॥ बालगर्भाशयान्वालानविस्पष्टाखिलेन्द्रियान् । तत्त्यक्तानात्यजत्साऽपि माता वालानुफम्पया ॥१३॥ मायावन्धनमातॄणां बालग श्रितांस्तदा । अन्यत्तदर्मिणो दृष्ट्वा क्षिप्यते वद्धिभस्मसात् ॥ १४ ॥ विनिन्नन्ती प्रमादाद्यैर्भेदसंततिदुःखभाक् । संततिर्दुःखितायास्तु नानादुःखा च जायते ॥ १५ ॥ आनीयानिं समासाद्य तेपां वै नाशनाय च । तथाविधेपु जीवेषु मृतेष्वपि च तशात् ॥ १६॥ नियन्ते शिशवस्तेऽपि तस्यास्तद्दोपचिह्निताः । पाताले ज्वलितास्ताभिर्वद्दवो लघुप्राणिनः ॥ १७ ॥ गर्भयुक्ता मृता मातृक्षामयापि तथा च ते । मार्ग न लभते तत्र मृतास्ते दुःखजन्तवः ॥ १८ ॥ तेन कर्मविपाकेन स्थिरगर्भा मृतप्रजा । त्रिविधापत्यजा वाधा प्राप्यते जन्तुनोदरे ॥ १९ ॥ जन्तवः कर्मणा चैके स्वकृतैः कर्मबन्धनैः । उभयोः फर्मणोहवन्वश्यावश्यप्रयोजकान् ॥ २०॥ इदं जन्म तृतीयं तु ब्रह्मवंशसमुद्भवम् । स्थिरगर्भा मृतापत्या पुत्रहीना पतत्रिण ॥ २१ ॥ अरुण उवाच। प्रायश्चित्तं कर्थ नाथ येन गर्भः प्रजायते । ममोपरि कृपां कृत्वा सत्यं वद दिवस्पते ॥ २२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मुदिष्टे समनुप्राप्ते आहेऽहनि शुभोदये । प्रागुदभवणे देशे देशे गोमयाद्युपलिप्तके ॥ २३ ॥ तत्रोपर्याविक स्तीत्वां नानाचित्रविचित्रितम् । द्रोणमानं तिलानां तु मध्ये रत्नैः प्रपूरयेत् ॥ २४ ॥ निष्कमानं सुवर्णस्य शकलं मध्यतः क्षिपेत् । तस्य वै पूर्वदिग्भागे तण्डुलद्रोणपर्वतम् ॥ २५ ॥ शुद्धतोयं भृशं तानं पात्रं दशपलोन्मितम् । स्थापयेद्भाजनं पद्मं तन्मध्ये पलनिर्मितम् ॥ २६॥ पूजयेच सपत्नीकं कश्यपस्य प्रजापतेः । करेऽक्षमालां दक्षे च वामे चाथ कमण्डलुम् ॥ २७ ॥ कृत्वा प्रतिष्ठितप्राणां मूर्ति तु शुभलक्षणाम् । अर्चयेद्गन्धपुष्पाद्यैरुपचाः पृथक्पृथक् ॥ २८ ॥ सम्यक् श्रद्धावती नारी त्रिविधापत्यदुःखिनी । विमं च वेदविधिना पूजयेद्विविधैर्धनैः ॥ २९ ॥ ततस्तं तु सपत्नीक मुनीनां प्रवरं तथा । सदक्षिणा जगत्स्रष्टा पत्नी च तपसो बलात् ॥ ३० ॥ सा मया तिलसंख्या वैचाथिभिस्तीनवेदनः । लंधिता स्त्रीजनाचारमजानन्त्या दयात्मकम् ॥ ३१ ॥ नाशयेत्तस्य पापस्य देवप्राप्तं विगर्हितम् । सम्यक् श्रद्धावती नारी मृतसंप्ततिदुःखिनी ॥ ३२ ॥ सपलीकस्य सौवणी निर्मितां सम्यगचिंताम् । विप्राय वेदविदुपे प्रदद्याद्गुणशालिने ॥ ३३ ॥ एवं समाप्य ता मूर्तीः समादाय पृथक्पृथक । प्रदद्यादानविधिना श्रद्धया च सदक्षिणाः ॥ ३४ ॥ दानान्ते कीर्तयेन्मन्त्रं तिष्ठन्ती विहितानलिः ॥ ३५॥ मंत्रः। यन्मया पूर्वजनुपि विजानंत्या हताश्च ये । प्राप्ताऽहमशुभां स्वामिश्छिन्धि तत्कर्मकारणम्" ॥३६॥ दत्त्वा दानं च विप्राय सर्पिष्यात्मानमीक्षयेत् ॥ ३७ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे फर्मविपाके अध्यायः पंचविंशत्यधिकपंचशततमः ।। ५२५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । फाफ्याती महाभाग माग्भवे चार जन्मनि । कूर्चहीनो भवेन्मर्त्यः स च तत्पापलाञ्छितः ॥ १॥ कृष्णधेनुप्रदानेन विधिना च खगाधिप । मुच्यते दुष्टपापाच्च कूर्चयुक्तोऽत्र जन्मनि ॥ २॥ इति श्रीसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पड्विंशत्यधिकपंचशततमः ।। ५२६ ॥

·२२६-६३२.
कर्मविपाका
(२०३)
श्रीर्य उवाच ।
या नारी घावयेत्काकं विनतानन्दवर्धन । सात्र जन्मान पक्षीन्द्र कूर्चयुक्ता भवेदलम् ॥ १ ।।
कृष्णधेनुप्रदानेन ययोत्या गरुडापज । पूर्वपापविशुद्धिः स्यादत्र जन्मनि मुवन ॥२॥
इति धीद्वारगन्तवादे कर्मविपाके अध्यायः तनर्विशत्यधिरुपचशततमः ।। ५२७ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
अभन्यभनको यस्त्वभवत्माट् मानवोऽण्डन । सोऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र जायते क्रिमिलोदरः ॥१॥
स भीष्मपञ्चकादन व्रतात्पुण्यममर्जनात् । मुच्यते पूर्वरोगात्तु दुष्टात्सूत गदोदरात् ॥२॥
इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके मच्चायोऽष्टाविंशत्यनिरुपचशततमः ॥ ५२८ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
अभक्ष्यं भायेनारी प्राग्भवे गरुडाग्रज । जायते जठरे तस्याः क्रिमिजोत्यरुजा मुत ॥१॥
तत्यापनागर्न कार्य भीष्मपञ्चत्रतं शुभम् । कात्तिके शुक्लपक्षे तु प्रान्त्याख्यं दिनपञ्चकम् ॥ २ ॥
इनि श्रीवृद्धसूर्यारगनवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनत्रिशदरिकाचशततमः ॥ ५२९ ।।
श्रीर्य उवाच ।
दुष्टस्पर्शन यो मोहानायडिपिवर्जितः । सिद्धानानि पुरा सूत जायतेत्र कृशोदरः ॥१॥
विष्णुव्रतान्महापुण्यात्सर्वपापप्रणोदनम् । तदा कृशोदरतं च रुजे नात्र मपश्यति ॥ २॥
इति श्रीसूर्यालगतवादे कर्मविपाके अन्यापत्रिंशदपिकपचशततमः ॥ ५२० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मुक्तं यया पुरा सूत सिद्धानं द्विजभार्यया । दुष्टस्पर्शन सततं सान्त्र स्याच कृगोदरी ॥१॥
सा वैष्णवव्रतात्पुण्यात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते । कृमोदरव्यया नइयेचत्पापस्य प्रणागनात् ॥ २॥
इति श्रीद्वारगतवादे कर्मविपाके अध्याय एकत्रिंशदपिकपवशततमः ॥ ५३१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
द्विजः पूर्वभवे फश्चिदासीद्धान्वितः सदा । सभापो नर्मदातीरे धनसौत्यसमन्वितः ॥ १ ॥
कृतानि तेन दानानि नानापर्वसु शक्तितः । वेदयुक्तेषु विप्रेषु सत्पात्रेषु विधानतः ॥ २॥
अयो पापं भृगं चक्रे व्यभिचारसमुद्भवम् । ज्येष्ठां त्यस्त्व संप्राप्तां धर्मशीलयुतां प्रियाम् ॥ ३ ॥
राति ददी पनिष्टायामवृत्तावपि मोहितः । ततो यमपुरं मातः ससहायो द्विजोचमः ॥ ४ ॥
मुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्स्वर्गफलं तया । श्रद्धादानवगात्सोऽत्र गङ्गायाः पूर्वभागजः ॥ ५ ॥
सिंहस्थ मुखे राही जीवे फर्केलिगे मृगौं । स रक्तगौरी मातमान पन्धुवीमुखसंयुतः ॥ ६ ॥
लघुघणी समिनदो द्विजवंशसमुद्भवः । सर्वमठकलं दानास्तीत्यागान्मृतपुरकः ॥७॥
स्त्रीत्यागी भ्रूणहा लोके इति वेदविदो विदुः। योपासाहाय्यतः पूर्व शृणुष्व विनतामुत ॥ ८ ॥
प्राग्भवे या पनिष्टाग्भूत्ता ज्येष्ठात्र गतमजा । गर्भटोपयुता चेति लागलक्षयेत्वग ॥ ९ ॥
कन्यामि निष्कृति तस्य सर्वपापविनाशनीम् । कुर्यात्सलवेदमितगणेशं चित्रनाशनम् ॥ १० ॥
तदर्पमितं देयं विपु विचादिमं पठन् ॥ ११ ॥

·(२०४) वृद्धसूर्याराण- - त्यक्ता वरानना शुद्धा पूर्व पापं समर्जितम् । तत्पापस्य विनाशाय ददेऽहं गणनायरुम् ॥ १२ ॥ मापसप्तमिता लक्ष्मीः शुभा लेख्या हिरण्मयी । ददेऽहं विप्रमुख्यत्र वेदशास्त्रविशारदे" ॥ १३ ॥ ब्राह्मणान्चरयेत्तत्र शक्तया दद्याच्च दक्षिणाम् । एवं विधानं यः कुर्याजीविष्यन्ति च तत्सुताः॥१४॥ श्रुत्वैनं शक्तिमान् यस्तु न कुर्याच्छोधनं सदा । ते पुत्रानोपसर्पन्ति रिष्टं पश्चाशदन्दके ॥ १५ ॥ प्रायश्चित्ते कृते त्वत्र जीवनं वर्पसप्ततिम् । अन्यजन्मादिकं ज्ञेयं विस्तरं नोदितं मया ॥ १६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो दानिशदधिकपचशततमः ॥ ५३२ ।। श्रीसूर्य उवाच । देशे पञ्चनदे जाता बाहुजा पूर्वजन्मनि । साऽत्र जन्मनि वै विप्रा जाता प्राविमपूजनात् ॥ १॥ प्राग्यत्तया कृतं कर्म शृणुष्वाग्रे खगेश्वर । ब्राह्मणेन महद्रव्यं तद्गृहे स्थापितं च यत् ॥ २॥ न दत्तं तत्पुनस्तस्मै भुक्तं सर्वमशेषतः । गृतो द्विजस्तदुःखेन शुपितस्तु पतत्रिण ॥ ३ ॥ पापमाचरितं पूर्व ब्रह्मघातसमं तथा । पञ्चत्ववशगा जाता भुक्त्वाऽत्र यमशासनम् ॥ ४ ॥ पुत्रसंततिहीनान युवभावे क्षयान्विता । निष्कृति परमां तस्या वक्ष्येऽहं पापनाशनीम् ॥ ५॥ सर्वस्वेन तदर्धन कार्या स्वर्णमयी शुभा । कदली पत्रसंयुक्ता देया विप्राय धीमते ॥ ६ ॥ दानेनानेन सुप्रीता ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । क्षयनाशकराः सर्वे भविष्यन्त्यत्र जन्मनि ॥७॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयस्त्रिंशदधिकपचशततम. ॥ ५३३ ।। श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्माने भो सूत चोच्छिष्टं भक्षयेतु यः। राध्यन्धो जायते सोऽपि जन्मन्यत्र च मानव ॥ १ ॥ भोजयेद्राह्मणान्भक्त्या गोमूत्रं प्राशयेत्तथा । मुच्यते तत्क्षणात्सूत नक्तान्धत्वं न संशयः ॥ २॥ इति श्रीयुद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुस्त्रिंशदधिकपचशततमः ॥ ५३४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या भक्षयेत्पुरा नारो चोच्छिष्टं सा शुभानना । नक्तान्धा जायते त्वत्र व्यथिता नेत्रपीडया ॥१॥ गोमूत्रप्राशनादन ब्राह्मणेभ्यश्च भोजनात् । नक्तान्ध्यरोगान्मुक्ता स्यादन जन्मनि सुव्रत ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे फर्मविपाके अध्यायः पचत्रिशदधिकपचशततमः ॥ ५३५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । बिडालोच्छिष्टभोजी प्राग्राञ्यंधो जायतेऽधुना । स तत्पापविशुद्धयर्थं गोमूत्र विधिवत्तिवेत् ॥ १ ॥ भोजयेच तया विप्रान् शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् । राज्यन्धरोगात्सततं मुक्तो भवति मानवः ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवाद कर्मविपाके थध्याय पनिशदधिकपचशततमः ॥ १३६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । विडालोच्छिष्टमुमारी प्राम्भव विनतामुप्त । राज्यन्धरोगयुक्ता सा चात्र जन्मान जायते ॥ १॥ द्विजेभ्यो भोजनाचैव गोमूत्रमाशनातया । मुच्यते पूर्वपापाच विडालोच्छिष्टभोजनात् ॥ २॥ शी श्रीद्धसूर्यारगसवादे कर्मविपाफे अध्यायः सप्तनिशदधिकपंचशततमः ॥ ५३७ ॥ A ·५३३-१४०.] कर्मविपाकः। श्रीर्य उवाच। चाण्डाल्यां गमने पूर्वमवे च गरुडायज । जायतेऽजगरश्चात्र मूढो जन्मनिजन्मनि ॥ १॥ चान्द्रायणवतात्र दशावृत्त्या कृतामुत । स मुच्यतेऽजगरवाच्छुद्धबुद्धिर्भवेदिह ॥२॥ इति श्रीसूर्याल्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽयात्रिंशदधिकशततमः ॥ ५३८ ।। श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्धमा नारी प्राग्भवे विनतासुत।चाण्डालं प्राप्नुयात् सात्राउजगरी जायवे जडा ॥१॥ प्राजापत्यव्रतायलात्कृतात्पञ्चापवर्तनः मुच्यते पूर्वपापात्सा जन्मन्यत्र पतत्रिग ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगसंवादे कर्मविपाक अध्याय एकोनचत्वारिंशदविकाञ्चशततमः ।। ५३९ ॥ अरुणवाच। भूमिदेवकुलोत्पन्नो धमिठो वत्सलः सुधीः । नित्यसत्यसदाचारः साधुमेवकमयुतः ॥ १ ॥ वस्य देहे भवेच्चिई पापजं चात्र जन्मनि । दट्टा किलामः कण्डूश्च नेत्रतोदो विरश्मिता ॥२॥ किंचिद्गदः प्रजायेत यौवने कारणं विना । तस्य भार्या मुतन्वङ्गी स्वीधर्मवतकारिणी ॥ ३॥ तस्योदरे वातबाधा मूर्ति पीडा प्रजायते । मृतवत्सा कयं जाता पुत्रपुध्यो मृताः कथम् ॥ ४ ॥ केन कर्मविपाकेन सत्यं कथय भास्कर ॥५॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वे वैश्यसमुत्पन्ना प्रिया शूद्रीप्रतारिता । बदुव्यापारनिरता बहुद्रव्यसमन्विता ॥६॥ शूद्या याता च संवन्धं बहुकालगतागतः । अन्योन्यं प्रोतिषशतः किंचित्कालो गतस्तदा ।। ७ ॥ उमयोः कर्मणोहेंतू धनकर्ता यतस्ततः । मान्यकर्मकृता योऽसी तेन तत्रैव जन्मनि ।। ८ ।। ब्राह्मणस्य सुतः श्रेष्टः स्वर्णालंकरणैर्युतः । धनलोभाद्रतस्तेन भाविनोग्रस्य वै बलात् ॥ ९ ॥ तस्यापि मातापितरौ पुत्रदुःखेन दुःखिती । द्विववस्तया मासर्वयोभिश्च समन्वितः ॥ १० ॥ धनलोभवशात्तेन दुष्टचित्तेन वै तदा । अचिराच्च मृतस्तत्र गतो वै यमशासनम् ।। ११ ।। गृहस्य जात उदासो ब्राह्मणस्य ततः खग । तेन कर्मविपाकेन नरके पातितो भृशम् ।। १२ ।। पश्चान्मानुपमापत्री व्रतदानप्रभावतः । इदं जन्म चतुर्थ तु मृतापत्यं खगेश्वर ॥ १३ ॥ विवादिमासनातानां मृतिदिनादिहायनैः । मृताः पुत्रा भवेयुस्ते जाताजातास्तथैव च ॥ १४ ॥ इदं जीवेदिदं जीवेदित्याशामपि च त्रुवन् । जाताजाता विनश्यन्ति ते तस्याकृतनिष्कृतेः ॥ १५ ॥ एवं यादे चिरं स्थित्वा अचिरान्प्रियते परम् । मुगुणाश्च मुरूपाश्च लालनाचाटुकारिणः ॥ १६ ॥ नश्यत्सु जातजातेपु जन्मजन्ममु तेषु च । व्याप्यन्तरो भवेझ्याधिर्यस्तो व्यसनवानयम् ॥ १७ ॥ नास्ति सौख्यं लवेऽप्यस्य नानाशहितचेतसः । भवेच तद्वत्तस्यापि परापत्यानि पश्यतः ॥ १८ ॥ लक्षणानि पुरोक्तानि तस्य स्वान्यपि फीर्तयेत् । सोदरे म्रियते वालः सवै बाह्मण उच्यते ॥ १९ ।। मृतवत्सोद्भवं चिह्न पूर्ववत्यतिपादयेत् । स्ववंशस्यापि विच्छेदो द्रव्यहानिर्यतस्ततः ॥ २० ॥ दीर्मनस्यं महानाधिः दोक एवोपजायते । अदृष्टगुणलावण्या अदृष्टाननकान्तयः ॥ २१ ॥ नियन्ते जातमात्रा वै पुत्रा अकृतवावः । एवं तु कर्मणि जाते प्रायश्चित्तमयाचरेत् ॥ २२ ॥ १ क्षऽयास।

·(२०६)
वृद्धसूर्यारुण-
अरुण उवाच।
फा तस्य निष्कृतिः स्वामिन् इह फर्मनिपूदनी । फथ्यतां दिवसेशान नारीणां हितकाम्यया ॥ २३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शृणु सूत प्रवक्ष्यामि मृतवत्साघनाशनीम् । निष्कृति विधियत्ताक्ष्य संततेः सास्यदेतवे ॥ २४॥
यजमानः सपत्नीको विधिवदिधिमाचरेत् । पठनिः शान्तिमुक्तानि वामणः सहितोऽयवित ॥ २५ ॥
सिद्धार्याशतदूर्वाभिः कृतरक्षं प्रतिष्ठितम् । स्नापयेदीपधर्मन्प्रेरिणविष्णुसूक्तिभिः ॥ २६ ॥
मुदिष्टे सुशुभे देशे गोमयागुपलिप्तके । तत्रोपर्याविकं स्तीा कृष्णाजिनमयापि वा ॥ २७ ॥
द्रोणमानं तिलानां तु कृष्णवस्त्रेण संयुतम् । स्थापयेद्राजतं पा तन्मध्ये पलनिर्मितम् ॥ २८ ॥
सीवी प्रतिमां तत्र बालगोपालमूर्तिकाम् । कृत्वा प्रतिष्टितप्राणां मूर्तित्वे शुभलक्षणे ॥ २९ ॥
अर्चयेद्गन्धपुष्पायैरुपचारर्यथाविधि । सम्यक् श्रद्धावती नारी मृतसंततिदुःखिनी ॥ ३० ॥
आहूय विदुषो विप्रान् तथैव वेदवादिनः। अलोलुपाः सदाचाराः पूज्या अर्ध्याद्विस्तया ॥ ३१॥
भूमिद्रविणहेमाघे यल्लिप्सा सा च नश्यतु । नाशेयत्तस्य पापस्प मूर्ति च शुभलक्षणाम् ।। ३२ ॥
अग्ने नयेति मन्त्रेण विसृज्यैतदुदीरयेत् । धेनुं दद्यात्सवत्सां च सहिरण्यां यथाविधि ॥ ३३ ॥
ब्राह्मणान्भोजयेत्सम्यक् शतं साग्रं ययाविधि। सर्पिप्यात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टवान्धवान् ॥ ३४ ॥
इहैव लक्ष्म विज्ञेयं मातृवन्धुसुखोज्झितम् । स्वसुतासुतसीख्यानां संतोपो निजपुत्रवत् ॥ ३५ ॥
विरुध्यन्ते ह्यपत्यानि तादृशानि मियः कियत् । विकारो विकृती लीयाद्गमने पादवैकृतम् ॥ ३६ ॥
पैतृजा मातुलान्यां तु कासगुल्मार्तित्वग्व्यया । मृतापत्यार्तिदस्तेपामनुमन्त्रादिभेदतः ॥ ३७ ॥
तथा तयान दुःखानि जायन्तेऽस्य मुहुर्मुहुः । पूर्वफर्मार्जितं पापं चिद्रं तस्य सहायवत् ।। ३८ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाने अध्यायश्चत्वारिंशदधिकपंचशततमः ॥ ५४० ।।
श्रीसूर्य उवाच।
विमाय यो विपं दद्याद् घातार्थ पूर्वजन्मनि । सोऽत्र जन्मान पक्षीन्द्र च्छदिरोगेण वाध्यते ॥ १ ॥
निष्कृतिनास्ति तस्यात्र पापस्य दृढकर्मणः । छर्दिरोगेण सततं यौवने नाशमाप्नुयात् ॥ २॥
प्रायश्चित्तं न तस्यात्र दानैरपि सहस्रशः ॥ ३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकचत्वारिंशदविकपंचशततमः ॥ ५४१ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
या नारी प्राग्भवे सूत विषं दद्याविजातये । छर्दिरोगेण सात्रैव निश्चितं नाशमाप्नुयात् ॥१॥
न पापशोधनं प्रोक्तं तस्यास्तु गरुडाग्रज । ब्राह्मणस्य वधे सूत प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विचत्वारिंशदधिकपंचशततमः ॥ ५४२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
परे च यो विपं दद्यात्पूर्वजन्मनि मानद । छदिरोगेण सोऽत्रैव बाध्यते पीडया तु सः ॥ १॥
धेनूनां दशकं दद्यात्सर्वोपस्करसंयुतम् । मुच्यते छर्दिरोगाच जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिचत्वारिंशदधिकपंचशततमः ॥ ५४३ ॥

·(२०७)
५५१-५४८.]
कर्मविपाकः।
श्रीसूर्य उवाच ।
मूकोऽत्र जायते जन्तुर्यः पूर्वे भ्रातृघातकः । बभूव कामतः सूत प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥१॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुश्चत्वारिंशदधिकपंचशततमः ॥ ५४४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिन्मागधी ह्यासीजाता ब्रह्महदे सुत । सा चात्र यवनी देशे शुभे पञ्चनदेऽण्डज ॥ १ ॥
पुत्राभिलापिणी पूर्वे अभजवनं पुरा । तस्मात्सा यवनी जाता पुत्रसंततिवर्जिता ॥२॥
नानाधनयुता दानात्कुरुक्षेत्रे पुराऽनघ । शिवभक्तिपरा तस्मात्सुखेश्वर्यसमन्विता ॥ ३ ॥
भत्र जन्मनि सा लक्षरुद्रपूजनजातात् । पुत्रपौत्रयुता नारी भवत्येव न संशयः ॥ ४ ॥
अथवा हरिवंशस्य शतावृत्त्या विधानतः । श्रवणात्पूर्वजात्पापान्मुच्यते विनतासुत ॥५॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचचत्वारिंशदधिकपंचशततमः ।। ५६५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
देवालये वसन् कश्चिद्राह्मणः पूर्वजन्मनि । विष्णुपूजारतो नित्यं द्रव्यलोभेन चाण्डज ॥ १ ॥
चौर्यण तु हृतं द्रव्यं यस्थितं देवताश्रये । तेन दण्डकृतं सूत कृतं कर्मातिदारुणम् ॥१॥
स तेन कर्मणा युक्तो भुक्त्वा तत्पापजं फलम् । जातो गङ्गाश्रये क्षात्रः पर्वते पूजनादरेः ॥ ३ ॥
बहुव्यान्वितो भूपः सर्वसंपत्सुखान्चितः । वाल्ये हि पाण्डुरोगा” ह्यत्र जन्मनि मानवः ॥ ४ ॥
देवव्यापहारीति पाण्डुरोगी प्रजायते । तत्पापनाशनं पुण्यमुपायं शृणु तत्त्वतः ॥५॥
कुर्याद्धिरण्मयीं पृथ्वी ससमुद्रां पलामिकाम् । सवनां सागरोपेतां सप्तद्वीपां वसुन्धराम् ॥ ६ ॥
गन्धपुष्पैरलंकृत्य दद्याद्विप्राय धीमते । पाण्डुरोगाद्विमुक्तः स्यादत्र जन्मनि मानवः ॥ ७॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारंगसंवादे कर्मविपाकै अध्यायः षट्चत्वारिंशदधिकपंचशततमः ॥ ९४६ ॥
श्रीर्य उवाच।
या नारी प्राग्भवे पादाद्विपं कस्मिश्च काश्यप । साऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र च्छदिरोगेण पीडयते ॥ १॥
धेनूनां दशकं दद्यादशक्तो गरुडामन । सवत्सां कपिलां दद्यात्ता तद्दोपारसमुच्यते ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्याक्षणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तचत्वारिंशदधिकशततमः ॥ १४७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिद्विमो ह्यभूदने प्राग्भवे धर्मसंयुतः । असौ परस्य कन्याया उदाहमकरोत्सुधीः ॥ १ ॥
दानाल्पवान्महाभाग चकाराल्पविधानतः। चौर्यकर्मरतः सोऽपि कदाचिदेवयोगतः ॥ २॥
स चचार वने सूत मार्गलण्ठनतत्परः । काचित्सुनयना तत्र प्राप्ता भाविवलादृवात् ॥ ३ ॥
नानाभरणयुक्ता सा पूर्णगर्भसमन्विता । सा मुण्ठिताच त्रसिता तेन पापधियाऽण्डज || ४ ॥
सहायैः सा परित्यक्ता ताडनादाकुला बहु । तददि च्युती पुत्री पापमाचरितं विदम् ॥ ५॥
ततो धर्मपुरं प्राप्तः पुण्यपापसमन्वितः । पुण्यापुण्यफलं भुक्त्वा पापात्पा पतत्रिण ॥ ६॥
परफन्याविवाहेन स जातो वाहुजोऽधुना । गङ्गायाः पूर्वभागे तु दशपोजनसंमिते ॥ ७ ॥
गौरः स्वरूपः क्षीणाङ्गो बहुद्न्यः पराक्रमी । पिचाधिकोऽतिमतिमान् वहुपुत्रीभिरन्वितः ॥ ८ ॥
जातपुतस्तप्तः पूर्वपापात्तया । विन्मयं तत्मवक्ष्यामि येन पापात्ममुच्यते ॥९॥

·(२०८)
वृद्धसूर्यारुण-
[80-
पलार्धामितेनैव कार्या सुघटिता सुत । बाहुजा गर्भसंयुक्ता सौवणी भूपणान्विता ॥ १० ॥
पूर्वपापविशोधाय सा देया ब्राह्मणाय वै । गन्धैः पुप्पः समभ्यर्थ्य मन्त्रः प्रणवपूर्वकैः ॥ ११ ॥
वेधसं तत्र सौवर्ण सुवर्णकमितं शुभम् । दद्याजपेच्च मन्त्रांश्च तल्लिगान्विधिपूर्वकम् ॥ १२ ॥
होमयेच्च यवांस्तत्र सहतण्डुलसर्पपान् । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्तेभ्यो दद्याच दक्षिणाम् ॥ १३ ॥
शृणुयादरिवंश वा शतावृत्त्या विधानतः । गायत्र्यष्टशतं जप्त्वा तस्माद्दोपात्प्रमुच्यते ॥ १४ ॥
तस्मात्पुत्रसुख लेभे चात्र जन्मनि वै ध्रुवम् । रिटं पञ्चाशदब्दे तु प्रायश्चित्तेऽकृते सुत ।। १५ ॥
वेदसप्तमितायुः स्यात्प्रायश्चित्ते कृतेऽत्र च ॥ १६ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टचत्वारिंशदधिकपचशततमः ॥ ५४८ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
व्यभिचाररता पूर्व यात्रापि व्यभिचारिणी । सागता नरकादोरादसती पापजाऽण्डज ॥ १॥
न शुद्धयत्यशुभाचारा प्रायश्चित्तशतैरपि । वाराणस्यां गतिश्चास्या वासोऽत्र विनतासुत ॥ २ ॥
मुच्यते सर्वपापाच पूर्वजन्मकृतादृढात् । वाराणस्यां चतुर्दश्यां शिवपूजनजाइतात् ॥ ३ ॥
बाहुजेह महाभाग पूर्वेऽप्यत्रापि वाद्जा ।। ४ ॥
यः कृत्वा धूर्ततां पूर्वे वञ्चयेद्राह्मणं मुत । सोऽत्राऽपस्माररोगेण पीडयते बहुपीडया ॥ ५॥
तेनैव पापरोगेण म्रियतेन पतत्रिण। प्रायश्चित्तं मया नोक्तं पापे ब्राह्मणवञ्चने ॥६॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनप चाशदधिकपचशततमः ॥ ५४९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या भ्रातृघातिनी नारी प्राग्भवे विनतासुत । सात्र जन्मनि मूक्तं भजत्येव न संशयः ॥ १॥
ज्ञानान्महापापकृतान्न चोक्ता निष्कृतिर्मया । ज्ञात्वा ब्रह्मवधं सूत प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ २॥
सप्तजन्मनि मूकत्वं जायते महदेनसः ॥ ३ ॥
प्रति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादै कर्मविपाके अध्याय पचाशदधिकपचशततमः ॥ ५५० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मन्यसौ विप्रश्चान जन्मनि वाहुजः । देवद्रव्यापहरणात्मागत्राक्षिप्रपीडनम् ॥ १॥
विशद व्यतीते च नेत्रभङ्गः प्रजायते । तद्रक्षार्थमहं वच्मि दानं पापहरं परम् ॥ २॥
कृत्वा देवराई रम्यं प्रतिष्ठाप्य सुराधिपम् । गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य दीपा देयाः सुवर्णजाः ॥ ३ ॥
राजताश्च महाभाग नेत्ररोगं न पश्यति । भोजयेच्छक्तितो विप्रांस्तथैव वैष्णवान्सुत ॥ ४ ॥
कृत्वा तेन विधानेन रिष्टं नैव प्रपश्यति ॥५॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकप चाशदधिकपचशततमः ॥ ५५१॥
श्रीसर्य उवाच ।
सर्वस्नेहहरः पश्चिदभवत्पूर्वजन्मनि । सोऽत्र जन्मनि जायेत
क्षयरोगप्रपीडितः॥१॥
प्रायश्चित्तं परं तस्य वित्ततुर्याशभागतः । कालचमाभिधं दानं दद्याहोपोपशान्तये ॥२॥
ब्रामणान्भोजपेत्पश्चादोमयेच स्वयक्तितः । फालचकाख्यदानेन रोगा नश्यन्ति पापनाः ॥ ३॥
पनि श्रीददादिगमवाद फर्मविपारे अध्यापो क्षिपचाशदधिकशततमः ॥ ५५२ ॥

·५४९-५१.] कर्मविपाकी (२०९) श्रीसूर्य उवाच । ब्रह्मवादरता ह्यत्र या पूर्वभूत्पतित्रता । पतिपापप्रभावादै गति प्राप्ताहि मानुपीम् ॥ १॥ त्यक्ता शरीरं सा देवी पार्वत्या सह मोदते । मुनक्ति भोगान्सकलान् पतिं प्राप्य तपस्विनी ॥ २ ॥ गच्छेत्सा परमं स्थानं यत्र देवो महेन्चरः ॥ ३ ॥ इति श्रीधसूरुणतवादे कर्मविपाके अध्यापन्निपचारादपिकपचशततम ॥ ५५३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । योऽज्ञानात्कृतवान्सूत प्राग्भवे भ्राघातनम् । सोऽत्र जन्मनि मूक्तं भजते कापि मानवः ॥ १ ॥ चान्द्रायणत्रयं कुर्याद्विधिना पापगोधनम् । पुस्तकं च तया दद्यात्सुवर्णपलसंयुतम् ॥ २॥ य एवं कुरुते मृत स तत्पापात्प्रमुच्यते । न जायेतात्र मूक्तं पदाचिद्विनतामुत ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवाद कर्मविपाके अध्यायश्चतु पचाशदपिकपचशततम ॥ ६९४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या धूर्ता वञ्चयेत्काचिलोकान्पूर्वभवेण्डज । सान जन्मनि रोगेणापस्मारेण प्रपीडिता ॥१॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि पापनाशकरं सुत । ब्रह्मकूर्चत्रयं कुर्याद्दद्यादेनु पयस्विनीम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूरगनवादै कर्मविपाके अप्यार पचपचाशदधिकपत्रशततम ॥ ५५५ ।। अरुण उवाच । कश्चिद्वोत्तमो जातो धर्मिष्टो वित्तसंयुतः । उदरे वायुरल्पीयाजिारोऽतिय प्रजायते ॥ १॥ गरोरे जायते चिह्न किंचिद्वर्णसमन्वितम् । ददुः काइविशालाको गमने पावकृतिः ॥ २ ॥ फर्मानुसारतो व्याधिश्चिद्रं तस्य सहायकम् । भार्या प्रीतिपरा नित्यं क्दाचिकलहप्रिया ।। ३ ।। रोपयुक्ता मिताहारा प्रदरार्तिः प्रजायते । मृतवत्सा क्यं जाता क्स्येदं कर्मणः परम् ।। १ ।। श्रीसूर्य उवाच । सखिया सहितो विभः कुलीनो बहुपाचकः । गत्वा चैव महारण्येनत्सा गर्भसंयुता ॥ ५ ॥ बहवोऽपि समायाताः गभिः परिवेष्टिता । ता भीता तदा स्त्रीणां नासपन्ती महावने ॥ ६ ॥ गर्भपातोऽभवचन तयैव च ततो मृतः । तेन कर्मविपाक्न नियन्ते तस्य वारकाः ॥७॥ फेचिजीवन्ति पण्मासं केचिद्धपधिक भृशम् । बहुकाले भवेतश्चिन्मृताना चिद्गमेव च ॥ ८ ॥ अरुण उवाच । देवदेव जगनाय लोसनां हितकाम्यया । क्ययस्व प्रमादेन कर्मणस्तस्प निकृतिम् ॥ ९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । साधु पृष्टं महाबाहो परमेवच दुर्लभम् । तेनेदं मुनिभिः प्रोक्तं प्रायश्चिचमापदम् ॥ १० ॥ गोनये वे मुवर्णानां सावर्ण निप्यमंयुतम् । पुप्पिनं फलितं वृक्षं ववयुग्मं गुरोगपे ॥ ११ ॥ फर्ममसागर विमं पूजयेद्विधिपूर्वसम् । एवं यः कुरुते वम निष्कृति फर्मणः फलम् ॥ १२ ॥ पुत्रपौगार्दिकर्युक्तो धनधान्यसमन्वितः । न फरोति च यो मोहालोमारा फर्मनि तिम् ॥ १३ ॥ स याति पापदोपेण मुवि जन्मनि जन्मनि । एवं यः कुरुते भक्त्या प्राप्यते पुत्रपौतरम् ॥ १४ ॥ सीपीदारानवाद रविवाफ अप्पार पदपचारादविरपालतम ॥ ५५६ ॥ १ राष्टिनम्य च । २ तन माया तदा म्र तत्रानाय ।

·((२१०० वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यभूत्काचिनारी भर्तृप्रियान्विता । दक्षा सर्वक्रियास्वेव बहुदानप्रदायिका ॥ १॥ पार्श्वस्यस्यान्यशूद्रस्य गृहानीतानि मानंद । सर्वस्नेहानि चौर्येण सर्वशून्यात्पुराऽनघ ॥ २ ॥ भुक्तानि बहुभिः सूत मिलित्वा च सुतादिकैः । पूर्वजन्मकृतात्सर्व कर्मणोऽत्र फलं भुवि ।। ३ ॥ सा जाता बाहुजा नारी धनभोगसमन्विता । पुत्राऽन्विता विचित्रा च भतशुश्रूपणे रता ॥ ४ ॥ क्षयरोगाकुला पक्षिन्नत्र स्नेहहरा यतः । निष्कृति तस्य पापस्य पुण्यां पापीघनाशनीम् ॥ ५॥ कथयामि प्रयत्लेन वित्ततुर्याशभागतः । कृत्वा तु कदली रम्यां पत्रयुक्तां सुवर्णजाम् ॥ ६ ॥ दद्याद्वेदविधिज्ञाय क्षयदोपोपशान्तये ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तपचारांदधिकपचशततमः ।। ५५७ ।। श्रीसूर्य उवाच। यो लोकान्वञ्चयेकश्चित्पुरा धूर्तस्य कर्मणा । सोऽत्र जन्मन्यपस्माररोगेण महताऽऽकुलः ॥ १ ॥ धेनुं दद्यान्महाभाग सवत्सां विधिसंयुताम् । ब्रह्मकुर्वत्रयं कुर्यात्स तत्पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥ न भवेत्तस्य रोगस्य वेदना पापशोधनात् ॥ ३ ॥ प्रति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टपचाशदधिकपंचशततमः ॥५५८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अस्त्यत्र चन्द्रवदना गीराङ्गी पतिवल्लभा । धनधान्यसमायुक्ता स्वर्णकारी सुखान्विता ॥ १॥ दक्षा भहिता नित्यं पूर्व सा द्विजवल्लभा । स्वर्णापहारजात्पापात्प्राप्ता सा स्वर्णकारिताम् ॥ २॥ पुत्रहीना महाभाग परद्रव्यापहारजात् । कुरुक्षेत्रे शशिप्रस्ते स्वर्ण दद्याच्च शक्तितः ॥ ३ ॥ तद्दत्त्वाऽऽशु लभेपुत्रानत्र जन्मनि वै सुत ॥४॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनपष्टयविकपंचशततमः ॥ ५५९ ।। श्रीसूर्य उवाच । अन्नत्याग्भवे यस्तु ज्ञानादन पतत्रिण । सोऽजीणेनैव रोगेण पीडयते बहुपीडया ॥ १ ॥ अन्नदानाच विप्रेभ्यो रसदानाञ्च शक्तितः । सावित्रीजपतो होमात्पूर्वपापात्ममुच्यते ॥२॥ पापक्षये क्षयं यान्ति रोगाः पापसमुद्भवाः ॥ ३ ॥ इति श्रीद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षष्टयविकपचशततमः ।। ५६० ॥ श्रीसूर्य उवाच। या काचिन्मोहनाचक्के नारी भ्रावधं पुरा । साऽत्र जन्मनि मूकत्वं भजेत्कापि शुभानना ॥ १॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्य चान्द्रायणवतम् । वेदपुस्तकदानं च पलं स्वर्णमितं विह ॥२॥ इति श्रीहरिणसवादे फर्मविपाके अध्याय एकपष्टयधिकाशततमः ॥ ५६१ }} श्रीसूर्य उवाच । यालयाती भवेद्यस्तु पूर्वजन्मान मानवः । वैनतेपात्र जनुपि मृतपुत्रः प्रजायते ॥ १ ॥ धरणादग्विंगस्य विधिवधान जन्मनि । ब्राह्मणोद्वाहनाचेर पूजनाच्छङ्करस्य च ॥२॥ जीविष्यन्ति च तत्पुमा नात्र पार्या विचारणा ॥३॥ पनि श्रीरापारगमवाद कमविश अध्यायो द्विषष्टयधिकाचशततमः ॥ ५६२ ।।

·५५७-५६५.]
कर्मविपाकः।
(२११)
श्रीसूर्य उवाच ।
सूकरी या भवेत्पूर्व निपादी पुनरेव सा । शूद्राधमा पञ्चनदे जातान्त्र विनतासुत ॥ १ ॥
पुत्रपौत्रधनैर्घान्यैर्गजैश्चोष्ट्रादिवाहनः । युक्ता सा यवनी सूत तीर्थराजस्य सेवनात् ।। २ ।।
भर्तृसङ्गन्युतात्पूर्वे पुनस्तद्रितवाञ्छनात् । यवनी पूर्वपापाच तत्र तस्योपसेवनात् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिषष्टय धिकपचशततमः ॥ ५६३ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
कश्चित्मागभवद्विप्रः सर्वविद्याविशारदः । वेदाभ्यासरतः श्रीमान् प्राप्तसर्वमनोरथः ॥ १॥
तुलाधृतानि स्नेहानि विषाणां स्नेहभागिनाम् । गृहीतान्यतिचौर्येण लोभयुक्तेन चेतसा ॥ २ ॥
यस्माद् ज्ञानकृतं चैव माग्भवे तत्फलं गृणु । सोऽत्र विप्रः प्रयागेस्ति द्विजो वेदविदांवरः ॥३॥
धनपुत्रसमायुक्तः क्षयरोगसमन्वितः | वेदाभ्यासात्तथा दानात्तीर्यराजाधिसेवनात् ॥ ४ ॥
नाशः स्यात्क्षयरोगस्य चात्र जन्मनि चाण्डज । दोपात्स्वल्पात्फलैर्युक्तो जीवेद्वर्षशतं ध्रुवम् ॥ ५ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःषष्टयधिकपञ्चशततमः ॥ ५६४ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
बभूव ब्राह्मणः कश्चिद्देशे वसन् सुधीः । धर्मशास्त्रक्रियायुक्तो धनपुत्रादिसंयुतः ॥ १ ॥
दत्तानि तेन विप्रेभ्यो दानान्यल्पानि शक्तितः । सत्पात्रेभ्यः परं सूत पर्वस्वपि विधानतः ॥ २ ॥
पापमाचरितं तेन कामलोभेन चाण्डज । ब्राह्मण्यां धारितो गर्भो भाविनोर्थस्य गौरवात् ॥ ३ ॥
स्त्रीसाहाय्यात्तथा तत्र कृतं तद्गर्भपातनम् । सा मृता तेन दुःखेन गर्भपातोद्भवेन च ॥४॥
एवं किंचिद्गते काले संप्राप्तो यमशासनम् । भुक्त्वा पापाच्च नरकान् पुण्यात्स्वर्गाश्च शाश्वतान् ।। ५ ।।
पूर्वपुण्यमभावेण स जातो ब्राह्मणादधः । यमुनायां महाभाग गौरः पित्ताधिको वृणी ॥ ६॥
धनमित्रमुखैश्वर्यमतिस्त्रीभोगभाग् नः । दक्षः कार्येऽथ चार्वङ्गो धर्मिष्ठो लाभसंयुतः ॥ ७ ॥
मानी यशस्वी पुरुषः कान्तिमान् प्रियभाषणः। पुण्यादिदं तथा पापाल्लोभी पापरतः क्वचित् ॥ ८ ॥
धूर्तः, शठः क्रोधपरो धनवृद्धिक्षयान्वितः । चिन्तातुरः पापशेषादत्राप्राप्तमनोरथः ॥ ९ ।।
श्रामण्यां वीर्यदानात्याक्तया गर्भस्य पातनात् । अत्र पश्चाशदब्दान्तं जातपुत्रविनाशकाः ॥ १० ॥
चिमणाट्टपे सूनौ चन्द्रः शुक्रग्रहान्वितः । पापाभ्यां पुत्रभावेऽपि समानान्तोत्र जन्मनि ।। ११ ।।
स्त्रीसाहाय्यात्तथा पूर्व साऽत्र संततिदुःखिता। लक्षणैरेभिराढचस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ १२ ॥
कार्याऽत्र ब्राह्मणी लेख्या सुवर्णाष्टपली मता । तदर्धार्धमिता वापि त्रिषु वित्तानुसारतः ॥ १३ ॥
पत्रे गर्भान्विता भव्या बहुभूपणसंयुता । गन्धपुष्पाक्षतेखैः पूजनीया प्रयत्नतः ॥ १४ ॥
सा देयान विधिज्ञाय मन्त्रमुच्चारयनिमम् ॥ १५ ॥
मन्त्रः।
ब्रह्मणा निर्मिते देवि पापमाचरितं त्वयि ॥ १६ ॥
तत्पापशमनायैव त्वां ददेऽहं हिरण्मयीम् । ब्राह्मणाय महाभाग पापं गच्छतु तदृशम्
सोमं च राजतं दद्यातन्मितं पापशान्तये । लक्ष्मीनारायणं चापि हेमसौवर्णसमितम् ॥ १८ ॥
गायत्र्यष्टसहस्रं तु त्र्यम्बकं तन्मितं जपेत् । मन्त्रमष्टाक्षरं तद्वजप्सा शुद्धिमवाप्नुयात् ।। १९ ।।
होमयेत्तद्दशांशेन तिलाज्ययवतण्डुलः । ब्राह्मणान्भोज्येसश्चात्पूजयेच्च विधानतः ॥ २० ॥
"
"॥१७॥

·(२१२) वृद्धसूर्यारुण- [R- रुद्रलक्षं त्रिगुणितं नानाविभवविस्तरः । पूजयेद्वा विधानेन तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २१ ॥ य एवं विधिना सूत प्रायश्चित्तं समाचरेत् । तस्य संततिवृद्धिः स्यात्त्रीभ्यामत्रैव जन्मनि ॥ २२ ॥ ब्रह्मलोकमवाप्नोति पापस्यास्य प्रभावतः । प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं वर्षे पष्टिमिते ध्रुवम् ॥ २३ ॥ आयुर्नवतिवन्तिमन पापविशोधनात् । जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् ॥ २४ ॥ अष्टाक्षरं त्रिसाहस्रं जत्वा शुद्धिं समाचरेत् । होमयेत्तद्दशांशेन शतया विमांश्च भोजयेत् ॥ २५ ॥ शृणुयादरिवंशं वा दशावृत्त्या विधानतः । य एवं कुरुते सूत द्वयोः पापविशोधनम् ॥ २६ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यात्स्त्रीभ्यामत्रैव जन्मनि । नाधयो व्याधयस्तस्य न चारिएभयं कचित् ॥२७॥ नैवं करोति यो मोहाल्लोभापापविशोधनम् । न जीवन्ति सुतास्तस्मिञ्जीविते नात्र संशयः ॥२८॥ पञ्चत्रिंशन्मिते वर्षे रिष्टं देहधनान्तिकम् । त्रिसप्ततिमितं चायुः प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना ॥ २९ ॥ गतिमप्युत्तमां याति त्वन्यथा ह्याततायिनाम् । जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् ॥३०॥ यदन्तरगतं सूत तन्मच्छास्त्राद्विलोकयेत् ॥ ३१॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचषष्टयधिकपंचशततमः ।। १६५ ॥ श्रीसूर्य उवाच यः प्रामोति हि धर्मात्मा सर्वपापविशोधनम् । सर्वस्वेन यजेद्देवान् पितॄन्दै श्रद्धयान्वितः ॥ १॥ गयाश्राद्धादिभिः फव्यैर्हव्यैर्दानैविधानतः । पूर्वपापविनिर्मुक्तो याति ब्रह्म सनातनम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षषष्टयधिकपंचशततमः ॥ ५६६ ॥ अरुण उवाच । कथयस्व दिवानाथ लोकानां हितकाम्यया । पृच्छामि तेऽत्र देवेश च्छिन्धि मे सर्वसंशयान् ॥ १॥ जात्युत्तमानां जनुपि सदा संपत्समृद्धिमान् । पूर्वजन्मनि कि जन्म सुखसंपत्समन्वितः ॥ २॥ बन्धूनामपि सौख्यं च वैष्णवीमतिवर्तने । जातसंततिदुःखातः कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । ब्राह्मणी गर्भयुक्ता च प्रयाणे भर्तृसंयुता । सर्वाभरणभूपाढचा नानारलसमन्विता ॥ ४॥ बहुभिमिलितश्चार्जिगृहे सर्वभूषणम् । तत्र कोलाहलो जातो गर्भपातोऽभवत्तदा ॥५॥ तेन पापेन बालानां गर्भनाश: प्रजायते ॥६॥ अरुण उवाच का तस्य निष्कृतिः स्वामिन् येन पापं प्रणश्यति । एतेषां विस्तरं ब्रूहि लोकानां हितकाम्यया ॥७॥ श्रीसूर्य उवाच । एफवासो विधिश्चैव लक्षपूजा ततः परम् । सगर्भा गीः प्रदातव्या भोजनं शतसंमितम् ॥ ८॥ गर्मात्प्रयागतामम्भोऽभिषेकः समयादनु । पञ्चमे वाथ पष्ठे या मासि जातो मृतश्च यः॥९॥ तपोः पर्मविशेषांश्च फययिष्यामि योपितोः । सप्तमेषु च मासेपु यन्मृतः प्रसवः स्त्रियाः ॥ १०॥ अथवा घाटमे मासि सूत सयो विपक्ते । सा चापि मृतकल्पा स्यादामयः सूतिकामयः ॥ ११॥ नोकादामोदरे टोप शूलं गौरवफम्पनः । रक्तस्रावो विवर्णश्च जायते कर्मणेरितः ॥ १२ ॥ १ गर्भाशयगतमामः ।

·५६६-६७२.] कर्मविपाकः। रजस्तस्याः पलाम्यांतु कोशगश्रियाकृति । कुसुम्भवेष्टितं तं वा रक्तवस्त्रेण वेष्टयेत् ॥ १३ ॥ मधुना पूरयेत्तत्र शलाका रूप्यवर्तिनीम् । तन्मध्ये हेमशकलं क्षिपेदाप च यत्नतः ॥ १४ ॥ दद्याद्विप्राय विधिवद्ययाश्रुतिनिरूपितम् ॥ १५ ॥ प्रार्थना। यन्मया पूर्वतः स्वामिन् गर्भपातः कृतः पुरा। एतत्पापविशुद्धचर्य गर्भकोशं ददाम्यहम् ॥ १६ ॥ 'मया मूढेन यद्धेतोनिषिक्तं परयोपिति । ततोऽनपत्यं यत्साप्त तस्मान्मां मोचय प्रभो ॥ १७ ॥ एवं कृतविधेः सूत गर्भपातायनाशनम् । ब्राह्मणान्भोजयेत्तम्यग्गां दद्याच सवत्सकाम् ॥ १८ ॥ सर्पिष्यात्मानमालोक्य भोनयेदिष्टवान्धवान् ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायः सप्तषष्टयविकपञ्चशततमः ॥ ५६७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी घातयेत्काचित्पुरुपं प्राग्भवेऽण्डज । साऽत्र जन्मानि रोगेण शूलेनैव प्रपीड्यते ॥ १ ॥ सुवर्णदानाद्विधिवत्तया रुद्रजपादिह । पूजनाच्छंकरस्यापि शूलरोगाद्विमुच्यते ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्याहगसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टपष्टय धिकपञ्चशततमः ॥ ५६८ ॥ श्रीसूर्य उवाच। पूर्वजन्मनि यो ज्ञानानरो वै घातयेत्सुतम् । मित्रं च वायुरोगेण पीडयते चात्र जन्मान ॥ १॥ तत्र कुर्यान्महाबाहो मन्वैस्तद्रायुदैवतैः । पूजनं वायुदेवस्य गन्धपुष्पैश्च धूपकैः ॥२॥ नैवेद्यैट्ठभक्ष्यैश्च वायुनश्यति तत्क्षणात् । इह जन्मान पक्षीन्द्र पूजा वित्तानुसारतः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनससत्यधिकपंचशततमः ॥ ५६९ ।। श्रीसूर्य उवाच । गोत्रघातकरी या च पुरा ज्ञानेन काश्यप । सान्त्र जन्मनि लूताढया भवत्येव मयोदितम् ॥ १॥ तीर्थस्नानवतादीनि निष्फलान्यत्र चाण्डज । ज्ञानपूर्वकृतात्पापागोगादेव क्षयो भवेत् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवाद कर्मविपाके अध्यायः सतत्यधिकपंचशतत श्रीसूर्य उवाच । कश्चिच्छूद्रो महाभाग बभूव प्राग्भवे धनी । व्यापारनिरतो दक्षः क्रयविक्रयकर्मसु ॥ १॥ नीत स्नेहं तेन सबै मिलित्वा चार्धसीरिणाम् । कालेन तद्भुतं लोमात्नेह मौल्याधिक सुत ॥ २ ॥ भुक्त्वा पापफलं घोरं भ्रमरत्वमुपागतः । ततः पुण्याच्छुभान्भुक्ता पुनर्जातोत्र जन्मनि ॥ ३ ॥ शूद्रः पुण्पकलायुक्तो भूमिदानात्सरार्चनात् । नेहहारी यतः पूर्व राजयक्ष्मप्रपीडितः ॥ ४ ॥ सर्वनेहातिदानाई स्वविचातुर्यभागतः । वर्णदानं तया चात्र क्षयरोगाद्विमुच्यते ॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अन्याय एकसप्तत्यधिकपंचशततमः ।। ५७१ ।। श्रीसूर्य उवाच । विपं दत्त्वां पति सूत या प्राग्जाराभिताऽसती । पतिनी सा महादृष्टा बाल्येत्र विधवा सुत ॥ १ ॥ विष्णोराराधनादन गङ्गायामुपसेवनात् । गात शुभां सा प्रामोति व्रतकच्छोपसेवनात् ॥२॥ धर्मादत्र महाभाग परत्र च शुभा गतिः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके मच्यायो द्विसतत्यविकपंचशततमः ।। ६७२।।

·.(२१४) वृद्धसूर्यारुण- [म.- श्रीसूर्य उवाच ! देवागारं दहेद्यस्तु प्राग्जन्मन्यय पुत्रक । तातिसाररोगेण बाध्यतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १॥ तद्देवदानाद्विप्राय स्थापनादा विधानतः। मुच्यते पापजाद्रोगादतिसारादिनिश्चितम् ॥२॥ इति धीद्धसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिसप्तत्यपधिकप चशततम् ॥ ५७३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मूर्धाभिषिक्तनः कश्चिन्मथुरायामभृत्सुधीः । राजसेवी महाशूर आखेटकरतः सदा ॥१॥ मृगयाथै गतो देवाद् घातिता मृगसूकराः । तमा हरिणी सूत घातिता गर्भसंयुता ॥२॥ तदर्भनौ हतो तत्र शुभौ द्वौ मृगशावको । सहायाभ्यां युतेनैव कृतं कर्म दुरात्मना ॥३॥ ताभ्यां मिरिता ती भुक्तावमाया चाण्डजाधिप । सोऽपि काले महाभाग प्राप्तः शत्रवशं पुरा ॥४॥ रवर्गीयर्मणा सूत घातयित्वा रिपून बहून् । घातितः सोऽपि बहुभिः प्रहारैरतिदारुणैः ॥ ५ ॥ संग्रामभूमी स मृतः प्राप्तः स्वर्गपुरं तदा । भुक्त्वा नानाविधाभोगान्स जातो ब्राह्मणोऽधुना ॥ ६ ॥ देहो प्रयागनिकटे सर्वशास्त्रार्थकोविदः । जातः कर्कटके जीवे लग्नस्थे हि महातपाः ॥ ७ ॥ धनैर्नानाविधेर्युक्तो गीगङ्गो रक्तलोचनः । शिवपूजननात्पुण्यात्प्राकृतात्सकलैः सुखेः ॥ ८ ॥ नानामनोरथैश्वापि पूर्णश्चानव जन्मनि । राज्यप्रचार्यत्युग्रश्च पुण्यात्पाफलं शृणु ॥९॥ पूर्तः अठः सर्वभक्षः स्वल्पपापरतः कचित् । सहायलक्षणमतः शृणु पुन यथा तया ॥ १० ॥ याभ्यां मिलित्वा भुक्ती ही मृगशावी सगाधिप । पृच्छत्स्य च तो पुनायुभी ज्येष्ठकनिष्ठौ ॥११॥ अपस्मारेण रोगेण मृती चानव जन्मनि । एवं संततिदुःखार्तः स विमो विधिवर्जनात् ॥ १२ ॥ मांगभुजनितापापात्मायभित्तं वदाम्यहम् । पूजयेच्छिवलक्षं तु तदर्धं वा तदर्धकम् ॥ १३ ॥ हिमपी तथा देयो डावन मृगगारौ । पूजयेन्च तथा वायुं विधिना मृगदैवतम् ॥ १४ ॥ तन्मन्पगन्याय नाभाविधानतः । प्रायश्चित्तं पर पापस्य क्षयकारकम् ॥ १५ ॥ अयया भोजयेडिमान्महद्रयसंमितान् । पुत्रपौत्रविवृद्धिः स्यात्प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना ॥ १६ ॥ अश्नप्रायश्चित्तस्य न च पुनमुसं भवेत् । रिटेन मरणं चापि वर्षे वेदाब्धिकेऽण्डन ॥ १७ ॥ मायश्चित्ते कृते तस्य जीवनं पञ्चमप्ततिम् । चनाष्टम्यां च निधनं शुम्लायां गरुडाग्रज ॥ १८ ॥ रति श्रीरदमूरिगनवादे धर्मविपाके ययायश्चतु समत्यधिकपचशततमः ॥ ५७४ ॥ तस्प ·५७३-५८०.] कर्मविपाकः। (१२१५), श्रीसूर्य उवाचा ब्रह्महा प्राग्भवे सूत तिर्यक्वं प्राप्य निश्चयात् । नरकान् दारुणांश्चैव जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १॥ कर्मक्षयेऽतिकष्टन तस्मिन् वयसि पीडितः ॥२॥ इति धीवृद्धसूर्यारगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तसप्तत्यधिकशततमः ॥ ५७७ ।। श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्वातयेनारी पत्युमित्रं च प्राग्भवे । नियतं वायुरोगेण पीडयते बहुपीडया ॥ १ ॥ पाप परीक्ष्य विप्रादेः सर्वस्वार्धाजेन च । वायुं हिरण्मयं कुर्यान्मृगं विहितलक्षणम् ॥ २ ॥ पूजयित्वा विधानेन गन्धैर्ववैविशेषतः । मन्त्रैश्च वायुजैः सूत दयाद्विप्राय धीमते ॥ ३ ॥ वायुरोगोपशमनं दानेनानेन जायते ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगसंवाद कर्मविराके अध्यायोऽष्टसतस्यविकपंचशततमः ॥ ५७८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अज्ञानादया नारी गोत्रघातकरी पुरा । बभूव सततं चात्र लूतिरोगप्रपीडिता ॥ १ ॥ श्रवणादितिहासानां प्राजापत्यप्रतात्सुत । लूतिरोगं न पश्येत साऽत्र जन्मनि चाण्डज ॥२॥ शति श्रीवृद्धसूर्यालणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनाशीत्यधिकपंचशततमः ।। ५७९ ॥ अरुण उवाच। भूमिदेवकुलोत्पन्नः किंचिद्वित्तसमन्वितः । संयुतो वायुपित्ताभ्यां नेत्रतोदः शिरोऽर्तिमान् ॥ १ ॥ सतच मुधी/मान् धर्मिठो धर्मवत्सलः । गो वाताग्निदशनैश्चान्यव्याधिपपीडितः ॥२॥ परोक्षमपवाद च मुक्ते कारणं विना । तस्य प्रिया सदाचारा सती प्रतपरायणा ॥ ३ ॥ फाकवन्ध्या कयं जाता फस्येदं. फर्मणः फलम् ॥ ४॥ श्रीसूर्य उवाच। पूर्वजन्मनि वैश्येन भार्या विप्रस्य सात्त्विकी । प्रतिवेदेमी तदा तस्य ब्राह्मणो ज्ञानसत्तमः ॥५॥ अप्रसूता प्रिया तस्य चपला चारुलक्षणा । वैश्येन कययित्वा तु लोभमोहादिविभ्रमैः ॥ ६ ॥ अज्ञानात्काममिच्छन्ती उभयेऽपि बलीयसा । तावत्कालबोनेव ब्राह्मणो जडतां गतः ॥ ७ ॥ स वैश्यो देवयोगाच भाविनोय॑स्य वै बलात् । स तां वै धर्पयामास बहुकालं सगेवर ॥ ८ ॥ व्यभिचारवशात्तत्र अन्यतस्तद्वनं हतम् । गृहीतं तदनं तेन धूर्तन लोभचेतसा ॥ ९ ॥ ब्राह्मणी निधन प्राप्ता लोके गृहाति विश्रुतिम् । तेन दुःखेन विनोऽसी ब्राह्मणीमत्पनत्पुरा ॥ १० ॥ निर्देश जायते तत्र ब्राह्मणस्य खगेश्वर । तेन कर्मविपाकेन तादृर्श च भवेदिह ॥ ११ ॥ पश्चान्मानुपमापनो बहुशोकाकुलो भृशम् । इदं जन्म द्वितीयं तु ब्रह्मवंशसमुद्भवम् ।। १२ ।। माप्यते चानपत्यत्वमेकापत्यमयो यदि ॥ १३ ॥ अरुण उवाच। मायश्चित्तं कयं स्वामिन् येन वन्ध्यत्वनाशनम् । एकापत्यभवं दुःखमनपत्पमयो पदि ॥ १४ ॥ १ उपमुना। २जनता।

·[4.-
(२१६)
वृद्धारुण-
श्रीसूर्य उवाच ।
मार्गशीर्ष शुभे मामि शुक्लपक्षादितः खग । प्रत्यक्षं मुखसौख्याप्तिर्वतं तु मुनिवासरम् ॥ १॥
पोडगाब्दानि नारीणां कर्तव्य विधिपूर्वकम् । गौरीप्रतमिदं दीर्घ मुखसौख्यफलमदम् ॥ १६ ॥
प्रातनियममास्थाय दन्तयावनपूर्वकम् । अद्याहं शिवयोः प्रीतिमाचरिष्ये शुभं व्रतम् ॥ १७ ॥
स्थानप्रवामनिरतं निगि जागरतत्परा । ततो मध्याह्नसमये स्नात्वा कुंकुमवाससी ॥ १८॥
परिवायार्चयेद्दारी पतिपुत्रवती खियम् । कुंकुमैः कजलैरेभिः करणैः पुष्पमालया ॥ १९॥
ताम्बूलैस्तु सर्वतः सौभाग्याष्टकवस्तुना । ततश्चास्तमिवे भानौ पति पोड तन्तुभिः ॥ २० ॥
विधाय तिलतलेन दीपान्कुयाच्छिवाग्रतः । गीतवादिवनिषिः पुराणश्रवणादिभिः ॥ २१॥
नवेध विधिवद कुर्यादपूपतिलतण्डुलैः। तथा पोडशसंख्यानि शुणि वैणवानि च ॥ २२ ॥
सप्तवान्यफलोपेतं सौभाग्याष्टकसंयुतम् । दीपान विन्यस्य प्रत्येकं गौर्यग्रेऽपि प्रकल्पयेत् ।। २३ ।।
पतिपुत्रसुखायैव पूजयन्ती गिरेः मुताम् । भोजयेसोडा स्त्रीश्च शुभास्ताः पतिसंयुताः ॥ २४ ॥
एवं विधि समास्याच भोजयेद्दम्पतीशुभान् । नानाभोज्यस्तयाऽप्पैः पक्षिम्यो बलिमाहरेत् ॥ २५ ॥
दीनान्वकृपणेभ्योऽनं सर्पियामानमीक्षपेत् । एतहारीव्रतं नाम मार्गशीर्षे समाचरेत् ॥ २६ ॥
एवं कृतविधिः सृत मामोति पुत्रपौत्रकान् । नारी नियमसंपूर्ण व्रतं कुर्यात्सपलतः ॥ २७ ॥
मुनसौभाग्ययुक्ता सा पतिपुत्रमुखाप्तये । ऐहिकं लक्षणं तस्य नारीणां चात्र जायते ॥ २८ ॥
स्वसा माऋष्वसा वापि सपलीशोकसंयुता । उदरातिरक्सावः पार्चपादकरादिषु ॥ २९ ॥
मिथ्याभिशंसनं कापि वाक्पदोपधनश्रुतिः । स्वसाऽतिनिन्दाहीना सा परेभ्यो मर्मतोदनम् ॥ ३०॥
दति श्रीहरिगनवादे कर्मविपाके अध्यायोऽशीयविकपञ्चशततमः ॥ ५८० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मन्त्रं मुनेद्यस्तु देवागारे नराधमः । गुदरोगमवाप्नोति सोऽत्र जन्मनि मानवः॥ १॥
मामफ पूजयेद्विष्णुं गिवं वा विधिनाऽण्डज । प्राजापत्यं चोत्कृच्छं दद्यागोमियुनं सुत ॥ २॥
न पश्यति सदा पीडां गुदजामत्र जन्मनि ।। ३ ॥
इति श्रीद्धमूर्यारगमवाद कर्मविपाके अप्याय एकाशीयविरूपाशततमः ॥ ५८१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पातपेयः पुरा नारीमज्ञानात्पूर्वजन्मान । सोच जन्मान जायेत कृगो बलविवर्जितः ॥ १॥
मगधेनुदानेन दासस्येन चाण्डन । विमुच्यते कृत्वाच मतबाह्मणभोजनात् ॥ २॥
होमात्स्वस्त्पयनात्पुण्याहायपीजपतोऽय च । तीर्यस्नानादान्यदानादली भवति नान्यया ॥ ३ ॥
निधीदपारगनबाद कर्मविपाक अध्यार एकात्यक्किपचशतनमः ॥ १२ ॥
श्रीसूर्य टयाच।
पालानां धानिनी चेयमभवत्धजन्मनि । तेनाऽष्टादमिताइदिग्विालो न जीवति ॥ १॥
अब जन्मनि भो मृत तामात्मा मृतपुत्रपा । इदं जीवेदिदं जीवैदिति चिन्तयनि हरम् ॥ २॥
न भान्ति न नपाः पूर्वपापाचयाग्दन । प्रायश्चित्तं शृणुमाय येन जीवन्ति तत्मताः ॥"
श्रागाटग्गिाय दगावृपया सगेश्वर । पथन्येमितावृत्त्या दिनादिशिगुनादयात् ॥ ४ ॥
" श्रीमगार मनगटे वरियर मारामाशायरिफरददाततमः ॥ ५८३ ॥

·५८१-५८८.] कर्मविपाकः। (२१७) श्रीसूर्य उवाच । यः कश्चिद्वातयेत्पूर्व ब्राह्मण ज्ञानवर्जितः । कुष्ठरोगान्वितः सोऽपि जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १॥ दद्यात्कालनरं सूत सर्वोपस्करसंयुतम् । सर्वस्वं वा महापापे दानमुक्तं मनीपिभिः ॥ २॥ . सर्वस्वदानात्कुष्टस्य पीडा नश्यति तत्क्षणात् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अन्यायश्चतुरशीत्यधिकपञ्चशततमः ।। ५८४ ।। श्रीसूर्य उवाच । देवद्रव्यं हरेत्सूत पूर्वजन्मनि यो नरः । सोऽत्र जन्मनि जायेत वायुपीडाभिरन्वितः ॥ १ ॥ प्रायश्चित्तं परं वायोर्नाशनं तस्य वच्म्यहम् ! जपेन्मृत्युंजयं मन्त्र सावित्री च विशेषतः ॥ २ ॥ होमयेत्तदशांशेन ब्राह्मणान्भोजयेत्तया । वायुरोगोपशान्त्यर्थं शक्त्या दद्याच दक्षिणाम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पचाशीत्यधिकपञ्चशततमः ॥ ५८५ ।। श्रीसूर्य उवाच । देवागारे तु या काचित्माग्भवे विनतासुत । सृजेन्मूत्रं पुरीपं च मोहादध जन्मनि ॥ १ ॥ गुदरोगान्विता सा तु नारी पापप्रणाशनम् । वक्ष्ये गोमिथुनं दद्यात्माजापत्यं चरेद्रतम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः घडशीत्यधिकपञ्चशततमः ॥ १८६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । बभूव मुखजः कश्चिद्विद्याधनसमन्वितः । नानाकलासु कुशलो विष्णुभक्तिपरायणः ॥१॥ राहुग्रस्ते मयागे तु सर्वस्वमददात् पुरा । तत्र भाविबलात्सूत पापमाचरितं विदम् ॥२॥ धर्पिता क्षत्रिया सूत कामलोभाच्छुभानना । प्रतारितः पतिस्तस्यास्तेन दैवहतेन तु ॥ ३ ॥ ततो मृत्युवर्श प्राप्तः स गत्वा यमशासनम् । शुभाच्छुभफलं भुक्त्वा चाशुभं त्वतिदारुणम् ॥ ४ ॥ अन्यजन्मान दानेन स जातः क्षत्रियादधः । देशे विपाशानिकटे सप्तयोजनसंमिते ॥ ५॥ सुरूपदेहः सद्बुद्धिः स्त्रीपुत्रधनसंयुतः । शूरो दाता प्रधानश्च देशेदेशेऽतिविश्वतः ॥ किंचित्पापरतो धूतों मनोदुःखाकुलो भृशम् । धर्पिता क्षत्रिया पूर्व भर्तृसंताडनात्तया ॥ ७ ॥ वाईक्ये फण्डुरोगातों निश्चयादन जन्मनि । लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ट सूर्यशुक्रौ चतुर्थगौ ।। ८ ।। वक्ष्यामि तस्य पापस्य निष्कृति पापशोधनीम् । लक्ष्मीनारायणं दद्यात्पलेनार्यपलेन वा ॥ ९ ॥ हिरण्मयं सुघटितं सर्वाभरणभूषितम् । पूजयित्वा तु गन्धैश्च पुष्पर्नानाविधैस्तथा ॥ १० ॥ दीपैर्विचित्रविधिना दद्याद्विप्राय धीमते । गणाधीश तथा दद्यात्सौवर्ण दशमापकम् ॥ ११ ॥ एवं विधानं यः कुर्यात्पूर्वपापविशोधनम् । न तस्य ददुः कण्डश्च तस्माद्रोगात्प्रमुच्यते ॥ १२ ॥ अकालमरणं तस्य प्रायश्चित्तेऽकृतेऽत्र च । प्रायश्चित्ते कृते तत्र जीवनं वर्षसप्ततिम् ॥ १३ ॥ इति श्रीसूर्यारुण वादे कर्मविपाके अध्यायः सप्ताशीत्यधिकपञ्चशततमः ॥ ५८७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । देवागारे तु या काचित्माग्भवे विनतामुत । सजेन्मूत्रं पुरीपं च मोहादव जन्मनि ॥ १॥ गुदरोगान्त्रिता सा तु नारी पापप्रणाशनम् । वक्ष्ये गोमिथुनं दद्यात्माजापत्यं व्रतं चरेत् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूरिगसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाशीयधिकपञ्चशततमः ॥ ५८८ ॥ ॥

·- (१८) वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच। घातयेद्यः स्त्रियं साध्वी कामात्पापविमोहितः । प्राग्भवे नियतं सोऽत्र कार्य भजति जन्मतः ॥ १॥ तेनैव मृत्युमानोति रोगेणैव पतत्रिण । प्राप्ते रिटेऽथ नष्टायुर्जायते महदेनसः ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोननवत्यधिकपंचशततमः ॥ ५८९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कन्यकावधजारपूर्वे तस्मात्कन्याप्रजा भवेत् । जन्मन्यत्र महाभाग पूर्वपापादिदं फलम् ॥ १॥ पूजनालक्षरुद्राणां तदर्धानां तथा सुत । मुच्यते पूर्वपापाच्च घोरात्कन्यावधादिह ॥२॥ अयवा विधिना सूत तडागोत्सर्गपुण्यतः । विमाणां भोजनात्तस्मिस्तडागे गोप्रदानतः ॥३॥ पूर्वपापात्प्रमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो नवत्यधिकपचशततमः ॥ ५९० ॥ श्रीसूर्य उवाच । या च पूर्वभवे नारी देवद्रव्यापहारिणी । साऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र भवेद्वायुप्रपीडिता ॥ १ ॥ देवालयं सुरुचिरं कृत्वा स्थाप्यात्र देवताः । वायुरोगोपशमनं निश्चितं जायतेऽण्डज ॥२॥ भोजयेत्तत्र वै विमान् वायुप्रीत्यै पतत्रिण । दानं वित्तानुसारेण वित्तशाठयं न कारयेत् ॥ ३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकनवत्यधिकपंचशततमः ॥ ५९१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । फश्चिमात्रकुले सूत पूर्वजन्मन्यभूद् ध्रुवम् । गिरिवासी महादुष्टश्चौर्यकर्मरतो दृढम् ॥ १॥ लुण्ठितो ब्राह्मणस्तत्र मार्गे संताडितो भृशम् । तत्ताडनान्महाबाहो मृतः काले द्विजोत्तमः ॥२॥ गते बहुतिये काले स जातो ब्रह्महाऽधुना। गङ्गायमुनयोर्मध्ये क्रूरकर्मा महोद्यमी ॥ ३ ॥ पार शिवाराधनात्पुण्यादाहुजः कुष्ठसंयुतः । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापविनाशनीम् ॥ ४ ॥ सर्वस्वस्य समः फार्यो वृपभोऽध हिरण्मयः । क्षोमवस्त्रयुतो भव्यः शृगाभ्यां संयुतो महान् ॥ ५॥ स देयो वेदविदुपे फुष्ठदोपोपशान्तये । दानेनानेन सततं प्रीतो भवति के शिवः ॥ ६ ॥ तस्माच्छियप्रसादा कुष्ठस्तस्य प्रगाम्यति ॥७॥ इति श्रीसूर्यारगमवादे कर्मविपाके अध्यायो विनवत्यधिकपंचशततमः ॥ ५९२ ।। श्रीसूर्य उवाच । प्रागागीदाना पाचिद्रप्रियतमा सदा । दानधर्मरता साध्वी विमाणां पूजने तया देवात्मा मुभगा द्रव्यलोभरता सदा । सपत्नीपुत्रे त्वदादिपं च तद्वशानुगम् ॥ २॥ मृतरनटिपयोगेन गृहीतं वदनं तया । तदुःसेन पतिस्तस्या मृतः पुत्रशुवान्वितः ॥ ३ ॥ पापमाचरित चोग्रं वपुत्रवधर्मशफम । माता यमपुरे भुक्त्वा पूर्वपुण्यफलं शुभम् ॥४॥ तटसापफलात् मृत घोरानरफोक्षफान् । पूर्वपुण्यप्रभावेण मा जाता पर्वतेऽधुना ॥५॥ शाने पुणे महापुण्ये रापप्रास्ति पतत्रिण । मा रक्तगीरा धर्मज्ञा सदा पुण्यपरायणा ।। मध्यसम्पा मिटाया मुशीला गौरवान्विता । नातिव्यययुता मान्या सफर्ममु फीशला ।।७।। पुष्पादिदं सपा पापाटोभादया न रापुप्रपा । स्वल्पपापरता काले कुटप्यापिसमन्विता ॥ ८॥ पायने भगपुना पाक्ये मुरमिता । वयात् मपलीपुत्रस्य पूर्वपापात्पतत्रिण ॥९॥ ।

·५८९-५९४.]
कर्मविपाका
(२१९)
लक्षणैरोभिराट्यायाः प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् । विष्णुः कार्यः शतैपिः सौवर्णो विश्वयोनिभृत् ॥ १० ॥
तद्वन्महेश्वरः कार्यो गन्धैः पुष्परलंकृतः । देयो विप्रेषु पात्रेषु पूर्वपापापनुत्तये ॥ ११ ॥
जपेदृष्टाक्षरं मन्त्रमयुतं होमयेत्ततः । गायत्री च जपेत्तद्गावो देयास्तथा मुत ॥ १२ ॥
भोजयेच्छक्तितो विप्रास्तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् । एवं कुर्यालयलेन पूर्वपापविशोधनम् ॥ १३ ॥
न तस्याः कुष्टमरणं तदने जायते ध्रुवम् । नैवं या कुरुते नारी प्रायश्चित्तं विधानतः ॥ १४ ॥
पूर्वपापप्रभावेण तस्याः पुत्रविनाशनम् । विप्राणां पूजनाहानात्तस्याः संततिवर्धनम् ।। १५ ।।
जीवनं कथितं तस्या वर्षाणामष्टसप्ततिम् । रिटं पष्टिमितादब्दाद् ध्रुवं चाकृतनिष्कृतेः ॥ १६ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिनवत्यधिकपंचशततमः ॥ ५९३ ॥
अरुण उवाच ।
कश्चिद्विप्रकुलोत्पन्नः शोभनाज्ञयकः सुत । सदाचारः मुशोभाढयो दयानियमतत्परः ॥ १ ॥
यविक्रयकर्ता च किंचिद्व्यापारवान्मुवि । तस्य प्रिया शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा ॥ २ ॥
मातृपक्षं समाश्रित्य पालिता भ्रातृमातुलैः। अमृग्वातगदार्ता सा बाल्ये स्याद्ग्रहणीगदः ॥ ३
काष्ठलोप्टाश्मशस्त्राद्यैर्धातोऽस्याः करपादयोः । बहुपुत्रप्रसूता च अपुत्रा जायते भुवि ॥ ८ ॥
अथवा मृतपुत्रलं जायते केन मानद । जातमात्रा मृताः केचित्केचित्पीगण्डमाश्रिताः ॥५॥
केचिद् दृष्टानना वापि मृतः पुत्रोऽग्निमासकः। रक्तस्रावाट् भृशं पीडा मासेमासे कृताऽनघ ॥ ६ ॥
केन कर्मविपाकेन सत्यं वद दिवस्पते ॥ ७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्व क्षात्रे समुत्पन्नः किंचिद्भूमिपतिस्तथा । तावजन्माने वैश्यस्तु परवित्तापहारकः ॥ ८॥
दृतिकाकर्मनिरतो नानालोफभिदन्वहम् । ग्रामाधीशोऽभवत्सोऽपि तेनाने सर्वभावितम् ॥ ९ ॥
एकग्रामेचसहिमा शान्तो दान्तः क्षमी सदा । पुत्र्यः पञ्च तया सप्त चापुत्रो वित्तसंयुतः ॥ १० ॥
फालेनैव मृतो विनो हृतं तस्य धनं तदा । मिथ्याभिशंसनाद्वाक्यैः क्रोधयुक्तश्च तर्जनः ॥ ११ ॥
अपुनश्च मृतो विमः सर्वस्वं नीतवांस्तदा । निराधाराः मुता जाता द्विजभोजो न फारितः ॥ १२ ।।
क्रिया सर्वा कृता नेव सर्व राज्ञा हृतं धनम् । एवं कृतापराधोऽसौ स क्षत्री सहदूतिकः ॥ १३ ॥
फेचिन्मासाच पक्षाचाचिरान्मृत्युवशंगताः । म्लेच्छर्विनिहतो मागें गतोऽसी यमगासने ॥ ११ ॥
फेचित्केचिदिपच्यन्ते नरके भृशदारुणे । दानधर्मादिना केचिदिह जन्मनि मानद ॥ १५ ॥
विप्रवंशे समुत्पन्नो जायते चेह जन्मनि । इदं जन्म द्वितीय तु विप्रलं जायते मुवि ॥ १६ ॥
पूर्वकर्मविपाकेन कन्यापत्यं प्रजायते । ब्रह्मस्वहरणाञ्चैव मृतपुत्रः
नानापत्यानि नश्यन्ति नानार्मसमुद्भवात् । पापात्कृतानि कर्माणि भुज्यन्ते चेह जन्मनि ॥ १८ ॥
अरुण उवाच ।
प्रायश्चितं वद स्वामिन् येन पुत्रश्चिरं भवेत् । कन्यापत्यप्रशमनं घापुत्रः मनायतं ॥ १९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मुशुभे भूमिदेशे तु गोमयाशुपलिप्तके । तत्रोपोविक स्तीर्यमयया पानिन शुमम ॥ २०१
छादयेच्छुटवसेण तण्डुलद्रोणपर्वतम् । तत्रोपरि न्यसेसानं तानं दालमितम,
स्थापयेत्काश्यपी मूर्ति सौवर्णी शुभलक्षणाम् । मुक्तायनोपवीतादपा निषगीषणनिर्मिताम
प्रजायते ॥ १७॥

·(२२०) वृद्धारुण- [10- दधानां कम्युग्मेन चानमालां कमण्डलम् । कठ्यपाहामभागे नलदिन विभामातरम् ॥ २३ ॥ सापणी स्तू तापमानात. अ + पा र तना हा गान् दिदा ॥ २४ ॥ हारकेयूरमुकुटकुण्टलाभरणान्विती । एवं ती दम्पत्ती सम्यगर्षयेत् पर्वतोपरि ।। २५ ॥ कृत्वा प्रतिष्टितप्राणमयेद्विविधै . नानाय च फलं देयं नानापुष्पैश्च पूजयेत् ॥ ॥ २६ ॥ अभ्यर्च्य दंपती तौ तु मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥ २७ ॥ मन्त्र:। "यन्मया पूर्वजनुपि विषाणां यद्धृतं धनम् । दूतिकाकर्मणा सत वाक्यदोपादिकं कृतम् ॥ २८॥ तत्सर्वं क्षम्यतां देव तव मूर्ति ददाम्यहम् " ॥ २९॥ अदिति च प्रणम्याय कृताञ्जलिरिदं त्रुवन् । अदिते विश्वमानस्तं शरण्या शरणायनाम् ॥ ३० ॥ प्रजादुःखीवसंतप्तं हृदयं मे महेश्वरि । संप्रसन्नाऽय दुःखान्तां मजां देहि यशस्विनि ॥ ३१ ॥ एवं कृत्वा विमाय ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । गालग्रामशिलां शुद्धां सोमकान्तमणिं तथा ॥ ३२ ॥ चन्द्रसूर्योपरागे तु ब्राह्मणाय समर्पयेत् । एवं कृतविधिः सोऽय कृष्णां गां दापयेत्ततः ॥ ३३ ॥ सर्पिष्यात्मानमालोक्य भोजयेच समृद्धिभिः । ऐहिकं लक्षणं तस्य शरीरेऽप्युपजायते ॥ ३४॥ काष्टलोष्टादिशखायैः करपादे व्रणो भवेत् ॥ ३५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्नवत्यधिकपरशततमः ॥ ५९४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । गजानं घातयेद्यस्तु पुरुषः प्राग्भवेऽण्डज । स राजयक्ष्मरोगेण युक्तः स्यादत्र जन्मनि ॥ १॥ तस्मिन्वयसि पक्षीन्द्र सोऽपि प्राणैविमुच्यते । महापापोद्भवादोगान चोक्तं विन्मयं मया ॥२॥ अपि जानकृतात्पापाद् दृढरूपेण काश्यप । नागयत्यमरां सिद्धि पूर्णायुरपि च ध्रुवम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय पचनवन्यधिकपञ्चशततमः ॥ ५९५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । परगर्भ तु यः कश्चित्पातयेज्ज्ञानवजितः । जलोदरेण सततं रोगेणात्र प्रपीडितः ॥ १॥ जलधेनुमदानेन विधिना गरुडाग्रज । ताम्ररूप्यसुवर्णात्साग्दानापापविनाशनम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्याग्णनवादे कर्मविपाके अध्यायः षण्णवत्पविकपचशततमः ॥ ५९६ ।। श्रीसूर्य उवाच। ब्राह्मणोऽभृकुरुक्षेत्र कृपिढेदपारगः । स्वजातीयस्य चान्यस्य वृत्तिलोपः कृास्तदा ॥१॥ तसंवन्धेऽभवद्युदं द्वयोरेको मृतस्तदा । वृत्तिलोपी द्विजः फाले गतो हि यमभासनम् ॥ २ ॥ भुक्त्वा तत्पापनं सर्व गतनिकटेऽधुना । सैव जातो द्विजश्चात्र युवभावे एतत्रिण ॥ ३ ॥ तत्तापनाशनं सर्व प्रायश्चित्तं प्रवच्यहम । वेदाभ्यासान्महासूत सावित्रीजपतस्तथा ॥ ४ ॥ गायां वासनः पूर्वात्सर्वपापात्प्रमुच्यते । न कुष्टदिरवास्ति तकाले शमनं भवेत् ॥ ५ ॥ जीवेत्सटिमितान्दान्तं रिष्टं चैव प्रयाम्पति । गतिस्तस्य महाभाग वेदाभ्यासाज गत्तया ॥ ६॥ भपिम्पनि शुभा लोके पात्र च खगेश्वर ॥७॥ पनि श्रीमागगनगद फर्मविपाके अध्यायः मानवस्यधिकशततमः ॥ ५९७ ॥ दिनुस्पेण ।

·६९५-६०१.]
कर्मविपाकः।
(२२१)
श्रीसूर्य उवाच ।
कुलदयानन्दकरी पूर्वजन्मनि वैश्यना । भूर भमुहमा दाना ॥
अत्र जन्मान सा विमा काश्यां जाता हि युवत । अवदानपरावापि भसोपणसंयुता ॥ २ ॥
पञ्चपञ्चाशदन्दान्तं मविशेदत्र जन्मनि । स्वर्गकामा चितानी तु नात्र कार्या विचारणा ॥३॥
सा गमिष्यति वै स्वर्ग चात्र जन्मान वै नरः। भविष्यति महाराजकुले राजाऽतिधार्मिकः ॥ ८ ॥
इति श्रीहद्धमूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽटनवत्यधिकपंचशततमः ।। ५९८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पीडचते वायुरोगेण दारुणेन पतन्त्रिण । पूर्वजन्मनि यो हन्यापूर्वे शूद्रां गृहाथिताम् ॥ १॥
प्रायश्चित्तं परं तस्य व्रतं चान्द्रायणं चोट । व्रतान्ते कपिलां दद्यालपापापनुत्तये ॥२॥
पापक्षये क्षयं याति रोगस्तत्पापजस्विह ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनपदाततमः ॥ ५९९ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
स्वगर्भ पातयेत्पूर्व नारी पापविमोहिता । जलोदरकृता पीडा जायते चात्र जन्मनि ।। १ ।।
रजतस्वर्णताम्राणां दानाद्रोगविनाशनम् । जलधेनुप्रदानेन तयैव विनतामुत ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाक अध्यायः षदाततमः ॥ ६०० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अस्त्यत्र मुमुखी सूत सदा भर्तृपरायणा । दानधर्मपरा भन्या मुभगा पुत्रवनिता ॥१॥
पूर्वमासीच मुखजा सगर्भा फललालसा । बोटितं च फलं पकं भक्षार्य चौर्यकर्मणा ॥ २ ॥
तेन कर्मविपाकेन फलहीना इहाभवत् । भवन्ति खलु ये पुत्रा अर्वाग् वाटतोऽण्डन ॥ ३ ।।
पञ्चत्वमाप्नुवन्त्यत्र यस्मादकृतनिष्कृतिः । निष्कृति तत्वक्ष्यामि पूर्वपापविनागनीम् ॥ ॥
शनिवारेऽण्डजश्रेष्ठ निमन्त्र्याश्चत्यक सुत । तत्तले ब्राह्मणान्मूर्यदिने पष्ठयां तु भाजयेत् ।। ५ ।।
नानाफलस्तया पक्कैः सपूर्व रससंयुतैः । फलानि विकिरेत्तत्र कृत्वाऽवत्यप्रदक्षिणाम् ।। ६ ।।
पूजयेत्तु महाभाग जीवेत्तस्याश्च वै मुतः ॥ ७ ॥
इति श्रीद्धमूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकाधिकाट्शततमः || ६.१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मान या काचिदातयेद्राह्मण मुत । साऽत्र जन्मनि कुष्टेन तस्मिन्यसि पीडिता ॥ १ ॥
जायते म्रियते सा च गलत्कुष्टेन चाण्डज । पापाट् नानकृतात्पूर्वान्न चोक्तं न्मियं मया ॥२॥
इति श्रीसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अघ्यायो दयविरुषट्शततमः ॥ ६०२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
देशे हि यामुने ह्यासीत्पूर्व बाहुजसंज्ञकः । गलाम्रानं कृतं पूर्व वाहनानां सहायतः ॥ १ ॥
भकटेन कुटुम्ब तु पाल्यते तेन जानता। एकस्मिन् दिने गत्वा ददाह वनममुतम् ॥ २ ॥
वलाईवस्प संप्राता जीवा दग्या महाकुलाः । बन्योः साहाय्यतस्तत्र कृवं फर्मातिदारुणम् ॥ ३ ॥
शुभाशुभफलं भुक्त्वा पापाच नरकांस्तया । मध्ये तु जादवीस्नानास जातः शूदने गले ॥४॥
विपाशानिफटे देशे योजने समसमिते । भन्यो महोयमी गीरः कृशानो लोचनेल्पर ॥ ५ ॥

·[10-
वृद्धसूर्यारुण-
बगुलोभी महास्त्रीको देवतातिथिपूजकः । भ्राहीनः शटो धूर्तः पुत्रसन्तत्तिवर्जितः ॥ ६ ॥
पञ्चमे भवने राहु मयुक्तोऽल्पसन्ततिः । लक्षणैर्लक्षितश्चोक्तरवेहि
गरुडाग्रज ॥७॥
बन्धोः साहाय्यतः पापात्पूर्वजन्मसमुद्भवात् । तस्मात्पुत्रभावहीनो जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ ८ ॥
अरुण उवाच ।
विन्मयं कथ्यतां देव सुतसौख्यविवर्धनम् । सर्वपापप्रशमनं लोकानां हितकारणम् ॥२॥
श्रीसूर्य उवाच ।
विन्मयं तत्प्रवक्ष्यामि जन्तुद्धविनाशनम् । वनदेवी तथा कार्या पलेनार्धपलेन वा ॥ १० ॥
हिरण्मयी शुमा लेख्या यत्रैतच्चतुरस्रके । वनजीवास्तथा लेख्याः सर्वे तद्रूपसंज्ञकाः ।। ११ ॥
प्रजापतिस्तया कार्यों मापत्रयविनिर्मितः। राजतं पलमेकं तु गणाध्यक्ष शिवात्मजम् ॥ १२ ॥
सम्पूज्य गन्धपुष्पायैः सा देया कार्यसाधिनी । देया वेदविधिज्ञाय सर्वपापापनुत्तये ॥ १३ ॥
प्रजापतिस्तथा देयः सर्वेकल्मपनाशनः । शृणुयाद्भारतं वापि नारायणसुभाषितम् ॥ १४ ॥
अष्टाक्षरं तथा मन्त्र जपेञ्च विधिपूर्वकम् । दशायुतं तदर्ध वा तदर्धे विनतासुत ॥ १५॥
होमयेत्तद्दशांशेन तदशांशेन भोजनम् । तथामितं सूर्यमन्त्रं जपेत्मणवपूर्वकम् ॥ १६ ॥
विप्रेभ्यो दक्षिणां दद्यात्तस्मात्पापात्ममुच्यते । य एवं कुरुते सूत पूर्वपापप्रणाशनम् ॥ १७ ॥
तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि जायते । अकृते तु यथाशक्तया रिष्टं पदपञ्चकेऽन्दके ॥ १८ ॥
प्रायश्चित्ते कृते सूत जीवनं नवसप्ततिम् । जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ १९ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायलयधिकषट्शततमः ॥ ६०३ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
परानं या हरेनारी पूर्वजन्मनि मुव्रत । सानाजीर्णेन रोगेण दु:खिता जायते ध्रुवम् ॥ १॥
कुर्यानानाविधं चानं रससर्वसमन्वितम् । विप्रेभ्यो भोजनं दद्याच्छक्त्या दद्याञ्च दक्षिणाम् ॥ २ ॥
होमयेच तयाऽन्नानि गायत्र्या त्र्यम्बकेन तत् । मुच्यतेऽजीर्णरोगाच पूर्वपापाञ्च पुत्रक ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुरधिकषट्शततमः ॥ ६०४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
देवमूर्तश्च यः कश्चिद्देवागारस्थितेः मुत । भङ्गं कुर्यानरो मोहात्स्थापिता च परेण या ॥१॥
अप्रतियो भवेदन जन्मन्यत्र खगाधिप । वर्पवयं
तथाऽश्चत्यपूजनात्तापनाशनम् ॥२॥
दनि श्रीहरिगसंवादे फर्मविपारे अध्यायः पंचाविकपट्शततमः ॥ ६.५ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
यवाचरेद्राजवधं मोहाद पूर्वभवे नरः। स .राजयक्ष्मी विज्ञेपो घोरपापरामुद्भवः ॥१॥
मायधिवं महाभाग शृणु चात्र प्रपत्नतः । गोमृहिरण्यमिष्टानतिलवखानदानतः ॥२॥
पृतनुमदानेन क्षयरोगं न पश्यति । दानं ययानुमानेन सर्वस्वानि च ॥ ३ ॥
देपं दिजवी विचार्या प्रयत्नतः । तसणं फाश्यपेयान क्षयरोगः मणश्यति ॥४॥
रिश्न विनाम: स्यातस्य चाकृतनिष्कृतेः ॥५॥
इति धारपारनगंवाई पर्मविपारे अप्पापः पडविकपदासतमः ॥ १.६॥

·१०४-११३.1
कर्मविपाकः।
(२२६)
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी घातयेत्काचित्परगर्भ पतत्रिण । जलोदरेण रोगेण पीड्यते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥
गङ्गास्नानाञ्च सततं विधिनाऽकें मृगे स्थिते । तया तजलपानेन तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्ताधिकषट्शततमः ॥ ६०७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वाविरोधी भवेद्यश्च पूर्वजन्मनि वादिनाम् । सोऽत्र जन्मनि मूकत्वं भजत्येव न संशयः ॥ १ ॥
मोहादिदं चरेत्सूत देयं दानं द्विजातये । वेदानां पुस्तकं रम्यं पूजयित्वा विधानतः ॥ २ ॥
संछाय वन्धनैः शुद्धैः क्षौमजैर्गरुडाग्रज । तत्पापनाशनं सर्व प्राग्जन्मोक्तं परंतप ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाविकषट्शततमः ॥ ६०८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अत्र जन्मन्यसौ वन्ध्या प्राग्भवेऽभूत्सुतान्विता । अयोध्यायां तु मुमुखी धनभसमन्विता ॥ १ ॥
पूर्वपापप्रभावेण सपल्या गर्भनाशनात् । जातेयं पादजाऽत्रैव दुःखार्ता सुतवर्जिता ।। २ ।।
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापप्रणोदनम्। काश्यां गत्वाऽत्र विधिना शिवमाराध्य यलतः ॥ ३ ॥
व्रतैीनैर्महापुण्यैर्नानाविभवविस्तरैः । शिवरात्री ततः पश्चाहीपमालादिनेऽण्डज ॥४॥
अर्धरात्रे महानद्यां मध्ये स्नानं तु फारयेत् । मन्त्रैर्वरुणसूक्तैश्च नौकायां वा पतत्रिण ॥ ५ ॥
या चैवं कुरुते सम्यक्तस्याः स्यात्संततिर्युवम् ॥ ६॥
रति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अन्यायो नवाधिकषट्शततमः ॥ ६०९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
परनिन्दा तु यः कश्चित्ताग्भवे विनतासुत । कुर्यादुर्मतिमापनः खल्वाटो जायतेऽधुना ॥ १ ॥
दद्यात्स कपिलां धेनुं सर्वोपस्करसंयुताम् । ब्राह्मणाय दरिद्राय तस्माद्दोपात्ममुच्यते ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायो दशाधिकषट्शततमः ॥ ६१० ॥
श्रीसूर्य उवाच।
या काचित्भाग्भवे नारी कुर्याद्राजवषं सुत । साऽत्र जन्मनि तत्काले क्षयरोगमपीडिता ॥ १ ॥
यक्ष्मणा च क्षयं यान्ति धातवः सर्वदेहिनाम् । धातुक्षये क्षयं याति तच्छरीरमशाश्वतम् ॥ २ ॥
पूर्व दृहं कृतं पापं तस्मात्रोक्त पतत्रिण । पापनाशकरः कश्चिदुपायस्त्वत्र जन्मनि ॥ ३ ॥
इति श्रीद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाकै अध्याय एकादशाविकषट्शततमः ॥ ६११ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या वाग्विरोधिनी नारी भर्तुः पूर्वभवे सुत । मूकत्वं जायते तस्माच्चात्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १
तत्पापनाशनं दानं दद्यादिस्य पुस्तकम् । ब्रह्मणे वेदविदुपे पूर्व पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥
पूजयेच तिलान् भक्त्या भोजयेद्राह्मणांस्तया ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वादशाधिकषट्शततमः ॥ ६१२ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
या काचिदानं कुर्यानारी पूर्वभवेण्डज । प्रतिमाया देवगेहे स्थापितायाः परेण च ॥ १॥

·(२२४) वृद्धसूर्यारुण- [80- अप्रतिष्ठान्विता सान जायते वै पतत्रिण । वर्षत्रयं ब्रह्मवृक्षपूजनात्पापनाशनम् ॥२॥ इति श्री सूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोदशाधिकषट्शततमः ॥ ६१३॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चिद्दिजो महाभाग ह्यासीदङ्गे हि धार्मिकः । गयायां द्वादशे वर्षे कृतं श्राद्धं विधानतः ॥ १॥ विधिना तत्र दत्तानि काम्यश्राद्धानि मानद । ततो भाविवलात्सूत ब्राह्मणेन तपस्विना ॥२॥ स्थापितं तद्गृहे द्रव्यं लोभाद्दत्तं न तद्धनम् । समिलित्वा तद् भुक्तं स्त्रीपुत्रभ्रातृभिः सह ॥ ३ ॥ ततो बहुतिथे काले गतो हि यमशासनम् । शुभात्स्वर्गफलं भुक्त्वा पापाच नरकं भृशम् ॥ ४ ॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातोऽत्रापि वै द्विजः । मथुरामण्डले देशे रम्ये पुण्यस्थले शुभे ॥५॥ विशालाक्षो धनी मानी मुरूपोऽमितदो घृणी। बहुदेशेऽधिकारादयः पुण्यात्सर्वफलं विदम् ॥ ६॥ लोभी क्रूरो महाक्षुद्रः सदा चिन्तासमन्वितः । संतानसुखहीनस्तु सुरूपा स्त्री सुखोम्झिता ॥ ७ ॥ बन्धुहीनः पतिः साक्षात्सर्वं तत्पापतः फलम् । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पवित्रां पापशोधनीम् ॥८॥ कुबेरपतिमा रोक्मी पञ्चस्वर्णमितां शुभाम् । तदर्धामितां वापि त्रिपु वित्तानुसारतः ॥९॥ संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैः सा देया ब्राह्मणाय च । लक्ष्मीनारायण दयात्सौवर्ण वेदसंमितम् ॥ १० ॥ शुभं लेख्य पवित्रं च पुत्रसंततिवर्धनम् । य एवं कुरुते भक्त्या तस्य रिष्टं न लिप्यते ॥ ११ ॥ प्रायश्चित्तेऽकृते त्वत्र चायुः सप्ततिवत्सरम् ॥ १२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्दशाधिकषट्शततमः ।। ६१४ ॥ अरुण उवाच । भूमिदेवकुलोत्पन्नो वाताधिकशरीरखान् । सामाङ्गः क्षितिवर्णाभः स्वल्पवृत्तिश्च जीवति ।। १ ॥ देवव्राह्मणभक्तश्च किंचिद्वादपरायणः । करे पादे कुशस्त्रेण दंट्रिगृङ्गिविघाततः ॥ २॥ वणत्वं जायते दीर्घनेत्रतोदो विरश्मिता । परोक्षमपवादं च युवते लोकतोऽन्वहम् ॥ ३ ॥ प्रिया तस्य शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा । अनृतं वदते किंचित्किचिक्लेशस्य कारिणी ॥ ४ ॥ अपत्यानि मृतानीह एको वा द्वौ त्रयोऽपि वा । वर्षत्रयमिता बाला म्रियन्ते माससंमिताः ॥५॥ फेन फर्मविपाकेन मृतापत्या तु साऽनघ । एफस्तुंदे स्थितो गर्भो न प्रसूतिर्न पातनम् ॥ ६॥ पृथगेवं कुमातॄणां मृतापत्या प्रजायते । गतो बहुतरः कालः फस्पेदं कर्मणः फलम् ॥ ७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अतः पूर्व वैनतेय तृतीयेऽत्रैव जन्मनि । क्षात्रे कुले समुत्पन्नः कश्चिद्भूमिपतिस्तथा ॥ ८॥ दानयतदयायुक्तः प्रियाप्रीतिः परस्परम् । तस्याप्यपरमातुस्तु एको वे पादचारस्तु तृतीयश्च स्तनधयः । गर्भयुक्तश्चतुर्यस्तु पिता मृत्युपशं गतः ॥ १०॥ क्रियाफर्म कृतं पुनर्वित्तेन सदृशं सग । मासखिभियंतिकान्तज्येप्टेनैव दुरात्मना निहता भ्रातरः म भाविनोऽर्थस्य वै वलात् । मात्रा हि पुत्रदुःखेन हृदयं ताडित भृशम् ॥ १२ ॥ अभियाताच्छिलाभूता गर्भयुक्ता दिवं गता । अचिरात्तेन फालेन ज्येष्टश्चौरेण पातितः ॥ १३ ॥ ६ जन्म टितीयं तु मृतापत्यं प्रनायते । पुरा कृतानि फर्माणि भुज्यते चेह मानवैः ॥ १४ ॥ पुत्रः परमसुन्दरः॥९॥ १गी।

·११४-१1८. कर्मविपाकः । (२२५), अरुण उवाच । : प्रायश्चित्तं वद स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । गर्भस्थश्च मृतापत्यं लघूनि चाऽनघूनि यत् ॥ १५ ॥. तस्य पापस्य शुद्धयर्थ निष्कृति वद मे प्रभो ॥ १६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सौम्यायने तु संप्राप्ते सानुकूले ग्रहेऽहनि । सपत्नीकः शुचिः नातः पञ्चगव्येन चोत्तमः ॥ १७ ॥ उपोपण दिवा रात्री पातश्चानुदिते रखो । सुरभै सगर्भाया गोमयेनोपलेपयेत् ॥ १८ ॥ सुशुभै भूप्रदेशे तु कुंकुमाद्युपचर्चिते । कुर्यादष्टदलं पद्मं चित्रवणे सुशोभनम् ॥ १९ ॥ तन्मध्ये रुक्मिणीयुक्तं माधवं कलशेचयेत् । सौवणे राजते पद्मे सायुधं च चतुर्भुजम् ॥ २० ॥ उपचारैः शुभैर्गन्धेधूपैश्च कुसुमादिभिः । जनन्या सह संभूतान प्रद्युम्नाद्यांस्तथार्चयेत् ॥ २१ ॥ चारुदेहं सुवेपं च चारुगुप्तं यशोन्वितम् । इभवनं चारुवाई सुचारुं पूजयेत्कमात् ॥ २२ ॥ पूजनं विष्णुसूक्तेन तथा श्रीरसकोविंदैः । पुष्पस्नग्धूपगन्धाद्यैरर्चयेद्विविधैर्गुणः ॥ २३ ॥ तद्विमासोऽय तद्विष्णोरतो देवाश्च पूजयेत् । शतमष्टोत्तरं दुवा चरुणा पायसेन वै ॥२४॥ होमान्ते विप्रभोजान्ते मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥ २५ ॥ मन्त्रः। . यन्मया पापकर्माघाः कृता वै पूर्वजन्मनि । सपन्यो चैकजातीनां संपरेता च पुत्रिणी ॥ २६ ॥ स्ववंशहननादापि भूमिद्रव्यादिलिपराया । लघूनामलघूनां च हन्ता 3 पूर्वजन्मनि ॥२७॥ ततोऽयं वै मया माप्तं दुःखं नानाविधं विदम् । तत्तदेनोविनाशाय दानं संप्रददे विदम्" ॥ २८ ॥ स्वस्त्यस्तु चेति तत्रोक्तः कोऽदादिति विसर्जनम् । सर्पिष्यात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टवान्धवान् ।।२।। ऐहिकं लक्ष्म विज्ञेयं पूर्वकर्माभिशंसनम् । काष्ठलोटकुशस्त्राद्यैर्वातः स्याद्वालक्रीडनात् ॥ ३० ॥ जलादग्न्यादिना बाधा व्रणो वा तस्य जायते । खियोऽङ्गे विकृतिाधिर्मुखे तिलवणादिकम् ॥३१॥ पैत्रेयीमातुलानीनां नेत्रतोदो विराश्मिता । स्वसुर्मादृष्वमुर्वापि वाल्ये वैधव्यमेव च ॥ ३२ ॥ इति श्रीद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचदशाधिपट्शततमः ।। ६१५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी प्राग्भवे मोहात्परनिन्दा च कारयेत् । खल्वाटवजा सा च जायतेऽत्रैव जन्मान ॥ १॥ धेनुं दद्यान्महाभाग विधियुक्तां सफम्बलाम् । तस्मादोगाद्विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षोडशाविकपट्दाततमः ।। ६१६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभक्ष्यं भक्षयेद्यस्तु पूर्वजन्मनि मानवः । गण्डमालाख्यरोगेण संयुक्तो जायतेऽधुना ॥१॥ पुण्यदेशे महाभाग संक्रान्त्यादिषु पर्वसु । गृहीला कम्बलं गुद्रं नवं तंटेदपारंग ॥३॥ कुटुम्बिने दरिद्राय दद्याद्दोपापनुत्तये । गण्डमालाहरं चैव दानं प्रोक्तं मया विद ॥4॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके भघ्यायः सप्तदशाविकपदाततमः ॥ ६१०॥ श्रीसूर्य उवाच। कुलनीयं महादृष्टा पूर्वमासीत्पतत्रिण । अत्र पूर्वकृतासापान्मानुषी गंगा स्मृता !!! १ सपत्नीनां इति स्मान् ।

·(२२६) वृद्धसूर्यारुण- [सं- धनपुत्रविहीना च साऽच जन्मनि दृश्यते । निष्कृति तत्प्रवक्ष्यामि प्रयागे मरणं सुत ॥२॥ बलात्पापं क्षयं याति पूर्वजन्मकृतं दृढम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टादशाधिकषट्शततमः ॥ ६१८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पक्षपातं च यः कुर्यात्सभायां ब्राह्मणस्य च । पक्षाघातेन रोगेण पीडा तत्रैव जायते ॥ १ ॥ दद्यानिष्कत्रयं स्वर्ण ब्राह्मणाय कुटुंबिने । तस्माद्रोगाद्विमुच्येत पक्षाघातात्पतत्रिण ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनविंशत्यधिकषट्शततमः ॥ ६१९॥ श्रीसूर्य उवाच । अभक्ष्य भक्षयेत्पूर्वे या नारी द्विजवल्लभा । गण्डमालाख्यरोगेण संयुक्ता जायतेऽधुना ॥ १ ॥ पुण्यदेशे महाभाग संक्रान्त्यादिपु पर्वसु । पूर्वपापहरं पुण्यं दद्यादत्र च कंबलम् ॥२॥ नवं शुद्धं कुलीनाय तस्मात्पापात्प्रमुच्यते । द्विजानामिच्छया दद्याद्भोजनं पापनाशनम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो विंशत्यधिकषट्शततमः ॥ ६२० ॥ श्रीसूर्य उवाच । यः कश्चिद्राह्मणं हन्याद्राह्मणस्य खगाधिप । वङ्गदेशेऽवसत्पूर्वे चात्र जन्मनि गौडजः ॥ १॥ धीरः सर्वकलाभिज्ञो नानाशास्त्रविशारदः। धनधान्यरतश्चात्र बहुस्त्रीसुखभोगभाक् ॥२॥ विद्यादानात्कृतात्पूर्वे शृणु पापफलं तथा । क्षयरोगाकुलः क्षीणः पुत्रसंततिवर्जितः ॥ ३ ॥ बालघातनजात्सापाद्राह्मणस्य पतत्रिण । महाक्रोधपरो लोभी नानादुःखैस्तथाऽऽकुलः ॥ ४ ॥ वक्ष्यामि निष्कृति तस्य ब्रह्मघातविमोचनीम् । प्रयागे वा कुरुक्षेत्रे पुष्करे वा महास्थले ॥ ५॥ नैमिपारण्यके क्षेत्रे पूजयेविधिवच्छिवान् । गन्धपुष्पैस्तथा धूपैर्लक्षसंख्यान्विधानतः ॥ ६ ॥ ब्रह्मचर्यरतो नित्यं तदन्ते होमयेत्तथा । पडने चतुरस्त्रे वा कुण्डे चाज्यतिलाशुभान् ॥ ७॥ शक्त्या च भोजयेदिप्राशैवान्कृसरलड्डुकैः । नानाभक्ष्यफलैब वस्त्रैर्माल्यैस्तथार्चपेत् ॥ ८॥ विविधां दक्षिणां दद्याद्रप्रीतिकरां तया। पश्चात्तेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ ९॥ स वालपातजात्पापान्मुच्यतेऽत्र ममाज्ञया । चतुर्दश्यामथाष्टम्पां नक्तं कुर्याद्विधानतः ॥ १० ॥ मम ध्यानपरः सूत नित्यं भूत्वा ममाग्रतः । पूजयेदर्घ्यपाद्या[नैवेद्यौर्वविधैस्तथा ॥ ११ ॥ तस्प तत्सर्वपापेभ्यो विमोक्ष्यामि खगेश्वर । आयुस्तस्य शतं प्रोक्तं पञ्चहीनं च पुत्रक ॥ १२ ॥ प्रायधिचे कृते ह्यायुः पञ्चम्यां चन्द्रवासरे। विन्मये त्वकृते सूत चत्वारिंशन्मिताब्दफे ॥ १३ ॥ रिष्ट स्यात्क्षयरोगेण बालघातस्य निश्चितम् । ब्रह्मघातान्महापापात्पूर्वजन्मकृताद् दृढात् ॥ १४ ॥ न मुच्यते महादानः सप्तजन्मकृतैरपि । वाध्यते क्षयरोगेण सप्तजन्मनि निश्चयात् ॥ १५ ॥ ब्राह्मदा क्षयरोगी स्यादिति वेदविदो विदुः । न हीदृशं महापुण्यं क्षयरोगविनाशनम् ॥ १६ ॥ पुप्रदिपरं चात्र यथा प्रोक्तं शिवार्चनम् ॥ १७ ॥ इति श्रीमूर्यारणसंवादे फर्मविपाकै अप्याय एकविंशत्यधिकषट्शततमः ॥ ६२१ ।। श्रीसूर्य उवाच। विनाऽपराध या नाग परपक्ष च धावपेत् । पक्षाघातेन रोगेण पीडिताऽव जायते ॥ १ ॥ १ पुत्रहीनस्य ।

·६१९-६२९.1
कर्मविपाका।
(.२२७)
तया निष्कमितं स्वर्ण देयं पापविशुद्धये । मुच्यतेत्र महारोगात्पक्षाघातात्र संशयः ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वाविंशत्यधिकपटशततमः ॥ ६२२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यो द्विजः प्राग्भवे मोहात्सुरां तु विविधां पिवेत् । मूत्रकृच्छ्रेण रोगेण पीडितः सोऽत्र जायते ॥ १॥
गृहवित्तानुसारेण पलेन द्विपलेन वा । कुर्याद्धिरण्मयं पनं चाष्टपत्रसमन्वितम् ॥२॥
आवारा तत्र ब्रह्माणं प्रभु सर्वोपचारकैः । पूजयित्वा तु गन्धायैर्दयादिमाय यत्नतः ॥ ३ ॥
दानेनानेन सततं मूत्रकृच्छं न पश्यति ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोविंशत्यधिकषट्शततमः ॥ ६२३॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वैकुण्ठादागतस्तत्र मथुरायां पतत्रिण । जातोऽयं पुण्डरीकाक्षः सर्वभूताभयप्रदः ॥१॥
घोरे कलियुगे प्राप्ते पापाक्रान्ते महीतले । भारावतारणार्याय क्षत्रियाणां क्षयाय च ॥२॥
कृत्वा तु दुष्करं कर्म पुनर्यास्यति वै दिवि ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्विशत्यधिकषट्शततमः ॥ ६२४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
स्वर्णापहारी सततं पुरुपः प्राग्भवेऽण्डन । कुनखी जायते चार महापापेन लाञ्छितः ॥ १ ॥
सुवर्णशतकं दद्यात् स तदोपविनाशनम् । चान्द्रायणत्रयं कुर्यात्तदा तदोपशान्तये ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचविंशत्यधिकषट्शततमः ॥ ६२५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
राजयक्ष्मान्विता सान तस्मिन् वयसि भामिनी । प्रायश्चित्तं परं तस्याः शृणुष्वाथ खगेश्वर ॥१॥
यत्कृते विधिना सवै पूर्वजन्माषनाशनम् । स्वर्णगोभूमिमिष्टानघृतधेनुतिलानि च ॥२॥
देयानि श्रद्धया सूत क्षयरोगापनुत्तये । रिष्टं त्रिंशन्मितेऽन्दे तु प्रायश्चित्तेऽकृतेऽधुना ॥ ३ ॥
इति श्रीद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपास अध्यायः षड्विंशत्यधिकषद्शततमः ॥ ६२६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अपराधमृते कश्चिद्देश्यं हन्यात्पतत्रिण। माग्जन्मन्यय युक्तः स्याद्वक्तार्बुदरुजा भृशम् ॥१॥
भविष्यति न संदेहस्तस्य मृत्युः खगाधिप । अपि दानशतैर्वापि दत्तरचैव जन्मनि ॥२॥
विशद महारिष्टं रक्ताधिक्यान्महाबलात् ॥३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तर्विशत्यधिकषट्शततमः ॥ ६२५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मेरोः समागतो योऽयं प्राप्तो माथुरमण्डले । सर्वभूतोपकाराय दुष्टनाशकराय च ॥१॥
माप्ते कलियुगेऽत्रैव सर्वपापविवर्जितः । कृत्वा चाद्भुतकर्माणि पुनस्तत्रैव यास्यति ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अन्यायोऽष्टाविंशत्यधिकषट्शततमः ।। ६२८॥
श्रीसूर्य उवाच।
यो मोहाद्वातद्देश्यं चान्यजन्मनि मानवः । सोन जन्मनि विज्ञेयो रक्तावुदसमन्वितः ॥ १ ॥

·[16-
-
(२२८)
वृद्धसूर्यारुण-
'प्राजापत्यचतुष्केण व्रतेन नियमेन च । सप्तधान्यप्रदानेन पूर्वजन्माघनाशनम् ॥ २॥
पापक्षये महाभाग क्षयः स्यात्पापकृढजः ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनत्रिंशदधिकपद्शततमः ॥ ६२९ ॥ .
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिब्राह्मणी पूर्वभवे मोहात्सुरां पिवेत् । सान जन्मनि मूत्रेण कृच्छ्रेणातिप्रपीडिता ॥ १ ॥
मायश्चित्तं परं तस्या घोरपापहरं सुत । सुवर्णप- पक्षीन्द्र सपत्रं ब्रह्मदेवतम् ॥ २ ॥
ब्राह्मणाय विधिज्ञाय पूजिताय निवेदयेत् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिंशदधिकषट्शततमः ।। ६३० ॥
अरुण उवाच।
कश्चिदिपोत्तमो जातः किंचिद्वित्तसमन्वितः । कासश्वासादिना बाधा उदरातिः प्रजायते ॥ १॥
क्रयविक्रयकर्ता च कृषिवाणिज्यशासनः । प्रिया प्रीतिपरा नित्यं व्रतानामनुकांक्षिणी ॥ २॥
किंचित्क्रोधगता या तु अवाक्ये वाक्यकारिणी । उदरे वातजा रोगाः शिरोतिनैत्रतोदकृत् ॥ ३ ॥
अपत्यानि म्रियन्ते च एकोऽपि द्वौ त्रयोऽपि वा । रजोदोपात्मपीडयेत वेदना विविधा कृता ॥ ४ ॥
केन कर्मविपाकेन सत्यं कथय भास्कर ॥ ५॥
श्रीसूर्य उवाच ।
'भा कर्म कृतं नैव स्वीकृतं नात्र संशयः । पूर्वजन्मनि शूद्री सा दिजभक्तिपरायणा ॥ ६ ॥
व्रतानि विविधान्येव कृतानि भुवि मानद । स्वगृहे धान्यराशिं गौरभक्षानियतं पुरा ॥ ७ ॥
ब्राह्मण्या सा सवत्सा गौर्धान्यभक्षणतत्परा । गृहीतचा लकुट्या वै तया कुक्षौ प्रताडिता ॥ ८ ॥
मगर्भायास्तु मुरभेर्गर्भकुक्ष्युपधातनात् । मृतो वै गर्भमध्यस्थः प्रसवे दुःखिता भृशम् ॥ ९ ॥
शिशुदुःखेन मुरभी भृशमाक्रन्दती मृता । तेन फर्मविपाकेन नरकं प्राप्य दारुणम् ॥ १० ॥
पश्चान्मानुपमापन्ना व्रतदानप्रभावतः । इदं जन्म तृतीयं तु मृतापत्यं खगेश्वर ॥ ११ ॥
'सप्तजन्मनि जायेत गोस्त्रीब्रह्ममघातकः । नानाप्राफर्मणां तेपां नानापत्यार्थदुःखकृत् ॥ १२ ॥
अरुण उवाच ।
मायश्चित्तं वद स्वामिन् येनापत्यं प्रजीवति । अनुग्राह्योऽस्म्यहं देव लोकानां हितकाम्यया ॥ १३॥
: श्रीसूर्य उवाच ।
माघे मासि च संप्राप्ते सानुकूलग्रहेऽहनि । सपलीकः शुचिः स्नात औपधैः स्नानमन्त्रतः ॥ १४ ॥
उपोपणं दिवा रात्री प्रयोदश्यामनिर्जितः । पूर्णमास्यादिनं प्राप्य प्रातश्चानुदिते रवी ॥ १५ ॥
मुरम्यास्तु सग या गोमयेनोपलेपयेत् । तत्रोपरि गवां स्थानं चोदमुखः समाविशेत् ॥ १६ ॥
अहणागुपदारच कुंकुमार्यस्तयाचयेत् । कुर्यादष्टदलं पद्मं चित्रवर्ण
नयोपरि न्यसेद्देवं माधवं फलशेर्चयेत् । सौवर्ण राजते पझे सायुधं च चतुर्भुजम् ॥ १८ ॥
उपचार शुभर्गन्धपिंश्च कुमुमादिभिः । विष्णुसूक्तेन सूक्तेन श्रियः सूक्तेन पूजनम् ॥ १९ ॥
पुर्पक्ष अपगन्याचरर्चयेदिविधर्गुणः । रुदैकादशनीश्चैव जपेद्रं
विधानतः ॥ २०॥
पृज्यो लक्षामितः पुष्परचपदान्धवारिभिः । शतमष्टोत्तरं दुत्वा चरुणा पायसेन वा ॥ २१ ॥
सदस्यायुतदोमश्च समयाज्यसमातिः । एवं पृथग्निधानेन विष्णुरुद्रादिपूजनम् ॥ २२ ॥
हीमान्त भिमभोगान्ते मन्त्रमतमुदीरयेत् ॥ २३ ॥
सुशोभनम् ॥ १७॥

·६३०-३३५.] कर्मविपाकः। मन्त्रः। " यन्मया कर्मवशतः माग्जन्मनि दुरात्मना । धेनुः सगभोपहता लकुटया कुक्षिताडनात् ॥ २४ ॥ तेन कर्मवशात्माप्तं मृतगर्भादिना भृशम् । मृतसन्ततिदुःखानि प्राप्यन्ते महदेनसः ॥ २५ ॥ 'तत्तदेनोविनाशायदानं सम्प्रददे विदम्।" स्वस्त्यस्त्विति च तत्रोक्ता कोदादिति विसर्जनम् ॥२६॥ सर्पिष्यात्मानमालोक्य अन्यान्वै तोपयेटिजान् । भूमिद्रविणवासांसि दानं दत्त्वा विधानतः ॥ २७ ॥ व्रतान्ते सुरभी दद्याद्वेमद्रव्यादि शक्तितः । अहाशेपे ततः सर्वे भोजयेदिष्टवान्धवान् ॥ २८ ॥ ऐहिकं लक्षणं तस्य शरीरेऽप्युपजायते । काप्टलोप्यादिशस्त्राद्यैर्यातः स्यादुपलेखनात् ॥ २९ ॥ शृङ्गिभ्यश्चोपचातश्च जायन्ते वणजार्तयः । जलाकुलत्वं स्पर्शोऽनी तादृशी तत्र वेदना ॥ ३०॥ त्रियोऽङ्गे विकृतिाधिर्मुखे तिलव्रणादिकम् । पैत्रीयामातुलानीनां विधवार्तिः स्वस्रादिषु ।। ३१ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकत्रिशदधिकषट्शततमः ।। ६३१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्राह्मणी पूर्वभवे मोहात्तुरां पिवेत् । प्रदरेणातिदुःखेन सात्र जन्मनि पीडिता ॥१॥ प्रायश्चित्तं परं तस्याः प्रदरस्य प्रणाशनम् । दद्याद्गुरममयं पद्मं सपत्रं ब्रह्मदैवतम् ॥ २ ॥ ब्राह्मणाय सुशीलाय पूजिताय निवेदयेत् ॥ ३ ॥ 'इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादै कर्मविपास अध्यायो द्वात्रिंशदविकषट्शततमः ।। ६३२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि यो विप्रस्त्रिंविधां वै सुरां पिवेत् । मूत्रावरोधरोगेण सोऽत्र मृत्युवर्श व्रजेत् ॥ १ ॥ चिड्रेन श्यावदन्तेन लक्षितः पादजः सदा । सप्तजन्मसु रोगेण मूत्रकृच्छ्रेण नश्यति ।। २ ।। दृहात्मापापजात्सूत प्रायश्चित्तं न विद्यते । पापक्षयेञ्चशेपे च कृच्वं सान्तपनं चरेत् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूरणसंवादे कर्मविपाके अध्यायनपत्रिंशदधिकषट्शततमः ॥ ६३३ ।। श्रीसूर्य उवाच। अकामतश्च या नारी वैश्यवातनतत्परा । बभूव प्राक् च पक्षीन्द्र साऽत्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १ ॥ रक्तार्बुदसमाकान्ता दुष्टपापमयोजिता । महारिष्टेन सा याति यमलोकं पतत्रिण ॥ २ ॥ चत्वारिंशन्मिते व सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ॥३॥ इति श्रीद्रसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यापश्चनुस्त्रिंशदधिकशततमः ॥ १३४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । काचित्पूर्वभवे पुण्या मुखजात्र च बाहुजा । देशे मारस्वते प्राप्ता सर्वधर्माविता सती ॥ १ ॥ क्षयरोगयुता चात्र युवभावे पतत्रिण । प्रारपापाद् दुस्तरात्स्त कण्ठपागादिसम्भवात् ॥ २ ॥ निष्कृर्ति कदली दद्यात्सुवर्णत्रयसंयुताम् । भोजयेद्राह्मणापश्चाच्छिवपूजनतत्परान् ॥ ३ ॥ या वेवं कुरुते भक्त्या कदलीदानमुत्तमम् । नश्येत्क्षयरुजा तस्या अपि प्राणप्रणागना ॥ ४ ॥ वायुर्वणि प्रोक्तानि पञ्चसप्ततिसंख्यया ॥५॥ पति योद्धमूर्यास्गसंवादे फर्मविपाके अध्याप: पंचरिंशदधिकपदावतमः ॥ १३५ ।। :

·(२३०) वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच। यो नरोऽतिबलोत्कर्षात्परस्त्री कामयेत्पुरा । अधुना यौवने प्राप्ते स उन्मादी प्रजायते ॥ १॥ दद्यात्मजापतिं देवं सौवर्ण शक्तितोऽण्डज । मृगं स्वर्णमयं तद्वत्पूजयित्वा विधानतः ॥२॥ भोजयेद्राह्मणाशत्तया होमयेच जपेत्तथा। गायत्रों विधिना सूत सोन्मादान्मुच्यतेऽधुना ॥ ३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पनिशदधिकषट्शततमः ।। ६३६ ॥ श्रीसूर्य उवाच। या नारी माग्भवे सूत परस्वर्णापहारिणी । सान्त्र जन्माने रोगेण · कुनखित्वेन बाध्यते ॥ १॥ दद्यात्सुवर्णशतकं विप्राय विनतात्मज । सुवर्णस्तेयपापेन मुच्यतेऽत्रैव जन्मनि ॥ २॥ चान्द्रायणत्रयं चैव कुर्यान्मासे तु कार्तिके ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तत्रिंशदविकषट्शततमः ।। ६३७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वैश्यानी याऽभवत्पूर्वे भवे नारी पतिव्रता । रक्तार्बुदेन रोगेण बाध्यते चात्र जन्मनि ॥ १॥ व्रतं चरेन्महाभाग प्राजापत्यचतुष्टयम् । सप्तधान्येन दानेन रक्ताबुंदविनाशनम् ॥ २॥ रौप्यहारी च पुरुषश्चित्रकुष्ठी प्रजायते । स तत्पापविशुद्धयर्थं ब्राह्मणाय प्रदापयेत् ॥ ३ ॥ स्वर्ण पलत्रयं शुद्धं कुरुक्षेत्रे पतत्रिण । प्राजापत्यत्रयं सूत चरेत् पापप्रणाशनम् ॥ १ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टात्रिंशदधिकषट्शततमः ।। ६३८ ॥ श्रीसूर्य उवाच। फश्चिम्लेच्छकुलोत्पनो बहुद्रव्यान्वितः सुधीः । स्वधर्मनिरतश्चापि दयालुः सत्यसंयुतः ॥ १॥ त्यागी शूरो महोत्साही देशे केरलके सुत । स्वामिधर्मपरो नित्यं सपतीकः सपुत्रकः ॥ २ प्रजाः पालयतस्तस्प शूरस्यापि महात्मनः । दुष्टाः प्रजाः क्रोधयुक्ता बभूयुर्विमुखास्तदा ॥ ३ ॥ सस्मिन्काले ह्यभूयुद्धं घोरं तस्मिन्पुरे सुत । संग्रामभूमौ स मृतो यवनश्च सपुत्रकः ॥ ४ ॥ तस्य पत्नी महाभाग साध्वी पतिपरायणा । तस्मिन्मृते मृता सा तु भर्तप्राणावलम्धिनी ॥५॥ धातपित्वा तु शस्त्रेण स्वशरीरं पतत्रिण । मृते पत्यो. न जीवामीत्युक्त्वा मृतवती तथा ॥ ६ ॥ तत्क्षणादन्तकालेऽपि दिवि प्राप्ता सभर्तृका । मुक्ता तत्र महाभोगानपूर्वान्स्वामिधर्मतः ॥ ७॥ नानापजापीडनजात्पापात्पूर्वसमुद्भवात् । तीक्ष्णात्पुण्यात्तया सूत म्लेच्छदेशे समुद्भवः ॥ ८॥ मिन्धोः पश्चिमभागे तु शतयोजनसमिते । गौरः मुरूपो दीर्घश्च बहुविद्याविशारदः ॥ ९ ॥ नानाभोगमुखैर्युक्तो गजयूयः समावृतः । पत्त्यश्वरथसंकीर्णस्तया भैरवशासनः ॥ १० ॥ महोमः पुत्रपामादयः स म्लेच्छः पृथिवीपतिः । स्त्रीसाहाय्यान्महाभाग तया पुत्रसहायतः॥ ११ ॥ मुरीश्वर्ययुता साऽपि यवनी तदशादिह । सपुत्रः प्रायसहायाच सोऽप्यत्रैव महामुजः ॥ १२ ॥ एवं जन्मफलं. मोक्तं ससहायं पतन्त्रिण । स्वामिधर्मकृतात्पुण्यात्तदर्थमरणात्तथा ॥ १३ ॥ भविष्यति गतिस्तेपा पूर्वपुण्यात्पतत्रिण । पथाशीतिमितायुः स्यान्न च रिटेन तन्मृतिः ॥ १४ ॥ रिट पधागदन्दे तु स्वदेवान्तसम मत । शत्रमहरिविविधः मासे तत्र रणागणे ॥ १५ ॥ मनापीडनजात्तापातदर्षे नाम संदापः । दपासालनर ता पासणाप पुम्बिने ॥ १५॥ ॥

·६३६-६४५.] कर्मविपाक। देयं हिरण्मयं तत्र तहच्छतपलात्मकम् । कुरुक्षेत्रादितीर्थेषु संक्रान्त्यादिपु पर्वमु ॥ १७ ॥ सर्वोपस्करसंयुक्तं देयमेतच पुत्रक । महारिष्टहरं प्रोक्तं प्रायश्चित्रं परं खग ॥ १८ ॥ नातः परतरं प्रोक्तं दानाकालनरादिह ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनववारिंशदधिकशततमः ।। १३६ ।। श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्यौवने नारी रमते स्वेच्छया परे। बलात्कारेण पुरुषे सात्रोन्मादेन पीडिता ॥१॥ तत्तापनाशनं सर्वमुपायं शृणु यत्नतः । कृत्वा सुवर्णजं वायुं मृगं हम च वाहनम् ॥ २ ॥ सर्वोपस्करसंयुक्तं दद्याद्विप्राय धीमते । न प्रामोति तदोन्मत्तभावं दानप्रभावतः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुपासंवादे कर्मविपाके अन्यायश्चत्वारिंशदधिकषट्शततमः ॥ ६४० ॥ श्रीसूर्य उवाच । अपुहारी च यः पूर्वजन्मन्यत्रैव जन्मनि । म्लेच्छरोगेण सततं वाध्यते विनतासुत ॥ १ ॥ दद्यात्तत्तापनाशाय वपु विमाय धीमते । पलानां त्रिशतं शुद्धं तस्माद्रोगादिमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीद्वसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके मध्याय एकचत्वारिंशदधिकषट्शततमः ।। ६४१ ।। श्रीसूर्य उवाच । विद्यमाने भतीर तु जारादर्भपरायणा । सा चात्र पादना दुष्टा न च गर्ने दधाति वै ॥ १ ॥ काश्यां वासान्महाभाग श्रद्धया रुद्रपूजनात् । कन्याविवाहात्सततं दरिद्रद्विजपालनात् ॥ २॥ धारयिष्यति सा गर्भ प्रायश्चित्वाद्ययोचितात् । प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं पञ्चाशन्मितकेन्दके ॥ ३ ॥ प्रायश्चित्ते कृते सूत पडशीत्यव्दजीवनम् ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अच्यायो द्विचत्वारिंशदधिकशततमः ॥ ६४२ ।। श्रीसूर्य उवाच । आखेटकं बिना यस्तु हस्तिनं घातयेत्पुरा । सोच जन्मनि जायेत सर्वकार्येप्वसिद्धिकृत् ॥ १॥ तस्मिन्नेव तदा काले तस्य रिष्टं प्रकीर्तितम् । विशन्मितेऽन्दे पक्षीन्द्र कालशखान्मृतिर्भवेत् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अन्यायनिचत्वारिंशदधिकाट्शततमः ॥ ६४३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यः फश्चिद्राह्मणों सूत बलोत्कर्षेण मन्दधीः । रमयेलाग्भवे सोऽत्र महोन्मादी मजायते ॥ १॥ पापादसाध्यजादा रोगान्मुक्तिर्न जायते । म्रियते रिष्टयोगेन सोन्मादी चात्र जन्मनि ॥ २ ॥ इति श्रीवर्या रणसंवादे कर्मविपाके अध्यायक्षतुक्षत्वारिंशदधिकाट्दाततमः ॥ ६४४॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि या नारी मोहाल्लोभादरेत्रपु । साऽध जन्मनि पक्षीन्द्र श्रेष्मरुक्संयुता भवेत् ॥ १ ॥ शतापपलं दद्यात्रपु तत्पापशुद्भवे । तस्मिन्पापक्षये मृत श्रेष्मरोगस्प नाशनम् ॥ २॥ पति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अपारः पञ्चत्वारिंशदधिकशततमः ॥ ६४५ ।।

·(२३२)
वृद्धसूर्यारुण-
अरुण उवाच ।
विप्रवंशे समुत्पन्नः शक्तिमान् वेदपारगः । धनधान्यसमायुक्तश्चेष्यालुश्वार्जनान्वितः ॥ १॥
सुव्रतःशक्तिमान् धीरः किचियाधिसमन्वितः। इन्द्रियाणां बलं हत्वा मोहनं जायते भृशम् ॥ २ ॥
उदरार्तिरसृग्वातः किंचिदेहे प्रजायते । तस्य प्रिया शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा ॥ ३ ॥
सत्यवाक् सत्यजा लोके बतानामनुकांक्षिणी । बहुपुत्रप्रसूता च किंचित्पुत्रः प्रजायते ॥ ४॥
अथवा मृतपुत्रा च पुत्रीषु जीवितास्वाप । केन कर्मविपाकेन सत्यं वद देिवस्पते ॥ ५॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि विप्रस्तु संजातः पञ्चमे विह । पावर्तत गृहे तस्य कन्यायाः प्रौढयमण्डज ॥ ६॥
भूमिद्रविणलोभेन वृद्धविप्राय दापिता । तद्वत्तदाहृतं वित्तं सर्वस्वं तदशादपि ॥ ७ ॥
यावत्कन्याऽभवत्सोढा वरार्थ गुणशालिनी । पतिभक्तिपरा नित्यं यावत्कन्या सुतार्थिनी ॥ ८ ॥
किंचित्काले ह्यतीते वै तद्विषोऽसौ मृतश्च वै । सा बाला विधवा जाता पत्यपत्यार्थदुःखिता ॥ ९॥
व्रततीर्थरता नित्यं सत्यानामनुकांक्षिणी । बहुवस्तिया वत्स नियमैः शोपितं वपुः ॥ १० ॥
पितुहे धनं भूरि त्वर्पितं पुत्रिका भृशम् । कचित्कालवशं प्राप्ता मृता सा ब्राह्मणी खग ॥ ११॥
सा पुत्री ह्युदरे भूत्वा सागमजन्मजन्माने । कन्या बहुविधा तस्य निराधारा मृता च वै ॥ १२॥
तेन कर्मप्रभावेण पूर्वकन्या बहुप्रजा । तस्य भर्तुर्भवेद्गर्भमायातो मृत्युमिच्छति ॥ १३ ॥
पुनर्जन्म पुनर्मुत्युस्तत्कर्मनिष्कृति विना । कन्याविक्रयकर्ता च रौवे नरके मृतः ॥ १४ ॥
यातना बहुधा प्राप्ता वर्षाणां च सहस्रकम् । पश्चान्मानुष्यमापन्नो व्रतदानप्रभावतः ॥ १५ ॥
इदं जन्म चतुथै तु बहुपुत्रः मजायते । मृतपुत्रो मृतो गर्भस्तेन गर्भभवादिह ॥ १६ ॥
भार्या तस्यापि विमस्य पूर्वजन्मनि मानद । भर्तृविद्वेपिणी नित्यं चिरापत्यानुगामिनी ॥ १७ ॥
तेन कर्मविपाकेन भूरिफन्यो मृतात्मजः ॥ १८ ॥
अरुण उवाच।
प्रायश्चित्तं फयं देव'येन पापं प्रशाम्यति । निष्कृतिं वद विश्वात्मन् पृथक्त्वं मे प्रकाशय ॥ १९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पुत्रिका यस्य जीवन्ति पुनाणां नाशनं भवेत् । फर्मभेदेन येनेह शृणु त्वं कश्यपात्मज ॥ २०॥
स्वफन्यां वरयोग्यां सा चिन्तयन्तीमनागसम् ।दशान्दानि च मासेन यथाभावं ययामति ॥ २१॥
पन्यां रूपवती शान्तां समस्तगुणशालिनीम् । अलंकृतां यथाशक्ति वराय गुणशालिने ॥ २२ ॥
ब्राह्मणे विधिना सत दद्याच बहुदक्षिणाम् । महापापौघशमनं कन्यादानमतन्द्रितः ॥ २३ ॥
फन्याविवाहसमये महाशान्तिविधि चरेत् । एवं कृतविधिः सूत कन्यां दत्त्वा विधानतः ॥ २४ ॥
गान्तियमणि सर्वत्र वितरे दृत्विजादये । भृमिद्रविणवासांसि कन्यावासांसि दापयेत् ॥ २५ ॥
गृहदानं ततो दद्याचथोपस्फरसंयुतम् । ववर्षे तु संपूर्णे अन्नवस्त्रैश्च पोपयेत् ॥ २६ ॥
एवं कृते विधी स्त वापुत्रा यशस्विनी । पापं पुत्रविनाशाख्यं कन्यापत्यादयश्च ये ॥ २७ ॥
तेषां पापपणागार्य पन्यादानादिभिस्ततः । नाशयेत्तद्धि पाप तु द्विजानां विधिपूजनात् ॥ २८ ॥
यजन्यज्ञ विधानेन ब्राह्मणान्स्वस्ति वाचयेत् । विनायफाम्बिकामूति हेमनिष्कप्रमाणतः ॥ २९॥
आचार्याय ददेत्तासां नानाफर्मोपशान्तये । ऐहिक लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते ॥ ३० ॥
मिसाग्दनदन्तोष्टमणवातादिदोपकृत् । नृपचौराग्निभि निर्वित्तानां
तप्यमानन मनमा दयते भृशमाधिजे । सपिप्यात्मानमालोक्य प्रायश्चित्तं तथा विधिः ॥ ३२ ॥
इति भीएसपूर्वारगमवादे कर्मविपाक अय. पट्च वारिंशदारकपदराततमः ॥ ६४६॥
च
पतस्ततः॥३१॥

·६४६-६५१.] कर्मविपाकः। श्रीसूर्य उवाच । या ताम्रहारिणी नारी लोभात्पूर्वभवे सुत । औदुम्बरेण रोगेण पीडचते बहुपीडया ॥१॥ पापं विचार्य यत्नेन तानं दद्याञ्च शक्तितः। तस्माद्दानान्महाभाग पापं नश्यति तत्क्षणात् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तचत्वारिंशदधिकषटूशततमः ॥ ६४७ ।। श्रीसूर्य उवाच। गर्मवत्या तया भुक्तं पूर्वजन्मनि मानद । गर्भासनाया अजाया मांसं गर्भस्य धारणात् ॥ १ ॥ तेन कर्मविपाकेन बहुशोऽत्र प्रकीर्तिता । पूर्वजन्मन्यसौ विप्रा न च गर्भ दधात्यलम् ॥ २ ॥ प्रायश्चित्तमिदं तस्याश्चात्र सर्वाधनोदनम् । कृता गर्भेण संयुक्तां राजती पट्पलात्मिकाम् ॥ ३ ॥ वैश्वानरस्तथा कार्यः पञ्चमापैर्हिरण्मयः । पूजयित्वा ततो दद्याबिजाय विधिनाऽण्डज ।। ४ ॥ एवं कुर्याद्विधानेन सर्वपापाघनोदनम् । तस्याः पुत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि वै धुवम् ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टचत्वारिंशदधिकषट्शततमः ॥ ६४८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मृगयां प्राप्य पक्षीन्द्र गजराजवधे पुरा । जायते गजचर्मा वै स नरोऽत्रैव जन्मनि ॥१॥ गणेशप्रतिमां दद्यात्सौवर्णी द्विपलात्मिकाम् । गन्धपुष्पैश्च सम्पूज्य तस्माद्रोगाद्विमुच्यते ॥ २ ॥ फारयेद्गणनाथस्य लक्षजाप्यं विधानतः । होमयेत्तद्दशांशेन मुच्यते पूर्वकिल्विपात् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनपञ्चाशदधिकषट्शततमः ॥ ६४९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यो हरेत्परसिद्धानं प्राक् क्षुत्पीडा पपीडितः । सोऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र शूलरुक्पीडितोऽधुना ॥ १ ॥ अन्नदानेन विमाणां रसदानाद्विशेपतः । मुच्यते शूलजाद्रोगात्रात्र कार्या विचारणा ॥ २ ॥ मुवर्णशूलदानादा विप्रायात्र कुटुम्बिने । शूलदोपोपशमनमिह जन्मनि वै ध्रुवम् ॥ ३ ॥ इति श्रीसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चाशदधिकषट्शततमः ॥ ६५० ॥ श्रीसूर्य उवाच । मूर्धाभिषिक्तः प्राक् सूत बभूव पुरुपोत्तमः । स्वज्ञातिपु महाभाग दृढकर्मक्रियापरः॥ १ ॥ विराटदेशे निवसन् राजकार्यरतः सदा । गृहं दग्धं तत्र शत्रोरनेन भयदायकम् ।। २ ।। बालवत्सा मृतास्तत्र पुरे तस्मिन् खगोत्तम । पापमाचरितं तेन नृपाज्ञाकारिणा दृढम् ॥ ३ ॥ ततो यमपुरं प्राप्तो मुक्ता भोगांस्तदुक्तवत् । विष्णुपूजनजात्पुण्यात् प्राप्तोऽत्र यमुनातटे ॥ ४ ॥ चारणो धर्मनिरतो वहुद्रव्यसमन्वितः । नानामुखैश्चर्ययुत्तो गजाश्वरयवाहनः ॥ ५॥ बन्धुभृत्याधिकारात्यो वस्खभूपणभृपितः । सर्व विष्णुमतादाच सुखं पापफलं शृणु ॥ ६ ॥ धूर्तो मिथ्यापवादी च बहुलोभसमन्वितः । जातसंततिदरखातों चालवत्सवधादिह ॥ ७ ॥ नेत्ररोगावितो नित्यं शृणु चिह्न पतन्त्रिण । चत्वारिंशन्मिते वर्षे सर्वसंततिनाशनम् ॥ ८॥ गृहपापान्महाभाग गर्विरिटसमुद्भवात् । पूर्वपापफलस्यास्य भोगादेव क्षयः स्मृतः ।। ९ ॥ १ गृष्टि ।

·(२३४) वृद्धारुण- [90- अरुण उवाच । निष्कृति वदमे स्वामिन् वालवत्सापनाशनीम ।यां कृत्वा विधिवजन्तुःपूर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ १० ॥ श्रीसूर्य उवाच । प्रायश्चित्तं शृणुष्वाथ तदनन्तरं सुत । तस्मिन्वर्षे महाभाग प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ ११ ॥ दृढकर्मार्जितात् पापान चोक्तं पापशोधनम् । श्रवणारिवंशस्य वैशाखे विधिनाऽण्डज ॥ १२ ॥ माघे वा कार्तिके वापि दशावृत्त्या विधानतः। ततस्तु भोजयेद्विमान होमयेच स्वशक्तितः ॥ १३ ॥ कोटिलक्षायुतं सूत रुद्राध्यायं जपेत्तथा । धेनूनां दशकं दद्यात्सवत्साभरणान्वितम् ॥ १४ ॥ दद्याच कपिलामेकां स्वर्णशृङ्गी पयस्विनीम् । प्रायश्चित्तमिदं पुत्र चेत्कुर्याविधिपूर्वकम् ॥ १५ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिः स्याद्विवाहादपरात्सुत । मृत्युः पञ्चाशब्दे तु खग चाकृतनिष्कृतेः ॥ १६ ।। प्रायश्चित्ते कृते त्वत्र नक्त्यव्दमितं तथा । द्वियुक्तमायुः कथितं तीर्थे पुण्याश्रयेऽण्डज ॥ १७ ॥ जीवे फर्कटगे तत्र चन्द्रे मकरराशिगे । त्रयोदश्यां दिवा भूमौ ऋक्षे मृगशिरोऽभिधे ॥ १८ ॥ निर्याणं कथितं तस्य विष्णुपूजनजात्फलात् । भविष्यति गतिस्तस्य पुनर्विष्णुप्रपूजनात् ॥ १९ ॥ तथा तृतीयजनुपि मरणं गोगृहात्सुत । सर्वपापविशुद्धः स्यात्पुनर्मोक्षमवाप्नुयात् ॥ २० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकपंचाशदधिकषट्शततमः ॥ ६५१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पिङ्गलाक्षी भवेदन पूर्व रीत्यपहारकः । देयं रीतेः पलानां च शतं तत्पापनिष्कृतौ ॥ १॥ गायच्या होमयेत्पश्चात्तिलान्विप्राश्च भोजयेत् । मुच्यतेऽत्र महाभाग तद्रोगात्पापजाद् ध्रुवम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विपंचाशदधिकषट्शततमः ॥ ६५२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाभाग खररोमात्र जायते । पूर्वजन्मनि यो हन्यात्वरं पापविमोहितः ॥ १॥ प्रायश्चित्तं परं तस्य पापस्य शृणु तत्त्वतः । निष्कत्रयहिरण्यं च दद्याहोपोपशान्तये ॥२॥ ब्राह्मणाय दरिदाय वेदवेदाङ्गवेदिने । इति श्रीवृद्धसूर्याक्षणसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिपंचाशदधिकषट्शततमः ॥ ६५३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । माग्मुक्तं गर्भपुष्टचथै कुछुटाण्ड खगेश्वर । अत्र जन्मनि सा जाता संकरा लोभसंयुता ॥ १ ॥ धनधान्यसमायुक्ता पूर्वपुण्यादिहाण्डज । न च गर्भ धात्येपा प्रापापादण्डभक्षणात् ॥ २ कृत्वारा विधिना तद्धिरण्यं द्विपलात्मकम् । तदर्धामितं वापि त्रिपु वित्तानुसारतः ॥ ३ ॥ दत्त्वा दिजाय विधिना ह्याचरेच्छांकरं व्रतम् । फाल्गुनादौ चतुर्दश्यां कृष्णायां मासिमासि तु ॥ ४॥ पूजपेच्छंकरं रात्री तथा जागरणेन वा । भवन्ति सुलभाः पुत्राः सततं कृतनिष्कृतेः ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःपंचाशदधिकषट्शततमः ॥ ६५४ ।। श्रीर्य उवाच । पृणु सृत महाभाग यर्म पत्कृतवान्पुरा । जीवोऽयं तत्फलं चात्र प्रवक्ष्यामि समासतः॥१॥ अभवत्याग्भवे विमो धर्मशास्त्रार्थफोविदः । राज्यप्रचारी वलयाशूरो मन्त्री महायशाः ॥ २॥ १ पुण्याः। ॥

·६५२-६९९.]
कर्मविपाकः।
(२३५)
संधिविग्रहसंयुक्तो दाता भोक्ता प्रियंवदः । गत्वा वरिपुरं तेन घातिताः शत्रवः पुरा ॥ ३ ॥
विश्वासाद्राजकार्येषु कृतं कर्मातिदुष्करम् । लुठितं तत्पुरं तेन लोमोपहतचेतमा ॥४॥
पीडिता वहतो लोका द्रव्यलोभाकुलीकृताः । स तेन कर्मणा युक्तः प्राप्तस्तु यमशासनम् ॥ ५॥
भुक्त्वातिदारुणान्सूत नरकान्योरदर्शनान् । तया पुण्यफलं पुण्यात्माप्य पुण्यावशेषतः ॥ ६॥
स्वर्णकारकुले जातो धूर्ती लोभपरः सदा । नानाचौर्यक्रियायुक्तो लोकवञ्चनतत्परः ॥ ७ ॥
महाभिमाननिरतः प्रियो राजजनेष्वपि । मुखैश्वर्यपनयुक्तः कुटुम्बभरणे दृढः ॥८॥
नानास्त्रीमुखसंयुक्तस्तया पुत्रविवर्जितः । वक्ष्यामि निष्कृति सूत सर्वपापनिकृन्तनीम् ॥ ९ ॥
प्रयागे त्वयवा काश्यां स्याप्य लिङ्गं सुशोभनम् । पूजयेत्तु त्रिवर्षान्त मन्वैस्तल्लिङ्गजैस्तया ॥ १० ॥
गन्धपुष्पोपचारैश्च नैवेद्यैर्यहुदीपकैः । संपूज्य विधिवद्देवं तदन्ते भोजयेद् द्विजान् ॥ ११ ॥
शिवभक्तांस्तथा शान्तान्दक्षिणाभिश्च पूजपेत् । नानाहिरण्यविधिवत्तया चाभरणैः शुभैः ॥ १२ ।।
अथवा शृणुयात्तत्र यजुर्वेद विधानतः । ब्रह्मचर्येण सततं प्रायश्चित्तमिदं परम् ॥ १३ ॥
य एवं कुरुते भक्त्या पूर्वपापविनाशनम् । संप्राप्य तत्र निर्याणं शिवलोकं हि गच्छति ॥ १४ ॥
कर्तव्यं ब्राह्मणद्वारा सर्वमेतद्धि काश्यप । नाधिकारोऽत्र शूद्रस्य वेदस्य श्रवणे क्वचित् ॥ १५ ॥
तप्ता शलाका देया वै शूद्रकर्णेऽतिदारुणा । श्रुतं पारायणं येन पापेनाक्रान्तचेतता ॥ १६ ॥
आयुरब्दाः शतं तस्य कृतनिष्कृतिकस्य च । प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं जायते पष्टिवत्सरे ॥ १७ ।।
एतजन्मफलं प्रोक्तं सविधानं विधानतः ॥ १८ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचपंचाशदधिकपटूशततमः ।। ६५५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या पुरा हारयेद्रीति नारी सा च पतत्रिण । पिङ्गाक्षी जायते चात्र प्रायश्चित्तं परं शृणु ॥१॥
रीतिं दद्यात्पलशतं तया ब्राह्मणभोजनम् । गायच्या जुहुयाच्छक्पा तिलान् रोगविनाशनम् ॥ २॥
रति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अव्यायः षट्पंचाशदविकषट्शततमः ॥ ६५६ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
प्राग्भवे वनिता या च परसिद्धान्नहारिणी । सान्त्र जन्मनि शूलेन रोगेणैव च वाध्यते ॥ १ ॥
सिद्धान्नदानं विप्रेभ्यो दीनेभ्योऽय पतत्रिण । भिक्षुभ्यश्च तया दानाद्रसदानाञ्च शक्तितः ॥ २॥
न जायते शूलपीडा तस्याश्च कृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्तेऽकृतेऽत्रैव नियते शूलपीडया ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यागसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तपंचाशदधिकाशततमः ॥ ६९७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
उष्ट्रघाती भवेत्पूर्वजन्मन्यय पतत्रिण । सोऽत्र जन्मनि जायेत नरश्च विकृतस्वरः ॥१॥
वक्ष्यामि तस्य पापस्प नाशनं चात्र जन्मनि । कर्पूरं त्रिपलं दद्यादिभ्यः शक्तिवोऽण्डन ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गतंबादे कर्मविपाके अन्यायोऽश्यचारादधिकरदशततमः ॥ १८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वव्ययं या महाभाग पृच्छति स्त्र प्रयोजनम् । गर्भपावरता पूर्व जनुष्यत्र फलं तिदम् ॥१॥
मुखजा प्राग्भवे त्वत्र तत्तापायवनी हिसा । निष्कृति तत्प्रवक्ष्यामि गङ्गायां हि पतत्रिण ॥२॥

·(२३६) वृद्धसूर्यारुण- 18- पूजयेल्लक्षरुद्राणां त्रिगुणार्धतदर्धकम् । शक्त्याऽथ भोजयेद्विप्रान् होमयेच स्वशक्तितः ॥ ३॥ अनेन विधिना या च प्रायश्चित्तं समाचरेत् । जायते संततिस्तस्या इह जन्मनि वै ध्रुवम् ॥ ४॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनषष्ट्यधिकषट्शततमः ॥ ६५९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कांस्यहारी च पुरुषः प्राग्भवे विनतासुत । शीर्षरोगेण सततं पीडितो जायतेऽधुना ॥ १ ॥ दानात्पलशतादत्र सीसकादण्डजोत्तम । विप्राय वेदविदुपे शीपरोगं न पश्यति ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षष्टयधिकषद्शततमः ।। ६६० ॥ श्रीसूर्य उवाच । वभूव वाहुजः कश्चिद्देशे कीराभिधे सुत । धर्मकर्मात्मको भक्तः पितृपुत्रधनान्वितः ॥ १॥ दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्यो हि शक्तितः । पर्वस्वपि च पात्रेभ्यो गोभूम्यश्वादिकानि च ॥२॥ पापमाचरितं तेन भाविनोऽर्थस्य वै बलात् । स्ववंश्यस्य च कस्यापि गृहं शत्रोर्मनोहरम् ॥ ३ ॥ निर्दग्धं वैरिभावेन साहाय्येन स्त्रियाः सुत । तस्मिन्दाहे महाभाम निर्दग्धं वृपभद्वयम् ॥ ४॥ गृहस्याः स्वल्पजीवाश्च घातिताः क्रूरकर्मणा । ततो बहुतिथे काले गतः स यमशासनम् ॥५॥ सस्त्रीकः स्वफलं भुक्त्वा पापाद् दुष्टं शुभं तथा । पुण्यात्पञ्चनदे देशे स जातो बाहुजाधमः ॥६॥ मध्यस्वरूपो मतिमान्कुलेटः पुरुपो दृढः । रक्तो नोचो नातिनीचो बहुकन्यः पृथुविभुः ॥ ७॥ यौवने मुमुखैश्वर्यधनस्यानैर्युतः पुनः । मितदो भोगभाग्याढ्यः कृती मानी जनप्रियः ॥८॥ पुण्यादिदं तथा पापाल्लोभी पापरतः कचित् । चिन्ताऽनुरो धूर्त उग्रो दुःखातों मानवर्जितः ॥ ९॥ गोवातादमिदाहाच जातपुत्रविनाशकः । सहायलक्षणं सर्व कथयामि खगेश्वर ॥ १० ॥ या स्त्री पूर्व सहायाऽऽसीदाहकर्मणि चाण्डज । सा ज्येष्ठा प्रष्टुरेवात्र मृतपुत्रान जन्मनि ॥ ११ ॥ लक्षीतदण्डजश्रेष्ठ जन्मानाद् वृषभे शनिः । लक्षणैरेभिराढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ १२ ॥ फारयित्वा शिवं साझं पलेर्वेदमितः शुभम् । हिरण्मयं महाभाग पत्रे लेख्यं शिवान्वितम् ॥ १३ ॥ तदर्षामितं चापि त्रिपु वित्तानुसारतः । पूजयित्वा तु गन्धायैः पोडशैरुपचारकैः ॥ १४ ॥ संस्थाप्य पशु पश्चागोरथे मुमनोहरे । सर्वोपस्फरसंयुक्ते वितानाम्बरभूषिते ॥ १५ ॥ दद्यादेदविधिनाय मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥ १६ ॥ मन्त्रः। मोहात्पूर्वे मया पापमग्निदाहायदर्जितम् । तनाशाय ददेऽहं तु शिवं गोरथसंस्थितम् " ॥ १७ ॥ गोधिकाधास्तया जीवाः पत्रे लेख्यास्तु राजते । शिवपत्रमितं दद्याये चान्ये घातिताः पुरा ॥१८॥ पश्यमापमिती वदियो हेममयः शुभः । गायत्र्यष्टसहस्रं तु रौद्रं जावा सहस्रकम् ॥ १९ ॥ अष्टाक्ष द्विसाहनं होमपेद्भोजपेद्विजान् । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं विधानतः ॥ २० ॥ नतस्प पुप्रमाणं तदये जायते फचित् । जायन्ते मुलभाः पुत्राश्चाधिव्याधिविवर्जिताः ॥ २१ ॥ नवं पोति यो मोदामात्र पुरविवनितः । चत्वारिंशन्मिते ने वर्ष रिष्टं प्रीतितम् ॥ २२ ॥ पयागन्मितफेऽन्दे वा रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्ते कृते त्या-चतुःसप्तमितान्दफम् ॥ २३ ॥ पनि धारधारणागद फर्मविपाक अप्यार एकपष्टपविफपद्शतसमः ।। ६६१ ॥ १८ष्टमं ।

·६६०-६६८.] कर्मविपाकः। (२३७) श्रीसूर्य उवाच । कांस्यहारी च पुरुपः प्राग्भवे विनतासुत । शीपरोगेण सततं पीडितो जायतेऽधुना ॥ १ ॥ दानात्पलशतादन सीसकाइण्डजोत्तम । विप्राय वेदविदुपे शीर्षरोगं न पश्यति ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विषष्टयविकषट्शततमः ॥ ६९२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वन्ध्यायाश्च महाभाग प्रायश्चित्तं शृणुष्व तत् । शूलोभिन्नतनुं चौरं मृतं प्राप्य खेर्दिने ।। १॥ तत्तले तु तदा कुर्याइन्ध्या स्नानं शतीपधैः । पत्रवृक्षोद्भवैः सूत तया मृद्भिश्च सप्तकैः ।। २ ।। स मन्त्रैश्च तथा पूज्यः प्रथमं विनतासुत । विधिनाऽनेन या कुर्याद्वन्ध्या पुत्र लभेद् ध्रुवम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायनिषष्टयक्किमट्शततमः ।। ६६३ ] श्रीसूर्य उवाच। सती स्वभार्यां परमां साध्वी मंत्यज्य दुर्मतिः। प्रमादात्याग्भवे गच्छेदन्यत्री काममोहितः ॥ १ ॥ सोऽत्र जन्मनि भो सूत ग्रहणीरोगसंयुतः । जायते म्रियतेऽवश्यं ब्राह्मण्यां गमनादिह ॥२॥ न तस्य पापशमनं मया प्रोक्तं खगाधिप । तस्मिन्वयसि तद्रिष्टं भविष्यति न संशयः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यालणसंवादे कर्मविपाके अन्यायश्चतुःषष्टयधिकषट्शततमः ॥ ६६४ ॥ श्रीर्य उवाच । . या काचिदनिता सूत प्रारभने कांस्यहारिणी । सात्र जन्मनि पसीन्द्र शीर्षरोगप्रपीडिता ॥१॥ दद्यात्पलशतं सीसं ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । तत्काले शार्पजाद्रोगान्मुच्यते नात्र संशयः ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अन्यायः पञ्चषष्टय विकषट्शततमः ।। ६६५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी ह्यवर्धात्पूर्वे मोहादु; खगाधिप । साऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र जायते विकृतस्वरा ॥ १ ॥ सरस्वत्पाश्च प्रतिमा सौवर्णी राजता तया । दद्याद्वेदविविज्ञाय तदा स्यात्सुस्वराण्डज ।। २ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अभ्यायः षषष्टयधिकषट्शततमः ।। ६६६ ।। श्रीसूर्य उवाच । पूर्वनन्मान यः कश्चिन्मोहात्परघृतं हरेत् । नेत्ररोगयुतः सोऽपि जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १॥ घृतधेनुमदानाञ्च विधिना वेदपारगे । मुच्यते नेत्ररोगाच जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सतषष्टय विकषट्शततमः ॥ ६६७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । स्वकं पति परित्यज्य या गच्छेत्पूर्वजन्मनि । परपुंसि महाभाग ग्रहणीरुग्युतान सा ॥ १ ॥ प्रायश्चित्वं परं वस्या व्रतं चान्द्रायणं चरेत् । वैशाखे माघमासे वा तस्मात्पापात्प्रमुध्यते ॥ २ ॥ इति श्रीद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टपष्टयविकषट्शततमः ॥ ६६८ ॥ . १ ततस्तांस्तु सन्ज्य विधिना सुत ।

·(२३८) वृद्धसूर्णरुण- [आ- श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि यः कश्चिन्मोहात्पावृतं हरेत् । नेत्रगेगयुतः सोऽपि जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १ ॥ घृतधेनुप्रदानाच विधिना वेदपारगे । मुच्यते नेत्ररोगाच्च जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनसातत्यधिकषट्शततमः ॥ ६६९ ॥ अरुण उवाच। विप्रवर्णकुलोत्पन्नो वातरक्ताक्षदर्शनः । उदरे वातना रोगाः किश्चिच्छस्रोपघातकाः ॥ १॥ किश्चित्कोधश्च लोभश्च किञ्चिद्वित्तसमन्वितः । तस्य मिया सदाचारा पतिभक्तिपरायणा ॥ २॥ एकापत्या भवेत्सा च जायते मृतपुत्रका । आदिपुत्रो मृतस्तस्या अपत्यं नैव जायते ॥ ३ ॥ केन कर्मविपाकेन सत्यं कथय भास्कर ॥ ४॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वे भवे महाबाहो विप्रवंशसमुद्भवः । व्यापारकृपिवाणिज्यं, ब्रह्मवित्तेन यत्कृतम् ॥५॥ व्यवहारादिना कृत्वा ब्रह्मवित्तेन वर्धितः । कालेनैव मृतो विप्रो धनं शूद्रेण वञ्चितम् ॥ ६ ॥ नार्पितं ब्रह्मपुत्राय ब्रह्मस्वं च गृहे स्थितम् । ब्रह्मस्वं भक्षितं तेन वहुकालं खगेश्वर ॥ ७॥ पश्चान्मृत्युवशं प्राप्तो नरके रोवे गतः । ब्रह्मस्वभक्षणाचैव वर्षाणां च सहस्रकम् ॥८॥ पतितो नरके घोरे पच्यते चेह कर्मणा । पश्चान्मानुपमापन्नो व्रतदानप्रभावतः ॥९ इदं जन्म तृतीयं तु ब्रह्मवंशसमुद्भवम् । निक्षेपहरणाद्वापि मृतपुत्रः प्रजायते ॥ १० ॥ ब्राह्मणस्य विशेपेण धनं विषनिभं स्मृतम् । ऋणं प्रसह्य वै प्रोक्तमपि कल्पशतादिकम् ॥ ११ ॥ तस्मादिपरणं प्रोक्तं प्रसह्य त्वभिजायते ॥ १२ ॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं कथं देव येन पुत्रः प्रजायते । नारीणां च नराणां च निष्कृति सौख्यहेतवे ॥ १३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । महापापहरो देवः सर्वकामप्रदः प्रभुः । पूजनीयो महारुद्रः सन्ततिश्रेय इच्छता ॥ १४ ॥ यजुर्वेदमयं देवं यजुभिः शतरुद्रजः । यज्ञरभ्यर्च्य मुच्येत पापादाकल्पसम्भवात् ॥ १५ ॥ रुद्रकादशनीभिश्च रुद्रेफादशफेन वा। जप्त्वेने तोपयेद्देवं रुद्रुमेकादशात्मकम् ॥ १६ ॥ तदशांशेन होतव्यं द्रव्यं श्रद्धासमन्वितः । विधिवजुयादती तिलेश्च मधुरप्लुतैः ॥ १७ ॥ हरितालपलागीति सर्पिपोऽध वहे?ते । प्रतिरुद्रं प्रदातव्यं गोयुगं रशनान्वितम् ॥ १८ ॥ फे.यूरएण्टलाफल्पमन्त्रपुस्तफमण्डज । प्रतिरुद्रं गतं विमान् भोजयेत्सुसमाहितः ॥ १९ ॥ निष्फ दद्यात्सुवर्णस्य दयाहा मुरयदक्षिणाम् । एवं रुदविधि कृत्वा विविधं पापशान्तिकृत् ॥ २०॥ विदागपुरणोक्तीः मूक्तानि विविधानि च । शृणुयाविधिवत्ताय सभार्यः प्रीतितोऽन्यहम् ॥ २१॥ देवपिपितृमानामृषीणां महीक्षिताम् । देवदानवगन्धर्वपिशाचोरगरक्षसाम् ॥ २२ ॥ गर्मागां जीवजातीनामुत्पत्ति शृणुपादपि । ऋषीणामृपिपत्नीनां यंगापूर्वानुदीरितान् ॥ २३ ॥ एवंग विविधारपापामुच्यनेऽपत्यदुःखदात् । गुरुन्देयान्टिनान्सम्यम् श्रदया समुपाचरेत् ॥ २४॥ एवं एलर्षिः गत दरिवंगवतायिनः । वाचफोपरि सन्तुष्टी भूमिद्रपिणयमः ॥ २५ ॥ १ रामियोऽत्र परिताः। च ·६६९-६७५.] कर्मविपाकः। कर्णीकृत्य वरां मुद्रां गां दत्त्वा च पयस्विनीम् । भूमिद्रविणदानाद्यैस्तोपयेद् ब्राह्मणाननु ॥ २६ ॥ निष्कृतौ क्रियमाणायां सर्पिष्यात्मानमीक्षयेत् । ऐहिकं लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते ॥ २७ ॥ तन्मक्रमेण जायन्ते दुःखान्यकृतनिष्कृतः । दुष्टरुक् चानपत्यः स प्रमेहार्तोऽप्यकिंचनः ॥ २८॥ कुनखी दगुणः पाण्डुरोगी चैव क्रमाद्भवेत् । जलमग्निश्च चौरश्च राज्ञश्चिन्ता व्ययादिका ॥ २९ ॥ लकुटनावशस्त्रायैजायन्ते व्रणजातयः ॥ ३० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तत्यधिकषट्शततमः ॥ ६७० ॥ श्रीसूर्य उवाच । अथ सूर्यदिने सूत प्राप्य भूमि श्मशानजाम् । मृतप्रेतं समालोक्य रात्री गच्छेदतन्द्रितः ॥१॥ पूजयित्वा चितां तस्य वलिमष्टविधां सजेत् । सानं कृत्वा मृदालम्भैः पत्रैलोद्भवैस्तथा ॥२॥ शतच्छिद्रघटात्प्राप्य नानातीर्थोद्भवैर्जलैः । दीपमालादिने वापि प्रयोग विधिनाऽऽचरेत् ॥ ३ ॥ हरिवंशं ततः पश्चाच्छृणुयाविधिपूर्वकम् । दत्त्वा द्विजेभ्यो विधिना नानाभक्ष्यफलानि च ॥ ४ ॥ स्वेच्छया भोजनं तेभ्यो दद्याद्दोपापनुत्तये । अनेनैव प्रयोगेण बन्ध्या याति सपुत्रताम् ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाकै अध्याय एकसातत्यधिकषट्शततमः ।। ६७१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यसौ वन्ध्या चात्र जन्मनि बाहुजः । देवद्रव्यापहरणात्मागवाक्षिपपीडनात् ॥ १॥ विशद व्यतीते च नेत्रभङ्गः प्रजायते । तद्रक्षार्थमहं वक्ष्ये दानं पापहरै परम् ॥२॥ कृत्वा देवगृहं रम्यं प्रतिष्ठाप्य सुराधिपम् । गन्धैः पुष्पैः समभ्यर्च्य दीपा देयाः सुवर्णजाः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विसप्तत्यधिकषट्शततमः ॥ ६७२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यसौ शूद्रश्चक्रे मुष्कनिकुटनम् । वृषभस्य महाभाग स्वार्थसाधनतत्परः ॥ १ ॥ तेन फर्मार्जितेनात्र पण्ढश्चैवात्र शूद्रजः । गवां पालनजात्पुण्यात्मागत्र सुखसंयुतः ॥ २ ॥ गोपीडनान्महापापात्तस्य नैवात्र विन्मयम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिसतत्यधिकषट्शततमः ॥ १७३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिदनिता पूर्व मोहात्परघृतं हरेत् । साऽत्र जन्मनि रोगेण नेत्रोत्येन प्रपीडयते ॥ १॥ कुरुक्षेत्रादितीर्थेषु घृतधेनुप्रदानतः । मुच्यते सा महारोगानेत्रजान्नात्र संशयः ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःसप्तत्यधिकषट्शततमः ।। ६७४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । महिपीमवधीत्पूर्वभवे यश्च नराधमः । सोच जन्मनि पक्षीन्द्र कृष्णगुल्मयुतो भवेत् ॥ १॥ स्वर्णशृङ्गी रौप्यखुरां घण्टाभरणभूपिताम् । सूक्ष्मकम्बलयुक्तां च दद्यादेदावेदे सुत ॥ २ ॥ कृष्णगुल्मोद्भवां पीडां नरश्चात्र न पश्यति ॥३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पचसप्तत्यधिकषट्शततमः ।। ६७५ ।। १ ब्रह्मजातयः।

·(२४०)
वृद्धसूर्यारुण-
।-
श्रीसूर्य उवाच।
प्राग्भवे याऽभवत्काचित्स्वर्णकारी पतत्रिण । स्वधर्मनिरता सा च दानधर्मपरायणा ॥ १ ॥
तद्गृहे धान्यराशिं तु चरन्ती गौः स्वभावतः । ताडिता कुक्षिभागे तु लकुटेन भृशं सुत ॥ २॥
तत्ताडनान्महादुःखं प्राप्त गर्भातिभारतः । मृता च तेन दुःखेन गर्भजातसमन्विता ॥ ३ ॥
तेन कर्मसमायुक्ता संप्राप्योचितशासनम् । पुनः शूद्रीसमा जाता गौरवर्णा शुभानना ॥ ४ ॥
घनभृत्याश्वभोगाथै नाविभवसंयुता । पुत्रसंततिहीना प्राग्गोघाताद्यसंभवात् ॥५॥
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापक्षयंकरम् । कुर्यादापीमरण्ये तु देशे लोकाकुले तथा ॥ ६॥
मार्गे हि धर्मतो यत्नात्प्रतिष्ठां कारयेत्ततः । संस्थाप्य च शिवं तत्र विधिना विनतासुत ॥ ७ ॥
होमयेच्च ततस्तत्र तिलानाज्ययुतानिह । भोजयेद्राह्मणान्भक्त्या शिवपूजनतत्परान् ॥ ८ ॥
दद्यात्तथैव कपिलां सर्वपापप्रणाशिनीम । प्रायश्चित्तमिदं सूत पूर्वजन्माघनाशनम् ॥ ९॥
नैवं या कुरुते श्रुत्वा तस्याः संततिजं भयम् ॥ १० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्सप्तत्यधिकषट्शततमः ॥ ६७६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यः कश्चित्साग्भवे सूत दुग्धं हरति मानवः । तत्काले पापमेवात्र बहुमूत्री प्रजायते ॥ १॥
दुग्धधेनुमदानाच वेदवेदाङ्गपारगे । विधिना फाश्यपेयात्र न पश्येदहुमूत्रताम् ॥ २॥
इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तसप्तत्यधिकषट्शततमः ।। ६७७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
दुग्धं हरति या नारी फस्यचित्पापमोहिता । पूर्वजन्मनि साऽत्रैव बहुमूत्ररुजाऽऽकुला ॥१॥
दुग्धधेनुमदानाच्च विधिना त्वत्र जन्मनि । बहुमूत्रान्महारोगान्मुच्यते गरुडाग्रज ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे फर्मविपाके अन्यायोऽष्टसप्तत्यधिकषट्शततमः ॥ १७८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यो मोहादातयेत्सुत महिषी नवयौवनाम् । प्राग्भवे नियतं सोऽपि कृष्णगुल्मेन बाध्यते ॥ १॥
रा नानारत्नदानेन विधिना गरुडाग्रज । नाशयेत्कृष्णगुल्मोत्यां पीडामत्रैव जन्मनि ॥ २ ॥
अथवा मदिपीदानादिमाय विधिनाऽण्डज । महिपीपापजाद्रोगात्सुखी भवति मानवः ॥ ३॥
इति श्रीसूर्यारंगसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनाशीत्यधिकषट्शततमः ॥ ६७९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यः पूर्यापापलोमेन पूर्व मुफनिकुट्टनम् । ब्रह्मघातान्महापापात्पण्डः स्पादहुजन्मनि ॥ १॥
मसपुत्रस्य पण्डः स्यादन जन्मनि निश्रयात् । नानाजानतं वापि निष्कृतिन न विद्यते ॥ २॥
पनि श्रीरदसूपारगमवाद फर्मविपाफ अप्यायोऽशीत्यधिकपट्शततमः ॥ ६८०॥
श्रीसूर्य उवाच।
यमव फर हलाचित्यमादादिनतामुत । फलानां यहुपकानां तथाऽऽमानां निपातनात् ॥ १ ॥
पूर्वजन्मान पुण्यापि घादानाता गती । अन मा शनिया जाता मागपि क्षत्रियाण्डज ॥ २॥
अब पुत्रविहीना मा फरहपापनाद् इदात् । फलानां पादानाच चातुर्मास्येऽप्र नित्याः ॥३॥
भोजन हुदा पभासारयत्स्वच्छया दिनान् । माधि पर तस्मात्सलहपापनाशनम् ॥ ४ ॥

·१७६-६८५.]
कर्मविपाकः।
(२४१)
अमायां नालिकेराणि देयानि खलु शक्तितः । तत्कृते मुतवृद्धिः स्पाजीवनं वर्षसप्ततिम् ॥५॥
दधिहारी पुमान पूर्व जन्मन्यत्र खगेश्वर । जायते मेदसा युक्तस्तदुःखेन प्रपीडितः ॥ ६ ॥
कार्तिक्यामय वैशाख्यां दधिधेनुमदानतः। तस्माद्रोगात्प्रमुच्येत तत्काले गरुडाग्रज ॥ ७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकाशीत्यधिकषट्शततमः ॥ ६८१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
महिपी घातयेनारी प्राग्भवे विनतासुत । अत्र जन्मनि पक्षीन्द्र कृष्णगुल्मेन पीडयते ॥ १॥
दद्यात्साभरणां सूत महिपों यमदैवताम् । युग्मकम्बलसंछन्नां विधिना नवयौवनाम् ॥ २ ॥
स मुच्यते महापापान्महिपीवधजात्सुत । तस्मिन्नपगते तत्र कृष्णगुल्मं न पश्यति ॥ ३॥
इति श्रीवृद्धसूर्याल्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायो ट्यशीयधिकषट्शततमः ।। ६८२ ॥
श्रीर्य उवाच ।
विद्धयेत्माग्वृपभानां च नासाग्रं गरुडाग्रज । नासाच्छेदोऽत्र तस्यास्ति युवभावे विनिश्चयात् ॥१॥
नास्ति तद्विन्मयं कापि दर्दानशतैरपि ॥ २ ॥
इति श्रीधसूर्याल्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायख्यशीत्यधिकषट्शततमः ॥ ६८३ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
कश्चिदासीन्महाभाग चारणोऽतिप्रियंवदः । कवित्वशक्तिनिरतो वहुचातुर्यसंयुतः ॥ १ ॥
प्रेरितो दैवयोगेन गतो राजाश्रयं प्रति । तत्सेवानिरतो नित्यं चिरकालमुपस्थितः ॥२॥
अथ तत्र महावादे कवीनां हि खगेश्वर । महाघोरमभूद्रं राजद्वारे भयप्रदम् ॥३॥
स चारणो महाक्रोधात्कृतवान्परवातनम् । परघातकृते सूत स्वशरीरमयात्यजत् ॥ ४ ॥
तेन कर्मविपाकेन महाचौर्यण चाण्डज । मुक्त्वा स्वर्गफलं पुण्यादात्मघातात्परिच्युतः ॥ ५ ॥
महाभूमिभुजां वंशे म्लेच्छानां चाजनि स्वयम् । सिन्धोः पश्चिमभागेऽत्र शतयोजनसंमिते ॥ ६ ॥
देशे कर्कटगे जीवे लग्नस्थ चन्द्रसंयुते । गोराङ्गः पृथुलो धूर्तः सर्वविद्याविशारदः ॥ ७ ॥
सुखैश्वर्यसमाक्रान्तो धनवाहनभोगभाक् । शूरः सुवेपोऽतिकूरो बहुपालनतत्परः ॥ ८॥
पापाल्लोमरतः क्रोधी नानाभैरवशासनः । रिष्टं पष्टिमिते वर्षे पञ्चहींने पतत्रिण ॥ ९ ॥
सर्ववित्तपडंशेन महारिष्टहरं परम् । पञ्चाशीत्यव्दक. चायुदत्ते कालनरेण्डज ॥ १० ॥
प्रायश्चित्ते कृते त्वत्र रिष्टं स्यात्सोक्तवत्सरे । कालरूपेण शस्त्रेण तत्क्षणे मरणं स्मृतम् ॥ ११ ॥
महाघोराहवे सूत चात्मघातादिदं फलम् । चिह्न तस्य प्रवक्ष्यामि ह्यालयातसमुद्भवम् ॥ १२ ॥
हदिस्यं लशुनं पुन पडंगुलमितं शुभम् ॥ १३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायश्चतुरशीन्यधिकपट्दाततमः ॥ ६८४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
तरक्षी. निहते पूर्वभवे च गरुडायज । अत्र जन्मनि नेत्रेषु कातरत प्रजायते ॥ १ ॥
रबधेनुमहादानाद्विधिना ब्राह्मणाय च । न पश्येन्नेत्र रोग- कातरत्वं हि काश्यप ।। २ ।।
इति श्रीधसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चाशीत्यधिकषट्शततमः ॥ ६८५ ॥

·(२४२) वृद्धसूर्यारुण- [80- श्रीसूर्य उवाच । प्राग्भवे सुमुखी काचिढ़ता देवालयेऽण्डज । दीपा धातुमयास्तत्र चान्यदचा हृतास्तया ॥ १॥ सा शूद्रात्र महाभाग धनपुत्रसमन्विता । चन्द्रग्रहे महापापात्सास्कृताच पतत्रिण ॥२॥ तेन कर्मविपाकेन चक्षुःपीडाऽतिदारुणा । त्रिदोपे पिता चात्र युवभावे खगेश्वर ।। ३॥ प्रायश्चित्त्रं प्रवक्ष्यामि दीपहत्पापशोधनम् । दीपा देया घृतेनात्र पूरयित्वा सुवर्णजाः ॥ ४ ॥ सुवर्णार्धमिता भव्याः संपूज्याय महेश्वरम् । गन्धपुष्पेस्तया धूपैर्मक्ष्यभोज्यैः प्रयत्नतः ॥ ५ ॥ देया द्विजेभ्यो बहुशस्तस्मात्पापात्ममुच्यते ॥६॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पडशीत्यधिकषट्शततमः ॥ ६८६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । तरखं घातयेत्पूर्व या नारी गरुडाग्रज । कातराक्षी प्रजायेत चक्षुरोगेण चाण्डज ॥ १॥ धेर्नु रलमयीं दद्यात्समुवर्णो विधानतः। न पश्यत्यक्षिरोगं सा तदचेन महाद्भुतम् ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्ताशीत्यधिकपद्शततमः ॥ ६८७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शारजन्मन्यप्यभृत्कश्चित्ररो राजक्रियान्वितः । दण्डाधिकारखाञ्शूद्रो दृढो ब्राह्मणपूजकः ॥ १॥ नानादानरतस्तत्र लोभाढयोऽपि विशेपतः। व्यभिचाररतस्यैप ब्राह्मणस्य पतत्रिण ॥ २॥ लोभाञ्चकारासी तत्र ह्यण्डभेदं च तत्क्षणात् । स तेन कर्मणा युक्तो भुक्त्वाऽतियमशासनम् ॥ ३ ॥ देशे पञ्चनदे बन जातः शूद्रोऽति चाधमः । स चास्त्यत्र विवर्णस्तु पण्डः पापमतिः सुखी ॥ ४॥ सफलश्वर्यसंपन्नो नानाधनसमन्वितः । नानावाहनभोगाढयो दानात्सर्वमिदं मुत ॥५॥ सप्तजन्मन्यसी पण्डो भविष्यति खगेश्वर ॥ ६॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाशीत्यधिकषट्शततमः ॥ ६८८ ॥ अरुण उवाच। क्षात्र फुले समुत्पन्नः शोर्योदार्ययशोधनः । राजमान्यविरोधी च नानासौख्यरतः सदा ॥ १ ॥ किंचितावादिना पीटा जायते चोदरे भृशम् । वातरक्ताच शिरसि जायते वक्षसि ह्यय ॥ २॥ तस्य भार्या शुभाचारा मुरूपा गुणशालिनी । प्रियभक्तिरता नित्यं दानदाक्षिण्यवर्तिनी ॥ ३ ॥ एफपुरमसूता चाप्यन्यपुत्रमुपागता । पश्चात्पुष्पं गतं शान्तिमपत्यं नैव जापते ॥ ४ ॥ फेन कर्मविपाफेन पापं शाम्येदि तत्त्रियाः । विधानं वा हितार्थाय सत्यं ब्रूहि दिवाकर ॥ ५॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्व वर्णातरे. जातो धातुफांस्पादिफारफः । संजातो ब्राह्मणो मित्रं बहुद्रव्यसमाकुलः ॥ ६॥ ऋयविक्रयफर्ता च विपद्रव्येण वर्धितः । फालेन महता वत्स स विप्रो निधनं गतः ॥ ७॥ मंचिनं तदनं सर्व न तु किंचित्मदापितम् । ब्रह्मस्व भक्षितं तेन वंशवृद्धिविनाशनम् ॥ ८॥ तेन फर्मविपान नानान्तत्तिनाशनम् । यश्चैतस्य मृतः पुत्रः स जातो घालणस्तया ॥९॥ इदं जन्म पर्य तु प्रतवंगसमुद्भवम् । भाप दाखकरा होई पुत्रहीना पतत्रिण ॥ १० ॥ १जन्मान्ती।

·कर्मविपाका (२१३) अरुण उवाच। प्रायश्चित्तं कथं देव येन पापक्षयो भवेत् । निष्कृति माहे देवेश संततेः सौख्यहेतवे ॥ ११ ॥ श्रीसूर्य उवाच । ब्रह्मस्वं विपनीकाशं पुत्रपौत्रादिनाशनम् । विषेणैकोऽपि म्रियते ब्रह्मस्वात्सुतसंततिः ॥ १२ ॥ तस्य पापस्य नाशाय फारयेन्निष्कृति शुभाम् । सुशुभे भूप्रदेशे तु गोमयेनोपलेपयेत् ॥ १३ ॥ कुर्यादष्टदलं पद्मं राजतं शुक्लन्तण्डुले । तन्मध्ये स्थापयेत्कुम्भमवणं शुभलक्षणम् ॥ १४ ॥ सुशीतसलिलैः पूर्ण ससर्वोपधिपल्लवम् । नानाफलाक्षतोपेतं पूर्णपात्रोपशोभितम् ॥ १५ ॥ तस्योपरि न्यसेत्सावं वैणवं वर्तुलाकृति । सप्तधान्यसमोपेतं वस्त्रयुक् चन्दनान्वितम् ॥ १६ ॥ तन्मध्ये स्थापयेन्मूर्ति निष्कद्धयविनिर्मिताम् । सुवर्णस्य विशुद्धां च दापयेद्वेदवादिने ।। १७ ।। प्रतिष्ठां पूजनं कृत्वा ततो गां वै सवत्सकाम् । अष्टोत्तरशतं विप्रान् द्रोणाः सप्दैव निर्मिताः ॥ १८ ॥ जातीपुष्पैः समुद्भूता लक्षपूजा शिवोपरि । संकष्टान्मोचयेद्धेनुं दम्पती परिधापयेत् ।। १९ ॥ एवं कृतविधेः सूत निश्चला संततिर्भवेत् ॥ २०॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे फर्मविपाके अध्याय एकोननवत्यधिकषट्शततमः ॥ ६८९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्वनिता मोहात्माग्भवे माक्षिक हरेत् । सात्र जन्मनि पक्षीन्द्र दुर्गन्चाढया प्रजायते ॥ १॥ मधुधेनुप्रदानात्तु व्यतीपातादिपर्वसु । दुर्गन्धरोगात्सततं मुच्यतेऽत्र पतत्रिण | ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवाद फर्मविपाके अध्यायो नवत्यधिकषट्शततमः ।। ६९० ॥ श्रीसूर्य उवाच । पण्ढोऽस्ति राजसम्मानी अत्र जन्मनि चाण्डज । महादुष्टक्रियायुक्तो वधबन्धनतत्परः ॥ १ ॥ प्राकृताच महादानात्सुखैश्वर्यघनान्वितः । महामानी महाघूतों जेडोऽगम्यातिसेवनात् ॥२॥ नात्र जन्मनि पक्षीन्द्र प्रायश्चित्तं मपोदितम् । अगम्यागमनं पापं प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ ३ ॥ पुत्रस्त्रीसुखहीनश्च सर्वधर्मविवर्जितः ॥ ४॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकनवत्यधिकषट्शततमः ॥ ६९१ ।। श्रीसूर्य उवाच । ब्रह्मानी सा मया प्रोक्ता या पूर्वे घातयेट्विजम् । सर्व विचेष्टितं यस्माच्छृणुष्वान पतन्त्रिण ॥१॥ अनया द्रव्यलोभेन सपल्या घातितः सुतः । माग्भवे विषदानेन कुमारी दोपवर्जितः ॥२॥ तस्मादियं महादुष्ट बाल्ये कुष्ठान्विता सुत । विवासिता यतः सर्वैः पिटगेहे स्थिताऽण्डज ॥ ३ ॥ महापापवती पापाजातात्र यवनी खग । भविष्यति महाऽरिटमग्निदाहेन चाण्डज ॥४॥ चतुर्विशन्मिते वर्षे मरणं कीर्तित ध्रुवम् ॥ ५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो विनवत्यधिकषट्शततमः ॥ ६९२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वराहं यो नरो हन्यात्माग्भवे विनतासुत । जायते दन्तुरः सोऽपि काले तत्पापचिह्नितः ॥१॥ १ षष्ठः । ।

·(२४४)
वृद्धसूर्यारुण-
[०
घृतकुम्भं तथा दद्याच्छत्तया विप्राय धीमते । सुवर्णसहितं तेन तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायन्निनवत्यधिकपद्शततमः ॥ ६९३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यो हरेत्याग्भवे सूत गुडं मोहानराधमः । गुल्मोदरेण रोगेण पीडचते सोध्न जन्मनि ॥ १॥
गुडधेनुप्रदानाच विधिना ब्राह्मणाय च । गुल्मोदरसमुद्भूता पीडा नश्यति तत्क्षणात् ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्नवत्यधिकषट्शततमः ॥ ६९४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अथो काचित्सती नारी धर्मिष्ठा प्रियवादिनी । स्वामिना प्रेरिता पूर्वे शत्रोर्दग्धं तया गृहम् ॥ १॥
तद्दाहाच्च महाभाग दग्धं सर्वपुरं तदा । ब्राह्मणस्य तु या कन्या तस्मिन्कालेऽपि सा मृता ॥ २ ॥
भुक्त्वा शुभं फलं पुण्यात्पापात्पापसमुद्भवम् । सा शूद्री यमुनातीरे जाताऽत्र पतिसेवया ॥ ३ ॥
कुष्ठरोगयुता बाल्ये निष्कृति पापनाशनीम् । वक्ष्यामि वृषभं दद्यात्सर्वोपस्करसंयुतम् ॥ ४॥
कुष्टरोगात्प्रमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥५॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचनवत्यधिकषट्शततमः ॥ ६९५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मागासीद् ब्राह्मणः कश्चित्कृपिकर्मरतः सदा । पूजकश्चातिथीनां च भिक्षुकाणां च यत्नतः ॥ १॥
तद्गृहे वृपभो मत्तस्तीक्ष्णशृङ्गो भयानकः । तेन तदृपभस्यापि प्राग्भवे विनतासुत ॥ २॥
छित्त्वा नासाग्रमुष्कौ तु कृतं कर्मातिदारुणम् । तत्र जन्मनि तद् भुक्त्वा फलं पापसमुद्भवम् ॥३॥
जातोघ्र यवनः सिन्धुमण्डले पर्वताविते । पण्डस्तु तेन पापेन स चास्त्यत्र पतत्रिण ॥४॥
धर्मात्पूर्वे कृतात्सोऽपि सुखैश्वर्यधनान्वितः । दृढपापार्जनात्सूत प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥५॥
पूजनादतियीनां च भविष्यति च तद्गतिः । तीर्याश्रयेऽत्र जनुपि मृत्युस्तस्य प्रकीर्तितः ॥ ६॥
आयुः पष्टिमिताब्दान्तं रिष्टं पञ्चाशदब्दके ॥७॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षण्णवत्यधिकषट्शततमः ॥ ६९६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
घातयेया पुरा नारी वराहं गरुडायज । दन्तुरा सा भवेदन तत्काले घातसंभवे ॥ १॥
ताम्रकुम्भ सुवर्णाढचं घृतपूर्ण सदक्षिणम् । तद्दोपशमनायव दद्याच्छक्तया विधानतः ॥ २॥
पति धीवृद्धसूर्यारणसंवादे फर्मविपाके अध्यायः सप्तनवत्यधिकषट्शततमः ॥ ६९७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
तेलहारी तु यः फश्चिद्भवेल्लोभात्पुरा भवे । फण्डूरोगेण सततं पीडयते: चात्र जन्मनि ॥ १॥
शतया तेलप्रदानाच ब्राह्मणाय पतन्त्रिण । फण्डरोगोपशमनं दानातलघवयात् ।। २॥
इति श्रीसूर्यारगसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टनवत्यधिकपद्शततमः ॥ ६९८ ।।
श्रीर्य उवाच ।
पाचिच्छुभानना पूर्वभवे चारणवल्लभा । भत्त्यक्ता विचित्ता सा महारोगवती प्रभूत् ॥ १॥
तपा महीपदिप्यतः पुंस्वं हि नाशितम् । तेन पापप्रभावेण जातोऽप्रायं नपुंसका ॥२॥

·१९४-७०२.] कर्मविपाकः। धूर्तः पापरतो दुष्टः सर्वधर्मविवर्जितः । वर्णवाह्योतिदुःखातों न शुभां लभते गतिम् ॥ ३ ॥ बहुजन्मन्यसौ पापान्मुक्तो भवति चाण्डज ॥४॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवाद फर्मदिपाके अध्यायो नवनवत्यधिकषट्शततमः॥ ६९९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । स्वभक्षाथै महाभाग यो हन्यादायुवाहनम् । अत्र जन्माने खञ्जः स्याद्वायुपीडातिदुःखितः ॥ १ ॥ सुवर्णमृगदानेन पूर्वपीडां न पश्यति ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तशततमः ॥ ७०० ।। श्रीसूर्य उवाच । सकं पतिं परित्यज्य या गच्छेत्पूर्वजन्मान । परपुंसि महाभाग ग्रहणीरुग्युताऽत्र सा ॥१॥ मायश्चित्तं परं तस्या व्रतं चान्द्रायणं विह । वैशाखे माघमासे वा तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकाधिकसप्तशततमः ॥ ७०१॥ अरुण उवाच । विमवर्णकुलोत्पन्नो वातरक्ताक्षिदर्शनः । उदरे वातजान् रोगान् किश्चिच्छस्त्रोपघातकम् ॥ १॥ किञ्चित्कोपश्च लोभश्च किञ्चिद्वित्तसमन्वितः । तस्य प्रिया सदाचारा पतिभक्तिपरायणा ॥२॥ एकापत्यं भवेत्तस्य जायते मृतपुत्रकः । आदिपुत्रो मृतस्तस्प ह्यपत्यं नैव जायते ।। केन कर्मविपाकेन सत्यं कथय भास्कर ॥ ३॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्म महाबाहो शूद्रवंशसमुद्भवम् ॥ ४ ॥ व्यापारकृपिवाणिज्यं ब्रह्मवित्तेन यत्कृतम् । व्यवहारादिना कृता ब्रह्मवित्तेन वर्धितः ॥ ५ ॥ कालेनैव मृतो विमो धनं शूद्रेण वञ्चितम् । नापितं ब्रह्मपुत्राय ब्रह्मस्वं च गृहे स्थितम् ॥ ६॥ ब्रह्मस्व भक्षित तेन बहुकाले खगेश्वर । पश्चान्मृत्युवशं प्राप्तो नरके रौवे गतः ॥ ७ ॥ ब्रह्मस्वभक्षणाच्चैव वर्षाणां च सहस्रकम् । पातितो नरके घोरे पच्यते चेह कर्मणा ॥ ८॥ पश्चान्मानुपमापन्नो व्रतदानप्रभावतः । इदं जन्म तृतीयं तु ब्रह्मवंशसमुद्भवम् ॥९॥ निक्षेपहरणादापि मृतपुत्रः प्रजायते । ब्राह्मणस्य विशेषेण ब्रह्मस्वं विषमेव यत् ॥ १० ॥ अरुण उवाच। प्रायश्चित्तं कयं देव येन पुत्रः प्रजायते । नारीणां च नराणां च निष्कृति सौख्यहेतवे ॥ ११ ॥ श्रीसूर्य उवाच । महापापहरो देवः सर्वकामकरः प्रभुः । पूजनीयो महारुद्रः सन्ततिश्रेय इच्छता ॥ १२ ॥ यजुर्वेदमयं देवं यजुभिः शतरुद्रजैः । यजनैरर्च्य मुच्येत पापादाकल्पसम्भवात् ॥ १३ ॥ रुद्रकादशनीभिश्च रुद्रकादशकेन वा । जपेन तोपयेद्देवं रुद्रमेकादशात्मकम् ।। १ ।। तद्दशांशेन होतव्यं द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् । विधिवन्जुहुयादह्निं तिलैखिमधुरप्लुतः ।। १५ ।। हरितालीपलाशाभ्यां समिघोन हविर्युताः । मतिरुद्रं प्रदातव्यं गोयुगं स्थानाधिराम ॥ १६ ॥ ऋण विनस्य वाऽसह्यमपि कल्पशतावधि । तस्मादिप्राणं घोरमसहममिजायगे " स्पषिकः पाड'

·बुद्धसूर्यारुण-
[अ०-
केयूरकुण्डलाकल्पमन्त्रपुस्तकमण्डलम् । प्रतिरुद्रं शतं विप्रान् भोजयेत्सुसमाहितः ॥ १७ ॥
निष्कं दद्यात्सुवर्णस्य दद्यादा मुख्यदक्षिणाम् । एवं रुद्रविधि कृत्वा त्रिविधापत्यशान्तिकृत ॥ १८॥
इतिहासपुराणोक्तसूक्तानि विविधानि च । शृणुयाद्विधिवत्ताय सभार्यः प्रीतितोऽन्वहम् ॥ १९ ॥
देवर्षिपितमानामृपीणां च महीक्षिताम् । देवदानवगन्धर्वपिशाचोरगरक्षसाम् ॥ २० ॥
सर्वासामपि जातीनामुत्पत्तिं शृणुयादपि । ऋषीणामृषिपत्नीनां वंशान्सर्वानुदीरितान् ॥ २१॥
हरेवेशस्य श्रवणापूर्वपापात्समुच्यते । तस्य सन्ततिवृद्धिः स्यादन जन्मनि वै सुत ॥ २२ ॥
कृष्णगुल्मोद्भवां पीडां नरश्चात्र न पश्यति ॥ २३ ॥
इति श्रीदृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो ब्यधिकसप्तशततमः ।। ७०२ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
प्राग्भवे याऽभवत्काचित्स्वर्णकारी पतत्रिण । स्वधर्मनिरता सा च दानधर्मपरायणा ॥१॥
तद्गृहे धान्यराशि तु चरन्ती गौः स्वभावतः । ताडिता कुक्षिभागे तु लकुटेन भृशं सुत ॥ २॥
तत्ताडनान्महादुःखं प्राप्ता गर्भातिभारतः । मृता च तेन दुःखेन गर्भजातसमन्विता ॥ ३॥
तेन कर्मसमायुक्ता सम्पाप्योचितशासनम् । पुनः शूद्रीसमा जाता गौरवर्णा शुभानना ॥ ४ ॥
धनभृत्याश्वभोगायेर्नानाविभवसंयुता । पुत्रसन्ततिहीना सा माग्गोघाताघसम्भवात् ॥ ५॥
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापक्षयंकरम् । कुर्याद्वापीमरण्ये तु देशे लोकाकुले तया ॥ ६ ॥
मार्गे हि धर्मतो यलात्मतिष्ठां कारयेत्ततः । संस्थाप्य च शिवं तत्र विधिना विनतासुत ॥ ७ ॥
होमपेच ततस्तत्र तिलानाज्ययुतानिह । भोजयेद्राह्मणाशक्त्या शिवपूजनतत्परान् ॥ ८॥
याचयकां कपिलां सर्वपापमणाशनाम् । प्रायश्चित्तमिदं सुत पूर्वजन्माघनाशनम् ॥९॥
नै या कुरुते श्रुत्वा तस्याः सन्ततिजं भयम् ।। १० ।।
इति श्रीद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्यधिकसप्तशततमः ॥ ७०३॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यः फश्चित्माग्भवे सूत दुग्धं हरति मानवः । तत्काले स तु पापेन बहुमूत्री प्रजायते ॥ १॥
दुग्पधेनुमदानाच विधिना स्वत्र जन्मनि । बहुमूवान्महारोगान्मुच्यते
इति धीरधाएगसंवादे फर्मविपाके अन्यायचतुरधिकसतशततमः ॥ ७०४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
दुग्धं हरति या नारी फस्पचित्पापमोदिता । पूर्वजन्मनि साऽत्रैव बटुम्बाजाऽऽकुला ॥ १॥
दुग्यधेनुमदानाय वेदवेदाङ्गपारगे । विधिना फाश्यपेयात्र न
पश्पेदामूघताम् ॥ २॥
इति श्रीसम्पारगमंगदे फरिपा अध्यायः पंचाधिकसनशततमः ॥ ७०६ ॥
श्रीर्य टयाच।
पो मोहाटातयेत्मृत मदिपी नवयौवनाम् । प्राग्भवे निपतं योऽपि कृष्णगुल्मेन याप्यते ॥ १॥
ग नानानुदानेन विधिना गगापन । नागरिकृष्णगुल्मोत्यां पीडामय जन्मनि ॥ ३॥
अपरा मस्पिीदानाटिमाप विपिनाराज । मदिपीपापजादोगारमुखी भवति मानवः ॥३॥
विभागबाद वार्मविपार अपारः परिसमातTRः ॥ ७.६ ॥
गरुडामज ॥२॥

·७०३-७१२.]
कर्मविपाकः।
(२४७).
यः कुर्यात्तापलोभेन पूर्व मुष्कनिकुटनम् । ब्रह्मपुत्रस्य पढः स्यादत्र जन्माने निश्चयात् ॥ १ ॥
ज्ञानाज्ञानकृतं वापि निष्कृति न विद्यते । ब्रह्मघातान्महापापात्मण्डः स्याबहुजन्मनि ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सताधिकसप्तशततमः ॥ ७०७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
बभूव फलहत्काचित्प्रमादाद्विनतासुत । पूर्वजन्मनि पुण्यापि बहुदानरता सती ॥१॥
अत्र सा क्षत्रिया जाता मागपि क्षत्रियाऽण्डज । अत्र पुत्रविहीना सा फलहत्पापजादृढात् ॥ २ ॥
फलानां बहुदानाच्च चातुर्मास्ये च नित्यशः । भोजनं तु तदा पश्चात्कारयेत्स्वेच्छया द्विजान् ॥ ३ ॥
मायश्चित्तं परं नास्मात्फलहृत्पापनाशनम् । अमायां नालिकेराणि देयानि खलु शक्तितः ॥ ४ ॥
तत्कृते सुतवृद्धिः स्याज्जीवन वर्पसप्ततिम् ॥५॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाधिकसप्तशततमः ॥ ७०८॥
श्रीसूर्य उवाच ।
दधिहारी पुमान् पूर्व जन्मन्यत्र खगेश्वर । जायते मेदसा युक्तस्तदुःखेन प्रपीडितः ॥ १ ॥
कार्तिक्यामय वैशाख्यां दधिधेनुमदानतः । तस्माद्रोगाद्विमुच्येत तत्काले गरुडाग्रज ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो नवाधिकसप्तशततमः ॥ ७०९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
महिषी घातयेनारी प्राग्भवे विनतासुत । अत्र जन्मनि पक्षीन्द्र कृष्णगुल्मेन पीडयते ॥ १ ॥
दद्यात्साभरणां सूत महिपी यमदैवताम् । युगकम्बलसंछन्नां विधिना नवयौवनाम् ॥२॥
सा मुच्यते महापापान्महिषीवधजात्सुत । तस्मिंश्च पच्यते तत्र गुल्मरोग न पश्यति ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो दशाधिकसप्तशततमः ॥ ७१० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
हन्यात्माग्वृषभानां च नासानं गरुडाग्रज । नासाच्छेदोऽत्र तस्यास्ति युवभावे विनिश्चयात् ॥ १॥
नास्ति तहिन्मयं कापि दत्तैर्दानशतैरपि ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकादशाधिकसप्तशततमः ॥ ७११ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिदासीन्महाभाग चारणोतिप्रियंवदः | कवित्वशक्तिनिरतो बहुचारणसंयुतः ॥१॥
प्रेरितो दैवयोगेन गतो राजाश्रयं प्रति । तत्सेवानिरतो नित्यं चिरकालमुपस्थितः ॥ २ ॥
अथ तत्र महावादे कवीनां हि खगेश्वर । महाघोरमभूयुद्ध राजद्वारे
भयमदम् ॥ ३॥
स चारणो महाक्रोधास्कृतवानात्मघातनम् । परघाते कृते सूत स्वशरीरमथात्यजत् ॥ ४ ॥
तेन कर्मविपाकेन महाचौर्येण चाण्डज । भुक्त्वा स्वर्गफलं पुण्यादात्मघातात्परिच्युतः ॥ ५॥
महाभूमिभुजां वंशे म्लेच्छानां चाजनि स्वयम् । सिन्धोः पश्चिमभागेऽत्र शतयोजनसमिते ॥ ६ ॥
देशे कर्कटगे जीवे लमस्थे चन्द्रसंयुते । गौराङ्गः पृथुलो धूर्तः सर्वविद्याविशारदः ॥ ७ ॥
सुखैश्वर्यसमाक्रान्तो धनवाहनसंयुतः। शूरः
मुरेपोऽतिब्रो वहुपालनतत्सरः॥ ८॥

·(२४)
वृद्धसूर्यारुण-
पापालोभरतः कोपी नानाभैरवशासनः । रिष्टं पष्टिमिते वर्षे पञ्चहीने पतत्रिण ॥ ९ ॥
सर्ववित्तपदंशेन महारष्टहरं परम् । पञ्चाशीतिमितायुः स्याहत्ते कालनरेंण्डन ॥ १०॥
प्रायश्चित्तेऽकृते तत्र रिष्टं स्यात्मोक्तवासरे । कालरूपेण शस्त्रेण तत्क्षणे मरणं स्मृतम् ॥ ११ ॥
महाघोराहवे सूत चात्मघातादिदं फलम् । चिह्न तस्य प्रवक्ष्यामि ह्यात्मघातसमुद्भवम् ॥ १२ ॥
हृदिस्य लशुनं पुत्र पडंगुलमितं शुभम् ॥ १३
इति श्रीसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अभ्यायोद्वादशाधिकसप्तशततमः ॥ ७१२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
दधिहनों भवेन्नारी प्राग्भवे यात्र जन्मान । मेदसा पीडयते सा तु विनवानन्दवर्दन ॥ १ ॥
दधिधेनुप्रदानाच्च ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । मुच्यतेन महारोगान्नात्र, कार्या विचारणा ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोदशाधिकसप्तशततमः ॥ ७१३.॥
श्रीर्य उवाच ।
तरक्षी निहते पूर्वभवे च गरुडाग्रज । अत्र जन्मनि नेत्रेषु कातरत्वं प्रजायते ॥ १॥
रलधेनुमहादानाद्विधिना ब्राह्मणाय च । न पश्यत्यशिरोगं च कातरोत्यं हि फाश्यप ॥ २॥
इति,श्रीवृद्धसूर्यारणसंवाद कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्दशाधिकसप्तशततमः ॥ ७१४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
प्राग्भवे मुमुखी फाचिद्गता देवालयेऽण्डज । दीपा धातुमयास्तत्र चान्यदत्ता हतास्तया ॥१॥
सा शृद्धा च महाभाग धनपुत्रसमन्विता । चन्द्रग्रहे महादानात्माफ्कृतात्तु पतत्रिण ॥ २ ॥
तेन फर्मफलेनाय चक्षुःपीडाऽतिदारुणा । विदोपैखिता चात्र युवभावे खगेश्वर ॥ ३ ॥
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि दीपहत्पापशोधनम् । दीपा देया घृतेनात्र पूरयित्वा सुवर्णजाः ॥ ४ ॥
मुवर्णादमिता भन्याः संपूज्याय महेश्वरम् । गन्धपुष्पस्तया दीपेक्ष्यभोज्यैः प्रयत्नतः ॥ ५ ॥
दयाहिजेभ्यो वहशस्तस्मात्पापात्ममुच्यते ॥६॥
पनि श्रीहद्धमूरिणसंवाद कर्मविपाके अध्यायः पंचदशाधिकसप्तशततमः ॥ ७१५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
दुष्टगन्धियुतः मून जापते सोध जन्मनि । मधुहारी च यः पूर्वे मायश्चित्तं परं शृणु ॥ १॥
मधुधेनुमादानदि मानणाय पतत्रिण । दुटगन्धिकृतादोपान्मुच्यते नात्र संशयः ॥ २॥
इनि धारटारगगंगई कर्मविपारी मप्यायः पोडशाधिकसतशतसमः ॥ ७१६ ॥
श्रीसूर्य व्याच।
नगई पानये या नाग गरुटाऽग्रज । फातराक्षी प्रजायेत चारोगेण पक्षिराट् ॥ १॥
धेनुं ग्लमयी दद्यात्ममुवी विधानतः । न पश्यत्यशिरोगं सा तदवेन महामृतम् ॥ २ ॥
पनि श्रीमारनगई मर्मतिर अप्यायः गामशारिफमतनातनमः ॥ १७ ॥
श्रीस्र्प उयान !
माममाप्यमनभितो गमलान्नितः । दण्डाधिकाग्वान्दो टो मासगफः ॥ १॥
भानादानाहरकर भारपांऽपि विशेषतः । यभिचाररतस्यायो प्रावणस्य पत्रिण ॥२॥

·७१३-७२०.] कर्मविपाकः। (२४९) लोभाञ्चकारासौ तत्र ह्यण्डच्छेदच तत्क्षणात् । स तेन कर्मणा युक्तो भुक्ताऽतियमशासनम् ॥ ३ ॥ देशे पंचनदे बन जातः शूद्रोऽतिचाधमः । स चाप्यत्र विवर्णस्तु स्वेच्छापापमतिः सुखी ॥४॥ सकलैश्वर्यसम्पन्नो नानाधनसमन्वितः । नानावाहनभोगाइयो दानात्सर्वमिदं सुत ॥५॥ सप्तजन्मन्यसौ पंढो भविष्यति खगेश्वर ॥ ६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टादशाधिकसप्तशततमः ॥ ७१८ ॥ अरुण उवाच। क्षात्रे कुले समुत्पन्नः शौर्यौदार्ययशो धनी । राजमान्यविरोधी च नानासौख्यरतः सदा ॥ १ ॥ किंचिढातादिना पीडा जायते चोदरे भृशम् । वातरक्ताच शिरसि जायते वक्षसि ह्यथ ॥ २ ॥ तस्य भार्या शुभाऽऽचारा सुरूपा गुणशालिनी । मियभक्तिरता नित्यं दानदाक्षिण्यवर्तने ॥ ३ ॥ एकपुत्रप्रसूता चाप्यन्यपुत्रमुपागता । पश्चात्पुष्पं गतं शान्तिमपत्यं नैव जायते ॥४॥ केन कर्मविपाकेन पापं शाम्यति तस्त्रियाः । विधानावहितार्थाय सत्यं हि दिवाकर ॥५॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वे वर्णान्तरे जातो धातुकांस्यादिकारकः । ब्राह्मणस्य च मित्रं तु बहुद्रव्यसमाकुलः ॥ ६ ॥ क्रयविक्रयकर्ता च विप्रद्रव्येण वर्धितः । कालेन महता वत्स स विमो निधनं गतः ॥ ७॥ संचितं तद्धनं म न तु किंचित् प्रदापितम् । ब्रह्मस्वं भक्षितं तेन वंशवृद्धिविनाशनम् ॥ ८॥ तेन कर्मविपाकेन नानासंततिनाशनम् । यो वै तस्य मृतः पुत्रः स जातो ब्राह्मणस्य च ॥९॥ इदं जन्म चतुर्थं तु ब्रह्मवंशसमुद्भवम् । भार्या दुःखवती ह्येवं पुत्रहीना पतत्रिण ॥ १० ॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं कथं देव येन पापक्षयो भवेत् । निष्कृति ब्रूहि देवेश संततेः सौख्यहेत ॥ ११ ॥ श्रीसूर्य उवाच । ब्रह्मस्वं विपसंकाशं पुत्रपौत्रादिनाशनम् । म्रियतेऽत्र विषेणैको ब्रह्मस्वात्सकुलं खग ॥ १२ ॥ तस्य संतत्यनाशाय कारयेन्निष्कृति शुभाम् । सुशुभे भूप्रदेशे तु गोमयेनोपलेपयेत् ॥ १३ ॥ कुर्यादष्टदलं पद्मं राजतं शुक्लतण्डुलैः । तन्मध्ये स्थापयेत् कुम्भमत्रणं शुभलक्षणम् ॥ १४ ॥ मुशीतसलिलैः पूर्ण सरलौपधिपल्लवम् । नानाफलाक्षतोपेतं पूर्णपात्रोपशोभितम् ॥ १५ ॥ तस्योपरि न्यसेत्पात्रं वैणवं वर्तुलाकृति । सप्तधान्यफलोपेतं वस्त्रयुक् चंदनान्वितम् ।। १६ ।। तन्मध्ये स्थापयेन्मूर्ति निष्कद्वयविनिर्मिताम् । सुवर्णस्य विशुद्धां च दापयेदेदवादिने ॥ १७ ॥ प्रतिष्ठां पूजनं कृत्वा ततो गां वै सवत्सकाम् । शतमष्टोत्तरं विप्रान् द्रोणाः सप्तैव निर्मिताः ॥ १८॥ जातीपुष्पसमुद्भूतां लक्षपूजां शिवोपरि । संकष्टान्मोचयेद्धेनुं दम्पती परिधापयेत् ॥ १९ ॥ एवं कृतविधेः सूत निश्चला संततिर्भवेत् ॥ २०॥ इति श्रीवृद्धसूर्यालणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनविंशत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७१९ ॥ श्रीसूर्य उवाच। या काचिदानता मोहात्माग्भवे माक्षिक हरेत् । सान जन्मनि पक्षीन्द्र दुर्गन्धाढ्या प्रजायते ॥ १ ॥ मधुधेनुप्रदानाच व्यतीपातादिपर्वसु । दुर्गविरोगात्सततं मुच्यतेऽत्र पतत्रिंण ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाकै अभ्यायो विंशत्यधिकमतशततमः ।। ७२० ॥

·(२५०)
वृद्धसूर्यारुण-
[
१०-
श्रीसूर्य उवाच ।
पंढोऽस्ति राजसम्मानी चान जन्मनि चाऽण्डज । महादुष्टक्रियायुक्तो वृपबंधनतत्परः ॥ १॥
प्राक्कृतात्तु महादानात्सुखैश्वर्यधनान्वितः । महामानी महाधूर्तः पंडो राजाऽतिसेवनात् ॥ २ ॥
नात्र जन्मनि भो सूत प्रायश्चित्तं मयोदितम् । अगम्यागमने पापं प्रायश्चित्तविवर्जितम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकविंशत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७२१ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
ब्रह्मती सा मया प्रोक्ता या पूर्वे घातयेद्विजम् । सवै विचेष्टितं तस्याः शृणुष्वान पतत्रिण ॥ १॥
अनया द्रव्यलोभेन सपल्या पातितः सुतः । प्राग्भवे विपदानेन कुमारो दोपवर्जितः ॥२॥
तस्मादियं महादुष्टा वाल्ये कुष्ठान्विता सुत । अविवाह्या यतः सर्वेः पितृगेहे स्थिताऽण्डज ॥ ३॥
महादोपवती पापा तस्या नोक्ताऽत्र प्रकृतिः । चतुर्विशन्मिते वर्षे मरणं कीर्तित ध्रुवम् ॥ ४॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वाविंशत्यधिकसप्तशततम ।। ७२२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वराहं यो नरो हन्यात्याग्भवे विनतासुत । जायते दंतुरः सोऽपि काले तत्कालचिह्नितः ॥ १॥
घृतकुम्भं यथा दद्याच्छत्या विप्राय धीमते । सुवर्णसहितं तेन तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोविंशत्यधिकसप्तशततम ॥ ७२३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यो हरेत्याग्भवे सत गुडं मोहानराधमः । गुल्मोदरेण रोगेण सोऽत्र जन्मनि पीडयते ॥ १ ॥
गुडधेनुप्रदानाच विधिना ब्राह्मणाय च । गुल्मोदरसमुद्भूता पीडा नश्यति तत्क्षणात् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके भध्यायश्चतुर्विशत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७२४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अयो काचित् सती नारी धर्मिष्ठा प्रियवादिनी । स्वामिना प्रेरिता पूर्वे शत्रोगेंहे ददाह सा ॥ १॥
तदाहाच महाभाग दग्धं सर्वं पुरं तदा । ब्राह्मण्येका सबाला च निर्दग्धा दोपवर्जिता ॥२॥
ततो ब्रह्मवधस्तन किंचितालेऽपि सा मृता । भुक्त्वा फलानि सर्वाणि पुण्यपापोद्भवानि च ॥ ३ ॥
गा शद्री यमुनातीरे जाताऽत्र पतिसेवया । कुष्ठरोगयुता बाल्ये निष्कृति पापशोधनीम् ॥ ४॥
वक्ष्यामि नृपभं दद्यात्सर्वोपस्फरसंयुतम् । कुष्ठरोगात्प्रमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥५॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे फर्मविपाके अध्याय पचविंशत्यधिकसप्तशततम ॥ ७२५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
प्रागामीडामणः कश्चित्कृपिफर्मरतस्तया । पूजक्श्चातिथीना च भिक्षुकाणां च यलतः ॥ १॥
उद्गृहे पृपभो मत्स्तीक्ष्णगो भयानफः। तेन तवृपभस्याऽपि माग्भवे विनतामुत ॥ २॥
सिस्वा नासाप्रमुष्यों तु कृत फर्मातिदारुणम् । तत्र जन्मनि मुक्त्वा तु फलं पापसमुद्भवम् ॥ ३॥
जानोऽत्र पवनः मिन्धुमण्डले पर्वताश्रिते। पंडस्तु तेन पापेन स चास्त्पत्र पतत्रिण ॥ ४॥
धर्मारपूर्वएतात्योऽपि मुखैश्चर्यनान्चितः । पापाद् दार्जनात्सत प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥५॥

·७२१-७३९.j कर्मविपाका पूजनादतियीनां च भविष्यति च तद्गतिः । तीर्याश्रयेऽय जनुपि मृत्युस्तस्य प्रकीर्तितः ॥ ६॥ आयुः पष्टिमितान्दान्तं रिष्टं पञ्चाशदब्दके ॥ ७॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पड्विंशत्यधिकसप्तशततमः ।। ७२६ ।। श्रीसूर्य उवाच । घातयेद्या पुरा नारी वराहं गरुडाग्रज । दन्तुरा सा भवेदत्र तत्काले घातसंभवे ॥१॥ ताम्रकुंभं सुवर्णांढयं घृतपूर्ण सदक्षिणम् । तोपशमनायैव दद्याच्छक्त्या विधानतः ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तविंशत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७२७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । तैलहारी तु यः कश्चित्सूत लोभात्पुराभवे । कंडूरोगेण सततं पीडचते चात्र जन्मनि ॥१॥ शक्तया तैलप्रदानाच्च ब्राह्मणाय पतत्रिण | कंडूरोगप्रशमनं दानं तैलघदयम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाविंशत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७२८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । काचिच्छुभानना पूर्वेऽभवच्चारणवल्लभा । पतित्यक्ताऽऽधिविग्ना सा महारोपवती ह्यभूत् ॥ १॥ तया महौपधैर्दिव्यैः पत्युः पुंस्त्वं विनाशितम् । तेन पापप्रभावेण जातोत्रायं नपुंसकः ॥ २ ॥ धूतः पापरतो नित्यं सर्वधर्मविवर्जितः । वर्णवाह्योऽतिदुःखातों न शुभां लभते गतिम् ॥ ३ ॥ बहुजन्मन्यसौ पापान्मुक्तो भवति चाण्डज ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अन्याय एकोनत्रिंशदधिकसप्तशततमः ॥ ७२९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । स्वभक्षार्थ महाभाग यो हन्यादायुवाहनम् । अत्र जन्मनि खोऽपि नात्र कार्या विचारणा ॥ १ ॥ न तस्य विन्मयं प्रोक्तमत्र जन्मनि चाण्डज । स्वशरीरविवृद्धयय येन मुक्तो मृगः पुरा ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायस्त्रिंशदविकसप्तशततमः ।। ७३० ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी प्राग्भवे मोहाद् गुडं हरति कस्यचित् । गुल्मोदरेण रोगेण पीडयते सान्त्र जन्मनि ॥१॥ गंगायां हि महाभाग गुडधेनुप्रदानतः । तत्र स्नानान्महापुण्यात्तस्माद्रोगात्ममुच्यते ॥२॥ इति श्रीदारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकत्रिशंदविकसप्तशततमः ॥ ७३१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चिद्वैश्योऽभवत्पूर्वे भवे नेपालविश्रुते । बहुमित्रसुखैराड्यो हठी व्यसनसंयुतः ॥ १॥ आराधनं तु कृतवान् देव्या यः पूर्वजन्मनि । स्वस्त्रियं च सुरूपां च परित्यज्य शुभाननाम् ॥ २ ॥ अन्यस्त्रियामभिगमाव्यभिचारपरों दृढः । स तेन कर्मणा युक्तो गतो धर्मपुरं प्रति ॥ ३ ॥ वत्र पापं फलं भुक्त्वा शुभाजातो महीतले । गौरो भव्यो महाज्ञानी महाविभवसंयुतः ॥ १॥ देशेदेशेऽतिविख्यातो घृणी लघुर्महायशाः । स्वस्त्रीत्यागान्महापापाचायते स्त्रीविवर्जितः ॥4॥ अरुणउवाच। निष्कृति वद मे स्वामिन सीमाप्तिसौख्यकारिणीम् । पार्वतीप्रतिमां कृत्वा हैमी वै

·(२५२)
वृद्धसूर्यारुण-
[
पलपंचमितां लेख्यां गधैर्माल्यैरलंकृताम् । दद्याद्वेदविधिज्ञाय सुकुलीनाय चायने ।। ७ ॥
प्रजापति तथा दद्याद्राजतं त्रिपलात्मकम् । ब्रह्मदैवतमंत्रेण गृह्णाति स महाद्विजः ॥ ८॥
पश्चादष्टाक्षरं मंत्रं सहस्रं पापशोधनम् । जपेदष्टसहवं तु सूर्यमंत्रं महाबलम् ॥ ९॥
होमयेत्तद्दशांगेन तद्दशांशेन तर्पयेत् । य एवं कुरुते सूत सर्पपापविनाशनम् ॥ १० ॥
प्रायश्चित्तं परं तत्र तस्मात्पापात्प्रमुच्यते । नैवं करोति यो मोहाजडधीदेवघातितः ॥ ११॥
न लभेत् स्त्रीसुखं तत्र रिष्टं पदेदकेन्दके । प्रायश्चित्ते कृते सूत जीवन वर्षसप्ततिम् ॥ १२ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायो द्वात्रिंशदधिकसप्तशततमः ॥ ७३२ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
नृपं विना पुरा हन्यान्मृग यो विनतासुत । खञ्जः स्यादत्र जनुपि तत्काले मृगघातजे ॥ १॥
पापनागकरीं तस्य निष्कृति वच्यहं सुत । दद्यादश्वं नवं तत्र स्वर्ण निष्कयुतं शुभम् ॥ २॥
सहासनमलंकारं पूजयित्वा विधानतः । विधिज्ञाय महाबाहो नानाशास्त्रविधानतः ॥३॥
न स पश्यति खंजत्वं दानस्याऽस्य प्रभावतः ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयस्त्रिंशदधिकसप्तशततमः ॥ ७३३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी प्राग्भवे सूत परतैलापहारिणी । सात्र जन्मनि पक्षीन्द्र कंट्ठरोगप्रपीडिता ॥ १ ॥
सा मुच्यते महाभाग दानातैलघदयात् । सुवर्णाव्यात् तथा शक्त्या तैलदानाद्विशेषतः ॥ २॥
इति श्रीपद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुत्रिंशदधिकसप्तशततमः ।। ७३४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
गजपचारी यः फश्चिच्चारणः पूर्वजन्मनि । भव्यमूर्तिढो धीरः शिवपूजनतत्परः ॥ १॥
गजपत्यां महाबाहो दधारासावधर्मतः । गर्भ च कामलोभेन भाविनोऽर्थस्य २ वलात् ॥ २॥
पापात्पापफलं मुक्त्वा यमलोके पतत्रिण । शिवपूजनजात्पुण्यात्सोऽत्र जातो हि पादजः ॥ ३ ॥
देगे जांगलके पण्डः सर्वधर्मवहिष्कृतः । शिवपूजनतो यस्मात्मागत्र धनभोगभाक् ॥ ४॥
स्त्रीपुत्रमुखहीनोऽत्र प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ ५ ॥
सी श्रीरसारणमंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचत्रिशदधिकसप्तशततमः ॥ ७३५ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
गाढया यावधीत्पूर्वे मृगं हि विनतामुत । स्वगर्भपालने दक्षा जन्मन्यत्र गतप्रपा ॥ १॥
तटातफाले रांजा सा भविष्यति शुभानना । गर्भपातनदुःखार्ता तथैव महदेनसः ॥ २ ॥
तपापनागनं एत शृणु वक्ष्यामि तत्त्वतः । दयाद्विमाय तुरगं युवानं भृपणान्वितम् ॥ ३॥
स्वर्गनिष्फ्युनं पात्र पूर्वपापात्ममुरपत । न पश्यति च गोत्यां पीडामय जन्मनि ॥ ४ ॥
दानमभावाससीन्द्र संजसं नाप्नुपादिह ॥ ५॥
इति धीमरिमगंगद कमविणारे अप्पापः पत्रिंशदपिकसप्तशततमः ।। ७३६ ॥
अरुणट्याच।
पात्र पुग्ने गमुतनो दानदाक्षिण्यनत्परः । मोहादिपीटितो नित्यं कृणाल पाण्डरद्युतिः ॥ १॥
वाहादिना सीमा पाल्प सादरणीगदः । तस्य भाषां सदापारा मुनेदा भरी पुता ॥३॥

·७३३-७३८.] कर्मविपाकः। रक्तस्त्रावादिना पीडा जायते चोदगऽनिलः । गर्भस चोगत्तस्याः पातं कुर्याच दृष्टितः ॥ ३ ॥ द्वित्रिभिः पंचभिर्मासैः चतुर्भिः सप्तभिस्तया । केन कर्मविपाकेन गर्भो न स्थिरतां व्रजेत् ॥ ४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाबाहो शृणु तस्या विचेष्टितम् । व्यभिचारभयाद्वापि तया गर्भश्च पातितः ।।५।। अतिकष्टाद्वैनतेय गर्भपातकृतागतः । अपरं च कृतं कर्म व्यभिचारं यतस्ततः ॥ ६ ॥ नानाद्रव्यापहत्री च कुलटा वाक्यलंघनात् । भर्तुस्तचौरिणी वृत्तिर्दुष्टसङ्गस्य चार्जनात् ॥ ७ ॥ तेन दुष्टेन यद्रव्यं हृतं तस्करबुद्धिना । मुक्तं ताभ्यां वैनतेय ब्रह्मस्वं तत्र जन्मनि ॥ ८॥ कालेन तदनं मुक्त्वा पीडितो दारुणैः । यातना बहुधा प्राप्य पश्चान्मानुपमाप्नुयात् ॥ ९ ॥ किञ्चित्पुप्यप्रभावेण क्षात्रोऽयं जन्मतो मुधि । इदं जन्म चतुर्थ तु गर्भपातो विजायते ॥ १० ॥ उभाभ्यां हि कृतं कर्म भुज्यते जन्मजन्मनि ॥ ११ ॥ अरुण उवाच। प्रायश्चित्तं कयं देव येन पापक्षयो भवेत् । निष्कृति ब्रूहि देवेश येन गर्भः स्थिरो भवेत् ॥ १२ ॥ इति श्रीसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सतत्रिंशदधिक्रसप्तशततमः ॥ ७३७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्व जन्मनि या नारी नानाग जिवांसति ॥ १ ॥ तस्या निष्कृतपे शुद्धिः श्रूयतां कश्यपात्मज । नारी नियमसंवीता ध्रुवं सा ब्रतकांक्षिणी ॥२॥ सौम्यायने समापूर्यमाणे पक्षे शुभेऽहनि । तस्य पापस्य शान्त्यर्थं नानावतमुपाचरेत् ।। ३ ।। पयःस्रबन्ती शान्तां वा सुरभी शुभलक्षणाम् । गृहमानीय विधिवत्पूजयेत्तां समाहिता ॥ ४ ॥ इटस्तु यवसेः पानैर्भक्ष्यैः कण्डूयनैरपि । रुचिरैश्च सुगोप्टानः सा तां परिचरेत्सदा ॥ ५ ॥ रात्रौ पुष्पावलीभिश्च दीपलक्चन्दनादिभिः । सुगीतमङ्गलधानस्तदधःशायिनी भुवि ॥ ६ ॥ प्राणागम प्रकुर्वीत तस्यास्तु पयसा भुवि । तस्यास्तु पञ्चगव्यानि यथान्यायं यथाश्रुति ॥ ७॥ एवं व्रतपरा नारी मासिमासि तु संयता । तस्या धेनोः सवत्साया इष्टं समभिकाक्षिणी ॥ ८॥ प्रतान्ते द्विजमाकार्य समस्तगुणशालिनम् । अभ्यर्च्य पूजयेद्भक्त्या वस्त्रत्रग्दामभूपणैः ॥ ९ ॥ सम्यगभ्यर्च्य तां धेनुं तनयं तत्स्तनंघयम् । कृत्वा च विधिवत्तस्मै तां दद्यादितिभापिणी ॥ १० ॥ सुवर्णशुद्धमानेयं माषपोडशसंयुतम् । दापयेद्गां सवत्सां पूर्वपापापनुत्तये ॥ ११ ॥ 'यन्मया कुलटेच्छातो नानागर्भा विहिसिताः । नानाभेदैः पातिता मे गर्भावै बहवो भुवि ॥ १२ ॥ तस्य कर्मार्जितं पापं गर्भपातादिदूपणम् । एनसस्तस्य नाशाय सवत्सादानवोत्र च ।। १३ ।। इह जन्मनि वन्ध्यवं नाशयेदस्य तस्य तु । दानेनानेन सुरभेरनया सातिसुव्रत ॥ १४ ॥ भवेयं वत्ससादेन गर्भ मे सुभगान्विते " । एवमस्त्विति तां धेनुं समादाय सदक्षिणाम् ॥ १५ ।। हिरण्यं रजतं ताम्र वस्त्रं मुक्ताफलानि च । दापयेद् दिजमुख्याय भूरिद्रव्यैश्च तोपयेत् ॥ १६ ॥ भोजयेच्च शतं विप्रान्नानानः सक्नुपायसः । एवं कृतविधेः सूत नारी वा दुःखनाशनी ॥ १७ ॥ वन्ध्यत्वान्मुच्यते सूत पुत्रप्राप्तियशस्विनी ॥ १८॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंबादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टात्रिंशदधिकसप्तशततमः ।। ७३८ ।

·वृद्धसूर्यारुण-
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि यः कश्चित्तुरगं घातपेन्नरः । वनकण्ठेन रोगेण पीडितोत्र मजायते ॥ १॥
स्वर्णाश्वदानाद्विधिवत्सर्वोपस्करसंयुतात् । वक्रकण्ठसमुद्भूतां पीडां नामोति मानवः ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनचत्वारिंशदधिकमप्तशततमः ॥ ७३९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शृगालघाती पुरुषः प्राग्जनुष्यत्र जन्मनि । पादहीनो भवेत्सूत भृशं चाकृतनिष्कृतिः ॥ १॥
दद्यादश्वं सुवर्णाश्वं सर्वोपस्करसंयुतम् । ब्राह्मणाय प्रयत्लेन पूर्वपापापनुत्तये ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चत्वारिंशदधिकसप्तशततमः ॥ ७४० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
संकरः प्राग्भवे सूत बभूव धनसंयुत्तः । तीर्थवासी विरक्तश्च लोभी धर्मक्रियान्वितः ॥ १॥
क्रूरकर्म कृतं तेन दुष्टसंगेन चाण्डज । चौर्येण गां परां नीत्वा क्षुधिक्षिता पुरा ॥२॥
मृतास्ते तेन पापेन नानायोनिमुपागताः । स तीर्थमृत्युवशतो गङ्गातीरेन पादजः ॥ ३ ॥
तीर्थमृत्युप्रसादाच्च धनपुत्रसमन्वितः । युवभावेऽण्डजश्रेष्ठ चक्षुहानोन जायते ॥ ४॥
प्रायश्चित्वं प्रवक्ष्यामि सुवर्णदशसम्मितम् । लिखिता गौर्विधानेन पूजयित्वा विधानतः ॥५॥
सा देया वेदविदुषे पूर्वपापविशुद्धये । गायत्री च जपेत्तत्र नियतं चायुतद्वयम् ॥ ६॥
होमपेच्च ययाभक्त्या भोजयेच ततो द्विजान् । यः कुर्याद्विधिना चेदं स तद्दोपात्प्रमुच्यते ॥ ७ ॥
स दिव्यचक्षुपा युक्तो जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ ८ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकचत्वारिंशदविकसतशततमः ॥ ७४१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिद्वातयेत्रारी शृगालं पूर्वजन्मनि । सा तत्र पुरुष याति घातार्थमुपदेशयेत् ॥ १॥
अब जन्मनि वै चोर्ध्वात्स्यानाच बहुवैकृतात् । पादभङ्गो भवेत्तस्मात्सापाच्चैव खगाधिप ।। २॥
करोति तस्य पापस्य विन्मयं विधिनान चेत् । तस्मात्पापात्प्रमुच्येत तचोर्ध्वात्पतनं तया ॥ ३ ॥
अश्वं निष्कमुवर्णाढयं विन्मयं पापशोधनम् ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विचत्वारिंशदधिकसप्तशततमः ।। ७४२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी घातयेदश्वं प्राग्भवे साध्न जन्मनि । महापर्वसु गंगादिपुण्यतीर्थेषु दापयेत् ॥ १॥
सर्वोपस्फरसंयुक्तं सढियं विधिसंयुतम् । सा मुच्यते वक्रफंठपीडनाद्विनतासुत ॥ २
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायन्त्रिचत्वारिंशदधिकमतशततमः ।। ७४३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
आसीत्री महाभाग पांचाले देशफे शुभे । नानाधर्मसमायुक्तो ग्रामपो विश्रुतो महान् ॥ १॥
दुष्पांचरितं तेन भाविनोऽयस्य व पलात् । दायां च धृतो गर्भ कामलोभेन निश्चयात् ॥२॥
धर्म पलं महत्तय नासीदर्भस्य पातनम् । तया हालाहलं पीतं लोकशंकातुरा ' मृता ॥ ३ ॥
गर्भपीटा मत्युग्रा घालपोऽपि मृतस्ततः । महाप्रपंचसंयुक्तः कृतं प्राग्दारुणं महत् ॥ ४ ॥

·७३९-७४७.] कर्मविपाकः। कर्मणां संग्रहे चेदं गर्भनाशसमुद्भवम् । ततो मरणसंप्राप्तो दाजोऽय सहायधृक् ॥ ५॥ सूर्यलोकं ततो गत्वाभुक्त्वा भोगांश्व शावतान् । अशुभानरकान्मुक्त्वा स्वकृतादृढकर्मजात् ॥ ६ ॥ सोपप्लवे महादानात् पूर्वजन्मनि मानद । स जातो यमुनातीरे बाहुजोऽप्यत्र जन्मानि ॥ ७ ॥ गौरः कृशाङ्गो लंबश्च धनसौख्यसमन्वितः । पितृभ्राविहीनश्च लोभमोहरतः सदा ॥ ८ ॥ नेकस्त्रीसंयुतः कामी नानाविभवसंयुतः । आयंतसुखयुक्तश्च मतो दुःखसमन्वितः ॥९॥ शुदायां वीर्यदानात् प्राक् तद्धाचाप्यपुत्रकः । ऐहिकं लक्षणं तस्य शरीरेऽप्युपजायते ॥ १० ॥ अरुण उवाच। निष्कृति वद मे स्वामिन् सर्वपापप्रणाशनीम् । पुत्रवृद्धिकरी धन्यां लोकानां हितकाम्यया ॥ ११ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य शृणु सूत प्रयत्नतः। पूर्वपापविशुद्धयर्य गर्भधारणकारिणीम् ॥ १२ ॥ शूद्रायाः प्रतिमा कार्या पलैः पंचमितः शुभा। हिरण्मयी सगर्भाच पत्रे लेख्या समन्विता ॥ १३ ॥ तदर्धार्थेन वा कार्या त्रिषु वित्तानुमानतः । गंघपुष्पैरलंकृत्य सा देया पापनाशनी ॥ १४ ॥ मापपंचमितो विष्णुः सर्वपापप्रणाशनः । प्रजापति तथा दद्यात्सौवर्ण पंचमापकम् ॥ १५ ॥ राजतं च तथा दद्यात्सोमं सार्धपलात्मकम् । गाय: दशसाहस्र जपेच्च विधिपूर्वकम् ॥ १६ ॥ होमयेत्तंडुलैः साज्यः सर्पपैः सलिलैस्तथा । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्सर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ १७ ।। एवं कृतविधेः सूत सर्वपापविनाशनम् । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि चाऽण्डज ॥ १८ ॥ अकृते तु यथाशक्त्या प्रायश्चित्तं ययोदितम् । रिष्टं पष्टिमिते वर्षे दारुणं शत्रुवैकृतम् ॥ १९ ॥ प्रायश्चित्ते कृते सूत जीवनं वर्पसप्ततिम् । जन्मादिमरणान्तं च स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ २० ॥ इति श्रीवृद्धमूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके मध्यायश्चतुश्चत्वारिंशदविकसप्तशततमः ॥ ७४४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। शूद्रोऽभवन्महाभाग प्रारजन्मन्यतिकोविदः । ग्रामवासी सदा सौम्यः शतद्वनिकटेऽण्डज ॥१॥ शूद्रकन्या च तेनैव हृद्या पोडशवार्षिकी । भुक्ता सा कामलोभेन बलात्कारेण दूपिता ॥२॥ स चाय मम पुत्रस्य मुक्त्वा भैरवशासनम् । पूजनाच्छियलिङ्गानां प्रागत्रापि च संकरः ॥ ३ ॥ पंढस्तेन विपाकेन प्राप्तसर्वमनोरयः । राज्यप्रचारको धीमान् गजाश्वपरिपालकः ॥ ४ ॥ महाधनो महोत्साहो नानाविभवविस्तरः । मृत्युश्चास्यात्र गंगायां पुण्याञ्च शिवपूजनात् ॥ ५॥ भविष्यति महाभाग पापान्ते चास्य सद्गतिः ॥६॥ इति श्रीवृद्धसूर्यालगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चचत्वारिंशदधिकसप्तशततमः ।। ७४५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पादरोगयुतः सूत जायते सोऽध जन्मनि । यो मार्गहा पुरा लोके परटुंठनतत्सरः ॥ १॥ सोऽश्वदानाविधानेन ब्राह्मणाय पतत्रिण । न पश्यति महापीडां पापजां पादसंभवाम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्चत्वारिंशदधिकसप्तशततमः ॥ ७४६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभवत्याग्भवे विप्रो ग्रामवासी वनाश्रितः । चौराधिपो महोग्रश्च तत्संसर्गात्सगाधिप ॥ १॥ १ ग्रयत्नतः।

·[R.
(२५६)
वृद्धस्यारुण-
दनानि तेन ग्रहणे दानानि विनतात्मज । गोभूम्यश्चादिकान्येर ब्राह्मणेभ्योतिभक्तितः ॥२॥
स भुक्त्वा नरकान् घोरान् पापात्पुण्याच शाश्वतान्। स्वर्गान्पर्वतभागे तु स जातो बाहुजोऽधुना ॥ ३ ॥
वामनो राजसम्मानी महोग्नो मंत्रपारगः । पुत्रहीनोऽप्यसी सूत परवित्तस्य लुंठनात् ॥ १३
भवंत्यत्र च ये पुत्रा नियंते नात्र संशयः । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन पापं प्रशाम्यति ॥ ५॥
कृत्वा वेदघटान् सूत सौवर्णान् घृतपूरितान् । तदभाचे राजतांश्च विप्रेभ्यः प्रतिपादयेत् ॥ ६॥
हरिवंशं विधानेन शृणुयाद्भक्तितोऽण्डज । रौद्रं अतं चरेत्पश्चात्पूर्वपापविशुद्धये ॥ ७ ॥
नैतत्मकुर्याद्यः श्रुत्वा स नरः पुत्रवर्जितः । जायतेऽत्रैव पक्षीद कुर्यात् पुत्रवर्धनम् ॥ ८ ॥
आयुरष्टौ तयाऽशीतिवर्षाणां कृतनिष्कृतेः ॥९॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तचत्वारिंशदधिकसप्तशततमः ॥ ७४७ ॥
अरुण उवाच।
क्षात्रवंशे समुत्पन्नो वातो देहे रुजाकरः । गुल्माद्या ह्युदरे वाधाः शिरोतिर्जायते सदा ॥ १ ॥
व्यापारो निष्फलस्तस्य किंचित्सेवादिना भवेत् । तस्य भार्याद्वयं चास्ति किंचिनक्तिपरायणम् ॥ २ ॥
अन्योऽन्यद्वेपिभावाच्च किंचित्पीतिकरा परा । मृतवत्सा कयं जाता सत्य कयय भास्कर ॥ ३ ॥
एको गर्भः स्थिरीभूतो न प्रसूतिर्न पातनम् । केन पापप्रभावेण कथयस्व दिवाकर ॥ ४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि शूद्रस्तु क्रयविक्रयकारकः । दानधर्मपरो
नित्यं देवदेवपरायणः ॥५॥
अन्योन्यं देविभावाच्च वर्तते विविधस्ततः । कश्चिदिनो धर्मपरो वेदवेदार्यपारगः ॥ ६॥
कदाविदैवयोगाच भाविनोऽर्थस्य वै बलात् । तद्वित्तं ग्राहयामास शूद्रो म्लेच्छजनस्य च ॥ ७ ॥
लंघनाय मतिं चक्के ब्राह्मणो भार्यया सह । भत्सनेस्तनायेस्तु तद्धनं च तदा दिनैः ॥ ८ ॥
शूद्रेण कतिपयैरेव चान्येभ्यो विनतासुत । म्लेच्छाद्यं स वै दृष्ट्वा ब्राह्मणः क्रोधसंकुलः ॥ ९॥
तदर्यमपि प्राप्तश्च सात्मयातं चकार ह । गर्भयुक्ता च भार्या वै भरि पृष्ठतोऽन्वगात् ॥ १० ॥
हृतं तस्यापि तत्सर्वं म्लेच्छराजेन तत्तदा । तावत्कालेन ते केचिच्छूद्रा म्लेच्छेन घातिताः॥ ११ ॥
ततो वै निरये वत्स वर्पायुतसहस्रशः । पच्यते नरके घोरे शूद्रो देहेन वै तदा ॥ १२ ॥
पश्चामानुपतां प्राप्तो दानधर्मप्रभावतः । ब्रह्मस्वहरणेनैव अपत्यं नैव जायते ॥ १३ ॥
अरुण उवाच।
ततः ॥ १५॥
प्रायश्चित्तं वद स्वामिन्येन पापक्षयो भवेत् । निष्कृति सकलां चूहि नारीणां हितकाम्यया ॥ १४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
तीय संवत्सरं सेव्यं फिचित्वेन दंपती । श्रवणं हरिवंशस्य विप्रस्योद्वाइन
तावनिकृतयो भूपः क्रमेणानेन वै तदा । मुशुभे भूप्रदेशे तु गोमयागुपचर्चिते ॥ १६ ॥
कुर्यादष्टदट पनं चित्रवर्ण मुशोभनम् । तन्मध्ये सक्मिणीयुक्तं माधवं फलशेऽर्चयेत् ॥ १७॥
गौवर्ण गजते पने सायुधं नु चतुर्भुजम् । उपचारः शुभैगन्धुपैश्च कुमुमादिभिः ॥ १८ ॥
जननीमहितान् भूयः प्रयुनायांस्तथाञ्चयेत् । चारदेहं चाख्या चारुगुप्त यशस्विनम् ॥ १९ ॥
श्रीवत्याई पीनवास मुगाई पूजयेत्रमात् । पूजनं विष्णुमुक्तेन तथा श्रीरसफोविदः ॥ २० ॥
पुरः सागपायरयेटिष्णुमणः । तहिमासोऽथ तद्विष्णोरतोदेवाश्च पूजपेत् ॥ २१ ॥
देवाप्रियायोटिनस्तया पादिभावतः । शमष्टोचर इत्वा चरुणा पायसेन च ॥ २२ ॥

·७४८-७९..]
कर्मविपाक।
(२५७)
होमान्ते विप्रभोजान्ते मंत्रमेतमुदीरयेत् । यन्मया पापभावेने कान्धेन दुरात्मना ॥ २३ ॥
म्लेच्छराज्ये च व्यापार बहु चै दुष्कृतं कृतम् । ब्राह्मणानां वहु द्रव्यं नीता भक्षणतर्जनः ॥ २४ ॥
द्रव्यापहरणात्प्राप्तं दुःखं नामाभवान्तरे । स्थिरगों मृतापत्यं प्राप्तं च फर्म दुःसहम् ।। २५ ॥
तत्तदेनोविनाशाय दानं संप्रददे विदम् । ऐहिकं लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते ॥ २६ ॥
हृदुःखं दीर्वनिश्वासो लोचने सानुकर्षिते । काष्ठलोष्टादिशस्त्राद्यर्षातः स्यादुपलेखनम् ॥ २७ ॥
जलाकुलत्वं स्पर्शेऽग्निस्तादृशा बणसंभवाः । स्त्रियोऽङ्गे विकृतव्याधिर्मुखे व्रणशिलादिकम् ॥ २८ ॥
पैतृजा मातुलानीनां विधवातिः स्वस्त्रादिपु । स्वकुले मेतजा पीडा दुःखं च पश्वपत्यजम् ॥ २९ ।।
कर्मानुसारतो व्याधिश्चिह्न तस्य सहायवत् । स्वकुले केपि वर्तन्ते पतिताश्चारचारिणः ॥ ३० ॥
एवं तु लक्षणैर्याप्तं प्रायश्चित्तं ततो वदेत् ॥ ३१॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टचत्वारिंशदधिकसप्तशततमः ॥ ७४८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वे ह्याभीरजा काचिदभूद्भर्तृपरायणा । महद्भिर्गोधनैर्युक्ता गवां पालनतत्परा ॥१॥
गावस्तृपार्ताः सततं प्रपायां प्रेरितास्तया । दिनाद्यकाले संपाले पहिरोमाजलाशये ॥२॥
अथान्यगावः सततं तस्मिन्नपि जलाशये । शनैः पानं प्रकुर्वन्त्यो जलं शीतलमुत्तमम् ।। ३ ।।
ताडितास्ता भृशं गावो लकुटेन दृढेन तु । तत्रैका तृपिता युक्ता ताडितापि भृशं तया ॥ ४ ॥
न च त्यक्तं जलं सूत गर्भभारान्विता यतः । तस्मिन्काले तदा सूत पतितो गर्भसस्थितः ॥ ५ ॥
वत्सस्तत्ताडनादुष्टान्मृतश्चापि च तत्क्षणात् । विचेष्टितमिदं यस्याः सैव वेश्याङ्गनाऽधुना ॥ ६ ॥
नानाविभूतिसंयुक्ता नानापशुभिरन्विता । सुखभोगधनैर्धान्यैर्वाञ्छितार्यान्विता सुत ॥ ७ ॥
प्राग्गोसेवनजात्पुण्यात्सर्वपुण्यफलं त्विदम् । अथात्र गर्भपूर्णान्ते युवभावे खगाधिप ॥ ८ ॥
तं शोचयति सा गर्भ तइदुःखेनाकुला भृशम् । एवं वर्षत्रयं यावन्मोचयिप्यति वै सुत ॥९॥
रिष्टं चान्दनये सूत वालवत्सवधादिह ॥ १० ॥
अरुण उवाच।
प्रायश्चित्तं वद स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । उपकाराय लोकानां यतस्त्वं सर्वदर्शकः ॥ ११ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
दद्यानां कपिलामेकां स्वर्णशृङ्गादिकान्चिताम् । विप्राय वेदविदुपे तदोपशमनाय च ॥ १२ ॥
सुवर्णामितां तद्रल्लेख्यां गां गर्भसंयुताम् । दद्यादिविधिज्ञाय पूर्वपापापनुत्तये ॥ १३ ॥
भोजयेत्तु यथाशक्त्या विमान्चै होमयेत्तिलान् । मुच्यते गर्भजादोपान्नात्र कार्या विचारणा ॥ १४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अन्याय एकोनपंचाशदधिकसप्तशततमः ॥ ७४९ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
बभूव पार्थिवः कश्चिद् गुर्जरे विनतासुत । धर्मकर्मसमायुक्तो देवताऽतिथिपूजकः ॥ १॥
पितृभक्तिरतो नित्यं दानानि विधिपूर्वकम् । दत्तानि च विशिष्टेभ्यो ब्राह्मणेभ्योतिशक्तितः ॥ २ ॥
देवाच्छत्रुगृहं गत्वा कृतं कर्म तु वै तदा । वैरिपुत्रः पुरा सुत पादभागे च घातितः ॥ ३ ॥
कुन्तेनापि च तीक्ष्णेन दिवा वै शौर्यकर्मणा । स मृतस्तेन दुःखेन तन्माताऽभूदपुत्रिणी ॥ ४ ॥
पुत्रदुःखान्मृता सापि दत्त्वा शापं हि दारुणम् । "यथा पुत्रविहीनाऽहं गच्छामि च यमालयम् ॥५॥

·(२५८) वृद्धसूर्यारुण- [10- तथैव पुत्रशोका” जन्मजन्मनि यास्यति । " ततो बहुतिथे काले गतोऽसौ यमशासनम् ॥ ६ ॥ धर्मात्स्वर्गफलं मुक्त्वा पापाच नरकं तया । पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो मुखजोऽधुना ॥ ७ ॥ विपाशानिकटे देशे वृपलग्ने निशाकरे । श्यामाभो धूसरः क्षीणः प्रभुदेशाटने रतः ॥ ८॥ बहुस्त्रीधनसंयुक्तो मित्रप्रियवदान्वितः । मानभोगसुखैश्वयों मितदो लोभसंयुतः ॥९॥ धर्मात्सर्व फलं सूत भृशं पापफलं शृणु । क्रूरचेष्टो महालोभी सदा मात्सर्यसंयुतः ॥ १० ॥ जातपुत्रविहीनोऽसाविह जन्मनि जायते । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविनाशनम् ॥ ११॥ लोकानामुपकाराय शृणु सूत प्रयत्नतः । पलैर्दशमितैः कुर्याद्राजतं बाहुजं सुत ॥ १२ ॥ तन्मातरं च सौवर्णी पलकेन मितां शुभाम् । पत्रे लेख्यां यथाकारां यथोपस्करसंयुताम् ॥ १३ ॥ पूजयित्वा तु गन्धायैः पोडशैरुपचारकैः । सूर्यभक्ताय शान्ताय तां दद्याद्धि कुटुम्बिने ॥ १४ ॥ पलपंचमितं रौक्मं कुर्यादरिहरात्मकम् । तथैव गणनायं च लेख्य पंचोपचारकैः ॥ १५ ॥ संपृज्य विधिना दद्यात्सर्वपापविशुद्धये । अष्टाक्षरं तथा मंत्रं वैदिकं सूर्यदेवतम् ॥ १६ ॥ जपेष्टसहस्रं तु यथा प्रणवपूर्वकम् । गायत्रीपंचसाहस्रं दुष्टपापविमोचनम् ॥ १७ ॥ कुर्यारोमं दशांशेन पश्चाद्राह्मणभोजनम् । एवं कुर्यादिधानेन प्रायश्चित्तं ययाविधि ॥ १८ ॥ न मामोति तदारिष्टं पड्विंशान्दे प्रकीर्तितम् । पंचवेदमितान्दान्तमायुस्तस्य प्रकीर्तितम् ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पचाशदधिकसतशततमः ॥ ७५० ॥ श्रीसूर्य उवाच । अज्ञानादवधीयश्च पूर्वनन्मन्यजासुतम् । भविष्यत्यद्य पुरुपो ह्यधिकाङ्गः कदाचन ॥ १ ॥ कत्रिकापलं दद्यात्स तत्पापविनाशनम् । अजमेकं च वस्त्राढ्यं मुच्यते महदेनसः ॥२॥ पति श्रीवृदसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकपंचाशदधिकसप्तशततमः ॥ ७५१ ॥ श्रीसूर्य उवाच। लोहहारी च पुरुप इह जन्मनि जायते । वर्वराङ्गाख्यरोगेण पीडयते चात्र जन्मनि ॥१॥ दद्यात्पलगतं लोहं विधिना पापशोधनम् । प्राजापत्यं चरेदेकं ततो वाताशनं परम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगर्मवादे कर्मविपाकै अध्यायो द्विपंचाशदधिकसप्तशततमः ॥ ७५२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । गर्वमनोन्ययुक्ता फाचिदासीच्छभानना । प्राग्भवेऽण्डज तत्सर्वं चेष्टितं शृणु साम्प्रतम् ॥ १॥ नकुलानां पिले तनां कृत्या 4 बाडफाऽण्डन । पूरिता च तया पूर्वे तदाताथै पतत्रिण ।। २ ॥ गृतः म तेन दाहेन नकुलः मफुलः सग । सापि मृत्युक्शं प्राप्य मुस्त्याऽतिपमशासनम् ॥ ३॥ पूर्व गतहने देने ह्यभूदन च पर्वते । पूर्व राजकुले जाताध्यापि राजकुलेषु च ॥ १ ॥ पाग्दानप्रजापुण्यादयो पापफलं शृणु । सर्वे तद्वंशजाः सूत तदने मरणं गताः ॥५॥ जीवनं गाव तम्याच पाण्यष्टोत्तरं शतम् । न मुच्यते महापापा टाजन्मत्रयेऽपि वा ॥ ६ ॥ गुरुक्षेत्रादिवानाच पापं नस्पति मांप्रतम ॥ ७ ॥ धामगारगस पद फर्मविपाक सणाधिपचाराश्यगताततमः ।। ७५३ ।।

·ह्ययने शुभवासरे । मारभेदारभक्तश्च संवत्सरविधि मुत ॥ ७५१-७५७.] कर्मविपाकः। श्रीसूर्य उवाच। या नारी प्राग्भवे सूत घातयेदजनंदनम् । सगर्भा गर्भपुष्टयर्थं जायते गोधिका तु सा ॥१॥ भोगादेव क्षयः प्रोक्तः समारब्धस्य कर्मणः ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःपचाशदविकसप्तशततमः ।। ७५४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। लोहं हरति याऽन्यस्य नारी बुद्धिविवर्जिता । अत्र जन्मनि सा नारी वर्वराङ्गाधिका भवेत् ॥ १ ॥ दद्यात्पलशतं लोहं ससुवर्ण द्विजातये । मुच्यते पापजादोपार्बरांगाधिकात्सुत ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाक अध्यायः पचपचाशदधिकसप्तशततमः ।। ७५१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मोहात्माग्यावधीत्सूत नार्यजं विधिवर्जितम् । साऽङ्गाधिकान्न जनुपि भविष्यति वरानना ॥ १॥ अजं दद्याद्विधानेन कस्त्रीपलसंयुतम् । सवस्त्रं वेदविदुपे तद्दोपशमनं विह ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पंचाशदधिकसप्तशततमः ।। ७५६ ॥ अरुण उवाच । क्षात्रे कुले समुत्पन्नो गुल्मवातोदरामयः । वित्तपः कृपणश्चैव सहोदरसमन्वितः ॥ १॥ धनधान्यसमोपेतः किंचियापारवान्भुवि । दायादाच्छत्रुक्त्पीडा मिथः क्लेशश्च जायते ॥ २॥ कदाचिजातमात्रश्च मृतः पुत्रोऽग्निमासकः । एका पुष्पवती भार्या संजाता तस्य भास्कर ॥ केन कर्मविपाकेन सत्यं कथय तत्खलु ॥ ३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि क्षात्रस्तु किंचिद्भूमिपतिस्तथा ॥ ४ ॥ अर्थलुब्धोऽभवत्सूत ग्रामाधीशः प्रतापवान् । ग्राममध्ये स्थिति चक्रे ब्राह्मणो ज्ञानसत्तमः ॥५॥ पुञ्यः पंचाऽभवंस्तस्य ह्यपुत्रो वित्तसंयुतः। कालेन मृत्युमापनो धनलुब्धनिराश्रयः ।। ६ ।। तस्य भार्या महासाध्वी साहसं कृतवान् खग । क्रियाकर्म विना तस्य तेन तत्तद्धृतं खग ॥ ७ ॥ क्षत्रिणा चिंतयित्वा तु ह्यपुत्रस्य द्विजन्मनः । निराधाराः सुतास्तस्य पितृमातृसुखोज्झिताः ॥ ८ ॥ सर्वस्वहरणाचापि गताः कन्या इतस्ततः । काचिन्मातुर्गता पक्ष काचिपेयमनागमा ॥ ९ ॥ उदासस्तद्गृहस्याशु संजातस्तत्र कर्मणा । यो वै क्षात्रगृहे पुत्रः स वै ब्राह्मण उच्यते ॥१०॥ योऽसौ तस्य मृतः पुत्रो धनलुब्धेन चागतः । एवं पुत्र ऋणं नेतुं तत्काले वे प्रजायते ॥ ११ ॥ एवं ब्रह्मस्वकारप्राप्तात्पुत्रपौत्रमृतिस्तथा । पुराकृतानि कर्माणि भुज्यते चेह मानवः ॥ १२ ॥ तेन कर्मविपाकेन कन्यापत्यं मृतः सुतः । तस्य पापस्य नाशाय निष्कृतिः क्रियते शुमा ॥ १३ ॥ अरुण उवाच। का तस्य निष्कृतिः स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । संतति लभते सौख्यं लोकानां हितकाम्यया१४॥ श्रीसूर्य उवाच । शुभे तु वत्सरे प्राहे मत्यहं परमेशानं विष्णुमव्यक्तमव्ययम् । पौरुषेणेह सूक्तेन चायन्मारामेव

·(२६०)
वृद्धसूर्यारुण-
[म.-
कुंकुमागुरुकर्पूरमंदनैस्तुलसीदलेः । अर्चयेदिविधः पुष्परुपचारः पृथक् पृथक् ॥ १७ ॥
भौमाप्यनाभसैस्तेजोवायव्यैः पंचभिस्तथा । एवं व्रतपरा नारी भर्तृभक्तिपरायणा ॥ १८॥
अर्चयंती हरि पूर्ण वर्षावधि समाचरेत् । शुभे मासे शुभे पक्षे चैकादश्यामुपोपितः ॥ १९ ॥
शुभनक्षत्रयुक्तायां द्वादश्यां पुत्रकाम्यया। पूर्ववद्धरिमभ्यर्च्य ऋग्भिः पोडशभिस्तथा ॥ २० ॥
विधिवद्वद्विमास्थाय अर्चयेद्वैष्णवं चरुम् । आज्यभागावसानेन फपिलाज्याहुतिस्ततः ॥ २१ ॥
पौरुपेण तु सूक्तेन यावत्पोडशसंख्यया । अश्वत्यसमिघस्तिस्रो जुहुयात्सोडशैव तु ॥ २२ ॥
पुनराज्यं ततो हुत्वा जुहुयाचरुमप्यय । होमान्ते विप्रभोजान्ते दानमेतत्समाचरेत् ॥ २३ ॥
हिरण्यभूमिवासांसि धेनुं वत्ससमन्विताम् । विपस्योद्वाहनं कृत्वा कन्यां सालंकृतामा ॥ २४ ॥
दक्षिणां प्रतिपाद्यास्मै छलकौटिल्यवर्जिता । प्राश्नीयात्तं ततः शेषे सह पत्या हार स्मरेत् ॥ २५ ॥
इति कृत्वा विधिं नारी पुत्रं प्राप्नोति वैष्णवम् । सुभगा च सुरूपा च भवेद्विगतफल्मपा ॥ २६ ॥
ऐहिक लक्षणं नित्यं पूर्वकर्मानुसारतः । गुल्मं तथोदरे वाधा गुदाते बहुशोऽर्तयः ॥ २७ ॥
वातरक्तैरक्षितोदस्तया कर्णांततो व्रणः । स्तनौ सुगौरवी दवर्मता वै पादवैकृतिः ॥ २८ ॥
जनश्रुतिरभूत्तत्र युवते कारणं विना । हानिस्तु सर्ववस्तूनां द्रव्यनाशनजं भयम् ॥ २९ ॥
इति श्रीद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तपंचाशदधिकसप्तशततमः ।। ७९७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अत्र शूद्रकुले पूर्वमासीत्पुण्या वराङ्गना । तदा दानरता जाता कुरुक्षेत्रे पतत्रिण ॥१॥
सर्वेः सुखैः समोपेता सर्वसंपत्तिसंयुता । तया कृतं महापापं भाविनोय॑स्य वै बलात् ॥ २॥
समीपे वासितस्यास्य ब्राह्मणस्य नवं गृहम् । निर्दग्पं चाग्निदाहेन वैरिभावे पतत्रिण ॥ ३ ॥
तत्र दग्धा महाभाग गौरपापा गृहं गता । कृत्यैतदद्भुतं कर्म भुक्त्वा तु नरकान्सुत ॥४॥
दानधर्मकृतात्पुण्यात्साऽत्र जाता हि वाहुजा । माथुरे मण्डले पुण्ये वृपलग्नोपलक्षिते ॥ ५ ॥
मुखदुःखसमाक्रान्ता जातसंततिनाशकृत् । दुःखैरनेकैर्युक्तात्र मध्यभावे खगाधिप ॥ ६॥
प्रायश्चित्तं परं चास्या गङ्गायां पितृतर्पणम् । कुरुक्षेत्रादिवसनं प्राक्पापानां विनाशनम् ॥ ७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टपंचाशदधिकसतशततमः ॥ ७५८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
चक्रपादरुजा युक्ता चात्र जन्माने जायते । पूर्वजन्मनि मोहात्सा हन्याच्छ्वानं पतत्रिण ॥ १ ॥
निष्कमयं प्रदातव्यं सुवर्णे वेदपारगे । दानेनानेन विधिना
सर्वपापापनुत्तये ॥२॥
इति श्रीद्धसूर्यारंगसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनपष्टपधिकसप्तशततमः ॥ ७५९॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यः शूद्रं घातयेन्मोहात्पूर्वजन्माने मानवः । दंतपातनजाद्रोगात्पीडामामोति निश्चितम् ॥ १॥
दयादेनुं सवत्सां च सर्वाग्लंफारभूपिताम् । प्राजापत्यं चरेदेफ विधिना रोगनाशनम् ॥२॥
इति श्रीद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अन्यायः पष्टपविफसप्तशततमः ॥ ७६०॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी मोहतो हन्याच्छ्वानं हि गरुडामज । पूर्वजन्मनि सा चाप चक्रपादेन पीडपते ॥ १॥

·७५०-७६५.] कर्मविपाका। (२६१) तया तत्पापशुद्धयय स्वर्णनिष्कत्रयं सुत । देयं विप्राय विधिना चक्रपादप्रणाशनम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकषष्टयधिकसप्तशततमः ॥ ७६१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शूद्रघातकरी पूर्व या काचित्पापमोहिता । दन्तपातनजाद्रोगात् सान्त्र जन्मनि दुःखिता ॥ १ ॥ विधिवद्धेनुदानाच ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । प्राजापत्याद्रतादेकात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो विषष्टयधिकसप्तशततमः ॥ ७६२ ।। श्रीसूर्य उवाच । कश्चिदासीत्पुरा सूत चारणो ज्ञानदुर्वलः । शिवभक्तियुतो नित्यं देवतातिथिपूजकः ॥ १॥ देशे मालवके पुण्ये स्यले पूर्वभवेऽण्डज । तत्र दानानि दत्तानि ब्राह्मणस्य करग्रहे ॥ २ ॥ एकदा च महाभाग पापमाचरितं त्विदम् । स्वजात्यां वै धृतो गर्भः कामलोभेन निश्चयात् ॥ ३ ॥ यत्ने कृतेऽपि तत्रैव नासीद्गर्भस्य पातनम् । मृता सा तेन दुःखेन गर्भपातेन चाण्डज ॥ ४ ॥ गते बहुतिथे काले यातः स यमशासनम् । मुक्तवा पापफलं दुःखं पुण्याल्लोकान्छुभानिह ॥ ५ ॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादजोऽधुना । गोदावर्याः समीपे तु देशे रम्ये जनाश्रये ॥ ६ ॥ स रक्तकृष्णो मतिमान्दीपों मध्यः पृथुः सुधीः । आदिभागे धनी भोगी मध्यमे त्वतिसौख्यभाम् ॥७॥ पुण्यादिदं तथा पापाल्लोभी पापरतः कचित् । अतिचिन्तायुतश्वात्र दाने स्वल्पमतिः शठः ॥ ८॥ स्वजात्यां वीर्यदानाच जातपुत्रविनाशकः । लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ जन्माङ्गात्सष्टभावगः ॥९॥ भीमः सुतेश्वरः पापनहेर्युक्तनिरीक्षितः । लक्षणैरोभराढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ १० ॥ पलद्वयमिता कार्या वाहुजा गर्भसंयुता । सर्वावयवसंयुक्ता सौवी भूषणान्विता ॥ ११ ॥ तर्धार्थमिता वापि त्रिपु वित्तानुसारतः । संपूज्य ब्रह्मविदुपे दयाहोपापनुत्तये ॥ १२ ॥ मापैः सप्तमितैर्देयो भौमः स्वर्णमयः शुभः । गायत्रीमयुतं जप्त्वा त्र्यम्बकं तु सहस्रशः ॥ १३ ॥ होमयेत्तद्दशांशेन कपिला गाः प्रदापयेत् । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तमघापहम् ॥ १४ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिः स्याजन्मन्यत्रैव जायते । नैवं करोति यो मोहाल्लोभावा पापशोधनम् ॥ १५॥ न जीवति सुतास्तस्य नियन्ते नात्र संशयः । अष्टाद्रय आयुरब्दाः प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना ॥१६॥ प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं पंचाशन्मितिकेऽन्दके ॥ १७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिषष्टयधिकसप्तशततमः ॥ ७१३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यश्च बंधु महाभाग हन्यान्मोहान्नराधमः । बनामकरोगातः सोऽत्र जन्मनि जायते ॥ १॥ निष्कद्धयहिरण्यस्य कृत्वाऽत्र नकुलं शुभम् । वक्षुमण्डलनाशाय ब्राह्मणाय प्रदापयेत् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवाद कर्मविपाके अध्यायश्चतुःषष्टयधिकसप्तशततमः ।। ७६४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । फाचिच्चारणजा नारी बभूव प्रियवादिनी । व्रतदानरता साध्वी पूर्वजन्मनि चाण्डज ॥१॥ तया ग्रामान्तरे गत्वा निर्दग्धं गहनं वनम् । निर्दग्धा बहवस्तत्र जीवास्तस्याश्रयं गताः ॥२॥ १ वचम् ।

·।
(२६२)
वृद्धसूर्यारुण-
[R-
ततो वहुतिथे काले प्राप्य संयमिनीपुरीम् । तत्र दानवशात्पूर्वादत्र सा पादजा स्मृता ॥ ३ ॥
जीवधातात्तथा पूर्वापापादत्रैव जन्मनि । जातसंततिहीना सा कुष्ठरोगेण पीडिता ॥ ४ ॥
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन सम्पद्यते सुखम् । गृहवित्तपडंशेन देया जीवाः सुवर्णनाः ॥५॥
घानिना विधानेन नानारूपा गृहोरगाः । शक्त्याय भोज्या विप्रेन्द्रास्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ ६ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पशषष्टयधिकसप्तशततमः ॥ ७६५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
फश्चिच्छूद्रोऽभवत्पूर्वे दानधर्मक्रियापरः । द्विजानां पूजने दक्षः सिंधुमंडलजोऽण्डज ॥ १ ॥
देवद्रव्यविहीनोऽभूत्तत्कृतं कर्म चाधमम् । स्वपत्नी स्थापिता पण्यशालायां हि पतत्रिण ॥ २ ॥
पण्यस्त्रीकर्मतश्चादौ चकार स्वोपजीवनम् । ततो मृत्युवशं प्राप्तो भुक्त्वा तत्पापजं फलम् ॥ ३॥
प्राग्दानवशतश्चात्र जन्मन्यस्ति च पर्वते । शूद्राधमोऽथ वै पंढः पूर्व पापं शृणुष्व तत् ॥ ४ ॥
निष्कृतिस्तस्य पापस्य नोक्ता पापादृढात्सुत ॥ ५॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पष्टयधिकसप्तशततमः ॥ ७६६ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
या नारी नकुलं पूर्वे घातयोदनतासुत । सान्त्र जन्मनि रोगेण बधुमंडलजेन च ॥१॥
पापोद्भवेन सततं पीडा वै भवति ध्रुवम् । तद्रोगनाशने दद्याद् वध्रु निष्कद्वयस्य च ॥ २॥
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्पूर्वपापापनोदनम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तषष्टयधिकसप्तशततमः ॥ ७६७ ।।
अरुण उवाच ।
कश्चित्तात्रकुले जातो नानारक्ताऽनिलोद्भवाः । नानासंधिभवा बाधा उदरातिः प्रजायते ॥ १॥
मोहे वै कुरुते नित्यं नेत्रतोदो विरश्मिता । कटिपृष्ठोरुवंशस्यं वाल्ये स्याद् ग्रहणीगदः ॥ २॥
तस्य भार्या सदाचारा विज्ञेया व्रतकारिणी । सौभाग्यसुखसंपन्ना पितृमात्सुखोझिता ॥ ३ ॥
फेन संपत्तिहीना च कथं कर्मणि लिप्यते ॥४॥
श्रीसूर्य उवाच।
पूर्वे वर्णोत्तरे जातस्तस्करो ववहारकः । निषादैः सह संभूय चौरकर्मणि तत्परः ॥५॥
वनानामन्तरे प्राप्ते फश्चिद्विमः समागतः । गृहीतं तस्य सर्वस्वं यत्किचिच्चार्जनात्कृतम् ॥ ६ ॥
तेन वै निहतो विप्रस्तस्फरेण दुरात्मना । तस्करोऽसौ मृतश्चापि जातश्च वनपन्नगः ॥ ७ ॥
सततं नरके घोरे पतितोऽयुतसंख्यया । पश्चान्मानुपमापन:
स्वर्णकारगृहे जातः पूर्वजन्मनि मानद । इदं जन्म चतुर्थ च वन्ध्य चोपजायते ॥ ९॥
ध्यभिचारवशाज्ञातस्तस्करः पूर्वजन्मनि । तेन कर्मविपाकेन स्त्रीपुंसोर्जायते लिह ॥ १० ॥
प्रहन्ता भवत्यस्य वंध्यत्र जन्मजन्मनि । शुभे तु वत्सरे प्राप्ते शुभतीर्यादिसङ्गमे ॥ ११॥
विधिद्विदितं पूर्व सूत चात्र प्रभाषितम् । विपस्योहाहनं कृत्वा गृहदानं यथाविधि ॥ १२ ॥
धनधान्यादितं दत्त्वा तोपपेदिजपाजकान् । विष्टिपाते व्यतीपाते संक्रान्ती ग्रहणार्जिते ॥ १३ ॥
१गपितु या बाधा ! २ सर्पस्यानपारे ।
किंचित्पुण्यप्रभावतः ॥ ८॥

·७६६-६७०.]
कर्मविपाकः।
(२६३)
पुण्याहे विधिना तिष्ठेदनपत्यावनाशनम् । सुशुभे भूप्रदेशे तु समे कम्बलविस्तृते ।। १४ ॥
विदधीत तिलद्रोणैखिभिः पर्वतमुत्तमम् । परितोनिमानं तु द्रोणमानं मुतण्डुलैः ॥ १५ ॥
विध्यात्पर्वतानेवं देवमविभूपितान् । ततस्तौ । दम्पती शुद्धौ मातावहतवाससी ॥ १६ ॥
दधानौ शुभरूपान्यौ चिन्तयानौ प्रजापतिम् । तस्योदितेर्चने त्वल्पां कुर्यान्मूर्ति प्रजापतेः ॥ १७ ॥
शुद्धवर्णसुवर्णस्य निष्कदयविनिर्मिताम् । हेमयज्ञोपवीतां च साक्षमालाकमण्डलुम् ॥ १८ ॥
अदितेरपि केयूरहारवेयभूपिताम् । तदधिविभागेन स्तनौ तस्याः शुभाकृती ॥ १९ ॥
सवै समर्चयेन्मूर्ति विष्णोमिनरूपिणीम् । तन्मूर्तित्रितयं सम्यक् कृतसंस्कारमर्चयेत् ॥ २० ॥
कृता प्रतिष्ठितमाणं जातफर्माय पुत्रियोः । बाललीलाधरं विष्णोमिनं परिचिन्तयेत् ॥ २१ ॥
मातरं द्रष्टुमिच्छन्तं हार तत्स्तनकांक्षया । ततस्तदाश्रमात्स्त स्वालयात्पर्दतारखग ॥ २२ ॥
प्रत्यन्तगिरि गच्छन्तं मार्गः स्वपदभूपितः । अदितिस्तमपश्यन्ती विरहाकुलचेतसा ॥ २३ ॥
रुदन्तमिति तं दृष्ट्वा चाकरोचत्परां मतिम् । एवं ध्याताऽय तां मन्त्रैर्मन्त्रार्योंदितलक्षणाम् ॥ २४
पुष्पलग्गन्धयूपायैरर्चयेदतिविद्वलाम् । तद्विप्रासोज्य तद्विष्णोर्विष्णोः कर्माणि पश्यत ॥ २५ ॥
ततस्तां वैष्णवी मूर्ति मातुरुत्संगगामिनीम् । कृता तस्याः प्रतिष्ठां तां लब्धपुत्रां विचिंतयेत् ॥ २६ ॥
अपःपूयमिमं मन्त्र मन्त्रार्यगुणलक्षणम् । संयोगसहितां देवीमर्चयेद्विविधैर्गुणैः ॥ २७ ॥
ततो ब्राह्मणमध्ये तु समाहूय गुणान्वितम् । तस्मै तां प्रतिमां दद्याविज पूर्वाधनाशनीम् ।। २८ ।।
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके मध्यापोऽषष्टयविकसतशततमः ॥ ७६८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
ब्रह्महा क्षयरोगी स्यादिति वेदविदो विदुः । अथवा धर्मशास्त्राणि ज्ञाता दुःखं ददाति यः ॥ १ ॥
राजयक्ष्मा भवेत्तस्य रोगपीडाप्रतिदारुणा । अथवा गर्भवातेन तया क्षेत्रस्य धारणात् ॥२॥
क्षयेणात्र क्षयं यान्ति धातवः सर्वदेहिनाम् । मायश्चित्तं परं तस्य शृणु यत्लेन चांडज ॥ ३ ॥
फारयेत्कदली दिव्यां पर्णे रम्यैः समन्विताम् । फलभारेण संयुक्तां सुवर्णस्य पलेन तु ।। ४ ॥
ययाविभवतः कुर्याद् ब्रह्मसूत्रेण भूषिताम् । ब्राह्मणान्भोजयेचापि भक्ष्यैर्नानाविधैः शुभैः ।। ५ ।।
होमं च कारयेत्तत्र पूर्ववद्राह्मणेन च । तस्मै तां कदली दद्याइस्त्रालंकारपूर्षिकाम् ॥ ६ ॥
पूजिताय दरिद्राय वृत्तिस्थायात्र वेदिने । धर्मज्ञायातिदक्षाय मन्त्रेणानेन तां क्षये ॥ ७ ॥
मन्त्रः।
" हिरण्यगर्भ पुरुष परात्पर जगन्मय । रम्भादानेन देवेश सयं क्षपय मे प्रभो ॥ ८ ॥
पुण्याहवाचनं कार्य ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । शिष्टैरिटेबन्धुभिश्च सह भोजनमाचरेत् ॥ ९ ॥
[ पूजामन्त्रश्च यंबकम् । जपहोमो यथाशक्ति।]
राजहा राजयक्ष्मी स्यादेपा तस्यास्ति निष्कृतिः। गोभृहिरण्यमिष्टान्नजलवस्त्रप्रदानतः ॥ १० ॥
दातव्यानि समस्तानि वस्तूनि चाप्यकरमपः ॥ ११ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणतंवाद कर्मविपाके अध्याय एकोनसप्तत्यधिकलप्तशततमः ।। ७६९ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
शूली स्यादन्नहर्ता च जन्मन्यत्र पतत्रिण । हिंसको वश मनुष्याणां शूलरुपीडितोऽधुना ॥ १ ॥
पलेनाय तदन तदर्थनाथवा सुत । सौवणे राजतं वापि शूलं कुर्यात्मयत्ततः ॥२॥

·(२६४)
वृद्धसूर्यारुण-
[20-
ताम्रण वाध्यसा वापि बादरेणाथवा पुनः । रक्तवस्त्रेण संवेष्टय तिलानामुपरि न्यसेत् ॥ ३ ॥
तिलानां परिमाणं तु द्रोणं चापि तदर्धकम् । तदर्धं च यथाशत्तया पूजयेद्राह्मणं शुचिः ॥ ४॥
ततो दुतवते शूलं पूजयित्वाऽथ शक्तितः । दद्यात्सदक्षिणं तत्र प्राङ्मुखाय युदङ्मुखः ॥ ५॥
प्रार्थना।
"वं शूल ब्रह्मणा सृष्टं त्रिपुराणां विनाशनम् । दैत्यानां दानवानां च शंकरस्यायुधं तथा ॥ ६ ॥
तथोदरे स्थितं पार्थे चाय पृष्ठेन संगतम् । शूलं विनाशय त्वं मे महादेवेन राषितम् " ॥ ७ ॥
ततः स्नात्वाऽथ मुंजीत ब्राह्मणैः सह बन्धुभिः । नमः शिवायेति केचित्मणवादि पठन्ति च ॥ ८ ॥
श्रद्धाहीनो हि धनवान्दानेष्वरतिदानतः । शिरोरोगी नेत्ररोगी शूली चारुचिमान् भवेत् ॥ ९॥
[' त्र्यम्बकं यजामहे ' इति अरुचिशूले। ]
श्रुत्यध्ययनसम्पन्नं याचितारमकिञ्चनम् । ब्राह्मणं दातुमाहूय दानार्थ न ददाति यः॥ १० ॥
स भवेज्जठरे शूली तथाऽऽध्मानी च कर्हिचित् । पूर्वजन्मनि नास्तिक्यात्संध्यादिरहितो द्विजः ॥११॥
हस्तशूली स भवति निष्कद्वादशकं दिशेत् । मैथुनं शृणुयात्पुत्र कर्णशूली भवेत्तु सः ॥ १२ ॥
अयवा बधिरः किञ्चिजायते स ह्यशब्दवान् । निष्कविंशतिकं दद्याद्राह्मणाय कुटुम्बिने ॥ १३ ॥
विष्णुप्राकाशिका मंत्राः क्षयरोगोपशान्तये । अपामार्जनपाठेन मन्त्रितं सलिलं पिवेत् ॥ १४ ॥
नम्नां परस्त्रियं दृष्ट्वा सूर्य चास्तमयोदितम् । नेत्रशूली भवेत्सोऽपि नेक्षितुं क्षमते दृशा ॥ १५ ॥
वर्षों मे देहि मन्त्रेण होमः स्यादथवाऽयुतम् । वयः सुपर्णा इति च नेत्रे सिञ्चेच्च वारिणा ॥ १६ ॥
[ परस्त्रियं दृष्ट्वेति कामतः।तथा सूर्यमन्त्रः-'वर्चीदा असि वचों मे देहि इति शान्तिदशाक्षरो
होमकाले स्वाहान्तः।]
अक्षीभ्यां त इति जपेन्नेत्रशूलं प्रशाम्यति । सोऽन्नदानं प्रकुर्वीत तथा मंत्र जपेद्बुधः ॥ १७ ॥
अनुक्तेषु च रोगेपु रोपाग्निज्वलितेक्षणम् । भुजङ्गभीपणां शक्तिं शूलं पाशांकुशौ दधत् ॥ १८ ॥
चमखदागदावज्रशराक्षरधनूंपि च । साग्नं न्यस्तं च तर्जन्या सर्जयन्पारिपार्श्वगान ॥ १९ ॥
दश्रादष्टाधरपुटं भ्रमरपाणिमुदीक्षणम् । तत्तदभिमुखं धावन् प्रहर्तुः पाईयोः समम् ॥ २० ॥
विशीर्णफेदारोमाणं प्रतिरूपं प्रकल्पयेत् । शतं तस्यार्धमधे वा हेम्नः काश्यप तेन तु ॥ २१ ॥
तदेव प्रतिमान वै कुर्याच्छातिष्वपि स्वतः। “येये रोगाः सदा सन्ति देहस्याः सततं तु मे ।। २२॥
गृहाण प्रतिरूपं तु सह रोगैदिनोचम।" मंत्रेणानेन तं दद्यात्पूर्वरीत्या कदाचन ॥ २३ ॥
इति श्रीसूर्यारणसंवाद कर्मविपाके अध्यायः सप्तत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७७० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
ये पुनः फरफर्माणः पापाः पिशुनचेतसः । ते भवेयुः सदा शीतज्वरवंतस्तदेनसा ॥ १॥
मंगलेषु च फापेषु सततं फोपवानरः । उग्रवाभिभूतः स्यात्तापस्यास्यापनुत्तये ॥ २ ॥
जावंदमयंप्रेण साक्षणाभोजयेत्ततः । मुरामांसोपहाराद्यैर्वलिः सर्वत्र
सदसफरलानं शतभोजनमेव च ॥४॥
शस्यते ॥३॥

·७७१-७७३.] कर्मविपाको। [रोगगुरुलधुभावे जपे गुरुलनुभावः । इति सर्वत्र द्रष्टव्यम् । सुरादिभिर्वलिमकारभेदेन । उष्णज्वरे महेशस्य प्रकुर्यादभिपेचनं रुद्रेण शतरुद्रेण नमकानुवाकैश्चेत्यर्थः । अत्र मृत्यु- जयस्पाप्युपलक्षणम् ।] देवस्वहरणाच्चैव जायते विविधज्वरः । ज्वरो महानरश्चैव रौद्रो वैष्णव एव च ॥५॥ ज्वरे रुद्रजपं कुर्यान्महारुद्रं महावरे । महारुद्रं जपेद्रौद्रे वैष्णवे तद्वयं जपेत् ॥ ६ ॥ [ अथवा तच्छब्देन बुद्धिस्थितानि वैष्णवानि विष्णुहृदयस्तोत्राणि परामृश्यन्ते ।। अगारदाही ज्वग्वाञायते तत्र निष्कृतिः । नवं कुम्भं समानीय मृन्मयं चानणं दृढम् ॥ ७॥ लोहितं कायॆरहितं स्थापयेतण्डुलोपरि । परिमाणं तण्डुलानां द्रोणपंचकमिष्यते ॥ ८ ॥ विशुद्धास्तण्डला ग्राह्याः श्वेतवस्त्रेण वेष्टयेत् । मधुनाऽप्ययवाज्येन खंडेनाय गुडेन वा ॥ ९ ॥ तैलेनाप्यम्भसा वा तान पूरयेच्छक्तितो नरः । श्वेतपुष्परैर्चयेत्तान् गंधयुष्पैस्तयाचयेत् ॥ १० ॥ तस्मै हुतवते वृत्तश्रुतशीलाय सत्कृते । मन्त्रेणानेन विधिवत्पूजयित्वा ज्वरी नरः ॥ ११ ॥ प्रार्थना । महेश देवदेवेश वामदेव परात्पर । कुम्भेनानेन दत्तेन ज्वरः क्षिप्रं प्रशाम्यतु ॥ १२ ॥ एकान्तरं सन्निपातं तायीकचतुर्यको । पाक्षिकं मासिकं वाऽपि सांवत्सरिकमेव च ॥ १३ ॥ नाशयेतां च संक्षिम वासुदेवमहेश्वरौ ॥ १४ ॥" इति श्रीवृद्रसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकवप्तत्यधिकसप्तशततमः ।। ७७१ ।। श्रीसूर्य उवाच। कृतनो जायते मर्त्यः कफवाञ्यासकासवान् । उष्णज्वरी च नित्यं हि पितृरोगसमन्वितः ॥ १ ॥. चान्द्रायणत्रयं कुर्यात् पंचाशद्विप्रभोजनम् । अग्निं दूताख्यसूक्तेन जपं कुर्याद्विजोत्तमः ॥२॥ अनि दूतं वृणीमहे होतारं विश्ववेदसम् । अस्य यज्ञस्य सुक्रतुम् " ॥ इति । पूजयेोजयेदद्यात्तन्मना नान्यमानसः । जपाकरणे गोदानं तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ३॥ [ तत्र देयानि मधुसपिर्हिरण्यवासांसि ।) कुरुक्षेत्रादिदेशेषु कालेपु ग्रहणादिपु । महादानानि गृह्णीयाद्विविधान्ययवा स्वयम् ॥ ४ ॥ अपात्रभूतो दातृभ्यो निषिद्धेभ्यश्व मानवः । स पामाश्वासकासैश्च कुक्षिकंठाक्षिभिस्तया ।। ५ ।। ['स्वयमपात्रभूतः' इति कर्मानुष्टानादिरहित इत्यर्यः । निपिद्धेभ्यो दातृभ्यः।] कण्डत्या पीडने चैव तद्रोगस्य प्रशान्तये । महिपी यसदैवत्यां दद्याद्वित्वानुसारतः ॥ ६ ॥ कालमृत्युस्वरूपां तां महिपी रक्तभूषणाम् । सालङ्कारांप्रदास्यामि मम शान्ति प्रयच्छनु " ||७|| पिशुनो नरकस्यान्ते जायते श्वासकासवान् । वृतं तेन प्रदातव्यं सहस्रपलसंख्यया ॥८॥ उद्यन्नद्य जपः कार्यों होमश्चर्षाज्ययोरपि ॥९॥ इति श्रीसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विसतत्यधिकमतशततमः ॥ ७७२ ॥ श्रीसूर्य उवाच। राजमार्ग नदीतीरे छायया जुपिते नरः । मूत्र पुरीपं कुरुते पात्रे मंचे जलेऽपि वा ॥ १ ॥ स यया व्याधिमामोति शिरोऽति गरुडाग्रज । सोऽपि कृच्छ्वयं कुर्याद्गायत्र्या अयुतं जपम् ॥२॥ मन्त्रः। " ·[10- तस्य वृद्धसूर्यारुण- तिलहोमसहस्रं च जपेन्मृत्युजयं तया । विघ्नकर्ता भवेत्क्रूरः शोफी भवति मानवः ॥ ३ ॥ कर्मविपाकेन व्याधिनाशनमुत्तमम् । क्षीमवस्त्रं समानीय बहुमूल्यं च यद्भवेत् ॥ ४ ॥ मुक्ताफलानि बध्नीयाद् वस्त्रप्रान्ते समन्ततः । कुंकुमेनाङ्कितं सम्यक् कर्पूरागुरुधूपितम् ॥ ५॥ तंडुलोपरि संस्थाप्य तंडुलैश्च समन्ततः । अर्चायां न्यस्य तद्वस्त्रं दद्यात्तां च सदक्षिणाम् ॥ ६॥ "ऋषीणां प्रवरोऽगस्त्यो लोपामुद्रापतिः प्रभुः । क्षोमवस्त्रप्रदानेन तुष्टो व्याधि व्यपोहतु " ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिसप्तत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७७३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । देवद्विजद्रव्यहारी पांडुरोगी भवेन्नरः । कृच्छातिकृच्छ्रे कुर्याच्च 'चान्द्रायणमतन्द्रितः ॥ १॥ कुर्यात्कूष्माण्डहोमं च स्वर्णचन्द्रे च वाससी । ब्राह्मणेभ्यो यथाशक्ति पांडुरोगस्य शान्तये ॥ २॥ [चन्द्रः रजतमित्यर्थः।] अग्निष्टोमादिकं कर्म प्रकल्प्य न समापयेत् । स पांडुरोगी भवति शिरोवेदनवांस्तथा ॥ ३ ॥ अन्त्यजागमने मर्त्यः पांडुरोगी प्रजायते ॥ ४॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःसप्तत्यधिकसप्तशततमः ।। ७७४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वृद्धान्यंत्राणि जायन्ते वैश्यहतुस्ततः परम् । ज्वरौ शीतोष्णको दाह अघस्यात्र. निवृत्तये ॥ १॥ कृच्छ्रातिकृच्छे वै कुर्य्याच्छतब्राह्मणभोजनम् । उद्यन्नद्य जपः पश्चादयुतत्रयसंख्यया ॥ २ ॥ अन्ते सूक्तेनार्चयित्वा जुहुयाच्छतमष्ट च। अथवा महिपी दद्यात्प्रतिरूपेण कांचनीम् ॥ ३ ॥ यज्ञविनकरो मत्यों जायते चांत्रवृद्धिमान् । कुर्यात्स्वर्णमयीं मूर्ति शुभां नारायणस्य तु ॥ ४ ॥ व्यावहारिकनिष्काभ्यामेकेनापि तदर्द्धतः । नारायणं चतुर्बाहुं गदापनादिधारकम् ॥ ५॥ दक्षिणे तु गदां पद्मं नीलजीमूतसन्निभम् । वामे श्रीवत्सकं हस्ते पुष्टिपझे करे विति ॥ ६॥ प्रक्षाल्य पञ्चगव्येन स्थापयेत्कुंकुमोपरि । श्वेतवस्त्रेण संवेष्टय गन्धमाल्यैस्समर्वयेत् ॥ ७॥ उपचारः पोडशभिराचार्यों वैष्णवः शुचिः। सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो ब्रह्मविद्यासुनिष्ठितः ॥ ८॥ होमं च फारयेत्तत्र ह्याग्नेय्यां दिशि शास्त्रतः। समिदाज्यतिलैश्चैव जुहुयान्मूलमंत्रतः ॥ ९॥ रोगी तथाञ्चयेद्देवं नारायणमनामयम् । मूलमंत्रेण विधिवन्नैवेयं च सुसंस्कृतम् ॥ १० ॥ नमोऽनन्ताय सोकारो मूलमंत्रः प्रकीर्तितः । ततस्ता प्रतिमां दद्यात् प्राङ्मुखाय ह्युदङ्मुखः ॥ ११ ॥ प्रार्थना। नारायण जगन्नाथ शंखचक्रगदाधर । पूर्वजन्मनि यज्ञादौ विघ्नं यदै कृतं मया ॥ १२ ॥ अन्त्रवृद्धिमहारोगं दानेनानेन तोपितः चक्रहस्त गदापाणे शमयाशु जगत्पते ॥ १३ ॥ विप्राणां भोजनं दद्यात्नात्वा मुंजीत वंधुभिः । एवं कृत्वा समाप्नोति नीरोगतं नरो भुवि ॥ १४ ॥ इति श्रीसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचसप्तत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७७५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । जात्युचमखीगमनाजायते हृदयत्रणी । तत्पातकविशुद्धयर्थ फागुफागरुक्कुटं च खरादीन्वा य ईसते । स नासिकात्रणी च स्यादानेत्रश्च जायते ॥ २ ॥ [ तत्र स्वर्णहरिणीदानं धेनुदानं वा ।] प्राजापत्यचतुष्टयम् ॥ १॥ अत्रच।

·७७४-७७८.]
कर्मविपाकः।
(२६७)
स्वजातिजायागमने जायते हृदयग्रणी । तत्पातकविशुद्धयर्थ - पाजापत्यद्वयं चरेत् ॥३॥
[ स्वजातिजायागमन इत्यस्यार्थ:-ब्राह्मणस्य ब्राह्मणः, एवं क्षत्रियादेपि
क्षत्रियादिः सवर्णपुरुषस्तभार्येत्यर्थः।]
जलानिबंधनमायनिमित्तेन मृतस्तु यः। भवेदुरासे दुष्टे हि व्रणं तस्यापि निष्कृतिः ॥४॥
[अनधिकारिणाप्रविहितमार्गेण जलादिमरणे ।]
स दद्यानोदयं तस्य पंचाशदिप्रभोजनम् । दक्षिणां च यथाशक्ति मुक्तो भवति रोगतः ॥ ५ ॥
पितृण्वस्त्राभिगमने वामाङ्गेन व्रणी भवेत् । तेनापि निष्कृतिः कार्यां सम्यग्दासीप्रदानतः ॥ ६ ॥
[शक्त्यनुसारेणाऽलंकृत्य दद्यादित्यर्थः ।।
अदण्ड्यांस्तर्जयेद्यो वै स च गुल्मग्रणी भवेत् । तत्सातकविशुद्धयर्थं प्राजापत्यं समाचरेत् ॥ ७ ॥
मृते भर्तरि या नारी ब्रह्मचर्याभिघातिनी । सा भवेद्रणदोपेण संभोक्तुं क्षमते न च ।। ८ ॥
संभोगानन्तरं तीवेदना पुरुपस्य च । दद्यान्नीलवृपास्त्रीन्वै मधुसर्पिस्तिलानपि ॥९॥
[चशब्दात्स्त्रीपुंसयोरुभयोरपि तीवेदना भवति । ]
नीलवृषभलक्षणम् ।
लोहेतो यस्तु वर्णेन मुखे पुच्छे च पाण्डुरः । श्वेतः खुरविपाणाभ्यां स नीलो वृप उच्यते ॥ १० ॥
यो गृहीत्वा हिजो मोहानियुक्तो धर्मनिश्चये । भगन्दरो भवेत्तस्य ह्यधर्म वदते मुखम् ।। ११ ।।
आर्यभार्याभिगमने भगन्दरयुतो भवेत् ॥ १२ ॥
अत्र प्रतिक्रियामाह।
माणिक्यं पद्मरागं च वनं वैदूर्यमेव च । गोमेदं च मरकतं पुष्परागं च मौक्तिकम् ॥ १३ ॥
हरितं नव चैतानि स्वर्णपात्रोपरि न्यसेत् । अथवा राजते ताने गवाज्येन प्रपूरयेत् ॥ १४ ॥
[ हरित हरितरत्नम् । यस्मिन् सुवर्णादिपात्रे च रत्नानि स्थापितानि तत्पात्रं
गव्येन चाज्येन पूरयित्वा इति ग्रहणम् । ]
स्वलिंगेश्चैव मत्रैश्च होमः कार्यस्तु पूर्ववत् । ततो ब्राह्मणमाहूय वेदशास्त्रार्थकोविदम् ॥ १५ ॥
आदित्यादिग्रहाः सर्वे नवरत्नप्रदानतः । विनाशयन्तु मे हृष्टाः क्षिप्रमेव भगन्दरम् ॥ १६ ॥
अनेन कर्मणा नूनं यथावद्विहितेन तु । ततो नैरुज्यमानोति ह्यसन्दिग्धं भगन्दरी ॥ १७ ॥
स्वगोत्रस्त्रीप्रसंगेन जायते च भगन्दरी । तेनापि निष्कृतिः कार्या मेपीदानेन यत्नतः ॥१८॥
[ तत्र रजतमयो मेपः स्वर्णखुरादिभिः सहितः।]
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अन्यायः षट्सप्तत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७७६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अतिमानादतिक्रोधादतिनेहभयादपि । यो धर्मनिश्चयज्ञानमन्यया कुरुते नरः॥ १ ॥
स पूयशोणितत्रणी कुर्यात्तच्छान्तयेऽथ तु । तप्तकृच्छ मकुर्याञ्च तिलप्रस्थप्रदो भवेत् ॥ २
होमश्चरुघृताभ्यां च तिलैरष्टोत्तरं शतम् । सहस्र वा व्याहृतिभिः कुर्याद्राह्मणभोजनम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यापः सतसप्तत्यधिकसप्तशततमः ।। ७७७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
परेषां मर्मभेदेन मुष्टिपातेन चैव हि । असत्यवदनाच्चैव सीहलीपदयुर भवेत् ॥ १॥

·[80-
(२६८)
वृद्धसूर्यारुण-
नाडीव्रणश्च जायेत तद्रोगस्यापनुत्तये । चान्द्रायणं चातिकृळू चातिचांद्रायणं चरेत् ॥ २॥
कूष्मांडहोमः कर्तव्यः सोमरुद्रजपस्तथा ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टसप्तत्यविकसप्तशततमः ॥ ७७८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
गलगंडी गलद्व्यहा भवति मानवः । दानेन तत्प्रतीकारं वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः ॥ १ ॥
अध्यापयति शिष्यांस्तु यः प्रतार्य गुरुस्तथा । शिष्यो गुरुं वञ्चयित्वा योऽधीते तस्य तस्य च ॥ २॥
जायते गण्डमालाख्यो रोगस्तदुपशान्तये ।
तथा च ।
अभक्ष्यं भक्षयेद्यो वा गंडमाली भवेन्नरः ॥ ३ ॥
माणिक्यं पद्मरागं च वज्रं मौक्तिकमेव च । वैदूर्य पुष्परागं च वज्रं मरकतं तया ॥ ४॥
धर्मालां प्रकुर्वांत सूत्रमप्यत्र राजतम् । अलाभे मौक्तिकां मालां तस्मै दानं प्रकल्पयेत् ॥ ५॥
ताम्रपात्रे विनिक्षिप्य तिलानामुपरि न्यसेत् । तिलानां परिमाणं हि द्रोणपंचकमिष्यते ॥ ६ ॥
यदा तदर्धमेव स्यात्स्वशक्त्या वापि कारयेत् । महाशान्ति तथा कुर्याद्ब्राह्मगैदपारगैः ॥ ७ ॥
आचार्यस्तु शुचिर्दक्षः सर्वशास्त्रार्थ कोविदः । श्रुतवृत्तैश्च संपन्नः सर्वप्राणिहित रतः ॥ ८॥
एवंविधं पूजयित्वा वखमाल्यानुलेपनैः । होमं च कारयेत्तत्र समिदाज्यचरूकटम् ॥ ९ ॥
आसत्येन तथा मंत्रः सोमं राजानमित्यपि ।
"मालेयं सर्वदेवत्या ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः । इन्द्रादिलोकपालैश्च तथा सर्वामरैराप ॥ १० ॥
इयं मे फंठमाला या धारिता प्रीतिपूर्वकम् । ब्राह्मणाय प्रदानेन गलगंडं व्यपोहतु " ॥ ११ ॥
गृहशान्तिः कृता यैस्तु तेभ्यो दद्याच दक्षिणाम् ॥ १२ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनाशीत्यधिकसप्तशततमः ।। ७७९ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
चाण्डालादिवचः शृण्वन् यो भुंजानस्तथैव च । भुक्ते च पाटलतनुमित्रद्रोही च जायते ॥ १॥
यवान्विप्राय वै दद्यात्तिलान्चेदविदे तथा । यमसूक्तेन विप्रेन्द्र सर्पिपा मधुसूदनम् ॥ २ ॥
सहस्र जुहुयात्तत्र मम प्रीत्यर्थमेव च । चाण्डालादिवचः शृण्वन्मुक्तिकाले तु कामतः ॥ ३
[ अत्र वृद्धगौतमस्तु स्वर्णमजदानं प्रदर्शयति । ]
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽशीत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७८० ॥
श्रीसूर्य उवाच।
सरफाकादिमांसानां भक्षकः स्फोटवान्भवेत् । पाईयोस्तनिवृत्त्यर्य कृच्छ्चान्द्रायणं तथा ॥ १
चांडालकृतवापीपु तडागे कपकादिपु । सात्वा पीत्वा च सर्वान्दाहवान् हस्तपादयोः ॥२॥
स्फोटयुक्तश्च स भवेत् कृच्छं सांतपनं चरेत् । गां हिरण्यं च वासश्च दद्याच्छत्तयनुसारतः ॥ ३॥
अवमन्प तु भतार जारमालिङ्गने तु या । सार्दै क्रीडति या नारी तमेवानुस्मरत्यपि ॥ ४॥
तस्पास्तु स्तनयोः स्फोटा जायन्ते जननान्तरे । भगे च रक्तं प्रवति तद्रोगस्य प्रशान्तये ॥५॥
दुपादां पंचलवर्ण दरिद्रा धान्यमेव च । उमामहेश्वरं चैव पूजपेच धने सति ॥ ६ ॥
निष्यदादा दयाजपेचाममिसूक्तफम् ॥ ७ ॥
रति श्रीद्धसूर्यायगसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकाशीत्यधिफसप्तशततमः ॥ ७८१ ॥

·७७९-७८५,
कर्मविपाका
(२६९)
श्रीसूर्य उवाच ।
मनिर्दवाया गोपीला पयो वै स्फोटवान्भवेत् । उपवासत्रयं कुर्यादोजयदिशति दिनान् ॥ १॥
इति श्रीवृद्धसूर्यालणसवाडे कर्मविपाके अन्यायो हामीत्यविकसप्तशततमः ॥ ७८२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
देवतानां ब्राह्मणानां धनाऽपहरणात्तया । स्वामिद्रोहादातरोगी भवेदस्यापि निष्कृतिः ॥ १ ॥
कृच्छातिकृच्छ्रे कुर्वीत चान्द्रायणमयाचरेत् ।। २ ।।
[ अन हिरण्यदानं कर्मविपाकेऽत्र । ]
गुरोः प्रत्यथितां याति वातरोगी भवेन्नरः । नानामन्त्रैश्च कुर्वीत जपं होमं च शान्तये ॥ ३ ॥
होमयित्वा परान्नं तु भुङ्क्ते यस्तु विगर्हितम् । सोन्मादयातयुक्तः स्यात्कृच्छं चान्द्रायणं स वै ॥ ४ ॥
कुर्यात्सारस्वतं मन्त्र जपेद्राह्मणतर्पणम् । अनिच्छतीमिच्छती य उपभुक्ते परखियम् ॥ ५ ॥
बलादाक्रम्य म नरः सर्वसन्धिपु वेदनाम् । प्राप्नोति चैव बन्धे तु वातयुक्तो भवेन्नरः ॥ ६ ॥
ज्वरी तदपनुत्त्यर्थं महिषीदानमाचरेत् । कृच्छ्रातिकृच्छ्रे कुति चान्द्रायणमयापरम् ॥ ७ ॥
उद्यन्नद्य जपश्चैव शत्या ब्राह्मणभोजनम् । नामत्रयं जपेन्मत्यों रोगशान्त्यर्थमात्मनः ॥ ८ ॥
सहस्रनामकं वापि स्तोत्रं सम्यग्विधानतः । अच्युताऽनन्त गोविन्द एतनामत्रय विदुः ॥९॥
अच्युतं त्रितयावृत्त्या जपेद्रोगस्य शान्तये । पुरुपसूक्तं जपेदिवांस्ततो रोगात्प्रमुच्यते ॥ १० ॥
[ अत्र महिपीदानम् ।।
सभायां पक्षपाती यः पक्षाघाती प्रजायते । स चतुर्मापफैमी मूर्ति दद्यात्मयत्नतः ॥ ११ ॥
योऽकृत्वा ब्राह्मणो भुंक्त मानहोमजपादिकम् । स हिकारोगसंयुक्तस्तत्वापस्यापनुत्तये ॥ १२ ॥
चान्द्रायणत्रयं कुर्यात्रीन्कृच्ट्रांश्च समाचरेत् । तामग्निवर्णामिति च जपेत्सूनं समाहितः ॥ १३ ॥
[ अन्न स्वर्णमृगदानम् । ]
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायख्यशीत्यविकमतशततमः ॥ ७८३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सवर्णागमने वातरक्तवाञ्जयते नरः ॥१॥
[तत्र लक्ष्मीनारायणं स्वर्णरूपम् । यदा वातपित्तहरणार्थमिदं दानम् ।]
लशुनं गूंजनं तालफलं वाऽनाति यो द्विजः । स वातपित्तरोगी च भवेच्चान्द्रायणं चरेत् ॥ २॥
[ औपधव्यतिरेकेण लशुनादिभक्षणे चान्द्रायणं कामतश्चेट्विगुणम् । ]
तचन्दनप्रवालानां हारी स्याद्रक्तवातवान् । चान्द्रायणं दिजः कुर्याचद्रोगस्य प्रशान्तये ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्याल्गसवादे कर्मविपाकै अध्यायश्चतुरशीत्यधिकमतशततमः ॥ ७८४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वैद्यशास्त्रं विना यस्तु कृत्वोपधमयान्यया । प्रयोजयेदन्यथा हि रक्तपित्तयुतो भवेत् ॥ १॥
कृच्यचान्द्रायणे कार्ये ब्राह्मणेभ्यश्च भोजनम् ॥ २ ॥
मद्यपो रक्तपित्ती स्यात्स दद्यात्सर्पिरादकम् । मधुयुक्तं घटं दद्यात्साहिरण्यं विशुद्धये ॥३॥
इति श्रीसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अपाय: पञ्चाशत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७८५ ॥

·(२७०)
वृद्धसूर्यारुण-
श्रीसूर्य उवाच ।
त्रपुहारी च पुरुपो जायते श्लेष्मलः सदा । उपोप्य दिवसं सोऽपि दद्याच्छतपलं प्रषु ॥ १ ॥
नित्यानुष्ठानविमुखः कफरोगी भवेन्नरः । पराभवं समामोति इत्याह भगवान् यमः ॥ ३॥
तच्छान्तये मासमेकं दधि वै भक्षयेन्नरः । सहस्रनामकं पाठयं होमश्चाष्टोत्तरायुतम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षडशीत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७८६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
धूर्तोऽपस्माररोगी स्यात्स तद्दोपस्य शान्तये । ब्रह्मकुर्वत्रयं कृत्वा धेनुं दद्यात्सदक्षिणाम् ॥ १॥
[ब्रह्मकूर्चलक्षणं कृच्छप्रकरणे दर्शितम् ।]
गुरौ यो रिमुवदृष्ट्या प्रतिकूलः समाचरेत् । सोऽपस्मारी भवेत्तत्र कुर्याचान्द्रायणं स च ॥ २॥
[विनायकप्रतिमादानम् । ]
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्ताशीत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७८७ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
नागहारी च पुरुपो जायते शीर्षरोगवान् । सीसं शतपलं दद्यादुपोष्य शनिवासरे ॥ १ ॥
गुरूपरोधी शिरसि रोगवाजायते नरः। कृच्छातिकृच्छ्रे कुर्वांत चान्द्रायणमथापि वा ॥ २॥
औपधानि प्रदद्याच्च तिलपात्रं तथैव च ।
अत्र च ।
प्रायोपवेशनादीनां व्रतानां त्यागकारणात् ॥ ३ ॥
शिरोरोगयुतो भूयात्तनिष्कृतिरथोच्यते । गोहत्याया व्रतं कुर्यात्पञ्चाशद्विप्रभोजनम् ॥ ४ ॥
ग्रामचारी यदाऽश्नीयाद्भिन्नपात्रे विशेषतः । पक्कांशेन शिरोरोगी भवतीत्याह नारदः ॥५॥
[भिन्नपात्रे भिन्नकांस्यपाने भोजनमित्यर्थः । ]
अक्षीभ्यां त इत्येवं सूक्तमष्टोचरं शतम् । जपेञ्चरुघृताभ्यां स जुहुयाच्च तथैवाह ॥ ६॥
औषधस्यापि हरणात्पूर्ववत्तु मजायते । तेन सूर्यः प्रदातव्यो निष्कैकस्य ययाविधि ॥ ७ ॥
[अन चोपवीतदानं शंसंत्याचार्याः।]
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे फर्मविपाके अध्यायोऽष्टाशीत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७८८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
धर्म क्रमादुपक्रम्य मध्ये त्यजति यो नरः । अविद्यमानं दोष वा परेपां यः प्रकाशयेत् ॥ १ ॥
स भवेत्गृतिवास्तु कुर्षाचान्द्रायणं नरः । धूपत्रचन्दनादीनि दधीनि च स्वशक्तितः ॥ २॥
दधादिवाय पंचाशद्राक्षणान्भोजयेत्तया ।
अनुच।
परवाचां विनफर्ता मुखरोगी प्रजायते । मोवाटेन चाऽन्येषां मुखरोगी प्रजायते ॥ ३ ॥
मवानारादिभिः स्पृष्टं भुक्तादुर्गन्धवान्मवेत । पीत्वा त्रिरात्रं गोमूत्रं भोजयेद्राह्मणप्रयम् ॥ ४ ॥

·७८६-७२३.] कमविपाकः। (२७१) अतुच। कूटसाक्षी भवेद्वक्ररोगी शोणितापित्तवान् । कृच्छ्रातिकृच्छ्रे कुर्वात चांद्रायणमयापरम् ॥ ५॥ कुर्यात्कूष्मांडहोमं च गायत्रीमयुतं जपेत् । दद्याद्भिरण्यं ब्रीहिं च मुखरोगस्य शान्तये ॥ ६ ॥ वाग्विरोधं च कुरुते मुखरोगी भवेवरः। तस्य दाने च विहितं गजरूपं च सांगतः ॥ ७ ॥ [स्वर्णगजदानमित्यर्थः।] इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मनिपाके अन्याय एकोननवत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७८९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पकानहरणे चैव जिहारोगः प्रजायते । गायत्री प्रजपेल्लसं दशांशं जुहुयात्तिलैः ॥ १ ॥ अतु च। परेषां दुःखकरणात्सर्वदाऽनृतभाषणात् । जिहारोगस्तथाऽन्येषां पक्षपाताच्च संसदि ॥ २ ॥ जिहारोगो भवेदास्ये व्रणी चैवाभिजायते । पातकद्वितये चैव होमः कूष्मांडसंज्ञकः ॥ ३ ॥ कयानश्चित्रसूक्तस्य जपो होमस्तथैव च । व्रीह्यादीनां तया दानमौषधस्य च संस्मृतम् ।। ४ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अभ्यायो नवत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७९० ॥ श्रीसूर्य उवाच । विद्याऽमदश्छदिरोगी गां च दद्यात्पयस्विनीम् ॥ १ ॥ [चकारादेकः कृच्छ्रः सौरमंत्रजपश्च समुच्चीयते । ] इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकनवत्यधिकसतशततमः ॥ ७२१ ।। श्रीसूर्य उवाच । आमानहरणे च दन्तपीडा प्रजायते । स दद्यादश्विनौ हेमनिष्कद्धयविनिर्मिती ॥ १ ॥ सूकरे निहते चैवं दन्तुरो जायते नरः। स दद्यात्तद्विशुद्धयर्थं घृतकुम्भं सदक्षिणम् ॥ २ ॥ सुरापाः श्यामदंतश्च प्राजापत्याष्टकं चरेत् । शर्करायास्तुलाः सप्त दद्यात्पापविशुद्धये ॥ ३ ॥ [आत्मसमां शर्करायास्तुलां दद्यादित्यर्थः।] मंत्रः। लं तुले सर्वभूतानां प्रमाणं परिकीर्तितम् । मां तोलयसि संसारादुद्धरस्व नमोऽस्तु ते" ॥४॥ जपित्वा तु महारौद्रं दशांशं जुहुयात्तिलात् । ततोऽभिपेकः कर्तव्यो मत्रैर्वरुणदेवतैः ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो विनवत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७९२ ।। श्रीसूर्य उवाच। परेप तर्ककरणानिारोक्तिः प्रजायते । खरोक्तिहाँस्यकरणाद्दद्यान्मौक्तिककांचने ॥१॥ [ खरोक्तिनिष्टुरा नीरसोक्तिः । गर्दभस्वरबदा स्वस्य परोद्वेगजनकस्य वा।] मूको भ्रावधाञ्चैव तस्येयं निष्कृतिः स्मृता । तेन कार्य विशुद्धयर्थं व्रतं चान्द्रायणत्रयम् ॥ २ ॥ अतान्ते' पुस्तकं दद्यात् सुवर्णपलसंयुतम् । ब्राह्मणाय यजुर्वेदविदे वस्त्रेण संयुतम् ॥ ३ ॥ इमं मंत्रं समुच्चार्य ब्राह्मणं च विसर्जयेत् ॥४॥ "

·(२७२)
वृद्धसूर्यारुण-
[te-
" सरस्वति जगन्मातः शब्दब्रह्माधिदेवते । दुष्कर्मकारिणं पापं रक्ष मां परमेश्वरि " ॥५॥
स्वरोपघाती वायां च हर्ता मूकः प्रजायते ॥ ६ ॥
[ वाचां हर्ता गुर्वनुज्ञामंतरेण वेदादिग्राही पुस्तकहर्ता च ।]
कुर्यात्स्वर्णमयं पद्मं पलार्द्धन तदर्द्धतः । यथाविभवतः सम्यगू वित्तशाठ्यं न कारयेत् ॥ ७ ॥
रक्तवस्त्रेण संवेष्ट्य ताम्रपाने तिलोपरि । ताम्रपात्रपरीमाणं पलानामष्टकं विदुः ॥ ८ ॥
आढकद्वितयोन्मानं तिलराशौ प्रयत्नतः । उपचारः पोडशभिराचार्यः सर्वशास्त्रवित् ॥ ९ ॥
रक्तचन्दनपुष्पाद्यैर्मत्रेणाऽनेन पूजयेत् । ब्रह्मणे तु नमस्तुभ्यं विष्णोरमितनाभिजः ॥ १० ॥
अतिप्रीतिकरो भानोस्तथा रुद्रस्य चैव हि । पूनां मम गृहाण त्वं सर्वक्लेशहरो भव ॥ ११ ॥
आग्नेय्यां दिशि वै होमः कर्तव्यो मंत्रपूर्वकः । समिदान्यतिलेश्चैव समिधाऽष्टाक्षरेण तु ॥ १२ ॥
[आज्यहोमे चित्रं देवानामिति मन्त्रः।]
तस्मै हुतवते पद्मं दद्यात्स्मृत्वा चतुर्मुखम् ।
यस्मादाचां विशेषेण वैरूप्यं मम देहजम् । स्वरोपघातजं तीव्रदुःखं रोगाकरस्तथा ॥ १३ ॥
तत्सर्वं नाशयन्वत्र ब्रह्मविष्णुशिवानयः । त्रिदशादयश्च ये देवा हविष्मंतस्तया भुवि " ॥ १४ ॥
एवं दत्त्वा तु तत्पद्ममाचार्यायातिभक्तितः । पृष्ठतस्तमनुव्रज्य स्वरभेदाद्विमुच्यते ॥ १५ ॥
वेदं वा धर्मशास्त्रं वा विक्रीणीयाविजोत्तमः । अधीतस्य न जानाति जिह्वायां शबलं भवेत् ।। १६ ॥
[ वेदं वा धर्मशास्त्रं वा विक्रीणीयादिति भृतकाध्यापक इत्यर्थः]
अपरिस्फुटवक्ता च जिवायां व्रणवानपि । कृच्छातिकृच्छौ कुर्वीत चान्द्रायणमथापरम् ॥ १७ ॥
सूक्तं तामग्निवर्णाख्यं जपेञ्चैवायुतत्रयम् । दद्याद्धिरण्यं विप्रेभ्यो भोजनं च स्वशक्तितः ॥ १८ ॥
वाग्विरोधं गुरोः कृत्वा भवेद्गद्गदवार नरः॥ १९ ॥
[ तत्र स्वर्णसरस्वतीदानम् ।]
उष्ट्रे विनिहते चैव जायते विकृतस्वरः । स तत्पापविशुद्यर्थ कृच्छूमेकं व्रतं ततः ॥ २० ॥
फर्पूरस्य पलं दद्यात्क्षीरद्रव्याणि शक्तितः ॥ २१ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिनवत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७९३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
लवणस्यापहर्ता च शीर्णवर्णाध्रिपाणिकः । वर्वरस्वरवांश्चैव जायते तस्य निष्कृतिः ॥१॥
उद्यनयऋचं सम्यग् जपेदष्टोत्तरायुतम् । जुहुयाञ्चरुपिया रक्तवासास्तथैव हि ॥२॥
दद्यादेवं द्विजे गां वा कुर्यात्पूनां स्वशक्तितः ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अभ्यायश्चतुर्नवत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७९४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कुफ्फुटे निहते चैव वनासः प्रजायते । तेन निष्कः प्रदातव्यो ब्राह्मणाय हिरण्मयः ॥ १॥
परदृष्टिविघातेन भिषमिथ्याचरेण च । फामात्परखियं दृष्ट्वा नेत्ररोगी भवेन्नरः ॥ २॥
चान्द्रापणं परापं च पंचाराद्विमभोजनम् ॥ ३॥
[पतच भोजनं मुद्भाधान्गत् मुगानं माह्मणेभ्यो दद्यात नेत्ररोगापनुत्तय इति । ],
बोंदा इन म तु जपेदाज्यं सकांचनम् । दयादिमाय विधिवनेत्ररोगः प्रशाम्यति ॥ ४ ॥

·७२४-७९१.] कर्मविपाकः। (२७३) दम्पतिभ्यां प्रवृत्तं तु मैथुनं यो निरीक्षयेत् । स नेत्रपूययुक्तः स्यादक्षीभ्यामिति मंत्रतः ॥५॥ [अतिप्रचुरतरं दूपिकं पूयमित्यभिधीयते ।] जपहोमौ च कुर्वीत शक्त्या ब्राह्मणभोजनम् । सहस्रकलशस्नानमेवं कुर्याद् द्विजोत्तमः ॥ ६ ॥ घृतचौरस्तु पुरुषो जायते नेत्ररोगवान् । उपोष्य संप्रदद्यादै घृतधेनुं विधानतः ॥ ७ ॥ पिहा चेतनाहीनो मातहाऽन्धश्च जायते । नरकान्ते प्रकृति प्रायश्चित्तं यथाविधि ॥८॥ [ अंधत्वं नाम प्रतिवद्धदृष्टित्वं नोत्पाटितनेत्रत्वं रात्र्यंधत्त्वं वा । चेतनाहीनो निश्चेष्टो निर्बुद्धिश्च । तस्यापि वक्ष्यमाणप्रायश्चित्तमेव रोगनिष्कृतिहेतुः । नरफान्तेऽन्धः प्रजायते इत्यन्वयः । ] माजापत्यानि कुर्वीत शिच्छास्त्रविधानतः । ब्रतान्ते कारयेनावं सुवर्णपलसंख्यया ॥९॥ स्तंभ रौप्यमयं चैव ताम्रपात्रं तु पूर्ववत् । नौका द्विजाय दातव्या सर्वोपस्करसंयुता ॥ १० ॥ [ नौकेत्युपलक्षणं स्तम्भोऽपि विष्णुप्रतिमान्वितो दातव्यः । सर्वोपस्करसंयुतेति उपस्करो नौकादण्डः सोऽपि सौवर्ण एव च ।] वासुदेव जगद्वन्द्य सर्वभूताशयस्थित । पापार्णवनिमग्नं मां तारयाश्रिततारक " ॥ ११ ॥ इत्युदीर्य प्रणम्याय ब्राह्मणं तं विसर्जयेत् ॥ १२ ॥ [ इति चेतनाहीनत्वहरेऽपि । ] शाकहारी च पुरुपो जायते नीललोचनः । ब्राह्मणाय प्रदातव्यं महानीलमणिद्वयम् ॥ १३ ॥ कपिलाक्षत्वेऽपि । रीतिहत्कपिलाक्षः स्यादुपोष्य दिवसद्वयम् । रीतिं पलशतं दद्यादलंकृत्य द्विजातये ॥ १४ ॥ [रीतिर्नाम तानप्रकृतिको धातुविशेषः । पित्तलमिति यावत् । उच्छिष्टः सन् य आदित्यं पश्येदुद्यतमम्बरे । मध्यंगतं तयाऽस्तं च यांतमुच्छिष्ट एव सन् ॥ १५ ॥ नक्षन्नाण्यशया चन्द्रं स भवेन्मन्दवष्टियुक् । घृतेन चरुणा नंबरामिहीनो हुताशने ॥ १६ ॥ जुहुयादयुतं सम्यगिति शास्त्रस्य निश्चयः । रक्तवासांसि वै दद्यादन्नं तद्व्याधिशान्तये ॥ १७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय पचनवत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७९५ ।। श्रीसूर्य उवाच । देवद्विजगृहे तीर्थे पुण्यस्याधिष्ठितं परम् । चतुर्भुजं तु द्विभुजं समं कुर्याद्विचक्षणः ।। १ ।। लक्षणश्चैव पूर्वोक्तैः सर्वाङ्गसंस्कृतो भवेत् । वस्त्रैर्माल्यैस्तथा गन्धैर्मूलमंत्रेण पूजयेत् ॥ २ ॥ ततो ब्राह्मणमाहूय दरिद्रं धर्मकोविदम् । श्रुतवृत्चैश्च संपनं तया चैवात्मदिनम् ॥ ३॥ वखागुलीयकैस्तस्य पूजां भक्त्या प्रकल्पयेत् । होमं च कारयेत्तत्र समिदाज्यतिलैरपि ॥ ४ ॥ मन्त्रश्च रुद्रगायत्री सर्वत्रेति विनिश्चयः॥५॥ रुद्रगायत्री लिङ्गपुराणेऽभिहिता यथा- सर्वेश्वराय विद्महे शूलहस्ताय धीमहि । तन्नो रुद्रः प्रचोदयात् ॥ यद्दा व्यंबकमन्त्रेण समिद्धे जुहुयात्सुधीः । कद्रायेति मंत्रेण जुहुयादाज्यमादृतः ॥ ६ ॥ [ मूलमंत्र: पंचाक्षरो वा रुद्रगायत्री वा ।। कैलासवासी भगवानुमया सहितः परः। त्रिनेत्रश्च हरो दङरोगमाशु व्यपोहतु " ॥ ७ ॥ " .

·(२७४) वृद्धसूर्यारुण- [10- ततश्च ब्राह्मणं सम्यक् प्रणिपत्य क्षमापयेत् । ब्राह्मणान्भोजयेद्वापि स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ८॥ एवं दत्त्वा महादानं दगुरोगात्प्रमुच्यते । गोत्रहा लूतकी चैव प्राजापत्यं समाचरेत् ॥ ९॥ व्रतान्ते मेदिनी दद्याच्छृणुयाचैव भारतम् ॥ १० ॥ [ भूमेरभावे मेदिनीप्रतिनिधित्वेन गां पयस्विनी दद्यात् ।भारतश्रवणं शास्त्रोक्तमकारेण इति ।) लोहहारी च पुरुषो भवेदै बर्बरांगकः । लोहं शतपलं दद्यादुपोप्य शनिवासरे ॥ ११ ॥ कारुकाणां वधे कृष्णो रूक्षांगश्च प्रजायते । तेन तत्पापशुद्धयर्थं दद्यादै वृपमं सितम् ॥ १२ ॥ [ कारुकाः शिल्पिनः।] तैलचौरेऽपि भवति नरे कण्डूयनं सदा । उपोष्य सोऽपि विप्राय दद्यात्तैलघद्वयम् ॥ १३ ॥ वस्त्रहारी च शीर्णाङ्गः संप्रदद्यात्सुशोभनम् । हेम निष्फत्रयमितं वस्त्रयुग्मं च दापयेत् ॥ १४ ॥ स्वाम्यगनाभिगमनं कृत्वा चान्द्रायणत्रयम् । व्रतान्ते पुस्तकं दद्यात्सुवर्णपलसंयुतम् ॥ १५ ॥ शय्यां दद्यात्स विप्राय सोपधानां सतूलिकाम् ॥ १६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षण्णवत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७९६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अश्वे विनिहते चैव वककण्ठः प्रजायते । माजापत्यानिचत्वारि सप्तधान्यानि चोत्सृजेत् ॥ १॥ शतं पलानि मानेन दद्याच्चैव द्विजातये । चक्रघाती दीर्षगलो दद्याद्गां धवलां शुभाम् ॥ २ ॥ अभक्ष्यभक्षदोपाच कण्ठरोगः प्रजायते । कृच्छ्रत्रयं प्रकुर्वांत दद्यादेनु ,सदक्षिणाम् ॥ ३॥ दद्यादै कंठरोगी तु कंबलं कंवलोद्भवम् । “उर्णाच्छादनं लोकानां शीतवातभयापहम् ॥ ४॥ सर्वदुःखहरं यस्मादतः शान्ति प्रयच्छ मे"॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तनवत्यधिकसप्तशततमः ॥ ७९७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पारावते च निहते हीनपाणिः प्रजायते । पारावतं स सौवर्ण प्रदद्यानिष्कमात्रकम् ॥ १॥ कन्दमूलस्य हरणादतपाणिः प्रजायते । देवतायतनं कुर्यादुद्यानं तस्य , शान्तये ॥ २॥ चान्द्रायणं प्रकुर्वीत ब्रह्मकूचे विधानतः । क्षीरहारी च पुरुषः खिन्नपाणिः प्रजायते ॥ ३॥ प्रदद्याञ्चैव विप्राय काश्मीरं च पलघ्रयम् । अयोनी चैव गमनाङजस्तम्भः प्रजायते ॥४॥ सहस्रकलशनानैः शंभु पूज्य यथाविधि । कुनखी नरकस्यान्ते जायते विप्रहेमहृत् ॥ ५॥ स सुवर्णपलं दद्यात् कृत्वा चान्द्रायणत्रयम् । उदक्यावीक्षित मुक्त जायते: कृमिलोदरः ॥ ६॥ गोमूत्रपावफाहारः सप्तरात्रेण शुद्धयति । अभक्ष्यभक्षणे चैव जायन्ते कृमयो हृदि ॥ ७ ॥ पयावनु विशुद्धपर्थमुपोप्य भीष्मपंचक्म् ।। ८॥ [ ययावत् यतागभूतब्रह्मचर्यदक्षिणादानादियुक्तमित्यर्थः।] गजे विनिहते चैव कृमिशुक्षिस्तु जायते । मृते भतार या नारी नीलवसं प्रधापयेत् ॥ ९॥ सा मृता नरपंयाति कृमिक्षिस्ततः परम् ॥१०॥ [पापभोगानन्तरं मनुष्यशरीरमासाद्येत्यर्थः ।। म नीलवृषभान यादयाचान्द्रायणनतम् । पुयांत्रिंगविजा भोज्या दद्याच्छक्क्या तदीपधम् ॥११॥ [नीलवृषभलक्षणं भगयणदरे ।] - ·७९७-८०२. कर्मविपाकः। (२७५) मुक्त्वा वास्पृश्यसंस्पृष्टं जायते ना कृशोदरः। विरात्र वैष्णवं कुर्यात्पातका प्रमुच्यते ॥ १२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवाद कर्मविपाक अध्यायोऽटनवत्यधिकतप्तशततमः ॥ ७९८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । इक्षुविकारहारी च भवेदुदरगुल्मवान् । गुडधेनुः प्रदातव्या तस्य दोषस्य शान्तये ॥ १ ॥ गुरुसत्यार्थतां यातो गुल्मवाजायते नरः । आरभेत्तनिवृत्त्यर्य' मासमेकं पयोव्रतम् ॥ २ ॥ [ वातगुल्मवानित्ययः । मुंचामि त्वेति सूक्तेन व्यर्चेन चरुसर्पिपा । जुहुयादयुतं सम्यग वात भावातु भेषजम् ॥ ३ ॥ एतत्सूक्तं जपेद्दद्यादन्नदानं च शक्तितः ।। ४ ।। [ वात आवाविति सूक्तं तत्र विनायकदानम् ।] इति श्रीवृद्धसूरिणवादे कर्मविपाके मच्यायो नवनवत्यधिकनमशततमः ।। ७९९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । गर्भपातनकारी यो यकृत्प्लीहजलोदरी । तेषां प्रशमनार्याय प्रायश्चित्तमिदं स्मृतम् ॥ १॥ मतेपु दद्याद्विप्राय जलधेनुं विधानतः । सुवर्णरूप्यताम्राणां पलत्रयसमन्विताम् ॥ २॥ भृतकाध्यापको यस्तु कन्यादूपणतत्परः । प्लीहवान्स भवेद्विपो जपेन्ट्रीसूक्तमत्र हि ॥ ३ ॥ अयुतत्रयसंख्याकं प्लीहोदविमुक्तये । यो ब्रह्मविष्णुरुद्राणां विभेद गरुडाग्रज ॥४॥ सावयेदुदरव्याधियुक्तो भवति मानवः । कुत्कृिच्यातिकृच्छं च चान्द्रायणमयापरम् ॥ ५ ॥ सहस्रकलशस्नानमीश्वरस्य तु कारयेत् । जपेदयुतसंख्याकसुद्यन्नयेत्यूचं तथा ॥६॥ राजा फर्मातियुक्तेन नियुक्तो धर्मनिश्चये। पुरोहितश्चाधिकारात्सचिवश्चान्ययाऽचरेत् ॥ ७ ॥ जलोदरत्वमामोति तस्य वक्ष्यामि निष्कृतिम् । पयसा वर्तयेन्मासत्रितयं व्रतमुत्तमम् ॥ ८ ॥ सहन्नकलगनानमीश्वरस्प तु कारयेत् । उदरख्याधियुक्तस्तु भवेद्गुबैगनागमे ॥९॥ कुर्यातु मकरं सम्यग् राजतं ताम्रमेव च ॥१०॥ [कृत्वा मकरं ब्राह्मणाय दद्यात् इत्यर्थः।] इति श्रीवृद्धसूर्याल्गसंवादे कर्मविपाके अन्यायोऽष्टशततमः ॥ ८.०॥ श्रीसूर्य उवाच । मंदोदराग्निर्भवति शतिद्रव्येण वै यजेत् । प्राजापत्यत्रयं कृत्वा भोजयेत्सततं द्विजान् ॥ १॥ [शनिद्रव्यं कदन्नम् इति वा पाठः।] गोमांसखादको मंदजठराग्निः प्रजायते । माजापत्यं चरेत्कृच्छ्मतिकृच्छं तथैव च ॥ २ ॥ अग्निमंत्र जपेन्नित्यं श्रीसूक्तं च विचक्षणः । अकारणं गरं दत्त्वा प्रमारयति यो नरः ॥३॥ स मन्दाग्निभवेदेव मृतकस्वल्पकांतिकः । अनेर्मान्यं भवेत्तस्प पखेताऽग्निविनाशकः ॥४॥ [ तत्रेदै मकरदान स्वर्णस्य तंडुलदानं च ।। इति श्रीवृद्धसूर्यास्गतंबादे कर्मविपाके अत्याय एकाधिकाटशततमः ॥ ८०१ ॥ श्रीसूर्य उवाच। अन्नहर्ता वजीर्णातों भवेदस्य तु निष्कृतिः। उपवासत्रयं कृत्वा माजापत्यमयापि वा ॥१॥ भ

·-
(२७६)
वृद्धसूर्यारुण-
जुहुयाचरुसर्पिामग्निरस्मीत्यूचाऽनया परानविनफरणादजीर्णमाप जायते ॥२॥
लक्षहोमं प्रकुर्वीत प्रायश्चित्तं यथाविधि ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वयधिकाष्टशततमः ॥ ८०२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
गुरुणा नानुयातो यो वेदाध्ययनमाचरेत् । स जडः प्रज्ञया हीनः संसारे जायते नरः ॥ १॥
[आचरेत्कुर्यादित्यर्थः।]
वक्ष्यामि तत्प्रतीकारं शुद्धकांस्यमयी दृढाम् । शोभनां कारयेद्धण्टां शुभरेखाविभूपिताम् ॥ २॥
पलैस्तु कुर्याद्विशत्या त्रिंशता वा तदर्द्धतः । सुवर्णाढयामतिश्लक्ष्णां पंचगव्येन नापयेत् ॥ ३ ॥
श्वेतवस्त्रेण संवीतां तंडुलोपरि विन्यसेत् ॥ ४ ॥
[ब्राह्मणाय देया । तदानमंत्रस्तु ब्रह्मजज्ञानामति ।]
पिरहा चेतनाहीनो मातहाऽन्धश्च जायते । नरकान्ते प्रकुर्वीत प्रायश्चित्तं यथाविधि ॥ ५ ॥
[अस्य प्रायश्चित्तं नेत्ररोगप्रकरणेऽन्धत्वहरे प्रपंचितम् । ]
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायख्यधिकाष्टशततमः ।। ८०३ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
गुरुजायाभिगमनान्मूत्रकृच्छ्रे प्रजायते । तेनापि निष्कृतिः कार्या शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ १ ॥
[अनेन विधिना निष्कृतिरुच्यते, तत्रैका प्राजापत्यादिव्रतरूपा ।
अपरा प्रतिमादानजपहोमब्राह्मणभोजनरूपा ।]
स्थापयेत्कुंभमेकं तु पश्चिमायां शुभं दिशि । नीलवस्त्रसमाच्छन्नं नीलमाल्यादिभूपितम् ॥ २ ॥
तस्योपरि न्यसेद्देवं लोहपात्रे प्रचेतसम् । सुवर्णनिष्कपटकेन निर्मितं यादसां पतिम् ॥
जपेत्पुरुपसूक्तेन वरुणं विश्वरूपिणम् ॥ ३ ॥
[ वरुणमूर्तिश्च पाशवरदकरा मफरवाहना च भवति । ]
"
यादसामधिपो देवो विश्वेपामपि पावनः । संसाराब्धी कर्णधारो वरुणः पावनोऽस्तु मे " ॥ ४॥
इमं मंनं समुच्चार्य आचार्याय ययाविधि । दद्यादेवमलंकृत्य मूत्रकृच्छपशान्तये ॥५॥
पशुयोनी च गमनान्मूत्रकृच्छं प्रजायते । तिलपानत्रयं चैव स दद्यादात्मशुद्धये ॥ ६॥
तत्र तिलपात्रदानमाह ।
ताम्रपाने तिलान्कृत्वा पलपोडशकल्पिते । सहिरण्मास्वशत्या वा विप्राय प्रतिपादयेत् ॥ ७॥
तर विष्णुप्रतिमाया यथोक्तदानमन्त्रः ।
चर्क मुदर्शनं यस्य चिद्वानि विविधानि च । प्रमेहं हरतु क्षि विष्णुर्गरुडवाहनः" ॥ ८॥
तपस्विनीमसंगेन प्रमेहो जायते गदः । दानं रुद्रा पुर्याद् दयानतया च कांचनम् ॥ ६ ॥
[प्रसंगेन गमनेनेत्यर्थः1]
इति श्रीमूर्यारंगगवादे धर्मविपापे अध्यापयतुरधिकाष्टशतसम ॥ ८०४ ॥

·८०३-१०६.] कर्मविपाका। (२७७) श्रीसूर्य उवाच। मातगामी भवेच्छेह लिङ्गं तस्य विनश्यति । चाण्डालीगमने चैव हीनकुष्ठी प्रजायते ॥ १॥ तस्य प्रतिक्रियां कर्तुं कुम्भमुत्तरतो न्यसेत् । कृष्णवस्वसमाच्छन्नं कृष्णमाल्यानुलेपनम् ॥२॥ [ उत्तरतः शुद्धलिप्तप्रदेशस्योत्तरभागे उदकादिपूरितं कलशं स्थापयेत् कलशस्थापनविधिनेत्यर्यः । तस्योपरि न्यसेत्कांस्यपात्रं तत्र धनेश्वरम् । सुवर्णनिष्कपदकेन निर्मितं नरवाहनम् ॥ ३॥ यजेत्पुरुपसूक्तेन धनदं विश्वरूपिणम् ॥ ४ ॥ [ यजेत्पूजयेदित्यर्थः ।] मन्त्रः। " निधीनामधिपो देवः शंकरस्य प्रियः सखा । स वै धनपतिः श्रीमान् मम पापं व्यपोहतु" ॥५॥ इमं मन्त्रं समुच्चार्य आचार्याय यथाविधि । दद्यादेवं हीनकुष्ठी लिङ्गनाशी च शुद्धयाते ॥ ६ ॥ दुष्टवादी च पण्डः स्यात्स दद्याच्च द्विजातये । रौप्यं पलत्रयं दुग्धघटत्रयसमन्वितम् ॥ ७ ॥ नृपो भूत्वेह हस्तादिमपराधं विनैव यः । छेदयेद् वा भुजस्तम्भी भवेद्दग्ध इवाग्निना ॥ ८ ॥ शिलापृष्ठसहक्षश्च सव्रणश्चापि जायते । रुधिरं प्रस्रवेत्पश्चात्तस्येयं निष्कृतिः परा ॥ ९ ॥ शतरुद्रं जपेत्सम्यगष्टोत्तरसहस्रकम् । व्रतं चान्द्रायणं चैव कुर्याद्दद्याच्च गां ततः ।। १० ।। जायते वृपणे तस्य व्याधिः परमदारुणः । पित्वा दशसाहस्र मुच्यते रुद्रसंहिताम् ॥ ११ ॥ यानि चान्द्रायणादीनि व्रतान्युक्तानि तानि वै ॥ १२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचाधिकाष्टशततमः ॥ ८०५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सुगलये जले वापि शकृन्मूत्रं करोति यः । गुदगेगो भवेत्तस्य पापरूपः स दारुणः ॥ १॥ मासं सुरार्चनेनैव गोदानद्वितयेन च । पाजापत्येन चैकेन शाम्येद् गुदरुजाऽण्डज ॥ २ ॥ [ यद्यपि सुरार्चनमिति सामान्येनाऽभिहितं तथापि सूर्यप्राधान्येन विष्णुरुद्री पूज्यौ । 'आरोग्य भातरादिच्छेत् ' इति श्रुतिः।] प्रसवगुदाद्ये । विण्मत्रोत्सर्जनं कृत्वा योऽकृत्वा शौचकर्म तु । भुक्ते जन्मान्तरे मयों भवेत्स प्रस्रवादगुदी ॥ ३ ॥ भवेच्च दारुणा पीडा तत्र कृच्छातिकृच्छूकम् । चान्द्रायणं च कर्तव्यं तत्तथा क्षीरसर्पिता ॥ ४ ॥ अक्षीभ्यामिति सूक्तेन सहस्रं जुहुयाच्छुचिः। उद्यन्नद्य ऋचं चैव जपेत्पूर्वोक्तसंख्यया ॥ ५ ॥ गृहीत्वा वेतनं योऽध्यापयेत तदर्थवचनम् । अध्यापयेच्च जुहुयाजपेडाऽशोयुत्तो भवेत् । निवृत्तौ च प्रकुर्वीत कृच्छं चैवातिकृच्छ्रकम् ॥ ६ ॥ चान्द्रायणं चैव तया जपेद्यत्सूक्तपौरुपम् । उद्यन्नद्य ऋचं चैव श्रीविष्णुहृदयं तथा ॥ ७ ॥ तामग्निवर्णामिति च जपेत्सूक्तं समाहितः । हिरण्यं रजतं दद्याच्छ्रोत्रियाय कुटुम्बिने ।। ८॥ [ तत्र च धेनुदानं प्रशंसन्ति केचिच्च गोपालदानम् । ] वहौंपीडकसंयुक्तं वेणुवादनतत्परम् । गोपीजनैः परिवृतं जातीपुष्पावतंसकम् ॥ ९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षडधिकाष्टशततमः ॥ ८०६ ।।

·(२७८)
वृद्धसूर्यारुण-
[..
श्रीसूर्य उवाच ।
स्माताग्निं शमयेद्यस्तु सोऽतीसारयुतो भवेत् । अनिरस्मीत्यूचं जत्वा दशांशं जुहुयात्तिलान् ॥ १॥
सर्पिपा तु प्लुतं दद्याद्धिरण्यं ब्रह्मदेवतम । दुर्मनाश्चैव जायेत तस्येयं निष्कृतिः परा ॥२॥
[ दम्पत्योरनुकूले शुभे दिने स्वस्तिवाचनं कृत्वा स्वशक्त्यनुसारेण दानं विधाय पुनकामनया
हरिवंशश्रवणमहं करिष्ये इति संकल्पयेत् ।
दंपत्योः श्रवणर्तृत्वे करिष्यावहे इति प्रयोगो वा । अन्यतरकर्तव्ये फरिष्ये इत्येवं संकल्प्य
श्रुत्यध्ययनमपन्न ब्राह्मणं विभवानुसारेण वस्खमुद्रिकापुण्डलादिभिः संपूजितं श्रावणे वृतमभिश्च-
न्दनताम्बूलादिभिर्हरिवंशश्रावणे त्वामहं वृण इति प्रयोगः।
ततश्च प्रतिदिनमव्यसनप्रतिबन्धे स्नातावलंकृती दम्पती तदेकचित्ततया शृणुयाताम् । नारि
करपूनादि कुर्यात् । शमवान् प्रतिदिनमाचार्य पुस्तकं च पूजयेत् ।
अन्ते च स्वलंकृता गां पयस्विनी सवत्सां स्वर्णशृङ्गी रौप्यखुरां ताम्रपृष्ठां कांस्यदोहना
सवस्त्रां सदाक्षिणां च दद्यात् ।
संकल्पितस्वर्णरत्नादीनि महादानानि दद्यात् । ययाशक्ति वा गोदानमत्र ।
गोदानविधौ विनायकशान्तिस्तु शान्तिसारे । प्रकृतमनुसरामः । ब्राह्मणोद्वाहनमेकं प्रायश्चित्तम,
अपरं हरिवंशश्रवणम्, परिशेपान्महारुद्रोऽपि तृतीयं प्रायश्चित्तम् । अत एव वचनस्थितश्चशब्दी
वाशब्दार्थः। एतानि त्रीण्यपि शक्त्याचपेक्षया व्यस्तानि समस्तानि वा योज्यानि ।
महारुद्रलक्षणं दशांशहोममकारो वा रुद्रानुवाकानामृष्यादि च सर्व परिभाषायां रुद्रविधाने
समुपवर्णितम् ।
एकादश पशून् । पशुरत्र गौः। रुद्राय गामिति श्रुतौ ।।
कृच्छ्रचान्द्रायणं कुर्याद्धोमः कूष्माण्डसंज्ञकः । कर्तव्यो होमविधिश्च स्वर्णदानं तयाऽपरम्
कन्यादानं च पञ्चम्यां श्राद्धं कुर्वीत यत्नतः । सहस्रनामजापी च भवेदेवं विशुद्धयति ॥ ४ ॥
[ एतान्पष्टकादिश्राद्धरहितानि पञ्चापि पृथक् निर्मितानि अतो यावयाधिप्रकोपस्तावद
सहस्रनामस्तोत्रं जपेत् ।]
इति श्रीद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय सप्ताधिकाष्टशततमः ॥ ८०७॥
श्रीसूर्य उवाच ।
चतुर्विधा तु या वन्ध्या भवेद्वत्सवियोजनात् । वक्ष्ये तस्य प्रतीकारं तत्स्वरूपं निबोध वै ॥ १॥
मृतपत्ता भवेत्काचित् काचिदेकप्रसूतिका । क्न्याप्रसूतिरूपा च काक्वन्ध्या चतुर्यिका ॥ २॥
[फारवन्ध्याऽप्रसूतेत्यर्थः।] .
मर्वास्ता घोरपापेन जायन्ते पूर्वजन्मनि । मृतवत्सा द्रव्यहरणादेकसूताऽसुधातनात् ॥ ३ ॥
तत्र स्वर्णधेनुदानम् ।
पन्यामना ऋणसम्बन्धात् फाफ्वन्ध्या विरोधतः । हिरण्येन यथाशक्त्या सवत्सां कारयेइदृढाम् ॥४॥
धेनुं रुप्यखुरा रतं तस्याः पुच्छे नियोजयेत् । घंटा गले निवनीत सवत्सां प्राइमुखः शुचिः॥५॥
चन्दनाऽगुरुपरंगन्धमाल्यैः सुशोभनः । उपचारैः पोडशभिनेवेद्यं
मोदकं च तयाऽयूपं गुडं एवणमेव च । जीरकं च तदापूर्य शूर्प वेणुमये रहे ॥ ७
[ मोदयादिपरिपूर्णपानाणि पटटी दश वा दद्यात् ।।
॥३॥
भवेत् ॥ ६॥

·८०७-८१०.] कर्मविपाकः। (२७९) धेनुरेवं प्रदातव्या ब्राह्मणस्त्रीषु चैव हि । ब्राह्मणं सर्वशास्त्रज्ञ कुशलं धर्मवेदिनम् ॥ ८॥ विद्याविन्यसंपन्नं शान्तं चैव जितेन्द्रियम् । अलोलुपं सर्वजनप्रियं कल्मपवर्जितम् ॥ ९ ॥ आहूय भक्त्या संपूज्य वस्त्रायैर्गन्धपुष्पकैः । तेनैव कारयेत्पूजां मन्त्रतो घेनुवत्सयोः ॥१०॥ होमं च कारयेत्तत्र समिदाज्यचरूकटम् । सोमो धेनुमिति मन्त्रं समुच्चार्य ततः पुनः ॥ ११ ॥ [ अथ हिरण्यं ययागत्या दद्यात् । अत्र वहिमूर्तिदानम् । अतिसारी स भवति यस्खेताग्निविनाशकः । स्त्रीहन्ता चातिमारी स्पादश्वत्यान् रोपयेद्दश ।। दद्याच शर्कराधेनुं यजेच्च सततं द्विजान् ॥ १२ ॥ रक्तातिसारे । दावाग्निदायकश्चैव रक्तातीसारवान् भवेत् । तेनोदपानं कर्तव्यं रोपणीयास्तथा वटाः ॥ १३ ॥ [उदपानं कूपादि।] इति धीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाधिकाप्टशततमः ॥ ८०८।। श्रीसूर्य उवाच । अनन्यगतिका भार्यामदुष्टां कारणं विना । परित्यजति यः सोऽथ ग्रहणीरोगवान्भवेत् ।। १ ।। धेनुं पयस्विनी दद्यादण्टाभरणभूषिताम् । हेमशृंगी रौप्यखुरा वासोभिः परिवेष्टिताम् ॥ २ ॥ नवधान्यैः समायुक्तामेकैक द्रोणपंचकम् । सहिरण्यं तु तद्दद्याद्राह्मणाप कुटुम्बिने ॥ ३ ॥ अलोलुपाय शान्ताय धर्मज्ञाय विशेषतः । होमं च पूर्ववत्कुर्यात्समिदाज्यचरूकटम् ॥ ४ ॥ तस्मै हुतक्ते दद्यात्पूजितायागुलीयकैः । गां कृष्णां विश्वरूपाय मन्त्रेणानेन रोगवान् ॥ ५ ॥ " देवकीपुत्र चाणूरकंसारिष्टविनाशक । नाशय ग्रहणीरोगं गोपीजनमहोत्सव " ॥ ६ ॥ कृतेनानेन दानेन ग्रहणी शांतिमृच्छति । तस्मादेवं तु कर्तव्यं ग्रहणीरोगिणा सदा ॥७॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसादे कर्मविपाके अध्यायो नवाधिकाष्टशततम ॥ ८०९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । हरिणे निहते खञ्जः शृगाले त्वर्द्धपादकः । अश्वस्तेन प्रदातव्यः सौवर्णो निष्पसमितः ॥ १॥ जायते वक्रपादस्तु निहते शुनि मानवः । निष्कत्रयमितं दद्यात्सौवर्ण तद्विशुद्धये ॥ २ ॥ अजाविधातने चैव अधिकांगः प्रजायते । अजा तेन प्रदातव्या विधिना स्वर्णसंमिता ॥ ३ ॥ [अत्रापि खालहरोक्तमकारेण शिवपूजा कृत्वा ब्राह्मणाय दद्यात् 1] मार्गहा पादरोगी स्यादवदानं समाचरेत् । पतितेन तु संपर्क वल्मीकव्याधिमान्भवेत् ॥ ४ ॥ गोमूनयावकाहारो मासान विशुद्धयति । स हिरण्यं प्रदद्याच्च तस्य पापस्य शुद्धये ॥५॥ जायते यदि तत्रापि कृमिब्रह्मविदां वरः। तत्र मूर्तिः स्वर्णमयी देया लक्षणसंयुता ॥ ६ ॥ स्वगोत्रजाभिगमनाच्छलीपदी जायते नरः । योन्यामसृक्च सवति तत्र चान्द्रायणं चरेत् ॥ ७ ॥ [स्वगोरजेत्या नर इत्यत्र च लिंगमविवक्षितम् । योनिशब्देन च मैथुनसाधनमिन्द्रियं लक्ष्यते । तर स्त्रीपुंसोरुभयोरापे कार्य समम् ।]

·- [te- ग भवेत् पृमिपर्णस्तु तत्पापस्पापनुत्तये । दधानीलवृपाम् पश्च यथोक्तविधिना ततः॥४॥ (२८०) वृद्धसूर्यारुण- मार्स पयोव्रतं चैव तस्माद्रोगात्प्रमुच्यते । पापस्य तन्निवृत्त्यर्यमुपवासत्रयं भवेत् ॥ ८॥ भोजयेच्च विजान दानं पंचाशनिष्कसंख्यया ॥ ९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अभ्यायो दशाधिकाष्टशततमः ।। ८१० ॥ श्रीसूर्य उवाच । पुरुषो भापते घ्यर्थं स त्वग्दोपयुतो भवेत् । चान्द्रायणत्रयं कुर्यात् प्रदद्यादौपधानि च ॥१॥ [वैद्यकोक्तानि चक्रमर्दानीत्यर्थः । ब्राह्मणभोजनं च।] गुरुतल्पगदोपाञ्च गुरुमैथुनदोपतः । दुश्चर्मा स्पादसौ कुर्याद्गुरुतल्पादिदोषतः ॥ २॥ [ प्रायश्चित्तं कुर्यादित्यन्वयः। पाड्वार्षिकमित्यर्थः ।। अनुलुम्पति योऽन्येपां विपयान पूर्वजन्मनि । सोऽन्यजन्मान पामावान् भगे स्रवति शोणितम् ॥ ३ ॥ [अत्रापि व्याधेमुरुत्वं लघुत्वं च द्रष्टव्यम् । अनुलुम्पनं विनाशनमपहारो वा । विषयाः स्रक्चन्दनानुलेपादयः। इति पामावदूषणम् ।। ब्राह्मणं घातयेद्यो हि दट्ठरोगी भवेन्नरः । तत्तापशमनं वक्ष्ये सुवर्णेन तदर्धतः ॥ ४॥ धेर्नु हेममयी कुर्याद्रौप्येणाप्यथवा पुनः । औमं माहेश्वरं रूपं दृष्टभावेन च स्थितम् ॥ ५॥ प्रदीपं भन्नयित्वा तु तिमिरव्याधिमान् भवेत् । रूपप्रकाशकैर्मन्त्रैरभिमन्त्र्य जलं ततः ॥ ६॥ गागाणि प्रोक्षयेत्तस्मान्मुक्तो भवति किल्विपात् । सहस्रकलशस्नानमीश्वरस्यापि कारयेत् तत्र यथोक्तगरुडदानं च कामलत्वे । फामली नक्तचौरः स्यात्तस्य वक्ष्यामि निष्कृतिम् । कु-च पक्षिराजानं विष्णोर्वाहनमुत्तमम् ॥ ८॥ मुवर्णन ययाशक्तया पक्षयोमौक्तिकद्वयम् । नासिकायां तथा बज्रमुत्तरीयं च राजतम् ॥ ९॥ एवं कृत्वा गरुत्मन्तं घृतद्रोणोपरि न्यसेत् । श्वेतवस्त्रेण संवेष्टय श्वेतमाल्यैः समर्चयेत् ॥ १० ॥ [ ब्राह्मणाय प्रदातव्यम् । होमादि ब्राह्मणभोजनं च । ] सो निहते चैव जायते केकरमणः । दद्यादलमयी धेनुं स तत्पापप्रशान्तये ॥ ११ ॥ माजीरे निहते चैव जायते केकरेक्षणः । तेन वैदर्यरत्नानि दातव्याने स्वशक्तितः ॥ १२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकादशाविकाष्टशततमः ।। ८११॥ श्रीर्य उवाच । मातापिगुरूणां च देवब्राह्मणयोस्तया । शृणोति निन्दां बुद्धया यावर्णाभ्यां तस्य शोणितम्॥१॥ पृयं च प्रस्रवत्यस्प शान्तिः कृच्छ्चतुष्टयम । हिरण्यरक्तवस्त्राणां दानाबाह्मणभोजनात् ॥३. होमाच सोल्यं भवति सारमन्त्र शक्तितः । सर्वागमविहान प्रेतश्राद्ध सदाऽदनात् ॥ ३ ॥ [क्तित इति सर्वत्र सम्बध्यते ।] [ नील वृपभलक्षणं भगरणहरेऽभिहितम् । ] पदाने शुभाऽनवान् सशुलाम्बरपाचनः । स्वछाती च पुरुषो बधिरो जायते नरः ॥५॥ तन पायर्या पिशुटिमान्यया तु दमण्डल: । कृत्वा लोहमयी धेनुं पलपटिप्रमाणतः ॥ ३॥ Pाति ।२ पारगम्प प यो होही । सर्गचार ।

·८११-८१३.] कर्मविपाक। (२८१) का- स्वर्णेन संयुक्ता सप्तधान्यसमन्विता । दद्याद्विप्राय विदुपे पापं मे क्षीयतामिति ।। ७ ॥ विश्वस्तभार्यागमने गजचा प्रजायते । तत्पापस्य विनाशाय प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ ८ ॥ [विश्वस्तभार्यागमने गुरुतल्पगमायश्चित्तादिदोपवशात् पाइवार्पिकम् । प्रायश्चित्तशब्देन निप्कृति- रभिधीयते । सा च कृच्छादिरूपा दानरूपा च । तत्र साङ्गगोदानम् । इति गजचर्महरम् ।। मयूरघातने चैव जायते कृष्णमण्डलः । निष्कत्रयमितो देयस्तेन स्वर्णमयः शिखी ॥९॥ हेसवाती भवेद्यस्तु तस्य स्याच्छ्वेतमण्डलः । रौप्यं पलत्रयमितं हसं दद्यादिशुद्धये ॥ १० ॥ अमेध्यस्य प्रदाता च विसर्पव्याधिमान् भवेत् । मासं पयोव्रतं कुर्याद् दद्यादन्ते पयस्विनीम् ॥११॥ [तत्र सर्पमूर्तिदानम् ।] सौगन्धिकस्य हरणादुर्गन्धाङ्गः प्रजायते । लक्षमेकं तु पद्मानां जुहुयाजातवेदसम् ॥ १२ ॥ [सौगन्धिकं तु कहार सुगन्धिद्रव्यं वा । जातवेदसमंत्रेण जुहुयात् । ] वस्तुगंधहरे। मधुचौरस्तु पुरुषो जायते वस्तुगन्धवान् । स दद्यान्मधुधेनुं च उपोष्य च द्विजातये ॥ १३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वादशाधिकाष्टशततमः ॥ ८१२ ॥ श्रीसूर्य उवाच। ब्रह्महा नरकस्यान्ते पांडकुष्ठी मजायते । प्रायश्चित्तं प्रकुर्वीत तत्पातकविशुद्धये ॥ १॥ [प्रायश्चित्तं पाहार्पिकं कर्तव्यं पापस्योपभोगेन कृत्वा पश्चाव कृते प्रायश्चित्ते । ] चत्वारः कलगाः स्थाप्याः पञ्चपल्लवसंयुताः । पञ्चरत्नसमायुक्ताः श्वेतवस्त्रेण वेष्टिताः॥२॥ अश्वस्थानादिमृद्युक्तास्तीथोंदकेन पूरिताः । कपायपञ्चकोपेता नानाविधफलान्विताः ॥ ३ ॥ [ पञ्च पल्लवाः-आम्राश्वत्यवटप्लक्षोदुम्बराणाम् । मृदश्च-गजाश्वरथ्यावल्मीकनदीसंगमहद- गोकुलेभ्यो ग्राह्याः । कपायाः-अश्वत्यादीनां वचः। सर्वोपधिसमायुक्ताः स्थाप्याः प्रतिदिशं ततः । रौप्यमष्टदलं पद्मं मध्यकुम्भोपरि न्यसेत् ॥ ४ ॥ तन्मध्ये कलशोपरि अष्टदलं रौप्यपद्म निधाय तत्र वासुदेवं स्थापयदित्याह- तस्योपरि न्यसेद्देवं पुण्डरीक चतुर्भुजम् । पलाईप्रमाणेन सुवर्णेन विनिर्मितम् ॥ यजेत्पुरुपसूक्तेन त्रिकालं प्रतिवासरम् । यजमानः शुभैर्गन्धैः पुष्पैयूंपैर्यथाविधि ॥ ६ ॥ पूर्वादिकुम्भेषु ततो ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः । स्थापयेयुः स्वकान्वेदाऋग्वेदमभृतीब् शनैः ॥ ७ ॥ दशांशेन ततो होमो ग्रहशान्तिपुरस्सरम् । तत्र कुण्डे विधातव्यो घृताक्तैस्तु तिलैयवैः ॥ ८॥ द्वादशाहमिदं धर्म समाप्य द्विजपुङ्गवः । भद्रासने यजमानस्याभिषेक समाचरेत् ॥ ९ ॥ [ द्वादशदिनसाध्यमेतत्कर्म । तत्र प्रतिदिन प्रातमध्यंदिनसायंकाले ह्याचार्येण पूजितम् । एवं यजमानः पूजयेद्देवम् । वेदचतुष्टयाभावे यया समशाखाध्यायिभिश्चतुर्भिाह्मणैश्चत्वारि वेदपारा- यणानि कारयेत् पारायणं वा । होमद्रव्यं च घृताक्तास्तिलयवाः । प्रतिदिनं होमः पूजा च । अन्त्ये दक्षिणादीनि दद्यात् । द्विजपुंगव इति आचार्यः । ] अभिपेकानन्तरं हि गोभूहेमतिलादिकम् । ब्राह्मणेभ्यस्तथा देयमाचार्याय निवेदयेत् ॥ १० ॥ एतत्प्रतिमादानमन्त्रमाह। आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । प्रीताः सर्वे व्यपोहन्तु मम पापं सुदारुणम्" ॥११॥ १ कपडुकुष्ठी ।

·(२८२) वृद्धसूर्यारुण- [10- इत्युदीर्य मुहुर्भक्त्या तमाचार्य क्षमापयेत् । एवं विधानविविधैः श्वेतकुष्ठी विशुध्यति ॥ १२ ॥ कुष्ठी गोवधकारी स्यानरकान्तेऽस्य निष्कृतिः ॥ १३ ॥ [ तत्रापि स विधिः। अनु च। यो नरो हन्ति वै जन्तून् कुष्ठरोगी भवेत्तु सः । सान्तपनं प्रकुर्वीत भगवानाह शङ्करः ॥ १४ ॥ [ क्षुद्रजन्दनामिदं प्रायश्चित्तम् । अत्र केचन-उमामहेश्वरेण साकं साङ्गवृषभदानं शंसन्ति ।] हीनकुष्ठे शातातपः। मातृगामी भवेद्यस्तु तस्य लिङ्गं विनश्यति । बालायां गमने चैव हीनकुष्ठः प्रजायते ॥ १५ ॥ [ अत्र प्रतिक्रिया लिङ्गहानिहरे पूर्वमेव प्रसंगात्मदर्शिता।] दीक्षितस्त्रीमतङ्गेन जायते रक्तकुष्ठवान् । तत्पातकविशुद्धयर्थ प्राजापत्यचतुष्टयम् ॥ १६॥ [ कुर्वीत इति शेपः । एतच्च प्रायश्चित्तं रोगस्याल्पत्वे मायश्चित्तस्य लघुतात् । रोगाधिक्ये तु त्रैमासिकमुपपातकमायश्चित्तं द्वैगुण्येन कार्यम् । ] रक्तपीते कुष्ठे। स्वमुतागमने चैव रक्तकुष्ठं प्रजायते । भगिनीगमने चैव पीतकुष्ठं प्रजायते ॥ १७ ॥ तस्य प्रतिक्रियां कर्तुं पूर्वतः कलशं न्यसेत् ॥ १८॥ गुल्मादिकुष्ठे। भ्राजापाभिगमने गुल्मकुष्ठं प्रजायते । स्ववधूगमने चैव कृच्छकुष्ठं प्रजायते ॥ १९ ॥ [स्ववधूः स्वपुत्रभार्या इति भावः।] तेन फायै विशुद्धयर्थं मायुक्तस्यार्धमेव च । दशांशहोमः सर्वत्र घृताक्तैः क्रियते तिलः ॥ २० ॥ पार पाड्दापि प्रस्तुतं तदर्थं त्रैवार्षिकम् । ] कट्यादिकुष्ठे। पितृव्यपत्नीगमनात् फटिकुष्ठं प्रजायते । निष्कृतिस्तेन कर्तव्या कन्यादानेन यत्नतः ॥ २१ ॥ नेत्रकुष्ठे। मानुसान्यभिगमनान्नेप्रमुछ प्रजायते । कृष्णाजिनप्रदानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ २२ ॥ यदगम्यामु सम्बदं प्रायश्चित्तमुदीरितम् । तदेव मुनिभिः प्रोक्तं नियतं तत्सुतास्वपि ॥ २३ ॥ [अप्र समुवर्ण सत्रीदि कृष्णाजिनदानम् । ] ताम्यूलदग्णे च श्वेतोपत्वं प्रजायते । दक्षिणासहितं दद्यात् स वैदर्य्यमणिद्वयम् सम्पदा नरपस्यान्ते जायते चित्रफुष्टवान् । प्राजापत्यययं फर्यादयं रोप्पपलपपम् ॥ २५ ॥ रदम्वा ताम्रचोगे नरफान्ते प्रजायते । प्राजापत्यप्रयं फुत्तिानं पलशतं दिशेत् ॥ २६ ॥ गुष्ठरूपम्। नष्टः गनिगामी च शुरयातोपपीतः । धापन प्रणदः शुद्धनिनेप्रः किंकिणीयुतः ॥ २७ ॥ की धारसरणगंगई सिार अपातपोवारिकाप्टशततमः ।। ८१३॥ 1 ·८१४-८१६.] कर्मविपाकः। (२८३) श्रीर्य उवाच । क्षुत्पिपासाऊतुरा नारी भर्तारमवमत्य या । मिष्टान्नं स्वयमश्नाति न सा पुष्पवती भवेत् ॥ १ ॥ मिथुनानि च पंचाशद्भोजयेचनिवृत्तये । दद्यात्सौभाग्यवस्नि तेभ्यः शक्त्यनुसारतः ॥ २ ॥ इशवस्तवराजश्च हरिद्रा चैव धान्यकम् । विकारवच गोक्षीरं कुसुम्भं लवणं तथा ।। ३ ।। [ एतत्सौभाग्याष्टकैस्तवराजः सौभाग्यं सुवर्णद्रावकं द्रव्यमुच्यते । कर्पूरो वा शर्करा वा । विकारवत् शिखरिणी।] इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अन्यायश्चतुर्दशाधिकाष्टशततमः ॥ ८१४ ॥ श्रीर्य उवाच । विधवागमनेनापि नित्यं नारदवद्यातिः । रक्तार्बुदी भवेत्कुर्यात्सायश्चित्तं मशान्तये ॥ १ ॥ कृच्यातिकृच्छ्रे कुर्वात चान्द्रायणमथापि वा । एवमेवापि विधवा प्रकुर्याद्रोगशान्तये ॥२॥ रक्ताबुंदी वैश्यहन्ता जायते धर्ममाचरेत् । प्राजापत्यानि चत्वारि सप्तधान्यानि चोत्सत् ॥ ३ ॥ पित्रा वा गुरुणा पापि यो नरः शास्त्रनिर्णये । स्पर्द्धतेऽसौ प्रजायेत उदरव्याधिमान् भवेत् ॥ ४ ॥ चान्द्रायणं प्रकुर्वीत कृच्छं चैवातिकृच्छूकम् । तद्विष्णोरिति च जपेदयुतत्रयसंख्यया ॥५॥ सर्पिर्मधुनमायुक्तमण्डकानेन भोजयेत् । विप्रास्तत्पादसलिलैर्जियेदुदरे तथा ॥६॥ असग्दरी स भवति यस्तु हिंस्यादृथा पशून् । असृग्दरी दारयति तपोवृक्षानपि क्षतान् ॥ ७ ॥ [तत्र गोदानं सारम् । तत्र रुद्रमूर्तिदानं च।] अन्नचौरो भवेद्यस्तु सोऽकस्माजायते कृशः। वक्ष्ये तस्य प्रतीकारं दानहोमाभिपेचनम् ॥ ८॥ पलेन वा तदर्थेन तदनाय वा पुनः । सुवर्णेन प्रतिकृतिं कुर्याद्रस्य भत्तितः ॥ ९ ॥ तन्मूर्तिाह्मणायैव देया शतया विधानतः । न करोति महायज्ञानस्थिरोगी प्रजायते ।। १० ।। कृच्छंचान्द्रायणं कुर्याच्छक्त्या विप्रांश्च भोजयेत् । ईप्सितन्नं प्रदद्याञ्च हिरण्यं च सदाक्तितः॥११॥ [दक्षिणां हिरण्यं दद्यात् । ] इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंच-शाधिकाप्टशततमः ॥ ८१५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । दघिचौरस्तु पुरुपो युक्तो भवति कल्मपात् । दधिधेनुः प्रदातव्या तेन विप्राय शुद्धये ॥ १ ॥ दंतपातनफैर्युक्तः शूद्रहन्ता भवेन्नरः । माजापत्यं चरदेकं दद्याद्धेनुं मदक्षिणाम् ॥ २ ॥ श्रुतिस्मृतिनिपिदानि यानि दानानि सन्ति वै । अजाश्चमहिपीदानप्रतिग्रहणकारणात् ॥ ३ ॥ निषिद्धयोपिद्मनाद् द्विजाग्यस्य वधादपि । देवस्य च परीक्षायां दस्युव्याघ्रादिनिर्मिवेः ॥ ४ ॥ निपिद्धधनशास्त्राणि मरणाद्गुरुनिष्कृतः । तडागादेश्व भङ्गाब वाह्यशास्त्रोपजीवनात् ॥५॥ ब्राह्मणस्वापहरणात् सर्वाङ्गषु प्रजायते । वेदना दारुणा तद्दत्तस्याश्च शममृच्छयेत् ॥ ६॥ कृच्छातिकृच्छ्रे कुर्वीत चान्द्रायणमयापि वा । गोभूहिरण्यवासांसि दद्यात्कुर्याज्ञपं तया ॥७॥ तद्विष्णोरिति मंत्रेण कुर्य्यादत्रायुतत्रयम् । पानीयं पायसं मुगाः शर्करा मधुसंयुताः ॥ ८॥ इदमावश्यकं देयं सर्वरोगादिशान्तये । प्रतिमाभङ्गकारी तु ह्यप्रतिष्ठः प्रजायते ॥९॥ संवत्सरत्रयं सिदयत्यं शनिवासरे । उद्दाहयेत्तमश्वत्यं शमीसाम्यविधानतः ॥१०॥ -- ·- (२८४) वृद्धसूर्यारुण- [.. [शमी चेत्तया सह । शमी पार्क न भवति तदा वृपोत्सर्ग इव साया ये कुशास्तैरेव समानीय विधानतो विवाहः ।] कुब्जो मूपकहा दद्यात् सप्तधान्यं सकाञ्चनम् ॥ ११ ॥ अनिवेद्य सुरादिभ्यो भुञ्जानो जायतेऽधनः । स भोजयेत्सहस्रं तु श्रवणं वा द्विजोत्तमान् ॥ १२ ॥ [सुरादिभ्यो हरिहरादिभ्यो वैश्वदेवकर्मदेवताभ्यश्च। आदिशब्दादतियिपुत्रादिभ्यः। श्रवणं द्वितीया निष्कृतिः । उत्तरवाक्यस्यापि तेन विशुद्धयति इत्ययं विशेषः । तथा च हरिवंशश्रवणं द्वितीया निष्कृतिः।] बभूव बाहुजः कश्चिद्देशे पंचनदे पुरा । धनधान्यसमायुक्तः पापकर्मा महोयमी ॥ १३ ॥ विप्रप्रसङ्गतः प्राप्तः प्रयागं गरुडाग्रज । सुस्नातो मृगगे भानौ धूर्तो धर्मक्रियोज्झितः ॥ १४ ॥ संप्राप्य स्वगृहं शीघ्रं कृतवान् कर्म दारुणम् । ग्रामे निवसतोऽन्यस्य क्षत्रियस्य पतत्रिण ॥ १५ ॥ ददाह भवनं रम्यं वैरिभावात्पुराऽनघ । तत्रैका वत्सरी दग्धा जीवाश्चापि विशेषतः ॥ १६ ॥ फालयोगेन संप्राप्तः स गत्वा यमशासनम् । भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात् पुण्यफलं तया ॥ १७ ॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादजोऽधुना। गंगायाः प्रापरे देशे शतयोजनसंमिते ॥ १८ ॥ स मध्यरूपो बलवान धर्म स्वल्पमातः शठः । बुद्धयाधिकः प्रचारी च पैत्तिकः स्वल्पवित्तभाक् १९ सकन्यकः सपत्नीको बन्धुभृत्यसुखान्वितः । पुण्यादिदं फलं पूर्वापापादन शृणु वय ॥ २० ॥ गोवालवत्सकवधाजीवघातादपुत्रकः । सप्तवेदमिताब्दान्तं जातपुत्रविनाशवान् ॥ २१॥ गोस्त्रीविप्रवधाः पापाः पुत्रनाशकरा यतः । गोराशिगे शनौ सोमासष्ठे जीवे मृगस्थिते ॥ २२ ॥ लक्ष्मैतदंडजश्रेष्ठ पृच्छकस्यात्र जन्मनि । पूर्वे या स्त्री सहायाऽऽसीन्मृतवत्साऽत्र सा, सुत ॥ २३ ॥ अरुण उवाच। निष्कृति वद मे स्वामिन् सर्वपापनिपूदनीम् । पुत्रवृद्धिकरी धन्यामन्यजन्मनि निश्चयात् ॥ २४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु सूत प्रवक्ष्यामि निष्कृति पापशोधनीम् । पञ्चस्वर्णमिता कार्या सुरभी च हिरण्मयी ॥ २५॥ तदुर्द्धमितिका वापि द्वयोर्वित्तानुसारतः । संपूज्य विधिवन्मन्त्रैर्दया विप्राय धीमते ॥ २६ ॥ मापैद्विमितैर्देयस्तथा पशुपतिः सुत । माषाभ्यां च तथा वहिर्जीवा मापचतुष्कजाः ॥ २७ ॥ देयाश्च विधिना सूत पूर्वपापापनुत्तये । जपेत्पशुपतेर्मन्त्रं । सहस्रारिष्टनाशकम् ॥ २८॥ होमपेदष्टशतकं रुद्रस्याने प्रयत्नतः । शृणुपाद्धरिवंशं वा दशावृत्त्या विधानतः ॥ २९॥ यः कुहिधिवत्सूत प्रायश्चित्तं त्रिधा मतम् । जीविष्यन्ति च तत्पुत्रा जन्मन्यत्र ममाज्ञया ॥ ३०॥ नेवं पुराज यः शत्या विष्वेकं पापशोधनम् । न जीवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः ॥३१॥ नवसप्तमितायुः स्यात्प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना । सप्तवेदमिते वर्षे रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः ॥ ३२ ॥ इति घीसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अभ्यायः पोडशाधिकाष्टशततमः ॥ ८१६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पणिय पूर्वभवे पश्चिदासीदर्मपरायणः । हिमापः सिद्धपीठस्यो धनधान्यसमन्वितः ॥ १॥ दुपानि तेन दानानि पस्वपि च शक्तितः । ब्राह्मणेषु दरिद्रेपु गृहस्थेषु विशेषतः ॥ २॥ - r ·९१७-८१.] कर्मविपाकः। (२८५) १ अयापि कृतवान्पापं कामलोभेन नित्यशः । ज्येष्ठां त्यक्त्वा ऋतुप्राप्तां सुशीलां प्रियवादिनीम् ॥३॥ रति ददौ कनिष्ठायामनृतौ विधिमोहितः । ततो मृत्युक्शं प्राप्तः ससहायो वणिक्सुतः ॥ ४ ॥ भुक्त्वा पापफलं पापात् पुण्यात्पुण्यफलं तथा । विषेर्वलयशात्सोऽत्र शतद्रोः पूर्वभागजः ॥ ५ ॥ कुम्भस्ये भूसुते कीटे जीवे सिंहगते विधौ । स रक्तगौरो मतिमान् पिठ्मात्सुखान्वितः ॥ ६ ॥ भ्रातृमित्रधनैर्युक्तः सौम्यः पितृवचोनुगः । घृणी हवोऽय मितदो वर्णोत्तमसमुद्भवः ॥ ७॥ दानादिदं फलं सर्व स्वीत्यागान्मृतपुत्रकः । स्वीत्यागी भ्रूणहा यस्मादिति वेदविदो विदुः ।। ८ ॥ स्त्रीसाहाय्ययुतः पूर्वे शृणुष्वाय खगेश्वर । प्राग्भवे या कनिष्ठाऽभूत् सा ज्येष्ठाऽत्र मृतप्रजा ॥९॥ गर्भदोपरता चेति लक्षणैर्लक्षिता सुत । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापापनोदनीम् ॥ १० ॥ कुर्यात्पलै रसमितैर्ब्रह्माणं कमलोद्भवम् । विश्वमूर्ति त्रिलोकेशं सौवणे निखिलं शुभम् ॥ ११ ॥ तदामितं देयं त्रिपु वित्तादिमं पठन् ॥ १२ ॥ त्यक्त्वा वराननां शुद्धां यत्पूर्व पापमर्जितम् । तेनाहमत्र ब्रह्माणं प्रायश्चित्तं ददे दिन ॥ १३ ॥ गौरी तु राजती देया द्विपलाश्च तन्मितः। मापपञ्चमिता विष्णोः सौवर्णी ब्राह्मणाय वै ॥ १४ ॥ हिरण्मयी तथा लक्ष्मीदेया मापाटका शुभा। ब्राह्मणान् वरयेत्तत्र ग्रहयज्ञं समाचरेत् ॥ १५ ॥ भोजयेच ययाशक्त्या ब्राह्मणान गरुडाग्रज । एवं विधानं यः कुर्याजीविष्यन्ति च तत्सुताः ॥ १६ ॥ ज्येष्ठायां च कनिष्ठायां नान कार्या विचारणा । श्रुतेनं शक्तिमान् यस्तु न कुर्यात्सापशोधनम् ॥१७॥ न जीवन्ति सुतास्तस्य रिष्टं वेदत्रिकेऽब्दके । प्रायश्चित्ते कृते तत्र पुत्रपौत्रविवर्द्धनम् ॥ १८ ॥ भविष्यति तथा ह्यायुः सप्तसप्तमिताः समाः । जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् ॥ १९ ॥ इति श्रीदृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तदशाधिकाष्टशततमः ॥ ८१७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । खशदेशे ह्यभूत्कश्चिच्छूद्रो धर्मक्रियारतः । विवाहं कृतवान् पूर्व कन्यायाः पूर्वजन्मनि ॥ १॥ दाने स्वल्पमतिस्तस्माञ्चकाराल्पविधानतः । चौर्यकर्मरतः सोऽपि कदाचिदैवयोगतः ॥ २ ॥ चचार पर्वते सूत मार्गलुण्ठनतत्परः । अयो भाविवलात्तत्र प्राप्ता काचिद्वरानना ॥३॥ पूर्णगर्भसमायुक्ता नानाभरणभूपिता । सा लुण्ठिता भयत्रस्ता तेन क्रूरधियाऽण्डज ॥४॥ सहायैस्तु परित्यक्ता ताडनान्महदाकुला । तस्या गर्भच्युतौ तत्र कन्यापुत्रौ बभूवतुः ॥५॥ असहायेन तेनैव पापमाचरितं पुरा । ततो यमपुरं प्राप्तो धर्माधर्मसमन्वितः॥ 'पापासापफलं भुक्त्वा पुण्यात्पुण्यफलं तथा । कन्यादानप्रभावेण स जातोऽत्र वणिसुतः ॥ कुरुक्षेत्राद्यान्यभागे त्रिंशयोजनसंमिते । स रक्तकृष्णः क्षीणाङ्गः स्वल्पवित्तसमान्वतः ॥ ८ ॥ बातपित्तसमद्वन्दो बहुपुत्रीभिरन्वितः । स्वयं स्त्रीसंयुतो लोभी पितृभक्तिसमन्वितः ॥ ९ ॥ जातपुत्रविहीनश्च पापात्पुण्यात्तया फलम् । चिदमङ्गादिदं सूत चन्द्रो मिथुनराशिगः ॥ १० ॥ न पश्यति सुतं कन्यां लाभे शुक्रः प्रपश्यति । तस्माद्वहुत्वं कन्याया न च पुत्रसुखं क्वचित् ॥ ११ ॥ निष्कृति तत्मवक्ष्यामि पूर्वपापविशोधनीम् । शूद्रायाः प्रतिमा कार्या पलार्याईमितेन तु ॥ १२ ॥ लेख्यो गर्भच्युती बाली सौवर्णाभूषणान्वितौ । सा देया तु विपिज्ञाय पूर्वपापविशुद्धये ॥ १३ ॥ देयः पञ्चमितैर्मापैस्तथा वेदनिधिः सुत । जपेञ्च वेधसो मन्त्रं वैष्णवं त्र्यम्बकं तया ॥ १४ ॥ ॥ ॥ १ पूर्वमागे ।

·[80-
(२८६)
वृद्धसूर्यारुण-
पूर्वपापविशुद्धयर्थ सहसं प्रतिदैवतम् । होमयेच तिलांस्तत्र सघृतान् स्थण्डिले शुभे ॥ १५॥
स्वगृह्योक्तविधानेन स्थापयित्वा हुताशनम्। ब्राह्मणाम्भोजयेच्छत्या तेभ्यो दद्यान्न दक्षिणाम् ॥ १६॥
ततो रुद्रव्रतं कुर्यात्सर्वपापविशोधनम् । चतुर्दश्यां निगहारो रुद्रपूजनवत्सरः ॥ १७ ॥
य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादन जन्मनि वै धुवम् ॥ १८ ॥
नैवं विधानं यः कुर्यान्न च पुत्रसुवं लभेत् । प्रायश्चित्तेऽकृते रिटं चत्वारिंशन्मितेऽब्दके ॥ १९ ॥
आयुरब्दाश्चतुरशीतिः पायश्चित्ते कृतेऽण्डज ॥२०॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टादशाधिकाष्टशततमः ॥ ८१८ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
आसीत्पूर्वभवे कश्चिदङ्गन्देशे द्विजो धनी । विद्याभ्यासयुतो नित्यं धर्मशास्त्रक्रियान्वितः ॥ १॥
दत्तानि तेन चाल्पानि दानान्यपि विधानतः । पर्वस्वपि च तेनैवाध्यापिता ब्राह्मणास्तथा ॥२॥
पापमाचरितं तेन भाविनोऽर्यस्य गौरवात् । कालयोगेन संपाप्य ब्राह्मणेन कुटुम्बिना ॥ ३ ॥
स्थापितं तद्गृहे द्रव्यं घटे ताम्रमये स्थितम् । पुनर्दत्तं न तत्तस्मै लोभोपहतचेतसा ॥ ४ ॥
समिलित्वा तदुक्तं स्त्रीपुत्रभ्रातृभिः मह । ततो यमपुरं प्राप्तः समहायो द्विजोत्तमः ॥ ५ ॥
मुक्ता पापफलं न्यायात्पुण्यात्पुण्यफलं तथा। विद्यादानादिपुण्येन जातोऽसौ ब्राह्मणोऽधुना ॥ ६॥
देशं पञ्चनदं प्राप्य गौरः पित्ताधिको घृणी । वाचा मधुरया युक्तो राजसश्चतुरः सुधीः ॥७॥
दर्शनीयो नातिहस्वो नात्युच्चः क्रोधवर्जितः । सुखस्त्रीमानसंयुक्तः सदा सोऽतिधनैर्युतः ॥ ८ ॥
पुण्यादिदं तथा पापालोभी पापरतः क्वचित् । धूर्तः शठोऽल्पदो दम्भी स्वल्पधर्मक्रियान्वितः ॥९॥
इष्टैमनोरथीनः पुत्रसन्ततिदुःखितः । ब्रह्मस्वभक्षणात्पूर्व
लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ पृच्छकस्यात्र जन्मनि । जन्मलग्नात्सुते राशौ घटः पापसमन्वितः ॥ ११ ॥
सहायलक्षणं सर्व वक्ष्याम्यय खगेश्वर । पुत्राभावो भ्रातहीनः स्त्रीसुताल्पसमन्वितः ॥ १२ ॥
लक्षणैरेभिराढयस्य पृच्छकस्यात्र जन्मान । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविशोधनम् ॥ १३ ॥
लक्ष्मीनारायणौ कार्यों सुवर्णामित्तौ शुभौ । तदर्धी वाऽय सौवर्णों द्वयोर्वित्तानुसारतः ॥ १४॥
स्थापयित्वा घटे ताने सघृते वस्त्रवेष्टिते । संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैर्ब्राह्मणाय प्रदापयेत् ॥ १५ ॥
चतुर्दिशसहस्राणि गायत्री च जपेत्ततः । होमयेच्च यथाशक्त्या कुण्डे वा स्थण्डिले शुभे ॥ १६ ॥
घृतमिश्रांस्तिलांस्तत्र शक्त्या विमांश्च भोजयेत् । मम जन्मदिने पश्चादाचरेद्वतमुत्तमम् ॥ १७॥
य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः। तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यात्वीभ्यामत्रैव जन्मनि ॥ १८॥
नवं विधानं यः कुर्यादिपद्रव्याघनाशनम् । न च पुत्रसुखं लब्ध्वा न तस्य परमा गतिः॥ १९॥
प्रायश्चित्तेऽकृतेऽरिष्टं पंचागन्मितकेऽन्दके। मायश्चित्ते कृते ह्यायुः सप्तसप्तमिताब्दकम् ॥ २० ॥
जन्मादिमरणांतं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ २१ ॥
इति श्रीसूर्यारगसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनविंशत्यधिकाटशततमः ॥ ८१९॥
श्रीसूर्य टवाच ।
पद्गन्देश त्यभूत्याश्चिद् वाहुनो धर्मसंयुतः । ग्रामाधिपश्चोग्रदण्डो गुरुभक्तिपरो दृढ़ः ॥१॥
ग गत्वा तु कुरुक्षेत्रे सर्वस्वं विधिनाददात् । प्राप्ते सूर्यग्रहे सूत विमाय च कुटुम्बिने ॥२॥
पापमाचरितं तेन भाविनोऽर्यस्य गौरवात् । यौवने पिता विमपत्नी चातिशुभानना ॥ ३॥
फलमत्र
विनिश्चितम् ॥ १०॥

·८१९-८२१.] कर्मविपाकः। (२८७) कामलोभेन सततं पतिस्तस्याः प्रपीडितः । एवं निवसतस्तत्र गतस्तु यमशासनम् ॥ ४ ॥ पापात्पापफलं भुक्ता पुण्यात्पुण्यफलं तथा । पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो वाहुजोऽधुना ॥५॥ ऐरावत्यास्तु निकटे त्रिंशयोजनसमिते । गौरः सुरूपो मतिमान् यशस्वी प्रियदर्शनः ॥ ६ ॥ पुत्रदारधनैर्युक्तो बहुमित्रः प्रतापवान् । राजसेवीति विख्यातः सुखैश्वर्ययुतो नृपः ॥ ७ ॥ देशदेशेऽधिकाराढ्य आद्यन्तसुखभागिह । दाता भोक्ता प्रधानश्च बहुपालनतत्परः ॥ ८॥ धर्मादिदं तथा पापात्क्रोधी दण्डरतो व्ययी । पूर्वस्वीसुखहीनस्तु मनोदुःखसमन्वितः ॥ ९॥ घर्षणाद्विजयोपायास्तत्पत्युस्तत्र ताडनात् । यौवने नेत्ररोगाढयश्चात्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १० ॥ चिह्नमङ्गादिदं चन्द्रो भौमयुक्तस्तृतीयगः । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य सर्वपापविशोधनीम् ॥ ११ ॥ हेम्नः फ्लैर्दशमितैः शिवः कार्यों विधानतः । सपत्नीको वृषस्थश्च सर्वाभरणभूषितः ॥ १२ ॥ तदद्धिमितो वाप त्रिपु वित्तानुसारतः । होमयेच्च तदने तु त्र्यम्बकं तु सहस्रकम् ।। १३ ।। तिलाज्यमधुयुक्तेन कुण्डे वा स्थण्डिलेषु च । स च देयो विधिज्ञाय ददुरोगापनुत्तये ॥ १४ ॥ तन्मितं च तथा दद्याद्राजतं च गणेश्वरम् । संपूज्य विधिवन्मन्त्रैर्गन्धपुष्पोपचारकैः ॥ १५ ॥ य एवं कुरुते सूत विधिना पापशोधनम् । न तस्य दटुजा पीडा भविष्यति कदाचन ॥ १६ ॥ स्वीरिष्टं च तथा न स्यात्प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना । प्रायश्चित्तेऽकृते त्वत्र ददुरोगो विवर्धते ॥ १७॥ नागसप्तमितायुः स्याद्रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः । प्रणवाद्यस्तथा मन्त्ररूयम्बकाय नमस्तथा ॥ १८ ॥ मन्त्रः-"ॐ त्र्यम्बकाय नमः" इति । । इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो विंशत्यविकाष्टशततमः ॥ २० ॥ " श्रीसूर्य उवाच । बभूव वाहुजः कश्चिद् यामुने गरुडायज । माग्भवे च द्विजश्रेष्ठो प्रामाध्यक्षो धनाल्पकः ॥१॥ विप्रोत्सङ्गगतश्चाऽयं प्रयागे स्नानमाचरत् । एकदा तु बने गत्वा ददाह सघन वनम् ॥ २॥ तत्र दग्धा महाजीवा बनाग्निज्वालया भृशम् । तेन कर्मविपाकेन पुत्रसौख्यविवर्जितः ॥ ३ ॥ अरुण उवाच । निष्कृति वद मे स्वामिन् पुत्रदुःखनिपूदनीम् । रिटात् प्राग्दिवसाध्यक्ष लोकानां हितकाम्यया ॥४॥. श्रीसूर्य उवाच । निष्कृति तस्य वक्ष्यामि जीवघातविमोचनीम् । या कृत्वा विधिवत्सूत वंशवृद्धिः प्रजायते ॥५॥ पदपले राजते पत्रे वेदाङलमिताब्दके । वनजीवास्तथा लेख्याः सुगन्धैः पञ्चभिर्युताः ॥ ६ ॥ सर्पवृश्चिकगोधाढयाः पक्षिणां च तथाऽऽलयाः। देया विमाय विधिना पूजयित्वा कुटुम्बिने ।। ७ ॥ तदर्धमितकैर्वापि द्वयोर्वित्तानुसारतः । वनदेवी खवेदमितमापकैः ॥ ८॥ मापदयहिरण्येन तया कुर्याद्भुताशनम् । संपूज्य दद्याद्विप्राय इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥९॥ पूजामंत्र:-"ॐ हीं बनान्तरगतायै नमः" इति । दानमन्त्रः। "वनांतरगताः पूर्व ये जीवा दाहिता मया। वनदेव्यादिदानात्तु गच्छन्तु मम पातकाः " ॥ १० ॥ इत्युच्चार्य नरः सर्व ब्राह्मणाय प्रदापयेत् । शृणुयादरिवंशं वा निरावर्त्य विधानतः ॥ ११ ॥ जपेत्सहस्रद्वितयं देव्या मंत्रं यथोक्तवत् । मम जन्मदिने पश्चादाचरेद्विधिना व्रतम् ।। १२ ॥ तया कार्या ·प्रतापवान् ॥१॥ (२८८) वृद्धसूर्यारुण- [- एवं यः कुरुते सूत त्रिपु पापविशोधनम् । तस्य पुत्रविवृद्धिस्तु जायतेऽप्रैव जन्मनि ॥ १३ ॥ नै कुर्याच्च यो मोहात्तस्य पुत्रस्य नाशनम् । द्विपंचाशन्मितेऽरिष्टमायुः पञ्चाद्रिवत्सरम् ॥ १४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एफविंशत्यधिकाष्टशततमः ॥ ८२१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चिद्विमोऽभवत्पूर्वे सर्वधर्मपरायणः । गोडदेशेऽतितेजस्वी चोग्रदण्डः सप्तविंशन्मिते वर्षे गयाश्राद्धं चकार सः । काम्यश्राद्धानि तत्रैव दत्तान्यल्पविधानतः ॥२॥ स मन्त्रवित्तया शूरो राज्ञः शत्रोः पुरं गतः । स्वामिधर्मरतो दैवात्कृतवान् गोग्रहं पुरा ॥३॥ तत्रैका सुरभी सूत ह्यासन्नप्रसवा हृता । तेनाज्ञप्तेन तेनापि ताडिता गर्भदुःखिता ॥ ४ ॥ शल्यंगतेन दुःखेन मृता सा कालनोदिता। गर्भस्योऽपि मृतो वत्सो भाविनोऽर्थस्य गौरवात् ॥ ५ ॥ प्रतापलोभयुक्तेन तेन पापमुपार्जितम् । सहायकसमायुक्तः स गत्वा यमशासनम् ॥ ६॥ पापात्पापफलं भुक्त्वा पुण्यात्पुण्यफलं तथा । पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः कुरुजाङ्गले ॥ ७ ॥ दिजो मध्यमरूपाढ्यः पितृभक्तः कुलाग्रणीः । सुखैश्वर्ययुतो दाता महाधनसमन्वितः ॥ ८ ॥ देशेदेशेऽधिकाराढ्यः स्त्रीभोगी भ्रातृसंयुतः । मध्येऽन्त्येऽतिधनैर्युक्तो मतिमाल्लोकविश्रुतः ॥ ९॥ प्राश्राद्धप्रमिते वर्षे जातपुत्रसमन्वितः । गयाश्रादादिदं सर्व पापात्पांपफलं ,शृणु ॥ १० ॥ क्रूरचेष्टो महोग्रस्तु दुर्धर्षः क्रोधसंयुतः । नैककन्यो महालोभी धर्मेऽपूर्णोऽस्ति चाण्डज ॥ ११ ॥ गोवालयत्सकवधात्याग्जातशिशुनाशकः । यस्मात्प्रतापलोभेन गोभ्यो दत्तं भयं पुरा ॥ १२॥ तस्मात्प्रतापकालीने मध्ये वापि फलं त्विदम्। श्राद्धस्याल्पविधानात्माग्धने हानिः प्रजायते ॥ १३ ॥ चिह्नमेतच्छशी लग्ने शुभपापान्वितोऽस्तगः। योभूच्छ्राद्धे सहायः प्राक् पृच्छकस्य सुतस्त्विह ॥ १४ ॥ लक्षितो लक्षणैरेभिरवहि गरुडाग्रज । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापविशोधनीम् ॥ १५ ॥ पलैरक मितैया धेनुरन हिरण्मयी । पत्रे लेख्या सवत्सा च तदधिमिताऽथवा ॥ १६ ॥ सा देया तु विधिज्ञाय गन्धपुष्पैरलंकृता । तथा पशुपतिदेयः सुवर्णकमितः प्रभुः ॥ १७ ॥ नारायणगणेशार्का देयास्तद्वन्मितास्तथा । गायव्यष्टसहस्रं तु त्र्यंबकं दिसहस्रकम् ॥ १८ ॥ अष्टाक्षरं जपेत्तद्वत्पूर्वपापविशोधनम् । होमयेच्च दशांशेन शक्तपा विमांश्च भोजयेत् ॥ १९ ॥ ततः शिवं सदा ध्यायेत्सर्वकामार्थसिद्धिदम् । य एवं कुरुते सूत पूर्वपापविशोधनम् ॥ २० ॥ न तस्य दुरितं व्यापिन च सर्पभयं भवेत् । पुत्रपौत्रधनादीनां वृद्धिरत्रैव न क्षयः ॥ २१॥ नवं विधानं यः कुर्य्यालोभान्मोहात्प्रयत्नतः । न च पुत्रधनादीनां वृद्धिरत्र प्रजायते ॥ २२ ॥ प्रायश्चित्तेकृते पुत्र रिष्टं पष्टिमितान्दके । प्रायश्चित्ते कृतेऽशीतिसमायुर्जीवनं त्विह ॥ २३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वाविंशत्यधिकाष्टशततमः ॥ ८२२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यसी वैश्यो बभूव कुरुजाङ्गले । बहुभृत्यसुखैर्युक्तः कोधी द्रव्यसमन्वितः ॥ १॥ विवादं कृतवान् पूर्व न्याया ब्राह्मणस्य ह । हठी धर्मक्रियाहीनः सहायद्वयसंयुतः ॥२॥ ऋतुमाप्तां स दीनां च परित्यज्य शुभाननाम् । माददात्याफनिष्ठायां राति फामातुरोप्यलम् ॥ ३ ॥ म-तेन फर्मणा युक्तो भुक्त्वा पापफलं विद्द । सहायद्वययुक्तश्च जातो वन्दीजनोऽधुना ॥ ४॥ १ दुर्व्यसनान्वितः ।

·१२२-८२४.] कर्मविपाका गतद्रके समीपस्ये गौरः श्रद्धान्वितः सुखी । सहायाढयोऽल्पवित्तश्च त्यागी देवद्विजार्चकः ॥५॥ वाचा मधुरया युक्तः पुनोत्पत्तिनिवर्जितः। प्रारजन्मनि ऋतुस्नाता नागमद्भूगहा ततः॥ ६ ॥ स्त्रीत्यागी भ्रूणहा लोके पुत्रसंततिदुःखितः । सहायाभ्यां युतः पूर्व पुंस्त्रीभ्या लक्षणे शृणु ॥ ७ ॥ पुमानेकः सहायोऽभृत् सोऽत्र पुत्रविवर्जितः । सहजः पृच्छकस्यापि मृतो भ्राताऽधुनाऽण्डज ॥ ८ ॥ या स्त्री पूर्व सहायाऽऽसीत् कनिष्ठा साऽप्यपुत्रिणी अत्र जन्मनि भार्या सा गर्भ नैव दधात्यसौ ॥९॥ लक्षणैरङ्कितं सर्वैरवेहि गरुडाग्रज । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन पापक्षयो भवेत् ॥ १० ॥ लक्ष्मीनारायणं दद्याचतुष्पष्टिपलात्मकम् । तदर्घार्धपलैर्वापि द्विजाय विधिपूर्वकम् ॥ ११ ॥ पूजयित्वा तु गन्याद्यैः पुत्रपौत्रविवर्द्धनम् । कलशे स्थापयेत्ताने नानाऋग्मिः प्रपूजिते ॥ १२ ॥ तदने होमयेद्धीमास्तिलानष्टाक्षरेण तु । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छत्या दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ १३ ॥ एवं यः कुरुते सूत मुच्यते भ्रूणहत्यया । पुत्रपौत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि चाण्डज ॥ १४ ॥ नैवं कुर्यात्मपलेन प्रायश्चित्तं खगेश्वर । नास्य जीवति सन्तानं भविष्यति न संशयः ॥ १५॥ पंचाशदरवर्षेषु रिष्टं चीकृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्ते कृतेशीतिमितायुः कीर्तितं मया ॥ १६ ॥ ज्येष्ठे कृष्णचतुर्दश्या निर्याणं कथितं ध्रुवम् ॥ १७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोविंशत्यधिकाटशततम ॥ ८२३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । प्रागासीत्सत्रियः कश्चिजाङ्गले च प्रतापवान् । धर्मशास्त्रक्रियायुक्तो ग्रामाध्यक्षो धनान्वितः ॥ १ ॥ दत्तानि तेन दानानि प्राप्ते सोमग्रहे सुत । पर्वस्वपि च विप्रेभ्यः श्रद्धापूतेन चेतसा ॥ २ ॥ पापमाचरितं तेन भाविनोऽर्थस्य वै बलात् । ब्राह्मण्या धारितो गर्भः कामलोभेन निश्चयात् ॥ ३ ॥ यत्ले कृतेऽपि तत्रैव नासीद्गर्भस्य पातनम् । ततो लोकभयात्स्त विपं भुक्त्वा तु सा मृता ॥ ४ ॥ अर्भकोऽपि मृतम्जस्या गर्भ चोत्पातपीडनान् । सहायैकयुतेनैव प्रार्म दारुणम् ॥५॥ ततो मृत्युवशं प्राप्तः ससहयो हि वाहुजः । गवा चान्द्रमसं लोक भुक्त्वा भोगाश्च शाश्वतान॥६॥ पापात्पापफलं भुक्ता नरकाश्चातिदारुणान् । महापापकृताद्दोपादति क्षत्रिपादधः ॥ ७ ॥ शतद्रोः पूर्वभागे तु दशयोजनसमिते । देशे जातः पूर्वपुण्यात् स शूद्रश्चात्र जन्मनि ॥ ८ ॥ मुर्माऽमितदः साधू रक्तश्यामश्च मध्यमः ! धनी सुरखी पितृभक्तो नैकस्त्रीभोगसयुतः ॥ ९ ॥ आयन्तसुखयुक्तश्च मतिमालोकविश्रुतः । पुण्यादिद तथा पापालोभी पापरतः क्वचित् ॥ १० ॥ धूतः सक्न्योऽतिशठश्चिन्तादुःखसमन्वितः । ब्राह्मण्या वीर्यदानात्माक् तद्धान्मृतपुत्रफः ॥ ११ ॥ लक्षमतदन लग्नाच सोमः पापान्वितो रिपौ । गोत्रीविप्रवधाः पापाः पुत्रनाशकरा यतः ॥ १२ ॥ स्त्रीसाहाय्यकृतात्यापात्पूर्वे गर्भसमुद्वात् । अत्र जन्मनि या नारी ज्येष्ठा सततिवर्जिता ॥ १ ॥ लक्षितो रक्षणैश्चोक्तः पृच्छक्श्चात्र जन्मनि । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापविशोधनीम् ॥१४॥ ब्राह्मण्याः प्रतिमा कार्या पर्वेदमितः शुभा । हिरण्मयी सगर्भा च पत्रे लेख्या प्रयलतः ।। १५ ।। तदर्धार्धमिता वापि निघु 'वित्तानुसारतः । संपूज्य गन्धपुष्पायैः सा देया मंत्रपूर्विका ॥ १६ ॥ सुवर्णकमितं दद्यान्छिवं पापप्रणाशनम् । राजत च तथा दद्यात् सोमं चाईपलात्मकम् ॥ १७ ॥ गायत्र्यष्टसहस्र तु होमयेत्तद्दशाशतः। ब्राह्मणान् भोजयेत्पश्चात् पूर्वपापात्प्रमुच्यत ॥ १८ ॥ य एवं कुरुते सूत पूर्वपापविशोधनम् । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यात् स्त्रीभ्यामनैव जन्मनि ॥ १९ ॥ .

·(२९०)
घृद्धसूर्यारुण-
नैवं करोति यो मोहात् मायश्चित्तं त्रिधा मतम् । न जीवन्ति सुतास्तस्मिञ्जीविते नात्र संशयः ॥२०॥
प्रायश्चित्ते कृते द्यायुः पडशीतिमितान्दफम् । प्रायश्चित्तेऽकृते रिटं वर्ष परिमिते ध्रुवम् ॥ २१॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायचतुर्विशत्यधिकाष्टशततमः ॥ ८२४ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
धभूव वाहुजः कश्चिद् ग्रामाध्यक्षो विराटजः। दत्तानि तेन दानानि गोभूम्यश्वादिकानि च ॥ १॥
ब्राह्मणेषु गृहस्येषु सत्पात्रेषु विशेषतः । अयान्यग्रामपस्यापि क्षत्रियस्य महात्मनः ॥२॥
एफपुत्रस्य पुत्रो वै भुजमूले पुराऽनघ । धातितस्तेन खड्नेन निशायां चौरकर्मणा ॥३॥
स मृतस्तेन दुःखेन भाविनोऽर्थस्प गौरवात् । तन्माता पुत्रदुःखेन मृता दुःखप्रपीडिता ॥ ४ ॥
वैरभावरतेनैव कृतं कर्मातिदारुणम् । एवं बहुतिथे काले गतोऽसौ यमशासनम् ॥५॥
भुक्त्वा पापाच नरकं पुण्यात्स्वर्गफलं तथा । पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो वाहुजोधुना ॥६॥
शतद्वनिकटे देशे मेऽर्के शनिसंयुते । कीटराशिगते जीवे सुते चापगते विधौ ॥ ७ ॥
गौरो धूर्तः प्रभुमध्यः क्वचिसापरतः सुधीः । धनभोगसुखैर्युक्तो मितदो लोमसंयुतः ॥ ८ ॥
पितृमातृसुखैहीनो भृत्यस्त्रीबन्धुसंयुतः । पात्रे दानादिदं सर्व फलं पापफलं शृणु ॥९॥
पूर्वे बालवधात्पापादिह जन्मनि चाण्डज । द्विवेदमितवन्तिं जातपुत्रविनाशकः ॥ १० ॥
तथा प्राग् बाहुजवधादामबाहुविवर्जितः । लक्षणैर्लक्षयेदेतैः पृच्छक चात्र जन्मनि ॥ ११ ॥
निष्कृति तस्य वक्ष्यामि पूर्वपापविशोधनीम् । पुत्रवृद्धिकरी धन्यां सर्वारिष्टविनाशनीम् ॥ १२ ॥
पलपंचमितं कुर्यादाहुजं च हिरण्मयम् । तन्मातरं च सौवर्णी सुवर्णकमितां शुभाम् ।। १३ ॥
लक्ष्मीनारायणं तद्वद्राजतं त्रिपलात्मकम् । तन्मितां राजती गौरी दद्यान्मन्त्रैः प्रपूजिताम् ॥ १४ ॥
गायच्यष्टसहस्त्रं तु जपेदष्टाक्षरं तथा । शृणुपारिवंश वा शतावपविधानतः ॥ १५ ॥
लक्षरुद्रं त्रिगुणितं कुर्यादा विधिपूर्वकम् । यो न कुर्याद्विधानकं विष्वप्येतेषु निश्चितम् ॥ १६ ॥
न जीवन्ति सुतास्तस्मिञ्जीविते नात्र संशयः । वेदवेदमिते व रिष्टं चैव प्रकीर्तितम् ॥ १७ ॥
यः कुर्याद्विधिवत्सूत प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादन जन्यनि निश्चयात् ॥ १८ ॥
एकागीतिसमायुः स्याञ्चैत्रादी मृगभे मृतिः। जन्मादिमरणान्तं हि सर्वं ते कथितं मया ॥ १९ ॥
इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचविंशत्यधिकाष्टशततमः ॥ ८२५ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
फीरंदो समुत्पन्नः कश्चित्तात्रे कुले सुधीः । विप्रोत्सङ्गगतस्तत्र प्रयागे मकरे वसन् ॥ १॥
कृतवान्विधिवत्स्नानं दानं स्वल्पं च शक्तितः। दैवयोगाद्गृह प्राप्य कृतवान् फर्म दारुणम् ॥ २॥
फामलोभेन सततं शूदयां गर्भश्च धारितः । स्त्रीसाहाय्ययुत्तेनेदं पापमाचरितं तया ॥ ३ ॥
विविधरोपधस्तस्या गर्भपातः कृतः पुरा । एवं समिलित्वा तु पातनं बहुधा कृतम् ॥ ४ ॥
ततो बहुतिये फाले गतास्ते यमशासनम् । मुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तया
तीर्यगजमभावेण स जातो ब्राह्मणोऽधुना । सेज्ये शनी सिंहगते सूर्य कन्यागते कुजे ॥ ६ ॥
गृगे विरारतीतीरे नात्युच्चो न लघुः मुधीः । शिष्टवाक स्वरूपधर्माच्या पिठमावविवर्जितः ॥७॥
सहोदरधमहीनो जातपुत्रविनायकः
पापात्पूर्वकृतात्मृत लक्षणलक्षपेदिह । खीसाहाय्यात्तथा सूत पार पापं समुपार्जितम् ॥ ९ ॥
परदाराभिगमनाद् गर्भपातनदोपजात् ॥८॥

·८२५-८२८.] कर्मविपाकः। तेनेकाऽत्र हि पत्नी च तयोः पुत्रशुचान्विता । तथैका बहुपापत्वाइभ्रातुः पत्यग्रजस्य च ॥ १० ॥ पुत्रभरीविहीनात्र पूर्वपापात्मदृश्यते । वक्ष्यामि निष्कृति सूत पूर्वपापविशोधनीम् ॥ ११ ॥ सावेदमितेः स्वर्णः पझं कुर्याद्धिरण्मयम् । सनालमष्टपत्राढ्यं शुभं तब्रह्मदैवतम् ॥ १२ ॥ पूरयेसारदेनेव तस्य नालं प्रयलतः । दद्याद्वेदविदे सूत विधिमन्त्रं पठन् सुधीः ॥ १३ ॥ "ब्रह्मयोनिरिदं पद्मं माध्यं स्थानं च शाश्वतम् । गर्भधारणपापोत्यदोषनाशकरं परम् ॥ १४ ॥ ददेऽहं विममुख्याप पूर्वपापविशुद्धये । ” इत्युच्चार्य नरो दद्यादस्माहोपात्प्रमुच्यते ॥ १५ ॥ राजतं च ततो दद्याद् ब्रह्माणं तन्मितं सुत । रुद्राणामथवा लक्षं पूजयेद्विधिनाऽण्डज ॥ १६ ॥ गायत्री च यथाशक्त्या जपेञ्चैवाघमर्षणम् । नैवं विधानं यः कुल्लिोमान्मोहाद्विशेषतः ॥ १७ ॥ न जीवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः। श्रुत्वैवं विधिवत्कु-द्विधानकं समाहितः ॥ १८ ॥ न तस्य पुत्रमरणं भविष्यति ममाज्ञया । धनपुत्रान्वितो मध्ये हायुरष्टाद्विवर्षकम् ॥ १९ ॥ रिष्टं पष्टिमितेऽब्दे तु तस्य चाकृतनिष्कृतेः ॥ २० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षड्विंशत्यधिकाष्टशततमः ॥ ८२६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । आसीद्राजकुलोत्पन्नः पूर्वजन्मनि यामुने । धनधान्यसमायुक्तो रुद्रभक्तिपरोऽण्डज ॥ १ ॥ दत्तानि तत्र दानानि पर्वस्वपि च शक्तित्तः । अयो भाविवलात्सूत ब्राह्मणेन तपस्विना ॥ २ ॥ तद्गृहे स्थापितं द्रव्यं पुनर्दत्तं न तेन च । सहायैकयुतेनैव ब्रह्मस्वं भक्षितं पुरा ॥ ३ ॥ सच कालवशं प्राप्य भुक्त्वा पापफलं महत् । पुण्यात्पुण्यफलं तत्र स शूद्रो जागलेऽधुना ॥ ४ ॥ देशे रामदाद्याम्पे तत्त्वयोजनसमिते । कृष्णस्तनौ मुप्ते यस्मात् क्रूराः पश्यन्ति पापतः ॥५॥ द्वस्वो मध्यो धनाढयस्तु श्रेष्ठो मतिसुखान्वितः स्त्रीभृत्यभ्रातृसंयुक्तो मध्यान्ते सुखभागह ॥ ६ ॥ ब्रह्मस्वहरणात्पूर्व चात्र सन्ततिवर्जितः। दाने स्वल्पमतिधूर्तः पापात् सर्वमिदं सुन ॥ अथो भ्रातृसहायातु ब्राह्मणस्वं हतं पुरा । तेन तत्सइजो ज्येष्ठः पुत्रहीनोऽत्र जन्मनि ॥८॥ लक्षितो लक्षणैरेभिः पृच्छको विनतासुत । निष्कृतिं च प्रवक्ष्यामि पूर्वपापविशोधनीम् ॥९॥ लक्ष्मीश्च राजती कार्या पलैर्दशमितः शुभा। सर्वावयवसम्पन्ना पीतवस्त्रविभूषिता ॥ १० ॥ प्राह्मणाय च सा देया मन्त्रेणानेन धीमता । " लक्ष्मि वं सर्वभूतानां कामदा मोक्षदायिनी ॥११॥ पूर्वजन्मार्जितात्पापान्मां रक्ष शरणागतम् "। इत्युच्चार्य नरो दद्याद्विपद्रव्याघनाशनम् ॥ १२ ॥ तया पञ्चपलैः सोमो राजतश्चोक्तरूपवत् । पलवयमितौ तद्वद्धनाधिपदिनेश्वरौ ॥ १३ ॥ पूजयित्वा तु गन्धाद्यैर्दद्यात्सर्वान्दिवौकसः। जपेत्पश्चसहस्रं तु गायच्या होमयेत्तथा ॥ १४ ॥ ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या शिवभक्तान्विधानतः । अनेन विधिना यस्तु प्रायश्चित्तं समाचरेत्॥१५॥ तस्यान पुप्रयुगलं कन्पैका च भविष्यति।नकरोति च यो मोहाद्विधिवत्पापशोधनम् ॥ १६ ॥ तस्य पञ्चमिताब्दान्तं न च पुत्रसुखं लिह । आयुश्चात्र तदब्दान्तं प्रायश्चित्तेऽकृतेऽधुना ॥ १७ ॥ प्रायश्चित कृते त्वायुरधिका सप्ततिः समाः ॥१८॥ इति श्नीद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सतविंशत्यधिकाष्टशततमः ।। ८२७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभूद्देश्यकुलोत्पन्नो धनधान्यसमन्वितः । सरस्वत्याश्च निकः विष्णुधर्मसमन्वितः ।।'

·- " (२९२) पृद्धसूर्यारुण- दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेषु च शक्तितः । पर्वस्वपि च तेनैव श्रद्धाहीनेन चेतसा ॥२॥ दैवादजा द्विजस्याथ प्राप्ता 4 गर्भसंयुता । वैरिभाषाढातयित्वा भुक्ता तेन विजानता ॥ ३ ॥ तत्सुताश्च तथा सूत पापमाचरितं विदम् । धर्माधर्मफलं भुक्त्वा गत्वा तर यमारयम् ॥ ४॥ पूर्वपुण्यवशात्सत स जातः पादजोऽधुना । सरस्वत्या याम्यभागे विंशयोजनसमिते ॥५॥ स रक्तकृष्णः क्षीणाङ्गो विष्णुभक्तिसमन्वितः । चिंताधिकः स्वल्पधनः स्त्रीभ्रामुखसयुतः ॥ ६ ॥ पुण्यादिदं तथा पापाजातपुत्रविनाशकृत् । स्त्रीसाहाय्ययुतो यस्मात्सा स्त्री स्वर मपीडिता ॥ ७ ॥ तस्य चिह्नमिद ज्ञेयं मेपः पञ्चमभावगः । पापयुक्तस्तथा दृष्टो राहुरेकादशे स्थित ॥ लक्षणलक्षितः प्रोक्तैरवेहि गरुडाग्रज ॥ ८॥ अरुण उवाच । निप्कृति वद मे स्वामिन् सर्वारिष्टनिपूदनीम् । इह पुनकरी धन्या लोकाना हितकाम्यया ॥९॥ श्रीसूर्य उवाच। निष्कृति तत् प्रवक्ष्यामि येन पापक्षयो भवेत् ॥ १० ॥ पलेदशभिः कार्या मेपी गर्भसमन्विता । राजती च तदर्दा वा योर्वित्तानुसारतः ॥ ११ ॥ मन्त्रमेतं समुच्चार्य देया विप्राय धीमते । “ मया पूर्वभवे भुक्ता मेपी गर्भसमन्विता ॥ १२ ॥ ब्राह्मणस्य ददाम्यस्मान्मेपी रोप्यमयीं शुभाम् । देवो वैश्वानरो यस्मात् पशुघातात प्रमुञ्चतु" ॥ १३॥ तस्माद्वैश्वानरो देवो देयश्चाईममाणतः । जपेदीताशन मन्त्रं सहस्रं पाशुपं तथा ॥ १४ ॥ होमः कार्यो दशाशेन स्थापयित्वा हुताशनम् । तण्डुलाज्ययवान् हुत्वा तिलान्समिश्य यत्नतः॥१५॥ ब्राह्मणान्भोजयेच्छत्त्या तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् । य एवं कुरुते सूत पूर्वपापविशोधनम् ।। १६ ॥ तस्य वंशविवृद्धिः स्यादायुरब्दास्त्रिसप्ततिः । प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं खवेदमितकेन्दके ॥ १७ ॥ यदन्तरगत सूत तन्मच्छास्त्राद्विलोफयेत् ॥ १८ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाविंशत्यधिकाष्टशततम ।। ८२८ ॥ श्रीसूर्य उवाच। वैनतेय महाभाग शृणु चास्य विचष्टितम् । कश्चिट्विनोऽभवत्पूर्वे वङ्गदेशेऽपि ग्रामपः ॥ १॥ धर्मशास्त्रक्रियाहीनः पिनोः सुखसमन्वितः । दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेषु च शक्तितः ॥३॥ सत्पात्रेषु गृहस्थेषु श्रद्धापूतेन चेतसा । मृगयायै गतो, विमः कदाचिदेवयोगतः ॥ ३ ॥ घोर कर्म कृतं तेन प्रारम्भे यौवनस्य च । लुण्ठितो ब्राह्मणस्तत्र प्रहारपितो भृशम् ॥ ४॥ हतोऽप्यायुर्वरेनैव न स मृत्युवश गतः । ब्रह्मस्वमिति तज्ज्ञात्वा न भुक्तं केनचिद् गृहे ॥५॥ तेनेव भक्षितं सूत येन विमा प्रपीडितः । स गत्ता यमलोकं तु भुक्त्वा तु यमशासनम् ॥ ६ ॥ पात्रदानवशात्स्त स जातः क्षत्रियोऽधुना । देशे पाशिफे लग्ने चापसंस्थेऽस्तगे खौ ॥ ७ ॥ मेपगे राहयुक्तेऽय सौम्यः विधुसयुते । स गौरी दर्शनीयाक्षः सत्त्ववान स्वल्पवित्तभाक् ॥ ८॥ धर्म चारपमति पितृमासमन्वितः । दानादिद फलं सूत तथा पापफलं शृणु ॥५॥ पत्रया कृता घाताः माग्भवे ब्राह्मणस्य च । इह जन्मनि तनास्ति वाल्ये कुष्ठगदान्वितः ॥१०॥ अयो स्त्रीपुत्रहीनोऽत्र जायते गरुडाग्रज । यौवनेशपिच वाक्ये तस्पेद कर्मणः फलम् ॥ ११ ॥ पभिध रक्षणः सत एक्षणीयोऽय पृच्छकः निति परमा सूत वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः॥ १२ ॥ गायत्री विधिना जप्त्या पोटिं शुदिमवाप्नुयात् । प्रयागे निवसन्धीरः पाश्यां वा कुरुजाङ्गले ॥१५॥ It - + + य ·कर्मविपाकः। अथवाऽष्टसहस्राणि जत्त्वा कुर्यादिमं विधिम् । हिरण्मयौ सोमविप्रो कार्यों सुस्पष्टकावुभौ ॥ १४ ॥ पत्रेऽय वा च तो लेख्यौ सर्वलक्षणसंयुतौ । देयो विप्राय विधिवत्पूजयित्वा प्रयत्नतः ॥ १५ ॥ प्रायश्चित्ते कृते सूत कुष्टहानिः प्रजायते । स्त्रीपुत्रसुखमत्रैव भवत्येव न संशयः ॥ १६ ॥ प्रायश्चित्तं न कुर्यान्चेद्भवेद्रोगविवर्धनम् । ने पुत्रसुखमामोति स्वयं- जीवन् कदाचन ॥१७॥ रिटं द्वात्रिंशददे तु जीवनं वर्पसप्ततिम् । आनन्त्यात्खलु जीवानां विस्तरं नोदितं मया ॥ १८॥ । “ति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनत्रिंशदधिकाप्टशततमः ॥ ८२९ ।। ! 1. कामाश्रीसूर्य उवाच । पृच्छको विधिना , सूत दानधर्मरतोऽभवत् । वैश्यः पूर्वभवे सूत व्यापारकुशलः सदा ॥ १ ॥ दानयज्ञरतो नित्यं ब्राह्मणाऽतिथिपूजकः । तद्भगृहे धान्याशिं तु भक्षयन्ती क्षुधाऽहिता ॥ २ ॥ आसन्नप्रसवा मृत सुरभी कालमोहिता । भृशं तेन हता कुक्षौ लोभोपहतवेतमा ॥ ३ ॥ वालवत्सो मृतस्तत्र गर्भस्थश्चातिताडनात् । तदुःखेन मृता सा तु धेनुराक्रदती पुरा ।। ४ ।। एवं हि निवसंस्तत्र मृतोऽसौ यमशासनम् । प्राप्य स्वर्गे बहून्भोगान् भुक्त्वा पापफलं तथा ॥ ५ ॥ शतदुनिकटे देशे जातोऽयं ब्राह्मणोऽधुना । धनुर्लग्नगते सौरौ गुरी मीनेऽप्यलौ खौ ॥ ६ ॥ कुलाग्रणीः कार्यकरो गुणी पित्तकफान्वितः । मध्यरूपयुतः श्रीमान् द्विभार्यों वित्तसंयुतः चन्द्रः पापयुतस्तत्र कन्यायां समवस्थितः । गोवालवत्सकवधात् पापात् पूर्वादपुत्रकः ॥ ८ ।। स्त्रीसाहाय्ययुतो-यस्मात् पूर्वजन्मन्यभूदसौं । तेन कर्मविपाकेन स्त्री ज्येष्ठा पुत्रवर्जिता ॥ प्रायश्चित्ते कृते पुत्रः कनिष्टायां भविष्यति ॥ १० ॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं वद स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । कथ्यतां दिवसेशान लोकानां हितकाम्यया ॥ ११ ॥ श्रीखूर्य उवाच । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि शृणुप्वाय खगेश्वर । सुवर्णदशफा सूत धेनुः कार्या सगर्भिका ॥ १२ ॥ सर्वालंकारयुक्ता च पत्रे लेख्या ययोक्तवत् । दर्धाममाणा वा त्रिपु वित्तानुसारतः ॥ १३ ॥ सम्पूज्य नाममन्त्रैस्तु सा देया ब्राह्मणाय गौः । “ यन्मयापूर्वजनुपि पापं गोपाततः कृतम् ॥ १४ ॥ तदा पापनाशाय ददेऽहं गां हिरण्मयीम् " । मन्त्रमेनं समुच्चार्य दद्यादिमाय धीमते ॥ १५ ॥ गाय यष्टसहस्र तु होमयेत्तदनन्तरम् । आसप्रेसवामेका दद्याद्गां भोजयेद् द्विजान् ॥ १६ ॥ अनेन विधिना यस्तु प्रायश्चित्तं समाचरेत् । तस्य सन्ततिवृद्धिः स्थाइत्र जन्मनि वै सुत ॥ १७ ॥ न करोति यदां श्रुत्वा मायश्चित्त त्रिधा मतम् । इह जन्मन्यपुत्र: स्पान्मृतो नरकमाप्नुयात् ॥ १८ ॥ एकहीनेऽय पञ्चाशदव्दे. मृत्युर्ध्वरेण वै । प्रायश्चित्ते कृते ह्यायुः पष्टिरेफेयुता समाः॥ १९ ॥ कन्यागत रखौ चन्द्र मीनस्ये मरणं युवम् ॥ २ ॥ इविश्लीदृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यापस्त्रिंशदधिकाष्टशततमः ॥ ८३० ॥ अरुण उवाच । भूमिदेवकुलोत्पन्नः पूर्वजन्मन्ययात्रं च । पृच्छको जगतां नाय तस्य कर्म, प्रकाशप ॥ १ ॥ ११. रंफयुता.

·(२९४) वृद्धसूर्यारुण- [80- श्रीसूर्य उवाच । आसीत्पूर्वभवे विप्रो गिरिवासी जितेन्द्रियः । विद्याभ्यासरतो नित्यं सत्यधर्मपरायणः ॥ २॥ दत्तानि तत्र दानानि ब्राहाणेभ्यो हि शक्तितः । पर्वस्वपि च तेनैवाध्यापिता ब्राह्मणाः खग ॥ ३ ॥ अथ भाविबलात्सूत ब्राह्मणेन तपस्विना । स्थापितं तद्गृहे स्वर्ण लोभयुक्तेन तेन च ॥४॥ ततो बहुतिथे काले कालधर्ममुपेयिवान् । स्वर्णापहारी सततं गतो हि यमशासनम् ॥५॥ पापात्पापफलं भुक्त्वा पुण्यात्पुण्यफलं तथा । पूर्वपुण्यप्रभावेण जातोऽयं ब्राह्मणोऽधुना ॥ ६॥ सौराष्ट्र च तुलालग्ने कृशो नातिलघुः सुधीः । धर्मकर्मक्रियायुक्तो लोभी दुःखसमन्वितः ॥ ७ ॥ गौरवर्णः शनिर्यस्माल्लग्नगः सुतगः शशी । बहुकन्योऽल्पपुत्रश्च तस्माजीवोऽधुनाऽण्डन ॥ ८ ॥ यौवने स्वीसुखं त्वत्र द्विपञ्चाशन्मिताब्दके । भृशं पुत्रसुखं प्राप्तं पूर्व ब्राह्मणपूजनात् ॥ ९॥ कर्कटस्थो सूर्यजीवो तस्माद्राजोपसेवकः । सुवर्णहरणाद्दोपात्पूर्वजन्मनि मानद ॥ १०॥ कुनखी पत्र विज्ञेयो लक्षणैस्वैहिकैरसौ । अथो भ्रातृसहायानु ब्राह्मणस्वं हृतं पुरा ॥ ११॥ तेन तत्सहजो ज्येष्ठः पुत्रहीनोन जन्मनि । पृच्छफस्य तथा वर्षे पट्पञ्चाशन्मिते ध्रुवम् ॥ १२ ॥ पुत्ररिष्टं विजानीयात् स्वदेहे वापि जायते ॥ १३ ॥ अरुण उवाच। निष्कृति वद मे स्वामिन् पुत्ररिष्टविनाशनीम् । त्वत्तोऽहं श्रोतुमिच्छामि सर्वलोकोपकारकम् ॥ १४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। पलायसुवर्णाढयां गां याड्राह्मणाय वै । तदर्धामिता - वापि श्रेष्ठमध्यकनिष्ठिकाम् ॥ १५ ॥ त्रिपु वित्तानुसारेण तत्पूजादिककल्पना । सुवर्णहरणात्सापागोदानान्मुच्यतेऽधुना ॥ १६ ॥ पट्पञ्चाशन्मिते वर्षे रिष्टं चाकृतनिष्कृतः । प्रायश्चित्ते कृते सूत पूर्णायुर्जायते नरः ॥ १७ ॥ सप्तसप्ततिवाणि सपुत्रो जीवति ध्रुवम् । कात्तिके कृष्णपञ्चम्यां शशिन्यागतेऽण्डज ॥ १८ ॥ वृपलग्ने च निधनं पृच्छकस्य भविष्यति ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकत्रिंशदधिकाष्टशततमः ॥ ८३१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यभूत्कश्चिद् वैश्यो धर्मपरायणः । मथुरायां महाभाग भिपम्वृत्तिविशारदः ॥ १॥ भनिताश्च महारोगा गवां तेन महात्मना । दत्तानि तत्र दानानि पर्वस्वपि च शक्तितः ॥ २॥ पापमाचरितं तेन फामलुब्धेन चेतसा । स्वजातिवनितायां वै व्यभिचारं चकार सः ॥३॥ तस्यास्तप्राऽभवद्गर्भः पातनं हि चफार सः । महीपधैः स्वेदनायैः परीवादादयाऽण्डज ॥ ४॥ सा मृता तेन दुःखेन गर्भपातेन निश्चितम् । पलीसहायात्सततं सर्वमेतदुपार्जितम् ॥५॥ ततो यमपुरं प्राप्तः ससहायोऽण्डजोत्तम । मुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तथा ॥ ६॥ गवां दुःखापहारेण पुण्येनात्र वणिक्मतः । जातो रामहदाधाम्ये पष्टियोजनसमिते ॥ ७॥ नात्युचः श्यामलो भव्यः स्वल्पवित्र्तसमन्वितः । चिदमनात्पञ्चमेऽजे शुभदृष्टिविवर्जिते ॥ ८॥ पन्द्र मिथुन राशिस्ये भीमदृष्टे च पुत्रक । साहारयलक्षणं सर्वं शृणुष्वाथ खगेश्वर ॥ ९ ॥ पानी पूर्व सहापासीट् गर्भपातनफर्मणिपृच्छफस्य तु सा नारीगर्भदुःखाऽऽफुलाच ॥ १० ॥ १ तम्यूनाविकमध्यमा । २ पित्त ।

·जातः ८३२-८३४.] कर्मविपाकः। (२५) वक्ष्यामि निष्कृति तस्य सर्वपापप्रणाशनीम् । मापैविंशन्मितैरत्र कार्या वैश्या हिरण्मयी ॥ ११ ॥ अपि गर्भयुता लेख्या सुगन्धैश्चर्चिता सुत । तदर्धमितिका वाऽपि इयोर्वित्तानुसारतः ॥ १२ ॥ सा देया च विधिज्ञाय मन्त्रमेनमुदीरयेत् । गर्भपातनजाद् दोपात् पूर्वपापविशुद्धये ॥ १३ ॥ इत्युच्चार्य नरो दद्यात् सर्वपापविशोधनम् । सादै सहनद्वितयं गायत्री त्र्यम्बकं तया ॥ १४ ॥ जपेद्धत्वा दशांशेन पूर्वपापप्रणाशनम् ।ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्तया दद्याच्चैव तु दक्षिणाम् ॥ १५ ॥ एवं विधानं यः कुर्याद्विधिना पापशोधनम् । उत्पत्तिर्जायते तस्य सन्ततेर्नात्र संशयः ॥ १६ ॥ न कुर्याद्विधिवत्तत्र लोभान्माहाद्विशेषतः । इह जन्मन्यपुत्रत्वं जायते चान्यजन्मनि ॥ १७ ।। पञ्चसप्तसमायुः स्यात्सायश्चित्चे कृते सति । चतारिंशन्मितेरिष्टं तस्य चाकृतनिष्कृतेः ॥ १८ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अन्यायो द्वात्रिंशदपिकाष्टशततम् ॥ ८३२ ।। श्रीसूर्य उवाच । राजपुत्रोऽभवत्पूर्व क्रूरकर्मा क्रूरकर्मा प्रतापवान् । धनधान्यसमृद्धोऽपि वङ्गदेशे वसन् सदा ॥ १ ॥ वारकेम्पः प्रदत्तानि गोभूम्यश्वादिकानि च । अयो भाविवलात्सूत लोभोपहतचेतसा ॥ २ ॥ सीम्नि वादे हृतं द्रव्यं ब्राह्मणानामधर्मतः। द्विजेन वै सहायेन कृतं तत्कर्म दारुणम् ॥ ३ ॥ भूमिवादे मृतस्तत्र सग्रामे कालनोदितः । भुक्ताभोगाशुभान स्वगें पापात्पापफलं तथा ॥ ४ ॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स पर्वतेऽधुना । भूमिपालकुलेऽत्युग्रे सिंहलग्ने गुरावजे ॥५॥ सूये मेपगते चन्द्र चापस्ये पापसंयुते । गौरः शूरो महोग्रस्तु बहुक्न्यः कृती शुभः ॥ ६ ॥ ददाति शक्तितो धीमानात्युच्चो बन्धुसंयुतः । बहुव्ययपरो नित्यं पैत्तिकः प्रियवाग्घृणी ॥ ७ ॥ बहुभायों यशस्वी च भृत्यवाहनसंयुतः । अष्टाविंशन्मिते वर्षे स्वल्पपुत्रः सुखान्वितः ॥ ८॥ अन्तरायोद्भवैः पुत्रैरतिनुःखप्रपीडितः। ब्रह्मस्वहरणात्पूर्वे धनहीनोऽत्र दृश्यते ॥९॥ सहायो यो द्विजः पूर्वं भवेऽभूधिनतासुत । तुलाया सोऽनुजो जातश्चात्र जन्मन्यपुत्रकः ॥ १० ॥ शृणु सूत प्रवक्ष्यामि निष्कृतिं पापकर्मणः । यां कृत्वा विधिवजन्तुरिह पापात्प्रमुच्यते ॥ ११ ॥ पुण्येऽदि विप्रकथिते घेनूनां पञ्चकं सुत । दद्याच्च वृषभं गौर पृष्ठे वस्त्रयुगान्वितम् ॥ १२ ॥ सुवर्णशृङ्गसहितं तया क्षितियुतं शुभम् । मन्त्रेणानन विधिवत्मष्टा श्रद्धासमन्वितः ॥ १३ ॥ भूमिभागयुतं गौरं वृपभं रुद्रदैवतम् । देऽहं सीम्नि द्रव्योत्यपापनाशाय वै द्विज ॥ १४ ॥ अयो स्वर्णद्रयाढयं तु शुभं दद्यात्तुरङ्गमम् । कर्मप्रकाशकायैव मन्त्रमेतमुदीरयेत् ।। १५ ।। सोपस्कर काश्चनाढयमश्वं तुभ्यमहं ददे । ब्रह्मस्वहरणात्पापान्मोक्षं कुरु ममानव " ॥ १६ ॥ एवमुच्चार्य दद्याच पूजिताय द्विजातये । मुच्यते पूर्वपापाच ब्रह्मस्वहरणाद्ध्वम् ॥ १७ ॥ शृणुयादरिवंशं च त्रिरावर्त्य विधानतः । होमयेद्दशसाहस्रं ब्राह्मणान् पञ्च भोजयेत् ॥ १८ ॥ य एवं कुरुते सूत विधिना पापशोधनम् । तस्य संततिवृद्धिः स्यादिदेव फलमश्नुते ॥ १९ ॥ नै कुर्याच विधिवत् तस्यारिष्टादिजं भयम् ॥ २० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रयस्त्रिंशदधिकाष्टशततम ॥ (३३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पृच्छकोऽयमयोध्यायामभृच्छूद्रश्च धामिकः । धनधान्यसमृद्धस्तु यशस्वी पितृलभः ॥ १॥ | गपाया द्वादशे वर्षे गतो मावसहायतः । सानुजश्च सपत्नीकः सहायत्रयसंयुतः ।। २ ।।

·विप्राय वेदविदुपे दत्त्वा विमांश्च भोजयेत् । शिवस्य पूजनं कुर्यात् पूर्वपापविशुद्धये ॥ ३४॥ (२९६) पृनसर्यारुण- [... गत्वा च विधिवच्छादं कृतवान् गराडायज । तस्य पुण्यप्रभावेण पितरच दियं गताः ॥ ३॥ अय गत्वा गृहे वर्षे चत्वारिंशन्मिते ध्रुवम् । कृतवान् दारुणं कर्म यौवने फाममोहितः ॥ ४ ॥ स्वजाति धर्मशीलं शूद्रं हत्वा महीपधः । पत्नीत्वे स्थापिता तस्य भार्या कामविमोदिता ॥ ५॥ सर्वस्वं तस्य यत्किंचिद् गृहीतं विविधैश्छलेः। तस्य पुत्राश्च ये जातास्ते हतास्तस्य भार्यया ॥ ६ ॥ सपत्नीभावदुःखेन कृतं कर्मातिदारुणम् । पृच्छकस्य तु या माता तयाप्यनुकृतं विदम् ॥ ७ ॥ स्त्रीयुतोऽसौ मृतस्तन गतस्तु यमशासनम् । पापात्पापफलं भुक्ता पुण्यात्पुण्यफलं तया ॥ ८ ॥ गयाश्राद्धप्रभावात स जातः पृथिवीपतिः । शतयोजनविस्तीर्ण देशे पर्वतमाथिने ॥ ९॥ . पितृभक्तिविशेषात्तु चैहिक लक्षणं विदम् । पितृभे जननं चास्य गुरुचन्द्री तु सिंहगी ॥ १० ॥ वृपराशिगतो भानु माज्ञया नभश्चराः । जन्मनो दादो वर्षे राज्यप्राप्तिन संशयः ॥ १३॥ जातोऽन रक्तकृष्णोऽसौ देवब्राह्मणपूजकः । पितृभक्तिरतो विद्वान् गीतनृत्यप्रियः कविः ॥ १२ ॥ देशेदेशेऽतिविख्यातो दाता भोक्ता बलान्वितः । सहोदरविहीनस्तु बहुपुत्रो वहुमजः ॥ १३ ॥ बहुभार्यो यशस्वी च क्षयवृद्धिधनान्वितः । पादजस्य वधात्पूर्व पापादन च पृच्छकः ॥ १४ ॥ पादोदरव्यथायुक्तो यौवने जायते ध्रुवम् । त्रिसहायैर्युतः पूर्व शृणुष्वाय खगेश्वर ॥ १५ ॥ या धर्मपत्नी पूर्वाऽऽसीत्सा ज्येष्ठात्र मृतप्रजा । बालधातं कर्म यस्मात्पूर्वेऽघ्र विनतामुत ॥ १६ ॥ योऽनुजः पूर्वजनुपि गयायां च सहायकः । स जातः कर्कटे जीवे पृच्छकस्य सुतोऽधुना ॥ १७ वसुभे मिथुनस्थेऽकें सोऽपि राजा भविष्यति । याऽभवत्पूर्वजनुपि माताऽत्र जननी तु सा ॥ १८ ॥ प्राक् श्राद्धकर्मतोऽपापा जाता राज्ञी यशस्विनी । पापस्यानुमतात्पूर्वे ह्यत्र भर्तृविहीनता ॥ १९ ॥ पूर्वजन्मनि यं शूद्रं हत्वाऽऽनीता शुभानना । शूद्रस्य चाथ सर्वसं तस्य कर्मफलं शृणु ॥ २० ॥ अत्र जन्मनि सा नारी मृता त्रिंशन्मिताब्दके । कुचत्वारिंशके वर्षे शूद्रघातः कृतः पुरा ॥ २१ ॥ जन्मतस्तन्मिते वर्षे प्रष्टुम्रत्युभविष्यति । देशोत्पातो भृशं तत्र हाहाकारो विलुण्ठनम् ॥ २२ ॥ अथवा सर्वज्येष्ठस्य सुतस्य मरणं भवेत् ॥ २३ ॥ फा तस्य निष्कृतिः स्वामिन्नथो रिष्टनिपूदनी । कथ्यतां दिवसेशान लोकानां हितकाम्यया ॥ २४ ॥ श्रीसूर्य उवाच ।" [Hin शृणु सूत प्रवक्ष्यामि निष्कृति तस्य कर्मणः । यां कृत्वा विधिवजन्तुरिह रिष्टात्प्रमुच्यते ॥ २५ ॥ श्रुत्वैनं पुस्तकं पुन प्रष्टा श्रद्धासमन्वितः । पूर्व पापघटं दत्त्वा पश्चात्फर्म समाचरेत् ॥ २६ ॥ मष्टा गृहे शुचिस्थाने स्नात्वा तु विमले जले । देवान्पितॄन्समभ्यय॑ सुमनाः सुसमाहितः ॥ २७ ॥ भक्त्या संपूज्येष्टदेव ततः काम्यं समाचरेत् । शूद्रस्य प्रतिमा कार्या पले सप्तमितः शुभा ॥ २८ ॥ हिरण्मयी ययोक्ता हि तर्धिन वा पुनः । कालस्य शोभना मूर्तिः कार्या लोहमयी शुभा ॥ २९ ॥ दिनाय विधिना देया मन्त्रेणानेन धीमता । “काममोहात्कृतं पूर्व यन्मयः शूद्रयातनम् ॥ ३० तस्मात्तनिष्कृति विप्र ददेऽहं तुभ्यमत्र च । काल त्वं सर्वभूतानां 'भयदश्च क्षयंकरः ॥ ३१॥ मां रक्ष पृजितोऽसि त्वं रिष्टात्पापसमुद्भवात्।" अयाष्ट मूर्तयः सूत दिक्पालानां हिरण्यमाः ॥ ३२ अष्टस्वर्णमिता देया विप्रेभ्यो दोपनाशका अरुक्ममयी मूर्ति विष्णोर्दद्यात्पत्रिकाम् ॥ ३३ ॥ +1 अरुण उवाच। - -- -- -- १ शतमित.

·. ८३४-८३६.] कर्मविपाका। (२९७) पुत्रपौत्रधनैर्युक्त इह जन्मनि जायते । श्रुत्वैनं पुस्तकं सूत नेमां कुर्याच निष्कृतिम् ॥ ३५ ॥ इह पुत्रविहीनः स्यादेकवेदमितेऽन्दके । द्विसप्ततिमिते वर्षे मृत्युश्च कृतनिष्कृतेः ॥ ३६ ॥ रति श्रीवृद्धसूर्यारणसवाद कर्मविपाके अध्यायश्चतुनिशदधिकाष्टशततमः ।। ८३४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। आसीत्पूर्वभवे कश्चिद्विराटे ग्राह्मणोऽण्डन । विद्याभ्यासविहीनश्च कृषिकर्मरतः सदा ॥ १ ॥ स्वल्पवित्तयुतस्त्यागी बन्धुमान्यो मिताशनः । स्ववर्णधर्मरहितोऽतिथीनां पूजने रतः ॥ २ ॥ अयो तस्य गृहे कश्चिद्विमः स्यापितवान् धनम् । सस्मै द्विजाय लोभाटै पुनर्दत्तं न तदनम् ॥ ३ ॥ दम्पतिभ्यां मिलित्वा तु ब्रह्मस्व भक्षित पुरा । गत्वा धर्मपुरं दैवाच्छुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥ ४ ॥ फलं भुक्त्वाऽधुना जातः शतद्रुनिकटे खग । खौ केतुयुते चन्द्रे मेपराशिगतेऽण्डज ॥ ५ ॥ मध्यमो रक्तगौरश्च पूर्वाऽपरसहोदरैः । रहितो बाहुजस्त्यागी सुखी वन्धुरतः सदा ॥ ६ ॥ धूतों व्ययान्वितो वाग्मी वातपित्तविवर्जितः । स्त्रीसाहाय्ययुतो यस्मात् पूर्वजन्मनि मानद ॥ ७ ॥ कृतवान् दारुणं कर्म तस्य वक्ष्यामि लक्षणम । तस्य भार्या सदाचारा सुम्नेहा भर्तृभक्तितः ॥ ८ ॥ रक्तस्रावादिना पीडा जायते चोदरेऽनिलः । तस्याश्चोदरजं गर्भ पातयेचैव पृष्ठतः ॥९॥ द्विस्तु पञ्चभिर्मासैश्चतुर्भिः सप्तभिस्तदा । केन कर्मविपाकेन गों न स्थिरता ब्रजेत् ॥ १० ॥ श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाबाहो शृणु तस्य विचेष्टितम् । व्यभिचारभयाद्वापि तया गर्भश्च पातितः ॥ ११ ॥ अतिकष्टादैनतेय गर्भपातकृतागसा । अपरं च कृतं कर्म व्यभिचारो यतस्ततः ॥ १२ ॥ नानाद्रव्यापही च कुलटा वाक्यलङ्घनात् । भर्तुस्तु चौरिणीवृत्तिरिष्टसंगतिवर्जनात् ॥ १३ ॥ तेन दुष्टेन यद् द्रव्यं हृतं तस्करबुद्धिना । मुक्तं ताभ्यां वैनतेय ब्रह्मस्वं तत्र जन्मनि ॥ १४ ॥ कालेन वदनं भुक्त्वा पीडितो दारुणैहैः । यातना वहुधा प्राप्ता पश्चान्मानुपतां गतः ॥ १५ ॥ किंचित्पुण्यप्रभावेण क्षात्रोऽयं जन्मतो भुवि । इंदुस्तृतीयो हि लग्नाद् गर्भपातोऽप्यतो भवेत्॥१६॥ उभाभ्यां हि कृतं कर्म भुज्यते जन्मजन्मनि ॥ १७ ॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं कथं देव येन पापक्षयो भवेत् । निरुत हि विश्वेश येन गर्भः स्थिरो भवेत् ॥ २८ ।। श्रीसूर्य उवाच । सुशुभं भूपदेशं तु गोमयेनोपलेपयेत् । कुर्यादृष्टदलं पद्मं राजतं शुलतण्डुलैः॥ १९ ॥ तन्मध्ये स्थापयेत्तस्योपरि कुम्भं सुलक्षणम् । सुशीतसलिलः पूर्ण सरत्नोपधिपल्लवैः॥ २० ॥ तस्योपरि न्यसेत्सा वैणवं यतुलाकृति । तन्मध्ये स्थापयेन्मात निष्कद्वयविनिर्मिताम् ॥ २१ ॥ सुवर्णस्प विशुद्धां च दापयेद्वेदयादिने । प्रतिष्टां पूजनं कृत्वा ततो गां वै सवत्सकाम् ॥ २२ ॥ संकष्टान्मोचयेद्धेनुं स्त्रीयुतो भक्तिभावितः । एवं कृतविधेः सूत निश्चला संततिर्भवेत् ॥ २३ ॥ इति श्रीवृद्धार गतबादे कर्मविपाके अध्यायः पंचत्रिंशदविकाष्टशततमः ।। ८२६ ।। १ ऽतितामनः । २ कन्यागते ।

·-
पागप बीटानामधामनधर: 1मना समान मागित पापान्वितः मुत ॥९॥
(२९८)
वृद्धस्यारुण-
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिदासीपुरा भोजे ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः । स्वल्पाध्ययनयुक्तश्च सुबुद्धिरतिथिमिपः ॥ १ ॥
दानधर्मरतः शक्त्या ब्राह्मणानां च पूजकः । परनामे स्थितस्तस्य शत्रुः सीमापहारकः ॥ २ ॥
स तेन रात्री सततं गत्वा चौर्यण धातितः । प्रहारैरातिविद्धस्तु गतः
स यमशासनम् ॥ ३॥
संततिस्तस्य दुःखार्ता भक्ष्यपानहराकुला । सहायाढचन विप्रेण कृतं कर्मातिदारुणम् ॥ ४ ॥
ततो बहुतिये काले सोऽपि प्राप्तो यमालयम् । भुक्त्वा च नरकान्वोरान् ब्रह्महत्यासमुद्भवान् ॥५॥
पुण्यात्स्वर्गफलं चापि ब्राह्मणातियिपूजनात् । दानाच माग्भवे सूत स जातो ब्राह्मणाधः ॥ ६ ॥
बाहुजः क्षात्रधर्माच्च गति प्राप्तोत्र जन्मनि । कुरुक्षेत्रात्परे भागे त्रिंशद्योजनसम्मिते ॥ ७ ॥
म रक्तगोरो मतिमान् विधिज्ञो धनभोगभुक् । पितृभ्रातृसुखैश्वर्यस्वीमित्रज्ञातिसंयुतः ॥ ८ ॥
नातिहस्तो नातिदीयों वाहनाढ्यः प्रभुः कृशः। आयन्तसुखभोगीच प्राग्दानाद्विजपूजनात् ॥ ९॥
लोममोहरतः पापात्स कचित्पापयुग्भवेत् । यौवने ब्रह्मघातामागत्र जन्मनि चाण्डज ।। १० ॥
क्षयरोगान्वितो यूनि तथा पुत्रविवर्जितः । सहायलक्षणं चात्र वक्ष्यामि गरुडानन ॥ ११ ॥
यश्च प्राव सहायोऽभूत्तत्परो ब्रह्मयातने । सोऽग्रजः प्रष्टुरवासीयौवने हि क्षयं गतः ॥ १२ ॥
लक्षणैरेभिगदयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् । पलैरेकादशमितः कृता विमं हिरण्मयम् ॥ १३ ॥
सर्वावयवसंयुक्तं मुलेख्यं वस्त्रसंयुतम् । तइदै कदली कृत्वा शुभां लेख्यां सपल्लवाम् ॥ १४ ॥
दद्यान्न विधिजाय तदा वा नियोजयेत् । सोमं दद्यात्पलैस्तत्वै राजतं शुभलक्षणम् ॥ १५॥
दिक्पालांश्च ततो दद्याद्राजतान् शकपूर्वकान् । पलैः पोडशभिस्तद्वन्धमाल्यैः प्रपूजितान् ॥ १६ ॥
सुवर्णत्रिमित • सूर्य दद्याहोपापनुत्तये । चत्वारिंशत्सहस्राणि गायत्री च जपेत्ततः ॥ १७॥
भाजयंञ्च द्विजान् शत्या क्षयरोगाद्विमुच्यते । अथवा कोटिमेकां तु सावित्रीजपमाचरेत् ॥ १८॥
होमपेचाष्टसाहवं क्षयरोगोपशान्तये । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं त्रिधा मतम् ॥ १९॥
न तस्य क्षयरोगोऽस्ति जन्मन्यत्र च वै ध्वम् ! प्राकृतात्सर्वपापाच ब्रह्मघातात्ममुच्यते ॥ २॥
नायो व्यापपस्तस्य भविष्यन्ति तदुद्भवाः । नैवं करोति यो लोभाविभवे सति तत्क्षणात्॥ २१॥
सयोगेण तमृत्युर्युवभावेऽत्र जन्मनि । प्रायश्चित्ते कृते ह्यायुश्चतुःसप्ततिवत्सरम् ॥ २२ ॥
रिटं तत्त्वमिते तस्य तया चाकृतनिष्कृतः ॥ २३ ।।
इति श्रीहरिगनगद फर्मविपाके अध्यायः पशिदविकाष्टशततमः ।। ८३६ ॥
श्रीर्य उवाच ।
मायणम्प कुले फश्चित्रे फीरसमुटवः । पर्मशास्त्रक्रियायुक्तस्तेजस्वी कुलविधुतः ॥ १ ॥
दशानि तेन दानानि माम मोमग्रदे मुत । पर्वस्वपि च विप्रेभ्यो दम्भयुक्तेन चेतसा ॥ २॥
पापमाचरितं तेन फामतप्तेन निधितम । पाहुनायां धृतो गौ भाविनोऽर्थस्य गौरवाद ॥३
गातीयायां पक्षिर कृतं तत्सातनं तया । ततः किंचित काले म मातोऽन्तकगासनम् ॥ १॥
मुस्त्या पापाच नरपान पुण्यात्स्वर्गफर तया । पूर्वधर्मप्रभावेण म जातः पादनोधुना ॥५॥
मानगगिते गरी दो पधनदाभिधे । गौः कानिषिः श्रेष्ठः मीमियमुससंयुतः ॥
वस्यांनी विनोदी पनभोगगन्वितः । गभायां चतुगे पीरो मानवाहनयोतिभाष ॥ ॥
पनि न मन्त्री मन्यवरतया । ममगिरते चाने जातपुरविनागरः ॥ ८॥

·कर्मविपाक। (२९९) 'स्त्रीगोविमवधाः पापाः सुतशान्तिकरा यतः । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापविशोधनीम् ॥ १० ॥ बाहुजाप्रतिमा कार्या पलैर्दशमितैः शुभा । हिरण्मयी सुरूपा च पत्रे लेख्यातिसुन्दरी ॥ ११ ॥ तदर्शमिता वापि त्रिपु वित्तानुसारतः। संपूज्य गन्धपुष्पायुः सा देया मन्त्रपूर्विका ॥ १२ ॥ मुवर्णेकविभुं दद्यात्सर्वपापप्रणाशनम् । रोक्म शुभं तथा दद्यादिन्द्रं सार्थपलात्मकम् ॥ १३ ॥ गायञ्यष्टसहस्रं तु होमयेत्तद्दशांशतः । ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या सर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ १४ ॥ य एवं कुरुते सूत । पूर्वपापप्रणाशनम् । तस्य पुनविवृद्धिः स्यात्स्त्रीभ्यामत्रैव जन्मनि ॥ १५ ॥ नैवं फरोति यो मोहात्प्रायश्चित्तं ययामतम् । न जीवन्ति सुतास्तस्मिञ्जीविते नात्र संशयः ।। १६ ॥ प्रायश्चित्ते कृते त्वायुः पञ्चाशीतिमिताब्दकम् । प्रायश्चित्तेऽकृतेनिष्टं वेदव्यासमिते धुवम् ॥ १७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तत्रिंशदपिकाष्टशततमः ॥ ८३७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वेऽसी वैश्यजः सूत गयायां चावसत्सुत । श्रुतिशास्त्रक्रियाहीनः पुत्रपौत्रैश्च संयुतः ॥ १॥ विप्रोत्सङ्गगतस्तत्र. काशीनानं चकार सः । दुःखेन पाल्यते तेन कुटुम्ब तुरगेण वै ॥२॥ एकदा तु वनं गत्वा ददाह वनमल्पकम् । तस्मिन्दाहे तु निर्दग्धा जन्तवस्तु खगाधिप ॥ ३ ॥ दुष्कृतं च कृतं कर्म कुटुम्बभरणाय च । स्त्रीपुत्रमित्रसंयुक्तो गतो यमपुरं प्रति ॥ ४ ॥ भुक्त्वा शुभाशुभं तत्र जातोऽयं वाहुजोऽधुना । विपाशैरावतीमध्ये भ्रातृयुक्तोऽल्पवित्तभाक् ॥ ५ ॥ 'धनुःस्थे तु गुरावृक्षे रेवत्यां मृगभे शनौ । श्यामगौरस्तया मध्ये दुःखदुःखोदयान्वितः ॥ ६ ॥ सकन्यो बहुभार्यश्च पुत्रहीनोऽत्र दृश्यते । आपञ्चपञ्चवीनु जातपुत्रविनायकः ॥ ७ ॥ जीवदाहात्कृतात्पापात्स्वल्पपुत्रोत्र वै खग । स्त्रीसहाययुतो यस्मात्पतितं च भविष्यति ॥ ८ ॥ सत्त्वघांतात्पुरा चात्र कण्ठादूर्ध्व रुजान्वितः। प्रायश्चित्ते कृते सूत तयोः पुत्रमुखं विह ॥ ९ ॥ 'प्रवक्ष्यामि खगाध्यक्ष शृणु पापविशोधनम् । राजताश्चटकाः कार्याः पत्रे लेख्या वनान्तिफे ॥१०॥ पत्रिशन्मिते यत्नाद्देदाङ्गुलिमिताधिके । तदर्धार्धमिते वापि न न्यूनाधिककल्पना ।। ११ ।। 'तत्र वृश्चिकसौ तु कार्यो पत्नाइनान्तरे । वनदेवी तथा कार्या मापदर्हिरण्मयी ॥ १२ ॥ वृक्षा लेख्या वने तस्मिल्लतापधिसमन्विता । सर्व संपूज्य विधिवद्गन्धपुष्पाक्षतादिभिः ॥ १३ ॥ आक्षणाय प्रदातव्यं पूर्ववन्मन्त्रमुच्चरेत् । “वनान्तरगताः सर्वे ये जीवा दाहिताः पुरा ॥ १४ ॥ वनदेव्यादिदानानु गच्छन्तु मग पातकाः । " य एवं कुरुते सूत पुत्रसौख्यविवर्द्धनम् ॥ १५ ॥ भविष्यति न संदेहो दानस्यास्य प्रभावतः । नैवं करोति यो मोहान्नाशं प्रामोति तत्सुतः ।। १६ ॥ ययाऽस्य भ्रातरो याता नाशं पुत्रस्तथैव च । रिष्टं पञ्चाशददे तु प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना ॥ १७॥ प्रापश्चिचे कृते त्वायुरष्टपष्टिसमाः सुत । फाल्गुने पुष्यनक्षत्रे निर्याणं कथितं मया ॥ १८ ॥ इति धीद्धसूर्याल्गसंवादे कर्मविपाक अध्यायोऽयात्रिंशदधिकाशततमः ॥ ८३८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु सूत प्रवक्ष्यामि पूर्वकर्मविचेष्टितम् । प्रागासीद्राह्मणो विद्वान स्वदेशे धर्मवित्सुधीः ॥ १॥ विद्याभ्यासयुतो नित्यं धर्मकर्मरतः सदा । दत्तानि तेन दानानि स्वधुन्पां श्रद्धयान्वितम् ॥ २॥ अथो पापं कृतं तेन फापलुब्धेन निश्चयात् । ब्राह्मण्यां धारितो गर्मी भाविनोयस्य वै बलात् ॥ ३॥ १तयाऽस्य प्रातरो माता।

·१३०.
वृद्धसूर्यारुण-
(*-
पले कृतेऽपि तत्रैव नासीद्गर्भस्य पातनम् । ततो लोफभपात्सूत विपं भुक्त्वा मृता तु सा ॥५॥
देव्या गृहे च वसती देवीपूजनतत्परा । तेन चान्यैर्हतं तस्या देवस्वं तदुपानिठम् ॥ ५॥
वीभ्यां युक्तेन विषेण प्राकृतं कर्म दारुणम् । द्रव्यलोभभयात्सूत कामलोभाचथैव च ॥ ६॥
ततो मृत्युवशं प्राप्तो ब्राह्मणो वेदपारगः । भुक्त्वा पापाच नरकं पुण्यात्स्वर्गफलं वया ॥ ७ ॥
भाद्राष्टम्यां मेपलाने मृगस्ये च शनैश्चरे । इंदौ वृषे पर्वते हि स जातः क्षत्रियोधुना ॥ ८॥
दावों मध्यमरूपाइयो देवब्राह्मणपूजकः । धर्मशास्त्रक्रियायुक्तो महोयमरतः सदा ॥९॥
तीर्यप्रियो यगस्वी च बन्युमान्यः मुखी नरः। सुशीलो वाग्विलासी च धनवृद्धिक्षयान्वितः ॥१०॥
स्त्रीभ्यां साहाय्ययुक्तेन पापमाचरितं पुरा । तस्मात्ते वनिते तु पुत्रहीने च पुत्रक ॥ ११॥
तयोश्चैका मृता पूर्व पुत्रदुःखप्रपीडिता । या त्वन्या सापि पुत्राद्यैरविदुःखाकुलाऽण्डज ॥ १२ ॥
ब्राह्मण्यां प्राग्धृतो गर्भस्त्यक्त्या मुकमलेक्षणाम् । तस्मादत्र स्त्रियामन्यःस्थिरगों न जायते॥१३॥
ब्रह्मवीगोवधाः पापाः पुत्रदुःखकरा यतः । यैर्मिलित्वा धनं भुक्तं देवस्वं तदुपार्जितम् ॥ १४ ॥
नीचकर्मरतः पूर्व जन्मन्यत्र विजादधः । ते प्रष्टुरनुजाः प्राग्जाः पुत्रहीना मृता ध्रुवम् ॥ १५ ॥
पृच्छकेन तु माग्भुक्तं देवस्वं हि यया यया । नात्र जन्मनि लोभादै तमुक्तं बहुदुःखदम् ॥१६॥
एवं सर्वसहायानां लक्षणैः सहितोऽण्डज | स्वकीयैश्चापि विजेयः पृच्छको नात्र संशयः ॥ १७ ॥
अरुण उवाच ।
निस्कृति बद मे स्वामिन् सर्वपापप्रणाशनीम् । अत्र पुण्यकी पुण्यां सर्वदुःखविनाशनीम् ॥ १८॥
श्रीसूर्य उवाच।।
गननं कमलं कुर्यात् पलाष्टकमितं शुभम् । ब्राह्मणं स्थापयेत्तत्र रोक्मं पद्मं पलैमितम् ॥ १९ ॥
पलव्यमितां कुर्याद्राजती ब्राह्मणां शुभाम् । सपुत्री विधिवडेया सर्वविद्यान्विताय च ॥ २० ॥
हिजाय विधिना पुत्र मन्त्रमेतमुदीरयेत् । “ कारणं सृष्टिरुपह्मणो ब्राह्मणी शुभाम् ॥ २१ ॥
पूर्वपापविशुद्दयय गर्भधारणनाशनम् । ददेऽई तु महाभाग तुभ्यं मां च शिवं कुरु" ॥ २२ ॥
इत्युच्चार्य नरो दद्यात्पूर्वपापापनुत्तये । होमयेच तिलांस्तत्र गायच्या शक्तितोऽण्डज ।। २३ ॥
शृणुपाडविंगं तु दह्यावर्त्य विधानतः ॥ २४ ॥
इति श्रीधसूर्यास्गवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनचत्वारिंशदविकाष्टशततमः ॥ ८३९ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
साने कुले समुद्भूतश्योनदण्डः प्रतापवान् । ग्रामाध्यशो महाभाग यमुनायां महावलः ॥ १॥
दत्तानि तेन दानानि बामणेष्वतिशक्तितः । कुरुक्षेत्रादितीर्येषु ग्रहणेषु विशेषतः ॥२॥
पापमाचरितं तेन स्कुले दुष्टचैतसा । नामान्तरस्थितस्यान्यात्रियस्य विनानता ॥३॥
परिमावेन वे रात्री घातितश्चोग्रकर्मणा । तत्पुत्रो धेरपुत्रस्य भाविनोऽयस्य गौरवात् ॥४॥
ग टमस्तेन दुःखेन मृतः पूर्वमपुत्रकः । युवमावे सहायेन तं पाकर्म दारुणम् ॥ ५॥
म तेन कर्मणा युक्तो गतो धर्मपुर प्रत्ति । मुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तया ॥ ६ ॥
पूर्वपुन्यप्रभादेश म जातो पनिनां कुल । देशादामहदायाम्ये दशपोजनसमिते ॥
स बगिसर्णरणांदपः पिनायसमन्वितः । नानामुखंचपयुदो गुणी रलसमन्वितः ॥ ८ ॥

·कर्मविपाकः। (३०१) साध्वी दानदयायुक्ता भार्या शीलवती सुत । पुण्यादुक्तमिदं लक्ष्म पापात्पापफलं शृणु ॥ ९ ॥ लोभी पापरतः किश्चिन्मातृहीनःक्रियाऽलसः।पित्ताधिका शठो धूर्तो मनोदुःखसमन्वितः ॥१०॥ प्राग्बालचातात्सततं जातसन्ततिनाशकः । जन्मन्यत्र च तच्चिद्रं चन्द्रात्सौरौ सुतस्थिते ॥ ११ ।। फन्यास्येऽङ्गात्सुते राही चन्द्र केतुयुतेऽण्डज। वालयातः कृतो यस्मात्माग्भवे यौवनेन च ॥ १२ ॥ 'अष्टाविंशन्मिताब्दान्तमभूत्पुत्रविनाशनम् । लक्षणैर्लक्षयेदन पृच्छकं गरुडाग्रज ॥ १३ ॥ वक्ष्यामि निष्कृति तस्य सर्वपापविशोधनीम् । सुवर्णाधिमिता कार्या प्रतिमा शैशवी शुभा ॥ १४ ॥ लेख्या तत्र सुगन्धेन पत्रे स्वर्णमयेऽण्डज । सर्वाभरणसंयुक्ता मन्त्रैः पूज्या विशेषतः ॥ १५ ॥ सा देया तु विधिज्ञाय मन्त्रेणानेन धीमता । यत्कृतं पूर्वजनुपि स्वज्ञातिशिशुनाशनम् ।। १६ ।। तदातपापनाशाय ददेऽहं स्वर्णजं शिशुम् । " इत्युच्चार्य नरो दद्यादालघातात्प्रमुच्यते ॥ १७ ॥ ततः पञ्चदशैमपिर्दद्यात्पशुपति द्विज । मापैः पञ्चमितैः सूर्य दद्याद्वैमं द्विजातये ॥ १८ ॥ गायत्र्यष्टसहस्रं तु त्र्यम्बकं त्रिसहस्रकम् । जपेच्च होमयेत्सूत सर्व बहुफलप्रदम् ॥ १९ ।। दानं च भोजयेच्छत्तया विमान दद्याच्च दक्षिणाम् । लक्षरुद्रं त्रिगुणितं पूजयेदा विधानतः ॥ २० ॥ य एवं कुरुते सूत विधिना पापशोधनम् । अत्र पुत्रविवृद्धिः स्याजीविष्यन्ति च तत्सुताः ॥ २१ ॥ नैवं कुर्यात्तयोरेक लोभान्मोहादिशेपतः । न जीरन्ति सुतास्तस्मिञ्जीविते नात्र संशयः ॥ २२ ॥ रिष्टं पशिदव्देऽन तस्य चाकृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्ते कृते ह्यायुः पदसप्तप्रमितं ध्रुवम् ॥ २३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चत्वारिंशदधिकाप्टशततमः ॥ ८४० ।। श्रीसूर्य उवाच । पागासीदङ्गदेशेऽसौ द्विजो राजपुरोहितः । विद्याऽभ्यासयुतो नित्यं धर्मकर्मरतस्तथा ॥ १ ॥ दत्तानि तेन दानानि प्राप्ते सोमप्रहे मुत ! पर्वस्वपि च विप्रेभ्यः श्रद्धापूतेन चेतसा ॥ २ ॥ अथो पापं कृतं तत्र कामलुब्धेन निश्चयात् । ब्राह्मण्यां धारितो गर्भो भाविनोऽर्थस्य गौरवात् ॥ ३ ॥ यत्ने कृतेऽपि तत्रैव नासीगर्भस्य पातनम् । ततो लोकमयात्सूत विष मुफ्ता तु सा मृता ॥ ४ ॥ गर्भस्थोऽपि मृतस्तस्या वालको विनतासुत । स्त्रीभ्यां युक्तेन विप्रेण प्राक् कृतं कर्म दारुणम् ॥५॥ ततो मृत्युवशं माप्तो ब्राह्मणो वेदपारगः । सहायाभ्यां युतस्तत्र सोमलोक पुरा यया ॥६॥ सोमनहे महादानाद्भुक्त्वा भोगांश्च शाश्वतान् । ततो यमपुरं प्राप्तो भुक्त्वा पापफलं तया ॥ ७ ॥ महापापकृताहोपाद्गतिवं प्राह्मणादधः । क्षात्रे कुले महादुष्टे पर्वताश्रयमाश्रिते ॥ ८ ॥ चन्द्रे पापगते लग्ने तुलाख्ये कर्कटे गुरौ । भानौ मकरराशिस्ये स जातोऽप्यत्र जन्मनि ॥९॥ गौरः सूक्ष्मः कृशो भोक्ता चपलो लोभसंयुतः । विद्याभ्यासरतो नित्यं सत्यधर्मपरायणः ॥ १० ॥ सुखश्वर्ययुतः कापि कचित्पापयुतः क्षमी । शौर्याइयोऽतिपशस्वी च धर्मबुद्धिरतस्तदा ॥ ११ ॥ स्वीगर्भपातजाहोपान्मृतपुत्रोन जन्मनि । ब्राह्मण्यां वीर्यदानाच्च मुखं दुःखमयाण्डन ॥ १२ ॥ एतल्लक्षणसंयुक्तः पृच्छकश्चाण्डजोत्तम । सहायाभ्यां युतो यस्मादासीत्वीभ्यां परे भवे ॥ १३ ॥ तेन पुत्रविहीने ते वनिते हे मृते सुत । बालयौवनसंपाते पुत्रदुःखप्रपीडिते ॥ १४ ॥ गोत्रीब्रह्मवधाः पापाः पुत्रनागकरा यतः ॥ १५ ॥ अरुण उवाच पापेभ्यो मुच्यते जन्तुः मायश्चित्ती यतोऽनय । तद्वदल महाभाग प्रायश्चिचं प्रयलतः ॥ १६ ॥ 11 ·[.- '(३०२) वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि पूर्वपापप्रणाशनम् । राजतं कमलं कुर्यात्सलत्रिकमितं शुभम् ॥ १७ ॥ ब्रह्माणं स्थापयेत्तत्र रोक्मं स्वर्णाष्टकं विभुम् । अश्वोपरि न्यसेत्सूर्य राजतं पलपञ्चकम् ॥ १८ ॥ पलद्वयमितां कुर्याद्राह्मणी राजती शुभाम् । सपुत्रा विधिवद्देया कर्मप्रकाशकाय वै ॥ १९ ॥ द्विजाय विधिना पूज्य मन्त्रमेतमुदीरयेत् । “सूर्य सहाश्वं ब्रह्माणं ब्राह्मणी च सुतान्विताम् ॥ २० ॥ पूर्वपापविशुद्धयर्थं गर्भधारणनाशजम् । ददेऽहं तु महाभाग तुभ्यं मां च. शिवं कुरु " ॥ २१ ॥ इत्युच्चार्य ततो दद्यादेनूनां पञ्चकं सूत । होमयेच्च तिलांस्तत्र गायत्र्या शक्तितोऽण्डज ॥ २२ ॥ बालवत्सयुतां दद्यादेनुं च कपिलां शुभाम् । शृणुयाद्धारवंशं वा शतावर्त्य विधानतः ॥ २३ ॥ लक्षरुद्रं त्रिगुणितं पूजयेद्दा प्रयत्नतः । नैवं करोति यः सूत प्रायश्चित्तं त्रिधा मतम् ॥ २४ ॥ इह जन्मन्यपुत्रः स्यादष्टपञ्चमितेऽब्दके । करोति विधिना यस्तु पुत्राढचो जायतेऽधुना ॥ २५॥ पष्टिरेफयुताऽब्दानां तस्य चायुः खगेश्वर । स्त्रीभ्यामत्र सुशीलाभ्यां सुखवृद्धिर्भविष्यात ॥ २६ ॥ नाधयो व्याधयस्तस्य प्रायश्चित्ते कृते सति। फाल्गुने कृष्णपञ्चम्यां स्वात्य॒क्षे मिथुनोदये ॥ २७ ॥ निर्याणं कथितं तस्य विस्तारं च विचारयेत् ॥ २८ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकचत्वारिंशदधिकाप्टशततमः ।। ८४१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । आसीत्पूर्वभवे कश्चिद्विराटे क्षत्रियोऽण्डन । विद्याऽभ्यासविहीनश्च कृषिकर्मरतः सदा ॥१॥ स्वल्पवित्तयुतस्त्यागी भ्रातृमान्योऽतितामसः । स्वाचारधर्मरहितोऽतिथिपूजनतत्परः ॥२॥ वित्तहीनाधिकैर्युक्तो रक्तः श्यामोऽतिदुर्मतिः।अयो तस्य गृहे कश्चिद्विजः स्थापितवान्धनम्॥ ३॥ तस्मै द्विजाय लोभादै पुनर्दत्तं न तदसु । दम्पतिभ्यां मिलित्वा तु ब्रह्मस्वं भक्षितं पुरा ॥ ४॥ गत्वा धर्मपुरं देवाच्छुभं वा यदि वाऽशुभम् । फलं मुक्त्वाऽधुना चातः पुष्करे पञ्चयोजने ॥ ५॥ फर्कटस्थे गुरौ लग्ने वृश्चिके चन्द्रसंस्थिते । मध्यमो रक्तगौरश्च पूर्वापरसहोदरैः ॥ ६ ॥ रहितो बाहुजस्त्यागी सुखी दम्भरतस्तथा। धूतों विद्यान्वितो वाग्मी बाल्ये पित्रोविवर्जितः ॥७॥ स्त्रीसाहाय्ययुतो यस्मात्पूर्वजन्मनि मानद । कृतवांश्चोअपापं तु तस्य वक्ष्यामि लक्षणम् ॥ ८ ॥ अत्र जन्मनि सा भार्या मृता सा बहुपुत्रिका । ततो विनार्यों प्रागाभ्यां सुताभ्यां विनतासुत ॥९॥ हीने ज्येष्ठकनिष्ठाभ्यामन चाकृतनिष्कृतेः । वदामि विन्मयं तस्य पूर्वदुष्कृतनाशनीम् ॥ १० ॥ पलपञ्चती वा दयोर्वित्तानुसारतः । सुरभी दद्यात्सुवर्णेन घण्टाभरणभूषिताम् ॥ ११ ॥ सवत्सां विप्रमुख्याय पृजिताय प्रयत्नतः । ततःप्रभृति रोगाणां क्षय एव भविष्यति ॥ १२॥ धनधान्यसपुनश्च जायतेऽत्रैव जन्मनि । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं द्विधा मतम् ॥ १३ ॥ पृक्तिफलमेवं तु सर्वथैव भविष्यति । न करोति यदा श्रुत्वा प्रायश्चित्तं विधानतः ॥ १४ ॥ पञ्चदमिते वर्षेऽरिष्ट चान महाद्भुतम् । प्रायश्चित्ते कृते वायुः पञ्चाशीतिमिताः समाः॥ १५॥ घडुलत्यानु जीवानां विस्तरो नोदितो मया ॥१६॥ इति श्रीद्धमूर्यारणसवाद फर्मविपाको अध्यायो द्विचत्वारिंशदधिकाष्टशततमः ॥ ८४२॥ श्रीसूर्य उवाच । पभिद्राजकुलोत्पन्नो देशेऽझे पूर्वजन्मनि । बभूव नीतिधर्मज्ञो विवेकी वलसंयुतः ॥ १॥ १ निज ।

·८४२-८४४.] कर्मविपाकः। (३०३) दत्तं तेन तु सर्वस्वं ब्राह्मणेभ्यो विजानता । अय भाविवलादन्यत्राह्मणेन तपस्विना ॥२॥ तद्गृहे स्यापितं वित्तं पुनर्दत्तं न तेन च। विसहायमिलित्वा तु ब्रह्मस्वं भक्षितं पुग॥३॥ ततो बहुतिये काले गतास्ते यमशासनम् । मुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तया ॥ ४ ॥ पितृभक्तिप्रभावेण स जातो ब्राह्मणोऽधुना । देशे पञ्चनदे लग्ने तुलाख्ये रविसंयुते ॥ ५ ॥ शनी पञ्चमगे तुर्य चन्द्रे लाभगते गुरौं । स रक्तगौरो मतिमान लोभी धूर्तः शठो घृणी ॥ ६ ॥ पूर्वपुत्रविहीनश्च प्राप्तसन्ततिसंयुतः । ब्रह्मस्वभक्षणात्पूर्वे पापादन च पृच्छकः॥ ७॥ चन्द्राग्निमितवन्तिं जातपुत्रविनाशकः । एभिश्च रक्षणलक्ष्यो जायते गरुडाग्रज ॥ ८ ॥ सहायाभ्यां मिलित्वा तु सर्वस्वभक्षणं कृतम् । तेन तावत्र सहजी प्राक्तु यौ पृच्छरस्य च ॥ ९ ॥ पुत्रहीनो मृतो ज्येष्ठः कनिष्ठोऽपि भविष्यति । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापवियोनीम् ॥ १० ॥ लक्ष्मीनारायणः कार्य: सुवर्णाष्टमितः शुभः । तया पल्द्वयमितौ राजती शुक्रभास्की ॥ ११ ॥ गायन्यष्टसहस्त्र तु जवाऽत्र पापनाशनम् । भविष्यति न सन्देहः पुनवृदिर्भविष्यति ॥ १० ॥ न करोति ययाशक्तपा प्रायश्चित्तमिदं सुत । सप्तवेदमिते वर्षे पुत्ररिष्ट न संशयः ॥ १३ ॥ मायश्चित्ते कृते सूत न भयं विद्यते कचित् । द्विसप्ततिमिताव्दान्तं जीवनं कथितं ध्रुवम् ॥ १५ ॥ शुक्लाष्टम्यां नभोमासे लग्ने वृश्चिकसंज्ञके । निर्याणं जननं तस्य स्वल्पमेवान सूचितम् ॥ १५ ॥ इति श्रीदृद्रसूर्याल्गसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिचत्वारिंशदपिकाप्टशततम ॥ ८४३ ॥ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यसौ शूद्रो बभूव धनिनां कुले । धर्मकर्मक्रियायुक्तो ब्राह्मणानां च पूजकः ॥ १ ॥ अयो भाविवलातत्र ह्यग्निदाहः कृतः पुरा । तस्मिन्दाहे च निर्दग्धो नानापभिममूहकः ॥ २॥ गरुडायास्तया गोधानागाद्या जीवराशयः ! सहायाभ्यां मिलित्वा तु कृतवान् धर्म दारुणम् ॥ पापात्पापफलं भुक्ता पुण्यात्पुण्यफलं तथा । पूर्वपुण्यप्रभावातु स जातो बाहुजोऽधुना ॥ १ ॥ सरस्वत्याः परे भागे विंशयोजनसंमिते । प्रायश्चित्ते कृते सूत तयोः पुमुखं लिह ।। प्रवक्ष्यामि महाभाग प्रायश्चित्तं शृणुष्व मे ।रौक्मजाश्चटकाः कार्याः पने लेरया वनान्तरे ॥ ६ ॥ पलत्रिशन्मिते पत्रे त्वष्टागुलमिताधिके । तद ईमिते परे दिक्पतीनत्र फ्ल्पयेत् ।। ७ ।। तर वृश्चिकसो च कार्यों यत्लाच्च गहरे । वनदेवी तथा कार्या मापनयहिरण्मयी ॥८॥ वृक्षा लेख्या वने तस्मिन्वनीपधिलतादयः। सम्पूज्य सर्वे विधिद्वन्धपुष्पाक्षतादिभिः ॥९॥ ब्राह्मणाय प्रदातव्यं पूर्ववन्मन्त्रमुच्चरन् ॥ १० ॥ ॥ ११ वनान्तरगताः सर्वे ये जीवा दाहिताः पुग। वनदेव्यादिदानातु गच्छन्तु मम पाताः य एवं कुरुते सूत पुत्रपौनविवर्द्धनम् । भविष्यति न मन्देहो दानम्बराऽम्य प्रभावनः ।। १० ॥ नाशयेत्रिविधं जपं कायवाक्चिचमभवम् । तिलपानं विधा मोक्त. कनिष्टोचममध्यमम ॥ १ ॥ स्वर्णमेकं जयन्ये तु द्विगुणं मध्यमे क्षिपेत् । निगुणं चोत्तमं तद्वत्सुवर्ण परिकीर्तिनम् ॥ ११ ॥ मत्सरी गुरुणा यश्च विधवामपि गच्छति । स भवेन्मूत्रकृन्ट्री तु गुरुतल्पाईमाचरेन ॥ ५॥ [ गुस्तरपाईमायश्चित्तं पाइवार्षिकमित्पर्यः। पद्मानं च देयम् । ] -

·(३०४)
वृद्धसूर्यारुण-
मातुः सपत्नीगमने जायते चाश्मरीगदः । स तु पापविशुद्धयर्थ प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ १६ ॥
[प्रायश्चित्तमत्र त्रैमासिपम् ।
दद्यादिपाय विदुपे मधुधेनुं यथोदिताम् । तिलद्रोणशतञ्चैव हिरण्येन समन्वितम् ॥ १७ ॥
दुग्धचोरस्तु पुरुषो जायत्ते बहुमूत्रवान् । स दद्यामुग्धधेनुं च ब्राह्मणाय ययाविधेि ॥ १८ ॥
सोदरीगमने रोगो जायते बहुमूत्रता । पराकद्वितयं चत्वारिंशद्राह्मणभोजनम् ॥ १९ ॥
सहस्रमात्मसूक्तस्य पौरुपस्य स्वशक्तितः ॥ २० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाक अध्यायश्चतुश्चत्वारिंशदधिकाष्टशततम ॥ ८४४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
चान्द्रायणत्रयं कुर्यादादि मध्यं तथा परम् । तिर्यग्गामी स शूलेन प्रमेहेण युतो भवेत् ॥ १॥
कुर्यात्सांतपनादीनि प्रायश्चित्तं यथाविधि । सर्वव्यवायी मनुजः कन्यागामी तथैव च ॥ २॥
वातप्रमेहयुक्तः स्यात्कुर्याच्चान्द्रायणत्रयम् । मधुमेही मातृगामी सततं जायते नरः ॥ ३॥
पितृमार्याभिगामी च जलमेही तथाऽधमः । यो गच्छेद्भगिनी नित्यमिक्षुमेहीति निश्चयः ॥४॥
[पितृभार्या सपत्नीजननीत्यर्थः।]
प्रायश्चित्तं क्रमादत्र पाण्यथ पञ्च च । अन्दानित्याचरेत्सम्यक्ततो रोगात्प्रमुच्यते ॥ ५ ॥
ब्राह्मणस्वर्णहारी च प्रमेही ज्ञायते नरः । धेनुं स्वर्णमयी कुर्यात्पूर्वेण विधिना ततः ॥६॥
प्राइमुखायोपविष्टाय प्रदद्यात्तामुदड्मुखः । मन्त्रेणानेन विधिवत्पुच्छे हस्ते निधाय च ॥७॥
ध्यानमन्त्रमाह ।
धेनुर्याङ्गिरसां सत्रे प्रविष्टा सुरभेश्च या । दुहिता या तथा भानोरग्नेश्च वरुणस्य च ॥ ८ ॥
याच गावः प्रवर्तन्ते वनेपूपवनेषु च । तः प्रीणन्तु महादानात्पुत्रपौत्रप्रदाः सुखम् ॥९॥
प्रयच्छन्तु दिवारात्रमनिष्टस्य च शान्तये ।" एवं दत्त्वा च तदानं प्रणिपत्य विसर्जयेत् ॥ १० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचचत्वारिंशदधिकाष्टशततम. ॥ ८४५ ॥
अत्र कर्मणि स्त्रीपुंसयोर्मिलितयोः प्रत्येक वा यथानिमित्तमधिकारः।
अथ गर्भस्रावयज्ञोपवीतदानम् ।
श्रीसूर्य उवाच ।
प्रवद्गर्भा भवेत्सा तु वालफं हन्ति या विषैः । यज्ञोपवीतं कुर्वीत काञ्चनं तु स्वशक्तितः ॥ १॥
अत्यन्तवर्णयुक्तेन राजतं चोचरीयफम् । पलान तदर्थेन तदर्धनाथ वा पुनः ॥ २ ॥
ग्रन्यिप्रदेशे देयं तु मौक्तिकं वज्रमेव च । प्रक्षाल्य पञ्चगव्येन गायत्र्या ताम्रभाजने ।। ३
द्रोणप्रमाणं तस्मिस्तु निक्षिपेद्दधि मध्यतः । आन्यस्योपरि संस्थाप्यमुपवीतं सुपूजितम् ॥ १.!
(दपि ताम्रभाजनोपरि आन्य तलमाणं यथालाभोपपन्न वा आज्यमुपवीतं स्याप्यं
• महोतरीयम् ।]
गन्धपुष्पाक्षत पवियरपि भक्तितः। ततो ब्राह्मणमाहूय
होम
तिलेंगन्येन मधुना मिश्ररष्टोत्तर शतम । तस्मै हुतवते देयं परायः पूजिताय तु ॥ ६ ॥
मंत्रेणानेन विधिवत्माइ मुखायोपपीतकम् ॥ ७॥
तर मफल्पयेत् ॥ ५॥

·८४५२८४६.] कर्मविपाकः। । . मन्त्रमाह। 'उपवीतं परमिदं ब्रह्मणा विधृतं पुरा । भवनों काऽस्य दानेन धर्मसन्धारणं स्वयम् " ॥ ८॥ [अयमर्थ:-संसारे द्विजकर्मनिष्पादकत्वेन यतस्तारयत्युपवीतम् । ] वरानं ब्राह्मणेभ्यस्तु तस्मिन्काले प्रदापयेत् । अनुव्रज्य तथा कार्य प्रणिपत्य क्षमापयेत् ॥ ९॥ गर्भस्रावकराहोपादेवं कृत्वा विमुच्यते ॥ १०॥ अस्मिन्कर्मणि स्त्रियोऽधिकारः। मासोपवासिनी नारी यतः प्रघावयद्यदि । यदि संपर्कदोपेण जायरो साऽन्यजन्मान ॥ ११ ॥ स्रवद्रक्ता सदा योनी तनिष्कृतिरिहोच्यते । मासोपवासं कुर्वीत तथा मासं पयोवतम् ॥ १२ ॥ क्षीरं मुष्णाति या नारी पूर्वजन्मनि सुव्रत । जन्मान्तरे च तस्या वै क्षीरं न क्षरते स्तने ॥ १३ ॥ क्षीरानं भोजयेद्विमान्साज्यं समधुमण्डकम् । अनुक्षिपेच्च तेनैव सूच्छिटानेन राक्षतः ॥ १४ ॥ विप्रपादोदकैश्वापि क्षालयेत्कुचमण्डलम् । सुरामांसघृतसौयूपैर्गन्धपुष्पकैः ॥ १५ ॥ भूतेभ्यश्च वलि दद्याभूतानत्र च संशृणु । मधुश्च नवनीतश्च पिण्डमाल्यो ह्यवित्तकः ॥ १६ ॥ भूतभव्यः स्वशक्तिश्च भूतानां पञ्चकं विदम् ॥ १७ ॥ [ स्वशक्तिरिति मध्वादीनां विशेषणम् । अत्र सुरादीनि बलिद्रव्याण्युक्तानि तेषु ब्राह्मणादिभिनिपिद्धान्येव ग्राह्याणि ।] ज्येष्ठधातर्यनूढे तु यो ना चोदहति स्वयम् । स भवेन्मृतपत्नीक उष्णज्वरसमन्वितः ॥ १८ ॥ प्राजापत्यत्रयं कुर्यादन्दानां त्रयमेव च । तामग्निरिति वाऽऽज्येन चरुणाऽष्टोत्तरायुतम् ॥ १९ ॥ जुहुयागोजपेद्विमानेवं पापात्प्रमुच्यते । मित्रभार्याभिगामी च मृतभार्यः प्रजायते ॥ २० ॥ तस्य, पापस्य शुद्धयय द्विजर्मक विवाहयेत् । धर्मपत्न्यां सुव्रतायां मुख मैथुनकारिणः ॥ २१ ॥ पन्यां. विरक्तिर्भवति सुवर्णकलशेन सः । उमामहेश्वरं देवं रुद्रकादशिनीजपैः ॥ २२ ॥ स्नापयेच्या युक्तो ह्यविच्छिनांबुधारया ॥ २३ ॥ [व्यम्बकं यजेति मन्त्रः । अय यथाशक्ति सुवर्णेनोमामहेश्वरमतिमा रजतवृपभारूढां कारयित्वा ब्राह्मणाय दद्यात् । ] अथ दारिद्रयहरधनदमूर्तिदानम् । दरिद्रो जायते मयों दानविघ्नं करोति यः । ऐश्वर्य वाघते येन कारणं तच्छृणु प्रभो ॥२४॥ पलादेन तदर्थेन चतुर्योशेन वा पुनः । धनदस्य प्रतिकृतिं कुर्यादातुमयों शुभाम् ॥ २५ ॥ द्विमुजां वाहनोपेतां नयनानन्दकारिणीम् । शंखपद्मनिधिभ्यां च युक्तां वै स्कन्धयोदयोः ॥ २६ ॥ श्वेतवस्त्रेण संवेष्टच तण्डुलोपरि विन्यसेत् । तण्डुलानां परीमाणं भवेद् द्रोणमितं खग ॥ २७ ॥ ऋणं दत्त्वाधिक वृद्धि गृहीयाद्यः स्वतो भयम् । उत्सादयतिचान्येषां पापाणेनाभदानतः ॥२८॥ [ अधिकवृद्धिग्रहणं नाम शास्त्रवृत्तिवृद्धिग्रहणं विहाय । उत्पादयतीति निमित्तमन्तरेण भयोत्पादनम् ।] सलमहारकृचैव जातोपि धनिनां कुले । धनेन रहितः प्रायो. देशान्तरगतो भवेत् ॥ २९ ॥ महालेशी बहूद्वेगी उदारता भवेन्नरः । कृच्छातिकृच्छ्रे कुर्वीत चान्द्रायणमयापरम् ॥ ३० ॥ १ गर्भम् । २ द्रोगचतुष्टयम् । F ·- (३०६) वृद्धसूर्यारुण- [ कुर्यादिष्टचरुभ्यां च होमं व्याहृतिभिस्तथा । यत्किचिदमित सक्तमयुतं वारुणं जपेत् ॥ ३१ ॥ अन्यायवृत्तिनृपतिसेवनादिप्रदर्शनात् । महादानसमादानाद् गुरुभा-विमर्दनात ॥ ३२ ॥ दष्ट्रिभ्यश्चैव मरणादपमृत्योश्च निन्दया । वेदवाह्यस्य शास्त्रस्य पठनात्कर्मसेवनात् ॥ ३३ ॥ विमो बन्धनशस्त्रायैमरणादथ सौनिकः । उदासीनः सभामध्ये कृत्वा स्त्रीगमनं तथा ॥ ३४ ॥ श्रुताध्ययनसंपन्नश्रोत्रियब्राह्मणस्य तु । उदासीनः सभामध्ये कृत्वा भङ्गं तु दारुणम् ॥ ३९ ॥ परीक्षासमये प्राप्ते भृतकाध्यापकस्तथा । देवब्राह्मणराज्ञां । तु स्वर्णापहरणात्तया ॥ ३६ ॥ अरण्ये निर्जने देशे जायते ब्रह्मराक्षसः ॥ ३७ ।। [ब्रह्मराक्षसत्वं पिशाचत्वस्याप्युपलक्षणम् । तत्र निष्कृतिवृहन्मनुनोक्ता पुत्रादिभिः कार्या। गयाश्राद्धं तु कृत्वापि जपहोमादिभिस्तथा । देवतातीर्थसेवाभिः कन्यादानेन चैव हि ॥ ३८ ॥ ब्रह्मरक्षस्त्वपैशाच्यान्मुच्यते मनुरब्रवीत् ॥ ३९ ॥ [ जपेद्वेदपारायणं पावमानसूक्तजपश्च तथा सहस्रनामादिजपश्च वाऽयुतहोमादि, तत्र गोभूहिरण्यदानं सागम् ।] इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्चत्वारिंशदधिकाष्टशततमः ||१८४६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । परमौक्तिकहारी यः प्राग्भवे विनतात्मज । तस्य पुत्रसुखं नास्ति विना तत्पापशोधनम् ॥ १ तत्पापशोधनं मुख्यमत्र पार्थिवपूजनम् । ततो गोदशकं दद्यात्सर्वद्रव्यसमन्वितम् ॥ २ ॥ नानासुखैश्वर्ययुतो गजाश्वरथवाहनैः। बन्धुभृत्याधिकाराढयो वस्त्रभूषणभूषितः ॥ ३ ॥ सर्व विष्णुप्रसादाच सुखं पापफलं शृणु । धूतों मिथ्याभिवादी च बहुलोभसमन्वितः ॥ ४॥ जातसन्ततिदुःखातों बालवत्सवधादिह । नेत्ररोगान्वितो नित्यं शृणु चि पतत्रिण ॥५॥ चत्वारिंशन्मिते वर्षे सर्वसन्ततिनाशनम् । गृहपातान्महाभाग वृष्टिरिष्टसमुद्भवात् ॥ ६ ॥ पूर्वपापफलस्यात्र भोगादेव क्षयः स्मृतः ॥ ७॥ निष्कृति वद मे स्वामिन्बालवत्साधनाशनीम् । कृपया दिवसेशान लोकानां हितकाम्यया ॥ ४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। तस्मिन्वर्षे महाभाग प्रायश्चित्तं न विद्यते । दृढकर्मार्जितात्पोपान चोक्तं पापशोधनम् ॥ ९॥ श्रवणारिवंगस्य वैशाखे विधिनाऽण्डन । माधे वा कात्तिके वापि दशावर्त्य विधानतः ॥ १० ॥ ततस्तु भोजयेद्विमान् होमयेच स्वशक्तितः । फोटिलक्षायुतं सूत रुद्राध्यायं जपेत्या ॥ ११ ॥ धेनुनी दशक दयात्सवत्साभरणान्विताम । दयाच कापलामेका स्वर्णशृङ्गी पयस्विनीम् ॥ १२ ॥ प्रायश्चित्तमिदं स्त यः कुर्याविधिपूर्वकम् । तस्य पुरविवृद्धिः स्याद् विवाहादपरात्सुत ॥ १३ ॥ मृत्युः पश्चाादन्दे तु खग चाकृतनिष्कृतः । प्रायश्चित्ते कृत त्वत्र नवपन्दमित तथा ॥ १४॥ टियुक्तमायुः कथित तीयें पुण्याश्रयेऽण्डन । जीवे कर्कटके सत मरे चन्द्रराशिगे ॥ १५ प्रयोदश्यां दिवा भूमी ऋो मृगशिरोभिधे । नियणि कायतं तस्य विष्णुपूजनजाफलात् ॥ १५ ॥ सी श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय. सप्तचत्वारिंशदविकाप्टशततमः ॥ ८४५ ॥ १ कार्यविमर्दनादिति । - अरुण उवाच । - . .

·:
८४७-८५१.]
कर्मविपाकः।
(३०७)
श्रीसूर्य उवाच।
पिङ्गलाक्षो भवेदन पूर्व रीत्यपहारकः । तेन तत्पापशुद्धचर्य देयं रीतिपलं शतम् ॥ १॥
गायच्या होमयेत्पश्चातिलान्विनांश्च भोजयेत् । मुच्यतेऽत्र महाभाग तद्रोगात्सापजाद् धुवम् ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादै कर्मविपाके अन्यायोऽष्टचत्वारिंशदधिकाप्टशततमः ॥ ८४८ ॥ .
श्रीसूर्य उवाच ।
वैनतेय महाभाग खररोमा प्रजायते । पूर्वजन्मनि यो हन्यात्खरं पापविमोहितः ॥ १ ॥
प्रायश्चित्तं परं तस्य पापस्य शृणु तत्त्वतः । निष्कत्रयं हिरण्यं च दयाहोपोपशान्तये ॥ २ ॥
ब्राह्मणाय दरिदाय वेदवेदाङ्गपारिणे ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यालगतंबाटे कर्मविपाके अन्याय एकोनपंचाशदविकाष्टशततमः ॥ ८४९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
प्राग्भुक्तं गर्भपुष्टयय कुक्कुटाण्ड खगेश्वर । अत्र जन्मनि सा जाता संकरा लोभसंयुता ॥ १ ॥
धनधान्यसमायुक्ता पूर्वपुण्यादिहाण्डज । न च गर्ने दधात्येपा माक्पापादण्डभक्षणात् ॥ २ ॥
कृस्वाण्ड विधिना तदद्वैरण्यं द्विपलात्मकम् । तदर्धाधमितं वापि त्रिपु वित्तानुसारतः ॥ ३ ॥
दत्त्वा द्विजाय विपिना आचरेन्छांकरव्रतम् । फाल्गुनादौ चतुर्दश्यां कृष्णायां मासिमासि तु ॥ ४ ॥
पूजयेच्छंकरं रात्रौ तथा जागरणेन च । भवन्ति सुलभाः पुत्राः सततं कृतनिष्कृतेः ॥५॥
- 1 इति श्रीद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अभ्यायः पचाशदधिकाटशततमः ॥ ८५० ।।
श्रीसूर्य उवाच।
शृणु सूत महाभाग कर्म यत्कृतवान्पुरा । जीवोऽयं तत्फलं चात्र प्रवक्ष्यामि समासतः ॥ १ ॥
अभवत्याग्भवे विप्रो धर्मशास्त्रार्थकोविदः । राजप्रचारी वलवाञ्छूरो मंत्री महायशाः ॥ २॥
सन्धिविग्रहसंयुक्तो दाता भोक्ता नियंवदः । गत्वा त्वरिपुरं तेन धातिताः शत्रवः पुरा ॥ ३ ।।
विश्वासादाजकार्येषु कृतं कर्मातिदारुणम् । लुण्ठितं तत्पुरं तेन लोभोपहतचेतसा ॥१॥
पीडिता बहवो लोका द्रव्यलोभाकुलीकृताः । स तेन कर्मणा युक्तः प्राप्तस्तु यमगासनम् ॥ ५ ॥
भुक्त्वाऽतिदारुणान्सूत नरकान्योरदर्शनान् । तया पुण्यफलात् सूत प्रासपुण्यावशेषतः ॥६॥
स्वर्णकारकुलें जाती धूतों लोभपरः सदा । नानाचीर्यक्रियायुक्तो लोकांचनतत्परः ॥ ७ ॥
महाभिमाननिरतः: प्रियो रानजनेष्वपि । सुखैश्वर्यपनयुक्तः कुटुम्बभरणे
नानास्त्रीमुखसंयुक्तस्तया पुत्रविवर्जितः । वक्ष्यामि निष्काति सूत सर्वपापनियन्तनीम् ॥ ९ ॥
प्रयागे त्वयवा काश्यां स्याप्य लिङ्गं सुशोभनम् । पूजयेत्तु निवन्तं मस्तल्लिगस्तया ॥ १० ॥
गन्धपुप्पोपचारैश्च नैवेद्यैर्वहुदीपकः । संपूज्य विधिवद्देवं तदन्ते भोजपेद् द्विजान् ॥ ११ ॥
शिवभक्तांस्तया शान्तान् पूजयेदखदक्षिणः । नानाहिरप्यविधिवत्तया चाभरणैः शुभैः ॥ १२॥
अथवा शृणुयाचत्र यजुर्वेद विधानतः । ब्रह्मचर्येण सततं प्रायश्चित्तमिदं परम् ॥ १३ ॥
प एवं फुरुते भत्त्या पूर्वपापविनाशनम् । समाप्य तत्र निर्माणं शिवलोक हि गच्छा ॥ १४ ॥
फर्तव्यं ब्राह्मणद्वारा सर्वमताद काश्यप । नापिकारोऽ शूद्रस्य वेदस्य श्रवणे कचित् ।। १५ ।।
तप्ता झलाफा देया वै शूद्रफर्णेतिदारणा । श्रुतं पारायणं येन पापनामान्तचेतसा ॥ १६ ॥
-
॥८॥

·[म.- (३०८) वृद्धसूर्यारुण- आयुरब्दाः शतं तस्य कृतनिष्कृतिचेतसः । प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं जायते पष्टिवत्सरे ॥ १७ ॥ एतजन्मफलं प्रोक्तं सविधानं समासतः ॥ १८ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकपचाशदधिकाष्टशततमः ॥ ८५१॥' -- - श्रीसूर्य उवाच । या नारी माग्भवे हन्यात् खरमत्रैव जन्मान । खररोमसमानानि रोमाणि प्रभवन्ति च ॥ १ ॥ ब्राह्मणाय तदा दद्यात्स्वर्णनिष्कत्रयं मुत । जायते सूक्ष्मगेमा सा विनतानन्दवर्दन ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विपचाशदविकाष्टशततमः ।। ८५२॥ श्रीसूर्य उवाच । या पुराऽपहरेद्रीतिं नारी सा च पतत्रिण । पिङ्गाक्षी जायते चान प्रायश्चित्तं परं शृणु ॥ १॥ रीतिं दद्याच्छतपलां तथा ब्राह्मणभोजनम् । गायच्या जुहुयाच्छत्तया तिलान रोगविनाशनम् ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय स्वपचाशदधिकाष्टशततमः ॥ ८५३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । प्राग्भवे वनिता या च परसिद्धान्नहारिणी । सात्र जन्मनि रोगेण शूलेनैव च' वाध्यते ॥१॥ सिद्धान्नदानं विप्रेभ्यो दीनेभ्योऽपि पतत्रिण । भिक्षुभ्यश्च तथा दानाद्रसदानाच्च शक्तितः ॥२॥ न जायते शूलपीडा तस्याश्र कृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्तेऽकृतेऽत्रैव म्रियते शूलपीडया ॥ ३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःपचाशदधिकाष्टशततमः ॥ ८५४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। उष्ट्रघाती भवेत्पूर्व जन्मन्यथ पतत्रिण । सोन्त्र जन्मनि जायेत नरश्च विकृतस्वरः ॥ १॥ वक्ष्यामि तस्य पापस्य नाशनं चात्र जन्मनि । कर्पूरै त्रिपलं दद्यादिपेभ्यः शक्तितोऽण्डज ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पचपचाशदधिकाष्टशततमः ॥ ८५५॥ श्रीसूर्य उवाच । वंध्येयं या महाभाग पृच्छति स्वं प्रयोजनम् । गर्भपातरता पूर्वे जनुष्यत्र फलं त्विदम् ॥ १॥ मुखना माग्भवे त्वत्र तत्पापाद्यवनी हि सा । निष्कृति तत्प्रवक्ष्यामि गङ्गायां हि पतत्रिण ॥ २ ॥ पूजयेल्लारुद्राणां त्रिगुणाः तदर्दकम् । शक्त्याऽय भोजयेदिप्रान्वान्धवांश्च स्वशक्तितः ॥३॥ अनेन विधिना या च प्रायश्चित्तं समाचरेत् । जायते सन्ततिस्तस्या इह जन्मनि वैधवम् ॥ ४॥ प्रति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पचाशदधिकाष्टशततमः ।। ८५६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पास्पहारी च पुरुषः प्राग्भवे विनतामुत । शीपरोगेण सततं पीडितो जायतेऽधुना ॥१॥ दानात्पलशवादन सीसकादण्डजोत्तम । विमाय वेदविदुपे शीपरोगं न पश्यति ॥ २॥ इति श्रीदमूर्यास्गसवादे कर्मविपाके अन्यायः सप्तपचादाधिकाप्टशततमः ।। ८५७ ।। ५ । - - १ जन्मन्यन।

·८५२-८६०.] कर्मविपाकः। श्रीसूर्य ग्वाच । वभूव बाहुजः कश्चिद्देशे कीगमिरे सुना धर्म कमाया भनः पाया ॥१॥ दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्यो हि शक्तितः । पर्ववपि च पात्रेभ्योगोभूम्यवादकानि च ॥ २ ॥ पापमाचरितं तेन भाविनोऽर्थस्य वैभवात् । स्ववंशजस्य क्स्यापि गृह शत्रोर्मनोहरम् ॥३॥ निर्दग्धं वैरिभावेन रात्रौ भार्यासहायतः । तस्मिन्दाहे महाबाहो निग्धं घृपभद्वयम् ॥ ४॥ गृहस्थाः स्वल्पजीवाश्च घातिताः क्रूरकर्मणा । ततो वहुतिथे काले गतः स यमशासनम् ॥५॥ 'सस्त्रीकः स्वफलं मुक्त्वा पापादुष्टं शुभं तया ! पुण्यात्पञ्चनदे देशे स जातो वाहुजाधाः ॥ ६ ॥ मध्यस्वरूपो मतिमान्कुलेटः पुरुपो दृहः । रक्तो नोच्चो नातिनीचो बहुक्न्यः पृथुर्विभुः ॥ ७॥ यौवनेऽन्ते मुखैश्वर्यधनधान्यैश्च संयुतः । मितदो लोभभाग्याचा कृतिर्मानी जनमियः । पुण्यादिदं तथा पापालोभी पापरतः कचित् ॥ ८ ॥ चिन्तातुरोग्रो धूर्तश्च दुःखातों मानवर्जितः । गोशातादग्निदाहाच्च जातपुत्रविनाशकः ॥९॥ सहायलक्षणं सर्वं कथयामि खगेश्वर । या स्त्री पूर्व सहायाऽसीद्दाहकर्मणि चाण्डज ॥ १० ॥ सा ज्येष्टा प्रष्टुरेवाप्र मृतपुत्राऽत्र जन्मनि । लक्ष्मेतदण्डजश्रेष्ठ जन्मागाद् वृपभे शनिः ॥ ११ ॥ लक्षणैरेभिराढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् । कारयित्वा शिवं साङ्गं पलैवेदमितैः शुभैः ॥ १२ ॥ हिरण्मये महाभाग पने लेख्यं शिवान्वितम् । तदर्धामितं वापि त्रिपु वित्तानुमानतः ॥ १३ ॥ पूजयित्वा तु गन्धायैः पोडशेरुपचारकैः । संस्थाप्य पशुपं पश्चागोरये सुमनोहरे ॥१४॥ सर्वोपस्करसंयुक्ते वितानाम्बरभूपिते । दद्यादेदविधिज्ञाय मन्त्रमेतमुदीरयन् ॥ १५ ॥ मोहात्पूर्व महापापमग्निदाहाद्यदर्जितम् । तन्नाशाय ददेऽहं तु शिवं गोरथसंस्थितम् " ॥ १६ ॥ गोधिफाद्यास्तथा जीवाः पने लेख्यास्तु राजते । शिवपनमितं दद्याद्ये चाऽन्ये पातिताः पुरा॥१७॥ पञ्चमापमितो बहिर्देयो हेममयः शुभः । गायत्र्यष्टसहस्र तु रौद्र जप्त्वा सहस्रकम् ॥ १८ ॥ अष्टाक्षरं दिसाहलं होमयेगोजयेट् द्विजान् । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं विधानतः ॥१९॥ न तस्य पुत्रमरणं तदने जायते क्वचित् । जायन्तै सुलभाः पुत्राश्चाधिव्याधिविवर्जिताः ॥ २० ॥ नैवं करोति यो मोहाचात्र पुत्रविवर्जितः । चत्वारिंशन्मित्ते कूने वर्षे रिष्टं प्रकीर्तितम् ॥ २१ ॥ पञ्चाशन्मितकेन्दे वाऽरिष्टं चाकृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्ते कृते वायुश्च सप्तमिताटकम् ॥ २२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टपञ्चाशदधिकाष्टशततम ॥ ८५८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कास्यहारी तु पुरुषः प्राग्भवे बिनतात्मज । शीपरोगेण सततं पीडितो जायतेऽधुना ॥ १ ॥ द्वानाच्छत्तपलादत्र सीसकादण्डजोत्तम । विप्राय वेदविदुपे शीर्षरोग न पश्यति ॥ २ ॥ इति श्रीद्धसूर्यारणसवादे, कर्मविपाके अध्याय एकोनषष्टयधिकारशततम ॥८५९ ॥.. 71 श्रीसूर्य उवाच । पन्ध्यायाम महामाग प्रायश्चित्तं शृणुष्व तत् । शूलोद्भिन्न तनु चौर मृतं प्राप्य खेदिने ।। १॥ नचले तु तदा कुदिन्या स्नान गतीपरे । पत्रै शोहनः सूत्र तथा मृद्रिश्य मातरः ॥ • ॥ तीर्योदकैः समन्त्रैश्च सम्पूज्य प्रयम मुत । विपिनाऽनेन पायर्यावन्या पुर उभेइ उपम ॥ ३ ॥ इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय प्रष्ट्यधिकाटदाततम ॥ ८६० ॥ r है . -- ·- - r (१६) वृद्धसूर्यारुण- [म.- कृत्वा देवगृह रम्प प्रतिष्ठाप्य सुराधिपम् । गन्धैः पुष्पैः समभ्यर्च्य दीपा देयाः सुवर्णजाः ॥ ३ ॥ इति श्रीपद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टषष्टयधिकाष्टशततम ॥ ८६८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यसौ शूद्रश्चक्रे मुष्कनिकुट्टनम् । वृषभस्य महाभाग स्वार्थसाधनतत्परः ॥ १॥ तेन जितेनात्र पण्डश्चैवापर्वर्णजः । गवा पालनजात्पुण्यात् प्रागन सुखसंयुतः ॥ २॥ गोपीडनान्महापापात्तस्य नैवान विन्मयम् ॥ ३॥ । इति श्रीवृद्धसूर्यापासवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनसप्तत्यधिकाटशततम ॥ ८६९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्योपितो पूर्वे मोहात्परघृतं हरेत् । सान जन्मनि रोगेण नेत्रोत्येन प्रपीडयते ॥ १ ॥ कुरुक्षेत्रादितीर्थपु धृतधेनुप्रदानतः । मुच्यते सा महारोगानेत्रजान्नात्र संशयः ॥ २ ॥ ..इति श्रीसूर्यारणसवादे फर्मविपाके अध्याय सप्तत्यधिकाष्टशततम ॥ ८७० ।। श्रीसूर्य उवाच । महिपीमवधीत्पूर्वभवे पूर्व नराधमः । सोत्र जन्मनि पक्षीन्द्र कृष्णगुल्मयुतो भवेत् ॥ १॥ स्वर्णशृङ्गी रौप्यखुरा घण्टाभरणभूषिताम् । सूक्ष्मकम्बलसंयुक्ता दद्यादेदविदे सुत ॥२॥ । कृष्णगुल्मोद्भवा पीडां नरश्चात्र न पश्यति ॥ ३ ॥ । इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकसप्तत्यधिकाष्टशततम ॥ ८७१ ॥ श्रीसूर्य उवाच। प्राग्भवे याऽभवत्काचित् स्वर्णकारी पतत्रिण। स्वधर्मनिरता सा च दानधर्मपरायणा ॥ १ ॥ तगृहे धान्यराशिं तु चरन्ती गौः स्वभारतः । ताडिता कुक्षिभागे तु लकुटेन भृशं सुन ॥ २॥ तत्ताडनान्महादुःखं प्राप्ता गर्भातिमारतः । मृता च तेन दुःखेन गर्भनातसमन्विता ॥३॥ तत्कर्मणा समायुक्ता संप्राप्योचित शासनम् । पुनः शुद्रीसमा जाता गौरवर्णा शुभानना ॥ ४ ॥ धनभृत्याश्वभोगादिनानाविभवसंयुता । पुत्रसंततिहीना प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापभयंकरम् । कुर्याद्वापीमरण्ये तु देशे लोकाकुले तया ॥६॥ मागे हि धर्मती यत्नात्मतिष्ठा काग्येत्ततः । मस्याप्य च शिव तत्र विधिना विनतासुत ॥७॥ होमयेच ततस्ता तिलानाज्ययुतानिह । भोजयेद् ब्राह्मणान् भक्त्या शिवपूजनतत्परान् ॥ ८॥ दद्यात्तथैका परिला, सर्वपापप्रणाशनीम् । प्रायश्चित्तमिद सूत पूर्वजन्नाधनाशनम् ॥ ९ ॥ नव या कुरुते अन्वा तस्या संततिज भयम् ॥ १० ॥ 17 श्रीदमूर्यारणसवादं कर्मविपाके अन्याया द्विसमायपिकाष्टशततम ॥ ८७२ ।। श्रीसूर्य उवाच । यः पश्चिमाग्भवे सूत दुग्धं हरति मानव तगले पापमेवार बहुमूत्री मजायते ॥ १ ॥ दुग्धधेनुमदानाच विधिना सत्र जन्मनि । बभूवान्महारोगामुच्यते गरुडामन ॥ ३ ॥ पनि श्रीमारगमवादे स्मविपारे मध्यावधिमप्तत्यधिकाटशततम ॥ ८७१ ॥ १ श्राप व तानारियुक्या दिशानिदिद भवत् । " सा माग् गोधात द्यसम्भवात् ॥ ५॥ -- ·- म ८६९-८७९. फर्मविपाकः। (३१) श्रीसूर्य उवाच । दुग्धं हरति या, नारी कस्यचित्पापमोहिता । पूर्वजन्मनि साऽत्रैव बहुमूत्ररुजाऽऽकुला ॥ १ ॥ दुग्धधेनुप्रदानाच्च वेदवेदाङ्गपारगे । विधिना काश्यपेयाऽत्र न पश्येद्वहुमूत्रताम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायचतुःसतत्यविकाष्टशततमः ॥ ८७४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। यो मोहादावयेत् सूत महिपी 'नवयौवनाम् । प्राग्भवे नियतः सोऽपि कुष्टगुल्मेन बाध्यते ॥ १॥ स' नानारत्नदानेन विधिना गरुंदाग्रजी नाशयेत् कुष्टगुल्मोत्यां पीडामत्रैव जन्मनि ॥ २ ॥ अथवा महिपीदानाद्विप्राय विधिनाऽण्डज । महिपीपापजाद्रोगात्सुखी भवति मानवः ॥ ३॥ ॥ ४ "इति प्रौद्धसूर्यास्गसंवाद कर्मविपाकै अध्यायः पंचसप्तत्यधिकाष्टशततमः ॥ ८७६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यः कुर्यात्तापलोभेन पूर्वे मुष्कनिकुट्टनम् । ब्रह्मपुत्रस्य पण्ठः स्यादन जन्मनि निश्चयात् ॥ १॥- झानाज्ञानकृतं वापि निष्कृति न विद्यते । ब्रह्मेवातान्महापापात् पण्डः स्याबहुजन्मनि ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्सतत्यधिकाष्टशततमः ।। १७६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वमूर्व फलहत् काचित प्रमादाविनतासुत । पूर्वजन्मान' पुण्यापि वगुदानरता सती ॥ १ ॥ अत्र सा क्षत्रियो जाता मांगपि क्षप्रियाऽण्डज । अत्र पुत्रविहीनासा फलहत्पापजाद्वात् ॥२॥ फलानां बहुदानाचं चातुर्मास्येऽत्र नित्यशः । भोजनं तु तदा पश्चात्कारयेत्स्वेच्छया द्विजान ॥३॥ मायश्चित्वं परं तस्मात् फलहत्पापनाशनम् । अमायां नारिफेलानि देयांनि खलु शक्तितः ॥ ४in तत्कृते मुतबुद्धिः स्यांजीवनं वर्पसप्ततिम् ॥ ५ ॥ इति श्रीद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तसंशत्यधिकाप्टशततमः ॥ श्रीसूर्य उवाच । दधिहारी "पुमान् पूर्व जन्मन्यने खगेश्वर । जायते मेदसा युक्तस्तदुर गदा फोनिक्यामय वैशाख्यां दधिधेनुप्रदानतः । तस्माद्रोगाद्विमुच्येत नकारे मन ॥२॥ " इति श्रीसूर्यारगर्तवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टसप्तत्यधिकाष्टंगटनः 7:01 श्रीसूर्य उवाच । महिपीघानने, नारी, प्राग्मवे विनतामुत । अत्र जन्मनि पनीन्द्र कृन्दन पांडयठे ॥१॥ दद्यात्सावरणाः सूत माहिती यमदैवताम् । युगकंबलमंचनां विदिता नवयौवनाम् । सा मुच्यते: महापापान्मदिपीवघजात्सुत । तस्मिन्नुपगत व कृदन्नं न पश्या इति श्रीसूर्यास्गसंवादे फर्मविपाके अन्याय एकोनटनः ॥ २॥ " . . -- १कग।.२] सनमदा

·(३१४)
वृद्धसूर्यारुण-
180-
श्रीसूर्य उवाच ।
विध्येत् प्राग्वृपभानां च नासाग्रं गरुडायज । नासाछेदोन तस्यास्ति युवभावे विनिश्चयात् ॥ १॥
नास्ति तद्विन्मयं कापि दत्तैर्दानशतैरपि ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अभ्यायोऽशीत्यधिकाटशततमः ॥ ८८० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिदासीन्महाभाग चारणोऽतिप्रियंवदः। कवित्वशक्तिनिरतो।। बहुचारणसंयुतः ॥ १॥
प्रेरितो दैवयोगेन गतो राजाश्रयं प्रति । तत्सेवानिरतो नित्यं चिरकालमुपस्थितः ॥२
अथ तत्र महावादे कवीनां हि खगेश्वर ! महाघोरमभूयुद्धं । राजद्वारे .. भयप्रदम् ॥ ३ ॥
स चारणो महाक्रोधात्कृतवानात्मघातनम् । परवाते कृते सूत स्वशरीरमथाऽत्यजत् ॥ ४॥
तेन कर्मविपाकेन महाचौर्येण चाण्डज । भुक्त्वा स्वर्गफलं पुण्यादात्मघातात्पारच्युतः ॥ ५॥'
वैनतेय महाबाहो शृणु तस्य विचेष्टितम् । बभूव लाटदेशेऽसौ पादजो धर्मकर्मवित् ॥ ६॥
राजमान्योऽतिकुशलो विष्णुभक्तिपरायणः । सत्पात्रेपु ददौ दानमन्नवस्त्रधनादिकम् ॥ ७ ॥
परोपकारनिरतो जनो धर्मोपदेशकः । पुत्रवान् धनवाञ्शूरो यशस्वी ज्ञानवाशुचिः ॥
शुभमप्यशुभं चै यौवने कृतवान्सुत । शुभाख्यं कर्म तमोक्तमशुभं शृणु तत्त्वतः ॥ ९॥
थनिनो राजमान्यस्य वैश्यस्य प्रतियंशिनः । पल्या दास्या च श्यालेन संयुक्तः स्त्रीसहायतः॥ १०॥
विषप्रयोगात्तं वैश्यं हत्वा तद्रव्यमाहतम् । (मेकराख्यं च निक्षेपं पञ्चकुम्भमयं तथा ॥ ११ ॥
तन्मध्ये कुम्भमेकं तु संकल्पयितव्यं ततः।) पापं घोरं समाश्रित्य मृतः कतिपयैदिनैः ॥ १२ ॥
पुण्यात्पुण्यफलं भुक्त्वा पापाच नरकं तया । पूर्वपुण्यावशेषेण हिमवत्पादमाश्रिते ॥ १३ ॥
मायापुरीमहाक्षेत्रे गङ्गापश्चिमभागतः । धर्मकर्मसमायुक्तो जातोऽयं ब्राह्मणोऽधुना ॥ १४ ॥
इदं तु पञ्चमं जन्म ब्रह्मवंशसमाश्रितम् । तिर्यग्योनिषु भूभागे भुक्त्वा जन्मचतुष्टयम् ॥ १५ ॥
संकल्पितस्य हरणात्स्वर्भानुर्जन्मलग्नगः । मकराख्यस्य भूभागानिधेश्च । हरणादपि ॥ १६ ॥
लग्नतः पञ्चमे चैव मकरे भूमिनन्दनः । हरणात्पञ्चकुम्भस्य
आयस्थाने विशेषेण चूने केतुर्व्यवस्थितः । वातामयो गुप्तपित्तः कदाचित्कफरोगवान् ॥ १८॥
महदारम्भकम्यादी परिणामे विरक्तिभाक् । संसारदःखभूयिष्ठां निवृत्ति चिन्तयेत्सदा ॥ १९ ॥
राजमान्यो वदान्यश्च पितुः सुखविवर्जितः। धर्मे बुद्धि सदा कुर्यान्मन्दस्तद्धानिकृन्मुहुः ॥ २०॥
प्राग्भवे ये सहायास्तपापकर्मणि वै खग । तेत्र पत्नीसुता भूत्वा दुःख दत्त्वा मृतिं गताः ॥ २१ ॥
प्राक्पत्ती या तु संजाता सैवेदानां तया भवेत् । निक्षेपद्रव्यहरणापापाहुःखी च सर्वदा ॥ २२ ॥
दासीप्रसङ्गजात्पापानिर्धातुः मुखवजितः । सीमस नातिसौख्याचिन्ताकान्तो भवेत्सदा ॥ २३ ॥
लक्ष्योऽन लक्षणेगेभिः प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् । पलैर्दशमितः कार्यों वैश्यो दुर्वर्णधातुतः ॥ २४॥
पग्रे लेख्यः शुभाकारः स्वीयुगेवमुदीरयेत् । “ दुर्वर्णवणिज त्वेनं सभार्य सोमदैवतम् ॥ २५ ॥
देदेऽहं पिप्रमुग्याय पूर्वपापविशुद्धये " । घृतपूर्णान्पञ्चकुम्मान्पलरूप्यमुखान्पृथक् ॥ २६ ॥
पश्चभ्यो ब्राह्मणेभ्यो वे दद्यात्पापविशुद्धये । धेनुं सालंकृता दद्यादाचार्याय प्रयत्नतः ॥ २७॥
विप्रेभ्यो दक्षिणांदयात् भक्त्या विप्रांश्च भोजयेत् । य एवं कुरुते सूत शक्त्या पापविशोधनम् ॥ २८ ॥
स पुप्रमुखमामोति स्त्रिया चात्रव जन्मनि निायो व्याधयस्तस्य न वीर्यशयमाप्नुयात् ॥ २९ ॥
१इदमधिकामिव प्रतिमाति ।
पञ्चग्रहसमाकुलः ॥ १७ ॥

·८८.१९.] कविपाका न करोति यदा लोभासोक्तं वै पापशोधनम् । न जीवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः ॥ ३० ॥ शून्यं पञ्चमिते वर्षे रिटं चाऽकृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्ते कृते तस्य सप्तोनां वर्षसप्ततिम् ॥ ३१ ॥ जीवनं कथितं त्वत्र न त्वरिष्टभयं भवेत् । न भवेत्पुत्रमरणं निर्याणते च सहतिः॥ ३२ ॥ जन्मादिमरणांतं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् । यदन्तरगतं सत तन्मच्छास्त्रादिलोकयेत् ॥ ३३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाशीत्यधिकाटशततमः ॥ ८८१॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चिदासीन्महाभाग चारणोऽतिप्रियंवदः । कवित्वशक्तिनिरतो बहुचारणसंयुतः ॥ १ ॥ प्रेरितो दैवयोगेन गतो राजाश्रयं प्रति । तत्सेवानिरतो नित्यं चिरकालमुपस्थितः ॥ २ ॥ भुक्त्वा स्वर्गफलं पुण्यादात्मघातात्परिच्युतः। महाभूमिभुजां वंशे म्लेच्छानां चाजनि स्वयम् ॥३॥ सिन्योः पश्चिमभरगे तु शतयोजनसंमिते । देशे कर्कटंग जीवे लग्नस्थे चन्द्रसंयुते ॥ ४॥ रागः पृथुलो धूर्तः सर्वविद्याविशारदः । सुखैश्वर्यसमाक्रान्तो धनवाहनभोगभाक् ॥ ५ ॥ शूरः मुवेशोऽतिक्रूरो वहुपालनतत्परः । पापाल्लोभरतः क्रोधी नानाभैरवशासनः ।। ६॥ रिटं पष्टिमिते वर्षे पञ्चहीने पतत्रिण । महाकालनराहानात् सुवर्णस्य पतत्रिण ॥ ७ ॥ सर्ववित्तपडंशेन महारिष्टहरं परम् । पञ्चाशीतिमितायुः स्याद् दत्ते कालनरेऽण्डज ।। ८॥ प्रायश्चित्ते कृते ह्यत्र रिष्टं स्यात्मोक्तवत्सरे । कालरूपेण शस्त्रेण तत्क्षणं मरणं स्मृतम् ।। ९ ।। महाघोराहवे सूत चात्मघातादिदं फलम् । चिद्रं तस्य प्रवक्ष्यामि यात्मघातसमुद्भवम् ॥ १० ॥ हृदिस्यं लशुनं पुत्र पडंगुलमितं शुभम् ॥ ११ ॥ दनश्च हरणानारी माग्भवे त्वत्र जन्मान ! भेदसा पाड्यते सा तु विनतानन्दवर्द्धन ॥ १२ ॥ दधिधेनुमदानाच नोह्मणाप कुटुंबिने । मुच्यतेन महारोगान्नात्र कार्या विचारणा ॥ १३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाकै अध्यायो दयशीत्यधिकारशततमः ॥ ८८२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । तरक्षी निहते पूर्वभवे च गरुडाग्रज । अत्र जन्मनि नेत्रेषु कातरवं प्रजायते ॥ १ ॥ रलधेनुमहादानाद्विधिना ब्राह्मणाय च । न पश्यत्यक्षिनं रोगं कातरोत्यं हि काश्यप ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे, कर्मविपाके अध्यायस्यशीत्य विकाष्टशततमः ॥ ८८२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । प्राग्भवे सुमुखी, काचिद्गता देवालयेण्डज । दीपा धातुमयास्तत्र चान्यदत्ता हतारतमा ॥१॥ सा शूद्राम महाभाग धनपुत्रसमन्विता । चन्द्रग्रहे महादानात्माक्कृताच पतत्रिण ॥२॥ तेन फर्मविपाकेन चक्षुःपीडाऽतिदारुणा! त्रिदोपैपिता चात्र युवभावे खगेश्वर ॥३॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि दीपहत्यापशोधनम् । दीपा देया घृतेनाऽत्र पूरयित्वा सुवर्णजाः ॥ ४ ॥ सुवर्णद्विमितं भव्यं संपूज्याय महेश्वरम् । गन्धपुष्पैस्तया दीपेक्ष्यभोज्यैः प्रयत्नतः ॥५॥ दद्याइ द्विजेभ्यो बहुशस्तस्मात्सापात्प्रमुच्यते ॥ ६॥ इति श्रीसूर्यारगसंवादे कर्मविपाफे अन्यायश्चतुरशीपधिकाटशततमः ॥ ८८४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। दुष्टगन्धयुतः सूत जायवे सोऽत्र जन्मनि । मधुहारी च यः पूर्व प्रायश्चित्तं परं शृणु ॥ १ ॥ १ तया । २ फळेनेव। ।

·[80- 11 (३१६) वृद्धसूर्यारुण- मधुधेनुप्रदाना ब्राह्मणाय पतत्रिण । दुष्टगन्धिकृतादीपान्मुच्यते नात्र संशयः ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय पक्षाशीत्यधिकाष्टशततम ॥ ८८५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । तरखं घातयेत्पूर्वे या नारी गरुडाग्रज । कातराक्षी मजायेत चक्षुरोगात् पतत्रिण ॥१॥ धेनुं रलमयी दद्यात् ससुवर्णा विधानतः । न पश्यत्यक्षिरोगं सा तद्दत्तेन महाद्भुतम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय पडशी यधिकाष्टशततम ॥ ८८६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । प्राग्जन्मन्यप्यभृत्कश्चिन्नरो राजकृपान्वितः । दण्डाधिकारवाशूद्रो दृढो ब्राह्मणपूजकः ॥ १। नानादानरतस्तत्र लोभाद्वाऽपि विशेषतः । व्यभिचाररतस्यैकवाह्मणस्य पतत्रिण ॥ २॥ लोभाञ्चकारासौ तत्र ह्यण्डच्छेदंच तत्क्षणात् । स तेन कर्मणा युक्तो भुक्त्वाऽतियमशासनम् ॥ ३ ॥ देशे पञ्चनदे ह्यत्र जातः शूद्रोऽति चाधमः । स चास्त्यत्र विवर्णस्तु पण्डः पापमतिः सुखी ॥ ४ ॥ सक्लैश्वर्यसंपन्नो नानाधनसमन्वितः । --नानावाहनभोगाढयो दानात् सर्वमिदं सुत ॥ ५॥ सप्तजन्मन्यसौ पंढो भविष्यति खगेश्वर ॥६॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय सप्ताशीत्यधिकाष्टशततमः ॥ ८८७ ॥ .. द । अरुण उवाच। क्षात्रे कुले समुत्पन्नः शौर्योदार्ययशोधनी । राजमानविरोधी च नानासौख्यरतः सदा ॥ १॥ किञ्चिद्वातादिना पीडा जायते चोदरे भृशम् । वातरक्तादि शिरसि जायते पक्षसंख्यया ॥२॥ तस्य भार्या शुभाचारा सुरूपा गुणशालिनी-1 प्रियभक्तिरता नित्य दानदाक्षिण्यवर्तिनी ॥३॥ एक्पुत्रप्रसूता चाप्यन्यपुत्रमुपागता । पश्चात् पुष्पं गतं शान्तिमपत्यं नैव ,जायते ॥ ४॥ फेन कर्मविपाकेन पाप नश्यत्ति तत्त्रियाः । विधानं च हितार्थाय सत्यं ब्रूहि दिवाकर ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्व वर्णोत्तरे जातो धातुफास्यादिकारकः । ब्राह्मणो मित्रसंजातो वहुद्रव्यसमाकुलः ॥ ६॥ यविक्रयपर्ता च विषद्रव्येण वर्दितः । कालेन महता वत्स स विभो निधनं गतः ॥७॥ सश्चितं तदनं सर्वं न तु किश्चित् पदापितम् । ब्रह्मस्वं भक्षितं तेन वंशवृद्धिविनाशनम् ॥ ८ ॥ तेन फर्मविपाकेन नानासन्ततिनाशनम् । यो वै तस्य मृतः पुत्रः स जातो ब्राह्मणस्य च ॥९॥ इदं जन्म चतुर्थं तु ब्रह्मवंशसमुद्भवम् । भार्या दुःखकरी ह्येवं पुनहीना पतत्रिणं ॥ १० प्रायश्चित्तं पर्य देव येन पापक्षयो भवेत् । निकृति नहि देवेश सन्तोः सौख्यहेतवे ॥ ११ ॥ श्रीसूर्य उवाच । जलस्वं विपसंतुल्यं पुत्रपौतविनाशनम् । विपणकोऽपि-म्रियते ब्रह्मस्वात् सुतसन्ततिः ॥ १२ ॥ तस्प सन्तत्पनागाय पारयन्निष्कार्ति पराम् । मुशुभे भूप्रदेशे तु गोमयेनोपलेपयेत् ॥ १३ ॥ सुटिष्टदलं पनं राजवं शुरुतण्डुलः । तन्मध्ये स्थापयेत् उम्भमनणं शुभलक्षणम् ॥ १४ ॥ मुनीवसरितः : पूर्ण ससर्वोपधिपटवम् । नानापरातोपेत पूर्णपानोपशोभितम् ॥ १५ ॥ - अरुण उवाच।

·IT
C
.
M
4-८९४.]
कर्मविपाका
नर ITEST REFERERIF
तस्योपरि न्यसेत्सात्रं-वैणवं-वर्तुलाकृति । सप्तधान्यफलोपेतं वनसंरचन्दनान्वितम् ॥१६॥
तन्मध्ये स्थापयेन्मूर्ति निष्कयविनिर्मिताम् । सुवर्णस्य विशुद्धां च दापयेद्वेदशादिने ॥ १७ ॥
प्रतिष्ठां पूजनं कृत्वा ततो गां वै सवत्सफाम् । शतमष्टोत्तरं पक्षिन् द्रोणाः सातैव निर्मिताः ॥ १८ ॥
जातीपुष्पसमुद्भूता लक्षपूजा शिवोपरि । संकष्टान्मोचयेद्धेनुं वस्त्रेण परिधापयेत् ॥ १९ ॥
एवं कृतविधः सूत निश्चला सन्ततिर्भवेत् ॥ २० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे फर्मविपाके अध्यायोऽष्टाशीयधिकाशततम can ,
श्रीसूर्य उवाच।।
या पाचिदनिता मोहात्माग्भवे माक्षिक हरेत् । सान्त्र जन्मनि पक्षीन्द्र दुर्गन्धाढया प्रजायते ॥१॥
मधुपेनुप्रदानात्तु व्यतीपातादिपर्वसु । दुर्गन्धरोगात् सततं-मुच्यत्तेत्र पतत्रिण ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोननवत्यधिकाटशततम ॥ ८८९॥
श्रीसूर्य उवाच।"
पण्डोऽस्ति राजसंमानी अन जन्मान चाण्डज' । महादुष्टक्रियायुक्तो वघवन्धनतत्परः ॥ १॥
प्राक् कृतात्तु महादानात्सुखैश्वर्यसमन्वितः । महामानी महापूतः पण्डोऽगम्यातिसेवनात् ।।२।।
नात्र जन्मनि भो सूत प्रायश्चित्तं मयोदितम् । अगम्यागमनं पापं प्रायश्चित्तविवर्जितम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो नवत्यधिकाष्टशततम ॥ ८९० ॥
श्रीसूर्य उवाच।
ब्रह्मानी सा मैया मोक्ता या पूर्वे घातयेोविजम् । सवै विचेष्टित यस्मादृणुष्वान पतत्रिण ॥१॥
अनया द्रव्यलोभेन सपल्या घातितः सुतः । प्राग्भवे विपदानेन कुमारो दोपवर्जितः ॥ ३
तस्मादियं महादृष्टा वाल्ये कुष्ठान्विता सुत । अविवार्या यतः सर्वेः पितृगेहे स्थिताण्डज ॥ ३ ॥
चतुर्विशमिते व मरणं फीतितं ध्रुवम् ॥ १॥
। इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसवादे कर्मविपाके अध्याय एकनवत्यधिकाष्टशततमः ॥१८९१॥ दान
श्रीसूर्य उवाच ।
वराहं यो नरो हन्यात्माग्भवे विनतासुत । जायते दन्तुरः सोऽपि काले तत्सपिचिह्नितम् ॥ १ ॥
घृतकुम्भं यथा दद्याच्छच्या विमाय धीमते । सुवर्णसहितं तेन तस्मात्सापासमुच्यते ।। २।।
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो विनवत्यधिशाष्टशततम ॥ ८९२ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
यो हरेत्माग्भवे सूत गुडं मोहान्नराधिपः । गुल्मोदरेण रोगेण मोन्त्र जन्मनि पीड्यते ॥ १॥
गुडधेनुप्रदानाच विधिना ब्राह्मणाय च । गुल्मोदरसमुद्भूता पीडा नश्यति तत्क्षणात् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसवादै कर्मविपाके अध्यापास्त्रिनवत्यधिशाष्टशततमः ॥ ८९३ ।।
।
श्रीसूर्य उवाच!
अय काचित्संती नारी धर्मिष्ठा प्रियवादिनी । स्वामिना मेरिता पूर्वे शत्रोग्यं तया गृहम् ॥ १ ॥
वहाहाच्छ' महाभाग दग्धं सर्व पुरं तदा । ब्राह्मण्येका साला च निर्दग्या दोपवर्जिता ॥२॥
ततो ब्रह्मवपस्तत्र किंचित्कालेन सा मृता । मुफ्ता तन फलं पूर्वपुण्यपापस मुद्भयम् ॥ ३ ॥

·है । १ - -- T (३१८) वृद्धसूर्यारुण- सा शूद्री यमुनातीरे जातात्र पविसेवया । कुष्ठरोगयुता बाल्ये निष्कृति पापनाशनीम् ॥ ४॥ वक्ष्यामि वृषभं दद्यात्सर्वोपस्करसंयुतम् । 'कुष्ठरोगात्ममुच्येत नाऽन कार्या विचारणा ॥५॥ इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपा अध्यायश्चतुर्नवत्यधिकाष्टशततम ॥ ८९४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। मागासीद्राह्मणः कश्चित्कृापकमरतस्तदा । पूजकश्वातिमानी च भिक्षुकाणा च यत्नतः ॥ १॥ तद्गृहे वृषभो मत्तस्तीक्ष्णशृङ्गो भयानकः । तेन तवृपभस्याऽपि माग्भवे विनतासुत ॥ २॥ छित्त्वा नासाग्रमुप्को तु कृतं कर्मातिदारुणम् । तत्र तजनितं भुक्त्वा फलं पापसमुद्भवम् ॥ ३ ॥ जातोऽन यवनः सिन्धुमण्डले पर्वताधिते । पण्ढस्तु तेन पापेन स चास्त्यत्र पतत्रिण ॥ ४ ॥ धर्मोत्पूर्वकृतात्सोऽपि सुखैश्वर्यधनान्वितः । दृढपापार्जनात्सूत प्रायश्चित्त न विद्यते ॥५॥ पूजनादतिथीना' च भविष्यात च तद्गतिः । तीर्थाश्रयेऽत्र जनुपि मृत्युस्तस्य प्रकीर्तितः ॥ ६॥ आयुः पष्टिमिताब्दान्त रिष्टं पञ्चाशदब्दके ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्याणसवादे कर्मविपाके अध्याय ,पचनवत्यधिकाष्टशततम ॥ ८९५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । घातयेथा पुरा नारी वराहं गरुडाग्रज । दन्तुरा सा भवेदन तत्काले घातसम्भवे ॥ १ ॥ ताम्रकुम्भं सुवर्णाढय घृतपूर्ण सदक्षिणम् । तदोपशमनायैव दद्याच्छत्तया विधानतः ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय षण्णवत्यधिकाष्टशततम ॥ ८९६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । लहारी तु यः कश्चिद्भवेल्लोभात्पुराभवे । कंडूरोगेण सततं पीडचते चात्र जन्मनि ॥ १॥ शक्त्या, तैलप्रदानाच्च ब्राह्मणेषु पतत्रिण। फंडूरोगोपशमनं' दानत् तैलघटद्वयात् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय सप्तनवत्यधिकाष्टशततम ॥ ८९७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । काचिच्छुभानना पूर्वभवे चारणवल्लभा । भर्तृत्यक्ताऽधिविना सा महारोपवती ह्यभूत् ॥ १ ॥ तया महीपधैर्दिव्यैः पत्युः पुंस्त्वं विनाशितम् । तेन पापप्रभावेण जातोजाय नपुंसकः ॥२॥ धूर्तः पापरतो दुष्टः सर्वधर्मविवर्जितः । वर्णवायोऽतिदुःखावों न शुभा लभते गतिम् ॥ ३ ॥ बहुजन्मन्यसी पापान्मुक्तो भवति चाण्डज ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाने भध्यायोऽष्टनवत्यधिकाष्टशततम ॥८९८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । स्वभक्षाय महाभाग यो हन्यादायुवाहनम् । अत्र जन्मनि खजोऽपि नान कार्या विचारणा ॥ १॥ न तस्य विन्म प्रोक्तमन जन्मनि चाण्डज । स्वशरीरविवृद्वयय येन भुक्तो मृगः पुरा ॥ २॥ पति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो नबनवत्यधिकाष्टशततम ॥ ८९९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पा नारी माग्मने मोहाइ गुई हरतिपस्यचित् । गुल्मोदरेण रोगेण पीडयते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥ गाया हि महाभाग गुडधेनुप्रदानतः । तत्र सानान्महापुण्याचस्माद्रोगात्ममुच्यते ॥२॥ इति श्रीसूर्यायगमवादे पर्मविपाक अध्यायो नवराततम ॥९००।।

·। a -- ८९५-९०५.] कर्मविपाकः। श्रीसूर्य उवाच! कश्चिद्देश्योऽभवत्पूर्वभवे नेपाल विश्वते । बहुमित्रसुखैराढ्यो हठी व्यसनसंयुतः॥ स तेन कर्मणा युक्तो गतो धर्मपुरं यतः । शुभं न्यायफले भुक्त्वा संजातोघ्नं महीधरे ।। ३ गोरो भन्यो महाज्ञानी महाविभवसंयुतः । देशेदेशेऽतिविख्यातो 'घृणी लघुमहायशाः ।। ३ ।। स्वस्त्रीत्यागान्महापापाजायते स्त्रीविवर्जितः ॥४॥ अरुण उवाच। निष्कृति वद मे स्वामिन् स्वीप्राप्तेः सौख्यकारिणीम् ॥ ५॥ श्रीसूर्य उवाच । पार्वतीप्रतिमां कृत्वा हैमिका कार्यकारिणीम् । पलपञ्चमितां लेख्यां गन्धमाल्यैरलड्कृताम् ॥ ६ ॥ । दद्यादेदविधिज्ञाय स कुलीनाय चार्थिने । प्रजापति तया दद्याद्राजतं त्रिपलात्मकम् ॥ ७ ॥ ब्रह्मदेवतमंत्रेण गृहाति स महादिनः। पश्चादष्टाक्षरं मन्त्रं सहस्रं पापशोधनम् ॥ ८॥ जपेदष्टसहस्रं तु सूर्यमन्त्रं महावलम् । होमयेत्तदशांशेन तद्दशांशेन तर्पयेत् ॥ ९॥ य एवं कुरुते सूत पूर्वपापविनाशनम् । प्रायश्चित्तं परं त्वत्र तस्मासापात्प्रमुच्यते ॥ १० ॥ नैवं फरोति यो मोहाजडधीवधातितः । न तस्य स्वीसुखं त्वत्र रिष्टं पड्वेदकेन्दफे ॥ ११ ॥ प्रायश्चित्ते कृते सूत जीवनं वर्षसप्ततिम् ॥ १२ ॥ । इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाने अध्याय एकानिकनुवगततमः ॥ ९०१॥ श्रीसूर्य उवाच । नृपं विना यः प्रार हन्यान्मृगं हि विनतासुत । दयादव नवं तन स्वर्णनिष्कयुतं शुभम् ।। १ ॥ सहासनमलकार पूजयित्वा विधानतः । विधिज्ञाय - महाबाहो नानाशास्त्रविधानतः ॥२॥ न स पश्यति खंजर दानस्यास्य प्रभावतः ॥३॥ इति श्रीरदसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अन्यायो व्यधिकनवशततमः ॥ ९०२ ॥ । श्रीसूर्य उवाच या नारी प्राग्भवे सूत परतलापहारिणी । साञ जन्मनि पक्षीन्द्र कंडगेगमपीडिता ।। सा मुच्यते महाभाग दानातैलघद्रयात् । मुवर्णादया ,तथा शक्त्या तेलदानाद्विशेषतः ॥ ३॥ इति श्रीद्धसूर्यारगमवादे कर्मविपाके अध्यापड्यूधिकनवशततमः ॥ ९०३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । राजप्रचारी व कश्चिच्चारणः पूर्वजन्मनि । भव्यमूर्तिढो धीरः विवजनहत्याः ॥ १ ॥ गजपल्या महाबाहो दधानोऽसावधर्मम् । गर्भ चकार कामेन भाविनादम्य दे बलात् ॥ २ ॥ पापासापफलं मुक्ता यमलोके पतन्त्रिण । शिवपूजनजात्पुण्यासागर बदमागमा । स्त्रीपुषसुखहीनोत्र प्रायश्चित्वं न विद्यते ॥ १॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणतवादै कर्मविपाके अध्यापश्चनुर्गममता ॥ ११ ॥ . Tr - श्रीसूर्य टवाच ।

·7 YT ५ (३२०.), धृद्धस्यारुण- 10- तत्पापनाशनं सूत शृणु वक्ष्यामि तत्त्वतः । दद्यादिमाय तुरगं युवानं भूपणान्वितम् ॥ ३॥ स्वर्णनिष्कयुतं चाय पूर्वपापात्प्रमुच्यते । न पश्यति च गर्मोत्यां पीडामत्रैव जन्मनि ॥ १॥ दानमभावात्पक्षीन्द्र खंजत्वं नाप्नुयादिह ॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाकेऽध्यायः पचाधिकनवशततमः ॥ ९०५ ॥ अरुण उवाच। क्षात्रे कुले समुत्पन्नो दानदाक्षिण्यतत्परः। मेहादिपीडितो नित्यं कृशाङ्गः पाण्डुरद्युतिः ॥१॥ उर्ध्वं वातादिना पीडा बाल्ये स्याद्ग्रहणीगदः । तस्य भार्या सदाचारा सुस्नेहा भर्तृभक्तितः॥२॥ रक्तस्रावादिना पीडा जायते चौदरानिलः । उदरात्तस्या गर्भस्य पातं कुर्याच पृष्ठतः ॥ ३ ॥ द्विप्रैश्च । पञ्चभिर्मासैश्चतुर्भिः सप्तभिस्तथा । केन धर्मविपाकेन गर्भो न स्थिरतां ब्रजेत् ॥ ४। FITE श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय 'महावाहो- शृणु तस्य विचेष्टितम् । व्यभिचारभयादापि तया गर्भश्च पातितः ॥५॥ अतिकष्टाद्वैनतेय, गर्भपातकृतागस अपरं च कृतं कर्म। व्यभिचारो यतस्ततः ॥ ६ ॥ नानाद्रव्यापहनी च कुलटा वाक्यलंघनात् । भर्तुरतच्चीरिणी वृत्तिर्दुष्टसङ्गतिचार्जनात् (१) ॥७॥ तेन दुष्टेन यद् द्रव्यं हतं तस्करबुद्धिनामुक्तं ताभ्यां वैनतेय ब्रह्मस्वं तत्र जन्मनि ॥ ८॥ कालेन तद्धनं भुक्त्वा पीडितो दारुणैर्ग्रहः । यातना बहुधा प्राप्तो पश्चान्मानुष्यमाप्नुयात् ॥ ९ ॥ किंचित्पुण्यप्रभावेण क्षात्रोऽयं जन्मतो भुवि । इदं जन्म चतुर्थ तु गर्भपातो हि जायते ॥ १० ॥ उभाभ्यां हि कृतं कर्म भुज्यते जन्मजन्मनि ॥ ११ ॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं कृतं देव येन पापक्षयो भवेत् । निष्कृति ब्रूहि देवेश येन गर्भः स्थिरो भवेत् ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि या नारी नानागर्भ जिघांसति । निष्कृत्या च तया शुद्धिः श्रूयतां कश्यपात्मजः॥ १३ ॥ नारी नियमसंवीता धुर्व सा व्रतकांक्षिणी । सौम्यायने समापूर्यमाणपक्षे शुभेऽहनि ॥ १४ तस्य पापस्य शांत्यय नानाव्रतमुपाचरेत् । पयः सवन्ती शान्ताङ्गसुरभी शुभलक्षणाम् ।। १५ ॥ गृहमानीय विधिवत् पूजयेत्तां समाहिता । इष्टैस्तु यवसैः पनिर्भक्ष्यः कण्डूयनैरपि ॥ १६ ॥ रुचिरैश्च सुमिष्टानः स ता परिचरेसदा रात्री पुष्पावलीमिश्च दीपकचन्दनादिभिः ॥ १७ ॥ मुगीतमङ्गलध्वानस्तदधःशायिनी भुवि । प्राणयात्रां प्रकुर्वीत तस्यास्तु पयसा हविः ॥ १८ ॥ तस्पास्तु पश्चगव्यानि यथान्यायं यथाश्रुप्ति । एवं व्रतपरा नारी मासिमासि तु संतता ॥ १९ ॥ तस्या धेनोः सवत्साया इष्टं समभिकांक्षिणी घतान्ते तु द्विजाचार्य समस्तगुणशालिनम् ॥ २० ॥ अभ्यर्य पूजयेद्भत्तया वनघाटामभूषणः । सम्यगभ्यर्य तां धेनुं तनयं तत्स्तनधयम् ॥ २१ ॥ कृत्वा च विधिना तस्मै ता िदयामितिमापिणी । मुवर्णशुद्रमानेयं मापपोदशसंयुतम् ॥ २३ ॥ दापये गां सरत्सां च पूर्वपापापनुत्तये । यन्मया कुलटाहातानागर्भा जियासिताः ॥ २३ ॥ नानाभेदैः प्रपातं मे गर्मा वै बहवो मुवि । तस्य कर्माणितं पापं गर्भपातादि दूपणम ॥ २४ ॥ पवत्समस्तनाशाय मवत्सां दानतस्विमाम् । इह जन्मान वस्यत्वं नाशयेत्तस्यतस्य तु ॥ २५ ॥ १ वाक्यमवनात् इति । पान्यलयनादिति तु युक्तम् । १२ ~- - ·९०-९११.] कर्मविपाकः। टाननानेन मुम्भेरनया सातिमुत्रता । भवेयं त्वत्प्रसादेन गा मे स्थिरतामियात् ॥ २६ ॥ एवमस्तिति ता धेनु समादाय सदक्षिणाम् । हिरण्यं रजतं तानं फलानि च प्रदापयेत् ॥ २७ ॥ द्विजमुख्याय दत्त्वाध्य भूरिद्रव्येण तोपयेत् । भोजयेच्च शतं विमानानान्नैः सक्तपायसैः ॥ २८ ॥ एवं कृतविधेः सूत नारी वा दुःखनाशिनी । वन्ध्यत्वान्मुच्यते सूत पुत्रप्राप्तियशस्विनी ॥ २९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवाद कर्मविपाके अध्याय षडधिकनवशनतम ॥ ९०६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि यः कश्चित्तुरगं घावयेन्नरः । वकण्ठेन रोगेण पीडितोऽत्र प्रजायते ॥ १॥ स्वर्णाश्चदानाद्विधिवत् सर्वोपस्फरसंयुतात् । वक्रकंठेन संभृता पीडा नामोति मानवः ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाने मन्याय सप्ताधिकनवशततम ॥ ९०७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शृगालयाती पुरुषः प्राग्जनुष्यत्र जन्मनि । पादहीनो भवेत्सूत भृशं चाकृतनिष्कृतिः ॥ १॥ दद्यादश्च सुवर्णाढ्यं सर्वोपस्करसंयुतम् । ब्राह्मणाय प्रयत्नेन पूर्वपापापनुत्तये इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसबारे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाधिकनवशततम ॥ ९०८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । संकरः प्राग्भवे सूत बभूव धनसयुतः । तीर्थवासी विरक्तश्च लोभी धर्मक्रियान्वितः ॥१॥ क्रूर कर्म कृतं तेन दुष्टसङ्गेन चाण्डज । चौर्येण गा परां नीता शुधिक्षिता पुरा ॥२॥ मृतास्ते तेन पापेन नानायोनिमुपागताः । स तीर्थमृत्युवशतो गङ्गातीरेऽत्र पादजः ।। ३ ॥ तीर्थमृत्युप्रसादाच धनपुत्रसमन्वितः । युवभावेऽण्डजश्रेष्ठ चक्षुहीनोत्र जायते ॥ ४ ॥ प्रायश्चित्त प्रवक्ष्यामि सुवर्णदशसंयुताम् । लिखित्वा गा विधानेन पूजयित्वा विधानतः ॥ ५ ॥ सा देया, वेदविदुपे पूर्वपापविशुद्धये । गायत्री च जपेत्तत्र नियत चायुतदयम् ।। ६ । होमपेच यासत्या भोजयेख ततो दिजान् । २. कुद्विधिना वेदं स तदोपालमुत्यरते ॥ ७ ॥ स दिव्यचक्षुपा युक्तो जायतेऽत्रैव जन्मान ॥ ८॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणमवादे कर्मविपाके अभ्यायो नवाधिकनवशततम ॥ ९०९॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्धातयेनारी शृगाल पूर्वजन्मनि । सा तत्र पुरुप वापि घातार्यमुपदेशयेत् ॥ १ ॥ अत्र जन्मनि वै चोर्धात्स्यानाच्च बहुवैकृतः । पादभंगो भवेत्तस्मात्पापाच्चैव खगाधिप ॥२॥ करोति तस्य पापस्य विन्मयं विधिनाज चेत् । तस्मात्पापात्प्रमुच्येत न चोर्ध्वात्पतनं तथा ॥ ३ ॥ अश्व निष्पमुवर्णाडयं विन्मयं पापशोधनम् ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्पसबाटे कर्मविपास अध्यायो दशाधिकनवशततम ॥ ९१० ॥ श्रीसूर्य उवाच। या नारी घातयेदवं प्राग्भवे सोऽत्र जन्मान । महापर्वमु गन्धादि पुण्यतीर्येषु दापयेत् ॥ १॥ सर्वोपस्करसंयुक्तं सुवर्णाढचं सुसंयता । सा मुच्यते वक्कठपीडनाद्विनतासुत ॥ २॥ इति श्रीसूर्यारुणमवादे कर्मविपाके अभ्याप एकादशापिफनवशततम || ९११ ॥ 1

·।
(३२)
वृद्धसूर्यारुण-
[80-
श्रीसूर्य उवाच ।
आसीत्क्षत्री महाभाग पाञ्चाले देशके शुभे । नानाधनसमायुक्तो ग्रामपो विश्रुतो महान् ॥ १॥
दुष्कृतं चरितं तेन भाविनोऽर्थस्य वै बलात् । शूद्रायां च धृतो गर्भः कामलोभेन निश्चयात् ।। २ ।।
कृतो यत्नो महास्तत्र नासीद्गर्भस्य पातनम्। सातु हालाहलं पीत्वा लोकानां शंफया मृता ॥ ३ ॥
महत्या पीडया चैव बालकोऽपि मृतस्ततः । सहायानां पंचकेन कृतं पाकर्म दारुणम् ॥ ४॥
कर्मणां संग्रहं चेदं गर्भनाशसमुद्भवम् । ततो मरणसंप्राप्तो बाहुजोऽथ सहायधृक् ॥५॥
सूर्यलोकं तदा गत्वा भुक्त्वा भोगांश्च शाश्वतान् । अशुभानरकान्भुक्त्वा स्वकृताद् दृढकर्मजात् ॥ ६ ॥
सोपप्लवे महादानात्पूर्वजन्मनि मानद । स जातो यमुनातीरे वाहुजोऽप्यत्र जन्मनि ॥ ७ ॥
गौरः कृशाङ्गो लम्बश्च धनसौख्यसमन्वितः । पितृमातृविहीनश्च मितदो लोभमोहितः ॥ ८॥
नैकवीसंयुतः कामी नानाविभवसंयुतः । आयंतसुखयुक्तश्च बुद्धिमान्देशविश्रुतः ॥ ९॥
धर्मादिदं तथा पापादूर्तः पापरतः शठः । सफन्यो हाद रोगश्च मनोदुःखसमन्धितः ।। १० ॥
शुदायां वीर्यदानापाक् तद्वधाज्जातपुत्रकः । ऐहिकं लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते ॥ ११ ॥
-
अरुण उवाच।
निष्कृति वद मे स्वामिन् सर्वपापापनोदनीम् । तत्र धर्मकरी धन्यां लोकानां हितकाम्यया ॥ १२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वक्ष्यामि निष्कृति तस्य शृणु सूत प्रयत्नतः । पूर्वपापविशुद्ध्यर्थ गर्भधारणनाशनीम् ॥ १३ ॥
शूद्रायाः प्रतिमा कार्या पलैः पञ्चमितैः शुभा। हिरण्मयी सगर्भा चपत्रे लेख्या विधानतः ॥ १४ ॥
तद धैन वा कार्या त्रिपु वित्तानुसारतः । गन्धपुष्पैरलंकृत्य सा देया पापनाशनी ॥ १५ ॥
पंचमापमितो विष्णुः सर्वपापप्रणाशनः । प्रजापति तथा दद्यात्सौवर्ण पञ्चमापकम् ।। १६ ॥
राजतं च तया दद्यात्सूर्य सार्घपलात्मकम् । गायत्री दशसाहस्र जपेच विधिपूर्वकम् ॥ १७ ॥
होमयेत्तण्डुलैः साज्यैः सर्पपैः सतिलैस्तथा । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्पूर्वपापात्प्रमुच्यते ।। १८ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वादशाधिकनवशततम. ॥ ९१२ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
पिङ्गलाक्षो भवेदन पूर्व रीत्यपहारकः । रीतेः पलानां च शतं देयं तत्पापशुद्धये ॥ १॥
गायच्या होमयेत्पश्चात्तिलान्विप्रांश्च भोजयेत् । मुच्यतेऽत्र महाभाग तद्रोगात्पापजाद्ध्वम् ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोदशाधिकनवशततमः ॥ ९१३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वैनतेय महाभाग खररोमा मजायते । पूर्वजन्मनि यो हन्यात्वरं
प्रायश्चित्तं परं तस्य पापस्य शृणु तत्त्वतः । निष्कनयं हिरण्यं च दयादोपोपशान्तये ॥२॥
प्राक्षणाय दरिदाय वेदवेदाङ्गपारिणे ॥ ३ ॥
रति श्रीवृद्धसूर्यारणमवाद कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्दशाधिकनवशततमः ॥ ९१९ ॥
श्रीर्य उवाच ।
प्रारमुक्तं गर्भपुष्टययं कुक्कुटाण्डं खगेश्वर । अनजन्मनि सा जाता संकरा लोभसंयुता ॥१॥
धनधान्यरामायुक्ता पूर्वपुण्यादिहाण्टन । न च गर्भ दधात्येपा प्रापापादण्डभक्षणात् ॥ २ ॥
पापविमोहितः ॥ १॥

·९९२-९१८.] कर्मविपाक। कृत्वाऽण्डं विधिना तरण्यं द्विपलात्मकम् । तदर्वामितं वापि त्रिपु वित्तानुमानतः ॥ ३ ॥ दत्वा द्विजाय विधिना ह्याचरेच्छांकर व्रतम् । फाल्गुन्यादिचतुर्दश्यां कृष्णायां मासिमासि तु ॥४॥ पूजयेच्छंकर रात्री तया जागरणेन च । भवन्ति सुलभाः पुत्राः सततं कृतनिष्कृतः ॥ ५॥ इति श्रीद्वसूर्यास्मसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचदशाधिकनवशततमः ॥ ९१५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु सूत महाभाग कर्म यत्कृतवान्पुरा । जीवोऽयं तत्फलं चाऽत्र प्रवक्ष्यामि समासतः ॥ १॥ अभवत्याग्भवे विप्रो धर्मशास्त्रार्यकोविदः । राजपचारी बलवाझूरो मंत्री महायशाः॥२॥ सन्धिविग्रहसंयुक्तो दाता भोक्ता प्रियंवदः । गत्वा त्वरिपुरं तेन धातिताः शत्रवः पुरा ॥ ३ ॥ विश्वासादाजकार्येषु कृतं कर्मातिदुष्कृतम् । टुंठितं तत्पुरं तेन लोभोपहतचेतसा ॥४॥ पीडिता बहवो लोका द्रव्यलोभाकुलीकृताः । स तेन कर्मणा युक्तः, माप्तस्तु यमशासनम् ॥ ५॥ भुक्त्वाऽतिदारुणान्सूत नरकान्योरदर्शनान् । तया पुण्यफलं पुण्यात्प्राप्य पुण्यावशेषतः ॥६॥ स्वर्णकारकुले जातो धूर्ती लोभपरः सदा । नानाचौर्यक्रियायुक्तो लोकवंचनतत्परः ॥ ७ ॥ महाभिमाननिरतः प्रियो राजजनेष्वपि । मुखैश्चर्यघनैर्युक्तः कुटुम्बभरणे ः ॥ ८ ॥ नानास्त्रीमुखसंयुक्तस्तया पुत्रविवर्जितः । वक्ष्यामि निष्कृति सूत सर्वपापनिकृन्तनीम् ॥ ९ ॥ 'प्रयोगे त्वथवा काश्यां स्याप्य लिङ्गं मुशोभनम् । पूजयेत्तु त्रिवन्ति मंत्रैस्तल्लिङ्गजैस्तथा ॥ १० ॥ गन्धपुष्पोपचारैश्च नैवेद्यहुदीपकैः । संपूज्य विधिवदेवं वदन्ते भोजयेडिजान् ॥ ११ ॥ शिवभक्तांस्तथा शान्तान्दाक्षिणाभिश्च पूजयेत् । नानाहिरण्यविधिवत्तथैवाचरणैः शुभैः ।। १२ ॥ अथवा शृणुयात्तत्र यजुर्वेद विधानतः । ब्रह्मचर्येण सततं प्रायश्चित्तमिदं परम् ॥ १३ ॥ य एवं कुरुते भक्त्या पूर्वपापोधनाशनम् । सत्यं प्राप्य तु निर्याणं शिवलोक हि गच्छति ॥ १४ ।। कर्तव्यं ब्राह्मणद्वारा सर्वमेतहि काश्यप । नाधिकारोन शूद्रस्य वेदस्य श्रवणे सावित् ॥ १५ ॥ तमा शलाका देया वै शूद्रकर्णेतिदारणा । श्रुतं पागयणं येन पापेनाकान्तचेतसा ॥ १६ ॥ आयुरन्दशतं तस्य कृतानिष्कृति चेतसः । प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं जायते पष्टिवत्सरे ॥ १७ ॥ एतजन्मफलं प्रोक्तं सविधानं समासतः ॥ १८ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्पाल्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पोदशाबिकनवशततमः ॥ ९१९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी प्राग्भवे हन्यात खरमत्रैव जन्मनि । खररोमसमान्यस्या रोमाणि प्रभवन्ति च ॥ १ ॥ ब्राह्मणाय तदा दद्यात्स्वर्णनिप्पवयं मुत ! जायते सुक्ष्मरोमा सा विनतानन्दवर्धन ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारंगतंबादे कर्मविपाके अन्यायः सतदशाधिकनवशततमः ॥ ९१३॥ श्रीसूर्य उवाच । या पुरावे हरेदीति नारी सा च पतत्रिण । पिङ्गाक्षी जायते साध्न प्रायश्चित्तं परं शृणु ॥१॥ शविं दद्यात्पलगतं तया ब्राह्मणभोजनम् । गायत्र्या जुहुयाच्छस्त्या विटान रोगविनाशनम् ॥ २॥ इति श्रीहमूरगांवाद कर्मविपाके ममायोऽटादशापिकनवरातनमः ॥ ९९८!! .

·[ (३२४) वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच । प्राग्भवे वनिता या च परमिद्धानहारिणी । साध जन्मनि शूलेन गेगेणेव च वाध्यते ॥ १॥ सिद्धान्नदानं विप्रेभ्यो दीनेभ्योऽय पतत्रिण । भिक्षुभ्यश्च तथा दानाद्रसदानाच शक्तितः ॥२॥ न जायते शूलपीडा तस्याश्च कृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्तेऽकृतेऽव म्रियते शूलपीडया ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनविंशत्यधिकनवशततम ॥ ९१९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । उष्ट्रघाती भवेत्पूर्व जन्मन्यय पतत्रिण । सोन जन्मनि जायेत नरश्च विकृतस्वरः ॥ १॥ वक्ष्यामि तस्य पापस्य नाशनं चात्र जन्मान । कर्पूरं त्रिपलं दद्यादिमेभ्यः शक्तितोऽण्डन ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो विंशत्यधिकनवशततम ॥ ९२० ॥ श्रीसूर्य उवाच । वन्ध्येयं या महाभाग पृच्छति स्वं प्रयोजनम् । गर्भपातरता पूर्वे जनुष्यत्र फलं विदम् ॥ १॥ मुखना माग्भवे त्वत्र तत्पापाद्यवनी हि सा । निष्कृति तत्पवक्ष्यामि गङ्गाया हि पतत्रिण ॥२॥ पृजयेलक्ष रुद्राणा त्रिगुणाध तदर्धकम् । शक्त्याऽय भोजयेद्विमान् होमयेच स्वशक्तितः ॥ ३ ॥ अनेन विधिना या तु प्रायश्चित्तं समाचरेत् । जायते संततिस्तस्या इह जन्मनि वै ध्रुवम् ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धमूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकविशत्यधिकनवशततम ॥ ९२१ ।। श्रीसूर्य उवाच । कांस्पहारी तु पुरुषः प्राग्भवे विनतासुत । शीर्षरोगेण सततं पीडितो जायतेऽधुना ॥१॥ दानाच्छतपलादत्र सीसकस्याण्डजोत्तम । विप्राय वेदविदुपे शीर्परोगं न पश्यति ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसवादे कर्मविपाके अभ्यायो द्वाविंशत्यधिकनवशततम ॥९२२ ।। श्रीसूर्य उवाच । वभूव वाइजः कश्चिद्देशे कीराभिधे सुत । धर्मकर्मकरो भक्तः पितृपुत्रधनान्वितः ॥ १॥ दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्यो हि शक्तितः। पर्वस्वपि च पात्रेभ्यो गोभूम्यश्वादिकानि च ॥ २॥ पापमाचरितं तेन भाविनोय॑स्य वै वलात् । स्ववंशजस्य कस्यापि गृहं शोर्मनोहरम् ॥ ३॥ निर्दग्धं वैरिभावेन रात्री भार्यासहायतः । तस्मिन्दाहे महाबाहो निर्दग्धं वृपभद्रयम् ॥ ४॥ गृहस्याः स्वल्पजीवाश्च घातिताः क्रूरकर्मणा । ततो वहुतिये काले गतः स यमशासनम् ॥ ५॥ सबीकः स्वफलं मुक्त्वा पापासृष्टं शुभं तया । शुभात्पुण्यात्पञ्चनदे स जातो वाहुजाधरः ।। ६ ॥ मध्यस्वरूपो मतिमान् कुलेष्टः पुरुपो दृढः । रक्तो नोचो नातिनीचो बहुकन्यः पृथुर्विभुः ॥७॥ योवनेऽन्त्ये मुसैश्चर्यधनैः स्थानैर्युतोऽमुतः । मितदो भोगभाग्याच्या कृती मानी जनप्रियः ॥८॥ पुण्यादिदं तया पापाटोभी पापरतः क्वचित् । चिन्तातुरो यो धूर्तश्च दुःखातों मानवर्जितः ॥ ९ ॥ गोधातादग्निदाहाच्च जातपुरविनाशकः । सहायरक्षणं सर्व कथयामि खगेश्वर ॥ १॥ या सी पूर्व सदायाऽऽसीदाहकर्मणि चाण्डन। सा ज्येष्ठा प्रष्टुरेवान मृतपुत्राऽस्ति जन्मनि ॥ ११ ॥ गमैतदण्डजश्रेष्ट जन्माजाप शानिः । सोभिरादयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ १३ ॥ पारपिता भिवं सा पलदमितः शुभैः। हिरण्मये महाभाग पन्ने लेख्यं शिवान्वितम् ॥ १३ ॥ ।

·९१९-९२८.1 कर्मविपाकः। तदर्धामितं वापि त्रिपु वित्तानुमानतः । पूजयित्वा तु गन्धायेः पोडसैरुपचारकैः ॥ १४ ॥ संस्थाप्य पशुपं पश्चागोरये सुमनोहरे । सर्वोपस्करसंयुक्तं वितानाम्बरभूषितम् ॥ १५ ॥ उद्याद्वेदविधिज्ञाय मन्त्रमेतमुदीरयेत् । “ मोहात्पूर्व महाभाग अग्निदाहाद्यदर्जितम् ॥ १६ ॥ तन्नाशाय ददेऽहं तु शिवं गोरथसंस्थितम।" गोधिकाद्यास्तया जीवाः पत्रे लेख्यास्तु राजते ॥ १७ ॥ शिवपत्रमिदं दद्याये त्वन्ये पातिताः पुरा । पञ्चमापमितो वहिर्देयो हेममयः शुभः ॥ १८ ॥ गायत्र्यष्टसहस्रं तु रौद्रं जावा सहस्रकम् । अष्टाक्षरं द्विसाहवं होमयेगोज्येटिजान् ॥ १९ ।। य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं विधानतः । न तस्य पुत्रमरणं तदने जायते केचित् ॥ २० ॥ पञ्चाशन्मितकेऽब्दे वा रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्ते कृते ह्यायुश्चतुर्युतशताब्दकम् ॥ २२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके भन्यायत्रयोविंशत्यधिकनवशततमः ॥ ९२३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कांस्यहारी च पुरुषः प्राग्भवे विनतासुत । शीपैरोगेण सततं पीडितो जायतेऽधुना ॥ १॥ दानाच्छतपलादत्र सीसकादण्डजोत्तम । विमाय वेदविटुपे शीर्षगेगं न पश्यति ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाक अध्यायश्चतुर्विंशत्यधिकनवशततमः ॥ ९२४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वन्ध्यायाश्च महाभाग प्रायश्चित्तं शृणुष्व तत् । शूलोभिन्नतनुं चौरै मृतं प्राप्य रयेदिने ॥ १ ॥ तत्तले तु तदा कुर्याद्वन्ध्या स्नानं शौपधैः। पक्षोद्भवैः सूत तया मृद्भिश्च सप्तभिः ॥ २ ॥ सप्तभिः सलिलेापि संपूज्य प्रथम सुत । विधिनाऽनेन या कुर्याध्या पुत्रं लभेद् ध्रुवम् ।। ३ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चविंशत्यधिफनवशततमः ॥ ९२५ ।। श्रीसूर्य उवाच । सतो स्वभार्यो परमां साध्वी संत्पज्य दुर्मतिः । ममादात्माग्भवे गच्छेदन्यत्री कामलोमतः ॥ १ ॥ सोऽत्र जन्मनि भो सूत ग्रहणीरोगसंयुतः । जायते म्रियतेऽवश्यं ब्राह्मण्यां गमनादिह ॥२॥ न तस्य पापशमनं मया मोक्तं खगाधिप । तस्मिन्वयसि तद् रिष्टं भविष्यति न संशयः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पविशत्यधिकनक्शततमः ॥ ९२६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिदनिता मत प्राग्भवे फांस्पहारिणी । सान जन्मान पक्षीन्द्र शीर्षरोगमपीडिता ॥१॥ दद्याच्छतपलं सीसं प्राह्मणाय कुटुम्बिने । तत्माले शीर्षजाद्रोगान्मुच्यते नात्र संगर्यः ॥ २ ॥ इति श्रीसूर्यास्गसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तत्रिंशदनिकनवराततमः ॥ ९२७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नागे सवधीत्पूर्वे मोहादुष्टं खगाधिप । साऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र जायते विकृतस्वग ॥१॥ सरस्वत्पाश प्रतिमां सीवी राजती तया । दद्याइदविधिज्ञाय तदा स्यात्सुस्वराऽपहन ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगसवादे कर्मविपाफे अभ्यायोऽसर्विशत्यपिफनाशततमः ॥ ९२८ ।। १ साममन्त्रक्ष तं पूल प्रयम विनतामुत । - . ।

·1 1 वृद्धसूर्यारुण- [म:- श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मान यः कश्चिन्मोहात्परघृतं हरेत् । नेनरोगयुतः सोऽपि जायतेऽत्रव जन्माने ॥ १॥ घृतधेनुप्रदानाच विधिना वेदपारगे । मुच्यते नेत्ररोगाच जन्मन्यन पतत्रिण ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनविंशदधिकनवशततम ॥ ९२९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । स्वक पति परित्यज्य या गच्छेत्पूर्वजन्मान । परपुसि महाभाग ग्रहणीरुग्युतान सा ॥ १॥ प्रायश्चित्तं परं तस्या व्रत चान्द्रायणं विह । वैशाखे मायमासे वा तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिंशदधिकनवशततम ॥ ९३० ॥ अरुण उवाच । विप्रवर्णकुलोत्पनो वातरक्ताक्षदर्शनः । उदरे वातजा रोगाः किश्चिच्छस्त्रोपपातकात् ॥ १॥ किंचित्कोधश्च लोभश्च किचिद्वित्तसमन्वितः । आदिपुत्रो मृतस्तस्य अपत्यं नैव जायते ॥ २ ॥ केन फर्मविपाकेन सत्यं कथय भास्कर ॥ ३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्म महाबाहो शूद्रवंशसमुद्भवम् । व्यापारकृपिवाणिज्यं ब्रह्मवित्तेन यत्कृतम् ॥ ४॥ व्यवहारादिना कृत्वा ब्रह्मवित्तेन वर्द्धितम् । कालेनैव मृतो विप्रो धनं शूद्रेण, वञ्चितम् ॥ ५॥ नापितं ब्रह्मपुत्राय ब्रह्मस्व, च गृहे स्थितम् । ब्रह्मस्वं भक्षितं तेन बहुकाल 'खगेश्वर ॥ ६ ॥ पश्चान्मृत्युवशं प्राप्तो नरके, रौरवे गतः । इद जन्म तृतीय तु ब्रह्मवंशसमुद्भवम् ॥ ७ ॥ निक्षेपहरणादापि मृतपुत्रः प्रजायते । ब्राह्मणस्य विशेपेण ब्रह्मस्वं च विपोपमम् ॥ ८॥ ऋणं प्रसह्य वै प्रोक्तमपि कालशतादिकम् । तस्मादिमऋणं प्रोक्तमसह्यं त्वभिजायते ॥ ९ ॥ ब्रह्मस्वभक्षणाच्चैव वर्षाणा च सहस्रकम् । पतितो नरके घोरे पच्यते चेह कर्मणा ॥ १० ॥ 'पश्चान्मानुष्पमापनो व्रतदानप्रभावतः ॥ ११ ॥ अरुण उवाच। प्रायश्चित्तं फयं देव येन पुत्रः प्रजायते । नारीणा च नराणां च निष्कृति सौख्यहेतवे ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । महापापहरो देवः सर्वकामहरः प्रभुः । पूजनीयो, महारुद्रः सन्ततिश्रेय इच्छता ॥ १३ ॥ यजुर्वेदमयं देव यजुभिः शतरुद्रजैः । यजनैरथ मुच्येत , पापादाकल्पसंभवात् ॥ १४ ॥ रुदेवादाशिनीभिस्तु रुद्रेयादशन वा । जप्तेन तोपयदेवं रुद्रमेकादशात्मकम् ॥ १५ ॥ तशाशेन होतव्यं द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् । विधिवज्जुहुयाही तिरैत्रिमधुरप्लुतः ॥ १६ ॥ हरितारीपलाशोत्याः समिधोऽत्र हवे हुत्ताः । प्रतिरुद्र प्रदातव्यं गोयुग ग्शनान्वितम् ॥ १७ ॥ यूमुण्डाफ्ल्पमंत्रपुस्तकमण्डलुः । प्रतिरुट ; शतं विमान्भोजयेत्सुसमाहितः ॥ १८ ॥ निष्पं दद्यात्सुवर्णस्य दद्याटा मुख्यदक्षिणाम् । एवं रुद्राविधिं कृत्वा त्रिविधं पापशान्तिकृत् ॥१९॥ इतिहासपुराणोक्तमत्तानि विविधानि च । शणुयाविधिवत्ताय सभार्यः प्रयतोऽन्वहम् ॥ २० ॥ देवपिपिरमानामृपीणा च महात्मनाम देवदानवगन्धर्वपिशाचोरगरक्षसाम् ॥ २१ ॥ गर्वासा जीवजातीनामुत्पति शृणुयादपि । पीणामृपिपत्नीना वंशानसर्वानुदीरितान् ॥ २२ ॥ एव ग विविधात्पापान्मुच्यतेऽपत्याखदात् । गुरुन्देवान्दिनान्सम्यर श्रदया समुपाचरेत् ॥२३॥ १

·९२९-९३६.]
कर्मविपाकः।
(३२७),
एवं कृतविधेः सूत हरिवंशश्रुतायिनः । वाचकोपरि संतुष्टो भृमिद्रविणवत्रः ॥ २४ ॥
मुद्राकर्णीकृतवते गां च दत्त्वा पयस्विनीम् । भूमिद्रविणदानाद्येस्तोपयेदन्यत्राह्मणान् ॥ २५ ॥
निष्कृतौ क्रियमाणायां सर्पिष्यात्मानमीक्षयेत् । ऐहिक लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते ॥ २६ ॥
जन्मक्रमेण जायन्तै दुःखान्यकृतनिष्कृतेः । कुष्ठरुक् चानपत्यस्य प्रमेहातोऽप्यकिंचनः ॥ २७ ॥
कुनखी दद्रुणः पाण्डुरोगी जन्मक्रमाद्भवेत् । जलाग्निभ्यां च चौरैश्च राज्ञा वित्तविनाशवान् ॥ २८ ॥
लकुटयावशस्त्राद्यैर्जायन्ते वणजातयः ॥ २९ ॥
इति श्रीवृद्रसूर्यारगमवादे कर्मविपाके अध्याय एकत्रिशदधिकनवशततम ॥ ९३१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मन्यसो शुदश्च मुष्कनिकुट्टनम् । वृपभस्य महाभाग स्वार्थसाधनतत्परः ॥१॥
तेन फर्मार्जितेनात्र पण्डश्चैवापवर्णजः । गवां पालनजात्पुण्यात्मागन तः ॥२॥
गोपीडनान्महापापात्तस्य नैवाऽत्र विन्मयम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवाद कर्मविपाक अध्यायो द्वात्रिंशदधिकनवशततमः ॥ ९३२ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिद्योपिता पूर्वे मोहात्परघृतं पिबेत् । साऽय जन्मनि रोगेण नेत्रोत्येन मपीडयते ॥ १॥
कुरुक्षेत्रादितीर्थेषु घृतधेनुप्रदानतः । मुच्यते सा महारोगान्नेत्रजानात्र संशयः ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसवादे कर्मविपाक अध्यायत्रयस्त्रिंशदधिकनवशततमः ।। ९३३ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
महिपीमवधीपूर्व भने यो वै नराधमः । सोञ जन्मनि पक्षीन्द्र कृष्णगुल्मयुतो भवेत् ॥ १ ॥
स्वर्णशङ्गी रौप्यखुरां घण्टाऽऽभरणभूपिताम् । सूक्ष्मकम्बलयुक्तां च दद्याद्वेदविदे सुत ॥ २ ॥
कृष्णगुल्मोद्गवां पीडां नरश्चात्र न पश्यति ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गमवादे कर्मविपाके अध्यायश्चनुस्त्रिंशदधिकनवशततम. ॥ ९३४ ॥
श्रीसूर्य टवाच।
.माग्भवे याऽभवत्साचित्स्वर्णदेहा पतत्रिण । स्वधर्मनिरता सा च दानधर्मपरायणा ॥ १ ॥
तद्गृहे धान्यराशि तु चरन्ती गौः स्वभावतः । ताडिता कुशिमागे तु लकुटेन भृशं सुत ।। २ ।।
तचाडनान्महादुःखं प्राप्ता गर्भातिभारतः । मृता च तेन दुःखेन गर्भजातसमन्विता ॥ ३ ॥
पुनसन्ततिहीना सा प्राग्गोघाताच किल्विपात् । प्रायश्चित्वं प्रवक्ष्यामि सर्वपापक्षयंकरम् ॥४॥
कुर्यादापीमरण्ये तु देशे लोकाकुले तथा । मार्गे हि धर्मतोयार्य प्रतिष्ठां कारयेत्ततः ॥ ५॥
संस्थाप्य च शिवं तत्र विधिना विनतासुत । होमयेच्च ततस्तत्र तिलानाज्ययुतानिह ॥ ६ ॥
भोजयेद्राह्मणान्भक्त्या शिवपूजनतत्परान् । दद्यात्तयैकां कपिलां सर्वपापप्रणाशनीम् ॥ ७ ॥
प्रायश्चित्तमिदं सूत पूर्वजन्मावनाशनम् । नैव या कुरुते श्रुत्वा तस्याः सन्ततिनं भयम् ॥ ८॥
इति श्रीदृद्धारमतवादे कर्मविपाके अध्यायः पचत्रिंशदधिकशततमः ॥ ९३६ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
यः पश्चित्वाग्भवे मृत दुग्धं हरति मानवः । तत्काल एव पापेन बहुमत्री मजायते ॥ १॥

·(३२८) घृद्धसूर्यारुण- दुग्धधेनुमदानाच विधिना त्वत्र जन्मनि । बहुमूत्रान्महारोगान्मुच्यते गरुडामज ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवाद कर्मविपाके अध्याय. पशिदधिकनवशततमः ॥ ९३६ ।। श्रीसूर्य उवाच । दुग्धं हरति. या नारी कस्यचित्पापमोहिता । पूर्वजन्मनि साञ्चैव बहुमूत्ररुजाकुला ॥१॥ दुग्धधेनुप्रदानाच्च वेदवेदाङ्गपारगे । विधिना काश्यपेयान न , पश्येद्हुमूत्रताम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तत्रिंशदधिकनवशततमः ॥ ९३७ ।। श्रीसूर्य उवाच। यो मोहादातयेत्स्त महिपी नवयौवनाम् । प्राग्भवे नियतं सोऽपि कृष्णगुल्मेन बाध्यते ॥ १ ॥ स नानारत्नदानेन विधिना' गरुडाग्रज । नाशयेत्कृष्णगुल्मोत्यां पीडामत्रैव जन्मनिः॥ २ ॥ अथवा महिषीदानादिमाय विधिनाऽण्डज । महिषीवधनाद्रोगात्सुखी भवति मानवः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवाद कर्मविपाके अध्यायोऽष्टात्रिंशदविकनवशततमः ॥ ९३८ ॥ श्रीसूर्य उवाच। यः कुर्यात्पापलोभेन पूर्व मुष्कनिकुट्टनम् । ब्रह्मपुत्रस्य पण्डः स्यादव जन्मनि निश्चयात् ॥ १॥ ज्ञानाऽज्ञानकृतं वापि निष्कृतिर्नाऽत्र विद्यते । ब्रह्मधातान्महापापात्पण्डः स्याद्रहुजन्मनि ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनचत्वारिंशदधिकनवशततमः ॥ ९३९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । बभूव .फलहत्काचित्प्रमादादिनतासुत् । पूर्वजन्मनि पुण्यापि "बहुदानरता सती ॥१॥ अब सा क्षत्रिया जाता प्रागपि क्षत्रियाऽण्डजी अत्र पुत्रविहीना सा फलहत्किल्यिपाढात् ॥ २ ॥ प्रायश्चित्तं परं तस्मात्फलहसापनाशनम् । अमायां नालिकेराणि देयांनि खलु शक्तितः ॥ ३॥ तस्कृते सुतवृद्धिः स्याजीवनं वर्षसप्ततिम् ॥2॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चत्वारिंशदधिकनवशततमः ॥ ९४० ॥ श्रीसूर्य उवाच । दधिहारी पुमान् पूर्व जन्मन्यत्र सगेश्वर । जायते मेदसा युक्तस्तदुःखेन प्रपीडितः॥ १॥ फात्तिक्यामथ, वैशाख्यां दधिधेनुप्रदानतः । तस्माद्रोगात्प्रमुच्येत तत्काले गरुडाग्रज ॥ २ ॥ इति श्रौद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकचत्वारिंशदधिकनवशततमः ।। ९४१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । महिपीयातने नारी माग्भये विनतामुत । अन जन्मान पक्षीन्द्र कृष्णगुल्मेन पीडयते ॥ १॥ दयात्साभरणां सूत महिपी यमदैवताम् । युगकम्बलसंडनां विधिना नवयौवनाम् ॥ २ ॥ सा मुच्यते महारोगान्महिपीवधनात्मुत । तस्मिन्नपगते तत्र कृष्णगुल्मं न पश्यति ॥ ३ ॥ रति श्रीसूारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विचत्वारिंशदधिकनवशततमः ॥ ९४२ ॥ . - -- -- 7 ·२१७-६१७.] कर्मविपाका (३९) श्रीसूर्य उवाच । विध्यत्माग्वृपभानां च नासाग्रं गरुडायज । नासाछेदोन तस्यास्ति युवभावे विनिश्चयात् ॥ १॥ नास्ति तदिन्मयं कापि दत्दनिशतैरपि ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवाद कर्मविपाके मच्यापत्रिचत्वारिंशदधिकनवशततमः ॥ ९४३ ॥ श्रीसूर्य उवाच। कश्चिदासीन्महामाग चारणोऽतिप्रियंवदा कवित्वशक्तिनिरतो बहुचारणसंयुतः ॥ १ ॥ प्रेरितो देवयांगेन गतो राजाश्रयं प्रति । तत्सेवानिरतो नित्यं चिरकालमुपस्थितः ॥२॥ अय तत्र महावादे कवी हि खगेश्वर । महाघोरमभूयुद्धं राजद्वारे भयप्रदम् ॥ ३ ॥ स चारणो महाक्रोधात्कृतवानात्मघातनम् । परं प्रतिकृते सूत स्वशरीरमयाऽत्यजत् ॥ ४ ॥ तेन कर्मविपाकेन महागैर्येण चाण्डन । मुक्ता स्वर्गफलं पुण्यादात्मघातात्परिच्युतः..॥ ५ ॥ महाभूमिभुजां वैशे म्लेच्छानां वाजनि स्वयम् । सिन्वोः पश्चिमभागेन शतयोजनसंमिते ॥ ६ ॥ देशे कर्कटगे जीवे लग्नस्ये चन्द्रसंयुते । गौराङ्गः पृथुलो धुर्चः सर्वविद्याविशारदः ॥ ७ ॥ मुखैश्वर्यसमाकान्तो धनवाहनभोगभाक् । शूरः सुवेषोऽतिक्रूरो बहुपालनतत्सरः ॥ ८॥ पापाल्लोभरतः क्रोधी नानाभैरवशासनः । रिटं पष्टिमिते वर्षे पंचहीने 'पतन्त्रिण ॥९॥ महाकालनरादानात् सुवर्णस्य पतत्रिण । सर्ववित्तपर्डशेन महारिष्टहरं परम् ॥ १० ॥ पंचाशीतिसमायुः स्याहत्ते फोलंनरेण्डज । प्रायश्चित्ते परिष्टं स्यादकृते प्रोक्तवत्सरे ॥ ११ ॥ कालरूपेण शरण तत्कृते मरणं स्मृतम् । महाघोराहवे सूत चात्मघातादिदं फलम् ॥ १२ ॥ चिद्रं तस्य प्रवक्ष्यामि ह्यात्मघातसमुद्भवम् । हृदिस्य लशुनं चिद्रं पडङ्गुलमितं शुभम् ॥ १३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्याल्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुश्चत्वारिंशदधिकनवशततमः ॥ ९४४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । दधिही तु या नारी प्राग्भवे त्वत्र जन्मनि । मेदसा पीडयते सा तु विनतानन्दवर्धन ॥ १॥ दधिधेनुप्रदानाच ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । मुच्यतेऽत्र महारोगान्नात्र कार्या विचारणा ॥२॥ इति धीद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचचत्वारिंशदधिकनवशततमः ॥ ९४५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । तरक्षी निहते पूर्वभवे च गरुडाग्रज । अत्र जन्मनि नेत्रेपु फातरत प्रजायत ॥ १ ॥ रत्नधेनुमहादानाद्विधिना ब्राह्मणाय च । न पश्यत्यतिनं रोग कातरोत्यं हि काश्यप ॥२॥ पति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अव्यायः षट्चत्वारिंशदधिकनवरातदमः ॥ ९१९॥ श्रीसूर्य उवाच। भाग्भवे सुमुखी काचिद्गता देवालयेण्डन । दीपा धातुपयास्तत्र चान्यदत्ता हतास्वया ॥१॥ सा शूद्राऽत्र: महाभाग धनपुत्रसमन्विता । चन्द्रग्रो महादानात् महतास्तु पतत्रिंग ॥२॥ तेन फर्मफलेनैव चक्षुःपीडाऽतिदारुणा। त्रिदोपैपिता चाऽत्र युक्भावे खगेश्वर ॥ ३ ॥ मायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि दीपहलापमोधनन् । दीपा देया घृतेनात्र पूरयित्वा मुवर्णजाः ॥४॥ . ४२ ·- IT -- । "TI ." (३३०) वृद्धसूर्यारुण- दिसुवर्णमिता भेव्याः संपूज्याऽथ महेश्वरम् । गन्धपुष्पैस्तथा दीपैर्भक्ष्यभोज्या प्रयत्नतः ॥५॥ दद्याद्विजेभ्यो बहुशस्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ ६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय सप्तचत्वारिंशदधिकनवशततम ॥९४७ ॥ । श्रीसूर्य उवाच । दुष्टगन्धयुतः सूत जायते सोध जन्मनि । मधुहारी च यः पूर्वे प्रायश्चित्तं परं शृणु ॥ १ ॥ मधुधेनुप्रदानादे ब्राह्मणानां च तर्पणात् । दुष्टगन्धयुताद्दोपान्मुच्यते नात्र संशयः ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणमवादे कर्मविपाके अभ्यायोऽष्टचत्वारिंशदधिकशततम् ॥ ९४८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । तरखं घातयेत्पूर्व या 'नारी गरुडाग्रज । कातराक्षी प्रजायेत चक्षुरोगवती सुत ॥ १ ॥ धेनुं रलमयी दद्यात्ससुवर्णी विधानतः । न पश्यत्यक्षिरोगं सातदर्दैन महाद्भुतम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादै कर्मविपाके अध्याय एकोनपचाशदधिकनवशततम ।। ९४९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । प्राग्जन्मन्यप्यभूत्कश्चित्ररो, राजकृपान्वितः । दण्डाधिकारवाशूद्रो. दृढो ब्राह्मणपूजकः ॥ १ ॥ नानादानरतस्तत्र लोभादापि विशेषतः । व्यभिचाररतस्यैव ब्राह्मणस्य पतत्रिण ॥ २ ॥ लोभाचाराऽसी तत्र ह्यण्डच्छेदं च तत्क्षणात् । स तेन कर्मणा युक्तो भुक्त्वाऽतियमगासनम् ॥ ३॥ देशे पंचनदे न जातः शद्रोऽतिचाधमः । स चास्त्यत्र विवर्णस्तु पण्डः पापमतिः सुखी ॥४॥ सफ्लैश्वर्यसंपन्नो नानाधनसमन्वितः । नानावाहनभोगाढयो दानात् सर्वमिदं सुत ॥५॥ सप्तजन्मन्यसो पण्डो भविष्यति खगेश्वर ॥ ६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाक अध्याय पचाशदधिकनवशततम ॥ ९५० ॥ अरुण उवाच। शात्रे कुले समुत्पन्नः शौर्योदार्ययशोधनी । राजमान्योऽविरोधी च नानासौख्यरतः 'सदा ॥१॥ रिचिढातादिना पीडा जायते चोदरे मृशम् । वातरक्तादि शिरसि जायते" पक्षसंख्यया ॥ २ ॥ तस्य भार्या शुभाऽचारा मुरूपा गुणशालिनी । प्रियभक्तिरता नित्यं दानधर्मप्रवतिनी ॥३॥ एमपुत्रमसूता चाप्यन्यपुनमुपागता । पश्चात्पुष्पं गतं शान्तिमपत्यं नैव जायते ॥४॥ तेन फर्मविपाकेन पापं शाम्यति तत्वियाः। विधानावहितार्याय सत्यं ब्रूहि दिवाकर ॥ ५॥ श्रीसूर्य उवाच। पृवं वासरे जाती धातुपास्यादिफारकः । बाह्मणो मित्रसंजातो बहुद्रव्यसमाकुलः ॥ ६ ॥ प्रयविक्रयपर्ता च विपदयेण वर्हितः । फालेन महता वत्सस विमो निधनं गतः ॥७॥ मंचितं तरनं सर्व न तु किंचित पदापितम् । प्रसव भक्षितं तेन वंगवृद्धिविनाशनम् ॥ ८॥ तेन कर्मविपान नानासन्ततिनागनम । यो व तस्य मृतः पुत्रः स जातो आमणोऽय च ॥ इदं जन्म ,चतुर्थं तु, प्रयवंशसमुद्भवः । नार्या दुःसफरी येवं पुत्रहीना. पतत्रिण ॥ १० ॥ अरुण उवाच। मापभिनं मयं देव यन पापमयो भवेत् । निष्कृति मूहि देवेश सन्ततः सौख्यहेतवे ।। ११ ॥ + J - . - ·९४८-९५६.] कर्मविपाकः। श्रीर्य उवाच। ब्रह्मस्वं विपसंकाशं पुत्रपौत्रादिनाशनम् । विपेणको हि म्रियते ब्रह्मस्वात्सुतसंततिः ॥ १२ ॥ तस्य सन्तत्यनागाय काग्यनिष्कृति शुभाम् । मुशुभे भूप्रदेशे तु गोमयेनोपलेपयेत् ।। १३ ॥ कुटिष्टदलं पद्म राजतं शुक्लतण्डुलः । तन्मध्ये स्थापयेत्कुम्भमत्रण शुभर पणम् ॥ १४ ॥ सुगीतलजलैः पूर्ण ससपिपिपल्लवम् । नानाफलाक्षतोपेत पूर्णपानोपरि स्थितम् ॥ १० ॥ तस्योपरि न्यसेत्यान, वेगवं वर्तुलाकृति । सप्तधान्यफलोपेतं वववचन्दनान्वितम् ॥ १६ ॥ तन्मध्ये स्थापयेन्मूचि निष्कच्याविनिर्मिताम् । सुवर्णस्य विशुद्धां च दापयेद्वेटवादिने ।। १७ ॥ प्रतिष्ठां पूजनं कृत्वा ततो गावै मवत्सराम् । शतमष्टोचरं विप्रान् द्रोणाःसत्व निर्मिताः ॥ १८ ॥ जातीपुष्पसमुद्भूता लक्षपूजा शिवोपरि । संक्टान्मोचयनर्दपती परिधापयत् ॥ १९ ॥ एवं कृतविधेः सूत निश्चला सन्ततिर्भवेत् ।। २० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकपचाशदविकनवशननम ॥ ९५१ ॥ “श्रीसूर्य उवाच । या फाचिंदनिता मोहात्माग्मवे माक्षिक हरेत् । साध जन्मनि पक्षीन्द्र दुर्गन्धाढ्या प्रजायते ॥ १ ॥ मधुनुप्रदानान ध्यतीपाताटिपर्वसु । दुर्गन्धरोगात् सततं मुच्यतेन पतत्रिण ॥ २ ॥ इति श्रीद्धसूीरगनवादे कर्मविपाकै अभ्यायो द्विपश्चाशदविकनवशततम ॥ ९५२ ।। श्रीसूर्य उवाच । पण्डोऽस्ति राजसंमानी अत्र जन्मनि चाण्टज । महादुष्टक्रियायुक्तो वधवन्धनतत्परः ॥ १॥ प्राकृतात्तु महादानात् सुखैवर्षधनान्वितः। महामानी महापूतः पण्डोऽगम्यातिमेवनात् ॥ २ ॥ नात्र जन्मनि भो सूत प्रायश्चित्त मयोदितम् । अगम्यागमनं पापं प्रायश्चित्तविवर्जितम ॥ ३ ॥ इति श्रीवसूर्यास्गसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिपचाशदधिकतवशतनम ॥ ९५३ ।। श्रीमूर्य उवाच। ब्रह्मती सा मया प्रोक्ता या पूर्व यातयोहिनम् । सबै विचेष्टितं तस्याः शृणुष्वाय पत्रिग ॥१ अनया द्रव्यलाभेन सपल्या घावितः मुतः । प्राम्भवे विपढानेन कुमारो दोपवर्जितः । तस्मादिदं महादृष्टा वाल्ये कुष्ठान्विता सुत । तद्रोगमंयुता सैव पिगेहे स्यिवाद ! महादोपवती पापाज्ञानाऽत्र यवनी तु सा । भविष्यति महारिष्टमग्निदान व ॥ चतुर्विशन्मिते व मरणं कीर्तितं ध्रुवम् ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यालगनवादे कर्मविपाने अभ्यायश्चतु पचाशदधिकनवराततम. ? श्रीसूर्य उवाच। वराह यो नरो हन्पालाग्भवे विनतामुत । जायते दन्तुरः सोऽपि घृतकुम्भं यथागच्या दद्यादिपाय धीमते । मुवर्णसहित देन इति श्रीद्धार गसवादे कर्मविपाके अध्याय पदाचा श्रीसूर्य उवाच। यो हरेत्याग्मवे सुत गुड मोहानराधमः । गुल्मोदण गंग ·- वृद्धसूर्यारुण- गुडधेनुमदानाच्च विधिना ब्राह्मणाय च । गुल्मोदरसमुद्भूता पीडा नश्यति तत्क्षणात् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पचाशदधिकनवशततमः ॥ ९१६ ॥ , श्रीसूर्य उवाच। अथ काचित्सती नारी धर्मिष्ठा प्रियवादिनी । स्वामिना प्रेरिता पूर्वे शत्रोर्दग्धं तयां गृहम् ॥ १ ॥ तद्दाहाञ्च महाभाग दग्धं सर्व पुरं तदा । ब्राह्मण्येका सवाला च निर्दग्धा दोपवर्जिता ॥ २ ॥ ततो ब्रह्मवधस्तत्र किंचित्कालेऽपि सा मृता । भुक्त्वा तथा फलं सर्व पुण्यपापसमुद्भवम् ॥ ३ ॥ सा शूद्री यमुनातीरे जाताऽत्र पतिसेक्या । कुष्ठरोगयुता बाल्ये निष्कृति पापनाशनीम् ॥ ४ ॥ वक्ष्यामि वृपभं दद्यात्सोपस्करसंयुतम् । सुष्ठरोगात्प्रमुच्येत नाऽत्र कार्या विचारणा ॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तपचाशदधिकनवशततमः ॥ ९५७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मागासीद्राह्मणः कश्चिकृषिकर्मरतः सदा । पूजकश्चातिथीनां च भिक्षुकाणां च यत्नतः ॥ १॥ तद्गृहे वृषभो मत्तस्तीक्ष्णभंगो भयानकः । तेन तदृपभस्याऽपि प्राग्भवे विनतासुत ॥२॥ छित्त्वा नासाग्रमुष्की तु कृतं कर्मातिदारुणम् । तत्र वजानितं भुक्त्वा फलं पापसमुद्भवम् ॥ ३॥ जातोऽत्र यवनः सिन्धुमण्डले पार्वताश्रिते । पण्डस्तु तेन पापेन स चास्त्यत्र पतत्रिण ॥ ४ ॥ धर्मात्पूर्वकृतात्तोऽपि सुखैश्वर्यधनान्वितः । दृढपापार्जनात सूत प्रायश्चित्तं, न विद्यते ॥ ५॥ पूजनादतिथीनां च भविष्यति च तद्गतिः । तीर्थाश्रयेऽत्र जनुपि मृत्युस्तस्य प्रकीर्तितः ॥ ६ ॥ आयुः पष्टिमिताब्दं तु रिष्टं पंचाशदन्दके ॥ ७ ॥ रति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टपंचाशदधिकनवशततमः ।। ९१८॥ श्रीसूर्य उवाच। घातयेद्या पुरा नारी बराहं गरुडायज । दन्तुरा सा भवेदन तत्काले घातसंभवे ॥ १॥ तानभं सुवर्णाचं घृतपूर्ण सदक्षिणम् । तदोपशमनायें दद्याच्छक्त्या विधानतः ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसंवाद कर्मविपाके अध्याप एकोनषष्टयधिकनवशततमः ॥ ९५९ ॥ श्रीसूर्य उवाच। तैलहारी तु यः कश्चिद्भवेल्लोभात्पुराभवे । कंवा गेगेण सततं पीडयते चाऽत्र जन्मनि ॥ १॥ शतपा तैलमदानाच्च ब्राह्मणाय पतत्रिण । कण्ट्रगेगप्रशमनं दानालघवयात् ॥ २ ॥ इति श्रीसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षष्टयधिकनवशततमः ॥ ९६०॥ श्रीसूर्य उवाच । फाधिच्छुभानना पूर्वभवे चारणवल्लभा । भई त्यताधिविना सा महारोपवती सत् ॥ १॥ तपा महीपपर्दिव्यः पुंस्त्वं दूरीकृतं पतेः । तेन पापमभावेण जातोऽयाय नपुंसकः ॥ २॥ पूर्वः पापरतो दुः सर्वधर्मविवर्जितः । वर्णवाह्योऽतिदुःखातों न शुभां लभते गतिम् ॥ ३ ॥ यजन्मन्यसी पापान्मुक्तो भवति चाण्डज ॥४॥ शी श्रीतुरिगसंवाद कर्मविपा अध्याय एकपष्टपषिकलरशसतमः ॥ ९११॥ मुमक्यार्प महाभाग यो हन्पाढायुवाहनम् । म जन्मान खंजोऽसौ नात्र कार्या विचारणा ॥ १ ॥ TH । *

·॥
.
९६७-९९६.]
कर्मविपाक।
न तस्य विन्मयं मोक्तमत्र जन्माने चाण्डज । स्वशरीरविवृद्धयय येन मुक्तो मृगः पुरा ॥ २ ॥
इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अभ्यायो द्विषष्टपत्रिकनवशर्ततमः ॥ ९६२
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी प्राग्भवे मोहाद्गुडं हरति कस्यचित् । गुल्मोदरेण रोगेण पीडयते सास्त्र जन्मनि ॥१॥
गङ्गायां हि महाभाग गुडघेनुमदानतः । तत्र स्तानान्महापुण्याचस्माद्रोगाद्विमुच्यते ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्याक्षणसंवादे कर्मविपाके अध्यायनिषष्टयधिकनवशततमः ॥ ९१३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिद्देश्योऽभवत् पूर्वभवे नेपालबिश्नुते । बहुमित्रसुखैरात्यो हटी, व्यसनसंयुतः ॥ १॥
आराधनं तु कृतवान् देव्या वै पूर्वजन्मनि । स्वस्त्रियं च सुरूपां च परित्यज्य शुभाननाम् ॥ २॥
अन्यस्त्रियां समभवद्दयभिचारपरो दृढः । स तेन कर्मणा युक्तो गतो धर्मपुरं प्रति ॥ ३ ॥
शुभं पापफलं मुक्त्वा स जातोऽत्र महीघरे । गौरो भन्यो महाज्ञानी, महाविभवसंयुतः ॥ ४ ॥
देशेदेशेऽतिविख्यातो पृणी लघुमहायशाः । स्वस्त्रीत्यागान्महापापाजायते स्वीविवर्जितः ॥५॥
-अरुण उपाय।
निष्कृति वद मे स्वामिन स्वीमातेः सौख्यकारिणीम् ॥ ६ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
पार्वतीप्रतिमां कृत्वा हैमिका कार्यकारिणीम् । पलपंचमितां लेख्यां गन्धर्माल्यरलंकृताम् ॥ ७ ॥
दद्यादेदविधिज्ञाय मुकुलीनाय चार्थिने । प्रजापति तदा दद्याद्राजतं त्रिपलात्मकम् ॥ ८ ॥
ब्रह्मदैवतमन्त्रेण गृहाति स महाद्विजः । पश्चादष्टाक्षरं मन्वं सहस्रं पापशोधनम् ॥ ९ ॥
जपेदष्टसहस्त्रं तु सूर्पमन्त्रं महाबलम् । होमपेत्तद्दशांशेन तद्दशांशेन तर्पयेत् ।। १०॥
य एवं कृस्ते सूत सर्वपापविनाशनम् । प्रायश्चित्तं परं वन तस्मात्सापात्प्रमुच्यते ॥ ११ ॥
नवं करोति यो मोहाजडधीदेवघातितः। न लभेत्स्त्रीमुखं चोग्रं रिटं पड्वेदकेन्दके ॥ १२ ॥
मायश्चित्ते कृते सूत जीवनं वर्षसप्ततिम् ॥ १३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपासे अन्यायश्चतुःपष्टपरिकनकशततमः ॥ ९१४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
नृपं विना यः प्राम्हन्यान्मृगं हि विनतामुत । खनः स्यादन्न जनुपि तत्काले मृगयातने ॥ १ ॥
पापनाशकरी तस्य निष्कृति वच्यई सुत । यादव नई तत्र स्वर्णनिष्कयुतं शुभम् ॥२
सिंहासनेरलंकारैः पूजयित्वा विधानतः । विधिज्ञाय महाबाहो नानाशास्त्रविधानतः ॥ ३ ॥
नस पश्यति खंजवं दानस्यास्य प्रभावतः ॥ ४॥
इति श्रीसूर्या रणसंवादे कर्मविपाकै अध्यायः परपुष्टपकिनवशततमः ॥ ९६९ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी प्राग्मवे सूत परतलापहारिणी । साऽत्र जन्मनि पसीन्द्र कादरोगपीडिता ॥१॥
सा मुच्यते महाभाग दानालघरदयात् । मुवर्णात्याच्या शक्पा सैलदानाद्विशेषतः ॥२॥
इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाने सध्यापः घटाष्टयरिफ्लाशततमः ॥ ९९९॥

·[R- F (३३४) घुद्धसूर्यारुण- HEARN EFTीसूर्य उवाच ! - SAFET राजपचारी वै. कश्चिचारणः पूर्वजन्मनि । भव्यमूर्तिढो धीरः- शिवपूजनतत्परः ॥ १॥ राजपत्यां महाबाहो दधारासावधर्मतः । गर्भे च कामलोभेन भाविनोऽर्थस्य वै वलात् ॥ २ ॥ पापात्पापफलं मुक्ता यमलोके पतत्रिण। शिवपूजनजात्पुण्यात्सोऽन जातो हि पादनः ॥ ३ ॥ देशे जागलके पण्डः सर्वधर्मबहिष्कृतः । शिवपूजारतो यस्माद प्रागनः धनभोगभाक् ॥ १॥ स्त्रीपुत्रमुखहीनोऽयं प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ ५॥ 11 इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपामे अध्यायः सप्तपष्टयधिकनवशततम. १९६७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । गंभीर्य यावधीत पूर्वे मृगं हि गरुंडाग्रज | स्वगर्भपालने दक्षा, जन्मन्यत्र गतिं शृणु ॥ १ ॥ तहातकाले खंजा सा भविष्यति 'शुभानना । गर्मपात दुःखाता तथैव च तदेनसः ॥ २॥ तस्थापनागर्ने सूत शृणु वक्ष्यामि तत्त्वतः दद्याद्विप्राय तुरगं"युवान भूपोंन्वितम् ॥ ३ ॥ वर्णनिष्कयुत चाट पूर्वपापासमुच्यते न सो पश्यात ग त्या पीडामंत्रैव जन्मनि ॥ ४॥ दीनभावात्पक्षीन्द्र वजत्व नाप्नुयादिह ॥4॥ इति श्रीसूर्यारणसवाद कर्मविपाके अध्यायोऽर्टपष्टयधिकनवशततम ॥ ९६८ ॥ अरुण उवाच क्षाने कुले, समुत्पन्नों दानदाक्षिण्यतत्परः । महादिपीडितो नित्यं कृशाङ्ग पाण्डुरद्युतिः ॥ १ ॥ अर्चवातादिना पीडाबाल्ये स्याद्रहणीगदः । तस्य भार्या सदाचारा सुस्नेहा भर्तृमक्तितः ॥ २ ॥ रक्तस्रायादिना पीडा जायते चोदरानिलः । उदात्तस्या गर्भस्य पातं कुर्याच, पृष्ठतः ॥ ३ ॥ दिवस्तु पंचभिर्मासैश्चतुर्भिः सप्तभिस्तथा । फेन कर्मविपाकेन गर्भो न स्थिरतां व्रजेत् ॥ ४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाबाहो शृणु चास्य विचेष्टितम् व्यभिचारभयारोपितया गर्भश्च पातितः ॥ ५ ॥ अतिकष्टाद्वैनतेय गर्भपातकृतागसः । अपरं च कृतं कर्म व्यभिचारो' यतस्ततः ॥ १॥ नानाद्रव्यापहर्वा च फुलया वाक्यलंघनात् । भस्तचौरिणी-- वृत्तिर्दुष्टसंगतिका च? सा ॥७॥ तेन दुष्टेन यद्रव्यं हृतं तस्रबुद्धिना । भुक्तं ताभ्यां वैनतेय ब्रह्मस्वं तत्र जन्मनि ॥ ८॥ पाखेन तदनं भुक्ता पीडितो दारुणप्रहः । यातना बहुधा प्राप्ता पश्चान्मानुष्यमाप्तवान् ॥ ७॥ विचित्पुण्यप्रभावण क्षात्रोऽयं जुन्मना मुवि । इदं जन्म चतुर्थे तु गर्भपातोऽभिजायते ॥ १० ॥ दभाभ्यां १ नं पर्म भुत्पते जलजन्मान ।। ११ ॥ अरुण उवाच। प्रायश्चित्तं पयं देव येन पापक्षपो भवेत् । निष्कृति यूहि विश्वेश येन गर्भ स्थिरो भवेत् ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मान या नारी नानागर्भ निघांसति । निष्कृत्या तस्य शुद्धिस्तु श्रूयतां पश्यपात्मज ॥ १३ ॥ नाग नियमगंयुना पूर्व या ययाक्षिणी । गौम्पायने समापूर्वमाणप शुभे हिता ॥१४॥ दान परगः पादयः पापनरपि । मानौगोस्याना सा गा परियोत्सदा ॥ १५ ॥ रात्री पुष्पावधीभिभ दीपसण्यन्दनादिभिः । स्वगीतमलनिस्तदपाशायिनी भुवि ॥ १६ ॥ FIE 7.7 - - - - ·" -- TERRIE" i ९६७-९७३.] कमविपाकी प्राणयनं प्रकुर्वीत यस्यास्तुं पर्यमा हविः । तस्यास्तु पंचगव्यानि यातार ययाश्रुति ॥ १७ ॥ एवं व्रतपरा नारी मासिमासि तु संयुता । तस्या घेनोः सवत्साया इष्टमिकाक्षिणी ॥ १८ ॥ ब्रान्ते द्विजमासाद्य समस्तगुणशालिनम् । अभ्यर्य पूजयेत्या वस्नेस्रग्दामभूषणः ॥ १९ }] सम्पगभ्यर्च्य तां धेनुं तनयं तं स्तनंधयम् । कृत्वा चे विधिना तस्मै तो दद्यादभिमापिणी ॥ २० ॥ सुवर्ण शुद्धमाग्नेयर मापपोडामयुतम् । दापयेगां: सासांचः पूर्वपापापनुत्तये ॥२२॥ यन्मया कुलगधर्मान्नानागर्मा-निर्धामिदाः । नानौपः पावितास्ते गर्भा, वहयो मुवि..:२२॥ वस्य कर्मार्जितं पापं गर्भपातादिदूपणम् । एनसस्तस्य नागाय- सवत्सादान्तस्त्रियाम् ॥ २३ ॥ इह जन्मनि वन्व्यत्वं नाशयेदस्य तेन तु । दानेनानेन मुरभेरनयान हि सुव्रत ॥ २८ ॥ भवेयं त्वत्मसाइन गर्भो मे सुभगान्वितः। एवमस्त्विति तां धेनुं समादाय सदक्षिणाम् ॥ २५ ॥ हिरण्यं रजत ताम्नं तया नानाफलानि च । दोपवेद्दिजमुख्यायः भृद्रिव्येण तोपयेत् ॥ २६ ॥ भोजये शतं विधान् नानान्न सक्तुपायसैः । एवंकृतविधैः सूतं नारी वा दुखनाशिनी २७मा वन्ध्यत्वान्मुच्यते सूत पुत्रप्राप्तियशस्विनी ॥ २८ ॥ ।' ।। इति श्रीवृद्धसूर्याल्गसंवादे कर्मविपाक सच्याय एकोनसतत्यविकानवशततमः ॥ ९६९ ॥ श्रीसूर्य टवाच । पूर्वजन्मनि यः कश्चितुरगं घातयेत्ररः । क्रिकण्ठेन रोगेणं पीडितीन प्रजायते ॥ १॥ स्वर्णावदानाद्विधिवत्सर्वोपस्करसंयुतात् वक्रकण्ठसमुद्भूतां पीड़ा नामोति मानवः ।। २. इति श्रीरदरिंगसंवाद कमविपाक संध्यायः सतत्यधिकनवशततमः । श्रीसूर्यटवाच: ।:: :-..." शृगालपांती पुरुपः माग्ननुष्यन जन्मान । पादहीनो भवेत्स्त भी चाकृतनिष्कृतिः ॥ १ ॥ दद्यादव . सुवर्णाचं सर्वोपस्करसंयुतम् । ब्राह्मणाय प्रयलेन पूर्वपापापनुत्तये ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारंगसंगदे कर्मविपाके अध्यापं एकसयविक्तवशततमः ।। ९७२ : श्रीसूर्य उवाच । सरः प्राग्भवे सूत्र "वभूव धनसंयुतः । तीर्यवानी विरक्तश्च लोभी कमक्रियानितः ॥ !! क्रूरकर्म कृतं तेन दुष्टसतितोऽण्डन । चार्पण गां पर नीत्वा सुधितमभिता पुग।। २ ॥ मृतास्ते'' तेन पापेन नानायोनिमुपागताः । स तीर्थमृत्युवशतो गङ्गातीरेन पादतः ॥ ३ ॥ तीर्थमृत्युमसादाच घनपुत्रसमन्वितः । युवभावेऽण्डनष्ट 'बभुहीनोऽत्र जापते ॥ ॥ प्रायभित्तं प्रवक्ष्यामि मुवर्णदशसमिता । लिखिता' गौविधानेन गजयित्ता विधानतः ॥ ५ ॥ देयो 'वेदविदुपे पूर्वपापविशुद्धये । गायत्री च जपेत्तत्र नियुतं चायुतंट्यम् ॥ ६॥ होमयेन ययागस्या भोजयेच्च तथा द्विजान् । यः कुर्याद्विपिना चेद स तद्दीपात्ममुच्यते ॥ ७ ॥ स दिव्यचक्षुपा युक्तो जायते धैव जन्मनि ॥८॥ इति श्रीसूर्यास्यवादे कर्मविपाक अध्यायो, द्वितत्यधिक मातमः II.९७३ ॥ श्रीसूर्य उवाच या काचिदातयनारी शृगालं पूर्वजन्मान । गा नत्र ..पुन्य - पापिघातार्यमुपदेशयेत् ॥ १॥ अन जन्मनि चोर्ध्वपाताच बहुवैकृतः पादमंगो भवेचस्मासापांच सगााधेप ॥२॥ . i ·. L 4 - वृद्धसूर्यारुणta फरोति तस्य पापस्य विन्मयं विधिनाऽत्र चेत् । तस्मात्पापात्प्रमुच्येत न चौर्वात्प्तनं तया ॥ ३ ॥ अचं निष्कसुवर्णाढचं विन्मयं पापशोधनम् ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे, कर्मविपाके अन्यायस्त्रिसप्तत्यधिकनवशततमः ॥ ९७३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी घातयेद, प्राग्भवे मात्र जन्मनि । महापर्वसु- गन्धादि पुण्यतीर्थे तु दापयेत् ।।११ ॥ सर्वोपस्करसंयुक्तं स्वर्णाढयं । विधिसंयुतम् । सा मुच्यते वकण्ठपीडनाद्विनतासुत ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतु सप्तत्यधिकनवशततम ॥ ९७४ ।। श्रीसूर्य उवाच । आसीत्क्षत्री महाभाग पांचाले देशके शुभे । धर्मकर्मसमायुक्तो ग्रामपो विश्रुतो महान् ॥ १ ॥ दुष्कर्माचरितं तेन भाविनोऽर्थस्य वै वलात् । शूद्रचा वैधारितो गर्भः कामलोभेन निश्चयात् ॥२॥ कृतो यलो महांस्तत्र नासीद्गर्भस्य पातनम् । तया हालाहलं पीतं मृता सा लोकशंकया ॥ ३ ॥ महत्या पीडया सूत बालकोऽपि मृतस्ततः । सहायपंचयुक्तेन कृतं माकर्म दारुणम् ॥ ४॥ फर्मणां संग्रहश्चायं गर्भनाशसमुद्भवः । ततः स मरणं प्राप्तो बाहुनो गरुडाग्रज ॥५॥ सूर्यलोकं तदा गत्वा भुक्त्वा, भोगांश्च शाश्वतान् । अशुभानरकं भुक्त्वा स्वकृतादुअकर्मणः ॥ ६ ॥ स पर्वणि महादानात्पूर्वजन्मनि मानद । जातोऽत्र यमुनातीरे बाहुजोऽप्यत्र जन्मनि ॥ ७॥ गौरः कृशाङ्गो लम्बश्च, धनसौख्यसमन्वितः । पितृभ्रातृविहानश्च लोभमोहरतः सदा ॥८॥ अनेकत्रीसंयुतश्च नानाविभवसंयुतः। आयन्तसुखयुक्तश्च बुद्धिमान् देशविश्रुतः ॥ ९ ॥ धर्मादिदं तथा पापाद्भूतः पापरतः शठः । सकन्यो हृदि रोगश्च मनोदुःखसमन्वितः ॥ १० ॥ शद्रायां वीर्यदानात्मा सधान्मृतपुत्रकः । ऐहिक लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते ॥ ११ ॥ अरुण उवाच।। निष्कृति वद मे स्वामिन् पूर्वपापाऽपनोदनीम् । पुत्रवृद्धिकरी धन्यां लोकानां हितकाम्यया ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । निष्कृति तस्य वक्ष्यामि शृणु सूत प्रयत्नतः । पूर्वपापविशुद्धयर्य गर्भधारणनाशनीम् ॥ १३ ॥ शूद्रायाः प्रतिमा कार्या पलैः पंचमितेः शुभा । हिरण्मयी सगर्भाच पत्रे लेख्या विधानतः ॥ १४ ॥ तदर्धार्धन वा कार्या त्रिषु विचाऽनुसारतः । गन्धपुष्पैरलंकृत्य सा देया पापनाशनी ॥ १५ पंचमापमितो विष्णुः सर्वपापप्रणाशनः । प्रजापति तथा दद्यात्मौवर्ण पंचमापकम् ॥ १६॥ राजतं च तया दद्यात्सोमं सार्धपलात्मकम् । गायत्रीदशसाहनं जपेच विधिपूर्वकम् ॥ १७ ॥ होमपेचण्दुः सान्यः सर्पः सतिलस्तथा । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्पूर्वपापाऽपनुत्तये ॥ १८ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय. पचसप्तत्यधिकनवशततमः ॥ ९७५ ॥ । श्रीसूर्य उवाच । पः पामतत्पूर्व प्रह्महत्या नराधमः । क्षयरोगान्वितः सोऽपि जापते चाऽत्र जन्मनि ॥ १॥ घोराह प्रसवपासापाहदादुपर्मणः सुत । प्रायश्चित्तं मया नोक्तं पापान्मुक्तिसिजन्मनि ॥ २ ॥ रति ग्राहदारिणमवादे कर्मविपा अध्यायः षट्सप्तरयधिकनवशततमः ॥ ९७६ ।। A .

·+ " ९७१-६८०.] कर्मविपाका (३३७) श्रीर्य उवाच । ब्राह्मणं घातयेद्यस्तु पूर्वजन्मनि मानवः । मोहाटकामतः सोऽपि क्षयरोगसमन्वितः ॥ १ ॥ क्षयेणाऽत्र क्षयं यान्ति धातवः सर्वदेहिनाम् । धातुक्षयेऽतिकष्टेन नष्टायुर्जायते पुमान् ॥२॥ सर्वस्वदानादत्रैव क्षयरोगः प्रशाम्यति । कुरुक्षेत्रादितीर्येषु सत्पात्रेषु विधानतः ॥३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अव्यायः सप्तसप्तत्यधिकनवशततमः ॥ ९७७ ॥ अरुण उवाच। भगवन् देवदेवेश श्रुतमेतन्महाद्भुतम् । नार्याः सहानुगामिन्या गति में ब्रूहि भास्कर ॥ १ ॥ श्रीसूर्य उवाच। मृतं समीक्ष्य भर्तारं या विशेद्धि हुताशनम् । तेन सार्धं सा महापुण्या ज्ञेयान सहगामिनी ॥ २ ॥ श्रुत्वा मृतपति यात्र विदेशस्थं पतिव्रता । तद्वस्त्रेण विशेदानं सा ज्ञेया चानुगामिनी ॥ ३ ॥ पातिव्रत्यादि धर्मात्तु भवेन्मोक्षगतिस्तयोः । तथैकाऽभून्महासाध्वी जाता ब्रह्महदेण्डज ॥ ४ ॥ ब्राह्मणी तपसा युक्ता सदा भर्तपरायणा । दानशीलरता पुण्या पुण्यकर्मान्विता सती ॥५॥ दृष्ट्वा मृतपतिं सा तु दिव्याभरणभूषिता । प्राप्ताऽमि विधिना सूत कृत्वा पूजां हरे शम् ॥ ६ ॥ सा गता यमराजस्य स्कन्धे दत्त्वा पदांबुजम् । वैकुण्ठं चाण्डजश्रेष्ठ यद्गत्वा न निवर्तते ॥७॥ तल्लत्तातलवातेन मूछितोऽभूधमाधिपः । तत्काले तत्र संपृष्टो नारदेन महात्मना ॥ ८॥ धर्मराज वदैतन्मे त्वत्तः परतरश्च कः । दण्डप्रदो महाभाग येन त्वं चालितोऽधुना ॥ ९ ॥ यम उवाच । पतिव्रताया धर्मस्तु सर्वदा सेवितोऽनया । तस्मात्पुण्याहपिश्रेष्ठ यातयं वै शुभानना ॥ १० ॥ सती तत्पादभारेण पीडितोऽहं भृशं द्विज । मोक्षं गता महासाध्वी गृहीत्वा तु स्वकं पतिम् ॥११॥ महापापसमाकान्तं नरकस्यं द्विजोत्तम । सागमिष्यति चैवाऽत्र पत्युः पापविशेषतः ॥ १२ ॥ ब्राह्मणी योगयुक्ता च भविष्यति कलौ युगे । काश्यां मृत्युस्तयोर्यस्माच्छिवस्त्रमुपगच्छतः ॥१३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽटसप्तत्यधिकनवराततमः ॥ ९७८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सीमावादरतः कश्चिद्राह्मणः पूर्वजन्माने । तेन तत्र द्विजः सूत घातितो भूमिलोमतः ॥ १ ॥ सहायपंचयुक्तेन कृतं पातिदारुणम् । तत्पापजान्महाघोरात्ररकान्प्राप्य दारुणान् ॥ २ ॥ तवाऽपि तिर्यक्तं सूत विभुज्याऽधर्मतः स्वयम् । कर्मक्षयेऽथ पुण्यात्मा सोनजातो हि वाहुजः॥३॥ क्षयरोगयुतः सोऽपि कृशो दुःखातुरो भृशम् । लग्ने कुम्भाभिधे सूत भौमश्चन्द्रयुतोऽण्डज ॥४॥ रिष्टं पष्टिमिते व जायतेऽकृतनिष्कृतेः । सहायाः पूर्वजा ये तु तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् ॥ ५ ॥ तदने ते मृताश्चार पुत्राः क्षयरुजान्विताः । रिटेन वाऽऽयुपो भगो दृढपापान निष्कृतिः ॥ ६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनाशीन्यधिकनवशततमः ॥ ९७१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । राजपुत्रोऽभवत्वविदर्मशास्त्रार्थकोविदः । गता स त्वरितं सूत पदाचिन्मदसंयुतः ॥ १ ॥ ददाहाच पुरंशमोस्तलक्षणे लण्ठितं पुनः। तत्रयो दग्यो वृद्धो विद्यायिभारदः ॥२॥ पापमाचरितं तेन चाज्ञानाद्रमयातनम् । अयो यमाज्ञया सर्वा भुक्त्वा नरकयातनाः।।। .

·[0- . पाठयांगन मंत्राम: गभूत यमगासनम् । मुक्त्वा पापफर पापासुण्यात्पुण्यफलं तथा ।। ६॥ (३३८) वृद्धसूर्यारुण- पुण्यशेपादयात्रापि स जातः क्षत्रियाधरः । देशेऽयोध्याभिधे गौरो लघुर्दशो महोद्यमी ॥ १ ॥ युवभावे महाभाग राजयक्ष्मप्रपीडितः । ब्रह्महा क्षयरोगी स्यादिति वेदविदो विदुः ॥ ५ ॥ निष्कृति तां प्रवक्ष्यामि यां कृला मुच्यतेऽधुना । कार्यास्तत्र त्रिदेवानां मूर्चयस्तु ययोदिताः ॥ ६॥ ब्रह्मविष्णुमहेशानां सर्वरोगविनाशकाः। सुवर्णजा स्तथा कार्या कदली पत्रसंयुता ॥ ७॥ यथा वित्तानुसारेण वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । दद्यात्तां विममुख्यभ्यः क्षयरोगोपशान्तये ॥ ८॥ ब्राह्मणान्भोजयेच्छन्त्या होमयेच्च जपेत्तया । गायत्री विधिना सूत पूर्वपापापनुतये ॥ ९ ॥ एवं कृते महाबाहो क्षयस्तस्य प्रशाम्यति । नैवं कुर्यान्तु यो मोहादिष्टं विंशतिकेन्दके ॥ १० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽशीत्यधिकनवशततमः ॥ ९८० ॥ श्रीसूर्य उवाच । फलिङ्गदेशे प्राक् सूत काचिद्विजवरानना । पतिप्रिया धर्मशीला दानभोगरता सदा ॥ १॥ या नार्यघातयत्पूर्वभवे मोहाच्च कुक्कुटम् । नासावक्रत्वमामोति साऽत्र जन्मनि निश्चयात् ॥ २॥ हेमनिष्कत्रयं दद्यात्पूर्व चैव प्रयलतः । ब्राह्मणाय महाभाग, पापनाशकरं परम् ॥ ३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाशीत्यधिकनवशततमः ॥ ९८१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या योपिदाचरेत्कामात्पूर्वजन्मनि निश्चयात् । ब्रह्महत्यामयात्रैव सा ज्ञेया क्षयरुग्युता ॥ १ ॥ न तस्याः पापशमनं मयोक्तं च पतत्रिण । महापापकृताद्रोगान्मृत्युरेव न संशयः ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो दयशीत्यधिकनवशततमः ।। ९८२ ।। श्रीसूर्य उवाच । स्वसघाती च पुरुपः पूर्वजन्मनि मानद । बधिरो जायते त्वत्र प्रायश्चित्तं च तच्छृणु ॥ १॥ चांद्रायणप्रतं कुर्यात् सुवर्णपलसंयुतम् । पुस्तकं विधिबद्दद्यात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २॥ भोजयेच यथाशक्तया होमयेच्च स्वशक्तितः ॥३॥ इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायज्यशीत्यधिकनवशततमः ॥ ९८३॥ श्रीसूर्य उवाच । या पाचिदाचोन्नारी पापं प्रारब्रह्मधातनम् । अज्ञानादत्र जनुपि क्षयरुक्पीडिता हि सा ॥१॥ महापापकृताद्वोराद्यस्मात्सर्वस्वदानतः । क्षयरोगात्ममुच्येत मात्र कार्या विचारणा ॥३॥ प्रयाग मकरस्थ स्नानादव जन्मनि माया वासात्तया सत मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥३॥ इति श्रीवर्यारणसवादे कर्मविपाकै अप्यायचतुरशीत्यविफनवशततमः ॥ ९८४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पभूव चाहुजः कश्रिदेशे पंचनदेऽण्टज । धनधान्यसमायुक्तः पापकर्मा महाधमः विभमनगरः साप प्रयाग महायज । स्नातो मृगगे भानो धूतमा क्रियोन्मितः ॥ २॥ म प्राप्य स्वगृह शीघ्र कृतवान कम दामणम। ग्रामे निवासिनोन्यस्य क्षत्रियस्य पतत्रिण ॥३॥ दाद भवन वाभावात्पुरानय । नत्रका तरी दग्धा जीवाभापि विशेषतः ॥१,

·--
९८१-९८८.]
कर्मविपाकः।
पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादजोऽधुना । गङ्गायाः माक् परे देशे शतयोजनसमिते ॥ ६ ॥
स मध्यरूपो वलवान् धर्म स्वल्पमतिः गठः । बुद्धयाधिकप्रचारीच पैत्तिकः स्वल्पवित्तभार ॥ ७ ॥
सकन्यश्च सपत्नीको बन्धुभृत्यसमन्वितः । पुण्यादिदं फलं प्राप्य पापादन शृणुप्त वै॥८॥
गोवालवत्सकवधाजीवघातादपुत्रका 1 सप्तवेदमितान्दान्तं जातपुत्रविनाशवान् ।।९॥
गोत्री विश्वधाः पापाः पुत्रनाशक्ग यतः । गोराशिगे शनी सोमात्सष्ठे जीवे मृगस्थिते ॥ १०॥
लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ पृच्छकस्यान जन्मान । पूर्व या स्त्री सहायाऽऽसीन्मृतवत्सानसासुत ।। ११ ।।
अरुण उवाच।
निष्कृति वद मे स्वामिन्सर्वपापनिपूदनीम् । पुत्रवृद्धिकरी धन्यामत्र जन्मनि निश्चयात् ।। १२ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
शृणु सूत प्रवक्ष्यामि निष्कृति पापशोधिनीम् । पश्चस्वर्णमिता कार्या सुरभी च हिरण्मयी ॥ १३ ॥
तदुर्द्धमितिका वापि द्विजे वित्तानुसारतः । संपूज्य विधिवन्मया विप्राय धीमते ॥ १४ ॥
मार्वद्विमितैयस्तया पशुपतिः सुत । माषाभ्यां च तया वदिजीवा मापचतुष्कजाः ॥ १५ ॥
देयाश्च विधिना• 'सूत पूर्वपापापनुत्तये । जपेत्पशुपतेर्मेत्रं सहस्रं रिष्टनाशनम् ॥ १६ ॥
होमयेदष्टशतर्फ रुद्रस्यापि प्रयत्नतः शृणुयादरिवंशं वा दशावृत्या विधानतः ॥ १७ ॥
यः कुर्याद्विधिवत्सूत प्रायश्चित्तं विधानतः । जीविष्यति च तत्पुत्रा जन्मन्यत्र ममाज्ञया ॥ १८ ॥
नैवं कुर्याञ्च यः शक्त्या त्रिष्वेकं पापगोधनम् । नजीवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नात्र मंगयः॥ १९ ॥
नवसप्तसमायुः स्यात् प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना । सप्तवर्षमिते व रिष्टं चाऽकृतनिष्कृतेः ॥ २० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवाद कर्मविपाके अध्याय पञ्चाशीत्यधिकनवशततमः ॥ ९८५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
काश्मीरमण्डले पूर्व काचितिजवरानना । पतिप्रिया गीलयुक्ता दानभोगरता सदा ॥१॥
वैरिभावात्तया स्मृत्वा गृह दग्धं द्विजस्य च । बरिणस्तु सुतो दग्धौ गृहढाहे पतत्रिण ॥ २ ॥
साहाय्यात्स्वामिनः सूत प्राग्भवे समुपार्जितम् । तत्पापजें महाघोरं फलं माप्य विशेषतः ॥ ३ ॥
सैव जाता विराटेऽत्र पतिशुद्रूपणात्सुत । क्षत्रिया धनधर्माढया पूर्वपुण्यात्तथा सती ॥४॥
क्षयरोगयुता वाल्ये पालघातादपुत्रिणी । महाग्निदाहपापाच प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥५॥
प्रयोविंशन्मिते वर्षे रिटेनैवाऽत्र नंक्ष्यति । साहाय्यात्तत्पतिश्चात्र पुनहीनः क्षयान्वितः ॥ ६॥
" इति श्रीबृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षडशी यधिकनवराततम ॥९८६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सारिफा यो महामाग हन्यापापविमोहितः । तस्य च स्खलिता वाणी भवत्यमेव जन्मान ॥ १ ॥
दद्याद्धिरण्मयो तर सारिकां शुभलक्षणाम् । तथा च पुस्तकं दद्याच्छास्त्रस्य विधिनाऽण्डज ॥२॥
पूर्वपापात्प्रमुच्येत नरोज्न गतकिल्विषः ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवाटे फर्मविपाक अध्यायः सताशीयरिकनवगततमः ॥ ९८७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सारिका यामधीनारी पूर्व पापविमोहिता । साऽन जन्मनि जायेत वचनस्पलिताउण्डन ॥१॥
तमा देपा सुवर्णस्य सारिका ब्राह्मणाय च । पूर्वपापाद्विमुच्येत तदानादिनतामुत ॥ २॥
इति श्रीसूर्यारगमवाद पर्मविपारा अयायोऽधाशोत्यधिकनवशततमः ॥ ९८८ ॥

·[- -- ह । . वृद्धसूर्यारुण- श्रद्धादानवलात्सोन गङ्गायाः पूर्वभागतः। सिंहस्येऽ सुखे राही जीवे फऽलिगे भृगी ॥ ५॥ स रक्तगौरो मतिमान् वन्धुस्त्रीसुखसंयुतः । लघुणी त्वमितदो द्विजवंशसमुद्भवः ॥ ६॥ सर्वमेतत्फलं दानात् स्त्रीत्यागान्मृतपुरकः । स्त्रीत्यागी भ्रूणहा रोके इति पौराणिका विदुः ॥ ७ ॥ वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापविनाशनीम् । स्वर्णपञ्चपलैः कृत्वा गणेश विननाशनम् ॥ ८ ॥ तदर्दप्रमितो वाऽपि देयो मन्त्रमिदं पठन् । 'त्यक्त्वा वगनना शुद्धा पूर्व पापं समर्जितम् ॥ ९॥ तिदुग्रपापनाशाय ददेऽहं गणनायकम् " } मापसप्तमिता लक्ष्मीः शुभा लेख्या हिरण्मयी ॥ १० ॥ "ददेऽहं विप्रमुख्याय वेदशास्त्रार्थपारिणे"। ब्राह्मणान्वरयेत्तर शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ११ ॥ एव विधान यः कुर्याजीविष्यन्ति च तत्सुताः। श्रुत्वैव शक्तिमान्यस्तु न कुर्याच्छोधनं सुत ॥ १२ ॥ स पुत्रानैव चामोति रिष्ट पञ्चाशदन्दके । प्रायश्चित्ते, कृते संत्र जीवन वर्षसप्ततिम् ॥ अन्यजन्मादिक ज्ञेयं विस्तरं नोदित मया ॥१४॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय पञ्चनवत्यधिकनवशततम ॥ ९९९ ॥ . श्रीसूर्य उवाच । देशे पञ्चनदे जाता बाहुजा पूर्वजन्मनि । साऽन जन्मनि वे विप्रा जाता पार्थिवपूजनात् ॥ १॥ प्राग्यत्तया कृत कर्म शृणुष्वात्र खगेश्वर । ब्राह्मणेन महद्दव्यं तद्गृहे स्थापितं च यत् ॥ २॥ न दत्तं च पुनस्तस्मै भुक्तं सर्वमशेषतः । मृतो द्विजस्तदुःखेन क्षुधितस्तु पतत्रिण ॥ ३ पापमाचरितं पूर्व ब्रह्मधातसमं तया । पञ्चत्ववशगा प्राप्ता भुक्त्वा तु यमशासनम् ॥ ४॥ पुत्रसन्ततिहीनाऽत्र युवभाव क्षयान्विता । निष्कृति परमा तस्या वक्ष्येऽह पापनाशनीम् ॥५॥ सर्वस्वेन तदर्धन कार्या स्वर्णमयी शुभा । कदली पत्रसयुक्ता देया विप्राय धीमते ॥६॥ दानेनाऽनेन सुप्रीता ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । क्षयनाशकराः सर्वे भविष्यंत्यत्र जन्मनि ॥ ७ ॥ इति श्रीद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय घणवत्यधिकनवशततम ॥ ९९६ ।। श्रीसूर्य उवाच । योऽन्यजन्मनि भो सूत चौच्छिष्ट भक्षयेन्नरः । राव्यन्धो जायते सोऽपि जन्मन्यत्र च मानवः ।। १॥ भोजयेद्रालणान्भक्त्या गोमूत्र प्राशयेत्तया । मुच्यते तत्क्षणात्सूत नक्तान्धत्वान्न संशयः ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय सप्तनवत्यधिकनवशततम ॥ ९९७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि भो सृत याऽभक्षं भक्षयक्किल । रसलोभेन वै नारी चोच्छिष्टं सा शुभानना ॥१॥ नक्ताऽन्या जायते त्वर व्यथिता नेत्रपीडया । गोमूत्रप्राशनादन ब्राह्मणेभ्यश्व भोजनात् ॥ २॥ नक्तान्ध्यरोगान्मुक्ता स्यादन जन्मान सुनत ॥ ३ ॥ इति श्रीद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपारे अभ्यायोऽग्नवत्यधिकनवशततम ॥ ९९८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । विटाठिटभोजी तु राज्यन्यो जायतेऽधुना । स तत्पापविशुद्धयर्य गोमूत्र विधिवत्पिवेत् ॥ १॥ भोजपेच तया विमान्यतया दद्याच्च दक्षिणाम् । राज्यन्ध्यरोगात्सतत मुक्तो भवति मानवः ॥२॥ इति श्राद्धसूरगमवादे कर्मविपाके मप्यायो नवनवत्यधिकनवशततम ॥ ९९९ ॥ M M

·९९६-१००५.]
कर्मविपाकः।
7
श्रीर्य उवाच ।
बिडालोच्छिष्टभुनारी प्राग्भवे विनतामुत । गयन्ध्यरोगयुक्ता मा चात्र जन्मान जायते ॥ २॥
द्विजोम्यो भोजनाचैव गोमूनप्रागनात्तथा । मुच्यते पूर्वपापान विडालोच्छिष्टभोजनात् ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गमवादे कर्मविपाक यध्यायः सहनतम ॥ १००० ।।
श्रीसूर्य उवाच।
चाण्डाल्यां गमने पूर्वभवे च गरुडाग्रज । जायतेऽजगरश्चात्र मूढो जन्मनिजन्मनि ॥१}]
चान्द्रायणव्रतान्त्र दशावृत्त्या- कृतात्सुत । त मुच्यतेऽजगरत्वाच्छदबुद्धिर्भवेदिह ॥ २॥
इति श्रीहद्धालगनवादे कर्मविपाके अधार एकाविमानहवतम ॥ १००१ ।।
। श्रीर्य उवाच ।
या काचिदघमा नारी प्राग्भवे विनतासुत । चाण्डालं प्राप्नुयात्ना वाऽजगरी जायतेऽण्डन ॥ १॥
प्राजापत्यव्रतान्न कृतात्पंचापवर्तनः । मुच्यते पूर्वपापात्सा जन्मन्यन पतत्रिण ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यालगनवादे पर्मविपा अध्यारो द्यविकतहततमः ॥ १००२ ।।
श्रीर्य उवाच।
परानविनफारी यश्चाऽभवत्पूर्वजन्मान । सोऽनी”नातिरोगेण जन्मन्यत्र प्रपीडयते ॥१॥
विधिना लक्षहोमेन कृतेन गरुडाग्रज । मुच्यतेजीर्णजादोगान जन्मनि चै धुवम् ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्याल्गतबादे कर्मविपाके अन्यायख्यधिकनहवतमः ॥ १००३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
विनं प्रकुरुते सूत या नारी पूर्वजन्मनि । परानेषु यदा मोहाच्दृणु तत्र पतत्रिण ॥१॥
अजीर्णेनैव रोगेण बाध्यते पीडया भृशम् । लक्षहीमेन सततं सा पापान्मुच्यतेऽधुना ॥२॥
इति श्रीद्धर्यालगनवादे कर्मविपाले अन्यायश्चनुररिकसहसतम ॥ १००४ ॥
अरुण उवाच ।
भूमिदेवकुलोत्पन्न। धर्मिष्टो धर्मवत्सलः । सत्यनिष्ठः सदाचारः साधुमेवनसंयुतः ॥ १॥
तस्य देहे भवेचिह्न पापनं चात्र जन्मनि । स्लिासदहश्च नेत्रतोदो विरश्मिता ॥२॥
किंचिद्गदः प्रजायेत तट् ब्रूते कारणं विना । तस्य मार्या मुतन्वमी स्वीयर्मनतकारिणी ॥ ३ ॥
चातवाघोदरे तस्यास्तया मूलि च जायते । मृतात्मा क्यं जाता पुनाः पु-यो मृताः क्यम् ॥ ८ ॥
फेन फर्मविपापन सत्यं क्यय भास्कर ॥५॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्व वैम्पसमुत्पन्ना नारी हा प्रतारिता । बहुव्यापागनेरता बहुदन्यसमन्विता ॥ ६॥
परस्परस्प मम्बन्चे बकालो गनागतः । अन्योन्यत्रीतिवातः रिचिवालवां गतः ॥ ७॥
उभयोः कर्मणोदंतुर्धनहर्ता वितस्ततः । मान्यर्मयता योऽमाँ तेन तव जन्मनि ॥ ८॥
आह्मणस्प मुतः श्रेष्ठः स्वर्णाऽल्करणयुतः । धनगमाचतस्तेन भाविनोर्यस्य वै बलात् ॥९॥
तस्पापि मातापितर्ग पुनदुःखेन दुरिसती । निपस्नया मावचमा च समन्दितः ॥ १० ॥
पनलोभव नव दुष्प्रचित्तेन दुर्मनाः । अचिगम मृतो तन गी तो यमशासनम् ॥ ११ ॥

·4. (३४४) वृद्धसूर्यारुण- [80- तद्नेहस्योदसो जातो ब्राह्मणस्य ततः खग । तेन कर्मविपाकेन नरके पातितो भृशम् ॥ १२ ॥ पश्चान्मानुपमापनो व्रतदानप्रभावतः । इदं जन्म चतुर्थ तु मृतापत्यं खगेश्वर ॥ १३ ॥ दिनादिमासजातानां मृतिदिनादिहायनात् । मृताः पुत्रा भवत्येव जाताजातास्तथैव च ।।, १५ ॥ इदं जीवेदिदं जीवेदित्याशामपि च नुवन् । जाताजाता विनश्यति तस्पाथाकृतनिष्कृतः ॥ १५ ॥ अचिराच्च भविष्यन्ति कुमाराश्विरजीविनः । सुरोपमाः मुरूपाश्च लालनाचाटुकारिणः ॥ १६ ॥ नश्यत्सु जातजातेषु जन्मजन्मसुतेषु च । व्याध्यन्तरे भवेव्याधिस्तो व्यसनवानयम् ॥ १७ ॥ नास्ति सौख्यस्य लेशोऽपि नानाशंकितचेतसः। भवेच्च तदनस्यापि परापत्यानि पश्यतः ॥ १८॥ लक्षणानि पुरोक्तानि तस्य नामापि कीर्तयेत् । स्वोदरे म्रियते बालः स वै ब्राह्मण उच्यते ॥ १९॥ मृतवत्सोद्भवं तस्य चिह्न तत्प्रतिपादयेत् । स्ववंशस्यापि विच्छेदो द्रव्यहानिर्यतस्ततः ॥ २० ॥ दौर्मनस्यं महाव्याधिः शोकश्चैवोपजायते । अदृष्टगुणलावण्या अदृष्टाननकान्तयः ॥ २१ ॥ नियन्ते जातमात्रा – पुत्रा अकृतचाटवः । एवं तु फर्मणि ज्ञाते प्रायश्चित्तमथाचरेत् ।। २२ ॥ अरुण उवाच। का तस्य निष्कृतिः स्वामिनिह कर्मनिपूदनी । कथ्यतां दिवसेशान नारीणां हितकाम्यया ॥ २३॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु भूत प्रवक्ष्यामि मृतवत्साधनाशनीम् । निष्कृति विधिवत्ताय सन्ततः सौख्यहेतवे ॥,२४, यजमानः सपत्नीको विधिवद्विधिमाचरेत् । पठनिः शान्तिसूक्तानि ब्राह्मणैः सहितोऽर्थवित्।। २५॥ सिद्धार्थाशताभिः कृतरक्ष प्रतिष्ठितम् । स्थापयेदौपधैर्मत्रैर्वारुणैर्विष्णुसूक्तिभिः ॥ २६ ॥ मुदिष्टे सुशुभे देशे गोमयाद्युपलिप्तके । तत्रोपर्याविक स्तीवा कृष्णाजिनमथापि वा ॥ २७ ॥ द्रोणमानं तिलानां तु कृष्णवस्त्रेण संयुतम् । रथापयेद्राजतं पद्मं तन्मध्ये पलनिर्मितम् ॥ २८ ॥ सौवर्णी प्रतिमा तत्र बालगोपालमूर्तिकाम । कृत्वा प्रतिष्ठितप्राणां काश्यपे शुभलक्षणाम् ॥ २९ ॥ अर्चयेद्गन्धपुष्पाद्यैरुपचारैर्यथाविधि । सम्यक् श्रद्धावती नारी आहूय विदुषो विमान् तथा च वेदवादिनः। अलोलुपाः सदाचाराः पूज्या अर्ध्यादिकैस्तथा ॥३१॥ मन्त्र:। "यन्मपाऽद्य पुरा द्रोहमापाद्य परसूनुषु । भूमिद्रविणहेमाये तल्लिप्सा तस्य नश्यतु " ॥ ३२ ॥ माशयेत्तदि पापं में मृत्तिस्ते शुभलक्षणा । तदस्तु महदप्राप्त मृतसन्ततिरात्मनः ॥ ३३ ॥ रस्मा मुच्ये महाभागापितगोदानतोपितः । इति तत्र परिक्रम्य निस्तेनोक्तेऽवतिष्ठति ॥ ३४॥ अग्ने नयति मंत्रेण विसृज्यैतदुदीरयेत् । धेनुं दद्यात्सवत्सां च सहिरण्यां ययाविधि ॥ ३५॥ सपिप्यात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टवन्धुभिः । इहैव लक्ष्म विज्ञेयं भ्रातबन्धुसुखोज्झितम् ॥ ३६॥ स्वसुतामुतसोल्यानि न सन्त्यनिजपुत्रता । विरुध्यन्तेऽप्यपत्यानि तादृशानि मिथः फियत् ।। ५७॥ विषारो विकृती लीयादमने पादपंकृतम् । पिटना मातुलानीना सगुल्मातिस्त्वची व्यथा ॥ ३८॥ मृतापत्पातिरप्येपा मनुमंगादिभेदतः । तथातथाऽत्र दुःखानि जायन्तेऽस्य मुहुर्मुहुः ॥ ३९ ॥ पूर्वपर्मानितं पापं चिद्रं तस्प सहायकम् ॥ ४० ॥ दशी धाममूर्यारगमवादे मर्मविपाके मध्याय. पचाधिकसहसतमः ॥ १.०५ ॥ तसन्ततिदुःखिनी ॥ ३० ॥ 1 ..

·- . १०४६-१०११.j कर्मविपाक। (३४५) श्रीसूर्य उवाच । विप्राय यो विपं दद्याद्वातार्थ पूर्वजन्मनि । सोऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र च्छदिरोगेण वाध्यते ॥ १॥ निष्कृतिर्नास्ति तस्याऽत्र पापस्य दृढकर्मणः । छदिरोगेण सततं यौवने नाशमाप्नुयात् ॥ २ ॥ प्रायश्चित्रं न तस्याऽत्र दानपि सहस्रशः॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षडधिकसहस्रतमः ॥ १००६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी प्राग्भवे सूत विपं दद्याद् द्विजातये । छदिरोगेण सात्रैव निश्चितं नाशमाप्नुयात् ॥ १॥ न पापशोधनं प्रोक्तं तस्यास्तु गरुडाग्रज । ब्राह्मणस्य वधे सूत प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्ताधिकसहस्रतमः ॥ १००७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । परस्प यो विपं दद्यात्पूर्वजन्मनि मानद । छर्दिरोगेण चात्रैव बाध्यते पीडया भृशम् ॥ १॥ धेनूनां दशकं दद्यात्सवोपस्करसंयुतम् । मुच्यते छदिरोगाच्च जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाधिकसहस्रतमः ।। १००८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मूकोऽत्र जायते जंतुर्यः पूर्व प्राघातकः । बभूव कामतः सुत प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ १॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो नवाधिकसहस्रतमः ।। १००९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिन्मागधी ह्यासीजाता ब्रह्महदे सुत । सा चात्र यवनी देशे शुभे पञ्चनदेऽण्डज ॥१॥ पुत्राभिलापिणी पूर्वमभजधवनं यतः । तस्मात्सा यवनी जाता पुत्रसन्ततिवर्जिता ॥२॥ नानाधनयुता दानात्कुरुक्षेत्रे पुराऽनघ । शिवभक्तिपरा तस्मात्सुखैश्वर्यसमन्विता ॥ ३ ।। अत्र जन्मनि सा लक्षरुद्रपूजनजाच्छुभात् । पुत्रपौत्रयुता नारी भवत्येव न संशयः ॥ ४ ॥ अथवा हरिवंशस्य शतावृत्त्या विधानतः । श्रवणापूर्वनात्पापान्मुच्यते विनतामुत ।। ५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो दशाधिकसहस्रतमः ॥ १०१० ॥ श्रीसूर्य उवाच । देवालये वसन् कश्चिद्राह्मणः पूर्वजन्मनि । विष्णुपूजारतो नित्यं द्रव्यलोभेन चाण्डज ॥ १ ॥ चौर्येणापि हृतं द्रव्यं यत् स्थितं देवताश्रये । तेन दुष्टेन यत्सूत कृतं कर्मातिदारुणम् ॥२॥ स तेन फर्मणा युक्तो भुक्त्वा तत्पापजं फलम् । जातो गङ्गाश्रये क्षत्री पर्वते पूजनादरेः ॥ ३ ॥ बहुद्रव्यान्वितो भूपः सर्वसंपत्सुखान्वितः । बाल्ये हि पाण्डरोगार्तश्चान जन्माने मानवः ॥४॥ देवव्यापहारी तु पाण्डुरोगी प्रजायते । तसापनाशनं पुण्यमुपायं शृणु तत्त्वतः ॥५॥ कुर्यादिरण्मयी पृथ्वी समुवी पलात्मिकाम् । सवनां सागरोपेतां सप्तद्वीपां वमुन्धराम् ॥ ६ ॥ गन्धपुष्पेरलंकृत्य दद्याद्विमाय धीमते । पाण्डुरोगाद्विमुक्तः स्पादन जन्मनि मानवः ॥७॥ इति श्रीदृद्ध मूरुिगसंवादे कर्मविपाके अपाय एकादशाधिफसहसतमः ।। १०११ ॥ .

·(३४६)
वृद्धारुण-
[म.-
श्रीसूर्य उवाच ।
या नाग प्राग्भवे प्रादाद्विप कस्यापि काश्यप । साऽत्र जन्मनि रोगेण च्छदिसंज्ञेन पीडयते ॥ १ ॥
धेनूनां दशकं दद्यादशक्ती गरुडाग्रज । सवत्सां कपिला दद्यात्तस्माद्दोपात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वादशाधिकसहस्रतमः ।। १०१२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिद्विप्रो ह्यभूदङ्गे प्रारभवे धर्मसंयुतः । परस्य कन्यकायाश्च विवाहमकरोत्सुधीः ॥ १ ॥
दानाल्पत्वान्महाभाग चकाराल्पविधानतः । चौर्यकर्मरतः सोऽपि कदाचिदैवयोगतः ॥ २॥
स चचार वने सूत मार्गलुण्ठनतत्परः । काचित्सुनयना तत्र प्राप्ता भाविबलाढात् ॥ ३ ॥
नानाभरणयुक्ता सा पूर्णगर्भसमन्विता । सो लुण्ठिताऽत्र सिना तेन पापधियाण्डज ॥ ४॥
सहायैः सा परित्यक्ता ताडिता ह्याकुलाऽभवत् । तद्गर्भावौ च्युतौ पुत्रौ पापमाचरितं विदम् ॥ ५॥
ततो धर्मपुरं प्राप्तः पुण्यपापसमन्वितः । पुण्यात्पुण्यफलं भुक्त्वा पापात्तापं पतत्रिण ॥ ६ ॥
परकन्याविवाहेन स जातो बाहुजोऽधुना । गङ्गायाः पूर्वभागे तु दशयोजनसम्मिते ॥ ७॥
गौरस्वरूपः क्षीणाङ्गो बहुद्रव्यपराक्रमः । पित्ताधिकोऽतिमतिमान् बहुपुत्रीभिरन्वितः ॥ ८॥
जातपुतैस्तत्र पूर्वपापात्तयाण्डज । विन्मयं तत्र वक्ष्यामि येन पापात्प्रमुच्यते ॥ ९ ॥
पलार्धन तदर्धन कार्या वा घटिता सुत । बाहुजा गर्भसंयुक्ता सौवर्णी भूषणान्विता ॥ १० ॥
पूर्वपापविनाशाय सा देया ब्राह्मणाय च । गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य मंत्रैः प्रणवपूर्वकैः ॥ ११ ॥
वेधसं तत्र सौवर्ण सुवर्णेकमितं शुभम् । दद्याजपेच्च मंत्रांश्च तल्लिङ्गान्विधिपूर्वकम् ॥ १२ ॥
होमयेच यवांस्तत्र सतण्डुलससर्षपान् । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्तेभ्यो दद्याच दक्षिणाम् ॥ १३ ॥
भृणुयादरिवंशं वा शतावृत्त्या विधानतः । गायन्यष्टशतं जप्त्वा तस्माद्दोपात्प्रमुच्यते ॥ १४॥
वस्मात्पुत्रमुखं लेभे चात्र जन्मनि वै ध्रुवम् । रिष्टं पञ्चागददे तु प्रायश्चित्तेऽकृते शुभे ॥ १५ ॥
वेदसप्तसमायुः स्यात्मायश्चित्ते कृतेन च ॥ १६ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोदशाधिकसहसतमः ॥ १.१३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
व्यभिचाररता पूर्वे यात्राऽपि व्यभिचारिणी । सजगता नरकादोरादसती पापजाऽण्डज ॥ १॥
न शुष्पत्यशुभाचारा प्रायश्चित्तैः शतरपि । वाराणसी गता चास्यां वासाच विनतासुत ॥२॥
मुच्यते सर्वपापाच पूर्वजन्मकृतादृढात् । वाराणस्यां चतुर्दश्यां शिवपूजनजागतात् ॥ ३॥
माइजेयं महाभाग पूर्वप्यत्राऽपि वाहुना । वच्या च पापतो दुःखाऽऽकुला च दयितोन्झिता ॥ ४ ॥
पति श्रीवृद्धसूर्यारणसवाद कर्मविपारु अध्यायश्चतुर्दशाधिकसहसतम. ॥ १.१४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
भायातकरी नागे प्राग्भव विनतामुत । साध जन्मनि मूतं भजत्येव न संशयः ॥1
शानामहापापकृतान चोक्ता निष्कृतिर्मया। ज्ञात्वा ब्रह्मवधे मत प्रायश्चित्तं व तत्समम ॥२॥
गजन्मनि मूपत्वं जायते च तदेनसः ॥ ३ ॥
श्रीदसूरणमवाद फर्मविपाक अध्याय. पचददाधिकामयतम. ॥ १.१५ ॥

·१०१२-१०२०.] कर्मविपाकः। (३४७) श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यसौ विप्रश्चान जन्माने बाहुजः । देवद्रव्याऽपहरणात्यागत्राशक्षिप्रपीडनम् ॥ १ ॥ विशद्वर्षे व्यतीते च नेत्रभंगः प्रजायते । तदक्षार्थमहं वक्ष्ये दानं पापहरं परम् ॥२॥ कृत्वा देवगृहं रम्यं प्रतिष्ठाप्य सुराधिपम् । गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य दीपा देयाः सुवर्णजाः ॥ ३ ॥ राजताश्च महाभाग नेत्ररोगं न पश्यति । भोजयेच्छक्तितो विप्रान् वैष्णवाश्रद्धया युतः ॥ ४ ॥ कृत्वा तेन विधानेन रिष्टं नैव प्रपश्यति ॥ ५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाक अध्यायः षोडशाधिकमहनतमः ॥ १०१६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सर्वस्नेहहरः कश्चिद्योऽभवत्पूर्वजन्मनि । सोन जन्मनि जायेत क्षयरोगप्रपीटितः॥ १ ॥ मायश्चित्तं परं तस्य विचतुर्याशदानतः । कालचक्रामिधं दानं दद्याहोपोपशान्तये ॥ २ ॥ बाह्मणान्भोजयेत्पश्चादोमयेच्च स्वशक्तितः । कालचक्राख्यदानेन रोगा नश्यन्ति पापनाः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तदशापिकसहवतमः ॥ १०१७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अमवादरता ह्यत्र या . पूर्वेऽभूत्पतिव्रता । पतिपापप्रभावादै गति प्राप्य हि मानुपीम् ॥ १ ॥ त्यक्त्वा शरीरं सा देवी पार्वत्यासह मोदते ।भुक्ताभोगन्समस्तान वै पति प्राप्य तपस्विनी ॥ २ ॥ गच्छेत्सा परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टादशाधिकमहसतमः ॥ १०१८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यो ज्ञानात्कृतवान्सूत प्राम्भवे भ्रातृवातनम् । सोऽत्र जन्मान मूकत्वं भजते तेन कर्मणा ॥ १ ॥ तेन भीता तदा नारी अस्पती व महावने । गर्भपातोऽभवत्तस्याः पर्वते च ततो मृता ॥२॥ तेन कर्मविपाकेन म्रियते तस्य बालकाः । केचिजीवन्ति मासान्तं फेचिद्रपाधिकं भृशम् ॥ ३ ॥ वाकालं तु वै फबिच्चिद्रं तस्य च जायते ॥४॥ अरुण उवाच । देवदेव जगन्नाय लोकानां हितकाम्यया । कथयस्व प्रसादेन कर्मणस्तस्प निष्कृतिम् ॥ ५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । साधु पृष्टं महाबाहो प्रश्न एप सुदुलमः । तेनेदं मुनिभिः प्रोक्तं प्रायश्चित्तमवापदम् ॥ ६ ॥ गोत्रयं वै मुवर्णाढयं सौवर्णनिष्कसंयुतम् । पुष्मितं फलितं वृक्षं वस्त्रयुग्मं गुरोरपि ॥ ७ ॥ फर्ममाफाशिकं विषं पूजयेविधिपूर्वकम् । एवं यः कुरुते वत्त निष्कृतिः कर्मणः फलम् ॥ ८॥ पुत्रपौत्रादिफैर्युक्तो धनधान्यसमन्वितः । न जापतेऽस्य मूकतं कदाचिहरुदाग्रज ॥९॥ इति श्रीसूर्यास्गसवादे कर्मविपाके मच्यारः एकोनविंशयधिकमहसतम ॥ १.१९ ॥ श्रीर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यभृत्याचिनारी भप्रियान्विता । दक्षा सर्वक्रियास्वेव बहुदानमदायिका ॥१॥ पार्भस्यस्मान्पशूद्रस्य गृहानीतानि मानदः । सर्वनहानि चणि सर्वशून्याद् गृहावरा ॥२॥ -

·+
(३४४)
वृद्धारुण-
भुक्तानि बहुभिः सूत मिलित्वा च सुतादिकः । पूर्वजन्मकृतात्पुण्यकर्मणोऽत्रैव जन्मनि ॥ ३ ॥
सा जाता बाहुजा नारी धनभोगसमन्विता । पुत्रान्धिता विचित्रा च भशुश्रूपणे रता ॥ ४॥
यौवने क्षपगेगाऽऽदया यतः रोहहरा पुरा । निष्कृति तस्य पापस्य पुण्यां पापौवनाशनीम ॥५॥
कथयामि प्रयलेन वित्ततुर्याशमानतः । कृत्वा तु कदली म्म्यां पत्रयुक्तां सुवर्णजाम !! ६ ॥
दद्याद्वेदविधिज्ञाय क्षयदोपोपशान्तये ॥ ७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसवादे कर्मविपाके अध्यायो विंशत्यधिकसहयतमः ॥ १०२० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यो लोकान्वञ्चयेत्सुत पुरा धूर्तस्य कर्मणा । सोऽत्र जन्मन्यपस्मारगेगेण महताकुलः ॥ १ ॥
धेनुं दद्यान्महाभाग सवत्सां विधिसंयुताम् । ब्रह्मकूर्चत्रयं कुर्यात् स तत्पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥
न भवेत्तस्य रोगस्य वेदना पापशोधनात् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्याम्णसंवादे कर्मविपाके अध्यायः एकविंशत्यधिकमहयतमः ॥ १०२१ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
अस्त्यत्र चन्द्रवदना गौरागी पतिवल्लभा । धनधान्यसमायुक्ता स्वर्णकारी सुखान्विता ॥ १ ॥
दक्षा भर्तृहिते नित्यं पूर्व सा द्विजवल्लभा । स्वर्णापहारजात्पापात् सा जाता स्वर्णकारतः ॥ २॥
पुत्रहीना महाभाग परद्रव्यापहारणात् । कुरुक्षेत्रे शशिग्रस्ते स्वर्ण दद्याच शक्तितः ॥ ३ ॥
तद्दत्त्वाऽऽशु लभेत्पुत्रानत्र जन्मनि वै सुत ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वाविंशत्यधिकसहलतमः ॥ १०२२ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
वालयाती भवेत्सत पूर्वजन्मनि मानवः । वैनतेयाऽत्र जनुपि मृतपुत्रः प्रजापते ॥ १॥
श्रवणारिवंशस्य विधिवञ्चात्र जन्मनि । ब्राह्मणोद्वाहनाच्चैव पूजनाच्छंकरस्य च ॥ २ ॥
जीविष्यन्ति च तत्पुत्रा नात्र कार्या विचारणा ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोविंशत्यधिकसहस्रतमः ॥ १०२३॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सूफरे याऽभवत्पूर्व निपादी पुनरेव सा । शूद्राधमा पञ्चनदे जातान विनतासुत ॥ १॥
पुत्रपौत्रधनैर्घान्यगजेश्वोष्ट्रादिवाहनः । युक्ता सा यवनी सूत तीर्थराजस्य सेवनात् ॥ २ ॥
भन्संगयुतात्पूर्वे पुण्यतत्तीर्यवासनात् । युवतिर्वहुरूपा
इति श्रीसूर्यारणसवाद कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्विशत्यधिकसहसतमः ॥ १०२४।।
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चित्मागभवद्विमः सर्वविद्याविशारदः । वेदाभ्यासरतः श्रीमान् प्रामसर्वमनोरथः ॥ १॥
तुलाधृतानि स्नेहानि विप्राणां स्नेहभागिनाम । गृहीतान्यतिचीर्येण लोभयुक्तेन चेतसा ॥२॥
पस्मानानकृतं चैव प्राग्भवे तत्फलं शृणु । मोऽत्र विभः प्रयागेस्ति दिजो वेदविदां वरः ॥३॥
धनपुरममायुक्तः सपरोगसमन्वितः । वेदाभ्यासात्तथा दानात्तीर्थराजाधिवासनात् ॥४
नागः स्यात्तापरोगस्य चाय जन्मनि चाण्डज । दोपात्स्वरूपात्फलयुक्तो जीवेवर्षशतं ध्रुवम् ॥५॥
पनि धीररिंगसवादे यमविपास अध्याय: पचविंशत्यधिकमहसतमः ॥ १०२५ ॥
.
तस्योपसेवनात् ॥ ३॥

·१०२१-१०२६.1 कर्मविपाका। (३४९) श्रीसूर्य उपाच । बभूव ब्राह्मणः कश्चिदंगदेशे वसन् सुधीः। धर्मशास्त्रक्रियायुक्तो धनपुत्रादिसंयुतः ॥ १ ॥ दत्तानि तेन विप्रेभ्यो दानान्यन्यानि दाक्तितः । सत्पात्रेभ्यः परं सूत पर्वखपि विधानतः ॥ २ ॥ पापमाचरितं तेन पूर्वजन्मनि चाण्डज । ब्राह्मण्यां धाग्तिो गर्भो भाविनोऽर्थस्य गौरवात् ॥ ३ ॥ स्त्रीसाहाय्यात्तथा सूत कृतं तदर्भपातनम् । सा मृता तेन दुःखेन गर्भपातोद्भवेन च ॥ ४ ॥ एवं किञ्चिद्गते काले संप्राप्ते यमशासनम् । भुक्त्वा पापाच नरकं पुण्यात्स्वर्गाश्च शाश्वतान् ॥५॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो ब्राह्मणादयः । यमुनायां महाभाग गौरः पित्ताधिको घृणी ॥ ६॥ धनमित्रसुखैश्वर्यनानास्त्रीभोगभानरः । दक्षः कार्येषु चावैगो धर्मिष्टो लाभसंयुतः ॥ ७ ॥ मानी यशस्वी पुरुपः कान्तिमान मियभाषणः । चिन्तातुरः पापशेपादत्रापाप्तमनोरथः ॥ ८ ॥ ब्राह्मण्यां वीर्यदानात्माक् कृतात्तद्गर्भपातनात् । अत्र पञ्चाशदन्दान्तं जातपुत्रविनाशकः ॥ ९ ॥ चिदमङ्गात्सुते सूत चन्द्रः शुक्रग्रहान्वितः । पापाभ्यां पुत्रमावेपि समाक्रान्तोन जन्माने ॥ १० ॥ स्त्रीसाहाय्यात्तया पूर्व सोऽत्र सन्ततिदुःखितः । लक्षणैरोभिराव्यस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥१३॥ कार्यान ब्राह्मणी लेख्या सुवर्णाढया पलैंमिता । तदर्धार्घमिता वापि विपु वित्तानुसारतः ॥ १२ ॥ पत्रे गर्भान्विता भव्या बहुभूपणसंयुता । गन्धपुष्पाक्षतर्वस्त्रैः पूजनीया प्रयत्नतः ।। १३-।। सा देयाऽत्र विधिज्ञाय मन्त्रमुच्चारयन्निमम् ॥ १४॥ मन्त्रः। हिरण्यनिर्मिते देवि पापमाचरितं परम् । तत्पापशमनायव सां देऽहं हिरण्मयीम् ॥ १५ ॥ प्राह्मणाय महाभाग पापं गच्छतु तदृशम् " । सोमं च राजतं दद्यात्तन्मितं पापशान्तये ॥ १६ ॥ लक्ष्मीनारायणं वापि हमें सौवर्णसंमितम् । गायत्र्यष्टसहस्रं तु त्र्यंबकं तन्मितं जपेत् ॥ १७ ॥ मन्त्रमष्टाक्षरं तहजत्वा शुद्धिमवाप्नुयात् । होमयेतद्दशांशेन तिलाज्ययवतण्डुलैः ॥ १८.! ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात् पूजयेच विधानतः । लक्षरुद्रं त्रिगुणित नानाविभवविस्तरैः ।। १९ ।। पूनयेद्दा विधानेन तस्मात्पापात्प्रमुच्यते । य एवं विधिना तत्र प्रायश्चित्तं समाचरेत् ।। २० ।। तस्प सन्ततिवृद्धिः स्यात् स्त्रीभ्यामचैव जन्मनि । ब्रह्मलोकमवामोति पूर्वपापविशोधनात् ॥ २१ ॥ प्रायश्चित्तं द्वयोरेकं न कुर्याल्लोभमोहितः । न भवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नाऽन संशयः ।। २२ ।। न च सहतिमामोति पापस्यास्य प्रभावतः । प्रायश्चित्तेश्कृते रिष्टं वर्षे पष्टिमिते ध्रुवम् ॥ २३ ।। आयुर्नवतिवन्तिमत्र पापविशोधनात् । जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् ॥ २४ ॥ पडक्षरं त्रिसाहस्रं जप्त्वा शुद्धिं समाचरेत् । होमयेत्तद्दशांगेन तथा विप्रांश्च भोजयेत् ।। २५ ।। शृणुयादरिवंशं वा दशावृत्त्या विधानतः । एवं कुरुवे सूत पूर्वपापविशोधनम् ॥ २६ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिः स्पात् स्वीभ्यामत्रैव जन्माने । नाधयो व्याधयस्तस्य न चारिष्टभयं कचित् ॥२७॥ नवं करोति यो मोहाल्लोभापापविशोधनम् । न जीवन्ति मुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः ॥२८॥ 'पञ्चविंशन्मिते व रिष्टं देहस्य नागम् । त्रिसप्तविमितायुः स्यात्सायश्चिचे कृतेऽधुना ॥ २९ ॥ गतिमप्युचमां याति वन्यया ह्याततायिनाम ! जन्मादिमग्णान्तं हि स्वल्पमेवाघ मचितम् ॥३०॥ यदन्तरगतं मृत तन्मच्छास्त्राद्विचिन्तयेत् ॥ ३१ ॥ दनि ग्रीवृद्धसूर्यास्गसवादे कर्मविपाके अध्यायः षड्विंशत्यधिकमहततमः ।। १०२६ ॥ . " ·वृद्धसूर्यारुण- [भ- - अरुण उवाच। कथयस्व दिवानाथ लोकानां हितकाम्यया । पृच्छामि तेत्र देवेश च्छिन्धि मे सर्वसंशयान् ॥ १॥ जात्युत्तमाना जनुपि सदा संपत्समृद्धिमान् । बन्धनामतिसौख्यं च वैष्णवातिवर्तते ॥ २॥ जातसन्ततिदुःखातः फस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । प्राह्मणी गर्भयुक्ता च प्रयाणे भर्तसंयुता । सर्वाभरणभूषाढ्या नानारत्नसमन्विता ॥ ४ बहुभिर्मिलितश्चारगृहीत भूषणं तदा । तर कोलाहलो जातो गर्भपातोऽभवत्तदा ॥ ५ ॥ तेन पापेन बालाना गर्भनाशः प्रजायते ॥६॥ अरुण उवाच। का तस्य निष्कृतः स्वामिन् येन पापं प्रणश्यति । एतेपा विस्तरं धूहि लोकानां हितकाम्यया ॥ ७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । एकवासा विधि चैव लक्षपूजा ततः परम् । सगर्भा गौः प्रदातव्या भोजन मितिसंमितम् ॥ ८ ॥ सगर्भायाश्चागोः पक्षिन्नभिषेकः प्रपादनु । पञ्चमे वाऽथ पष्ठे वा मासि जातो मृतश्च यः ॥९॥ तयोः कर्मविशेपाच क्थयिष्यामि योपितोः । सा चापि मृतकल्पास्यादामः सूतकामधैः ॥ १० ॥ शोकदामोदरे टोपो भूतगौरविकंपनैः। रक्तस्रावो विवर्णस्य जायते कर्मणेरितः ॥ ११ ॥ रजतस्य पलाभ्यां तु फोश गर्भाशयाकृति । कुसुंभवेष्टितं येन रक्तवस्त्रेण वेष्टयेत् ॥ १२ ॥ मधुना पूरयेत्तत्र शलाका रूप्यवर्तिना । तन्मध्ये हेमशकलं क्षिपेत्तदपि यत्नतः ॥ १३ ॥ दयादिप्राय विधिवयथाश्रुतिनिरूपितम् ॥ १४ ॥ यन्मया पूर्वतः स्वामिन् गर्भपातः कृतस्तु यः। एतहानं विशुद्धयर्थ गर्भकोशं ददाम्यहम् ॥ १५ ॥ महामूदेन यदेतोनिपिक्तं परयोपिति । ततोऽनपत्यं यत्माप्त तस्मान्मा मोचय प्रभो"॥ १६ ॥ एवं कृतविधेः सूत गर्भपाताधनाशनम् । बाह्मणान्भोजयेत्सम्यग्गां दद्याच सवत्सकाम् ॥ १७ ॥ साध्यात्मानमालोक्य भोजपेदिष्टवान्धवान् ॥ १८ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय सप्तविंशत्यधिकसहस्रतम ॥ १०२७ ॥ श्रीसूर्य उवाच। या नारी घातयेत्काचित् पुरुपं प्राग्भवेऽण्डज । सात्र जन्मनि रोगेण शूलेनैव प्रपीडयते ॥ १॥ सुवर्णदानाद्विधिवत्तथा रुद्रजपादिह । पूजनाच्छङ्करस्थापि रति श्रीपद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाविंशत्यधिकसहसतम ॥ १०२८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मान या ज्ञानान्तरं वै घातयेत्युत । मित्रं च वायुगेगेण पीडयते चान जन्मनि ॥ १ ॥ पुर्यान्महाभाग मन्वैस्तद्वायुदैवतैः । पूजनं वायुदेवस्य गन्धपुष्पैश्च धूपकैः ॥२॥ नवेदुमक्ष्यैश्च वायुश्यति तत्क्षणात् । इह जन्मनि पक्षीन्द्र पूजा वित्तानुसारतः ॥ ३ ॥ इति श्रीसूर्यायणसवादे फर्मविपाके अध्याय एकोनत्रिंशदधिक्सहस्रतम ॥ १०२९ ॥ शूलरोगात्ममुच्यते ॥ २॥ तत्र ·१०२७-१०३४.] कर्मविपाकः। - श्रीसूर्य उवाच । साऽत्र जन्मनि लूतात्या भवत्येव मयोदितम् । तीर्थस्नानवतादीनि फलान्यत्र हि चाण्डज | १ || ज्ञानपूर्वकृतात्पापागोगादेव क्षयो भवेत् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाकै अध्यायस्त्रिंशदधिकसहस्रतमः ॥ १०३० ॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चिच्छूद्रो महाभाग बभूव प्राग्भवे धनी । व्यापारनिरतो दक्षः क्रयविक्रयकर्मसु ॥ १ ॥ नीतं सर्व रसं तेन मिलित्वा चासोरिणाम् । कालेन तद्धृतं लोभात्स्नेह मौल्याधिक सुत ॥ २ ॥ भुक्त्वा पापफलं घोरं भ्रमरत्वमुपागतः । ततः पुण्याच्छुभं भुक्त्वा पुण्याजातोत्र पर्वते ॥ ३ ॥ शूद्रः पुण्यकलायुक्तो भूमिदानात्सुरार्थनात् । स्नेहहारी यतः पूर्व राजयक्ष्मप्रपीडितः॥४॥ सर्वस्नेहादिदानादै स्ववित्तात्तुर्यभागतः । स्वर्णदानात्तथा चात्र क्षयरोगात्प्रमुच्यते ॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकत्रिंशदधिकसहस्रतमः ॥ १०३१ ॥.." श्रीसूर्य उवाच । विपं दत्त्वा पति सूत प्राग् या जाराश्रिताऽसती। पतिनी 'सा महादुष्टा बाल्येऽत्र विधवा सुत ॥१॥ विष्णोराराधनादत्र गङ्गाया उपसेवनात् । गतिं शुभां सा प्रामोति व्रतकृष्णोपसेवनात् ॥ २ ॥ धर्मादत्र महाभाग परत्र च शुभा गतिः ॥ ३ ॥ इति श्रीदृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वात्रिंशदधिकसहसतमः ॥ १०३२ ।। श्रीसूर्य उवाच । देवागारं दहेद्यस्तु प्रारजन्मन्यथ पुत्रक । रक्तातिसाररोगेण वाध्यतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १ ॥ तद्देवदानाद्विप्राय स्थापनादा विधानतः । मुच्यते पापजाद्रोगादतिसाराद्विनिश्चितम् ॥ २॥ इति श्रीवृससूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायलयस्त्रिंशदधिकसहस्रतमः ।।.१०३३ ।। श्रीसूर्य उवाच । मूर्द्रावसिक्तो यः कश्चिन्मथुरायामभूत्सुधीः। राजसेवी महाशूर आखेटकरतः सदा ॥ १ ॥ मृगयायां गतो देवादातिता मृगसफराः । तत्रका हरिणी सूत घातिता गर्भसंयुता ॥२॥ गर्भाच्युतो हतौ तत्र शुभी द्वौ मृगशावको । सहायाभ्यां युतेनैव कृतं कर्म दुरात्मना ॥ ३ ॥ ताभ्यां मिलिता तौ भुक्तावमायां चाण्डजाधिप । सोऽपि काले महाभाग प्राप्तः शवशं पुरा ॥ ४ ॥ स शौर्यकर्मणा मृत धातयित्वा रिपून बहून् । घातितः सोऽपि बहुभिः महारैरतिदारुणैः ॥५॥ संग्रामभूमौ स मृतः प्राप्तः स्वर्गपुरंतदा । भुक्त्वा नानाविधान् भोगान स जातो ब्राह्मणोऽधुना ॥६॥ देशे प्रयागनिकटे सर्वशास्त्रार्यकोविदः । जातः कर्कटगे जीवे लमस्ये हि महातपाः ॥५॥ धनैर्नानाविधैर्युक्तो गौरागो रक्तलोचनः । शिवपूजनजात्पुण्यात् प्राकृतात्सकुला सुखी ॥ ८ ॥ नानामनोरयैश्चापि पूर्णश्चात्रैव जन्मनि । राजप्रचार्यत्युग्रश्च पुण्यात्पापात्फलं शृणु ॥ ९ ॥ धूर्चः शठः सर्वभक्षः स्वल्पपापरतः कचित् । सहायलक्षणं मत्तः शृणु पुत्र पया तया ॥ १० ॥ याभ्यां मिलित्वा भुक्तौ द्वौ मृगगावी खगाधिप। जातौ तस्य च तौ पुत्रौ शुभी ज्येष्ठकनिष्टको॥१२॥ अपस्मारेण रोगेण मृता चानव जन्मनि । एवं सन्ततिदुःसातःस' विप्रो विधिवर्जनात् ॥ १२ ॥ मांसभुग्जनितात्पापात्मायश्चित्तं वदाम्यहम् । पूजयेच्छिवलसं तु तददै वा वदर्दकम् ॥ १३ ॥ ।

·।
वृद्धसूर्यारुण-
two
हिरण्मयौ तदा देयौ हावत्र मृगशावको । पूजयेत्तु तथा वायुं विधिना मृगदैवतम् ॥ १४ ॥
तन्मन्त्रैधूपगन्धाधैर्नानाभक्ष्यैविधानतः । प्रायश्चित्तं परं तस्य पापस्य क्षयकारकम् ॥ १५ ॥
अथवा भोजयेद्विमान् सहस्रदयसंमितान् । पुत्रपौत्रविवृद्धिः स्यात्प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना ॥ १६ ॥
प्रायश्चित्तेऽकृते त्वत्र न च पुत्रसुखं खग । रिटेन मरणं चास्य व वेदाब्दफेऽण्डज ॥ १७ ॥
प्रायश्चित्ते कृते तस्य जीवनं वर्षसप्ततिम् । चैत्राष्टम्यां च निधनं शुक्लायां गरुडाग्रज ॥ १८ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुस्त्रिंशदधिकसहसतमः ॥ १०३४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
गर्भपातनपापाया बभूव प्राग्भवेऽण्डज । सायं तेन पापेन गर्भपातनदुःखिनी ॥ १ ॥
विषकन्याविवाहादै विधिवच्चात्र जन्मनि । मुच्यते तेन पापेन गर्भस्थैर्य भवेदिह ॥ २॥
अथवा पार्वती दद्यादेवी दशसुवर्णजाम् । युक्ता गणेशस्फंदाभ्यां नानाभरणभूपिताम् ॥ ३ ॥
तदर्धिमितां वापि पूजयित्वा विधानतः । मुच्यते पूर्वपापाच गर्भपातनजात् सुत ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय. पञ्चत्रिंशदधिकसहसतमः ॥ १०३५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिद्धातयेन्नारी देवागारं पतत्रिण । साऽतिसारेण महता पीडया पीडयतेऽधुना ॥ १॥
शङ्करमतिमादानान्मूर्त्तर्विष्णोः प्रदानतः। न जायते महापीडा रक्तातीसारसंभवा ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्त्रिंशदधिकसहसतमः ॥ १०३६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
ब्राह्मणः प्राग्भवे सूत तिर्यक्त्वं प्राप्य निश्चयात् । नरकान् दारुणांश्चैव पापात्तत्रैव जन्मनि ॥ १ ॥
कर्मक्षयेऽतिकुछेन त्वस्मिन्वयसि पीड्यते ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय. सप्तत्रिंशदधिकसहलतम ॥ १०३७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिद्धातयेनारी पत्युमित्रं च प्राग्भवे । नियतं वायुरोगेण पीडयते बहुपीडया ॥१॥
पापं समीक्ष्य विप्रादेः सर्वस्वार्धगेन च । वायुं हिरण्मयं कुर्यान्मृगं विहितलक्षणम् ॥ २॥
पृजयित्वा विधानेन गन्धर्वस्तविशेषतः । मत्रैश्च वायुजैः सूत दद्याद्विप्राय धीमते ॥३॥
वायुरोगोपशमनं दानेनानेन जायते ॥ ४ ॥
इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टात्रिशदधिकसहसतम. ॥ १०३८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अज्ञानादय या नारी गोपघातकरी पुरा । बभूव सततं चात्र लूसारोगप्रपीडिता ॥ १ ॥
श्रवणादितिहासानां प्राजापत्यव्रतात्सुत । लूतारोगं न पश्येत सात्र जन्मनि चाण्डज ॥ २ ॥
इति श्रीसूर्यारगमवादे फर्मविपाके अध्याय एकोनचत्वारिंशदधिकमहसतम. ॥ १०३९ ।।
अरुण उवाच ।
भूमिदेवकुलोत्पन्नः किचिद्वित्तसमन्वितः । संयुतो वायुपित्ताभ्यां नेत्रतोदशिरोऽर्तिमान् ॥ ३॥
सदृशो यमुखी धीमान् धामठो धर्मवत्सला 1 णो रेखा शरादापि बाल्ये स्याद्रहणागदा ॥२॥

·१०११-१०४२.)
कर्मविपाकः।
(३५३)
फटिपृष्टे व्यथा तस्य सहते नाग्निदर्शनम् । परोक्षमपवादं च स बूते कारणं विना ॥ ३ ॥
तस्य प्रिया शुभाचारा सती व्रतपरायणा । काकसन्ध्या कयं जाता कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि वैश्या तु भार्या विमस्य सात्त्विकी । प्रतिवेशी तदा तस्य ब्राह्मणो ज्ञानसत्तमः ॥ ५ ॥
अजानन्वैश्यजां तस्या विवाह स चकार ह । पतिपुत्रसुखावाप्त्यै पूजयन्ती गिरेः सुताम् ॥ ६ ॥
भोजयित्वा पोडशात्र ब्राह्मणीः पतिसंयुताः । एवं विधि समास्याय भोजयेदंपतीशुभान् ॥ ७॥
नानाभोज्यस्तथा पुष्पैः पविभ्यो वलिमाहरेत् । दीनान्धकृपणेभ्योऽन्नं सर्पिप्यात्मानमीक्षयेत् ॥ ८ ॥
एतद्गौरीव्रतं नाम मार्गशीर्षे समाचरत् । एवं कृतविधेः सृत प्राप्ता सा पुत्रपौत्रकान् ॥ ९ ॥
कालधर्ममिता चात्र काक्वन्ध्याऽभवत्पुनः । नारी नियमसंपूर्णा व्रतं कुर्यात्प्रयलतः ॥ १० ॥
सुतसौभाग्यभोगाय पतिपुत्रसुखाप्तये । ऐहिकं लक्षणं पापनारीणां चात्र जायते ।। ११ ।।
स्वस्त्रा मातृष्वना वापि सपल्या जायतेऽय शुक् । उदरारिसक्नावः पार्थपादकरादिपु ॥ १२ ॥
मिथ्याभिशंसनं कापि वाक्यदोपधनच्युतिः । सा याति निन्दा हीनत्वं परेभ्यो मर्मतोदनम् ॥१३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवाद कर्मविपाके मच्यापश्चत्वारिंशदधिकसहसतमः ॥ १०४० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
घातयेयः पुरा नारीमज्ञानात्पूर्वजन्मनि । सोन जन्मनि जायेत कृशो बलविवर्जितः ॥१॥
शर्कराधेनुदानेन दशसंख्येन चाण्डज । विमुच्यते कृशत्वाच्च शतब्राह्मणभोजनात् ॥ २ ॥
होमात्स्वस्त्ययनाजापाद्गायत्रीजपतोऽत्र च । तीर्थस्नानादाज्यदानादली भवति नान्पया ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अन्याय एकचत्वारिंशदधिकसहस्रतमः ।। १०४१ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मन्यभूत्कश्चिद्वाहुजः सुकुलोद्भवः । धनधान्यसमृद्धोऽपि स्वीपुत्रमुखसंयुतः ॥ १ ॥
दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्यो हि शक्तितः । पर्वस्वपि च सततं गोभूम्यधादिकानि च ॥ २ ॥
भयो भाविबलात् सूत ब्राह्मणेन तपस्विना । तद्गृहे स्थापितं द्रव्यं घटे ताम्रमये स्थितम् ॥ ३ ॥
पुनर्दतं न तत्तस्मै लोभोपहतचेतसा । स्त्रीपुत्राभ्यां मिलित्वा तु तद्धनं भक्षितं पुरा ॥ ४ ॥
एवं किञ्चिद्गते काले प्राप्य धर्मपुरं प्रनि । भुक्त्वा तत्तापजं कर्म शुभं तत्पूर्वदानतः ॥ ५ ॥
क्षेत्रमृत्युप्रभावाच्च गतिर्जाता द्विजस्य तु । स तयेरावतीचन्द्रभागान्ते त्वग्रजन्मनि ॥ ६ ॥
गोरो बुद्धयधिकः सौम्यः प्रधानपुरुपान्वितः । वाचा मधुरया युक्तो यशस्वी धर्मसंयुतः ॥ ७ ॥
भृत्यस्त्रीविविधैश्वर्यसुखभोगसमन्वितः । सर्वोपकारकुशलो धीरो मित्रसमाकुलः ॥८॥
सर्व पुण्यमभावेण शृणु पापफलान्यतः । मात्सर्यलोभमोहाडयः कचित्पापरतस्तया ॥ ९ ॥
धूर्तः शो महोदिनःस्वाचारकुशलक्षमी । नातिवित्तयुतःस्यपः सकन्यो विभ्रमाऽकुलः ॥ १० ॥
ब्रह्मस्वभक्षणापापात्मागा ह्यनपत्यकः । चिद्रं लग्ने घटाध्यक्षः शनिः पुत्र जन्मनि ॥ ११ ॥
सहायलक्षणं सर्व वक्ष्याम्यय खगेश्वर । स्त्रीपुत्राभ्यां पुरा यस्मादक्षितं तदनं बहु ॥ १२ ॥
पुत्रनाशो महदुःखं पुत्रे यून्यत्र जन्मान । लक्षणरेभिराहयस्य शृणु पापविशोधनम् ॥ १३ ॥
पलः शतमितेः कुर्यात्कुंभं ताम्रस्य यत्नतः। सुवर्णाष्टयुतं साज्यं वध का ग्लसंयुतम् ॥ १४ ॥
श्रेष्ठ वितपदंशेन त्रिए वित्तानुसारतः । सूर्यभक्ताय वै दद्यान्मत्रेणानेन पीयुतः ॥ १५ ॥
यद्भुक्तं ब्राह्मणद्रव्यमझानात्पूर्वजन्मनि । तद्ददामि घट स्वर्ण विद्यारनाशनम् ॥ ॥ १६ ॥

·[.
(३५४)
घृद्धसूर्यारुण-
इत्युच्चार्य नरो दद्यात्सर्वपापात्ममुच्यते । लक्ष्मीनारायणं तद्वत्सौवर्ण त्रिपलात्मकम् ॥ १७ ॥
जपेत् त्रिंशत्सहस्राणि गायत्री यत्नतःशुभाम् । भोजयेच द्विजान शक्तपा गां दद्यात्कपिलां तथा ॥१८॥
सूर्यव्रतं तदा कुर्यात्पुत्रपौत्रविवर्द्धनम् । य एवं कुरुते पूर्ण प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः ॥ १९ ॥
तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादत्र जन्मनि न क्षयः । वयस्यन्ते महाभाग धनैश्वर्यसुखान्वितः ॥ २० ॥
प्रायश्चित्तेऽकृते सूत न भविष्यन्ति तत्सुताः । एकोनपष्टिवर्षे च रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः ॥ २१ ॥
अष्टसप्तत्तिवपत्तिमायुरत्रव जन्मनि तीर्थमृत्युप्रभावाच मुक्तिर्जन्मत्रयेऽण्डज ॥ २२ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विचत्वारिंशदधिकसहस्रतमः ॥ १०४२
श्रीसूर्य उवाच ।
वाललक्षणाढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् । पलैर्दशमितैः कार्या ब्राह्मणी च हिरण्मयी ॥ १॥
पत्रे लेख्या शुभाकारा तदईमितिकाऽथवा । पूजयित्वा तु गन्धाधैरिमं मंत्रमुदीरयेत् ॥ २ ॥
मंत्रः।
अज्ञानादि वा ज्ञानात्पूर्व वा घातिता मया। ददाम्यहं द्विजारौक्मी हर पापं मम खरा" ॥३॥
सा च देया विधिज्ञाय पूर्वपापापनुत्तये । तथा वेदमितैः स्वर्णैर्देयस्तत्र प्रजापतिः ॥ ४ ॥
शिवस्तु तन्मितः कार्यों मंत्रैश्चापि विशेषतः । तदोपशमनायैव देयस्तत्र द्विजातये ॥५॥
देवौ तु तन्मितो कार्यों सूर्यविष्णू हिरण्मयो । वेदस्वर्णमिताः कार्या वातज्वरफफाभिधाः ॥ ६॥
स्वस्वाकारसमायुक्ता मंत्रैरावर्तनादिकैः। हेरंबो वेदमाषश्च देयस्तहोपशान्तये ॥ ७ ॥
गायव्यष्टसहस्रं तु त्र्यम्बकं तन्मितं तया । अष्टाक्षरं त्रिसाहस्रं कमलोत्याष्टकं 'तथा'।'८॥
होमयेत्तदशांशेन मध्वाज्यतिलसर्पपैः । होमान्ते दक्षिणां दद्यात्सर्वकामफलमदाम् ॥ ९॥
हिरण्मयीं तु पक्षीन्द्र यथावित्तानुसारतः । ब्राह्मणान् भोजयेत्पश्चाद्विविधान्नैः सुपूजितान् ॥ १० ॥
शिवभक्तांस्तथा शान्तान् स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः। य एवं कुरुते शक्तया पूर्वपापविमोचनम् ॥ ११ ॥
न तस्य दुरितं किंचिजन्मन्यत्र प्रजायते । नाधयो व्याधयस्तस्य न च शत्रुभयं भवेत् ॥ १२ ॥
रोगानत्र न पश्येत्तु कृते प्राक्पापशोधने । बहुपुत्रसुखं लेभे स्वीरिष्टं नैव पश्यति ॥ १३ ॥
अष्टसप्तमितं चायुः कृतनिष्कृतिकस्य च । चत्वारिंशन्मिते रिष्ट पुंसश्चांकृतनिष्कृतेः ॥ १४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय स्त्रिचत्वारिंशदधिकसहस्रतमः ॥ १०४३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिदासीन्महाभाग कलिङ्गे बाहुजः पुरा । आधिव्याधियुतः सोऽपि विप्रद्रव्यापहारकः ॥ १ ॥
प्रायश्चित्तं ह्यभूत्तस्य काशीवासात्तथाण्डज । शिवपूजनदानाच देवतानां च पूजनात् ॥ २॥
प्रायश्चित्तं परं तनु सर्वपापप्रणाशनम् ।। ३ ।।
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुश्चत्वारिंशदधिकसहस्रतमः ॥ १०४४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
काचिदासीन्महाभाग वाहुजा पतिवल्लभा । धनपुत्ररता साध्वी देशे सिंहलके पुरा ॥१॥
साऽददत्तत्र दानानि नारी भर्तृसहायतः । पञ्चपर्वसु विप्रेभ्यो गोभूम्यश्वासनादिकम् ॥ ३॥
सुवर्ण तिलपात्राणि नानापट्टाम्बराणि च । भक्ष्यभोज्यानि चानानि विविधानि फलानि च ॥३॥
तया कृतं च विधिना विभूतिद्वादशीनतम् । कार्तिक शुक्लपक्षादी विष्णोः साम्वत्सरं महत् ॥ ४॥

·१०४३-१०४६.]
कर्मविपाकः।
(३९५)
उर्वश्या यत्कृतं पूर्वे सत्कृतं च तथा मुत । तयोक्तं कृतवान्सर्वं राजमंत्री च तत्सातः ॥ ५॥
अथ सापत्नरोपाच घोरं पापमुपार्जितम् । अपापायास्तया तस्याः कृतं गर्भस्य नाशनम् ।। ६ ।।
विविधैरौपधैरुप्रैः सर्व पतिबलात् मुत । सा मृता तेन दुःखेन गर्भपातेन चाण्डज ॥ ७॥
स्वभमुखलोभाय यन्त्रायद्वयमर्जितम् । परलोकं ततः प्राप्य मुक्त्वाऽशुभशुभं फलम्
विभूतिद्वादशीपुण्याजातौ राजकुले च तौ । सेयं खसभवा नारी तस्मै दत्ता च भूपतेः ॥ ९ ॥
गौरी मध्यस्वरूपाढया स्थूणा सत्सोवतंयुता । यशस्विनी कीर्तियुता बहुदानरता सती ॥ १० ॥
मुख्या नृपाङ्गना लोके सुखेश्वर्यसमाकुला । विख्याता धर्मतन्यात्र धनवाहनभागिनी ॥ ११ ॥
धर्मादिदं तया पापाल्लोभाद्याऽनृतभापिणी । क्रूरा पापरता कापि मनापीडन तत्परा ॥ १२॥
महानृपाश्रितभयैः क्लेशदुःखैर्महाव्ययैः । प्रपीडिता यूनि रोगैर्वातपित्तादिसंभवः ॥ १३ ॥
आद्यते मुखयुक्तापि युवभावेतिदुःखिता । प्राकृतादर्भपाताच्च स्वीघाताचाप्यपुत्रका ॥ १४ ॥
एकोनत्रिंशदव्दानु यावर्षाष्टकं सुत । भत् रिष्टं विजानीयात्तत्सहायादिदं फलम् ॥ १५ ॥
लक्षणैरेभिराड्या च शृणु तत्तापशोधनम् । कारयेद्रायुजां सूत पलैर्दशमितां शुभाम् ॥ १६ ॥
तदर्षामितां वापि त्रिषु वित्तानुसारतः । पत्रे हिरण्मये लेख्यां सर्वाभरणभूपिताम् ॥ १७ ॥
संपूज्य गन्धपुष्पायेविधिज्ञाय निवेदयेत् । पलाष्टकमितं तद्ब्रह्माणं कारयेद्बुधः ॥ १८ ॥
सौवर्ण' च शुभाकारं पूर्वपापप्रणाशनम् । तं दद्याद्वेदविदुपे स्त्रीवधान्मुच्यते ध्रुवम् ॥ १९ ॥
लक्ष्मीनारायणं वापि रुद्रं तद्विधानतः। समुल्लिरख्याय सौवणे पत्रेऽष्टपलसमिते ॥ २०॥
स्त्रीपुत्रसहितं देवं दद्याद्विप्राय धीमते । चतुःपल विनराजं सीवर्ण कारयेच्दुभम् ।। २१ ॥
तद्र्व तया वायुं समुल्लिख्य विधानतः । वालं च तन्मितं हैमं पूजयित्वा विधानतः ॥ २२ ॥
पूर्वपापविशुद्धचर्य ब्राह्मणेभ्यो निवेदयेत् । अष्टादशसहस्रं तु मंत्रमष्टाक्षरं जपेत् ॥ २३ ॥
गायत्री तन्मितां सूत तया मृत्युञ्जयं जपेत् । वायुब्रह्मगणेशार्कमंत्रान्पापहराभान् ।। २४ ।।
एकादशसहस्राणि चैकैकस्य जपेद्बुधः । होमयेदयुतं तद्वत्तथा विप्रांश्च भोजयेत् ॥ २५ ॥
य एवं कुरुते यत्नात्पूर्वपापविशोधनम् । न चारिष्टभयं तस्य नायिव्याधिभयं कचित् ॥ २६ ॥
कुशप्रतिमितायुः स्यात्पूर्वपापविशोधनम् । त्रिपञ्चाशन्मिते वर्षे रिष्टं चाकृतानष्कृतः ।। २७ ।।
त्रिपष्टिमितके वापि नत्र कार्या विचारणा । शरीरारोग्यमतुलं महदेश्वर्यमाप्नुयात् ॥ २८ ॥
स्वर्गलोके गतिस्तस्प प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना । न करोति यदा लोभात्सायश्चित्तं प्रयलतः ॥ २९ ॥
इह फष्टं भजेन्नित्यं न च सद्गतिमाप्नुयात् । कोटे जले शनी याता निर्याणं मेपरााशके ॥ ३० ॥
इति श्रीद्धारगसंवाद कर्मविपाके अध्यायः पचचत्वारिंशदधिकसहस्रतमः ।। १०१५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मन्यसो शूद्रो व्यापारकुशलो महान् । धनधान्यसमायुक्तो ब्राह्मणातिथिजकः ॥ १ ॥
अय पापं कृतं तेन नानादोपसमुद्भवः । प्लेदो यैर्मनोदुःसेः कचित् क्षीणफलेबरः ॥२॥
स्वज्ञातीनां वीर्यदानाद गुह्ये चिनं महावणम् । लक्षणेरोभिराढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ ३ ॥
ब्रह्मणः कारयेल्लेख्यं पलैः पञ्चमितैर्विमुम् । हिरण्मयं ययाकारं सपलीकं प्रयलतः ॥४॥
तदपिमितं वापि विपु विचानुसारतः । इमं मंत्रं समुच्चार्य दद्याहिमाय धीमते ॥५॥
मन्त्रः।
"पितामह महामात रटेरुत्पत्तिकारण । पूर्वपापविनाशाय ददामि तां हिरण्मयम् ॥ ६॥

·(३५६) वृद्धसूर्यारुण- रोग विनाशय क्षिप्रं तज्जं गुह्योद्भवं महत् । " संपूज्य गन्धपुष्पायविधिज्ञाय प्रदापयेत् ॥ ७ ॥ तथा पञ्चमितैर्मापैः स्त्री कुर्याद्गर्भसंयुताम् । लेख्या हिरण्मये परे गन्धपुष्पैः सुपूजिता ॥ ८ ॥ ब्राह्मणाय च सा देया पूर्वपापापनुत्तये । तथा वेदमितमपिः सौवर्णी प्रतिमा शुभा ॥ ९ ॥ वायोः कार्या शुभाऽऽलेख्या सा च देया कुटुम्बिने । पात्रं ताम्रमयं पुत्र धृतपूर्ण सदक्षिणम् ॥ १० ॥ सर्वरत्नसमायुक्तं पट्टवस्त्रेण वेष्टितम् । प्रीत्यै सूर्यादिखेटानां दयाहोपोपशान्तये ॥ ११॥ गायत्र्यष्टसहस्रं च जपेदष्टाक्षरं तथा । ऽयंबकं तु सहक ब्रहीतद्विगुणं तया ॥ १२ ॥ होमयेत्तद्दशांशेन शत्तया विप्रांश्च भोजयेत् । य एवं कुरुते सूत विधिना पापशोधनम् ॥ १३ ॥ प्राग्जन्मजान्महापापा व्यभिचारसमुद्भवात् । मुच्यते नात्र सन्देहो गोत्रजाचापि पातकात् ॥ १४॥ पुत्रसन्ततिवृद्धिः स्यात्सायश्चित्ते कृते विह । सप्तसप्ततिवर्षान्तं जीवनं कथितं त्विह ॥ १५ ॥ नैवं करोति यो मोहात्मायश्चित्तं प्रयत्नतः । तस्य रोगविवृद्धिः स्यादेदपंचाशदब्दके ॥ १६ ॥ स्वरिष्टं पुत्ररिष्टं वा नात्र विचारणा ॥ १७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्चत्वारिंशदविकसहस्रतमः ॥ १०४६ ॥ अरुण उवाच। कन्याप्रजो ह्यपजश्च नानादुःखसमन्वितः । केन कर्मविपाकेन सत्यं वद दिवस्पते ॥ १॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्व क्षात्रसमुत्पन्नः किंचिद्भूमिपतिस्तथा । अस्मिञ्जन्मनि वैश्यस्तु परवित्तापहारकः ॥ २॥ दूतिकाकर्मनिरतो नानालोभचयान्वितः । ग्रामाधीशोऽभवत्सोऽपि सर्वं तेन च चोरितम् ॥ ३ ॥ एको ग्रामेऽवसद्विप्रः क्षान्तो दान्तः क्षमी सदा । पुत्राः पञ्च मृतास्तस्य चापुत्रो वित्तसंयुतः ॥४॥ कालेनैव मृतो विप्रो हृतं तेन धनं महत् । मिथ्याभिशंसनैर्वाक्यः क्रोधात्ताडनतर्जनैः ॥ ५॥ अपुत्रश्च मृतो विप्रः सर्वस्वं नीतवान् वणिक् । निराधाराः सुता जाता न कृतं द्विजभोजनम् ॥ ६॥ वृथा कर्म कृतं तेन सधैं राज्ञा हृतं च तत् । एवं कृतापराधोऽसौ क्षत्रतीसहायवान् ॥ ७॥ मासेनैकेन पान्यानां वसु मुष्णन् द्विजाधमः । म्लेच्छैर्विनिहतो मार्गे गतोऽसौ यमशासनम् ॥ ८॥ केचित्कोचद्विपच्यन्ते नरके भृशदारुणे । दानधर्मादिना कश्चिदिह जन्मनि मानदं ॥९॥ विप्रवंशे समुत्पन्नो जायते चेह जन्मनि । इदं तु द्वितयं जन्म विप्रियं जायते भुवि ॥ १० ॥ पूर्वकर्मविपाकेन कन्याऽपत्यं प्रजायते । ब्रह्मस्वहरणाचैव मृतपुत्रः नानाऽपत्यानि पच्यन्ते नानाकर्मसमुद्भवः । पुराकृतानि कर्माणि भुज्यन्ते जन्मजन्मनि ॥ १२ ॥ मायश्चित्तं वद स्वामिन् येन पुत्रः स्थिरो भवेत् । कन्याऽपत्यप्रशमनं बहुपुत्रः प्रजायते ॥ १३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । स शुभे भूमिदेशे तु गोमयाद्युपलिप्त । तत्रोपर्याविर्फ स्तीर्यमथवा चाजिनं शुभम् ॥ १५॥ छादयेच्छुभ्रवस्त्रेण तण्डुलद्रोणपर्वतम् । तत्रोपरि न्यसेत्पात्रं तानं दशपलात्मकम् ॥ १५ ॥ स्यापपेकाश्यपी मूत्ति सौवर्णी शुभलक्षणाम् । मुक्तायज्ञोपवीतायां निष्कसौवर्णनिर्मिताम् ॥१६॥ दृधानां फरयुग्मेन चाक्षमालाफमण्डलू । कश्यपाद्वामभागे च त्वदिति विश्वमातरम् ॥ १७ ॥ गोषणा त्यापयेत्सूत मुवर्णयिनिर्मिताम् । आसने व समास्याय तत्र द्रोणादिशदिशम् ॥ १८ ॥ हारफेपामुकुटकुण्डलाभरणान्वितम् । एवं ती दम्पती सम्यगर्पयेत्सर्वतोपरि ॥ १९ ॥ प्रजायते ॥ ११ अरुण उवाच।

·२०१७-१०५१.]
कर्मविपाकः।
कृता प्रतिष्ठितप्राणां पूजयेद्विविधैर्गुणैः । नानावफलदानय नानाकुसुमपूजनैः ॥ २० ॥
अभ्यर्च्य दम्पती तौ तु मन्त्रमेनमुदीरयेत् । " मया वै पूर्वजनुपि विप्राणां यदृतं धनम् ॥ २१॥
दूतिकाकर्मनिरतो वाक्यदोषादि यत्कृतम् । क्षम्यतां देव तत्सवै तब मृत्ति ददाम्यहम् ॥ २२ ॥
अदितिं च प्रणम्याय कृतांजलिरिदं वन् । “ आदेते विश्वमातस्त्वं शरण्ये शरणार्थिनम् ॥ २३ ॥
प्रजादुःखौघसन्तप्तहृदयं मामिहेश्वरि । सम्प्रणाशय दुःखं च प्रजां देहि यशस्विनीम् " ॥ २४ ॥
एवं कृतविधिः सम्यग् ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । शालग्रामशिलां शुद्धां सोमकान्तमणिं तया ॥ २५ ॥
चन्द्रसूर्योपरागे तु ब्राह्मणाय समर्पयेत् । एवं कृताविधिः सूत कृष्णां गां दापयेत्चतः ॥ २६ ।।
सर्पिष्यात्मानमालोक्य भोजयेच्च समृद्धिभिः । ऐहिकं लक्षणं तस्य शरीरेऽप्युपजायते ।। २७ ।।
काष्ठलोष्टादिशवाद्यैः कपालादौ व्रणो भवेत् ॥ २८ ॥
इति श्रीदृद्रसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अभ्यायः सप्तचत्वारिंशदधिकमहसतमः ॥ १०४७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
राजानं घातयेद्यस्तु पुरुपः प्राग्भवेण्डन । स राजयक्ष्मरोगेण युक्तः स्यादन जन्मान ॥ १ ॥
अस्मिन्वयसि पक्षीन्द्र सोऽपि प्राणैर्वियुज्यते । महापापोद्भवाद्रोगान्न चोक्तं विन्मयं मया ॥ २ ॥
अपि ज्ञानकृतात्पापाट् दृढरूपेण काश्यप । नाशयत्यमरं सिद्धं पूर्गाशमपि च ध्रुवम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽटचत्वारिंशदधिकतहस्रतमः ॥ १०४८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
ब्राह्मणोऽभूत् कुरुक्षेत्रे कृपिकृदेदपारगः । स्वजातीयस्य लोभेन वृत्तिलोपं चकार सः॥ १॥
तत्संबन्धादभूद्युद्धं द्वयोरेको मृतस्तदा । वृत्तिलोभाविजः काले गतो हि यमशासनम् ॥ २॥
मुक्त्वा उत्पापनं सर्व शतद्वनिफटेऽधुना । सोऽपि जातो द्विजश्रेष्ठ वेदाभ्यासाच्च पुत्रक ॥ ३ ॥
कुष्टक्षयान्वितश्चात्र युदभारे पतत्रिण । तत्पापनाशनं सर्व प्रायश्चित्रं वदाम्यहम्
वेदाभ्यासान्महापुण्यात् सावित्रीजपतस्तया । गङ्गायां वसतेः सर्वात्पूर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ ५ ॥
न कुष्ठवृद्धिरत्रास्ति तत्कृतं शमनं भवेत् । जीवेसष्टिमिताब्दान्तं रिष्टं चैव प्रशाम्यति ॥ ६॥
गतिस्तस्य महाभाग वेदाभ्यासाच्या तया । भविष्यति शुभा लोके परत्र च खगेश्वर.॥ ७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनपंचाशदधिकसहस्रतमः ॥ १०४९ ॥
४॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कुलदयानन्दकरी पूर्वजन्मान वैश्यजा । बभूव भर्तृमुहदा वाक्यपालनतत्परा ॥१॥
अत्र जन्मान सा विप्रा काश्यां जाता हि मुत्रत । व्रतदानपरा सापि भई तोपणसंयुवा ॥ २॥
पञ्चपञ्चाशदव्दान्ते प्रवेत्यत्पत्र जन्मनि । स्वर्गकामा चितानी तु नात्र कार्या विचारणा ॥ ३ ॥
सा गमिष्यति वे स्वर्ग चान्यजन्मनि वै सती । भविष्यति महाराजकुले रानाऽतिधार्मिकः ॥ ४ ॥
इति श्रीमूर्यारंगसंवाद कर्मविपाक 'अध्यायः पंचाशदधिकानहसतमः ॥ १०५० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्माने मोजलं भवेच्छूद्रगृहाश्रितः । पौड्यते वातरोगेण दासगेन पतत्रिग ॥१॥

·- (३५८) वृद्धसूर्यारुण- [म.. प्रायश्चित्तं परं तस्य प्रतं चान्द्रायणं चरेत् । व्रतान्ते कपिलां दद्यात् सर्वपापापनुत्तये ॥ २॥ सबै पापं क्षयं याति रोगस्तसापजोऽपि च ॥ ३ ॥ इति श्रीसूर्यारणसवादे फर्मविपाके अध्याय एकपञ्चाशदधिकसहस्रतम || १०५१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । स्वगर्भ पातयेत्पूर्वे या नारी पापमोहिता । जलोदरकृता पीडा जायते त्वर जन्मनि ॥ १॥ रजतस्वर्णताम्राणां दानाद्रोगविनाशनम् । जलधेनुमदानेन तयैव विनतामुत ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विपचाशदधिकसहस्रतम ॥ १०५२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अस्त्यत्र सुमुखी सूत सदा भर्तृपरायणा । दानधर्मरता भव्या सुभगा पुत्रवर्जिता ॥ १॥ पूर्वमासीञ्च सुभ सगर्भा फललालसा । फलं त्रोटयतेऽन्येषा भक्ष्याय चौर्यकर्मणा ॥ २ ॥ तेन कर्मविपाकेन फलहीनाऽत्र जन्मनि । भवन्ति खलु ये पुजा अर्वापर्यष्टितोऽण्डन ॥३॥ पञ्चत्वमाप्नुवंत्यत्र यस्मादकृतनिष्कृतेः । निष्कृति तत्मवक्ष्यामि पूर्वपापप्रणाशिनीम् ॥ १॥ रविवारेऽण्डजश्रेष्ठ निमंत्र्याश्वत्यक ,सुत । तत्तले ब्राह्मणान् सूर्यदिने पष्ठ्यां तु भोजयेत् ॥५॥ नानाफलैस्तथा पक्कैर्मधुरै रससंयुतैः । फलानि विकिरेत्तत्र कृत्वाऽश्वत्थप्रदक्षिणाम् ॥ ६ ॥ पूजयेत्तं महाभाग जीवेत्तस्याश्च वै सुतः ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिपक्षाशदधिकसहस्रतम ॥ १०५३॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि या नारी घातयेद्ब्राह्मणं सुत । सात्र जन्मनि कुष्ठेन रोगेणैव प्रपीडिता ॥ १ ॥ जापते म्रियते सा च गलत्कुष्ठेन चाण्डज । पापाज्ज्ञानकृतात्पूर्वान्न चोक्तं विन्मयं मया ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाकै अध्यायश्चतु पञ्चाशदधिकसहस्रतम ॥ १०५४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । देशे हि यामुनेऽप्यासीत् पूर्व वाहुजसंज्ञकः । गङ्गास्नानं कृतं पूर्वे बाहुजानां सहायतः॥ शकटेन कुटुम्बस्य पालनं तेनं जानता। एकस्मिन् वै दिने गत्वा ददाह परसदुमम् ॥ २॥ पलं देवस्य संप्राप्तो जीवा दाहान्महाकुलाः । बन्धोः सहायतस्तत्र कृतं फर्मातिदारुणम् ॥ ३ ॥ शुभाच्छुभफलं मुक्त्वा पापाच नरकांस्तथा । माघे तु जाह्नवीनानास जातः शूद्रसत्कुले ॥१॥ विपाशानिफटे देशे योजने सप्तसमिते । भव्यो महोद्यमी गौरः कृशाङ्गो लोचनेऽल्पदृक् ॥ ५॥ पहलोभी बहुस्त्रीको देवतातिथिपूजकः । मातहीनः शठो धूतः पुत्रसन्ततिवर्जितः ॥ ६॥ पक्षमे भवन रामियुक्तोऽल्पसन्ततिः । लक्षणैर्लक्षितश्वोक्तरवेहि पन्धोः सहायतः पापात्पूर्वनन्मसमुद्भवात् । तस्माद् भ्राता पुत्रहीनो जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ ८ ॥ विन्मयं पथ्यतां देव मुतसौख्यविवर्दनम् । सर्वपापप्रशमनं लोकानां हितकारणम् ॥ ९॥ श्रीसूर्य उवाच। विमपं सत्सवक्ष्यामि जन्तुदाहविनाशनम् । वनदेवी तथा कार्या पलेनार्धपलेन वा ॥ १० ॥ हिरण्मयी सदा रेस्या पत्रे च चतुरस्र । वनजीवास्तया रोख्याः सरे तद्रूपसंज्ञफाः ॥ १९ ॥ 4 गरुडाग्रज ॥७॥ अरुण उवाच।

·।
१०५२-१०६..]
कर्मविपाका।
१३५६)
प्रजापतिस्तया कार्यो मापत्रयविनिर्मितः। राजतं पलमे तु गणाध्यक्ष शिवात्मजम् ॥ १२ ॥
संपूज्य गन्धपुष्पायः साधयेत्कार्यमाधिनीम् । देया वेदविधिज्ञाय सर्वपापापनुत्तये ॥ १३ ॥
प्रतिरूपस्तया देयः । सर्वकल्मपनाशनः । शृणुयादारतं वापि नारायणसुभाषितम् ॥ १४ ॥
मष्टाक्षरं तया मंत्रं जपेच विधिपूर्वकम् । दशायुतं तदर्ध वा होमयेत्तद्दशांशतः ॥ १५ ॥
तावन्मितं सूर्यमन्त्रं विधिवत् प्रजपेत्ततः ! विप्रेभ्यो दक्षिणां दद्यात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ १६ ॥
य एवं कुरुते मृत पूर्वपापप्रणाशनम् । तस्यापूर्वविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि वै ध्रुवम् ॥ १७ ॥
अकृते तु ययाशक्ति रिटं पदपञ्चकेदके । प्रायश्चित्ते कृते सूत जीवनं वर्पसप्ततिम् ॥ १८॥
जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् ॥ १९ ॥
इति श्रीधसूर्यारंगसंवाद कर्मविपाके अध्यायः पंचपंचाशदधिकतहलतमः ॥ १०५५ ॥
श्रीसूर्य.टवाच ।
परान्नं या हरेनारी पूर्वजन्मनि सुत्रत । साऽत्राजीणेन रोगेण दुःखिता जायते ध्रुवम् ॥ १ ॥
कुर्यान्नानाविधं चान्नं रसैः सर्वः समन्वितम् । विप्रेभ्योभोजनं दद्याच्छत्तपा दयाच दक्षिणाम् ॥ २ ॥
होमयेच्च तया चान्नान् गायच्या त्र्यम्बकेण तु । मुच्यतेऽजीर्णरोगाच पूर्वपापाच पुत्रक ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाक अध्यायः घट्यं चोदादधिकतहसतमः ॥ १०५९ ॥
श्रीसूर्य दवाच ।
देवमूर्ति च यः कश्चिद्देवागारे स्थितां मुत । भग्नां कुर्यानरो मोहात् परेण स्थापितां पुरा ॥ १.॥
अप्रतिष्ठो भवेदन जन्मन्यय खगाधिप । वर्पवयं तदाऽवत्यपूजनात्पापनाशनम् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपास अध्यायः सप्तपंचाशदविकसहनतमः ॥ १०५७ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
यश्चाचरेदाङ्वधं मोहात् पूर्वभवे नरः । मायश्चित्तं महाभाग शृणु चात्र प्रपलतः ॥ १
गोभूहिरण्यमिष्टान्नतिलवस्खानदानतः वृतधेनुमदानेन क्षयरोगः प्रणश्यति ॥ २॥
दानं ययानुमानेन सर्वस्वार्धामेव च । देयं द्विजवधादौ तु विचार्यात्र प्रयत्नतः ॥ ३ ॥
उत्सणे काश्यपेयात्र क्षयरोगः प्रशाम्यति । रिष्टस्य च विनाशः स्यानास्य चाकृतनिष्कृतेः ॥४॥
इति श्रीमपूरणसंवादे कर्मविपाके यध्यायोऽश्चाशदधिकमहसनमः ॥ १०१८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पा नारी घातयेत्काचित्परगर्भ पतत्रिण । जलोदरेण रोग पीडवते पात्र जन्मनि ॥ १॥
गङ्गास्नानेन सततं विधिना मृगस्यिते । तया-तजलपानेन तस्मात्सापात्प्रमुच्यते ॥ २॥
इति श्रीदपूरिगसंवादे कर्मविपाके अपाय एकोनपश्यधिकलायतमः ॥ १०५९ ।।
श्रीर्य उवाच ।
वाग्विरोधी भवेद्यश्च पूर्वजन्मनि वादिनः । सोऽध जन्मनि मूकत्वं भजत्येव न संशयः ॥ १ ॥
मोहादिदं चरेत्सृत देयं दानं द्विजातये । वेदानां पुस्तकं गम्पं पूनपिता विधानतः ।। २
संघातबन्धने शुदः, सीमजाकडाग्रज । नत्ापनागनं गर्व प्राग्ज प्रोक्तं परन्तर ॥
पति श्रीदसूरिणवाद कर्मविपाक अपारः पाष्टर पिपलमतनः ॥ १.६०॥

·(R ततः + . (३६०). वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच । अत्र जन्मन्यसौ वन्ध्या प्राग्भवेह्यभवत्सुत । यानयोधस्य सुमुखी धनभर्टसमन्विता ॥ १ ॥ पूर्वपापप्रभावेण सपल्या गर्भनाशनात् । जातेयं पादजाऽत्रैव दुःखात सुतवजिता ॥ २ ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापप्रणोदनम् । काश्यां गत्वा तु विधिना शिवमभ्यर्च्य शक्तितः ॥ ३ ॥ तैनिमहापुण्य नाविभवविस्तरः । शिवरात्री पश्चाद्दीपमालादिनेऽण्डज ॥ ४॥ अर्धगत्रे च माध्यां वा मावे स्नानं तु कारयेत् । मंत्रैर्वरुणसूक्तैश्च नौकायां च पतत्रिण ॥ ५ ॥ एवं या कुरुते सम्यक् तस्याः स्यात्सन्ततिर्युवम् ॥ ६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाकै अध्याय एकपष्टयधिकसहस्रतमः ॥ १०६१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । परनिन्दां तु यः कश्चित्पाग्भवे विनतासुत । कुर्यादुर्मतिमापन्नः खल्वाटो जायतेऽधुना ॥ १॥ दद्यात्स कपिलां धेनुं सर्वोपस्करसंयुताम् । ब्राह्मणाय दरिद्राय । तस्माद्दोपात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विषष्टयविकसहस्रतमः ॥ १०६२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचित्माग्भवे नारी कुर्याद्राजवधं सुत । सात्र जन्मनि तत्काले क्षयरोगेण पीडिता ॥ १॥ यक्ष्मणात्र क्षयं यान्ति धातवः सर्वदेहिनाम् । धातुक्षये क्षयं याति तच्छरीरमशाश्वतम् ॥ २ ॥ दृढकर्मकृतं पापं तस्माञ्चोक्तं पतत्रिण । पापनाशकरं किंचिदुपायं त्वत्र जन्मनि ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिषष्टयधिकसहस्रतमः ॥ १०६३ ॥ श्रीसूर्य उवाच। या वाग्विरोधिनी नारी भर्तुः पूर्वभवे सुत । मूकत्वं जायते तस्याश्चात्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १ ॥ तत्पापनाशनं दानं दद्यादेदस्य पुस्तकम् । ब्राह्मणे वेदविदुषे पूर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ २॥ पूजयेच्च द्विजान् भक्त्या भोजयेद् ब्राह्मणांस्तथा ॥ ३ । इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःषष्टयधिकसत्रहतमः ॥ १०६४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्रंजनं कुर्यात्रारी पूर्वे भवेऽण्डज । देवागारे स्थापितायाः प्रतिमायाः परेण च ॥ १ ॥ अप्रतिष्ठान्विता सात्र जायते वे पतत्रिण । वर्षत्रयं ब्रह्मवृक्षं पूजयेत्पापनाशनम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचषष्टयधिकसहस्रतमः ॥ १०६५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । विपिना तत्र दत्तानि फाम्यश्राद्धानि मानद । ततो भाविबलात्सूत ब्राह्मणेन तपस्विना ॥१॥ स्थापितं तद्गृहे द्रव्यं लोभापत्तं न तद्धनम् । समिलित्वा तद्भुक्तं स्त्रीपुत्रभ्रातृभिः सह ॥ २ ॥ ततो बतिये काले गतो हि यमगासनम् । शुभात्सर्वफलं भुक्तं पापाच नरकं भृशम् ॥ ३॥ पूर्वपुण्पमभावेण स जातोऽप्रापि वे द्विजः । मथुगमण्डले देशे रम्ये पुण्यस्यले शुभे ॥४॥ विशालाक्षो धनी मानी मुरूपोऽमितदो पृणी । बदेशाधिकारादयः पुण्यात्सर्व फलं त्विदम् ॥५॥ लोभी मरो महाक्षुद्रः सदा चिन्तासमन्वितः । सन्तानमुखहीनस्तु मुरूपनीमुखोज्झितः ॥६॥ r ·+1 कर्मविपाकः। (३६१) बन्धुहीनो व्ययी क्षीणः सवै तत्पापतः फलम् । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पवित्रां पापशोधिनीम् ।। ७ ।। कुबेरप्रतिमा रोक्मी पञ्चस्वर्णमिता शुभाम् । लक्ष्मीनारायणं दद्यात्सुवर्ण स्वर्णनिर्मितम् ॥ ८॥ लेख्यं पत्रे पवित्रे च पुत्रसन्ततिवर्द्धनम् । य एवं कुरुते शक्त्या तस्यारिष्टं विनश्यति ॥९॥ प्रायश्चित्तेऽकृते त्वत्र चायुः सप्ततिवत्सरम् ॥ १० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पष्टयधिकसहनतमः ॥ १०६६ ॥ अरुण उवाच। भूमिदेवकुलोत्पन्नो वाताधिकशरीरवान् । क्षामाङ्गः क्षीणवर्णोऽथ स्वल्पवृत्त्या च जीवनम् ॥ १ ॥ देवब्राह्मणभक्तश्च किंचिद्वादपरायणः । करे पादे कुशस्त्रेण दुष्टशृङ्गाभिधावतः ॥ २ ॥ व्रणो हि जायते दीर्घनेत्रतोदो युरोव्यथा । परेपामपवादं च स ब्रूते लोकतोऽन्वहम् ॥ ३ ॥ प्रिया तस्य शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा । अनृतं वै वदेत्किचित्कार्कश्यस्य हि कारिणी ॥४॥ अपत्यानि ध्रियन्ते न जातान्यपि हि कानिचित् । वर्षत्रयमिता वाला म्रियन्ते माससम्मिताः ॥ ५ ॥ केन कर्मविपाकेन मृतापत्यत्वमेव च । उदरे हि स्थितो गों न प्रसूतिर्न पातनम् ॥ ६ ॥ पृथगेवं कुभ्रातृणां मृतापत्यं प्रजायते । गतो बहुतरः कालः कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अत: पूर्व वैनतेय तृतीयेऽत्रैव जन्मनि । क्षात्रे कुले समुत्पन्नः कश्चिद्भूमिपतिस्तथा ॥८॥ दानवतदयायुक्तः प्रजाप्रीतिः परन्तपः । तस्य चैकोऽविनीतस्तु पुनः परमसुन्दरः ॥ ९ ॥ द्वितीयः पादचारस्तु तृतीयश्च स्तनधयः । गर्भयुक्तश्चतुर्यस्तु पिता मृत्युवशं गतः ॥ १० ॥ तस्यौदेहिकं कर्म पूर्वित्तसमं कृतम् । मासैखिभिव्यतिक्रान्तैज्येष्ठेनैव दुरात्मना ॥ ११ ॥ निहता भ्रातरः सर्वे भाविनोऽर्थस्य वै वलात् । पुत्रशोकार्तया मात्रा हृदयं ताडितं भृशम् ॥ अभिघातव्ययाक्रान्ता गर्भयुक्ता दिवं गता। अचिरात्तेन पापेन ज्येष्ठश्चौरेण घातितः ॥ १३ ॥ द्वितीयं जन्म चैनधि नात्यत्वकारकम् । पुरा कृतानि कर्माणि भुज्यन्ते नेहमान । १४ ॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं वद स्वामिन्येन पापक्षयो भवेत् । गर्भस्य घातनस्यापि पालव्यापादनस्य च ॥ १५ ॥ श्रीसूर्य उवाच। सौम्यायने तु संप्राप्ते सानुकूलनहे दिने । सपत्नीकः शुचिः स्नातः पञ्चगव्येन चोजसा ॥ १६ ।। उपोषणं दिवा रात्रौ पातश्चानुदिते खौ । सुरभेगोमयेनाय धरणिं चोपलेपयेत् ।। १७ ।। सुशुभे भूप्रदेशे तु कुकुमायुपचर्चिते । कुर्यादष्टदलं पद्मं चित्रवर्ण सुशोभनम् ॥ १८ ॥ तन्मध्ये रुक्मिणीयुक्त माघवं कलशेर्धयेत् । सौवर्णे राजते पझे सायुधं सचतुर्भुजम् ॥ १९ ॥ उपचारैः शुभैर्गन्धै पैश्च कुसुमादिभिः । जनन्या सह, संभूतः प्रद्युम्नाद्यांस्तथाऽर्चयेत् ॥ २० ॥ चारुदेहं सुवकं च चारुगुप्तं यशोन्वितम् । इभवत्रं चतुर्बाहुं सुबाहुं पूजयेत् क्रमात् ॥ २१ ॥ पूजितं विष्णुसूक्तेन तथा श्रीरसकोविदैः । पुष्पचन्दनगन्धाद्यरर्चयद्विविधैर्गुणैः ॥ २२ ॥ तद्विप्रासोऽपि तद्विष्णोरतो देवाभिपूजयेत् । शतमष्टोत्तरं हुवा चरुणा पायसेन वै ॥ २३ ॥ होमान्ते विप्रभोजान्ते मंत्रमेनमुदीरयेत् । यन्मया पापकर्माचं कृतं वै पूर्वजन्मनि ॥ २४ ॥ पितृहीनान्छिन् हत्वा तथैव वरपुत्रिणीम् । स्वस्नेहाभावतश्चापि भूमिद्रव्यादिलिप्सया ॥ २५ ॥ ॥ “ ·(३६२) घुद्धसूर्यारुण- [R.. लघूनामलघूनां च हतानां पूर्वजन्मनि । ततोऽन्धत्वं मया प्राप्तं दुःखं नानाविधं विदम् ॥ २६ ॥ तदेनःसंविनाशाय दानं संप्रददे विदम् ।" स्वस्त्यस्तु चेति तत्रोक्त्वा कोऽदादिति विसर्जनम् ॥ २७ ॥ सर्पिष्यात्मानमालोक्य भुञ्जीत सह वन्धुभिः । ऐहिकं लक्ष्म विज्ञेयं पूर्वकर्माभिशंसनम् ॥ २८ ॥ काष्ठलोष्टादिशखाद्यैर्घातः स्याद्वालकीडनात् । जलादग्न्यादिघाताद्वा व्रणस्तस्य हि जायते ॥ २९ ॥ स्त्रीणामङ्गविकारादि तिलव्रणरुगादिकम् । पैत्रीयमातुलान्यादिनेत्रतोदो रसाज्ञता ॥ ३० ॥ स्वसा मातृष्वसा वापि वाल्ये वैधव्यमामुयात् ॥ ३१ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तषष्टयविकसहस्रतमः ॥ १०६७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या प्राग्भवे महामोहात्परनिन्दां च कारयेत् । खल्वाटग्रुजा सान जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १॥ धेनुं दद्यान्महाभाग विधियुक्तां सकम्बलाम् । तस्माद्रोगाद्विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टषष्टयधिकसहस्रतमः ॥ १०६८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभक्ष्यं भक्षयेद्यस्तु पूर्वजन्मनि मानवः । गण्डमालाख्यरोगेण संयुक्तो जायते विह ॥ १॥ पुण्यदेशे महाभाग संक्रान्त्यादिषु पर्वसु । गृहीत्वा कम्बलं शुद्धं दद्यात्तद्वेदपारगे ॥ २॥ कुटुम्बिने दरिद्राय दद्यादोपापनुचये । गण्डमालाहरं चैतदानमुक्तं मया विह, ॥ ३॥ प्रति श्रीद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनसप्तत्यधिकसहस्रतमः ॥ १०६९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कुलधी या महादुष्टा पूर्वमासीत् पतत्रिण । अत्र पूर्वकृतात्पुण्या-मानुपी संकरा स्मृता ॥ १॥ धनपुत्रविहीना सा चात्र जन्मनि दृश्यते । निष्कृति तत्प्रवक्ष्यामि प्रयागे मरणं सुत ॥ २ ॥ वासात्पापं क्षयं याति पूर्वजन्मकृतं दृढम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तत्यधिकसहस्रतमः ॥ १०७० ।। श्रीसूर्य उवाच । पक्षाघातं च यः कुर्यात्सभायां ब्राह्मणस्य च । पक्षाघातेन रोगेण पीडितोऽत्रैव जायते ॥ १॥ भूरिभोगं विमतोपं दद्यादानं पतत्रिण ॥२॥ इति श्रीदमूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्याय एक्सप्तस्यविकसहनतमः ॥ १०७१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभक्ष्यं भक्षयेत् या नाग द्विजवल्लभा । गण्टमालाम्यगेगेण संयुक्ता जायते त्विह ॥ १. पुण्यदो महाभाग संझान्त्यादिषु पांमु । पूर्वपापहरं पुण्यं दद्यादन च पम्बलम् ॥ ३. नवं गुटं कुलीनाय तस्मात्पापात्प्रमुच्यते । द्विजानामिच्छया दादोजनं पापनाशनम् ॥३॥ पनि धारदमुपारगमवाद कर्मविपाके पप्यायो दिममत्यधिकमहसतमः ।। १०७२॥ श्रीसूर्य उवाच । पाल जपान व पशिष्टाह्मणस्य मा विष । वदेो वसन पूर्व चार जन्मनि गौडनः ॥१॥ Ur: सर्वकाभिती नानासायविशारदः । धनधान्ययुतधात्र बहुमीपुसभोगभार

·मम
१०६८-१०७७.]
फर्मविपाकः।
(३६३)
विद्यादानात् कृतात्पूर्व शृणु पापफलं तया । क्षयरोगाकुलः क्षीणः पुत्रसन्ततिवर्जितः ॥ ३ ॥
वालयातनजात्पापाद्राह्मणस्य पतत्रिण ! महालोभपरो मूढो नानादुःखैस्तयाकुलः ॥४॥
वक्ष्यामि निष्कृति तस्य ब्रह्मघातविमोचनीम् । प्रयागे वा कुरुक्षेत्रे पुष्करे वा महास्थले ॥ ५ ॥
नैमिषारण्यके क्षेत्रे पूजयेद्विधिवच्छिंवान् । गन्धपुष्पैस्तथा धूपैर्लक्षसंख्यान्विधानतः ॥ ६ ॥
ब्रह्मचर्यरतो नित्यं तदन्ते होमयेत्तथा। पडले चतुरस्त्रे वा कुण्डे चाज्यतिलाञ्छुभान् ॥ ७ ॥
शक्त्या च भोजयेद्विपान शैवान्कासारलड्डुकैः । नानाभक्ष्यफलैरेवं वस्त्रैमाल्यैस्तथाऽर्चयेत् ॥ ८ ॥
विविधां दक्षिणां दद्याद्रप्रीतिकरी तया । यश्चानेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ ९ ॥
स वालधातजात्पापान्मुच्यतेऽत्र ममाज्ञया । चतुर्दश्यामयाष्टम्यां नक्तं कुर्याद्विधानतः ॥ १० ॥
ध्यानपरः सूत नित्यं भूत्वा ममाग्रतः । पूजयेदर्घ्यपाद्याद्यनवेयैर्विविधैस्तथा ॥ ११ ॥
तं नरं सर्वपापेभ्यो विमोक्ष्यामि खगेश्वर । आयुस्तस्य शतं प्रोक्तं पञ्चहीनं च पुत्रक ।। १२ ।।
प्रायश्चित्ते कृते यत्नात्पञ्चम्यां चंद्रवासरे । निन्मये त्वकृते सूत चत्वारिंशन्मिताब्दके ॥ १३ ॥
रिष्टं स्यात् क्षयरोगेण वालघाताच्च निश्चितम् । ब्रह्मघातान्महापापात्पूर्वजन्मकृतादृढात् ॥ १४॥
न मुच्यते महादानैः सप्तजन्मकृतैरपि । वाध्यते क्षयरोगेण सप्तजन्मसु निश्चयात् ॥ १५ ॥
ब्रह्महा क्षयरोगी स्यादिति वेदविदो विदुः। न हीदृशं महापुण्यं क्षयरोगविनाशनम् ॥ १६ ॥
पुत्रवृद्धिकरं चात्र यया प्रोक्तं शिवार्चनम् ॥ १७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय स्त्रिसप्तत्यधिकसहस्रतमः ॥ १०७३ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
यो द्विजं प्राग्भवे हन्यात्सुरां च त्रिविधां पिवेत् । मूत्रकृच्छ्रेण रोगेण पीडितः सोऽत्र जायते ॥ १ ॥
गृहवित्तानुसारेण पलेनाईपलेन वा । कुर्याद्धिरण्मयं पद्मं चाष्टपनसमन्वितम् ॥ २ ॥
आवाह्य तत्र ब्रह्माणममुं सर्वोपचारकैः । पूजायेत्वा तु गन्धायैर्दद्याद्विप्राय यत्नतः ॥ ३ ॥
दानेनानेन सततं मूत्रकृच्छ् न पश्यति ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःसप्तत्यधिकसहस्रतमः ॥ १०७१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वैकुण्ठादागतस्त्वत्र · मथुरायां पतत्रिण । जातोऽयं पुण्डरीकाक्षः सर्वभूताभयमदः ॥ १ ॥
घोरे कलियुगे : प्राप्ते पापाकान्ते महावले । भारावतरणार्याय क्षत्रिषाणां क्षयाय च ॥२॥
कृत्वा तु दुष्करं कर्म पुनर्यास्यति वै दिवि ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चसप्तत्यधिकसहनतमः ॥ १०७५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
स्वर्णापहारी सततं पुरुषः प्राग्भवेऽण्डज । कुनखी जायते चात्र महापापेन लाञ्छितः ॥ १॥
सुवर्णशतकं दयात्स तद्दोपविनाशनम् । चान्द्रायणत्रयं कुर्यात्तत्तदोपोपशान्तये ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्सप्तत्यधिकसहस्रतमः ॥ १०७६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
राजघातकरी मोक्ता या पूर्व घातयेन्नृपम् । राजयक्ष्मान्विता साऽत्र तस्मिन्वयसि भामिनी ॥१॥
प्रायश्चित्तं परं तस्याः शृणुष्वात्र खगेश्वर । यस्मिन्कृते हि विधिना पूर्वपूर्वाधनाशनम् ॥ २॥

·(३६४)
वृद्धसारुण-
स्वर्णगोभूमिमिष्टानं घृतधेनुतिलानि च । देयानि श्रद्धया सूत ..क्षयरोगापनुत्तये ॥३॥
रिष्टं विशन्मिते वर्षे प्रायश्चित्तेऽकृतेऽथुना ॥१॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसबाद कर्मविपाके अध्यायः सतसतन्यविफसहसतमः ॥ १०७७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
विनाऽपराधं यः कश्चिद्वैश्य हन्यात्पतत्रिण। प्राग्जन्मनि च युक्तः स्याद्रतार्बुदरुजा भृशम् ॥ १ ॥
भविष्यति न सन्देहस्तस्य मृत्युः खगाधिप । अपि दानशतैर्वापि दत्तैरव जन्माने ॥ २ ॥
त्रिंशदमें महारिष्टं रक्ताधिक्यान्महाबलात् ।। ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अन्यायोऽष्टसप्तत्यधिकसहसतमः ॥ १०७८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यो मोहाद्वातद्वैश्यमन्यजन्मनि मानद । सोन जन्मनि विज्ञेयो रक्तायुदसमन्वितः ॥ १॥
प्राजापत्यचतुष्कण व्रतेन नियमेन च । सप्तधान्यपदानेन पूर्वजन्माघनाशनम् ॥ २॥
पापक्षये महाभाग पापरोगक्षयो भवेत् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अन्याय एकोनाशीन्यविकसहस्रतमः 11 १०७९॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मेरोः समागता येयं प्राप्ता माथुरमण्डले । सर्वभूतोपकाराय दुटनाशकराय च ॥१॥
प्राप्ते कलियुगेऽत्रैव सर्वपापविवर्जितम् । कृत्वा साद्भुतकर्माणि 'पुनस्तत्रैव यास्यति ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपा अध्यायोऽशीत्यधिकसहस्रतमः ॥ १०८०॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिद् ब्राह्मणी पूर्वभवे मोहात्सुरां पिवेत् । साऽत्र जन्मनि मूत्रेण कृच्छ्रेणातिप्रपीडिता ॥ १॥
प्रायश्चित्तं परं तस्या घोरपापहरे सुत । कुहिरण्मयं पद्मं विप्राण्याय निवेदयेत् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्याय एकाशीत्यधिकसहसतमः ॥ १०८१ ॥
--
अरुण उवाच ।
फश्चिदिप्रोचमो जातः किश्चिद्वित्तसमन्वितः । कासश्वासादिना बाधा उदगतिश्च तस्य,वै ॥ १॥
कपविक्रपकर्ता च कृषिवाणिज्यशासनः । मिया प्रीतिपरा तस्य व्रतानामनुकांक्षिणी ॥२॥
कदाचित्क्रोधवशगा कुवाक्यानाश्च भापिणी । उदरे वातजान् रोगाशिरोचि दधती कदा ॥३॥
अपत्यानि म्रियन्ते च एको दिवास्तथैव च । फेन कमविपाकन सत्यं कथय भास्कर ॥ ४॥
श्रीसूर्य उवाच ।
भषा फर्म कृतं नैव सीकृतं नात्र संशयः । पूर्वजन्मनि शूद्री सा दिनभक्तिपरायणा ॥५॥
पदानि विविधान्येव मा चके मुनि मानद । स्वगृहे धान्यराशेः सा भक्षणाथै समागताम् ॥६॥
सवत्मा बामणस्पाय गां धान्यानिदि खादतीम् । गृहीत्वा ली कुशी भृशं ताडितयत्यसौ ॥ ७॥
सगर्भा मुरभी वा गर्भक्ष्युपपातनात् । मृतोऽसी गर्भमध्यस्यः प्रसवे भृशदुःखिता ॥८॥
गदिखेन मुभी भृशमादती मना । तेन फर्मविपाकन नरकं प्राप्य ; दारुणम् ॥
पचामानुपमापना प्रतदानप्रभावतः । इदं हनीय तम मतापत्यस्य कारकम् ॥ १० ॥

·२०७८-१०८५.) कर्मविपाको। (१९५) सप्तजन्मसु जायन्ते गोत्रीब्रह्ममघातकाः । नानाप्राकर्मणां तेषां नानापत्यार्यदुःखिता ॥ ११ ॥ सपलीकः शुचिः स्नातो ह्यौपधैः स्नानमंत्रतः । उपोषण दिवारानं त्रयोदश्यां विवर्जयेत् ॥ १२ ॥ पूर्णमासीदिन प्राप्य प्रातश्चानुदित रखी। सुरभ्यास्तु सग या गोमयेनोपलेपयेत् ॥ १३ ॥ तवोपरि गवां स्थानं महाशोभासमन्वितम् । अर्हणाग्रुपहारैश्च कुङ्कुमायैश्च चर्चयेत् ॥ १८ ॥ कुर्यादष्टदलं पझं चित्रवर्णे सुशोभनम् । तत्रोपरि न्यसेद्देवं माधवं कलशेचयेत् ॥ १५ ॥ सौवर्णे राजते पने सायुधं सचतुर्मुजम् । उपचारः शुभेगन्धै पैदापैः प्रसूनकैः ॥ १६ ।। ब्रह्मसूक्तेन सूक्तेन श्रियः सूक्तेन पूजयेत् । सुशुभ पगन्धाधैरर्चयेद्विविधैर्गुणैः ॥ १७ ॥ रुदैकादशिनीभिश्च जपेद्वविधानतः । पूजा लक्षामतः पुष्पैर्वस्त्रपूतैश्च वारिभिः ॥ १८ ॥ शतमष्टोत्तरं दुवा चरुणा पायसेन च । रुद्रस्यायुतहोमश्च समवाज्यसमाहुतिः ॥ १९ ॥ एवं पृथग्विधानेन विष्णुरुद्रादिपूजनम् । होमान्ते विमभोजान्ते मन्त्रमेनमुदीरयेत् ॥ २० ॥ पन्मया कर्मवशतः पुरा जन्मान पाप्मना । सगर्भायास्तु गांवोर लकुट्या ताडनं कृतम् ॥ २१ ॥ तस्मात्कर्मवशात्माप्तं मृतगर्भादिनाशनम् । मृतसन्ततिरूपाणि प्राप्यन्ते च तदेनसः ॥ २२ ॥ तवदेनोविनाशाय शाखदानी भवत्विदम् ।" स्वस्त्यस्तु चेति तत्रोक्त्वा कोऽदादिति विसर्जनम २३ सर्पिप्यात्मानमालोक्य अन्यान्वे तोपयेटिजान् । भूमिद्रविणवासांसि धनं दत्त्वा विधानतः ॥२४॥ व्रतान्ते सुरभी दद्याद्धेमद्रव्यादि शक्तितः । अहापं ततः सर्वे भोजयेदिष्टबन्धुभिः ॥ २५ ॥ ऐहिकं लक्षणं तस्य शरीरेऽप्युपजायते । फाप्लोष्टादिशवाद्यैर्यातः स्यादुपलेखनात् ॥ २६ ॥ शुद्भिणां चोपघातश्च जायन्ते वणजातयः । जलाकुलत्वं स्पर्शोऽनेस्तादृशस्तत्र जायसे ।। २७ ।। नायेंगे विकृतिव्याधी आस्ये प्रणातिलादिकम् । पैत्रेयोमातुलान्यावैधव्याभिंवेदपि ॥ २८ ॥ • इति श्रीद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अन्यायो द्वयशीत्यधिकसहसतमः ॥ १०८२॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्राह्मणी पूर्वे भवे मोहात्सुरां पिवेत् । प्रदरेणातिदुःखेन सान जन्मानि पीडयते ॥ १ ॥ प्रायश्चित्तं परं तस्याः प्रदरं नाशयेन्महत् । दद्याट्टकममयं पनं .सपत्रं ब्रह्मदेवतम् ॥ २ ॥ ब्राह्मणाय सुशीलाय पूजिताय निवेदयेत् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाऊँ अध्यायव्यशान्यविकसहस्रतमः ॥ १०८३ ॥ श्रीसूर्य उवाच ! पूर्वजन्मनि यो विप्रस्त्रिविधां वै मुरां पिबेत् । मूत्रावरोघरोगेण मूत्रकृच्छ्रेण नश्यति ॥ १॥ हटात् मापापजात सूत प्रायश्चित्तं न विद्यते । पूर्वपापावोपे च कृच्छ सांतपनं चरेत् ।।२।। इति श्रीद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाकै अभ्यायश्चतुरशीन्यधिकसहसतमः ॥ १०८४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । भकामतश्च या नारी वैश्ययातनतत्परा । बभूव प्रास् च पसीन्द्र साध जन्मान निश्चयात् ॥ १ ॥ रक्तार्युदसमाकान्ता दुष्टपापमयोजिता । महारिष्टेन सा याति यमलोक पतत्रिण ॥ २ ॥ मारपापादुप्फरात्सत फण्ठपादिसम्भवात् । निष्कृत्यै कदली दद्यात्मवर्णनयसंयुताम् ॥ ३ ॥ पूजपेद्राह्मणापश्चाच्छिापूजनतसरान् । या वेवं कुरुते भक्त्या कदलीदानमुत्तपम् ॥ ४॥ नश्येच क्षयरूरतस्या रोगगोकप्रणागनम् । आयुर्वणि पटयुक्तमय सप्ततिमंग्परम् ।। ५ ॥ इति श्रीसूर्परगसंवादे फर्मविपास अध्यायः पसाशीत्यधिरुनहयतमः ॥ १०८५! .

·[0-
Tyt
도
--
वृद्धसूर्यारुण-
श्रीसूर्य उवाच ।
यो नरोऽतिबलोत्कर्षात्परस्त्री कामयेत्पुरा । जन्मन्यस्मिन् यौवने तु सोन्मादी जायते भृशम् ॥ १ ॥
दद्यात्मजापति देवं सौवर्ण शक्तितोऽण्डन । मृगं स्वर्णमयं तहत्पूजयित्वा विधानतः ॥ २ ॥
भोजयेद्राह्मणान् भक्त्या होमयेच्च जपेत्तथा । गायत्री विधिना सूत मोहादाशु प्रमुच्यते ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षडशीत्यधिकसहस्रतमः ॥ १०८६ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
या नारी प्राग्भवे सूत परस्वर्णापहारिणी । साऽत्र जन्मनि रोगेण खल्वाटेन युता भवेत् ॥ १॥
दद्यारसुवर्णशतकं विप्राय विनतात्मज । सुवर्णस्तेयपापेन मुच्यतेऽत्रैव जन्मनि ॥२॥
चान्द्रायणत्रयं चैव कुर्यान्मासे तु कार्तिके ॥३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्ताशीत्यधिकसहस्रतम. ॥ १०८७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वैश्यहन्त्री च या नारी भवे पूर्व पतिव्रता । रक्तार्बुदेन :रोगेण बाध्यते चात्र जन्मनि ॥ १॥
व्रतं चरेन्महाभाग प्राजापत्यचतुष्टयम् । सप्तधान्येन दानेन ,रक्तार्बुदविनाशनम् ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाशीत्यधिकसहसतमः ॥ १०८८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
रोप्यहारी च पुरुपश्चित्रकुष्ठी प्रजायते । स तत्पापविशुद्धयर्थं ब्राह्मणाय प्रदापयेत् ॥ १॥
स्वर्ण पलाय शुद्धं कुरुक्षेत्रे पतत्रिण । माजापत्यत्रयं कृत्वा प्रारंभे पापनाशनम् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोननवत्यधिकसहमतमः ॥ १०८९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
फश्चिम्लेच्छकुलोत्पन्नो बद्र्व्यसमन्वितः । सुधीः स्वधर्मनिरतो दयालुः सत्यसंयुतः ॥ १॥
त्यागी शूरो महोत्साही देशे फेरलके सुत । स्वामी धर्मपरो नित्यं सपत्नीका सपुत्रकः ॥ २॥
प्रजाः पालयतस्तस्य शूरस्पापि महात्मनः । दुष्टाः प्रजाः क्रोधयुक्ता बभूवुर्विमुखास्तदा ॥ ३ ॥
तस्मिन्काले ह्यभूयुद्धं घोर तस्मिन पुरे सुत । संग्रामभूमौ स मृतो यवनश्च सपुत्रकः ॥ ४॥
वस्प पली महाभाग साध्वी पतिपरायणा । पतिव्रता महासत्त्वा भर्तुः प्राणावलंबिनी ॥ ५ ॥
पातयित्वा तु शस्त्रेण स्वगरीरं मनस्विनी । मृते पत्यो न जीवामीत्युक्त्वा मृतवती तदा ॥ ६ ॥
तद्गुणा पन्तकालेऽपि दिवि प्राप्ता सभर्तृफा । भुक्त्वा तत्र महाभोगानपूर्वान्स्वामिधर्मतः ॥ ७ ॥
नानामनाघातनजात्पापात्पूर्वसमुद्भवात् । क्षीणात्पुण्याच्या सूत म्लेच्छदेशे बभूव सः ॥ ८॥
मिन्धोः पश्चिमभागेन शतयोजनसम्मिते । गौरः मुरूपी दीर्घश्च बहुविद्याविशारदः ॥ ९ ॥
नानाभोगमुग्पर्युक्तो गजयूयः समावृतः । पत्त्यश्वरयसंकीर्णस्तया भैरवशासनः ॥ १॥
महाशपुपीपादपश्चायन्तमुखसंयुतः । देशेदेशेऽधियारादयः स म्लेच्छः पृथिवीपतिः ॥ १९ ॥
प्रीमहायान्महामाग तया पुत्रमहायतः । मुख-धर्ययुता सापि यवनी तशाभवत् ॥ १२ ॥
गपुरः मापमहापाय सोऽप्पय महाप्रभुः । एवं जन्मफलं प्रोक्तं ससदायं पतत्रिण ॥ १३ ॥
स्वामिधर्मवापुण्पाघदर्ये मरणापया । भविष्यति गतिस्तेषां
पूर्वपुण्यात्पतत्रिण ॥१४॥

·. १०११-१०९६.] कर्मविपाकी (३६७) पञ्चाशीतिमितायुः स्यान्न च रिष्टं भवेन्मृतिः । रिष्टं पञ्चाशदन्दे तु स्वदेहान्तसमं सुत ॥ १५ ॥ प्रजापीडननात्तापात्तदर्षे नात्र संशयः । दद्यात्कालनरं तत्र ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ॥ १६ ॥ तथा हिरण्मयं तद्र्ज शतपलात्मकम् । कुरुक्षेत्रादितीर्थयु संक्रान्त्यादिपु पर्वसु ॥ १७ ॥ सर्वोपस्करसंयुक्त द्वयमेतच्च पुत्रक । महारिष्टहरं प्रोक्तं दानात्कालनरात्कचित् ॥ १८ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो नवत्यधिकसहस्रतमः ॥ १०९० ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्यौवने नारी रमते स्वेच्छया परम् । बलात्कारेण पुरुपं सानोन्मादेनं पीडिता ॥१॥ तत्पापनाशनं सर्वमुपायं शृणु तत्त्वतः । कृत्वा सुवर्णनं वायु मृगं हैमं च वाहनम् ॥ २॥ सर्वोपस्करसंयुक्त दद्याद्विप्राय धीमते । न पामोति मदोन्मत्तभावं दानप्रभावतः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकनवत्यधिकसहस्रतमः ॥ १०९१ ।।। श्रीसूर्य उवाच । अपहारी च यः पूर्व जन्मन्यत्र च जन्मानि । श्लेष्मरोगेण सततं वाध्यते विनतासुत ॥१॥ दद्यात्तत्तापनाशाय त्रपु विप्राय धीमते । पलानां त्रिशतं शुद्धं तस्माद्रोगात्प्रमुच्यते ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो दिनवत्यधिकसहसतमः ।। १०९२ ।। श्रीसूर्य उवाच । विद्यमाने हि पत्यौ या जाराद्गर्भ दधार वै । सा चात्र पादजा दुष्टा न च गर्भ दधाति वें ॥ १ ॥ काश्यां वासान्महाभाग श्रद्धया रुद्रपूजनात् । कन्याविवाहात् सततं दरिद्रद्विजपालनात् ॥ २॥ धारयिष्यति सा गर्ने प्रायश्चित्ताद्ययोचितात् । प्रायभित्तेऽकृते रिष्टं चत्वारिंशन्मितेऽब्दके ॥ ३ ॥ प्रायश्चित्ते कृते सूत पडशीत्यन्दजीवनम् ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिनवत्यविकसहमतमः ॥ १०९३॥ श्रीसूर्य उवाच । आरखेटकं विना यर हस्तिनं घातयेत्पुरा । सोन जन्मनि जायेत सर्वकार्येषु सिद्धिकृत् ॥ १ ॥ तस्मिन्नेव हि काले च तस्य रिष्टं प्रकीर्तितम् । विशन्मितेऽन्दे पक्षीन्द्र कालशनान्मृतिर्भवेत् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्नवत्यधिकसहसतमः ॥ १०९४ ॥ श्रीसूर्य उवाच पूर्वजन्मनि या नारी मोहाडोभादरेत्रपु । साध जन्मनि पक्षीन्द्र श्रेष्मरुक्संयुता भवेत् ॥ १ ॥ शतत्रयपलं दद्यात्रा तत्पापशुद्धये । तस्मिन्पापे क्षये स्त श्लेष्मरोगस्य नाशनम् ॥२॥ इति श्रीसूर्यारणसंवादे फर्मविपाके अध्यापः पंचनवत्यधिकसहस्रतमः ॥ १०९५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । विप्रवंशे समुत्पन्नः शक्तिमान् वेदपारगः । धनधान्यममायुक्तश्चेष्यालुश्चार्जवान्वितः ॥ १॥ मुवतः शक्तिमान्धीरः किंचिदयाधिसमन्वितः । इन्द्रियाणां वलं हत्वा मेद्दवास व्यजायत ॥ २ ॥ उदरातिरसग्बाधा किंचिदेहे हपयत । तस्प प्रिया शुभाचारा पतिमक्तिपरायणा ॥३॥ +

·धृद्धसूर्यारुण-
[
सत्यवाक् सच्चरित्रा च बेतानामनुकांक्षिणी । एकदाऽसूत सा पुत्र दम्पती हर्पसंयुतौ ॥ ४॥
अय सा मृतपुत्राऽभूत्कर्मणां परिपाकतः । तस्य गेहे च कन्याऽऽसीत्प्रौढा या न विवाहिता ॥ ५ ॥
भूरिदविणलोभेन वृद्धविनाय साऽर्पिता । तद्गहादाहृतं द्रव्यं सर्वस्वं स्ववशीकृतम् ॥ ६ ॥
यदा समुत्सुका प्रौढा वरार्थ गुणशालिनी । पतिभक्तिपरा नित्यं विषयेभ्यः सुखार्थिनी ॥ ७ ॥
पत्युः सा जरसा खित्रा निर्विण्णाभूद्वरानना । व्रततीर्थरता नित्यं सत्यानामनुकांक्षिणी ॥ ८ ॥
बहुवस्तया वत्स नियमैः शोपितं वपुः । पित्रा धनं गृहे भूरि त्वपितं तत्कृते भृशम् ॥ ९॥
अय कालवशं प्राप्ता दीना सा ब्राह्मणी खग । सा पुत्री युदरे भूत्वा ह्यगमजन्मजन्मान ॥ १० ॥
कन्या बहुविधास्तस्य निराधारा मृताश्च वै। तेन कर्मप्रभावेण पूर्वकन्या बहुप्रजा ॥ ११ ॥
पन्याविक्रयकर्ता च रौरवं नरकं गतः । यातना बहुधा भुक्त्वा वर्षाणां च सहस्रकम् ॥ १२ ॥
पश्चान्मानुष्यमापनो व्रतदानप्रभावतः । इदं चतुर्थकं जन्म मृतपुत्रः प्रजायते ॥ १३ ॥
मृतपुत्री मृतो गर्भः पूर्वकर्मप्रभावतः । भार्या तस्यापि विप्रस्य पूर्वजन्मनि मानद ॥ १४ ॥
भविटेपिणी नित्यं तथाऽपत्यानुरागिणी । तेन कर्मविपाकेन कन्या भूरि मृताः सुत ॥ १५ ॥
अरुण उवाच।
प्रायश्चित्तं कथं देव पापं शाम्यति येन वै । निष्कृति वद विश्वात्मन् पृथक्त्वं मे प्रकाशप ॥ १६॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पुत्रिका यस्य जीवन्ति पुत्राणां नाशनं भवेत् । कर्मभेदेन येनेह शृणु वं कश्यपात्मज ॥ १७॥
स्वकन्यां वरयोग्यां सा चिरापत्यमनागतम् । दशान्दिकां स्वामानाय ययाभावं यथामति ॥ १८ ॥
कन्या रूपवती गान्तां समस्तगुणशालिनीम् । ब्राह्मण विधिना सूत दद्याच्च बहुदक्षिणाम् ॥ १९॥
महापापविरामनं फन्यादानमतंद्रितः । कन्याविवाहसमये महाशान्तिविधि चरेत् ॥ २०॥
एवं कृतविधिः सूत कन्यां दत्त्वा विधानतः । शान्तिकर्मणि सर्वत्र विस्तरेहत्विगादिकम् ॥ २१॥
भृमिद्रविणवासांसि नानाभोज्यानि दापयेत् । गृहदानं ततो दद्याययोपस्करसंयुतम् ॥ २२ ॥
वर्षेऽपि संपूर्णे पनवस्त्रादि दापयेत् । एवं कृतविधिः सूत बहुपुत्रो यशो लभेत् ॥ २३ ॥
पापं पुत्रविनागारयं कन्यापत्यादिकं च यत् । तत्तत्पापप्रणाशार्थ कन्यादानादि शक्तितः ॥ २४ ॥
कुर्यादसंशयं तस्प सुख शान्तिः प्रजायते । यजन यज्ञविधानेन ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचपेत् ॥ २५॥
विनापशाम्पिकामूति मिनिष्फममाणतः । आचार्याय ददेत्ताश्च नानाफर्माभिशान्तये ।। २६ ॥
पेदिक लक्षणं तस्य गरीरे चोपजायते । जिवावदनदन्तीष्ठमणो वातादिदोपकृत् ।। २७ ॥
नृपयोगमिदानिश वित्तानि च यतस्ततः । तस्य द्यानन्दमनसो दुःखं नश्पति चाधिनम् ॥ २८ ॥
गपिप्पात्मानमालोक्य मुत्रीत सह बन्धुभिः ॥ २९ ।।
पी श्रीदमूर्यायगमवाद पर्मविपाक अध्यायः पणत्यधिकमहसतम. ॥ १०९६ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
पा ताम्रहारिणी नारी ग्योभारपूर्वभवे मुन । बौदम्बरेण गेगेण पीदरते मीडया ॥ १ ॥
पाई विमार्य पलंग ता दयाय शक्तितः । तम्मादानान्महाभाग पापं नस्पति उत्क्षणात् ॥ २ ॥
निररकाई दकि, अप्रायः पनर यविषमहससम. ॥ १.२.७ ॥

·२०१७-११०२.] कर्मविपाकः। १३६९) श्रीसूर्य उवाच । गर्भवत्याऽनया भुक्ता पूर्वजन्मान मानद । गर्भासन्ना ह्यना ववाविधिना गर्भधारिणी ॥ १ ॥ तेन कर्मविपाकेन वाहुजा साध्न कीर्तिता । पूर्वजन्मविपाकेन न च गर्भ दधात्यलम् ॥ २ ॥ प्रायश्चित्तमिदं तस्य चात्र सर्वावमोचनम् । कृत्वाऽजां गर्भसंयुक्तां राजतौं पट्पलामिकाम् ॥ ३ ॥ वैश्वानरस्तथा कार्यः पञ्चमापैर्हिरण्मयः । पूजयित्वा ततो दद्याट्टिजाय विधिनाण्डज ॥ ४ ॥ यैवं कुर्यादिघानेन सर्वपापापनोदनम् । तस्याः पुत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि वै ध्रुवम् ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽटनवत्यधिकतहसतमः ॥ १०९८॥ श्रीसूर्य उवाच। मृगयां प्राप्य पक्षीन्द्र गजराजवघे पुस । आयते गजचर्मा वै स नरोऽत्रैव जन्मनि ॥ १ गणेशप्रतिमां दद्यात्सौवर्णी द्विपलात्मिकाम् । गन्धपुप्पैश्च संपूज्य तस्माद्रोगाद्विमुच्यते ॥ २ ॥ कारयेद् गणनाथस्य लक्षजाप्यं विधानतः । होमयेत्तद्दशांशेन मुच्यते पूर्वकिल्विपात् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो नवनात्यधिकसहस्रतमः ॥ १०९९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यो हरेत्परसिद्धानं क्षुत्पीडाभिप्रपीडितः । सोऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र शूलरुपीडितो ध्रुवम् ॥ १॥ अन्नदानेन विप्राणां रसदानाद्विशेषतः । मुच्यते शूलजाद्रोगान्नात्र कार्या विचारणा ॥ २ ॥ सुवर्णशूलदानं वा विप्रायात्र कुटुम्बिने । शूलदोपोपशमनमिह जन्माने वै श्ववम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसवादे कर्मविपाके अध्यायः शताधिकसहस्रतम. ॥ ११०० ॥ श्रीसूर्य उवाच । मुर्धाभिषिक्तः माक् सूत बभूव पुरुषोत्तमः । स्वज्ञातिपु महाभागो दृढकर्मक्रियापरः ॥ १ ॥ वैराटदेशे निवसन् राजकार्ये रतः सदा । कृतवान् गोग्रहं तत्र शत्रूणां, भयदायकः ॥२॥ मृता भूरि पुरे तस्मिन् खगोत्तम । पापमाचरितं तेन नृपाज्ञाकारिणा दृढम् ॥ ३ ॥ ततो यमपुरं प्राप्तो मुक्त्वा भोगांस्तदुक्तवत् । विष्णुपूजनजात्पुण्यात्मागत्र यमुनावटे ॥2॥ चारणो धर्मनिरतो बहुपापं जहाँ खलु । एवं कृतविधेः सूत सर्वपापविनाशनम् ॥ ५॥ तस्य पुत्रविद्धिः स्यादिह जन्मनि वै ध्रुवम् । अकृते तु यथाशक्ति मायश्चिचे ययादिवें ॥ ६ ॥ रिष्टं पष्टिमिते व दारुणं जायते किल । प्रायश्चित्ते कृते सूत जीवनं वर्षनदिन ॥७॥ जन्मादिमरणांतं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ ८॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोत्तरशताधिकमवतनः । ११०१॥ श्रीसूर्य उवाच । -

·."
(३७०)
वृद्धसूर्यारुण-
श्रीसूर्य उवाच।
पादरोगयुतः सूत जायते सोऽत्र जन्मनि । यो मार्गहा पुरा लोके परलुण्ठनतत्परः ॥ १ ॥
सोऽश्वदानाद्विधानेन ब्राह्मणाय पतत्रिण । न पश्यति महापीडां पादजां पापसंभवाम् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायव्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११०३॥ .
श्रीसूर्य उवाच ।
अभवत्माग्भवे विप्रो ग्रामवासी बनाश्रितः । चोराधिपो महोग्रश्च तसंसर्गी खगाधिप ॥ १ ॥
दत्तानि तेन ग्रहणे दानानि विनतासुत । गोभूम्यश्वादिकान्येव ब्राह्मणेभ्योऽतिशक्तितः ॥ २ ॥
स भुक्त्वा नरकान् घोरान् पापात्पुण्याच शाश्वतान् । स्वर्गापर्वतभागे तु स जातो बाहुजोऽधुना३॥
वामनो राजसम्मानी महोग्रो मंत्रपारगः । पुत्रहीनोऽप्यसौ सूतं परवित्तस्य ' लुण्ठनात् ॥ १॥
भवत्यत्र च ये पुत्रा नियन्ते नात्र संशयः । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन पापं प्रशाम्यति ॥ ५ ॥
कृत्वा वेदघटान्सूत सौवर्णान्वृतपृरितान् । तदभावे गजतांश्च विप्रेभ्यः प्रतिपादयेत् ॥ ६ ॥
हरिवंश विधानेन शृणुयाद्भक्तितोऽण्डज । रौद्रं प्रतै चरेत्पश्चात्पूर्वपापविशुद्धये ॥ ७ ॥
नैतत्मकुर्यायः श्रुत्वा स नरः पुत्रवर्जितः । जायतेऽत्रैव पक्षीन्द्र कुर्याद्यः पुत्रवर्द्धनम् ॥ ८ ॥
आयुरटी तयाऽशीतिसम्मितं कृतनिष्कृतेः ॥९॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवाद कर्मविपाकै अध्यायश्चतुरुत्तरैकशताधिकसहस्रतमः ॥ ११० ४ ॥
अरुण उवाच।
"
।
.
क्षाप्रवंशे समुत्पनो वातदेहो रुजाफरः । गुल्माया हुंदरे बाधा शिरोतिस्तस्य सन्ततम् ॥ १॥
व्यापारो निष्फलस्तस्य किश्चित्सेवादिनाऽभवत् । तस्य भार्याद्वयं गेहे किश्चिद्भक्तिपरायणम् ॥ २॥
अन्योन्पढेपभावाच किंचित्प्रीतिकरा परा । मृतवत्सा फयं जाता सत्यं फयय भास्कर ॥ ३ ॥
एफोदरं स्थिरीभूतं न प्रमतिर्न पातनम् । केन पापप्रभावेण फययस्व दिवाकर ॥४॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि शूद्रस्तु कंपविक्रयफारफः । दानधर्मपरो
नित्यं ,देवदेवपरायणः ॥५॥
अन्योन्यढेपभावाच वर्तते ब्राह्मणेन वै । फश्चिद्विप्रो धर्मपरो वेदशास्त्रार्थसाधकः ॥ ६ ॥
पदाचिदवयोगेन भाविनोऽयस्य ये बलात् । तदित्तं ग्राहयामास शूद्रो म्लेच्छजनेः फुधीः ॥ ७॥
लहनाप मतिं चक्रे प्रामणो भार्यया सह । भर्सनस्तर्जनार्यस्तु तदनं नाप्तवान्यदा ॥८॥
दिनः कतिपयरेव द्रवाण्डालगरव्यतः । ब्राह्मणं भर्सयामास ब्राह्मणः क्रोधसंकुलः ॥ ९॥
प्रतिक मशक्तश्च यात्मघातं चकार ह । गर्भयुक्ता च तद्भार्या भर्तार पृष्ठतोऽन्वगात् ॥ १॥
न नम्पावशिष्टं वं म्लेच्छगजेन तत्तदा । गते कतिपये फाले शूद्रो म्लेंच्छेन पातितः ॥ ११॥
तनो व निरय वग वर्षायुतसहस्रकम् । पपात नम्फे घोरे 'शूदः स्वाशुभकर्मणा ॥ १२॥
पमामानुप्यमापन्नो दानधर्मप्रभावतः । तृतीयं जन्म चैतटि तस्य विप्रापफारिणः ॥ १॥
सन वेफर्मणा तस्य सपत्यं नव जापते ॥१४॥
अरुणटयान ।
मापविन बद स्वामित पेन पापक्षया भवेनु । निष्पति गफलां मृदि नारीणां हितकाम्यया ॥ १५॥

·मन्त्रः। ११०३-११०६.] कर्मविपाका। (३७१) श्रीसूर्य उवाच । तीर्ये 'संवत्सरं सेवा ह्येकचित्तेन दंपती । श्रवणं हरिवंशस्य विप्रस्योराहनं तया ॥ १६ ॥ तापनिष्कृतयो भूयः क्रमेणानेन यास्तदा । सुशुभे भूप्रदेशे तु गोमयाग्रुपचर्चिते ॥ १७ ॥ कुर्यादष्टदलं पद्मं चित्रवर्ण सुशोभनम् । तन्मध्ये रुक्मिणीयुक्तं माधवं फलशेर्चयेत् ॥ १८ ॥ सौवर्ण राजतं पद्मं सायुधं सचतुर्भुजम् । उपचारः शुभैर्गन्धै पैश्च कुसुमादिभिः ॥ १९ ॥ जनन्या सहितं भूयः प्रद्युम्नं हि समर्चयेत् । चारुदेहं चारुवाहुं चारुगुप्तं यशस्विनम् ॥ २० ॥ श्रीवत्साझं पीतवस्त्रं सुचारुं पूजयेत् क्रमात् । पूजनं ब्रह्मसूक्तेन तया श्रीग्सकोविदः ॥ २१ ॥ पुप्पैः नग्गन्धधूपैश्च वर्चयेद्विष्णुमहणः । तद्विप्रासोऽय तद्विष्णोविष्णोः कर्माणि पश्यत ॥ २२ ॥ [मन्त्रः। इंदरेतो देशगि तयैव विप्रोरेतोदेवाग्नि । ततो विप्रो एतो देवाभिपक येतो" ॥ २३ ॥1 शतमष्टोत्तरं हुत्वा चरुणा पायसेन च । होमान्ते विमभोजान्ते मंत्रमेनमुदीरयेत् ॥ २४ ॥ 'यन्मया पापभावेन आन्धेन दुरात्मना । म्लेच्छराज्ये च व्यापारे मत्या वै दुष्कृतं कृतम् ॥२२॥ श्राह्मणानां शुचि द्रव्यं नीतं भक्षणतर्जनः । द्रव्यापहरणात्याप्तं सुखं नाना भवान्तरे ॥ २६ ॥ स्थिरगर्भा मृतापत्या हत्वा कर्म मुदुःसहम् । तत्तदेनोविनाशाय दानं संप्रददे विदम" ॥ २७ ॥ स्वस्त्यस्त्विति च तत्रोक्ता कोऽद्वादिति विसर्जनम्। सर्पिघ्यागानमालोक्य भोजयेविप्रवन्धुभिः।।२८॥ ऐहिक लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते । हृदुःखं दीर्घनिश्वासो लोचने शस्त्ररर्शिते ॥ २९ ॥ फाष्ठलोप्टादिशस्त्राद्यैर्षातः स्यादुपलेखनात् । जलाकुलत्वं स्पोऽग्नेस्तादृशो व्रणसंभवः ॥ ३० ॥ भार्याङ्गै विकृतव्याधिर्वके व्रणतिलादिकम् । पितृष्वसमातुलानीस्वस्रादेविधवाव्यथा ॥ ३१ ॥ स्वकुले प्रेतजा पीडा दुःखं वै पश्वपत्यजम् । कर्मानुसारजो व्याधिश्चिह्न तस्य सहायवत् ॥ ३२ ॥ स्वफुलेऽपि प्रवर्त्तन्ते पतिता धर्मचारिणः । एवं तु लक्षणाप्तं प्रायश्चित्तं तदा भवेत् ॥ ३३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अध्याय पचोत्तरशतापिरुमहसतम ॥११०५ ।। श्रीसूर्य उवाच । पूर्व ह्याभीरजा काचिदभूपरायणा । महद्गिोंधनैर्युक्ता गवां पालनतत्परा ॥१॥ गावस्तुपारीः सततं प्रपायां मेरितास्तया.। निदाघकाले समाप्ते बहिर्गमाकुलाश्रये ॥ २ ॥ अथान्यगायः सततं तस्मिन्नपि जलाशये । शनैः पानं प्रकुर्वन्त्यो जलं शीतलमुत्तमम् ॥ ३ ॥ ताडितास्तास्तया गावो दृढेन लकुटेन च । तत्रैका तृपिता धेनुस्संतता व भृशं तया ॥ ४ ॥ नच त्यक्तं जलं सूत गर्भभारान्विता यतः । तदा तत्ताडनात्सूत पतितो गर्भसंस्थितः ॥५॥ वत्सो मर्मव्ययायुक्तो मृतश्चापि च तत्क्षणात्। विचेष्टितमिदं यस्याः सैपा वैश्याइनान्धुना ॥ ६॥ नानाविभूषणैर्युक्ता , नानापशुभिरन्विता । मुखभोगधनैर्धान्पैर्वाञ्छितार्यान्विता मुत ॥७॥ प्राग्गोसेवननात्पुण्यात्मवै पुण्यफलं विदम् । यच्चार पूर्णगर्भवे युवभावे सगाधिप ॥ ८॥ न मोचयति सा गर्भ तदुःखेनाकुला भृगम् । एवं वर्षयं दुःखं मुक्ता मोक्ष्यति चाण्डन ॥ ९ ॥ रिटमन्दरये सत बालवत्सवधादिह ॥ १०॥ १ अय मत्रो विचारणीयः।. an- ·(३७) शृद्धपुर्यारण- [Rad अरुण उवाच । मायश्चित्तं वद स्वामिन् पेन पापक्षयो भवेत् । उपकाराप सोफानां पर गर्वदर्शनः ॥ ११॥ श्रीसूर्य उयाच। दद्यानां फपिलामेकां स्वर्णशृङ्गादिफान्विताम् । विमाय वेदविदुषे तदोपशमनाप य ॥ १९॥ दिसुवर्णमित्तां तदलेरख्यां गां गर्भसंयुताम् । दद्याटेदविधिताप पूर्वपापात्ममुच्यते ॥ १५ ॥ भोजयत्तु ययागक्ति विमान्दै दोमयेत्तिलान् । मुच्यते गर्भजाहोपात्रात कार्या विचारणा ॥ ११ ॥ इति श्रीधसूर्यारगसंवाद कर्मविपाके अध्यायः पत्तरसनाधिकमहसतमः ।। ११.६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । बभूव पार्श्वजः फश्चिद्गुर्जरे विनतामुत । धर्मफर्मममायुक्तो देवतातिथिपूजकः ॥१॥ पितृभक्तिपरो नित्यं दानादि विधिपूर्वकम् । स हि चके विशिष्टेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः ॥ २ ॥ देवाच्छत्रुगृहं गत्वा कृतं कर्म सुदारुणम् । वरिपुत्रः पुग मृत पादाघातेन धातितः ॥ ३ ॥ कुर्वता च सुतीक्ष्णेन दिवा वे चौर्यकर्मणा । स मृतस्तेन दुःखेन तन्माता कपुत्रिणी॥१ पुत्रदुःखान्मृता सापि ददौ शायं हि दारुणम् । यया पुत्रविहीनाऽहं गच्छामि च यमालयम् ॥५॥ तथैव पुत्रशोका” जन्मजन्मनि यास्यति । ततो वहुतिये फाले गतोऽतो यमगासनम् ॥ ६॥ धर्मात्स्वर्गफलं मुक्त्वा पापाच नरकांस्तया । पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो मुखजोऽधुना ॥ ७ ॥ विपाशानिकटे देशे वृषलग्ने स्थिते विधौ । श्यामांगो धूसरः क्षीणः प्रभुदेशाटने रतः ॥ ८॥ बहुस्त्रीधनसंयुक्तो मित्रमियगणान्वितः । मानभोगमुखश्चर्यः मुखी ने लोभसंयुतः ॥ ९॥ धर्मात्सर्वफलं सूत भृशं पापफलं शृणु । क्रूरचेष्टो महालोभी सदा मात्सर्यसंयुतः ॥ १० ॥ जातः पुत्रविहीनोऽसाविह जन्मनि भूतले । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविशोधनम् ॥ ११॥ लोकानामुपकाराय शृणु सूत प्रयत्लतः । पलेर्दशामतः कुर्याद्वाजतं बाहुजं सुत ।। १२ । तन्मात्रा संयुदं चैव शुभलक्षणलक्षितम् । पूजयित्वा तु गन्धायैः पोडशैरुपचारकैः ॥ १३ ॥ सूर्यभक्ताप शान्ताय तं दद्यादै कुटुंबिने । पलपञ्चमितं रौस्मं कुर्यादरिहरात्मकम् ॥ १४॥ तथैव गणनायं च लेख्यं पञ्चोपचारकैः । संपूज्य विधिवद्दद्यात्सर्वपापविशुद्धये ॥ १५॥ अष्टाक्षरं तथा मंत्रं वैदिकं सूर्यदेवतम् । जपेदष्टसहस्रं तु शुभं प्रणवपूर्वकम् ॥ १६॥ गायत्रीपञ्चसाहस्र दुष्टपापविमोचम् । कुर्याद्धोमं . दशांशेन पश्चाद् ब्राह्मणभोजनम् ॥ १७, एवं कुर्याद्विधानेन प्रायश्चित्तं ययाविधि । न पामोति तदा रिष्टं पइविंशाब्दे प्रकीर्तितम् ॥ १८॥ पञ्चवेदमिताव्दान्तमायुस्तस्य भविष्यति ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तोत्तरशताविकसहस्रतमः श्रीसूर्य उवाच । अज्ञानादवधीद्यश्च पूर्वजन्मन्यजां सुत । भविष्यत्यत्र पुरुपो ह्यधिकांगः कदाचन ॥ १ ॥ फस्तरिफापलं दद्यात्स तत्पापविनाशनम् । अजमेकं सुवर्णाढयं मुच्यते च तदेनसः ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टोत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११०८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । लोहहारी च पुरुप इह जन्मनि पीडयते । परारुपेन सेगेण महादःखप्रदेन हि ॥१॥ ११०७॥ .

·१९०७-१९१४.]
कर्मविपाकः।
।
दद्यात्पलशतं लौह विधिना पापशोधनम् । पाजापत्यं चरेदेकं ततो वा..पापनाशनम् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो नवोत्तरशताधिकसहनतमः ॥ ११०९॥
श्रीसूर्य उवाच।
सर्वैमनोरथैर्युक्ता काचिदासीच्छुभानना । प्राग्भवेण्डज तत्सर्वं चेष्टितं शृणु सांप्रतम् ॥ १ ॥
नकुलानां बिले गत्वा चालितं तप्तवालुकम् । पूरितं च तया सर्व तद्धातायें पतत्रिण ॥ २॥
मृतः स तेन दाहेन नकुलः सकुलः खग । साऽपि मृत्युवशं प्राप्ता भुक्त्वाऽतियमशासनम् ॥ ३॥
पूर्वे शातद्रुके देशे ह्यभूदन च पर्वते । पूर्व राजकुले जातानापि राजकुले सुत ॥ ४ ॥
माग्दानव्रतजात्पुण्याकृणु पापफलानि वै । सर्वे तदंशजाः सूत तदने मरणं गताः ॥५॥
जीवनं चात्र तस्याश्च सर्वमष्टोत्तरं शतम् । न मुच्यते महापापाद् दृढाजन्मत्रयेऽपि वा ॥ ६ ॥
कुरुक्षेत्रादिवासाच्च पापं नश्यति साम्प्रतम् ॥ ७॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो दशोत्तरशताधिकसहसतमः ॥ १११० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी प्राग्भवे पुत्र घातयेत्पक्षिनन्दनम् । सगर्भा गर्भपुष्टयर्थं जायते गोधिका सुत ॥ १॥
भोगादेव क्षयः प्रोक्तः समारब्धस्य कर्मणः ।। २ ।।
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकादशोतरशताधिकसहसतमः ॥ ११११ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
लौहं हरति याऽन्यस्य नारी बुद्धिविवर्जिता । अत्र जन्मनि सा नारी घर्घराख्ययुता भवेत् ॥ १ ॥
दद्यात्पलशतं लोहं ससुवर्ण विजातये । मुच्यते पापजाद्रोगादर्यराभिधकात्सुत ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वादशोत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ १११२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मोहात्माग्याऽवधीत्सूत तीर्थजें विधिवर्जितम् । सा गोधिकाऽत्र जनुपि भविष्यति वरानना ॥ १ ॥
अजं दद्याद्विधानेन कस्तूरीपलसंयुतम् । सवस्त्रं वेदविदुपे तदोपशमनं विह ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायत्रयोदशोत्तरशताधिकसहसतमः ॥ १११३ ।।
अरुण उवाच ।
क्षात्रे कुले समुत्पत्री गुल्मवातोदरामयी । वित्रपः कृपणश्चैव सहोदरसमन्वितः ।। १ ।।
धनधान्यसुखोपेतः किश्चिद्वयापाखान् सुधीः । दायादाच्छन्नपीडश्च मियः क्लेशश्च तस्य वै ॥२॥
तस्य नारीद्वयं चाप्सीत्सञ्जातं चानजन्मनि । बहुपुन्यः प्रसूताश्च न तु पुत्रौ बभूव ह ॥ ३ ॥
कदाचिजायमानस्तु मृतः पुत्रोऽग्निमासकः । एकापुष्पवती भार्या समाता तस्य भास्कर ॥ ४ ॥
केन कर्मविपाफेन सत्यं कथय मे प्रभो ॥ ५॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि क्षत्रस्तु फिश्चिद्रूमिपतिस्तथा । अर्थलुब्धः प्रजातोऽयं ग्रामाधीशः प्रतापवान् ॥ ६ ॥
ग्रामे तस्य स्थिति चक्रे त्राझणः कोऽपि सचमः । पुत्र्यः पञ्च तथा सप्त बपुत्रो रित्तसंयुतः ॥ ७॥
कालेन मृत्युमापनो धनलुन्धो निरामयः । तस्य भायां महासाध्वी साहसं कृतरत्यय ॥ ८ ॥
औदेहिफफर्मादि तपा सम्पगनुष्ठितम् । क्षत्रियश्चिन्तयित्वाध्य ह्यपुत्रस्य च जन्मिनः ॥ ९ ॥

·पृद्धसूर्यारुण- क्षत्रियो धर्मतः स्वामीत्येवं तेन हतं धनम् । निराधाराः सुता जाताः पिप्रभावेन दुःखिताः ।। सर्वस्वहरणादापि गताः पन्या इतस्ततः॥ १० ॥ काचिन्मातुर्गता पक्षे काचिपिये तया गता । उदयस्तद्गृहे विप्र संजातस्तस्य फर्मणः ॥ ११ ॥ यो वै क्षत्रले पुनः स वै ब्राह्मण एव हि । ब्रह्मस्वकं प्राप्तं युक्तं पुर मियस्तता ॥ १२ ॥ पुराकृतानि कर्माणि भुज्यन्ते चेह मानवैः । तेन कर्मविपाकेन स्न्यापत्यं मृतः सुतः ॥ १३ ॥ तस्य पापस्य नाशाय निष्कृतिः क्रियते शुभा ॥ १४ ॥ अरुण उवाच। का तस्य निष्कृतिः स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । रभेत सन्तति सौरूप लोकानुग्रहकृदद ॥ १५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शुभे त्ववसरे प्राप्ते हायने शुभवासरे । मारभेद्धरिभक्तश्च संवत्सरविधानवित् ॥ १६ ॥ प्रत्यहं परमेशानं विष्णुमव्यक्तमव्ययम् । पौरुपेणेह सक्तेन अर्चयेन्मासमात्रम् ॥ १७ ॥ कुंकुमागरुफ्र्पूरैश्चन्दनैस्तुलसीदलैः । अर्चयेद्विविधैः पुष्पैरुपचारैः पृथक्पृथक् ॥ १८ ॥ भौमाप्यमारुतशिखिव्योमकैः पञ्चभिस्तया । एवं व्रतपरा नारी भभक्तिपरायणा ॥ १९ ॥ अर्चयन्ती हरिं पूर्ण वर्षावधि समाचरेत् । शुभे मासे शुभे पक्षे चैकादश्यामुपोपिता ॥ २० ॥ शुभनक्षत्रयुक्ताया द्वादश्या पुत्रकाम्यया । पूर्ववरिमभ्यर्च्य ऋग्भिः पोडशभिः प्रभुम् ॥ २१ ॥ विधिवदहिमाधाय ह्ययेद्वैष्णवं वरम् । आज्यभागावसाने तु कपिलाज्याहुतिईविः ॥ २२ ॥ पौरपेण तु सूक्तेन यावत्सोडशसंख्यया । अश्वत्यसमिस्तिस्रो जुहुयात्सोडशैव तु ॥ २३ ॥ पुनराज्यं ततो हुत्ला जुहुयाञ्च चहें तथा । होमान्ते विजभोजान्ते दानमेतत्समाचरेत् ॥ २४ ॥ हिरण्यभूमिवासांसि धेनुं वत्ससमन्विताम् । विप्रस्योराहनं कृत्वा क्न्यां सालंकृतामाप ॥ २५ ॥ दक्षिणां प्रतिपाद्याथ च्छलकौटिल्यवर्जिताम् । प्राश्नीयात्तं हविशेष सह पन्या हरि स्मरेत् ॥१६॥ इति कृत्वा विधि नारी पुत्र प्रामगोत वैष्णवम् । सुभगा च सुरूपा च भवेदिगतकिल्विपा ॥ २७ ॥ ऐहिकं लक्षणं चिन्त्यं पूर्वकर्मानुसारतः । गुल्मासां तु वाधा च गुदान्तणनातयः ॥ २८ ॥ वातरक्तोऽक्षिशिरसोनॆत्रपर्णान्वितो व्रणः । स्तनोपगौरवं ददुरन्ते वै पादवैकृतिः ॥ २९ ॥ जनश्रुतिं मानवा हि चूयुर्वे कारणं विना । हानिस्तु सर्ववस्तूनां द्रव्यनाशनजं भयम् ॥ ३० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुदशोत्तरशताधिकसहसतम ॥ १११४ ॥ श्रीसूर्य उवाच। 'अय शूद्रकुले पूर्वमासीत्पुण्या वराङ्गना । तदा दानरता जाता कंकुक्षेत्रे पतत्रिण ॥ १॥ सर्वेः सुखः सदोपेता सर्वसंपत्तिसंयुता । तया कृतं महत्पापं भाविनोय॑स्य वै बलात् ॥ २॥ समीपे वसतश्चास्या ब्राह्मणस्य नवं गृहम् । निर्दग्धं चामिहोतु वैरिभावे पतत्रिण ॥ ३ ॥ वत्र दग्धा महाभाग गौरपापा गृहं गता। कृत्वैतदद्भुतं कर्म भुक्त्वा तु नरकान्सुत ॥ ४ ॥ दानधर्मकृतात्पुण्यात्सान जाता हि बाहुना । माथुरे मण्डले पुण्ये वृषलग्नोपलसिते ॥ ६॥ मुखदुःखममाकान्ता जातसन्ततिनाशकृत् । दुःखैरनेकैर्युक्तात्र मध्यभागे खगाधिप ।। ६ ॥ पापश्चित्तं परं चास्पा गङ्गायां पितृतर्पणम् । कुरुक्षेत्रादिवासाच मापापाना विनाशनम् ॥७॥ इति श्रीदसूर्याएगमवादे कर्मविपाके अप्याप पचदशोचरशताधिकसहसतम ॥ १११६ ॥ , - - ·१९१५-११२०.] कर्मविपाक। श्रीसूर्य उवाच । चक्रपादरुजा युक्तश्चात्र जन्मान जायते । पूर्वजन्मनि यो मोहाच्छान हन्यात्पतत्रिण-1 १.।। निष्कत्रयं प्रदातव्यं सुवर्ण चेदपारगे । दानेनानेन विधिना पूर्वपापापनोदनम् ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षोडशोत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ १११६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यः शूदं घातयेन्मोहात्पूर्वजन्मान मानवः । दन्तपातनजाद्रोगात्पीडामामोति निश्चयात् ॥ १॥ दद्याद्धेनुं सवत्सां च सर्वालङ्कारभूषिताम् । प्राजापत्यं चरेदेकं विधिना रोगनाशनम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तदशोत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ १११७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी मोहतो हन्याच्वानं हिं गरुडाग्रज । पूर्वजन्मनि सा चात्रं वक्रपादेन पीडयते ॥ १ ॥ तया तत्पापशुद्धयर्य स्वर्ण निष्कत्रयं सुत । देयं विप्राय विधिना वक्रपादप्रणाशनम् ॥२॥ इति श्रीसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टादशोत्तरशताधिकसहसतमः ॥ १११८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शूदघातकरी पूर्वे या काचित्पापमोहिता । सान्त्र जन्मनि दुःखार्ता दन्तपाताख्यया रुजा ॥१॥ विधिबद्धेनुदानाच्च ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । प्राजापत्यवंतादेकात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥२॥ 'इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनविंशोत्तरशताधिकसहनतमः ।। १११९ ॥ -- - श्रीसूर्य उवाच । कश्चिदासीत्पुरा सूत बाहुजो ज्ञानदुर्बलः । शिवभक्तिपो नित्यं देवतातियिपूजकः ॥ १ ॥ देशे मालवके पुण्ये स्थले पूर्वभवेण्डज । तत्र दानानि दचानि ब्राह्मणस्य करग्रहे ॥२॥ स कदाचिन्महाभाग पापाचाररतो ह्यभूत् । स्वज्ञात्यां वै धृतो गर्भः कामलोभेन तेन वै ॥ ३ ॥ यले कृतेऽपि तस्यास्तु नामुद्गर्भस्य पातनम् । मृता सा तेन दुःखेन गर्भपातेन चाण्डज ॥ ४ ॥ एवं बहुतिये काले गतः स यमशासनम् । भुक्ता पापजदुःखानि पुण्याल्लोकान्शुभानिह ॥ ५ ॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादजोऽधुना । गोदावर्याः समीपे तु देशे रम्ये कलाश्रये ॥६॥ स रक्तकृष्णो मतिमात्रातिदीर्घः पृथुः सुधीः । आदिभागे धनी रोगी मध्यमे त्वतिसौरत्यभाम्॥७॥ पुण्यादिदं तया पापालोभी पापरतः कचित् । अतिचिन्तायुतश्चात्र दाने स्वल्पमतिः शठः ॥ ८॥ स्वज्ञात्यां वीर्यदानाच जातपुत्रविनाशकः । लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ जन्मानासष्ठभावगः ॥ ९ ॥ भीमः सुतेश्वरः, पापग्रहैर्युतनिरीक्षितः । लक्षणरोभराव्यस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ १० ॥ पलद्वयमिता , कार्या बाहुजा गर्भसंयुता । सर्वावयसंयुक्ता सौवर्णी भूपणान्विता ॥ ११ ॥ तदर्धिमिता . वापि निजवित्तानुसारतः। संपूज्य वेदविदुपे दद्यादोपापंनुचये ।। १२ ।। मापैः सप्तमितैयो भीमः स्वर्णमयः शुभः । गायत्रीमयुतं जावा यम्बकं तु सहस्रकम् ॥ १३ ॥ होमयेत्तद्दशांशेन कंपिलेकां प्रदापपेत् । य एवं कुरुते सुत प्रायश्चित्तं हि पापहृत् ॥ १४ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिस्तु जन्मन्यत्रैव जायते । नैवं करोति यो मोहाल्लोभात्तापविमोधनम् ॥ १५ ॥ ।

·[86- तस्य स्वामी महाराजः कनिष्ठाया वशं गतः ज्येष्ठा सुतद्रययुता त्यक्तवान् विनतात्मज ॥७॥ हिमालपे पुण्यदेो भागीरध्यास्तटे शुभे । जातो द्विजवरो धीमानुचः स्थूलो महायशः ॥ स तु मध्यमरूपाढयो रक्तगीरो विचक्षणः । स्वधर्मनिरतो दक्षो देवद्विजपरायणः॥१५॥ (७६) घुद्धसारुण- न जीवति सुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः । आयुरष्टादिवर्षाणि प्रायश्चित्ते कृतेऽधुना ॥ १६॥ प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं पञ्चाशन्मितकेऽन्दके ।। १७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अघ्यायो विशत्युत्तरशताधिक्सहस्रतम || ११२० ॥ श्रीसूर्य उवाच । यश्च वच॑ महाभाग हन्यान्मोहान्नराधमः । धनुमण्डलरोगातः सोन जन्मनि जायते ॥ १ ॥ निष्कद्धयहिरण्यस्य कृत्वान नकुलं शुभम् । बभुमण्डलनाशार्थ ब्राह्मणाय प्रदापयेत् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकविंशत्युचरशताविकसहस्रतमः ॥ ११२१ ॥ श्रीसूर्य उवाच। काविञ्चारणजा नारी वभूव प्रियवादिनी । व्रतदानरता साध्वी पूर्वजन्मनि चाण्डज ॥ १॥ तया नामान्तरे गत्वा निर्दग्धं गहरं वनम् । निर्दग्धा वहवस्तर जीवास्तस्याश्रय गताः ॥ २॥ ततो बहुतिथे काले प्राप्य तजनितं फलम् । तत्तद्दानवशात्पूर्वादत्र सा पादजाऽभवत् ॥ ३ ॥ जीवघातात्तया पूर्वापापात्त्वत्रैव जन्मनि । जाता सन्ततिहीना सा कुष्ठरोगेण पीडिता ॥ ४॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन संपद्यते सुखम् । गृह वित्तपडशेन देया जीवाः सुवर्णनाः ॥५॥ घटयित्वा विधानेन नानारूपा गृहोरगाः । शक्त्या प्रपूज्य विप्रेन्द्रास्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ ६॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अभ्यायो द्वाविंशत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११२२ ॥ तुर्यामवस्यां संप्राप्य पुत्रशोकाकुलो नरः । जायते केन पापेन कथ्यतां दिवसेश्वर ॥ १ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाबाहो शृणु तस्प विचेष्टितम् । बभूव यामुने देशे क्षत्रियो धनवान् सुखी ॥२॥ राजमंत्री महाप्राज्ञो धर्मशास्त्रार्थकोविदः । बुद्धिमानीतिमान्वाग्मी शूरो धीरो महायशाः ॥३॥ सन्धिविग्रहसंयुक्तो दाता भोक्ता प्रियंवदा । वहुप्रामाधिपो दशो भृत्यवाइनसयुतः ॥ ४. दत्तानि तेन दानानि संवत्सरमितं खग । स्वाश्रमं पुनरागत्य धर्मवेत्ताऽपि वाहुजः ॥१ कृतवान् दारुणं कर्म भाविनोयस्य वै बलात् । स्वस्वामिवधसंज्ञं तु पापमुन खगेश्वर ।। ६. ततो मंनिवरो राज्ञो ज्येष्टपुत्रयुगेन वै । मिलिता कैश्चिदन्यैश्च तपोर्मात्सहोदीः ॥९॥ विपादिक्प्रपञ्चेन जपान च महीपतिम् । तज्ज्येष्ठाय ददौ राज्य राजपुत्राय वै खग ॥ ३॥ ततो बहुतिये काले पनिष्ठस्प सहायतः वाय तस्य राज्ञोऽपि समुयुक्तः स बाहुजः ॥११, सन्नात्वा नृपतिधोरं कृतवाशासनं तदा । शरण चात्मवात हि कृतवान् कश्यपात्मज ॥ १३॥ यमलोक समासाद्य भुक्त्वा पापफलं ततः । पुण्यात्स्वर्गफलं मुक्त्वा पूर्वपुण्यावशेषतः ॥ १३ ॥ राजमान्यः प्रतापी व भृत्पवाहनसंयुतः । बहुप्रामाधिपः सर्वशास्त्रविच्छिवभक्तिमान् ॥ १६ परोपकारनिरतः सन्धिविनइसंयुतः । सर्वविद्यामुवेता व नीतिविचापि चाण्डज ॥१७॥ अरुण उवाच ।

·-
११२१.११२४.1 कर्मविपाका
(३७७)
देशेदेशेऽतिविख्यातो भोक्ता सर्वजनप्रियः । स्मेखकः सुभापी च सत्सौत्रेण समन्वितः ।। १८ ॥
वेदान्तविद्योगवेत्ता सर्वदा कौतुकप्रियः । पुण्यादिदं तया पापाल्लोभी पापरतः कचित् ॥ १९ ॥
वाल्ये पित्रोः सुखैहीनः केशोरे युवभावके । सहोदरमुसैहींनो जायासुखविवर्जितः ॥ २० ॥
वार्धके पुत्रहीनश्च मनोदुःखसमन्वितः । गतागतधनैर्युक्तः सर्वसंगविवर्जितः ॥ २१ ॥
प्राग्भवे राजयाते च सहायौ यो नृपात्मजौ । जातो तावत्र जनुपि पितरौ निधनं गती ॥ २२ ॥
यामवस्यां तु संप्राप्तावभूतां तो सहायको । तामवस्यामिह प्राप्य पुत्री निर्वशतां गतौ ॥ २३ ॥
वातरोगान्वितो गेहे सर्वदा कलहाकुलः । श्रद्धावानपि सर्वत्र स्वीयश्रद्धाविवर्जितः ॥ २४ ॥
प्राग्राजयातजात्पापासन्तानसुखवर्जितः । जन्मलग्नात् सुतस्याने दूरग्रहसमान्विते ॥ २५ ॥
सप्तमे भवने क्रूरदृष्टिमंगगते विधौ । लग्ने त्वेतादृशे चैव जातोऽयं ब्राह्मणोऽधुना ॥ २६ ॥
श्लेष्मलः सर्वदा वातपीडायुक्तखिकांघ्रिपु । कदाचित्कर्णपीडायुक् कदाचिनेत्ररोगयुक् ॥ २७ ॥
कदाचिज्ज्वरवांश्चैव तथाऽमाप्तमनोरयः । राजलोकप्रियोऽपीह राजभीतिपु शदितः ॥ २८ ॥
विचिकित्तापरो जायासंगमेष्वप्रसन्नधीः । दयावानपि लोकेषु कायत्रिगुणसंयुतः ॥ २९ ॥
हृत्पूर्वे वामभागेऽपि लशुनं दृश्यते जनैः । प्रागात्मवातज चिह्न स्फुटं हि विनतात्मज ॥ ३० ॥
यो राजा निहतोऽनेन प्राग्भवे कश्यपात्मज । तद्भार्या त्वत्र जनुपि पुन्यो जाताः सुदुःखदाः ॥३१॥
लक्षणैरेभिरायस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् । पलत्रयेण फर्तव्यो बाहुजस्तु हिरण्मयः ॥ ३२ ॥
गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य देयो विविविदे सुत । तद्वत्कुन्मिहाभाग लक्ष्मीनारायणं शुभम् ॥ ३३ ॥
दद्याद्वेदविदे सूत दरिदाय कुटुम्बिने । स्वात्मवातजपापाच मुच्यते नात्र संशयः ॥ ३४ ॥
गायत्री दशसाहसं त्र्यम्बकं द्विविधं तया । अष्टोत्तरं महामंत्रं जपेद्रविसहस्रकम् ॥ ३५ ॥
होमयेत्तदशांशेन शक्त्या विप्रांश्च भोजयेत् । पार्थिवानां शिवानां च नियुतैकममाणतः ।। ३६ ॥
पूजयेद्विधिना सूत पूर्वपापापनुत्तये । य एवं कुरुते सूत पूर्वजन्माघनाशनम् ॥ ३७ ।।
न तस्य दुष्कृतं किंचिनायो व्याधयो न च । अशीतिमितवर्षे तु रिष्टं तस्य न जायते ॥ ३८ ॥
गजनागमिताब्दांत जीवनं तस्य निश्चितम् । पुत्रमानिर्भवेत्तस्य सर्वजीवदयावतः ॥ ३९ ॥
वार्धकेऽपि महाभाग जीवरपुत्रो हि जायते । सद्गतिं समवाप्नोति यद्गता न निवर्तते ॥४॥
नैवं करोति यो मोहाल्लोभादा पापशोधनम् । सप्तजन्मसु दुःखी स्यानात्र कार्या विचारणा ॥ ४१ ॥
जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् । यद्यदन्तर्गतं सूत जन्मभात्तद्विलोकयेत् ॥ १२ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोविंशत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ।। ११२३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
बभूव बागुजः कश्चिद्देशे पञ्चनदे पुरा । धनधान्यसमायुक्तः पापकर्मा महोद्यमी ॥ १ ॥
विप्रोत्सङ्गगतः सोऽपि प्रयागे गरुडामन । स स्नातो मृगगे भानी धूतों धमक्रियोन्झितः ॥३॥
स प्राप्य स्वगृहं शीघ्रं कृतवान्कर्म दारुणम् । ग्रामे निवसतोऽन्यस्य क्षत्रियस्य विशेषतः ॥ ३ ॥
ददाह भवनं रम्यं वैरिभावात्पुराऽनय । तत्रैका वत्सरी दग्धा जीवाश्चापि विशेषतः ॥
कालयोगेन संप्राप्तः स गला यमशासनम् । पापपुण्यफलान्येवं भुक्ता धमकर्मकृत् ॥५
पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादजोऽधुना । गाङ्गायाः पाक परे देशे शतयोजनसमिते ॥ ६ ॥
स मध्यरूपो बलवान्धमें स्वल्पमतिः शवः । बुद्ध्या चिरमचारी च पैतृकस्वल्पविचभार ॥ ७ ॥
सफन्यश्च सपलीको बन्धुभृत्यसमन्वितः । पुण्यादिदं फलं पृर्वपापादय फलं शृणु ॥ ८ ॥

·अं०-
"
(३७८)
वृद्धसूर्यारुण-
।
गोबालवत्सकवधात् जीवघातादपुत्रकः । सप्तवेदमिताब्दान्तं जातपुनविनाशकः ॥ ९॥
गोत्रीविमवधादीनि पापान्यर्भकहानि हि । गोराशिगे शनी सोमात्सछे जीवे मृगस्थिते ॥ १० ॥
लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ पृच्छकस्यात्र जन्मनि । पूर्व या स्त्री सहायाऽऽसीन्मृतवत्सा च सा सुत ॥ ११ ॥
अरुण उवाच।
निष्कृति वद मे स्वामिन् सर्वपापनिपूदनीम् । पुत्रवृद्धिकरी धन्यामत्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शृणु सूत प्रवक्ष्यामि निष्कृति पापशोधिनीम् । पञ्चस्वर्णमिता कार्या सुरभी च हिरण्मयी ॥ १३ ॥
तदा च शक्त्या वै विधिज्ञाय प्रदापयेत् । मंत्रमेतं समुच्चार्य पूर्वपापात्ममुच्यते ॥ १४ ॥
मंत्रः।
स्वज्ञातिजेऽतिचपले यन्मया पापमर्जितम् । यद्गर्भपातनं घोरं ज्ञानाज्ञानाच्च यत्कृतम् ॥ १५ ॥
त्वन्नाशनं च सुरभे तस्मात्त्वां तु हिरण्मयीम् । ददेऽहमत्र विप्राय तत्तापान्मां प्रमुंचतु" ॥ १६ ॥
सुवर्णेकमितं कुर्याद्रह्माणं च हिरण्मयम् । स्त्रीपति पूज्य गन्धाद्यैर्दद्यात्पापापनुत्तये ॥ १७ ॥
तदर्धमितकं केतुं सौवर्णं च प्रदापयेत् । गायत्र्यष्टसहस्राणि सहस्रं यम्बकाभिधम् ॥ १८ ॥
अष्टाक्षरं त्रिसाहस्रं जपेन्मंत्रान्प्रयत्नतः । होमयेत्तदशांशेन शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ १९ ॥
विप्रांश्च भोजयेत्पश्चात्स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः । होमांते कपिलां दद्यात्पूर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ २० ॥
य एवं कुरुते सूत पूर्वपापविशोधनम् । स मुच्यते गर्भपाताध्यभिचारान संशयः ॥२१॥
अनेन विधिना सूत यः कुर्यात्पापशोधनम् । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्याजन्मन्यत्र न संशयः ॥२२॥
नैवं विधानं यः कुर्याल्लोभान्मोहाद्विशेषतः । पञ्चवेदाब्दपर्यन्तं न च
पुत्रसुखं लभेत् ॥ २३ ॥
पञ्चवेदमिते वर्षे रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्ते कृते वायुश्चतुःसप्ततिवर्षकम् ॥ २४ ॥
नाधयो व्याधयस्तस्य नान्यरिष्टभयं भवेत् । जन्मत्रयमपुत्रः स्यात्प्रायश्चित्तेऽकृतेऽधुना ॥ २५ ॥
पुत्रपौत्रविवृद्धिः स्यात्प्रायश्चित्ते कृते सति । जननं युग्मगे जीवे निधनं कर्कटे स्थिते ॥ २६ ॥
जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् । अन्यदन्तर्गतं सूत जन्मशास्त्राद्विलोकयेत् ॥ २७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्विशत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११२४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिद्राह्मणी पूर्वे भवे मोहात्सुरां पिवेत् । प्रदरेणैव रोगेण जन्मन्यत्र प्रपीडिता ॥ १ ॥
पाशीवासान्महाभाग तद्देशमरणात्तथा । मदरात्सा विमुच्येत पार्थिवाना
इति श्रीवृद्धसूर्यारणमवादे कर्मविपाके अध्याय पचविंशत्युत्तरशताधिकसहसतम ॥ ११२५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मागासीन्मुखजः पश्चिद्वेदशास्त्रसमन्वितः । देशे गुर्जरके सूत राजपूज्यो
नीपुरधनसंपन्नः शिवभक्तिपगयणः । कृतवान्सोऽपि दानानि ब्राह्मणेभ्योऽल्पशक्तितः ॥२॥
गोमय्याभूमिभक्ष्याणि विविधान्नानि पर्वमु । अध्यापितास्तथा विमास्तेन सर्वे विजानता ॥३॥
तिलपेनीस्तया रोभात्कृतो ह्यग्रप्रतिग्रहः । न कृतं शोचनं मोहापापमुनमुपार्जितम् ॥ ४ ॥
म युक्तः पुण्यपापाभ्यां प्राप्तो धर्मपुरं प्रति । मुक्ता शुभाशुभाँलोकाविद्यादानप्रभावतः ॥५॥
गतदुपासरस्वत्योर्मध्ये जातो दिनोऽधुना । स रक्तगौरी मतिमाविद्याभ्यासरता क्षमी ॥६॥
मपूजनात् ॥ २॥

·११२९-११२८.] कर्मविपाका (३७९) स्वीपुत्रधनसंयुक्तः पितृभ्रातृसुखान्वितः । नातिदीघोऽतिलोभाउचो बहुमित्रः प्रियंवदः ॥ ७ ॥ लाभालाभे समश्चात्र भृत्यवाहनभोगभाक् । कासरोगयुतश्चात्र तिलधेनोः पुरा ग्रहात् ॥ ८ ॥ चिमत्र जनुर्लग्नाचन्द्रः पापान्वितो रिपौ । गुरुः सप्तमभावस्थः प्रष्टुरत्रैव जन्मनि ॥ ९ ॥ लक्षणेरेभिराढयस्य वक्ष्येहं पापशोधनम् । धेनुं हिरण्मयीं कृत्वा पलपञ्चमितां शुभाम् ॥ १० ॥ द्रोणपञ्चमितैर्युक्तां गन्धपुष्पाद्यलंकृताम् । दद्याद्विप्राय विदुपे कासरोगप्रशान्तये ॥ ११ ॥ ब्रह्मविष्णुशिवार्कानामेकैकपलसंयुताम् । कृत्वा सुरूपां प्रतिमां पत्रे लेख्यां प्रयत्नतः ।। १२ ।। पूर्वपापविशुद्धयर्थं विधिज्ञाय निवेदयेत् । चतुर्विंशतिसहस्राणि गायत्री च जपेद्बुधः ॥ १३ ॥ होमयेच तिलैस्तद्वच्छक्त्या विप्रांश्च भोजयेत् । अनेन विधिना यस्तु प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ १४ ॥ कासश्वासान्महारोगान्मुच्यते नात्र संशयः । नाधयो व्याधयस्तस्य प्रायश्चित्ते कृते विह ॥ १५ ॥ पञ्चपञ्चाशदन्दान्तमायुरत्र प्रकीर्तितम् । प्रायश्चित्तेश्कृते सुत सप्तविंशमितेऽन्दके ।। १६ ।। रिटं च दारुणं प्रोक्तं तस्य चाकृतनिष्कृतेः ॥ १७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षड्विंशत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११२६ ।। श्रीसूर्य उवाच । कुरुदेशे द्विजः कश्चिन्मृगं घातितवान्पुरा । तस्मान्मृगवधादत्र पाददुःखमपीडितः ॥ १॥ चिह्नमत्र मृगोऽङ्गेऽस्ति रिटेशः पादभे स्थितः ॥२॥ अरुण उवाच। मन्त्रः। " श्रुतमत्राद्भुतं देव पापपुण्यफलं त्विदम् । प्रमुच्यते पूर्वपापाद्यया तद्वद शोधनम् ॥ ३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु सूत प्रवक्ष्यामि प्रायश्चित्तं परं लिह । एकादशसहस्रं तु पार्थिवानां तु पूजयेत् ॥ ४ ॥ गन्धपुष्पोपचारैश्च नैवेद्यैर्विविधैस्तथा। शतमेकादशमितं स्तोत्रं हरण्यगर्भजम् ॥ ५ ॥ पठेद्भक्त्या च मत्लोक्तं पूर्वपापप्रणाशनम् । ततः पलैर्वेदमितर्देया हैरएमपी शुभा ॥ ६ ॥ सगर्भा ब्राह्मणी सूत तद मितापि वा । लक्ष्मीनारायणं दद्यात्सौवर्ण स्वर्णसमवम् ।। ७ ।। संपूज्य विधिना मंत्रैः पुत्रपौत्रविवर्द्धनम् । हिरण्मयं मृगं कृत्वा पञ्चरत्नसमन्वितम् ॥ ८॥ पदमितः सूत गन्धपुष्पैः प्रपूजयेत् । मंत्रमेतं समुच्चार्य विधिज्ञाय प्रदापयेत् ॥ ९ ॥ ज्ञानाज्ञानयुतं पापमर्जितं मृगपातनात् । तत्पापनाशनायेव ददेऽहं स्वर्ण मृगम् " ॥ १० ॥ राजवं च तया दयात्पवन पादरोगनुत् । य एवं कुरुते सूत पूर्वपापविशोधनम् ॥ ११ ॥ तस्य सन्ततिवृद्धिः स्याजन्मन्यत्र पतत्रिण । पादरोगोपशमनं जायते पापशोधनात् ॥ १२ ॥ नवं फुर्याच यो मोहात्मायश्चित्तं मयलतः न भवन्ति मुतास्तस्मिन् जीविते नात्र संशयः ॥१३॥ न च रोगोपशमनं जायतेन भवेऽण्डज । पञ्चविंशन्मिते वर्षे रिटं चाकृतनिष्कृतेः ॥ १४ ॥ ' प्रायश्चित्ते कृते वायुर्वणां पयसप्ततिम् ॥ १५ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यापः सप्तविंशत्युत्तरशताधिकसयतमः ॥ ११२७॥ श्रीसूर्य उवाच । फैलासात्सतितः फश्चिदुभक्तिपराङ्मुखः । शापानंदिगणाष्टो न्यति महीतले ॥१ 'मसादितस्तदा तेन स्तुतिभिर्नन्दिकेश्वरः । अपि स्वल्पतर काले शापमुक्तिं ददी प्रमुः ॥२॥ -- -- ·(३८०) वृद्धसूर्यारुण- {wo तस्य शापान्महाभाग जन्मन्यत्र जानः स्वयम् । महाभूमिभुजां वंशे म्लेच्छानां गरुडाग्रज ॥३॥ पुष्करात्मापरे देशे शुक्रे स्वोचे सुभावगे । मालव्ययोगे विख्याते सचन्द्रे बहुभियुते ॥ ४॥ गौरो यशस्वी मतिमानानारत्नवयैर्युतः । गजयूथैः समाकान्तो बहुभूपालसेवनः ॥५॥ नानावाहनसंयुक्तो बहुभोगसुतैस्तथा । सकलैश्वर्यवित्ताढ्यः स्वेच्छाद्रव्यान्वितस्तया ॥ ६ ॥ दानानि शक्तितो दत्ते धर्मात्मा लोकविश्रुतः । रुद्रभक्त्यन्तरायाच न तु पूर्णमनोरथः ॥ ७ ॥ बहुभृत्यैः समायुक्तो यावज्जीवसुखान्वितः । पञ्चवेदमिते वर्षे रिष्टं शश्वच्च बन्धनात् ॥ ८ ॥ दृढकर्मकृतात्पापाद्वद्रपूजनभङ्गजात् । प्रायश्चित्तं महाभाग नात्र जन्मनि विद्यते ॥ ९॥ चिदमनात्तया सूतेभीमो नीचोऽष्टमस्थितः । सूर्यसंगगताच्छुकारसंगान्मालव्यसंज्ञकात् ॥ १० ॥ नायुयमवाप्नोति रिष्टान्तं जीवनं स्मृतम् ॥ ११ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाविंशत्युत्तरशताधिकसहसतमः ॥ ११२८ ॥ अरुण उवाच। भगवन् देवदेवेश श्रुतमेतन्महाद्भुतम् । नार्याः सहानुगामिन्या गतिं मे ब्रूहि भास्कर ॥ १॥ श्रीसूर्य उवाच । मृतं प्रतीक्ष्य भर्तारं या विशेच्च हुताशनम् । तेन सार्द्ध महापुण्या ज्ञेयाऽत्र सहगामिनी ॥२॥ श्रुत्वा मृतं पति याऽत्र विदेशस्थ प्रतिव्रता । तद्वस्त्रेण विशेदग्नौ सा ज्ञेया चानुगामिनी ॥ ३ ॥ धर्मात्पातिव्रतात्पूर्वे भवेन्मोक्षगतियोः । अथैका सा महासाध्वी जाता ब्रह्महदेऽण्डज ॥ ४॥ ब्राह्मणी तपसा युक्ता सदा भक्तिपरायणा । दानशीलरता पुण्या पुण्यकर्मान्विता सती ॥५॥ दृष्ट्वा मृतपतिं सा तु दिव्याभरणभूपिता । प्राप्ताऽनौ विधिना सूत कृत्वा पूजां हरेभृशम् ॥ ६॥ सा गता यमराजस्य स्कन्धे दत्त्वा पदाम्बुजम् । वैकुण्ठे चाण्डजश्रेष्ठ यद्गत्वा न निवर्त्तते ॥ ७ ॥ तल्लत्तातल्यातेन मूच्छितोऽभूद्यमाधिपः । तत्कालेऽप्रच्छि धीरेण नारदेन महात्मना ॥ ८ ॥ धर्मराज वदैतन्मे त्वत्तः परतरश्च कः । दण्डप्रदो महाभाग येन त्वं चालितोऽधुना ॥ ९ ॥ तमुवाच मुनिश्रेष्ठं या गताऽध शुभानना । सती तत्पादभारेण पीडितोऽहं भृशं द्विज ॥ १०॥ मोक्षं गता महासाध्वी गृहीत्वा तु स्वकं पतिम् । महापापसमाकान्तं नरकस्यं द्विजोत्तम ॥ ११॥ सा गमिष्यति चेत्तत्र पत्युः पापावशेषतः । ब्राह्मणी योगयुक्ता च भविष्यति कलौ युगे ॥ १२॥ फाश्यां मृत्युस्तपोर्यस्माच्छिवत्वमुपगच्छतः ॥ १३ ॥ इति श्रीसूर्यारंगसंवाद कर्मविपाके अध्याय एकोनत्रिंशदुत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११२९ ।। श्रीसूर्य उवाच । यः फामतश्चोत्पूर्वे ब्रह्महत्या नराधमः । क्षयरोगान्वितः सोऽपि जायते चात्र जन्मनि ॥ १॥ मुघोराट् ब्रह्महत्याज्यपापानास्त्यपरं त्वयम् । प्रायश्चित्तं मया नोक्तं पापान्मुक्तिखिजन्मनि ॥ २ ॥ इति श्रीसूर्यायगमवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिंशदत्तरशताधिकसहसतमः ।। ११२० ॥ अरुण उवाच । पपिटिनो महासाधुश्चारुवर्णः प्रतापवान् । आचारकुलधर्मशो देवामिगुरुवत्सलः ॥ १॥ गंयुनो वायुपित्ताभ्यां किंचिटिनसमन्वितः । तस्य भार्या सदाचारा किंचित लेशफारिणी ॥ २ ॥ पविभक्ता पतिप्राणा प्रतानामनुकाक्षिणी । पुदीना कथं जाता फस्पदं फर्मणः फलम् ॥ ३ ॥ ।

·कर्मविपाका।
(३६१)
श्रीसूर्य उवाच।
नारीणां जारगर्भाणामसतीनां कुलच्छिदाम् । यहाऽचिरमसूतानां शीघ्र गर्भः समुद्भवेत् ॥ ४ ॥
औषधेः स्वेदनरुप्रप्रलपैर्दुष्टभक्षणः । संवाहनैस्तथा धातैरन्यैर्वा वस्तिकर्मभिः ॥ ५ ॥
गर्भस्य पातनोपायं करोत्याप व कीर्तितम् । पुंस्कृतं नैव तत्कर्म स्वीकृतं नात्र संशयः ॥ ६ ॥
नारी जन्मान्तरे प्राप्ते न सा गर्भ विभर्ति हि। पूर्व वैश्यकुले जाता सपत्नीसहिता खग ॥ ७ ॥
अनया चमेया चैव सन्ततेनाशनाय च । औपश्छेदनाद्यैस्तु तस्यार्थे कल्पितो गदः ॥ ८॥
सपल्यै प्रेरयामास विधिना चैव तदम् । तया वै ऋतुभावाच परिपीतं तदौषधम् ॥ ९ ॥
पुष्पं प्रणाशितं तस्यास्तस्मिञ्जन्मनि मानद । अत्तावृतौ च संप्राप्त जाता सा विविधातरा ॥ १० ॥
वेदना ह्यभवन्नित्यमसखातोदरामयाः । पुष्प नष्टे फलं नष्टं कदाचिद्गर्भपातनम् ॥ ११ ॥
तया चैतत्कर्म कृतं त्रिविधं गर्भदोपकृत् । अन्यस्या आप गर्भस्तु निभृतं नाशितस्तया ॥ १२ ॥
ऋत्वभावो दुष्टबुद्धया कृतो वै पूर्वजन्मनि । तेनैव कर्मणा वत्स विविधं पुष्पवन्धनम् ॥ १३ ॥
गर्भाशयमधिनित्य बहु स्रवति शोणितम् । छियन्त इव गात्राणि सूचीभिरिव नित्यशः ॥ १४ ॥
वेदना याः पुरा जाताः स्त्रीणां गर्भनिपातने । यावत्तयेह चान्या हि सर्वा जाता हि दुःसहाः ॥१५॥
सहोपपरिहारार्थ प्रायश्चित्तं समाचरेत् । सपत्नीगर्भघातस्य निष्कृति प्रापसमाचरेत् ॥ १६ ॥
रजतस्य पलाभ्यां वै कोशं गर्भाशयाकृतिम् । निष्केण स्वर्णगर्भ व कृत्वा दद्यादिजन्मने ॥ १७ ॥
मन्त्रः।
'गर्भपातं प्रकुर्वन्त्या मया प्राक्तनजन्मनि । यदद्य बन्ध्यकृत्प्राप्त तस्मान्मोच्येय जन्मनि " ॥१८॥
यस्मात्माक्पातितो गर्भः सपल्याः पतिवर्जिता । दीनानायविरोधश्च तेनेयमता लिह ॥ १९ ॥
अनुमन्त्री प्रयोक्त्री च पितृमातृसुखोज्झिता । बन्धुसन्ततिदुःखादया मर्यादाधनवस्थितिः ॥ २० ॥
शोकः स्यादुदरे बाधा तद्वत्प्लीहादिविक्रिया अन्तरा स्यन्दमानोऽपि गर्भः सन्नोपलभ्यते ॥ २१ ॥
अथान्यागर्भपातस्य सञ्चितस्येह निष्कृतिम् । विस्तरात्तां प्रकुर्वीत येन सर्वाधसंक्षयः ॥ २२ ॥
तावदेव पतेद्गर्भो नान्यथावस्य सम्भवः । मुशुभे भूप्रदेशे तु पुराणोकविधानतः ।। २३ ॥
सम्मणाशाय दुष्टस्य प्रायश्चित्तमिहेनतः । मौष्टपद्यां तृतीयायां शुक्लायां व्रतमाचरेत् ॥ २४॥
यत्नेन गर्भिकाख्यं हि उपोपणपरायणा । पुष्पैर्नानाविधैः शुभैरर्चयेगिरिजां सतीम् ॥ २५ ॥
केतकैर्गर्भसंयुक्तश्चम्पकै कुमुदोत्पलैः । सौवर्णी राजती तानी मूर्ति गीर्याः प्रकल्पयेत् ॥ २६ ॥
हारनूपुरकोटीरकुण्डलाभरणादिकः नैवेद्यः
शुभकासारमोदकापूपपायरीः ॥ २७ ॥
उपतिष्ठेत विधिवद्वानीमियवल्लभम् । पतिपुत्रवतीभिस्तु स्त्रीभिः सह शुचिस्मिता ॥ २८ ॥
रात्री जागरणं कुर्याद्गीतनृत्यादिपूर्वकम् । फलैर्नानाविधैर्य दयान्मन्त्रपुरःसरम् ॥ २९॥
फलपुष्पाक्षतोपेतमञ्जनं मूर्ध्नि निक्षिपेत् ।" नमस्तेऽस्तु महादेवि नमस्ते गिरिशप्रिये ॥ ३० ॥
गृहाणाध्यमिदं देहि पुत्रान्मह्यं यशस्विनः । पतिपुत्रवती नारी गिरिजावत्सस्पते ॥ ३१ ॥
एवं रात्री विधानेन पूजयेत्परमेश्वरीम् । ततः प्रभाते विमले कृतप्रातःक्रिया सती ॥ ३२॥
देवमुद्दिश्य विधिवगोजयेत्योडा खियः । नानाविधैर्भक्ष्यभोज्पाह्मणानय पोडश ॥ ३३॥
प्रत्येकं वणवं पात्रं सप्तधान्यसमन्वितम् । सौभाग्याष्टकसंयुक्तं वलयुग्मेन रायुतम् ॥ ३४ ॥
दातव्यं गिरिजाप्रीत्य पुरसौभाग्यकाम्यया । सगर्भा च वृपोपेतां सितां गां वस्त्रसंयुताम् ॥ ३५ ॥
साहरण्यां ततो दधाद्विप्राय गुणशालिने ॥ ३६ ॥

·(१८)
वृद्धसूर्यारुण-
(
मन्त्रः ।
अपातयं पुरा गर्ने दुष्टस्त्रीणां वशं गता।
यदा वन्ध्यताहेतुस्तस्मान्मोचय माऽम्बिके । तव दानेन पुत्रा मे भवेयुः सुभगाः सति" ।। ३७ ॥
इमं मन्त्रं समुंञ्चार्य दत्त्वा विप्रं विसर्जयेत् । एवं व्रतपरा नारी गर्भपात न पश्यति ॥ ३८ ॥
लभते पुत्रपौत्राद्यान्स्वयं तैः सह मोदते । सपलीगर्भवातस्य प्रायश्चित्तेऽप्ययं विधिः ॥ ३९ ॥
शुभार्थिन्या प्रकर्तव्यो नात्र कार्या विचारणा ॥४०॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्म विपाके अध्याय एकत्रिंशदुत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११३१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सीमावादरतः कश्चिद्राह्मणः पूर्व जन्मनि । तेन तत्र द्विजः सूत घातितो भूमिलोभतः ॥ १॥
भदायपञ्चयुक्तेन कृतं कर्मातिदारुणम् । तत्पापकर्मणो घोरानरकान्याप्य दारुणान् ॥ २॥
तिर्पक्तं च तथा सूत विभुज्याधर्मतः स्वयम् । कर्मक्षयेऽथ पुण्यात्माक्सोन जातो हि वाहुजः ॥३॥
क्षयरोगयुतः सूत कृशो दुःखातुरो भृशम् । लग्ने कुम्भाभिधे सूत भौमचन्द्रयुतेऽण्डज ॥४॥
रिटं पठमिते व जायतेऽकृतनिष्कृतेः । सहायाः पूर्वजा ये तु तेपां वक्ष्यामि लक्षणम् ॥५॥
तदा ते तु मृताश्चात्र पुत्राः क्षयरुनान्विताः । रिटेन चायुपो भङ्गो दृढपापान निष्कृतिः ॥ ६॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वात्रिंशदुत्तरशताधिकसहस्रतमः ।। ११३२ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
राजपुत्रोऽभवत्कश्चिद्धर्मशास्त्रार्यकोविदः । गत्वा शत्रुपुरं सूत
कदाचिन्मदसंयुतः॥१॥
ददाद तत्पुरं गरोस्तक्षणं लुण्ठितं पुनः । तत्रैको ब्राह्मणो दग्धो वृद्धो विद्याविशारदः ॥२॥
पापमाचरितं तेन चाज्ञानाद्ब्रह्मवातनम् । अयो यमाज्ञया भुक्ता नाना नरकयातनाः ॥३॥
पुष्पशेषादयावापि स जातः क्षत्रिपाधरः । देशेऽयोध्याभिधे गोरो लघुर्दक्षो महोद्यमी ॥ ४ ॥
युवभावे महाभाग राजपक्ष्ममपीडितः । ब्रह्महा क्षयरोगी स्पादिति वेदविदो विदुः ॥५॥
निष्कृति तस्य वक्ष्यामि यां कृत्वा मुच्यतेऽधुना । कार्यास्तत्र निदेवानां मूर्तयस्तु यथोदिताः ॥ ६ ॥
वालाविष्णुमहेशानां सर्वगेगविनाशिकाः । मुवर्णजास्तया कार्याः फदलीपत्रसंयुताः ॥ ७॥
पथा वित्तानुमारेण विचमाठयं विवर्जयेत् । देपास्ता विप्रमुख्येभ्यः क्षयरोगोपशान्तये ॥८॥
नाक्षणाम्भोजयेच्छत्तया होमयेच जपेचया । गायी विधिना
एवं पूर्व महामाग क्षयस्तस्यात्र ग्राम्यति । नैवं कुर्यानु यो मोहादिष्टं विशन्मितेऽन्दफे ॥ १० ॥
पति ग्रीदारगसबाद कर्मश्मिाले अध्यापनपत्रिशदुत्तरशताधिकसहयतमः ।। ११३५ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
पा पाचिदानोसामापूर्वजन्मान निश्चयात् । ब्रह्महत्यामयायव सा ज्ञेया क्षयरुग्युता ॥ १ ॥
न तस्याः पापशमन मोक्तं च पतत्रिण। महापापकृतादोगान्मृत्युरेव न संशयः॥२॥
इनि धीमारिगर्मवाद फरियार अप्पापमनुनिरादत्तरदाताविकमहसतमः ॥ ११२४ ॥
श्रीपटयाच।
मगानी य पुरुषः पूर्वजन्माने मानद । धिगे जायते त्वा प्रायश्चित्तं प तयण ॥१॥
सूत पूर्वपापापनुनये ॥९॥

·११३२-११३९ । कर्मविपाकः। (३८३), चान्द्रायणवतं कुर्यात्सुवर्णपलसंयुतम् । पुस्तकं विधिवदद्यात्तस्मात्पापासमुच्यते ॥२॥ भोजयेच्च यथाशक्ति होमयेच स्वशक्तितः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचत्रिंशदुत्तरशताधिकसहनतमः ॥ ११३५ ॥ श्रीर्य उवाच । या काचिदाचरेत्रारी पापकद्रह्मयातनम् । अज्ञानादन्यजनुषि क्षयरुक्पीडिता हि सा ॥१॥ महापापात्कृतादोरात्सा हि सर्वस्वदानतः । क्षयरोगात्ममुच्येत नान कार्या विचारणा ॥२॥ प्रयागे मकरस्ये स्नानात्वनैव जन्माने । काश्यां वासाचया सूत मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पत्रिंशदुत्तरशताधिकसहनतमः ॥ ११३६ ।। श्रीसूर्य उवाच । मूकः प्रजायते जन्तुर्यः पूर्वं भ्रातृघातकः । बभूव कामतः सूत प्रायश्चित्तं न तस्य हि ॥ १॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सतत्रिंशदुत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११३७ ।। श्रीसूर्य उवाच । कलिङ्गदेशे प्राक्सूत काचिद्दिजधानना । पतिप्रिया धर्मशीला दानभोगरता सदा ॥ १ ॥ सा नार्यघातयत्पूर्वभवे मोहाच्च कुक्कुटम् । वक्रनामत्वमामोति साऽत्र जन्मान निश्चयात् ॥ २ ॥ हेमनिष्कत्रयं दद्यात्पवित्राय प्रयत्नतः । ब्राह्मणाय महाभाग पापनाशकरं परम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टात्रिंशदुत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११३८ । श्रीसूर्य उवाच । बभूव बाहुजः कश्चिद्देशे पञ्चनदेशडज । धनधान्यसमायुक्तः पापकर्मा महोद्यमी ॥ १ ॥ विमोत्सङ्गगतश्चापि मयागे गरुडायज । स सातो मृगगे भानी धूर्चकर्मा क्रियोन्झितः ॥ २ समाप्य स्वगृहं शीघ्रं कृतवान् कर्म दारुणम् । ग्रामे निवसतोऽन्यस्य मिश्रकस्य पतत्रिण ॥ ३॥ ददाह भवनं रम्यं वैरभावात्पुरानव । तत्रैका वत्सरी दग्धा जीवाश्चापि विशेषतः ॥ ४ ॥ फालयोगेन स प्राप्तः करालं यमशासनम् । फलानि पापपुण्यानां बुमुजे दुष्टधीश्च सः॥५॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादजोऽधुना । गङ्गायाः प्रापरे देशे गतयोजनसम्मिते ॥ ६ ॥ स मध्यरूपो बलवान्धमें स्वल्पमतिः शठः । बुद्धयाधिकमचारी च पैतृकस्वल्पवित्तभाक् ॥ ७॥ सकन्यश्च सपत्नीको बन्धुभत्यसमन्वितः । पुण्यादिदं फलं पूर्वपापादय फलं शृणु ॥ ८॥ गोपालदासघाताच्च जीवधातादपुत्रकः । मतवेदमितान्दान्तं जातपुत्रविनायकः ॥ ९॥ गोत्रीविश्वधादीनि नाशपन्तीह चालकान् ! गोराशिगे शनी सोमासष्ठे जीवे मृगस्थिते ॥ १०॥ लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ पृच्छकस्यात्र जन्मनि । पूर्वे या स्त्री सहायाप्तीन्मृतवत्सा च सा पुनः ।। ११ ॥ अरुण उवाच। निष्कृति वद मे स्वामिन्सर्वपापनिपूदनीम् । पुत्रवृद्धिफगै धन्यामत्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु मृत मवक्ष्यामि निष्कृति पापगोपनीम् । पञ्चवर्णमिता कार्या मुरभी च हिरण्मयी ॥ १३ ॥ दर्दमितिका वापि दयोर्विचानुसारतः । संपूज्य विधिवत्रर्दया विमाप -धीमते ॥ १४॥ १ द्विजयचन्द्रः। -

·(.
1
.
(३८४)
वृद्धसूर्यारुण-
मार्वद्विमितैर्देयस्तथा पशुपतिः सुत । मापाभ्यां च तथा वहिनीचा माषचतुष्काः ॥ १५ ॥
देयाश्च विधिना सूत पूर्वपापापनुत्तये । जपेत्पशुपतेमैत्रं सहस्रं रिष्टनाशनम् ॥ १६ ॥
होमयेदृष्टशतकं रुदस्याने प्रयत्नतः । शृणुयारिवंश वा दशावृत्त्या विधानतः ॥ १७ ॥
यः कुर्याविधिवत्सूत प्रायश्चित्तं त्रिधा मतम् । जीविष्यन्ति च तत्पुत्रा जन्मन्यत्र ममाज्ञया ॥ १८॥
नैवं कुर्याच यः शत्तया त्रिष्वेक पापशोधनम् । न जीवन्ति सुतास्तस्मिञ्जीविते नात्र संशयः॥ १५ ॥
नवसप्तमितायुः स्यात्मायश्चित्ते कृतेऽधुना । सप्तवेदमिते वर्षे रिष्टं चाकृतनिष्कृतः ॥ २० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनचत्वारिंशदुत्तरशताधिकसहस्रतमः ।। ११३९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
काश्मीरमण्डले पूर्व काचिट्विजधवानना । पतिप्रिया शीलयुता दानभोगरता सदा ॥१॥
वैरभावात्तया साधोहं दग्धं द्विजस्य च । वैरिणश्च सुतो दग्धो गृहदाहे पतत्रिण ॥ २ ॥
साहाय्यात्स्वामिनः सवै प्राग्भवे समुपार्जितम् । तत्पापजान्महाघोरात्पुण्यात्माप्य शुभाशुभम् ॥ ३॥
सेव जाता विराटेऽत्र पतिशुश्रूषणात्सुता । क्षत्रियस्य च धर्माचा पूर्वपुण्यात्तथा सती ॥ ४ ॥
क्षयरोगयुता बाल्ये बालघातादपुत्रिणी । महाग्निदाहपापाच्च प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ ५॥
प्रयोविंशन्मिते वर्षे रिटेणैवात्र नश्यति । सहायस्तत्पतिश्चात्र पुत्रहीनः क्षयाग्वित्तः ॥ ६ ॥
इति श्रीद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चत्वारिंशत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११४० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सारिकां यो महाभाग निहन्यात्पापमोहितः । तस्य च स्वलिता वाणी भवत्यत्रैव जन्मनि ॥ १॥
दद्यादिरणमयीं तन सारिका शुभलक्षणाम् । तथात्र पुस्तकं दद्याच्छास्त्रस्य विधिनाण्डज ॥२॥
पूर्वपापात्प्रमुच्येत नरोज्न गतफल्मपः ॥ ३ ॥
इति श्रीसूर्यारुगसवादे फर्मविपाके अध्याय एकचत्वारिंशदुत्तरशताधिकससहतमः ॥ ११४१ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
सारिपा याव(नारी पूर्वपापविमोहिता । सात्र जन्मनि जायेत वचनस्वलिताण्डज ॥ १ ॥
सपा देया मुवर्णस्य सारिका ब्राह्मणाय च । पूर्वपापादिमुच्येत सात्र ३ विनतासुत ॥ २ ॥
इति श्रीवर्यागसंवादे फर्मविपाके अध्यायो बिचावारिंशदुत्तरशताधिकसहसतमः ॥ ११४२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पपपाती च पुरुषः पूर्वजन्मनि मानद । लंचफण्ठः मजायेत सोऽन जन्मनि निश्चयात् ॥ १ ॥
गां दधाविधिपच्छेवां सभरणभूषिताम । मुच्यते फण्ठनाद्रोगानार पार्या विचारणा ॥२॥
निधीधारिगाउवादे पविपा अध्यायनिचत्वारिंशदत्तराताधिकमासतमः ॥ ११४५॥
श्रीसूर्य ठयाच।
मा नारी जनुपि घातपंदरताग्रज । यकं गा फण्ठरोगेण, वाध्यते घाम जन्मनि ॥ १॥
गां दयाटिपिरगन भेनामा पपस्विनीम । ययोपरकगंयुक्तां तस्मात्पापालगुच्यते ॥ ३॥
areyरमवार परिवारे पापभभावारिंशत्तरातापिफमहसतमः ॥ ११॥४॥

·११४०-११४१.]
* .
कर्मविपाकः।
"
अरुण उवाच
कश्चिहिजकुले जातो धार्मिमको वित्तसंयुतः । उदरे वातजा रोगा गुल्मायाश्चोर्ध्वहृदयया ॥ १॥
मोहाद्याः स्वल्पवीर्यत्वं पाण्डुरोगोदरामयः । जायते शीर्पजा पीडा वाल्पे स्याद् ग्रहणीगदः॥ २ ॥
शरीरे जायते वरुपघातो व्रणावलिः । पौत्राणां मातुलानां च स्ववादोधवाव्यथा ॥ ३ ॥
दायादाच्छन्नुवत्पीडा भूमिद्रव्याभिलिप्सया । ऐहिकानि च लक्ष्माणि तस्य देहे त्विमानि हि ॥ ४ ॥
तस्य भार्या सदाचारा कदाचित्कोधवादिनी । गौरवर्णा शुभा वाणी सन्तोपमियकारिणी ॥ ५ ॥
मृतवत्सा कयं जाता स्थिरगर्भमवाप्नुयात् । दश मासा अतीता हि गर्भे चोदरसौरुपमाक् ॥ ६ ॥
फेन कर्मविपाकेन सत्यं कथय भास्कर ॥ ७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पुंस्कृतं नैव तत्कर्म स्वीकृतं नात्र संशयः । पूर्वजन्मनि सा क्षात्रा संजाता विनतासुत ॥ ८॥
अज्ञानतिमिरान्धत्वात्स्त्रीणां कर्म दुरात्मनाम् । अजानती कुलस्त्रीणामाचारमनुकंपकम् ॥९॥
सर्वभूतेषु चात्मानं स्थावरेपु चरेषु च । प्रमादाहीपिनं सा वै जघान क्रूरसाहसा ॥ १० ॥
तस्या गेहाश्रिना नित्यं मार्जारशुनपूर्वकाः । पलालक्रीडनपरा गेहे संकुलिता भृशम् ॥ ११ ॥
तप्तासु वालुकाग्न्यंबुतप्तमस्मयादिपु | आविक्षिप्तास्तया चानी पापाकुलितचेतसा ॥ १२ ॥
बालगर्भाशयान्वालानविस्पष्टाखिलेंद्रियान् । तांस्त्यक्त्वा निर्जने तेषां मातृभिर्वालवातिनी ॥१३॥
मायावन्धनमात्रत्वादालग श्रितास्तदा । तैस्ताः क्षिप्त्वा समिद्धेऽग्नौ भस्मसादकरोत्क्षणात् ॥१४॥
विनिम्नन्ति प्रमादायेलादीन्याऽपचेतसः । संतत्यभावस्तेषां वै नानादुःखौघ एव च ॥ १५ ॥
आनाय्याग्निं जनैस्ते वै प्रक्षिप्यन्ते गतायुपः । तथाविधेषु जीवेषु मृतेष्वपि च तदशात् ॥ १६ ॥
मृताश्च गिशवस्तेऽपि तदात्मदोपचिह्निताः । अनले ज्वालिता ये वै बहवो लघुचालकाः ॥ १७ ॥
गर्भयुक्ता गृता ये वै मायुक्तास्तथैव च । लभन्ते सद्गति नैव मृतास्ते दग्धजंतवः ॥ १८ ॥
तेन कर्मविपाकेनाऽस्थिरगर्भा मृतप्रजा। त्रिविधापत्यजा बाधा प्राप्यते जनुरन्तरे ॥ १९ ॥
जन्तवो गर्भगा ये के स्वकृतात्कर्मबन्धनात् । उभयोः कर्मणां हेवेल्लमन्ते नात्र संशयः ।। २० ।।
तृतीयं जन्म चैतद्धि ब्रह्मवंशसमुद्भवम् । स्थिरगर्भा न यस्मादि पुत्रहीना पतत्रिण ॥ २१ ॥
अरुण उवाच ।
प्रायश्चित्तं कायं नाय येन गर्भः प्रजायते । ममोपरि कृपां कृत्वा सत्यं वद दिवस्पते ॥ २२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सुदिष्टे । समनुप्राप्ते आहेऽहनि शुभोदये । प्रागुदक्पवणे देशे गोमयाद्युपलिप्तके ॥ २३ ॥
तनोपजीविकं तीर्य नानाचिनविचित्रकम् । द्रोणमानतिलानां तु मध्ये गर्भ प्रपश्येत् ॥ २४ ॥
निष्फमानमुवर्णस्य शकलं मध्यतः क्षिपेत् । तस्य पूर्वे च दिग्भागे तण्डुलद्रोणपर्वतम् ॥ २५ ॥
शुदतोयभृतं ताम्रपात्रं दशपलोन्मितम् । स्यापदानतं पद्मं तन्मध्ये पलनिर्मितम् ॥ २६ ॥
पृनयेच संपलीफ कश्यपं हि मजापतिम् । रे साक्षकरे दक्षे वामे चाय पमंडलम् ॥ २७ ॥
कृत्वा प्रतिष्ठितमाणां मृत्ति तां शुभलक्षणाम् । अर्चयेगन्धपुष्पावैरुपनारः पृयरपृथम् ॥ २८ ॥
सम्यक् श्रद्धावती नारी विविधापत्यदुःसिनी । विमं हि वेदविद्धांसं पूजयेद्विविधैर्धनः ॥ २९ ॥
ततस्तं तु सपत्नी मुनीनां प्रवरं शुचिम् । सदक्षिणं विधापाय गोवासोभिः प्रपूजयेत् ॥ ३० ॥

·r
(३८६)
वृद्धसूर्यारुण-
(04
"मया जन्मान्तरे यच्च कृतं कर्मातिदारुणम् । लंपितास्त्रीजनाचारा अजानंत्या दयादिकम् ॥३१॥
तत्पापं नाशयस्वाद्य देवप्राप्तं विगर्हितम् ।" सम्यक् श्रद्धावती नारी मृतसन्ततिदुःखिनी ॥ ३२ ॥
सपलीकस्य सौवर्णनिर्मितां मूर्तिमर्थिताम् । विप्राय वेदविदुषे प्रदद्याद्गुणशालिने ॥.३३ ॥
दानान्ते कीर्तयेन्मंत्र तिष्ठन्ती विहितांजलिः । यन्मया पूर्वजनुपि दयारहितचित्तया ॥ ३४ ॥
कृतं संप्राप्तमशुभं स्वामिस्तच्छिन्धि साम्मतम् । दत्त्वादानं च विप्राय सर्पिष्यात्मानमीक्षयेत् ॥ ३५ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचचत्वारिंशदुत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११४९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
फाक्याती महाभाग प्राग्भवे चान जन्मनि । कूहोंनो भवेन्मर्त्यः स च तत्तापलाञ्छितः ॥ १॥
कृष्णधेनुप्रदानेन विधिनात्र खगाधिप । मुच्यते दुष्टपापाच कूर्चयुक्चात्र जन्मनि ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्चत्वारिंशदुत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११४६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या पूर्व घातयेत्कार्फ विनतानन्दवर्धन । साऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र कूर्चयुक्ता भवेदलम् ॥ १॥
कृष्णधेनुमदानेन पथोक्तं गरुडाग्रज । पूर्वपापविशुद्धिः स्यादन जन्मनि सुव्रत ॥ २॥
रति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सतचत्वारिंशदुत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११४७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अभक्ष्यभक्षको यस्तु भवेमामानवोऽण्डज । सोऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र जायते क्रिमिलोदरः ।।
स मीष्मपश्चफादन व्रतात्पुण्यसमर्जनात् । मुच्यते पूर्वरोगात्तु दुष्टात्सूत न संशयः ॥ २॥
इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टचत्वारिंशदुत्तरराताधिकसहस्रतमः ॥ १९४८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पाऽभक्ष्य भक्षयेनारी माग्भवे गरुडामज । जायते जठरे तस्याः क्रिमिजोत्या हि रुक्मुत ॥१॥
पापनागर्न कार्य भीष्मपश्चातं शुभम् । कात्तिके शुक्लपक्षे च प्रान्तस्यदिनपश्चके ॥ २ ॥
रति श्रीसूर्यायगसवादे फर्मविपाके अध्याय एकोनपचाशदुत्तरशताधिफसहसतमः ॥ ११४९॥
श्रीसूर्य उवाच ।
दुष्टस्पन यो मोहादसयटिपिवर्जितम । सिदानं ना पुरा सूत जायतेऽत्र कृशोदरः ॥ १॥
विष्णुमतान्मदापुण्यात्सर्वपापमणाशनम् । तया कृशोदग्वं च शिमं नश्यति काश्पपे ॥२॥
इति यासारगगंगद फार्मविपाके पप्पापः पचाशदुत्ताशतापिफसहसतमः ॥ १९५० ॥
श्रीर्य उयाच।
गुनः पपा पूरा
गिटानं हिजभार्यपा। दुपटीन मततं गाय स्पाघ कृशोदरी ॥१॥
गावरानु स्वातमायापासमुणने । गोदाव्या पायापम्प प्रणाशनात् ॥ २ ॥
वि गवई कमरियारे पाप एकाचारादतरदानाविकमहसतमः ॥ ११९९ ॥

·११४९-११५४.
कर्मविपाकः।
(३८७)
श्रीसूर्य उवाच ।
द्विजः पूर्वमवे कश्चिदासीद्धान्वितः सदा । सभायों नर्मदातीरे धनसौख्यसमन्वितः ॥ १ ॥
कृतानि तेन दानानि नानापर्वसु शक्तितः । वेदयुक्त विप्रेषु सत्पात्रेषु विधानतः ॥२॥
अयो पापं भृशं चक्रे व्यभिचारसमुद्भवम् । ज्येष्ठां त्यक्त्वा ऋतुप्राप्तां धर्मशीलयुतां मियाम् ॥ ३ ॥
रतिं ददौ कनिष्ठाया अनृतौ च विशेषतः । ततो यमपुरं प्राप्तः ससहायो दिनोत्तमः ॥ ४॥
भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्स्वर्गफलं तया । श्रद्धादानवशात्सोऽत्र गङ्गायाः पूर्वभागतः ॥ ५॥
सिंहस्थेऽर्के सुखें. राही जीवे कर्केऽलिगे भृगौ । सरक्तगौरो मतिमान् वन्धुस्त्रीसुखसंयुतः ॥ ६ ॥
लघुघृणी समितदो द्विजवंशसमुद्भवः । सर्वमेततलं दानास्त्रीत्यागान्मृतपुत्रकः ॥ ७॥
स्त्रीत्यागी भ्रूणहा लोक इति पौराणिका विदुः । योपासहायतः पूर्व शृणुष्व विनतामुत ॥ ८ ॥
प्राग्भवे या कनिष्ठाऽभूत्सा ज्येष्ठात्र गतप्रजा । गर्मदोपयुता चेति लक्षणैर्लक्षयेत्खग ॥ ९॥
वक्ष्यामि निष्कृति तस्याः पूर्वपापप्रणाशिनीम । कुर्यात्पलैवेदमितेर्गणेशं विननाशनम् ॥ १० ॥
तदर्थमित देयं त्रिपु वित्तादिमं पठन् ॥
मन्त्रः।
त्यक्त्वा वराननां शुद्धां पूर्व पापं समर्जितम् ॥ ११ ॥
तदुग्रपापनाशाय ददेई गणनायकम् । मापसप्तमिता लक्ष्मी शुभाऽऽलेख्यां हिरण्मयीम् ।। १२ ॥
ददेऽहं विप्रमुख्याय वेदशास्त्रविदे मुदा । " ब्राह्मणान्वरयेचत्र शक्त्या दद्याञ्च दक्षिणाम् ।। १३ ।।
एवं विधानं यः कुर्याजीविष्यन्ति च तत्सुताः। श्रुत्वैन शक्तिमान्यस्तु न कुर्याच्छोधनं तदा ।। १४ ॥
सपुमान्नाप्नुयात्पुत्रान् रिष्टं पञ्चाशदन्दफे । प्रायश्चित्ते कृते त्वत्र जीवनं वर्षसप्ततिम् ॥ १५ ॥
अन्यजन्मादितो ज्ञेयं विस्तरो नोदितो मया ॥ १६ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विपंचाशदुत्तरशताधिकसहस्रतमः ।। ११५२ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
दशे रामहदे जाता पादजा पूर्वजन्मनि । साऽत्र जन्मनि वै विमा जाता प्राग्विप्रपूजनात् ॥ १ ॥
माग्यचया कृतं कर्म शृणुष्वात्र खगेश्वर । ब्राह्मणेन महद्रव्यं तद्गृहे स्थापितं च यत् ॥ २ ॥
तन्न दत्तं पुनस्तस्मै मुक्तं सर्वमशेपतः । मृतो द्विजस्तदुःखेन क्षुधिवस्तु पतत्रिण ! ॥ ३ ॥
पापमाचरितं तेन ब्रह्मघातसमं तया । पञ्चत्ववशमापना मुक्वातियमशासनम् ॥
पुत्रसन्ततिहीनात्र युवभावे क्षयान्विता । निष्कृति परमां तस्या वक्ष्येऽहं पापनाशिनीम् ॥ ५ ॥
सर्वस्वेन तयार्द्धन का स्वर्णमयी शुभा । कदलीपत्रसंयुक्ता देया विमाय धीमते ॥ ६ ॥
दानेनानेन मुप्रीता ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । क्षयनाशकराः सर्वे भविष्यत्यत्र जन्मनि ॥७॥
पनि योद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिपंचाशादुत्तराताधिकसहयतमः ॥ ११५३॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मान भोः सूत चोच्छिष्ट मुक्तवांस्तु यः । रापन्यो जायते मृत जन्मन्यत्र स मानवः ।। १ ।।
भोजयेद्रायणान्यतया गोमूत्रं प्रापयेत्या । मुच्यते तत्क्षणात्मूत नक्तान्व्यत्वान संशयः ।। २ ।।
इति श्रीहदसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अन्यापश्चतापंचाशदुत्तराताविकमहसतमः ॥ ११५५ ॥

·engan
(३८८)
घृद्धसूर्यारुण-
श्रीसूर्य उवाच ।
या भक्षयेत्पुरा नारी चोच्छिष्ट सा शुभानना । नक्तान्धा जायते त्वन व्ययिता नेत्रपीडया )?"
गोमूत्रमाशनादत्र ब्राह्मणाना च भोजनात् । नक्तान्धरोगान्मुक्तिः स्यादन जन्मनि मुत्रत ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूयारणसवादे कर्मविपाके अध्याय पचपचाशदुत्तरशताधिफसहसतम् ॥ ११५५ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
विडालोछिटभोजी यो राज्यन्धो जायतेतिह । तपापस्य विशुद्धयय गोमूत्रं विधिवत्तिवेत् ॥ १॥
भोजयेश तथा विप्राशत्या दद्याच दक्षिणाम् । राज्यन्धरोगात्सतत मुक्तो भवति मानवः ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसवाद कर्मविपाके अध्याय घट्पचाशदुत्तरशताधिकसहसतम ॥ ११५६ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
विडालोच्छिष्टभुमारी प्राग्भवे विनतात्मज । राज्यन्धरोगयुक्ता सा ह्या जन्मनि जायते ॥ १ ॥
द्विजाना भोजनाच्चैव गोमूत्रप्राशनात्तया । मुच्यते पूर्वपापात्तु विडालोच्छिष्टभोजनात ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय सप्तप चाशदुत्तरशताधिकसहस्रतम ॥ ११५७ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
चाण्डाल्या गमने पूर्वभवे च गरुडाग्रज । जायतेऽजगरश्चात्र - मूढो जन्मनिजन्मनि ॥ १॥
चान्द्रायणबतादन दशावृत्त्या कृतासुत । स मुच्यतेऽजगरत्वाच्छु बुद्धिर्भवेदिह ॥ २ ॥
इति श्रीसूर्यारुणसवाद कर्मविपाक अध्यायोऽष्टपचाशदुत्तरशताधिकसहलतम ॥ ११५८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिदधमा नारी माग्भवे विनतासुत । चाण्डालं प्राप्नुयात् सात्राजगरा जायतेऽण्डज ॥ १ ॥
प्राजापत्यव्रतायलात्कृतात्पञ्चापवर्तनः । मुच्यतेऽपूर्वपापात् सा
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनधष्टयुत्तरशताधिकसहसतम ॥ ११५९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
परानविनकारी च यो भवत्पूर्वजन्मनि । सोऽजीर्णेनातिरोगण जन्मन्यत्र प्रपीडयते ॥ १॥
विधिना रसहोमे तु कृते वै गरुडामज । मुच्यतेऽजीर्णनाद्रोगादत्र जन्मनि वै ध्रुवम् ॥ २ ॥
इनि श्रीसूपरिणसवादे कर्मविपाके अध्याय पष्टयुत्तरशताधिकसहसतम ॥ ११६० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
विन मरते मृत या नारी पूर्वजन्मान । पराग्नेषु यदा मोहाच तृणु तत्र पतत्रिण ॥१॥
अनीर्णनव सेगेण बाध्यते पीडिता भृशम् । शहोमेन सतत तत्तापामुच्यतेऽधुना ॥ २ ॥
रति श्रीसूर्यास्णसवाद यमविपाचे अध्याय एफपष्टयुत्तरशताधिकमहसतम ॥ ११६१ ।।
जन्मन्यत्र
पतत्रिण ॥ २॥
अरुण टवाचा
भूमिदेवलोलो धर्मिष्टो धर्मवत्सरः । मत्य नित्यसदाचारः साधुरोगमुसयता ११
तस्य देवे भवेचिद्ध पाप चार जमान । किनमो दद्वषण्श्व नेत्रतोदं विधिकाम् ।। २.
पिपिनर अपयेन पूर्वकर्मविपाक्तः । तस्य भार्या मुतन्यही स्रोधर्ममतकारिणी ॥ ३ ॥

·. - १९५१-१९६२.) कर्मविपाकः। (१८९) वातव्यथा तदुदरे मूनि पीडा च जायते । मृतवत्सा फयं जाता मृतपुत्री तथा पुनः ॥ ४ ॥ केन कर्मविपाकेन सत्यं क्यय भास्कर-॥ ५ ॥ श्रीसूर्य उवाच। पूर्व वैश्या समुत्पन्ना प्रिया शूद्रावतारिता । बहुव्यापारनिरता बहुद्रव्यसमन्विता ॥ ६ ॥ शूद्राजाता च सम्बन्ध बहुकालं रता भृशम् । अन्योन्यं प्रीतिवगतः किञ्चित्कालवशं गता ॥ ७ ॥ उमयोः कर्मणोतोधनहीं यतस्ततः । तत्पत्या कर्मकृयोऽसों तेन तत्र जन्मनि ॥ ८॥ माह्मणस्य सुतः श्रेष्ठः स्वर्णालंकरणैर्युतः । धनलोभावतस्तेन भाविनोऽर्थस्य ६ बलात् ॥ ९ ॥ तस्यापि मातापितरौ पुत्रदुःखेन दुःखिती । डित्रिवर्षस्तया मासैः पञ्चतं जग्मतुः किल ॥ १० ॥ धनलोभवशाची वै दुष्टचित्तेन दुर्मदी । अचिराच मृतौ तत्र गतौ चै यमसादनम् ॥ ११ ॥ तद्देहदण्डः. सातो ब्राह्मणस्य ततः खग । तेन कर्मविपाकेन नरके पाचित भृशम् ।। १२ ।। पश्चान्मानुपता . याती व्रतदानप्रभावतः । पूर्वकर्मविपाकेन मृतपुत्री वभूवतुः॥ १३ ॥ दिव्यादिमासना वाला मृतादिन्यादिहायनाः । तस्याभवन्मृताः पुत्रा जातानातास्तथैव च ॥ ११ ॥ अयं जीवेदयं जीवेदित्याशागतचेतसोः । जाताजाता विनश्यन्ति तस्याश्चाकृतनिष्कृतेः॥ १५ ॥ नैकोऽपि जीवति मायोऽचिरादेव विनश्यति । सगुणाश्च सुगीलाश्च लालनाचाटुकारिणः ॥ पूर्वकर्मविपाकेन सर्वे मरणमागताः ॥ १६ ॥ नश्यत्सु जातमात्रेषु जाननानं सुतेपु च । व्याध्यन्तरे भवेद्व्याधिग्रस्तो व्यसनभागयम् ॥ १७ ॥ नापि सौख्यं भवेत्तस्य नानाशंकितचेतमः । अभवञ्चेतसो दाहः परापत्यानि पश्यतः ॥ १८ ॥ लक्षणानि पुरोक्तानि तस्येमान्यपि कीर्तये । सोदरे नियने वालः स वै ब्राह्मण रच्यते ॥ १९ ॥ मृतवत्सोद्भवं चित्रं- पूर्ववत् प्रतिपादयेत् । सवंगस्यापि विच्छेदो द्रव्यहानिर्यतस्ततः ॥ २० ॥ दौर्मनस्यं महानाधिः शोक एवोपजायते । अदृष्टगणमाहात्म्याहुज्यन्ते दुःखराशयः ॥ २१ ॥ म्रियते जातमात्रो वै पुत्रोऽकृतविनिष्कृतः । एवं तु कर्मणि जाते प्रायश्चित्तमयाचरेत् ।। २२ ।। अरुण उवाच । का तस्य निष्कृतिः स्वामिनिह कर्मनिषूदनी । कथ्यतां दिवसेशान नारीणां हितकाम्यया ॥ २३ ।। श्रीसूर्य उवाच । शृणु मृत मवक्ष्यामि मृतवत्सावनाशिनीम् । निष्कृति विधिवत्तार्य सन्ततः सौस्यहेतवे ॥ २४ ॥ यनमानः सपत्नीको विविवद्विधिमावरेत् । 'मूत्ति 'वालस्य निर्माय सौवर्णीमय रामतीम् ॥ पठद्भिः शान्तिमुक्तानि ब्राह्मणैः सहितोऽयवित् ॥ २५ ॥ सिद्धार्याक्षतर्वाभिः कृतरक्षा प्रतिष्ठिताम् । सापपेदीपमन्त्रैर्वारुणविष्णुमूक्तिभिः ॥ २६ ॥ मुदिष्टे सुशुभे देशे गोमयाद्युपलिप्तके। तत्रोपचापयेचीथै कृष्णाजिनमयापि वा ॥ २७ ॥ द्रोणमानविलयुक्तं कृष्णवस्त्रेण संयुतम् । स्थापयद्राजतं पद्मं तन्मध्ये पलनिर्मितम् ॥ २८ ॥ सौवणी प्रतिमा तत्र बालंगोपालमूत्तिनाम् । कृत्वा प्रतिष्ठितप्राणां मूर्ति तां गुमलक्षणाम् ॥ २९ ॥ अर्चयेहन्धपुष्पायरुपधारययाविधि । सम्यम् अदावती नारी मृतसन्ततिदुःखिनी ।। ३० ।। आहूय कुलज्ञान्विप्रान् विदुषो वेवादिनः। अलोलुपाःसदाचागः पून्या अादिस्तया ॥३१॥ " उपार्जितः पुरा द्रोदो मया व पासूनुषु । भूमिद्रविणहेमादिलिप्मपा तद्विनश्यतु" ।। ३२ ॥ गां सौवर्णी ददाना तु बिमायेदं वीच सा।" मया जन्मांतरेऽदृष्टवशादाचरितं तु यत् ॥ ३३॥ -

·वृद्धस्यारुण-
[मा-
तस्मान्मुच्येय वै पापाच्छीघ्रं गोदानतोऽधुना।" इति तांत्रिपरिक्रम्य परिचय्यौ विधाय च ॥३॥
अग्ने नयेति मन्त्रेण विसृजेत्तदुदीरयेत् । धेनुं दद्यात्सवत्सां च साहिरण्यां ययाविधि ॥ ३५ ॥
सर्पिध्यात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टवन्धुफान् । इहैव लभते साध्वी सौख्यं पुत्रसमुद्भवम् ॥ ३६ ॥
व्याधयः प्रशमं यान्ति सद्यो वै कृतनिष्कृतः ॥ ३७॥
विकारो विविधस्तस्य संपद्येताथ संक्षयम् । पित्तजो वातजो वाऽन्या फासगुल्मातित्वग्व्यया॥ ३८ ॥
मृतापत्यार्तिजा पीडोदरव्याधिरसंशयः । न निष्कृतिः कृता येन नरेण विभवे सति ॥ ३९ ॥
तया तथाऽत्र दुःखानि जायन्तेऽस्य मुहुर्मुहुः । पूर्वकर्मार्जितं पापं चिह्न तस्य सहायवत् ॥ ४० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अभ्यायो विषष्ट्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११६९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
परस्मै यो विषं दद्यात्पूर्वजन्मनि मानद । छदिरोगेण सोऽत्रैव वाध्यते पीडयाऽनिशम् ॥ १॥
धेनूनां दशकं दद्यात् सर्वोपस्करसंयुतम् । मुच्यते छदिरोगाच जन्मन्यत्र पतत्रिण ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायनिषष्टयुत्तरशताधिकसहस्रतमः ।। ११६३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।।
मूकोऽय जायते जंतुर्यः पूर्वे भ्रातृघातकः । बभूव कामतः सूत मायश्चित्तं न तत्समम् ॥ १॥
। ... इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःषष्ट्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११६४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिन्मागधी ह्यासीजाता ब्रह्महदे सुत । सा चात्र यवनी देशे शुभे पञ्चनदेऽण्डेज ।। १ ।।
पुत्राभिलापिणी पूर्वे ह्यभजयवनं पुरा। तस्मात्सा यवनी 'जाता पुत्रसन्ततिवर्जिता ॥ ३ ॥
नानाधनयुता दानात्कुरुक्षेत्रे पुराऽनघ । शिवभक्तिपरा तस्मात्सुखैश्वर्यसमन्विता ॥ ३॥
अत्र जन्मनि सा लक्ष्म्या रुद्रपूजनजागतात् । पुत्रपौत्रयुता नारी भविष्यति न संशयः ॥ ४ ॥
अथवा हरिवंशस्य शतावृत्त्या विधानतः । श्रवणात्पूर्वजापापान्मोक्ष्यते विनतासुत ॥ ५॥
इति श्रीसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चषष्टयुत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११९५ ॥ .
श्रीसूर्य उवाच।
देवालयेनसत्कश्चिद्राह्मणः पूर्वजन्माने । विष्णुपूनारतो नित्यं द्रव्पलोभेने चाण्डज ॥
चोरेण निहतं द्रव्यं यत्स्यितं देवताश्रये । तेनेदं दुष्कृतं सूत कृतं फर्मातिदारुणम् ॥ २ ॥
रा तेन फर्मणा युक्तो भुक्त्वा वे तत्फलानि हि । जातो गङ्गाश्रये क्षत्रः पर्वते पूजनादरेः ॥ ३ ॥
पदम्यान्वितो जातः सर्वसंपत्सुखान्वितः । बाल्ये हि पाण्डुरोगाश्चात्र जन्मान मानवः ॥ ४ ॥
देवद्रव्यापहारीति पाण्डुरोगी चमूत्र ह । तत्पापनाशनं पुण्यमुपायं शृणु तत्त्वतः ॥ ५.
फुटिरमया पृथ्वी समुद्रापलामिफाम् । सवना सागरोपेतां सातदीपां वसुन्धराम् ॥ ६..
गन्पापरलंय पाटिमाय धीमते । पाण्डरोगादिमुक्तः स्पादन जन्मनि मानवः ॥ ७ ॥
इति श्रीटिपूर्यादतर्गशः कर्मविपाके अ यायः पदमपुष्टत्तरशतारिफसहसतमः ॥ ११९६ ॥
श्रीसूर्य उयाच।
मामा नाग्मरे मादादि कस्यापि काश्यपे । साम जन्मनि रोगेण दिसन पारपते ॥१॥

·११६३-१९७१.]
कर्मविपाका
धेतूनां दशकं दद्यादशक्ती गरुडायज । सवत्सां कपिलां दद्यात्सा तद्दोपात्प्रमुच्यते ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यायसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तषष्टयुत्तरशताधिकसहसतमः ॥ ११६७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिदिनो ह्यभूदंगे प्राग्भवे धर्मसंयुतः । परस्य कन्यायाश्चासावुद्राहमकरोत्सुधीः॥१॥
द्रव्याल्पवान्महाभाग चकाराल्पविधानतः 1 चौर्यकर्मरतः सोऽपि कदाचिदैवयोगतः ॥ २ ॥
चचार विपिने सूत मार्गलुण्ठनतत्परः । काचित्सुनयना तत्र प्राप्ता भाविकलादृढात् ॥ ३ ॥
नानाभरणयुक्ता सा पूर्णगर्भसमन्विता । सा लुण्ठितान ग्रसिता तेन पापधियाऽण्डज ॥ ४ ॥
सहायः सा परित्यक्ता ताडनादाकुलाऽभवत् । तद्गर्भावी च्युतौ पुत्रौ पापमाचरितं त्विदम् ॥ ५ ॥
ततो धर्मपुरं प्राप्तः पुण्यपापसमान्वितः । पुण्यात्पुण्यफलं भुक्त्वा पापात्पापफलं तथा ॥ ६ ॥
परकन्याविवाहेन स जातो वाहुजोधुना । गङ्गायाः पूर्वभागे तु दायोजनसमिते ॥ ७ ॥
गौरः सुरूपः क्षीणाङ्गो बहुद्रव्यपराक्रमः । पिचाधिकोऽतिमतिमान्बहुपुत्रीभिरन्वितः ॥ ८॥
जन्मनैव मृताः पुत्राः पूर्वपापात्तथाण्डज । विन्मयं तस्य वक्ष्यामि येन पापात्प्रमुच्यते ॥ ९ ॥
पला मितेनैव कार्या सुरटिताण्डज । बाहुजा गर्भसंयुक्ता सौवर्णी भूषणान्विता ॥ १० ॥
पूर्वपापविनाशाय सा देया ब्राह्मणाय वै । गन्धैः पुष्पैः समभ्यर्च्य मंत्रः प्रणवपूर्वकैः ॥ ११ ॥
वेधसं तत्र सौवर्ण सुवर्णकमितं शुभम् । दद्याचपेच मंत्रांश्च तल्लिङ्गान्विधिपूर्वकम् ॥ १२ ॥
होमयेच यवांस्तत्र सतण्डुलससर्पपान् । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्तेभ्यो दद्याञ्च दक्षिणाम् ॥ १३ ॥
शृणुपादरिवंश वा शतावृत्तिविधानतः । गायव्यशतं जत्वा तस्मादोपात्प्रमुच्यते ॥ १४ ॥
लमद्रे तनयं चारु चान जन्मनि वै ध्रुवम् । रिष्ट पश्चाशत्तमेऽब्दे प्रायश्चित्तेऽकृते सुत ॥ १५ ॥
वेदसप्ततिरायुः स्यात्सायश्चित्ते कृतेऽत्र च ॥ १६ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपा अध्यायोऽष्टषष्टयुत्तरशताधिकसहनतमः ।। ११६८ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
व्यभिचाररता पूर्व चात्रापि व्यभिचारिणी । सा घोरान्नरकान्याति पत्यनादरतोऽपडन ॥१॥
न शुद्धयत्यशुभाचारा प्रायश्चित्तैः शुभैरपि । वाराणस्यां चतुर्दश्यां शिवपूजोपवासतः ॥ २ ॥
तया तत्रैव वसतेगंगाम्भासेवनादपि । मुच्यते सर्वपापाच पूर्वजन्मकृताद् दृढात् ॥ ३ ॥
बाहुजेयं महाभाग पूर्वजन्मनि चेह वै । वन्ध्या प्राग्जायते दुःखाकुला च दयितोज्झिता ॥ ४ ॥
इति योद्धसूर्यारणतवादे कर्मविपाक अध्याय एकोनसतयुत्तरशतारिकमहयतमः ।। ११६९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यः कृता पूर्ततां पूर्व वचपेद्राह्मणं सुत । सोऽत्रापस्माररोगेण पीडयते बहुपीडया ॥ १ ॥
तेनैव पापरोगेण म्रियतेऽय पतन्त्रिण । मायश्चित्तं मया मोक्तं पापे ब्राह्मणवंचने ॥२॥
इति श्रीसूर्यास्गमवादे कर्मविपाके अध्यापः सन युचरदाताविकनयतमः॥ ११७०॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या भ्रारघातिनी नारी माग्भवे विनतामुत । सान जन्मनि भूपत्वं भजत्येव न संशयः॥१॥

·r (३९२) वृद्धसूर्यारुण- ज्ञानान्महापापकृतान्न चोक्ता निष्कृतिर्मया । ज्ञात्वा ब्रह्मवृधे सूत प्रायश्चित्तं न चास्ति हि ॥ २ ॥ सप्तजन्मनि मूक्तं जायते च तदेनसः ॥ ३ ॥ इति श्रीद्धसूर्यासणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकसप्तत्युत्तरशताधिकसहस्रतम ॥ ११७१ ॥ श्रीसूर्य उवाच। पूर्वजन्मन्यसौ विपश्चात्र जन्मनि जन्मनि बाहुजः । देवव्यापहरणात्मागत्राक्षिप्रपीडनम् ॥ १॥ गते विंशतिय च नेत्रभनो भविष्यति । तद्रक्षणोपायमह वक्ष्ये दानं तु पापहृत् ॥ २ ॥ कृत्वा देवगृहं रम्यं प्रतिष्ठाप्य सुराधिपम् । गन्धपुष्पैः समभ्यर्य दीपा देयाः सुवर्णजाः ॥ ३ ॥ राजताश्च महाभाग नेत्ररोगं न पश्यति । भोजयेच्छक्तितो विप्रान्वैष्णवाद्धया सुत ॥ ४ ॥ कृत्वानन विधानेन रिष्टं नैव प्रपश्यति ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाकै अध्यायो द्विसप्तत्युत्तरशताधिकसहस्रतम ॥ ११७२ ॥ श्रीसूर्य उवाच ।। सर्वस्नेहकरः पश्चिदभवत्पूर्वजन्मनि । सोच जन्मनि जायेत ज्वरोगेण पीडितः ॥ १ ॥ प्रायश्चित्तं परं तस्य वित्ततुौशभागतः । कालचक्राभिधं दानं दद्यादोपोपशान्तये ॥ २॥ जाह्मणान्भोजयेत्पश्चादीमयेच स्वशक्तितः । कालचक्रारख्यदानेन रोगा नश्यन्ति पापजाः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिसप्तत्युत्तरशताधिकसहस्रतम ॥ ११७३ ।। श्रीसूर्य उवाच । अक्षवादरता ह्यन या पूर्वेऽभूत्पतित्रता । पतिपापप्रभावाई गति प्राप्ता हि मानुपीम् ॥ १॥ त्यस्त्वा शरीरं सा देवी पार्वत्या सह मोदते । मुनक्ति भोगान्सकलान् पति प्राप्य तपस्विनी॥ २॥ गच्छेच परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः ॥ ३ ॥ इति श्रीपद्धसूर्यास्गसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतु सप्तत्युत्तरशताधिकसहस्रतम ॥ ११७४ ।। श्रीसूर्य उवाच । योनानात्कृतवान्सूत माग्भवे भ्रातयातनम् । सोऽर जन्मनि मूत्वं प्रामोति कापि मानवः ॥ १ ॥ चान्द्रायणप्रय युटिधिवत्पापमोधनम् । पुस्तकं च तया दद्यात्सुवर्णपलसंयुतम् ॥ २॥ एवं यः पुरुते मृत स तत्पापात्ममुच्यते । न जायतेऽस्य मूरत्वं पदाचिदिनतासुत ॥ ३ ॥ या तथा बचपेत्साचिल्लोशापूर्वभवेऽण्डज । सात्र जन्मनि रोगेणापस्मारेण प्रपीडिता ॥ १॥ प्रायश्रित प्रवक्ष्यामि पापागयर मुत । ग्रनरप कुर्याद्दद्यादेनुं पपस्विनीम् ॥ ५ ॥ पति श्रीदारगमवादे पर्मविपाकै अध्याय पचसम युत्तरराताविषसहसतम ॥ ११७५ अरुण उवाच। पचिटचिमो जानो धर्मियो विचसंयुतः । उदरे वायुग्ल्पीयान्टिोनिन प्रजापते ॥ १. नगो जायने नि पिचिटर्णनमन्वितम् । दापण्वपिगसाया गमने पावैकृतिः ॥ ३ ॥ पांनुमानो व्याधिभि नम्प महापिनी । भाषा मोतिपग नित्यं पदाचित्तारपोगतः ॥३ गेपपुनापि पिसानु प्रगति प्रजायत । मृतात्मा क्यं नाता पस्पेद पर्मणः परम् ॥४॥ श्रीसूर्य उया। समिपा महिला विमा गुना यावाचः । गया मदारण्ये भार्यो तप हि गमिगी 4,

·१
- ११७२-१९७९..
कर्मविपाक
बहुभिश्च समायातैः शत्रुभिः परिवेष्टिता । तत्र भीता तु वत्सली तत्रासाच महावने ॥ ६ ॥
गर्भपातोऽभवचस्या अपत्यं हि मृतं. तदा । तेन कर्मविपाकेन नियन्ते तस्य बालकाः ॥७॥
कश्चिजीवति पण्मासं कश्चिाधिकं भृशम् । ततोऽधिकं वया कश्चिन्न हि जीवति कश्चन ॥ ८ ॥
अरुण उवाच ।
देवदेव जगन्नाय लोकानां हितकाम्यया । कययस्व प्रसादेन फर्मणस्तस्य निष्कृतिम् ॥ ९॥
श्रीसूर्य उवाच ।
साधु पृष्टं महाबाहो प्रश्नश्चायं सुदुर्लभः । तेनेदं मुनिभिः प्रोक्तं प्रायश्चित्तं हि पापहत् ॥ १० ॥
गोत्रयं वै सवर्ण हि वर्णनिष्केण संयुतम् । पुष्पितं फलितं वृक्षं वस्त्रयुग्मं गुरोरपि ॥ ११ ॥
कर्मप्रकाशक विषं पूजयेद्विधिपूर्वकम् । एवं यः कुरुते वत्स निष्कृति कर्मणः शुभाम् ॥ १२ ॥
पुत्रपौत्रादिकैर्युक्तो घनधान्यसमन्वितः । न करोति च यो मोहाल्टोभावा कर्मनिष्कृतिम् ॥ १३ ॥
बाध्यते पापदोपेण भुवि जन्मनि जन्मनि । एवं यः कुरुते भत्या लभते पुत्रपौत्रकम् ॥ १४ ॥
इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः घट्सतत्युत्तरशताधिकसहसतमः ।। ११७६ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मन्यभूत्काविनारी भर्तृप्रियान्विता । दक्षा सर्वक्रियास्वेव बहुदानप्रदायिनी ॥ १॥
पास्यस्यान्यशूद्रस्य गृहानीता हि मानद । सर्वस्नेहास्तु चौर्येण सर्वशून्यगृहे पुरा ॥ २ ॥
भुक्तानि बहुभिः सूत मिलित्वा च सुतादिकः । पूर्वजन्मकृतात्सर्वकर्मणोऽत्रैव जन्मनि ॥ ३ ॥
सा जावा बाहुजा नारी धनभोगसमन्विता । पुनान्विता विचित्रा च भर्तृशुश्रूपणे रता ।। ४ ।।
क्षयरोगाकुला यूनि भावे स्नेहहरी यतः । निष्कृति तस्य पापस्य पुण्यां पापौधनाशिनीम् ॥ ५ ॥
कथयामि प्रयलेन वित्ततुर्याशभागतः । कृत्वा तु कदलों रम्यां पत्रयुक्तां सुवर्णजाम् ॥ ६ ॥
दद्यादेदविधिज्ञाय क्षपदोपोपशान्तये ॥ ७ ॥
इति श्रीसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः ततसतत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११७७ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
यो लोकान्वंचयेत्कश्चित्पुरा घूचेंन कर्मणा । सोऽत्र जन्मन्यपस्माररोगेण महताकुलः ॥ १॥
ति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अभ्यायोऽसप्तत्युत्तरशताधिकसहसतमः ।। ११७८ ।।
श्रीर्य उवाच ।
प्राह्मणी गर्भयुक्ता च प्रमाणे भईसंयुता । सर्वाभरणभूपाच्या नानारत्नसमन्विता ॥१॥
वडुभिर्मिलितेश्चैव गृहीतं सर्वभूपणम् । तर कोलाहलो जातो गर्भपातोऽभवचदा ॥२॥
तेन पापेन बालानां गर्भनाशः प्रजायते ॥ ३ ॥
अरुण उवाच।
का तस्प निष्कृतिः स्वामिन् येन पापं प्रणश्यति । एतेषां विस्तरं ब्रूहि लोकानां हितकाम्यया ॥४॥
श्रीसूर्य उवाच ।
एकवासो विधिश्चैव लक्षपूजा ततः परम् । सगपि प्रदातन्यं भोजन समितं खग ॥६॥
गर्भाश्रयगतो नासी निपेकसमयादनु ! पञ्चमै वाध्य पष्टे वा मासि पातः स्मृतश्च यः ॥ ६ ॥
वयोः कर्मविशेषांश्च फययिष्यामि सत्तम । सप्तमादिषु मासेपु नंत्यति प्रसवस्त्रियाः ॥ ७ ॥

·वृद्धसूर्यारुण-
[Re-
अथवा चाष्टमे मासे सूत सद्यो विपद्यते । सा चापि मृतफल्पा स्यादामयः सूतकामयः ॥ ८॥
शोकादामोदराऽऽटोपशूलाङ्गैरवकंपनैः । रक्तस्रावो विवर्णवं जायते पवनेरितम् ॥ ९ ॥
रजतस्य पलाभ्यां तु कोशं गर्भाश्रयाकृतिम् । कुसुंभवेष्टितं चैव रक्तवस्त्रेण वेटयेत् ॥ १० ॥
मधुना पूरयेत्तत्र शलाका रूप्यवर्तिना । तन्मध्ये हेमशकलं क्षिपेत्तदपि यत्नतः ॥ ११॥
दद्याद्विप्राय विधिवद्ययातिनिरूपितम् ।
मंत्रः।
यन्मया पूर्वतः स्वामिन् गर्भपातः कृतः स्वयम् । एतद्दानविशुद्धयर्य गर्भकोशं ददाम्यहम्॥ १२॥
पुरुपश्चेसापकर्ता मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥ १३ ॥
-
मया मूढेन यद्रेतो निषिक्तं परयोपिति । ततोऽनपत्यं यत्प्राप्त तस्मान्मां मोचय प्रभो" ॥ १४ ॥
एवं कृतविधेः सूत गर्भपाताघनाशनम् । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाटुंजीत सह वन्धुभिः ॥ १५ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनाशीत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११७९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी घातयेत्काचित्पुरुपं प्राग्भवेऽण्डज । सान जन्मनि रोगेण शूलेनैव प्रपीडचते ॥ १ ॥
सुवर्णदानादिपिवत्तथा रुद्रजपादिह । पूजनाच्छंकरस्यापि
शूलरोगादिमुच्यते ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽशीत्युत्तरशताधिकसहसतमः ॥ ११८० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि योऽज्ञानान्नरो वे घातयेत्सुत । मित्रं च वायुरोगेण पीडयते चात्र जन्मनि ॥ १॥
तत्र कुर्यान्महाबाहो मस्तैर्वायुदैवतैः । पूजनं वायुदेवस्य गन्धपुष्पैश्च धूपकैः ॥ २॥
नैवेद्यैर्वहुभक्ष्यैश्च वायुनश्पति तत्क्षणात् । इह जन्मनि पक्षीन्द्र पूजा वित्तानुसारतः ॥ ३ ॥
इति श्रीद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाशोत्युत्तरशताधिकसहसतमः ॥ ११८१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
गोप्रवातफरी या च पुगज्ञानेन काश्यप । साऽत्र जन्मनि लूताढ्या भवत्येव न संशयः ॥ १॥
तीर्थस्नानवतादीनि निष्फलान्यत्र चाण्डज । ज्ञानपूर्वकृतात्पापागोगादेव क्षयो भवेत् ॥ २ ॥
इति श्रीद्धसूर्यास्गसवादे कर्मविपाक अध्यापो द्वपशीत्यधिकशताधिकसहस्रतमः ।। ११८२ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
व्यापारनिरतो दक्षः क्रयविक्रयकर्मसु । नीता सर्वरसास्तेन मिलिता चाईसीरिणा ॥ १५,
फालेन तदृतं लोभास्नेहायं मृरिसारवत् । भुक्ता पापफलान्याशु भ्रमरतमुपागतः
ततः पुण्यफलं मुक्त्वा जातोऽत्रैव हि पर्वते । शूद्रः पुण्यकलायुक्तो भूमिदानात्सुराचनात् ॥ ३॥
स्नेहसाग यतः पूर्व राजयक्ष्मप्रपीडितः । सर्वस्नेहादिदानस्तु स्ववित्तातुर्यभागतः ॥१॥
सणंदानासया चात्र यरोगाद्विमुच्यते ॥ ५॥
शनि श्रीसूर्यास्गसंवाद कर्मविपाके अध्यायस्त्र्यशीत्युत्तरदाताधिकसहसतमः ॥ ११८३॥

·१९८०-१९८७.]
कर्मविपाकः।
श्रीसूर्य उवाच।
विपं दत्त्वा पति सूत या प्राग्जाराश्रिताऽसती। पतिनी सा महादुष्टा जाताऽत्र विधवा सुत ॥ १ ॥
विष्णोराराधनादत्र गंगाया झुपसेवनात् । गति शुभां सा प्राप्नोति व्रतकृच्छोपवासतः ॥ २ ॥
धर्मादत्र महाभाग परत्र च शुभा गतिः ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अभ्यायश्चतुरशीत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ १९८४ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
देवागारं दहेद्यस्तु प्राग्जन्मन्यथ पुत्रक । रक्तातिसाररोगेण वाध्यतेऽत्रैव जन्माने ॥ १॥
तद्देवदानाद्विप्राय स्थापनाद्वा विधानतः । मुच्यते पापजाद्रोगादतिसाराच निश्चितम् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पवाशीत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ।। ११८५॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मूर्धाभिषिक्तो यः कश्चिन्मथुरायामभूत्सुत । राजसेवी महाशूर आखेटकरतः सदा ॥१॥
मृगयायां गतो देवाद्धातिता मृगसूकराः । तत्रैका हरिणी सूत घातिता गर्भसंयुता ॥ २ ॥
गर्भगी निहती तन शुभौ द्वौ मृगशावको । सहायाभ्यां सुतेनैव कृतं कर्म दुरात्मना ॥ ३ ॥
ताभ्यां मिलित्वा तो मुक्तायमायां चाण्डजाधिप । सोऽपि काले महाभाग प्राप्तः शवशं पुरा॥2॥
स शौर्यकर्मणा सूत जबान च रिपूबहून् । घातितः सोपि बहुभिः प्रहारैरतिदारुणैः ॥ ५ ॥
संग्रामभूमौ स मृतः प्राप्तः स्वर्गपुरं तदा । भुक्त्वा नानाविधाभोगान्स जातो ब्राह्मणोऽधुना ॥ ६॥
देशे प्रयागनिकटे सर्वशास्त्रार्यकोविदः । जातः कर्कटके जीवे लग्नस्ये हि महातपाः ॥ ७ ॥
धनैर्नानाविधैर्युक्तो गौराङ्गो रक्तलोचनः । शिवपूजनजात्पुण्यात्माक् कृतात्मफलैः सुखः ॥ ८ ॥
नानामनोरथैश्चापि पूर्णश्चात्रैव जन्माने । राजप्रचारी तेजस्वी पुण्यात्पापफलं शृणु ॥ ९ ॥
पूर्तः शठः सर्वभक्ष्यः सर्वपापरतः क्वचित् । सहायलक्षणं मत्तः शृणु पुत्र यथा तथा ॥ १० ॥
पाभ्यां मिलित्वा भुक्तौ तु मृगशावी खगाधिप। पृच्छकस्य च तौ पुत्राबुभी ज्येष्ठकनिष्ठको ॥ ११ ॥
अपस्मारेण रोगेण मृतौ चात्रैव जन्मनि । एवं सन्ततिदुःखातः स विप्रो विधिवर्जनात् ॥ १२ ॥
मांसभक्षणजात्पापात्मायश्चित्तं वदाम्यहम् । पूजयेच्छिवलक्षन्तु तदर्थं वा तदर्धकम् ॥ १३ ॥
अथवा भोजयेद्विप्रान्सहस्रव्यसम्मितान् । पुत्रपौत्रविवृद्धिः स्पासायश्चिचे कृतेऽधुना ॥ १४ ॥
पायश्चित्तेऽकृते सूत न च पुत्रसुखं लभेत् । रिटेन मरणं चापि वर्षे वेदान्धिकेऽण्डन ॥ १५ ॥
प्रायश्चित्ते कृते तस्य जीवनं वर्षसप्ततिम् । चैत्राऽटम्यां च निधनं शुक्लायां गरुडायज ।। १६ ।।
प्रति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायः षडशीन्युचरशताधिकसहसतमः ॥ ११८६ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
गर्भपातनपापाढ्या बभूव प्राग्भवेऽण्डने । साचैव तेन पापेन गर्भस्यय न विन्दति ॥ १॥
विप्रफन्याविवाहादै विधिवचात्र जन्मनि । मुच्येत वेन पापेन गर्भस्यैर्य भवेदिद ॥ २ ॥
अथवा पार्वती दद्यादेवी दशसुवर्णनाम् । युक्तां गणेशस्कन्दाभ्यां नानाभरणभूपिताम् ॥ ३ ॥
तदर्षामितां वापि पूजयित्वा विधानतः । मुच्येत पूर्वपापाच गर्भपातनजात्पुर ॥
पति श्रीवृद्धसूरिंगसंवादे फर्मविपाके अध्यायः सतासीत्युत्तरशतापिफनहसतमः ॥ ११८७ ॥

·-- . वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्दाहयेनारी देवागारं पतत्रिण । साऽतिसारेण महता पीडयतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १॥ शङ्करप्रतिमादानान्मूर्तेर्विष्णोः प्रदानतः । न जायते महापीडा घोराऽतीसारसम्भवा ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाशीत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११८८ ॥ श्रीसूर्य उवाच। ब्रह्महा प्राग्भवे सूत तिर्यक्त्वं प्राप्य निश्चयात् । नरकान् दारुणांश्चैव जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥१॥ कर्मक्षयेतिकुष्ठेन त्वस्मिन्वयसि पीडयते ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोननक्त्युत्तरशताधिकसहस्र तमः ॥ ११८९.॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्वातयेनारी पत्युमित्रं च प्राग्भवे । नियतं वायुरोगेण पीडयते बहुपीडया ॥ १ ॥ पाप प्रतीक्ष्य विप्रादेः सर्वस्वार्धिजेन च । वायुं हिरण्मयं कुर्यान्मृगं विहितलक्षणम् ॥ २॥ पूजयित्वा विधानेन गन्धैर्वस्वविशेषतः । मत्रैश्च वायुजैः सूत दद्याद्विप्राय धीमते ॥ ३ ॥ वायुरोगोपशमनं दानेनानेन जायते ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो नवत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११९० ॥ श्रीसूर्य उवाच । आज्ञानादर्यजा नारी गोवघातकरी पुरा । जायते सततं चात्र लूतारोगप्रपीडिता ॥ १ ॥ श्रवणादितिहासानां प्राजापत्यव्रतात्सुत । लूतारोगं न पश्येत साऽत्र जन्मनि चाण्डज ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकनवत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११९१ ॥ अरुण उवाच । भूमिदेवकुलोत्पन्नः किंचिद्वित्तसमन्वितः । संयुतो वायुपित्ताभ्यां नेत्रतोदशिरोतिमान् ॥ १॥ सद्वृत्तश्च सुखी धीमान धर्मिष्ठः सत्यवाक्शुचिः।व्रणो रेखा शरात्तस्प बाल्ये स्याद्ग्रहणीगदः ॥२॥ फटिपृष्ठाभिघाताढयो वायग्निग्रहजाद्यात् । परोक्षमतिवादांश्च स ब्रूते कारणं विना ॥३॥ तस्य प्रिया शुभाचारा सती व्रतपरायणा । काकवन्ध्या कथं जाता कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ४॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि वैश्यस्तु भार्यो विमस्य सात्त्विकीम् । प्रतिवेश्मस्थितां तस्याः कामतो बुभुजे कुधीः ॥५॥ अप्रसूतिः मिया सा हि चपला चारुलक्षणा । विप्रस्य सन्ततेोभात्तया यौवनविभ्रमात् ॥ ६ ॥ अनानाञ्च सतीवृत्तेरुभयोर्वा बलीयसा । प्राफर्मणा कुभार्यस्तु ब्राह्मणो निन्द्यतां गतः ॥७॥ स वैश्यो देवयोगाच्च भाविनोयस्य वै बलात् । भृशं तां धर्पयामास बहुकालं खगेश्वर ॥ ८॥ व्यभिचारवशात्तत्र ह्यन्योन्यं सुखलिप्सया । गृहीतं तद्धनं तस्य पूर्तया लुब्धचंतसा ॥ ९॥ माक्षणी साधनाट्याभल्लोफे वे प्राप विकृतिम् । तेन दुःखेन वै विप्रो ब्राह्मणीमत्यजत्तदा ॥ १॥ निशः स हि संजातो मालणस्तु खगेश्वर । तेन फर्मविपान तादृशो वै तदाऽभवत् ॥ ११ ॥ . १ पैरसना।

·११८८-११९५.]
कर्मविपाकः।
पश्चान्मानुष्यमापन्नो बहुशोफाऽऽकुलो भृशम् । द्वितीयं जन्म चैतद्धि ब्रह्मवंशसमुद्भवम् ॥ १२ ॥
अत्रापि चानपत्यत्वमेकापत्पत्वमेव वा ॥ १३ ॥
अरुण उवाच ।
प्रायश्चित्तं कयं स्वामिन् येन वन्ध्यत्वनाशनम् । एकापत्यभवं दुःखं न स्याहाऽस्यानपत्यता ॥ १४ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
मार्गशीर्षे शुभे मासे शुक्लपक्षादितः खग । प्रत्यन्दं सुखसौख्याप्तिवतं तु प्रतिवासरम् ॥ १५ ॥
पोडशानां तु नारीणां पूजन विधिपूर्वकम् । गौरीव्रतमिदं सूत सुतसौरल्यफलमदम् ॥ १६ ॥
प्रातनियममास्याय दन्तधावनपूर्वकम् । अद्याऽहं शिवयोः प्रीतिमाचरिष्ये शुभवतात् ॥ १७ ॥
स्नानोपवासनिरता निशि जागरतत्परा । ततो मध्याह्नममये स्नात्वा कुंकुमवाससी ॥ १८ ॥
परिधायार्चयेगौरी पतिपुत्रवती स्त्रियम् । कुंकुमैः कजलैश्चालंकरणैः पुष्पमालया ॥ १९ ॥
ताम्बूलैरपि कपूरैः सौभाग्याष्टकवस्तुना । ततश्चास्तमिते भानौ वति पोडशतन्तुभिः ॥ २० ॥
विधाय तिलतैलेन दीपं कुर्याच्छिवाग्रतः । गीतवादित्रनिर्घोपैः पुराणश्रवणादिभिः ॥ २१ ॥
नैवेद्यं विधिवत्कुर्यादपूपानादितण्डुलैः । तया पोडशख्यानि वेणुशूर्पाणि कारयेत् ॥ २२ ॥
सप्तधान्यफलोपेतं सौभाग्याष्टकसंयुतम् । प्रत्येक्दीपं विन्यस्य गौर्यग्रे वै प्रकल्पयेत् ॥ २३ ॥
पतिपुत्रसुखायैवं पूजयन्ती गिरेः सुताम् । भोजयेत्सोडशैवाथ शुभास्ताः पतिसंयुताः ॥ २४ ॥
एवं विधि समास्थाय पूजयेदंपतीशुभान् । नानाभोज्यस्तया पुष्पैः पक्षिभ्यो वलिमाहरेत् ॥ २५॥
दीनान्धकृपणेभ्योऽनं सर्पिध्यात्मानमीक्षयेत् । एतद्गौरीव्रतं नाम मार्गशीर्षे समाचरेत् ॥ २६ ॥
एवंकृतविधेः सूत प्राप्यते पुत्रपौत्रकम् । नारी नियमसंपूर्णा व्रतं कुर्यात्मयलतः ॥ २७ ॥
सुखमाभाग्ययुक्ता सा पतिपुत्रसुखाप्तये । ऐहिकं लक्षणं तस्या नार्याश्चैतत् प्रजायते ॥ २८ ॥
उदरातिरसनावः पार्श्वपादक्रादिपु । मिथ्याभिशंसनं कापि वाक्यदोपादनच्युतिः ॥ २९ ॥
स्वामिनिन्दा च हीनत्वं परेभ्यो मर्मतोदनम् ॥ ३० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अभ्यायो विनवत्युत्तरशताधि कसहस्रतम. ॥ ११९२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शकृन्मूत्रं सुजेद्यस्तु देवागारे नराधमः । गुदगेगमवामोति सोन जन्मनि मानवः ॥१॥
मासैकं पूजयेद्विष्णुं शिवं वा विधिनाऽण्डज । प्राजापत्यं चरेत्कृच्छ् दद्यान्नोमिथुनं सुत ॥ २ ॥
न पश्यति तदा पीडां गुदजामत्र जन्मनि ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणमादे कर्मविपाके अध्यायत्रिनवत्युत्तरशताधिकसहसतम. ॥ ११९३ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
घातयेयः पुमानारीमज्ञानात्पूर्वजन्मनि । सोऽत्र जन्मनि जायेत कृशो बलविवर्जितः ॥१॥
शर्कराधेनुदनिन दशसंख्येन चाण्डज । विमुच्यते कृशत्वाच्च शतब्राह्मणभोजनात् ॥२॥
होमात्स्वस्त्ययनात्पाठादायत्रीजपतोन च । तीर्यस्नानादाज्यदानादली भवाते नान्यथा ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणमवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्नवत्युत्तरशताधिकसहस्रतम ॥ ११९४ ॥
श्रीर्य उवाच ।
बालानां घातिनी नेयममवत्पूर्वजन्मनि । तेनाष्टान्दमिताद्वर्षापुर्वाग्वालो न जीवति ॥१॥

·(३९८) पृद्धसूर्यारुण- [. अत्र जन्मनि भोः सूत तस्मात्सा मृतपुत्रफा । इदं जीवेदिदं जीवेचिन्तयन्तीति वै धुवम् ॥ २ न जीवन्ति च तत्पुत्राः पूर्वपापात्तदाऽण्डज । प्रायश्चित्तं शृणु त्वं वै येन जीवन्ति तत्सुताः ॥ ३ ॥ श्रवणारिवंशस्य दशावृत्त्या खगेश्वर । पञ्चव्येकमित्तावृत्त्या शुध्येदे शिशुजाधात् ॥ ४॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अन्यायः पंचनवत्युत्तरशताधिकसहसतमः ॥ ११९१ ।। श्रीसूर्य उवाच। यः कश्चिद्धातयेत्पूर्वे ब्राह्मणं ज्ञानवर्जितः । कुष्ठरोगान्वितः सोऽपि जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १ ॥ दद्यात्कालनरं सूत सर्वोपस्करसंयुतम् । सर्वस्वं वा महापापे दानमुक्तं मनीपिभिः ॥ २ ॥ सर्वस्वदानात्कुष्ठस्य पीडा नश्यति तत्क्षणात् ॥ ३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षण्णवत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः॥ ११९६ ।। 'श्रीसूर्य उवाच । देवद्रव्यं हरेत्सूत पूर्वजन्मनि 'यो नरः । सोऽत्र जन्मनि जायेत वायुपीडाभिरन्वितः ॥ १॥ प्रायश्चित्तं परं वायोनाशनं तस्य वचम्यहम् । जपेन्मृत्युंजय मन्त्रं सावित्री च विशेषतः ॥ २॥ होमयेत्तद्दशांशेन ब्राह्मणान्भोजयेत्तथा । वायुरोगोपशान्त्यर्थं शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तनवत्युत्तरशताधिकसहस्रतमः ॥ ११९७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । देवागारे तु या काचित्याग्भवे विनतासुत । सृजेन्मूत्रं पुरीपं च मोह्मदत्रैव जन्मनि ॥ १॥ गुदरोगान्विता सा तु नारी पापप्रणाशनम् । वक्ष्ये गोमिथुनं दद्यात्प्राजापत्यं चोद्रतम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टनवत्युत्तरशताधिकसहसतमः ॥ ११९८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । बभूव मुखजः कश्चिद्विद्याधनसमन्वितः । नानाकलासु कुशलो विष्णुभक्तिपरायणः॥ १॥ राहुास्ते प्रयागे तु सर्वस्वमददत्पुरा । तत्र भाविवलात्सूत पापमाचरितं विदम् ॥ २॥ धर्पिता क्षत्रिया यूनि कामलोभाच्छुभानना । प्रतारितः पतिस्तस्यास्तेन दैवहतेन तु ॥ ३ ॥ ततो मृत्युवशं माप्तः स गत्वा यमशासनम् । शुभाच्छुभफलं भुक्त्वा चाशुभादतिदारुणम् ॥ ४ ॥ अन्पजन्मनि दानेन स जातः क्षत्रियादथ । देशे विपाशानिकटे सप्तयोजनसम्मिते ॥ ५॥ सुरूपदेहः सद्बुद्धिः स्त्रीपुत्रधनसंयुतः । शूरो दाता प्रधानश्च देशेदेशेऽतिविश्रुतः ॥ ६ ॥ किश्चित्पापरतो पूर्ती मनोदुःखाऽकुलो भृशम् । धर्पणाक्षत्रियायास्तु भर्तृसंताडनात्तथा वाईके फण्डुरोगातो निश्चयादत्र जन्मनि । लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ सूर्यशुक्रौ चतुर्थगौ ॥ ८॥ वक्ष्यामि तस्य पापस्य निष्कृतिं पापशोधिनीम् । लक्ष्मीनारायणं दद्यात्सलेनार्द्धपलेन वा ॥ ९ ॥ हिरण्मयं सुघटितं सर्वाभरणभूपितम् । पूजयित्वा तु गन्धाद्यैः पुष्पैर्नानाविधैस्तथा ॥ १०॥ दीपविचित्रविपिना दद्यादिमाय धीमते । गणनायं तया दद्यात्सौवर्ण दशमापफम् ॥ ११ ॥ एवं विधानं यः कुर्यात्पूर्वपापविशोधनम् । न तस्य दद्रुकण्हश्च तस्माहोपात्प्रमुच्यते ॥ १२ ॥ यकालमरणं तस्य प्रायश्चित्तेऽकृतेन च । प्रायश्चित्ते कृते त्वा जीवनं वर्षसततिम् ॥ १३॥ इति श्रीसूर्यायगसंवादे फर्मविपाके अध्याय एकोनद्विशताविफसहस्रतमः ॥ ११९९ ।।

·१९९९-१२०५.]
कर्मविपाकः।
( ३९९)
श्रीसूर्य उवाच ।
देवागारे तु या काचित्याग्भवे विनतासुत । सृजन्मूत्र पुरीपं च मोहादत्रैव जन्मनि ॥ १ ॥
गुदरोगान्विता सा तु नारी पापप्रणाशनम् । वक्ष्ये गोमिथुनं दद्यात्प्राजापत्यं व्रतं चरेत् ॥ २ ॥
प्रति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२०० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
घातयेद्यः खियं साध्वी कामापापविमोहितः । प्राग्भवे नियतं सोऽत्र काश्य भजति जन्मतः ॥ १ ॥
तेनैव मृत्युमाप्नोति रोगेण च पतत्रिण । प्राप्ते रिटेऽय नष्टायुर्जायते व तदेनसा ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२०१ ॥,.
श्रीसूर्य उवाच।
कन्यका घातिता पूर्व तस्मात्कन्यामजा भवेत् । जन्मन्यत्र महाभाग पूर्वपापादिदं फलम् ॥ १॥
पूजनालारुद्राणां वा तदर्धार्धपूजनात् । मुच्यते पूर्वपापाच घोरात्कन्यावधादिह ॥२॥
अथवा विधिना सूत तडागोत्सर्गपुण्यतः । विप्राणां भोजनात्तस्मिंस्तडागे गोमदानतः ॥ ३ ॥
पूर्वपापादिमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ।। ४ ।।
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः व्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ।। १२०२ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या च पूर्वभवे नारी देवद्रव्यापहारिणी । सान जन्मान पक्षीन्द्र भवेद्वायुमपीडिता ॥ १ ॥
देवालयं सुरुचिरं कृत्वा संस्थाप्य देवताम् । वायुरोगोपशमनं निश्चितं जायतेऽण्डज ॥ २ ॥
भोजयेत्तत्र वै विप्रान्वायुमीत्यै पतत्रिण । दानं वित्तानुसारेण वित्तशाठयं न कारयेत् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अन्यायव्युत्तरद्विशताधिकसहनतमः ॥ १२०३ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
कश्चित्क्षात्रकुले सूत पूर्वजन्मन्यभूद् ध्रुवम् । गिरिवासी महादुष्टश्चौर्यकर्मरतो दृढः ॥ १ ॥
लुण्ठितो ब्राह्मणस्तत्र मार्गे सन्ताडितो भृशम् । तत्ताडनान्महाबाहो मृतः काले द्विजोत्तमः ॥ २ ॥
गते बहुतिथे काले स जातो ब्रह्महाऽधुना । गङ्गायमुनयोर्मध्ये क्रूरकर्मा महोद्यमी ॥ ३॥
माक् शिवाराधनात्पुण्यादाहुजः कुष्ठसंयुतः । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य सर्वपापौघनाशिनीम् ॥ ४॥
वित्तानुसारतः कार्यों बृपभोत्र हिरण्मयः । क्षौद्रवस्त्रयुतो भव्यः शृङ्गाभ्यां संयुतो महान् ॥ ५॥
स देयो वेदविदुषे कुठदोषोपशान्तये । दानेनानेन सततं प्रीतो भवति वै शिवः ॥६॥
तस्माच्छिवप्रसादादै कुष्टस्तस्य प्रणश्यति ॥ ७ ॥
रति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुरुत्तरविशताविकसहस्रतमः ॥ १२०४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मागासीदाहुजा काचिद्भर्तुः प्रियरता सदा । दानधर्मरता साध्वी विप्राणां पूजने रता ॥ १ ॥
मृतस्य विषयोगेन गृहीतं हि धनं तया । तदुःखेन पतिस्तस्या मृतपुत्रः शुभान्वितः ।। २ ।।
पापमाचरितं चोप्रै सुपुत्रवधसंज्ञकम् । प्राप्ता यमपुरं भुक्त्वा पूर्वपुण्यफलानि वै ॥ ३ ॥
तद्वत्पापफलात्स्त घोरान्नरकसंज्ञकात् । पूर्वपुण्यमभावेण सा जाता पर्वतेऽधुना ॥ ४ ॥

·(भा. वदाम्यहम् ॥ ९॥ (१००) वृद्धसूर्यारुण- क्षात्रे कुले महापुण्ये राज्येऽत्रास्ति पतत्रिण । सा रक्तगौरा धर्मज्ञा सदा पुण्यपरायणा ॥ ५ ॥ मध्यस्वरूपा सिद्धार्या सुशीला गौरवान्विता । नातिव्यययुता पुण्या स्वकुलेप्वप्रियंवदा ॥ ६ ॥ पतिप्रियरता चोग्रा सुखैश्वर्यधनान्विता । पुण्यादिदं तया पापाल्लोभाढ्या स्वल्पपुत्रका ॥ ७ ॥ स्वल्पपापरता काले बाल्ये व्याधिसमन्विता । योवने भर्तृसंयुक्ता वार्धके पुत्रवर्जिता ॥ ८ ॥ सपत्नीपुत्रवधजात्पूर्वपापात्पतत्रिण । लक्षणैरेभिराढयायाः प्रायश्चित्तं विष्णुः कार्यः शतैर्मापैः सौवर्गविश्वयोनिभृत् । तद्वन्महेश्वरं कुर्याद्गन्धैः पुष्पैरलंकृतम् ॥ १० ॥ देयो विप्रेषु पात्रेषु पूर्वपापापनुत्तये । जपेदष्टाक्षरं मंत्रमयुतं होमयेत्ततः ॥ ११ ॥ गायत्री च जपेत्तद्वद्दद्याद्गाश्च तथा सुत । भोजयेच्छक्तितो विप्रांस्वेभ्यो दद्याच दक्षिणाम् ॥ १२ ॥ एवं या कुरुते नारी प्रायश्चित्तं विधानतः । न पुत्रवधमानोति सौख्यं तस्या विवर्धते ॥ १३ ॥ विप्राणां पूजनाहानात्तस्याः सन्ततिवर्द्धनम् । जीवनं कथितं तस्या वर्षाणामष्टसप्ततिम् ॥ १४ ॥ रिष्टं पष्टिमिते वर्षे ध्रुवं चाकृतनिष्कृतेः॥ १५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचोत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२०५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चिदिपकुलोत्पन्नः पित्रादिवचनानुगः । सदाचारः सुशोभाढयो दयानियमतत्परः ॥ १ ॥ यविक्रयकर्ता च किंचियापारवान् भुवि । तस्य प्रिया शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा ॥ २ ॥ मातृपक्षमनादृत्य प्रीति भ्रातृमातुलैः । ह्यसृग्वातगदानत्वं बाल्ये स्याद् ग्रहणीगदः ॥ ३ ॥ फाटलोष्टाश्मशस्त्राद्यैर्घातस्तु करपादयोः । बहुपुत्रप्रसूतिश्च ह्यपुत्रा जायते मुवि ॥ ४॥ मृतपुत्रत्वमेतदै जायते केन मानद । जातमात्रा मृताः केचित्केचित्पीगण्डमाश्रिताः ॥५॥ फेचिदृष्टा न वा चापि मृतः पुत्रोऽग्निमासकः । रक्तस्रावाभृशं पीडा मासेमासे प्रजायते ॥ ६ ॥ केन कर्मविपाकेन सत्यं वद दिवस्पते ॥ ७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्व क्षात्रे समुत्पत्रः किंचिद्भूमिपतिस्तथा । परे जन्मनि' वैश्यस्तु परवित्तापहारकः ॥ ८॥ दूतिफाकर्मनिरतो नानालोकाभिमेलकः । ग्रामाधीशोऽभवत्सोऽपि ततः स्वातन्त्र्यमीयिवान् ॥ ९॥ एको ग्रामेऽवसविपः शान्तो दान्तः क्षमी सदा । पुन्यः पञ्च तथा सप्त चापुत्रो वित्तसंयुतः ॥ १०॥ फालेनैव मृतो विप्रो हतं तेन धनं महत् । मिथ्याभिशंसनेर्वाक्यैः क्रोधभर्सनतर्जनः ॥ ११ ॥ अपुत्रमृतविप्रस्य सर्वस्व नीतवांस्तदा । निराधाराः सुता जाता न कृतं द्विजभोजनम् ॥ १२॥ क्रियाकर्म कृतं नव सर्व राजा हृतं च तत् । एवं कृतापराधोऽसौ क्षत्रियो दूतिकायुतः ।। १३ ॥ फिश्चिकालान्तरे चैव चौर्यार्थ गतवान्यदा । म्लेच्छेविनिहतो मार्गे गतोऽसौ यमशासनम् ।। १४ ॥ अपश्पत्पच्यमानांस्तु नरके भृशदारुणे । दानधर्मादिना पूर्वादिह जन्मनि मानद ॥ १५ ॥ विप्रवंशे समुत्पन्नो जातो व चेह जन्मनि । जन्म चेदं द्वितीयं वै विप्रत्वस्य हि फारकम् ॥ १६ ॥ पूर्व कर्मविपाकेन फन्याऽपत्यं मजायते । ब्रह्मस्वहरणाच्चैव मृतपुत्रः नानापत्यानि पत्यन्ते नानाफार्जितानि वै । पुरा कृतानि कर्माणि भुज्यन्ते जन्मजन्मनि ।। १८ ॥ मायश्चित्तं पद स्वामिनीवयेन मुतश्विरम् । कन्याऽपत्यप्रशमनं बहुपुत्रकर तथा ॥ १५ ॥ प्रजायते ॥ १७॥ अरुण उवाच।

·१३०६-१२०९.1 कर्मविपाकः । (१०१) श्रीसूर्य उवाच । सुशुभे भूमिदेशे तु गोमयापलिप्तके । आसनं साविक स्तीर्यमथवा त्वजिन शुभम् ॥ २० ॥ छादयेच्छुक्लवस्त्रेण तण्डुलद्रोणपर्वतम । तत्रोपरि न्यसेत् पात्रं वैणवं सकपालकम् ॥ २१ ॥ स्थापयेत्काश्यपी मूचि सौवर्णी शुभलक्षणाम् । मुक्तायज्ञोपवीताइयां निष्कसौवर्णनिर्मिताम ।। २ ।। दुधानां करयुग्मेन चाक्षमालां कमण्डलुम् । कश्यपाहामभागे चै त्वदिति विश्वमातरम् ॥ २३ ॥ सौवर्णी स्थापयेत्सूत सुवर्णद्वयनिर्मिताम् । आसनेत्र समास्थाय ततो द्रोणादिशंदिशम् ।। २४ ॥ हारफेयूरमुकुटकुण्डलाभरणान्वितम् । एवं तौ दंपती सम्यगर्चेता पर्वतोपरि ॥ २५॥ कृत्वा प्रतिष्ठितप्राणां भक्त्यादिविविधैर्गुणः । नानार्थफलदानाच नानापुष्पसमर्पणात् ॥ २६ ॥ पूजान्ते मार्ययित्वा तु मंत्रमेनमुदीरयेत् । मंत्र: यन्मया पूर्वजनुपि विप्राणां वै हृतं धनम् ॥ २७ ॥ दूतिकाकर्मनिरतो वाक्यदोपादि यत्कृतम् । तत्सर्वं क्षम्यतां देव तव मूर्ति ददाम्यहम् " ॥ २८ ॥ अदितिं च प्रणम्याय कृतांजलिरिदं ब्रुवन् ॥ २९ ॥ " अदिते विश्वमातस्त्वं -- शरण्या शरणार्थिनाम् । प्रजादुःखौघसंतप्तहृदयस्य ममेश्वरि ।। संप्रणाशय दुःखं हि प्रजां देहि यशस्विनीम् " ॥ ३० ॥ एवं कृत्वा विसज्याय ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । शालग्रामशिलां शुद्धां सोमकान्तमणिं तया ॥ ३१ ॥ चन्द्रसूर्योपरागे तु ब्राह्मणाय समर्पयेत् । एवं कृतविधिः सूत कृष्णां गां प्रददेत्ततः ।। ३२ ।। सर्पिष्यात्मानमालोक्य भोजयेच समृद्धिभिः। ऐहिकं लक्षणं तस्य शरीरेऽप्युपजायते ॥ ३३ ॥ लोप्टकाष्टादिशखायैः करपावणं वदेत् ॥ ३४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षडुत्तरद्विशताधिकसहस्रतम ॥ १२०६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । राजानं घातयेद्यस्तु पुरुषः प्राग्भवेऽण्डज । स राजयक्ष्मरोगेण युक्तः स्यादन जन्मनि ॥ १ ॥ अस्मिन्वयसि पक्षीन्द्र मोजपि प्राणैवियुज्यते । महापापोद्भवादोगान चोक्ता निष्कृतिर्मया ॥ २ ॥ अपि ज्ञानकृतात्पापाद् दृढरूपेण काश्यपे । नाशयेत्परमं सिदं पूर्णायुष्कमपि ध्रुवम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय. सप्तोत्तरद्विशताधिकसहस्रतम् ॥ १२०७ ।। श्रीसूर्य उवाच । परगर्भ यः कश्चिद्वातयेज्ज्ञानवर्जितः । जलोदरेण सततं रोगेणात्र प्रपीड्यते ॥ १ ॥ जलधेनुपदानेन विधिना गरुडाग्रज । ताम्ररूप्यसुवर्णानां दानापापमणाशनम् ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाकै अध्यायोऽष्टोत्तरद्विशताधिकसहनतम. ॥ १२०८ ।। श्रीसूर्य उवाच। ब्राह्मणोऽभूत्कुरुक्षेत्रे कृषिकृट् वेदपारगः । स्वज्ञातीपस्य चान्यस्य वृत्तिलोपमकारयत् ॥ १ ॥ तत्सम्बन्धेऽभवद्युई द्वयोरेको मृतस्तदा । वृत्तिलोपी द्विजः काले गतो हि यमगासनम् ॥ २ ॥ भुक्त्वा तत्तापजं सर्वे शतगुनिकटेऽधुना । स हि जातो द्विजश्चात्र वेदाभ्यासाच पुत्रक ॥ ३ ॥ कुष्ठक्षयान्वितश्चात्र युक्भाचे पतत्रिण । तत्पापनाशनं सर्व प्रायश्चित्तं प्रवरम्यहम् ॥ ४ ॥ - तु

·(४०२)
वृद्धसूर्यारुण-
--
वेदाभ्यासान्महासूत सावित्रीजपतस्तथा । गङ्गायां वासतः सर्वपूर्वपापाच्च्युतो भवेत् ।। ५ ॥
न कुष्ठवृद्धिरनास्ति तस्कृते शमनं नहि । जीवेत्पष्टिमितान्दान्तं रिटं चैव प्रणश्यति ॥ ६ ॥
गतिस्तस्य महाभाग वेदाभ्यासाजपात्तथा । भविष्यति शुभा लोके पात्र च सगेश्वर ॥ ७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अभ्यायो नवोत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२०९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कुलदयानन्दकरी पूर्वजन्मनि
वैश्यना । बभूव भरीसुहृदामाज्ञापालनतत्परा ॥ १ ॥
अत्र जन्मनि सा विमा काश्यां जाता हि सुव्रता । व्रतदानपरा चापि भत्तोपणलालसा ॥२॥
पञ्चपञ्चाशदब्दान्ते प्रवेक्ष्यत्यत्र जन्मनि । स्वर्गकामा चितानी तु नात्र कार्या विचारणा ॥३॥
सा गमिष्यति वै स्वर्ग चात्र जन्मनि वै नरः । भविष्यति महाराजकुले राजाऽतिधार्मिकः ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो दशोत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२१० ॥
श्रीसूर्य उवाच।
पीडयते' वातरोगेण दारुणेन पतत्रिण । पूर्वजन्मनि यश्चायादन्नं शूद्रगृहाश्रितः ॥१॥
प्रायश्चित्तं परं तस्य व्रतं चान्द्रायणं स्मृतम् । व्रतान्ते कपिलां दद्यात् सर्वपापापनुत्तये ॥ २ ॥
पापक्षये क्षयं याति रोगस्तत्तापजस्त्विह ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकादशोत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२११ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
स्वगर्भ पातयेत्पूर्व या नारी पापमोहिता । जलोदरकृता पीडा जायते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥
रजतस्वर्णताम्राणां दानाद् रोगविनाशनम् । जलधेनुप्रदानेन
तथैव विनतासुत ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वादशोत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२१२॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अस्त्पत्र सुमुखी सूत सदा भर्तृपरायणा । दानधर्मरता भव्या सुभगा पुत्रवजिता ॥ १ ॥
पूर्वमासीच मुखजा सगर्भा फललालसा । त्रोटितं वै तया चान्यफलं भोक्तुं विनाऽऽज्ञया ॥२॥
तन कर्मविपाकेन फलहीनाऽन जन्मनि । भवन्ति खलु ये पुत्रा अगिष्टान्दतोऽण्डज ॥ ३ ॥
पश्चत्वमाप्नुवंत्यत्र यस्मादकृतनिष्कृतेः । निष्कृति तां प्रवक्ष्यामि पूर्वपापविशोधिनीम् ॥ ४ ॥
शनिवारेऽण्डजश्रेष्ट निमंत्र्याश्वत्यक सुत । तत्तले ब्राह्मणान् सूर्यदिने पष्ठयां तु भोजयेत् ॥ ५॥
नानाफलैस्तया पर: सापूपै रससंयुतैः । फलानि विकिरेत्तत्र कृत्वाऽश्वत्यप्रदक्षिणाम् ॥ ६ ॥
पूजयेत्तं महाभाग जीवेत्तस्याश्च वै सुतः ।। ७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोदशोत्तरद्विशताधिफसहस्रतमः ॥ १२१३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि या काचिद्वातयेद्रामणं सुतम् । सान जन्मनि कुठेन पापरोगेण पीड्यते ॥ १ ॥
ततो वे म्रियते सा च गलकृष्ठेन चाण्डज । पापाज्ञानकृतात्पूर्वान्न चोक्ता निष्कृतिर्मया ॥ २ ॥
इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाक अध्यायधनुदशीचरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२१४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
दो दि यामुने ह्यासीत्वे वाहुनसंज्ञा । गङ्गास्नानं कृतं पूर्व पाहुजानां सहायतः ॥ १॥

·पञ्चमे। १२१०-१२१८.] कर्मविपाकः। (४०३). शकटेन कुटुम्बस्य पालनं ह्यकरोत्सदा । एकस्मिन्वै दिने गत्वा ददाह वनमद्भुतम् ॥२॥ वशं देवस्य संप्राप्तो जीवा दग्धा महाबलाः । बन्धोः साहाय्यतस्तत्र कृतं कर्मातिदारुणम् ॥ ३ ॥ शुभाच्छुभफलं भुक्त्वा पापाच्च नरकांस्तथा । माघे तु जाह्नवीनानास जातः शूद्रजे कुले ॥ ४ ॥ विपाशानिकटे देशे योजने सप्तसम्मिते । भव्यो महोद्यमी गौरः कृशाङ्गो लोचनेऽल्पदृक् ॥ ५॥ बहुलोभी बहुसीको देवतातिथिपूजकः । भावहीनः शठो धूर्तः पुत्रसन्ततिवर्जितः ॥ ६ ॥ भवने राहु मयुक्तोऽल्पसन्ततिः । लक्षणैर्लक्षितश्चोक्तैरवहि गरुडाग्रज ॥७॥ बन्धोः साहाय्यतस्तत्र कृतं कर्मातिदारुणम् । पुत्रावरोधकं फर्म वलवच्चैतदेव हि ॥८॥ अरुण उवाच। विन्मयं वद मे स्वामिन् सुतसौख्यविवर्द्धनम् । सर्वपापप्रशमनं लोकानां हितकारणम् ॥ ९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि जन्तुदाहविनाशनम् । वनदेवी तेन कार्या पलेनापलेन वा ॥ १० ॥ हिरण्मयी शुभाऽऽलेख्या पत्रे वै चतुरस्रके । वनजीवास्तथा लेख्याः सर्वे तद्रूपसंज्ञकाः ॥ ११॥ प्रजापतिस्तथा कार्यों मापत्रयविनिर्मितः । राजतं पलमानं तु गणाध्यक्ष शिवात्मजम् ॥ १२ ॥ संपूज्या पुष्पगन्धायैः सा देवी कार्यसाधिनी । सा वै देया विधिज्ञाय सर्वपापापनुत्तये ॥ १३ ॥ प्रजापतिस्तथा देयः सर्वकल्मपनाशनः । शृणुयाद्भारतं • वापि पारायणविधानतः॥२४॥ अष्टाक्षरं तथा मंत्र जपेञ्च विधिपूर्वकम् । दशायुतं तददै वा जपेच विधिपूर्वकम ॥ १५ ॥ होमयेत्तदशांशेन तद्दशांशेन भोजयेत् । तावजपेत्सूर्यमंत्र विधिवत् प्रणवादिकम् ॥ १६ ॥ विषेभ्यो दक्षिणां दद्यात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते । य एवं कुरुते सूत पूर्वपापप्रणाशनम् ॥ १७ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि निश्चितम् । अकृते तु यथाशक्ति रिष्टं पट्पञ्चकेऽन्दफे ॥ १८ ॥ प्रायश्चित्ते कृते सूत जीवनं नवसप्ततिम् । जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचदशोत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ।। १२१५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । परानं या हरेनारी पूर्वजन्मनि सुव्रत । सानाजीर्णेन रोगेण दुःखिता जायते ध्रुवम् ॥ १॥ कुर्यान्नानाविधं चानं रसैः सर्वेः समन्वितम् । विप्रेभ्यो भोजनं दद्याच्छक्त्या दद्याञ्च दक्षिणाम् ॥ २ ॥ होमयेञ्च तथाऽन्नानि गायच्या त्र्यंबकेण तु । मुच्यतेजीर्णरोगाच्च पूर्वपापाच्च पुनक ।। ३ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पोडशोत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ।। १२१६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । देवमूर्ति च यः कश्चिद्देवागारस्थितां कुधीः । भग्नां कुर्यानरो मोहात्सरेण स्थापितां पुरा ॥ १॥ अप्रतिष्ठो भवेदन जन्मन्यय खगाधिप । वर्षवयं तथाऽश्वत्यपूजनात्पापनाशनम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके मध्यायः सप्तदशोत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२१७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यश्चाचरेद्राजवधं मोहात्पूर्वभवे नरः । स राजयक्ष्मी विज्ञेयो घोरपापयुतो नरः॥ १ ॥ प्रायश्चित्रं महाभाग शृणु चात्र प्रयत्नतः । गोभूहिरण्यमिष्टानतिलवस्त्रमदानतः ॥२॥ घृतधेनुप्रदानेन क्षयरोगं न पश्यति । दानं ययानुमानेन सर्वस्वार्धिमेव च ॥३॥ " ·- .(४०४) पृद्धसूर्यारुण- देयं द्विजवधादौ तु विचार्यात्र प्रयत्नतः । तत्क्षणं काश्यपेयात्र क्षयरोगः प्रशाम्यति ॥ ४॥ रिटेनैव विनाशः स्यात्तस्य चाकृतनिष्कृतेः ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टादशोत्तरद्विशताविकसहस्रतमः ॥ १२१८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नरी घातयेत्काचित्परगर्भ पतत्रिण । जलोदरेण रोगेण पीडयते चात्र जन्मनि ॥ १॥ गङ्गानानेन सततं विधिना: मृगे स्थिते । तथा सजलपानेन तस्मात्सापात्प्रमुच्यते ॥ २॥ इति श्रीद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनविंशत्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२१९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वाग्विरोधी भवेद्यश्च पूर्वजन्मनि वादिनः । सोच जन्मनि मूकर व्रजत्येव न संशयः ॥ १ ॥ मोहादिदं चरेत्सूत- दद्यादानं द्विजातये । वेदानां पुस्तकं रम्यं पूजयित्वा विधानतः ॥ २॥ संछाद्य बन्धनैः शुद्धैः क्षौमजैर्गरुडाग्रज । एतत्तत्प्राक्तनाघस्य नाशनं समुदाहृतम् ॥ ३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो विंशत्युत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२२० । श्रीसूर्य उवाच । अत्र जन्मन्यसौ वन्ध्या प्राग्भवेऽभूत्युतान्विता । अयोध्यासंभवा सुभ्रूर्धनभर्तृसमन्विता ॥ १ ॥ पूर्वपापमभावेण सपल्या गर्भनाशनात् । जातेयं पादजाऽत्रैव दुःखार्ता सुतवर्जिता ॥ २॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापमणाशनम् । काश्यां गत्वा सुविधिना शिवमाराध्य यत्नतः ॥ ३॥ व्रतैनिर्महापुण्यैर्नानाविभवविस्तरैः। शिवरात्री ततः पश्चाद् दीपमालादिनेऽण्डज ॥ ४॥ अर्धरात्रे महानद्या मध्ये स्नानं तु कारयेत् । मंत्रैर्वरुणसूक्तैश्च नौकायां वा पतत्रिण ॥ ५॥ या चैवं कुरुते सम्यक्तस्याः स्यात्सन्ततिर्भुवम् ॥ ६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकविंशत्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२२१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । परनिन्दा तु यः कश्चित्माग्भवे विनतासुत । कुर्यादुर्मतिमापनः खल्वाटो जायतेऽधुना ॥ १ ॥ 'दद्यात्स फपिलां धेनुं सर्वोपस्करसंयुताम् । ब्राह्मणाय दरिद्राय तस्माद्दोपात्ममुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वाविंशत्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२२२ ।। श्रीसूर्य उवाच । या फाचित्रमाग्भवे नारी कुर्याद्राजवधं सुत। सान जन्मनि तत्काले क्षयरोगनिपीडिता ॥ १ ॥ यक्ष्मणा वै क्षयं यान्ति धातवः सर्वदेहिनाम । धातुक्षये क्षयं याति तच्छरीरमसांपतम् ॥ २ दृढकर्मकृतापापात्तस्मात्रोक्तं पतत्रिण । पापनाशकरं किश्चित्कर्म चात्रैव जन्मान ।। ३, इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवाद कर्मविपाके अध्यायनयोविंशत्युत्तर द्विशताविकसहस्रतमः ॥ १२२३ ॥ श्रीसूर्य उवाच। पा वाग्विरोधिनी नारी भर्तुः पूर्वभवे मुत । मूकत्व जायते तस्याश्चात्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १ ॥ तत्तापनाशनं दानं दद्याडेदस्य पुस्तकम् । विप्राय वेदविदुपे पूर्वपापात्ममुच्यते ॥ २ ॥ होमपेज तिलान्भक्त्या भोजयेद् ब्राह्मणांस्तथा ॥ ३ ॥ इति श्रीरदमूरिगसवादे कर्मविपाकै अप्यायचतुर्विशरयुत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२२१ ॥ - ·- । १.२१९-१२२८.] कर्मविपाका। (१०५) श्रीसूर्य उवाच॥ या काचिद्रलनं कुर्यानारी पूर्वभवेऽण्डज, प्रतिमाया देवगृहे स्यापितागः परेण च ॥ १ ॥ अप्रतिष्टान्विता सान जायते है खगाधिप । वर्षत्रयं ब्रह्मवृक्षपूजनात्पापनाशनम् ॥ २॥ इति श्रीस्वसूर्यारणसंवादे कर्मविपाक अध्यायः पंचविंशत्युत्तरदिशताधिकसहसतमः ॥ १२२५ ।। श्रीसूर्य उवाच । काचिद्विजो महाभाग ह्यासीहङ्गे हि धार्मिकः । गयायां द्वादशे वर्षे कृतवान्यादमुत्तमम् ॥ १ ॥ विधिना तेन दत्तानि काम्यश्रादानि वत्र वै । ततो भाविबलात्सूत ब्राह्मणेन तपस्विना ॥ २ ॥ स्थापितं तद्गृहे द्रव्यं लोभादत्तं न तद्धनम् । समिलित्वा तहक्तं स्त्रीपुत्रमाभिः मह ॥३॥ ततो बहुतिये काले गतो हि यमशासनम् । शुभात्ताफलं मुक्तं पापाच नरकं मृगम् ॥ ४ ॥ पूर्वपुण्यमभावेण स जातोऽत्रापि वै द्विशः । मयुगमण्डले देो रम्ये पुण्यस्यले शुभे ॥ ५॥ विशालाक्षो धनी मानी सुरूपो मितदो घृणी। बहुदेशाधिकागठ्यः पुग्यात्सर्व फलं त्विदम् ॥ ६ ॥ लोभी ऊगे महाक्षुद्रः सदा चिन्तामन्वितः । सन्तानमुखहीनस्तु मुरूमम्रीसुखोशितः ॥ बन्धुहीनो व्ययी क्षीणः सबै वत्सापतः फलम् । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पवित्रां पापगोधिनीम् ॥ ८ ॥ कुवेरमतिमां सैक्मी पश्चस्वर्णमितां शुभाम् । तदर्षामितां वापि. निजवित्तानुमारतः ॥९॥ सम्पूज्य गन्धपुष्पायैःसा देया ब्राह्मणाय च । लक्ष्मीनागयणं दद्याच्छुभं स्वर्णेन निर्मितम् ॥ १० ॥ शुभं लेख्यं पवित्रं च पुत्रसन्ततिवईनम् । य एवं कुरुते भक्त्या तस्य रिष्टं न जायते ॥ ११ ॥ प्रायश्चित्वेऽकृने त्वत्र चायुः सप्ततिवत्सरम् ॥ १२ ॥ इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अपारः पड्विशत्युचरविशताधिकसहसतमः ॥ १२२६ ॥ श्रीसूर्य उवाच। फश्चिहिजो महाभाग ह्यासीदंगे हि धार्मिकः । गयायां द्वादशे वर्षे कृतं श्राद्धं विधानतः ॥ १ ॥ विधानातन दतानि काम्यादानि मानद । ततो भाविबलात्सृत ग्रामपणेन तपस्विनर ॥२॥ स्थापितं तद्गृहे द्रव्यं लोभाइत्तं न तद्धनम् । समिलित्वा तदुक्तं स्वीपुत्रभ्रातृभिः सह ।। ३ ॥ ततो बहुतिये फाले गतो हि यमशासनम् । शुभात्स्वर्गफलं भुक्तं पापाच नरकं मृगम् ॥ ४ ॥ पूर्वपुण्यमभावेण स जातोवापि वै द्विजः । मधुगमण्डले देदो रम्ये पुण्यस्यले शुभे ॥५॥ विशालाको धनी मानी मुरुगोऽमितदो घृणी बहुदेशेधिकागढ्यः पुण्यात्सर्व फलं विदम् ॥ ६॥ लोमी क्रूरो महाक्षुद्रः मदा चिन्तासमन्वितः । सन्तानपुखहीनस्तु मुरूपम्रीमुसोझितः ॥ ७ ॥ पन्धुहीनो घ्पयी क्षीणः सर्व तत्सापतः फलम्। वक्ष्यामि निति तस्य पवित्रां पापमोधिनीम् ॥ ८॥ कुबेरमतिमा रीरमी पश्चस्वर्णीमतां शुभाम् । तदधिमितां वापि निजविचानुसारतः ॥९॥ सम्पूज्य गन्धपुष्पास्तां दयाद्राह्मणाय । लक्ष्मीनारायणं दद्यात्सुवर्णमंमितं शुमम ।। १०॥ लेल्यं पवित्रं परमं पुत्रगन्ततिवर्द्धनम् । य एवं कुरुते भक्पा तस्य रिष्टं न जायते ॥ ११ ॥ प्रायश्चिकने तत्र चायुः सततिवत्सरम् ॥ १२ ॥ इति प्रौदमूरिगसंवाद करिवार अपारः गाशियुदरदिसतारिकमानमः ॥ १९२७॥ १ . अरुण उवाच । भूमिदेवकुलोत्पन्नो वातापिकगारीरवान् । तामाङ्गः क्षीणवर्णय स्वपतिस्निीपिकः.

·वृद्धस्यारुण- देवब्राह्मणभक्तश्च फिश्चिदेदपरायणः । करे पादे कुशस्त्रेण दंष्ट्राशृङ्गविधानतः ॥ २॥ 'व्रणो हि जायते दीयों नेत्रतोदो विरश्मिता । परोक्षमपवादं च ब्रूते लोकस्य सोऽन्वहम् ॥ ३॥ प्रिया तस्य शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा । अनृतं भापते किञ्चितिश्चिक्लेशस्य कारिणी ॥ ४॥ अपत्यानि मृतानीह तस्याः कानिचिदेव हि । वर्षत्रयमिता वाला नियन्ते माससम्मिताः ॥ ५ ॥ केन कर्मविपाकेन मृतापत्यं प्रजायते । उदरे हि स्थितो गर्भो न प्रसूतिर्न पातनम् ॥ ६ ॥ पृथगेवं तु भ्रातॄणां मृतापत्यत्वमेव च । गतो वहुंतरः कालः कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अतः पूर्वे वैनतेय तृतीयेऽत्रैव जन्माने । क्षात्रे कुले समुत्पन्नः कश्चिद्भूमिपतिस्तथा ॥ ८ ॥ दानवतदयायुक्तः प्रियाप्रीतिः परस्परम् । तस्य चापरमातुस्तु पिता मृत्युवशं गतः ॥९॥ तदीर्घदैहिक पुत्रैर्वित्तेन सदृशं कृतम् । मासत्रये ह्यतिक्रान्ते ज्येष्ठेनैव दुरात्मना ॥ १० ॥ निहता भ्रातरः सर्वे भाविनोऽर्थस्य वै वलात् । पुत्रशोकार्तया मात्रा हृदयं ताडित भृशम् ॥ ११ ॥ अभिवाताच्छिलाभूताद्गर्भयुक्ता दिवं गता । अचिरेणैव कालेन ज्येष्ठश्चौरेण घातितः ॥ १२ ॥ द्वितीयं जन्म चैतद्धि मृतापत्यं प्रजायते । पुरा कृतानि कर्माणि भुज्यन्ते चेह मानवैः ॥ १३ ॥ अरुण उवाच। मायश्चित्तं वद स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । लघूनामलघूनां च गर्भस्यानां हि तत्त्वतः ॥ १४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सौम्यायने तु संप्राप्ते ह्यनुकूलग्रहे दिने । सपत्नीकः शुचिः स्नातः पञ्चगव्येन चांजसा ॥ १५ ॥ उपोषणदिने रात्री प्रातश्चानुदिते खौ । सुरभेः सगर्भाया गोमयेनोपलेपयेत् ॥ १६॥ मुशुभे भूप्रदेगे तु कुंरमाद्युपचचिंते । कुर्यादष्टदलं पद्मं चित्रवर्ण सुशोभनम् ॥ १७ ॥ वन्मध्ये रुक्मिणीयुक्तं माधवं फलशेऽर्चयेत् । सौवणे राजते पझे सायुधं सचतुर्भुजम् ॥ १८ ॥ उपचारः शुभैर्गन्धै पैश्च कुसुमादिभिः । जनन्या सहितान्देवान्प्रद्युम्नाद्यांस्तयायेत् ॥ १९ ॥ चारुदेई सुवेगं च चारगुप्तं यशोऽन्वितम् । इभावह चारुबाहुं सुचारुं पूजयेकमात् ॥ २० ॥ पूजनं विष्णुस्तेन श्रीरसकोविदः । पुष्पनग्धूपगन्धाधैरर्चयद्विविधैर्गुणैः ॥ २१॥ दिमागोऽय तद्विष्णोरतो देवाभिपूजयेत् । शतमष्टोत्तरं हुवा चरुणा पायसेन वे ॥ २२ ॥ होमान्ते विप्रभोजान्त मन्त्रमेतमुदीरयेत् ।।" यन्मया पापफेनाधं कृतं वै पूर्वजन्मनि ॥ २३ ॥ स्वपल्या वै वधो मोहात्पुत्राणां तु तयैव च । स्वफन्याहननादापि भूमिद्रव्यादिलिप्सया ॥ २४॥ उपनामलघूनां च हननात्पूर्वजन्मान । यद्याचं वै मया प्राप्तं दुःसं नानाविधं विदम् ॥ २५॥ सत्तटेनोविनाशाय दानं संप्रददे विदम्।" वस्त्पस्तुचेति तमोक्त्वा कोऽदादिति विसर्जनम् ॥ १५ ॥ रापिंप्यात्मानमालोक्य मुंजीत टिजयाधुभिः । ऐहिक लक्ष्म विज्ञेयं पूर्वकर्माभिशंसकम् ॥ २७॥ पाष्टलोटादिसम्रा_तः स्यादालनीडनात । जलादग्न्यादिना वाधा प्रासणास्मादिना तया॥१८॥ नापं विनिम्याधी मुगे दिलपणादिपम । वैत्रीपमातुलान्यादिनेप्रतोदादिकं तया ॥ २९ ॥ ममुषिमुापि पासवैधप्पतादिपम् ॥ ३० ॥ श्रीमागमगदेवरिपाई पप्यायोऽष्टाशि युनरनिराताविकमहसतमः ॥ १२२८ ॥ तया ·1 १२२९-१२३५.] कर्मविपाका (४०७) श्रीसूर्य उवाच । या नारी प्राग्भवे मोहात्परनिन्दा समाचरेत् । खल्वाटरुग्युता सा हि जायतेऽत्रैव जन्मनि ।। १ ।। धेनुं दद्यान्महाभाग विधियुक्तां सकम्बलाम् । तस्माद्रोगाद्विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाफे अध्याय एकोनत्रिंशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२२९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभक्ष्यं भक्षयेद्यस्तु. पूर्वजन्मनि मानवः । गण्डमालांख्यरोगेण संयुक्तो जायतेऽनये ॥१॥ पुण्यदेशे महाभाग संक्रान्त्यादिषु पर्वसु । गृहीत्वा कम्बलं शुद्धं नवं वेदविदे च तत् ॥ २ ॥ कुटुम्बिने दरिदाय दयाहोपापनुत्तये । गण्डमालाहरं चैतदानमुक्तं मया त्विह ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अन्यायस्त्रिंशदुत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२३० ११ श्रीसूर्य उवाच । कुलनीयं महादुष्टा पूर्वमासीत्खगाधिप । अब पूर्वकृतात्पुण्या-मानुपी संकरा स्मृता ॥ १ ॥ धनपुत्रविहीना सा चात्र जन्मनि दृश्यते । निष्कृति तु प्रवक्ष्यामि प्रयागे मरणात्पुनः ॥ २ ॥ वासात्पापं क्षयं याति पूर्वजन्मकृतं दृढम् ॥ ३ ॥ इति श्रीद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकत्रिंशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२३१ ।। श्रीसूर्य उवाच । पक्षघातं तु यः कुर्यात्सभायां ब्राह्मणस्य च । पक्षाघातेन रोगेण पीडितोऽत्रैव जायते ॥१॥ दद्यानिष्कत्रयं स्वर्ण ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । तस्माद्रोगाद्विमुच्येत पक्षाघातात्पतत्रिण ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वात्रिंशदुत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२३२ ।। श्रीसूर्य उवाच। अभक्ष्य भक्षयेत्पूर्वे या नारी दिजवल्लभा । गण्डमालाख्यरोगेण संयुक्ता जायतेऽधुना ॥ १ ॥ पुण्यदेशे महाभाग संक्रांत्यादिपु पर्वसु । पूर्वपापहरं पुण्यं दद्यादत्र च कम्बलम् ॥ २॥ नवं शुद्धं कुलीनाय तस्मात्पापात्ममुच्यते । द्विजानामिच्छया दद्याद्भोजनं पापनाशनम् ॥ ३ ॥ इति श्रीरद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रयस्त्रिंशदुत्तद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२२२॥ श्रीसूर्य उवाच । अवधीदालकं कश्चिद्राह्मणस्य खगाधिप । बङ्गदेशे वसन् पूर्व चार जन्मनि गीडजः धीरः सर्वकलाभितो नानाशाखविशारदः । धनधान्यरतश्चात्र बहुखीमुखभोगभाक ॥२॥ विद्यादानाकृतात्पूर्व शृणु पापफलं तया । क्षयरोगाकुल: । क्षीणः पुत्रसन्ततिवजितः ॥ ३ ॥ विश्वालकघातोत्यात्पातफादै खगाधिप । महामोधपरो लोभी नानादुःवैस्तथाऽऽकुलः ॥ ८ ॥ पक्ष्यामि निस्कृति तस्प बालयातविमोचनीम् । प्रयागे वा कुरुक्षेत्र पुष्करे वा महास्यले ॥ ५ ॥ नैमिपारण्यके क्षेत्रे पूजपेविधिवच्छिवान् । गन्धपुष्पेस्तया धूपर्लक्षसंख्यान विधानतः ॥ ६ ॥ ग्राह्मचर्यरतो नित्यं तदन्ते होमयेत्तया । पडने चतुम्मे वा कुण्डे चाज्पतिलाशुभान ॥ ७ ॥ शतपा च भोजयदिपाबासासारल इडुकः । नानाभक्ष्यफल चव वसेर्माल्यस्तयाऽर्चयेत् ॥ ८॥ विविधां दक्षिणां दद्यादुप्रीतिफरी तया । यश्चानेर विधानेन प्रापश्चित्तं समाचरेत् ॥ ९ ॥ .

·(४०८)
वृद्धसूर्योरुण-
90-
स बालघातजात्पापान्मुच्यतेऽत्र ममाज्ञया । चतुर्दश्यामथाष्टम्यां नक्तं कुर्याद्विधानतः ॥ १० ॥
मम ध्यानपरः सूत नित्यं भूत्वा ममाग्रतः। पूजयेदर्घ्यपाद्यायैनैवेद्यैर्विविधैस्तथा ॥ ११ ॥
तमहं सर्वपापेभ्यो विमोक्ष्यामि खगेश्वर । आयुस्तस्य शतं प्रोक्तं पञ्चरधिकं खग ॥ १२ ॥
प्रायश्चित्ते कृते यस्मात्पञ्चम्यां चन्द्रवासरे । प्रायश्चित्तेऽकृते सूत चत्वारिंशन्मिताब्दके ॥ १३ ॥
रिटं स्यात् क्षयरोगेण सप्तजन्मनि निश्चयात् । ब्रह्महा क्षयरोगी स्यादिति वेदविदो विदुः ॥ १४ ॥
नहीदृशं महापुण्यं क्षयरोगविनाशनम् । पुत्रवृद्धिकरं चात्र यथा प्रोक्तं शिवार्चनम् ॥ १५ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुस्त्रिंशदुत्तरद्विशताविकसहस्रतमः ॥ १२३४॥
श्रीसूर्य उवाच ।
विनाऽपराधं या नारी परपक्षं च घातयेत् । पक्षाघातेन रोगेण पीडिताचैव जायते ॥ १ ॥
तया निष्कमितं स्वर्ण देयं पापविशुद्धये । मुच्येताऽत्र महारोगात्पक्षाघातान्न संशयः ॥ २॥
इतिश्रीवृद्धसूर्यारंगसंवादे कर्मविपाके अभ्यायः पचत्रिंशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२३५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वैकुण्ठादागतस्तत्र मथुगयां खगाधिप । जातोऽयं पुण्डरीकाक्षः सर्वभूताभयप्रदः ॥ १ ॥
घोरे कलियुगे प्राप्ते पापाक्रान्ते महाबले । भारावतारणार्याय क्षत्रियाणां क्षयाय च ॥२॥
कृत्वा तु दुष्करं कर्म पुनर्यास्यति वै दिवि ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्त्रिंशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२३६ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
स्वर्णापहारी सततं पुरुषः माग्भवेऽण्डन । कुनखी जायते सात्र महापापेन लाञ्छितः ॥ १॥
दद्यात्सुवर्ण सततं स तदोपविनाशनम् । चांद्रायणत्रयं
कुर्यात्तदा तदोपशान्तये ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तत्रिंशदुत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२३७ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
गजघातफरी प्रोक्ता या पूर्वे घातयेन्नृपम् । राजयक्ष्मान्विता साऽत्र तस्मिन्वयसि भामिनी ॥ १॥
मायश्चित्तं परं तस्याः शृणुष्यात्र खगेश्वर । यस्मिन्कृते हि विधिना पूर्वजन्माषनाशनम् ॥ २ ॥
स्वर्णगोभूमिमिष्टामपृतधेनुतिलानि च । देवानि श्रद्धया
रिष्टं प्रिंन्मितेऽदे तु प्रायश्चित्तेऽकृते विद ॥४॥
इति श्रीद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अभ्यायोऽष्टारिंशदुत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२३८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
विनाऽपरापं यः पमिटेश्यं हन्यातपगाधिप । प्राग्जन्मन्यय युक्तः स्याद्रक्तायुदरुजा भृशम् ॥ १॥
भविष्यति न सन्देहस्तस्प मृत्युः मगाधिप । अपि दानतिर्वापि दत्तरप्रैव जन्मनि ॥ २ ॥
निगो व महारिहं गत्ताधिक्यान्महायलात ॥॥
पति धारदारगमगदे कर्मविपाफे अम्पाय एफोन नावास्तिदुत्तरशितायिफमहसतमः ।। १२३९ ।।
श्रीसूर्य टवाच ।
गो गाटातःश्यमन्यममनि मानवः । सो मनि विसयो कार्युदरामन्वितः ॥१॥
सूत क्षयरोगापनुत्तये ॥३॥

·मेरोः समागता १२२२-१२४.] कर्मविपाकः। (४०५) प्राजापत्यचतुष्केण मतेन नियमेन च । सप्तधान्यपदानेन पूर्वजन्माघनाशनम् ॥ २ ॥ पापक्षये महाभाग क्षयः पापरुजोऽपि हि ॥३॥ इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चत्वारिंशदुत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२४० ॥ श्रीसूर्य उवाच । येयं शक्तिर्माथुरमण्डले । सर्वभूतोपकाराय दुष्टनाशकराय च ॥ १ ॥ प्राप्ते कलियुगेत्रैव सर्वपापविवर्जितम् । कृत्वा चाडतकर्माणि पुनस्तत्रैव यास्यति ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्याय एफचत्वारिंशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२४१॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्राह्मणी पूर्वभवे मोहात्सुरां पिवेत् । साऽत्र जन्मनि मूत्रस्य कृच्छ्रेणाति प्रपीडयते ॥ १ ॥ प्रायश्चित्तं परं तस्या घोरपापहरं । सुवर्णपद्मदानं च सपत्रं ब्रह्मदैवतम् ॥ २ ॥ ब्राह्मणाय विधिज्ञाय पूजिताय निवेदयेत् ॥ ३ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाकेमध्यायो द्विचत्वारिंशदुत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२४२ ।। अरुण उवाच। कश्चिद्विमोत्तमो जातः किञ्चिद्वित्तसमन्वितः । कासवासादिना वाधा झुदरार्तिश्व तस्य ॥१॥ क्रयविक्रयकर्तासो कृपिवाणिज्यतत्परः । निया प्रीतिपरा तस्य व्रतानामनुफाक्षिणी ॥२॥ किञ्चित्क्रोधयुता सा वै कुवाक्यानाञ्च भापिणी । उदरे वातना रोगाःशिरोतिर्नेत्रतोदनम् ॥ ३ ॥ नैकोऽपि दिवसस्तस्या यस्मिन् ता मुदिता भवेत् । रजोदोपात्मपीडचेत वेदनाभिस्तयातुरा ॥ ४ ॥ केन कर्मविपाकेन सत्यं कथय भास्कर । श्रीसूर्य उवाच । भर्तुः कृतं कर्म नैतत्वीकृतं नात्र संशयः । पूर्वजन्मनि सा शूद्री द्विजभक्तिपरायणा ॥५॥ प्रतानि विविधान्येच चक्र के मुखकांक्षिणी । नष्टहे धान्पराशेस्तु भक्षणाप समागताप ॥ ६ ॥ ब्राह्मणस्य शुभां गां वै धान्यराशि समश्नतीम् । गृहीत्वा लकुर्टी सा वै भृशं कुशावताडयत् ॥ ७ ॥ सगर्भा सुरभिर्वत्स गर्भः कुत्युपधातनात् । मृतः सा सुरभिर्वत्स प्रसचे दु:खिता भृशम् ॥ ८ ॥ शिशुदुःखेन मुरभिर्भृशमानंदती मृता । तेन कर्मविपाकेन नरकं प्राप्य दारुणम् ॥ ९ ॥ पश्चान्मानुष्यमापन्ना बवदानप्रभावतः । तृतीयं जन्म चैतद्धि मृतापत्यत्तकारकम् ॥ १० ॥ सप्तजन्मनि चैवं हि गोत्रीब्रह्मवधाद्धृवम् । नानाप्राकर्मणां तेषां नानापत्यार्थदुःखता ॥ ११ ॥ अरुण उवाच। प्रायश्चित्वं वद स्वामिन् येनापत्यं हि जीवति । अनुग्राह्योऽस्म्यहं देव लोकानां हितकाम्यया ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच। मासे नभसि संप्राप्ते ह्यनुकूलप्रदेऽहनि । सपत्नीकः शुचिः स्नात औपधः मानमंत्रतः॥ १३ ॥ उपोपणं दिवारात्री प्रयोदश्यामतन्द्रितः । पूर्णमास्या दिनं प्राप्य प्रातर्भान्दये सति ॥ ११ ॥ मुरभ्यास्तु सग या गोमयेनोपलेपयेत् । तत्रोपरि गवां स्यानं चोदइमुखसमाश्रितम् ॥ १५ ॥ अईणापचारैश्च कुंकुमायः समर्चपेत् । कुर्यादृष्टदलं पद्मं चित्रवर्ण मुसोभनम् ॥ १६ ॥ तत्रोपरि न्यसेविं माधवं फलशर्चयेत् । सौवर्णे राजते पने सायुधं सवतुर्मुनम् ।। १७ ।।

·. पाचिापूर्वभवे पुण्या मुखजाऽत्र च बाजा । देश सारस्वते माता सर्वफर्माविता सती ॥१॥ (४१०) वृद्धसूर्यारुण- उपचारः शुभैर्गन्धै पैश्च कुसुमादिभिः । विष्णुमूक्तेन सूक्तेन श्रियः मुक्तेन पूजनम् ॥ १८ ॥ पुष्पैच गन्धधूपायैरर्चयेद्विविधैर्गुणैः । रुदैकादशनीभिश्च जपेट् रुद्रविधानतः ॥ १९ ॥ तया लक्षमितैः पुष्पैरर्चयेद्गन्धवारिभिः । शतमष्टोत्तरं हुत्वा चरुणा पायसेन वा ॥२०॥ रुद्रस्यायुतहोमं च समिदाज्यादिभिश्चरेत् । एवं पृथग्विधानेन विष्णुरुद्रादिपूजनम् ॥ २१ ॥ होमान्ते विप्रभोजान्ते मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥ २२ ॥ मन्त्रः। यन्मया कर्मवशतः पुरा जन्मनि दुर्धिया । गोः कृतो गर्भघातो हि लकुट्या कुक्षिघातनम्॥२३॥ तेन वै कर्मणा माप्तं मृतगर्भादिकं भृशम् । मृतसन्ततिदुःखानि प्राप्यन्ते च तदेनसः ॥ २१ ॥ तत्तदेनोपशान्त्यथै दानं संप्रददाम्यहम् " ॥ २५ ॥ स्वस्त्यस्तु चेति स प्रोक्तः कोदादिति विसर्जयेत् । सपिप्यात्मानमालोक्य शक्त्या वैतोपयेद्विजान् १६ भूमिद्रविणवासांसि दानं दत्त्वा विधानतः । व्रतान्ते सुरभिं दद्यादेम द्रव्यादि शक्तितः ॥ २७ ॥ अहाशेपं ततः सर्वं भोजयेदिष्टवन्धुभिः । ऐहिक लक्षणं तस्य शरीरेऽप्युपजायते ॥ २८ ॥ काष्ठलोटादिशस्त्राद्यैर्षातः स्यादुपलेखनात् । शृंगिणां चोपघातानि जायन्ते व्रणजातयः ॥ २९ ॥ जलाकुलत्वं स्पर्शोऽग्नेस्तादृक्तत्र प्रजायते । नायगे विकृतिव्याधी मुखे तिलवणादिकम् ॥ ३० ॥ पितृजामातुलान्यादेविधवार्तिश्च जायते ॥ ३१ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिचत्वारिंशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः । १२४३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्राह्मणी पूर्वभवे मोहात्सुरां पिवेत् । प्रदरेणातिदुःखेन साऽत्र जन्मनि पीडयते ॥ १ ॥ प्रायश्चित्तं परं तस्याः प्रदरं नाशयेन्महत् । दद्याद्रलमयं पद्मं सपत्रं ब्रह्मदैवतम् ॥ २ ॥ ब्राह्मणाय सुशीलाय पूजिताय यथाविधि ॥३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुश्चत्वारिंशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२४४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि यो विप्रस्त्रिविधां वै सुरां पिबेत् । मूत्रावरोधरोगेण सोऽत्र मृत्युवशं व्रजेत् ॥ १॥ चिह्वेन श्यावदन्तेन लक्षितः पापजः सदा । सप्तजन्मनि रोगेण मूत्रकृच्छ्रेण नश्यति ॥ २ ॥ दृवात्साक्पापजात्सूत प्रायश्चित्तं न विद्यते । पापक्षयाथै विधिवत्कृच्छ्रे सान्तपनं चरेत् ॥ ३ ॥ इति श्रीसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पचचत्वारिंशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः, ॥ ११४५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । 'अकामतश्च या नारी वैश्ययातनतत्परा । पूर्वजन्मनि पक्षीन्द्र साऽत्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १ ॥ रक्ताचुदसमाकान्ता दुटपापप्रयोजिता । मदारिटेन सा चत्वारिनन्मिते वर्षे रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः ॥ ३ ॥ रति श्रीससूर्यारगर्मवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्चत्वारिंशदुत्तरद्विशताधिकमहसतमः ॥ १२४६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । याति यमलोफ खगाधिप ॥ २ ॥ .

·१२४४-१२५१.. कर्मविपाक। क्षयरोगयुता चात्र युवभावे खगाधिप । प्राक्पापाहुस्तरात्सूत कंठपादादिसम्भवात् ॥ २॥ निष्कृति कदली दद्यात्सुवर्णत्रयसंयुताम् । भोजयेद्राह्मणान्पश्चाच्छिवपूजनतत्परान् ।। ३ ।। या त्वेवं कुरुते भक्त्या कदलीदानमुत्तमम् । नश्येच्च क्षयरुक्तस्याः सुखमामोति वै ध्रुवम् ॥ ४ ॥ आयुर्वपाणि पष्टिः स्यात्तथा सप्ततिसंख्यकम् ॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंधादे कर्मविपाके यध्यायः सप्तचत्वारिंशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः।। १२४७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यो नरोऽतिबलोत्कर्षात्परस्त्री कामयेत्पुरा । इह वै यौवने प्राप्ते सोन्मादी जायते भृशम् ॥ १॥ दद्यात्मजापति देवं सौवर्ण शक्तितोऽण्डज । मृगं स्वर्णमयं तद्वत्पूजयित्वा विधानतः ॥ २ ॥ भोजयेंद्राह्मणान्भक्त्या होमयेच जपेत्तया । गायत्री विधिना सूत सोन्मादान्मुच्यते विह ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टचत्वारिंशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ।। १२४८ !! श्रीसूर्य उवाच । या नारी प्राग्भवे सूत परस्वर्णापहारिणी । सात्र जन्मान रोगेण फुनखाख्येन बाध्यते ॥ १ ॥ दद्यात्सुवर्णशतकं विप्राय विनतात्मज । सुवर्णस्तेयपापेन मुच्यतेऽत्रैव जन्मनि ॥ २ ॥ चान्द्रायणत्रयं चैव कुर्यान्मासे तु कार्तिके ॥३॥ • इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अग्याय एकोनपंचाशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ।। १२४९ ।। श्रीसूर्य उवाच । वैश्यहा यो भवेत्पूर्वे भवे ना चात्र निःप्रजाः । रक्तार्बुदेन गेगेण वाध्यते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥ नंत चरेन्महाभाग प्राजापत्यचतुष्टयम् । सप्तधान्यस्य दानेन रक्तादविनाशनम् ॥ २ ॥ इति श्रीसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अन्यायः पंचाशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२५० ॥ श्रीसूर्य उवाच । फश्चिम्लेच्छकुलोत्पन्नो बहुद्रव्यान्वितः सुधीः । स्वधर्मनिरतश्चापि दयालुः सत्यसंयुतः ॥ १ ॥ त्यागी शूरो महोत्साही देशे केरल के मुत। स्वामिधर्मपरो नित्यं सपत्नीकः सपुत्रकः ॥२॥ प्रजाः पालयतस्तस्य शूरस्याऽपि महात्मनः । दुष्टाः प्रजाः क्रोषयुक्ता बभूवुर्विमुखास्तदा ॥ ३ ॥ तस्मिन्काले त्वभूयुद्धं घोरं तस्मिन्पुरे · तदा । संग्रामभूमौ स मृतो यवनश्च सपुत्रकः ॥ ४ ॥ तस्य पत्नी महाभागा साध्वी पतिपरायणा । तस्मिन्मृते मृता सातु भर्तुः पाणावलंबिनी ॥५॥ घातयित्वा तु शस्त्रेण स्वशरीरं पतिव्रता । मृते पत्यो न जीवामीत्युक्त्वा मृतवती तदा ॥ ६ ॥ तद्गुणात् साऽन्तकालेऽपि दिवि प्राप्ता सभईका । मुक्त्वा तत्र महाभोगान्स्वामिप्रारधर्मसम्भवान्॥७॥ नानाप्रजाघातजानि पापान्यय बुभोज सा । क्षीणापुण्यात्तया जज्ञे म्लेच्छदेशे तु तत्पतिः ॥ ८॥ सिन्धोः पश्चिमभागे तु शतयोजनसम्मिते । गौरः मुरूपो दीर्वश्च वविद्याविशारदः ॥ १ ॥ नानाभोगसुखयुक्तो गजयूयः समावृतः। पत्यश्वरयसंकीर्णस्तया भैरवगामनः ॥१०॥ महोमः पुत्रपौवाढपश्चात्यंतमुखसंयुतः । देशेदेशेऽधिकारी च स म्लेच्छः पृथिवीपति ॥११॥ सोसाहाय्यान्महाभाग तया पुत्रसमान्वितः । सुखैश्चर्ययुता साऽपि यवनी तटगानि ॥ १२ ॥ सपूत्रः प्रारसहाय्याच सोऽप्य महाप्रभुः । एवं जन्मफलं प्रोक्तं ससादाम्यागपणा १३॥ स्वामिधर्मकृतापुण्याचदर्यमरणादपि । भविष्यात गतिस्तेपा पृश्याषा ॥" -

·वृद्धसूर्यारुण-
[म.
पञ्चाशीतिसमायुः स्यान्नच रिटेन तन्मृतिः । रिष्टं पञ्चाशत्तमेऽन्दे स्वदेहान्तसमं सुत ॥ १५ ॥
शस्त्रप्रहारैर्विविधैः प्राप्स्यत्यत्र रणागणे । प्रजापीडनजात्पापातहर्षे नात्र संशयः ॥ १६ ॥
दद्यात्कालनरं तत्र ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । देयो हिरण्मयस्तद्गजः शतपलात्मकः ॥ १७ ॥
कुरुक्षेत्रादितीर्थेषु संक्रान्त्यादिपु पर्वसु । सर्वोपस्करसंयुक्तः देयश्चायं तु पुत्रक ॥ १८ ॥
महारिष्टहरं प्रोक्तं प्रायश्चित्तमिदं महत् । नातः परतरं प्रोक्तं दानात्कालनरात्कचित् ॥ १९ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकपचाशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२९१०॥
श्रीसूर्य उवाच।
या काचिद्यौवने नारी रमयेत्स्वेच्छया परम् । बलात्कारेण पुरुपं सानोन्मादेन पीडयते ॥ १॥
तत्पापनाशनं श्रेष्ठमुपायं शृणु यत्नतः । कृत्वा सुवर्णजं वायुं मृगं हैमं च वाहनम् ॥ २ ॥
सर्वोपस्करसंयुक्तं दद्याद्विप्राय धीमते । न पामोति तदोन्मत्तभावं दानप्रभावतः ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विपचाशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२५२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
त्रपुहारी च यः पूर्व जन्मन्यत्रैव जन्मनि । श्लेष्मरोगेण सततं बाध्यते विनतासुत ॥ १॥
दद्यात्तत्पापनाशाय वपु विप्राय धीमते । पलानां त्रिशतं शुद्धं तस्माद्रोगाद्विमुच्यते ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रिपचाशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ।। १२१३॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पत्यौ जीवति या जाराद्गर्भ धृतवती पुरा । सा चात्र पादजा दुष्टा न च गर्भे दधाति वै ॥ १॥
काश्यां वासान्महाभाग श्रद्धया रुद्रपूजनात् । कन्याविवाहात्सततं दरिद्रद्विजपालनात ॥२॥
धारयिष्यति सा गर्भ प्रायश्चित्ताद्ययोदितात् । प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं चत्वारिंशन्मितेऽब्दके ॥ ३ ॥
प्रायश्चित्ते कृते सूत पडशीत्यब्दजीवनम् ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतु पचाशदुत्तरद्विशताधिकसहसतमः ।। १२५४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
आखेटकं विना यस्तु हस्तिनं प्राग्जघान वै । सोऽत्र जन्मनि जायेत सर्वकर्मस्वसिद्धिकृत् ॥ १ ॥
तस्मिन्नेव तदा काले तस्य रिष्टं प्रकीर्तितम् । तस्य विंशतिमे वर्षे खग शस्त्रान्मृतिर्भवेत् ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचपचाशदुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२१५ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
यः कश्चिद् ब्राह्मणी सून बलोत्कण मन्दधीः । रमयेत्माग्भवे सोऽत्र महोन्मादी प्रजायते ।। १॥
पापादमाध्यगेगांव तस्य मुक्तिर्न जायते । म्रियते रिष्टयोगेन सोन्माद्यत्र च जन्मनि ॥२॥
इति श्रीसूर्यारुगसवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पचाशदुत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२६६ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्व जन्मनि या नारी मोहालोभादरेत्रपु । सात जन्मनि पक्षीद्र श्लेष्मरुक्संयुता भवेत् ॥ १॥
गतप्रपपलं दद्यानपु तत्पापशुद्धये । तत्पापस्य क्षये सूत श्लेष्मरोगस्य नाशनम् ॥ २ ॥
ती श्रीसूर्यारणमवाद फर्मविपाके अध्याय. साप चाशत्तरद्विशताधिफसहसतमः ॥ १२९७ ॥

·१२१२-१२५८.)
कर्मविपाकः।
1
।
अरुण उवाच ।
विप्रवंगे समुत्पनः शक्तिमान वेदपारगः । धनधान्यमुखोपेतालुश्च जनान्वितः ॥ १ ॥
सुनतः शक्तिमान्धीरः किञ्चिद्व्याधिसमन्वितः। इन्द्रियाणां वलं हत्ता मेही व जायते भृशम् ॥२॥
उदरातिरसम्वातः किश्चिद्दे प्रवर्तते । तस्य प्रिया. शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा ॥ ३ ॥
सत्यवाक्सत्यपा लोक बतानामनुकांक्षिणी । बहुपुत्रान् हि सुपुवे कयश्चित्कोपि जीवति ॥ ४ ॥
अयवा मृतपुत्रा च पुन्यो जीवन्ति वा नवा । केन कर्मविपाकेन सत्यं वद दिवस्पते ॥ ५॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि विप्रस्तु प्रतीच्यां समजायत । तस्य गेहे स्थिता कन्या प्रौढा सामूत्तिपद्दिनैः ॥ ६॥
भूरिदविणलोभेन वृद्धविनाय सार्पिता । घनं विप्रस्य तत्पित्रा हृतं कन्यावलेन वै ॥७॥
यावत्कन्याऽभवत्सौढा पतिसङ्गमकांक्षिणी । पतिभक्तिपरा नित्यं यावत्कन्या मुतायिनी ॥ ८॥
किश्चिद्ध व्यतिक्रान्ते वृद्धविमो मृतश्च वै । साचाला विधवाजाता पत्यपत्यार्थदुःखिनी ॥९॥
व्रततीर्थरता नित्यं सत्यानामनुकांक्षिणी । बहुवर्पस्तया वत्स नियमः गोपितं वपुः ॥ १० ॥
पित्रा धनं गृहे भूरि त्वर्पित कन्यकाकृते । अय कालवशात्माप्ता मृति वै ब्राह्मणी सुगा ११ ॥
सा पुत्री ह्युदरे भूत्वा ह्यगमजन्मजन्मनि । कन्या बहुविधास्तस्पा निराधारा मृदास । १२॥
तेन कर्मप्रभावेण बहुकन्याजनिः किल । तद्भार्यायाश्च गर्भे वे जायते मृदि. १३ ॥
पुनर्जन्म पुनर्मृत्युञ्जयते निष्कृति विना । कन्याविक्रयकर्ता व रोखे मन्दः १? ॥
यातना बहुधा मुक्ता वर्षाणाञ्च . सहस्रकम् । पश्चान्मानुष्यमापनो १२॥
इदं जन्म चतुर्थ ३ पुत्रीजन्म हि यत्र वै । मृतपुत्रो मृतो गर्भस्तेन ३ मा ॥ १६॥
भार्या तस्याऽपि विप्रस्य पूर्वजन्मनि मानद । मविद्वेषिणी जाठा न इन्। १७ ॥
तेन कर्मविपाकेन मृरि कन्या मृताः सुत ॥ १८ ॥

·1991 (११४) घृद्धसूर्यारुण- आचार्याय ददेत्ते च नानादोषप्रशान्तये । ऐहिकं लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते ॥३०॥ जिद्वारदनदन्तोष्ठत्रणो वातादितो भवेत् । नृपचौराग्निहानिश्च विचादेश्च यतस्ततः ॥ ३१ ॥ तस्थ मानेन मनसा दूयते भृशमाधिना । सर्पिष्यात्मानमालोक्य प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ ३२ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टपचाशदुत्तरद्विशताधिकसहसतम, ॥ १२५८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या ताम्रहारिणी नारी लोभात्पूर्वभवे सुत । औदुम्बरण रोगेण पीडयते बहुपीडया ॥ १॥ पापं विचार्य यत्नेन तानं दद्याञ्च शक्तितः । वरमादानान्महाभाग पापं नश्यति तत्क्षणात् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनषष्टयुत्तरद्विशताधिकसहस्रतम ॥ १२५९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कश्चित्लाबकुले जातः प्रागसौ चारणस्त्विह । गौरः कलानिधि(रो धनपुत्रसमन्वितः ॥ १॥ द्विजाङ्गताडनात्पूर्वे ददूरोगनिपीडितः । उमामाहेश्वराहानात्सौवर्णाच्छक्तितोऽण्डज ॥ २॥ पूर्वपापविशुद्धिः स्यात्तिलाज्यमधुहोमतः । गायच्या दशसाहस्रजपाद्राह्मणभोजनात् ॥ ३ ॥ तदन्ते कपिलादानात्सूर्यभक्तिप्रसादतः । नाशमायाति स क्षिप्रं ददूरोगोऽतिदारुणः ॥ ४ ॥ न चासौ रोगजं दुःखमामोतीह ममाज्ञया । रिटमानोति पष्टचब्दे प्रायश्चित्तविवर्जनात् ॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाक अध्याय. षष्ट्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतम ॥ १२६० ॥ श्रीसूर्य उवाच । फश्चिद्विजवरो ह्यासीद्देशे मगधके पुरा । धनधान्यसमायुक्तश्चोग्रकर्मा महोद्यमी ॥ १॥ तीर्थयात्राप्रसंगात्स गयायामगमत्वग । स चकार गयाश्राद्धं प्रयागे नानमाचरत् ॥ २ ॥ स प्राप्य स्वगृहं शीघ्रं कृतवान्कर्म दाणरुम् । ग्रामे निवसतश्चान्यक्षत्रियस्य खगाधिप ॥ ३ ॥ ददाह भवनं रम्यं शत्रुभावात्स दुष्टधीः । तत्र जीवा भूरि दग्धास्तथा वत्सतरी शुभा ॥४॥ लयोगेन स पाप्तः यमसादनमद्भुतम् । पापाच नरफान मुक्त्वा महात्रासकरान् खग ॥ ५॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः क्षत्रियोऽधुना । गंगायाः प्रान्तरे देशे नानापुण्यप्रदे शुभे ॥ ६ ॥ स शूरो बलवान्धूर्ती धर्मे स्वल्पमतिः शठः । बुद्धयाऽधिकः प्रचारीच पैतृकस्वल्पवित्तभाक् ॥ ७ ॥ सफन्यश्च सपत्नीको बंधुभत्यसुखान्वितः । धर्मादिदं तथा पापात्फलमत्र शृणुष्व हि ॥ ८ ॥ गोवालवत्सक्वधाजीवघातादपुत्रकः । पञ्चपञ्चमितान्दान्तं वालगोवातजान्याशु पापानि सुतहानि हि । गोराशिगे शनी सोमात्तष्ठे जीवे मृगस्थिते ॥ १०॥ चिन्त्यं लगादिदं सूत पृच्छपस्यान जन्मनि । पूर्व या स्त्री सहायाऽऽसीन्मृतवत्सान सा सुत ॥ ११॥ निष्कृति वद मे स्वामिन्सर्वपापविशोधिनीम् । मुतवृद्धिकरी धन्यामिह जन्मनि निश्चयात् ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच। शृणु मृत प्रवक्ष्यामि निष्कृतिं पापगोपिनीम । सप्तस्वर्णमिता कार्या सुरभी च हिरण्मयी ॥ १३ ॥ समितिका वाऽपि निजवितानुसारतः । संपूज्य विधिवमन्नर्देया विमाय धीमते ॥ १४ ॥ मार्गः पशामितीयस्तया पशुपति मुत । मापाभ्यां च तथा वहिवाः मापचतुष्कजाः ॥ १५ ॥ देयाम विपिना मृत पूर्वपापाऽपनुत्तये । जपेत्पशुपतेर्मत्रं सहस्त्रं रिष्टनाशनम् ॥ १६ ॥ जातपुत्रविनाशकः ॥ ९॥ अरुण उवाच ।

·१२५९-१२६.1 कर्मविपाका (४१५.) होमयेचद्दशांशेन तद्रस्यात्रै प्रयत्लतः । शृणुयादा ह दशावृत्त्या विधानतः ॥ १७ ॥ यः कुर्याद्विावरत्सूत प्रायश्चित्तं त्रिधामनन् । जीविष्यन्ति च वधुत्रा जन्मन्यत्र सगाधिप ॥ १८ ॥ सप्तपञ्चमितादान्तं मापश्चित्वेन जीवति । पञ्चपञ्चमिताब्दान्ते रिहं चाकृतनिष्कृतः ॥१९॥ इति यादृर्यालवादे करिपाले सम्पार एकाचरद्विशताविस्महतवनः ॥ १२११ ॥ श्रीसूर्य उवाच । आतीसत्रकुले कश्चिनीतिशाखविशारदः । नासके राजमंत्री च स्वामिधर्मरतः सुचीः ॥ १ ॥ शिवभक्तिपरो धीरः खीपुत्रधनसंयुतः। दवानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः ॥२॥ भूशय्यावादनादीनि विविधान्नानि पर्वसु । सुवर्णतिलपात्राणि वस्त्राणि विविधानि च ॥ ३ ॥ नृपाज़या गतः सोऽय नृपः शत्रूपुरं प्रावे । गावो नीता महाभाग तेन शपुराचतः ॥ ४ ॥ तत्रैका सुरभी सूत शासनप्रसग हृता । तेनाऽक्षप्तेन तेनापि ताडिता सा भृशाकुला ॥५॥ गर्भपादोऽभवत्तस्या भृशं तद्यष्टिताडनात् । मृता सा तेन दुःखेन गर्भपातेन चाण्डज ॥ ६ ॥ तेन स्वामिरतेनाऽपि कृतं तत्कर्म दारुणम् । महापापं कृतं तेन भाविनोय॑स्य गौरवात् ॥ ७ ॥ साहाय्यतश्च कस्यापि कृतं कर्म शुभाशुभम् । अथ किंचिद्गते काले माप्य धर्मपुरं प्रति ॥ ८॥ पापाहुष्टफलं मुक्त्वा शुभाच्छुभफलं तया । पुण्पपापाविशेषाच स्वामिधर्मरतेस्तया ॥९॥ नानादानाद्वणिक्चात्र सत्रिहत्पापुरेऽजनि । पञ्चयोजनविस्तीर्णे स च मध्यस्वरूपधृक् ॥ १० ॥ रक्तःश्यामोऽय मतिमानात्युचः समदेहधृक् । राजपचारी विवुधोमितदःखीसुखान्वितः ॥ ११ ॥ पिदमामुहीनो नानास्थानाधिकारखान् । पित्तश्लेष्माधिको मानी यशस्वी बहुमित्रयुक् ॥ १२ ॥ सभायां चतुरो घीरो बहुमान्यः प्रियंवदः । धनधान्पसुखैश्वर्यबहुवीभोगभागिह ॥ १३ ॥ पुण्याइिदं तया पापालोभी पापरतः कचित् । हठी घूर्तोऽलसो देषी स्वल्पसन्ततिसंयुतः ॥ १४ ॥ क्लेशैर्भपैमनोदुःसैर्युज्यते च क्वचित्वचित् । गोचालवत्सकवघात्मापापात्र चाण्डज ॥ १५ ॥ अष्टपञ्चाशदन्दान्तं जातपुत्रक्निाशक । गोवालबाह्मणक्यात् स्खीपुत्राणां विनाशकः ॥ १६ ॥ गोबालस्त्रीद्विजवधात्तापाइंशविनाशनम् । सहायलक्षणं सर्व वक्ष्याम्यत्र खगेश्वर ॥ १७ ॥ गोग्रहे ये सहायाः प्राक् तेऽत्र प्रष्टुः सुता मृताः । चिमंगे विदं सूत प्रष्टुरत्रैव जन्मनि ॥ १८ ॥ गवां दण्डाभिघाताई मंत्रराशिस्तनौ गतः । लक्षणैरेभिराढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ १९ ॥ त्रिपलनिर्मितां चैव धेनुं कुर्यादिरण्मयीम् । पत्रे लेख्यां ययाकारां सगर्भाभरणान्विताम् ॥ २० ॥ तदर्धामितां वापि निजवित्ताऽनुसारतः । संपूज्य गन्धपुष्पाचैर्मन्त्रैश्चाऽपि विशेषतः ॥२१॥ ताश्च दद्याविधिज्ञाय मन्त्रमेतदुदीरयन् ॥ २२ ॥ मन्त्रः । मया ज्ञानाचयाज्ञानात्पीडिता सुरभी पुरा । तद्दोपशमनायव ददेहं लां हिरण्मयीम् । देवि त्वं मम पापानि तत्क्षणादस्मसात्कुरु इत्युचार्य नरो दद्यात्पूर्वपापादिमुच्यते । मुलुकमितं तवयात्पशुपतिं विभुम् ॥ २४ ॥ स्वीपुत्रधनधान्यादेः सुखं वै भवति ध्रुवम् । नवं विधानं गः कुर्यात्र च पुनमुसं भवेत् ॥ २५ ॥ प्रायश्चित्तेऽकृते रिटं चत्वारिंशान्मितेऽन्दके । प्रायश्चित्ते कृते वायुश्चतुःसप्तति वै समाः ॥ २६ ॥ इति श्रीसूर्यारुगसंशदे कर्मविपाके सघ्यायो विषघ्युत्तरदिशताधिफसहसतमः ॥ १२१२॥ " " "

·(४१६)
घृद्धसूर्यारुण-
श्रीसूर्य उवाच ।
आसीत्पूर्वभवे फश्चिदम्बष्ठो द्रव्यसंयुतः । विद्याभ्यासरतो नित्यं धर्मफर्मसमन्वितः ॥ १ ॥
दत्तानि तेन चान्यानि दानान्यपि विजानता । पापमाचरितं तेन गौरवादेव तस्य च ॥ २॥
कालयोगेन संप्राप्य ब्राह्मणेन कुटुंबिना । स्यापितं तद्गृहे द्रव्यं घटे लोहमये स्थितम् ॥ ३ ॥
पुनर्दत्तं न तत्तस्मै लोभोपहतचेतसा । कुटुंबेन मिलित्वा तद्भुक्तमन्यैस्तदीयफैः ॥ ४ ॥
कालयोगेन संप्राप्तो ह्यम्बष्ठो यमसादनम् । भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तया ॥ ५ ॥
पूर्वदानप्रभावेण स जातः पादजोऽधुना । देशे प्रभासके रम्ये गौरः पित्ताऽधिको घृणी ॥ ६ ॥
वाचा मधुरया युक्तो राजकर्मरतः सुधीः । दर्शनीयो नातिहस्वः नात्युच्चः क्रोधवर्जितः ॥ ७ ॥
सुखी स्त्रीमानसंयुक्तः सदा सोऽतिधनैर्युतः । पुण्यादिदं तथा पापाल्लोमवान्परतः कचित् ।। ८ ।
धूर्तः शठोऽल्पदो दंभी स्वल्पधर्मा कृपान्वितः । द्रव्यैर्मनोहरैहीनः पुत्रसंततिदुःखदः ॥ ९ ॥
ब्रह्मस्वभक्षणात्पूर्वे फलमत्राऽस्ति निश्चितम् । लक्ष्मैतदंडजश्रेष्ठ पृच्छकस्याऽत्र जन्मनि ॥ १० ॥
जन्मलग्नात्सुते राशौ घटे पापसमन्विते । सहायलक्षणं सर्व वक्ष्याम्यय खगेश्वर ॥ ११ ॥
पुत्राभावो भ्रातहीनो ह्यल्पस्वीसुखसंयुतः । लक्षणैरेभिराढयस्प पृच्छकस्यात्र जन्मनि ॥ १२॥
मायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविशोधनम् । लक्ष्मीनारायणः कार्यः सुवर्णद्वयनिर्मितः ॥ १३ ॥
तदर्धेन तदर्धेन निजवित्तानुसारतः। स्यापयित्वा घटे लौहे सघृते वस्त्रवेष्टितम् ॥ १४ ॥
संपूज्य गन्धपुष्पायैाह्मणाय प्रदापयेत् । चतुर्विंशसहस्राणि गायत्री च जपेत्ततः ॥ १५ ॥
होमयेच यथाशक्ति कुण्डे वा स्थण्डिले शुभे। घृतमिश्रांस्तिलाञ्शक्त्या तत्र विमांश्च भोजयेत् ॥१६॥
मम जन्मदिने पश्चादाचरेद्वतमुत्तमम् । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः ॥ १७ ॥
तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यात्सस्त्रीकस्यात्र जन्मनि । नैवं विधानं यः कुर्याद्विपद्रव्यादिनाशने ॥ १८ ॥
न स्यात्पुत्रसुखं तस्य नापि स्यात्परमा गतिः । मायश्चित्तेऽकृते रिष्टं पञ्चाशन्मितकेन्दके ॥ १९ ॥
प्रापश्चित्ते कृते ह्यायुः सप्तसप्तमितान्दके । जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचित्तम् ॥ २० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिषष्टयुत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२६३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वंगदेशे ह्यभूत् कश्चिच्छूद्रः स्थविरतायुतः । ग्रामाऽधिपश्चोपदण्डो विष्णुभक्तिपरो दृढः ॥ १ ॥
स गत्वा च कुरुक्षेत्रे सर्वस्वं विधिना ह्यदात् । प्राप्ते सूर्यग्रहे सूत विप्राय च कुटुंगिने ॥ ३॥
पापमाचरितं तेन भाविनोऽर्यस्य गौरवात् । कौमारे पर्पिता विप्रपली चाऽतिशुभानना ॥ ३ ॥
फामलुब्धेन धृष्टन पतिस्तस्याः प्रपीडितः । दिनैः कतिपयैरेव गतस्तु यमशासनम् ॥ ५॥
पापात्पापफलं भुक्ता पुण्यात्पुण्यफलं तथा । पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो ब्राह्मणोऽधुना ॥ ५॥
क्षयरोगसमायुक्तो विशे वर्षे खगाधिप । प्रायश्चित्तायकरणाहुःखादेहांतरं गतः॥ ६॥
रति श्रीवृद्धसूर्यायणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःषष्टयुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२६४ ॥
श्रीर्य उवाच ।
धनतेप महाभाग शृणु चास्य विचेष्टितम् । बभूव बाहुजः फश्चित्पीठे जालंधरे पुरा ॥१॥
नृपतिश्चपदेशस्प धर्मशास्त्रक्रियान्वितः । बहुस्त्रीपुत्रमंयुक्तो
दक्षानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्यो विधानतः । भृशय्यावहिण्यादिगृहानानि च पर्वसु ॥ ३ ॥
धनधान्यसमृद्धिमान् ॥ २॥

·१२६३-१२१५.] कर्मविपाक। (४१७) गयाश्राद्धं कृतं चापि यथाविभवविस्तरात् । अया गत्य स्वके देशे भाविनोऽयस्य गौरवात ॥४॥ कदाचिन्मृगयां प्राप तत्र तीर्यादुपागताः । स्वशत्रपुरजाः प्राप्ता लुण्ठितास्तेन ते तदा ॥ ५ ॥ तत्रैको ब्राह्मणश्चापि सपत्नीको दि लुण्ठितः । तत्पत्या गर्भपातोऽभूत्ताडनात्सा विचेष्टिता ॥ ६ ॥ मृता वै तेन दुःखेन गर्भपातेन तत्क्षणात् । एवं बहुसहायायः पृच्छकोऽतीव दुष्टधीः ॥ ७ ॥ पापमाचरितं तेन दुष्कर्मप्रेरणादिना । स च तत्कर्मणा युक्तः काले धर्मपुरं गतः ॥८॥ भुक्ता पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तया । गयाश्राद्धप्रभावेण स जातो बाहुजोऽधुना ॥ ९॥ ऐरावत्याः परे भागे पञ्चयोजनसम्मिते । देशे स गौरो मतिमान् मुरूपः प्रियवाग्वृणी ॥ १० ॥ दाता भोक्ता यशस्वी च बहुमान्यो जनप्रियः । पैत्तिको नाऽतिदीर्घश्य पुष्टांगो बहुमित्रभाक् ॥ ११ ॥ धनधान्यसुखैश्वर्यवहुवीभोगभागिह । देशेदेशेऽतिविख्यातः शूरो राजजनप्रियः ॥ १२ ॥ मध्यमे चैव सि धनवाहनभोगभाक् । पुण्यादिदं तथा पापाल्लोभी पापरतः कचित् ॥ १३ शठो धूतोऽभिमानाढयो वृथा व्यापारकृत्तया । क्लेशैर्भयैर्मनोदुःखैः कदाचिदै मपीडयते ॥ १४ ॥ स कन्यापुत्ररहितो ब्राह्मण्या गर्भपातनात् । तद्वधाच्च महाभाग न हि जीवन्ति तत्सुताः ॥ १५॥ यैर्मिलित्वा सहायैः प्राकृतं कर्माऽतिदारुणम् । प्रष्टुरचैव ते पुत्रा मृता दुःखमदाः सदा ॥ १६ ॥ चिह्नमत्र जनुर्लग्नानीचराशिगतो गुरुः । चन्द्रश्चापेश्वरेणाढ्यः स्त्रीपुत्रमुखनाशनः ॥ १७ ॥ लक्षणैरेभिराढयस्य प्रष्टुरव जन्मनि । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन पापात्प्रमुच्यते ॥ १८॥ उमामहेश्वरौ कार्यो सपुत्रौ च हिरण्मयौ । पलैः पञ्चमितैः पत्रे चतुष्कोणे प्रयत्नतः ॥ १९ ॥ तदर्धामितैर्वाऽपि निजविचाऽनुसारतः । गन्धपुष्पादिकः पूज्यः पोडशैरुपचारकैः ॥ २० ।। देयास्ते च विधिज्ञाय मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ २१ ॥ मन्त्रः। - देदेऽहं त्वां महादेव सपत्नीक सपुत्ररुम् । प्रास्पापाद्गर्भघाताच मुंच मां जगदीश्वर ॥ २२ ॥ त्वं पापनाशक स्वामिन् मम पुत्रप्रदो भव" ॥ २३ ॥ इत्युच्चार्य नरो दद्यात्पूर्वपापात्प्रमुच्यते । तद्वत्पलैकममितां ब्राह्मणी गर्भसंयुताम् ॥ २४ ॥ स्वर्णं च तन्मितं दद्याद्धेनुं विश्वराय च । लक्ष्मीनारायणं चाऽपि तदर्घ च सदुन्मिवम् ॥ २५ ।। हेमं वं प्रदद्याच पूर्वपापाऽपनुत्तये । पूर्व जपेच गायत्री देवी दशसहस्रकम् ॥ २६ ।। त्रिंशत्सहस्रं विधिवत्रैवर्ण ध्यंबकं जपेत् । तथा दशसहस्त्राणि जपेदृष्टाक्षरं मुत ॥ २७ ॥ होमयेत्तद्दशाशेन शक्त्या विमांश्च भोजयेत् । जापकेभ्यः प्रदयाच्च सौवीं पापनाशिनीम् ॥ २८ ॥ आज्यावलोकनं कुर्यादभिपेकं तु कारयेत् । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः ॥ २९ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि न क्षयः । पढशीतिमिताब्दांत जीवेत्पापविगोधनात् ॥ ३० ॥ बहुपुत्रमुखैश्वपै मुक्त्वाऽन्ते स्वर्गमाप्नुयात् । नैवं करोति यो मोहाल्लोभात्पापविशोधनम् ॥ ३१ ॥ न जीवन्ति मुतास्तस्मिन् जीविते नात्र संशयः । अष्टपष्टिमिते वर्षे रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः ॥ ३२ ॥ जन्मत्रयमपुत्रः स्याद्राह्मण्या गर्भनाशनात् । शनी मेपगते जातो मृगस्ये निधनं भवेत् ॥ ३३ ॥ जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् । यद्यदन्तर्गतं सूत तन्मच्छात्राद्विलोकयेत् ॥ ३४ ॥ इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचपष्टयुत्तरद्विशताधिकमहनतमः ।। १२१५ ॥ . ।

·(४१८)
वृद्धसूर्यारुण-
te-
श्रीसूर्य उवाच।
राजमंत्री द्विजः कश्चित्माग्भवे पृच्छकस्त्वसौ । कलिंगदेशे मतिमान् स्वामिधर्मरतोऽभवत् ॥ १ ॥
उपदण्डो महातेजा बहुविद्याविशारदः । शिवभक्तिपरः शूरः स्वीपुप्रधनरांयुतः ॥ २ ॥
अददबहुदानानि ब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः । ततः पविंगके वर्षे गयाश्रादं चकार सः॥ ३ ॥
काम्यश्राद्धानि विधिवदत्तवान् गरुडाग्रज । पुनरागत्य त्वरितं कृतवान् फर्म दारुणम् ॥ ४ ॥
वैरभावाच सततं तेन वै विनतासुत । ध्वस्ता निजपुराद्विमास्तथा प्राक्तदनं हतम् ॥ ५ ॥
सर्व समर्पित राजेन्नीत्या किंचित्स्वकं कृतम् । राजसाहाय्यतः सर्व पापमुग्रमुपार्जितम् ॥ ६ ॥
ततः किंचिद्गते काले प्राप्तो धर्मपुरं प्रति । भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्स्वर्गफलं तया ॥७॥
पुण्यपापाऽविशेपाच गयाबादप्रभावतः । प्राक्तनक्षात्रसंस्काराज्जातः क्षात्रफुलेऽधुना ॥ ८ ॥
देशे वैपाशिके रम्ये रक्तगौरः सुरूपधृक् । बहुस्त्रीपुत्रमित्राढयो बहुभृत्यसमन्वितः ॥ ९॥
देशाध्यक्षोऽतितेजस्वी शूरो राज्याऽधिकारवान् । दाता भोक्ता कलाऽमिज्ञः स्वधर्मपरिपालः॥१०॥
आदिमध्यावसानेषु मुखैश्वर्यसमन्वितः । वाचा मधुरया युक्तो नानावाहनभोगभाक् ॥ ११ ॥
गयाश्राद्धादिदं सर्व पापात्पापफलं शृणु । धूर्तः शठोऽतिलोभायः कचित्तापरतस्तथा ॥ १२ ॥
केशैर्भये!नि भावे मनोदुःखसमन्वितः । धर्मकर्मणि सालस्यो बहुधर्मविचारवान् ॥ १३ ॥
विप्राणां प्राक्कृतात्पापानात्र पूर्णमनोरथः । जन्मलग्नादिदं चिह्नमत्र जन्मनि चाण्डज ॥ १४ ॥
गुरुत्वात्पूर्वपापाच वैरिभावगतो गुरुः । लक्षणैरेभिराढयस्य प्रष्टुरत्रैव जन्मनि ॥ १५ ॥
तत्तापशोधनं वक्ष्ये येन सौख्यं मजायते । लक्ष्मीः कार्या प्रयत्नेन सुवर्णाष्टकनिर्मिता ॥ १६ ॥
तदर्धामिता वाऽपि निजवित्ताऽनुसारतः । पत्रे लेख्या चतुष्कोणे सर्वाऽवयवसंयुता ॥ १७ ॥
संपूज्य पुष्पगंधायैः पोडशैरुपचारकैः । सा च देया विधिज्ञाय ब्रह्मस्वावविनाशिनी ॥ १८ ॥
सोमं च तन्मितं दद्यात्तदर्धं च धनाऽधिपम् । लक्षमेकं तु गायत्री जप्त्वा शुद्धिं समाचरेत् ॥ १९ ॥
विभवे द्विगुणं कुर्याद्येन स्यात्पापशोधनम् । होमयेत्तद्दशांशेन शक्त्या विप्रांश्च भोजयेत् ॥ २० ॥
य एवं कुरुते सूत विधिना पापशोधनम् । तस्यालक्ष्मीकृतं दुःखं न कदाचित्मजायते ॥ २१॥
अकृतेऽत्र यथाशक्ति प्रायश्चित्ते खगाऽधिप । नेत्रपञ्चाशदब्दात्तु यावदर्पचतुष्टयम् ॥ २२ ॥
स्त्रीद्रव्ययोर्महारिष्टं तस्य देहेऽपि पीडनम् । पञ्चसप्तमिताव्दायुः प्रायश्चित्ते कृते विह ॥ २३ ॥
नच स्त्रीधनरिष्टं स्यान्न मनस्तापजं भयम् । नाधयो व्याधयस्तस्य न च दुःखं कविरसुत ॥ २४ ॥
पुत्रपौत्रधनैश्वर्यं सुखमत्र भविष्यति । देवलोके गतिस्तस्य गयाश्राद्धप्रभावतः ॥ २५ ॥
जन्मादिनिधनांत हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् । यद्यदन्तर्गतं सूत तन्मच्छास्त्राद्विलोकयेत् ॥ २६ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय. पट्पष्टयुत्तरद्विशताधिकमहसतम ॥ १२६६ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिदासीन्महाभाग कोंकणे वाहुजः पुरा । धनधान्यमुखैर्युक्तो विष्णुभक्तिपरो हदः ॥ १॥
दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः । पापमाचरितं तेन लोभोपहतचेतसा ॥ २ ॥
धृतः स्वज्ञातिजायां वै गर्भस्तेनायतेलात् । ततो लोकभयास्त कृतं तदर्भपातनम् ॥ ३ ॥
बीसाहाय्ययुतेनैव कृतं ग्राफर्म दारुणम् । स गत्वा धर्मनगरं बुभोज सुखदुःखकम् ॥४॥
पूर्वपुण्यप्रमावेण स जातोऽनाऽपि वाहुजः । सरस्वत्याः परे देशे पंचयोजनसम्मिते ॥ ५॥
गौरः पुरूपो मतिमान्व्यापारनिरतो घृणी । फचित्पापरतो लोभी चिंताशाठयरतस्तया ॥ ६ ॥

·१२६६-१२६८.]
कर्मविपाका
(४१९)
या स्त्री पूर्व सहायाऽऽसीदव पुत्रविवर्जिता । लक्षणैरोभिराढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ ७ ॥
मुवर्णदशकात्सूत ब्राह्मणी च हिरण्मयी । संपूज्य गंधपुष्पाद्यैर्देया द्विजवराय च ॥ ८ ॥
पूर्वपापाद्विनिर्मुक्ता पुत्रसौख्यं लमदिह । काशीवासान्महाभाग तद्देशे भ्रमणात्तथा ।। ९ ।।
लभेत पुत्रात स सुखं पार्थिवानां प्रपूजनात् ॥ १० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाकै अव्यायः सप्तषष्टयुत्तरद्विशताधिफसहसतमः ॥ १२६७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वैनतेय महाभाग शृणु चास्य विचेष्टितम् । करहाटाऽभिधे देशे कश्चिदासीद्विजोत्तमः ॥ १ ॥
प्राग्भवे नृपतिविज्ञो वेदशास्त्रविशारदः । धर्मशास्त्रक्रियायुक्तः शिवभक्तोऽतिनीतिधृक् ॥ २॥
बहुस्त्रीधनपुत्राढयो विमपूजनतत्परः । दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्यो विजानता ॥ ३ ॥
बहुपर्वम
भूम्यश्चकन्यावस्त्रगृहाण्यापि । सूर्यचन्द्रोपरागे गजाश्वरयकांचनम् ॥४॥
बहुरत्नानि भाण्डानि महादानानि चांडज । अयो भाविबलात्सूत पापमाचरितं पुरा ॥५॥
सीमांतरे स्थितं तस्य विप्रस्याप्यधिकारिणः । खिया विरोधात्सततं कृतं कर्मातिदारुणम् ॥ ६॥
स्वस्त्रीभ्रातृसहायाञ्च रात्री गत्वा तु तत्पुरम् । निर्दग्धं तत्पुरं चापि मिलित्वा बहुभिर्जनः ॥ ७ ॥
तस्मिन् दग्धे मायुक्ताः स्त्रियो वाला द्विजस्य हि । निर्दग्धा वालवत्साढया गौरेका जन्तवस्तया८॥
सर्वस्वं लंठितं तस्याऽपराधरहितस्य च । गृहीत्वा विमसर्वस्वं ज्येष्ठपन्या निवेदितम् ॥ ९ ॥
महादानरता सापि बहुपुत्रा पतिप्रिया । तयाऽपि तत्त्रीसंवादात्क्रोधाविजकुलं हृतम् ॥ १० ॥
भुक्तं च तदनं लोभापापमुग्रमुपार्जितम् । धर्मज्ञेन नृपेणाऽपि न कृतं पापशोधनम् ॥ ११ ॥
अथ किंचिद्गते काले स प्राप्तो यमशासनम् ।भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्स्वर्गफलं तथा ॥ १२ ॥
बहुपुण्यान्महादानास जातोऽत्रापि भूपतिः । गंगायाः प्रान्तरे देशे तत्वयोजनसम्मिते ॥ १३ ॥
स रक्तगौरो मतिमान्नात्युच्चो न लघुघृणी । वाचा मधुरया युक्तस्तेजस्वी लोकविश्रुतः ॥ १४ ॥
वहुज्ञो दर्शनीयाक्षो दाता भोक्ता कुलाग्रणीः । उपकारपरो विद्वान्वली सर्वजनाश्रयः ॥ १५ ॥
क्षात्रधर्मरतो मानी दण्डदाक्षिण्यतत्परः । सभायां चतुरो धीरो मंत्रविद्गूढचेष्टितः ॥ १६ ॥
बहुस्त्रीभोगसंयुक्तो धनधान्यसुतान्वितः । पित्तश्लेष्माधिकः शूरो बहुभूपजनतः ॥ १७ ॥
गजाश्ववाहनैरायो बहुरत्तैरलंकृतः । आदिमध्यावसानेषु सुखैश्चर्यसमाकुलः ॥१८॥
शिवार्चनान्महादानात्माफ्कृतानु फलं विह । सर्वमेतत्तया पापात्सर्व पापफलं शृणु ।। १९ ॥
धूर्तः शठोऽतिदभात्यो बहुचेष्टो भयान्वितः । लोभी पापरतः कापि पित्रोः मुखविवर्जितः ॥ २० ॥
प्राग्भवे जीवधाताच्च फफपित्तरुगन्वितः । बालबत्सवधात् पूर्वं पूर्वपुत्रशुचान्चितः ॥ २१ ॥
सहायलक्षणं सर्व वक्ष्याम्यत्र खगेश्वर । या स्त्री पूर्व सहायाऽऽसील्लोभाद्रह्मस्वभक्षणे ॥ २२ ॥
सा कानेष्टा च संप्रास्त्र पुनशुचान्विता । यो भ्रातरी सहायी प्राग्भवेता दाहफर्मणि ॥ २३ ॥
तस्पा जाती तु तावन पुत्री निर्वासिती गती। गोत्रीबालवयापापात्मागर मुवनाशनम् ॥ २४॥
महापापस्य लक्ष्मेदं राहगुरुगृहं गतः । लक्षणेभिरादयस्य प्रष्टरवर जन्मनि ॥ २५॥
प्रायश्चित्वं प्रवक्ष्यामि येन पापात्प्रमुच्यते । पलैः पष्टिमितेः फार्पा सुरभी वत्ससंयुता ॥ २६ ॥
पत्रे हिरण्मये टेस्या सर्वागाभरणान्विता । तधिमिता वापि निजविचानुमारवः ॥ २७ ॥
संपून्प गन्धपुष्पायरुपचारविशेषतः । सा च देया विपिज्ञाय मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ २८ ॥

·(४२०)
पृद्धस्योरुण-
[म.-
मन्त्रः।
अज्ञानात्वं मया दग्धा यत्तापं घोरमर्जितम् । अतोऽहं देवि हैमी तां ददेऽहं मन्मंकुरु " ॥२९॥
इत्युच्चार्य नरो दद्यात्माग्गोधातात्प्रमुच्यते । तया पशुपतिः कार्यः पले: पोडशभिर्युतः ॥ ३० ॥
पने हिरण्मये लेख्यः सपत्नीकः सपुत्रकः । शिवमन्त्रेण संपृज्य पोडशेरुपचारकैः ॥ ३१ ॥
स च देयो विधिज्ञाय पूर्वपापपशान्तये । तया ब्राह्मणी कार्या पलः पोडगनिर्मिता ॥ ३२॥
सदर्धमितिका वापि निजवित्ताऽनुसारतः । सा च देया विधिज्ञाय स्त्रीवधान्मुच्यते विह ॥ ३३ ॥
तदेवतं तथा सोमं हैममष्टपलात्मकम् । लक्ष्मीनारायणं हेमं तद्वदुयविनाशनम् ॥ ३४ ॥
प्रजापतिर्गणेशश्च दग्धजीवा हुताशनः । विप्रवालास्त्रयः कार्यात्रिपलेनिर्मिताः खग ॥ ३५ ॥
हिरण्मयेषु पत्रेषु मन्त्रैर्लेख्या ययोक्तवत् । विप्रेभ्यो विधिवद्देयाः सर्वपापप्रणाशकाः ॥ ३६॥
पञ्चविंशसहस्राणि गायत्री पिधिना जपेत् । सहस्रदशकं वन मंत्रमष्टाक्षरं तथा ॥ ३७॥
एकादशसहस्रं तु ध्यंबकं विविध जपेत् । ब्रह्मानिसौरविनेशसौरिमंत्रांस्तथा जपेत् ।। ३८ ॥
चत्वारिंशत्सहस्राणि चैक्स्याष्टसहस्रकम् । होमयेत्तद्दशाशेन शक्त्या विमांश्च भोजयेत् ॥ ३९ ॥
य एवं कुरुते सूत विधिना पापशोधनम् । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्याजन्मन्यन खगेश्वर ॥ १० ॥
नाघयो व्याधयस्तस्य न च शत्रुभय भवेत् । महदेश्वर्यमामोति विविधांश्च मनोरयान् ॥ ४१ ॥
सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्ग मोक्षमवाप्नुयात् । आयुः सप्ततिवर्षाणि प्रायश्चित्ते कृते विह ॥ ४२ ॥
प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टमूनत्रिंशन्मितेऽन्दके । त्रिचत्वारिंशदब्दे वा ध्रुवं पञ्चाशदडके ॥ ४३ ॥
चतुर्विध महारिष्टं भवत्येव न संशयः । या च पृच्छति धर्मज्ञा तत्प्रिया कर्मपीडिता ॥ ४४ ॥
प्रायश्चित्तार्धतः पादाच्छुद्ध्यत्पत्र न संशयः । सेहाधिव्याधिरहिता राज्यं पुत्रसुखं लभेत् ॥ ४५ ॥
शनौ कन्यागते जातो मेपस्थे निधनं भवेत् । जन्मादिनिधनान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ ४६॥
यद्यदन्तर्गतं सूत सज्जन्माङ्गादिचिन्तयेत् ॥ ४७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवाई कर्मविपाके मध्यायोऽषष्टयुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२६८॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मुगयां प्राप्य पक्षीन्द्र प्रपूर गमययः कृतः । प्राम्भ गजचर्मातापत्र जातो विजोमः ॥१॥
गणेशमतिमां दद्यात्सौवर्णी द्विपलात्मिकाम् । गंधपुष्पैश्च संपूज्य तस्माद्रोगाद्विमुच्यते ॥ २ ॥
कारयेद्गणनाथस्य लक्षजाप्यं विधानतः । होमयेत्तद्दशाशेन शक्तया विप्रांश्च भोजयेत् ॥ ३॥
विप्रेभ्यो दक्षिणां दद्यात्सुवर्णमयुतं खग । सर्वपापविशुद्धस्तु मुच्यते सर्वकिल्विपात् ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनसप्तत्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतम. ॥ १२६९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यो हरेत्परसिद्धानं क्षुत्पीडाभिः प्रपीडितः । सोऽत्र जन्मान पक्षीन्द्र शूलरुक्पीडितो भवेत् ॥ १ ॥
दशद्रोणप्रमाणं तु चान्नं हेमयुतं तया । दद्यादिप्रवरायैव तस्माद्रोगात्ममुच्यते ॥ २॥
मुवर्णशूलदानाद्वा शक्तया विप्राय श्रद्वया । शूलरोगोपशमनमिह जन्मनि वै ध्वम् ॥ ३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय सप्तत्युत्तरद्विशताधिकसहसतम ॥ १२७० ॥
श्रीसूर्य उवाच।
पामाइमूभिपितो हि बभूव पुरुषोत्तमः । स्वजातिषु महाभागो दृढो धर्मक्रियापरः ॥ १॥

·१२६९-१२७४.] कर्मविपाकः। (४२१) वराटदेशे निवर्सन् राजकार्ये रतः सदा।। कृतवान् गोग्रहं तत्र शत्रूणां भयदायकः ॥२॥ वालवत्सा तत्र पुरे मृता धेनुः खगोत्तम । पापमाचरितं तेन नृपाज्ञाकारिणा दृढम् ॥ ३ ॥ ततो यमपुरं प्राप्तो भुक्त्वा च सदसत्फलम् । विष्णुपूजनजात्पुण्याजातोऽत्र यमुनातटे ॥ ४ ॥ चारणो धर्मनिरतो बहुद्रव्यसमन्वितः । गजादिवाहनैराढ्यो वस्त्रभूपणभूपितः ॥ ५ ॥ सर्व विष्णुप्रसादाच सुखं पापफलं शृणु । धूतों मिथ्यापवादी च बहुलोभसमन्वितः ॥ ६ ॥ जातिसन्ततिदुःखार्ता वालवत्सवधादिह । नेत्ररोगान्वितो नित्यं शृणु चिदं खगाधिप ॥ ७ ॥ चत्वारिंशन्मिते वर्षे सर्वसन्ततिनाशनम् । गृहपापान्महाभाग ध्रुवं रिष्टसमुद्भवात् ॥८॥ पूर्वपापफलस्पात्र भोगादेव क्षयः स्मृतः ॥ ९ ॥ अरुण उवाच। निष्कृति बद मे स्वामिन् घालवत्साधनाशिनीम् । या कृत्वा विधिवजन्तुः पूर्वपापात्ममुच्यते ॥१०॥ श्रीसूर्य उवाच । प्रायश्चित्त शृणुष्वात्र तदनन्तरं सुत । तस्मिन्वर्षे महाभाग मायश्चित्तं न विद्यते ॥ ११ ॥ दृडार्जितात्पापात्र चोक्तं पापशोधनम् । श्रषणाद्धारवशस्य वैशाखे विधिनाण्डज ॥ १२ ॥ माधेवा कातिके वाऽपि दशावृत्त्या विधानतः । ततस्तु भोजयहिमान् होमयेच स्वशक्तितः ॥ १३ ॥ कोटिलक्षायुतं पुत्र यः कुर्याद्विधिपूर्वकम् । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्याद्विवाहादपरात्मुत ॥ १४ ॥ मृत्युः पञ्चाशद्वन्दे तु खग चाकृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्ते कृते त्वत्र नवत्पन्दमितं तथा ॥ १५ ॥ द्वियुक्तमायुः कथित तीर्थे पुण्याश्रयेऽण्डज'। जीवे कर्कटगे तत्र चन्द्रे मकरराशिगे ॥ १६ ॥ । त्रयोदश्या दिवा भूमावृक्षे मृगशिरोऽभिधे । निर्याण कथित तस्य विष्णुपूजनजात्फलात् ॥ १७ ॥ भविष्यति गतिस्तस्य पुनर्विष्णुपपूजनात् । तथा तृतीये जनुपि मरण, गोग्रहात्सुत ॥ १८ ॥ सर्वपापविशुद्धः स्यात् पुनर्मोक्षमवाप्नुयात् ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकसप्तत्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतम ॥ १२७३ ।। -

·[.
(४२२)
वृद्धारुण-
दत्वाविमाय विधिना ह्याचरेच्छाकरं प्रतम् । फाल्गुनादी चतुर्दश्यां कृष्णायां मासिमासि तु ॥४॥
पूजयेच्छंफर रात्री तथा जागरणेन च । भवन्ति सुलभाः पुत्राः सततं कृतनिष्कृतः ॥५॥
इति श्रीसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतु सप्तरयुत्तर द्विशताधिक्सयतम ॥ १२७४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शृणु सूत महाभाग कर्म यत्कृतवान्पुरा । जीवोऽयं तत्फलं चान प्रवक्ष्यामि समासतः ॥ १ ॥
अभवत्माग्भवे विमो धर्मशास्त्रार्यकोविदः । राजप्रचारी बलवान्शूरो मन्त्री महायगाः ॥ २ ॥
सन्धिविग्रहसंयुक्तो दाता भोक्ता प्रियंवदः । गत्वा हरिपुरं तेन घातिताः शत्रवः पुरा ॥ ३ ॥
विश्वासाद्राजकार्येषु कृत कर्मातिदुष्कृतम् । लुठित तत्पुरं तेन लोभोपहतचेतसा ॥ ४ ॥
पीडिता बहवो लोका द्रव्यलोभाकुलीकृताः । तेन वै कर्मणा पुत्र प्राप्तं तु यमशासनम् ॥ ५॥
भुक्त्वाऽतिदारुणान्सूत नरकान्योरदर्शनान् । पुण्यात्पुण्यफलं सूत प्राप्य पुण्यावशेषतः ॥ ६॥
स्वर्णकारकुले जातो धूर्ती लोभपरः सदा । नानाचौर्यक्रियायुक्तो लोकवचनतत्परः ॥ ७ ॥
महाभिमाननिरतः प्रियो राजजनेष्वपि । सुखैश्वर्यधनैर्युक्तः कुटुम्बभरणे हद्वः ॥ ८ ॥
नानास्त्रीसुखसयुक्तस्तथा पुरविवर्जितः । वक्ष्यामि निष्कृति सूत सर्वपापनिकृन्तनीम् ॥ ९ ॥
प्रयागे त्वयवा काश्यां स्याप्य लिनं सुशोभनम् । पूजयेत्तु त्रिवर्षान्तं मन्त्रैस्तल्लिङ्गजैस्तथा ॥ १०॥
गन्धपुष्पोपचारश्च नैवेद्यैर्वहुदीपकैः । सम्पूज्य विधिवदेवं तदन्ते भोजयेविनान् ॥ ११ ॥
शिवभक्तास्तथा शान्तान्पूजयेद्वस्त्रद्रव्यतः । नानाहिरण्यविधिवत्तथा चाभरणैः शुभैः ॥ १२ ॥
अथवा शृणुयात्तत्र यजुर्वेदं विधानतः । ब्रह्मचर्येण सततं प्रायश्चितमिदं परम् ॥ १३ ॥
य एवं कुरुते भत्त्या पूर्वपापीघनाशनम् । संप्राप्य तत्र निर्याणं शिवलोकं हि गच्छति ॥ १४ ॥
कर्तव्यं ब्राह्मणद्वारा सर्वमेताद्ध काश्यपे । नाधिकारोऽत्र शूद्रस्य वेदस्य श्रवणे कचित् ॥ १५ ॥
तप्ता शलाका देया वै शूद्रकर्णेऽतिदारुणा । श्रुतं पारायणं येन पापेनाकान्तचेतसा ॥ १६॥
आयुर्वर्षशतं तस्य कृतनिष्कृतिकस्य वै । प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं जायते पष्टिवत्सरे ॥ १७ ॥
एतजन्मफलं प्रोक्तं सविधानं समासतः ॥१८॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय पचसप्तत्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतम ॥ १२७९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी प्राग्भवे हन्यात्खरमनैव जन्मनि । खररोमसमानानि स्युस्तद्रोमाणि सन्ततम् ॥ १ ॥
ब्राह्मणाय ततो दद्यात्स्वर्णनिष्कत्रयं सुत । जायते सूक्ष्मरोमा सा विनतानंदवर्धन ॥ २ ॥
इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय षट्सप्तत्युत्तरद्विशताधिकसहमतम ॥ १९७६ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या पुरा हरते रीति नारी सा च खगाधिप । पिंगाक्षी जायते तस्याः मायश्चित्तं परं शृणु ॥ १॥
रीति दद्यात्पलगतं तया ब्राह्मणभोजनम् । गायत्री प्रजपच्छक्या जुहुयादै तिलास्तया ॥२॥
पति श्रीवृद्धसूर्यापणसवादे कर्मविपाके अभ्याय. सतसप्तत्युत्तरद्विशताधिकसहसतम ॥ १२७७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
माग्भवे चैव या नारी परसिदान्नमक्षिणी । साय जन्मनि लेन रोगणव च बाध्यते ॥ १ ॥

·.
१२७५-१२८२.]
कर्मविपाकः।
(४२३).
सिद्धान्नस्य च विप्रेभ्यो दीनेभ्योऽय खगाधिप । भिक्षुभ्यश्च तथा दानाद्रसदानाच्च शक्तितः ॥२॥
न जायते शूलपीडा तस्याश्च कृतनिष्कृतः॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवाद कर्मविपाक अभ्यायोऽष्टसप्तत्युत्तरद्विशताधिक्रमहसतम ॥ १२७८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
राष्ट्रघाती भवेत्पूर्व जन्मन्यय खगाविप । सोऽध जन्मनि जायेत नरश्च विकृतस्वरः ॥ १ ॥
वक्ष्यामि तस्य पापस्य नाशनं चात्र जन्मनि । कपूर त्रिपलं दद्याविभेभ्यः शक्तितोऽण्डज ॥२॥
इति धीद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपशके अव्याय एकोनाशीयुत्तरद्विशताधिकसहसतम ॥१२७९ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
वन्ध्येयं या महाभाग पृच्छति स्वं प्रयोजनम् । गर्भपातरता सा तु जनुष्यन फलं विदम् ॥ १॥
मुखजा प्राग्भवे त्वत्र तत्पापौघवती हि सा । निष्कृति तन वक्ष्यामि गङ्गाया हि खगाधिप ॥ २ ॥
पूजयेल्लक्षरुद्राणां त्रिगुणं वा तदर्द्धकम् । शक्त्या च भोजयेद्विमान् होमयेच वक्तितः ॥ ३ ॥
अनेन विधिना या च मायश्चित्तं समाचरेत् । जायते संततिस्तस्या इह जन्मनि वै ध्रुवम् ॥ ४ ॥
। इति श्रीवृद्धसूर्यारुणमवादे कर्मविपाके अध्यायोऽशीत्युत्तरद्विशतापिकमहलतम. ॥ १२८० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कांस्यहारी तु पुरुपः प्राग्भवे विनतासुत । शीर्षरोगेण सततं पीडितो जायते विह ॥ १ ॥
दानात्पलशवादन सीसकादण्डजोत्तम । विप्राय वेदविटुपे शीर्षरोगं न पश्यति ॥ २ ॥
॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाशीयुत्तरद्विशताधिकसहयतमः ।। १२८१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वभूव बाहुजः कश्चिद्देशे केराभिधे सुत । धर्मकर्मात्मको भक्तः पिपुत्रधनान्वितः ।।१।।
दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्यो हि शक्तितः। सर्वस्वमपि पानभ्यो गोभूम्यश्चादिकं च यत् ॥ २ ॥
पापमाचरितं भाविनोऽर्यस्य वै बलात् । स्ववंशजस्य क्स्यापि गृह शनोर्मनोहग्म् ॥ ३ ॥
निर्दग्वं वैरिभावेन रानौ भार्यासहायतः । तस्मिन्दाहे महाबाहो निर्दग्धं वृपमद्वयम् ॥ ४ ॥
गृहस्थाः स्वल्पजीवाश्च घातिताः कूरकर्मणा'। ततो बहुतिये काले गतः स यमशासनम् ॥ ५॥
सस्त्रीका वफलं मुफ्ता तत्र ताभ्यामशेषतः । पुण्यात्पञ्चनदे देशे स जातो वाहजाधरः ॥ ६ ॥
मध्यस्वरूपो मतिमान् कुलेटः पुरुपो दृढः । रक्तो नोचो नातिनीचो बहुक्न्यः पृयुविभुः ।। ७ ।।
यौवनेऽल्पमुखैश्वर्यधनैः स्थानैर्युतायुतः । मितदो भोगभाग्यादयः कृती मानी जनप्रियः ॥ ८ ॥
पुण्यादिदं तथा पापालोभी पापरतः क्वचित् । चिंतारोगोऽतिपूर्तश्च दुःखातों मानवर्जितः ॥९॥
गोरातादग्निदाहाच जातपुत्रविनाशकः । सहायलक्षणं सर्व फययामि 'सगेश्वर ।। १०॥
या स्त्री पूर्व सहायाऽतीदाहकर्मणि चांडज । सा ज्येष्ठा प्रष्टुरेवान मृतपुना दि जन्मनि ॥ ११ ॥
रस्मैतडजश्रेष्ठ जन्मांगादृपभे शनिः । लक्षणैरेभिराढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम ॥ १२ ॥
फारपिता शिवं साम्ब पदमितः शुभैः । हिरण्मयं महाभाग परे लेग्यं मुमुन्दाम ॥1॥
तदर्धमितकं वापि निजवित्तानुसारतः । पूजयित्वा तु गंधायेः पोडीरुपचा:Mem
संस्थाप्य पशुपं पश्चागोरये सुमनोहरे । सर्वोपस्करसंयुक्ते विवानावरमपित । १५.
दयादिविधिज्ञाय मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ १६ ॥

·(५५४) पृद्धसूर्यारुण- मंत्र:। T मोहात्पूर्वे महापापमग्निदाहाद्यदर्जितम् । तत्राशाय ददेऽहं तु शिवं गोरथसंस्थितम् " ॥ १७ ॥ गोधिकाधास्तया जीवाः पने लेख्यास्तु राजते । शिवपत्रमिदं दद्याद्ये चान्ये घातिताः पुरा ॥१८॥ पश्चमापमितो वह्निर्देयो हेममयः शुभः । गायत्र्यष्टसहस्रं तु रौद्रं जप्त्वा सहस्रकम् ॥ १९ ॥ अष्टाक्षरं, दिसाहस्रं होमयेगोजयोद्दिजान् । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चित्तं विधानतः ॥ २० ॥ न तस्य पुत्रमरणं तदने जायते क्वचित् । जायन्ते सुलभाः पुत्रा आधिव्याधिविवर्जिताः ॥ २१ ॥ नैवं करोति मोहादा ह्यत्र पुत्रविवर्जितः । चत्वारिंशन्मितकोने वर्षे रिष्ट प्रकीर्तितम् ॥ २२ ॥ पञ्चाशन्मितकेऽब्दे वा रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः । प्रायश्चित्ते कृते ह्यायुश्चतुःसप्तमिताब्दके ॥ २३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो घशीत्युत्तरद्विशताविकसहस्रतम ॥ १२८२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कांस्यहारी तु पुरुपः माग्भवे विनतासुत । शीर्षरोगेण सततं पीडितो जायते विह ॥ १ ॥ दानात्पलशतादन सीसकादंडजोत्तम । विप्राय वेदविदुपे शीपैरोगं न पश्यति ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसवादे कर्मविपाके अध्यायस्यशीत्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतम ॥ १२८३ ।। श्रीसूर्य उवाच । चध्यायाश्च महाभाग प्रायश्चित्तं शृणुष्व तत् । शूलोगिनतर्नु चौरं मृतं प्राप्य स्वेर्दिने ॥ १॥ तत्तले तु तदा कुर्याध्या स्नान शतीपधैः । पत्रैर्वृक्षोद्भवैः सूत मृत्स्नाभिः सप्तभिस्तथा ॥ २ ॥ तीर्थोदकैः समंत्रैश्च संपूज्य प्रयम सुत । विधिनाऽनेन या कुर्याद्वन्ध्या पुत्रं लभेद् ध्रुवम् ॥ ३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुरशीयुत्तरद्विशताधिकसहस्रतम ॥ १२८४ ।। श्रीसूर्य उवाच । शुद्धां स्वभार्या परमा साध्वी संत्यज्य दुर्मतिः। प्रमादात्माग्भवे गच्छेदन्यस्त्री काममोहितः ॥ १॥ सोन जन्मनि भोः सूत ग्रहणीरोगसंयुतः । जायते म्रियतेऽवश्य ब्राह्मण्यां गमनातिल ॥ २॥ न तस्य । पापरामनं मया प्रोक्तं खगाधिप । तस्मिन्वयसि तन्मृत्युभविष्यति न संशयः ।। ३ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे फर्मविपाके अभ्याय. पचाशीयुत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२८५ ॥ श्रीसूर्य उवाच। या काचिद्वनिता मृत प्राग्भवे कांस्यहारिणी । सान जन्मान पक्षीन्द्र शीर्षरोगप्रपीडिता ॥१॥ दद्यात्पलगतं सीसं ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । तत्काले शीर्पजाद्रोगामुच्यते नात्र संशयः ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसवादे कर्मविपाके अध्याय पडशीत्युचरद्विशताधिकसहस्रतम ॥, १२८६ ॥ श्रीसूर्य उवाच। या नारी त्ववधीत्पूर्व मोहादुष्ट्रं खगाधिप । साध जन्मनि पक्षीन्द्र'जायते विकृतस्वरा ॥ १॥ सरस्वत्याश्च प्रतिमा सौवणा राजती तथा । दद्यादेवविधिज्ञाय तदा स्यान्मुखराऽण्डज ॥ २ ॥ इति श्रीद्धमूर्यास्गसवादे कर्मविपाके अध्याय सप्ताशीट्युत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२८७ ।। है r T - . १ -

·१२१६-१२९०.]
कर्मविपाका
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि यः कश्चिन्मोहात्परघृतं हरेत् । नेत्ररोगयुतः सोऽपि जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १ ॥
घृतधेनुप्रदानाच विधिवद्वेदपारगे । मुच्यते नेत्ररोगाच जन्मन्यत्र खगाधिप ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाशीत्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२८८ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
स्वकं पति परित्यज्य या गच्छेत्पूर्वजन्मनि । परपुंसि महाभाग ग्रहणीरुग्युतात्र सा ॥ १॥
प्रायश्चित्तं परं तस्या व्रतं चान्द्रायणं विह । वैशाखे माघमासे वा तस्मात्पापात्ममुच्यते ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोननवत्युचरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२८९ ॥
अरुण उवाच ।
विप्रवर्णकुलोत्पनो वातरक्ताक्षदर्शनः । उदरे वातजावोगान्किचिच्छस्रोपघातकान् ॥ १॥
किश्चित्कोधश्च लोभश्च किंचिद्वित्तसमन्वितः । तस्य प्रिया शुभाचारा पतिभक्तिपरायणा ॥२॥
एकापत्यं भवेत्तस्य जायते मृतपुत्रकः । आदिः पुत्रो मृतस्तस्य ह्यपत्यं नैव जायते ॥ ३ ॥
केन कर्मविपाकेन सत्यं कयय भास्कर ॥४॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मन्ययं सूत शूद्रवंशसमुद्भवः । व्यापारकृषिवाणिज्यं ब्रह्मवित्तेन यत्कृतम् ॥५॥
व्यवहारादिना भूयो ब्रह्मवित्तेन वर्धितम् । कालेनैव मृतो विप्रो धनं शूद्रेण वंचितम् ॥ ६ ॥
नार्पितं ब्रह्मापुत्राय ब्रह्मस्वं च गृहे स्थितम् । ब्रह्मस्वं भक्षितं तेन बहुकालं खगेश्वर ॥ ७ ॥
पश्चान्मृत्युवशं प्राप्तो नरके रौरवे गतः । ब्रह्मस्वभक्षणाच्चैव वर्षाणाञ्च सहस्रकम् ॥ ८ ॥
पतितो नरके घोरे युक्तस्तेन स्वकर्मणा । पश्चान्मानुप्यमापन्नः पीडितश्चेह फर्मणा ॥९॥
पूर्वजन्मानितः पुण्यैर्ऋतदानादिभिः खग । तृतीयं जन्म चैतद्धि ब्रह्मवंशसमुद्भवम् ॥ १० ॥
निक्षेपहरणाद्वापि मृतपुत्रः प्रजायते । ब्राह्मणाय विपं दत्त्वा ब्रह्मस्वं यद्युभोज वै ॥ ११ ॥
ऋणं प्रसह्य वै प्रोक्तमेतस्योपरि तन्महत् । तस्माद्विमधनं प्रोक्तमसह्यं त्वभिजायते ॥ १२ ॥
अरुण उवाच।
प्रायश्चित्तं फयं देव येन पुत्रः प्रजायते । नारीणाञ्च नराणां च निष्कृति वद तां प्रभो ॥ १३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
महापापहरो देवः सर्वकामप्रदः प्रभुः । पूजनीयो महारुद्रः संततिश्रेय इच्छता ॥ १४ ॥
यजुर्वेदमयं देवं यजुर्भिः शतरुदः । यजमानः प्रमुच्येत पापादाकल्पसंभवात् ॥ १५ ॥
रुद्रकादशनीभिश्च रुदैकादशकेन वा । जावं तोपयेदेवं रुद्रपेकादशात्मकम् ॥ १६ ॥
तद्दशांशेन होतव्यं द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् । विधिवज्जुहुयाद्री तिलस्विमधुराप्लुतः ॥ १७ ॥
हरितालीपलाशोत्याः समिधोऽत्र हवे हुताः । प्रतिरुद्रं प्रदातव्यं गोयुगं स्शनान्वितम् ॥ १८ ॥
फेयूरकुंडलाफल्पमंघपुस्तकमंडलु । प्रतिरुद्रं शतं विमान्भोजयेत्सुसमाहितः ॥ १९ ॥
निष्पं दयात्सुवर्णस्य दयादा मुख्यदक्षिणाम् । एवं रुद्राविधि कृत्वा त्रिविधं नागयेयम् ॥ २० ॥
इतिहासपुराणोक्तसूक्तानि विविधानि च । शृणुयाविधिवत्तार्य सभार्यः प्रीतितोऽन्यहम् ॥ २१ ॥

·[..
वृद्धसूर्यारुण-
देवर्षि पितृमानामृपीणां महीक्षिताम् । देवदानवगंधर्वपिशाचोग्गरक्षसाम् ॥ २२ ॥
सर्वेषां जीवजातीनामुत्पत्तिं शृणुयादपि । ऋषीणामृपिपत्तीनां वंशान्सर्वानुदीरितान् ॥ २३ ॥
एवं स त्रिविधात्पापान्मुच्यतेऽपत्यदुःखदात् । गुरून्देवान्दिजासम्पपश्रद्धया समुपाचरेत् ॥ २४ ॥
एवं कृत्वा ततः सूत हरिवंशं निशम्य वै । वाचकोपरि संतुष्टो भूमिद्रविणवासकैः ॥ २५ ॥
मुद्रिकाकर्णभूपादि गां दत्त्वा च पयस्विनीम् । भूमिद्रविणदानाद्येस्तोपयेदन्यब्राह्मणान् ॥ २६ ॥
निष्कृति कुर्वतः पूज्यान्सर्पिण्यात्मानमीक्षपेत् । ऐहिक लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते ॥ २७ ॥
जन्मक्रमेण जायन्ते दुःखान्यकृतनिष्कृतः । कुष्ठरुक्चानपत्यत्वं प्रमेहार्तिर्धनक्षतिः ॥ २८ ॥
कुनखित्वं ददुलत्वं पांडुरोगित्वमेव च। जन्मलग्नाच्च चोरत्वं राज्ञो वित्तव्ययादिकम् ॥ २९ ॥
लकुटयावशवायैर्जायते वणजार्तयः ॥ ३० ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो नवत्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२९० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अथ सूर्ये दिने सूत प्राप्य भूमिं श्मशानजाम । मृतप्रेतं समालोक्य रात्री गच्छेदतन्द्रितः ॥ १॥
पूजयित्वा चितां तस्य वलिमष्टविधं सृजेत् । स्नानं कृत्वा मृदालम्भैः पत्रैर्वृशोद्भवैस्तया ॥२॥
शतच्छिदं घटं प्राप्य नानातीयॊद्भवै लैः । दीपमालादिने वापि प्रयोग विधिना चरेत् ॥ ३ ॥
हरिवंशं ततः पश्चाच्दृणुयाविधिपूर्वकम् । दत्त्वा द्विजेभ्यो विधिना नानाभक्ष्यफलानि च ॥ ४ ॥
स्वेच्छया भोजनं तेभ्यो दद्याद्दोपापनुत्तये । एतत्प्रयोगान्नार्यत्र बंध्या याति सपुत्रताम् ॥ ५ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारंगसंवादै कर्मविपाक अध्याय एकनवन्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२९१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मन्यसी वैश्यो चात्र जन्मनि वाहुजः । देवद्रव्यापहरणात्मागत्राक्षिप्रपीडनम् ॥ १॥
कृत्वा देवगृहं रम्यं प्रतिष्टाम्प सुगधिपम् । गंधैः पुष्पैः समभ्यर्च्य दीपान्दद्यात्सुवर्णजान् ॥ २॥
इति श्रीसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो विनवत्युत्तरद्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२९२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मन्यसी शुद्रश्चक्रे मुष्कनिकुट्टनम् । वृषभस्य
महाभाग स्वार्यसाधनतत्परः ॥१॥
पर्मणा तेन संजातः पंडश्चैवापवर्णनः । गया पालनजात्पुण्यामागन मुखसंयुक्तः ॥ २ ॥
गोपीडनान्महापापाचस्प नैवात्र निष्कृतिः ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणमंवादे कर्मविपाके अध्यायन्त्रिनवत्युत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२९३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिल्ललना पूर्व मोहात्परघृतं हरेत् । मात्र जन्मनि गेगेग नेपोत्येन प्रपीडपते ।।
फुरुक्षेत्रादितीषु घृतधेनुप्रदानतः । मुच्यते मा
इति श्रीदरिगसवाद कर्मविपाक अध्यापक्षतुर्नवत्युचरविशताधिकसहसतमः ॥ १९९४ ।।
श्रीसूर्य टपाच ।
महिपीमवत्पूर्वमचे पापं नगाधिपः । माऽ जमान पौंद्र लघुगुल्मयुतो भवेत् ॥ १॥
महारोगान्नेप्रजानाय संशयः ॥ २॥

·सा १२९१-१३००.] कर्मविपाकः। (१२७) स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां घंटाभरणभूषिताम् । सूक्ष्मकम्बलयुक्तां च दद्यादेदविदे सुत ॥ २ ॥ कृष्णगुल्मोद्भवां पीडां नरश्चात्र न पश्यति ॥३॥ इति श्रीदृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचनवत्युत्तर द्विशताधिकसहस्रतमः ॥ १२९५ ॥ श्रीसूर्य उवाच । प्राग्भवे याऽभवत्काचित्स्वर्णकारी खगाधिप । स्वधर्मनिरता सा च दानधर्मपरायणा ॥१॥ तगृहे धान्यराशिं तु चरन्ती गौः स्वभावतः । ताडिता कुक्षिभागे तु लगुडेन तया भृशम् ॥ २॥ ताडनात्सा महादुःखं प्राप्ता गर्भातिचारतः । मृता च तेन दुःखेन गर्भपातप्तमन्विता ॥ ३ ॥ तेन कर्मविपाकेन संप्राप्योचितशासनम् । पुनः शूद्री हि संजाता गौरवर्णा शुभानना ॥ ४ ॥ धनभृत्याश्वभोगाद्यैर्नानाविभवसंयुता । पुत्रसंततिहीना प्राणघाताघसञ्चयात् ॥ ५॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविनाशनम् । वापी सा स्वेच्छया कुर्यादेशे लोकाकुले तया ॥ ६ ॥ मार्गे हि धर्मतो पत्तात्पतिष्ठां कारयेत्ततः । संस्थाप्य च शिवं तत्र विधिना विनतासुत ॥ ७ ॥ होमयेच्च ततस्तत्र तिलानाज्ययुतानिह । भोजपेद्राह्मणान्भक्त्या शिवपूजनतत्पगन् ॥ ८ ॥ दद्यात्तथैकां कपिलां. सर्वपापप्रणाशिनीम् । प्रायश्चित्तमिदं सूत पूर्वजन्माषनाशनम् ॥९॥ नैव या कुरुते श्रुत्वा तस्याः संततिनं भयम् ॥ १० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पप्णवत्युचरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२२६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यः कश्चित्प्राग्भवे सूत दुग्धं हरति मानवः । तत्काले सोऽन्यजनुपि बहुमूत्री प्रजायते ॥ १॥ दुग्धधेनुमदानाञ्च विधिना 'वत्र जन्मनि । बहुमूत्रान्महारोगान्मुच्यते नात्र संशयः ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंबादे कर्मविपाके अध्यायः सतनवत्युत्तरद्विशताधिकसहसतमः ॥ १२९७ ।। श्रीसूर्य उवाच । दुग्धं हरति या नारी कस्यचित्पापमोहिता । पूर्वजन्मनि चाव बहुमूत्ररुजाऽऽकुला ॥ १ ॥ दुग्धधेनुमदानाच्च वेदवेदांगपारगे । विधिना काश्यपे सात्र न पश्येद्वहुमूत्रकम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टनवत्युत्तरद्विशताविकसहस्रतमः ॥ १२९८॥ श्रीसूर्य उवाच । यो मोहाद्वातयेत्सूत महिपी नवयौवनाम् । प्राग्भवे नियतं सोच कृष्णगुल्मात्सवाध्यते ॥ १ ॥ स नानारत्नदानेन विधिना गरुडायज । नागयेत्कृष्णगुल्मोत्यां पीडामत्रैव जन्मनि ॥ २ ॥ भय वा महिपीदानाद्विप्राय विधिनांडज । महिपीपापजाद्रोगात्सुखी भवति मानवः ॥३॥ प्रति श्रीवृद्धारगसंवादे कर्मविपाके अन्याय एकोनत्रिशताविकसहनतमः ।। १२९९ ।। श्रीसूर्य उवाच । 'यः कुर्यात्तापलोभेन पूर्व मुष्कनिझुटनम् । ब्रह्मपुत्रस्य पंढः स्यादन्न जन्मनि निश्वयात् ॥ १॥ ' ज्ञानातानकृतं वापि निष्कृति त्र विद्यते । ब्रह्मघातान्महापापात्रांडः स्याद्वजन्ममु ॥ ॥ इति श्रीसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाक अध्यापन्निशताविकसहसतमः ॥ १३०० ।। - --

·धनवाहनभोगभाक । शूरः मुवेषोऽतिक्रूरो बहुपालनतत्परः।1८॥
वृद्धारुण-
श्रीसूर्य उवाच ।
बभूव फलहत्काचित्रमादाहिनतासुत । पूर्वजन्मनि पुण्यापि बहुदानरता सती ॥ १॥
अत्र सा क्षत्रिया जाता प्रागपि क्षत्रियाण्डजा । अत्र पुत्रविहीना सा फलचौर्याद्धि पातकात् ॥ २॥
फलानां बहुदानाञ्च चातुर्मास्येऽत्र नित्यशः। भोजनं तु तदा पश्चात्कारयेत्स्वेच्छया द्विजान् ॥ ३ ॥
प्रायश्चित्तं परं तस्य फलचौर्यस्य तत्स्मृतम् । अमायां नारिकेलानि देयानि खलु शक्तितः ॥ ४॥
एवं कृतेऽपत्यवृद्धिजीवनं सप्तसप्ततिम् ॥ ५॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३०१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
दधिद्वारी पुमान्पूर्व जन्मन्यत्र खगेश्वर । जायते मेदसा युक्तस्तदुःखेन प्रपीडितः ॥ १॥
कार्तिक्यां माधवैशाख्योर्दधिधेनुमदानतः । तस्माद्रोगादिमुध्येत तत्काले गरुडाग्रज ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३०२ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
महिपीघातनान्नारी प्राग्भवे विनतासुत । अत्र जन्मनि पक्षीन्द्र कृष्णगुल्मेन पीडयते.॥ १॥
दद्यात् साभरणां सूत महिपी यमदैवताम् । कंबलद्वयसंछनां विधिना नवयौवनाम् ॥ २ ॥
सा मुच्यते महापापान्महिपीवधजात्सुत । प्रायश्चित्ते कृते स्वस्मिन् कृष्णगुल्मं न पश्यति ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३०३ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
विध्येत् प्राग्यो वृपानांच नासाग्रं गरुडाग्रज । नासाछेदोऽत्र तस्य स्यानि भावे हि निश्चयात् ॥१॥
प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति दत्तैर्दानशतैरपि ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुरुत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३०४ ॥ .
श्रीसूर्य उवाच ।
फश्विदासीन्महाभाग चारणोऽतिप्रियंवदः । कवित्वशक्तिसम्पन्नो बहुचारणसंयुतः ॥१
प्रेरितो देवयोगेन गतो राजाश्रयं प्रति । तत्सेवानिरतो नित्यं चिरकालमुपस्थितः ॥२॥
अय तप महावादे फवीनां हि खगेश्वर । महाघोरमभूयुद्धं राजद्वारे भयप्रदम् ॥ ३॥
स चारणो महामोपात्कृतवानात्मघातनम् । परघातकृते सूत स्वशरीरमयात्यजत् ॥ ४ ॥
तेन फर्मविपान महाचायण चांदन । मुक्त्वा स्वर्गफलं पुण्यादात्मघातात्परिच्युतः ॥ ५॥
अय भूमिभुजां वंशे म्लेच्छानां चाजनि स्वयम् । सिंघोः पश्चिमभागे शतयोजनसम्मिते ॥ ६ ॥
देने फर्फटके जीवे लग्नस्य चन्द्रसंयुते । गौराङ्गः पृथुलो पूर्तः सर्वविद्याविशारदः ॥ ७॥
मुसैश्चर्यममाकान्तो
पारलोभरतः क्रोधी नानाभग्यशामनः । ष्टं पष्टिमिते वर्षे पंचहीने खगाधिप !! ९.
गुगर्णम्य महाकालनरस्य दि सगाधिप । सर्ववित्तपंडशेन दानाद्रिष्टक्षयो भवेत् ॥ १०
पचाशीविमितायुः स्पादचे फालनरेऽण्डन । प्रायश्चित्तकृत त्वरिष्ट स्यात्सोक्तवत्सरे ॥ ११ ॥

·१३०१-१३११.] कर्मविपाकः। (४२९) कालरूपेण गोण तत्सणे मरणं स्मृतम् । महाघोराहवे सूत चात्मघातादिदं फलम् ॥ १२ ॥ चिह्न तस्य प्रवक्ष्यामि यात्मवातममुद्वम् । हृदिस्यं लशुनं पुत्र पडंगुलमितं शुभम् ॥ १३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यापः पञ्चोत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३.५॥ श्रीसूर्य उवाच । दधिप्रहरणान्नारी प्राग्भवे त्वत्र जन्मनि । मेदसा पीडयते सा तु विनतानन्दवर्धन ॥ १ ॥ दधिधेनुप्रदानाच्च ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । मुच्यतेच महारोगान्नात्र कार्या विचारणा इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षडुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३०६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । तरक्षौ निहते पूर्व भवे च गरुडाग्रज । अत्र जन्मनि नत्रेषु कातरत्वं प्रजायते ॥ १ ॥ रत्नधेतुमहादानाद्विधिना ब्राह्मणाय च । न पश्यत्यक्षिजं घोरं कातरोत्यं हि काश्यप ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपा अध्यायः सप्तोत्तरत्रिशताधिकतहसतमः ॥ १३०७ ।। श्रीसूर्य उवाच । प्राग्भवे सुमुखी काचिद्गता देवालयेऽण्डज । दीपा धातुमयास्तत्र चान्यदत्ता हतास्तया ॥१॥ दीपा दत्ता यया सा हि धनपुत्रसमन्विता । चण्डीगृहे महादानात्माकृतात्तु खगाधिप ॥२॥ हरणादपरस्यास्तु चक्षुःपीडाऽतिदारुणा । त्रिदोपैपिता चान युवभावे खगेश्वर ॥ ३ ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि दीपहत्तापशोधनम् । दीपा देपा घृतेनात्र पूरयित्वा सुवर्णनाः ॥ ४ ॥ सुवर्णद्विमितं भव्यं संपूज्याय महेश्वरम् । गन्धपुष्पैस्तया दीपैर्भक्ष्यैर्भोज्यैः प्रयत्नतः ॥ ५॥ दद्याहिजेभ्यो बहुशस्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ ६ ॥ रति श्रीवृद्रिसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाकै अध्यायोऽष्टोत्तरतिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३०८ ॥ श्रीसूर्य वाचा दुष्टगन्धयुतः सूत जायते सोऽत्र जन्मान । मधुहारी च यः पूर्वे प्रायश्चित्तं परं शृणु ॥ १ ॥ मधुधेनुमदानादै ब्राह्मणाय विपश्चित्ते । दुष्टगन्धकृताद्दोपान्मुच्यते नात्र संशयः ॥ २ ॥ इति श्रीद्धसूर्यास्णसंवादे कर्मविपाके अन्ययो नवोत्तरत्रिशताधिकसहनतमः ।। १३०९ ।। श्रीसूर्य उवाच। तरहूं घातयेत्पूर्वे या नारी गरुडामन ! फचराक्षी प्रजायेत चक्षुरोगात्सगाधिप ॥ १॥ धेनुं रलमयों दद्यात्ससुवर्णी विधानसः । न पश्यत्यक्षिरोगं सा तद्दानेन महाङ्गतम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारगमवादे कर्मविपाकै अभ्यायो दशोत्तरत्रिशताधिकमहसतमः ॥ १३१०॥ श्रीसूर्य उवाच । प्राग्जन्मन्यायमूत्कचिन्नरो गजकृपान्वितः । दण्डाधिकाग्वान्दो दृढो बानणपूजितः ॥ १ ॥ नानादानरतस्तत्र लोभादयोऽपि विशेषतः । व्यभिचाररतस्यैस्वाह्मणस्य खगाधिप ॥२॥ लोभावशागती तर ह्यग्इच्छेदं च तत्सगात् । स तेन कर्मणा युक्तो भुक्तातिपमझामनम् ॥ ३ ॥ देशे पञ्चनदे झन जातः शूद्रोतिचापमः । सबास्त्पत्र विवर्णस्तु पण्दा पापमतिः मुखी ॥१॥ -

·1
(४३०)
वृद्धसूर्यारुण-
सकलैश्वर्यसम्पन्नो नानाधनसमन्वितः । नानावाहनभोगाढयो दानात्सर्वमिदं मुत ॥५॥
सप्तजन्मस्वसौ पण्ढो भविष्यति खगेश्वर ॥ ६ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकादशोचनिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३११ ॥
अरुण उवाच ।
क्षात्रे कुले समुत्पन्नः शौर्योदार्ययशा धनी । राजमान्यो विरोधी च नानासौख्यरतः सदा ॥ १॥
किञ्चिदातादिना पीडा जायते तस्य चोदरे । सर्वदा वातरक्तादि जायते पक्षसंख्यया ॥ २ ॥
तस्य भायो शुभाचारा सुरूपा गुणशालिनी। प्रियभक्तिरता नित्यं दानदाक्षिण्यशालिनी ॥ ३ ॥
एकपुत्रं प्रसूयाथ चान्यपुत्रमजीजनत् । पश्चात्पुष्पं गतं शान्तिमपत्यं नैव जायते ॥ ४ ॥
केन कर्मविपाकेन पापं शाम्यति तस्त्रियाः । विधानावहितार्थाय सत्यं ब्रूहि दिवाकर ॥ ४ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
पूर्व वर्णोत्तरे जातो धातुकांस्यादिकारकः । स हि ब्राह्मणसख्येन बहुद्रव्यसमाकुलः ॥ ६॥
क्रयविक्रयकर्ता च विप्रद्रव्येण वर्धितः । कालेन महता वत्स स विमो निधनं गतः ॥ ७ ॥
सञ्चितं तदनं सर्वं न तु विमाय चापितम् । ब्रह्मस्वं भक्षितं तेन वंशवृद्धिविनाशनम् ॥ ८॥
तेन कर्मविपाकेन नानासन्ततिनाशनम् । यो वै तस्य मृतः पुत्रः स जातो. ब्राह्मणस्य च ॥ ९॥
इदं चतुर्थं वै जन्म ब्रह्मवंशसमुद्भवम् । भार्या दुःखयुता ह्येवं पुत्रहीना खगाधिप ॥ १० ॥
अरुण उवाच।
प्रायश्चित्तं फयं देव येन पापक्षयो भवेत् । निष्कृति ब्रूहि देवेश सन्ततेः सौख्यहेतवे ॥ ११ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
ग्रह्मस्वं विपतुल्यं वै पुत्रपौत्रादिनाशनम् । विषेणैको हि म्रियते ब्रह्मस्वात्सकलं कुलम् ॥ १२ ॥
तस्याः सन्ततिवृद्धयै हि कारयेनिष्कृति शुभाम् । सुशुभे भूप्रदेशे तु गोमयेनोपलेपयेत् ॥ १३ ॥
कुर्यादष्टदलं पद्मं राजतं शुक्लतण्डुलैः । तन्मध्ये स्थापयेत्कुम्भमवणं शुभलक्षणम् ॥ १४ ॥
सुशीतसलिलैः पूर्ण सरत्नोपधिपल्लवम् । नानाफलाक्षतोपेतं पूर्णपात्रोपशोभितम् ॥ १५ ॥
तस्योपरि न्यसेत्पात्रं वैणवं वर्तुलाकृति । सप्तधान्यफलोपेतं वस्त्रलक्चन्दनान्वितम् ॥ १६ ॥
तन्मध्ये स्थापयेन्मूर्ति निष्कद्वयविनिर्मिताम् । सुवर्णस्य विशुद्धां च दापयेद्वेदवादिने ॥ १७ ॥
प्रतिष्ठां पूजनं कृत्वा ततो गां वै सवत्सकाम् । शतमष्टोत्तरं विद्वान्द्रोणान्सप्तैव निर्मितान् ॥ १८ ॥
जातीपुष्पसमुद्भूतां लक्षपूजां शिवोपरि । संकष्टान्मोचयेदेनुं दंपती परिधापयेत् ॥ १९ ॥
एवं कृतविधेः सूत निश्चला संततिर्भवेत् ॥ २०॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वादशोत्तरत्रिशताधिकसहसतम. ॥ १३१२॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिदनिता मोहात्माग्भवे माक्षिक हरेत् । सान जन्मनि पक्षीन्द्र दुर्गधाढ्या मजायते ॥ १॥
मधुधेनुमदानानु व्यतीपातादिपर्वसु । दुर्गेधिरोगात्सततं मुच्यतेऽत्र
रनि श्रीवृद्धारणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयोदशोत्तरत्रिशताधिकसहसतम ॥१३१३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मत्सनी सा समारयाता या पूर्व घातयविनम् । सर्व विचेष्टितं तस्याः शृणुष्वान खगाधिप ॥१॥
पतत्रिण ॥२॥

·" १३१२-१३१९.] कर्मविपाकः। अनया द्रव्यलोभेन सपल्या घातितः सुतः। प्राग्भवे विपदानेन कुमारो दोपवर्जितः ॥ २॥ तस्मादियं महापापा जातात्र यवनी खग । भविष्यति मदारिष्टमग्निदाहेन चांडज ॥३॥ तस्या वर्षे चतुर्विशे मरणं कीर्तितं ध्रुवम् ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्दशोत्तरत्रिशताविकसहस्रतमः ॥ १३१४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पंडः स्त्रीराजसम्मानी, ह्या जन्माने चांडज । महादुष्टक्रियायुक्तो वबंधनतत्परः ॥१॥ प्राकृतानु महादानात्सुखैश्वर्यधनान्वितः । महामानी महाघूर्तः पंढोगम्यानिपेवणान् नात्र जन्मनि भोः सूत प्रायश्चित्तं मयोदितम् । अगम्यागमनं पापं प्रायश्चित्तविवर्जितम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्याक्षणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचदशोत्तरनिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३१५ ॥ श्रीर्य उवाच । वराहं यो नरो हन्याप्राग्भवे विनतासुत । जायते दंतुरः सोऽपि काले तत्पापचिद्वितः ॥१॥ घृतकुम्भं यथाशक्ति दयाद्विप्राय धीमते । सुवर्णसहितं तेन तस्मात्सापात्प्रमुच्यते ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षोडशोचरत्रिशताधिकसहसवमः ॥ १३१६ ।। श्रीसूर्य उवाच । यो हरेत्याग्भवे सूत गुडं मोहान्नराधमः । गुल्मोदरेण रोगेण सोऽत्र जन्मनि पीडयते ॥ १॥ गुडधेनुप्रदानात्तु विधिना ब्राह्मणाय च । गुल्मोदरसमुद्भूता पीडा नश्यति तत्क्षणात् ॥ २ ॥ इति श्रीद्धसूर्यारगसंवादे कर्मविपाके अन्यायः सप्तदशोत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ।। १३१७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अथो काचित्सती नारी धर्मिष्टा प्रियवादिनी । स्वामिना प्रेरिता पूर्वे शत्रोर्दग्धं तया गृहम् ॥ १ ॥ तद्दाहाञ्च महाभाग दग्धं सर्वे पुरं तदा । ब्राह्मण्येसा सवाला च निर्दग्धा दोपवर्जिता ॥२॥ ततो ब्रह्मवधाचत्र किंचित्कालेऽपि सा मृता । भुक्त्वा पापफलं सर्व पुण्यपापसमुद्भवम् ।। ३ ॥ सा शूद्री यमुनातीरे जाता वै पतिसेवया । कुष्ठरोगयुता वाल्ये निष्कृति पापनाशिनीम् ॥ ४ ॥ वक्ष्यामि वृपभं दद्यात्सर्वोपस्करसंयुतम् । कुष्ठरोगात्प्रमुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥५॥ इति श्रीद्धरिगसवादे कर्मविपाके अध्यापोऽष्टादशोत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३१८ ॥ श्रीसूर्य उवाच। प्रागासीद्राह्मणः फश्चित्कृपिकर्मरतस्तदा । पूंजकश्वातिथीनां च भिक्षुकाणां च यत्नतः ॥ १ ॥ तइगृहे वृपभो मत्तस्तीक्ष्णशृंगो भयानकः । तेन तवृपभस्पापि प्राग्भवे विनतामुत ॥ २ ॥ छित्त्वा नासाग्रमुम्कौ तु कृतं फर्मातिदारुणम् । तत्र तजनित मुक्ता फलं पापसमुद्भवम् ॥ ३ ॥ जातोऽत्र यवनः सिंधुमण्डले पर्वताश्रिते । पण्डस्तु तेन पापेन स चास्त्पत्र सगाधिप ।। 2 !! धर्मात्पूर्वकृतात्सोपे मुखैश्चर्यधनान्वितः । पापाट् दृवाचया तस्य प्रायश्चित्वं न विद्यते ॥५॥ पृजनादतियीनां च भविष्यति च तद्गतिः । तीर्थाश्रयेऽत्र जनुपि मृत्युस्तस्य प्रकीर्तितः ॥ ६ ॥ यायुः पष्टिमिवान्दान्त रिष्टं पश्चाशददके ॥ ७॥ इति श्रीसूर्यास्यनंबाद कर्मविपाकै अध्याय एकोनर्विशन्युचरमिरातास्किमहसतमः ।। १३९९ ॥

·होपयेवमांशेन तहागांशेन तर्पयेत् । य एवं कुरुते सूत सर्वपापविनाशनम् ॥ १०॥ स Pr . देनेदेोऽतिविख्यातो घृणी स्वल्पो महायशाः । स्त्रीत्यागान्महापापात्स जातः स्त्रीविवर्जितः ॥५॥ निष्फति पद मे स्वामिन्स्तीप्रातः सारख्यकारिणीम् । पार्वतीप्रतिमां कृत्वा हैमिकी कार्यकारिणीम् ६ पलपमितां लेरुपां गंधैर्माल्पगलंकृताम । दद्याद्वेदविधिज्ञाय कुलीनाय तयार्थिने ॥७॥ प्रजापति तती दद्याद्राजतं त्रिपलात्मकम् । ब्रह्मदेवतमंग्रेण गृहीयात्स महादिजः ॥ ८॥ पवाददारं मंत्रं महतं पापगोधनम् । जपेदष्टसहस्रं तु सूर्यमंत्रं महाबलम् ॥९॥ १५३) वृद्धसूर्यारुण श्रीसूर्य उवाच । घातयेद्या पुरा नारी वाहनं गरुडायन । दंतुरा सा भवेदन तत्काले घातकारणात् ॥ १ ॥ ताम्रकुम्भं सुवर्णाढ्यं घृतपूर्ण सदक्षिणम् । तदोपशमनायैव दद्याच्छक्त्या विधानतः ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायो विंशत्युत्तरनिशताधिकसहसतमः ॥ १३२० ॥ श्रीसूर्य उवाच । तैलहारी तु यः कश्चिद्भवे लोभात्पुरा भवेत् । कण्डूरोगेण सततं पीडयते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥ शक्तया तैलप्रदानाञ्च ब्राह्मणाय खगाधिप । कण्डूरोगस्य शमनं दानातलघदयात् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकविंशत्युत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३२१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । काचिच्छुभानना पूर्वभवे चारणवल्लभा । भत्त्यक्ताधिविन्ना सा महारोपवती ह्यभूत् ॥ १॥ वया महोपर्दिव्यैः पुंस्त्वं पत्युर्विनाशितम् । तेन पापप्रभावेण जातोऽत्राय नपुंसकः ॥ ६ ॥ धूर्तः पापरतो दुष्टः सर्वधर्मविवर्जितः । वर्णवाह्योऽतिदुःखातों न शुभं लभते गतिम् ॥ ३ ॥ बहुजन्मस्वसौं पापान्मुकः स्याद्विनतात्मज ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अभ्यायो द्वाविंशत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३२२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । स्वभक्ष्याथै महाभाग यो हन्याद्वायुवाहनम् । अत्र जन्मनि खंजः स्यान्नात्र कार्या विचारणा ॥१॥ न तस्य विन्मयं प्रोक्तमत्र जन्मनि चांडज । सशरीरविवृद्धयय येन मुक्तो मृगः पुरा ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायनयोविंशत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३२३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी प्राग्भवे मोहाद् गुडं हरति कस्यचित् । गुल्मोदरेण रोगेण पीडयते सात्र जन्मनि ॥ १॥ गंगायां हि महाभाग गुडधेनुप्रदानतः । तत्र स्नानान्महापुण्यात्तस्माद्रोगाद्विमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्विशत्युत्तरविशताधिकसहसतमः ॥ १३१४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । फश्चिद्देश्योऽभवत्पूर्वभवे नेपालदेशके । बहुमित्रसुखैरांढ्यो आराधनं तु कृतवान्देव्या वै पूर्वजन्मनि । स्वस्त्रियं च सुरूषां च परित्यज्य शुभाननाम् ॥ २॥ अन्यम्बियं सोऽप्पगमयभिचारपरो दृढः । स तेन कर्मणा युक्तो गतो धर्मपुरं प्रति ॥ ३ ॥ शुभं पापफलं भुक्त्वा स जातोऽन महीपतिः । गौरो भव्यो महाज्ञानी महाविभवसंयुतः ॥ १ . हठी व्यसनसंयुतः ।।

·१३२०-१३३०.]
कर्मविपाकः।
प्रायश्चित्तं परं त्वत्र तस्मात् पापात्प्रमुच्यते । नैवं करोति यो मोहाजडधीदेवघातितः ॥११॥
लभते स्त्रीसुखं नात्र रिष्टं पड़वेदकेऽन्दके । प्रायश्चित्ते कृते सूत जीवनं पञ्चसप्ततिम् ।। १२ ।।
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चविंशत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ।। १३२५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
नृपं विना प्राग्यो हन्यान्मृगं हि विनतात्मज । सनः स्यादव जनुपि तत्काले मृगपातनात् ॥ १॥
पापनाशकरी तस्य निष्कृति वच्यहं सुत । दयादव नवं तत्र स्वर्णनिष्कयुतं शुभम् ॥ २॥
सहासनं सालंकारं पूजयित्वा विधानतः । विधिज्ञाय महाबाहो नानाशास्त्रविधानतः ॥ ३ ॥
न पश्यति स खंगत्वं दानस्पास्य प्रभावतः॥४॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवाद कर्मविपाके अध्यायः षड्विंशत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३२६ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी प्राग्भवे सूत परतैलापहारिणी । सात्र जन्मनि पक्षोंद कण्डूरोगप्रपीडिता ॥ १ ॥
सा मुच्यते वै दानेन घटयोस्तैलपूर्णयोः। यथाशक्ति सुवर्णाढचात्तैलदानाद्विशेषतः ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सतविंशत्युत्तरनिशताधिकमहसतमः ॥ १३२७ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
राजप्रचारी वै कश्चिच्चारणः पूर्वजन्मनि । भव्यमूर्तिढो धीरः शिवपूजनतत्परः ॥२॥
राजपन्या महाबाहो रति चक्रे स मूढधीः । गर्भ धार राज्ञी वै भाविनोऽर्यस्य वै बलात् ॥ २॥
तत्पापस्य फलं मुक्त्वा यमलोके खगाधिप । शिवपूजनजात्पुण्यात्सोऽत्र जातो हि पादजः ॥ ३॥
पण्टो हि जाङ्गले देशे सर्वधर्मशहिष्कृतः । शिवपूजारतो यस्मात्मागत्र धनभोगमाक् ॥ ४ ॥
स्त्रीपुत्रसुखहीनोऽत्र मायश्चित्तं न विद्यते ॥५॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाविंशत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३२८ ।।
श्रीपूर्ण उवाच ।
गर्भाचा यावधीत्पूर्वे मृगं हि विनतांडज । स्वगर्भपालने दक्षा जन्मन्यत्र गति शृणु ॥ १ ॥
तद्वातकाले खंजा सा भविष्यति शुभानना । गर्भपातेन दुःखार्ताऽवश्यमेव तदेनसा ॥ २ ॥
तत्सापनाशनं सूत शृणु वक्ष्यामि तत्वतः । दद्याद्विमाय तुरगं युवानं भूपणान्वितम् ॥ ३ ॥
स्वर्णनिष्फयुतं चात्र पूर्वपापात्प्रमुच्यते । न पश्यति च गर्भोत्यां पीडामत्र च जन्मनि ॥ ४ ॥
दानमभावात्पक्षीन्द्र खंजलं नाप्नुयादिह ॥ ५ ॥
इति श्रीसूर्यास्गसंबादे कर्मविपाके अध्याय एकोनर्निशदुत्तरतिशताधिकसहस्रतमः ।। १३२९ ॥
अरुण उवाच ।
क्षात्रे कुले समुत्पन्नो दानदाक्षिण्यतत्परः । मेहादिपीडितो नित्यं कृशाः पाण्डुरद्युतिः ॥ १ ॥
ऊर्चवातादिना पीडाबाल्ये स्याट् ग्रहणीगदः । तस्य भार्या गवाचारा भर्तृमक्तियुता सदा ॥ २ ॥
रक्तस्रावादिना पीडा जायते चोदशानेलः । गर्भोऽपि तात्या उदरे पातं फुर्याच दृष्टितः ।। ३ ।।
द्विश्व पञ्चभिर्मासैश्चतुर्भिः सप्तभिस्तया । केन कर्मविपाफेन गर्भो न स्थिरतां ब्रजेत् ॥ १ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
चैनतेय महाशाहो शृणु चास्या विचेष्टितम् । व्यभिचारभयादापि तया गर्भश्च पातितः ॥ ५॥

·कण्डूयनैराप ॥ १६ ॥
--
इह जन्मनि वंध्यात्वं नाशमेतु ममानधे । दानेनानेन सुरभे सुप्रीता भव सुव्रते ॥ २६ ॥
म्वर्णाचदानाद्विधिवतापिस्परसंयुतात् । वक्रफंटसमुद्भूतां पीडां नामोति मानवः ॥१॥
'(४३४)
वृद्धसूर्यारुण-
अतिकष्टाद्वैनतेय गर्भपातकृतागसः । अपरं च कृतं कर्म व्यभिचारादिकं बहु ॥ ६ ॥
नानाद्रव्यापहरणं कुलटाकर्मतः कृतम् । भर्ता चास्या दुश्वुद्धिर्दुष्टसङ्गतिदोपतः ॥ ७ ॥
तेन दुष्टेन यद्रव्यं हृतं तस्करबुद्धिना । मुक्तं ताभ्यां वैनतेय ब्रह्मस्वं तत्र जन्मनि ॥ ८ ॥
कालेन तदनं भुक्त्वा पीडितो दारुणैर्ग्रहैः । यातना बहुधा माप्ताः पश्चान्मानुपतां गतः ॥ ९ ॥
किंचित्पुण्यप्रभावेण क्षात्रोऽयं जन्मतो भुवि । जन्म चेदं चतुर्थ वै गर्भपातोऽत्र जापते ॥ १० ॥
उभाभ्यां च कृतं कर्म भुज्यते जन्मजन्मनि ॥ ११॥
अरुण उवाच।
प्रायश्चित्तं कथं देव येन पापक्षयो भवेत् । निष्कृति ब्रूहि विश्वेश यया गर्भः स्थिरो भवेत् ॥ १२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि या नारी नानागर्भजिघांसिनी । तस्याः शुद्धिं तु निष्कृत्या शृणु त्वं कश्यपात्मज ॥१३॥
नारी नियमसंयुक्ता ध्रुवं स्याइतकांक्षिणी । सौम्पायने समापूर्यमाणपक्षे शुभेऽहनि ॥ १४॥
तस्य पापस्प शान्त्यथै नानावतमुपाचरेत् । पयःस्रवन्ती शान्तां च सुरभी शुभलक्षणाम् ॥ १५ ॥
गृहमानीय विधिवत्पूजयेत्सुसमाहितः । इटैस्तु यवसैः पानर्भक्ष्यैः
सचिरैश्च सुगोस्यानैः सती परिचरेत्सदा रात्रौ पुष्पावलीभिश्च दीपस्रक्चंदनादिभिः ॥ १७ ॥
सुगीतमगलध्वानस्तदधःशायिनी भुवि । प्राणयात्रां प्रकुर्वीत तस्यास्तु पयसाऽहनि ॥ १८ ॥
तस्यास्तु पञ्चगव्यानि यथान्यायमयाश्नती । एवंवतपरा नारी मासमासीत संयता ॥ १९ ॥
तस्या धेनोः सवत्साया इष्टं समभिकाक्षिणी । व्रतान्ते विजमाकार्य समस्तगुणशालिनम् ॥ २० ॥
अभ्यर्च्य पूजयेद्भक्त्या वस्त्रसग्दामभूषणैः । सम्यगभ्यर्य तां धेनुं तनयां तस्तनन्धयाम् ॥ २१ ॥
भक्त्या च विधिवत्तस्मै तां दद्यादितिभापिणी ॥२२॥
मंत्रः।
" सुवर्ण शुद्धमामेयं मापपोडशसमितम् । ददानि गां सवत्सां च पूर्वपापापनुत्तये ॥ २३ ॥
यन्मया कुलटावृत्त्या नानागर्भा विनाशिताः । नानाभेदैः प्रयाता मे गर्भा वै बहवो भुवि ॥ २४ ॥
फर्मणा तेन जनितं गर्भपातादिदूपणम् । एनसस्तस्य नाशाय दानमेतत्करोम्यहम् ॥ २५ ॥
भवेच त्वत्प्रसादेन गर्भो मे सुभगासि भोः " ॥ २७ ॥
एवमस्तिति तां धेनुं समादाय सदक्षिणाम् । हिरण्यं रजत ताम्र फलानि विविधानि च ॥ २८॥
दापयहिजमुख्येभ्यः प्रार्थनाभिश्च तोपपेत् । भोजयेच शतं विमानानानः सक्तुपायसः ॥ ३॥
एवं कृतविधेः सृत नार्या दुःखं विनश्यति । वंध्या मुच्यते सूत पुत्रमाप्तिर्यशस्विनी ।।
इति श्रीद्धसूर्यारणसंवादै फर्मविपाके अध्यायन्त्रिंशदुत्तरविशताधिकसहससमः ।। १३३० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि यः कश्चित्तुरंगं पातयेन्नरः । वन रोगेण पीडितोऽत्र प्रजायते ॥
शनि पीटारगर्मवादे कर्मविपाके अपाय: एकत्रिशदुत्तरतिशताधिकसहसतमः ॥ १३१॥

·. . १३३१-१३३६.] कर्मविपाकः। श्रीर्य उवाच। शृगालघावी पुरुषः प्रारजनुष्यत्र जन्मनि । पादहीनो भवेत्सूत भृशं चाकृतनिष्कृतिः ॥ १॥ दद्यादश्च सुवर्णाढयं मर्वोपस्करसंयुतम् । ब्राह्मणाय प्रपत्लेन पूर्वपापापनुत्तये ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गनवादे कर्मविपाके अन्यानो द्वात्रिंशदुत्तरत्रिशताविकनहततमः ॥ १३३२ ।। श्रीसूर्य उवाच । संकरः प्राग्भवे सूत बभूव धनसंयुतः । तीर्थशासी विरक्तश्च लोभाद्धमक्रियान्वितः ॥ १ ॥ क्रूरं कर्म कृतं तेन दुष्टसंगेन चांडज । चौर्येण गां परां नीत्वा शुधितोम्मक्षयत्पुरा ॥२॥ मृतः स तेन पापेन नानायोनिमुपागतः। स तीर्थमृत्युवशतो गंगातीरेन पादजः ॥ ३ ॥ तस्यैव हि प्रभावाच धनपुत्रसमन्वितः । युवभावेऽण्डजश्रेष्ठ चक्षुहीनो भविष्यति ॥ ४ ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सुवर्णदशर्मिताम् । लिखित्वा गां विधानेन पूजयित्वा विधानतः ॥५॥ सा देया वेदविदुपे पूर्वपापविशुद्धये । गायत्री च जपेत्तत्र नियुतं चायुतद्वयम् ॥ ६ ॥ होमयेच ययाशक्ति भोजयेच ततो द्विजान् । यः कुर्याद्विधिना सूत स तद्दोपात्ममुच्यते ॥ ७ ॥ स दिव्यचक्षुषा युक्तो जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ ८॥ इति श्रीवृद्धमूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायनपत्रिंशदुचरत्रिशतारिकसहसतमः ॥ १३३३ ।। श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्वातयेन्नारी शृगालं पूर्वजन्मनि । आहोस्तित्पुरुपस्यापि घातार्थमुपदेशयेत् ॥ १ ॥ अत्र जन्मनि वै चोत्स्थिानाच पतनाकिल । पादभंगो भवेत्तस्मात्पापाच्चैव खगाधिप ।॥२॥ करोति तस्य पापस्य प्रायश्चित्तं ययाविधि । या सा पापात्ममुच्येत नचोर्धात्सतनं एवम ॥३॥ अश्व निष्कसुवर्णादयं दद्यात्पापविशोधनम् ॥ ४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यापश्चतुर्विशदुचरत्रिशताविकसहस्रतमः ॥ १३३४ ।। श्रीसूर्य उवाच । या नारी पातयेदवं प्राग्भवे सात्र जन्मनि । महापर्वसु गंगादौ पुण्पतीर्थेषु दापयेत् ॥ १॥ सर्वोपस्करसंयुक्तं स्वर्णाढ्यं विधिसंयुतम् । सा मुच्यते वककंठपीडाया बिनतात्मज ।। २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गमवादे कर्मविपाके अध्यायः पचत्रिंशदुत्तरत्रिशताधिकमहनतम ।। १३३९ ।। श्रीसूर्य उवाच । आसीत्सात्रो महाभाग पायाले देशके शुभे । नानाधर्मसमायुक्तो ग्रामे वै विश्रुतो महान ॥ १ ॥ दुष्कृतं चरितं तेनभाविनोऽयंस्य वै बलाद शूद्रयां च विधृतो गर्भ: कामलोभेन निश्चयात् ॥ २ ॥ कृतो यत्नो महास्तत्र नारीगर्भस्य पातने । तया हालाहलं पीतं मृता सा लोकशंकपा ॥ ३ ॥ महत्या गर्भपाहाया बालकोऽपि मृतस्तदा । सहायैः पञ्चभिर्युक्ता कृतवत्येतमद्भुतम् ॥ ४ ॥ कर्मणां संग्रह दुष्टा गर्भपातसमुद्भवम् । ततः संप्राप्तमरणो वाहुजोऽय सहाययुर ।।५।। सूर्यलोकं तदा गत्वा मुक्त्वा भोगांश्च शाश्वतान् । अशुभानरकान्मुक्त्वा स्वकृतान्दृढकर्मजान् ॥ ६ ॥ सोपालवे महादानात्पूर्वजन्मनि मानद । स जातो यमुनातीरे वाहनोऽप्यन जन्मनि ॥ ७ गीरः कृशाहो लम्बश्च धनसीरूपसमन्वितः । पितृभ्रातृविहीनश्च लोभमोहरतः सदा ॥ ८ नैकरनीसंयुतः कामी नानाविभवसंयुतः । आयुषा मुखयुक्तच बुद्धिमान देशविश्वतः ॥ ९ ॥ - ·[80- (४३६) वृद्धसूर्यारुण- धर्मादिदं तथा पापाभूतः पापरतः शठः । सफन्यो हृदि रोगी च मनोदुःखसमन्वितः ॥ १० ॥ शूद्रायां वीर्यदानात्माक तद्वन्ध्याजातपुत्रकः । ऐहिकं लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते ॥ ११ ॥ अरुण उवाच । निष्कृति वद मे स्वामिन् सर्वपापापनोदिनीम् । पुत्रवृद्धिकरी धन्यां लोकानां हितकाम्यया ॥ १२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य शृणु सूत प्रयत्नतः । पूर्वपापविशुद्धयर्थ गर्भधारणनाशिनीम् ॥ १३ ॥ शूद्रायाः प्रतिमा कार्या पलैः पञ्चमितः शुभा। हिरण्मयी सगर्भा च पत्रे लेख्या विधानतः ॥ १४ ॥ तदर्धनाथ वा कार्या निजवित्तानुमानतः । गन्धपुष्परलंकृत्य सा देया पापनाशिनी ॥ १५ ॥ माषपञ्चमितो विष्णुः सर्वपापप्रणाशनः । प्रजापति तथा दद्यात्सौवर्ण पञ्चमापकम् ॥ १६ ॥ राजानं च तथा दद्यात्सोमं साईपलात्मकम् । गायत्रीदशसाहस्र जपेच्च विधिपूर्वकम् ॥ १७ ॥ होमयेत्तंडुलैः साज्यैः सर्पपैः सतिलैस्तथा । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्पूर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ १८ ॥ एवं कृतविधेः सूत सर्वपापविनाशनम् । पुम्रपौत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि निश्चयात् ॥ १९ ॥ अकृतं तु यथाशक्ति प्रायश्चित्तं यथोदितम् । रिष्टं पष्टिमिते वर्षे दारुणं शत्रुवैकृतम् ॥ २० ॥ प्रायश्चित्ते कृते सूत जीवनं पञ्चसप्ततिम् । जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् ॥ २१ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्त्रिंशदुत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३३६ ॥ श्रीसूर्य उवाच। शूद्रोऽभवन्महाभाग प्राग्जन्मन्यत्र कोविदः । ग्रामवासी सदा सौम्यः शतदुनिफटेऽण्डज ॥ १ ॥ शूद्रकन्या च तेनैव हृद्या षोडशवार्षिकी । भुक्तातिकामलोभेन बलात्कारेण दूषिता ॥ २॥ स चाय धर्मपुत्रस्य भुक्त्वा भैरवशासनम् । पूजनाच्छिवलिंगानां मागत्रापि च संकरः ॥ ३॥ पंढस्तेन विपाकेन प्राप्तसर्वमनोरथः । राजप्रचारको धीमान् गजाश्वप्रतिपालकः ॥४॥ महाधनो महोत्साहो महाविभवविस्तरः । मृत्युश्चास्यात्र गंगायां पुण्याच शिवपूजनात् ॥५॥ भविष्यति महाभाग पापान्ते चात्र सद्गतिः ॥ ६॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तत्रिंशदुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३३७ ।। श्रीसूर्य उवाच । पादरोगयुतः सूत जायते सोऽत्र जन्मनि । यो मार्गहा पुरा लोके परलुंठनतत्परः ॥ १॥ सोऽश्वदानविधानेन ब्राह्मणाय खगाधिप । न पश्यति महापीडां पतत्रिन् पादसंभवाम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाकेऽध्यायोऽष्टात्रिंशदुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३३८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यो घातयेदनं जानन् माग्भवे विनतामुत । भक्ष्याथै सोध्न जनुपि पुरुषोऽङ्गाधिको भवेत् ॥ १॥ न तस्य निष्पतिर्दष्टपापस्यात्र च फाश्यपे । पारब्धस्य क्षयो नान प्रायश्चित्तात्सहस्रशः ॥ २ ॥ इति श्रीसूर्यारगसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनचत्वारिंशदुत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३३९ ॥ श्रीसूर्य उवाच। भगवन् माग्भवे विप्रो ग्रामवासी वनाश्रितः । चोराधिपो महोग्रश्च तत्संसर्गी खगाधिप ॥ १॥ दत्तानि वेन महणे दानानि विनतामुत । गोम्पश्चादिकानीह माह्मणेभ्योतिशक्तितः ॥ ३ ।

·1
१३३७-१३४१.]
कर्मविपाकः।
(४३७.)।
स भुक्त्वा नरकान्योरापापात्पुण्याच्च शाश्वतात् । स्वर्गान् पर्वतभागेषु संजातो वाहुजोधुना ॥ ३ ॥
वामनो राजसम्मानी महोग्रो मंत्रपारगः । पुत्रहींनो ह्यसौ सूत परवित्तस्य लुंठनात् ।। ४ ।।
भवन्त्यत्रं च ये पुत्रा नियन्ते नात्र संशयः । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन पापं प्रशाम्यति ॥ ५॥
कृला वेदंघयान्सूत सौवर्णान्वृतपूरितान् । तदभावे राजतांश्च विप्रेभ्यः प्रतिपादयेत् ॥ ६ ॥
हरिवंश विधानेन शृणुयाद्भक्तितोऽण्डन । रौव्रतं चरन पश्चात्पूर्वपापविशुद्धये ॥ ७ ॥
नैतत्सकुर्यायो भक्त्या स नरः पुत्रवर्जितः । जायतेऽत्रैव पक्षीन्द्र कुर्यात्पुत्रविवर्द्धनम् ॥ ८॥
आयुरष्टौ तथाशीतियोणि कृतनिकृप्तेः ।। ९॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवाटे कर्मविपाकेऽध्यायश्चत्वारिंशदुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३४० ॥
अरुण उवाच।
क्षात्रवंशे समुत्पत्रो वातदेहरुजाकरः । गुल्माद्या ह्युदरे व्याधिः शिरोति यते तदा ॥ १ ॥
व्यापारो निष्फलस्तस्य किंचित्सेवादिना भवेत् । तस्य भार्याद्वयं चास्ति किंचिद्भक्तिपरायणम् ॥ २ ॥
अन्योन्यद्वेषयभावाच्च किंचिद्भक्तिकरी परा । मृतवत्सा कथं जाठा सत्यं कथय भास्कर ॥ ३ ॥
गर्भस्तस्याः स्थिरीभूतो न प्रसूतिर्न पातनम् । केन पापप्रभावेण कथयस्व दिवाकर ॥ ४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि शुद्रस्तु क्रयविक्रयकारकः । दानधर्मपरो नित्यं देवदेवपरायणः ॥ ५॥
अन्योन्यद्वेषभावाच्च वर्तते च विधिस्ततः । कश्चिदिनो धर्मपरो वेदशास्त्रार्थसाधकः ॥ ६ ॥
कदाचिदैवयोगाच्च भाविनोऽर्थस्य वै वलात् । तद्वित्तं ग्राहयामास शूद्रो म्लेच्छजनस्य च ॥ ७ ॥
बंधनाय मतिं चक्रे ब्राह्मणं भार्यया सह । भर्त्सनस्तर्जनायैस्तु तद्धनं च तदा दिनैः ॥ ८॥
शृदेण कतिपयैरेव चान्येभ्यो विनतामुत । म्लेच्छभीत्या स वै साधुर्बाह्मणः क्रोधसंकुलः ॥ ९ ॥
तदर्थमपि प्राप्तश्च ह्यात्मघातं चकार ह । गर्भयुक्ता च भार्या वै भर्तारं पृष्ठतोऽन्वगात् ॥ १० ॥
हृतं तस्यापि तत्सर्व म्लेच्छराजेन तत्तदा । तावत्काले गते कश्चिच्छूद्रो म्लेच्छेन यातितः ॥ ११!!
ततो वै निरये वत्त वर्षायुतसहस्रकम् । पच्यते नरके घोरे शूद्रो देहेन वै तदा ॥ १२ ॥
पश्चान्मानुष्यमापनो दानधर्मप्रभावतः । जन्म चेदं तृतीय वै शूद्भवंशसमुद्भवम् १३ ॥
तेनैव कर्मणा तस्य ह्यपत्यं नैव जायते ॥ १४ ॥
अरुण उवाच ।
प्रायश्चित्तं कयं स्वामिन्येन पापक्षयो भवेत् । निष्कृति सकलां ब्रूहि नारीणां हितकाम्यया ॥ १५॥
श्रीसूर्य उवाच ।
तीर्थे संवत्सरं सेवा ह्येकचित्तेन दम्पती ॥ १६ ॥
श्रवणं हरिवंशस्य विप्रस्योराहनं तया । तावन्निष्कृतयो भूयः क्रमेणानेन यास्तदा ॥ १७ ॥
सुशुभे भूप्रदेशे तु गोमयाद्युपचर्चिते । कुर्यादष्टदलं पद्मं चित्रवर्णं मुशोभनम ॥ १८ ॥
तन्मध्ये रुक्मिणीयुक्तं माधवं कलशेर्चयेत् । सौवणे राजतं पद्मं सायुधं सचतुर्भुजम् ॥ १९ ॥
उपचारः शुभैगंधैपश्च कुसुमादिभिः । जनन्या सहितान्भूयः प्रयुम्नाद्यांस्तथार्चयेत् ॥ २० ॥
चारुदेई चारुवाई चारुगुप्तं मुशोभनम् । श्रीवत्सांक पीतवासं सुचारुं पूजयेकमात् ॥ २१॥
पूजनं विष्णुसूक्तेन तथा श्रीरसकोविदः । पुष्पैः सुगंधिपैश्च ह्ययेद्विष्णुमव्ययम् ।। २२ ।।
तदिमासोऽय तद्विष्णोर्विष्णोः कर्माणि पश्यत । इत्यादिमन्त्रेणुहयाच्छतमष्टोचरं हविः ॥ २३ ॥
होमान्ते विप्रपूजान्ते मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ २४ ॥

·(१३८) गृद्धसर्यारुण- पालनतत्परा ॥२॥ मन्त्रः। यन्मया पापभावेन कृतं कर्म दुरात्मनाम्लेच्छराज्ये च व्यापारे मया वे दुष्कृतं कृतम् ॥ २५ ॥ ब्राह्मणानां हतं द्रव्यं भीत्या ताडनतर्जनः । द्रव्यापदरणात्याप्तं दुःखं नानाभवान्तरे ॥ २६॥ स्थिरगर्भमृतापत्यपालधातादि दुःमहम । तत्तदेनोविनाशाय दानं संप्रदः वहम् " ॥२७॥ स्वस्त्यस्त्विति च तत्रोक्ता फोऽदादिति विसर्जनम् । सर्पिष्यात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टबंधुभिः॥२८॥ ऐहिक लक्षणं तस्य शरीरे चोपजायते । हृदुःखं दीर्घनिःश्वासो लोचने मावर्तिते ॥ २९ ॥ काष्ठलोष्टादिशस्त्राद्यैर्यातः स्यादुपलेखनात् । जलाकुलत्त्वं स्पोऽग्नेस्तादृशो प्रणसंभवः ॥ ३० ॥ नार्यते विकृतव्यापी मुखे तिलव्रणादिकम् । पितृजामातुलान्यादेविधवातिः प्रजायते ॥ ३१ ॥ स्वकुले प्रेतजा पीडा दुःखं वैकल्प तथा । कर्मानुमारजो व्याधिश्चिद्रं तस्य सहायवत् ॥ ३२ ॥ स्वकुले केपि वर्तन्ते पतिताचारचारिणः । एवं तु लक्षणेव्यतिः प्रायश्चित्तं ततो वदेत् ।। ३३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारपासवादे कर्मविपाके अध्याय एकचत्वारिंशदुत्तरतिशताधिकमहस्रतमः ॥ १३११ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वे ह्याभीरजा काचिदभूतपरायणा । महद्भिगोंधनैर्युक्ता गवां गावस्तृषार्ताः सततं प्रपायां प्रेरितास्तया । निदायकाले संप्राप्ते बहिर्गामाजलाश्रये ॥२॥ जलपानं प्रकुर्वन्त्यस्तदा शीतलमुत्तमम् । ताडितास्ता भृशं गावो लफुटेन दृढेन वै ॥ ३ ॥ तत्रैका पिता गौस्तु ताडिताऽपि भृशं तया । न च त्यक्तं जलं सूत गर्भाधानान्विता यतः ॥ ४ ॥ तस्मिन्काले च तस्यास्तु पतितो गर्भसंस्थितः । वत्सस्तत्ताडनात्सूत मृतश्चापि हि तत्क्षणात् ॥ ५॥ विचेष्टितमिदं यस्याः सैपा वेश्यागनाऽधुना । नानाविभूतिसंयुक्ता नानापशुभिरन्विता ॥ ६॥ सुखभोगधनैर्धान्यैर्वाञ्छितार्यान्विता सुत । माग्गोसेवनजात्पुण्यात्सर्व पुण्यफलं त्विदम् ॥ ७॥ अथात्र गर्भपूर्णत्वे युवभावे खगाधिप । न मोचयति सा गर्भ तदुःखेनाकुला भृशम् ॥ ८॥ एवं वर्षत्रयादन्ते मोचयिष्यति वै सुत । रिष्टमब्दत्रये सूत वालवत्सवधादिह ॥९॥ अरुण उवाच । प्रायश्चित्तं वद स्वामिन् येन पापक्षयो भवेत् । उपकाराय लोकानां यतस्त्वं सर्वदृश्यभाक् ॥ १० ॥ श्रीसूर्य उवाच । दद्याद्गां कपिलामेकां स्वर्णशंगादिकान्धिताम् । विप्राय वेदविदुषे तद्दोपशमनाय च ॥ ११॥ द्विसुवर्णमितां तदलेख्यां गां गर्भसंयुताम् । दद्याद्वेदविधिज्ञाय पूर्वपापात्प्रमुच्यते ।। १२ ॥ भोजयेत्तु यथाशक्ति विप्रान्दै होमयेत्तिलान् । मुच्यते गर्भजाहोपात्रात्र कार्या विचारणा ॥ १३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विचत्वारिंशदुत्तरत्रिशताधिकसहनतमः ॥ १३४२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । बभूव पार्शवः कश्चिद्गुर्जरे विनतासुत । धर्मकर्मसमायुक्तो देवतातिथिपूजकः ॥ १॥ पिभक्तिरतो नित्यं दानानि विधिपूर्वकम । दत्तानि तेन शिष्टेभ्यो ब्राह्मणेभ्योऽतिशक्तितः॥२॥ देवाच्छत्रुगृहं गत्वा कृतं कर्म रुपा तु वै । वैरिपुत्रः पुरा सुत पादभागेषु पातितः ॥ ३ ॥ पुन्तायुधेन तीक्ष्णेन दिवा वै शीर्यकर्मणा । स मृतस्तेन दुःखेन तन्माता टेकपुत्रिणी ॥४॥ पुत्रदुःखान्मृता सापि ददी शापं हि दारुणम् । यया पुत्रविहीनाऽहं गच्छामि च यमालयम् ॥ ५ ॥ -" - ·- १२१२-१३४१.j कर्मविपाका (४९) तयैव पुत्रशोकातों जन्मजन्मनि यास्यति । ततो बहुतिये काले गतोऽतो यमशासनम् ॥ ६ ॥ धर्मात्स्वर्गफलं भुक्त्वा पापाच नरकं तया । पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो मुखजोऽधुना ॥ ७ ॥ विपाशानिकटे देशे वृपलोऽनसंयुते । श्यामाङ्गो धूसरः क्षीणः प्रभुदेशाटने रतः ॥ ८ ॥ बहुस्त्रीधनसंयुक्तो मित्रमियप्तमन्वितः । मानभोगसुखैश्वयों मितदो लोभसंयुतः ॥९॥ धर्मादिदं फलं सूत भृशं पापफलं शृणु । क्रूरचेष्टो महालोभी सदा मात्सर्यसंयुतः ॥ १० ॥ जातपुत्रविहीनोऽसौ चिह्न जन्मनि जायते । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविशोधनम् ।। ११ ॥ लोकानामुपकाराय शृणु सूत प्रयत्नतः । पलैंदेशमितैः कुर्याद्राजतं बाहुजं सुत ॥ १२ ॥ तन्मातरं च सौवर्णी परीकेन मितां शुभाम् । पत्रे लेख्यां ययाकारां ययोपस्करसंयुताम् ॥ १३ ॥ पूजयित्वा तु गन्धायैनवेद्यैः सुपचारकैः । सूर्यभक्ताय शांताय तां दद्यादि कुटुम्बिने ॥ १४ ॥ पलपञ्चमितं रोमं कुर्यादरिहरात्मकम् । तथैव गणनायं च लेख्यं पञ्चोपचारकैः ॥ १५ ॥ संपूज्य विधिवदद्यात्सर्वपापविशुद्धये । अष्टाक्षरं तया मन्त्रं वैदिकं सूर्यदैवतम् ॥ १६ ॥ जपेदष्टसहस्रं तु तया प्रणवपूर्वकम् । गापत्रीपञ्चसाहस्रं दुष्टपापविमोचनम् ।। १७ ॥ कुर्यादोमं दशांशेन पश्चाद्राह्मणभोजनम् । एवं कुर्याद्विधानेन प्रायश्चित्तं ययाविधि ॥ १८ ॥ न प्रामोति तदा रिष्टं पत्रिंशाब्दे प्रकीर्तितम् । पञ्चवेदमिताब्दांतमायुस्तस्य प्रकीर्तितम् ॥ १९ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यात्रिचत्वारिंशदुत्तरत्रिशताविकसहसतमः ॥ १३४३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अज्ञानादवधीयश्च पूर्वजन्मन्यजासुतम् । भविष्यत्पत्र पुरुषो ह्यधिकाङ्गो ह्यकिञ्चनः ॥ १ ॥ फस्तूरिकापलं दद्यात्स तत्पापविनाशनम् । अजमेकं च वखाद्यैर्मुच्यते च तदेनसः ॥ २ ॥ प्रति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके मध्यापश्चनुश्चत्वारिंशदुत्तरनिशताधिफसहसतमः ॥ १३४४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । लोहहारी च पुरुप इह जन्मनि काश्यपे । बर्वरांगारुयरोगेण पीडयते नास्ति संशयः॥१॥ दद्यात्पलशतं लोहें विधिना पापशोधनम् । प्राजापत्यं चरेदेकं ततो वाऽनशन परम् ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अन्यायः पंचचत्वारिंशदुत्तरत्रिशताधिकतहसतमः ॥ १३४५॥ श्रीसूर्य उवाच । सर्वमनोरथैर्युक्ता काचिदासीच्छुभानना । माग्भवेंडन तत्सर्व चेष्टितं शृणु सांप्रतम् ॥ १॥ नकुलानां विले कृत्वा चातितप्तां हि वालुकाम् । पूरितं च तया सर्व 'तद्वातार्य खगाधिप ॥२॥ मृतः स तेन दाहेन नकुलः सकुलः खग । सापि मृत्युवशं प्राप्ता भुक्त्वा तु यममासनम् ।। ३ ॥ पूर्व शातगुजे देशे ह्यभूदन च पर्वते । पूर्व राजाले जाताध्यापि राजमुले मुत ॥ ४ ॥ प्राग्दानवतजात्पुण्पादयो पापफलं शृणु । सर्वं तदंशजाः सूत तदने मरणं गताः ॥ ५॥ जीवनं चान तस्याश्च वर्पमष्टोत्तरं मातम् । न मुच्यते महापापाद् दृढाचन्मयपि वा ।। ६॥ कुरुक्षेत्रादिवासाच पापं नश्यति धर्मतः ॥ ७॥ पनि श्रीहरिगसंवाद करिपाले अध्यायः षट्चत्वारिंशदुचरत्रिरतामिलहमतमः ॥ १२१९.. 7

·(
(५४०)
धृद्धसूर्यारुण-
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी प्राग्भवे पुत्र घातयेदजनन्दनम् । सगर्भा गर्भपुष्टयर्य जायते गोधिका तु सा ॥१॥
भोगादेव क्षयः प्रोक्तः समारब्धस्य कर्मणः ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तचत्वारिंशदुचरविशताधिकसहसतमः ॥ १३४७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
'लोहं हरति यान्यत्र नारी बुद्धिविवर्जिता । अग्रजन्मनि सा नारी वर्वरांगान्विता भवेत् ॥ १ ॥
'दद्यात् । पलशतं लोहं समुद्दिश्य द्विजातये । मुच्यते पापजाद्रोगादर्घरांगाभिधात् सुत ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टचत्वारिंशदुत्तरतिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३४८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मोहात्याग्याऽवधीत्सूत नार्यजं विधिवर्जिता । सा गोधिकाग्रजनुपि भविष्यति तदेनसः ॥ १॥
'अर्ज दद्याद्विधानेन कस्तूरीपलसंयुतम् । सवस्त्रं वेदविदुपे तदोपशमनं त्विह ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनपंचाशदुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३४९ ॥
अरुण उवाच।
क्षात्रे कुले समुत्पन्नो गुल्मवातोदरामयः । वित्तथा कृपणश्चैव सहोदरसमन्वितः ॥ १॥
धनधान्ययुतश्चैव किश्चिद्व्यापारवान्भुवि । दायादाच्छत्रुवत्पीडा मियः क्लेशश्च जायते ॥ २॥
तस्य भार्याद्वयं चापि संजातं चात्र जन्मनि । बहुपुत्र्यः प्रसूताश्च न तु पुत्रः मजायते ॥ ३ ॥
कदाचिज्जातमात्रस्तु मृतः पुत्राऽग्निमासकः । एका पुष्पवती भार्या संजाता तस्य भास्कर ॥ ४ ॥
केन कर्मविपाकेन सत्यं कथय तत्प्रभो ॥ ५॥
श्रीसूर्य उवाच।
पूर्वजन्मनि क्षात्रस्तु किंचिद्भूमिपतिस्तथा ॥ ६ ॥
अर्थलुब्धः स संजातो ग्रामाधीशः प्रतापवान् । ग्राममध्ये स्थितिं चक्रे ब्राह्मणो ज्ञानिसत्तमः ॥ ७॥
पुत्र्यः पंच तया सप्त ह्यपुत्रो वित्तसंयुतः । कालेन मृत्युमापनो धनलुब्धो निराश्रयः ॥८॥
तस्य भार्या महासाध्वी साहसं कृतवत्यथ । क्रियाकर्मादिकं तस्य चक्रे वै शक्तितः खग ॥९॥
क्षात्रेण हि हत्तं सर्वमपुत्रस्य धनं बहु । निराधाराः सुता जाता पित्रभावानु दुःखिताः ॥ १०॥
सर्वस्वहरणादापि गताः कन्या इतस्ततः । काश्चिमातुर्गताः पक्षे काश्चिमात्रा सह स्थिताः ॥ ११ ॥
प्रादुर्भावः क्षत्रगृहे संजातस्तस्य कर्मणः । यो वै क्षात्रगृह पुत्रः सोऽजनि ब्राह्मणः स्वयम् ॥ १२ ॥
योऽसौ तस्य मृतः पुत्रो धनलोभेन चागतः । एवं पुत्र ऋणी भूतस्तत्काले चहत्स्वयम् ॥ १३ ॥
एवं ब्रह्मस्वकं प्राप्तं पुत्रास्तस्य मृताः सदा । पुराकृतानि कर्माणि भुज्यन्ते चेह मानवैः ॥ १४ ॥
तेन फर्मविपाकेन कन्यापत्यं मृताः सुताः । तस्य पापस्य नाशाय निष्कृतिः क्रियते शुभा ॥ १५ ॥
अरुण उवाच।
फा तस्य निष्कृतिः स्वामिन्येन पापक्षयो भवेत् । संततिं लभते सौख्यं लोकानां हितकाम्यया॥१६॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शुभे त्ववसरे प्राप्ते ह्ययने शुभवासरे । प्रारभेदारभक्तश्च संवत्सरविधिः स्मृतः ॥ १७ ॥
मत्पदं परमेशानं विष्णुमव्यक्तमव्ययम् । पौरुपेणेह सूक्तेन ह्ययेन्मासमात्रकम् ॥ १८ ॥

·॥
१३४७-१३५४.1
कर्मविपाकः।
(१४१)
कुंकुमागरुकर्पूरेश्चन्दनैस्तुलसीदलैः । अर्चयेद्विविधैः पुष्पैरुपचारः
प्यपृयक ॥ १९ ॥
भौमाप्यनाभसस्तेजोवायव्यः पञ्चभिस्तया । एवं ऋतपरा नारी भर्तृभक्तिपरायणा ॥ २० ॥
अर्चयन्ती हरि पूर्ण वर्षावधि तयाश्चरेत् । शुभे मासे सिते पक्षे चैकादश्यामुपोपिता ॥ २१ ॥
शुभनक्षत्रयुक्तायां द्वादश्यां पुत्रकाम्यया। पूर्ववग्मिभ्यय॑ ऋग्भिः पोडशभिः शुभम् ॥ २२ ॥
विधिवह्निमास्याय ह्यर्चयेवैकृतं चरुम् । आज्यमागावसाने च कपिलाज्याहुतिहविः ॥ २३ ॥
पौरुपेण तु सूक्तेन यावत्सोडशसंख्यया। अश्वत्यसमिस्तिस्रो जुहुयात्सोडशैव तु ॥ २४ ॥
पुनराज्य ततो हुत्वा जुहुयाञ्च चरुं तया । होमान्ते द्विजभोज्यान्ते दानमेतत्समाचरेत् ॥ २५ ॥
हिरण्यभूमिवासांसि धेनुं वत्ससमन्विताम् । विप्रस्योडाहनं कृता कन्यां चालंकृतामपि ॥ २६ ॥
दक्षिणां प्रददेचैव च्छलकौटिल्यवर्जिताम् । प्राश्नीयात्तु हविःशेपं सह पन्या हरि स्मरन् ॥ २७ ॥
इति कृत्वा विधिं नारी पुत्रं पामोति वैष्णवम् । सुभगा च सुरूपा च भवेद्विगतकिल्विपा ॥ २८
ऐहिक लक्षणं चिन्त्यं पूर्वकर्मानुसारतः । गुल्माता तथा वाधा गुदे तप्तवणातयः ।। २९ ।।
वातरक्तादि शिरसि नेत्रकर्णादिपु व्रणः । स्तनीयगौरवं दद्रुस्तया वै पादवकृतिः ॥ ३० ॥
जनश्रुतिरभूचत्र दुष्कृतौ कारणं विना ! हानिस्तु सर्ववस्तूनां द्रव्यनाशनजं भयम् ॥ ३१ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्याक्षणसंवाद कर्मविपाके अध्यायः पचाशदुत्तरत्रिशताधिकसहलतमः ॥ १३९० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अय शूद्रकुले पूर्वमासीत्पुण्या रांगना ! तदा दानरता जाता कुरुक्षेत्रे खगाधिप ॥ १॥
सः सुखैः सदोपेता सर्वसंपचिसंयुता । तया कृतं महापापं भाविनोऽर्यस्य वै बलात् ॥ २ ॥
समीपवासिना चास्या ब्राह्मणेन च तद्गृहम् । निर्दग्धं चाग्निदाहेन वैरिभावात्खगाधिप ॥ ३ ॥
तत्र दग्धा महाभाग गौरपापा गृहंगता । कृलैवमद्भुतं कर्म भुक्त्वा तु नरकान्सुत ॥ ४ ॥
दानधर्मकृतात्पुण्यात्सात्र जाता हि बाहुजा ! माथुरे मण्डले पुण्ये वृपलमोपलक्षिते ॥५॥
सुखदुःखसमानान्ता जातसन्ततिनाशकृत् । दुःखैग्नेकैर्युक्तात्र मध्यभागे खगाधिर ॥ ६ ॥
मायश्चित्तं परं चास्या गयायां पितृतर्पणम् । कुरुक्षेत्राधिवासश्च पापनाशनमुत्तमम् ।।७।।
इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाकै अन्याय एकपंचाशदुत्ताविशताधिकसहसतमः ॥ १३५१॥ .
श्रीसूर्य उवाच।
चक्रपादरुजा युक्तश्चात्र जन्मनि जायते । पूर्वजन्मनि यो मोहाद्वधेच्छान खगाधिप ॥ १ ॥
निष्कत्रयं प्रदातव्यं सुवर्ण वेदवेदिने । दानेनानेन विधिना पूर्वपापापनोदनम् ॥ २॥
इति श्रीसूर्यारणतंबादे कर्मविपाके अभ्यायो द्विपंचाशदुचरत्रिशताधिकाहसतमः ॥ १३१२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यः शुद्ध घातयेन्मोहात्पूर्वजन्मनि मानवः । दंतपातनजाद्रोगात्पीडामामोति निश्चयात् ॥ १ ॥
दयादेनुं सवत्सां च सर्वालंकारभूपिताम् । प्राजापत्यं चरेदेकं विधिना रोगनाशनम् ॥ २ ॥
इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायन्त्रिपंचाशदुत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥१३९३ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी मोहतो इन्पाच्छ्वानं हि गदाग्रज । पूर्वजन्मनि सा चात्र चक्रपादेन पीडचते ॥ १ ॥

·(४४)
वृद्धसूर्यारुण-
[.
तया तत्पापशुद्धयर्थं स्वर्ण निष्कत्रयं सुत । देयं विप्राय विधिना चक्रपादमणाशनम् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायथतु पंचाशदुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३९४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
शूद्रघातकरी पूर्वे या काचित्पापमोहिता । सान जन्मनि दुःखार्ता दंतपातरुजांडज.॥ १ ॥
विधिवदेनुदानाम ब्राह्मणाय कुटुंबिने । प्राजापत्यवतादेकात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अभ्यायः पंचपंचाशदुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३५५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिदासीत्पुरा सूत चारणो ज्ञानदुर्बलः । शिवभक्तिपरो नित्यं देवतातियिपूजकः ॥ १॥
देशे मालवके पुण्ये स्यले पूर्वभऽडज । तेन दानानि दत्तानि विप्रेभ्यो भास्करग्रहे ॥ २ ॥
कदाचितु महाभाग पापमाचरितं विदम् । स्वज्ञात्यां वै धृतो गर्भः कामलोभेन निश्चयात् ॥ ३ ॥
यले कृतेऽपि तत्रैव नाभूगर्भस्य पातनम् । मृता सा तेन दुःखेन गर्भपातेन चांडज ॥ ४ ॥
एवं बहुतिये काले गतः स यमशासनम् । भुक्त्वा पापफलं दुःखं पुण्यालोकाञ्छभानिह ॥ ५ ॥
पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादजस्त्विह । गोदावर्याः समीपे तु देशे रम्ये जलाश्रये ॥ ६ ॥
रक्तः कृष्णोऽतिमतिमान् दीघों भव्यः पृथुः सुधीः। आदिभागेधनी भोगी मध्यमेऽत्येऽतिसौख्यभाक्
पुण्यादिदं तथा पापाल्लोभी पापरतः कचित् । अतिचिन्तायुतश्चात्र दाने स्वल्पमतिः शठः ॥ ८ ॥
स्वजात्यां वीर्यदानाच्च जातपुत्रविनाशकः । लक्ष्मैतदंडजश्रेष्ठ
जन्माङ्गात्सष्ठभावगः ॥९॥
भौमः सुतेश्वरः पापग्रहैर्युतनिरीक्षितः । लक्षणैरेभिराढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ १० ॥
पलद्वयमिता कार्या वाहुजा गर्भसंयुता । सर्वाक्यवसंयुक्ता सौवणी भूषणान्विता ॥ ११ ॥
तदमितिका वापि निजवित्तानुसारतः । संपूज्य
वेदविदुषे दद्यादोपापनुत्तये ॥ १२ ॥
मापैः सप्तमितैर्देयो भौमः स्वर्णमयः शुभः । गायत्रीमयुतं जत्वा त्र्यंबकं तु सहस्रकम् ॥ १३ ॥
होमयेत्तद्दशांशेन कपिलां गां प्रदापयेत् । य एवं कुरुते सूत मायश्चित्तं हि मानवः ॥ १४ ॥
तस्प पुत्रविवृद्धिः स्याजन्मन्यत्रैव काश्यपे । नैवं करोति यो मोहालोभापापविशोधनम् ॥ १५॥
न जीवन्ति सुतास्तस्मिञ्जीविते नात्र संशयः । आयुरष्टाद्विवर्षाणि प्रायश्चित्ते कृते विह ॥ १६ ॥
प्रायश्चित्तेऽकृते रिष्टं पंचाशन्मितकेऽन्दके ॥ १७ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पञ्चाशदुत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३५६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यश्च बनूं महाभाग हन्यान्मोहानराधमः । बभ्रुमण्डलरोगातः सोऽत्र जन्मनि जायते ॥ १ ॥
निष्कद्धपहिरण्यस्य कृत्वात्र नकुलं शुभम् । वभ्रमण्डलनाशार्थे ब्राह्मणाय प्रदापयेत् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तपञ्चाशदुत्तत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३५७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
फाचिचारणमा नारी बभूव प्रियवादिनी । व्रतदानरता साध्वी पूर्वजन्मनि चांडज ॥१॥
सपा सामान्तरे गत्वा निर्दग्धं गहरं वनम् । निर्दग्धा वहवस्ता जीवास्तस्याश्रयं गताः ॥ ३ ॥
सतो बहुतिथे फाले प्राप्प जन्मान तं प्रतम् । तत्र दानवशात्पूर्वादन सा पादजा स्मृता ॥३॥
जीवघाताच्या पूर्वासापादनव जन्मनि । जातसंततिहीना व कुष्ठरोगेण पीडिता ॥४॥

·-१३५५-१३६२.] कर्मविपाकः। (४४३) प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन सम्पद्यते सुखम् ! गृहवित्तपडंशेन देया जीवाः सुवर्णनाः ॥५॥ घटयित्वा विधानेन नानारूपान् गृहोरगान् । भोजयित्वा द्विजाञ्च्छक्त्या तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥६॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादै कर्मविपाके अन्यायोऽष्टपंचाशदुत्तरत्रिंशताधिकसहलतमः ॥ १३१८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शशवाती महाभाग कुन्जवर्णः प्रजायते । निष्कृति तस्य पापस्य शृणु चात्र खगाधिप ॥ १॥ शक्त्या सोपस्करान दद्याद्वेदवेदांगपारगे । तस्माद्दोपात्ममुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ २॥ इति श्रीदृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनषष्टयुत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३५९ ॥ श्रीसूर्य उवाच ! कश्चिन्द्रोऽभवत्पूर्वे दानधर्मदयापरः । द्विजानां पूजको दक्षः सिन्धुमण्डलजोऽण्डज ॥ १ ॥ देवद्रव्यविहीनोऽभूत्तत्कृतं कर्म चाधमम् । स्वपत्नी स्थापिता पण्यशालायां हि खगाधिप ॥२॥ पण्यस्त्रीकर्मतश्चासौ चकार स्वोपजीवनम् । ततो मृत्युवशं प्राप्तो मुक्त्वा तत्पापजं फलम् ॥ ३ ॥ माग्दानवशतः सोऽथ जन्मन्यत्र च पर्वते । शूद्राधमोऽय वै पण्डः पूर्वपापादतः शृणु ॥ ४ ॥ निष्कृतिस्तस्य पापस्य नोक्ता पापाद् दृढात्सुत ॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवाद कर्मविपाके अध्यापः षष्टयुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३६० ॥ श्रीसूर्य उवाच । 'या नारी नकुलं पूर्व घातयेदिनतासुत । सात्र जन्मनि रोगेण बनुमण्डलजेन च ॥ १॥ पापोद्भवेन सततं पीडिता भवति ध्रुवम् । तद्रोगनाशनं दद्याद्र@ निष्कद्वयेन च ॥२॥ ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्पूर्वपापापनोदनम् ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकषष्टयुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ।। १३११॥ अरुण उवाच । कश्चित्तात्रकुले जातो नानावृत्त्या तु लाभवान् । नानासन्धिषु पीडा स्यादुदरातिः प्रजायते ।। १ ।। मेहो वै कुरुते नित्यं नेत्रस्वेद विरहिमताम् । कटिपृष्ठोरुवंशाति बाल्ये स्याद् अहणीगढ़ः ॥ २ ॥ तस्य भार्या सदाचारा विज्ञेया व्रतचारिणी । सौभाग्यसुखसम्पन्ना पितृमात्सुखोज्झिता ॥ ३ ॥ फेन सन्ततिहीना च कर्मणा कथय प्रभो ॥४॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्व वर्णाधमो जातस्तस्करो वस्त्रहारकः । निपादैः सह सम्भूय चौर्यकर्मकरोऽभवत् ॥५॥ बनानामन्तरे माते कश्चिद्वियः समागतः । गृहीत्वा तस्य सर्वस्वं यत्तिचिच्चा नात्स्यितम् ॥ ६ ॥ तेन वै निहतो विप्रस्तस्करेण दुरात्मना । तस्करोऽसौ मृतश्चापि जातो वै वनपन्नगः ॥ ७ ॥ स पश्चान्नरके धोरे पतितोऽन्दायुतं खग । पश्चान्मानुष्यमापन्नः फिश्चित्पुण्यमभावतः ।। ८ ।। स्वर्णफारगृहे जातः पूर्वजन्मनि मानद । चतुर्थ जन्म चैतद्धि वैधव्यं यत्र चाजनि ॥ ९ ॥ व्यभिचारवशाजातस्तस्करः पूर्वजन्मनि । केन फर्मविपाकेन व्यपत्यं जापते विह ॥ १० ॥ पुत्रहीना फयं चेयं वन्ध्यात्वं जन्मजन्मनि ॥ ११ ॥ अरुण उवाच। मायश्चित्तं कर्य देव येन पापक्षयो भवेत् । सन्ततः मुखमाप्नोति वन्ध्या तदै बद प्रभो ।। १२ ।।

·1 वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच। शुभे त्ववसरे प्राप्ते शुभतीर्थादिसङ्गमे । विधिवदिहितापूर्व कृतं स्मृत्युपभापितम् ॥ १३ ॥ विमस्योराहनं कृत्वा गृहदानं यथाविधि । धनधान्यादिकं दत्त्वा तोपयेद्विप्रयाजकान् ॥ १४ ॥ विष्टिपाते व्यत्तीपाते संक्रान्ती ग्रहणाइनि । पुष्पाई विधिमातिष्ठेदनपत्पापनाशनम् ॥ १५ ॥ सुशुभे भूप्रदेशे तु समे कम्बलविस्तृते । विदधीत तिलद्रोणेखिभिः पर्वतमुत्तमम् ॥ १६ ॥ परितोऽरनिमानं तु द्रोणमानं सुतण्डुलैः । विदध्यात्पर्वतं रम्यं तृणहमविभूषितम् ॥ १७ ॥ तत्र ती दम्पती शुदो नातावहतवामसी । दधानी शुभवेपाढयी चिन्तयानी प्रजापतिम् ॥ १८ ॥ तस्यादितश्च तत्पन्याः कुर्यान्मूर्ति प्रजापतेः । शुद्धवर्णसुवर्णस्य निष्कद्वयमितस्य वै ॥ १९ ॥ हेमयज्ञोपवीतं च पक्षमाला कमण्डलुः । अदितेरपि फेयूम्हारवेयभूपिताम् ॥ २० ॥ तदर्धमितिकां चापि प्रकुर्वात शुभाकृतिम् । स शैवीमर्चयेन्मूर्ति विष्णोमिनरूपिणः ॥ २१ ॥ तन्मूर्तित्रितयं सम्यकृतसंस्कारमर्चयेत् । कृत्वा प्रतिष्ठितपाणं जातफर्माय पुंखियोः ॥ २२ ॥ बाललीलाधरं विष्णु वामनं सुविचिंतयेत् । मातरं द्रष्टुमिच्छन्तं हार तत्स्तनकांक्षया ॥ २३ ॥ ततस्तस्पा दामतटादाप्लुत्य तिलपर्वतात् । प्रत्यन्तगिरिमायान्तं मार्गः सपदभूषितः ।। २४ ।। अथ तं समपश्यन्ती विरहाकुलचेतसाम् । रुदन्तीमिति तं द्रष्टुमाहूय तत्परान्मुनीन् ॥ २५ ॥ एवं ध्याताय तां मन्त्रैर्मन्त्रार्थोदितलक्षणाम् । पुष्पस्रग्धूपगन्धाद्यैरर्चयेदतिविहलाम् ॥ २६॥ तद्विप्रासोऽय तद्विष्णोविष्णोः कर्माणि पश्यत । ततस्तां वैष्णवी मूर्ति मातुरुत्संगगामिनीम् ॥ २७॥ कृत्वा तस्याः प्रतिष्ठान्तं लब्धपुत्रान्विचिन्तयेत् । अपश्यन्तमिमं मन्त्रैर्मन्त्रार्यगुणलक्षणम् ॥ २८ ॥ सुपुत्रसहितां देवीमर्चयेद्विविधैर्गुणैः । ततो ब्राह्मणमध्यात्नु समाहृय गुणान्वितम् ।। २९ ॥ तस्मै तां प्रतिमां दद्यात्सपुत्रामदितेः सुताम् ॥ ३० ॥ , 'यन्मया निहतो विप्रो हृत्वा तदसु बै वने । तस्करैस्सह यत्पापं प्राप्तमेवोल्वणं महत् ॥ ३१॥ तस्य पापस्य नाशाय दानमेतद्ददाम्यहम् । सौवर्णी प्रतिमामेनां भवेयमनघेति हि " ॥ ३२ ॥ भोजयेच शतं विप्रान्सर्पिध्यात्मानमीक्षयेत् ॥ ३३१ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विषष्टयुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः॥ १३६२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । उलूकघातने पूर्व जन्मन्यत्र च पुत्रक । पांडुरोगेण सततं पीडितो वै भवेदृशम् ॥ १॥ फस्तूरिकापलं चैक दद्याद्विप्राय पर्वणि । उलूकघातनं पापं सर्वं नश्यति तत्क्षणात् ॥ २॥ तस्मिन्पापोपशमने पांडुरोगो विनश्यति ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिषष्टयुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः || १३६३ ॥ श्रीर्य उवाच। या नारी घातयेत्काचिदुलूक पूर्वजन्मनि । पांडुरोगेण सततं पीडयते चात्र जन्मान ॥ १ ॥ दयात्तत्र विधिज्ञाय पलमेकं खगाधिप । कस्त्रीकाया विप्राय पांडुरुङ्नाशनं परम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्रसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुःषष्ट्युत्तरनिशताधिकसहसतमः ॥ १३९४ ॥ - - - ·१२११-१२६९.] कर्मविपाकः। .(४४५) श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाभाग शृणु प्राकर्मणः फलम् । कश्चिदासीत्कलिंगे वै द्विजो धर्मक्रियापरः ॥१॥ बहुस्त्रीवलसंयुक्तो गोधनैश्च समन्वितः । गयायां विधिना श्राद्धं श्रद्धावित्तसमन्वितम् ॥२॥ सततः कृतवान्पापं कामलोभेन निश्चयात् । ज्येष्ठां त्यक्त्वा ऋतुमाप्तां धर्मिष्ठां प्रियवादिनीम् ॥ रतिं ददौ कनिष्ठायां धातितस्वीविमोहितः । जीवेत्स हि चिरं कालं पश्चान्मृत्युमवाप्नुयात् ॥ ४ ॥ शुभाच्छुभफलं भुक्त्वा पापाद्दारुणनारकान् । गयाश्राद्धप्रभावेण जातश्चात्रापि वै द्विजः ॥ ५ ॥ देशे रम्यस्थले पुण्ये तदा लोहितसंज्ञके । मध्यरूपः प्रियायुक्तो धनघुद्धिसमन्वितः ॥ ६ ॥ शुभादिदं तया पापानरो दुःखसमन्वितः । शूलयुक्तोदरो भीरुतिपुत्रविवर्जितः ॥ ७ ॥ कनिष्ठा या मिया पूर्वमासीद्भविमोहिनी । सात्र जन्मनि जाता वै पुत्रहीना हि दृश्यते ॥८॥ भर्तुमध्या शुभाचारा हृदि रोगप्रीडिता । लक्षणैरेभिराव्यस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ ९ ॥ रुक्मपंचपलेः कुर्याद्राह्मणं कमले स्थितम् । पत्रे लेख्यं शुभाकारं सर्वावयवसंयुतम् ॥ १० ॥ पूजयित्वा तु गंधायैः पोडशैरुपचारकैः । दद्याद्वेदविधिज्ञाय पूजिताय प्रयत्लतः ॥ ११ ॥ तन्मितां राजती गौरी लेख्यां च शुभलक्षणाम् । दद्यायलेन तां देवीं पूर्वपापप्रणाशिनीम् ॥ १२ ॥ गायत्रीपञ्चसाहस्रं जपेत्पश्चाद्विधानतः । होमान्ते भोजयेहिमांस्तदा शुद्धिं समाचरेत् ॥ १३ ॥ तदा संततिवृद्धिः स्यात्कुष्ठरोगात्प्रमुच्यते । नैवं करोति यो लोभासायश्चित्तं प्रयत्नतः ॥ १४ ॥ पंचविंशतिमेऽब्दे तु रिष्टं वै दारुणं स्मृतम् । पंचाशीतिमिताब्दांत जीवनं कृतनिष्कृतेः ॥ १६॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचपष्टयुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ।। १३६५ ।। श्रीसूर्य उवाच । उलूकघातने पूर्व जन्मन्यत्र खगाधिप । पांडुरोगेण सततं पीडितो वै भवेद् भृशम् ॥ १.॥ कस्तूरिकापलं च दद्याद्विप्राय पर्वणि । उलूकघातजं पापं सर्वं नश्यति तत्क्षणात् ॥ २ ॥ तस्मित्पापोपशमने पांडुरोगो विनश्यति ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षदष्टयुत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३१६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कुक्कुटस्य वधे सूत माग्भवेश्चैव जन्मनि । नासावक्रत्वमामोति नरश्वाकृतनिष्कृतिः ॥१॥ दद्यानिष्कायं स्वर्ण विधिज्ञाय प्रयत्नतः । तद्दोपशमनायैव जन्मन्यत्र खगाधिपं ॥ २ ॥ रति श्रीसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यापः सतपष्टपुचरविशतारिकसहयतमः ॥ १३६५ ॥... श्रीसूर्य उवाच । था नारी धातयेत्कंचिञ्चटकं पूर्वजन्मनि । पांडुरोगेण सततं पीडिता चात्र जन्मनि ॥१॥ मापत्रयमितं दद्याच्घटक हैमनं शुभम् । प्रायश्चित्ते कृते मूत पांडुरोगात्प्रमुच्यते ॥ २॥ प्रायश्चित्तं न कुर्याद्या नैरोग्यं नाप्नुयात्कचित् ॥ ३ ॥ पति प्रीद्धारगसवादे कर्मविपाके अभ्यायोऽस्पष्टयुचरत्रिशताधिकमहसतमः ॥ १३१८॥ श्रीसूर्य उवाच । मारिपाती पुरुषः माग्जन्मन्यत्र चांडन । पिंगेक्षणो भवेत्सूत तत्काले पूर्वधाततः ॥ .

·अरुण उवाच ।
ममा चास्त्पसंरयातं जननीवालघावनम् । नानादाखौघद्रं चापि तस्मान्मोच्यो हि सुबठ ॥२८॥
पृधसूरुण-
अत्र वैदूर्यरत्नानि देयानि विविधानि च । पिंगाक्षिरोगस्तस्माच पुण्यान्न च विवर्धते ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनसप्तत्युत्तरनिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३६९।।
कश्चिदैश्यकुले जातो वातरक्तेन पीडितः । किलासौ दगुकंडादि शरीरे धृतवान्पुरा ॥ १ ॥
तस्य भार्या सदाचारा किंचित्लेशस्य कारिणी । न सुखं मातृपित्रादेः पतिधमें सुखं महत् ॥ २॥
नानायोनी कथं जाता मृतवत्सा च सा फयम् । केन कर्मविपाकेन सत्यं वद दिवस्पते ॥ ३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
'वैनतेय महाबाहो शृणु तस्य विचेष्टितम् । पूर्वजन्मनि शूद्रस्तु दानधर्मपरायणः ॥ ४॥
क्रयविक्रयकर्ता च बहुद्रव्येण संयुतः । व्यापार म्लेच्छराज्येऽपि चकार भुवि मानदः ॥ ५ ॥
कदाचित्कालयोगेन म्लेच्छो देशांतरं गतः । गृहव्यापारकोपं च ह्यमात्ये चै समर्पितम् ॥ ६॥
व्यापारकुशलः शूद्रो ह्यमात्योऽभून्नृपस्य वै । व्यभिचारमतिश्चासीन्म्लेच्छस्त्रीरतितत्परः ॥ ७ ॥
एवं बहुतरं कालं म्लेच्छासङ्गं चकार सः । म्लेच्छस्त्रिया ह्यभूगर्भस्तेन शूद्रेण दारितः ॥ ८ ॥
एवं कर्म कृतं ज्ञातं प्रतिवेशिद्विजेन वै । अय किंचिद्गते काल आगतो म्लेच्छरागृहे ॥ ९॥
विप्रः कथितवान्सर्वममात्येन च यत्कृतम् । प्रतिवेश्मस्थितेनाहो म्लेच्छश्चुक्रोध वै भृशम् ॥ १० ॥
तस्य पापं प्रगल्भस्य ज्ञात्वा सर्वे जनास्तदा । म्लेच्छा निहन्युस्तं शूद्रं सर्वस्वं जहुरेख च ॥ ११॥
स वै वर्षसहस्रं तु नरके तीनवेदनः । पश्चान्मानुष्यमापन्नः किंचिदानप्रभावतः ॥ १२ ॥
चतुर्थे जन्म चैतद्धि वैश्यवर्णोऽस्ति साम्पतम् ॥ १३ ॥
अरुण उवाच।
फा तस्य निष्कृतिःस्वामिन् येन वै निश्चला प्रजा । तां ब्रूहि कर्मणां साक्षिलोकानां सौख्यहेतवे॥११
श्रीसूर्य उवाच ।
सौम्यायने शुभे मासे सिते पक्षे शुभे दिने । सानुकूलग्रहे पुण्ये प्रारभेत विधि ततः ॥ १५॥
गोमयेनोपसलिप्ते संस्तरे मृदुकम्बले । स्थापयेदिविध धान्यं साश्रमदुमभृमिकम् ॥ १६॥
तन्मध्ये स्थापयेत्तैलमयं द्रोणस्य पञ्चकम् । परितो विविधैर्धान्यैः प्रत्येक द्रोणसम्मितैः ॥ १७ ॥
अर्चपेत्काननं रम्यं विविधटुमभूमिभिः । गोधूमशालिसुत्रीहिमुद्गमापतिलादिभिः ॥ १८ ॥
चणकश्यामनीवारमियंगुप्रमुखैः शुभैः । मध्ये मेहं प्रतिष्ठाप्य पञ्चद्रोणतिलाचिंतम् ।। १९ ॥
'तस्योपरि न्यसेत्पात्रं तानं दशपलात्मकम् । देवं तदुपरि स्याप्य पञ्चस्वर्णविनिर्मितम् ॥ २०॥
वालगोपालवे च बलोदवसमन्वितम् । मूर्तित्रय समासाद्य प्रत्येकं पलनिर्मितम् ॥ २१ ॥
कृत्वा प्रतिष्ठितप्राणं पूजयेद्विविधैर्गुणैः । विष्णुसूक्तेन मन्त्रेण नैवेद्यार्थ्याचमादिभिः ॥ २३ ॥
ततो बामणमाहूय विद्वांत वेदवादिनम् । अलोलुपं सदाचारं सदा शांतं च सद्गुणम् ॥ २३ ॥
तस्मै तां प्रतिमां दद्याद्विधिवदिहिताशिपम् ॥ २४ ॥
पन्मपा परदारासु कृतं गर्भविघातनम् । तत्पापेन मया प्राप्तं पुत्रसंततिनाशनम् ॥ २० ॥
वचदेनोविनाशाय मूर्तित्रयं ददाम्यहम् । दानेनानेन
एवं पतविधिः मृत ययोक्तफलमश्नुते । प्रतिमा प्रतिगृहामि स्वस्ति तेऽस्त्विति कीर्तयेत् ।। २७..
-
मन्त्रः ।
"
भूदेव भवेयमनघः प्रभो " ॥२६॥

·--
-
१६७०-१२७४.)
कर्मविपाका
(४४७)
कुलटाबालनाशादिजनिताविवर्जनम् । त्रिमूर्तिसमुदायेन भवेदिति द्विजानमेत् ॥ २९ ॥
अष्टोत्तरशत हुवा मधुत्रयसमन्वितम् । होमान्ते विप्रभोज्यान्ते सर्पिष्पात्मानमीक्षयेत् ॥ ३० ॥'
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय. सप्तत्युत्तरनिशतापिकसहसतमः ॥ १३७० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मार्जारघाती पुरुषः प्राग्जन्मन्यत्र चांडज । पिंगेक्षणो भवेन्नूनं काले वै पूर्वघातजे ॥ १॥
इह वैदूर्यरत्नानि देयानि विविधानि च । पिंगाक्षिरोगस्तस्माच पुण्यान्न च विवर्धते ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकसतत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३७१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या स्त्री काचिन्महाभाग मार्जारों धातयेत्पुरा । सात्र जन्मनि पिंगाक्षी भवत्येव न संशयः ॥ १ ॥
वैदूर्यसंज्ञकं दद्यादुक्तपापविशुद्धये । अकृते रत्नदाने तु पिंगाक्षित्वान्न मुच्यते ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अभ्यायो द्विसप्तत्युत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३७२ ॥
1
-
श्रीसूर्य उवाच ।
योऽवधीत्पूर्वजनुपि शुकं पापविमोहितः । जायते स्वाहिता वाणी तस्य चात्रैव जन्मानं ॥ १ ॥
शास्त्राणां प्रतिमा देया तेन पापविमुक्तये । लिखित्वा पुस्तकान्यत्र सस्वर्णानि च काश्यपे ॥ २॥
तत्सापान्मुच्यते जन्तुर्वाणी तस्य शुभा भवेत् ।। ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिसप्तत्युत्तरनिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३७२ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
बभूव सूको कश्चिदाहुजः पूर्वजन्मनि । दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणोभ्यो हि शक्तितः ॥ १ ॥
पूर्वस्वमपि सकले राजस्वर्णादिकानि च । अयो भाविबलात्पुत्र ब्राह्मणेन तपस्विना ॥ २ ॥
तद्गृहे स्थापितं हेम घटे मृण्मयजे शुभम् । पुनर्दत्तं न तत्तस्मै लोभोपहतचेतसा ।। ३ ।।
खीपुत्राभ्यां मिलित्वा तु भक्षितं तदनं पुरा। एवं किंचिद्गते काले माप्य धर्मपुरं प्रति ॥ ४॥
भुक्त्वा तत्पाप कर्म शुभं तत्पूर्वदानतः । क्षेत्रमृत्युमभावाच्च स जातोऽत्रापि बाहुजः ॥५॥
गोदावर्याः समीपे तु पंचयोजनसम्मिते । खवटे च शुभाकारः प्रधानपुरुषान्वितः॥ ६ ॥
वाचा मधुरया युक्तो यशस्वी धर्मसंयुतः । भृत्यस्त्रीवाहनैर्युक्तः सुसभोगदयान्वितः ॥ ७ ॥
सर्वोपचारकुशलो धीरो मित्रसमाकुलः । सर्व पुण्यफलादेव शृणु पापफलाफलम् ॥ ८॥
मात्सर्यलोभमोहायः कचित्पापरतस्तया । धूर्तः शठो महोदिनः प्रचारकुशलः क्षमी ॥९॥
मावित्युतो धीरः सबन्धुर्विभ्रमान्वितः । हिजस्वभक्षणात्पापात्मागर मृतपुत्रकः ॥ १०
बिह लग्ने घटाध्यक्षः शनिः पुत्र जन्मनि । सहायलक्षणं सर्व वक्ष्याम्यय खगेश्वर ॥११॥
खीपुत्राभ्यां पुरा यस्मादक्षितं तदनं सुत । पुननाशो महादुःखं पित्रोन्पर जन्मनि ॥ १२ ॥
लक्षगैरेभिराव्यस्य शृणु पापविशोधनम् । पल शतमितः कुर्यात्कुम्भं ताम्रस्य यत्नतः ।। १३ ।।
सुवर्णाहपयुतं साज्यं सक्षीमं रलसंयुतम् । अयो वित्तपडशेन यदा वित्चानुसारतः ।। १५ ।।
सूर्पभक्ताय वै दद्यान्मंप्रेणानेन भक्तितः ॥ १५ ॥

·(१४४८)
वृद्धसूर्यारुण-
[..
.
मन्त्रः।
यद्भुक्तं ब्राह्मणद्रव्यमज्ञानात्पूर्वजन्मनि । तद्ददामि घटं सर्व विभद्रव्याघनाशनम" ॥ १६ ॥
इत्युच्चार्य नरो दद्यात्सर्वपापात्प्रमुच्यते । लक्ष्मीनारायणं तद्वत्रिसुवर्णमितं शुभम् ॥ १७ ॥
जपेविंशसहस्राणि गायत्री यत्नतोऽण्डज । य एवं कुरुते सूत प्रायश्चितं प्रयत्नतः ॥ १८ ॥
सुखं पुत्रस्य लभते चात्र जन्मनि नान्यया । प्रायश्चित्ते कृते पुत्र जीवनं नव सप्त च ॥ १९ ॥
वर्षाणि रिष्टमकृते पंचाशद्वत्सरे भृशम् ॥२०॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाकेऽध्यायश्चतुस्सप्तत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३७४ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
शशकस्य वधानारी पूर्वजन्मनि काश्यपे । कुब्जकर्णा मजायेत निष्कृति तस्य वच्यहम् ॥ १॥
शय्यां दद्याद्धि , विप्राय वेदवेदांगवेदिने । सर्वोपस्करयुक्तां च सा तद्दोपात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचसप्तत्युत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३७५ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
यो मोहादातयेत्सूत प्राग्भवे मूषकं नरः। प्राग्यातकाले सोऽत्रैव कुन्जकर्णः प्रजायते ॥१॥
तस्मात्तेनेह जनुपि सप्तधान्यानि चाण्डज । देयानि विप्रमुख्येभ्यो तत्पापस्यापनुत्तये ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्सप्तत्युत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ।। १३७६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिद्धातयेत्पूर्वभवे मोहाच्च कुक्कुटम् । नासावक्रत्वमाप्नोति सात्र जन्मनि निश्चयात् ॥ १ ॥
हेमनिष्कत्रयं दद्यादसौ पर्वणि यत्नतः । तदोपशमनायैव पापनाशकरं परम् ॥ २॥
प्रायश्चित्तमिदं रम्यं शूद्रयां चैव नियोजयेत् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तसप्तत्युत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३७४ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
पारावतं च यो हन्यात्पूर्वजन्मनि मानवः । सोऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र पीतपाणिः प्रजायते ॥ १॥
निष्कत्रयहिरण्यस्य दानापारावतस्य
तु । प्रमुच्यते पीतपाणिरोगाद्दानप्रभावतः ॥२॥
आयुपस्तस्य वृद्धिः स्यान्महादानाच्च पुत्रक । सर्वारिष्टं क्षयं याति जीवनं नवसप्ततिम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टसप्तत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३७८ ॥
-
.
.
अरुण उवाच ।
फश्चिद्वेश्पकुले जातः सुविचारी विवेक वान् । विष्णुभक्तिरतो नित्यं नियतं ब्राह्मणप्रियः ॥ १ ॥
तस्य देहे भवेत्किचिदायुना पीडनं भृशम् । शिगेर्तिर्जायते काचित्किचिन्मोहादिविभ्रमः ॥ २ ॥
सस्य भार्या शुभा नित्यं पतिभक्तिपरायणा । व्रतदानपग नित्यं सत्यवाक्सत्यभापिणी ॥३॥
वन्ध्यात्वं जायते तस्याः किंचित्कर्मप्र भावतः । तत्कर्म वद में स्वामिन्मानितं पूर्वजन्मनि ॥ ४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
वैनतेय महाचादो शृणु तस्य वि तम् । पूर्व वर्णोत्तरे जातः स्वर्णकारकुले तथा ॥ ५
सर्वेपामेव लोकानां हतं तेन च माधनम् । ग्राह्मणीशानियावश्याशद्राणां दुष्टबुद्धिना ॥ ६॥

·१९७५-११८..]
कर्मविपाकः ।
गर्भस्य पातनोपायो बहुकालमकारि वै । व्यभिचाररतो नित्यं स्वर्णकारः सहायवान् ॥ ७ ॥
एवं काले व्यतिक्रान्त मृतो यमपुरं पयो । नरकं बहुविधं प्राप्य वर्पायुतसहस्रकम् ॥ ८ ॥
किंचित्पुण्यप्रभावेण इह जन्मनि मानवः । इदं चतुर्यकं जन्म वैश्यवर्यस्य वीश्वर ॥ ९ ॥
अनात्मजलं लभते पूर्वकर्मवशाइ मुवि । गर्भपातो भवेत्तस्य पत्त्यां दुःखं च जापते ॥ १० ॥
परद्रव्यापहरणाडुःखोद्रेक प्रजायते ॥ ११ ॥
अरुण उवाच।
प्रायश्चित्तं कथं स्वामिन् येन पापं प्रशाम्यति । अपत्यं जायते येन लोकानां हितकाम्यया ॥ १२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सौम्यायने शुभे माप्ते सानुकूलग्रहेऽहनि । पूर्वमाणे विधौ सौम्यप्रदृष्टिशुभान्विते ॥ १३ ॥
सभर्टका शुचिः स्नात्वा सौम्यालंकारभूषिता । उपोषणरता साध्वी स्वभर्नुतिमाचरेत् ॥ १४ ॥
मावमासस्य पूर्णायां या कुर्यादै प्रयत्नतः । उपोपिता दिवा रात्री विधौ चाभ्युदिते सति ॥ १५ ॥
सुरभ्यास्तु सग या गोमयेनोपलेपयेत् । सौवर्णस्य चतुर्भिश्च काग्येत्यतिमां शुभाम् ॥ १६ ॥
रुक्मिणी राजते पद्म मलिंकरणैः सुत । कृत्वा प्रतिष्ठितप्राणां विष्णुस्तेन केशवम् ॥ १७ ॥
श्रियः सूक्तैः श्रियं त्वचेन्नानापुष्पफलादिभिः । नैवेद्यैस्तोपयेद्विष्णुं नानानघृतपायसः ॥ १८ ॥
एतैः संपूज्य विधिवजुहुयातिलतंडुलैः । गतमष्टोत्तरं हुत्वा पूर्णान्ते व्रतमाचरेत् ॥ १९ ॥
सन्यपाधै स्वभर्तुश्च पुनस्तामुपवेशयेत् । निष्कद्धयेन सौवर्णी दक्षिणामयुतं ददेव ॥ २० ॥
सुवृत्तं वैणवं पात्रं त्रयं वा पञ्च सप्त च । सप्तधान्यफलोपेतमष्टनौभाग्यवस्तुभिः ॥ २१ ॥
रक्तवखेण संछाद्य मालाकुसुमसंयुतम् । तत्रोपरि न्यसेदीपं घृतपूर्ण शिखाधरम् ॥ २२ ॥
कल्पपेद्विष्णुमुक्तेन प्रयच्छेद्विष्णुपीतये । भोजयेच्च शतं विप्रान्नानान्नैः सक्तपायतैः ।। २३ ।।
एवं कृतविधिः सूत व्रतान्ते दानमाचरेत् ॥ २४ ।।
।
यन्मया पूर्वजनुपि दूतीफर्म कृतं बहु । कुलटातं गर्भवातो बालइत्यादिकं तया ॥२५॥
तस्मान्मोच्या महाभाग निष्पापां कुरु सुत्रत " ॥ २६ ।।
अनवेत्युच्चरन् विप्रः समादाय गृहं व्रजेत् । ततः समर्चयेद्देवं मंत्रमेनमुदीरयेत् ॥ २७ ॥
ययाटपुत्रा तं देवि प्रद्युम्नादिमुर्मुवि । माधवस्य प्रसादेन चाष्टपुत्रा भवाम्यहम् " ॥ २८ ॥
वर्धमाने तथा गर्भे वंध्यात्वं विलयं ब्रजेत् । एवं तु विधिवत्कृत्वा विसज्य सकलं ततः ॥ २९ ॥
एवं व्रतपरा नारी गर्भाश्च सुलभान्त्रनेत् । ऐहिकं लक्षणं तस्याः शरीरे विनतासुत ॥ ३० ॥
उदरातिरसक्नाव पार्चपादकरादिषु । पीडादाहादिवाधिर्यमल्पनेत्रं भवेदिति ॥ ३१ ॥
मिथ्याभिशंसनं कापि वाचि दोपो धनच्युतिः ॥ ३२॥
इति श्रीवृद्धारुगसंवादे कर्मविपाके सपाय एकोनाशीयुत्तरत्रिशताविकसहस्रतमः ।। १३७९ ॥
श्रीर्य उवाच ।
मूपकं यावधीन्नारी पूर्वजन्मनि निश्चयात् । सात्र जन्मनि पक्षीन्द्र कुन्जकत्वं प्रपद्यते ।। १ ।।
माक्पापशोधनी चैपा निष्कृतिर्जन्मनीह हैं। मप्तधान्यानि देयानि सम्वर्णानि द्विजातये ॥२॥
इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अपायोऽशीयुतरत्रिशताविकतहसतमः ॥ १३८०॥

·चात्र (४५०) धृद्धसूर्यारुण- [80- श्रीसूर्य उवाच । मयूरघासने पूर्वभवे शृणु सुपुत्रैक । वनुमण्डलरोगेण पीड्यते जन्मनि ॥ १ ॥ स्वर्णनिष्कत्रयस्पात्र मयूरं विधिनांडज । दयाद्विप्राय मुख्याय तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकाशीत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३८१ ।। श्रीसूर्य उवाच । शुकं हि घातयेनारी पूर्वजन्मनि याउण्डज । अत्र जन्मनि सा योपा वाण्या वै स्खलिता भवेत् ॥ १॥ दद्याच्छुकं सुवर्णस्य यथावित्तानुसारतः । मुच्यते तेन दानेन तत्पापात्पूर्वमर्जितात् ॥ २॥ अथ वा शास्त्रदानेन ब्राह्मणाय खगाधिप ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वयशीत्युत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३८२॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिदवधीनारी मयूरं प्राग्भवेऽण्डज । सात्र जन्मनि तत्काले पीडयते कृष्णमण्डलात् ॥ १ ॥ दद्यादेममयं त्वत्र मयूरं शुभलक्षणम् । निष्कत्रयस्य विधिना सा तद्दोपात्प्रमुच्यते ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायरुयशीत्युत्तरधिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३८३ ॥ श्रीसूर्य उवाच। हसघाती भवेद्यस्तु मोहात्माग्गरुडाग्रज । श्वेतमण्डलरोगेणे युक्तः स्यादत्र जन्मनि ॥ १ ॥ तत्पापमोचनं सूत जन्मन्यत्रैव जायते । राजतेनैव हंसेन दानेनात्र प्रयत्नतः ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुरशीत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३८४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्धातयेनारी पापात्पारावतान्सुत । जन्मन्यत्र च सा रोगात्पीतपाणेळथाकुला ॥ १ ॥ प्रमुच्यते पीतपाणिरोगादानप्रभावतः। शुद्धयत्यत्र महारोगाद्वातात्पारावताच्छुभात् ॥ २॥ ययाशक्ति हिरण्यस्य दानतो विनतासुत ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचाशीत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३८५ ॥ प्रीसूर्य उवाच। हंस या घातयेन्नारी स्वाज्ञानात्पूर्वजन्मनि । श्वेतमंडलया सा तु पीडया पीडयते विह ॥ १ ॥ लिखित्वा राजते पत्रे हंसं पलमितं शुभे । दद्यादत्र दरिद्राय ब्राह्मणाय विधानतः ॥२॥ श्वेतमंडलजां पीडां नाशयेत्तत्क्षणादिह ॥ ३ ॥ इति श्रीसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अभ्यायः षडशीत्युत्तरतिशताधिकसहसतमः ॥ १३८६ ।। श्रीसूर्य उवाच । यः फश्चिपितरं हन्यात्पूर्वजन्मनि मुव्रत । चेतनारहितश्चापि जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १ ॥ माजापत्यत्रयं कुर्याद्दद्यादेममयं शुभम् । नौकां पलमितां सूत शुभैराच्छादनैर्वृताम् ॥ २ ॥ विमाय वेदविदुपे पूर्वपापापनुत्तये ॥ ३ ॥ इति श्रीवपूर्यास्गसंवाद फर्मविपाके अध्यायः सताशीत्युपरशितनाधिफसहसतमः ॥ १३८७ ॥ है * ·१३८१-१३८८.] कर्मविपाका श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाभाग शूणु चास्य विचेष्टितम् । करहाटाभिधे देशे काश्चंदा सीद्विजोत्तमः ॥ १॥ प्राग्भवे नृपतिविज्ञो वेदशास्त्रविशारदः । धर्मशास्त्रक्रियायुक्तः शिवभक्तोऽतिनीतिवित् ॥ २॥ बहुखीधनपुत्रायो विप्रपृजनतत्परः । दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्यो विजानता ॥ ३ ॥ बहुपर्वसु भूम्यश्च कन्यावस्त्रगृहाणि च । सूर्यचन्द्रोपरागे च गजाश्वरथकांचनम् ॥ ४॥ बहुरत्नानि मांडानि महादानानि चांडज । अथो भाविवलायूनि पापमाचरितं पुरा ॥ ६ ॥ सीमान्तरस्थितस्यापि विप्रस्याप्यधिकारिणः । खिया विरोधात्सततं कृतं कर्मातिदारुणम् ॥ ६ ॥ स्वस्त्रीभ्राहसहायैश्च रात्रौ गत्वा तु तत्पुरम् । निर्दग्धं तत्पुरं चापि मिलित्वा बहुभिर्जनैः ॥ ७ ॥ तस्मिन्दाहे मात्युक्तास्त्रयो वाला द्विजस्य च । निर्दग्धा वालवत्साढ्या गौरेका जंतवोऽपि च ॥ ८ ॥ सर्वस्वं लुटितं तस्यापराधरहितस्य च । गृहीत्वा विप्रसर्वस्वं ज्येष्ठपल्यै निवेदितम् ॥ ९ ॥ महादानरता सापि बहुपुत्रा पतिप्रिया । तयापि तत्स्त्रीसंवादाक्रोधाद्दिजकुलं हतम् ॥ १०॥ .मुक्तं च तद्धनं लोभात्तापमुग्रमुपार्जितम् । धर्मज्ञेन नृपेणापि न कृतं पापशोधनम् ॥ ११ ॥ अथ किंचिद्गते काले स प्राप्तो यमशासनम् । मुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्स्वर्गफलं तथा ॥ १२ ॥ बहुपुण्यान्महापापात्स जातोवापि भूपतिः । गंगायाः मान्तरे देशे तत्त्वयोजनसम्मिते ॥ १३ ॥ स रक्तगौरो मतिमान्नात्युच्चो न लघुर्घणी । वाचा मधुरया युक्तस्तेजस्वी लोकविश्रुतः ॥ १४ ॥ बहुज्ञो दर्शनीयाक्षो दाता भोक्ता कुलाग्रणीः । उपकारपरो विद्वान्बली सर्वजनाश्रयः ॥ १५ ॥ क्षात्रधर्मरतो मानी दंडदाक्षिण्यतत्परः । सभायां चतुरो। धीरो मंत्रविद्गूढचेष्टितः ॥ १६ ॥ वहुस्त्रीमोगसंयुक्तो धनधान्यसुतान्वितः । पित्तश्लेष्माधिकः शूरो बहुभूपजनैर्वृतः ॥ १७ ॥ गजाश्ववाहनैराढयो बहुरलैरलंकृतः आदिमध्यावसानेषु सुखैश्वर्यसमाकुलः ॥ १८ ॥ शिवार्चनान्महादानात्प्राकृतातु फलं विदम् । सर्वमेतत्तथा पापात्सर्वं पापफलं शृणु ॥ १९ ॥ घूतः शठोऽतिदभाइयो बहुद्वेषी भयान्वितः । लोभी पापरतः कापि पित्रोः सुखविवर्जितः ॥ २० ॥ मान्दाहे जीवाताच सिकातरगन्धितः । कालत्सवात् यू पूर्वपुत्रशुवादितः ॥ २१ ॥ ब्रह्मस्वभक्षणात्पूर्वे कुक्षिरोगसमन्वितः । ब्रह्मस्वभक्षणे. गोप्यकरणाद्भुक्तरोगवान् ।। २२ ॥ भिपग्वरकृतैर्यलेहुपापैर्महीपधैः । निःशेष तस्य रोगस्य निवृत्तिर्न च जायते ।। २३ ॥ स्वस्त्रीसहोदराः पूर्व सहाया दाहकर्मणि । ते त्वत्र तु सुता मृत्युवशं प्राप्ताः खगोत्तम ॥ २४ ॥ गोत्रीबालबधापापात्मागत्र सुतनाशनम् । लक्ष्मेदमेनसो राहुभीमो गुरुगृहं गतौ ॥ २५ ॥ सुतस्यौ पुत्रपरणं द्वौ त्विज्यो बुधवेश्मगौ ! तमोयुक्तो विधुश्चास्य तदशांतर्दशासु च ॥ २६ ॥ महदुःखं समाप्नोति प्राणभीतिर्मुहुर्मुहुः । लक्षणेभिराव्यस्य प्रष्टग्व जन्मनि ॥ २७ ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन पापात्समुच्यते । पलैर्दशमितेः कार्य कालचक्र हिरण्मयम् ॥ २८ ॥ मदध्यायोक्तविधिना संपूज्य परया मुदा । भक्त्या देयं विधिज्ञाय रोगमीत्यपनुत्तये ॥ २९ ॥ राहुकेतुविधूनां च सौरेपि विशेषतः । मृत्युञ्जयस्य देवस्य प्रतिमाश्च हिरण्मयीः ॥ ३० ॥ पड़ाभः पभिः पलैः कृत्वा प्रतिष्ठाप्य सुपूज्य च । प्रयच्छोईजवर्येभ्यो ज्वरमूर्ति तथैव च ॥ ३१ ॥ अग्निमूर्ति प्रयच्छेत पलैक्सुमितैः कृताम् । हिरण्मयी तदाकारां ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ॥ ३२ ॥ एवं कृत्वा खगश्रेष्ठ मृत्युञ्जयविधानकम् । कारयेज्ञपहोमी चाप्यपमृत्युविनाशनम् ॥ ३३ ॥ माह्मणान्मोजयेत्पश्चाच्छद्धान्वित्तानुसारतः । दक्षिणापि तथा देया भक्त्या च विनतात्मज ॥ ३४ ॥ - - ·7 (४५०) धृद्धसूर्यारुण- (20- श्रीसूर्य उवाच । मयूरघासने पूर्वभवे शृणु सुपुर्वक । बभ्रुमण्डलरोगेण पीडयते चात्र जन्मनि ॥१॥ स्वर्णनिष्कत्रयस्यात्र मयूरं विधिनांडन । दद्याद्विप्राय मुख्याय तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥ रति श्रीपद्धसूर्यारणसवादे फर्मविपाके अध्याय एकाशीत्युत्तरत्रिशताधिकसहसतमः १ १३८१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । शुकं हि घातयेनारी पूर्वजन्मनि याऽण्डज । अत्र जन्मनि सा योपा वाण्या वैस्खलिता भवेत् ॥ १ ॥ दद्याच्छुकं सुवर्णस्य यथावित्तानुसारतः । मुच्यते तेन दानेन तत्पापात्पूर्वमर्जितात् ॥ २ ॥ अथवा शास्त्रदानेन ब्राह्मणाय खगाधिप ॥ ३॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अभ्यायो घशीत्युत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३८२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिदवधीनारी मयूरं प्राग्भवेऽण्डज । सात्र जन्मनि तत्काले पीड्यते कृष्णमण्डलात् ॥ १ ॥ दद्याद्वेममयं त्वत्र मयूरं शुभलक्षणम् । निष्क्रत्रयस्य विधिना सा तद्दोपात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्र्यशीत्युत्तरधिशताधिकसहसतमः ॥ १३८३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । इसघाती भवेद्यस्तु मोहात्माग्गरुडाग्रज । श्वेतमण्डलरोगेणे युक्तः स्यादत्र जन्मनि ॥ १ ॥ तत्पापमोचनं सूत जन्मन्यत्रैव जायते । राजतेनैव हंसेन दानेनात्र प्रयत्नतः ।। २ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुरशीत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतम. ॥ १३८४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिद्वातयेनारी पापात्पारावतान्सुत । जन्मन्यत्र च सा रोगात्पीतपाणेळयाकुला ॥ १ ॥ प्रमुच्यते पीतपाणिरोगादानप्रभावतः। शुद्धयत्पत्र महारोगाद्वातात्पारावताच्छुभात् ॥ २॥ पयाशक्ति हिरण्यस्य दानतो विनतासुत ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसोरुणसवादे कर्मविपाके अध्याय. पचाशीत्युत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ।। १३८५॥ प्रीसूर्य उवाच । इंसं या घातयेन्नारी स्वाज्ञानात्पूर्वजन्मनि । श्वेतमंडलया सा तु पीडया पीडयते विह ॥ १ ॥ सिविता राजते पत्रे इंसं पलमितं शुभे । दद्यादत्र दरिद्राय ब्राह्मणाय विधानतः ॥ २ ॥ श्वेतमंडलजां पीडां नाशयेत्तत्क्षणादिह ॥ ३ ॥ इति श्रीसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षडशीत्युचरविशताधिकसहसतमः ॥ १३८६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यः पश्चिपितरं हन्यापूर्वजन्मनि मुव्रत । चेतनारहितश्चापि जायतेऽत्रैव जन्मनि ॥ १ ॥ प्राजापत्यप्रयं कुर्यादद्याद्वेममयं शुभम् । नौसा पलामतां सूत शुभैराच्छादनवृताम् ॥ २ ॥ विमाप वेदविदुपे पूर्वपापापनुत्तये ॥ ३ ॥ शशी ग्रीसपूर्यास्गमवाद कर्मविपाकै अध्यायः सताशीयुतरशितनाधिकसहसतमः ॥ १३८७ ।। T -

·१३८१-१३८८.J
कर्मविपाक।
(४५१)
श्रीसूर्य उवाच ।
वैनतेय महाभाग शृणु चास्य विचेष्टितम । करहाटाभिधे देशे कश्चिंदा सीहिजोत्तमः ॥ १॥
प्राग्भवे नृपतिर्विज्ञो वेदशास्त्रविशारदः । धर्मशास्त्रक्रियायुक्तः शिवभक्तोऽतिनीतिषित् ॥२॥
बहुस्त्रीधनपुत्रायो विप्रपूजनतत्परः। दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्यो विजानता ॥ ३ ॥
बहुपर्वसु भूम्यश्च कन्यावस्त्रगृहाणि च । सूर्यचन्द्रोपरागे च गजाश्वरथकांचनम् ॥४॥
बहुरलानि भांडानि महादानानि चांडज । अयो भाविषलाधूनि पापमावरितं पुरा ॥ ५ ॥
सीमान्तरस्थितस्यापि विपस्याप्यधिकारिणः । स्त्रिया विरोधात्सततं कृतं कर्मातिदारुणम् ॥ ६ ॥
स्वस्त्रीभ्राइसहायैश्च रात्रौ गत्वा तु तत्पुरम् । निर्दग्धं तत्पुरं चापि मिलित्वा बहुभिर्जनः ॥ ७ ॥
तस्मिन्दाहे मात्युक्तास्त्रयो बाला द्विजस्य च । निर्दग्धा बालवत्साढ्या गौरेका जंतवोऽपि च ॥ ८ ॥
सर्वस्वं टुंठितं तस्यापराधरहितस्प च । गृहीत्वा विप्रसर्वस्वं ज्येष्ठपत्यै निवेदितम् ॥ ५ ॥
महादानरता सापि बहुपुत्रा पतिमिया । तयापि तत्स्त्रीसंवादाक्रोधाद्दिनकुलं हतम् ॥ १० ॥
भुक्तं च तदनं लोभात्पापमुग्रमुपार्जितम् । धर्मज्ञेन तृपेणापि न कृतं पापशोधनम् ॥ ११ ॥
अथ किंचिद्गते काले स प्राप्तो यमशासनम् । भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्स्वर्गफलं तथा ॥ १२ ॥
बहुपुण्यान्महापापास जातोत्रापि भूपतिः । गंगायाः मान्तरे देशे तत्त्वयोजनसम्मिते ॥ १३ ॥
स रक्तगौरो मतिमान्नात्युच्चो न लघुणी 1 वाचा मधुग्या युक्तस्तेजस्वी लोकविश्नुतः ॥ १४ ॥
बहुज्ञो दर्शनीयाक्षो दाता भोक्ता कुलाग्रणीः । उपकारपरो विद्वान्धली सर्वजनानयः ॥ १५ ॥
क्षात्रधर्मरतो मानी दंडदाक्षिण्यतत्परः । सभायां चतुरो। धीरो मंत्रविद्गूढचेष्टितः ॥ १६ ॥
बहुस्त्रीभोगसंयुक्तो धनधान्यसुतान्वितः । पित्तश्लेष्माधिकः शूरो बहुभूपजनैर्वृतः ॥ १७ ॥
गजाश्ववाहनैराढ्यो बहुरलैरलंकृतः । आदिमध्यावसानेषु सुखैश्वर्यसमाकुलः ॥ १८ ॥
शिवानान्महादानात्मास्कृतान्त फलं विदम् । सर्वमेततथा पापात्सर्व पापफलं शृणु ॥ १९ ॥
धूर्तः शठोऽतिदभाढयो बहुझेपी भयान्वितः । लोभी पापरतः कापि पित्रोः सुखविवर्जितः ॥ २० ॥
पाग्दाहे जीवघाताच पित्तवातरुगन्वितः। बालबत्सवधान पूर्वे पूर्वपुत्रशुचान्वितः ॥ २१ ॥
ब्रह्मस्वभक्षणात्पूर्व कुक्षिरोगसमन्वितः । ब्रह्मस्वभक्षणे . गोप्यकरणाद्भुक्तरोगवान् ॥ २२ ॥
भिषग्वरकृतैर्यत्नैर्वहुपापैर्महीपधैः । निःशेष तस्य रोगस्य निवृत्तिर्न च जायते ॥ २३ ।।
स्वस्त्रीसहोदरा: पूर्व सहाया दाहकर्मणि । ते सत्र तु सुता मृत्युवशं प्राप्ताः खगोतम ॥ २४ ॥
गोत्रीवालवधात्पापात्मागत्र सुतनाशनम् । लक्ष्मेदपेनसो राहुभौमो गुरुगृहं गतौ ॥ २५ ॥
सुतस्यौ पुत्रमरणं द्वौ विज्यो बुधवेश्मगौ । तमोयुक्तो विधुश्चास्य तद्दशांतर्दशासु च ॥ २६ ॥
महदुःखं समानोति प्राणभीतिर्मुहुर्मुहुः । लक्षणरोभिराढयस्य प्रष्टुरत्रैव जन्मनि ॥ २७ ॥
प्रायश्चित्सं प्रवक्ष्यामि येन पापात्प्रमुच्यते । पलेर्दशमितः कार्य कालचक्र हिरण्मयम् ॥ २८॥
मदध्यायोक्तविधिना संपूज्य परया मुदा । भक्त्या देयं विधिज्ञाय रोगभीत्यपनुत्तये ।। २९ ।।
राहुकेतुविधूनां च सौरेरपि विशेषतः । मृत्युञ्जयस्य देवस्य मतिमाश्च हिरण्मयीः ॥ ३०॥
पड़ामः पभिः पलैः कृत्वा प्रतिष्ठाप्य सुपूज्य च । प्रयच्छविजवर्येभ्यो ज्वरमूर्ति तयैव च ॥ ३१ ॥
निमूर्ति प्रयच्छेत पलैर्वसुमितैः कृताम् । हिरण्मयों तदाकारां ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ॥ ३२ ॥
एवं कृता खगश्रेष्ठ मृत्युञ्जयविधानकम् । कारपेजपहोमो चाप्यपमृत्युविनाशनम् ॥ ३३ ॥
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्धान्वित्तानुसारतः । दक्षिणापि तथा देया भक्त्या च विनतात्मज ॥ ३४ ॥

·wr
-
॥
(४५२)
वृद्धारुण-
य एवं कुरुते सूत विधिना पापशोधनम् । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्याजन्मन्यत्र खगेश्वर ॥ ३५ ॥
नाधयो व्याधयस्तस्य न च शत्रुभयं भवेत् । न कुक्षिरोगो न मृतिन मन्दाग्निर्न भीस्तथा ॥३६॥
महदैश्वर्यमामोति विविधांश्च मनोरथान् । सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्ग मोक्षमवाप्नुयात् ॥ ३७ ॥
सप्तसप्ततिरायुः स्यात्सायश्चित्ते कृते लिह । प्रायश्चित्तेऽकृते रिटमूनविशन्मितेऽच्दके ।। ३८ ॥
पंचत्रिंगन्मितेऽन्दे वा ध्रुवं पंचाशदब्दके । चतुर्विधं महारिष्टं भवत्येव न संशयः ॥ ३९ ॥
शनौ कन्यागते जातो मेपस्थे निधनं भवेत् । जन्मादिनिधनान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ ४० ॥
यद्यदैतर्गतं सूत तन्मच्छास्त्राद्विचिन्तयेत् ॥ ४१॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टाशीत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३८८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिच्छूद्रोऽभवत्पूर्वे 'दानधर्मक्रियापरः । द्विजानां पूजको दक्षः घुमंडलजोऽण्डज ॥
देवद्रव्यविहीनोऽभूत्तत्कृतं कर्म चाधमम् । स्वपली स्थापिता पण्यशालायां हि खगाधिप ॥२॥
'पण्यस्त्रीकर्मतश्चासौं चकार स्वोपजीवनम् । ततो मृत्युवशं प्राप्तो भुक्त्वा तत्पाप फलम् ॥ ३ ॥
'प्राग्दानवशतश्चात्र जन्मन्यस्ति च पर्वते । शूद्राघमोऽथ वा पण्डः पूर्वपापाच्छृणुष्व तत् ॥ ४ ॥
निष्कृतिस्तस्य पापस्य नोक्ता पापाद् दृढात्सुत ॥ ५ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोननवत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३८९ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी . नकुलं पूर्व घातयेदिनतात्मज । मात्र जन्मनि रोगेण बभ्रमंडलजेन च ॥१॥
पापोद्भवेन मतले पीडिता भवति - ध्रुवम् । तद्रोगनाशनं दद्याद्वभुं निष्कत्रयात्मकम् ॥ २॥
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्पूर्वपापापनोदनम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो नवत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३९० ॥
श्रीसूर्य उवाच।
अज्ञानादातयेन्नारी प्राग्भवे मातरं स्वकाम् । सात्र जन्मनि चक्षुभ्यो वर्जिता जायते भृशम् ॥ १॥
प्राजापत्पनयं कुर्यात्सा तत्तापविशुद्धये । ब्राह्मणाय तथा नौका हैमी दद्यात्सलामिकाम् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकनवत्युत्तररिशताधिकसहस्रतम ॥ १३९१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यो हरेत्मुखलोभेन पकानं परमं महत् । जिहापाकोद्भवा पीडा जायतेऽत्रैव निश्चयात् ॥ १ ॥
गायत्री मजपेल्ला तद्दशांशेन होमयेत् । स्वगृह्योक्तविधानेन तिलैराज्यपरिप्लुतैः ॥ २ ॥
ब्राह्मणान्मोजयेत्पश्चालिहापाफात्प्रमुच्यते ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे फर्मविपाके अभ्यायो विनवत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३९२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
मागासीसत्रियः कश्चिद ग्रामाध्यक्षो महाधनी। चिड़ियां निवसन्विमो शिवाराधनतत्परः ॥१॥
दत्तानि तेन दानानि ब्राह्मणेभ्योऽतियक्तितः । गोमृस्वर्णाश्वशस्त्राणि रत्नादीन्यपि पर्वसु ॥ २ ॥
पापनाचरितं तेन माविनोऽर्थस्य गीरवात् । ग्रामान्तरस्थितस्पान्यक्षत्रियस्प विजानता ॥३॥

·. १३८९-१३९७.] कर्मविपाका वैरभावाच वै रात्री घातितश्चौर्यकर्मणा । तत्पुत्रो ह्येकपुत्रस्य बालभावे व्यवस्थितः ॥ ४ ॥ तत्पिता तेन दुःखेन मृत्युचक्रमुपागतः । युवभावे सहायाभ्यां युक्तेनोपार्जितं विदम् ॥ ५॥ स तेन कर्मणा युक्ता प्राप्य धर्मपुरं प्रति । भुक्त्वा ,पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तथा शिवार्चनात्तथा दानात्तत्र जातो वणिक्सुतः । सौम्ययाम्याश्रिते देशे नार्मदे शतयोजने ॥ ७ ॥ लघुस्वरूपो मतिमान्स्वधर्माढयो धनाधिपः । वाचा मधुग्या युक्तो रक्तगौरोऽतिपित्तभाक् ॥ ८॥ पितृवन्धुसुखैश्वर्यस्त्रीभोगवनवाहनैः । संयुक्तो दानशीलश्च यशस्वी पितृवल्लभः ॥९॥ शैशवे युवभावे च चन्द्रवत्सुखदुःखभाक् । मध्येऽत्यन्तधनैर्युक्तः सुखैश्वर्यसमाकुलः ॥ १० ॥ पुण्यादिदं तथा पापाल्लोभी पापरतः क्वचित् । यौवनेतिशठो धूतो मत्तो दुःखसमन्वितः ॥ ११ ॥ प्रारबालघातात्सततं जातपुत्रो न कर्मणि । प्रागत्र सहजौ प्रष्टु यो ज्येष्ठकनिष्टकौ ॥ १२ ॥ पुत्रसन्ततिहीनौ हौ जन्मन्पत्र खगेश्वर । लक्षणैरेभिराढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ १३ ॥ रुद्रानेकादश नित्यं पूजयेदुपचारकैः । तल्लिंगमन्त्रैविधिवद्यावदेकादशं दिनम् ॥ १५ ॥ अति द्वादशके नित्यं पूजयेदुपचारकैः । रुद्रं पलैवेदमितैः सौवर्ण शुभलक्षणम् ॥ १५ ॥ तदर्धमित्तकं वापि निजवित्तानुसारतः । सम्पूज्य गन्धपुष्पाविधिज्ञाय प्रदापयेत् ॥ १६ ॥ मापाष्टकमितां दद्यागौरों स्कन्दं द्विमापकम् । गणेशं तन्मितं हेमं वालघातोपशांतये ॥ १७ ॥ गायत्र्यष्टसहस्त्रं तु व्यंबकं तु सहस्रकम् । तावदष्टाक्ष जप्त्वा होमयेोजयेट्विजान् ॥ १८।। शृणुयादरिवंशं च सप्तम्यां व्रतमाचरेत् । य एवं कुरुते सूत विधिना पापशोधनम् ॥ १९ ॥ तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादत्र जन्माने वै ध्रुवम् । नैवं करोति यो मोहात्प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः ॥ २० ॥ न तस्य पुत्रवृद्धिः स्यादालभावे शिशोतिः । पञ्चसप्ततिसंख्यायुः कृते प्राक्पापशोधने ॥ २१ ॥ प्रायश्चित्ते कृते पिष्टमष्टत्रिंशन्मितेऽन्दके ॥ २२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायविनवत्युत्तरत्रिशताधिकसहनतमः ॥ १३९३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मातरं यो नरो हन्यात्याग्भवे कश्यपात्मज । जन्मान्धो जायते सोऽपि घोरान्मातृवधात्सुत ॥ १॥ न जायतेऽत्र पक्षीन्द्र पापान्मुक्तिदात्ततः । आ सप्तजन्मनो नूनं चक्षुहीनो भविष्यति ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्नवत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतम. ॥ १३९४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिदनिता सूत प्रारभवे ज्ञानवर्जिता । परमान्नं हरेल्लोभात्सानहींनात्र जन्मनि ॥ १ ॥ तया निष्कइयं स्वर्ण विधिना वेदपारगे । देयं तत्पापशुद्धयर्थमनाढया जायते ततः ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय पञ्चनवत्युत्तरत्रिंशताधिकसहसतमः ॥ १३९५ ।। श्रीसूर्य उवाच । अज्ञानाद्वातयेनारी प्राग्भवे मातरं स्वकाम् । सात्र जन्मनि चक्षुभ्यों वर्जिता जायते भृशम् ॥ १ ॥ प्राजापत्यत्रयं कुर्यात्सा तत्पापविशुद्धये । ब्राह्मणाय तया नौका हैमी दद्यात्पलात्मिकाम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविमाके अध्यायः षण्णवत्युत्तरत्रिशताधिकसहसतमः ॥ १३९६ ॥ श्रीसूर्य उवाच। काचिदासीन्महाभाग बाहुजा पतिवल्लभा । बहुव्रतरता साध्वी देशे पाञ्चालसंज्ञके ॥ १॥ साददत्तत्र दानानि नारी पतिसहायतः । सर्वस्वं च कुरुक्षेत्रे रास्ते दिवाकरे ॥२॥ M -

·वृद्धारुण-
[म.-
अथो भाविबलात्सूत पापमाचरितं तया । धूर्तया भर्तुरुदेशे कृतं कुलजनाशनम् ॥ ३ ॥
एवं गतसुनो रात्री तत्पतिश्चौर्यकर्मणा । ददाहारिपुरं रम्यं बदुलोफैनिपेवितम् ॥ ४ ॥
तत्र दग्धो दिनश्चैको कपिला च रिपोः सुतः । धर्मज्ञोऽपि प्रियाहेतोघोरपापं चकार सः ॥ ५॥
एवं बहुतिथे काले गतौ तौ यमशासनम् । भुक्त्वा पापाच्च नरकान्पापात्स्वर्गाश्च शाश्वतान् ॥ ६ ॥
पूर्वपुण्यप्रभावेण जातौ राजकुले च तो । सेयमेव विपाशाख्ये देशे पर्वतमाश्रिते ॥ ७ ॥
लग्ने मृगाभिधे जाता महोग्रा प्रियवादिनी । दत्ता तस्मै व तपित्रा राजपुत्राय धीमते ॥ ८ ॥
प्राकर्मणां विभोगाय सदादीनामिह ध्रुवम् । गौरवर्णा सुपुत्राढया सदा दानग्ता सती ॥९॥
यशस्विनी कीतिमती सुखैश्वर्यसमाकुला । मुख्या नृपांगना लोके प्रमिद्धा कुलशीलतः ॥ १० ॥
बहुद्रव्ययुता नारी रत्नवाहनभागिनी । धर्मादिदं तथा पापाल्लोभायाऽनृतभापिणी ॥ ११ ॥
क्रूरा कचित्पापरता प्रजापीडनतत्परा । महानृपाश्रितभयैः क्लेशैर्दुःखैमहाव्ययः ॥ १२ ॥
प्रपीडिता च तारुण्ये सापस्मागदिजैर्भपैः । आयंते सुखयुक्तापि युवभावेऽतिदुःखिता ॥ १३ ॥
सप्तविंशात्तथा वर्षाष्टकं वद्रिष्टं महत् । पितृभर्तृभवं घोरं स्वदेहसुतजं तथा ॥ १४ ॥
एवं चतुर्विधात्पापाच्चिद्वमङ्गे महाव्रणः । लक्षणेरेभिराढ्यायाः प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ १५ ॥
ब्रह्माणं कारयेल्लेख्यं पलैः पञ्चमितैविभुम् । हिरण्मयं यथाकारं सपत्नीक - प्रयत्नतः ॥ १६ ॥
तदर्धमितकं वापि निजवित्तानुसारतः। संपूज्य गंधपुष्पायैर्विधिज्ञाय मदापयेत् ॥ १७ ॥
इमं सुमन्त्रमुच्चार्य भक्तिभावेन काश्यपे ॥ १८ ॥
मन्त्रः।
"पितामह महाप्राज्ञ मृष्टेरुत्पत्तिकारण । पूर्वपापविनाशाय ददामि त्वां हिरण्मयम् ॥ १९ ॥
रोग विनाशय शिमं तजं गुह्योद्भवं महत् ॥ ॥ २० ॥
तथा पञ्चमितैर्मापः कार्या स्त्री गर्भसंयुता । लेख्या हिरण्मये पत्रे गंधपुष्पैः प्रपूजिता ॥ २१ ॥
ब्राह्मणाय च सा देया पूर्वपापापनुत्तये । तथा वेदमितैर्मापैः सौवर्णी प्रतिमा शुभा ॥ २२ ॥
वायोः कार्या शुभा लेख्या सा च देया कुटुंबिने । पात्रं ताम्रमयं तदघृतपूर्ण सदक्षिणम् ।। २३ ॥
सर्वग्लसमायुक्तं पट्टवस्त्रेण वेष्टितम् । प्रीत्यै सूर्यादिखेटानां दद्याहोपोपशान्तये ॥ २४ ॥
गायपष्टसहस्रं तु जपेदष्टाक्षरं तया । व्यंचकं च सहस्त्रैकं ब्राझं तट्विगुणं तथा ॥ २५ ॥
होमयेत्तदशांशेन शक्त्या विमांश्व भोजयेत् । य एवं कुरुते सूत विधिना पापशोधनम् ॥ २६ ॥
प्राधर्मजान्महापापाट्यभिचारसमुद्भवात् । मुच्यते नात्र सन्देहो रोगाच्चापि तदुद्भवात् ॥ २७ ॥
पुत्रसन्ततिवृद्धिः स्यात्प्रायश्चित्ते कृते विह । सप्तसप्ततिवन्तिं जीवनं कथितं विह ॥ २८॥
ने फरोति यो मोहात्प्रायश्चित्तं प्रपत्नतः। तस्प रोगविवृद्धिः स्यात्सट्पश्चाशन्मितेऽन्दके ॥ २९ ॥
स्वरिष्टं पुत्ररिष्टं या नात्र कार्या विचारणा ॥३०॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः सप्तनवत्युत्तरत्रिशताधिकसहस्रतमः ॥ १३९७ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पा दुष्पा पाग्भवे गर्भ पातयेदिइ यत्नतः । श्रवणं हरिवंगस्प फन्योदाहं शिवार्चनम् ॥ १॥
कृत्वा पुप्रमुखं पश्येजन्मन्यन खगाधिप ॥ २॥
इति श्रीसूर्यायगमंवाद कर्मविपाके अभ्यायोऽटनवत्युत्तरतिराताविकमहसतमः ॥ १३९८॥

·१३९८-१४००.]
कर्मविपाकः।
(४५५),
अरुण उवाच।
कश्चित्सूतो महासाधुश्वारुवर्णः प्रतापवान् । आचारकुलधर्मज्ञो देवाग्निद्विजवत्सलः ॥ १॥
- संयुतोवायुपित्ताभ्यां किंचिल्लेशस्य कारिणी । तद्भार्या हि पतिपाणा व्रतानामनुकांक्षिणी ॥ २ ॥
ऋतुहीना कयं जाता कस्येदं फर्मणः फलम् ॥ ३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
नारीणां जारगर्भाणामसतीनां कुलच्छिदाम । यद्वाचिरमसुतानां शीघ्र गर्भः समुन्द्भवेत् ॥ ४ ॥
औपधैश्छेदनर्मानः प्रलेपैर्दुष्टभक्षणः । संवाहनस्तया पातैरन्यैर्वा बस्तिकर्मभिः ॥ ५ ॥
गर्भस्य पातनोपायान्करोत्यपि च कीर्तयेत् । पुंस्कृतं नैव तत्कर्म स्वीकृतं नात्र संशयः ॥ ६ ॥
नारी जन्मान्तरे प्राप्ते न सा गर्भ विभर्ति हि । पूर्व वैश्यकुले जाता सपत्नीसहिता खग ।। ७ ॥
अनया ईीया चैव संततेर्नाशनाय च । औपधैश्छेदनायैस्तु तदर्थे कल्पितो गदः ॥ ८॥
सपत्त्यै प्रेरयामास विधिना चैव तद्गदम् । तया वै ऋतुभावाच परिपीतं महौषधम् ॥ ९ ॥
पुष्पं प्रणाशितं तस्यास्तस्मिन्नन्मनि मानद । ऋतावृतौ च संप्राप्त जाताच विविधा रुजः ॥ १० ॥
वेदना ह्यभवन्नित्यमसृग्वातोदरामयाः। पुष्पे नष्टे फलं नष्ट कदाचिद्गर्भनाशनम् ॥ ११ ॥
तया चैतत्कर्म कृतं त्रिविधं गर्भदोपकृत् । तथापि फलहंतॄणां द्वितीय सुकृतं चरेत् ॥ १२ ॥ .
ऋत्वभावो दुष्टबुद्धया कृतो वै पूर्वजन्मनि । तेन वै कर्मणा वत्स विविधाः पुष्पबंधनाः ॥ १३ ॥
गर्भाश्रयमधिश्रित्य स्रवते शोणितं बहु ।क्षीयन्त इव चांत्राणि सूचीभिरिव तोदनम् ॥ १४ ॥
वेदना याः पुराऽभूतस्त्रीणां गर्भनिपातने । यावत्कालं प्रदेशीयं तासां गर्भमपातयत् ॥ १५ ॥
तावानेव च तद्गर्भनाशस्यास्ति हि संभवः । एवं तु लक्षणेात्वा कर्माणि स्त्री समाचरेत् ।। १६ ॥
एकवासोविधि चैव दंपती तीर्थसंगमे । सुशुभे भूमदेशे तु पुराणोक्तविधानतः ॥ १७ ॥
संमणाशाय दुष्टस्य प्रायश्चित्तमिहेनतः । पौष्ठपद्यां तृतीयायां शुक्लायां व्रतमाचरेत् ॥ १८ ॥
यत्नेन गाभिक सौम्यमुपोपणपरायणा । पुष्पैर्नानाविधैः शुभैरोगिरिजामियाम् ॥ १९ ॥
केतकैर्गर्भसंयुक्तैश्चंपकैः कुमुदोत्पलैः । सौवर्णी राजती तात्री मूर्ति गौर्याः प्रकल्पयेत् ॥ २० ॥
हारनूपुरकोटीरकुंडलाभरणादिकम् नैवेद्यः शुभकासारमोदकापूपपायसैः॥ २१ ॥
उपतिष्ठेत विधिवद्भवानी प्रियवल्लभाम् । पतिपुत्रवतीभिस्तु स्वीभिः सह शुचिस्मिता ॥ २२ ॥
रात्री जागरणं कुर्याद्गीतनृत्यादिपूर्वकम् । फलैर्नानाविधैरध्यैर्दद्यान्मंत्रपुरस्सरम् ॥ २३ ॥
फलपुष्पाक्षतोपेतमंजनं मूर्ध्नि मक्षिपेत् । नमस्तेऽस्तु महादेवि नमस्ते गिरिशप्रिये ।। २४ ॥
देवीमुद्दिश्य विधिवद्भोजयेतोडश स्त्रियः । नानाविधैर्भक्ष्यभोज्यैाह्मणानथ पोडश ॥ २५ ॥
प्रत्येकं वैणवं पात्रं सप्तधान्यसमन्वितम् । सौभाग्याष्टकसंयुक्तं वस्त्रयुग्मेन संयुतम् ॥ २६ ॥
दातव्यं गिरिजाप्रीत्यै पुत्रसौभाग्यकाम्यया । सगी च वृषोपेतां सितां गां वस्त्रसंयुताम् ॥ २७ ।।
सहिरण्यां ततो दद्यादिप्राय गुणशालिने ॥ २८ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसवादे कर्मविपाके अध्यायो नवनवत्युचरत्रिशताधिकसहनतमः ।। १३९९ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
शशघाती महाभाग कुन्जकर्णः प्रजायते । निष्कृति तस्य पापस्य शृणु चात्र खगाधिप ॥ १ ॥
गां हि सोपस्करां दद्यादेदवेदांगवेदिने । तस्माद्दोपात्ममुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ २ ॥
इति श्रीद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अन्यायश्चतु.शताधिकसहसतमः ॥ १४०० ॥

·.
(४५६)
वृद्धसूर्यारुण-
[.-
श्रीसूर्य उवाच ।
कश्चिच्छूद्रोऽभवत्पूर्वे दानधर्मक्रियापरः । द्विजानां पूजको दक्षः सिन्धुमण्डलगोण्डज ॥ १ ॥
देवद्रव्यविहीनोऽभूतत्कृतं कर्म चाधमम् । स्वपली स्थापिता पण्यशालायां हि पतत्रिराट् ॥ २॥
पण्यस्त्रीकर्मतश्वासी चकार स्वोपजीवनम् । ततो मृत्युवशं प्राप्तो भुक्त्वा तत्सापनं फलम् ॥ ३ ॥
प्राग्दानवशतघेह जन्मन्यस्ति च पर्वते । शूद्राधमोऽय वै पण्डः पूर्वपापप्रभावतः ॥ ४ ॥
निष्कृतिस्तस्य पापस्य नोक्ता पापादृवात्सुत ॥ ५ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय. एकोत्तरचतु:शताधिकसहस्रतम ॥ १४०१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी नकुलं पूर्व घातयेविनतासुत । सेह जन्मनि रोगेण वचमण्डलजेन च ॥ १ ॥
पापोद्भवेन सततं पीडिता भवति ध्रुवम् । तद्रोगनाशनं दद्याद@ निष्कद्वयस्य च ॥२॥
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्पूर्वपापापनोदनम् ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वयुत्तरचतु शताधिकसहस्रतमः ॥ १४०२ ।।
अरुण उवाच।
फश्चित्क्षात्रकुले जातो नानावृत्तिः किलाभवत् । नानासंधिषु बाधा वै खुदरार्तिश्च तस्य हि ॥ १॥
मेहादिवाधया नित्यं नेत्ररोगो विरश्मिता । कटिपृष्ठोरुवंशेति ल्ये च ग्रहणीगदः ॥२॥
तस्य भार्या सदाचारा विज्ञेया प्रीतिकारिणी । सौभाग्यसुखसंपन्ना पितृमातृसुखोज्झिता ॥ ३ ॥
कयं संततिहीना च वदोपायं च सन्ततेः ॥ ४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वे वर्णोत्तरे जातस्तस्करो वस्त्रहारकः । निपादैः सह संभूय चौर्यकर्मणि तत्परः ॥ ५ ॥
बनानामन्तरे प्राप्ते कश्चिदिपः समागतः । गृहीत्वा तस्य सर्वस्वं यत्किचिचार्जनात्कृतम् ॥ ६ ॥
स तेन निहतो विप्रस्तस्करेण दुरात्मना । तस्मादसौ मृतश्चापि बभूव वनपन्नगः ॥ ७ ॥
स पश्चानरके घोरे पतितोऽयुतसंख्यया । तस्मान्मानुष्यमापन्नः किंचित्पुण्यप्रभावतः ॥ ८ ॥
स्वर्णकारटहे गालः पूर्वजन्मनि मानद । इदं चतुर्थक जन्म वव्यात्वं यत्र संस्थितम् ॥९॥
व्यभिचारवशाजातस्तस्करः पूर्वजन्मनि । तेन कर्मविपाकेन स्त्रीपुंसोर्जायते विह ॥ १० ॥
पुत्रहीनोऽभवत्तद्रंध्यात्वं जन्मजन्मनि ॥ ११ ॥
अरुण उवाच ।
प्रायश्चित्तं कयं देव येन पापक्षयो भवेत् । संततेहि मुखं ब्रूहि बंध्यानां हितकाम्यया ॥ १२ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
शुभे त्ववसरे प्राप्ते शुभतीर्यादिसंगमे । विधिवद्विहितं पूर्व कृतं स्मृत्वाभिभापयेत् ॥ १३ ॥
विमस्पोद्वाहनं कृत्वा गृहदानं यथाविधि । धनधान्यादिकं दत्त्वा तोपयेद्विप्रयाजकान ॥ १४ ॥
विष्टिपाते व्यतीपाते संक्रान्ती ग्रहणाहनि । पुण्याहे विधिमातिप्टेदनपत्यायनाशनम् ॥ १५ ॥
मुशुभे भूप्रदेशे तु समे कम्बलसंस्कृते । विधीत तिलद्रोणेखिभिः पर्वतमुत्तमम् ॥ १६ ॥
परितोऽरलिमानं तु द्रोणमानं मुतंडुलः । विदध्यात्पर्वतान्सूत देवद्वमविभूपितान् ॥ १७ ॥
सनस्ती दंपती गुदी घाताचहतवाससी । दधानी शुभवेपाढयी चिंतपन्ती प्रजापतिम् ॥ १८ ॥

·कर्मविपाकः। (४५७) तल्यादितेश्च तत्सत्याः कुर्यान्मृति प्रजापतेः । शुद्धवर्णसुवर्णस्य निष्कद्वयविनिर्मिताम् ॥ १९ ॥ हेमयज्ञोपवीतां च साक्षमालाकमंडलुम् । अदितैरपि केयूरहारौवेयभूषिताम् ॥ २० ॥ ययावित्तविभागेन तनुं तस्याः शुभाकृतिम् । स दिव्यामर्चयेन्मृति विष्णोर्वामनरूपिणः ॥ २१ ॥ तन्मूर्तित्रितयं सम्यकृतसंस्कारमर्चयेत् । कृत्वा प्रतिष्ठितप्राणं जातकर्मादि पुँस्त्रियोः ॥ २२ ॥ बाललीलाधरं विष्णुं वामनं परिचिंतयेत् । मातरं द्रष्टुमिच्छन्तं हरि तत्स्ततकांक्षया ॥ २३ ॥ ततस्तदाश्रमाञ्चैव सुमेरोस्तिलपर्वतात् । प्रत्यंतगिरिमिच्छंत मार्गः स्वपदभूषितैः ॥२४॥ आदिति तमपश्यंती विरहाकुलचेतसम् । रुदतीमिति तं द्रष्टुं तत्परन्सिमीक्षतीम् ॥ २५ ॥ एवं ध्याता तया ममंत्राोंदितलक्षणाम् । पुष्पैश्च धूपगंधाद्यैरर्चयेदति विवलाम् तद्विपासोऽय तद्विष्णोर्विष्णोः कर्माणि पश्यत । ततस्तां वैष्णवी मूर्ति मातुरुत्संगगामिनीम् ॥ २७ ॥ कृत्वा तस्याः प्रतिष्ठान्तं लब्धपुत्रान्विचिन्तयेत् । अपश्यन्तीमितिप्रोक्तमंत्रार्थगुणलक्षणम्॥ २८॥ सपुत्रां खलु तां देवीमर्च येद्विविधैर्गुणैः । तनो ब्राह्मणमध्यात्तु समाहूय गुणान्वितम् ॥ २९ ॥ तस्मै तां प्रतिमां दद्यात्सपुत्रामदितेः सुताम् ॥ ३० ॥ मंत्र: यन्मया निहतो विमो धनं हत्वावगस्य हि । तस्करैस्मह संप्राप्त पातकं चोल्वणं महत् ।। ३१ ।। तस्य पापस्य नाशाय दानमेतद्ददाम्यहम् । सौवर्णी प्रतिमामेनां भवेयमनघेति च " ॥ ३२ ॥ भोजयेच्च शतं विप्रान्सर्पिष्यात्मानमीक्षयेत् ॥ ३३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाकेऽध्यायसुयुत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ॥ १४० ३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । उलूफयातनात्पूर्व जन्मन्यत्र च पुत्रकं । पांडुरोगेण सततं पीडितो वै भवेद्धृशम् ॥ १॥ कत्रिकापलं चैकं दद्याद्विप्राय पणि । उलूकघातजं पापं सर्वं नश्यति तत्क्षणात् ॥ २ ॥ तस्मिन्पापे विनष्टे तु पांडुरोगो विनश्यति ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाकेऽध्यायश्चतुरत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ॥ १४०४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी घातयेत्काचिदुलूकं पूर्वजन्मनि । पांडुरोगेण सततं पीडचते चात्र जन्मनि ॥१॥ दद्यादिह विधिज्ञाय पलमेकं खगाधिप । कस्तूरिकाया विप्राय पांडुरुङ्नाशनं परम् ॥ २॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चोत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४०५ ।। श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाभाग शृणु प्राफर्मणः फलम् । पुरा कश्चित्तलिंगेऽभूहिजो धर्मक्रियापरः ॥ १ ॥ वहुस्त्रीकुलसंयुक्तो गोधनैश्च समन्वितः । गयायां कृतवान्योऽय श्राद्धं दानं विशेषतः ।। २ ॥ तच्याद्रदानबाहुल्याविजो जातो दशार्णके। पाक्पापातु महाभाग व्यभिचारादपुत्रकः ॥ ३ ॥ प्रयागे मकरे नानाद्गायत्रीजपतो मृतिः । काश्यां जातो द्विजो वेदाभ्यासी धर्मपरायणः ॥ ४॥ स गृहस्थाद्वियुक्तस्य शिवार्चनरतः सदा । लब्ध्वा सर्व सुखं चात्र शिवलोकमवाप्नुयात् ॥ ५ ॥ इति श्रीदृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः षडुत्तरचतुःशवाधिकसहन्नतमः ॥ १४०६ ॥ 1 ५५

·(४५८)
वृद्धसूर्यारुण-
[Me-
श्रीसूर्य उवाच ।
पृच्छकोसावभूत्पूर्व राजपुत्रः प्रतापवान् । पुलिंददेश उत्पन्नो विष्णुभक्तिपरायणः ॥ १ ॥
स्त्रीपुत्रधनसंयुक्तो धर्मशास्त्रक्रियारतः । कृतवान्स गयाश्राद्धं यथाविभवविस्तरम् ॥ २ ॥
गोमूहिरण्यवत्राश्वरलानादि विधानतः · । भक्ष्यशय्यासनादीनि प्राददत्चपर्वसु ॥ ३ ॥
सत्पात्रेषु महाभाग विविधानि गृहाण्यपि । ततो भाविबलात्सूत कृतवान्कर्म दारुणम् ॥ ४ ॥
ग्रामान्तरे संस्थितस्य शत्रोः सीमापहारिणः । निर्दग्धं हि गृहं तेन रात्री चौर्येण फर्मणा ॥ ५ ॥
तस्मिन्दग्धे महाभाग दग्धश्चास्य सुतः शिशुः । खियौ च गौः सवत्सा च निर्दधागृहजंतवः ॥ ६ ॥
यौवने स्त्रीसाहाय्याच पापमाचरितं परा। अयो किंचिद्गते काले स गतो यमशासनम् ।। ७ ॥
पापात्पापफलं भुक्त्वा पुण्यात्स्वर्गफलं तथा । गयाश्राद्रप्रभावेण स जातो ब्राह्मणोऽधुना ॥ ८ ॥
यमुनामान्तरे देशे पंचयोजनसम्मिते । गौरस्वरूपो मतिमान्दंडदाक्षिण्यतत्परः ॥ ९ ॥
नातिदीपों नातिहस्वो.वातपित्तात्मको घृणी । सभायां चतुरो धीरो बहुस्यानेऽधिकारवान् ॥ १० ॥
बहुस्त्रीको दृढो मानी पितृमासुखाल्पकः । चलः स्वधर्मनिरतो बहुभृत्यजनैर्वृतः ॥ ११॥
राजमान्यो महोत्साहोऽमितदो लोकविश्रुतः । धनवाहनभोगानां भोक्ता बहुजनप्रियः ॥ १२ ॥
आदिमध्यावसानेषु सुखैश्वर्यसमाकुलः। धर्मादिदं तथा पापाल्लोभी पापरतः क्वचित् ॥ १३ ॥
धूर्तः शठोऽतिदंभाढ्यः परस्वहरणे रतः । क्लेदौर्भयैर्मनोदुःखैर्यपैश्चापि प्रपीडितः ॥ १४ ॥
गोवालवत्सकवधादग्निदाहात्पुराकृतात् । कन्यादुःखान्वितस्त्वत्र जातपुत्रविनाशकः ॥ १५॥
स्त्रीसाहाय्यात्पुण्यपापान्मृतस्पैवं विचारयेत् । लक्षणैरेभिराढयस्य प्रष्टरत्रैव जन्मनि ॥ १६ ॥
गोत्रीवालवधानं पुत्रनाशकरा यतः । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन पापात्प्रमुच्यते १७ ॥
दशभिस्तु पलैः कार्या सुरभी वत्ससंयुता । हिरण्मयी ययाकारा पत्रे लेख्या विधानतः ॥ १८॥
तदर्धमितिका - वापि निजवित्तानुसारतः । संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैर्मन्त्रैश्चापि विशेषतः ॥ १९ ॥
सा च देया विधिज्ञाय पूर्वपापापनुचये । तया सुवर्णकमितः शिवः स्त्रीपुत्रसंयुतः ॥ २० ॥
संपूज्य विधिवद्दद्यात्सर्वपापहरो हरः। तदर्धमितिको ह्यग्नियः पापविनाशकृत् ॥ २१ ॥
दशमापमिता जीवा ग्रामदादेऽपि ये मृताः । देया हिरण्मये पत्रे लिखित्वा वालफादयः ॥ २२ ॥
गायत्र्यष्टसहस्रं तु त्र्यम्बकं तन्मितं जपेत् । अष्टाक्षरं त्रिसाहस्र जपेसाप विशोधनम् ॥ २३ ॥
होमयेत्तद्दयांशेन शक्त्या विप्रांश्च भोजयेत् । गामेकां विधिवद्दद्यात्सर्वपापविनाशिनीम् ॥ २४ ॥
य एवं कुरुते सूत विधिना पापशोधनम् । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्याजन्मन्यत्र न संशयः ॥ २५ ॥
नायो व्याधयस्तस्य न चारिष्टभयं भवेत् । पञ्चाशीत्यब्दपर्यन्तमायुःस्यात्पापशोधनात् ॥ २६ ॥
न फरोति यदा लोभात्रिष्येक पापशोधनम् । न जीवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः ॥ २७ ॥
व परिमिते रिष्टं देहान्तो वा धनक्षतिः । प्रायश्चित्ते कृते सूत स्त्रीपुत्रमुखमाप्नुयात् ।। २८ ॥
न पश्यति तदा रिष्टं देज धननं तया । फर्कस्थिते शनी जातो देहान्तो वृपभस्थिते ॥ २९ ॥
जन्मादिनिधनान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम । यद्यदंतर्गतं सूत तन्मच्छास्त्रादिलोफयेत् ॥ ३० ॥
रति धीद्धारगसंवाद फर्मविपाके अध्यापः सतोत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ॥ १४.७ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या पाचिहामणी पूर्वभवे मोहारसुरां पिवेत् । प्रदरेणव रोगेण पीयते चेह जन्मनि ॥ १॥

·स १९०७-१४०९.] कर्मविपाक। भास्करं चात्र सौवर्ण दद्यात्पलमितं सुत । संपूज्य गंधपुष्पायैः पदरान्मुच्यते विह ॥२॥ १ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टोत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४०८ ॥ श्रीसूर्य उवाच। बभूव वाहुनः कश्चिदंगदेशसमुद्भवः । गजमंत्री महोग्रस्तु क्षात्रधर्मरतः सुधीः ॥ १॥ धर्मशास्त्रक्रियायुक्तः शिवभक्तिपरायणः । बहुवृत्तिधरो धीरो राजकार्येषु तत्परः मुखैश्वर्यसमाक्रांतो बहुस्त्रीपुत्रसंयुतः । चकार महादानं शिवप्रियकरं परम् ॥ ३ ॥ वस्त्रभूपणभक्ष्याणि गोऽश्वशय्यासनानि च ।अददत्माग्भवे सूत सर्वमेव स्वशक्तितः ॥ ४ ॥ स कदाचिद्गतो दैवादाज्ञप्तः प्रभुणा पुरा । यौवनेऽरिपुरं तेन प्राप्य गावः समाहृताः ॥५॥ तदाज्ञप्तजनैश्चात्र ताडिता व्याकुलीकृताः । तत्रैका सुरभी सूत ह्यासन्नप्रसवाऽभवत् ॥ ६ ॥ तद्गर्भपातो ह्यभवत्तदुःखेन च सा मृता । राजकार्येऽतिलोभाच पापमुग्रमुपार्जितम् ॥ ७॥ पापपुण्ययुतः प्राप्तो जीवनान्ते यमालयम् । तब मुक्त्वा शुभाँल्लोकान्पुण्यापापात्ततरान् ॥ ८ ॥ शिवयागमभावेण स जातो ब्राह्मणोऽधुना । युग्मे लग्ने धनोरंशेऽनलभे मेपगे रवौ ॥ ९ ॥ प्राग्भागे चंद्रभागाया ऐरावत्यास्तथोत्तरे । गौरो मध्यमरूपाढयो नात्युच्चैर्न लघुप॒णी ॥ १० ॥ यशस्वी पियवाक्शान्तः पैत्तिकोऽतिजनैर्वृतः । सभायां चतुरो धीरो विख्यातो राजसेवकः ॥ ११ ॥ स्त्रीभ्रातृधनभोगाढयः पुत्रपौत्रसमन्वितः । देशेदेशेऽधिकाराढयो बहुवाहनभोगभाक् ॥ १२ ॥ यौवनांतेतिधनवान्सुखैश्वर्यसमाकुलः । शिक्यागादिद सर्व पापात्पापफलं शृणु ॥ १३ ॥ कचित्पापरतो धूतों लोभमोहसमाश्रितः । शठः क्रोधरतो हीनः स्वाधिकाराचलाचलः ॥ १४ ॥ वाल्ये मातृसुखैहीनोऽमितदो बहुकन्यकः । क्लेशैर्मयैर्मनोदुःखै'न्यते तापितः कचित् ॥ १५ ॥ गोदुःखजात्पूर्वपापाद्यौवने स्त्रीवधो भवेत् । प्रष्टुरत्र कनिष्ठायां स्वल्पं पुत्रसुखं विह ॥ १६ ॥ 'चिह्नमादिदं सूत प्रष्टुरत्रैव जन्मनि । गवां दंडाहतासापादंडराशिगतो गुरुः ॥ १७ ॥ लक्षणैरेभिराढयस्य प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् । सुवर्णैः पञ्चभिः कार्या सवत्सा सुरभी सुत ।। १८ ॥ तदर्धमितिका वापि निजवित्ताऽनुसारतः । संपूज्य गंधपुष्पायेमत्रैश्चापि विशेषतः ॥ १९॥ । सा च देया विधिज्ञाय मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ २० ॥ - . । मया पूर्व त्वमज्ञानात्पीडिता सुरभे पुरा ॥ २१ ॥ तद्दोपशमनायैव ददेऽहं त्वां हिरण्मयीम् । देवि त्वं मम पापानि तत्क्षणाद्गस्मसात्कुरु " ॥ २२ ॥ इत्युच्चार्य नरो दद्यात्पूर्वपापात्ममुच्यते । तस्मादर्धमितं हेमं दद्यात्पशुपनि विभुम् ॥ २३ ॥ पुत्रपौत्रविवृद्धचथै पूर्वपापापनुत्तये । त्र्यंबक लक्षमधैं वा तदर्धे वा जपेद्बुधः ॥ २४ ॥ गायध्यष्टसहस्रं तु जपित्वा शुद्धिमाचरेत् । होमयेत्तद्दशांशेन शक्त्या विमांश्च भोजयेत् ॥ २५ ॥ य एवं कुरुते सूत विधिना पापशोधनम् । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्याजन्मन्यत्र न संशयः ॥ २६ ॥ स्वाधिकारप्रवृद्धिः स्यात्सुखैश्वर्यविशेषतः । नाधयो व्याधयस्तस्य नच शत्रुभयं भवेत् ॥ २७ ॥ सप्तसप्ताब्दमायुः स्यात्सायश्चित्ते कृते सिंह । दिपञ्चाशन्मिते व रिष्टं चाकृतनिष्कृतेः ॥ २८ ॥ कन्यागते शनी जातो निधनं मेपगे तथा । शस्त्रैश्च शशिराशिस्थे रखौ मेपगते तथा ॥ २९ ॥ जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् । यद्यदंतर्गतं सूत तन्मच्छास्त्राद्विलोकयेत् ॥ ३० ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यापो नवोत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ।। १४०९।। । 1 .

·वृद्धसूर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच । बभूव वाहुजः कश्चित्पूर्वजन्मनि यामुने। स्त्रीपुत्रभ्रातृसंयुक्तो धनधान्यसमन्वितः ॥ १ ॥ क्षात्रधर्मरतः शूरो विष्णुभक्तिपरायणः । स च मादाकुरुक्षेत्रे सर्वस्वं विधिनाऽण्डज ॥ २ ॥ महापर्वसु विप्रेभ्यो दरिद्रेभ्योऽपि शक्तितः । ततो बहुतिथे काले स्वस्थानं प्राप्य बाहुजः ॥ ३ ॥ स चकार महापापं भाविनोऽर्थस्य गौरवात् । ऋतुप्राप्तां स्त्रियं ज्येष्ठां संत्यज्य प्रियवादिनीम् ॥ ४ ॥ रति ददौ कनिष्ठायामनृतौ कामलोभतः । अय केनापि विप्रेण स्थापितं तद्गृहे धनम् ॥५॥ घटस्यं न पुनर्दत्तं तस्मै लोभाच्च तदसु । स्त्रीपुत्रभ्रातृभिः सवैर्भुक्तं तेनाप्यसद्धनम् ।। ६ ।। प्रायश्चित्तौद्यतः सोऽपि प्राप्तो मृत्युवशं तदा । स भुक्त्वा पापपुण्योत्यं फलं तत्र खगेश्वर ।। ७ ।। सर्वस्वदानात्मागर द्विजोऽसौ नृपपूजितः । चिह्नमत्र घटे लग्ने जातो ब्रह्मस्वभक्षणात् ।। ८॥ गौरो मध्यमरूपायो मन्त्रविद्रक्तपित्तभाक् ! धर्मज्ञो नीतिविद्विद्यास्त्रीपुत्रसुखसंयुतः ॥ ९ ॥ लघुर्दयालविख्यातो वहूनां हितकारकः । क्लेशचिंतादिभीत्यादयः पापात्पापफलं विह ॥ १० ॥ स्वीत्यागाद्दूषणात् पापाजातपुत्रविनाशकः । सप्तपञ्चाशदब्दान्तमाप ब्रह्मस्वभक्षणात् ॥ ११ ॥ या कनिष्ठा सहाया प्रारसा ज्येष्ठात्र मृतात्मजा यहः प्राक्तहाया ये ते मृताःशिशवोत्रच ॥१२॥ लक्षणरेमिराठ्यस्य शृणु पापविशोधनम् । लक्ष्मीनारायणं कुर्यात्सौवर्ण द्विपलात्मकम् ॥ १३ ॥ समुल्लिख्य शुभे पत्रे तमितके तया । तल्लिंगमन्त्रैः सम्पूज्य पोडशैरुपचारकैः ॥ १४ ॥ दद्यादिपवरायैव पूर्वपापापनुत्तये । शिवं च तन्मितं दद्यात् सपत्नीक सुतान्वितम् ॥ १५ ॥ गतः पलैस्तु तानस्य घटं दद्यात्तदर्धकम् । स्वर्णस्य वा घटं गत्या गोघृतेन प्रपूरितम् ॥ १६ ॥ दद्यादेदविधिज्ञाय ब्रह्मस्वापविनाशनम् । गायत्र्यष्टसहस्रं तु तद्वदष्टाक्षरं जपेत् ॥ १७ ॥ ऽयंपकं द्विगुणं चापि सर्वपापविशोधनम् । होमयेच्च तिलाशक्त्या ब्राह्मणान्भोजयेच्छुभान्॥ १८॥ एकादशसहस्राणि पश्चात्तुर्याच पार्यिवान् । दद्यात्मुवर्णभामं च ऋतुदोपोपशांतये ॥ १९ ॥ मम जन्मदिने सूत व्रतं कुर्यात्मयत्नतः । अनेन विधिना यस्तु कुर्यात्पापविशोधनम् ॥ २० ॥ स्त्रीत्यागात्पूर्वजापापाचया ब्रह्मस्वभक्षणात् । मुच्यते नच संदेहो नचारिष्टभयं भवेत् ॥ २१ ॥ अदीनिमितवर्षान्तं जीवनं कथितं त्विह । गंगायां निधनं प्रोक्तं तस्य ‘स्वर्गगतिर्भुवम् ॥ २२ ॥ स्त्रीपुत्रसुखवृद्धिः स्पान च शत्रुविवर्धनम् । नाधिन्याधिभयं तस्य प्रायश्चित्ते कृतेन च ॥ २३ ॥ त्रिपरिमितके व पंचसप्ततिके तया । चतुर्विधं महारिष्टं तस्य चाकृतनिष्कृतेः ॥ २४ ॥ ध्वजे मेपगते जन्म निर्माणं वृश्चिके स्यिते ॥ २५॥ रति ग्रीसूर्यास्गसंवाद फर्मविपाके अध्यायो दशोत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ।। १४१० ।। श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाभाग शृणु चास्य विवेष्टितम् । गजपुत्रोऽभवत्यश्चित्पृच्छकोऽसी पुराऽनघ ॥ १॥ गंगाममाधिने देवो युग्मपोजनसम्मिले । प्रामाध्पशो महातेजा धर्मशास्त्रक्रियायुतः ॥ २॥ भिवक्तिपरी विद्वान् मंप्रविचारुचेष्टितः । पुत्रमित्रादिमानाटयो धनधान्यसमाकुलः ॥ ३॥ दत्तानि तेन दानानि प्रपागे मफरेऽपि च । अन्यपर्वमु विप्रेभ्यो वमाश्चामरणानि च ॥ ४ गोभूमापासनादीनि भदपाणि विविधानि च । मत्तापु गृहस्थेषु श्रद्धापूर्तन चेतसा ॥५॥ अपो भावियलापन फामलुम्पन पीवन । ग्रामपां धाग्तिो गर्भः पापमाचरितं विदम् ॥ ६ ॥ पले एपि यशो नामीदर्भस्य पातनम् । नतो लोकभपात्मत विपं मुक्त्वा तु सा मृता ।। ७॥

·- " १९१०-१४१२.] कर्मविपाका (४६१) 'स्खीसहायेन तेनैव कृतं प्राफर्म दारुणम् । ततो बहुतिथे काले ससहायो हि वाइजः ॥ ८॥ प्राप्य धर्मपुरं तत्र शुभाशुभविवेचनम् । पापात्पापफलं मुक्त्वा पुण्यात्स्वगाँश्च शाश्वतान् ॥ ९ ॥ तीर्थराजमभावात्माग्दानाञ्च विधिवत्तया । सरस्वत्याः परे देशे जांगले नखयोजने ॥ १० ॥ कुले महति पक्षीन्द्र जातो बन्दीजनोऽधुना । गौरः सुरूपो मतिमान्सुशीलश्च दयापरः ॥ ११ ॥ चंचलो दर्शनीयाक्षो नात्युच्चो न लघुः क्षमी । वाचा मधुरया युक्तोराजसेव्यय मंत्रवित् ॥ १२ ॥ उपकारपरो विद्वान्बली सर्वजनप्रियः । कुलामणीर्यशस्वी च मृत्यवाहनभोगभाक् ॥ १३ ॥ धर्मादिदं तथा पापालोभी पापरतः क्वचित् । धूर्तः शठोऽतिमितदः पितृसौख्यविवर्जितः ॥ १४ ॥ किंचिट्ठजाऽस्ति जठरे पित्ताधिक्योतिवीर्यभार । ब्राह्मण्यां वीर्यपातात्माग्गर्भपाताच तद्वधात् ।' १५॥ अत्र जन्मन्यमौ प्रष्टा पुत्रसौख्यविवर्जितः। या स्त्री पूर्व सहायाऽऽसीत्पापकर्मणि चांडज ॥ १६ ॥ सा प्रष्टुरत्र वनिता पुत्रदुःखात्पपीडिता | गोखीविप्रवधं पापं पुत्रदुःखकरं यः॥ १७ ॥ मष्टुर्लग्नादिदं चिह्न सूर्यः स्त्रीराशिगः किल । अत्युग्राद्वै पूर्वपापाद्राहुरुच्चगृहे गतः ॥ १८ ।। लक्ष्योऽत्र लक्षणैरेभिः प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् । परुर्दशमितेः कार्या ब्राह्मणी च हिरण्मयी ॥ १९ ॥ पत्रे लेख्या शुभाकारा संगर्भावयवान्विता। तदर्धा वा हिरण्येन ययावित्तानुसारतः ॥ २० ॥ संपृज्य गंधपुष्पार्धमत्रेश्चापि विशेषतः । सा च देया विधिज्ञाय मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ २१ ॥ मन्त्र:। सौवणी ब्राह्मणीमेनां सगर्भी सोमदैवताम् । ददेऽहं विप्रमुख्याय पूर्वपापविशुद्धये" ॥ २२ ॥ ब्राह्मणं हेमनं दद्यात्पलैर्युग्ममितैः शुभम् । तदर्धमितकं वापि निजवित्तानुसारतः ॥ २३ ॥ सोमं दद्यात्पलैकं तु हमें पापविशुद्धये । पलेनार्धपलेनापि कमलं हेमजं शुभम् ॥ २४ ॥ संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैर्मन्त्रैश्चापि विशेषतः । ब्राह्मणाय प्रदद्याञ्च सर्वपापविशुद्धये ॥ २५ ॥ गायत्र्यष्टसहवं तु यम्बकं तन्मितं जपेत् । अष्टाक्षरं तदर्ध तु जपेहोपापनुत्तये ॥ २६ ॥ होमयेत्तद्दशांशेन तिलाज्ययवतण्डुलैः। विप्रेभ्यो दाक्षिणां दद्याच्छत्या विप्रांश्च भोजयेत् ॥ २७ ॥ यथाविधि हरेशं शृणुयाद्वहुपुत्रदम । य एवं कुरुते सूत शक्त्या पापविशोधनम् ॥ २८॥. लभतेऽसौ पुत्रसुखं स्त्रीभ्यामत्रैव जन्मनि । नाच्यो व्याधयस्तस्य न वीर्यक्षयमाप्नुयात् ।। २९ ॥ न करोति यदा लोभात्रिष्वेक पापशोधनम् । न जीवन्ति सुंतास्तस्मिजीविते नात्र संशयः ॥ ३० ॥ पञ्चवेदमिते वर्षे रिष्टं चाकृतनिष्कृतः । प्रायश्चित्ते कृते तस्य वर्षाणां पञ्चसप्ततिम् ॥ ३१ ॥ जीवनं कथितं त्वत्र न चारिष्टभयं भवेत् । न भवेत्पुत्रमरणं निर्याणान्ते शुभा गतिः ॥ ३२ ॥ जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवान सूचितम् ॥ ३३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकादशोत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४११ श्रीसूर्य उवाच । वैनतेय महाभाग शृणु चास्य विचेष्टितम् । कश्चित्तात्रकुले जातश्चोग्रकर्मा मतापवान् ॥ १॥ अंगदेशे धनाढयस्तु ग्रामाध्यक्षोऽतिधार्मिकः । वन्धुस्त्रीसंयुतो विप्रवंशाराधनतत्परः ॥२॥ पितृभक्तिपरो विद्वान् बली मात्सर्यसंयुतः । स चकार गयाश्राद्धं यौवने विधिनाऽण्डज ॥३॥ काम्यश्राद्धानि दचानि विविधानि फलामये । पर्वस्वपि च गोधान्यवस्वाश्वासनकाञ्चनम् ॥ ४ ॥ अथो पापं तेन भाविनोर्थस्य गौरवात् । वैरभावशादात्री स्वकुले रचेतसा ॥ ५॥ अन्पग्रामाषिपस्यापि क्षात्रेयस्य विजानता ! ोकपुत्रस्य वै पुत्रो वातितश्चोग्रकर्मणा ॥६॥ है

·॥
.
।
वृद्धसूर्यारुण-
[.80-
तत्पिता तेन दुःखेन "मृतः पूर्वमपुत्रकः । तत्वी तेनैव दुःखेन पुत्रकष्टेन वे मृता ॥ ७ ॥
स्त्रीभ्यां सहाययुक्तेन कृतं फर्मातिदारुणम् । ततो बहुतिथे काले, ससहायो हि, बाहुजः ॥ ८ ॥
धर्माधर्मयुतस्तत्र गतो यमपुरं प्रति । पापात्पापफलं भुक्त्वा पुण्यात्स्वर्गाश्च शाश्वतान् ॥ ९ ॥
गयाश्राद्धप्रभावेण चान्नदानेन मानद । ऐरावतीप्रदेशे तु स जातो ब्राह्मणोऽधुना ॥ १० ॥
रक्तश्यामः सुशीलश्च नात्युच्चो न लघुघृणी । नानाभोगसुखैश्वर्यधनाढयो दानमानयुक् ॥ १५ ॥
सभायां चतुरो धीरो 'विद्वान्धर्मार्थसाधकः । बन्धुस्त्रीमित्रसंयुक्तो भृत्यवाहनभोगभाक् ॥ १२॥
धर्मादिदं तथा पापालोभी पापरतः कचित् । धूर्तः पित्ताधिकः शाठचमनोदुःखसमन्वितः ॥ १३ ॥
पितृहीनोऽलसो भीरुश्चोदरे तु व्यथा कचित् । पूर्वे बालवधात्तापात्पुत्रसौख्यविवर्जितः ॥ १४ ॥
या स्त्री पूर्व सहायाभूधकर्मणि चाण्डज । सा ज्येष्ठा प्रारबासीन्मृता पुत्रविवर्जिता.॥-१५ ॥
बालयौवनसंप्राप्ता पुत्रदुःखाकुला गता । या द्वितीया सहाया माक्सा कनिष्ठात्र जन्मनि ॥ १६ ॥
प्रष्टुयुवतिरत्रास्ति पुत्रशोकपपीडिता । स्त्रीवालदिजघातायाः पुत्रनाशकराः स्मृताः ॥ १९ ॥
तस्य लग्नादिदं चिद्रं तनावकों न संशयः । श्रुत्वैवं विधिवत्कुर्याद्विधानं हि समाहितः ॥१८
न तस्य पुत्रमरणं भविष्यति ममाज्ञया । धनपुत्रान्वितो मध्ये ह्यायुरष्टाद्रिवत्सरम् ॥ १९ ॥
रिष्टं पष्टिमितेऽन्दे तु तस्य चाकृतनिष्कृतेः ॥२०॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अभ्यायो द्वादशोत्तरचतुःशताधिकसहनतमः ।। १४१२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
फीरदेशे समुत्पन्नः कश्चित्क्षात्रकुले सुधीः । विप्रोत्संगगतस्तत्र प्रयागे मकरे वसन् ॥ १ ॥
कृतवान्विधिवत्स्नानं दानं स्वल्पं च शक्तितः । दैवयोगाद्गृहं प्राप्य कृतवान्कर्म दारुणम् ॥ २
कामलोभेन सततं शूद्रयां गर्भ दधार वै । स्त्रीभ्यां सहाययुक्तेन पापमाचरितं तथा ॥३॥
विविधैरीपर्धेस्तस्या गर्भपातः कृतः पुरा । एवं समिलित्वा तु पातकं बहुधा कृतम् ॥ ४॥
ततो बहुतिये काले गतास्ते यमशासनम् । भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तथा ॥ ६ ॥
तीर्थराजप्रभावेण स जातो ब्राह्मणोऽधुना । सेज्ये शनौ सिंहगते सूर्य कन्यागते कुजे ॥ ६ ॥
मृगे होरावतीतीरे नात्युचो न,लघुः सुधीः । श्लिष्टवाक्स्वल्पधर्मादयः पितृमातृविवर्जितः ॥ ७ ॥
सहोदरधनहीनो. जातपुत्राविनाशकः .. परदाराभिगमनाद्गर्भपातनदोपजात् ॥ ८॥
पापात्पूर्वकृतात् सूत लक्षणैर्लक्षयेदिह । स्वीसाहाय्यात्तया सूत , प्राक्पापं समुपार्जितम् ॥
सेनकास्त्पत्र पत्नी च तस्य पुत्रशुधान्विता । तयान्मा बहुपापवादातुः पल्यग्रजस्य च ॥ १०॥
पुत्रमर्तृमुखैहीना नानारोगसमन्विता । पूर्व यो हि सहायोऽभूत्स हि भ्राताग्रजस्त्विह ॥ ११ ॥
पृच्छकस्य समस्तास्ते क्षयरोगप्रपीडिताः । चान्द्रायणवतं कुर्यादालरूपं हरि यजेत् ॥ १२ ॥
कुरुक्षेत्रादितीर्थेषु सत्पात्रेषु विधानतः । सर्वस्वदानादत्रैव क्षयरोगः प्रशाम्यति ॥ १३ ॥
इति श्रीरससूरिगसवादे फर्मविपाकै अप्यायत्रयोदशोपरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४१३ ॥ -
M
॥
॥
-
अरुण उवाच।
.
पश्चिदिपो महामाधुश्चातुर्वण्र्ये प्रतापवान् । आचारकुलधर्मज्ञो , देवामिद्विजवत्सलः ॥१॥
संयुतो पित्ताभ्यां किंचिदिचसमन्वितः । तस्य भार्या सदाचारा किंचित्लेशस्य फारिणी ॥ २ ॥
पतिमात्रा पतिमाणा प्रतानामनुफांक्षिणी । पुत्रहीना फयं जावा फस्पदं, फर्मणः फलम् ॥ ३ ॥

·। - १४१३-१४१४. कर्मविपाकः। (४६३) श्रीसूर्य उवाच । - नारीणां जारगर्भाणामसतीनां कुलच्छिनाम् । यद्वा चिरप्रसूतानां शीघं गर्भः समुद्भवेत् ॥ ४ ॥ औपधैछेदनाद्यैस्तु प्रलेपैर्दुष्टभक्षणैः । संवाहनस्तया पातैरन्यैर्वा वलिकर्मभिः ॥५॥ गर्भस्य पातनोपायान्करोत्यपि च कीर्तयेत्। पुंस्कृतं नैव! तत्कर्म स्वीकृतं नात्र संशयः ॥ ६॥ नारी जन्मान्तरे प्राप्ते न सा गर्भ विभर्ति हि । पूर्व वैश्यकुले जाता : सपत्नीसहिता खग ॥ ७ ॥ अनया ईर्ण्यया चैव सन्ततेनाशनाय च । औपधै छेदनायैस्तु तदर्थे कल्पितो गदः ॥ ८ ॥ सपल्यै प्रेरयामास विविधांश्चैव सा गदान् । तदा वै ऋतुभावाच तया पीतः तदोपधम् ।। ९ ॥ पुष्पं प्रणाशितं तस्यास्तस्मिञ्जन्मनि मानद । ऋतातौ च सम्प्राप्ते जाता सा विविधातुरा ॥ १० ॥ वेदना ह्यभवन्नित्यमसरवातोदरामयाः । पुष्पे नष्टे फलं नष्टं कदाचिद्गर्भपातनम् ॥ ११॥ तया चैतत्कर्म कृतं गर्भदोपकरं महत् । तथापि फलहन्तॄणां द्वितीयं सुकृतं चरेत् ।। १२ ।। स्त्रीभावादृष्टयुद्धया च यत्कृतं पूर्वजन्मनि । तेन वै कर्मणा वत्स विविधाः पुष्पबन्धनाः ॥ १३ ॥ गर्भाश्रयमधिश्रित्य बहु सवति शोणितम् । छिद्यन्त इव चांगानि सूचीभिरिव वेदनाः ॥ १४ ॥ वेदना याः पुराऽभूवंस्त्रीणां गर्भनिपातने । यावत्कालं प्रदेशीयं तासां गर्भमपातयत् ॥ १५ ॥ तावानेव च तद्गर्भः पतेद्वा नास्य सम्भवः । एवं तु लक्षणैर्ज्ञात्वा कर्माणि स्त्री समाचरेत् ॥ १६ ॥ एकवासोविधि चैव दम्पती तीर्यसंगमे । सुसमे भूप्रदेशे तु पुराणोक्तविधानतः ॥ १७ ।। संप्रणाशाय दुःखस्य प्रायश्चित्तमिहैनसः । प्रौष्ठपद्यां तृतीयायां शुक्लायां व्रतमाचरेत् ॥ १८ ॥ यत्नेन गाभिकं नाम झुपोपणपरायणा । ' पुष्पैर्नानाविधैः शुभैरर्चयेगिरिजामियम् ॥ १९ ॥ केतकैर्गर्भसंयुक्तश्चम्पकैः कुमुदोत्पलैः । सौवर्णी राजती ताम्री मूर्ति गौर्याः प्रकल्पयेत् ॥ २० ॥ हारनूपुरमुकुटकुण्डलाभरणान्विताम् नैवेद्यैः पुष्पकासारमोदकापूपपायसः ॥ २१ ॥ उपातिष्ठेत विधिवद्भवानी प्रियवल्लभाम् । पतिपुत्रवतीभिस्तु स्त्रीभिः सह शुचिस्मिता ।। २२ ।। रात्री जागरणं कुर्याद्गीतनृत्यादिपूर्वकम् । फलैर्नानाविधैरर्चेदायों मन्त्रपुरःसरम् ॥ २३ ॥ फलपुष्पाक्षतोपेतमन्ननं मूर्ध्नि निःक्षिपेत् ॥ २४ ॥ मन्त्रः। नमस्तेऽस्तु महादेवि नमस्ते गिरिशप्रिये । गृहाणार्ध्यमिमं देवि पुत्रान्मा यशस्विनः" ॥ २५ ॥ पतिपुत्रवती नारी गिरिजावत्प्रसूयते । एवं गत्री विधानेन पूजयेत्परमेश्वरीम् ॥ २६॥ ततः प्रभाते विमले कृतप्रातःक्रिया सती । देवीमुद्दिश्य विधिवद्भोजयेत्पोडश स्त्रियः ॥ २७ ॥ नानाविधैर्भक्ष्यभोज्यैाह्मणानय पोडश । प्रत्येक वैणवं पात्रं सप्तधान्यसमन्वितम् ॥ २८ ॥ सौभाग्याष्टकसंयुक्तं वस्त्रयुग्मेन संयुतम् । दातव्यं गिरिजाप्रीत्यै पुत्रसौभाग्यकाम्यया ।। २९ ।। सगां च वृपोपेतां सितां गां वस्त्रसंयुताम् । सहिरण्यां , ततो दद्याद्विप्राय गुणशालिने ॥ ३० ॥ मन्त्रः। अपातयं पुरा गर्ने दुष्टस्त्रीणां वशं गता। यत्तापं वन्ध्यताहेतुस्तस्मान्मोचय चाम्बिके ।। ३१ ।। तव दानेन पुत्रो मे भवेच्च सुभगे सति " ।। ३२ ।। "इमं मन्त्रं समुच्चार्य दत्त्वा विमं विसर्जयेत् । एवं प्रतपरा नारी गर्भपातं न पश्यति ॥ ३३ ॥ लभते पुत्रपौत्रादीप्रियेण सह मोदते । लभेत गर्भपातं नो पतिपुत्रसुखं भवेत् ॥ ३४ ॥ तृतीये का चतुर्थे वा मासि गर्ने सुविन्दति । रजतस्य पलाभ्यां वै कोशं गर्भाश्रयाकृतिम् ॥ ३५ ॥ L- म

·JF
(४६४)
वृद्धसूर्यारुण-
निष्केण स्वर्णगर्भ च कृत्वा दद्याट्विजन्मने । " गर्भपात प्रकुर्वन्त्या मया प्राक्तनजन्माने ॥ ३६ ॥
यद, बन्ध्यकृत्याप्तं तस्मान्मोच्येह सुव्रत ।" जन्मजात्यादिकं वत्स न वदेदिह कर्मणाम् ॥ ३७ ।।
इदं चतुर्थक जन्म भूमिदेवकुलोद्भवम् । सपत्नी सादिता पूर्व सावै गर्भस्य दोपकृत् ॥ ३८ ॥
तस्येमानीह चिंत्यानि लक्षणानीह जन्माने । यस्याः प्राक्पातितो गर्भः सपत्न्याः पत्तिवर्जिता ॥ ३९॥
दीनानाथविरोधः स्यात्तद्विरोधतया सुत । अनुमंत्री प्रयोक्त्री सा पितृमातृसुखोज्झिता ।। ४०.॥
बन्धुसन्ततिदुःखं स्यान्मर्यादाद्यनवस्थितिः । शोकः स्यादुदरे वाधा तदप्लीहादिविभ्रमः ॥ ११ ॥
अन्तरा स्यन्दमानो वा गर्भः सन्नोपलक्ष्यते । इत्यादिलक्षणैज्ञात्वा पूर्वोक्ता निष्कृति चरेत् ॥ ४२ ॥
ब्राह्मणान्भोजयेच्छत्तया सर्पिष्यात्मानमीक्षयेत् ॥४३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्दशोत्तरचतु शताविकसहस्रतमः ॥ १४१४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सीमावादरतः कश्चिद्राह्मणः, पूर्वजन्मनि । तेन तत्र द्विजः सूत घातितो भूमिलोमतः ॥१॥
महापातकयुक्तेन । कृतं कर्मातिदारुणम् । तत्पापजान्महाघोरान्नरकान् प्राप्य दारुणान् ॥ २ ॥
तथाऽतिकालं तिर्यक्त्वं विभुज्याधर्मजं स्वयम् । कर्मक्षयेऽय पुण्यात्माक्सोऽत्र जातोहि बाहुजः ॥ ३ ॥
क्षयरोगयुतः सूत कृशो दुःखातुरो भृशम् । लमे कुम्भाभिधे सूत भौमचन्द्रयुतेऽण्डज ॥ ४ ॥
रिष्टं पष्टिमिते वर्षे जायतेऽकृतनिष्कृतेः । सहायाः पूर्वजा ये तु तेपां वक्ष्यामि लक्षणम् ॥ ५ ॥
तदने ते मृताश्चात्र पुत्राः क्षयरुजान्विताः । रिटेन वा मुखं भग्नं दृढपापान निष्कृतिः ॥ ६ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचदशोत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४१५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
राजपुत्रोऽभवत् कश्चिद्धर्मशास्त्रार्थकोविदः । गत्वा शत्रुपुरं सूत कदाचिन्मदसंयुतः ॥ १॥
ददाह स पुरं शत्रोहतवांस्तद्गतं वसु । तत्रैको ब्राह्मणो दग्धो वृद्धो विद्याविशारदः ॥ २ ॥
पापमाचरितं तेन चाज्ञानाद्ब्रह्मघातजम् । अयो सर्वा भुक्त्वा नरकयातनाः ॥ ३ ॥
पुण्यशेपादयावापि स जातः क्षत्रियाधरः । देशेऽयोध्याभिधे गौरो लघुर्दक्षो महोद्यमी ॥ ४ ॥
युवभावे महाभाग राजयक्ष्मप्रपीडितः । ब्रह्महा क्षयरोगी स्यादिति वेदविदो विदुः ॥ ५ ॥
निष्कृति तां प्रवक्ष्यामि यां कृत्वा मुच्यते विह । कार्यास्तत्र त्रिदेवानां मूर्त यस्तु यथोदिताः ॥ ६ ॥
ब्रह्मविष्णुमहेशानां सर्वरोगविनाशिकाः । सुवर्णजास्तथा कार्याः कदल्यः पत्रसंयुताः ॥७॥
ययावित्तानुसारेण वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । देयास्ता विप्रमुख्येभ्यः क्षयरोगोपशांतये ॥ ८ ॥
ब्राह्मणाम्भोजयेच्छत्तया होमयेच्च जपेत्तया । गायत्री विधिना सूत पूर्वपापापनुत्तये ॥ ९ ॥
एवं कृत्वा महाबाहो भयं तस्यात्र शाम्पति । नवं कुर्यानरो मोहाद्रिष्टं विंशतिमेऽब्दफे ॥ १० ॥
पति श्रीकृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पोडशोत्तरचतु शताधिकसहस्रतमः ॥ १४१६ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
पा योपिदाचरेत्सामात्पूर्वजन्मनि निश्चयात् । ब्रह्महत्यामयात्रैव सा ज्ञेया क्षयरुग्युता ॥ १ ॥
न तस्याः पापगमनं मयोक्तं च खगाधिप । महापापकृतादोगान्मृत्युरेव न संशयः ॥ २ ॥
इति श्रीवृत्सूर्यारणमवाद कर्मविपाके अभ्यायः सप्तदशोत्तरचतु:शताधिकसहसतमः ॥ १५१७ ॥

·१४१५-१४२२.]
कर्मविपाकः।
श्रीसूर्य उवाच।
स्वस्त्रीवाती च पुरुषः पूर्वजन्मनि मानद । बधिरी जायते त्वत्र प्रायश्चित्तं शृणुष्व तव ॥ १ ॥
चान्द्रायणव्रतं कुर्यात्सुवर्णपलसंयुतम् । पुस्तकं विधिवद्दद्यात्तस्मात्सापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥
भोजयेच्च यथाशक्ति होमयेचापि भक्तितः ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवाद कर्मविपाके अन्यायोऽष्टादशोत्तरचतुःशताकिसहस्रतमः ॥ १४१८ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काविदाचरेन्नारी पापं प्राग्देहयातजम् । अज्ञानादत्र जनुषिक्षयरुक्पीडिता हि सा ॥ १ ॥
नानाकष्टवती सा हि निजसर्वस्वदानतः । क्षयरोगात्समुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ २ ॥
प्रयागे मकरस्ये स्नानादत्रैव जन्मनि । काश्यां वासात्तया सूत मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूरिगसंवादे कर्मविपाक अपात्र एकोनपिंगत्युत्तरचतुःशताधिकसहस्रतम. ॥ १४१९ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
मूकः प्रजायते जन्तुर्यः पूर्व भ्राघातकः । कामतो हि भवेत्सूत प्रायश्चितं न तत्समम् ॥ १ ॥
इति श्रीसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अभ्यायो विंशत्युत्तरचतु.शताविकसहस्रतमः ॥ १४२० ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी धातयेत्पूर्वभवे मोहाच कुक्कुटम् । नासावक्रत्वमामोति साम जन्मनि निश्चयात् ॥ १ ॥
हेमनिष्कत्रयं दद्यात्सर्वत्रैव प्रयत्नतः । ब्राह्मणाय महाभाग पापनाशकरं परम् ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकविंशत्युत्तरवतु शताधिकसहसतमः ।। १४२१ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
बभूव वाहुजः कश्चिद्देशे पश्चनदे पुरा । धनधान्यसमायुक्तः पापकर्मा महोद्यमी ॥१॥
विमोत्संगगतः सोऽपि प्रयागे गरुडायन । स स्नातो मकरे भानौ धूतः कर्मकियोन्झितः ॥२॥
समाप्य स्वगृह शीघ्रं कृतवान्कर्म दारुणम् । ग्रामे निवसतस्यान्मक्षत्रियस्य खगाधिप ॥ ३ ॥
ददाह भवनं रम्यं वैरभावात्पुगतनात् । एका वत्सगे दग्धा जीवाश्चापि ह्यनेकशः ॥ ४॥
कालयोगेन संप्राप्तः स वै यमनिकेतनम । भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्पुण्यफलं तथा ॥ ५ ॥
पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातः पादस्त्विह । गंगायाः प्रान्तरे देशे पंचयोजनसम्मिते ॥ ६ ॥
मध्यस्वरूपो मतिमान्धमें स्वल्पमतिः शटः। बुद्धयाधिकरचार्ग च पैत्रिकस्वल्पवित्तभाक् ॥ ७ ॥
सकन्यकः सपत्नीको बंधुभृत्यसमन्वितः । पुण्यादिदं फलं पूर्वोत्तापाच्चैनत्फलं शृणु ॥ ८ ॥
गोवालवत्सकवधाजीवघातादपुत्रका सप्तवेदाब्दपर्यन्तं जातपुरविनाशकः ॥९॥
गोत्रीविप्रवधा लोके पुत्रनाशकरा यतः । गोगशिगे शनी सोमातठे जीवे मृगस्थिते ॥ १० ॥
लक्ष्मैतदण्डजश्रेष्ठ पृच्छकस्यात्र जन्मनि । पूर्व या स्त्री सहायासीन्मृतवत्तात्र सा सुत ॥ ११ ॥
शृणु सूत प्रवक्ष्यामि निष्कृति पापशोधिनीम् । पक्षमणमिता कार्य सुरभी च हिरण्मयी ॥ १२ ॥
तदर्धमितिका वापि निजवित्तानुसारतः । संपूज्य विधिवन्मन्पा विप्राय धीमरे ॥ १३ ॥
मानिमितैयस्तया पशुपतिः सुत । मापाभ्यां च तया वहिनीवा मापचतुष्कजाः ॥ १४ ॥
देयाश्च विपिना सून पूर्वपापापनुत्तये । 'जपेत्पशुपतर्मन्त्रं सहस्रं रिष्टनाशनम् ॥ १९ ॥
होमयेत्तद्दशांशेन रुद्रस्याने प्रयत्नतः । पारिवंशं च ददातिविधानतः ॥ १६ ॥

·(४६६)
वृद्धसूर्यारुण-
[80-
यो कुर्याद्विधिवत्सूतं प्रायश्चित्तं त्रिधा मतम् । जीविष्यति च तत्पुत्रा जन्मन्यत्र ममाज्ञया ॥ १७ ॥
नैवं कुर्याच यः शत्या त्रिष्वेकं पापशोधनम् । न जीवन्ति सुतास्तस्मिञ्जीविते नात्र संशयः ॥ १८ ॥
नवसप्ततिवर्षान्तमायुरेवं कृते विह । सप्तवेदमिते वर्षे रिटं चाकृतनिष्कृतेः ॥ १९ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणंसंवादे कर्मविपाके अध्यायो द्वाविंशत्युत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४२२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
फाश्मीरमण्डले पूर्व काचिद्द्विजवरांगना । पतिप्रिया शीलयुक्ता दानभोगरता सदा ॥ १ ॥
वैरभावात्तया भव्यं गृहं दग्धं द्विजस्य च । वैरिणस्तु सुतो दग्धो गृहदाहे खगाधिप
साहाय्यात्स्वामिनः सवै प्राग्भवे समुपार्जितम् । तत्पापजान्महाघोरान्मूलात्माप्य वियोनिजात् ॥३॥
सैवं जात्यविरोधेन पतिशुश्रूपणात्सुत । क्षत्रिया धनधर्माढया पूर्वपुण्यात्तथा सती
क्षयरोगयुता वान्ये बालघातादपुत्रिणी । गृहानिदाहपापस्य प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ ५॥
प्रयोविंशे मिते वर्षे रिटेनैवात्र नक्ष्यति । सहायस्तत्पतिश्चात्र पुत्रहीन: क्षयान्वितः ॥ ६ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाक अध्यायत्रपोर्विशन्युतरचतुःशताधिकसहसतमः ।। १४२३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
सारिका यो महाभाग निहन्यात्पापमोहितः । तस्य च स्खलिता वाणी भवत्यत्रैव जन्मनि ॥ १॥
दद्यादिरण्मयीं तत्र सारिकां शुभलक्षणाम् । तथाऽत्र पुस्तकं दद्याच्छास्त्रस्य विधिनाऽण्डज ॥२॥
पूर्वपापात्प्रमुच्येत नरोऽत्र गतकिल्बिपः ॥ ३ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्विशत्युत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ।। १४२४ ॥ .
श्रीसूर्य उवाच ।
सारिफा यावधीनारी पूर्व पापविमोहिता । सात्र जन्मनि जायेत वचनस्खलिताउण्डज ॥ १ ॥
वया देया सुवर्णस्य सारिका ब्राह्मणाय च। पूर्वपापाद्विमुच्येत तहानाधिनतासुत ॥ २॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चविंशत्युत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ।। १४२५ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
फाफघाती च पुरुपः पूर्वजन्मनि मानद । लंबकंठः प्रजायेत सोऽत्र जन्मान निश्चयात् ॥ १ ॥
गां दद्याद्विधितश्चैकां सर्वाभरणभूषिताम् । मुच्यते कंठजादोगाम्नान कार्या विचारणा ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षड्विंशत्युत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४२६ ॥
श्रीसूर्य उवाच।
या नारी. पूर्वजनुपि घातयेद्गरुडायज । बकं सा कंठरोगेण वाध्यते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥
गां दयाद्विधिवत्सूत श्वेतामत्र पयस्विनीम् । यथोपस्करसंयुक्तां तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥
इति श्राद्धसूर्यायगसंवाद कर्मविपाके अध्यायः सप्तविंशरयुत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ।। १४२७ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
पचिटिप्रफुल्ले जातो धमिष्टो वित्तसंयुतः । रदरे वातजा गेगा गुल्मायाश्चोर्ध्वहृदयया ।। १ ।।
मोहापाः स्वल्पवीर्यत्वमक्षिपाहदरामयाः । जायते शीर्पजा पीडा बाल्ये स्याइग्रहणीगदः
मगर जायते बहिर्मुखपातमणादिकम् । गीत्राणां मातुलान्यादेविधवार्तिः स्नुपादिषु ॥ ३ ॥

·१४२३-१४२८.] कर्मविपाकः। (४६७) दायादाच्छत्रुवत्पीड़ा भूमिद्रव्यविलिप्सया । ऐहिकानि च लक्ष्माणि जायन्ते तच्छरीके ॥ ४ ॥ तस्य भार्या सदाचारा कंदाचिद्रोपवादिनी । गौरवर्णा सुवाणी च संतोपप्रियकारिणी ॥ ५ ॥ मृतवत्सा कयं जाताऽस्थिरगर्भा च सा कथम् । दशमासानतिक्रम्य गर्भे चोदरसौख्यभाक् ॥ ६ ॥ केन कर्मविपाकेन सत्यं कथय भास्कर ॥ ७ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वकर्मविपाकं तु कथयामि पतत्रिण । पुंस्कृतं नैव तत्कर्म स्वीकृतं नात्र संशयः ॥ ८॥ पूर्वजन्मनि सा क्षत्री संजाता विनतासुत । अज्ञानतिमिरांध्येन स्त्रीणां कर्म दुरात्मनाम ॥९॥ अजानती कुलस्त्रीणामाचाग्मनुकंपकम् । सर्वभूतेषु चात्मानं स्थावरेषु चरेषु च ॥ १० ॥ प्रमादाहीपिनं हन्ति सदा निष्ठुरमानसा । तस्य गेहाश्रिता नित्यं माजरिशुनपूर्वकाः ॥ ११ ॥ पलालक्रीडनपरा गेहे संकुलिता भृशम् । सा तप्तवालुकाध्यबुतप्तभस्मचयादिषु ॥ १२ ॥ अविक्षिप्ता तदा साऽग्नौ प्राक्षिपदुष्टचेतसा । बालगर्भाशयान्वालान्सुविस्पष्टाखिलेन्द्रियान् ॥ १३ ॥ तन्मातृभिः सा तत्याज ज्वलने बालघातिनी । पापा बंधनमात्रं सा बालघातादिकं त्विह ॥ १४ ॥ पत्र यातना घोरा न व्यजानादुगशया । विनिम्नति प्रमादाचे प्राणिनस्ते नराधमाः ॥ १५ ॥ रोरवे चिररात्राय पच्यंते यातनादिभिः । आनाय्याग्निं महीपस्तु प्रक्षिपेत्तानगधमान् ॥ १६ ॥ तथाविधेषु जीवेषु मृतेष्वपि च तदशात् । नियन्ते शिशवस्तेषां पूर्वदोपानुसारतः ॥ १७ ॥ अनले ज्वलिता याभिर्बहवो लघुपाणिनः । गर्भयुक्ता मृतास्ते वै मातृभिः सहिताः खग ॥ १८ ॥ न लभतेऽथ ते भारी मृता वै दुष्टजंतकः । तेन कर्मविपाकेन स्थिरगर्भा मृतप्रजा ॥ १९ ॥ त्रिविधापत्यजा वाधा प्राप्यते जनुरंतरे । जन्तवो गर्भगा ये ते स्वकृतं कर्म भुञ्जते ॥ २० ॥ उभयोः कर्मणोहेंतुनादायैव जनिर्भवेत् । इदं तृतीयं वै जन्म ब्रह्मवंशसमुद्भवम् ।। २१ ॥ मृतापत्या पुत्रहीनाऽस्थिरगर्भा हि यत्र सा ॥२२॥ अरुण उवाच। प्रायश्चित्तं कयं नाथ येन गर्भः प्रजायते । ममोपरि कृपां कृत्वा सत्यं वद दिवस्पते ॥ २३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सुदिने समनुप्राप्ते ह्यनुकूलग्रहे खग । प्रागुदक्पवणे देशे गोमयाद्युपलिप्तके ॥ २४ ॥ आसनं चाविक शुद्धमास्तीर्य सुविचित्रकम् । द्रोणमानं तिलानां तु मध्ये गर्भ प्रपूरयेत् ॥ २५ ॥ निष्कमानं सुवर्णस्य शकलं मध्यमे क्षिपेत् । तस्य पूर्वे च दिग्भागे तण्डुलद्रोणपर्वतम् ॥ २६ ॥ शुद्धतोयभृतं तानं पात्रं दशपलात्मकम् । स्थापयेद्राजतं पद्मं तन्मध्ये फलनिर्मितम् ॥ २७॥ पूजपेच सपत्नीक कश्यप हि प्रजापतिम् । करेऽक्षमाला दक्षे हि वामे चाथ कमण्डलुम् ॥ २८ ॥ कृत्वा प्रतिष्ठितप्राणं मूर्ति तां शुभलक्षणाम् । अर्चयेद्गन्धपुष्पाद्यैरुपचागः पृथक्पृयक् ॥ २९ ॥ तत्र श्रद्धावती नारी त्रिविधापत्यदुःखिनी । विमं हि वेदविद्वांसं पूजयेद्विविधैर्धनः ॥ ३० ॥ तत्तस्तं तु सपत्नीक मुनीनां प्रबरं वदेत् ॥ ३१ ॥ A मन्त्रः। " सिसूक्षुणेद स्रष्टा वै पत्ती च तपसो बलात् । ता मया तिलसंख्याकैराधिभिस्तीनवेदनैः ॥ ३२॥ लंचिताः स्त्रीजनाचाग अजानंत्या दयादिकम् । नाशपेस्तस्य पापस्य देवप्राप्तं विदितम्" ॥ ३३ ॥ सम्यक्श्रद्धावती नारी मृतसन्ततिदुखिनी । सपत्नीकं तु सौवर्णेनिर्मितं सम्यगर्चितम् ॥.३४ ॥ - ·" . (४६८) धृद्धसूर्यारुण- [80- विप्राय वेदविदुरे प्रदद्याद्गुणशालिने । एवमाप्राप्य तां मूर्ति समादाय पृथक्पृयक् ॥ ३५ ॥ प्रदद्यादानविधिना श्रदया च मदक्षिणाम् । दानान्ते कीर्तयेन्मन्त्रं तिष्ठन्ती विहिताअलिः ॥ ३६॥ मन्त्रः। यन्मया पूर्वजनुषि दयारहितचित्तया । प्राप्तं सुयोरमशुभं स्वामिस्तच्छिन्धि पातकम् " ॥ ७ ॥ दत्या दानं च विप्राय मर्पिष्यात्मानमीक्षयेत् ॥ ३८ ॥ इति धीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽटाविंशत्युत्तर चतु.शताधिकसहस्रतम. ॥ १४२८ ।। श्रीसूर्य उवाच। काकघाती महाभाग प्राग्भवे चात्र जन्मनि । कूर्चहीनो भवेन्मर्त्यः स च तत्पापलाञ्छितः ॥ १॥ कृष्णधेनुमदानेनं विधिनाऽत्र खगाधिप । मुच्यते दुष्टपापाच कूर्चयुक्चात्र जन्मनि ।। २ ।। इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनत्रिंशदुत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४२९॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी धातये काकं विनतानंदवर्धन । सात्र जन्मनि पक्षीन्द्र कूर्चयुक्ता भवत्यलम् ॥ १ ॥ कृष्णधेनुप्रदानाञ्च ययोक्त द्गरुडायज । पूर्वपापविशुद्धिः स्यादत्र जन्मनि सुव्रत ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिंशदुत्तर चतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४३० ॥ श्रीसूर्य उवाच । अभक्ष्यभक्षको यस्तु भवेत्माइमानवोऽण्डन । मोऽत्र.जन्मनि पक्षीन्द्र जायते क्रिमिलोदरः ॥ १ ॥ स भीष्मपञ्चकादत्र व्रतात्पुण्यसमर्जनात् । मुन्यते पूर्वरोगात्तु दुष्टास्किम्युदरात्खग ॥ २ ॥ इति श्रीरद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकत्रिंशदुत्तरचतुःशताधिकसहस्ततमः ॥ १४३१ । । श्रीसूर्य उवाच । याऽभक्ष्यं भक्षयेनारी प्राग्भवे गरुडाग्रज । जायते जठरे तस्याः क्रिमिजोत्था हि रुक्सुत ॥१॥ तत्पापशमनं कार्य भीष्म पंचक व्रतम् । कार्तिक शुक्लपक्षे च प्रान्तस्यं दिनपंचकम ॥२॥ इति श्रीदृद्धसूर्यारगमवादे कर्मविपाके अन्यायो द्वारिंशदुत्तरचतु.शताधिकसहसतम ॥ १४३२ ।। श्रीसूर्य उवाच । दुष्टस्पर्शेन यो मोहागापेविधिवर्जितः । सिद्धान्नानि पुरा सूत जायतेऽत्र कृशोदरः ॥१॥ विष्णुवतान्महापुण्यात्सर्वपापप्रणोदनम् । तदा कृशोदराख्यां च रुजं नेह प्रपश्यति ॥ २ ॥ रति श्रीवृद्धसूर्यारणामवादे कर्मविपाके अध्यायत्रयस्त्रिंशदुत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४३३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । मुक्तं यया पुग सूत सिद्धानं दिनभार्यया । दुष्टस्पर्शन सततं सेह स्याच कृशोदरी ॥ १॥ मा प्णाहुतात्पुण्यात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते । कृशोदरव्यया नश्येत्तत्पापस्य प्रणाशनात् ॥ २ ॥ नारदरिगसवादे फर्मविपाक अघ्यायचतुविशदत्ताचतु शताधिकसहसतमः ॥ १४३५ ।। श्रीसूर्य उवाच। दिनः पूभिः पविदासीदन्वितः सदा । सभायों नर्मदातीरे पनसोल्यसमन्वितः॥१॥'

·१९२९-११३८.] कर्मविपाकः। (४६९) कृतानि तेन दानानि नानापर्यत शक्तितः । वेदयुकेषु विप्रेषु सत्पात्रेषु विधानतः ॥ २ ॥ अयो पापं भृशं चके व्यभिचारममुद्वम् । ज्येष्ठां त्यक्ता ऋतुप्राप्तां धर्मशीलयुतां मियाम् ॥ ३॥ रति ददौ कनिष्ठाया अनृतावपि मोहितः। ततो यमपुरं प्राप्तः ससहायो द्विजोत्तमः ॥ १४ ॥ भुक्ता पापफलं पापात्पुण्यात्स्वर्गफलं तथा। श्रद्धादानवशासोऽत्र गङ्गायाः पूर्वभागनः ॥ ५ ॥ सिंहस्य के सुखे राही जीवे कऽलिगे भृगौ। स रक्तगौरो मतिमान्वन्धुस्त्रीसुखसंयुतः ॥ ६ ॥ लघु णी समितदो द्विजवंशसमुद्भवः । सर्वमेतत् फलं दानात् स्वीत्यागान्मृतपुत्रकः ॥ ७ ॥ स्त्रीत्यागी भ्रूणहा लोक इति पौराणिका विदुः । यो वा सहायतः पूर्वे शृणुण्ड विनतामुत ।। ८ ॥ प्राग्भवे या कनिष्ठाऽभूत्मा ज्येष्ठाघ्र गतप्रजा । गर्भदोपयुता चेति लक्षणेर्लक्षयेत्वग ॥ ९ ॥ वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापप्रणादानीम् । कुर्यात्सलैवेदमितेर्गणेशं विननाशनम् ॥ १० ॥ तदर्थमितकं वापि निजवित्तादिमं पठन् ॥ ११ ॥ । पूर्व वराननां शुद्धां त्यक्त्वा यत्सापमर्जितम् । तदुपापनाशाय ददेऽहं गणनायकम् ॥ १२ ॥ मापसप्तमितां लक्ष्मी शुभालेख्यां हिरण्मयीम् । ददेऽहं विप्रमुख्याय वेदशास्त्रार्थवेदिने" ।। १३ ।। ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छत्या दद्याचदक्षिणाम् । एवं विधानं यः कुर्याजीविष्यति च तत्सुताः॥ १४ ॥ श्रुततच्छक्तिमान्यस्तु न कुर्याच्छोधनं शुभम् । स पुत्रॉल्लभते नैव रिष्टं पञ्चाशदव्दके ॥ १९ ॥ प्रायश्चित्ते कृते त्वत्र जीवनं वर्षसप्ततिम् । अन्यजन्मादिकाज्ज्ञेयं विस्तरो नोदितो मपा ॥ १६ ॥ इति श्रीसूर्यारुगसंवाद कर्मविपाकेऽध्यायः पंचत्रिशदुत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ॥ ११२६ } श्रीसूर्य उवाच । देशे पंचनदे जाता बहुजा पूर्वजन्मनि । सेह जन्मनि वै विप्रा जाता वै विप्रपूजनात् ॥ १ ॥ पाग्यत्तया कृतं कर्म शृणु तच खगेश्वर । ब्राह्मणेन महद्व्यं तद्गृहे स्थापितं च यत् ।। २ ॥ न तद्दत्तं पुनस्तस्मै मुक्तं सर्वे यथारुचि । मृतो द्विजन्तु दुःवन क्षुधितच खगाधिप ॥ ३ ॥ पापमाचरितं पूरे ब्रह्मघातसमं तया । पंचत्ववशगा सापि भुक्त्वा तु • यमशासनम् ॥ ४ ॥ पुत्रसंततिहीनेह युवभावे क्षयान्विता । निस्कृति परमां तस्पा वक्ष्येऽहं पापनाशिनीम ॥ ५ ॥ सर्वस्वेन तदर्धन कार्या स्वर्णमयी शुभा। कदली पत्रसंयुक्ता देया विभाय धीमते ॥ ६ ॥ दानेनानेन सुप्रीता ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । क्षयनाशकराः सर्वे भविष्यन्त्यत्र जन्मनि ॥ ७!!. इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्त्रिंशदुत्तरचतुःशताविफलहसतमः ॥ १४३६ ॥ 11 श्रीसूर्य उवाच । पूर्वमन्मनि भोः सूत चोच्छिष्टं भायेतु यः । राज्यंधो जायते सोशप जन्मन्यत्र हि मानवः ।। भोजयेद्राह्मणाञ्छत्या गोमूत्र प्राशपेतंया । मुच्यते तत्क्षणात्सूत नक्तान्यत्वान्न संशयः ॥ २ ॥ इति श्रीवर्याश्णसंवादे कर्मविपाके अध्यायः सतत्रिंशदुत्तरतुःशताविकसइस्ततमः ॥ १४१७ ॥ श्रीसूर्य उवाच। विडालोच्छिटभोनी च राज्यंधो जायते लिह । स तत्तापविशुद्धचर्य गोमूत्रं विधिवस्पियेत्॥ १ ॥ मोजयेच तया विभागक्या दयाञ्च दक्षिणाम् । राज्यंधरोगात्सततं मुक्तो मति मानयः ॥ २... - अनि श्रीदपूरिगसंवाद फर्मविपाकै अध्यायोऽष्टानिशदुचचतुःशताविकसहयगमः॥ १४३८॥ +

·.
(४७०)
वृद्धसूर्यारुण-
[म.-
"श्रीसूर्य उवाच ।
विडालोच्छिष्टभुङ् नारी प्राग्भवे विनतासुत । रात्र्यंधरोगयुक्ता वै चेह जन्मनि जायते ॥ १॥
द्विजानां भोजनाचैव गोमूत्रप्रांशनात्तथा । मुच्यते पूर्वपापातु बिडालोच्छिष्टभोजनात् ॥ २ ॥
। इति श्रीवृद्धसूरुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनचत्वारिंशदुत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ॥ १४३९ ।।
श्रीसूर्य उवाच।
चांडालीगमने पूर्वभवे च गरुडाग्रज | जायतेऽजगरश्चात्र मूढो जन्मनि जन्मनि ॥ १ ॥
चान्द्रायणव्रताचेह दशावृत्त्या कृतात् सुत । स मुच्यतेऽजगरत्वाच्छुद्धबुद्धिर्भवेदिह ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चत्वारिंशदुत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४४० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिदधमा नारी प्राग्भवे विनतासुत । चांडालं प्राप्नुयात्सा चाऽजगरा जायतेऽण्डज ॥ १॥
प्राजापत्यव्रतासंचाशदावृत्त्या तु वर्तनैः । मुच्यते पूर्वपापात् सा जन्मन्यत्र खगाधिप ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकचत्वारिंशदुत्तरचतुःशताधिकसहस्रतम. ॥ १४४१ ।।
-
अरुण उवाच।
भूमिदेवकुलोत्पन्नो धर्मिष्ठो धर्मवत्सलः । सत्यनिष्ठः सदाचारः साधुसेवायुतः सुधीः ॥ १॥
तस्य देहे भवेच्चिई पापजं चेह जन्मनि । किलासो दनुकंडूश्च नेत्रतोदो विरश्मिता
किंचिद्गदः प्रजायेत कारणेन विना खग । तस्य भार्या सुतन्वंगी स्वीधर्मव्रतचारिणी ॥३॥
उदरे च व्यथा तस्या मूनि पीडा प्रजायते । मृतवत्सा कथं जाता पुत्रपुत्र्यो मृते कथम् ॥ ४॥
केन फर्मविपाकेन सत्यं कथय भास्कर ॥५॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्व वैश्यसमुत्पन्ना मिया शूद्राय तारिता । बहुव्यापारनिरता बहुद्रव्यसमन्विता ॥६॥
शहाजालश्च सम्बन्धो बहुफाल गमागतम् । अन्योन्यं प्रीतियालो रेमे सा नदर्शवदा ॥७॥ .
चफार सा नान्यकर्म चौर्यकर्मरताऽभवत् । ब्राह्मणस्य सुतः श्रेष्ठः स्वर्णालंकरणैर्युतः ॥ ८॥
धनलोभाद्रतस्ताम्यां भाविनोऽर्यस्य वै बलात् । तस्यापि मातापितरौ पुत्रदुःखेन दुःखितौ ॥९॥
विभिर्वस्तया मासैर्युतस्य सुमुखस्य हि । धनलब्धौ दुष्टचित्तौ घातको दम्पती च ती ॥ १० ॥
अचिराच मृती तत्र गती वै यमशासनम् । पुत्रशून्यं गृहं जातं ब्राह्मणस्य ततः खग ॥ ११ ॥
सेन फर्मविपाकेन नरके पातितो भृशम् । पान्मानुष्यमापन्न: कृतदानमभावतः॥ १२ ।।
इदं चतुर्यकं जन्म मृतापत्यं च यत्र वै। त्रिवर्षमासजातस्य वालस्य हननादसौ ॥ १३ ॥
मृतपुत्रो हि सनातो जाताजातास्तथैव च । अपं जीवेदयं जीवेदित्याशापद्धचेतसः ॥ १४ ॥
जातजातं नश्यति च तस्य चाकृतनिष्कृतेः । कदाचिदेकस्तिष्दै ह्यचिराम्रियते परः ॥ १५ ॥
मुगुणध गुरूपच लालनाचाटुफारिणः । नश्यत्सु जातजातेषु जन्मजन्माषकारणात् ॥ १६ ॥
ध्यापन्तरभवेदाधिप्रस्तो ध्यसनवानयम् । न मौख्यं वै फदाप्यस्य नानाशंकितचेतसः ॥ १७ ॥
भवेक्ष इतकस्यापि पश्यतोऽपि न पश्यतः । लक्षणानि पुरोक्तानि तस्येमानीह कीर्तयेत् ॥ १८ ॥
परतरप निपते पाला सवे मारण एव हि ! मृतवत्सोदवं चिदं पूर्ववरप्रतिपादयेत् ॥ १९ ॥

·" २४३९-१४४४.] कर्मविपाकः। (५७१) ववंशस्यापि विच्छेदो द्रव्यहानिर्यतस्ततः । दौर्मनस्य महानाधिः शोकस्याघः प्रजायते ॥ २० ॥ अदृष्टगुणलावण्या अदृष्टाननकीर्तयः । नियन्ते जातमात्रा वै पुत्राश्च कृतचाटवः ।। २१ ॥ एवं तु कर्मणि ज्ञाते प्रायश्चित्तमथाचरेत् ।। २२ ।। अरुण उवाच। का तस्य निष्कृतिः स्वामिन् दृढकर्मनियूदिनी । कय्यतां दिक्सेशान नारीणां हितकाम्यया ॥२३॥ श्रीसूर्य उवाच । शृणु मृत प्रवक्ष्यामि मृतवत्साधनाशिनीम् । निष्कृति विधिवत्तार्य संततेः सौख्यहेतवे ॥ २५ ॥ यजमानः सपत्नीको विधिवदिधिमाचरेत् । पठाद्भिः शान्तिमुक्तानि ब्राह्मणैः सहितोयवित् ।। २५ ॥ सिद्धार्यातदूर्वाभिः कृतरशं प्रतिष्ठितम् । नापयेदोपधैमैत्रैर्वारुणविष्णुसूक्तिभिः ॥ २६ ॥ सुदिष्टे सुशुभे देशे गोमयाद्युपलिप्त के । तत्रोपर्याविकं स्ता कृष्णाजिनमयापि वा ॥ २७ ॥ द्रोणमानं तिलानां तु कृष्णवस्त्रेण संयुतम् । स्थापयेद्राजतं पद्मं तन्मध्ये पलनिर्मिताम् ॥ २८ ॥ सौवर्णी प्रतिमां वत्स वालगोपालकस्य हि । कृला प्रतिष्ठितग्राणां मूर्ति तांशुभलक्षणाम् ॥ २९ ।। अर्चयेद्धपुष्पाद्यैरुपचौरैर्यथाविधि । सम्यक् श्रद्धावती नारी मृतसन्ततिदुःखिनी ॥ ३० ॥ आहूय विदुपो विपाञ्छुचीन्वै वेदवादिनः । अलोलुपाः सदाचाराः पूज्या अादिभिस्तया ॥३१॥ मन्त्रः। यो निर्मितः पुरा द्रोहः पापं वै परसूनुषु । भूमिद्रविणहेमादेलिप्सा या वै मया कृता ।। ३२ ॥ नाशयेत् महापापं मूर्तिस्ते शुभलक्षणा । दुःखं वै सुमहत्याप्तं मृतसंततिजं मया ॥ ३३ ॥ तस्मान्मुच्ये महाभागापितगोदानपुण्यतः" ॥ ३४ ॥ इति तं त्रिः परिक्रम्य विस्तेनोक्ते च तिष्ठति । अमे नयेति मंत्रेण विसृज्यैनमुदीरयेत् ॥.३५ ॥ धेनुं दद्यात्सवत्सां च सहिरण्यां ययाविधि । ब्राह्मणान्भोजयेत्सम्यक् शतं सामं ययाविधि ॥ ३६॥ सर्पिष्यात्मानमालोक्य मुंजीतेटैश्व बंधुभिः । इहैव लक्षणं ज्ञेयं मातृवंधुसुखाहतिः ॥ ३७॥ स्वसुतासुतसौख्यानां संतोपो निजपुत्रवत् । विरुध्यन्ते ह्मपत्यानि तादृशानि मियः स्वयम् ॥ ३८ ॥ विकारः प्रकृती स्यादै गमने पादवैकृतम् । पितृजा माजा वापि कासगुल्मातिहट्यया ॥ ३९ ॥ 'मृतापत्यार्तितस्तेषामनुमंत्रादिभेदतः । तया चैवात्र दुःखानि जायन्तेऽस्य मुहुर्मुहुः ॥ १० ॥ पूर्वकर्मार्जितं पापं चिह्न तस्य सहायवत् ॥ ११ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायो द्विचत्वारिंशदुत्तरचतुःशताधिकलहनतमः ॥ १४४२ ।। श्रीसूर्य उवाच । विमाय यो विपं दद्याद्वातार्य पूर्वजन्मनि । सोऽत्र जन्मनि पक्षीन्द्र च्छदिरोगेण बाध्यते ॥१॥ निष्कृतिर्नास्ति तस्यात्र पापस्य दृढकर्मणः । छर्दिरोगेण सवतं युवा नाशमवाप्नुयात् ॥ २॥ न पापशोधन प्रोक्तं दानैरपि सहस्रशः ॥ ३॥ इति श्रीसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायन्त्रिवत्वारिंशदुचरचतुःशताधिकसहसतमः ।। १४४३॥ श्रीसूर्य उवाच। या नारी प्राग्भवे सूत विषं दद्याविनातये । छर्दिरोगेण साचैव निश्चितं नाशमाप्नुयात् ॥ १ ॥ प्रायश्चित्तं न तस्यात्र तस्यास्तु गरुडाग्रज । ब्राह्मणस्य वधारव्ये प्रायश्चित्रं न वै यतः ॥२॥ इति श्रीहदसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अन्यायमतुखत्वारिंशदुत्तरचतुःशताधिकसइन्ततमः ।। ११११ ॥

·1 । , (७) वृद्धसूर्यारुण- [0- श्रीसूर्य उवाच । परस्य यो विषः दद्यात्पूर्वजन्मनि मानद । छर्दिरोगेण सोऽत्रैव वाध्यते पीडया सह ॥ १ ॥ धेनूनां दशकं दद्यात्सर्वोपस्करसंयुतम् । मुच्यते छदिरोगाच जन्मन्यत्र खगाधिप ॥२॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायः पचचत्वारिंशदुत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ।। १४४५॥ श्रीसूर्य उवाच । मूकोऽत्र जायते जंतुर्यः पूर्व भ्रात्यातकः । बभूव कामतः सूत प्रायश्चित्तं न तत्समम् ॥ १ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्चत्वारिंशदुत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ।। १४४६ ।। श्रीसूर्य उवाच । या काचिन्मागधी' ह्यासीजाता जलहृदे सुत । सा चात्र यवनी देशे शुभे पञ्चनदेऽण्डज ॥१॥ पुत्राभिलापिणी पूर्व तत्याज यवनं पुरा । तस्मात्सा यवनी जाता पुत्रसंततिवर्जिता ॥२॥ नानाधेनुयुतीदानात् कुरुक्षेत्रे पुराऽनघ । शिवभक्तिपरा तस्मात् सुखैश्वर्यसमन्विता ॥ ३ ॥ इह जन्मनि सा लक्षरुद्रपूजावतात्तवग । पुत्रपौत्रयुत्ता नारी भवत्येव न संशयः ॥ ४॥ अथवा हरिवंशस्य शतावृत्त्या विधानतः । श्रवणात् पूर्व जात्पापान्मुच्यते विनतासुत ॥ ५ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय सप्तचत्वारिंशदुत्तरचतु शताधिकसहस्रप्तमः ॥ १४४७ ।। श्रीसूर्य उवाच । देवालयेऽवसत्कश्चिद् ब्राह्मणः पूर्वजन्मनि । विष्णुपूनापरो नित्यं द्रव्यलोभेन चाण्डज ॥ १ ॥ चौर्येण निहितं द्रव्यं यस्थितं देवतालये । तेनेदं च कृतं सूत कर्म चात्यन्तदारुणम् ॥ २ ॥ स तेन कर्मणा युक्तो भुक्त्वा तत्पापजं फलम् । जातो गंगाश्रयै क्षत्री पर्वते पूजनादरे-॥ ३ ॥ बहुव्यान्वितो भूयः सर्व संपत्सुखान्वितः । बाल्ये हि पाण्डुरोगातश्चेह जन्मनि मानयः ॥ ४ ॥ कुर्याद्भिरण्मयी पृथ्वी ससमुद्रां पलात्मिकाम् । सवनां सागरोपेतां सप्तद्वीपां वसुन्धराम् ॥ ५ ॥ गन्धपुष्पैरलंकृत्य दद्यादिपाय धीमते । पाण्डुरोगादिमुक्तः स्यादत्र जन्मनि मानवः ॥ ६ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टचत्वारिंशदुत्तरचतुःशंताधिकसहस्रतमः ।। १४४८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी माग्भवे पादाद्विपं फस्यापि काश्यपे । सात्र जन्मनि रोगेण च्छदिसंज्ञेन पीडयते ॥ १ ॥ धेनूनां दशकं दद्यादशक्ती गरुडाग्रज । सवत्सां कपिलां दद्यात्सा तहोपात्प्रमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोनपञ्चाशदुत्तरचतु शताधिकसहसतमः । १४४९ ।। श्रीसूर्य उवाच । फश्रिदिपस्त्वमृदंगे 'प्राग्भवे धर्मसंयुतः । परस्य कन्यकायाश्च स उदाहमकारयत् ॥१॥ दानाल्पत्वान्महाभाग 'चकाराल्पविधानतः । चीयरर्मरतः सोऽभूत्कदाचिद्देवयोगतः ॥२॥ स चचार बने मृत मार्गलुण्ठनतत्परः । काचित्सुनयना तत्र प्राप्ता भाविधलाढात् ॥ ३ ॥ नानाभरणयुक्ता सा पूर्णगर्भसमन्विता । पुण्यात्पुण्यफलं भुक्त्वा पापात्पापं खगाधिप ॥ ४ ॥ परफ्न्याविवादेन म जातो बाहुजस्विह । गंगायाः पूर्वभागे तु दशयोजनसम्मिते ॥५॥ गौर: मुरूपः । क्षीणांगो बहुद्रव्यपराक्रमः 1 पित्ताधिकोऽतिमतिमान्यदुपुत्रीभिरन्वितः ॥ ६ ॥ जातपुत्रा मृताः सप्त पूर्वपापादिहाडज । निष्कृति तां प्रवक्ष्यामि येन पापात्प्रमुच्यते ॥ ७ ॥ पलेन वा तदर्थेन पार्यो मुघटिता सुत । याहुजा गर्भसंयुक्ता सीवर्णी भूपणान्विता ॥

·. . १४४५-१४५५ कर्मविपाकः। (४७) पूर्वपापविनाशाय सा देया ब्राह्मणाय वै । गन्धैः पुः समभ्यर्च्य मन्त्रैः प्रणवपूर्वकः ॥ ९ ॥ वेधस तत्र सौवर्ण सुवर्गमितं शुभम् । दद्याजाच मन्त्रांश्च तल्लिंगाविधिपूर्वम ॥ १ ॥ होमयेच्च यवांस्तत्र सतण्डुलससर्पपान् । भोजपेद्रामणान्पश्चात्तेभ्यो दद्याच दक्षिणाम् ॥ ११ ॥ शृणुयारिवंशं वा शतावृत्तिविधानतः । गायत्र्यष्टशतं जत्वा तस्माहोपात्प्रमुच्यने ।। १२ ॥ मुखं पुत्रस्य लभते चेह जन्मनि वै धुवम् । रिष्टं पञ्चागददे तु प्रायश्चित्तेने नुत ॥ १६ ॥ वेदसप्तत्यब्दमायुः प्रायश्चिने कृते भवेत ॥ १४ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पञ्चाशदुत्तरचतुःशताधिकसहनतमः ।।.१४५० ॥ श्रीसूर्य उवाच । व्यभिचारंग्ता पूर्व याऽऽसीद व्यभिचारिणी । सा गता नरकान् घोरानसती पापकृत्वग ॥ १ ॥ न शुद्यत्वाभाचाग यायश्चितैः शनैरपि । वाराणस्यां गतिश्चास्याश्चतुर्दश्यां शिवव्रतात् ॥ २ ॥ मोक्ष्यत मपाराच पूजिन्नताहात् । बाहुजेयं महाभाग पूर्वेप्यत्रापि वाहुजा बन्ध्या, प्राकापतो दुःखादाकुला दयिताज्झिता ॥ ४॥ -इति श्रीवृद्धारुगसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकपञ्चाशदुत्तरचतुःशताधिकसहनतमः ।। १४५१ ।। श्रीसूर्य उवाच। यः कृत्वा पूर्ततां पूर्व वंचयेद्राह्मणं सुत । सोऽत्रापस्माररोगेण पीड्यते बहुपीडया ॥ १ ॥ तेनैव पापरोगेण म्रियतेत्र खगाधिप । प्रायश्चित्तं मया नोक्तं पापे ब्राह्मणवंचने ॥ २॥ . इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवाद कर्मविपाके अभ्यायो विपश्चाशदुत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ।। १४९२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या म्रात्यातिनी नारी प्राग्भवे विनतामुत। सान जन्मनि मूकन्वं भजत्येव न संशयः॥१॥ ज्ञानान्महापापकृतान्न चोक्ता निष्कृतिर्मया । ज्ञात्वा ब्रह्मवधे सूत प्रायश्चित्तं न तत्ममम् ॥ २॥ सप्तजन्मनि मूकत्व जायते च तदेनमः ॥ ३ ॥ इति श्रीवासून रुगतवादे कर्मविपाकै अघायन्त्रिपञ्चाशदुतरतुःशताविकतहततमः ॥ १४१३॥ .. श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यसौ . विश्वेह जन्मनि बाहुजः । देवव्यापहग्णात्मानिहातिमपीडनम् ॥ १ ॥ विशदपावसाने च नेत्रभंगः प्रजायते । रुद्रनार्यमहं वक्ष्ये दानं पापहरं परम् ॥ २ ॥ कृत्वा देवगृहं रम्यं प्रतिष्ठाप्य सुराधिपम् । गन्धपुष्पः ममभ्पर्य दीपा देयाः मुवर्णजाः ॥ ३ ॥ राजताश्च महाभाग नेत्रगेगं न पश्यति । भोजयच्छक्तितो विप्रान्वैष्णवाद्धया सुत ॥ ४ ॥ कृताऽनेन विधानेन रिटं नैव प्रपश्यति ॥५॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अप्यायश्चतुःपनाशदुत्तरतुःशताधिकसहनतमः ।। १४९४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । सर्वस्नेहहरः फश्चिदभवत् पूर्वजन्मनि । सौच जन्मनि जायेत क्षयगेगमपीडितः ॥१॥ प्रायश्चिचं पकुवात वित्तनुशतः स वै । फालनकाभिधं दानं दयाहापांपशान्तये ॥ २ ॥ प्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्धोमयेच स्वशक्तितः । कालनकाम्यदानेन गेगा नश्यन्ति पापनाः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूलगनेवादे कर्मविपाक अध्यार: पंचरवाशदुतरचतुःशताबिकमहयतनः ॥ ११२५॥ । . -

·(४७४)
धृद्धसूर्यारुण-
180-
श्रीसूर्य उवाच ।
ब्रह्मवादरता ह्यन या पूर्वेऽभूपतित्रता । पतिपापप्रभावादै गति प्राप्ता हि मानुपीम् ॥ १ ॥
त्यक्त्वा शरीरं सा देवी मोदतेऽम्बिकया सह । भुनक्ति भोगान्सकलान्पतिं प्राप्य तपस्विनी ॥२॥
गच्छेत्ता परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः ॥३॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसवादे कर्मविपाके अध्यायः षट्पचाशदुत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ॥ १४५६ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
योज्ञानात्कृतवान्सूत माग्भवे भ्रातृधातनम् । सोऽत्र जन्माने मूकतं व्रजति कापि मानवः ॥ १॥
चान्द्रायणत्रयं कुर्याद्विविवत्पापशोधनम् । पुस्तकं च तया दद्यात् सुवर्णपलसंयुतम् ॥ २ ॥
एवं यः कुरुते सुत स तत्पापात्प्रमुच्यते । न प्रात्यत्र मूकत्वं कदाचिदिनतासुत ॥ ३ ॥
रति घीसूर्यारमसंवादै कर्मविपाके अध्याय: मप्तपश्चाशदुतरचतुःशताविकसहस्रतमः ॥ १४५७॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या पूर्ता बंचयेत्कंचिल्लोभात्पूर्वभवेऽण्डज । सेह जन्मनि रोगेणापस्मारेण प्रपीडयते ॥ १॥
मायश्चित्वं प्रवक्ष्यामि पापनाशकरं सुत । ब्रह्मकूर्चत्रयं कुर्याद्दद्यादेनुं पयस्विनीम् ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपाके अभ्यायोऽष्टपञ्चाशदुत्तरचतुःशताविकसहसतमः ।। १४५८ ।।
T
7
-
अरुण उवाच ।
फश्चिरणोत्तमो जातो घर्मिष्ठो वित्तसंयुतः । उदरे वायुरल्पीयाकिरोतिश्चैव जायते ॥ ३॥
फपोले तिलकं तस्यं मुखं व्रणसमन्वितम् । दद्रुकडूकिलासादि गमने पादवैकृतम् ॥ २ ॥
फर्मानुसारी वै व्याधिश्चिद्रं तस्य सहायकृत् । भार्या प्रीतिपरा नित्यं कदाचित्कलहप्रिया ॥३॥
रोपयुक्ता भवेदापि प्रदरातिः प्रजायते । मृतवत्सा कथं जाता फस्येदं फर्मणः फलम् ॥ ४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
यः खिया सहितो विप्रः कुलीनो बहुवाचकः । तश्चैव महारण्ये सा चासीद्दर्भसंयुता ॥ ५ ॥
बहवो हि समायाताः शत्रवः पर्यवेष्टयन् । स्त्रियं ते त्रासयामासुः परिगृह्य खला भृशम् ॥ ६ ॥
गर्भपातोऽभवत्तस्या मृतश्चव शिशुः क्षणात् । तेन कर्मविपाकेन म्रियन्ते खल बालकाः ॥ ७ ॥
फेधिजीवन्ति पनासं फेचिदात्परं भृशम् । बहुकालं न वै फश्चिच्चिद्वमेतत्परीक्षयेद ८॥
अरुण उवाच।
देवदेव जगन्नाय लोकानां हितकाम्यया । फययस्व प्रसादेन कर्मणस्तस्प निष्कृतिम् ॥ ९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
साधु पृष्टं महाबाहो प्रश्नश्वायं मुदुर्लभः । तेनेदं मुनिभिः प्रोक्तं प्रायश्चित्तं हि पापहत ॥१०॥
गोत्र व सवर्ण हि सौवर्ण निष्कर्ममितम् । पुष्पितं फलितं वृक्षं पम्रयुग्मं गुरोरपि ॥ ११ ॥
फर्मप्रयाग वित्रं पूजयेद्विधिपूर्वकम । एवं प्रकुरुते वरस निष्कृति फर्मणां तु यः ॥ १२॥
पुत्रपौत्रादियुक्तो धनपाल्पामन्वितः । न फरोति च यो मोहाल्लोभाहा पापनिष्कृतिम् ॥ १३ ॥
म पति पापटोपेण मुवि जन्मानिजन्मनि । एवं यः फुहते भक्त्या लभते पुत्रपौत्रकान् ॥ १४ ॥
TR परम्परामगः कर्मविपाक अपाय एकोनपष्टयुत्तरचतुःसनाधिफमहयनमः ॥ १४५९ ॥

·१४५६-१५६५.] कर्मषिपाका। (४७५) श्रीसूर्य उवाच। पूर्वजन्मन्यभूत्काचिनारी भर्तृसुखान्विता । दशा सर्वक्रियास्वेव भर्तृसुखान्विता । दक्षा सर्वक्रियास्वेव बहुदानप्रदायिका ॥१॥ पार्श्वस्यान्यस्य शूद्रस्य गृहान्नीता हि मानद् । तया रसास्तु चौर्येण सर्वशून्यगृहात्पुरा ॥२॥ भुक्ता हि बहुभिः सूत मिलित्वा च सुतादिकैः। पूर्वजन्मकृतात्सूत कर्मणात्रैव जन्मनि ॥ ३ ॥ सा जाता बाहुजा नारी धनभोगसमन्विता । पुत्रान्विता विचित्रा च भर्तुशुश्रूपणे रता ॥ ४ ॥ क्षयरोगाकुला यूनि भावे स्नेहहरी यतः । निष्कृति तस्य पापस्य महत्तश्चाधनाशिनीम् ॥ ५॥ कययामि प्रयलेन वित्ततुर्याशमानतः । कृत्वा तु कदली रम्यां पत्रयुक्तां सुवर्णजाम् ॥ ६ ॥ दद्याद्वेदविधिज्ञाय क्षयरोगोपशान्तये ॥ ७ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अप्यायः षष्टयुत्तरचतु.शताधिकसहस्रतमः ।। १४६० ।। श्रीसूर्य उवाच । यो लोकान्वंचयेत्कश्चित्पुरा धौ]न कर्मणा । सोऽत्र जन्मन्यपस्माररोगेण महताकुलः ॥ १ ॥ 'धेनुं दद्यान्महाभाग, सवत्सां विधिसंयुताम् । ब्रह्मकूर्चत्रयं कुर्यात्स तसापासमुच्यते ॥ २ ॥ न भवेत्तस्य रोगस्य वेदना पापशोधनात् ॥ ३ ॥ रति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके,अध्याय एकषष्टयुत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४६१॥ श्रीसूर्य उवाच । अस्त्यत्र चन्द्रवदना गौगंगी पतिवल्लभा । धनधान्यसमायुक्ता स्वर्णकारी सुखान्विता ॥ १ ॥ दक्षा भतहिते नित्यं पूर्व सा दिजवल्लभा । स्वर्णापहारजात्सापात्प्राप्ता सा स्वर्णकारताम् ॥ २ ॥ पुत्रहीना महाभाग परद्रव्यापहारतः । कुरुक्षेत्रे चन्द्रग्रहे स्वर्ण दद्याच शक्तितः ॥ ३ ॥ तहत्त्वा सा लभेत्पुत्रानत्र जन्मनि वै सुत ॥ ४ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विषष्ट्युत्तरचतुःशसाधिफसहसतमः ।। १५१२ ॥ श्रीसूर्य उवाच । अन्नत्माग्भवे यस्तु ज्ञानादत्र खगाधिप । सोजीर्णेनैव रोगेण पीडयते बहुपीडया ॥१॥ अन्नदानाच्च विप्रेभ्यो रसदानाच्च शक्तितः । सावित्रीजपतो होमात् पूर्वपापात्समुच्यते ॥ २ ॥ पापक्षये क्षयं यान्ति रोगाः पापसमुद्भवाः॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे .कर्मविपाके अध्यायत्रिपष्टपुत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १९६३ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या काचिन्मोहतश्चके नारी भ्रातृवधं पुरा । साऽन जन्मनि मूकत्वं प्रकापि शुभानना ॥१॥ मायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्याश्चान्द्रायणं व्रतम् । वेदपुस्तकदानं च पलस्वर्णयुतं विह ॥ २ ॥ 'ति श्रीद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अन्यायश्चतुःषष्टयुत्तरचतुःशताधिकसहस्ततमः ॥ १४१५॥ श्रीसूर्य उवाच। बालवाती भवेयस्तु पूर्वजन्मनि मानः । वैनतेपात्र जनुपि मृतपुत्रः प्रजायते ॥१॥ श्रवणारिवंशस्य विधिवच्चात्र जन्मान । ब्राह्मणोद्वाहनाच्चैव पूजनाच्छंकरस्प च॥ २॥ जीविष्यन्ति चतत्पुत्रा नान कार्या विचारणा ॥३॥ पति श्रीसर्यारणसंवाद कर्मविपाके अध्याप. पंचपटयुटरचतुःशताविरुसहसरामः ।। १४१६५ . 1 t ·(४७६) पृद्धपुर्यारुण- श्रीसूर्य उवाच । या कश्चित्माग्भवे विषः सर्वविद्याविशारदः । वेदाम्पामरतः बीनान्यातनमनीयः ॥ १ ॥ तुलाधृन च स्नेहादि प्राणिना चिरसचितम् । गृहीतमनिचोर्येण लोभयुकेन चैतमा ॥२॥ यस्माज्ञानी ह्यभूदियः प्राग्भवे तत्फलं शृणु । म बेहच प्रयागेऽस्ति दिनो वेदविदायरः ॥ ३ ॥ धनत्रामायुक्त सयरोगसमन्वितः । वेदाभ्यामात्तथा दानात्तीयगजाघिसक्नान ॥४॥ नाश- स्वातरोगस्य ह्य-यजन्मनि चाडज । टोपात्स्वल्पफलैर्युक्तो जीवेदशितं दृवम् ॥ ५ ॥ इति श्रीवसूरिणसवादे कर्मविपाके अध्याय षट्पष्टयुत्तरचतु शताविकसहसतम ॥ १४६६ ।। श्रीसूर्य उवाच । पुग हि ब्राह्मणः कश्चिदंगदेशेऽवसत्सुधीः । धर्मशास्त्रक्रियायुक्तो धनपुत्रादिमंयुतः ॥ १॥ दनानि तेन विषेभ्यो दानान्यल्पानि शक्तित. । गत्तात्रेभ्यः पर मून मर्वस विधारतः ॥ २ ॥ पापाचरितं तेन कामलोभेत चांडज । ब्राह्मण्या धारिता गर्भो भाविनोऽर्थस्य गौग्वात् ॥ ३ ॥ स्त्रीसाहाय्यात्तर्यात कृतं तद्गर्भपातनम् । सा मृता तेन दुखेन गर्भगतभवेन च ॥ ४ ॥ एवं किंचिद्गते काले स प्राप्तो यमशासनम् । भुक्त्वा पापाच नरकं पुण्यात्स्वर्गाश्च शाश्वतान् ॥५॥ पूर्वपुण्यप्रभावेण स जातो ब्राह्मणाधमः । यमुनाया महाभाग गौरः पित्ताधिको घृणी ॥ ६ ॥ धनमित्रसुखैश्वर्यमतिस्त्रीभोगभाग् नरः । दक्षः कार्येषु चार्वगो धर्मिठो लाभसंयुतः मानी यशस्वी विनयी कातिमान्प्रियभापणः । पुण्यादिदं तथा पपाल्लोभी पापरतः कचित ॥८॥ धूतः - शठा : कोपपरो धनवृद्धिक्षयान्वितः । चितातुरः पापशेषादत्राप्राप्तमनोग्यः ॥ ९ ॥ ब्राममा वीर्यानात्प्रास्तया तद्गर्मपातनात् । इह पचाशदब्दान्तं जातपुत्रविनाशकः ॥ १० ॥ चिह्नमगाझ्यये सूर्यश्चन्द्रः शुक्रगृहावित. । पापाभ्या पुत्रभावऽपि समाकान्तोऽत्र जन्मनि ॥ ११ ॥ स्त्रं सहायतया पूर्व सात्र सत्ततिदुःखिता । लक्षणैरेभिराढयस्य प्रायश्चित्त वदाम्यहम् ॥ १२ ॥ बैं ब्रह्मगी लेख्या सुवर्णाष्टपलर्मिता । तदर्धमितिका वापि निजवित्तानुसारतः ॥ १३ ॥ पत्रे गर्भाविता भव्या बहुभूषणसंयुता । गंधपुष्पाक्षतैर्वखैः, पूजनीया प्रयत्लतः ॥ १४॥, सा देया वै विधिज्ञाय मंत्रमुच्चारयेदिमम् ॥ १५ ॥ मंत्रः। ब्रह्मणा निर्मिते देवि पापमाचरितं त्वयि । तत्पापशमनायैव त्वां ददेऽह हिरण्मयीम् ॥ १६ ॥ ब्राह्मणाय महाभागे पाप गच्छतु तल्लयम् ॥" सोमं च राजतं दद्यात्तम्मितं पापशान्तये । लक्ष्मीनारायणं चापि हैमं सौवर्णसम्मितम् ॥ १७ ॥ गायटसहन्न तु व्यचकं तन्मितं जपेत् । मंगमष्टाक्षरं जत्ता हुत्वा वै शुद्धिमाप्नुयात् ॥ १८ ॥ होमयत्तदशाशेन तिलाज्ययवतडुलैः। ब्राह्मणान् भोजयेत् पश्चात् पूजयेच विधानतः ॥ १९ ॥ रक्षरुदं त्रिगुणित नानाविभवविस्तरैः। पूजयेद्रा विधानेन तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २० ॥ य एवं विधिना सूत प्रायश्चित्तं समाचरेत् । नस्य सततिवृद्धिः स्यात्स्त्रीभ्यामत्रैव जन्मान ॥ २१ ॥ ब्रह्मलोकमवाप्नोति पूर्वपापविशोधनात् । प्रायश्चित्तं द्वयोरेफ न कुर्याल्लोभमोहतः ॥ २२ ॥ न भवन्ति मुतास्तस्पिजीवित शुद्विवचनात् । न च सदतिमामोति पापस्यास्य प्रभावतः ।। २३ ।। प्रायश्चिचेकते रिष्टं वर्षे परिमिते ध्रुवम् । आयुर्भवति वर्षान्तमिह पापविशोधनात् ।। २४ ।। माया १ ·१४६६-१४६९.] कर्मविपाका (१७७) जन्मादिमरणान्तं हि सल्पमेवात्र सूचितम् । अष्टाक्षरं त्रिमाहर्ता जपित्वा शुद्धिमाचरेत् ॥ २५ ॥ होमयेत्तदशांशेन शक्त्या विप्राश्च भोजयेत् । शृणुयारिवंशं वा दशावृत्त्या विधानतः ॥ २६ ॥ य एवं कुरुते सूत द्वयोः पापविशोधनम् । तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यात्स्त्रीभ्यामत्रैव जन्मनि ।। २७ ॥ नाधयो व्याधयस्तस्य न चारिष्टभयं भवेत । नवं क्गेति यो मोहात्पूर्वपापविशोधनम् ॥ २८ ॥ न जीवन्ति सुतास्तस्मिञ्जीविते नात्र संशयः । पंचत्रिंगन्मिते वर्षे रिष्टं देहधनान्तरम ॥ २९ ॥ त्रिमप्ततिमितादायुः प्रायश्चित्ते कृते विह । गतिमप्युत्तमां याति त्वन्यया वाततायिनाम् ॥ ३० ॥ जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् । यद्यदन्तर्गतं सत तन्मच्छास्त्राद्विचिन्तयेत् ॥ ३१ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याप. सप्तषष्टयुत्तरचतु शताधिकसहवतमः ॥ १४६७ ॥ श्रीसूर्य उवाच । यः प्रार्ययति धर्मात्मा सर्वपापविशोधनम् । सर्वस्वेन यजेद्देवान् पितॄश्च श्रद्धयान्वितः॥१॥ गयाश्राद्धादिभिः क्व्यैदनिहव्यविधानतः । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति ब्रह्म सनातनम् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणमवादे कर्मविपाके अध्यायोऽषष्टयुत्तरचतु शताधिकसहनतम || १९६८ ॥ श्रीसूर्य उवाच । कथयस्व दिवानाथ लोकाना हितकाम्यया । पृष्छामि त्वा तु देवेश छिधि मे सर्वमंशयम् ॥ १ ॥ यः प्राक्तने वै जनुपि सदा सम्पत्समृद्धिमान् । दानधर्मादिकृचेह सुखसंपत्समन्वितः ॥ २ ॥ वन्यूनामतिसौख्यं च वैष्णवी तस्य वै मतिः । जातसंततिदुःखातः कस्येदं कर्मणः फलम श्रीसूर्य उवाच । ब्राह्मणी गर्भसंयुक्ता प्रयाणे भर्तमंयुता । सर्वाभरणभूपाढया नानारत्नसमन्विता ॥४॥ चन्द्रे निमीलिते चौरस्तस्या जग्राह भूपणम् । तत्र कोलाहलो जातो गर्भपातोऽभवत्तदा ॥ ५ ॥ तेन पापेन बालानां गर्भनागः प्रजायते ॥ ६ ॥ अरुण उपाय। का तस्य निष्कृतिः स्वामिन् यया पापं प्रणश्यति । ब्रूहि विस्तरतो देव लोकानां हितकाम्यया ॥७॥ श्रीसूर्य उवाच। एक्वामोविधिश्चैव लक्षपूजा ततः परा । सगर्भा गौः प्रदातव्या हविष्यं मितभोजनम् ॥ ८॥ गर्भाशयगतो मासान्निपेक्सपयाइनु । पञ्चमे वाय पष्ठे वा मासि जातो मृतश्च यः ॥ ९ ॥ तयोः कर्मविपाश्च कयिष्यामि योषिताम् । सप्तमेषु च मासेपु जन्मतः प्रमराज्यहम् ॥ १० ॥ अयना चाष्टमे मासि सूतः मयो विपद्यते । म चापि मृतकल्पः स्यादामयः मूर्तिकामयः ॥ १ ॥ शोशदामोदगद्दोपाः शूलं गौरवम्पने । रक्तस्रावो विवर्णतं जायने गतिम् ॥ १२॥ रजतस्य पलाभ्या तु कोशं गर्भाशयाकृतिम् । मुम्भवेष्टितं तं तु ग्ववेग वेटयंत ॥१॥ मधुना पूग्येत्तर गला रूप्यनिर्मिताम । नमध्ये हेमगलं निभिरवियलतःT दयाहिप्राय विधिपद्ययातिनिरूपितम् ॥ १५ ॥ मन्त्रः। यन्मया पूर्वजनुपि गर्भपातः कृतः । तत्पातरविशुट गन टढाना मया मूटेन पनेतो निषिक्तं परयोपिति । ततोऽनपत्यं या कलां मांचय में 17 L - ·1 . - , १७) पद्धसूर्यारुण- Two- एवं कृतविधे सूत गर्भपातापनाशनम् । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चानां दद्याच संपत्सकाम् ॥ १८ ॥ सर्पिष्यात्मानमालोक्य भोजयेदिष्टबन्धुभिः ॥ १९॥ इति श्रीवृद्रसूर्णरुणसवादे फर्मविपाके अध्याय एकोनसप्तन्युत्तरचतु शताधिकसहस्रतमः ॥ १४६९ ॥ श्रीसूर्य उवाच । या नारी प्राग्भवे काचित्पुरुष ताडयेखग । सेह जन्मनि रोगेण शूलेनैव प्रपीडयते ॥४॥ सुवर्णदानाद् विधिवत्तया रुद्र जपादिह । पूजनाच्छदास्यापि' शूलगंगाद् विमुच्यते ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे कर्मविपा अध्यायः सप्तत्युत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४७० ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि योऽज्ञानानरो वै घातयेत्सुत । मित्रं च वायुरोगेण पीडयते चेह जन्मनि ॥ १ ॥ तत्र कुर्यान्महावाही 'मन्त्रै वायुदेवतैः । पूजनं वायुदेवस्य गंधपुष्पैश्च धूपः ॥ २ ॥ नैवेद्यैर्वहुभक्ष्यैश्च वायुर्नश्यति तत्क्षणात् । इह जन्मनि पक्षीन्द्र पूजा वित्तानुसारतः ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकसप्तत्युत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ।। १४७१ ॥ श्रीसूर्य उवाच । गोत्रघातकरी या च पुरा ज्ञानेन काश्यपे । साऽत्र जन्मनि लूतांढया भवत्येव मयोदितम् ॥ १॥ तीर्थस्नानं 'व्रतादीनि तत्फलान्यत्र 'चांडज'। ज्ञानपूर्वकृतात्पापागोगादेव क्षयो भवेत् ॥ २ ॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायो द्विसप्तत्युत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ॥ १४७२ ।। १. श्रीसूर्य उवाच । कश्चिच्छूद्रो महाभाग बभूव प्राग्भवे धनी । व्यापारनिरतो दक्षः क्रयविक्रयकर्मसु ॥ १॥ नीताः पूर्व रसास्तेन मिलित्वा चार्धप्तीरिणा । कालेन ते हता लोभात्नेहा मूल्याधिकाः सुत ।। २ ।। भुक्त्वा पापफलान्धोरान्भ्रमरतमुपागतः । ततः पुण्याच्छुभान भुक्ता पुण्यशेषाच .पर्वते ॥ ३ ॥ शूद्रोऽव्ययकलायुक्तो भूमिदानात्सुराचनात् । नेहहारी यतः पूर्व राजयक्ष्मपपीडितः ॥ ४ ॥ सर्वत्रेहातिदाना= स्ववित्तात्तुर्यभागतः ), स्वर्णदानात्त्या चात्र क्षयरोगाद् विमुच्यते ॥ ५ ॥. इति श्रीद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायत्रिसप्तत्युत्तरचतुःशताधिकसहसतमः ॥ १४७३ ।। श्रीसूर्य उवाचा " विपं दत्त्वा पति सूत प्राग्या जाराश्रिताऽसती । पतित्री सा महादुष्टा वाल्ये ह विधवा मुत ॥ १ ॥ विष्णोराराधनादन गंगाया उपसेवनात् । धर्मादिई महाभाग परत्र च शुभा गतिः ॥ २ ॥ इति श्रीसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतु, सप्तरयुत्तरतु राताविकसहस्रतमः ॥ १४७४ ॥ श्रीसूर्य उवाच । 'देवागारं दहेयस्तु प्रारजन्मन्पय पुत्रक । रक्तातिसाररोगेण बाध्यते चेह जन्मनि ॥१॥ तदेवदानाद्विमाप स्थापनादा' विधानतः मुच्यते पापजाद्रोगादतीसारादिनिश्चितम् ॥ २॥ पनि श्रीदमूर्यारणसवादे कर्मविपाके अभ्यरिः परसातत्युत्तरचतु:शताधिकसहसतमः ॥ १४७५ ॥" F म F ·.. .१४७०-२४७९.] कर्मविपाकः। (४७९) श्रीसूर्य उवाच। मूर्द्धाभिषिक्तो यः कश्चिन्मथुरायामभूत्मुधीः । राजसेवी महाशूर आखेटकरतः सदा १॥ मृगयायां . गतो. देवाद्वातिता मृगशूकराः । तत्रैका इरिणी सूत घातिता गर्भसंयुता ॥ २ ॥ गर्भगी निहती तत्र शुभौ दो मृगशावको । सहायाभ्यां,युतेनैव कृतं कर्म दुरात्मना ॥ ३ ॥ ताभ्यां मिलित्वातौ भुक्तावमायां चांडजाधिप । सोऽपि काले महाभाग प्राप्तः शत्रुवर्श पुरा ॥ ४ ॥ स शौर्यकर्मणा सूत.वातयिता रिपून्वहून् । घातितः सोऽपि बहुभिः प्रहरिरतिदारुणः ॥ ५ ॥ संग्रामभूमौ स मृतः प्राप्तः स्वर्गपुरं तदा । मुक्ता नानाविधाभोगास जातो ब्राह्मगस्त्विह ॥ ६ ॥ देशे प्रयागनिकटे सर्वशास्त्रार्थकोविदः । जातः कर्कटगे जावे लमस्ये हि महातपाः ॥ ७ ॥ धनैर्नानाविधैर्युक्तो गौराङ्गो रक्तलोचनः । शिवपूजनजात्पुण्यात्सायकृतात्सकलैः मुखैः ॥ ८ ॥ मानामनोरथैचापि पूर्णश्चैहैव जन्मनि । राज्यप्रचार्यत्युप्रश्च पुण्यात्गपारफलं शृणु ॥ ९॥ धूर्तः, शठः सर्वभक्ष्यः सर्वपापरतः क्वचित् । सहायलक्षणं चात्र शृणु पुत्र यथातया ॥ १० ॥ याभ्यां मिलित्वा भुक्तौ द्वौ मृगशावौ खगाधिप । पृच्छकस्य च ती पुत्रावुभौ ज्येष्ठकनिष्ठको ॥ ११ ॥ अपस्मारेण रोगेण मृतौ चात्रैव जन्मनि । एवं संततिदुःखातः स विमो विधिवर्जनात् ।। १२ ।। मांसभक्षणजात्पापात्मायश्चित्तं वदाम्यहम् । पूजयेच्छिवलक्षं तु तदर्थं वा तदर्धकम् ॥ १३ ॥ हिरण्मयो तथा देयो द्वावत्र मृगशावको । पूजयेच तया वायु विधिना मृगर्दैवतम् ॥ १४ । तन्मन्त्रेधूपगन्धाद्यैर्नानाभक्ष्यर्विधानतः । प्रायश्चित्तं परं तस्य पापस्य क्षयकारकम् ॥ १५ ॥ अथवा भोजपेद्विप्रान्सहस्रव्यसम्मितान् । 'पुत्रपौत्रविवृद्धिः स्यात्यायश्चित्ते कृते विह ॥ १६ ॥ मापश्चिचे कृते सूत न च पुत्रसुखं लभेत्। रिटेन मरणं चापि वर्षे वेदाधिकेण्डज ॥ १७ ॥ मायश्चित्ते कृते तस्य जीवनं पञ्चमप्ततिम् । चैत्राष्टम्यां च निधनं शुक्लायां गरुडाग्रज ॥ १८ ॥ इति श्रीदृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अघोपः षट्सप्तत्युत्तर चतुःशताधिकसहसतमः ॥ १४७६ ॥ श्रीसूर्य उवाच ! गर्भपातनपापाढ्या बभूव प्राग्भवेऽण्डज । सा चेयं तेन पापेन गर्भपातनदुखिनी ॥१॥ विषकन्याविवाहादै विधिमंचेह 'जन्मनि । मुच्यते तेन पापन गर्भस्थैर्य भवेदिह ॥ ३ ॥ अयवा पार्वती दद्यादेवी दशसुवर्णजाम् । युक्ता गणेशस्कन्दाभ्यां नानाभरणभूपिताम् ।। ३ ।। तदर्धमितिका वापि पूजयित्वा विधानतः । मुच्यते पूर्वपापांच्च गर्भपातनजात्मुत ॥ १ ॥ इति श्रीसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अपायः सततंतत्युत्तरंचतुःशताधिकसहसतमः ॥ १४७७ ॥ श्रीसूर्य:उवाच । या काचिद्दाहयेन्नागे . देवागारं खगाधिप । सातिसारेण महता पीडया : पीड़यतेऽधुना ॥ १ ॥ शंकरमतिमादानान्मृतेस्तस्य प्रपूजनात् । न जायते महापीडा रक्तातीसारजा कचित् ॥ २ ॥ इति श्रीदृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अयायोऽटसप्तत्युत्तर चतुःशताधिकसहसतमः ॥ १४७८ :.. श्रीसूर्य उवाच। बलहा प्राग्भवे सूत तिर्यक्त्वं प्राप्य निश्चयात् । नरकान् दारुणांश्चैव मामोत्यय जन्मनि ॥ ॥ मक्षयेऽतिकृष्ठेन तस्मिन्वयसि पीडयते ॥२॥ रति श्रीदर्यास्गसंवादे कर्मविपा अध्याय एकोनाशीयुत्तरदतुःशनारिहरनमः ॥ १५७९ ॥ ८ . '

·(८०)
वृद्धसूर्यारुण-
[.
श्रीसूर्य उवाच ।
या काचिद्वातयेनाग पत्युमिनं च प्राम्भवे । नियत वायुगेगेण पीड्यत उहुपोटया ॥१॥
पाप प्रतीक्ष्य विप्रादेः सर्वस्वार्धाजेन च । वायु हिरण्मयं कुर्यान्मृगं विहिनलक्षणम् ॥ २ ॥
पूजयित्वा विधानेन
गंधैर्ववैविशेषतः । मनैश्च वायुजैः स्त दद्याद्विप्राय धीमते ॥ ३ ॥
वायुगेगोपशमनं दानेनानेन जायते ॥ ४ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अभ्यायोऽशीत्युत्तरचतु शताधिकसहस्रतमः ॥ १४८० ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
अज्ञानादय या नारी गोत्रघातकरी पुरा । बभूव सततं चेह लूतिरोगप्रपीडिता ॥२॥
श्रवणादितिहासाना प्राजापत्यव्रतात्सुत । लूतिरोग न पश्येत साऽत्र जन्मनि चांडज ॥२॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसवादे कर्मविपाके अध्याय एकाशीत्युत्तरचतु शताधिकसहस्रतमः ।। १४८१ ॥
अरुण उवाच ।
भूमिदेवकुलोत्पन्नः किंचिद्वित्तसमन्वितः । संयुतो वायुपित्ताभ्यां नेत्रतोदशिरोतिमान् ॥ १ ॥
सत्तश्च सुधीधामान्धर्मिष्ठो धर्मवत्सलः । कदाचिदुदरे बाधा व्रणो वातादिदोपतः ॥ २ ॥
परोक्षमपवाद च अवते कारणं विनी । तस्य प्रिया सदाचाग सती व्रतपरायणा ॥
फाफवन्ध्या कथं जाता कस्येदं कर्मणः फलम् । कथयस दिवानाथ नारीणां हितकाम्यया ।। ४ ।।
श्रीसूर्य उवाच ।
पूर्वजन्मनि वैश्यस्तु भायो विप्रस्य सात्त्विकीम् ॥ ५॥
प्रतिवेशिज्ञानिनस्तु चकमे काममोहितः । अप्रसूता हि सा तस्य चपला चारुलक्षणा ।। ६ ॥
वैश्येनाकारिता सा वै लोभमोहादिविभ्रमैः । अज्ञानात्सङ्गमिच्छन्ती भाविनोऽर्थस्य वै बलात् ॥ ७ ॥
सावत्कालवशेनैव ब्राह्मणो जनतां गतः । स वैश्यो दैवयोगाच्च भाविनोऽर्थस्य गौरवात् ।। ८,
सुतनुं धर्षयामास बहुकालं खगेश्वर व्यभिचारवशात्तस्य चोरुजस्य हतं धनम् ॥९॥
गृहीतं तद्धनं सर्व धूर्तया लुब्धचेतसा । ब्राह्मणी निधनं प्राप्ता लोके दुष्कीर्तिमाप हि ॥ १० ॥
तेन दुःखेन विप्रो वै ब्राह्मणीमत्यजत्पुरा । निवेशो गृहदुःखातों ब्राह्मणस्तु खगेश्वर ॥ ११ ॥
तेन कर्मविपान तादृशं च भवेदिह । पान्मानुष्यमापनो बहुशोकाकुलो भृशम् ॥ १२ ॥
इदं तु द्वितीयं जन्म ब्रह्मवंशसमुद्भवम् । प्राप्यते चानपत्यत्वमेकापत्यत्वमेव वा ॥ १३ ॥
१
-
-
॥
अरुण उवाच ।
मायश्चित्तं क्थं स्वामिन् येन वंध्यात्वनाशनम् । एकापत्यभवं दुःखमनपत्यत्वमेव वा ॥ १४ ॥
If श्रीसूर्य उवाच ।
मार्गशीचे शुभे मासे शुक्लपक्षादितः खग । प्रत्यक्षं सुखसोख्याप्तिवतं तु प्रतिवत्सरम् ॥ १५ ॥
पोडशान्दानि नारीणा कर्तव्यं विधिपूर्वकम् । गौरीजतमिदं सूत सुतसौख्यफलप्रदम् ॥ १६ ॥
मातर्निपममास्थाय दंतधावनपूर्वकम् । अयाई शिवयोः प्रीतिमाचरिष्ये सुतव्रतम् ॥ १७ ॥
ध्यानोपवासनिरता निशि जागरतत्परा । ततो मध्यादामये सात्वा मममी ॥ १८ ॥
परिधापायेगीरी पतिपुत्रवती स्त्रियम् । कुंकुमैः फजलैचाकाणः पुष्पमारपा ॥ १९ ॥
ताम्बूलस्तु सम्पूरः सौभाग्याष्टकवस्तुना । ततश्चास्तमिते भानो वति पाडतन्तुभिः ॥ २० ॥

·श्रीसूर्य उवाच।।। whi१४५.] कर्मविपाक। विधाय तिलतलेन दीपान्कुर्याच्छिवाग्रतः । गीतकादिवनियोः पुगणश्रवणादिभिः ॥ २१ ॥ नैवेद्यं विधिवकुर्यादपतिलतंडुलः । तयाः- पोडशसंख्यानि शुण्यभिनवानि च ॥ २२ ॥ सप्तधान्यफलोपेतमाभाग्यांएफयुञ्जिा हि । प्रत्येक दीपक न्यस्य गौग्रे तु प्रकल्पयेत् ॥ २३ ॥ पतिपुत्रमुबायेवं पूजयन्ती-गि मुताम। भोनयेत्सोडश स्त्र शुभास्ताः पतिर्मयुताः ॥ २४ ॥ एवं विधि समास्वाय भोजयेतां तु दंपती । नानाभाज्यस्नया पुष्पैः पक्षिभ्यो बलिमाहरेत ॥ २५ ॥ दीनान्धकृपणेभ्योऽनं सर्पिष्यात्मानमीक्षयेत् । एतगौरीवत नाम मार्गशीर्षे समाचरेत् ॥ २६ ॥ एवं कृतविनेः सूत प्राप्यते पुत्रपौत्रकम् । नारी नियमसंपूर्णा प्रतं कुर्यालयलतः ॥ २७ ॥ सुखसौभाग्ययुक्ती सा पतिपुत्रसुखाप्तये । ऐहिक लक्षणं तस्या नार्या व संप्रजायते ॥ २८॥ स्वमुर्मातृष्ठसुन संपल्याः शोक एवं वा । उदगानामुरंबावः पाश्रुगदकरादिषु ॥ २९ ॥ मिथ्याभिशंसने का वाक्यदोषभवद्युतिः । स्वजानिनिन्दा हीनतं परेभ्यो मर्मतदिनम् ॥ ३० ॥ पति श्रीसूर्याक्षणसंवादे कर्मविपाके अध्यारो यशोयुत्तरचतु शताबिकसहततमः ॥ १४८२ ।। MERITERE..... शकृन्मूत्र, मुनेद्यस्त देवागारे नराधमः । गुगमवामोति सोऽत्र, जन्मनि मानवः ॥ १॥ मासिक पूजयेहिष्णु शिव वा विधिनाऽण्डन । प्रा.नारत्वं चरेत्कृष; दद्याद गोमिथुनं सुतः॥ २ ॥ न पश्यति तदा पीदा गुदजामत्र जन्मनि ॥ ३॥ इति श्रीसूर्यारणलंबादे कर्मविपाके अध्यापस्यकोयुत्तरक्नुःशताविकसहस्रतमः ॥ १४८३ ॥... Firsti'...श्रीसूर्य उवाच। घायेद्य मानारीमज्ञानात्पूर्वजन्मनि । सोऽत्र जन्मनि जायेत कृशो बलविवर्जितः ॥ ? शर्कगधेनुदानन देशसख्येन चाण्डेजपिमुच्यते कृशतान्न ताह्मणभोजनात् ॥ २ ॥ होमावस्त्ययनाजायाद्गायत्रीजपतोऽत्र च । तीर्थस्नानादाज्यदानाद्वंली भवति नान्यथा ॥ ३॥ ति प्रीद्वारिंगसंवाद कर्मविपा अध्यायश्चतुरंदशीव्युत्तरचतुःशताधिकसहस्तमः ।। १४८४ ॥ !!2FFJ-27-5- E, Pr श्रीसूर्य उवाच । वालानां घोतिनी चैत्र'या' भवेत्पूर्वजन्मनि । तेनात्राब्द.मताकालादग्विालो न जीवति ॥ ३॥ इह जन्मनि भोः सूत तस्मात्सा मृतपुत्रका । अयं जीवेदयं जीवेचिन्तयन्ती च वै धुवम् ॥ २ ॥ न जीवन्ति च तत्पुत्राः पूर्वपापात्तयाज़ । प्रायश्चित्तं शृणुष्वाय येन जीवन्ति तत्सुताः ॥३॥ श्रवगाहरिवंशस्य दशावृत्त्या -खगेश्वर । पञ्चयकमित वृत्तवा विशुद्धः .. शिगुनादयात् ना ४ ॥ इति श्रीदारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायः पंचाशी-युचरतुःशवाधिकसहनतमः ॥ १४८५ ॥ श्रीसूर्य-उवाच. यः कश्चिद्धातत्पूर्व प्राणं ज्ञानवर्जितः । कुटरांगान्वितः सोऽपि जायते नेह जन्मनि ॥ ३॥ दयाकालना- सूत सोपस्कर संयुतम् । सर्वस्व. वा. महापापे दानमुक्त. मनीपिभिः ।।२।। सर्ववदानात्कुष्टस्य पं.डा नश्यति तत्क्षणात् ॥ पनि यो सूरिंगसंवाद कर्मविपाके अन्याः परताव्युतरतु शताधिरुनहयतमः ॥ १४८६ ॥ १ ·भ.. घृद्धसूर्यारुण- " । मन्त्रः सौवर्णी ब्राह्मणीमेता सगी सोमदेवताम् । ददेश विप्रमुख्याय पूर्वपापविशुद्धये " ॥२३॥ ब्राह्मण हेमज दद्यात्पलयुग्ममितैः शुभम् । तदर्धामांतक वापि 'द्वयोर्वित्तानुमनितः ॥7॥ सोम दद्यातरैक तु है पापविशुद्धये । पलेनार्धपलेनापि कमल हेमजे शुभम् ॥ २६॥ पूजयेत्पारदेनेव दद्यात्पापविमुक्तये । सुवर्णद्वयमानेन विष्णु' रुद्रे चा कारयेत् ।। ३६॥ वेदवेदमितैर्गिणेशार्को हिरण्मयौ । सम्पूज्य गन्धपुष्पाद्यमन्त्रैश्चापि" विधानतः ॥ १७ ॥ ब्राह्मणेभ्योऽपि ते देयाः सर्वपापविशुद्धये । गायत्र्यष्टसहस्र तु त्र्यम्बक तन्मित तया ॥ २८ ॥ अष्टाक्षर तदर्धे तु जपेद्दोपापनुत्तये । होमयेत्तशाशेन तिलाज्ययवतण्डुलः ॥२९॥ विप्रेभ्यो दक्षिणा दद्याच्छत्तया विप्राश्च भोजयत् । पश्चाताप होवेश शृणुयादहुपुत्रर्दम । ३. गा य एव कुरुते सूत शक्त्या पापविशोधनम् । सुख पुत्रस्य लभते स्त्रीभ्यमित्रै जन्माना नाधयो व्याधयस्तस्य न वीर्यभयमाप्नुयात् । न करोति च यो मोहानिध्य पापशीधनम् I still न जीवन्ति सुनास्तस्पिन विते नात्र संशयः। पञ्चवेदमिते व Pिष्टं चाकृतनिष्कृतेः ।। ३३ ।। प्रायश्चित्ते कृते त्वायुर्वणा पञ्चसप्ततिम् । जीवनं कथित त्वत्र न चारिष्टभयं भवेत् ॥ ३४ ॥ न भवेत्पुत्रमरण निर्याणान्ते च सद्गात जन्मोदिमरणान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ ३५ ॥ यद्यदन्तर्गत सूत तन्मच्छोस्खाद्विलोकयत् ।। ३६|| iTrurt इति श्रीसूर्यारणसवादे कमविपाके अध्यायश्चतुर्नवत्युचरचर्तु शताधिकसहसतम ॥ १४९४ 'श्रीसूर्य उवाच। TITT TÉ FIFs r-rg माyिFIF पूर्वजन्मन्यसी विमो, नर्मदाया बसन् सुत । धर्मशास्त्रक्रियाहीनः पुप्रपौत्रसमन्वितः॥ १r विप्रोत्सगगतस्तत्र गङ्गास्नानमकारयत्।। कष्टेना पाल्यतेऽनेन कुटुम्वा शक्टेन वै॥ ना कदाचित्त बन गत्वा दहाहावनमल्पम् । तस्मिन्दाहे ।तु निर्दग्धााजीवास्तत्राखंगाधिप । शीr पापं कृत स्वकार्यार्थ । कुटुम्बरक्षणाय च । स्त्रीसहाययुतस्तत्र गतो धर्मपुरंम्प्रति॥ ४ir भुक्त्वा शुभाशुभ: तत्र जातोऽयं पादस्त्विदा नर्मदाश्चमे देशे पर्वते मध्यरूपधृक् ॥६॥ वृश्चिकस्ये युधे से रवौ कृपभगे तमे । रक्तगीरस्तथा बाल्ये भ्रातहीनोऽल्पवित्तकः ॥ ६॥ स चापिकन्यापुत्रस्तुहितो दृश्यते सुत । कुलस्वारिंशदन्दान्त न च पुनसुख करित ।। ७fir जीवगाहातापापादल्यपुत्रोऽत्र वर्तते । स्वीसहाययुनो यस्मात्तापत्नत्वं • भविष्यति ॥टमार जीववातात्पुरा चार पादादूर्व रुगन्दित । प्रायश्चित्ते कृते सूत तयो 'पुत्रमुख विह ॥ प्रवक्ष्यामि महाभाग मापश्चित्तमयो शृणु । राजताश्चटकाः कार्याः पने लेख्या हिमप || Rain' परनिन्मिते यस्माइसंगुरवितानके। तदर्धमितके वापि निजवित्तानुसारतःn तत्र पृश्चिार्यो तु कार्यों पत्नाइनान्तरे , वनदेवी तथा पार्श पञ्चमापहिरण्मयी १२ मृक्षा लेख्या वने तस्मिलतीपघिसमन्विताः । य एव कुरुते सूत पुरसौख्पविवर्द्धनम् ॥ ३३ ॥" भविष्यति न सन्देहो दानस्यास्प मभावतः। रिष्ट तु प्रायश्चित्तेऽकतेविट १५ II १ AN ·१४९५-१४९८.] कर्मविपाकः। (४८५) F- गश्रीसूर्य उवाच॥r -~- मथुगमण्डले सूत" वसन् क्षत्री प्रतापवान।। धर्मिष्ठो दानशीलश्च देवतातिथिपूनका Irk In पापमाचरितं तेन भाविनोऽर्यस्य वै बलात् । श्राह्मण्यां धारितो गर्भ कामलोभेन निश्चयात् ।। सा यले कृतेऽपि तत्रैव नाभूगर्भस्य पातनम् । ततो लोकभगात्सून विपं मुक्ता तु सा मृता ॥ ३ ॥ अर्भकोऽपि मृतस्तस्या गर्भपातोत्यपीडनात् । महायैक्युत्तेनैव नामदर्भस्य पातनम् ॥ ४ ॥ ततो मृत्युवशं प्राप्तः ससहायो हि वाहुजः। भुक्त्वा पापफलं पापात्पुण्यात्स्वर्गफलं तया ॥ ५ ॥ महापापकृतादोपाट् गति वाहजादधः । यमुनाया लाभगे तु - विंशद्योजनसम्मिने । ६.!! देश- जातः पूर्वपुण्यात्स न्यूद्रश्चेह जन्मनि । सुर्माऽमितदो दक्षो, मतिमाल्लोकविश्रुतः ॥ ७ ॥ ब्राह्मण्यां वीर्यदानात्माक्तधाच्चाप्यपुत्रकः । निष्कृति तां प्रवक्ष्यामि -पूर्वपापविशोधिनीम् ॥ ! शूद्रायाः प्रतिमा कार्या, पलार्द्धस्वर्णनिर्मिता । लेख्या गर्भाच्युतः सौवर्णभूपिता शुमा ॥ ९ ॥ सा देया तु विधिज्ञाय पूर्वपापविशुद्धये । देयः पञ्चमितैर्मापेस्तथा वेदनिधिः सुत ॥ १० ॥ जपेञ्च वेधसो मन्त्रं वैष्णवं त्र्यम्बकं सुत । पूर्वपापविशुद्धयर्थ सहस्रं प्रतिदैवतम् ॥ ११ ॥ होमपेच्च तिलास्तत्र संघृतान स्थडिले शुभे । स्वगृह्योक्तविधानेन यापयित्वा हुताशनम् ॥ १२ ॥ ब्राणान्भोजयेत्त्या तेभ्यो दद्या दक्षिणाम् ।'ततःसूर्यरतं कुर्यात्सर्वपापविशोधनम् ॥ १३॥ सप्तभ्यां च निराहारी सूर्यपूजनतत्परः। तस्य पुनविवृद्धिः स्यादन जन्मनि वै धक्म । इति धीद्धसूर्यारणसवादे कर्मविपाके अध्याय षण्णवत्युचरचतु शताधिकसहस्रतम ॥ १४९६ ॥ श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मन्यसौ' शूद्रो धर्मर्मसमन्वितमा विप्रोत्संगगतस्तत्र गंगास्नानमयारोत् ।। १॥ दुःखेंना पाल्यते तेन कुटुम्बस्तुरगेण । एकदा तु वनं गता ददाह 'वनमल्परम् ॥२॥ तस्मिन्दग्धे तु निर्दग्धा जिीवाश्यापि विशेषतः । कृतमाचरणं दुर्ट कुटुम्बभरणाय च ॥ भ्राकृमित्रैश्च संयुक्तो गतो धर्मपुरं प्रति । मुक्त्वा शुभं तया पिाप जातोऽयं पादबाधाः ।। शतदुनिस्टे देशे पुत्रपौत्रसमन्वितः । धनुस्थिते गुगै प्रक्षे स्न्या चन्द्रे वृपे नौ ॥५॥ स्थामाङ्गो दिव्यशोभायः सुखदुःखा लो महान् । स्वीसहाययुतो यस्मात्पत्नीत्वं च भविष्यति ६ ॥ सत्त्वघातात्पुग बोगावटेसधै रुगन्वितः । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन पापक्षयो भवेत् ॥ ७ ॥ पत्रं कृत्वा सुवर्णाढयं, पल्युग्ममित तया। नस्मिन्हिरण्मये पत्रे चटमाद्याश्च लेख्याः॥ वनदेवी तया कार्या नानामत्त्वसमन्विता । मा देशा तु विधिज्ञाय पूर्वपापविमोचनात् ॥ ९ ॥ रकम शुभ्र तथा दद्यादिन्द्र मापात्मकम् । गायव्यष्टमहल तु होमयेत्तद्दशाशतः ॥ १० ॥ ब्राह्मणा भोजयउत्त्या सर्वपापात्प्रमुच्यते । य एवं कुरुते सूत पूर्वपापमणाशनम् ॥ १६ ॥ तस्य पुत्रविद- स्यात्वीभ्यामव जन्मनि । नैव गोते यो मोहात्प्रायश्चित्तं ययामतम् ॥ १२ ॥ न जीवन्ति सुतास्तस्मिनीविते नात्र संशयः । पापश्चित्ते कृते वायुर्वेदाशीनिमिताष्टकम् ॥ १३ ॥ पंचदन्तर्गत सूत तन्मच्छाम्बाद्विलोक्येत् ॥ १४ ॥ पति श्रीवृद्धारणतवादै कर्मविपाके अग्याप सतनवयुत्तरचनु शतात्रिफलहततम् ॥ १८९७ ।। श्रीसूर्य उवाच । कश्चिदन्दिजनः सून सर्वविध विगाग्दा । वेदाभ्यासरतः श्रीमान् प्राप्तमर्वमनोरथः ॥ १॥ दलावादिस्नेहास्तु विमाणा स्नेहभागिनाम् । गृहीता अविलोमेन वीर्येणेव । तस्कृते ॥ २॥ P - क - . -- + ·(४८४) वृद्धसूर्यारुण- [म.- . L ।। मन्त्रा "सौवर्णी ब्राह्मणीमेतां सगी सोमदेवताम'दिदेऽहं विममुख्याय''पूर्वपपिविशुदयें ॥२६॥ ब्राह्मणं हेमजं दद्यात्पलयुग्ममितैः शुंभम् । तदमितिकं वापि 'दयोर्वित्तानुमानतः ॥ २४|| सोमं दद्यात्सलैक' तु हैमें पापविशुद्धये । पलेनार्धपलेनापि कमलं हेमजे शुभम् ॥ २६ पूजयेत्पारदेनैव दद्यात्पापविमुक्तये । सुवर्णद्वयमानेन 'विष्णुं रुद्रेचा कारयेत् गा३६॥ वेदवेदमितैमार्गणेशार्की हिरण्मयौ । सम्पूज्य गन्धपुष्पाद्यैर्मन्त्रैश्चापि विधानतः ॥ २७ ॥ ब्राह्मणेभ्योऽपि ते देयाः सर्वपापविशुद्धये । गायव्यष्टसहस्रं तु त्र्यम्बकं तन्मितं तथा ॥२८॥ अष्टाक्षरं तर्धे तु जपेद्दोपापनुत्तये । होमपेत्तद्दशांशेन तिलाज्ययवतण्डुलैः ॥२९॥ विप्रेभ्यो दक्षिणी दद्याच्छता विप्रांचं भोजयेत् । पश्चाद्वापि हरेश शृणुयाद्रपुत्रदम् ॥ ३० ॥ य एवं कुरुते सूत शक्त्या पापविशोधनम् । सुखं पुत्रस्य लभते स्त्रीभ्यमित्रै जन्मनि । नायो व्याधयस्तस्यान वीर्यक्षमाप्नुयात् । न करोति'च'यो मोहात्रिका पापशोधनम् ।। न जीवन्ति सुतास्तस्मिन्न विते नात्र संशयः। पञ्चवेदमिते 'वर्षेटिं'चाकृतनिष्कृतः ।। ३३ ।। प्रायश्चित्ते कृते त्वायुर्वणां पञ्चसप्ततिम् । जीवनं कॉथतं त्वत्र न चारिष्टभयं भवेत् ॥ ३४ ॥ न भवेत्पुत्रमरणं निर्याणान्ते च सद्गात जन्मोदिमरणान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ ३५ ॥ यद्यदन्तर्गत सुत तन्मन्छास्त्राद्विलोकयेत् ॥ ३६॥ न Prammar 'इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवाद कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्नवत्युत्तरचतुःशताधिकसेहसंतमः ॥ १४९४॥ FFAp".. "मी श्रीसूर्य उवाच. irri F FIR FIFA FT. LE : : SITETTEFir पूर्वजन्मन्यसौ विमोतिर्मदायां . वसन्सुत । धर्मशास्त्रक्रियाहीन पुत्रपौत्रसमन्वितः॥ १॥ विप्रोत्संगगतस्तत्र -गङ्गास्नानमकारयत् ।। कटेन पाल्यतेऽनेन कुटुम्बः शकंटेनरमा कदाचित्त बन गत्वा दहाहा वनमल्पकम् । तस्मिन्दाहे ।तु निर्दग्धा जीवास्तत्रागाधिमाशी पापं कृतं सकार्याय । कुटुम्बक्षणाय च । स्त्रीसहाययुतस्ततः गतो. धर्मपुरंन्मतिमा या भुक्त्वा शुभाशुभं : तब जातोऽयं पाद नस्विर । नर्मदाप्रश्चिमे देशे पर्वते मध्यरूपधृक् । वृश्चिकस्ये बुधे ऋक्षे खौ वृषभगे तमे । रक्तगौरस्तथा बाल्ये भ्रातहीनोऽल्पवित्तका ॥६॥ स चापिकन्यापुत्रैस्तु हितो दृश्यते सुत ! कु तत्वारिंशदन्दान्तं न च पुत्रसुखं वर्मितता जीवदादात्कृतात्पापाइल्पपुत्रोऽत्र वर्तते । स्वीसहाययुतो यस्मात्सापत्नत्वं भविष्यति । जीवघातात्पुरा ,चाव पादादूर्ध्व रुगन्धितः प्रायश्चित्ते कृतं सूतःतयोः पुत्रसुख लिह ॥ RAI प्रवक्ष्यामि महाभाग प्रायश्चित्तमयो शृणु । राजताश्चटकाः कार्याः पने लेख्या हिरण्मये ।। पलगिन्मिते यस्मादस्गुलवितानके। तदर्धमितके वापि निजवित्तानुसारतःगाशी तप पृश्चिमसूर्यो..तु-फार्थी यत्नादनान्तरे । वनदेवी तथा कार्याः पञ्चमाहिरण्मयी ॥१२॥ वृक्षा लेख्या वने तस्मैिलतीपाधिसमन्विताः। य एवं कुरुते सूत पुप्रसौख्यविवर्द्धनम् ॥ १३ ॥ भविष्यति न सन्देहो दानस्यास्य प्रभावतः । रिष्टं पञ्चाशदन्दे तु प्रायश्चित्तेऽकृतिह। १४ ॥ मायश्चित्ते कृत स्वायुरष्टपष्टपब्दममितपू.1:१५ ॥.. F...HATE FINES इति श्रीनारगमवादे कर्मविपाके अपाययंचनवायुत्तर चतुःशताविकमहसतमः । ... Atithi m:MIRMITTrygr --11TMENT, .

·१४९९,१५०३] कर्मविपाक। (४८७) भोजयेच्छक्तितो विप्रास्तेभ्यो दयाञ्च दक्षिणाम् । एवं कुर्यात्मयत्नेन पूर्वपापविशोधनम् ॥ १२ ॥ न तस्याः पुत्रमरणं तदने जायते ध्रुवम् । एवं या कुरुते नारी प्रायश्चित्त विधानतः ॥ १३॥ विप्राणां पूजनाहानात्तस्याः सन्ततिवर्धनम् । जीवन, कथितं तस्या वर्षाणां सप्तसप्ततिम् ॥ १८ ॥ । रिष्टं पष्टिमिते चाब्दे ध्रुवं चाकृतनिष्कृतेः ॥१५॥ इति श्रीवृद्धसूरुिणसवादे कर्मविपाके अभ्यायो द्रुयुत्तरपञ्चशंताधिकसहलतमः ।। १९०२॥ अरुण उवाच। वश्विद्विपकुलोत्पन्नो देहिवन्द्यः कृशानुवत् । सदाचारः सुशोभायो दयानियमतत्परः ।। क्रयविक्रयकर्ता च किंचिद्विद्यादिमान्भुवि । तस्य प्रिया शुभाचाराः पतिभक्तिपरायणो ॥ २॥ मातृपक्ष न चायाति प्रीति वै, भ्रातृमातुलैः । अहग्वोतगदार्तानां वाल्ये स्याद्ग्रहणीगः ॥३॥ काष्ठलोष्टाश्मशस्त्राद्यैर्घातः स्यात्करपादयो । बहुपुत्राः। प्रसूताश्च यापुत्रा जायते भुवि ॥४|| अथवा मृतपुत्रत्वं जायते केन.. मानद । जातमात्रा मृताः केचित्केचित्पीगण्डमाश्रिताः॥५॥ केचिदृष्टानना वापि मृतः पुत्रोऽग्निमासिकः । रक्तस्रावाभृशं पीडा मासेमासेऽभवकिल ॥ ६ ॥ केन कर्मविपाकेन सत्यं वद दिवस्पते ॥ HTS श्रीसूर्य उवाच । पूर्व सांत्रः समुत्पन्नः किंचिद्रूमिपतिस्तथा । तावजन्मनि वैश्यस्तु. परवित्तापहारका दूतिकाकमनिरतो "लोकचित्तानुरजकः ( ग्रामाधीशोऽभवत्सोऽपि, स्वातन्त्र्यसंगमत्परम् ।। पको ग्रामेऽवसद्विप्रः शान्तो दान्तः क्षमी सदा । पुत्र्यः पञ्च-तया सप्त न पुत्रो वित्तसंयुतः ॥ १० ॥ कालेनैव मृतो विप्रो हृतं तेन धनं घनमः मिथ्याभिशंसनैफ्यैिः क्रोधभर्सनतर्जनैः ॥ ११ ॥ अपुत्रश्च मृतो.. विमः सर्वस्वमहरच्छटः ! निराधाराः सुता, जाना न कृतं द्विजभोजनम् ।।. १२ ॥ क्रियाकर्म कृतं नैव सर्व राजा इतं च यत् । एवं कृतापराधोऽसी क्षात्रो इतिकया यह ॥ १३ किञ्चित्कालानन्तरं वै दस्युकमरतोऽभवत् । म्लेच्छौधनिहती मांगे गतोऽसौ यमशासनम ।। १ ।। फेचित्केचिदिपच्यन्ते नरके मृशदारुणे । दृष्ट्वा भुक्त्वा यातना वा इह जन्मनि मानद ।। १५ ।। विप्रवंशे समुत्पन्नः फस्माञ्चित्सुकृतात्स हि । इदं द्वितीय वै जन्म विमत्तं यत्र तस्य वै ॥ १६ ॥ पूर्वकर्मविपाकेन, कन्या त्या प्रजायते मालदरमाजवेव मृतपुत्रः मजायते ॥ ११ ॥ नानापत्यानि पच्यन्ते ना कर्मार्जितानि हि । पुराकृतानि कर्माणि भुज्यन्ते जन्मजन्मति::१४ in InE FIRS: अरुण उवाचता EDIFY मापयश्चित्त बद स्वामिन्येन जीवेच्चिर सुतः। कन्यापत्यप्रशमनी बहुपुत्रक तयाRS.fi }- II FIFF}; FT. श्रीसूर्य उवाचंin"H TIP DS. मुशुभे भूमिदेशे तु गोमयायुपलिसके । तत्रोपोविक स्तीर्यायवा चोजिनकः शुभम् ॥ ३॥ तण्डुलद्रोणपर्वतम् । तत्रोपरि न्यसेत्याचे ताम्र. दशपलात्मकम् ॥२१॥ मिति सौवर्णा शुभलक्षणाम् । मुक्तायज्ञोपवीताच्या निष्कसौवर्णनिर्मिताम ॥ २२ ॥ फरयुग्मेन चाक्षमालां कमण्डलुम । काश्यपी वामभागेन त्वदिति विश्वमातरम् ॥ २३ ॥ यापयेत्सूत सुवर्णद्वयनिर्मिताम् । आसने में समास्यायं ततो द्रोणादिदिदाम् गा.२४ ॥ ! एवं तौ-- दम्पती : सम्यगपत् पर्वतोपरि २५ ।। - ·T (४८६) 'वृद्धसूरुिण- । [0- यस्माज्ज्ञानकृतं चैतत्प्राग्भवे तत्फलं शृणु । स क्षत्रियः प्रयागेऽस्ति द्विजो वेदविदांवरः ॥ ३ ॥ धनमिनसमायुक्त कुष्ठरोगसमन्वितः । वेदाभ्यासात्तयाः दानात् तीर्यगजाधिवासतः ।। नाशः स्यात्कुष्ठरोगस्य चात्र जन्मनि चांडन । दोपात्स्वलात्फलैर्युक्तो जीवेद्वशतं हवंम् : यद्यदन्तर्गत:सूत तन्मच्छाचाद्विलोक्रयेत् ॥६॥ 'FIR १. । इति श्रीसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायोऽष्टनवत्युत्तरचतुःशताधिकसहस्रतमः ॥ १४९सार- 1: श्रीसूर्य उवाच . Fil:- BETTER: कन्याघाती भवेद्यस्तु पूर्वजन्मनि मानवः । चैनतेयान - "जनुपि मृतपुत्रः प्रजायते । श्रवणारिवंशस्य विधिवच्चा जन्मनि । हरिदानात्तयों चैव पूजनाच्छकरस्य च ॥ मा भविष्यन्ति च तत्पुत्रा नात्र कार्यो विचारणा ॥ ३॥ EPTEFFERE ॥ इति श्रीटेडसूयोरणसवादे कमविपाके अभ्यायो नवनवत्युत्तरंचतुःशताविकसहसतर्गः ॥ १४९२ || ..1 श्रीसूर्य उवाच * File PT सा मृगी याऽभवत्पूर्व निपादी, पुनरेव : सा । वैश्याधमा पचनदे जातानः विनतासुत । पुत्रपौत्रधनोन्यैगजीवोष्ट्रादिवाहनः । युक्ता सा यवनी सूत क्षेत्रराजस्य सेवनात् ।।... दिजसंगयुत्पूर्व पूर्व तद्धितवांछनात् । यवनी - पूर्वपापाच तत्र, तस्योपसेवनात् ॥ ३ इति श्रीवृद्धसूर्यारणसंवादे, कर्मविपाके अध्यायः पञ्चशताधिकसहसतमः |.-१,६,९.in श्रीसूर्य उवाच। गते बहुतियेरकाले स. जातो ब्राह्मणोऽधुना गंगायमुनयोर्मध्ये क्रूरकर्माजमहोद्यमी ॥ Raily प्राक् शिवाराधनात्पुण्यादाहुजः कुष्ठसंयुतः । वक्ष्यामि निष्कृति तस्य पूर्वपापौघनाशिनीमा सर्वसस्पयुतः कायों वृषभोऽत्र हिरण्मयः क्षोमवस्त्रयुतोभन्यो मृगामा संयुतो महान् ॥३॥ स. देयो वेदविदुपे कुष्ठदोपोपशान्तये । दानेनानेन , सततं . प्रीतो. भवति वैशि in तस्मारिछयप्रसादादै कुष्ठस्तस्य प्रशाम्यति ॥५॥ TO STRETTA इति:श्रीपदसूर्यास्गसंवादे कर्मविपाके अध्याय एकोत्तरपञ्चशतालिकसहस्रतमः 11,१६:०१:17TIES Frt श्रीसूर्य उवाच । चल्ये विमेन a, RIFIFTHE .. प्रांगासीदाहुजा काचिद्भर्तुः प्रियरता सदा । दानधर्मरता साधनमाणों पूजने रता । १ ॥ तदा 'दीपात्सा सुभगा द्रव्यलोभरताऽभवत् । सेपेलीपुत्रमददेना चैतदशांनुगम् ॥ ३॥ मृतस्तविषयोगेन गृहीत तदनं तया । तद्दुःखेन पतिस्तस्या मृतः पुत्रशुंचान्वितः ... पापमाचरितं चोय स्वपुत्रवधसंज्ञकम् । प्राप्ता यमपुरं भुक्त्वा पूर्वपुण्यफलानि वे ॥४॥ फलानि पापानी घोरान्नरकसतकान । पूर्वपुण्यप्रभावेण सा जाता पर्वते विह सांत्रे कुले महापुण्य पिशक्तिसमन्विते । सा रक्तगौरा धर्मज्ञा सदा, पुण्यपरायणा । मध्या मुरूपा सिद्धार्था सुशीला गौरवान्विता । नातिव्यययुतापापालोभाया सल्पपुका।। स्वल्पपापरते · काले चाधिव्याधिसमन्विता. यौवने.. भसंयुक्ता वार्धके पुत्रवर्जिता ॥८॥ सपलीपुत्रवधनात्पूर्वपापात्खगाधिप । लक्षणैरेभिराढयापा:- प्रायश्चित्तं वदाम्यहम् ॥ ९ ॥ विष्णुः फार्यः शर्मापः सौवर्णविश्वयोनिभृत् । देयो विमाय पात्राय पूर्वपापापनुत्तये ॥१॥ अपेदष्टास मन्त्रमयुतं । होमपेनरः । गोपत्री च जपेत्तद्द्यावदायस्तयों तथा + IF . 4 ·- १४९९-१५.३] कर्मविपाकः। (१८७) भोजयेच्छक्तितो विमांस्तेभ्यो दद्याच दक्षिणाम् । एवं कुर्यात्मयत्नेन पूर्वपापविशोधनम् ॥ १२ ॥ न तस्याः पुत्रमरणं तदने जायते ध्रुवम् । एवं या कुरुते नारी प्रायश्चित्तं विधानतः ॥ १३ ॥ विप्राणां पूजनादानात्तस्याः सन्ततिवर्धनम् । जीरनं. कथितं तस्या वर्षाणां सप्तसप्ततिम् ॥ १४ ॥ रिष्टं पष्टिमिते चाब्दे ध्रुवं चाकृतनिष्कृतेः ॥ १५ ॥ इति श्रीवृद्धसूहिगसंवाद कर्मविपाके अन्यायो चुत्तरपञ्चशताधिकसहखतम.' अरुण उवाच। कनिदिपकुलोत्पन्नो देहिवन्द्यः कृशानुवत् सदाचारः सुशोभडियो दयानियमतत्परः॥१॥ ऋयविक्रयकर्ता च किंचिद्विद्यादिमान्भुवि । तस्य प्रिया शुभांचारा पतिभक्तिपरायणी ॥२॥ मातृपक्ष न चायाति प्रीति वै भ्रातृमातुलैः । असग्वोतगदार्तानां बाल्ये स्याग्रहणीगदः ॥ ३ ॥ काष्ठलोष्टाश्मशस्त्राद्यैर्वातः स्यात्करपादयोः बहुपुत्राः। प्रसूताश्च व्ह्यपुत्रा जायते मुवि ।। ४di ययवा मृतपुत्रत्वं जायते केन मानद । जातमात्रा मृताः केचित्तचित्पीगण्डमाश्रिताः ॥ ५॥ केचिदृष्टानना वापि मृतः पुत्रोऽग्निमासका रक्तस्त्रावाम॒शं पीडा मासेमासेऽभवत्किल ॥ ६ ॥ केन कर्मविपाकेन सत्यं वद दिवस्पते ॥ GIFEST ::10 ६ TI श्रीसूर्य उवाच " पूर्व क्षात्र समुत्पन्नः किंचिद्रूमिपतिस्तथा । तावजन्मनि वैश्यस्तु परवित्तापहारकः ॥ ॥ इतिकाकीनरेतो लोकचित्तानुरेञ्जकः । ग्रामाधीशोऽभवत्सोऽपि, स्वातन्त्र्यमगमत्परम् ॥ ९ एको ग्रामेऽवसदिनः शान्तो दान्तः क्षमी सदा। पुत्र्यः पञ्च तया सप्त न पुत्रो वित्तसंयुतः ॥ १० ॥ कालेनैव मृतो विमो हृतं तेन धनं धनम् - मिथ्याभिशंसनै क्यैः क्रोधभर्सनतर्जनः॥ ११ ॥ अपुत्रश्च मृतो विप्रः सर्वस्वमहरच्छठः । निगधारा; मुता. जातान कृतं द्विजभोजनम् ॥ १३ ॥ क्रियाकर्म कृतं नैव सर्व राजा हृतं च यत् । एवं कृतापराधोऽमी. क्षात्रों दूर्तिकया सह.॥ किञ्चित्कालीनन्तरं वै दस्युकर्मरतोऽभवत् । मलेच्छेविनिहतो मांगें गतोऽसौ यमंशासनम् ॥ १४ ॥ केचित्तचिद्विपच्यन्ते नरके भृशंदारुणे । दृष्ट्वा भुक्ता यातना वा इह जन्मनि मानद ॥ १५ ॥ विप्रवंशे समुत्पन्नः कस्माञ्चित्सुकृतात्स हि । इदं द्वितीय वै जन्म विप्रत्वं यत्र तस्य वै ॥ १६ ॥ पूर्वकर्मविपाकेन कन्यापत्या- मजायते ब्रह्मस्वरमाचेव- मृतपुत्रः ,मजायते ॥ १५ ॥ Pान प्रयन्ते नाकमोजितानि हि ! पुरातानि कमष्टि भुज्यन्ते जन्मजन्मान ।। R. HEREFEET अरुण टवाच or fr_FrITE मायश्चित्तं बद स्वामिन्येन जीवेच्चिरं सुतः। कत्यापत्यप्रशमनी बहुपुत्रकर तथा१९॥ श्रीसूर्य उवाच ।।... मुंशुभे"भूमिदेशे तु गोमयायुपलिप्तके । तत्रोपोविक स्तीर्यायवा चौजिनकः शुभम् । २० ritisim छादयेच्छुक्लबस्त्रेण तण्डुलद्रोणपर्वतम् । तत्रोपरि 'न्यमेत्पात्रं ताम्र. देशपलात्मकम् ॥ २१ ॥ स्थापयेत्काश्यपों मति सौवर्णी शुभलक्षणाम् । मुक्तायज्ञोपवीताठ्यांनिष्क्सौवर्णनिर्मिताम् ॥ २२ ॥ दघानां फरयुग्मेन चाक्षमालां कमण्डलुम् । काश्यपी वामभागेन त्वदिति विश्वमातरम् ।। २३ ।। सौवर्णी, स्थापयेत्सुत सुवर्णट्यनिर्मिताम् । आसने वै समास्याय ततो द्रोणादिशदिशम् ॥ २४ ॥ वारफेयूरमुछटकृण्डलामरणान्वितौ । एवं तौ दम्पती सम्यगर्चयेत् पर्वतोपरितोर ॥ . .

·1 मन्त्रा। " " श्रीसूर्य उवाच। . २४८४) वृद्धारुण- कृत्वा प्रतिष्ठितप्राणां पूजयेद्विविधैर्गुणैः । नानाफलयुनं चाय दत्त्वा पुरै प्रपूजयेत् ॥ २६ ॥ अभ्पर्य दम्पती तौ तु मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥ २७ ॥ 1572, FT ICEFT FF pulp so " यन्मया पूर्वजनुपि विप्राणा वधवन्धने । कृते कृतं दौत्यमुप्रै वाक्यदोपादि यत्कृतम् ॥ २८ ॥ वत्सर्व क्षम्यतां देव तब मूर्ति ददाम्यहम् " । अदितिं च प्रणम्याथ कृताञ्जलिरिदे ब्रुवन् ॥ २९ ॥ अदिते विश्वमातस्त्वं शरण्या शरणार्थिनाम् । प्रियादुःखौघसंतप्तहृदयं मामवेश्वरि ॥ ३० ॥ सम्प्रणाशाय दुःखस्याप्रजाप्देहि यशस्विनि । " एवं कृत्वा तु विसृजेद्राह्मणान्भोजयेत्ततामा शालग्रामशिलां शुद्धां सोमकान्तमणि - तथा । चन्द्रसूर्योपरागे 'तु ब्राह्मणाप समर्पयेत् ॥ ३॥ एवं-कृतविधिः सत कृष्णां गां दापयेत्ततः । सर्पिष्यात्मानमालोक्य मोजयेच्च समृद्धिभिः | ऐहिक लक्षणं तस्य शरीरेऽप्युपजायते । काष्ठलोष्टादिशस्त्रायैः करपादवण वदेवमा ३४ * • ॥ इति पीरद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अन्यायव्युत्तरपञ्चशताधिकसहस्रतमः ।। १५ मा IFPY. VIRENT Iris AFTEFE FF FILPETHERE राजानं घातयेद्यस्तु पुरुषः प्राग्भवेण्डज ! स राजयक्ष्मरोगेण युक्तः स्यादिह जन्मनि ॥ १ ॥ तस्मिन्वयसि पक्षीन्द्र सोऽपि प्राणैर्वियुज्यते । महापापोद्भवादोगान चोक्ता निकृतिर्मया ॥२॥ अपि "ज्ञानकृतं पापं रिष्टरूपेणे काश्यपे । नाशयत्यमर सिद्धं पूर्णायुफमपि ध्रुवम् ॥ तिप्रादरिंगसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुरुत्तरपञ्चशताविफसहसतमः । SWERY 11. Frt Pr.. ! - it. श्रीसूर्य उवाचे । Trtime परगर्भ ' या कश्चिदतियेज्ञानवर्जितः । जलन्धरेण सततं , रोगेणेह प्रपीड ते । जलधेनुप्रदानेन विधिना गरुडायने । ताम्ररूप्यसुवर्णानां,' दानात पापप्रणाशनम् इति श्री सूर्यारणसवा कर्मविपाके अध्याय: पञ्चोत्तरपञ्चशताधिकसहसतमः ॥ १९०१ " . E wilT } श्रीसूर्य उवाच|The Firs ramjun माह्मणोऽभृत्' कुरुक्षेत्रे ' कृषिद्धेदपारगः । 'स्वज्ञातीपस्प चान्पत्र वृत्तिलोप चार सदा तत्सम्बन्पेभवरदं द्वयोरेको मृतस्तदा । मृत्तिलोपी द्विजः काले गतो हि यमशासनम् ॥ ३ ॥ मुक्त्वा तत्पापन सर्व शतद्वनिफ्टे विद । स हि जातो विजश्चात्र युवभावे खगाधिप ॥ ३ ॥ तत्पापनाशनं., सर्व र प्रायश्चित्त नबम्पहम् । वेदाम्यामाहात्सून सावित्रीनपतस्तया गागा गदायां वासतो वापि सर्वपापात्प्रमुच्यते ! न कुटदिग्नास्ति स्थितस्य शमनं भवेत् ॥ ५ ॥ जीवत्पष्टिमितान्दान्तं रिष्टं चैव प्रणश्यति । गतिस्तस्य महाभाग , वेदाभ्यासाजपासाः ।। भविष्यति शुभी लोके पर 'खगेश्वर ॥in ॥ इति धारदरिगनबाद कर्मविपाके अंगप पटुत्तरपमर्शताविकसहसतमः १.१ P.ASPAHITE: श्रीसूर्य उवाच । पुण्दमानन्दकी पूर्वजन्मनि वैषमा । भूय भनुः मुखदा । सदासापटिना गत im भन्मनि सावित्रा याश्यां जाता हि मुयत 1 मतदानपरा चावि ' भित्तोपण युती स २०५॥ TRER - II +4 .

·7 .. " T -- " १९०४-१५१२.] कर्मविपाकः। (४८)। पञ्चपश्चाशदब्दान्तं प्रवेक्ष्यत्यत्र जन्मनि । स्वर्गकामा चितानौ तु नात्र कार्या विचारणा ॥ ३ ॥ सां गमिष्यति वै स्वर्गमन्यजन्मनि वै नरः । भविष्यति महाराजकुले राजाऽतिधार्मिकः ॥ ४॥ इति श्रीवृद्धसूर्यारुणसंवादे कर्मविपाके अध्यायः 'सप्तोत्तरपञ्चशताधिकसहस्रतमः ॥ १५०७ ।। श्रीसूर्य उवाच ! पीडियते वातरोगेण दारुणेन खगाधिप । पूर्वजन्मनि यथायादसानिभ्यगृहाश्रितः॥१॥ प्रायश्चित्तं परं तस्य व्रतं चान्द्रायणं स्मृतम् । व्रतान्तें कपिलां दद्यात्सर्वपापापनुत्तये ॥ २॥ पापक्षये क्षय याति रोगस्तत्पापजस्त्विह ॥ ३ ॥ इति श्रीवृद्धसूयारणसंवाद कर्मविपाक अध्यायोऽष्टोत्तरपंचशताधिकसहस्रतमः ॥ १५० श्रीसूर्य उवाच । स्वंगर्भ पातयेत्पूर्वे या नारी पापमोहिता । जलोदरकृता पीडा जायते चात्र जन्मनि ॥ १ ॥ रजतस्वर्णताम्राणां दानाद्रोगविनाशनम् । जलधेनुप्रदानेन तथैव विनतासुत ॥ २ ॥ इति श्रीवसूारुणसंवादै कर्मविपाक अध्यायो नवोत्तरपंचशताधिकसहस्रतमः ॥ १९९९ ॥ .....:: श्रीसूर्य उवाच । अस्त्यत्र सुमुखी सूत सदा भर्तृपरायणा । दानधर्मरता भव्या सुभगा पुत्रवर्जिता ॥ १ ॥ पूर्वमासीच मुखना सगर्भा फललालसा । त्रोटितं चान्यस्य फलं भोक्तुं, चौण वै तया ॥२॥ तेन कर्मविपाकेन. फलहीनाऽत्र जन्मनि । भवन्ति खलु ये पुत्रा अग्विाटतोऽण्डज़ ॥ पञ्चत्वं प्राप्नुवन्त्यत्र कस्मादकृतनिष्कृतेः । निष्कृति तां प्रवक्ष्यामि पूर्वपापप्रणाशिनीम् ॥ ४ ॥ शनिवारेऽण्डज श्रेष्ठ यत्रास्तेऽवत्यक सुत । तत्तले ब्राह्मणान्सूर्यदिने षष्ठयान्तु भोजयेत् ॥ ५॥ नानाफलेस्तथा पः सापूरै रससंयुतः । फलानि विकिरे तत्र कृत्वाऽचत्यप्रदक्षिणम् ॥ ६ ॥ पूजयेत्तं महाभाग जीवेत्तस्याश्च वै सुतः ॥ ७ ॥ रति श्रद्धयोहण संवाद कर्मविपास अध्यायो दोसरपंचशविक्रमहसतमः ॥ १६१०।' श्रीसूर्य उवाच । पूर्वजन्मनि या काचिद्वातयेद्राह्मणान्सुत । साच जन्मनि कुष्ठेन तस्मिन् वयसि पीडिता ॥ १ ॥ जायते म्रियते. चान गलत्कुष्टेन चाण्डज ! पापाज्ज्ञानकृतात्पूर्वान्नचोक्ता निष्कृतिर्मयाः॥ २ ॥ इतिश्रीवृद्धारुणसंवादे कर्मविपाके अन्याय एकादशोत्तरपवशताविकसहसतमः ॥ १५११।। श्रीसूर्य उवाच । देवो हि यामुने ह्यासीत्पूर्वे वाहुजसंज्ञके । गङ्गाम्रानं कृतं तेन वाहुनानां सहायतः॥ २१ ॥ शकटेन कुटुम्बस्य पालन वै चकार सः । एकस्मिन् दिने गत्वा ददाह- सहमं वनम् ॥ २ ॥ बलं देवस्य सम्माप्तो जीवादग्धा भयाकुलाः । बन्धोः साहाय्यतस्तत्र कृतं फर्मातिदारुणम् ॥ ३ ॥ शुभाच्छुभफलं भुक्त्वा पापाच्च नरकांस्तया । माघे तु जाह्नवीस्नानास जातः शुसत्तमः ॥४॥ विपोशानिफटे देशे योजने सप्तसम्मिते । भन्यो महोद्यमी गौरः कृशाङ्गो लोचनेऽल्परक् ॥ ५ ॥ बहलोभी बहुसीको देवतातिथिपूजकः । भ्रादहीनः शटो धूर्तः पुत्रसन्ततिवर्जितः ॥ ६ ॥ पंश्चमे" भवने राहीमयुक्तोऽल्पसन्ततिः । लक्षणेलक्षितश्चक्तिरवेहि गरुडायम ॥ ७ ॥ वन्धोः साहारंपतः पापात्पूर्वजन्मसमुद्भवात् । तस्मानाचा च पुश्च हीनश्चच 'जन्मनि ॥८॥ T'11' H.G -

·.
वृद्धसूर्यारुण-
[-
अरुण उवाच
निष्कृति बद देवेश सुतसौख्यविवर्धनीम् । सर्वपापप्रशमनी लोकानां हितकाम्यया ॥ ९ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
निष्कृति तां प्रवक्ष्यामि जन्तुदाहविनाशनीम् । वनदेवी तदा कार्या पलेनार्धपलेन वा ॥ १० ॥
हिरण्मयी शुभालेख्या पत्रे वै चतुरस्रके । वनजीवास्तया लेख्याः सर्वे तदूपसंज्ञकाः ॥ ११ ॥
प्रजापतिस्तथा कार्यों मापत्रयविनिर्मितः । राजतं पलमानं तु गणाध्यक्ष शिवात्मजम् ।। १२ ॥
संपूज्य गन्धपुष्पायः सा देवी कार्यसाधिनी । देया वेदविधिज्ञाय सर्वपापापनुत्तये ॥ १३ ॥
मजापतिस्तया देयः सर्वकल्मपनाशनः । शृणुयादारतं वापि पारायणविधानतः ॥ १४ ॥
अष्टाक्षरं तया मन्त्रं प्रजपेविधिपूर्वकम् । दशायुतं तदर्थे वा तदर्धे विनतासुत ॥ १५ ॥
होमयेत्तद्दशांशेन तद्दशांशेन भोजयेत् । तावन्मितं सूर्यमन्त्रं प्रजपेविधिपूर्वकम् ॥ १६ ॥
विमेभ्यो दक्षिणां दद्यात्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते । य एवं कुरुते सूत पूर्वपापप्रणाशनम् ॥ १७ ॥
तस्य पुत्रविवृद्धिः स्यादिह जन्मनि निश्चितम् । अकृते तु ययाशक्ति रिष्टं पट्पञ्चकेऽब्दके ॥ १८ ॥
मायश्चित्ते कृते सूत जीवनं नवसप्ततिम् । जन्मादिमरणान्तं हि स्वल्पमेवात्र सूचितम् ॥ १९ ॥
रति श्रीसूरुणसवादे कमविपाके अध्यायो द्वादशोचरपञ्चशताधिकसहस्रतमः ॥ १५१२ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
देवमूर्तिश्च यः कश्चिद्देवागारे स्थितां सुन । भग्नां कुर्यानरो मोहात्परेण स्थापितां पुरा.॥ १ ॥
मप्रतिष्ठा भवेत्तस्य जन्मनीह खगाधिप। वर्पवयं तयाऽश्वत्यपूजनात्पापनाशनम् ॥ २ ॥
इति श्रीवृद्धसूर्यारुगसंवादे कर्मविपाके अध्यायस्त्रयोदशोत्तरपञ्चशताधिकसहस्रतमः ॥ १५१३ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
पश्चाचरेद्राजवधं मोहात्पूर्वभवे नरः। स राजयक्ष्मी विज्ञेयो घोरपापसमुद्भवः ॥ १ ॥
प्रायश्चित्तं महाभाग शृणु चात्र प्रयत्नतः। गोभूहिरण्यमिष्टान्नतिलवस्त्रान्नदानतः ॥ २॥
घृतधेनुमदानेन क्षयरोगं न पश्यति । दानं यथानुमानेन सर्वस्वार्धे तदर्धकम् ॥ ३ ॥
देयं द्विजवधादी तु विचार्यात्र प्रयत्नतः। तत्क्षणे काश्यपे चेह क्षयरोगप्रशान्तये ॥४॥
रिटेनैव विनाशः स्याचस्प चाकृतनिष्कृतः ॥५॥
इति श्रीवृद्धसूर्यास्णसंवादे कर्मविपाके अध्यायश्चतुर्दशोत्तरपञ्चशताधिकसहस्रतमः ॥ १५१४ ॥
श्रीसूर्य उवाच ।
या नारी घातयेत् फाचित्परगर्भ खगाधिप । जलोदरेण रोगेण पीडयते चेह जन्मनि ॥ १॥
गगास्नानेन सततं विधिना मृगे स्थिते । तया तजलपानेन तस्मात्पांपाद्विमुच्यते ॥२॥
इति श्रीवपूर्यास्गसंवादे फर्मविपाके अध्यायः पचदशोचरपवशताधिकसहसतमः ।। १५१५॥
श्रीसूर्य उवाच ।
बस्तिरोधी भवेद्या पूर्वजन्मनि वादकृत् । सोऽत्र जन्मनि मूकतं प्रमत्येव न संशयः ॥ १॥
मोहादिदं चोत्सूत दद्यादानं द्विजातये । वेदानां पुस्तकं रम्यं पूजयित्वा विधानतः ॥ २ ॥
संछाप मापनः शुदैः क्षोमर्गरुडामज । तत्पापनाशनं प्राग्जं प्रोक्तं परन्तप ।।३।।
शिश्रीदारगर्मशद यमविपाके अध्याय: पोडशोतरपंचरातापिफमहसतमः ॥ १५१६॥