·र साथ..:
सरस्वती-विहार-ग्रन्थाः
61
IS9.
२१
सरस्वती भण्डार
शृंगेरी
सामवेदीयं
जैमिनीय-ब्राह्मणं
तस्य
द्वितीये काण्डे
गवामयन-प्रतिपादका
अशीतिः खण्डाः
-
श्रीलोकेशचन्द्रेण परिष्कृतम्
मूल्य-रूप्याणां दश
विक्रमाब्दाः २००६
प्रकाशयिता-सरस्वती-विहारः, नागपुरम्

·SARASVATI VIHARA SERIES
EDITED BY
RAGHU VIRA, M. A., PH.D., D. LITT. ET PHIL.
Director, International Acadenzy of
Indian Culture, Nagpur
IN COLLABORATION WITH
OTHER SCHOLARS
Volume 21
JAIMINIYA
BRAHMANA
of the
SAMAVEDA
II.1-80
(Gavamayana)
Rupees 10/-
Shillings 15/-
.
1950
Published by
Shri Lokesh Chandra
Secretary
The International Academy of Indian Culture
Nagpur, India
Printed by the Secretary at the Academy's own printing works
The Arya Bharati Press
NAGPUR

·SRI SHARADA PEETHAM SRINGERI Acc No. 0.904 Cat No. 1215-003 PREFACE The Jaiminiya Bråbmana is of no less importance than the Śata patha in the richness of its legends and ritual. Nevertheless its complete text has not been edited so far, on account of its abstruseness. It has no commentary, no prayoga, no paddhati. Its srautasūtra is also not found in its entirety. It bristles with equations which correlate the earthly details of the yajña to the world of Gods, num. bers and etymologies often supplying the link. Besides the peculiarities of morphology and syntax, the minutiae of yajñas extending over months and months, the ubiquitous technical terms of the ritual, and a legion of sāman names greatly add to the difficulties in grasping situations, simple or otherwise. To heighten them, the mss are few and corrupt. Every section has to be reconstructed. Punctuation is no easy task. At times, a ransacking search has to precede even the establishment of single words. Previous Work Since the discovery of Mss from the Tinnevelly district by A.C Burnell, several attempts have been made to edit the text. On the basis of Burnell's transcripts (now in the India Office, London), Whitney prepared his copy (Proceedings of American Oriental Society, May 1883). From it Prof. H. Oertel has published a mass of material, ranging from single sentences to entire sections. He published a series of articles, the first of which appeared in JAOS XVIII p.15f; the second ibid. XIX p.97f; the third in Actes du onzièmCongrès International des Orientalistes Paris 1897, Vol. I, 1899, p.225f; the fourth in JAOS XXIII p.325f; the fifth ibid. XXVI p.176f, 306f; the sixth ibid. XXVIII p.81f, the seventh in Transactions of the Connecticut Acadenge of Arts and Sciences Vol XV, 1909, p.155f; the eighth in JAOS XV p.233f (for the list of reviews of these articles see Prof. Renou's Bibliographie Védique). He quotes examples from JB in his Syntax of Cases in the Prose of the Brāhmanas. His last article Roots and Verb-forms from the Unpublished Parts of the JB (published in su ·. ji JAIMINİYA-BRĀHMAŅA the Journal of Vedic Studies, Lahore, Vols. I, II) contains large number of extracts. Prof. Oertel compiled a list of mantras and other sacrificial formulae for Bloomfield's Vedic Concordance. It is deplorably in complete. By way of illustration, let us take the entries under the letter 37- (i) Out of the hundred and odd entries, the Vedic Concordance does not note the JB references to the following: अक्रान् समुद्रः प्रथमे विधर्मन् III.240 अगन्म महा नमसा यविष्ठम् III.243 अग्न आ याहि वीतये I.319, III.12 अग्न आ याहि वीतये गृणानो व्यदातये । नि होता सत्सि बर्हिषि ॥ 1.65 अग्न आ याहय् अग्निभि: II.225 अग्न आयूंषि पवसे I.92, II.137 अग्निं वो देवम् अग्निभिस् सजोषाः III.207 अग्निं वो वृधन्तम् III.81 अग्निनाग्निस सम् इध्यते III.37 भग्निनाग्निस् सम् इध्यते कविर् गृहपतिर् युवा । हव्यवाङ् जुहास्यः ॥ 1.65 अग्नि दूतं वृणीमहे III.22, 188 अग्निं नरस् त्रिषधस्थ सम् इन्धते III.63 अग्निं नरो दीधितिभिर् अरण्यो: II.328 अग्निम् इळेवावसे गाथाभिश् शीरशोचिषम् । अग्नि राये पुरुमीढ श्रुतं नरः ॥ I.151 अग्निर् वृत्राणि जंघनत् III.331 अग्नि टवे दम आ जातवेदाः । स नो रक्षिषद् दुरिताद् अवद्याद् अस्मान् गृणत उत्त नो मघोनः ॥ III.243 अग्निस् सुदीतये छर्दि: I.151 अग्ने चरन्त्य् अजरा इधाना:। अच्छा द्याम् अरुषो धूम एषि सं दूतो अग्न ईयसे हि देवान् ॥ .III.207 अग्ने त्वं नो अन्तम: III.167 अग्ने त्वं नो अन्तम उत त्राता शिवो भवा वरूथ्यः III.169 अग्ने पावक रोचिषा II.137 अग्ने युक्ष्वा हि ये तव II.379 अग्ने वाजस्य गोमत: II.328 ·PREFACE iii टी अग्रे वाजस्य अग्ने विवस्वद् उषस: I.349 अग्ने विश्वेभिर् अग्निभि: II.223 अग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव III.140 अग्मन्न् ऋतस्य योनिम् आ I.104 अग्रियो वाच ईरयन् III.20 अग्रे सिन्धूनां पवमानो अर्षस्य् अग्रे वाचो अग्रियो गोषु गच्छसि । भजसे महद् धनं स्वायुधस् सोतृभिस् सोम सूयसे ॥ III.135 अङ्गोषिणं पवमान सखायो दुर्मर्ष वाण प्र वदन्ति साकम् III.174 अचिक्रदद् वृषा हरि: I.137 अच्छा समुद्रम् इन्दवः I.104 अतप्ततनूर् न तद् आमो अश्नुते शृतास इद् वहन्तस् तत् समाशत III.54 अत्राह गोर् अमन्वत नाम त्वष्टुर् अपीच्यम् । इत्था चन्द्रमसो गृहे ॥ III.65 अथा नो वस्यसस् कृधि II.10, III.138 अदस् सु मधु मधुनाभि योधी: II.144 अध क्षपा परिष्कृत: II.199 अधि ष्णुभिर् अवीनाम् III.97 अधुक्षत प्रियं मधु III.137 अध्वर्यो अद्रिभिस् सुतम् III.209 अध्वर्यो किं स्तुतं स्तोत्रं होता प्रातरनुवाकेनान्वशंसीत् I.76 अनागा मित्रो अर्यमा। सुवाति सविता भगः ॥ सुप्रावीर् अस्तु स क्षय: प्र नु यामन् सुदानवः । यो नो अंहो ऽतिपिप्रति ॥ III.208 अनु त्वा रोदसी उभे III.89. अनु यं विश्वे मदन्त्य् ऊमा: II.144 अन्वविन्द छिश्रियाणं वने-वने III.62 अपघ्नन् पवते मृध: I.96 अपघ्नन् पवसे मृधः III.222 अप श्वानं नथिष्टन सखायो दीजिह्वियम् I.161 अप सोमो अराव्ण: 1.96 अपां यद् गर्भो ऽवृणीत देवान् । अदधाद् इन्द्रे पवमान ओजो ऽजनयत् सूर्ये ज्योतिर् इन्दुः ॥ III.240 अपाम् ऊमि सचमानस् समुद्रम् III.205 अपो वसानो अर्षसि I.322 अप्सा इन्द्राय वायवे III.91 अप्सु दक्षो गिरिष्ठाः। - ·iv JAIMINİYA-BRĀHMAŅA श्यनो न योनिम् आसदत् ॥ शुभ्रम् अन्धो देववातम् अप्सु धौतं नृभिस् सुतम् । III.119 अभिक्रन्दन् कलशं वाज्य् अर्षति III.135 अभि गव्यानि वीतये नम्णा पुनानो अर्षसि । सनद्वाजः परि स्रव ॥ III.139 अभि त्वा वृषभा सुते I.222, II,112, 283, 286 अभि त्वा शूर नोनुमो ऽदुग्धा इव धेनवः । ईशानम् अस्य जगतस् स्वदृशम् ईशानम् इन्द्र तस्थुषः॥ I.293 अभि देवम् इयक्षते I.90 अभि द्युम्नं बृहद् यश: III.119, 226 अभि द्रोणानि बभ्रवः III.13 अभि द्रोणानि रोश्वत् III.91 अभि प्रियाणि पवते चनोहित: I.166, III.19 अभि ब्रह्मीर् अनूषत III.51 अभि विश्वानि काव्या I.91, III.20 अभि सोमास आयवः II.421, III.40, 213 अभि स्तोमा अनूषत III.90 अभी नो वाजसातमम् III.227 अभ्य् अर्ष कनिक्रदत् । घुमन्तं शुष्मम् उत्तमम् ॥ III.265 अभ्राद् वृष्टिर् इवाजनि II.12 अयं वां मित्रावरुणा III.68 अयं सहस्रमानवः II.392 अयं त इन्द्र सोम: I.218 अयं पूषा रयिर् भगस् सोमः पुनानो अर्षति । पतिर विश्वस्य भूमनो व्यरव्यद् रोदसी उभे ॥ III.31 अया चित्तो विपानया हरिः पवस्व धारया III.23 अया पवस्व देवयुः III.16 अया पवा पवस्वैना वसूनि मांश्चत्व इन्दो सरसि प्रधन्व। ब्रनश् चिद् यस्य वातो न जूतिं पुरुमेधश् चित् तकवे नरं धात् ॥ III.164 अया रुचा हरिण्या पुनान: II.127 अरं वहन्त्य् आशवः II.379 अरूरुचद् उषसः पृश्निर अग्रयु: I.81 अरूरुचद् उषसः पृश्निर अग्रिय उक्षा मिमाति भुवनेषु वाजयुः । मायाविनो ममिरे अस्य मायया नृचक्षसः पितरो गर्भम् आ दधुः ॥ III.54 अर्को देवानां परमे व्योमन्न् अर्कस्य देवाः परमे वियोमन् II.88 अर्चन्त्य् अर्कम् अर्काविणा I.189 ·PREFACE अर्वन्तो न श्रवस्यवः । सोमासो राये अक्रमुः ॥ III.175 अर्षा सोम धुमत्तम: III.91 अव स्थिरा तनुहि भूरि शर्धताम् III.275 अविता जरायितॄणाम् आ औ हो हा यि शतां भवस्य औ हो हुँ मा ता या हुँ मा I.141 (RV IV.31.3b० आविता जरितॄणाम् । शतं भवास्यूतिभिः ॥) अव्यनच् च व्यनच् च सस्नि सं ते नवन्त प्रभृता मदेषु II.144 अव्या वारेभिः पवते मदिन्तमः । क्रीळन्न ऊर्मिर् अपाम् इव III.192 अश्वायन्तो मघवन्न् इन्द्र वाजिनो गव्यन्तस् त्वा हवामहे I.293 अश्वासो देव साधवः II.379 असर्जि कलशाम् (so Mss) अभि मीढ्वान् सप्तिर् न वाजयुः । पुनानो वाचं जनयन्न् असिष्य दत् ॥ III.78 असावि सोम इन्द्र ते III.133 असावि सोमो अरुषो वृषा हरि: III.259 असाव्य अंशुर् मदाय III.119 असृक्षत प्र वाजिन: 1.94, III.136 असृग्रं वारे अव्यये I.104 अस्कन्न् आधित I.53 अस्मभ्यं सोम विश्वत: III.51 अस्मभ्यम् इन्दव् इन्द्रिय मधो: पवस्व धारया । पर्जन्यो वृष्टिमम् इव || III.137 अस्मां अव मघवन् गोमति बजे वघ्रिङ्ग चित्राभिर् अतिभिः III.48 अस्माद वे त्वम् अजायथा एष त्वज जायतां स्वाहा I.2 (reference to I.47 is recorded) अस्य प्रत्नाम् अनु द्युतम् I.93 अहल्यायै जार II.79 (ii) Against the above entries, hereunder are those of which the JB reference is given in the Vedic Concordance: अगन्म ज्योतिर् उत्तमम् II.68 अग्निर् ज्योतिर् ज्योतिर् अग्निस् स्वाहा I.4 अमिर दीक्षितः, पृथिवी दीक्षा, सा मा दक्षिा दक्षित, तया दीक्षया दीक्षे । वायुर् दीक्षितो, ऽन्तरिक्षं दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दक्षि । आदित्यो दीक्षितो, द्यौर् दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्षे । प्रजापतिर् दीक्षितो, मनो दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्षे । वाचं म ऋचो ऽनु दीक्षन्ताम् , मनो यषि, प्राणं सामानि । श्रद्धां मे सोमो राजानु दीक्षताम् । ऋचा दीक्षे, यजुषा दीक्षे, साम्रा दीक्षे, पृथिव्या दीक्षे, ऽन्तरिक्षेण दीक्षे, दिवा दीक्षे ॥ II.65 4 ·vi JAIMINĪYA-BRĀHMAŅA अतिमात्रम् अवर्धन्त नोद् इव दिवम् अस्पृशन् । भृगुं हिंसित्वा माहेना असंहेयं पराभवन् ॥ 1.152 अन्तरित रक्षो ऽन्तरिता अरातयः 1.39 अन्नस्य मा तेजसा स्वर्ग लोकं गमय । यत्र देवानाम् ऋषीणां प्रियं धाम तत्र म इदम् अग्निहोत्रं गमय। I.40 अपाने ऽमृतम् अधां स्वाहा I.14 अपो ऽन्व् अचार्षम् II.68 अयं वै त्वद् अस्माद् असि त्वम् । एतद् अयं ते योनिर् अस्य योनिस् त्वम् । पिता पुत्राय लोक- कृज् जातवेदो नया ह्य् एनं सुकृतां यत्र लोकः । अस्माद् वै त्वम् अजायथा एष त्वज जायतां स्वाहा I.47 अयं स शिंक्ते येन गौर अभीवृता मिमाति मायुं ध्वसनाव् अधिश्रिता । सा चित्तिभिर् नि हि चकार मर्त्य विद्युद् भवन्ती प्रति वत्रिम् औहत ॥ II.265 अयं ते योनिर् ऋत्वियो यतो जातो अरोचथाः । तं जानन्न् अन्न आरोहाथा नो वर्धया रयिम् अथा नो वर्धया गिरः ॥ I.61 अयं मातायं पितायं जीवातुर् आगमत् । इदं तव प्रसर्पणं सुबन्धव एहि निर् हि ॥ III.169 अयुजो युक्ता: प्रवहन्त्य् अग्रे ततो युग्मन्तो ऽनुसंवहन्ति । त एकछन्दोभिस् संवत्सरा द्वादश परिसर्पन्ति मासाः ॥ II.438 अयुतम् एकं प्रयुतानि षष्टिर् नियुते द्वे नव चाक्षराणि । सप्त सहस्राणि दशतो दशैतावान् आत्मा परम: प्रजापते: ॥ II.73 अशीतिर् अस्मिन् सवनानि II.71 अष्टाव् एता नवतयो भवन्त्य् अहोरात्राणां परिवत्सरस्य । अशीतिर् अस्मिन् सवनानि त्रीणि च सहस्रं च, पवमानाश् च सर्वे ॥ II.71 असौ य एषि वीरको गृहंगृहं विचाकशत् । इमं जम्भसुतं पिब धानावन्तं करम्भिणम् अपूपव-तम् उक्थिनम् ॥ I.220 अस्माद् वै त्वम् अजायथा एष त्वञ् जायतां स्वाहा I.47 (reference to I.2 is not given) अहोरात्राणां परिवत्सरस्य II.71 (iii) Those entries which are not at all found in the Vedic Concordance are : अकर्म वयं तद् यद् अस्माकं कर्म I.76 अक्षरशः पच्छो ऽमृतं लिहाना: II.73 अगासिष्म यद् अत्र गेयम् I.76 अग्ने देवानां होतस् त्वं, देवानां होतास्य् , अहं मनुष्याणां, स न इदं ब्रूहि यथेदं भविष्यति II.260 अग्म (so all Mss) वाजं वाजिन: II.193 अथानेनाथानेनाथानेनामृतं गमयेयम् II.45 ·PREFACE vii अन्तरिक्षेण दीक्षे II.65 अपजिघ्र कलश, मह्या त्वा विशन्त्व् इन्दवस् , सा नो धुक्षस् सहस्रम् उरुधाराः पयस्वती: II.251 अष्टौ संवत्सरे धिष्णियास् त्रिंशतं च II.71 अस्तं मद् उ च गच्छति II.28 अस्माद् अस्तं वृषगणा अयासुः III.174 अस्वप्नजौ सत्त्रसदौ यत्र देवा: II.27 D A few observations on the above will not be out of place here : (i) There are several new variants, not recorded in the Vedic Con, cordance: अर्को देवानां परमे व्योमन्न् अर्कस्य देवाः परमे वियोमन् (Conc. व्योमन् ) II.88 अच्छा द्याम् अरुषों धूम एषि (Conc. एति) सं दूतो अग्न ईयसे हि देवान् III.207 अपो ऽन्व् अचार्ष (Cone. अचारिषम् ) रसेन समसृक्ष्महि IL.68 अभि देवम् (Cone. देवाँ) इयक्षते I.90 अरूरुचद् उषस: पृश्निर 3179:(Conc. 311972:) 1.81. 399: occurs without any variant in the MSS. It seems to be due to the influence of the next quarter उक्षा मित्राति भुवनेषु वाजयु:. Cf. RV IX.2.92 अस्मभ्यम् इन्दव् इन्द्रयुः (SV II.396% न्द्रियम् ). अर्चन्त्य् अर्कम् अर्काविणा (Conc. अर्किण:) I.189 अविता जरायितृणाम् (Conc. जरितॄणाम् ) I.141 अव्या (Cone. अव्यो) वारेभि: पवते मदिन्तम: III.192 किं स्विद् विद्वान् प्रवसति अग्निहोत्री गृहेभ्यः । कथा तद् (Conc. कथं स्विद्) अस्य काव्यं कथा (Cone. कथ) संततो अग्निीभ: ॥ 1.19-20 (ii) There is non-Rgvedic and non-Sámavedic material, the detailed study of which is sure to elucidate the interrelationship of our text with others. For example: अतिमात्रम् अवर्धन्त नोद् इव (MSS नवदिव) दिवम् अस्पृशन् । भृगु हिंसित्वा माहेना असंहेयं पराभवन् ॥ (JB I.152) Occurs only in AV V.19.1 (the hymn is designated as brahmagavi in Kausikasūtra XLVIII.13). Similarly, अर्को देवानां परमे व्योमन्न् अर्कस्य देवा: परमे वियोमन् (JB II.88) is found in ŚBM VIII.6.2.19 alone. (iii) Allied to (ii) are cases where a line recurs in one other Sāmavedic work alone : अध्वर्यो किं स्तुतं स्तोत्रं होता प्रातरनुवाकेनान्वशंसीत् (JB I.76) occurs in SB I.4.7. .

·vii JAIMINIYA-BRĀHMAŅA Under Prof. Oertel's guidance Dr. B. Ghosh wrote his thesis entitled Collection of the Fragments of Lost Brāhmanas (Calcutta 1935), wherein he has quoted JB passages corresponding to the Śátyáyana Brāhmaṇa. This Brāhmana also drew the attention of the famous Vedic savant, Prof. W. Caland. In 1914 appeared a long article from his pen, Over en uit het JB1 (Verslagen en Mededeelingen der K. Akademie v. Wetenschappen, Afdeeling Letterkunde, 5º Reeks, 1° Deel, 1° Stuk, Amsterdam), discussing its contents, grammatical peculiarities, relation to other Vedic texts viz. Śatyāyana Brāhmaṇa, PB, ŚBM, ŚBK, Brāhmaṇas of the Krsna YV, AB, KB and the sūtras, interesting information about the samans and rites. In 1919 it was followed by his Das JB in Auswahl (Verhandelingen der K. Akademie v. Wetenschappen te Amsterdam, Afdeeling Letterkunde, Deel I, Nieuwe reeks, Deel XIX, no. 4), a collection of 212 long extracts with their German translation and notes. Besides, he published a few emendations on the the then printed work of Prof. Oertel in his article Emendationen zum JB (WZKM XXVIII p.61f). He has referred to JB in his notes on the English translation of PB (Bibliotheca Indica, Calcutta 1931). Owing to the insufficiency of Mss-material, his long experience of editing Vedic texts coupled with an intimate knowledge of Vedic ritual failed to materialize in a critical edition of the complete text. In 1924, Prof. Veda Vyasa started a vigorous campaign for the editing of JB. He collected some more ass, published eight specimen pages and an article The Literature of the Jaimināyas (Proceedings of the Fifth Indian Oriental Conference Vol. I p.292f). In his last-mentioned article he gave a cursory survey of the ancillary literature of the Jaiminīyas, the position of their Mss-material at that time and references to them in other works. Supplement or correct the following in his article : 1 Dhanvin on DÁS VI.2.1 799#TITET 1747HOL. A similar passage has not been traced in JB. 2 Vasudeva-dikşita's comm. on the Jaimini-sūtras, entitled 1 See Prof. Renou's Bibliographie Védique. 2 Edited by Principal S. Kuppuswamy Sastrigal in the Śrīvānīvilága Šāstra Series, Srirangam, 1908.

·PREFACE ix HRAMMARRENOMINARIN KAtmahwa Adhvaramimamsākutūhalavịtti? quotes or mentions the JB by its other name तलवकारब्राह्मण-... (i) p.28 1.15f किं चैवम् 'यो ह वा अविदितार्षयच्छन्दौदेवतबामणेन मन्त्रण याजयति वाध्यापयति वा स्थाणु वनि गत वापद्यन पापीयान् भवति प्र वा मीयते यातयामान्य अस्य छन्दांसि भवन्ति, तस्माद् एतानि मन्त्र मन्त्र विद्याद्' इति ताण्डका तलवकारादिशाखामु मन्त्रप्रतिपाद्यदेवतानां विनियोजकब्राह्मणानां च स्मरणविधानं कृत्स्नवेदार्थ- ज्ञानस्यावश्यकत्व ऽनर्थकं स्यात. (ii) p. 911.15f एवं हि तलवकार ब्राह्मणे त एतान्य आज्यानि स्तोत्राण्य् अपश्यन्' इत्य उपक्रम्य श्रूयते यद् इमान् लोकान् आजयन् तद् आज्यानाम् आज्यत्वम्' इनि, 'ते ऽब्रुवन आजिम् एषाम् अयाम गिरि काष्ठां कृत्वेनि यद् अब्रुवन्न आजिम् एषाम् अयामति तद् एषां द्वितीयम् आज्यत्वम्' इत्यादि. (iii) p. 101 1.17f तलवकारीयताण्ड कादिवाणा उद्भिदादिष्व अपि अर्थप उदित सप्तदशा भवति बृहत्मामा निधनासामा' 'पञ्चदशो वलभिद् भवति रथन्तरसामा उत्सेध- ब्रह्ममामा' इत्यादिना स्तोत्रपरिमाणब्रह्मामामादिसामांगदर्शनात . (iv) 9. 102 1.5f वाजपेयेनानायकामा यजत' इत्य् एव तलबकायम् (refe:- rence omitted by Prof. Vedirl'yasa). () p.149 'अयो वंदा अजायन्त, भुर् इत्य ऋग्वेदाद भुव इति यजुर्वेदात खर् इति सामवेदाद' इत्य उपक्रम 'ऋग्वेदन ऋग्वदं भिषान यजुर्वेदेन यजुर्वेद सामवेदन सामवेदम्' इति उपमहार च वाजसनयक तथैतरेयक ताण्डक-तलवकारीयन मर्णपक्रमे वेदा- नाम् एव श्रवणात. (vi) p.387 1.2 (from hottom) जीमनिस्मृतिवचनम् उदाहरन्ति. (i) Sayam on PB XXI.11.3 तथा च तलवकारब्रामण वसिष्ठा वा अकामयन सम् इमान (Bibl. Ind. (:l. अकामयत म इमान ) लोकान सर्पयम् इति म एतं चतरात्रम् अपश्यत । नान इमान लोकान असर्पत । तत् समर्पस्य संसर्पविम्' इति. The corresponding passage is JB II.287. Stayers (O1PB V.6.11 यद एतान ह (Caltund in PB V.6.11 note 1 यादग अह) वै पुरुषो देवेभ्यः करोति नाहग अस्मै देवाः कुर्वन्ति' इति श्रुतः. See Dr. Ghosh, Collection of the Fragments of Lost Brälumanas p.109-110. Prof. Chland identifies it with JB II.386 याग अह बै मनुष्यो देवेभ्यः करोति नाग अस्मै देवाः कुर्वन्ति. The crowning piece of JB scholarship was the editing of the first bunk in its entirety by Prof. Dr. Raghu Vira (Sarasvati Vihara Series, Lahore, 1937). In continuation of the first volume, here are the first cighty sections of the second book. 1 See, c.9. the colophon of the second hyaya of the writi, p.244: बासुदेवदीक्षितविदुया विरचिताया जैमिनिसूत्रव्याख्यायामश्वरमीमांसाकुतूहल वृत्ती द्वितीयोऽध्याय:, hut Prof. Veda Vyaka wrongly #ays “the कुतूहलवृत्ति of वासुदेवदीक्षित on अधधरमीमांसा."

·" JAIMINIYA-BRAHMANA x Emendations and Corrections " I Prof. W.Caland-Das JB in Auswahl. $117 p.131 0.21 (from bottom), II.26—रसम् ओषधीनां, चरथ वनस्पतीनां. For चरथं the MSS read without v.l. चरस; so also in the parallel III.357 (see note 17 on II.26). रसम् ओषधीनां च रसं वनस्पतीनां is possible. But Prof. Renou proposes “ ## l'extension', sur le thème varas- attesté dans le RV; on attend il est vrai le neutre varas, donc ici varo), mais cf. arcisam à la ligne suiv. où l'on attend arcih.” $122 p.136 0.16 (from bottom), II.41-Our MSS confirm Caland's conjecture सोल्वाला:. $127 p.1402.16 (from bottom), IL.67-Correct रातिम् to अरातिम् (see note 10 on II.67). $146 p.183 1.17 (from bottom), II.222—Caland omits a TE T19- स्तोमेन यजन्ते स्वर्गस्यैव लोकस्यानुख्यात्यै । तस्य द्वात्रिंशाः पवमाना भवन्ति । द्वात्रिंशदक्ष- रानुष्टुप् । वाग् अनुष्टुप् । वाचो वा एते व्युध्यन्ते ये व्रात्यां धावयान्ति after एते ये व्रात्यां धावयन्ति. 8168 p.222 1.5 (from top), II.425-After अवोचम् इति add एते ह वै वर्षिष्ठा आजौ युज्यन्ते यद् अग्निष्टोमसामानि यानि वै तान्य अक्ष्यन्त्य् (so Mss) अहानि । अथ यद् बो ऽवोचम् उत्तरावती स्म श्रियम् उपेतेति पृष्ठान्य् एव वस् तद् अवोचम् इति. $171 p.230 l. 19 (from bottom), III.23Our MSS confirm ATT SICHÀ S21540 (v.l. in one MSS saa). L.18 (from bottom; note 5)--Our Mss support ते (om. in one Mss) तद् अन्वबुध्यन्त. L. 10 (from bottom; note 10)-Our MSS read सामो इ ज्वरेति with Caland's emended text. $176 p.235 1.4(from top), III.73-आसन्दीं वै ते हिरण्मयी प्रच्छाये (v.1. पृश्छाये, पृच्छाये) निधास्यन्ति । तस्यां मोपवेशीर् इति । ते ह प्रययुः । तस्मै ह हिरण्मयीम् आसन्दीं प्रच्छाये (v.1. पृच्छायै, वृश्छायै) निदधुः । तस्यां ह प्रमत्त उपविवेश (MSS -शा)। सा (v.1. ता) भूत्वा... Our mss corroborate Caland's conjecture प्रच्छाये at both the places. $179 p.239 1.6 (from top), III.92-Correct Caland's text to सप्तपदा (no v.l.) वै शक्वर्यः । शाक्वराः पशवः । पच्छो (v.l. परो) वावैनांस् तद् दाधार (v.1. तददार). Calaand translates correctly सप्तपदा. $180 p.239 1.3 (from bottom), III.94-Correct Caland's text to हैनं तद् एव शिला ·PREFACE xi मत्तो (v.l. मों, इतरो has no Mss-authority) हाधावयन्न् अभिप्रयुयाव । अपेतर आययाम । स हाधिगत्य (v.l. हाधिग) न शशाकापायन्तुम् . $182 p.245 0.18 (from bottom), III.105-Correct न to न: (correctly translated by Caland). The text will be 017 7: 44983, यैर् वयं क्राळाम. $186 p.253 1.21 (from bottom), III.127-Add शिर: in Caland's text after यज्ञस्य- तो तत् प्रजानन्ताव् एतद् यज्ञस्य शिरः प्रतिसंधास्यथ इति. Cf. supra कस् तद् यज्ञस्य शिरो वेदेति (2. 24). $187 p.258 1.10 (from top), III.146-Correct Caland's text to .....उत्तरतो वाव स तं (v.l. वावांस) निरवसाययति (v.1. -न्ति). वाव स तं explains वावासन्. $191 p.264 1.4 (from top), III.171-प्रजापतिर् अन्नाद्यम् असृजत । तस्य सर्वे देवा ममत्विन आसन् मम ममेति । सो ऽग्निर् अकामयताहम् इदम् अन्नाद्यम् उज्जयेयम् इति । स एतत् सामापश्यत् । तेनैन पर्यगृह्णात् । तद् उदजयत् । तद् एतद् अग्नाव् एव सर्वम् अन्नाद्यम् । तस्माद् यस्य यस्य देवतायै जुह्वति... It is strange that such a big lacuna has escaped Prof. Cauland's attention. $199 p. 274 0.15 (from top), III.203-Emend अकूपारो वा अयं काश्यपस् समुद्रे ऽन्तर् महद् यक्षम् (v.1.न्तहद्यक्षम् ). In 1. 18 (from top) note 6 read ते ऽत्रिम् for त. $204 r. 282 1.6 (from top), III.237--- एत, ता (v.l. गा) विन्दामहा इति (गा is a gloss). $206 p. 287 1.18 (from bottom), III.250—Put a stop after 1, and read तौ ह (om. in some MSS) बहु परिगृह्य गरगिराव् इव मेनाते. I11 1.15 (from bottom) note 5 all our MSS show the better reading एवेमं for एतम् . $207 p.288 l. 9-10 (from top), III.261-Our mss present a better text प्रजापतिर् उपसं (v.l हरुषस) खां दुहितरम् अभ्यध्यायत् । सास्मै रोहिद् भूत्वातिष्ठत् (MIS भूत्या.) । तां पृषतो भूत्वास्कन्दत् । स (2... अग्निर ) ऐक्षतास्मै वै मां देवा अजीजनन् नौपदृष्टाय । अति वा अयं पादयति, हन्तनं विध्यानीति । तम् अविष्यत् । स विद्ध एतद् रूप पर्यस्योर्ध्व (NISS पत्यस्योर्ध्व) उदक्रामत्. 8210 p.293 1.19 (from bottom), III.272-Correct कश्यपो कलिभि: to कश्यपः कलिभि: (wrong sandhi!). 8211 p.294 1.13 (from top), III.273-Read सम् एवैनम् एतेन (v... ऐवतेन) यज्ञं नियन्ते. 8212 p.295 0.1,2 (from top), III.359--ऋत ज्योतिष्मद् , सल्यं ज्योतिष्मद् , तपो ज्योतिष्मद् is supported by our MSS (ष्म and el are confused in ·-" xii JAIMINİYA-BRAHMANA ...... Grantha). Ibid. 1.8-Read आकाश एवम् (v.l. एवस्). Ibid. 1.9-Read यद् ध वा इदम् आहुर् (v.l. यद वा इमाम् आशुर् ) for यद् वा इमा आहुर्. Tbid. 1.25 (note 19)--Read वेत्स्यते (v.1. वेत्वस्मै). II Dr. B. Ghosh - Collection of the Fragments of Lost Brahmanas. Frag. IV p.7 1.4 (from bottom), III.15-Delete semicolon after 21574. Ibid. p.8 1.3 (from top) -Add 37a 1997 before सलोके.. ..(this cancels Dr. Ghosh's note 22 on it). Frag. XIX p.51 0.10 (from bottom), III.294-Correct इवैतत् to इर्य- तद् यत् . The MSS-reading recorded by Dr. Ghosh is explained thereby. Tbid. p.52 1.4 (from top)-Read मन्यमान्य् अक्षराणि for मभ्यमाक्षराणि. Cf. तस्माद् उष्णिह उत्तमान्य् अक्षराणि भूयिष्ठानि just below. Frag. XXXVI p.82 1.7 (from bottom), II.390_Correct sandhi : मनुष्यः (not ->यो) करोति. Frag. XLVIII p.93 0.1 (from bottom), II.408-Our MSS प्रतिहितानि for प्रतिहिता. p.108 1.13 (from bottom)--Correct eramaten an Drag Tha (so in Aufrecht's ed. p. 266 and Bibl. Ind. ed. Vol. I ,p.386). Cf. JB I.162 दीर्घजिह्वीं ह वा असुर्य आस. p.1081.6 (from bottom)-तथा च कारब्राह्मणं is a printing error fo तथा च तलवकारबाझगम् (so in Kashi Skt. Series ed. II III Prof. H. Oertel p.467). (i) Jaiminiya Upanishad Brahmana (JAOS XVI) p. 240, III.14.8-Read the text of JB II.12 correctly as : यथा ह वा इदम् आण्डान् निर्भिधेरन्न् एवम् एवैतस्माद् अह्नो निर्भिद्यन्ते. Prof. Oertel emends 3710517 to 317667(:) nom.pl. 3710517 is the sandhi form of a STL abl. sg., cf. the abl. in the similarly placed अहो निर्भिद्यन्ते. (ii) Vedic Concordance by Bloomfield. Our text is improved in the following, esp. in the last, instances. For notes see body of the book. Our tect Concordance IL.52- य ऋतव ऋतुभ्यो ऽब्य् आसन् पूरा (पुरा ?) सूर्याच् चन्द्रमसश् च पूर्वे । येभिः प्रजानं प्रदिशो दिशश् च तान् अन्व् आरोहामि तपसा ब्रह्मगा च ॥ य ऋतव ऋतुभ्यो ऽभ्य् आसन् पुरा सूर्याचन्द्रमसश् च पूर्वे। येभिः प्रजानन् प्रदिशो दिशश् च तान् अन्व् आरोहामि तपसा ब्रह्मगा च ॥

·PREFACE MARNATAKARNER II.52 -Correct आबभूव्यः (Conc.) of य ऋतवश् चन्द्रमसो to आवभृवु:. II.73-74-Order has been brought out of chaos in this passage: Concordance Our text सुवर् आयन् देवता देवसत्रात् , तपसा कर्म कवयो अक्षरशः पन्छो ऽमृतं लिहानाः ऽनुगत्यान् () हाय मृत्युम् अति मेधयायन विजा सुवर् आयन देवता देवमत्वात् । नन्तो दहतो यन्ति (p.1050a). मनीषिणों वद तपसा कर्म कवयो ऽनुगत्य पक्षाः पतन्ति, यत्रामृतं विद्यते नोत मृत्युस् , तत्र आलाय मृत्युम् अनि मेधयायन् ।। विद्वांसः कवयः क्षियन्न्य, एवं विद्वांसो यजमान मृत्युः विजानन्तो दहन्ता यन्ति शोकम् (p.684a). मनीषिणो यद् अपक्षाः पतन्ति । यत्रामृत विद्यते नात मृत्युम् नत्र विद्वांसः कवयः क्षियन्ति ।। (iii) Journal of the American Oriental Society Vol. XV p.2381, 17 (from bottom), II.76--Read 37701 for sa- FETET. On 37117 in the Brahmas see note 3 on II.76. Thitl. p.239 1. 8 (from top)-(Omit [कल्य एवं देवा इति । त्रयस्त्रिंशद् इति । ओम् इति होवाच ।]. This addition is due to the misunderstanding of the previous sentence (see note 12 on 11.76). Ibid. p.2.40 1. 12-13, II.77...Read पुरेनानिय for पुरस् नातिथ्य (म् is unsupported by MSS). See note 15 on 11.77. riiſu is wrongly translated as 'body'. 1117 pl. is 'hones' (nec note 16). Vol.XVIII p.377.25, IT.8().....यशस्विन is not a part of Aruni's nune (see note 2). Tbil. p.36 1.9-Correct उता ह te) उनाही (see note:7). Ibnd. 1.13-Correct अथा यत् प्राणत् to अथा यत् प्रायणं (see note 9). Thil 1.19---Correct 721 Shrina to 114TH as the case may be', and alter the translation accordingly. (iv) Roots and Verb-Forms from the Unpublished Parts of the Jaiminiya-Brahmana (JVS I-II,193 1-35) p.4 1.23 (from top), I 11.256-...Add इति he fort) मेो ऽकामयत ...... p.5 1.22-23, III.2.-Reuta ग इद सर्व स्तब्ध्वा... p. 7 last line, III. 1.--After बान सती उभ्य नायत add नान द्वधा व्याहत । न पडू ऋतवो ऽभवन् , and delete the insertion नान द्वधा व्याहत् । ते द्वादश मासा अभवन. p.22 1.16 (from bottom), III.38-Read नवा आहुः को ह स्वप्नस्य शे. p.25 1.12 (from top), III.149----Read नन पिपलिनः पिपलिन्वम् . पिपलिन is used in the sg. throughout the section.

·xiy JAIMINİYA-BRAHMANA p.35 1.14 (from top), II.52-Read तेज इन्द्रियं वीर्य यश आदत्से. II.65 has a parallel passage, where 37 occurs without a variant. p.41 0.15 (from bottom), II.80-Add यन् नानद्यमानम् अहंस् before तन् नानदस्य नानदत्वम् . For एवैतद् in the next sentence read एवैतेन. p.45 1.8 (from bottom), p.46 0.7 (from top) III.268-Our MSS correctly read यद्वाहिष्ठीयम् (r and म are liable to be confused in Grantha--perhaps a copying mistake in Wh). p.48 0.8 (from top), IIL.156-Prof. Oertel's emendation रैवते is supported by our Mss. p.50 1.9 (from bottom), II.45-Prof. Oertel reads ईश्वरो पापीयान् (wrong sandhi!). p.53 0.7 (from botton), III.43-यद् उ पुरुमुद्ग आंगिरसोऽपश्यत् तस्मात् पौरुमुद्गम् इत्य् आख्यायते (Prof. Oertel misses a few words). p.57 1.8 (from top), III.222-सदान् अस्य सोमो रसवान् भवति य एवं वेद (भवति om. by Prof. Oertel). p.58 1.2 (from top), III.349-Our Mss supply the missing word : ओषधीर् घृतस्तोको वनस्पतीन् मधुस्तोकः । तद्वैतं मीमांसां चक्रुः ...... p.66 1.13 (from top), III.173_Our mss read # (Prof. Oertel न) रा अन्या... p. 72 1.11 (from top), II.2-The doubtful किदिताः (v.1. किदिता, किंदिता) has been explained in note 15 on II.2. p.73 0.15 (from bottom), II.1--आहरोपाहराशेपाययेति is to be solved thus: आहर उपाहर आशय पायय इति (आशे prakrtism). p.74 0.9 (from bottom), III.118-Read तद् एते ह वा for तद् एते भवा. p.81 0.4 (from bottom), III.153-Our MSS reads पशुमन्त: for पशुवन्तः. Cf. supra पशुमान् भवति य एवं वेद. p.84 2.5 (from top), III.345-Read अथ यद् अप्स्व् अन्तर् विद्योतते. Prof. Oertel's conjecture farà is set aside. Cf. III.347 ze अप्स्व अन्तर् विद्योतते तत् सुवर्णम् , III.348 अथ यो ऽप्स्व् अन्तर् विद्योतते...... (JBR p.38). p.90 1.5 (from top), III.306-Our Mss support Prof. Dertel's emendation आहवनीयम् . p.92 1.2 (from bottom), III.275-Read सो ऽकामयत अनूत्पतेयं स्वर्ग लोकं प्रति. p.93 1.18 (from bottom), III.276-After चित्रम् read ऋञ्जताइ ॥ नि यामैश् चित्रम् आर्जातायि एहि या औहो तम् एहि यो हो एहि यो हो वा एहीत्य एव स्वर्गे लोके उपाह्वयन्त । ततो वै स प्रति सत्त्रभिस् समगच्छत । स एतेन साम्ना स्तुत्वा स्वर्ग लोकम् आरोहत् .

·PREFACE VESNA p.93 1.5 (from bottom), III.163-Read Ang Tiwaan (Prof. Oertel • श्रवम् ). Cf. कार्णश्रवसस्य infra. p.94 1.3 (from top), III.163-Read 7 T7 Froza gra Frontata (a-om, by Prof. Oertel). p.97 1.6 (from top), III.288--Road TAH TI 977 STERET ATTEET PUTZA p.109 1.15 (from bottom), II1.98. Correct partna to 75: a. Tbit.1.1)... After म एतत् सामापश्यत् add तनास्तुत. p.112 last line, III.131- Read 4 mag asalkaa 4111977. p.115 1.8 (from bottom), III.208.-Roach aitha 374 # 212 जिष्टस् स बल हित' इत्य एव बलम् अदधुः. Cf. इत्य् एव just in the next sentence. Prof. E. W. Hopkins...The Fountain of Youth (JAOS XXVI, 1-67). There he quotes the text of JB 11.159-61. For its corrections see my article in JAOS LXIX, p.84-86. IV Manuscripts The present edition is based upon three mss designated as A, B and C. A Keith 1355 (Burnell 42:3). Incomplete. Incomplete. 74 folios. Grantha character. Copical about 1878 from it Malabar manuscript. Carelessly written. Contairs: Ignistomn, sections 192-363 (really 361); II guvnayan and rkülas (Keith wrongly says jyotistoma'), sections 1-179 (really 180). For fuller description of this and the last minuscript see India Office Library Catalogue of Sanskrit Manuscripts by Messrs. Keith und Thomas 1935, Vol. II part 1 Pp. 18, 19. B Central Library, Baroda. Accession :0). 9851 (A-F). Grantha character. Palm-leaf. Readings are usually accurate. Six divisions: #19147(360 sections), 7:12ME (388), #7147 (152), #18 (153), 361 (99), 72 (37). Described in details in 'The Descriptive Catalogue of Manuscripts in the Central Library, Baroda (1925) pp. 105, 111, 113, 118, 119 and 129. C Keith 4353 (Burnell 421). Incomplete, 360 folios. Grantha character. Copied about A.D. 1878 from a taliput manuscript written about 300 years earlier. Contains all the three books:

·xvi JAIMINĪYA-BRĀHMANA I (a) agnihotra in 65 sections, (6) agnistoma in sections 66-364. II Begins with the gavāmayana (Keith wrongly says 'the ekāba section of the jyotiştoma'-See Over en uit het JB, p. 2). Chapters 18 and 69 and 147-149 are passed over, so that the numbering is disordered. III in 385 chapters. Wh Whitney's transcript, prepared from the London Mss-copies. Differs from our transcripts at places. Whenever important variations are noticed in the material published by Prof. Oertel, they have been noted. It is described by Prof. Whitney in the Proceedings of the American Oriental Society, May 1883. General Remarks about the MSS. Confusion of 9 and a, 7 and , and (e.g. I and 9), s4 and 7, T and 9, F and a, a and 7, long and short vowels esp. 5 and 3r, open and me, try and 3, and Z, and #h is ubiquitous. Avagraha is not used. Upadhmānīyas are rare. Doubling of consonants due to a preceding ris not rare, AT through out for 3775 for epaime is quite common. Change of visargas to the following sibilant is the norm (it has been overlooked by previous editors). In C, -5- replaces -7- of vt in most cases. छ for क्ष in İMESHİ (944 note 6), g for ĉ ($7 note 12), -571- for --7- ($43 note 15) are of interest to the phonetician. Scriptual errors give rise to quasi-variants: पितुर्यज्ञ: for पितृयज्ञ: (II.38 note 3), अपरेषां for अवरेषां (II.42 note 14), salila for 591471fa (II.66 note 4). In this category may also be included i gråt for thată (II.67 note 10 q.v.; in all probability it is a case of the omission of the hal sign, though thái gets support from other traditions). Striking is the frequent, though not invariable, hiatus of t (i) within the same word, and (ii) between different words. In some cases the hiatus forms outnumber the usual ones. Some examples are: (i) Internal hiatus. 3A: II.64, III.150 (no v.1.), a caufa II.65 bis, ferfia: (v.l. farach :) II.91 (94), 204 (209) thrice without y.l., 205 (210) bis without v.1., afa- TEHAC: (no v.1.) II.135 (137), serai (no v.1.) II.169, 200 bis without v.l., 203, III.91, 140, 141, 233, 375 tris no vil., 299, #7777: II.180 eleven tinies without vil. in one section, 176 (181), III.13, 40, 66,91, 282, 972774: II.175 (180) bis without v.l., fach (with hiatus) II.176 (181) v.l. f# (the regular form), fach (rules of external sandhi have been applied), snig: 11.198 (203) bis without v.1., III.116, carrafar: II.209 (214), 211 (216), 348, 356, Arat, fart: III.13, 66, 244, 282, YEYTI III.43, TYTH III.43 (no v.1.), aleynta (no v.1.) III.43, TIHTT ibid. without v.1., 16- Eftea ibid., geria: III.60 (no v.l.), Feofa: (v.l. #f?:) III.170 but #fa: (no v.l.) III.203, Hf4: (v.l. Hara:) III.171, STIGT (v.l. SEIT) III.188, paraf#: III.214, ·PREFACE xvii fe: III.219, 249, ***T- III.244, ft4: III.321, 378 (thrice without v.l.), Araat: III.13, 23, 40, 66, 91, 143, 182, 205, 209, 244, Ffi: III.305, T27 III.305. (ii) External hiatus. Ta *172571, 577 TITT III.175, 7a TEGUTTET: III.180, एतत् ब्रह्मवर्चसे III.180, तस्मात् ग्राम्याः III.181, इयत् बृहत् III.183, यत् गायत्रम् III.184, तत् गायत्रे III.189, तस्मात् बार्हतम् III.184, तत् बृहत: III.185, तत् ब्रह्म III.186, 306, यत् बृहत् III. 189, 260, 92 ATHT: III.208, ga arča III.230, araq yuld III.286, saa 1937 III.190, 197, वाक् भवति III.218, 248, 259, यत् गायत्रीपु III.291, तत् गभान् III.306, एतत् बृहत्याम् III.328, 77 4: III.383. General Survey of the Contents The JB is divided into three books on kandas, which are subdivided into sections called khandas. The first book contains 364 sections, the second 442, and the third 385. The JB and PB show identity of subject matter as both of thern deal with the rites of chandoga priesis : I.1-65 agnihotra. 1.66-364 (... the end of the first book) agnistoma. Corresponds to PB VI-IX. JB 1.342-364 deal, in particular, with the prāyaścittas, which are treated of in PB IX.3-10. II.1-80 gavāmayana (prakſti of ayanas). (prakrti of ayanas). Corresponds to PB IV and V. II.81-234 ekābas or one-day soma-sacrifices. Jyotiştoma is the prakrti of these ekāhas. Corresponds to PB XVI-XIX. II.235-333 ahīnas (sacrifices lasting up to 12 days). Corresponds to PB XX-XXII. II.334-370 sattras (lasting more than 12 days). Corresponds to PB XXIII-XXV. II.371-442 gavāmayana =PB IV and V. III dvādasāha. Described with greater prolixity than the corresponding PB X-XV. As gavāınayana is the subject matter of the present portion, its schema is given below for ready-reference. ? prāyaniya atirātra caturviņša (ārambhanīya, prāyaṇīya) months l_V 4 abhiplava-șaļabas 1 prsthya-sadaha ·xviii JAIMINIYA-BRAHMANA month VI 3 abhiplava-șadahas 1 prşthya-şadaha 1 abhijit day 3 svarasāman days (The required number of 30 days of this month is completed by adding the two opening days) VISUVAT (or central) DAY VII > 3 svarasaman days (reversed') 1 visvajit day 1 prsthya-șadaha (reversed) 3 abhiplava-șadahas (reversed) (The required number of 30 days of this month is completed by adding the two concluding days) VIII-XI 1 prsthya-şadaha (reversed) 4 abhiplava-șadabas (reversed) XII 3 abhiplava-şadahas 1 āyuş day I go day 1 dasarā tra (of the dvādasāha) mabavrata (udayaniya) atirātra.2 Grammatical Peculiarities Sandhi. (i) The assimilation of visargas when followed by a simple sibilant is the usual rule in the Mss. It has not been followed by previous editors. (ii) The final visargas are, as a rule, dropped in the MSS before a sibilant immediately followed by a hard moto, nasal or semivowel. Exainples are : 1 In imitation of the retrograde course of the sun, the order of the performance during the second part of the year ja, generally #pea king, the reverse of that of the former half-whence its name gavamayana, go referring to the rays of the sun'. 2 See Keith, Rigveda Brāhmanas Translated, p.561.

·PREFACE xix . . य श्रियम् II.103, 296(301), 343, 346, य श्रेयान् II.120, 230(235), अग्नि श्रेष्ठताम् II. 129 (130) bil, ब्राह्मण श्रेष्ठताम् II.129 (130) his, इमा श्रियः II.136(138), स्वाँ लोक श्री: II. 191(196), पशुभि श्रिया II.253(258), य श्रीकामः II.322(327), तिस्र श्रियः II.3221327), तदाहु श्रेयां- सम् II.339,340, 343, 354, देवा श्रष्ठयाय III.3, अन्नाद श्रेष्ठ: III.75,83,93,100, 128, 147, 171, 258, आत्मन श्रेयांसम् (v.1. आत्मनश्श्रेयांसम्) III.188, चक्षुर्मय श्रोत्रमयः III.339, इमा श्रियम् III.348, सत श्वेतम् II.263(268), देवेभ्य श्वस्तनम् III.17, कृष्णा श्वेतम् IIL.206, अधिपति श्वेतम् IIT.347, लोक स्तोमम् II.84(86), एकविंश स्तोमानाम् II.131-132(133-134), चतुर्विशति स्तुतशस्त्राणि II.158(163) bis, 159(164), 173(178), 89(92), 90(93), 94(97), 104(107), 116(119), 222(227), 234 (239), दशमि स्तुते II.169(174), पष्टि स्तोत्र्याः II.103(106), पष्टि स्तोत्रियाः II.108(111), ऊर्धा स्तोमाः II.103(106), प्रतिष्ठित स्तोमः II.108(111), चतुर्विशति स्तोत्र्याः II.124(126), भवत स्तोमम् II.176(181), ऋग्भि स्तुते III.203,ताभि स्तुवीत III.286, लोका स्तब्धाः III.358, या स्तब्धाः III.358, अर्याञ्च स्तोमाः II.200(205), नाकसद स्तोमान् II.203(208), त्रिणव स्तोमाना, त्रय वंश स्तोमानां, पोडश स्तोमा नाम् II.213(22 1), स्तनयो स्तनत्यम् II.223(225), दशभि स्तोत्र्याभि: II. 252(257), तदाहु स्तोमैः II.252(257), सप्तश लोगII.331 (326), पूमि सोतव्यम् III.114, पत्नय स्थ II.63, य स्पर्धेत II.146(151), श्रेष्ठा स्म II.138-130(140-141), ज्येष्ठा न II. 138-139(140-141), हविष्कृत स्म, हविष्मन्त स्म III.29, ऋतिमा स्युः II.146(151), 161 (166), अतिरात्र स्यात् II.176(181), अमित स्याताम् IL.183(188), प्रजा स्युः IT.90(93) biH, 224(229), III.192, भ्रातृव्य स्यात् II.117(120), पुरोधाकाम स्यात् II.128 (130), 322(327), अधिपति स्याम् II.138-139(140-141), सप्तदश स्यात् II.176(181)hi, मेध्या स्याम III.196, बह्वी श्याम III.226, स्वर्गकाम स्यात् III.2515, बहु स्याम् III.340, प्रतिनिहित स्यात् III.372, पुनर्न र स्याम् II.213, प्रथम स्यात् II.214 bis, 216 bi , उत्तम स्यात् II.214,216, प्रजा स्यात् II.221, भ्रातृव्य (v.1. भ्रातृभ्यः) स्यात् II.230(235), अनूचान स्यात् IL.237(242) tris, उपजीवनमन्त स्युः II.239(244), लोक स्यात् II. 260, श्रीकाम स्यात् II.270(275), 275(280), प्रमायुका स्युः 1.367, सातसनि स्याम् III.44, आप स्यन्दन्ते IIT.56, 146, स्वर्गकाम स्यात् III.74, यत्काम स्यात् III.117, अश्वा स्युः III.13-4, कामदुधा स्युः, वत्सा स्युः III.146, यश स्यात् III.160, अबधिर स्याम् III.168, अन्नाधकाम स्यात् III.2.15, आहु (v.1. आहुस् ) स्वर्गकामः II.158(163), संवत्सर स्वर्गः II.158(163), संवत्सर (५.1. संवत्सरः)स्वर्ग लोक सगस्य II. 158 (163), ऊर्धा स्वर्गम् II.166(171), III.164, 208, 299, 305, धुष सानाम् II.182(187)biH without v.l., लोक स्वर्गस्य II.110(113), सेत्सर (v.1. संवत्सरस्) स्वर्गो लोक (v.1. लोकस) सर्गस्य II. 106(103), प्रजापति स्व! लोक: 11.191(196), क रिवत् II.183, आदित्या स्वर्गम् III.188, धनं सानाम् III.230, बीयबत्तम सानाम् III.236, त्रय स्वगम् III.25.4, श्रेष्ठ शानाम् III.258,319, IL.299(304), III.75, 83, 93, 100, 128, 147, 171, देवा संगम् III.9, 259, प्रत्न स्वर्ग: III.285, स्वादु स्वादु: III.340, गोसा स्वर्गकामः II.110(113), भात स्वयें II.110(113), पदान (v.1. पशवः) सर्ग लोक स्वर्ग- स्यैव II.110(113), संवत्सर स्वर्ग लोक स्वर्गस्थ IL.11.0(113), 116(119), अनन्त स्वर्ग लोकः 11.210 (215) bis, सद्य स्वगम् II.235(240), कुयु स II.235(240), इत स्वर्ग: II.246251), षडह सर्गम II.308(313), लोक स्वगस्य II.315(320), पूर्वमह रखत् III.30, ऊचु स्वर्गम् III.64, पशुकामा साग- कामाः III.69, य संगकामः III.74, अंगिरस संगकामाः III.77, सप्तममह स्वर् III.172. Nominal Inflexion. (i) The nom. pl. of stems in -ī show both the forms: -zh and -yuh. The -ih forms preponderate. Nom.pl. -(yuh is also found side by side 96721: 1.140, II:62, 03, 200 (Wackernagel- Debrunner IIIp.183 $940) -Jal2 : असुर्यः I.354, गायत्र्यः 1.203,244, III.154, बहिष्यवमान्य: 1.245-249, महत्य: 1.240, शक्वर्यः I.193,194,204,205,333. -in: अंशुमती: I.115, अन्तरिक्ष यती: 111.36,58, अन्धस्वनी: 1.116,213, IL.191(196), - - ·XX JAIMINİYA-BRĀHMAŅA . . . III.28,191,209,251, अन्न वती: II.90, (93),224(229) five times, अप्सुमती: III.91,119,137, अर्षण्वती: III.91, अशनायन्ती: III.148, अश्ववतीः III.36, आप्रीः II.167(172), आयतनवती: I.319, आवती: III.137,265, आशीर्वतीः III.36, इळावती: III.36, उद्ती: III.282,292, उपवती: III.12, उभयीः I.241, ओषधी: I.355, III.349 (also ओषधय: I.355,360,361), गोमती: III.36, गोमती: पशुमती: III.38,48,51,60,65,97,119,131,136,137,149,162,174,175,192,205, 226,227, 251,258,272, 292, घोषिणी: III.105, चतुर्थी: I.187, चित्रपती: III.101, जनद्वतीः III.71,76,77,239,260, 265,272, तावती: II.106(109), 209(214) bis, 235(240), तिष्ठन्ती: I.238, तृप्ती: I.281, III.109 (also तृप्तयः III.109), तेजस्विनी: II.337, 347, दक्षवती: III.66, नववती: III.65, पंक्ती: II.111(114), पराची: II. 235(240), परिवती: III.52,60,76,139,162,251,258,267,295,297, पल्यवती: III.109, पवित्रवती: III.54, पशुमती: III.36, पश्यन्ती: II.88(90), प्रत्नवती: III.12,285, प्रवती: III.13,16,52,174,175, 177,196,290, प्राण तीः III.192, बृइतीः I.352, III.328 (also बृहत्य: I.244,247), बृहद्वतीः III. 239, ब्रह्मण्वती: II.181(186) bis, ब्रह्मवर्चसिनीः II.337,347, मदती: I.215,216, III. 16,28,53,119, 159,162,191,222,227,264,267,294, भूयसी: I.344, मधुमतीः III.29, मरुत्वती: (mark the hiatus) I.116, III.13,23,40,66,91,143,182,205,209,244,282, महानाम्नी: III.103,328 (also -नाम्नयः III.103,156), मानवीः II.105(108), III.98, यदावती: III.131,198,290, योनिमती: III.66,69, रूपिणी: III.106,108, रेवतीः II.167(172), III.144 (also रेवतयः I.140,333, III.154), वत्सिनीः III.107, वसतीवरी: I.342 (also वसतीवर्यः ibid.), वाजवतीः III.129, वायुमतीः III.66, विश्ववती: III.36, 40, 48,51,53,54,69,91,136,159,242,260,267, वीर्यवती: III.295, वीर्यावती: (so all MSS) II.337,347, वृषण्वतीः III.23,24,66,69,101,135,137,149,182,239,258, वैश्वदेवी: II.225(230), वैष्णवी: I.352, व्याहृती: 1.333, III.351 (also व्याहृतयः I.363), सतोबृहती: III.49, समानी: III.350, समुद्रवती: III.85,97,205,213,222, सम्रावती: III.63, सूर्यवतीः III.67,75,153,297, सक्ती: I.345, स्रवन्ती: I.238, हरितवती: I.192, हरिवती: III.23,205. In a fairly large number of cases, the -vat form ends in -ih, even though the noun qualified terminates in -yaḥ or -ctyaḥ : 3FTENIE गायत्र्यः II.13, अर्षण्वतीर् गायत्र्यः III.91, तावतीः रात्रयः II.159(164), दक्षवतीर् गायत्र्यः III.66, परिवतीर् गायत्र्य: III.159, प्रवतीर् गायत्र्यः III.16, मद्वतीर् गायत्र्यः III.28, 191, 294, वृषण्वतीर् गायत्र्य: ILL.23, 182. Similarly पराचीर् विष्टुतयः II.235(240). (ii) The loc. sg. of -n. stems without an ending is the rule. But both the forms, that with an -i and that without any termination, are found side by side in the same word. Of course, the second type of forms prevail. For instance : अहन् II.57, 237(242), 248(253),269(274), III.13, 14, 16, 23-25, 28, 30, 32, 48, 49, 58, 61, 67, 79,80, 84, 86, 92, 93, 96, 98, 103, 118, 132, 147-149, 153, 156, 157, 164, 167, 174, 182, 184, 189, 191, 209, 210, 212, 216, 218, 219, 220, 230, 232, 239, 240, 244, 249-251, 260, 264, 268, 279, 282, 290, 292, 300, 316 (v.l. अहनि), 328, 331, 352. अहनि II.237(242) five times, 250(255) tris, 277(282), 320(325) passim, 278(283) bis, 279(284) bis, 281(286) bis, 325(330) bis, III.24 bis, 29, 38, 54, 55, 57, 103, 131, 134, 156, 164, 181, 230, 298, 316, 327. (iii) The akarānta stem 3119 is not attested by the other ·PREFACE Brāhmaṇas, except in the compound 371796. AB V.20. 3 is the usual Brāhmana stem. (iv) Note 3a: for 3799: 11.20. Cf. qafar for gang: RV. Compounds. The following are noteworthy: grofitarat II.1. fárca II.2 (f corresponds to aiſh- imperfectly, not altogether in aufA-TÁ ibid.). यावत् .... Fica: II.22 (note tiesis). 3*1774TFE II.65. Note the taddhita as the first meinber. No compound with औदुम्बर- is known from the Brahmanas. उदुम्बर- forms उदुम्बर-शाखा AB VIII.5,7-9,17. पूर्वसमां II.1 like पूर्वेद्य :. 17- II.63. Mark the VTT. fai-taſa (?) 11.9. Numerals. Eft II.11 and mana 11.48 are new to the other Brahmanas. The modern Hindi forins are derived from 1-. Note the multiplicative 47. in 479 eighteen' II.24, - is the usual multiplicative form. edit as a numerical expression for '36' in rit 11.7 may be mentioned. Of interest is the use of neuter forms of cardinals for ordinals in 11.10. Verbs. Pa II.3 prākstism for the usual qazat. ACTA II.13 is the earliest example of its type. Analogous formations occur very late. hany: 11.2 optative 3 pl. szai: 11.37 (Oertel KZ, LXV p.72), 3g: 11.638 are noteworthy aorists. ya added to Fle? B7122, II.3--present participle from 379VTH. FT-7817 11.75 occurs only in ŚBM 1.8.1.7 in the Brahmaunas. 2015 IL 3 (line 14), 44127 11.29. Instead of these participles, we would have expected the finite form. Regular is the use of the -tuh infinitive with $277 in fait parfo antrittat: 11.63, iar: 9701717 viact: II.46. Particles, Adverbs, etc. Multiplicative usage of the particle 371 in II.71 (see text). Hem, suffix -thi in the quasi-ordinal gacara 11.77 is of interest. 371614 II. 74 occurs elsewhere in the Brahmanas Je4 I131- ·xxii JAIMINIYA-BRAHMANA .. only at SBM VI.6.4.3. अन्यधा II.79 for अन्यथा. यथानिपतितम् II.80 is a new adverb. पुरा and पूर्व are distinguished in II.52: पुरा 'before the existence of (gen.)' and पूर्वे 'in old days'. For some more peculiarities see Prof. Caland in Over en uit het JB pp.14-25 and PB introd. pp. xix, 2. Words and Compounds (in JB II.1-80) new to MW. The following words and compounds are not found in M. Monier-William's Sanskrit-English Dictionary, including the 'Additions and Corrections' on pp.1308f. A large number of these are also new to Prof. Renou's Index Védique, a supplement of Vedic words to MW. For meanings or remarks see notes on them in their respective sections. अग्निदेवत्य 'having Agni as its deity' 23 अग्निष्टोमसम्पद 50 (recurs in JB I.237) अग्निष्टोमायन 50 अण्डपरिशु 58. Cf. परिशु. अतिपेषण (v.l. of अधिपेषण) 68 अदीक्षितव्रत 66 अधुवकोष्णीष: 4 (uncertain reading) अनपभ्रंश 21 अनु+नि+/ सद् 23 (अनु+उत्+ स्था is found in MW) अनुव्रततमा 62 अन्धखती 13 अनु+आ+Vतम् 25 अपवद्य 66 अपहारिन् (in Brahmanas) 77 अर्कपुष्प (a saman) 14 अवकीर्णरूप 38 अव प्रछ55 अशीतित्व 24 आ...आ (multiplicative sense) 71 आदित्यदेवत्य 23 उक्थत्व 24 उद्+Vश्रु 64 उत्तरतोवात 49 उदीचीनदेवत्य 45 उन्मुकावक्षयग (so all MSs for उल्मुकाव- क्षयण) 76 उपवाण 70 उल्मुकावक्षयण 76 उभयरूप 13 ऊवावात 49 ऋधुक (v.l. अर्धक) 36 एकच्छन्दस् 30 एकपञ्चाशी 6 एकबृहती 35 ओक (in Brahmanas) 6 औदुम्बरदण्ड 65 किंकाल(लु)का 58 किकिटाकार 14 (see Over en uit het JB, p.21) किंदित 2 क्षामरन्ध्र 63 क्षेत्रपाद 75 क्षेत्ररज्जु 75 गायत्रमध्य 3 --- ·PREFACE -mada-nainamerkamananews -monomeranian AIRATRE Writmananews MAHARIOMAMITRA बृहत्यायतन 48 (KB XVIII.2) मधुकुम्भ 7 (cf. JUBI.22.1 मधुधान) मनुष्यसेना 'the missile of men' 73 महदूप 12 गायत्रमुख 3 गायत्रोत्तम 3 छन्दोम्य 33 तदायतन 18 तवश्शाव्य 15 (a variant of तवश्यार्वाय Index Vedique < तववीय) तारकनक्षत्र 72 त्रयोदशनिधन 14 त्रिष्टुब्योनि 47 दक्षिणतोवात 49 दीक्षोपसत् 23,38 दुर्हदिनी, दुहृदिनी 23 देवयुग (in Brahmanas) 755 देवतु 51 देवसत्त्र 74 देवसेना 'missile of the Gods' 73 द्वानव 24 नार्मेध (aa saman) 7 निहतपृष्ठ (v.1. निवृतपृष्ठ) 34 न्वाब 11 (recurs in JB I.156,241, 359, 11.166, III.130) पञ्चविंशत्यक्षरणिधन 14 पद्यम्य: pl.? 73 परिमाद्भाजन 18 परिश(=पशु) 58 पल्यते 3 पितामहवत् 13 पूर्वसमाम् I.1 पृष्टिकाण्ड (?)56 पृष्ठमय 3.1 पृष्ठपाभिलव 30 प्रजापत्ययन 61 प्रजापशु 14 (ef. प्रजापशुकाम AA I.1.1) प्रति+आ+Vत 26 प्रांग lirnb' 47 प्राणतु 51 बहु दोहिनी 3 महालक्ष्म 50 (colophon) महाव्रतत्रय (v.1. महालक्ष्म) 50 (colophon) मृत्युप्रजापति 69 यथानिपतितम् (adv. 80 योगक्षामन् 43 -रन्ध्र (in क्षामरन्ध्र) 63 रसससिक्त ? (opp. विषिक्तरस) 34 रोहिणकत्व 14 (cf. रौहिणत्व TAr V.7.12) वि+प्र+बुल 1 विराट्सम्पद 50 (recurs in JB I.233) विश्वजिदाभाजित 8 (cf. अभिजिविश्वजित्) वषिकरम 3.4 +अप+Vतन् व्यवच्छित्ति 66 व्यापाद 'end' 80 शततन्त्रि 45 शस्त्रत्व 24 शामूलाजिन (v.1. शार्दूलाजिन) 55 शार्दुलाजिन (v.1. शामूलाजिन) 55 संवत्सरायण (KB XXVI.1 संवत्सरायन in Lindner's ed.) 29 सम्+Vवम् 20 सकामम् (dr.66 सत्रिशिन् 6,7,59 (note the pleonastic use of 4. with the possessive suffix -इन् ) सभार 31 (cf. मभारता) समानप्राय 50 सम्+आ+963 सम्+उत्+vकम्प 63 सम्++V53 मर्वायुष्टा 31 सलामता 16 (recurs in JB III.198, ·xxiv JAIMINIYA-BRĀHMANA KB XXVIII.2, cf. सलोमत्व) स्तोत्रबृहती 7 सामिगर्भ स्तोत्र्या 46 सूक्तत्व 24 स्पृष्टथ 31 स्तायाद्भू 24 खद 3 स्तुतशस्त्र pl. 49 खद्य स्तुतिशस्त्र pl. 23 (w. x. for स्तुतशस्त्र) हरिश्रीनिधन (with r) 13 Besides, note the following uncommon words: अवस 'viaticum' 8. It does not occur in any other Brahmana. कर्तपत्य 11. तत 'father'9. शरीर pl. 'bones' 77. सूना 'basket' '7,70. It is not quotable from any other Brāhmana. 991 missile' 73. स्कन्धस् 39. FYrCGT 3 (see note 8 in the body of the work). स्तोत्रिया, स्तोत्रीया, स्तोत्र्या. Mark the alternance -iyal : -iya : -Y6. Etymologies in JB II.1-80 अयन अक्षर क्षर् 10. अन्तरिक्ष अन्तर् + ईक्ष् 56. अभिप्लव अभि+प्लु 31. 1529. अशीति अश् 14,15,24. आंगिरस (saman) अंगिरस् 14. आदित्य आ+/दा 26,77. आप्री आ+प्री 12. उक्थ उत्+स्था 24 (assimilation of क्थ to त्थ is the basis of this etymology). दीक्षित दिक् + ईक्षित 52 (दिग्भिर् ईक्षित:). दोहादोहीय दुह् 13. पृष्ठय(स्पृष्टय) / स्पृश् 31. प्राण प्र+ नी (?) 57. रुद्र रुद् 77. रेवती रा 'to give' 1. रौहिणक आ+रु or / रुद् (simplex) - 14, 16. वर्तनी वृत्.61. वसु pl. (Gods) वसु 'good' 77. वांत वा 56. वायु यु 56. faggia (day) fagacz 'middle' 5. शक्करी शक् 1. शस्त्र प्र+शास् 24. शाक्वर Vशक् 57. संवत्. सं+वम् 29. संवत्सर संवत् + सर 29, 60 (SBM XI. 1.6.12 gives another etymology). -सर (of संवत्सर) सृ 29,60. सूक्त सू 24. स्पृष्टय see पृष्ट्य. खर (samans) Vस्पृ 6. zit 'steeds (of Indra)' VE 79.

·PREFACE XXV MAINSANEERICAL AymYOTIRSANA httantra Mantras, Yajuses and Slokas in JB II.1-80 अक्षरशः पच्छो ऽमृतं लिहाना: 78 अगन्म ज्योतिर् उत्तमम् 68 अग्निर् दीक्षित:, पृथिवी दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्षे 65 अथानेनाथानेनाथानेनामृतं गमयेयम् 455 अथा नो व स्यमस कृधि 10 his अन्तरिक्षेण दीक्षे 65 अपो ऽन्व् अचाप 68 अभ्राद् वृष्टिर् इवाजनि 12 अयुतम् एकं प्रयुतानि पष्टिर् नियुते द्रं नव चाक्षराणि । सप्त सहस्राणि दशतो दर्शतावान् आत्मा परमः प्रजापते: ।। 73 अशीतिर् अस्मिन् सवनानि 71 अष्टाव् पता नक्तयो भवन्त्य गत्राणां परि. वत्सरस्य । शीतिर् अस्मिन् सवनानि श्रीणि च सहस्रं च, पवमानाशून सर्वे ।। 71 अौ संवत्सरे धिष्णियास त्रिशतं च 71 अस्तं मद् उ च गच्छति 28thi: अस्वमजौ सत्त्रसदा यत्र देवा: 27 bit: अहल्याय जार 79 अहोरात्राणां परिवत्सरस्य 71 आदि त्यो दीक्षितो, चौर् दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्षे 65 आ पृच्चन सधर थेन 1:3 आयुशन में 41 आहाय मृत्युम् अनि मेधयायन 7.4 इन्द्रागच्छ79 इन्द्रामी पूर्व स्तुति: 12 इन्द्राग्नी मानिस्तये 13 इन्द्राग्नी बननं गिर: 12 इन्द्रियाज ज्येष्ठयाच् छैष्ठयान् मा योषम् 67 इमं यश मिमिक्षताम 46 इयं वाम् अस्य मन्मन: 12 ईशाना पिप्यन थिय: 12 उच्चा ने जातम् अन्धसा 13 उद् वयं तमसस् परि 68 उन्नेतर् उन् मा नय 68 उप च मे 41 उपास्मै गायता नर:9 ऋचं वाचं ब्रह्माणम् आबभूवु:52 ऋचा दीक्षे, यजुषा दीक्षे, साना दीक्षे, पृथिव्या दीक्षे, ऽन्तरिक्षेण दीक्षे, दिवा दीक्षे 65 ऋचोर् गर्भे अध्याहितः 13 एतावती मध्यमा देवमात्रा 72 एतावान् आत्मा परमः प्रजापते: 78 एयो ऽस्य एधिषीमहि 68 ऐन्द्री बाचं बृहती विश्वरूपाम् 45 ओं सुब्रह्मण्या 78 कर्म: करण: कर: करिष्यन् 45 कोशिक ब्राह्मण कौशिक ब्रुवाण 79,80 कौशिक ब्राह्मण गौतम बुधाण 79 गौरावस्कन्दिन् 79 चक्षुषा मे चक्षुर् दीक्षतां सूर्याय समष्टवा उ65 चत्वारि सहस्रा विमा चायुतानि सप्त शतानि पन्नाशतं पदानि । संवत्सरस्य कविभि स्तुतस्यैतावती मध्यमा देवमात्रा 172 तत्र विद्वांमः कवयः क्षियन्ति 74 तद्द् आस भुवनेषु जयेष्ठम् 9,12 तपसा कर्म कवयो ऽनुगत्य 74 तपो मे प्रतिष्ठा 66 तम् अभिस्तं साममिः। तम् ईहिन्यन्त्य् अग्रवः 9 this तं मा संसृज वर्चसा 68 तब दीक्षाम् अनु दीक्षे 52,64 तो विशतिसू सप्तशतानि चाहु: 30 hits तान् अन्य आरोहामि तपसा ब्रह्मणा च 52 tris ता नशू शक्तं पार्थिवस्य 12 ताभिस् संस्तुनो बिवसान एति 72 ने विद्वांसो ऽभिवहन्ति ब्राह्मगं 73 त्रयः पन्थानम् सुकृता:73 श्री च शता नतिश चोप षट् च 72 त्रीणि च सहस्रं च पवमानाश च सर्व 71 त्वं देवता दीक्षितासि । सा दीक्षमाणस्य तेज इन्द्रियं वीर्य यश आदरसे। मा मे तेज इन्द्रियं वीर्य यश आदिया: । तब दीक्षाम् अनु दीक्षे 52 त्वं देवता दीक्षितासि । सा दीक्षमाणस्येन्द्रियं ज्यैष्ठयं श्रेष्ठयं यश आदरसे |मा म इन्द्रियं ज्येष्ठथं श्रेष्ठयं यश आदिथाः। तब दीक्षाम् अनु दीक्षे 64 दवि तत्या रुचा9 হা মাটি হারানি 71 दिवा दीक्षे 65 देवं देवत्रा सूर्यम् 68 - ·Xxvi JAIMINIYA-BRAHMANA देवयाना अक्षय्यः पद्यभ्यश् च 73 देवान् पितॄन् ददते मनुष्यांशू च 30 bis देवा ब्रह्माण आगच्छतागच्छत 80 द्वादश सप्तदशान्य उत विंशतिश च 52 नमस् ते ऽस्तु भगवति मि त्वा सा नश् शिवैधि 45 नियुते द्वे नत्र चाक्षराणि 73 पद्या 48 पयस्वं अग्न आगमं 68 पवमान महिश्रव: 10 पवस्व वाचो अप्रिय: 9 पिपृतां नो भरीमभि: 46 पिबाच्युद् इन्द्र त्वं सोमम् 13 पुनानसू सोन धारया 13 पुरा सूर्याचन्द्रमसश् च पू 52 पृथिव्या दीक्षे 65 पृथुस् सुगसू सुगन्तु:45 प्रजापतिर् दीक्षितो, मनो दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्षे 65 प्रत्नेन धरुणेन च 13 प्राणेन त्या संभवामनि (8) 38 प्राणेन मे प्राणो दीक्षतां वायवे समष्टवा उ 65 बृहता दीक्षे 54 बृहता विमुन्चे, वामदेव्येन विमुञ्चे, रथन्तरेण विमुञ्चे 54 भक्षणस्यावभृथो ऽसि 67 मक्षस्यात्रभृयो ऽसि, भक्षणस्यावभृथो ऽसि, भक्षि- तस्यावभृथो ऽसि 67 भक्षितस्थावभृथो ऽसि 67 भुवनपतये स्वाहा 41 भूनं भविष्यद् भुवन प्रजापति: 72 भूतानां पतये स्वाहा 41 भूपतये स्वाहा 41 भूयश् च मे 41 भूर्भुव स्वर वदा वदा ददा वदी वदा ददोरु: पृथुस् सुगस सुगन्तु: कर्म: करण: कर: करिष्यन् । एन्द्रीं वाचं बृहती विश्वरूपाम् । शतायु प्रवद देव वाण ।। 45 भूर् भुव स्वस् सुपोष: पोस् सुवीरो वीरैस् सुप्रज: प्रजयासम् 66 मद् एवोदेति सूर्य: 28bis मनसा मे मना दीक्षतां प्रजापतये समष्टवा 365 मनीषिणो यद् अपक्षाः पतन्ति 74 मनो ज्योतिः 45 मयीन्द्रियं ज्यैष्ठयं श्रेष्ठयम् अग्निर् दधातु स्वाहा 68 महं इन्द्रो य ओजसा 12 मह स्तवानो अद्रिवः 12 मही द्यौः पृथिवी च न: 46 मां सर्वे देवा अन्यायत्ता: 28 bis मानो (v.1. मनो) भद्र 45 मा नो रीरधत निदे 12 मा पापत्वाय नो नरा 12 मा म इन्द्रियं ज्येष्ठयं श्रेष्ठथं यश आदिथा: 64 माम् उ नात्येति किंचन 28 bis मा मे तेज इन्द्रियं वीर्य यश आदिथा: 52 मेधातिथेर् मेष 79 य ऋतव तुभ्यो ऽध्य् आसन् 52 य ऋतश् चन्द्रमसो ऽथि पूर्व 52 य एक ऋतुस् त्रय ऋतवश च 52 यजुषा दीक्षे 65 यज्ञ शिवो मे संतिष्ठस्व 41 यज्ञ स्विष्टो मे संतिष्ठस्व 41 यज्ञारिष्टो मे संतिष्ठव 41 यत्र मृत्युर् भवत्य् अन्नम् अस्य 73 यत्रामृतं विद्यते नोत मृत्यु: 74 यया दीक्षयाग्निर् दीक्षितस् तया दीक्षया दीक्षे 53 यया दीक्षयादित्यो दीक्षितस् तया दीक्षया दीक्षे 53 यया दीक्षया प्रजापतिर् दीक्षितस् तया दीक्षया दीक्षे 53 यया दीक्षया वायुर् दीक्षितस् तया दीक्षया दीक्षे 53 येभिः प्रजानन् प्रदिशो दिशश् च 52 bis ये षट् चतुर्विंशतिर् ऋतवो ये 52 रथन्तरेण दीक्षे, वामदेव्येन दीक्षे, बृहता दीक्षे 54 रथन्तरेण विमुञ्चे 54 रसेन समसूक्ष्महि 68 वदा वदा वदा वदी वदा वदोरु: 45 वाक् सत्यम् 45 वाचं म ऋचो ऽनु दीक्षन्तां, मनो यजूषि, प्राण सामानि 65 वाचा मे वाग् दीक्षताम् अग्नये समष्टवा उ65 वामदेव्येन दीक्षे 54 वामदेव्येन विमुञ्चे 54 वायुर् दीक्षितो, ऽन्तरिक्षं दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया दीक्षे 65 विजानन्तो दहन्तो यन्ति शोकम् 74 वृषणश्वस्य मेने 79 घत्रिंशिनी बृहती कल्पमानाम् .30 bis षष्टिशते द्वे मासि पृष्ठे स्तुतशस्त्राणाम् आ शतं चा ·PRE FACE xxvii शतानि । दश सहस्राणि शतान्य अष्टौ संवत्सरे धिष्णियास् त्रिशतं च ॥ 71 शं च म, उप च म, आयुश च मे, भूयश च मे, यश शिवो मे संतिष्ठस, यज्ञ स्विष्टा मे संतिष्ठस्त्र, यशारिष्टो मे सतिष्ठस्त्र 41 शतायुषं प्रबद देव बाण 45 शृणुतं जरितुर् हवम् 12 श्रद्धा मे ऽक्षिति: 66 श्रद्धा मे सोमो राजानु दीक्षताम् 65 संवत्सरस्य कभि स्तुतस्य 72 सत्यं मे गृहपति: 66 सना च सोम जपिच 10nik सप्त पश्यन्ति बहुधा निविष्टं 27bi, सप्तर्षयः प्रतिहितास भूो 27bi सप्त शतानि पञ्चाशतं पदानि 72 सप्त सहस्राणि दाता दा7: सप्तैतं लोकम् उपयन्त्य् आप: 27thi समिद् असि, तेजो ऽसि, रोजी मयि धेहि, साहा 6 सा दीक्षमाणस्येन्द्रियं ज्यैष्ठयं श्रेष्ठयं यश आदरसे 64 सानुष्टुब् भूत्वा पशुभिस् सयोनि: 30bis साम्ना दीक्षे 65 सुब्रह्मण्योम् 79 सुब्रह्मण्यों सब्रह्मण्यों सुब्रह्मण्योम् 78 सुवः पश्यन्तो ज्योतिर् उत्तरम् 68 सुनार आयन् देवता देवसत्वात् 74 नपमिद्धो न आवह 12 स्तुत स्त्राणाम् आ शतंचा शतानि 71 स्तोच्या अस्य नवतिसू सहना त्री च शता नव तिशू चोप पद च । ताभिस् संस्तुती विवसान पति भूत भविष्यद् भुवन प्रजापतिः ॥ 72 हरिभ्याम् आयाहि 79 हारिन आगच्छ 79 प्राणो ऽसद 15 हुंभा नइ भू: 10 Samans in JB II.1-80 अर्क पुष्प 14, आंगिरस 14, भामोश : 14, भाग 37, आमहीयर 1.3, इलान्द 22, ओशन 14, गायत्र 13,18, तरश्शाव्य 15, दमासीम 37, दिया की 36,37, देवनास 14, दोहामोडीय 13, नार्मेध 7, नौषस 14, 21, पृश्नि 14. वृहत् 2,16, 17,91,3436,1M. वृहत्साग 13. वृहद्रयन्तर 25,35,61, भ्राज 37, महा- वैष्टम्भ 21, यशायनीय 17, 22,38, यायालय 14, स्थातर 1,2, 16, 17,21, 34,35,54, रथन्तरसाम 13, राजन 15, रेवनी 1, 2, 16, 21, 34, पत ५५ साकारतापर 14, सैणिक 14, 61, वामदेव्य 15, 17, 21, 6-4, वारयन्तीय 22. विकण 37, चिराद 1, परा2, 16, 21, 3.1, वैरूप ibil., यरूपराज 25, शकरी 1, 2, 16, 34, शाकररैवत 25, न, अयनीय 1. समन्त 14, घर 35, सरसामन् 6,8, हरिश्रीनिधन 13. , Suggestions and Corrections in JB II.6-10 16 note: 10...लोकम् ओकम् (assounce!). $6 note 19...ŚBM 15.2.17 gives another interpretation of '17' applied to Prajapati $6 note 33-On transmigration in Vedic literature compare Shri H. Gr.Nautahari. Atrnan, p. 173f. $7 note 1...On 1741 see Proí. Mimarl, Subordination dans la prose védique, p. 351. $7 note 26-Can we emend it to canta 'naving the nature of Gods (Rämayana)? Tand are confused in Grantha Mss. 88 note 1...Better emend नौ (MSS त उ) tey ना (=तौ) उ. $8 note 61.4-Moreover for Morever.

·xxviii JAIMINİYA-BRAHMANA $8 note 12 l.19-VI.4.4.22 for VI.4.4.21. $8 note 46-Note that the pronoun 377 requires a verbal adj. in -ta like süny. Read AE997 as one word, because 3767 occupies the second place in a phrase. $9 note 22-In AB. I.29 Yat is a citation from RV, where it is masc. du. Here it appears to be a quasi-compound मिथुना-भवति like शूला- करोति. Abbreviations of Works The unusual abbreviations are noted below: CH-L'Agnistoma by Profs. W. Caland and V. Henry, Paris. Index Védique by Prof. Louis Renou, published in the Journal of Vedic Studies, Vols. I-II. JBR-Roots and Verb-forms from the Unpublished Parts of the Jaiminiya-Brāhmaṇa by Prof. H. Oertel, published in the Journal of Vedic Studies, Vols. I-II. JS-Jaiminīya-Samhitā ed. by Prof. Dr. Raghu Vira (Sarasvati Vibara Series, Vol. 3, Lahore, 1938). JVS-Journal of Vedic Studies ed. by Prof. Dr. Raghu Vira, Labore, 1934-35 VPK-Vaidika-Padānukrama-Kośa Vol. II ed. by Pt. V.-B. Šāstrī, Labore, 1936. In conclusion, I have great pleasure in expressing my obligations to my father, Prof. Dr. Raghu Vira for having encouraged me to take up the Jaiminiya- Brāhmaṇa and for having initiated me into the intricacies of the Brahmana prose. To Prof. Dr. J. Gonda of Utrecht I am deeply indebted for taking great pains to go over the typescript as well as the galley-proofs and for making improvements. I gratefully thank Prof. Louis Renou for reading the proofs, making suggestions, and kindly words of encouragement from the inception of the work down to its completion: “Votre travail est excellent, les notes sont très soignées, riche d' informations utiles. Je suis heureux de voir que grâce à vous cette importante oeuvre védique va être menée plus près de son achèvement", or again, "J'ai bien recu les parties composant votre Introduction. Je les trouve parfaitement satisfaisantes...... Bref, ce sera une contribution de premier ordre à notre connaissance du J.Br., traité jusqu'ici en 'parent pauvre' par l'orientalisme.”' Finally, a word of cordial thanks is due to Shri D. C.Chowdhary of the Arya Bharati Press for the execution of the printing of this difficult work. LOKESH CHANDRA ·जैमिनीय-ब्राह्मणे द्वितीयं काण्डम्

·No text on this page.

·वै वाग् एपा यत् पृष्टानि' । ताम् एतां विप्रयुञ्जते । तां विहरन्ति । सा' प्रथमम् अहः प्राप्य रथन्तरं भवति । इयम् एव पृथिवी । वाग्वै रथन्तरम् । सैपा वदति। सा द्वितीयम् अहः प्राप्य वृहती भवति याम् इमां श्रेष्ठी वाचं' वदतीत्य अवोचद् इति । सा हि दुराच् छ्रूयते। सा तृतीयम् अहः प्राप्य बैरूपा' भवति यद् इदं तिर्यग् वाच एहि प्रेहय् आह- रोपाहराशय पाययति । सा चतुर्थम् अहः प्राप्य विराङ् ११ भवति । तूष्णीं निपद्यम् । एतद्ध वैराज्यं ३ वाचो यत्" तूष्णींनिषा' २ याम् इमां श्रेष्ठिनस् तूष्णीम् आसीनस्यैव' जिज्ञासन्ते। सा पञ्चमम् अहः प्राप्य शक्वरी'६ भवति यया प्रशिष्टश् शक्नोति । सा षष्ठम् अहः१९ प्राप्य रेवती १६ भवति ययान्नाद्यं प्रदीयते २० । सा न मासि-मास्य् अत्तव्या' । लेलिभस्यैतद् २२ आजानं याम् इमां लेलि- २३ वाचं वदन्ति । इमां वा अयं ह्यो ऽवदद् इमां पूर्वेधुर् इमां पूर्वसमाम्२४ । समानी बत वाचे वदति२५ न२६ बर्तनं पर्यतीति । एवं तद् यन् मासि-मासि पृष्ठान्य् उप- यन्ति२७ ॥१॥ भा 1 I havo not come across the equa tmanepada the passive alono (e. g. fartion vák = prathas. The prsthas are the युज्यते) is quitable. But वा विप्रयुञ्जते is found arrangomont of the rathantara, brlat, vai in JB II.314 (319),333, and III.278 ruper, vairija and suk vaurat simens employ. पूरहोभिर्वा विप्रयुञ्जते. od at the mädthyanding-savana. With 3 C विहन्ति. वि-1 to distribute theso takon singly vak is oquntou: AB IV. and transpose (verses or parts of verses). 28 बाप रथन्तरम्', PB VII.6.17 वाग्रथन्तरम् , 4 Cया, Whस. SBM XIV.4.1.29 वा बृहती, PB XVI.1.16 5 The Fre, which bocomos tho TT वाग्वैरूपम्, SBI III.5.1.34 बाग विराट्, SBN on the first day, is graaft. That 912 is III.8.1.12 वारेवती. iflentieal with पृथिवी is also geon elsewhere: 2 fa++ vrt is not used in the ABV.33, SBM IV.6.9.16 इयं (sc. पृथिवी) othor Brännanas. MW gives only the चे वाकJUBIV.22.11 बागिति पृथिवी, SBM parasmaipada in Classical Sanskrit. InIXIV.4.3.11 बागेवायं लोक: (se. पृथिवी). पृथिवी ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् ६ is also identical with रथन्तर (which is तबदद्य स्तुत्वा वोऽशक्नुवंस्तच्छश्वरीणां शक्वरीत्वम्, the form assumed by also on the first JB III. 111 (Auswahl $ 183,p. 248) यदशक्नोत day, as said above): AB VIII.1 इयं वै पृथिवी तस्माच्छववर्यः, PB XIII.4.1 तस्मा एतच्छन्दोभ्य रथन्तरम्, KB III.5, SBII.2, TBI.4.6.2, इन्द्रियं वीर्य निर्माय प्रायच्छदेतेन शक्नुहीति । तच्छक्वरीणां PB VI.8.18, XV.10.15, SBM V.5.3.5, IX.1. शक्वरीत्वं, ABV.7 इमान्दै लोकान् प्रजापतिः सृष्ट्वेदं 2.36 इयं (sc. पृथिवी) वै रथन्तरम् , SBM I.7.2.17 सर्वमशक्नोद्यदिदं किं च । यदिमान् लोकान् प्रजापतिः रथन्तर हीयम् (sc. पृथिवी). सृष्ट्वेदं सर्वमशक्नोद्यदिदं किं च तच्छक्वर्योऽभवंस्त- 6 See Caland's note 2 on PB VII. च्छक्वरीणां शक्वरीत्वम्, KB XXIII.2 एताभिर्वा इन्द्रो 6.3. वृत्रमशकद्धन्तुम् । तद्यदाभित्रमशकद्धन्तुं तस्माच्छक्वर्यः 7 BC श्रेष्ठं. The commentator takes ŚBM XIII.3.2.2 8 A वाच, Wh omits वाचं. यच्छक्वर्यः पृष्ठं भवन्त्यश्वस्यैव सर्वत्वाय as an 9 CWh विरूपा. "allusion to the 'potent' (sakvara = sakta) 10 A प्रेह्याहरोपहराशेय, B प्रेमाहरो अवहरा nature of the verses” (ŚBM, Eggeling's शेय, C प्रेह्याहरोवहराशे, Wh प्रेह्याहरोपाहराशे. Translation, Part V, p. 331, n.3), which 11 All MSS विराट, shows that the scholiast had in mind the 12 Caufifafuera. The compound j'suff derivation of the word शक्वरी from Vशक. निषद्यम् is not known from elsewhere. 19 The six prsthasāmans are men- 13 Wh correctly reads वैराज्यम्, tioned in the same order in this section though all our MSS have the reading as in JBI.143, III.118 and PB VII.8.8-15 वैराजम् . JB III.259_shows वैराज्यम् with where their creation is narrated. the v.l. वैराजम्. 20 Here प्रदीयते points to the connec- 14 All MSS 7, Wh correctly reads tion of tact with Vit 'to give'. In the यत्. preceding sentence 797 is connocted 15 B आसीनस्सीव, C आसीनस्यैवं. with V 3757 in a similar way. Cf. JB II.2 16 For sakvarī and revati as saman अन्नाद्यमेव रेवतीभिः प्रदीयते. names instead of sakvara and raivata cf. 21 AC मास्यात्तव्या, B मास्यत्तव्या, Wh JBII.209 (214) पृष्ठानि तव इति । स रथन्तरसामैव मास्यात्तया. प्रथम स्यादथ बृहत्सामाथ वैरूपसामाथ वैराजसामाथ शक्करी. 22 A B लैलिभ्य-, Wh लेलिभ्य- (v. 1. सामाथ रेवतीसामोत्तम स्यादिति | and JB II.311 लेलीभ्य-). (216) पृष्ठानि हि दिश इति । स रथन्तरसामैव प्रथम 23 A B Wh लेलिभा, C ल्लोभा. स्यादथ बृहत्सामाथ वैरूपसामाथ वैराजसामाथ शक्करी 24 पूर्वसमां is an adverbial compound सामाथ रेवतीसाम चोत्तम स्यादिति । used along with gola:. It is unknown to 17 A B प्रशिष्ठ, Comits यया प्रशिष्टश. 18 Wh records a variant शक्तोति. 25 B वदन्ति. For the derivation of Tart from 26 A Comit न. शिक (MW also derives शक्वरी from V शक्) 27 Cf. JB II.50 and SBM XII.2.1.8. cf. JB III.104 (Auswahl $ 182, p.245) Mw. अथ यथा तूष्णीम् आसित्वा यद् एव कल्याणं यत् पुण्यं तद् व्याहरेत् ' । २सा ·Homvaranpornemiammelambuire EDIA whomamitenmarati mammeeruporm...shrarunam..., HOPERMIRCTCHERamtimentationalitie जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२ व्याहृतं बत व्याहार्पोद् व्याहर्ता वतेति । एवं तद् यद् उपरिणात् संवत्सरस्य पृष्ठान्य उपयन्ति । अभ्य् एव रथन्तरण कन्दति, रेत एव वृहता सिञ्चति', गर्भान् एव वैरूपण दधाति, जनयत्य् एव वैराजेन, वर्धयत्य् एव शक्वरीभिर्, अन्नाद्यम् एव रेवतीभिः प्रदीयते । तत् कुतो मासि-मासि जनिप्यते । यो वै मास्यो गर्भो ऽवपद्यत-ऽस्रावीद्' इति ११वै तम् आहुः ११ । स यथा सामिगर्भाः पतेयुर् यथा वामा' ओषधीर लिलि- युस्१४ ताः किंदिता स्युश् शुप्येयुर' एवैव उपयन्ति ॥२॥ “तद् यन् मासि मासि पृष्ठान्य Ima 1 C तद्धवाहरेत. undoubtelly, is a 3 pl. optative (of Vio 2. AB मा व्याहतं, C तुल्याहा. lc unicadly' (parallel to the neighbouring 3A B C तयुपरिष्टात. pl. optatives: पलेयुः, स्युः । शुध्येयुः . It can- 4 C अधेय. not be a 3 pl. perfect active of Violing'. 5 सिञ्चनि. Horvat 'to lack a firm support' in contrast 6 Cजनन्येल्य. 10 प्रतिस्थाf.IS V.G.4.9-KSXXII.93 7 वर्धयन्त्य. Kun X.X.XV.3 स प्रजापतिः पुकारपणे चानो भूनो 8 Cपदीयते. लायन, स प्रतिष्ठा नापिन्दत JIBI.216 Cr. JUII.1 सा पमहः प्राप्य रेमनी पनि का नामी ज्योगप्रतिष्ठितश्वरन् सोड कामयत ययात्रा प्रदीयते. प्रनिनियमिन, ...... अरत इस वा एप भवनि यो न 9 Cतो. प्रनिनिनि, लेले रात्री, रनिर्वापा, ततः स प्रत्य- 10 All MSS 31571fic Tho T at this fa137. For other forms of Vir 'be unsteady' ond in place of is to be found here and of. Calu, SBK, Introl. III $220, p.63 thoro in MISS. Cl. note 13 on JB I1.17. There JBIHLAD लेलत वा अन्तरिक्षम् Auswahl, 11 चतमाहुः. 79..83, moto 1 ) is to be computed with 12 सामिगी SBIII.2.1.16 लेलयनान्तरिक्षम् ]; and Oertol's HifHTH is not found in VW. Syntax of Cives in the Prose of the Brah. 13 Cवा for चामा.नामा: HAMAR 20, 3.39 Rem., p.73857, Ex.G 'unripe' Rem..p.149. 14A ओमधीललियुम् (as in the toi), 15 Cदिला, Wifदिलास.inineet- B ओषधील्ला युस, C पलायुस, Whोप pletels', tettolinit) सामि. inसामिग : धीलिलियुस् (v.1. ऑपधीललियुल, ओषधील नियुस). - दिन 1 Whitney in his Roots on p.148 records 16 | शिययुर्. under Vycling' & perfees activo 3 pl. 17 (तामि. lilyn4 B+'. But this form is not found 19 This page implies that the in Vedic literature. Only the atmanepaula pretes should not be perfornel every forms far (PW, ŚDM 1.2.3.1 SBK month because it would be like unto the II.2.1.15 निलयांच) nnd प्रत्यालिल्ये (KBXIII.3) aborsion of month-old embryo. But aro quotable in Vodio proge. For later see the schone or muvamayann in the examples 8CO PW, s.v. ली+नि (eol. intenthuction. Cr. TS..1.6-7 यथा सामिगी 551) and fi (col.552). Whitney's fa यो नगेल नत् । आनिभान । is certainly based on our ली(लि.)लियु: which, संपल्सर माया, काल आगने विजायते......नानिमानि. M = TEM rules ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् ... १3 २.३ अथ यथो संवत्सरं भृत्वा' गर्म जनयेद् ऋतौ पक्वा ओषधीः प्रचिनुयुस्४ तासां कामान् कुर्वीरन्न् एवं तद् यद् उपरिष्टात् संवत्सरस्य पृष्ठान्य उपयन्ति । अथ ह स्माह चित्रो गांग्यायनि स्पन्दनैषा बहुदोहिनी यत् पृष्ठानि। को ऽहरह' स्पन्दनायै धार- यितॄन् एषिष्यति । न वा एतान्य् अन्यूढे'' दुढे१२, नो वा एतान्य् १३उपरिष्टाद् व्यूढे दशरात्रे ४ गायत्र्या परिहृतानि दुहे । स यथा स्पन्दनां१५ १६रज्जुभिर् व्यपतत्य' दुहयुर्६ एवम् एतान्य् उपरिष्टाद् ब्यूढे दशरात्रे गायत्र्या परिहृतानि ८ दुहे । १ स यथा उपसृजेद्र० एवं तद् यद्२१ गायत्रमुखस्२२ व्यहो२३ यथाभिदध्याद् २४ एवं तद् यद् गायत्रमध्यो२२, यथापहृत्य दुह्याद् एवं २"तद् यद् गायत्रोत्तमः२५ । तस्माद् उपरिष्टाद् एवोपेत्यानीति। तद् उ होवाच शाट्यायनिर् यो वा एष चन्द्रमा एष वाव संवत्सर, एष प्रजापतिर्२६, एष मास२७ इति । एतावान् वावैष यावान् मासः। एतं वावैष आप्त्वा पुनः पल्यते२८ । स पञ्चदश२९ रात्रीर् ऊर्ध्व एति पञ्चदशार्वाङ् । या आपूर्यते ता ऊर्ध्व एत्य् , अथ या अपोछंस्३२ ता अर्वाङ् । स आपूर्यमाणो ऽमुं लोकं गच्छति । सो ऽमुना लोकेन संस्पृश्यान्नं भवति । स यद् अस्य तत्र स्वयं 3 तत् स्वद३३ इत्यपोछन्न्३४ इमं लोकं आगच्छति । स इमा अप३५ ओषधीः प्रविशति । स इमा अप३५ ओषधीः प्रविश्यास्व् अप्स्व ओषधीष्व् आत्मानं न्युद्यापूर्यमाणो३७ ऽमुं लोकं गच्छति ॥३॥ ३० 1 सूत्वा. 2 B जनयेद्वृतौ, जनयहतो. 3 B पक्व. 4. A B C प्रचिनियुस्. 5A BO कुरिन्नैव. तासां (sc. ओषधीनां) कामान् कुवीरन् 'they should do with them (the osadhis) what they desire'. 6 B चीत्रो, Comits it. 7 A B गांग्यायनि, C गाायनि. Gangyayani, as the patronymic of Citra, is found in several works with the v.l. Gargyayani which shows that these two readings are very old variants, probably going back to Gupta times when a superscript & and a superscript were easily confusable (cf. विक्रमार्क and विक्रमाङ्क). The two readings occur in KausUp I.1 (name of a king), SankhĀr III.1 (Sankarānanda's recension has Gārgyāyani, see Keith's trans. p.16, f.n.1), Parasarasmrti 1.38.4.22. Also see Weber, Indische Studien 1.395. Caland (Auswahl,p.306) accepts the reading Trefafot, but following the testimony of our MSS it may be preferable to adopt for the present the reading गाझ्यायनि. Two MSS out of three read गाजयायनि. Moroover, our manuscript B, which usually preserves the better text, is one of these two. Prof. Gonda refers me to Prof. L. Renou's remark in the KausUp, Paris 1948, p.13 f.: "Gārgyāyaṇir A (lectio facillior?), cf. Gārgyāyaṇa in the genealogical list BAU IV.6.2. From the grammatical point of view, Găngyāyani is given as a patronymio of the yuvan-type by Sankarananda." 8 C स्पन्दनिनैषा. स्पन्दना is not found in the other Brāhmaṇas. It only occurs in .

·९ जैमिनीय-ब्राह्मणम् क AV and signifies a 'kicking cow.' MSS mothod of milking. Note that the sacrifice of AV (including the Paippalada) are is gavamayans. inclined towards स्यन्दना a cow yielding 20 उप-सज to admitan calf to its much milk (lit. flowing or oozing with mother'. Cf. Adhere-anīnāmsi-kutuhalamilk)'; स्प and स्य being frequently con vrtti p.209-210 'उसजति मातृसमीयं प्रापयति'. fused. But cf. line 5 of the text: Haar 21 ABC यत्. स्पन्दनां रज्जुभिर्व्यपतत्य दुयुः....... 22 गायत्रमुख, गायत्रमध्यnd गायत्रोत्तम are 9 A BC बहुदोहिनि. बहुदोहिनी is not not given in MW. They occur in PB X.5. found in the other Brāhmania. MW only 1-2 only. The pratadisavana of the first gives बहुदोहना yielding much milk, Mgh.' triratru or iryaha is on the syairi motre Cf. Formatia (Hemadri's Caturvargacintä- (veo Säyana's com. on AB 11.25, Aufmami) and कामदोहना (ibid.) with बहुदाहिनी recht's ed. p.320), hence the first tryala is (J.B) and बहुदोहना (IBI). gayatramukhs. Because the marthyandling- 10 BC कोहर. tavan of the second triratra aj tzyaha 11 C अप्यूटे. is on the gayatri metre (see Sayına ibid), 12 03. Virk the *7. therefore the recom trvala is sayur't- 13 Bउपरिष्टादन्यो. methyl. Similarly, the tripasavana 14 Damaha is the main part of the of the third triratra or tryah, being on (Ivarlakālia, the required number of twelve the gayatri metre (ner Sävan ibil) the days being made up by the opening and thin tryala is giarottar. For tho closing atirtra day.. On vyuthachandran three tryah Ayrim-mukha, -dhya, (vädagala soe Caland note 1 on PB undauliame f. TIBIHI.6 गायत्रमुग्गा प्रथमस्याहः । X.5.13. तम्मादयमभिरुवा दीदाय। गायत्रमध्यो द्वितीयस्त्रियहः 15 स्पन्दनं. (for note on 0748 546 wee Oertel, 16 A रज्जुन्यपतत्यद हार, 3 रज्जुर्वपतत्युदुर्, SRIV_1334, Ion ti, 1.38 121)। तस्मादयं C रज्जुभिवपत्युदुधर, बास्तियंग पो । गायत्रोत्तमस्तृतीयांवयतः । तस्माद- 17 वि+अप+तन् is DOW vorbal सावकादित्य र पत, 3 JBIL.290 गायत्रमुखो व compounl, not quotable from olsewhere, प्रथमणियहः। तस्माद यमविरूदीदाय। गायत्रमध्यो 18 A पहतानि. द्वितीयत्रियाह: । नरमादयं वायुरिनयंग पवने । गायत्रो. 19 In this sentence the three tri. तमस्तृतीयश्वियहः । तस्मादमा डादित्यस्तपति, und rätras (the tenth day not being taken into JB IIL.300 गायत्रमुग्धों के प्रथमस्याह: (WI, श्रियाः)। account) of the clubhat are contra red to तस्मादयनिरिमन् लीक ऊध्वं दीदाय । गायत्रमध्यो the three processes in the milking of & द्वितीयस्त्रियहः । तस्मादयं वायुरस्मिन्नन्तरिक्षे तिर्यक kicking cow, viz., (i) latting the call पवते । गायत्रोत्तमस्तृतीखियहः । तस्मादसाय आदित्यो approach its mother (1+1), (ii) placing दिवस्तपति. the call's mouth on its mother's toats (arfu 28 त्रिय हो, यहे. +Vधा), (iii) milking (/दुह) the cow after 24 C यथाहिन्द्रध्याद्. removing (अपहृत्य) the calf. All the stages 25 A तबगायत्रमद्धयो, तघदगायत्रमयो, in milking for ceremonial purposes, except Cतद्यत्गायत्रमध्यो. that of tying the cow and the calf to 26 Or. JB II.G, SEM VI.1.3.16 प्रजा- the milking post (उपदोहनी मेथी) with पतिय चन्द्रमाः , SEE VI.2.2.16 असो वे चन्द्र: rope, have been given in this passage. प्रजापतिः. See Caland, WZKM XXVI, p.121 on the 27 Cr.JUBIII.12.6 चन्द्रमा वे मा (so in , ·२.३ जैमिलीय-ब्राह्मणम् Vertel's ed.) मासः. चन्द्रमाः) च पञ्चदशाहान्यापूर्यते पञ्चदशापक्षीयते. 28 पल्येते (nor. 1.) is not attested by Here आपूर्यमाण is contrasted with अपोछन् printed Vedic literature. It is a prākritism (from अप+/वस्). अपोछन् is found in (cf. Vedic Variants II p.338 $744 f). Cf. JB I.49 धूमाद्वै रात्रिमप्येति रात्रिया अहरहो JBI.247 where पल्ययते has the variant पल्येते ऽपोछन्तीपक्षमपोछन्तीपक्षाद् (no v. 1.) आपूर्यमाणपक्षbesides पल्लेते and पव्वेते. The root पल्यय् मापूर्यमाणपक्षान्मासम् , and JB I.251 पञ्चदशा. (पल्य् = परि and अय्-इ, cf. Panini VIII.2.19) पूर्यमाणस्यार्धमासस्य रात्रयः....पञ्चदशापोछतो (no v.1.) occurs in the other Brāhmaṇas at ŚBM STAFET 79T:. XIY.7.1.2.6 पल्ययते, SBII II.3.2.5 पल्ययेत, We expect the indicative अपोछति, like JOB III.29.3, III.31.3 पल्ययमानः, JB II.56 आपूर्यते. पल्ययमान: (r.1. पल्यायमानः), JB II.330(333) and 33 Nov.l. स्वद्य and स्वदसू are not JB II.333(337) पल्ययमानः,JBI.286 उपपल्यायंत. found in MW. Cf. स्वाध (MWs../स्वद् ) 29 पञ्चदशं. and स्वादस् (in प्र-स्वादस्). 30 BC पञ्चदशावङ्गि. 34 A B इत्वा-. 31 Cऔधी. 35 A B C आप. 32 A आपोछस्, B आपोर्चस्, C अपोर्चसू. 36 For the entrance of the moon (स: At SBI II.1.7.4 आपूर्यमाणपक्ष is contrasted masc.) into the waters (374: fem.) and the with 3492127610798. Similarly cf. TB 1.5.10.5 plants (strat: fem.) see Eggeling, ŚBM चन्द्रमा वै पञ्चदशः । एष हि पञ्चदश्यामपक्षीयते part 2, p.xiii and SBM I.6.4.5. पञ्चदश्यामापूर्यते and SBII VIII.4.1.10 स (re. 37 A न्यद्या., B नद्या-, C द्यद्या.. " १ वै स एवम् एव 'पुनः पल्ययमानस्' संवत्सरम् आप्नोति । स यावद्ध द्वादश- भिस् संवत्सरैर् अवरुद्ध तावद् एकनैव' संवत्सरेणावरुद्धे , य एवं विद्वान् मासि- मासि' पृष्टान्य उपैति । तान् एतांश चतुरो ऽभिप्लवान् उपयन्ति । तेषां चतुर्विंशती राज्यः६ । चतुर्विंश- त्यर्धमासस संवत्सरः । तद् एषां मासि-मासि संवत्सर आप्तो भवति । पृष्ठयं पञ्चमम् उपयन्ति । तद् एषाम् उपरिष्टात् संवत्सरस्य मासि-मासि पृष्ठान्य उपेतानि भवन्ति । अथ ह स्माह १°महित्थश् शैन्मिषिर् य० वा ११इमम् आहुर् अपृष्ठो ऽधुव- कोणीयः११ कुलस्य-कुलस्योद्भिदा१२ वेष्टत इत्य् एष ह वाव सोऽपृष्ठो ऽधुवकोष्णीषो' 3 य एव निर्हतपृष्ठ्यप् षडहः १४ । ते किं तत् पृष्ठयस्य षडहस्य १५स्तोमान् एव१५१ कुर्वन्त आद्रियरन् १६ । अभिप्लवान् एवैतान् १७पञ्चोपेत्पोपरिष्टाद् एव१७ पृष्ठान्य् उपेत्यानीति 1 AC पुनस्पव्ययमानसू, B पुनस्वव्यय. of पल्ययते at JB I.247 (in Prof. Dr. Raghu मान. Vira's ed. p.65). Also ef.JB II.330 (333) For the emendation पुनः पल्ययमान: =JB II.334(337) मास्यं वा एतत् सत्त्रम् । refer to पव्वेते, पल्वेते, पल्येते as the variants तेन यर्द्धिस्सैवर्द्धिः । मासो ह खलु वै पुनः पुन: पल्ययमान. 3- ·PIMPROHI Sandevalimate-DashamitranshTRImamalAARTHDAusam -- Ashram mom rinku-Rainamruareas.nic:maitrini.....---wikinare indaivini---14taanarentary misainyasianRINAINITARIKSHAMITRA-lammation IDROINIApan ११ जैमिनीय-ब्राह्मणम् HAIRATIONAaptaas- MATHISRANITIN INDr. Serikant M..suunisma Ram PATANORTAINSTAGReiyan - IMAN स्संवत्सरमाप्नोति. 8 Five sulahus (5x6=30 days= 2 A संवत्सर:रवगन्धे, B संवत्सरैःरवरुद्ध, C 1 month) are performed in each of the संवत्सरैःनवरुन्धे. first to fifth and eighth to eleventh mon- 3 Because an year is obtained ths of the guvamayan. For the first four during a month (as said in this section times the abhipla vil variety is used. The further on तदेषां मासि.मासि संवत्सर आप्नो भवति), prathya-dalia is used for the fifth time therefore what is obtained during twelve पृष्ठ पन्नममुपयन्ति, years is obtained by a person in one year's 9 For genitivus agentis with 39+ sacrificial session. Vf. JBII.238,295,309,314,346,359,360, 4 AN USS Han (it is it graphic 361,397, ŚBM XII.2.3.5, GB I.2.16. mistake). अवरुन्धे (3.) is autto tell is veral 10 A मिहिन्थ- , B मिहित्थन्मिषीय, C times in IV. See Wackernagel I 981), महित्यमपिया. 'The prot]" html महित्थ p.113. is not found in the other Brahmanas 5 SteJRII.1.2. and the existing lexicons. It is itt tested by 6 All SS चतुशविरात्रिः. GanurainRelocadhi 10. 148, Chandutt- Pour bhiplaval-fondalas are perform. HiV.2.127. On p. 313 of Auswahl, the od in a month during the ha vanityana, name is wrongly printed is abithia, but excepting the sixth, reventir and twolfelh correctly on p. 3188 Vahitih, from which months. As each abhiplavil-samaha con is clerived the patronymic clau which sists of six daya, four abhiplavas make 24 occurs in SBIRTI.2.2.10, VIII.6.1.16-20, days. So evidently चतु वेशतिराः is a corrup IX.3.1.67.....6.5. BHArTip VI.SA tion of -1154: (nom.pl.). (KAR). 7 For genitivus agentis with '3714 11 3 धावाष्णीयः , C इमाहुतिरपृष्ठोधुरको. in तदेषां मासि.मासि संवत्सर आप्तो भवति ef.JB for: . I.11, 348, TUB I.10.8, 1.25.2, 7, 1.31.10, 12 Cउत्मिदा. III.33.8, SBM 1.6.3.26, 1.7.2.5, II.1.4.29, No v.I. II.4.4.18 (SBK L.3.4.11), IV.5.1.11, IV.6.9. पनिहतपृष्ठशटडBएनिहतपृष्ठयश्शटहः, 20, V.5.5.13, VI.2.2.39, VII.3.1.14, 15, 17, पनिहतपृष्ठ पटहः. 'The text is uncertain, 18, IX.4.2.2, 3, IX.5.2.3, 8-10, X.1.3.10, Can it be Sf 77. ? Cr. firmy at JB II.34. 11, X.4.3.20, XI.2.7.1-5, XII.3.3.1.1, स्तोमान्येव. Note that this Vidhulasiitra (Acts Orientalia VI11, p. 108), KS XXXIV.17, GRII.2.10, TS.III. 16 A1 कुवन्न आदियेरन् , ( कुर्वमून्द्रिरन् . 4.3.8, PIU XII.11.10.11, SRK 1.1.4.26; with For the corruption ofFtoref. आद्रियेत (v.l. Wआप् + उप JBII.221, 226,295 (bis),314, आदियेन) in JB II.125(127). SBI IV.3.2.13,XI.5.2.9, ABII.1.13.11.16.1, 17 A पचोपेत्योपरिष्टादC पचापत्योपरिष्टा. KB II.G; withv'आप परि JUBIV.22.12.13. , - असो वा आदित्यो ऽत्रान' आसीद् * यत्रतच् चात्वालम् । स इदं सर्व प्रातपत् । तस्य देवाः प्रदाहाद् अविभयुः । ते ऽब्रुवन्-सर्व वा अयम् इदं प्रधक्ष्यति' । पतम् ·..............! जैमिनीय-ब्राह्मणम् १२ ऊभ्वम् उहामनि' । 'पहभिर' मासर ऊर्ध्वम् उदोहन् । तम् एकविंशे विषुवत्य् अध्या- दधुः । स पर एकविंश विपुवन्य अध्याहितस् तपति । तद् ये च ह वा इत ऊर्ध्वा' लोका य चानुनो जांश्चम तवाम् एप एतद् उभयेषां विषुवति । तद् यद् उभयेषां विषुवनि नम्माद विपुवान् सः। यथा वै रथनाभाव १२ अरास् समत्रा एवं हैतस्मिन् सर्वे लोकास लममाः । तान् वा एतान् एक परस्ताद्' विषुवत ऊर्ध्वान् एव षडहान् उपयन्ति । यधवन आ विधुवत उपयन्त्य्' एवम् एवापि पराञ्चः । पराङ्वै स्वर्गो लोकः । पराञ्च एतं स्वर्ग लोक रोहाम । प्रत्यवरोहस्१५ स १ यद् अर्वाञ्च१६ उपेयाम । अथैवम् अप्रत्यवरुदम् शान बदन्नस ने य ह त तथोपयन्ति य एवं१८ तस्माद् आदित्याद् अवांची लोकाम तान् पावाप्नुवन्ति । यथ् अपि बहून् संवत्सरान् उपयन्त्य् अथ तान् एवाप्नुवन्ति । अथ य पवतान् ” पराचश् चार्वाचश्' च षडहान् उपयन्ति त प.वैतान उभयान टोकान आप्नुवन्ति पराङ् इयान् 3 अर्वाङ् इति ॥५॥ २१ PM 135 . मुदूहामेति. ईम् is attested in अथेम् SBK IV. Dit vonare PB VI. 5.4.5. 1241य बादामनुबन्यत्रमा असामादित्य 7 A B पट्भिर्, लेन गल्ला कामहरन् , and 8 Cf. e.g. PB IV.6.3 एकविंशो (sc. SENTS.255 मा ग्रादित्य आम | विपुवान्) भवति । एकविंशो वा अस्य भुवनस्यादित्यः, जनन परिगोन साग लेबनोदकानन्. and JB II.387 (389) एकविंशो विषुवान् भवति. र यत्रचत्वालम् . C यद्धयत्वालन्, 9 C अध्याहि. 3 (STR.111 the parallel passages Cf. AB III.41 सोऽसावेकविंशोऽध्याहितस्तपति । विषुवान् वा एष स्तोमानाम् । दश वा एतस्मादञ्चिस्त्रिवृतो AIIMS आभादेभयुः. अनि-नी is दश पराञ्चः । मध्य एष एकविंश उभयतोऽध्या. mertisrini Wori quotable हितस्तपति. o Brihtam. Voreover, 10 C ऊर्ध्व. alti BADATE विन्यु:- 11 Cउहएषां. JB 1-7 दिया पात्राय सीधतच्चा- 12 B रथानाभाव्. मई मानपत् । तस्य देवाः For the simile compare JB II.419 प्रहादबिभयुः ।।... Prof. Dr. Raghu यथा रथनाभावराः प्रतिष्ठिता एवं वै संवत्सरे सर्वे मृत्यवः Vira's 1. ६.२ ६८1. Calan's Austrahl (to all MSS) प्रतिष्ठिता: , JB III.6 यथा रथ- -11) अन् मनः स्याम प्रवक्ष्यति । वीमो नाभायरा धृता एवं गायत्र्यां द्वादशाहो धृतः, SBM XIV. पपिहरामन JH I.10.170 अग्निवंश्वानरः प्रजा 5.5.15 तद्यथा रथनाभौ च रथनेमा चाराः सर्वे समर्पिता मम पानपत् । तस्य देवाः प्रदाहाद एवमेवास्मिन्नात्मनि सर्वे प्राणा:. विभ: 1:22.1.) वन मास्यमिदं प्रवक्ष्यति, 13 C पारस्ताद् JR III.143:कन इ. तेजमा प्रातपन् । तेजसा 14 Cउपयत्य्. नाभिमृभ्यः आमन् । ताला देवाः प्रदाहादविभयुः । 15 प्रत्यवरोह 'descent'. तेजवन् काममाप्रवक्ष्यन्ति (:.1. प्रवक्षन्त्) । 16 Cयर्वाञ्च. strani rad, Iisa littology (Vedic 17 ते ये ह ते occurs at JBII.128 (130) Variant- HI10.9.302). without v. 1. Cf. स यो ह स: 8t JB III.371, ते ह ते st JBIT.7, ते ह वै ते at JB I.273, and ti The test i to I. A एतेन्मू- स ह सः at JBI.243,312 passim, 313 passim, मुडामेति, Bोम्नः पनुदान त, C एम्मूरूद्ध्व- II.50, III.198. वै ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् १३ २.६ 18 एव सन्. 19 Comits य. 20 A एवैता. 21 C चार्वाश्. 22 C उयानुभयान्. 28 A B C इयन्न्. ६ स इमं लोकम् अन्तिकाद् अभ्यतपत् । ते वायुम् अवस्तात् पर्यौहन् । तेनैनम् अशमयन् । अपोह या एष 'एतद् विभर्ति । तेऽद्भिः एवैनं तद् अशमयन् । सो ऽमुं परं लोकं प्रातपत् । ते चन्द्रमसं परस्तात् पहिन् । तेनैनम् अशमयन् । प्रजापति वै चन्द्रमाः। प्रजापतिम्" एवै तद् अशमयन् । त्रिषु ह वा अयम् इदं लोकेषु पवते । त्रिषु तत आदित्यस्, त्रिषु नक्षत्राणि, तस्मात् तान्य् अणिष्ठानि परानिीत्य् एते ह वाव द्वादश देवलोकाः । अथ यथोषसो वा यद् वैवम् एवान्ये लोकाः। स इमं लोकम् ओक प्रजानन्न् ११ अभ्यवाविध्यत् तन्त्रिभिः१५ । स्वरसामभिर् अवस्ताद्१२ उपादधुः। १३सो ऽमुं परं लोकं ३ प्रापश्यत् । तम् उ देवा विध्यत्१४ तन्त्रिभिः । स्वरसामभिः परस्ताद् उपादधुः । तम् एतद् अत्रास्पृण्वन् । यद् अस्पृण्वंस् तत् स्वराणां स्वरत्वम् । सप्तदशा स्वरसामानो भवन्ति१६ । अन्नं वै सप्तदशम् । अन्नाद्य' ८ अध्यादधुः। अथो प्रजापतिर् वै सप्तदशः । प्रजापतिनैवैनं तद् एषो हि२० पूर्व ऽनाचे ऽध्याहितस्२ २१ तपति । ते वा एते स्वरसामान एकपञ्चाशत् सत्रिशिनी २ विराजल संपद्यन्ते' ३, पञ्चविंशतिर् अवस्तात् पञ्चविंशतिः परस्तात् । अथ यैकपञ्चाशी२४ तस्याम् एष एतन् मध्ये २५ व्यूह्याध्याहितस्२६ तपति । तं न शोको न हिमो नाशनायति २८ न पिपासति २९ नास्य का चनावृत्तिर् अस्ति । न ह वा अश- नायति३१ न पिपासति लास्य का चनावृत्तिर् ३२ भवति य एवं वेद 33 ॥६॥ १८ एवैनं तद् अन्नाद्ये ऽध्यादधुः। स २० २७ -- . 1 AC एतत् बिभृतीयतेत्भिर्, B एतत् बिभृती- यतेभिर्, 2 Cf. JBI.52 अद्भिरेवैनं तच्छमयन्ति and JB I.202 अभिरेवैनत्तच्छमयन्ति. 3 A B सोमं परं, C सोमापरं. Cf. the beginning of this section स इमं लोकम्... 4 C तनैनम् . 5 प्रजापति should be emended to प्रजा- afa at which will be in consonance with the similarly situated instr. 34f#:, above. 6 Cअशमन्. 7 A BOअनिष्ठानि. 8 A B पराानीयते, C पराच्यानीत्येते. 9 पथोषसो. 10 Note that the akārānta word uit does not occur in the Vedic language except in the compound 31 maa in AB V.20 (3ee note on it in VPK 3.७. ओकस ). ओकसू is the usual form occurring in the other Brahmanas. ओक is only quotable from classical Sanskrit. 11 C अस्यवाविद्धयत्तन्तिभिः. 12 A B असस्ताद्. 13 A B सोमं परं लोकं, C सोमं परं लोक.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.६ 48 sons. 14 So in all MSS. It may be TS I.6.11.1 explains it differently. emended to अविध्यन्. 20 C एषाभि. 15 From अस्पृण्वन् we would expect the 21 B य्याहितस्. derivative FIT as in KS XXXIII.6 and 22 B सस्त्रिंशिनीर्, C सशनिर्. Mark TBI.2.4.3. Note that spara is another the fem. nom. pl. in it. सत्रिशिनी is unquoname for the svara-samans. For the deritable from elsewhere; alert alone occurs, vation of स्वर from/ स्पृ ef. AB IV.19 इमान्दै e.g. in PB XXIV.10.2; as an adj. of विराज्. लोकान् स्वरसाममिरस्मृण्वंस्तत् स्वरसाम्नां स्वरसामत्वम्, Note the pleonastic use of with the KBXXIV.3 तद्यदस्पृण्वत तस्मात् स्वरसामानः, PB possessive suffix -इन्. IV.5.2 तं देवाः स्वरैरस्पृण्वन् । यत् स्वरसामानो भवन्त्यादित्यस्य स्पृत्यै, JB II.381 तैरेनमस्पृण्वन् । 23 A सम्पन्ते. यदस्पृण्वंस्तत् स्वराणां स्वरत्वं, JB II.35 तदु होवाच 24 एकपञ्चाशी, the fem. from of एक- शाट्यायनिर्वयं वाव प्रत्यक्ष स्वराणि पृष्ठानि कुर्मों ये पञ्चाश 'the fifty-first', is not found in the बृहद्रथन्तरे कुर्मः । इदं वै रथन्तरम् , अदो बृहत् । आभ्यामु other Brāhmaṇas. वै लोकाभ्यामिदं सर्व स्पृतम् । तस्माद् बृहद्रथन्तरे एव पृष्ठे 25 मध्य. कार्ये इति. The correct derivation of स्वर 26 B व्यह्याद्धया पितस् , C व्यूह्याद्धय हितसु. from / स्व is given by GBI.5.14 तद्यत् स्वरति 27 A B C शोका. तस्मात् स्वरस्तत् स्वरस्य स्वरत्वम्. 28 C नाशायति. 16 The Svarasāman days, i.e. the three days before and after the central or 29 पिपास. visuvat day of the gavamayana, are seven- 30 नोस्य. teen-versed; in other words each stotra of 31 C अशनाइति. these days consists of seventeen stotriya- 32 Bचनाद वृत्तिर्, verses. See Caland's note 1 on PB IV.5.5. 33 Cf. JB I.252 अथैते दैवी च मानुषी च 17 The equation is accounted for | विराजौ । तयोरेष एतदादित्योऽध्यढस्तपति । चतस्रो दिशश् thus: According to Sayana on PB II.7.7 चत्वारोऽवान्तरदेशा द्वाविमौ लोकौ । एषा दैवी विराट् । अथ stress is to be laid on 'seven' since there मानुषी । चत्वारोऽत्तारपडाद्याः । ब्राह्मणश्च राजन्यश्च वैश्यश्च are seven kinds of grāmya and seven kinds शूद्रश्चैतेऽत्तारः । गौश्चाश्वश्चाजाश्चाविश्च व्रीहिश्च यवश्चैत of āraṇya plants. He also gives an other आद्याः । एतयोरेष एतदादित्योऽध्यूढस्तपति । तं न शोको explanation यद्वा प्रजापतेरन्नायतनादुदरात् सृष्टत्वात् (glow, heat-opp. हिम) न हिमो नाशनायति न सप्तदशस्यानत्वम् (ibid). See also SBM VIII. पिपासति नास्य का चनावृत्तिरस्ति । न ह वा अशनायति 4.4.7. (Panini VII.4.34) न पिपासति नास्य का चनावृत्ति- 18 The loc. sg. अन्नाद्ये is governed by भवति य एवं वेद. The phalasruti at the end अघि. is verbally identical in the two passages. 19 According to AB I.1.14 and नास्य' का चनावृत्तिर्भवति may be taken to refer to Sayana. on PB IV.5.6 Prajapati is the transrmigration. If so, it would be a year, which is seventeenfold because it valuable addition to the few early passaconsists of twelve months and five sea. ges already known.

·१५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.७ २.७ त्व् ऋते स यथा' सर्पिषः कुम्भं वा मधुकुम्भ वा जालोदितशयं हियरन्न् एवम् एवैष एताभिर् विराभिः परिगृहीतः । प्राञ् च प्रत्यञ् च यत एताभिर् धृतः । तान् वा एतान् एके स्वरसाम्नो ऽग्निष्टोमान् एव कुर्वन्ति, स्तोत्रबृहतीम् इदं कुर्म११ इति वदन्तः। ये वै त्रयो ऽग्निष्टोमा १३ षट्त्रिंशत् तानि स्तोत्राणि । द्वादशैकस्य द्वादशैकस्य द्वादशैकस्य तत् षट्त्रिंशत् । षट्त्रिंशदक्षरा'५ वै बृहती। बृहती ६ स्वर्गो लोकः। सैतं स्पृशति । ते बृहत्यतं स्वर्ग लोकं गच्छामति ८ । ते ह ते गच्छन्त्य् एव यथा२० ऽन्नाद्र १ २२गच्छेद् एवम् २२ । अथ यद् उक्थ्या भवन्ति २३ । पशवो वा उक्थ्यानि२४ । अन्नं पशवः। स यथान्नेन सह श्रेयांसं प्रतिनन्दन्तम् २५ उपेयाद् एवम् एवैनम् एतद् उक्थ्यै स्वरसामभिर् उपयन्ति । अथो हैतौ देवतत्पा२६ एव यद् विश्वजिदभिजितौ२७ । अन्नम् एतद् यत् स्वरसामानः। स यथा सूनायाम् ८ अन्नम् आधाय श्रेयस उपहरेद् एवम् एवामा एतद् विश्वजिद- भिजिद्भ्याम्२१ एतद् अन्नम् उपहरति । अथो हैषा शान्तिर् एव क्रियते । आग्निष्टोमसाम 'स्याद् आग्निमारुतं. शस्त्रं विषुवान् । क एतांस्३२ त्रीन् अग्नीन् अभ्युपेत्य शोभयतः३४ प्रदग्धो ३५ हैव शयीत । तद् यद् उक्थान्य् अन्तरेण भवन्ति । पशवो३६ वा उक्थानि । अन्नं पशवः । अन्नेनैतम् अशमयन्३७ । नार्मेधनैवैनं ८ तच् छमयित्वा३९ ऽन्तत उपयन्ति ॥७॥ 33 1 स यथा just as introduces a sentence in the Brāhmanas. Cf. Pali सयथा ‘liko as' (Theragüthă 412) and the commoner सेय्यथा. 2AC सर्पिष्कुम्भ. सर्पिष्कुम्भ and मधुकुम्भ are not found in MW, VPK and Index Vedique. Cr. मधुधान in JUBI.22.1. 3 Cजलोदितशयं. Can it be emended to जालोदिताशयं 'receptacle covered with a net?' 4 एताभि. 5 B परिगृहीत, C परिहृतः . Cf. PB XII.10.6 with Caland's transl. and notes. 6 प्राइच प्रत्यङ् च. See Säyana's comm. on PB XII.10.6, Caland's note thereon and E. Sieg, Der Nachtweg der Sonne, p. 7. 7 AC एताभि. 8 स्वरसाम्नः is acc. pl. governing तान् and एतान् , and is in apposition to अग्निष्टोमान्. 9 In this section both the views about the nature of the svara saman days are given. They are either performed as agn istomas (एके स्वरसाम्नोऽग्निष्टोमानेव कुर्वन्ति) or as ukthyas (अथ यदुक्थ्या भवन्ति......). Mark that the performance of the gvarasämans as agnistomas is the view of OTHERS (एके). It seems that according to JB they are to be ukthya days. Also cf. JB 11.50. 10 C स्तोतृबृहती. The word स्तोत्रवृहती '36 stotras' is not found in MW and VPK. It is a genetive tatpurusa. compound (स्तोत्राणां बृहती). As usual in the Brāhmanas, sed is a symbolical expression for the number 36, since the brhati metre consists of 36 syllables. 11 B कुन्म. 12 A BC ए. v is an interesting ·२.७ जैमिनीय-ब्राह्मणम् ' phonetic variant. The South Indians pro तत्त्वाव्,प and a being confused in Grantha nounce the initial ए as ये, which is the MSS. If so, the compound देवतत्त्व is new correct reading here. This reading (i.e. to MW, VPK and Index Védique. ये) is supported by (i) the euphonic change 27 The compound विश्वजिदभिजित् is of वदन्तः to वदन्तो in all the MSS, and (ii) not found in MW, though it occurs in the following atfer which needs its correla- TB I.2.2.2 and PB IV.5.11, 19, XXIV.14.5, tive ये. XXV.12.1, 6. 13 Cनिस्तोमा . 28 सूना means a woven wicker work, 14 C षट् शत् . basket, or vessel of any kind'. In Brah- One agnistoma has twelve stotras maņa literature this word occurs only (TB I.2.2.1 and PB IV.2.12 द्वादशाग्निष्टोमस्य in JB II.70 (Auswahl $128). FITTATO). So three agnistomas have thirty- 29 C विश्वजिदभिजित्भ्याम् . six stotras. 15 C पट्त्रिंशदक्षरं. 30 स्याग्निमारुतं. 16 C बृहिती. 31 C विषुवा. 17 =सा+एतं (sc. लोकम् ). 32 C तांस् . 33 18 The sense would be clear if we A BC अभ्यवेत्य. were to supply स्वरसाम्नोऽग्निष्टोमानेव कुर्वन्ति 34. शोभयत: burning' qualifies अमीन्. after गच्छामेति. But why has it been removed so far? An 19 Cf. ते हवे ते at JBI.273, स ह स: at afterthought! JB I.243, 312 passim, 313 passim, II.50, 35 Bप्रदग्ध्यो. III.198. 36 C परवो. 20 BC यथ. 37 Cf. PB IV.5.18 with Sayana. 21 ACन्नात्. 38 B नांमधेनैनैवैनं. 22 C गछेदवम् . 39 For the nārmedha sāman 23 Here the alternative performance Caland's note 2 on PB VIII.8.22. For of the svarasāman days as ukthyas is नार्मेधेन...शमयित्वा compare the legend given given. See note 9. in JB I.171 (translated into English by 24. C उक्थानि. उवथ is the faulty form Caland in note 3 on PB VIII.8.22) where of उक्थ्य (Caland's note 1 on PB IV.2.7). Nțmedha was not burned by the fire when 25 प्रतिनदन्त. he lauded with the nārmedha sāman ( 26 B देवातत्याव्. It is probably देव एतत् सामापश्यत् ।तेनास्तुत । नैनमग्निरदहत्). see । २.८ तौ वा एतौ विश्वजिदभिजितौ । अष्टाव् अन्यस्। सत्रिंशिनीर् विराजस् संपद्यन्ते ऽष्टाव् अन्यः५ । अयं वै लोको ऽभिजिद असौ विश्वजित् । पशव स्वरसामानः । तद् यद् अभिजिता स्तुत्वा स्वरसामाभ स्तुवते ऽस्मिन्न् एवैतल् लोके पशून् प्रतिष्ठाप- यन्ति । अथ यत्' स्वरसामभि स्तुत्वा विश्वजिता स्तुवते तस्माद्१० अमुतःप्रदानात् पशवो जीवन्ति । तस्य वा एतस्य वैषुवतस्याह्नो दश च पञ्चविंशानि स्तोत्राणि भवन्ति द्वे च स्तोत्रिये १४ । ततो यानि दश पञ्चविंशानि स्तोत्राणि १५ महावतं१६ ११ २३ तत्१७॥

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २७ तर अस्य वैषुवते ऽहनि महाव्रतम् उपतं भवति । अथ ये द्वे स्तोत्रिये२१ आदित्य एव स एतस्मिन्न् अहन् प्रतिष्ठितः । २२अथ ह स्म२३ २४वा एतत् पुरा त्रिर् महाव्रतम्२५ उपयन्त्य् आरम्भणीये २६ ऽहन् वेषुवते महाबतीये ८ । तस्य वा एतस्यारम्भणीयस्याह्न चतुर्दश च पञ्चविंशानि. स्तोत्राणि भवन्ति दश च १ स्तोत्रियाः ३२ । ततो यानि चतुर्दश पञ्चविंशानि स्तोत्राणि महावतं तत् । तैर्३४ अस्यारम्भणीये ऽहनि महाव्रतम्३५ उपेतं भवति । अथ या दश स्तोत्रिया३६ दशाक्षरा विराट्३७ । अन्नं विराट् । तेनो ३८हावसेन वैषुवताद् अह्नः४० । अथ ये व स्तोत्रिये १ विषुवतो ऽतिरिच्यते तद् उ हान्नपानम् । द्वयम्४२ उ ह. वा अन्नस्य रूपं यच् चैवानाति ४ यच् च पिबति । स यथाश्नंश् च पिबंश् चयाद् एवम् एवैतद् एताभ्यां यन्त्य् आ "महाव्रतीयाद् अह्नः४५ । त एतं स्वर्ग लोकम् आगच्छन्ति। एतन् 'महाव्रतीयम् अहः४५ । एष वाव स्वर्गों लोको यन् महाव्रतीयम् अहः । स य एतद् एवं वद त्रिर् उपतम् अस्य ६ महावतम्। भवति, गच्छति ८ स्वर्ग लोकम्। ३२ यन्त्य् आ30 ॥८॥ . 1 411 MISS 3, which has been JBI.116,145 (Alivahl 38, p.46), III.216 corrected to नी. तद् and एतद्, inter cepted (Auswahl $200, p. 275) इतःप्रदानादि देवा by , are often feon coming together, eg., जीवन्त्यमुत:प्रदानान्मनुष्याः, JB I.291 (Auswahl RE JBIT.161(166) तो (no v.1.) वा एती. 2103, p. 117) इतःप्रदानाद्धयसै लोको जीवति, अमुत:- 9 B विश्वदामिजितो. प्रदानाद्धययं लोको जीवति; folso with / जीव्+ उप 313 अष्टावन्यासू, C अष्टान्यास. KS XXXVI,1; acc. and abl. at MS 1.6.13, 4B सत्रिशनीर्. 1.7.5, 1.10.6 to be compared with TB III. On Fitfaraft:, fem. nom. pl., see note 3.1.4 (ZII, V, p. 117). Note the use of 22on.TBII.6. the abl. with /जीवन-उप SBI I.2.5.24 5 The first 3-4: refers to the visvajit [but the [but the acc. in the parallel Kanva and the latter 3-4; to the abhijiti. 34:... passage II.2.3.21 (Culand, ŚBK Introd. अन्य: the one......the other'. III $210, pp. 60-61)] for the usual acc. 6 ACन्यं, Bन्ययं. at SBM I.2.4.19 (SBK II.2.2.11), I.2.5.2 All the MSS are corrupt. अयं is sup-(SBK II.2.3.2), II.2.2.8 (SBK I.2.2.6), IT. ported by JB II.295(300) अयं (no v.1.) वै/3.1.10 (SRK I.3.1.5), II.3.1.11 and 12 लोकोऽमिजिदमा विश्वजित् . Aforever, the follow- (SBK I.3.1.6 bis), IL.4.3.2, 11 (SBK I.3. ing असौ (लोक:) requires the opposite अयं लोकः. 2.2), II.4.3.12 (SBK I.3.2.11), III.6.1.21, 7 रिमनवैतल. III.8.2.16, III.8.3.30, IV.3.2.12, VI.4.4.21, 8 So in A पशु,पश. XII.2.3.4 (cf. GB I.4.17), XIV.3.2.22-29, 9 Comits यत्. For यत् f. the pre XIV.4.3.1, 7 (BAUp Madhy I.5.1,7%= Kanvar seling Hentence तद्यदभिजिता स्तुत्वा.... I.5.1,2), XIV.4.3.4 (BAUp Madhy I.5.4%= 10 तस्मात् तत् adverbial usage. Kanva 2), XIV.7.1.31 (BAUp Madhy IV. 11 Note that अमुतःप्रदान is one word 3.31Kinva 22), XIV.8.9.1 (BAUp Madhy (so treated by Caland in Auswahl538, V.9.1=Kāņva V.8.1). Similarly (i.c., the $103 and 3200, and Mv) just a इतःप्रदान acc. with valta +37) in TS, JIS, KS, Kap), is a single word in TS. TB, PB, GB, as well as at JBI.124, 136, 12 For abl. with 'sfiq (simplex) cf. 237, 277 (cf. Vadhülürütra, Acta Orientalia ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् १८ VI, p. 196, 381), 291, 300, 306, II.394, 27 Adjectives in aya (arambhaniya III.5,7. and mahāvratīya) enclose between them 13 After Et B inserts , and C the adjective vaisuvata formed by -c with adivrdahi- वाक्यालंकार, whether natural inserts दश. Cf. infra तस्य वा एतस्यारम्भणीयस्या- हश्चतुर्दश च पञ्चविंशानि स्तोत्राणि भवन्ति दश च or by design. स्तोत्रियाः. 28 C महाप्रतीये (the confusion of प 14 B स्तोत्रीय्ये. and a is common in Grantha MSS). Here 'of this visuvat day (the central day mahāvrata denotes the last but one day of the gavāmayana) there are ten pañca of the gavāmayana before the udayaniya vimsea stotras and two stotriyas'. atirātra (See Eggeling's note 1 on SBM 16 Badds भवन्ति दश च स्तोत्रीय्यास्ततो XII.3.1.9). after स्तोत्राणि. 29 C-हर. 16 A B महावृतं, C महावृत. व and वृ 30 B पञ्चविंथानि. are often confused in Grantha MSS. 31 व. 17 दत्तत्. 32 A श्रोत्रियाः, B स्तोत्रीयाः, C श्रोत्रियः, 18 B तेर्. 33 A B महाव्रत, महावृ. 19 Mark the loc. sg. of the stem 34 A B C तर्. अहन् in-i. The usual JB form is अहन्, 35 Cमहावृतम् . which occurs in the next sentence. 36 B स्तोत्रीय्य. 20 महावृतम्. 37 Note that is not followed by 21 B स्तोत्रीय्ये. the correlative सा in अथ या दश स्तोत्रिया दशा- 22 Ct. SBM XII.1.3.23 स एष संवत्सर- क्षरा विराट्. स्त्रिमहाव्रतः। चतुर्विशे महाव्रतं विषुवति महाव्रतं महाव्रत 38 A B C हावसेनेन्त्या. एव महाव्रतम् । तं ह स एतं पूर्व उपयन्ति त्रिमहाव्रतम् . 39 अवस signifying food, provisions, Cf.GBI.4.13. Caturvimsa is the second viaticum' is a Samhita. word (RV I.93.4, day of the gavāmayana after the prāyaṇīya I.119.6, VI.61.1, etc.). It does not occur atirātra (see Eggeling's note 1 on ŚBM in the other Brāhmaṇas. XII.2.3.2, XII.3.1.9). It is synonymous 40_For the correction यन्त्या वैषुवतादहः with the arambhaṇīya day of the present compare infra एताभ्यां यन्त्या महाव्रतीयादहः. passage. 41 B स्तोत्रीये. 23 स्म्य. 42 चयम् . 24 In Over en uit het JB, p. 29 where 43 A BC हा. this sentence is quoted, T is a misprint 44 Cचैवान्नाति. Cf.JB III.345 तदेतद्वय. for वा. मेवान्नाद्यस्य (v. 1. तदेवास्य द्वयमेवान्नस्य) रूपं यच्चैया. 25 C महावृतम् . Here महाव्रत is used in श्नाति यच्च पिबति, JB III.349 तदेतद्वयमेवानर the general sense of a great rite' (of. रूपं यच्चैव पिबति यच्चाश्नाति. Eggeling's translation of SBM XII.1.3.23) 45 C महावृती-. and does not refer to the last but one day 46 A B त्रिरुपेमेस्य, त्रिरूपमेस्य. On the of the gavāmayana. basis of the reading of C, another emenda- 26 Arambhaniya is the second day tion is also possible-त्रिरूपम् एतस्य. But the of the gavāmayana after the prayaṇīya reading of C is not very reliable when atiratra. it goes against the other two and better ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.९ manuscripts, A and B. Moreover, we have त्रिर् in त्रिमहाव्रतमुपयन्ति (supra); and C has रू for hat JBIT.25 in श्रीरुपबहणम् where in a similar way the -7 of the preceding word and 34- of the following word have been wrongly changed to -54-. It is certainly a lectio difficilior. 47 BC महावृतं. 48 Note the omission of 7, which is not rare, e.g., JB II.232 (237) सर्वमायुरेति गच्छति स्वर्ग लोकम् . 49 'He goes to the heavenly world because the mahā vrata is the heavenly world (as said above एष वाव स्वर्गों लोको यन्महाव्रतीयमह:). २.९ तत् । सो२ भूत्वा प्रजापतिः१६ तद् आहुस् तम् हिन्वन्त्य् अग्रुव' इत्य् एवैतस्याह्नः प्रतिपत् कार्यति । तम् अर्केभिन् तं सामभिर्३ इति शीर्णस्, तद् इद् आस भुवनेषु ज्येष्ठम्" इत्य् आत्मनः । तत् तद्६ इतीव वा एतेनासा चरन्ति । ततो ह वै प्रजापतिः। ततो ह वा एष सर्वासां देवतानाम् । तत् पितैतद् अहः, प्रजेतराणि । स यथा पुत्रः पितरम् आगत्य तत ततेति ह्वयेत् ताहक् वा उभयरूपा' ३ भवति । तम् इति वै पुंसो रूपम्, अग्रुव इति स्त्रिये । उभयम्१४ उ ह वा एतद् प्रजशे । तद् आहुर् अभ्युदिते वैषा प्रतिपत् । योगे१७ त्व् आगते पवस्व वाचो अग्रिय' ८ इत्य् एव प्रतिपत् कार्येति। मनो वै प्रजापतिः। मनो वै वाचो ऽग्रम् १ ९ । तत् स्वेनैव रूपेणारभन्ते । सो२१ वै मिथुना२२ भवति । पवस्वेति वै पुंसो रूपं, वाच इति स्त्रियै। तद् एतन् मिथुनं प्रजननं क्रियते२४ । मिथुनेन जायत२५ य एवं वेद । तस्माद् एषैव प्रतिपत् कार्या । उपास्मै गायता नर२६ इति द्वितीया । तद् एत- स्माद् अह्नो२७ नयन्ति । दविद्युतत्या रुचेति२८ प्रत्यक्षम् एतस्याह्नो रूपम् । तम् ई हिन्वन्त्य् अग्रुव इति चतुर्थी, याभ्युदिता प्रतिपत् तां नेद् अन्तरयामेति३१ ॥९॥ २ तद् एनं तृतीया२९ 1 JSIV.4.8=RV IX.1.8. 2 B -स्याः, C-स्यहं. एतस्याः 'of this maha vrata day. 3 JS IV.5.2=RV VIII.16.9. 4 A BC शीष्णु:. PB V.1.8 says that the head' is chantod on gâyatri verses containing the word अर्क (अर्कवतीषु गायत्रीषु शिरो भवति). JB and PB have a different tristich. According to PB the 'head' is chanted on SV II.146-148=RV I.7.1,2,4 इन्द्रमिद्गाथिनो बृह. दिन्द्रमर्केमिरर्किनः while according toJB on JS IV.5.2-4%DRY VIII.16.9-11 तमर्केभिस्तं साममि:, Both of them contain the word अर्क. 5 JSIV.5.5=RV X.120.1. 6 It is pointed out here that the forms of the pronoun a which occur in the mantras तमी हिन्वन्त्यवः, तमभिस्तं सामभिः, and तदिदास भुवनेषु ज्येष्ठम् have a significance in that they become characteristic of the mahāvrata day. The argument is as follows: तत् is phonetically similar to तत. Prajapati is the तत 'father' (see infra ततो ह वै प्रजापतिः। ततो ह वा एष सर्वासां देवतानाम् ), and as Prajāpati is intimately associated with the mahāvrata day (cf. e. g. JB II. 10 प्राजापत्यं महाव्रतं... JB II.11 एकदेवत्यं वा एतदहः प्राजापत्यमेव and SBM XII.1.3.21 अथ ......" १ ·Ema जैमिनीय-ब्राह्मणम् २० . , % 3A यन्महानतमुपयन्ति प्रजापतिमेव देवतां यजन्ते), the In JB पवस्व वाचो अग्रिय: is the प्रतिपत् , word 77 is connected with the mabā vrata day-तत्तदितीय वा एतेनासा चरन्ति. SITE TITAT 77: is the faster (see infra), 7 चरन्ति, like यन्ति, with instr. deno दविद्युतत्या रुचा is the तृतीया (see infra). te continuous occupation with any Masaka's Argeyakalpa I.1bgives the above same tristichs in the order for the sacrifice'. Cf. TETAAN offro in Caland's introductory remarks on PB IV, p. 43. bahispavamāna-stotra of the prayaniya SAC तो, B ते. The MSS are co a tirātra (i.e. the first day of the gavāmruipt. The emendation TT is evident ayana). froin the next sentence. 19 aratsi is with reference to arat 7T 'father' is used in the other अग्नियः of the rk beginning पवस्व वाचो अग्रियः. Brahmanas only at AB V.14, VII.14,15. Cf. PB XI.1.3 मनो हि पूर्व वाचः। यद्धि मनसाभि- 9 "So this day is the father and गच्छति तदाचा वदति. the other days are the creatures'. Note 20 C तेनं. the sg. प्रजा. इतराणि-इतराणि अहानि. 21 -सा+उ. सा refers to the prati- 10 C हायेत् . pad पवस्व वाचो अग्रियः. 11 B तत्तत्तादृक् ,त्तातादृक् . 22 Cमिथुनं. मिथुना fem. sg. occurs in 12 सा (i.e. प्रतिपत् fem.) + उ. सा ABI.29also. A strange usage ! refers to the ferraga: above. 28 रूपा. 13 उभयरूपा is male and female', as 24 Cf. JB I.91 पवस्व वाचो अग्रिय इति is evident from the next sentence. श्रेष्ठयकामः प्रतिपदं कुर्वीत 1......यो वै दैव्यं मिथुनं वेद प्र 14 उभयम् 'both male and female'. मिथुनेन जायते । पवस्व इति च वाचः इति च दैव्यं Mark that the neut. stands for both the / मिथुनम् । प्र मिथुनेन जायते य एवं वेद. masc. and fem. (rărtika on Pāņini IV.7.13 25 Cजायन्ते. सामान्ये नपुंसकम् ). 26 JS III.1.3, III.11.9RV IX.11.1 15 ABC एतत् . 27 C अवेना. 16 प्रजापति. 28 JSIII.1.6=RV IX.64.28. 17 B योग. 29 B वृतीय्या. 18 JSIII.13.1=RY IX.62.25. 30 एतं. Ct. PB IT.2.17-18 अथो खल्बाहुः पवस्व अन्तरयाम (अन्तर्+VE to omit, बाचो अग्रिय (ST II.125-127=RY IX.62.25. exclude'). नेदन्तरयामेति is used frequently 27) इत्येव (sc. प्रतिपत् of the bahispava.māna in the JB, e. g. at II.190(195) प्रशातममिष्टोमstotra of the prayaniya atiratra of the साम नेदन्तरयामेत्यथ वाजजित्, II.191(196) gavānasana) कार्या । मुखं वा एतत् संवत्सरस्य प्रज्ञातमग्निष्टोमसाम नेदन्तरयामेत्यथ ज्यैष्ठथम् and अथ यद्वानोऽप्रम् । मुखत एव तत् संवत्सरमारभन्ते ॥ मिथुनमिव नार्मेधमतिरात्रसामातिरात्रसाम नेदन्तरयामेति. वा पषा व्याहृतिः । पवस्वेति पुंसो रूपं वाच इति स्त्रियाः । Our text accounts for the caturthi ......मिथुनमेवैभ्यो यशमुखे दधाति प्रजननाय. Note Usually there are only three fks. Hence it that PB identifies वाचोऽग्रम् with संवत्सरस्य is pointed out that तमी हिन्वन्त्यग्रुव: is made मुखम् and JB with मनः, as suits their diffe the caturthi, so that the abhyuditā pratirent purposes. Ilso mark that JB bas dat. खियै for the gen. sg. स्त्रिया: of PB. pad, at fararegiga, may not be omitted.

·timatrumpinition २१ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१० PoweymoonalitiendshathanepandeyAMMINIMUMANITY सना च२ अथा नो सना च दश सोम जेषिः चेति दशर्च' भवति । ऋषयो वा एतद् ऋद्धि- कामा उपोत्थानं प्रियं वाचो ऽपश्यन् । अथा नो वस्यसस् कृष्य वस्यसस् कृधीति तनास्तुवत' । ततो वे ते सर्व एवार्नुवन् १ ० । सर्वे हैवर्नुवन्ति य एवं विद्वांस पतेन दशचन स्तुवते । तस्मिन् ११ ह स्माह शक्तिर्१२ १३विराज गेयां' 3 सोम जपि च ४ पवमान महि श्रव१५ एकं द्वे त्रीणि चत्वारि पञ्च पट् सप्ताष्टौ नय १ "हुंभा आइ१७ भूर् इति । तद् आहुः कृत्रिमेवैषा ८ विराड् उपाकायैव । संपदं लोभयति' । ओम् इत्य २ °एतद् एवाक्षरं२० गयम् इति । एतद् ध वा इदं सर्वम् अक्षरम्२२ । यथा सूच्या पलाशानि संतृण्णानि स्युर् एवम् एते- नाक्षरणेमे 3 लोकास् संतृण्णाः२४ । दशधा वा२५ एतद्१६ अतिविध्यमान् ७ क्षरति२८ शतधमान सहस्रधमान् ३० । तस्माद् एतद् एवाक्षरं गेयम् इति पर्यासो भवति । यः१ पर्यास कामस् स न उपाप्तो ऽसद्३२ इति । ताः३३ पञ्चविंशति३४ स्तोत्रि- यास संपद्यन्ते । पञ्चीवशो३५ वै प्रजापतिः३६ । प्राजापत्यं महावत " तत् तत्सलक्ष्म ८ क्रियते ॥१०॥ 1 Cr. JB III.138 सना च सोम जेपि चेत्यु the game in the parallel passage quoted तरं दशन भवति । अभिपूर्वमेवैतेन विराजमन्नाथमवरुन्धते । in notel. ऋषयो वा एतदृद्धिकामा उपोत्थानं प्रियं वा चोऽपश्यन् । अथा 8 B omits 379 77 a TEFSHEZ. As 3791 नो यस्यसस्कृष्यथा नो वस्यसस्कृधीति तेनास्तुवत । ततो वैनो वस्यसस्कृधि is the refrain of the hymn, it is ते सर्व एवाधर्नुवन् । सर्वे हैवर्नुवन्ति य एवं विद्वांस एतेन repeated twice in this passage, as well as दशन स्तुवते. in the parallel JB III.138 (quoted in 2ABCम. note 1). A B जेशि, Cजेन्नि. 9 C तेनास्तुत. 4 JS III.31.17%=RV IX.4.1. 10 AB-धनु,C-धनु.. दर्चा, B दशच, C दशर्च. The read 11 तस्मिन् i.e., on the dabarea. hymn ing is corrupt in all the MSS. The beginning with सना च सोम जेपि च. parallel passage quoted in note 1 shows 12 Sakti is the name of a 'si (Austhat the reading should be दशचे, which wahl, p.317). would quality सूक्तं. It is curious that the 13 Cविराजाग्रेयां. hymn commencing with सना च सोम जेपि च 14 A जिषि चा, C जपि चा. consists of ten rks (ie, is a dagarca aukta) 15 JS III.31.17%=RV IX.4.1. in RV and not in JS where it forins 16 The ten yks of the hymn under part of II1.31, beginning with stanza 17. discussion (RV IX.4=JS III.31.17-26) Doe५ उप go with अपश्यन् ? have not boen quoted in extenso, only ab of 7 Note that the adj. follows the the first rk and the finale हुंभा ओइ भू. Instead noun it qualifies and the gen. is far re the rks have been referred to by numbers moved from the noun, the adj. intorcept -first, second, third, fourth, fifth, sixth, ing them. It is just the reverse of their Heventh, eighth, ninth, tenth (rks of the zisual syntactical positions! The order is hymn). Mark the disjunctive use of cardi- ·२.१० जैमिनीय-ब्राह्मणम् २२ nals for ordinals. Also note that neut. लोकाः । यथा सूच्या पलाशानि संतृण्णानि स्युरेवमेतेना- forms of cardinals are used, as here, when क्षरेणेमे लोकास्संतृण्णाः । तदिद मिमान् (v.1. इमाम्) अति- the things counted are not specified. विध्य दशधा क्षरति शतधा सहस्रधायुतधा प्रयुतधा (नियुत- 17 Cहंभा ओयि. धा) बुंदधा न्यर्बुदधा निखर्वधा पद्ममक्षितियोमान्त:. 18 A कृत्तिमेवैषा, B कृत्रिमेवैषा, C कृत्तिमेवैषा. For सं+Vतृद् to unite by piercing' cf. 19 B लोभयेति. For सम्पदं लोभयति of. TS VI.2.11.2, KS XXy.9=Kap XI.2, JB I.253 सम्पदं लोभयेत्, JB II.433 सम्पदं MS III.8.8, SBM III.5.4.13, XI.2.6.4. लोभयेत् and सम्पदं लोभयेयुः, JB III.302 सम्पदं 25 व. ह तु लोभयन्ति. In the other Brahmanas 26 एतत् (sc. अक्षरं)-ओम् . लुभ occurs at AB II.37 (लुभ्यति) and SBM 27 A B अतिविध्येमां, C अतिविद्धे मां. Cf. IV.1.1.18 (thafa) only. The SBM passage JUB I.10.2 quoted in note 24. इमान् is is तेनो प्राणान् न लोभयति which Eggeling elliptically used for इमान् लोकान्. translates and thus he does not disorder 28. C रक्षति. Cf. JUB I.10.2 (quoted the vital airs'. in note 24), which has the reading क्षरति 20 C एतवाक्षरं, Wh-दक्षरं.Cf.JUBI.23.7 without v.l. अक्षर is connected withvक्षर तदेतदक्षरमभवदोमिति यदेतत्. in JUBI.24.1 यदक्षरदेव तस्मादक्षरम् and 21 All MSS इमं. Wh has the better JUB I.4.3.8 कतमत् तदक्षरमिति । यत् क्षरनाक्षीयतेति. reading . With , the sentence is Cf. PB XI.5.10 where the aksara Saman" unintelligible. Cf. JUB 1.10.2 (quoted in is connected with आ+Vक्षर् . note 24). 29 A BC शतधेमां. 22 एतद्ध वा इदं सर्वमक्षरम् = एतत् सर्वम् इदम् 30 A सहस्रधामून् , B सहस्रधार, सहसूधामून्. अक्षरम् (semantically ह वै would be placed | सहस्रधारं and सहस्रधामून् of the MSS have after एतत् सर्वम्). Here the pronouns conbeen emended to सहस्रधेमान् (सहस्रधा+इमान् ) nected with both the subject and the pre in consonance with the preceding दशधे- dicate are grouped together in the begin- TT and TTHC. The context clearly rening of the sentence and the nouns they quires इमान् (sc. लोकान्) which is also eviqualify follow, thus rendering the sentence dent from the parallel JUBI.10.2. Mark difficult to understand. This peculiar con that JB does not go farther than सहस्रं, struction is analogous to those in certain while JUB goes up to the very high numnative American languages, where the ber व्योमान्त:. morphemes are placed at the beginning 31 Cयं. and the semantemos follow. With our 32 Cf. JB II.194(199) द्विपदां पशूनामsentence compare the interesting example वरूद्धयै पर्यासो भवति यः पर्यासे कामस्स म उपाप्तोऽसदिति, from the Chinook language given by Ven JB II.191(196) यत् षोडशिनि कामस्स म उपाप्तो- dryes, Language (English edition), p.87: ‘In seara, JB II.219(224), 221(226) bis et order to say: the man has killed the sनुष्टुमि कामस्स न उपाप्तोऽसदिति. woman with a knife, the sentence would 33 तां. be as follows: he-her-thatwith Il to 34 A पाञ्चविंशति. kill-~-man-woman--knife'. 35 C पञ्चाविंशो. 23 BC-क्षरेणमे. एतेनाक्षरेण refers to ओम्, 36 C प्रजापतिं. Cf. JB II.14 पञ्चविंशो नै 24 Cf. JUB I.10.2 तदेतत् सत्यमक्षरं यदो- प्रजापतिः. मिति । तस्मिन्नापः प्रतिष्ठिता अप्सु पृथिवी पृथिव्यामिमे 37 महावृतं.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् renco 38 तत् तत्सलक्ष्म is of common occurin JB-II.12,14 प्राजापत्यं महाव्रतं तत्तत्सलक्ष्म क्रियते, II.20, 229(234) ऐन्द्रं महाव्रतं तत्तत्सलक्ष्म क्रियते, II.270 (275) यश एष तत्तत्सलक्ष्म क्रियते, II.85(87), 137(139) पेन्द्र एष यशस्तत्तत्सलक्ष्म क्रियते, II.198(203), 199(204) six times तत्तत्सलक्ष्म क्रियते. Among the other Brahmanas सलक्ष्मा occurs only in SBM III.8.3. 37. अथ ह स्माहार्यकचित्' सर्वम् एवैतद् अहश् चतुर्विशं' कार्यम् । एकम् ऐवतत् स्तोत्रं पञ्चविंशं कुर्युः । अभ्यारोहो वा एष एकस्य स्तोत्रस्य यत् सर्व पञ्चविंशं कुर्वन्ति । तथैतत् स्तोत्रम् अनभ्यारूढं भवतीति । तद् उ होवाच शाट्यायनिः कर्तपत्यम् इवैतद् यन् न्वावैकस्यै स्तोत्रियायै छिद्यते १ "यद् द्वाभ्यां'' यत् तिसृभ्यः । तस्य न्व् एव प्रायश्चितिं विन्दन्ति११ वा न वा ऽथ किं यद् एकादशभ्यश् छिद्यतर । को१३ तस्य प्रायश्चित्तिः । एकदेवत्यं वा एतद् अहः १४ प्राजापत्यम्'५ एव । प्रजापति वावैतनाला ६ परिवविषति पञ्चविशं कार्यम् इति । तस्य त्रीणि शतानि स्तोत्रिया२२ भवन्ति द्वापष्टिश२३ च । ततो यानि२४ हि त्रीणि शतानि विराट्२५ सा । अथ २ या षष्टिर् ऊधस्२६ तत् । अथ ये द्वे२७ स्तनाव् एव ताव् एतस्यैवाह्नो दोहाय ॥ ११ ॥ । तस्मात् सर्वम् एवैतद् अहः१९ 1 AC स्माहार्यकचित्, । स्माहाय्यकचित्. in PB XVI.1.2 also for which KB XVI No such proper name is quotable. It, or 9,xxV.14 hai गर्तपत्यम्. Cr. कर्तप्रस्कन्द in PB a similar word, is not to be found in the IV.5.13 तदाहुः कर्तप्रस्कन्द (ot. KS XXVI गर्तमindex of person-naines in Auswahl, MW, मिप्रस्कन्दति) इव वा एष त्रयस्त्रिंशात् (ZDMG 72, p. JUB (index), VPK, Index Vedique and 19) सप्तदशमुपयन्तीति. Cf. Wackernagel, Vol. Names of Persons in Early Sanskrit Lite I 6100b, p. 117). Interesting is कर्त for rature by J. A. van Velze (Utrecht, 1938). the usual tef in frenar (JB II.299, Auswahl 2 A BC चतुर्व श. CI. PB IV.10.5 चतु 1156 with notes 8 and 29) for त्रिगर्त, the विशं भवति. naine of a country. 3 पञ्चशं. 8 न्वाव [from नु वाव-~-Ca.land, SBK, Cr. TB I.2.6.1 पञ्चविंशस्तोमो भवति... Introd. III.39 (n), p. 82 न्वै is from नु where the entire (ri) mahāvrata is a 25-] ‘verily'. Not found in MW. It is used versed (pafica vimsa.) day. See Caland's in JBI.241, JUBI.12.8, II.10.9, 12, 15, 18, note 1 on PB IV.10.5. XIII.2.4...(the JUB references, except 5 तथा in that way', i.e., when the the firat have not been registered in mahavrata is made a 24-versed (catur either the body or the supplement of vimia) day, with one 25-versed stotra. VPK ! ). Besides, it occurs in the 6 Cअनभ्या (without रूढ). Kinvar recension of SB at I.4.2.5 and I. 7 कर्तपत्यं 'falling into a hole' occurs 4.3.2 in place of the Madhyandina न्वेव mew 3.8 .

·जैमिनीय ब्राह्मणम् (see Caland, ŚBK, Introd. III $39(n), the view of Śătyāyani, while Āryakacit (?) p.82]. Here the Ranva recension employs thinks that the whole day should be 24- a particle quotable only from the Versed (caturvimsa) with one 25-versed Jaiminiyas. stotra. 9 Cचिद्यते. 22 B स्तोत्रीय्या. 10 A यत्वाभ्यां, B यद्वाभ्यां, यत्वाभ्या. 23 Cत्वाषष्टिशू. द्वाषष्टि is unquotable 11 B विदन्ति, C विभन्ति. from the other Brāhmaṇas. According 12 B छिद्रयते, चिद्यते. to MW it occurs in the Mahābhārata. 13 = का+उ. Of. the NIA. languages in most of 14 C अह. which the word for '62' is derived from 15 Cf. JB II.10 प्राजापत्यं महाव्रतं. द्वापष्टि-Hindi, Nepali, Gujarati basath, 16 C-हा. Assamese basatti, Bengali basatti, Oriya 17 Cf. PB XV.7.3 stora få ar aaTaT basathi, Sindhi bahathi, Marathi basat. परिवेविषति 'they offer this tenth) day as MIA also attests its usage: Pāli dva satthi, food to Prajapati Caland. For the maha Prakrit bascutthims, bavatthim. Cf. Wackervrata day as Prajāpati's food cf. PB IV.10. nagel III, p.381, and द्वाषष्टानि in SBM XI.5. 2 प्रजापति व महांस्तस्यैतद्वतम् (i.e., the maha 2.10 तानि वा एतानि चातुर्मास्यानि द्वाषष्टानि त्रीणि vrata day) अन्नमेव. See Caland's notes on शतानि बृहत्य: सम्पद्यन्ते । तदेभिः संवत्सरं च महाव्रतं PB IV.10.1. चाप्नोति (see Eggeling, SBM part 5, p. 78 18 All MSS कस्मात्. क and त are con note 4 and p. 79 note 2). fused in the Grantha script. 24 A B यान्.Cया. 19 C अह. 25 C विरात्. 20 A B C पञ्चविशं. 26 A B याष्पष्टिरूधस्, C याषष्टिरइथस्. Cf. 21 That the whole mahavrata day the preceding यानि......शतानि. should be 25-versed (pafica vimsa) is 27 (त्वे.द्वे refers to the two stotriyas. २.१२ सुषमिद्धो न आ' वहेत्य् आप्रीर आज्यं भवति । यत्र ह वै पक्क चाप्रीर ज्यं प्रजापतेर् एव तत् । प्रजापतिम् एव तेनाप्रीणन्ति । ता नश् शक्तं पार्थिवस्यति मैत्रावरुणम् । तद्वद् अह भवति' । अनिरुक्तम् १ उ प्राजापत्यम् १२ । प्राजापत्ये ऽहंस् तत् तत्सलक्ष्म क्रियते । महं १३ इन्द्रो य ओजसेत्य्१४ ऐन्द्रं ५ भवति । निष्कस्य हैतन् मणे रूपम् । तस्मान् १ निष्कं मणि नज१७ पुरस्ताद् बिभ्रति १ तद् इद् आस १९ भुवनेषु ज्येष्ठम् २० इति रथस्य हैतद् रूपम् । तस्मात् तम् अभिहा- यैव२१ तिष्ठन्ति । मह२२ स्तवानो अद्रिव २ ३ इति हस्तिनो२४ हैतद् रूपम् । तस्मात् तं पार्श्वत इवाधिरोहन्ति । तानि वा एतानि महद्रूपाणि २५ संपद्यन्ते । महद्रूपो वै प्रजापतिः२६ । प्राजा- पत्य महाव्रतं२७ तत् तत्सलक्ष्म क्रियते । उप२८ हैनम् एतानि रूपाण्य् अक्रीतानि तिष्ठन्ते य एवं वेद। १८ ।

·जैमिनीय ब्राह्मणम् २.१२ 3 २ वृष्टिर् इयं२९ वाम् अस्य मन्मन ३० इत्य् ऐन्द्राग्नं १ भवति । इन्द्राग्नी पूर्व्यस्तुतिर् अभ्राद् ३२ इवाजनीति३३ वा ३४आहुर जातम्३४ । जायन्त३५ उ एतेनाला३६ । यथा ह वा "इदम् आण्डान् ३७ निर्भिधेरन्न् एवम् एवैतस्माद् अह्नो३८ निर्भिद्यन्ते ३० शृणुतं जरितुर् हवम् इन्द्राग्नी वनतं गिरः । ईशाना ४० पिप्यतं धियः४० ।। मा पापत्वाय४१ नो नरेन्द्रानी माभिशस्तये ४२ मा नो रीरधतं ४ ३ निदे४४ ।। इति पाप्मन ५ एवैषोपहति(ः) ॥ १२ ॥ INTRODUOTORY This section deals with the four ajyastobras, sung during the prātahavana: The first or ägneya ajyastotra begins मुपमिद्धो न आ वह. The second or inaitrāvaruna ajyastotra begins ता नश्शक्तं पार्थिवस्य. The third or aindra ajyastotra begins महं इन्द्रो य ओजसा. The fourth or aindrāgna ajyagtotra begins इयं वामस्य मन्मनः. 1 ABOक. 2 JS III.57.1-4=RVI.13.1-4. RV सुसमिद्धः (Vedic Variants II p.460). SV II. 697, PB XV.8.1, XVI.5.22 and the pratīka in LSS VI.4.13 have सुघमिद्धः (with cerebral प) as in our text. Similarly JBI.205 reads Heat with SV and PB instead of महिवृधे of RV in the mantra प्र वो महे महेवृधे भरध्वम् ... ... . (SV I.328 = RV VII.31.10). See Oertel, JVS, Vol. II, p. 187. Our Brahmana, as well as PB XV. 8.1, prescribe the aprīgtanzas JS III.57.1-4 =RV I.13.1-4 (=SV II.697-700) for the first ājyastotra. These are four in number. The ajyastotra as a rule consists of three stan zag. It is not possible to ascertain which of the three stanzas out of the four are intended. On this see note 1 of Caland on PB XV.8.1 where the views of LSS VI.4.13-16, Nidānasūtra IV.8 and others are quoted. According to Sayaņa on RV I.13 सुपमिद्धो न आ वह is the apri hymn of the Kanvas also. 3 A आवीर्, C आविर्. Note the noin. pl. of -ī stems in -īh of JB against the -Jaan of PB XV.8.1 (quoted in note 4)-JB आप्री: PB आप्रियः. On -2h (nom. pl.) see Over en uit het JB p.15, and Wackernagel III p.177. 4 JB rightly has the g. आज्यम् , instead of the pl. 37/57rf in the parallel PB XV.8.1 and XVI.5.22 सुपमिद्धो न आ वह इत्या- प्रिय आज्यानि भवन्ति, as only the first ujyastotra is meant. 371 Fifat in PB is due to the attraction of the preceding pl. आप्रिय, (cf. Sāyaṇa's remark on PB XV.8.1 3/Farfa भवन्तीति बहुवचनमाप्रिय इति बहुत्वापेक्षया). Here 377547 signifies the āgneya, i.e. the firsti: ajyastotra. 5A B त्य चाबीर्, Cत्व चाप्री. क and ca are confused in the Grantha script, e.g., at JB II.13, 80 bis, 232 (237), III.279 क (v.1. स्व). Cf. JB II.13 यत्र ह वै व च, यत्रह वैव च becomes intelligible when we take 47 as one phrase meaning 'whereso. ever'. Insertion of à after the first word in a sentence is the syntactical nori of Brāhmana prose. 6 For the derivation of 31741 froin आ+/ प्री cf. JB III.167(172) प्रजापतिः प्रजा असृजत । स सृष्ट्वा रिरिचानो (MSS रुरुवान्मनो, रिरि- वानो) ऽमन्यत । स एतान्याप्रीराज्यान्यपश्यत् । तैरात्मान- माप्रीणीतायातयामताय (so MSS), JB III.281 का ·२.१२ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २६ .. प्रजापतिः प्रजा असृजत । स सृष्ट्वा रिरिचानो ऽमन्यत । स एतान्याप्रीराज्यान्यपश्यत् । तैरात्मानमाप्रीणीतायातयाम- ताये, KB X.3 तद्यदाप्रीणाति तस्मादाप्रियो नाम, SBM XI.8.3.5 तद्यदेनं एताभिराप्रीभिराप्रीणात् तस्मादाप्रियो नाम, PB XV.8.2 प्रजापति:प्रजा असृजत । स दुग्धो रिरि- चानोऽमन्यत। स एतान्याप्रिय आज्यान्यपश्यत्। तैरात्मान- मामीणात् । दुग्ध इववा एष रिरिचानो यो दशभिरहर्भिस्- तुष्टुवानः । यदेतान्याप्रिय आज्यानि भवन्त्यात्मानमेवैतैरा- प्रीणाति, PBXVI.5.23 प्रजापतिः प्रजा असृजत । स दुग्धो रिरिचानो ऽमन्यत । स एतान्याप्रिय आज्यान्यपश्यत् । तैरात्मानमाप्रीणात् । दुग्ध इव वा एष रिरिचानो यः सर्व ददाति । यदाप्रिय आज्यानि भवन्त्यात्मानमेवैतराप्रीणाति. See Eggeling's note 1 on SBM III.8.1.2. TBII.2.8.6 connects the word आप्री with V आप-आप्रीभिराप्नुवन् । तदाप्रीणामाप्रित्वम् . 7 Cपास्थिव. JS III.57.5-7-RV V.68.3-5. ता नश्शक्तं TÜZET begins JS III.38.9 and III.57.5. The three stanzas beginning with JS III.38. 9 are ruled out as RV does not show a parallel tristich. The tristich coinmencing with JS III.57.5 is paralleled by RV V.68. 3-5 and hence it is meant. Moreover, our conclusion is strengthened by this triatich (JS III.57.5-7, see Pt. A. O. Šāstri's note 2 on PB XVI.5.22 in the Kashi Sanskrit Series) being prescribed as the second or maitrāvaruņa ājya stotra by Sāyaṇa in his comm. on PB XVI.5.22 in continuation of सुषमिद्धो न आ वह as the first ajyastotra, as here. 8 Maitrāvaruna denobes the second ajyastotra (Sāyana's comm. on PB XIII.2. 5, XIII.8.2, XIV.2.4,XV.8.3 मित्रावरुणदेवताकं द्वितीयमाज्यस्तोत्रं भवति). 9 C तत्वदह. अह is & particle. 10 C भव. 11 नुरुक्तम्. 12 As Prajāpati is anirukta, 20 any. thing connected with him (प्राजापत्य) is also anirukta. Cf. AB VI.20 तदनिरुक्तं प्राजापत्यं शंसत्यनिरत्तो वै प्रजापतिः प्रजापतेराप्त्यै. Commenting on SBI I.6.1.20 Siyana says that Prajāpatiis anirukta, because he represents all deities (cf. JBI.85 सर्वदेवत्य: प्रजापति:) and one cannot say 'he is such or such a one' (see Eggeling's note 1 on ŚBM 1.6.1.20). According to Caland (note 2 on PB VII.8.3, and note 1 on PB XVIII.6.8) Prajāpati is chirukta, because he is designated not by his name but is mystically addressed as क. Prof. Renou opines that Prajapati is anirukta in the sense that the anadistaidevata formulas are addressed to him par privilege; cf. TS II.5.7.3, AB VI.20,18, KB XXIII.6, Brhaddev. VII.16; the rites of Prajapati are in silence or in a low voice TS II.5.11.5, SBM 1.6.3.27 etc. (from an article on the notion of anirukta, to be shortly published in the Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute). 18 C तमहं, B महां. महं is the Jaiminiye reading (see JS III.54.10, Prof. Dr. Raghu Vira's ed.). At III.243 also JB has महं without v.1. The variant het in B is due to its being found in an overwhelming majority of works, viz., RV VIII.6.1, AV XX.188. 1* SV II.657, VS VII.40, XXXIII.27, TS I.4.20.1, KS IV.8, PB XV.2.7, TB III.5.7.4, AA V.2.3.2, Ass I.6.1, VI.4.10, VI.7.2, IX.11.16, Sss I.8.13, IX.15.1, XII.1.4, XVIII.7.2, Vait XXVII.28, XXXIII.14, XLI.8, 11, XLIT.6, ApSs XIII.8.4. Besides JB, महं is found in MS I.3.24 and MÁS VIII.2.4 only. It is curious that this interesting variant, though recorded by the Vedic Concordance, is not noted in Vedic Variants II p.436. 14 JS III.54.10-12 =RV VIII.6.1,3,2. 15 Aindra is the third ajyastotra (Sayana's comm. on PB XIII.2.7,8.4, XV.2.7,8.5 ऐन्द्रमिन्द्रदेवत्यं तृतीयमाज्यस्तोत्रं भवति).

·२७ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१२ -- At PB XV.2.7 also महां इन्द्रो य ओजसा is the 24 हस्तिने. third ajyastotra (of the ninth day of the 25 G9 is a new compound. It is dasaha). not found in MW, VPK and Index Védi- 16 Cनिष्क्रस्य. que. 17 For the connection of Fl with 26 (प्रजापति. Cf. PB IV.10.2 प्रजापतिर्वाव the aindra äjyastotra we may compare महान् , SBM VI.1.3.16 प्रजापति महान् देवः. PB XVI.4.3 where the beings yielded 27 महंवृतं. supremacy to Indra when they saw the 28 उप goes with तिष्ठन्ते. The prefix wreath (स्रज्) on him. is always separated from the verb in a 18 The text is not clear. A निष्कमणि phrase ending in य एवं वेद. स्त्र पुरस्ताद्विभ्रति, B निष्कन्माण सज पुरस्ताद्विभ्रति, JB III.65 has the parallel passage निष्क्रन्माणिस्रजा पुरस्तात्विनृति. Cf. JB II.185 वामस्य मन्मन इत्यैन्द्राग्नं भवति । इन्द्राग्नी पूर्व्यस्तुति- (190) तस्मा एव तच्छिल्पं प्रायच्छत् । तदस्मिन् प्रत्यमुञ्च- रभ्रावृष्टिरिवाजनीति । अजनीति वा आहुर्जातम् । जायत द्यथा निष्क मणि स्रज (MSS निष्कममणि सूज and निष्कर्मणि उ एतेनाहा। शृणुतं जरितुईवमिन्द्राग्नी वनतं गिर ईशाना सृज) प्रतिमुञ्चेदेवम् , and JB II.186 (191) यथा पिप्यतं धियो मा पापत्वाय नो नरेन्द्राग्नी भाभिशस्तये मा वै निष्कं मणिं स्रजं(MSS निष्काममणिसृज and निष्कर्मणि नो रीरधतं निद इति पाप्मन एवैषोपहतिः. सृज) प्रतिमुच्य तत् पुनरुन्मुञ्चेत् तादृक् तत्. In JB 29 (यं. II.103 'निष्की स्त्रग्वी संग्रहीता भवति' निष्क and स्रज् 30 मन्यन. are two different ornamenter. So तस्मान्निष्कं This pratīka stands for the tristich मणिं स्रज पुरस्ताद्विभ्रति may be translated as JS III.22.13-15- RV VII.94.1-3. Cf. PB 'therefore they wear the nişka mani in XII.8.7 इयं वामस्य मन्मन इत्येन्द्राग्नम्. front of the wreath (or as a wreath in 31 Aindrāgna signifies the fourth front]'. For the acc. with पुरस्ताद् in स्रजं ājyastotra (cf. e.g. Sāyana's comm. पुरस्ताद् ee MWs.. पुरस्ताद्. PBXII.8.7, XIII.2.9, XIV.2.6, XIV.8.7 19 C तदिन्द्रास. ऐन्द्राममिन्द्राग्निदेवताकं चतुर्थमाज्यस्तोत्रं भवति). 20 JSIV.5.5=RV X.120.1. 32 अभ्रात्. 21 अभिहाय occur's only at two places 33 JS III.22.13bc=RV VII.94.1bc. in the other Brāhmanas, viz. AB VI.33 and It is the second and third quarter of SBK I.1.2.10. अभिहाय is a Kanvar expression the first stanza of the tristich consti- (see Caland, ŚBK, Introd. III $42, p.83) tuting the fourth ājyastotra. for the Madhyandina अभिपद्य 'taking hold 34 Cआहुजजातम्. Oer tel quotes this of (SBM II.1.2.16). Noteworthy is the passage in his notes on JUB III.14.8 occurrence of sfHET in both JB and ŚBK. and there he misses the punctuation mark 22 So in all MSS, without the vi after जातं. The first centence ends with sargas. Prof. Dr. Raghu Vira's ed. of JS जातम् and the second one begins with जायन्ते has the visargas after मह like MS II.13.9b. as is clear from the use of the particle But according to the sandhi rules of JB, F, which occupies the second position in the visargas are dropped when a sibilant a sentence. is immediately followed by a dental mute. 35 A B जयन्त, जयत. For the cor- 23 A अन्द्रिव, B C कन्द्रिव (क and अ are rection जायन्ते f. JB III.58 एतत् प्रजातं 'ये त्वा confused in Grantha MSS). JS III.15.8b मृजन्त्यषिषाण वेधस' (RV IX.86.41, SV II.2361) =RV VI.46.2b. इति । मृजन्तीव वै जातम् । जायत उ एतेनाला, JB III.61 on ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २८ अभि पूर्वमेतेन यज्ञमारभन्ते 'हिन्यन्ति सूरमुत्रय' (RY_p.240, aiho is a misprint. IX.65.18, 67.9a, SV II.254, PB XIV.11.6) 39 Cf. JUB III.14.8 अजातो ह वै तावत् इति । हिन्वन्तीब 4 जातम् । जायत उ एतेनाला, JB पुरुषो यावन्न यजते । स यशेनैव जायते । स यथाण्डं प्रथम- III.65 (quoted above), JB III.78...... निर्मिण्णमेवमेव. मृजन्तीव वै जातम् । जायत उ एतेनाला. 40 पिव्यतद्भियाः. 36 एतेनाप्ना. 41 पापक्पाय. 37 A इंद्रमाण्डोन्. In his note on JUB 42 A BC माभिशस्तए. III.14.8, p. 240 Prof. Oertel wrongly reads 43 C नीरधन्तं. anda (MSS -an) nirbhidyeran. 44 JS III.22.14-15=RV VII.94.2,3. 38C-हो. In nose on JUB III.14.8 45 पाप्मान. २.१३ १ ६ साम११ १२ । तेनैभ्यस् १३ उच्चा ते जातम् अन्धसेतिर माध्यंदिनस्य पवमानस्यान्धस्वतीर' गायच्यो भवन्ति प्राजापत्याः । प्राजापत्ये ऽहंस् तत् तत्सलक्ष्म क्रियते । तासु गायत्रम् उक्तब्राह्मणम् । 'अथामहीयवं': प्राजापत्यं प्राजापत्ये ऽहन् क्रियते । अहर् एव तद्रूपेण समृद्धयन्ति १२ समृद्धन स्वायां १४जनतायाम् अधुकं'४ भवति । अथ दोहादोहीय दुग्ध्या एव, एतस्याह्नो दोहाय । १५अथ हरिश्रीनिधनम् १६ । श्रीर वै हारश्रीनिधनम् १७ । एतेन वा इन्द्रस् सर्वेषां देवानां श्रियम् अगच्छत्१८ । श्रियम् एवैतेन गच्छन्ति । ता दश स्तोत्रिया गायत्र्यां संपद्यन्ते । दशाक्षरा विराट् । अन्नं विराट् । मुखं २०गायत्री छन्दसाम् । मुखत एवैतद् आत्मनो ऽनाधं दधते । २१ पुनानस् सोम धारयेत्य् २२ उभयरूपा२३ बृहती भवति । एषा ह वा उभे सामनी२४ उद्ययाम२५ । तस्माद् एतां कुर्वन्त्य् एव बृहत्साम्नः कुर्वन्ति रथन्तरसाम्नः । आ पृथ्येन सधस्थेन प्रत्नेन धरुणेन च । पिबाच्युद् इन्द्र वं सोमम् २६ऋचोर् गर्भे २६ अध्याहतः२७ ॥ इति यत्र ह वै क्व चषा बृहती क्रियते न हैव २'तस्येन्द्र ईशत तं नागच्छत् २९ ॥१३॥ २० 1 Of. JB II.189.190(194-195) उच्चा त XXVI.16, PB XII.3.1, XV.9.1, SVB II. जातमन्धसेति माध्यंदिनस्य पवमानस्यान्वस्वतीर्गायत्र्यो 6.1, 8.5, III.5.7 read अन्धस: for JS अन्धसा, भवन्ति । अन्नं वा अन्धः । तदेनं तत् सुष्माणमेव (v. 1. JBI.81, 116, 119,286, II.193,237, III.40, स्वष्वाणमेव) पत्रमानमुखेऽन्नाद्येन समृद्धयन्ति ॥ तासु गायत्र 283 correctly has it's Samhită reading मुक्तब्राह्मणाम् । अथामहीयवम् । प्रजापतेर्वा आमहीयवम् । अन्धसा. प्राजापत्य एष यज्ञः । प्रजापतेरेवाप्त्य, JB III.40 उच्चा 3 अन्धस्वती is not found in MW, ते जातमन्धसेति माध्यंदिनस्य पवमानस्यान्धस्वतीर्गायत्र्यो though it occurs in PBXII.3.3, AB IV.6, भवन्ति. KB XVII.9, XXX.1, GB II.5.5 and many 2JS III.3.1-3-RV IX.61.10,12,11 times in JB. It means 'containing the (see Caland's note 1 on PB XII.3.1). Note word अन्धस्'. Note the nom. pl. in -h. that RV IX.61.10, SV I.467, II.22, VS 4 Interesting is the -yah nom. pl. .

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१३ : comm. while its adj. अन्धस्वती: has the termination 12 समृद्धयन्ति is not to be emended to -52. अन्धस्वतीयत्र्य: is found at several समर्धयन्ति. It is very common in JB. It places, e.g., JB II.189 (194), 190 (195). occurs without v.1., e.g., in II.83(85), 85 The pl. is used because three gayatrī verses (87) bis, 86(88), 133(135), 169(174), 176 (JS III.3.1-3) are meant. Of. Sayana's (181), 189(194), 190(195), 191(196), 192 on PB XV.9.1. But why should (197), 198 (203), 219 (224), 250 (255), 305 the adj. अन्धस्वती qualify गायत्र्य: (pl.) when (310), III.35, 59, 69, 85, 136, 175, 191, only the first gāyatrī contains the word 207, 304, etc. The known examples of अन्धस् ? the type -arjati from समृद्ध (p.p.p.) are late: 5 See note 38 on JBII.10. Prof. Renou, Gram. Sanscrite p.489, 6 All MSS सासु.त and स are confused cites two such forms from the Gopāla keliin Grantha script, e.g., at JB III.185,254 त candrika. (v.1. स) एतत् सामापश्यन्. तासु गायत्रमुक्तब्राह्मणम् is 13 एभ्यः is connected with ऋधुकं an oft-used phrase in JB, e.g., at I.116, Hafa. Cf. 27# in the parallel JB 1.320 156, IT.140(142), 191(196), III.13, 16, 23, ऋभुकमस्मै (no v.1.) स्वायां जनतायां भवति य एवं 28, 40, 51, 66, 76, 91, 119, 143, 159, 182, विद्वान् धुरो न विगायतीति. 191, 209, 222, 244, 264, 282, 294. 14 A -मृधुकं, B -मधुकं, C जगतायामधुकं. It is on the three gayatris (fem.) begin- अधुक snd ऋधुक are both met with in JB ning with उच्चा ते जातमन्धसा that the gāyatra -I.192 तेनैभ्यस्समृद्धन स्वायां जनतायामधुकं (v. 1. saman is sung. Cf. JBI.119 उच्चा ते जात- निर(क) भवति, I.320 quoted in the previous मन्धसा...इत्येतासु गायत्रं कुर्यात् and Saryana's note, II.36 तेनैभ्यस्समृद्धन स्वायां जनतायामृधुकं comm. on PB XV.9.4 उच्चा ते जातमन्धस इति (A B -मृधुकं, C -मधुकं) भवति, III. 69 तदेनत् तृचे गायत्रं साम गातव्यम् . स्वेनायतनेन समृद्धयन्ति । तेनैभ्यस्समृद्धेन स्वायां जनताया- 7 Gayatra is a saman. मधुकं (no v.1.) भवति, III.83 स्वेनैवैनं तदायतनेन 8 Cf. the parallel JB III.282 अथामही. समृद्धयन्ति (no v.1.)। तेनैभ्यस्समृद्धेन स्वायां जनताया- यवम् । प्रजापतेर्वा आमहीयवम् । प्राजापत्यमेतदहः। तद्य. मृधुकं (v. 1. स्वायमजीततायामृध्नुगं) भवति, III.184 दत्रामहीयवं प्राजापत्येऽहन् क्रियतेऽहरेव तद्रूपेण समृद्ध तद्यदत्र रौरवं क्रियतेऽहरेव तद्रूपेण समृद्धयन्ति (no v.1.)। यन्ति (v.1. समद्धयन्ति)। तेनभ्यस्लमृद्धे न स्वायां जनता. तेनेभ्यस्समृद्धेन वायां जनतायामृधुकं (no v.1.) भवति, यामृधुकं (MSS -मृद्धुकाम) भवति. III.191 तद्यदत्र ग्नेरकैः क्रियतेऽहरेव तद्रूपेण समृद्धयन्ति 9. CTETHETÍ. The āmahīya va is the (no v.l.) । तेनैभ्यस्समृद्धेन स्वायां जनतायाम कं first saman after the gāyatra in the (v.1. जनतायामधुर्क) भवति, III.291 स्वेनैवैनं तदायतmadhyandina-pavamana-stotra. It ន नेन समद्धयन्ति (no v.1.)। तेनैभ्यस्समृद्धेन स्वायां Gram XII.2.13 composed on SV I.467, जनतायामृद्धुकं (no v.1.) भवति. Cf. समधुक in i.e., SV II.22, 23, 24-JS III.3.1, 2, 33 TS III.4.3.3 दिव एवास्मै पर्जन्यो वर्षति, व्यस्यामोषधयो RV IX.61.10,12,11 (see Caland's note 1 रोहन्ति, समधुकमस्य सस्यं भवति and अर्धक in SBM on PB VII.5.1). Also cf. Sayana's comm. XIII.1.3.8, TBII.1.3.6, KS VI.4. In this on PB XV.9.5 आमहीयवाख्यमपि साम उच्चा ते connection note the confusion of ? and ar जातमन्धस इत्यस्मिन्नेव तृच आवृत्ते गेयम् . in JB manuscripts (Oertel, JBR, p. 62). 10 The amahiyavaa saman is desig. 15 Cf.JBIII.248 अथ हरिश्रीनिधनम् । प्रजा. nated TETYT at JB I.322 also star- JB I.322 also अथैतदा- पतौ ह वा अग्रे श्रीरास । स इन्द्रोऽकामयत येयं प्रजापतौ महीयवं प्राजापत्यं सवनमुखे क्रियते. श्रीर्मय्येषा स्यादिति । स एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । 11 Cसोम. तेन हरिश्रीरिति प्रजापते श्रियमहरत् । तद्धरिश्रीनिधनस्य .

·२.१३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् ३० . . . 1 111 हरिश्रीनिध(न) त्वम् । तदेतच्छ्रिसामाश्भुत (MSS तदेतच्छूि छन्दोऽन्यसृज्यताग्निर्देवता ब्राह्मणो मनुष्यो वसन्त ऋतुः। स्सवस्समाश्नुते, तदेतश्छिसामाश्नुते) श्रियं य एवं वेद । तस्मात् त्रिवृत् स्तोमानां मुखं, गायत्री छन्दसाम् , अग्नि- देवासुरा अस्पर्धन्त । तेषु होभयेष्वेव श्रीरास । स इन्द्रो देवतानां, ब्राह्मणो मनुष्याणां, वसन्त ऋतूनाम् and ऽकामयत वृजीयासुराणां श्रियमिति । स एतत् सामापश्यत् । Sayana's comm. thereon यस्माद्यदेते मुखत तेन हरिश्री रित्येवासुराणां श्रियमवृक्त तदेव हरिश्रीनिधन एव सृष्टास्तस्मादेते त्रिवृतादयः स्वस्वजातीयानां मध्ये स्य हरिश्रीनिधनत्यम् । तदेतच्छीरेव सामाश्नुते श्रियं JEJT 377797. This incident is also related at वृक्त द्विषतो भ्रातृव्यस्य श्रियं य एवं वेद । तत् त्र्यक्षर JB I.68 प्रजापति विदेमग्र आसीत् । मनो (v.1. जनो) -णिधनं भवति. ह वे प्रजापतिर्देवता। सोऽकामयत बहु स्यां प्रजायेय भूमानं गच्छेयमिति । स शीर्षत एव मुखत स्त्रिवृतं स्तोममस- 16 AC हरिश्रीनियनम् (ध and य are often जत गायत्री छन्दो रथन्तरं सामाग्निं देवतां ब्राह्मणं मनुष्यconfused in the Grantha script). Efisit- मजं पशुम् । तस्माद्ब्राह्मणो' गायत्रीछन्दा आग्नेयो देवतया। निधन is the name of a saman. It is not तसादु मुखं प्रजानाम् । मुखाद्धथेनमसृजत. registered in MW, VPK and Index 21 Cf. JB IIT.24 पुनानस्सोम धारयेत्युभय- Vedique. It is aa synonym of हरिश्रीनिधन रूपा बृहती भवति । एषा ह वा उभे (no v.1.) सामनी which, in the Brahmanas, is only found उद्ययाम (no v. 1.) । तस्मादेतां कुर्वन्त्येव बृहत्साम्नः at PB XV.3.9 and JĀB I.195. The word हरिश्रीनिधन means (the saman) having हरिश्री: कुर्वन्ति स्थन्तरसाम्नः, JB III.183 पुनानस्सोम धारये- त्युभयरूपा (v. 1. उभयेरूपा) बृहती भवति । एषा ह (with visargas) as the finale (nidhana)' while हरि श्रीनिधन means the (saman) having वा उभे सामनी उद्ययाम (v.l. उद्वयाम) । तस्मादेतां कुर्वन्त्येव बृहत्साम्नः कुर्वन्ति रथन्तरसाम्नः and JB हरिश्री (without visargas) as the finale.' II.190(195) पुनानस्सोम धारयेत्युभयरूपा बृहती भवति । According to Caland's note 1 on PB XV. एषा उभयसामनी (no v. 1.) उद्ययाम (v. 1. उपयामसू) 3.9 the finale is hari 3 sri 2345 (avithout | तस्मादेतां कुर्वन्त्येव बृहत्साम्नः कुर्वन्ति रथन्तरसाम्नः. visargas). It accounts for the absence 22 JS III.3.4-5%=RV IX.107.4.5 of र् in हरिश्रीनिधन. But according to (Caland's note 1 on PB XIV.3.3, XV.9.2). Sayana's comm. PB ibid (Kashi 23 उभयरूपा is not found in MW, Sanskrit Series ed. of Pt. A.C. Šāstrī, 1936) VPK and Index Védique. it is हरीश्श्री२३४५ इ: (vitle viscargas) which 24 AC उभयसामनी, Bउभ यासामनी. beautifully justify the r in हरिश्रीनिधन. Cf. Should उभयसामनी be corrected to -साम्नी ? JB IIT.248 तेन हरिश्री रिति प्रजापते श्रियमहरत्. C.JBI.127 द्विषाम्णी बृहती. Neither VPK nor 17 C हरिश्रीनियनम्. The saman hari. Mw give उभयसामनी. उभयसामनी occurs at JB śrīrnidhana is glory (eft) because it con II.190(195) without v.1., and at JB tains the word श्री. Cf.JB III.248 (quoted | II.170(175) with the variants उभयसामानी and in note 15). उभयसमानी. Cl. the parallel passages quoted 18 Cश्रीयमगछत. in note 21. उभयसामन् (see MTV) refers to the 19 Being emphatic, the predicative two samans, bịhat and rathantara. noun gei is placed first in the sentence The emended text surmounts the difficulty see Macdonell, Vedic Grammar for Stu of the form Araf at the end dents, $191(b)]. compound. 20 C गायत्रि चन्दसाम्. 25 उद्ययाम is pl. 38g. of उद्+ यम्. See Gayatri is the chief (ge) of the metres Oertel, JBR, p.66 on JB III.24 (quoted in because it was created from the mouth note 21). उद्ययाम occurs only in ŚBM (मुख) of Prajapati. Cf. PB VI.1.6 सोऽकामयत 7.5.5.2-4. यज्ञ सृजेयेति । स मुखत एव त्रिवृतमसृजत । तं गायत्री 26 A B ऋचोर्गेमें, C ऋचार्ग. on ६ [ of a ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१४ 27 According to Bloomfield's Vedic Concordance this mantra is found nowhere else. 28 0 77. See note 5 on JB II.12. 29 A B C तस्यन्द्र इशेत्तन्नागच्छयेत् . २.१४ २० 'तासु रौरवं प्रज्ञातम् अग्निष्टोमलाम नेद् अन्तरयामेत्य् अथार्कपुष्पम् -'अन्नं वा अर्कः । तस्यैतत् पुष्पं यद् आरण्यम् । तद् ६ध्य् अरण्ये जायत-आरण्यस्यै- वान्नाद्यस्यावरुद्धय । अथाभीशवं तृप्त्या एव । तर्पयन्त्य् एवैनम् एतेन १ । अथ पञ्चविंशत्यक्षरनिधनम् १२ आङ्गिरसम्१३ । अङ्गिरसो वा ऋद्धिकामास् तपो ऽतप्यन्त १४ । त एतत् सामापश्यन् । तेनास्तुवत । ततो'५ वै ते१६ सर्व १७ एवार्नुवन् १८ । सर्वे हैवर्नुवन्ति'९ य एवं विद्वांस एतेन साम्ना स्तुवते । तत् पञ्चविंशत्यक्षरनिधन भवति । पञ्चविंशो२१ वै प्रजापतिः । प्राजापत्यं महाव्रतं२२ तत् तत्सलक्ष्म क्रियते२३ । अथ नौधसं२४ प्रज्ञातं ब्रह्मसाम२५ । प्रज्ञातं ब्रह्मसाम२६ नेद् अन्तरयामेत्य २७ अथ पृश्नि२८-अन्नं वै पृश्नि-अन्नाद्यस्यैवावरुद्धयै २९ । अथ३० रोहिणकम्३१ । एतेन वै प्रजापतिर् एक- शफानां २ पशूनां कामम् आरोहत्३ ३ । तद्यत् कामम् आरोहत्३३ तद् रौहिणकस्य रौहिण- कत्वम् ३४ । कामं पशूनां रोहति य एवं वेद । यथा ह वा इम आरण्याः पशवो मृगा एवम् एते पशव आसुः। तान् एतैर् एव रौहिणकस्य किटकिटाकारैर्३६ ग्रामम् उपानयत् । तत्३७ त्रयोदशनिधनं भवति त्रयोदशस्य मास ८ उपाप्त्यै । तद् वा अशीतिभिस् संपन्नम् । आशयन्त्य् एवेनम् एतेन । ४०अथ दैर्घश्रवसम् ४ २अन्नं वै दैर्घश्रवसम् अन्नाद्यस्यैवावराद्धय । अथ समन्तम्४३, समन्ताः४४ प्रजापशुभिर् ४५ असामेति४६ । ४७अथ योधाजयं४८ त्रिणिधनं४९ सवनानां क्लप्त्यै । अथोशनम् अन्त्यं५१ साम । अन्त्येन सानान्त्यं स्वर्ग लोकम् अश्लवामहा"२ इति ॥१४॥ ऽग्र एकशफा: ४१ ४२ ५. ७ 1 Cf. JB II.190(195) पुनानस्सोम धार. 3 The madhyandina-savana is येत्युभयरूपा बृहती भाति । एवा उभयसामनी । उद्ययाम brought about by the three metres, (v.1. उद्ययामः) । तस्मादेतां कुर्वन्त्येव बृहत्साम्नः कुर्वन्ति | gayatri, brhati and tristubh (cee PB VII. रथन्तरसाम्नः । तासु रौरवं प्रज्ञातम मिष्टोमसाम । प्रशातमग्नि- 3.1-2 with Caland's notes, and Sāyana's ष्टोमसाम (omitted in one MSS) नेदन्तरयामेत्यथ comm. thereon). The brhati part of the वाजजित्---अन्नं वै वाजः (v.1. वाच:)--अन्नाद्यस्यैवावरुद्धय stotra is begun by an aida gaman (PB VII. (v. 1. अन्नाथस्यावरुद्धय) । अथ दैर्घश्रवसम्---अन्नं वै दैर्घश्रव 3.14 ऐडेन बृहतीमारभन्ते) which is the raurava सम्-अन्नाद्यस्यैवावरुद्धथै) । अथार्क पुष्पम्-अन्नं वा अर्कः sāman in the ordinary agnistoma (Să ya- अन्नाद्यस्यैवावरुद्धथै । अथ समन्तम् । समन्तेन (v.1. सम na's comm. on ibid ऐडेन इडानिधनेन रौरवेण न्त्यैनं) श्रीरसदिति । अथ यौधाजयं त्रिणिधनं सवनानां साम्ना बृह्तीछन्द आरभन्ते गृह्णन्ति and Caland's क्लप्त्यै । अथौशनमन्त्यं साम । अन्त्येन साम्नान्त्यं स्वर्ग note 1 on PB ibid). So, in accordance लोकमश्नवामहा (MSS लोकमश्नवाता) इति. with the general practice the brhati part 2 तामु i.e. on therks beginning पुनान- (beginning with पुनानस्सोम धारया) was to सोम धारया. Cf. JB II.190(195) quoted in commence with the usual raura va saman, the previous note. but our text prescribes the arkapuspa ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् ३२ . saman instead. Hence, the need of say in the Vedic language. ing रौरवं प्रज्ञातमग्निष्टोमसाम नेदन्तरयाम 'so that we 15 Baat dat for at. may not omit (अन्तरयाम) raurava, the well 16 A B C तैस् . known agnistoma-sāman'. 17 C सर्वा. 4 C अथापुष्पम् . Arkapuspa is the name 18 B एवानुनवन्. of a saman, £o called because its vakya 19 C हैवध्नुवन्ति. stobha (here puspa = stobha) begins with 20 A BC-क्षरा-. the word अर्क (SV I.565) (see The Vedic 21 A B C पञ्चविंशा. Chant Studied in its Textual and Melodic 22 A BC महावृतं. Form by J.M. van der Hoogt, p.8). See 23 As the angirasa raman has & Caland's note 1 on PB XV.3.22, where also finale of twenty five akşara“, it is connected it is employed in the madhyandina-pava with the pañcaviméa Prajāpati. The māna-stotra. mahāyrata is a prājāpatya day. Hence by 5 C. JB III.255 अथार्कपुष्पम् ---अन्नं वा this saman प्राजापत्यं महाव्रत तत् तत्सलक्ष्म क्रियते. अर्कस् , तस्यैतत् पुष्पं यदारण्यम्, तद्धयरण्ये जायते- 24 C नोधसं. O FT. Naudhasa is the saman, आरण्यस्यैवान्नाद्यस्यावरुद्धथे. Grām VI.1.37 composed on SV 1.236 6 B धरण्ये. (Caland's note 2 on PB VII.10.2). 7 Cf. JB II.169(174) अन्नाद्यस्यैवावरुद्धथै 25 Brahmacāma, 3.c., the third तस्मिन्नेतानि सामान्यवकल्पन्त्यर्कार्कपुष्पे दैर्घश्रवसमिति_prstha-stotra. and PB XV.3.22, 23 अर्क पुष्पं भवति । अन्नं वै देवा 26 A haplologically om its प्रशातं अर्क इति वदन्ति रसमस्य पुष्पमिति । सरसमेवान्नाद्यमव ब्रह्मसाम. रुद्धेऽकपुष्पेण तुष्टुवानः. Also ef. JB III.255 quo 27 C अन्तनयामेत्य्. न इद् अन्तरयाम इति ted in note 5. so that we may not oinit it'. 8 Ābhīšava is the name of a saman, 28 C प्रश्नि. Prsni is the naine of a Grām XIV.2.5, composed on SV II.512 sāman. It is the came as भरद्वाजस्य पृश्नि (J3B (see Caland's note 1 on PB XV.3.27, where III.75 वाग्वै पृश्नि | वाचमेतनाहा समिच्छन्ति । तामेवैतत् also this săman is employed in the madhy- संविदन्ति । तदेवाचक्षते भरद्वाजस्य पृश्नीति). andin a-pavamāna-stotra). 29 Cf. JB III.75 अथो ह स्मैतेनैव (i.e. by 9 A B C तृप्या. the Bharadvaja's prsni) साम्ना भरद्वाजः पृश्न्य- 10 C तर्पयन्त् . न्नाद्यमवरुद्धे। तद्वन्नाद्यस्यावरुद्धिस्साम (so all MSS) । 11 B एनेन. अवान्नाद्यं रुद्वेऽन्नाद श्रेष्ठ स्वानां भवति य एवं वेद 12 A B C -निधनम् . The compound and PB XII.10.25 अन्नं वै देवाः पृश्नीति वदन्त्यन्ना- पञ्चविंशत्यक्षरनिधन is not found in MW, VPK and Index Védique. 30 अथे. 13 Like text PB XII.9.18 31 A B C रोहिणक्रम् . Rauhinaka is enjoins the employment of the angirasa the name of a saman. This sāman is not saman after the abhisava gaman. But the used in any other Brahmaņa. ängirasa saman is different in the two 32 B एकशाफानां, C एकशपानां. एकराफ texts. In PB it is adorata while in JB it is 'whole-hoofed, solidungulate.' पञ्चविंशत्यक्षरणिधन. 33 A B आरोहत्, C अरोहत् . For the 14 The passive 3774777 is used in an acc. with /रुहू cf. SBM II.1.2.7 मनुष्याणां कामं active sense. It is of common occurrence TTH. ते मनुष्याणां काममरोहन् । यं मनुष्येषु काम- घस्यावरुद्धयै. our ...

·३३ जमिनीय-ब्राह्मणम् २.१४ on मराहन् तं पशुपु कामं रोहति but the parallel एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । ततो वै स समन्तः Kanya pasuge I.1.2.4 has the loc. मनुष्याणां प्रजया पशुभिरभवत् । तदेव समन्तस्य समन्तवम् । कामे रोहाम. ... मनुष्याणां कामे रूळहाः ... मनुष्याणां | समन्त एवं प्रजया पशुभिभवति य एवं वेद. कामेऽरोहन् ... पशूनां कामे रोहति (Culand, SBK, 45 The compound प्रजापशु is not Introl. III 26b, p.67). found in MW, VPK and Index Védique. 34 Cf.JBII.61. It occurs in JB at II.92(95) मिथुनात् प्रजा- 35 एकरापा:. पशवः (no v.1.) प्रजायन्ते and II.143(145), 36 C किटकिटाकार. किटकिटाकार is a new 173 (178), बहुः प्रजापशुभि (o in A B, but wont. It refors to the stobha e of the प्रजया पशुभि: in C) प्रजायेय. Note प्रजापशुकाम rauliinakı süran. It is citod by Caland, in AA I.1.1. Over en uit het JB p.21 and compared 46 Cअसमेति. असाम is 1 pl. imp. of with किकिटाकार. V 377. The sentence gignilies 'may we be 37 तत्र. surrounded on all.ides ('समन्ताः परितो 38 मास: igen.sg. of मास . ऽवस्थिताः' Siyana's, comm. on PB XIX.12.7) 39 Cआदायन्न. by progeny and cattle.' For the connection of staffer with 47 JB III.15 is verbally identical: अश् ef. JBII.15 ह वा अशीत्यावहश्चैव रात्रिश्च । अथ यौवाजयं त्रिणिधनं सबनानां क्लप्त्यै । अथौशनमन्त्यं ताभ्यामनमाशयन्ति । आशयन्त्येवैनमताभ्याम्, JB II.24 साम । अन्त्येन (1.1. अन्तेन) साम्नान्त्यं स्वर्ग लोकमश्न- अशीनिमिव देवा इमान् लोकानिमानध्वन आश्नुवत । तद- वामहा इति. शीतीनामशीतित्वम् . 3M VILL.5.2.17 and IX. 48 C यौयाजय. Yaudhaijaya. is the 1.1.21 (both with Eggeling'a note) connect saman, Gräm XIV.1.36 composed the word after with the V3127. SV I.511 (see Caland's: note 1 on PB 40 Cr. JB III.256 अथ दैधश्रवसम्.---अन्नं वै VII.5.12 and At PB VII.5.12 देवश्रय सम् --अन्नाद्यस्यैवावरुद्धय 20nd PB XV.3.25 and XI.3.10 it is chanted during the मायो रिभ्योऽन्नाद्यमवरुद्धश्रवसे न तुष्टुवानः. madhyandina-pavarnāna-stotra, us in our 41 श्रमम. On dairghakravaca text. iminee Caland's note 1 on PB XV. 49 ABO त्रीणिधनं. According to 3.24. wire lo it is employed during Caland (note 2 on PB VII.3.17) the the mudhyanin-pavamınd-ftotra. yaudhājaya saman 'has no finale in the 42 Commit- अन्न दैर्घश्रवसम् . propertence, viz. no finale which is 43 Samanta is the name of a fanan, added to the words of the verse (such as Gram II.1.3() emporarl on SV I.61 (ceeidz, (is, is, ida, as, has, etc.) but three parts of Caland's note 1 on PB XV.4.6 and XIX, the verre itself are taken as nidhana 12.6). (s4234si; 123487%; /4345ayat, etc.)". 44 Cr. PB XV.4.6,8 समन्नं भवति । Caland-Henry, L'Agnistoma, $178b, p.281 आग्नेयी पृथिव्याग्नेयो ब्राह्मणः । ऐन्द्री चौरैन्द्रो राजन्यः । correctly read the last nidhana as अन्तरिक्षण द्यावापृथिवी समन्ने । अन्तरिक्षेणवैनं समन्तं करोति... and PB XIX.12.7 (according to the /1234yall). Kahi Sanskrit Series ed., but XIX.12.6 50 The ya udhaja ya taman is for according to Caland':: translation) समन्तं the klpti of the THREE savanas (pratah-, भवति । ममन्नामेवारमै विदां करोति and JB III.186 madhyandina- and trtiya) because it has प्रजापनिर्वा अकामयत समन्तः प्रजया पशुभि स्यामिति । स THREE finales. Cf. the elaborate explap.650). 3 5 3 5 3 5 3 5 , ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् बचात्य चिनियन तन मन्ति. . गृजन , माध्यदिन Caland's note 1 on PB VII.3.23). 52 Cr. JB I.224 अन्त्याभ्यामेवैतत् साम' भ्यामन्त्यं स्वर्ग लोकमश्नुते य एवं वेद and JB III. 248 अथोऽन्त्येन साम्नान्त्यं स्वर्ग लोकमश्नवामहै. Sayana's comm. on PB VII.3.23 it is scated that aušana, which is devoid of a inale (अनिधन), is at the end of the madhyandina-pavamana-stobra to prevent the sacrificer from fuding across the world of heaven (स्वर्गस्य लोकस्यानतिपादाय). 14 । TILal } 10.. FAL11211 of २.१५ नद आहुम नवदशाव्यम्' एवैतस्याह्नः पृष्ठं कार्यम् इति । तस्येषा कल्याण्य् एव प्रामा, नव पवास्मिन् द्वौ संपादयतः । वामदेव्यम् एवेत्य् आहुः । वामदेव्यं हि५ (१)। नह घ च प्रत्यक्ष वामदव्यं यद् राजनम् । तस्य' प्राणन प्रस्तौति । ऋचा वै वामदेव्यस्य प्रस्नोति । प्राणनतस्य ह ह द प्राण ऽसद् इति व हिकुर्वन्ति । यथा ह वै वयस आशय एवं गजनभ्य शमदव्यम् । प्रजापतिर् वै पितादित्यः पुत्रः । प्रजापतिर् वामदेव्यम् आदित्यो गजनम् । तस्माद् एप एतयोर् आभावत्तरं तपति । एतद् ध्य् अस्मात् तजो' निभिन्नम । नद या अशातिभिम्। संपन्नम् । एकैकस्यां स्तोत्रियायां द्वे द्वे अशीन्या । पद्यत । ताः पञ्चाशद' अशीतयस् संपद्यन्ते । द्वे ह वा अशीत्याव१६ अहश् चय गत्रिश च । ताभ्याम् एनम् आशयन्ति' । आशयन्त्य् एवैनम् एताभ्याम् । तस्य यन्' ८ निधन पृष्ठान्य एव तानि धिपत्यमगच्छत् । तद्यन प्रजापतिः प्रजानां राज्यमैश्वर्यमा- 11140411 - the Re subject धिपत्यम् [अगच्छत् तेन प्रजानां राज्यमैश्वर्यमाधिपत्यं] Is गच्छामेति । परोक्षमिव ह खलु वा एतद्वामदेव्यं यद्राजनम् । + :) नददुस्ताम्य में तस्याह्नः राजनं पृष्ठं भवति, वामदेव्यं मैत्रावरुणसाम, पञ्चनिधनं वन मममस्तत् बामदेव्यं ब्रह्मसाम } अमिपूर्वमेवैतद्वामदेव्येन मध्यत न दाव्यं पृष्ठं आत्मानं संदधतो यन्ति. * अनि नमबरन प्रत्यक्ष मुन्न । नदु वा आहुई. 1 Tavassārya is the name of a पदवृत्ती: (.1 saman. This word is not found in MW, (1... प्रस्ताव:) प्रतिहाग देवत VPK and Index Védique. It is the same भवनबह पृष्ठ 1. पृष्ठय) काय. as तवश्यावीय (g.v. in the index to Die बामदल्यम् । म यथागत्य गृहान् altindischen Todten- und Bestattungege- दक नम्बयद् वामदेव्यात् पृष्ठं bräuche by W. Caland and Index Védique) स्थान राजनमेवैतस्याहः which is a rariant of तवश्रवीय (so called मजद प्रजानां राज्यमैश्वर्यमा because it begins with RV X.140.1 अग्ने तव ·३५ जैमिनीय ब्राह्मणम् २.१६ %D श्रवो......, SVB II.1.8). The word तवश्शाव्य V.2.9), is substituted for the vamadevya. occurs four times in JB II.406(411) quoted Rājana saman is Ar. gā. IV.2.19, comabove. posed on SV I.318 (see Caland's note 1 2 'They cay that the tavassávya on PB V.2.6). (saman) should be made the prstha- 7 =राजनस्य. (stotra) of this (mahā vrata) day'. 3 AC -रिम, C -स्मि. 9 A B C पितादित्वाः. JB II.269(274) 4. वामदेव्यमेवेत्याहुः =वामदेव्यमेवैतस्याह्नः पृष्ठं प्रजापति पितादित्यः पुत्रः. कार्यमित्याहु:. Like our text, PBv.1.1 10 A B C राजानम्. prescribes the vamadevya gaman for 11 एत. the atman part of the first prstha 12 A एतयोराभावत्तरन्तपत्येद्धयस्मात्तेजो, B stotra (see Caland': note on PB ibict and एतयोराभावत्तरन्तपत्येतद्धयस्मात्तेजो, C एषतयोरभावत्तcf. PB V.2.1). JB II.406(411) clearly रन्तपत्तेतद्धयस्मातेजो, आभावत्तरं 'more brightly' brings out the above : बामदेव्यमे तस्याह्नः पृष्ठं is new to MW, VPK and Index Védique. कार्यमिति | आत्मा वै व्रतस्य (i.e. महाव्रतस्तोत्रस्य) वाम- 13 Cअशीतिसू. देव्यम्. 14 For the meaning of affer see 5A B ही, C हि हि. The text is not Eiggeling's note 1 on SBM. VIII. 6.2.3, clear. Lacuna ? p.112. 6 Here the rājana sãınan is pres- 15 पञ्चशद, cribed as an alternative to the vamadevya 16 अशीत्या. saman for the ātman part of the first 17 For tihe conneclion of eatifit with pratha-stotra. Cf. JB II.406(411) तत्स्थान V 3431 see note 39 on JB II.14. राजनमेवैतस्याह्नः पृष्ठं कार्य मिति...... So alo PB 18 Coinits यन्. V.2.6 (-ee Caland's note 1 on PB V.2.1). 19 O makes it a part of the next Why this vilcalpai? Regarding this PB V. section. 2.4-5 says that the vamadevya saman is The finale of the rājana sāman (att unfit because it is devoid of finale, and =7972) is the pisthas. See note 1 on without support is the man that is JB II.16 and of. PB V.2.9 with Caland's devoid of finale. Hence the rājana saman, translation. which is provided with a finale (PB % 3D २.१६ १ वाग् इति रथन्तरम् । इळेति वैरूपम् । तच् छक्वर्यस् तद् रेवतयः । स्वर् इति वैराजम् । बृहद् इति बृहत् । भा" इत्य् असो वा आदित्यः । भा इत्य् एतद् एवास्य निधनम् । एतस्य सलोमताम् अश्नुते य एवं वेद । तद् एतत् सर्वाणि पृष्ठान्य अभिवदत्य् एतेन" सामनिधनेन । त उ वै पञ्च° पञ्चविंशास् सामनिधनानां संस्तुतानां संपद्यन्ते । तान् उ एतान् निधनैर् एव होतानुशंसति । तद् आहुर् आत्मनाग्रे १ प्रतिपद्यम् अथ शीर्णा १२ । आत्मा वा अग्रे ऽथ शिर इति। तद् उ ह तद् यथा कर्त१३ पतेत् १४ तादृक्१५ तद् यत् पञ्चविंशाद् आत्मनस्१६ त्रिवृच् ·जैमिनीय ब्राह्मणम् लिग भि प्रत्यधरोहयुः : । शीणव: प्रतिपद्यम् । सर्वा ह वा एतद्२० देवता * 'स्नात्र प्रन्युपनि एन्ति'-मया प्रतिपत्स्यते मया मयति । स यदि शीर्णा प्रतिपधेत यैव शिरपनाहयता - भवति ताम् एव तननोति । यदि पक्षेण यैव पक्षीप्रतिपदेवता२४ एवं तननीति: । यदि पुच्छन यैव पुच्छंप्रतिपद्देवता२७ भवति? 3 ताम् पवतनधाति । यद्य आमना यवात्मनःप्रतिपदेवता ८ भवति ताम् एव तेनोति२९ इतरा दयता भवन्ति । सर्वा, उ ह वे देवता(श) शीर्षन्न् ३२ एव-इमे वै भनि नाम । अन्तby the Hive antothe previous गम्य भवन पृष्ठन्यवन नि) i amplified tali of the rajana कृ. इको-ic), बृहत् and ** 109 PB 1.2.7) are iden- ":... - mahantara, wita Makmura and rairata) tisinitiathan- Satirina, Sikrars and , *(KANATH 11:01:10 PB1.2.7 ke - Fivsiija, बृहनith bhat and te la mihama) i ponder sun (cf. METril I.1.991. . SAN भार (JB only. रेवत्यः SAT 20.11.pl or it and it alone yur Bahu AB II.16 B2, BK 11.2.1.2. PB TII.9.20' NILE 3.94, 14, 15, 17, 105. II 8 एतेन सामनिधनेन, i.e., nidhana of this rājana çāinan. 9 A B C पै (प and a are often con. fused in the Grantha script). 10 i.e., the five nidhanas of the rajana laman वाक, इडा, सुवो, बृहत् and भा. 11 The different parts of the mahāvrata-stotra are compared to the various parts of a bird, as the fire alter was built in the shape of a bird (cf. ŚBM IX.1.2.35- 39). Hence the terms 'head' (शिरस्), the two wings' (पक्षी), the trunk' (आत्मन्), the 'tail' (पुच्छ) for the different parts of the mahăvrata-stotra. Cf. Sāyana's comm. at the beginning of PB V.5. 12 A B शीर्षा. 13 Cकत्तं. see note 7 on JB II.11. 14 For the use of acc. with V907 (Renon, Gram. Skt. 223 b, p.310) cf. SBM XIT.7.1.20 (BAUp IV.3.20) गर्तमिव पतति, JB I.139 यथा कर्न पतेत् तादृक् तत् , TA VI.9.19 (Mya. el. II, p.107-108) कत पतिष्यामि, but the loc. with पत् in KB XXVI.4 गर्ने वा पतति. 15 तादृत्. 16 See Eggeling's note on ŚBM X.1. 2.8 स पन्चविंदा आत्मा. 17 The 'head' of the mahāvratasstotra is trivrt, i.e., it is chanted in the gāyatra melody on three tristichs (see Caland's note 1 on PB V.1.2). Cf. PB v.1.2 त्रिवृच्छिरो भवति, SBI VIII.4.4.4, VIII. On कर्त Svelat here the order of the ***** Threut from that of JB Clean the sequence of है. माममोकन ... How to [W 1. 1.04Ashl76) 11*: la ea i Kongruenz' and 12 2 - Latestlingness inarche I I. The other Brahdala KD XXVIII.2 - ·३७ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१७ 6.2.6 त्रिवृद्धि शिरः. त्रिवृच्छिर: is acc. sg. govern. ed by अभिप्रत्यवरुहू. 18 A B पत्यवरोहेयुः, C प्रत्यवरोहयुः. अभि- प्रत्यवरुहू is not indexed in VPK although MW gives its usage in AB in the sense of 'to step down upon (acc.)'. 19 A शीष्णेव, C शीष्णैव. On शीर्णा see Over en uit het JB, p.17. 20 एतत् qualities स्तोत्रं. 21 C स्तोत्रा व्युत्युपतिष्टन्ति. 22 A शिरःप्रतिदेवता, C शिर:प्रतिपदेवतं. 23 भवन्ति. 24 A पौ.प्रतिदेवता, B C पक्षप्रतिपदेवता, Wh पक्षे देवता. 25 B तान्. 26 तेनाधनोंति. 27 A BOपुच्छंप्रतिपदेवता. A यैवात्मानःप्रतिपदेवता, BC यैवात्मन:- प्रतिपदेवता. 29 C तेनद्धयेति. 30 अन्तरिक्षता. Cf. JB II.17 अन्तरिता इतरा देवता स्युः. 31 BC सर्व. 32 C शीर्णन्. 33 A takes over इमे वै वसवः to the next section, while BC and Wh do not. The enuineration of सर्वा देवता: is continued in the next section. २.१७ इमे रुद्रा इम आदित्या इमे विश्वे देवाः । अयम् एवायं लोक इदम् अन्तरिक्षम् अयम् असौ लोक इमा दिश' श्रोत्रम् इदं रथन्तरम्' इदं वामदेव्यम् इदं बृहद् इदं यशा- यशीयम् । तद् एतच छीर्णा प्रतिपद्यमानस् सर्वाभिर् देवताभिस् सर्वैर् एभिर लोकैम् सर्वैल् सामभिर् अनन्तरायं प्रतिपद्यते । स यद् इतो ऽन्येनांगेन' प्रतिपद्येत यैव तत्प्रतिपदेवता' स्यात् ताम् एव यात्' । अन्तरिता इतरा १ देवता स्युः११ । १२अथै- तच् छो१२ प्रतिपद्यमानस् सर्वाभिर् एव देवताभिर अन्तरायं प्रतिपद्यते । अथो हैतद् देवतानां प्रिय यव छोणी प्रतिपद्यते--सर्वा नो नापरात्सीर ३ इति ॥ १७ ॥ । 1 A B दिशश्. 11 C तेवता सुः. Cf. JB II.16 अन्तरिता 2 रथन्तरंतरम् . इतरा देवता भवन्ति. 3 C यशायाशीय. 12 Wh अथ तच्छीष्र्णा. 4 B तदेतत्शीर्णा, C तदेच्छीर्णा. 13 Instead of 2 sg. अपरात्सीर् the 3 sg. 5A-नः, B-ना, C-न. अपारात्सीद् is expected. For the confusion 6 A सामाभिर् . of rr and d see Oertel, GGA 1931, p. 239. 7 अनन्तरायं 'without a break'. 240; Studia Indo-Iranica, Ehrengabe für 8 CWh यदतोन्येनांगेन. Wilhelm Geiger' p.136-137; Bloomfield. इतोऽन्येनांगेन 'by a parts different from Edgerton's Vedic Variants II, 272a, p. 142, this one, the 'head', i.e., by the right and add the reading of Devarăja on Naigh. or left wing, by the trunk, or by the tail (Bibl. Ind. I, p. 284) इन्द्रः पूर्भिर् आतिरद् instead of the mahāvrata stotra. of इन्द्रः पूभिंद् आतिरद् of RV III.34.1, अस्रावीर् 9 A B तत्प्रतिदेवता, C तत्प्रतिपदेवता. for stereits at JB II.2. 10 C एवध्नुयात् .

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.१८ 3 रतो वा एतद् अग्रे प्रविशति यद् गायत्रम् । ततो ऽन्यान्य अंगानि विक्रि- यन्ते" । प्राणो वा एष प्रविशति यद् गायत्रम् । तम् अन्यान्य् अंगान्य उपसंसीदन्ति । स इमान् ‘प्राणान् आकाशान् अभिनिर्मन्थति । प्राणो वै गायत्रः । गायत्रं शिर एव । तदायतनो वै प्राणो यच् छिरः । तस्मात् ११ त्रिवृतैव'२ शी१३ प्रतिपद्यम् अथ पञ्च- दशेन पक्षेणाथ सप्तदशे 'नाथैकविंशेन पुच्छेनाथ १६ पञ्चविंशेनात्मना १७ । तद् ऊर्धाः कीर्तिम् १८ ऊचा श्रियम् ऊर्वा स्वर्ग लोक रोहन्ति । अथो हैषां तैर् एव ज्योतिष्टोमस्य स्तोमैश् शिवैश् शान्तैर् एतद् अहः१९ परिष्टुतं भवति । अथो हैयाम् एत एव ज्योति- टोमस्य स्तोमाश् शिवाश् शान्ताः परिमाद्भाजन२० भवन्ति २१ ॥ १८२२ ॥ 1 It has been translated by Oertel favoured by Oertel 'against the concurrent in his Syntax of Cases in the Prose of testimony of the MSS'. He thinks that the Brahimanas $51 Ex.5,p.133: "The seed, "if the MSS-reading is retained आकाशान् viz. the gāyatri metre, enters first, from must be taken in apposition to प्राणान् it the other members (of the body) are and the passage would mean: 'He (viz. respectively fashioned; this breath in he who is about to come into existence) deed, viz, the gāyatrī metre, enters, the turns towards these breaths (which, in other members (of the body) cluster the macrocosm, are identical with) the round it, this (primazry) breath churns ethereal spaces'; that is to say : when a out (=generates) these (other) breaths human being is about to come into exis- (= sense organs) with reference to (?) the tence (तस्य' संभविष्यतः) the प्राणाः of the future ethereal spaces'. being enter the mother's womb first (TIU 2 रेता. अग्रे प्रविशन्ति) and before the seed is ermitted 3 प्रविनति. into it (अथ रेतस्मिच्यते); it in toward these 4 AC यत्. TIT:, which in the macrocosm correspond 5 A BC विक्रीयन्ते. to the ethereal spaces (आकाशा:) that the 6 C यत्. future being Furns (स [संभविष्यन्] इमान् प्राणा- 7 C तमन्न्यान्न्यागानुपसीदन्ति. नाकाशानभिनिवर्तते), and thus it comes to pass 8 A प्रणानाकारान्, B प्रणा, C प्रणानाकाशा that the character and nature of the नभिनिर्मन्थन्ति, Wh प्राणा-. Cf. JBI.17 तस्य वै future being do not depend on the ceed,- सम्भविष्यतः प्राणा अग्रे प्रविशन्त्यथ रेतस्सिच्यते । स for the seed is uniform in character for इमान् प्राणानाकाशान् (so all MSS) अभिनिवर्तते । all beings, ---but on the character and तस्मादु समानस्यैव रेतसस्सतो यादृश एव भवति तादृशो nature of the प्राणा: which have entered जायते. This passage is discussed by Win the mother's womb before the seed is disch in BKSGW, 59, p.115-116 and by cast and with which the सम्भविष्यन्त has Oertel in his Syntax of Cases in the Prose united (तस्मादु समानस्यैव रेतसस्सतो यादृश एव of the Brahmanas, $51 Ex.5. Windisch भवति तादृशो जायते)". Also cf. KausUp II.14 proposes to emend आकाशान् in the clause and Chand Up IV.10.5 for the connection स इमान् प्राणानाकाशानभिनिवर्तते which is not of प्राण with आका. " .

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् my २.२० 9 So in all MSS. 10 ए for एव. Of. JBI.321 तेषां यदेव गायत्रं शिर आसीत् तत् समभवत् . 11 तस्मा. 12 .A B C तृवृतेन. 13 Cf. PB V.1.2 त्रिवृच्छिरो भवति. 14 The 'wing' of the mahāvratastotra are 15- and 17-versed (PB V.1.10 पञ्चदशसप्तदशौ पक्षौ भवतः). 15 Bथैकविकविंशेन, 16 पुछनाधि. The 'tail of the mahāvrata-stotra is 21.versed (PB V.1.16 एकविंशं पुच्छ भवति). 17 The atman is 25-versed (ŚBM transl., part IV, p. 283). 18 कीतीम् । 19 C स्तोमैंशिवैश्शान्तैनेतदहः. 20 C परिमत्भाजां. The compound परि- माभाजन is not found in MW, VPK and Index Vedique. Parimad is the name 16 samans belonging to the mahāvratastotra' according to MW, but they are 13 according to Eggeling, ŚBM transl., part IV, p. 283. 21 B भवति. 22 Comits '18'. . २.१९ 'तद् एतत् सर्वपृष्टं सर्वस्तोमम् अहः । तद् यद् एतेन सामनिधनेन सर्वाणि: पृष्ठान्य अभिवदति तेन५ सर्वपृष्ठम् । अथ यद् एते ज्योतिष्टोमस्य स्तोमाश शिवार शान्ताः परिमाद्भाजनं भवन्ति' तेन सर्वस्तोमम् । संपदा हैव त्रिणवत्रयस्त्रिंशौ स्तोमा आभिसंपद्यते । सर्वपृष्ठेन' हास्य सर्वस्तोमेनतेनाह्ना११ स्तुतं भवति य एवं वेद । तेन १२ हैतेनैके ऽपि१२ तृतीयं कृत्वा स्तुवत एकं वावदं सामेति वदन्तः । तेषां ह तेषाम् १ अमुष्मिल् लोके १३ नैव शिरश् चान्यानि चांगानि विज्ञायन्ते १४ ॥ १९ ॥ 1 C haplologically omiis तदेतत् सर्व- पृष्ठं... परिमाद्भाजनं भवन्ति. 2 सर्वपृष्ठ 'provided with all the (six) prsthas'. See Eggeling, SBM transl., part III, introd. p. xxi. 3 सर्वस्तोम provided with all the (six) stomas', which are the trivrt (9-verred), pancadasa, Laptadasa, ekavimsa, gaphaavimsa and the trayastrimsa (Caland's note 2 on PB XX.2.1). 4 Bसर्वा. 5 Bomits तेन. 6 तद्यदेतेन सामनिधनेन सर्वाणि पृष्ठान्यभिवदति refers to तदेतत् सर्वाणि पृष्ठान्यभिवदत्येतेन साम- निधनेन in JB II.16 where the identification of the nidhanas of the rājana sāman with the prstha-samans is given. 7 A B C संपादा हेव. 8 B त्रिणवत्त्रयस्त्रिंशो. 9 A B स्तोमाभविसम्पद्येते. 10 Cसर्वपृष्टेन. 11 A -नह्ना,C-नहा. 12 C हैतेनैकेवि. 13 AC अमुष्मिन् लोके, B अमुष्मिन् लोके. 14 B विज्ञायते, C विज्ञयन्ते. २.२० पिण्डाः पिण्डा इव हि भवन्त्य् अक्रताः । यथाङ्गम् एव स्तोतव्यम् । ते हैवा- १ ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् ४० मुप्मिललोके साङ्गास् सतनवो ऽमृतास् संभवन्ति । अथ हेक सकद् एव शीणे हिंकुन्ति-पराङ् एतद् यच् छिर इति वदन्तः । त्रिस् त्रिर इतरभ्यो ऽङ्गभ्यः । ते त्रयोदश हिंकारास संपद्यन्त । एवं त्रयोदशस्य मास' उपाप्तिर इति । तद् उ ह शश्वन् न तथा । त्रिर्११ एव शीणे हिंकुर्वन्तस् १२ त्रिन् त्रिर इतरभ्यो ऽङ्गेभ्यः। ते पञ्चदश हिंकाराम् संपद्यन्ते । पञ्चदशो' 3 वा इन्द्रः। ऐन्द्र महा- व्रतं तत् तत्सलक्ष्म क्रियते ॥२०॥ 1 Bपिण्डः. 2oallISS. अक्रता: for अक्रतव: like R पूतक्रता -ide by sile with पूतक्रतुः? 3 Cस्तोतव्य. # A B -प्निन् , C हेवामुष्मिन् . 5 Cr. JB II.321 सर्व एव साझास्सतनवो- मृगस्मभवामेति.........ते सर्व एव साङ्गास्सतनवो- ऽमृतास्समभवन् ! सुर्वे हेव सागसतनुरमृतस्संभवति य एवं वेद. 6 Cपनाङ्. For पराङ neut. see Wackernagel III p.231. The common form is पराक्. 7 The other aiga:: are : the trunk' (आत्मा), the two wings' (पक्षी) and the 'tail' (पुच्छ). 8 A BC तो. 9 मास: is the gen. sg. of मासू. 10 "That is not always so', i.e., they do not always utter the sound him once for the 'head'. 11 A B C तिर् . 12 A C हिंकुर्वस् . Note the use of the participial form fè gharat: for the finite. 13 C पञ्चादशो. 14 0 महावृतं. २.२१ तद् आहुर् नौधसम् एवंतस्याह्नो' ब्रह्मसाम कार्यम् इति । तद्ध तत् पक्षम् अनु- वदति । रथन्तरम् एव श्यतम् एव कार्यम् इति । तद् उ ह तत् पक्षम् एवानुवदति । वृहद् एव पञ्चनिधनम् एव वामदेव्यं" कार्यम् इति । आत्मानं हैव तद् अनुवदति। श्रायन्तीयम् एव कार्यम् इति ।न हवै किं चन श्रायन्तीयम् अनुवदति । 'महावष्टम्भम् एव' कार्यम् । तद् दिनिधनं भवति । दिशो वै पृष्ठानि' ° । इयम् एव प्राची दिग् रथन्तरम् इयं बृहद्११ इयं वैरूपम् इयं वैराजम् अमूर् महानाम्नीर १२ इमा रेवतयः१३ । दिग्भ्यो' वा एतस्मा अन्नाधं हरन्ति'५। ६दिग्भ्यो वा अस्मा ६ अन्नाद्यं ह्रियते य एवं वेद । अथो हैषाम् एतनैव सर्वाणि पृष्ठानि ब्रह्मसामवन्ति भवन्ति ८ । तस्माद् उ हैतत् सामैतस्माद् अहो' नान्तरित्यम् । तद् उ सतोबृहतीषु २१ २२भवत्य् उत्क्रान्त्या२२ एवानपभ्रंशाय 3 - 1 C तदाहुन्न धसमेवैतस्याहो. Naudhara third prstha-stotra (Caland's note 2 on is the name of the sanman, Gram VI.1.37 PB XII.4.19). Here different samans are compo eri on ST I.236 (Caland's note 2 prescribed because the day belongs to the on PB VII.10.2). second half of the year. It is to be noted 2C ब्रह्ममा. Brahma- aman is the that in the first half of the year the ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२१ विद. sāman is the same (i.e. the abhīvarta saman) while the fk varies, and in the second half the rk is the same but the samans vary (see Caland's note 1 on PB IV.3.4, and B. Ghosh, Collection of the Fragments of Lost Brāhmaṇas, p.73 note 6). Cf. JB II.14 374 Arali C EHT, JB I.313 नौवसं वा श्यैतं वा ब्रह्मसाम. 3 C inserts महावैष्टभ after अनुवदति. Paksa of the mahā vrata-stotra. 4 Syaita is the saman, Grām VI.1.62 composed on SV 1.235 (Caland's note 1 on PB VII.10.2). According to PB VII.10.2 also syaita is the brahma-saman. 5 The five nidhanas of the vamadevya are : (i) FINE Terut, (ii) रायस्पोषाय सुकृताय भूयसे, (iii) अगन्म बाममिदं बृहत् , (iv) इद वाममिदं बृहत् , (v) चराचराय बृहत इदं वाममिदं 75. Cf. PB V.2.10 sfars: 9ami ara- देव्यं ब्रह्मसाम कार्यम्. 6 C 37TCHITAT. 'Atman' of the mahavrata-stotra. 7 o spremenih. Śrāyantiya is the sāman, Grām VIII.2.5 composed on SV I.267 (Caland's note 1 on PB VIII.2.9). It is the brahma-eman in JB 1.352, II. 198(203) read FEATH and PB VIII.2.9 also. 8 A महावैष्टम्भ, C महावैष्टम. Mahāvaistambha is the name of the saman, Grām VII.1.31 composed on SV I.261 (Caland's note 1 on PB XII.4.19). It is to be made the brahma-saman. Cf. PB XII.4.19 HET- वैष्टम्भ ब्रह्मलाम भवति. 9 B तददिनिधनं, C तद्दि निधनं. The word feftis not found in MW and Index Védique though it occurs in PB X.10.1 and X.12.3. The finale of the mahāvaistambha is (SV, Calcutta ed., vol.I,p.542) दी२३४शाः, whence the adjective दिनिधन. 10 Carfa. 11 000 12 Here the mahānamnīs=sakvara saman. See Caland's note 1 on PB XIII. 4.2 and Eggeling, ŚBM transl., part 5, p. 331, note 2. 13 See note 16 on JB II.1 and cf. Ent: in JB II.138-139(140-141). 14 A BET, CIETET. They bring food from the quarters (farza:) as the mahā vaistambha sāman is दिनिधन. 15 C हरति. 16 A दिग्भ्योस्मा, B दिग्भ्यो अस्मा, C दिग्भ्यो वास्मा. 17 18 Comits भवन्ति. 19 अहो. 20 "Therefore this (mahāva istambha) săman should not be omitted (rare) from this day'. TERSI is not found in the dictionaries, including VPK. 21 The mahāvaistambha saman is chanted on stanzas in the satobrhatī metre (12+8+12+8 syllables). See PB XII.4. 22 and Sāyana's comm. thereon. 22 AB Hayrer, O Haryerer. 23 A B C एवानप शाय. It is for stepping up and not falling down (zum Hinaufschreiten, zum Nichthinabstürzen' Caland in Auswahl $156), because the satobrhatī verses (40 syllables) on which mahāvaistainbha the brahmasāman is chanted have more syllables than the bịhati verke: (36 syllables) on which the brahma-saman is usually chanted (cf. Sāyaṇa's comm. on PB XII.4.22 तत्र हि बृहतीषु ब्रह्मसाम भवति । अस्मिन्नहनि तु सतोबृहती- विति अधिकाक्षरत्वात् ताभ्यामहोभ्यामेतदहरुच्छ्तिं भवति). 37792737 is strangely not registered in MW and Index Védique though it occurs in PB XII.4.3, 10.2, 3, XIV.4.1,6.3, 10.2, XVI.3.4, XVII.4.2, XX.7.1, XXI.9.14 XXIV.11.8, XXV.2.5 and JB 1.135, II.29.

·२.२२ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२२ तद् आहुर् इलान्दम्' एवैतस्याह्नो अग्निष्टोमसाम कार्यम् इति । तस्यैषा कल्याण्य् एव प्रशंसा । अतिरिच्यते यद् व्यवच्छिन्चुरामणीयं तद् यद् अदः पक्षम् । इलान्दं तद् आर्भवस्य पवमानस्यानुष्टुभि कार्य, यद् अभ्युदितं 'तन् नेद् अन्तरयामेति । वारवन्तीयम् एव १ कार्यम् इति । तस्यैषा ११कल्याण्य् एव १ प्रशंसा। निषिद्धम् इव तु यावद्'२ धैव कृत्वो यजते१४ तावद्१५ बुभूषति १६ तावत् कामयते- श्रेयान्१७ स्यां श्रेयान् स्याम् इति । तद् आर्भवस्यैव पवमानस्य गायत्र्यां कार्य ८, १ यद् अभ्युदितं २°तन् नेद् अन्तरयामेति२० । २ तद् उ वा आहुर् यद् वावान्या२२ वाङ् नातिवदति२३ तद् एतस्याह्नो२४ ऽग्निष्टोमसाम २५कार्यम् । यज्ञायज्ञीय वावान्या२६ वाङ् नातिवदति । वाग् वै यज्ञा- यशीयम्२७ । कुतो हि वाग् वाचम् अतिवदिष्यति । तस्माद् एतस्याह्नो यशायशीयम् एवाग्निष्टोमसाम२५ कार्यम् इति । अथैतच् चतुस्त्रिंश-संमितम् अनुष्टुभि२८ कुर्वन्ति । प्रयास्त्रंशद् वै देवताः२९ । प्रजापतिश् चतुस्त्रिंशः३० । सप्रजापतिका एवैतेन देवा ३२ ऋध्नुवन्ति । अथ यद् आरम्भणीये 33ऽहंस् त्रयस्त्रिंशत्संमितं33 भवति देवता एव तेननुवन्ति । अथैतेन सप्रजापतिका एवैतेन देवता अन्तत ऋद्ध्वाप्त्वो- त्तिष्ठन्ति३५ ॥२२॥ INTRODUCTORY This section gives three agnistomasāmans: (i) ilanda, (ii) varavantiya, and (iii) yajñāyajñiya. PB V.3 gives these in a different order. There the yajñā yajõīya occupies the second place and the vāra vantiya comes at the end. But yajnayajniya is usually placed at the end of an agni. stoma (JB 1.310 वानिधनं यज्ञायशीयमन्ततः क्रियते). 1 For the ilända saman Caland's note 1 on PB V.3.1. 2 C अवैतस्याहो, B omits -हो. एतस्याः 'of this mahavrata day'. Ilanda is the agnistoma-sāman of the mahăvrata in PB V.3 also. 3 A B तुरिच्यते, C रिछ्यते. Reading is uncertain. 4. A यद्व्यवच्छिद्यन्धुरामणीयं, B यद्यवच्छिद्य- न्धरमणीयं, C यद्व्यवचिन्धरमणीयं. 5 BCइलान्द. 6 A B C त्तद्. 7 B अभ्युदि. Cf. JB II.9 याभ्युदिता प्रति- पत् तां नेदन्तरयामेति. 8 Here all the MSS read तन्नोन्तर- यामेति. Further on (note 20) तन्नोदन्तरयामेति of A is replaced by तन्नेदन्तरयामेति in the other two. 9 Varavantiya is the name of a saman. According to Caland's note 1 on PB V.3.8 "vāra vantīya samans are Grăm I.1.30,VIII.2.17,XV.2.12,13. Probably, the first of these is meant, cf. notes on [PB] XVII.5.7 and XVIII.6.16". 10 कार्यमेवति. -वारवन्तीयमेवैतस्यानोऽग्निष्टोमसाम कार्यमिति. Cf. PB V.3.8 वारवन्तीयमग्निष्टोमसाम कार्यम् , JB I.352 वारवन्तीयमग्निष्टोमसाम. 11 C कल्याण्यैव. 12 B याद्. see Found ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२३ 13 Mark the separation of aral and कृत्व:. It is also separated in JB III.286 तदु वा आहुर्यावदै कृत्वो यजते तावद् बुभूषति तावत् काम- यते श्रेयान् स्यां श्रेयान् स्यामिति. 14 A B C यजतो. 15 A B C तावत् . तावत्तावत्कृत्व: correlative of यावत्कृत्व: 16 B बभूषति. 17 B श्रेया. 18 B कार्य. 19 AC यदद्यदित, B यदिद्युदितं. See note 7. 20 A तन्नोदन्तरयामेति. 21 JB II.142(144) 15 identical verbatim: तदु वा आहुर्यद्वावान्या वाइ नातिवदति तदेतस्याहो ऽग्निष्टोमसाम कार्यम् । यज्ञायशीयं वावान्या वाङ् नातिवदति । वाग्वै यज्ञायशीयम् । कुतो हि वाग्वाचमति. वदिष्यति । तस्मादेतस्याह्नो यशायशीयमेवाग्निष्टोमसाम कार्यमिति. CE. PB V.3.6-7 यज्ञायज्ञीयमग्निष्टोमसाम कार्यम् ॥ यद् वा अन्या बाङ् नातिवदेत् तदग्निष्टोमसाम कार्यम् । न वै वाग्वाचमतिवदति । वाग्यशायशीयम् । वाच्ये- वान्ततः प्रतितिष्ठन्ति. 22 A BCवावा अन्या. 23 B नोतिवदति. 24 A BC -हो. 25 Comits कार्यम्....साम. 26 B वावन्या. 27 Yajnayajniya is the voice (वाक) because its nidhana is वाक् (JB I.285 वागिति यशायशीयस्य निधनम् , Sayana's comm. on PB V.3.7 यज्ञायशीयं च वानिधनत्वाद्वागेव). 28 B-भी. 29 The thirty-three gods are enumerated in JB II.77. 30 Cचतुस्त्रिश. 31 Cसंप्रजापतिका. 32 AC देव, B देवी. 33 ABहा, हास्त्रयस्त्रिंशसम्मितं. 34. C तेन स्तुवन्ति. 35 A B ऋध्वाप्तोस्तिष्ठन्ति, ऋध्वाप्तोस्तिष्ठति. The use of the tole infinitive (आप्तो:) in an absolutive sense does not appear to be possible. Cf. Filegtcatfireffa in JB III.233. , . २.२३ प तद् आहुः कां देवतां दीक्षमाणा अनुनिषीदन्ति' काम् अनूत्तिष्ठन्तीति । स ब्रूयाद् आग्निं देवतानां दीक्षमाणा अनुनिषीदन्त्य् आदित्यम् अनूत्तिष्ठन्तीति । तस्माद् दीक्षितान् सत आहुर् आसत इति, यद्य् आपि ते शयीरन्न् अथोत्तिष्ठेयुः । आग्निर् हि देवा- नाम् आसीनानां श्रेष्ठः । अग्निदेवत्या हि तर्हि भवन्ति । तस्माद् उत्थितान् सत आहुर् उदस्थुर् इति यद्य् अपि तआसीरन्न् अथो शयीरन् । आदित्यो हि देवानाम् १० उत्थितानां श्रेष्ठः । आदित्यदेवत्या १ हि' २ तर्हि भवन्ति । तद् आहुः के 3 भूत्वोत्तिष्ठन्तीति१४ । स ब्रूयान् मनुष्या भूता दीक्षन्ते देवा भूत्वो- त्तिष्ठन्तीति। त १"एतद् ऋग्रेतसं यजूरतसं १ ६ ब्रह्मणि योनी रेतो दधतो यन्ति । अग्नाव एव तद् आहुतीभिर् अभिजुहतो' ८ यन्ति । तस्माद् दीक्षोपसत्सु१९ वीव ग्लायन्ति । तरुणम् इव तर्हि रेतो भवति । तस्माद् उ स्त्री२१ दुइदिनीः २२ २३वीव ग्लायति 3 तरुणम् इव हि तर्हि रेतो भवति । तान् स्तुतिशस्त्रैस्२४ त्रिर्२५ वर्धयन्तो ऽभिशृण्वन्तो यन्ति । तस्माद् ७ गर्भा अनश्नत संभवन्ति ॥२३॥ 1 अनु+नि+सद् is not found in | MW. अनुनिषद् is attested as a noun in ·२.२३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् the Vadhula (Acta Orientalia II p.157). 16 A C यज्ञरेतसं. ऋग्रेतसू and यजूरेतस् 2Aआनु. are not found in MW, VPK and Index 3A BCबयद्. Védique. 4 A B C शयिरन्न् . 17 Cयोनी. 5 So in all the MSS. Is to be 18 0 अभिजुब्बतो. corrected to अथो तिष्ठेयुः (cf. अथो infra), or 19 B दीक्षितोपसत्सु, C दीक्षोप्सत्सु. to the still better reading अथो उत्तिष्ठेयुः? 20 B श्लायन्ति, श्यायन्ति. वीव (= वि + In the latter case it would be an instance इव) ग्लायन्ति. वि goes with ग्लायन्ति. of double sandhi. 21 स्त्रि. 6 C देवतानाम् . 22 AO gefa ft. There are two forms 7 The word अग्निदेवत्य is not found in दुहृदिनी and दुर्हदिनी. With दुहृदिनी cf. दौहृदिनी MW and Index Védique though it occurs in Susruta. I.322.12 (which is derived in SB V.7 and AV-Parisista (Bollingfrom दौहद =दोहद). With दुहृदिनी cf. दोहदिनी Negelein ed.) I.4.1. Cf. अग्निदेवत in SBM in Bhavaprakasa (from दौ«द =दोहद). See XIV.6.9.25. Lüders, Nachrichten Göttingen 1898 8 A आसत. For सत: compare supra p. 3 on the etymology of दोहद. Our दीक्षितान् सत: (no r.l.). passage is the sole attestation of stefacit 9 A ऊदस्थुरिति, ऊदस्थुरीति, or gerent in the Vedic language. Susruta 10 BC देवनाम् . seems to favour the reading gefa a 11 आदित्यदेवत्य is not found in MW woman having two hearts'. and Index Védique though it occurs in 23 C बीप श्यायन्ति. See note 20. PB XV.5.9. Cf. tittat in SBM XIV. 24 स्तुतिशस्त्र, according to MW, is a 6.9.21: wrong reading for स्तुतशस्त्र stotra, and 12 A B ह. Cf. supra अग्निदेवत्या हि तहि | bastra' (in ritual स्तुत =स्तोत्र). Note the भवन्ति. pl. 13 A B को. 25 Comits fors. 14 A BC भूत्वोतिष्ठन्तीति. 26 Cभिश्रण्वन्तो. 15 A एतदग्रेतसं, B एतदुप्रेतसं, C एतद्रग्रेतसं. 27 A BC तस्मात् . २.२४ १ ७ ताञ् छत्रैः त ऋङ्मया यजुर्मयाम्२ साममया ब्रह्ममया हिरण्मया अमृताल संभवन्ति ऋभयो ह वै यजुर्मयस् साममयो ब्रह्ममयो हिरण्मयो ऽमृतम् संभवति 'ऋड्मयान्य अस्यास्थान' भवन्ति य एवं वेद । तान् उद्गाताई पुरस्तात् संवत्सरस्य जनयित्वा होने प्रयच्छति । तान् होता सूक्तैस् सूते । तत् सूक्तानां सूक्तत्वम् । 'ताञ् प्रशास्ति'० । तच छत्राणां शस्त्रत्वम् । तान् उक्थैर् ११ उत्थापयति १२ । उक्थानां उक्थत्वम्१३ । तेभ्य एतद् देव्यं मध्व् अशीतीर्१४ अन्नाद्यं प्रयच्छति । मधु हास्यास्मिंश् च लोके ऽमुस्मिंश् चान्नं ५ भवति य एवं वेद । अक्षरणाक्षरेणो ६ हास्मै विद्यास् सर्वान् कामान् दुढे १७ । तस्मात् संवत्सर एव शस्य संवत्सरे प्रोच्यम् । तस्माद् ब्राह्मणो हतो न स्तायाद्भवति ९ । तस्माद् रेतर सिक्तं न स्तायाद्भवति । तस्माद् १३तद् म ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२४ २3 उ हवं२० विद्वान् न स्तायाद्भवति । अशीतिभिर् वे देवा इमान् लोकान् इमान् अध्वन आश्नुवत२१ । २२तद् अशीतीनाम् २२ अशीतित्वम् । तिसृभिर एवेमं लोकम् आश्नुवत' तिसृभिर्२४ अन्तरिक्षं, तिसृभिः२५ अमुं, चतसृभिर् एव दिश आश्नुवत, चतसृभिर् अवान्तरदेशान् , २६एकयामूम् ऊर्ध्वा२६, द्वानवाशीतयो ऽभवन् । नव प्राणा:२८ । अश्नुते प्राणान् सप्राण संभवात सर्वायुर. एति । नाकामो म्रियते ३१ ॥२४॥ । 1 Cf. JBI.2 सोऽत (v... ते सात) आहुति form at which occurs in JB at 1.19, 159, मयो मनोमयः प्राणमयश्चक्षुभय श्रोत्रमयो वाङ्मय 236,256, II.3, 114,215,410, III.157, 328, ऋङ्मयो यजुर्मयस्लाममयो ब्रह्ममयो हिरण्मयोऽमृतस्सं-378 also. भवति । अमृता दिवास्य प्राणा भवन्ति । अमृत शरीरनि 18 ABC तस्मात् . कुरुते । सोऽमृतत्वं गच्छति य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं 19 A B C स्तायात्भवति. स्तायाद्भवति जुहोति, JB I.47 सोडत (nov.1.) आहुतिभयो मनो- is oſ incertain meaning and derivation. मयः प्राणमयश्चक्षुर्मय श्रोत्रमयो वाङ्मय प्रङ्मयो यजुर्मय- It is new to MW. Prof. Reno11, in his सामनयो ब्रह्मनया हिरण्मयोऽमृतमममति, JB III. Index Védique, tentatively translates 339 स मनोमयः प्राणमयश्चक्षुमय श्रोत्रमयो वास्मय Farar, hy 'so railir (?)', following the अङ्मयो यजुर्मयस्साममयो ब्रहामयो हिरण्मयोऽमृतः प्रजा Dutch translation 'verstijven (?)', given पतिस्ममभवत् . by Caland in Over en uit het JB, p.24. 2A B C यजुर्मया. See Prof. Oertel, JBR p.103 (under the 3BC अमृतरसम्भवति. /स्ता), wheree he compare it with स्तायत् 4BCसमवंति. in AVIV.16.1 and VII.108.1. Prof. Renou 5 Cऋामयास्यास्थानि. Note the use of informs me that our word has nothing the Vedic form अस्थानि (Vackernaugal, III to do with स्तायत्' in AV, but it is a $1581, p.302 ; Over en uit het JB p.17) phonetic variant of Vera 'to coagulate, which occurry in JBI.252,345,347 alio. becomo rigid'. The tormination -at is not 6 Cउत्पाता. easily explicable; the ancient form must 7 AC संवत्सरय्य. have been "ITETI (afterwards FAITII by A BCWh सूनेति. the influence of particless in -त.). 9 B ताच्छरत्र. 20 Cहेवं. 10 AC प्रतिशास्ति. 21 See note 39 on JBIT.14. 11 C उत्थैर् . 22 C तदीतीनाम्. 12 Wh उत्थापयन्ति. 23 Bआश्नुवतं. 13 C तदुत्थानामुत्थित्वम् . C.JBI.179 ते 24 B त्रिसृभिर्. देवा असुरानन्यस्य वायन् । तानसुरानेतैरेवोक्थः प्रत्युद 25 A B त्रिसभिर्. तिष्ठन् । यदुक्थैः प्रत्युदतिष्ठस्तदुक्थानामुक्थत्वम् und 26 AB एकयामूमूवाँ, 0 TB II.2.8.7 उक्थैरुदस्थापयन् , तदुक्थानाम् (read go 27 All the MSS read 91779 which indioud of 34TETIT of the Bibl. Ind. od.) is to be corrected to 27777 and not उक्थत्वम् । to द्विनव. दानव eighteen'. द्वा- 85 a multi- 14. अशीतिर् . plicative is new. fa- is expected in this 15 Cचानतं. role. 16 V अक्षरेणाक्षरेण. The total 18 is arrived at by adding 17 07. Noto the use of the Vedic up the following items :3 (तिसृभिरेवेमं लोकम् ) एकमामूवी.

·२.२४ जैमिनीय-ब्राह्मणम् क +3 (तिसृभिरन्तरिक्षम्) +3 (तिसृभिरमुं [लोकं]) | I.5.6, II.7.13, II.21.4, II.30.6, III.8.10, +4 (चतसृभिरेव दिशः)+4 (चतसृभिरवान्तरदेशान्) III.14.4, III.34.10, IV.7.9, IV.10.16, +1 (एकयामूमूर्धाम्). VIII.11.9,10, VIII.25.2, KBXIII.5, XIII. 28 Cf. SBM VI.3.1.21, VI.8.2.10, 9, XIV.4,GBII.2.19, II.3.6,7, TS I.5.9.5, PB VII.7.6 नव प्राणाः (of. PB VI.8.3 and II.2.3.2,3, II.3.2.1, IT.3.11.1,5, II.5.2.4, II. Caland's note 1 on PB VI.2.2); AB 5.7.4,5,III.2.1.2,3, V.1.5.7,V.6.2.2, V.6.3.1, IV.16, GB I.4.6, KB VII.10, SB III.12, VI.4.6.4, VII.3.3.1, TB I.7.7.5, IL.2.8.8, PB IV.5.21, XIV.7.6 नव वै प्राणा: SBM VI. SBM VI. II.3.9.1,2, III.10.9.17, III.12.5.13, SBM 4.2.5, VIII.4.3.7 नव वै प्राणाः सप्त शीर्षन्नवाञ्चौ । II.1.3.4(= SBK I.1.3.3), II.1.4.9 (=SBK दौ, BM I.5.2.5, V.4.1.13, XI.2.1.3 नवेमे पुरुषे | I.1.4.9), II.2.2.14, II.4.2.6 (=SBKI.3.3.6), प्राणाः; KS IX.16, XX.11 (=Kap XXXI.13), IV.2.4.7, VI.7.4.2, VII.4.2.18, VIII.1.4.6, XXVII.9, TS III.5.10.2, V.3.2.3, VI.1.1.8, IX.1.1.33, IX.1.2.7, IX.5.1.10, X.2.6.6,19, VI.6.2.1, VII.4.11.4, VII.5.8.2, VII.5.15.2,X.4.3.1,2,X.6.1.4-9,11, X.6.5.8, XI.4.3.20, TBI.3.7.4, I.8.5.3, II.2.1.7, III.9.6.3, TA XI.8.3.6, XII.1.1.7,11, XII.2.2.5, XII. V.5.9, JB I.132, II.358,431, III.176,206 3.4.11, XII.7.3.16, XIV.5.1.11,12, XIV. नव वै पुरुषे प्राणा:; JB III.318 नव पुरुषे प्राणा:. 6.3.2, XIV.9.4.13-17, MS I.4.7, I.5.14, 29 A BO संप्राणसू. I.8.4, I.9.5(bis), II.2.2(bis), II.3.5, III.7.3, 30 A B सर्वमायुर्, C and Wh (without IV.1.14, IV.2.1,2, IV.6.6, KS VII.6(= Kap v.1.) read सर्वायुरेति. सर्वायुष्टा in $31 justifies V.5), IX.13(bis), X.4, XI.B, XIX.5(=Kap the reading सर्वायु:. But सर्वायु: with Vs is XXX.3), XXI.2 (= Kap XXXI.17),XXII. not found in the other Brāhmaṇas. 10( = Kap XXXV.4), XXVI.9 bis(=Kap Instead they always show सर्वमायु: JB XLI.7 bis), XXVII.4 (=Kap XLII.4), I.100,111,166,232,261 (bis), 300,309 (bis), XXVIII.1 (=Kap XLIV.1), KS XXIX. 328,334,362, II.232(237), III.110,318,330 1 (=Kap XLV.2), XXXII.3 (bis), (ter),350,377, JUB I.3.1, PB II.2.2, II. XXXV.16 (=Kap XLVIII.14), XXXVII. 15.3,4, III.6.3,4, VII.1.9,10, VII.5.18, 14. IX.9.4, XX.16.4, XXI.15.6, XXII.2.2, 31 मृयते. XXII.12.23,XXIII.12.3,4, XXIV.19.2, AB २.२५ अथैषौदुम्बरी राजासन्दी । तस्यै' बृहद्रथन्तरे पूर्वी पादौ, वैरूपवैराजे अपरौ', शाक्वररैवते अनूच्यानि, ऋचः" प्राचीनम् आताना, यजूंषि तिरश्चीनं, सामान्य आस्तरणं, वाकोवाक्यम् अतीरोका', 'श्रीर् उपबहणम् । तस्यै प्रजापतिश् च बृहस्पतिश च'. पूर्वी पादाव् अधारयेतां, सोमश् च वरुणश् चापरौ । तस्याम् एतम् आदित्यम् अभ्य- षिञ्चन्त । वसवो राज्याय रुद्रा वैराज्यायादित्या स्वाराज्याय१२ विश्वे देवास साम्राज्याय मरुतस् सार्ववश्याय साध्याश् चाप्त्याश् च पारमेष्ठयाय तन् न हैतावत् कयाचन देवतया जित१४ यावद् आदित्येन । ये हि सुता देवानाम् १५ आसंस् त एनम् असुवत । तस्मिन् दिशो अपित्वम् ऐच्छन्त'६ यथा राजनि १७विजितिन्य् अपित्वम् इच्छन्त' ७ एवम् । ता' अब्रवीत् ११-२०प्रदानं मे२० प्रयच्छतेति२१ । सेयं प्राची दिक् प्रायच्छन्२२ मद् उदयत्य ·४७ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२५ अहश् च सत्यं च । माम् २३अभ्य् उदयेत्य् ऊर्ध्वा२३ दिक्२४ प्रायच्छत् २५ क्षत्रं च राष्ट्र च। माम् अभ्य् अपक्रामति२६ दक्षिणा२७ दिक् प्रायच्छद् अन्नं च रथं च । माम् अभ्य् अपक्रामेत्य् उदीची दिक् प्रायच्छद् रूपं च वर्णं च । समया माम् अयेत्य् अन्तरिक्षं प्रायच्छत् २८ प्रकाशं चासंवाधं९ च । माम् अभ्य् अस्तम् अयेति प्रतीची दिक् ३१प्रायच्छद् ऋतं३१ च रात्रि च । अनु माम् आ तपेति: 3 पृथिवी प्रायच्छत् 3४ -1॥ २५॥ TS For this section cf. PB V.5, IV.5.1.11, IV.6.4.4, IV.6.9.20, VI.7.3.5, Dss x.4.7-8 and AB VIII.12-14. $$25_XII.5.2.8,13, SBK I.3.4.11, I.5.3.10, JUB and 26 have been edited by Prof. Caland I.10.8, I.31.10, III.33.8, TB III.10.9.3. in Auswahl $117. 15 C देवतानाम्. 1 तस्यै is syntactically equivalent 16 C पैछिन्त. to the genetive (तस्याः). 17 A B विजितिन्व-, C विजितिन्वपित्वमिछिन्त. 2A BC बृहदृथंन्तरे. 18 ता: 80. दिशः acc. pl. 3 A B C पूवी. 19 B अब्रवी. 4 A BC अपरो. 20 C प्रदानमेम. 5 Cऋचाः. 21 B प्रायच्छतेति, प्रयछितेति. 6 Cसमान्य्. 22 C प्रायछित्. 7 C वातोवाक्यम् (त and क are con 23 A B अभ्युदेत्यूर्वा, C अभ्युदेन्या. fused in the Grantha script). On arett- 24. After it C inserts एनमसुवत तस्मिभि. वाक्य see Eggeling, SBM XI.5.6.8, note 3. शोपित्वमैछन्त यथा राजनि विजितिन्वपित्व. 8 A B अतीरोको, C अतीरोका. अतीरोक : 25 B प्रायच्छ, C प्रायछित्. अतिकाश (Auswahl $117, note 9). 26 C अभ्युपक्रामेति. 9 C श्रीरूपबहणम्. 27 A B दक्षिण. 10 Cadds नू after it. 28 Bप्रायच्छ, प्रायछत्. A तस्यनमेतमादित्य., C तस्यनमेतदादित्य 29 A चासम्बाधा. मभ्यपिञ्चन्त्य. Cf. JB III.152 तस्मा एतां राजासन्दी 30 Cउदीची. न्यदधुः । तस्यामेनमभ्यपिञ्चन्त-वसवो राज्याय रुद्रा 31 प्रायछिद्रतं. वैराज्यायादित्या स्वाराज्याय विश्वे देवास्साम्राज्याय 32 So emended by Caland in Aus- मस्तस्सावश्याय साध्याश्चाप्त्याश्च पारमेष्ठयाय, and wahl $117. A BC -रात्रं. JB III.366-367 तस्मै जातायैतां राजासन्दी न्यदधुः । 33 A BC तवेति. तस्यामेनमभ्यपिञ्चन्त-वसवो राज्याय रुद्रा वैराज्याया- The verbal phrase अनु + आ + Vतप् दित्या स्वाराज्याय विश्वे देवास्साम्राज्याय मरुतस्सार्ववश्याय is new to MW and PW. Renou trans- साध्याश्चाप्त्याश्च पारमेष्ठयाय. lates it as 'répandre de la chaleur sur' in 12 AC स्वराज्याय. his Index Védique. 13 B पारमेष्टयाय. Vertel has translated अनु मामातपेति... 14 Note the of the instru प्रायच्छत् (JB II.25-26): "The earth besmentalis agentis with the participial towed on him (=āditya) rest and form of v for as in KB XXIII.4, instead unyoking (saying): 'Heat me all along', of the genetivus agentis which is com then the waters considered themselves moner : JB I.182 (Auswahl $67, p.73), better, they bestowed on him journeying II.216 (bis), SBM I.6.3.26 (सर्व म आप्तमसत्सर्व and going-forth (saying): 'We will heat जितं), I.7.2.5 (तस्य सर्वमाप्तं सर्व जितं), II.5.4.10, (viz. with the reflected rays of the sun) १ use ·मन २.२५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् toward thee' (Syntax of Cases in the Prose of the Brahmanas, p.330). 34 This sentence is completed in the next section. २.२६ मास१२ -क्षेमं च विमोकं च । अथ हाप श्रेयसीर मेनिरे । ताः प्रति त्वा वयम् आतपाम' इति यात्रां' च प्रयां च प्रायच्छन् । अद्भिर ह' वा एष एतद् एत्य् अपाम् एवायनन । तासाम् एतासाम् "ऊर्ध्वाश् छायाः५, प्रति हैन तद् आतपन्ति । स एवम् एता दिश उपाप्नोति । अस्यै प्राच्य दिश उदेति । अभ्य् उदेतीमाम् ऊर्धा दिशम् १० । षड् इत्थं एति, षड् इत्थ(म्) । समयान्तरिक्षम् १३ एति । अभ्य् अस्तम् एतीमाम्' अपरां दिशम् । अन्व् इमां पृथिवीम् आतपति । तद् यथा पतिर् जाया अनुसञ्चरेद् एवम् एवैना एष एतद् अनुसञ्चरति । स ऐक्षताहम् एवेदं१५ सर्व संवृणजा१६ इति । १७स वशम् आदत्त, क्षत्रं नक्षत्राणाम् २०, आत्मानम् १ अन्तरिक्षस्य, रूपं वायोर्, आशां२२ मनुष्याणां, चक्षः पशूनाम्, ऊर्जम् अपां, रसम् ओषधीनां, चरथं २४ वनस्पतीनां, शिश्नं२५ वयसाम्, अर्चिषम् अग्नेर् ६, हृदयं पृथिव्यै, गन्धं हिरण्यस्य, स्तनायितुं वाचस्, सङ्गमं पितॄणां२७, भां२८ चन्द्रमसः । तद् यद् एतेषां भूतानाम् आदत्त, तद् आदित्यस्या- दित्यत्वम् २९ । स य एतद् एवं वेदेष० एवादित्यो भूत्वैतस्यां राजासन्धाम् आस्ते ॥ २६ ॥ एव, दिव' २३ 1 प्रति+आ+तप् is a new verbal phrase, which has been translated by Prof. Renou in his Index Védique as "briller en face'. 2 C धात्रां (ध and य are easily confused in the Grantha script). 3A BC अत्मिह. ह is omitted in Auswahl S117. 4 See Auswahl $117, note 12. 5A B ऊच्छायाः, C ऊर्ध्वछाया:. 6 A BC आतपतन्ति. 7 Cउपाप्नाति. 8 In अस्यै प्राच्यै note the dative form in place of the ablative. 9 A B C अर्वा. 10 A BO निशम् . 11 See Auswahl $117, note 14. 12 मास: is the acc. pl. of मास्. 13 B समाया.. 14 0 एतिमाम्. 15 A एदं. 16 ACसम्मृणजा, B सममृणजा. 17 Cf. JB III.357 स वशमेव दिव आदत्त क्षत्रं नक्षत्राणामात्मानमन्तरिक्षस्य रूपं वायोराशा मनुष्याणां चक्षुः (so aall MSS) पशूनामूर्जमपां रसमोषधीनां चरथं (all MSS read चरस) वनस्पतीनां शिश्नं वयसामचि- मग्नेहृदयं (so all MSS) पृथिव्यै गन्धं हिरण्यस्य स्तनयित्तुं वाचस्संगमं पितॄणां मां (so all MSS) चन्द्र- मस: । तद्यदेतेषां भूतानामादत्त तदादित्यस्यादित्यत्वम्. 18 AC पशम् (प and व &re easily confused in the Grantha script), B 1. 19 Cदिशव. 20 He TOOK AWAY the ksatra of the nakşa tras and that is why they are called NAksatras. Cf. SBM II.1.3.18-19. 21 0 आमानम्. Here आत्मा 'body'. 22 ABC आज्ञा. 23 चक्ष. 24 All the MSS, including those consulted by Caland, read 7. In the parallel JB III.357 too चरसं has no v.l. means ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२७ Moreover, ath is not found in the other aarfacherficiat, JUBIV.2.9 agrari Brāhmanas, except AB IT.2 which Sayana प्राणा वा आदित्याः । प्राणा हीदं सर्वमाददते, TBIII.9. takes as and रथ. 21.2 यदसुराणां लोकानादत्त तस्मादादित्यो नाम, SBM 25 A BC शिस्नं. II.1.2.18 तेषामेष उद्यन्नेव वीर्य क्षत्रमादत्त तस्मादादित्यो • 26 A B अग्न, C अश्नु. नाम, SBM XI.6.3.8 एते हीई सर्वमाददाना यन्ति । 27 C पितृणा. ते यदिदं सर्वमाददाना यन्ति तस्मादादित्या इति, JBII. 28 C मं. भा is also used in the 77 एते हीदं सर्वमाददाना यन्ति । तस्मादादित्या इति. Brāhmaṇa prose besides HTEL, e.g. ŚBM A different etymology is given in AB IX.4.1.9, XI.8.3.11 (भां). III.34 तस्य यद्रेतसः प्रथममुददीप्यत तदसावादित्यो 29 For the derivation of fact from ऽभवत्. आ+दा ct. JB III.357 तथदेतेषां भूतानामादत्त 30 B वेदै. न ह यात्-सत्त्रम् आसिष्य इति । श्रमिष्यामीत्य्' एव वक्तव्यम् । द्वे ह वाव देवते सत्त्रम् आसाते प्राणापानाव् एव । तयो सो ऽभ्यारोहः । तद् यत् ताव् इदं सत्त्रा- यते तस्मात् तौ सत्त्रसदौ । तस्माद् उ श्रमिष्यामीत्य एव' वक्तव्यम् । तस्यैष श्लोकः५- सप्तर्षयः प्रतिहितास् सुभूते सप्त पश्यन्ति बहुधा निविष्टौ । सप्तैत लोकम् उपयन्त्य् आपो ऽस्वप्नजौ सत्त्रसदौ यत्र देवाः ॥" इति । सप्तर्षय:८ प्रतिहितास् सुभूत इति पुरुषो वै सुभूतम् । त इमे सप्तर्षयः प्रतिहिताः प्राणा' एव । सप्त पश्यन्ति बहुधा निविष्टाव् इति बहुधा हा एतौ निविष्टौ पश्यन्ति यत् प्राणापानौ'. सप्तैतं लोकम् उपयन्त्य् आप इतीमा द्वयीर २आप इमा द्वयीर१२ इमा एका इमा द्वयीर अवाचीः । अस्वप्नजौ सत्त्रसदौ यत्र देवा इत्य् एते एव ते देवते । स य एतद् एवं वेद 3-॥२७॥ 1 Cश्रमिष्यामित्य. 2 A सत्रमासते, C सत्रसासाते. 3 C अमिष्यामीत्तेव. 4 वक्तव्य. 5 Cश्योक. 6 A B C प्रतिहिता. 7 Cf. VSXXXIV.55 सप्त ऋषय प्रतिहिताः शरीरे सप्त रक्षन्ति सदमप्रमादम् । सप्ताप: स्वपतो लोकमीयुस्तत्र जागृतो अस्वप्नजौ सत्त्रसदौ च देवौ ।। 8 Cinterpolates श्यन्ति यत्प्राणापान सप्तैत. 9 प्रणा. 10 Cf. JUB III.2.13 बहुधा वैष निविष्टो यत्प्राण:. 11 C द्वधी. 12 A reads अवाचीर् for आप इमा द्वयीर्, B omits आप इमा द्वयीर्. 13 This sentence is continued into the next section.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.२८ 3 यन् मध्ये यदि च स ह सत्त्रम् आस्ते यदि च नाथ हास्यासितम्' एव सत्तं भवति । य उ एवं विद्वाञ् २छूमम् उपपरैत्य्' एते एवास्य दवत भागास लत्त्रम् आसाते सो ऽनातम संवत्सरस्योहचं गच्छति । असान् एव संवत्सरो यो ऽसौ तपति । तस्य यद् भाति तत् संवद्, कृष्णं मण्डलं तत् सर इत्य् अधिदवतम् । अथाध्यात्मम् । अयम् एव संवत्सरो यो ऽयं चक्षुषि पुरुषः । तस्य यच् छुक्लं तत् संवद्१०, यन् मध्ये कृष्णं मण्डलं तत् सरः । तस्यैष श्लोकः-- सूर्यो ऽस्तं १२ मद् उ १३ च १४ गच्छति । मां सर्वे देवा अन्वायत्ता माम् उ नात्येति किं चन । इति । मद् एवोदेति ? १ सूर्य इत्य् एवंविदो ह वाव सूर्य उदेति । अस्तं१५ मद् उ च गच्छतीत्य् एवंविदो ह वावास्तम् एति । मां सर्वे देवा अन्वायत्ता ७ इत्य् एवंविदं ह वाव सर्वे दवा अन्वायत्ता। १८माम् उ १८ नायेति १९ किं २० चनेत्य् एवावद २० ह वाव न किं चनात्यात २१ ॥२८॥ १ मद् एवोदेति ११ 1 C हास्यासितेम्. ह+अस्य+आसितम् . 2A छ्रममुवपरैत्य , ० चम्मुरवपरैत्य्. 3 एते एव देवते refers to प्राणापानौ of JB II.26 दे ह बाब देवते सत्त्रसासाते प्राणापानावेन. 4 नात. 5 Cगछिति. Cf. JB II.29,44,56 अनार्त एव संवत्सरस्योदृचं गच्छति, JB II.43,52 अनार्त- स्संवत्सरस्योदृचं गच्छति, SBM III.1.1.12, III. 1.3.23, III.2.4.12, III.4.3.18 यशस्योदृचं गच्छानि, SBM III.2.4.12 यशस्योदृचं गच्छति, SBM III. 4.3.18 यज्ञस्योदृचं गच्छेमेति यशस्योदृचं गच्छानीत्ये- ह, SBM XIII.4.2.17 एत्स्योदृचं गमिष्यन्ति, SBM TV.6.8.2 यशस्योदृचं गत्वा, TS III.4.3.6 अनात उदृचं गच्छति, TS VII.5.1.3 अनार्ता एवोदृचं गच्छन्ति, SBM XIII.1.6.3, TB III.8.9.4 उदृचं गच्छन्ति, 6 Cf. the parallel JB II.60. 7 ABC यत्. 8 A BO संपद् (in the Grantha script and a are easily confused). 9 अधिदेवतम् is used several times in the SBM and JUB. It is not to be emended to अधिदेवतम्. 10 A संपद्, वेत्. 11 Bएवेदेति. 12 A BOस्त (s not being used in our MSS). 13 A मुदु, BC मूदु. 14 BCप. 15 अस्तम. 16 C एविदो. 17 After it A BCinsert इत्येवंविंद ह वोदेति सूर्य इत्येवंविदो ह वाव सूर्य उदेत्यस्तम मदु च गच्छतीत्येवंविदो ह वावास्तमेति मां सर्वे देवा अन्वायत्ता. This insertion is clearly a complicated dittography. 18 मामा. 19 A BO नान्येति. 200चनेत्यवंविदं. 21 चनात्येदि.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.३० २.२९ तद् आहुः किं संवत्' किं सरं किम् अयनम् इति । स ब्रूयात् त्रय्य् एव विद्या संवत् । तां हि सर्वे देवास संवान्ताः । अहोरात्रे५ एव सर:२ । ते हीदं सर्व सरतः । आदित्य एवायनम् । स ह्य् एषु लोकेन्न् एति । इत्य् अधिदेवतम् । अथाध्यात्मम् । अन्नम् एव संवत् । तद् धीदं संब संवान्तम् । वाग् एव सरः । वाचा' हि पुरुषस् सरति । प्राण एवायनम् । स न्यू आस्मिन् सर्वस्मिन्न् एति । स य एवम् एतद् अधिदेवतं चाध्यात्मं च संवत्सरायणे११ वेदानात १२ एव संवत्सरस्योदृचं गच्छति । तद् आहुः कथं संवत्सर १४ एकच्छन्दा बाहितो भवतीति-॥ २९ ॥ 1 Cसवत्. 2 Note that here it is in all the MSS while further on in thi' section it is सर: in अहोरात्र एव सर: and वागेव सरः. ; सरम् due to gender attraction with the following neut. अयनम् ? Cf. also JB II.60. 3 Cसंवत्स. Note the splitting up of the word संवत्सर into संवत्सर. In later times it was abbreviated to संवत्. The correct analysis is सं+वत्सर. 4 Formally संवान्त is a passt participle of Va, functionally it is achive. Cf. AB III.46 वान्त, GB I.3.11 उद्वान्त, MS III. 10.3 अभिवान्त. सम् +/वम् is not found elsewhere. 5 Here अहोरात्रे but अहोरात्री in JB II. 30. On it see Thieme in Ganganatha Jha Comm.Vol. Note that the compound अहोरात्र' is used in all the gender: : masc. (pl. VS, du. AV and PB, s. or pl. MB) neut. (pl. RV and VS, dll. AV and VS, 8J. Or art. or pl. M.Bh) fem. (pl. JUB). 6 BCW लोकेष्वति. 7 C अधीदेवतम्. 8 Aधीतं 9 याचपा. 10 A B अस्मि. 11 B संवत्सरा, Wh संवत्सरायनं. 12 C देवदानात. 13 See note 5 on JB IT.28. 14 AC संवत्सरः. 3 त्रय स्वरसामान: , -~-अहोभिर् इति श्रूयात् । कथम् अहोभिर् इति । अतिरात्राव, आरम्भणीय-महा- व्रतीये अहनी, अहनी, पृष्ठयाभिलवाव्, अभिाज(त्) प्रत्यञ्चरन् त्रय स्वरसामानो, विश्वजिद्', गोआयुषी दशरात्रो", वैषुवतम् एव सप्तत्रिंशम् एतस्मिन् स्वर्गे लोके ऽध्यूढम् । तस्यैष श्लोकः , ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् MPAINIKuntings १° तां विंशति(स्) सप्तशतानि चाहु (ष ) ट्विंशिनी बृहती११ कल्पमानाम् । सानुष्टुब् भूत्वा पशुभिस् सयोनिर् देवान् पितॄन् १ २ ददते' 3 मनुष्यांश् च ॥ इति । तां विंशतिम् सप्तशतानि १४ चाहुर् इत्य् अहोरात्रा एव ते । षट्त्रिंशिनी' बृहती कल्पमानाम् इत्य् एवं ह तद् अहोभि(ष्) षट्त्रिंशिनी बृहती१६ कल्पते । सानुष्टुब् भूत्वा पशुभिस् सयोनिर् इती- यम्'' एवं दिग् १गाम् आहरद्१८ इयम् अश्वम् १ इयम् अजाम् १९ अनुष्टुभे वा एतस्यै सत्यै २१ दिशश शुल्कम् आहरन्न् २२ इत्य् एवं ह तत् । देवान् पितॄन् २४ ददते मनुष्यांश् चेति२५ | २६वाग् वा२६ अनुष्टुप् । वाचो२७ वा इदं सर्व यतम् । एवं वै संवत्सर एकच्छन्दा२ ८ बाहतो भवतीति ॥ ३० ॥ इयम् आविम्। २० , 1 A B महावृतीये, C आरम्भणीयामहावृतीये. The atirätras are the opening and closing days of the gavämayana. Arambhaniya and raha vratiya clays are the second and the last but one days of the gavāmayana respectively. 2 C पृष्ठयाभिजि. Prsthyas and abhiplaras are six-day-periods (şada has), performed in several months of the one-year long garimayana. Abhijit comes in the sixth month. स्वरसामान. Six hvarasā man days are referred to here. The three are those that precede the central or visuvat day and the other three are subsequent (प्रत्यञ्च:) to it. 5A B C विश्वजित्. Visvajit is a day which comes in the seventh month of the gavamayana after the three posterior svaragaman days. 6 The go- and ayus days are performed in the twelfth month of the garāmayana. 7 Dasarātra is a period of ten days which follows the go- and ayuş days 8 Cघुतेम् . The visuvat is the central day, coming between the first and second halves of the gavāmayana. 9 'The visuvat is the 37th rite, the previous 36 days of different rites in the gavamayana being: 1-2 the atiratras, 3 arambhaniya, 4 mahāvrata, 5-10 prsthya gadaha, 11-16 abhiplava sadaha,17 abhijit, 18-20 three svarasāmans, 21-23 posterior three srarasamans, 24 visvajit, 25-26 goand ayus days, 27-36 ten days of the dasa ratra. 10 B ता विंशतिसप्तदशतानि, C तन् विशति- सप्तशतानि. 11 A BOबृहती. 12 C पितृन् . 13 ददते is sg. 14 सप्तशतिशतानि. 15 Bषट्त्रिंशनी. 16 वृहति. 17 Cइतियम् . 18 B भामहरद. 19 B इयमजम् , Comits श्यमजाम् . 20 A B अनुष्टुमि, C अनुष्टुमिर. 21 A B सते, C तते. 22 A BC अहरन्न् . 23 B तन्. 24 C पितृन् . 25 ABCचोति. 26 27 वाचो वाचा+उ. 28 ABCएकश्छन्दा. - वाधा.

·क जैमिनीय-ब्राह्मणम् 3 ७ २.३१ अयम् एव स्पृष्टयो' यो ऽयं पवते । एतेन हीदं सर्व स्पृष्टम् । स्पृष्टयो ह वै नामैषः । तं पृष्ठय इति परोक्षम् आचक्षते । सर्वान् कामान् स्पृशति य एवं वेद । असाव एवाभिप्लवो यो ऽसौ तपति । एष हीदं सर्वम्५ अभिप्लवते । तद् आहुर् यत् पृष्ठयाभिप्लवाव् इत्य् आचक्षते ऽभिप्लवम् उ वै पूर्वम् उपयन्ति। पूर्व उपतो भवतीति । स ब्रूयाद् यद् एवायम् अवरो वायुः पवत पर आदित्यस् तेनेति । अथो यत् परं सन्तम् अभिप्लवम् अवरम् ११ उपयन्ति व्यतिषंगाया-१२ निर्मार्गायः सर्वायुष्टायै तद् आहुर् यच् चत्वारो ऽभिप्लवस्य ५ स्तोमा' षट् पृष्ठयस्य १६ सभारम्१७ इति । स ब्रूयाद् यद् एवैते सदृशि१८ देवते वायुश् चादित्यश् च तेन सभारम् इति । अथो यद् १ ब्रह्माभिप्लवः क्षत्रं पृष्ठयस् तेनो एवेति२० ॥ ३१॥ कथं पृष्ठयः १४ । कथं तत् 1 24 is not found in MW, VPK 8 Grammatically, having a smaller and Index Védique. number of syllables the word egg pre- 2 A B C नामेश. cedes the word अभिप्लव. But ritually, in 3 For the connection of पृष्ठय with the first half of the gavā mayana, abhi- / स्पृश् cf. JB III.117 (Auswahl $185) तदिवि plavas precede prsthyas. Hence the ex- स्पृष्टमतिष्ठत् । यहिवि स्पृष्टमतिष्ठत् तत् स्पृष्टानां स्पृष्टत्वम् । planation of the grammatical sequence. स्पृष्टा ह वै नामैतानि । तानि पृष्ठानीति परोक्षमाख्यायन्ते । See Caland, Acta Orientalia, Vol.IX,p.59f. सर्वान् कामान् स्पृशति य एवं वेद, KB XXIV.8 A Rhythinic Law in Language'. पृष्ठवै देवा: स्वर्ग लोकमस्पृक्षन् ... स्वर्गस्यैव लोकस्य स्पृष्टये, 9 C एवाधम् (ध and य are confusable GB I.4.23 सवै: पृष्ठथैः खर्ग लोकमभ्यस्पृशन्त ! यदभ्य in Grantha). स्पृशन्त तस्मात् स्पृश्यः । तं वा एतं स्पृश्यं सन्तं पृष्ठय इत्या- 10 A BOपर. चक्षते परोक्षेण, SBM XII.2.2.11 यदस्पृशंस्तस्मात् 11 CWh omit अवरम्. पृष्ठयः. Also see Adhvara-mimamsa-kutu- 12 A B व्यतीषंगाया-, C प्यतिघंगाया- hala-vrtti on Jaimini-sūtras p.19, line 13 अनिर्मार्गाय is of common occurrence 11f. in the Samhitās : MS I.8.5, II.3.1, IV.3.6, 4 Comits -प्लवो योऽसौ तपति । एष हीदं IV.4.1, KS XII.5, 8, 13, XXIV.10, Kap सर्वमभि-. XXXVIII.3. But in the other Brahmanas 5 B स्वर्वम्. it is quotable only from GB II.2.8. (see 6 For the derivation of fuga from Miss Gaastra, p.173 note 10). It recurs अभि+/प्लु cf. JB II.440 ते देवा एतमभिप्लव in JBI.201, III.92. समभरन् । तेनाभ्यप्लवन्त । तदभिप्लवस्यामिप्लवत्वम्, SBM 14. C सर्वाय्यष्टाये. सर्वायुष्टायै recurs in XII.2.2.10 यदभ्यप्लवन्त तस्मादभिप्लवाः, RB JB I.335. It is unquotable from else- XXI.6 यदेवैष षडहः पुनः पुनरमिप्लवते तस्मादभिप्लवो where. सर्वायुष् is met with. नाम, GB I.4.23 स्वर्ग लोकमभ्यप्लवन्त । यदभ्यप्लवन्त 15 C हिप्लवस्य. The four stomas of तस्मादभिप्लव:. It is derived from /प्लु at the abhiplava-sadaha are trivſt, pañca- SBM XII.2.4.8 प्लवन्त इव वा अभिप्लवा:. dasa, saptadasa and eka vimsa (see SBM 7 Cआचक्षत. XII.2.2.12). .

·२.३१ जैमिनीय ब्राह्मणम् 16 The six stomas of the prsthyasadaha are the trivrt, saptadasa, ekavimsa, trinava and trayastrimsa. 17 सभार is not found in MW, VPK and Index Védique. Cf. Thitah in KB IV.1, XVIII.11, XIX.8 and SBK I.2.1.10. Caland (ŚBK introd., III $15, p.55) translates समारता : as 'the having-the-gameweight'. 18 So al] MSS.. The dual of सदृश fem. is सदृश्यौ (Auswahl $174), the dual of सदृश is सदृशी. 19 A BCयत. 20 Supply सभारम् to complete the sense. तेन१५ तद्' आहुर् यद् एते पृष्ठयस्थ विषमा' स्तोमास् त्रिवृत् पञ्चद[श]स् सप्त- दश एकविंशम् त्रिणवस्ल त्रयस्त्रिंश इति, कथम् एतत् समात् समम् उपेतं भवतीति । स ब्रूयाद्' ब्रह्म वै त्रिवृत् । क्षत्रं पञ्चदशः । ब्रह्म वै क्षत्रा[अ] ज्यायः । तेन समात् समम् उपेतं भवति । विद्१० सप्तदशः११ । क्षत्रम् उ वै विशो ज्यायः । तेन समात्१२ समम् उपेतं भवति । एकविंशं 3 स्तोमम् अनु शूद्रः१४ । वैश्यो वै १५शूद्राज ज्यायान् । समात् समम् उपेतं भवति । त्रिणवं स्तोमम् अनु ग्राम्याः पशवः । शूद्रो वै ग्राम्येभ्यः पशुभ्य श्रेयान् । अत्ता१६ हि ल तेषाम्१७ । तेन समात् समम् उपेतं भवति' ८ । त्रयस्त्रिशं स्तोमम् अन्व् आरण्याः पशवः । प्रास्या वै पशव आरण्यभ्यः पशुभ्य श्रेयांसः । बिभ्यत इतरे२० चरन्त्य् अधिगन्तेतरेषां हन्ता । तेन समात् समम् उपेत भवति । तद् आहुः कस्माद् २१ एकरूपो ऽभिप्लवो १ द्विरूपः पृष्ठ्यस् समान २२ एव सन् व्यूढश् च समूढश चेति । स २३व्याद् यस्माद् २३ इदं ब्रह्म ब्रह्मैव ४ । अथ यस्माद् उ क्षत्रियस् सन् ब्राह्मणो भवति तस्माद् एकरूपो२५ ऽभिप्लवो द्विरूपः पृष्ठय इति२६ । तद्२७ घेतद् एक ऽभिप्लवस्य षष्ठम् अहर् उक्थ्यं ८ कुर्वन्त्य् एवं सभारम् इति । तद् उ होवाच शाट्यायनिर् मोहयन्ति'' ते ऽभिप्लवं ये तथा कुर्वन्ति । अब्रह्म तर्हि ३० भवति । तस्मात् तथा न कार्यम् इति । अथ हैके पृष्ठयस्य षष्ठाद् अह्नो द्विपद ३१ उद्धरन्त्य् एवं सभारम् इति । तद् उ होवाच शाट्यायनि३२ स्वर्ग एष लोको यत् पृष्ठय षडहः । यजमान एष निदानेन यद् द्विपदः । तम् आयतनाव् च्यावयन्ति । स य एनांस् तथा चक्रुषो३५ ब्रूयाद् आयत- नाद् वा च्योष्यन्ते ऽस्माद् वा लोकाद्३६ इति, तथा हैव स्युः३७ । तस्मात् ३८ तथा न कार्यम् इति ॥ ३२॥ 33 ३४ 1 ABC ताद्. 2 All the stomas of the prsthyasadaha are odd numbers : trivrt 9, pancasdasa 15, saptadaśa 17, ekavimga 21, triņa va 27, trayastrimba 33. 3 B सप्तदशैकविंशस्. 4 ABCत्रयत्रिंश. 5 A B C ब्रूयात. 6 A B C वृत्. The nine-versed stoma is priesthood (cf. Caland, PB XIX, ·५५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.३३ . 8 17.3) because both of them are sprung श्चाविश्च व्रीहिश्च यवश्चैत आद्या:. from the mouth of Prajāpati (PB VI.1.6 18 C inserbs तदाहुः कस्मादेकरूपोभिप्लवे and JB I.68). Also cf. Sayana on PB II. द्विरूपः पृष्ठ्यस्सामान एव सन् व्यढश्च समूढश्चेति स अयाद- 17.4 योऽयं त्रिवृत्स्तोमः ब्रह्म वै ब्राह्मणजातिः खलु उभयोः स्मादिद. प्रजापतिमुखजन्यत्वात्. 19 ABC त्रयस्त्रिश. 7 The pancadasa stoma is the nobi - 20 इतरे 'latter'. lity (क्षत्रम्) because both of them were 21 A एकरूपाभिप्लवो, C एकरूपाभिप्लव. created by Prajāpati from his breast and 22 सामान. arms (PB VI.1.8 and JB I.68). Cf. Sayana 23 A बयद्यस्माद, B यदस्माद् , बूयदस्माद्. on PBXIX.17.3 पञ्चदशस्तोमस्य क्षत्रियस्य प्रजापति- 24 B ब्रह्मेत्र. बाहुजन्यत्वसाम्यादेकत्वोपचारः. 25 AC एकरूपा. Cf. PBXI.1.2 ब्रह्म हि पूर्व क्षत्रात्. 26 Cइते. C inserts विट् सप्तदशः क्षत्रमु वो विशो 27 Comits त-. ज्यायस्तेन समात् सममुपेतं भवतीति स बयात् after 28 Usually the sixth day of the भवति. abhiplava-sadaha is an agnistoma. 10 B विराट्. 29 B C मेदयन्ति. नोहयन्ति 'they dis- 11 The saptadasar stoma is the विट्, order' (Eggeling, SBM TV.1.2.19 and XI. because both were born from the middle, 5.5.18). the belly, of Prajapati (JB I.69). 30 ABC तहि. 12 Cसमत्. 31 B द्विवद. 13 Bएकविंश. 32 Crepeats मेयन्ति तेभिप्लवं ये तथा 14 Here uniformity is broken by not कुर्वन्त्यब्रह्म तर्हि भवति तस्मात्तथा न कार्यमित्यथ हैके identifying एकविंश स्तोम with शूद्र whereas पृष्ठयास्य षष्ठादह्रो द्विपद उद्धरन्त्येवं सभारमिति तदु at JBI.69 and PB VI.1.11 both of them होवाच शाट्यायनि. are said to be born from Prajāpati's feet. 33 Cf. PBXVI.15.6 स्वों लोकः पृष्ठानि. AB VIII.4 actually says शौद्रो वर्ण एकविंशः. 34 A BC निदादेन. The sūdra has been said to come after the 35 चक्रमो. ekavimsa stoma because he comes after 36 A BC ल्लोकाद्. the ksatriyas and vaisyas who are identi 37 Cf. JBI.335 स य एनांस्तथा चक्रुषो fied with the ekavimša stoma in PB II. ऽनुव्याहरेदिति बेति वा भविष्यन्तीति तथा हैव स्युः, JB 16.4 क्षत्रमेकविंशः, TB 1.8.8.5 विड् वा एकविंशः. II.37 स य एनांसू तथा चक्रुयो ब्रथादायतनाद्वा च्योष्यन्ते 15 B शूद्राज्यायांस्तन, शूद्राज्यायास्तन. ऽस्माढा लोकादिति तथा हैव स्युः । तस्माद् यथैवेतरेषामहां 16 A अत्तात्ता, अन्तानत्ता. तथा कार्यम् ...स य एनांस्तथा चक्रुषो जयात् प्राणापाना- 17 f. JB I.252 चत्वारोऽत्तारपडाद्या : । वुदखात्सुर्मरिष्यन्तीति तथा हैव स्यु:. ब्राह्मणश्च राजन्यश्च वैश्यश्च शूद्रश्चैतेऽत्तारः, गौश्चाश्वश्चाजा 38 ABCत्तस्मात् . तद् आहुर् यद् इदं प्रायणीयम् अहस् त्रिवृद् आचक्षते, प्रायणीयम् इत्य् अदश् चतुर्विंशं', कथम् एतत् त्रिवृता प्रयतं भवतीति । स व्याद् यद् एवैते चत्वारिंशत् ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् . त्रिवृतस संपद्यन्ते तेन त्रिवृता प्रयतं भवतीति । अथो यच चतुर्विंशत्यक्षरा गायत्री तेनो एवेति । तद् आहुः कथम् एतद् वैषुवतीयम्' अहश् छन्दोम्यं भवतीति । स ब्रूयाद् यावन्ति सप्तानां चतुरुत्तराणां छन्दसाम् अक्षराणि तावत्य् एतस्याह्न स्तोत्रियाः । तेन" छन्दोम्यं भवतीति । तद् आहुर् यद् उपरिष्टाद् विषुवतश् छन्दोमान् उपयन्ति कथं पुरस्ताद् विषु- वतश् छन्दोमा उपेता भवन्तीति । स ब्रूयाद् य एवैष आरम्भणीयस्याह्नश् चतुर्विश[२] छान्दोमिकस्तोमर तेन पुरस्ताद् विषुवत' छन्दोमा उपेता भवन्तीति । अथो यद् एव पृष्ठयस्य द्वे द्वे अहनी समस्ते छन्दोमास्११ संपद्यन्ते तेनो१२ एवेति ॥ ३३ ॥ 1 All the stotras of the prāyaṇīya atirátra are 24-versed (PB IV.2.4). 2 To complete the sense add stea भवति after एवं. Cf. PB IV.2.5 चतुर्विंशत्यक्षरा गायत्री। तेजो ब्रह्मवर्चसं गायत्री । तेज एव ब्रह्मवर्चसमारभ्य प्रयन्ति. 3 C एतंद्वेषुवतीयमहछन्दोम्यं. छन्दोम्य is not found in MW, VPK and Index Védique. Chandomas are the seventh, eighth and ninth days of the daśaratra. 4 See Indische Studien Vol.VIII, 5 ते. 6 Cउपरिष्टोद् . 7 The chandoma days are performed in the last month of the gavā inayana long after the visuvat, which comes just before the seventh month. 8 C-स्याहर. 9 C तोन. 10 A B विषुवतच्, C विषुवत. छन्दामास . 12 तेन. 11 p.16. S तद् आहुर् यत् षद्कृत्वः' पुरस्ताद् विषुवतः पृष्ठयान्य् उपयन्ति विश्वजिति सप्त- मम् उपरिष्टात् कथं तत् सभारम् इति । स ब्रूयाद् यद् वा अर्वाचीनं विषुवतस् तद् अयं लोको४ यद् ऊर्च विषुवतस् तद् असौ लोकः । ५आसन्न इव वा अयं लोकः५ प्ररिक्त' इवासाव् अन्यः । द्वितीयो [ अयं लोकः । तद् यद् विश्वजिति सप्तमम् उपरिष्टात् पृष्ठयान्य उपयन्त्य् एवं सभारम् इति । अथो य एवम् उ य एव विश्वजित् पृष्ठमयम् ' एव । गौर वै रथन्तरम्'' अश्वो बृहद् अजा वैरूपम् अविर् वैराज बीहयश् शक्कों यवा रेवतयः । स एष रससंसिक्तो' १ यत् पृष्ठानि' । तस्यैषो ऽक्षो यद्३ गायत्रीषु बृहद् अग्निष्टोमसाम भवत्य् एतस्य रसस्यानपवय' ४ । अथ य एतन् निर्हत- पृष्ठम्' ५ उपयन्ति विषिक्तरसं ते विश्वजितं शून्यं ७ उपयन्ति । ते न किं चन व्यनुवते १८ । तस्मात् पृष्ठमय'९ एव विश्वजित् कार्य इति ॥ ३४ ॥ 1 Cघर्शकृत्वः. 2 The seventh prsthya-sadaha is 3A B omit विषुव तस्तदयं लोको यदूर्ध्व. performed after the vişuvat in the seventh 4 Cलाको. month.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.३५ 5 Comits this sentence. 6 A असन्न. 7 B प्ररिक्ता. 8 Cय. 9 पृष्ठमय is not found in MW, VPK and Index Védique. It qualifies अहर् (neut). 10 ABC रथन्तरन्तरम्. 11 A B C रसस्संसिक्तो. It is contrasted with विषिक्तरस. Can it be constitued स एष संसिक्तो रसो यत् पृष्ठानि (रस being put first for emphasis)? 12 C पृष्ठयेन. CI. JB I.333 तरिमन् पृष्ठ. रूपं वा गायेदेता वा व्याहृतीयाहृत्योद्गायेद्गश्चाश्वश्चाजाश चाविश्च व्रीहिश्च यवश्चेति । गौरेव रथन्तरमश्वो बृहदजा वैरूपमविराज ब्रीहयश्शक्वर्यो यवा रेवतयः । तऽस्माद् रसात् सृष्टा भवन्ति तानस्मिन् दधाति । तदाप्याययति । तेनास्यापीनेन रसवता स्तुतं भवति. 13 A BC यत् . 14 B रसस्यानपद ईय, C रसस्यानबनाईय. Reading is uncertain. 15 C निवृतपृष्ठम् . Neither निहतपृष्ठ nor निवृतपृष्ठ are to be found in MW, VPK and Index Védique. 16 विषिक्तरस is a new compound. 17 Because it is विषिक्तरस. 18 C व्याशुवते. 19 Cपृष्ठमध. १ तद् धतद् एके स्वरसाम्नां स्वराण्य्' एव पृष्ठानि कुर्वन्ति । पृष्ठेन वा अहर् आख्या- यते, स्वरसामान इत्येत आख्यायन्ते । तस्मात् स्वरसाम्नां स्वराण्य् एव पृष्ठानि कार्याणीति । त चेत् स्वराणि पृष्ठानि कुर्युर् यानि ष्टं (?) भवन्ति तान्य एकहतीषु' कुर्युः । तद् उ हो- वाच शाट्यायनिर वयं वाव प्रत्यक्षं स्वराणि पृष्ठानि कुमाँ ये बृहद्रथन्तरे' कुर्मः । इदं वै रथन्तरम् अदो बृहत् । आभ्याम् उ वै लोकाभ्याम् इदं सर्व स्पृतम् । तस्माद् बृहद्- रथन्तरे एव पृष्ठे" कार्य इति । अथो हत विच्छिन्नान् स्वरसाम्न उपयन्ति य त्रीण्य् उपयन्ति । सर्वाण्य् एव कार्याणि । तथा द्वाभ्यां द्वाभ्याम् अहम् तायत । एवं संगृहीता स्वरसामानो भवन्त्य् अविच्छिन्ना११, अथो ११पापवस्यसस्य व्यावृत्त्या १ इति । तद् धैतद् एके विषुवतो बृहतीप्व् एव वृहत् पृष्ठं कुर्वन्ति ॥३५॥ 1 Fairfor refers to the sammans. 2 C एकवृकहतीपु. एकहती is a new word, of uncertain significance. 3 C बृहदृथन्तरे. बृहद्रथन्तर 'rat hantara and brhad' NOT 'brhad and rathantara'. 4 Cr. JB II.84 इवै रथन्तरमदो बृहत्. 5 स्पृ. 6 A B तस्मात्बृहद्रथन्तरे, C तस्मात्बहद्रथन्तरे. 7 Cपृष्ठ, 8 तथा तथा. 9 'The phrase अहस्तायते occurs in KB XXVI.7, besides JB II.278(283) ter, 280 (285), 281,(286) hi', III.135,316. 10 अविच्छिन्न undivided'. 11 AB वापवस्य व्यावृत्त्या, C वापवस्यसस्य व्यापत्त्या. पापवस्यसस्य व्यावृत्त्यै 'for the prevention of confusion' occurs in JB II.183 (188), III.306, TBI.8.6.5, II.1.8.2, SBM XII.7.3.15. 12 Bए. 13 बृहत् neut. ace. sg. of बृहत् (sc. साम). 14 The topic is continued in the next section.

·जैमिनीय ब्राह्मणम् MaiyaHitHTTPimumnahate and winninthrumustindian 4. वाहतो विषुवान , बाहतो वासाव् आदित्यः । बृहत्याम् एष' एतद् अध्यूढस्' जपान । तस्माद' बहतीय एव बृहत् पृष्ट कार्यम् इति । अथ हैक बृहतीप्व एव दिवाकीत्यै पृष्ठं कुर्वन्ति । वृहत्यायतनानि पृष्ठानि । इदं १५.य) या अन्तरिक्षं बृहती' । तस्याम् अयं वायुर् अन्तः पवते । तत् पृष्ठं", तस्याउ शव बद द्वादशाक्षर पदं नन'. जगतीषु कृतं भवति । एवं तृतीयसवनम अयातयाम'' क्रियत हात । तद उ होवाच शाट्यायानर जागतो विषुवान्' ३ । जागतम् एतत् साम । जागता माब आदित्यः । यदा' हा एष उदेत्य् अथ जगद् एतस्यैव प्रयाणम् । तस्माज जगतीप्य् एव दिवाकीयं ५ पृष्ठं कार्यम् इति । ततो याम् तिम्रो जगत्यश चतस्रम् ता बृहत्यः । तन बृहतीषु कृतं भवति । तास् संस्तुता अशावशाना। बृहत्यम संपद्यन्ते । तनो एव बृहत्य् अन्तरिता भवाते । अथो हैतत् प्राणम्यच तो निर्मितं यद् दिवाकीर्त्यम् । प्रजननं २ ३ जगती । सो ऽसाव् आदित्यः । तद् या जगीषु दिवाकीन्य पृष्ठं कुर्वन्ति त २६ स्वनैवैनं २ " तद् आयतनेन समृद्धयन्ति । तनभ्य समृद्धन स्वायां जनतायाम् ऋधुकं. ८ भवति ॥३६॥ अनु प्रांत editor of VPK er ends it to TGR on the basis of PB XIII.10.15 (which is the only place where बृहदायतन occurs). The oontobohatisseries) the emendation, un supported by any MSS ta (22) should by ale the prstha authority (see Lindner's edition), is unnecessary because in the agnistoma it , PRIYE123) the visurat is always on the brhati-verses that The terml the prstha-tamans (excepting the second, (fre wit yasya vrata inaiträvaruņa, ftotra which is always bhraa. vikarna, chanted on the gãyatri) are chanted. ६....! ali artyThe bhrija The emendation is further weakened by Ar DA V115) i. composed on the occurrence of TERT4T7 in the present ENABLiare.Y.1), the ibhraja passage and in JBII.48. Arkan 1116) maart (Ar. åre. 1.27); 6 Mark the position of the subject, rearra (ix.kani VI.1.71 on विभाइ बहती. Also et. PB VII.3.9 अयं मध्यमो (Ec. rATare T21 hbhaktAr. gana VI. लोक: 1.0. अन्तरिक्ष) बृहती. a rom r. sc. III.8), the 7 Cपृष्ठां. At** II.19.18) on 8 तस्या:- बृहत्या:. है... Arare. 1.2 (मिनार 9 Note the pendent disjunctive construction. 10 C जागतीषु. A brhati has four 1. der VI: in colable only froin panas (8+8+12+8), the third pada hay- AHANIरत्याय नमानि पनि मान्ति, The ing 12 syllables. 12syllables is the mea- ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.३७ sure of the jagati pāda too. Hence the relationship. Cf. JB I.206 तासां (se. बृहतीनां) यवादशाक्षराणि पदानि तेन जागतीभ्यो नयन्ति. 11 अयातयाम of unexhausted strength'. 12 A B C शाट्यायनिः. 13 C विषुवा. 14 यद. 15 A प्रयणमनुप्रैति, C प्रायणमनुप्रैती. 16 A BC जागतीष्व. 17 A C दिकीर्त्य. 18 'Therefore on the jagati (ver ses) the divākīrtya (sāman) should be made the prstha (stotra)'. 19 C तस्रो. 20 Aचतसूसू . 21 3 jagatis=3x48=144 syllables. 4 brhatīs=4x36 = 144 syllables. Hence 3jagatis%3D4 brhatis. 22 A अष्टाविंशति:. 23 प्रजनन. 24 दिवकीयै, 25 C पृष्ठा. 26 A Bomit ते. 27 C स्वेनैवं. 28 A B अर्धक, C अधुकं. See note 14 on JB II.13. तद् एतत् पृच्छन्ति किं तद् दिवाकीत्यै ऽहन्' क्रियते येन प्रजाः प्रजनयति येन च प्रजा दाधारयति । स ब्रूयात् प्राणस्यैव रतो निर्मितं यद् दिवाकीर्त्यम् । प्रजननं जगती । तेन प्रजाः प्रजनयति । अथ यत् प्राणो भूत्वा पराणि चावराणि चाहानि५ दाधर्ति तेनो एव प्रजा दाधारयति । प्राण' एव दिवाकीर्त्यम् । चक्षुषी भ्राजाभ्राजे । श्रोत्रं विकर्णम् । वाग् दशस्तोभम् । त इमे प्राणा १ मध्यतो हिताः १३ । तद् धैत]द्' एक उदित एवाज्यग्रहान्१५ गृह्णन्ति । उदिते ६ प्रातरनुवाकम् उपाकुर्वन्ति । दिवाकीर्त्य वै नामैतद् अहः । तन् न राज्या संस्मजेयुर्१८ इति । तद् उ होवाच शाट्यायनि सामभिर् वा १९अहान्य् अभिष्टुतान्य् ऋग्भी१९ रात्रयः । सैषां रात्रिर् अनभिष्टुता२० शून्या। भवति २२ । अथो प्रजापतिर् एष यत् प्रातरनुवाकः२३ । तम् आयतनाच् च्यावयन्ति २४ । स य एनांस तथा चक्रुषो२५ ब्रूयाद् आयतनाद् वा च्योष्यन्ते ऽस्माद् वा लोकाद् इति, तथा हैव स्युः । तस्माद् यथैवेतरेषाम् अह्नां तथा कार्यम् । प्राणापानाव् उपांश्चन्तर्यामौ २७ । उदिते ऽन्यं जुह्वत्य् २ ८ अनुदिते ऽन्यम् । बहिर्२९ वै सन्तं प्राणम् उपजीवन्त्य् अन्तस् सन्तम् अपानम् । तद् यद् उदिते ऽन्यं. जुह्वत्य् अनुदिते ऽन्यं, बहिस् सन्तं प्राणम् उपजीवामान्तम् सन्तम् अपानम् इति । अथ य ३२एताव उदिते ३२ जुह्वति प्राणापानाव् उत्खिदन्ति 33 । स य एनांस् तथा चक्रुषो ५ ब्रूयात् प्राणापानाव् उदखात्सुर्३५ मरिष्यन्तीति, तथा हैव स्युः । तस्माद् यथैवतरेषाम् अहां ६ तथा कार्यम् ॥३७॥ , । ३१ , 1 The visuvat day is also called the divā kīrtya day, e.g., in PB XXIII.16.1 and XXIV.20.1 (scheme of gavāmayana). 2 दाधारयति 38g. causative of intensive of VI (Whitney, Grammar $1025). 3 Cf. JB II.36 अथो हैतत् प्राणस्यैव रेतो निर्मितं यदिवाकीय॑म् । प्रजननं जगती. 4 प्राणे. 5 Wh omits अहनि. 6 A B C दाधत्ती, Wh दाधत्ति. दाधर्ति .

·जैमिनीय-ब्राह्मण ६० 3 sg. intensive present of Vet (Whitney, C अन्यभिषूतानृग्भि. Grammar $1007a). See Over en uit het 20 A अभिष्टुता, B अनभिष्टुत, अभिष्टुत. JB p.23. 21 A B न्या. 7 Cinserts स ब्रूयात् after it. 22 भवन्ति. 8 प्राणा. 23 Cf. KB XXV.10 प्रजापति प्रातरनुवाकः, 9 Divākīrtya corresponds to mahā 24 च्यवयन्ति. divākīrtya in note 5 on JB II.36. 25 (चषो. 10 Cभ्राजाभृजे. 26 B यथैवैतरेषाम्, 11 On the vikarņa saman see note 27 So also Caland, Auswahl $119. 5 on JB II.36. But all the Mss read प्राणापाना उपांश्वन्तर्यामी. 12 Dasastobha is the bhasa saman : For the dropping of -v of -av <-au see Sāyaṇa's comin, on PB IV.6.16 si HI ŚBK, introd. III $ 5 b and cf. AB 11.21 दशस्तोभं भवति । आद्यन्तयोः प्रयुज्यमाना हाउहावादयो प्राणापाना उपांश्वन्तर्यामौ. Here the -y is not भासान्ता दश स्लोभास्तैर्युक्तमेतत्. See note 5 on JB dropped in uniformity with प्राणापाना- II.36. बुखिदन्ति (infra) and प्राणापानावुदखात्सुः (infra) 13 B मध्यते हिता:, C मध्यते एताः. where the v is found in all the MSS. 14 A omits धैतद् , Wh धै. 28 C जुह्यत्य. 15 एवाजग्राहान्. 29 Cबर्हि. 16 The phrase (an)udite surye or 30 Cनं. aditye is many times abbreviated by the 31 जुध-. omission of the noun-SBM II.1.4.8,9,3. 32 A B C एता उदिते, Wh एतावुदिते. 1.2, 5,9,12,3.9, III.2.2.26, IV.1.2.11, 12,14, 33 See note 37 on JB II.32 for AB (Aufrecht's ed.) V.29.3-8, 30.1,4, 15, parallel passages. 31.1-4, TBI.7.5.3, 10.5, III.8.16.4, KB II.9, 34 ब्रूया. XII.4, JBI.5,6,213,II.38,269. 35 A ऊदु:खांसुर्, B उदुःखवांतुर्, 0 उदक्त्वांसुर्, 17 The pratahsavana begins with Auswahl $119 (note 1) उदक्त्वासुर्. Wackerthe prātaranuvāka hymn. Cf. KB XXV.10 nagel, BSOS VIIIp.826, has shown that it is सप्रातरनुवाकमेतदहार्दिवाकीटं भवति. not necessary to emend उदखात्सुः, an aorist 18 संसृजेयुरिति or संसजेयुरिति ? corresponding to the present उत्खिदन्ति. 19 A अहान्यभिषुत न्य्-, B अहान्यभिषुतोन्य्-, 36 A अहिं. २.३८ २ ४ तानि वा एतानि दीक्षमाणाद् उत्क्रामन्त्य् ' अग्निहोत्रं दर्शपूर्णमासौ चातुर्मास्यानि पशुबन्धः पितृयज्ञो' गृहमेधो ब्रह्मौदनो मिथुनम्" । तद् यद् दीक्षोपसत्सु स्वाहेति व्रतयति, तेनास्य दीक्षोपसत्स्व अनन्तरितम् अग्निहोत्र भवति । यद् उपांश्चन्तर्यामा उदिते ऽन्यं जुह्वत्य् १० अनुदिते ऽन्यं, तेन सुत्यायाम् । यत् पुरोडाशस् ११ तेन पौर्णमासम् । य[द्] दधिः तेनामावास्यम् । यत्१४ पयस्या'५ तेन चातुर्मास्यानि । यत् पशुम्१६ आलभन्ते तेन पशुबन्धः । यद् उपासनान्य् उपास्यन्ति' ७ तेन पितृयज्ञः । यद् धानाः करम्भो८ भवति तेन गृहमेधः । यत् १ सौम्यम् आहरन्ति ९ तेन ब्रह्मौदनः२० । यत् ·६१ जैमिनीय ब्राह्मणम् २.३९ पत्नीस् संख्यापयन्ति २१ तेन मिथुनम् २ ॥ आहुः प्राणेन त्वा संभवामनीत्य् एव प्रतिष्णाम् २३ अभिप्राण्यानीति । तद् उ होवाच शाट्यायनिर अवकीर्णरूपम्। इवैतत् । एको वाव पुमान् प्राणावे विद्ययैवैतद् अनन्तरितम् अथो २५यद् एव२५ यज्ञायज्ञीयस्य२६ स्तोत्र संख्यापयन्ति २७ ॥३८॥ तद् धैक २४ Japan * Major part of this section has been edited in Auswahl. 1 युत्क्रामन्त्य्. 2 Caturmāsyas are the three sacri. fices (viz. वैश्वदेवम् , वरुणप्रघासाः, साकमेधाः) per:- formed at the beginning of the three seasons, each of four months duration. 3 All MSS पितुर्यज्ञो. 4 See Auswahl $120, note 2. 5 BC मिथुन. 6 A Bafa, Tafat. Cf. CH $55. 7 BOतानास्य. 8 C आन्तरितम्. 9 A B उपांश्चन्तर्यामावुदितेन्य, C उपांश्चन्तर्या. माद्यदितेन्य. 10 Cf. CH $$128,131. 11 Cf.CH 58143,186. 12 दधिसू. Of. CH $184. A B तेनामावास्यां तेनेमावास्य. 14 B यत् यत. 15 Cf. Karka's comm. on Katyāyana Srautashtra I.2.15 कथमेषां चातुर्मास्यान्यन्तरितानि भवन्तीति । पयस्ययेति ब्रयात् . 16 Cf.CH $141f. 17 A BO उपास्यति. Cf. CH$231 (with note 7). 18 CH. CHS121. 19 A सौम्यामाहरन्ति, B सौम्यमाहति, C सोभ्यामाहरन्ति. f. CH$237. 20 All the MSS have ब्रह्मौदनः (masc.) but Caland wrongly reads ब्रह्मौदनम् (Auswahl p.135, line 11). Correc' 'ब्रीदनम् JB 120' in VPK to ब्रह्मौदनः. 21 CAuswahl $120 संख्यापयति. Cf. CHS241d. 22 BC मिथुन. Cf. JB I.173 तां संख्या- पयन्ति रेतोधेयाय. 23 प्रतिष्णा is not quotable from the other Brahmanas. MW gives प्रतिष्णा (स्ना) from the guşāmādigana in the Käsikā. 24 अवकीर्णरूप is not found in MW, VPK and Index Vidique. अवकीर्ण 'who has spilt his semen virile, zie. violated his vow of chastity, TĀr.' MW. 25 A B यवैव. 26 C यशायाशीयस्य. 27 C संख्यापयन्तीति. The text of this paragraph is uncertain. २.३९ तद् आहुर यद् अन्यैर् अन्यैः' सामभि स्तुवते ऽन्या अन्या' अनुशंसन्त्य् अथ कस्मात् समाना गृहा इति । स ब्रूयाद् अन्नं वै साम" । अन्नम् ऋक् । प्राणा गृहाः। अन्यद् अन्यद् वै प्राणेभ्यो ऽन्नम् आहरन्ति । तस्माद् अन्यैर् अन्यैः' सामभि स्तुवते ऽन्या अन्या अनुशंसन्ति समाना एव गृहा इति । प्राणा एव साम । तन् मूलम् । अथ यथा वृक्षस्य स्कन्धांसि वा शाखा वा पला- शानि वैवम् अन्यानि सामानि । स य एतद् एवं वेद सर्वाण्य् एवास्य सामानि विदितानि'. भवन्ति ।

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् वाग् एव । तन् मूलम् । अथ यथा वृक्षस्य स्कन्धांसि वा शाखा वा पलाशानि वैवम् अन्या ऋचः । स य एतद् एवं वेद सर्वा एवास्यों विदिता भवन्ति । मन' एव यजुः१३ । तन् मूलम् । अथ यथा वृक्षस्य स्कन्धांसि वा शाखा वा पला- शानि वैवम् ४ अन्यानि यजूषि१५ । स य ६ एतद् एवं वेद सर्वाण्य् एवास्य यजूंषि' विदितानि भवन्ति ॥३९॥ 1 BComit the risargas. 8 Cशाखो for शाखा वा. 2 c. ऋचः 9 Comits सामानि. 3 C अनुशंसत्य . 10 Cविदतानि. 4ABCसामाना but see infra where 11 Cf. JUB IV.23.4 वागृक्, JUB I.9.2 समाना is the reading in all the MSS. वागित्यक्, JUB I.25.8 सा या सा वागृक् सा, SBM 5 Cr. SVB I.1.3 तस्मादाहुः सामैवान्नमिति, IV.6.7.5 वागेवर्चश्च सामानि च. JUB I.11.3 सोऽब्रवीदेकं वावेदमन्नाद्यममुक्षि सामैव, 12 Cमान. PB VI.4.13 साम देवतानामन्नम् . 13 Cf. SBM IV.6.7.5 मन एव यजूंषि, 6 Nor.l. SBM VII.3.1.40 मनो वै यजुः, JUB I.25.9 अथ 7 Cf. JUBI.25.10 स यः प्राणस्तत् साम, यन्मनो यजुष्टत् . JUB III.1.18 तस्मात् प्राण एव साम, SBM XIV. 14 C वैम् . 8.14.3 प्राणो वै साम, SBM IX.1.2.32 प्राणा वै 15 A यजुषि. सामानि. 16 Comits य. तद् आहुः किं नातिष्टुवन्ति', किं नातिशंसन्ति, किं नातिगृह्णन्तीति । स ब्रूयात् प्राणम् एव नातिष्टुवन्ति' । स्तुते' वै प्राण एव परिशिष्यते । वाचम् एव नातिशंसन्ति । शस्त वै वाग् एव परिशिष्यते । मन एव नातिगृह्णन्ति । गृहीते४ वै मन एव परिशिष्यते । नातिष्टुतं नातिशस्तं नातिगृहीतम् एवीवदस्५ संपन्नम् एव भवति । अथ ह वै समृद्ध एव यज्ञ उपासितव्यः । यद् अधीयन्न् अनुपहन्यमानः करोति तत् स्वय॑म् । स्वर्ग्य- म एतत्, स्वर्गलोक एतेन भविष्यामीत्य् एव तद् विद्यात् । अथ यद् दुरधीयन्न् ° उपहन्यमानो विषिञ्चन्' १ करोति, पुष्टिस् सा प्रजननम् । पुष्टिर् म एषा प्रजननं, बहुर् भविष्यामि प्रजनिष्य इत्य् एव तद् विद्यात् ॥४०॥ ७ 1 All our ISS नातिष्टुवन्ति, TVh नाति- Hafa (cf. Wackernagel I, p.234, $204b). 2C नातिगृह-नीती, Th नातिगृह्णन्ति, 3 For the omission of the noun, see Oertel, Syntax of Cases in the Prose of the Bihmanas/60 Ex. 189, p. 260. 4 B गृहीत. 5BC एवंविद. G CESBI XI.4.4.8f. C अनुपनन्यमानः. "The Vhan tupa (PW 'anstossen, stecken bleiben im Rezitieren') refers to the omission of a letter in the recitation; cf. the comm. to AB III.35.3 adhiyan.n upahanydt which it glosses by upaghatam varnalopam kuryat. The passive voice is used in the same sense at TS VII.3.1.1 sa yo vai dasame' hann avivakya upahanyate sa ·maratoarinema जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.४१ Mayate, 'He is left (=lost) who on the tenth day, viz. on the avivākya day, makes an error (through the omission of a letter)". Oertel, Syntax of Cases in the Prose of the Brāhmaṇas $68 Ex. 2, p.299. 8 A स्वर्गम् , B C स्वर्गम. 9 अव. 10 BC दूरधीयन्न्. 11 In the Brahmanass विषिञ्चन् occurs only in TBI.6.3.10. २.४१ १ ६ अथ ह वै त्रयः पूर्वे ऽग्नय' आसुर् भूपतिर् भुवनपतिर् भूतानां पतिः । अयं वै लोको भूपतिर्, अन्तरिक्ष भुवनपतिर् , असाव् एव लोको भूतानां पतिः। अथ हायं भूतिर" नाम । तेषां ह वषट्कार शीर्षाणि चिच्छेद । त इमास तिस्रः पृथिवीः प्रविविशुः । तस्माद् यद् अग्निहोत्रस्य वाज्यस्य' वावस्कन्देत्' तद् अभिमशेद् भूपतये खाहा, भुवनपतये खाहा, भूतानां पतये स्वाहेति' १ । एतेषु हैवास्याग्निषु हुतम् १२ अस्कन्नं भवति । अथ ह वै त्रयः पूर्व ऋपय आसुश् शूर्पयवम् अध्वाना अन्तर्वान् कृषिम् सोल्वालाः १४ । त ह यज्ञस्य कृन्तत्राणि १५ ददृशुः । तस्यैताः प्रायश्चित्तीर' ददृशुः-शं च म, उप च म, आयुश् च मे, भूयश् च मे, यज्ञ१७ शिवो मे संतिष्ठस्व, यज्ञ स्विष्टो मे १ ८ संतिष्ठस्व, यज्ञारिष्टो१९ मे संतिष्ठस्वति । तस्माद् एता दर्शपूर्णमासाभ्यां वा चातुर्मास्यैर् वा पशुबन्धेन वा सौम्येन' वाध्वरेणेष्वोपरिष्टाज२२ जपेत् । यद् एवात्र यशस्य विधुरं भवति तद् एव तेन शमयति । प्राण एवाविपुवतो व्यानो विषुवान २४ अपानो यद् ऊर्ध्व विषुवतः । अपानो वा इदं सर्वम् आहरति। तस्माद् वयं परस्ताद्२५ विषुवतो ऽर्वाचष्२६ षडहान् उपैमः ॥४१॥ १ . * This section has been edited in Auswahl 5121-122 up to यदेवात्र यशस्य विधुरं भवति तदेव तेन शमयति. Cf. KS XXV.7, SBM I.3.3.131. 1 C. 2 A भुवनस्पतिर्. ३ अन्तरिक्ष. 4 C अस. 5AB भूपतिर्, KS XXV has भूत:. GABC म. 7 Cतिसः. 8 A B C पृथिवी. 9 वा+आज्यस्य. 10 -वा+अवस्कन्देत्. 11 It is not from JS. It occurs in TS II.6.6.2-3, MS III.8.6, KSXXV.7 (bis), Xxxv.8, ASS III:13.15, Apss IX.13.6,7, MSS III.1.32. 12 For genitivus agentis with 37, the p.p.p. form of Vहु ef. JB I.6 (bis),8, 57, III.116, SBM I.3.3.17, I.8.1.39, I.9.2.20, III.2.2.13, III.2.2.18, IV.1.2.20, VI.3.3.22, IX.1.1.5, IX.3.1.17, IX.5.1.61,68,XI.1.7.4, XI.5.3.4, XI.6.2.9,10, XII.4.3.10, XIV.2.1. 20, TB II.1.5.9,10, II.1.6.5, II.1.10.1 (bis), 2 (tor), 3 (bis), III.7.3.1-4, AB V.29.5,7, V.31.3,4,GBI.3.11, KB II.8, VII.3, MS I.4. 12, 13, I.8.7, III.6.5,6, KSXXI.7,XXIII.5, XXIV.9 (=Kap XXXVIII.2), TS III. 4.10.3. 13 Cr. SBM I.3.3.13f., esp. 17 स स्कन्नमभिमृशति । भुवपतये स्वाहा भुवनपतये स्वाहा भूतानां पतये स्वाहेत्येतानि वै तेषामग्नीनां नामानि । यद्भुवपतिर- भुवनपतिर्भूतानां पतिस्तद्यथा वषट्कृतं हुतमेवमस्यैतेध्वग्निषु %- ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् wafa. Also cf. KS XXV.7. 18 C मेव. 14 OFTET:. Note that here the 19 C यशारिषो. Kāņva version of ŚB is closer to JB 20 श च म .. यज्ञारिष्टो मे संतिष्ठस्व is not than the Madhyandina. SBK II.2.8.3 has found elsewhere according to Bloomfield's तान् ह ऋषीन् यज्ञं तन्वानानेते गन्धर्वा उपनिषेदुः शूर्पयव Vedic Concordance. Apss IV.16.15 has यश मद्धानोऽन्तर्वान् कृषिः सोल्बला ते ह ..., while in SBM शिवो मे संतिष्ठस्व...यज्ञारिष्टो मे संतिष्ठस्व. XI.2.3.11 the names read शूर्प यवमान् कृषि 21 C साम्येन. रुद्वालवान् धानान्तर्वान्. 22 C वाध्वरेणेष्ट्वापरिष्टा. 15 A B C कृन्तन्त्राणि. 28 ABC ताद्. 16 A B C प्रायश्चित्तिर्. 24 C विषुपान्. 17. All MSS यज्ञश, but VedicConcord 25 B पुरस्ताद्. ance, Auswahl $122 give no variant. 26 विष्. Apss IV.16.15 also reads यज्ञ. ७ तद् ध ऋतुजिज्१ जानकिर् इयपि सौमापं' पप्रच्छ-प्राणेन स्वी[३]द् अपाजेना[३] अस्मिञ् जीवति मयः । एतद् ब्रूतात्" संगतेभ्यः कुरूणां ब्राह्मणेभ्य इति । स होवाचेहैवाहं त्वां प्रतिवक्ष्यामीति । तं ह प्रत्युवाचन प्राणेन नापानेन । अस्मिञ् जीवति मत्यै व्यानो ऽध्यक्षः पशोस् सतं विष्वंचमीय्यत इति । पुरुषो वै पशुः । पशुरुत् पशुस् सः । व्यानो ह वा एतं विष्वंचमीय्यते। तान् वा एतान् एके परस्ताद् विषुवत ऊर्ध्वान् एव षडहान् उपयन्ति । यं वावैतं पृष्ठयं पूर्वम् उपैमस् तेन व्यावृत्ता भवन्ति । अथो एवम् अजामीति । तद् उ होवाच शाट्यायनिर उभये वा एत ऊर्धा भवन्ति ये चोर्खा ये चार्वाञ्चः । सवनैर् वा एत ऊर्धा भवन्त्य् आप्नुम उ तं कामं य आवर्तेष्व् इति । तद् आहुर् यद् यथापां विवर्त'१ एवम् एते यद् १२ गोआयुषी। कतरेषाम् एते । परेषाम् अवरेषाम्१४ इति । उभयेषाम् एवेति ब्रूयात् । उझ्यानि ह वा एते अहानि संगृह्य तिष्ठतः पराणि चावराणि ५ च । तस्मात् त्र्यहेणान्यत् तनुमहे व्यहेणान्यत्१६ । स द्वयहस्१७ सन् षडहो भवति । तद् ऊर्ध्वं गोआयुषी भवत ऊों ' ८ दशरात्रः। तद् धैतद् एके विहृते गोआयुषी उपयन्ति-उपरिष्टाद् विश्वजित आयुः पुरस्ताद् दशरात्रस्य गाम् । एवम् अजामीति । अथो एवम् एवैतयोः पुरोपाययनम् । तत् प्रमत्ता नैमिशीया अतीयुः । ते ऽत्र पुरस्ताद् दशरात्रस्य सहोपेयुः । तत इदम् अर्वाचीनम् एवोपयन्ति । सद् उ होवाच शाट्यायनिः २२प्राणापानाव् एतौ २२ यद्२३ गोआयुषी२४ । अन्नपाने २५ त विच्छिन्दन्ति २६ ये विहरन्ति । अथो एष वाव देवयानः पन्था यद् ३ गोआयुषी । स्वर्ग एष लोको यद् दशरात्रः । त एतेन दवयानेन पथैतं स्वर्ग लोकं गच्छन्ति । अह्ना(म्)१३ ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.४३ अथ य एत विहरन्त्य् एतं देवयानं२७ पन्थानं विच्छिन्दन्ति २८ ते न किं चन व्यश्नुवते । तस्मात् सहैवोपेत्ये इति ॥४२॥ 1 A B C कृतुजिज्. 2 AC य्यापि, B ग्यपि, 3 Oraret. Here the MSS are corrupt. At JB I.281, 299 it is correctly read as इयपि सौमाप (also gee Auswahi, p. 299). 4 C स्वीनुदपानेनागु. 50स ब्रूयात् , Auswahl p. 300 तत् तात् (wrong Sandhi!). 6 The text is uncertain. Comits विध्वंचमीय्यत...यं बावतं. 7 Bव. 8 A एतेतेके, B एतेनके. 9 C अजामिति. 10 11 Cविवतेते. 12 ABC यत्. 13 कतरेषामेते अह्वाम् 'of which days are these (i.e. the go- and ayus days the vivarta)' ? To complete the sense supply उपयन्ति at both places. 14 B अपरेषाम् , C onitis अवरेषाम्. 15 AC चापराणि. 16 A त्र्यहेणान्यस् , B C व्यहेणान्य. 17 Aद्वहसू, BC द्वह. 18 Cऊवा. 19 C अजामिति. 20 So all the MSS! 21 Auswahl, p. 310 8.0. Naimisiya reads एवमुपयन्ति. 22 C प्राणापानास्तौ. 23 A BC यत्. 24. C गोआयुषि. 25 C अन्नवाने. 26 A B विछन्दन्ति. 27 Cदेवयान. 28 B विच्छन्दन्ति, विछन्दन्ति. 29 व्याश्नुवते. Sc. अहनी. २.४३ गोवलं ह वाण' शाटयायनिर् उवाच -पितृमान् असि भगवः पितामहवान् । संवत्सराय दीक्षिष्ये ऽनु मा शाधीति। तथेति होवाच । अयनं ते वक्ष्यामि, यद् विद्वान् अनार्तस् संवत्सरस्योहचं गच्छत्य५ उत्थायो योगक्षेमी पणाय्यो' भवतीति । तान् वा एतान् द्वादश मासो यन्तीति होवाच । ततो यांश् चतुरो मासो' यन्त्य् अग्नेर् एव'. तान् अयनेन यन्ति । अग्निं चैव तेन देवतानाम् उपाप्नुवन्तीमे च'१ लोकम् इति । अथ यान् अपरांश१३ चतुरो मासो यन्ति वायोर् एव तान् अयनेन यन्ति १३ । वायुं चैव देवतानाम् आप्नुवन्त्य् अन्तरिक्षलोक १४ चेति । यान् अपरांश् चतुरो मासो यन्त्य् आदित्यस्यैव तान् अयनेन १५यन्ति । आदित्यं'' ५ चैव तेन देवतानाम् उपाप्नुवन्त्य् अमुं च लोकम् इति ॥४३॥ 1 B वाष्णं, C वाणि, गोबल वार्ण occurs 4. For the dative संवत्सराथ with / दीक्ष , a teacher in TB III.11.9.3 and JUB of. SBM VI.1.3.7, XII.1.1.1= GB_I.4.1, I.6.1. SBM XII.2.1.1=GB I.5.2, SBM XII.2.1.9, 2BC असी. XII.2.2.8, XII.3.3.1=GBI.5.10, SBI C Wh पितामहान्. पितामहवान् is not XII.3.5.3-10-3GB I.5.9, TS VII.4.8.1, JB found in MW, VPK and Index Védique. II.56, II.399 दीक्षन्ते ...संवत्सराय, III.399 38 3 .

·२.४३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् ६६ स्वर्गाय वा एते लोकाय दीक्षन्ते ये संवत्सराय. 5A BC गच्छन्त्य्. 6 योगक्षेमी is found in Mahāvastu III p.384. On योगक्षेम see Oertel, Syntax of Cases in the Prose of the Brāhmaṇas 160 Ex.115 Excursus, p.223f. and Ray, BSOS VII, p.133. 7 C पणांयो. पणाय्य 'praiseworthy, laudable'. 8 तता. 9 Acc. pl. of मास्. 10 C एस्. 11 Comitsच... 12 B अपुरांश. 13 A ययन्ति. 14 0 अन्तरिक्षं लोकं. 15. C यञ्चादित्यं for यन्त्यादित्यं (note the change of .त्य- to .च.). .. . १ नाम एतद् वा अयनम् इति होवाच । तद् यद् वा इदम् आहुर् अनयनेनागाद्' इति । य एवैतद् अविद्वांसस् संवत्सराय दीक्षन्ते ते ऽनयनेन यन्ति । अथ य एतद् एवं वेदानात एव संवत्सरस्योदचं गच्छत्य्५ उत्थायो योगक्षमी पणाय्यो भवति । त पतं स्वर्ग लोकम् आगच्छन्ति । एतन् महाव्रतीयम् अहः । एष वाव' स्वर्गलोको यन् महाव्रतीयम्११ अहः । तत् पञ्चविंशं भवति १२ । ततो या 3 १३ विंशतिर विराट् सा । अथ'५ याश् चतस्र इमा एव ताश् चतस्रो दिशः । अथ या पञ्चविंशीयम्'६ एव सो; दिक् । दिशो वै यत्र ७ समुश्रयन्त'८ तद् एषो ऽत्यग्रो लोको ऽभवद् य एष तपति । एतम् एवैतत् पञ्च- विश्याभ्यारोहन्ति ९ । एतस्य सलोकतां गच्छन्ति । तद् आहुर् यद् एतेनाला भूयिष्ठम् २०ईप्सन्ति यन्२० महाव्रतीयेनाथ कस्माद् अयं वारणः पञ्चविंशस्तोमः क्रियत इति । कृत्स्नस्यान्नाद्यस्यावरुद्धया २ २ इति ब्रुयात् । पुरुषम् एव पञ्चभि स्तोत्र्याभिर् 3 अवरुद्ध २४ गां पञ्चभिर् अश्वं पञ्चभिर् अजां पञ्चभिर् अवि पञ्चभिः। स एष कृत्स्नस्यैवान्नाद्यस्यावरुद्धया२५ अन्ततः पञ्चविंशस्तोमः क्रियत इति । अथ २६या अतिरात्रौ २६ प्रतिष्ठैव सा । अस्मिन्न एव लोके प्रायणीयेनातिरात्रेण प्रतिष्ठाय प्रयन्ति २७ । अमुष्मिन् लोक२८ उदयनीयेलातिरात्रेण २९ प्रतिष्ठायोधन्ति । ते हाप्य् अबुभूषन्त इव भवन्ति, प्रत्य् ३ ० इव तिष्ठन्ति ॥४४॥ 1 C अवनेनागाद्. 2. अविद्वांससंवत्सरंय. 3 Comits. 4 B वेदानात्त, C वेदानान्त. 5 C गछन्त्य्. 6 A B C योगछेमी. Note -छ- for -क्ष-. 7 C पणांयो. 8 Cf. JBII.43 यद्विद्वाननार्तस्संवत्सरस्योदृचं गच्छत्युत्थायो योगक्षेमी पणाय्यो भवतीति. 9 A B C महावृतीयम्. 10 A BC वावा. 11 AC महावृतीयम्. - Cf. JB II.8 एष वाव स्वर्गों लोको यन्महाव्रतीयमहः. 12 The mahāvrata is a pañcavimga day (TB II.6.1.2 पञ्चविंशस्तोमो भवति). 13 क्या. ..

·जैमिनीय ब्राह्मणम् २.४५ 14 C विंशति. 22 A B -रुध्या, C-रूध्या. 15 BC अध. 23 BC स्तोत्र्यभिर, 16 C पञ्चविंशतीयम्. In the other Brah 24. A BC अवरुन्धे. maņas the word goalazit occurs only in 25 ABC-रुध्या. PB IV.10.7 (Sayanaa पञ्चविंशतिसंख्यापूरणी 26 C यावतीरात्रौ. The two atiratras स्तोत्रीया). Cf. JB II.212(217) त उ वै पञ्च (i.e. the prayaniya and the udayaniya) पन्चविंशा भवन्ति । ततो या विंशतिविराट् सा । अथ याश are प्रतिष्ठा 'firm support'. Cf. JB II.186 चतस्र इमा एव ताश्चतस्रो दिशोऽथ या पञ्चविंशीयमेव (191) एषा वै कृत्स्ना प्रतिष्ठा यदतिरात्रः. (७.८. पञ्च पञ्चविंशीयमेव) सोवा दिक्. 27 प्रयन्ति 'they commenee' is: 17 B गायत्र. contrasted with the following safa 'they 18 A B समुदुदश्रयन्त. arise'. 19 C पञ्चविंशा-. 28 AC लोके. 20 B ईप्सन्तीयन्. 29 B उदयनीयातिरात्रेण. 21 C महावृतीयेनाथ. 30 प्रति goes with तिष्ठन्ति. २.४५ . १२ अथैयौदुम्मरी राजासन्दी । तां हैके प्राचीम् एव निदधति' । उदीचीम् एव निदध्यात् । तस्या इमाव् अवान्तरदेशौ पूर्वी पादाव इमाव अपरौ । तां हैके प्राचीम् एवाधिरोहन्ति । तद् उ होवाच शाट्यायनिर उचो वै सामात्विज्यं कुर्वन्ति । उदीचीन- देवत्या' उद्गातारः । उदीच्यैवारुह्येति । तां हैके नमस्कारेणैवाधिरोहन्ति' नमस् ते ऽस्तु भगवति विद्म त्वा सा नश् शिवैधाति । तूष्णीं हैवैके अधिरोहन्ति । मनो वै प्रजापतिः। प्राजापत्यम् एतद् अहर्' इति । ताम् अनेनाग्रे ऽधिरोहेद् अथानेनाथानेनाथाननामृतं गमयेयम् इति । अथास्मा आरूढाय वाणं१० शततन्त्रिम् आहरन्ति । तम् एतेन संतानेन संतनोति- भूर् भुव स्वर् वदा वदा बदा१२ बदी वदा वदोरु: १३ पृथुस् सुगस् सुगन्तु: कर्मः : करण: कर: करिष्यन् । ऐन्द्री १४वाचं बृहती ४ विश्वरूपाम् । शतायुषं१५ प्रवद देव वाण ॥ इति । अथेन्द्रणतया १६ चेषीकया वेतसशाखया८ चोल्लिखति -मनो ज्योतिर् इति, वाक् सत्यम् इति मानो भद्र २१ इति । तं प्रयच्छति ॥४५॥ INTRODUCTORY तदाहुन दीक्षितेनासन्यधिरुह्यति । उत्थिता ह खलु वा In Auswahl $123 Caland has edited एतदहरागच्छन्ति । यदावादो दशममहस्तदेवोक्थानि । and translated अथास्मा आरूढाय... भद्र इति. इयमधिरुयैवोपेत्याहुः । अन्तरिक्षसाच्येव वै श्रीरेवं श्रिया Cf. JB II.418(425) आसन्दीमुद्गाताधिरोहति, उपाप्तिरिति । वाणश्शतश्रीभवति (७.८. वाणश्शततमिश्रीं)- प्रखं होता, कूर्वा वधर्य । कूर्वसद एवान्या होत्रा भान्ति ।। शतायुबै पुरुषश्शतेन्द्रियश्शतवीर्यः --तस्यैवेन्द्रियस्य वीर्य- - 9 ·२.४५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् , स्यावरुद्धथै !......अथो अवभृथादेवोदेत्य कार्य: । एवं वाणश्शतश्रीवाचः (१) कृत्स्नत्वायेति । तस्यैष सन्तानो- भूर्भुव स्वर्वदा यदा बदा बदी वदा वदोरुः पृथुस्सुगस्सुगन्तुः कर्मः करण: कर: (om. in soyme MSS) करिध्यन्नैन्द्रीं वाचं बृहती विश्वरूपां शतायुषं प्रवद देव वाणेति । अथेन्द्रेण- तया (so all MSS) चेषीकया वेतसशाखया चोल्लिखति मनो (७.८. मानो) ज्योतिरिति बाक् सत्यमिति मानो (०.८. मनो) भद्र इति. Al:o cf. DSS XI.1.4.7 and Apiss XXI.18.8-10. 1 A नीधति, B निदधाति, C निधति. 2 उदीचीनदेवत्य is not found elsewhere. It recurs in JB I.72 उदीचीनदेवत्या उद्गातार:. 3 A B उत्गातारः, C उत्:गातारः. 4 A B उदि-, उदिच्यैसारूह्येति. 5 C-रोहन्त्य. 6 नमस्ते... एधि is not found in Bloomfield's Vedic Concordance. 7 B हैवेके.. 8 The mahāvrata is a prajapatya day. 9 A B धिरोहोद् , C धीरोहोद् . 10 वणं. . On the description of the hundred-stringed vāna see Caland's note 1 on PB.V.6.13. 11 So also in Auswahl $123. At JB II.404 Caland reads शततन्त्रों without 1.1. 12 A BC ववद. 13 Cवदोरूः. 14 Cवावं हहृतीं. 15 Of. PB V.6.13 शततन्त्रीको भवति । शतायुर्वं पुरुषः शतवीर्यः. 16 इन्द्रणत is not found in the other' Brahmanas. In the parallel JB II.418 (425) we have इन्द्रेणत which occurs in PB XV.5.20. See Auswahl S123 note 4 and PB XV.5.20 note 3. इन्द्रणत means naturally bent'. Cf. इन्द्रप्रस्थ 'naturally flat'. It is rendered by स्वयंवक्रा in Dss XI.1.8. as दैवेन नता by Dhan vin, as स्वयंनता in Sss XVII.3.11. 17 A BC चैषीकया. 18 C वेतसनाखया. 19 fecera 'He grates, i.e. touches the strings with the plectrum (वेतसशाखया in JB, औदुम्बर्याः शाखया in Sayana on PB V.6.14). PB V.6.14 has different formulas प्राणाय स्वा, अपानाय त्वा, व्यानाय वा. 20 Cइन्ति. 21 मनो ज्योतिः, वाक् सत्यम् and मानो भद्र occur in LŚS IV.1.7. See Over en uit het JB, p.42. - . अर्थता अन्याः परिमादः कुरुते । अथ स्तुते । अथ शीर्णाग्रे स्तुते ऽथ दक्षिणेन पक्षणा थोत्तरेणाथ पुच्छेनात्मनोत्तमेन । तत् सलोमाय । शीर्णोद्गाता प्रतिपद्यत आत्मना होता । यो झ् एव प्राह" तया प्रतिपद्यते । अथ यद् अन्यां प्राहान्यया प्रतिपद्यते, विलोम तत् । अथ हैक आत्मनवाने प्रतिपद्यन्ते । तद् उ होवाच शाट्यायनिर् यथान्धो द्वारम् ऋच्छेत् तादृक् तद् इति । अथ है के स्तुत्वैवोपावरुह्येतद् अहश् शस्यमानम् ईक्षमाणा आसते । तद् उ होवाच शाट्यायनिर् ईश्वरः पापीयान् भवितोर् यस् तथा करोति । क्षत्रं वै साम' । विद, उपर्य एवासीत ११ । राजानम् एवाहियमाणं १२ प्रत्यवरोहेत् राजा प्रत्यवरूढो भवति । तस्यै ' ४ प्रत्यवरोहो- छत्रम् । ११ 53.. । तथास्य --

·जैमिनीय-ब्राह्मणम्
२.४७
मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञं मिमिक्षताम् १५
पिपृतां१६ नो भरीमभिः १७ ॥
इति । ताम् एताम् आसन्दीम् उत्तरतः पर्याहत्य निदधति ८ ॥४६॥
1 Here JB reads अर्थता अन्या: परिमाद:
कुरुते (Caland has क्रियन्ते PB V.6.11) after
the description of the lute. Similar
is the situation in JB II.404. But in PB
V.6.11 the perforinance of the parimāds
precedes the description of the lute. See
note 1 on PB V.6.11.
2 BO-ण.
3 उत्तमेन 'lasily' (opp. अग्रे in शीर्णाग्रे).
4 A B छी?त्गाता, छीष्णोत्गाता.
5 AB आह. Cf. प्राह in the next
sentence अथ यदन्यां प्राहान्यया प्रतिपद्यते.
6 तत्.
7 Cस्तुत्वैवोपावरूह्येतद् .
Cशस्यमनानम् .
9 Cf. SBM XII.8.3.23,GB II.5.7.
10 A च्छस्त्रम् , BC च्छत्रम् . Cf. SB I.4
विट् शस्त्रम् .
11 Cउपॉवासीत.
12 B एवाहीयमाणं, C एवाहीयमाणं (!).
13 'He should descend from the seat
in honour of the soma, that is being
ushered in'.
14 C repeats प्रत्यवरूढो भवति तस्यै.
15 BC मिमिक्षता.
16 B विवृतां.
17 RV I.22.13. It is not found in
JS.
18
C निदयति (ध and य are often con-
fused in Grantha script).
१
तद् आहुर् यद् विहृतम् एतद् अहश् शस्यते, विहृतासु स्तुध्वा[३] ' अविहृतासू[३]
इति । विहृतास्व् इति ब्रूयात् । या एता राजन्यस्य देवता ताभिर विहृतं भवति ।
तद् यद् गायत्रीषु शिरो भवति, बृहतीषु च ककुप्सु च पक्षौ, द्विपदासु च पुच्छ,
त्रिष्टुप्स्व् आत्मा, कथम् अतो विहृतं भवतीति । एतस्यात्मनः पञ्चविंशं शतं त्रिष्टुभो
भवन्ति । ततो यच् छतम् आयुष् टत् । अथ याः पञ्चविंशतिः पुरुषस सः५ । पञ्चेमाः
पञ्चेमाः पञ्चेमाः पञ्चेमाश् चत्वारि प्राङ्गाणि । आत्मा पञ्चविंशः । स एष शतायुः
.
पुरुषः।
वै
१५ । अथ
तद् आहुर् यद् अन्यास् त्रिष्टुभस संपूर्णाक्षरासु स्तुवत' इति । स ब्रूयात् त्रैष्टुभो'
पुरुषस् त्रिष्टुब्योनिः
११ । तानीमानि पुरुषस्यान्यूनानि । तस्माद् व्यूनाक्षराः१२ । अथ
यद् विषमेण समस्न तेनो१३ संपूर्णाक्षरा इति ।
तद् आहुर यत् पञ्चविंशः पुरुषः पुरुषस्यैतत् १४ स्तोत्रम् इत्य् आहुः१५
कस्माद् एतानि विषमाणि सामानि ६ क्रियन्ते ७ १“पुरुषस्य सर्वताया ८ इति । स ब्रूयान्' ९
मनो वै प्रजापतिः । प्रजापतिः पुरुषः । तस्यैषो अन्तर आत्मा यद् एताः पञ्चविंशति
स्तोव्याः २० । अथो यथा पुरुषस्य केशा नखा लोमानि श्मश्रूणि तादृक् तत् । यद् एतानि
विषमाणि२ सामानि क्रियन्ते पुरुषस्य सर्वताया इति ॥४७॥

·miuminantimemumanen NROENamonMANTHSIC जैमिनीय ब्राह्मणम् ७० ANARASTRIES a new 1. स्तुद्ध्वा, B C स्तुद्ध्वा. 2 A B C यत्. The 'head' part of the maha vrata stotra is chanted on gayatri verse. Cf. PB V.1.8 अर्कवतीपु गायत्रीषु शिरो भवति. Bपञ्चविंश. 4 पञ्चविंशं शतं means 125. Cr. infra पन्चत्रिंशः पुरुषः...... 6 प्रांग 'limb' ists new word. It recurs in JB III.349 पुरुषसंमिनं ह खलु वा एतत् सत्त्रं यदेष पञ्चविंशतिरात्र: (no v.1.)। दश में पुरुषस्य हस्त्या अंगुलयो दश पद्याश्चत्वारि प्रांगाण्यात्मा पञ्च वंश: and JB II.409 दश वै पुरुपस्य हरत्या अंगुलयो दश पधार चत्वारि प्रांगाण्यात्मा पञ्चविंशः. Cr. SBM VI.2.1.23 चतुर्विंशो वै पुरुषो दश हरत्या अंगुलयो दश पाधाश्चत्ता- र्यङ्गानि. 7 Cr. SBM X.1.2.8 स पञ्चविंश आत्मा and JB III.349 आत्मा पञ्चविंशः, आत्मैव पञ्चविंशः. 8 Cशतायुः. 9 स्तुचत. 10 A B तृष्टुभो. 11 C-व्योनिः. त्रिष्टुब्योनि is not found in MW, VPK and Index Védique. 12 C यूनाक्षरा:. 13 तेन+उ. 14 C स्यैतत्. 15 Cआहः. 16 Cसमानि. . But see below यदेतानि विषमाणि सामानि (no v.1.). 17 C क्रियन्त. 18 BComits पुरुषस्य सर्वताया. 19 यात्. 20 So all MSS. All the three forms स्तोत्रिया, स्तोत्रीया and स्तोव्या are found in JB. Among there स्तोत्र्या । form. It has been emended to fitlaar in JB II.82 even by Caland ! But it occurs in munerous places without any variant, e.f. at II.81, 90 (93), 103(106), 108(111), 111(114) hi4, 124(126), 159(164), 184(189), 187(192) his, 201(206), 235(240) bis, 252 (257) bir, III.321. Though there are cases where it has a v.l. स्तोत्र्या (r.1. स्तोत्रिया) II.119(123), 209(214), 233(238), स्तोत्र्या (5.1. स्तोत्रीया) II.316(321), the number of passages where it occurs without any variantt in far greater. स्तोत्र्या is a genuine samprasarana forin and calls for ernendation. 21 ABC विषमानि. no - २.४८ तद् आहुर् यद् बृहत्यायतनानि पृष्ठानि' कथम्अतो बृहतीषु कृतं भवतीति । एतस्यात्मनो द्वापञ्चाशं शतं बृहतयो भवन्त्य्" एका च ककुप् । तेन बृहतीषु कृतं भवति। तेनो एव ककुप् "पृष्ठेभ्यो न च्यवत इति । तद् आहुः किंछन्दाः पञ्चविंश स्तोम इति । पंक्तिछन्दा'' इति ब्रूयात् । एतद् ध वै प्रत्यक्षं पञ्चविंशस्य स्तोमस्य छन्दो यत् पंक्तिः११ । एतस्यात्मनस् सप्ताशं शतं पंक्तयो भवन्त्य् अर्धपंक्तिश्१३ च । तेन १४पंक्तिश् छन्दाः १४ । ता उ एव द्वानवतिर अतिछन्दसः । अतिछन्दा वै सर्वाणि छन्दांस्य् अभिभवति । तद् वा अस्य तत् सर्वाण्य् एव छन्दांस्य्' ६ उपेतानि भवन्ति । तद् आहुः कथम् एतत् सर्वम् अहः पञ्चविंश भवतीति । संपदति ब्रुयात् । कथं संपदेति । पद्येति १९ नव' शीर्णो १ गायत्र्यः२२ । तासां सप्तविंशतिः पदानि । षद् छतं २३ पक्षयोर् द्वाचत्वारिंशत् पुच्छस्य २४ । तद् यानीमानि सप्तविंशतिश् शीर्णः पदानि ततो द्वे आदाय षट् छत२५ उपद्धति । अथ पञ्चविंशः२६ परिशिष्यते । ततो यच् ७ ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.४९ चत्वारस् ते पञ्चविंशाः२८ । अथ यान्य् अष्टाव् अतिरिच्यन्ते तानि द्वाचत्वारिंशत्य् ९ उप- दधति । तौ द्वौ पञ्चविंशौ। पञ्चविंश एव पञ्चविंशम्३ ० । सर्वं पञ्चविशं भवतीति ॥४८॥ . 1. A BC यत् . See note 5 on JB II.36. 3 Cष्टानि. 4 So all MSS. 5 BC भवत्य. 6 The atrnan' has 125 tristubhs (JB II.47 एतस्यात्मनः पञ्चविंशं शतं त्रिष्टुभो भवन्ति), which are equal to 5500 syllables (a tristubh= 44 syllables). The same number of syllables is made up by 152 brhatīs (36X152) and 1 kakubh (28), 7 Cपृष्ठेस्मोनु. 8 AC आहु. 9 किंछान्दा:. 10 A B C पतिछन्दा. 11 C पतिः. 12 C पङ्तयो. 13 C-पतिश्. 1373 panktis=1373x 40%=D5500 syllables. 14 C पतिछन्दा:. 15 C द्वारव तिर्. द्वानवति is not found in MW, VPK and Index Vedique. Cf. Prakrit banain, Hindi banwe, Nepali būnabe, Lahndi būnave, Gujarati bonum. 16 BCछन्दास्य्. 17 Cf. TB I.2.6.1 पञ्चविंशस्तोमो भवति and PB IV.10.5 note 1. 18 AC ब्रूयत्. सम्पदेति ब्रयात् 'he ought to answer: one ought to look only to the total' (Haug, AB II.37). Following Sāyana Keith (AB ibid) translates it as 'by conversion' he should reply". The exact meaning is 'numeric concordance', cf. Prof. Minard, Trois Enigmes sur les Cent Chemins I (Paris, 1949) p.73 $201. 19 RV III.55.14. 20 नच. 21 B शीष्ण्यो, C शीष्णो. 22 The 'head' of the mahāvratastotra is chanted in the gāyatra melody on nine verses. 23 A B च्छतं, छछतं. The change of श् to छ after ट् has its parallels in विपार् छुतुद्रि RV (Macdonell, Vedic Grammar for Students 553a), विट् छस्त्रम् JB II.46. 24 पक्षस्य. 25 छ्छत. षट् छते 'in the 106 (padas of the two 'wings of the mahā vratastotra.)'. 26 BC पञ्चविंश. 27 यछ्. 28 The hundred (pādas)=four pañcavimsas. 29 द्वाचत्वारिंशति loc. sg. 'in the 42 (pādas of the 'tail')'. 30 In the question कथमेतत् सर्वमहः पञ्च- विशं भवति the neut. form पञ्चविंशम् is used, while in the answers the masc. forms (989- विंशः, पञ्चविंशा: and पञ्चविंशौ) are employed. Hence the remark पञ्चविंश एव पञ्चविंशम्. एष वाच यशानां विषुवान् यद् अग्निष्टोमः । ते ये प्राञ्चो 'हविर्यमा औप- वसथात् ते ऽपियन्ति । ऽपियन्ति । अथ य उत्तरे यशकतवस्२ सुत्यायां त ऽपियन्ति । यत् त्रिवृद् बहिष्पवमानं ये त्रिवृत स्तोमास तेन ते ऽपियन्ति । यत् पञ्चदशान्य् आज्यानि५ पञ्चदशो माध्यदिनो ये पञ्चदशा स्तोमास् तेन ते ऽपियन्ति । यत् ·जैमिनीय ब्राह्मणम् ७२ सप्तदशानि पृष्ठानि सप्तदश आर्भवो ये सप्तदशा स्तोमास तेन ते ऽपियन्ति । यद् एकविंशम् अग्निष्टोमसाम य एकविंशा स्तोमास् तेन ते ऽपियन्ति । यद् एकविंश सवें स्तोमा अभिसंपद्यन्ते तेन सर्व स्तोमा अपियन्ति । अयम् एवाग्निष्टोमो यो ऽय पवते । ते ये प्राञ्चो “यशक्रतवो ऽग्निस् ते निदानेन । अथ य उत्तरे यज्ञकतव' आदित्यस् ते निदानेन । यदा वा अग्निर् उद्वायति वायुम् एवाप्येति । यद् आदित्यो ऽस्तम् एति १२ तस्य३ वा एतस्य'४ तथैव ५ वाग्निष्टोमस्य चतुर्विंशति स्तुतशस्त्राणि१६ । एवं १७ चतुर्विंशतिः पुरोवातो दक्षिणतो- वातः१८ पश्चाद्वात उत्तरतोवात ऊध्वौवात १९ इति । प्राण एवाग्निष्टोमस्तोमः । ते य प्राञ्चो यज्ञक्रतवो२० वाक्२१ ते निदानेन । अथ य उत्तरे यज्ञक्रतवश्२२ चक्षुस् ते निदा- नेन-॥४९॥ वायुम् ११ एवाप्येति 1 A हविर्थज्ञा ओपवसथात् , B हविर्यज्ञादौपक्स- थात्. The nom. pl. प्राञ्च: qualifies the nom. pl. हविर्यज्ञाः, 2 यशकृतवस्. 3 A B य. 4 AC तृवृत्, B त्रिवृत्. 5 Of JBII.131.132(138-134) पञ्चदशा- न्याज्यानि भवन्ति. 6 B आर्भवा. 7 Comits ते. 8 AC यज्ञकृतवोग्निस्तेग्नी. 9 यज्ञकृतव. 10 Cऊद्वायति. 11 A B C वायुर्. For the emendation of वायुरेगप्येति to वायुमेवाप्येति ef. JUB III.1.1-7 एका ह वार कृत्स्ना देवतार्धदेवता एवान्याः । अयमेव योऽयं पवते । एष एव सर्वेषां देवानां ग्रहा: । स हैषोऽस्तं नाम । अस्तमिति हेह पश्चाद्ग्रहानाचक्षते । स यदा- दित्योऽस्तमगादिति ग्रहानगादिति हैतत् । तेन सोऽसर्वः ... अन्वग्निर्गच्छति [Mark JUB अनु/गम् 'to go out (as fire) for JB उद्/वा ] | तेन सोऽसर्वः । स एतमेवाप्येति (no v.1.). 12 Cinserts यदादित्योप्येति after it. 13 B स्तस्य. 14 A180 एतस्या. 150 तथैवन्. 16 There are twelve stotras and twelve sastras of the agnistoma, each stotra (chanted by the udgātrs) being followed by a sastra (recited by the hotr or one of his three assistants, the hotra. kaminaitrūvaruņa, brāhmaṇācchamsin and accharaka)...- prätah-savuna 1 bahispasvalmanas 1 äjya-sastra stotra (hotr) 2 ajya-stotra 2 praüga-sastra (hotr) 3 äjya-stotra 3 ajya-sastra (maitrāvaruna) 4 ajya-stotra 4 ajya-sastra (brāhmaṇāccham-in) 5 ajya-stotra 5 ajya-sa-tre (acchavaka) madhyandinud-savano 6 mādhyandina 6 marittruttiyapavamāna-stotra sa tra (hotr) 7 prstha-stotra 7 niskevalya-sastra (hotr) 8 prstha-stotra 8_niskevalya-saatra (maiträvaruņa) 9 prstha-stotra 9_niskevalya-Hastra (brahmanacchamsin) 10 prstha-stotra. 10 nişkevalya-sastra (acchavaka) trtiya-sabuana 11 arbhaya (or trbiya) 11 vaisvadevapayamana šautra (hotr) 12 agnistoma-sārnan 12 ägnimāruta- (yajñāyajñiya) sa: tra (hot) ॥

·७३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.५० 17 एव. 18 B-वातं. 19 C ऊमोवात. पुरोवातः 'eastern wind', afavarara: 'southern wind', qayta: western wind', उत्तरतोबात: northern wind' para: 'wind of the upper direction (ऊर्वा दिक)'. दक्षिणतोवातः, उत्तरतोवात: and Featara: are new to MW, VPK and Index Védique. 20 यज्ञकृतवो. 21 AC वात् (त and क are confused in Grantha). 22 C यज्ञकृतवश. C -यदा वै तूष्णीम् आस्ते प्राणम् एव वाग् अप्येति' । यदा स्वपिति प्राणम् एव चक्षुर अप्येति । तद् यद् एवंविद् वदति हविर्यज्ञैर् अस्य तद् इष्ट भवति । यत् प्राणित्य् अग्नि- टोमेनास्य तद् इष्ट भवति । यद् वीक्षत उत्तरैर् अस्य तद् यज्ञक्रतुभिर् इष्ट भवति । तद् यद् एवंविद् वदति यत् प्राणिति" यद् वीक्षत एतैर् हास्य तत् सर्वैर् यज्ञक्रतुभिर् इष्ट भवति । स एष समानप्रायणम् समानसंबन्धनम् संवत्सरः। तस्य मन एव प्रायणं, वाक् संबन्धनम् । स एष संवत्सरोऽग्निष्टोमान् एवाभिसंपद्यते । षड् अतिरात्रस्यातियन्ति , त्रीण्य उक्थानि त्रिदेवत्य सन्धिः । त्रीण्य आरम्भणीयस्याह्नो ऽतियन्ति । अथ यत्र ११ह क ११ चाभिप्लवस् सप्त ते ऽग्निष्टोमाः । षट्कृत्वः पृष्ठयम् उपयन्ति १२ । द्वयोः षड् अतियन्ति द्वयोः षट् । सो ऽग्निष्टोमः १३ । द्वयोष् षट् । तद् अमूनि षड् उपदधाति । सो ऽग्निष्टोमः । अग्निष्टोमो ऽभिजित् । नव१४ स्वरसानाम् अतियन्ति । तद् अमूनि त्रीण्य् उपद्धाति । सो ऽग्निष्टोमः । अग्निष्टोमो विषुवान् । प्रतीचां स्वरसाम्नां नवातियन्ति । पञ्चकृत्वः पृष्ठयम् उपयन्ति । द्वयोप् षड् अतियन्ति'५ द्वयोष् षट् । सो ऽग्निष्टोमः । एकस्य त्रीणि । तान्य् एषु नवसूपद्धाति । सो ऽग्निष्टोमः । अग्निष्टोमो विश्वजित् । गोआयुषो षड् अतियन्ति । द्वादशाग्निष्टोमा' ६ दशरात्रः । अग्निष्टोमो महाव्रतीयम् ७ अहः। षड् अतिरात्रस्यातियन्ति । तद् अमूनि षड् उपदधाति । सो ऽग्निष्टोमः । द्वादशकृत्वा षोडशिनम् उपयन्ति । १ सो ऽग्निष्टोमः । यद्य् उ वा अतिरात्रे घोडशिनम् १ . उपयन्ति ८, मोहयन्त्य् अमूं विराजस २० संपदम् । अतीमाम्२१ अग्निष्टोमसंपदं२२ रिच्यते । स ह सो२३ ऽनिधानो वज्रो हिनस्ति। अथ वा अनिधानो वज्रः। स एष समानप्रायणन् समानसंबन्धनस् संवत्सरः । तस्य मन एव प्रायणं, वाक् संवन्धनम् । स एष संवत्सरो ऽग्निष्टोमान् एवाभिसंपद्यते । संपदा हाग्नि- ष्टोमायनं ४ भवति । उपाप्तान्य् उ तान्य् अहानि भवन्ति यानि संवत्सर चित्रियाणि२५ । तेन हैतेनायनेनोभौर ६ कामाव् उपाप्नोति यश् चाग्निष्टोमायने यश् च मासि पृष्ठे ॥५०॥ ॥ महाव्रतत्रयं समाप्तम् ॥ 1 1 Ct. JUB III.1.14 न वै स्वपन वाचा वदति । सेयमेव प्राणमप्येति. 2 B आप्येति. 3 BC इष्ट. For genitivus agentis with the p.p.p. of V यज् (i.e. इष्ट) ef.JBI.4, 38,40,361, II.371 (Auwahl $161, p.207), TS II.6.1.5, II.6.9.3, SBM I.6.1.21, II.4.4. 17, V.2.3.9,10, V.5.4.14, V.5.5.11, XI.2.3.9, ·२.५० जैमिनीय-ब्राह्मणम् ७४ excese. XI.2.4.8,9, XI.2.5.5, XI.2.7.1-5, XI.4.4.7,12, twelve or a number divisible by twelve XI.5.7.3, XIII.2.8.2, XIV.2.2.49, XIV.3. is reached, they (i.e. the extra stotras 3.30, SB IV.1.14,16, IV.2.1, AB II.8.7-8, and sastras) are gaid to constitute one II.11.12-13, II.13.8-9, III.18.5, III.47.7, agnistoma or more as the case may be: III.48.4, V.28.11, VI. 32.2 (=GB II.6.11), This year (consisting of atirätras, VI.33.11, KB V.2,4,7, XIX.6. agniętonas, ukthyas and sodasins) changes 4 अग्निस्तोमेनास्य. to agniştomas. Six (stotra-sastras) of the 5 ABC Fruitfir. (prāyaṇīya) atirätra are in excess" : three 6 Bहास्य. ukthal-stotra), and the nandhi(-stotra) 7 समानप्रायण, समानप्रायण is not belonging to three deities and hence found in MW, VPK and Index Védique. counted as three stotras) 2. Three (stotra- It recurs in JB III.176 in contrast with sastras) of the ārambhaniya day3 are in समानोदयन. And wherever there is an abhi- 8 Braherah, Op. plava (sadaha) they are seven agnisto- FarTTaRaat 'having a common connecting mas“. They perform the prethya (sadahals link' (Eggeling, SBM VII.5.2.62). MW's six times (during the first half of the year, 'equally connected' is inappropriate here. once every month). Six (stotra-sastray) 9 Hence onwards it is told how a of the two (prsthya-sadahas) are in excess, year-long sacrifice becomes an agnistomā as also six (stotra-sastras) of the (other) yana on the basis of the totala (a ga two. That is an agnistoma. Six (stotra- HECHT sfrasztartalmaqaat I 9=927 gefanecha sastrag) of the (last) two (prsthya-sadahas, HTT tafa). The stotras and sastras of remaining from the six prsthya-sadahas of non-agnistoma days which the first half of the year, are in excess). twelve (the usual number of stotras and Then he adds (aqcurfer) those six (stotrasastras chanted on an agnistoma day). śastras of the prāyaṇīya atirátra which are summed up and when a total of were in excess). That is an agnistoma. are over 1 . The word 'excess' in the following lines denotes the number of stotrasastras in excess of the twelve stotra-sastras of the agnist oma. 2 AB IV.6 also makes three stotras out of the sandhi-stotra (Keith, Rigveda Brāhmaṇas Translated, p. 54). Algo see Eggeling, SBM transl., pt.III p. xix, and p.12 note 5. 3 The ārambhaṇīya day has 15 stotras and 15 ſastras according to PB IV.2.9 1997 Filatifo 1227 7FT. 4 Whilst the agnistoma includes 12 stotras and 12 sastras, the ukthya sacri. fice (see ŚBM transl. by Eggeling, pt.III p.xvi note 2) has three additional (uktha) stotras and sastras (see PB VIII.8.4 note 2) which in the four ukthya days of the abhiplava-saqaba make up 12 stotras and 12 sastras, i.e. one more agnistoma. Cf. ŚBM XII.2.2.12 अभिप्लवः षडहः षड्व्यहानि भवन्ति...चतुर्णामुक्थ्यानां द्वादश स्तोत्राणि द्वादश शस्त्राणि अतियन्ति स HHHTSAEta ga FPAETAT: 774U 'it is a six-day's abhiplava, because it consists of six days... Twelve stotras and twelve sastras of the four ukthyas are in excess--they make ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.५० . The abhijit (day) is an agniştoma. Nine (stotra-sastras) of the (three) svarasāman (days preceding the visuvat day)s are in excesa. Then he adds those three (stotra-sastras of the arambhaniya day which were in excess). That is an agnistoma, The vißuvat (day) is an agnistoma (cf. PB IV.5.19). Nine (stotra-santras) of the posterior (three) svara säman (day)s (which immediately follow the vişuyat day) are in excess. They perform the prsthya- (faqaha) five times (curing the second half of the year, once in each of the seventh, eighth, ninth, tenth and eleventh nonths). Six (stotra-sastra) of the two (prethya- Hadahas) are in excess (and) six (stotrasastras) of the other) two. That is an agnistoma. Three (statra-sastras) of the last) one (prsthya-sadaha are in excess). He adds these (three stotragastra) in those nine (stotra-sastras of the posterior svara saman days which are in excess). That is an agnistoma. The viývajit (day) is in agnistoma (cf. PB IV.5.19). Six (stotra-sastra-) of the goand hynin (day),6 aro in exces!'. The dayartra (rite?) consists of twelve agnistomas. The mahā vrata day is an agnistoma. Six (stotra-ſastras) of the (udayanīya) atiratra are in excess. Then he adds those six (stotra-sastras of the goand āyuş days which are in excess). That is an agniętoma. They perform the sodasin twelve-tinese (during the year). That is an agnistoma'. 10 0.31. 11 A B C 9. 12 Cमुपयन्ति. 13 All the MSS have the avagraha! 14. Cinserts पवस्तप्त तेग्निष्टोमा after नव. 15 A B अतियति, Comits योषडतियन्ति, 16 O TETIGACTH. It inserts afterfra पञ्चकृत्वः पृष्ठयमुपयन्ति द्वयोषट् सोग्निष्टोम. 17 C महावृतीयम्. 18 B omits atsfera: ... उपयन्ति. 19 A Cotefta. 20 C विराजिसू , For विराजस्संपदं see Augwabi $86 note 7 and cf. KB II.3 farizarea The godasins in a year-long sacrifice of which gavamayana is the prototypeare being enunerated. The 12 godasins in the 12 prsthya-nadahas have been given above. Ancient authorities differ on the question whether the sodasin is per- & Hoventh agnistoma and thus the agnistonnas a mount to seven. 5 It is noteworthy that PB IV.5.20 makes all the gvarasinan daya agnistomas, while here all of them are taken to be ukthyaj which is apparent from the excess of nine stotra-gastras in three avarasäniang. This difference is also noticed in ŚBM XII.2.1.6,7. While enumerating agnistomas, ukthyas, şocasins and sadlahas in an year it gives two different calculations of agnistomas and ukthyer, the basis of difference being the performance of the avarasāman daye either wa ukthyas or as agniatoma. See note 7 on JB II.7. 6 Go- and ayuş days are ukthyas. 7 The dagarātra consists of a prsthya-sadaha, three ukthya days called chando. mas and en atyagnistona day termed avivakya. 8 Eleven şodasins are included in eleven prsthya-sadahas, one prsthyd-şadaha being performed every month except the last. The one remaining fodasin occurs in the prathya-madaha of the dasarätra in the twelfth month. Also see SBM XII.2.1.7.

·२.५० जैमिनीय-ब्राह्मणम् ७६ formed during the atirātra or not. On it sentences occuring in the beginning of this see Eggeling, ŚBM transl. pt.III pp.xviii- paragraph. xix and Keith, Rigveda Brāhmaṇas 24 अग्निष्टोमायन is new to MW and VPK. Translated p.53. Here our Brāhmana It occurs in BSS XXVI.12 also. is not in favour of the performance of 25 C चित्रीयाणि. the soda sins during an atirātra as is 26 BO-नोहो. evident from its giving the evil conse 27 CHELSEA AFATECA. The coinpounds quences of doing so. महालक्ष्म and महाव्रतत्रय are not to be found in 21 अति goess with रिच्यते. MW, VPK and Index Vedique. Cf. त्रिमहाव्रत 22 अग्निष्टोमसम्पत् is new to MW. It in SBM. XII.1.3.23 and GB I.4.13. महा- occurs in JB I.237 only. See Caland, व्रतत्रय refers to the three great rites- Auswahl $88 note 7 and Index Védique. the arambhaniya, the vişuvat and the 23 स ह स: occurs in JBI.243,312 pas mahavrata (mentioned in JB II.8 and sim, 313 passim, III.198. Also see note SBM XII.1.3.23), 17 on JB II.5. Verbally identical are the " २.५१ ४ इव वै 13 द्वया' हवे पूर्व ऋतव आसुः प्राणतवो देवर्तवः । अथेम एतस् ऋतव एव । प्राण एव वसन्त आस । वाग् ग्रीष्मः । चक्षुर्वर्षाः । आर्द्रम् चक्षुर, आर्द्रा इव वर्षाः । श्रोत्रं शरत् । मनो हेमन्तः । या इमाः पुरुष आपम् स शिशिरः । अथ देवर्तवः । वायुर् एव वसन्त आस । अग्निर् ग्रीष्मः । पर्जन्यो वर्षाः । आदित्यश्११ शरत् । चन्द्रमा हेमन्तः । या अमूर१२ दिव्या आप स शिशिरः । स यस् स प्राणो वसन्त आस, यो वायुर वसन्तस्, सो ऽयम्. एतर्हि वसन्तः । अथ या वाग्'४ ग्रीष्म१५ आस ६, यो ऽग्निर् १७ ग्रीष्मस, सो१८ ऽयम् एतर्हि ग्रीष्मः । अथ यश् चक्षुर वर्षा१९ आसुर२०, याः पर्जन्यो वर्षास्, ता२१ इमा एतर्हि वर्षाः १९ यच् छोत्रं२३ शरद् आस, य आदित्य शरत्, सेयम् एतर्हि शरत् । अथ यन् मनो हेमन्त आस, यश् चन्द्रमा हेमन्तस्, सो२४ ऽयम् एतर्हि हेमन्तः । अथ या इमाः पुरुष आपश् शिशिर आसुर", या अमूर् दिव्या २६आपस् स२६ शिशिरस, सो ऽयम् एतर्हि शिशिरः ॥५१॥ २ । अथ२२ . 1 ABC द्वाया. Mark the collective nuneral. 2 पूर्वे 'in olden days'. 3 ऋत. 4. C प्राणातवो. प्राणतुं is new to MW, VPK and Index Védique. ChUp II.7.1 refers to the five organs of vitality or sensation, viz. प्राण, वाक्, चक्षुस्, श्रोत्र and मनस् , collectively as प्राणाः (pl.). Our text takes Trote: in the same sense. 5 Comita it. g is not found in M.W, VPK and Index Vedique. On the interpretation of faysi gir in ŚBM VII.2.4. 26 see Eggeling's note. Our text seems to go with the author of SBM in taking त्रियुगं पुरा as two independent adverbs.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.५२ त.. 6 अथ एतर्हि 'but now'. 7 A BC चक्षुः. 8 B C आर्दम् . 9 A सशिरः. 10 A ग्रीष्म. 11 A B C आदित्य. 12 C अम्. 13 प्राणे. 14 ABC वा. 15 ग्रीमे. 16 A B C अस. 17 Cनि. 18 से. 19 वषा. 20 C आसीर. 21 22 C अव. 23 C यवोत्रं. 24 Cसे. 25 C आसूर. 26 Comits आपस्स. १ २ माण११ यश त एते षड् ऋतवष्' षड् दिशः२ । त एत ऋतवो दिग्भिर मिथुना वसन्तेनेयं प्राची दिङ् मिथुना, ग्रीष्मेणेयं, वर्षाभिर् इयं, शरदेयं, हेमन्तेनासौ शिशिरणेयम् । तद् यथा पति जाया अनिमेषम् ईक्षेरन्न् एवम् एवैना एवंविई दीक्षमाणम् ईक्षन्ते । तद् यद् दिग्भर् ईक्षितम् तस्माद् दीक्षितः१० । स दीक्षिष्य- आदित्यम् उपतिष्ठेत त्वं देवता दीक्षितासि १२ । सा दीक्षमाणस्य तेज इन्द्रिय वीर्य १ 3आदत्से । मा मे तेज इन्द्रियं वीर्य यश१३ आदिथाः । तव दीक्षाम् अनु दीक्ष इति १४ । अथर्तृन् अन्व् आरोहति । य ऋतव ऋतुभ्यो ऽध्य् आसन् पुरा१५ सूर्याचन्द्रमसर १६ च पूर्वे । ७ । यभि:१८ प्रजानन्' १९ प्रदिशो दिशश्च तान् अन्य आरोहामि तपसा ब्रह्मणा च ॥ इति प्राणतून २० अन्व् आरोहति । य ऋतवश चन्द्रमसो ऽधि पूर्व ऋचं वाचं ब्रह्माणम् आबभूवु:२' । इत्य् एवंविंद हय आभवन २२ । येभि:२३ प्रजानन् प्रदिशो दिशश् च तान् अन्व् आरोहामि तपसा ब्रह्मणा च ॥ इति देवर्तन २४ अन्व् आरोहति । य २"एक ऋतुस् त्रय' ऋतवश् च २६ चतुर्विंशतिर् ऋतवो२६ ये द्वादश सप्तदशान्य उत विंशतिश् च तान् अन्व् आरोहामि तपसा ब्रह्मणा च । इतीमान् ऋतून् अन्व् आरोहति । स एवम् पतैस्ट तैर ऋतुभिः परिगृहीतः । स यथा २५ ये षट् ·२.५२ जैमिनीय-ब्राह्मणम् ७८ तैर् ऋतुभिः परिगृहीत एवम् एवानार्तस्२८ संवत्सरस्योदृचं२९ गच्छति । ऋतुर् ऋतुर हैवंविदे३० कल्पते ॥५२॥ 1 Cऋतव. 2 Cf. GB II.6.12 ऋतवो वै दिशः प्रजननः. 3 A ऋतवे. 4 Comits it. 5 So in all MSS! 6 पति. 7 ( अग्निमेषम् . 8 A CHT (lectio simplicior !). 9 A BC तस्मा. 10 Cदितः. 11 C द्रिक्षिष्यमाण. 12 Of. AV XI.5.6 and GBI.2.1. 13 A haplologically omits it. - आदत्से in all MSS. So also in JB II.64. Oertel, JBR p.35 wrongly reads आदः (MSS आदत्) and takes सा (MSS से, सो) with the next sentence. 14 This formula is to be added in the Vedic Concordance. O adds 7 after इति. 15 C पूरा. 16 Vedic Concordance सूर्याच् चन्द्रमस. 17 'In ancient times (पूर्व) before the existence of (TTT) the sun and the rmoon'. 18 A BC एभि. 19 Vedic Concordance प्रजानम्, but see further. 20 A प्रतानघुन, Bातानर्तृन्, व्रतानान्. 21 C आबभूव्यः. Vedic Concordance does not give the correct reading. 22 C आहवत. Cf. आबभूवुः in the previous line. 23 A B C एभिः. 24. C देवआन्. 25 Comits एक ऋतुस्त्रय. Of. SBM III. 4.4.17 and XI.5.4.11 त्रयो वा तवः संवत्सरस्य. 26 चतुर्विंशतिरुतवा. 27 A BO त्रैर. 28 AC-नर्तस. 29 C-दृशचं. 30 A हेवंविदे, C हैवाविदे. २.६३ 'केशी ह दाभ्यो दर्भपर्णयोर् दिदीक्षे । अथ ह सुत्वा याज्ञसेनो हंसो हिरण्मयो भूत्वा यूप उपविवेश । तं ह केशी शुनीति" नाम्नाभ्युवादः । स ह चुक्रोध-स्थविरो ऽस्मि' पञ्चालानां राजा । स उ वै दीक्षितो ऽस्मि । को नु 'माहेन् नानवाभिवादतुम्' इति । स होवाच-मा क्रुधः११ । अभिवदिता ते तेनास्मि, यद् अहम् एतस्यै १२ विशम् त्वत्पूर्वो राजासम् । अभिवदितो ३ वाव १४ ते तेनास्मि, यद् दीक्षितोऽसि । १५इष्टापूर्तस्य त्वम् अक्षिति वेत्थ१५ । दीक्षाम् १६ अहं वेद । संप्रब्रुवामहा ७ इति। स होवाच-अग्निर् दीक्षितः १८ पृथिवी दीक्षा, वायुर दीक्षितो ऽन्तरिक्षं दीक्षा, आदित्यो दीक्षितो' ९ धौर दीक्षा, प्रजापतिर दीक्षितो मनो दीक्षा२० । स दीक्षेत-यया दीक्षयाग्निर् दीक्षितस् तया दीक्षया २१ दीक्षे, यया२। दीक्षया वायुर् दीक्षितस् तया २२ दीक्षया दीक्षे, यया २२ दीक्ष यादित्यो दोक्षितस् तया दीक्षया२२ दीक्षे, यया२३ दीक्षया प्रजापतिर् दीक्षितस्२४ तया दक्षिया दीक्ष२५ इति ॥५३॥ 1 This section as well as a major 1 part of the following has been edited ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.५४ by Caland in Auswahl $124. Cf. KB VII. 16 C inserts आत्तस्यत्व after दीक्षाम् . 4, Over en uit het JB, p.40. 17. So all MSS. Analogous cases 2 B ददीक्षे. are cited by Prof. Renou, Monographie 3 .C हासो. Sanskrite: I p.6 $9, in the studies on the 4 ता. subjunctive. 5 BC निति. The verbal compound Å IV Iis new 6 BC-भ्युपाद. to MW. This compound is known only 7 Cdeletessस्मि. from the Jaiminiyas : Auswahl 695, $115, Bपाञ्चालानां. JUBIV.11.3. 9 A मारुहेयन्नाम्नवाभि-, B मान्नाम्नेवाभि-, 18 After it C inserts तया दीक्षया. मारिहेयन्नाम्नैवाभि-. अर्हेत् from / अहूं . Caland 19 दीक्षितर्. wrongly emends it to मेयंनाम्नैवाभिवदितुम्, 20 After it c inserts आत्तस्यत्वमक्षिति- 10 A अति, C अईति. Caland's अर्हति मवेत्थ. has to be corrected. 21 C दीक्षयेया. 11 C क्रधः 22 Comits it. 12 C एतव्य. 23 After it C inserts 1977. -अभिवदिता+उ. 24. C दीदितस्. 14 वाप. 25 C दीक्षत. For these formulae see 15 0 इष्टापूर्तस्यावमक्षितिमवेत्थ, A B अवेत्थ ApSs X.10.6 and Hirss x.10 (p.1037). . 13 for वेत्थ. १ अथ हेतर' उवाच । ब्रह्मणे ददद् ब्रूशद्' ब्रह्मन् मनस् ते ददानि, तद् अनेन निष्क्रीणानि, ब्रह्मन्न् इदं ददानीति-~यद् दास्यन् स्यात् । स यन् मनो ददाति–चन्द्रमा वै मन-चन्द्रमसम् एवास्मै तद् ददाति । तद् यावच् चन्द्रमा न क्षीयते, तावद् अस्य तद् दत्तं न क्षीयते। होत्रे ददद् ब्रूयाद् धोतर वाचं ते ददानि, ताम् अनेन निष्क्रीणानि , होतर् इदम् ददानीति-यद् दास्यन् स्यात् । स यद् वाचं ददात्य्-अग्निर् वै वाग् --अग्निम् एवास्मै तद् ददाति । तद् यावद् अग्निर् न' ० क्षीयते, तावद् अस्य तद् दत्तं न क्षीयते । अध्वर्यवे'१ ददद्र ब्रूयाद् अध्वयों प्राणं ते ददानि, तम् अनेन निष्क्रीणान्य' अध्वर्यों इदं ददानीति' ३ यद् दास्यन् स्यात् । स यत् प्राणं ददाति-वायुर वै प्राणो -वायुम् एवास्मै तद् ददाति । तद् यावद् वायुर्' ५ न क्षीयते, तावद् अस्य तद् दत्तं न क्षीयते । ददद्र ब्रूयाद् उद्गातश चक्षु ते ददानि, तद् अनेन निष्क्रीणान्य, उद्गातर १६ इदं ददानीति--यद् दास्यन् स्यात् । स "यच् चक्षुर ददात्य्-आदित्यो वै चक्षुर्-आदित्यम् एवास्मै तद् ददाति । तद् यावद् आदित्यो न क्षीयते, तावद् अस्य तद् दत्तं न क्षीयते। , उद्गात्रे ·२.५४ जैमिनीय ब्राह्मणम् ९ सदस्याय ददद्१८ ब्रूयात् सदस्यात्मानं ते ददा नि, तम् अनेन निष्क्रीणानि, सदस्यदं ददानीति-१ यद् दास्यन् १९ स्यात् । स यद् आत्मानं२० ददात्य्-आकाशो वा आत्मा-आकाशम् एवास्मै तद् ददाति । तद् यावद् आकाशो न क्षीयते, तावद्२२ अस्य तद् दत्तं न क्षीयते। होत्रकेभ्यो ददद् ब्रूयाद् धोत्रका२३ श्रोत्रं वो२४ ददानि, तद् अनेन निष्क्रीणानि२५, होत्रका इदं ददानीति-यद् दास्यन् स्यात् । स यच् छ्रोत्रं ददाति-दिशो वै श्रोत्रं-दिश एवैभ्यस् तद् ददाति । तद् यावद् ६ दिशो न क्षीयन्ते, तावद् अस्य तद् दत्तं न क्षीयते । प्रसर्पकेभ्यो ददद्र ब्रूयात् प्रसर्पका लोमानि वो २७ ददानि, तान्य अनेन निष्क्रीणानि, प्रसर्पका इदं ददानीति-यद्२८ दास्यन् स्यात् । स यल् लोमानि ददात्य् ओषधिवनस्पतयो वै लोमान्य्--ओषधिवनस्पतीन्३० एवैभ्यस् तद् ददाति । तद् यावद् ओषधिवनस्पतयो १ नक्षीयन्ते, तावद् अस्य तद् दत्तं न क्षीयते। सैषेष्टापूर्तस्याक्षितिः ३२ । स य एवम् एताम् इष्टापूर्तस्याक्षितिं वेद, न हास्ये- टापूर्त क्षीयते । तद् उ वा आहुर् ३३वाग् वाव ३३ दीक्षितो, वाग्३४ दीक्षा, वाग्३५ इदं सर्व क्षियति३६ । वाचि वावेदं सर्व क्षितम् इति वाव तौ तत् संप्रोचाते ७ । तद् उ होवाच शाट्यायनी३८ रथन्तरेण दीक्षे, वामदेव्येन ३ ९ दीक्षे, बृहता दीक्ष इत्य् ४ एव दीक्षेत । अथ विमुञ्चेत बृहता विमुञ्चे, वामदेव्येन विमुञ्चे, रथन्तरेण विमुञ्च इति । सषौ दीक्षायै युक्तिश् च विमुक्तिश् च । स य एवम् ४ 'एतां दीक्षायै १ युक्तिं च विमुक्तिं च वेद, वसीयान् एव भवति ॥५४॥ 1 हैतन. 2 ABC-त्. 3 ब्रह्मन्न. 4 Cनिष्क्रीणामि. 5 स्यान्. 6 (मनु. 7 C निष्क्रीणाति. 8 यत्. 9 वा. 10 A BC. 11 ध्वर्युवे. 12 A B निष्कृणान्य, रिष्कृणान्य्. 13 After it C inserts निष्क्रीणान्युल्गातरि- दन्ददानीति. 14 Cददाती. 15 BC वायुन्. 16 A BCउत्.. 17 A यश्छक्षुर. 18 ABCइत्. 19 B यददास्यन् (६ is confused with दद in the Grantha script). 20 AC आत्मानंन, B आत्मानंन्. 21 त. 22 AC तवद्. 23 A B धोतका. 24 ACवे. 25 Cनिष्क्रीणाति. 26 0 यवद्. 27 Cवे. 28 B यद. 29 A ददान्य. 30 C-वानस्पतीन्. 31 A B ओषधी., C ओषधीपनस्पतयो. 32 . A सैषो., C -स्याक्षीति. 33 A. वाग्वा, C वार्थाव. 34 वग. 35 वान्. 36 A B क्षीयति, क्षायति.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् 37 A संप्रोचते. Auswahl $124 ends here. 38 A B C शाट्यायनि, 39 A B C वामदैव्येन. 40 एवन्दीक्षत. 41 C एताभीक्षाय. हृत्स्वाशया' आल्लकेयो दन्तालस्य धौम्यस्यान्तेवास्य् आस । अथ ह दन्तालो' धौम्यस् त्रयं वेदम् आप्रपदं विदां चकार । तस्माद् ध सामवेदम् अनूच्य व्याजहार- संवत्सराय दीक्षिष्य इति । अथ ह स्म ततः पुरो विपृच्छमाना 'चरन्ति–संवत्सराय दीक्षिष्यामह' इति । अथो ह स्म' समवसायान्योऽन्यस्य वरणम् आक्रोशमाना निभृत्यम् अनुपृच्छन्त' २ आसते । ते ह स्म यावन्तन संपादयन्ति, ते ह स्म दीक्षन्ते । शश्वद् धैषा तद् आशीर् एव । तत् सत्त्रं भवति, यत् तम् एव ब्राह्मणं कृत्वोत्तिष्ठन्ति येनाब्राह्मणोक्तन' १४ सह दीक्षन्ते । तस्माद् अब्राह्मणोक्तेन सह ५ दीक्षेत । तस्यह स्मास्य राजन्यबन्धोश्१७ शार्दूलाजिनं१८ माणं हिरण्यम् उपावहितं भवति । तद् ध स्म श्रोत्रियायोपप्रहित्याह-संवत्सराय' ९ दीक्षिष्ये २०, ऽनु मा शाधीति । तस्मै ह स्म'. राजन्यबन्धवे वक्तव्यं मन्यन्ते ॥५५॥ This section and a part of the next has been edited in Auswahl $125. 1 A हत्स्वाशका. 2 He is mentioned as a king in JBI.284(Auswahl S87) and JUB III.40.2 (in a vamsa-list). 3 A B धौम्म्यस्या-, C सौम्यस्या-. In the next line, however, all the MSS have धौम्य-. 4 A BC तन्दालो. 5A धौम्म्यस् . 6 आप्रपदं is not found elsewhere in any Brahmana. Cf. AA II.1.4 with Keith's note on प्रपद. 7 ABC वपच्छमानाश. अव/ प्रछ is new to MW, VPK and Index Védique. Following Caland, विपृच्छमानाः (lectio simplicior) has been retained in the text. वि प्रछ is not found in the other Brāhmaṇas, though it occurs as early as the RV. 8 A चरन्त्यसंवत्सराय. 9 C दीक्षस्यामह. 10 मा. 11 A B आक्रोशनमा, C आक्रोशमा. 12 C अनुप्रच्छन्त. 13 Cf. BŚS XVI.13 (quoted in Auswahl 8125) तद्ध स्मैतत् पूर्व संवत्सरं समवसायासतेऽन्यो ऽन्यस्यानूक्तं च मानु च विजिशासमाना:. 14 C येनाब्राह्मणानाक्तेन. 15 सतह. 16 C दीक्षत. 17 C राजन्यबन्धो. 18 C शामूलाजिनं. Caland reads शामूला- जिनं which occurs twice in the Karmantasutra of Baudhāyana XVIII.25. शामूलाजिन is new to MW and is not found elsewhere in any Brahmana. शार्दूलाजिन is also new to MW, VPK and Index Vedique. शार्दूला. fere may be a lectio simplicior, suggested by the tigerskin (शार्दूलचर्मन्) used in the sacrifice. But it is supported by our best MSS. 19 A B संवत्साराय, समवत्सराय, 20 C दीक्षिष्यो.

·२.५५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् ८२ २.५६ स ह तथैव पल्ययमानस्' सोमशुष्मं सात्ययशिम् आजगाम । तं होवाच- प्राचीनयोग्य, संवत्सराय दीक्षिष्ये। भगवो४ ऽनु नश् शाधीति । तथेति तं ह वदन्न् अभिराधयां चकार । तं होपेयाय । तस्मै यदेमां क्लाप्तं प्रोवाचाभ्यूहम् अनुजगौ प्रस्तावप्रतिहारान् विदधाव अथ हैनम् अनुशशास । अयं वाव संवत्सर इति होवाच । तस्यायम् एव देवयानः पन्था, इमे वर्तन्याव, इयं गतिर् इति । स यद् एतद् एवं वेद, अनार्त एवं संवत्सरस्योहचं गच्छति । पुरुषो वै प्रजापतिः । प्रजापति संवत्सरः११ । स यो ह पुरुषो, य एवायम् अन्तरिक्ष आकाश, एष एव स पुरुषः। तद् १२यद् दृश्वद्१२ अन्तरिक्षे न रमते पूर्णत्वैतन्१३ न रमते । अथो यद् अस्मिन् सर्वस्मिन् अन्तर् ईक्षते १४ तस्माद् अन्तरिक्षम् । अथो यद् इदं सर्व युते तस्माद् वायुः । अथो यद् इदं सर्व वाति'५ तस्माद् वातः । तस्यैतस्याकाश- स्यात्मा'६ दमुमूढो'७ यद् असाव् आदित्यः । स एष १८ आदित्य पुरुषः । अथ'९ यत् ततः२० पर आकाशस् तस्यैष आत्मा समुमूढो १ यच् चन्द्रमाः । स एष चन्द्रमसि पुरुषः । स न नाना मन्तव्य इति ह स्माह शाट्यायनिः२२ । य एवायं चक्षुषि पुरुष, एष 3 एवादित्य, एष चन्द्रमसीति । तम् अनयैव पुरुषविधयाप्नोति ॥५६॥ 1 A पल्यायमानस्. 12 A तथदृशद्, B तद्यदृश्वद्, C तथदृश्यद्. 2. B सोमशूष्मं. 13 So all MSS. The reading is dubi. 3 A सात्ययज्ञम् , C सत्ययज्ञिम् . He is ous. Cf. PB XV.12.5 अन्तरिक्षेणेदं सर्व पूर्ण. mentioned as the teacher of Hrtsvāģa ya 14 All MSS have इक्षते, which may be Allakeya in JUB III.40.2. the original reading. For other etymolo- 4 C भगो. Caland inadvertently gies of. JUBI.20.4 तद्यदस्मिन्निदं सर्वमन्तस्तस्माद takes Hoat with the previous sentence. न्तर्यक्षम् । अन्तर्यक्षं ह वै नामैतत् । तदन्तरिक्षमिति परोक्ष- 5 Aनाश्. माचक्षते, PBXX.14.2 अन्तरेव वा इदमिति तदन्त. 6 तथेति is not found in Caland's रिक्षस्यान्तरिक्षत्वम्, SBM VII.1.2.23 सह हैवेमावग्रे text. लोकावासतु: । तयोवियतोर्योऽन्तरेणाकाश आसीत् तदन्त- 7 A BO विदथा. रिक्षमभवत् । ईक्षं हैतन्नाम । ततः पुरान्तरा वा इदमीक्षम. 8 Cअयम. भूदिति तस्मादन्तरिक्षम् . 9 Comits it. 15 A BC वातेति, 10 A BC गच्छन्ति. Here ends Auswahl 16 C तस्यैषस्या- 8125. 17 A दममूढो. Is it असंमूढो (from मुह) ? 11 Cf. GB I.5.3 पुरुषो वाव संवत्सरः 18 एव. Hence onwards the various parts of 19 Cय for (s)थ. the human body are correlated to the 20 BCत:. year-long sacrifice. It may be noted that 21 A B समुमूढो, समामुमूढो. Is it संमूढो ? while our Brāhmaṇa' indulges in digres Cf. note 17. sions, GB 1.5.3 and SBM XII.2.4.10f take 22 A शाट्यायनि. up the subject-matter of $57 (end) and $58. 23 A ए.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.५७ २.५७ प्राण एव प्रायणीयो ऽतिरात्रः । प्राणो हीदं सर्व प्राणेत । तद् यत् प्राणत तस्मात् प्राणः । वाग् एवारम्भणीयम् अहः । वाचा हि४ सर्वस्" संवत्सरस्ट सर्वे यज्ञक्रतव आरब्धाः । तस्माद् आरम्भणीये ऽहन् सर्वाणि रूपाणि क्रियन्ते । सर्वाणि ह६ रूपाणि वाचि । अयम् एको ऽभिप्लयो ऽयम् एको ऽयम् एको ऽयम् एको °ऽयम् एको' ऽयम् एकः । तस्यास्याभिप्लवस्येदं प्रथमम् अहः । तस्येदम् एव प्रातस्सवनम् , इदं माध्यंदिनं सवनम् , इदं तृतीयसवनम् । इदम् एव द्वितीयम् अहः । तस्येदम् एव प्रातस्सवनम् , इदं माध्यंदिनं सवनम् , इदं तृतीय- सवनम् । इदम् एव वैरूपं तृतीयम् अहः। तस्येदम् एव प्रातस्सवनम् , इदं १०माध्यंदिनं सवनम् , इदं तृतीयसवनम् । इदम् एव वैराजं चतुर्थम् अहः । तस्येदम् एव प्रात स्सवनम्, इदं११ १२माध्यंदिनं ३ सवनम् , इदं तृतीयसवनम् १२ । इदम् एव शाक्वरं पञ्चमम् अहः । तस्माद् अनेनोपसंगृह्य' ४ शक्नोति'५ । तस्येदम् एव प्रातस्सवनम्१६, इदं माध्यंदिनं सवनम्, इदं तृतीयसवनम् । इदम् एव रैवतं षष्ठम् अहः । तस्माद् १७अनया प्राश्नाति ७ । तस्येदम् एव प्रातस्सवनम् , इदं माध्यंदिनं सवनम् , इदं ६ तृतीयसवनम् । एवम् अस्याभिप्लवस्यैवम् अस्यैवम्१८ अस्य । अयम् एवात्मा पृष्ठयः । इम एव नव' ९ प्राणाः। त्रिवृत्२० प्रायणीयम् अहर् , यत् प्राणा इदं सर्व प्राणेत२१ । तद् यत् प्राणेत२१ २२तस्माद् अप्य् एतत् २ प्रायणीयम् अहः। इमा एव ग्रीवाः२३ पञ्चदशम् २४अहः । ओजो२४ वै वीर्यम् । ग्रीवा ओजः२५ । वीर्य पञ्चदशः । तस्मात् पशवो ग्रीवाभिर् भारं वहन्ति२६ । अष्टाव इमे जत्रवो, ऽष्टाव२७ इम, ऊो जत्रुस २८ सप्तदशः२९ । तद् एव सप्तदशम् अहः । इदम् एवोदरम् एकविंशम् अहः । सर्वे वै स्तोमा एकविंशम् अभिसंपन्नाः । सर्वम् अन्नाद्यम् उदरे३० प्रतिष्ठितम् ॥५७॥ 1 Of. ABI.7 प्राणो वै प्रायणीय:. Oertel, 9 Comits up to तृतीयसवनम्१२. JBR p.3, suggests a connection of प्राण 10 A leaves out ध्यंदिनं सवनमिदं तृतीय. with प्र/नी, in which case प्राणेत may be सवनम्. emended to प्रणेता. For the connection 11 A इद. of प्र/नी with प्राण add the following 12 A omits माध्यंदिनं सवनमिदं तृतीयसवन, references to those already given by 13 B माध्यंदिन. Oertel-SBM XII.9.1.14 यद्वै प्राणेनान्नमात्मन् 14 C-संग्राह्य. प्रणयते तत् प्राणस्य प्राणत्वम्, SBM X.5.2.14 एष उ 15 Cशक्नोमि. See note 18 on JB एव प्राणः । एष हीमाः सर्वाः प्रजाः प्रणयति. II.1. 2 C प्राणेतःद्. 16 Comits -स्सवनम् ...इदं. 3 C एतवारम्भणीयम्. 17 A अनेनोपसंगृह्य शक्नोति (dittography). 4 A omits it, 18 Comits अस्यैवम्. 5 एष. 19 Cinserts तमिदमेव रैवतं षष्ठमहस्तस्माद. 6 (हि. ननेनोपसंगृह्या. 7 Omitted in C. 20 A BC वृत्. त्रिवृत् 'ninefold' and 8 -दा. hence connected with the nine prānas.

·२.५७ जैमिनीय-ब्राह्मणम् 21 A B प्रायणत, Oertel (JBR p.3) प्राणेत. 22 C तस्माद्यप्येतत्. 23 Cश्रीवः. Cf. SBM XII.2.4.10-12 श्रीवा: पञ्चदशः। चतुर्दश वा एतासां करूकराणि, वीर्य पञ्चदशम् । तस्मा- देताभिरण्वीभिः सतीभिर्गुरुं भारं हरति । तस्माद् ग्रीवाः पञ्चदशः । उर: सप्तदशः । अष्टावन्ये जत्रवोऽष्टावन्य उर: सप्तदशम् । तस्मादुरः सप्तदशः ।। उदरमेकविंशः। विंश- तिर्वा अन्तरुइरे कुन्तापान्युदरमेकविंशम् । तस्मादुदर- मेकविंशः. 24 C अहोरोजो. 25 आजः. 26 C विहन्ति. 27 A B अष्टाव्. 28 C जतसू. 29 A सप्तः . 30.. Cउदारे. .. २.५८ १ त्रयोदशेमाः परिशवस्', त्रयोदशेमा, अण्डपरिशुस् सप्तविंशी । तद् एव त्रिणवम् अहः । त्रयस्त्रिंशद् इमानि पृष्टिकाण्डानि' सह किंकालुकाभिः । तद् एव त्रयस्त्रिंशम् अहः । अयम् अभिजिद् अयं विश्वजिच् छुकलं कृष्णं कनीनिका । त इमे त्रय स्वरसामान, इमे त्रयो, ऽयं विषुवान् । प्राणापानाव् एव गोआयुषी । इम एव दश प्राणा दशरात्रः । मन एव महाव्रतीयम् अहः । उदान एवोदयनीयो ऽतिरात्रः। त एते दश प्राणा' दश स्तोमा, दश छन्दांसि । इमे ह सप्त मुख्याः प्राणा, द्वाव् अवाञ्चौ, नाभ्यां दशमः । इमे ह पृष्ठयस्य षडहस्य स्तोमाः ११ । छन्दोमाः पञ्चविंशः१२ । चतुर्धा'३ इमान्य् उ ह सप्त चतुरुत्तराणि छन्दांसि सद्विपदाविराडतिच्छन्दाः १४ । प्राण एव गायत्री, चक्षुषी उष्णिक्ककुभो, श्रोत्रं जगती, वाग् अनुष्टुब्१५, मनो बृहत्य, आत्मा पंक्तिर, बलं त्रिष्टुप् । प्रतिष्ठा ६ द्विपदा, मांसानि विराट्, शरीराण्य् अतिच्छन्दाः । तेषाम् एषां सप्तानां चतुरुत्तराणां छन्दसा' ७ द्वादशैकविंशास्१८ संपधन्ते ॥५८॥ 1 C-मा. 2A B पशवस्. परिशु is a doublet of पशु with the svara bhakti vowel -i, and need not be emended. Of. evarabhakti in भण्डपरिशु. परिशु is new to MW, VPK and Index Védique. 3 No v.l. अण्डपरिशु or its doublet *अण्डपशु are not found in MW, VPK and Index Vedique. . See GB I.5.3 and cf. SBM XII.2.4.13f पार्वे त्रिणवः । त्रयोदशान्याः पर्शवस्त्रयोदशान्याः पार्वे त्रिणवे, तस्मात् पावें त्रिणवः ।। अनूकं त्रयविंशः । द्वात्रिंशदा एतस्य करूकराण्यनूकं त्रयस्त्रिं- शम् । तस्मादनकं त्रयस्त्रिंशः ॥ अयमेव दक्षिणः कर्णे ऽभिजित् (henceafter the passage differs greatly from our text).........उदान एवोदयनीयो ऽतिरात्र उदानेन घुद्यन्ति. In this passage the word 3059of our text is replaced by पार्वे. पाश्व might well be a mala propism for TÌ, which was collaterally used for gle. In strict anatomical phraseology, पृष्टि and पशु must have been distinguished. Eggeling points out (ŚBM transl. pt.V p. 164 note 2) thar the term पृष्टि seems to be in variably used with the रेत:सिच् bricks. From this we might infer that he is equivalent to our अण्डपशु, अण्ड being used to denote 'testicles' as well as semen virile' (रेत:). 4 A B पृष्ठिकाण्डानि, पृष्ठिकान्धानि. पृष्टि- Flug is not found in MW, VPK and Index ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.६० Védique. Cf. geigiustift in the parallel GB I.5.3 (१ष्टिकुण्डलानि ?). 5 किंकालकाभिः. किंकालु(ल)का is new to MW, VPK and Index Védique. Does it correspond to 3yrsta 'spine' in the parallel GB I.5.3 ? Compare कंकाल skeleton'. It may refer to the vertebrae. 6 These are the three posterior svara saman days. 7 प्राणापानावैव. 8 C महाप्रतीयम्. 9 0ऊदान. 10 प्रा. 11 C स्तोमाच्. 12 B C पञ्चविंश. 13 A B C चतुर्था. For the four items see note 15. 14 Comits स.. Together with the dvipadă, viraj and aticchandas the seven caturuttara metres constitute four items. 15 C अनुष्टुम्. 16 पृष्ठा. 17 (छन्दासां. 18 12x31 = 24 (gayatri)+28 (usnih, kakubh)+ 48 (jagati) +32 (anustubh), 36 (bịhati) +40 (pankti) + 44 (triştubh). २.५९ -- गायच्या उष्णिहो ऽनुष्टुभिश् चतुरशीतिर् अक्षराणि । ते चत्वार एकविंशाः । पंक्तेश् च त्रिष्टुभश्' च चतुरशीतिर अक्षराणि । ते चत्वार एकविंशाः। बृहत्यै च जगत्यै च चतुरशीतिर् अक्षराणि । ते चत्वार एकविंशाः । अथ त्रयाणां छन्दसा दशशतम्' अक्षराणि। विंशत्यक्षरा द्विपदा । त्रिंशदक्षरा विराट् । षष्टयक्षरातिच्छन्दाः । तानि दशशतम् अक्षराणि संपद्यन्ते । ततो द्वे आदत्त । अथ द्वादश' त्रिवृतम् संपद्यन्ते । तान् इमान् द्वादश त्रिवृतो द्वादशस्यैकविशेषपदधाति ।ते' द्वादश सत्रिंशिनो मासास् संपधन्ते । तद् एतच् छन्दांसि त्रिवृतं चैव स्तोमम् अभिसंपद्यन्ते ॥५९॥ 1 B त्रिष्टुभिशू. 2 Cत्रयाणा छन्दसा. 3 दशशतम् '110'. 4 Cषष्ठयक्षातिछान्दा:. 5 A BC द्वादशे. 6 A BCइमा. 7 A B C द्वादशस्येक-. Twelve trivrts (12x9%3D108) are added to 12X21 giving a total of 360, i.e. twelve months of 30 days each. 8 Cस. 9 ABC एतछ. २.६० एकविंशं च वा पञ्च प्राणं चाग्नीञ् चादित्यं च । अथ ये द्वे अक्षरे ते बृहद्रथन्तरे, ते अहोरात्रे' । सो ऽर्धमास' स मासस्, स ऋतुस् , स संवत्सरः । तद् आहुर् यत् प्राणाश् छन्दांसि छन्दांसि स्तोमा इत्य् आहुः, कथं यजमानः १० प्राणैश्११ छन्दांस्य ·जैमिनीय -ब्राह्मणम् २३ अप्येति । छन्दोभि स्तोमान्, स्तोमैर् बृहद्रथन्तरे, बृहद्रथन्तराभ्याम् अहोरात्रे', अहोरात्रा- भ्याम्' 3 अर्धमासम्१४, अर्धमासेन मासं१५, मासेनतुम्१६, ऋतुना संवत्सरम् । कुतस् संवत्सरो१७ जायते, व प्रतिष्ठित ८ इति । स विद्याद्-अहम् एव संवत्सरो ऽस्मि, मयि प्रतिष्ठित इति । एवंविदो ह वाव संवत्सरो जायत, एवंविदि प्रतिष्ठितः । अथो आहुर्-आदित्य एव संवत्सरः । एतं हि सर्वा श्रीस्२० सर्व यशस् सर्वे देवास्११ समेतास्२२, तस्माद् आदित्य एव संवत्सर२४ इति । तस्य यद्२५ भाति तत् संवद्२६, यन्२७ मध्ये कृष्णं मण्डलं २८ तत् सर इत्य् अधिदेवतम् । अथाध्यात्मम् ? अयम् एव संवत्सरो यो ऽयं चक्षुषि पुरुषः । तस्य यच् छुक्लं तत् संवद्३१, यन्२७ मध्ये कृष्णं मण्डलं तत् सरः । अथो आहुर्-आदित्य एव संवच् , चन्द्रमास सरः । तम् एष सरति । त३२ पौर्णमास्याम् आप्नोतीति । तद् उ वा आहुः-प्राण एव संवद्३३, वाक् ३४ सरः । एताभ्यां हि समश्नुत इति । तस्य वा एतस्य संवत्सरस्याग्निष्टोमसामान्य् एव देवयानः३५ पन्थाः॥६०॥ 1 अहोरात्र. 2 Cर्यमासास्. 3 A BC मसस्. 4 A BC ऋतु. 5 A B C संवत्संवत्सरस्. 6 ABC प्राणा. 7 A omits it. 8 Cतोमा. 9 के. 10 A यजमा, B C यजमान. 11 A B प्राणैच् , C प्राणै. 12 C अहोरात्रो. 13 C-भ्यम्. 14 A B C अर्धमास. 15 मास. 16 Cमासेनककृम्. 17 A B संवत्सरे. Cf. further एवंविदो ह वाव संवत्सरो जायते. 18 A BC पतिष्ठित. 19 0 वा. 20 A श्रीदस्, ग्रीस् . 21 AC देवा. 22 Of. JB II.29 तां हि सर्वे देवास्संवान्ताः (with note). 23 A आदित्यं. 24 After it Cadds एतं हि सर्वा शी सर्व यशस्स देवास्समेतास्तस्मादादित्य एव संवत्सर. 25 A B C यत्. 26 A BO संपद्. 27 A BC यम्. 28 मण्डं. 29 A अधिदैवतम्, अधिदेवतम् is of greater frequency than अधिदैवतम् . Cf. JB II.28. 30 A अधा, अथध्यात्मम्मम् . 31 A सम्पद्. 32. 33 A संविद्. 34 वान्. 35 C देवयानम. २.६१ –तानि वा एतानि रौहिणकानि' नाम । एतैर वै देवा स्वर्ग लोकम् आरोहन् । यद् अरोहस्४ तस्माद् रौहिणकानि' । तस्माद् वयम् अन्वहम् एवाग्निष्टोमसामानि कुर्मः । अथ वर्तन्यौ बृहद्रथन्तरे । एताभ्यां ह वा एष एतद् वर्तते । तस्माद् वयम् ·८७ जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.६२ १३ अतिरात्र उभे बृहद्रथन्तरे कुर्मः -कृत्स्नं नस् साम युक्तं यज्ञं वहत्' कृत्स्नन साम्नो- दृचम् अश्नवामहा १ इति । अथ गतिः । १२यश् चैवासाव् आदित्ये'२ पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मन् तद् एतत् प्रजापत्ययनम्' इत्य् एवोपासितव्यम् । एतेन वा अयनेन प्रजापतिर इमाम् ऋद्धिम् आनौद्१४ इमां व्याष्टिं५ व्याश्नुत । तद् याम् एव प्रजापतिर् ६ ऋद्धिम् आर्नोद यां व्यष्टिं व्याश्नुत, ताम् एवर्द्धिम् ऋध्नोति तां व्यष्टिं५ व्यश्नुते य एवं वेद ॥६॥ 1 राहिणकानि. 2 राम. 3 No v.l. but अरोहन् in the next sentence. 4 CBTTTET. See note 3. 5 Cf. the parallel JBII.14. 6 A बृहद्रथन्तरेण. 7 A ताभ्यां. 8 एत. 9 ACन. 10 So all MSS. For similar forms see Prof. Renou, Monographies Sanskrites I p.5 (bottom) on the subjunctive, and Caland, SBK introd. I p.44. 11 अन्नवामहा. 12 A यश्चैवासावावादित्ये, B यश्चैवासावावा- दित्यो, C यचैवासावावादित्ये. 13 प्रजापत्ययन is new to MW, VPK and Index Védique. BśS (index) has प्रजापतेरयनम्. 14 C-त्. 15 A B C व्युष्टिं. 16 AC प्रजापति, B प्रजापतिः. २.६२ एष वाव दीक्षितो य एष तपति । स एष इन्द्रियं' ज्येष्ठयं श्रेष्ठयम् अभि दीक्षितः। तस्य ये ऽर्वाञ्चो रश्मयस् तानि श्मश्रूणि', य ऊर्ध्वास् ते केशाः। अहोरात्रे एव कृष्णाजिनस्य रूपम् । अहर् एव शुक्लस्य रूपं, रात्रिः कृष्णस्य । अथ यद् एतन् मण्डलं ता आपल् तद् अन्नं तद् अमृतम् । तस्मिन्न् एतस्मिन्" मण्डले तेजोमयश् छन्दोमयः पुरुषः । स प्राणस्, स इन्द्रस्, स प्रजापतिस्, स दीक्षितः । तद् एतद् दीक्षयेव संगृहीतम् । तत आभ्यः प्रजाभ्यो ऽन्नाद्य विसृजते । तस्येमा एव दिशः पत्नय आसन् । तं हेमास्१० तिस्रो दिशो ऽतिचेरुः११ । इयं हैवास्यानुव्रततमास १२ येयं 3 दक्षिणा दिक् । तस्माद् एष एताम् एवाभ्यु- पावर्तते । यद्य् अप्य् उत्तरत उदेत्य् अर्थताम् एवाभ्युपावर्तते१५ । तस्माद् यास्य प्रिया जाया स्यात् तां दक्षिणार्ध्या ७ कुर्यात् ॥६२॥ , 1 Cइन्द्रयं. 2 A B C ज्येष्ठयं. 3 Cश्मश्रुणि. 4.BOमण्डल. 5 A Bomit it. 6 AC तेजोमय, B तेजोमयः, 7 A B C छन्दोमणयः. 8 B सः (note the absence of sandhi). 9 AC प्रजापति, B प्रजापतिः. 10 होमोस्. The four wives are mentioned in ŚBM XIII.4.1.8. 11 तिचेरू:. अति+/चर् is not found in any other ·Bihar someonesianindianarsinsHomemadamondharadarsan- जैमिनीय-ब्राह्मणम् 11 Cतिचेरू:. अति+/ चर् is not found in any other Brahmana. It means 'be unfaithful to'. 12 The superlative अनुव्रततमा is new to MW, VPK and Index Védique. The positive अनुव्रता is found in SBM III.7.1.22, TBIII.3.3.2, JUBI.17.2.6. 13 एव. 14 C एवात्यु 15 C एवासु-. 16 जाय. 17 दक्षिणाया. ६ । प्रथमां संनयति, प्रथमां वाचयति, प्रथमां पूर्णपात्र आगच्छत्य, अनन्तरिताः पत्नय' स्थ । उदग् उ यज्ञीयं कर्म संतिष्ठते । इति न्व् अधिवतम् । अथाध्यात्मम् । अयम् एव दीक्षितो यो ऽयं चक्षुषि पुरुषः । तस्य यान्य अर्वाञ्चि पक्षाणि तानि श्मश्रूणि, यान्य ऊर्ध्वानि ते केशाः । यद् एव शुक्लं च कृष्णं च तत् कृष्णाजिनस्य रूपम् । शुक्लम् एव शुक्लस्य रूपं, कृष्णं कृष्णस्य । अथ यद् एतन् मण्डलं ता आपल् तद् अन्नं तद् अमृतम् । तस्मिन्न् एतस्मिन् मण्डले तेजोमय. छन्दोमयः' पुरुषः । स प्राणस्, स इन्द्रस्'२, स प्रजापतिस्१३, स दीक्षितः । स ४ हैवविद् दीक्षमाणो, यथैवैष एतद् इन्द्रियं ज्यैष्ठयं ५ श्रेष्ठयम् अभि दीक्षित, एवम् एवेन्द्रियं ज्यैष्ठयं ६ श्रेष्ठयम् अभि दीक्षितो भवति । तस्माद् उ हैवंविदि दीक्षित ईश्वरो राष्ट्राणि दीक्षित ईश्वरो राष्ट्राणि ८ समुत्काम्पतोः१२ क्षामरन्ध्र२० इव हि२१ समाभवति २२ । एवं झ् एतद् इन्द्रियं ज्यैष्ठय २४ अभि दीक्षितो भवति । तस्माद् उ सर्वम् एवाभिवदत्य्-आचार्य, पितरं, क्षत्रियम्२५ । एवं हा एतद् इन्द्रियं ज्यैष्ठ्यं 3 श्रेष्ठयम् अभि दीक्षितो भवति२६ ॥६३॥ २३ श्रेष्ठयम see 1 So all MSS. 2 A अधिदैवतम्. 3 Cf.JB II.62 (beginning). 4 C अर्वाच्च. 5 कोशा. 6 C कृष्णंजिनस्य. 7 A BCयाद्. 8. C एत. 9 BC अन्न. 10 C तेजोमय, 11 A छन्दोमयं. 12 Cन्द्रसू. 13 BC प्रजापति. 14 After itCinserts दीक्षितेथ. 15 A B C जैष्ठ्यं. 16 B ज्यैष्ठय, C जैष्ठय. 17 C हैवंविद्. 18 AC राष्ट्रानु, B राष्ट्रानि. 19 AC समुत्कम्पितो. सम्+उत्+/ कम्प is not found in the other Brāhmaṇas. Prof. Renou also does not record it in his Index Vedique. MW quotes समुत्कम्पिन् from the Jatakamala of Aryasura, Cf. उत्कम्पयति in SBM XIV.2.2.17. On समुत्कम्पितोः (-told infinitive) JBR p.11. ईश्वरो राष्ट्राणि समुत्कम्पितो: means 'he who can make kingdoms tremble' (see Macdonell, Vedic Grammar for Students, $211, 3b, p.338). For the idiom ef. हूणैर्यस्य समागतस्य समरे दो धरा कम्पिता in Bhitari Stone Pillar Inscription of Skandagupta (Bhandarkar, List of the Inscriptions of Northern India, no 1549) line 15. 20 No v.l. क्षामरन्ध is new to MW, VPK and Index Vedique. So also रन्ध्र. क्षामरन्ध्र connotes a meek and submissive ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् 23 person'. क्षाम in the sense of meek' is not found in earlier literature, including the Brahmanas. With रन्ध्र. f. रध्र 'pliant, obedient' in the Rgveda (रम् and / रन्ध् are doublets). 21 (भि. 22 सम्+आ+/भूisnew to MW, VPK and Index Védique. Here ## seems to have been added to the usual आ+/भू to make it correspond to सम् in समुत्कम्पितो: (where it is prefixed for emphasis)-a वाक्यालंकार ? Note the loc. (एवंविदि दीक्षिते) with सम्+आ+/भू. (जैष्ठ्यं. 24 A B श्यैष्ठयम् . Can श्येष्ठ be a genuine form? 25 See Dr. B. Ghosh, Collection of the Fragments of Lost Brāhmaṇas, Frag. LX, p.100. 26 C भवन्ति. 'विचक्षणवतीं वाचं वदति । अन्नं वै विचक्षणम् । अन्नवतीम् एव तद् वाचं वदति । विचक्षणवतीं वाचं वदति । सोमो वै विचक्षणः । अन्नम् उ वै सोमः । अन्नवतीम् एव तद् वाचं वदति । विचक्षणवतीं वाचं वदति । प्राणो वै विचक्षणः । तस्य वाग् एव मिथुनम् । मिथुनवतीम् एव तद् वाचं वदति । विचक्षणवतीं वाचं वदति । अन्नं वै विचक्षणम् । अन्नेन हीमाः४ प्रजा विपश्यन्ति । तत आभ्यः प्रजाभ्यो ऽन्नाधं प्रयच्छति । स यदास्मै व्रतं५ प्रयच्छेत्, सर्वम् एव व्रतयेत् सर्वस्यान्नाद्यस्यावरुद्धयै । यध् उ परिशिष्याद्, व्रतप्रदं ब्रूयाद्-अशान वा पिब वेति । य उ व्रतप्रदो१० ऽनुच्छिष्टाशी १ वा स्यात् परि वा शिंष्यात्, तद् अद्भिर् अभ्युक्ष्य छायायां निषेतवै ब्रूयात् । तद् ओषधीभिर् अभिसंछादयितवै'४ ब्रूयात् । तद् ओषधीनां मूलान्य् उप- सिञ्चति ५ । वर्षकः१६ पर्जन्यो भवति यत्रैवविद्वान् दीक्षते१७ । दीक्षिता उदशुश्रू- षन्न १८ इतीहाहुः । स यदा दीक्षणीयेष्टिस् संतिष्ठेत२० । यदैनम् अध्वर्युर अभ्यञ्जयेद् यदा संपवयेद् अथैतम् आदित्यम् उपतिष्ठेत त्वं देवता दीक्षितासि । सा दीक्षमाण- स्येन्द्रियं ज्यैष्ठ्यं श्रेष्ठयं यश आदत्से । मा म इन्द्रियं ज्यैष्ठयं २२ श्रेष्ठयं यश आदिथा:२३ । तव दीक्षाम् अनु दीक्ष२४ इति । तस्यैषा देवता दीक्षमाणस्येन्द्रियं ज्यैष्ठय २२ श्रेष्ठयं ५ यशो नादत्त ॥६४॥ १२ १3 1 This section has been partly edited in Auswahl S126. Cf. ABI.6. 8-9, CH 519,522 and KB VIL.3. 2 विचक्षणावतीं. See Keith, Rigveda Brahmanas Translated p.111, note 2. 3 It is omitted by C. 4 (हिमां. 5 C वृतं. 6 A व्रतयत्, B व्रतंयत्, वृतयत् . 7 C -वरूद्धे. Caland has अन्नस्य' for अन्नाद्यस्य. 8 A परिशिष्या, C परिशिष्या. 9 A B C व्रतपदं. 10 A व्रतवृदो, B व्रतेवृदो. 11 C-शि. 12 A B C अत्भिर्. 13 A B C निषेत्तवै. See Oertel, JBR p.13. 14 0 अभिसछादयितवै. 15 B उपसिञ्चति. 16 C वर्षकः. 17 C दीक्षिते.

·२.६४ जैमिनीय-ब्राह्मणम् 18 A उदशूशुषन्न्, B उदशुशूषन्न् . उद्+Vशु is new to MW, VPK and Index Védique. See Oertel, JBR p.95. 19 Cइति हाहुः. 20 सन्तिष्ठत. 21 C अवार्युर्. 22 Cष्टयं. 23 आदिताः 24. दीक्षित. A similar formulas occurs in II.52. 25 Omitted in C. २.६५ , तम् अध्वर्युर् अभ्यज्य प्रपाद्यौद्ग्रहणानि' जुहोति । यदौद्ग्रहणानि जुहोति यद् अस्मा औदुम्बरदण्डं प्रयच्छत्य् अर्थतम् आहवनीयम् उपतिष्ठेत वाचा मे वाग् दीक्षताम् ६ अग्नये समष्टवा उ, प्राणेन मे प्राणो दीक्षतां वायवे समष्टवा उ, चक्षुषा मे चक्षुर् दीक्षतां सूर्याय समष्टवा उ, मनसा मे मनो दीक्षतां८ प्रजापतये समष्टया व्' इति । तद् एताभिर् अना- भिर् देवताभिर् इमा स्वा देवता दीक्षयात । अथाह अग्निर् दीक्षित:१० पृथिवी दीक्षा, सा मा दीक्षा क्षेत, तया दीक्षया दीक्षे । वायुर दीक्षितो११, ऽन्तरिक्षं दीक्षा, सा मा दीक्षा दोक्षत, तया दीक्षया दीक्षे । आदित्यो दीक्षितो, द्यौर् दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत१२, तया दीक्षया दोक्षे । प्रजापतिर् दीक्षितो, मनो दीक्षा, सा मा दीक्षा दीक्षेत, तया दीक्षया १३ दीक्षे १४ म ऋचो ऽनु दीक्षन्तां१६, मनो१७ यजूंषि, प्राण सामानि । श्रद्धां मे सोमो राजानु दीक्षताम् । ऋचा दीक्षे, यजुषा दीक्षे, साम्ना दीक्षे, पृथिव्या दीक्षे, ऽन्तरिक्षण दीक्षे, दिवा दीक्ष ८ इत्य् कृत्स्नो दीक्षितः । अथ यस्यादीक्षिता इमे लोका अदीक्षितानि छन्दांस्य् अदीक्षितस् सोमो राजा॥६५॥ । वाचं५ অন্ন SS For this section see the parallel KB VII.4 and TB III.7.7.4f. 1 A प्रपाद्यौत्गृण्हानि, B C प्रपाद्यौत्गृणानि. 2A B C यदौत्गृहणानि. See Index Vedique s.७. औद्ग्रहण. 3 यदा. 4 औदुम्बरदण्ड is new to MW, VPK and Index Védique. 5A BOप्रायच्छत्य् . 6 C दीक्षिताम्. 7 BC अश्नु. 8 Cदीक्षतं. 9 व उ. These formulae occur in ApSs X.10.6, and similar ones in Após X.8.7, KB VII.4 and sss v.4.1. 10 A दीक्षित. 11 A दीक्षो. 12 C दीक्षा. 13 After it A inserts दीक्षेया दीक्षया, and BO insert दी या दीक्षया. Can we read दीक्षे दीक्षया instead of the readings of A and BO? In that case the text would have दीक्षया दीक्षे दीक्षया दीक्षे. The parallel Apss X.10.6 has दीक्षा only once. 14 These four formulae occur in ApSs X.10.6 with दीक्षयतु for दीक्षेत.. 15 AC वाचम, 16 Cf. TB III.7.7.8, Apss X.11.1 ऋचस्त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षन्ताम् . 17 - ममनो. 18 For similar formulae see TB III 7.7.4f.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.६६ २० २२ २3 खला -तं सकामम्' अभ्यश्नुवीत । अथ हैवंविद् दीक्षमाण एव सर्वान् कामान् उपाप्नोति । तस्माद् दीक्षासु न राजानं परिवविष्यात् । यद्वतो: “हा एवैष भवति तद्वता इमे लोकास् तद्वतानि छन्दांसि तद्वतस् १० सोमो राजा । अथाह भूर् भुव स्वस् सुपोषः पोषैस् ११ सुवीरो वारैस् सुप्रजः प्रजयासम्१२ इति । तद् एताम् अपरिमिताम् आशिषम् अन्त' 3 आशास्ते तपो मे१४ प्रतिष्ठेति । तत् तपः प्रतिष्ठा कुरुते । श्रद्धा मे ऽक्षितिर् ६ इति तच् छ्रद्धाम् अक्षिति१७ कुरुते । १८सत्यं मे१८ गृहपतिर् १९ इत्य् एष वै सत्यम् । सत्यं य एष तपति । सैषानार्ता देवता । २०तद् एताम्' अनाः देवतां गृहपतिं कुरुते । स वा एष सुव्रतः२१ । यद् ध्य् एषा स्यात् सर्वम् इदं प्रदहेत । तस्माद्२४ गृहपतिस् सुव्रत२५ स्थात् । स यद् व् अदी- क्षितवतं२६ चरेद् अपाप'२७ वा पाप वदेन मिथुन वा चरेद् अन्यद् वा मिथ्या- कुर्याद् एतम् एवादित्यम् २ एतैस् सधैर्२९ जपै३० उपतिष्ठत । ततो हैव दीक्षितः । स वा एष एतद्द अदीक्षितः। यद् व् एवास्मिन् दीक्षिते ३२ यश आसीत् तद् व् एवास्मिन्न् अप्य् एतर्हि 33 यशः । तद् आहुस्३४—स वाघ ५ दीक्षेत स वान्यं ६ दीक्षयेद् , य एतस्य दीक्षितयशसस्य३७ व्यवच्छित्ति कृष्णाजिनं वाव दीक्षितयशसम् । एतद् धि३९ सर्वेषां वेदानां रूपम् । यानि शुक्लानि तानि साम्नां रूपं, यानि कृष्णानि तान्य् ऋचाम् । याद वेतरथा' । यान्य् एव बभ्रूणीव १ हरीणि तानि यजुषाम् । तस्माद् यथ् अप्य् एनद्रुक्तो २ बस्ते दिदृक्षन्त एवैनम् । एतद् ध्य् अस्मिन् दीक्षितयशसंभवति ॥ ६६ ४॥ 31 विद्याद् इति । 1 The adverb सकामं 'with a desire' is not found in the other Brāhmaṇas (TB II.5.3.2 has सकाम:). MW also does not register it in this sense. 2 C अभ्यश्नुपीत. 3 'while undergoing consecration'. 4 C अवाप्नोति. 5 तस्मा. 6 C परिवेष्ट्यात् . 7 A B यद्धृतो, 0 यभ्यवृतो. 8 Cोवै. 9 C तवृतानि. 10 तद्वतसू. 11 A पेषैस् . 12 A प्रजयाम्, VedicConcordance प्रजया स्याम्. 13 अन्तत:. 14 मो. 15 This formula also occurs in TB III.7.7.10. 16 It occurs in TB III.7.7.9 and ApSs X.3.8. 17 BC अक्षति. 18 A सत्यमेम. 19 ApSs x.10.6. 20 Comits तदेता. 21 सूत:. 22 A एषो. 23 ABCखल. Cf. खला देवता in JUB I.5.1,4. 24 ABC तस्मात् . 25 सुग्रहत. 26 C अदीक्षितप्रतश. अदीक्षितव्रत is not registered in MW, VPK and Index Védique.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् ९२ दीक्षितव्रत occurs in KB IV.4 and AB VII.23. 27 =अप+अपवद्यं, अप goes with वदेत् . अपवद्य is not given by MW. 28 C मिथ्याआय्याद्. 29 C ऐतैर् . 300 जपै. 31 A BC एतद्द . 32 A दीक्षते. 33 A एतहि, B एतहीं. 34 ABC आ. 35 C एवाय. 36 A स्वान्यं, BC स्वान्य. 37 AC-यशस्स्या. 38 MW, VPK and Index Védique do not record व्यच्छित्ति, व्यवच्छिन्ति means 'dis. tinction'. 39 Cहिं. 40 AC वेतरसा. 41 A B C बभ्रूणिव. Cf. SBM I.1.4.1-2 अथ कृष्णाजिनमादत्ते...तस्य यानि शुक्लानि च कृष्णानि च लोमानि तान्यचां च साम्नां च रूपम् | यानि शुक्लानि तानि साम्नां रूपं यानि कृष्णानि तान्यचाम् । यदि वेतरथा यान्येव कृष्णानि तानि साम्नां रूपं यानि शुक्लानि तान्यचां यान्येव बभ्रूणीव हरीणि तानि यजुषां रूपम् . Eggeling translates quota rufar as 'the brown and the yellow ones'. It would be better to take बभ्रूणीव as "brownish'. 42 A एनददृक्तो, B एनव्क्तो, C एनदद्राक्तो 43 0 दीक्षिताम्यशसं. 44 A Comiti६६|| . , ते' ये सकृष्णाजिना' अपो ऽभ्यवयन्ति, य एतस्माद् दीक्षितयशसाद् अव- च्छिद्यन्ते , ते सर्वम् आत्मानं प्रप्लाव्य पाप्मना" सहोदायन्ति । स यदावभृथेष्टिस् संतिष्ठेताथोन्मुच्य कृष्णाजिनम् अद्भिर् अभ्युक्षेद्" इन्द्रियाज्८ ज्येष्ट्याच् छैष्ट्यान् मा योषम् इति । अथ यम् अराति १० मन्यते, तस्मै प्रयच्छति । अथाप आचामति भक्षस्यावभृथो ऽसि, भक्षणस्यावभृथो ११ ऽसि, भक्षितस्यावभृथो१२ ऽसीति । स १४यद् एवात्र/षे१४ किं चित् सक्तं भवति, तस्यैष भक्षः१५ । अथापः प्रविशति । न्यञ्चनं वा एतत् प्रपदनं यद् आपः१६ । न्यञ्चनम् एवैतत् १७प्रपदनं प्रपद्यते१७ पाप्मनो ऽनन्ववायाय १८ । यध्' स्यन्देरन्, प्रतिस्रोत गाहेत पाप्मान २१ मे निर्वहान् इति । सर्वा उ ह त्वा२२ आप' स्यन्दन्ते । या२३ उ ह स्थावरा ४, अवाची ता स्यन्दन्ते, ऽवाञ्चम्२५ एवास्य ताः पाप्मानं निर्वहन्ति२६ । अन्यो ऽन्यस्य जायापती पृष्ठं २७ प्रधावत:२० । वज्रो वा आपः । वज्रेणैव तत् सर्व पाप्मानम् अपहनाते२९ । अथो द्वन्द्वम्३० एव तन् मिथुनं प्रजननं कुर्वाते, प्रजात्यै । स्नात्वा 3 क्षिप्र उदयात्३१, क्षिप्रे पाप्मनो व्यावृत्त्या २ इति ॥६७॥ १९ आप २. २. $$67 and 68 have been edited and translated by Prof. Caland in Auswahl $127. Cf. CH $254f,g,i, ki, land ŚBM IV.4.5. 1 दे. 2 C कृष्णाजिना. 3 See Auswahl $127 note 8. Of. JBII.66 and SBM I.1.4.2. 4 Cअवछिछद्यते. 5 A BC पाप्माना. 6 A B यदावभृथेष्टि, C दावभृथेष्टि. Cf CH $2540 (Auswahl $127 note 9). 7 A अद्भ्युक्षेद्. 8 C इन्द्रिया. 9 According to the Vedic Concordance it does not occur elsewhere.

·जैमिनीय-ब्राह्मणम्
२.६८
10 C यं रातिन् . Caland wrongly reads 19 या.
यं रातिं. Our two best MSS show यमराति and 20 So all MSS (without the visar-
it would not be proper to give to a gas).
friend a black antelope skin which takes 21 पाप्मानुम् .
away the glory of consecration and per 22 Comits त्वा.
petuates sin (ते ये सकृष्णाजिना अपो ऽभ्यवयन्ति य 23
य.
एतस्माद् दीक्षितयशसादवच्छिद्यन्ते ते सर्वमात्मानं प्रप्लाव्य 24 C स्थवर.
पाप्मना सहोदायन्ति). Cf. CH $254f, Apss 25 After iti C repeats वाञ्चमे.
XIII.19.9, MSS II.5.4.33, Hir X.18, and see 26 C. SBM IV.4.5.10.
Auswah! $127 note 10.
27 C पृष्ठंम.
11 A BC -भृतो.
28 Cf. SBM TV.4.5.23 (Auswahl $127
12 ABC-भृथे.
note 11).
13 Cf. ASS VI.13.9 भक्षस्यावभृथोऽसि भक्षि 29 C अपहना.
तस्यावभृथोऽसि भक्षंकृतस्यावभृथोऽसि.
30 A दूज्वम् (Auswahl8127 note 2
14 A देवोत्री, B देवावजी, C एवोत्रजिषे. द्वजम्), द्वञ्चम् .
15. Al1 MSS भक्तः,
31 C क्षिप्रं देयात्. क्षिप्रे is of common
16 ABC आप्रः.
occurrence in ŚBM, besides KB I.1, TB
17 प्रपद्य प्रतिपद्यते.
III.9.1.3, JUBI.4.7.
18 नन्ववावाय.
32 A B व्यावा, C व्यावृत्ता.
२.६८
१
५
उन्नेतर् उन् मा नयत्य्' आह । विष्णुर् वा उन्नेता । यज्ञो वै विष्णुः । यज्ञ
एवैनं तत् सर्वस्मात् पाप्मनो विमुच्योन्नयति ।
उद् वयं तमसस् परि सुवः पश्यन्तो ज्योतिर् उत्तरम् ।
देवं देवत्रा सूर्यम् अगन्म ज्योतिर् उत्तमम् ॥
इत्य् एतां जपन्न उदैति । एतद् वै ज्योतिर् उत्तमं य एष तपति । सैषानार्ता
देवता । तद् एताम् अना देवताम् आरभ्योदैति । औदुम्बरीर् आर्द्रा स-
पलाशास् समिधः कुर्वत एधो ऽस्य एधिषीमहीति । गत्वाहवनीये समिधम् अभ्या-
दधाति समिद् असि, तेजो ऽसि, तेजो मयि धेहि, स्वाहेति । अभ्याधायोपतिष्ठते
अपो ऽन्व् अचार्ष
अचार्ष १०. रसेन समसूक्ष्महि ।
पयस्व ११ अग्न आगमं तं१२ मा संसृज वर्चसा ॥
इति । एवम् एव
पत्नी३ गार्हपत्ये ऽभ्याधायोपतिष्ठत १४ । आज्यस्थाली१५
सस्नुवाम्' आदायोत्तरेणाग्नीध्र
च सदश् च परीत्यापरण' ८
१९ गार्हपत्यम् उपविश्यो-
पस्थे१९ कृष्णाजिनम् आधाय२० चतुर्ग्रहीतम् १ आज्यं गृहीत्वा जुहोति मयीन्द्रियं २२ ज्यैष्ठ्यं
श्रेष्ठयम् अग्निर् दधातु स्वाहेति । स यद् एवास्मिन् दीक्षित यशो२४ भवति, तद् अस्मिन्न्
उत्थिते यशो भवति । तत् कृष्णाजिनं नातिपादयत् ५, स्त्रुगवधानं वैनत् कुर्वीत, हविषो
वाधिपेषणं ६, पुनर्दीक्षायै२७ वैनन् ८ २ निदधीत । एषा२९ वै कैशिनी दीक्षा । एतां
ह कशी३१ दाभ्यो दीक्षाम् उपनिषसाद ॥६८॥

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् KS Cf. ŚBM XII.9.2. 1 Vedic Concordance does not register it. Of. ĀŚS VI.13.14 (tat 74...), MSI.3.39, KS IV.13, ĀPŠS XIII.21.3. 2 ABO-fa. 3 RV 1.50.10 (for other references see Vedic Concordance). It is not found in JS. 4. So all our MSS, but $(=) in Auswahl. 5 C#977f. 6 O gaaaaf (metathesis), Auswahl (MSS) एतान् अमार्ताम् . 7 OTT 8 VS XX.23, XXXVIII.25 (for other references gee Vedic Concordance). 9. A adds 37 after it. SBM XII.9. 2.9, VS XX.22, MS I.3.39, KS IV.13, XXIX.3, XXXVIII.5, LŚS II.12.13, MÁS I. 7.4.47, MG I.1.17, 11.25, II.2.26,APMB II. 6.6, APG IV.11.22, KśS XIX.5.18 have 27. TS I.4.45.3, 46.2, TB II.6.6.5, ĀPŠS VII.27. 16, VIII.8.18, 18.10, XIII.22.6 do not have He like our text. 10 See Vedic Variants II $754 for the i form of the aorist of va 11 OTTET. See Auswahl $127 note 4. 12 C# 13 Car 14 AC 377491-. 15 ACM. 16 A वाम् , C सुसूवाम् . 17 Opty. 18 Of.. 19 A TIETTA. 20 A TETE. 21 A चतुर्ग्रहीतम् . 22 A मयीन्द्रिय, C मैंन्द्रिय. 23 According to the Vedic Concordance it occurs only here. 24 AC atractant, Auswahl records the variant tit. Caland and Oertel (Syntax of Cases in the Prose of the Brāhmaṇas $57 Ex.3) adopt afarrozīt, which word is found nowhere else. The topic begun in the previous section is completed here. It is clearly brought out by area 437: (the reading adopted here), which also supplies us the correlative of उत्थिते यशः. Correct the translation of Oertel (ibid.) to: 'so what glory there is in the consecrated (sacrificer), that glory remains in him after he has arisen'. 25 Cf. Hir X.18 (quoted in Auswahl $127 note 12). 26 A B वातिपेषणं (अतिपेषण is not found in MW, VPK and Index Védique), Carfaūru. Cf. ĀPŠS XIII.19.8, MÁS II.5.4.33, Hir X.18 (quoted in Auswahl $127 note 13). Tot occurs in ŚBM 1.1.4.3 and ŚBK II.1.3.8. 27 A B पुनर्दीक्षाया, C पुनर्दीक्षा. 28 A पैनन्. वैनन् = वा+एनत् . Of. ENET 90 maia (above). Após, MÁS and Hir (quoted in Auswahl) also have . Caland inadvertently reads in the text. 29 A frater. 30 ABC. 31 ABCgo. २.६९ मृत्युप्रजापती' यद् अयजेतां२, तौ यज्ञाभ्याम् एवास्पर्धेताम् । अथ ह तर्हि ४यक्षा- युधान्य आसुर यथेमान्य् एतीष्टीष्व् आयुधानि । तद् यद् यज्ञे स्तूयते यच्छ छस्यते ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.७० यत् प्रचर्यते, सा प्रजापतेस् सेनास । अथ यद् वीणायां गीयते यन् नृत्यते यद् वृथाचर्यते, सा मृत्योस् सेनास' । तयोर् ह समावत्या १ एव सेने आसतुर्१२–यावत्य् ३ एवेत- रस्य तावतीतरस्य१४ । तौ ह ज्योग् एवाविजयमानौ'५ चेरतुर् ६ बहून्य् एव वर्षाणि । स प्रजापतिर् अकामयत-जयेयं ७ मृत्युम् इति । स एतां यज्ञे संपदम् अपश्यद् एतत् संख्या- नम्। १८ । तेन मृत्युम् अजयत् । तस्य पराजितस्य ९ राजाशुच्यत् । स प्रत्यङ् पतित्वा पत्नीशालां प्रापद्यत । तस्मात् २१ पत्नीभ्य हय च यस् संपदासुतः १ इत्य् असुत इति हैतन् , न हि सो ऽसूयत२२ । तस्य यानि २३ स्तुतशस्त्राण्य् २४आसन् यद्२४ एवैतद् २५वीणायां गीयते यन् नृत्यते यद् वृथाचर्यते २६ तान्य् एव तानि२५ --॥६९॥ २० , K869 and 70 have been edited in Auswahl $128. 1 A B C-पति. मृत्युप्रजापति is not recorded in MW, VPK and Index Védique. 2A अजयेतो. 3 C-स्पताम्. 4. A -मूर्, यज्ञायुधान्यौसूर्. The yajnayudhas are mentioned in AB VII.19 and TB III.2.5.9. In the latter passage the asuras were defeated by them. 5A यथेमान्येतर्हिष्वायुधानि, B यथेमान्येतहीं- ध्वायुधानि, C यथेमान्नेतर्हिष्वायुधानी. 6 7 Cप्रचार्यते. C भृत्यथे. 9 Cमृत्यो. 10 सेनास. 11 A B समावत्यो , समापत्योव्. 12 A आस्तुर. 13 A यात्य्. 14 A omits तावतीतरस्य. 15 A B C -मनौ. 16 चरतुर्. 17 ( यजेयम्. 18 Of. JB II.73 तदेतदनन्तं यत् संख्यानम् तदेतदमृतं यत्संख्यानम्...सा हैषा देवानां सेना यत् संख्यानम्...(See Auswahl $128 note 7). 19 A पराजित्य. 20 AC राजाशच्यत्. See note 18 of the next section. 21 BC Auswahi (tent) पत्नी सहचयस स यदासुत. The text is unsettled. 22 A 371297. Ātmanepada is rare. 23 यान. 24 C आसह्यद, 25 Comits वीणायां गीयते... तान्येव तानि 26 A B वृधा-. य. 8 .. २.७० १अथर यो यूप आसीद्, य एवैष वीणाय दण्डस् , स एव सः । अथ या रशना आसन्, यान्य् एवैतानि' · वीणाया उपवाणानि', ता एव ताः। अथ यो द्रोणकलश आसीद्, यैवैषा वीणायै सूना, स एव सः। अथ यअधिषवणं चर्मासीद् , यद् एवैतद् वीणायै चर्म, तद् एव तत् । अथ य उपरवा आसन् , य एवैते वीणाया आकाशास्, ते एव ते । अथ ये ग्रावाण आसन्, यान्य' एवैतानि वीणायै वादनानि, त एव ते । अथ यानि सप्त चतुरुत्तराणि १°छन्दांस्य् आसन् ० या एवैताम् ११ सप्त वीणायै तन्त्र्यम् १२ तान्य एव तानि । अथ ये १४दशरात्रे स्तोमा १४ आसन् , या एवैता दशांगुलयस्१५ त , ·२.७० जैमिनीय-ब्राह्मणम् । एवते । तद् आहुर्-नेतर्हि संसवो ६ ऽस्ति१७ । यो हि द्वितीयो यज्ञ आसीद्, अशुच्यत् ८ सः। एक एव यशः। प्रजापतिर्१९ यज्ञ एवेति ॥७॥ . 1 Comits अथ यो यूप... यान्येवैतानि. 2 Caland 378. But all our MSS read 374. Ard so And so also the other parallels in this tection---अथ या रशना आसन् , अथ यदधि- पवणं चर्मासीत् , अथ य उपरवा आसन्, अथ ये ग्रावाण आसन्, अथ यानि सप्त चतुरुत्तराणि छन्दांस्यासन्, अथ ये दशरात्रे स्तोमा आसन्. 3 उपवाण is new to MW and it is not found elsewhere. It might refer to the strings of the lute. Cf. वाण the 100- stringed musical instrument, so called on account of the large number of its strings. 4 C अघिष्वणं. 5 Cचमासीद्. 6 See Auswahl $128 note 10. 7 Cआकाशानव. 8 य. 9 Cयान्न्. 10 छन्दास्यन्, B C छन्दास्यासन्. 11 A ऐवंता. 12 Cतन्त्र्यासू. 13 C तान्न्. 14 ABC दशरात्रस्तोमा. 15 दशांगुलायस्. 16 संसव is referred to in ABI.3, GB I.3.19 and JUB I.9.3. On ABibid Sayana explains संसव as द्वयोर्वा बहूनां वा यजमा- नानां संभूय सोमाभिषवः संसवः । स च महान् दोषस्तस्मिन्नेव देशे तस्मिन्नेव काले मत्सरग्रस्तर्यजमानैः प्रवर्तितत्वात् । नद्या वा पर्वतेन वा व्यवधानरहितयोः समीपवर्तिनोः परस्पर- मन्त्रध्वनिश्रवणयोग्ययोर्देशयोः स्पर्धमानाभ्यां यजमानाभ्यां प्रवर्तितौं यौ सोमयागौ तयोरयं संसवाख्यो दोषः । तथा च सूत्रकार आह-संसवोऽनन्तहितेषु नथा वा पर्वतेन वा इति (also see Keith's note on it). 17 Now (एतहिं) it is not a samsava (see the previous note), because the weapons of mityu and Prajāpati are equivalent and Prajāpati no longer vies (न हि सोऽसूयत). 18 AC अशून्यत, B अशुच्यत. शुच् 'decline, wane'. 'The other sacrifice (of mrtyu) waned'. Cf. संशुच्यति in SBM VI. 4.4.20. Also see Auswahl $128 note 4. In the preceding section अशुच्यत् means 'he languished'. 19 BOप्रजापति, २.७१ अथ 'वा अतस्' संख्यानस्यैव । तस्य वा एतस्य संवत्सरस्य सप्त विंशति- शतान्य' अहोरात्राणां भवन्ति । ता नवाशीतयः । अथास्य' सवनानाम् अशीतिश् च सहस्रं च त्रीणि च । तावन्तः पवमानाः । तद् एतच् छ्लोकेनाभिगीतम्" अष्टाव् एता नवतयो भवन्त्य् अहोरात्राणां परिवत्सरस्य । अशीतिर् अस्मिन् सवनानि त्रीणि च सहस्रं च, पवमानाश् च सर्वे ॥ इति। अथास्य स्तुतशस्त्राणां षष्टिशते च द्वेदश च सहस्राणि । अथास्मिन् 'धिष्णिया य' अग्नयो विह्रियन्ते दश चैव सहस्त्राण्य अष्टौ च शतानि त्रिंशतं च । १२तद् एतच् छ्लोकनाभिगीतम् -- ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् षष्टिशते द्वे मासि पृष्ठे स्तुतशस्त्राणाम् आ शतं चा शतानि १ ४ दश सहस्राणि शतान्य अष्टौ संवत्सरे धिष्णियास्१५ त्रिंशतं च ॥ इति ॥७॥ XI.7, For this and the following section of. the closely parallel GBI.5.23. 1 A मात्रत:. 2 सप्त विशतिशतानि '720'. Cf. SBM XII. 3.5.12, VII.3.1.43, X.4.2.2, GBI.5.5,6, KB SA II.10. 3 अथस्य. 4 एत. 5 छो- 6 Cपष्टिशते. 7 A omits च. 8 Cत्वे. 9 AC धिष्ण्या, B धिष्णय य. Cf. घिष्णियाः in the following stanza. 10 A B C विहृयन्ते. 11 B अष्टं. 12 C तदेवाताश्लोकेनाभिगीतं. But compare the line preceding the firet etanza. 13 A BC षष्ठिशते. 14 आ शतं चा (=च+आ) शतानि%D10,000 (100x100). Note the multiplicative use of आ. 15 AC धिष्ण्यास . तावन्ति तारकनक्षत्राणि' तावन्ति ज्योतींषि तावन्तो ऽःि। आप्नोति ह वा एतानि तारकनक्षत्राण्य् आप्नोति ज्योतीष्य् आप्नोत्य् अर्कान् य एवं वेद । अथास्य स्तोत्र्याणां' नवतिश् च सहस्राणि त्रीणि च शतानि षण्णवतिश् च । तद् एतच् छ्लोकेनाभि- गीतम्- स्तोत्र्या अस्य नवतिस् सहस्रा त्रीच शता नवतिश् चोप षट् च । ताभिस् संस्तुतो विवसान एति भूतं भविष्यद् भुवनं १० प्रजापतिः ॥ इति । अथास्य पदानां चत्वारि च ११ सहस्त्रा त्रिंशं चायुतानि' १ सप्त शतानि पञ्चा- शतं पदानि । तद् एतच् छ्लोकेनाभिगीतम्' 3- चत्वारि १४सहस्रा त्रिंशं चायुतानि १४ सप्त शतानि पञ्चाशतं पदानि । संवत्सरस्य कविभि स्तुतस्यैतावती मध्यमा देवमात्रा १५ इति ॥७२॥ - ॥ १ 1 C तारकानक्षत्राणि. This compound is new to MW, VPK and Index Védique. 2 ज्योतीष्. 3 A स्तोत्राणां. 4 C भवतिश. 5A छलोकेन सामामिगीतम् . 6 A B C स्तोत्र्यास्य. 7 A त्रि, C ती. 8 Cति. 9 A BC भविष्यत्. 10 C विचनं, 11 AC सहस्राण्ययुतानि त्रिंशतं. 12 A दशानि. 136-गीत.

·२.७२ जैमिनीय-ब्राह्मणम् 14 A सहस्राणि त्रिंशतं चायुतानि (so also in B in the dittography in the next section, note 8),C सहस्राणि सप्त सहस्राणि त्रिशतं चायुतानि. 15 Cf. GB I.5.23 संवत्सरस्य कविमि- तस्यैतावती मध्यमा देवमात्रा. . २.७३ अथास्याक्षराणाम् अयुतम् एकं प्रयुतानि षष्टिर् नियुते द्वे नव चाक्षराणि सप्त सहस्राणि 'दशतो दश । तद् एतच् छ्लोकेनाभिगीतम्- अयुतम् एकं प्रयुतानि षष्टिर५ नियुते द्वे नव चाक्षराणि । सप्त सहस्राणि दशतो दशैतावान् आत्मा परम: प्रजापतेः ॥ इति । तद् एतद् अनन्तं यत् संख्यानम् । तद् एतद् अमृतं यत् संख्यानम् । स एष सुकृतस् सो यत् संख्यानम् । अथ यद् १ असंख्यानं मयं तत् । तस्माद् उ सम् एव चक्षीत । सा हैषा देवानां सेना यत् संख्यानम् । मनुष्यसेनया' १ वाव नु तं स्तृणुते १२ यं तिस्तीर्षते । तादृग् इह तं स्तृणवा तं यं देवसेनया १३ तिस्तीर्षाता१४ इति । अथैते त्रयः पन्थानस् सुकृता देवयाना अक्षय्यः पद्यम्यश्१६ च । ते विद्वांसो ऽभिवहन्ति ब्राह्मणं यत्र मृत्युर् भवत्य् अन्नम् अस्य । तद् एतच् छ्लोकेनाभिगीतम् त्रयः पन्थानस् सुकृता देवयाना अक्षय्य:१८ पद्यक्म्यश् १ ९ च२० । ते विद्वांसो ऽभिवहन्ति २१ ब्राह्मणं यत्र२१ मृत्युर् भवत्य अन्नम् अस्य ॥ इति। अक्षरशः पच्छो ऽमृत लिहानाः २२ ॥७३॥ १७ 1 एक. MW and Index Vedique. सेना 'missile'. 2 Comits it. 12 See Oertel, JBR p.106. 3 एत. 13 देवसेना occurs in KB II.9 only. 4B एकतं. Keith translates it as 'missile of the god'. 5 A B C षष्ठिर्. MW does not give this meaning: 6 A BC सहाणि. 14 C-त. 7 It is edited up to तिस्तीर्षते in 15 A अक्षय्य. Cf. SBM XI.1.2.11-12 Auswahl $128 note 7. त्रीणि च वै शतानि षष्टिश्च संवत्सरस्याहानि तदहान्याप्नोति 8 A सुकृत, B सुकृतेतर, C सुकृततेन. After तद्वेव संवत्सरमाप्नोति ॥ मा ह वा अग्रे देवा आसुः । स it B inserts प्रजापतित्यथास्य पदानां चत्वारि च यदैव ते संवत्सरमापुरथामृता आसुः। सर्व वै संवत्सर : । शतान्ययुतानि त्रिंशतं सप्त शतानि पञ्चाशतं पदानि तेदतत् सर्वं वा अक्षय्यमेतेनो हास्याक्षय्यं सुकृतं भवत्यक्षय्यो लोका. श्लोकेनामिगीतं चत्वारि सहस्राणि त्रिंशतं चांयुतानि सप्त 16 A पद्यक्मिश (sg.), पद्यक्ष्मिश . शतानि पञ्चाशतं पदानि संवत्सरस्य कविभिः स्तुतस्यैता 17 A-गीत. प्रजापतिरित्यथायिनन्वलितल......... (illegible). 18 A B -यं. 9 B संख्यानाम्. Caland omits this 19 A पद्यक्मिश , B पद्यऋम्यश् , C पद्यत्मिशू sentence. (a and are confused in the Grantha 10 A B असंख्यातमम]. script). 11 मनुष्यसेना is not recorded in VPK, 20 After it C inserts à faataifaqat fra ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.७४ ब्राह्मणं यत्र मृत्युभवत्यन्नमस्य तदेतच्छ्लोकेनाभिगीतं त्रयः पन्थानस्सुकृति देवयाना अक्षय्यः पद्यत्मिश्च. 21 AC ब्राह्मणो यत्र, B ब्राह्मणय्यत्र. Cf. ब्राह्म- 22 Vedic Concordance wrongly leaves out this quarter. B लिशानाः, C लालि. STTTT:. The reading is uncertain. णम् supra. १ [अक्षरशः पच्छो ऽमृतं लिहानाः] २ सुवर् आयन् देवता देवसत्त्रात् । तपसा कर्म कवयो ऽनुगल्य आह्नाय* मृत्युम् अति मेधयायन् । विजानन्तो दहन्तो" यन्ति शोकम् मनीषिणो यद् अपक्षाः६ पतन्ति । यत्रामृतं विद्यते नोत मृत्युस् तत्र विद्वांसः कवयः क्षियन्ति ॥ एवंविद्वांसो यजमानम् ऋत्विजो लोकान् पशून् अभि' कामान् वहन्ति । स यज्ञेषु स्तुतशस्त्रम् अश्नुते ऽक्षय्या यस्य १ भवन्त्य् ऋत्विजो ऽध्वर्युर होतोत सामगः तस्मै छन्दांसि मधुधाराः क्षरन्ति । स यज्ञेषु स्तुतशस्त्रम् अश्नुते ऽक्षय्या यस्य १२भवन्त्य् ऋत्विजो ऽध्वर्युर होतोत१३ सामगः११ । तस्मे छन्दांस्य् ४ अमृत- कुल्या अभिवहन्ति १५ ऊर्मिणी ६ स्तोत्रशस्त्रर इति ॥४॥ । . 1 This line is quoted here from the preceding section to maintain the unity of the stanzas. 2 Vedic Concordance wrongly begins the stanza from this quarter and ends it with विजानन्तो दहतो यन्ति. The mistake in the end is due to the haplological insertion of योषु स्तुत शस्त्रमश्नुते क्षय्या यस्य भवत्वृत्विजो- ध्वर्युोतोत सामक in C, after यन्ति (in line 5). 3 27 is not found in MW, VPK and Index Védique. 4 C आन्हाय (न्ह is due to its frequent confusion with m). Vedic Concordance wrongly reads an(shaya. आह्वाय 'for A succession of daya' (Eiggeling) occurs in SBM VI.6.4.3 and in Panini (MW). 5 All MSS दहतो. 6 Ca=T&T:. Vedic Concordance (s.v. मनीषिणो) वद पक्षाः. 7 A क्षीयन्ति, These stanzas do not occur in JS. Vedic Concordance erroneously continues the line up to एवंविद्वांसो यज- भानमृत्विजो (incorrectly reading the last part as यजमान मृत्युः). 8 (ऋत्युद्विजो. 9 अभि goes with वहन्ति. 10 C भवन्तवित्विजो. 11 ABC सामकः. 12 भवन्त्रविजे. 13 C होतो. 14 Cछन्दांस्. 15 A भिभवन्ति, BC भिवहन्ति. A Cend the section here. 16 A ऊर्मणि, C ऊर्मीणी. .

·२.७५ जैमिनीय-ब्राह्मणम् १०० एकेकम् उ ह वा एतेषाम् अक्षराणां यावतीयं पृथिवी तावत् । ऊर्जा ऽन्नाधस्य' मधुनो ऽमृतस्य कामस्य-कामस्य पूर्ण पिब्दमानं तिष्ठति । तद् धैवंविद्वान् ब्राह्मणस् सहस्र-सहस्त्रं देवयुगान्य् उपजीवति । तद् यद् आप्यते ऽथेतरद् उपसंक्रामत्य" अथेतरत् पुनर् आख्यायते । तस्माद् उ हैवंविदे ब्राह्मणाय दित्सन्त्य् अस्यो| ऽन्नाद्यस्य मधुनो ऽमृतस्य कामस्य-कामस्य लिप्सामहा इति । यथा ह वा इदं क्षेत्र- पादं वा क्षेत्ररज्जु वावक्रियासत एवम्१० एवैवंविदो ब्राह्मणाल्११ लोकम् अव- क्रीणते । स यथा ऋये पर्यवेते क्षेत्रिणम् १२ एव क्षेत्राण्य् अपियन्त्य् ' एवं लोकि- नम्१४ एव लोका अपियन्ति । स यद् १५ध वा१५ अप्य् एवंविद्वान् ब्राह्मणः पूर्णा पृथिवीं प्रतिगृह्णीयाद्, एकम् एव तस्याक्षरं ज्यायः । तस्माद् उ हैवविद्वान् ब्राह्मणो दद्याच चैव प्रतिगृह्णीयात् ॥७५॥ 1नाया. 2. A पूर्ण. 3 C पिब्दमान. Oertel, JBR p.45, quotes this paassage up to उपजीवति. See Eggeling's note on SBM I.8.1.7 (the only place in the Brahmanas where पिब्दमान occurs), Wackernagel I $69, p. 76, Oldenberg, Rigveda Noten II,p.157. 4 The word dat is not found in any other Brāhmaṇa. MW gives its earliest usage in the Mahābhārata. 5 Cउपसंक्रामन्य. 6 अथेतनत्. 7 A B C दिक्सन्त (क and त are fused in the Grantha script). 8 The compounds क्षेत्रपाद and क्षेत्ररज्जु are new to MW, VPK and Index Védique. पाद and रज्जु are two measures. पाद as a measure=12 angulas. MW gives रज्जु, as a measure of 8 hastas or 192 inches, from the lexicons only. 9 C वाक्रियास्ति. वा+ अवक्रियासते (अव क्रीय+आसते?). अव/क्री is not used in the other Brahmanas. 10 C एवतस्मादु हैवंविदेम् for एवम्. 11 A ब्राह्मगात्, B ब्राह्मगल , ब्राह्मण. 12 A क्षेत्रणम् , C क्षत्रिणम् . 13 अप.. 14 लोकिन् occurs in SBM XI.8.4.5. 15 Aध्या, वा. . con- ४ जनको ह वैदेहो बहुदक्षिणेन यज्ञनेजे । ते' तद् उ ह कुरुपञ्चालानां ब्राह्मणा अभिसमाजग्मुः । स ह सहस्रं गवाम् अवरुन्धान' उवाच-ब्राह्मणा एता वो, यो ब्रह्मिष्ठस् स उदजताम् इति । स होवाच वाजसनेयो', ऽर्वाचीर् एतास् सोम्येति । तं होचुस् त्वं नु नो ब्राह्मष्ठो ऽसी३ इति । स होवाच नमो वो ब्रह्मिष्ठा- यास्तु । गोकामा एव वयं स्म इति । ते होचुः को न इमं प्रक्ष्यतीति । स होवाच विदग्धश्' शाकल्यो ऽहम् इति । ते ह पुरस्कृत्येयुः । तं ह प्रतिख्यायायन्तम् उवाच त्वां • खिच् छाकल्य ब्राह्मणा उल्मुकावक्षयणम् १ अक्रता३ इति । स होवाच- ·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.७७ यदि तेनोल्मुकावक्षयणं स्मः प्रक्ष्यामो न्वै त्वाम् इति । तं ह पप्रच्छ कति देवा याज्ञवल्क्योत । स होवाच त्रयश् च त्रिंशच् च१२, जयश् च त्री च शता, त्रय च त्री च सहस्रा, यावन्तो निविदाभ्याहूता' इति । ओम् इति होवाच ॥७॥ S 3876, 77 have been edited and 7 B होचुस्तन्नु, होचुः स्वन्नु. Cf. SBM XI. translated by Oertel in JAOS XV pp.238f 6.3.2 स्वित् for त्वं नु, and SBM XIV.6.1.3 (referred to as Oertel in this and the next (quoted in note 4). section). This story occurs in SBM XI.6.3 8 A BC सीति. Dertel also misses ३. with some variations (mostly verbal). SBM XI.6.3.2 has ३. Cf. SBI XIV.6.1.1f,XIV.6.9.1f, BrArUp 9 Oertel takes it as a part of the III.9. The manuscript variants have been name but Eggeling (SBI XI.6.3.3) does recorded by Oertel; so they have been left better in translating it as 'shrewd', qualiout unless of importance. fying शाकल्य. 1 Cतं. Oer tel reads तं, but our MSS 10 A B. testimony is in favour of ते. 11 उल्मुकावक्षयणं here and SBM XI. 6. 2 After this SBM XIV.6.1.1 cla 3.3 = अंगारावक्षयणम् SBM XIV.6.9.19. It is rifies: तस्य ह जनकस्य वैदेहस्य विजिज्ञासा बभूव क: strange that she is not noted in स्विदेषां ब्राह्मणानामनूचानतम इति. MWand Index Védique. All MSS here and 30 अवरुन्धन. The parallel SBM subsequently show 3rəfir- (with n). Can XI.6.3.1 has अवरुन्धन् , the only place of its it be a genuine form? Cf. Vedic Variants occurrence. Oertel is wrong in emending II$878 p. 411 for the interchange of n:l. न्धान to अवरुन्धन्. अवरुन्धान occurs in KB 12 Oertel has misunderstood this XII.8, AB IV.16. passage. His translation should be cor- 4 After a similar sentence ŚBM rected to who are the thirty-three, the XIV.6.1.2,3 clarifies: ते ह ब्राह्मणा न दधृषु: ।। अथ hundred and three, the three thousand इ याज्ञवल्क्यः स्वमेव ब्रह्मचारिणमुवाचैताः सौम्योदज and three...' (see SBM XI.6.3.4). It is on सामया३ इति । ता होदाचकार । ते ह ब्राह्मणाश्चऋधुः कथं account of this inistake that he adds at नु नो ब्रह्मिष्ठो अवीतेति. the end of the section: कत्येव देवा इति । त्रय. 5 Hence onwards it is replaced by स्त्रिंशदिति । ओमिति होवाच (which now delete). the synonymous याज्ञवल्क्य. 13 A नुविदेभ्योहुता, B नुविदोभ्याता, C 6 SBM XIV.6.1.3 has ha. See graztagar. Oertel's note 4. कत्य् एव देवा इति । त्रय इति । ओम् इति होवाच । कत्य् एव देवा इति । द्वाद् इति । ओम् इति होवाच । कत्य् एव देवा इति । एक इति । ['ओम् इति होवाच । कतमे त्रयश् च त्रिशच् च, त्रयश् च त्री च शता, त्रयश् च त्री च सहस्रति'] । महिमान एवैषां त इति होवाच । त्रयस्त्रिंशद् वावेति । कतमे त्रय- ·२.७७ जैमिनीय-ब्राह्मणम् १०२ ९ । स्त्रिंशद् इति । अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादित्या इन्द्रश् चैव प्रजापतिश् च त्रय स्त्रिंशाव् इति। कतमे वसव इति । अग्निश् च पृथिवी च वायुश् चान्तरिक्षं चादित्यश् च द्यौश् च चन्द्रमाश् च नक्षत्राणि चैते वसवः५ । एतेषु हीदं सर्व वसु हितम् इति । तस्माद् वसव इति । कतमे रुद्रा इति । दश पुरुष प्राणा इति होवाच । आत्मैकादशः । ते यदोत्क्रामन्तो यन्त्य् अथ रोदयन्ति । तस्माद् रुद्रा हाते कतम आदित्या इति । द्वादश मासास् संवत्सर ११ इति होवाच १२ । एत आदित्याः । एते हीदं सर्वम् आददाना' १ 3 यन्ति । तस्माद् आदित्या इति । कतमे त्रय इति । इम एव लोका इति । कतमौ द्वाव् इति । अहोरात्राव् इति । १४कतम इन्द्रः, कतमः प्रजापतिर् इति । वाग् एवेन्द्रो, मनः प्रजापतिर् इति१४ । कतमैका देवतेति । प्राण इति । स होवाचानतिप्रश्न्यां वै मा देवताम् अत्यप्राक्षीः, पुरैतावतिथ्या५ मर्तासि । न ते शरीराणि'६ चन गृहान् प्राप्स्यन्तीति । तद् ध तथैवास । स ह तथैव ममार । तस्य हापहारिणो ८ ऽनन्तरेण १९ शरीराण्य् १६ अपजहुर् अन्यन् मन्यमानाः । तस्माद् उ ह नोपवदेत् । आप ह्य एववित् परो२२ भवतीति ॥७७॥ - 1 Omitted in all MSS. ibid. read उत्क्रामन्ति instead of उत्क्रामन्तो यन्ति. 2 वाव= वेव SBM XI.6.3.5. 10 Cr. SBM VI.1.3.10 यदरोदीत्तस्माद्रुद्रः, 3 Cf. SBM XI.6.3.5, XIV.6.9.3 with IX.1.1.6 तद्यद्रुदितात् समभवंस्तस्माद्रुद्राः, XI.6.3.7 prolepsis (Sea Oertel, Syntax of Cases in तद्यद्रोदयन्ति तस्माद्रुद्रा इति, JUB IV.2.6 प्राणा वै the Prose of the Brāhmaṇas, $9 Ex.14, रुद्राः । प्राणा हीदं सर्व रोदयन्ति. p.14). 11 Following SBM Oertel reads 4 Dr. B. Ghosh, Collection of the द्वादश मासारसंवत्सरस्य' for द्वादश मासास्संवत्सर: Fragments of Lost Brāhmaṇas, Frag. against the testimony of all the MSS. XXIII, p.62-63, quotes a corresponding Sizyayana Brāhmana ibid reads द्वादश मासा: Sātyāyana passage from Venkatamadha- 9747. S99 Oertel, The Expressions for va's introduction to RV X.19. The Year consists of twelve months' 5 Quoted in Oertel, Syntax of Cases and the like in Vedic Prose, BSOS VIII. in the Prose of the Brahmanas, 59 Ex.13. 685f, esp. p. 692 note 2. p.14. 12 Here ends the Satyayana frag- 6 Omitted by Ghosh ibid. ment. 7 ŚBM XI.6.3.6 gives a different 13 See note 29 on JB II.26. etymology. Cf. JUB TV.2.3 प्राणा वै वसवः । 14 As in SBM XI.6.3.8-10, this प्राणा हीदं सर्व वस्वाददते. passage should precede the two previous 8 दशेमे in Satyāyana ibid. and SBM_paragraphs (कत मे त्रय इति ......अहोरात्राविति), ag XI.6.3.7. it is connected with the enumeration of 9 A यदोत्क्रामत्य, B यदोत्क्रामन्ते यन्त्य, the thirty-three gods. We have retained at att try. Sătyāyana ibid and ŚBM the text as in the MSS.

·. HARE १०३ जैमिनीय-ब्राह्मणम् . 15 A पुरोतावतित्थ्या, पुरेतावतिथ्या. Oertel wrongly emends it to पुरस् तावतिथ्या. पुरैताव- तिथ्या=पुरा+एतावतिथ्या(:).Cf. SBM XI.6.3.11 पुरेतिथ्यै (पुरा+इतिथ्य) मरिष्य सि. एतावति-थी occurs in DSS, Sch (MW). For -tha (fem. -thi) forms see Whitney, Sanskrit Grammar, 11242e, p.478. 16 शरीराणि is wrongly translated by Oertel as 'body'. शरीर pl. means the bones', e. g. in AB VII.2 (where it is correctly translated by Keith). It is confirmed by the corresponding SBM XI.6.3.11 न ते ऽस्थीनि चन गृहान् प्राप्स्यन्तीति. 17 For the collection of bones, see Eggeling's note 3 on SBM XI.6.3.11 (Asval GxS IV.5.11, KSSXXI.3.7f, Muir's Original Sanskrit Texts V, p.316). 18 अपहारिणः- परिमोषिण : SBM. अपहारिन् has not been used in any other Brahmana.. MW gives this word without any reference. 19 So emended by Oertel. MSS न्तरेण. 20 MSS अन्यम् . But SBM XI.6.3.11 अन्यत्. See Eggeling's note 4 on it. 21 See Eggeling, SBM XI.6.3.11 note 5. 22 See Eggeling, ibid note 6 for the various translations of परो भवति. Eggeling's rendering is better than that of Oertel. २.७८ ब्रह्म च ह वै सुब्रह्म चैषु लोकेष्व् आसतुर् अस्मिन् भुवने' । ततस् सुब्रह्मोच्च- काम । असो वा आदित्यो ब्रह्माथो वाग् एव सुब्रह्म । ते देवा इहैव वेद्या अन्तर्वैदि४ यशेन ब्रह्म पर्यगृह्णन् । तद् इदम् अप्य् एतर्हि वेद्या अन्तर्वेदि यज्ञेन ब्रह्म परिगृहीतम् । "तद् आहुर् यद् अन्या होत्रा अन्तर्वेदि कुर्वन्त्य् अथ कथं सुब्रह्मण्यो बहिर्वेदि करोतीति । स ब्रूयाद् एष वेद्या आत्मा यद् उत्कर, एतत् प्रत्यक्षं ब्रह्म यत् सुब्रह्मण्या । यद् उत्करम् आस्थाय सुब्रह्मण्याम् आह्वयति तेनास्यान्ताद कृतं भवतीति । सुब्रह्मण्यों सुब्रह्मण्यों सुब्रह्मण्याम् इति त्रिर् आह । वाग् वै सुब्रह्मण्या । तद् एतां वाचं प्रथमत आरभते । अथो ब्रह्म वाग् , रस ओकारः । ताम् एतां वाचं रसेन प्रीणाति । तद् धैतद् एक ओं सुब्रहाण्येत्य् : आह्वयन्ति-॥७॥ %3- S5578-80, dealing dealing with the 4 वेद्या अन्तवेर्दि (tautology), but बहिर्वेदि subrahmanya, have been edited by Oertel without वेद्या. in JAOS XVIII, pp. 35f. For the subrah- 5 Cf. AB VI.3. manya see SB I.1.1f, SBM III.3.4.1 7f, AB 6 सुब्रह्मण्या+उ. VI.3, TA I.12.3,4,LSS I.3.1-14, ApSs X.28. 7 SB I.1.8, SBM III.3.4.17, TA 5, Vait XV.4, CH $49. Excepting new and I.12.3, Vait XXXIV.5, Lss I.2.20, 3.1, important varianta, others have been KŚS VII.9.20. Add JB reference in the left out as they are already given by Vedic Concordance. Oertel. 8 Cf. SBM III.3.4.17. 1 Gloss? 9 Oertel misces the punctuation 2 AB नत, C तता. mark. 3 A B आदित्ये. 10 Not in Vedic Concordarice.

·२.७९ जैमिनीय ब्राह्मणम् १०४ -प्राणो हय् अग्ने ऽथ वाग् इति । तद् ध तन् न तथा। यथा मध्व् आसिच्य लाजान् आवपेत्, तद् अन्यधेव' स्यात्, ताहक तत् । तस्मात् सुब्रह्मण्योम् इत्य् एवाह्वयेत् । इन्द्रागच्छेति । इन्द्रम् एव तद् यज्ञ आह्वयति । हरिव आगच्छेति । हरिभ्याम् आयाहीति वावैनं तद् आह । प्राणापानौ 'वा अस्य" हरी । तौ हीदं सर्व हर्तारौ हरतः । अथो अहोरात्रौ 'वा अस्य हरी । तौ हीदं सर्व हर्तारौ हरतः। मेधातिथेर् मेषेति । मेधातिथर् ह मेषो भूत्वा राजानं पपौ१० । वृषणश्वस्य मेन' इति । वृषणश्वस्य ह मेना भूत्वा मघवा कुल उवास' । गौरावस्कन्दिन्न् ३ इति । ततो हैव गौरो भूत्वार्णवम् अवचस्कन्द । १२अहल्यायै जारेति । अहल्याय ह मैत्रेय्यै जार आस' । ब्राह्मण कौशिक ब्रुवाणेति'५ । यद् ध वा असुरैर् महासंग्रामं संयते तद् ध वेदान् निराचकार । तान् ह विश्वामित्राद् अधिजगे । ततो हैव कौशिक ऊचे । अथ ह वा एके कौशिक ब्राह्मण गौतम १६ ब्रुवाणेत्य् आह्वयन्ति- ॥७९॥ 3 % 1 अन्यधा+इव. So A B, but Oertel XVIII p.38), PB XV.10.10f and see Oertel, and C अन्यथैव. अन्यथैव appears to be a lectio JAOS ibid, Eggeling, ŚBM part II, p.81 simplicior. Cf. RV श्वधा, SV विश्वथा (Vedic note 1. Variants II $73, p.43). 11 The corresponding Satyayana 2 For the simile see JAOS XVIII passage, from Sayana on RV I.51.13, is p.37 note 1, and JUB I.8.11. quoted by Oertel. See Eggeling ibid note 3 For references see Vedic Concordance. 12 See Eggeling ibid note 3. 4 Not in Vedic Concordance. Cf. 13 ŚBM III.3.4.18 accounts for mantras beginning with हरिभ्यां याहि. these epithets thus: हरिव आगच्छ...अहल्यायै 5 All MSS वास्य. जारेति तद्यान्येवास्य चरणानि तैरेवैनमेतत् प्रमुमोदयिषति. 6 Oertel misses the punctuation 14 See Eggeling, SBM part II, p.82 mark. note 1. 7 C अथोथो. 15 Not in Vedic Concordance. 8 See Indigche Studien I p.38. 16 See Eggeling ibid note 2. Also 9.मेषा. compare the previous view. 10 Cf. JB III.233 (quoted in JAOS तद् उ ह वा आरुणिनैव' यशखिनोपज्ञातम्' । तस्माद् उ तस्याशां नेयात् ।

·जैमिनीय-ब्राह्मणम् २.८० ६ तस्मात् कौशिक ब्राह्मण कौशिक ब्रुवाणेत्य् एवाह्वयेत् । देवा ब्रह्माण आगच्छतागच्छतेति देवांश् चैव तद् ब्रह्माणश् च समामन्त्रयन्ते । ते हास्मै समामन्त्रितास् सुमतिम् इच्छन्ते । तस्माद् उ ह समामव्य मापराध्नुयान्, नेन् मोपवदान् इति । तद् आहुः-छिन्दस् सुब्रह्मण्येति । त्रिष्टुब् इति ब्रूयात् । ऐन्द्री हि त्रिष्टुम् इति । तद् आहुः-किंदेवत्या सुब्रह्मण्येति । ऐन्द्रीति ब्रूयात् ।' इन्द्रं ह्य् एनयाय- तीति । अथो ह ब्रूयाद् वैश्वदेवीति ।" विश्वान् ह्य् एनया देवान् आह्वयतीति । तद् आहुर्-यद् अन्या होत्रा स्तोत्रवत्यश् शस्त्रवत्यो ऽथ क्व सुब्रह्मण्यायै स्तोत्रं क्व शस्त्रम् इति । स ब्रूयाद् एतस्याम् एवैतत् सर्वं यद् ऋक् साम यजुः । तेनास्य सुब्रह्मण्या स्तोत्रवती शस्त्रवती भवतीति । तद् आहुः-किम् इव खित् सुब्रह्मण्यम् इव स्वी३त् सामवा३ उताहो' यजुर् इवा३ इति । स ब्रूयान् नैवैषडू न यजुर् न साम । सर्वम् इवैव । सर्वम् इव ह्य् एव ब्रह्मेति । 'अथ यां क्रीते राजीन सुब्रह्मण्याम् आह्वयति याम् एतां दक्षिणासु नीयमानासू- करे तिष्ठन् सुब्रह्मण्याम् आह्वयति सैवेयम् । अथो यत् प्रायणं तद् उदयनम् असद् इति । अथो आगत एवेन्द्रस् , तं मा निर्वोचामेति । एषा ह चै धेनुः पञ्च- वत्सा पञ्चपदा । ११ यद् ध वा इदम् आहुः पांक्ताः पशव इत्य् एतद् ध . तत्१२ । । ३तां ह वा एके यथादेवताम् १४ आह्वयन्ति । सर्वाग्नेयीम् अग्निष्टुत, ऐन्द्रीम् इन्द्रस्तोमस्य, वैश्वदेवीं वैश्वदेवस्य, अनिरुक्ताम् अनिरुक्तस्य । १५तद् उ ह शश्वन् न तथा । नो हि ब्रह्मणो व्यापादो व्यापादो१६ ऽस्ति ।" यथानिपतितम्' एवाह्वयेद् यथानिपतितम् एवाह्वयेत् ॥८०॥१७ Our 1 According to both ŚBM and SBK it was devised by Aruni. SBM makes it optional, but as to this nothing is said in the Kanva recension (Eggeling). 2 Oertel takes यशस्विन् as a part of the name. It will be better to translate it as an adj. illustrious, celebrated'. Cf. SBM III.3.4.19 where the word आरुणि occurs without any adjective or noun in apposition. 3 See Eggeling, SBM part II, p. 82 note 4. 4 All our MSS ब्राह्मणांश, but ब्रह्माण: in the formula. 5 Oertel misses the stop. 6 A मापरधनुयान्नेमेन्मोपवदानीति, O मुपारधनु- यान्नतिन्मोपवदानि. Correct Oertel's text and translation. 7 So all and Oertel's MSS. Oertel's emendation GT is unnecessary. 8 See Oertel, Syntax of Cases in the Prose of the Brahmanas, S60 Ex. 50 p.207, and $62 Ex. 25p.284. 9 0 प्राणत्. Correct Oertel's. text. This sentence sums up the previous statement: 'so that the commencement (viz. the calling of the subrahmanyā when King Soma has been bought) and the end (viz. the calling of the subrahmanyā when the sacrificial gifts are being led) may be the ·२.८० जैमिनीय-म्राह्मणम् १०६ same', in order not to drive away Indra, Oertel (without v.l.) 27. who hath already come. 15 Oertel translates it as: 'That 10 C 2961. Correct Oertel's text. is probably not so. For there is no end Cf. AB VI.3. of the brahman. As upon something in- 11 OTEST. destructible he should call upon it'. I 12 This sentence is to be corrected think it is better to translate it as : 'That in Oertel's text. Oertel mieconstrues is not always so. There is no end of the एतद्ध तत् with the next one. Cf. B. Ghosh, brahman. (So) he should call (the su- Fragments of the Lost Brāhmaṇa4, p.90. brahmaṇyā) according to the occasion'. 13 Ghosh ibid gives a similar Satya 16 व्यापाद 'end', and यथानिपतितम् are yana passage from the Upagranthasūtra new to MW, VPK and Index Védique. VIII.2. 17 Colophon: ABER: 2 styret 74, 14 C -देवतम् . Ghosh iid. -दैवतम्, हरि: ॐ शुभमस्तु .. *