Bharti Bhawan Library Allahabad
Sateek Laghu Jatak
Front matter
श्री
अथ
सटीक लघुजातक
प्रारंभः
इदं पुस्तकं
भगीरथालजेन
हरिप्रसादशमणा
मुंबापुर्यो
जगदीश्वरारच्याशलायने
मुद्रापित
शकाब्दा:१०१०
संवत्१९४४
भारती भवन पुस्तकालय प्रयाग क्रमिक संख्या 2 2224x7 विभाग 13. paxy सक्ताहरन्तु १५ दिन के भीतर पुस्तक अवश्य फेर देनी होगी और यदि कोई दूसरा न चाहे तो फिर वही मेम्बर १५ दिन के लिये तु जा सता है । (३) यदि किसी से कोई पुस्तक फट जाय वा खो नाथ ता उसे उस का उचित नुकसान भर देना होगा। ( ४ ) मेम्बरी का पांच रुपैया फेर दिया जायगा जब वे इसे सबन्ध छोड़ेंगे । (५) एक नम्बर एक बार में एक ही निद पुस्त- कालचसे लेना सना है। (६) मेम्बरी भारतीभवन की पुस्तके आपस में बदलना नहीं चाहिये । কালিহী सम्प्रदायलब्धवैदुषीमेव श्रेयस्करी मत्वा महामहोपाध्यायहरिदीक्षिताद्वया- करणशास्त्रं पण्डितप्रवररामरामभट्टान्न्यायशास्त्रञ्चाधीत्याखिलतन्त्रस्वतन्त्रता- सवापा एवञ्च नागेशभट्टकृतशब्देन्दुशेखरः साम्प्रतं प्रचलिताध्ययनाध्यापनान् प्रायः सर्वानेव व्याकरणग्रन्थानतिशय्य वर्तत इति सुप्रसिद्धमेव सर्वेषां वैया- करणानाम् । अस्य च ग्रन्थस्य व्याख्या अपि चन्द्रकलाऽऽदयो बह्वयः प्रसिद्धा मुद्रिताश्च सन्ति । परन्तु काश्यादिनगरेषु प्रचलिताध्यापनशैल्यनुसारिणी व्याख्या नागेशोक्तहार्दप्रकाशिका छात्रबुद्धिविकासिनो प्रगाढपाण्डित्यगभोरा नपदान्तसूत्रपर्यन्ता शब्दतन्त्रस्वतन्त्रवैयाकरणकेसरिभारद्वाजकुलललामभूत- दामोदरशास्त्रिचरणारविन्दमकरन्दलोलुपमधुकरायमाणमैथिलकुलावतंसश्रीम- दुमादत्तशर्मतनुजन्मश्रीखुद्दीशर्मविनिर्मिता छात्राणां परमोपकारार्थमद्य तत्र- भवतां भवतां करकमलेषु सादरं पुरस्क्रियतेऽस्माभिः । यद्यपि करालकलिकालवशात्सम्पूर्णाऽस्माभिरद्यापि नोपलब्धा; तथाऽपि नपदान्तसूत्रपर्यन्ताऽपि भवतां बहूपकारिका भवेदिति मत्वा सम्मुद्रय प्रकाशि- ताऽस्माभिः। अस्या नागेशोक्तिप्रकाशव्याख्यायाः परिष्करणं कर्तुं श्रीहरिदासश्रेष्ठितनु- जन्मना बाबू जयकृष्णदासगुप्तमहोदयेन प्रोत्साहितोऽहं छात्राणां तत्र तत्र विषयेषु झटिति बुद्धिप्रगमनाय प्रतीकान् विरचय्य सम्बन्धस्य विरामा- विरामार्थ सङ्केतचिह्नानि विधाय प्रकरणसूची विषयसूची च व्यररचम् । नागेशोक्तिप्रकाशोपेतलघुशब्देन्दुशेखरस्य संशोधनकार्यभारं पं०श्रीसुदामा- मिश्रशास्त्रिणाऽतिप्रमुदोरीकृत्य प्राचीन ग्रन्थं मुहुर्मुहुर्वीक्ष्य तत्तद्ग्रन्थं सञ्चित्य जटिलग्रन्थसन्देहकर्दमान श्रीगुरुचरणाक्त्यम्बुना प्रक्षाल्य अवशिष्टांशं परि- कृत्य च पण्डितरामचन्द्रपणशीकरशास्त्रिणःसाहाय्येन यथाशेमुषि समपादि। अतः संशोधनकर्तुमहोदयस्योपकारान् स्मृत्वा तेभ्यो धन्यवादान वितरामः । तत्र परिष्करणयुतसंशोधितप्रकृतग्रन्थे गच्छतस्स्खलनन्यायान्मदीयमति- मान्द्याद् दृष्टिदोषाद्वा याः काश्चन व्युटयः स्युस्ता गुणैकपक्षपातिनो विद्वांसो हंसक्षीरन्यानेन संशोध्य न चात्रातीव कर्तव्यं दोषदृष्टिपरं मनः । दोषो ह्यविद्यमानोऽपि तचित्तानां प्रकाशते ॥१॥ इत्युक्तिमनुसन्धाय मामनुगृहन्त्विति साञ्जलिबद्धं मुहुर्मुहुः सम्प्रार्थयते । विदुषामनुचरः- जोशीत्युपाहसदाशिवशास्त्री।
MARACE सतनुत इत्येवं व्यावस्यक नागेशोक्तिप्रकाशोपेता ( सज्ञा- शिवमहसुतो धीमान् सतीदेव्यास्तु गर्भजा ॥१॥ थत्वे तदाक्षेपनिरासाय पातमिति 'अकृतेति च पृथक पदं छित्त्वा भूरिपरिश्रमो यो नागेशः महाभाष्ये जले जलवद्दुरवगाहे पातमकत *कृतभूरिपरिश्रम इति । एतेन नियमाणसिद्धान्तेषु समानुत्मे क्षितत्वेनानुपेक्षणीयतां व्यक्ति । अनु बोधाभावे भूयलाऽपि परिश्रमेण तप्रतिपादितार्थतवधीन ঘীনা মিষ্টি - স্বালানি ঘাঁহ দুঃস্ব। मनु सत्यपि भूरि परिश्मे सत्यषि च माश्यतत्वाशीने पुण्य मा. तापियोढुंधत्वे तोषस्य शेऽपि कमेण मोहेन तत्वाविवेचना सम्भवतीत्यतो मातापितरौशीर्तयना-शिवसुत इति । सतीदे. ध्यास्तुगभंज इति च तथा च यस्य पितरौ सतीशिवात्मको कथन्तस्य दोषलेशोऽपीति सूचयति । सती चासो देवीति विग्रहः । न च "डया पोः" इति हश्वः कृतहस्वेन संज्ञाप्रतीतावेव तत्प्रवृत्तेः । अत्र योगरूढः सच्छब्दः साधुकार्यकारित्व समानाधिकरणतयक्तित्वप्रवृत्ति निमित्तका पुसि च साधुकार्यकारित्वमात्रप्रवृत्तिनिमित्तको यौगिकः । तथा च प्रवृत्तिनिमित्तभेदान्न पुंवत्कर्मधारयेत्यस्य प्रसक्तिः । यत्तु "संज्ञापूर पयोश्च" इति सूत्रे संचाग्रहण लामाद्योगार्थमात्रेणापि यत्र प्रवृत्तिनि मित्तैक्यं तत्रापि पुंवद्भावः प्रवर्तते । अत एव दत्ताभार्य इत्यत्र दान क्रियानिमित्तः स्त्रियां पुंसि च संज्ञाभूतोऽयमिति भाषितपुंस्कत्वमस्ती. ति कौमुदीग्रन्थोऽपि सङ्गच्छते । एवञ्च पुंवद्भावप्रलङ्गादिह कर्मधारयो न युक्तः । "संज्ञापरण्योः" इति निषेधस्तु नेह प्रवर्तते कर्मधारये बाध. कबाधनाय विशिष्य तद्विधानादिति वदन्ति, तन्न । योगार्थमात्रण प्रकृ. त्तिनिमिचैश्ये प्रवृत्ती प्रमाणाभावात् । संज्ञाग्रहणन्तु दत्तामार्य इत्या त्रैव चरितार्थम् । न च तत्र प्रवृत्तिनिमित्तभेदः उपपुत्रप्रकरणे दत्तशब्दस्य दानकि याकर्मत्वविशिष्टापत्यकार्यकारित्वप्रवृत्तिनिमित्तकस्य स्त्रीपुलयोः प्रवृ. त्तिप्रतिपादनात् । एवञ्च कौमुदीग्रन्धोऽप्येतत्पर एक बोध्यः। नचैवं संशात्वाभावः, कुरुषु प्रवर्त्तमानस्योत्तरशब्दस्येवाधुनिकसङ्केतकल्पनात्। केचिनु सती पार्वती दीव्यति स्तौति सतीः पतिव्रता पातिव्रत्येन विजिगीषतेवेति विग्रहे कर्मण्यणि योगरूढोऽयमिति न पुंवत्वासक्ति रित्याहुः । शुद्धरूदोऽयमित्यन्ये ।
प्रकरणम् ।] স্থা হয়ঃ . याचकानां कल्पतरोररिकक्षहुताशनात् । श्रीङ्गवेरपुराधीशाद शमतो लब्धजीविकः ॥ २ ॥ नखा फणीश नागेशस्तनुतेऽर्थप्रकाशकम् । ननु सत्स्वपि भूरिपरिश्रमवुद्धिवेशधमातापित्रानुगुण्येषु दुधाश मक्षणे बुद्धिमान्धात्यभावेऽस्थैर्याच सिद्धान्तार्थप्रतिपादन दुर्घटमि त्यत आह-* रामतो लब्धजीविक इति । तया च रामतुल्यालब्धजी. विकस्य बुद्धिमान्धमस्थैर्यश्च न सम्भवतीति तात्पर्यम् । सत्यामपि जीविकायामस्य कार्पयन वितरणयोग्यविणालाभाद- ব্ধ ফকৰা হাড়ি-যাঙ্কা কা কৰা হব । বন্যায়- नत्वात्कदाचितिहानिमुद्भाब्याह-* जिवेरपुराधीशादिति । कदा- चिदरिभी राज्यभ्रंशमाशङ्कयाह-*अरिकक्षहुताशनादिति * । कक्षेषु शुष्ककाननेषु हुताशनः कक्षहुताशनः अरिषु कक्षहुताशना, अरिकक्ष ধ্রুবাহানঃ, ধ্রুয়াল স্বরানিক কলু লালু হার না মালাৰ- प्रज्वलभारिलविघातकस्तथाभूतादित्यर्थः । ‘ক্ষত জন্তু জ্বী দু হাল্ক कानने" इति निकाण्डशेषः । অ ঘন কণা যুদ্ধ চুল দল গুনি হানাঃ तरिषु कक्षत्वारोषेण दौर्बल्यादेः प्रतीत्या तेषां हनने प्रतीयमानेऽपि सबलारिपराजयशङ्काया अनुच्छेदायिमेव । आदौ पतञ्जलिनामकीर्तः नात्मकमङ्गले सत्यपि “आशीनमस्क्रियावस्तुनिर्देशो वाऽपि तन्मुखम्" इत्यभियुक्तोक्नत्यात्मकमलमपि प्रतिपादयति-*नवेति * । फणीशं फणिनां सर्पाणामीशं पतअलि तस्य शेषांशत्वात् । * नागेश इति *। स्वनाममहणस्य युक्तत्वायुक्तत्वविचारो नम्। धात्वर्थश्चान्यतोऽवलेयः । ननु मनोरमयैव मूलोक्तार्थस्य सुग्रहत्वाप्र. थासवैयर्य मत आह-मनोरमोमा देहमिति । मनोरमैवोमाऽर्द्धदेहो यस्य तमित्यर्थः । एतेन तदुक्तानामर्थानां प्रायः कथनामावो ध्वानेतः । यद्वा मनोरमोमाया योऽर्द्धस्तं देहयति व्याख्यानेन वर्द्धयति यस्तम् । 'दिह उपचये ततो णिजन्ताकर्मण्यण । ग्रद्वा मनोरमोमाया अर्द्ध धात खण्डयतीति मनोरमोमाईदा "आसो उनुपसर्गे कः" इति का, तथाभूता ईहा चेष्टा यस्य तमित्यर्थः । पुमालो हि स्त्रीणामपशवातदुक्तं सम्मतं गृहन्ति असम्मतं खण्डयन्ति चेति लौकिकम् । * अर्थप्रकाशकमिति * । मनोरमापेक्षयाऽधिकार्थप्रकाशकमित्यर्थः ।
wata 1223 ॥ हतारयत गुणवाचकत्वामानवतलारित्यस्यामा লাখহাকিমাছাঃ- मनोरमोमाईदेह लघुशन्देन्दुशेखरम् ॥ ३ ॥ अन्धसमाप्तिग्रन्थ प्रचारादिप्रतिबन्धकरितप्रशमाय समुचित- ऋषित्रयनमस्काररूपं मालपाचरन् शिष्यशिक्षायै व्याख्यातृश्रो. तृणामनुषङ्गतो मङ्गलाय च निबध्नाति-मुनित्रयमिति । कार- कविभक्तेलबच्चाद् द्वितीया । परिक्षाव्येति । तच्छब्दस्य बुद्धि- लघुशब्देन्दुशेखरमिति लघवो ये शब्हाइस पोन्दुः प्रकाशकोन का शखर प्रधान यतिमन्, तमित्यर्थः । एतेनामा प्रत्ये प्रायोलमा एक যা মুছুনীলু মাথায় স্কুল চালায় নি। फणीशादिपदैः शिवायनलिकर्मस्यामपि बोधयति । বখালিং ভাঙা ফালায়া জাল্লাহ ফুট দুই न्दुः प्रकाशकत्वेन लघुद्धितीयातिथिसमुद्भूतः स शेखरोमस्तकालङ्कारो यस्य तथाभूतम् । अर्थानां बटादीनां शानद्वारा प्रकाशकं ज्ञानमः च्छेच्च शङ्कराव" इत्यभिधानात । एतादृशमेलच्छास्त्रप्रवर्तकाचार्यबई शिवं पतञ्जलिञ्च नत्या विशेषणविशिष्टं लघुशन्देन्दुशेखरं तनुते वि स्वयमूहनीयम् । समुचितेति । समुचितत्वमेतच्छासप्रवर्तकसम्बन्धित्वेन बी. ध्यम् । *व्याख्यातृश्नोतृणामिति । आनङ् तु नान शङ्कधः-पूर्वोत्तरपद. योर्विद्यायोनिलम्बन्धवावित्व एव तत्प्रवृत्ते, श्रोतुश्चातथात्वात् । यद्वा व्याख्यातृभ्यः श्रोतार इत्यस्तु योगविभागसाध्यः पञ्चमी माल: ! अनुषङ्गत इति । फलान्तरेच्छया प्रवृत्तस्यानाबालेन फला. न्तरसम्बन्धोऽनुषङ्गः। निबध्नाति -प्रन्थघटकीकरोति । नमस्कृत्ये. त्यत्र नम पदस्याकाङ्क्षानिर्वाहकतया नमापदप्रयोज्यविषयतानिरूपितदि. षयताप्रयोजकत्वप्रकारकतात्पर्यविषयान्मुनित्रयपदाच्चतुर्थीमाशङ्कया. ही कारकविभक्तरिति । *बलवस्वादिति* । ननु बलवनीशब्दव्य ना'कृतद्धितसमाले भ्यः सम्बन्धाभिधानम्भावप्रत्ययेन' इत्याभियुक्तोक्त. बलवच्छब्दादपि त्वाप्रत्यये बलसम्बन्धस्यैव प्रतीत्या तस्य स्त्रीपुंससा. धारण्येन स्त्रीलिङ्गशब्दप्रतिपाद्यकारकधिभत्तावन्वयस्य निर्वाधवात् । अत एव पृथिव्या मान्यवर लक्षणमित्यादयः प्रयोगा अपि सकछन्ते।
प्रकरणम् । হত ছয় হাজৗছুইঃ । स्थपरामर्श कत्वात् भाचायुतीतिरस्कृत्येत्यर्थः, मुनित्रयोक्तीवि- चार्यत्ययों वा । "परिमास्तिरक्रिया" इलि कोशातिरस्कारा. र्थकस्थ धातोर्विचारार्थकत्वेऽपि न बाधकम् । धातूनामने कार्थ- MARARRIRAMANARTHATATIPRENEMIERESTERESTHtanate METERTAINMENT भट्टास्तु कुक्कुटाण्डसमालबस्त्रीप्रत्ययोत्पत्तेः पूर्व तद्धितः तत. स्तु न ला, एकार्थीमान वचस्य च विशेषायोगो न" इति प्रतिषेधात् 'शरदः कृतार्थता इतिवत्लामाटो नपुंसकमितिवेति समाधानद्वयमाहुः। ननु धात्वर्थफलान्याधिवक्षायां वितीयाय नमः शब्दार्थान्कयवि. वक्षायां चतुथ्याश्च प्रवन्तर्विभिचाविषयवादलयमा प्रतिपादनं विफल मिति चेद्, न नमाशब्दस्य निपावरलेन द्योतकतया घोतकवाचकलम. भिव्याहारे विषय ताया विनिमयाविरगोशषप्रयोज्यत्ममिति सिद्धा ग्लेन द्वितीयाचतुयोः सामानविषयकस्माता । नमस्कल्येत्यस्य सम. हतोन जहावा यां नमःपक्षपर्याप्त प्रयोजकताकविषयताया अभावेन कथं चतुर्थी प्रसक्तिरिति वाच्यम् । जहवा तु तमेव कढियंत्र कि रोधिनी' इत्युक्त रूढे योगाविरोधि एव तदुपगमाद । यतु स्वस्त्यादि साहचर्या बाचकल्या स्वरादिपठित नमःशब्दस्य योग एक चतुर्थी विधीयते, न तु साक्षात्प्रभृतिपठितस्य द्योतकस्य नमः शब्दस्य योग इति न्यायानुसरण विफलमिति माधवानुयायिन तन्न । वस्त्यादिसाहचर्यस्य विनिगमनाविरहेणाक्षरलमाम्नायिकान्तत्वेनाज स्तत्वेन वा ग्रहणापत्तो देवेभ्यो नमोऽनेत्यादावेव चतुर्थी स्याशतु देवेभ्यो नम इत्यत्रोत साहचर्यानाश्श्रयणालयवान युक्तत्वात्। *बुद्धिस्थपरामर्श कत्वादिति । बुद्धिविषयलावच्छेदकत्वोपलक्षितधर्माचच्छिन्ने शक्त. स्वादित्यर्थः । *तिरस्कृत्येत्यर्थ इति * । यद्यपि परिसमामध्याहारे भुव. स्तिरस्कारार्थत्वं तदुत्तरणिचा तु प्रयोजकन्यापारोशभिहित इति तिर. কার্যাব অনিন , সখা থালান ভাল “নি’ इति णिचि तिरस्कारं कृत्वेत्यस्य फलितार्थप्रदर्शनपरमिदमिति ज्यो. केविच परिभवतेस्तिरोभवनं यस्य तिरस्करणमर्थ इति तिर. स्कृत्येति विवरण लभ्योधेस्याहु, तन्न । अनुपदवक्ष्यमाण कोशाधा तोरेच तिरस्कारार्थताउन गते। आबारिणस्तु निवृत्तप्रेषणाद्धातो तुम ति णिजिति समादधुः । *विचार्यत्यों बेति* । एतच्चायस्थमावृत्या बोध्यम् । तथा च न सकतु सचरित्यायविरोध इति । *तिरस्कारार्थक ६ क वन्दस्य धातो परिमाब्येत्या णिलोपे। नागेशोक्तिप्रकाशोपेतः-- स्य धातोरिति । ननुतकोशस्य नामलिङ्गानुशासनत्वेन ततो धात्वर्थ निर्णयोऽनुचितः । अत एव कोशेऽपि परिभवपरीभावयोरबन्तधान्त. योरुभयोरुपादानं सङ्गच्छते । अन्यथा एकतरोपादानेनैव सर्वेषां शक्ति निर्णये तदुपादानवैयर्थ स्पष्टमेवेति चेद्, न । तिरस्कारार्थस्य तिर- स्कारार्थत्वेन विवक्षितस्य धातोर्विचारार्थकत्वेऽपिन बाधकं तत्र हेतुद्ध. यम्-'परीमावस्तिरस्क्रिया' इति कोशादिति, 'धातूनामनेकार्थत्वाव'इति च, तथा च कोशे उभयोरेवोपादानात्तद्भिन्नस्य विचारार्थकावेऽपि न बाधकमिति तात्पर्यात् । केचित्तु योगार्थेऽबाधितेऽवयवार्थोपस्थिति सहकृताया एक समु- दायोपस्थिते. शाब्दबोधापयिकत्वेन कोशस्य धातुशक्लिनिर्णयेऽपि तात्पर्येण यथाश्रुतमेव सम्यगित्याहुः, तन्न । अन्न कल्पे 'धातूनामने. कार्यत्वात्' इति हेतोरसङ्गस्यापत्तेः । तथा हि-कस्य शब्दस्य कस्मिा नथै शक्तिरित्यनियमप्रलले नियमार्थमेव कोशल्य प्रणयनात्मकते परि- भवतेख़्तूनामनेकार्थत्वाश्रयणेऽबाधितयावदर्थनिरूपितशक्तिस्वीकारे नियमस्य दुरितया कोशप्रणयनवैयर्थ्यमिति घअन्ताबन्तयोः शक्तिः निर्णय एच कोशतात्पर्यस्याबधारणादित्येके। ज्योत्स्नाऽनुयायिनस्तु-"परीभावस्तिरस्क्रिया" इति कोशात्तिर- वतः धातोरित्युक्तिस्तु अनेकार्थकत्वे साधकस्य धातुत्वरूपस्य सम्प. तिसूचनायेति व्या वख्युः, तन्मते घअन्तापिणचि परिभाब्धेत्यस्योप. पादितत्वात् । भट्टास्तु-तिरस्कारार्थस्य परिभाषशब्दस्यावयवो यो धातुस्त. स्येति वैयधिकरवयेन व्याख्येयम् । अन्यथा तु न सम्भव, उपसर्ग. समानाकाररवेन परेः पृथक्करणाद्विशिष्टस्य धातुस्वाभावादित्याहुः । नवेवमपि तिरस्कारार्थस्य धातोर्विचारार्थकत्वेऽपात्यनुपपनम् ; कोशेन परिभवतेस्तिरस्कारार्थकत्वं विचारार्थकत्वन्तु णिजन्तस्यति वेद,न । कोशातिरस्कारार्थस्य परिमवतेर्धातोविचारार्थकत्वे विष- यत्वापत्त्यर्थकत्वे तदुत्तरणिचा तदनुकूल कृत्यभिधानाद्विषयत्वापादनक- पविचारार्थकत्वं परिभावयतेरिति तात्पर्यात । यद्वा वैयधिकरण्यान्वयेन कोशातिरस्कारार्थो यो धातुस्तत्सम्ब- निधनो ध्यन्तधातोरित्यर्थः । ज्योत्स्नाकृतस्तु इदक्षणिज्योतक इति पक्षाभिप्रायेणेति समादधुः। अत एव धातूनामनेकार्थकत्वादेव तम्मा- आर्थकत्वे तु व्यावासावेनावहान इति विफलमेव स्यादिति भावः। ।
tips শার মন বন্ধু । ছগুপ্তা ঃ ইঃ। চালু। অন ‘হী গুনীজন ( q০ --- -৫) ছুখি सङ्गच्छते । एतेन स्त्रग्रन्थस्य प्राचीनग्रन्थैरगतार्थता समूलस्वच নি। মালিব ভুয়া विषयीकरणादियामिति निर्देशः । লিঙ্কাহনানি ঘানক বিজ্ঞানয়ন জাকা- জাল জগয়ে হয়। সন্ধৎ কা জ্বালানীষাসু। অন- ঘৰ গু দুই গ্র স্বাক্ষুলাল স্কুল লাল দঃখেঘাষি খলীমঃশ্বশুখালংথ গুহঃ অলঙ্গত্ব স্ত্র প্র অর্থ , অইখ মাথঃ ঘৰ খল অভিষিক্ত নাম মালয়াল নাগাদিঘা। # হেলায়াখ অতীত। লাঃ মহসিদ্ধাকথিমিনি লন্ত স্বল্প দু চা-~-ত্বাবলী থান। জখন ঃ স্ত্রীক্কিলি ই হনুমালডিজাইট হাউথ। না জ্বীনুৰীহামযা না ভুক্ষু ক্ষয় হয় সুলান নগ্ন ছুষোতক্ষায় ই = ইন্ত্রাঙ্কা যামানানসন্ধাহান্ধবেনা। হালাল রু। সন্তু দান হল অন্তু নিয়ন্ত্রিত্ববল্প ছান ভা, ল। নাম জুম্মা লালন গৰু জায়গিলা খাক প্ৰা না। ঞ্জাব হাসাইল ব্য: অস্ত্র খাজনা ল মাপ্তি মানন’ ছাৰি থাইল গান্ধী कीर्तिः प्रयोजनं वाच्यम् , सा ছি তালা গুগুল ময়ূস্বর্গীলা মা মা অন্যাল যক জুনিমাঙ্ক = জ্বাল ই ন হ ল জীর্থ সন্তান মাহনল । মুন লিঙ্কালস্বচ্ছানুন বিলা S২াৰ। গুন্তা-ভাগ্নিাহ খান মালা- त्युक्तेश्चतुर्विधाः । গুহল জুজ অক্সালাগুথালু নামায 1 ন নম্বর না জুলকায় স্থান অনুমান হজ কা স্থান পান। ওঙ্কা জ্বাৰাঘরাঙ্গা মা। এয়ারলাম ভাল লাল শালুন। নয় লাখ শাল জুৰি লাভনাইলাৰানুৰন্তনুষঙ্গালা সাধ জণবাঘাষন্ধান -ওানান। স্কুল এন “লাল থালী মন্ত্রী বন্য হযৰ ৯) ८ नागेशाक्तिप्रकाशोपेत:- न वैयाकरणसिद्धान्ता विषयाः, तज्ज्ञान प्रयोजनं, तजिज्ञासुर- धिकारीत्यादि सूचितम् । अइउण (मा० सू०१)। एषां क्रमबोधकत्वेऽपि “आ. दिरन्त्येन" (पा० स० १-१-७१ ) इत्यनेनैकवाक्यतया वृत्ति- परिच्छेदकत्वेन संज्ञासूत्रत्वम् । क्रमस्य संज्ञाद्वारैवोपयोगात् । एकवाक्यता चादिकारादिन्येनेता तत्सदृशेन णकारादिना सहोच्चार्यमाण आद्यन्ताक्षिप्तानां संज्ञेति । "स्वौजसू" (पा. खू०४-१-३) इत्यादीनामध्येतदेकवाक्यतया सुवादिसंज्ञासूत्रत्वं इति वृद्धा अपि प्रचक्षते । वैयाकरणसिद्धान्ता विषया इति । क्षञ्चिन्त्यम् , प्रवृत्ती सिद्धान्तमानस्योहेश्यत्वेन प्रवृत्युहेश्यस्यैव বিশ্বকথাগুণঃলীষিকা। লাল থাললাগান। দুলফি चिन्त्यमेव, वैयाकरणसिद्धान्तज्ञानस्य तदध्ययनरूपस्नेन तस्य कौमु ভীমখালস্নখলিলন গান রুনী স্বীকালনা। अन्यप्रयोजनज्ञानेनान्यत्र प्रवृत्तेरयुक्तत्वात् । तस्मात् "रक्षोहादीनि" भाज्योक्तानि प्रयोजनान्येव वक्तुमहाणि । तज्जिज्ञासुरिति । वैयाक रणसिद्धान्तजिज्ञासुरित्यर्थः । इदमपि मन्दमेव अत्यन्तमूर्खाणां चाण्डा. लादीनाञ्च तजिज्ञासुत्वेऽधिकारितापतेः । तस्मादधीतकाव्यकोशा- दिद्धिजोऽधिकारीति वक्तव्यम् । *इत्यादीति । आदिना प्रतिपाद्य. तिपादकभावादिः सम्बन्धोऽनुसन्धेयः। । "संशाच परिभाषा चविधिनियम एव च । अतिदेशोऽधिकारश्च षड्विधं सूत्रलक्षणम् ॥" इत्युक्तेः सूत्रषाविध्यलाभान्माहेश्वरपुत्राणां क्वान्तर्भाव इत्यत. आह-एषामिति * } * क्रमबोधकरवेऽपीति । इदं चिन्त्यम् , क्रमे शक् त्यभावेन तद्बोधकत्वासम्भवात् । न च क्रमो नामानुपूर्वी, तथा च आनुपूर्व्यवच्छिन्नविषयताकप्रत्यक्षजनकत्वेऽपीत्येवार्थ इति वाच्यम् ? सर्वेषामपि सूत्राणान्तथाभूतत्वेनोपादानवैयथ्यात् । अथ क्रमवैशिष्टयन ज्ञायमानानामेवेषां प्रत्याहारबोधकपदधदितसूत्रजन्यबोधर्मिकाप्रामाण्य ज्ञानानास्कन्दितत्वोपयोगित्वेऽपीत्यर्थः । यथा-"अइउण"इत्यादः "इको. यणचि"इत्यादिशास्त्रजबोधर्मिकाप्रामाण्यमानानास्कन्दितत्वोपयोगि.
এইগুল কালd in থানাঃ স্বল হল, ইস্টাস - এখuছ। দ্ভুস্থ হও। কাবিখান জ্বী জন্তু। ভূ ধৱিাঃ জাঃ ল স্যা ছিল জালাল, শুকন্যাক্টিং হাই ল ক্লারাল লাইন, গুরুত্বর জুতা। ঋীলা - কেরালাম গগ গ্রহন ক্লান্ধালাইলাহাঃ। ল লখাই, লাজু “আইজু ক্ষুলি ভৱ শ্বাল ১ খাখাঘাবানাৰ ফালু, লায়ও তথ্রঙ্কর হত্যায় স্বচ্ছ কালিহিৰি চাৰি বহু ? হেলান বালিকা- লত্ব জেলা ইজানু। ব্লুফিলিলি - গজলুলহুয়া জন্তু জয়াঃ ছাল ধূস্ব গুহ মূ” এৰি গুরু চুল্লিালাগাছল যু श्यादिति কিছু ? গুঞ্জ ছুরেই লিলি খি ঃ বারী গন্তু জানিনাকামুগ্ধ न होष इति शोचुः। ও ও হজ্জীঘাট ফাক হিংসুখ। যথা ফুস্কুলি গুপ্ত ৫৫ালি ল इत्यनेन बोधिमा शाक्ति: ला চুঞ্জর্জিয় গুরুত্ব মন্ত্রিক ছাত্মা জাক্ষি। ল ঘন • ভদ্ধাৰভিক্ষা ছায়া ছুq” রুদ্যাক্সঃ ফুৰিাহন স্থান ন ববিঅাজা হৰি জন। লন্স লাখ ক্ষুঞ্জ স্কুল ব্যক্তি জুলু গুগুল বই # অফ ক্সালিলিষ্ট! • ঞ্জাবিলি * নং জাহাঃ! স্বাঝ না কাল ৰ খানম। মক্কা- ছত্রভভিৰি মাৰিখ यकत्वति परे तु इदं चिस्यम् यदि संबासूत्रेणकवाक्यतामाण কাজু বালু , লা ঘৰখামুল হাসানী বিস্মিনবী- कवाक्यत्वात्तवेन জ্ঞাৰে নাৰমু , বাঙ্গাল্লালাবান্ধা বাংলা ; স্থানথান দিবল, কানাথৰ চুৰি গ্রি, বাগ্ধাভাঙ্গারুমাৰ ৰু, জানালা # জামাথাবিনাখালাময বক্তব্য প্রকল্প। হথায় संशा सूत्रत्वालम्भव एव । किक কলাথি অবান জাঙ্কি বল” ছুমুখীখামুখও নানাগাস্কায়াখা হয়- কথামল ৰামৰিাই বহুলস্বরূহৰাথ হারত্ব স্বত্ব উন্মোন্ত। গিন্ধি ধান্ধাবা স্ক্রাবসাসফলক। এ E ৪ १० देगारममनात दशावधानिद्रव्याणीति व्यवहारवारणाय सलमान नागेशोक्तिप्रकाशोपेत: (सज्ञा- "स्वौज इत्यत्रोभयविधसूत्रत्वव्यवस्थापनमपि चिन्त्यमेव । एवं सति सूत्रषविधस्यव्याघातापतेः। घधिव्यतेजोवाधाकाशकाल. ध्याहृतपदार्थतावच्छेदकव्याख्यामिथोविरुद्धयाबद्धर्मबोधनस्यैव विधापन दार्थस्वाभ्युपगमे प्रचते खन्नत्वव्याव्यसंशास्वविधित्वयारकत्र समायो मियोऽविरुद्ध स्यात् । किन्तु "अहउण्" इत्यादीनामकारादिवर्णलाधुत्व विधायकत्वेन विधिखूनत्यमेव । अत एक "ल" सूत्रस्थल कारोप- অমান্তজ্বালবৃহঃ উঃহুলখাগুৰি থাকিউথালাণী ঃ মাঞ্জা ভাই ও দুক্ষ নাম্বালী ব্যাথা। গুহা গ্রানাডাঙ্গাযাদায় মন্ত্রগুই হgছ। स्वज स्यादीनान्तु विधिर खुघटमेवेस्याहुः । संहिताया अविवक्षयति । मन्बने "इको यणचि" इत्यान मुद् থার্থ এন, লিলি থাকা। হুজুর संहिताऽधिकारो नास्तीति तु न वाच्यम्, 'तयोविचि हत्यारभ्याss. ध्यायलमारिधिकारस्य सस्यादिति चेद् , न । तत्र सहिताया अविवक्षा, या सत्रभेदापत्तेः । पूर्वसंहितापाठेन दण्डकीकृतायामष्टाध्याय्यां संहिता विवक्षयेव खुत्रविभागस्य वार्तिकता कृतत्वात् । “अहउण्" इत्यादौ प्रतिवर्ण सूत्रत्वस्या प्रतिवर्ण लाधुत्वविधायकत्वेनेष्टापचिप्रस्तत्वा. न क्षतिः । चतुहशसूत्रीयव्यवहारस्त्यनुबन्धचतुईशस्वप्रयुक्तो गौणो बोध्या ननु 'संहितैकपदे नित्या' इत्युक्तेः सुप्तिवयरूपवाक्य एक संहिताया विवक्षाधीनताप्रतीतेः प्रकृते तदभावन कथमविवक्षति चे? अत्रोदयङ्करभैरवमिश्री या कारकाविता क्रिया प्रतीयते तत्रैव ताशाक्यस्वाङ्गीकारः प्रकृते तु शक्तपदसमुदायस्य पाक्यपदेन ग्रह- णम् । यथा-'गवित्ययमाह' इत्यस्य वाक्यत्वात्समासग्रहण निवर्यत्वो. पपत्तिः। नचैताशवाश्यत्वस्यात्रग्रहणे 'चक्रतुः'इत्यत्र कदाविद्यणहि र तप्रयोगोऽपि स्यादिति वाच्यम् । 'साहितैकपडे इत्यनेन विशिश्य सहि ताया नित्यत्वबोधनादित्याहतुः। श्रीधरस्तु-वाक्ये तुइत्यत्र वाक्यपदस्यैकपदधातुपलर्गसमासान्यो- पलक्षणत्वेन न दोष इत्यप्याह। न चैवमपि “आइउण" इत्यादीनां विशि ष्टानां पदत्वेन संहिताया नित्यत्वं स्यादिति वाच्यम् ? सौत्वात्रेववि.
সা। ] প্রস্তুত संहिताकार्यम् । अनुकरणत्वेन सौत्रत्वाच्च वर्णेश्यो न विभक्त्यु- খাব। কাৰথি , বাঙ্কা। দিষ্ট খুলুব আহঃ হেজ ল জাহালা জাম্বিয়া। আলু জলাব। জানুয়ারি রাষ্ট্র কন্যা মা ঘঞ্জিন ৰ। ফল্ট কালাঘগুন্তু কিছুদিন জয়াউথনালীমান্থান। লন্দু ‘ঘন্নাজীক্ষা স্থবিৰথা স্থান হল শালাগুলিং ইজ স্বgeণ জটি स्थेष बक्तव्ये छन्दोबसूनेस्यातिदेशप्रवालकं सौमत्वादित्युक्तमयुक्तमिलि উঁহু, । সুজান ভীম অলিন্দু অদ্ভাবগ্ধ জ্ঞা হালু, বগলে , উল্লাপ্তান অজ্ঞ। গুন্ত যুদ্ধ বাধি ঃ খ লাথি দিন ! লা লিঃ -তুলিনি । জুলামুণ্ডা মাথদ্ধিমানাই কিন্তু বিমলা “খ ইঙ্কল” দুলি খা । শ্রীলঙ্গা থা ” ছবি ঃ লবিজুলি ত্ব স্বত্বাল বন্ধুতাশাবি কালানঃমুদ্ধ ৰ। অসন্তু লালম্বি দুয়াহুয়ালচলুন মালা না । জাঙ্ক ছবি। “গান্ধা” খুলনার কা! ছাত্মাৰ। ব্যাখা’ বল প্রস্তুগাল বিক করা। হিং জাহঃ ? অছুি সুন্নাহ অঙ্ক দু লা হানা, অামিয়ায়। যা সুজ্জোহাৱাৰি অহামায়া ত্রানারি। অাঃ তা খান সুনা স্বাক্ষ্মাজানীগge ‘ালজুলাবাল यदि গাজ লঙ্কার শক্তি লুজানান। অন্য জুমুয়াজ্জামান সালায়িত্ব। কাঞ্চাখ ৱাৰ মলম জুতা হল মিঙ্কা থালাহাব যব, স্থা- শানিম রুমাল । না ॥ অমঃ জোসংশ্লিীল कवृतिवर्णत्वव्याप्यधर्मावच्छिन्नविषयताकबोधतात्पर्येणोच्चरितादित्यर्थ ছবি । মুল যুদ্ধ লাগালে জ্বীকালঞ্জিঘিনালালাগালিনী तिच्यात । नव यतः ৰাহ্মীলিল সুজুষিদ্ধ জয়া লাকসন্ধাঙ্গীর ক্রয়া শনস wদ জ জায়খানাস্থলঙ্কালাঘাৰা, ও ভলান্তিত্বে অন ক ভ ব াজু। থ- কাঃ ঘইন্ধাক্ষালাভালাভালাহাজ জান্নালিল্যান্সিধঃ অঞ্জকা ভাগ চিন্নাস্বা থিংস্থা ছিল নাঘালাল জাস্থা খাস্তানুষ্ঠান শুরুঙ্গাত্মাৰা ৰান্না বাসাযwঙ্কানাকান থাধরাফুলাভার ? ঙ্গ দ্বিমুহাম্মাদাম দুই নায়ি কালিহ্মাণকালাম্মা নাজু, কালীকুমা হ জ্বঘা সালিম কাহিল অরুঘল স্বাৰা জুয়া বাজাৱা সৰঃ চারু জাতিতালিঃ- বিস্কুবা ডায়াবিলিভিয়ার মাস্কঃ বঃ বা গুহায়াখালীনিম্নোক্সান্যায় - দুলাঙ্গখানাগাজ্জালিয়াঘায়ঞ্জা, “ উলু মুহু স্থা ও জ্বালায়ালা। ভাবগাংগাস্কায় মারুজ্জাককানই ল জালা ভুনাহগাখীৰঞ্জ লিঙ্কামু। ল এ জার্নিাঘরাজ্জাদ্ধাঞ্জলি অন্ধহানাঘলার। “খ”ছুয়া শুনঃ সুনাৰাৰ ঘাসগুয়ান্তা ক্ষাৰ বল লাখ ৪ ল ভুলু , যথা- স্বাৰাজ্জিা লামুলাগুৰিীন মুহমু ও স্কুজ্জামান বাজাহাছা। অাৰু উজালাস্থি লন্ত গুহ यते, तदा द्वितीयसम्बन्धे भेदप्रतियोगितयाऽसामान्यमप्रवेश्याका কামনাল মুন গচ্ছি। आन्ये तु वर्णत्वन्यायधर्मविशिष्टास्कारप्रत्यय इत्यर्थः । वैशिष्टध. -ভিত্মিঘৰৰাজ্জমলকুষিজ স্বাপ্পিাবা- জুলাভলসজ্জাযৗননি নাডিয়ানা- বয়ঘঞ্জিনের যান্তিনিহিকগুনায় যানিবালও। অথ। আলাঙ্কিই থম- বল না নীলান্তলাঞ্ছিনীয় । लरबेऽपि त्रितयसम्बन्धेन कस्यापि धर्मस्य वैशिष्ट्यविरहान्न दोषः। तकारबोधतात्पर्यकतत्पदे प्रथमसम्बन्धद्वयेन तत्ववशिष्ट्यसत्त्वेऽपि নষাৰৱিৰিকাৰৰঘিজালাবালনকাভারত- निरूपितशत्यनाधिकरणबटादीतराकाराविघटितत्वेन तृतीयसम्बन्धेन wise সংবাদ। ] শুহাদাহ। यतु "उपजीव्याविरोधात् सन्धिन । लथा हि अजादिसंज्ञा- আলু খ্রঃ” (আ০ সু• --ও স্যালামন হত্যা মাৰাৰচুৰুত্বাঞ্ছাহাৰম্ভ মীনালাঘিমকি স্ব- दमस्थाहारे ज्ञाते उपेन्द्र इवात्रापि तत्प्रवृत्तौ विरुद्धयेत नाहि কালিগন্ধা নাম্বল ত্বল্প মন্নান” ন্তি। নগ্ধ। ঘৰু মাই ৫৫, 1 ৯ । ক e ছালাম । হ ৪ জুম্ভ মাইজভীক্ষায়গা জ্বিাহি লায়লুবিনি নিরাল, যা লেলিঙ্গা জয় মরে খিরা কুলাভিত্তিাষাঘোন্দ্রাবলশ, নেহায়োগ্রাফিক্স ৰিাহীgঞ্জার চুযায়ী স্বার্থচিন্তুা হয় মুহঃ নুদুল ধুন্ধু। ক্স =জাহানাৰ হৃদয় ছুজাৰা ওলমা স্ত্রী সুস্থথা, কাজ ও ক্ষান্ত কাল। লাল লঙ্কা ৰাজিমী চোখঃ াগাওঁ গ্রুঃ স্বত্ব স্থান! লক্ষ জঙ্গি ‘ক্ষা জাযাক্সঃ ক পাহাগঃ “খ লজৰ জুৰি ছু? । লিলাভলু” ছুরি অৰিাজ্জাক অয়ন বদিছি। গন্তৰালু-নন না গ্রন্থাদুরি জুলিয়া ফুলাৰাণৰ দুশিমা অদ্ভুতলান্ত কাল গঙুলাপ্পিনাও করি। আম্বিয়ালুখাল বিশ্বনাথ কাগ থাঃ । প্র ৱ অসহুজ্জাক। নুঞ্জঃ জুম্ম ন লঙ্কাহাল সুমাত্র এক্স, স ন্ত জ্বাস দুধ মুখে। লন্ত লালন স্বাভাঙ্কিালক্ষিণ- দিন জাক ও ল কমু! নগদ্ধাতালিয়ানালি এই জ্ঞাতি মা কামুঙ্গালিক অঞ্জ = সমূদী লাগালাকানুন জানুৰ নিৰ্জি জুমুয়ালা লক্ষীক্ষা গ্রহ শুভাৰহ্মাননা বর্ষা যান। নঃখানুন- *অনিনি। ভীষণভাবি। স্বলাঙ্গামাদি মুনাজাকিযা ভাষাৰৰংলা l नागेशोक्तिमकाशीत- [सजा- स्वार्थान्तरे शक्त्यप्रदेण तद्विरोधाभावात् । न च सन्धौ सन्देहः । व्याख्यानतो निर्णयसम्भवात् । REACTRESSES KathaastrsmaRTSINGHORADELATES सका गुणप्रवृत्ति प्रतिनिमिर्च न भवतीति भावः । अर्थान्तर इति। विकृताकारावावित्यर्थः । किन्तु पूर्व यत्रैव शक्तिग्रहस्तत्रैवेति कुतो वि. रोधस्तदेवाह-विरोधाभावादिति । अयम्भाव:--"आदिरन्त्येन" इति सूत्रेणाविकृताकारादित्वे वर्णलङ्घातस्यापि संशाप प्रयोगस्था- नां व्यक्तिपक्ष वर्णसमानायघटकभिन्नत्वाच्च मध्यगत्वेन रूपेण था शक्तिर्भ बोध्यते, किन्तु तादृशमुदायमध्यगबोध्यवर्णत्वेन रूपेणैवेति तस्य सन्ध्युत्तरमपि खोलभ्येन्द्र कुतो विरोध इति । যন্ত ‘জৰিলাকাহানি স্বায়ত্ব=ন্বিনাক্ষাৎ दिध्विति सत्सप्तमीशायमानेश्वित्यल्यान्याहारः। तथा च तेषु बाय. मानेषु सत्क्ष्वेव गृहीता याऽजादिपशक्तिरित्यर्थः । अर्थात् अजादि. पदशक्तिमहं प्रत्यविकृताकारादिश्रावणप्रत्यक्षत्वेन कारणता पश्चारल. न्धौ चाविकृताकारादिश्रवणन भविष्यतीत्युपजीव्यविरोधः । एतदेव न चेत्यादिश्रवणम्भवतीत्यन्तेन ध्वनितमित्याचार्यानुयायिनः । तन्न । तन्नेत्यादिखण्डननन्यस्यापि न ह्यजादिपदशतिग्रह प्रत्यविकताकारा. दिश्रावणप्रत्यक्षत्वेन कारणता, अपि तु अविकताकारादिबोधजनक- स्वेनाधवक्तृतात्पर्यविषयो या समुदायस्तद्विषयकशानत्वेनैव तस्य च लन्धावस्यविनाशेन विरोधाभावादित्याशयात् । अन्यथा बुनुपप्रत्याहा. राप्राक् "इको यणचि" इत्यादरनिष्पस्याऽविकृतस्वादिप्रत्यक्षत्वेन सुवादिशक्तिमहं प्रति कारणतया पश्चात्सन्धौ तत्प्रत्यक्षाभाषेन विरो- धात्लन्भ्यनापत्तेरिति दिक् । नम्वकाराहि ध्वजादिपदशक्तिमहमुपजीव्य. प्रवर्तमान सन्धिकार्यमुक्तशक्तिमहविरोधिनोऽजादिपदयोध्यो इस्वोऽ. कारो दीर्घो वेत्यादिसन्देहस्य प्रयोजकतथा विरोधान प्रवर्चत इत्याश. क्ष्य निराकरोति-न चेत्यादिना ! *व्याख्यानत इति । पाणिनिमा. रम्य गुरुशिष्यपरम्परया "स्त्रय'इत्यादौ गुणे कृतेऽपि त्रिशब्दस्यैव निर्देशो, न तु शब्दस्येत्यादिनिर्णयवनिर्णय सम्भवादिति भावः। परे तु सन्धिविधायकशास्त्रेण न श्रावणप्रत्यक्षादि निवार्यते, अपि तु तत्प्रसङ्गे एतत्साधु एतदुच्चारणेन पुण्यं भवतीत्येव बोध्यते । तथा च कुत उपजीव्यविरोधळेशोऽपि । किञ्चाजादिपदशक्लिाहकाले "आ. दु गुण" इत्यादेरनिष्पत्त्योपजीव्यविरोधोपपादनमप्य युक्तमेघ । महेश्य: - আs it। ক্ষ। হাহা। লন্তু অন্য দুজগানায় মুনমুলছাত্বা নই। প্লালালাখাৰৰ স্থল সুধাইযুব আলাইহ- जाति । महेश्वरादागतानीत्यर्थः । महेश्वरप्रसादलब्धानीति फ. ক্তিলস্তু। মাতৃৰীক্ষা স্থান। নাৰাথালিন। ঘ। স্থানাঙ্ক বন্ধুত্ব। চুগঞ্জে স্কুল ওয়া ব্যক্ত ক্ষুন্নাহালধি বন জু- হইল দুৱস্বাণহালানি মন্ত্রণালয়ে গিয়ে কাস্থ ফা। ঞ্জ ঞ্জ বাঃ । = ণ্ড” খুনি ডুজালিভাখি শুমাফানিয় সুন স্বাঞ্ছঃ # জ্ঞান । নেখাল ছানা , অঞ্চল দুই শক্ত হয় দিল্লি এ হামাস্বাক্ষর্থীবি মানুষ। * মহষাবালীনি । লন্ত বালানীৰ দ্বাৰঃ গন সহাশুল লগাথা'—মাইনঃ গ্রীনা আহাহাকা নীলিঃ। কালু অব মুথা দুইলকন্তু, লালন অন না- নিয়ন। লন্তু বলা-“স্বীলিলাৱাৰ” হাজ অঃ, লালিংমানুহৰ অন্তি ছু, নায়াগান্ত জাগ মানুষযি অল্পই অহৰহালাল বললাম্বানু। যঃ : স্কুল কথক স্থান স্থান জ্বালাবিখা মিত্ব স্ব सर्वज्ञरखनेश्वरोगतकल्पीयं वेदमेव स्मृत्योपदिशतीत्येतावतेयोपपत्तीत- জুলল নাজা ভাজা । স্ত্রী বাংলালানগঞ্জ ক্ষা না জানৰষ্টৰ এটা লাল ৰিজাৰীক্ষা। অবন্ত স্থাবজ্জ, যা বাঞ্জন ই ক্যালসিয়াল स्तद्विरहे तत्वानुपपत्तिरतो यदि श्रुत्युपयोगित्वमपि हेतुर्वाच्यस्तदा সাজ্জuানা যায়না লায়লা যাংখিয়াখালী খাতা খানি নায় বন্দুকলমযুদ্ধাস্ত্রীযাতাযাথালায়। किच श्रुतिमूलकत्वस्य बेदाङ्गताहेतुत्वे मन्वादिस्मृतीनामपि तदा- gী বন্ধুত্ব এভঞ্জাবি। ঙ্গি দুল হাই বাংলা এক্ষতামান্নাম स्य पञ्चाङ्गत्वापत्तिा, तस्मादिक्षञ्चिन्त्यमेवेत्याहुः । জৱিকানাথ খাবিনা স্বল্পীঃ- ' sathpaster লহীন্ধিক্ষা- HENAD अञ्च प्रमाणम्---"येनाक्षरसमाम्नायमधिगम्य महेश्वरात् । कृत्स्नं व्याकरणं प्रोक्तम्" (पा०शि० ५७) इति शिक्षावचनम् । “लसूत्रे णकारविषयाचार्यप्रवृत्तिा. पति-हयाख्यानत इति" इत्यादावाचार्यपदेन महेश्वरः । अनु. अन्धाश्च महेश्वरकृता एवेत्यनुपदं स्फुटीभविष्यति । "अमडणा- नम्" (मा००७) इत्यत्र प्रकार प्रत्याख्यानपर भाष्यं तु किमह- धार्थमेव तदुच्चारणमुल दृष्टार्थमपीत्येवं विचारपरम् । सर्वत्र प्रत्या रूपानमेवपरमेव । अन्यथाऽङ्गानामपि पारायणे धर्मश्रवणेन त तत्र पाणिनिन्यासमस्याख्यानस्याच्यसङ्गतिः स्यात् । तदुक्तम् "इको यणचि" (पा०५०६-१-७६) इति सूत्रे- "सामार्थ्ययोगान हि किश्चिदत्र, जहः । *अत्रेति । चतुर्दशसूच्या वेदत्वे महेश्वराल्पाणिने मे चेत्यर्थः। पाखण्डास्तु-'येनाक्षरे'त्यादि प्रमाणं न सम्यक् शिक्षाया. पा. যিনাহার মিয়া খৰাজিৰ অনগুহ গুহায্য वेदवत्परिरक्षणस्य व लोकप्रसिद्धत्वेन समास्नायपदोपादानस्य प्रशं. सापरत्वादिस्वाहा नन्वेषां महेश्वरप्रसादलब्धत्वे वे "लण्"सत्रभाज्ये आचार्यप्रवृत्तिरि. त्यत्राचात्यप्रसङ्गतम् , आचार्यपदेन तत्र तत्र पाणिनेयवहारादत आह-लसुत्रे णकारविषयेति । अस्या आचार्यप्रवृत्तिरित्यनेन सहाभेदान्वयः। नन्वनुबन्धानां महेश्वरकृतत्वे तेषां पारायणादाबह- धार्थतया "अमङणनम्" इत्यत्र प्रकारप्रत्याख्यानपरभाध्यविरोध इत्यत आहजमणानमित्यति । फलंद्विविधं दृष्टमञ्च तत्र दृष्टफल- कत्वाभावबोधनस्यत्र प्रत्याख्यानपदार्थत्वेन न कर्तव्य इत्यस्य दृष्यफ लकत्वाभावदर्थकत्वेन न विरोध इत्येवोपपादयन्नाह-*किमित्यादि । *एवं विचारपरमिति । एवं विचायादृष्टावत्यपरामित्यर्थः । अ. न्यथा -सर्वत्र प्रत्याख्यानस्यैवपरत्वाभावे । #सामर्थ्ययोगादिति*। सम्यगर्थः समर्थः सम्यकप्रयोजन स्वार्थे ध्या, तस्य योगात्। सर्वत्रा. दृष्टरूपस्य सम्यक्फलस्य सम्बन्धादिति यावत् । अयमेवार्थों भट्टस- स्मतोऽपि । यद्वा-योजस्य सामर्थ्य सामर्थ्ययोगः, राजदन्तादिः । मम (पतञ्जले.) पाणिने योगबलादित्यर्थः ।
प्रकरणम् । लघुशब्देन्दु शेखर । पश्यामि शास्त्रे यदनर्थकं स्यात्" इति । किञ्चिद् दृष्टादृष्टार्थवत् , किञ्चिच्छुद्धादृष्टार्थवत् , सर्वथाs. नर्थकं न किञ्चिदिति तदर्थः । वृद्धिसूत्रस्थे - "वर्णेनाप्यनर्थकेन न भवितव्यम्" इति भाष्यग्रन्थेऽनर्थकत्वं बोध्यार्थराहित्यरूपमिति न निष्प्रयोजनवरूपानर्थक्येन तत्र तत्र प्रत्याख्यानपर भाष्या. सङ्गतिः । अत एव "सोऽयमक्षरसमाम्नायः पुष्पिता फलितश्च- न्द्रतारकवत् प्रतिमण्डितोब्रह्मराशि इति भाध्यमुपादायोक्तं भर्तृहरिणा-"यथैवेदयव्युच्छिन्नं चन्द्रतारकादि एवमयाक्षरस. माम्नायस्य न कश्चिद आधुनिक कर्ताऽस्ति एवमेव वेदपारम्प- येण स्मर्यमाणः" इति । आधुनिक को शरीरी। पुष्पितत्वं तन्मूल कशब्दशास्त्रद्वारेण । शब्दप्रयोगेण च फलितस्वम् । उक्ततचतु- दशसूत्रव्याख्यायां नन्दिकेश्वरकृतकाशिकायाम्- অন্যায়ালাছগু ভাইংগলৰন ফুলা। विरोधमाशङ्कय समाध-वृद्धिसूत्रस्थ इति । तत्र हि-संचासं. शिनोरनिर्णयारसूत्रानर्थक्यस्येष्टत्वम्प्रतिपादयन्तम्प्रति सिद्धान्तिनोक्तम्- "अशक्यं वर्णनाप्यनकन भवितुम्" इत्यादि। *बोध्यार्थराहित्यरू. पमिति* । प्रत्याख्यानस्थलेऽपि बोध्यार्थराहित्यं नास्ति, बोधस्तु भवत्येव केवलं दृष्टफलकत्वं नास्तीत्येवोति न तहिरोध इति *अत एव *-चतुर्दशसुध्या वेदत्वादेव । *प्रतिमण्डि নামঃ। সবঙ্কিমুনুলমু। থাৎকাৰ । গুরু অর্থ वेद सम्बन्धिनी गुरुशिष्यपरम्परा तथा समयमाणं ইত্যাবাকাসাব্যথানাখামাঞ্চক वेदत्वमिति भावः। न कश्चिदाधुनिकः कर्ताऽस्तीत्युकथा अचिर तमः कर्ताऽस्तीति प्रतीति निवारयति* आधुनिकः शरीरीति । वस्तुतस्तु नैतवेदत्व साधकम् । तथा हि-महाप्रलये चन्द्रादरपि नाशाचदृष्टान्तेनाव्युच्छिन्नमित्य स्थानश्वरमिल्यों न युक्तः, किन्तु चिरस्थायीत्येव । एवमाधुनिक इत्यस्य योगार्थपरित्यज्य शरीयधकरके प्रमाणामावेन चिरन्तनः कोऽस्तीत्येव प्रतीयते। किञ्च शरीर्यकत्वे. ऽपि अशरीरिणः कर्तुः प्रतीतिर्दुष्परिहरैवेति बोध्यम् ।
नागेशोक्तिप्रकाशोपेता- (सज्ञा- "वृत्तावसाने नटराजराजो ननाद ढक्कां नवपञ्च१४वारम् । उद्धकामः सनकादिसिद्धानेतद्विमर्श शिवसूत्रजालम् ।। अत्र सर्वत्र स्प्रेषु अन्त्यवर्णचतुर्दशम् । धावथ सम्पादिष्ट पाणिन्यादीष्टसिद्धये ॥” इति । धास्वर्थ धातुमूलकशब्दशास्त्रप्रवृत्यर्थम् । अत एव "अनुब. धकरणार्थश्च वर्णानामुपदेवा" इत्युक्तं भाष्ये। अत्र करणा- शब्दप्रयोगणानुबन्धानां खादित्वं सूचितम् । तत्करणचोपदेशक- तकदृकमेव प्रत्यासत्तेः । तेन तद्व्यतिरिक्तस्य सर्वयानादित्वं *जनादेति * अन्तोषियर्थतया नादयामासेत्यर्थः। *नवेतिर লাক্ষাঃ এ বলু, লখনা হাওলাাহী সুষ। एतद् कानादरूपं वस्तु विमर्श विचारे ते सति शिवपुजालं जा. तं, प्रतीम इति शेषः। केचिनु-एतद् ढक्कामास वस्तु शिवसूत्रजालं बभूवेति विमर्श वि. बारयामीति व्यावस्युः सन्मशते परमपवित्वाच्छप्रत्यये परे गुणनि- षेधाचागतिकगतिभूतस्यावस्याश्रयणे गौरवाच हेयमेव । * अन्त्यव. নলুয়াগাম অনুরূহ্মা কই লইয় জায়গা অনুদয় - কনুন্ধরা, ন করি আমি কই যামু , আহা आधच । यता, अन्न्या वर्णाश्चतुईश. यस्मिचिति बहुबहिः । तद् णादि. लान्तानुबन्ध समुदायरूपम्, अजिति योगविभागादच । अन्त्य वर्णचतु. दशम् इति पाठे चतुर्दशान पूरणं चतुई डट् , वर्णानां चतुईशं वर्ण- चतुई शम्। 'अन्त्यवर्णाश्चतुर्दश धात्वर्थ लमुपादिष्टा' इति पाठ इत्यु दयङ्करः। *समुपादिष्टम् ---सम्या यथोचितम्', उप समीपे, आदि. ই কমলাকালাকালিম। এ সব লেঃ ---নুদখানা সহ- कृतत्वादेव । *वर्णानामुपदेश इति* । अनोपदेश शब्दो बोधनपरः । *अनादित्वं सूचितामिति । वस्तुतस्नु अनादित्वे न मानम् । अनुब. धकरणार्थश्चोपदेश इति भाव्य उपदेशशब्द "आदेच उपदेश" इत्या. दाधियोच्चारणार्थक एवेत्यनुबन्धातिरिकानामपि तत्कृतत्वमेव । नृत्ता- वसान इत्यादितोऽपि सनकादीष्टसिद्धये प्रथममन्त्यवर्णरहितानां पश्चा- पाणिन्यादीष्टसिद्धयेऽन्यवर्णानाञ्च करणमेव स्वरसत इपपद्यत इति । तिफलको यः सम. प्रकरणम् । लघुशब्देन्दुशेखरः। सूचितम् । अत्र सनकायुद्धरणेच्छयाऽस्य ब्रह्मोपदेशरूपत्वं सचि- तम् । तच्च श्रुतित्वाभावे न सङ्गच्छते । "श्रोतव्यः श्रुतिवाक्ये. भ्यः" इत्युक्तेः । ऋकूतन्त्रव्याकरणे शाकटायनोऽपि-"इदम. क्षरच्छन्दो वर्णशः समनुकान्त यथाऽऽचार्या ऊचुर्ब्रह्मा बृहस्पतये प्रोवाच बृहस्पतिरिन्द्रायेन्द्रो भरद्वाजाय भरद्वाज ऋषिभ्य ऋषयो ब्राह्मणेभ्यस्तं खल्विममक्षरसमाम्नायमित्याचक्षते, न भुक्त्वा ना नक्तं प्रधाद्ब्रह्मराशिः" इति । ब्रह्मराशिस्त्यिस्य ब्रह्मप्रतिपा- दको वर्णशिरियर्थः । तत्वच नन्दिकेश्वर कृला काशिकायों स्पष्टम् । अत एव "हतिसमवायार्थो वर्णानामुपदेशः कर्तव्यः" इति वायो वर्णानां क्रमेण सभिशस्तदर्थ इति तदर्थः । स वाणादिप्र- स्याहारद्वारा शास्त्रमत्यर्थः । एवञ्चायमुपदेशः पाणिनेरन्यकृत इति स्पष्टमेवोक्तम् । मन्त्रोपदेश इतिवच्चानोपदेशपदप्रयोगः । | *तच्च श्रुतित्वाभावे न सङ्गच्छत इति । इदमपि मन्दम् , श्रुतिस्वाभाववतागीतादिना बेदान्तशास्त्रादिना के ब्रह्मोपदेशानुपपत्तेः। न च श्रोतव्यः श्रुतिवाक्येभ्यः' इति स्मृतिविरोध इति वाच्यम् १ तत्र श्रुतिवाक्येभ्य इत्यस्य श्रुतिप्रतिपाद्यार्थप्रतिपादकवायेभ्य इत्यर्थात् । एषां श्रुतित्वे प्रमाणान्तरमाह-कन्नेति। *अक्षरच्छन्द इति । अक्षरबोधको वेद इत्यर्थः । *वर्णश इति । वीपलायां शस्। समनुकान्तं सम्यगनुक्रमेण दर्शित, मयेति शेषः । पूर्वोकं छन्दश्वं दृष्टान्तप्रदर्शनेन द्रढयति यति * } *अक्षरसमास्नायमित्याचक्षत इति । नन्विह इतिना कर्मण उक्तत्वात्कथं द्वितीयेति चेदन मातं खल्विमभक्षर. समास्नायं ब्रह्मराशिरिति हेतोन भुकान न प्रवाशादिति षयो ब्राहा. যাঞ্চস্থ হন খুবি হাজ্জালীমা। ভদ্ভুক- थैव समादधौ। अत एव चतुई शखूच्या अन्योपदिष्टवादेव, जेद स्थादेव था। ननूपदिश: "आदेच उपदेशे" स्यादौ पाणिनीयापूर्वोच्चा হUহু দুখৰাংধাল্কা হ্রক, যা বাঙ্গা- तत्वं प्रातमित्यत आह मन्त्रोपदेशवदिति । न हि मन्न उपदेष्ट्र निर्मित इति भावः । PATIDAR दिक नागेशोक्किमका शोषेत m अत एवास्थ ज्ञाने सर्ववेदपारायणजे पुण्यं फलमिति भाष्ये उक्तम् । व्याकरणमुपक्रम्य "वेदानां वेदः" इति छन्दोगश्रुतिरप्येतत्परैवेति दिक । तत्मायोजनमाह-सज्ञाऽर्थानीति । एतच्चोपपादितम् । स. ज्ञापणयनश्च लाघवेन शास्त्रप्रवृत्यर्थमिति बोध्यम् । संज्ञाऽर्थत्वोपपत्तये आह-एषामिति । अकारश्चेति । तेन रमत्याहारसिद्धिः । अनन्त्यत्वात्पृथ- गुक्तिः । इदं "तुल्याय" (पा० सू०१-१-९) सूत्रस्थकैय. टानुरोधेन । परे त्वस्यानुनासिकत्वे "अतो ला"(पा०पू०७-२-२) इति सूत्रे पाणिनिल कारं नोचारयेत् । प्रत्याहारेणैव निर्वाहा । किंञ्चा- अन्ये तु वृत्तिा आदिरन्त्येनेति बोधिता शक्तिः, तस्या समवायः सम्यम् ज्ञानं, तदर्थः-उपदेशः, पाणिनेरपूर्वमुच्चारणमित्येव तद्भाध्या इति नैतामहेश्वरोपदिष्टरजे वेदत्वे वा प्रमाणम्भवितुमर्हति । किञ्च मन्त्रोपदेशवदिहोपदेशपदप्रयोगोऽपि न किञ्चिद्वलबरसाधकमुपलभ्यत हत्याहुः । *अत एवेति । महेश्वरकत्र्नुकत्सामावादेवेत्यर्थः । इदश्चि- त्यम्- बादरायणकर्तृकस्यापि भारतादेः सर्ववेदपारायणजपुण्यफ. लत्वात। *एतच्चोपपादितमिति * । एषां क्रमबोधकत्वेऽपीत्यादिनेति शेषः । *रप्रत्याहारेति । "उरण रपर" इति सूत्रनिर्दिष्टेत्यर्थः। कयटानु. रोधेनति । तत्र हि ऋलवर्णयोः सावर्यस्वीकारे लकारस्थाने रपर- त्वं स्यादित्याशङ्कायां "लपरत्वं वक्ष्यामि'' इति बाचिककृतोक्तम् । तद प्रत्याहाररूपेण व्याख्यास्यामीति केयटो व्याख्यत् । *लकारमोच्चार येदिति । यत्त्वत्रोदयङ्करभैरवश्रीधरा:--लकारोच्चारण सामथ्यांना त्याहारोऽनित्यस्तेन "रदाभ्यां" "नोरच" "रालस्य इत्यादी न प्रत्याहारग्रहणमिति फलान्यभिधायातोऽरुचेराह-~*किञ्चास्येत्या दिइत्याहु, तश्चिन्त्यम् । र प्रत्याहारोऽनित्य इत्यस्य यदि रेफल कारो भयनिरूपिता रेफनिष्ठाशक्तिरनित्येत्यर्थः । स चासम्मधी, शकतावच्छे. दकसत्वे शत्यसत्त्वस्य बचनसहनेणापि सम्पादयितुमशक्यत्वात् । अतिप्रसक्तत्वेन शब्दत्वस्येव रवक्ष्यः शकतावच्छेदकत्वानुपपत्ते ।
प्रकरणम् । लघुशब्देन्दु शेखरः। २१ स्येसज्ञकत्वे बहुषु यणपदघटितसूत्रेवर्द्धमात्रालाघवानुरो- धेन यमस्याहारेणैव व्यवहरेत् । किश्चानुबन्धानामप्रत्याहारे ग्रह न च रप्रत्याहारजन्योभयबोधोऽनित्य इत्यर्थः, सामग्रीसत्वे बोध. स्यावश्यम्भावात् । न च रपदं सर्वत्र रलतारपण नोच्चरितमित्येवा. नित्यत्वमिति वाच्यम् । योभयतात्पर्येणोच्चरितं, क नेत्यस्य व्याख्या- नतो निर्णयत्वेन उरभरपरः" इत्यत्रेव "अतोला' इत्यत्रापि लश्यानु रोधेनोभयतात्पर्यणोच्चरित मिति व्याख्यातुं शक्यत्वेन लकारस्थ स्वा. शेऽचारितार्थ्यप्रसङ्गात्। अथ लोके यथा नानार्थस्थले देवदत्तोच्चरितहरिपार्मिकता तव्यविस्वधर्मितावच्छेदकविष्णुत्वावच्छिन्नविषयकबोधजनकत्वप्र. कारकतात्पर्यज्ञानाद्धिष्णुत्वावच्छिन्नविषयको बोधः। एवं यज्ञदत्तोच. रितहरिपहधर्मिकतव्यक्तित्वधर्मितावच्छेदकेन्द्र वावच्छिन्नविषयकलो- धजनकत्वप्रकारकतात्पर्यज्ञानादिन्द्र विषयको बोधः, न तु सर्वत्र हरि स्वरूपसामान्यधर्मितावच्छेदकतात्पर्यधीः शाब्दधियं प्रयोजयति । तथा सत्यन्यतात्पर्यणोच्चारतादप्यन्यबोधलशाद , न तथा शास्त्र। तत्र तु अष्टाध्यायीस्थवृद्धिपद स्वावच्छेदेन आदेविषयकबोधजनकत्वमा कारकतात्पर्य प्रायति वृद्धिरादे" इति सूत्रम् । एवमष्टाध्यायीस्थरप. दत्वावच्छेदेन प्राप्तो य "आदित्यन" इत्यनेन तात्पर्यग्रहस्तन लका रोच्चारणेन "उरणपरः" इत्येतद्धरकरपदधर्मिकतव्यक्तित्वावच्छेदेनैव तात्पर्य बोच्यते । तावतैवानित्यत्वकथनपरिरक्षणमिति चेद्, न ज्ञाय. नस्य फलामावात् । “रदाभ्याम्" इत्यादौ ताशतात्पर्थनिश्चयस्य व्याख्यानतोऽपि सम्भवात् । "रदाभ्याम्" इत्यादी प्रत्याहारामावस्या कारेऽनुनासिकत्वाकरणेनाप्युपपत्तेश्चेत् यलम् । बहुविति | "इको यणचि" "इणो यण" इत्यादिषु यत्र लाघव सम्भवस्तेष्वेव; न तु सर्वन्न । तथा सति "यणो मय" इत्यादौ याधस्येत्युभयक A srtyDura नागेशोक्तिकाशीपेत:- HAMROR ७ णाभावे "आचारादप्रधानत्वाल्लोपश्च बलवत्तर" इति भाष्यो- तस्य तृतीयहेतोरव्यापकत्वापतिः । तब लोपस्य बलवस्वेऽपि न । लाघवेन "ल" सूत्र एव णकारनोच्चारयेदिति तात्पर्यात । ननु कारोच्चारणमकारेण सह प्रत्याहार एव भवतीति सापनाथ, तेन *H: "योऽचि" इत्यादौ न प्रत्याहार इति फलञ्च । कि यरलिति নুহায় ঘিাৰ স্কাল্ডস্কাইয়া মাষ্টার रतीयस्वम् । किञ्चय प्रत्याहाराश्रयणे "यस्य हलः" "योऽचि" इत्यादी মাঞ্জাজ মিলিঅজাম্বলাম্ব আঞ্জালাগা रब । किच लक्ष्यानुसारिख्याख्यानेन कृत्रिमाकनिमन्यायबाधे सों नोभयोब्रहणवारणाय पुनलक्ष्यानुलारिव्याख्यानाश्रयणे च गौरवमि त्यहचेराह द्वितीय किशेति । अनुबन्धानामप्रत्याहार इति । अन्नाप्रत्याहार इत्यज्धारित: पाठ 'प्रत्याहारेज्नुबन्धानाम् इत्यस्य सुत्र- चतुष्टयानन्तरं पाठेन भाष्यकृतोपन्यासाकृतः । वस्तुतस्त्वेत प्रत्याहा. रमानोपलक्षणम् , इलप्रत्याहारे ग्रहणामावस्येह विवक्षितत्वात् । * आ. चारादिति । अनुनासिकादो ककारावी परतो यणाधकरणात्मकाचा. यव्यवहारादित्यर्थः । अप्रधानत्वन्त्वने स्वयमेव वक्ष्यते । लोपञ्च बल बत्तर इतिखो हेतौ बलवत्तरलोपशास्त्रीयोदेश्यतावच्छेदकाका. वादित्यर्थः । तृतीयहेतोरब्यापकत्वापत्तिरिति । ननु नेदमनुमिति. दूषणमपि तु गुणः । अत एव साध्यव्याप कहेतोरनेकान्तिकत्वामास- स्वेन न धयादिहेतुना धूमादेरनुमितिः । तथा च नेदं युकमिति चेदन জানু-“অ তা দুঃখননঅনাৰাতাকাবান্ধায় विधाले तत्तत्सुनेष्वनुबन्धानामुच्चारणानुपपत्यागत्या सूत्रधटकप. प्रयोज्यविषयत्वाभावस्यैव विधानेन प्रत्याहारजन्यबोधविषयत्वामा वरूपकार्य प्रति लोपशास्त्रीयोहेश्यतावच्छेदकाक्रान्तस्वस्य हेतुत्वेन इतोश्च कारणतावच्छेदकसम्बन्धेन कार्यव्यापकत्यनियमेन प्रकृते ल. पघटकाकारस्यानुनासिकरवेऽपि हशब्दाद्य कारवत्पुनःपुनरुच्चारणा व हलादिप्रत्याहारजन्यबोधविषयत्वाभावे सम्भवति ता लोपशानी घोद्देश्यतावच्छेदकाकान्तत्वरूपहेतोविरहेण भायोक्त तोरव्यापकत्वा पत्तिरित्याशयः । यद्यपयमावस्य नित्य खेल न तेन सह कार्यकारणAT वो युक्तः,तथाऽपि प्रयोज्यप्रयोजकमावस्य सम्भवेन हेतुपडस्य प्रयोज कपरत्वेनोक्तरीत्या व्याख्यानं युज्यत एवान च तस्य लोपः इति सूत्र स्थलोपपदस्य तदर्थकस्वेऽनुबन्धेश्चिपदप्रयोज्याविषयताऽपि नग. ।
asses Rail. মঙ্কা।] হাহাহ। মিনীন মুভি ? “কাযিল” ছবি নাঘমাল নিম্নাঘাষালজুল মান্নান স্বাভাযা দুই সভায়াখা নিবাঝান্নাকানাকথা। तु- हेतोरव्यापकत्वापत्तिरित्यनेन ল নাকি ব; কিন্তু অমান্তরক্ষায় গুরু , নজ এলাঅজা বইল খালী স্কুঃস্ব। ঘনাভাবই লাখ যুনাম্বালম্বিন্ধন মিষিদ্ধ না। জন এ মামালাইক লাল না দুটিলাগ্রাঃ । মন জামালগঞ্জ। শতলামিনী মহাষ্টামন্ডল থাংলাভ লালবাঃলা ‘এr” স্বাস্থ্যহাবি দুঞ্জাস্বত্বা স্কুান্ত বাচ্চাঙ্গা পক্ষ নীল পানি ঘালুমবুথলিবিয়ায় । লাযান নাবিলা। मत इति शेषः । एतदुपपादन मिशालोपयोरभावनेत्यन्तन बोध्यम् । বা ব্যর্থ হয়: -হজুনীমা অঙ্গা মুবাহুলনা- খলিষখান , তাফাক্সাজঘষাক্কাঙ্গানাকানি না। আলামত্মাৰ মুখা মানুষ, মাছ স্লাগানই মানালিৰিক্সাৰ ব্যথা মিন্ধাহাৱা কথ” স্থলমাই দুমাস গ্রামৰিণং বল থালাৰঃ। ল বিশাল বানানবিলাকৰাৰ মহলানৎখনানা ত্রা খাল আহ্মান্ধী ষাবাকানগঞ্জলখানাবন্ধাকা কান্ধলছিনালিকানাঘাষ ও লামিয়াহইয়াৰ षयत्वाभावस्य सत्वेन हल् प्रत्याहारजन्यबोधविषयत्वे सत्यपि न व्य. শাহ জানি না। হেমা খাদ্ধা কমান্ধাতা- লাখানাদিয়ালালাবনৰীয়া হাছাৰী ত্বকালীন তত্ত্বাথ ব্রহ্মানা। ছানিলাযাব- মিথভালথাকাই ভাল । তাজা সভায়াগৰিষৰু অur gথাসাঘাষণা। আন্ধাৰ ৰাষ্ট্ৰনি বহু ? अत्र केचित्-स्वविशिष्टो यो वर्णः तदधदित समुदायावच्छिन्न: সং $ " नागेशोक्तिप्रकाशोपेत:- बोधकप्रत्याहारजन्यबोधविषयत्वाभाव एक साध्यः । वैशिष्ट्यश्च- स्वेतरत्व स्ववृत्तिश्रावणप्रत्यक्षविषयतावच्छेदकधर्मवत्योभयसम्बन्धे. न । तथा च अइउपघटकणकारे लण्वटकणकारे च निरुक्कोमय सम्बन्धेन स्वविशिष्टनमङणनम्घटकणकारपीटतसमुदायावच्छिन्नबो. धकहरूप्रत्याहारजन्यबोधविषयत्वेऽपि न व्यभिचारः । पूर्वणकारे पूर्वणकारनिष्पन्नाचप्रत्याहारजन्यबोधविषयत्वापत्तिवारणाय वैशिष्ट्य नियामक प्रथमः चैवमपि इप्रत्याहारजन्यषो. धविषयत्वं लण्घटकणकारे दुर्बारमेव, इनस्याहारस्य निरुतोमयला. কল কাহাজাহাজগদ্ধাহিন নুযাচিত बोधकत्वादिति वाच्यम् ; स्ववृत्तिश्रावणप्रत्यक्षविषयसापच्छेदकधर्म- समानाधिकरणानुबन्धवानाश्रयत्वस्य वैशिष्ट्यानियामकद्वितीयस. म्बन्धतया विवक्षणेन "उण्"घटकणकारेऽनुबन्धात्वाश्रयत्वेन ल. বগুঞ্জালম্বিয়ান तद्धटितसमुदायावच्छिन्नबोधक- स्वाप्रसङ्गात । एवञ्च वैशिष्ट्यनियामकः प्रथमसम्बन्धोऽप्यनादेय एघेत्यपरमनुकूलम् । न चैवमपि लणो णकारे. अश-अम्-अल्-ययादि. प्रत्याहारजन्यबोधविषयत्यापतिः, तेषां निरुक्तलम्बन्धेन हल्प्रत्याहा. रस्थवानुबन्धणकारविशिष्टत्रमाणनम्घटकणकारघटित समुदायाव च्छिन्नबोधकत्वादिति वाच्यम् ? जकारे तत्सत्प्रत्याहारप्रयुक्तकार्याणा मित्वेन लक्ष्यदोषविरहात्। न चानुमित्याऽनुबन्धानां तत्तत्प्रत्या- हारजन्यबोधविषयत्वाभावे साधितेऽपि लक्ष्यस्थणादीनां तत्तत्प्र. त्याहारजन्यबोधविषयत्वापतिर्दुारेति वाच्यम् ? प्रत्याहारे जातिपक्ष- स्यानुपदमेव वक्ष्यमाणत्वेनानुबन्धत्वसमानाधिकरणश्रावणप्रत्यक्ष विषयतावच्छेदकधर्मवतां सर्वेषामेव पक्षत्वात् , लोपशास्त्रीयोद्देश्य- तावच्छेदकधर्मसमानाधिकरणश्नावणप्रत्यक्षविषयतावच्छेदकधर्मवस्व. स्य हेतुत्वाश्चेत्याहुः । अन्ये तु-प्रत्याहारजन्यबोधीय घटकाचावच्छिन्नविषयत्वाभाव एवं साध्यः । लोपशास्त्रीयोद्देश्यतावच्छेदकाक्रान्तत्वमेव हेतुः । तथा च अउपघटकणाद्यनुबन्धेषु प्रत्याहारजन्यबोधीयघटकत्वावच्छिन्नविषय. स्वाभावे साधित अकारादिचान्तसमुदायघटकबोध्यत्वादीनां लक्ष्यः स्थणकारादावसत्त्वेन न ग्रहणापत्तिः, न वा अनुबन्धणकारादी हल्ला स्याहारयोध्यत्वेन व्यभिचारादिशङ्कापङ्कप्रक्षालनायासोऽपि, अमङण. नमूघटकणकारस्य हरूप्रत्याहारजन्यबोधीयहादिलान्तसमुदायवदा *** * teatrapalfairline- Jorina গ্রজ। দুঃলট । ৪ ৭ লালগ্নিহিল নানা ঘাস। শ্রাহালা ইত্যাগ্রাধিকাথা লন্ত ইস্কান্ধায়খান্নতি হুমায়াজা সুম্বাইন হুঙ্কালঙ্কাজিঙ্কালঙ্কাঙ্কিা কথাছাত্মিস্বদ্ধান্ত জাঙ্ক লক্ষ্য তাণ্ডঃ জুয প্রত্যাখ্যাঞ্জাস্বাভাঙ্গা জখ বাথ মিনি অন্তু, । হয়ঞ্জা মন্ত্রী মিয়ূখ ঘা অযা গুন গান গালবন স্ব স্ব স্তাত্বায়াখায়ুস্থথাভজুঞ্জ। ঞ্জালগু ইস্রাইল ত্বহাঙ্গীখালাঙ্গাস জাঙ্কলম্বিয়া ইমুম্বল প্রত্যাহাহাঃ মাঞ্জু লাহাঙ্কনামা লাক্ষাৰ স্বাক্ষাদ্বানু। খাঞ্জাঙিযুক্তি খস্তাঘাষণাঘাঙ্গানাহ হ্রাল নানা ইয়াহিয়ামায়া জন্ধাই মাছাল্লাছুন্নাৎবি গরু মাখঞ্জং নাহি না? রুক্ষ। অনুগান্তু প্রয়ায় স্বাগম নাহালুল মাল জাস্তিক ব্যাঙ্গাত্মাগলঙ্কাক্ষাৎক্ষই জানুৱা সুহানা। লমৰি দুহলুপ্পাল জাযল নিল গু অক্ষু মলমপ্রাঞ্চাইমিনদ্ধান্ত হয়” গাঙ্কা ক্ষিকাবীব্যৱহথাকাঙ্গালমজ্জাহা নয় স্বল্প ব শাল ল থাৎক্ষনিঃ। ল ন লালান্তি কা- গানগুলি সমাধানাবাই যায়। যাহখলাটাঙ্গাইল্যাহ জান স্যালু ভুলুল- জুন ইন্সলম্যাঙ্কাযথঙ্কাঘাষন্তন অয় যালাগা গ্রাথষমান ভ্রাত ? ফু মাছাল্লালখান ভল লঙ্কিা থিত্বের বন্ধু , ল। ব্যালি दायुद्देशन মঙ্গল অন্যাশ্রীকান্ত লাভজ হালু; মীমালাখাবিল হালি লই হলাম। অথ “গান্তুনাজ্জিামামা নয় । यहेतोरव्यापकत्वं दुर्वारमेव । प्रथमेन ” ছনি সুখ নাই লঙ্কালাম্যাজিমুজাঙ্কি এ লাক্ষস কাছাত্মিাল সামলাৰৰ সুমহাস্থানাঙ্কাবাসা মুক্ত সুশলালিঙ্কান্দী মহাহিঙ্গালগালঙ্কান্ধতায়া- লাকসন্ধা- w স্বামখাস্থ্যবাঘাষনা দু ব্যায়ঃ । ইহাঙ্গ- নং বিষ্মামন্তবিম্বয়ামাহ न। तथा च अइउबटकणकारे लणवटकणकारे अनिरुक्तोमयः হুক্ষন প্রান্বিাহাঙল মাংঘছিনাবাহিঙ্গা হুমাৰাৱাৰহৰ ন ন্যাশনাঃ। সুগান্ধাই রুজ্জালম্বাস্থ্যৰঘঘিাথাবশাখা অফিস লিখা গল্পঃ লাখ মালালা অথং ফাঙ্গা ঘষে, ব্যান্থাৰ নক্ষম করুন গ্রাজিয়াবান্ধাঞ্জনিয়াশি জুৰীৰৰ স্থায় ; জুঙ্গিমাথায় জামালগঞ্জগুলালাগঞ্জ ছিলালখাঙ্কাবাব কান্না লিল “অগাইনুলাঙ্গল শু খুজুগাত্মিাৰ ঘনিমুখটম্বী মাল্লা। লক্ষ লায়ালাম। মখমলাখেলায় হজংঘাতমুল অলমাই দা গাদ্ধা হা-মুশাহারি মালাঘাথাব, লিঙ্ক এ হালখালবিলমুজ্জাম্বিয়া ভিতালীঘকন্যানি না ? যা লক্ষমাতুজ্জায় দিল কার্নিয়াহু। ল খান্তানাবুল নবমংখা- ছায়াঘনখখালার শান্তিপ্তি তথগাঙ্গুনি। বলুস স্বালোনিস্বাৰাজীৰ লা? মহাস্থা জাস্তিত্ব स्यानुपदमेव নানান প্রধান স্থানাৰ । কাথায়ী হয় বাঙচ্চতম নানাগ্রামবাগবাল ক ইলঞ্জ। গুর ৪- খামাদ্বীমঙ্কালাতিপ্পাখা খে কার। থার্মাখামাখনুজ্জাদান । বগা ষ্ট কালুখাথে সংসালথায়ীঅঙ্কনাকাঙ্গায় स्वाभावे साधिते अकारादिचान्तसमुदायघटकबोध्यस्वादीनां लक्ष्य स्थणकाराहावसत्त्वेन न ग्रहणापत्तिः, न वा अनुबन्धणकारादौ इला- আছাহাববেন হাম্বায়টিঙ্কুঙুরাতনযাত্রার্থি, সময় লমুক্কাকে হত্যাকানঘাষৰতাৰৱম্বৰযে, Bangয় এফএসএমএs2rbals গ্রঙ্ক। ছুদাছ। ক ৪ F * - জাঞ্জিঙ্গিল বাঙালী জানুয়াল স্কুল আহবান ফাঙ্গাসঘাষখলিঃ। লঘস্কান্ধাথাৎ ছমছামভিযুকাজ। জামিয়ানাক্ষাৎক্ষ জালালান্তিক্ষা- যাভিqাষ্ট হজ্জাহ্মাঞ্জরে “স্বত্ব নাঃ দুঃসত্ব ঘাতৗষঙ্গাঘাটুগুলাভজ্ঞাঞ্জাজ জঘ না? হজংজিবি অন্তু, ল। দুঙ্গা ক্ষুদ্র বিশ্রী এ প্রজ্ঞায় অন খাল লঙ্কান প্র স্বল স্কায়াখালঙ্কঃ লিঙ্ক ৪াল ত্বহাঙ্গালা ভাঙ্গায় জাঙ্গাঅঃ উইল স্বাস্থ স্লা হাজ্জাজাকাল্প “লাঙ্গাই গাথাগার। থাণিঞ্জি অজন্তাহাজঘাইছনাকাঙ্গালমা ধ্রুান নাম্বাঘা কথা বিদ্যালঙ্কায় স্বাক্ষাই মান্ধাাআকাধি অঙ্কন ক্ষমাবদ্ধ নাখালি থম? কােথা যন্তু মহাস্থানগুলা শিক্ষাঙ্গন সামিল জ্ঞাক্ষি কীভাঙ্গাত্মা লাল কাঙ্গালমাঞ্জাল ইন্তাজগঞ্জী অনাকথা। ব্দি হইলি লাল নিলে কা স্কুল বনহুয়ালালাবন্ধান্ত গাজা ক্ষিকাহাল্লাহসালটাঙ্গামাবি ন য় ল লাংটাল ল থাকাক্ষংলা ল জালালি যালাক্ষাদ্বগুন বাঙ্গালাহই যাযজ্ঞ। যন্ত্রণালভাঙ্গামাজ জান নাযায় - ফ্লাল কনসালফসুস্ব স্ব আশাৰা ঘামান ফ্লাভয় জুন মাঙ্গাল কথা অইন সমিক্ষায় অন্যাঞ্জালি কু , ল। ব্যালয় दाद्युहेशन জুনৰীয়া কাজ হলেই বা; সামান্সন্ধাগোবিনা ইয়াঙ্কিা নয় হাথুথালা। অথ “”মুলাঙ্গাইলাহিনীৰনামঘমথ নয় মুনী ঘনায়াখা জাম। এখন “” স্থান নয় তাই লঙ্কালান্যান্থনিঃস্বজাঙ্ক অঙ্কু আমিনুল জাকাবিল্লাল কালি লাল মাহালা জায়গা ইক গ্রামকিঙ্কসহ অঙ্কিালঙ্কাতিয়াবা Ar ag 3 লাঞ্চিাছাবেঃ- র ময়। ই খাই-জানালাঙ্গুলঝখমইনস্কো ৰি ; ঘৰুৱা অাহমছাখাল বিয়ানা হালানাগ্রামিহা জামায় স্নাথস্বস্বত্ব স্থা। ঙ্কাল ঞ্জালজাহিয়া আখাঙ্কাল সাজ; মাসুজ্জামগাহালাল লিজমল। এ --মান্নয়ন হয়ঞ্জান অায় সাজা বান্না সজ্জাঙ্ক লিলু ছিল” জুলাখাল মুম্বাই খে জুতায় ফাস্কামুক্তখত ফুলিঙ্কালঙ্কায় অক্সাঞ্জ অস্ত্র উদ্ধার্মিজালাখামাখা #লঙ্কাছগুঞ্জন গুগুল মাইনাঃ অন ল ঙ্গ গুঞ্জ ছানি। শুদ্ধাভাঙ্গাঘাথৰান্ধা। লজ্জায়াল ময়াঙ্কালসাক্ষ্যগ্ধাঞ্জঞ্জাল এখী হবজা ও মাহালুমঘ বজায় বিজঞ্জালমুক্তমঞ্চস্থান ভাই বংলাষ # স্বহিরিলাক্ষাৎক্ষ। ঈশিক্ষাবর্ষাকালে খালাস্কায়াখালী, ইংহু কাব্য গ্রন্থাবলজ্বালাশিলা কালাহাগামীযাযাঙ্গালংঙ্কা প্লামাল খাবি লালাগান। জ ম জাহান। মাছঘাণিজ্বীবি মা? খুব অঙ্গ। হাৰ ক্লাাহাযজুন সংবিয়ুযুষাঙ্কেজ কালিমাঞ্জা ভূবমু” জুনীংজ্জা কাক তাঃ দুঝি মুন্সীখালাঅাটককাদামাস্কাল বঙ্গ ভ্রম লালল অাবী মুলা নাৰাৰনালালাগালা ল জ মাখা কবি সুক্ষ দুলাৰ মহাদ্বাৰা নথিসাপ্তাহগুলজাইঘমালালাম্যাক্স লাগায়োল্ললল তাহাখানাৰঞ্জাঙ্গা জুালন জ্ঞান প্রমান নানিকাথাবলিহান আয়ন? অথমিক্ষমানবাহন অঙ্গানন্ধন জ্ঞানভানলাভাইঞ্জাল জামাৰাথ দুঙ্গামা ছাত্রাবন্তাথSলালে অগ্রাবাদ ভাজা ভাজুহানী অহনাহ্মান্ধাত্মালামাল মুন্নাঘামান चमत्वापादकस्यामावेनानिष्टलाधकाल्यापकरवापत्ते१र्वारस्वात् । झंभ.
সিএBE ক কানু গলু মক্কল। জাহঞ্জ। গান্ধাদিঃ সাৱার্থলিদষমা ‘প্রথম’ (ঘ জু• ৫-৭) অথ খামার স্থগিক্ষাবান্ন। लोपयोरभावेन प्रत्याहारेषु जातिग्रहणपक्षस्यैव भाष्यकृता सिद्धा. নিল মুসত্মাই কাণখান মান্নাঘ” মুম্বা লার্ণিচন্তাহাথী, জানি কারী মুঙ্কা আজিজা তাকিসংস্থাগুকান্তাল ও qায়ু मत्वं भवत्येव । न हि झलादिप्रत्याहारोपजीव्यस्वास्ति, येन আছাহণীয় জালালহুংয়াঙ্কাল মাজামিক এন্ধাঞ্জলিল জান্তা ফুরূষা কলাইল ঠায়ী ঘানাক্ষালান আকিব অাল অনুভ। অন্ধার্থ লিঙ্কালমূলী লাফালা দুলাস্থা থাকাযর্ক্স- জাহানাদালেখি লঙ্কালঙ্কালীবালানিম গ্ৰাছাৰঞ্জালাল আ ত্মাইল আয় প্রান্ধিলানায় তাবলম্বিশ্বৰ বিৰষা। হিঙ্গিালীন ऽप्यनुपदवक्ष्यमाणस्याकारे हलवापादकस्य नन्यस्योपजीव्यविरोधेना. জবাজাভ্যস্ত। জন্তু মান্থা,জল সু স্বাম” স্থাৰ শামাল- ইলালভানালিঘালা ভাল মুদালিৰিঃ জস্বঃ দ্ধ রুল জানান মানুরি। ল ভৗঘাকি- तीयान्तस्य हेतुग्रन्थस्य मध्यमणिन्यायेनेहापि सम्बन्धः । ननु हल्ला- ঘাষালঃ মা “ইমামল’থরুত্ব অগ্রদ্বাঘালাঃ- গ্রাহাজাল্ট খালালাঘাঘছালালাখ মাযহ্মালাম মিয়া ঘটাল লাক্ষাদ্ধাঙালকা- জল চালাক্সি ল নাম্বার। কি অাঞ্জাব সুখাদ্ধাগ্রস্তুvs৪ অগ্রাহ্মা কালী শিল্পল ভাষা- জীৰামৰি ল লীন অা--- নিহইনি। স্ত হল প্রণালিঅঙ্গ ‘তা কিন্তু অকাথঃ ব্রিন। লুলার্জি মানামিহলানলিয়ঃ জালালাবালদ্বগী ভ্র নকা গান্থালাক্তি। বিল ক্লিবি না” স্থান কাছ খ্রী আনিনি। জাহাহাহিনি । “মানুল্লাহ বললাৰ লাজ। জাদু মন্ত্রীর { মুন্তাখাব ইংল্য ।
জলাতান্ধিছাইখঃ - GARLS . "अहउण" द्यापति । अत एक- "प्रत्याहारेऽनुबन्धानां कथमज्ग्रहणेषु न ।" इत्यनेन प्रत्याहारे वर्णसमानाये य एतेऽक्षु अज्योधकसूत्रेषु मल्याहारा अनुबन्धाः क्रियन्ते तेपामग्रहणेन ग्रहण करमाने. त्यर्थकेनासत्याहारे थाङ्का कृता, न हल्पत्याहारे। भाष्ये च मा० सू०१) इत्यादिवत्रचतुष्टयोपादानेनैवात्य प्रवृत्तिर्दर्शिता । तन प्राधान्य प्रत्याहारेषु ग्रहणार्थत्वरूपं, हल्षु च तथोपदेशस्तेषाम्, अनु तु स्वराणामेव तथोपदेशा इति प्राधा- सिद्धवादित्यादिः । न च तचन्होः" इति खुत्रलामांदूकारस्या हलत्वं नेति कप्यते । अन्यथा सर्वत्रान्तरजस्वाद हल्यादिलोपे तयथ - दिति वाच्यम् । तत्लामथेन लाघवात् "लया" सूत्रस्थाकारस्यानुना. জিনাল লজ্জাস্থা হল সুফল। নামালালামগঞ্জ। इस्वत्यजाति तात्पर्येणार आदीति । तेन मामास्त्रायस्वेत्यस्व सङ्न. हः । अन्ततः किपि सम्बुद्धी संयोगान्त लोपे अनितर्विचि सम्बुद्धौ वा मन्नितिरूपम् । वस्तुतस्तु गुणाभेदकत्वस्य व्यापकजातिनिर्देशस्य स भगवदभिः मखेन सर्वत्र दोष इति बहकः । अथ "प्रत्याहारेऽनुबन्धानाम्" इत्यत्र प्रत्याहारपदेनाचप्रत्याहारस्पैच प्रहरी, न तु प्रत्याहारसामान्यस्यति पक्षेऽपि र प्रत्याहारवादिमसे मायाचिरोध मानसिकस्य फलमुखेनाह- *अत एवेति । "लणनाकारस्थाननुना। सिकत्वादेवेत्यर्थः । प्रसङ्गा- द्वितीयहेतुं विकृणोति तोति । हेतुकुक्षावित्यर्थः । ग्रहणास्वमि. ति ! बोध्यत्वप्रयोजनस्वरूपमित्यर्थः । वस्तुतस्तु प्राधान्यं श्रुतिघटकत्वमेव स्वमते वक्तुं युक्तम् । अनुबन्धानां महेश्वरकतत्वल्य तदातिरिक्तानां श्रुतित्वस्य च प्राक् प्रतिपादितत्वेन श्रुत्यपेक्षया महेशपरकृतेऽप्राधान्यस्य युक्तस्वात् । अत एव "हयवरट्” इत्यादौ टकारादेर्न प्राधान्यम् । अन्यथा ह ल्षु च तथोपदेशस्तेषामित्यादितटकारादेरपि प्राधान्यापची द्विती. यहेतोरव्यापकत्वापचेः । न चैवमस्य हेतोः "स्वौजस्" इत्यत्रा. सत्वात्तनानुबन्धानामपि सुधादिबोध्यत्वं स्यादिति वाच्यम् ! अनु बन्धघटिते तस्येष्टत्वात् । ननु भवन्मलेऽप्य प्रत्याहारेऽनुसन्धग्रहणा- पतिपरभाष्यवार्तिकविरोधो दुबार, हशादिषु टकारादिग्रहणानापाद HERENEPAL प्रकरणम् । लघुशब्देन्दुशेखरः। न्याचेषामेव सन्जित्वमिति भाष्ये स्पष्टम् । न च हशादिप्रत्या- हारे टग्रहणस्थापचिरिति वाच्यम् । हकारादिषु पुनःपुनरकारोचा- रणेन उच्चारणार्थवर्णरहितहलां तद्घटितप्रत्याहारे ग्रहणाभावस्थ वक्तुं शक्यत्वात् तद्विषयप्रयोगाणामनभिधानाच्च । तस्मादस्यानुना. लिकत्वमप्रामाणिकम् । “उरण रपरः" (पा० सू० १-२०५१) इत्यत्र लग्रहणं कर्तव्यमेव । ऋलवर्णयो। सावण्यवदित्याहुः । ननु "हय" (मा०सू० ५) इत्यादावकारोच्चारणेन तस्य नादित्याशङ्कथ निराकुरुतेन वेत्यादिना *। *पुनःपुनरिति* । न च "नाचं विना" इत्यादिवश्यमाणभाष्यरीत्याऽकारोचारणस्य सार्थक्येन कथं शापकतेति वाच्यम् ? व्यञ्जनद्वयमध्य एकाकारोच्चारणेना. पि तद्भाव्यसंरक्षणात्प्रतिव्यञ्जनमकारोच्चारणरूपयत्नाधिक्यस्य तद्- यत्वात् । शक्यत्वादिति । प्रत्येकमकारोच्चारणेनोचारणार्थवर्ण- राहित्यमेवाप्राधान्यं हलषु ज्ञाप्यते इति भावः । आचारिणस्तु-हशत्रत्याहारे तु न टकारग्रहणं यत्तुल्यजातीयां स्तुल्यजातीयेषूपदिशति" इति भाष्यस्य अन्तःस्थानामन्तास्थासु पञ्च मानां पञ्चामेषु चतुर्थानाञ्चतुर्थेषु तृतीयानां तृतीयेषु द्वितीयानां द्विती- येषु प्रथमानां प्रथमेमणामूमचुपदेशस्य ग्रहणार्थत्वम् ; नेतरेषामि. तरेधित्यर्थत्वात् "अचोऽक्षु, हलो हल्षु' इति भाष्यस्योपलक्षणस्वा. दोष इत्याहु अन्ये तुम्हशादी श्रुतिघटकस्वरूपधर्मेण प्रत्याहारादिहकारादि जातीयानामेव ग्रहणेन न टकारग्रहणमिति वदन्ति । *सद्विषयप्रयो. गाणामिति । हशादिप्रत्याहारे टकारग्रहणेन हनिमित्तककार्यघटित. रामो टीकत इत्यादीनामित्यर्थः । एतेन तद्विषयेत्यावेहशत्वावच्छिन्नो. हेश्यताश्रयटकारघटितानामित्यर्थ मनलि निधाय इदञ्चिन्त्यम्, 'को यष्टिकष्टीकते' इतिमालतीमाधवोक्कमहाकविप्रयोगदर्शनादिति बदन्ता. वुदयङ्कराचारिणो समाहिती। प्राचीनमतं निराकृत्य स्वमतमुपसंहः रति-* तस्मादित्यादिना* : *आहुरिति* | केचित्त-रप्रत्याहारकरणमेश सम्यक, "उरण रपरः" इति सूत्रे ल. काराकरणजलाधवात् । अत एव भाष्यकता "लपरत्वं वक्ष्यामि" इत्यु. पत्वाऽपि पुनःकम् । तृतीयहेतोरव्यापकत्वापत्तिस्तु नास्त्येव इस्लशा. बस्वत्यैवानुबधित्वेन हलप्रत्याहारसिद्ध प्राग लगोकार तदभावे .
मागमोक्तिकाशोपेल:- M हल्स्यप्रसशोऽत आह-काशमिध्विति । "म घुनरन्तरेणाचं व्यञ्जनस्थोच्चारणमपि भवति" इति "उच्चादाचा" (पा० स० १-२-२९ ) इतिसूत्रस्थभाष्याद् "एषा ह्याचार्यस्य शैली लक्ष्यते, पक्षतावच्छेदकानाक्रान्तत्वात् । किञ्च उच्चारणा रणार्थानामपि स्वनये इत्संज्ञालोपाम्यामेवापहारस्य "दिव औत्सु चाक्षयमाणत्वेन "हय. वर"इत्यादिघटकसकलोच्चारणार्थकाकारेषु हलप्रत्याहारसिद्धः प्राग लोपशास्त्रीयेत्यादिनिरुक्ततोरभावेनाध्यापकत्वापत्तिः। हल्पदेनाका रग्रहणे मामांत्रायस्वेतिदोषापत्तिश्चैतन्मतेऽपि दुर्धारेति योद्धयोर्थे জলখা যুকজান্ধাবীদাহায় লন্ত মনিলাৱান্নাঘর मातुल्यजातीयानित्यादिभाष्याच्च प्रत्याहाराणामाधशब्दसजाती यमध्यपातिबोध्यबोधकत्वं स्वीकार्यम् । लाजात्यञ्च-बोधकत्वप्रकार. काचार्यतात्पर्यविषयत्वेनैव । अत एव सुबाक्षिपदैामेकदेशादे हला. दिपदैर्मध्यपातिवर्णसङ्घातस्य चामहणं सिद्धम् । अच्त्वहत्त्वादिना तु न खाजात्यं सुबादावलम्भवात्। अलादिमिई कारादेरग्रहणप्रसाच्च । एवा "हयवरद" इत्यादिघटकाकारेष्विव लघटकाकारेऽपि बोध. कन्वेनाचार्यतात्पर्यविषयवाभावेनैव मामांनायस्वेत्यादौ दोषवारणमुभा यमतेऽपि तुल्यमेव । इसंशायोग्यत्वात्मकानुबन्धत्वाभ्युपगमातृतीय. हेतोरण्यापरवापतिलहनं परमेतन्मते विपरीतमतिरिच्यते । यतु श्रीधरेण-उच्चारणार्थानामिरसंचालोपाभ्यामपहारो विधेयवि- षय एवेति न हकारोतराकारादिश्वव्यापकत्वापत्चिरित्याशयकमुक्तम् । तद् हत्यादीनामपि साधुत्वविधायकत्वस्योकत्वेनैव पराकरणीयम् । कि 'मामांस्त्रायस्व' इत्याद्यापत्तिप्रतिपादनमयुक्तमेव, “हलन्त्यम्" इत्यत्र हरूपदेन सानुनासिकाकारस्य ग्रहण सम्भवेऽपि "मोऽनुस्वारः" इत्यादौ न तस्य ग्रहणम् । ततः पूर्वमुपदेशेऽजित्यस्य वाक्यार्थधी सम्भवेनेसंशालोपाभ्यान्त ग्रहणबोधनात । "नाज्झलावणुदित" इत्यनयोः सूत्रयोरजण्पदाम्यामाक्षरसमाम्नायिकानामेव प्रहणेऽप्यन्यत्र दीर्घादीनामपि ग्रहणवात् । एवमप्रत्याहारमात्रविषयकशङ्कासमा. धानपरभाष्याविरोधोऽप्युपलक्षणतया व्याख्याय निरोद्धव्यः; उत्तरी- स्या नव्यैरपि तस्यावश्यशरणीकरणीयत्वादित्याहुः । ननु हकारादिष्पकारोच्चारणस्य किं प्रयोजनमत आह-न पु. मरिति । मन्वेवमप्युडचारणार्थ कृतस्याप्यकारस्य मध्यगत्वेन हल. संशाकुतो नेत्यत आह-एषा हीति । ननु तुल्यजातीयत्वं केन धर्मण * খ্রনগুন সঙ্কংকা। কাজল গ”ে। ৪ অনুষঙ্গালীযানুসন্ধাইয়ূথত্মিবি, জীg, ছক্কা হুজু” কান সাহানুজশ্বালাক্সিম ব্যাঘালান মাল। ক্যাল। ন দিলী' ( ২৩ জুe --- gংকা লাখ ‘ হুয়ু” (ধাও ? -- অত্যাখs দ্বাস্তু ছবিখ্যাথন ‘ছ? ( ৩০ ই-ই ) নিল (অায়ু ও ২৫-৩) ছুঝ নাখাঃ অযথা- লাঞ্জাস্বাক্ষা इत्सज्ञामवोधयित्वा हलामिसज्ञापोषन থানক! ল ঙ্ক ঋ” { গুরু ও ও) হাস্য ” গাজু ? ) इत्यन्त समुदायमुद्दिश्य জ্ঞান ল জুমিয়া ফাজিল খান্থানাই বি অঙ্কু? মুত্ত। জাহাজমালানা জ্বালা য! তাহাখালিফাগুয়াহাৰীৰ বন্ধু জুঙ্কান্নাঘায়দায়ান্নান। দুজাহান্না থামালার ছাগু মল কানাকা না ঘানাথ স্বাঞ্চল। প্রশ্ন হল - ট্রন ভুক্তি, প্লাজায়। শান্তা মা দুজঞ্জাস্থামালা মুগন্ধিান । অথ জানাই স্বাগ্রখরাষ্ট্রায়ত্ব বাছু লম্বিশানন । # হালাল হলু বাশাহাজালালান রুহজ হন। এর সু জুষাঙ্কশায়ালাক্ষাদগম্বু জাফলশ্রীল্পাঙ্কন ব্দ দূষঃ ঞ্জ ঞ্চ এই নশ্বাংগাকা। লাজুর অঞ্জীলঙ্কা নুরুষাঙ্গ। “ দুস্থ’*চুনাক্ষীস্বায়ত্ব সুখীলঙ্কান্নগ্ধ ছকথায় খাদ্যাভাঞ্জলি ইয়াৰ স্বত্ব। #ব অন্যান্য । নাহহানগান - হ্বানামু আল” তুলনামল। অপ্রথা হাখামাননি আজ। দ ‘য দুলাল মুন্সীগঞ্জ বাঙ্গালী নাখা জামালগম্বা নবাঝাৰখানাবন্তী গুপ্তা মালুঘালাবার প্রায় ? = # ৮ कि सूत्रावरया नागेशोक्तिप्रकाशोपेत:- (मा० ० १४) इसनेन हल्सचाऽपि विधेयेति वाच्यम् । दशम भाऽऽहत्ती गौरवात् । ननु "उपदेशे इदन्त्यम् , अच् , अनुनासिका" इति सूत्रत्रय. मस्तु, अजित्पनन्त्यार्थम्, तृतीयेऽजित्यनुवृचिसामादचेदिद्भ पति तर्जनुनासिक एवेति नियमाश्रयणायुमभूतीन दोष, योगनि. भागसामाचानन्तरस्येति न्यायं बाधित्वा व्यवाहितस्यापि तेन नियमः, पिदचोन्या" (पा००१-१-४७) इति ज्ञाप काश्च न विपरीतनियमः, एवञ्च हल्ग्रहणमपि व्यर्थमन्योन्याश्रय भानच पाणिनित्रभेदे पारायणादाबहानिः । तथा च चत्र सत्र भाज्यम्-"अपाणिनीयन्तु भवति" इति वाच्यम् । कल्प्यमा. नन्यासस्य लधुत्वेऽस्यादोषत्वात् । "सूत्रभेदं तमुपाचरान्ति यत्र त. देवाऽन्यत् मूत्रक्रियते भूयो वा, यदि तदेवोपनहत्य क्रियो नासो জযথ বনমুঅঞ্চস্থ রাখায়ভাগ স্থা' बोध्यस्यसभवात् । লুন ‘ল আজিজী ন ন গল’ গ্রাঙ্গ স্থা চলনি। ধীঘ ইল শুধুমূলীঘাষনাঞ্জাহান বায়ালখাল্প। শালু ঘাতলস্তুবিদ্যালবাম योध्यम् । *अजित्यनुवृत्तिसामथ्यादिति । तदननुवृत्तौ तु मानिनावी सकारारिस्वार्थ विधिरेव स्यादिति भावः। अच्चदि भवतीति। अर्थ निधिमुखप्रवृत्तिसम्पादकनियमोऽयुक्तः। तथा सति अजिति অঞ্চ বাথঃ।দ্ধি মুনাথি লুলাহাজ ম तीति निषधमुलेनैव नियमप्रवृत्तिर्वक्तव्येति बोध्यम् । *प्रभृतावि. ति। 'रु शब्द इतिनिर्दिष्टधातुम्वित्यर्थः । अशोकवनिकाल्यायेनेतदु. क्तिः । ननु रुप्रभृतावजितियोगमाप्रसंशाया नियमेन बारणेऽपि पूर्व योगेन तदापाचटुारेत्यत आह-योगविमागेति । विपरीतनियम इति* । अनुनासिकश्चदिद्भवति, ताजेत्याकारकइति भाव । अो षत्वादिति * । अपाणिनीयवस्थादोषत्वादित्यर्थः । अत्रैव भाष्यसम्म तिमाह * सूत्रभेदमिति**उपाचरन्ति-वर्णयन्ति । तदेव-तफल कमेव । *भूया-तदपेक्षयाऽधिकम् । *उपसंहत्य-संक्षिप्य, लघु स्वीक.
PRAMMEENAKHREY statNMENT प्रकरणम् । लघुश Meanwhaturyata AR Dia सूत्रभेदः" इति अव उपसर्गात" (पा००-४-४७) इति सूत्रभाष्यात् । नासो सुत्रभेद इत्यस्य दोषाय इति शेषः । सति सम्भवे दृष्टद्वारैवाङ्गानामदृष्टार्थत्वमिति तदाशयः । अत एवं तत्र तत्र ज्ञापकपरसकलभाष्योच्छेदो नेति च । न, योगविभाग नियमज्ञापकाश्रयणेऽतिगौरवात् । न हि वर्णाभिव्यक्तिजनकक पठाभिघातगौरवमेवादर्तव्यं, न तु ज्ञानजनकमनोव्यापारगौर. पमिति राजाज्ञाऽस्ति । न च सह आसमन्ताद् एति गच्छत्तीति सहेता. मध्यमो वर्ण इत्यर्थ इति, अतो नान्योन्याश्रय इति वा- च्यम् । अन्योन्याश्रयतत्परिहारादीन वदता भाष्यकारेण "कटी" (बाधा० ३३१) "बी" ( भ्वा० धा० ११२३ ) इत्यत्र पश्लिष्टाद् ईङ गतौ" (दि०धा० १२१८) इत्यतश्च सह- आङ्-पूर्वात्तृजभावोधनात् । किञ्च योगमर्यादया तत उक्तार्था- लाभः । आसमन्तादित्यस्यानन्वितार्थत्वं व्यर्थत्वञ्च । रूढौ तु न स्येति यावत् । ननु साक्षादृष्टस्य सुभेदस्य कथम्भवदुक्तिमा श्रेणापडव इत्यत आह* दोषायेति । तथा च सूत्रभेदो होषाय न भवतीत्यर्थः। तदाशय इति । लाघवादेवमेव ज्याला पाणिनिना कुतो न कृत इति पूर्वपक्ष्याशय इत्यर्थः । एतेन लामययोगाच हि. त्यादिभाष्यात्पूर्व केषाश्चिच्छुद्धादृष्टार्थत्वं प्रतिपादितम् । अत्र तु सूत्र भेदमित्यादिभाष्याद दृष्टद्वारवाहावं प्रतिपाद्यत इति परस्पर विरु. मित्यपास्तम् । “नासो सूत्रभेद हतिभाष्यस्य दृष्टप्रयोजनकोऽसो न भवति, केवलारप्रयोजनका सूत्रभेदो भवत्येवेति श्रीधरोक्तव्या. ख्यानरीत्या विरोधलेशाभावाच । गतावित्यतश्चति । अयमए. पाठः । आ एतेति स्थितावत्येवतीतिवृयापत्तेः । “संश्चापूर्वको विधिरनि. त्यः" इति तु अगतिकगतिभूल स्वमते प्रत्याख्यातञ्च । धातुपसर्गयोः कार्यस्यान्तरङ्गत्वात्तृचः प्राग "माहुणः" इत्यपि न, वृद्धरनवकाशवापत्तेः। 'पूर्व धातुः साधनेन युज्यते' इत्यस्य सिद्धान्तितत्वाच्च । *यर्थव. ञ्चति । य चेन जमणेतिणकारादिभिरणादिप्रत्याहारापासबोध्यो- त्याचारिणः । तन, व्याखयानतो निर्णयसम्भवात् । तदाश्रयणे गौरवन्तु सर्वेषाङ्गले पतितमेवोति न तदोषायालम् ।
नागेशोति प्रकाशोत. coms मानमतः मूत्राश्या परिहरति हलत्यामिति भाष्येऽप्यन्योन्याश्रयमाय हलन्त्यमित्सझं भवति ल. कारश्वेभवतीति वक्तव्यम्" इत्युक्त्वा "एकशेषनिर्देशादा सिद्धम्- हल् चहलू च हल्, हलन्स्यामि इत्युक्तम् । तस्यायं भारः कृतकशेषेण हल्पदेन सम्बन्ध सामान्यषष्ट्या समासोऽन्त्यकाब्दस्य द्वन्द्वान्ते श्रूषमाणस्येवो भयवान्धयः । एवञ्च हल्स्वान्स्यं हल्रूपान्त्य बेति बोषः । अन्स्थे "हो शिरः" इतिवत् षष्ठीति । अनोखा- यतुरेक शेषनिर्देशो बोधुस्वावस्था बोधः । हसमीपो लकार इद् हलूरूपान्पश्चेति कैपटोतव्याख्यायां तु हल इसझं भवति हलन्त्यश्चेदिति बदेदित्यूह्यम् । नन्वेवमपि "न विभक्तौ (पासू०१-३-४) इति हि - भक्तिपदबोय मुशियोधो हलन्त्यम्” (पा० स० १-३-३) इति वाक्यार्थबोधोत्तरं, तद्बोधश्चापवादवाश्यार्थबोधोत्तरमित्य. परे तु-"तस्यादित इतिसूने स्वग्रहणवादित्यस्यातन्त्रत्वमस्तु, इति नान्योन्याश्रयशङ्कासमाधानादिकलेशले शोऽपीति वदन्ति । सूत्रा वृस्था तं परिहरतीति । अत्र हल्पदमावस्यकत्र हस्य लिति विग्रहेण हल मोपो लकार इदिति उपदेशस्य हलिदिति च वाक्यार्थद्वयामति कैय. टमतम् । लामीप्यन पष्ठयर्थः सम्भवततीति सम्पूर्णसुत्रावृत्तिरेखेति दीक्षितमतम् । सम्पूर्णसूत्रावृत्तौ गौरवारकयटोके भाष्याक्षरानानुगु. याच वाभिप्रेत भाष्योक्तिल परिहारमाह--*भाष्येऽपीत्या दिना * लम्बन्धसामान्योति । अवयवावयविमावस्यकत्वेऽप्येक तस्य मुख्यत्वमपरत्र तल्यारोपितत्वमित्येतावता भेमाश्रित्यैदमुक्त मिति बोध्यम् । हल्खूबान्त्यमिति । द्वन्द्वान्ते भूयमाणबदेकशेषान्ते श्रूयमाणस्यापि साहित्यानुरोधेन प्रत्येकमन्त्रयादिति भावः। कैयटोक्तं खण्डयितुमाह-हमीप इत्यादि * / *हलित्संचमिति * । हकारस मीपो लकार इत्संच इत्यर्थः । हलन्त्यञ्चेति* | हलरूपान्त्यश्वेत्यर्थः । *घदेदिति *। माध्यकार इति शेषः । परे तुखद् एकहलपदार्थस्यान्यपदार्थनिष्टविशेष्यता. निरूपितप्रकारताशयत्वेऽपि द्वितीयहरूपदार्थस्थाधुना निष्पत्त्यभाके. RAMATRupen ও ছত্তীসহ স্থায় গুঞ্জন প্রসূ না হই মঞ্চঘা। ] হত্যুদ্ধাস্ত্র। न्योन्याश्रय यषस्थ एवेति चेत् । न, अपवादवाक्यार्थबोधात्पूर्व पदपदार्थापस्थिताबुत्सर्गवाक्यार्थबोधे प्रतिषन्धकाभावात् । न ह्य- নাথানষ্ঠানমালালিজান মাথাবন্ধন বাস্থি স্বনাইলঙ্কজানুঃ জী অক্ষ দুবাই প্রবাপ্লিজ ক্লাজ জান থম্রাথার্থ জান্তব অল্প স্থান প্রডমু ? জাত্মীক্ষা বন্ধু মিক্স মালাই স্বান্তঃ জাঙ্কুথী আক্কাৰৰ মাজী স্কীত্বশীল বালুখাল খনাবিষযথাক্যরি ন যুদ্ধ। যুগ্ধ জাহানসুচলল বাত্মিকালিঙ্কাকানু ভাষা # ডিমাছা যন্ত্রাংশ কিছুক্ষণ লৰহ্মা ন্ত মুম্বাইঞ্জ স্থাৰ স্বাদ। মুয়ালালামাল ঘিশ্বাস্তুহারা ভূইঞ্জলি লাখ লাঙ্গাল্লালনৰ লগ্ন যুগান্তকা গ্রামাঞ্জা হয় না । জা স্থায় , ল িনবাবিয়াল মুভীয় বিষয় ছাঙ্কিা জানি, ক্লান্ত দুই মুখ চাও খায়কি- উঃ খিলাগিল আলাদুঘল শুরু স্বাঞ্ছা বিল্লিল কি কি আঁকুন্তান লতা। জ্ঞানগ্ধাংলাষ্টাঙ্গুয়ামামালানল কি- নবহুকাল মাথলিসু লিখাৰ মুৰ স্থা, শাৰ মৰিশালিঙ্গল ছাৰৰ । কিন্তু ; ও শান্ত নগ্ন দুক্তিজ্ঞাল সালুখালিয়া ফুলবানু। লন্ত প্লানালিখি वाभावाने प्रतियोगिज्ञानमपेक्ष्यते इति तात्पर्यमिति वाच्यम् ? विशि. স্লিান্সি ৰিছাত্মাঞ্জা লাইধৰালিখল নিহভাকালান্ত योगादिति चेद् , न । नपदवाच्यतावच्छेदकं यत्क्रियाऽम्बयिताच. ভঙ্ক নিগুয়া জল জলাঞ্জলাৰ স্নানীতস্থানঃ লিঙ্গ লাবনি না। ন হ ম মুৰীক মিনিমবিসিভিল ज्ञासा नियमेनोत्पद्यते। কালু-ফাঙ্গাল মাখালিছ জ্বাৰা সুখা লিল অন্য এ দু কনা, তা সলিখছিলনাক্সালও লা?sদি জল Paria नागेशाक्तिप्रकाशोपेत:- बाच्यम् भावाने प्रतियोगिज्ञानस्येव प्रतियोगिज्ञानेऽभावज्ञानस्य कारणता कस्यापि सम्मता । प्रतियोगिज्ञानं विना निषेधवाक्यार्थासम्भवाच्च । "पूर्व छपवादा अभिनिविशन्ते पश्चादुत्सर्गाः" इत्यस्य त्वयं भाव:----लक्षणकचक्षुष्कस्य उद्देश्यतावच्छेदकावच्छिन्ने सर्वत्रोत्स. कस्थापि सम्मतिः व्यतिरेकिष्टान्तदान्तिकतया ज्याचख्युः तदसत् । प्रतियोगिशानं विनत्यनुपदवक्ष्यमाणप्रन्थस्थासङ्गत्यापत्तेः । प्रत्युत निषेध्यशास्त्रजधाक्यार्थबोधं विना निषेधशालाजबोध एव न सम्भवतीत्याह--*प्रतियोगिशानं विनेति । *निषेधवानन्यार्थासम्भा वाध्चेति । सङ्केतलम्बन्धेनेत्पदस्याप्रसिप्रतियोगिकाभावज्ञानस्या. स्वीकारादिति भावः । न च "हलन्त्यम्" इत्येतद्वाक्यार्थबोधाभावेऽपि "उपदेशेऽ" इत्येतद्वाक्यार्थबोधमात्रेणानुनासिकाकारादौ प्रसिद्धस्य सङ्केत सम्बन्धेनेत्पदस्याभावबोधनमेवास्त्विति ? हलन्त्य"सु. नवाक्यार्थबोधात्मागप्रत्याहारमानाभावेन "उपदेशेऽच" इत्यस्यापि बोधासम्भवात् । न च "न विभक्तौ" इत्यत्पदस्यानुवृश्या श्रवणेन्द्रि येणैव प्रतियोगिज्ञानस्य जायमानत्वे घरकतासम्बन्धेन प्रसिद्धत्वेन च वाक्यार्थबोध: सुलभ इति वाच्यम? यत्सम्बन्धेन यदभावः प्रत्या. उपकतेन सम्बन्धेन तस्य प्रसिद्धत्वापेक्षणात् । अथ नैयायिकनयेऽप्रसि. प्रतियोगिकामाधास्वीकारेऽपि शाब्दिकनये तस्वीकारादेतदुक्कम युक्तमिति चेद् ? न । प्रतियोगिज्ञानं विना निषेधस्य निषेधशास्त्रजबो. धस्य योऽर्थः फलं तदसम्भवादित्यर्थेन निषेधशास्त्रीयवाक्यार्थमिक. साफल्याने निषेध्यशास्त्रजवाक्यार्थबोधस्य कारणतायां तात्पर्यात् । न हि निषेधशास्त्रीयवाक्यार्थबोधं विना निषेधशास्त्रीयवाक्यार्थधर्मि- कलाफल्याज्ञानम्भवितुमर्हतीति दिक् । नन्देवमपवादबोधात्पूर्वमुत्सर्गवाक्यस्य लक्ष्यसंस्कारकत्वोपपत्ता. बुदासीनविषय इवापवादविषयेऽपि प्रवृत्त्यापत्ती पश्चात स्थानेडन्त रम"नभायोक्त भुक्तयन्तम्' इति न्यायबोधितापवादशात्रवैया पत्तिमूलकेन प्रातिपदिकार्थखूत्रपठितेन 'पूर्व अपवादा' इतिघ्यायेनोस्स- गंवाक्यार्थबोधात्पूर्वमपवादवाक्यार्थषोधस्यावश्यकत्वसूचनेन प्रागुक्त रीत्या सुप्तिनिष्पत्य मावेनान्योन्याश्रयस्तदयस्थ एवेत्यत आह- पूर्व घपधादेत्यादि । * लक्षणकचक्षुष्कस्येति । लक्षणमेवैकं चक्षुर्यस्य लस्त्य ऋषयो लक्ष्यचक्षुष्का वसन्तु लक्षणकचक्षुका इति बहवः ।
AF গল্প? গ্রহ দুঃ। ও गंकृतसंस्कारयुद्धावुत्सर्गापवायोचिषयव्यवस्थानापक्या भुक्तवन्तं प्रति मा भुक्था' इति वाक्यस्य वापवाद शास्त्रवैयर्थापत्या चाप बादशास्त्रपालोचनेन तद्विषयलक्ष्यसंस्कारं निर्णाय तदाविषयं । ৮ কত ঋষি মুহাঃ ছgঃ সুর ও লক্ষ্মফস্বল্প দুটি হাথ দুঙ্গী বলিথিন তক্ষুধা? হ ল নন স্কুল লাগুয়াশায় আছি কিন্তু ব্যাংক লি ঙ্গ স্ট হণ কংঙ্খভক্ষা খুন্তি দিতে। জন্তু খালা মন হাম ও মুখে মুণ্ড “:” ছুঘল ৰামায় গ্রন্থ “ ”ঘলয় নাইং স্ব গুলেল - খান মালালাখাল , না থাকায় মান্বাক্ষুষ , বল অস্ত্রী হয়ঞ্জঃ যুবায়ালিৰামমাখস্বত্ব : সুয়াল ফাংশ মহিলা জ্ঞখ স্বত্ব স্বাস্তু স্বামিত্মর নজ ভg ইহা চায় জলাক্সিক্ষা। # হলাম বিচ্ছিন্ন স্কুল। স্থান প্রাথ হালকা- करवं विधेये विधेयसम्बन्धेवा भालत इति सिद्धान्तादिति भावः। ভালঙ্কালঙ্কঃ জাকির অমা- লঞ্জ। লাখ লম্বয়লাগুন রূদ্ধান্ত। সুস্বা মাঃ- ভয়ঙ্গ ধস্তাঞ্জিলা মা জুলাঘা হানাল্লাজিল লিখায় শী জুজু কলিজাখস্তু জ্বালকুলাশনা অনুষ্ট মন ঘাথায় হাজাখস্মাজাহন্তু জন্ম ছক্কা ছয় সবল লা ল कानिचिदसंस्कृतानि कानिचिदपवादलस्काय ঘাঁৰাল নাঘঞ্জিন্মি নিখুগলকােহলি। গুল थापत्येति । लिादिटितवाक्यानां মলিলিটন জামা कत्वालियन पूर्वमुत्सर्गप्रवृत्तापवादस्य লাল নগঞ্জ লিহান কামঃ। অকাথাৎ অথবা ফুল ছুম্বা দুরত্ব কথা—-#লমুৰমিখানি। নয়জুমুহাম ল। কৃষিগ্রাহাজানি। গুহা জাহাঙ্গদম্বাদশাহাজীবাছখনাত জুলাভক্ষানবিক বোমা স্বরাজ ত্তিার কে অ- ১৮ पूर्व जातेऽपि em उत्तरति ननु लुकालोऽपि तुल्यन्यायनानुत्पत्तरे नागेशोक्तिप्रकाशापेत. तचल्लक्ष्य तत्तद्विषय वाक्योपानद्वारोत्सर्गेण सहकरोति, अ. न्यथा विकल्पापत्तिरिति । एचपि "भुक्तवन्तं प्रति" इति न्यायो लुगादिना जातनिहत्तेभिचरितस्तथाऽपि तत्राप्यनुत्पत्तिरेवेति न ज्योत्सर्गशास्त्र प्रवर्द्धनीयमिति यावत् । तसविषयवाक्योपाल वेति । उपल्लवश्चैतन्मते व्यक्तिपक्षमाने । परेषां मते तु जातिपक्ष पीति बक्ष्यते । अन्यथा भुलचन्तमित्यस्यानीकारे । लि. থাখিনি। অস্বাভালাহলমরূদ্যালয় স্কলাঘ ভাসমূলমৗসুদুল কুদ্ৰ দ্বায়ী श्यतावच्छेपशव्यापकताबच्छेदकतामुत्सर्गापवादशास्त्रीयविधेयगतान्य तरत्वे स्वीकृस्या ण्वुल्तृजादिवदपवाद सहकार्येषु विकल्पापत्तिरित्यर्थः । वाङ्गीकर्तव्यखया हल्यादिसूत्रेण स्वौजस्" इत्यत्र प्रातिपदिकपदे हलन्ताद्यतिरिकत्वेन सङ्कोचस्यैव फलिततथा पन्धा इत्यादावपि सो. रनुत्पत्यापत्तिरिति चेदु, ना हलङयादिसूत्रेया परिनिहितप्रयोगका लिकहलन्तातिरिक्तत्वेन सङ्कोचस्याश्रयणात् । न चैवं राजत्यादिरपि परिनिष्ठिते हलन्तत्यामावेन तत्रापि सोः श्रवणापत्तिरिति वाच्यम् ? अगत्या सुविधिशब्द तन्त्रेण सुपकर्मकविधायपि नलोपस्थासिद्ध स्वाश्रयणेन "स्वौजस्" इतिसूत्रदृष्ट्या नलोप स्थासिद्धत्वेन परिनि. ठितप्रयोगकालिकहलन्तत्वबुद्धि सम्भवात् “पथिथि"इतिसूत्रादाव नुवर्तमानमुपदे विषय सप्तम्याश्चयणेन पूर्वमात्वादिषु सत्सु प्रक्रिया. कालिकहलन्तातिरिक्तत्वेन सङ्कोचेऽपि क्षतिविरहेण प्रश्तेऽदोषाच्च। अथैवमपि प्रसक्तकर्मकानुत्पत्तेरेव लोपसंज्ञायां प्रत्ययलोप" इत्यस्य प्रत्ययाभिन्न प्रसतकर्मकानुत्पत्तो प्रत्ययलक्षणं भवतीत्यर्धाद्राजेत्यादी नलोपवत् "कर्मण्यण्" इत्यस्यापवादभूतेन "आतोऽनुपसर्ग इत्यनेन विहितकान्ताहोदादिशब्दाढणन्तलक्षणीवापत्तिः । “कर्मण्यण" इत्य- नेन प्रसतस्याणोऽपवादशास्त्रजसोचेनानुत्पत्या प्रत्ययलक्षणाप्राप्तरि- ति चेद् ? न । "आतोऽनुपसर्ग" इत्येतच्छास्त्रीयोद्देश्यतावच्छेदककुक्षाव पोऽप्रवेशनात्वेन रूपेणाणा प्रवक्तेरनपेक्षणेन "कर्मण्यण्" इत्यत्र सहो. चमात्रस्य तेन करणात् । राजेत्यादौ सुहल्यादिसूत्रे सुतिसानामुपादा नेन सुवादिरूपोद्देश्यतावच्छेदकरूपेणोहेश्यसिद्धरपेक्षणेनास्ति तत्प्रसा क्तिरिति बोध्यम् । अण, योऽकार झतिब्याख्यानेन वर्णाश्रयत्वाच ।
থেer: 15 * কন্যা জাইয়া কামাল, ব্রাহ তৃগাছ। তন্তুজা জাহঃ। ভাল, থালজীক্ষাইs বিন্ধ্যায় করা। অমলিন- স্নান অঙ্ক । লাখ। মুঘক্ষত্র - হান্য গতকাল লিবি অণান্বি স্ব বাযযামাজ , ক ম ল থাকা খায় স্কহাখা আইহাই জাম্বাই বৰচনা ঘর অঞ্জ হকা গ্রহণ অষ্টক ভীঘ্রি খাদ্ধাদ্বীঘজই সুস্থত? উঃ লক্ষ্ম বিদ্যালল ঃ খায়। প্রথম ইলিয়া বঘা মস্ক অজ্ঞান ক্লা! ল শ Sঘরে । হাল ৰছুল হিলে বহু গুঞ্জয় শ্রীলঙ্ক লম্বা অংশুল হাই জান্তরাল সুই লম্বালতি রঃ গ কু? না যাই মান্ধ তালিষ্টঃ অক্লান্ত হল- থানাগাছির মোঙ্খলা ফু লাঘাষনাঘালু। লা : #চু লাঙলস্টগুলিং ঙ্ক ক্লিৱীই ই লবাঃ কাহল ? কায় উছুল তালুকজ্ঞজিহ্মবিদ্যালয় স্বাভাললাহ লা ইয়াংঘিক্ষান্ত হই নয়, ছিঃক্ষাঅভিভক্ষা চান যাজালাক কালিঝুলি খাজাফলংয়েঞ্জায় লাল লাব্বানা- ফোর নু ঃত্ব দল জাখা অল। হিল ট্রাকলিঃ কিঃ ইঃ” দুশ্রয় । জ্ঞ কি আ ত্মক দুটি জুই আই সহ কয়েকখালাখানালালাহু ইৰ সাজানাঙ্কফহজালালাবন্ধ খ্রিষ্টা - ৪ ; অস্বীকাস্থ গল্পাকাতান শানু। নুহ ‘মাথাৎ হনুমু’ ছনিলিঅম গুৰী ভিন্ন থানগাল সুৰক্ষাৰা হাস্থান বা অলন জাল নিজ ফাইল ‘অজুহুবিন্যসুত্র জ্বালালু। ঋথা যাহত্যাকান নাম্বাদু খাবাজ গ্য प्रमाणामावादिति दिक। আয়নশ্লীফাইবান * ‘ খুন’আত্মালদ্ধীজাণী- ঃ। নিজা খাইনি। দুদু বিদ্যালয়। *জয়া। দুনি। মৰলাখ সদ্ধান্ধাবাথস্ব স্বঃ জুলি Weo नागेशोक्तिप्रकाशोपेत:-- [सज्जा पा० । क्ष्यसंस्कारमानीते, तस्यापि शास्त्रक्रियास्मरणपूर्वकपयोगे एच धोत्पत्तेः । तदुक्तम्-"प्रकल्प्य चापादाविषयं तत उत्सर्गः प्रवर्तत" इति । प्रकल्प्य-परित्यज्य । यत्तु प्रकल्प्य चेस्थस्यायमर्थः --यथा 'न संप्रसारणे" (पा० सू०६-१-३७ ) इति वचनात् परस्य यणः पूर्व सम्प्रसारणं पूर्वस्य तु तानिमित्तः प्रतिषध इति अभ्यस्तसज्ञासूत्र कैयदः । "न सम्भसारणे" ०६-१ ३७) इति सूत्रस्थ भाष्याविरोधात् । तत्र हि "एतदेव ज्ञापयति परस्य न पूर्वस्येति । यद्वा, सम्प्रसारणाश्रयस्य प्रतिषेध" इत्यात्रुक्तम् । न हि न्यायेन विषयकामहवन्त इत्यर्थ इति केचित् । प्रकल्प्येति । 'तत' पति दि. ज्योगलक्षणपञ्चम्याऽपवादशास्त्रप्रवृत्तः पूर्वमेवोत्सर्गः प्रवर्तत इत्यर्थः *असमर्थ इति । यथा यथा "न सम्प्रसारण" इत्यादिना लभ्यते तथाऽर्थ इत्यर्थः । यथा न सम्प्रसारणा इति । अयं भावा-युवन आलित्यवस्थायां सम्प्रसारणपरत्वाभावानिषेधाप्रवृत्तावन्तरगत्वात्पूर्वयणः सम्प्रलारणे तत उत्तरस्थापि सम्प्रसारणेऽनिष्टापचिरतः पूर्वणि स्वप्रवृत्त्यभावं ঘৰখা সব ই ক্ষায় দুৰত্বায়ালিযন না तम्परित्यज्य परयणि उत्सर्गः प्रवर्तत इति तन्मते प्रकल्प्येत्यस्य स. म्भाव्येत्यर्थः, तत इत्यस्य व्यबलोपपञ्चम्या परित्यज्यत्या । ननु न लम्पसारण" इति खुत्र प्रकल्प्य' इतिन्यायशापकमेव परस्य यणः पूर्व सम्प्रसारणमित्यादि तु फलितार्थकथनपरमेधेत्यभित न्धाय आध्यान्तरविरोधमाह-* यति* / *सम्प्रसारणाश्रयस्येति । सम्प्रसारणनिमितकस्य पर्वरूपस्येत्यर्थः । अयं भाव-"न सम्बसा. रण" इतिसूत्र परित्यज्य "सालारणाच" इत्यत्रैव सम्प्रसारणा- इसम्प्रसारण' इति न्यासेन सम्प्रसारणे परे पूर्वरूपस्यैव प्रतिषधेन यणि यून इत्यादिलिद्धिरिति । ननूक्तयोः पक्षयोरेष यूनः पश्येत्यत्र फलभेदादेकदेश्युतित्वेन नैतदुक्ताथै प्रमाणतामहति, तथा हि-पूर्व परयणः सम्प्रसारणमिति झापनकल्पे हल्परत्वेन "एतत्तदोः" इतिसु. लोपः पूर्वरूपप्रतिषेधकल्पे यणः स्थानिवत्वेन हल्परत्वाभावेन तदन वृत्तिः, न च "न पदान्त" इति निषेधः लोपस्य पदानवयवस्वादिति चेदू न । भाष्यप्रामाण्येनान पदसंस्कारपक्षाश्रयणेन सो स्थानिभूता.
এখন = গ ল লিংক লুইজা নিন প্রজা ? ফুস্থতগীজ্ঞ হও। सिद्ध एवमुक्तिरुचिता । तस्माद न्यायस्य पदुक्त एक विषय इति बोध्यम् । यदपि अपवादवाक्याथ विना नोत्सर्गवाक्यार्थ इति বসুখ” ভূরি। যথিল, দুকযুন। এক নিমনী তুলা ( ঘ দুই-ই-৫) ন আ ত্মঘাখানা বানী লাল নমিনুষ্য বস্তু ছায়া সুন্ধুিথেনি : খুলগুন যা ল ব সুখ লুৰি স্কুল ছয় মাখিঞ্জর অষ্টান্তা মালিহ্মই অঞ্জঃ গুলিঞ্জাল থা: সঞ্জ শীলা গুলি স্বাভ? মুনাজা ছিল হান লিমান শূল বন ল থাঞ্জ লক্ষ্মী বিজ্ঞানিক অজি ই লিলিথাল মানা। খ জুরি । দুন স্কুথা’ ছবিঘায় দু। শুকযুকাদি। অথবাখাঞ্জিীয়ান হাগ্র মালামাল হ্রকাঘ। লম্বমাথাযহাৰাৰথি অঙ্গানিস্তুজবাব, নথা ছি-~~-৭ লক্ষণী” দুইঘিাৰ্যকাল এ স্থা এ সম্মুদি, দ্বিতীযঃ ৫‘ল সিনকী মুদ্রাক্ষান্তাষালন, = লু নিমন্ত্রিাহীনতকাল ; জে বসুখখালিথাল হয় জস্ব স্ব বন্ধা স্থলম বমনি এল নিকী হঙ্গালীনি । नपदार्थतुस्मपदार्थयोनिमात्रेणेत्यर्थः । স্যথা অ লাগঞ্জ দু দু জুন মখাইল আৰীলাল, বী দ্বিান্ধিযান বিলানুলালক্ষ্মী ইক ল মুবিন্যাঞ্চাখ লালাস্কগুন্তলালালিলমিলি ফাঃ । লৰ “লাভী” ছুয়েঞ্জাবি গ্রামে। প্রশ্ন গুলি ল জুয়ান প্রস্থলখাগ জানাথ গুলুলুমঘালদোষ স্থানাল্লখ # কাগ স্থানৱৰাখী জাগ: খাৰু, পথ ত্যাঞ্জাহা অর্থ, নাহাৰিামিবিশ্বাভাঙ্গালীৰ , ল। এন নিস্ক দুযঙ্গ মিকিমাগুৰু অন আর্থীক্ষাৰ গুৰুম । ফ্লাক্ষাৰ মাকালা। ছg খ ন ন হল-“থা জল মাইল নঙ্গ সঙ্গীজাযথ বখাপ্পা মালালা আকিকাকিনা। লাথি ‘ভয়ঙ্কু” ব্যাঘাত হয় জুম্ম নাতী সুস্থ সু মালামাল “লি” দুখ * * नागेशोक्तिप्रकाशोपेता-- [ सज्ञा-- Sameer भक्तिपदार्थज्ञानं सुलभमिति दिन । अनायुपदेश इति सम्बत्यते । तळभ्यमर्थमाह-सूत्रे इति । आदिरन्त्येन (पा० सू० १-१-१७)। आदिरिति किम् ? अन्त्यशब्देन पूर्वेषामाक्षेपादिगादिप्रत्याहारेऽकारादिग्रहणं मा भूदिति । एवमादिशब्देन परेषामाक्षेपादिणादिप्रत्याहारेषु बा. च सुतरामभावेनोदितः लबर्णमाह कस्वाभावाद "न विभक्तो" इत्यत्र तुशब्दस्य सबर्गबोधकत्याभावेन तज्ज्ञानासम्भवाविभक्तिस्थानकारस्ये. स्वापत्तिः पकारस्येव दुरा, तुशब्दस्तु तिथोरित्यवोच्चारणार्थीका- रेण तमात्रबोधक इत्येवं स्यादिति खेदू, न । परस्मिनिस्यादिनिर्देशैरि- हत्यहरूपदस्य नकारभित्रतत्परत्वमिति कल्पनात् । *अनापीति आ. बर्तित हलन्त्यम्" इत्यनापीत्यर्थ: । लम्बयत इति । अत एव "हल् विलेखने' इतिधातोलस्य जेवम् , उपदेशेऽनन्ययात् । #आदिरन्त्येन । आदिरिति किमिति । अन्त्यशब्देनैव तल्लाम- सम्मवादिति भाव। अन्यशब्देन पूर्वेषामाक्षेपादिति । आदेरेवाक्षेप इत्यत्र मानामावेन स्वघटितसमुदायस्याक्षेपादन्त्येन सहोच्चार्यमाणोच. अन्स्यपदेनानियमाणस्वनिचरमावयवतानिरूपकसमुदायघटकस्य तद्घटकबोध्यस्य या संज्ञा स्यादित्यर्थनगादिशब्दैः ककारनिष्ठाघरमाव: অনুনানিবাঙ্গালিলাখখাজাবা প্লাহ- तिरिति भावः । ते तु तस्मिन् आद्यन्ताम्यामिकारककाराभ्यां प्रत्या. অা জালিয়াৰবানিবনিবিষ্টজানান। शानिरूपकसमुदायस्यैवाक्षेपण नेगादिभिरकारादिग्रहणमिति बोध्यम् । एवमेवात्यग्रहणाभावेऽपिरीतिरनुसन्धेया । अथ मास्त्वादिग्रहणम् , * ক্ষান্ধিজাৰমিত্রাহাজলে জবাব नात् ककारनिष्ठचरमावयवताकस्य कचिदकारनिष्ठप्रथमावयवताकस्य क्वचिदिकारनिष्ठप्रथमावयवताकस्य क्वचिदुकारनिष्ठप्रथमावयवताकस्य च समुदायस्याक्षेपेण क्वचिद् 'अइउनल' इत्येतेषां, कवि 'इउऋल' इत्ये- षां कचिद् 'उऋल' इत्येषां ग्रहणमित्यादिरूपेण ग्रहणेनेष्टापत्तौ अन् इगि- त्याधनेकप्रस्थाहारकरणसामयनोच्चार्यमाणादिनिष्टप्रथमावयवताकस मुदायस्यैवाक्षेपकल्पनेनादोषात् । अथवा अन्त्य ग्रहणमेवमास्तु लकारमा. धमनुबन्धं कृत्वा त्रयोदशानुबन्धात् सूत्रभेदश्च विहाय लकारेणेवालाल इलित्यादिकतिपय प्रत्याहारकरणनेवाकासादिनिष्ठप्रथमावयववानिरूप.
PATH प्रकरणम् । लघुशब्देन्दुशेखरः। दीनां ग्रहणं मा भूदित्यन्त्येनेति । आदिः अन्त्येन इत्युभयोपादाने तु न दोषः । अयमादिरन्त्यो वेत्युक्तेऽवशिष्टमपि किञ्चिदस्तीति नियमेन प्रतीतः । परस्मिन् सति यस्मात्पूर्वो नास्ति स आदिः, पूर्वस्मिन् सति यस्मात्परो नास्ति सोऽन्त्य इति अकारादिग्रहणे इकारणकारादीनामाधन्तत्वस्यै बानापतेः । अनाधन्ताभ्यामवयव- स्वेन बोधकाभ्यां स्वघटित समुदाय आक्षिप्ता सज्ञी। तस्य चै. कत्र लक्ष्ये प्रयोगाभावात्प्रत्येकं सज्ञित्वम् । अन्त्यस्य तु न तत्का- कस्य क्वचिद् अउ इतिसमुदायस्य कचिद 'अइउकल इत्यादिसमुदायाना- ✉ জায়ালাঘা বা লাকমালায় বল ম্যায়ে জ মঙনালাযনাথানঃশ্বালানি मुदायस्वाक्षेपेणेष्टापत्तेः । निरुतापकद्वयमाश्रित्य युगपदुभयखण्ड नन्तु न सम्भवति, समुदायाक्षेपकपदामावादिति चेन् ? मैषम् । शाप. জয় গুয়াকাল জ্বাস্থ বহাল, খাগব্যাথা विनिगमनाविरहाउचोति दिक् । अबशिष्टमपीति । स्वटितसमुदा. यरूपमपीत्यर्थः । यस्मात्पूर्वो नास्तीति । अस्लमुदायनिरूपितमा दित्वं वक्तव्यम् । तत्समुदायघका पूर्वो नास्तीत्यर्थः । तेन घरप. सावित्यादौ पकारात्पूर्व घटशब्दाकारादौ सत्यपि न पकारादी पर शब्दाद्यादित्वहानिः । एवमुत्चरत्र परो नास्तीत्यस्यापि सरसमुदा- वघटकः परो नास्तीत्यर्थः । तेन घटशब्दोतराकारानन्तरं पकारादों लत्यपि नाकारादौ घटशब्दाधन्तत्वहानिः । तथा च स्वघटकत्व- মাঝামান্ধিাকালনিক- धेन तस्लमुदायविशिष्टत्वं तदादित्वम् । एवं स्वघटकत्वं स्वघटकोचरत्व स्वघटकावधिकपूर्वत्वामावत्यैतचितयलम्बन्धेन तत्समुदायविशिष्टत्वं तदन्त्यत्वं फलतीति बोध्यम् । प्रत्याख तिलब्धमेवार्थ स्वरुपतोऽपि निरूपयति-*अकारादिग्रहण ছবি। মুঘলাখামাখি দুখঃ। ঘন ঋন্ধান इत्यपि बोध्यम् । आधन्तत्वस्यवानापत्तेरिति । इकारादेः लमुदाय. घटकोत्तरत्वात् णकामदेव समुदायब टकपूर्वत्वादिति भावः । *समुदाय आक्षिप्त इति । अयमर्थास्याहारवादे, शब्दाध्याहार. वादे तु तद्विषयकशाब्दबोधं प्रति वृत्तिधानाधीनतदुपस्थितेतुतया स नामोतिप्रकाशोपेता- यम् । तस्येत्तज्ञालोषाभ्यामपहारान् । एतत्फलितकथनमेव भाष्ये मूले चस्वस्य च रूपस्य इति । स्वमित्यनुत्तिपरत्वेन व्या. ख्यानं तु हेयमेव, अनुत्तौ फलाभावात् । इतेति किम् ? "अप- रूणान" (मासू०७) इति णकारादिभिः प्रत्याहारो मा भूदिति। सहग्रहणाच समुदाय एवं सञ्शेति समुदायादेव "इक" इत्यादौ समुदायबोधकदाक्षेप एक वाक्यैकदेशप्रयोगस्थलवादिति बोध्यम् । রুঞ্জাক্তিঃ মাছুৰ মা সুনিনি। লুন্তু u घाणकारे पाणप्रत्याहार इति सन्देहापोहाय व्याख्यानस्यापश्याश्रयः তীয় স্বজুখে সুস্থতাল লিনকা গুয়ামাত্র , मनास्था तन्न कस्या यशानुगामा क्रियते" इति मायोकारिह व्या. बहानायणस्य जघन्यत्वात् । सह ग्रहणाच्चेति । अन्यथा बुने त्यादिवतृतीयोपपतौ तद्धयर्यादिति भावः समुदाय एवेति । ताशसमुदायत्वस्येच संभावपर्याप्त्यनुयोगितावच्छेदकत्वमिति भावः। मधेत "इको याचि" इत्यत्रत्याशननेज विरुतम् , हि व्यक्तिपक्षमुपक्रम्य "अणुवित्"सूअन्तु प्रत्याहारामावणे चरितार्थमित्यु. দুলুৱাৰীঃখ ৪ মখালালথাল গাহৰি चिनात्वेऽपि बोधवालम्भवेन विवस्वान । न चाधवानाम. द्वादशबांधकर समुदायानां प्रत्याहारबोधकवचास्तु , को वि. रोध इति वाच्यम् , अवयववस्युरस्थापिताविषयकवुद्धौ समुदाय জুয়াকাথাণিঅল্পমনঞ্জমোলাইজ্ঞান মান- स्वेन युगपदुमयबोधासम्मवादिति चेद, न । अन्ययोः प्रणेतुपुरुषभेदेन विरोधल्याशिशिरकरत्वात् । हरिदीक्षितनाम्ना नागेशेनेव लोऽपि . जीत इति किम्बदन्तीमवष्टायोज्यते चेत् । अस्तु, तदा प्रत्याहाराधेका. रादीनामेव 'इउल'इत्यादिवाना स्वसवर्णानाश बोधकत्वम् । सक. दुश्चरितल्यायविरोधस्तु इलेषस्थल व तन्त्रादिनैव परिहियताम् । न च श्लेषस्थले प्रणेतृपुरुषतात्पर्यस्यान्यथाऽनुपपत्या तथाकपनेऽपि पाणिनेरर्थद्वयबोधतात्पर्यस्य कल्पवाभाव इति वाच्यम् । इकारादीनां स्वसवर्णमात्राहकत्वे ककारादिसममिव्याहारवैयर्थेन 'इउकाल इत्या. दिमात्रबोधकत्वे "अणुदिव सूत्रेऽग्रहणवैययन चोभयत्र पाणिनि. तालार्यकल्पनात् । न चैवं प्रत्याहाराचर्णेभ्यो विभक्त्यापत्तिरिति घा. व्यम् । विभक्तीतरकादिसमभिध्याहारापेक्षयैष लोकेऽर्थबोधजनकत्वेन 393HISSAGARMATHARHTERNA प्रकरणम् । लघुशब्देन्दुशेखरः। विभक्त्युत्पत्ति दिमात्रात् । न चान्त्यस्येसज्ञालोपाभ्यामपहाराद "आदिरन्त्येन (पा० सू० १.१.७१) इत्यसङ्गतम् । सूत्रेष्वित्सज्ज्ञा- यामपि इगादिशब्देषु तदभावाद , अन्त्येनेत्यस्येदनस्यसोनेत्यर्थाव, व्यक्तिपक्षे एवमेवौचित्यात , सादृश्यमूलिकैव चात्र तत्वप्रत्यभिज्ञे. स्याहुः । “अचिश्नुधातु" (पा० ० ६.४.७७) इति सूत्रे इण इत्येव सिद्ध खोसिते निर्देशादिण परेणैवेति "लण" (मा० सू० ६) सूत्रे भाध्ये स्पष्टम् । हलन्त्यम् (पा० स०१-३-३)। अत्र पदद्वयं, समासेऽन्त्य. समुदायस्यैव प्रातिपदिकत्वात् । सवर्णरूपार्थमादायापि न संशाध- सरा व्यक्तिपक्षे "अणुदित" सूत्रस्यापि स एवायमिति प्रत्यभिनया ककारादिसममिव्याहारापेक्षयचा प्रवृतेः । तथा च सहग्रहणाचेत्यत्र सहशब्दस्य साहित्यमर्थः । गृहातेश्व-बोधनम् । समुदाय एवेति । लसम्यन्तेन कृतसन्धिः, लंशाशब्द-प्रातिपदिकसंवापर, एव सा- हित्यबोधनाच्च समुदाये एव प्रातिपदिकसंखेत्यादिरर्थ इतित दिक। *अपहारादिति अपहारश्च प्रकृते बोध्यत्वेन पाणिनितात्पर्यविषयथा. भाव एवेत्यभिहितम् । सूत्रेषु*-वर्णलमाम्नायसूत्रेषु । सदभावादि. ति* लोपल्या सामयाभावे फलाभावारसंक्षाऽपि नेत्यर्थः । यत्तु-शाकमहात्पूर्वमर्थवस्वाभावेनाप्रातिपदिकत्वाद् व्यवसिता. त्यस्वाभावेना लंबाप्राप्तिरेव नेलि, तन । यत्र सति प्रातिपदिको परि कृतार्थवाव भावि तत्र संशेत्यर्थात् । अन्यथा राम इत्यादावपि प्राति- पदिकत्वे लत्येवं परिष्कृतार्थवत्वेन संज्ञाऽनुपपत्तिर्दुवारैव । "आदिर- চয়ন বয়ার্কগ্রাজুদ্ধমনুন্তি ন ত । কিন্তু জানি বি चतुर्दशसूत्रीसम्बन्धिविवक्षितान्त्यत्वाभावेनदन्यसहशेनेत्यर्थावश्यक स्वेन संशाविरहेऽपि तत्प्रवृत्तरित्याहअन्त्येनत्यस्येति । प्रत्या. हारनिष्पत्तिकाले त्यस्यासवेऽपि तस्य स्मरणमात्रेण तत्साहश्या. লফিসিদ্ধান্তু মুন্তকালথায়। স্বল্প लायानुयोगिनः समुदायाषटकत्वेऽपि तत्प्रतियोगिनस्तथात्वाचेनैव समुदायाक्षेपः सुलभः ।ण परेणैवेति । इदं लन्दर्भविरुद्धत्वारिकशिदक्षरव्यत्य. ताणुहित्सूभनन्येन पुनरुतत्वाच्च यमेव । भट्टाधुकरीत्या कथा सन्दर्भसम्भवेऽपि पुनरुक्तता दुरित्याहुः । 2ी ।
wap नागेशोक्तिप्रकाशापेत:- शब्दस्य पूर्वनिपातापत्तेः कर्मधारययोग्यपदानां समासाभावस्य सू- कारशैलीसिद्धत्वाच । यद्यपि सर्वोऽपि हल तं तं समुदाय प्रत्य- पो भवति, तथाऽप्यन्त्यपदोपदेशपदाभ्यां प्रत्यासत्याज्ञातस्वस्व- रूपज्ञापकोधारणविषयसमुदाय प्रत्यन्त्य इह गृह्यते । अत एव म- TREATIHAawata *अन पदयामिति । समाले प्रत्येकवृत्तिलतायाः समुदाय तेरभ्युपगमेन गौरवात् । स्वयं हेवन्तरमाह-पूर्वनिपातापतेरिति* इल्पदस्य इदं हलित्याद्यानुगतप्रतीतिसिद्धत्वाति चकत्वादस्यप. दस्य गुणवाचकवाच्चेवि मा अतो हलादेः" इत्यादीहलपदस्य पूर्व निपान हल्पदस्य इकारादिलान्तसमुदायघटकवाचकत्वाभ्युपगमा दन्स्यपदवगुणवाचकत्वाविशेषात्पूर्वनिपाते कामचारतस्य बहुशो व्यभिचाराचा हेवन्तरमाह-कर्मधारययोग्यविकासमालामावा. स्येति । तत्पुरुषः लमानाधिकरणः पिति कृतीत्यावाविति भावः। अय प्रायोवादा, तेन एकाल् एकाजिस्थादी समालेऽपि न क्षतिरिति टीकाकारा कोचिनु कर्मधारययोग्यपदभावघटितसूत्र एक यथा "अरुणोऽदर्शना" इत्यादाविति न व्यभिचारशक्रेत्याहुः, तन्न। "निपात एकाच्” इत्यादावेकाप समासेन व्यभिचारात् कर्मधारय. योग्यपदयमाघटित सूने तथानियमोपगमेऽपि गोत्रावयवाद" इत्यत्र व्यभिचाराच्च। अन्ये तु-यत्र समाले व्यासे वा रूपे न विशेषसम्भवस्तथाभूते कर्मधारययोग्यपदयमाघटिते समासाभाव शैलीसिद्ध इत्याहुः । परेतु-यत्र लाघवादस्त वाक्यम्, यत्र च तदनादरस्तत्र समाला, इत्येव शैलीसिमित्याचक्षते । अथ तव्यदादी यकारादेरपि यत्किञ्चित्समुदायान्स्यत्वेनेत्यापति परिह माहबद्यपीति । प्रत्यासत्यति । उपदेशे विद्यमानमा त्यमिदित्यर्थेऽर्थादुपदिश्यमानसमुदायान्त्यमिदित्यर्थ इति मायाः । तदेवं स्पष्टपति-अन्नातस्वस्वरूपेति* । अशातम-अपूर्वज्ञानीयविष- यतावच्छेदक विधेयतावच्छेदकं यत् स्वस्थ समुदायस्थ रूपं प्रत्यक्षवि. षयतावच्छेदको धर्मस्तज्ज्ञापकं यदुन्चारणं तद्विषयसमुदायान्त्यमित्या थी। स्ववृत्तिश्रावणप्रत्यक्षविषयतावच्छेदकधर्मायच्छिविधेयताकतो.
ত। য মা ল ন্যাকা না থাকাঙ্খারুই মঙ্কজ । প্রমুখ। कारत्मज्ञापरिचाणायस्थमोरुकारचरितार्थः । समुदायोपदेश पर सर्वत्र ऋषितात्पर्येणारयवानां नान्तरीयतया নামজা থাকলাখাৰা। তথায় স্থান। বঙ্গ বিশ্বমালয়- খি। নন আক্ত” ( ৩ ) কাজী আলা দুন্দু- স্বাভাবিকাযালামাল । স্থান ফুলিঙ্গ। খা অৱস্থাৰটা অমুথব্রাহায় লক্ষ । ইছাযথ ব্যবস্থাপনায়নি গ্রাঃ । জন্ধি লক্ষাঙ্কিাও বিঃ নাজিল অ অহজাব ভ নায়িকা ঋন্থ লাখাই এখান ! কথা না বাবা- স্বাগলি গানখালামনি দাঃ। লম্বালা মিনি । ভাষান। নাভিনায়াখালী, ছু ফিঙ্গারু, ছাগু কু নরল না। ধ্বান সানি লাঞ্চ নয়। ওলাযেsীনি হাঃ। কথা যা লিলা অাল ভাঙামা লজ্জায় নানা অঞ্জ নানা চখানাযাৰ বাখেমু। কথা গুরুত্ব ও জ্ঞাপন প্লট নামীদাতাল মাখামাখি। দাম মাথায় অস্বীকাযাথা খাতায়ন খাবার অন্তু কম থকা ঘনীভাগা ব্যানামি না ফুয়াখখাত দ্বাৰাষাক গাছ---সঙ্গ ঝিম লালাব। এভাঙ্গাঞ্জানমালায় ব্যাভিচ অs অন্যান্ন ভিনঅমিমা নলাম । সুখ স্ত্র অস্থাযgয়া বুলুগুলা লা লা লা কাছাত্রি, বলা যায়ঞ্জার আমু। লাল নিচ্ছিায়াছাইড়া অন্ধত্ব স্কাল্লাহ খিল খ্যিথায় কাবী- লাৰ স্কুঞ্জমখাকি ছুরি অন্ধ। লাহাগান লীয়াৰিাবৰলা। খঙ্গ ছি মানবস্ব দিখ মার ন নৰুৱাইৰ কিয়ামবলম্ব থিমবাঞ্জা ল গুক। ধলা- অশ্রান্তকা, অস্কৃভান্ধী কানাঃ বৃন্ম ৪ দিই শুরু যা যথা- ময়লা ইনস্ত, থাকা অন্ধ গুল, জাভী বঙ্গ ও লাইক নিস্ক মিলিঅমাৰীখন। হম হয় ५० नागेशोक्तिप्रकाशोपेत :-- सिजा-- अत्र केचितअनुबन्धा अनेकान्ताः अनव थवाः । यो हो- कान्तः स कदाचित्तत्रोपलभ्यत एव । अयन्तु न तथा, तदर्थभूते विधेये कदाऽप्यदर्शनात् । “हलन्त्यम्" (पा० स० १.३.३) इत्य- त्रान्त्यशब्दः परसमीपबोधक, "चुटू" (पा० सू० १.३.७) इत्या- दावादिशब्दः पूर्वसमीपबोधकः, "अनेकाल शिव" (पा० ० १. १.५५) इत्यादौ समीपे सामीप्यमूलकावयवत्वारोपेण बहुब्रीहिः । स्पष्टश्चेदं "उपदेशेऽज" (पा० स०.१-३-२) इति सूने भाष्ये "मपर्यन्तस्य" (पा० सू० ७----६१.) इति सूत्रे कैयटे. च । सेन डाणलादौ इशादौ च न दोषः । अत एव "उपदेशेऽच्" (पा० सू०१-३-२ ) इति सूत्रे उपदेशग्रहणं चरितार्थम् । तद्धि 'अभ्र आँ अटिता इत्यादौ "आदितव" (पा० सू०७-२- १६) इतीमतिषेधाभावाय ! अनेकान्तत्वे हि तत्माप्तिरित्याहुः । परे तु-एकान्ता एव शास्त्रे तत्रोपलम्मादन्यत्रानुपल. म्भाच्च अनवयवो हि काकादिरेकजातीयसम्बन्धेन गृहक्षादिषू. पलभ्यते, नैवमयम् । किञ्चानवयवत्व ण-श-क- प्रत्ययादौ णादेरि थानापत्तिः । प्रत्ययादित्वाभावात् । एवमन्यत्वाभावादिशादे: शस्येत्वानापत्तिः । उक्तार्थलाक्षणिकरचे तु लक्षणैव दोषः। किञ्च दनचश्चकारवैयोपस्याऽवयवत्वमेव न्याय्यम् । अत एव "बुञ्छ. एकठच्" (पा० सू०४-३-८०) इतिसूत्रविहितके णिवप्रयु. क्तवृद्धिन। "तस्य लोपः" ( पा० सू०१-३-१ ) इति भाष्ये "एकान्तत्वमेव न्याय्यम्" इत्युक्तेश्च । “उपदेशेऽज् ( पा० सू० १-३-२) इति सूत्र उपदेशग्रहणन्तु स्पष्टार्थमेवेत्याहुः । सर्वत्रानु- बन्धसहितनिर्देशे विधौ "गुप्तिकिय" (पा सू० ३-१-५) इत्यादौ नकारेत्संज्ञका सो भवतीत्यादिक्रमेण बोधः । अनुवादे पणादानेनादोषात् । प्रसङ्गादाह-*अत्र केचिदित्यादि आहुरित्यन्तम् । अत्रत्यं तस्वं परिभाषाऽर्थप्रकाशतोऽवसेयम् । उक्तमुपसंहरति सर्व PLEAS प्रकरणम् । लघुशब्देन्दुशेखर । "सन्यत:" (पा० रु. ७-४-७९ ) इबादौ च नकारेसज्ञके सशब्दे पर इत्यादिक्रमेण बोधः । पाटबदे निष्ठासज्ञासूत्रे भाष्ये । अत एव "आदश्व" (पा० सू०६-१-६०), इत्यादेन सङ्गतिः । अन्यथा यत्राट् नत्र तत्र नापरो, नेष्यते स तत्र हादिः, यत्र श्यादिना । *नकारेलके सशब्द इति । अस्तुतस्तु लन्यतः" इत्यादावनुवाद एवेशार्थप्रयोजन, न तु विधौ। तेन सवेना विधाने इपिलिस्यादिर्नियाम्” इत्यादौ निहाविपदस्थ निबोध्यार्यकत्वेन क्षतिविरहातू । लक्षणायां विधौ परः शब्दार्थ: इति न्यायविरोधा- इच, ताशविधेयतावच्छेदककल्पने गौरवाच्च । अत एवेति । अनुवादे तथान्याख्यानादेवेत्यर्थः । नाडिति । आपनद्या" इत्या. दौ । ननु "आडजादीनाम्" इत्यत्रापरोऽपि स उपलभ्यत इति तव बुद्धयर्थ खत्रमस्वित्यत आहनेभयते चेति । परे तु-अनुबन्धविनिर्मुक्तपदार्थोपस्थिता प्रमाणामावाल्लोपपदस्थ अदर्शनं लोप" इत्येतत्सूत्र सङ्केतितमर्थ विहाय बोधविषयत्वाभावार्थक त्वकल्पनस्थायुक्तवाच्चेस्लंज्ञालोपो लक्ष्य एव लुगादिवत्प्रवते, बोध्या यवत्वमेकान्तत्वं तदनवयवत्ववानेकान्तरवम् । बोधकेऽनुबन्धप्रयुक्तका याणामप्रवृत्तेस्तद्वयवत्वानधयक्त्वविचारस्य निष्प्रयोजनत्वेन काकद. न्तपरीक्षातुल्यत्वात्, “सन्यत" इत्यादी नकारसंशकबोध्ये सादौ लक्षणा यां गौरवाच विशिष्टादिभक्तिदर्शनेन बोधकावयवत्वस्य निश्चयेन सन्देहा- तुस्थितेश्च । अत एव भाष्येऽपि-"एकान्ता, तत्रोपलब्धेः" इत्यनेन बोध्याव. यवत्वमेव तूचितम् । तत्रोपलब्धेरिति हेतुवाक्यस्यावधारणपरतया कैय- टोक्तं व्याख्यानमपि निष्प्रयोजनस्वाद्धेयमेव । न च बोध्यावयवत्वे "उप देशोत्तरकालेसंज्ञा' इतिभाज्यविरोध इति वाच्यम् ? "हलन्त्यम" इत्येतद्वाक्यार्थबोधं प्रति अइउणित्यादिवोपदेशशानस्य कारणत्वं प्रतिपादयितुमेव तरवृत्त्या इस्लंझाया वापदेशाव्यवाहितोचरकालिक स्वबोधने तात्पर्याभावेन बोधक एवेत्संज्ञालोपयोरेतस्माद्भाध्यादला. भात । न च "इदम इश, अपत्वात्लवर्णप्रहणं प्राप्नोति" इति भाव्यवि. रोध इति वाच्यम् ? 'उपदेशे किम् ? अभ्र आँ अटित' इत्यादिवद स्था. म्यनेकान्तपक्षाभिप्रायकत्वात् । अस्मिन् कल्पे च नानेकान्तकातत्व विचारो निष्प्रयोजनः; शिवनिस्वादिप्रयुक्त कार्याणां बोव्य एवं प्रवृत्ते. स्तनावयवत्यानवयवत्वयोर्लक्षणाद्याश्रयणानाश्रयणादिप्रयुक्त बैलक्षण्य. ?
লাহাকিমাজবল ? ( অক্ষা- গেলে शावण्णकारवदकारबोधकत्वस्य चाणपद মখী ফুল ফুলিঙ্গ লঙিন নক্লনি: কষ্ট। জ হাৰ। খা । মান্ধায়লস্বৰা যন্ত, আর অনুঘৰিকিথাখিনিয়ৈঃ নাৰি বন্ধা হাত আৱিষ্টা আমদামৰ। ৰাখকরূনাইমুজ্জ্বল জুয়াড়ি জী খামাতালকৰ লাথিলা জারি গুঞ্জন্দিগঞ্জ ছাত্ম লাইজুলাইমা- স্টিকালীগ্রন্ধানগুলা গুলো বানাই। ক্ষিন অত্যাবাইলজুলো ভিন্নজ্জালী টাইল আখি খান খ একাই সুজানালামাজ- নাহ্মঘক্ষণ যথেষ্ট গুম্বজাতিঘাষনা জুলাঙ্গালী। সব ে“নি ব্রহ্মাস্তায় দুই লা’ ছানান। ঘ দুঙ্গা ভূ প্লাব যাবী মুহাম্মাআব দুঙ্গি, জাবাইলঞ্জ আড়ালাইখ খালিদলিঙ্ক ‘ন্যা চায় গুঞ্জীনি জ্বালি, গুয়াগুলি যমথান্যাল ঋ; নাম্বলল মজনু ফুৰিাথাথই না , তত্ত্বাবনাজাম্বিনি স্নানঘরাহায় বিকিনিনি। নখ বাথ্র স্কল। প্রথা প্রঙ্কাইল্পনাকি লালা খালি জায়লীলালাস্কানিম হয় ঃ ছিঃ ন থাইছঙ্কায় স্বাস্থ্যখানাৰ সনভিী একিউআইল অপাথখলীয়াণান্তকাল ভার্জিলি ৰিহ্মাম্বুঝলজ্জাবী কাজললৰৰ ৰ কামভাব জাষ্ট । ল অব ‘ভাল ” নিম্ম মা ক্লনি, কি ‘য কিছু ? ও অনন্ত, ল নান, মানবকথ- বিশাল ভিস্থ, হল যা জ্ঞী ” বঙ্গতাজু স্থাগ্রহানু , লঙ্গ স্বাইন্ধানথষ্ট ভরা বই बेऽसत्वेन बोध्ये सदारोपालम्भबेनोत्रादिपदस्य स्ववृत्यानुयधच्छि. দালাল বাবা ক্লাব ইত। ভীষার জন্ধানী স্কাই হ্রত্যাপিলাখ লন্ত অৰূপলাইংজঙ্গল स्य बोध्य आरोपेणोकारत्वस्य च तत्र स्वतः सिद्धत्वेन श्रुताकारस्म বাহুবালিয়াত্তা মনু সাকাদ্ধানুকামালঙ্গ লইন নাম্বাৰাবাৰ অভাম ? বাঘানানথাসমায়:
EDISHA प्रकरणम् 1] স্থায় ? किम् ? वाचाल: । हालकम् ? "चिरिणोति' इत्यादी धातोरन्त्यस्य मा भूव। आयोच्चारणमिति । आधसुधारणामित्यर्थः, भावे ध. कत्वात् । तत्र पक्षे चोअवश्य बोधके बास्तबिकस्यालनारोषस्थाय. श्यकत्वे अकारसंशकोकारे इत्यादिक्रमेणैवार्थ इतिश्रुताकारेत्यादिपू. কী কাজুন। স্বাস্থ থাকাক্স স্কুল কলে सिद्धस्य दण्डिनेत्यादेस्तरफलत्वेन प्रदर्शनपरेणोचरमाध्येणेबैकदेश्. क्तित्वस्य वक्तव्यत्वेन तद्विरोधल्याकिञ्चित्करत्वाच्च । देवाहीत्यन "हशि च" इत्युस्वाभावस्तु सूने शब्दे सानुनासिको कारपाठेनोखनिमिः सभूतविलक्षणरुत्वस्य तत्रालस्वादेव बोध्यः । "सनाशंस" इतिसूत्रे स- नपदेन धातोम्रहणामावस्तु प्रत्ययाप्रत्ययमहणपरिभाषौव बोध्यः । इत्या सर्वत्रानुपूया एवोद्देश्यताविधेयतयोरवच्छेदकास्वामित्युपपन्न. मित्याधुः। *वाचाल इति । न चरवंशाया फलामा, लिरबरार्थत्वात् । न वैवंचित्वर्षयय, तस्लामन स्वरयोः पर्यायत्वापत्तेः । न च लख्यो. संशालोपयो स्वरमानार्थवे लाजिस्थेन वायो तथाविधानसामांन्ने গিৰি আন্ড। থাবালয় নিন মাঝামান্স सवर्णदीर्धामावकल्पनेन कृतार्थास्यात् । अथवा वाचाल इत्येतसा. धकसूत्रसाध्यवावाटेत्यस्योपलक्षणम् । अत्र हिटल्येवे जीवापत्तिः। न च स्यत्सालोपयोत्सतो. सवादी दस्तत्वामावान्डीपोऽमाति. रिति वाच्यम् । चाटि बक्तव्य आटग्धिधि लामध्यन सवदीर्धाभावक पनेनादन्तत्वलम्भवात् । ननु भूजीत्यायेकाक्षु लामादिन्यस्य स्वाभावकल्पनसम्भवादाह-*चिरिणोतीति। धातोरस्त्यस्यति । इदिवन्तु नुमर्थ स्यादिति भावः । न च उपदेशेऽच्" इतिचूत्रसाम- थ्यनाच्चविद्भवति तहनुनासिक एवेति नियमादिदं व्यमिति वाच्या म् ? एवं हल्भहणप्रत्याख्यानस्य गौरवग्रस्तत्वस्यान्योन्याश्रयपरिहार. प्रस्तावेऽभिहितत्वात् । *आद्यमुश्चारणमिति * उच्चारणं नाम-धोधानुकूला शब्दप्रयोगा, तत्र बोधस्य सविषयकत्वनियमाद्विषतानिरूपको बोधो विवक्षित। आयत्वञ्च विषयातायां विवक्षितम् । ताचेह स्वनिरूपकबोधान्तरानि. रूपितत्वरूपम् । अपूर्वज्ञानानिरूपितत्वरूपमिति यावत् । तदेवाहla । Stalkwsarma भाव इत्यर्थः । भाग्य कारणोकमिति शेषः । प्रकृतसूत्र एथे. नागेशोकिप्रकाशापेत: [सज्ञा-- मिति भावः । तु मलालस्यतच्छायतकाचार्याणामेव । आ. अस्वचाज्ञातस्वस्वरूपज्ञापकत्वम् । उपस्याअर्थत्वाहिशेरुच्चारणक्रिन यत्वात् । अत एक एकाच उपदेशे (पा० सू०७-२-१०) इति सूत्रे कपटेनोकाम्-- "इसका विधाधुच्चारणवचन उपदिशि- इति आदेच' (पा. ६-१-४६) इति सूत्रेऽपि "येषां स्वरूप ज्ञापनायापूर्वमुच्चारणं ले पाभेकोपदेशव्यबहार" इति। तत्र खूने भाष्येऽपि "उद्देवाश्च प्रातिपदिकानां नोपदेशः" इति प्रकृतसूत्रे भाष्येऽपि 'प्रत्यक्षमाख्यानमुपदेश इत्युक्तम् । तस्य चोक्त एवार्थः । परे तु-उपदेश इणि किमर्थम् ? अन आँ अप । का पुन ** आधल्ववेत्यादिना । * अत एव *- भावे धना सस्वादेव । *देव इति । सूत्रेऽपीति कैयटेनोकामिति शेषः । ম্বি স্ব জুলি। ति*। व्याख्यत्वेन प्रक्रान्तोपदेशपदलाभावधिभूतोपदेशेऽजित्यत्रेत्य- -र्थः। प्रत्यक्षमाख्यानमिति । स्वावच्छिन्नविधेयकशाब्दबोधा. नुकूलत्वस्वामकारकप्रत्यक्षानुकूलत्याम अम्बन्धेन धर्मविशिष्टव्यापार इत्यर्थः । यथा लोके यत्र कर्ण ग्रहीत्वा अयं गौरिति बोधयति; सत्र कर्णग्रहणरूपव्यापार निरुतोभय मान्धेन गोस्ववैशिष्ट्य सस्वातत्रोप. दिलो मे गौरिति व्यवहार । यत्र तु साक्षादिमान् गौरित्युच्चार्य गां बोधयति तत्रोच्चारणब्यापार गोस्वावच्छिन्नविधेयताकशाबोधानु. জুৰি নহ্মাহমযানুভার গাথাঃ দ্বি- देशस्यैव । तथा शास्त्रेऽपि "गुप्तिज्" इत्यादी सनाधुच्चारणे निरु कोमयसम्बन्धेन सन्त्ववैशिष्ट्य सत्वात्सन उपदेशे व्यवहार उपपन्ना, तदेतदमिलवायाइ-तस्य चेति * । उक्त एवेति। अशातस्वस्व. रुपेत्यनेनीक एवेत्यर्थः । उपदेश इत्यत्र भावे धम् तस्य चोसरत्रापि सम्बन्ध इति प्राचीनमा तमुपपाधोपदेशपदें करणे धन तस्थ चोत्तरबाननुवृत्तिरिति स्वमतव्य. पस्थापयितुमाह-परे स्विति [*उपदेश इति किमिति *। पूर्वसूत्र एवो पदेशग्रहणं फिमर्थमिति प्रश्नाशयः । अत एव सुत्रव्यविषय उपदेशपद- स्थ प्रत्यक्षाख्यानपरत्वे दूषणदानलङ्गतिः । अघ्र आ अप इति* । अन.
TOP तिननु तालत हत्थन तच्छदेनेरल कावयुकयाच शतशानचोक प्रकरणम् । लघुशन्देन्दुशेखरः। कद्देशोपदेश योविशेषः" इति भाष्ये उक्तम् । यदि प्रत्यक्षमाख्या- नमुपदेशो गुणैः प्रापण मुद्देशास्तहि "लूट लद्वा" (पा सू०.३- ३-१४) "निष्ठा" (पासू १०) इति विहिताना शत-शानच्-क्त क्तवतुनामवयवस्येसज्ञानापतिः । तथा "राज (पा० स० १...११४) "चित्याग्निचित्ये।” (पा०मूक ३-१०-१३२.) इत्यादिनिपातनानुमितक्यवादीनां पादेरिया- नापत्तिः । “वदः सुषि" (पा र ३-१-१०६) इत्यत्रोचा- रितस्तु नैतत्सम्बन्धी। अत एक तस्यापस्यात इन्' इति व्यासे. ऽन्यशब्दसम्बद्धापत्यार्थस्यानुक्तरूपशेषत्वमुक्तमाकरे । तस्मादन आँ अटित इत्यस्योपलक्षणमिदम् "कः पुनः इत्यस्य मायोक्तस्य प्रश्न स्याशयं वर्णयति-यदीति । प्रत्यक्षेति*। उक्तोऽर्थः । *गुणैरिति । प्रत्यक्षविषयतावच्छेदकधर्मापुरस्कारेण बोधकमित्यर्थः । अल्टः सङ्के- सयसूर्य" परामर्शात्सत्संज्ञायां "लुटः सद्वा"इत्यत्र न दोषोऽत. आह-केति । नन्विहापि न दोषः "वक्तवतू निष्ठा" इत्यस्य परिभाषात्वं स्वीकृत्य यत्र निष्ठापदं तत्र ककवतू उपतिष्ठेते इत्यर्थस्वीकारात्"निष्ठा इतिसूत्रे तयोः पदयोरुपस्थितेरिसंशायाः सिद्धरित्यत आह-* तथा राजस्ः येति* निपातनानुमितेति राजसूयशब्दः किञ्चिवचनबोधितलाधु ताका, पाणिन्युञ्चरितत्वात् । राजसूयशब्दो राजपूर्वकसुधातोः क्य. विति वचनबोधितसाधुताका, वचनान्तराबोधितसाधुनाकरवे सति वचनबोधितसाधुताकत्वादिति परिशेषतोऽनुमीयमानवचनबोधित्तक्या बादीनामित्यर्थः । नन्वनुमीयमानवचनघटकस्य क्यपोऽनुशारणेअपि "वदः सुपि"इत्यत्र तदुच्चारणादित्वं सुलभमित्यत आह-*नैतत्व स्बन्धीति* । राजोपपदकसुधातुत्तरत्वविशिष्टक्यबोधकत्वाभावादिति भाव: । अत एव*एकसम्बन्धिनोऽपरसम्बन्धित्वाभावादेव । * : कर इति । तत्र हि-"तस्यापत्यमत इम्" इत्येक एव योगोऽदन्तेभ्य अर्थमस्तुः अन्येभ्यस्तु शैषिकोऽणेवास्त्वित्याशङ्काऽवसरेऽप्यरूपार्थ स्योक्तत्वाच्छोषिकोऽण न स्यादित्यायावन्तशब्दवाच्यार्थसम्बन्ध्य- पत्यार्थस्योक्तत्वेऽपि तदन्य शब्दवाच्यार्थसम्बन्धपत्यार्थोऽनुक्त एवेत्यु: क्त्वा शङ्का स्थिरीकृता'मानव' इत्यत्र वृद्धाच्छस्य बाधनार्थ योगविभाग ? प्रयोगस्य-प्रयुज्यमानस्य, शासन यानिष्ठितत्वशासन करणभूतान नागेशोक्तिप्रकाशोपेत. [सन- सूत्रे उपदेशाशब्देनोद्देशस्यापि ग्रहणं वक्तव्यम् । एवम् 'अन आँ अप:' इत्यादावपि प्राप्नोतीति तेषां सङ्ग्रहोऽस्य व्याडचिर्येन भवति स विशेषः क इति प्रश्नः । सत्सङ्ग्रहार्थमेव लोकव्यवहारेणापि तयोः सङ्कीर्णत्वभुपपायैतद्वयावृत्तये तत्सङ्ग्रहाय च "उपदेशनेऽनु. नासिक इति वक्तव्यम् । किं पुनरूपदेशनं ? शास्त्रम्" इत्युक्तं वार्तिककृता । तत्र शास्त्रपदेन प्रयोगशासनकरणभूता धातुमाति. पदिक प्रत्ययनिपातागमादेशा "हलन्त्य (पा० सू०१-३-३) सूत्रे व्यवासितपदार्थत्वेन भाष्ये उक्ता गृह्यन्ते । एषश्च तत्सङ्ग्रह इतिसमाहितमिति स्वायत् । यदि तु "राजसूय इतिनिपातनात्पकार. ककारेत्सकयप्रत्ययविधायक वाक्य मेवानुमाय नात्र दोष इति লায়ন; নাজ্জাক » “ অহা অল্প’যাঘাবা- प्रत्ययश्चित्समानुपपत्तिदोषो बाध्यः । तस्मादिति । उपदेशश- # মাথালায় ৪ লাখ 'इत्यादौ दोषादित्यर्थः सूत्रे लक्षासूत्रे । तेषाम् । স্বাভালা। ৪ स्य--अम्र आँ इत्यस्य । तत्संग्रहार्थमेव* शत्रादिसङ्ग्रहार्थमेव *लोकव्यवहारणापीति । अनुघाकाइने 'इषेत्वा' इत्याद्यनुवाकाण्याने ক্তিগ্রাম অঙ্ক ছুরি মামল, অক্সিল্কায় দুভাগ অগ্ধ জুংখাল ভক্কিা ম র ব জ ঝখে। ফুল বকু कोश्वित्वस्य सिद्धिरानिष्टेषु तस्यामावसिद्धिरिति विषयविभागालामा सूचितः। ननु आँ इत्यस्योच्चारणायायां विषयत्वेन करणवादमा দুঙ্গালিগ্রাধিকার আই---সখয়ালৰা স্থান। HOMEN MIReso तु परिनिष्ठिता इत्यर्थः। एवञ्च ऑइत्यस्य परिनिष्ठितत्वमेव, न तु तत्क- करणस्वमिति भावः । एतेन आँ इत्यस्य प्रातिपदिकत्वादादेशत्वाच्च प्रावशङ्काव्युदासः । धात्वादिपदेन तत्चद्वोधकानां ब्रहणाच्च । "ल्ट: लद्वा" इत्यादिषु सज्ञालभिभावबोधकेऽनुबन्ध उच्चारित एव "राज- सूय"इत्यत्र त्वनुबन्धरहितविधायकवचनानुमानमेवेति बोध्यं तदेतद. मिसनभ्यायाह-*पवञ्चति । एवम्भावसाधनस्योपदेशपदस्योत्तरत्रा- नुवृत्तिमभ्युपेत्य पूषोत्तरसूत्रसाधारण्येनानुपपत्तिमुपपाद्य भावसाधन स्य यथाकथञ्चिदभ्युपगमेऽप्युपदेशपदस्योत्तरत्रानुवृत्तिः सर्वथाऽनुए.
944 प्रकरणम् ।। लघुशन्देन्दु कोहर। 'अन आँ' इत्येतद्यावृतिश्च सिद्धा । तस्य च वार्तिकस्य बाहुल. काकरणे घना प्रत्याख्यानं भगवता कुत्तम् । किच "इलन्स्य" (पा० स० १-३-३) सूत्रे भावधा- न्तोपदेशपदानुवृत्तौ "भवतष्ठक्छसौ” (पा० सू०४-१-११५ ) इत्यादिविहितवित्तज्ञानापत्तिः। परस्य सन्दवेन कादेरन्त्यत्वा. भावात् । यदि तूपदेशे प्रत्ययस्वादिविशिष्टान्त्य इव इत्यर्थ इत्यु. च्यते तदोपदेश इति व्यर्थम् । अन्त्यपदसामयनेछ तल्लाभात अत एवान सूत्रे उपदेशग्रहणस्य अनुबन्धा अनेकान्ता इत्य. स्थितपक्षे 'अभ्र आँ अटित:' इति प्रयोजनमुक्तं, न तूचराथमि. त्युक्तम् । न च करणसाधनोपदेशशब्दानुवृत्या सिद्धे "हलन्त्य" (पा० ० १-३-३) सूत्रे "व्यवासितान्त्यमिति वक्तव्यम् । पुनर्व्यवसिताः धातुमातिपदिकमस्ययनिपातागमादेशाति पन्नेत्याह---*किनेति। *भावधजन्तेति । करणसाधनानुवृत्ती तु विहितस्थापि प्रयोगशासनकरणस्वेन तत्स्यादपीति भावः। *कादेर. त्यत्वामावादिति । अयम्भाव-उपदेश सत्यनत्यमिदित्यर्थे किनिक पितानत्यत्वमिति जिज्ञासायां प्रत्यासत्योपदिश्यमान समुदायनिकपि. समन्स्यत्वं ग्राम ; तरच उपदिश्यमानसमुदायघटकले सत्युपदिश्य- সালামুনুন্ধামনাঘস্থাগান্তি वाध्यम तथा च उका ककारस्योपदिश्यमानठक्समुदायघटकत्वेऽपि उपदिश्य. मानस्घटककारमागभावाधिकरणक्षणवृत्तित्वेनान्यत्वाभाव इति । यदि तु प्रत्यासत्या स्वघटकत्व स्वघटकवर्णप्रागभावाधिकरणक्षणावृ- त्तित्त्व सम्बन्धाभ्यामुपदिश्यमानसमुदायविशिष्टत्वमेवेहान्न्यत्वं परि- क्रियते तदेदं दूषणाभिधानं चिन्त्यमेव । न चैवं यत्किञ्चित्समुदाया. न्त्यस्यत्वाप्राप्त्या तद्वारणाय व्यवसितान्त्यग्रहणादिपरवार्तिकादिवि. যায় ছবি আবদু। জালালিন মুনদি অনুযা राऽवयवस्थापि कश्चिदुपदिश्यमानत्वेन प्राप्त्ववारणाय वाचिका दिप्रवृत्तेरिति बोध्यम् । करणसाधनस्यापि तस्योत्तरत्र नानुवृत्तिरिति सूचयन् भावसाधनपक्षेऽपि नानुवृत्तिर्युक्तेत्यत्र हेतुव्याजेनाह-*अत एवेति । उत्तरत्रानुवृत्ती दोषसद्भावादेवेति फलाभावादेवेति चार्थः ।
a l I ছা জান্নান লিজা। লাখ ইনুল গ্রহ স্ব ইত্মহতা দোকান @ স্বর ৯ দ্বাঘায় ইস্ট ইচ্ছায় কান্না জ্বালানি জোয়াক্সিক্ষা হয়ঃ বাকি অলানায় প্রায়। নাথাৎদ্বত্ব হ্রথম গ্যালাথি ঘাথাখিয়ায় যান। কন্যা ভঙ্গুল লা- যন্ত্রকাগুলি সংঘাতগয়না ফ্ল। মানুষ দিয়ালা ঘর- स्वादि तु धातुत्वादियोग्यघटितवाद बोध्यम् । निपातानां योत. কাল জামাকছুদুল অ খৃত্ব দু গ্রন্থ ও রুজু । স্থা আশংকাজ খালি বিজিবি । মুছুনা খিৰি- লুৎখালান। কাল তন্ত শুৱাট্ট যুথলিফেছ। য়াং ন্ত ময়দা হাঙ্গানে হালি ফাঃ শাহান্নাবি। নানা কী লু হাথুথ স্ক্রিদ্ধ অবস্থা প্রায় জ্বা দুনি না। গ গুয়াহুয়া সুলতান। জানাজুক ল নল জুষ্টি গন্যান্য gঙ্কজ থাকা অন্ত্রে লালু থাকায় সু ? অজানান, ল থ্যাঙ্কা বাঘাথায় স্বায়ত্ব বা শানুয়ালই থাৎ- ভিষেই দূণেথাকায় স্থায়ী স্বত্বঃ মুরাছ-লঙ্গা শুল যমু স্লোহ , দুহাজাঞ্জাই অক্সক্ষত লাল না ? ভাঙায় গৃহালকা ভু শুৰাতাজা হা হায়াখাস্তা। লন্ত নিশ্বালা- চুল লইs গ্রাঅর্থাৎললামুয়ালখালথানালা জুলবি বি ই অক্ষাৰ সানিজ্জিা । (ঘ- খাত্তী গ্রহ লক্ষন গুদানা এলখ্রিষ্টাব। গাছগুলো- মিছিলাজু, আলাদিন আলু; লালন লাইনে! গন্তু থিবঘর মহাজ লাৰু সৰ সন্ধুিত; অন্তৰখন ছি বহু স্থাৰু কুত্তা ল অম্বালবি না। মল সুলমানরা তাঘাষাল হ ল স্কুল স্থান বাংলালিলুলী খান হনা-থালাখাল বলল। যথা- बसाधनोपदेशपदाननुवृत्तिपूर्वकव्यवलितान्त्यग्रहणे चेत्यर्थः । *उद এক র ৫এক্সঃ গ্রন্থ as the hot s আখক . [[3 সৃষ্ট হয় । ] বস্তুদ্বুদ্ধ হয়। লশ্রণisl: -~- # রিয়া ** ধ a অঅিঞ্চ রি তীবঃ অঞ্জীবি এৰি অঞ্চল গণি কিম্বাই { গুলি হয়ঞায়িত্ব থরহঃ ঃ ১৮ খিত্মাল মলি বঘ্ন ঘলি গ ৪ জলেঞ্জ মোঃ অংজ্ঞগুরু” ম , ঘ্রায়রিয়া - ফ্লা মুম্বাই ই ? ময়লাব হয়? যুতে গ্রাঙ্গ জুজু , হৃদয়- স্বীকছুলি র ল শ্রাদা ও হয়ঞ্জস্থ ক আয় ললো জ্ঞা। মন্ত্র ইরা স্বাভাটাজুলের স্ত্রীঘর জানুঞ্জ ” কঙ্কাল বন্যার ভদ্র জ্ঞাখি কইল গুলাক্ষাৎক্টর ও ইয়াহিয়া অইত্ত্বেও জুম্মা দুম্বালতি হয় ? ফে~~~-৩টা ৫৫ অধীজি মুক্তি এর স্বাস্থarশুনিক উৎসু চার নয়g cট অং স্বজু; ইন্দ্র চন্দ্র ব্রিলার গুরুত্বপুর্থ রাক। যা গুরুন্নাতে জুতায়ালা মালিথাল প্লাহি লি ক্ষেত নষ্ট না হয় দুর্থ ছয়- নীলিঙ্কা ক্রিস্টেট করনুষদ চেয়দায় হয় ৪ লাজুক হত্যা জালালের খুশনুদানে দুল দ্যালয়ে স্ব স্বচ্ছ মা বিবি রুদালি। মুষ্টি লাভজুঘল মালালালালা লাজু জন্য -==াজ্জাগুয়ায় ছাত্র সংগ ল নামৰি অায়িঞ্জ-২ আহন হ্নত হজ্জ ডিম্বাঞ্চল্প। সুস্থ দুলাল জানান। যাবিয়িমৗলাফালাফি লহি আনান মুলাবাণিজ্জিালাল ল া থঃ । অন্য : দানি- বঙ্কুিমিলুখ অভিগ্ধ অস্বাভদা চুদি ছান মান্ধার্থ। ফুলকালাম কাঙ্গা। ফা- হাংজাইনান্তমূত্মদ্মিনীংজ্ঞাই মাথায়। দ্বিজাল জোনাকান্দ্রিা গংগ্রভির স্বামজিংখি, মন্ত্র এক লাজুলি । লম্বা মাজং কাষাগামিং প্রায় সানথায়িছন রিমন্ত্র - ভাই। ল স্বাগৰি কাহিনীয় যা স্থা- হিলাইং কোথালগাল এবিজিলিলগুলাপিজিয়ছনীয় কল্যাক হেমাঙ্গলিজাহরা তাজৰিকাল দুয়া গুহ বুলি না। দুনম্নাস্তাৰ কালৰামায় যা মানঘাছি জ্বালালামাল অনান্যালওয়না মঞ্জিলা মান नागेशोक्तिप्रकाशोपेता- Meanwarmy बाध्योऽकृत्तद्धितान्तानाम्" इति वालिककृतोत्रम् कुम्भकारः" इत्यादी अपवादविषयपरिहारेणोत्सर्गपहले पूर्व प्रातिपदिकत्वे गादिलोपो न स्यादिति अदित्यादि । तच्च फुलामावानेसं. 2 । । धस्थ विक्षितत्वेनोवधिदादीनां यदीक्षालोप न स्यातान्तदा प्रालि पविकनिष्ठयोध्यताविशिबोधकतावत्यादि स्यादिति सम्भावनाविष. यत्वात चित्रादीनां यदीसंज्ञालोपो न स्यातां तदा आधाविधवोध. करवा स्यादिति सम्भावनाया असामधेन तविषयत्वाभावाशादो- पात् । उशिवदीनानुदश्चित्कतिपयमित्यादी ताशानुपूर्वीकाणां মঙ্গালী জাহাঙয়ালাম কলি ফা- बनयो सम्भवासम्भववादित्याहुः । कुम्भकार इत्यादाविति । ननु पूर्वमित्संज्ञा तता प्रातिपदिक संशति मात्कथमन्न प्रतिषेधप्रातिरित्याशझ्याद---अपवादेति । परिहारेणेति । उपजनिबमाणन्यायनेति भावः । ननूपजानियमाण- न्यायेन भविभ्याइपवादविषयातिरिकाले सङ्कोचस्य सिद्धान्तार- कुते व्यवलितपदार्थ कुम्भकारणित्यतिरिक्तत्वेन सकोऽयणमा. अस्य सतिरिक्तबारपस्ययत्वेन सितस्यालेसंज्ञाया सिध्या इद्धितेति व्यर्थम् । न च तेन भविश्यदपवादविषयघटकातिरिक्त स्वेनापि सङ्कोच्चादित्वाप्राप्त्या तश्चरितार्थमिति वाच्यम् । तथा सङ्कोचे प्रमाणाभावात् फलामावाचा । खट्वाक्रतित्यिादौ भविष्यकीतान्त. प्रातिपदिकालकातिरिकत्वेनाजायत इत्यत्र सङ्कोचापचौ खट्दशब्दा. द्वापोऽनुपपत्तेश्च । यात्रोत्यादौ पूर्व टाबमावाय "गतिकारकोपपदा- नाम्"इतिपरिभाषाश्रयणपरभाष्यविरोधापश्चेति चेदू, न । अत्रैवं नि. वोऽपि अशदादाचारविबन्तादू धजि बुद्धः पूर्व पूर्वविप्रतिषेधेनाल्लो. पेन निष्पन्ने मा इत्यत्र अशहादत इजि इरित्यत्र च भविष्यदपवादविषः यातिरिक्तत्वेन सङ्कोचेऽपीवानापत्तेः । 'प्रातिपदिकानां प्रतिषेध'इत्य स्य प्रातिपदिकान्त्यल् विषयकत्वेन तदतिरिक्तत्वेन हलन्त्य' सूत्रेऽ. त्यपदार्थ सङ्कोचेन पास्य कथञ्चिदपीरसंझाया असिद्धेश्चेति दिक् । * तच्च *---'प्रातिपदिकानाम्प्रतिषेध' इति वचन । फलाभावा. दिति * । तित्स्वरस्तु प्रत्ययग्रहणादप्राप्त इति भावः । न चोणादीनाम- व्युत्पत्तिपक्षे राजनित्यादौ नित्स्यरसाधनेन सफलस्येवस्य वारणाय वातिकमावश्यकमिति वाच्यम् ? "मीहीमृदुमद"तिसूत्रात्प्रत्ययादि- प्रकरणम् । लघुशब्देन्दुशेखरः। शेयादिना भाष्ये प्रत्याख्यातम् । अत्रायोच्चारणार्थकोपदेशापदा- नुवृत्तौ स्वस्य वार्तिकस्यानुत्थानमेव स्याद । “उद्देशश्च प्रातिपदि. कानां नोपदेशः" इति "आदेच” (१० सू० ६.१.४५) इतिसूत्र- माध्ये उक्तः । एतद्भाष्य कवाक्यतया पस्पशासिकान्तस्थे "अप्रह- गप्रातिपदिकानामुपदेवाः कर्तव्यो मञ्चको मञ्जक इति मा भूत्" इति भाष्ये उपदेशशब्दो ग्रहणं कर्तव्यमित्यर्थकः । तच्चानुवाद- रुपमेव सन्देहनियतकामिति बोध्यम् । नन्वेवं "तस्मिन्निति निर्दिष्टे" (पा००१.१.६६) इति सत्रे षष्ठीपकल्पकत्वं तस्येति पले "गुप्तिकिझ्यः” (पा० सू० ३-१-५) इत्यादावपि षष्ठीमक्लुप्त्यापत्तिः । न च सनः सनेवा- देशो भविष्यतीति बाधाभाव इति वाच्यम् । "उपदेशे इत्युच्या माना इसज्ञान प्रकल्पेत" इत्युक्तं भाष्ये, तद्विरुध्यतात्रोपदेशप- ॥ स्यस्य सप्तम्यन्तस्वेन विपरिणमितस्य "लिति"इत्यत्रेव निति" इति- सुत्रेऽप्यनुचुस्या स्वराप्रवृत्त्वस्य फलामावात्। अत्रेति "हल • म्" इत्यनेत्यर्थः। नन्वयन भाष्ये तेषामुपदेशस्थापि प्रतिपादनात्तदु. स्थितिः सातव, किच भाष्ययोमिथो विरोधश्चत्यत आह-~-*एतहि. ति। "आहेच" इतिसुनस्योहेशश्चेत्यादिभाष्येत्यर्थः । *अहणेति । भणादावपटितेत्यर्थः । *उपदेशशब्द इति । बहुव्रीहिश्यम् तेनोप. देशः कर्तव्य इतिशब्द इत्यर्थः । तच्च ग्रहणञ्च | अनुवादेति । प्रक्रियया तेषां लिखुत्वादिति भाव: किमर्थन्तस्य करणमत आह- *सन्देहति* घर्णादिसन्देहेत्यर्थः । करणसाचनोपदेशपदानुवृत्ती सर्वथा तदननुवृत्तौ च माध्यान्तर विरोधमाशते--*जन्वमिति । * सूत्र इति*। अस्य भाष्य उक्त- नित्यनेनाम्चयः षष्ठीप्रकल्पकत्वं तस्येति । ससमनिशन प. मानिदेशेन च या कार्य तन सप्तम्यर्थान्वयर्थकपदं पार्थान्वयर्थ- कपञ्च बनुशत बोध्यमित्येतदर्थकत्वं सूत्रदयस्यतिपक्ष इत्यर्थः । *सनः सनेवेति । सामर्याद गुपादिभ्यः परस्य सनोऽनुमानेनानु. मीयमानस्य तस्य स्थान मान्तरतस्यात्सव भविष्यतीति भावः. पदेश इस्युच्यमानेति । उपदेश इत्यनुवर्य विधीयमानेत्यर्थः । न प्र.
Ca HEMATAR घाय? राधालद्धान्त्युक्तापरत्वकताव्यवस्थापयनुपपन्नति লীন্দ্রিয়াঃ दानवी इखि पेत्र ? न, तस्य कदेयुक्तिनासापकत्वात् । तथा वि-सत्र "मो स्वादचि" (पा० ० ८.३-६२) इत्यादी यत्र सप्तमी पञ्चमी चेत्युभयं निर्दिश्यते सत्र कि पूर्वस्य कार्यमथ परस्यति सन्देहे "परवानवकाशस्वाभ्यो पञ्चमीनिर्देशो बलवान" इति सिद्धान्तिनोक्तम् । तत्र एकदेशिना "यथार्थ वा षष्ठीनिर्देश: कर्तव्यः" इति समाधानान्तरमुत्त । यथाविषयं प्रागुक्तेषु का. पिणः षष्ठ्या निष्टच्या इति तदर्थ । तेषु ससमीनिर्देशस्या का বস্তু মুন জ্বালালিঙ্ক সহ গুরুত্ত্ব- क्तिः । ततः परेणैकदेशिना षष्टीपदानुश्या "तस्मिन् (पा० सू० १-१-६६) इस्याडेरेव षष्ठीप्रकल्पकत्वमाश्रित्य "यथार्थ वा षष्ठी" इत्येकदेश्युक्ति प्रत्याख्याता । षष्ठीपदानुवृत्तौ गौरचादुभयोः भक- कल्प्यतेति । আখছিলাম হলঃ আফিফ चरियादिति भावः । *अननुवृत्ताविति । भावधान्तोपदेशपदा. ननुवृत्ताविस्थः । *हन्देह इति । न च हवायव्यवहितोत्तरस्ववि शिष्ट यो जम् तदन्लं यत्पदन्तव्यवाहितोत्तरत्वविशिष्टस्याजादिपदा व्यवहितपूर्वस्वविशिष्टस्योदासीनस्य अनुडित्यर्थात्सन्देहोऽनुपपन्नः । थाच्यम् ? एतदुभयपरिभाषोपस्थाण्यांशेषु योऽश: सिद्धो निष्फ लो बाधितो वा तदंशानुपस्थितेः सिद्धान्तितत्वेनोभयानदेशस्थल उभाभ्यां षष्ठ्यर्थोपस्थिते फलाभावेन कतरेणैकेन तदुपस्थितिरित्यत्र गुणप्रधानभावे च विनिगमनालिरहेण सयोरुपपत्तेः । पञ्चमीनिर्देशो बलवानिति । तस्मादित्यस्यैवानोपस्थापकत्वमिति भावः । * प्रागु- तेषु-मोह्रस्वादित्यादिषु । *कार्यिणा* अजादयः। *चित्पूर्व- ति* । "धेडिंति इत्यत्र "आने मुक"इत्यत्र चेत्यर्थः । क्वचिदुत्तर- प्रेति । "मय उजो वो वा "स्त्रय"इत्यादावित्यर्थः । *उभयनिर्देश इति । "धेर्डिति' "आण नद्या "डितः" "आने मुक, ईदास आनस्य अची ङमुपिनत्यं मय उजो वो वाचि "आमः सर्वनाम्नः सुट् स्त्र य"आमीत्यादिरूपेणोभयनिर्देश इत्यर्थः । *षष्ठीपदानुवृत्त्येति । "प. ष्टी स्थान" इति सूत्रादिति भावः। भूषष्ठीप्रकल्पकत्वमिति। उक्तोऽर्थः । Radition मभिप्रेत्य-*अथोति । नानुत्पन्न इति* गुप्तिजहर प्रकरणम् ।। लघुशब्देन्दुशेखरः। स्पकत्ववारणाय परत्वानवकाशत्वयोः “एकः पूर्वपरयो" (पा० सू० ६-१-८४) इति पूर्वपरग्रहणस्य युगपत्प्रकल्पकत्वाभावे ज्ञा. पकस्य चावश्यकत्वाचेयमप्येकदेश्युक्तिः । ततः पूर्वेणैकदेशिना तत्पले "गुप्तिज" (पा० सू०३-१-५) इादौ दोषः शासितः । ततः पष्ठीप्रकृतिवादिनैकदेशिनोक्तम्-"स्यादेष दोषो यदीत्संज्ञा आदेशं प्रतीक्षेत । तत्र खलु कृतायामिल्संज्ञायां लोपे च कृते आ- देशो भविष्यति । उपदेश इति होरसज्ञोच्यते" इति । एवञ्च त्वदाक्तव्याहतेत्याशयः । तदने उपदेशपदाननुत्तिमभिप्रेत्य "अ. थवा नानुत्पन्ने सनि प्रक्लुप्त्या भवितव्यम् । यदा चोत्पन्नः सन् तदा कृतसामा पञ्चमीति प्रक्लप्सिन भविष्यति" इति समाधा. नान्तरं कृतम् । तत्र "परत्वविशिष्टस्य सन उत्पादने पश्चम्या उपक्षयात् प्रवृश्यन्तराभावान्नास्ति तस्याः प्रकल्पकत्वम्" इति तदर्थ कैयट आह । एवञ्च प्रकृतसूत्रस्थस्य सूत्रार्थप्रतिषिषाद- विषया प्रवृत्तस्य भाष्यवार्तिकस्यैकदेश्युक्ततद्भाष्यबळेन प्रौढिवा. दत्वकल्पनं नोचित्तम् , लक्ष्यासिद्धेश ।। अहउ" (मा० स० १) इत्यादीनामपि क्रमबोधक नार्थवश्चात् प्रातिपदिकत्वम् । चित्र লন্তু সন্তুষ্টিগুপ্ত বিদ্যায়ত্ব ভাগাভাবিনা संज्ञा न स्थादत्त आह-तद्न उपदेशपदाननुवृत्ति লালুর কান্তি মন্ত্র न भवितव्यमित्यर्थः । उदेश्यासिद्धेः प्रक्लयर्थत्वादिति भावः । नन्वतहलाहुपादिश्या समजुमीयत इत्यत आह-~*यदा चोत्पन्नः समिति *। *कृतलामति* । उहेश्यसिद्धये वाक्यान्तरकल्पनापेक्षया क्लुप्तवाक्येन सनः कल्पनायां लाघवात्तेन तत्कल्पने तत्पञ्चम्या कृतसामर्थ्यशेन पञ्चम्वन्तराभावाच प्रक्लसिरिलि. भावा। तदाह-तत्र परत्वविशिष्टस्यत्यारस्थ केयर आहेत्यन्लेला मनो. रमोक्ति खण्डयति-* एवञ्चति* । उपदेशानुवृत्तिपरभाष्यस्यैकदेश्यु- तित्वे स्पष्टे चेत्यर्थः । *लक्ष्यति । "लटः सद्"इत्यायुक्तानामडाण- त्यादिवश्यमाणानाश्वेत्यर्थः । स्वमते अइउणित्यादी तत्साधयति-*अ. meaner वविचारणासाचा तदतिरि.
नागेशोक्तिप्रकाशोपेत-- [सज्ञा- "चो: कु" (पा ०-२-३०) इत्यादेशषि प्रातिपदिकत्वम् । कोपश्चैत्यत्रापि शकारस्य स्वरूपेणार्थवश्चात् प्रातिपदिकत्वम् । अनुबन्धानामेकान्तत्वे तु "लोपो यि" (पा० सू० ६-४-११८) इत्यतो लोपग्रहणेऽनुवर्तमाने पुनर्लोपग्रहणात् सर्वादेशत्वं बोद्ध्य. म् । “एकाच उपदेशे" (पा० सू०७-२--१०) इत्यत्रत्यः कैय- टोऽपि चिन्त्य एव । अन्योऽपि तज्जातीयश्चिन्त्य एव । “एकाच उपदेशे" (पा० सू० ७-३-१०) “आदेच उपदेशे” (पा० सू० ६-१-४५) इत्यादौ तु भावसाचन एवेति सुधियो विभावय- स्वित्याहुः। ननु शास्त्रेऽनुनासिकोचारणाभावात् तत्वज्ञानं दुर्लभमत णित्यादीनामिति । लोपश्चति । दमनुबन्धानामनेकान्त- स्वपक्षाभिप्रायेण तपक्षे शकारस्थादेशबोधकसमीप उच्चारणेना. वयवत्यारोपण लोपस्य शिवाशीकारादिति बोध्यम् । नन्वनुब न्धानामेकातत्वे शस्य लोपाश इति समुदायस्य चानर्थकत्वात्प्राति. पदिकत्वा स्यादत आह-एकान्तवेति । एवञ्चतत्र पंक्षे स एव नास्तीति भाव:*एकाच इति । 'उपदेशेऽत्वत" इत्यादी विति पाठः । आदे च इत्यपपाउ, तत्र तस्य कर्मव्युत्पन्नत्वात्। *आहुरिति । अन्ये तु-"ला समा" इत्यादिषु दोषस्योधृतत्वात "भवतष्ठक" इत्यत्रापि दोषस्य निवारितत्वात् "चोः कुः" इत्यादी व्याकरणान्त- रोयसंशामादाय निर्वाहाललोपत्थन प्रश्लेषसामादित्वकल्पनाद- डणित्याहावुणिल्यादेशकारादिमाधुत्वविधायकत्वेनोपदेशवाचित्र- डित्यादौ डादिक प्रयापदं कृत्वा उपदस्य निति लक्षणां कृत्वा মিলার মাৰিাজ্জিা জন্তু হাজৰিকাঙ্গালাঘল पक्ष एव युक्तः । करणलाधनपक्षे प्रत्युत अउणित्या विशिष्टस्यार्थव. स्वाभावेनाप्रातिपदिकत्वादु लोपश्चेत्य न शस्य प्रातिपदिकत्वेऽपि तद्वो. धकत्वाभावारचेखानुपपत्तिरवशिष्यत इति मनोरमोक्तं प्रौढिवादत्वं सम्यगेधेत्याहुः॥ "अनुनासिकोचारणाभावादिति । अस्मदादीनान्तज्ज्ञानामावा. दित्यर्थः। यथाश्रुतन्तु न युक्तम् । पाणिन्यादीनामननुनासिकस्यैवो.
MASTAREERITTARIMARHIVRSSHANDARRESTANTARAMANAM धकरणम् ।] लघुशब्देन्दुशोरखार AMENT HERITAL आह-प्रतिज्ञोति । प्रतिज्ञाविषयानुनासिक्यवन्त इत्यर्थः । पाणिनीया इत्यस्य पाणिनिप्रभृतिमोक्ता वर्णा इत्यर्थः । प्रतिज्ञा चायमेवामिति कथनं, वर्णानां तत्वज्ञापको व्यवहारश्च । ताभ्यां तज्ज्ञानं सुलभमिति भावः । प्रतिज्ञातारश्च प्रत्यासत्यतच्छास्त्रका चार एवोति दिक् । निर्देशादिति । तेषां तत्र ग्रहणे हि नासि. कादौ यणापत्तिरिति भावः । न चेञ्चविधानसामा गणभाव: হিলিঙ্গ নিমস্কাৰা। *সাবক্সাবিজম্বাবগঞ্জ সৰিয়াহাই कर्मण्यडिति भावः। *आनुनासिक्यवन्त इति ! न कर्मधारयाद' इति तु नेहाश्रितम्, असुब्वत इतिभाज्योक्त्या तस्य कचिदनादशत् । पाणिनिप्रभृतीतिमातेच प्रत्यासत्यतच्छानश्वकालय एवेति नाति. प्रसङ्ग इत्यनुपदमेव वक्ष्यति। अयमेवमिति कथन मिति । अदडावेशे- ऽनुनालिकोपधत्वं क्रियत इत्यादिनेत्यर्थः । *व्यवहार इति । "स्वत: न्त्रः कर्ता इत्यादिनिर्देशरूपो व्यवहारोऽनडाधकारेऽतुनालिकत्वज्ञा. एक इति भावः । *यणापत्तिरिति । नन्दन "स्वादिषु'" इतिपदत्वेन "कोऽसवर्ण" इति प्रकृतिभावारकथभियमापत्तिानच नासिकामनु. गत इति विग्रह समासान्न समास इति निषेधो वाच्यः समासघटको- तरपदादिभूतेऽचि परतो निषेधस्य विधानात् । अत एव परमचकि अनेत्या समिअचिचदित्यत्र च प्रकृतिभावः सिद्धः। अन्यथेकारयोस्स. मासघटकरलेन निषेधस्य दुरत्वात् । न चान्त्ये णिचि चिकीर्षिते समः पृथग्भावात्तद्विशिष्टस्य धातुत्वाभाववत्समासाभावोऽपि स्यादिति नेदं फलं युक्तमिति वाच्यम् ? पृथग्भावेन विशिष्टस्य धातुत्वाभावेऽपि जातसमाससंज्ञाबाधस्थासम्भवात्। अत एव उत्तरपदशन्स्य वर- मावयवे रूढत्वेऽपि तन्निमित्तका समिरादेशोऽपि लिद्ध इति चेत् ? मैवम् । "इको ऽसवर्ण"इत्यत्र पदान्तपदे पदेऽन्तः पदान्त इति सप्तमी समासाश्रयणेनेह प्रतिभावाप्राप्तेरिति केचित् । अन्ये तु-इदानी कप्रत्यये परे भत्वेन पदत्वबाधेन तद्भाव इति समादधाति । नन्वेवं भत्वेन पदत्वबाधे सति नासाक इति द- शायामेव भत्वेन “यस्य इायाकारलोपो दुर्वारः । न च "के " इतिहस्वस्तदपवादः निषादकधूक इत्यादौ चारितार्थादिति चेद् ? अन. केचित्-परत्वादु अण इतिप्रत्याहारग्रहणात् निषादकर्षक इत्यादाव. प्येवम् "मोगुण" इत्यस्य प्राप्त्याऽपवादत्वाच हस्वेन बाधादून -कान्तत्वात एचश्चतत्र पक्ष स एवं नागेशोक्तिप्रकाशोपेत: [सज्ञा- "चो कु" (पा०पू०८-२-३०) इत्यादेरपि प्रातिपदिकत्वम् । लोपश्चेत्यत्रापि शकारस्य स्वरूपेणार्थवच्चात् मातिपदिकत्वम् अनुबन्धानामेकान्तत्वे तु "लोपो यि" (पा० ० ६-४-११८) इत्यतो कोपाहणेऽनुवर्तमाने पुनर्लोपग्रहणात् सर्वादेशत्वं बोदय- म् । “एकाच उपदेशे" (पा० सू०७-२-१०) इत्यत्रस्या कैय- टोऽपि चिन्त्य एव । अन्योऽपि ताजातीयश्चिन्त्य एव । “एकाच उपदेशे" (पा० ए०७२-१०) "आदेच उपदेशे" (पा० सू० ६-१-४५) इत्यादौ तु भावसाधन एवेति सुधियो विभावय- निस्वत्याहुः। ननु शास्त्रेऽनुनासिकोचारणाभावात् तत्वज्ञानं दुर्लभमत णित्यादीनामिति । अलोपवेति । इदमनुसन्धानामनेकान्त. প্লামাথা নষ্ট হামলাজী জুলা वयवत्वारोपेण लोपस्य शिवाजीकारादिति बोध्यम् । नन्वनुब. धानामेकातत्वे शस्य लोपश्श् इति समुदायस्य चालकत्वात्प्राति नास्तीति भावः। *एकाच इति । “उपदेशेऽत्वत" इत्यादी विति पाठः । आदे च इत्यपपाठः, तत्र तस्य कर्मव्युत्पन्नत्वात्। *आहुरिति । अन्ये तु-"ल्दः सद्वा" इत्यादिषु दोषस्योदधृतत्वात "भवतष्ठक" इत्यत्रापि दोषस्य निवारितत्वात् “चो कुः" इत्यादी व्याकरणान्त. रोयसंशामादाय निर्वाहाल्लोपश्चेत्या प्रश्लेषलामोदित्वकल्पनाद. इणित्यादावुणित्यादेरुकारादिसाधुत्वविधायकत्वेनोपदेशत्वाचित्र डित्यादौ दिकं प्रपृथक्पदं कृत्वा उपदस्य डिति लक्षणां कृत्वा चित्रेति प्रातिपदिकात् क्यच् सबडिदित्यर्थकरणेनादोषाद्भावसाधन पक्ष एव युक्तः। करणलाधन पक्षे प्रत्युत अउणित्या विशिष्टस्यार्थव. स्वाभावेनाप्रातिपदिकरवाद् लोपश्चेत्यत्र शस्य प्रातिपदिकत्वेऽपि तद्वो. धकत्वाभावाच्चेखानुपपत्तिरवशिष्यत इति मनोरमोक्तं प्रौढिवादत्वं सम्यगेवेत्याहुः। “अनुनासिकोच्चारणाभावादिति । अस्मदादीनान्तज्ज्ञानाभावा- दित्यर्थः। यथाश्रुतन्तु न युक्तम् । पाणिन्यादीनामननुनासिकस्यैवो.
FRUNAPUREE PHERITAmereamIIIEIDI ध इति लमायााता नम्वत्वेन पहत्वबाथ सातनालाक हात प्रकरणम् তাছাযজ্ঞ। आह-प्रतिज्ञोति । प्रतिज्ञाविषयानुनासिक्यवन्त इत्यर्थः । पाणिनीया इत्यस्य पाणिनिप्रभृतिमोक्ता पर्णा इत्यर्थः । प्रतिज्ञा चाय मेवमिति कथनं, वर्णानां तस्त्रज्ञापको व्यवहारश्च । ताभ्यां तज्ज्ञानं सुलभमिति भावः । प्रतिज्ञाताच प्रत्यासत्यतच्छास्त्रक चार एवेति दिक् । निर्देशशादिति । तेषां सत्र ग्रहणे हि नासि. কান্ধী অনাবিযিনি মাথঃ ল স্বজঞ্জালাগু অশামঃ ঘ্রান্ত নিত্যানন্দু। নিজাণিঅস্বাল গ। মাষজ্ঞ कर्मण्यङितिभावानुनासिक्यवन्त इति । এ জন্ধক্ষ্মাগ্রা জায় মু ছাগল , কষ্ট স্থান মন্ত্রীর বক্তব্য লিখ। पाणिनिप्रभृतीतिकाले प्रत्यासत्यतच्छाखाप्रवर्तकालय एवेति नाति. प्रसङ्ग इत्यनुपदमेव वक्ष्यति। अयमेवमिति कथनमिति । अदडादेश- ऽनुनालिकोपनत्वं क्रियत इत्यादिनेत्यर्थः । व्यवहार इति* | "स्वत: চল না ছুকালজী নাৰীলঙ্গান্ধাইলুলালিঙ্গা पक इति भावः । *यणापत्तिरितिः नन्दन वादिषु' इतिपरत्वेन "इकोऽसवर्ण" इति प्रतिभावात्कथाभियमापत्तिः । न च नासिकामनुः गत इति विग्रहे समासान समाल इति निषेधो वाउयः । समासघटको. হুঙ্কাকিমুন লা নিজ নিশালা অন হল থাকি अत्यत्र समि अचिचदित्याच प्रतिभावः सिद्धः। अन्यथेकारयोल्स. मासघटकोन निषेधस्य दुर्वारत्वात् । न चान्त्यो णिचि चिकीर्षिते समः पृथग्भावातद्विशिष्टस्य धातुत्वाभाववस्खमासाभावोऽपि स्यादिति नेदं फलं युक्तमिति वाच्यम् १ पृथग्भावेन विशिष्टस्य धातुत्वाभावेऽपि जातसमालसंज्ञाबाधस्यासम्भवात् । अत एव उत्तरपदशब्दस्य चर- मावयवे रूढत्वेऽपि तन्निमित्तका समिरादेशोऽपि सिद्ध इति चेत् ? मैवम् । "इको सवर्ण"इत्यत्र पदान्तपदे पदेऽन्तः पदान्त इति सप्तमी. समासाश्रयणेनेह प्रकृतिभावाप्राप्तेरिति केचित् । अन्ये तु-इदानी कप्रत्यये परे भत्वेन पदत्वबाधेन तद्भाव शायामेव भत्वेन “यस्थ इत्याकारलोपो दुर्वारः । न च इति हरवस्तदपवादः निषादकधूक इत्यादौ चारितार्थ्यादिति चेद् ? अत्र. केचित्-परत्वाद् अण इतिप्रत्याहारग्रहणाद् निषादकर्षुक इत्यादाव. प्येवम् "ओर्गुण" इत्यश्य प्राप्त्याऽपवादत्वाश्च हस्वेन बाधाद् न জন্মা গান্ধিয়া এ এ প্রকল্প~- লিঃ। লাথি মখাইন্সন্তুষ্পাঞ্জাল যুগান্ধ ত্বীনিত্যানু। বাধ্বাঙাঙ্গায় লাখখীবি- য। লিখিত্য নক্ষতজুন লিজালাহারি ছুনি লা। আদিল। “বিদ্যাৰণঃ (০০ --২৫)*ঙ্কঃ যু” (যা জুe a৪) চুষাঙুিস্থ। ননু সান্ধা লুকান অব্য ?? (ক্ষা কা) ৰ স্বার্থ মা- কীয় মগ্ন ক ন সংঙ্গা। গুঞ্জজন্তিনা জয়াসহীহামজুলিফালাহাহাহা যুৎফালা গুনীহামgষানু নুখালী অজ্ঞা। নন গুলু লাল ? বিস্তালিন্যা। ল অ বা কুদ্ধাস্তাঘালা জাহিঙ্কাকী বিলম্বা च्चे स्थाचार्युक्तमपास्तमिति वदन्ति । ता परवानप्रातस्य हस्वस्य नि. দল স্তাঘল স্থা। হাল্কা হালকা কাহীনি দুন নন? এ প্রায় দুলে দুই গুরুত্ব স্কায় হজঞ্জালাল হায়া भवात् । न हि तात्कालिकप्रवृत्ती सन्यायो यनवान् भवितुमर्हति । অনুগ্ৰয়াৰী নাৰসখি াহ খাই অঙ্কমল। ক্ষয়- হানায়ক উত্তল লিথ্যাঙ্ক ইত্যালী অভিধায় ভূক্স কখালাম্বাশ্বার্ম হানিস্থা । জানুয়” স্থান হলু ল হায়, আ ” ফুফ অাছগুজিব হত্যাক্ষান এ স্থান ছবি হৃক্ষা বানালা। লাখ ৪১ হানিমজ্ঞানাগান্তি মধু , ল ল জামা” ছানি লিবাকিলা না লিখ। ‘ল আমা' থামাথাচা মালি, অঙ্গা হাঙ্ক ও থাৱাল স্বাভজালমুন্নী জালাইয়া লিমাখা খালাল জানু। মান্ত-যা ই’ ধুমধruা ও ন মায়াবী বাছু। যুবল। অল হোল নালা অ লাভজা স্থান জাহা নাথায় লালিহ্মাহাতাহার জানুন। কি স্বাধহয় यान्तस्य पर्यायेषु पाठ कोशकृच्छैलोलिद्ध इति दिक् । लिग इति । হৰ জখন নিজস্ব জামান । নাবি विधिसामर्थ्यस्यापि । पूर्वनिर्देशस्य सविवाढत्वादाह-आदिनेति ।
সন্ধু । গুঞ্জা হাট ঃ ৪ ৮ এর p স্থান ঘmীয় গাই গা গনহাইমান লুথগন্ত অাহু-বিনননি। দাদি বাচ্চাখ দিলি না। জহ্মান্তাজু (৩ জু ৩ -२७)। कुक्कुटरुते उकारे ফাল্লাললাগাবস্থায়ী কয় ? = রুনি যুদ্ধাস্ত্র নিমা মাগ ঈদ আ গা গুলি করা হয় না বল ল স্ক্রা ক্ষা ভাল গঃ । স্বল্প মন্ত্র ফুঞ্জ ই দ ল ফ ফ সুম হাস্থিনি মালঃ ওঃ মাগুম্বজাঙাল্লান্ত ও গ্রেঞ্জ ম স্থায় যা ঃ ময়খি জাগছ জ্বাঃসুত্র জগ সুনাখা একা হই হল। ৰ ল ক্ষী #gঃঃ পুষ্ট । মন্তু কানন -- হিলাল মুক্ত অবস্থা কাছিমুg । লন্ত স্থানানা মাথা গুলঞ্চল স্কুৱাল। #tগালান। হোলিয়ান ব্লু রাখা “ক” অনল নুহামাগল দু দ্বানি যমগুলাবোখাvি। স্বল্প । মাধুলালমিয়ই ঔঞ্জন অক্সাওদ্ভুয়াঘাষাৰিযখা। এ ধান মালামাল লবাঘ নীলু মালালা মজুমষা লা त्वस्य निर्वाहः । কান্তা বিভাগ মাঙ্গা অস্ত্র ব্যকন্তু কাকন ছামাৰ অনুঃ বহুৱৰাধিত্ব কাণ্ড! কালু। মালজিসানাল বা লালু। ওঙ্কালিথাখানা ব্যমালা ব্লগ নিৰি ৰখা গাথাগুলি ল জাজঃ। খালা ৰানীতিরুক্ষীরুল মান্নান জাহবালিকা- নাখা বনান।#ন সনিয়া এলাকানি রু। মন বাথরুম কাঙাল। ৰ বীজ শুৰিীৰ ক্ষা ল্পা মুন, ল্পাজ জন্মস্থা। সথই লিঙ্ক ব্র ভাষায় ব্লু एकमात्रिकस्य घिसंसकत्वेन पूर्वनिपातस्यावश्यकत्वेन न सर्वतः प्रानि ইয়াবলঃ এ ক্ষিদাসি মা “মা” হল এইানান। নী নিয়াজুনামাসিথ রলিয়া সিন্ধ্যখা স্কুল লিনু। জৰি-মম্বই দিনে নিন, খয় সবই অ উষালমালথা ছিল না ওই ঘৰ গঠঃ অমান্য ७ तङ्काकरणमयुक्तम्। अणग्रहणस्य व्यक्तिपक्ष एव লাকিয়াং = सज्ञा- सहशो लक्ष्यते । स काली पहलि बहुव्रीहिः । तस्फलितमाह उश्च ऊश्च उश्चेति । ननु उकालो इस्य इति वाक्येऽत्वात्सव. अंग्रहणे द्विनिमात्रयोरपि हस्थमज्ञायां प्रदाय' 'प्रलूय' इत्यादी "हस्तस्य" (पा खु० ६-१-७१) इति तुक् स्यादिति चेन् ? न, ऊ अजित्येवाग्रहणसामसिहशोऽजित्यर्थे सादृश्यस्ए व्या. इस्वत्वे ततः परस्यामः कचिदपय सामवेन "हस्वनधाब्" इति सूत्र हस्वग्रहणानार्थक्यात, एकमात्रिकस्य इस्वत्वानुपपस्या 'स्तोः' इत्या. दिनिर्देशालगतेच, एकमात्रस्य दीर्घत्वे "अतो दोध" इति दीर्घविधान. क्या "आङ्माङोः" इति तुम्विधानस्श्व बैयांपत्तेश्च, द्विमानस्य प्लु: तत्वे "हेहेप्रयोगे इत्यादेयांपत्तेच! नापि उ३ऊउ इत्येवम् , हस्वा. हणानर्थक्यात "स्तोः' इत्यादिनिर्देशासङ्गतेच, एकमात्रस्य प्लुतत्वे "अतो रोः" इति सुत्रवियोपत्तेश्च । न वा ऊउउ३ इत्येवाम, द्विमात्रस्यय हस्वत्वे "ज्यापोः" इत्यादिखत्रवैयात, 'स्तोः' इत्याध लागतेश्व, त्रि- मात्रस्य दीर्घत्वे ऋति ऋवा" "लतिलवा" इतिवचन प्रत्याख्यानमा- ध्यासऋतेश्व, आरम्भपले वार्तिकेनापूर्वयोर्तिमानयोः सूत्रेण त्रिमात्रयो स्तयोविधानेन फलभेदात्, एकमात्रस्य प्लुतत्वे "अतोरो इत्यस्य चय र्याच । नापि उ उ३ऊ इत्येवम्, "ऋतिना" इतिवचन प्रत्याख्यानमा ध्याखङ्गते, "हेहेप्रयोगे" इत्यादेवयर्यापत्तेत्याहुः । * तेन ऊपदेन । *स्बोच्चारणेति * । स्वम् ऊपदबोध्या। *लहश इति* | लाहश्यस्य भेदाघटितत्वादुकारस्यापि संशा बोध्या। ल काल इति । जाता. कवचनम् । *इति वाक्य इति । विधेयभेदेन वाक्यभेदादिति भावः। * अण्त्वादिति । एतेन द्वितीयवाक्यादी शङ्कानिरासः। सत्वेन तत्र पक्ष इत्संज्ञकवर्णसमाभिव्याहारादिचिहामावेन कुक्कुटरुते प्रसिद्धिप्रदर्शनेनास्यानुकरणत्वेन पाक्षिकस्य प्रकृतिवदतिदेशस्येष्टानु. रोधेनाकरणेन चास्योकारल्याणस्वाभावादित्याहुः । * संशायामिति । अत्र पक्षे शब्दसाम्येन यथासंख्य बोध्यम्, "स्य. तासी ललुटोः" इतिवत् । न च स्थविषये दीर्घप्लुतसंज्ञाभ्यां बाधा अनाकडारीयत्वात् । व्याख्यानादिति । उकारसाहश्यत्याचत्वेन प्रहण उकारग्रहणवैययन उस्वेन ग्रहणेऽग्रहणवैययनान्येनासम्भवेन चार्थसिद्धादित्यर्थः । नन्वेकद्वित्रिमात्रावैशिष्ट्येनापि सादृश्यस्य प्रह-
===
ই ৫
ছু। | গুন্তু ক্ষয়ক
ভালা ফ্রাঙ্কু জানা
ডিউ জাগঞ্জ ফাগজগুন্দা
বিশ্বজিৎ জুঃ, ও বল ঝঙ্কা-
জানুয়াহাবাংলাবাশ্বার বন্ধু আন্তু ঘ
জজ না ক্ষায়গাজু ছান। ল জ্বালান দ্বীজী জানি।
মুহুগ নুজহা এলাভজ্ঞ অঙ্গ “মা” (ধা দ্রু
-
লাইন
তার স্তফা জ লক্ষ্য মা জাহিৰন্থন্তি হল অঞ্চ ছ ইষ্ট ইন্দ্র
খাজ খালি জায়গা দানান অদ্ভুত । খােলা দুয়া
দিলদুয়াজু অায়ান্ন ও জ ঞ্জানুয়াল । ৩
নাগদ্বিষ্টি ঃ। জন্তু জান্নাবিসত্মাজৰ জ্বালা জুমা
ইয়া স্বাস্থরাত্মা, জন্তু জ্ঞ হৃদ্ধ স্তু ।
র বীর ন” ব সু কিছু মানসম্মাগান্ত
माम उक्तमत आह-*तदुक्तं भाष्य इति । याबदऋ तपरकरणामिति
শ্বালজগঞ্জ হুজু লন্ত লাভজন্ধু কতজ্ঞতা
। অল্প জাবিখানি! যাহাঙ্খাদ্ধামনা,
ডিব্রুগ্ন মহুয়: জালালাবান্তৰঙৰ খনৰ ৰা
सवर्णत्वव्याप्यधर्मप्रतियोगिकपर्यापत्यनुयोगितावच्छेदकत्वं भवतीत्य:
ইক্কালু “নিথর হক্কান্দু” জাম্বিয়া ম্ব সানি।
ক্লয়” ছবি যান । বিরান। ও বল্ল
লালমৰিস্বাবধাযুলুস্বাধিনালবাজি ব্রী
গুঞ্জা নিবনুৱাৰ ।
৪
तनिमित्तस्याप्रविष्यत्वेन परिभाषाया अप्रवृत्तम नाजान. नांगसोक्तिप्रकाशोपला.... सज्ञा- ६-१...७५). पदान्ता" (पासू०.६-१-७३) इति तुगाप- तिरिति वाच्यम् । झापाकसिद्ध त्वेन तस्या सार्वत्रिकत्वात् , अन्तर- शिवेन स्वत्वनिमित्तानित्य तुक एक पालेश्च । अज्ग्रहणं 'प्रतक्ष्य' इत्यादौ "हस्वस्य" (पा० सू०६-१-७१) इति तुल्यावृत्यर्थम् । उस (पा० सू० १-२-२९) । नात्र श्रुतिकृतमुस्त्वमु- पांशुमयोगेऽन्या श्रुतिप्रकर्षस्याव्यवस्थितत्वाच, किन्तु स्थानक- तम् । उच्चरित्यधिकरणशक्तिप्रधानम् । अधिकरणत्वोच्चारणं प्रति, तच तारवादीनां सभागरने एवेत्याशयेनाह-ताल्वादीति। इदं प्राचामनुरोधेन । वर्णसमाम्नायेऽकारस्य प्राथम्याव कण्ठादीति वस्तुमुचितम् । एकमन्यत्रापि बोध्यम् । प्रयत्नप्रेरितो वायुर्यदोल. भागे प्रतिहतोऽचं व्यञ्जयति तदा स उदात्त इति भावः । अजि. पत्या प्रत्याख्यानालझतेः । मदान्ताद्वेति तुगापत्तिरिति । न चैतद. भावे नित्यविधिद्धारा सत्प्रवृत्तत्वात्। "पुनःप्रसङ्गविज्ञानम्" त्वीहशे विषये नेति “अचश्च" इत्यत्र कैयटे व्यक्तम्। अन्तरसत्वेनेति * ॥ इदं समाधान हेयम् । कार्यिणो निमित्ततयाऽनाश्रयणेन तदीयनिमित्तल. तय" इतिनिषेधाउच । प्राप्तविमाषाया निषेधमुखेन प्रवृश्याऽन्तरङ्गा दपि निषेधस्य बलीयस्त्वेन चिन्स्यमिदमिति केचित् तन्न। "अनन्त. रस्य' इति न्यावेन दीर्घात्" इत्यनेन प्राप्तस्यैवानेन निषेधात् । * उच्चैः । उपांशुप्रयोगे सूक्ष्मोउचारितप्रयोगे अव्याहतेम उदा. सशाया अव्याते: । अव्यवस्थितत्वादिति। नीचैरपि रोगायो. वैः उच्चैरपि बधिरस्य नीचैरिति भावः । *अधिकरणशक्तिप्रधान. मिति* ऊर्धाधिकरणशक्तिप्रधानमित्यर्थः । * उच्चारणं प्रतीति । तथा च-ताल्वादिसभागाधिकरणको देशावच्छिन्नोच्चारण कर्मीभूः तोऽजुदात्तसंच इत्यर्थो बोध्या *इदम*-ताल्वादीतिकथनम् *अन्यत्रापीति | "तुल्यास्य सूत्रवृत्तावपीत्यर्थः । RE-ऊर्द्ध भागप्रतिहतवायुज्यञ्जितोऽन् । ति भाव इति । तत्तस्थानेषु भा. गत्रयं प्रकल्प्य ऊदूर्वभागे वाय्वाधान व्यजितोऽजुदात्तः, अधोभागे वाथ्वाधान व्यजितोऽजनुदात्तः। ऊध्र्वभाग आहत्याधोभागे वा. ग्वाघातेन व्यतितोऽक्वरितः। भागत्रये वाचवाघातेन व्यञ्जितोऽप्र.
Statesma whapan "करणाधिकरणयोः" इति। प्रकरणम् ।। গুপ্তা शेखर ति। "जकाल" (पा० ०१-३-२७) इत्यतस्तदनुवर्तते । पदात्तत्मादीनामधमलाया एव लोकमसिद्धस्वेन हलस्वरप्राप्ती व्य. अनस्याविद्यमानत्वाचेदं स्वरूपकथनपर बोध्यम् । आये इति । यच्छब्दः "फिपोऽन्त" (फि० सू०१) इत्यन्तोदात्त:, जस्सुप्वादनु. दाता, "एकादेशा उदातेन (पा०यू०६-२-६) इत्येकार उदाचः। अर्वाङिति । अभिमुखबाच्य व्युत्पन फिषोऽन्त" (फि. ९०१) इत्यन्तोदालम् । आधस्थ शेषनिघातेनानुदासत्वम् । अर्थ- न्तमञ्चतीत्यर्थे कुटुत्तरपदप्रकृतिस्वरेण वाऽन्तोदात्तत्वम् । एकस्मिन्नच्युदात्तानुदात्तयोधमिणमिलनविरोधादाह-वर्ण- धर्माविति । बाहुलकादधिकरणे घञ् । अर्श आयजित्यन्ये । चय इति तात्पर्यम् । लोकेति । अौष माध्ये स्पष्टमिदम । तेषान्त. स्वमभ्युपेत्यापि क्षत्यभावमाह-*हलस्वरेति तथा च हल उदाता. ঙ্কিা জি লাখ। ল লাল ল ভাই হুহু ওয়ালা आन्तरतस्यादच एबोहात्तस्य सिद्धेः। नापि हल स्थाने तस्यापत्तिः, हरस्वरप्राप्ती व्यञ्जनस्याविद्यमानबद्भावादित्यर्थः । इदम् -अजि. त्यर्थकथनम् । *आय इतीति । आकारो निपातत्वावायुदात्तः । *कृदुत्तरेति | "गतिकारकोपपदात्" इत्यनेन । *अन्तोदात्तत्व मिति । शेषं प्राग्वदिति भावः। *विरोधादिति । तथा च पूर्व धर्मिपरयोरपीह लक्षणया धर्मपरतेति भावः । धर्मवयसमावेशस्तु यथा नानाजातीयरलपदवयवारब्धेऽवयविनि स्वाश्रयलमवेतत्वसम्बन्धेना. वयवगतस्य रसस्यैव भानं; न तु चित्ररसाङ्गीकारस्तथानापि सम्मा वत्येव । अत एव "तस्यादित, इति सूत्रमपि स्वरलतः सङ्गच्छते। न चानुवर्तमानयोरुदात्तानुदात्तपदयोर्लक्षणया धर्मपरयोढन्। ततो भावप्रत्यये वर्णधर्मवृत्तिधर्मबोधापत्तिरिति वाच्यम् ? इतरेतरयोगबन्छ। ऽपि समूहस्यैव प्राधान्या प्रति सभूहिनो विशेषणत्वेन द्वन्द्वोत्तर दाह-बाहुलकादिति । एतस्यागतिकगतिस्वादाह-* अर्श आध. जिति भावजन्तादित्यादिः। अस्यापि बाहुलकादविशिष्टत्वं सूच. यन्नाह-अन्य इति । अर्द्धहस्वशब्दो मात्रायां रुढ इति भाष्यतो विशिष्टकढेरेय लाभा. HA CO Khata तयोः स्वरितयोः "देवब्रह्मणा इत्यनुदाते कत्तव्यसिद्धत्वात्तदस. ক্লাছায়াকিল স্থাঃ- इयं त्रिसूत्री पलार्थी । लोकवेदयोरुदासादिव्यवहारस्य प्रसिद्धत्वात् । हस्व ग्रहणामिति । स्वपदहितग्रहणमित्यर्थः । अतन्त्र मिति । स्वशास्त्रसतितरूपेणापोधकमित्यर्थः, किन्वर्धमानारू. पार्थबोधकामिति भावः । एवञ्च दीर्धादिचच्यर्धमात्रैचोदाता। इत भारभ्य नवख्या "अ" (पा० पू०८-४-६८) इत्यतः भागु- हकर्षणाय निषाधामपि प्रतिः । सार्यश्चेदं भाष्ये स्पष्टम् । 'अर्थ- मुदालम्' इति वृत्तिस्तु सत्या सत्यभामेतिपद् व्याख्येया । उत्तरा.. धमित्यस्य चार्धमात्रातोऽवशिष्ट उत्तरी भाग इत्यर्थः । वेदे तु य. थाप्रयोग प्रातिशाख्याद स्माच्च व्यवस्था । तस्य चेति। अनुदा. तस्येत्यर्थः । उदात्तेति । उदासस्वास्तियोः परत्वे सतीयर्थः । तयोः परत्वञ्चोपस्थितानुदात्तापेक्षायैच । अन्यत्र-उदात्तस्वरि. तयोः परत्वाभावे । प्रातिशाख्ये इति । लोके स्वनुदात्त एवेति दाह-हस्वपदेति । मूले बहुव्रीहिरिति भावः। रूढः फलमाह---- अरबशेति । लोक इति शेषः । अत एव पश्यति वढे विति। सद्धग्रहणादेव च सूत्रे तस्य ग्रहण लफलम् ! तद्धि ही दिक्वरितसं. प्रहार्थम् । तथाऽर्थे तु स न स्यात् । न च षष्ठीकल्पनार्थतत् , लम्ब धिशब्दत्वादेव सिद्धेः। न चालिस्वाद प्राप्तनिपादीस्थस्वरितसंग्र. हाय तत् ; भाष्यरीत्या तदभावात् । तदेतद् ध्वनयवाह इत्त इति । अन च ज्ञापकम् "देवब्रह्मणोरनुदात्त" इति सूत्रम् । अन्यथा देवाः ब्रह्माणः इत्यत्रामन्त्रितायुदात्तत्वे शेषनिघातसिद्धानु. दात्तयोरकारयोः स्थाने जातयोगदातादनुदात्तस्य स्वरित इति विहि attaSamaj RAIPUR ङ्गतिः स्पष्टव । अत एव "स्वरितारसंहितायाम्" इत्यकश्रुति प्रति स्व. रितस्य सिद्धत्वात् "इमं मे गले" इति मन्ने मे शब्दमाश्रित्य सर्वेषां निधाते इममित्युदात्तात्परस्यानुदात्तमेशब्दाकारस्थ "उदाचादनुदा- तस्य" इतिश्वरित्वे तस्यैकश्रुतिः सिद्धा । वेदे-'थे रा' इत्यत्रैकार- याोदात्तस्य दर्शनादाह- *वेदे विति । *प्रातिशाख्यादिति । "एकाक्षरसमावेश" इत्यादित इत्यर्थः । तैत्तिरीये लोकवलवादाह- अश्माच्चेति । एवञ्चेदं सूत्रं ऋग्वेदान्यपरमिति सिद्धम् । इत्यर्थ BatayanaSIATE प्रकरणम् । স্থা হয়। भावः । हस्वस्वरितमुदाहरति-कोरिख । “किमोऽत्" (पा० ० ५-३-१२) इत्यद , "काति" (पा० सु० ७-३-१०६) इति कादेशे "तित्स्वरितम्" (पा०यू० ६-१-१८५) इति स्वरित । दीर्घ समुदाहरति-स्थानामिनि ! येऽरा हति। "स्वस्तिो वा. ऽनुदाते पदादौ (पा० ० ६-३-६) इत्यकार: स्वरितः । "नोदासस्थरितोदयम्” (पा० स० ४-४-६७) इलि निषेधस्तु "उदासानुदासस्य स्वरिता (पा० सू० &08-8६) इत्यस्येच 'अनन्तरस्य इति न्यायात् । स्वरितपरमुदाहरति--चक मिति । अहेरित्यर्थेऽन्यः । त्रस्येत्यर्थ। 'छन्दसि वा वचनं प्राङ्गो चङ्युपधाया" इति वचनाद् गुणाभाष: । "उदात्तस्व. रितयोः" (पा० सू० ८-३-३) इति स्वरितः । "उदासयणो हल्पूर्वात्" (पा० सू० -६-१-१७४) इति तु न छान्द सत्यात् । यच्छन्दः "फिषः' (फि. सू०१) इत्यन्तोदाचा, तदेकादेश क्ष वा स्वरितः । स इति । उदातादिहस्वादिसज्ञक इत्यर्थः । मुख (पा० स० १.१.४) उच्यतेऽसौ वचनः । बाहुलकात् HAMSAR ब इति । बेहभाये तथैव व्याख्यातरवादिति भावः। एतेन 'अह व्याप्ती इस्थस्मारहलोपयति छान्दसत्वाद् वृधमावे "सुपां सुलु इति पठ्या स्थाने सुरादेश इति साधनमपास्तम् ; अर्थासङ्गते।। *गुणा. भाष इति । अहि शब्द "बेर्डिति" इति सूत्रप्रातगुणाभाव इत्यर्थः । * उदासस्वरितयोरिति चरित इति। "अहिरिव भोगैः” इत्यत्रादयु. दात्तत्वेन पठ्य मानतया प्रामादित्वाद् वृषादित्वाद्वाऽयुदात्तत्वं भव. ति। ततः शेषनिघातेनेकारस्यानुदात्तत्वे "उदात्तादनुदात्तस्य" इति स्वरित तस्य यणि स्वरितस्थानिकयणः परत्वाद्विभक्त्यकारस्य स्थ रित इति भावः। *बा स्वरित इति * । उहाच स्वस्तियोःइति स्व. रितोत्तरं शेषाऽनुदान स हैकादेशस्य "स्वरितोबाऽनुदाते पदादो" इत्यनेनेति भावः। यद्यपि भाष्ये करणे ल्युटि सिद्धेन वचनपदेन बहुव्रीहिरित्युक्तम् । तथाऽपि बहुव्रीहितस्तत्पुरुषस्य लघुत्वाभिप्रायेणाह--*उच्यत इति ।
লাঞ্চিংযুদ্ধাস্ত্রঃ- | স্বচ্ছ ৫৫া- tong कर्मणि ल्युट् । मुखसाहिता नासिकेति विग्रह तथा वचन इति কাল ৰা” ( 3g) চুক্তি স্বাক, বাসুভশ্রনি ক্তি। খুনি অনুগল্প মজন। হালক্ষ Sলাঃ ( অন্তু ও মু ---- ৪ ) বানুহঃ স্বা। লজ্জা কি ? কান্না খাদ লাব্বান (erse- $9) ফুলা খা খা সুস্থ । জড়ায়নি। আর্থার লক্ষাবি উম্মাললা , গান্ধি ঘর মাছাঃ লঙ্কিামাক ধন্য ই-- চলছিল। গুলি লাল লঙ্কা গুন্তক থানা গুঞ্চকু। * ডায়াল স্কুল লাক্ষ্য স্থায় কথা” ছুলি জগদ্ধাত্ব হয়ঞ্জ: ভিক্ষাগ্রহ বা হালকত্ব খ কাজ হইল নাস্তাবৃন্ধ রূহ্যমথ অঞ্জু নষ্ট নত নাঘল স্ট্র করে প্রশ্নগঞ্জ জামুল জাযাক্ষা ভাল জানজু কাঙ্কিারাল স্বাক্ষ। ও প্রাঞ্জলুলা লিঙ্ক স্কুল ছয় র খ ও কি হজ ফ্লঃ মঃ ন ক্লিাভ লাভই হাল্কা---#লুস্থাৰ গুৰি । ছয় কাক্কাযক্ষমা দুষগু ছবি গুলা স্ক স্থাালাকানুষ জ্ঞান কালঃ। পাৰি। থাঃ হাকাল ঃ দুখানা লিজ হালিযা গুরু ! ক খায় তুঝি ঘিয। জাৰিখৰঞ্জি মজলধখালা যজ্ঞ কালাম স্কলম্বিৎষ অবস্থায় স্বযলেল শুত্বের ঃ হালকা ব্যায়, না। দু হাম্বা হারাল দু। নক্স এ নাকিমুল অন্যায় আমার মাপ্তাই মা মনসাল খানখাদ্যআনুমালামানায় কানু। নল মালাকনামাং স্বল। জন্ধন মনই এবাঙ্গাবালু। বহু ত্যাক্তত্ব গ্রুথ খ অনিহাথি, কাথা = ধাৰামায়া ত্যাগ তল্লানি- এই ১াহলি ল কঙ্কালীন অধী। সখা বায়োলবিলাসিতাব্দারালামছায়ান জাহাজ। 4 प्रकरणम्।] গুঞ্ছন্দলে ছয়ফুঃ । चमकारजालीयारित्यर्थः । हवल्यादीनां तत्समानाधिकरणो. दाचत्वानुनासिकरवादीनाव भेदमाश्रित्येर्द दयम् । एवमग्रेऽपि। सृजति विकृतल्ययेत्यर्थः । तेन तिलवा" (का बा०) इति विधेयषस्पृष्टस्य दीर्घत्वेऽपि न क्षत्तिः । दीर्घामावा. दिति । अत एव तुल्यायो (पा० ० १.१ -1) अशे भाष्ये "ति सवर्ण" (का बा) इत्यनेन पक्षे हिल्काएकामाचे "अ: सवणे" (पा०र४०६-१-१०१) इति दोबस्ने ‘होतृकार४' इति ऋकारपटित प्रयोग: सछते । हत्यामाधादि "एभो(मा० सू०३) इत्यादी माध्ये रूपाष्टम् । गान रोदनादौ चतुर्मात्राऽर्धमात्रादीनामुपलम्भेऽपि शास्त्रीयकायें उपयोगाभावा- लोके प्रयोगेष्वप्रयोगाचच नोक्ताः । अत एवानुदात्ततरस्या- नुक्तिः । एकश्रुतेः बारान्तरले इदमुपलक्षणम् । तस्या लोकेऽपि सवाद । Bamukasaane तुल्यास्थ (पा सू० १-१-९) । तुल्यावास्यप्रयत्ना ननु धर्माणामप्युदात्तस्वादिभेदेनाधविधत्वाष्टादशेत्यनुपपन्नमत জাত্তৰালাঘালয়ঁঃ । ভবিমানযালাহিয় कस्बसमानाधिकरणहस्वस्वमित्यादिक्रमेणाष्टादशविधत्वमिति भावः । *वमनेऽपीति । लवर्णस्य द्वादशेत्यादावित्यर्थः । *लोके प्रयोग विधति । लोके ये प्रयोगा प्रयुज्यमाना वाक्यानि तेचिल्बर्थः । *अत ए-शास्त्रीय कार्यऽनुपयोगाल्लोकेऽप्रयोगाउन हेतोरेव । *एकच. तशिति । इयमेव चयशब्देनापि व्यवाहियते । स्वाभावरूपत्वे दोषा. दाह-वन्तरत्व इति । इमिति । उदाचादिभेदेन विधेत्या- विकानमित्यर्थः । चतुर्मात्रादिभ्योऽन वैषम्यमाह-तस्यालोकेश्पीति। बालुताव" दुताबित्येतद्विषयः । "तुल्यास्य तुल्याविति । नव्या नपुंसकमनपुंसकेन। इति सूत्रेण नपुंसकस्यैव शेषानुल्यं तुल्ये इति वा वक्तुं युक्तम् । न च "अद्वन्द्वतत्पुरुषविशेषणानाम्" इतिनिषेधा; तस्य वचनस्य यदादीनि. सबैं" इतिनमाध्ये "त्यहादितः शेष" इतिवार्तिकनिषेधार्थवारमा छ । माध्यस्योपलक्षणत्वं स्वीकृत्यैशनचनस्य थावदेकशेषविधिशेषत्व तु লাগছে শিল্পীঃ- WED aantampera a यस्येत्यर्थः । आश्य भवमा व्याख्यानात् । तच्च वर्णोपयोगित्वा. स्थानमत्र, प्रयत्नस्य पृथगुपादानाव प्रकृष्टो यत्न आभ्यन्तर । "नपुंलकमनपुंस केन" इतिषलू "विरूपाणामपि" इत्यस्य पुमान् खि. या" इत्यस्य च निषेधापत्तौ तुल्यावित्थास्या भगवतोभवानीविश्वनाथ यो' इत्यस्य च प्रयोगल्यानुपपत्तिा "अद्वन्द्वतत्पुरुष' इतिवचनमुपा दाय न्यायसिमिकम् , परमल्लिा छन्दतत्पुरुषयोः" इतिसमाला- थरूम लिझातिदेशाततिरोषणस्यापि सर्वनामस्तल्लिङ्गस्या सिद्धत्वा. दिति कैयटोक्त्या एकशेषनिषेध कत्वस्य धातुमराश्यत्वाच्चेति चेदून। মালালামালগুলা সঙ্কলনজালালাইজলাঞ্জলখা এলথ এক্ষান্তমলুকা, মানৰিামলষ্টমাখালিজ पितनानाविध्यताकबोधेच्छायामर्थतन्त्रस्यैव स्वीकारेण प्रकृते तुल्य त्वनिष्ठकप्रकारतानिरूपितनानाविशेष्यताकबुबोधयिषायाः सत्वेनार्थ तन्त्रेणकेनैव तुल्याब्रुनोभयोबाधसम्भवात् । "प्रत्यर्थ शनिवेश" इति भाष्येऽर्थपदेन प्रतिनिमित्तस्यैव ग्रहणेन प्रवृत्तिनिमित्तभेद एवाने कशब्दानेवेशबोधनात् । न चैवमपि न ब्राहाणं हस्यात्' इत्याद्यर्थतन्त्रएकवचनस्यैव दर्श नादिहापि तदेव स्यादिति वाच्यम् । जातिगतकस्वविवक्षायां सत्रैकवा चनप्रयोगेऽपि व्यक्तिगतद्वित्वविवक्षयेह द्विवचने बाधकामावात् । *व्याख्यानादिति । आस्यग्रहणकरणरूपादिति भावः । अन्यथा षामेव वर्णानां जनकस्य मुखस्य तुल्यत्वेन तदुपादानवैयर्थ्यात् । *तच्च आख्यमवयस्थानमेवति । अथ प्रयतस्याध्याक्ष्योऽव. च्छेदकत्वसम्बन्धेन भवस्वाद्वोपयोगित्वाच्च ग्रहणसम्मवात्प्रयत्नन- हण किमर्थमिति चेद् ? उच्यते--समवायेनाकाश उत्पद्यमानश्शब्दोऽवच्छेदकतया कण्ठ- दावुत्पद्यते । एवञ्चावच्छेदकतासम्बन्धावच्छिन्नवर्णनिष्ठजन्यतानिरूपि. ततादात्म्यलम्बन्धावच्छिन्नजनकतावच्छेदकधर्मवत आस्थपदेन ग्रहण- मित्यत्रैव प्रयत्नग्रहणस्य ज्ञापकत्वात् । प्रयत्नेऽवच्छेदकत्वसम्बन्धावच्छि. जनकतायासत्वेऽपि तादात्म्यसम्बन्धावच्छिन्नायास्तस्या अभावात्। न च प्रयत्नग्रहणसामथ्यांधायुसंयोगादीनामेवास्यमवानां ब्रहणमित्येव कुतोनशाप्यत इति वाच्यम् ? "तुल्यास्य"इतिनिर्देशस्यैवानुपपत्तेः। न च वक्ष्यमाणदिशा यावदास्यभवतुल्यत्वग्रहणानुदात्ताकारादिनिष्ठावच्छे. दकत्वसम्बन्धावच्छिन्नजन्यतानिकपिततादात्म्य लम्बन्धावच्छिन्नजन- प्रकरणम् । लघुशब्देन्दुशेखरः। तक्ष्य वर्णोत्पत्यव्यवहितमाग्भावित्वरूपप्रकर्षवत्वात् । जनकत्वं षष्ठयर्थः । तत्तस्कार्यगतभेदं स्थानेष्वारोप्य भेदघटिततुल्यत्वस्य aa Ram कतावच्छेदकतायाः कण्ठोदूधभागत्वादौ सवेन तद्वतां तुल्यत्व एव खंचापत्तावुहातानुदात्तयोरकारयोः परस्परं लवर्णसंज्ञाऽनुपपत्तिरिति वाच्या प्रयतलाहवर्यणास्यवस्थापि वर्णविभाजधर्मावच्छिन्नज কালিথিন জল স্কুল স্থলৰ অনু! ভালবাম্ব ল वर्णधिमाजकाः। त्रिषष्टिश्चतुष्टि वर्णा' इति शिक्षोतरत्वादिमिरेव तविभागलामात् । वे च न कण्ठोदू भागवायवच्छिन्नजनकतानिक पिजन्यतावच्छेदका इति नानुरापतिः। तदेतत्सकलमभिप्रेत्या वक्ष्यति शिक्षायां कण्ठादीनामित्यादि । तधाभूतस्यास्य भवशब्देन ब्रहणे प्रमाणमाह-*प्रयत्नस्येति* * वर्णोत्पचीति। बोत्पत्तिमाका. लिकत्वयात्मसमवेतयत्तविशेषेऽपि सत्यातल्यावृत्तय आह..* अन्य. बहितेति। *प्रारभावित्वेति । बाहा हि तदुत्तरमाधिनः । ननु यतप्रयत शब्दयोः प्रयत्नमाने ढवेन पर्यावतया लावायनेति पाध्ये प्रोपादानमधिक लङ्कहामित्वस्य “पर्यायशहानाम्" इति न्याय- विरोधाऋतुमशक्यत्वेन योगादिः' इतियायेन यत्त लामान्यग्रहणमेव पाहत आह-जनकेति । तथा च प्रयले जनकत्वमहे यनशामा स्य जन्यप्राग्वार्चित्वरूपजनकत्वबाधाद्योगार्थ एव 'भूमो पङ्कजमुत्पन्न इत्य बाश्रीयते । जनकत्वमिति कथनं कार्यशब्दवादाभिप्रायेण । नि. स्यवादे त्वभिव्य करनामेव तदर्थः । तथा च यनिरूपितजनकतावन्ता तुल्याश्यप्रयत्नाविति विग्रहस्य तुल्यास्यप्रयतनिष्ठजनकतानिरूपितजा न्यतावदिति समासस्य चार्थः । ननु प्रयत्नस्य स्वतो भेदेन तत्वेऽपि दैत्यारिरित्यादी कार्यव्यक्तिभेदेऽपि स्थानस्यैकत्यातुल्यत्वस्य भेध. घटितत्वासावाप्रसकी दीर्घा दुर्लभ इत्यत आह-चदिति । *मेघटितेति । लोके भेदे सत्येव सादृश्यस्य व्यवहारादिति भावः। वस्तुतस्तु साहक्ष्यस्य भेद्घटितत्वेऽपि नारोपस्योपयोगः, मावानां प्रतिक्षणपरिणामित्वेन स्थानानां परस्परभेदसम्भवात् । प्रतियोगिभे. दविशिष्टसाधारणधर्मरूपं साहश्यमिति वदतां नैयायिकानान्नये दोषमु. धृत्य सादृश्यमतिरिक्तमखण्डोपाधिः । अत एवं केन धर्मण साहश्यम्, आहादकत्वेन मुखे चन्द्र सादृश्यमित्यादिव्यवहारसङ्गतिरित्यभिसन्द धानः स्वमतेनाह* अस्तुत इति* 1 * भाष्यसम्मतमिति । “नजिव यु: pA नागेशोक्तिप्रकाशापेक्षा AREERH S निर्वाहः । वस्तुत: साहश्यं न भेदघटितमिति भाष्यसम्मतमिति ना कश्विदोषः । स्पष्टश्चेदं भाष्ये । तदाह साल्वादोलि । शिक्षायां कण्ठादीनां कण्ठस्यादिनच स्थान तोक्पा तद्रूपेणवाऽऽस्यशब्देन ग्रहणमिति तद्भागभेदमादाय नोदाचादिषु सावर्ण्यभङ्ग इति बो- व्यम् । यस्यैतदुदयं येन यदीयेनेतहणेन तुल्यमित्यर्थः । यजु. ध्ये केषाम्” (पा००८-३-१०४) इति निर्देशा' याचदात्यभवन कम्' इत्यत्रेवशदोपादानेनेतहमयत इत्यस्यमा निकापितम् । *कण्ठाका- दिनैव स्थानत्वोक्त्येति । कण्व्यावहाविचुयशा इत्यादिनति भावः । *यस्यैतद्वयमितिः । यज्जन के स्थान प्रयत्नोभयमित्यर्थः । मूलोत. येनेत्यस्य यथाश्नुतार्थकत्वमयुक्तम् । स्थानप्रयत्नयोयनेत्येतद्वोध्योन वर्णन लह तुल्यत्वासम्मवादतो लक्षणया पाचष्टे यदीयनेति । यजनकेनेत्यर्थः । एतस्येन* स्थानप्रयत्नोभयेन ! *यावदास्यभवतु. ल्यत्वमिति* । तच्च स्वजनकस्थान जन्यत्व, स्वाजनकस्थानाज- न्यत्वोमयसम्बन्धेन तत्तवर्णविशिष्टत्वम् । एतच्च परस्परं विधक्षितम्। तेन इकारवैशिष्ट्यत्यकारेऽभावेऽपि एकारवैशिष्ट्यत्यकारे सरवेने कारेकारयोर्मिथः सावर्य कुतो नति शङ्काया नावसरः । परस्परत्वाञ्च सम्बन्धविशिष्टलम्बन्धसम्बन्धित्वम् । वैशिष्ट्यश्च स्वीयानुयोगिता. समानाधिकरणप्रतियोगिताकत्व स्वीयप्रतियोगितालमानाधिकरणा- नुयोगिताकत्व स्ववृत्तिसम्बन्धतावच्छेदकरूपबत्य स्वभिन्नत्वैतच्चतु. टयसम्बन्धेन । सम्बन्धिता च-प्रतियोगित्वानुयोगित्वान्यतरसम्बन्धेन; चैत्रमैत्रौ परस्परनमत इत्यादौ चैत्रानुयोगिकमैत्रप्रतियोगिकस्वकर्तृक नमनकर्मत्वसम्बन्धवैशिष्ट्यस्य मैत्रानुयोगिकचैत्रप्रतियोगिकस्वकर्तृक नमनकर्मत्वे सङ्घन्टनात्तत्सम्बन्धित्वस्य प्रतियोगित्वानुयोगित्वान्यतर सम्बन्धेन चैत्रमैत्रयोः लत्वालमन्वयः । एवमुकोमयसम्बन्धेन स्वधि शिवत्वरूपककारप्रतियोगिकखकारानुयोगिक सम्बन्धविशिष्टत्वस्योक्तः स्वविशिष्टत्वरूपखकारप्रतियोगिकककारानुयोगिकसम्बन्धे लस्वात. सम्बन्धित्वस्य ककारखकारयोः सरवन लावण्य सिध्यति । इका. रप्रतियोगिकस्वविशिष्टत्ववैशिष्ट्यस्येकारप्रतियोगिकस्वविशिष्टत्के ए कारप्रतियोगिकस्वविशिष्टत्ववैशिष्टस्यकारप्रतियोगिकस्वविशिष्टत्वे वा प्रथमसम्बन्धद्वयविरहप्रयुक्तविरहेण न तयार संज्ञाप्रसक्तिः । पत्र चैत्रो मैत्र मैत्रश्च विष्णुमित्रं नमति, तत्र मैत्रप्रतियोगिकवि.
. ৫ চাচা! গুহূছাঃ। $ -দুগ্র িাহ্রাস্তি লললললহাজ লিঙ্গয়া জ্ঞানুষঙ্গিকললললল গুঝে মঃ পঃ নগন্তু অমনিবন্ধনাখাঙ্কিায় গঙ্গালী বিধ্বগলিঙ্গম্বা অফায় নিষঃ অঃ। দুই অঞ্জ স্বজ ট্রঞ্জ ফানি, ঈম স্বপ্ন মাখায়, বঙ্গ নয়াবাজিঙ্ক কুল মহা ঔজ্ঞয়ঃখিলঙ্কৰাঞ্জলজ না ছয় দূঃ গুলঞ্জ ঞ্জ: হে স্বল্প সুক্ষ্মঃ জয় লাল, ন্ত্র গুঞ্জন লংকাধিত্ব কম জ্ঞায় মুখঃ গ্রাঃ ও গুরুত্ব ঞ্জিন্ত্রি গুৰন্ত সুস্বীয় স্বাধীন সুখ। ও ফ্রগ গুলো জাজ ণঞ্জাল জেলার প্রত্ম স্কুল ছাত্ম থাকা অঞ্জ যন্ত্র ! যা জঞ্জ। থোলজালজাজিল সাগৰ আত্মাফাজ্জল লাজাখি বা কালজয়াল বিল জলাঞ্জ। ঝাল জানুন ভাল অকল্লা জালাচ্ছি ছায়াঘাবাজিলা স্বনকাহিয়, গ্রা জলঞ্জালজ্ঞানাঙ্কা ভাল কন্তু বাথ। লজ্জায়া ভানুম। হোলিকার লিলললল- লালসলঙ্কা? ভাঙ্গখাল নাঙ্কা যালঘললাজুদ্ধকালামুয়াশামালিখি সাক্ষাজলক্ষ্ম দ্বাৰাৰ, না জানাবলম্বনান- খাঞ্চালী মলিখাসিনানিবৰালবিনাগ্রাতিক্ষাভ ফাগলু ভালোলাগালালিঙ্কা ভলম্বোনি জু পানি প্রবাহলিবিদগ্ধ লাখো- লাহ নুনুমাখনাই লিঙ্কলিফনান্ধিাঞ্জ কুংফুল ও লাল। স্থাৰৰ বন্ধাকালাঘল জাক্ষিকা খালিকানভাললাৰামৰিাশিৰালিক বিলাতিনাথ হল নানাধি। অন্য দুলালঘানালাবন্যসুন্ধৰানন, নাখাদ্ধা লিখিত্তায় কুলানাহগুনে লালাফ- অনুজ্জ্বল। তারাকানা অজুহাত্মা ছিন্না গাছ। ঙ্গ সামলাৱাহাহাকাৰ ল, গুণ অতনা লায়লাদাভঙ্গ অনখানাল্কায়ামাখাইন্ধা বানু। লিসুৱা # ।
বিন লীগ দ্ধি কাস্থ্য, লাক্ষাভোয়া, জ্বালানি জনঅলা জুলা। অথবা কালঙ্কং কৰিছিলাৰায়ানা ছবিহিষ্টা অঙ্কনক্লিঞ্জ থাকাইমু। ঘর্ম হয় -নিলয়লানবিশ্বজননাটকল নব দায়- --ভ্রান্ধিললিথালাল। লা বন্ধাৰৰ যায় লঙ্কা; লঙ্কাজবল গুলিছিল বাংলা। জাজাহিলিংমা, নাভালনাঙ্ক: বান্ধলক্সালিনাবাল গুলিঙিনান। অখাদ্যাভানালাজলজ্জল ফুৰিছিল দুখন নিযামিলল নাযিgথম ব্যাখান বসু। মালকােলোলমনিখাবিলাজা মা উঃ বখা অথমঞ্ছিাম্বাইয়িনা, ল ভ ঙ্কা ছিন্থগুঘক্ষা, জলজ ফল লঙ্কায়ালিহিঙvত্যানন্ট- জাতিসলিখনিৰামাবাবিল স্কুল ক্লিনী ঘনঘল হিমুম্বাদু। স্না লিল্লামেলাভালিকানা অঞ্চলভিঙ্কালনাৰিহিজলন্ধানাবনা কাঙ্কিান নিয়ম । জান লাইহিঃত্মা বাথরুঘামু। মথা না বলিজগুলালাবনষ্টাবান হালিঙ্কালঙ্কা বল লঙ্কাবাহামা, লাহিঙ্কা, এলিঙ্কান জালাঙ্কিগুঞ্জঅলমালখালিসিন্ধানিবিজনবাব জাঙ্গ রূহু জল নায়ি জনবথা কমলিখঞ্জি, অযুখানাগাভাস্কামুৰিাঘানানযালি ভাল স্বাক্ষাবাঃ জা না যার; সন্তু। এলি: জালন্ধনলক্ষাধিনাান নজনান্নানঘাঁৰাই খাসিনাটকথাম্বান্তনাথখাদিমনখান্তিকা निरूपितजनकतायां सत्त्वेनापत्त्यनुद्धारात् । एषु च पञ्चसु कल्पेषु परस्परं यावदास्यभवतुल्यत्वाविवक्षणेऽपि न कश्चिदोष इत्यलम् । জয় ভন্ন নিয়ােগ নিয়াস্ত্র सङ्कोचस्यौत्सर्गिकत्वेन प्रकृते 'नाज्झलौ" इति सूत्रेण कथं सङ्कोचः । न च तुल्यास्यपदार्थ आ- ঐ ৪ সুস্থ। গ্রাফ। ভুল ক্ষিধ্বস্বল বা জন্ধান, প্রিযুথালু ব জ্ঞ গাজালুকায়দ্র স্ব রাজ্জাল সব জঞ্জ জানি, দুল্লা কালে অগঞ্জ ফনীন জাস্বালাতন্ত্রী ছবি দু ঘামাৰ অনু? হে ছানি দুনিয়ায় স্থায় মার মাস জয়। জানাঙ্কাৰঃ ক্ষুন্নাহ ? স্কুল হল, ছানখাজনার অ? জীবজন্তু, দিল লুথাংলাযাবজ্জন আদ্ধি লতাজ অলনি, ছু কিন্ত্রণ সুস্বাদুল হক বা স্বল্প সুধান্ত গঙ্গবন্ধু গান লিঙ্গমু ল জ ছাযীঃ হজ্জ যথাস্থ সন্ধু উৎখ ছাবার্থঃ জাইল ব্রাঞ্চান্ধীজী ভূত হয় জাও অথঘা---সুক্ষণক্টে কালজাজিজ্ঞাঃ- মিছিলোহাৱাননগু শ্রা ি রুলল ভিক্ষা ঘাস কান্না সিমু নগ্রা দ্বাজ্ঞাঞ্জায় লাক্ষ লাঙ্খ য। কারন তাকানা জাহাজ। মিনাক্কাস্ত্রেীক্ষা স্বাস্থমাথায় প্রাপ্ত মাঝি মিছাখাঙ্খিছি না। জান্নাকাঙ্ক্ষিা িিহংস্থায় হাজার হাক্কানি অর্থাৎ স্ত্র যুদ্ধ দৰা ঘন্নায় স্ত্রীৰায়নি। থায়ালা যন্ত্র দ্বিাবি শ্রী । অঙ্গ বা জাঙ্কাহলযুবখানাগাজু, লিৰন ভাল হয়ঞ্জ বার্থ সারি লজুগনু। বা লাউঞ্জাল বহুমকি। অজাহালিযাডমুন্ডুমাখা ক্লাবছি तदन्ताया हकारादावभावाद द्वित्वे स्थवृत्तिताद्वित्वधत्ता बापापल्या লিঙ্কিনাৰ লাভ। গুৰ আৰাকানুনু নিনানু খুবি মখমুজালিযথার্থখলকন্তু বিদ্যাথলথাৰিাথ মনিয়ালকা ডিলমানখানালি पित हल्निष्ठानुयोगिताभिस्बेन হুলুলিভাগিনালিৰিবাটিল टप्रतियोगिताभिन्नत्वेन च सङ्कोचमेव "नाज्झलौ" इत्येतत्करोति । বথা মু-মদিযৗভিক্ষাভীষিক্ত নিকায়ল জবি- शिष्टस्वरूपसम्बन्धस्य वैशिष्टयस्य स्थभिन्नत्वस्ववृत्तिसम्बन्धतावच्छे অলিঙ্গানুবলিথিলাভিলমানযাজিকালিন্দ্রীয় মনিরালালাবন্ধাবান্ধৰণৰস্বতন্বযৗশিক্ষাম- হ বা কুঞ্জ সামাল ও তাজা যুৱক্ষায় বছঃ- | - নুষ যাৱ। অস্ত্র বুৰীঃ কার্যায়ক্রুথ “নবী হয় থানী” হৰি মাঘ মাদ্ভিব ! ন য় অভয়াল বাঘ। এল নানা বন্ধু --- ২৭) জুৱাৰী ‘না’ (বামুe ---- ০) জুন । কে স্বনাল অলঙ্ক: মুমিন যব অক্ষাংলম ব্যাসখনৰাৱায ঈশ্ব ক্লখ ৫ হা গুহ বুখ” (ফা ৩ ও ৪-৪-২) ছবি : বিষাক্ট ক্রিীবৃন্ত কল্পঞ্জ লিঙ্ক অনুষ্ট হয ছালমাঞ্জাতিঘালদাজিলাখনাঞ্জাবি গান্ধিয়ানা হক মালা খাঙ্কিা বিষাদিক্ষাদাছগুঞ্জভিঞ্চিালিখাৰাক্ত জিছিলাে কিন্তুষালি দ্বিমালিকানা কিন্নাথনিস্বীখিন গুরুষালাঙ্কিগুৰুষানিস্ফলাফালাষ্ট্রি লাশ্রয়ী দমকা ল মা হাল ছুঙ্গিখান। অহজম্বাঞ্ছামছুনরুথাল কাজল মনিষাদ্বনামখাজনানুস্বার্থলোকলজ্জাজাভিলানুষ বিলালালাগালিয়ায় বন্যা রুমানা পুত্র অলসলিগালাজমালাচ্ছিলাযৗলিঙ্ক স্বৈীকানও স্বাধিকানোমুগ্ধাঙ্গুলিস্তমানবাধিকাংশ কমা জানি কখই ফল খান না উতী” ছায্য অলিখিত বালু। ইক্ষাক্কাযী মুখ- হাজীঘ্রান্সন্ধুনাহৰ ইলি; ইমামাহ্মাত্মা জাকিল লিলা তাজা খরুয়াখানা বন্ধু चितपरस्परत्वकल्पनाप्रयुक्तं मन्दमिति प्रतिमातीति दिक् । নিহিবিগ ! সুস্থ মিনথল কান্তকমিবি খাম। ও খলা লিগায়া---- এনাহি তিনি না। নানাবাখিনি। অলল আলালা এ জাঙ্গা নিহা হো ক্লাথ স্থান সুয়িন মেলান। অর্জিা মলযাযান । নষ্ট ছিল। ভাষা। বগমৗলান। নাজ “ন্তা অমানু इतिवद्यथासङ्खधव्यावृत्या দিবস ৪াৰ এই ভালবাম। যাসখননীই স্ব- प्रकरणम् ।। लघुशब्देन्दुशेखर गंग्रहणेन ज्ञापन साधितो भाले । लेन स्थानाशे यावस्था. साम्ये इयत्र स्वारसिकोऽर्थ इति प्रतीयते । न च वारदास्यमय तुल्यत्यविवक्षणे प्रयत्नग्रहणं व्यर्थ प्रयत्नस्याच्यास्यभवत्वादिति वाच्यम् । इबदीर्घयोः सावर्शनापतेः । तयोर्जनकानामायभ- वानां बायुसंयोगानामतुल्यत्वात् । तस्मादाय भवानों कण्ठादीना मेव ग्रहणमिति बोधनाय तस्मार्थयात् । भास्येति किम् ? सर्मा। "झरो झरि" (पा००६-४-६५) इति लोगो मा भूत प्रयत्नेति किम् ? बाक्योतति । प्रेति किम् । बाचयो इबासाघोषविवारा. ख्य बाह्यप्रयत्नसाम्येन तत्रैव दोषान् । PERHITERRACHANDANA । . शाविधाने तु डढयोस्तप्राप्त्या यथासङ्गतुल्यफलकत्वेन तार्थमि ति तदाशयः । *माध्ये इतिहल्यैव हि भेदे लवणे संशया भाबित व्यम्" इति "तुल्याय" खुन्नस्थमायाप्रतीकमुपादाय प्रदोष इत्यर्थः । माध्ये तु भेवाधिष्ठाना हि सवर्ण संछेत्यादिना तुल्यायसन्न व मा. कत्वमुक्तम् । *तेनेलि* । प्रयत्नाशे यत्किञ्चित्प्रयत्न मेदेऽपि सापकारला. वर्यप्रतिपादनेनेत्यर्थः। *तयोर्जनकानामास्यभवानामिति । ननु मात्राकालिकत्वादिरूपहरूवत्वाहिकानिधति वक्ष्यमाणानन्धेनास्थविरोध, নন নাথিলাশ্বালানি , ত্ব। অল্প জল स्नानां बाह्यत्वेऽपि तत्तस्थानस्थितवायुसंयोगानामास्यान्तर्गत स्वा. विरोधात् । तति। चलवर्णयोः" इति सामान भिवस्थान योन स्यादिति धाज्यम् ? अचोद बालुवर्णयोरेवेति नियमत्यापि सम्भवात् । लोपो मा भूदिति । इदानेऽपि बोध्यम् । *arचो ततीति। न च 'झयो झयि' इतिभ्यालेन न होष इति वाच्यम् ? निस्व निंस इत्यादौ लोपानापत्तेः ननु दरो झरि लवर्गः इतिच्या सेन लिने किमास्यप्रयत्नयोहणेनेति चेद, न। आस्यग्रहणाभावे घलयोरपि सावपित्तौ तदतीत्यादौ तोर्लि" इति परसवर्णापतेः। प्रयत्नग्रहणामावे अययोरपि साबण्याप लच्यन्तेत्यन्न कदाचिदू "वा पदान्तस्य" इत्यनेन अकारस्यापि परसवर्णस्यापत्तेश्च । न ह्यत्र 'परसवर्ग' इति न्यासो युक्ता; यकारादेवीयत्वात्। तत्रैव- वाश्चोततीत्यत्रै । दोष इति पाठः । तस्य च मा भूदिति शेषः । दोषा- दिति पाठे प्रेति किमित्यस्याने इति तु नेति शेषो बोध्या। 1 : BARRINTED यद्यपि ! JERRIERRAJANIKATREETION १ तदसत्। यावदास्यमवतुल्यत्वग्रहणद्वारा कचयो नागेशोक्तिप्रकाशोपेत:- [ सन्जा- कस्य किं स्थानमित्याशङ्कायामाह अकुहेति । सर्ववर्णोच्चारणे कण्ठव्यापार आवश्यकस्तथाऽपि चकारागुच्चारणे ताल्बादिव्यापारोऽपि, तथाऽकारादीनामुच्चारणे तु नेति भावः । कचयोस्तु न सावर्ण्यम् । यावत्स्थानसाम्याभावात् , भिन्नस्थान- कथनयोपवेश्च । अत्र कण्ठपदं कण्ठस्थानतत्समीपजिहाभूल- स्थानोभपपरम् । तेन “कण्व्यावहाँ (पा०शि०१७) 'जिहाफले कण्ठव्यापार आवश्यक इति । वस्तुतस्विदमयुक्तम् । मूर्य- भिहतो वायु: प्रत्यावृतः सन् यं देशमभिहत्य यं वर्णममिव्यथति स एव तत्स्थानम् ; न तु तत्तवर्णाभिव्यकव्यापारवान् । वर्णजनकथा शुसंयोगाधारे वर्णाधारबारोपेण स्थानस्वव्यवहारोपपादकवक्ष्यमा দুনিয়া জ্ঞাযিথা অনুযানিকাহ कत्वेन तत्तत्स्थानकत्वस्याध्यापत्तेश्च । तथा च शङ्कासमाधानयोनिः दलत्वात् । नन्धेवं कचयोः साबमावेऽपि 'लत प्रयत्ना' इति भाग्यमते इकारेकारयोः सावाभावेऽपि च पश्च प्रयत्ना' इतिमसे इकारकारयोः लावण्य दुर्वारमित्यतः समाधानान्तरमाह-भिन्न स्थानेति । शिक्षा याम्--ए ऐतुकण्ठतालव्या ओओकण्ठोष्ठजो स्मृती" इत्यत्र कण्ठा- स्पृथक्ताल्वोष्ठस्थानकथनयर्थेन यत्स्थानत्वेन यदुपात्तं तदेव तत्सा वर्यप्रयोजकमिति कल्पनामिति भावः। “यजुष्य केषाम्" इति निर्देशोs पीहलिङ्गम् । यत्तु ज्योत्स्वाकृत:-आस्यमहणवैयापत्तेश्चत्यपि हेत्वन्तरमाहुः सार्थक्यात् । ननु 'जिह्वामूले तु कुम्प्रोक्त' इति शिक्षोक्तरिह कुत्रहणम युक्तम् । न च वृत्त्यादिप्रामाण्येन शिक्षास्थजिह्वामूलपदस्य लक्षणया स्वसमीपदेशकण्ठबोधकत्वम्, अत एवातिप्रसनवारणाय तस्य रूढि कल्पनाऽपि नेतिलाघवमिति वाच्यम् ? मानाभावात् । न चात्र कण्ठपद मेव लक्षणया जिह्वामूलपरमित्यपि युक्तम् । अहयो कण्ठ्यत्वस्थ तत्रोत त्वेन तद्विरोधापत्तेरत आह-* अत्रेति । लक्षणेति भावः । * उभयपर मिति। अन्यतरपरमिति वक्तुं युक्तम् । अहयोः कण्ठस्थानत्वस्य कोर्जि ह्वामूलस्थानत्वस्य च विवक्षितत्वात् । अन्यथा अकुहानां सर्वेषामुभयः स्थानत्वापत्तेरिति बोध्यम् । नन्वेवं कोरपि जिह्वामूलभवत्वेन जिह्वामू.
AAPAHARANPUR करणम् ।] হুলুস্থঃ तु कुः प्रोक्तः" (पा०शि०१८) इति शिक्षयान विरोधः । जिहा. मूलीयपदस्य च वर्णविशेष रूविरिति न व्यवहारातिप्रसङ्गः । अत एवायोगवाहेषु जिह्वामूलीयगणनं भाष्ये । वत्तद्वोत्पते । प्राक् तत्तत्स्थानादौ जिहास्पर्शानुभवेन तत्तवर्णानां तत्तत्स्थानस्व. निर्णयेऽपि 'अकुह' इत्यादिकथनं साधारणधर्मबोधनायानुवादक, न स्वेतदेव कण्ठादिस्थानविधायकमिति भ्रमितव्यम् । विसर्जनीय. पदेनात्र साहचर्यादकाराश्रयस्य ग्रहणम् । अत एवं "अयोगवाहा विज्ञेया आश्रयस्थान भागिन" । (२२) इति शिक्षया न विरोधः। दन्ता इति । दन्त संयुक्तदेशा इत्यर्थः । अतो भन्नदन्तस्याप्युच्चारणं भवत्येव । उश्च पश्च ध्याये- ते अनेन, तत्र भव इति योगेनोपध्मानीयस्यौष्ठथत्वमित्याह-उपू. पेति । रूढत्वाचन व्यवहारातिप्रसङ्गः । नासिका चति । चेन स्वस्ववर्गानुकूलं ताल्वादि गृह्यते । अत एवैषां प्रातिशाख्य नासि- कायां भव इत्यर्थकनासिक्यशब्देन व्यवहारः । यचु- लीयपदस्य व्यवहारातिप्रलङ्ग इत्यत आह-जिह्वामूलीयपश्यति । चस्त्वर्थे । वर्णविशेषेखाच्या पूर्ववर्तिन्यद्धविसर्गसहशे । मढि- रिति । तथा च योगादूबलीयस्वेन नातिप्रसङ्ग इति भावः। *अत एव* बढेरेष । यदि कुरपि जिह्वामूलीयः स्यात्तदा तस्याक्षरसमा. नाये पाठसवाजिह्वामूलीयानान्लेषु गणनं विरुद्धं स्यादिति भावः । ननु "अकुह" इत्यादिना पूर्व कादीनां कण्ठादिस्थानत्वे बोधिते पश्चा तुल्यस्थानत्वज्ञानात्सवर्णपशक्तिहे कुशब्दस्य सवर्णग्राहकत्वम् "मणुदित्" सूत्रेण बोधनीयमिति कथमत्र कुशब्देन पञ्चानामुपस्थि. तिरित्यत आह-* तत्चदिति। *साहचर्यात्-उपक्रान्ताकारसमभिः तमाहारात * दन्तसंयुक्तेति । अत एव "दन्स्योठ्योक्ष' इत्यत्र "शरीरावय. वाच्च" इति यत् । अन्यथा इन्तानां चर्मणि द्वीपिनं हन्ति' इत्यत्र वक्ष्यमाणरीत्या शरीरावयवत्वाभावातदनुपपत्तेः। *धमायेते शन्धे. ते, उच्चायते इति यावत् । योगार्थमानाश्रयणे उकारपबर्गयोरप्युप. भमानीयशब्दातिप्रसङ्गमाशङ्कयाह-*बढत्वाच्चेति । AnsatsASON ar R नामाक्तिप्रकाशापेता [ सज्ञा-- "अनुस्वारयमानां च नासिका स्थानामिष्यते । (पा०शि०. २२) इति शिक्षोक्तरेषां नासिका करणम् । कि स्थान के कडयो सावानापत्तिः थावत्स्थानक्या- भावात् । यत्किञ्चित्स्थानक्येन तत्वे तु ममामषि परस्परं साब- पर्यापत्तिरिति, सम्भ, कण्ठादीनामपि करणत्वस्यैव "अस्यन्त्यनेन वर्णान्" इति पाण्याप्रतीतः । स्थानत्यव्यवहारस्तु वर्णाभिव्य. किननकवाल्यादौ वर्णजनकवासंयोगाधारे वधारत्वाऽऽरो- पेण । तत्तत्स्थानजिताग्रादिसम्बन्धेन वर्णोत्पल्या जिल्हाप्रादौ त- सम्बन्धजनकप्रयत्नविशेषे स्पृष्टतादौ । च करणत्वव्यवहार वर्णाभिव्यस्यनन्तरभावी सावानुपयुक्तश्च कण्ठविवरादिनिष्ठ- विकासादेरास्पबहिर्दशावच्छिन्नकार्यस्य जनको यत्नो गुणमादेनो- *अमामपीति । तथा च हरिनमतीत्यादी नकार इव अकारादि- रपि कदाचित्परसवर्णः स्यादिति भावः । ननु अत्यन्त्यनेन" इति भाध्यात्कण्ठादिषु करणत्वोपगमे तेषु स्थानत्वब्यवहारानुपपत्तिरत. आइ--*स्थानत्वव्यवहारस्विति । *वर्णाधारस्वारोपेणेसि । वस्तु तस्तु कण्ठाधवच्छेदेन वर्णानाममिव्यत्तयाऽवच्छेदकत्वसम्बन्धाव. छिनाया मुख्याधारताया एवं सम्भवानारोपस्योपयोगः । कि- वमारोपे सति संयोगस्योभयनिष्ठत्वेन वायुसंयोगाधारे वायावपि वर्णाधारत्वारोपेण तस्यापि स्थानत्वापत्तिः स्थदिति बोध्यम् । प्रखजादू व्यवहारान्तरमपि निर्णयति-तत्तस्थानेति जि. ह्वानादाविति । स्पृष्टतान्वयित्तित्वं सप्तम्यर्थः । जिह्वामादौ तव्यव. हारः प्रातिशाख्ये "व्योलघुप्रयत्नतर" इत्यत्र च बोध्यः । उत्तरत्र हि लघुतर प्रथलो जिहानादियस्योञ्चारण इति विद्महे जिह्वाभादीनां प्रयतशब्देन व्यवहारा लघुतरत्ववेह शिथिलत्वम् । तत्स- म्बन्धजनक इति । एतेन व्यापारवत्वसूचनाकरणत्वव्यवहारो नानु: पपान इति भावः । बाहप्रयत्नेषु यो व्यवहारस्तमाह--*वर्णाभीति । *यत इति* । बाह्य इत्यर्थः । ननु गुणशब्दस्योक्तार्थकरवे "वृद्धि रादे' इति सूत्रस्थस्य भेद कस्वादु गुणस्येत्यस्थापि तथैवार्थः झ्यात्तथा च "इको यमात्मा" इतिष्टान्तमायमसङ्गतं स्यात् । तेन तस्य धर्मार्थकत्वलाभादित्याशय गुणपदस्यानेकार्थकस्बेन समा.
प्रकरणम् ।] তাহাঃ। च्यते । अकारादिनिष्ठानुनासिक्यस्य "भेदकत्वाद गुणस्य" इत्यादौ गुणवेन व्यवहारस्तु कण्ठाधच्छिमवायुसंयोगेनोत्पनेषु नासावच्छिन्नवायुसंयोगेन तद्रूपधर्मोत्पत्या। एवञ्च नासिकाया- स्तत्र गुणजनकत्वादनुनासिकाकारादीनां नासिका स्थानं नोक्तं मृले। "एकोऽयमात्मोदकन्नाम तस्य गुणभेदादन्यत्वं भवति अन्य- दिदं शीतमन्यादिदमुष्णम्” इति दृष्टान्वपरभाध्येण तथैव प्रतीतेः। आत्माऽत्र द्रव्यम् । उदात्तत्वादीनां गुणत्वच्यवहारस्तु सावानु- पयुक्तत्वाऽऽन्तरतम्यपरीक्षोपयोगित्वरूप सादृश्येनेसि.... बोद्धयम् । डादीनान्तु तहुणराहतस्वरूपानुपलम्भेन उभयावच्छेदेन वायुसयो. गोत्तरमेव स्वरूपोत्पत्या विनिगमनाविरहेणोभयोः स्थानत्वम् । "अनुस्वारयमानाच" (पा०शि०१२) इति शिक्षायां चेन डादना. मपि सङ्ग्रह इति युक्तम् । 'अत एव कण्ठ्योऽकारः' इत्याधुक्त्वा "नासिक्यान्नासिक्ययमानुस्वारानिति स्थानानि" इत्युक्तं प्राति. शाख्ये । 'नासिक्या: उमणनमा' इति तयाख्यातारकडयो: धानममिलन्धायाह-*अकारादिनिष्ठति । उत्पनेविति ब्दिकनये शब्दस्य द्रध्यत्वादनुनासिकत्वादीनां समवायेन तत्रोत्पत्या गुणत्वव्यवहार समवायेन गुणोत्पत्तौ तादात्म्येन द्रब्यस्य कारणत्वेन क्लप्तस्वादिति भावः । *अति* ! दृष्टान्त प्रतिपादकमाष्य इत्यर्थः । ननूदात्तत्वादिगुणरहितस्याकारादेः पूर्वमनभिव्यको स्वाश्रयवर्णजनः कस्थानविशेषावच्छिन्नवायुसंयोगातिरिक्तस्य तजननेऽनुपयोगाच्च तत्र गुणत्वव्यवहारोऽनुपपन इत्यत आह ... * उदात्तत्वादानामिति । *तद्गुणरहितस्वरूपानुपलम्भति* । यत्तु यथा तृतीयास्तथा प. अमा" इतिभाध्यातद्गुणरहितानां पूर्वमुपलम्भे पश्चादानुनासिक्यगु. णोत्पत्तेल भादकारचदस्यापि नासिकास्थानस्यमयुक्तमिति; तन्न! एवं ৰি লাঙ্কিাজাহান্নাঞ্চলই ভালকথাঃ ল- स्थाने निरनुनासिकाना वर्णविशेषाणां वक्तव्यत्वायत्तेश्च । नन्वेवं शिक्षायां डादीनां नासिकास्थानातुक्त्या न्यूनता; यावदास्यभवतुल्य. स्वविरहात्कयोः सावपर्यानुपपत्तिश्चेत्याशङ्ख्याह---*अनुस्वारेति । एतेन प्रथमं दुषणं निराकृतं वेदितव्यम् । द्वितीयं निराकुरुतेक शा. 0 .
25 HEROIN লাচ্ছাঙ্কিা ? सावयन्तु भवत्येव ! मास्ये तुल्यदेशनयनम्" ( का० वा.) इति वार्तिके 'किमास्योपादाने प्रयोजनम्' इति प्रश्ने प्रयत्नाविको पणमास्योपादानम्" इत्युक्त्वा तव्यावर्त्यत्वेन वाहाप्रयत्नान प्रदर्य यथा तृतीयास्तथा पश्चमा, आनुनासिक्य मेषामधिको गुणः" इति भाष्येण तक्ष्य ब्रायनवोत्तयाऽत्र क्षत्रे नासिकाया आल्य. शब्देन, तत्रस्यप्रयत्नस्य च प्रयत्नशब्देनाग्रहणबोधनात् , नासिका आश्यबाशति बदता मते तद्ग्रहणाभावाच्च । अत एव बालामय. मानुपकर अमोऽनुनासिको न हो, नादिनो इष: स्भूताः । ईपनादा यणश्चव, श्यासिनस्तु खफादयः ॥ (३९) ईपच्छ्वासाँचरो विद्यात् (पा०शि०४०) इत्युक्तं शिक्षायाम् । नादेति संवारघोषयोरुपलक्षणं, श्वासेति विवारघोषयोः, न हावित्युपलक्षणम् ऐच सर्वस्य, प्लुतलुकारस्य च, अनुनासिक. स्यदर्शनादित्यळम् । "एदैतो" इत्यादी लोकानुभवसिद्धार्थानुवादके तपरशास्त्रा. मस्या प्लुतानामपि तत्स्थानत्वं बोध्यम् । तथा च पाणिनीय. EPS शिक्षा BRERANDED योरिवति । अत्र सूत्रे-तुल्यास्यसूत्रे। तत्रत्यप्रयत्नस्यति । नासिकामवानुनासिक्यप्रयत्नस्येत्यर्थः । *अग्रहणयोधनेति* । नालि. काया आस्यपदेन ग्रहणे तु तत्रत्यप्रयत्तस्यास्पदव्यावस्य॑त्वोकेरसङ्ग त्यापत्तरिति भावः । इदश्च नालिकाऽऽस्यान्तर्गतेति मते मणिमन्त्रादि. न्यायेन तद्प्रहे प्रतिबन्धकत्वं भाष्य स्योक्तम् । वस्तुतः सा बाहोवेति निरूपितं विस्तरादुद्योते तत एव बोध्यम् । तदाह-*वदतामिति । बहुवचनेनास्यैव भाष्यसम्मतत्वं ध्वनयति । सवर्णसंज्ञायामास्यभवानां स्थानानामेव तुल्यत्वमपेक्षितम् । अत एव किम् ालयतात्यादौ मकारा. दिसंयुक्तहकारस्थ वक्ष्यमाणशिक्षयोर: स्थानकत्वेऽपि कण्ठ्येन हेमपर" इत्यत्रत्यहकारेण सावयेन प्रहणान्मकारादिसिञ्चतीति बोध्यम् । *#ऐचः सर्वस्येति । एत्र इति त्वपाठा, 'हसे हसने' 'टुओशिव गति.
प्रकरणम् ।। लघुचाउले न्हु भो स्वरः। act "कण्ठ्यापहाविचुयशास्खालच्या, ओष्ठजावुप्त । स्युर्मूर्धन्या ऋटुरषा दन्त्या लुतुलसाः स्मृताः ॥ (१७) जिह्वामूले तु कुः भोक्तो, दन्सोट्यो का स्मृतो बुधैः । एऐ तु कण्व्यतालव्यावोऔ कण्ठोष्ठजो स्मृतौ ।।" (१८) "अष्टौ स्थानानि वर्णानामुरः कण्ठः शिरस्तथा । जिह्वामूलन दन्ताच नासिकोष्ठौ च सालु च ॥" (१३) "हकार पञ्चमैर्युतान्तस्याभिश्व संयुतम् । उरत्यं ते विजानीयात्कण्ठ्यपाहुरसंयुतम् ॥” (१६) इति । यत्-"दन्तोष्ठादि समुदितं स्थानम् इति । तन्न, शिक्षायाँ 'दन्स्योष्ठय!' 'कण्ठ्यतालव्यो' इत्यादौ "वत्र भवः" (पा००४ ३-५३) इत्यधिकारविहित यतः प्रत्येक मनुत्पश्यापते । दन्तो- यमित्यादि स्व सङ्गतमेव । स्वाइसमुदायस्य स्वागत्वा भाववच्छ স্কুল স্থালিলান্তি জ্বালালা। यस-परिनिष्ठिते प्रयोगे इतिशेष कृत्वा हले इत्यादी प्रक्रियायां तत्स खेऽपि न क्षतिः । अत एवं अदर्शनादित्युक्तं न स्वलस्वादितीत्याहुः । तन्न। इसे हसने' इत्यादीनामपरिनिष्ठतत्वमा वक्तुमशक्यत्वेन भुक्त. ऽपि लशुने इतिन्यायावतारात् । इस्वलकारस्यापि गस्लादादेव ताह: शस्थ सम्भवेन प्लुतेत्युच्चरग्रन्थासामनस्याच्च । अन्न पाठे सर्वस्येत्युः क्तिस्तु प्रयोगभेदाभिप्रायेण । *लकारस्य बेति। चकारेण दीर्घ- प्लुतऋकारयोः संग्रहः। ननु उरसा स्थानत्व उक्तपि तविषयो नो कोऽतमाह हकारामिति । समुदितं स्थानमिति । वकारादिवर्णनिरूपिता दन्तोष्ठादिस मुदायपर्याप्ताऽधिकरणता स्वीक्रियत इति मा प्रत्येकमनुत्पस्यापत्त. रिति । तद्धितप्रकृत्यर्थतावच्छेदकप्रतियोगिकपर्याप्त्यनुयोगिकावच्छेद कावच्छिन्नानुयोगिताकपातिप्रतियोगिभूताधिकरणताकमवत्वाचशिष्टे वाच्ये एव "तन भव" इत्यधिकलेन "शरीरावयवात" इत्यनेना यतो विधानादिति भावः । स्वाङ्गत्वाभाववदिति । ननु स्वाङ्गत्वं प्राण्य. वयवत्वमेव, तस्य च स्वाङ्गलमुदायेऽपि सम्भवेनेदमसातमिति चेद, न । स्वासमुदायवाचकस्य स्वाङ्गवाचकवाभाववदित्यर्थात् । अत एवं कल्याणपाणिपादेत्यादौ न पाणिपादशब्दे स्वाङ्गवाचकत्वम् । न ।
. লাস্থা । । #> স্কুল ছালমা খুব লঙ্কাছাকাঃ | ভন্ন = হাযজ্বলতা ছাহীহাত্মাশানাল। ঘুলল জিৎ- মনিহিক খান স্কুল, “অদ্ভা খালাল” (আoাৰ ? ) इति प्रतिक्षाविरोधाच्चेति दिक् । স্ত্র মানুষ জাঞ্জা খাব ন ল নানান । জারুজ্জামাকাজি নজল লিবল নজ দ্বাযিথাস্থান নং নাজিমুখিঞ্জসজ্জা বৃথিবিজলজ। ল জ স্বল্পোঙ্কালতি কাক্কাভা প্রিহিবি মুহি। হাজাৰাৱাঞ্জাখিবিকালঙ্ক स्वैध तरक्षात। যা বাংলমান খা খর্মিনাভঞ্জনাগঙ্গা স্থা বাঙ্গলা নানাঙ্কাগুলালিঙ্কাবাংলঞ্জ - स्वम् । परमपादादीनां तुन तस्वम् । तत्र पादत्वनिष्ठावच्छेदकतायाः অভিক্ষাবালিকাবিখানাখুলাংথান। - স্বামিয়ানাগাজল নমু। নয় যাফিনানাৰ- লাম্মা স্থায়ীভানিজসজ্জাল ভাঙ। এ যখন स्यादरपि গৰীঘ্রায়াঙ্ক আখলা - নাবিথ ! অাজমা নিৰীয়া ঘূৰিক্ষা। বলাকালঃ #ফাকাল। কঙ্কণামনি। জাফলং ন লৰামু। কিন্তু কালিয়া মু। লিঞ্জিতানি সননাগিনিমিনি চা খুব জল খস্তি ফা। লন্ত মইজ্জ জালাল ল যুব, কালু খাল हि तजनकवावाधारत्वमेव वाच्यम् , तथा चैकत्र वायाघातेनैवैका. জ্বালালাবারুয়া খালাখাৰমা। ল জোর জাখাবি আঘাঝা, অং ভাষা, যুঞ্জ ই মা শ্রাবলাজাৰা নালি অস্ত্র বাঙামাননাৰীক্ষামোখা ভিষন হন মানু? এ বান কিম্বয়ান। দ্বিান্ত सस्थानजन्यत्वस्यैव वर्णभेदव्यपदेशनियामकत्वादिति चेदू , न । मेदा. খ্রিস্থানমুখখানায়াখাহযানাধuখালী वर्णभेद्व्यपदेशानयामकत्वाभ्युपगमेन प्रकृते भागद्धयोत्पत्याधिकर থানালখালহা অষ্টগুয়ান্ত। एवमेव दस्योष्ठ्य शब्देऽपि पादमात्रिक भागवयं कल्पनीयमिति दिक् । ।
Next -. प्रकरणम् ।] लघुशब्देन्दुशेखरः। सूत्रे प्रशब्देन विलक्षणार्थबोधेऽपि लोके यत्नप्रयत्नयोः पयाँ- पतेति ध्वनयबाह-प्रयत्नो विधोति कचिद् यत्न इत्येव पाठ। चतुति । यत्- स्वराणाक्षणाचैव विकृतं करणं स्मृतम् । तेभ्योऽपि वितावेडी ताभ्यामैचौ तथैव च ॥" (२१) इति शिक्षावाक्याद्विततरवित तमयोः प्रतीत्या "नाज्झली" (पा००१-१-१०) इति सूत्रभाष्पामणामीषद्विश्वस्य च प्रतीत्या चतुःत्यसङ्गतामिति । तन, “नामलो” (पा०स०१- १-१०) इति सूत्रेण विवृतत्वव्याप्यानामेषां सवर्णसझाऽनुपयुक्तत्व- बोधनामत्यापायात् । भाष्यमते तु सन्तु सा प्रयत्नाः । एवञ्चैदै- तोरोदौतोश्च न सावण्यप्रसक्तिः प्रयत्नभेदादिति बोध्यम् । "ना. ज्झलो" (पा००१-१-१०) इति सूत्रमपि प्रयत्नभेदप्राप्तसाव. ण्या भावानुवादकं सत् तस्यैव बोधकम् । अत एव भाज्ये 'लभ वक्तव्यम्' इति नोक्तम् । स्पृष्टादीनामाभ्यन्तरत्वं त्वोष्ठभभृतिका- कळकपर्यन्तरूपास्यान्तर्गततचरस्थानेषु जिहाग्रादीनां स्पर्शेषरस्पर्श- दुरावस्थानसमीपावस्थानरूपाभ्यन्तर कार्यकारित्वादोत्पत्यव्यव. *सूत्र इति। "तुल्यास्यत्र" इत्यर्थः । *स्वराणाम-एमिला- नाम् । अनाज्झलाविति सूत्रेणेति । यत्तु-वस्तुतस्तु ऊष्मणामीषद्विवृ. तत्वेऽपाषष्टलकारलकारयोः साचण्य होललकार इत्यत्र तोलि इति परसवर्णापत्या तयोस्तभावाय "नाउझलौ” इति खुत्रस्यावश्य. कत्वमित्याचारिभिरुतम् । तच्चिन्त्यम् । तावन्मात्रफलकत्वे लाघवा. भाज्यणावित्येव सिद्धे हल्ग्रहणस्य शापकत्वसम्भवात् । *इति सूत्रेणे. त्यस्य*-इत्याकारकसुत्रेणेत्यर्थादित्याहुः । *वर्णसंभाग्नुपयुक्तत्व बोधनमिति । तथा च सवर्ण संशोपयोगी यत्नश्चति तात्पर्य मुझे यम् । सूत्रमतमुपपाच यथोचरमिति न्यायेनाह-*भाग्यमत इति। लतानां प्रयत्नानां स्वीकारे लाघवमध्याह *एवक्षेति । सावपर्या भावाय "ऐऔ" सुत्रस्यापकत्वानाश्रयणं लाघवे मूलम् । नन्धेवं लाधवारे सूत्रविरोधोऽत आह-सूत्रमपीति । तस्यैव प्रयत्नभे- दस्यैव । #नोक्तमिति । स्वसमीहिताविरुद्धानुष्ठापकत्वादिति बो. a नागेशोक्तिनकाशापेत... [ सब्ज्ञा हितारमावित्वाच बोद्ध धम् । स बहूनामकस्थानत्वेऽपि कस्यचि. दुश्चारणे सम्परूपीः कस्यचिदीपदिति शिक्षाकारोक्तिमनुमवं चानुसृत्य विवेक्तव्यम् । भयसनामिति नपुंसके भावे ल्युट् । प्रयत्न. मित्यापाठो नङन्तक्ष्य पुंस्त्वात् । तथा च शिक्षा-"स्वराणामूष्म. णाच" (पा०शि०११) इसाधनन्तरम्- "अचोऽस्पृष्टा यशस्वीप मस्पृष्टाः पालः स्मृताः। शेषाः स्पृष्टा हल: मोक्का" (पा०शि०३८) इति । अचोऽस्पृष्टा स्पर्शामावरूपवितत्ववन्तः । यणस्वीपदिति, अनेन तेषामपिरस्पृष्टस्वमीपस्तित्वच बोषितम् । नेम इत्यर्थे । तेन शलामीषद्वितत्त्वं यणपेक्षयाऽधिकवितत्वं चेति बोद्धयम् । अन शिक्षोक्तच्याप्यधर्मवतां व्यापकधर्ममादाय न सावमिति ध्यम् । तत्र स्पृष्टप्रयत्नमिति पाठे दूषयितुमवतरणच्छलेनाह-प्रय. तनमितीति । नन्तस्य पुरुत्वादिति। यदि तु जानीयादिति ति अन्तमध्याहृत्य प्रयत्नमिति द्वितीयान्तत्वेन लमर्थ्यते तदा तथैवास्तु । *शिक्षेति । पाणिनीयेत्यादिः । *स्पर्शाभावरूपवितस्ववन्त इति । इश्चिन्त्यम् । यणामीपरस्पृष्टत्वमीषद्विवृतत्ववेत्यनिमेण विरोधाद् अभावप्रतियोगिनोरेक समावेशासम्भवात् तस्मानास्पृष्ट शब्देना- तिरिक्तमेव विवृतत्वमुच्यते इति वक्तव्यम् । * ईषद्विवृतत्वञ्चेति । यणसिवति वाक्ये अस्पृष्टा इत्यस्था सम्बन्धात्तेषामीषद्विवृतत्वं शाब्द. म । स्पर्शापेक्षया ईषत्स्पृष्टत्वमार्थसमाजप्रस्तमिति भट्टाः। भैरवमिश्रास्तु-अत्रेषदित्यस्य विशेष्यासविधानेऽपि मध्यमणि. न्यायेन विकृतत्त्वं स्पृष्टत्वञ्चास्य विशेष्यमित्याशनाह---*यणावी. षदित्यनेनेति । यनु-स्वराणाभूमणाम्' इत्यनेनाचा विवृतत्वस्योक्ता तथाऽचोऽस्पृष्टा इत्यनेन पुनस्तबोधनं किमर्थमिति चिन्त्यमिदमिति, खन्न । ताभ्यामैचौ' इतिपूर्ववाक्येन विवृततमत्वस्योक्ततया यणस्त्वी- षदित्यत्र विशेष्याकाङ्क्षायां तस्यैव परामर्शापत्तरित्याहुः । * शलामीष. दिति* । अर्द्धस्य स्पृष्टत्वे आर्थमेतत्कशनम् ; ईषत्वमजपेक्षया। अत एबाह--*यणपेक्षयेति । * अधिकविवृतत्वञ्चति । एतेन यशलो साधण्यशङ्काऽपि निरस्ता। ननु नैवलोके न च घेदे अकारो विश्रुतोऽ.
श AHA wittha pakstem विवतत्वात् , द्वितीयस्य संवत. प्रकरणम् । গুহাঃ। यणां धादिमिन सावयम् । सेन 'आश्चिता इत्यादौ न यादिः परसवर्णः । चितवोति । प्रक्रियाद शायां वितत्व प्रतिशेयमि. स्व। लेन दण्डाढकादौ दीर्घसिद्धिः । अन्यथा संकृतस्य हस्था- कारस्य विद्यतेन दीपेण सावाभावाद सन स्यादिति भावः । दीर्धाकारस्य विततरत्वन्तु पाणिनिशिक्षाऽतुच्छत्वातच्छालग- क्रियोपयोगीति दिक् । तस्य प्रयोगे संकृतले मानमाह 'अ अ" (पा०५०८-४ ८) प्रबल भेदाहीघाभावः । अत्रोद्देश्ये सवर्णग्रहणं जातिनिर्देशो वा स्तीति आउ" बुनमाध्यात्मक्रियादशायां विवृतत्वमनुपपन्नमत आह-प्रतिशेयमिति । एतच्च "अउण्” सूत्रे भाष्य एव सुब्ध. कम् । ननु अनुपदोक्तरीत्या शिक्षोकव्या गयधर्मवतां व्यापकधर्मवद्भिः साबर्याभावाही कारस्य विवृततरत्वाभ्रस्वाकारे विवृतत्वप्रतिका- नेऽपि दण्डाद कादो दीर्थोऽनुपपन एजेत्यत आह ही कार स्वेति ! पाणिनिशिक्षाऽनुकत्वादिति । नारदशिक्षायां युक्तमेतत् । प्रक्रियोपयोगीति । अत एव "अइउण" बन्ने आकारमय विकृतोपदेश आकारमहणार्थ" इति माध्यं स्वरसता साछते । अब पच अतो मिल" इत्यत्र तपरकरण चरितार्थम् । अन्यथा तत्रत्येन अपदेन दीर्घाकारक्ष्य प्राणाप्रसत्या तया स्पष्टमेव । तस्य :--इस्याकारस्य । *अ अ 'सुपां सुलु' इतिविभकरको स्यात् । गनु अनेनैव विवृतस्य संवृतादेशे तस्यालिगत्वेनोत्तरोऽय- कारो विद्युत पोति दी| दुर्वार पवेति चेद् न ! अ अ इति पृथकि. হালখাল্কা কুল হল নুলা আল্লাহuঃ। #কীয়া भाव इति प्रयत्नादार समारनायाकारणामहादचत्वाभावान्न ही इत्यर्थः । अत एव गुणोऽपि नेति भावः। दीर्घामाच इत्यत्र दीर्ध- शाश्चेति दीधों तयोरमांच इति विग्रहस्य प्रयत्नभेदाहीर्घामाव इत्याच प्रयत्नभेदेन महीधयोरभाष इति विग्रहस्थ वा करणेन तस्यापि कोडी. कारात् । सिद्धान्तभूतजातिनिर्देशे संवृतावर्णस्याच्च संहिताऽविव. क्षया गुणो न कसूओ संहितानियमे तूहेश्ये लुमिव "सुपांनुलुक" इति सः सुरादेशसभ्य रुत्वयत्वलोपाः । तदसिद्धत्वान्न गुणादि, का Hitripension -- ENTER A [सजा- : न, व्याख्याना । आधिकारत्वे फलमाह --त्रिपाधामपीति । अन्यथा 'गोधु. জুদা দুৱঙ্গ জান্তাক্ষন্তু শালাঘাঝাহিনি গণ। उस्वन्तु न अतीति विकृतनिर्देशादिति भट्टाः । व्याख्यानादिति । "तुल्यास्य" इतिनिर्देशमूलकादित्यर्थः। * पूर्वकालिम् | घस्वजस्यानुनालिकोध्विति । नन्विदमनुः पपन्नम् । गोदुङ्मत् इतिवशायां परत्याशिस्थत्वाच्च प्रारं जश्त्वं निरव काशवाहाधित्वा घत्वे कृतेऽपि परमपि जश्त्वं निरवकाशत्वाद्वाधित्वा भभावेनेष्टलिबेरिति चेदुन । घत्वे कृते जश्त्वानुनासिकभभावेषु प्राप्तेषु जश्त्वं बाधिस्वा प्राप्तस्यापि भष्मावस्य परेण नित्येन चानुना. लिकेन बाधाद्भभावो न स्यादित्याशयात् । सिद्धान्त तु धत्वोत्तरं जमवानुनासिकयोरसिद्धत्वादमावेनेसिद्धिः । यद्यपि जश्त्वं बा. चिस्या भषमा प्राप्तः, ततोऽपि परत्वादानुनासिकः प्राप्त ततोऽपर. निमित्तकत्वेनान्तरङ्गवाजवं प्राप्तम् । ततोऽपवादत्वाद्भभावः प्रा. धनोतीति चक्रकाकस्यापिकार्यस्याप्रवृत्या समावो न स्यादिति कथन न्यूनम् । तथाऽपि सिद्धान्त घत्वोचरं मभाव एव भवतीति प्रथमोप. स्थितत्वाल एवोपातः। केचितु-एतम्मते त्रिपाद्यामन्तरङ्गपरिभाषायाः पक्षादयेऽप्यप्रवृत्ते. रनुनासिकापेक्षया जश्त्वस्य प्राबल्याभावेन चक्रकानुत्थानमेवेति वदन्ति, तन्न। त्रिपाद्यां पूर्व प्रति परालिद्धस्वस्येदानीमसत्त्वेन कार्य- कालपक्षे त्रैपादिकशास्त्रैकवाक्यतापनायास्तस्याः पूर्वप्रवृत्यभिनिवेश- कत्वसम्मवात्। भट्टास्तु--गोदुङ्मत्, इति स्थिते पदान्ते घत्वस्य जश्त्वापवाद. स्वाचतः प्राग धत्वम् ; औपदेशिकझषन्ते भुदादौ युगपत्प्रवृत्त्याऽन्तरङ्गं जश्त्वमपवाघ चारितार्थाद्भक्त्वात्पूर्वम् “इणाशीनाम्" इतिन्यायन धातूपसर्गयो। कार्यस्येव पूर्वोत्पानिमित्तकत्वेनान्तरङ्गरवाजश्त्वम् ; अनुनासिकात्तु अपरनिमित्तकत्वेनान्तरङ्गन्धादित्याहुः। एतदेवोदयङ्क- होण्यन्धमन्यत। ननु अनुपदं त्रिपाद्यां विप्रतिषेधशास्त्राप्रवृर्वक्ष्यमाणस्वाच्छब्दा. न्तरस्य प्राप्नुवतोऽनित्यत्वाच्च भष्मावापेक्षया जश्त्वानुनासिकयोः प्रावल्याभावाचयासमावेशं प्रवृत्तेाध्यत्वात्पूर्व भष्त्वे ततो जश्त्वा TERRIN EmaASTHAN प्रकरणम् !] দ্বুজাভলুখ। - वस्तुतो घत्वे कृते "झयः" (पा० सू०८-२-१०) इति वत्वाप- तिर्दोषः । न च ततः परत्वाजश्त्वानुनासिकत्वयोस्तदप्राप्तिरिति वाव्यम् । "विप्रतिषेधे परम्" (पासू०१-४-२) इत्यस्य यथो. देशत्वेन त्रिपाद्यामप्रवृत्तेः। “पुर्वत्रासिद्धे नास्ति विप्रतिषेधोऽभावा- दुत्तरस्य" इत्यनेन तस्या यथोद्देशत्वत्यैव बोधनात् । अन्यथा पर- स्थासिद्धत्वे "विप्रतिषेध" ( पा० सू० १-४-२) सूत्रस्य सिद्ध. वापरिभाषान्तराणामिवास्यापि कार्यकालपले तेनाकर्षणापचेः। अत एव भाष्ये वत्वमेवापादितम् । अधिकारत्वादेव "श्चुत्वं धुदि सिद्धं वाच्यम्" ( कावा०)इत्यादि चरितार्थम् । एवं च यत्रानु यूनिस्तस्यासिद्धत्वम् । पूर्वत्वञ्च कचित्सपादसताध्याय्याः कचिसूत्रान्तरसहितायाः । नुनासिकयो रूपं सिद्ध्वत्येवेत्यत आह-वस्तुत इति । त्योति । तद्धि प्रतिपदविधित्वेन बलवत् । सिद्धान्ते तु धत्वस्यासिद्धत्वात्तत्मा. तिरपि नेति बोध्यम् । न चेत्यादिशङ्कासमाधाने निर्दले; परत्वात्माप्तयो. খুবি অন্যালাক্সি মালালাঘালা জ্বল ঘা पत्तेः। न च वत्वं तडित्वानियादी "तसौ मत्वर्थ" इति भविषये साव. काशमिति वाच्यम् ? "झय" इतिप्रत्याहाराश्रयणस्य वैयथ्यांद। इचुत्वं धुटि लिद्धमिति । एतस्य फलन्तु षट् ग्धोतन्तीत्यत्र श्चुत्व. स्यासिद्धत्वात् “डालि" इति धुडभावो बोध्यः। अधिकारत्वे लघमर्थ- माह-एवञ्चेत्यादिना*। *कचित्तपाइसप्ताश्याच्या इति । न लोपः प्रातिपदिक" इत्यत्रेत्यर्थः । *कचित्-इतः परन । सूत्रान्तरसहित तायाः असिद्धवेनाभिमतशास्त्रापेक्षया पूर्वपूर्वपादिकलहिताया इत्यर्थः। परे तु-अस्याधिकारखानङ्गीकारेऽपि न क्षति, विप्रतिषेधसूत्रे यथाबाध्यबाधकमावापश्चत्वेनाभिमतयोः पौर्वापर्य निमित्तत्वेन विव. क्षितं तथेहापि कल्पनेन कार्यकालपक्षमाश्रित्य परिभाषात्वकल्पनेनापि निर्वाहात् अधिकारत्वे प्रतिसूत्रमावृत्तौ गौरवाच्च। न च परिभाषा सपादसताध्याय्यामपि प्रवृत्यापत्तिरिति वाच्यम् ? मध्ये पाठस्य विप्र- तिषेधसूत्रस्य चारम्भणांशिकप्रवृश्चिकल्पनात्। न च विनिगमनाविरहात् त्रिपाद्यामप्रवृत्तेः सपादलताध्याथ्यां प्रवृत्तेश्च विपरीताया एवकल्पना कुतो न स्यादिति वाच्यम् ? "नमुन" इतिसूत्रस्य "श्चुत्वं धुटिइति वा- ब Bimes नागेशोतिप्रकाशोषता . . सत्रायमर्थ:---."हो 32-( पासू० ८.६०-३१) इत्यादावस्यो. पस्थितौ वाक्यभेदेनान्वय! ---इस्य दो भवति, इदञ्च शाख पूर्वत्रासिद्धमिति । अत एव "न सुने"(पा०सू० ४-२-३)इत्या. दिभिस्तनिषेध उपपद्यते । पूर्वाते सङ्ग्राहकमेव । शृङ्गप्राहिकयैव तु तत्तच्छास्त्र प्रति तस्यासिद्धत्वं प्रतिपायते । तेनापवादस्य यं प्रत्यपवादत्वं तत्रासिद्धत्वामारेऽप्यन्यत्रासिद्धत्वं भवत्येव । নিজ লিলিফাজলা। নলঞ্জিলিকা অনু লাজিৰঙালু জুয়ারুরুত্ব शुस्यापत्तिरिति शब्दरलोकं प्रत्युक्तम् । ना चाधिकारने "बादेः" इत्या- अपवादशाकवाक्यतापनपूर्वपदार्थे पूर्वस्वोपलक्षितधर्मावच्छिन्ने हो " इत्याधुत्सातिरिक्तत्वेन सोखो भवति । परिभाषावे सन सम्भवतीति वाच्यम् ? अखिद्धपरिभाषाविद् - "दादे" इत्यादिसूत्रो. पस्थितपूर्वस्वोपलक्षितधर्मावच्छिन्ने हो ड" इत्याद्यतिरिक्तत्वेन सको. बलस्सवादित्याहुः। अधिकारत्वे सति तन तन यथावाश्यास्तं दर्शयति सति । अधिकारके सतीत्यर्थः । अतएवेति । विधेयभेदे वाक्यभेदस्वी. कारादेवस्यर्थः । *इत्यादिभिरिति* । आदिना "नमुटादेश" इतिवा र्तिकसंग्रहः। तनिषेधा-अलिद्धस्वनिषेधः। यदि पदैकवाक्यता स्या. तदा "हो" इतिसूत्रस्य पूर्वत्र कन्येऽसिद्धत्वविशिष्टो ढो भवतीति यथाऽया तथा "अदखोऽसेः" इत्यस्यापि पूर्वत्र कर्तव्येऽसिद्धत्यवि. शिष्टो मुर्भवतीति पर्यवसितार्थ: स्यात् । एवञ्च "नमुने' इति सूत्र स्यापि नाभावे कर्तव्येऽसिद्धत्वविशिष्टो मुर्न भवतीत्यर्थापनाचमुनति रूपासिद्धिः स्यात् । असिद्धत्वस्थ प्राधान्येनाविहितत्वातन्माननिषे. धायोगा। किश्चैवं मुस्वविध्यनन्तरं नने इत्येव वक्तव्येऽस्य वैया पन्तिश्च। वस्तुतस्तु शास्त्रासिद्धत्वस्यैव लिद्धान्तयिष्यमाणतया पदैकवा- क्यतयाऽन्वयस्य कापि सम्भव एव नेति बोध्यम् । *संग्राहक मिति । पूर्वस्वोपलक्षिततत्तद्धर्मावच्छिन्नशास्नबोधकमित्यर्थः । * शु. झनाहिकयैवेति । यथा अत्र गोलमुदाये का का ते गौरितिपृष्टो गुणा- दिकीर्तनेन तद्वोधनासम्भवे शृङ्गं प्राहं ग्राहमेव बोधयति; तथापूर्वत्वो. पलक्षितधर्मावच्छिन्नानां नामग्राहमेवासिद्धवं प्रतिपाद्यमित्यर्थः। *अन्यत्रासिद्धवं भवत्येवेति: ! "दादे इत्यस्य "हो द" इत्येतस्मत्या कृतकाविधमानत्वात्। कुलालस्याविद्यमानvasi घटस्य. प्रकरणम् !] लघुशरदेशोखरः। आसिद्धामिति । सिद्धं निरूपन, प्रकृतम् । "सिद्धच प्रत्ययविधौ" इत्यादौ तथा दर्शनात् । लगिन्नमसिद्धम् ---अनिष्पन्नमत्तम् । यद्यपि लोकेऽनाहार्यज्ञानस्यैव प्रवर्तकत्वं निवर्तकत्वञ्च दृष्ट तथा- पीड शास्त्रप्रामाण्यादाहार्यारोपोऽपि शास्त्रप्रवृत्ताप्रवृत्ती च निया. मक इति बोध्यम् । अत्र कार्यासिद्धत्वे 'अमू इत्याधसिद्धिः। কিছু থামলামা মুফ” স্কুল ছ জান स्वं भवत्येवेति गोधुशानिया खत्वन्न । यदि तु पूर्वस्वमुद्देश्यसाबच्छेद- के ख्याचदा "पूर्वत्रासिद्धम् इत्यस्य "हादेः" इत्यत्र सामथ्यांदननुवृच्चो पत्वं दुर्वारमेव स्यात् । अधुना तु ताशोपलाक्षतधर्मावच्छिन्ने हो জুবানিষিকাল শুক্কা। জে “ল” ছুরিকাঘার এ इसे " इत्यत्रोपलक्षितधर्मावच्छिन्न "आउने ना इत्यातिरिक्तत्वेन सोचः । एवं "नलोपः सुब् इतिसूत्रेण "नलोपःप्रातिपदिक" इत्यत्री पलक्षिसधर्मावच्छिन्ने सोच इति बोध्यम् । ननु "पूर्वत्र इत्येव सूत्र- मस्तु, "आमन्त्रितं पूर्वमविद्यमानवत्" इत्यतोऽविद्यमानवदित्यनुष ते । एवञ्च पूर्वत्रोत्वेरोरि"इति लोपोऽविद्यमानवदिति सिद्धसिद्ध मिति व्यर्थमत आह-सिमिति ! अविद्यमानवदित्यनेन तुन निर्वाहः गोमानित्यादौ नलोपापत्तेः शालावाविद्यमानयरवेऽपि त. Hayesha * धमानवअदिति भावः । सिद्धश्च प्रत्ययविधाविति । "सिद्धश्च प्रत्या. यविधौ पुंवद्भाव" इतिवार्तिक इत्यर्थः । पतस्य फलन्तु दरदोऽपत्थं स्त्री दत् । तस्या अयं दारदीय इति। तहि-"धमगध इतिवि. हितल्याण: "अत" इति स्त्रियां लुकि तद्धितधिवक्षायां "मस्या" इति पुंषत्वेऽणबुखाऽऽधचो वृद्धौ "वृद्धाच्छ" इति भवति । शास्त्रे ति* | "पूर्वत्रासिद्धम्" इति शास्त्रेत्यर्थः।आहार्यारोपोऽपीति * । बा. धकालिकेच्छाजन्यनिश्चयोऽपीत्यर्थः । ॐशास्त्रप्रवृत्ताविति । तेन अ- नी३ इतीत्यत्र प्लुते कृतेऽपि तस्यासिद्धत्वात्प्रगृह्य संशाप्रवृत्तिः । * अप्र: वृत्ताविति । तेन हर इत्यादी गुणाविशास्त्राप्रवृत्तिः । अथ हर इहे. त्यादौ गुणादिशास्त्राप्रवृत्तिः किंविधयेति चेत् ? गुणादिशास्त्रं यलो. पादेिशालं नाभ्यनुजानातीत्येतावतैवेत्यवेहि । अयं भाव-सकल. शास्त्रीयोहेश्यतावच्छेदककोटौ साधुत्वं प्रविष्टं; तच पूर्वप्रवृत्तिमता शास्त्रेण प्रवृत्तिलक्षणं बोध्यते । चरमप्रवृत्तिमता तु पुण्यजनकत्वल. ।
१०३ नागेशोक्तिप्रकाशीत-- । सम्मा- कार्य अवरोरत्र पक्षे आवश्यकत्वात् । शाखासिद्धत्वे तु यत्राप्य- तरङ्गवाद पादिक मनापि तत्तच्छाने एवाभावारोपण तनि. वृत्तिबुद्धभाव आदेशाबुयभायो लक्ष्ये जातल्यबुद्ध्य भाषश्च । जायमान कार्य स्वादेशे एक स्थानिपुळ्या प्रवचते । न हि रज. सभ्रमप्रयुक्ता प्रकृतिः शुक्ति न गोचश्यति" इति न दोषः। यत्र तु सहप्रसङ्गस्तत्रामतिरेवाभावारोपात् । न च "पूर्वत्र न" इत्येव सूत्रमास्त्विति वाच्यम् । पूर्वशास्त्रप्राप्तौ निषेध इत्यर्थे "नलोपा सुध्। (पा० ० ८-८-२ ) इति सूत्रासगते। तद्धि नियमार्थम् । स्वद्रीत्या 'राजन् अश्व इत्यस्यां दशायां कस्यापि पूर्वशास्त्रस्या. च्यतामत आह-शासनालिदुबके विति! * अन्तरकत्वादिति । अशान्तरजस्व सपादसतायाधीस्थशास्त्राप्राप्तिकालिकमासिकलस्वमा नम्न वन्तरङ्गपरिभाषायाः प्रवृत्तिः। त्रिपाद्यां सबधा तदप्रवृत्तेन न्धकारसम्मतत्वात्। यथा-ऊद माख्यदिति विग्रहे औजढदित्यत्र ढत्यादिकं द्वित्वे कर्तव्ये ऽलिश्च भवति, तथा च हतशब्दबुद्ध्यैव विवचनम् । न च हतशब्दबुद्धया जायमानं द्वित्वं वस्तुगत्या कारत्रि. शिष्टस्यैव स्थादित्यौजददित्यस्यासिधिरिति वाच्यम् ? हिमाविधाय कशास्त्राच्या यथा इत्यादीनामसिद्धत्वं भवति तथा कुहो इत्येतदृष्ट्याऽस्यसिद्धवाद धकारबुद्ध्या चुत्वस्य प्रवृत्तिसम्मवादिति শামা वस्तुतस्तु यत्राप्यन्तरजवादित्यादिचिन्त्यमेव ताशप्रयोगया. भावात् । औजददित्यत्रापि ढत्यादीनामसिद्धत्वात्पूर्व णित्रि लुकि चढित्वादेरसिद्धत्वाद्वित्वस्य प्रवृत्तेः । न च भोकं पिपठरित्या सत्वं तत्फलम् । तत्र हि पूर्व षत्वे ततः किपि अलोपे षत्वस्यासिद्ध स्वादुस्वस्य प्रावरिति वाच्यम् ? तत्रापि षत्वस्यासिद्धत्यात विपि अ. तो लोपे सुप्रत्यये हलुङयादिलोपे पदान्तत्वेन षत्वस्यैवाप्राप्तेः । नापि लन्युः क्षाम्युरित्यादी नस्वादीनामलिधत्वात् "स्थत्यातू" इत्युत्वं फलम। तत्रापि क्यजादिष्टया तेषामासिवन पूर्वमप्रवृत्तेः। एत. मूलकमेव हि पठ्यते-सापादिकशास्त्रप्रवृत्तिसम्माबनायां पूर्व पा. दिक न प्रवर्तते इति दिक् । पूर्वशालप्रवृत्तौ निषेध इति* । पूर्वत्र कर्तव्य इदं न प्रवत इत्येवं PAHENNAIRATYENAHMACHAMNiplombiansPRETIRSATISHEARNERABORMAHARAT -ang प्रकरणम् ।] लघुशब्देन्दुशेखर भास्यैतनिषेधापहचौ नलोपे जाते "भुक्तवन्तम्" इति न्यायेनै तदप्रवृत्तौ राजाश्वे दीर्घसिद्धया नियमानुपयोगात् , 'राजभ्याम्' इत्यादावि दीर्घापत्तेश्च । 'पूर्वशास्त्र विषयसम्भावनाथाम्' इत्यर्वे 'राजभ्याम्' इत्यादौ नलोपे मुधिषिदीर्घविषयसम्भावनया सर्वथा नलोपानापत्तेरिति दिक् । बाह्यप्रयत्न इति । काकलकाधस्तादूलविवरसङ्कोचविका. सश्वासोत्पतिध्वनिविशेषरूपनादतद्विशेषरूपघोषाल्पघोषणाणाल्प- स्वमहत्त्वरूपकार्यकरत्वमेषाम् । तथा हि- "आत्मा बुद्धया समेवार्थान्मनो युङ्क्ते विवक्षया । मनः कायानिमाहन्ति स प्रेरयति मारुतम्।। (पा०शि०६) सोदी! भून्यभिहतो बक्त्रमापद्य मारुतः वर्णान् जनयते," इति शिक्षायामुक्तम् । आत्मा अन्त:करणं संस्काररूपेण स्वगतानर्थान् बुद्धधा स्व. रूपेण सर्वत्र वाक्यभेदेन व्याख्यानादिति भावः । नन्वेवं तदकरणला. घवेन तष्टापचिरेवेत्यत आह-*राजभ्यामिति । दीर्घापतेश्रोति । राजन भ्यामिति स्थिते कस्यापि पूर्वशास्त्रस्याप्रानिषेधाप्राप्रया नलोपे जाते पश्चात् "सुपि च" इत्यस्य प्राप्तौनलोपस्य निषेधेऽपि भुक्तवन्तम्" इतिन्यायेन दीर्धापरिति भावः। ननु अलिधशास्त्रप्रवृत्तिलम्मा. बनोत्तरकालिकपूर्वशासमाप्तिसम्भावनायां पूर्वमसिद्धशास्त्रं न प्रर्व. ते इत्यर्थस्वीकारेण राजाश्व इत्यादौ नलोपोचरं सवर्णदीर्घसम्मान नायाः सत्वेन पूर्व न लोपो न स्थावतो "नलोपः सुब्" इति नियम आवश्यक इत्याशङ्कथ समाधत्ते---* पूर्व शास्त्रविषयेत्यादिना* | ननु कथं विचारादीनां बाह्यत्वं विधारस्वादिकं चात आह---* का. कलकेति । अधस्तादित्यनेन तस्यास्यबहिर्भावर सूचितः। तद्वि. शेषति* । नादविशेषेत्यर्थः । अघोषेत्यत्र नमोऽल्पार्थत्वादाह-अल्प. घोषेति । कार्यति । तथा चोकरूपास्यबहिर्भूतकार्यकरत्वाद्वर्णाभि- व्यक्त्यनन्तरभाषित्वाच बाह्यत्वम् । तत्तकार्य करत्वाच विचारत्वादिक मिति भावः । *लोदीर्ण इति* "लोऽचि लोप"इतिसुलोपः। आत्माs. न्तःकरणमिति * । सांख्यरीत्येवम् । अनुभवस्य नस्वादाह संस्कार RANE नागेशोक्किमकाशीपेल:-- दृश्या समेत्य एकवुद्धिविषयान् कृत्वा तदुवोधनेच्छया मनी युक्त करोति, तदिच्छावन्मन: कायानि जाठरमनिममिहन्ति, सकाया. मि, सौदीर्णः स मारुतः उदीर्ण अधर्व प्रेरित इत्यादिस्तदर्थः । एवञ्च धान्दप्रयोगेच्छयोत्पनयास्नामिहताग्निना नाभिप्रदेशात्मेरितो वायुर्वेगान्भूधपर्यन्तङ्गत्वा प्रतिनित्तो वक्त्रं भाष्य उक्तयत्नसहा. येन तवस्थानेषु जिहानादिरूपर्शपूर्वकं तत्तत्स्थानान्याहत्य वर्णाः नाभिव्यनाक्ति । ततो यत्नाविशेषेण्य गलविवरविकासादीन् करोति, तत्र ये वक्षस्थानामिषातका यत्नास्ते आस्यान्तर्गतततत्कार्यका. रित्वादाभ्यन्तरा इत्युच्यन्ते । गलविवरविकासादिकरावास्यबाहि- भृतदेयो कार्य करत्वादू बाह्या इति । मात्राकालिकत्वादिरूपहस्व. स्वादिकन्तु वायवल्पत्वमहत्त्वकृतमिति नाभिप्रदेशात्मेरकयत्न एव कश्चिद्विलक्षणोऽल्पं बाधुमेस्थति कचिदधिकामिति तस्य वायुमेर. गारूपकार्यमास्य वायदेशामिति तदपि बाह्य मेव । अत एव "अइ- उणु" (मा० सू०१) सूत्रे भाष्ये इस्वत्वादिजनकयनस्यास्य- विशेषणेन सवर्णसत्रेऽग्रहणमित्युक्तम् । यद्यप्येक एव यत्नः सर्व- डा ति। अर्थानां वक्तुमिच्छाया अलस्मवादाह-तबोधेति । अन्त: करणस्यैव परिणामविशेषं मनः कर्म इच्छया स्वीयचिविशेषण । गुक इत्यन्त वितण्यर्थ तदाह-*युक्तं करोतीति* *इच्छयात्पन्नय. स्नेति* इच्छया उत्पनो यत्नो यस्मिन्निति विग्रहः । विवक्षयेत्येतद्यले नेत्यख्याप्युपलक्षणमिति भावः । नन्ववं इस्वत्वादिजनक एका, रूपा विजनक एका अन्याघातजनक एक इत्येकैकस्य वर्णस्य प्रयत्नत्रयं प्र. यनद्वयं वाजनकमिति तात्पर्य लभ्यते, तब संहितासूत्रभाषयविरुद्धम्। तन्त्र हि-स्वोत्पादितवर्णनाशावधिप्रयतस्थितिः, ततस्तं प्रयत्नमुपसं. हृत्य द्वितीयप्रयत्नोत्पतिरिति प्रथमवर्णनाशकाले द्वितीयवर्णोत्पादका. यनोत्पत्तिकाले च वर्णविरामसत्वात्प्रतिवर्णविरामसंशा प्राप्ततिात्याश. ङ्कितम: तस्य च नाभिरूपैकशावच्छेदनानेकप्रयत्नोत्पत्तिर्युगपबाधि, तेत्याशयः। एवञ्च एकस्यैव प्रयलस्थान्याघाताहस्वत्वादिस्पर्शादिज. नकत्वमिति स्पध्मेवायातम्: तदेत्सकलं मनलि निधाय शङ्कते-यद्य- ট সক্ষ। ] জন্তু হও। কান্তজনঙ্কা জ্বালাজৰ ঘৰঃ লিঃ” { ও স্কুe = ४-१०१) इति सूत्रे भाष्ये उक्त, तथापि तत्कायेंणोपाधिना আজ্জা মাখা মুথা ভাজ খুনি জ্বাস্তু । ভাদ্যাক্তি জনবল লুঙ্কাচবি ভাবিজান্নালিল। জীঞ্জিন নানা বাধুলা নাজিলাৰীঘলাহ! মন্ত্র চলুখুৰাজহশঙ্কল্পবৃহীশ্রীযুক্ত স্থায় ব্যাস্তু গল্প । দুই দুৱাহালুলাগঞ্জ স্বাভগন্তজু। স্থা কি স্বল। ঋলুগাল ব্রাঞ্জং। ক্ষু ছাপ। বক্ষব্যাঙ্গাল জ্বালাঙ্কিা জ্বী শব্দ সিন্ধা শাখা। বিল হল সংখল ভূমি খান। মঞ্জ। লাঙ্গল ছাল। লিলিদ্ধি জাল ঃ গ =খালা স্থানাঙ্ক জুক। কথা লথা ছাৰ জুৰি । জুলুলন্ত ফয়স্কা ম্লাল্লাহুয়াল ঘাসগুঞ্জন বুদ্ধি জলাবন? বাকি। লিখলেনঃস্বার্থ। সুষালীন ৰাষাথ লাথাল জ্বিালা। জন্তু জামাকা সামাল ল লছ। জায় জাঃ নুলা নত ছান মু! #শি ভাজা সুকা; কাযা নামায জামাল। স্বয়ং স্ব স্কন্তু জানালায় রাষ্ট্র। গ্রাম লাশ ভাল কি #ভাদাটিহামিদ। “”মুবি ভাঞ্জাবঞ্জালাল নিন কিছুই জামাল অমাবদ্ধ লাহাঙ্ক এ বালানথকান্দায়লাউঞ্জালালাঙ্কিা শ। লাখ লুম্বাকক অঞ্জালাল আই মুখবনমুৱাৰি। হামাৰ দুখ নতুন ব্যবহার পাবি । শ্রাঙ্গ মহা দুষ্টান্ধ ন নিম্নলিনি । য়ুস ছানি । কথামীফ সুঘল দুনিযুদ্ধ। লন্ত নিৰাকান্ধলক্ষ মুঘল ফালাক বিল গান অমান্য প্রবন্তু স্বাধীন ইনকামলত্যাঞ্চ।
यत्यभा. লীগঙ্গাহীবঃ [ सज्ञा अन्ये विति । वर्गवृत्तीयचतुर्थपञ्चवास्तवमा हकारानु- स्वारौ यरलवा इत्यर्थः । नादागिनः तत्पथरन काः । यद्यपि खयादिषु घोषाघोषान्यतरमयत्नमात्रेणापि प्रक्रियाशनिर्वाहस्त. थाऽपि शिक्षाऽनुरोधनान्येषामुक्तिः। अल्पासव:-अल्पप्राणा: । यत एतदुच्चारणोत्तरं प्राणानामल्एस्वामिन भवति । बर्गेष्विति । विधमानानामिति शोषः। चतुर्णामिति निर्धा- रणे षष्ठी । अन्यसमादिति शेषः । पूर्वसहश इति । सायं यत्नकतम् । अत एवायोगवाहेषु यमानां गणनं भाष्ये "चस्वारश्च यमाः स्मृता" (पाशि०४) इति पाणिनिशिक्षाच सङ्गच्छते । अयश्च वेदे एकः तदाहप्रातिशाख्ये इति । अन्येषामिति। গ্রন্থনা ! কাঞ্চালিল্লা-নিনাল ব্যাস্ত। এ দ্বিীন बोध्यम् । वर्गवेव यमान स्थितिरिति भ्रमवारणाय षष्ठयौचित्यम् ; सप्तम्यु. वेन लक्ष्यविरोध एवात आह-*निति अन्यतमेति । एतेन परशब्दयोगे चतुभ्य इति पञ्चम्युचितत्यपास्तम् । * पूर्वसदृश इति । मुले पूर्वेणैव लश इत्यर्थः । किञ्च पूर्वलडश एव न तु पूर्व इत्यर्थः । *यनकृतमिति न तु कस्यादिधर्मकृतमिति भावः। न च यतकृतस्य तस्य ग्रहणे पलिक्नीत्या ककारसहशः खलम्बन्धी यमोऽपि कदा चिस्यादिति वाच्यम् ? यावयतकृतस्य तस्याश्रयणेनाल्पप्राणकृतभे. दात् । अत एवेति । धर्मकृतसारश्यानजीकारण तत्कृतलाश्या. झोकारादेवेति परसाइण्याङ्गीकारेण पूर्वसाश्याझोकादिवेति चार्थः । उभयत्र सङ्गच्छत इत्यनेनैवास्यान्वयः । अन्यथा पठितैरेव तेषां ग्रहणे तत्र ग्रहणासङ्गतिः। परसहशत्वेऽपि तेषां पञ्चत्वेन तदुक्तचतुष्टुसंख्या विरोधापत्तिश्चेति भावः । चतुष्वोपपत्तिस्तु प्रथमयमत्वादिना बोध्या। ननु सिद्धान्तेऽपि तेषां विंशतिवेन चतुष्ठमनुपपन्नमिति चेद्, न । प्र. थमवादिना तथोक्ते, पञ्चत्वसंख्याव्यवच्छेदे तात्पर्यादिति चिदस्थि. मालाकाराः अन्ये तु-कचटतपानां पञ्चमे परे मध्ये एको यमः द्वितीयानां पञ्चम एका, तृतीयानां पञ्चम एका; चतुर्थानां पञ्चम एक इतिसङ्कलनया । any দের বন নখ চায় না মাথায় থাক অথবা স্বঃ সুক্ষ্য। স্থা। অলা , জঘক্ষাঙাই। হয়ঞ্জায়। ফালাগা অগঃ লুথা পুনু ( যাও ও-?--২) চুক্তি রুম ‘াঞ্চঘালা জ্ঞায় স্থান ত্যা গ্যালাহিঙ্গা স্বাধু। আত্মা নদী যন্ত্র হত্যাকাণ্ডু। আমাফালালজী স্কাই ক্ষী বৃথাই থাকা। ওই আঁ ঃ খলিঙ্কঃ ( বা স্কুণ্ড ---- ৫২ ) ৱি সুজয় শ্বাঞ্জ যুgঞ্জ জয়ী স্থান। সুনানু নাম, গ্রামাঞ্ছঃ শাহঅাঙাগঃ । সিদ্ধাঙ্গুষ্ঠীত্মঘুমাৰীল থালান্তসত্বলাক্ষ ৪ ঘখি, মুনুল লম্বা ও ল বড়খা যায় অল্প অলান্ত হলা জয়াসসাযুগু দলঃ ন এঞ্জ ‘মাগী’ ছবি খিল ফুলঃ লক্ষ্ম ত্যাঙ্কু। লন্ত খাঞ্জামিয়াছী মু ল কন্যা; অল্প স্থানালিল ল । ‘াখীৰ খ মা ফামিনাহীঘায় লজ্জাজাঙ্গার মাদ্রিাহিতা। অন্য থানা অবিথইক্ষমনোঞ্জ স্কুল অ্যাম্বুল कत्वं गतिरिति बदन्ति । इति भाष्यादिति । तत्र हि স্থা কি স্বাস্থuছু?। জাই আলু তাভিৰ অল, লখার খাল- বিসু। লনি; অন্তম পূজঃ শুকাটানা প্রজা হত্যা” । * অযুখানুমবাগাঞ্জাঙ্কা! বহু কে অব বলা বা থ্রাহান গন্ত যুক্তফ্লু, লখা লিনুমাল জম্বাবধানকৰিবি । -“অঃ দাম্বিগানগশাখা মাখা মুখচ্ছবি জুলামহামান্য ঘাথ না না নভঞ্জন। অপ্ত : স্বাৰাৰ লিসামগঞ্জ; স্ব স্ব স্বাস্থ জালা মিলনায়ছ, যুঃ ভান্ধ” নিহৰ নিৰাখি। নখ, ক্লানিনি। অন্যান্য বৃথালায়ালাহুল মখলুৰী ঘষলখাল্প। #লাভাষাল। সুমালী স্কুলখন ল্প কমানঅাল্লালন অক্ষা কৰিীখালা रिण! *यमादीनामिति* आदिनाऽनुस्वारविसर्गौ; अन यमानुस्वार. :.:
43 PARAND दुदाताद. व्यर्थ स्थात् । आदन्त इति कब" इति कप्रत्ययान्ताऽन्तः জাতীয় লিঙ্কাহুবল [सम्झा- ল্প ও বালিকাঘাতৃগীন্তি । अनुपयुक्ता इति। "तुल्यायो (पा० सू०१-१-९) अत्रे प्रशब्दमहणात् । उपयुक्तत्वे हि शछयोरपि सावर्ण स्यादिति भाव । आन्तरतम्यपरीक्षा च घोषवत इत्यादिना तत्र तत्र स्फुर- टीभविष्यति । स्पर्शाः तत्पदव्यवहार्याः । अन्त स्थाशब्द आद. FA | स्पर्शोमणोरन्तमध्ये तिन्तीति तदर्थः । ऊष्माण इति । मा वायुतत्प्रधाना इत्यर्थः । एवं सोमाण इत्यस्य वायुना सह चर्चन्त इत्यर्थ इति प्रातिशाख्यभाष्ये स्पष्टम् । यद्यपि वर्ग: द्वितीयचतुर्थयोरपि "स्थानेऽन्तरतम" ( पा० सू० १-१-५०) सूत्रभाष्पाप्मत्वं तथाऽपि वितमूमणामित्यत्रैत एवं गृह्यन्ते । अन्यथा खादीनां सावानापत्तौ "नाऽऽझलो" (पा००१-१ -१०) इत्यादिनिर्देशासङ्गतिरिति भावः । अचः स्वरा इति । योऽपि स्वरा इत्युच्यन्ते । कपाभ्यामिति । खफयोरप्युपल. क्षणम् । अं . इत्युपलक्षणमिकारादेरपि । तदाह-अच: पराविति । योनालिकास्थानकथनम्-"अथ मुखग्रहणं किमर्थम् ? 'नालिकावच. नोऽनुनालिक' प्रतीयत्युच्यमाने यमानुस्वाराणामेव प्रसज्येत" इतिभा. व्योकादिया मुखग्रहणबोधनाय ! *शछयोरिति । तयोः लावण्ये रा. जश्छिन्धीत्यत्र 'झरो झरि" इति लोपा, विष्णुशिवावित्यत्र "छे च" इतितुक्, असिश्छिनतीत्यत्र "धा शरि" इति च स्यात् । किञ्च वश्चा दिसूने शछ्योरन्यतरोपादानं "वोः" इतिसूत्रे किड्दननुवृत्तिपक्षेऽपि. स्ततष्टाप् , नित्यस्त्रीलिङ्गोऽयम् ; 'अन्तःस्थाभिश्च संयुतम्' इतिशिक्षा. नुरोधादिति भावः । एतेन विश्वपाशब्दवदादन्तत्वे "ईषत्स्पृष्टमन्तः स्थानाम्" इति निर्देशासङ्गतिरित्यपास्तम्। *स्पर्धामणोरिति । मातृकापेक्षयेदम् । निर्देशासङ्गतिरिति* । यद्यपि यावत्स्थानसाम्य. मिव यावत्प्रयतविवक्षामन्तरेणापि निर्देशसङ्गतिः, तथापि यावत्प्रयत्न साम्यानङ्गीकारे खकारहकारयोरपि सावयापत्तौ देवः खनतीत्यादी य COM MEENaya SEARNADA प्रकरणम् लघुशब्देन्दुशेखरः। ऋलवर्णपोरिति । आ लुबर्णाश्चोति विग्रह ल्यक" (पासू० ६-१-१९८) इति प्रतिभावः । एतद. मेन बोपदेशे लुकारपाठः । अन्यथा तस्या साध्याशङ्कयाऽस्य बचनस्यैवाशस्यत्वं स्वाम् । ध्वनिवश्वेदम् एओ' (मा०५०३) इति सूत्रोष माये । तथाहि मुख्य न्तत्यादी हलो (पासू० १-१-७) इति सुन्ने प्रत्याहारकेपि शाहशुशास- प्रत्या पात्राकालिकस्य पदयादेः अशुदिव (पा००१-- ৭) সুত্ব গাজিন জাদু জিলঙ্গ ঘ দিঘল শালী- वाल्याशा मात्रिकण्यानानुपदेशानुपदिष्टस्यासचा असलति- पत्तेरशक्यत्वान्न अणुदिव (पासू०१-१-६९) सूत्रेण तद्ग्रहणामत्युक्तम् । न च ल ३ शिवा इत्यादौ 'अनृत' "हाशि च" इत्युत्वाद्यापतिः। एवञ्च पस्किश्चित्मयत साम्ये हमस. कतम् । यावत्साये मृलोक्तमसङ्गतामिति तात्पर्यम्। *आ लवर्णधेतीति। मनोरमोक्तविग्रहस्य स्थास्तु नहि पदान्ताः परेऽणः सन्ति" इति भाज्याल्लकारान्तम्या सुबनुपपत्तेबों- यः । अन्यथा लकारान्तेभ्यः पञ्चमीषष्ट्या कवचनयोः पदाते पराण: জন্তুষ্ট হনুপ্তঃ! ল লু মামালালালালাল মুক্ত .१ पञ्चमीषष्ठीविधायकानेकशास्त्रीयोद्देश्यतावच्छेदकावछिन्ने ल. कारान्तातिरिक्तत्वेन सोचापेक्षया "स्वौजस्" इत्येतन्माने सङ्कोचे लावात् । न वैवं 'ल'इत्यस्य वर्णशब्देन समालोऽपि दुर्लभ इति वा. व्यम् ? लवर्णपदस्य लकारे अढिस्वीकारात् । *एतदर्थमेवेति । सब संशानियां हाथमेवेत्यर्थः । तजयलकारस्य *वनितवेद- मिति । वर्णसमात्रायानुपदिष्टत्यासत्वं भाष्ये भवनितमित्यर्थः। न चानुपदेशत्वमात्रेणासवशङ्कायामाकारादिष्वपि सा स्यादिति वाच्य. म! अक्षरसमाम्नाये जातिनिर्देशनात्वादिजातेस्तेष्वपि सत्वात , ल. कारे प्रत्यजातेश्वासस्वात् । सय्यन्तेत्यादाविति । आदिना कुक्कु. दादिपरिग्रहः। *द्विब्यजनाश्रय इति । संयोगसत्यर्थः । न प्राप्नो. तीति विणकदेशानां वर्णग्रहणेनाग्रहणकल्प इयमुक्तिः । तदृन्द्रहण- मित्युक्तमिति । यद्यपि अनुस्वारपरसवर्णयोरलियत्वेनाव्यत्र समा- धानं वक्तुं युक्तम तथाऽपि “अनचि च" इतिद्वित्वसिद्ध्यर्थमेतत.
नागेशाक्तिप्रकाशोपेत- (खजा- . इति निषेधात् प्लुतामापतिः । ऋलवर्णयोः पृथगनुबन्धत्व करणेन कचित्परस्पराग्राहकत्वकल्पनेजादोषात् । अकारहकारयोरिति । एकारस्य वाळव्यत्वमोकार. स्यौठ्यत्वमिति मले एकारशकारादीनामप्युपलक्षणमिदम् । एतेन नामाको" इत्येव सूत्रयितुमुचितमित्यपास्तम् । माधानत्यावश्यकत्वेन संयोगलबायामपि समाधानस्य समाधानान्त रादूषकस्यात् । न च "अनचि" इतिवित्वस्य द्विव्यञ्जनाश्रयत्वमनुपप- सम, 'अनधि' इतिप्रसज्यप्रतिषेधादिति वाच्यम् ? द्विव्यञ्जनाश्रय इत्या. स्य सय्यन्तेत्येतत्प्रकृताभिप्रायकत्वात् । यतु-अक्षरसमानाये जातिनिर्देशलत्वेन अकारादिनाऽऽकारादि. प्रणवद्यकारादिना यद्वयग्रहणस्य दुर्वारत्वाद्भाध्योक्तिश्चिन्त्येत्याहुः तन्न । अन्त्वजातीयानामेकारादीनां द्विमात्राणामप्युपदेशनात्वादिजा. त्याक्रान्तानां द्विमात्राणामप्युपदेशे तात्पर्यमाचार्यस्य, हल्स्वजातीया. नान्तु केषाश्चिदपि मात्रिकाणामुपदेशाभावेन तेषामसत्त्वामेति तात्पः यमिति भाज्यतात्पर्यात् । अत्रेदं बोध्यम्-चतुर्दशयां महेश्वरेणा. नुपदिष्ठत्वमानन्नासस्वप्रयोजकम्, अयोगवाहानामषितस्पृष्टऋकारस्य चासत्त्वापत्तेः, किन्तु अनुपदिष्टत्वं बावच्छिष्टानामेष्टव्यम् । तथा च सति गम्लधातौलकारोपदेशेन लदित इत्यनुवादेन च सवपरिरक्ष- णसम्भवादेतदर्थमेवेत्युक्ती रभसादेवेति । पृथगनुबन्धेति । गम्ल. गतो' 'एज दीप्तौ' इत्यादौ । *इति मत इतिका तालव्यावेकारचवर्गावि. জাইকাৰী অৰঃ হাদ্ধা যা অস্থাবা নিন্মমানিয়াম इत्यर्थः। एकारशकारादीनामिति । ऐकारशकारावादिशब्दार्था- विति भट्टाः । आकारहकाराविति केचित् । विवृतमूष्मणामित्यत्रो. मशब्देन वर्गद्वितीयचतुर्थयोरपि ग्रहणातयोविवृतत्वं "नाऽज्झलौ" इत्यादिनिर्देशात्तत्तद्वर्गीयोऽपि प्रयतः। प्रयत्नांशे च यत्किञ्चित्लाम्यं निर्देशादाश्रीयत इति मते इकारछकारादी आदिशब्दार्थाविति श्रीधर।। परन्तु इतिमते इत्यस्यानन्तरमिकारशकारादीनामित्यस्योकत्वादीक- फलोद्भावनमादिपदस्यायुक्तमिति बोध्यम् । सूत्रमते विवृतत्वव्याप्यानां संक्षाऽनुपयुक्तत्वस्योकत्वादनयोर्विवृततरत्वादिना भेदेऽपि तत्प्राति/- ध्या। अत्र मते "यजुध्येकषाम्" इत्यादिनिर्देशादिकारैकारयोः स्थान: साम्येऽपि संहा न । *अपास्तमितिका नन्वेवमपि 'नाच्शलो' इत्येव सू. - प्रकरणम् ।। গুঞ্জা ইয়ঃ ৪ हाशे च ( पा० सू० ६.--१-११४) इत्येव सिद्ध अतो रो" (पासू० ६-१-११३ ) इत्याकारे व्यावृत्यर्थम् । सूत्रे द्विवचनोपपत्तये मध्यमादकोपिसमासं दर्शयति आकारसहित इति । अत एवं 'बेलासु' इति निर्देश उपप- धते । समाहारद्वन्द्वे तु समसको झाविति समाहारहन्दं कृत्वा आपदेन द्वन्द्वे तु अभिरण्याकारस्या सावण्यं न स्यादिति भावः । अत एव भाष्ये प्रयत्न भेदेनैषां सावाभावः सापितः । एतेषु परेविति । इदमुपलक्षणम् । एतेषु विद्यमानस्येत्यपि बोद्धयम् । तेन हकारादीनामकारादिषु परतो दीर्घादिसङ्ग्रहः । अस्वं स्या- दिति । अपदबोद्ध्यत्वं स्थादित्यर्थः । इदं प्रत्याहारघटके ध्वपि नमस्विति चेत् ? एवं खति शलां परस्परं संज्ञानिषेधापतेः । यथा. श्रुतन्याले पूर्षलवर्णकरणानेति भट्टा। খুলন্তছবুন্ধৰ স্বল্প রূপযুদ্ধাত্ম ক্ষাৰ স্থায় पत्त्या यशात्ककारस्य"यणो मय"इतिवित्वापत्ति "तोलि इतिपरल. वर्णापतिधेति बदन्ति । ननु"अतोरोरप्लुतादप्लुते हशि"इतिन्याला कारहकारयोः लवर्णसंचया शिवोऽयं इति सिद्धावतीत्येतत्साहितन- योगविभाग विधानं व्यर्थ सदज्झलो सावा भावबोधकमिति"ना- ज्झलौहल्यानर्थकमत आह-*हाशि चेत्येव सिद्ध इतिच्यावृत्यर्थः मिति । हमिन्ने हलवणे चेदत्येवेति नियमद्वारा स्व आगन्तेत्यादावु: त्वव्यावस्यर्थमिति भावः । अत एव*----आकारस्थ प्रश्लेषादेव । अ. न्यथाऽनि हादगतिकगतिभूतोऽपि मध्यमपदलोपी समास आश्रित इति सूचयितुमाहलमाहारद्वन्द्वे विति*। *सावर्ण्य न स्यादिति । "परवल्लिङ्गम्" इति नपुंसकत्वापत्तिरपि बोध्या। आमिराकारस्य सा. घामावे इष्टापत्ति वारयति....* अत पवेति- | अज्झलोरेव साव याभावसाधनादेवेत्यर्थः । यद्यकाराकारयोरपि लावाभावः सूत्र काराभिप्रेत क्यासदाऽज्झलो प्रयत्नभेदेनेव तयोरपि लावण्याभावः प्रकारान्तरेण साधितः स्यादिति भावः । एकपद एव दोषसम्मवेन पदयपर्यन्तधावनं व्यर्थमिति सूचयितुमाह-उपलक्षणेति । ननु अच्छब्दस्य संशाशब्दत्वेनात्र शब्दरूपस्येव प्रवृत्तिनिमित्तस्न भावन त्ययान्तेऽनन्वयापत्तिरत आह-*अच्पयोध्यत्वमिति * । ननूचारि क ।
-RRIAGE ARTHA whRASEREEROINERWISALNITIONED घातककाररूपमते । जातिपक्षे जातमदादूग्रहणकशास्त्र प्रहालय नाशक्तिप्रकाशापेल:- ग्राहकशास्वमहानिरिति मते व्यक्तिपक्षे च बोध्यम् । अणुदि (पा०० १-१-६९)। अणमुद्दिश्य सवर्णबोध. कताऽत्र विधीयते । सवर्णस्येत्यस्य बोधकमिति शेषः । आदे. तस्यैव प्रत्यायकत्वासिद्धान्तादिकारख्या सदस्यत्वेऽपि तस्यानुन- हितत्वाप्रत्यायकता नोपपद्यत इति हकारादीनामित्यादिपदस्थ श. कारादिलशाहकल्यानुपपत्तिरत आहहद प्रत्याहारघटकेत्यादि । मते *लोः प्रतिषेधे शकारस्य प्रतिषेधोऽझल्वादिति बदतो वाभावारजाह-बक्तिपक्षे चेति । *अणुदित् । अस्य खुत्रस्य मुलोकसंज्ञासंशिभावबोधकरवं समा. नाधिकरणपदोपादानामावादयुक्तम् । किन्तु प्रत्ययभिन्नोऽपसवर्णस्या स्थाले भवतीत्येवार्थो वाच्यः । किञ्च सोऽपि न स्यात् ; उद्देश्यवाचा. कस्यैव पूर्वप्रयोगनियमादत आह * अणमुहिश्योति । बोधक इति शेष इति च । नन्वेसावताऽपलवान गृहातीत्यर्थः पर्यवसन स चानुपपण उच्चारितस्यैव प्रत्यायकस्वनियमादिगादिबोध्योकारादिः मिरणिमा सवर्णमहणालिः । न चाजोधकं पदं सवर्णान्द्र राजा. तीमर्थन निर्वाहः । एवमप्युकोषानुद्धाराद् इगित्यादेविशिष्टस्य सह- ग्रहणेन संज्ञात्वमभ्युपगच्छता मते तस्य सवर्णाप्रसिद्ध्याग्रहण याच्च । नापि अण्बोधक अवबोध्यसवर्णान् गृह्णांतीत्यर्थः साम्- तम् । अबोधनाशादिना स्वबोध्यजकारादिलवर्णानां चकारादीनां प्रणापचे। नवा अण्मानबोधक स्वबोध्यमवर्णान गृह्णातीत्यर्थ अशा. दिनाऽकारादिसधर्णानामपि ग्रहणानुपपत्तेः । न च अयोधक स्वबोध्या. सवर्णान गृहातीत्यर्थः । अर्थवत्सूत्रे प्रत्ययपदस्याप्याबोधकत्वेन तेन स्वबोध्याणसवर्णानां प्रहणापत्तौ राम इत्यादावव्युत्पत्तिपक्षे प्रातिपदिक संवाऽनुपपत्तेः । न चाणबोधकस्य पदस्य व्यासज्यवृत्तिधर्मावच्छिन्नवि. षयत्वाप्रयोजकस्य ग्रहणेन प्रत्ययत्वस्य भ्यामादिवृत्तित्वेन ब्यासज्यवः तित्वेन प्रत्ययपदस्य तदवच्छिन्नविषयतामयोजकत्वेन न दोष इति वाच्यम् । एवमपि उदातानुदासादिपदानां तथाभूतत्वेन तत्तद्वोध्याण सवर्णप्रहणापत्तेर्दुरित्वात् । न च तेषामपि सङ्केतसम्बन्धेनोदात्तपद- वस्वादिरूपेण बोधकत्वेन परम्परयोदात्तत्वाधानुपूर्वी रूपव्यासज्यवृत्ति- विषयताप्रयोजकत्वेन न दोष इति वाच्यम् । एवं लति "इदम इश्" RAPER 9 র মায়া। গুজুহু গুঞ্জ। স্ত্রী জয়গাথা-~-স্বীয় স্থাৰি। স্থথ দুর্থাথাঘাঘবি জাকাভিঞ্জ। খিনাখলেন বঙ্গমঞ্চ ফ্রাইষ্টান্ত স্লাল্লা ননি ফাঙ্খাৰাক্ষাদ্বাৰাৰ অ ? = জাম্মল হক যক্ষ অই লাগুকাল্লাহু আলীঅঙ্গ। লা জান্তা কিন্তু অকিৎগাঙ্কুলান ল কীঃ । অনুখাদ্ধ অঅঞ্জনহিন গুখি জুনি; । মিথৱল মকাৰাগ্রাফি অন্তঃ। জা খায়” স্থ इस्वपदानुवृत्चेस्तु अनुवृत्तयूपदस्य हस्वयूबोधकत्वबोधनद्वारा हस्वयो কি জান্তালন বাংলা। যাথ অলিহিৰিঘষাঘা বহু গ্রন্থাগাজু খৃদ্ধা না। হা-হুৰি দিশকিঙ্গালিক মায়াখালী। খ ম ভক্তিঘ অা হাঃ। নীনিকা লিফনাথিজ্ঞাগুঝি অগুন্ধি থকছু ল াাথি দুদ্ধান্ধব খালা ফাল” ঘূৰিমবিলঃ কিম্বলমযাজক ভল থ্রিলাঅলালমিনাথি, বি । ঋন জুই মাঘানা কাহিল জুৰ ৰবিন্যা দ্বিা। অঞ্জ মাখদ্ধ যুদ্ধ চায়ন্স অলিখ। জুন্নাহ যন্ত। মুম্ভ মজুৰি খি। ছুক্ত মুয়াবিল্লাল বিজ্ঞাঘঞ্জামাঝি জাঙলাখ ৪ঞ্জ শুনাঙ্ক স্কা ত্যা। মনু-তিন ভাষালাভুনাম্বার সু অন্যাচাখনুযাঙ্ক অনত্ম জ্বায়ি ব্যায় হত্যা বিঞ্জান্নান-খং আৰু জানানো। থার্থী জাভিখালি স্ব স্তু লাজায় খাদ্য খে। খ ছUন্তু সবাছাইল জুহালা ব্যাঙ্গালু। নাই , আত্ম নিলীমুজ খালান ল ছাড়। বাঙ্গা লাখ-ল “জুঞ্জী অঞ্চ ঘ = মনঘানা। = fাকি আৱিনিয়াৰি লাখো গ্রন - দল । আ আ ম সুগান্ধব নিকা লাতান্ত্রিক্ষাঙ্গীত্বঃ== परे तु प्रत्ययग्रहणयेकदेशानुमस्या "भाग्यमानेन सवर्णानां अहणं न" इति परिभाषांशापयतीति युक्तम् । प्रत्ययपदस्य तद. थस्वन्तु न युक्तं, बार्तिककृता टिक्किान्मित्सूपसंख्यानोक्तः । भाष्यकृता चामत्ययग्रहणमेतत्परिभाषाज्ञापकमित्युक्तम् । “ज्या- दादीयस" (पा००६-४-१६०) इति सूत्रे भाष्ये ध्वनितमि. दम् । तत्र हि----"किमर्थमादित्युच्यते ज्याद इत्येवोच्यताम् । का रूपसिद्धिः १ आन्तयतो दीर्घो भविष्यति । एवन्तहीदमेव ज्ञापयति भवत्येषा परिभाषा भाव्यमानेन" इत्यादि । स्वदुक्तव्याख्याने हि पूर्वपक्षसिद्धान्तपोल्पयोरपि निर्दलत्यापतिः । जातिपक्षेऽप्यनयैव परिभाषया सवर्णग्रहणं वारणीयम् । व्यक्तिपक्षे गुणाभेदकत्वमा- सश्च वारणीयम् । तेन पटवदित्यादौ नानुनासिको वकारः। काभिधानस्थ नैष्फल्यापत्तेरिति बदन्ति । *शापयतीति । "गतिकारक" इतिष बोधयतीत्यर्थः । अतोन स्वाशे चारितार्थप्रशासरः । तदर्थत्वम्-विधीयमामार्थस्यम् । प्राचीनमते "भाग्यमानेन" इतिपरिभाषाया अप्रत्यय' इत्येतद्योगल. ब्धार्थानुवादकत्वं खण्डयितुमाह-परे स्विति । ननु धार्मिकस्योप. देशने इतिषशानेन प्रवृत्तिरत आहभाग्योति । शापकामिति । न तु सूत्राक्षरमदियाऽयमों भाष्यकृता साधित इति भावः । शापन. स्थलीयविचारस्तु अन्यतोऽषलेयः। ननु भाष्यमपि योगरूया परि. भाषार्थ बोधयतीत्यर्थकमत माह---*ज्यादति । इदम्-प्रत्ययप. दक्ष्य विधीयमानार्थकताया अयुक्तत्वम् । निहलस्वापत्तिरिति । वि. धीयमानत्वेन सवर्णग्रहणेनासिद्धरिति भावः। केचितु-अप्रत्ययपदेन कृत्रिमाकृत्रिमन्यायेन प्रत्ययभिन्नस्य ग्रहण युक्तमिति शङ्कां वारयितुमिदं भाज्यं प्रवृत्तमिति नैतत्प्राचीनमतेऽपि विरुद्धमिति पदन्ति । दूषणान्तरमप्याह---जातिपक्ष इति । 'अप्र. स्पय' इत्यस्याविधीयमानार्थकत्वे तु जातिपक्षमाप्तस्य निषेधो न स्याद् "अनन्तरस्य" इतिन्यायात; तस्य पर्युदासत्वाञ्चेति भावः । *नानुना. सिको षकार इति । न च तत्र स इभ्यते, तद्वान्, असुब्बत, इत्यादि. निर्देशादिति भावः।
लघुजानकम्. माणेनराधिप्रमाणेनचभागमपहृत्ययदव शिष्य. तेतस्मिनकालेदिनगनेराधिगतेच तस्यजन्मवा- च्यं अथविलग्नमितिकालेज्ञातेराश्यादिल कार्य तत्रतस्यलग्नस्य होरादेष्काणनवांशहाद- शांशत्रिंशांशकामाः कार्याः ततस्तस्यतत्का- ठिकाग्रहाश्वकर्नच्याः ततो यथाभिहितेन विधि- नादशान्तर्दशाष्टकवर्गादेराभिहितस्यफलानांनि- देशःकार्यः एचंनष्टजातकं साधयेत् ५ इतिश्रीमहोत्सलविरचित्तायां लघुजातक- टीकायां हिताभिधानायां नष्टजातकाध्याय- श्वतुर्दशः १४ ॥ ७ ॥ श्रीशोविजयतु श्रीरामः सुप्रसन्नोस्तु. शकाच्दाः १८९० सर्वधारीनामसंवत्सर