Canegie Mellon Univeristy
Gathi Laskshna Parishkarashva
Front matter
No text on this page.
RESEARSRRESERRE
Jatibadhak Parishkar
AND
JATILAKSHAN PARISHKAR
COMPILED BY
Shrotriy Naiyaik Shri LOKA NATH SYARMA.
VILLAGE GANGAULI.
SCS50sasursms
जातिवाधक परिष्कारः ।
जातिलक्षण परिष्कारश्च ।
गङ्गौलीग्रामनिवासिश्रोत्रिय नैयायिक
श्रीलोकनाथशर्माकृतः।
मा
CMOONOS
काभ्याम्
अमर यन्त्रालये मुद्रितः।
सन् १८००। शकः १८२२ ।
REANTARBAREISEXXIXESARIAS
No text on this page.
जयमहावीर ॥
जातिवाधक परिष्कारः॥
प्रणम्यगुर्वज्रिसरोजयुग्मं पादारविन्दजनकात्मजा
याः ॥ परिष्कृतिजातकवाधकस्य श्रीलोकनाथः प्रकरोति
काश्याम् ॥ १ ॥ व्यक्तेरभेदस्तुल्यत्वं सङ्करोऽथानव
स्थितिः । सपहानिरसम्बन्धोजातिवाधकसतहः । इतिद्रव्य
किरणावल्यामुक्तमुदयनाचाययः । व्यक्तेरभेदइति, यस्यव्य
तरभेदस्वस्यनजातिलमितिभावः। व्यक्तः, स्वाधिकरणस्य,
निष्ठत्वंषष्ठ्यर्थः, अभेदः, एकत्वं, तञ्चनिष्ठत्वसम्बन्धावच्छि
अस्वनिष्ठावच्छेदकताभिन्ननिरूपकताव निष्ठावच्छेदकता
भिन्नावच्छेदकत्वा निरूपितनिरूपकतानिष्ठावच्छेदकताभि
प्राधिकरणतालनिष्ठावच्छेदकतामिनावच्छेदकत्ला निरूपि
ताधिकरणतानिष्ठावच्छेदकताभिन्नावच्छेदकलानिरूपिता
श्रयनिष्ठावच्छेदकताभिन्नवृत्तितात्वनिष्ठावच्छेदकताभिन्नाव
छेदकत्वानिरूपितवृत्तिता निष्ठावच्छेदकताभिन्न प्रतियोगि
तात्वनिष्ठावच्छेदकताभिन्नावच्छेदकत्वानिरूपितप्रतियोगि
तानिष्ठावच्छेदकताभिन्नभेदत्वनिष्ठावच्छेदकता भिन्नाव
च्छेदकलानिरूपिता या वैशिष्टयानवच्छिन्नलनिष्ठावच्छे
२
जातिबाधक परिष्कारः।
दकदकतानिरूपितनिरूपकता निष्ठावच्छेदकतानिरूपिता
धिकरणतानिष्ठावच्छेदकता निरूपिताश्रयनिष्ठावच्छेदका
तानिरूपितवृत्तितानिष्ठावच्छेदकता निरूपितप्रतियोगिता।
निष्ठावच्छेदकता निरूपितभेदत्वनिष्ठावच्छेदकतानिरूपि।
ता, प्रतियोगिता, तनिरूपकामावरूपं, भेदश्चव्यासज्य:
त्तिधर्माद्यनवच्छिन्न प्रतियोगिताकोबाध्यस्तेन गगनघटो-
भयभेदार्गगनेसत्वपिनक्षतिः ॥ तथाचखाश्रयनिष्ठतार
शाभावः स्वस्मिन् जातित्वबाधकइतितस्यार्थः । एकमात्र
त्तित्वं जातिवाभावानुमापकमितिफलितार्थः । अनुमानंय
था गगनत्वं नजातिः एकमात्रवृत्तित्वात्, रूपवादिति, एकमा
अवृत्तित्वञ्चवस्तुविशिष्टत्वं, वैशिष्ट्यश्चस्ववृत्तित्वस्वाभिमान
तित्वोभयसम्बन्धेनेति, । अथवाभेदविशिष्टान्यत्वंतव,
शिष्टयञ्चखप्रतियोगितासामानाधिकरण्यत्र सामानाधिक
रशोभयसम्बन्धेन, गगनघटोभयभेदमादायगगनत्वेभेदावि
शिष्टत्ववारणाय भेदेप्रतियोगिताविशिष्टत्वस्यनिवेशः,
शिष्टयञ्चस्वनिरूपकत्वखाधिकरणावृत्तित्वोभयसम्बन्धेन ,
गगनघटोभयभेदेखप्रतियोगिताया द्वितीयसम्बन्धविरहान्नत
मादायदोषः, । अथवा एकत्ववृत्तिप्रतियोगिताकत्वस्य भेदे
निवेशः, बृत्तित्वञ्चस्तावच्छेदकतावावच्छिन्नप्रतियोगिता
कपर्याप्त्यनुयोगितावच्छेदकत्व स्वनिरूपकानुयोगितानिरू
पितनिरूपकतावच्छेदकता वावच्छिन्नमतियोगिताकपा
प्त्यनुयोगितावच्छेदकत्वोभयसम्बन्धेन, स्वप्रतियोगिता,
गगनपटोभयभेदीय प्रतियोगितायाउक्तोमयसम्बन्धनकल
वै
,
जातिबाधक परिष्कारः। ३ " वृत्तित्वविरहाबदोषः, घटत्वेनगगनभेदीयप्रतियोगिताया श्राद्यसंसर्गोघटत्वगतेकवे, द्वितीयसंसर्गस्तुगगनत्वगतैकत्वे, इतितस्याअप्युक्तोभयसंसर्गेणेकत्ववृत्तित्व विरहानतद्भेदमा दायापिदोषः, ॥ तुल्यत्वमिति, तचतुल्यव्यक्तिवृत्तित्वं, अन्यूनानतिरिक्ताश्रयकत्वमितियावत्, जातिविशिष्टत्वमिति फालतार्थः, वैशिष्ठयञ्चस्त्रभिन्नत्वख व्यापकत्वस्वव्याप्य वैतत्रितयसम्बन्धेन, स्वव्याप्यत्वञ्चस्वाभावबदत्तित्वं, ख व्यापकत्वञ्च वसमानाधिकरणभेदप्रतियोगितानवच्छेदक त्वं, घटत्वंकलसत्वंनविभिन्नंसामान्य, मन्यवाघटत्वस्योक्त संसर्गेणकलसत्वविशिष्टत्वेन, कलसत्वस्योक्तसम्बन्धनघट त्वविशिष्टत्वनैकस्यापिजातित्वंनस्यात्, विभिनजातिकल्पना याञ्चघटपदशक्यतावच्छेदकता घटत्वस्य, उत कलसत्वादेः, एकशेषस्यक मशक्यत्वा, दितिविनिगमनाविरहेण सर्वेषां शक्यतावच्छेदकत्वेनघटपदस्यनानार्थत्वंस्थात,अनेकशक्यता वच्छेदककल्पनयागौरवञ्चस्या, दितिभाव:, अनुमानप्रकार अघटत्वनकलसत्वभिन्नघटेतरासमवेतजातित्वात, यन्नैवतन्त्र वंयथाद्रव्यत्वमिति, अथवा घटत्वमुतात्रितयसंसर्गेणजातिवि शिष्टत्वाभाववत्, गुणभिवत्वेसतिसमवेतत्वात, क्रियावदि ति ॥ सङ्करइति, ननुकिंजातित्वबाधकंसाङ्कर्य, नतावत् परस्परात्यन्ताभावसमानाधिकरणत्वे सत्येकाधिकरणवृत्ति त्वं, परस्परत्वस्थानुगतस्यदुर्वचत्वात्, अथजातिविशिष्टत्व मेवतत्, बैंशिष्टयञ्चस्वसामानाधिकरण्यस्वाभावसामानाधि करण्य असमानाधिकरणात्यन्ताभावप्रतियोगित्वै तत्रितय ४ जातिवाधक परिष्कारः। " सम्बन्वेन, पृथिवी त्वघटजलगतद्वित्वनिरूपितसाकर्यवार णाय वस्तुविशिष्टत्वमपहायजातिविशिष्टत्वमुपात्तं, स्वसामा नाधिकरण्यञ्च समवायसम्बन्धावच्छिन्नस्त्रनिष्ठनिरूपकता निरूपिताधिकरणतावनिरूपितसमवाय स्वरूपातिरिक्तसम्ब न्यानवच्छिन्नवृत्तित्वं, कालिकसम्बन्धनघटबाधिकरणेपटे पटत्वस्यवृत्तित्वेन घटत्वनिरूपितसाङ्कर्यस्यादतोनिरूपकता यांसमवायसम्बन्धावच्छिन्नत्वनिवेशः, कालिकेनघटत्वसमा नाधिकरणपटत्वेघटत्व निरूपितसाङ्कर्यवारणायवृत्तितायां समवायम्वरूपातिरिक्तसम्बन्धानवच्छिन्नत्वनिवेशः, समया यसम्बन्धावच्छिन्न त्वनिवेशेभूतत्वंनजातिः मूतत्वनिरूपित साकादित्यनुमाने भूतेतरासमवेतत्वेसति भूतनिष्ठभेड तियोगितानिरूपितसमवायसंसर्गा वच्छिन्नावच्छेदकत्वामा वरूपपक्षतावच्छेदकाश्रयेघटभेदेहेत्व भावेनस्वमतेस्वरूपारिक द्धिःख्यात्, स्वरूपसम्बन्धावच्छिन्न त्वनिवेशेभूतत्वजासिल मतेस्वरूपासिद्धिःस्यादत, स्तथानिवेश:, स्वाभाव सामानाधिकरण्यञ्चस्वनिष्ठसावच्छिन्नावच्छेदकत्वा निरू पितसमवायसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिता कामावनिष्ठस्वरू पसम्बन्धावच्छिन्न निरूपकताकाधिकरणतावन्निरूपितस मवायस्वरूपातिरिक्तसम्बन्धानवच्छिन्नत्तित्वं, घटहत्ति त्वविशिष्टद्रव्यत्वाद्यभावमादायपृथिवीत्वे द्रव्यत्वनिरूपित साङ्कर्यवारणायप्रतियोगितायां सावच्छिन्नावच्छेदकत्वा निरूपितत्वनिवेशः, संयोगादिव्यधिकरणसम्बन्धावच्छिन्न प्रतियोगिताकद्रव्यत्वा भावमादायोक्तदोषवारणायप्रतियो ..
जातिबाधक परिष्कारः। मितायां समवायसम्बन्धावच्छिन्नत्वनिवेशः, कालिकेनद्र व्यत्वामानाधिकरणेघटेवृत्तौ घट-चंद्रव्यत्वनिरूपितसाल्क र्यवारणायनिरूपकतायां स्वरूपसम्बन्धावच्छिन्द्रत्वनिवेशः, द्रव्य त्वाभाववतिकर्मणिकालिकेनवृत्तौघटत्वेउक्तदोषवारणा यवृत्तितायां समवायस्वरूपातिरिक्तसम्बन्धानवच्छिन्नल निवेशः, वृत्तितायांसमवायसम्बन्धावच्छिन्न त्वनिवेशेउक्ता नुमानेउक्तपक्षतावच्छेदकाश्रये घट भेदे हे त्वभावेनस्वमतेस्वरू पासिद्धिः स्यात्, स्वरूपसम्बन्धावच्छिन्न त्वनिवेशेपरमते स्वरूपासिद्धिःस्था, दतस्तथानिवेशः, । स्वसमानाधिक रणाभावप्रतियोगित्वञ्च स्वनिष्ठसमवायसम्बन्धावच्छिन्न निरूपकताकाधिकरण तावन्निरूपितस्वरूपसंसर्गावच्छिन्न नवृत्तितावदभावीय सावच्छिन्नावच्छेदकत्वानिरूपितसम बायसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगित्वं, कालिकेनघटत्वाधिकर मजलवृत्ति पृथिवीवाभावप्रतियोगिपृथिवीत्वेघटत्वनिरूपि तसाङ्कर्यवारणायनिरूपकतायां समवायसम्बन्धावच्छिन्न त्वनिवंशः, कालिकेनघटत्वसमानाधिकरणपृथिवीवाभाव प्रतियोगिपृथिवीत्वे उक्तदोषवारणायत्तिायांस्वरूपसम्ब बावच्छिन्नत्वनिवेशः, घटत्वसमानाधिकरणपटत्तित्वविशि ष्टद्रव्यत्वाभावप्रतियोगिद्रव्यत्वे उक्तदोषवारणायप्रतियोगि तायां सावच्छिन्नावच्छेदकत्वानिरूपितत्वनिवेशः, घटत्वस मानाधिकरणसंयोगसम्बन्धावच्छिन्न प्रतियोगिताकद्रय्यत्वा भावप्रतियोगिद्रव्यत्वे उक्तदोषवारणायप्रतियोगितायां सम वायसम्बन्धावच्छिन्नवनिवेशः, इतिचेन्न भूतत्वमूतत्वोभयं ६ जातिबाधक परिष्कारः। : नजातिरितिप्राचीनमते भूतत्वजातिविशिष्टत्वरूपसाङ्कास म्भवादिति, ।। अत्रोच्यते, वस्तुविशिष्टत्वमवसाय, वैशि ऽध्यञ्चलाभावाधिकरणविशिष्टत्वस्त्र विशिष्टाधिकरणकृत्यमा वप्रतियोगिवस्त्रबिशिष्टाधिकरण विशिष्टवस्त्र निष्ठाभावप तियोगित्वाभावैतच्चतुष्टयसम्बन्धन, घटत्वे पृथिवीत्वनिरू पितसाङ्कर्यवारणायाद्यसम्बन्धनिवेश, तनचौशिठ्यश्चखा भाववत्त्वसम्बन्धन, अभावीयप्रतियोगितावच्छेदकसम्बन्ध श्चस्वनिष्ठाभावीय सावच्छिन्नावच्छेदेकत्वानिरूपितसमवा यसम्बन्धावच्छिन्न प्रतियोगिल विशिष्टसमवायसम्बन्धाव च्छित्रवृत्तित्वं, प्रतियोगितायां सावच्छिन्नावच्छेदकत्वानि रूपितत्वानिवेशउक्तानुमानेपरमते स्वरूपासिद्धिः स्यात् , मूर्तत्वाभावाधिकरणगगनस्य स्वनिष्ठयत्तित्वविशिष्टभून स्वाभावीयप्रतियोगित्वविशिष्टसमवायसम्बन्धावच्छिन्नवृत्ति त्वसम्बन्धेनभूतत्वेसला,दतस्तन्निवेशः, मूर्तत्वाभावाधिकर णगगनस्य स्वनिष्ठाभावीयसंयोगसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगि त्वविशिष्टसमवायसम्बन्धावच्छिन्नवृत्तित्वसम्बन्धेन परमते भूतत्वेसत्वेनोक्तदोषः स्यादतः प्रतियोगितायांसमवायसम्ब बावच्छिन्नत्वनिवेशः, समवायसम्बन्धावच्छिन्नत्तित्वानि वेशे उक्तानुमानेस्वमतेस्वरूपासिद्धिः स्यात् , मूर्त्तत्वाभावाभि करणगगनस्य स्वनिष्ठाभावीयतादृशप्रतियोगित्वसम्बन्धनो क्तपक्षतावच्छेदकाश्रयघटभेदेसत्वादतस्तन्निवेशः, वाधिकरणेत्य त्रस्वाभावश्च सावच्छिन्नावच्छेदकत्वानिरूपि तसमवायसम्बन्धावच्छिनस्वनिष्ठप्रतियोगिताकोबोध्या, पृ ,
जातिबाधक परिष्कारः।
,
थिवीत्वनिष्ठप्रतियोगिताकपटकृतित्व विशिष्टपृथिवीत्वामा
चाधिकरणवटविशिष्टघटत्वेपृथिवीत्व निरूपितसाकर्यवा
रणायप्रतियोगितायां सावच्छिनावच्छेदकलानिरूपितत्व
निवेशः, संयोगसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकपृथिवीला
भावाधिकरणघटविशिष्टघटत्वे उक्तदोषवारणायप्रतियो
गितायां समवायसम्बन्धावच्छिन्नत्वनिवेशः, । पृथिवीत्वे
घटत्वनिरूपितसाङ्कर्यवारणाय द्वितीयसम्बन्धनिवेशः,
तत्रवैशिष्ट्यश्चाधेयतासम्बन्धेन, आधेयताचस्वाभाववत्वस
स्वन्धन, अभावीयप्रतियोगितावच्छंदकसम्बन्धश्चस्वनिष्ठा
भावीयसावच्छिन्नावच्छेदकत्वा निरूपितसमवायसम्बन्धाव
छिन्नमतियोगित्व विशिष्टसमवायसम्बन्धावच्छिन्नत्ति
वं, प्रतियोगितायां सावछिन्नावच्छेदकत्वानिरुपितत्वा
निवशेउक्तानुमानेपरमतेमूर्त वाधिकरणमनस: खनिष्ठय
त्तित्वविशिष्टमूर्तत्वाभावीय प्रतियोगित्वविशिष्टसमवा
यसम्बन्धावच्छिन्नवृत्तित्वसम्बन्धेन मूर्तत्वेसत्वेनोक्तसम्ब
न्धेनस्वविशिष्टाधिकरणाप्रसिद्ध्याहेत्वसिद्धिः स्यादतस्त
निवेशः, मूर्तबाधिकरणमनस: स्वनिष्ठसंयोगसम्बन्धाद
च्छिन्नमतियोगिताकमूर्त वाभाव प्रतियोगित्वविशिष्टसमवा
यसम्बन्धावच्छिन्नवृत्तित्वसम्बन्धेन मूर्तत्वेसत्त्वेनोक्तसम्ब
न्धेनस्वविशिष्टाधिकरणापसिद्धयोक्तदोषःस्या,
स्या, दतःसमवा
यसम्बन्धावच्छिन्नत्वनिवेशः, प्रतियोगितायांसमवायसम्ब
धावच्छिन्नचित्वानिवेशंउक्तानुमानेमूर्त त्वस्य मूर्तेतरासमवे
वत्वेसति पूर्वनिष्ठभेदप्रतियोगितानिरुपितसमवायसम्बन्धा
जातिबाधक परिष्कारः। " वच्छिन्नावच्छेदकत्वाभाववत्वेन हेतौपूविष्टतयास्वमतेहेत्व सिद्धिः स्यात् , तादृशावच्छेदकत्वाभावाधिकरणघटभेदाधि करणमनसः स्वनिष्ठाभावीयताशप्रतियोगित्व सम्बन्धनघ टभेदेसत्वेनोक्तसम्बन्धेन स्वविशिष्टाधिकरणाप्रसिद्धे, रत स्तन्निवेशः, स्वविशिष्टाधिकरणनिष्ठाभाव प्रतियोगित्व च सावच्छिन्नावच्छेदकत्वानिरूपितसमवायसम्बन्धाय च्छिन्नंबोध्यं, घट त्वसमानाधिकरणपत्तित्व विशिष्टप थिवीवाभावप्रतियोगिपृथिवीत्वे घटत्वनिरूपितसाङ्कर्य वारणायपूतियोगितायां सावच्छिन्नावच्छेदकत्वानिरूपि स्वनिवेशः, घटत्वसमानाधिकरणसंयोग सम्बन्धावच्छिन्न प्रतियोगिताकपृथिवीत्वाभाव प्रतियोगिपृथिवीत्वे उक्तदो पवारणाय प्रतियोगितायांसमवायसम्बन्धावच्छिन्न त्वनिवे शः, । घटत्वेपटत्वनिरूपितसाङ्कर्यवारणाय तृतीयस म्बन्धनिवेशः, तत्राद्यवैशिष्ट्यञ्चाधेयतासम्बन्धेन, आधेय ताचसाभाववत्वसम्बन्धेन, अभावीयप्रतियोगिताबछेदक सम्बन्धश्च स्वनिष्ठाभावीयसाच्छिन्नावच्छेदकत्वानिलपि तसमवायसम्बन्धावच्छिन्नमतियोगित्व विशिष्टसमवायस म्बन्धावच्छिन्नत्तित्वं, प्रतियोगितायांसावच्छिन्नावच्छे दकत्वानिरूपितत्वानिवेशे मूर्तत्वाधिकरणघटस्यस्वनिष्ठप टवृत्तित्वविशिष्टमूत्वाभावीय प्रतियोगित्वविशिष्टसमवाय सम्बन्धावच्छिन्नवृत्तित्वसम्बन्धेनमूतासत्वेन परमतेउक्तस म्बन्धेन स्वविशिष्टाधिकरणाप्रसिद्धयोक्तानुमानेहेत्वसिद्धिः स्था, दतस्तन्निवेशः, प्रतियोगितायां समवायसम्बन्धा जातिबाधक परिष्कारः । ९ वच्छिन्नत्वानिवेशे मूर्शत्वाधिकरणघटस्य स्वनिष्ठसंयोगसम्ब धावच्छिन्नमतियोगिताकमूर्त्तत्वाभावीयप्रतियोगित्व वि शिष्टसमवायसम्बन्धावच्छिन्नत्तित्वसम्बन्धेन परमतेमूर्तत्वे सत्वेनोक्तसम्बन्धन स्वविशिष्टाधिकरणाप्रसिद्धयोक्तानुमा नेहेत्वसिद्धिःस्या, दतस्तन्निवेशः, समदायसम्बन्धावच्छि न्नवृत्तित्वानिवेशे उक्तानुमानेमूर्तत्वप्रविष्टतावच्छेदकोक्त धर्माश्रयघटभेदेपटस्य स्वनिष्ठाभावीयतादृशप्रतियोगित्व सम्बन्धेनसत्वेनोक्तसम्बन्धेनस्वविशिष्टाधिकरणाप्रसिद्ध्या स्वमतेहे त्वसिद्धिः स्यादतस्तनिवेशः, । द्वितीयवैशिष्ट्य वस्वाभाववत्वसम्बन्धेन, अभावीयप्रतितावच्छेदकसम्ब वश्च स्वनिष्ठाभावीयसमवायसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगि त्वविशिष्टसमवायसम्बन्धावच्छिन्नवृत्तित्वं, प्रतियोगिता यां सावच्छिन्नावच्छेदकत्वानिरूपितत्वानिवेशमूत्वाधि करणघटस्यस्वनिष्ठपत्तित्व विशिष्टभूतत्वाभावप्रतियोगि त्व विशिष्टसमवायसम्बन्धावच्छिन्नवृत्तित्वसम्बन्धेनपर मते भूतत्वेसत्वेनोक्तसम्बन्धनस्वविशिप्राधिकरणविशिष्ट वाभावादुक्तानुमानेपरमतेस्वरूपासिद्धिः स्यादतस्तनिवेशः, प्रतियोगितायां समवायसम्बन्धावच्छिन्नत्वा निवेशेमूर्तत्वा धिकरणघटस्यस्वनिष्ठसंयोग सम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगि ताकभूतत्वाभावप्रतियोगित्व विशिष्टसमवायसम्बन्धावच् छिन्नवृत्तित्व सम्बन्धनभूतत्वेसत्वेनोक्तसम्बन्धेनस्वविशि धाधिकरणविशिष्टत्वा भावादुक्तानुमानेपरमतेस्वरूपासिद्धिः स्यादत स्तन्निवेशः, समवायसम्बन्धावच्छिन्नवृत्तित्वानिवे १० जातिबाधक परिष्कारः। शेपूर्तत्वाधिकरणपट स्व स्वनिष्ठाभावीयतादृशपूतियोगित्व सम्बन्धनोक्तपक्षतावच्छेदकाश्रयघटभेदसत्वनोक्तसम्बन्धेन स्वविशिष्टाधिकरणविशिष्टत्वाभावादुक्तानुमानेस्वमतेस्वरूपा सिद्धिः स्यादतस्तनिवेशः, ॥ पृथिवीत्वेघटजलगतद्वित्वनिरू पितसाङ्कर्यगरणायचतुर्थसम्बन्धनिवेशः, तत्रस्वनिष्ठा भावीयपतियोगिता स्ववृत्तिजातित्ववत्वसम्बन्धावच्छिन्ना बोध्या, प्रतियोगितानिष्ठाप्रतियोगिताच स्वसमानाधिकर पजातित्वसम्बन्धावच्छिन्नाबोध्या, प्रतियोगितायांववृत्ति जातिवसम्बन्धावच्छिन्नत्वानिवेशेमूर्तत्वनिष्ठाभावीय स्वक पसम्बन्धावच्छिन्नभूतत्वनिष्ठप्रतियोगितायाः स्वसमानाधि करणजातित्वसम्बन्धेन परमतेभूतत्वेसत्वेनतादृशप्रतियोगि भावविरहादुक्तानुमानेपरमते स्वरूपासिद्धिरतस्तन्निवे शः, प्रतियोगितानिष्ठप्रतियोगितायां स्वसमानाधिकरण जातित्व सम्बन्धावच्छिन्नत्वानिवेशे उक्तानुमानेस्वमतेमूर्तत्व निष्ठाभावीय स्ववृत्तिजातित्वरूप व्यधिकरणसम्बन्धावच्छि न्नभूतत्वनिष्ठप्रतियोगितापाः स्वरूपेणभूतत्वेसत्वेन ताह शुप्रतियोगित्वाभावविरहात्स्वरूपासिद्धिरतस्तन्निवेश: मूतत्वनिष्ठाभावीय स्ववृत्तिजातिवरूपव्यधिकरणसम्बन्धा वच्छिनघटानिष्ठप्रतियोगितायाजातित्ववादिमतेस्वसमानका कीनजातित्वसम्बन्धेनभूतत्वेसवेनतत्सम्बन्धेनतादृशमतियो गित्वाभावविरहादुक्तानुमानेपरमतेस्वरूपासिद्धिरतः स्वस मानकालीनवपरित्यज्य स्वसमानाधिकरणत्वं जातिले निवेशितं, अथस्वत्वयाननुगतत्वादस्यकेनरूपणसंसर्गता, न
जातिबाधक परिष्कारः।
११
तावत्वृत्तितावदभावीयतादृशसम्बन्धावच्छिनप्रतियोगिता
तात्वावच्छिन्नतादृशसम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकसामान्या
भावत्वेन, अन्यथाघनिरूपितत्तितावदभावीय स्वत्ति
जातित्वसम्बन्धावच्छिन्नभूतत्वनिष्ठप्रतियोगिताया:परमते
स्वसमानाधिकरणजातित्व सम्बन्धनभूतत्वेसत्वेनतादृशपति
योगितासामान्याभावविरहादुक्तानुमानेपरमते स्वरूपासि
द्धिः स्यात्, नापित्तितावदभावीयतादृशसम्बन्धावच्छिन
प्रतियोगितानिष्ठत्ताहससम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकामा
वत्वेन, अन्यथाघटजलगतद्वित्वनिरूपितवृत्तितावदभावी
य स्वनिष्ठजातित्वरूपअधिकरणसम्बन्धावच्छिन्नघटानिष्ट
प्रतियोगितानिष्ठस्वसमानाधिकरणजातित्व रूपव्यधिकरण
सम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकाभावस्य पृथिवीत्वेसत्त्वेनय
टजलगतद्वित्वनिरूपितसाङ्कयंस्था, दितिचेन्न उभया
त्तिधर्मनिष्ठावच्छेदकतानिरूपिताश्रयानष्ठावच्छेदकतानि
रूपितत्तितात्वनिष्ठावच्छेदकता निरूपित्तवृत्तितानिष्ठाव
च्छेदकतानिरूपितायास्वत्तिजातित्व सम्बन्धाच्छन्नम
तियोगितानिष्ठस्वसमानाधिकरणजातित्व सम्बन्धागच्छ
न्नप्रतियोगितातन्निरूपकाभावत्वेनसंसर्गता, मूर्तत्वरूपत
व्यक्तिनिरूपितवृत्तितावदभावीयमतियोगिवन्नास्तीत्यभा
वमादायभूतत्व हेतुसिद्धिः, नचमूर्तत्वजातिवाभाववादिमते
मूर्तत्वनिष्ठाभावीयस्ववृत्तिजातित्व सम्बन्धावच्छिन्नप्रतियो
गिताया केवलान्वयितयातादृशमतियोगितावच्छेदकत्वं ला
घवात केवलप्रतियोगितात्वस्यैवेति मूर्तत्वरूपतव्यक्तिनिरू
१२ जातिबाधक परिष्कारः ।
पितवृत्तितावदभावीय स्ववृत्तिजातित्वसम्बन्धावच्छिनप्रति
योगितावावच्छिनप्रतियोगित्वा प्रसियोक्तानुमानेस्वक
पासिद्धिरितिवाच्य मुभयावृत्तिधर्मनिष्ठावच्छेदकतानिरू
पिताश्रयनिष्ठावच्छेदकतानिरूपितवृत्तितावनिष्ठावच्छेद
कतानिरूपितवृत्तितानिष्ठावच्छेदकता निरूपिताभावत्व
निष्ठावच्छेदकता निरुपिताभावनिष्ठावच्छेदकताभिमान
तियोगितात्वनिष्ठावच्छेदकताभिन्नावच्छेदकल्ला निरूपि
तायास्ववृत्तिजातिव सम्बन्धावच्छिन्नमतियोगितानिष्ठ
स्वसमानाधिकरणजातित्व सम्बन्धावच्छिन्नापूतियोगिता,
तन्निरूपकाभावत्वेनैवसंसर्गवानकोपिदोषः, । वृत्यनिया
मकसम्बन्धस्यच पूतियोगितावच्छेदकत्वमावश्यक, मन्यथाग
गर्ननगगनपरममहत्परिमाणादितिवाक्यस्यामाण्यनस्यात्
सयाहिगगनपरममहत्परिमाणस्यनकस्यापि जनकत्वमितित
निलपितजन्य त्वा प्रसिद्ध्यातदभाव स्यगगनेबोधयितुमशक्य
बात्, प्रतियोगितावच्छेदकत्वस्वीकारेचजन्य त्वसंसर्गवच्छि
न्नतियोगिताकगगनपरममहत्परिमाणाभावस्य गगनेबोध
नसम्भवान्नतद्वाक्यस्य प्रामाण्यानुपपत्तिः, । एवंपक्षीवृक्षं
गच्छति,नाभाव,मितिवाक्यमापूामाण्यानुरोधेन वृत्त्वनिया
मकसम्बन्धस्य प्रतियोगितादच्छेदकत्वस्वीकरणीय, मन्यथा
ऽभावनिरूपितसमवायसम्बन्धावच्छिन्नवृत्तित्वा प्रसिद्धया
तद्वाक्यजन्यबोधासम्भवेन तद्वाक्यस्य प्रामाण्यंनस्यात्, पूति
योगितावच्छेदकत्व स्वीकारेच निरूपितत्वसम्बन्धावच्छि
न्नपूतियोगिताकाभावाभाववत्समवाय सम्बन्धावच्छिन्न
जातिबाधक परिष्कारः। १३ " वृत्तितावत्संयोगजनकक्रियानुकल कृतिमानपक्षी, त्याकार कबोधसम्भवान्नतद्वाक्यस्य प्रामाण्यानुपपत्ति,रिति ॥ अथ भूतत्वंनजातिः मूर्त त्वनिरूपितसाङ्कर्यादित्यनुमानेभूतत्वस्थ केनरूपेणपक्षता, नतावत्भूतभिन्नासमवेतवसतिसकलभूत समवेतत्वेन, स्वमतेताशपक्षतावच्छेदकस्याप्रसिद्धत्वात्, ना पिभूनेतरासमवेतत्वेन, घटत्वादावंशतोवाधात, स्वरूपासि द्धेश्च, पक्षतावच्छेदकसामानाधिकरण्येनसाध्यसिद्धेरूद्देश्यले घटभेदान्तभावणसिद्धसाधनं स्यात्, समवेतवस्यपक्षतावच्छे दककलावन्तर्भावपिरूपान्तर्भावेणतवारमेव, भूतपदशक्य तावच्छेदकबेनापिनपक्षता, स्वमतेचहिरिन्द्रियग्राह्यविशेषगु रणस्यैवस्तपदशक्यतावच्छेदकत्वेन तत्रोक्तहेतुविरहात, ख रूपासिद्धिः स्यात्, भूतपद स्यनानार्थकतयागणविशेषवृत्ति वैजात्य न्यापिभूतपदशक्यतावच्छेदकत्वमितितदन्तर्भावेणवाय स्वरूपासिद्धीच, पक्षतावच्छेदकसामानाधिकरण्येनसाध्यसि दरुद्देश्यले भूतपदशक्यतावच्छंदकपाणित्वरूपोपाधौजाति बामावस्यो भयवादिसिद्धत्वेनतदन्तर्भावणसिद्धसाधनस्या दितिचेन्न भूतेतरासमवेतत्वसतिभूतनिष्ठभेदप्रतियोगितानि रूपितसमवायसम्बन्धावच्छिन्नावच्छेदकत्वाभाववत्वेनपक्षता, तादृशपक्षतावच्छेदकश्चघटभेदेप्रसिद्धइति नवमतेपानावच्छेद काप्रसिद्धिः, व्यधिकरणसम्बन्धस्यप्रतियोगितावच्छेदकत्वा वच्छेदकत्वानभ्युपगमेनसमवायेनक्टभेदवान्नेतिप्रतीलेसिद्ध समवायसम्बन्धावच्छिन्न घटभेदनिष्ठावच्छेदकतानिरूपित प्रतियोगिताकभेदस्याप्रसिद्धत्वादिति, ।। अथवा आनेतरा समवतत्त्वेसति भूतनिष्ठभेदप्रतियोगितानिरूपितमानाधि १४ जातिबाधक परिष्कारः। , करण्यसम्बन्धनसमवेतत्व विशिष्टावच्छेदकवाभाववत्वमेव पक्षतावच्छेदक,मितिनस्वमतेपक्षतावच्छेदकाप्रसिद्धिः, ताह शपक्षतावच्छेदकस्यघटभेदेप्रसिद्धत्वादिति, । यद्वामनोह तीतरत्वेसतिपृथिव्यादिपञ्चत्तिधर्मत्वेनपक्षता, पक्षताव च्छेदकश्चपृथिव्यादिपञ्चकान्यतमत्वेप्रसिद्धः । द्रव्यत्वान्त भीवेणवाधस्वरूपासिद्धिवारणायसत्यन्तमिति, ॥ मूर्तत्व निरूपितसाकर्यादित्यत्रापिपूर्तत्वस्थ नापकृष्टपरिमाण वनप्रवेश, स्तनिरूपितसाङ्काप्रसिद्धः, । किन्तु मूर्तेतरासमवेतत्वेसतिमूनिष्ठभेद प्रतियोगितानिरूपितसम वायसम्बन्धावच्छिन्ना वच्छेदकत्वाभाववत्खन, मूर्तेतरास वेतत्वेसतिमूर्तनिष्ठभेद प्रतियोगितानिरूपितसामानाधिकर ण्यसम्बन्धेनसमवेतत्वविशिष्टावच्छेदकत्वाभाववलेन, गग नावृत्तित्वेसति पृथिवीजलतेजोवायुमनोवृत्तिधर्मत्वेनवाप्रवे शः, तादृशपक्षतावच्छेदकश्चगगनभेदे पृथिव्यादिचतुष्टयम नोऽन्यतमत्वेवा, प्रसिद्धः, । अन्यतमत्व,ञ्च तत्तद्व्यक्तिभे दावच्छिवप्रतियोगिताकभेदरूप, मखण्डोपाधिरूपम्बे, त्व न्यदेतत्, अखण्डोपाधिवश्वस्त्ररूपसम्बन्धावच्छिन्नत्तित्वे सति, समवायभिन्नत्व सति, भावत्व,मिति ॥ केचित्तु, जातिविशिष्टत्वमेवसाङ्कर्य, वैशिष्टयञ्चसामानाधिकरण्य जाभावसामानाधिकरण्य स्वसामानाधिकरणात्थन्ताभाव तियोगित्वै तत्रिदयसम्बन्धेन, भूतत्वमूर्त्तत्वोभयं नजातिरि तिप्राचीनमतस्यायमभिप्रायः । तथाहिभूतवमूर्त्तत्वोभयल जातिवाभाचसमानाधिकरणं वस्तुविशिष्टत्वाव, घटन नीलघटपटान्यतरत्वोभयत्ववादित्यनुमानेन तादृशोभयले जा जातिबाधक परिष्कारः । १५ तित्वाभावसामानाधिकरण्यसिद्धौ विनिगमनाविरहादुभय त्रजातित्वाभावसिद्धिः । अविभुवृत्तिसंयोगवैजात्यं स्वी कृत्यतादृशविजातीयसंयोगस्य क्रियाकारणत्वकल्पनयैवगग नादौक्रियावारणसम्भवात्, समवायेनक्रियाम्प्रतितादात्म्ये नमूर्त्तत्वेनकारणत्वस्यानङ्गीकारा,न्मूर्तत्व जातिसिद्धौविनिगम कविरह इति, । तत्रवस्तुवैशिष्टयञ्चस्ववृत्तित्वस्वविशिष्टवृत्ति त्वोभयसम्बन्धेन, वैशिष्टयञ्चखसामानाधिकरण्यव्याप्यत्व व्यापकत्वान्यतरसम्बन्धावच्छिनप्रतियोगिताकस्वाभाववत्वो भयसम्बन्धेन, स्वविशिष्टवृत्तित्व सम्बन्धेनपटतद्घटसंयोग रूपवस्तुविशिष्टघटत्वत्वेव्यभिचारोऽतः स्ववृत्तित्वनिवेशः, व हत्तित्वसम्बन्धनघटत्वरूपवस्तुविशिष्टघटत्वत्वेव्यभिचारोऽतः खविशिष्ठत्तित्वनिवेशः, स्वाभाववत्वसम्बन्धेनघटत्वविशिष्ट पटत्ववृत्तायुक्तद्वयसम्बन्धनघटवरूपवस्तु विशिष्टघटत्वपटत्वो भयत्वेव्यभिचारोऽतःसामानाधिकरण्यनिवेशः, स्वसामाना धिकरण्य सम्बन्धेन स्वविशिष्टघटत्ववृत्तित्वस्ववृत्तित्वद्वयसम्ब न्धनघटत्वरूपवस्तुविशिष्टघटत्वत्वे व्यभिरोऽतस्तादृशान्यतरस म्बन्धावच्छिन्न प्रतियोगिताकस्वाभावनिवेशः, व्याप्यत्वस म्वन्धावच्छिन्न प्रतियोगिताकस्वाभावसम्बन्धेनघटत्वविशि ष्टपृथिवीत्ववृत्तायुक्तद्वयसम्बन्धेनघटत्वात्मकवस्तु विशिष्ट घटत्वपृथिवीत्वोभयत्वेव्यभिचारः, व्यापकत्वसम्बन्धावच्छि प्रतियोगिताकस्वाभावसम्बन्धेनपृथिवीत्व विशिष्टघटत्ववृ वृत्तावुक्तद्वयसम्बन्धेनपृथिवीत्वात्मकवस्तुविशिष्ट घटत्वपृथि वीत्वोभयत्वेव्यभिचारो,ऽतस्तादृशान्यतरसम्बन्धावच्छिन्न प्र तियोगिताकखाभावनिवेशः, ॥ अथवाभूतत्व मूर्तत्वोभय १६ जातिबाधक परिष्कारः । . त्वंजातित्वाभावसमानाधिकरणवस्तुविशिष्टान्य त्वेसतिवस्तु विशिष्टत्वात्, घटत्ववदित्यनुमानेनभूतत्वमूर्त्तत्वोभयत्वेजाति ला भावसामानाधिकरण्यसिद्धौविनिगमनाविरहादुभयत्र जातिवाभावसिद्धिः, घटत्वपृथिवीत्वोभयत्वेव्यभिचारोऽतः सत्यन्तम्, तत्रवैशिष्टयञ्चस्ववृत्तित्वस्वविशिष्टवृत्तित्वोभय सम्बन्धेन, बैशिष्टयञ्चस्वभिन्नत्वस्वव्यापकत्वोभवसम्ब न्धेन, स्ववत्तित्वसम्बन्धेनमूत्वरूपवस्तुविशिष्टतादृशोभय वेवरूपासिद्धिरतः स्वविशिष्ठवृत्तित्वनिवेशः, स्वविशिष्ट तित्वसम्बन्धन पृथिवीत्वात्मकवस्तुविशिष्टेतादृशोभयत्वेख रूपासिद्धिरतः स्त्रवृत्तिलनिवेशः, व्यापकत्वसम्बन्धेनमूर्त खविशिष्टपूर्तत्व वृत्तितादृशोभवत्वे उक्तद्यसम्बन्धेनमूर्तत्वात्म कवस्तुविशिष्टे स्वरूपासिद्धिरतः स्वभिनवनिवेशः, स्वभि बत्वसम्बन्धेनमूतत्वविशिष्टभूतत्ववृत्तितादृशोभयत्वे उक्तद्वय सम्बन्धेनमूर्तत्वात्मकवस्तुविशिष्टेवरूषासिद्धिरतः स्वव्याप कवनिवेशः, । घटत्वत्वे व्यभिचारवारणायवस्तुविशिष्टत्व निवेशः, तत्रवैशिष्ट्यञ्चस्व निवस्वविशिष्टत्तित्वोभयस बन्धेन, सम्बन्धघटकवैशिष्ट्यञ्चवभिन्नत्वस्वसामानाधिक रण्योभयसम्बन्धेन, स्वविशिष्ट वृत्तित्वसम्बन्धेन पृथिवीत्वा त्मकवस्तुविशिष्टघटत्वत्वे व्यभिचारोऽतः स्वकृत्तिवनिवेशः, स्ववृत्तित्वसम्बन्धेन घटत्वात्मकवस्तुविशिष्टघटत्वत्वेव्यभिचा रोऽतः स्वविशिष्टवृत्तित्वनिवेशः, सामानाधिकरण्यसम्ब न्धेन घटत्वविशिष्टघटत्ववृत्तिघटत्वत्वेउक्तद्वयसम्बन्धनघट वात्मकवस्तुविशिष्टेन्यभिचारोऽतः स्वभिन्नत्वनिवेशः, भिन्नत्वसम्बन्धेन घटत्वविशिष्टपटत्ववृतिघटत्वपटत्वोभयत्वे
जातिबाधक परिष्कारः।
उक्तद्वयसम्बन्धेन घटत्वात्मकवस्तुविशिष्टेव्यभिचारोऽतः स्व
सामानाधिकरण्यनिवेशः, इत्याहुः॥ अनवस्थितिरिति, सा
चजातेर्जातिमत्वेवाधिका, तत्रसामान्यत्वंजातिः सामान्यत्व
वंजातिरित्यादिरीत्याऽनवस्थानसम्भवति, सामान्यत्वस्यैक
मात्रवृत्तित्वेनैवजातित्ववाधात्, किन्तुघटत्ववृत्तिजातित्वस्यजा
तित्वेघटत्वतद्वृत्तिजातित्वोभयवृत्तिजातित्वं, पुनस्तस्यजा
तित्वेघटल
त्वतवृत्ति जातित्वतादृशोभयवृत्तिजातित्वैतान्त्रितय
वृत्तिजातित्वं,स्वीकरणीय,मितिरीत्यासाबोध्या, सामान्यत्वं
यदिसामान्यस्यात्तदासामान्यत्तिनस्यात्, घटत्ववत्, यतोन
सामान्यत्तित्वाभाववदतोनसामान्यमितिरीत्यासामान्यत्वे
सामान्यभेदसिद्धिरिति, ॥ रूपहानिरिति, साचविशेषस्यजा
तिमत्वेबाधिका, विशेषत्वजातिस्वीकारे, रूपस्य, जातिभिन्न
त्वेसतिजातिरहितत्वेसतिसमवेतत्वरूपस्य विशेषलक्षणस्य
हानिःस्यादितिभावः, अथवारूपस्य,
स्वतोव्यावर्तकत्वस्य
व्याघात, इत्यर्थः, अयंभावःस्वमतेतव्यक्तित्वेनैवविशेषस्य
परमाणौपरमाण्वन्तरभेदसाधनेहेतुत्वं, तनिष्ठतद्व्यक्तित्वञ्च
तादात्म्येनसैवव्यक्ति, रन्यस्यदुर्वचत्वा,
दितिस्वेनरूपेण
भेदानुमापकतानिरावाधा, विशेषत्वजातिस्वीकारेतुतेनरू
पेणैवहेतुत्वंवाच्यं जातिमनिष्ठव्यावर्तकतायाजाव्यवच्छि
नवनियमात्, तथाचव्यभिचारः स्यात्, तत्ताविशिष्टविशेष
खस्यचहेतुतावच्छेदकत्वंनसम्भवति तचारूपसमानाधिकर
णब्याप्यतावच्छेदकधर्मान्तरघटितत्वादिति ॥ असम्म
ज्वइति, समवायाभावयार्जीतिमत्वेप्रतियोगितानुयोगितान्य
तरसम्बन्धावच्छिन्न प्रतियोगिताकसमवायाभावोवाधका
जातिबाधक परिष्कारः।
त्यर्थः, नचसमवायत्वाभावत्वजातिमतेऽनुयोगितयासमवाय
स्पसमवायादौसत्वात्कथंतदितिवाच्यं समवायपदेनजातिभि
अप्रतियोगिकत्वविशिष्टसमवायस्यविवच्छितत्वात् , अनुयो
गितासम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकतादृशसमवायाभाववति
रूपादौव्यभिचारवारणाय प्रतियोगित्वंनिवेशितं, प्रति
योगितासम्बन्धावच्छिनप्रतियोगिताकतादृश समवायाभाव
वतिगगनेव्यभिचारबारणानुयोगित्वं निवेशितं, । समवाय
पदं जातिप्रतियोगिकसमवायेतरसमवायपर, मितितुनसत्,
समवायस्यैकतयातदप्रसिद्धः, नचैवंसामान्यत्वजातिमतेपि
तादृशान्यतरसम्बन्धावच्छिन्न प्रतियोगिताकतादृशसमवाय
भावस्य सामान्येसत्वेनतत्रजातिमत्ववाधकत्वसम्भवादनव
स्थायास्तत्व्यमितिवाच्यं जातिभिन्नत्यत्रजातिपदमसमवे
तवृत्तिजातिपर, मितिसामान्धत्वस्यासमवेतवृत्तित्वाभावनता
दृशाभावस्यसामान्येविर हात्तस्यावश्यकत्वं, नचासमवेतवृत्ती
तिव्यमितिवाच्यमखण्डाभावघटकतयातत्सार्थक्यादिति,॥
वस्तुतस्तुसमवेतवृत्त्यनुयोगितासम्बन्धावच्छिन्न प्रतियोगिता
कसमवायाभावस्य जातिमत्वबाधकत्वमितितदर्थः, समवाय
वाभावत्वजातिमतेपिसमवायाभावनिष्ठानुयोगितायाः सम
वेतावृत्तित्वेन ताशानुयोगितासम्बन्धावच्छिन्नसमवायामा
वस्यतत्रसवात्, तस्यतत्रजातिमत्वबाधकत्वमुपपन्नमिति ॥ इति
गङ्गौलीग्रामनिवासिमैथिल श्रोलिय नैयायिकोपाध्यायोपना
मक श्रीलोकनाथशम्मकृत जातिबाधकपरिष्कारः। समाप्तः ॥
करकरेभनिशेश युते शऽश्विनसित चतुराननसतिथौ ।
बिधुसुतस्य दिन परिपूर्णतां गतमिदं गिरिजापतिपत्तने ।
जार
अथसामान्यनिरूप्यते, तल्लक्षण
मवेतत्वम् । संयोगादिवारणायसत्यन्तम्,
प्रतियोगित्वेसतिप्रागभावाप्रतियोगित्वम्,
दिवारणायानेकसमवेतत्वमिति, घटभेदा
सामान्यमपहायसमवायसम्बन्धावच्छिन्न
मुक्तं, तच्चवस्तुविशिष्टत्वं, वैशिष्ट्यञ्च
नसमवेतत्वोभयसम्बन्धेन, विभुद्वयसंयो
णायसंयोगभिन्नत्वेसतीत्यपिलक्षणनिवेश्य
मवेतरहितत्वेसतिवस्तुविशिष्टत्वं, समवाय
स्तुविशिष्टना, तल्लक्षणं, वैशिष्ट्यंञ्च
ति, ॥ यद्वासचाव्यापकतावच्छेदकपदा
मत्त्वंतत्, व्यापकताचसमवायनेति, ॥
नित्यसमवेत वृत्तिधर्मवत्वन्तत् , द्रव्यत्वन
वारणायात्यन्तं, विशेषत्वमादायातिव्या
न्त, मिति, ॥ सामान्यञ्चत्रिविधंपरा,
दात् , तत्रपरलक्षणमपरलक्षणञ्चजातिविति
परलक्षणेवैशिष्ट्यञ्च स्वभिनत्वस्वमायर
ति, अपरलक्षणेचस्वभिन्नत्ववव्याएसवाय
परापरलक्षणञ्चजातिविशिष्टत्वं, वैशिष्टय
स्वभिन्नजातिव्याप्यत्व स्वभिन्नजातिव्या
म्वन्धेनेति, ॥ परंसत्ता, अपरंघटत्वं, परा
कमिति ॥ इति गौ...
जातिलक्षा