5No text on this page.

·No text on this page.

·जिनदत्तमरिमनिः। AR T - 2 वि. मं. १३३४ वर्षे पत्तन जिनप्रवाधमृरिणा प्रतिष्ठिता।

·५-११७ .... ३७-६४ .... .... .... ७० -७१ ७२-११२ ११३-११७ ११९-१२४ .... क्रमसूची। जिनदत्तसरिमूर्तिप्रतिकृतिः। भूमिका जिनवल्लभसूरिः जिनदत्तसूरिः जिनपालोपाध्यायः सूरप्रभोपाध्यायः अपभ्रशभाषा काव्यत्रयी-परामर्शः काव्यत्रयी-विषय-प्रदर्शनम्.... जिनवल्लभ-जिनदत्तसूरिप्रभृतेश्चित्रप्रतिकृतिः। काव्यत्रयी चर्चरी उपदेशरसायनरासः कारस्वरूपकुलकम् .... परिशिष्टम् सङ्घ पटकः गणधरसार्धशतकम् सुगुरुपारतन्त्र्यम् जिनदत्तसूरिस्तुतिः पाठभेदः विशिष्टनामसूची .... ... .. .. .... १-८० १-२७ २९-६६ ६७-८० ८१-११६ ८१-८६ ८७-१०६ १०७-१०९ ११०-११२ ... .... .... .... .... .... .... .... ... .... .... M ।

·No text on this page.

·भूमिका भाषाभेदकोविदाः सुपरिशील्तिवाश्मया मनीषिणः ! भाषाभेदाभिज्ञ न नामाभिनव निवेदनीयमपभराभाषाविपये वा तत्काल्यविषये, तथापि याथातथ्येन तस्तरूपानभिनेषु तजिज्ञासुपु स्वल्पज्ञेषु सूपयोगि समुपकारकमवस- रोचितमयावापफ प्रासनिक चार तनिवेदनम्: यद्भापामयी प्रस्तुता कान्यत्रयी भारतीभक्तैरदा सकुतूहल दृष्टिपथपान्धीक्रियते । कि ततोऽपि पूर्वमेतस्याः कान्चनव्याः कवयितुः परिचय आवश्यक इति प्रज्ञा- पनीये तचरिते तपूज्यस्य गुरुवर्यजिनवल्लभस्येतिवृत्त प्रभूतग्रन्थपर्यालोचनतः प्रोद्धृत्य प्रार प्रदर्श्यते, यदुणस्तुतिरू चर्चरीतक्षित सतच वारिंशवृत्तसमन्वितं प्रस्तुतकविजिन- दत्तसूरिप्रणीत कायमस्या काचन्नय्या प्रागेव प्रेक्षावद्भिः प्रेक्षकैः प्रेक्षणक्षणीक्रियते । जिनवल्लभसूरिः। जेसलमेरुजैनभाण्डागारीय-प्रन्थसूच्यामप्रतिद्धग्रन्थमन्धकृत्परिचये (पृ. ४०-४१) सक्षेपतोऽस्माभिः परिचायितोऽय सूरिर्विशेषतोऽनाभिज्ञाप्यते । विक्रमीयद्दादशशताब्द्या सूरेरस्य सुप्रतिष्ठिता सत्ताऽसाधारण पाण्डित्य चारित्रपानत्वं च समधिगतप्रमाणैः सुतरां प्रतीयते । वि. स. ११२९ वर्षे जिनचन्द्रसूरिविरचिता संवेगरङ्गशालाऽनेन गणिना संशोधिताऽऽसीदिति वि. स. १२०७ वर्षीयताडपत्रीयपुस्तक-( जेसलमेरमा० सूची पृ. २१. अप्र० पृ. ३८ ) प्रान्तोलेखादवगम्यते । वि. स. ११३८ वर्षे प्राग्वाटकुलीननेमिकुमारलिखित कोट्याचार्यकृताया विशेषावश्यकटीकायास्ताडपनात्मकमेतदीय प्राचीन जीर्णमादर्शपुस्तकमद्यायुपलभ्यते यर जिनेश्वरसूरिशिष्यत्वमस्य निरंदेशि । सरिरय स्वयमपि स्वीये प्रश्नोत्तरपष्टिशतककाव्येऽष्ट- १ लिखित पुस्तक चेदं नेमिकुमारसहिना पाबाटफुलवातेन गुदातरविलेखिना ॥ सं. ११३८ पोपवदि ७ ॥ कोट्याचार्यहना टीका समाप्तेति ॥ ६ ॥ प्रधानमन्यां त्रयोदश सह- साणि सप्तशताधिमानि १३७०० । पुस्तक घेद विधुतश्रीजिनेश्वरसरिसिम्पत्य जिनवल्लभ गणेरिति' ।।-पुग्नपत्तन( पूना )स्य भाजपरन्टीब्यूट' सस्पाया प्रति (प्रतिकृतिप्राप्तिस्तु पूर्वपुरीयजनानन्दपुस्तकालयत.)

·- सप्ततिकादौ च जिनेश्वरसरिमभयदेवाचार्य च सरस्तुतिपात्र सद्गुन रामसूचयत् । प्रायेणाय निजां कृति 'जिनवल्लभ' इति । जिनवल्लभगणि' इति च नानाऽभ्यजिज्ञपत् । १ कः स्यादम्भसि (म्बुधौ)वारिसायमपति क द्वीपिन हन्त्यग लोके प्राह हयः प्रयोगनिपुणे का गन्दवातु स्मृत? । ब्रूते पालयिताऽत्र दुर्धरतर' कः क्षुभ्यतोऽम्भोनिधे- यूँहि श्रीजिनवल्लमस्तुतिपदं कीमिया के मताम् ? ॥ -जिनवालभसूरिविरचिते प्रश्नगते (श्लो० १५९) अव.-मद्गुरवो जिनेश्वरसूरयः । मद्गुर्जलवायमस्तस्य रवः गन्दः । अजिने चर्मणि 'निमित्तात् कर्मसंयोगे सप्तमी' इत्यनेन 'अजिने' इत्यत्र मप्तमी । हे अश्व! 'रस लस शब्दे' इति वचनात् । हे ऊ रक्षक 'अप्रतीति विप् , अव्यचीयादिना ऊटि रूपम् ' । रयो वेग । मम जिनवल्लभस्य गुरवो मद्गुरव । एवविधा मन्त के जिनेश्वरसूरयः सता शिष्टाना स्तुतिपदमित्यर्थः ॥ पाके धातुरवाचि क १ क भवतो भीरोमन प्रीतये । सालङ्कारविदग्धया वद कया रज्यन्ति विद्वज्जना ?। पाणौ कि मुरजिद् विभर्ति ? भुवि त ध्यायन्ति के वा सदा ? के वा स(म)द्गुरवोऽत्र चारुचरणश्रीसुश्रुता विश्रुताः ? ॥ (श्लो० १५८) अव०--श्रीमभयदेवाचार्याः । 'श्री पाके' इति वचनात श्रीधातु । ममाभय ददातीति मदभयदस्तस्मिन् यो मदभयं ददातीति तब मम मनः प्रीतियुक्त भवतीत्यभिप्रायः । वाचा वचनेन । अरा विद्यन्ते यत्र तदरि चक्रं । ए विष्णौ भक्तिर्येपा ते आः वैष्णवाः तत्र भक्तिरित्यण् । --स्तोत्ररत्नाकरे (म्हेसाणाश्रीयशोविजयजैनसस्कृतपाठशालया प्रकाशित भा० २) लोकाय॑कूर्चपुरगच्छमहाधनोत्थमुक्ताफलोज्वलजिनेश्वरसूरिशिष्यः। प्राप्तः प्रथा भुवि गणिजिनवल्लभोऽत्र तस्योपसम्पदमवाप्य ततः श्रुतं च ।। -अष्टमप्ततिकाया ( चित्रकूटीयमहावीरप्रासादशिलालेखे) २ सूक्ष्मार्थविचारापरनामसार्धशतकप्रान्ते- जिणवल्लहगणिलिहिय सुहुमत्थवियारलवमिण सुमणा । निमुणतु मुणतु सयं परे वि वोहितु सोहंतु ॥ पडशीत्यपरनामागमिकवस्तुविचारसारप्रान्ते- जिणवलहोवणीय जिणवरणामयममुद्दविंदुमिम । हियकसिणो बुहजणा निसुणंतु गुणंतु जाणतु ॥ पिण्टविशुद्धिप्रान्ते- इच्चेय जिणवल्लहेण गणिगा पिंडनिज्जुत्तिओ किची । पिडविहाणजाणणकए भव्याण सव्वाण वि ।

·७ पौषधविधिप्रान्ते- गणिजिणवल्लहेण पोसह विदिमिद लिहिय हियहया । सइ दियाए पुणंतु निमुणंतु गुणतु मुणतु विहिरया ॥ सापकप्रान्ते-(परि० १, पृ० ८६ द्रष्टव्यम् ) प्रश्नोत्तरपटिशतकप्रान्ते- प्रत्येक हरिधान्यभेदशशिन. पृरजन्ति कि लुब्धकः त्वं प्राप्त कुरुपे मृगजमयोऽवादद् गृहीताऽवदत् । फोहम् भाति सरोऽईतश्च सदन कि चाल्पधी प्नुपन् पृष्टः प्राह तथा च केन मुनिना प्रश्नावलीयं कृता॥-अव• जिनवल्लभेन। अजितशान्तिस्ताप्रान्ते-- इय विजया-जियसत्तपुत्त सिरिअजियजिणेसर ! तह अश्रा-विममेणतणय ! पचमचतीसर!। तित्यकरसोलमम । सतिजिण वल्लद संतह कुरु मंगलमयदरमु दुरियमसिल पि थुणतह ॥ पार्श्वनाथससोत्रप्रान्ते- वापारियपाणि य मासिएण सावणसियहमीए तुमं । सम्मेयपचए जिण वल्लहसिवसुक्स पत्त जए । भत्तिभरादि-वीरस्तोत्रप्रान्ते- इय तुह गुणकणगुणणेण जमए किंचि अनियं कुमलं । तेण तुमं चिय मज्म सया विजिण वलहो दोजा ।। दुरियरयादि-वीरस्तोनप्रान्ते- एव पीरजिणेस दीणेमर ! तुम मोहधविद्धसण । भन्यभोरुयोहसोहजणय दोसायरुच्छेयण । थोउ ज कुमलाणुवधिकुसल पत्तो म्हि किचि तो जाइना जिण वल्लदो मह राया पायप्पणामो तुद ।। भावारिवारणादि-धीरस्तोत्रप्रान्ते- इत्य ते समसंस्कृतस्तवमह प्रस्तावयामासिवान् आशसे जिनवीर ! नेन्द्रपदवी न प्राज्यराज्यत्रियम् । लीलाभांजिन वल्लभप्रणयिनी-गृन्दानि विन्त्वये नायेद प्रधय प्रसादविशदा दृष्टिं दयालो! मयि ।। -- .

·८ -- वि. सं. ११६४ वर्षेषु चानेन जिनवल्लभगणिना निजाष्टसप्ततिका-सङ्घपट्टक- धर्मशिक्षाऽऽदि चित्रकूट-नरवर-नागपुर-मरुपुरादिपु स्वप्रतिष्ठितवीरविधिचैत्यादिषु प्रशस्तिरूपेणोत्कीर्ण कारितमासीदिति श्रूयते । वि. स. ११४१ वर्षे दीक्षाभाक्, वि. स. ११६९ वर्षे सूरिपदप्रतिष्ठितः, वि स. १२ ११ वर्षे च स्वर्गमाक् प्रस्तुतकाव्यत्रयीप्रणेता जिनदत्तसूरिरेतस्य जिनवल्ल- भाख्यनिजगुरोभूरिगुणस्तुतिरूपा चर्चरी व्यरचयत् , याऽत्र समीक्ष्यते । यत्र जिन. वल्लमसूरेरसाधारणविद्वत्त्व तत्प्रकटितविधिपथस्य चाम्नायः प्राबोधि । तथा च स एव सूरिर्गणधरसार्धशतके स्वगुरुपरम्पराप्रदर्शनपूर्वमलङ्कारालङ्कता विस्तृता गुरुपारतन्त्र्यस्तवे च सक्षिप्ता जिनवल्लभसूरिस्तुति समकापीत्, परिशिष्ट( २-३ )दर्शनेन तत् प्रकटं परिज्ञात भविष्यति । वि. स. ११७० वर्षे मुनिचन्द्रसूरिणा जिनवल्लभीयसार्धशतकस्य चूर्णिय॑रचि । वि.न. ११७० वर्षे धारायां जिनदत्तसूरिशिष्येण जिनरक्षितसाधुना, वि. स. ११७१ वर्षे पत्तने जयसिंहराज्ये जिनदत्तसूरिशिष्यवहाचन्द्रगणिना च लिखिताया कविपल्ह- प्रणीतायां पट्टावल्या जिनवल्लभस्य नाम परिपठ्यते (परि. ४ ) । वि. स. ११७१ वर्षे धनेश्वरमूरिसमर्थिताया जिनवल्लभगणिप्रणीतस्य सूक्ष्मार्थविचारसारापरनामसार्धशतकस्य वृत्तावपि जिनबद्धभम्य मूरिविशेषणमभयदेवसूरिशिष्यत्व च व्याहारि । जिनवल्लममरिरचितस्यागमिकवस्तुविचारसारापरनामपडगीतिकस्य वृत्तिर्जयसिंह- देवगचे वि. म. ११७२ वर्षे वृद्गन्छीयजिनदेवोपाध्यायशिष्यहरिभद्रसूरिणा नमर्थिता मापनगरम्थयाऽऽमानन्दसभया प्राचीनकर्मग्रन्थेषु प्रकाशिता समुपलभ्यते । १ शशि-मुनि-पशुपतिमदान्ये वर्ष विक्रमनृपादतिकान्ते । त्रे मितपन्या समर्थितेय गुरौ वारे ।। -गा.श कृती धनेश्वराचार्य । -प्रद दिया मादेव'दृत्य गितकनिचिपदायांना प्रगतम्तदितरेषा च 7 महमरद यननमा निभप्रतिम. श्रीजिनवलमा य. मृरिः समान ++ -गाश. प्रारम्भ धनेभगवायः । 23:"जिनबद्धभगणिनामान मिलता रमलार्थ मंदिपानापा- H-21!" माना नीमयंदवारी - .:.:.7 , जिनपदमगणित -:: 2:"THE ? प्रह)-13 Pat ·९ पूर्वोक्तस्य वस्तुविचारमारस्य प्रातविवरणमेतस्यैर जिनबालभन्नः शिष्येण रामदेव- गणिना विहितं विलोक्यते ( जेसलमेरमा० सूची पृ. ४६ ) यस्त्र रचना वि. स. ११७३ वर्षे इत्यन्यत्र पठ्यते । जिनवल्लमरसूरिप्रणीतस्य पिण्डविशुद्धिप्रकरणम्य वृत्तिश्चान्द्रवुटीनच मनोगते- वासिना यशोदेवसूरिणा वि स. ११७६ वर्षे दृष्योपलभ्यते ( जेसटमेरमा मन्त्री पृ. ३५, पत्तनीयमा० सूची च द्रएच्या) सुप्रसिद्धवैराग्यशतकपार्नुः काविपकानन्दस्य पित्रा जिनवाहममृरिशा तोपदेशागत- सिक्तेन धनदेवश्रेष्टिना नागपुरे नेमिनाथसटन निर्मापितमासीत्- "सिक्तः श्रीजिनवल्लभरय मुगुरोः शान्तोपदेशामा श्रीमन्नागपुरे चकार सदन श्रीनेमिनाथग्य यः । श्रेष्टी श्रीधनदेव त्यभिधगा ख्यातध तरपागः पद्मानन्दात त्यावरा मचियामान दमपतये ॥" राम्यात प्रान्त। सुप्रसिदसिमान्तव्याल्पाता कुमारपार भूपा समकालीनो ग पगिरि --- पल्लभीयपउशीतिक पाल्यातवान् । चान्द्रगुतीनपनेवरसरि--(वि. स १६४६ जिन भी फत् )-प्रतिष्पोऽजगदेवार्णोराजादिसम्मानितधर्गतूरे शितो नि,' मिफवर तुविचारसारविवरणे पति रति रंग- "कासी जिनपदभाव रचना समान फेर मे मतिरनिमाप्रणपिनो मुम-7 । पोरनगापिरोणगायनोऽगार.- ऽसदा गाना पसनाने निरतः सत॥" --- वि. स १२२६ गो सल्पिक लि.... पतिसूरिजिनीलिमा को "कोमा "जिनवभारत -- दि.) य '', ५ ..

·7 " 4 ir- 3 14 . . 1 3 - 7 " - Form . . 4 - . 1 . 3 - , 1 - स क '। 3.4 - ........... रण : . .. ", " . ' हरानमा का नाम नानगाव : TER. रगिः मुगृह ननोर प्रणाम गमन्दी मिला "गुन माम पद पर मान- सिद्धान्ताकर्गनामिना नचनियमपान मानकर सामाना. दिनवानवृत्तिट्टीन्दमयदेवग्मिनगेनटे गृहीतच नपनापांना कणाग- धातरङ्गिणीतरङ्गरङ्गस्तान्त. मुविधिमार्गावभासनप्रद पदिदातानिटनिदिदि- क्सीमन्तिनीवदनध्वान्तः स्वम्योपनर्गमभ्युपगम्यामि विपा दर पिचमनापामनि सत्पुरुषपदवीमदवीयनी विदधान. समुन्नितभूमिगवान् श्रीजिनवहभमूरिः मोहान्य- तमसध्वसनपटिप्ठसत्पथप्रकाशनगरिष्टरनदीपायमान दुर्वासनाभिटामञ्चयकुटाफ श्रीसङ्ग- पट्टकाव्य प्रकरण चिकी.xx" सङ्घपट्टकविवृतिप्रान्ते- मूरिः श्रीजिनवल्लभोऽजनि बुधश्चान्द्रे कुले तेजसा सम्पूर्णोऽभयदेवसरिचरणाम्भोजालिलीलायितः । - ·चित्रं राजसभासु यस्य कृतिनां कर्णे सुधादुर्दिन तन्वाना विबुधैगुरोरपि कवेः कैर्न स्तुताः सूक्तप ? ॥ १ ॥ हित्वा वाङ्मयपारदृश्वतिलक य दोप्रलोकार्पण प्रज्ञानामपि रजयन्ति गुणिना चित्राणि चेतास्यहो ! । लुण्टास्यध्युततन्द्रचन्द्रमहसामद्याप्यविद्यामुषः फस्यान्यस्य मनोरमाः सकलदिक्कूलकाषाः कीर्तयः ? ॥ २ ॥ माधुर्यशार्करितशर्करया रयाद् य पीयूपवर्षमिव तर्क गिरा फिरन्तम् । विद्यानुरक्तवनिताजनितास्यास्य हित्वा परन्न न मनो विदुषागररत॥२॥" पालिङ्गीविवरणप्रान्ते- तदनु समभूच्छिष्यस्तस्य प्रगर्जिनवल्लभो जगति करितागुम्फा यस्य द्रवद्रसमन्थराः । अनितरकविछायापत्या चमत्कृतिचुञ्चवो न रादि मधुरा लमाः कस्य स्मरस्य यधेपवः । ॥ " इत्यादि । वि. स.१२४५ वर्षे जन्मभाजो जिनेश्वरसूरेः पिता जिन हमसूतिगगवर्णनदी- तनिर्माता मरकोटनिवासी नेमिचन्द्रभाण्डागारिक ध प्रारतोत्- "अन वि गुरुणो गुणिणो मुद्धा दीसति तस्या केई । पर जिणवल्लहसरिसो पुणो कि जिणवल्हो चेव ।। वयणे वि मुगुरजिणवल्लहस्स योसि न उस सम्म । अह कह दिणमणितेप उदयाण हर अधत्त : ॥ दिडा वि के वि गुरणो हिपए न रमति मुणिपतताण । के वि पुण अदिह शिय रमति जिणवलो जेग ।। -~-पाटिरातकप्रपारणे (गा १०७.८.१२९ १ सन्नाऽपि नातिर नियामयदेवरे गणपरताति-प्रभाव विशादी। २ 'ति परमाई मा नोमिचंद गायोजिमान)वह(होमसरि. २ अपार दो भिन, ५२ जिनपलभर रिजिनलम ६॥ सरद जिनपलम. FRE t; a; ''' ''ཤཱསུའཐཱ༔ ༑ ༨ ; · r MPSE र देड जिनमोर५ । . -

·No text on this page.

·१३ " आकभियदेवमूरिसुगुरोः सिद्धान्ततत्वामृतं येनाज्ञापि न सङ्गतो जिनगृहे वासो यतीनामिति । तं त्यक्त्वा गृहमेधिगेहवसतिनिर्दूषणा शिश्रिये सूरिः श्रीजिनवल्लभोऽभवदसौ विख्यातकीर्तिस्ततः ॥ -जेसलमेरेभा०सूची (पृ. २) वि. : स. १२९३ वर्षे जिनवल्लभीयद्वादशकुलकानां विवरणकारो जिनपाल- गणिर्जिनवल्लभामित्थ परिचाययति स्म- " श्रीमचान्द्रकुलाम्बरैकतरणेः श्रीवर्धमानप्रभोः शिष्यः सूरिजिनेवरो मति-वचः-प्रागल्भ्यवाचस्पतिः । आतीद् दुर्लभराजराजसदसि प्रख्यापितागारवद्- वेश्मावस्थितिरागमज्ञसुमुनिनातस्य शुद्धामनः ॥ तस्मादभूद् नवनवाझविवृतिवेधा मेधानिधेत्तनुतरो जिनचन्द्रसूरेः । सस्थापितातुपमधामजिनेन्द्रपार्व: श्रीस्तम्भनपुरवरेऽभयदेवसूरिः ॥ अर्थानामूहते स्मातिगहनरचनागूढताभाजि वृत्ते- ऽशति युक्ता चतुर्भिश्चतुरतरमतिर्यः सुविद्यानिधानम् । द्रोणाचार्यप्रधानैः स्तुत इति मुदितैः पत्तने सङ्घमुख्यै- नून धात्रा धरित्र्यां प्रवचनतिलकः कौतुकालिममेऽसौ ॥ ३ ॥ तथा च तदुक्तिः- 'आचार्याः प्रतिसभ सन्ति महिमा येपामपि प्राकृतै- मातुं नाध्यवसीयते सुचरितयेषां पवित्र जगत् । एकेनापि गुणेन किन्तु जगति प्रज्ञाधनाः साम्प्रत यो धत्तेऽभयदेवरिसमता सोऽस्माकमावेद्यताम् ॥ ४ ॥' तस्प ख्याति निशम्य श्रुतनिकपनिधेगौतमस्येव दूरान पुर्याः श्रीआशि(सि)कायाः प्रवररजतकृत्त्वेन कच्चीलवर्षे । एव विख्यातकीर्ति तितपद(ट)वृषभः प्रेपयत् स्व विनेय विध शान्त-दान्त निदामनविधयेऽधागमस्यास्य पावे ॥ ६ ॥ १ भीमसूरिजिनेश्वरस्य मुनिमातपभोः साम्प्रत शीन चास्महाप्रवन्धर वितुर्वाक्यात् स्मारम्भि पर । तमिधामधुना ययौं गुण-नवादित्यप्रमाने वरे पर्दै भादपदे सिसि)ते शुभतरे द्वापरपरे पारने ॥१॥-पतनीचभा सूची।

·१४ -- शिष्योऽय स श्रीजिनवल्लभात्यचैत्यासिनः मूगिजिनेश्वरस्य । प्राप्य प्रसन्नोऽभयदेवरि ततोऽग्रहीज्ज्ञानचरित्रचर्याम् ॥ ७ ॥ शुभगुरुपदसेवाऽवाप्तसिद्धान्तसारावगतिगलितचैत्याचासमिध्यात्यभावः । गृहिगृहवसतिं स स्वीचकारातिशुद्धया मुविहितपदवीबद्गाढसवेगरङ्गः ॥ ८ ॥ तथाऽस्य सविग्नशिरोमणेरभून्मनः प्रसन्न सकलेषु जन्तुषु । जिनानुकृत्या भुवन विबोधयन् यथा न शश्राम महामनाः स्वयम् ॥९॥ धर्मोपदेशकुलकाङ्कितसारलेखैः श्राद्धेन बन्धुरविया गणदेवनाम्ना । प्राबोधयत् सकलबाग्जडदेशलोक सूर्योऽरुणेन कमल किरणैरिव स्वैः ॥ १० ॥ तानि द्वादश विस्तृतानि कुलकान्यम्भाविवद् दुर्गमा- न्यत्यन्त च गभीरभूरिमुपदान्युन्निद्रितार्याणि च । व्याख्यातु य उपक्रमः कृशधियाऽप्याधीयते मादृशे-- नारोढ तदमर्त्यशैलशिखर प्रागल्भ्यतः पङ्गुना ॥ ११ ॥ एव श्रीजिनवल्लभस्य मुगुरोश्वारित्रिचूडामणे-- भव्यप्राणिविबोधने रसिकता वीक्ष्यागुता शाश्वतीम् । आदेशाद् गुणविन्नवाङ्गविवृतिप्रस्तावकस्यादरात् प्रादात् सूरिपदं मुदञ्चितवपुः श्रीदेवभद्रप्रभुः ।। १२ ।। द्वादशकुलकविवृतिप्रान्ते- जयन्ति सन्देहलतासिधाराः श्रोत्रप्रमोदामृतवारिधाराः । सूरेगिरः श्रीजिनवल्लभस्य प्रहीणपुण्याङ्गिसुदुर्लभस्य ॥ १ ॥ आसन्नत्र मुनीश्वराः सुबहवश्चारित्रलक्ष्म्यास्पद स्तोकाः श्रीजिनवल्लभेन सदृशा निर्भीकवाग्विस्तराः । सङ्ग्रामे गहनेऽपि भूरिसुभटश्रेण्या वरे भारते तुल्याः श्रीजितवाजिना विजयिनो वीराः कियन्तोऽभवन् ॥ २॥ -~पत्तनीयमां० सूची। अनेनैव जिनपालगणिना वि. स. १२९४ वर्षे विरचिताया चर्चरीविवृतौ जिन- वल्लभसूरिमधिकृत्य यत् प्रोचे, तत् त्वत्र साक्षादेवेति न पुनरुद्भियते । वि. स. १२९५ वर्षे जिनवल्लभीयपिण्डविशुद्धिदीपिकोकार उदयसिंहसूरिरिद- मुदगिरत्-- १ विक्रमतो वर्षाणा पश्चनवत्यधिकरविमितशतेषु । रचितेय श्लोफैरिह सूत्रयुता त्र्यधिकसप्तशती ॥ -पि वि. दीपिकाप्रान्ते (पत्तनीयभा० सूची) 3

·No text on this page.

·No text on this page.

·मध्येनाणहिल्लपाटक गच्छता रात्री तर मरुकोट्टे माणश्रावककारितजिनभवने प्रतिष्ठा विदधे । तत: पत्तने प्राप्तः, श्रीअभयदेवसरियसति पृष्ठा प्रविष्ट. । तत्र दृष्टो भगवा- स्तीर्थकरप्रतिरूपः सनिकृष्टोपविष्ट(विशिष्ट सिद्धान्तवाचनार्थिप्रचु- परानेऽभयदेपसूरिपार्थे राचार्य. स्ववाग्वैभवावधूतदेवाचार्यः भक्तिवशोल्लसितबहलरोमाञ्च- सिमान्ताभ्यामः कञ्चुकिका(ता शितकायलतिकेन वन्दितस्तेन । ततो गुरुणा दर्शनमात्रेणैव योग्यो विशुद्धामफलक इव कश्चिदय दृश्यते इति परिभाव्य मधुरवाण्या पृष्टः कुतो भवान् ! किं च भवतः प्रयोजनमा गम]नस्य ? । ततो नि]योजितकरकुड्मलेन भगवदर्शनोदूतप्रभूतनिरुपमानबहुमानजल[दोपटलनिधीतान्तर्मलेन वचनामृतचारिमा- न्यकृतामृतनिर्मितरोहिणीवल्लभेन जगदे गणिजिनवल्लभेन-'भगवन् ! निजाखण्डलक्ष्मी- प्रकर्षण स्वःपुरीटासिकायाः समागतस्ता[व]त् श्रीमदासिकायाः । श्रीजिनेश्वरमरिणा स्वगुरुणा प्रेषितस्य मम मधुकरविभ्रमस्य यौप्माकीणवक्त्राम्भोज[विलिनसिद्धान्तरसपिपा- सितस्य मतिः सकलजनमनस्कामनाकल्पतरूणा भवतां पार्श्वे सिद्धान्तवाचनामध्येतु व्यवस्यति । ततः-] 'कोलम्मि आगए विऊ अपत्त च न वाइज्जा पत्तं च न विमाणए । ' इति विचिन्त्याभिहितम्-युक्त विहित भवता यत् सिद्धान्तवाचनाभि- प्रायेणात्र समागतः । ततः प्रधानदिने वाचना दातुमारब्धा । यथा यथा सुगुरुर्जिनवचनवाचना ददाति तथा तथा प्रमुदितचित्त. सन् स सुशिष्यः सुधारसमिव तामास्वादयति । होत्फुल्लपद्मदृश त तादृश शिष्यमभिवीक्ष्य गुरवोऽपि तोपपोपद्विगुणीकृतवाचनादानो- त्साहा बभूवुः । किं वहुक्तेन ? तथा तथा ज्ञापनबुद्धया श्रीपूज्या वाचना तस्मै दातुं प्रवृत्ता यथा स्तोकेनैव कालेन सिद्धान्तवाचना परिपूर्णा तथा गुरोज्योतिपिक एकः पूर्वप्रतिपन्न आसीद् 'यदि भवता कश्चिद् योग्यः शिष्यो भवेत्, तदाऽसौ मह्य समर्पणीयो येन तस्मै समग्रज्योतिप ज्योतिपः पठनम् समर्पयामि' । ततः पूज्यैर्जिनवल्लभगणिः समर्पितः । तेनापि जिनवल्लभाय ज्योतिष सुपरिज्ञान प्रदत्तम् । एव च गृहीतसिद्धान्तवाचनः सिद्धान्तोक्तक्रियासम्यगनुष्ठानबद्धमानसः समविगत- प्रस्थाने सस्फूर्तिज्योतिपः स्वगुरोः समीपे गमनाय मुन्कलनवचन प्रती- सिद्धान्तगुरोः शिक्षा च्छति । प्रभुभिरभिहितम् - 'वत्स ! सिद्धान्तोक्तसाधुसमाचार- स्तावत् समस्तोऽपि त्वयाऽवगतोऽतस्तदनुसारेण यथा वर्तसे तथा विधेयम् । श्रीजिन- १ 'काले आगते विद्वान अपान न न पाचयेत् पात्रं च न विमानतेत् । जाता।

·No text on this page.

·No text on this page.

·२० ततो देव-गुरून् संस्मृत्य देवता चानुज्ञाप्य स्थिताः । तत्र देवता च तेपा ज्ञानेन [ध्यानेन सद[नुष्ठानेन] तुष्टा सती दुष्टप्रयुक्त तान् प्रत्ययुक्त दत्तावधाना रक्षति । ते च श्रीजिनवल्लभगणिवाचनाचार्याः समस्तविद्यानिधानभूताः । कथम् ? तथाहि-सर्वसिद्धान्तवेदिनः सूत्रतोऽर्थतश्च कण्ठस्थपाणिन्याधष्ट- विद्यावैशारद्यम् व्याकरणा मेघदूतादिमहाकाव्यादिसर्वकाव्या रुद्रटोद्भट-दण्डि- गुरुत्वम् वामन-भामहायलङ्कार-चतुरशीतिनाटक-समग्रज्योतिषशास्त्र- जयदेवादिनिःशेषच्छन्दोग्रन्थ-जिनेन्द्रमतव्यवस्थापकाभयदेवानेकान्तजयपताकादि- तर्ककन्दली-किरणावली-न्याय- शङ्करनन्दन-कमलशीलादिपरसमयतर्कनि- ष्णाता अतस्तत्सौरभेण श्रीचित्रकूटे प्रकर्षेण विख्याताः सजाताः । सर्वे परदर्शनिकविप्रादि- लोका आगन्तु प्रवृत्ताः । यस्य यस्य यद्यच्छास्त्रविषयः सशयः समुत्पद्यते स सर्वोऽपि जनस्त त पृच्छति । श्रीजिनवल्लभगणयोऽपि भास्करकरा इव विसृत्वराः समस्तमपि संशयान्धकारमुच्छेदयन्ति । श्रावका अपि स्तोकस्तोकेन च समागच्छन्ति । ततः सिद्धान्तवचनानि श्रुत्वा तदनुसारेण क्रियामपि दृष्ट्वा साधारण-सहक-सुमति- पल्हक-वीरक-मानदेव-धन्धक-सोमिलक-वीरदेवादिभिः श्रावकैः समाधिना श्रीजिनवल्लभगणिवाचनाचार्या गुरुत्वेन प्रतिपेदिरे । श्रीजिनवल्लभगणीशाना गुरूपदेशेनातीतानागतादिज्ञान ज्योतिपपरिज्ञान चातिशयितमासीत् । भगवदन्तिके साधारणश्राद्ध. परिग्रहप्रमाण ग्रहीतु प्रवृत्तः, गणिमित्रैरुक्तः.' कियन्मात्र सर्वसग्रहे करिष्यसि ? ' साधा- रणः-'भगवन् ! सृत विंशत्या सहस्रौ' । विमलज्ञानदृष्टयः श्रीजिनवल्लभगुरवः-'श्रावक ! बहुतर कुरु ' । ततः कृतानि त्रिंशत् सहस्राणि । पुनः [पूज्या ] ज्ञानेन 'महानुभाव ! इतोऽपि प्रभूततर परिभावय'। साधारण:- प्रभो ! मदीयनमस्तगृहसारमूल्यगणनेऽपि पञ्च शतानि न पूर्यन्ते, कौतस्कुती ममाभ्य- विकतरद्रव्यमम्प्राति.' । पुनस्कृय प्रभवः-सर्वसाधारण साधारण! धार्मिकश्रावक ! किमनान्य पुण्यसम्भारम्य ? मा कुरा गणनातुलाम् , चणकमात्रविक्रायिणोऽपि पुरुपाः महान्याविभक्षालयो भवन्ति' ति माभिप्राय गुम्वचनमाकर्ण्य · निश्चित किचित् मनमाय दिन भद्र मन भविष्यनीति विचिन्येपद विहस्य च साधारणेनोक्तम्- • पर न भागबन्न ! भवतु मपरिग्रहे मर्मक लक्षमिनि' । तथापितीर्णगृहीतपरिगह- मा नगरपाम्निनाप्रमानान्नगयकर्मा दिन दिने प्रचमानः मम्पदा अनागतनानम् !

·२१ तत्र कल्याणकारधिनन् गुर्वाज्ञायां विशेषतः प्रवर्तमानः साधारणः सकलसवस्य साधारणः समभवत् । सहकादयोऽन्येऽपि श्राद्धाः साधारणवत् सर्वत जिनवल्लभगणेराज्ञया प्रवर्तितुमारब्धाः । कृतचातुर्मातिककल्पानां श्रीजिनवल्लभवाचनाचार्याणामाश्विनमातस्य कृष्णपक्षत्रयोदश्या श्रीमहावीरदेवगर्भापहारकल्याणक समागतम्। चिनकूटे महावीर-पाठ- ततः श्राद्धाना पुरो भणित जिनवल्लभगणिना-भोः भावकाः ! अद्य श्रीमहावीरस्य पष्ट गर्भापहारकल्याणक • पंच हन्धुत्तरे दुत्था साइणा परिनिबुडे ' इति प्रकटाक्षरैरेव सिद्धान्ते प्रतिपादनात् । अन्यच्च तथाविध किमपि विधिचैत्यं नास्ति. ततोऽत्रैव चैत्यवासिचैत्ये गत्वा यदि देवा वन्यन्ते तदा शोभन भवति । गुरुमुखकमलविनिर्गतवचनाराधकः श्रावकै]रुक्तम्-'भगवन् ! यद् युष्माक सम्मत तत् क्रियते । ततः सर्वे श्रावका निर्मलशरीरा निर्मलबस्ता गृहीतनिर्मटपूजोपकरणा गुरुणा सह देवगृहे गन्तु प्रवृत्ताः । ततो देवगृहस्थितयाss- र्यिकया गुरुश्राद्धसमुदायेनागच्छतो गुरून् दृष्ट्वा पृष्टम्-' को विशेषोऽध !' । केनापि कथितम्-'वीरगर्भापहारपष्ठकल्याणककरणार्धमेते समागच्छन्ति' । तया चिन्ति- तम्-'पूर्व केनापि न कृतमेतदेतेऽधुना करिष्यन्तीति न युक्तम् ।। पश्चात् सयती देव- गृहद्वारे पतित्वा स्थिता । द्वारप्राप्तान् प्रभूनवलोक्योक्तमेतया दुष्टचित्तया- मया मृतया यदि प्रविशत' । तादृगप्रीतिक ज्ञात्वा निवर्त्य स्वस्थान गताः पूज्याः । श्राद्धैरुक्तम्-- भगवन् ! अस्माक वृहत्तराणि सदनानि सन्ति . तत एकस्य गृहोपरि चतुर्विदातिपटक धृत्वा देववन्दनादि सर्व धर्मप्रयोजन क्रियते । पष्ठकल्याणकमाराध्यते । गुरुणा भणितम्-'तत् किमत्रायुक्तम् ?' तत आराधित विस्तरेण कल्याणकम् । जात समाधानम् । अन्येद्युगीता). धावकैमन्त्रित यधा-' विपक्षेभ्योऽविधिप्रवृत्तेभ्यः पार्शज्जिनोतो विधिविधातु न लप्स्यते, ततो यदि गुरोः सम्मत भवति, तदा चित्रकूटे विधिचैत्य- तले उपरि च देवगृहद्वय कार्यते । स्वसमाधान गुरुणा निवेदि- दूयप्रतिष्ठा तम् । गुरुभिरप्युक्त यधा- "जिनभवन जिनविम्ब जिनपूजा जिनमत च यः कुर्यात् । तस्य नरामर-शिवसुखफरानि कारपल्लवस्थानि ॥१॥ इति देशनया ज्ञात श ः अक्षाप्रधान गुरूणामभिप्रेतमेपैतहोकमध्ये च वार्ता जाता यथैते देवगृहरितय कारयिष्यन्तीति वार्तामाकी महादनहरतरेण बहुदेवश्रेछिना कथितमेतेऽए कापारिका देवगृहद्वय कारपियन्ति राजमान्या भविष्य- न्तति एतच श्रुत श्रीजिनवल्लभगणिभिः । अपरस्मिन् वातरे पहिरो प्रभू १ पर हस्तोतरेऽभवन् , स्वातिना परिन्ति । । ३ ·२२ सोऽपि मिलितः । साक्षेप मणित ज्ञानदिवाकर श्रीजिनवल्लभगणिमित्रैः-'भद्र ! बहुदेव ! गर्यो न विवेयः । कविदेतन्मध्यान् सोऽपि भविष्यति, यस्त्रां बमुन्छोट- यिष्यति' । तच तथैव सञ्जातम् । प्रभुप्रसादात् साधारणमार्गप्याविक राजमान्यो वभूव । नरवर्मनृपः काप्यपराधे तस्मै दुष्टमुखाय रुष्टस्तमुष्टेण सह बोष्ट्रमिवारटन्त धारायामानाययति । तत्र च केनापि प्रयोजनेन माधारणमाबुर्गतोऽभूत् ततस्तेन सकलजगत्साधारणेन साधुसाधारणेन विहित सेधनादिनिवारणेन निष्कारणेन राजानं विज्ञप्याङ्गीकृतसाधुचेष्टितेन बन्धनान्मोचितोऽसौ बराकः । देवगृहयुग्ममपि सोत्साहैः श्रावकैः कारयितुमारब्धम् , देव-गुरुप्रसादात् परिपूर्ण निष्पन्नम् । तत्र चोप- रिष्टात् श्रीपार्श्वजिनभवनमधस्ताच श्रीभव्यानां लोचनमनोहारि ममुत्तुङ्गशिखरतोरणं स्वर्णमयदण्डकलशपरम्पराप्रभामण्डलखण्डितचण्डान्धकार श्रीमहावीरजिनभवन निर्मा- पितम् । श्रीजिनवल्लभगणिवाचनाचार्यविस्तरेण समस्तविविपूर्वक चक्रे गरिष्ठा प्रतिष्ठा । सर्वत्र प्रसिद्धिर्जाता अहो ! एत एव [गुरवो] गुरव इति । अन्यदा लोकमध्य एवविधाः सर्वशास्त्रविढः श्वेतपटाः समाजग्मुरिति श्लावां महतीं श्रुत्वा विप्र एको ज्योतिपिक' पण्डितमानी श्रीजिनवल्ल- ज्योतिःपरिज्ञानम् भगणिसमीपे समागत । श्रावकैः पट्टासनं दत्तम् । पृष्टोऽसौ गुरुमिर्भद्र ! भवता कुत्र स्थाने वासः १, कस्मिंश्च शास्त्रेऽभ्यास. १ | विप्रः- निवास- स्तावदत्रैवाभ्यासस्तु सर्वेष्वपि व्याकरण-काव्य-नाटकालकारादिपु । वाचनाचार्याः- विशेपेण कुत्र ? | विप्र - ज्योतिपे। वाचनाचार्या:-चन्द्रादित्यलग्ने सम्यग् वेत्सि ? । विप्रः सगर्वम्-किमत्रैवागणिते एक द्वौ त्रीन् वा लग्नान् प्रतिपादयामि ? । ततः सगर्व तद्वचनमुपश्रुत्य वाचनाचार्याः-शोभन परिज्ञानम् ? । पुनर्विप्रः- युष्माकमपि किमप्यस्ति लग्नविषये परिज्ञानम् । वाचनाचार्याः- भविष्यति किञ्चित् । विप्रः साक्षेपम्- तर्हि कथयन्तु भवन्तः । वाचनाचार्या अनुत्सिता अपि सोत्सकमिव मो मो विप्र! कथय कति कथयामि दश विंशतिं वा लग्नान् ? । तच्छुत्वा तस्याश्चर्यमभूत् तावत्सङ- ख्यॉल्लग्नान् झटिति प्रतिपाद्य पुनर्मणित भगवद्भिः-भो विप्र! गगनमण्डले हस्तद्वय- द्वयस मेवखण्ड पश्यसि ? । वमाण ब्राह्मणः-पश्यामि । वाचनाचार्यरुक्तम्-कथय [किय]- न्मात्र ‘जल मोक्ष्यति । विप्रोऽजानानः शून्यदृष्टिर्दिशोऽवलोकयति । ततो माणत- माराध्यैः-शृणु मो विप्र! घटिकायान्तरे तन्मेवखण्डं हस्तद्वयमात्रमप्यधुना सकलं गगनमण्डल व्याप्य तावद् वृष्टिं करिष्यति [यावता ततो वयर(१) मेव माजनद्वयं परिपूर्ण भविष्यति । ततश्च तत्रैवोपविष्टस्य विप्रस्योर्द्धमुखस्य सर्व तथैव तन्नातम् । विप्रो मस्तके हस्ती योजयित्वाऽहो ! ज्ञानमहो ! ज्ञानमिति शिरो धुन्वन् प्रभूणा पादयोनि- मवतु, विशेपेण -- ·२३ . स्थागः पपात, भाणितुं च ललो यावदन तिष्ठामि, निश्चितं तावद् भगवता पादान् वन्दित्वा भोजन विधास्यामि । न मानविटम्बितेन मया ज्ञाता एवविधा भवन्त. । जाता सार्वत्रिकी प्रसिद्धिर्यदहो ! ज्ञानिनः श्वेतपटा एव भवन्ति । अन्यदा कदाचिन्मुनिचन्द्राचार्येण शिष्यद्वय सिद्धान्तवाचनानिमित्त श्रीजिन- वल्लभगणिपाधै प्रेपितम् । जिनवल्लभगणिरपि तयोर्वाचना क्रियमाणकुशिष्य. दातु प्रवृत्तस्तावऱ्याशुभौ(भ) चिन्तयतः-'यदि जिनवल्लभगणे: श्राद्धान् कथञ्चिद् विप्रतारयाव' इति बुद्धया रञ्जयतः श्रावकान् । कदाचित् स्वगुरु- पार्चे प्रेपितु प्रच्छन्नवृत्या लेखोऽलेखि । तच वाचनाकपलिकायां प्रक्षिप्य वाचना प्रहीतुं गतौ तौ वसतो गणितमीपे वन्दन दत्त्वोपविष्टौ । यावदुच्छोटिता कपलिका ततो नूतनो लेखो दृष्ट्वा गृहीतो जिनवल्लभगणिमित्रैरुच्छोटितश्च । तावपि हस्ताद् प्रहीतु न शक्नुतः । ततोऽवधारितो लेखः । लिखित च तत्र-"जिनवल्लभगणेः फेचित् श्राद्धाः स्ववश नीताः सन्ति. क्रमेण सर्वानपि वशीकरिष्याव इति मनोवृत्ति- रस्ति ।" 'अय चार्थो विरुद्धत्वाद् यद्यपि शास्त्रोपनिवन्धयोग्यो न भवति; तथापि चरितोपरोधादुक्त इति' । ततः श्रीजिनवल्लभगणिना द्विधा विधायामाणि यथा- "आसीजनः कृतघ्न. क्रियमाणमस्तु साम्प्रतं जातः । इति मे मनसि वितर्को भवितालोकः कथ भविता ॥ १ ॥" इति पठित्वोक्तम्-अहो ! एवविधाशुभभावयो. सृतं भवतोर्वाचनया । पश्चाद् विमुखौ गतौ स्वस्थानम्, पुनर्न दृष्टाविति । कदाचिजिनवल्लभगणेहिभूमौ गच्छतः कश्चिद् विचक्षणः प्रसिद्धि पाण्डि- त्यस्य श्रुत्वा मिलितः, समस्यापद च प्रक्षिप्त कस्यापि राज्ञो समस्यापूर्ति वर्णनमाश्रित्य यथा- कुरङ्गः किं भृङ्गो मरकतमणिः कि किमशनि': ।' १ वि. स १३३४ वर्षे प्रभाचन्द्रमूरिणा विरचिते प्रभावकचरिते कविराजश्रीपाल देवयोधयो. सवादेऽपीयं समस्यापूर्तिः प्रादर्शि- समस्या दुर्गमा काञ्चित् पृच्छतेति नृपोदिते । श्रीपाल ऊचिवानेक, स्फुट शिखरिणीपदम् ।। तय-'कुरणः कि भृगो मरकतमणि कि किमशनिः? तत्पाटपृष्ट एवासाववदत् कविनायक चरणनितयपत्ते को वित्म्योऽत्रामूदाशि! ।। तद् यथा-चिरं चित्तोद्याने चरसि च मुगाब्जं पियनि च क्षणादेणाक्षीणा विषयविषमुदा हरसि च । नृप! त्व मानाद्रि दल्यसि च कि कौतुक्कर फुर: कि महो मरफलमणि' कि किमशनिः॥ -प्रभावकचरिते (नि सा. प्रकाशित पृ. ३०९) - ..

·२४ । ततः श्रीजिनवल्लभगणिना मनाक् परिभाव्य तदैव पूरिता समस्या, कथिता च तदग्रतः । यथा- " चिर चित्तो(त्रो)याने चरसि च मुखाज पिवसि च क्षणादेणाक्षीणा विरहविषमोह हरसि च । नृप ! त्व मानादि दलयसि च कि कौतुककरः कुरङ्गः किं भृङ्गो मरकतमणिः किं किमशनिः ॥ १॥" इति श्रुत्वाऽत्यन्तं प्रमुदितो गदितु प्रवृत्तोऽहो ! निश्चितं न निर्मूला जनप्रसिद्धिः 'यादृशाः श्रुता[स्ता]दृशा एव यूयम् ' इति गुणस्तुति कृत्वा पादयोः पतित्वा गतः । ततः मुगुवसतौ समागतः श्रावकै पृष्टो यत् सुगुरो ! किमि[ति] वह्वी वेला लग्ना' । सहगतेन शिष्येण सर्वाऽपि कथिता वार्ता । जात. प्रमोदोत्फुल्ललोचनः समस्तोऽपि श्रावकलोकः । गणदेवनामा श्रावकः स्वार्थी जिनवल्लभगणिपार्श्वे सुवर्णसिद्धिरस्तीति केनाप्युक्ते चित्रकूटस्थस्य भगवत [समीपे] समागत्य पर्युपासना वाग्जीयरोत. कर्तुमारब्धः । लक्षितस्तद्भावो गणिना । तथापि योग्य त ज्ञात्वा प्रतियोधः तथा कृता ससारखैराग्यजननी देशना यथाऽसावत्यन्त सविग्नो नि.हो जातः । ततो भाणत गणिना-भद्र ! किं मुवर्णसिद्धि कथयामि ? । तेनो- तन्-भगवन् ! युग्म पादशुश्रूषा कुर्वाणो विंशतिद्रम्मनीच्या व्यवहार कुर्वन् श्राद्धधर्म करिष्यानि । तम्य च धर्मकथने लब्धिरस्ति । ततो लिखितकुलकान् लेखान् दत्त्वा शिक्षमित्रा प्रेषितो वाग्ज (ग)डदेो । कृतः सर्वोऽपि वाग्ज(ग)डीयटोकः श्रीजिनव- ल्लभगणि प्रति जानप्रतिवन्धम्नेनं । श्रीजिनवल्लभगणिव्यान्याने सर्व विचक्षणा जना उपविशन्ति, विशेषतो बार मा. म्यम्वविद्यानन्ददापोडार्थम् । अथ कदाचिदिय गाथा रघान्दोपसम्नम् मान्यांनं ममागता यथा]-- विनिर्दा पार्टग वा वि ददाण । उम्र नमुन्ट दिही अट तर विति ॥ १ ॥" 'ना EिR, नगर ...नारस ने माना।

·२५ - ततो निगवेन व्यारत्या ता] यथावस्थित श्रीजिनवाट गगणिना 7 मालणा इति व्याख्यान श्रुत्वा कुपिता विप्रा बहिनिगना His निकटीभूताः । आलोचित विगैरेने मह विवाद विवायनान निमान : | अथ तेषां स्वरूप तादय विज्ञाय श्रीनिनवभगणमान :'. उन्यते. न मनागपि । विमुन्कटकारटिकरटतटपाटपटिको', :- सिंहनादप्रतिशब्दनधिरीहतकाननस्य पढाचित पानं !' मात्रौत्रसपलायनमज्जाताजमहोय. पुरोय. ग्याट रागामार।। चास्मद्गुरूणां श्रीजिनपतिमरीणामत्रैवार्थऽ योगिर्यया-- " वरनखरसारकोटिरपोटिनागेमा- स्थलाविगलितगुगताराजिपिfanlf 1, I हरिरधिगरि (गा कि जितो निहितो या- ऽनिटार दर पाता | { | " ततो भगाता श्रीजिनवादभगणिना--- "गोदाम भारोरगतमयतया पाfin: गपते बतायगितामा २१ । मातो! क्षोभ र सानिमपि सगावोगा .. नक्षोणी ना, 11. हारी या भूर लिपि । मितिाना गाने का काम . . दुबिना ताई पारभार त रोगो में... निधान स. मा दया ने प्रेम . ( . . निरपरिमानिधानमोर རྩ་ད་བཱདྷ .:/ : ， ...པེམན : " । . न । 41 * ·२६ - " रे रे नृपाः . तम्-' देव ! न पण्डितपूरिताः समस्याः प्रतिमान्त्यनयोः । रानोक्तम्-अहो ! अस्ति कश्चिदुपायो येनानयोर्मनो रज्यते । । केनापि विवेकिना पुरुपेणोक्तम्-देव ! चित्रकूटे श्वेतपटो जिनवल्लभगणिः सर्वविद्यानिवानमाकर्ण्यते । राजा तदैवोद्वय शीघ्रगति [स] पुरुष सलेख प्रेपितम् । लेखश्च साधुसाधारणनिमित्तम् । लिखित च [तात्र-'भोः साधा- रणसाधो ! यथा त्वदीयगुरुभिर्मनोहरा पूरितेय समस्या शीत्र समागच्छति तथा कार्यम् , नान्यथेति । एव स राजलेखस्तैरौष्ट्रिकैः सन्ध्यासमये साबुसाधारणहस्ते प्रदत्तः प्रतिक्र- मणवेलायाम् । साधुसाधारणेन स नृपलेखो गुरोः पुरो वाचितः , अवगतस्तदर्थो गणिमित्रैः । ततः प्रतिक्रमणानन्तर झटिति पूरिता सा] समस्या यथा- 1 श्रीनरवर्मभूप-प्रसादनाय क्रियता नताङ्गैः । कण्ठे कुठारः कमठे ठकारश्चक्रे यदश्वोग्रखुराग्रघातैः ॥ १ ॥" लेखयित्वा तदैव दत्ता साधुसाधारणहस्ते । तेनाप्यौष्ट्रिकपुरुषाणा हस्ते स्वकी- यविज्ञप्तिकालेखसहिता सा समस्या प्रहिता । तेऽपि लेख गृहीत्वा रात्रावेव शीघ्र धारा- पुर्या सम्प्राप्ताः । पठिता तयोर्वदुपोः पुरतः समस्या । रञ्जितमतीव [तया] तयोर्मनः, भाणितं च ताभ्याम्-- अस्या सभाया नास्तादृशो विद्वान् येनेय पूरिता, किं तबन्यः कश्चित्' इत्येव प्रशसन्तौ वस्त्रादिप्रदानेन सत्कृत्य तौ प्रेषया[ञ्चक्राते नरेश्वरेण] [श्रीजिनवल्लभगणिरपि भगवानुद्यतविहारकारी परमब्रह्मचारी कतिपयदिनै- श्चित्रकूटाचलदुर्गाद् विजहार धारायाम् ।] केनाप्युक्त राज्ञोऽने धारायां नरवर्मनृपात् देव ! समस्यापूरकः श्वेतपटोऽत्रागतोऽस्ति । ततोऽतिशयित- विद्वत्तागुणाकृष्टहृदयेनोक्तं नृपेण-'भोः शीघ्रमाकारयत तमत्र'। आकारितो विनयपूर्वक राजपुरुषैः, समागतो भगवान् प्रणतः सादर क्षितीश्वरेण । ततो लब्धाशीर्वादेन योजितहस्तमुकुलेनाभिदधे धराधवेन-'भो विद्वज्जनचूडामणे ! मन्म- नस्तुष्टये पारुत्थलक्षत्रय ग्रामत्रय वा गृहाण ।' ततो भणित श्रीजिनवल्लभगणि- वाचनाचार्यैः-महाराज ! वतिना निपिद्धोऽर्थसङ्ग्रहोऽस्मदागमे विशेषतः । तथा चागमः- " दोससयमूलजाल पुवरिसिविवज्जियं जई वतं । अत्यं वहसि अणत्थं कीस निरत्यं तवं चरसि ॥१॥" [उपदेशमाला गा०] इत्यादि । अतो वय नार्थ हस्तेनापि स्पृशामः । राजा पादयोर्निपत्य प्राह-भो महात्मन् ! निःस्पृहशिरोमणे ! तथापि लक्षत्रयस्य ग्रामत्रयस्य वा ग्रहणमन्तरेण मम मनःसमाधिर्ना- तो यथा तथा मन्मन समाविरुपादनीय. । वाचनाचार्यरुक्तम्-" यद्यनार्ये महारा- सन्मानम् ·२७ जस्य महानाग्रहस्तर्हि चित्रकूटे श्रावकैर्देवगृहद्वय कारितमस्ति, तत्र पूजार्य स्वमग्टपि- कादानात् पारुत्य लक्षद्वय दापयत ।" ततो राजा तुष्टः शाश्वत मा(में) दान भवि- व्यतीति तथैव चकार । तथा श्रीजिनवल्लभगणेर्धार्मिकत्वेन सर्वत्र प्रसिद्धिर्जते । ततश्च श्रीनागपुरे श्रावकैर्देवगृह नेमिनाथविम्यं च नूतन कारितमस्ति । तेपामेप बभूवाभिप्रायो [य]दुत वय महाचारित्रिण श्रीजिनवट- नागपुरे नमिजिना- लयप्रतिष्ठा भगणिं गुरुत्वेनाभ्युपेत्य तस्य हरतेनोभयो. प्रतिष्टां कारयिष्याम इति चिन्तयित्वा] सर्वसम्मतेन महताऽऽदरेण मरता बहुमान-गा- कारितो भगवान् श्रीजिनवल्लभगाणः । ततः पूज्यैः शुभलग्ने देवगृह नेमिनाथ. विम्यं च प्रतिष्टितम् । तत्पदाहस्तप्रभावालक्षपतयस्ते धावका जजिरे । नेमिना रत्नमयानि मुकुट-तिलक-कुण्डलागद-श्रीवत्स-कण्ठमणिमालिकायाभरणानि कारणा- ज्चक्रिरे। घेण्यप्रसिधा तथा नरवरपुरीयश्रावकाणां तथाऽभिप्रायो जाता ययगपि श्रीजिनवाटभगणि गुरुत्वेनाङ्गीकृत्य देवगृह-बिम्बयोः प्रतिग विधापयाम ह नरवरपुरे विधि- पर्यालोच्य तथैव कारयामासुः । उसपोरपि लिया रात्रिवलिधारण---रात्रिरतीप्रवेशन-~-रारिप्रतिकारणकारणात मुक्तिसाधको विधिलिखितः । ततो मरकोट्टीयश्रावः श्रीजिनबीभगणिवाचनाचा शिरमा लग भरको विहार, वित्रामपुरम धेन मरको? विता. । तर . . प्यारयानमारतः सिस्थानादियुक्ता दत्ता यसतिः, स्वितावास्या । र भगवन् ! युष्मदनारविन्दाजिनाचनरसगार जादा । प्रभुभिरमाणि-'युक्ततमेत जायकाणाम् , तपिदेशमाला कतिम र तरक- पूर्वमेव श्रुता। पूज्यैर्भणितम्-भूयोऽपि श्यताम् । भव्यदिने माग रधोपटेगा। " सवभरमुसभजिणो रागासा वल्माण। श्य पिएरिया निरतणा भएज, एपमा ।।। येफस्या अपि गाभारा व्यापार : नानालिसातोदाहरणारसेन तक्षिन in ! ए वचनामृतेन नाम सम: । कपमन्यधेशी साली की ई च देशनमा भारकाः।

·३० कुलकरूपप्रकरण--प्रश्नोत्तरशतक-- गृहारगतक- 'नानाप्रकारविचित्रचित्रका- व्यसार-शतसङ्यस्तुतिस्तोत्रादिरूपकोनिपताका सकलं महीमण्डल मण्डयन्ती विद्वन्जनमनासि प्रमोदयति ॥" चारित्रसिंहगणिना सुमतिगणिविनिर्मितगणवरमार्धशतकवृहद्वृत्तेरेव प्रोदृते गणधरसार्धशतकान्तर्गतप्रकरणे पूर्वोक्तमेव चरित प्रतिपादितम् । श्रीजिनदत्तसू- रीयगणधरसार्धशतकस्य सुमतिगणीयविवरणमुपजीव्य जिनेश्वरसूरिशिष्येण वाचक- सर्वराजगणिना विरचितायां सक्षिप्तवृत्तावप्युपरि प्रदर्शितमेवेतिवृत्तमुपलभ्यते । वि. सं. १६२९ वर्षे धर्मसागरोपाध्यायेन विरत्रिते स्त्रोपजवृत्तिसमन्विते प्रवचनपरी- क्षापरनाम्नि कुपक्षकौशिकसहस्रकिरणे पूर्वप्रदर्शितमेव चरितमवतारित विवादपूर्वमवमतं चावलोक्यते । सक्षिप्तरूप प्रायोऽन्यत्र क्षमाकल्याणादिरचितखरतरगच्छपट्टावल्यादावीप दृश्यते । जिनवल्लभसूरेः पट्टधर प्रस्तुतकाव्यत्रयीकर्तार जिनदत्तसूरि विहायान्ये के के शिष्याः समासन् ? तद्विपये विशेपतो न व्यज्ञायि, नवरं सत्तरि शिष्याः (सप्तति) टिप्पन-जिनवल्लभीयवस्तुविचारसारप्राकृतविवरणकर्त रामदेवगणेस्तु परिचयो भवति जेसलमेरभा० सूची(पृ. ४०, ४६, अप्रसिद्ध० पृ. ३४) विलोकनेन । अपवर्गनाममालाकारो जिनभद्रसूरिरपि च तत्प्रान्ते निजं जिनवल्लम- जिनदत्तसूरिसेवित्वं जिनप्रिय( वल्लभ )-विनेयत्व चामिज्ञापयति स्म । १ वि सं. १२९३ वर्षे जिनपालगणिना प्रणीताऽस्य विवृतिरुपरि प्रादर्शि । .२ वि सं. १४८३ वर्षे तपागच्छनायकसोमसुन्दरसूरिशिष्येण लेखित सटीकमेतदुपलभ्यते। अवचूरिसहितं त्वेतद् म्हेसाणास्थयशोविजयजैनपाठशालया प्रसिद्धि प्रापितम् । वि. सं. १६४० वर्षे पाठकपुण्यसागरेण विरचितैतगृत्तिश्चोपलभ्यते । ३ जिनवल्लभसूरिविरचित ' उल्लासिकम' इत्यादि लव जितशान्तिस्तोत्र वि. सं. १३२२ वर्षे धर्मतिलकमुनिरचितया विक्रमीयसप्तदशशताब्युतरार्धे च गुणविनयगणिगदितया वृत्त्योपेतमुपलभ्यते । जिनवल्लभसूरिविरचितं मावारिवारणादि वीरजिनस्तोत्र वि स १४८७ (2) वर्षे जयसागर- गणिप्रणीतवृत्तिसहित ही हं पण्डितेन प्राकाशि । जिनवल्लभसूरिरचितं ' दुरियरयसमीर' इत्यादि वीरस्तोत्र वि. सं. १६८७ ( ? ) वर्षे समयमुन्दरगणिनिर्मितवृत्तिसमन्वित सूर्यपुर(सूरत)स्थजिनदत्तसूरज्ञानभाण्डागारसस्थया प्रकाशयाश्चके जिनवालभरिप्रणीतं नाभेय-शान्ति-नेमि-पार्श्व-वीरजिनवरितपश्चकरूपं स्तोत्र- पञ्चकं वि. स. १५१९ वर्षे साधुमोमगणिविहितवृत्त्या समन्वित सम्प्राप्यते । एतेदतिरिकान्यन्यानि चतुर्विंशतिजिनस्तुति-जिनविज्ञप्ति-वीरकल्याणकस्तोत्रादिस्तोत्रा- ज्यपि यत्र कुत्रचिदुपलभ्यन्ते । स्वप्नाटकविचारनामा ग्रन्यो जिनैपालोपाध्यायविहितभाष्यसहितो ज्ञायते (पत्तनीयभा० सूची) । अटमप्तत्यागमोद्धाराद्याऽन्याऽपि जिनवल्लभसूरिकृतिविज्ञायते जैनमन्यावल्या जिनवमसूरिनाग्नि निर्दिष्टाः पर्यन्तोपदेश-तीयंकरस्थानप्रकरण-बृहत्संग्रहणीवृत्ति- रत्नबूढकथाप्रभृतयो ग्रन्यास्तथैव वाऽन्ययेति न निधीयते ।

·जिनवल्लभसूरिसन्तानीयैः प्रभूतैर्विद्वद्भिर्मन्यकारैर्ग्रन्थप्रारम्भप्रान्ते जिन- त्यादिप्रतिष्ठालेखप्रारम्भप्रान्तादौ निजपूर्वजपरिचायकप्रशस्तिप्रदर्शने प्रशंसका च प्रस्तुतोऽय सूरि रिप्रशसापूर्वमस्मारि । तत उद्धृत्यात्र किञ्चित् प्रदर्श्यते तथाहि- वि. सं. १२९५ वर्षे चित्रकूटवास्तव्य ता. सल्हाकेन लेखिताया पुस्तिकायाम्- " चारित्रिचूडामणिश्रीजिनवल्लभसूरिसन्तानीयधीजिनेश्वरसूरिपदपंकजमधु- करेण" इत्यादि । -जे० भा० सूची ( पृ. २६ ) 'वि. सं. १३०७ वर्षे पूर्णकलशगणिः "तस्मिन् सोऽभयदेवतरिरभवत् क्लृप्ताङ्गवृत्तिस्ततः संविग्नो जिनवल्लभो युगवरो विद्यालिताराऽम्बरन् ।" --प्राकृतद्वयाश्रयवृत्तौ( प्रश० श्लो० २) *वि. सं. १३१२ वर्षेऽभयतिलकगणिः- "*तच्छिप्यो जिनवल्लभो गुरुरभाञ्चारित्रवैचि(पावि)व्यतः सारोद्धारसमुच्चयो नु निखिलनीतीर्थतार्थस्य यः । सिद्धाकर्षणमन्त्रको न्वखिलसद्विद्याभिरालिगनात् कीर्त्या सर्वगया प्रताधितनभोयानाध्यविद्यो ध्रुवम् ॥ -त. याप्रयवृत्तौ ( प्रश० ० ४) 'जज्ञे तदीयपदवीनलिनीमराल वेभ्यश्चरित्ररमया जिनवल्लभाख्यः ।' न्यायालदारप्रान्ते ( जेसलमेरभां० सूची पृ.४८) "वि. सं. १३१२ वर्षे चन्द्रतिल्कोपाध्यायः- १ समर्थिता विममराज हयान्तरिक्ष-ज्वल्नेन्दुनाये । पुण्यार्कवास्थामलफाल्गुनैकादशी तिथौ याधयवृत्तिरेपा ॥ -प्राक्तयति (. श्री. १४) २ सये द्वादशभिरुयोदशटाते भीपिकमान्देरी जि) घोप्रहलादनपत्तने एभदिने दीपोत्सवेऽपूर्वत । ----सं. धापतिः (प्रो. १३) ३ धीमद्वीसल्देवगुर्जरपरापीरोऽधियं मला एवी पाल्पति प्रतापनपने दोस्तम्मतीधे परे। पक्षुः-शीतकर त्रयोदशमिते स्वलरे करने सय भन्दा समर्थिमिद दावत दररे। -भातमारचरितम् (Tो. ४.)

·२२ "श्रीजिनवल्लभसरिस्तत्पद्धेऽभूद् विमुक्तबहुभूरिः । भव्यजनबोधकारी कल्मपहारी सदोद्यतविहारी ॥ तर्क-ज्योतिरलङ्कृतीर्निज-परानेकागमॉल्लक्षण यो वेत्ति स्म मुनिश्चित सुविहितश्चारित्र(नि)चूडामणिः । नानावाग्गडमुख्यकान् जनपदान् श्रीचित्रकूटस्थिता चामुण्डामपि देवता गुणनिधिर्यो बोधयामासिवान् ॥" -अभयकुमारचरिते (प्रश० श्लो० १०-११) 'वि स. १३१७ वर्षे लक्ष्मीतिलकगणिः- " विद्वत्ताऽतिशयर्द्धि-सयमरमात्रैमातुरः सर्वतो- वक्त्रो यस्य यशःकुमार उदितः श्रीतारकाधीश्वरम् । चित्रं न्यत्कृतवांत्रिलोकमपि च प्रासाधयल्लीलया तीर्थ श्रीजिनवल्लभो गणपतिः शास्ति स्म सोऽयं ततः ॥" -जिनेश्वरसूरीयश्रावकधर्मवृत्तौ (प्रश० श्लो० ४) वि. सं. १३२० वर्षे प्रबोधचन्द्रगणिः-- "विद्या मा भवताकुला जननि ! वाग्देवि ! त्वमाश्वासयै- ता धातस्त्वमिमा प्रबोधय गिर ब्रह्मन् ! स्वय मा मुहः । आसीनोऽभयदेवमूरिमुनिराट्-पट्टे जगदल्लभः सूरिः श्रीजिनवल्लभः स्व(सु)रसतः सिद्ध तवैवेप्सितम् ।" -सन्देहदोलावलिबृहद्वृत्तौ (प्रश० श्लो० ५ ) -- १ श्रीवीजापुरवासुपूज्यभवने हैमः सदण्डो घटो यत्रारोप्यथ वीरचैत्यमसिधत् श्रीमीमपल्या पुरि। तस्मिन् वैक्रमवत्सरे मुनि-शशि-त्रेतेन्दुमाने चतु- दश्या माघसुदीह चाचिगनृपे जावालिपुर्यो विभौ । वीराईद्-विधिचैत्यमण्डनजिनाधीशा चतुर्विंशति- सौधेपु ध्वजदण्ड-कुम्भपटली हैमी महिष्ठेमहः । श्रीमत्सूरिजिनेश्वरा युगवरा' प्रत्यनुरस्मिन् क्षणे टोकाऽलङ्कतिरेषिकाऽपि समगात् पूर्तिप्रतिष्टोत्सवम् ॥ -श्रा. ध. प्र. यू. (प्रश० श्लो० १६-१७) २ विक्रमवर्षे व(ऽम्ब)र-कर-शिस्ति-रूपमिते मधोः प्रथमपक्षे । पञ्चम्या प्रहलादननगरेऽसौ समर्थिता सोमे ॥-सं० दो. वृ० ·३३ - 'वि. सं. १३२२ वर्षे धर्मतिलकमुनिः- "इह हि किलैकदा वर्णनातिक्रान्तानुपमभागधेयाः सुगृहीतनामधेयाः सकल- लोकसंलाप्यमहार्यविमलगुणमणिश्रेणयः संविनमुनिजनवातचूडामणयः स्वप्रज्ञाऽतिशय- विशेषविनिर्जितामरसूरयः श्रीजिनवल्लभसूरयः श्रीअजित-शान्त्योः स्तवन चतुर्विध- श्रीश्रमणसङ्घश्रेयस्कर सप्तदशवृत्तप्रमाण विशेषतः पाक्षिकादिपर्वणि पाठ्य चिकीर्षवः" -जिनवल्लभीयाजितशान्तिस्तववृत्तिप्रारम्भे । वि. सं. १३२६ (१) वर्षीये सङ्घपुरजिनालयशिलालेखे- "अपमलगुणग्रामोऽभुष्मादधीतजिनागमः प्रवचनधुराधौरेयोऽभूद् गुरुर्जिनवल्लभः । सकलविलसद्विद्यावल्लीफलावलिविभ्रम प्रकरणगणो यस्यास्येन्दोः सुधा विभृतेतराम् ॥ १०१॥ सम्यक्त्वबोधचरणैत्रिजगजनौघचेतोहरैर्वरगुणैः परिरब्धगात्र । य वीक्ष्य निःस्पृहशिखामणिमार्यलोकः सस्मार सप्रमदमार्यमहागिरीणां ॥१०२॥" -~-वीजापुरवृत्तान्ते (पृ. ४) "वि. स. १३२८ वर्षे प्रबोधमूर्तिगणिः ( जिनप्रबोधसूरिः )- 'चान्द्रे कुलेऽजनि गुरुर्जिनवल्लभाख्यो- ऽहच्छासनप्रथयिताऽद्भुतकृचरित्रः । -कातन्त्रदुर्गपदप्रबोधे वि. सं. १२७८-१३३१ (१) वर्षे जगडुकविः- 'धंन मु जिणवल्लहु वक्खाणि नाण-रयणकेरी छइ खाणि । वहतालीस सुद्ध पिंडु विहरेइ त्रिविधु मदिर जगि प्रगटु करेइ ।' -सम्यक्त्वमाईचउपई (प्रा. गू. का. संग्रहः पृ. ८१, गा. ४१) वि. सं. १३३५ (१) वर्षे प्रभानन्दाचार्य:-- 'तस्मान्मुनीन्दुर्जिनवल्लभोऽध तथा प्रधामाप निजैर्गुणौधैः । विपश्चिता संयमिना गणे च (च वर्गे) धुरीणता तस्य यधाऽधुनाऽपि ॥" कपभपचाशिकावृत्ती, वीतरागस्तोत्रविवरणेऽपि । १ नयन-कर-शिस्तीन्दुमिते विमनवर्षे तपस्पतितपावाम् । वृत्तिः समर्पितास्या मानं च सविसतितिशती -अ प्रान्ते । २ विक्रमनृपवर्षेऽष्टाविंशत्यधिक प्रयोदशशते । सम्पूर्ण बोप्रतिपदि राधेऽचिन्या गुरौ पारे। -जेमल्मेरभा० सूची (५.१५, ६. ५) - ·-- 2 1 'वि. सं. १४११ वर्षे तरुणप्रभसूरिः * तदीयपादद्वयपद्मसेवामधुव्रतः श्रीजिनवल्लभोऽभूत् । यदगर) व्रतनर्तकेन कि नृत्यता कोर्तिधन न लेभे ? ॥ -श्रावकप्रतिक्रमणसूत्रविवरणे (प्रश० श्लो० ३) *वि. सं. १४१२ वर्षे भुवनहितोपाध्यायः- ......जिनवल्लभ........शागनावल्लभो.. प्रियः यदीयगुणगौरव श्रुतिपुटेन सौ(सु)धोपम निपीय- शिरसोधुनापि कुरुते न कस्ताडव ? ॥ २०॥" -जैनलेखसङ्ग्रहे (पू० नाहरसंगृहीते ख० १, पृ० १०) 'वि. सं. १४२२ वर्षे सङ्घतिलकाचार्यः- 'तत्पदृपूर्वाचलचूलिकाया भास्वानिव श्रीजिनवल्लभाख्यः । सच्चकसम्बोधनसावधानबुद्धिः प्रसिद्धो गुरुमुख्य आसीत् ॥" -सम्यक्त्वसप्ततिवृत्तौ ( प्रश० श्लो० ३) वि. सं. १४२९ (?) वर्षे सोमतिलकसूरिः- संविग्नचूडामणयो न केपा स्युर्वलमाः श्रीजिनवल्लभास्ते । मूर्ताऽपि यद्गार्भविनाममूर्तमात्मानमुत्तुङ्गगुणैः ससञ्ज ।। -शीलोपदेशमालावृत्तौ शीलतरङ्गिण्याम् ( प्रश० लो० ३) 'वि. सं. १४२९ वर्षे देवेन्द्रसूरि:- तदनु जिनवल्लभाख्यः प्रख्यातः समयकनककपपट्टः । यत्प्रतिवोवनपटहोऽधुनाऽपि दध्वन्यते जगति ॥ -प्रश्नोत्तररत्नमालावृत्ती ( प्रश० श्लो. ५) शशि-शशि-देन्दु मते सपनि गनि पत्तने महानगरे । दोपोन्म च लिदेख मुगमा दिनकृत्यवितिरि(?म)यम् ॥ -या प्र सू वि (प्रश• लो० १३) २. नयन-चंद्र-पयोनिधि-भूमिते ब्रजति विक्रमभूभृदनेहसि । बदारी दिने अचिमामगे महीमचीदवमयं मुधी॥-० ले० स० (पृ० ६२) * भन्मजयवरम्च मामतिलकावार्यानुहम्याधुना देवेन्द्रनीदरम्य ववमा सम्यस्त्वमत्मप्तते। दिको द्वि-नयनाम्माधि-क्षपार प्रमे मारम्यनपत्तने मिनिता ईana ना॥ --ग..। १ रन देवेन्द्र रिम-: । नन्द-युग्म-पयाराशि-शशादायगर गरे । पोनररतमाला' । न च दीः श्रीमुनिमहरिनिः ।। --- रशु (प्रा. लो. १७-१८) - " ·- . A 'वि. सं. १४६८ वर्षे वर्धमानसूरिः- " श्राद्धप्रबोधप्रवणस्तत्पट्टे जिनवल्लभः । सूरिर्वल्लभता भेजे त्रिदशाना नृणामपि ॥ -~-आचारैदिनकरे ( प्रश० श्लो०१४ ) प्रायो विक्रमीयपञ्चदशशतके चित्रिता जेसलमेरुदुर्गीयजैनभाण्डागारादै- ताडपत्रात्मकपुस्तिकायाः काष्टपट्टिकायां जिनवल्लभसूरि-प्रतिकृतिरप्युपलभ्यते । वि. स. १४९७ वर्षे प्रतिष्ठित सम्भवजिनालयप्रशस्तिशिलालेखे- ततः क्रमेण श्रीजिनचंद्रसूरि-नवांगावृत्तिकार--श्रीस्तंभनपार्श्वनाथप्रकटीकारश्रीअमय- देवसूरि-श्रीपिंडविशुद्धचादिप्रकरणकारश्रीजिनवल्लभमूरि-" इत्यादि -जेसलमेरभा० सूची ( परि० पृ. ६७,७६ ) वि. सं. १९०३ वर्षे जिनवल्लभीयभावारिचारणादिस्तोत्रवृत्तिकारो जयसागरगणिः- " श्रीवीरशासनाम्भोधिसमुल्लासनशीतगोः । सूरेरमयदेवस्य नवाझावृत्तिवेधसः ।। पट्टालङ्कारसारश्रीः सूरिः श्रीजिनवल्लभः ।" -जे० मा० सूची (पृ. ५७) वि. स. १५०४ वर्षे महेश्वरकविः- "एतत्कुले श्रीजिनवल्लभाख्यो गुरुस्ततः श्रीजिनदत्तसारः । सुपर्वसूरिस्तदनुक्रमेण बभूव वर्यो बहलैस्तपोभिः ॥" मन्त्रिमण्डनवंशवर्णने काव्यमनोहरे ( स० ७, श्लो० १५) 'वि. सं. १९१९ वर्षे जिनवल्लभसूरिरचितनाभेय-शान्ति-नेमि-पार्श्व-वीर जिनस्तोत्रचरितपञ्चकवृत्तिकारः साधुसोमगणिः- जिनवल्लभसूरीन्द्रसूक्तिमौक्तिकपतयः ।दर्शितार्थाः सुदृष्टीनो सुखग्राह्या भवन्त्विति॥" -चरित्रपञ्चकवृत्तिप्रान्ते ( श्लो० ६) "वि. सं. १५४४ वर्षे कमलसयमोपाध्यायः- " विचारववाड्मयवारधाता गुरुगरीयान् जिनवल्लभोऽभूत् । सूत्रोक्तमार्गाचरणोपदेशप्रावीण्यपान नहि यादशोऽन्यः ॥" -~-उत्तराध्ययनवृत्तौ सर्वार्थसिद्धौ (प्रश० श्लो० ४ ४) १ पुरे नन्दवनाण्ये च श्रीजालन्धरभूषणे । अनन्तपालभूपस्य राज्ये कल्पटुमोपमे ॥ श्रीमझिमभूपालादष्टपण्मनुसष्ट्रयके । वर्षे कार्तिकराकायो अन्योऽयं पृर्तिमाययौ ।।-c २ अस्य सक्षिप्तपरिचयो जे० भा० सूची (अप्रसिद्ध पृ ५४ ) दर्शनेन भविष्यति । ३ जेसलमेरमा० सूची (प्रस्ता. पृ० १३, ४), पत्तनमा० सूची। ४ जेसलमेरमा० सूची (प्रस्ता. पृ० १२; ४-५) A ·३६ 'वि. सं. १९९३ वर्षे पद्ममन्दिरगाण:- "प्राप्तोपसम्पद्विभवस्तॆदन्ते द्विधाऽपि सूरिर्जिनवल्लभोऽभूत् । जग्रन्थ यो ग्रन्थमनर्थसार्थप्रमाथिन तीव्रक्रियाकठोरः ॥" -ऋषिमण्डलवृत्तौ ( प्रश० श्लो० ७) वि. सं. १६१९ वर्षे साधुकीर्तिगणिना जिनवल्लमीयसङ्घपट्टकस्यावरिय॑धायि। वि. स १६४० वर्षे पाठकपुण्यसागरः- " स जयताज्जगतीजनवल्लभः परहितैकपरो जिनवल्लभः । चतुरचेतसि यस्य चमत्कृति रचयतीह चिरं रुचिरं वचः ॥" -जिनवल्लमीयप्रश्नोत्तरषष्टिशतककाव्यस्य लघुवृत्तौ । "वि. सं. १६४६ वर्षे समयसुन्दरगणिः- "कृत्वा समीपेऽभयदेवसूरिं येनोपसम्पद्ग्रहण प्रमोदात् । पपो रहस्यामृतमागमाना सूरिस्ततः श्रीजिनवल्लभोऽभूत् ॥" -अष्टलक्षार्थी ( प्रश० श्लो० ११) "वि. सं. १६५१ वर्षे पाठकगुणविनयः-- - १ एना जेसलमेरुनाम्नि नगरे प्रारब्धवानश्विनी- कोटे वाग्गुरुपद्ममन्दिरगणि पूर्णीचकारानु च । वर्षे वह्रि-शराशुगोडुपमिते वैशाखशुक्लत्रयो- दश्या शुक्रकरोद्भवे शुभतमे योगेऽल्पधीशेखरः ॥ -म. म. यू. २ तच्छित्येग मुविहिता मुगमेयं साधुकीर्तिगणिनाऽपि । एकोनविंशममधिषोडशसंवत्सरे प्रवरे ॥ माघस्य गुस्पक्षे पञ्चम्या प्रवरयोगपूर्णायाम् । विधु प्रदयमाना ममम्तमुपदायिनी भवतु ॥ -सद्ध० अवचूरिः । ३ सदना विक्रमसापुरेऽसौ वृत्तिवियद-वाधि-रसेन्दु १६४० वर्षे । गुनाहोदगम्या श्रीजनचन्द्राभिधमूरिराज्ये ॥- प्रश्नो• गृत्तिः । मावर्षद समय रस-जलधि-राग-सो[म]ममेते । धन्दामपुरे रम्न निनि पूर्णता नीता ॥ -अ. र. ५, मंजिनचन्दन पा श्रीमद् यगर नानाम् । 1 दिन में वृदिनदो विमाने । इरागपिन रजपमीमाविनः। पतीश-दार-कापन्दु १६५१ मिना ॥1. ग2. .

·३७ "सोऽभूदमयदेवास्यः, सूरिः श्रीजिनवल्लभः । ज्ञान-दर्शन-चारित्रपान भेजे ततो भृशम् ।। येन चाऽपि चामुण्डा दर्शन प्रापिता गुणैः । फर्ता पिण्डविशुद्धचादिशाताणा तत्त्वशालिनाम् ॥" -सम्बोधसप्ततिवृत्तौ (प्रश० श्लो० ७-८ ) 'वि. स. १६५४ वर्षे ज्ञानविमलोपाध्यायः- " 'तत्पटे च विरेजः कर्मग्रन्धादिशातकर्तारः । वैराग्यैकनिधानाः श्रीमज्जिनवल्लभाचार्याः ॥" -शब्दभेदप्रकाशटीकायाम् । प्रत्यायवदातावलोकनेन प्रस्तुतापनशकाव्यत्रयीप्रदर्शितविधिपथप्रचारयितुरेतत्काव्य- त्रयीकर्तृजिनदत्तसूरिपूज्यस्य जिनवल्लभसूरेः सम्यक् परिचयो भविष्यतीति विस्तारभयाद् चिरम्यते । जिनदत्तसूरिः। सुप्रसिद्धिमधिगतस्य परमपितामह(बडा दादा)प्रख्यया श्वेताम्बरजैनानुयायि- भिर्विशेषतः खरतरगच्छीयः प्रभूतपुरदिपु भक्तिप्राग्भारेणेदानीमपि 'स्तूप-प्रतिमा- -प्रतिकृति-पादुकाप्रभृतिप्रतिष्ठापनपूर्व प्रपूज्यमानस्य चतुरचित्तचमत्कृतकारिचारुचरितस्य प्रस्तुतापभ्रंशकाव्यत्रयीप्रणेतुर्जिनदत्तसूरेः परिचयः साम्प्रत साम्प्रत इति स एव प्रस्तूयते। प्रस्तुतसूरिणा स्वगुर्वादेः स्वीयविद्वत्ताऽऽदेश्च प्रकटाप्रकटरूपः परिचयः स्वयमपि समकारि स्वकीयकृतिसन्दर्भेषु । यन्मध्यादेपा काव्यत्रयी त्वत्र प्रत्यक्षा तथा च तकृतिरूपं गणधरसार्धशतक गुरुपारतन्त्र्यं नाम अन्धद्वयमप्यत्र परिशिष्टप्रदर्शित- मुपयुक्तं प्रेक्ष्यते । प्रदृश्यतेऽद्यापि प्रस्तुतस्य सूरेनिशीथचूर्णादि पुस्तकं प्रतिकृत्यौपवतंप्रमुख च जेसलमेरुदुर्गादौ । किचतत्सूरिशिष्येण जिनरक्षितसाधुना वि. स. ११७० वर्षे १ श्रीमद्विकमनगरे राजच्छीराजसिहनृपराज्ये । सरोकायाकप्रमोदसूर्योदये सम्यत् ।। चतुराननवदनेन्द्रिय-रस-वसुधासमिते लसद । श्रीमद्विरुमनृपतौ निकान्तेऽतीय कनवर्षे । -P. P.२,१२८ १ जेसलमेरुभा० सूनी (पृ २३, ३१; अप्रसिद्ध पु. ५०) विलोकनीया।

·धारानगर्यो लिखितानि, ब्रह्मचन्द्रगणिना च वि. सं. ११७१ वर्षे पत्तने जयसिंह- देवराज्ये लिखितानि कविपल्हप्रणीतानि पट्टावली( जिनदत्तसूरिस्तुति )पद्यानि त्वत्र परिशिष्ट( ४ )प्रान्ते परिनिदर्शितानि पाठकैः प्रत्यक्षीकरिष्यन्ते । श्रीमतश्चास्य सूरैः शिष्येण स्थिरचन्द्रगणिना वि. स. १२०७ वर्षेऽजयमेरौ दुर्गे पल्लीभङ्गे पञ्चाशकवृत्तेस्त्रुटितपुस्तकं गृहीत्वा गत स्वय लिखितमासीत् , तदपि विद्यते जेसलमेरुदुर्गभाण्डागारे । अपवर्गनाममालाकारो जिनप्रियविनेयो जिनभद्रसूरिजिनवल्लम-जिनदत्तसूरि- सेवकत्वं निज न्यदर्शयत् । पूर्वपरिचायितजिनवल्लभसूरेः पट्टप्रतिष्ठितेनानेन जिनदत्तसूरिणा निजपट्ट- घरपदवी जिनचन्द्रसूरये स्वयं व्यतारीत्यादीतिवृत्तोऽप्युपलभ्यते । यस्य विनेयेन जिनमत- (? पति )यतिना वि. सं. १२१५ वर्षे विलिखिता राक्षसकायटीकाऽऽदिपुस्तिका जेसलमेरुदुर्गभाण्डागारे दृश्यते । सूरिवर्यस्यास्य शिष्य-प्रशिष्यपरम्पराप्रोद्भूतैः प्रभूतैः पण्डितप्रकाण्डैः प्रणीतेषु प्रचुरपुस्तक-प्रतिमा-प्रासाद-प्रशस्तिप्रभृतिषु प्रादुष्कृत प्रविततमेतदीयं प्रोज्ज्वल सुयशः परिपठ्यते । प्रेक्षावतां प्रीतये ततः प्रोद्धृत्यात्र किञ्चित् प्रदर्यते । तथाहि- वि. सं. १२२३-७७ वर्षेषु सरिपदे विद्यमानो जिनदत्तस्पिट्टधरजिन- चन्द्रसूरिशिष्यो जिनपतिसूरिः- १ जे. भा. सूची (पृ. ६)। २ जे. भा. सूची (पृ. ४५)। ३ " पूज्यत्रीजिनाभप्रभुपदाध्यारोहरोहद्यशः- सरिश्रीजिनदत्तदत्तपदवीराजीविनीभास्वतः । शिन्य श्रीजिनचन्द्रमरिमुगुरोविद्यासरम्बानिति व्यवध्वमविधिय॑धातिनपतिः सूरिः प्रयोयोदयम्॥ -जिनपतिमूरिः (जे मा गूची पृ. ६.) " दाल्य श्रीजिनदत्तमूरिषिमुनि दीक्षिताः शिक्षिता दन्चाऽस्वार्यपद स्वर निजपद रेत सम्यापिताः। ते श्रीनिनचन्द्रमरिमगुग्योऽनन्दविम्यापमा नप्रवाम दलदिकटाक्षागी वनम्नतः ॥ -पुन्दग. (जे. भा. मूवी १) ४. ध (अदि.१.५९) पन्या ।

·३९ " तैच्छिष्यो जिनदत्तसूरिरभवचारित्रिणामग्रणी- मध्येसमय विधिं च विपय सत्पारतन्त्र्य तथा । एता सिद्धपदनयी त्रिपथगां लब्ध्वा यथा मातृका व्याशिष्टाहितलक्षणः कृतमुखो विश्व यथा शाब्दिकः ॥ लोला दोलाधिरोहात् काननशिखरिणः कन्दरोत्सगरण- क्षोणीमर्पणशोभावधिमधिशयिताः पूर्णरनेत्र-कर्णाः । जीवातून् श्रोत्रहत्तेर्निशमनमनसामन्तरङ्गं न मातः शो गानच्छलेन त्रिदिवयुवतयो यद्गुणानुगिरन्ति ॥" -पञ्जलिङ्गीविवरणप्रान्ते (लो०९-१०) " जसे श्रीजिनदत्तयत्यधिपतिः शिष्यस्ततरतस्य यः सिद्धान्ताद् विधि-पारतन्त्र्य-विपयाभिल्यागभिल्यान्वितः । आसाद्य निपदी चिधुर्वलिमिव व्यध्व वृपध्वसन चिच्छेद प्रतिपन्थिन सुगनसा व्यक्तमागप्रनामः ॥ टावण्याक्सपो यया पतिरपा नो पर्वतक्षोभितः राजीव गुसदा सुवर्णसुभगो नोचैः मुरागारयः । यः कल्पगुरिव दुतार्पितफरणे नोवत्सदापलनः साम्यं यस्य तथापि शरपपदासरतः गुर्मते बारिशा ॥ ---सहापटकानिटतिमाते। वि. स. १२८५ वर्षे पूर्णभरगणिः-- " भारतास्ततः समुदगाजिनदारि- भन्यारविश्चयनोपविधानक्षः । गायः रपुरति विधिमानविकासनक- तागास्मोनिदानप्रणा नदीपाः ।। --धन्य-शामिति (जे. भा. द. ६) वि. सं. १२९५ द जिन- जिनदारीमान् सीताराम को सानो दि| . - 1 amise ·वि. स. १२९५ वर्षे सुमतिगाणिः " क्वैताः श्रीजिनदत्तमूरिसुगुरोर्वाण्योऽब्धिमध्योपमाः क्वाह दुर्गमहाटवीमृगनिभः प्रास्तान्तरप्रातिमः । तद्वृत्त्याहितबुद्धिरुद्धतमतिः कर्णे यथा कुण्डलं कुर्वन् वेधविधिच्युतेऽहमपि तल्लप्स्ये तथा हास्यताम् ।। महात्मनः पुण्यनिधेस्तथापि तस्यैव माहात्म्यवशाद विधास्ये । वृत्ति विचित्रा गणभृच्छतस्य सार्धस्य संक्षिप्ततरां सुबोधाम् ॥ ++ तत्र च प्रवचनप्रभावनाप्रासादोत्तुङ्गशिखरखरतरमरुत्तरङ्गरङ्गवारुचामीकरोदण्ड- दण्डनिध/तपूतप्रबलकलकलाविद्राणरणत्किङ्किणीक्वाणपटपटायमानधवलध्वजपटायमानः श्रीमदुज्जयनीदुर्जयनीरन्धरन्ध्रान्वेपिद्वेपिभोगियोगिनीचक्रचक्रचित्रचरित्रचमत्कारकारि(री) श्रीमरुमण्डलमण्डन-परचक्रपराक्रमखण्डन-श्रीविक्रमपुरनगरनिवासिभूत-प्रेत-परेतराज- निर्व्याजसवासप्रोल्लासपरासनप्रवण-श्रवणसुखहर्पदद्दादशवार्पिकपराश्रुताप्रचारिप्रविहितसु- विहितजनरञ्जननिदान-परिहितमुहितहाटक-प्रकटितविकटनाटक-श्रीमदणाहिलपाटक- सप्तसतिसातिप्रमितवर्षावस्थानविधान-प्र[ति ]वादिपञ्चाननसिंहनादमञ्जन प्रदा(धान)-श्री [निकर्षसनिकर्षनिष्कपितदारिद्र्यमुद्रामुखि(द्रि )त-श्रीत्रिभुवनगिरिनीवृत्पतिनियमितपञ्च- सप्तयतिवासप्त(प्र)वासि--श्रीवामाङ्गजोपरिनवफणिफणाविरोपणरूप-वामावर्तारात्रिकस्था- पनस्वरूप-प्रमुखनानारूपसारशक्तिसम्भारस्फायमान निरन्तरागच्छद्गच्छत्प्रपन्नभृत्य- भावमावमारप्रणमन्नानाप्रकारकान्तिमारमामुरसुरासुरव्यन्तरविद्याधरधरेश्वरनिधि(वि)त- मदैवतनिदैन्य-दीनातुरप्रचुरतरनिर्विवादप्रसादनिर्मलनिस्तुलसकलसत्पादकमलः प्रभाव- सारस्वतन्त्रानुभावविमाविताशेपनिर्मुग्यशेमुपीसमु( ? )कविराज-स्क( स्वक पो- टरपितानयजन्य विकल्पलोललोलबहटलहरीपरीतानवगीतसमस्तशास्त्रार्थकल्पना- वटेवारदमलिपिपरिहानाकृष्टविटपप्रकृष्टकृष्टिजनमानमः तात्त्विकतत्त्वावबोबोवुशुवोध- नितीन मिदनाप्रहारप्रतादितनध्यापथ्यमिथ्यादर्शनशयोत्थितातुल्यकल्यकल्याणकारिहारि- निर्मदग्नम्वन्दननांग-मत्विकगिरोमणि-श्रद्धानिधान-माविकश्राद्धप्रधान-पुन्ना. नान्देवनेनत-मकेगदान-समर्जित श्रीमदुनयन्तोनुद्गगुगशिपरिगिग्वर- बनानमा पर दबिगेटम्विचुम्बिरमादम्बिनिविष्टदृष्टि-मिद- -जुद्धमा मानप्रदनप्रगम्न प्रान्तिम् परम्प्रनितनयुग माननामाक्षा- ५ ::दा दादादि। r: #यन हिनदनमरिः ॥' ..

·" पाचनो पुसनोलासितयुगप्रधानपदवाविभाजिपिराजिराजहसिकाऽऽसिकानन्धनिर्वन्धस्थानचर- णचनमणरमणप्रधानमानसः परिहतपरिगहो(मा)महमातातपदूत(त्यद्भुत)चित्रचारित्रसम्प- ()रिभगवान् श्रीजिनदत्तमूरिभूरिभव्यनव्यतरभालुता[स्ता वितानतानयोन्छेददक्ष निपक्षावियेफयिमराजलसेकप्रत्य गणधरसार्धशतकाभिस्य प्रकरण चिकीर्षुः +++ -गणधरसार्धशतकवृहमृत्तौ ( प्रारम्भे )। प्रस्तुतजिनदत्तनरिप्रशिष्यजिनपतिसूरिशिष्येण सुमतिगणिना जिनदत्तसूरि- स्वर्गमनादनन्तरं चतुरशीतितमे पि. स. १२९५ वर्षे समर्थितायां जिनदत्तसूरीयगण- धरसार्धशतकस्य बृहद्वत्ताविथमुदलेखि जिनदत्तसूरि-चरितम्- अधुना पूर्वाचार्याम्नायप्रतिपादनप्रसङ्गादतनिधानाना श्रीजिनदत्तसूरीणा- मेतत्प्रकरणकाराणां यथाश्रुति [ यथास्मृति ] किशिचरितमुत्की- जन्म दीक्षादि त्यते । तथाहि किल पूर्व श्रीजिनेश्वरसूरिसत्कश्रीधर्मदेवोपाध्या यस्य सयताभिगीतार्थाभिर्धवलकके चतुर्मासी कृताऽऽसीत् । तत्र च क्षपणकभक्त- वाच्छिगायफपत्नी वाहउदेवीति नाम्ना पुत्रसहिता तासा साध्वीना पार्श्वे धर्म श्रोतु समागच्छति । ता अपि तस्या विशेपेण धर्मकथाऽऽदिक कथयन्ति । पुरु- पलक्षण शुभाशुभ च ता गुरूपदेशाद् विदन्ति, तस्याः पुत्रस्य प्रधानलक्षणानि पश्यन्ति, तल्लाभनिमित्त च तन्मातर बहाक्षिपन्ति । किं बहुना ? तथाऽऽक्षिप्ता यथा [ सा] कथितकारिणी जाता । ततो भणिताऽऽर्यिकाभिर्धर्मशीले ! एप त्वदीयः पुत्रो विशिष्टयुगप्रधानलक्षणधरस्तदेन यद्यस्मद्गुरूणा प्रयच्छसि, तदा तव महान् धर्मो भवति, किोप समस्तजगन्मुकुटभूतो भवति । तयाऽपि [ तत् ] प्रतिपन्नम् । ततश्चतुर्मास्यनन्तर श्रीधर्मदेवोपाध्यायाना स्वरूप कार्यतं यदस्माभिरत्र पान(रत्न)मेक प्राप्तमस्ति, यदि युष्माक प्रतिभास्यति । ततः शीघ्र समागताः [श्री धर्मदेवोपाध्यायाः। दृष्टश्चासौ ज्ञात च निश्चितं न सामान्यपुरुष एषः, कि तर्हि गुरुतरपदयोग्यो भविष्यति । तन्माता पृष्टा तय सम्मत ययेप दीक्ष्यते? ' । तयोक्त पुण्यपात्रया- भगवन् (न्तः) ! प्रसाद कृत्या कुरतैव येन ममापि निस्तारो भवति । पुनः पृटोपाध्यायैः-' कियद्वर्ष- प्रमाणोऽयम् ! । तयोक्तम् एकादशशतद्वात्रिंशत्सवत्सरे ११३२ जातः' इति । तत एकादशशतकचत्वारिंशत्सवत्सरे ११४१ शुभलग्ने तस्योपाध्यायैदीक्षा प्रदत्ता नाम च तं सोमचन्द्र इति । १ गणधरसार्धशतफे (गा, ७८,१४८) रज्यम् । - ·४२ मणित उपाध्यायैः सर्वदेवगणिस्त्वया [ कियद्वर्षाणि ] प्रतिपाल्य एषः, सर्व बहिर्भूमिनयनादिक कार्यमस्य क्रियाकलापश्च शिक्षणीय इति । याल्वे प्रतिभा सूत्रादिपाठस्तेन पूर्व स्वगृहस्थितेनैव कृतोऽस्ति । 'करेमि मते | सामाइय' इत्यादि पाउचते । प्रथमत्रतदिन एवासौ सोमचन्द्रमुनिनींतोऽस्ति कहिभूमौ सर्वदेवगणिना । [ अज्ञानत्वादुद्गतक्षेत्राणि तेन नोटितानि । तत. शिक्षानि- मित्त रहलं मुखत्रिका च गृहीता सर्वदेवगणिना ] मणितत्र व्रते गृहीते किं क्षेत्रग रेयन्ते ! तद् गन्छ स्वगृहम् । ततस्तदैवोत्पन्नप्रतिभेन तेनोक्तम्-'युनं इन किन्त, पर मन चोटिकाऽऽसीत् ता दापय येन गच्छामि' इत्युक्ते गणेराथर्यम- मी की मदुत्र रमेता ? किं मम्प्रति प्रतिवचन दीयते ? । एका - पापा जाता । धर्मदे गोपाध्यापेभिन्तितम्-' भविष्यति योग्य ·" रतम्- लीपरधाने पाषाणो हतः । सोमचन्द्रेणोक्तम्-" कक्षित् पापाणः कश्चिन्ने- त्याने शस्पते. पापती न पतिका भाणता, तारती मा पृन्छन्त्येतानपि, यथार्थ यो न मारवास्पति स एव पापाग: । आचार्येणोक्तम्-'भोः सोमचन्द्र ! त्यो प्रज्ञाऽऽदि- सौरमणारा मस्तूरिका जानाम्येव, परमेतैः प्रेरितोऽह त्याल्यानेऽतः क्षन्तव्य भयता । एद पतिका स पपाठ । अशोकचन्नाचार्येणोपस्थापना कता । हरिसिंहाचार्येण सर्वसिद्धान्तवाचना दत्ता पतिसोमचन्नाप तथा मन्त्रपुस्तिका । यया सित्तान्तवाचना त्वयं गृहीता सा कपलिका च भगरता नुन दत्ता । तथा देवभद्राचार्येणापि तुटेन काष्टोकिरणं दत्तम, येन महावीरचरित-पार्धचरितादीनि चत्वारि कथाशाखाणि पट्टिकायां लिखितानि । एवं च पण्डितसोनवनगागिर्जानी पानी सैद्धान्तिकः सर्वजनमनोहारी प्रावकाणामानन्दकारी सापाचारेण भामानुप्राम विहरति । इतच [श्रीदेवभदाचार्यः श्रुतं जिनवलमसूरीणा देवलोकगमनम्। चिन्ता समु- त्पताऽतीव चित्तसन्तापो जातोऽहो ! सुगुरूणां पदमुद्योतितम- जिनपामसूरि- पदे प्रति भूत. परं विघटितन् । पधाद् ] देवभद्राचार्याणामीदृशं चित्त जातं यदि श्रीजिनबल्लभसूरि-युगप्रधानपदं योग्यपदस्थापनेन नोद्भियते, तदा का भक्तिः । ततचिन्तितमाचायैरस्मिन् गच्छे फस्तत्पदयोग्य इति चिन्तयतां चित्ते पण्डितसोमचन्द्रगणिलग्नः । निश्चितमेप एव योग्यः श्रावकाणां ज्ञान-ध्यान-क्रियापरल्ले- नानन्दकारी । पश्चात् सर्वसम्मते पण्डितसोमचन्द्राय लेखः प्रदत्तो यत् त्वया चित्रकूटे , गणधरलार्धशतके (गा. ७५,७९,८१-८४,१४८) मान्यम् । अशोकवन्नाचार्यल्प शिष्यणोदमपन्द्रगपिना वि.सं. ११५४ पर्षे लेखितं ताडपतीपमोपायुर्नक्सिसून वियतेऽयापि पत्तनामजनभाण्डागारे । तत्रस्पश्चारमुख:- "संपव ११५४ वर्षे पेशाराशरतिपशयां रपिदिने धीमशोकचंदाचार्यशिल्पेग उदपचं गणिना जिनभन्लेखपहस्ताद् विमलचंद्रगणिस्ताम मोपनियुक्तिस्त्र लेखित ॥" P. P. ५,२९. बनेनेवासोकनन्दाचार्येण प्रसाचन्द्र-हरिसिंह-देवभवादयः सपिदे प्रतिहिता लातन् । चन्मध्याद् देवभनमूसिर्जनपहभ-जिनदत्तपोः सूरिपदप्रदाता छन 'तेन्यः श्रीदेवमरिभ्य सूरिपदं भाचार्यपदं दस वितीर्ण फैरित्याह-मशक्विन्दत्रिभिः धौजिनपन्द्ररिप्रसादोकताचार्यपदैः। तथा भिरेव प्रकरणकारिभिर्विशिकासामन्पयामि पथा- "अभिषेकवरसहोदरसददेवगणेस्ततोऽभवन्धियः । मरिस्त्वशोकचन्द्रो जिनकन्द्राचार्यप्राप्तपदः ॥" उक्तं व तत्रैव तेरेव रया- - - ·४ शीघ्र समागन्तव्यम् , येन श्रीजिनवल्लभसूरिपंदप्रतिष्ठायामपि नागतोऽभूः । वहवश्व तत्पदे स्थातु लम्बकर्णा गौरवर्णाः श्रीपर्णपर्णाक्षाः साक्षादिव मकरध्वजा गूर्जरत्रासजाताः सयता अभ्युद्यता आसन् , पर योग्यतां गुरव एव विदन्ति कि बहुना ? । देवभद्रा- चार्याः पण्डितसोमचन्द्रोऽन्येऽपि साधवश्चित्रकूटे समाजग्मुः । सर्वोऽपि लोको वेत्ति सामान्येन श्रीजिनवल्लभसूरिपदे सूरिपदस्थापनं भविष्यति, न ज्ञायते कश्चिदुपवेक्ष्यति । श्रीजिनवल्लभसूरिप्रतिष्ठिते साधारणसाधुकारिते श्रीमहावीरचैत्ये पदस्थापन भविष्यति । ततः स्वपरिभावितलग्नदिनादर्वाग्दिने श्रीदेवभद्राचार्यै रेकान्ते भणितः पण्डितसोमचन्द्र- गणिर्यदुतास्मिन् दिने युष्मदीयं पदस्थापनालग्न परिभावितमस्ति । प० सोमचन्द्रेणो- क्तम्- युष्माक सग(म)त तद् युक्तम्, पर यद्यस्मिल्लग्ने स्थापयिष्यथ तदा न चिराय जीवित भविष्यति । पण्णा दिनानामुपरि शनैश्वरवा[स]रे यल्लग्न भविष्यति तत्रोपविष्टाना त्वस्माक चतुर्दिक्षु विहरता चतुर्विधः श्रीश्रमणसङ्घः श्रीजिनवल्लभ- रिवचने प्रभूतो भविष्यति चिरञ्जीवित्वं चे' । श्रीदेवभद्राचार्यैरुक्तम् । एतदेव वयमपि गवेपयामहे, तदपि लग्न न दूरे, तत्रैव भवतु' । ततस्तस्मिन्नेव दिने श्रीजिन- वल्लभसूरि[पदे विस्तरे]ण सन्ध्यासमये लग्नवेलायां सस्थापिताः श्रीजिनदत्तसूरिनामानो युगप्रवरास्ततो वादित्रैर्वाद्यमानैः समागता वसतौ । प्रतिक्रमणानन्तर वन्दनक दत्त्वा श्रीदेवभद्रसूरिभिर्भणितम्-' देशना कुरुत' । ततः सिद्धान्तोक्तोदाहरणानुसारिहारिसुधा- सारणिकरणिगीर्वाणवाणीप्रबन्धेन तथा कृता पूज्यैः श्रीजिनदत्तसूरिभिर्देशना यथा 'हस्वशरीरः श्यामवर्णोऽय किमित्युप[वेश्यते ? किं न सत्यन्ये गौरवर्णा लम्बकर्णा विशाललोचना गच्छमध्ये साधवः ?' इत्यादि कालुष्यमपहाय सर्वा प्रजा रजिता सती भणति- अहो ! सिंहा]नां पदे सिंह एवोपविष्टो विराजते । धन्याः श्रीदेवभद्राचार्या यैरीदृशं पात्ररत्न परीक्षितम्, किमस्मादृशाः स्थूलमतयोऽन्तर्लक्षणानि जानन्ति ? ' । सरिः प्रसमचन्द्रो हरिसिंहो देवभद्रसूरिरपि । सर्वेऽप्येते विहिता सूरिपदेऽशोकचन्द्रेण ।। -गणधरसार्धशतक ( गा. ८४ ) वृद्वृत्तौ मुमतिगणिः । 1 ' तथा च विशिकायामप्येवमुक्तम्- लोऽस्यमयदेवाल्यसूरेः श्रीवतमम्पदम् । समनाप्य ततो मन्चा चैन्यामोऽम्ति पापत् ॥1॥ श्रीमत्तूपुरी गरिजिनेय शिष्यंग । जिनमेन गणिना चन्यनिवाग परिपक्ता ॥ २॥ हाणि देवन्देश सूरिया । चित्रकूटदंगे:स्मिन् सोऽपि सरिषदे कृत. ॥ ३ ॥' -ग, मा ग ( गा. ८४ ) वृत्तौ मुगनिगःग । १ मिनिगमगाटाहावली निरीक्षणीया। ३ स. १६वदि दिने तिा. परपत्यादी।

·। - भवति । 'पूरय फिलाजान" ४५ अन्यस्मिन् दिने विज्ञप्ताः श्रीजिनदत्तसूरयः श्रीदेवमनाचार्यत् कतिपयदिनानन्तर कतिचिद् दिनानि श्रीपत्तनाद बहिर्विहर्तव्यम् । श्रीजिनदत्तसूरिभिरुक्तम्-'एन विधारसाम । अपरदिने जिनशिखरेण साधुविपये किचित् कल्हादिकमयुक्त स्तम् । ततो देवभप्राचार्गलके गृहीत्वा निष्कासितः । ततो यर श्रीजिनदारये। औदार्यम् बहिर्गच्छन्ति, तत्र गत्वा स्थितः । तत्र गताना पूज्याना पादचोटीगा दीनवागवादति- प्रभो ! मदीयोऽयमन्याय एकवार क्षन्तव्यः, न पुन. करिष्यामि । ततः कृपोदधयः श्रीजिनदत्तसूरयस्त प्रवेशयामानुः । परचाद् देवमनाचापर कता--- 'युष्माभिर्न युक्त कृतम्, एष दुरात्मा न भवता मुखावहो भविष्यति । पामनोनयन वहिनिष्कासनमेव श्रेषः । पूज्यैरुस्तम् पीजिनामसूरि परे गोऽ7 या१२. नुवर्तपितु शक्यते तावदनुवर्त्यते "। श्रीदेवभद्राचार्यादयोऽन्या बिहार न , पारेक स्व.पद सम्प्रापुरिति । [श्रीजिनदत्तरिभिरपि श्रीपत्तनाद् विजिहाभि. प्रीदेव-गुरुस्मरणार्थमा ५ चके । ततो देवलोकात् पीहरिसिंहाचार्य जागत. • रिमा - मररधलादिपु हम् !' इत्युवाच । ] श्रीजिनदतरिभिरताम्-सुमित पिपरणम् हेतुना ' ततो ' मधलादिषु वितरमा 'सुपादा ims दर्शन श्रीहरिसिंहाचार्य । यावत् तत्र तिनि या योपदे मारता मार९.. वास्तव्या मेहर-भोरम(१)र-वासर-भरताय या बाहरेण ताम" । ततः पीजिनदत्तसूरिशुरु घरका वचन च तीन गुणा: जिगरताना. प्रतिपला । भरतः सुगरुपारो वाचमान स्थितः, लये मेर- भोर सार पाने गाता कुटुम्पारतः पनुपर्णन पुरिति- ए.पि... । दत्तसूरप. 'यादि । एक तो प्रशो जाता। ततो नागपुरे पिता । तर यो नि ༣n;''འn སྶ མདཌ ས་༤ དང མ - मानपुरे संपाद गणित फोपि. तर २ . १ 5. मोर ·४६ - " तदाकर्योक्तं श्रीपूज्यैः- " धनदेव ! तावकीनं वचनं कुर्मोऽथवा नु तीर्थकृताम् । यदनायतन सूत्रे माणित तद् महे नियतम् ॥ १ ॥ उत्सूत्रभाषणात् पुनरनन्तसंसार[ कार Jणाद् बहुशः । किं लोकेन त्वग्रोगिणो भवेत् प्रचुरो मक्षिकासङ्गः ॥ २ ॥ किञ्च-मैवं मस्था बहुपरिकरो जनो जगति पूज्यता याति । येन [ बहु ]तनययुक्ताऽपि शूकरी गूथमदनाति ॥ ३ ॥" तद् वचनमतीव कर्णकटुक दुःखदमभूद् धनदेवस्य । मवतु, तथापि गुरुणा युक्तमेव वक्तव्यम् । यतः-- " रूसउ वा परो मा वा विसं वा परियत्तउ । भासियव्वा हिया भासा सपक्खगुणकारिया ॥ इति सिद्धान्तप्रामाण्यात् केपाञ्चिद् विवेकिना [ पुन स्तद् वचन रुचितम् । ततो नागपुरादजयमेरौ विहृताः । तत्र च ठ० आसधर-साधु (साधारण)- रासलप्रभृतिश्रावकाः सन्ति । श्रीजिनदत्तसूरयो देववन्द- अजयमेरो देवगृहादि, नार्थ वाहडदेवगृहे गच्छन्ति । अन्यदा तत्राद्य आचार्य अर्णोराज-समागमः आगतः ।, स च पर्यायेण लघुरपि चैत्ये देववन्दनार्थ गताना गुरूणा व्यवहार नाकरोत् । ततः ठक्कुराशाधरप्रमृतिश्रावकैरुक्तम्-' किमत्र गच्छतां फलम् ? , यदि युक्त न प्रवर्तते । ततो वन्दनादिव्यवहारो निवृत्तः । ततः श्रावकैर्विज्ञप्तोऽर्णोराजः- देवास्माक श्रीजिनदत्तसूरयो गुरव. समागताः सन्ति । राज्ञोक्तम्-" भद्रम्, यथाऽऽगताः कार्य कथयत " । श्रावकैरुक्तम्-' देव ! भूमि- खण्डमेकमवलोक्यते, यत्र देवगृहादिधर्मस्थानानि श्रावकाणा स्वकुटुम्बसदनानि च सम्पाद्यन्ते । पश्चादर्णोराजेनोक्तम्- " दक्षिणदिग्भागे यः पर्वतस्तस्मिन् स्थ(भूत)- ले यद् देवगृहादिक रोचते, तन्निःशङ्क कुरुत, आत्मीयगुरवश्च मम दर्शनीयाः' । एतत् स्वरूप प्रभूणामग्रे श्रावका अचीकथन् । प्रभुमिः परिमाव्य भापितम्-" भो ! य एवमस्मदर्शनोत्कण्ठितो नरेन्द्रस्तस्मिन्नाकारिते गुण एव स्यात् ” । ततो गुरुवचनमनु- कूलयद्भिः श्रावकैभव्यवासरे समाहृतोऽर्णोराज आगतः । क्षिप्रमेव नमस्कृताः श्रीजिन- दत्तसूरयः । अभिनन्दित आशीर्वादेन प्रभुभिः । तथा चाशीर्वादः- “विश्व[ विश्व विनिर्माण-स्थिति-प्रलयहेतवः । सन्तु राजेन्द्र ! भूत्यै ते ब्रह्मा-श्रीपति-शङ्कराः ॥ १ ॥ १ रुप्यतु वा परो मा वा विष वा परिवर्तताम् । भापितव्या हिता भापा स्वपक्षगुणकारिका ।। - ·४७ - तथा नीतिश्चित्ते वसति नितरा लव्धविश्रान्तिारचैः श्रीरस्याने भुजयुगलमप्याश्रिता विक्रमधीः । एपोऽन्यर्थ क्षिपति बहुभिर्लोकवाक्यैः प्रियो मा- मित्यर्णोराड् ! भ्रमति भुवन कीर्तिरस्ताश्रया ते || "ल्यादि । सद्गुरुमुखकमलविनिर्गतमारतीमाकर्ण्य तष्टो राजा बमाणे- मंदवार तिष्ठन्तु सुगुरवः ' । गुरुभिरक्तम्-" युक्तमुक्त महाराजेन परमग्मदीया स्थिनिया यत् सर्वत्र विहारक्रमः क्रियते लोकोपकाराय । अत्र पुनः पुनरागमिष्यामो यया युगाक समाधान भविष्यति तथा विधास्यामः । ततः समाधानेनोस्थितो राजा । ततः ठक्कुर आशाधरो भणितः पूज्यैर्यथा- इदमन्तरमुपतये प्रतिचला यारदस्ति सम्पदियम् । विपदि नियतोदयायां पुनरपकतु वुतोऽवसरः । ॥ अतः स्तम्भनक-शत्रुजयोजयन्तकल्पनया पार्श्वनाथ-अपमनाय-नेगिना गि- स्थानानि परिभाषनीयानि । उपर्यम्बिकादेवनुालिका तले च गणपदिर पान चिन्तनीयम् " । इत्यभिधाय श्रीपूज्यैर्वाग्ग(ग्ज )उदेशे सुरागुन तो तार || तन्नत्यलोकाश्च [ श्रीजिनवलमसूरिविषये प्रागेय समाहितचेतसोऽगना. गग्रहणेऽपि नगनशीलारतेपा देवलोकगगनवातामा तेषां पर ये पाजरदेशे पितास्ते भाग-यानगुणोपेता: ] श्रीमहावीरवदनारपिदमिनिर्गताई . पिटारः धरनामिगणपरायतसिद्धान्तवेदिनः भोजिनदरिनागान गा. युगप्रधानारतीर्थकरयाल्पा बजारमहगे विरताः सन्ति चिोपन पनि का रतपादाभोजवन्दनार्थमायाताः । तत. श्रीपदेशना ॥ LTE - त्यन्तगानन्दिता. साताः । यद् यत् ते धावपा; मस, ता :- यातः फेवलिन व जिनदारापरतेपा मन सगाधानगपति पर केचन देशपिरति फेवा समिति ग. सारसे गति ।। ८ जतिनो बार मता नियस्मिन् प्रताले द्विपसरा त पानी । तब प्ररतारे भिनोसरममा ३३ ३ क लिचिताभराति र पसल बातः । स तप. करोति. नारा र सरकारने ! राधे रसरूप नयाचा रस "नि २१ : ༤པtterstr प्राधि . . . . will 1

·No text on this page.

·४९ श्रीजिनदत्तत्रीणां गरण गतो प्रत जराह । ततः श्रीपूज्यैः शस्तिनिधानः करुणा- निधानैर्दुष्टदेवतातो रक्षितः । तथा गुणचन्द्रगणिर्नाम यतिः सोऽपि जिनदत्तरिभिर्दीक्षितः । स हि पूर्व श्रावकः सन् तुरुमर्हस्तदर्शनेन चलो भाण्डागारिको भविष्यति । इति ज्ञात्वा नाशनभयान्जलया दृढ निबद्धः । तेन च भावनया नमस्कारलक्ष गुणितम् । तत्प्र- भावाच्छाला सायमा शुटिता | ततोऽलक्षितो नि.सृत्य रजनीपश्चिमार्धे कस्याश्चिद् वृद्धाया गृहे प्रविष्ट. । तया च कृपया कोष्ठिकामध्ये प्रक्षिप्तः । तुरुष्कैः प्रेक्षितो न लब्धः, ततो रात्री निर्गन्य स्वदेशे गतः । एव च तेन जातसवेगेन प्रभूणां पार्वे- वृत्त( व्रत) गृहीतमिति । तथा रामचन्द्रगणिजीवानन्दपुत्रसहितोऽन्यगच्छाद् भव्य धर्म ज्ञात्वा श्रीजिन- दत्तसरीणामाज्ञा प्रतिपन्नः । तथा व्राचन्द्रगणितमाददे । एतेपा मध्याजिनरक्षित-शीलभद्र-स्थिरचन्द्रवरदत्तप्रभृतिसाधवस्तथा श्रीमति-जिनमति-पूर्णश्रीप्रभृतयः साध्यश्च वृत्ति-पालिका-~-टीकाऽऽदिल- क्षणशातभणनार्थ श्रीधाराया प्रेपिताः । तैश्च तत् सधै भणित भक्तिमन्महर्दिक- श्रावकसाहाय्येन । आत्मना श्रीजिनदत्तसरयो रुद्रपल्या विहताः । तत्र च पथि गछतामेकस्मिन् ग्रामे धावफ एक. प्रतिदिन व्यन्तरेण प्रचण्डेन पीज्यते । तस्य च पुण्येन श्रीजिनदत्तसूरयस्तत्रैव ग्रामे उत्तीर्णा । तेन श्रावकेण विज्ञप्त विहारः शरीरस्वरूपम् । परिभावित श्रीपूज्यैर्यदुत-' एप मन्त्र-तन्त्राणामसाध्यो व्यन्तरः । ततो गणधरसमतिकां कृत्वा टिप्पनके लेखयित्वा तस्य व्यन्तरगृहीतस्य धायकस्य हस्ते टिप्पनक दत्तम् , भणितश्च दृष्टिश्चात निवेशनीया । तेन च तथा कृत यावदसौ व्यन्तरो गाढतर पोडया समागतः खट्वासीमाम् , शरीरे न सक्रान्तो गणधरसप्ततिकाटदयनिवेशनदर्शनप्रभावात् । द्वितीयदिने द्वारसीमा यावत् समागतः । तृतीयदिने त्वागत एव न । श्रावकस्तु सुस्थो जातः, किं वहुना ? | रुद्रपल्ल्या सम्प्राप्ताः । जिनशेखरोपाध्यायाः श्रावकैः साहिता. सम्मुखमागताः. विस्तरेण मध्ये प्रविष्टाः । विंशोत्तर शतं कुटुम्बाना तत्र श्रीजिनवल्लभसरिवचनव्यव- रापरल्या । १ जेलगदुर्गायचिन्तामणिपार्वजिनात्यान्त स्थाया. प्रतिमाना अधोवर परते सः- • संवत् ११४७ वर्षे चीखत्तरमाधौजिनोतरसूरिभि श्रीपभविस्य फागपितं ॥' इत्यन समग-गट-सरिपदानि चिन्त्यानि ।

·स्थितं कारितम्। श्रीऋपभनाथ-श्रीपार्श्वनाथचैत्यद्वय प्रतिष्ठितम् । केचित् सम्यक्त्वधारिणः, केचिद् देशविरतिग्राहिण. श्रावका बभूवुः । केचित् सर्वविरतिमग्रहीपुर्देवपालगणिप्रभ- तयः । एव तेषा समाधानमुत्पाद्यात्र जयदेवाचार्य प्रेपयिष्याम इति भणित्वा पुनः पश्चिमदेशे विहृताः । ततो वाग(ग्ज)डदेशे समायाता व्याघ्रपुरे। तत्र स्थितैः श्रीजयदेवाचार्याः शिक्षा दत्त्वा रुद्रपल्या प्रेपिताः। तत्र स्थितैरेव श्रीजिनवल्लभसूरिप्ररूपितश्री- वाग्जडदेशे चर्चरी-रचना चैत्यगृहविधिस्वरूपा चच्च(च)री कृता । सा च टिप्पनके लेखयित्वा प्रेपिता मेहर-वासलप्रभृतिश्रावकाणां ज्ञानार्थ विक्रमपुरे। देवधर- सत्कसहियाभिधानजनकगृहसमीपे पौषधशालाऽस्ति । तस्यामुपविश्य श्रीजिनदत्तसूरि- भक्तश्रावकैरुिच्छोटितं चच्च(च)रीटिप्पनकम् । अत्रान्तरे मदोन्मत्तेन देवधरेणागत्य चच्च- (च)रीटिप्पनकमिति भणित्वा हस्तादुद्दाल्य द्विधा कृतं तच्चञ्च(च)रीटिप्पनकम् । तस्य च किमपि कर्तु] न शक्यते उन्मत्तत्वादेव । तत्पितुरग्रे कथिता वार्ता । तेनोक्तम्-'वाढ दुर्दान्त एप, तथापि वारयिष्यामः' । पुनरपि पूज्येभ्यो दत्ता श्रावकैर्विज्ञप्तिका । तदन्तलिखित चच- (च)रीटिप्पनकपाटनस्वरूपम् । पूज्यैरपि लेखा[र्थ]मवर्धाय पुनर्लेखयित्वा द्वितीयटिप्पनक चच(चर्याःप्रेपितम् , लेखश्च प्रेपितः । इदं च लिखितम्-देवधरस्योपरि विरूपक केनापि न मणनीयम्, देव-गुरुप्रसादादेप भव्यो भविष्यति । तच द्वितीयटिप्पनकं प्राप्त सत् प्रणि- पत्य श्रावकैरुच्छोटित समाधान जातम् । देवधरेण पुनश्चिन्तितम्-यद्यपि मया टिप्पनक पाटितम्, तथाप्याचार्य. पुनरपि प्रेपितम्, अत्र कारणेन केनापि भवितव्यम् । तत् प्रच्छन्नं परिभावयाम्येकान्ते किं तत्र लिखितमास्ते(मस्ति) । ततो यदा श्रावकाः टिप्पनक स्थापनाचार्यालये मुक्त्वा द्वार स्थगयित्वा गतास्तदा स्वगृहादुपरि चा( वा )टकेन प्रविश्य वहिारे स्थगितेऽपि टिप्पनक गृहीत वाचयितु च प्रवृत्तः । ततो यथा यथा- " जहि उस्मुत्तजणक्कमु कु वि किर लोयणिहि कारतउ नवि दीस मुविहिपलोयणिहि । निसि न व्हाणु न पट्ट न [ साहहि ] साहणिहि निनि जुवटहिं पवेमु न नहु विन्टासिणिहि ॥ [ का. १६ ] बलि अथमियड दिणयरि जहि नवि जिणपुरओ टीमट धरिउ न मुत्त जहि जणि तूररओ। [ का. १८ ] जहि रयगिदि रहममणु कयाद न कारियर सहारनु जहि पुरिमु विदितउ वाग्यि || [ का. १९ ] ·जहि सावय तंबोलु न भक्वहि लिंति न य जहि पाणहिय धरिति न साक्य सुद्धनय । जहि भोयणु नवि सयणु न अणुचिउ बइसणउ सहु पहरणि न पवेसु न दुइउ बुल्लणउ || [ का. २१ ] जहि न हासु नवि हुइ [ न खिड ] न रूसणउ कित्ति[ नि मित्तु न दिजइ जहि धणु अप्पणउ | करहि जि बहु आसायण जहि ति न मेलियहि मिलिय ति केलि करिति समाणु महेलियहि ॥ [ का. २२]" इत्यादि । तदर्थमवधारयति तथा तथा मनसि प्रमोद उत्पद्यते । अहो ! अत्यन्तं शोभनो जिनभवनविधिः। एतदनुसारेण स्थालीपुलाकन्यायेनान्यदपि सर्व शोभन सम्भाव्यते। अतोऽन्न मार्गे मया प्रतिपत्तिः कर्तव्या, 'केवल बिम्बमनायतन स्त्रीः पूजा न करोति ' एतत् सन्देहदय प्रच्छनीयमस्ति' इति विचिन्य टिप्पनक तथैव धृत्वा सन्मार्गविहित- चेताः स्वगृहमागतो देवधरः। इतश्च वागडदेशे स्थितैः श्रीपूज्यैरपि ये धाराया प्रेपिता आसस्ते सर्वेऽप्या- नायिताः सिद्धान्त श्राविताः । ततः स्वदीक्षितो जीवदेवनामाऽऽचार्य- शिष्यादिभ्य. पदे सस्थापितः । तथा दश वाचनाऽऽचार्याः कृतास्तद्यथा वा० ५० पद-प्रदानम् जिनंरक्षितः १, वा० प० शीलभद्रगणिः २, वा० पं० स्थिर- चन्द्रगणिः ३, वा० ५० व्राचन्द्रगणिः ४, वा. प० विमलचन्द्रगणिः ५, वा० वरदत्तगणिः ६, वा० भुवनचन्द्रगणिः ७, वा० वरणागगणिः ८, वा० रामचन्द्रगणिः ९, वा० माणिभद्रगणिश्चेति १० दश | तथा पञ्च महत्तराः कृतास्तथाहि-श्रीमतिमहत्तरा १, जिनमतिमहत्तरा २, पूर्ण- श्रीमहत्तरा ३, जिनश्रीमहत्तरा ४, ज्ञानश्रीमहत्तरा ५ [चेति] । तथा हरिसिंहाचार्याणा शिष्यो मुनिचन्द्राभिध उपाध्याय आसीत्, तेन च जिनदत्तसूरिः प्रार्थितोऽभूद्-'यदि कश्चिन्मदीयशिष्यो योग्यो भवतां समीपे समागच्छति तदा तस्याचार्यपद दातव्यमेव इति प्रतिपन्नं प्रभुभिः। ततस्तस्य मुनिचन्द्रोपाध्यायस्य शिष्यो जयसिंहनामा मुनीन्द्रपदे निवेशितः । तस्यापि शिष्यो जयचन्द्रनामा पतने सम- वसरणे रिपदे स्थापितः । द्वयोरम्यग्रे भणित यथा 'युष्माभिरस्मदुक्तरीत्या प्रवर्तितव्यमिति । . , परि० ४ पृ. ११२ प्रान्ते प्रष्टव्यम् ।

·No text on this page.

·जहि न हासु जहि साक्य तंबोल न मक्खहि लिंति न य जहि पाणहिय धरिति न सावय सुद्धनय । जहि भोयणु नवि सयणु न अणुचिउ बइसणउ सद पहरणि न पवेसु न दुइउ वुलणउ ॥ [ का. २१ ] नवि हुइ [न खिड ] न रूसणउ कित्ति[ निमित्तु न दिजह जहि धणु अप्पणउ। करहि जि बहु आसायण जहि ति न मेलियहि मिरिय ति केलि करिति समाणु महेलियहि ॥ [ का.२२]" इत्यादि । तदर्थमवधारयति तथा तथा मनसि प्रमोद उत्पद्यते । अहो ! अत्यन्तं शोभनो जिनभवनविधिः। एतदनुसारेण स्थालीपुलाकन्यायेनान्यदपि सर्व शोभन सम्भाव्यते। अतोऽत्र मार्गे मया प्रतिपत्तिः कर्तव्या, 'केवलं बिम्बमनायतनं स्त्रीः पूजा न करोति' एतत् सन्देहद्वयं प्रच्छनीयमस्ति' इति विचिन्त्य टिप्पनक तथैव धृत्वा सन्मार्गविहित- चेताः स्वगृहमागतो देवधरः। इतश्च वागडदेशे स्थितैः श्रीपूज्यैरपि ये धारायो प्रेपिता आसस्ते सर्वेऽप्या- नायिताः सिद्धान्त श्राविताः । ततः स्वदीक्षितो जीवदेवनामाऽऽचार्य- शिष्यादिभ्यः पदे सस्थापितः। तथा दश वाचनाऽऽचार्याः कृतास्तद्यथा वा० ५० पद-प्रदानम् जिनरक्षितः १, वा०प० शीलभद्रगणिः २, वा० पं० स्थिर- चन्द्रगणिः ३, वा० ५० ब्राचन्द्रगणिः ४, वा० ५० विमलचन्द्रगणिः ५, वा० वरदत्तगणिः ६, वा० भुवनचन्द्रगणिः ७, वा० वरणागगणिः ८, वा० रामचन्द्रगणिः ९, वा० माणिभद्रगणिश्चति १० दश । तथा पञ्च महत्तराः कृतास्तथाहि-श्रीमतिमहत्तरा १, जिनमतिमहत्तरा २, पूर्ण- श्रीमहत्तरा ३, जिनश्रीमहत्तरा ४, ज्ञानश्रीमहत्तरा ५ [चेति । तथा हरिसिंहाचार्याणा शिष्यो मुनिचन्द्राभिध उपाध्याय आसीत्, तेन च जिनदत्तसूरिः प्रार्थितोऽभूद्-'यदि कश्चिन्मदीयशिष्यो योग्यो भवता समीपे समागच्छति तदा तस्याचार्यपद दातव्यमेव' इति प्रतिपन्न प्रभुभिः। ततस्तस्य मुनिचन्द्रोपाध्यायस्य शिष्यो जयसिंहनामा मुनीन्द्रपदे निवेशितः । तस्यापि शिष्यो जपचन्द्रनामा पतने सम- वसरणे रिपदे स्थापितः। द्वयोरप्यने भणित यथा 'युष्माभिरस्मदुक्तरीत्या प्रवर्तितव्यमिति । , परि० ४ पृ. ११९ प्रान्ते एव्यम् । , - -

·No text on this page.

·५१ जहि सावय तबोलु न मक्वहि लिंति न य जहि पाणहिय धरिति न माश्य मुनय । जहि भोरणु नवि सयणु न अणुचिट चइसणर सद पहरणि न पवेमु न दुइउ बुलणउ || [का. २१ ] जहि न हामु नपि रु [ न वि] न रमणउ कित्ति[नि मित्तु न दिजाद जहि धणु आपणउ ! करहि जि पर आसायण जहि तिन मेलियाति मिलिय ति केलि फरिति समाणु महेरियहि ॥ [ का.२२] त्याः । तदर्थमवधारयति तथा तथा मनसि प्रमोद उत्पयते । जो अपने सोमना जिनभवनविधिः । एतदनुसारेण स्थानापुलाकन्यायेनान्यदपि सर्व शोमन समायो। अतोऽत्र मार्गे गया प्रतिपत्तिः कर्तव्या, । फेवार निम्नगनायतन पी. पूजन को ' एतत् सन्देहद्वय प्रछनीयमरित' इति विचिन्य टिप्पना तथै। रा सम्मानित घेताः स्वगृहमागतो देवधरः। स्तम वागरदेश स्थितः श्रीपूज्यैरपि ये धारायां प्रेषिता जासरी - नायिता. सिदरात भाविताः । तत. स्पीक्षिता जीकोनागा". शिष्यादिश्य पदे सरशापितः । तया दरबारमाना. YATRE पद-पटानम् निारक्षितः १. वा० ५० सीमागान. ९. या ५० रिया- पन्द्रगणि. ३, पा० १० प्राचन्द्रगणिः ४, वा ५० विमरगणे .. परदागाणः ६, पा० मुनानगाण ७, मा० रणागणि. ८, ० .. S, या० माणिभरगणिपति १० दक्षा । राधा पर मारा: साताधाति-भीमतिगारा १. निरगिसरा . शेगारा ५. जिन मारा १, सागर ५ [२] तथा हतिहासाता शिको मनाना जिनदरसूरि प्रतितोऽभू-1ि7 7 सदा चार साल, २ . शिमोनर । २ .. सर सर १३ 3 ५. सर । rape । ६ ·५२ एव पदस्थान् कृत्वा ते[षा] शिक्षा दत्त्वा सर्वेषाविहारादिस्थानानि भणित्वा स्वयम- जयमेरौ विहृताः श्रीपूज्याः । तत्र च श्रावकैश्चैत्यगृहत्रयाम्बिकाऽऽदि- अजयमेरो चैत्यगृहत्रय-प्रतिष्ठा स्थानानि पर्वतप्रगुणीकृतानि सन्ति । ततः श्रीजिनदत्तसूरिभिः शोभनलग्ने मूलनिवेशे जिनमन्दिरेषु प्रचिक्षिपिरे वासाः । ततः शिख- रादिनिवेश कारयामासुः श्रावकाः । इतश्च श्रीविक्रमपुरे सहियापुत्रदेवधरेण श्रीजिनदत्तरिप्रेपितचच्च(च)रीटिप्पनक- चर्चरी-प्रभावः दर्शनोन्मीलितसदर्शनकारिविधिबोधेन पञ्चदशस्वकुटुम्बश्रावकसमुदाय विक्रमपुरे विहारः कृत्वा स्वजनकश्रे० आसदेवादयो भणिताः श्रावका:-'भोः ! मयाऽत्र श्रीजिनदत्तसूरयो विहार कारयितव्याः' । तस्य चाने कोऽपि किमपि भणितु न शक्नोति । श्राद्धसमुदायेन निर्गतो नागपुरे सम्प्राप्तः । तदानी च तत्र देवाचार्यो विशे- पेण प्रसिद्धिपात्र वर्तते । देवधरोऽपि विक्रमपुरादाग(दग्रतः प्रसिद्धोऽस्ति जातः श्रुतस्तेन । पश्चाद् देवगृहे व्याख्यानप्रस्तावे देवाचार्य उपविष्ट आस्ते। देवधरोऽपि पादप्रक्षालनादिशौच कृत्वा देवगृह गतः। देववन्दनादि कृत्वा वन्दितो देवाचार्यः,तेनापिपृष्टा क्षेमवार्ता । ततः प्रथमत एव देवधरेण पृष्ट आचार्यः-'भगवन् ! [देवगृहे ] रात्रौ स्त्रीप्रवेश-प्रतिष्ठा-बलिविधान- नन्द्यादिकयुज्यते नवा तच्छुत्वा देवाचार्यश्चिन्तयति-'निश्चित कथचिजिनदत्ताचार्य मन्त्रोऽस्यकर्णे प्रविष्टोऽतस्तद्वासित इव लक्ष्यते' इति विचिन्त्योक्तम्-"श्रावक ! रात्रिस्त्री- प्रवेशादिक सङ्गतं न भवति । देवधरः--तर्हि कि न वार्यते । आचार्य:--लक्षसङ्ख्य- लोकाना मध्ये को वार्यते ? । देवधरः---भगवन् ! यत्र देवगृहे जिनाज्ञा न प्रवर्तते, कि तर्हि जिनाज्ञानिरपेक्षः स्वेच्छया जनो वर्तते तजिनगृह [जन]गृह वा प्रोच्यते ? इति प्रतिपादयध्वं यूयम् । आचार्य: -यन्न साक्षाजिनोऽन्तर्निविष्टो दृश्यते, तत् कथ जिनम- न्दिर नोच्यते ? । देवधरः--आचार्य ! वय तावन्मूर्खाः परमेतद् वयमपि जानीमो यदुत यत्र यस्याज्ञा न वर्तते, तद् गृह तदीय नोच्यते । एव च पापाणरूपार्हद्विम्बमा- त्रान्तनिवेशनेन भगवदाज्ञापरिहारेण स्वेच्छया व्यवहारे कथ नाम तजिनमन्दिरमुच्यते ? परमेव जानाना अपि यूयं प्रवाहमार्ग न निवारयध्वे, प्रत्युत पोषयचे तदेते वन्दिता अनुज्ञापिताश्च मया यूयम्--'यत्र तीर्थकराज्ञा प्रवर्तते, स मार्गो गयाऽभ्युपेतव्यः' इत्यभिधायोत्थितो देवधर. । सहानीतस्वकुटुम्बस्पश्चातकाणां जात स्थिरीकरण विधि- मार्गविषये । प्रात. आपकसमुदायसहितोऽजयमेरौ । वन्दिता भावसार श्रीजिनदत्त- सूरयः । तदभिप्रावावगमपूर्वक ना पूज्यैर्देशना जातोऽसौ निःसन्देहः । अथिता. प्रमयः श्रीविक्रमपुरविहार प्रति । ततो विस्तरेण तत्र देवगृह-निम्बाम्बिका-गणधरादि- प्रतिष्ठा विचार समागता देववरेण मह श्रीविक्रमपुरे । प्रोपिनस्तत्र यो जनो बहः । स्थीिता महावीरप्रतिनः । ?" । -- ·तरा उच्चाया गच्छतामन्तरे ये भूतादयस्तेऽपि प्रतिबोधिताः, किं पुनरुचकी प्रतियोध यलोकः । ततो नगरे विरताः । ततत्रिभुवनगिरी प्रतिबोधितस्तत्र विचरणता कुमारपालो नाम राजा । कृतस्तत्र प्रचुरतरयतिजनविहारः। प्रतिष्ठितो भगवान् शान्तिनाथदेवः । तधोजयिन्या विहारेण प्रतिबोधित पूज्युर्योगिनीचनाम् । तथैकदा श्रीचित्रकूटप्रवगक दुरिपशकुनाय सम्मुखीकृतो रश्मिवद्धः कृष्ण- गजाम । ततो मन्दीभूतानि गीत-यादिनार्दानि । श्रावका अप्यहो ! न सुन्दरमिति जाता सविपादाः । ततः प्रोक्त ज्ञानदिवाकर श्रीजिनदत्तसूरिभिः-'भोः ! किमेवं विमनस्का यूयम् ! । यथैप कृष्णभुजगो रज्जुबद्ध एवमन्येऽपि ये केचनास्मद्दष्टास्तेषा बन्धन पतिष्यतीति प्रेरयतातीव सुन्दर शकुनमेतत्' । पुनरमतो गच्छता दुष्टैरेका कृत्तनासिका दुनिमित्तविधानाय प्रेपिता । सा चामतः स्थिता दृष्टा पूज्यपादैर्जल्पिता च यथा-~~-'आई ! भष्टी !' ततस्तया दुष्टरण्डया दत्त प्रतिवचः-'भल्लइ धाणुकह मुझो' पुनरुक्ता फिशिद् विहस्य सप्रतिभैः पूज्यैर्यथा-"पक्खाहरा तेण तुह छिना ततः सा गेय(गया) विलक्ख उत्तरनिक्खुट्टी ( १ गता विलक्षा निरुत्तरा ) इत्यनेकाश्चर्यनिधानाना निरन्तर किरैरिव सुरैः सर्वदोपास्यमानपान करुणासमुद्राणां धारापुरी-गणपद्रादिस्थानेषु प्रतिष्टितवीरपाई उपसंहार शान्त्यजिततीर्थकृद्विम्ब-देवगृहशिखराणां स्वज्ञानवलदृष्टीनर- कारिरासलागरहाणा भास्करवद् विवोधितभुवनमण्डलभव्याम्भोरुहाणामेतका श्रीजिनदत्तसूरीणा चरितलेशः प्रतिपादितः ॥" समनुवदन्ति समर्थयन्ति च मुमतिगाणिसमलितमेतच्चरितमेतदनुगमन गणि-सर्वराजगणिप्रभृतयः पूर्वोक्तगणधरसार्धशतकन, जिनदत्तसूरिप्रशंसकाः तथा चान्ये प्रशशसुस्तत्परम्पराप्रविष्टाः प्रतिष्टिताः तथा हि वि० स० १३०७ वर्षे पूर्णकलशगणिः-- " तत्पट्टे जिनदत्तयोगितिलकः सन्मार्गपदार्ट- -~~~-प्राकृतयात्रवृहे वि. सं. १३१२ वर्षेऽभयतिटकगाली- तत्पटाम्वरसूरडम्बरधरः कृष्णातिदैवते सेव्यः श्रीजिनदत्तसरिराविभः प्रार ·केनाप्यस्खलितप्रतापगरुडो यस्य त्रिलोक्यां स्फुरं-- स्त्रोटं त्रोटमपास्यति श्रितवतां विनाहिपाशान् क्षणात् ॥" -संस्कृतद्याश्रयवृत्तौ (प्रश० श्लो० ५ " आसीत् पदेऽस्य जिनदत्तगुरुर्भटेन येनादधे विधिपथः सुवहः खिलोऽपि । " -न्यायालकारप्रान्ते। वि. सं. १३१२ वर्षे चन्द्रतिलकोपाध्यायः-- " ततोऽजनि श्रीजिनदत्तसूरियेनेह कल्याणमदायि भूरि । यः पारतव्य विपयं विधि च प्रकाशयामास विशेपतोऽपि ॥ भव्यान् सार्धं कुटुम्बैः शतश उपकृतौ कर्मठोऽवोधयद् यो यस्याज्ञामन देवा अपि शिरसि दधुभक्तिभारेण नम्राः । यन्नामामानधामाधरितसुरवर-क्षोणिजन्माभिमान स्मर्तु बद्धादराणां दलयति विपदोऽद्यापि दत्ते च भद्रम् || -अभयकुमारचरिते (प्रश० श्लोक १२-१३) वि. सं. १३१७ वर्षे लक्ष्मीतिलकगणिः- " चिन्तामणिः कल्पतरुर्वराको कुर्वन्ति भव्याः किमु कामगव्या ?। प्रसीदतु श्रीजिनदत्तमूरिः सर्वे पदा हास्तपदे प्रविष्टाः ॥" " तत्पट्टे जिनदत्तसूरिरुदगाद् यः सन्तत दैवतैः सेव्याहि शमद्भुतैरतिशयस्तैस्तैः सदाऽलङ्कृतः । आख्यातोऽम्बिकया स्वय युगवरस्तीर्थङ्करस्य प्रति- लुप्तेऽप्यग्र्यपदे ततश्च जिन इत्याख्या दधौ सान्वयाम् ॥ -जिनेश्वरसूरीयश्रावकधर्मवृत्तौ (प्रा० श्लो० ५, प्रश० श्लो० ५) वि. सं. १३२० वर्षे प्रवोधचन्द्रगणिः- " स्वैर यैर्विहरमिरत्र भुवने सर्वज्ञकल्पैस्तथा- ऽनन्यव्याहतदेशनालहरिभिर्मिथ्यात्वमुन्मूलितम् | एते सम्प्रति सशयप्रभृतयस्तन्मुलभूता यथा निजींवा इव नोच्छ्वसन्त्यपि मनाक् कालेऽनुकूलेऽपि हि ॥

·तैः पूज्यपादर्जिनदत्तरिभिः शतेऽत्र शास्ते जिनशासनानुगे । संन्देहदोलावलिनाम्नि लेशतः करोमि वृत्तिं स्वगुरूपदेशतः ॥ " तत्पट्टे जिनदत्तमूरिरभवन्मार्तण्डचण्डप्रमो यस्मिन् विष्टपण त्वत इतः स्वच्छन्दसा भाम्यति । तज्ज्योतिर्गलहस्तिता घनतमःपिण्डा इव द्विस्-गजा जग्मुर्दिक्षु विदिक्षु मवभिभवं वक्तुं तु दिग्दन्तिनाम् ॥ --जिनदत्तसूरीयसन्देहदोलावल्या बृहद्वृत्तौ । वि. स. १३२६ (१) वये जिनमन्दिरप्रशस्तिशिलालेखे-- " तस्मिन् महात्मनि समेयुपि नाकलोके तीर्थ वभार भगवान् जिनदत्तरिः । नामापि यस्य बत पार्श्वविमोरिवाशु सर्व भय हरति मगलमातनोति ॥ १०३ ॥ यस्मिन्नजनभृगभासि तरुणाभोमृत्ककुत्कुंजर- श्रीलुटाफगभीरधीरमधुरप्वाने वृष जल्पति । पीयूपैरिव पूर्यमाणमनसो भव्याः प्रजहादिरे विश्वे वादिगजा गलन्मदभरा द्राक् कांदिशीक्यं दधुः ॥१०४॥" -वीजापुरवृत्तान्ते (पृ. ४) १ "इह हि क्लिातिशायिज्ञानिभिर्भगवद्भिः [ भटारक ] श्रीजिनदत्तसूरिभिदुःपमाकाल- माहात्म्याविर्भवदसन्मार्गसंसगोसदनेफसशयशदापइक्लशितानि भविष्यधार्मिफलोकधर्मानुष्टानानि मा भूवनिति परोपकाररसिकतया स्वोत्प्रेक्षितसम्भाव्यप्रश्नमालानुसारि सारोत्तराभिधायफ संशयपद- प्रश्नोत्तरनामक प्रकरण चके तबेद 'सन्देहदोलावली' इति नाम्ना प्रसिद्धम् । ५ २४ एव च 'श्रीवीन(ठ)गहिडाभिधानपत्तनवास्तव्यया फयाचित् खरतरपरमश्राविकया प्रति- दिनमात्मगुरुपदिष्टधर्मानुष्टानान्यनुतिष्टन्त्या स्वव्यापरणाननुरूपगच्छान्तरीयभायफळ्यापरणदर्शनात् तथापिधसुगुरुसम्पाभावाच समुद्भवन्तः सन्देदाः सम्यगुत्तरलाभार्थ विज्ञप्तिकाया लिखित्वा पूर- देशप्रवेशपेशलितानार्यप्रायपु[ जनमनमा धीमम्बिकादेवताप्रकटितयुगप्रधानत्वालतनामधेयाना श्रीजिनदत्तधरीणा पादमूले प्रेपिताः । श्रीमत्पूज्यैव वाचनानन्तरमेव तस्या भविष्यलोकानामप्यु- पकाराय मरलोषितत्वात् सुगमार्थ सार्धशतगाथाप्रमाणमेतत् प्रकरण विरचितम् इत्येपाऽपि प्रसिदि- द्धपरम्परया निशम्यमाना समूला भवतीति ।" --सन्देददोलापतीयहदृता प्रयोधचन्द्रगणि, ।

·- केनाप्यस्खलितप्रतापगरुडो यस्य त्रिलोक्यां स्फुरं- स्त्रोट त्रोटमपास्यति श्रितवता विघ्नाहिपाशान् क्षणात् ॥" -सस्कृतव्याश्रयवृत्तौ (प्रश० श्लो० ५ " आसीत् पदेऽस्य जिनदत्तगुरुर्भटेन येनादधे विधिपथः सुवहः खिलोऽपि | " -न्यायालङ्कारप्रान्ते। वि. सं. १३१२ वर्षे चन्द्रतिलकोपाध्यायः- " ततोऽजनि श्रीजिनदत्तसारिर्येनेह कल्याणमदायि भूरि । यः पारतन्न्य विषय विधि च प्रकाशयामास विशेषतोऽपि ॥ भव्यान् सार्धं कुटुम्वैः शतश उपकृतौ कर्मठोऽबोधयद् यो यस्याज्ञामत्र देवा अपि शिरसि दधुर्भक्तिभारेण नम्राः । यन्नामामानधामाधरितसुरवर-क्षोणिजन्माभिमान स्मर्तु बद्धादराणा दलयति विपदोऽद्यापि दत्ते च भद्रम् || " -अभयकुमारचरिते (प्रश० श्लो० १२-१३) वि. सं. १३१७ वर्षे लक्ष्मीतिलकगणि:- " चिन्तामणिः कल्पतर्खराको कुर्वन्ति भव्या. किमु कामगव्या ।। प्रसीदतु श्रीजिनदत्तमूरिः सर्वे पदा हास्तपदे प्रविष्टाः ।। " तत्पट्टे जिनदत्तमूरिरुदगाद् यः सन्तत दैवतैः सेव्याहि शमद्भुतैरतिशयस्तैस्तैः सदाऽलङ्कृतः । आख्यातोऽम्बिकया स्वय युगवरस्तीर्थङ्करस्य प्रति- लुमेऽप्यग्यपदे ततश्च जिन इत्याख्या दधौ सान्वयाम् ॥ -जिनेश्वरसूरीयश्रावकधर्मवृत्तौ (प्रा० श्लो० ५, प्रश० श्लो० ५) वि. सं. १३२० वर्षे प्रबोधचन्द्रगणि:- " स्वैर येविरभिरत्र भुवने मर्वतकल्यैस्तथा- नन्यवाहतदेशनाटहरिमिर्मिथ्यात्वमुदितम् | प्ले मप्रति मंदायप्रमृतपस्नमुटभूता यथा निकाटव ने महामन्यपि मनाक काटेऽनुकलेऽपिहि॥ - - ·-- तैः पूज्यपादर्जिनदत्तरिभिः कृतेऽज शास्त्रे जिनशासनानुगे। सन्देहदोलानदिनाम्नि लेशतः करोमि वृत्तिं स्वगुरूपदेशतः ॥ " तपट्टे जिनदत्तरिरभवन्मार्तण्डचण्डप्रभो पस्मिन् विष्टपशर्मण त्वत इतः स्वच्छन्दसा साम्यति । तज्ज्योतिर्गटहस्तिता घनतमःपिण्डा इव द्विड्-गजा जग्मुर्दिक्षु विदिक्षु मवभिभवं वक्तुं तु दिग्दन्तिनाम् ।। --जिनदत्तसूरीयसन्देहदोलावल्या बृहद्वृत्तौ । वि. स. १३२६ (1) वर्षीये जिनमन्दिरप्रशस्तिशिलालेखे---- " तस्मिन् महात्मनि समेयुषि नाकलोक तीर्थे वभार भगवान् जिनदत्तसूरिः । नामापि यस्य वत पार्श्वविमोरिवाशु सर्व मय हरति मगलमातनोति ॥ १०३ ॥ यस्मिन्नजनभृगभासि तरुणाभोमृत्ककुत्कुंजर- श्रीलुटाफगभीरधीरमधुरवाने वृषं जल्पति । पीयूपैरिव पूर्यमाणमनसो भव्याः प्रजहादिरे विश्वे वादिगजा गलन्मदभरा द्राक्कांदिशीक्य दधुः॥१०४॥" -वीजापुरवृत्तान्ते (पृ. ४) १ "इह दि क्लिातिशायिज्ञानिभिर्भगभि [ भटारक ] घोजिनदत्तसूरिभिदुःषमाकाल- माहात्म्याविर्भवदसन्मार्गसंसर्गोसदनेसिशयशापइक्लहितानि भविष्यधार्मिकलोकधर्मानुष्टानानि मा भूवन्निति परोपकाररसिक्नया स्वोत्प्रेक्षितसम्भाव्यप्रश्नमालानुसारि सारोत्तराभिधायक संशयपद- प्रधोत्तरनामक प्रकरण चके तोट 'सन्देहदोलावली' इति नाम्ना प्रसिसम् । - * एव च 'धीचीन()महिलाभिधानपत्तनवास्तव्यया पयाचित् खरतरपरमधाविकया प्रति- दिनमात्मगुरूपदिष्टधर्मानुष्टानान्यनुतिष्ठन्त्या सन्यापरणाननुरूपगच्छान्तरीयभावकव्यापरणदर्शनात् तथायिधसुगुस्सम्पाभावाच समुद्भवन्त' सन्देहाः सम्यगुत्तरलाभार्थ विज्ञप्तिमाया लिखित्वा पूर- देशप्रवेशपेशलिलानार्यप्रायपु[ज नमनसा धीअम्बिकादेवताप्रकटितयुगप्रधानत्वालमृतनामधेयाना श्रीजिनदत्तगुरीगा पादमूले प्रेपिताः । धीमत्पूज्यैध वाचनानन्तरमेव तस्या भविष्यहोकानामप्यु- पकाराम सरठोक्तित्वात् सुगमार्थ सार्घशतगाथाप्रमाणमेतत् प्रकरण विरचितम् ' इत्येपाऽपि प्रसिद्धि- स्परम्परया निशम्यमाना समूग भवतीति ।" ~~सन्देहदोलावलीयदृता प्रपोधचन्द्रगणि. ।

·केनाप्यस्खलितप्रतापगरुडो यस्य त्रिलोक्या स्फुरं- स्त्रोट त्रोटमपास्यति श्रितवतां विघ्नाहिपाशान् क्षणात् ॥" -संस्कृतव्याश्रयवृत्तौ (प्रश० श्लो० ५ " आसीत् पदेऽस्य जिनदत्तगुरुभेटेन येनादधे विधिपथः सुवहः खिलोऽपि | " -न्यायालङ्कारप्रान्ते । वि. सं. १३१२ वर्षे चन्द्रतिलकोपाध्यायः-- " ततोऽजनि श्रीजिनदत्तसूरियेनेह कल्याणमदायि भूरि । यः पारतव्यं विषय विधि च प्रकाशयामास विशेषतोऽपि ॥ भव्यान् सार्धं कुटुम्बैः शतश उपकृतौ कर्मठोऽबोधयद् यो यस्याज्ञामत्र देवा अपि शिरसि दधुर्भक्तिभारेण नम्राः । यन्नामामानधामाधरितसुरवर-क्षोणिजन्माभिमान स्मर्तु वद्धादराणां दलयति विपदोऽद्यापि दत्ते च भद्रम् || " --अभयकुमारचरिते (प्रश० श्लो० १२-१३) वि. स. १३१७ वर्षे लक्ष्मीतिलकगणि:- " चिन्तामणिः कल्पतर्वराको कुर्वन्ति भव्या किमु कामगव्या । प्रसीदतु श्रीजिनदत्तमूरिः सर्वे पदा हास्तपदे प्रविष्टाः ॥" " तत्पट्टे जिनदत्तमूरिरुदगाद् यः सन्तत दैवतैः सेव्याहिशमतैरतिशयस्तैस्तैः सदाऽल कृतः । माख्यातोऽम्बिकया स्वय युगवरस्तीर्थकरस्य प्रति- मेऽव्ययपदे ततश्च जिन इन्याख्यां दधौ सान्चयाम् ॥ -ग्नेिश्वरमूरीयश्रावकधर्मवृत्तौ (प्रा० श्लो० ५, प्रश० श्लो० ५) वि.मं. १२२० वर्षे प्रबोधचन्द्रगणि:- र यहाटाभिरत्र भुवने सर्वकल्यैस्तथा- उनलमदेवानगिमिर्मिय्या चमुनमुदितम् | टेत दामृतपादनमुटभूना यथा नि ? ने मन मनाक कारेऽनुएलेपि हि ॥

·तेः पूज्यपादर्जिनदत्तसूरिभिः कृतेऽत्र शास्त्रे जिनशासनानुगे । सन्देहदोलावलिनाम्नि लेशतः करोमि वृत्तिं स्वगुरूपदेशतः ॥" " तत्पट्टे जिनदत्तरिरमवन्मार्तण्डचण्डप्रभो यस्मिन् विएपशर्मणे त्वत इतः स्वच्छन्दसा साम्यति । तज्ज्योतिर्गलहस्तिता घनतमःपिण्डा इव द्विड्-गजा जग्मुर्दिक्षु विदिक्षु मद्भवभिभवं वक्तुं तु दिग्दन्तिनाम् ॥ " --जिनदत्तसूरीयसन्देहदोलावल्या वृहद्वृत्तौ । वि. स. १३२६ (१) वर्षीये जिनमन्दिरप्रशस्तिशिलालेखे- " तस्मिन् महात्मनि समेयुषि नाकलोके तीर्थ वभार भगवान् जिनदत्तसूरिः । नामापि यस्य बत पार्श्वविमोरिवाशु सर्व भय हरति मगलमातनोति ॥ १०३ ॥ यस्मिन्नजनभृगभासि तरुणाभोमृत्ककुत्कुंजर- श्रीलुटाकगभीरधीरमधुरध्वाने वृप जल्पति । पीयूपैरिव पूर्यमाणमनसो भव्याः प्रजहादिरे विधे यादिगजा गलन्मदभरा द्राक् कांदिशीक्यं दधुः ॥१०४॥" --वीजापुरवृत्तान्ते (पृ. ४) १ "इह हि फिलातिशायिज्ञानिभिर्भगवद्भि [ भटारक ] श्रीजिनदत्तसूरिभिदुःपमाकाल- माहात्म्याविर्भवदसन्मार्गसंसर्गोसदनेसंशयशापकलाशितानि भविष्यद्धार्मिकलोकधर्मानुष्टानानि मा भूपनिति परोपकाररसिकतया स्वोत्प्रेक्षितसम्भाव्यप्रश्नमालानुसारि सारोत्तराभिधायकं संशयपद- प्रश्नोतरनामक प्रकरण चके तोह 'सन्देहदोलावली' इति नाम्ना प्रसिद्धम् । - * एवं च 'श्रीवीन(स)हिदाभिधानपत्तनवास्तव्यया कयाचित् खरतरपरमभाविकया प्रति- दिनमात्मगुरूपदिष्टधर्मानुष्यानान्यनुतिष्ठन्त्या स्वव्यापरणाननुरूपगच्छान्तरीयधावकन्यापरणदर्शनात् तथाविधसुगुरसम्पर्काभावाय समुद्भवन्त सन्देहा. सम्यगुतरलाभार्थ विज्ञप्तिकाया लिखित्वा पूर- देशप्रवेशपेशलितानार्यप्रायफु[ जनमनसा धीअम्बिकादेवताप्रकटितयुगप्रधानत्वालमृतनामधेयाना श्रीजिनदत्तमुरीणा पादमूले प्रेषिताः । धीमत्पूज्यश्च याचनानन्तरमेव तस्या भविष्यलोकानामप्यु. पकाराय सरलोक्तित्वात् मुगमार्थ सार्धशतगाथाप्रमाणमेतत् प्रकरण विरचितम् । इत्येपाऽपि प्रसिद्धि- पद्धपरम्परया निशम्यमाना समूला भवतीति ।" --सन्देहदोलावलीवृहदृत्ती प्रयोधचन्द्रगणि. ।

·६४ केनाप्यस्खलितप्रतापगरुडो यस्य त्रिलोक्यां स्फुरं- स्त्रोट नोटमपास्यति श्रितवता विघ्नाहिपाशान् क्षणात् ॥" -सस्कृतव्याश्रयवृत्तौ (प्रश० श्लो० ५ " आसीत् पदेऽस्य जिनदत्तगुरुमेंटेन येनादधे विधिपथः सुवहः खिलोऽपि | " -न्यायालङ्कारप्रान्ते। वि. सं. १३१२ वर्षे चन्द्रतिलकोपाध्यायः-- " ततोऽजनि श्रीजिनदत्तमुरियेनेह कल्याणमदायि भूरि । यः पारतन्त्र्य विषय विधि च प्रकाशयामास विशेषतोऽपि ॥ भव्यान् सार्धं कुटुम्बैः शतश उपकृतौ कर्मठोऽबोधयद् यो यस्याज्ञामत्र देवा अपि शिरसि दधुभक्तिभारेण नम्राः । यन्नामामानधामाधरितसुखर-क्षोणिजन्माभिमान स्मर्तु वद्धादराणा दलयति विपदोऽद्यापि दत्ते च भद्रम् ॥ " -अभयकुमारचरिते (प्रश० श्लो० १२-१३) वि. स. १३१७ वर्षे लक्ष्मीतिलकगणिः- " चिन्तामणिः कल्पतर्वराको कुर्वन्ति भव्या किमु कामगव्या ?। प्रसीदतु श्रीजिनदत्तसूरिः सर्वे पदा हास्तपदे प्रविष्टाः ॥" " तत्पट्टे जिनदत्तमरिरुदगाद् यः सन्तत दैवतैः सेत्यादि शमद्भुतैरतिशयस्तैस्तैः सदाऽलङ्कृतः । आख्यातोऽम्बिकया स्वय युगवरस्तीर्थङ्करस्य प्रति- टुप्तेऽप्यग्र्यपदे ततश्च जिन इन्याख्या दधौ सान्त्रयाम् ॥ ---जिनेश्वरमूरीयश्रावकधर्मवृत्तौ (प्रा० श्लो० ५, प्रश० श्लो० ५) वि. मं. १३२० वर्षे प्रबोधचन्द्रगणिः-- "म्बर यैर्विदिभिरत्र भुवने सर्वउकल्यैस्तथा- ऽनन्ययातदेहानाटहरिमिर्मिथ्यात्वमुनमुदितम् । पने सम्प्रति मंदायप्रमृतयातन्मुटभूना यथा निका सन्दसन्यपि मनाक कारेनुालेऽपि हि ॥ - ·त पार्जिनदसिमलेगाले सिनतासनानुगे । मंजेलो नः नागिरि सगुपदेशातः ॥" " तर जिनदारिरममाचप्रमो परिमन् शिपमेण यत त. उन्दना साम्यति । तयोगिता नाम पिया सदि-गजा आदि विवि मयभिभव पातुं तु दिग्दन्तिनाम् ।। --जिनदत्तसूरीयसन्दोदोलापल्या वृहतृत्तौ । वि. स. १९२६ (१) पाये जिनमन्दिरमस्तिशिलालेखे-- "तस्मिन् महागानि समेपि नाफलोक सार्थ बमार भगवान् जिनदत्तरिः । नागापि यस्य यत पाविमोरिवाशु सर्व मप एरति मगर मातनोति ॥ १०३॥ यस्मिन्नजनमृगभासि तरणांभोमृत्फकुत्कुजर- धील टाफगभीरधीरमधुरप्याने पं जल्पति । पीयूपैरिव पूर्यमाणमनसो भव्याः प्रजहादिरे विश्वे चादिगजा गलन्मदभरा द्राक् कांदिशीक्यं दधुः ॥१०४॥" -वीजापुरवृत्तान्ते (पृ. ४ ४) १ " इद हि पिलातिशायिसानिभिर्भगमद्भिः [ भहारक ] पोजिनदत्तसूरिभिःपमाफाल- मादात्म्याविभक्दसन्मार्गसंपगोडमदनेषमायशदापायलहितानि भविष्यार्मिकलोकधर्मानुष्टानानि मा भूपरित परोपकाररसिर नया स्योत्प्रेक्षितसम्भाव्यप्रश्नमालानुगारि सारोत्तराभिधायक संशयपद- प्रश्नोत्तरनामक प्रकरण चमे तोह सन्देवदोलावली' इति नाम्ना प्रसिद्धम् । एव'धीचीन(हिडाभिधानपत्तनपास्तव्यया फयाचित् सरतरपरमधाविकया प्रति- दिनमात्मगुरुपदिएधर्मानुष्टानान्यतिन्त्या सव्यापरणाननुरूपगच्छान्तरीयभावकन्यापरणदर्शनात् राथापिपलुगुरसम्पर्णाभावाय समुद्भवन्तः सन्देहाः सम्यगुतरलाभार्य विज्ञप्तिकाया लिसित्या दूर- देशप्रवेशपेशलितानार्यप्रायः[ ज नगनमा धीमम्पिकादेवताप्रकटितयुगप्रधानत्वालमृतनामधेयाना बीजिनदत्तसूरणा पादगले प्रेषिताः । धीमत्पूज्यैध वाचनानन्तरमेव तस्या भविष्यलोकानामप्यु. पकाराय नरलोक्तित्वात् मुगमार्ग सार्धशतगाथानमाणमेतत् प्रकरण विरचितम् ' इत्येपाऽपि प्रसिद्धि- पद्धपरम्परया निशम्यमाना समूला भवतीति । -~-रान्देहदोलावलीयहदृता प्रमोधचन्द्रगणिः । । -- ·६४ केनाप्यस्खलितप्रतापगरुडो यस्य त्रिलोक्यां स्फुरं- स्त्रोटं नोटमपास्यति श्रितवता विघ्नाहिपाशान् क्षणात् ॥" -संस्कृतव्याश्रयवृत्ती (प्रश० श्लो० ५ आसीत् पदेऽस्य जिनदत्तगुरुर्भटेन येनादधे विधिपथः सुवहः खिलोऽपि । " -न्यायालङ्कारप्रान्ते । वि. सं. १३१२ वर्षे चन्द्रतिलकोपाध्यायः- " ततोऽजनि श्रीजिनदत्तसूरियेनेह कल्याणमदायि भूरि । यः पारतव्यं विषयं विधिं च प्रकाशयामास विशेषतोऽपि ॥ भव्यान् सार्धं कुटुम्बैः शतश उपकृतौ कर्मठोऽबोधयद् यो यस्याज्ञामन देवा अपि शिरसि दधुभक्तिभारेण नम्राः । यन्नामामानधामाधरितसुरवर-क्षोणिजन्माभिमान स्मर्तु वद्धादराणा दलयति विपदोऽद्यापि दत्ते च भद्रम् || " -अभयकुमारचरिते (प्रश० श्लो० १२-१३) वि. स. १३१७ वर्षे लक्ष्मीतिलकगणि:- " चिन्तामणिः कल्पतरुर्वराको कुर्वन्ति भव्याः किमु कामगव्या ?। प्रसीदतु श्रीजिनदत्तसूरिः सर्वे पदा हास्तपदे प्रविष्टाः ॥" " तत्पट्टे जिनदत्तमूरिरुदगाद् यः सन्तत दैवतैः सेव्याहि शमद्भुतैरतिशयस्तैस्तैः सदाऽलङ्कृतः । आख्यातोऽम्बिकया स्वयं युगवरस्तीर्थङ्करस्य प्रति- लुप्तेऽप्यग्र्यपदे ततश्च जिन इत्याख्या दधौ सान्वयाम् ॥" -जिनेश्वरसूरीयश्रावकधर्मवृत्तौ ( प्रा० श्लो० ५, प्रश० श्लो० ५ ५) वि. स. १३२० वर्षे प्रवोधचन्द्रगणिः- " स्वैर यैर्विहरभिरत्र भुवने सर्वज्ञकल्पैस्तथा- ऽनन्यव्याहतदेशनालहरिमिर्मिथ्यात्वमुन्मलितम् । एते सम्प्रति सशयप्रभृतयस्तन्मुलभूता यथा निर्जीवा इव नोच्छ्वसन्त्यपि मनाक् कालेऽनुकूलेऽपि हि ॥ - ·१. मिनदारिम जमा चिनगारानानुगे । दोन मिति गुपपदेशातः ।। " जिनदनसरिरमामागचा प्रयो परिमाण स्वत.. ससा साम्पति । सरिता पनतम विहिर-गना ran मिटिङ्ग गर्भयभिमर पातुं तु दिग्दन्तिनान् ।। " --जिनदारीपसन्देश्योलपल्या गृहमृती । कि. २. १२२८ (१) पाँधे जिनमन्दिरमस्तिशिलालेते- रास्मिन् गागनि समेपि नाफर तथि बमार भगवान् जिनदत्तरिः । नागापि यस्य यत पार्यविमोरिवाा स्वं भय रति मगरमातनोति ॥ १०॥ परिमन्तजनमृगभानि तरुणाभोमृत्ककुत्कुजर- श्री टापागभीरधीरमधुरप्पाने एप जल्पति । पीयूषैरिव पूर्यमाणमनसो भव्याः प्रजाहादिरे विधे यादिगजा गलन्मदभरा द्राक्कांदिशीक्य दधुः ॥१०४॥" -वीजापुरवृत्तान्ते (पृ. ४) १ "इह हि पिरातिशायिनिनिर्भगवदभिः [ भटारक घोजिनदत्तरिभि.पमालाल- मादागाविपरसन्मार्गसगोहमदनेगामापायललितानि भविष्यद्धामिलोस्थानानि मा भूमिति परोपकाररगिराया स्पोत्प्रेक्षितगम्भाव्यप्रक्षमालानुरारि सारोत्तरानिधारक संशयपद- प्रश्नोत्तरनामक. प्रकरण यो तश्चेद ' सन्देवदोलापली' इति नाम्ना प्रसिक्षम् । में एवं च धीचीन(४)गरिटाभिधानपत्तनपास्तव्यया क्याचित् सरतरपरमधारित प्रति- दिमात्मगुर पदिग्ध गुनान्यतिन्या स्पण्यापरणाननुरूपगन्यान्तरीयभावरापरसना तथाविधगुगुप्तापर्याभावाय समुद्भवन्तः सन्देहाः सम्गगुतरलाभार्य विज्ञप्तिामा लिसियार शाप्रपेदापालिलानार्यप्रागन नमनसा धीमम्मिकादेवताप्रकटितयुगप्रधानत्वातनामयाना थीजिनदत्तमरीमा पादने प्रेषिताः । धीमत्पूज्यैध पाचनानन्तरगेव तम्या भविष्य कानामागु पसराय मरठोक्तित्वात् मुगमार्य मार्धशतगाभाप्रमाणमेतत् प्रकरण विरचितम् इत्याऽपि प्रसिद्धि- पेदपरम्परया निशम्यमाना सगृला भवतीति।" --सन्देहदोलावठीरहवृत्ता प्रयोधगन्द्रगति ·" वि. सं. १३२८ वर्षे प्रबोधर्तिगाणिः (जिनप्रनोधारिः )- " तच्छिष्यमौलिजिनदत्तगुरुप्रवीर- थके खिलं विधिपथं मुवह समन्तात् । -कातन्त्रदुर्गपदप्रबोवे। वि. स. १३३४ वर्षे जिनप्रबोधसृरिणा प्रतिष्ठिता जिनदत्तमूरिमूर्तिरद्यापि प्रेक्ष्यते ऽणहिलपाटक-पत्तने। २ वि. स. १३८३ वर्षे जिनकुशलसरिः- " समस्तयोगिनीचक्रदेवदेवतावातविहितगासना नानाप्रभावनाप्रभावित-श्री. जिनशासना महर्द्धिकनागदेवश्रावकसमाराधितश्रीअम्बिकालिखितश्रीजिनदत्तसूरियुग प्रधानत्यक्षरवाचनमार्जनसमुपार्जितयुगप्रधानपदसत्यताप्रधानाः सकलातिशायिप्रगुण- गुणगणमणिखनयः सकलशिष्टचूडामणयः प्रबोधितान्यगच्छीयातुच्छभूरिसूरयः श्रीजिन- दत्तसूरयः xx" " --- तत्राभवन् श्रीजिनदत्तसूरयः शश्वद् यदाना ललुपुर्न भूरयः । देवा नृदेवा नततिर्यगङ्गिनः सिन्धुन चाग्निर्न च योगसङ्गिनः ॥ --जिनदत्तसूरीयदेववन्दन( सम्यक्त्वारोपविधि )कुलकवृत्तौ । वि. स. १४११ वर्षे तरुणप्रभसूरि.. " तत्पशैलेऽजनि योगिराजः सुरानतः श्रीजिनदत्तसूरिः ।" -श्रावकप्रतिक्रमणसूत्रवृत्तौ । वि. सं. १४१२ वर्षे भुवनहितोपाध्यायः- "तत्पट्टे जिनदत्तसूरिरभवद् योगीन्द्रचूडामाण- मिथ्याध्वान्तनिरुद्धदर्शन.. १ 'टागडिआवाडा'नामकपाटके जिनमन्दिरे । मूर्तिप्रतिष्टालेख इत्थ पठ्यते-- " संवत् १३३४ वैशाखबदि ५ श्रीजिनदत्तसूरिमूर्ति श्रीजिनेश्वरसूरिशिष्यश्रीजिन- प्रबोधसूरिणा............ [ प्रतिष्ठिता ] ।' २ तच्छियः स्वल्पमेधा अपि जिनकुशलसूरिरेकान्तकान्त-- धीसिद्धान्ताभ्यासलेशाद् विरचितकतिचिदाख्यानकाख्यानरम्याम् । सम्यक्त्वारोपविध्युज्ज्वलकुलकवरस्यादधौ वृत्तिमेता ज्यष्टयेकैर्मिताब्दे गृहमणिदिवसे वाग्भटश्रीपुरान्तः ॥ -चैत्यवन्दन( सम्यक्त्वारोपविधि )कुलकत्ति (प्रग० १०) ·७ श्रावक यो न्यदेशि सुगुरुः क्षेत्रेत्र सर्वोत्तमः सेव्यः पुण्यवतां सता सुचरण-ज्ञानश्रिया सत्तमः ॥ २१॥' --राजगृहगिरिप्रशस्तौ । वि. स. १४७३ -९५ वर्षे जयसागैरगणि:-- तत्रान्यदा ज्ञान-दर्शन-चारित्रगुणैकभूमयः श्रीमदम्बिकोपासनोपलव्धकराक्षर- श्रीनागदेवसुश्रावकविज्ञातप्रकटीकृतयुगप्रधानपदवीसरिन्महाव्धयस्त्रिभुवनातिशायिभाग- धेया नानाश्रुतरत्नाकराः कचित् तथाविधदुष्टरोगव्यन्तरादिदोषदूपित धार्मिकजनमुवीक्ष्या- क्षामकारुण्याविवशमनसः श्रीजिनदत्तसूरयो दोपप्रतिक्रियाकरणदक्षं तत्तादृक्षदेवदेवता- प्रणिधानप्रत्यस्तप्रतिपक्ष हितैपिमनीषिमनुजकण्ठकन्दलीविमलस्रगनुकार ' त जयउ ' इति लोकप्रसिद्धनामावतार जागरूकास्तोकप्रभावप्राग्भारं श्रीविधिसङ्गुरक्षाऽर्थ स्मरणास्तव विरचितवन्तः।" -जिनदत्तसूरीयस्मरणस्तववृत्तौ । "इह हि पुरा नागदेवसुश्रावकयुगप्रधानजिज्ञासाविहितसप्तोपवाससन्तुष्टोजयन्त- निवासिश्रीअम्बिकादेवता तत् ह(छ)स्तलिखितेतराचार्याज्ञेयलिपिरूपाक्षरवाचनो पुसनप्रका- रप्रकटितयुगप्रधानभावा ज्ञान-दर्शन-चारित्रागण्यपुण्यातिशयसत्त्वराजितश्रीशासनदेवता- वितीर्णोज्जयिनीस्थितमहाकालप्रासादमध्यवर्तिशैलमयभारपट्टवीटकान्त.सगोपित-पुराश्री सिद्धसेनदिवाकरवाचित-दशपूर्वधरश्रीकालिकसूरिविरचितानेकाद्भुतश्रीप्रथमानुयोगसि--- द्धान्तपुस्तकरत्नार्थसम्यक्परिज्ञानजगद्विदितमहाप्रभावा निजप्रातिभवैभवविस्मापित-देव- सूरयः श्रीजिनदत्तसूरयो लोकप्रतिबोधार्थ सुविहितविहारेण विहरन्तोऽन्यदा रोगाद्युपद्रवो- पशमार्थ च सुगुरुजनपारतन्त्र्यस्तवरूप स्मरण महाप्रभाव 'मयरहिय' इति प्रसिद्ध चिकीर्पवः xxx -जिनदत्तसूरीयगुरुपारतन्त्र्यस्तयवृत्तौ । १ १ . श्रीजिनपर्धनसूरिवचनामृतपायिवाचनाचार्यजयसागरगणिना विरचिता स्मरणस्तर- पृत्ति.।' इति प्रान्त पठ्यते ।-C जयमागरगणिपरिचयो जे. मा सूच्यामप्रसिद्धमन्धमन्धमत्परिचये (पृ.५४)ऽस्माभिरकारि । २ पृत्तिप्रान्ते । श्रीमागरचन्द्रसूरिप्रसादात् ' इत्योपदर्शनेनागीयते वि स १४५९ वर्षे जिनराजसूरिनिदेशालेसलमेरुगे रक्ष्मणराज्ये सत्तरमापारिते जिनप्रामादे गहे पाक्षिक- विम्यस्थापकोऽयं सागरचन्द्रसरि स्याद् यस्य सूरेमृतिरयापि तत्र दस्यते । तमागप्रस्ति- शोधफेन जयमागरमणिना (जे. सूची ५४,६३) एषा पत्ति इला नमाम्यवे ।

·इह हि परोपकारकृतधियो विशुद्धसिद्धान्ताचारशृङ्गारितचारित्रश्रियः श्रीजिनदन- सूरयस्तथाविधविपमदुष्पमासमुल्लसढसदुपदेशद शदायकवचनश्रवणान्यान्यक्रियाऽनुष्ठानदर्श- नोद्भूतप्रभूतसन्देहावर्तपतित लोकमालोक्य कथञ्चित् तमुद्धर्तुमनसः स्वपरसम्मावितप्रश्न- तदनुसारितादृगुत्तरदानप्रधानं संगयपदप्रश्नोत्तरनामक सन्देहदोलावलीति द्वितीयनाम- प्रसिद्ध प्रकरणमकार्षुः ।" जिनदत्तसूरीयसन्देहदोलावल्या लघुवृत्तौ । वि. सं. १५४४ वर्षे कमलसयमोपाध्यायः- "कूष्माण्ड्याऽऽस्तिकनागदेवतपसा सन्तुष्टया यद्-युग- प्राधान्य प्रकटीकृत सुकृतिनामानन्दकन्दाम्बुदम् । सैष श्रीजिनदत्तसूरिरखिलश्रामण्यविद्योऽभवद् यस्य श्लाघ्यचरित्रपतिगणने नो पाटव कस्यचित् ॥" -उत्तराध्ययनवृत्ति( सर्वार्थसिद्धि )प्रान्ते । वि. स. १९५३ वर्षे पद्ममन्दिरगाणिः- " पट्टे तदीयेऽभवदद्भुतश्रीयुगप्रधानो जिनदत्तसूरिः । यो योगिनीचक्रमुखादिदेवशीर्षे निजाज्ञा मुकुटीचकार ॥" -ऋपिमण्डलवृत्तौ (प्रश० श्लो० ८) वि. सं. १६४६ (१) वर्षे समयसुन्दरोपाध्यायः- " यो योगिनीभ्यो जगृहे ददौ च वरान् वरान् जामदनेकविद्यः । प पि पीरान् स्ववशीचकार युगप्रधानो जिनदत्तसूरिः ॥" -कल्पसूत्रकल्पलतायाम् (प्रश० श्लो० ४ ) " जिग्यिरे येन योगिन्यश्चतुःपष्टिर्यतीन्दुना । सूरिः श्रीजिनदत्तोऽभूत् तत्पट्टाम्बुजभास्करः ॥" --अष्टलक्षार्थी ( प्रश० श्लो० १२) वि. सं. १६४६-५१ वर्षे गुणविनयगणिः- शुद्धानेकरसप्रवाहविबुधासाधारणप्रीतिदा रेजे यस्य सरस्वतीव सकलान् सम्पावयन्ती मुखे । - ·५९ सातासारनपती मनपान भत्यानभन्यावं भोजिनदत्तनरिनगर रिते निधापाधुना ॥" -~-परायत्ती ( ने० ३) " और प्रीटमभानपानाच प्रतीत पुरा देवोलामा नागदेवमारिफवारस्य साक्षात् पुरः। पोगिन्योऽपि च नमहिमप्रागल्पतो जिन्पिरे स्तुवा जिनदत्तरिमनय तीमप्रतापारुणम् ॥" -दमयन्तीचम्मूवृत्तौ। " तपटेऽभूमापटियरोगिनीना प्रताधकः । युगप्रधानतामाता सूरि श्रीजिनदत्तराट् ॥ पनाममन्त्रस्मरणात् नम्प्रत्यपि विलोक्यते । तरि पातादिकारीयो पापमान. क्षणाद् भवि ||" -सम्बोधसप्ततिकावृत्तौ (प्रश० ० ९-१०) भीमदर परराजाधिराजयनगरसौभाग्य । राज्य शामति जनाउनन्दको न्मापत्तिधरे ॥ भौरानभिनुज निभुस्यनिरिनारिशपराजे । सन्ध्यादिगुणविचक्षणमन्मावरकर्मचन्द्रवरे ।। विक्रमतो रस-हरिभुज-रस-शशिवर्षे जनोत्सवोत्कर्षे । धीमद्विममनगरे विनिर्मिता निमल्मतिगम्या ॥" -परारतिः (प्रा० को०१०-१२) ९“धोपिषमाशोदवरादिकमराजसिदनुपराज्ये । सत्यकर्मपन्द्राभिषधीसरापुर्यसन्धायें । धीमदिनमभूपतः परसरस्पर-तर्क-शम्प्रमा- याताया दारदि प्रमोदविसरभाजिष्णुपोराकुले মালালালি ২ানীরৗমাষ गधीदमयन्त्युदारवरित टीका गायों सुधी ।। परपरनृपाधिपती विजगिनि शर-भुपन-शस्मिते वर्षे । भीमल्लाभपुरीयं पापाशि परा पुरस्मुधियाम् ।। -दमयन्तीमम्पति (प्रश० को 14-16) ·५८ -- - इह हि परोपकारकृतधियो विशुद्धसिद्धान्ताचारशृङ्गारितचारित्रश्रियः श्रीजिनदत्त- सूरयस्तथाविधविपमदुष्पमासमुलसदसदुपदेशदायकवचनश्रवणान्यान्यक्रियाऽनुष्ठानदर्श- नोद्भूतप्रभूतसन्देहावर्तपतित लोकमालोक्य कथञ्चित् तमुद्धर्तुमनसः स्वपरसम्मावितप्रश्न- तदनुसारितागुत्तरदानप्रधान संशयपदप्रश्नोत्तरनामक सन्देहदोलावलीति द्वितीयनाम- प्रसिद्ध प्रकरणमकार्पः। जिनदत्तसूरीयसन्टेहदोलावल्या लघुवृत्तौ । वि. सं. १५४४ वर्षे कमलसयमोपाध्याय:- "कूष्माण्ड्याऽऽस्तिकनागदेवतपसा सन्तुष्टया यद्-युग- प्राधान्य प्रकटीकृत सुकृतिनामानन्दकन्दाम्बुदम् । सैप श्रीजिनदत्तसूरिरखिलश्रामण्यविद्योऽभवद् यस्य श्लाघ्यचरित्रपतिगणने नो पाटव कस्यचित् ॥" --उत्तराध्ययनवृत्ति( सर्वार्थसिद्धि )प्रान्ते । वि. स. १५५३ वर्षे पद्ममन्दिरगाणिः " पट्टे तदीयेऽभवदद्भुतश्रीर्युगप्रधानो जिनदत्तसूरिः । यो योगिनीचक्रमुखादिदेवशी निजाज्ञा मुकुटीचकार ॥" -~-ऋपिमण्डलवृत्तौ (प्रश० श्लो० ८) वि. सं. १६४६ (१) वर्षे समयसुन्दरोपाध्यायः- " यो योगिनीभ्यो जगृहे ददौ च वरान् वरान् जाग्रदनेकविद्यः । प पि पीरान् स्ववशीचकार युगप्रधानो जिनदत्तसूरिः ॥" --कल्पसूत्रकल्पलतायाम् (प्रश० श्लो० ४ ) " जिग्यिरे येन योगिन्यश्चतुःपष्टिर्यतीन्दुना । सूरि. श्रीजिनदत्तोऽभूत् तत्पट्टाम्बुजभास्करः ।।" ----अष्टलक्षार्थी ( प्रश० श्लो० १२) वि. सं. १६४६-५१ वर्षे गुणविनयगणिः- " शुद्धानेकरसप्रवाहविवुधासाधारणप्रीतिदा रेजे यस्य सरस्वतीव सकलान् सम्पावयन्ती मुखे । - - ·३ चैत्यवन्दनकुलकम् (प्रा.) गा. २८ ५ उपदेशरसायनम् (अप०) गा. ८० ७ कालस्वरूपकुलकर (अप०) गा. ३२ ४* गणधरसप्ततिः (प्रा.) गा. ७० ६ चर्चरी (अप०) गा. ४७ < सर्वाधिष्ठायि(स्मरण)स्तोत्रम् गा. २६ , ३"समन्नूग मय गएण रहिमो सम्म सया साहए भयाण पुरओ पवाहविरो निच्छम्म-निम्मच्छरो। सो मे धम्मगुए सया गुणि-गुरू काणकारी रो लग्गो जो जिणदत्त-सोहणपहे नीमेसमुक्तापहे ॥" त्यन्तिमगाधायुक्तमेतद् वि. स. १३८३ वर्षे जिनमुशलपूरिणा नुन्चत्वारिंशच्छन- लोकपरिमितया वृत्या, लब्धिनिधानेन संक्षिप्तटिप्पनेन च व्यभूष्यत । देवपन्दनकुलकं सम्यक्त्वारोप- विधिकुलकमित्यादिकाऽस्यापरा मना ज्ञायते । पृत्ति-टिप्पनसमन्वितमेतत् प्रसिद्धम् । ४ प्रसिसमेतत् । अस्य नामोपलभ्यते गणधरसार्धशतक-त्यादी ( अत्र भूमिका दटल्या पृ. ५१) जेसलमेरुदुर्गीपभाण्डागारे ३५० कमाइपुस्तिकाया प्राप्यतेऽपि । ५ "श्य जिणदत्तुपएसरसायणु इह-परलोयह सुक्राह भायणु । फणंजलिदि पियंति जि भन्मर ते हमति अजरामर सम्बई ।। इति प्रान्तपथपर्यवसितमेतद् वि स १२९४(२) वर्षे जिनपालोपाध्यायेन शतचतुष्पाटोक परिमितया गत्या संयोजितम् । तथा पूर्वमेव प्रकाश्यते । ६ "इय पुगपपरह सूरिदि सिरिजिणवल्लाह नायसमयपरमत्यद यहुजणदुरदह । तमु गुणशुः परमाणिण सिरिजिणदत्तगुर फरर सु निरपमु पाया पर जिणदत्तगुरु ॥" इत्यन्त्यपद्योपंतपा जिनपाठोपाध्यायेन वि. स १२९४ वर्षे विहितगा तिन्योरभितया वृत्या समायोजि । सापार प्रपममेव प्रकारामावं प्राप्नोति । त्य जिणदत्तुपएन जि निमुणदि पाहि गुगरि परियाणवि जि कुणति । ते निनाण-रमगी सहु विरूपदि वलिउ न संगारिण मा मिलिसहि ॥" पति प्रान्तपथपर्यवसित मारितिकारसमेतत् पालक सूर भोपा पायनलिमा माधानालोर- भितया प्रत्या माफम र पापनाश तृतीयत्वेन निवेश प्रतिम् । अदेशपमन्दरत 'कारस्वरूपला इति तिकाभिमाभिधया प्रात्यादि । जिनपालोपा पापनाऽस्य कति पत्ता वियत इति जनाधावत्यामसूनि, किन्तु नास्माभि ना रहा। ८'त अय'मारिपपेनोपल क्षिसाया तमाग विशेषन इस्सिम, प्रान- "इय जो पर तिसत दुस्मा स्वकिपिए। जिणदत्तागर हिलो मुनिको ।' रखनमा गायरा समुपेतमेतर मुदितम् । स वृत्तिए मरो. स. १४९५ (!) लिनिर्मिस्सिा। ८ ·६२ M Amrut ९ सुगुरुपारतन्त्र्यम् (प्रा.) गा. २१ १० *विशिका ११ विघ्नविनाशिस्तोत्रम् (प्रा.) गा. १४ १२ *उपदेशकुलकम् १३* अवस्थाकुलकम् १४ *श्रुतस्तवः १५* अध्यात्मगीतानि .१६ उत्सूत्रपदोघाटनकुलकम् | ९" सचरियाणमहीणं सुगुरूणं पारतंतमुबहइ । जयउ जिणदत्तसूरी सिरिनिलओ पणयमुणितिलओ ॥" इत्यन्तिमगाथोपेतमेतत्रैकश' प्रसिद्धम् । अस्य शतद्वयश्लोकप्रमाणा वृत्तिरप्युपलभ्यते । वृति- कारो जयसागरगणिरिति जैनग्रन्थावल्यामसूचि । तत्र च तद्वृत्तिरचनाममयो वि स. १३६८ वषरूपो निर्दिष्टश्चिन्त्यो यतोऽन सम्भाव्यमानजयसागरस्य समयो विक्रमस्य पञ्चदशशताव्युत्तरार्ध- षोडशशताव्दीप्रारम्भरूप प्रामाणिकः (जे भा सूच्यामप्रसिद्ध० पृ०५४ इत्यत्र विलोकनीयम्) १० अप्रसिद्धपा । अस्या नामोपात्तं गणधरसार्धशतकवृहद्वृत्तौ । अत्र भूमिका (पृ.४४) द्रष्टव्या। ११ 'सिग्घमवहरउ' इत्यादिनाऽऽरब्धत्वात् तन्नाम्नेव विशेषत प्रसिद्धिमधिगतम्, जिणदत्ताणं सम्मं मन्नति कुणति जे उ कारंति । मणसा वयसा वउसा जयति साहम्मिया ते वि ॥ जिणदत्तगुणेहि नाणाइणो सया जे धरति धारति । दंसियसियवायपहे नमामि साहम्मिया ते वि॥" इत्यन्तिमपद्यसूचितखाभिधानमेतदपि स्मरणस्तोत्रं नैकदा प्रकाशितम् । अस्य संक्षिप्ता वृत्तिरप्युपलभ्यते। १२, १३, १४, १५ क्रमानेषु सूचिता कृतिर्जेसलमेरुदुर्गे भाण्डागारपुस्तिकाया पठ्यते, किन्तु विशिष्टावलोकन विना नात्र किमपि तद्विषये स्पष्टीकर्तुं शक्यते । तथा च जैनग्रन्थावल्यां जिनदत्त- सूरिकृतित्वेन निर्दिष्टाऽपि पट्टावली न तथा, किन्तु सा कविपल्हप्रणीता जिनदत्तसूरिस्तुतिरित्यत्र (परि० ४ ) दर्शनेन प्रतीत भविष्यति पाठकानाम् । नामसाम्याद् वायटीयगच्छीयजिनदत्तसूरिकृतस्यापि शकुनशास्त्रस्य गूर्जरभाषानुवादपुस्तिकाया प्रस्तुतजिनदत्तसूरिप्रतिकृति निवेश्य प्रकारान्तरेणास्य सूरेः कृति. सा इत्यसूचि तदनुवादक-प्रकाशकेन प. हीरालालेन, तथा च कैश्चित् तच्चरितमत्र समित्रितम्, किन्तु तद् भ्रान्तिमूल प्रतीयते प्रेक्षावताम्। * अप्रसिद्धग्रन्थसज्ञापकमेतदभिज्ञानम् । - ·समकालीनसूरयः । प्रस्तुतजिनदत्तसूरि-जीवनसमये विक्रमस्य द्वादशशताब्या त्रयोदशशताब्याश्च प्रथमचरणे सत्तां बिभ्राणाः प्रभूताः प्रौढाः सूरिपुड़वाः समजनिषत, सूर्यरिख यैर्जिन- प्रवचन-गगनाङ्गणं स्वप्रतिभया प्रायोति । तत्र च केषाश्चिदुल्लेखोऽत्राजनि । तदितरेप जिनभद्रसूरि-देवचन्द्रसूरि-देव- भद्रसूरि-धनेश्वरसूरि-नन्नसूरि-पार्श्वदेवगणि (श्रीचन्द्रसूरि)-महेन्द्रसूरि-मुनिचन्द्र- सूरि-यशोदेवसूरि-यशोदेवोपाध्याय-रत्नप्रभसृरि-रामचन्द्रसूरि-रामदेवगाण-वर्धमा- नसूरि-शान्तिसूरि-सिद्धत्तरि-हरिभद्रसूरि (१-२)-हेमचन्द्रसूरि (१-२) प्रभृतीना सक्षिप्तपरिचयस्त्वस्माभिरन्यत्र (जे. भा. सूच्याम् , अप्रसिद्ध०) अकारि । तथा चान्येषामानदेवसूरि-चक्रेश्वरसूरि-चन्द्रप्रभसूरि-चन्द्रसेनसूरि-विजय- सिंहसूरि (१-२)-श्रीचन्द्रसूरि-हेमचन्द्रसूरिप्रभृतीनां परिचय. प्रो० पिटर्सनादिसङ्कलि- तरिपोर्ट पुस्तकादिपर्यवलोकनेन, वादिदेवसूरि-वीराचार्य-हेमचन्द्रसूरिप्रमुखाणा चरित भभावकचरितादिप्रेक्षणेन, लक्ष्मणगण्यादीनां चापरेपा परिचयस्तत्तकृतिसुपार्श्वचरितादि- प्रशस्तिप्रान्ताशनिरीक्षणेनावगस्यते । केषाविच परिचयः प्रकाश्यमानपत्तनीयजैनभाण्डा- गारीयमन्धसूच्यादावपि प्रदर्शयिष्यत इति नेह तदर्थ प्रयत्यते । केवल जिनदत्तसूरेवादिदेवरि-हेमचन्द्रसूरिभ्या साफ जन्म-दीक्षाऽऽदिसमय- स्थलादिविषयकं समवक्तव्यमत्र कोष्ठके प्रदर्य सन्तुष्यते- -- ·मिनदायरे नादिदेवगूरेः हेमचन्द्रमुरे रग (गूर) . . १९४३ मदानम् (गूरदेगे) पूर्णचन्द्र प्राग्वाटाणिक वीरनागः जिनदेवी भार (मणिम्) बाहदवी V ११५२ h सोमनन्दः रामचन्द्रः ११४५ अन्धूरपुरम् (गूर्जरदेशे) नादेवः मोठवणिक् चच (चाचिग ) चाहिणी (पाहिनी) ११५० (४) सोमचन्द्रः देवचन्द्रसूरिः पूर्णतलगच्छः ११६६ मिद्वराज-कुमारपाली १२२९ अणहिलपाटक(पत्तनम् रामचन्द्रसूरिः सिदद्देमन्दानुशागनम् भमसरोपाध्याय विधिपधः (वरतर) मुनिचन्द्रसरिः वृद्(वड )गच्छ ११७४ सिद्धराजः गरिमा अाराजः मामा १२२६ art . १२११ अजयमेस्टुर्गः जिनचन्दसूरिः गणधरमार्धशतकम् भद्रेश्वरसूरिः स्याद्वादरत्नाकरः ·६५ व्याख्याकारः जिनपालोपाध्यायः । अपभ्रशकाव्यत्रय्यन्तर्गतस्य चर्चर्युपदेशरसायनाख्यकाव्यद्वयस्य व्याख्यातु- जिनपालस्य परिचितिरप्यत्रौचितीमवति । विकृतिकाऽनेनैतदन्ते निज जिनपतिसूरेः शिष्यत्वं जिनेश्वरसूरेश्च निदेशवर्तित्व स्पष्ट पर्यचायि । एतयोर्जिनपालस्यापि च सक्षिप्तपरिचयस्त्वस्माभिरेन्यज्ञाकारीति विशेषतो निवेदनीयमेवात्र निवेद्यते । जिनपति-जिनेश्वरसृरिद्वयस्यापि प्रशस्तगुणगणप्रशस्तिः प्रचकाशे तत्परम्पराजा- तैस्तच्छिष्य-प्रशिष्यप्रभृतिभिः, परन्तु भूमिकाया अतिविस्तारभयात् तत्प्रदर्शने नोत्सहे; केवलं प्रस्तुतव्याख्याकारगुरोजिनपतिसूरेः परिचिति किश्चिदुद्धरामि । तथाहि- वि. सं. १२८९ वर्षे जिनपतिसूरिशिष्यः पूर्णभद्रगणि " यैर्वादीन्द्रकरीन्द्रदर्पदलने सिंहरिव स्फूर्जित मोहधान्तविनाशने भुवि सदा सूर्यैरिवोज्जृम्भितम् । मन्यप्राणिसमूहकैरववने चन्द्रैरिवेहोद्गत ते श्रीमजिनपत्यभिल्यगुरवोऽभूवन् यतीशोत्तमाः ॥" -धन्य-शालिभद्रचरिने (प्रश० श्लो०८) वि. सं. १२९३ वर्षे प्रस्तुतो जिनपालोपाध्यायः- " नानासद्वादकेलीविदलितविलसन्मानशैलः परेषा रेखो यः प्राप विद्वत्स्वनितरसुलमा सर्वविद्यावतसः। दृष्टान्तत्व चरित्रिष्वलभत कुमतधान्तविध्वंसहंसः स श्रीमान् सूरिराजो जिनपतिरभवत् तत्पदालकरिष्णुः ॥" -द्वादशकुलकविवरणे (प्रश० श्लो० ५) १ जेसलमेस्मा० सूच्याम् (प्रसिद्ध पृ. २८, ३६, ४०, ४१; नामसूची) २ तत्पदेनाबामेऽपि चोपरिपरिनायितजिनदत्तमूरेः पधरो जिनपन्द्रसूरिविहेमा पत्य जन्म वि. सं ११९१ वर्षे, सूरिपद वि स १२११ वर्षे, स्वर्गमनं न वि. सं. १२२३ वर्षे सरतरगन्छ- पायल्यादितो सापते ।

·No text on this page.

·६७ सिद्धान्ताम्बुधिकुम्भसम्भवसमः साहित्यलक्ष्मीप्रियः पान्यो व्याकरणाटवीषु तिलको यस्तार्किकाणां बजे । वादीन्द्रद्विपभेदपञ्चवदने काव्य महार्थं वर यस्मिन् कुर्वति भगिभिर्जडतया माघोऽपि माघायते ॥ यश्चायसंहननकाय इवाधिसहे गाढोपसर्गभरमस्पृह एव देहे। आदाय शोधिमधिपोऽपि च योऽत्र षट् षण- मासान् पर च विकृतीबदृशो मुमोच ।। उन्दो-लक्षण-तर्कशास्त्रविविधालङ्कारवित्कोविदे पृथ्वीराजसभे कुतूहलगृहे श्रीगूर्जरत्रावनौ । तर्कन्यायवरोपपत्तिसहितैः सिद्धान्तवाक्यैस्तथा तत्त्व प्रोच्य महतिले विधिपथं प्रोत्सर्पयामास यः ॥" -अभयकुमारचरिते (प्रश० श्लो० १६-१९) वि. स. १३१७ वर्षे जिनेश्वरसूरिशष्यो लक्ष्मोतिलकोपाध्यायः-- " येनामुयन्त सद्यः प्रतिनृपतिसभ वादिना वक्त्रगेहा उन्मुद्राणि त्वभूवस्तदपमलयशोगीतिकोलाहलेन । अस्यो(न्यो)न्याशाङ्गनाना शिवपदकमलाकामणे यश्च मुद्रा गच्छस्यादत्त सोऽभूजिनपतिजिनराट् तत्कपट्टेऽभिषिक्तः ।।" -श्रावकधर्मप्रकरणवृत्तौ ( प्रश० श्लो० ७) वि. स. १३२० वर्षे जिनेश्वरसूरिशिष्यः प्रबोधचन्द्रगणिः "येषां गीर्वाणवाणीलहरिभिरभितः पूर्यमाणाऽखिलाऽपि श्रीपृथ्वीराजपृथ्वीपतिसमितिरिहाश्चर्यसिन्धौ ममज्ज । चित्र तत्रापि शत्रोर्वपुपि ववृधिरे तर्प-मालिन्य-तापाः पापाना वा किमेतजिनपतिगुरवस्तेऽध पट्टे वभूवुः ॥" -सन्देहदोलावलिबृहद्दृत्तौ । वि. स. १३२६ (१) वर्षे सह पुरजिनालयाशलालेखे- " ततो जिनपतिः प्रमुर्गुस्वतंसचूडामाण- --- ·“ वि. सं. १२९५ वर्षे जिनपतिसूरिशिष्यः सुमतिगाण:- तस्याभूद भूपमूर्नोद्भटमुकुटतटीकोटिघृष्टांन्हिपमः शिष्यः शस्यो बुधौवैर्जिनपतिरिति सन्नामतः सूरिरुचैः । विख्यातः क्षोणिपीठे सुविहितयतिराट् [राज]चक्राधिनाथ- श्छन्दोऽलङ्कार-तर्कप्रमुखनिखिलसद्ग्रन्थविस्तारितार्थः ॥ प्रतिदिनमपि सिद्धिप्रेयसीसङ्गसौख्या- नुगतनवकथास्वाक्षिप्तचित्त निरीक्ष्य । क्षणमपि दयित न ज्ञान-चारित्रलक्ष्म्यौ मुमुचतुरुदितात्म[जात] भीत्येव य च ॥" -गणधरसार्धशतक-बृहद्वृत्तौ (प्रश०) वि. स. १३०७ वर्षे जिनेश्वरसूििशष्यः पूर्णकलशगणिः- " विज्ञाः केचन लक्षणेऽथ कतिचित् तर्क परेऽप्यागमे काव्येऽन्ये च समग्रशास्त्रचतुराः प्रायेण नामून् विना । व्यक्तु नूनमिद विधिर्वहुविधैः शास्त्रैर्विजाप्यासमान् प्राज्ञान् राजसमास्वलम्भयदतो यान् जैत्रपत्राण्यरम् ॥ मृगायमाणपदपुष्करराजहंसा वर्ण-प्रतापजितपुष्करराजहसाः । श्रीजनचन्द्रपदपकजराजहसा- स्ते जजिरे जिनपतिप्रभवोऽच्छ( 4 ) हसाः ॥" -प्राकृतद्वयाश्रयवृत्ती (प्रश० श्लो० ३, ४ ) वि. स. १३१२ वर्षे जिनेश्वरसरिशिष्योऽमयतिलकगाणिः-- आन्द्य क्षितिमृन्ममाचतुरिका निर्जिन्य दुर्वादिन- स्लेजोऽग्नौ ज्वलिते लमयनुदिश नादे यशोदुन्दुमेः । पागौहर जयत्रियो गुरमयः मारदा मातर पृथ्वी चोन्मुदिता व्यधान्जिनपतिः मूरिः स जजे ततः ।।" -स. याश्रयवृत्ती (प्रश० श्लो० ७ 3. र. १३१२ वहिनेवरमृगमध्यबन्द्रनियमोपाध्यायः- को जिन पतिसय पन्चनिहीं यः अंमट्ट पदमा . याश्चर्यग || R ) ·सिद्धान्ताम्बुधिकुम्मसम्भवसमः साहित्यलक्ष्मीप्रियः पान्थो व्याकरणाटवीषु तिलको यस्ताहिकाणां बजे । वादीन्द्रद्विपमेदपञ्चवदने काव्य महार्य वर यस्मिन् कुर्वति भगिभिर्जडतया माघोऽपि माघायते ॥ यश्चायसहननकाय इवाधिसेहे गाढोपसर्गभरमस्पृह एव देहे । आदाय शोधिमधिपोऽपि च योऽत्र पट पण- मासान् पर च विकृतीर्घशो मुगोच ॥ छन्दो-लक्षण-तकशास्वविविधालङ्काररित्योरिटे पृथ्वीराजसभे कुतहटगृहे श्रीगूर्जरत्रानो । तर्कन्यायवरोपपत्तिसहितः सिद्धान्तवाक्यैर तथा तत्व प्रोच्य महीतले विधिपथं प्रो.सर्पयागास य ॥ -~-अभयकुमारचरिते (रा. ग. (-१९) वि. स. १३१७ वर्षे जिनेश्वरसूरिशिष्यो रुमीतिरकोपाध्याय, " येनामुम्धन्त सप. प्रतिनृपतिसभ वादिना पायगेहा उन्मुद्राणि त्यभूबरतदपगत्यशोगीतिकोलान । अस्यो(न्योन्याशाइनाना शिवपदकमलाकामण यप ? गाउस्यादरा सोऽभूजिनपतिजिनराट् त कपरेऽशिपिजत. ॥" -~~~ -कर्मप्रकरणवृत्ती ( प्रा० ) पि. स. १३२० वर्षे जिनारसूतिभिप. प्रमोपनगणि. “थेषां गीर्वाणवाणी शिभिरभित र्यमाणाsis भीपृथ्वीराजपीपतिसमितिकारी नमः । निर रात्रापि शो चि दि---- पापा का वितजिनपनि परेन ।' -- वि. स. १६२६ (1) र " जिनपतिः ।

·۲ र्जिनाधिपतिशासन समुदनीनमत् सन्मनाः । समग्रगुणमालिकासमतियातस्तर्यावले- य॑लोक्यततरामहो किमपि वैशिष्ट्यभृत् ।। यस्मिन् परिपहचमूभरससहिष्णौ नानोपसर्गपटली विकटा विजिष्णौ । ऊर्जत्तपःश्रियि परोपकृतिप्रवीणे श्रीवीरनाथजिनता प्रथयन्ति धन्याः ॥" -वीजापुरवृत्तान्ते । वि. सं. १३८३ वर्षे जिनकुगलसूरिः- " अत एव श्रीआशापल्या पूर्वसैद्धान्तिकचक्रचूडामणिमिर्वादीन्द्राद्विपदघटा- विद्रावणकेसरिमिर्निश्छद्मशुद्धक्रियाकारिभिः श्रीजिनपतिसूरिमिः श्रीप्रद्युम्नसूरिभिः सहा- यतनानायतनवादं कुर्वाणैः सकलान्याचार्यचक्रप्रत्यक्षमोपनियुक्त्यादिसिद्धान्तानुसारेण सविस्तरमायतन संस्थाप्यानायतनं निरांचके ।" तथा- दृष्ट्वा मोहव्यपोह विदधत इह यान् मोहकी स्वकान्ता श्यामां ज्ञावा च चन्द्रस्तदुपहातभिया ता तनूकृत्य नूनम् । क्रोडीचके कलङ्कन्छलत उद्धवृतो व्योम्नि शून्येऽभ्रमच्च श्रीमन्तस्तन्कपट्टे जिनपतिगुरवम्ते चकासाम्बभूवुः ॥" -चैत्यवन्दनकुल्लकवृत्तौ ( पृ. ५५, प्रश० श्लो० ४ ) जिनपतिसृरिसत्काः कतिचित् पुस्तिका उपलभ्यन्तेऽद्यापि जेसलमेरुभाण्डागारादौ। एवं प्रस्तुतस्य प्रौढविदुषो वादिविजेतुस्तस्य जिनपतिसूरेः शिष्योऽय जिनपालोपाध्यायः । जिनपालस्य जन्म-दीभाऽऽदिनमयः सम्यग् नावबुध्यते, तथापि पट्स्थानकवृत्ति- म्तेन वि. म. १२६२ वर्षे विहिता वितायत इति तत. पूर्व विक्रमस्य त्रयोदश- दालन्दा पूर्व वाऽनुनीयमान. न दोपावहो न प्रतिभाति । अनेनोपदेशरमायन- विवररचना दुग-नव-रविनन्मे वर्षे, चर्चरीविनिरनना च वेद-प्रह-रविवर्षेऽशारीति सट मानने । चर्च ( पा. १ विवृती निज रसायनविवरणमस्मारि | युगरान्देन द्विरम्हकमी दाम्पत टन विचार्यमाणे चर्चरी विवरणात् प्राग ग्मायन विवाद प्रतिमन्ने । TETire-इनीय. (समत. पृ. २०) - ·६९ " इत्थं चास्य कृतिक्रमः परिज्ञायते- वि. सं. १२६२ वर्षे पट्स्थानक-वृत्तिः । सनत्कुमारचकिचरित सटीक महाकाव्यन् । वि. सं. १२९२ वर्षे उपदेशरसायन-विवरणम् । वि. स. १२९३ वर्षे द्वादशकुलक-विवरणम् । पञ्चलिङ्गीविवरण-टिप्पनन् । वि. सं. १२९४ वर्षे चर्चरी-विवरणम् । अज्ञातरचनासमय स्वप्नविचार-भाष्यादि । वि. सं. १२९५ वर्षे जिनदत्तसूरीयगणधरलार्धशतकस्य वृत्तृतिकर्ता सुमतिगणिः समकालीन स्वसतीर्घमेत जिनपालोपाध्यायमिथ स्मरति स्म- " नानातर्क-वितर्क-फर्कशलतद्वागीकपाणीस्फुरत्-~- तेजःप्रौढतरप्रहारघटनानिप्पिष्टवादिनजाः । श्रीजैनागमतत्वभावितधियः प्रीतिप्रतनानना. सन्तु श्रीजिनपाल इत्यलमुपाध्यायाः क्षितौ विश्रुता. ॥ नानाऽरक्षारतार रचितकृतवुधाश्चचित्रप्रकार नानाप्छन्दोऽभिराम नगरनुखमहापर्णपाचप्रमानम् । हन्ध काव्यं सटीकं सफर कविगुण तुर्यचत्रेश्वरस्य क्षिप्र पैस्तेऽभिपेकाः प्रधनजिनदारिपाला मुदेन ।। -गगपरसाशनम्वृत्वृत्तौ ( ०.१२. चन्द्रतिरकोपामायेनाहकारिता पिरमादे जिनमा वाचनोपादापि । वि. स. १३१२ को चित सन्मानित मपि तेनासर जिनामापत प्रेमका पाते जन्ते भूपोभूमिसुनसरी मना कर पारकर । जिका पोल्ने एरि दुसरे पर- कि .

·७० सम्यगध्याप्य निष्पाद्य यश्चान्तेवासिनो बहून् । चक्रे कुम्भ-ध्वजारोपं गच्छ-प्रासादमूर्धनि ।। श्रीजिनपालोपाध्यायमौलेस्तस्यास्य सन्निधौ । मयोपादायि नन्द्यादिमूलागमाङ्गवाचना || x x X श्रीजिनपालोपाध्यायकृतां त्रिः प्रेरणामहम् । चरित्रकरणे प्रापं सरस्वत्युपदेशवत् ॥ सुशकुनमिवास्मि तन्मन्वानो द्रढिमान्वितः। काव्याभ्यासविहीनोऽपिव्यधां काव्यमिद ततः॥" -अभयकुमारचरित्रे ( प्रश० ३७-४२) वि. सं. १३२० वर्षे सन्देहदोलावलिवृत्तिकर्ता प्रबोधचन्द्रगणिश्चैन- मेव जिनपालोपाध्यायं निजमागमगुरुमभ्यजिज्ञपत्- " नृपसमिति विजितविविधप्रतिवादिवितीर्णजयपताकाऽऽढ्याः । . जिनपालोपाध्याया आसन् यस्यागमे गुरव."--सन्देहदोलावलिवृत्तौ (प्रश०). जिनपालस्य सतीर्थ्याः। ( १ ) जिनेश्वरमरि:-जिनपतिसूरेरय पट्टधरः, अस्य परिचितिरुपरि समसूचि । ( २ ) पूर्णभद्रगणिः-अस्य परिचयोऽकारि जेसलमेरुमा०सूच्याम् (पृ. ४९ ) ( ३ ) सुमतिगणि:--परिचायितोऽय जेसलमेरुभा०सूच्याम् (अप्रसिद्ध० पृ.९०) ( ४ ) सुरमभोपाध्यायः-अस्य परिचयोऽग्रे कार्यते । - (२) सूरमभोपाध्यायः। अपभ्रंशकाव्यत्रय्यन्तर्गतायाः कालस्वरूपकुलकसज्ञिकाया द्वात्रिंशिकाया वृत्तिकारो जिनपतिसूरिशष्योऽयं स एवाभिज्ञायते, येन वि. स. १२८५ वर्षे पूर्णमद्रगणिरचित धन्य-शालिभद्रचरितं समशोधि- " चरितमिदमखिलं निर्मलविद्याकूपारपारदृश्वानः । वाचकमुख्याः सूरमभाभिधाः शोधयाञ्चक्रुः ॥"--जेसलमेरुभा०सूची। वि. स. १२९५ वर्षे गणधरसार्धशतक-वृहद्वृत्तिकारः सुमतिगणिनिज सतीर्यमेनमित्यमुपालक्षयत्--- " यद्वक्त्राम्भोज-रङ्गागणभुवि भुवि नाभोगमङ्गीप्रबन्धा नानाच्छन्दःप्रबन्धै रचितबुधमनश्चित्रचित्रप्रवन्धा ! ननयुद्दामकामप्रकटनविकटोत्पाटपाटप्रचारा श्रीवाणी नर्तकीय प्रसममामिसभ स्फारहारप्रकारा ।।

·-- सरमभाभिरेका विकासे कातिरेकातः । एजन्तु भोगालो मरिचत सुधामन्तः ।। -~-गणधरसाशतकातृतौ (ो० १७, १८) दिनापापसतानानेन सूरप्रभोपाध्यायेन स्तम्भतीर्थनगरे दिगम्बर- पादिपमो विलितः । चन्द्रति कोपाचायोऽस्य पार्ने विद्यानन्द पठितवान्, यो वि. स. १३१२ गऽमयपुगारचरित व्यरचयत्- " सूरि जिनपरतुरं जिनतीर्थयात्राऽभ्यायातसहसहित तमरजयद् यः । श्रीस्तम्भतीर्थनगरे वरजल्पी निर्जित्य वादियमदण्डदिगम्बरेशम् ॥ स धीमरमभसमभिधो बुद्धिधामाभिपेको शता नाम स्पमिव नितिला क्षणायाश्च विद्याः । रकापज्यायस्त्वरितफाषितानिर्मिती प्रकल्पो विद्यानन्दं शिशुमिव भूश हेल्याऽभाणपन्माम् ॥" ---अमयकुमारचरिते ( प्रश० श्लो. ३०, ३१ ) अस्य विदुषोऽन्या कृति परिचिति वा नैवोपलधुमपारयमिति विरमामि ।

·७२ . . अपभ्रंशभाषा। भाषाभेदविवेचकैर्भाषासमुपासकैः संस्कृतशाब्दिकरितरैश्च प्राज्ञैर्यस्या अपभ्रश इति. नाम परिकल्पितम्, कैश्चिच्च संस्कृतादपभ्रप्टेयमित्यादि यद्विपये प्रोद्योपितम् ; तस्याः सर्वसाधारणजनोपकारिण्या वर्तमानानां भारतवर्षीयाणा प्रायोऽशेपार्यदेशभापाणां जननीरूपायाः प्राकृतापभ्रशभापाया विषये वक्तव्यमत्र प्रकाश्यते । प्रसिद्धमहर्पिपतञ्जलिना प्ररूपितं खल्वेतत् पाणिनीयमहाभाष्ये [१, १, १] शब्दापशब्दानामनुशासनविचारे -" भूयांसोऽपशब्दाः, अल्पीयांसः अपभ्रंशस्य प्राकृते समावेश: शब्दाः । एकैकस्य हि शब्दस्य बहवोऽपभ्रंशाः, तद्यथा गौरि- त्यस्य शब्दस्य गावी गोणी गोता गोपोतलिका इत्येवमादयोऽप- भ्रंशाः।" एतावता च प्रकारान्तरेण प्रख्यापितं प्राकृतशब्दानामेवापभ्रंशत्वं प्राचुर्य च, यतस्त एव गावी-गोणी-प्रभृतयः शब्दाः प्राचीनजैनसिद्धान्तपुस्तकेषु बहुशः प्रयुक्ता दृश्यन्ते', चण्ड-हेमचन्द्रादिभिर्वैयाकरणैश्च निजे प्राकृतलक्षणे तेषां शब्दानां शुद्धता च निरदेशि। तथा चापभ्रंशस्य लक्षणं प्रादार्श कविदण्डिना- ." आभीरादिगिरः काव्येष्वपभ्रंश इति स्मृताः । 'शास्त्रे तु संस्कृतादन्यदपभ्रंशतयोदितम् ॥"-काव्यादर्श [ १, ३६.]. वि. स. ११२५ वर्षे नमिसाधुश्च निर्दिशति स्म- 'तथा प्राकृतमेवापभ्रंश:-रुद्रटीयकाव्यालङ्कारस्य टिप्पने [ २, १२ ] संस्कृतवैयाकरणैः सस्कृतशब्दानुशासनसिद्धात् सस्कृतादतिरिक्तं सर्वमप्यपभ्रश- मिति व्याहृतम्, तब प्रकृतिभवं प्राकृतमिति प्राकृतवैयाकरणैर्नियमितम् । एवं व्याकरण वेलया नियन्त्रितेऽपि प्राकृतजनभाषाव्यवहारस्त्वनपेक्ष्य शब्दशास्त्रनियमान् यथेष्टं स्वन्छन्दं प्रावर्तत, न च नियन्त्रणमविसेहेऽत एव स विदग्धाना प्रसादेन 'अपभ्रश १ 'सीरीणियाओ गावीओ', 'गोणं वियाल'-आचाराने [ श्रु० २, उ० ४, ५] गावीए पुग दिग्ण तणं पि गोरत्तणमुवेइ ।'-आवश्यकचूर्णी । गोणीय सं' व्यवहारमूने [उ. ४ ] 'वच्छग गोणी राजा.', 'गोणी चंदणकथा.'-आर. नि. [गा. १३३,१३६. ] 'एन्ध गोगी शिमो। अपण्या उ गोणी । गाणिगरिच्छो उ गुरु।' -दादेकालियानो [५] हरिभद्रमरिणादृतः पाठः । २ मर गावी'-चाटते प्र[२, १६] 'गोवादक-गितहमदन्द्रग्रन्दानुशासने [ ८, २, १७४ ] .

·७३ माकृतस्य इति नाम्ना पप्रथे। कालक्रमेण वैयाकरणाना कृपया अपभ्रंशमापासजयाऽपि प्रसिद्धि प्राप । तानपि चैयाकरणनिवज्ञानपभ्रशभापानियमानुल्लड्न प्रकृतिप्रवर्तमानो विविध- जनपदभाषाव्यवहारः सामान्यज्ञया 'प्राकृत ' ' अपभ्रश' इ.युच्यमानोऽपि विशिष्टतरा तत्तदेशभाषानाम्ना प्रसिद्धि जगाहे । एव विचार्यमाणे कथानिद भेदेनापनशनामधेऽपि प्राकृतागभूतत्वात् तेनातीचसाम्याच 'प्राकृतमेवापनशः' इति वचन नानुचित प्रतिभाति । जिनवरैः प्राशतभाषा सरल सुगमा स्त्री-बाल-मन्दादिसर्वजनोरह- सत्कारः तिसमर्धा च विचार्य निजसिद्धान्तोऽर्थतस्तदद्वारैव प्रकाशितः । एतदर्थ- संवादिकामिमामा मागमादुर्भृत्य प्रादर्शयद् वर्धमानसृरिः- " मुत्तूण दिठिवाय कालिय-उकालियगसिद्धत । धी-बालवायणस्थ पाईअ(यय)मुइय जिणवरेहिं ||"-आचारदिनकरे [उ.१५] जिनवरैरिव तदनुचरैस्तत्वज्ञगणधरैरपि तथैव तद्विशेषोपकारितामाधार्य तीन सूत्रतो जैनसिद्धान्तरचनाऽकारि । समुपलभ्यन्ते चैतत्समर्थका नकाराः सवादा:- बाल-स्त्री-मूट ( मन्द )-मूर्खाणा नृणां चारित्रकाक्षिणाम् । स्मनुमहाध तत्त्वज्ञैः सिद्धान्तः प्राकृतः रगृ(क)तः ॥" दियते रमेद पधं दशकाटिकटीकाया [प १० १] हरिभदरिणा, कारपानगासनटी- फाया हेमचन्द्राचार्येण, तथा घान्यत्रान्वेरपि । जैनसिद्धान्तयार पातृभिहरिभवसरि-- लाकाचार्याभयदेवसूरि-हेमचन्द्रसरि-भीचन्द्ररि-गल्पगिरिप्रभृतिभिः सूत्रपा-- द्विसिद्धिसूचनेऽसफत् प्रातरौल्या प्रारतिरक्षणात् प्रागत नाद येथान पायुचरितम् । राजशेखरः स० १३८७ वर्षेऽनुवदति सोच पूपियम्- बार-सयादिजसमायभन्यजन्तुलितगाया। माकृतागगकर्तृ-यो गणभृद्भ्यो नमो नमः ॥'-मारतका पाते। १ मुरूपा रविवाद यायियम् । सी-CORE मासादि। २' मारुतरमा परम् , मारता - " दुसरा दिए भार । st ཎསཱ (༩༣༩། ཁ：： ༌ པ ལ ： " "सतान-एनि परमपि। - परम सिनासन: "" -RRE... (ES ...: .} ·७४ -- " सेकता पागता . - विक्रमादित्यसत्कृतस्तत्समकालीनः सिद्धसेनदिवाकरः प्राकृतं जिनशासनमिति लोकोक्त्या लजमानः संस्कृतसिद्धान्तकरणार्थ सङ्घ व्यज्ञपयत्, किन्तु सद्धेन तदनुचितं विचार्य प्राकृतसिद्धान्तद्वारैव वालादिसर्वजनस्य परमोपकृतिं निश्चित्य ताइचिन्तनेनापि परमगम्भीरसदाशयाना सुज्ञानिना प्राकृतसिद्धान्तप्रणेतृणा तीर्थकृद्-गणधरादीनामप- माननं वितl भविष्यलोकशिक्षणायापि प्रबल प्रायश्चित्त तस्मै व्यतारीत्यपि श्रूयते जैनसिद्धान्ते भणितिद्वयं संस्कृता प्राकृता चेत्यभाणि- भापाद्वये चेव दुहा भणितीओ आहिया । प्राकृतस्थानम् सरमडलमि गिजते पसत्था इसिभासिता ॥" -स्थानाङ्गसूत्रे ( आ. समितिप्र० पृ. ३९४ ) " सकया पायया चेव भणिइओ होति दोणि वा ।" -~-अनुयोगद्वारसूत्रे ( आ. समितिप्र० पृ. १३१) " सकये-पाययवयणाण विमासा जत्य जुज्जते ज तु।" -बृहत्कल्पमाष्ये ( लि. वृत्तिप. ९) वि.सं. ९६२ वर्षे सिद्धर्पिः प्रकाशयतीत्थं हार्दम्-- १ भद्रेश्वरसूरि उन्जेणीए नयरीए महावाई महाकवी य सिद्धि(द्ध )सेणो नाम साहू । सो य कयाइ जंतो वार्हि दिलो विकमाइचराएणं चितिउ(1) च-न जाणामि इमेसि केरियो आसीवाउ त्ति । कओ से दिहिप्पणामो। लक्सिउ च तव्भावमुभवियहत्येण सिद्धमे[णे ]ण दिदोपणो) महासद्देणं धम्मलाभो। राएण छहत्तणावन्जिएण दयाविया से दव्वकोडी। भणिय च करावि रायपारिग्गहिएण विकमाइच्चस्म वायपट्टिईए- धम्मलामो त्ति चुतम्मि दृगदुस्मियपाणिणो। माहुणो सिमेगस्म दही कोडि निवाहिवो ॥ निवेदया य सा रायदिण्णा दि(द)चकोडी सिमेणेण गुरुस्त । तेगावि संघस्स । संगादि को तीए सादारणममुग्गी । लजनो य पाययं जिगगामणं ति लोउत्तीए सिद्धमेण- ( पो) विवर-- 'जट भगह नो करनि सक्षयं मि मिद्वत' । मघो भगद-"चितिएगा देमंग पायच्छिनी, किंपुर जंपिएम; ता चरनु तुमं पायठत्त ॥" -क्थापन्याम् (पननम्या ताडपत्रीमा प्रनिः ३०.) • तामाटता चैत्र द्विधा मणिती आम्दाते । म्दामा गीरमाने प्रदता ऋषिमापिता ।। मा प्रास्ता भाट्रिी भवतोटेदा। । मल-मारताना निमार' या युनियन तु । कागद दिएमाले चाग्या:। मोरपन्या पुन मदिन मनात ॥"-2. भ क्या । " ।

·प्रशस्तत्वम् - - सरता माकृता चेति भापे प्राधान्यमहतः । तत्रापि सरगता तावद् दुर्विदग्धादि स्थिता ।। वालानामपि सरोधकारिणी कर्णपेशला । तथापि माता भापा न तेपामपि भासते ।।" ---उपमितिभवप्रपञ्चाकथापीठे। सत्रातकाव्याभार-छिन्दोल्क्षण-नाटकादिमन्येषु पुरातनैः सस्कृतवदियः प्राकृतभापाया: प्राकृतकाव्यस्य च प्राकृतभाषाऽपि समाश्रिता । तथा सुप्रसिद्धनृपसातवाहन-दण्डि-वाक्पति- राज-राजशेखर--प्रारुतमजरीकार-शम्भुरहस्यकार-भूषणभट्टतनय- सिमर्पि-महेश्वरसूरि-जपवल्लभ-नमिसाधु-निविक्रमदेवप्रभृतिभिर्भूरिभिर्भाषातत्त्ववेदिभिः प्राकृतभाषायाः प्रारुतझायस्य च मधुरता मृदुता सरलता सर्वनायता सर्वोपकारिता हृदयङ्गमता च प्रोदघोपि । तथाहि सातवाहनः- "अमय पाइयकव्वं पढिउ सोउ च जे न जाणति । प्राकृत काव्यस्त माधुर्यन् कामस्स तत्ततत्ति कुणति ते कह न लजति ? ॥" गाथासप्तशत्याम् । जयवल्लम:- "पोइयकबस्स नमो पाइयकव्वं च निम्मियं जेण। ताह चिय पणमामो पढिऊण य जे विजाणति ॥"-वज्जालग्गे। फविदण्डी- महाराष्ट्राश्रया भाषा प्रष्ट प्राकृतं विदुः । सागरः सूक्तिरत्नानां सेतुबन्धादि यन्मयम् ॥" -काव्यादर्श [१,३४ ] प्राकृतमारीकारः-- "प्रसीदन्तु च वाचस्ता याता माधुर्यमुच्छ्रितम् । माकृतच्छाना चक्रे कात्यायनमहाकविः ।। अहो ! तत् प्राकृतं हारि प्रियावक्नेन्दुसुन्दरम् । सूक्तयो यत्र राजन्ते सुधानिष्यन्दनिर्भरः ॥" -प्राकृतमजर्याम् ( प्राकृतप्रकाशवृत्तौ ) १ अमृत प्राकृतकाम्यं पटितु धोतु च ये न जानते । पामस्य तत्वनिन्ता फुपनि ते पन लबन्ते ॥ २ प्राकृतकाम्याय नम प्राकृतकाव्यं च निर्मित येन । ताईचव प्रणमामः परित्या च ये विजानन्ति । - Ammm ·७६ " - जयवल्लम:- पाइयकव्वुल्लावे पडिवयणं सक्कएण जो देइ । प्राकृतकाव्यस्य मृदुता सो कुसुमसत्थर पत्थरेण अवुहो विणासेड ॥ उन्झउ सक्कयकन्व सक्कयकव्व च निम्मिय जेण । वसहर व पलित्त तडयडतहत्तणं कुणइ ।। पाययकव्वं पढिउ गुंफेउ तह य कुजपसूणं । कुविय च पसाएउ अन्ज वि वहवे न याणंति ॥ वज्जालग्गे। राजशेखरः- " परुसो सक्कअवधो पाउअ( इय )वंधो वि होइ सुउमारो । पुरिसाण महिलाण जत्तियमिहतर तेत्तियमिमाण || " कर्पूरमञ्जरीसट्टके। वाक्पतिराजः- " उम्मिल्लइ लायण्ण पययच्छायाएँ सकयवयाण | प्राकृतस्य प्रभावः, सक्कयसकारुक्करिसणण पययस्स वि पहावो ॥ प्राकृतादन्य- णवमत्थदसणं सनिवेससिसिराओ वधरिद्धीओ। भापानिर्गमः अविरलमिणमो आभुवणवधमिह णवर पययम्मि ।। सयलाओ इमं वाया विसंति एत्तो य ऐति वायाओ। एन्ति समुद्द चिय णेन्ति सायराओ चिय जलाइ । १ प्राकृतकान्योलापे प्रतिपचन संस्कृतेन यो ददाति । स कुमुमखस्तर प्रस्तरेणावुधो विनाशयति । उज्झतु सस्कृतकाव्यं संस्कृतकाव्यं च निर्मित येन । वंशगृहमिव प्रदीप्तं तडतडतहत्वं करोति ।। मारतकाव्यं पठितुं गुम्फायितुं तथा च कुट्नप्रसूनम् । कुपित च प्रमादयितुमद्यापि ववो न जानन्ति ।। २ परुपः संस्कृतवन्ध. प्रारुतवन्धम्नु भवति मुकुमारः। पुरुषाणा महिलाना यावदिहान्तरं तापदनयो.॥ ३ उन्मील्यते लावण्य प्राकृतच्छायया संस्कृताचमाम (पदानाम)। संस्कृतसस्कारोत्कर्षणेन प्राकृतम्यापि प्रभाव ॥ नवमयदर्शन मंनिशानिशिग बन्धयः । सविलमतदाभुवनवन्धनिट नर प्राकृते ।। सकलाद वाचो विशन्ति, इतश्च निर्यान्ति पाचः। आमान्ति समुन्ध नियन्नि सागगर्दव जलानि ।

·७७ - - . हेरिसविसेसो वियसावओ प मउगवओ य अच्छीण । इह बहिात्तो अतोमुहो य हिययस्स विप्फुरद ॥" -गउडवहे [ ६५, ९२-९४ ] यायावरीयराजशेखरः-- यद् योनिः किल संस्कृतस्य सुशा जिरासु यन्मोदते या भोजपथावतारिणि कटुर्भापाक्षराणां रसः । गय चूर्णपद पद रतिपतेस्तत् प्राकृतं यद्वच- स्तोल्लाटालालिताङ्गि ! पश्य नुदती घऐनिमेषनतम् ।।" -~-बाररामायणे [ ४८, ४९ ] यायावरीयराजशेखर भूयते च कुन्तरेषु सातवाहनो नाम राजा, तेन माकृतभाषा- प्राकृतस्य प्रधारः ss.मकमन्त पुर एवेति समान पूर्वेण ।' ---काव्यमीमांसायाम् [ पृ. ५० ] भोजदेवः-- 'केऽभूवन् नायराजस्य राज्ये माकृतभापिणः ।। --सरस्वतीकण्ठाभरणे [२, १५ ] भूपणभट्टतनयः-- प्राकृतभापायां अदरमणीया रयणी सरओ वि मणोहरो तुम च साहीणो। महिलानामादरः अणुकूलपरियणाए मने त नधि ज नन्धि ।। ता कि पि पओसविणोअगेत्तसहय मणहरुल्लाप । साहेह अउन्धकह सुरस महिलापणमणोज ॥ त सु(मु)दमुहबुरहाहि(ए) वयणय निसुणिऊण णे भणिय । कुवल्यदलन्हित ! एत्थ कर्दहि तिविहा कहा भणिया । - -- १ विशेषो विकासपदन गाजीकारवाणोः । यदि तोऽन्तर्मुस रदयस्म पिस्फुरति ॥ २ अतिरमणीया रजनी रादपि मनोदरा त्वं च स्वामीन. । साकूतपरिजनाया गन्ये तसारित मारित ॥ तत् किमपि पदोपविनोदमामसुखदा मनोटोसपाम् । पभयतापूया मुरमा महिलाजनमनोगम् ॥ तव शुर( गुप मुलाम्मुहहाला गयन निमानेन भनितम् । कुलगरलाक्षि ! था कपिगितिविधाः पधा भागिता ॥

·७८ त' जह दिव्वा तह दिव-माणुसी माणुसी तह चेय। तत्य वि पढमेहिं कय कईहि किर लक्खणं कि पि ॥ अन्न सक्य-पायय-सकिन्नकहा सुवन्नरइयाओ। पुव्य( वुचं )ति महाकइपुंगवेहि तिविहाउ सुकहाउ ॥ ताण मज्झे अम्हारिसेहि अबुहेहि जाउ सीसति । ताउ कहाउ न लोए मयच्छि! पावति परिहाव || ता कि म उवहसेसि मुयणु ! असुएण सद्दसत्येण ? । उल्लविय(उ) न तीरइ कि पुण वियडो कहावंधो ? ॥ भणिय च पिययमाए पिययम ! किं तेण सहसत्येण । जेण नुहासियमग्गो भग्गो अम्हारिसजणस्स ॥ उवलभइ जेण फुडं अत्यो अकयथिएण हियएण । मा चेय परो सदो इट्टो किं लक्खणेणम्ह ? ॥ एमेय मुद्धजयई मणोहरं पाययाइ भासाए । पपिरलदेसिमुटख कहम कह दिलमाणुसिय ।। यावतीकथायाम् [वि. म. १२६५ वर्षे लि. जे. मा. ताउपत्रीया प्रतिः ] हरिमदगि:- "निग्गाद नया प्रियतम ! मम नैपुण्य समन्नि शम्तम(त)मम् | पाइयवाणीप तो पटिय तह केमिग मा’ || मेऽय दुग्ण नि मनन : मा पद बदन्ति यत् हनिनः । उनि मेन मामलः जा है [] मा मेड ।।" .....Rafil Tiffecा किमा * मस्त-मान- ": । - नि माया. ॥ -:', '. गा! परिनाम ॥ '! {? ॥ -f.. नि माग । पेन मारिनी नागदाजनम् ॥ गन्न बर्षिनवदन । र पर रन'.. -- । १ .

·७९ प्राकृतभापायाश्य ----कुंमारपालभूपालमहामात्यपृथ्वीपालकारिते मल्लिनाथचरिते [लि. प. १४३] नाट्ये स्त्रीणां पाठ्यं प्रायः प्राकृत भवति । यदाह धनजय :- 'स्त्रीणा तु माकृतं प्राय:'-दशरूपके [ परि० २,६० ] महेश्वरसूरिः- प्राकृतकाव्यस्य "सक्कयकवस्तस्थ जेण न याणति मदबुद्धिया । सबाण वि सुहबोहं तेणेम पाइयं रइयं ॥ १ ॥ सर्वेषां सुखयोधकता गूढत्यदेसिरहिय सुललियवन्नेहि विरइयं रम्मं । दृदयगमतादि पाइयकवं लोए कस्स न हिययं सुहावेइ ? ।। परउवयारपरेणं सा भासा होइ एत्थ भणियव्या । जायइ जीए विवोहो सव्वाण वि चालमाईणं ॥" -पञ्चमीमाहात्म्ये ( वि. स. १००९ वर्षे लि० जे० भा०ता० प्रतिः) जयवल्लभः " पाइयकवम्मि रसो जो जायइ तह व छेयभणिएहि । प्रातकाव्ये रस-लालित्यादि उययस्स य वासियसीयलस्स तित्ति न वच्चामो ॥ देसियसदपलो महुरक्खरछंदसठिय ललियं । फुडवियडपायडत्थं पाइयकव्वं पढेयव्य ।। ललिए महुरक्खरए जुवईयणवल्लहे ससिंगारे । सते पाइयकव्वे को सवाइ सकायं पढिउ ॥" -वजालग्गे (पद्यालये) त्रिविक्रमदेवः- "अनल्पार्थसुखोच्चारश्शब्दसाहित्यजीवितम् । स च प्राकृतमेवेति मत सूक्तानुवर्तिनाम् ॥" ----प्राकृतशब्दानुशासने । १ सस्कृतकाव्यस्यार्थ येन न जानन्ति मन्दयुत्यः । सर्वेपामपि मुरापोधं तेनेदं प्राकृतं रचितम् ।। गूढार्थदेशीरहितं सुललिताणविरचित रम्यम् । प्राकृतकाम्यं लोके कम्य न रदय मुखयति ! । परोपकारपरेण सा भाषा भवत्यत्र भणितण्या। जायते यया विवोधः सर्वेषामपि बारकादीनाम् ।। २ प्राकृतकाम्ये रसो यो जायते तथा चोकमणिने । उदरम्य च यासितशीतरस्य तृप्तिं न मजामः॥ देशीशब्दपर्यस्त मधुराक्षर-च्छन्द सस्थित ललितम् ।स्फुटविक्टप्रस्टायप्रारतकायं पटितव्यम्। ललिते मधुराक्षरे युपतिजना मे सहारे । राति प्राकृतकाम्पे क. राक्नोति संस्टतं पठितुम् ॥

·- वि'. सं. ११२५ वर्षे नमिसाधु:- सकल जगजन्तूना व्याकरणादिभिरनाहतसस्कारः सहजो वचन. प्राकृतस्य व्याख्या, व्यापारः प्रकृतिः, तत्र भव सैव वा प्राकृतम् । 'आरिसक्यणे सिद्वं देवाण अद्धमागहा वाणी' इत्यादिवचनाद् वा प्राक् पूर्व कृत प्राकृतं वाल-महिलाऽऽदिसुबोधं सकलभापानिवन्धनभूतं वचनमुच्यते । मेघनिर्मुक्तजलमिवैकस्वरूप तदेव च देशविशेषात् सस्कारकरणाच समासादितविशेष सत् सस्कृताद्युत्तरविभेदानाप्नोति । अत एव शास्त्रकृता प्राकृतमादौ निर्दिष्टम् , तदनु सस्कृतादीनि । पाणिन्यादिव्याकरणोदितशब्दलक्षणेन सस्करणात् संस्कृतमुच्यते । तथा प्राकृत- भाषैव किञ्चिद्विशेपलक्षणान्मागधिका भण्यते । तथा प्राकृतमेव किञ्चिद्विशेषात् पैशाचिकम् । सू(शौ)रसेन्यपि प्राकृतभापैव । तथा प्राकृत मेवापभ्रंशः" -रुद्रटीयकाव्यालङ्कारटिप्पने [२, १२ ] " को विनिन्देदिमा भापा भारतीमुग्धभापितम् ? । प्राकृतनिन्दा- परिहारः यस्याः प्रचेतसः पुत्रो व्याकर्ता भगवान् ऋपिः ॥ माकृतं चार्पमेवेद यद्धि वाल्मीकिशिक्षितम् । तदनार्ष भवे(णे)द् यो वै प्राकृतः स्यात् स एव हि ॥" - शम्भुरहस्ये [ प. १७, १८ ] " अन्यदा कोऽपि मत्सरी श्रीहेमसूरितेजोऽसहिष्णुरेकान्ते राजानमिदमवादीत्- 'देव ! प्रायः प्राकृतमेते पठन्ति सिद्धान्तोऽप्येतेपो प्राकृतमय. । तत् प्रभाते [s] श्रोतव्यमिदम् । 'संस्कृतं स्वर्गिणा भापा' सैव महता प्रत्यूपे श्रोतव्या श्रेयस्करी चेति किमर्थ प्रथम तच्छ्रवण विधीयते ।' एतदाकर्ण्य राजा विज्ञातभापाभेदतत्त्वः किञ्चित् प्राकृते कृतादरस्तत्स्वरूप श्रीगुरूणामकथयत् । श्रीगुरवः प्राहुः-अनुपासितसद्गुरुकुलस्य, अज्ञातवाड्मयतत्त्वस्य कस्यापीद वचः। राजन् ! अनेकधा भाषाभेदवैचित्र्येऽपि पर युगादौ प्रथमपुरुपेण ज्ञातत्रैलोक्यस्वरूपेण प्रथम चतुर्दशस्वराष्टत्रिशद्व्यञ्जनरूपा द्विपञ्चाशदक्षरप्रमाणा मातृ- कैवोपदिष्टा । सा च प्राकृतस्त्ररूपा सर्वप्राकृतलोकानामुपकारिणीति । १ 'पञ्चविंशतिसंयुक्तरेकादशसमाते । विक्मान समतिकान्तः प्रावृपीद समर्थितम् ॥'-रु.टि.

·No text on this page.

·८२ * जकता मग नलिना मानना ~-TIPारे [२, २ नया का 'प्रकने संस्कृतागात विकृति: पानीमा । नमा संस्कृतिमा निदा गानति गा किना।' - भाषागबिगाग। उज्यादयोऽनेक उडे अगले । चिन्य सचेतत् गुनानन्तनगारे प्रेशादिभि , शान्दिकाना सदाशयम्तैन। सम्यग व्यचारि वा ना मगायो नि जायते । मरिदिन गट लाणप्रत्तिभ्यदर्गन- पूर्विका भवति । रामणिः शादिः काट लयदृष्टानां प्रासिमानामेव गदानामनुगा. सन क्रियते । तैश्च व्युपिन्सूना तत्तद्भापाशदानाथ वर्णानुपूर्वीदादयीय च व्याकरण- पद्धत्या प्रकृति-प्रन्यय-लोपागमादेश-वर्णविकारादिसुचनप्रव पदावाल्यानं क्रियते । तदपि भिन्न भिन्नवैयाकरणभिन्न-भिन्न प्रकारेण द्योयते । एव शब्दशुद्धि-सिद्धिज्ञापने तदैव तथैव वा भापाशब्दोन्पत्ति तेति मन्तव्य न चौचित्यमञ्चति । अद्यावधि भिन्न-भिन्नजनपदेषु प्रयुज्यमानाः सहस्रशोऽपि प्राकृताः शब्दाः वर्षसहस्रव्यादपि प्राग्भवेषु जैनसिद्धान्तसूत्रेषु कथा-नाट्यप्रभृतिषु च प्रयुक्तास्तथैव किञ्चिदिव परावृत्ताश्च दृश्यन्ते । पाणिनीयभाष्यकारेण पतजलिना यथा · सिद्धे शब्दार्थसम्बन्धे ' सस्कृतशब्दानाम- नुशासनप्रवृत्तिरसूचि तथैव प्राकृतशब्दाना सिद्धता विचार्य तत्मसूचनाय शाब्दिकचण्डेन 'सिद्ध प्राकृत त्रेधा ' इति सूत्र प्राकृतलक्षणप्रारम्भे व्यरचि । वररुचिनिजे प्राकृतप्रकाशे 'प्रकृतिः शौरसेनी' [ १०, २, ११, २ ] 'शौरसेनी | प्रकृतिः सस्कृतम् ' [ १२, १, २ ] इत्यादीनि सूत्राणि निर्मितवान् । भामहेन च मनोरमाया तयाख्येत्थमदर्शि-अस्याः पैशाच्या. प्रकृतिः शौरसेनी । स्थिताया शौरसेन्या पैशाचीलक्षण प्रवर्तयितव्यम् । अस्या मागध्याः प्रकृतिः शौरसेनीति वेदितव्यम् ।' एव हेमचन्द्राचार्यादिभिरपि प्राकृतस्य प्रकृतिः सस्कृतमित्युच्चारितेऽपि तथैव वेदितव्यं भवति-स्थिते सस्कृते प्राकृतलक्षणं प्रवर्तयितव्यम् ' सिद्धा साध्यमाना च संस्कृत- प्रकृतिमुपादाय तत्र प्रत्यय-लोपागम-वर्णविकारादेशादिविभागदर्शनेन लक्षणपद्धत्या लक्ष्यदृष्टाना सिद्धाना प्राकृतशब्दाना ज्ञान कर्तव्यम् । सस्कृतभाषायामेतादृशः शब्दास्ते च प्राकृतभाषायामेतादृशः,तत्र चैतावान् भेद इति ज्ञातव्यमयमाशयः। न चैतावता प्राकृतभाषा ·- संस्कृतभाषातः प्रादुर्भूतत्याम्नातम् । ततः खलु लक्षणेऽपि कोचिच्छन्दाः संस्कृतप्रकृतित्वेन, न सिध्यन्ति, लक्ष्येषु च दृश्यन्ते, तेपा शुद्धताज्ञापनाय 'दाढादयो बहुलम् [परि० ४, ३४] इति सूत्ररचना प्राकृतप्रकाशे कृता विलोक्यते । भामहेन तदित्यं व्याख्यातम् 'आदिशब्दोऽय प्रकारे तेन सर्व एव देशसङ्केतप्रवृत्तभापाशब्दाः परिगृहीताः' इत्युक्तम् । प्राकृतम- जर्या प्राकृतप्रकाशस्य पद्यविवृतौ च तदित्य विवेचितम्-- "एपामपरिमेयत्वाद् दाढाऽऽदीना पद प्रति । न शक्या गणना वीचीर्गणयेत् को नु सागरे॥ याः सर्वलोकसामान्याः संस्कृतानन्विता गिरः । अट्टमट्टप्रभृतयस्ताश्चाप्यत्रैव दर्शयेत् ॥ सस्कृतप्रकृतित्वेन येन सिध्यन्ति केवलम् ।तेपा लक्ष्येषु शब्दाना दाढादित्व विमृश्यताम्॥" सस्कृतयोनि-सस्कृतभव-तनप्रभृतिशब्दानामप्याकूतमितोऽन्यद् वितर्यमाण न समीचीनमाभाति । मानवाना सहजवचनव्यापाररूपप्रकृतिभवाः स्वभावसिद्धाः प्राग्भवा अपि प्राकृतशब्दास्तत्र तत्र शब्दानुशासने तु सस्कृतप्रकृतिमुपादाय सस्कृतसस्कारोत्कर्प- णपूर्व ज्ञापिता यावत् प्रदर्शिता एव च सस्कृतप्रकृती साधिता अत एकोपचारात् ते तत्र सस्कृतयोनयः सस्कृतभवाः सस्कृतजा इत्यादिरूपेणोचार्यन्ते, परमार्थतस्तु ते प्रागेव सिद्धाः । अत एव वाक्पतिराजेन गौडवधे-'तकलाश्चेमा वाचः प्राकृतमहार्णवाद् नियन्ति, तत्रैव च प्रविशन्ति' इत्याद्युदगारि, यायावरीयराजशेखरेण काव्यमीमांसायाम्-'तद् योनिः किल सस्कृतस्य' इत्यादि वदता तदेवासूचि, नमिसावुना रुद्रटीयकाव्यालङ्कारस्य टिप्पनेऽपि च तथा व्याख्यायि [ भूमिका पृ० ८० ]. हेमचन्द्राचार्यस्याशयोऽस्मादन्यथा न सम्भाव्यते । येन हेमचन्द्राचार्येण निजे प्राकृतशब्दानुशासने उदाहृतिनिदर्शने जैनसिद्धान्तसूत्रपाठा उदाहार्यन्त, तप्रणेतृणा सर्वेषां तीर्थकराणा च भाषा प्राकृतापरसज्ञाऽर्धमागधी भवतीति स्वोपज्ञालकारचूडा- . . १ 'उसभमजिअं च वन्दे 'नामस्तवे [ हेम. ८1१।२४ ] 'देवं नाग-सुवण्ण-'-धुतस्तवे [हेम ८1१२६ ] लोगस्सुनोअगरा'-नागस्त [ हेम. ८११११७७ ] 'चपीस पि जिणारा'-नामस्तवे [हेग ८३।१३७] 'तेणं कालेण तेण समएण'-रल्पसूने [ रैम ८३।१३७ ] २ " अनिमस्यादुपदा परमार्थाभिधायिनीम् । सर्वभाषापरिणता जैनी वाचमुपास्महे ।। एकरूपाऽपि रि भगतोऽर्धमागधीभाषा पारिदविमुकारितदाषयानुरूपतया परिणमति।" -वाच्यानुशासने [१,१] 'पाणी भाषा अर्धमागधी नर-तिर्यर-सुरलोकभाषया सदति तद्भापाभावेन परिणमती- त्येवशीला। -हेमीनाममालायाम् [१,५९] ·मगिननोने या नुगमने नचिन्नान ना न १. पादि. अनितमनो देनी नीनाममा Tindi. प्रा. गनी- मांगा किनाननागिन गली, दमा सामानान प्राऊ-मार्ग निर्गमा :नि निरूपनिरिनिराजार रोगोठगोदाहरणानि न निजे प्रागनगानुमगन चपिना, तम्याराको क्या प्रसनभाया नमारातः गमुरा' नित करने तथा नेत्र सम्भारकाम, प्रत तन पान मारा. प्रामा प्रगापि, तग कुमारपाप्रवन्धत उद्योपरि गगाष्ट्रि। अब विपना, बनान्यमणि भूमिता विस्तार भयाटियताऽपि पिरम्पते। जिनवर-गण-गनिजमिदानः प्राकृतभाषायां प्राणायानि अर्धमागधी भाषा पार प्रमाणपूर्व प्रादर्शयम् । पोणा चेदं प्राकृतमार्पप्राकृत- सज्ञयाऽप्युच्यते । सामान्यप्रायानात् किसिौशिष्टगोपेत चैताग् अर्धमागधीभापानाम्ना पुरातनैाहारि । जैनमिद्वान्तादिगतोडेखदर्शनेन परिजायते खत्वर्धमागधीभाषायाः प्रतिष्ठा । अन्तिमस्तीर्थ गद् भगवान् महावीरम्तयाऽन्येऽपि सर्वे तीर्थहरा अस्यामेव भापाया धर्ममुपदिशन्ति स्म । पुराण जैनसिद्वान्तमूत्रमेतद्भापानियतमाम्नायते । देवा अप्येता भापां भापन्ते । एपेव भाषा भाप्यमाणाऽन्यभाषाभ्यो विशिष्यते । भाषाऽऽर्याश्चै- तस्या भापायां भाष्यमाणाया भाष्यन्ते । सस्कृतप्रधाने नाव्ये चेट- राजपुत्र-श्रेष्टिप्रभृतीना पाठ्यत्वेनास्या एव नियोजना निरदेशि तद्विदै । एतत्प्रतिष्ठापका उल्लेखाश्चेमे- १ " देमविसेसपसिद्धीइ भण्णमाणा अणतया हुति । तम्हा अणाइपाइयपयट्टमासाविसेसओ देसी ॥ स्वोपशव्याख्या-तस्मादनादिप्रवृत्तप्राकृतभाषाविशेष एवाय देशीशब्देनोच्यते।" -देगीनाममालायाम् [४] २ " ननु यदि भवदीयानीमानि जैनसिद्धान्तसूत्राणि, तर्हि भवतः पूर्व कानि क्मिीयानि वा ताल्यासनिति । अत्यल्पमिदमन्वयुडक्याः, पाणिनि-पिङ्गल-कणादाक्षपादादिभ्योऽपि पूर्व कानि किमीयानि वा व्याकरणादिसूत्राणीत्येतदपि पर्यनुयुड्स्य । अनादय एवेता विद्याः संक्षेप-विस्तरविवक्षया नव-नवीभवन्ति, तत्तवर्तृकाश्चोच्यन्ते । कि नाश्रौपीन कदाचिदनीश जगदिति ॥" --प्रमाणमीमासायाम् । ३ 'हेडियसूरनिवारणाय-[गउडवहे गा. १५, हैम ८।४।४४८ ] 'अत्यालोअणतरला-[गउडवहे गा ८६, हैम. ८1१७ ] 'उवमासु अपजतेम-' [गउडवहे गा. १८८, हैम ८1१10] 'विससिजन्तमहापसु- [गउडवहे गा. ३१९, हैम. ८1१1८] .

·१५ - - समवायाऊसूत्रे- भई देशना. "भगव च णं अदमागहीए भासाए धम्गमारकपः । मा वि य ण अद्धमागही भासा भासिन्जमाणी सेसि सम्मेनि मारियमणारिवाण दुप्पय-चउप्पय-मिय-पशु-पक्खि-सरीसिवाण अप्पप्पणो हिय-मित्र-हावभागार परिणमइ ।" - [स्था. ३४ आ. समिनिप्र० पृ. ६०) औपपातिकसूने- " अर्द्धमागहाए भासाए भासति अरिहा धम्म । ए ण समणे भगवं महावीरे वृणिभरम भंभसारपुत्तस्य अद्धमागहाए भासाए भासति ।" ---[ आ. स. १. ११, ४७ । महापरिनिर्वाणात् ५६ ० (वि. स. १०) वर्षे' विगत् परि:-- "आयरिससमा धरणी जायर एअद्धमागही वाणी । तो अदमागहीए भासाए सजीपहियजणण । जलहरगभीररको फोर धागा जिणारिदो ॥" ---पउगरिए (प. ५. ६, र. २, गा. २४, ६११ हेगचन्दाचार्य:- "काणी शति- सम: । सो० पा० [तीर्थराणा ] माणी भाषा अर्धमागधी --- फभाषया संवदति राभापाभागेन परिणागती पाल।" -~-अभिधानपि तामणिनागमा गान (410, " ५९] १ भगतरच विमागच्या मापामा पार 5MER भागाणा रोषा सधामा ताला विचारपद-1-1-4६- २५६५ Er लिप-लापमाप तथा परिवमति १ मादाय मापनमा । २ तावितमो भगा कि भCERTENT मापते। "रापा मार REPRE EF .. ! हनामाको ११CREER 17... hter Enter - 4 ३ ५. 1, Prime' ! toirnet are ·(६ "एकरूपाऽपि हि मगवतोऽर्धमागधीभाषा वारिदविमुक्तवारिवदाश्रयानुरूपतया परिणमति" इत्यादि। -स्वोपज्ञकाव्यानुशासनवृत्तौ [इलो० १] वाग्भट:- " सर्वार्धमागधी सर्वमाषासु परिणामिनीम् । सर्वपां सर्वतो वाचं सार्वज्ञी प्रणिदध्महे ॥ " -काव्यानुशासने। पारिष्ठापनिकाविधौ- " पुवावरसजुत्तं वेरगकरं सततमविरुद्धं । जैनसूत्रभाषा पोराणमद्धमागहभासानियय हवइ सुत्तं ॥ -आवश्यकसूत्रे [ दे. ला. प्र. प. ६२८] हेमचन्द्राचार्यः- 'पोरागमद्धमागहभासानियय हवइ सुत्त' इत्यादिना आर्पस्य अर्धमागधभाषा- नियतन्त्रमा नायि वृद्धस्तदपि प्रायोऽस्यैव विधानात् न वक्ष्यमाणलक्षणस्य । -[ है. प्रा. <1४।२८७ ] भगवतीसूत्रे- देद-भाषा " देवो ण मते! कयराए मासाए मासंति ? । कयरा वा मासा विशिष्ट भाषा मामिजमाणी विमिस्सइ । गोयमा ! देवा ण अद्धमागहाए भासाए मनले मा वि य प अद्धमागही भासा मासिज्जमाणी विसिस्मइ । ----[ श० ५, उ० ४, सू. १९१ आ. स. पृ. २३१ ] नमिमाथुम्द्धरतीद प्राचीन पयम्- "रिमंत्रयो निद्ध देवाण अद्धमागही वाणी । "---रु. दिप्यने । त्रे- st मेति मानारिया र । मामारिया जेण अद्धमागहार भामाए - जय वि य बी दिवी पयत्तद । --[आ. म. पृ. ५६] • arranमर्धमाग प्रभावानियमान सूत्रम ॥ राना वा ममग शिष्यते। Trti ataria शियामागील मrm M rarita माम It ment arg HTS ·. - - भरतमुनिः- नाटवे पाल्या " भागध्यवन्तिजा प्राच्या शूरसेन्यर्धमागधी। भापा वाल्हीका दाक्षिणात्या च सप्त मापाः प्रकीर्तिताः ॥" ॥ चेटाना राजपुत्राणां श्रेष्ठिना चार्धमागधी'।" नाट्यशास्त्रे [ अ. १७, इलो० ४८,५० ] शकस. ५९८ (वि. स. ७३६) वर्षे जिनदासमहत्तरः-- अर्धमागधी. " मगद्धविसयमासानिबद्ध अद्धमागई । अहवा अहारसदेनीभारा- शब्दव्याख्या णियतं अद्धमागधं ।" --निशीपचूणी । वि. स. ११२०-८ वर्षे अभयदेवसूरि:- " अद्धमागहीय त्ति' माकृतादीनो पण्णा भाषाविदोपाणां मध्ये या मागधी नाम भाषा ' रसोर्टशी मागध्याम्' इत्यादिरिक्षणवत्ती सा असमाश्रितस्वकीयसमा अर्धमागधी ' प्रत्युग्यते ।" ---समवायाङ्गसूत्रपती [ पृ. ९८ ] " रसोर्टशी मागघ्याम्' इत्यादि यन्मागधभाषारक्षण सेनापरिक्षा प्राणा- [भापारक्षण]यला 'अर्धमागधी' इत्युच्यते ।" -~~-औपपातिपातपात। " मागधभापारक्षणं किञ्चित् फिनिश्च प्राहातभाषारक्षण परपानस्ति मा : मागापाः' एति व्युत्पत्त्या अर्धमागधी ।" --भगती राना। मरयगिरिः- "अतः सी पुति' इति मागधिकभाषारक्षणात् सर्वमपि रि प्रवचनपईमागधियः- भापाऽऽमकम् , अर्धमागधिकभापया तीर्थगता देशनामस्ते।" मार्कण्डेयः- "शौरसेन्या सदराबाद एपमेवार्धमागधी!" . - भरतमुनिप्रणीसेनापभिनयापरिमिमिरर TET ---- राहिमाया गोपियोऽपि दिदाता (हि... ५,६२५0-100 २ जिजामाता : rst, ५९. . सो ५५ ६udr ! - ༑ པ ས་པས་གཙཔཎན༌དགས ༣ ༤ ་ཡཙྪཙམ་ཎིཔའི ཀ ཁ གལ་ ·अष्टादश - - क्रमदीश्वरः- महाराष्ट्रीमिश्राऽर्धमागधी ।" ---सक्षिनसारे [पृ. ३८, सु. ९७] जिनदासमहत्तरेणार्धमागच्या अष्टादशदेगीमागानियतलममूत्रि, तथा देशीभाषाः जैनसिद्वान्तेऽपि राजकुमार-गणिकाऽऽदीनामष्टादशदेशीमापाविशारदन्यं व्यावार्ण । ततो ज्ञायते खल भारतवर्षेऽष्टादशदेशीमापाणां प्राक् प्रतिष्ठा। तथा च ज्ञातसूत्रे- "तते ण से मेहे कुमारे बायत्तरिकलापडिए णनगधमृयत्त(णवगमुत्त पडिबोहिए अहारसविहि( ह )प्पयारदेसिभासाविसारए गीयरई गधव्वणट्टकुसले ४४।" " तत्थ णं चंपाए णयरीए देवदत्ता णाम गणिया परिवसइ चउसहिकला- पंडिया चउसहिगणियागुणोववेया अरणत्तीसविसेसरममाणी एकवीसरइगुणप्पहाणा बत्तीसपुरिसोवयारकुसला णवगमुत्तपडिबोहिया अट्ठारसदेसीभासाविसारया सिंगारागारचारुवेसा xx।" ---[ ओ. इ. ता. प. २५,७१; आ. समितिप्र० ३८,९२ ] विपाकश्रुते- "तत्थ ण वाणियगामे कामज्झया नाम गणिया होत्या बावत्तरिकलापडिया चउसहिगणियागुणोववेया एगूणतीसविसेसे रममाणी एकवीसरतिगुणप्पहाणा वत्तीस- पुरिसोवयारकुसला गवगसुत्तपडिबोहिया अहारसदेसीभासाविसारया सिंगारागार- चारुवेसा गीयरई गधन्वनट्टकुसला । -[अ. २,सू. ८, आ. समिति. पृ. ४५] औपपातिकसूत्रे- "तॆए ण से दढपइण्णे दारए बावत्तरिकलापंडिए नवंगसुत्तपडिवोहिए अटारस- १ ततः खलु स मेघः कुमारो द्वासप्ततिकलापण्डितो सुप्तप्रतिवोधितनवाशोऽष्टादशविधदेशी- भापाविशारदो गीतरतिर्गान्धर्व -नाट्यकुशल: * *। -२-तत्र खलु चम्पाया नगर्यो देवदत्ता नाम गणिका परिवसति चतुःषष्टिकलापण्डिता चतुष्प- -ष्टिगणिकागुणोपपेता एकोनत्रिशद्विशेषरममाणा एकविशतिरतिगुणप्रधाना द्वाविशत्युरुपोपचारकुशला सुप्तप्रतिवोधितनवाला अष्टादशदेशीभापाविशारदा शृगारागारवारवेषा । ३ तत्र खलु चाणिजग्रामे कामध्वजा नाम गणिकाऽभूत् द्वासप्ततिकलापण्डिता चतु षष्टि- गणिकागुणोपपेता एकोनत्रिशद्विशेषरममाणा एकविशतिरतिगुणप्रधाना द्वाविशत्पुरुषोपचार- कुशला सुप्तप्रतिवोधितनवाजा अष्टादशदेशीभाषाविशारदा शृङ्गारागारचारुवेषा गीतरति- र्गान्धर्वनाट्यकुशला * * | ४ तत्र खलु स दृढप्रतिज्ञो दारको द्वासप्ततिकलापण्डितो नवाइस्रोत प्रतिवोधकोऽष्टादशदेशी- भाषाविशारदो गीतरतिर्गान्धर्वनाट्यकुशलः * * ।

·देसीभासावितारए गीपरत्ती गंधवणकृतले।" --- [ला. समितिप्र० प. ९८] राजपानीपत- "तए ण ते दहपतिण्णे दारए उम्मुझमालभावे विष्णापपरिणयमित्ते जोबणग- मगुपत्ते वापत्तरिफलापडिए अहारसविहदेसिप्पगारभासार्वितारए णवगसुत्तपडिबोहए गोपाई गवनकुत्तले सिंगारागारचारवते *।" --[ ना. तमितिम० ए. १४८ ] कुषल्पमालकथापान- विक्रमीपनवमशताब्दीपूर्वार्धभवाया कुवल्पमालाकथायामधादशदेशीभाषाणां दिग्दर्शन कारित तत्तदेवानां वर्ण-वपुर्वेप-प्रकृतिप्रदर्शनपुरःतरम् । परिचेतव्य. खल प्राक् मुवल्पमालकया-कर्तृ-तमयादिसम्बन्धो यतोऽवतीयतेऽपसश-देशीभाषाऽऽदीनां विशिष्टं रूरूपम् । क्षनिपराजकुलोपनाचार्योद्योतनेन दाक्षिप्पचिहतारिणा जापालि- पुरे निजविद्यागुरुवीरभद्रकारिते अपभाजनेन्द्रापतने स्थित्वा शककाले एकदिनोनेषु सन्ततु शतेषु व्यतीतेषु (वि. स. ८३५ वर्षे ) चैतस्य कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामपराहे एषा कुवल्यमाझिका धर्मकथा रचिताऽऽत्तोद्, यदा तन श्रीवत्सराजनामा रणहस्ती पार्थिवो विद्यमान आसीत् । अस्याः कथायाः प्राचीन वि. सं. ११३९ वर्षे लिखितं ताडपतीयमादर्शपुस्तकमयापि जेसलमेरुदुर्गापजैनभाण्डागारे विद्यते' । वि. सं. ११६० वर्षे देवचन्द्रनरिणा, योदशलतानां माणिक्पचन्द्रसूरिणा चे कथा शान्तिनाथचाले- स्मारि, रत्नप्रभसूरिणा च चतुर्दशशताब्दीप्रारम्भे संस्कृतभाषायां संक्षेपरूपेणागती। १ ता रा स जतिशो दार उन्मुताभावो किशनपरिगतमामो पौवन्न गासप्ततिक्लापनितोऽटादराविधमकारदेखीभाषापिशारदः सुस्त-पतिपोधितनकारक पैनास्पात तारागारपारुषेषः । * । २"शासी तिम्मारिरमहावार मगतिउ पाउसोजमोतिगमत दिन पनि तस्स वि पुतो सपा पानेग वडेसरोति पपगुनोतस्सुसोमणनामो तग किया तुंगमय निगमागमा सार(प) मामि । जागतिरं सायं वह तेगं धाल मजलारिस्पतधागे । उतरजिगिरामा स्रावि वीरन्द तत्व ठिएन अह चोदसीए पेतर कस्यनि । रिमविक्षा योहिरी -: परभ-भिडीभगो पईमरोहणो कलाको सिरवन्डरायो * चंपालालमायरियउजोषणेला। सकात पोली परिताप सहि माहि गए। एमदिनेजेरि रहा उपरूमालपमें- ३, भो. स्नी [भत्रसित ए.४२-१३,२७] TR - - ·चन्द्रकुलीनोऽसावुद्योतनसूरिमहाद्वारनिवासिक्षत्रियोद्योतनस्य पौत्रो पटेदवरस्य च तनय आसीदित्यादिनिजपरिचयं स्वय तत्प्रशस्तावसूचयत् । - . १ कवेर्जनको वटेश्वर • स एव कवेगुरोस्तत्वाचार्यस्य गुरुरासीदिति तत्प्रगस्तितो ज्ञायते-उत्तरापये चन्द्रभागासरितस्तीरे स्थिता पर्वतिकापुरी तोरराजस्य राजधान्यामीत् । तोरगजन्य गुरुणा गुप्त- वशीयहरिगुप्ताचार्येण तत्र निवेशो दत्तोऽभूत् । तस्य शिष्यो महाकपिर्देवगुप्तनामा तथा शिवचन्द्र- गणिर्महत्तरश्च । स जिनकन्दनहेतवे भ्राम्यन् क्रमेण मित्रमालनगरे सस्थितः । तस्य गिज्यो यक्षदत्तग- णिनामा क्षमाश्रमणो महात्मा त्रैलोक्येऽपि प्रकटयशा आमीत् । तस्य प्रभूता शिष्याम्नपो-वीर्य- वचन-लब्धि-सम्पन्ना आसन्, यैर्देवगृहगूर्जरदेशो रम्यः कृतः; ते च पडिमे आमन- १ नागः, २ वृन्दः, ३ मम्मटः, ४ दुर्गः, ५ आचार्योऽग्निशर्मा, ६ वटेश्वरश्च । तेन (वटेश्वरेण ) आका- शवप्र(?)नगरे रम्यो जिनालयो निर्मापित आसीत्, तस्य मुग्गदर्शनादेव प्रकुपितोऽपि प्रशाम्यति स्म । तस्यान्तिम शिष्यस्तत्त्वाचार्यनामा तप:-गीलादिगुणवानासीत् । तस्य शिष्येण ह्रीदेवीदत्तदर्शनमनमा विलसदाक्षिण्यचिनेपा कुरलयमालाकया रचिता। आचार्यवीरभद्रो हरिभद्रश्चैतस्य विद्यागुरु स्त इत्यादीत एव ज्ञायते- "अत्थि पुहईपसिद्धा दोणि पहा दोणि चेय देस त्ति । तत्थ त्थि पहं णामेण उत्तरावह युहजणाइण्ण॥ सुइदिअचारुसोहा विअसिअकमलाणणा विमलदेहा। तत्थत्यि जलहिदइआ सरिआ अह चंदभाय ति|| तीरम्मि तीय पयडा पव्वइया णाम रयणसोहिल्ला । जत्थ तिथ हिए भुता पुहई सिरितोरराएण ॥ तस्स गुरू हरिउत्तो आयरिउ आसि गुतवसाउ । तीय णयरीय दिण्णो जेण णिवेसो तहि काले ॥ तस्स वि सिस्सो पयडो महाकई देवउत्तणामो ति। .........सिवचंदगणी यह मयहरो ति ॥ सो जिणवदणहे कह वि भमंतो कमेण संपत्तो। सिरिभिल्लमालणयरम्मि संठिउ कप्परुक्खो व्च ॥ तस्स खमासमणगुणा णामेण जक्खयत्तगणिणामो । सीसो महइ महप्पाआसि तिलोए वि पयडजसो॥ तस्स य प(व )हुयसीसा तववीरिअवयणलद्धिसंपण्णा । रम्मो गुजरदेखो जेहि कर देवहरएहि ॥ जागो विंदो मम्मड दुग्गो आयरियअग्गिसम्मो या छटो वडेसरो छम्मुहस्स वअणस्स ते आसि ॥ आगासवप्पणरो जिणालयं तेण णिम्मविय रम्मातस्स मुहदसणे चित्र अवि पसमइ जो अञ्चत्यो वि॥ तस्स वि सीसो अंतो तत्ताभरिउ त्ति णाम पयडगुणो । आसि तवतेयणिज्जियपविगयमोहो॥ सीलगविउलसालो लक्खणरुक्खो व्व णिकपो ॥ सीसेण तस्स एसा हिरिदेवीदिण्णदसणमणेण । रइया कुवलयमाला विलसियदक्खिण्णइखेण॥ दिण्णजहिच्छियफलउ बहुकित्तीकुसुमरे हिरामोउ आयरियवीरभदो अत्यावरो कप्परुक्खो व्य ।। सो सिद्धतेण गुरू जुत्तीसत्येहि जस्स हरिमहो । बहुसत्यगंथवित्थरपत्थरियपयडसव्व(च)त्यो ।” -कुवलयमालाकथायाम् [जे. भा. ता. २५२-३] दाक्षिण्यचिहेनोद्योतनाचार्याभिधेनतेन कविना पादलिप्त-सातवाहन-छप्पण्णय (पटपर्णक)- गुणाढ्य-न्यास-वाल्मीक-वाण-विमलाक-देवगुप्त-हरिवशकार-सुलोचनाकार-प्रभजन-रविपेण()भव- विरहाइप्रभृतिमहाकवीनां तरहवती-कोश(गाथासप्तशती)-छेऊभणिति-वृहत्कथा-भारत-रामायण- कादम्बरी-प्राकृत-त्रिपुरुषचरित-हरिवश-सुलोचना-यशोधरचरित-पद्मचरित-समरमृगाङ्ककथाकृतयः कुवलयमालाकथाप्रारम्भे प्रशासिताः । तत्र च विपुरुपवरितकारो महाकविर्देवगुप्तस्तूपरि यथाऽसूचि तथा तोरराजगुरुगुप्तवंशीयहरिगुप्तस्य शिष्यः, कुवलयमालास्तुश्च तस्यैव पूर्वजो ज्ञायते ।

·एगा कुबल्यमालाफथा संफोर्णकथात्वेन प्राधान्येन प्रातभाषायो रनिताsपि कुतू- हलेन काचित् परवचनवशेन सस्तापना-पैशाचीमापास्वपि निवोऽत एव कविना देशी- भाषारक्षणविद्भ्यस्तदविशेभ्योऽपि च कुवलयमालापठनार्थमप्राधि। हीदेवप्रिसादसम्भवाया- मन्त्र कथायां प्रसङ्गतोऽटादशदेशीभाषाणा मध्याद् गोल-मध्यदेश-गगधा तर्वेदी-कीर- टेक-सिन्धं-गरी-गूर्जरे-सीट-मालव-कर्णाटक-सायिक-कोसले -महाराष्ट्रान्ध्र-भवाना पोउशदेश्याना पणिजा वपुर्वर्ण-वेप-प्रकृतिपूर्व भापास्वरूप प्रदर्शितमित्यमवलोक्यते- " जॉय थोअंतरे दिहं इमिणा अणेयप(व )णिअपसारयावद्धकयाविकायपयत्त- वध्माणकलयटरव हमग्गं ति । तत्थ य पविसमाषण दिठे अणेयदेसभासालक्खिए देसवणिए । त जहा- १ "पाययभासारइया मरहाय-देसिवण्णयणिया । सुक्षा सयलस्द घिय तावस-जिण-सत्यवाहिता ॥ फोऊदलेण फत्थर परवयणवसेण सत्याणितमा । किचि अवम्भंसफआ दा पिय पेसायभासिला॥" सम्पफदागुणजुत्ता सिगारमणोदरा मुरइअंगी । सपकलागममुइया संकिपणकह ति णायया ।। एयाण पुण मनो एस गिल होह एत्य रमणिना सम्वमणिईण सारो जेण इमा तेण तं मणिमो ॥" ----पुवलयमालाकयायाम् [जे. भां. ता. प. ३] २ “लई पि घिर होदिति होइ पिअटो कई य पत्तहो । तम्दा कुवलयमालं पाएज हो पयत्तेण। जो जाणइ देसीउहासाउ लरपणादं पा ज(पाजोय । पयणय गाहा छ कुवलयमाल पि सो पढउ॥ एआईजोग याणइसो पिहुवाएउ पोत्थय घेत्तुं। एत्यं चियम णादिति फइणो हि उणि[]तणगुणेण॥ जो सनणो विअटो एसा रामेश्तं महालका । जो पिसुणदुनिअड्डो रसहाव तस्स णो दे ॥" -फुवलयमालाकपायाम् [जे. भा. ता. प. २५२] ३ हीदेवीप्रसादाद् विरचितामेता धर्मकथा मुजन-पाणिगृहीती पुर्वता तेन फपिजनकेनेद व्यापि- 'हे सुजन ! दुर्गतपालेय ऋजुपदगामिनी सरलोशापा भूषणविहीना चैपा कथा-कन्या मया तुभ्यं स्नेहेन दत्ताऽस्यै स्नेह दया , अस्याः स्रालित छादयेः, यवन पूरयः, अथवा तय फुलस्य सहशे फुर्याः ' इति । एताश्च तत्प्रतिपादिका गाथा - जीए मद देवयाए भक्ताण सादिय इमं सम्यं । तीए शिम णिम्मविया एसा अम्हे मिस एत्थ॥ दिनदस्स पदर ते गयसयं कुणउ भणयु को पुरिसोहिभयगया हिरिदेवी जइ मिलिह तस्स णो दे॥ पउमासणंमि पउममिआए पउगेण हत्यपउमम्मिा दिअयप उमम्मि सा मे हिरिदेवी दोउ सग्गिदिआ। जइ फिचि लिगमिण विमतिभिण्णं न फारयवीदीण । रसेण मए लिहिय को दोसो एत्य देवीए | उनअपयगमणिता सरललारा य भूराणविएणा । दुग्गयपाल व मए दिण्णा तुह सुअण ! णेहेण । णेहं देज इमीए रालिभं छाएज पयणय पुलए । अदवा फुलस्स सरिसं करेज हो। तुज्स ज सुअणा!" एसिअकलाकलावा धम्मकहाणेयदिक्खियणरिदा। इद लोए होइ पिरा एसा उसहस्स कित्ति व॥" --फालयमालाफागाम् ( जे. भा. ता. प. २५२ ] ४ यावर स्तोकान्तरे टोऽनेनाने कवणिकप्रसारितापदफयविषयप्रवृत्तिवर्तमानकलकलरवो ह. मार्ग इति । तत्र च प्रविशता दया अनेकदेशभाषालक्षिता देशपणिजः । तद यथा- ·९२ कारिणे णिहुरतयणे बहकसमरभुजए अपने य । 'अररे' ति उल्लवते अह पेच्छइ गोल्लए तत्य ॥ णय-णीति-संधि-विग्गहपडुए बहुजंपिरे य पयतीए। 'तेरे मेरे आउ' त्ति जपिरे मज्झदेसे य ॥ णीहरियपोट्टदुव्यण्णमडहए मुरयकेलितलिन्छे । 'एगे ले' जपुल्ले अह पेच्छइ मागहे कुमारो ॥ कविले पिंगलणयणे मोअणकहमेत्तदिण्णवावारे । 'कित्तो किम्मो जिम' जपिरे य अह अंतवेते य । उत्तुंग-थूलघोणे कणयवण्णे य भारवाहे य । 'सरि वा( पा)रि ' जपिरे कीरे कुमारो पलोएड ॥ दक्खिण्ण-दाण-पोरुस-विण्णाण-दयाविवन्जियसरीरे । एह तेहं । चवते टक्के उण पेच्छए कुमारो ॥ सललित-मिदु-मदपए गंधव्वपिए सदेसगयचित्ते 'व(च)उडयमे' मणिरे सुहए अह सेन्धवे दिढे ॥ वके जडे य जड्ढे बहुभोइ कठि(ढि )ण-पीण-सू( थू )गंगे। . १ कृष्णान् निष्ठुरवचनान् बहुकसमरभुजानानलज्जाश्च । 'अर रे' इत्युल्लपतोऽथ प्रेक्षते गोल्लकांस्तत्र ।। नय-नीति-सन्धि-विग्रहपटुकान् बहुजल्पाकाश्च प्रकृत्या । 'तेरे मेरे मामओ' इति जल्पतो मध्यदेश्यांश्च ॥ निःसतोदर-दुर्वर्ण-वामनान् सुरतकेलितल्लिप्सान् । 'एगे ले' जल्पाकानथ प्रेक्षते मागधान् कुमारः ॥ कपिलान् पिडालनयनान् भोजनकथामावदत्तन्यापारान् । 'कितो किम्मो जिम' जल्पाकानथान्तर्वेद्यांश्च ॥ उत्तुङ्ग-स्थलघोणान् कनकवर्णाश्च भारवाहाश्च । 'सरि पारि' जल्पाकान् कीरान् कुमार प्रलोकयति ॥ दाक्षिण्य-दान-पौरुष-विज्ञान-दयाविवर्जितशरीरान् । 'एहं तेह' वाणान् टकान् पुनः प्रेक्षते कुमारः॥ सललित-मृदु-मन्दपदान् गान्धर्वप्रियान् स्वदेशगतचित्तान् । चउडय मे' भणतः सुभगानय सैन्धवान् दृष्टवान् ॥ वक्रान् जडाश्च जाये बहुभोजिनः कठिन-पीन-स्थलाहान् ।

·- पेपर अवरे ॥ ( अप्पा तुप्पा' भणिरे अह पेच्छइ मारुए तत्तो ॥ घयलो( ला लियपुगे धम्मपरे सधि-विग्गह णिउणे । 'णउ रे भल्ल' भणिरे अह पेन्छगुज्जरे अवरे ॥ हाउलित्त-विलित्ते कयसीमते मुसोहियसुगत्ते । आहम्ह काई तुम्ह मित्तु' भणिरे पेच्छए लाडे ॥ तणु-साम-मदहदेहे कोवणए माण-जीविणो रोदे । भाउअ भइणी तुम्हे' मणिरे अह मालचे दिहे ॥ उपाउदप्पे पिअमोहणे ए(प)यरोदे पयगपित्ती य । 'अदि पोउि म(न)रे' भणिरे पेच्छर कण्णाडए अण्णे ॥ कुष्पासपाउअगे मासरई पाणमयणतलिच्छे । 'इसि किसि मिसि' भणगाणे अह ताइए सत्यकलापत्तहो(४) माणी पिअकोवणे काटणदेहे । 'जल तल ले' भणमाणे कोसलए पुपए खतरे । दढ-मउह-सागलगे सहिरे आहिंगाण-पालहनीले य । 'दिण्णले गदि ' उठविरे साथ मरहठे ॥ पिअमहिला-सगामे सुदरगत्ते य भोरणे रोदे । १ 'अप्पा तुप्पा' भणतोऽप प्रेक्षते मारपार॥ पृत(ललितपुणगान् धर्मपरान सन्धि-वि मिलान । 3 रे भाल' भणतोऽध पेक्षा गोर्जरानगरात् ॥ स्नातोलित-पिलिपान र सीमसार गोमियमा पार । आप या तुग्रं मितु ' भगा पेक्ष हाटीयान् ॥ त-पाम-गुपदान योपनान मानगोपिनो रोमा 'भाउअ गाणी गुणतोऽध मालवयान 17॥ दात नियमोहना पदरोदार एयरत३८ । पनि पोलिमर गण कर्णाटकीया प1ि2 मारपीन पान् । सिमिति'ऽय. 'ताधिका' ६ हारिका । - . to t + माराया। A 5 .

·'अटि पुटि रटि' भणते र(अ)न्ध्र कुमरो पलोएइ ॥ इअ अहारस देसीभासाउ पुलइऊण सिरिअत्तो । अण्णाइ अ पुलएई खस-पारस-वचरादीए ॥" -कुवलयमालाकथायाम् । [जे. भा. ता.१३१-२] देशभाषाणां उद्धृतरुपरितनैः कुवलयमालाया उल्लेखैरवगम्यते खलु तत्तद्देशमाषाणा प्राचीनता प्राचीनतेति तदर्वाचीनताविषयक केपाञ्चिदभिमतं निरस्तं भवति । पादलिप्ताचार्यादिविरचितदेशीशास्त्रपरिशीलनेन विरचिते देशीशब्दसनहे सूच्यते खलु हेमचन्द्राचार्येण देशविशेषप्रसिद्धशब्दानामनन्तत्वमशक्यसर्वसङ्ग्रहत्वं च । बृहत्कल्पप्रभृतिषु जैनसिद्धान्तग्रन्थेषु महाभारत-नाट्यशास्त्र-कामशास्त्र-विष्णुधर्मोत्तर-मुच्छकटिक-मुद्रा- राक्षस-कादम्बरी-दशरूपकप्रभृतिष्वन्यप्रन्येष्वपि देशमाषाणा स्मरणान्यवाप्यन्ते । तथाहि- 'नाणाविहदेसभासनू xx गुणसयकलिओ जुत्तो(गो) पवयणसारं परिकहेठं ।' [बृहत्कल्पे प. ४५, दशवैकालिकवृत्तौ प. ५ उद्भियते हरिभद्रसूरिणा] नाणादेसीकुसलो नाणादेसीकप्पस्स सुत्तस्स । आभिलावे अत्थकुसलो होई तओऽणेण गतञ्च ॥" -बृहत्कल्पे [उ. ६, वृ. प. ८३१] १ 'अटि पुटि रटिं' भणत मान्ध्रान् कुमारः प्रलोकते ॥ इत्यष्टादश देशीभाषा. प्रलोस्य श्रीदत्त । अन्याश्च प्रलोकयति खस-पारस-बर्बरादीन् । २ " इदानीं नानादेशप्रसिद्धभाषास्वतिव्याप्तिवारणाय देशीलक्षणमाह- दसविसमपसिद्धीइ भण्णमाणा अगंतया हुति । तम्हा अणाइपाइयपयहभासाविसेराओ देसी ॥ देशविगेपा महाराष्ट्र-विदर्भाभीरादयस्तेषु प्रसिद्धया मगा पश्चात, निकाला जित., उत्गुरु- हुचिसो उत्क्षिमः, प्रेयडो धून., हिजो आरः, विडो प्रपञ्च , दट-मूढो मूर्त एमाही इत्येवमादयः दादा यदि उच्चरन् तदा देशविशेषाणामनन्त चात् पुरुषायुषेणापि व समदह. स्यात् , तस्माद- नादिप्रवनप्राकृतभाषाविगंप एवाय देशीशब्देनोच्यते इति नातिव्याप्ति । यदाद- 'वाचम्पतरपि मनिन प्रभाति दिव्ययुगमहोण । दंगे ये प्रसिद्वाम्नान् शम्दान् सर्वन समुच्चेतुम् ॥" -देशीनाममालायाम् [ गा. ४.] । नानाविपदेशभाषा: x ४ गुमशतारिलो योग्यः प्रनानगार परिरयितुम् । ४ देशी (दशभाषा) गरी नान देशीफल्यग्य गरम्य । अभिटामा पनि तानेन पन्टन्यम् ।। - ·- महर्पिव्यास:- " नानाचभिराच्छला नानाभापाश्च भारत !। कुशला देशभापासु जल्पन्तोऽन्योन्यमीश्वराः ॥" -महाभारते ( शल्यपर्व भ० ४६, श्लो० १०३) भरतमुनिः- अत ऊर्व प्रवक्ष्यामि देशभापाविकल्पनम् ॥xx सौरसेनं समाश्रित्य भाषा कार्या तु नाटके । अधवा च्छन्दतः कार्या देशभाषा प्रयोक्तभिः ॥ नानादेशसमुत्य हि काव्यं भवति नाटके ॥" ----नाट्यशास्त्रे [अ. १७, श्लो० २४, ४६, ४७ ] वात्स्यायन:- " नात्यन्तं सस्कृतेनैव नात्यन्त देशभापया । कथा गोष्ठीषु कथयलोके बहुमतो भवेत् ॥"-कामसूत्रे [१,४,५०] " सुरते कर्णमूलेषु यच्च (तु निजोदेशीयभाषया । दम्पत्योल्पित मन्द मन्मन तद् विदुर्बुधाः॥" -अन्यन्न । " सस्कृतैः प्राकृतैर्वात्यैर्य. शिष्यमनुरूपतः । देशभापाऽऽशुपायैश्च बोधयेत् स गुरुः स्मृतः ॥"-विष्णुधर्मोत्तरे । शद्धकः- चन्दनकः-अरे ! को अप्पञ्चओ तुह ! वसं दक्षिणत्ता अश्वत्तभासियो खस-खत्तिखड-खडडे-विलअ-कण्णाट-कण्णप्पावरणअ-दविड-चोल-चीण-बर्वर- खेरखान-मुख-मधुघातप्रभृतीनां म्लेच्छजातीनाम् अनेकदेशभाषाभिज्ञा यथेष्ट मन्त्र- यामो दिहो दिहा वा अज्जो अजआ वा किं शब्दविचारः ! स्त्री-पुं-नपुसकव्याख्या- नमप्रस्तुतम् ।" ----मृच्छकटिके [म. ६, पृ. २२५ ] विशाखदत्तः- प्रयुक्ताश्च स्वपक्ष-परपक्षयोरनुरक्तापरक्तजनजिज्ञासया बहुविधदेश-वेष- भापा-ऽऽचार-सचारवोदिनो नानाव्यानाः प्रणिधयः । "-मुद्राराक्षसे [ १,९] वाणभहः 'शिक्षिताशेपदेशभाषेण सर्वलिपिज्ञेन ।' कादम्बर्याम् [पृ. १० १०२] - धनायः - "देशभापा-क्रिया-वेषलक्षणाः स्युः प्रवृत्तयः । लोकादेवागम्यता यथौचित्यं प्रयोजयेत् ॥ यद्देश नीचपात्रं यत् तद्देशं तस्य भापितम् ।" -दशरूंपने [411

·No text on this page.

·९७ भाषाचतुएये वाड्मयस्य काव्यफायरूपाणी भापाणां वा चातुर्विध्यमपि प्रतिपादित अपश प्रतिष्ठितः पुरातनैस्तद्विद्भिः खल्वपत्रंशस्य प्रतिष्ठया । सातवाहननृपा- स्थानम् श्रितगुणाढपकविविशेषणेऽप्येतद् द्योतितं सम्भाव्यते'। तथा कविदण्डी- " तदेतद् वाङ्मय भूयः संस्कृत प्रातं तथा । अपभ्रंशश्च मि, चेत्यारार्याश्चतुर्विधम् ||" काव्यादर्श [ अ. १, ३२) वि. सं. ८३५ वर्षे दाक्षिण्यचिहोद्योतनाचार्य :- "आयण्णिऊण य चिंतियं णेण-'अरे ! कयलीए उण भासाए एवं उल्लपियइ केणावि किंपि। हू अरे! सकंअं ताव ण होइ, जेण त अणेयपय-समास- णिवाउपसग्ग-विभत्ति-लिगपरिअप्पणाकुवियप्पसगदुग्गम दुजणहियय पिव दिसम । इमं पुण एरिस । ता कि पार्यय होज्जई, तं पिणो ण त सयर कलाकार- (च)मालाजलकल्लोलसकुल लोययुत्तेतमहोमहिमहापुरिसम( मु )हणुग्गयामपणीसपबिंदु- सदोहं सघडिएएफेकमवण्णापय-णाणास्वविरयणासह सज्जणवयण पिच सुरसगय । एय पुण ण सुहु । ता किं अवसं होहि ! । हू । त पिणो जेण [त] सकय-पाय-उभयसुद्धासुदपयसमतरंगरंगंतवग्गिरं णवपाउसन- लयपवाहपूरपालियगिरिणइसरिसं समविसमं पणयकुचियपियरणपणी- समुल्लावसरिसं मणोइरं। इति धीमत्जन्तानपदेश्वर-प्रतिगिननाधीश-शतकर्णोपनामबहीपिक-. लपवतीप्राणनिय-कालापप्रकि-शवधारा-मत्पा.युपदेशपण्डिसीभूतनपतमापाय-वी. एतपेशाधिकपण्डितराजगुणानिर्मितमस्मीभयकथाsशिगनायलोमा गरपीत-कवि सत- पापनामीसातवाहनोन्ननिर्मिता विधियोस्मि शुचिराप्रधाना काप्योरागा सारा यवनानगात "-गामायनोप्राने [वि. :) २ सायर्य व नितिमनेन-परे ! ६ मा पुनर्भापयै प्यते फेगी । अरे! संररत तावद् न भाति. थेन तदनेवपद-समास-निपातोप-विभरि विसापुम दुनयमिक विपतम् । वं पुनरीताम् । तमिाहत भो ! ।। । सपरिको वन्द १५. नगर मेमोरि-मापनमावि स्पन्दन और १.म-पद-गला गिर साम। एक कि समय: प्रारुतोभयपदसमतरपुर पल्गु नदET मदास समविद प्रणपपितपिपलपिनीमा राम्रल १ ·-- एय गुण ण सुडु । किं पुण होहिइ त्ति चिंतयंतेण पुणो समायंण्णिअं । अरे अस्थि चउत्था(त्थी) भासा पेसाया, ता सा इमा होहि त्ति ॥" -कुवलयमालाकथायाम् [ जे. भा. ता. प. ९७, ५८] भाषाचतुष्टयकवित्वविषये उपलभ्यन्तेऽन्येऽपीमे उल्लेखाः । राजशेखर उद्धरति तदुक्तमित्युल्लिख्य प्राचीनमिदं पद्यद्वयम्-- एकोऽर्थः संस्कृतोक्त्या स सुकविरचनः प्राकृतेनापरोऽस्मिन् अन्योऽपभ्रंशगीर्भिः किमपरमपरो भूतभॊषाक्रमेण । द्वित्राभिः कोऽपि वाग्भिर्भवति चतसृभिः किश्च कश्चिद् विवेक्तुं यस्येत्थं धीः प्रपन्ना(गरमा) स्नपयति सुकवेस्तस्य कीर्तिर्जगन्ति ॥" "गौडाद्याः संस्कृतस्थाः परिचितरुचयः प्राकृते लाटदेश्याः सापभ्रंशप्रयोगाः सकलमरुभुवष्टकमादानकाश्च । आपन्याः पारियात्राः सह दशपुरजै तोषां भजन्ते यो मध्येमध्यदेश निवसति स कविः सर्वभाषानिषण्णः॥" -काव्यमीमांसायाम् [ अ.९, १०, १८,५१] राजशेखर.-- "गिरः श्रन्या दिव्या. प्रकृतिमधुगः प्राकृतधुरः मायोऽपनः मम्मरचन भृतांचनम् । नियनः तिमपि कमनीयाथ त इमे विद्रा यरवेर म बाट निसिस्मिन् कविषा ।" --बटगामायणे [ १,११] गरिदिन पटेन । F- चामगिन् ।" या [, पृ. ३३] ': Fruit farmrat! 4. --- ·ईन् । कलाको बोली -: :............... नाशिनाया............ के नाम :.......... न....२१-२९] न्यान पर पति शरार -~~यः २३ ट-देन्ट-भ-क-हर- कर--- संगर-- देननु च ली । - - बन्नदान कलंगन विहे न्हा- नवंबानी। ----:"-लको। 1523003, निढालना। देव ईट--- जन्मक. " कलन जि.२, ॐः ११-१२) भन्ने नै कान्वें कचिदपभ्रंशन वा पुनः।। कि डीमागमिः सर्वामिरपि कश्चन।' -~-सरस्वतीकण्ठाभरणे। हनन्द्र 'पन्दन ।' मनलं----ौरसेनी-पेशांस्यपद्मशलक्षणाः।" चन्तामणौ [ का० २, श्लो० १९ ·ܘ ܘܺ 3 जिनदत्तसूरिः- " संस्कृते प्राकृते चैव शौरसेने च माँगधे। पैशौचकेऽपभ्रंशे च लक्ष्यं लक्षणमादरात् ॥" -विवेकविलासे [उ ८, श्लो० १३१] अमरचन्द्र:-- "संस्कृतं प्राकृत चैव शौरसेनी च मार्गेधी। पैशाचिकी चापभ्रंशं षड् भापाः परिकीर्तिताः॥" -काव्यकल्पलतावृत्तौ [प. ८] अपभ्रंशभाषानिबद्ध वाङ्मय प्रभूतमुपलभ्यते, तच्च स्वल्पमेवाद्या- प्रसिद्धाप्रसिद्धम् अपभ्रंशवाड्मयम् वधि प्रसिद्धिमधिगतम् । श्रीमन्महोपाध्यायहरप्रसादशात्रिणा सम्पा- दिते बड्गीयसाहित्यपरिपदा प्रकाशिते 'बौद्ध गान ओ दोहा'संज्ञके पुस्तके विविधकर्तृणि विक्रमीयसप्तमाष्टमशताब्दीसम्भूतानि काव्यानि बङ्गीयलिप्या प्रसि- द्विमधिगतानि । मुम्बापुरीराजकीयसस्कृतग्रन्थमालया प्रकाशिते सुप्रसिद्धहेमचन्द्राचार्यस्य प्राकृतशब्दानुशासनसवलिते प्राकृतद्वयाश्रयमहाकाव्येऽन्यत्र प्रसिद्ध च्छन्दोऽनुशासनादौ च प्रतिष्ठा खल्वपभ्रशपद्यानाम् । तथा योगीन्द्रदेवविरचितपरमात्मप्रकाश-योगचन्द्र- मुनिप्रणीतयोगसारप्रभृतयो ग्रन्था अभयदेवसूरिप्रभृतिभिः प्रणीताः 'जय तिहुयण' इन्यादिसंतया प्रथिताः स्तोत्रप्रबन्धाश्च प्रसिद्वा येऽपभ्रशमाषाप्रतिष्ठा सूचयन्ति । धर्कटवणिग्धनपालविरचिता भविष्यदत्तकथा या दशमशताब्दीमवा वितळते, साऽस्या ग्रन्थमालाया ( गा. ऑ. सिरीझ् क्र. २० ) पूर्व प्रसिद्वा, या डॉ. हर्मग् याकॉबीमहाशयेन जर्मनभाषायां रोमनलिप्या च प्राक् सम्पादिता । सोमप्रमाचार्यण वि. स. १२४१ वर्षे सन्दर्मित कुमारपालप्रतिबोचग्रन्योऽस्या ग्रन्थमालाया (गा. अ. निरीझ् ऋ. १४ ) प्रसिद्धस्तत्रापि कियानशोऽपभ्रशमापायामिति मुविदित पिदु- पान । इत एव प्रकागिते प्राचीनगुर्जरका यमनहे प्रमिद्वानि द्वादश-त्रयोदश-चतुर्दश- पटददादानीजानानि गद्य-पद्यरूपाणि काव्यानि तमहशान्यपराण्यपि चापाश. मदारी नु दास्यते रुद्रट-चारमट-गमचन्द्रादिमतेन । मि.म. ११५४ वर्षे यगोदेवपाध्यायेन नवतत्वमाध्यविवरणे [११] मुकुटगमनी- मानप्रनिगमोनमिनी माचते। पर सम्प्रगष्टचरमपि श्रीग- नन्द्रमा कानुालने [ अ. ८, पृ. १३७ ] मममधि- अपना मानधन ममियन-भीम! शि. द. ११२६ वर्ग रिद्वग्न मरिणा मारा: द- .म. १०१६ को मामलामा '. MER:- ग्याः च दिमाया ? ... :: Hem (m.

·१०१ क. २१) तनापि सयममजरी तु डॉ. पी. डी. गुणेमहाशयेन भविष्यदत्तकथोपो- द्घाते समुद्धता । नेमिनाथचरित च डॉ. हर्मण याकोबीमहाशयेन निजभाषालिप्यां समपादि । वि. स. १२७४ वर्षेऽमरकोर्तिविरचितः पट्कर्मोपदेशोऽन्येऽप्येतादृशा अवा- प्यन्तेऽप्रसिद्धा मन्थाः । सन्यदपि प्राप्यते यत तत्रोपदेश-कथा-चरित-प्रबन्धाधन्तर्गत नाटकालकार-च्छन्दः-स्तोत्रादिगतं कुल कादिरूपं च प्रसिद्धाप्रसिद्धमपभशवाङ्मयम् । महाकविपुष्पदन्तस्य त्रिषष्टिमहापुरुषगुणालङ्कारमहापुराण-नागकुमारचरित-यशोधरच- रितानि, श्रीचन्द्रस्य कथाकोषः, कनकामरस्य करकण्डूचरितम्, पमकीर्तेः पार्श्वनाथ- पुराणम् , देवसेनस्य धावकधर्माचारः, नयनन्दः सुदर्शनचरितम् , धवलस्य हरिवंशपुरा- णमित्यादीन्यपशकाव्यानि प्रारम्भप्रान्तांशप्रदर्शनपूर्व सूचितानि खल मध्यप्रदेश-विरार- सत्कपुस्तकसूच्या रा. व. श्रीयुतहीरालालमहाशयेन । इतराणि तु प्रेक्षिष्यन्त इत एव प्रकाश्यमानायां पत्तनीयजैनभाण्डागारसूच्यामिति नान तदशा अवतार्यन्ते । गद्य-पद्यमय प्राचीनमुदाहृतिरूप कियच्चान परिदर्श्यते । अपशभाषाप्रसिद्ध ध्रुवकमुत्तराध्ययनादौ जैनसिद्धान्तसूत्रेऽ- अपभ्रंश- प्युपलभ्यते', यस्य स्मरणं दाक्षिग्यचिहोद्योतनाचार्यादिना कुवलय- पास्मयोदाहरणानि मालाकधाऽऽदौ हेमचन्द्राचार्यप्रभृतिभिः उन्दोऽनुशासनादौ च व्यधायि । तस्कृतादन्यदपक्षश इति पतजलि-दण्डिदर्शितपूर्वोक्तलक्षणानुसारेणापभ्रंशतक्षिते प्राकृतलाक्षणिकैवार्पप्राकृतार्धमागधीति तज्ञया प्रख्यापिते प्राचीने जैनसिद्धान्ते तनियुक्ति- भाष्य-चूर्णि-वृत्तिप्रभृतिषु तथाऽपभशलक्षणसिद्ध कथा-काव्यादौ चोपलभ्यन्तेऽपरिमिताः शब्दा येऽद्यावधि प्रयुज्यन्तेऽपभशापरनामधेयासु देशभाषातु । भूमिकागौरवभयात् कियदेवात्रोदाहियते-- 1 "अवे असासयनि संतारंमि दुक्रापउराए । कि नाम होज त फम्म जेगाह दुग्गई न गल्लेना ॥" -उत्तराध्यपने [८,१]. विक्रमीकादशशतान्या विधमानो यादिवेतात् शान्तिसूरिरस्य व्याल्यापामित्वमस्वर--- " स हि भगवान् कपिलनामा स्वयम्मुरचौरसपातसम्योधनायेम(द) धुवकं संगीतवान् । ध्रुवकलक्षणं घेदम्- 'गिर पुर(धुर्व) चिय पुग पुगो सम्भाव्यपधे । धुवयं ति तमिद तिविद उप्पये चउपप दुपदं ।' एवं च भगवतोद्गीते तेऽप्पेनमेव ध्रुवकं पत्युद्गापन्नि, ताल स्पन्ति ।" -राध्ययनरत [ २८९-२९. ]. २ एतदः पर्चरोपिनशे [ भू प १४] विटोक्नीयम् । ३ सन्ध्यादौ कउयकान्ते च स्वादिति वश भुपक पता पति संभातरम् ।' -एन्योराने [.. .

·१०२ - जवा लोहमया चेव चावेयन्वा सुदुक्करं । जहा दुक्खं मरेउं जे होइ वायस्स कोत्थलो। भायरा मे महाराय ! सगा जिट्ठ-कणिट्ठगा । पुल्लेव मुट्ठी जह से असारे । -उत्तराध्ययने [ अ. १९,३८,४०.२०२६,४२] शय्यम्भवसूरिः " तहेव होले ! गोलि त्ति साणे ! वा वसुलि त्ति अ। दमए ! दुहए ! वा वि नेवं भासिज्ज पन्नवं ॥ हले ! हलि त्ति अनि त्ति भट्टे ! सामिणि ! गोमिणि!। होले ! गोळे ! वसुलि त्ति इस्थिअ नेवमालवे || " + दशवैकालिकसूत्रे [ आ. समितिप्र. २१५] भद्रबाहुसूरि:- 'लद्धिल्लिअंच बोहिं अकरितो णागय च पत्थंतो। दच्छिसि जह तं विन्भल ! इम च अन्न च चुकिहिसि ।" गीतिका-मुई वाइय मुहु गाइयं सुदु नच्चियं सामसुदरि।। अणुपालिय दीहराइयओ सुमिणते मा पमायए ।" -आवश्यकनियुक्ती [गा. १०९९, १२९० ] योगन्द्रदेवः- " कालु लहेविणु जोदया ! जिमु जिमु मोह गलेइ । तिमु तिमु दमणु लहइ जिउ णियमें अप्पु मुणेइ ।।" १ पवा रोहमयाचैव चयितया. गुदुष्पग । २ या दुगको मर्तु भानि यातम्य कोष्ठ । ३ अन्तो मदागर ! स्त्रका -अनिष्टा । ४ रिक्त मुष्टियमा योऽमारः । ५ येत होले ! गोले दति माणे' या वसुले इनि च । दमर ! दुहए 'वरि ने भारत प्रतावान ।। ले! लेनियन मट्टे मामिणि गोमिणि!। रोले । गोले! बमुले तिमिर ने समालोर ।। - इन्द्र-रहाटाधादेशगिदिशो नेन्याक्षिायताः । तथा कोले दे दमुरे बन्दा देवा अामन्वयाचनानिय गोपागाशिमग वने।' देश.पर गायाम् । चरar नगमान । TE! त्याग - . Time: नाना . 44 * A ·१०३ ++ पंचहं णायकु - 1. संता विसय जु परिहरइ, बलि किज्जउ ह तासु । सो दइवेण जि मुंडियउ, सीतु खडिल्लउ जाउ ॥" वसि करहु, जेण होति वसि अण्ण। मूल विणहइ तरुवरह, अवसई सुक्कहिं पण्ण ॥" -परमात्मप्रकाशे [ गा. ८६,२७०,२७१ ] "भेल्लाई वि णासात गुण जह संसग्गु खलेहिं । वइसाणरु लोहह मिलिउ ते पिहियइ घणेहिं ॥ *जोय ! मो(लो, णे, दे)हु परिचयहि, मो(लो, णे, दे) ण भल्लउ होइ । मो(लो, णे, दे )हासत्तउ सयल जगु, दुक्खु सहतउ जोइ ॥" -~~-परमात्मप्रकाशे [ २३७,२३८,२४३,२४६,२८३ ] विरहाकहरिभद्रतरिरदाहरद्-~~ " केणापि उग्गीय-- जइ फुल्ला कणियारया चूयय ! अहिमासमयमि घुमि । तुह न खमं फुल्लेउ जइ पचंता करिति डमराई ॥" + उदादरदिद पप पाठान्तरेण हेमचन्द्राचार्य "सता भोग परिहर, ता पन्तहो बलि की। तसु एरवेण पि मुग्ज्यिङ, जसु राउि सोनु ॥"-सिसरेम [ ८३८९) १ रातो पिपयान् य. परिदरति पनि पुडद तस्म। सदेपेनापि मुसित तो सल्लाट यस्य । किषित् पाठान्तरेण प्रादर्शयदिदं पय हेमचन्द्राचार्य.- "जिभिन्दिउ नायगु पसि पर, जसु पधित सारं । मूलि विणा नपिजिहे अपरों सुपर पण्णः ॥"-सिलरेम [ Dire.) २ पचाना नायक परो गुरु न भवन्ति योऽन्यानि । गृहे पिनट सरपरस्पाय पति पानि ॥ • कुवर यमारणेस्तसूचनानुसारेण निरा ए.९३] 'भ' 'भार' शब्दप्रयोग गरिन् । १ भदाणामपि नस्पन्ति गुणाषा ससर्ग रहे। पवानरो ऐन मिलिस्तेन पिहला हार घने ॥ ४ योगिन् । मोर (लोभ, स्ने, देही परिमोद (होम, स्टो) र योग। मोरा(होमा- स्मेरा-दे-- 14 जगह तुम सामने पाय ५ नाप्दगी उम्रदिपुरिया हा 'भिकरे। सपन समलिदिए. पुस्तिहार। . .

·१०४ - "वररुई डिमरूवाणि मोयगे दाऊण इमं पाढेइ- * राय नंदु नवि जाणइ जं सगडालो काहिइ । राय नंद मारेत्ता तो सिरिय रज्जे ठवेहिइ ॥"" ९ सा भणइ- न दुक्कर तोडिय अंबलंबिया न दुक्करं नचिउं सिक्खियाए। तं दुक्कर तं च महाणुभाव ज सो मुणी पमयवर्णमि वुच्छो ॥" -आवश्यकसूत्रवृत्तौ [पृ. ५५७,६९४,६९७] " इरि(र)मदिरपण्णहारओ मह कंतु गतो वणिजारओ। वरिसाण सय व जीवउ मा जीवंतु घरं कयाइ एउ ॥" -दशवैकालिकटीकायाम् [पृ. ५८] वि. स. ८३५ वर्षे दाक्षिण्यचिह्रोद्यतनाचार्य:- ""२ रे आरोह ! भण रे जाव ण पम्हुसइ । जनार्दन पुच्छह कत्य तुझे कल निमिअल्लया?। तेण भणिउ-साहिउँ जे तेतउतस्स वलक्ख- इएलपह तणए निमिअल्लया। तेण मणियं-किं सा विसेमहिला वलक्ख- इएल्लिन । तेण मणिउ-अहहा ! सा य भडारिअ संपूर्ण स्वलक्षण गायत्रि यहसिम। वि. १.५५ वर्षे वर्धमानमूरिरिदमित्यमुदाहरति म्म- 'राजदोपत्र जागति मगदाट करेगइ । राय पंदु मारेता मिरियउ रने ठोगद ॥' -उपदेशपदन्यायायाम् [ है. प. ५४ ] दि. १७४ व मुनिनन्द्रमूरि "एट टोट नवि या सगदार करेगइ । नदु ग3 मारेवियु सिरियर नि टवेगा।" ----उपांगादानी [ ८७] मोरि.. 'मटोज मागदा नदी मारे मिरियमद॥" --बिरग्यम् [ पसनीग-11. २६० ] , हरिन 44f- "नन्याया। ना: श्री ॥ ="f.xxxARH ." ....." - - । 1434 1 4.1 ............... - 14 D m है 4 . व ·१०१ 'अण्णेण भणिय -वर्णिण! कीदृशं तत्र भोजनं ? चाई भट्टो ! मम भोजन स्पृष्टं तक्षको ई न वासुकि । कत्तु घडात तउ हद्धय उल्लाव भोजन स्पृष्ट स्वनाम सिंघसि? ---अरे रे बटोर चट्टो )महामूर्ख ! ये पाटलिपुत्र- महानगरावास्तव्ये ते कुत्या समासोवित बुझांति ? -अस्मादपि इअं मूर्वतरी। काई कज? तेण भणिों-अनिपुणनिपुणाथोक्तिप्रचुर । नर काई, मां मुक्त(शुवल )अश्वोपि विदग्धः सनि । अण्णेअ भणि-भट्ठो! सत्यं त्वं विदग्धः, किं पुणु भोजने रपट माम कथित । तेण भणिअ-अरे महामूर्खः वासुकेर्वदनसहवं कथयति । कुमारेण य चिन्तिअ- 'अहो ! असबद्धक्खरालापत्तणे बातदेसिभाण। सहसा को अण्णो वापारो इमाण परपिण्डपुट्टदेहाण विजा-विष्णाण-णाण-विणयपिरतिषाण च- हरसायण मोत्तूण' चिंतयतस्स भणियमण्णेण चट्टेण- १ अन्येन भणितम्-यणिन् ! कीशं तत्र भोजनम् । त्यागिन् मह ! मम गोजर स्पटम्, तक्षकोऽईन बालदि। -पुतो पटते तव हा पिक उपोभोजने पुरे स्मनामस्मयति। -भरे २ वह महामूर्स। ये पाटलिपुरमरानगरपास्तन्यार से बुध . सोक्ति युध्यन्ते । -अस्मादपीय मूर्गतरी। " " --TI' पार्यात् । रोग भणियम् -अनित-निष्पा शतिरपुरा -~-रः पथम्, गम होवोऽपि विदग्धोऽस्ति। भन्न मणिम्-गा! सत्य निदध ,पि पुनभोजने स्मार रोग मरि-भरे गोदाममा यति । तुमारेण पEिR-7 ! रागपिन्य लोपामर । 25 पार एप पर ARE--पन्यविरदिगार Fe ·१०६ C. 'भो भो भट्टउत्ता! तुम्हे ण याणह यो राजकुले वृत्तांत ? तेहिं भणियं--भण हे व्याघ्रस्वामि ! क वार्ता राजकुले ? तेण भणियं--कुवलयमालाए पुरिसद्वेषिणीए पातओ लंबितः । इमं च सोऊण अप्फोडिऊण एको उहिउ चट्टो । मणिअ च णेण- यदि पांडित्येन ततो मइं परिणेतव्य कुवलयमाल । अण्णण भणियं-अरे ! कवणु तउ पाण्डित्यु ? । तेण भणिअ-पडंगु पढमि, त्रिगुण मन्त्र पढमि, किं न पाण्डित्यु ? अण्णेण मणिअं--अरे ! ण मंत्रेहिं तुगुणेहिं परिणिज्जइ, जो सहितौ पातौ भि(वि)दइ सो तं परिणति । अण्णेण भणियं-अहं सहितउ जो ग्वाथी पढामि । तेहिं मणिअ-कइसी रे व्याघ्रसामि ! गाथः ? तेण मणि-इम ग्वाथ- सा ते भवतु सुमीता अबुधस्य कुतो वलं ? यस्य यस्य यदा भूमि सर्वत्र मधुसूदनः ॥ तं च सोऊण अण्णेण सकोप भणिों- अरे अरे मूर्ख ! स्कंधकोपि गाथ भणसि ! अम्ह गाथ ण पुच्छह । १ भो भो भटपुत्रा यूयं न जानीथ यो राजकुले वृत्तान्त ? तैर्भणितम्-भण हे व्याघ्रस्वामिन् ! का वार्ता राजकुले । तेन भणितम्-कुवलयमालया पुरुपद्वेपिण्या पादो लम्बित । इदं च श्रुत्वाऽऽस्फोट्येक उत्थितश्चट्ट । भणित चानेन- यदि पाण्डित्येन ततो मया परिणेतव्या कुवलयमाला । अन्येन भणितम्-अरे! कीदृक् तव पाण्डित्यम् ? तेन भणितम्-पटर पठामि, त्रिगुणं मन्त्र पठामि, किं न पाण्डित्यम् ? अन्येन भणितम्-अरे ! न मन्त्रैत्रिगुणः परिणीयते, य महृदयः पादान मिनत्ति वित्ति) स तां परिणयति। अन्येन मणितम्-अहं सहृदयो यो गाथा पटामि । तैमिनम् कीदृशी रे व्याघ्रम्वामिन् ! गाथा ? देन मनितम्-इयं गाया- तब भुवाऽन्येन सकोप मगितम्-अरे अरे मूर्ख । स्कन्धकमपि गाथा भगसि! अम्मान पमान पूच्थ ।

·१०७ - - - 'तेहि भणिअ-त्वं पठ भट्टो यजुस्वामि ! गाथः । तेण भणिय-सुटु पढमि- आए कप्पे मत्त गय योदावरि ण मुयति । को तहु देसहु आव( प )तति को व पराणति वात्त ॥ अण्णेण भणि-अरे ! सिलोगो अम्हे ण पुच्छह ग्याथी । पठहो । तेण भणिअ- सुटु पढमि- तंबोलरइयराउ अहरो कामिनिं दृष्ट्वा । अम्हं चित्र क्खुभइ मणो दारिद्रगुरू णिवारेइ ॥ तउ सन्वेहि वि भाणिअ-अहो ! भट्ट यजुस्वामि विदग्ध पंडितु विद्या- वंतो ग्वाथी पढति, एतेन सा परिणेतव्या । अण्णेण भणिय-अरे ! केरिसो सो पातउ जो तीय लवितु । तेण भणिउ-राजांगणे मइं पठितु आसि, सो से विस्मृतु, सब्बु लोकु पढति ति॥ इमं च सोऊण चट्टरसायण चिन्तियं रायउत्तेण-अहो! अणाहवहिआण असबद्धपलावतण चहाण ति॥" -कुवलयमालाकथायाम् [जे. भा. ता. १३०,१३१ ] १ तेर्भणितम्-त्वं पठ भष्ट यजुस्वामिन् ! गाथाम् । तेन भणितम्-सुप्तु पठामि- आदौ फ्ल्पे मृतिं गता गोदावरी न मुम्बन्ति (1) फस्तस्माद् देशादापतति को वा पर्याणयति पार्ताम् ।। अन्येन भणितम्-भरे ! श्लोक , अस्मान् न पृच्छप गाथा पठामि । सेन भणितम्-सुण्ड पठामि- ताम्यूलरचितरागमधर कामिन्या दरवा । भस्माकमपि क्षुभ्यति मनो दारियगुरुर्निवारयति ।। सतः सर्नेरपि भणितम्-अहो! भायजुस्वामी विदग्धपण्डितो विद्यावान् गायां पति । एतेन सा परिणेतन्या। अन्येन भणितम्-अरे । कोश सपादो यस्तया लम्पितः । तेन भणितम्-राजाले मया पठिन सासोत, स तु विस्मन', सर्वो लोक पठनीति । इद चक्षुत्वा च (वाता)रसायनं चिन्तित राजपुत्रेण-अहो । अनापत्तिकानामसम्बरप्रतापित्वं सानामिति ।।

·१०१ "सयलं पुहईमंडलं परिममिऊण सपत्तो महुराडरीए । एत्य एकम्मि अणाह- मण्डवे पविठ्ठो । अवि य तत्थ ताव मिलियालए कोडीए । वकक्ख खइयए । दीण दुग्गय । अंधलय । पंगुलय । मंदुलय । मडहय । वामणय । छिण्णणासय । तोडियकण्णय । छिण्णोठय । तडिय । कप्पडिय । देविय । तित्ययत्तिय । लेहाराय । धम्मिय । गुग्गुलिय । भो(लो)या । किं च बहुणा जो माउ-पिउ-रुहेल्लउ सो सो सव्वो वि तत्थ मिलिएल्लउ त्ति । ताहं च तेत्थु मिलिएलय सह समाणह एकेक महाआलावा पयत्ता । भो भो ! कयरहिं तित्थे देवे] वा गयाहं कयरा बाहि पावं वा पिट्टइ त्ति । एक्केण मणिअं-अमुक्का वाणारसी कोढिएहिं । तेण वाणारसीगयाणं को फिट्टइ त्ति । अण्णेण मणिभं- हुं हुं कहिउ वुत्तंतउ तेण जंपिएल्लउ । कहिं कोर्ट । कहिं वाणारसि । मूलत्याणु.भडारउ भो(?को)ढई जे देइ । उदालि लोअहुँ । अण्णेण भणिअं-रे रे जइ शू(मूलत्थाणु देइ उद्दालइज्ज कोढई । ता पुणु काई कज्जु अप्पाणु कोढिअल्लउ अच्छइ ? अण्णेण मणिअ-जा ण कोढिएल्लउ अच्छई ताण काई कन्जु ।महाकाल भडारउ छम्मास सेवण्ण कुणइ । जेण शू(म्)लहेजे फिट्टइ । अण्णेण मणिअ-काई इमेण जत्य चिरपरूढ.पाउ फिट्टइ, तुम्भे उद्दि- . सह तित्थ । । १ सकलं पृथ्वीमण्डलं परिभ्रम्य सम्प्राप्तो मथुरापुर्याम् । अकस्मिन्ननाथमण्डपे प्रविष्टः । अपि च तत्र तावन्मिलिता. कुष्ठिनो बलाक्षक्षयिनः (3) दीन दुर्गता.. । अन्धाः । पड्गुलाः । मन्दाः । लघुकाः। वामना. । छिन्ननासिका. ।त्रोटितकर्णाः । छिन्नोष्टाः । तटिकाः (8) । कार्पटिका. । देविका । तीर्थयात्रिका । लेखका । धार्मिका । गुग्गुलिकाः ।लोका । किञ्च बहुना यो मातृ-पितृरुष्ट स स सर्वोऽपि तत्र मिलित इति । तेषां च तत्र मिलितैः सह प्रत्येकं महालापा प्रत्ताः। 'भो भोः! - कतरे तीर्थे देवे] वा गतानां कतरो व्याधिः पाप वा भ्रश्यति' इति । एकेन भणितम्-'अमुका वाराणसी कुष्ठिभिः । तेन वाराणसीगताना कुष्टो भ्रश्यति इति । अन्येन भणितम्-हु हुँ कुत्रत्यो वृत्ता. न्तस्तेन जल्पितः । क्व कोढः ! क्व वाराणसी। मूलस्थाणुभट्टारकः कुष्ठान् यो देव उद्दालयति(१) लोकानाम् । अन्येन भणितम्-रे रे ! यदि मूलस्थाणुर्देव उद्दालयति (१) कुटान् , तदा पुनः किं कार्य वयं कुष्ठिन आस्महे ? अन्येन भणितम्-यो न कुष्ठी आस्ते, तस्य न किंचित कार्यम् । महाकालभद्वारकस्य पग्मासान् सेवा करोति येन मूलादेव भ्रश्यति । अन्येन भणितम्-किमनेन ? यत्र चिरपल्लं पापं भ्रश्यति, यूयमुद्दिशत तीर्थम् ।

·१०९ 'अण्णेण भणिअ-प्रयागवडपडिअहं चिरपरूढ पाय वि हत्थ वि फिहति । --अरे ! पाव पुच्छिय पाय साहहि ? , -खेदु मेळहं । जइ परमाई पिइवहकयई पि महापावई गंगासंगमे पहायहं भइरवभडारयपडिअहं णासइ ति । -कुवलयमालाकथायाम् [जे. भा. ता. ४३-४ ४] "तेउ भणिय एकेण गाममहत्तरेण- एह एहउं दुम्मणस्साहु । सव्वं जे घु(थु) जागरिदु । तुज्झा ण* वंक वलितउं । पारद्धउँ एउ(तु) मई । सुगइ प्रातु व(च)र भ्राति संमतु । तउ अण्णेण भणिय- थु जे विरइदु धणलवासा त मुहलंप्पडे एतु प्रई दुत्थठमणमोहलुद्ध तुं संपति मोलित । एतु(उ) एतु(उ) मारडु भल्ल * । तउ अण्णेण भाणिअ चिरजराजुण्णदेहेण-- एत्थ मुज्झति किर सुवण्णं रे* वइसाणरमुहगत कउं पाउ मित्तस्स वंचण । कामालिअवतधरणे एतु(उ) पाउ दुज्झे प्पणाहिय । तउ सयलद्गसामिणा भाणअ जेहमहामयहरेण- १ अन्येन भणितम्-'प्रयागवटपतिताना चिरप्ररूडौ पादानपि रस्तावपि भ्रश्यत ।' अन्येन भणितम्-'अरे पाप पृट पादौ कथयसि ? ' भन्येन भणितम्-खेदो मुच्यताम् । यदि परमाणि पितृपयकतान्यपि महापापानि गगासामे साताना भैरवभहारकपतिताना नश्यन्ति । ' इति । २ ततो भणितमेकेन ग्राममहत्तरेण-एतदेताग दौमनस्यं सलु सर्व यत् त्वयाऽऽचरितम् । तव य व(च)लितम् । प्रारब्धमेतत् प्रति सुगति भ्राता चर भ्रात. सम्प्रति(1)। ततोऽन्येन भणितम्- त्वया यद् विरचित धनलबाराया तथा सुरालम्पटेनेत प्रति । दुष्टार्थ-मनोमोटलुब्धस्त्व सम्प्रत्य- प्रवीः एतत् एतत् प्रारब्ध भद्रम् । ततोऽन्येन भणित चिरजराजोर्गदेहेन- अत्र शुध्यति फिल सुवर्ण २ वैश्वानरमुरागतं कुतः पाप मित्रवञ्चनस्य ! कापारिकमतध- रणे एतत् पापं तप प्रणक्ष्यति । तत. सकलदास्वामिना भणित ज्येहनामस्तरेण- * कुवलयमालाकयोटेखानुसारेण [भूमिका प ९३] गूर्जरदेश्यमेतत् । १४ ·११० 'धवलवाहण धवलदेहस्स सिरि भ्रमिति जा विमलजल । धवलुज्जल सा भडारी यति गंग प्रावेसि तुहुं मित्रद्रोज्यु तो णाम सुज्झति ।" *ताव इम गीयय गीय गामणडीए- जो जसु माणुसु वल्लहउं तं जइ अण्णु रमेइ । जइ सो जाणइ जीवइ पत्तो तहु प्राण लएइ ।। x"राईए पच्छिमजामे केण वि गुज्जरपहिएण इम धवलदुवहय गीय । अवि य-- जो णवि विहुरे विभन्जण्णउ धवलउ कड्डइ मारु । सो गोहगणमण्डणउ सेसउ व ज सारु || -कुवलयमालाकथायाम् [ जे. भा. ता. ५१,३७,४७ ] वि. स. ९२५ वर्षे शीलाङ्काचार्यविमलमति "सयणु परियणु वधुवग्ग पि भिञ्चयणु । सुहि सज्जणु वि घरि कलत्तु आणावडिच्छउ ।। अत्थुम्ह किल परि धरइ जाव । ताव पुण्णेहिं समग्गलु ॥" -चतुष्पञ्चाशन्महापुरुषचरिते [ ह. प. ४ ] १ धवलवाहन-धवलदेहस्य शिरसि भ्राम्यति या विमलजला, धरलोज्ज्वला ता भट्टारिका यदि गड़ा प्रविशसि त्वं मित्रद्रोहस्तदा नाम शुध्यति ॥ * रत्नप्रभसूरिरिद संस्कृत इत्यमन्ववादीत--"तावदिद नट्या गीतम्- इ2 यन्मानुप यस्य तदन्येन रमेत चेत् । म जाननेवमीालरादत्ते तम्य जीवितम् ॥" --कुवलयमालाकयामक्षेपे [आ. सभाप्र. ३८] २ तावदिदं गीतक गीत ग्रामनट्या- यो यस्य मनुन्यो वभस्त यान्यो रगते । यदि म जानाति जीवति प्राप्तग्नस्य प्राणान् गृहगाति।। ४ रत्नाममूरिदिमित्यमन्ववदत्-"पाश्चात्ययामे केनापि गुर्जरपथिकन गीतम्-~ घवट व योऽत्र विधुरे स्वजनो नी मारकपणे प्रवण । म च गोष्टाइगभूत रविभूषण करल भाति ।" --कालयमालास्यासंक्षेप [आ. गगान, ५३ ) ३ रात्र्याः पशिमग नाजिम्पग्नेिद बालयदत्व गौतम् । भपि च-- यो । विभिनको धवट पनि भारम् । म गोठागमा दन शेष इस यगारः ॥ ४ मा मात्र सिद्धमन्यान्यकृत्परिचरे [ ४-४५ ] ५ " नाले मुत्रधर-दिष्टं दमय मारनपर्षदा यथाय या कर. शीलांकम्य विमसम्पति विबुधानंदं नाम नाट मरयम्प नायियामा ।" -~नमशागगनुरूपनरिने [६:१] ६ मनोनिमाम्। 2- I'M मगर ·१११ - -- जण वि. सं. १०५५ वर्षे वर्धमानसृरिः- 'तथा च तन्मतम्-- ॐकारे विंदु उप्पजड बिंदुहे णाउ णाए से लिज्जा। विदुणाउ लउ जो परियाणइ अक्खर अब अणकपर जाणा ॥ सो नवि छिप्पइ कलि-गलपावें । समरसिहयउ ठाइ य मा ||" -उपदेशपदटीकायाम् [.. प. १९६ ) वि. स. ११२३ वर्षे साधारणाइसिनसेनमूरिः- एए. खणतर कटु देह अवगमि धमनगर त मुणे। जा य दृमिजइ अन्नु लोउ ता परि किउ धमकहाविणोउ ।। जाव य परतत्तिहिं जाइ फालु ता परि परिभाषित कम जाट । सध्यतो परदोमुग्घटणेण गुणु फवणु होद निरार, मणेण ।। सताह य अहव असतए कि परदोसेति पयारिए । लभर जमु(सु) अल्धु तेत्थु कोइ अनु मिरो क्षेत्र य च | उप्पजद परजण-पी- जेण त फज न किजा गोण । ज का संतउ किर फरेइ त रोयंजन नि२) ॥" " बागपासगि देवी वि वरसारिया दिना(पा)लाई स्वति भारिया । फणय-मणि-पकचोलसपुरलय काण. IAN Tमर | दरख रवज्जर गुहाडिय उत्तरिया दिन परिसोगव सार । ....मुंजेवि किउ हत्थपरखालणं तिपुराण मा दिसारण। अब-टीटी-फरीराई करवंदयं विहिपानसर गकारं अहय । .. १ राम . मा. सी ५ . २ दिशेनादो भार । जितु-मार रिजानाति । समरन सम : सगीय -...! १७, १..'५ एवं 2011 गपर...। २.६८ ५.५ ५ । । ८.६ २. '' पर .. हो ... Soft ... .. --- . . । - IA २५. १६६ १५ y ·११२ पुणु गोहुमसालेहिं मुग्गह दालिहिं पिट्टहिं सज्जिय रसघडिय । कालायरवद्धा हिगु सुयक तलिय तिविह पप्पड पडिय ॥ ३४ ॥ खड आसुरिय आसुरिय गुलमिहयं वहुपलेहेहि तह भुजिय पेढयं । तलिय सयलेह चणऊरवाइगण कासमद्देण ससिद्धयं रिंगणं । तिडिसं कंचर अव अबोइया दिन्न तुंडीरिया खड सजोइया । चमलया चुचु चणसाइ चमलाइया वत्थुलो लोणओ सरिसवी राइया। गोहुमा चणय वल्ला य तह संगरो वहुपयारेहिं निम्मविउ पाचुगरो। वडिय पद्दविडिया वेरवडि निविया हग्डइ दाडिमी अंवरसरदिया । कचणारं करीराइ टक्कारिया फोग्ग सोहजणो दिन्न वग्धारिया । तलिय पडउल कंक्कोड कारेल्लया चग कालिंग कक्कडिय दिनेल्लिया । "... खीरवड घोलवड दुद्धवड दिन्नया . दिन्नया ...... पुणु पडति धवलत्य मंडया । घेउरा विव(च)हुत्तरियखडया चाउजाय सुहपायमडिया सोयवटि फिणीओ मंडिया॥ सरस सेव सहिया सुहालिया सन्न चुइय कासार मीलिया । वर मुरुक्क वडिया मुरुक्किया कोकरीस लप्पसिय दुक्किया । दुद्धवडय तह लड्डु लावणा सिंहकेसरा मोइया घणा ॥" खंडखजु अट्ठारस इम त कमेण परिविडु उत्तम । छासि हरणिरव घोलइं पाणइ बहुलइ भुत्तुत्तरे अइमिट्टउं । सई सुंटिहिं मिरिएहिं खडेहि तरिएहिं कढि उ दुद्ध परिविट्ठउ ।। " सो तारिस होसइ कवण देवि वाहाडइ किं न पाएहिं पडेवि । रुमतइ सरिम कवणु माणु माणहवि वहिणि ! भल्लउ* पमाणु ॥" " को समारि सया मुहिउ ? कस्स व सयल मणोरह पूरिय । कस्म न उपन्जइ ग्वलिउ ? कस्म न आमा-महादुम चूरिय ? || तेणे तिथु सेत्रुभञ्ज पसिदर अतकालि कय उण्णेहिं लद्धउ । विमटगिरिहि जो अणमणु पावइ मो ममारि न पुणु पुणु आवइ ।।" --विटामवतीकथायाम् [जे. मा. ता. २,१४७,८,२०२,२०५] १ मताभविन्यति थ दवा चियनि किन पाइयो पतिया। र मादा मान मानानि भगिनि म प्रमागम ॥ २ रे सदा मुन्ति 1 चम्य या मसला नोग्या पूगी ? इत्र सावित यस्य न श्रदा मामा ! ॥ 27 प्रतिम गन्तबले कृपये टेट पर। दिन यो मारेन पुन पुनाए ।

·फाच्यत्रयी-परामर्शः। प्रस्तुतायाः काव्याच्या कर्तृविषये कविगुरुविषये व्याल्यावृविषयेऽपभ्रंशभाषाविपये च वक्तव्यमुपरि प्रादर्शि । अथ तस्या रचनाऽऽदिविषयेऽपि किश्चिद् वक्तव्यमुचितम् । सुप्रतिष्ठिते खलु जैनगासने दुश्चरेषु साधूनामाचारेषु करालकालवैषम्यविल- सितेन शैधिल्य मोजजम्भे, यतोऽत्रैव खल्ल गूर्जरत्राया राजधान्यामणहिलपाटके चैत्यवासियतिना प्रावल्य प्रास्फुरत् । अस्मिश्च समये चान्द्रकुलीनवर्धमानसूरिशिष्यो जिनेश्वरसरिरविरुदगात् । येनाणहिलपाटकपत्तने चौलुक्यदुर्लभराजराजपर्षदि वादे चैयवासिनो विजित्य यतिना चैत्यवासो न्यपेधि, वसतिवासश्च प्रचकाशे ( विलोकनीय परि०२, पृ. ९५-९६, परि ०३, पृ. १०८; भूमिका पृ. १०; जे. भा. सूची पृ. २) गणधरसार्धशतकवृत्त्यादेश्च यचरितमुपलभ्यते । वि.स.१०६५वर्षे उपदेशपदटीकाकर्तुर्वर्धमानसूरेः शिष्योऽय स एव जिनेश्वरसूरि- रभिज्ञेयो येन वि. स.१०८० वर्षे जावालिपुरे हारिभद्रीयाटकानां सुप्रसिद्धा वृत्तिः, प्रसिद्ध प्रमालक्ष्म-पञ्चलिङ्गी-पदस्थानकप्रकरणादि च प्राणायि । यत्कृतेलीलावतीकथायाः कथाको- पस्य च सूचनमस्माभिरकार्यन्यत्र (जे. भा. सूची, अप्रसिद्ध० ५०,५६) यद्वन्धुर्बुद्धि- सागरसूरिः वि. स.१०८०वर्षे जावालिपुरे पञ्चग्रन्धीशब्दलक्ष्मप्रभृति प्रणिनाय । यच्छिष्यो धनेश्वरसाधुर्जिनभद्रसूरिः वि. स. १०९५ वर्षे चावलि( चन्द्रावती )पुर्या सुरसुन्दरी- कयां जुगुम्फ, जिनचन्द्रसूरिः वि. सं. ११२५ वर्षे सवेगरङ्गशाला व्यरचयत्, सुप्रसि- द्धोऽभयदेवसूरिश्च वि. स. ११२०-८ वर्षेषु पत्तनादौ नवाग-पञ्चाशकादिवृत्तीळ- धत्त स्तम्भने पार्श्वप्रतिमां च प्रत्यष्ठापयत् [अत्र भूमिका परिशिष्ट जे. भा. सूची च वीक्षणीया ] विक्रमीयैकादशशताव्यां जिनेश्वरसूरिणैव प्रस्फुट चैत्यवासादिशैथिल्ये प्रतिहते प्रभूतैर्वसतिचासे स्वीकृतेऽपि कैश्चिन्निजकदाग्रहो नैवात्यजि, तन्मूलोऽविधिश्च जिनगृ- हादौ नैव विररामेति विक्रमीयद्वादशशताव्द्यां चैत्यवासिनामेकतमोऽपि चैत्यवासिदीक्षितो- ऽपि वसतिवासिनवाड़ीवृत्तिकाराभयदेवसूरिशिक्षितो जिनवल्लभसूरिस्तन्निवारणाय प्रायतत। अत्र भूमिकाया चर्चर्यादौ गणधरसार्धशतके [परि० २] सुगुरुपारतन्त्र्ये [ परि० ३] च यो विस्तरेण परिचय प्रापितस्तेन जिनवल्लभसूरिणा प्राक् चित्रकूटे विधिपथः प्रचकाशे, यदीय सामान्यस्वरूपमेतदीयकृतेः सङ्घ पट्टकात् [परि० १] समवबुध्यते । तस्यैव विधिपथस्य विशेषस्वरूपविज्ञानाय तत्कालप्रसृतप्रतिक्षिताविधि- विज्ञानायापि च प्रभवति खलु प्रस्तुता काव्यत्रयी, या तदीयपट्टधरेण जिनदत्तसूरिणा प्रणीता, तत्प्रशिष्याभ्यां जिनपाल-सूरप्रभोपाध्यायाभ्यां च व्याख्याता ।

·११४ चर्चरी । प्राकृतापभ्रशादिभापाया 'वञ्चरी' चाचरि' इति नाम्ना संस्कृतभाषायां च 'चर्चरी' इति संज्ञया प्रसिद्धाया गीतेत्यपूर्व गान-क्रीडन-गुम्फनादिपद्धतिः प्राचीना परिज्ञायते यतः कविकालिदासो विक्रमोर्वश्याश्चतुर्थेऽङ्के प्रभूतानि चर्चरी- पद्यान्यपभ्रशभाषाया व्यरचयत् । हरिभद्रसूरि : समरादित्यकथाऽऽदौ, दाक्षिण्यचिहोद्यत- नाचार्यः कुवलयमालाकथाऽऽदौ, शीलाङ्काचार्यश्चतुष्पञ्चाशन्महापुरुपचरिते, कविः श्रीहपों रत्नावलीनाटिकायाः प्रारम्भेऽन्ये चान्यत्र स्मरन्ति स्म चर्चरीम् । पिङ्गलनाग-हेमचन्द्रादयः प्रतिपादयन्ति स्म चर्चरीलक्षणानि निजे च्छन्दःशास्त्र-च्छन्दोऽनुशासनादौ । प्रासिद्धयत खलु कविसोलणकृता चर्चरी इत एवं प्रकाशिते प्राचीनगूर्जर- काव्यसङ्घहे । उपलभ्यते चान्या पत्तनीयजैनभाण्डागारादौ वेलाउलीरागण गीयमाना शत्रुञ्जयमण्डनादिजिनस्तुतिरूपा पञ्चत्रिंशद्गाथाप्रमाणा प्रायो विक्रमीयचतुर्दशश- ताब्दीसम्भवा, इतरा च गूर्जरीरागण गीयमाना गुरुस्तुतिरूपा सक्षिप्ता पञ्चदशगाथा- परिमिता। ता प्रस्तुता चर्चरी तु सप्तचत्वारिंशत्पद्यप्रमिता जिनवल्लभसू- रिस्तुतिरूपा चैत्यविविप्रधाना संस्कृतवृत्तिसमन्विता वृत्तिकृत्सूचनानुसारेण पढ( ट )मञ्ज- रीमापया नृत्यद्भिर्गीयमाना च ज्ञायते । पटमञ्जरीरागोऽसृचि खलु नारदकृते इत एव प्रकाशिते सङ्गीतमकरन्दादौ । दृश्यन्ते प्रभूतानि पटमञ्जरीपद्यानि विक्रमीयसप्तमशता. ब्दीसम्भूतैर्टइपादप्रभृतिभिर्विरचितेषु चर्याचर्यविनिश्चयादिषु श्रीयुतमहामहोपाध्यायहरप्रसा- दशास्त्रिमहाशयैः सम्पादिते बगीयसाहित्यपरिपदा प्रकाशिते ‘बौद्र गान ओ दोहा' संके पुस्तके । वि. स. १३५८ वर्षे पढमञ्जरीभाषया रचित गौतमचरितकुल्लका- मुपद्धभ्यते पत्तनीयनमाण्डागारे । अनेन पट(ढ)मन्जरीरागस्य चिरात् प्रतिष्ठाऽवसीयते। यमकालङ्कारायलङ्कता उदा तेा के परिणाम पासिऊण पंच चोरमयाइ रामणगणच्छरोग महागोदग- ही समितिका मा चचरीए संगोरियाद । अवि ग-- संदुन्डाह हि बुझह पत्तिल्लर वि मा रिंचि मुन्यद । दीड करियवयं पुष टुकार न मरियव्ययं ॥ निधुराय। लंपादित गरिएमा डिअर नासिर । पायगर गसम्म जा२:मट जननी ॥ दर पुणे धुरय।" त ·११५ प्रस्तुतायाश्चर्या रचनास्थल वाग्जड( वागड देशे व्याघ्रपुरमिति वृत्तिकारण वृत्तिप्रारम्भे, सुमतिगणिना च गणधरसार्धशतकवृत्तौ ( भूमिका पृ. ५० )समसूचि । रचनासमयश्च विक्रमीयद्वादशशताब्द्या उत्तरार्धरूपः । वृत्तिकारसतीर्थेन मुमतिगणिना वि. स. १२९५ वर्षे विनिर्मिताया गणधरसार्धशतकवृत्तौ (लि. प. ३५६, ३८१ ) अस्याश्चर्याः १६, १८, २१-२५ तमानि पद्यानि समुद्रूतानि । अस्याः प्रारम्भ पद्यव्याख्यायां व्याख्याकारेण कुन्दनामकं च्छन्दः पर्यवबोधि । उपदेशरसायनम् । मुगुरु--कुगुरु-सुपथ-कुपथविवेचक लोकप्रवाह-चैत्याविधिनिरोधक विधि- चैत्य-विधिधर्मस्वरूपावबोधक श्रावक-श्राविकाऽऽदिशिक्षाप्रद धर्मोपदेगपर चैतदी द्वादशशातान्द्या उत्तरार्धे प्रणीतं सम्भाव्यते । प्राकृतापभ्रशप्रायेप्येताग्मिन्येषु कृति विरचनपद्धतिनास्तीति सूचयनस्य संस्कृतवृत्तिकार:- " चर्चरी-रासकप्रख्ये प्रवन्धे भाकृते किल । वृत्तिप्रवृत्ति नाधत्ते प्रायः कोऽपि विचक्षणः ।। माकृतभापया धर्मरसायनाख्यो रासकश्चके।" इत्यादिनोटेखेनात्र दार्शतस्यापभ्रशलक्षणसिनस्यापि मन्थत्रयस्य प्राकृतभाषाम- यत्वमसूचयत्, अपभ्रशभाषायाः प्राकृतात्मकत्वात् सामान्यापेक्षया तधोक्तावपि न कानि क्षतिः । अपभशभापालक्षणलक्षिताना अन्धान प्राकृतावेन प्रसिति प्राचीना। अशीतिवृत्तात्मक पादान्तयमक मनोहरमेतद् राससंहित काय पोशमाss. त्मकपादपरिकरित पद्धटिकावन्धवद्ध गीतिकोविदः सर्वेषु रागेषु गीयत इति तिप्रा. म्भेऽत्र प्रत्यपादि । प्राकृतपिङ्गल-गाधारक्षण-स्वयम्भूबन्द-रन्दोऽनातनप्रालि छन्दोक्षणमन्येप्पलभ्यते परटिका(पारिया) उन्दोलक्षणस्मरणम् । आपन स्वयम्भूकविना पसटिका( पद्धती)वन्ध रामायणमयमशभाषायां विरचितगारादिति अमरकीर्तिमहाकविः वि. स. १९७४ वर्षे विनिर्मिते पट्कामोपदा( TATE - साकेऽपमहामन्थे सूचयामास निजा सति यसोपरचरितमान पटकारिक मित्यादिना परिरगयते पलाटिकापणे पुरातनाना समादर । प्रस्तुतस्य रसायनस्य १, ६, २७, २९, १२, १६. (९, १. पशानि वि. स. १२९५ वर्षे विनिताया गपपरसाया (६ .-- -२७० ) पतिकारसतीन महिनागिन कामानि । पारस्वरूपकुलकम् । ས༌ཡའོ་ (1 '' སཱ བ་ ：༌༑ མེ༌ ཨནྡཎཾ་ པགས་པསཨ- प्येतत् तालिम प्राय ? ११ .

·ग्रन्थका निजसत्ताकालस्य विक्रमीयद्वादशशतसंवत्सरस्य विपमं स्वरूपमपि किञ्चित पर्यदार्श। ग्रन्थकर्तुः स्वर्गवासः सं. १२११ वर्षेऽजयमेरुदुर्गे समजनि [भूमिका पृ. ५२] अन्न च व्यतीतस्य विक्रमीयद्वादशशतसवत्सरस्य स्वरूपसूचनमकारीति ग्रन्थका निजायुपः प्रान्ते सप्ततितमवर्षप्राये वृद्धवयस्येतद् व्यधायीति विज्ञायते । अस्य पञ्चविशतितमे पद्ये ग्रन्थका 'चाहिल'नाम निरदोश, वृत्तिकारण तद्व्याख्याया समसूचि यथाऽणहिलपाटकपत्तनवास्तव्यस्य प्रस्तुतग्रन्थकृजिनदत्तसूरिस- मुपासकस्य चाहिलस्य विज्ञप्त्या यशोदेवाभू-आसिग-सम्भवाना पृथग्धर्माश्रिताना तत्पु- त्राणा प्रतिबोधार्थमेतत् कुलक प्रणीय प्रतिलेखरूपेण प्रेषितमासीत् । अनन्तरं च तेऽपि विधिधर्माराधका अभूवन् । कुमारपालभूपालराज्यप्रारम्भे तस्य जैनधर्मस्वीकारात् प्रागेपा घटना विभाव्यते । उपर्युक्तायामेव गाथाया 'बहुत्तु खरउ' पद प्रयुज्य ग्रन्थका निजा- भिमतस्य विधिपथस्य 'खरतर' इति गच्छसज्ञा ध्वनिता वितय॑ते । विधिपथस्यैव तस्य कालक्रमेण प्रचलिता 'खरतरगच्छ' इत्यभिधाऽद्यावधि विद्यते । अस्य कुलकस्य प्रारम्भे 'सुगुरूवएसु' प्रान्ते च 'जिणदत्तुवएसु' इति पदप्रयो- गद्वारा ग्रन्थकाऽत्रोपदेशरूपाभिधेय ससूच्यास्य 'उपदेशकुलक' संज्ञाऽप्युपालक्षि । उपसंहारः। अन्यत्रयीविलोकनेन तस्कर्तुजैनसिद्धान्त-व्याकरण-काव्य-च्छन्दोऽलङ्कार-ज्यो- तिःशास्त्रप्रभृतिषु प्रावीण्य परिज्ञायते । मूलग्रन्थकारस्य व्याख्यात्रोश्च गुरुशिष्यपारम्पर्य- सम्बन्धेन समयसामीप्येन च व्याख्यासु कचित् कचिन्निवद्वा विशेपता विश्वासार्हा व्यज्यते । अस्याः काव्यत्रय्या विषयसूची तु पृथगुपनिबद्धति नान तद्विपये प्रयत्यते । अस्याः सम्पादनेऽत्रत्यसड्ग्रहस्था पुस्तकत्रयी तथा चैका छाणीजैन- ज्ञानमन्दिरीया प्रतिरुपयुक्ताऽभवत् । क. सज्ञिकायामष्टादशपत्रारिमकायां नात्यर्वाचीनाया प्रतौ १-७+७+१३+१५-१८ तमेषु पत्रेषु क्रमेण सवृत्तेरपि काव्यत्रय्याः समावेशः। अन्या च नवपनामिका चर्चाः प्रतिः 'ख' संशिका | इतरा च दशपत्रात्मिका प्रति- स्पदेशरसायनस्य 'ख' सनिता, 'ग' मज्ञिता चैकादशपत्रात्मिका छाणीजैनज्ञानमन्दिरीया नूतना प्रतिः । कालस्वरूपकुल्लकस्यात्रत्यायाः पत्रत्रयात्मिकायाः पश्चादुपलब्धायाः 'ख' संहितायाः प्रतेः पाठभेदस्तु प्रान्ते पृथग् दर्शित. । सागजिनदानमन्दिरीया प्रति प्रवर्तकश्रीकान्तिविजयमुनिराजम्य कृपया प्राना । तय भूमिकाऽऽटेग्यने गगवरमाईशनकवृहद्वृत्तेरपदेशपदव्याख्यायाश्चतु पश्चागन्महापुरुष- चीलप्रमृतेश्रदयुम्नानि मुनीदाहंमविजयशास्त्रमनदादत्रय जनज्ञानमन्दिरतः पन्यार- ·११७ सम्पविजयमुनिराजस्य कृपया सम्प्राप्तानि । 'दुवलयमालाकावाया जिनदत्तवामनुदेश [ परि०४ ] जेसलमेरुदुर्गभाण्डागारीय-ताडपत्रीयादर्शपुस्तक पञ्चातवर्षप्रायनाटपत्री- यपुस्तककाष्टपष्टिकागतं २६३ ४ ३३" प्रमाणपरिमितं ,परिचरपरिवृत्तम्घ जिल्लभ- जिनदत्तरिद्वयस्य चित्रफलकं च जिनकृपाचन्द्रसूरेः प्रसादेनानोपायोजाति ने धन्य- वादार्हाः । किञ्च भूमिकायां [पृ. ५६ ] सूचिताया वि. स. १३३४ वर्षे प्रतिष्टिता प्रस्तुतग्रन्यकारजिनदत्तसूरिमूर्तेः प्रतिकृतिरपि विरचयात्र प्रागेवास्थापि । अत्राभिलपितः कृतप्रायोऽपि चापनगशब्दाना कोपः प्रमिलासमोरण प्रायो गतार्थत्वाद् भूमिकाऽऽदिदर्शनविलम्बमसहिष्णूना नाप्रमेतदिक्षिणा किया प्रेरणा चोपेक्षितः । अन्न च कार्येऽवत्याध्यक्षः टॉ. विनयतोप भट्टाचार्य एम. ए. पी. पी. महाशयैस्तथा श्रीयुत जी. के. श्रीगोन्देकर एग. ए. इत्यनेन, ये. तरवामिल च प्रासादिक साहाय्य प्रदाय प्रोत्साहितोऽरमीति ते प्ररासामहन्ति । सपादशतमन्थानागाधारभूतया भूमिकया सस्वतन्हायगा विषयमा सूच्या च वि भूपिते परिशिष्टः पाठान्तति-चित्रप्रतिशतिप्रशिमिया ५६ .. तिसमन्विते मन्यन्नयोगौरवितेऽस्मिन् मन्थे गम मतिदीत्या प्रमादार काश्चित् स्खलना जाताः सम्भवेयुरताः परिशोधनीया. सूचनीयाच प्र..' प्रार्थयते-- गान्धी सुपारयो भगा. सा. १४-१२-२६ फालचन्दः । है -- - . . • पुरलयमालारमामा. सक्षितपरियोऽरमागि १९७८ दर यमन्ययामारिकपनम-गल्या परिचय ।।२-१३ २. . . . पादेतीमापागोऽयमदीयाEिER 11.! रमाद, पर्षे भावगरे मेरमादित्यपपिदि च नुस् ।' गो. ६. देहाय र दियो' . ' :... - प्रापist of १९५६०६. हान्दरि म ... ... सं.१९८३ कातिदिए...... पुहिरपिजप, PETREE: पारम्वि. : . ear- Eners विवाद(Phornsar - k * १ ·१२० " १८ विधिचैत्यगृहे त्रिचतुरसुश्रावकदृष्टो द्रव्यव्ययः। निशि नन्दिपूर्वकंवतनिषेधः । सूर्यास्तमने बलिनिषेधः । सुप्ते जने तूर्यरवनिपेधः । १९ रजन्यां रथभ्रमण-लकुटरासनिवारणम् । देवतानां जलक्रीडाऽऽन्दो- लननिषेधः। कृताष्टाह्निकानां माघमालाया अनिषेधः । २० जिनप्रतिमानां प्रतिष्ठाकरणे श्रावकाणामनधिकारः । यथाच्छन्दःप्रवृ- त्तिनिपेधः । उत्सूत्रप्रवृत्ताना वचनमश्राव्यम् । जिन-गुर्वोरयुक्तगे- यगाननिषेधः । २१ श्रावकाणां ताम्बूल-भक्षण-ग्रहणयोनिपेधः, उपानद्धारणनिषेधः, भोजन-शयनानुचितोपवेशननिषेधः, प्रहरण-दुष्टजल्पनवारणम् । २२ 'हास्य-होडा-क्रीडा-रोपण-कीर्तिदाननिषेधः, आशातनाकारिमेलन- निषेधः । ८ २३ सङ्क्रान्ति-ग्रहण-माघमण्डलनिषेधः, शिरोवेष्टनकनिषेधः, स्नपनका- रेतरविभूपानिपेधः । गृहचिन्तानिपेधः । मलिनवस्त्र-देहाभ्यां जिनवरपूजानिषेधः । शुचिभूताया अपि श्राविकाया मूलप्रतिमास्पर्शनिपेधः। उत्तारितस्यारात्रिकस्य पुनरुत्तारणे निषेधः । २५ निर्माल्यम् । यतिममत्व- वासनिषेधः । नीतिप्रचारः । सत्यजल्पनम् । समय-युक्त्या घटमानमेकोक्तमपि कर्तव्यम् । २७ आत्मप्रशसा-परदूपणयोः परिहारः । २८ उत्सूत्राणि निषिध्य प्रशस्तिषु लेखयितुर्युगप्रधानजिनवल्लमस्य महनीयता। २९ उन्सूत्रभाषणस्य विपाकः । ३० लोकप्रवाहप्रवृनाना नाममुविहितानां चेष्टा । ३१ अनुत्रोतः-प्रतिन्त्रातःप्रवृत्तानां परिणामः । ३२ आगमाचरणमंवादिना पूज्यता । ३. निधान्यवन्दने विचारः १४ विदिनिविष्टितागानितजिनमन्दिरस्य जिनद्रव्यसनमठम्य च सार्मिकस्थलीति स्ला। तदन्दन्द वैफल्यम् । ६५-६६ अन्ननगमनमानायतनयनिना नमनम्य चायुक्तता। ३६ जना दतिवामिन् मन्युमुत्रजन्यमाना दर्शननिरः । २८ नेर-निचे या पतन गमन पचारः।

·१२१ ४ ४४-४५ ४७ ३९ त्रिविधचैत्यप्रतिपादकस्य साधोः सम्माननम् । जिनवल्लभसूरेमहिमा ४०-४६ ४० त्रिविधचैत्यनिवेदकेनोत्सूत्रवारकेन सूत्रप्रतिपादकेन जिनवटभेन दर्शित नवमित्र जिनशासनम् । ४१ जिनवल्लभसूरेर्माहात्म्यम्, तत्पदभक्तानां तद्वचनोद्यतानां च भवभयनाग । ४२ , अशेषविद्यत्वम्, मिध्यादृष्टिभिरपि वन्द्यत्वम् , स्थाने रयाने चाप्रतिस्व- लितं विधिपक्षस्य प्रकाशकत्वम् । पदप्रभावोऽनुपमेयता च । गुरुत्रामः, गुणानामानन्त्यम् । शुद्धधर्मरधापकावने तद्गुणमत्रमेणार- रिज्ञातरि स्तुतिकर्तरि उपकारः । ४६ अप्राप्या स्तुतिकर्ता स्वस्य परिभवप्राप्तिप्रतिपादनम् । स्तुतिफल-कर्तृनामनिर्देशपूर्वकमुपसहारः । उपदेशरसायने । १ पार्श्व-वीरप्रणाममङ्गलम् । पापमोचने गृहव्यवहारामक्तित्यागे भायुप' पाणि- फत्वदर्शने चोपदेशः । २ मानुण्यसाफल्य आमतारणे राग-द्वेपादिदोपोत्सर्गे चोपदेशः । ३ शुभगुरुदर्शनात् मनुजजन्गनः शीघ्र सापाल्यम् । ४-५ सुगुरुस्वरूपम् । ६-९ गुरप्रवहणं विना लेकप्रवाहसरिति करप्राप्तिः। १०-११ गुरुप्रवहणे निःसत्त्वस्यानादरः । १२ फातरस्य धर्मधारणे राधावेधेऽयोग्यता । अस्थिरस्य च नितिसगगाभावः, गुपधपानिन् । फुपधपतितस्य दुर्दशादर्शनम् ११-१९ १४ पुपधपतितस्य कर्थनाप्राप्ति । सुजाते. पुजलापि मनो निरर्थकता । हातमोऽपि निकालपारि पदमा ! g ''' iེ''' , - བརྙ༌བསཟེ, . रात र पिपिनः । १८ समास-पुर. པས༌ས་བོན་དེ་ས་པཎནཨཀྑ པསྶ འཁ ནས 3 2 y ·१२२ २६ १९ कुपथपतितेन लोकप्रवाहपतितत्वात् सूत्रार्थानत्वात् तन्निवारक गीतार्थाना च मारणम्। २० शास्त्रेण विचारयतो धार्मिकजनस्य शस्त्रेण विदारणम् । तद्विधलोकपरिकरि- तत्वात् गीतार्थस्तत्परिहरणम् । २१-२२ कुपथपतितस्य गीतार्थानां च विरुद्धा चेष्टा । २३ कुपथपतितैर्विधिचैत्यग्रहणे तत्राविधिकरणे च प्रवर्तनम् । २४ नरपतिपक्षपातेनाविधिकारिभ्यो विधिचैत्येष्वर्पितेष्वपि प्रहरणधारिष्वपि तैः सह धार्मिकानां विधि विना कलहाभावः । विधिपथप्रपन्नाना प्रवृत्तिः २५-३९ २५ सुगुरु-देवपदभक्तानां पञ्चपरमेष्ठिस्मारकानां धार्मिकाना प्रसन्नेभ्यः शास- नसुरेभ्यो भव्यकार्यसिद्धिः। धर्मकार्य साधयतो युध्यमानस्य कथाञ्चित् पर मारयतो न धर्मनाशः, किञ्च परमपदे वासः । २७ विधिधर्माधिकारिणा श्रावकाणामदीर्घससारिता, शुभगुरुवारणादविधिकरण- त्यागः । जिनसम्बन्धिन्या दारिकाया(वेश्याया) धारणनिषेधः । २८ पुष्पेषु मूल्यलभ्येषु कूप-वाटिकादिकरणे स्थावरगृह-हट्टानां कारणे जिनधन सगृह्य तवृद्धौ चाप्रवृत्तिः । २९ म्रियमाणस्य देवस्थाने भक्त्या ददतश्च गृह-हट्टानां ग्रहण तद्भाटकधनेन च जिनपूजनम् । ३०-३१ धर्मकार्ये ददता श्रावकाणां न निवारणम्, किन्तूत्साहनं सर्व- गृहव्यापारत्यागेन कपायैर्मोचनम् । चैत्राश्विनयोरष्टाह्निकाकारकाः सुरराजा भवेयुस्तथा शिष्टधर्मोपदेशः । ३२-३४ अष्टाह्रिकाविधाने नर्तकीनृत्ये विवेकः। ३५ जिनचेये गेय-बाये विवेकः । ३६ " स्तुति-स्तोत्रपाठे तालरासे लगुडरासे च विचारः । नाटकनर्तने निष्क्रमणकथने च विधिः । हास्य-जीडा-होडनिषेधः । गत्री युवतिप्रवेशस्य स्नपन-नन्दी-प्रतिष्ठानो चनिषेधः । २६ माबगला- जलक्रीटाऽऽन्दोलननिपेयः, सूर्येऽस्तं गते घलिधारण- गृहमार्य निषेधः । नन्दि-प्रतिष्ठाऽधियाम्मिरिक्षगम ।

·१२३ ४१-१० युगप्रधानगुरुलक्षणम् । ५१-५३ पारतन्त्र्य-विधि-विपयविमुक्तमार्गभ्रष्टजनस्य वचनं वर्तन च । ५४-५७ विधेरव्यवच्छेदः । सङ्घलक्षणम् । ५८ साधुसन-वन्दनादौ विचारः । ५९-६० विपरीतदृष्टीना स्वप्मेऽपि शिवसौल्यस्याप्राप्तिः । ६१-६२ द्रव्यात् साधर्मिककर हे देवद्रव्यमङ्गः, जिनप्रवचनस्य चाप्रभायना । ६३ विवाहे विवेकः । ६४ धनव्यये विवेकः । ६५-६६ विधिपथानुसारिणा साधु-साधीना सत्कारः । ६७ धर्मावसरे एपणत्यदर्शकस्य सम्यक्त्वहीनता । ६८ धर्मबन्धुता। ६९-७१ तीर्थशाद्वचनाश्रद्धालना सम्यक्त्वाभावः । श्राविकाणां दामामि । ७२-७४ सिदान्चेपण--मद-फलहासत्यवादादिदोषयता परानर्थकारिणां परमार-परर... धिकपरिग्रह-पापप्रसक्तानां च सम्गलवाभाय. । ७५-७९ गृह-पुटुम्बनिर्वाहप्रकारः । रसायनपानफट-कर्तृनामनिर्देशपूर्वकामुपसंहारः । फालस्वरूपपुलफो। पर्धमान-जिनबालभयोर्नगरकारमातम्, गगरपदेशर पारिने । २ गीनरादौ शनैक्षरे समान्ले मेषगातायो १९६ मा ar:. बृहत्पत्तनप्रणारा दशराते विकागसवासरेभूते तरानाराः । मुखमाशेऽपि पर्मेऽनादर, पका देश-गोदकर । ६ मोरनिदा-प्रावत्पर, गुरुपाने रतिः । ६ सुगुरपयानो सहानामादि जागर का । रभितरिमानामपि राग-पत्रिका ८ देशरिणावरम्। और-रूपास करना। ༠ས{ བྱཱ ཙ པདྡྷ་སཏྭཱ་ ཎ་སཱ་སུ-ཀཱན） : ༔ {१ ང བུདྷཱབ་བ ས ས པསཎ ན ༌འ ४ ·१२४ १ १३ सुदुर्लभस्य कुल-बल-जाति-गुणसमृद्धस्य मनुजत्वस्य साफल्य उपदेशः। १४ सुगुरूपदेश विनाऽऽर्यानार्यदेशयोनरत्वनैरर्थक्यम् । दीर्घायुष्मतां गुरुवचनश्रवणयोगः । १६ गुरुवचनश्रवणेऽपि जिनवचनश्रद्धानस्य दुर्लभता । श्रद्धानहीनाना विपरीताश्चेष्टाः १७-२० । अविधिप्रवर्तन-विधिपरदूपण-प्रवाहपतितप्रशंसा, अनुस्रोतः-प्रतिस्रोत- सोनेरन्तर्यम् । जिनवचनभान्त्याऽन्यत्र धर्मे विलगनम्, सुगुरुश्रुतेर्दूरगमनम्, विधिपथ पृथस्थितानां जिन-मुनीनां वन्दनम्, तन्मार्गस्थितजनाभिनन्दनम् अनायतनान्दनम् । २० पारराग-विधि-विपयाज्ञानम्, तज्ज्ञानिभिः सह कलहः, भस्ममहत्य मारण प्रभावः । दु.गमा-टपावसर्पिण्यो?एतावशादसंयतपूजा । २२-२३ शनिप्रान्तमबारे प्रजाक्षयः, तत्र धर्मप्रमत्तानो धर्मप्रवृताना च परिणामचनम् । यमिना विविधर्मदग्नाना परमार्थवृत्या जीवनागरुकाराम् । नेमिन मार्ग प्रभूत विमर्श सदाऽऽदरकरणे गद्वोधः । बसुन्ने गगुनबन्ध-टबन्धगृयोः पतनापतनदृष्टान्तेन बोधः । निशान्तः। गावाला यातनीचि गोपेतम्ग वगप्राचिन "नाम दामननम् । -३८ नमोनादियान लीमायामात् सामना । anी नि. गरमेयि-प्रमानितमनमा 71-12 सग ।

·No text on this page.

·१३ मदुमला गतिम... " १४ गुल्मोग निमाडीमा गोनेर ने दीवना गुरूपाननरागोग । १६ गुमयननाडी भिनाजानTI पानीमान गिनाने १०.२० । १७ अनिविप्रवर्तन-शिविर - पानिमगंगा, योग --बनियो । सोनरन्तर्गम्। गिनाननभा पाइन्गर न, मुगपदिगमनम, निग. पृथस्थिताना गिन-गुनीना गाना, गाजिनाभिनन्दनम् । १९ अनायतनान्दनम् । २० पारतन्त्र्य-शनि-विषयाज्ञानम्, तमानिमिः गह कलह, भस्मप्रहस्य दशमाश्चर्यस्य न प्रभावः । २१ दुःपमा-दुण्डावसर्पिण्योर्दुष्टतावगादसंयतपूजा । २२-२३ जवन्यविंशतिप्रान्तसंवत्सरेषु प्रजाक्षयः, तत्र धर्मप्रमत्तानां धर्मप्रवृत्ताना च परिणामसूचनम् । २४ प्रमादत्यागिना विविधर्मलग्नाना परमार्थवृत्त्या जीवनागरूकत्वम् । २५ चाहिलदर्शितेऽस्मिन् मार्गे प्रभूत विमी सदाऽऽदरकरणे सद्बोधः । २६ वन्धूनामैक्ये युतयुतबन्ध-दृढवन्धगृहयोः पतनापतनदृष्टान्तेन बोधः । २७ ऐक्ये प्रमार्जनीदृष्टान्तः। २८ श्लेषालङ्कारेण ग्रह-नक्षत्राणां दृष्टान्तेनौचित्योपेतस्य वसुप्राप्तिसूचन मातापित्रोश्चित्तावर्जकस्यैव च सर्वत्रादरसूचनम् । २९-३० लोहचुम्बकोपेत-तद्रहितपोतयोर्दृष्टान्तेन लोभत्यागात् लाभदर्शनम् । शुभगुरुदृष्टस्य रुष्टयमादपि निर्भयत्वम्, परमेष्ठिमन्त्राधिवासितमनसो दुःखनाशः। ३२ कर्तृनामनिर्देशपूर्वकमुपसहारः । श्रोतृ-पाठकादीनां सिद्धिपदे वासः ।

·No text on this page.

·२ [मिनटजरिफिरनिता - नत्या जिनेश्वरस्य धर्मनाथस्य त्रिभुननम्नामिनः पाद कमलं गनिमल शिव- गनिगामिन' । करोमि यथास्थिता सत्यां गुगन्तुनि श्रीजिनवमस्य युगबगग. गसूरेगुणिगणदुर्लभस्य । द कविंगतिमात्राकलित वान्तुभेदेषु द्वितीयं कुन्दनामक छन्द इत्यर्थः ॥ १ ॥ अथ सर्वबिगामायान्येन वधिमायास्तद्विपया तावद् विरोधालद्वारेण स्तुतिमाह-~~ जो अपमाणु पमाणइ छदरिसण नई जाणद जिव नियनामु न तिण जिव कुत्रि घणद । परपरिवाउंगइंदवियारणपंचमुहु तमु गुणवत्रणु करण कु सक्कड इकमुहु ? ॥ २ ॥ [ योऽप्रमाण प्रमाणानि पदर्शनाना जानाति यथा निजनाम न तेन यथा कोऽपि वनानि । परपरिवादिगजेन्द्रविदारणपञ्चमुख तस्य गुणवर्णनकरणे कः शक्नोत्येकमुखः ॥ २ ॥] प्रमाणं प्रत्यक्षादि, ततश्च योऽप्रमाणोऽपि सर्वथा प्रमाणरहितोऽपि । प्रमाणानि पड्दर्शनसत्कानि । षट् दर्शनानि चैवम्- "बौद्धं नैयायिकं सायं जैन वैशेषिकं तथा । जैमिनीयं च नामानि दर्शनानाममून्यहो ! ॥ नैयायिकमतस्यान्ये भेदं वैशेषिकै. सह । न मन्यन्ते ततस्तेषा पञ्चैवास्तिकवादिनः ।। पाठदर्शनसङ्ख्या तु पूर्यते तन्मते किल । लोकायतमतक्षेपे कथ्यते तेन तन्मतम् ॥" तेषां च प्रमाणान्येवम्- बौद्धोऽध्यक्षानुमाने वदति नयविध्यक्ष--शाव्दानुमानौ- पम्यं मीमांसकश्चानुमितिमुपमिताभाव शाब्दं समक्षम् । अर्थापत्तिं च चष्टे जिनयुगिति परोक्षापरोक्षे समक्षं चार्वाकोऽध्यक्ष-शान्दानुमिति निगदतः साहय-वैशेषिकौ च !" "वैशेषिका हि पूर्व केचित् त्रीणि प्रमाणान्याहुराधुनिकाश्च द्वे एवेति जाना- तीति विरोवनपरिहारश्चवम्-अपमानोऽपगतगर्वः, अथवाऽप्रमाणोऽपरिमाणोऽ ६. श्रीन' । ७ के 'पा। ८ क. स्तुपु म । ९ के. णइ । १० स. ग. गई। ११ क, वाय' । १२ ख. स, ग.विशे। - - ·चर्चरी ३ परिच्छेद्यो गुणरिति गम्यते । एतानि कि मदभ्यस्तनया निजनामवमानानि । प तद्वदन्यो पनानि प्रभृतानि । परऽन्ये प्रष्टा वा परिवाकिनी नमनापभाग्य- शीलारत एव गजेन्द्रास्तेषां विदारणं गर्वधा निगकरण नत्र मुग्न. मिः। तस्य भगवतो गुणवर्णनं कर्तु क. शानोत्यकार प्रत्यर्थः ।।।। जो वायरण बियाणट मुहलययणनिल स? असह वियारट मुधियरग्यणनिगर। सुन्छटिण ग्वाण छ, जु नजरमंट शुरु लह लादि पाठाया नगर विजयमः ॥ ३ ॥ [ यो व्याकरण विजानानि " गन्दगगब्द विचारगति Birf ' मुग्रन्दना प्यार पानात दो 71 गुरु र पुरमा प्रतिsion of viri, . . . . . यो व्याफरणं शयलणार भार11 , ', विजानाति । एतदन्तरण fशाग्र 1 . ' " अनधीत्य शब्दार गोऽ .२ समी मोऽऐः पदानि गणयति नितिनमामि । (... Arner रामरक्षणानां सामुद्रिकोताना नित, १३ . फरणत्वाण सुत्पनिक गोपा. ३ विचारयति सुविचक्षणानां ति..?tit यो स्यारयानाति । सुगताना सगजीनामा' । . एका विशाय पदे भावादि नया १.२ १.१. सजाया: । विचारावी पवादि. मिसभातानि... मारापको मालासमा रुपा गणा माल । गरिकार रियो मा १.१ १. सोरमार', 's. राय: 07 : . मिया ....? . .

·५ [जिनदनमगिविरचिता कन्यु अउच्चु जु विरयइ नवरयभरसहित लद्धपसिद्धिहिं सुकडहिं सायम जो महि । सुकइ माहु ति पसंसहिं जे तसु सुहगुरुहु साहु न मुणहि अयाणुय मइजियमुरगुरुहु ॥ ४ ॥ [ काव्यमपूर्व यो विरचयति नवरमभरसहित लब्धप्रसिद्धिभिः सुकविभिः सादर यो महितः । सुकविं माव ते प्रासन्ति ये तस्य शुभगुरो. साधु न जानतेऽज्ञा मतिजितमुरगुरोः ॥ ४ ॥ काव्यमपूर्व रमणीयत्वादत्यद्भुतं पूर्वकविभिरपि वा न कृतमिति महाप्रब- न्धरूपप्रश्नोत्तरशतक-शृङ्गारशतक-प्रचुरप्रशस्तिप्रतिकं यो विरचयति नवरस- भरसहितम् । रसाश्च-" शृगार-हास्य-करुणा-रौद्र-वीर-भयानकाः । बीभत्साद्भुत-शान्ताश्च नव नाट्ये रसाः स्मृताः ।। लब्धप्रसिद्धिभिरत्यन्तप्रसिद्धैः सुकविभिनरवर्ममहाराजसम्बन्धिभिः सादर यो महितः । सुकविं माचं ते प्रशंसन्ति- "माघेन विनितोत्साहा नोत्सहन्ते पदक्रमे । स्मरन्ति भारवेरेव कवयः कपयो यथा ॥" इत्यादिना श्लाघन्ते, ये तस्य शुभगुरोर्मध्यं यथावस्थितं स्वरूपं न जानते अज्ञप्राया मतिजितसुरगुरोरित्यर्थः ॥ ४ ॥ कालियासु कइ ऑसि जु लोइहिं वन्नियइ ताव जाव जिणवल्लहु कइ नाअन्नियइ । अप्पु चित्तु परियाणहि तं पि विसुद्ध न य ते वि चित्तकैईराय भणिज्जहि मुद्धनय ॥ ५ ॥ [कालिदास कविरासीद् यो लोकवर्ण्यते तावद् यावज्जिनवल्लभः कविर्नाकर्ण्यते । अल्प चित्र परिजानन्ति तदपि विशुद्ध न च तेऽपि चित्रकविराजा भण्यन्ते मुग्धनता ॥ ५॥] कालिदासः कविरासीत्, यो लोकै रविमहाकविप्रभृतिभिरपि वर्ण्यते स्वकृतमहाकाव्यसंशोधनप्रस्तावे । तथा च तदुक्तिः- २६ क भो । २७ ख, ग, °हि। २८ स ग. °तकं । २९ स ग जानति । ३० स. यासि । ३१ ख. ग. लोयहि । ३२ स. °कवि।

·चरी] ५ कवयः कालिदासाद्याः कवयो वयमप्यमी। पर्वते परमाणौ च वस्तुत्वमुभयोरपि" ॥" तावद् चावजिनवल्लभो महाकवि कर्ण्यते । तदुक्तम्- चित्रं चित्रं वितन्वन नवरसरुचिरं काव्यमन्या भूयः सर्व निदोषमतो मुखमिव सगुणत्वेन पट्टांशुकश्रि । कान्तावत् कान्तवर्ण भरतनृपतिवघार्वल वारसारं चक्रे माधादिसूक्तेप्वनभिमुसमहो । मानसं धीमता यः॥" अल्पं चित्रं चक्र-मुसलादिरूप ये परिजानन्ति, तदपि विशुद्धं चथावस्थितं नैव । तेऽपि चित्रकविराजोः सर्वचित्रकविपत्कृष्टा भण्यन्ते लोकर्मुग्धनता इत्यर्थः ।।५।। सुकइविसेसियवयणु जु वप्पड़राउका मु वि जिणवल्लहपुरउ न पावड कित्ति कइ । अवरि अणेयविणेयहिं सुकैइ पसंसियहिं तकवामयलुद्धिहि निच्चु नसियहि ॥६॥ [मुकविविटोपितवचनो यो वाक्पतिराजकविः सोऽपि जिनवल्लभपुरतो न प्राप्नोति कीर्ति काजित् । अपरेऽनेकविनेयै सुकवयः प्रशस्यन्ते तन्काव्यामृतलुब्धैर्नित्य नमस्यन्ते ॥ ६ ॥ सुकविभिर्विशेपितमतिशयपदवी प्रापितं सुकविभ्यो वा सस्कृत काव्यकर्तृभ्यो विशेषित केवलप्राकृतप्रवन्धरूपं वचनं गौडवधादिपन्धस्प यस्य स तथा । यो वाक्पतिराजकवियत्कीर्तिश्रुतिकुतृहलितदूरदेशान्तगयातेपु विद्वत्सु स्वरूपानुयोगे सति यद्धार्या तान् प्रति प्रत्युत्तरमेवमूचे- (होदिति केचि जे ते न चाणिमो जे"गया नगो ताण । संपर वह जे फरणो ने मह परणो न सारिन्हा ॥" सोऽपि एह जिनवह भस्थ पुरतो न पाण्डित्यवीति काधन प्राप्नोति । अपरेऽपि घाण-मयूरप्रभृतयोऽनेके विनरतरितप्यरेव सुप वय प्रशस्यन्ते ! तत्का- व्यागृतलुब्धैश्च नित्यं नमस्यन्ते । इति तेऽपि तत्मान प्राप्तवन्तीति'भावार्थ ।।६।। (१) भविष्यन्ति चिद देना। रामप्रसाद पते मनसा ॥ ३३ ग. रिति । ३४ ३८. विहिन :९ र ६ : सेवि। ४. सन.१४५ ९.पो।।६ शिर में है।

·[जिनदत्तसूरिविरचिता जिण कर्य नाणा चित्तई चित्तु हरंति लहु तसु दंसणु विणु पुन्निहिं कउ लभइ दुलहु । सारई बहु थुइ-थुत्तै चित्तई जेण कय तसु पयकमयु जि पणमँहि ते जण कयमुकय.॥ ७ ॥ [येन कृतानि नाना चित्राणि चित्त हरन्ति लघु तस्य दर्शन विना पुण्यैः कुतो लभ्यते दुर्लभम् । साराणि बहूनि स्तुति-स्तोत्राणि चित्राणि येन कृतानि तस्य पदकमल ये प्रणमन्ति ते जनाः कृतसुकृताः ॥ ७ ॥] येन कृतान्यनेकानि चित्राणि नानारूपाणि चक्र-खगाद्याकारवर्णविन्यासरू- पाणि षट्चक्रिका-सप्तक्रिका-गजबन्धरूपाणि वा चित्तं हरन्ति लघु । तस्य दर्शनं विना पुण्यैः कथं लभ्यते दुर्लभम् । तथा साराणि गम्भीरमहानि बहूनि स्तुति- स्तोत्राणि चित्राणि गुप्तक्रिय-समसंस्कृतार्धप्राकृतार्धसस्कृत-गोमूत्रिकाऽऽदिरूपाणि वा येन कृतानि । तस्य पदकमलं ये प्रणमन्ति, ते जनाः कृतसुकृताः । यद्यपि शेष- कवयोऽपि चित्रकोव्यादिनिष्णातास्तथापि यादृशं श्रीजिनवल्लभसूरेरुपलभ्यते, न तादृश प्रायोऽन्यस्य श्रूयते । तर्कादिविद्या इव ज्योतिर्गणितादिविद्या अपि सर्वाः पद्मावतीमत्रविद्याप्रभृतयश्च तस्य सातिशया आसन्निति सर्वेभ्य उत्कर्षः । तथा चोक्तम्- " योग्यस्थानानवाप्तेः पृथुदवथुमिथोविप्रयोगाग्नितप्तेः शश्वद् विश्वभ्रमातेरपि च तनुतरामात्ममूर्ति दधत्यः । सत्यं यद्वक्त्रपकेरुहसदसि सहावासमासाद्य सद्यो विद्याः प्रीत्येव सर्वा युगपदुपचयं लेभिरे भूरिकालान् ॥” इत्यर्थः ॥ ७ ॥ एवं तर्कादिविद्यानिधानत्वमभिधायाथ सिद्धान्तविषयं तदाह- जो सिद्धंतु वियाणइ जिणवयणुभविउ तमु नाम वि मुणि तूसइ होइ जु इहु भविउ । पारतंतु जिणि पयडिउ विहिविसइहिं कलिउ सहि ! जसु जसु पसरंतु न केणड पडिखलिउ ।। ८ ।। [यः सिद्धान्त विजानाति जिनवद(च)नोद्भूत तस्य नामापि श्रुत्वा तुष्यति भवति य इह भव्यः । पारतन्त्र्य येन प्रकटित विधि-विपयाभ्यां कलित सखे ! यस्य यशः प्रसरन्न केनापि प्रतिस्खलितम् ॥ ८॥] ४६ स. ग. कइ ।४९ स.ग, थुत्तई। ५० स.कय। ५१ क. काव्यनि । ५२ क.श जिन। ५३ क.नाम।

·य सिद्धान्तं विजानाति जिनवदनोवृतम्, अर्धतो वा जिनवचनो तं सस्य नामापि भुत्वाऽऽस्ता दर्शनादि, तुप्यति भवति य इह भव्यः । गुरुपरतन्त्रैः सर्व प्रत्यं क्रियते इति पारतन्ध्यं येन प्रकटितम् । सर्वत्रापि चैत्य-साध्वादौ शुद्ध- जिनाशाप्रवृत्तिरूपो विधिः । सम्यक्त्वादेर्भिध्यात्वादिपरिहार इव देवपूजाऽऽदेः सर्वधा आशातनादिपरिहारेण जिनप्रतिमांदेश्चारित्रादेर्वाऽतीचारपरिहारेण साध्वा- दिविपयः । ताभ्यां फलितं शानादित्रयवदेतत्त्रयस्यापि मोक्षाङ्गत्वात् । सखीति पर्चरीरूपत्वात् सम्बोधनम् । यस्य यशः प्रसरत् न फेनापि प्रतिस्सलितम्, तत उत्कृष्टस्यान्यस्याभावादित्यर्थः ॥ ८॥ जो किर सुत्तु वियाणइ कहइ जु कारवइ करइ जिणेहि जु भासिउ सिवपहु दक्खवइ । खवइ पार्बु पुवजिउ पर-अप्पह तणे तासु अदंसणि सगुणहिं ज्यूरिज्जइ घणउं ॥९॥ [य. किल सूत्र विजानाति कधयति यः कारयति करोति जिनैर्यद् भापितं शिवपथ दर्शयति । क्षपयति पाप पूर्वार्जित परामनोः सम्बन्धि तस्यादर्शनेन सगुणैः खिद्यते प्रभूतम् ॥ ९ ॥] यः किल सूत्र विजानाति, कथयति भव्येभ्यः । कारयति च तैरेव देशना- द्वारेण । करोति जिनर्यद् भापितं मोक्षमार्ग दर्शयति । एवंविधश्च सन् क्षपयति पापं पूर्वार्जितं परात्मनोः सम्बन्धि । तस्यादर्शनेन सगुणैः खिद्यते प्रभूतमित्यर्थः ॥ ९॥ परिहरि लोयपवाहु पयट्टिउ विहिविसउ जेण निहोडि कुमग्गसउ। दंसिउ जेण दुसंघ-सुसंधैंह अंतरउ वद्धमाणजिणतित्थह कियउ निरंतरउ ॥ १०॥ [परिहत्य लोकप्रवाह प्रवर्तितो विधिविषयः पारतन्त्र्येण सह येन निराकृत्य कुमार्गशतम् । दर्शित येन दुःसङ्घ-सुसङ्गयोरन्तरं वर्धमानजिनतीर्थस्व कृत निरन्तरम् ॥ १० ॥] परिहत्य लोकप्रवाहमविधिप्रवृत्तचैत्यसाधुभक्त्यादिकं प्रवर्तितो विधिविषयव पारतन्त्र्येण सह । एतत्स्वरूपं च पूर्वमेवोक्तम् । येन निराकृत्य कुमार्गशतं दर्शितं ५४ क.तो जिन। ५५ फ त वा। ५६ क. रूपा । ५७ स. ग. मादि । ५८ रा. ग. परी। ५९ फ. कल्तिशा । ६० क चधरी' ।६१ क. पाव । ६२ क. तणउ । ६३ क. रि। ६४फ संघह। पारतंति सहु ·। [जिनदत्तसूरिविरचिता चेन दुःसङ्घ-सुसङ्घयोरन्तरम् । एवं च कुर्वता वर्धमानजिनतीर्थस्य कृतं निरन्तर मविच्छेद इत्यर्थः ।। १० ।। जे उस्सुत्त पयंपैहि दूरि ति परिहरइ जो उ सुनाणे-मुदंसण-किरिय वि आयरइ । गडरिगामपवाहपवित्ति वि संवरिय मिण गीयत्थायरियइ सनई संभरिय ॥ ११ ॥ [ये उत्सून प्रजल्पन्ति रेण तान् परिहरति यस्तु सुज्ञान-गुदर्शन-किया अप्याचरति । गारिकाप्रमालगामिप्रत्तिं सहाय येन गीताचार्ग मोऽपि गम्मता ॥ ११ ॥] ये मागि, रंग तान परिहगते । यश सुजान-सदर्शनरााधुक्ति- पार । मरकामा गामिना प्रतिमपि मंवृत्य । ' प्रवाहशब्दम्य पूर्वनि- पानीकार' | गन गीता पीना. मोऽपि सम्मृतास्तदुत्तशुद्धमार्गप्रकाशना- चार मचियः जि गीयर वाइयो न मिलण-यु-न विद काचः । विग्हकिग किन युनिगगि निवारियर नहिं कार्यात प्रामायण ना न कारिपट || १२ ॥ [मु..... •i art ti ir -.........। न :- FR: ... ।।११ ] यो बाय-- सायनाशिनानिm -सपनामा fami - . है . मे ·चर्चरी] इति वदता फिल तत्र चैत्ये तानि सर्वाणि निवारितानि । कुतो यतस्तैः फतेराशातना भगवदाजोमानेनावशा कृता भवति । तेन न कार्यन्त इत्यर्थः ॥१२॥ ययेवं विरहाऊन निपिद्धान्येतानि तर्हि किगर्थ फियन्त इत्यत आह- लोयपवाहपर्यदिहि कोऊहलपिइँहि कीरन्तई फुडदोसई संसयविरहियहि । ताई वि समईनिसिद्धइ समइकयत्थियहि धम्मत्थीहि वि कीरहिं बहुजणपत्थियहि ॥ १३ ॥ [लोकप्रवाहप्रवृत्तैः कुतूहलप्रियैः क्रियमाणानि स्फुटदोपाणि सशयविरहितैः । तान्यपि समयनिषिद्धानि स्वमतिकदार्थतै- धर्माधिभिरपि क्रियन्ते बहुजनप्रार्थितैः ॥ १३ ॥] लोकप्रवाहप्रवृत्तैः कुतूहलप्रियश्च क्रियमाणानि स्फुटदोपाण्यपि संशयविर- हितैस्तन फरणेऽपि निश्चितदोपाभावः। तान्यपिजलक्रीडाऽऽदीनि सिद्धान्तनिपिद्धानि फुमार्गानुगामिस्वमतिफर्थितैः स्वबुद्धया धर्मार्थिभिरपि क्रियन्ते पहुजनप्रार्थितानि । कुतूहलप्रियत्वात् प्रायो जनानामित्यर्थः ॥ १३ ॥ जुगपवरागमु मनिउ सिरिहरिभद्दपहु पडिहयकुमयसमूहु पयासियमुत्तिपहु । जुगपहाणसिद्धंतिण सिरिजिणवल्लहिण पयडिउ पयडपयाविण विहिप दुल्लहिण ॥ १४ ॥ [ युगप्रवरागमो मानितः श्रीहरिभद्रप्रभुः प्रतिहतकुमतसमूहः प्रकाशितमुक्तिपथः । युगप्रधानसिद्धान्तेन श्रीजिनवल्लभेन प्रकटितः प्रकटप्रतापेन विधिपयो दुर्लभेन ॥ १४ ॥] युगप्रवरागमो मानितः श्रीहरिभद्रप्रभुस्तद्वपनमननेन तन्मननानुमानात् । प्रतिहतकुमतसमूहोऽनेकान्तजयपताकाऽऽदितर्कप्रणयनेन प्रकाशितमुक्तिमार्गश्चतुर्द- शशतप्रकरणविधानेन । ततश्च युगप्रधानसिद्धान्तेन श्रीजिनवल्लभेन तदनुसारिणा प्रफटितः प्रकटप्रतापेन भुवनविख्यातसत्त्वेन विधिमार्गो दुर्लभेने 'निःपुण्यानामिति गम्यते । पति शेपः ।। १४ ॥ ७६ फ तेन का १७.ग किया । ७८ रा. ग. मनितः । ७९ क. दुर्लभो

·No text on this page.

·चर्चरी] ११ , जाइ नाइ न कयग्गहु मन्नइ जिणवयणु कुणइ न निंदियकमु न पीडइ धम्मिर्यणु । विहिजिणहरि अहिगारिउ सो किर सलहियइ सुद्धउ धम्मु सुनिम्मलि जसु निवसइ हियइ ।। १७॥ [ जाति-ज्ञातेर्न कदाग्रहो मन्यते जिनवचन करोति न निन्दित कर्म न पीडयति धर्मिजनम् । निधिजिनगृहेऽधिकारी स किल शाध्यते शुद्धो धर्मः सुनिर्मले यस्य निवसति हृदये ॥ १७ ॥] यत्र च जाति-ज्ञातिकदामहः सात्रादौ नास्ति । जातिधर्कटश्रीमालीयींदिः, सातिगोष्टिकपुत्र-पौत्रादिः । कदामहो देवस्य दक्षिणादिदिशि अयमेव स्नान करोति, नान्य इत्यसदभिनिवेशः । तथा विधिजिनगृहे अधिकारी समस्तकृत्यचिन्तक. स एव शाध्यते; यो मन्यते जिनवचनम्, फरोति न निन्दितं कर्म द्यूतादिव्यसन- पैशुन्य-जुगुप्सितव्यवहारादिकम् । न पीडयति धार्मिकं जनं देवद्रव्योझाहणिका- दावपि । शुद्धो धर्मो देवदव्योपभोग-कटुविपाकाद्यनुचिन्तनरूपः सुनिर्मले यस्य मनसि सदा निवसतीत्यर्थः ॥ १७॥ जित्थु ति-चउरसुसावयदिहउ दव्ववर निसिहिं न नंदि करीवि कुवि किर लेइ वउ । बलि दिणयरि अंत्यमियइ जैहि न हु जिणपुरउ दीसइ धरिउ न सुत्तइ जहि जणि तूररउ ।। १८ ।। [ यत्र त्रिचतुरसुश्रावकदृष्टो द्रव्यव्ययो निशि न नन्दि कारयित्वा कोऽपि किल लाति व्रतम् । बलिदिनकरेऽस्तमिते यत्र न खलु जिनपुरतो दृश्यते धृतो न सुप्ते या जने तूर्यरवः ॥ १८ ॥] यत्र च त्रि-चतुरसुभावकप्रतीतो द्रव्यव्ययः कर्मकरादिविषयः क्रियते । निशि नन्दि फारयित्वा कोऽपि किल व्रतं न गृह्णाति । बलिरपि दिनकरेऽस्तं गते यत्र नैव प्रतिमापुरतो दृश्यते धृतः । तथा सुप्ते जने प्रहरमात्रातिकमे वादिनशब्दो न भवत्यसंयतजनजागरणभयादित्यर्थः ॥ १८॥ जहिं रयणिहि रहभमणु कयाइ न कारियइ लउडारसु जहिं पुरिसु वि दितउ वारियइ । ८४ रा. ग. धमियमज । । ८६ फ. परापिदि । ८७ रा.ग मरिमा ·१२ [जिनदत्तमरिविरत्रित जहि जलकीडंदोलण हुंनि न देवयह माहमाल न निसिद्धी कयमवाहियह ॥ १९ ॥ [यत्र रजन्यां रथभ्रमण कदाचिन्न कार्यते लगुडरास यत्र पुल्योऽपि ददद् वार्यते । यत्र जलक्रीडाऽऽन्दोलन मवति न देवताना मावे माला न निषिद्धा कृताष्टाहिकानाम् ॥ १९ ॥] यत्र रजन्यां रथभ्रमणं कदाचिन्न कार्यते । लगुडरामं यत्र पुरुषोऽप्यास्ता योपिद् दद् वार्यते । यत्र जलक्रीडास्तथा देवतानामम्विकाऽऽदीनां चान्दोलनं न भवति । एतहोपाश्च रसायनविवरणे किञ्चिदुक्ताः । माघे मासि विशेपेण स्नाना- दिपूर्वकं प्रतिमाया मालारोपणं तदपि न निपिद्धं कृताष्टाह्निकानां श्रावकाणामष्टाद्विी हि शाश्वतपूजास्ता अवश्यं कार्यास्ताश्च कुर्वद्भिर्योपाऽपि क्रियते तदा क्रियताम् । एतच्च दिगम्बरभक्ताभिनवप्रबुद्धपैल्हकश्रावकोपरोधेन प्रभूततरदूपणाभावेन चोक्तम् । तेन 'माहमालजलकीलंदोलण' इत्यादिकवास्तवसार्वदिकमाघमालानिपेधेन रसायनोक्तेन न विरोध इत्यर्थः ॥ १९ ॥ जहि सावय जिणपडिमह कैरिहि पइट न य इच्छाच्छंद न दीसहि जैहि मुद्धंगिनय । जहि उस्मुत्तपयट्टह वयणु न निमुणियइ जहि अर्जुत्तु जिण-गुरुहु वि गेउ न गाइयइ ।। २० ।। [ यत्र श्रावका जिनप्रतिमाना कुर्वन्ति प्रतिष्टा न च यथाच्छन्दा न दृश्यन्ते यत्र मुग्धाङ्गिनता । यत्रोत्सूत्रप्रवृत्तानां वचन न निश्रूयते यत्रायुक्तं जिन-गुर्वोरपि गेयं न गीयते ॥ २० ॥] यत्र श्रावका जिनप्रतिमानां प्रतिष्ठां न कुर्वन्ति । उमास्वातिवाचकादिविर- चितप्रतिष्ठाकल्पादिष्वप्रतिपादितत्वात् । यथाच्छन्दा उत्सूत्रभापका मुग्धप्राणिप्रै- णता यत्र व्याख्यानादिप्रवृत्ता न दृश्यन्ते । यत्रोत्सूत्रप्रवृत्तानां वचनं न श्रूयते । यत्रायुक्तं विरोध-शृगारातिशयाविर्भावकं जिनाचार्ययोरपि गेयं न गीयत इत्यर्थः ॥ २० ॥ जहि सावय तंबोलु न भक्खैहि लिंति न य जाहि पाणहि य घरंति न सावय मुद्धनय । ८८ म्दु ग पदिय । ८९ ग ग °दिशदिशा । ९. स. ग प्रल्दक । ९१ स. ग. इनि ! .. ग. काड । ९३ क. मुद्रगि। १४ ग ग.अनुत्ता ९५८. प्रताना रा. ग. भक्निहि । .

·१२ जरि भोयणु न य सपण न अणुचिज बइसणे सा, पटेरणि न पवेमू न दुख बुटण ॥ २१ ॥ चित्र आपकारताम्मल न भक्षरति लन्ति न च पत्रोपानी धारयन्ति न श्रावमा. शुद्धनया । पत्र भोजन न च गन नानुचितमुपवेशन सा प्रहग्णन प्रवेशो न दुए जल्पनम् ॥ २१ ॥] या श्रावकारताम्बूलं न भक्षयन्ति, गाणन्ति च नैव । यत्रोपानहोऽपि न धारयन्ति मध्ये विशुद्धाचाराः । यत्र न भोजनं शयनं वा नाप्यनुचितं गन्दिकाधा- सन परिभुञ्जते । सह प्रारणेन चरिफादिना न प्रवेशस्तन्मध्ये । नापि दुष्ट गाली- प्रदानादिक भाषणमित्यर्थः ।। २१ ।। जहिं न हासु न वि हुन खिद्ध न रूसणेउ कित्तिनिमित्तु न दिज्जई जहिं धणु अप्पणउँ । करहि जि बहु आसायण जहिं ति न मेलियहि मिलिय ति कोलि फेरति समाणु महेलियहिं ॥ २२ ॥ [यत्र न हामो नापि होडा न क्रीडा न रोपण कीर्तिनिमित्त न दीयते यत्र धनमात्मीयम् । कुर्वन्ति ये वहाशातना यत्र ते न मेल्यन्ते मिलितास्ते केलीः कुर्वन्ति सम महेलाभिः ॥ २२ ॥] यत्र न हासो नापि हुट्टा प्रसिद्धा नापि क्रीडा द्यूतादिरूपा नापि रोपकरणम्। यत्र गाथक-वैणविकादीना कलया तुष्टैः श्रावर्जिनादिगुणरञ्जितैरेव धनं दीयते, न तु कीर्तिनिमित्तमात्मीयम् । कुर्वन्ति ये नट-विटादयः प्रभूतामाशातनां यत्र ते न संसर्गमानीयन्ते । किमित्यत आह-मिलिता हि सन्तस्ते दुराचाराः केलीः कुर्वन्ति समं मद्देलाभिरित्यर्थः ॥ २२ ॥ जहिं संकेति न गहणु न माहि न मंडलउ जहिं सार्वर्यसिरि दीसइ कियउ न विंटलेउ । ण्हवणयार जण मिल्लिाव जहि न विभूसणउ सार्वयंजणिहि न कीरइ जहि गिहचिन्तणउ || २३ ॥ [ यत्र सङ्क्रान्तिन ग्रहण न मावे न मण्डलक यत्र श्रावकशिरसि दृश्यते कृतो न वेष्टनकः । ९७ रा. ग. °उ । ९८ रा ग. पहिरणि । ९९ रा. ग करेति । १०० क. °सिसि । १०१ फ. विटलउ । १०२ स, मेल्हेपि । १०३ रा. ग. जणहि ।

·१४ [जिनदत्तसूरिविरचिता । स्नपनकारं जनं मुक्त्वा यत्र न विभूषण श्रावकजनैर्न क्रियते यत्र गृहचिन्तनम् ।। २३ ॥] यंत्र सूर्यादेः संक्रान्तिर्ग्रहणं वा न स्नान-दान-पूजाविधानादिना आराध्यते, मिथ्यारूपत्वात् तस्य । माघे मासि हरि-हर-सूर्यादीनामिव जिनस्याप्यग्रे गैरेयक- मण्डेले रक्तवर्णपुष्प-चन्दनधिभ्यर्चितं न क्रियते । यत्र श्रावकाणां शिरसि दृश्यते कृतो न वस्रवेष्टनकः । उपलक्षणं चैप शेषस्याप्येकसाटिकोत्तरीयातिरिक्तस्य वस्त्रा- न्तरपरिहारस्य । स्नपनकारान् जनान् मुक्त्वा यत्र न विशेषविभूषाकरणं शृङ्गारादि- वृद्धिहेतुः श्रावकजनैर्न क्रियते । यत्र गृहचिन्तनं गृहसम्बन्धिवाणिज्यादिकार्यानु- ध्यानमित्यर्थः ॥ २३ ॥ जहिं न मलिणचेलंगिहि जिणवरु पूइयइ मूलपडिम सुइभूइ वि छिवड़ न सावियइ । आरत्तिउ उत्तारिउ ज०७ किर जिणवरह तं पि न उत्तारिजइ वीयजिणेसरह ॥ २४ ॥ [ यत्र न मलिनचेलार्जिनवरः पूज्यते मूलप्रतिमां शुचिभूताऽपि स्पृशात न श्राविका । आरात्रिकमुत्तार्यते यत् किल जिनवरस्य तदपि नोत्तार्यते द्वितीयजिनेश्वरस्य ।। २४ ॥] यत्र न मलिनवस्त्र-शरीरैर्जिनवरः पूज्यते । मूलप्रतिमां च शुचिभूताऽपि कृतस्नानायुपचाराऽपि योपिन्न स्पृशति । आकस्मिकस्य स्रोशरीरधर्मस्य कथञ्चित् तदाऽपि सम्भवात् । तस्य च महारक्तरूपत्वेनात्याशातनाहेतुत्वात् । अत्याशावना- याश्च सप्रातिहार्यप्रतिमया सामान्यरूपयाऽपि (१'आउट्टियावराहं सन्निहिया नखमए जहा पडिमा' इति वचनात् असहनात्, तथा च कथाञ्चिदनर्थस्यापि भावात् । मूलप्रतिमायाश्च-२"जमहिगयविवसामी सव्वेसिं चेव अव्भुदयहेऊ' इति वचनात् । समस्तसंघाभ्युदयहेतुत्वेन स्थापितत्वात् । आशातनायाश्च सामान्यरूपाया अपि तत्र रक्षणात्, किं पुनरेवंविधमहाशातनाया: ? तस्मात् सुष्टुक्तं शुचिभूताऽपि न स्पृशतीति । आरात्रिकं यत् किलोत्तारितमेकस्य जिनवरस्य तदेव नोत्तार्यते द्विती- यादेखिनेश्वरस्य निर्माल्यरूपत्वापत्तेस्तस्येत्यर्थः ॥ २४ ॥ (१) कृतापराध सन्निहिना न क्षमते यथा प्रतिमा । (२) यदधिगतविम्बस्वामी सर्वेषा चैत्राभ्युदयहेतु । १०४ क. यदि । १०५स, ग, मडलं । १०६ ख. ग.नादि अभ्य'। १०७ ख. ग. जि ।

·वर्चरी] १५ जैहि फुल्लई निम्मलु न अक्खय-वर्णहॅलइ मणिमंडणभूसणइं न चेलेंई निम्मलई । जित्धु न जइँहि ममत्तु न जित्थु वि तन्वसणु जाहि न अत्धि गुरुदेसियनीइहि पम्हसणु ॥ २५ ॥ [यन पुष्पाणि निर्माल्य नाक्षत-वनफलानि मणिमण्डितभूपणानि न चेलानि निर्मलानि । यत्र न यतीना ममत्व न यत्रापि तद्वसन यन्न नास्ति गुरुदर्शितनीतेः प्रस्मरणम् ॥ २५॥ यत्र पुष्पाणि निर्माल्यं भवन्ति, नाक्षतीक्वथितवनफलानि, मणिमण्डितानि भूपणानि, वखाण्यपि निर्मलान्यनुपहतानि नैव । यत्र यतीनां मदीयमेतद् देवगृह- मिति न ममत्वम् । नापि यत्र चैत्यगृह एव तेषां वासः । यत्र नास्ति गुरुदर्शित- स्याचारस्य दशविधाशातनापरिहाररूपस्य प्रस्मरणमुत्फंसनं लोप इत्यर्थः ॥२५॥ जहिं पुच्छिय सुसावय सुहगुरुलक्खणइ भणिहि गुणन्नुय सच्चर्यं पचक्खह तणई । जहिं इकुत्तु वि कीरइ निच्छई सगुणउ समयजुत्ति विहडंतु न बहुलोयहँ ति]णउ ॥ २६ ॥ [ यत्र पृष्टा सुश्रावकाः शुभगुरुलक्षणानि भणन्ति गुणज्ञाः सत्यानि प्रत्यक्षसत्कानि । यत्रेकोक्तमपि क्रियते निक्षयेन सद्गुण समययुक्त्या विघटमानं न बटुलोकस्य ॥ २६ ॥] यत्र च फेनापि पृष्टाः सुश्रावकाः शुभगुरुलक्षणानि विशिष्टगीतार्थत्वातिश- यविशेषकत्वादीनि भणन्ति गुणज्ञाः सत्यानि प्रत्यक्षसत्कानि साक्षात् प्रतीयमा- नानि । यत्रैकसुश्रावकोक्तमपि फियते निश्चयेन सद्गुणं कार्य देवगृहकर्मान्तरादिकम् । समययुक्त्या विघटमानं बहुलोकोक्तमपि जलक्रीडादिकं नैवेत्यर्थः ॥ २६ ॥ जहिं न अप्पु चनिजइ पर वि न सियइ जैहि सग्गुणु वन्निजइ विगुणु उहियइ । जैहि किर वत्धु-वियारणि कसु वि न वीहिया जदि जिणवयणुत्तिन्नु न कह वि पयंपियइ ।। २७ ।। १०८ रा. ग. फला । १०९ . म ११० सदसिड । १११सग. नाक्षतान। ११२ रा. ग. मुत्फुसन। ११३१.ग. भगति ११४ रा.ग. लोयल्सद सपा ११५ य.नो १६. कर ·१४ [जिनदत्तसारविरचिता स्नपनकारं जनं मुक्त्वा यत्र न विभूपण श्रावकजनैर्न क्रियते यत्र गृहचिन्तनम् ॥ २३ ॥] यंत्र सूर्यादेः संक्रान्तिर्ग्रहणं वा न स्नान-दान-पूजाविधानादिना आराध्यते, मिथ्यारूपत्वात् तस्य । माघे मासि हरि-हर-सूर्यादीनामिव जिनस्याप्यो गैरेयक- मण्डलकं रक्तवर्णपुष्प-चन्दनाद्यभ्यर्चितं न क्रियते । यत्र श्रावकाणां शिरसि दृश्यते कृतो न वस्त्रवेष्टनकः । उपलक्षणं चैप शेषस्याप्येकसाटिकोत्तरीयातिरिक्तस्य वस्त्रा- न्तरपरिहारस्य । स्नपनकारान् जनान् मुक्त्वा यत्र न विशेषविभूषाकरणं शृङ्गारादि- वृद्धिहेतुः श्रावकजनैर्न क्रियते । यत्र गृहचिन्तनं गृहसम्बन्धिवाणिज्यादिकार्यानु- ध्यानमित्यर्थः ॥ २३ ॥ जहिं न मलिणचेलंगिहि जिणवरु पूइयइ मूलपडिम सुइभूइ वि छिवइ न सावियइ । आरत्तिउ उत्तारिउ जं०७ किर जिणवरह पि न उत्तारिजइ वीयजिणेसरह ॥ २४ ॥ [यत्र न मलिनचेलाङ्गर्जिनवरः पूज्यते मूलप्रतिमां शुचिभूताऽपि स्पृशति न श्राविका । आरात्रिकमुत्तार्यते यत् किल जिनवरस्य तदपि नोत्तार्यते द्वितीयजिनेश्वरस्य ॥ २४ ॥ यत्र न मलिनवस्त्र-शरीरैर्जिनवरः पूज्यते । मूलप्रतिमां च शुचिभूताऽपि कृतस्नानायुपचाराऽपि योपिन्न स्पृशति । आकस्मिकस्य स्त्रीशरीरधर्मस्य कथञ्चित् तदाऽपि सम्भवात् । तस्य च महारक्तरूपत्वेनात्याशातनाहेतुत्वात् । अत्याशातना- याश्च सप्रातिहार्यप्रतिमया सामान्यरूपयाऽपि (१)आउट्टियावराहं सन्निहिया नखमए जहा पडिमा' इति वचनात् असहनात्, तथा च कथञ्चिदनर्थस्यापि भावात् । मूलप्रतिमायाश्च-(२)जमहिगयविवसामी सव्वेसिं चेव अभुदयहेऊ' इति वचनात् । समस्तसंघाभ्युदयहेतुत्वेन स्थापितत्वात् । आशातनायाश्च सामान्यरूपाया अपि तत्र रक्षणात्, किं पुनरेवंविधमहाशातनायाः १ तस्मात् सुष्टुक्तं शुचिभूताऽपि न स्पृशतीति । आरात्रिकं यत् किलोत्तारितमेकस्य जिनवरस्य तदेव नोत्तार्यते द्विती- यादेखिनेश्वरस्य निर्माल्यरूपत्वापत्तेस्तस्येत्यर्थः ॥ २४ ॥ (१) कृतापराध मनिहिता न क्षमते यथा प्रतिमा । (२) यदधिगतविम्यस्वामी सर्वेपा चैवाभ्युदयहेतु । १०४ क, यदि । १०५ स, ग, °मडलं । १०६ रा. ग. 'नादि अभ्य' । १०७ स, ग. जि । ~~ ~~~ ·चर्चरी] १७ लवमित्तु वि उस्मुत्तु जु इत्थु पयंपियइ तमु विचाउ अइयोउ वि केवलि दंसियइ । ताई नि जे उस्सुत्तइं कियई निरंतर ताह दुक्ख जे हुंति ति भूरि भवंतरइ ।। २९ ।। [लवमात्रमप्युत्सूत्र यदत्र प्रजल्प्यते तस्य विपाकोऽतिस्तोकोऽपि केवलिना दयते । तान्येव ये उत्सूत्राणि कुर्वन्ति निरन्तर तेषा दुःखानि यानि भवन्ति तानि भूरिमवान्तराणि ॥ २९ ॥] लवमात्रमप्युत्सूत्रं यज्ञ प्रजल्प्यते, तस्य विपाकोऽतिस्तोक आस्ता समस्तः केवलिनैव दर्श्यते । तान्येव 'जोति पादपूरणे' ये गुरुकर्माण उत्सूत्राणि कुर्वन्ति वचन-कायाभ्यां निरन्तरं तेषां दुःखानि यानि भवन्ति तानि भूरिभवान्तराणि येपु प्रभूतजन्मसहस्रानुभवनीयानीति भाव इत्यर्थः ॥ २९ ॥ अथ तेपामेव किञ्चिचेष्टितमाह- अपरिक्खियेसुयनिहसिहि नियमइगवियहि लोयपवाहेपैयहिहिं नामिण सुविहियेई । अवरुप्परमच्छरिण निदंसियसैगुणिहिं पूऑविज्जइ अप्पउँ जिणु जिव निग्घिणिहिं ॥ ३० ॥ [अपरीक्षितश्रुतनिकपैर्निजमतिगर्वितै- लोकप्रवाहप्रवृत्तैर्नाम्ना मुविहितैः । परस्परमत्सरेण निदर्शितसद्गुणैः पूज्यते आत्मा जिन इव निघृणैः ॥ ३० ॥] अपरीक्षितश्रुतनिकपैर्निजमातिगर्वितैर्लोकप्रवाहप्रवृत्तैरत एव नामतः सुविहितः। आस्तां शुद्धचारित्रसाधुविपये किन्तु परस्परतोऽपि मत्सरेण निदर्शितसद्गुणैरितर- निन्दया पूज्यते आत्मा जिन इव निःशूकैरित्यर्थः ॥ ३० ॥ एवं च सति- १२४ ख ग. इत्य । १२५ रु. ग. निरंतरह । १२६ फ. सुर । १२७ ख. ग. पिपर । १२८ रा. ग. सग्गुणिदि । १२९ स.ग. पूयाविज्जद । ३ ·१६ [जिनदत्तसूरिविरचिता [ यत्र नात्मा वर्ण्यते परोऽपि न दूष्यते यत्र सद्गुणो वर्ण्यते विगुण उपेक्ष्यते । यत्र किल वस्तुविचारणे कुतोऽपि न भीयते यत्र जिनवचनोत्तीर्ण न कथमपि प्रजल्यते ॥ २७ ॥] यन्त्रात्मा न वर्ण्यते, परोऽपि न दूष्यते । यत्र सद्गुणो वर्ण्यते, विगुणश्वोपे- क्ष्यते । एवंरूपत्वादेव सदाचारस्य यत्र किल वस्तुविचारणे यथावस्थितचैत्यादि- विधिभणने न कुतोऽपि भयं क्रियते । यत्र जिनवचनोत्तीर्णमविध्यादिकं न कथमपि प्रजेलप्यते इत्यर्थः ।। २७ ॥ इय वहुविह उस्सुत्तई जेण निसेहियइ विहिजिणहरि सुपसस्थिहि लिहिवि निदंसियई । जुगपहाणु जिणवल्लहु सो"किं न मन्नियइ ? सुगुरु जासु सन्नाणु सुनिउँणिहि वनियइ ॥ २८ ॥ [इति बहुविधान्युत्सूत्राणि येन निषेधितानि विधिजिनगृहे सुप्रशस्तिषु लिखित्वा निदर्शितानि । युगप्रधानो जिनवल्लभः स किं न मन्यते ? सुगुरुर्यस्य सज्ञान सुनिपुणैर्वर्ण्यते ॥ २८ ॥] इति निशिस्नानादीनि बहुविधान्युत्सूत्राणि येन निषेधितानि विधिजिनगृहे चित्रकूटनर(ग)वर-नागपुर-मरुपुरादिसम्बन्धिनि सुप्रशस्तिपु लिखित्वा च निद- र्शितानि । तथाहि 'इह न खलु निषेधः कस्यचिद् वन्दनादौ' इत्यादि, " अत्रोत्सूत्रजनक्रमो न च न च स्नानं रजन्यां सदा साधूनां ममताऽऽश्रयो न च न च स्त्रीणां प्रवेशो निशि । जाति-ज्ञाति-कदाग्रहो न च न च श्राद्धेषु ताम्बूलमि- त्याज्ञाऽत्रेयमनिश्रिते विधिकृते श्रीवीरचैत्यालये ॥ इह न लगुडरासः स्त्रीप्रवेशो न रात्री न च निशि बलि-दीक्षा-स्नात्र-नृत्य-प्रतिष्ठाः । प्रविशति न च नारी गर्भगेहस्य मध्ये ऽनुचितमकरणीयं गीत-नृत्तादिकार्यम् ॥” इत्यादि युगप्रधानश्रीजिनवल्लभः सोऽप्येवंगुणवानपि सुगुरुः किमिति न मन्यते ? यस्य संझानं सुनिपुणैरपि वर्ण्यत इत्यर्थः ॥ २८ ॥ अथोपदर्शितउ(तो)सूत्रपदप्ररूपकाणां भाविभवानन्तदुःखभाजनत्वं पश्य- निदमाह- ११७ ख. ग. प्रजल्पति । ११८ स. ग. वरह। ११९ क. कि। १२० रा. ग. निशि बहुविधानि स्ना० । १२१ ख, ग, विविधा । १२२ स. ग. स्नान । १२३ रा. ग. सत ज्ञान । - -- ·चर्चरी] । लवमित्तु वि उस्सुत्तु जु इत्थु पयंपियइ तसु विचाउ अइयोउ चि केवलि दंसियइ । ताई जि जे उस्सुत्तई कियई निरंतर ताह दुक्ख जे हुंति ति भूरि भवंतरइ ॥ २९ ॥ [लवमात्रमप्युत्सूत्र यदन प्रजल्स्यते तस्य विपाकोऽतिस्तोकोऽपि केवलिना दयते । तान्येव ये उत्सूत्राणि कुर्वन्ति निरन्तर तेपा दुःखानि यानि भवन्ति तानि भूरिभवान्तराणि ॥ २९ ॥] लवमात्रमप्युत्सूत्रं यदन्न प्रजल्प्यते, तस्य विपाकोऽतिस्तोक आस्तां समस्तः केवलिनैव दर्श्यते । तान्येव 'जोति पादपूरणे ये गुरुकर्माण उत्सूत्राणि कुर्वन्ति वचन-कायाभ्यां निरन्तरं तेषां दुःखानि यानि भवन्ति तानि भूरिभवान्तराणि येषु प्रभूतजन्मसहस्रानुभवनीयानीति भाव इत्यर्थः ॥ २९ ॥ अथ तेपामेव किञ्चिचेष्टितमाह- अपरिक्खिये यनिहसिहि नियमइगबियहि लोयपवाहेपैयहिहिं नामिण सुविहियेई । अवरुप्परमच्छरिण निदंसियसैगणिहिं पूऑविजइ अप्पउँ जिणु जिव निग्घिणिहिं ॥ ३० ॥ [अपरीक्षितश्रुतनिकपैर्निजमतिगर्वितै- लोकप्रवाहप्रवृत्तैर्नाम्ना सुपिहितैः । परस्परमत्सरेण निदर्शितसद्गुणैः पूज्यते आमा जिन इव निघृणैः ॥ ३० ॥] अपरीक्षितश्रुतनिकपैर्निजमतिगर्वितैर्लोकप्रवाहप्रवृत्तैरत एव नामतःसुविहितः। आस्तां शुद्धचारित्रसाधुविपये फिन्तु परस्परतोऽपि मत्सरेण निदर्शितसद्गुणैरितर- निन्दया पूज्यते आत्मा जिन एव निःशूकैरित्यर्थः ॥ ३०॥ एवं च सति- १२४ रा. ग. इत्य । १२५ स. ग. निरंतरह । १२६ फ. मुर । १२७ रा. ग. पयार। १२८ रा. ग. सरगुणिदि । १२९ रा. ग. पूपापिन्बई । ३ ·- १८ [जिनदत्तसूरिविरंचिता इह अणुसोयपयट्टह संख न कु वि करइ भवसायरि ति" पडति न इकु वि उत्तरइ । जे पडिसोय पर्यहि अप्प वि जिय धरह अवसय सामिय हुँति ति निव्वुइपुरवरह ॥ ३१ ॥ [इहानुस्रोतःप्रवृत्तानां सङ्ख्या न कोऽपि करोति भवसागरे ते पतन्ति नैकोऽप्युत्तरति । ये प्रतिस्रोतः प्रवर्तन्तेऽल्पा अपि जीवा धराया- मवश्य स्वामिनो भवन्ति ते निवृतिपुरवरस्य ॥ ३१ ॥] अनुश्रो(सो)वोमार्गप्रवृत्तानां सख्यां न कोऽपि करोति बहुत्वात् । भवसागरे से निपतन्ति । नैकोऽप्युत्तरति निविडकर्मत्वात् । ये पुनरल्पा अपि जीवाः प्रतियो- (गोगोमार्गे प्रवर्तन्ते धरायाम् , अवश्यं स्वामिनस्ते भवन्ति निर्वृतिपुरवरस्ये- स्पर्थः ॥ ३१ ॥ जं आगम-आयरणिहिं 'सहुं न विसंवयइ भगहि त ययणु निरुत्तुं न सग्गुणु जे चयइ । ते वसति गिहिंगेहि" पि होइ तमाययणु गइहि नित्थु लहु लम्भइ मुत्तिउ मुहरयणु ॥ ३२ ॥ [यदागमाचरणान्या सह न विसबटाति मगन्ति नदु यचनं निश्चितं न सदगुणो यत् त्यजति । दे यमन्नि गृहिगेहेऽपि माति तदापतन मंत्र त्रुटम्यते मुनेः गुगरनम् ॥ ३२ ॥ ] यदामाभ्यां न विमंवदनि, भणन्नि मद् वचनम् , निधितं न गदगुणी नन्द । विद्याधारित्रापित्रा वमन्ति यत्र गृहिरोहऽपि तदायतनं परमपवित्रवाद नानादिलामभावान | गर्नेः मनिस्तत्र सम्यते गु- मानना । यथा पर सुप्रसन्न वा मौलि. प्रायने, नयेहातीनि म : १ नियानयारिमामा- -- - ३ " m . k । - * - ·चर्चरी.] १९ पासत्याइविबोहिय केइ जि सावयई , कारावाहि जिणमंदिरुतमइभौवियई । तं किर निस्साचइउ अवायिण भणिउ तिहि पन्निहि तहि कीरइ वंदणु कारणिउ ॥ ३३ ॥ [पार्श्वस्थादिविबोधिताः केचिच्छावकाः कारयन्ति जिनमन्दिर तन्मतभाविताः । तत् किल निश्राचैत्यमपवादेन भणित तिथि-पर्वसु तत्र क्रियते वन्दनं कारणिकम् ॥ ३३ ॥] देशतः पार्श्वस्थादिभिर्विबोधिताः केचिच्छावकाः कारयन्ति जिनमन्दिरं तन्मतभाविताः । तत् किल निश्राचैत्यमपवादेन भणितमायतनम् । अत एव तिथिपु पर्वसु चाष्टमी-चतुर्दशी-चतुर्मासक-पर्युपणादिपु क्रियते वन्दनकं फारणिकम् अनि- प्राचैत्याभावेन कदाचित्कम् । तत्र हि लिङ्गिनो मध्ये न निवसन्ति । यत उक्त श्रीम- जिनवल्लभसूरिभिरागमोद्धारे- ओसन्ना चिय तत्थेव इंती चेइयवंदगा। जोस निस्साइ तं भवणं सट्टाईहि वि कारियं ॥" इत्यर्थः ।। ३३ ।। अथानायतनं विवक्षुः प्रकल्पोक्तभड्ग्यन्तरेणाह- जैहि लिंगिय जिणमंदिरि जिणदन्विण कयई महि वसंति आसायण कैरेहिं महतियई । तं पकप्पि परिवनिउ साहम्मियथलिय जहिं गय वंदणकजिण न सुदंसण मिलिय ॥ ३४ ॥ [ यत्र लिजिनो जिनमन्दिरे जिनद्रव्येण कृते मठे वसन्त्याशातनाः कुर्वन्ति महतीः । तत् प्रकल्पे परिवर्णित साधर्मिकस्थली यत्र गता वन्दनकार्येण न सुदर्शनस्य मिलिताः ॥ ३४ ॥] यत्र फिल लिगिनो लिगमात्रसाधर्मिका जिनमन्दिरे अथवा जिनद्रव्यफते मठे वा वसन्ति । वसन्तश्च सन्तो महतीराशातना भोजन-शयनादिभिः कुर्वन्ति । तत् प्रकल्पे निशीथाध्ययने परिवर्णितं साधर्मिकस्थलीति देवद्रोणीति नाना । यत्र (१) अवसरा एप तर यन्ति चैत्यान्दया । थेषा निश्या तद् भवन धातादिभिरपि फारितम् ।। १४१ रा ग. भाषियहं । १४३ प अपचायणा । १४४ स. गतिहि पचहि । १४५ १. पीएमी १४६ रा. ग. पदा' । १४७ र ग. परिहि । - ·२० [ जिनदत्तसूरिविरचिता गता भक्तिमन्तो वन्दनकार्येण न सुदर्शनस्य शोभनसम्यक्त्वस्य मिलिताः क्षणमात्र- मप्यनायतनसेवाया मिथ्यात्वहेतुत्वादित्यर्थः ॥ ३४ ॥ अथौघनिर्युक्त्यायुक्तरूपेणानायतनमाह- ओहनिजुत्तावस्सयपयरणदंसियउ तमणाययणु जु दावइ दुक्खपसंसियउ । "तहिं कारणि वि न जुत्तउ सावयजणगमणु "तहिं वसंति जे लिंगिय ताहि वि पयनमणु॥३५॥ [ओघनिर्युक्त्यावश्यकप्रकरणदर्शित तदनायतन यद् दर्शयति दुःखप्रशसितः । तत्र कारणेऽपि न युक्तं श्रावकजनगमन तत्र वसन्ति ये लिगिनस्तेपामपि पदनमनम् ॥ ३५ ॥ ] ओपनियुक्त्यावश्यकादिसिद्धान्तदर्शितं तचैत्यमनायतनं यो दर्शयत्यतिप्रभूतगुण- त्वाद् दुःखेन महता कप्टेन प्रशंसितस्तावकैः । अथवा यत् अनायतनचैत्यं कर्तृप्रशं- सितं सत् दुःखं नरकादिगतिसम्बन्धि दर्शयति प्रशंसकानां तत्र कारणेनाप्यनिना- चैत्याभावरूपेण । "नर्माणस्स देसणस्स य चरणस्स य जत्थ होइ वाघाओ । वनिजवनभीरू अणाययणवजओ खिप्पं ॥" इति वचनात् तत्र च केवलाविधिदर्शनेन लिगिसंसर्गेण च सम्यक्त्वादिव्याघा- तसम्भवान् न युक्तं श्रावकजनस्य गमनम् । तत्र ये वसन्ति लिगिनस्तत्पदवन्द- नमपि न युक्तमित्यर्थः ।। ३५ ।। अथ तत्र गमने दोपमाह- जाइन्नइ तहिं वावि(टाणि) ति नमियहिं इत्थु जइ गय नमंतजण पावहि गुणगणवुट्टि जइ । गदि तन्यु नि नमंतिहिं पाउ जु पावियद गमशु नेमणु नहिं निच्छेद मगुणिहि वारियइ ॥ ३६ ॥ (म्रनम्न चाम्ब नया भवति ध्यावान । मकर नाईक क्षितम् ॥ * ४८ ६.:....म. ग. सदा १५. ति१५१ .मग सहित ..

·चर्चरी] २१ . - - [गम्यते तत्र स्थाने ते नम्यन्तेऽन यदि गता नमज्जनाः प्राप्नुवन्ति गुणगणाद्धिं यदि । गतैस्तत्र तान् नमद्भिः पाप यदि प्राप्यते गमनं नमन तत्र निश्चयेन सगुणैर्वार्यते ॥ ३६ ॥] गम्यते एव तत्र स्थाने ते च लिङ्गिनः प्रणम्यन्ते, अत्र चैत्ये यदि कथंचिद् गता जना नमन्तः प्राप्नुवन्ति गुणगणवृद्धिं यदि, तदा तत्र युक्तमेव गमनमिति शेपः । परं गतैः सनिस्तत्र तान् नमद्भिश्च पीसत्थाई वंदमाणस्स' इत्यादिवच- नात् पापमेव प्राप्यतेऽतो गमनं तन्नमनं च तत्र निश्चयतो निश्चयनयेन सगुणैर्गी- ताथैर्यत इत्यर्थः ॥ ३६॥ अथ लिगिनामिव फेपाश्चिद् वसतिनिवासिनामपि भावानायतनत्वेनाद्रष्टव्य- स्वमाह--- वसहिहिं वसहिं बहुत्तउसुत्तपयंपिरई करहिं किरिय जणरंजण निच वि दुकरर्यं । परि सम्मत्तविहीण ति हीणिहि सेवियहिं तिहिं सहुं दंसणु सग्गुण कुणहिं न पावियहिं ॥ ३७॥ [ वसती वसन्ति प्रभूतोत्सूत्रप्रजल्पाकाः कुर्वन्ति क्रियां जनरअनाय नित्यमपि दुष्कराम् । परं सम्यक्त्वविहीनास्ते हीनः सेन्यन्ते तैः सह दर्शन सद्गुणाः कुर्वन्ति न पापिभिः ॥ ३७॥] वसतौ वसन्ति परं प्रभूतोत्सूत्रप्रजल्पाकाः कुर्वन्ति क्रियां पुनर्जनर जनार्थ नित्यमपि दुप्फरामपि प्रभूतमलधारणमलिनतरवस्त्रचतुर्थरसिौपानादिकां परं ते सम्यक्त्वविहीना उत्सूत्रभापकत्वात् हीनैरेव सम्यक्त्वादिविकलैरेव सेव्यन्ते । यतस्तैः सह दर्शनमपि सद्गुणाः सचारित्रिणो न कुर्वन्ति पापिभिरित्यर्थः ॥ ३७॥ अथ चैत्यत्रयेऽपि गमनादिविषयविभागमाह---- उस्सग्गिण विहिचेइउ पढमु पयासियउ निस्साकडु अववाइण दुइउ निदंसियउ । जैहि "किर लिंगिय निर्वसेंहि तमिह अणाययणु तैहि निसिद्ध सिद्धति वि धम्मियजणगमणु ॥ ३८ ॥ (१) पार्श्वस्थादीन् वन्दमानस्य । १५२ फ. नाइएव्यमा । १५३ क करहि । १५४ रा. ग रसिकपा । १५५ क पयासित । १५६ ख. ग. यवाव । १५७ क. किरि । १५८ ख. ग, पसहि।

·२२- [ जिनदत्तसूरिविरचिता [ उत्सर्गेण विधिचैत्य प्रथम प्रकाशित निश्राकृतमपवादेन द्वितीय निदर्शितम् । यत्र किल लिङ्गिनो निवसन्ति तदिहानायतन . तत्र निषिद्ध सिद्धान्तेऽपि धार्मिकजनगमनम् ॥ ३८॥] उत्सर्गेण विधिचैत्यं गमनयोग्यतया प्रथमं प्रकाशितम् । निश्राकृतं त्वपवादेन द्वितीयं तिधि-पर्वादिषु गमनयोग्यं निदर्शितम् । यत्र लिङ्गिनो निवसन्ति तत् तृती- यमनायतनमिति दर्शितम्, तत्र निषिद्धमपवादतोऽपि धार्मिकजनगमनम् ; कदाचि- दत्यन्तापवादविषयत्वात् तस्येत्यर्थः ।। ३८ ॥ अत एवाह- विणु कारणि तहि गमणु न कुणैहि जि सुविहियई तिविहु जु चेइउ कहइ सु साहु वि मंनियइ । तं पुण दुविहु कहेइ जु सो अवगन्नियइ तेण लोउ इह सयलु वि भोलें धुंधियइ ॥ ३९ ॥ [विना कारण तत्र गमन न कुर्वन्ति मुविहिताः त्रिविध यश्रत्य कथयति स साधुरपि मन्यते । नत् पुनर्टिविध कथयति यः सोऽवगण्यते तेन टोक दृह मालोऽपि मुग्धो विप्रतार्यते ॥ ३९ ॥ ] दिना गणं दुष्टजनविहितधर्मभ्रंशादिभयमन्तरेण तत्रानायतने गमनं न पुर्वन्ति मुविदिताः मदाचाग. श्रावकादयोऽपि । एवं च मति त्रिविधं चैत्यं यः हयानि अस्दिन्न प्रतिपादयनि, म माधुरपि मन्यने । तत् पुनर्द्विविधमनायतन- बन कथयदि यः, म साधुग्यवगण्यते, शुद्धसिद्धान्तविचारामिद्धत्वादनायतन- म्याई दे द्विवियरत्यायन लोकः सबैलोऽपि मुग्धप्रायो निरगकदमनिम्म- मो. इशिद इत्यादि वदना विप्रनार्यत इत्यर्थः ।। ३९ ।। दर निघुनंद ददद गिरिजिणवाहिण निविद निंदर नेटड मिमिरिवक्षिण । उम्पद वागरिंग मन 'ईनरण नव निमाम दंगिट मुम्मण ॥४॥ * - - 3 * ·चर्चरी] [ति निष्पुण्यानां दुर्लभेन श्रीजिनवटमेन त्रिविध निवेदित चैत्य शिवश्रीवल्लभेन । उत्सूत्राणि वारयता सूत्र कथयता इह नवमिव जिनशासन दर्गित सन्मतिना ॥ ४० ॥ ] इति निप्पुण्यानां दुर्लभेन श्रीजिनवादभेन विविधं निवेदितं चत्यं शिवधी- वल्लभेन । उत्सूत्राणि रात्रिस्नानादीनि वारयता सून सूनाथ विधिपं फायता, तथा चोत्सूत्रभापकप्रवर्तितकेवलाविधिप्रवणचैत्यादिदर्शनाच्छादितविधिप्रमागम । शह लोके नवमिव जिनशासनं दर्शितं सन्मतिना लोकोत्तरबुद्धिमाजेत्यर्थः ॥४८॥ इकवयणु जिणवलहु पै? वयेणे पणई कि व जंपिवि जणु सकाइ समः वि जइ मुंद । तसु पयभत्ता सत्तर सतह भवभयह होइ अंत मुनिरुत्तउ तघयणुजयह ॥ ४१ ।। [ एकवचनो जिनवाटभः प्रभवचनानि धनानि किमिव जल्पितु जनः राफ्नोति शकोऽपि यदि जागानि । तस्य पदमत्तानो सस्वाना सप्ताना भयभयानो भवत्यन्तः सुनिश्चितस्तचनोपतानाम् ॥ १६ ॥] 'जणुशब्दो द्वितीयपादगसो जानीहि त्वमेवैतदित्यः लोपाटिलो दोरम:' सता भोः ससे ! त्वमेवैतजानीहि । एकवपनः श्रीजिनवाभः प्रभु पध पचनानि श्रीधारपंपल्याणक-विधिविषयपारतन्य-चत्वसाधुगतल्या. रममाणकल्प-साधुप्रापरणफपायादिद्रव्याहतजलपणादीनि पर अल्पिा समर सशसमधे प्रकाशयितुं शक्नोति । एफपचनशोरवयपजपनीयोला । तत्परिधारीयम्-एफओफरूपमेष पूर्वापराविरोधेन सिन्तापिरगीता- गुसारि पपनं यस्य तस्य पश्रीमन्महावीरपएक स्याणफापनेकदरमापटिरोद सर्वधा नास्ति, सिमान्तानुसारिरसात सदा वपनानाम् । हानि हिसाना- पुनिफसाधप्रपर्तनेन आादितावासन् । ra एरु सोऽपि हिरा होकोतरप्रतातिरायशाहिएन होकोऽपि पति पारिशमा बना विशिगानगम्यत्वात् पूर्वोत्तानाम् । अायोमा दाद- प्रगुपपनानि प्रभूतानि पूर्वोत्तापपनो मतोऽस्मदादिः ६५ :- १५८९९६.९ र १४.

·" २६ [जिनदत्तसूरिविरचिता स्वप्रतिपादितविधौ प्रवर्तनात् । एतदपि मया विधिमार्गे प्रवर्तनं परिज्ञातं तद्गुण- सङ्क्रमणं दूरस्थस्यापि तस्यादर्शस्येव कथञ्चित्प्रभावातिशयन मयि तद्गुणसङ्क- मात् । विधिधर्मविषयवहुमानातिशयप्रादुर्भावादित्यर्थः ॥ ४५ ॥ अथ स्तुतिपरिसमाप्तौ स्वचरितेन ताम्यन् सविषादमाह- भामिउ भूरिभवसायरि तह वि 'न पत्तु मई सुगुरुरयणु जिणवल्लहु दुलहु सुद्धमइ । पाविय तेण न निबुइ इह पारत्तियई परिभव पत्त वहुत्त न हुय पारत्तियई ॥ ४६ ॥ [भ्रान्तो भूरिभवसागरे तथापि न प्राप्तो मया सुगुरुरत्न जिनवल्लभो दुर्लभः शुद्धमतिः । प्राप्ता तेन न निर्देतिरिहपारत्रिकी परिभवाः प्राप्ताः प्रभूता न भूतानि पारात्रिकाणि ॥ ४६ ॥ भ्रान्तो भूरि प्रभूतकालं भवसागरे तथापि न प्राप्तो मया सुगुरुरत्नं श्री- जिनवल्लभो दुर्लभोऽपुण्यानां शुद्धमतिर्विवेकातिशयवत्त्वात् । प्राप्ता तेन कारणेन नैव निवृतिः सुखविशेषो मुक्तिर्वा । तदेवाह-इहेति ऐहिकी पारात्रिकी च जन्मा- न्तरसम्बन्धिनी । परिभवाश्च वह्वः प्राप्ताः, न च भूताः कुतोऽपि परित्राः परि- त्राणानि, अथवा न भूतानि पारत्रिकाणि परत्र हितानि ज्ञानादीनि युगप्रवरागमप्र- सादाभावादित्यर्थः ॥ ४६॥ अथोपसंहरन्नाह-- इय जुगपवरह मूरिहि सिरिजिणवल्लहह नायसमयपरमत्यह बहुजणदुल्लहह । तमु गुणथुइ बहुमाणिण सिरिजिणदत्तगुरु करइ सु निरुवमु पावइ पउ जिणदत्तगुरु ॥४७॥ [इति युगप्रवरस्य सूरेः श्रीजिनवल्लभस्य ज्ञातसमयपरमार्थस्य बहुजनदुर्लभस्य । तस्य गुणस्तुति बहुमानेन श्रीजिनदत्तगुरुः करोति म निरुपम प्राप्नोति पद जिनदत्तगुरु ॥ ४७ ॥] इति युगप्रवरस्य मूरेः श्रीजिनवल्लभस्य जातसिद्धान्तपरमार्थस्य बहुजनानां गुरकर्मणां दुर्लभस्य तस्य गुणस्तुति बहुँमानेन श्रीजिनदत्तगुरुः करोति । म :५८ म. ग. माया । १७९ क. नु। १८.क मद।१८१ ग, ग "गह। १८२ म.ग. बहन। १८३RM हि परित्रा पनि । १८४ क, "मानामिमां ।

·चर्चरी] च कर्ता निरुपमं पदं मोक्षलक्षणं प्राप्नोति प्रभावातिशयरीपनाय भविष्यत्यय वर्तमानानिर्देशः । जिनैर्दत्तं सिद्धान्ते दर्शितं गुर महन पूज्यं मोजाग्यामि त्यर्थः ॥४७॥ इति युगप्रवरागमजिनपतिसूरिनिप्यलेशविरचितं वरीसंपविरण समाप्तम् ॥ इति चरीसुचर्चामार्या मुरभिरपता लेभे । जिनपालमरनाम्ना श्रीजिनपतिमुनिपशिष्येण ॥ ६ ॥ वेद-ग्रह-रविवर्षे मधुपक्षे श्यागले तृतीयानाम् । सा सफला सजज्ञे मुनिजनमधुपोपभोगेन ॥ २ ॥ श्रीजिनेवरसूरीणामादेशात् कविभिनाम । इय व्याल्या मया चने संक्षिप्ता मोरया ॥ २ ॥ पOTI....... A रति दरी समाप्ता।

·से ·- जिनदत्तसूरिविरचितो जिनपालोपाध्यायविहितवृत्तियुत उपदेश(धर्म)रसायनरासः । वीरं जिनपति नौमि यद्वचो मधुरं बुधाः । रसायनमिवास्वाध घभूवुरजरामराः ॥ १ ॥ चचरी-रासफप्रख्ये प्रवन्धे प्राकृते फिल । पृत्तिप्रवृत्ति नाधत्ते प्रायः कोऽपि विचक्षणः ॥२॥ फिन्तु फचित् फचित् किचिदुपदेशरसायने । पद दुर्योधमित्येप न्याय्यो व्याख्यापरिश्रमः ॥ ३ ॥ अंत्र पद्धटिकापन्धे मात्राः पोडश पादगाः । अयं सर्वेषु रागेपु गीयते गीतिकोविदः ॥ ४ ॥ इह हि युगप्रधानागमः श्रीमद्भिर्जिनदत्तसूरिभिर्लोकप्रवाहपतितान् बहून् जन्तूनुपलभ्य तदुपचिकीर्पया लोकप्रथाह-सद्गुरुस्वरूप-चैत्यविधिविशेष-श्रावक- श्राविकादिशिक्षाविशेषप्रतिपादकः प्राकृतभापया धर्मरसायनाख्यो रासकश्चक्रे । स च मन्दबुद्धिनाऽपि मया किश्चिद् व्याख्यायते । तस्येदमादिसूत्रम्- पणमह पास-वीरजिण भाविण तुम्हि सव्वि जिव मुचहु पाविण । घरववहारि म लग्गा अच्छह खणि खणि आउ गलंतउ 'पिच्छह ॥१॥ [ प्रणमत पार्श्व-चौरजिनौ भावन यूय सर्वे जीवा मुच्यध्वं पापेन । गृहव्यवहारे मा लग्नास्तिष्ठथ क्षणे क्षणे आयुर्गलत् प्रेक्षध्वम् ॥ १॥] प्रणमत नमस्कुरुत भो भव्याः ! पार्श्व-वीरावुपान्त्यान्त्यरूपौ जिनौ तीर्थकरौ भावेन शुभाध्यवसायेन ' तुम्हि त्ति' यूय सर्वे समस्ता अपि । अथ तत्प्रणामफल- माह-यथा यूयं पापेन कल्मपेण मुच्यध्वं त्यक्ता भवथ । इष्टदेवतास्तवमभिधायाध १ रा. चगरी । २ फ. अथ । ३ क. °विशेषधाविका । ४ क. अच्छहु । ५ फ. पिच्छउ ।

·[निनननन - धर्मोपदेशमारभते मत्रकारः । गृहनगनहारे गहन्यापार पा लग- वाणिज्यादावेव मा लमा आमानाम्निष्टय । गन्नगमग धर्मगहारमर कुमतेत्यवधारणफलम । क्षगे आगे आगु तिं गलन भग्यत प्रनयम । प्राय. पर्याया कथनं सर्वत्र सत्रपदानां प्रमिन्दत्वादित्यर्थः ।। १ ।। तया न फिमिलान लदउ माणुसजम्मु म हारह अप्पा भव-समुद्दि गउ तारहु । अप्पु म आपहु रायह रोमह करहु निहाणु में सबह दोसह ॥ २ ॥ [लब्ध मानुपजन्म मा तारयत आमान मनसमुद्रगत तारयत । आत्मान माऽर्पयत गग-रोपयोः कुरुत निधान मा सर्वदोपाणाम् ॥ २ ॥ ] लब्धं मानुषजन्म मा हारयत मा निरर्थकं नयत । आत्मा भवसमुद्रगत. स्तार्यतां तत्पारं नीयताम् । तदुपायमाह-आत्मानं मा अर्पयत तद्वशं मा नयत राग-द्वेपयोः । तद्वशवर्तित्वेन मा कुरुत निधानं सर्वदोषाणामित्यर्थः ॥ २ ॥ दुलहउ मणुयजम्मु जो पत्तउ सहलउ करहु तुम्हि सुनिरुत्तउ । सुहगुरु-दसण विणु सो सहल होइ न कीवइ वहलउ वहलउ ।। ३ ।। [ दुर्लभ मनुजजन्म यत् प्राप्त सफल कुरुत यूय मुनिरुक्तम् । शुभगुरुदर्शन विना तत् सफल भवति न कथमपि शीघ्र शीघ्रम् ॥ ३ ॥ दुर्लभं मनुजजन्म यत् प्राप्तं सफलं कुरुत तद् यूयं सुनिरुक्तं सुनिश्चितम् । शुभगुरुदर्शनं च विना न तत् सफलं भवति कथमपि । तथा 'वलउ वहल' इति लोके हि यत्र विवाहादौ प्रमुदितजनसमूहः सवेपाभरणः परस्परप्रीत्या क्रीडति तद् वहलवहलम् । जन्मन्यपि यत्र पुत्र-कलत्र-राजसन्मान-लक्ष्मवित्त्वं लोक-लोकोत्तरविशिष्टचेष्टावत्वं च तद् वहलवहलमित्यर्थः ॥ ३ ॥ १ क. माणस ।२ ख. ग. पह। ३ क म म । ४ ख. ग. पं जन्म । ५ क. आत्मानं। ६ क. गतं तारयत आत्मानं मोक्ष प्रापयतेत्यर्थः । तथा आ० ।

·उपदेशरसायनरासः] . अथ सुगुरोः स्वरूपमाह सुगुरुसु बुचइ सबउ भासइ परपरिवायि-नियरु जसु नासइ । सचि जीव जिवे अप्पउँ रक्खइ मुक्ख-मग्गु पुच्छियउ र्जु अवखइ ॥ ४ ॥ [ सुगुरुः स उच्यते सत्य मापते परपरिवादिनिकरो यस्माद् नश्यति । सर्वजीवानात्मानमिन रक्षति मोक्षमार्ग पृटो य आख्याति ॥ ४ ॥] सुगुरुः स उच्यते यः सत्यमनुत्सूत्रं भापते । परपरिवादिनिकरो यस्माद् भयेन नश्यति । अत्र विभक्तिव्यत्ययः प्राकृतत्वादेवमन्यत्रापि । सर्वजीवानात्मा- नमिव रक्षति । मोक्षमार्ग ज्ञानादिकं पृष्ट. सन् य आचष्ट इत्यर्थः ॥ ४ ॥ जो जिण-क्यणु जहहिउ जाणइ दव्वु खित्तु काल वि परियाणइ । जो उस्सग्गववाय वि कारइ उम्मग्गिण जणु जंतउ वारई ॥ ५ ॥ [ यो जिनवचन यधास्थित जानाति द्रव्य-क्षेत्र-कासानपि परिजानाति । य उत्सर्गापवादायपि कारयति उन्मार्गेण जन यान्त वारयति ।। ५ ।।] यो जिनवचनं यंधास्थितं जानाति । द्रव्य-क्षेत्र-फालान् संयमनि- हानिर्वाहहेतूनपि परिजानाति य उत्सर्गापवादादपि संत्ततालापेक्षया शिष्यादिभिः फारयति । उन्मार्गेण लोकप्रवाहेण जनं चान्त वारयतीत्यर्थः ॥ ५ ॥ अथैतत्प्रसझेनैव लोकप्रवासरितो द्रव्यसरित हि स्वरूपमार- इह विसेमी गुरागिरिहिं समुहिय लोयपवाह--सरिय कुपरहिय । जसु गुरुपोउ नत्थि सो निजइ त पवादि पडियर परिखिज्जर ॥६॥ १२.निसग सप।६६ मा । ग. मानस्थित। या ।। 145. Meanwr ·३२ [जिनदत्तसूरिविरचित [ इह विपमा गुरुगिरः समुत्थिता लोकप्रवाहसरित् कुप्रतिष्ठिता । यस्य गुरुपोतो नास्ति स नीयते तस्याः प्रवाहे पतितः परिखिद्यते ॥ ६ ॥ ] इह प्रवचने विषमा महानर्थहेतुरपि भवाभिनन्दिजनाभिरुचिततया विपर्य- स्तरूपा गुरुगिरः कुगुरुवचनात् समुत्थिता, सिद्धान्तानुक्तमपि सामान्यपञ्चजना- नुमतं प्रमाणमिति लोकप्रवाहः स एवानुस्रोतोगमनप्रधानत्वात् सरित् कुप्रतिष्ठिता कुत्सिततया ख्याति गता । तयां च यस्य गुरुपोतः सद्गुरुप्रवहणं नास्ति स नीयते उह्यते । तस्याः प्रवाहे पूरे पतितः परिखिद्यते । द्रव्यसरित् पुनर्गुरुगिरेः महापर्वतात्, कौ पृथिव्यां प्रतिष्ठिता, गुरुपोतो महत्प्रवहणं, प्रवाहः पूर इत्यर्थः ॥६॥ सा घणजडपरिपूरिय दुत्तर किव तरंति जे हुंति निरुत्तर ?। विरला किवि तरंति जि सदुत्तर ते लहंति सुर्खेइ उत्तरुत्तर ।। ७ ॥ [ सा धनजडपरिपूरिता दुस्तरा कथ तरन्ति ये भवन्ति निरुत्तराः । विरलाः केचित् तरन्ति ये सदुत्तराः ते लभन्ते सौख्यान्युत्तरोत्तराणि ॥ ७ ॥] सा लोकप्रवाहसरिद् धनजडपरिपूरिता प्रभूतमूर्खप्रायजनाकीर्णा दुस्तरा फुच्छ्प्राप्यपर्यन्ता ता कथं तरन्ति तत्पर्यन्तं प्राप्नुवन्ति ? ये भवन्ति निरुत्तरा विचाराचातुर्येण विशिष्टोत्तरविकलाः । विरलाः केचित् तरन्ति ये सदुत्तराः सुगुरु- सम्पर्णादिना विशिष्टोत्तरदानसमर्थाः । ते लभन्ते सौख्यानि उत्तरोत्तगणि प्रधान. प्रधानतराणि स्वर्गापवर्गादिलाभेन । द्रव्यसरित्पक्षे तु जडानि जलानि । निरु- त्तरास्तथाविधोत्तरणशक्तिवैकल्येन सर्वथोत्तरणासमर्थाः । सदुत्तराः शोभनोत्तरणश- क्तिमन्तः । उत्तरोत्तराणि यन्धुसङ्गम-लक्ष्मी-सम्भोगजनितानीत्यर्थः ।। ७ ।। तदुत्तरणाय च गुरुप्रवर्ण दुर्लभमित्याह- गुरु-पवहणु निप्पुन्नि न लभइ तिणि पवाहि जणु पडियट चुभइ । सा संसार-समुदि पट्टी जहि मुक्खह वत्ता वि पणही ॥ ८ ॥ ६. नया । २. किवि । ३ स, ग. मुदुना । ४ म, ग मुक्सः । ५ क. जहिं ।

·उपदेशरसायनरातः [ गुरु-प्रवहण निष्पुण्यैर्न लभ्यते तस्मिन् प्रवाहे पतितो जन उपते । सा ससार-समुद्रे प्रविष्टा यन्त्र सौल्याना वार्ताऽपि प्रणष्टा ॥ ८ ॥] गुरुप्रवहणं सदाचार्यपोतो निप्पुण्यैर्न लभ्यते । तथा च तस्मिन् लोकप्रवाहे पतितो जन उपते । सा सरित् संसारसमुद्रे प्रविष्टा तद्गामिनी यातेत्यर्थः । यत्रे सौख्यानां वार्ताऽपि प्रणष्टा । द्रव्यसरित्पक्षे तु गुरुप्रवहणं महापोत इत्यर्थः ॥ ८ ॥ तहिं गय जण कुग्गाहिहिं खजहिं मयर-गरुयदाढग्गिहि भिजेहिं । अप्पु न मुणहि न परु परियाणहिं सुखलच्छि सुमिणे वि न माणहिं ॥ ९ ॥ [ तत्र गता जनाः कुप्राहैः खाद्यन्ते मद(क)र-गुरुदष्ट्रागैर्भिद्यन्ते। आत्मान न जानन्ति न पर परिजानन्ति सुखलक्ष्मी स्वप्नेऽपि न मानयन्ति ॥ ९ ॥] तत्र लाकप्रवाहसरिति प्राप्ता जनाः कुमाहैः कभिनिवेशैः खाद्यन्ते आत्मा- यत्ताः क्रियन्ते । कुत इदं यतो मदमहवारं रान्ति स्व-परेभ्यो वितरन्ति मदराः कुगुरवस्तेषां गुरुदंष्ट्राप्रैस्तत्तुल्यकठोरोत्सूत्रवचनैर्भिद्यन्ते वासितहृदयाः क्रियन्ते । तथा चात्मानं दुस्सहसंसारदुःसपतितं परं च कुगुरु केलं वञ्चनाप्रवृत्तं न . परि- जानन्ति । सौख्यलक्ष्मी स्वर्गादिका स्वप्नेऽप्यास्तां साक्षान्न मानयन्ति नैवोप- भुजते । पक्षान्तरे तु कुग्राहाः कुत्सितजलचरविशेषाः, मकरा अपि प्रसिद्धास्तै- भिंद्यन्ते विदार्यन्ते । तथा च तवस्था नात्मानं परं वा विदन्ति । मूर्छितत्वेनात्यन्त- मूढत्वात् सौख्यलक्ष्मी स्वजनसम्बन्धसम्भोगादिकामित्यर्थः ॥ ९ ॥ अथ तद्विपयं कस्यापि सत्पुरुषस्य चेष्टितमाह- गुरु-पवहणु जइ किर कु वि याणइ परउवयाररसिय माणइ । ता गयचेयण ते जण पिच्छइ किंचि सजीउ सो वि तं निच्छइ ॥ १० ॥ १ रा. ग. यस्या । २ ग, गुख्य। ३ स. ग. हि । ४ क. भजहि । ५ स. ग, केयला' ६फ.

·No text on this page.

·उपदेशरसायनरासः] [धर्म स धर्तु किं शक्नोति कातरः ! तन्न गुण फ आरोपयति सादरम् ? । तस्य सुखार्थ (मुहस्तो) निर्वाण किं सन्धत्ते ? मोक्ष किं करोति राधा किं स विध्याति ? ॥ १२ ॥ धर्म शुभानुप्टानं स फातरपुरुपो धर्तुमात्मनि निवेशयितुं किं शक्नोति ? नैव । तत्र फातरगृहीते धर्मे गुणमुत्तरोत्तरवृद्धिलक्षणं फ आरोपंयनि मादरम् ? आरोपयितुः कातरत्वात् । तस्य कातरस्य सुसाथ निर्वाणगुपचारानिर्वाणान्य नुष्ठानं किं कृपालुरपि सन्धत्ते घेतसि निवेशयति ? नैव । तथा चानी हरणः किं मोक्षं कृत्स्नकर्मक्षयलक्षणं करोत्यात्मायत्तं विधत्ते ? नव । यतोऽमी राधा सम्यक्चारित्रानुपालनरूपां किस कातरो विध्यति । नैव । अयमान भावो चो हि फातरो धर्म तत्र गुणं घारोपयितुमसमर्थचारित्रानुपालन प नं पनि, स किं मोक्षं कदाचित् साधयति ? नैव । अर्थान्तरपो तु धर्म धनु , गुणो जीवा, तस्य फातरस्य, सुहस्तः शोभनकरः, निश्रित पाणं निर्वाण, मोनं पर राधां चकाटकोपरि वर्तमाना पाश्चालिकामित्यर्थः ॥ १२ ॥ फातरवदस्थिरोऽध्ययोग्य प्रत्याह- तस किंव छोइ संनियुइ-संगगु ? अधिरजें जिर्व किटाणु तुरंगमु । कुप्पहि पडइ न मग्गि विलग्गइ वायद भरिउ जहिटई बग्गड ॥ १३ ॥ [ तरप फध भवति ननिति-साम' अस्थिरो यो यथा विषाणतुरामः । पुपये पतति न मार्गेलिगति पातेन भूतो कोर पलगति ॥१९॥ रास्प फ भवति नितिसङ्गमो योऽस्थिरो समाहरादिचपर: वि. परगम एव । स हि कायनेष पपल, परगधिरत्येग कायापमान । लोगवादलक्षण मागे पतति न मार्गे सम्मानादिर तिर सरायते । पातेन विपासनिसाकारोनक तो पानि लि पेटते । विषाणोऽपि मिति: स्रामा पारितोदर Free पातमत ल्यः पत्यति लाल ॥१६॥ ६.९ (नार ।। ६ ।।

·सना गावगाहे सुगनिर्वि भिजा सामा िगनगगि । वन्यमंत्र-भय पइ र गरा पदिय होइ सुक्टर हा ॥ १४ ॥ [गणाने भारले. मी- भिगने मामः ( मा ) गगगारे । मामगार मानि ग गर्ने पतितो भगति गटोनाम् ॥ ११ ॥ कुपथपरितः सन असागम्भिर गाते गन्नानाविप्राणेनोपमुज्यते श्राव: प्रवाहपतितसाध्वनुगागिभि मुबहुभि. भिमते वामितलाय. किगते साम. माम ददतीति फोमलपापोपदेशदातृभिर्गुरुगानेगुरिति गात्रं पापं येषा नामानार्य- स्वरूपैः सांसारिकमहाभयोत्पादकत्वाद् व्यान व व्यात्रः सद्यो निर्गुणदुष्टबहुजन- समूहस्तस्माद् भयं सन्मार्गाप्रवनने त्रामस्तेन पतत्यसो गर्ने नरके उपचागन् । तनिमित्तनिरन्तरानायतनसेवादी पतितश्च सन् कूटो रागिर्भवति अम्नां निर्ग- णत्वात् कीकसमात्रावशेपो भवति । अर्थान्तरपक्षे तु श्वापदैः श्व-शृगालादिभि. भिद्यते विदार्यते । सामर्वनगजैः गुरुगात्रैर्वृहच्छरीरैः व्यावसयश्चित्रकसमूहः पतितश्च सन् मृतत्वात् कूटो राशिरस्थ्नां भवतीत्यर्थः ।। १४ ॥ तेण जम्मु इहु नियउ निरत्थर नियमत्थइ देविणु पुल्हत्थउ । जइ किर तिण कुलि जम्मु वि पाविउ जाइजुत्तु तु वि गुण न सु दाविउ ॥ १५ ॥ [ तेन जन्मेह नीत निरर्थक निजमस्तके दत्त्वा पुल्हत्यकम् । यदि किल तेन कुले जन्मापि प्राप्त जातियुक्त तथापि गुणो न स दापितः ॥ १५ ॥] तेन कातरेणास्थिरेण वा जन्मात्र निरर्थक नीतं निजमस्तके दत्त्वा पुल्हत्थकं अन्तःशुपिरमिलितकरद्वयप्रहारः ऍल्हत्थकः' यथा केनापि बलवताऽसन्तान्याय- परेण वण्ठेन कस्यचिद् दुर्गतनरादेः पार्थान्मस्तके पुल्हत्थकं दत्त्वा तस्मा- लक्ष्म्यादि सर्वथाऽपहृत्य तस्य जन्म निरर्थक क्रियते । एवमनेनापि कातरादिना १ क. सिघ । २ क° में प्रवर्त्तने त्रासत्येन । ३ स. मृतसत्कूटो, ग. सन् कूटो । ४ क. पुलत्थको ।

·उपदेशरसायनरासः] २ सद्धर्मप्रवृत्त्यादिविकलेन परमार्थतः स्वमस्तके पुरहत्यकं दत्त्वा जन्म व्यर्थी- क्रियते । यदि किल तेन कातरादिना कुले जन्मापि प्राप्त जातियुनं तथापि गुण उपकारः सद्धर्मलाभादिकः स इति लोकोत्तरो न दापितः दत्तो दर्मितो वेत्यर्थः ॥ १५॥ जइ किर परिससयाउ वि होई पाउ इफु परिसंचइ सोई । कह वि सो वि' जिणदिवख पवजह तह वि न सावज्ज परिवजह ॥ १६ ॥ [ यदि किल वर्षगतायुरपि भवति पापमेक परिसचिनोति सोऽपि । कथमपि सोऽपि जिनटीक्षा प्रपद्यते तथापि न सावधानि परिवर्जयति ॥ १६ ॥ यदि किल वर्षशतायुर्भवति तथापि पापमेवैकं परिसपिनोति । रोऽपि फातरादिः फथमपि सद्गुरुसम्पर्यादिना जिनदीक्षां प्रतिपरासे । तथापि भावविकलत्वान्न सावधानि परित्यजतीत्यर्थः ॥ १६ ॥ गज्जइ मुद्धह लोअह अग्गा लक्खण तह. वियारण लग्गइ । भणइ जिणागमु सः वयखाण तं पि वियामि जं लुबाण ॥ १७ ॥ ( गर्जति गुग्धानां लोकानागो एक्षण-तकीविचारणे रगति । মা জিনান ও যাহা तगाद)पि विचारमामि वारिपाम् ॥ १७ ॥ गर्जति गुग्पतोयानां पुरतो हरबरेल साधारं रमणेतीननं गान लक्षण-विमतावपि विचारपिन पवर्तते । असारम् भनि सर्प यार शामि । समरि विधारणानि नापिय --राति-पादि शामिल ॥ १७ ॥ दर . " ·[जिनदत्तसूरिविरचित अद्धमास चउमासह पारइ मलं अभितरु वाहिरि धारइ । कहइ उस्सुत्त-उम्मग्गपयाई पडिक्कमणय-वंदणयगयाइं ॥ १८ ॥ [ अर्धमास-चतुर्मासादिभिः पारयति मलमाभ्यन्तर वहिर्धारयति । कथयति उत्सूत्रोन्मार्गपढानि प्रतिक्रमणक-वन्दनकगतानि ॥ १८ ॥] अर्द्धमास-चतुर्मासादिभिः पारयति । मलमाभ्यन्तरं चित्तकालुष्यलक्ष- णमिव बहिः शरीरे धारयतीत्युत्प्रेक्षा । कथयति लोकेभ्य उत्सूत्रोन्मार्गपदानि प्रतिक्रमणक--वन्दनकगतानि । तथाहि प्रतिक्रमणं न कर्तव्यमेव आवकैः, साध्वादिभिरपि क्षेत्रदेवतादिकायोत्सर्गः प्रतिक्रमणे न कार्यः । पर्यन्ते च स्तुतित्रयानन्तरं शक्रस्तवपाठोऽप्ययुक्त इत्यादीनि । ऊर्ध्वस्थिता एव च साध्व्यो द्वादशावर्तवन्दनं ददतीत्यादीनीत्यर्थः ॥ १८ ॥ पर न मुणइ तयत्थु जो अच्छइ लोयपवाहि पडिउ सु वि गच्छइ । जइ गीयर्थं को वि तं वारइ ता तं उहिवि लउडइ मारइ ॥ १९ ॥ [पर न जानाति तदर्थो य आस्ते लोकप्रवाहे पतितः सोऽपि गच्छति । यदि गीतार्थः कोऽपि त वारयति तदा तमुत्थाय लगुडेन मारयति ॥ १९ ॥ परं न जानाति तदर्थः प्रतिक्रमणादिविधिसूत्रार्थः " समणेण सावएण य" इत्याद्यनुयोगद्वारोक्तो यस्तिष्ठति । तत्र हि वस्रोचं कायोर्द्ध च प्रत्युपेक्षा कर्त- व्येति पाठे दशिकापर्यन्ते वस्त्रं गृहीत्वा ऊर्ध्वस्थितैश्च प्रत्युपेक्षी क्रियते इत्य- ज्ञानाद् व्याचक्षते । तत्र चोक्तं गीतार्थ:- " वस्ये काउडुम्मी परवयणठि (वि)उ गहाय दसियते । (१) अमन श्रावकेन च । (२) बघ कायोर्च परवचनस्थितो (विद् ) गृहीत्वा दशिकान्ते । क.मल । २ क. तरु। ३ स, ग, उमग्ग । ४ रा. ग. पडिकम'। ५क, देवताका । ६ करंम्न, म.रं शम्नवता । ७ ग. परं। ८ रा. ग. गोयत्य । ९ क. वि। १० क. वनोद च । ११ स. ग. क्षा या कि। - ·उपदेशरसायनरासः] ३९ - तं न भवइ उक्कुडुओ तिरियं पेहे जद विलत्तो । अत्र हि खोल तिर्यगिति फायो चोत्कटिकासनस्थ इत्यर्थो वर्तते । तमबुद्धा साध्वीनामूर्ध्वस्थितानामेव वन्दनं दापयन्ति । एवं च सति परमार्थतः सोऽपि मलादिधारको लोकप्रवाहपतित एव गच्छति । यदि कविद् गीतार्थस्तं वारयति असत्प्रवृत्तेस्तदाऽसौ निर्विवेकत्वादत्यन्तं फोपाविष्टस्त लगुटेन प्रहर तीत्यर्थः ॥ १९॥ अथ तस्य गीतार्थानां च चेष्टितमाद- धम्मिय जणु सत्येण वियारइ मुवि ते धम्मिय सधि वियारइ । तविहलोइहि सो परियरियउ तउ गीयस्थिहि सो परिदरियउ ॥ २० ॥ [ धार्मिको जनः शास्त्रेण विचारयति सोऽपि तान् धार्मिकान् शस्त्रेण विदारयति । तद्विधलोकैः स परिकरितः ततो गीतार्थः स परितः ॥ २० ॥] धार्मिको जनस्तं मलधारिणगुत्सूत्रादिप्रवृत्तं शारण तैलिरापारमान विचारयति अयुपत्वेन रयापयति । सोऽपि तान् धार्मिकार शम्मेण योपदसार विदारयति । सहिधलोफैस्तत्सरशप्रवाहपतितजनैरसौ परिकारितोऽवतः । तसरे गीताफः स दूरेण पर्जित प्रत्यर्थः ॥ २० ॥ जो गीयत्थु सु करइ न मच्छर मुवि जीवंतु न मिल्लइ मचाए । सुद्धइ धम्मि जु लगह विरलर संघि सु बज्झे पाहिज्जह जवलउ ।। २ ।। [ यो गीतार्थ त करोति न मत्तर सोऽपि जीपन्न मुमति मररन् । तुरहे धमें गोरगति रि सन सकार मापो !!६६ . र - 72...', १५ पर।१५, १७।३६ ।।

·४० [जिनदत्तसूरिविरचित तथा यो गीतार्थः स न करोति मत्सरम् । स च मलिनो जीवन् यावज्जीव न मुञ्चति गीतार्थेपु मत्सरम् । एवं तावत् कातरास्थिरमलधारकादयः प्रभूताः । शुद्धे च धर्मे प्रतिसातोरूपे यः कश्चिल्लगति विरलः, सद्धेन प्रवाहपतितजनसमूहेन स शुद्धधर्मलग्नो बाह्यः कथ्यते युतकश्चाण्डालादिवद् भिन्न इत्यर्थः ।। २१ ॥ पइ पइ पाणिउ तमु वाहिज्जइ उवसमि थक्कु सो वि वाहिज्जइ । तस्सावयं सावय जिव लग्गहिं धम्मियलोयह च्छिड्डइ मग्गहिं ॥ २२ ॥ [ पदे पदे पानीय (छिद्र ) तस्य गवेष्यते उपशमे स्थितः सोऽपि वाध्यते । तच्छावकाः श्वापदा इव लगन्ति धार्मिकलोकस्य छिद्राणि मार्गयन्ति ॥ २२ ॥] पदे पदे पानीयं देशविशेषभाषया छिद्रं तस्य शुद्धमार्गलग्नस्य गवेष्यते उपशमेऽवस्थितोऽसावपि दुःसङ्घन वाध्यते । तच्छ्रावका दुःसङ्घ श्रावकाः श्वापदा इव लगन्ति विनाशाय सम्बध्यन्ते । स्वभावत एव च ते धार्मिकलोकस्य छिद्राणि मार्गयन्ति । अयमपि च धार्मिक इत्यर्थः ॥ २२ ॥ अथ तच्छावकाणामेवाविधिकारिणां चेष्टितमाह-- विहिचेईहरि अविहिकरेवइ करहि उवाय बहुत्ति ति लेवइ । जइ विहिजिणहरि अविहि पयट्टई ता घिउँ सत्तुयमज्झि पलुट्टइ ॥ २३ ॥ [ विविचैत्यगृहेऽविधिकरणे दुर्वन्युपायान् वहस्ते तद्ग्रहणे । यदि विधिजिनगृहेऽविधिः प्रवर्तते तदा घृत सक्तुमध्ये प्रलुठति ॥ २३ ॥] विधिचैत्यगृहे मत्सरवशादविधिकरणे कुर्वन्त्युपायान् बहून् ते तच्छावका ग्रहणे विविचत्यस्य । किमित्येपामविधिकरणे आग्रहः १ अत आह यदि विधिजिनगृहे १६ हदे । १. ग. 'दए । 3 क. लग्गदि । ४ग माग ल, ग धर्म ल"। ५. महज टाइ। ६ क. पियर। ७५.. "परा। ?

·उपदेशरसायनरास:.] ४१ अविधिनिशिस्नानादिकः प्रवर्तते तदा घृतं सक्तुपु प्रन्ठानि तद्वन, समाहित समीहितेन संयुज्यते इति तेपां भाव इत्यर्थः ॥ २३ ॥ अथ तत्प्रार्थनया नृपतिचेष्टितमाह- जइ किर नरवइ कि वि दसमवस ताहि वि अप्पहि विहिचेइय दस । तह वि न धम्मिय विहि विणु अगदहि जइ ते सच्चि वि उदृदि लगुदिदि ।। २४ ॥ [ यदि किल नरपतयः केऽपि दुःपमानगा । तेपामप्यर्पयन्ति विधिचैत्यानि दश । तथापि न धार्मिका विधि विना करतायत यदि ते सर्वेऽयुत्तिष्टन्ते लगु. ॥ २१ ॥ ] यदि किल केऽपि नृपतयः फेचा निर्विवेकिनो दुव्या दमा ५ )PIT. शाद् दुष्टकालमाहात्म्यालोभाभिभूतारनेपामप्यविधिकारिणाग पनि विधिचैत्यानि 'दशेति यमकानुरोधेन तेन त्रीणि चत्वारि धेति दया । 75 विधिपत्यापहारेऽपि धार्मिका विधि विना थुकिमतरं न न. २६ पर। यदि ते विपक्षाः सर्वेऽप्युतिष्ठन्ते लगुडे: प्रातुमित्यर्थः ।। २० ॥ नन्येवं सति तेषां विधिचैत्यसंघ कथं भविष्यतीत्या --- निन् वि सुगर-देवपयभत्ता पणपरामिहि सरंतह संता । सासणसुर पस ते भई धम्मिय फज पसाईहि सवई ॥ २५ ॥ [नियमपि सुगुरु- देताना पपरगनि स्माता सतान। शासनगरा प्रकारे भयान धारित काम प्रा.९५ । नियमपि साम-देवमान ५ . परमकि? a.. रखपमेव प्रसना मनात पनि लाभानिस साधपती. १५।६८ ६ - 7 .

·४२ [ जिनदत्तसूरिविरक्ति धम्मि धम्मुकज्जु साहंतउ परु मारइ कीवइ जुझंतउ । तु वि तसु धम्मु अस्थि न हु नासइ परमपई निवसइ सो सासइ ।। २६ ॥ [ धार्मिको धर्मकार्य साधयन् पर मारयति कथमपि युध्यमानः । तथापि तस्य धर्मोऽस्ति न खलु नश्यति परमपदे निवसति स शाश्वते ॥ २६ ॥ ] धार्मिको धर्मकार्य विधिचैत्यग्रहणादिकं साधयन् सन् कदाचित् परं विपक्षं तदुपघाताय प्रवृत्तं कथमपि मर्मप्रहाररादिना व्यापादयति युध्यमानस्तेन संह तथापि तस्य निश्चयनयेन धर्मोऽस्त्येव केवलविधिप्रवर्तनाय विधिचैत्यग्रहण- प्रवृत्तेः । न तु नैव तद्वयापादनेन धर्मो नश्यति । तथा च क्रमेण परमपदे मोक्षे निवसति स शाश्वते । अयमत्र भावार्थः--धार्मिकः केवलविधिविधानलालस: सन् अविधिं सर्वथाऽसहमानोऽविधिकारकान् जिणपवयणस्स अहियं सन्वत्था' मेण वारेइ' ति सिद्धान्तवचनानुस्मरणेन यथा तथा निवारयन् कदाचित् परं हन्यादपि तथाप्यत्यन्तशुद्धमनस्कत्वात् शुद्धचारित्रपरिपालनप्रवृत्तसहसाकारनिपा- वितद्वीन्द्रियादिमहामुनिवन्निष्पाप एव । तथा चोच्यते-- (उच्चालिपॅम्मि पाए इरियासमियस्स संकमट्ठाए । वावजिज्ज कुलिंगी मरिज तं योगमासज ॥ न य तस्स तन्निमित्तो बंघो सुहुमो वि देसिओ समए । अणवजोहपओगेण सव्वभावेण सो जम्हा ॥” इत्यर्थः ॥२६ ।। सावय विहिधम्मह अहिगारिय निन्ज न हुति दीहसंसारिय । अविहि करिति न सुहगुरुवारिय जिणसंबंधिय धरहि न दारिय ॥ २७ ॥ (१) जिनप्रवचनस्याहित सर्वस्थाम्ना वारयेत् इति । (२) उच्चालिते पादे ईर्याममितम्य सड़कमार्थम् । ध्यापयेत कुलिसी घ्रियेत त योगमामाद्य। न च तस्य तमिमित्तो यन्धः सूक्ष्मोऽपि देशितः गमये । भनवोधप्रयोगा सर्वमावन म यम्मान् ।। १ स. ग. धानिमय | २ क. प:। ३ रा. ग.२ प्रहः। ४क, प्रहणान। '५. उचयनि । ६. ग. बाय ।

·उपदेशरसायनरासः ] ४२ [श्रावका विधिधर्मस्याधिफारिणो य एव न भवन्ति दीर्घसंसारिणः । अविधिं कुर्वन्ति न शुभगुरुवारिता जिनसम्बन्धिनी धारयन्ति न दारिकाम् ॥ २७ ॥] आवका विधिधर्माधिकारिणस्त एव ये न भवन्ति महानर्थ हेवफार्थनिवृत्ति- व्यग्यशुद्धचित्तत्वेन दीर्घसंसारिणः । अविधि जिनभवने भोजन-शयनादिरूपं नैव कुर्वन्ति शुभगुरुवारिताः । इदं च पदमुत्तरत्रापि सर्वत्र योज्यम् । नधा जिनसम्बन्धिनी तत्परिग्रहस्थितां वेश्यां न धारयन्ति, तस्याः सर्वदा पापप्रपा- रूपत्वादित्यर्थः ।। २७॥ अथ विधिमेवाह- जइ किर फुल्लई लभइ मुल्लिण तो वाडिय न करहि सहु कुविण | थावर घर-हट्टइ न करावहि जिणधणु संगहुँ करि न वद्धारहि ॥ २८ ॥ [ यदि किल पुष्पाणि लभ्यन्ते मूल्येन तदा वाटिका न कुर्वन्ति सह कूपेन । स्थावराणि गृह-हटादीनि न कारयन्ति जिनधन सड्महं कृत्वा न वर्धयन्ति ।। २८ ।। यदि किल पुष्पाणि मूल्येन लभ्यन्ते तदा वाटिकां न कुर्वन्ति सह कूपेन स्थावराणि स्थिरतराणि देवसकतया देवद्रव्येणैव गृह-हट्टादीनि न फारयन्ति । जिनस्य धनं गणिम-धरिम-मेय-पारिच्छेद्यादिरूपं तद्रव्येण संगृह्य न वर्धयन्ति जिनस्य (१) ॥२८॥ जइ किर कु वि मरंतु घर-हटइ देइ त लिजहि लहणावमुई। अह कु वि भत्तिहि देइ त लिज्जहि तब्भाडयधाण जिण पूइज्जहि ।। २९ ॥ [ यदि फिल कोऽपि म्रियमाणो गृह-रह ददाति तदा गृपते उभ्यानुसारेण । १ राग. मग । २ ६. 'सपना। ३. शापि । ४ रा. ग.हि।५. परहिं । ६ क. सगा उ । .. कारपतीपर्य । ८ रा.गहिनी। ९ स. ए. का। ०१. ग, सम्भाद।

·[ जिनदत्तसूरिविरचित अथ कोऽपि भक्या ददाति तदा गृह्यते तभाटकधनेन जिनाः पूज्यन्ते ॥ २९ ॥ ] यदि किल कश्चिद् देवद्रव्याधमर्ण ऋणमोक्षाय म्रियमाणः सन् वस्त्वन्तरा- भावेन गृहं हटुं वा जिनाय ददाति, तदा गृह्यते लभ्यद्रव्यानुसारेण । अथ कश्चिद् भक्त्या ददाति, तदापि गृह्यते । तस्य गृहादेर्भाटकधनेन जिनाः पूज्यन्ते इति विधिः । शेपस्तु पूर्वोक्तः स्थावरविधानादिरविधिरेवेत्यर्थः ।। २९ ॥ दित न सावय ते वारिज्जहिं धम्मिकज्जि ते उच्छाहिज्जहिं । घरवावारु सव्वु जिव मिल्लाहिं जिव न कसाईहिं ते पिलिज्जहि ॥ ३० ॥ [ दढतो न श्रावफास्ते वार्यन्ते धर्मकार्गे ते उत्सायन्ते । गृहव्यापार सर्व यथा मुन्नन्ति यथा न कपायैस्ते पीट्यन्ते ॥ ३० ॥ ददतो गृह-हट्टादीन ते श्रावका न वार्यन्ते, प्रत्युत धर्मकार्ये देवद्रव्यऋण- विगोधने उन्मादान्ते । तथा तहानप्रवृत्ताः सन्तो गृहव्यापार सर्व वृत्तिव्यवच्छे- दकारिव्यवहार मुक्त्वा यथा मुश्चन्ति । यथा च कपायैः क्रोध-लोभादिभिस्ने न पादयन्न इत्यर्थ ॥ ३० ॥ किश्च-- निय निव धम्मु कहिंति सयाणा मित्र ने मरिवि हुंनि मुराणा । चिनामोय करत हाहिय जग तहि कार हनि नटाहिय ॥ ३१ ॥ का की दयनर शिया -::मार गुगतः । गया 7] नाना ॥ ३१ ॥ ] .: : शि. मुलाशापां गया नयमापन ना: निरपरा:गाया। 22 Feगुरसम्ममानदार ·१ - उपदेारतापनरान] पूजामात्रस्याप्टाहिकाशब्देन विवक्षितत्वात्। न च तदष्टाहिकाशब्दाभिधेयं न भवतीति वाच्यम् , तस्य पष्ठाझविवरणे अभयदेवसूरिभिस्तथा वर्णनात् । जनाः श्रावक- लोकास्तत्र चैत्रादौ कृतेति पदैकदेशे पदसमुदायोपचारात् ' कृताष्टाहिका भवन्ति नष्टाहिता वस्तायो वा इत्यर्थः ॥ ३१ ॥ अधागमिकं प्रकारान्तरमप्याह- जिव कल्लाणंयपुहिहि किज्जहिं तिव करिति सावय जहसत्तिहिं । जा लहुडी सा नचाविज्जइ वही सुगुरु-वयणि आणिज्जइ ।। ३२ ॥ [ यथा कल्याणकपृष्टे क्रियन्ते तथा कुर्वन्ति श्रावका यथाशक्त्या । या लघ्वी सा नय॑ते वृहती सुगुरुवचनेनानीयते ॥ ३२ ॥ ] या जन्मकल्याणादिपृष्ठे फ्रियन्ते देवेन्द्रादिभिः किल । कृतकल्याणकमहो- सवा नन्दीश्वरे देवेन्द्रादयोऽष्टाहिकामहिमाः कुर्वन्ति । तद् यदि तदनुसारेण श्रावका अप्यत्यन्तमृद्धिमन्तः क्वचित् कल्याणकानन्तरमष्टाहिका आरभन्ते तदा न दोपः । तथा पुर्वन्ति श्रावका यथासामर्थ्य तथा विधिपरैः श्रावकैर्लध्वी नर्तकी सा विधिचैत्ये नर्तनं फार्यते निर्विकारत्वात् । याऽपि वृहती सा सुगुरु- बचनेनैव नर्तनायानीयते । अयमत्राशयः-यद्यपि तरुणविदग्धरूपवतीन-की- नर्त्तने प्रेक्षणक सातिशयशोभं भवति; तथापि प्रतिदिनं तदागमने तरुणश्रावकपुत्रा- दीना तस्या जिनद्रव्यदानादौ चित्तविश्लेपो भवति । तन्निमित्तं च क्रमेण देवगृह- त्यागादिना धर्मादपि प्रतिपातो भवतीति विमृश्य गीतार्थैरागमानिपिद्धमपि सर्वदा तदागमनं न्यपेधि । कदाचित् तु देवगृहादिप्रतिष्ठायां जलानयनादिमहोत्सवे साति- शयप्रेक्षणकादिनिर्वाहाय सा आकारयितुमिप्यते श्रावकैः, परं. बहुतरदोप- दृष्ट्या गुरुभिरत्यन्तं निषेधे गुर्वाज्ञामन्तरेण न ते तामाहातुं प्रभवन्ति, अत्यन्ताज्ञा- परत्वात् । ततस्तादृशे प्रस्तावे गुरुमापृच्छ्यानयन्तीत्यभिप्रायेण 'वही सुगुरुवय- णेण' इत्यादि अभिधीयते । ततोऽहो! युगप्रधानाना निर्विकारं वचनमित्यादापहासः केपाश्चिद् दुर्विदग्धानां सर्वथा नावकाश लभत इत्यर्थः ॥ ३२ ॥ १ स. ग° गपुरिहि । २ क. तथा । ३ क. पि तदपि । ४ क दानादानादौ । ५ क या । ६ रा. ग. प्रेक्षणादि । ७ क° रत्यतनि । ८ रा ग. नतरेण । ९ क. इलायभि । .

·४६ [ जिनदत्तमरिनिगचित जोवणत्थ जा नचइ दाग सा लग्गई सावयह वियारी । तिहि' निमित्तु सावयसुय फहिं अंतिहिं दिवसिहिं धम्मह फिट्टहिं ॥ ३३॥ [ यौवनस्था या नृत्यति दारा सा लगति श्रावकान् विप्रतारयितुम् । तस्या निमित्तं श्रावकसुता विश्लिप्यन्ति यातेपु दिवसेषु धर्माद् भ्रश्यन्ति ॥ ३३ ॥ ] यतो यौवनस्था वेश्या या प्रतिदिनं नृत्यति साऽत्यन्तपरिचयात् प्रवर्त्तते श्रावकान् तरुणान् विप्रतारयितुम् । धर्माध्यवसायात् कामाध्यवसायप्रवर्तकत्वं विप्रतारणम् । तस्या निमित्तं श्रावकसुताः परस्परतो विश्लिष्टचित्ता भवन्ति । गच्छ- द्भिश्च दिनैरत्यन्तविरोधेन धर्मादपि भ्रश्यन्तीत्यर्थः ॥ ३३ ॥ वहुय लोय रायंध स पिच्छेहि जिणमुह-पंकउ विरला वंछहि। जणु जिणभर्वेणि सुहत्थु जु आयउ मरइ सु तिक्खकर्डक्खिहिं घायउ ॥ ३४ ॥ [ बहवो लोका रागान्धास्ता प्रेक्षन्ते जिनमुखपङ्कज विरला वाञ्छन्ति । जनो जिनभवने सुखार्थ य आगतो नियते स तीक्ष्णकटाक्षेतितः ॥ ३४ ॥] हवो लोका रागान्धास्तामेव प्रेक्षन्ते । जिनमुखपङ्कजं विरला वाञ्छन्ति द्रष्टुम् । तथा च जिनभवने सुखार्थ सर्वथोपशान्तचित्तत्वेनालादमनुभवितुं य आगतः स म्रियते दुःखातिशयमनुभवति तत्तीक्ष्णकटाक्षः प्रहत इत्यर्थः ।। ३४ ॥ राग विरुद्धा नवि गाइजहिं हियइ धरतिहि जिणगुण गिजहिं । १ क. तहि । २ ख. ग. पिच्छहिं । ३ ख ग, वंहि । ४ ख. ग, भवण । ५ क. करसहिद स. ग. देहत ।

·उपदेशरसायनरासः] पाड वि न हु अजुत्त वाइजहिं लइवुडिडउंडि-पमुह वारिज्जाहिं ॥ ३५ ॥ [रागा विरुद्धा नैव गीयन्ते । हदये धारयभिर्जिनगुणा गीयन्ते । पाटा अपि नैवायुक्ता वाद्यन्ते लइबुडिडउडिप्रमुसा वार्यन्ते ॥ ३५ ॥] रागा भैरव-मेघरागादयोऽत्यन्तशोकाविर्भावयत्वेन पिगदा नैव गीयन्ने । हपये जिनगुणानेव धारयद्भिर्जिनानामेव गुणा गीयन्ते, न त्पन्येपाम । पाटा अपि पाणविकादिप्रसिद्धा नैवायुक्ता मरणाद्यवस्थासूचका वावरते । सानेवाद-लर. युडिडउटिप्रभृतयः । पाटारतत्प्रसिद्धा एव वार्यन्रोऽन्यन्तं श्रुतिय नात्या- दित्यर्थः ॥ ३५ ॥ उचिय थुत्ति-थुयपाढ पदिजहिं जे सिद्धतिहिं साहु संधिजहिं । तालारासु वि दिति न रयणिदि दिवसि वि' लउडारसु सतुं पुरिसिहं ।। ३६ ।। [ उचिता. स्तुति-स्तोत्रपाठाः पद्यन्ते ये सिमान्तेन सह सन्धीयन्ते । तारारासफमपि ददति न रजन्यां दिवसेऽपि रगुडरास सह पुरुष ॥ १६ ॥ उचितानि स्तुति-रतोग्राणि देवामे पल्यन्ते, यानि सिद्धान्तेन सा साधी- चन्ते, न पुनरुत्सूपाणि । तालारांसकमपि न ददति पाता रगन्यां प्रदीपोरने पि । सदानीमाश्यसूक्ष्मपिपीलिकासि सुत्मात् । दिसेऽपि गुरेरा पुर. परप्यारसां योपिभिः सस्यात्यन्तनिटचेपारूपत्या. पदाचिन् प्रमादरमागरूषा- पापातहेतुरवात् , दुटपाटादिषत्वात्पर्य ॥ १६ ॥ धम्मिय नाटय पर नदिजी भरह-सगरनिपलमण परिमा। पळपाहि-पर-या परिपई नरिवि अंति ति पपाप ॥ ३ ॥ -- .

·४८ ['जिनदत्तसृरिविरचित - [धार्मिकानि नाटकानि पर नृत्यन्ते भरत-सगरनिष्क्रमणानि कथ्यन्ते । चक्रवर्ति-बलराजस्य चरितानि नर्तित्वाऽन्ते भवन्ति प्रव्रजितानि ॥ ३७॥] धार्मिकान्येव परं नाटकानि नृत्यन्ते, न तु राम-रावणादिसम्बन्धीनि येपु नाटकेपु भरत-सगरनिष्क्रमणानि कथ्यन्ते । अन्यान्यपि चक्रवर्ति-बलदेव-दशा- भद्रादिचरितानि च । कि वहुना ? यत्र तानि नर्तित्वा पर्यन्ते प्रत्रज्यादिहेतुः संवेगवासना जायते तन्नर्तनीयमित्यर्थः ॥ ३७ ।। हास खिड्ड हुड्ड वि वज्जिजहिं सहु पुरिसेहि वि केलि न किजहिं । रत्तिहिं जुवइपवेसु निवारहिं न्हवणु नंदि न पइड कगवहिं ॥३८॥ [ हास्य-क्रीडा-हुड्डा अपि वय॑न्ते सह पुरुपैरपि केलिर्न क्रियते । रात्रौ युवतिप्रवेश निवारयन्ति स्नपन नन्दि न प्रतिष्ठा कारयन्ति ॥ ३८ ॥] हास्य-क्रीडा-हुड्डा अपि वय॑न्ते चैत्ये । सह पुरुपैरपि चसूरिन क्रियते । रात्रौ युवतिप्रवेशं निवारयन्ति सुश्राद्धाः, स्नपनं नन्दि प्रतिष्ठां च न कारयन्ति । आचार्यादिभिस्तदानीं तदागमनस्यागमनिपिद्धत्वात् तेजस्कायिकादिध्वंसहेतुत्वा- ञ्चेत्यर्थः ॥ ३८ ॥ माहमाल-जलकीलंदोलय ति वि अजुत्त न करंति गुणालय । पलि अत्यमियइ दिणयरि न धरहिं घरकन्जई पुण जिणहरि न करहिं ॥ ३९ ॥ [माघमाला-जलक्रीडाऽऽन्दोलन तदप्ययुक्त न कुन्ति गुणालयाः । बटिमस्तमिते दिनकरे न धारयन्ति गृहकार्याणि पुनर्जिनगृहे न कुर्वन्ति ॥ ३९ ॥.] १ रा. ग. रिहि।

·A उपदेशरसायनरासः] ४९ माघमाला-जलक्रीडा-देवतान्दोलनं च ता अप्यागमानुक्तत्वात् खिड्ग- क्रीडाप्रायत्वेन चायुक्तत्वान कुर्वन्ति गुणालयाः । बलि पक्वान्नादिरूपमस्तमिते दिनकरे न धारयन्ति । रात्रौ चतुर्विधस्याप्याहारस्य तद्वर्ण-तद्रस-जीवसंसक्ति- मत्त्वेनागमाभिहिततयाऽत्यन्तजुगुप्सितत्वात् । गृहकार्याणि लेखक-वाणिज्य- झगटकादीनि जिनगृहे न कुर्वन्तीत्यर्थः ॥ ३९ ॥ चैत्यसम्बन्धी विधिरुक्तोऽथ विशिष्टाचार्यस्वरूपं व्यवहारं चाह- सूरि ति विहिजिणहार वक्खाणहि तहिं जे अविहि उस्सुत्तु न आणहिं । नंदि-पइह ते अहिगारिय सरि वि जे तदवार ते वारिय ॥ ४० ॥ [ सूरयस्ते विधिजिनगृहे व्याख्यानयन्ति तत्र येऽविध्युत्सूत्र नानयन्ति । नन्दि-प्रतिष्ठयोस्तेऽधिकारिणः सूरयोऽपि ये तदपरे ते बारिताः ॥ ४० ॥] सूरयस्त एव विधिजिनगृहे व्याख्यानं कुर्वन्ति ये तत्राविधिमुत्सूत्रं वा न किचिदानयन्ति उपदर्शयन्ति । नन्दि-प्रतिष्ठयोरपि त एवाधिकारिणः । सूरयोऽ पि ये तदपरे ते निवारिता उत्सूत्रादिप्रवर्तकत्वादित्यर्थः ।। ४० ।। एगु जुगप्पहाणु गुरु मन्नाहिं जो जिण गणिगुरु पवयणि वन्नहिं । तास सीसि गुणसिंगु समुहद पवयणु-कज्जु जु साहइ लहइ ॥४१॥ [ एक युगप्रधान गुरु मन्यन्ते य जिना गणिगुरु प्रवचने वर्णयन्ति । तस्य शी गुणशृङ्ग समुत्तिष्ठते प्रवचनकार्याणि यः साधयति लष्टानि ।। ४१ ।। एकस्मिन् काले एकमेव युगप्रधानं मन्यन्ते सुश्राद्धाः, न पहून् । यं जिना गणिगुरुं समस्ताचार्यश्रेष्ठं प्रवचने सिद्धान्ते वर्णयन्ति । इतरेभ्यस्तस्य को विशेष इत्याह-तस्य युगप्रधानस्य शीर्षे गुणशृङ्गं गुणोच्छ्रयरूपं समुत्तिष्ठते शेषेभ्यः सवै. रपि गुणैरुत्कृप्यत इत्यर्थः । प्रवचनकार्याणि विशिष्टप्रभावनाऽऽदीनि यः साधयति लष्टानि प्रधानानीत्यर्थः ॥४१॥ - ·- [जिनदत्तसूरिविरचित सो छउमत्थु वि जाणइ सव्वइ जिण-गुरु-समइपसाइण भव्वइ । चलइ न पाइण तेण जु दिउ जं जि निकाइउ त परि विणहउ ॥ ४२ ॥ [स च्छद्मस्थोऽपि जानाति सर्व जिन-गुरु-समयप्रसादेन भव्यम् । चलति न प्रायेण तेन यद् दृष्ट यत् पुनर्निकाचित तत् पुनर्विनष्टम् ॥ ४२ ॥] स युगप्रधानश्छद्मस्थोऽपि जानाति सर्वम् , एतत् कालानुसारि ज्ञेयम् । केनेत्याह-जिन-गुरु-सिद्धान्तप्रसादेन भव्यं यथावस्थितं नैसगिक-सातिशयप्रज्ञा- वत्त्वात् सिद्धान्तपारगतत्वाच्च, तथा च न चलति न विघटते प्रायेण यत् तेन दृष्टं सम्यक् श्रुतज्ञानप्रदीपेनावलोकितं भविष्यत्वेन क्वचिद् दृष्टमपि यत् पुनर्निका. चितमवश्यमनन्यथा भावि तत् पुनर्विनश्यतीत्यर्थः ॥ ४२ ॥ जिणपवयणभत्तउ जो सक्कु वि तसु पयचिंत करइ बहु[व] कै वि जसु । न कसाईहिं मणु पीडिज्जइ तेण सु देविहि वि इंडिज्जइ ॥ ४३ ॥ [ जिनप्रवचनभक्तो यः शक्रोऽपि तस्य पदचिन्ता करोति वहुव्यग्रोऽपि यस्य । न कपायैर्मनः पीड्यते तेनासौ देवैरपीड्यते ॥ ४३ ॥] जिनप्रवचने भक्तो योऽतः शक्रोऽपि तत्पदचिन्तामापद्यपि तन्निवर्त्तनादि- विपयां करोति बहुव्यग्रोऽपि । यस्य कपायैर्दुष्टविषय-क्रोधादिभिर्मनो न पीड्यते, तेनासौं देवैः सुरेन्द्रादिभिरपीयते स्तूयत इत्यर्थः ॥ ४३ ॥ इन्द्रचिन्ताविषयत्वे कारणान्तरमाह- मुगुरु-आण मंणि सइ जसु निवसइ जमु तत्तस्थि चित्त पुणु पविसइ । १क. "वा । २.दि।३ ग. मण ।

·उपवारसापनरासः] जो नाइण कुवि 'निणवि न सकाइ जो परवाह-भण नोसकाइ ॥ ४४ ॥ [सुगुर्माता मनसि सदा यस्य निवसति पत्य तत्वार्थे चित्त पुन. प्रविशति । यो न्यायेन केनापि जेतु न शक्यते य परवादिभयेन नावष्वकते ॥ ४४ ॥ सुगरुणामाश मनसि सर्वदा यस्य निविशते । यस्य तत्त्वार्थे चित्तं पुनः प्रविशति । यं न्यारेन फोऽपि जेतुं न शक्नोति । यः परवादिभयेन नाववष्कते नेवापसरतीत्पर्धः ॥४४॥ जन चरिइण गुणिचित्तु चमत्कार तसु जु न सहइ सु दूरि निलुक्कइ । जसु परिचित करहिं जे देवय तमु समचित्त ति थोवा सेवय ॥ ४५ ॥ [ यस्य चरितेन गुणिचित्त चमत्करोति त यो न सहते स दूर निहते। यस्य परिचिन्ता कुर्वन्ति ये देवाः तस्य सनचित्तास्ते स्तोका सेवकाः ॥ ४५ ॥] यस्य चरितेनाद्भुतेन गुणिनां चित्तं चमत्करोति । त यो न सहते मत्सरेण दूरमात्मानं निहोति (युते ) अयुक्तकारित्वात् । यस्य परिचिन्तां कुर्वन्ति देववा- स्तस्यात्यन्तगुणिनः समचित्ता ये ते स्तोकाः सेवका इत्यर्थः ॥ ४५ ॥ तमु निसि दिवसि चिंत इह (य) वट्टइ कहिं वि ठगवि जिणपवयणु फिट्टइ । भूरि भवंता दीसहि वोडा जे सु पसंसहि ते परि थोडा ॥ ४६ ॥ [ तस्य निशि दिवसे चिन्तेयं वर्तते क्वापि स्थाने जिनप्रवचनं भक्ष्यति । भूरयो भमन्तो दृश्यन्ते मुण्डिता ये त प्रशसन्ति ते पर स्तोकाः ॥ ४६ ॥] १२ ग. जिणिवि । २ प. भयण । ३ क. °चित, स. विं। रूस ५ रा. ग. दिवसु । ६ रा ग. कहि ।

·- ५२ [ जिनदत्तमरिविरचित तस्य युगप्रवरस्याहर्निशमियमेव चिन्ता वर्तते । कापि स्थाने जिनप्रवचनं मालिन्यं मा लभताम् । एवमतिशयेन प्रवचनानुकूल्येऽपि तस्य भूरयो भ्रमन्तोऽपि दृश्यन्ते वोडा मुण्डितशिरसः ये तं प्रशंसन्ति ते स्तोका एवेत्यर्थः ।। ४६ ।। प्रत्युत-- पिच्छेहि ते तमु पइ पइ पाणित तसु असंतु दुहु ढोयहिं आणिउं । धम्मपसाइण सो परि छुट्टइ सवत्थ वि सुहकजि पयट्टइ।। ४७ ॥ [प्रेक्षन्ते ते तस्य पदे पदे पानीय (च्छिद्रम् ) तस्यासद् दुःख ढोकयन्त्यानीय । धर्मप्रसादेन स पर च्छुट्यते सर्वत्रापि शुभकार्ये प्रवर्तते ॥ ४७ ॥] प्रेक्षन्ते ते मुण्डितशिरसः पदे पदे पानीयं देशविशेषभापया छिद्रम् । तस्या- सदशोभनं दुःखं परवाद्याद्युत्थापनेन पीडां ढोकयन्ति आनीय । धर्मप्रसादेनैव स तावत्सु दुष्टेषु सत्सु मुच्यते । ततः सर्वत्रापि शुभकार्ये प्रवर्तत इत्यर्थः ॥४७॥ तह वि हु ताहि वि सो नावि रूसइ खम न सु मिल्लइ नवि ते दूसइ जइ ति वि आवहि तो संभासइ जुत्तु तदुत्तु वि निसुणिवि तूसइ ॥ ४८ ॥ [ तथापि खल तेभ्योऽपि स नैव रुष्यति क्षमा न स मुञ्चति नापि तान् दूपयति । यदि तेऽप्यागच्छन्ति ततः सम्भापते युक्त तदुक्तमपि निश्रुत्य तुष्यति ॥ ४८॥] तथाप्येवमपि दुष्टाशयेषु स न रुष्यति । क्षमा तद्विषयानुकूलप्रवृत्तिरूपां न मुञ्चति । न च तान् दूपयति दोषवत्त्वेन ख्यापयति । यदि कदाचित् तेऽप्या- गच्छन्ति ततः सम्भापते । युक्तं तदुक्तमपि श्रुत्वा तुष्यति, न तु दुष्टोक्तत्वेन खण्डयतीत्यर्थः ।। ४८ ॥ अप्पु अणप्पु वि न सु बहु मन्नइ थोवगुणु वि पर पिच्छवि वनइ । म. ग. पिच्चहि । २ प. ग. वि तो।

·उपदेशरसायनरासः] एइ वि जइ तति भवसायरु ता अणुवत्तउ निशु वि सायरु ॥ ४९ ॥ [ आत्मानमनल्पमपि न स बटु मन्यते स्तोकगुणमपि पर प्रेक्ष्य वर्णयति । एतेऽपि यदि तरन्ति भवसागर ततोऽनुवर्तयामि नित्यमपि सादरम् ।। ४९ ॥] आत्मानमनल्पमपि पहुगुणत्वेन महान्तमपि नासी बहु मन्यते । स्तोक- गुणमपि परं प्रेक्ष्य वर्णयति उपवृहयति । चिन्तयति चैतेऽपि यदि तरन्ति भवसा. गरं ततोऽनुवर्त्तयामि सादरं पश्यामि नित्यमित्यर्थः ॥ ४९ ॥ जुगुपहाणु गुरु इउ परि चिंतइ तं-मूलि वि तं-मण सु निकितइ । लोउ लोयवत्ताणइ भग्गज तासु न दंसणु पिच्छइ नग्गउ ॥ ५० ॥ [ युगप्रधानो गुरुरेतदेव चिन्तयति तन्मूलेऽपि तन्मनः स निगन्तति । लोको लोकवार्तया भरः तस्य न दर्शन प्रेक्षते नामम् ( नगः ) ॥ ५० ॥] युगप्रधानो गुरुरेतदेव पूर्वोत्तं चिन्तयति । तन्मूलेऽपि तत्पाझेऽपि वर्त- मानस्तस्य युगमधानस्य मनश्चित्तं स दुष्टचित्तो मर्मोपहनादिना नियन्तति । 'तं पुण' इति पाठान्तरे तु तं सूरिमिति । सधा सन्मूलान्यपि शान-दर्शन-चारि- प्राणि स्वबुथा पीडयतीति योज्यम् । लोको मुग्धधार्मिकजनो लोकवार्तव तथा- विधदुष्टविधीयमानगुरुविषयासपणातश्रवणेनैव भमः सूरिविपयं वैमुर यमाता- दितः सन् तस्य सूरदर्शनमपि शान्तरूपं न प्रेक्षते नाप्यमं दुभवान्तरलाभलक्षण मित्यर्थः ॥५०॥ एवं युगप्रधानस्वरूपे विहिते तल्पिय प्रवाहपतितजनवपनमार- घर गुरु केहि वि लोइहि पनि तु वि अम्हारह संधि न मनि । अमि फेम इसु पुष्टिहि लग ? अजिरि जिव किव नियगर मिटई ।। ५१ ।। १६. . . .

·m १ रहे। का निगम ॥२१॥ पर गुरुः सियो, परममा मानन मानित पा कर ग लगाम: ? । मौदिशामिन नित. गुलं मुभा ॥ ५१ ।। पारतंत-विरिनिगर-निमार जणु प सुर मग तुमउ। तिणि जणु विचिम्मिहि सहे अगदर इह परलोई वि आणा रगडः ॥ ५२ ॥ [ पारतन्त्र्य-शपिविमुको जन एतद् वदति मार्गान्युतः । तेन जनो विविधागिरः सह कलहायते इह परलोकेऽप्यामान वायति ॥ १२ ॥ पारतन्त्र्यविधिविषयैर्विमुक्तो जनः प्रवाहपतित एतत् पूर्वोक्तं वदति मार्ग- भ्रष्टः सन्। यत एतदेवं तेन कारणेन जनः पूर्वोक्त एव । विविधार्मिकैः सह कलहा- यते । तथा चासाविह-परलोकयोरात्मानं वञ्चयतीत्यर्थः ॥ ५२ ॥ तु वि अविलक्खं विवाउ करंतउ किवइ न थकाइ विहि असहंतउ । जो जिणभासिउ विहि सु कि तुट्टइ ? सो झगडंतु लोउ परिफिट्टइ ।। ५३ ।। [ तथाप्यविलक्षो विवाद कुर्वन् कथमपि नावतिष्ठते विधिमसहमानः । यो जिनभाषितो विधि. स किं त्रुट्यति ? असौ कलहायमानो लोकः परिभ्रश्यति ॥ १३ ॥] यद्यप्यात्मानं वञ्चयति तथाप्यविलक्षोऽविवेकित्वाददीनो विवादं कुर्वन धार्मिकैः सह कथमपि नावतिष्ठते विधिमसहमानः । यतो न जानात्यसौ मूर्यो १ . °दीयस । २ क, मनितः । ३ ख ग. °ततु । ४ क. इहु । ५ ख. ग.° हि सहुँ ज्झ। ६ ख, ग. लोय । ७ ख. ग, लखु। ८ ख. ग, ज्झग।

·उपदेशरसायनरातः] यदुत जिनभापितो विधिः स किं विवादादिनाऽपि त्रुट्यति ?, केवलमसौ कल- हायमानो लोक एव भ्रश्यति सद्धर्मलाभादित्यर्थः ॥ ५३ ॥ विधेरव्यवच्छेदमेवाह- दुप्पसहंतु चरणु जं वुत्तर तं विहि विणु किव होइ निरुत्तउ । इक्क सूरि इका वि स अज्जी इकु देस जि का वि देसज्जी ॥ ५४॥ [ दुःप्रसभान्त चरण यदुक्त तद् विधि विना कथं भवति निरुक्तम् ।। एकः सरिरकाऽपि साऽऽर्या एको देशार्य एकाऽपि देशार्या ॥ १४ ॥] दुःप्रसभान्तं चरणं यदुक्त भगवता, तद् विधि विना विधिव्यवच्छेदे फर्थ भवति निरुक्तं निश्चितम् । यदेकः सूरि१:प्रसभः, एकाऽप्यार्या साध्वी सत्यक्षी- नाम्नी, एकच देशम(विर तिः श्रावको नगिलनामा, एका घ फल्गुश्रीनाम्नी देशेनार्या साध्वी देशविरता श्राविकेत्यर्थः ॥ ५४॥ तह वीरह तु वि तित्थु पयट्टइ तं दस-वीसह अन्जु कि तुट्टइ ? । नाण-चरण-दसणगुणसंठिउ संघु तु दुचा जिणिहि जहहिउ ॥ ५५ ॥ [ तथा वीरस्य तदपि तीर्घ प्रवर्तते तद् दशभिर्विशत्याऽद्य किं त्रुट्यति । शान-चरण-दर्शनगुणतस्थित सधः स उच्यते जिनैधास्थितः ॥ ५५ ॥] तथापि वारस्य तीर्थ प्रवर्तते तद् दशभिर्विशत्या वा प्रभूतसुसाध्वाशुपलक्षणं चैतदद्य कि यति ? नैव । तत्र च सर्वत्रापि विधिरस्त्येव । न चैकादिसावादि- भावे फयमसौ सपः? यतः शान-दर्शन-चारित्रगुणसंस्थितः स्तोकोऽपि सास उच्यते जिनैर्यथावस्थितः सत्यो न तु भभूत एव मेलक इत्यर्थः ॥ ५५ ॥ दध-खित्त-फाल-ठिइ वट्टा गुणि-मच्छरु करंतु न निरइ । १६.रा. सभि । २५, रा. संश।

·[जिनदत्तसरिविरचित गुणविहूणु संघाउ कहिज्जइ लोअपवाहनईए जो निजइ ।। ५६ ॥ [ द्रव्य-क्षेत्र-कालस्थित्या वर्तते गुणिमत्सरं कुर्वन् न निवर्तते । गुणविहीनः सड्यातः कथ्यते लोकप्रवाहनद्या यो नीयते ॥ १६ ॥] द्रव्य-क्षेत्र-कालस्थित्या तदनुसारेण वर्तते । गुणिषु च मत्सरं न करोत्येव। कदाचित् कुकर्मवशात् तत्करणेऽपि तत्रैव न स्थिरतराशयो भवति । अथ दुःस- वस्वरूपमाह-गुणविहीनो बहुजनोऽपि सघात एव कथ्यते लोकप्रवाहनद्या यो नीयत इत्यर्थः ॥ ५६ ॥ तथा- जुत्ताजुत्तु वियारु न रुचइ जसु जं भावइ तं तिण वुच्चइ । अविवेइहिं सु वि संघु भणिजइ परं गीयस्थिहिं किव मनिज्जइ ? ॥ ५७ ॥ [युक्तायुक्तविचारो न रोचते यस्य यद् भाति तत् तेनोच्यते । अविवेकिभिः सोऽपि सड्यो भण्यते पर गीतार्थैः कथ मन्यते ? ॥ ५७ ॥] युक्तायुक्तविचारो यस्मै न रोचते, तत्सघातमध्ये च यस्य यद् भात्ययुक्त- मपि तत् तेनोच्यते । अविवेकिभिः सोऽपि सङ्घो भण्यते, परं गीताथैः कथमसौ सङ्घत्वेन मन्यते ? निर्गुणत्वादित्यर्थः ।। ५७ ।। विणु कारणि सिद्धति निसिद्धउ वंदणाइकरणु वि जु पसिद्धउ । तसु गीयत्व के कारण विणु पइदिणु मिलहिं करहिं पयवंदणु ? ॥ ५८ ।। [विना कारण सिद्धान्ते निषिद्ध वन्दनाऽऽदिकरणमपि यत् प्रसिद्धम् ।

·उपदेशरसायनरातः] - तस्य गीतार्थाः कथ कारण विना प्रतिदिन मिलन्ति कुर्वन्ति पदवन्दनम् । ॥ १८ ॥ विना कारणं ' (१)अग्गीयादायने खेत्ते अन्नत्य ठिइअभावंमि' इत्यादिकं सिद्धान्ते निषिद्धं वन्दनाऽऽदिकरणमपि (२) वायाइ नमुकारों' इत्यादिकं यत् प्रसिद्धं तस्य साध्वादिसधातस्य गीतार्थाः केन हेतुना कारणं विनाऽपि प्रतिदिन मिलन्ति ? कुर्वन्ति च पदवन्दनम् १ नैवेत्यर्थः ॥ ५८ ॥ प्रवाहपतितश्च जन:- जो असंधु सो संघु पयासह जु जि संघु तसु दूरिण नासइ । जिव रायंध जुवइदेहंगिहिं चंद कुंद अणहुंति वि लक्खहिं ।। ५९ ॥ [ योऽसधस्त सङ्घ प्रकाशयति यथ सङ्घस्तस्माद् द्रेण नश्यति । यथा रागान्धा युवतिदेहाङ्गेषु चन्द्र-कुन्दादीनसतोऽपि लक्षयन्ति ॥ ५९॥] योऽसंघः तं सपमिति प्रकाशयति, यश्च सुसजस्तस्माद् दूरेण नश्यति । किमि त्येवमित्याह-यथा रागान्धा युवतिदेहावयवेषु चन्द्र-कुन्दादीनसतोऽपि लक्षय- न्तीत्यर्थः ॥ ५९॥ तिवं दंसणरायंध निरिक्खहि जं न अस्थि तं वत्थु विवखंहि । ते विवरीयदिहि सिवसुक्खई पाविहि सुमिर्णि वि कह पञ्चक्खई ? ॥ ६ ॥ [ तथा दर्शनरागान्धा निरीक्षन्ते यद् नास्ति तद् वस्तु विवक्षान्ति । ते विपरीतयः शिवसौख्यानि प्राप्नुवन्ति सप्नेऽपि कथ प्रत्यक्षेण ॥ ६ ॥ तथा वेपमानमेव प्रमाणमिति दर्शनरागान्धा निरीक्षन्ते । तथा च पदसहे सयत्वं नास्ति, तमपि पदार्थ विशेषेण पश्यन्ति । ते विपरीतयः शिवसौख्यानि प्राप्नुवन्ति स्वप्नेऽपि नैव, कथ पुनः प्रत्यक्षेणेत्यर्थः ॥ ६ ॥ (1) सन्मापा क्षेज्या स्पिचभाये। (२) या ग्यास १ रा.ग समर । २ नेव। ३ रा. ग. रा. नारा गई। । ८ ·[जिनदत्तसारीवरचित - । अथ श्राद्धशिक्षामाह-- दम्म लिंति साहम्मिय-संतिय अवरुप्परु झगडंति न दिति य । ते विहिधम्मह खिंस मेहति य लोयमज्झि अगंडति करंति य ।। ६१ ॥ [ द्रम्मान् लान्ति साधर्मिकसत्कान् परस्पर कलहायन्ते न ददति च । ते विधिधर्मस्य खिंसा महती च लोकमध्ये कलहायमानाः कुर्वन्ति च ॥ ६१ ॥ ] ये लोभाभिभूताः सन्तो द्रम्मान् गृहन्ति साधर्मिकसत्कान् । ततः परस्परं कलहायन्ते, न ददति । ते विधिधर्मस्य खिंसां जुगुप्साविशेपं महती लोकमध्ये कलहायमानाश्च कुर्वन्तीत्यर्थः ॥ ६१ ॥ एवं च सति- जिणपवयण-अपभावण वड्डी तउ सम्मत्तह वत्त वि वुड्डी । जुत्तिहि देवदतु तं भजइ हुँतउं मग्गइ तो वि न दिजइ ॥ ६२ ॥ [ जिनप्रवचनाप्रभावना महती ततः सम्यक्त्वस्य वार्ताऽपि नष्टा । युक्त्या देवद्रव्य तद् भज्यते सत् मार्गयति तथापि न दीयते ।। ६२ ।।] जिनप्रवचनस्याप्रभावना महती । ततोऽप्रभावनायाः सकाशात् सम्यक्त्वस्य प्रभावनाव्यङ्ग्यस्य वार्ताऽपि समुद्रंपतितरत्नमिव नष्टा । किमिति सम्यक्त्वं नश्य तीत्याह-युक्त्या विचारेण देवद्रव्यं तद् भज्यते । यतः साधर्मिकद्रव्यं सप्तक्षेत्र्या- मुपयुज्यते, तत्र च जिनभवन-बिम्बादिकमस्ति । ततः साधर्मिकद्रव्यभड्ने परमार्थतो जिनभवन-बिम्बादिव्यभगः क्रियत इति भावः । गृहे सदपि तस्य मार्गयतोऽपि तथापि यदि न दीयत इत्यर्थः ।। ६२ ।। वेडा चेट्टी परिणाविजहिं ते वि समाणधम्म-घरि दिजहिं । म गजाग' । २ स ग महिनि । ३. ग. वडी । ४ क त । ५ रा, ग, गमुद्दे पक. जिनवित।

·उपदेशरसायनरास.] विसमधम्म-घरि जइ वीनाइ तो सम(म्म )तु सुनिच्छइ वाहइ ॥ ६३ ॥ [ पुना' पुत्रिकाः परिणाय्यन्ते तेऽपि समानधर्मगृहे दीयन्ते । विपमधर्मगृहे यदि विवाहयति तदा सम्यक्त्व स निश्चगेन बाधते ॥ ६३ ॥] पुत्राः पुत्रिकाच गृहस्थैञ्चायोगे नैव विवाघन्ते । तत्रोपदेशमाह-तेऽपि समा- नंधर्मगृहे दीयन्ते इति पुत्रिकाविषयं योद्धव्यम् । विपमधर्मा विभिन्नधर्माणस्तद्गेहे यदि विवाहयति पुत्रादीन् तदा सम्यक्त्वं स निश्चयेन बाधते स्वस्य परस्य च । तत्सं. सर्गेण कदाचिच्छुद्धधर्ममार्गात् प्रच्यवनस्यापि सम्भवादिति भाव इत्यर्थः ॥६३॥ थोडइ धणि संसारियकजई साहिज्जई सबई सावजई। विहिधम्मत्थि अत्यु विग्विजई जेण सु अप्पे निहुइ निजइ ॥ ६४ ॥ [स्तोकेन धनेन सासारिककाणि साध्यन्ते सर्वाणि सावधानि । विधिधर्मार्थेऽर्थ उपयोज्यते येन स आमा निर्वृति नीयते ।। ६४ ॥ ] स्तोकेनैव धनेन सासारिककार्याणि विवाह-मुण्डनादीनि सर्वाणि सावद्यानि साध्यन्ते । विधिधर्मार्थे जिन-सद्धपूजादावर्धः प्रभूततरोऽप्युपयोज्यते । येन स शुद्धविधिविधाता आत्मा निवृति नीयत इत्यर्थः ।। ६४ ॥ सावय वसहिं जेहिं किर गर्वहिं साहुणि साहु तित्थु जइ आवहिं । भत्त वर्थ फासुय जल आसण वसहिं वि दिति य पावपणासण ॥ ६५ ॥ [श्रावका वसन्ति येषु किल स्थानेषु साव्य. साधवस्तत्र यद्यागच्छन्ति । १ रा. ग. स्थ. स्वयो। २ क ग न । ३ रा. ग. ३ | ४ रा. ग. जुइ । ५ राग अप्पा । ६ क. ठाविति । ७ क. हि । ८ फ. ग. पुत्त फाय । - ·[ जिनदत्तरिविरचित भक्त यन्त्र-प्रामुकजलासनानि वसतिमरि ददति च पाचप्रणाशनान् (का.)॥६५॥] आवका वसन्ति येषु ग्राम-नगरादिषु किल स्थानेषु साध्यः साधवो वा विहारक्रमेण यदि तत्रागच्छन्ति तदा आगतानां साध्वादीनां भक्त-वन-प्रासुक- जलासनानि वसतीश्च ददति । प्रासुकपदं चैपगीयोपलक्षगं तब मध्यस्थितमपि भत्तादिषु सर्वेषु योज्यम् । पापप्रणाशनान् भक्तादीन् पापप्रणाशका वा श्राद्धाः । न ददतीति पाठे तु काका पापप्रणाशना न भवन्ति' इति शेष इत्यर्थः ।। ६५ ।। जाति वि कालुचिय-गुणि वहिं अप्पा पर वि धरहि विहिवहिं । जिण-गुरुवयावचे करेवउ इउ मिद्धतिउ वयणु मरेवर ॥ ६६ ॥ [गरि तेरि कालोचितगुणे नर्तन्ते शन परमपि धारयन्ति विधिमार्ग। जिन-गुरपात्त्य कार्य- दालक वचन मनन्यम् ॥६६॥] यदि नेवि माध्वादय आगताः गन्न' कालोचितविधिना वर्तन्ते । आत्मोन परं च अदक म्यापयन्ति विधिमार्ग नदा जिन-गुवबियाणे कार्यमिनि न वचनं ' गुरु-देवाण जमागमादीप या नियमा' इत्यादिकम्मन ग. मचर्य ॥ १६॥ वगमागम कुरा निवाइट घावार पर हित वाद । सम्पन-जरंजलि दिनी नामगिन पर निगरी || ६७ ।। भ .

·उपदेशरसायनरासः ] प्रभूतमानुपं स्वकुटुम्ब निर्वाहयति कश्चित्, परं कृपणतया धर्मप्रयोजने देव- साधुदानादावदित्सयाऽधोष्टिरेव भवति । तेन सम्यक्त्वस्य जिन-साधुभ- क्तिव्यग्यस्य जलासलिदत्तस्तन्नून तस्य भवभमणे मतिरद्यापि न निर्विन्ने(ण्णे) त्यर्धः ॥ ६७ ॥ सघणु सजाइ जु जि तमु भत्तर अन्नह सहिहिहि वि विरत्तउ । जे जिणसासणि हुंति पवन्ना त सवि बंधर्व नेहपवना ।। ६८॥ [सधन सजातिय एव तस्य भक्तो ऽन्यस्मात् सहष्टेरपि विरक्त । ये जिनशासन भवन्ति प्रपन्ना- स्ते सर्वे वान्धया स्नेहप्रपन्नाः ।। ६८ ॥] साधर्मिको यः सधन' स्वजनो वा तत्रैव भक्तः, अन्यस्मात् सद्दष्टेरपि प्रधानश्रावकादपि विरक्तः । अयुक्तं चैतत् यतो ये जिनशासनं भवन्ति प्रतिप- नास्ते सर्वेऽपि वान्धवा एव स्नेहप्रतिपन्ना इत्यर्थः ॥ ६८ ॥ तसु संमत्तु होइ किव मुद्धह ? जो नवि वयणि विलग्गइ चुद्धह । तिन्नि चोरि छुत्तिदिण रक्खइ स जि सरावी लग्गइ लिक्खइ ॥ ६९ ॥ [ तस्य सम्यक्त्व भवति कथ मुग्धस्य यो नैव वचने विलगति बुद्धानाम् । त्रीणि चत्वारि छुप्तिदिनानि रक्षति सैव श्राविका लगति लेख्यके ॥ ६९ ॥] तस्य सम्यक्त्वं कथं भवति मुग्धस्य ? यो नैव वचने (१) सहधम्मियरा मह चंधवा' इत्येवंरूपे विशेपेण लगति बुद्धाना तीर्थकराणाम् । अथात्रैव श्राविकाशि- क्षामाह-त्रीणि चत्वारि वा दिनानि छुप्तिं रक्षति मृद्भाण्डादिस्पर्शवजनेन, विशेष- तश्च साधु-जिनालयगमनवर्जनेन च या, सैव श्राविका लेख्यके सुभाविकागण- नायां गण्यते । छुप्तयश्चाशौचविशेषा एव लोके श्रूयन्ते- " जात-मृत-सूतकदिने रजस्वला-वमन-मूत्र-विष्टासु । मद्ये चण्डालादौ स्यु सप्त छुप्तयो लोके ॥” इत्यर्थः ॥ ६९ ।। (१) सधर्मकरा मम बान्धवा । १ क. स.। २ ग. वधवा । ३ फ पपारि । ४ क हरा। ? .

·६२ [ जिननिर्वाचित हुंति य च्छत्ति जल(पव)इड सेन्छ। सा घर-धम्मह आवइ निच्छद । छुत्तिभग्ग घर छहुई देवय सासणसुर मिल्लहिं विहिसेवय ॥ ७० ॥ [ सत्या च छुप्तो प्रवर्तते स्वेच्छया सा गृह-धर्मस्यापद निश्चयेन । छुप्तिभग्ना गृहाणि मुञ्चन्ति देवताः शासनमुरा मुञ्चन्ति त्रिविसेवका. ॥ ७० ॥ ] सत्यामपि छुप्तौ स्वेच्छया या प्रवर्तते सा निधर्मकर्मप्रवृत्ता गृहस्य धर्मस्य चापद् ध्वंसकारणं निश्चयेन । यत. च्छुस्या भग्नालासिता गृहाणि मुञ्चन्ति देवता भुवन-क्षेत्रदेवताप्रभृतयः शासनसुरा अपि गोमुखप्रभृतयो विधिसेवका अविधिप्र- वृत्तौ मुञ्चन्तीत्यर्थः ॥ ७० ॥ पडिकमणइ वंदणइ आउल्ली चित्त धरंति करेइ अभुल्ली । मणह मज्झि नवकारु वि ज्झायइ तासु सुहु सम्मत्तु वि रायइ ।। ७१ ॥ [ प्रतिक्रमणे वन्दनके वाऽऽकुला चित्ते धारयन्ती करोत्यसन्दिग्धा । मनोमध्ये नमस्कारमपि ध्यायति तस्याः सुष्टु सम्यक्त्वमपि राजते ॥ ७१ ॥] सा रजस्वला प्रतिक्रमणे वन्दनके वा वचनाक्षराणि नोचारयतीत्यर्थः । चित्त एवाक्षराणि धारयन्ती करोति असन्दिग्धैव मनोमध्य एव नमस्कारमपि ध्यायति । ततस्तस्याः सुष्टु सम्यक्त्वमपि शोभत इत्यर्थः ॥ ७१ ।। सावउ सावयछिद्दई मग्गइ तिणि सहु जुज्झइ धणवलि वग्गइ । अलिउ वि अप्पाणउं सचावइ सो समत्तु न केमइ पावइ ॥ ७२ ॥ [श्रावकः श्रावकच्छिद्राणि मृगयते तेन सह युध्यते धनबलेन वलाते । १क छिडई । २ क. ण ।

·उपदेशरसायनरासः] अलीकमप्यामान सत्यापयति स सम्यक्व न कथमपि प्राप्नोति ॥ ७२ ॥] प्रावफ एव श्रावकान्तरस्य च्छिद्राणि गवेषयति, तेन सह युध्यते च धन- चलेन वलगते च राजकुलाशुत्थापनेन । कदाचिद् राजकुलादौ व्यवहारे चालीक- मप्यात्मानं सत्यापयति यः कश्चिदसौ सम्यक्त्वं कथमपि न प्राप्नोतीत्यर्थः ।। ७२ ॥ विकियचयणु बुल्लइ नधि मिल्लइ पर पभणंतु वि सचउं पिल्लइ । अह मयहाणिहिं वहतउ सो सद्दिहि न होइ न संतउ ॥ ७३ ॥ [विकृतवचनानि जल्पति न तु मुञ्चति पर प्रभणन्तमपि सत्य निराकरोति । असु मदस्थानेषु वर्तमान स सदृष्टिर्न भवति न सन् ।। ७३ ॥ ] विकृतवचनान्येत जल्पति, न तु मुश्चत्यन्यं सत्यमपि भाषमाणं गलदईरेण निराकरोति । अष्टसु जात्यादिमदस्थानेषु वर्तमानो यः कश्चिदसौ न केवलं सह- टिन भवति सन्नपि शिष्टोऽपि न भवतीत्यर्थः ॥ ७३ ।। पर अणत्थि घलंतु न संकइ परधण-धणिय जु लेयण धंखई। अहियपरिग्गह-पावपसत्तर सो संमत्तिण रिण चत्तउ ॥ ७४ ॥ [ परमनर्थे प्रक्षिपन् न शकते परधन-भार्या यो ग्रहीतुमाकाङ्क्षति । अधिकपरिग्रह-पापप्रसक्तः स सम्यक्त्वेन दूरेण त्यक्त. ॥ ७४ ॥ ] अन्यं व्यसने प्रक्षिपन् न शकते । परस्य धनं भार्या च यो ग्रहीतुमाका- क्षति । अधिके प्रभूते अत्यर्थ वा परिग्रहेण पापं तत्रासक्तः सोऽपि सम्यक्त्वेन दूरेण त्यक्त इत्यर्थः ।। ७४ ॥ जो सिद्धत्तियजुत्तहिं नियवरु वाहि न जाणई करइ विसंवरु । १ फ. गण । २ ग. परे । ३ फ. धस्सइ । ४ क हि । ५९. ग. दि।

·६४ [ जिनदत्तसूरिविरचित कु वि केणइ कसायपूरियमणु वसइ कुड्डवि जं माणुसघणु ॥ ७५ ॥ [ यः सिद्धान्तयुक्त्या निजगृह वाहयितु न जानाति करोति विसवरम् । कोऽपि केनचित् कपायपूरितमना वसति कुटुम्बे यन्मानुपधने ॥ ७९ ॥ ] यः सिद्धान्तयुक्त्या वक्ष्यमाणसमदृष्टिदर्शन-कोमलालापादिरूपया निजं गृहं प्रवर्त्तयितुं न जानाति, किन्तु करोति विसंवर संवरणरहितं विसंस्थुलमित्यर्थः। यतः कोऽपि केनापि कपायेण लोभादिना पूरितमना वसति कुटुम्बे मानुषप्रचुर इत्यथः ॥ ७५ ॥ तसु सख्वु मुणि अणुवत्तिजइ कु वि दाणिण कु वि वयणिण लिज्जइ । कुवि भएण करि पाणु धरिजइ सगुणु जिहुँ सो पइ ठाविज्जइ ॥ ७६ ॥ [ तस्य स्वरूप ज्ञावाऽनुवय॑ते कोऽपि दानेन कोऽपि वचनेन लीयते । कोऽपि भयेन कृत्या प्राणेन ( पाणी 2 ) धार्यते सगुणो ज्येष्ठ. स पदे स्थाप्यते ॥ ७६ ॥ ] तस्य कुटुम्बपुरुपादेः स्वरूप ज्ञात्वाऽनुवय॑ते । कोऽपि दानेन, कोऽपि मधुरवचनेन गृह्यते । कोऽपि भयालुर्भयेन कृत्वा प्राणेन बलात्कारेण धार्यते । कुटुम्बे यश्च सगुणो ज्येष्ठः स पदे कुटुम्बादिवर्तनाधिकारे स्थायत इत्यर्थः ।। ७६।। जुह धिहह न य पत्तिज्जर जो असत्तु तमुवरि दइ किना। अप्पा पग्ह न लग्याविना नपा विणु कारणि ग्वाविनइ ।। ७७ ॥ [ अर्ज,क.मी.पणा घटाना नप प्रतापने मात्र या जियते । 17 नगल, म Poraरममा ॥ .. || . ansa m ·उपदेशरसायनरास ] ६५ अलीकभाषिणां धृष्टानां च वचने नैव प्रत्ययं करोति । यश्चासमर्थो निःसत्त्वो वा तस्योपरि दया क्रियते । आत्मा कदाचिद् भीतो हृष्टो वा परस्य लक्ष्यतां न नीयते, कदाचिदपायसम्भवात् । न चात्मा विना कारणं विशेषलाभादिकं मन्त्रि- पलाधिपायधिकारिणां वस्त्र-द्रव्यादिदानेनोपयोग नीयत इत्यर्थः ॥ ७७ ॥ माय-पियर जे धम्मि विभिन्ना ति वि अणुवित्तिय हुंति ति धन्ना । जे किर हुति दीइसंसारिय ते बुलंत न ठंति निवारिय ॥ ७८ ॥ [ माता-पितरौ यो धर्म विभिनौ तावप्यनुवर्तितौ भवतस्तौ धन्यौ । ये फिल भवन्ति दीर्घसतारिण- स्ते ब्रुवन्तो न तिष्ठन्ति निवारिताः ॥ ७८ ॥] माता-पितरौ यो विभिन्न धार्मिको तावप्यनुवर्तितौ सन्तौ तौ प्रसिद्धौ धन्यौ पुण्यभाजनं शुद्धधर्मविषयाभिमुसौ भवत इत्यर्थः । व्यतिरेकमाह-ये पुनः पित्रा- दयोऽपि दीर्घसंसारिणो भवन्ति, ते अनुवर्तिता अपि सन्तोऽसभ्य भाषन्त एव, न च तिष्ठन्ति निवर्तिता अपीत्यर्थ: ।। ७८ ।। ताहि वि कीरइ इह अणुवत्तण भोयण-वध-पयाणपयत्तिण । तह बुल्लंतह नवि रूसिज्जइ तेहि समाणु विवाउ न किज्जइ ॥ ७९ ॥ [तेपामपि क्रियत इहानुवर्तना भोजन--वलप्रदाने प्रयत्नेन । तथा ब्रुवतामपि नैव रुष्यते तै. सम विवादो न कियते ।। ७९ ॥ तेषामपि भिन्नधाम्मिकाणां संसारिणां क्रियत इहानुवर्तना भोजन-वनप्र- दानैः प्रयत्नेन दुष्प्रतीकारत्वात् तेषाम् । कदाचित् तु दुष्टमपि भापमाणानां न रोपः क्रियते । तैः सह विवादोन क्रियते स्वयं विवेकिल्वात कृतज्ञत्वाचेत्यर्थः ॥७९॥ अधोपसंहरलुपदेशफलमाह- इय जिणदत्तवएसरसायणु इह-परलोयह सुक्खह भायणु । १ ख. ग. दुत्ततत् । २ क ल ।

·६६ [ जिनदत्तसगिविरचित कण्णंजलिहिं पियंति जि भबई ते हवंति अजरामर सबई ।। ८० ।। [ इति जिनदत्तोपदेशरसायनम् इह-परलोकयोः मुखस्य भाजनम् । कर्णाञ्जलिभ्या पिबन्ति ये भव्याः ते भवन्त्यरामराः सर्वे ॥ ८० ॥] इत्युक्तन्यायन जिनैर्दत्तो वितीर्णस्तीर्थकृटुपदिष्ट इत्यर्थः । अथवा 'जिनदत्त' इति प्रवन्धकत्तुरेव नाम । ततश्च स चासौ तस्य चोपदेशः शिक्षाविशेषः स एवात्यन्त माधुर्यादजरामरत्वहेतुत्वाच्च रसायन सञ्जीवनहेत्वमृतद्रव्यरूपम् । इह-परलोकयोः सुखस्य भाजनं पात्रं तद्धेतुत्वात् कर्णाञ्जलिभ्यां पिबन्ति ये भव्यास्ते भवन्त्यज- रामराः सर्वेऽपीत्यर्थः ॥ ८० ॥ इति युगप्रवरागमश्रीमन्जिनपतिसूरिशिष्यलेशविरचिता श्रीमजिनदत्तसूरि- सूत्रितोपदेशरसायनस्य संक्षिप्ततरा वृत्तिः समाप्ता ॥ इति जिनपतिसूरेः शिष्यो रसायनसत्पद किमपि किमपि व्याख्या निन्ये निगूढमहार्थभृत् । युग-नव-रविप्रख्ये वर्षे निदेशत आइतः सुकविपरिपन्नृत्यत्कीर्जिनेश्वरसद्गुरोः ।। १ ॥ जिनपाल इति ख्यातो भक्तिमान् निजसद्गुरौ । तस्यैवानुग्रहाचैव वृत्तिमाधादिमा तनुम् ॥ २ ॥ शुभं भवतु सकलसङ्घस्य । प्रथा ४७९ ।। &0000000000000000000000000000008 0000CQQOQQCQ0:000000 28000000NB उपदेशरसायनं समाप्तम् । &0000008 00000000000000000000000000000008 १ ग. सप्तत्या ·- जिनद्रनगरिरचितं सन्मभोपा यावविहितवृत्तियुतं कालस्वरूपकुलकम्। दीपमालारधिनीरनाममांसाहनमःप्रम नतानाम । mar किनधि सभागमई विएणोमि किधिन् ॥१॥ पणमवि पक्षमाणु जिणवद्ध परमप्पयलजिति मिणवहहु । सुगुरमपर देमि दउ भषद साखर कारण होइ जु मघर ॥१॥ {प्रणय पधमानं जिनवल्लभ परमारमा( ग्या) जिनपढमन् । । অন্যান্য মলান। मोर पाना पारण भवति यः सर्पपाम् ॥ १॥] व्याया-प्रणम्य वर्द्धमान वार जिना अवधिजिनादयः तेषां वल्लभं प्रियं परमपरतक्ष्मा जिनी नारायणस्तद्वारा भर्तारम् । सुगुरूपदेशं ददाम्यहं भव्यानां साग्यानां पारणं हेतुर्भवति य उपदेश. सर्वेषाम् ॥ १ ॥ मीण सणिन्छरंमि संकंतद मेसि जति पुण बहु करतइ । देस भग्ग परचक पइहा वट वड पट्टण ते पमहा ॥२॥ [ मीने दानधरे नमान्ते मेरे याति पुर्वक कुर्वति । देशा भग्नाः परचनाणि प्रविष्टानि वृहबृहपत्तनानि तानि प्रभ्रष्टानि ॥ २ ॥ व्यारया-मीनराशा शनैश्चरे सक्रान्ते सति मेपराशौ च याति सति पुनर्वकं पुर्वति सति देशा भग्नाः परचक्राणि प्रविष्टानि । वृहबृहत्पत्तनानि तानि प्रभ्रष्टानि ॥ २॥ - V

·[ जिनदत्तमरिविरचित
विकमसवच्छरि सय बारह
हुयइ पणहर सुहु घर वारह ।
इह(योसंसारि सहाविण संतिहि
वत्तहि सुम्मइ सुक्खु वसंतिहि ॥ ३ ॥
[ विक्रमसवत्सरे शते द्वादशे
भूते प्रनष्ट सुख गृहद्वारात् ।
इति ससारस्वभावेन सद्भिः
वार्ताभिः श्रूयते सौख्य वसद्भिः ॥ ३ ॥
व्या०—विक्रमसंवत्सरे द्वादशशतप्रमाणे भूते सति प्रनष्टं सुखं गृहद्वारात् ।
इति एवंविधन संसारस्वरूपेण हेतुभूतेन सद्भिः साधुभिः वार्ताभिः श्रूयते सौख्य
वसद्भिः ॥ ३॥
तह वि वत्त नवि पुच्छहि धम्मह
जिण गुरु मिल्लहि कजिण दम्मह।
फलु नवि पावहि माणुसजम्मह
दूरि होति ति जि सिवसम्मह ॥ ४ ॥
[ त पि वार्ता नैव पृच्छन्ति धर्मस्य
जिनान् गुरून् मुञ्चन्ति कार्ये द्रम्मस्य ।
फल नैव प्राप्नुवन्ति मनुष्यजन्मन
भवन्ति ते शिवशर्मणः ॥ ४ ॥ ]
व्या०-यद्यप्येवंविधं ससारस्वरूपं तथापि वार्तामपि न पृच्छन्ति धर्मस्य ।
तथा जिनान् , गुरून् मुञ्चन्ति कार्ये प्रयोजने द्रम्मस्य । ततः फलं न प्राप्नुवन्ति
मनुष्यजन्मनः । ततो दूरीभवन्ति ते लोकाः 'जिशब्दः पादपूरणे' शिव-
शर्मणः ॥ ४॥
कथं मनुष्यजन्मनः फलं न प्राप्नुवन्ति ?, एतदेव भावयन्नाह-
मोहनिद जणु मुत्तु न जग्गइ
तिण उहिवि सिवमगि न लग्गइ ।
जइ मुहत्थु कु वि गुरु जग्गावद
तु वि नवयणु तामृ नवि भावट ॥ ५ ॥

·1. न : 07 ( , माय ) Fisit गुरजगिरपति राम राना र मात ॥ ५ ॥ -मोना मोजनीजानन पारणेनोवाय मोक्षमार्गे tra । यदि पर नाम मा सुधार्थ या जागरयति गोनिद्रा- एक प्रयोग को अगर जनप नापि मैव भाति रोचत । - यर्थ ॥५॥ - पानी कर्मणा गुरवपनानाधिना गुणमाए- परमधिण ते मृत वि जगति मुगुर पयणि जे हवि लग्गति । राग दोन मोह विजे गंजाहि सिद्धि-पुरधि नि निन्छइ भुंजहि ॥६॥ [पमान के मुप्ता अपि जापति मगर रचने से उतार रगन्ति । राग-रेप-पोतनरियेऽभिभवन्ति निरिधी ते निभयेन गुते ॥ ६ ॥] घ्या०~ परमार्थेन तत्त्वतः मुमा अपि द्रव्यनिद्रया, मोहनिद्राऽभावेन जामति ये सुगुरवचने उत्थाय लगन्ति तत्त्वयुद्धपा सजन्ते आसक्ता भवन्तीत्यर्थः। पिंः पुनर्गवचनमर्वस्व फि था तदनुष्ठानस्य परमं फलमित्याह-'रागेत्यादि' राग-ए-मोहानपि अभिभवन्ति, ते सिद्धिपुरन्ध्री निश्चयेन भुलते ॥ ६ ॥ इदानी स्वयूल्यसमुत्थमिथ्यात्वनिमन्धनायाह--- बहु य लोय टुंचियसिर दीसहि पर राग-दोसिहि सहुं चिलसहिं । पदाहिं गुणहि सत्थइ वक्खाणहि परि परमत्यु तित्थु सु न जाणहि ॥ ७ ॥ [यहयो लोका लुमितशिरसो दृश्यन्ते पर राग-द्वेपाभ्या सह विलसन्ति । पठन्ति गुणयन्ति शाताणि व्याख्यानयन्ति एर परमार्थस्तत्र त न जानन्ति ॥ ७ ॥] - ·व्या०- - [जिनदत्तत्रिविरचितं -बहवो लोका लुश्चितगिरसो दृश्यन्ते, परं राग-द्वेपाभ्यां सह विलसन्ति विहरन्ति । पठन्ति गुणयन्ति शास्त्राणि व्याख्यानयन्ति. परं परमार्थो यस्तत्र शास्त्रे तं न जानन्ति विरतिहीनत्वेन तत्फलाभावान् ॥ ७॥ तिणि वेसिणि ते चोर रिहिल्लिर मुसहि लोउ उम्मगिण घल्लिर । ताहं पमत्तउ किवइ न छुट्टइ जो जग्गइ सद्धम्मि मु वइ ॥ ८ ॥ [ तेन वेपेण ते चौरा स्थिता मुष्णन्ति लोकमुन्मार्गे भिवा । तेभ्यः प्रमत्तः कथमपि न मुच्यते यो जागर्ति सद्धर्मे त वर्तते ॥ ८ ॥] व्या०-तेन वेषेण साधुसम्बन्धिना उपलक्षिताचौराः स्तेनास्ते तत्त्वतो लोक- मोषणपरत्वाद् वेपस्याकिञ्चित्करत्वात् विप्रतार्य मुष्णन्ति लोकमुन्मार्गे क्षित्वा तेभ्यो लिङ्गिभ्यः प्रमत्तो धर्माधर्मविचाराचतुरतया निरवधानः कथमपि नति न मुच्यते तद्मास्यो भवतीत्यर्थः । यो जागर्ति धर्माधर्मविचारचातुर्येण सावधानो भवति सद्धर्मे स एव वर्तते ॥ ८॥ ते वि चोर गुरु किया सुबुद्धिहि सिववहुसंगमसुहरसलुद्धिहि । ताहि वि खावहि अप्प-उपासह छुट्टइ कह वि न जिंव भवपासह ।। ९ ॥ [तेऽपि चौरा गुरवः कृताः स्वबुद्धिमि. शिववधूसङ्गमसुखरतलुब्धै। तेपामपि खादयन्त्यात्मोपासकानां छुटति कथमपि न यथा भवपाशात् ।। ९ ॥] व्या०--तेऽपि चोरा गुरव कृता आगमासंस्कृताभिर्निजमतिभिः शिववधू- सङ्गमसुखरसलुब्धैः । तेषामपि पार्शदात्मानं खादयन्ति। आत्मीयभोजनादिवस्तू- पयोगेन छुटति मुच्यते कथमपि न यथा भवपाशात् संसारसम्बन्धात् ।। ९ ॥ इदानीं वाह्याकारभेदेन विशेषमनुपलक्षयतो मुग्धस्य विशेषप्रतिपत्त्यर्थमाह- दुटु होइ गो-यविहि धवला पर पेजंतइ अंतर पहला ।

·कालरवरूपकुलकम् ] एक्कु सरीरि सुक्खु संपाडइ अवरु पियउ पुणु मंसु वि साडइ ॥ १० ॥ [ दुग्ध भवति गोऽयोर्धवल पर पीयमानेऽन्तर बलम् । एक शरीरे सौख्य सम्पादयति अपर पीत पुनर्मासमपि शातयति ।। १० ।। ] व्या०-दुग्धं भवति गोऽकयोर्धवल शुभ्रं परं पीयमाने तस्मिन् अन्तरं विशेषो वहल महत् । तदेवाह-एक गोक्षीरं शरीरे सौख्यं सम्पादयति । अपर अर्कदुग्धं पीतं सत् पुनीसमपि शातयति, आस्ताम् अभिमान्धादिकमनर्थान्तरमित्य- पेरर्थः ॥ १०॥ - एतदेव व्यनक्ति- कुगुरु सुगुरु सम दीसहिं पाहिरि परि जो कुगुरु सु अंतर वाहिरि!। जो तसु अंतरु करइ वियरखणु सो परमप्पउ लहइ सुलक्खणु ॥ ११ ॥ [ युगुर-मुगुरू समी दृश्येते यहि पर यः पुगुराः स आन्तरो व्याधी रे । यस्तयोरन्तर करोति विचक्षणः स परमपद रमते सरक्षणः ॥ ११ ॥] व्या.-पुगुरु-सुगुरु समौ तुल्यौ दृश्येते पहि., परं यः घुगुरुः स आन्तरो व्याधिः २' इति सम्योधने । यस्तयो. फुगुरु-सुगुऊरन्तर विशेष करोति विचक्षण., स परमपदं मोक्षपदं लभते सलक्षणः सह लक्षणः सामुद्रिकादिभिर्वर्तते ॥ ११ ॥ यः कुगुरु-मुगुर्वोरन्तरं न करोति, तस्य दृष्टान्तेन दोपमा- जो धत्तूरयफुटु समुज्जल पिपिखवि लगउ तित्धु समुज्जल । जइ सो तमु रमु पियणह इच्छा ता जगु सच्चु वि मुनर पिठ ॥ १२ ॥ [ यो धत्तरपुप्प समुज्जर प्रेक्ष्य पालन समुजार। .

·७२ [जिनदत्तसूरिविरचित यदि स तस्य रस पातुमिच्छति तदा जगत् सर्वमपि शून्य( सुवर्ण ) पश्यति ॥ १२ ॥] व्या०-यो धत्तूरकपुल्लं(प्पं) समुज्वलं निर्मलं प्रेक्ष्य लग्नस्तत्र पुष्पे समुत् सहर्षों जडो मूर्खः । यदि स जडस्तस्य पुष्पस्य रसस्तं पातुमिच्छति ततो जगत् सर्व सुवर्ण पश्यति । यदि कुगुरुधत्तूरकवचनरसं पिवति सामिलापं शृणोति तत्त्वबुद्धया प्रतिपद्यत इति यावत् । तदा स सर्व जगत् शून्यं पश्यति नास्तिकदृष्टिरिव प्रतिपद्यत इत्यर्थः । कुगुरवो हि स्वयं नष्टाः परानपि नाशय- तीति तात्पर्यार्थः ॥ १२ ॥ इदानीं सुगुरूपदेशविवेकिनां भव्यानां विशेषेण चेतसि निवेशिते तथा प्रति- पादयन्नाह-- इय मणुयत्तु सुदुल्लहु लद्धर कुल-बल-जाइ-गुणेहिं समिद्धउ । दस दित इत्थ किर दिन्ना इहु निष्फलु ता नेहु म धन्ना ॥ १३ ॥ [ इति मनुजत्व सुदुर्लभ लब्ध कुल-बल-जाति-गुणैः समृद्धम् । दश दृष्टान्ता अत्र किल दत्ता इति निष्फल तस्मानप्ट मा धन्याः ! ॥ १३ ॥] व्या०-इति मनुजत्वं दुर्लभं लब्धं कुल-बल-जाति-गुणैः समृद्धं सम्प- नम् । दश दृष्टान्ता अन मनुजत्वदुर्लभत्वे दत्ता इति हेतोनिष्फलं मोघं ता नैष्ट धन्याः ! ॥ १३ ॥ न च नरत्वमात्र कार्यकारीत्याह- लद्धिं नरत्ति अणारियदेसेहि को गुणु तह विणु सुगुरुवएसिहि ? । आरियदेस जाइ-कुलजुत्तर काइ करेइ नरत्तु वि पत्तउ ? ॥१४॥ [लब्धे नरत्वेऽनार्यदेशेषु को गुणस्तथा विना सुगुरूपदेगम् ( शैः )। आर्यदेदो जाति-युलियुक्त किं करोति नरत्वमपि प्राप्तम् ? ॥ १४ ॥ ] तस्मान्मा ?

·कालस्वरूपकुल्लकम् ] ७३ -~- - व्या०--लब्धे नरत्वेऽनार्यदेशेषु को गुणः १, तत्र अनार्यदेशेषु विना सुगुरूपदेशम् । आर्यदेशेऽपि जाति-कुलयुक्तं किं करोति नरत्वमपि प्राप्तम् ॥१४॥ जहि किर आउ होइ संखित्तर तित्थु न कन्जु पसाहइ वुत्तउ । तं पि बहुत्तु होइ जइ पुन्निहि जित्थु गुरुत्तु सुणिजद कंनिदि ॥ १५ ॥ [ यत्र किलायुर्भवति मक्षिप्त तन्न न कार्य प्रमाधयत्युक्तम । तटपि प्रभूत भवति यदि पुण्य यन्त्र गुरुक्त श्रूयते कर्णाभ्याम् ॥ १५ ॥ व्या०-यत्र किल नरत्वे आयुर्जीवितं संक्षिप्त भवनि, नत्र नाम न कार्यमुक्तं सिद्धान्तप्रतिपादितं ज्ञान-दर्शन-चारित्रामधनानिय न प्राम यति । तदपि आयु' प्रभूतं भवति, यदि पुण्य । यर प्रग माथि र गुरमतं श्रूयते कर्णाभ्याम् ॥ १५ ॥ उत्तरोत्तरयोग गुणसाधनमाह- सदहाण तघयण गुणंतह विरला कर पि होइ गुणवंता । पढदि गुणहि सिद्धंतु पात्तर सदहाण पर नत्धि जिणोता ॥ १६ ॥ [श्रमान ताचन शरतो पिस करपापि भवति गगरत । पटन्ति गुणपत्ति मिसात अभूगा सामान पर नास्ति जिरते ॥ १६ ॥ प्या०-- असान सहरन गुरुपो हो दिल पर गुणवतः । एतदय स्पतिरपेणार-पति मन्दिर परं नासि जिनो ॥ १६ ॥ एतक सिर- अधिहि पाहि विरिपर वर्मा परिड एवार संगी। असोया परिभाषा नाम पनि.

·७४ -- [ जिनदत्तसृरिविरचितं [ अविधिना प्रवर्तन्ते विधिपरान् दूपयन्ति पतित प्रवाहे लोक ते प्रशसन्ति । अनुस्रोतसः प्रतिस्रोतसोऽन्तर न कुर्वन्ति क्षपणक इव निरन्तरम् ॥ १७ ॥] व्या०-अविधिना प्रवर्त्तन्ते, विधिपरान् भव्यान् दूषयन्ति । पतितं प्रवाहेऽनुस्रोतोमार्गरूपे लोकं प्रशंसन्ति । अनुस्रोतसः सकाशात् प्रतिस्रोतसो विशेपं न कुर्वन्ति । किन्तु क्षपणक इव निरन्तरं अन्तरस्याभावो निरन्तरं विशे- पाभावं कुर्वन्ति । क्षपणकपक्षे निरन्तरं अन्तराभावं अन्तरायव्यपगममिति यावत् ।। १७ ॥ इदानी मन्दमेधसां विपर्यस्तत्वं दर्शयन्नाह-- करिवि जिणोति धम्मि जण लग्गा दूरिण जति सुगुरु-सुइभग्गा । विहिपह-पक्खइ जिणु मुणिं वंदहि तं मग्गहिउ जणु अहिणंदहि ॥ १८ ॥ [ कृत्वा जिनोक्त धर्मे जना लग्ना दूरेण यान्ति सुगुरु-श्रुतिभग्नाः । विधिपथपक्षे ( ? ) जिनं मुनि वन्दन्ते तन्मार्गस्थित जनमभिनन्दयन्ति ।। १८ ।। ] व्या०-जिनोक्तमिति कृत्वा धर्मे जना लग्नाः । दूरेण यान्ति सुगुरु-श्रुति- आगमश्रवणभन्नाः विधिपथपार्थक्ये वर्तमानान् जिनमुनीन् वन्दन्ते तन्मार्गस्थित जनमभिनन्दन्ति वहु मन्यन्ते ॥ १८ ॥ जमणाययणु जिणेहि निदंसिर वंदहि वहुलोयनमंसिउ । जे रयणित्थि लोय ते थोवा अइसउ न मुणवि अंतर धोवा ।। १९ ।। [ यदनायतन जिनैर्दर्शित तं वन्दन्ते बहुलोकनमस्कृतम् । ये रत्नार्थिनो टोकास्ते स्तोका ईदृश न जानन्त्यन्तर मूर्खाः ॥ १९॥]

·कालस्वरूपकुलकम् ] व्या०-यदनायतनं जिनैर्दर्शितं तं वन्दन्ते बहुलोफनमस्कृतम् । ये रत्ना- र्थिनो लोकास्ते स्तोकाः, ईदृशमन्तरं विशेषं न जानन्ति धोया मूर्खाः ॥ १९ ॥ पारतंतु विहिविसउ न बुज्झहि जो परियाणइ तिणि सहु जुज्झहिं । सो भसमग्गहगहिउ निरुत्तउ दसमच्छेरएण सो भुत्तउ ॥ २० ॥ [ पारतन्त्र्य विधिविषय न बुध्यते यः परिजानाति तेन सह युध्यते । स भस्मग्रहगृहीतो निरुक्त दशमाचर्येण स भुक्तः ॥ २० ॥] व्या०--पारतन्त्र्य विधिमागमाज्ञां विपय गोचरं गुणवत्पात्रं न चुप्यते यः परिजानाति । कोऽर्थः ? पारतन्त्र्यादिकं वुध्यते, तेन सह युध्यते स पूर्वोत्त पारतन्त्र्याधनभिज्ञस्तदभिज्ञयोधे च भस्मग्रहगृहीतो निरुक्तं निश्रित दशमाश्चर्ये- णासंयतपूजाख्येन स भुक्तो प्रस्तः ॥ २० ॥ अहह ! हुंड अवसप्पिणि दुही जह भस्संजयपूइँ पयही । तास वि दूसम जाय सहाइणि जवस हृय पय पावह भाइणि ॥ २१ ॥ [ अहह ! दुण्डावसर्पिणी दुधा यस्यामसयतपूजा प्रविष्टा । तस्या अपि दुःपमा जाता सहायिनी यदृशाद् भूता प्रजा पापस्य भागिनी ॥ २१ ॥ व्या०- अहदेति खेदे ' हुण्डावसर्पिणी दुष्टा, यस्यामसंयत्पूटर तस्या अपि दुःख(प)मा सहायिनी जायते साहाय्यकारिणी सन्न शात प्रजा भूता पापभागिनी ॥ २१ ॥ तह वि जहन वीस जा विरई ताण पयह गुणर गई । तासु अंति संवच्छर जि या खर पाविय पय, पुण तहि पहुया ।। [ तथापि जघन्यविशति निरूपा ताला प्रविष्टा गुणाना गुन । -

·--
१६
[जिनदनभिननं
तन्या अन्ने समसग ये भूता.
क्षय प्राप्ताः प्रजाः पुनम्नर प्रभूता ॥ २२ ॥ ]
व्या०-तथा जपन्यविंशतिरपि विम्पा जाता । तामां दु:समामंगनपूजा
जघन्यविशतीना प्रविष्टा सती गुणानां प्रतिष्ठा गुर्नी गता प्रलीना । तन्या जय-
न्यविशतेरन्ते प्रान्ते ये संवत्सरा भूताः, क्षयं प्रामाः प्रजाम्नेषु संवत्म-
रेषु प्रभूताः ।। २२ ॥
पुनर्विशेषोपदेशमाह--
ईसर धम्म-पमत्त जि अच्छहि
पाउ करेवि ति कुगइहिं गन्छहिं ।
धम्मिय धम्मु करंति जि मरिसिहि
ते सुहु सयल मणिच्छिउ लहिसिहि ॥ २३ ॥
[ ईश्वरा धर्मप्रमत्ता ये आसते
पाप कृत्वा ते कुगतौ गन्छन्ति ( गमिष्यन्ति )।
धार्मिका धर्म कुर्वन्तो ये मरिष्यन्ति
ते सुख सकल मनईप्सित लप्स्यन्ते ॥ २३ ॥ ]
०-ईश्वरा धर्मप्रमत्ता ये आसते, पापं कृत्वा ते कुगती गच्छन्ति ।
धार्मिका धर्म कुर्वन्तो ये मरिष्यन्ति, ते सुखं सकलं मनईप्सितं लप्स्यन्ते ।। २३ ।।
पुन्नवंत विहिधम्मि जि लग्गहिं
ते परमत्थिण जीवहि जग्गहिं ।
अप्पु समप्पहि ते न पमायह
इह-परलोइ वि विहियावायह ॥ २४ ।।
[पुण्यवन्तो विधिधर्मे ये लगन्ति
परमार्थेन जीवन्ति जाग्रति ।
आत्मान समर्पयन्ति ते न प्रमादस्य
इह परलोकेऽपि विहितापायस्य ॥ २४ ॥]
व्या०-पुण्यवन्तो विधिधर्मे ये लगन्ति, ते परमार्थेन जीवन्ति जाग्रति ।
आत्मानं नसमाय (मर्प)यन्ति तेप्रमादस्य इह-परलोकेऽपि विहितापायस्य ॥२४॥
तुम्हह इहु पहु चाहिलि दंसिउ
हियइ वहुत्तु खरउ वीमंसिर ।
इत्थु करेजहु तुम्हि सयायरु
लीलइ जिव तरेहु भवसायरु ॥ २५ ॥

·७७ फारवरपाकम् कुकम्] [ गुप्माकमेष पन्धारचाहिलेन दर्शितो र.दये प्रभूत खर विमर्य ( ०मर्शितः )। अत्र कुर्यात यूयं सदाऽऽदर लील्या यथा तरथ भवसागरम् ॥ २५ ॥] व्या०-युष्माकं यशोदेवाभ-मासिग-सम्भवानां एप पन्धाश्वाहिलेन युष्मात्पित्रा दर्शितः । अथ च चाहिलिफोऽर्थो वीक्ष्य सन्मार्गपरोक्षणेन हदये बहु प्रभूतं खरमत्यर्थ विमर्थ्य अत्र सन्मार्गे कुर्यात यूयं सदा सर्वदा आदरं प्रयत्नं लीलया यथा तरथ भवसागरम् । फिलाणहिलपाटकपत्तने चाहिलनामा श्रावको धर्मार्थी विचारचातुरीचञ्चुरभूत् । तस्य च चत्वार. पुत्रा बभूवुः । तद्यथा-यशोदेवः, अद्. भुत आभू इति प्रसिद्ध., आसिगः , सम्भवश्येति । तेन च चाहिलेन धर्म-गुरुप- रोक्षापरायणेन प्रभुश्रीजिनदत्तसूरयो धर्माचार्यतया प्रतिपन्नाः । ते च तत्पुत्राः पित्राज्ञारता अपि धर्मना अपि कालदोपात् युतभावं कर्तुमीपुः । स च चाहिल- स्तथा गुणमनीक्षमाणः पुत्राणां शिक्षाप्रदिदापयिपया तथाविधस्वरूपगी विज्ञ- प्तिकां प्रभुश्रीजिनदत्तसूरीणां प्रेपयामास । ततस्तैरपि फरुणासुधासमुद्रैस्तेषामुप- चिकीर्पया एवंविधधर्मदेशनागर्भः प्रतिलेख' प्रेपितः । ततस्ते एतदनुसारेण प्रवर्त- माना विविधमान्धुः, विधिधर्म चाराधयामासुरिति ॥ २५ ॥ जहिं घरि बंधु जुय जुय दीसई तं घरु पडइ वहंतु ज दीसई । जं दढबंधु गेहु तं बलियउ जडि भिजता सेसउ गलिउ ॥ २६ ॥ [ यस्मिन् गृहे बन्धयो युतयुता दृश्यन्ते तद् गृह पतति वहन दृश्यते । यद् दृढवन्ध गेह तद् बलिक जडे(ले) भिद्यमाने शेष गलितम् ॥ २६ ॥ ] व्या०-यस्मिन् गृहे बन्धवो युतयुताः पृथग्भूता दृश्यन्ते, तद् गृहं पतति । वहन्नव्यवच्छेदेन वर्तमान न दृश्यते यद् दृढवन्धं सस्नेहबान्धवं गेह तद् वलिक बलवत् । जडे तद्नेहसम्बन्धिनि मूर्से भिद्यमाने मन्दस्नेहतया पृथग् भवति सति शेपं गृहं गृहवास्तव्यलोक गलितं भ्रष्टम् । द्वितीयोऽर्थः---यत्र गेहे बन्धाः संयम- नानि त्रुटितानि दृश्यन्ते । तद् गेहं वहदवतिष्ठमानं न दृश्यते । यद् दृढबन्ध तद् यलिकं जडे पानीये भिद्यमाने गलति सशेपं गेहं गलितं भ्रष्टमेव ।। २६ ॥ ।

·[निनामनिर्गन
[ यो जनः शुभगुमाया र
तस्य किल कि करोति गमो मार
यस्य परमेष्टिमन्नो मनमि नियमति
स दु.पमन्ये कदापि न प्रनिगति ॥ ३१ ॥ ]
व्या०-प्रकृतोऽर्थः प्रकट. । द्वितीयम्नु सिभिलयते । य. फिल शुभगुरु-
बट्या ज्योति:शास्त्रोक्तशोभनस्थानवर्तिनी गुगेगृहस्पतेदृट्या दृष्टो लग्नद्वारेण,
तस्य किं करोति चमः शनैकारः द्वादशजन्मद्वितीयादिस्थानस्थः । ॥ ३१ ।।
इदानीमुपसंहरति-
इय जिणदत्तुवएमु जि निमुणहि
पहहि गुणहि परियाणवि जि कुणहि ।
ते निवाण-रमणी सह विलसहि
वलिउ न संसारिण सहु मिलिसिहिं ।। ३२ ॥
[ इति जिनदत्तोपदेश ये निशृण्वन्ति
पठन्ति गुणयन्ति परिज्ञाय ये कुर्वन्ति ।
ते निर्वाणरमण्या सह विलसन्ति
वलित्वा न ससारेण सह मिलिप्यन्ति ।। ३२ ॥ ]
कालस्वरूपकुलकं समाप्तमिति ।
-इति पूर्वोक्तेन प्रकारेण जिनरहभिर्दत्तो वितीर्णो य उपदेशः
कृत्याकृत्यविधिनिषेधरूपस्तम् । अथ च जिनदत्तसूरिरिति कवेर्नाम । ये निश-
ण्वन्ति नियमेनाकर्णयन्ति, पठन्ति अधीयते, गुणयन्ति अभ्यस्यन्ति, परिज्ञाय
विदित्वा ये कुर्वन्ति अनुतिष्ठन्ति, ते निर्वाणरमण्या मुक्तिकान्तया सह विलसन्ति
क्रीडन्ति । वलित्वा व्याधुट्य न संसारेण सह मिलिष्यन्ति संगस्यन्ते भव-तरुवी-
ज-कर्माभावादिति भावः ॥ ३२ ॥
सूरमभोऽभिपेकः श्रीजिनपतिमूरिपदकमलभृङ्गः ।
व्यावृत द्वात्रिशतमल्पमेधसा किमपि वोवाय ॥ १ ॥
कालस्वरूपकुलकं व्याख्याय यदर्जितं मया पुण्यम् ।
तेनास्तु भव्यलोकः सकलोऽपि विधिप्रबोधरतः ॥ २ ॥
इति कालस्वरूपकुलकविवरणं समाप्तम् ॥३॥

·- परिशिष्टम् । श्रीजिनवल्लभसूरिविरचितः सङ्घपट्टकः । वहिज्वालावलीढं कुपथमधनधीतुरस्तोफलोक- स्याने सन्दर्य नागं कमठमुनितपः स्पष्टयन् दुष्टमुचैः । यः फारुण्यामृताब्धिर्विधुरमपि किल स्वस्य सद्यः प्रपद्य प्राज्ञः कार्य कुमार्गस्खलनमिति जगादेव देवं स्तुमस्तम् ॥ १ ॥ कल्याणाभिनिवेशवानिति गुणमाहीति मिथ्यापध- प्रत्यर्थीति विनीत प्रत्यशठ इत्यौचित्यकारीति च । दाक्षिण्यीति दमीति नीतिभृदिति स्थैर्योति धैर्योति सद्- धर्मार्थीति विवेकवानिति सुधीरित्युच्यसे त्वं मया ॥२॥ एह किल फलिकालव्यालवक्त्रान्तराल- स्थितजुपि गततत्त्वप्रीतिनीतिप्रचारे। प्रसरदनवयोधप्रस्फुरत्कापौध- स्थगितसुगतिसर्गे सम्प्रति प्राणिवर्गे ॥३॥ प्रोत्सर्पभस्मराशिमहससदशमाचर्य साम्राज्यपुष्य- मिथ्यात्वध्वान्तरुद्धे जगति विरलतां याति जैनेन्द्रमार्गे। संक्लिष्टद्विष्टमूटप्रखलजडजनानायरक्तैर्जिनोक्ति- प्रत्यर्थी साधुवेपैर्विषयिभिरभितः सोऽयमप्राथि पन्थाः ॥ ४ ॥ अ(य)त्रौदेशिकभोजनं जिनगृहे वासो वसत्यक्षमा स्वीकारोऽर्थगृहस्थय चैत्यसदनेष्वप्रेक्षिताद्यासनम् । सावधाचरितादरः श्रुतपधावता गुणिद्वेपधी- धर्मः फर्महरोऽन्न घेत् पथि भवेन्मेरुस्तदाऽब्धौ तरेत् ॥ ५॥ पटकायानुपमृद्य( मई ) निर्दयमृपीनाधाय यत् साधितं शाखेपु प्रतिपिध्यते यदसन्निसिंशताधाथि यत् । गोमांसाग्रुपमं यदाहुरथ यद् मुक्त्वा यतिर्यात्यध- स्तत् को नाम जिघत्सतीह सघृणः सम्पादिभक्ति विदन् ॥ ६ ॥ गायद्गन्धर्वनृत्यत्पणरमाणिरणद्वेणुगुसन्मदा- प्रेस्सत्पुप्पसगुद्यन्मृगमदलसटुहोचचचजनौपे ।

·(२ [ जिनालमनिरनिता देवद्रव्योपभोगध्रवमठपतिताऽऽगातना गन्यमन्तः सन्तः सद्भक्तियोग्ये न सलु जिनगृहेऽहन्मतता नमन्ति ॥ ७ ॥ सामाजिनेणधरैश निषेवितोक्का निःसङ्गताग्रिमपदं मुनिपुगवानाम् । शय्यातरोक्तिमनगारपदं च जानन् विद्वेष्टि कः परगृहे वसति सकर्णः १ ॥ ८ ॥ चित्रोत्सर्गापवादे यदिह शिवपुरीदूतभूने निगीथे प्रागुक्त्वा भूरिभेदा गृहिगृहवसतीः कारणेऽपोद्य पश्चात् । स्त्रीसंसक्त्यादियुक्तेऽप्यभिहितयतनाकारिणां संयतानां सर्वत्रागारिधाम्नि न्ययमि न तु मतः क्वापि चैत्ये निवासः ॥९॥ प्रवज्याप्रतिपन्थिनं ननु धनस्वीकारमाहुर्जिनाः सर्वारम्भपरिग्रहं त्वतिमहासावद्यमाचक्षते । चैत्यस्वीकरणे तु गर्हिततमं स्यान्माठपत्यं यते- रित्येवं व्रतवैरिणीति ममता युक्ता न मुक्त्यर्थिनाम् ।। १०॥ भवति नियतमत्रासंयम स्याद् विभूपा नृपतिककुदमेतल्लोकहासश्च भिक्षोः । स्फुटतर इह सङ्गः सातशीलत्वमुच्चै- रिति न खलु मुमुक्षोः सङ्गतं गब्दिकाऽऽदि ॥ ११ ॥ गृही नियतगच्छभाग जिनगृहेऽधिकारो यतेः प्रदेयमशनादि साधुपु यथा तथाऽऽरम्भिभिः । व्रतादिविधिवारणं सुविहितान्तिकेऽगारिणां गतानुगतिकैरदः कथमसंस्तुतं प्रस्तुतम् ॥ १२ ॥ निर्वाहार्थिनमुज्झित गुणलवैरज्ञातशीलान्वयं ताहग्वंशजतद्गुणेन गुरुणा स्वार्थाय मुण्डीकृतम् । यद् विख्यातगुणान्वया अपि जना लग्नोग्रगच्छग्रहा देवेभ्योऽधिकमर्चयन्ति महतो मोहस्य तजृम्भितम् ! || १३ । दुष्मापा गुरुकर्मसञ्चयवतां सद्धर्मबुद्धिर्नृणां जातायामपि दुर्लभः शुभगुरुः प्राप्तः स पुण्येन चेत् । कर्तुं न स्वहितं तथाप्यलममी गच्छस्थितिव्याहताः कं ब्रूमः कमिहाअयेमहि कमाराध्येम किं कुर्महे ? ॥१४॥ ?

·सहपकः ] क्षुत्मामः फिल फोऽपि रक्षशिशुकः प्रव्रज्य चैत्ये क्वचित् कृत्वा कश्चन पक्षमक्षतकलिः प्राप्तरतदाचार्यकम् । चित्रं चैत्यगृहे गृहीयति निजे गच्छे कुटुम्बीयति स्वं शक्रीयति घालिशीयति बुधान् विश्वं वराकीयति ! ।। १५ ।। यैर्जातो न च वर्धितो न च न च कीतोऽधमोन च प्राग् दृष्टो न प बान्धवो न च न च प्रेयान् न ध प्रीणितः । तैरेवात्यधमाधमैः कृतमुनिव्याजैबलाद् वायते नस्योतः पशुवजनोऽयमनिशं नीराजकं हा! जगत् ।। १६ ।। किं दिमोहमिताः किमन्ध-घधिगः किं योगचूर्णाकृताः ? फि देवोपहताः किमह! ठगिता. किं या प्रहावेशिताः ।। कृत्वा मूनि पदं श्रुतस्य यदमी दृष्टोरदोपा अपि व्यावृत्ति फुपयाज्जडा न दधतेऽसूयन्ति पैतत्कते ॥ १४ ॥ इष्टावाप्तितुष्टविटनटभटचेटकपेटकाकुलं निधुवनविधिनिबद्धदोहदनरनारीनिकरमालम् । राग-द्वेप-त्सरेापनमपपवेऽध निमज्जनं जनयत्येव प मूढजनविहितमविधिना जैनमज्जनम् ॥ १८ ॥ जिनमतविमुख विहितगदिताय न मज्जनमेव केवलं किन्तु तपश्चरित्र-दानाद्यपि जनयति न खलु शिवफारम् । अविधि-विधिकमाजिनाशाऽपि हशुभ-शुभाय जायते किं पुनरिति विडम्बनैवाहितहेतुर्न प्रतायते ॥ १९ ॥ जिनगृह-जिनपिम्ब-जिनपूजन-जिनया नाऽऽदि विधिवत पान-तपो-प्रतादि-गुरुभक्ति-मतपतनादि पाता। स्यादिद पुमस-पुरगुरु-माह-योध-देशनांशतः रफुटमनभिमतकारि वरभोजनमिव विपरु पनिवेशतः ॥ . आमष्टुं मुग्ध-मीनान् परिपिशितवद् विग्यमाद ने समाग्ना रग्यरूपानपयरफ-गठान् स्पेसिस्य विधाय। यात्रा-नाधारापानमलितप-निशागगराशालेय भसाट गोनललित एव पते । स्नोड २!! হায়ারোম; ২যাবস্থার মতো पहागौरपपए-पुरमा पुयायोरमा । মালযsfৎ ঘাড় : स्थिा सनिर्धसूसमविदहमास पुष्पनि ८:२२:

·८४ [जिनवलमसूगिविरचितः सर्वारम्भ-परिप्रहस्य गृहिणोऽये कामनायेकदा प्रत्याख्याय न रअतो हदि भवेत् तीव्रानुतापः सदा । पकृत्वनिविधं विधेत्यनुदिनं प्रोच्यापि भवन्ति ये तेषां तु क्व तपः क्व सत्यवचनं क्व नानिता क्व व्रतम् ! | २३॥ देवार्थव्ययतो यथारूचिकृते सर्वर्तुरम्ये मठे नित्यस्याः शुचिपट्टतूलिशयनाः सद्गदिकाद्यासनाः । सारम्भाः सपरिग्रहाः सविपयाः सेाः सकाझा. सदा साधुन्याजविटा अहो ! सितपटाः कष्टं चरन्ति व्रतम् ॥ २४ ॥ इत्यायुद्धतसोपहासवचसः स्युः प्रेक्ष्य लोका. स्थिति श्रुत्वाऽन्येऽभिमुखा अपि श्रुतपथाद् वैमुख्यमातन्वते । मिध्योक्त्या सुदृशोऽपि विभ्रति मनः सन्देहदोलाचलं येषां ते ननु सर्वथा जिनपथप्रत्यर्थिनोऽमी ततः ॥ २५ ।। सर्वैरुत्कटकालकूटपटलैः सर्वैरपुण्योचयैः सर्वव्यालकुलैः समस्तविधुराधि-व्याधि-दुष्टग्रहः । नूनं क्रूरमकारि मानसममुं दुर्मार्गमासेदुपां दौरात्म्येन निजघ्नुषां जिनपथं वाचैप सेत्यूचुपाम् ॥ २६ ॥ दुर्भेदस्फुरदुग्रकुग्रहतमः :स्तोमास्तधीचक्षुषां सिद्धान्तद्विषतां निरन्तरमहामोहादहम्मानिनाम् । नष्टानां स्वयमन्यनाशनकृते वद्धोद्यमानां सदा मिथ्याचारवतां वचांसि कुरुते कर्णे सकर्णः कथम् ? ।। २७ ॥ यत् किञ्चिद् वितथं यदप्यनुचितं यल्लोक-लोकोत्तरो- त्तीर्ण यद् भवहेतुरेव भविनां यच्छाखवाधाकरम् । तत् तद् धर्म इति ब्रुवन्ति कुधियो मूढास्तदर्हन्मत- भ्रान्त्या लान्ति च हा ' दुरन्तदशमाश्चर्यस्य विस्फूर्जितम् ॥ २८ ॥ कष्टं नष्टदिशां नृणां यददृशां जात्यन्धवैदेशिकः कान्तारे प्रदिशत्यभीप्सितपुराध्वानं किलोत्कन्धरः । एतत् कष्टतरंतु सोऽपि सुहशः सन्मार्गगांस्तद्विद- स्तद्वाक्याननुवर्तिनो हसति यत् सावज्ञमज्ञानिव ॥ २९ ॥ सैषा हुण्डावसर्पिण्यनुसमयसभव्यभावानुभावा त्रिंशश्नोग्रग्रहोऽयं खखनखमितिवपस्थिति स्मराशिः।

·-- । - -- नुष्ठानाः शुद्धमागेप्रकटनपटवः प्रास्तमिध्यावाद । सङ्घपट्टकः ] अन्त्यं चाश्चर्यमेतन्जिनमतहतये तत्समा दुपमा चे- त्येवं पुष्टेषु दुष्टेष्वनुकलमधुना दुर्लभो जैनमार्गः ॥ ३०॥ सम्यग्मार्गपुपः प्रशान्तवपुषः प्रीतोल्लसचक्षुपः श्रामण्यर्द्धिमुपेयुषः स्मयमुपः कन्दर्पकक्षप्लुपः । सिद्धान्ताध्वनि तस्थुपः शमजुपः सत्पूज्यतां जग्मुषः सत्साधून विदुपः खलाः कृतदुपः क्षाम्यन्ति नोद्यद्रुपः ॥३१॥ देवीयत्युरुदोषिणः क्षतमहादोषानदेवीयति सर्वज्ञीयति मूर्खमुख्यनिवहं तत्त्वज्ञमज्ञीयति । उन्मार्गायति जैनमार्गमपथं सम्यक्पथीयत्यहो ! मिथ्यात्वमहिलो जन स्वमगुणामण्यं कृतार्थीयति ॥ ३२ ॥ सम्पत्राकृतचैत्यकूटपतितस्यान्तस्तरां ताम्यत- स्तन्मुद्रादृढपाशवन्धनवतः शक्तस्य न स्पन्दितुम् । मुक्त्यै कल्पितदान-शील-तपसोऽप्येतत्क्रमस्थायिनः सङ्घव्याघ्रवशस्य जन्तुहरिणत्रातस्य मोक्षः कुतः१॥ ३३ ॥ इत्थं मिथ्यापथकथनया तथ्ययाऽपीह कश्चित् भेद ज्ञासीदनुचितमथो मा कुपत् कोऽपि यस्मात् । अनभ्रान्त्या कुपथपतितान् प्रेक्ष्य नृस्तत्प्रमोहा- पोहायेदं किमपि कृपया कल्पितं जल्पितं च ॥ ३४ ॥ प्रोद्भूतेऽनन्तकालात् कलिमलनिलये नाम नेपथ्यतोऽईन्- मार्गभ्रान्ति धानेऽथ च तदभिमरे तत्त्वतोऽस्मिन् दुरध्वे । कारुण्याद् यः कुबोधं नृपु निरसिसिपुदोपसङ्ख्यां विवक्षे- दम्भोऽम्भोधेः प्रमित्सेत् स सकलगगनोहधन वा विपिलेना३५॥ न सावद्याम्नाया न वकुश-फुलीशोचितयति- क्रियामुक्ता युक्ता न मद-ममता-जीवन-भयैः । न संक्लेशावशा न कदभिनिवेशा न कपट- प्रिया ये तेऽद्यापि स्युरिह यतयः सूत्ररतयः ॥ ३॥ संविमाः सोपदेशाः श्रुतनिकपविदः क्षेत्र-कालाद्यपेक्षा- वन्द्याः सत्साधवोऽस्मिन् नियम-शम-दमौचित्य --- स्थैयौदार्यचर्या-विनय-नव-दया-दाद-रिपुण्याः ॥३ ·८६ [जिनवल्लमसूरिविरचितः विभ्राजिष्णुमगर्वमस्मरमनाशादं श्रुतोल्लङ्घने सज्ज्ञानयुमार्ण जिनं वरवपुः श्रीचन्द्रिकाभेश्वरम् । वन्दे वर्ण्यमनेकधा सुरनरैः शक्रेण चैनश्छिदं दम्भारि विदुषां सदा सुवचसाऽनेकान्तरङ्गप्रदम् ॥ ३८ ॥ जिनपतिमतदुर्गे कालतः साधुवेषै- विषयिभिरभिभूते भस्मक-म्लेच्छसैन्यैः । स्ववशजडजनानां शृङ्खलेव स्वगच्छे स्थितिरियमधुना तैरप्रथि स्वार्थसिद्धथै ॥ ३९ ॥ सम्प्रत्यप्रतिमे कुसङ्घवपुषि प्रोज्जृम्भिते भस्मक- म्लेच्छातुच्छवले दुरन्तदशमाश्चर्ये च विस्फूर्जति । प्रौढिं जग्मुषि मोहराजकटके लोकैस्तदाज्ञापरै- रेकीभूय सदागमस्य कथयाऽपीत्यं कदर्थ्यामहे ।। ४० ॥ Marathanassadcassassina इति सङ्घपट्टकः समाप्तः॥ PowereNCHAugriveiraniawwww ·(२) श्रीजिनदत्तसूरिविरचितं गणधरसार्धशतकम् । गुणमणिरोहणगिरिणो रिसइजिणिदस्स पढममुणिवइणो सिरिउसभसेणगणहारिणोऽणहे पणिवयामि पए ॥ १ ॥ अजियाइजिणिंदाणं जणियाणदाण पणयपाणीणं । थुणिमोऽदीणमणो हं गणहारीणं गुणगणोहं ॥२॥ गौतमः सिरिवद्धमाणवरनाण-चरण-दसणमणीण जलनिहिणो । तिहुयणपहुणो पडिहणियसत्तुणो सत्तमो सीसो ॥ ३ ॥ संखाइए वि भवे साहितो जो समत्तसुयनाणी । छउमत्येण न नजद एसो न हु केवली होइ ॥ ४ ॥ तं तिरिय-मणुय-दाणव-देविंदनमंसियं महासत्तं । सिरिनाणसिरिनिहाणं गोयमगणहारिणं वंदे ॥ ५ ॥ सुधर्मस्वामी- जिणवद्धमाणमुणिवइसमप्पियासेसतित्थभारधरणेहिं । पडियपडिवक्खेणं जयम्मि धवलाइय जण ॥ ६ ॥ संस्कृतच्छाया । गुणमणिरोदणगिरे ऋषभजिनेन्द्रस्य प्रथममुनिपतेः। धीऋषभसेनगणधारिणोऽनपौ प्रणिपतानि पदौ ॥१॥ अजितादिजिनेन्द्राणा जनितानन्दाना प्रणतप्राणिनाम् । स्तोम्यदीनमना अहं गणधारिणां गुणगणौपम् ॥ २॥ धीवर्धमानपरशन-चरण-दर्शनमणीना जलनिधेः। त्रिभुवनप्रभोः प्रतितरामो सत्तमः शिष्यः ॥३॥ सहयातीतानपि भवान् कथयन् र समस्त तानी । एप्रस्थेन न झायत एप न खलु देपली भवति ॥ ४ ॥ त तिर्यग्-मनुज-मानव-देवेन्द्रनमस्थित महासत्पम् । धीरानमानिधान गौतमगणमारिण यन्दे ॥ ५॥ जिनवर्धमानमुनिपतिसमर्पितारोपतीभारपर । प्रतिदतप्रतिपक्षेण जगति पस्लादित न ॥६॥ - ·८८ [जिनदत्तसूरिविरचितं तं तिहुयणपणयपयारविंदमुद्दामकामकरिसरहे । अणहं सुहम्मसामि पंचमठाणट्ठिय वंदे ॥ ७ ॥ जम्बू:- तारुण्णे वि हु णो तरलतारअद्धच्छिपिच्छिरीहिं मणो। मणयं पि मुणियपवयणसम्भावं भामियं जस्स ॥ ८ ॥ मण-परमोहिप्पमुहाणि परमपुरपत्थिएण जेण समं । समइकंताणि समग्ग(त्त)भव्वजणजणियसुक्खाणि ।। ९ ।। तं जंबुनामनामं सुहम्मगणहारिणो गुणसमिद्धं । सीसं सुसीसनिलयं गणहरपयपालय वंदे ॥ १०॥ प्रभवाचार्य:- संपत्तवरविवेयं वयत्थिगिहिजंबुनामवयणाओ । पालियजुगपवरपयं पभवायरियं सया वंदे ॥ ११ ॥ शय्यम्भव:- कट्ठमहो ! परमेयं तत्तं न मुणिज्जइ ति सोऊणं । सिज्जंभवं भवाओ विरत्तचित्तं नमसामि ॥ १२ ॥ यशोभद्र-सम्भूतसूरी- संजणियपणयभदं जसभई मुणिगणाहिवं सगुणं । संभूयं सुहसंभूइमायणं सूरिमणुमरिमो ।। १३ ॥ - त त्रिभुवनप्रणतपदाररिन्दमुद्दामझामकरिशरभम् । अनन सुधर्मस्वामिनं पञ्चमम्थानस्थित वन्दे ॥ ७ ॥ नामग्येऽपि दिनो तरलनाराधांक्षिप्रेक्षमाणाभिर्मनः । मनागपि सातप्रवचनमटमा धामित यस्य ।। ८ ॥ मन.-परमावविप्रमुखानि परमपुरपस्थितेन येन गमम् । ममनिटान्तानि स्मन्नमव्यजनितमोग्यानि ॥९॥ न जम्चूनामनाम मुधर्मगण परिणो गुणामृद्धम् । शिवं मुशियनिय मापदपारदे ॥ १०॥ मन्त्रावे. वादिनम्वृनाम पदनात । टनपद प्राचार्य द प ११॥ इमदी रजनन-11 परमाम" frri नाम 4.1 - याना मापन IEEEE 2॥ .

·गणनाका
-
भद्रयागुरु:-
मुगुगतरणी निणसमयमिधुणो पारगामिणो सम्म ।
मिरिभदवारगुरणो दियए नामक्खरे धरिमो ॥ १४ ॥
-
सो फां न थूलभदो लएर सलई मुणोण मन्यमि १ ।
लीलाइ जेण पणिओ सरहेण व मयणमयराओ ॥ १५ ॥
फामपश्वसिहाए फोसाए यहुसिणेहभारिवाए ।
पणदरमणपयगाए(दि) वि जीए जो शामिओ नेय ॥ १६ ॥
जेण रविणेव विहिए(य) इह जणगिहे सापहं पया(हा)सती ।
सययं सफजलगा पहयपहा सा सिणिद्धा वि ॥ १७ ॥
जेणासु साविया साविया परण-फरणसहिएण ।
सपरेसिं हियफए मुकरजोगो जोगयं दद्दु ॥ १८ ॥
तमपच्छिमं पदसपुवीणं चरण-नाणसिरिसरणं ।
सिरिथूलभदसमणं वदे ई मत्तगयगमणं ।। १९ ॥
आर्यमहागिरिः-
विहिया अणिगृहियविरियसत्तिणा सत्तमेण संतुलणा।
जेणज्जमहागिरिणा समइपोते वि जिणकप्पे ॥ २० ॥
-
7
मुगुहतरण्या जिनसमयसिन्धोः पारगामिन सम्यक् ।
श्रीभद्रबाहुगुरोर्दृदये नामाक्षराणि परामः ॥ १४ ॥
म कप न स्थूलभदो लमते भाषां मुनीना मध्ये
लीलया येन रत शरभेणेव मदनमृगराज ॥ १५ ॥
फामप्रदीपशिराया पोशया परमेहतया ।
घनदग्धजनपतझ्याऽपि यया यो ध्यामितो नेव ॥ १६ ॥
येन रविनव विदिता इह जनरहे स्वपमा प्रकाश(भास)यन्ती।
सततं स्वकार्यलगा(सकजलामा)प्रहतप्रभा मा स्निग्धाऽपि ॥ १७ ॥
येनाशु धाविता भाविका चरण-करणसदितेन ।
स्व-परेषा दितकते मुकृतयोगतो योग्यता घट्दा ॥ १८ ॥
तमपधिम चतुर्दशपूर्विणों चरण-ज्ञानधीशरणम् ।
धीमूलभक्षमण वन्देऽह मत्तगजगमनम् ॥ १९ ॥
विहिताऽनिगृहितवीर्यशफिना सत्तमेन सन्तुलना ।
येनार्यमहागिरिणा समतिमान्तेऽपि जिनकल्पे ॥२०॥

·९० [ जिनदत्तसूरिविरचित - आर्यसुहस्ती- तस्स कणिटुं लटुं अज्जसुहत्यि सुहस्थिजणपणयं । अवहत्थियसंसारं सारं सूरि समणुसरिमो ।। २१ ।। आर्यसमुद्र-मङ्गु-सुधर्माण:- अज्जसमुहं जणयं मिरीइ वदे समुद्दगंभीरं । तह अज्जमंगुसूरि अज्जसुधम्मं च धम्मरयं ॥ २२ ॥ भद्रगुप्त:- मण-वयण-कायगुत्तं तं वंदे भद्दगुत्तगणनाहं । जइ जिमइ जई जम्मंडलीए तो मरइ तेहिं समं ॥ २३ ॥ श्रीवञस्वामी- छम्मासिएण सुकयाणुभावओ जायजाइसरणेण । परिणामओऽणवज्जा पव्वज्जा जेण पडिवन्ना ॥ २४ ।। तुंबवणसंनिवेसे जाएणं नंदणेण नंदाए । धणगिरिणो तणएणं तिहुयणपहुपणयचरणेण ॥ २५ ॥ इक्कारसंगपाढो को दुढं जेण साहुणीहिंतो। तस्सज्झायज्झयणुज्जएण वयसा छवरिसेणं ।। २६ ।। सिरिअज्जसीहगिरिणा गुरुणा विहिओ गुणाणुरागेण । लहुओ वि जो गुरुकओ णाणदाणओऽसेससाहूणं ॥ २७ ।। तस्य कनिष्ठ लटमार्यमुहस्तिन सुखा(शुभा)र्थिजनप्रणतम् । अपहस्तितससार सार सूरिमनुस(स्मोराम ॥ २१ ॥ आर्यसमुद्र जनक श्रिया वन्दे समुद्रगम्भीरम् । तथाऽऽर्यमगुसूरिमार्यसुधर्म च धर्मरतम् ।। २२ ॥ मनो-वचन-कायगुप्त तं वन्दे भद्रगुप्तगणनाथम् । यदि जिमति यतियन्मण्डल्या ततो म्रियते तेः समम् ॥ २३ ॥ पाण्मासिकेन मुकृतानुभावतो जातजातिस्मरणेन । परिणामतोऽनवद्या प्रत्रज्या येन प्रतिपन्ना ॥ २४ ॥ तुम्बवनसनिवेशे जातेन नन्दनेन नन्दायाः । धनगिरेस्तनयेन त्रिभुवनप्रभुप्रणतचरणेन ॥ २५ ॥ एकादशाहपाठः कृतो दृद्ध येन साध्वीभ्य ।. तत्स्वाध्यायाध्ययनोद्यतेन वयमा पट्यग ॥ १६ ॥ श्रीआयसिंहगिरिणा गुरुणा विहितो गुणानुरागेण । लघुकोऽपि यो गुम्तो शानदाननोऽशेषमाधूनाम् ॥ २५ ॥ . 1 ·गणधरसार्धशतकम् ] उज्जेणीए गहिसल्वो लहु गुज्झगोहि परिसंते । जो सुजई ति निमंतिय परिक्खिओ पत्ततविज्जो ॥२८॥ उद्धरिचा जेण पयाणुसारिणा गयणगामिणी विज्जा । सुमहापइन्नपुवाओ सव्वहा पसमरसिएण ॥ २९ ॥ दुषणलंमि दुवालसवरसि(रिस)चमि सीयमाणे संघमि । विज्जावलेणमाणियमनं जेणन्नक्सित्ताओ ।। ३० ॥ सुररायचावविन्भमभमुहाधणुमुफनयणवाणाए । कामग्गिसमीरणविहियपत्थणावयणघडणाए ॥ ३१ ॥ टुंगपट्टाए सिट्ठिसुयाए विसिट्टचिट्ठाए । गुणगणसवणाओ जस्त दसणुकंठियमणाए ।। ३२ ॥ नियजणय(ग)दिन्नधण-फणय(ग)-रयणरासीए जो बनाए । तुच्छमवि न मुच्छिओ जोवणे वि धणिय धणटाए ॥ ३३ ॥ जलगिहाओ माहेसरीए कुसुमाणि जेणमाणित्ता । तिव्वनियाणं माणो मलिओ संघुनई विहिया ॥ १४ ॥ दूरोसारियवय(इ)रो क्य(इ)रसेणनामेण जस्त चरसीसो । सीसो जाओ जाओ जयम्मि जायाणुसारिणो ॥ ३५ ॥ ------- उज्जयिन्यां रहमतो लघु गुप पिति । सुपतिरिति निमन्त्र्य परीक्षित. प्रासदिय ॥२८॥ उता पेन पदानुनारिणा गगनगामिनी दिया। सुमहाप्रपी( परिक्षा पूर्वात सर्पधा समरसिपेन ॥ दुप्पोमारामादि सीपति साले। विधानानीमार देनाममाः॥३॥ मराबवादमा मानिनमारविहा॥३१॥ Kri". ཙyསམས དྷ༌དྷཱཝ པཎསཱ ཎ དེཝཱ་༔ བྷནྡྷ ཝ་ r ： | नम:':::। पनाह! (स)लेन. । བནྟཨཙང་པོ ཙྩལ ་ རྒྱུ ག' ་པགས བ པེ

·[ जिनदत्तसूरिविरचितं
कुकणविसए सोपारयमि सुगुरूवएसओ जेण ।
कहिय सुभिक्खमविग्धं विहिओ संघो गुणमहग्यो ॥ ३६ ॥
तमहं दसपुव्वधरं धम्मधुराधरणसेससमविरियं ।
सिरिवय(इ)रसामिसूरिं वंदे थिरयाइ मेरुगिरि ।। ३७ ॥
आर्यरक्षित:-
नियजणणिवयणकरणंमि उज्जओ दिद्विवायपढणत्थं ।
तोसलिपुत्तंतगओ ढट्टरसट्टाणुमग्गेण ।। ३८ ।।
सट्टाणुसारओ विहियसयलमुणिवंदणो य जो गुरुणा ।
अकयाणुवंदणो सावगस्स जो एवमिह भणिओ।। ३९ ।।
को धम्मगुरू तुम्हाणमित्थ य तेण वि विणयपणएणं ।
गुरुणो निदंसिओ स ढडरसट्टो वियडेण ॥ ४० ॥
अकयगुरुनिहवेणं सूरिसयासंमि जिणमयं सोउं ।
परिवज्जिय सावज पवज्जगिरि समारूढो ॥ ४१ ॥
सीहत्ता निक्खंतो सीहत्ताए य विहरिओ जो उ ।
साहियनवपुव्वसुओ संपत्तमहंतसूरिपओ ॥ ४२ ॥
सुरवरपहुपुढेणं महाविदहमि तित्थनाहेणं ।
कहिओ निगोयभूयाण भासओ भारहे जो उ ॥ ४३ ।।
कुङ्कणविपये सोपारके सुगुरूपदेशतो येन ।
कथयित्वा सुभिक्षमविघ्न विहितः सड्यो गुगमहाघः ॥ ३६ ॥
तमह दशपूर्वधरं धर्मधुराधरणशेषममवीर्यम् ।
श्रीवयर( वञ )स्वामिसूरि वन्दे स्थिरतया मेरुगिरिम् ।। ३७ ॥
निजजननीवचनकरणे उद्यतो दृथ्विादपटनार्थम् ।
तोसलिपुत्रान्तगतो ढड्ढरश्राद्धानुमागेंग ॥ ३८ ॥
श्राद्धानुमारतो विहितमकलमुनिवन्दनश्च यो गुरुगा।
अकृतानुवन्दनः श्रावकम्य य एषमिह भणित ॥ ३९ ॥
को धर्मगुयुष्माकमत्र च तेनापि विनयप्रणतेन ।
गुरवे निदर्शितः म ढढराद्वो विदग्मेन ॥ ४० ॥
अफगुनिहवेन सूरिसमागे जिनमत चा।
परिवर्य सावयं प्रवज्यागिरि गमगाट ॥ ४ ॥
मिहतया निष्कान्त मिहतया च विस्तो यस्तु ।
माविनापूर्वभुः गम्प्राप्तमहत्मारिपटः ॥ ४२ ॥
मुखमनुष्टटेन महाविदेहे तीर्थनायेन !
पितो निगदमतानां भापको गाग्ते मरतु ॥४॥

·गणधरसायशतकम् ] जत्ल सयासे सफो माहणरूपेण पुच्छए एवं । भयवं फुडमनेसिय मह कित्तियमाउयं कहसु ।। ४४ ॥ सफो भवंति भणिओ मुणिओ जेणाउप्पमाणेण । पुढेण निगोयाणं पि वण्णणा जेण निदिट्ठा ॥ ४५ ॥ हरिसभरनिन्भरेणं हरिणा जो संधुओ महासत्तो। जेण सपथमि सूरी विठाविओ गुणिसुवहुमाणा ॥ ४६॥ रक्खियचरित्तरचणं पपडियाजिणपवयण पसंतमणं । तं वदामि अज्जरक्खियमलक्खियं तं खमासमणं ॥४७॥ अन्ये- तयणु जुगपवरगुणिणो जाया जायाण जे सिरोमणिणो । सन्नाण-चरणगुणरयणजलहिणो पत्तसुचनिहिणो ॥ ४८ ॥ परवाइ(दि)वारवारणवियारिणो जे मियारिणो गुरुणो। ते सुगहियनामाणो सरणं मह हुंतु जइपहुणो ॥ ४९ ।। उमास्वातिवाचक:- पसमरइपमुहपयरणपंचसया सफया कया जहि । पुन्वगयवायगाणं तेसिमुमासाइनामाणं ॥ ५० ॥ पडिहयपडिवखाणं पयडीकयपणयपाणिसुक्खाणं । पणमामि पायपउमं विहिणा विणएण निच्छउमं ॥५१॥ यस्य सकाशे शको प्रामणरूपेण पुन्उत्येवम् । भगवन् । स्कुटमविष्य मन कियदायुः कथय ॥ ४४ ॥ शको भवानिति भणितो तो येनायु प्रमागेन । पटेन निगोदानामपि वर्णना येन निर्दिया ॥ ४५ ॥ दर्पभरनिर्भरेश हरिणा य. संस्तुतो महासत्व । येन स्वपदे सुरिरपि स्थापितो गुणिमुबहुमानात् ॥ ४६ ॥ रक्षितचरिनरत्न पकटितजिनप्रवचनं प्रशान्तमनतम् । त पन्दे मार्यरक्षितमरक्षित तं क्षमाधमणम् ॥ ४७ ॥ तनु युगप्रवरगुणिनो जाता जाताना शिरोमणय । सवान-चरणगुणरत्नलाय. प्रातधुननिधयः ॥४८॥ परवादिवारसारणविदारिणो ये गारयो गुरमः । ते सुरहीतनामानः शरण मम मान्नु पतिभा ॥ ४२ ॥ प्रशमरतिमुरारपसाती सस्ता हताः। पून गतवाचकानां तेषामुमास्वातिनाम्नाम् ॥ ५० ॥ সনিনেসনিয়া সতীনমণমাণিীলিম। पगमामि पादपच विधिना शिन्देन निय॥५१॥ - ·[ जिनदत्तसूरिविरचितं हरिभद्राचार्य:- जाइणीमध्य(यह)रियावयणसवणओ पत्तपरमनिवेओ। भवकारागाराओ साहंकारओ नीहरिओ ॥ ५२ ॥ सुगुरुसमीवोवगओ तदुत्तसुत्तोवएसओ जो उ । पडिवनसव्वविरई तत्तरुइ तत्थ विहियरई ॥ ५३॥ गुरुपारतंतओ पत्तगणिपओ मुणियजिणमओ सम्म । मयरहिओ सपरहियं काउमणो पयरणे कुणइ ॥ ५४ ॥ चउदससयपयरणगोनिरु(सि)द्धदोसो सया हयपओसो । हरिभद्दो हरियतमो हरि व्व जाओ जुगप्पवरो ॥ ५५ ॥ उइयंमि मिहि (होरि भई सुदिविणो होइ मग्गदसणओ। तह हरिभदायरिए भद्दायरियमि उदयमिए ॥ ५६ ।। जं पइ के समनामभोलिया भोऽलियाई जंपंति । चीवासिदिस्सिओ सिक्खिओ य गीयाण तं न मय ॥ ५७ ।। हयकुममयभडजिणभडसीसो सेसु व्व धरियतित्थधरो । सुगपवर जिणदत्तपहत्तसुत्ततत्तत्थरयणसिरो ॥ ५८ ॥ त मंकोइयकुममयकोसियकुलममलमुत्तमं वंदे । पणय नगदिनभई हरभद्दपहुं पहामंतं ।। ५९ ॥ d याकिनीमदनगश्चनप्राण : प्रामपरमनिदि । गाना गादबारतो नि गन ॥ ५२ ॥ मामीगतस्तदुनमगोपनो यन्तु । नविनचना निरनि ॥ ५३ ।। मान्यत: प्रामगादोभानजिनमन गया। - म्परा मना प्रणानि करोति ॥ ५ ॥ बनविदा प्रयोगः । हरिमटोगमा हगि जना गम: ॥ ५५ ॥ FRE...। गदा (20). It ... || T - है नट नियम, . f ·गणधरसाधशतकम् ] ९५ - - शीलाङ्कः आयारवियारणवयणचंदिमादलियसयलसंतावो । सीलंको हरिणंकु व्व सहइ कुमुयं वियासंतो ॥ ६० ।। देवाचार्य-नेमिचन्द्रोद्योतनसूरयः- तयणंतरदुत्तरभवसमुहमज्जंतभव्वसत्ताणं । पोयाण व्व सूरीणं जुगपवराणं पणिवयामि ॥ ६१ ।। गयराग-दोसदेवो देवायरिशो य नेमिचंदगुरू । उज्जोयणसूरी गुरुगुणोहगुरुपारतंतगओ ।। ६२ ।। वर्धमानसूरिः- सिरिवद्धमाणसूरी पवद्धमाणाइरित्तगुणनिलओ । चियवासमसंगयमवगमित्तु वसहीइ जो वसिओ ॥ ६३ ॥ जिनेश्वरसूरिः- तेसि पयपउमसेवारसिओ भमरु व्व सव्वभमरहिओ। ससमय-परसमयपयत्धसत्यविधारणसमत्थो ॥ ६४ ॥ अणहिलवाडए नाउ व्व दंसियसुपत्तसंदोहे । पउरपए पहुकविदूसगे य सन्नायगाणुगए ।। ६५ ॥ सहियदुहहराए सरसअंकोवसोदिए सुहए । मझे रायसई पविसिऊण लोयागमाणुमयं ॥ ६६ ॥ आचारविचारणवचनमान्द्रिकादलितसर सन्ताप. । शीलाको हरिणाद इव शोभते कुमुद विकासमन् ॥१०॥ तदनन्तर दुस्तरमयसनुदमबद्भपसरवानाम् । पोतानिव सूरीन् युगप्रवरान् प्रणिपतानि ॥ ६१ ॥ गतराग-द्वेपदेयो देवाचार्य नेमिचन्द्रगुरु । उद्योतनसूर्थिरगुणौपगुरपारतनगतः ॥१२॥ भोवर्धमानसूरि. प्रार्धमानातिरित गुणनित्य । पत्यास माय पसतोर जतिः ॥ ६ ॥ सेषो पदपनपाररिको भार ६ सभामरहित । समय-परसमयागाविस्तार समर्प, ॥१४॥ अणहिलपाटके नाटको पुरो र विपसे पाये ॥ (५॥ सहिदुर्लभराजे सरस्वत्योपनि) (7। नाम दिया। - ·९६ [ जिनदत्तसूरिविरचितं । नामायरिएहि समं करिय वियारं वियाररहिएहिं । वसइहि निवासी साहूणं ठविओ ठाविओ अप्पा ॥ ६७ ॥ परिहरियगुरुकमागयवरवत्ताए वि गुज्जरत्ताए । वसहिनिवासो जेहिं फुडीकओ गुज्जरत्ताए ॥ ६८ ॥ बुद्धिसागरसूरिः- तिजयगयजीवबंधू जंबंधू बुद्धिसागरो सूरी। कयवायरणो वि न जो विवायरणकारओ जाओ ॥ ६९ ॥ जिनभद्रः- सुगुणजणजणियभद्दो जिणभद्दो जविणेयगणपढमो । सपरेसिं हिया सुरसुंदरीकहा जेण परिकहिया ॥ ७० ॥ जिनचन्द्रः- कुमुयं वियासमाणो विहडावियकुमयचकवायगणो । उदयमिओ जस्सीसो जयंमि चदु व्य जिणचंदो ॥ ७१ ॥ संवेगरगसाला विसालसालोवमा कया जेण । रागाइवेरिभयभीयभव्वजणरक्खणनिमित्तं ।। ७२ ।। अभयदेवः- फयसिवसुहत्यसेवोऽभयदेवोऽवगयसमयपक्खेवो । जस्सीसो विहियनवंगवित्तिजलधोयगललेवो ।। ७३ ॥ नामाचार्यः सम कृत्वा विचार विचाररहित. । वमती निवाम साधूना स्थापितः स्थापित आत्मा ॥ ६७ ॥ परिहतगुम्नमागतवरवार्तायामपि गूर्जरवायाम् । वमतिनिवायो यैः स्फुटीलो गूर्जरत्रायाम् ॥ ६८ ॥ विजगद्गत जीवबन्धुर्य द्वन्धुवुद्धिसागरः गरिः । च्याक(वाद)रणोऽपि न यो विवादरणकारको जात. ॥१९॥ मुगुरुजनजनितभट्टी जिनमठो यहिन यगणप्रथमः । स्व-पपा हिना सुरसुन्दरीकथा येन परिकथिता ॥ ७० ॥ अनुद विकारमानो विपटिनामतच वागण। उदय मनो यरियो जगनिन्द्रा जिनचन्दः ॥ १ ॥ संवेगहवाला विदाला उपमा गायन । माय भवनमा ॥ ॥ कृriमयदेवोपमा ':'नदानि । .

·No text on this page.

·९८ [जिनदत्तसूरिविरचितं - देवभद्रसूरिः सूर -ससिणो वि न समा जेसिं जं ते कुणंति अस्थमणं । नक्खत्तगया मेसं मीणं मयरं पि भुंजते ॥ ८१ ॥ जेसि पसाएण मए मएण परिवज्जिय पयं परमं । निम्मलपत्तं पत्तं सुहसत्तसमुन्नइनिमित्तं ॥ ८२ ॥ तेसिं नमो पायाणं पायाणं जेहिं रक्खिया अम्हे । सिरिसूरिदेवभदाण सायरं दिनभहाणं ॥ ८३ ॥ सूरिपयं दिन्नमसोगचंदसूरीहिं चत्तभूरीहिं । तेसिं पयं मह पहुणो दिन्नं जिणवल्लहस्स पुणो ।। ८४ ।। जिनवल्लभसूरिः- अत्थगिरिमुवगएसु जिण-जुगपवरागमेसु कालवसा । सूरम्मि व दिदिहरेण विलसियं मोहसंतमसा ॥ ८५ ।। संसारचारगाओ निम्विन्नेहि पि भव्वजीवहिं । इच्छतेहि वि मुक्खं दीसइ मुक्खारिहो न पहो ।। ८६ ।। फुरियं नक्खत्तेहिं महागहेहि तओ समुल्लसिय । बुड्ढी रयणियरेणावि पाविया पत्तपसरेण ।। ८७ ।। पासत्थकोमियकुलं पयडीहोऊण हंतुमारद्ध । काए काए य विधाए भावि भयं जन तं गण॥ ८८॥ rapannamrat मुग-यगिनावपि न ममौ येषा यत् तो कुम्तोऽस्तमनम् । नसत्रगती मेप मीन मारमपि भुआते ॥ ८१ ।। येपा प्रमादेन मया मदन पगिर्जित पद परमम् । निर्मपात्रं प्रारं शुभगन्धगमुन्नतिनिमिनम् ।। ८२ ।। देपा नम पादेभ्य पापभ्यो ये रक्षिता वरम् । श्रीमरिंदवमहागा गादा दनभद्राणाम् ।। ८३ ॥ मुग्पिदं दनमशोकचन्दमूर्गिमित्याभूमि । नेपान) पद मन प्रभोर्दन जिनबलगाय पुन ॥ ८४ ॥ सागजिन-गुगधगम का या I सो रोशनमा ॥ ४५ ॥ HTTP717 होम ॥ ८ ॥ साति: । Timi 14.1 1 .

·गणधरसार्धशतकम् ] ९९ जग्गंति जणा थोवा स-परेसिं निव्वुई समिच्छंता । परमत्थरक्खणत्थं सदं सदस्स मेलंता ॥ ८९ ।। नाणा सत्थाणि धरंति ते उ जेहि वियारिऊण परं । मुसणथमागयं परिहरंति निज्जीवमिह काउं ॥ ९० ॥ अविणासियजीवं ते धरंति धम्म सुवंसनिप्फन्नं । मुक्खस्स कारणं भयनिवारणं पत्तनिव्वाण ॥ ९१ ॥ धरियकिवाणा केई स-परे रक्खंति सुगुरुफरयजुया । पासत्थ-चोरविसरो वियारभीओ न ते मुसई ।। ९२ ।। मग्गुम्मग्गा नजंति नेय विरलो जणो त्थि मग्गन्नू । थोवा तदुत्तमग्गे लग्गति न वीससंति घणा ॥ ९३ ॥ अन्ने अन्नत्थीहि सम्मं सिवपहमपिच्छिरेहि पि । सत्था सिवस्थिणो चालिया वि पडिया भवारणे ॥ ९४ ॥ परमत्थसत्थरहिएसु भव्वसत्थेसु मोहनिहाए । सुत्तेसु मुसिजंतेसु पोढपासत्थ-चोरोहिं ।। ९५ ॥ असमंजसमेयारिसमवलोइय जेण जायकरुणेण एसा जिणाणमाणा सुमरिया सायरं तइया ॥ ९६ ॥ जाप्रति जनाः स्तोका स्व-परेपा निवृति समिच्छन्त । परमार्थरक्षणार्थ शब्द शब्दस्य मेलयन्तः ॥ ८९ ॥ नाना गा(म)याणि धरन्ति ते तु यैर्विचा(दार्थ परम् । मुपणार्यमागत परिहरन्ति निर्जीवमिद कृत्वा ॥ ९ ॥ अविनाशितजीव ते धरन्ति धर्म सुवशनिष्पनम् । मोक्षरय कारण भयनिवारणं प्राप्ननिर्वाणम् ॥११॥ भूतकृपा (कृपाणाः) केचित् स्व-परान् रक्षन्ति मुगुर-फलस्युता । पायरय-गैरविसरो विचा(दा)रभीतो न तान् मुष्णाति ॥ ९२ ॥ मार्गोन्पागो शायेते नैव विरलो जनोऽस्ति मार्गत । स्तोकास्तदुक्तमार्गे लगन्ति न विश्वमन्ति पना. ॥ १३ ॥ अन्येऽन्या(गा)र्षिभि मम शिपचमप्रेक्षनाणेरपि । सार्थाः शिवार्थिनश्चालिता अपि पतिता भवारण्ये ॥ ९४ ॥ परमाशा(क)मररितेपु भव्यमार्थेषु मोर निदया। मुप्तेषु मुष्यमाणेषु प्रोपावधि-चार ॥ ५५ ॥ असमारामेताहरामालोक्य येन जानकरणेन । एषा जिनानानाज्ञा स्मृता नादर तदा ।। ६६ ॥ 40 A .

·ܕ ܘ ܐ [font 'सुहमीलनेगरिए । जो कुमारि गनं मो : गंग॥"...' नित्यया-गगाणी गागरिमा गTHI पामयपगुनोगेम मगा॥ १८ ॥ मिनपुरपस्चिमाण गदागरिमाण गेगा। महिमेग-नागणागरिग-माणो गा रोमि ॥ ९९ ॥ शानिन्गगगण मनपणागो। वीरवृत्ति:- जय मुणिग गोरी पनि यि मगुरुमगार ।। १०० ॥ फरिंग गमा-फलगं घरि उमासा रुगदुमत्तमररकगं । तियणमिद्धतं जमिनमसिं मगुलियविंग ॥ १०१ ।। निवाणठाणमणहं मगुणं मम्ममविमम विहिणा। पग्लोयसाहग मुसकारग धग्यि विष्फुरिय ॥ १०२ ॥ जेण तओ पासस्थाइतेणसेणा वि किया मम्मं । सत्यहिं महत्येहिं बियारिऊणं च परिचत्ता ॥ १०३ ।। आसन्नसिद्धिया भव्यमत्थिया सिवपहामि सठविया । निव्वुइमुविति जह ते पडति नो भीमभवरणे ॥ १०४ ॥ मुखगीलस्तेनगृहीते भव-परयन्तन कर्थितानाथे य' करोति कोऽपि यत्न सवर्ण करोति मदयस्य ।। ९७॥" तीर्थकर-राजा आचार्या रक्षका इव ते कृता । पार्श्वस्थप्रमुखचौरोपरुद्वधनभव्यमार्थानाम् ।। ९८ ॥ सिद्धपुरपस्थिताना रक्षार्थमाचार्यवचनतः शेषाः । अभिषेक-वाचनाचार्य-साधवो रक्षकास्तेपाम् ।। ९९ ॥ तत् तीर्थकराजया मयाऽपि ते भवन्ति रक्षणीया । इति ज्ञात्वा वीरवृत्ति प्रतिपद्य सुगुरुसन्नाम् ॥ १० ॥ कृत्वा क्षमा-फलक धृत्वाऽक्षय कृतदुस्क्तशररक्षम् । त्रिभुवनसिद्धं तद् यत् सिद्धान्तमसि समुत्क्षिप्य ॥ १.१॥ निर्वाणस्थानमनघ सगुण सद्धर्ममविपम विधिना । परलोकसाधकं मोक्षकारकं धृत्वा विस्फुरितम् ॥ १०२ ।। येन ततः पार्थस्थादिस्तेनसेनाऽपि हकिता सम्यक् । शा(शास्त्रैर्महाविचा(दा)र्य च परित्यक्ता ॥ १०३ ॥ आसन्नसिद्धिका भव्यसार्थाः शिवपथे सस्थापिता । नितिमुपयन्ति यथा ते पतन्ति नो भीमभवारण्ये ।। १.४ ॥

·गणधरसार्धशतकम् ]
मुखाऽणाययणगया चुफा मग्गाउ जायसदेहा ।
बहुजणपुट्ठिविलग्गा दुहिणो हूया समाहूया ॥ १०५ ।।
आयतनम्-
दंसियमाययणं तेसिं जत्थ विहिणा समं हवइ मेलो ।
गुरुपारतंतो समयसुत्तओ जस्स निप्फत्ती ॥ १०६ ।।
आयतनविधिः-
दीसइ य वीयराओ तिलोयनाहो विरायसहिएहिं ।
सेविजंतो सतो हरइ हु ससारसंतावं ॥ १०७ ॥
वाइयमुवगीयं नट्टमवि सुय दिट्ठमिट्ठमुचिकरं ।
कीरइ सुसावएहिं स-परहियं समुचिय जत्थ ॥ १०८ ॥
रागोरगो विनासई सोउ सुगुरूवएसमतपए।
भव्वमणो-सालर नासइ दोसो वि जत्थाही ॥ १०९ ।।
नो
जत्थुस्सुत्तजणकामु
धि ण्हाणं बली पइट्ठा य ।
जइ-जुवइपवेसो विय न विजड विजइविमुको ॥ ११० ॥
जिणजत्ता-हाणाई दोसाण जं खयाइ कीरति ।
दोसोदयामि कह तेसिं संभवो भवहरो होज्जा १ ॥ १११ ॥
जा रत्ती जारधीणमिह रइं जणइ जिणवरपिहे वि।
सा रयणी रयणियरस्स हेऊ कह नीरयाण मया ॥ ११२ ॥
मुग्धा अनायतनगता भ्रष्टा मार्गाजातसन्देहाः।
बहुजनपृष्टविल्मा दुःखिनो भूता समादृताः ॥ १०५ ॥
दर्शितमायतन तेपा यत्र विधिना सम भवति मेलः ।
गुरुपारतन्त्र्यतः समयस्त्रतो यस्य निष्पत्तिः ॥ १०६ ॥
दृश्यते च वीतरागनिलोकनाथो विरागसहितः ।
सेव्यमान सन् ररति हि संसारसन्तापम् ॥ १० ॥
वादितमुपगीत नाट्यमपि भुत दृष्टमिटमुक्तिकरम् ।
क्रियते सुधावर स्व-परहितं समुचितं यत्र ॥ १०८ ॥
रागोरगोऽपि नश्यति
धुत्वा सुगुरूपदेशमन्त्रपदान् ।
भन्यमन -शालूर नानाति दोषोऽपि चनारि ॥ १.९॥
नो यत्रोत्सूत्रजनममोऽस्ति स्नान पनि प्रतिया च ।
यति-युवतिप्रवेशोऽपि च न विद्यते विद्वतिविमुक्त ॥११॥
जिनयात्रा-स्नानादीनि दोषाणा यत् क्षयाच शियन्ते ।
दोषोदये रथ तेपो सम्भवो भवरो भवेत् ॥15॥
या राभिरित्रोणामिर रति जनयति जिनपरएरेऽपि ।
सा रजनी रजनीच(जोनिकारत्य हेतु कय नीरजसा मता ॥१२॥

·१०२
[ जिनदत्तसूरिविरचितं
--
साहू सयणासण-भोयणाइआसायणं च कुणमाणो ।
देवह रएण लिप्पइ देवहरे जमिह निवसंतो।। ११३ ॥
तंबोलो तं बोलइ जिणवसहिटिएण जेण सो खद्धो ।
खुद्धे भवदुक्खजले तरइ विणा नेय सुगुरुतारं ॥ ११४ ।।
तेसि सुविहियजइणो य दंसिया जे उ हुंति आययणं ।
सुगुरुजणपारतंतेण पाविया जेहिं नाणसिरी ॥ ११५ ।।
संदेहकारितिमिरेण तरलिय जेसिं दसणं नेय
निव्वुइपहं पलोयइ गुरु-विज्जुवएसओ सहओ ॥ ११६ ॥
निप्पचवायचरणा कज्जं साहति जे उ मुत्तिकरं ।
मन्नति कय तं जं कयंतसिद्धं तु स-परहिय ।। ११७ ॥
पडिसोएण पयट्टा चत्ता अणुसोअगामिणी वत्ता ।
जणजत्ताए मुक्का मय-मच्छर-मोहओ चुका ॥ ११८ ॥
सुद्धं सिद्धंतकह कहति बीहति नो परेहिंतो।
वयणं वयंति जत्तो निव्वुइवयण धुव होइ ।। ११९ ।।
तविवरीआ अन्ने जइवेसघरा वि हुति न हु पुज्जा ।
तद्दसणमवि मिच्छत्तमणुखण जणइ जीवाण ।। १२० ॥
साधुः शयनासन-भोजनाद्याशातना च कुर्वाणः ।
देवस्य रजसा लिप्यते देवगृहे यदिह निवसन् ।। ११३ ॥
ताम्बूलं त बुडयति जिनवसतिस्थितेन येन स खादित. ।
क्षुब्धे भवदुःखजले तरति विना नैव सुगुरुतरीम् ॥ ११४ ॥
तेपा सुविहितयतयश्च दर्शिता ये तु भवन्त्यायतनम् ।
मुगुरुजनपारतव्येण शप्ता यैनिधीः ॥ १५ ॥
सन्देहकारितिमिरेण तरलित येपा दर्शन नेव।
नितिपयः प्रलोक्यते गुरुवैद्योपदेशतः सहजः ॥ ११६ ॥
निःप्रत्यवायचरणा कार्य साधयन्ति ये तु मुक्तिकरम् ।
मन्यन्ते कृतं तद् यत् कृतान्तसिद्ध तु स्व-परहितम् ॥ ११ ॥
प्रतिस्रोतमा प्रत्ता त्यक्ताऽनुस्रोतोगामिनी वातां ।
जनयात्रया मुक्ता मद---मत्सर-मोहतो भ्रष्टा ॥ ११८॥
शुद्धा सिद्धान्तस्यां कथयन्ति विभ्यति नो परेभ्यः।
वचनं वदन्ति यतो नितिनजन र भाति ॥ ११९ ॥
तद्विपगता अन्ये यतिवेषधरा अपि भरन्ति नगद पूज्या।
सदनमपि मिथ्यात्वमनुः जनयति जीपानाम् ॥ १२० ॥

·No text on this page.

·१०४
[जिनदत्तसूरिविरचितं
?
वित्थरियममलपत्तं कमलं
बहुकुमय-
-कोसिया दूसिया ।
तेयस्सीण वि तेओ विगओ विलयं गया दोसा ॥ १२८ ॥
विमलगुण-चकवाया वि सव्वहा विहडिया वि संघडिया ।
भमिरोहिं भमरोहिं पि पाविओ सुमणसंजोगो ॥ १२९ ।।
भवजणण जग्गियमवग्गियं दुट्ठसावयगणेण ।
जडुमवि खंडियं मंडियं य महिमंडलं सयलं ॥ १३० ॥
चन्द्रोपमा-
अत्थमई सकलंको सया ससंको वि देसियपओसो ।
दोसोदए पत्तपहो तेण समो सो कहं हुज्जा ? ॥ १३१ ॥
विष्णूपमा-
संजणियविही संपत्तगुरुसिरी जो सया विसेसपयं ।
विण्हु व्व किवाणकरो सुरपणओ धम्मचकधरो ॥ १३२ ।।
ब्रह्मोपमा-
दंसियवयणविसेसो परमप्पाणं य मुणइ जो सम्म ।
पयडविवेओ छच्चरणसम्मओ चउमुहु व्व जए ॥ १३३ ।।
शम्भूपमा-
धरइ न कवइयं पि हु कुणइ न बंधं जडाण कया वि ।
दोसायरं च चकं सिरंमि न चडावए कह वि ।। १३४ ॥
-
-
विस्तृतममलपत्र कमलं बहुकुमत-कौशिकाः दूषिता ।
तेजस्विनामपि तेजो विगत विलयं गता दोपाः ।। १२८ ॥
विमलगुण-चक्रवाका अपि सर्वथा विघटिता अपि सघटिताः ।
भ्रमणशीघ्रमरैरपि प्राप्तः सुमनः-संयोग. ।। १२९ ।।
भव्यजनेन जागृतमवल्गित दुष्टश्वापदगणेन ।
जाड्यमपि खण्डित मण्डित च महीमण्डलं सकलम् ॥ १३०॥
अस्तमयति सकलङ्कः सदा सश(शशा)कोऽपि दर्शितप्रदोषः ।
दोषोदये प्राप्तप्रभस्तेन समः स कथं भवेत् ॥ १३ ॥
संजनितविधिः सम्प्राप्तगुरुभीर्यः सदा विशेषपदम् ।
विष्णुरिव कृपाणार. मुरप्रणतो धर्म-चक्रधरः ॥ १३२॥
दर्शितवद(च)नविशेष परमात्मान न जानाति यः सम्यक् ।
प्रकटविवेक. पदचरणमम्मतधनुर्मुम्य इव जगति ।। १३३ ॥
धरति न कपर्दिशमपि हि करोति न बन्ध जटा(ग)ना क्दाऽपि ।
दोपाकर च चफ शिर्रास नारोपयति कथमपि ॥ १३४ ॥

·गणधरसार्धशतकम् ] १०५ - सहर न जो सत्ते गोरीए अप्पए न नियमंग। सो का तबिवरीएण संभुणा सह लहिज्जुवमं १ ॥ १३५ ॥ विद्या:- साइस एसु सग्गं गएसु जुगपवरसूरिनियरेसु । सव्वाओ विजाओ भुवणं भमिऊण संताओ ॥ १३६ ।। तह वि न पत्तं पत्तं जुगवं जव्वयणपंकए वासं । फरिय परप्परमच्चंतं पणयओ हुँति सुहियाओ॥ १३७ ॥ अन्नुनविरविदुरोहतत्तगत्ताओ तणुईओ। जायाओ पुण्णवसा वासपर्य पि जो पत्तो ।। १३८ ॥ त लहिय वियसियाओ ताओ तव्वयणसररुहगयाओ । तुद्वाओ पुढाओ समगं जायाओ जिट्ठाओ ॥ १३९ ॥ अनुपमेयत्वम्- जाया कइणो के के न सुमइणो परमिहोवमं ते वि । पावंति न जेण समं समंतओ सव्वकन्वेण ॥ १४०॥ उवमिज्जेते संतो संतोसमुर्विति जंमि नो सम्म । असमाणगुणो जो होइ कह णु सो पावए उवमं ? ॥ १४१ ॥ जलहिजलमजलीहिं जो मीणइ नहंगणं पि पएहि । परिसफाइ सो वि न सफाइ जग्गुणगणं भाणउं ।। १४२ ।। सहरति न यः सत्त्वान गौर्या अर्पयति न निजमहम् । स फषं तद्विपरीतेन राम्भुना सह लभेतोपमाम् ! ॥ १३५॥ सातिशयेपु स्वर्ग गतेषु युगप्रवरसूरिनिवरेषु । सर्वा विद्या भुवन प्रान्त्वा धान्ताः ॥ १३६॥ तथापि न प्राप्तं पानं युगपद् यददनपरजे बाराम् । फुत्या परस्परमत्यन्त प्रणयतो भवन्ति सुरिताः ॥ १३ ॥ अन्योन्यविरविधुरोपतप्तगानास्तन्थ्य । जाताः पुण्यक्शा पासपदमपि यः प्राप्तः ॥ १३८॥ संलध्या विवसितास्तास्तदन-सरोरहगता । सुधा. पुशः समकं जाता ज्येष्ठाः ॥ १३९।। जाता: पचय के के न सुमतयः परनिहोपमा तेऽपि । प्राप्नुवन्ति न येन सम समन्तत सर्वपाव्येन ।। १४० ॥ उपमीयमाने सन्तः सन्तोपमुपान्ति यस्मिन् नो सम्पर। असमानगुणो यो भपति फथं गुरा प्राप्नोत्युपनाम् ॥ १४ ॥ जाधिजलमलिभिर्मानोति यो नमोऽपि पदैः। परिजवते सोऽपि न राश्नोति पय भपितुम् ॥ १४ ॥ THA be ·१०६ [जिनदत्तसूरिविरचितं जुगपवरगुरुजिणेसरसीसाणं अभयदेवसूरीणं । तित्थभरधरणधवलाणमंतिए जिणमयं विमयं ॥ १४३ ।। सविणयमिह जेण सुयं सप्पणयं तेहि जस्स परिकहियं । कहियाणुसारओ सव्वमुवगयं सुमइणा सम्मं ॥ १४४ ॥ निच्छम्मं भव्वाणं तं पुरओ पयडिय पयत्तेण। अकयसुकयंगिदुल्लह-जिणवल्लहसूरिणा जेण ॥ १४५ !! सो मह सुहविहिसद्धम्मदायगो तित्थनायगो य गुरू । तप्पयपउमं पाविय जाओ जायाणुजाओ हं ॥ १४६ ।। तमणुदिणं दिन्नगुण वंदे जिणवल्लहं पहुं पयओ। सूरिजिणेसरसीसो य वायगो धम्मदेवो जो ॥ १४७ ॥ सूरी असोगचदो हरिसीहो सबएवगणिप्पवरो। सम्वे वि तविणेया तेसिं सव्वेसि सीसो हं ॥ १४८ ॥ ते मह सव्वे परमोवयारिणो वंदणारिहा गुरुणो । कयसिवसुहसंपाए तेसिं पाए सया वंदे ।। १४९ ॥ जिणदत्तगणिगुणसयं सप्पण्णयं सोमचंदविवं व । भव्वेहि भणिज्जंतं भव-रविसंतावमवहरउ ।। १५० ।। युगप्रवरगुरुजिनेश्वरशिप्याणामभयदेवसूरीणाम् । तीर्थभरधरणधवलानामन्तिके जिनमत विमतम् ॥ १४३ ।। सविनयमिह येन श्रुत सप्रणय तैर्यस्य परिकथितम् । कथितानुसारतः सर्वमुपगतं मुमतिना सम्यक् ॥ १४४ ॥ निश्छद्म भव्याना तत् पुरतः प्रकटित प्रयत्नेन । अकृतसुकृताहिदुर्लभ-जिनवल्लभसूरिणा येन ॥ १४५ ॥ स मम शुभविधिसद्धर्मदायकस्तीर्थनायकश्च गुरुः । तस्पदप प्राप्य जातो जातानुजा(या)तोऽहम् ॥ १४६ ।। तमनुदिन दत्तगुण वन्दे जिनवल्लभं प्रभु प्रयत. । सूरिजिनेश्वरशिप्यश्च वाचको धर्मदेवो यः ॥ १४७ ॥ सूरिरशोकचन्द्रो हरिसिंहः सर्वदेवगणिप्रवरः । सर्वेऽपि तद्विनेयास्तेषा सर्वेपा शिष्योऽहम् ।। १४८ ।। ते मम सर्वे परमोपकारिणो बन्दनाहा गुरव । कृतशिवमुमसम्पाताम्तेया पादान् सदा वन्दे ॥ १४९ ॥ जिनदत्तगणिगुणशत सपश्चाशत(मम्पूर्ण) सौम्य(सोम)चन्द्रविम्यमिर । भव्यमण्यमान भव-रविमन्तापमपहरतु ।। १५० ।। र गणधरसार्धगतकं समाप्तम् E ·(३) श्रीजिनदत्तसूरिरचितं सुगुरुपारतन्त्र्यम् । मयरहियं गुणगणरयणसायर सायरं पणमिऊणं । सुगुरुजणपारतंतं उवहि व्व थुणामि तं चेव ॥ १ ॥ निम्महियमोहजोहा निहयविरोहा पण?संदेहा । पणयंगिवग्गदावियसुहसंदोहा सुगुणगेहा ॥२॥ पत्तसुजइत्तसोहा समत्तपरतित्थजणियससोहा । पडिभग्गलोहजोहा दसियसुहम(मह)त्थसत्योहा ।। ३ ।। परिरियसत्तवाहा हयदुदाहा सिवंचतरसाहा । संपावियसुहलाहा खीरोअहिणु व्व अगाहा ॥ ४ ॥ सुगुणजणजणियपुजा सज्जो निग्वजगहियपध्वजा । सिवसुहसाहणसज्जा भवगुरुगिरिचूरणे वजा ॥ ५ ॥ अजसुहम्मप्पमुहा गुणगणनिवहा सुरिदविहियमहा । ताण तिसंझं नामं नाम न पणासए जियाणं ॥६॥ पडिवज्जियजिणदेवो देवायरिओ दुरतभवहारी । सिरिनेमिचंदसूरी उज्जोयणसूरिणो सुगुरू ॥ ७ ॥ . संस्कृतच्छाया । मद(क)रहित गुणगणरत्नसाग(क)रं साद(त)र प्रणय । सुगुरुजनपारतन्यमुदधिमिर स्वीमि तदेव ॥१॥ निर्मचितमोद पोधा निहतविरोधाः प्रणामन्दहा । प्रणतारिदापितसुरासन्दोटाः गगणा ॥२॥ प्राप्तसुयतित्पशोभा: समर नपरनीगानिसलाम । प्रतिभपतोमयोधा पर्शितसूरगामा पा ॥३॥ परिनगराधा दादुरादाला शिकार । सम्प्रापिठातमा क्षीरोदशिका ||४। ' y： nཔ དེ ་གས་ verཙཀ་:) शिरारा मारिसर ६ ।।५।। སrqu༧q་་་**" སྣོན༌ ཨཔ་ } 1 CARो देवाचायाँ दुर नेमिनारयोतना

·-
१०८
[जिनदत्तसूरिविरचितं
वर्धमानसूरिः-
सिरिवद्धमाणसूरी पयडीकयसूरिमंतमाहप्पो ।
पडिहयकसायपसरो सरयससंकु व्व सुहजणओ ।। ८ ॥
जिनेश्वरसूरिः-
सुहसीलचोरचप्परणपञ्चलो निचलो जिणमयंमि ।
जुगपवरसुद्धसिद्धंतजाणओ पणयसुगुणजणो ॥ ९॥
पुरओ दुल्लहमहिवल्लहस्स अणहिल्लवाडए पयर्ड ।
मुक्का वियारिऊणं सीहेण व दवलिंगिगया ॥ १० ॥
दसमच्छेरयनिसिविप्फुरंतसच्छंदसूरिमयतिमिरं ।
सूरेण व सूरिजिणेसरेण हयमहियदोसेण ॥ ११ ॥
जिनचन्द्रसूरिः-
सुकइत्तपत्तकित्ती पयडियगुत्ती पसंतसुहमुत्ती ।
पहयपरवाय(इ)दित्ती जिणचंदजईसरो मंती ॥ १२ ॥
अभयदेवसूरिः-
पयडिअनवंगसुत्तत्थरयणकोसो पणासियपओसो ।
भवभीयभवियजणमणकयसंतोसो विगयदोसो ॥ १३॥
जुगपवरागमसारपरूवणाकरणवंधुरो धणियं ।
सिरिअभयदेवसूरी मुणिपवरो परमपसमधरो ॥ १४ ॥
श्रीवर्धमानसूरिः प्रकटीकृतसूरिमन्त्रमाहात्म्यः ।
प्रतिहतकपायप्रमरः शरच्छशाङ्क इव मुपजनकः ॥ ८॥
मुखशीलचौरन्यत्करणप्रसलो निश्चलो जिनमते ।
युगप्रवरशुद्धसिद्धान्तज्ञाता प्रणतसुगुणजनः ॥ ९॥
पुरतो दुर्लभमहीवभस्याणहिलपाटके प्रकटम् ।
मुक्ता विवा(दा)य सिंहनेव द्रव्यलिहि-गजाः ॥ १० ॥
दशमाश्चर्यनिशिविम्फुरत्स्वच्छन्दसूरिमनतिमिरम् ।
सूरेगेव सूरिजिनेश्वरेण हनमहितदोषेण ॥ ११ ॥
मुकवि(कृति)चप्रातकीर्तिः प्रकटिनगुप्तिः प्रशान्तशुभमूर्तिः ।
प्रहतपरवादिदीमिर्जिनचन्दयतीश्वरी मन्त्री ॥ १२॥
प्रहटिननवाजपूवार्यगन्नकोग प्रणाशितप्रदोषः ।
भवभीतम विकजनमनातगन्तोपो विगतदोदि)प. ॥ १३ ।।
युगप्रवगगनगारपणावराणवन्धुरो बाटम ।
श्रीश्रमपदयानिधारः परमप्रामपः ॥ १४ ॥

·मयारा या जिनमा भरि नयमावरगा(नोमो रिपगारंगभग्गसंदेहो । गममापदणो आपायपसकन्दरमो॥ १५ ॥ भीमभयगाणगंभी दमियगुरुपयणरचणमंदोदो। नीमेगमागमा सूरी जिणवाको जगा ॥१६॥ अपरिधिनापरणी उरणुनोगप्पदाणमशरणो । अनमम नियमाणो अगुतो सार जस्स करो ॥ १७ ॥ दनियनिगल निकालदनगुणोऽगणियसावउत्पभो । गुगगिरिगरओ नरटु व्य सूगै जिणवारहो होत्या ॥ १८ ॥ शुगपपरामपाऊसपाणपीणियमणा फया भन्या । जेण जिणया रेणं गुरणा सं नव्यहा वंदे ॥ १९ ॥ विप्फुरियपवरपवयणसिगेमणी जो मेसाण सेसु च्व सहः सत्ताण ताणकरो ॥ २० ॥ सहरियाणमीणं सुगुरूणं पारतंसमुन्वए । जयउ() जिणदत्तसूरी सिरिनिलओ पणयमुणितिलओ ॥ २१ ॥ पूढदुव्वहसमो य। प्रयागवगायाश(वापदसन्त्रासो) हरिरिख मारा()नभानसन्देहः । गतगमय(मगरगज)दिलन आस्वादितप्रवरका(काव्यरसः ॥ १५॥ भीमनपानने दर्शितगुरुपव(द)नरन(द)नसन्दोदः । निदोपमत्वगुरुः सूरिजिनवल्लभो जयति ॥ १६ ॥ उपरिस्थितममरणश्चतुरनुयोगप्रधानसगरण । चमममदराग(मृगराज)मान(राजमदन) ऊर्ध्वमुसः शोभते यस्य फरः ॥ १७ ॥ दर्शितनिर्मलनिश्चलका(द)न्तगुणोऽगणितभावको(श्वापदो)त्यभयः । गुरुगिरिगुरु शरभ इय सूरिर्जिनपल्लमोऽभूत् ॥ १८ ॥ युगप्रपरागमपीयूषपानप्रीणितगनसः कृता भव्याः। येन जिनवल्लभेन गुरुणा त सर्वथा पन्दे ॥१९॥ पिस्फुरितप्रवरप्रवचनशिरोमणियूँटदुर्वदक्षमश्च । य शिष्या(शेषा)णो शेषे(प) शोभते सत्याना त्राणकरः ॥ २० ॥ सगरितानामही(पी)न सुगुरुणा पारतन्त्र्यमुदहति । जयतु(ति) जिनदत्तमुरिः श्रीनिलयः प्रणतमुनितिलक ॥२१॥ इति सुगुरुपारतन्त्र्यम्

·जिण दिर मुह
(४)
कविपन्हविरचिता
पट्टावली(जिनदत्तमुरिस्तुतिः)।
जिण दिनु आणंदु नडर रहगु नउग्गुणु ।
जिण दिउ हाडहद पाउ राणु निम्मलु हुः पुणु ।
होर
कट्ठ
पुनुपिउ नामः।
जिण दिएर रिद्धि दूरि दारिदु पणागः ।
जिण दिरहु सुर धम्ममर अबुहहु कार उपग्यहु ।
पहु नवफणिमंडिउ पासजिणु अजयमेरिकि न पिकवह ॥ १ ॥
मयण म करि धरि धणुहु बाण पुणि पच म पयाडहि ।
रूविण पिम्मपयावि बंभ हरि हरु मन(त) विनडहि ।
रूउ पिम्मु ता बाण मयण ता दरिसहि धणुहरु ।
नम(व)फणिमडिउसीसि जाव न हु पेक्खहि जिणवरु ।
जइ पडिहसि पासजिणिदवसि नाणवंत निम्मलरयण ।
न सु धणुहरु वाण न रूव नहि न रूयपिंमु हुइ हइमयण ॥ २॥
नम(व)फणिपासजिणिदु गढिउ अन्नल्लि जु दिट्ठउ ।
अजयमेरि संभरिनरिदु ता नियमाणि तुट्ठउ ।
कंचणमउ अइ कलसु सिहरि साणउ रजविअउ ।
जणु सुतराणि तउ तवइ तिव्बु(त्थु) आयासि मउन्नउ ।
जा वुकमिसिण ढकारविण करु उभिवि फरहरइ धय ।
जिणदत्तसूरि धर धम(व)लि जसि ता पसिद्धि सुरभुयणि कय ॥३॥
देवसूरिपहु नेमिचंदु बहुगुणिहिं पसिद्धउ ।
उज्जोयणु तह वद्धमाणु खरत(?)रवर लद्धउ ।
सुगुरु जिणेसरसूरि नियमि जिणचंदु सुसंजमि ।
अभयदेउ सव्वंगु नाणि जिणवल्लहु आगमि ।
जिणदत्तसूरि ठिउ पट्टि तहि जिण उज्जोइउ जिणवयणु ।
सावइहिं परिक्खिवि परिवरिउ मुल्लि महग्घउ जिव रयणु ॥४॥

·HITE पर पति मारि सिगार नुसज्जिय । मोगिण गुपच [4]र पटिम निमज्जिय । नि(नियर(क) गलिय पिंगारिकारनिरुत्तिय । मरणरहनुपरि र गगनमामिण म जगलिय । परिसर मनिमारकादि रदिप स्वय संपुनमय । मिरिनीदर भरण मयणपारडिपड विहडि गय ॥ ५॥ मसाप.भीमणा मधोरिमसुरिमसुविसालह । मजममिरमागर दुमदल(प)चदाटकरालए। नाणनयणदारणा नियमनिरनहरसमित । फागयोय(ब)निट्टरह विमलपापुउपसिलह । उपनगणउयरपरदुम्विना गुणगुंजारवजीदह । जिणदत्तसृरि अणुमर पर पापकरउिघडसीहह ॥ ६ ॥ जरजलयालरउदु रोलहरिहिं गर्जतः । मोएमएललिउ कोषकहोल वहंतउ । मयमयरिदि परिवरिउ पंचपहुवेलदुसंचरु । गव्वगम्यगंभीर असुहआवत्तभयकर । ससारसगुइ जु परिसउ जसु पुणु पिक्खिवि दरियइ । जिणदत्तसूरिउवएसु गुणित परतरंडइ तरियइ ॥ ७ ॥ सावय किषि कोयलिय केवि सरह(यो)रिय पसिद्धिय । ठार ठाइ लक्सियहि मूढ नियवित्तिविरुद्धिय । दरहि न किंपि परत्र वेविसु परुप्परु जुज्झहि । सुगुरु पुगुरु मणि मुणिवि न किवि पट्टतरु बुझाई । जिणदत्तसूरि जि न नमहि पयपउम मच्चु(गव्यु) नियमणि वाहि संसारउयहि दुत्तरि पडिय ति न हु तरंडइ चडि तरहिं ॥ ८॥ तव-संजम-सयनियम-धम्ममिण वावरियउ । लोह-कोह-मय-मोह तह व सव्विहि परिहरियउ । विसमछंदलक्खणिण सत्थअस्थत्थविसालह । जिणवल्हगुरुभत्तिवंतु पयडर कलिकालह ।

·११२ अन्निहि वि गुणिहि संपुन्नतणु दीणदुहियउद्धरणु धर । जिणदत्तसूरि पर पल्ह भ(?)णु तत्तवंतु सलहियइ घर ॥ ९ ॥ धक्खाणियइ त परमतत्तु जिण पाउ पणासइ । आराहियइ त वीरनाहु कइपल्हु पयासइ । धमु त दयसंजुत्तु जेण वरगड पाविज्जइ। चाउ त अणखंडियउ जु वंदिणु सलहिज्जइ । जइ ठाउ त उत्तिमु मुणिवरह वि [पवरवसहिहो चउर नर । तिम सुगुरुसिरोमणि सूरिवर खरतरसिरिजिणदत्त वर ॥ १०॥] इति श्रीपावलीपट्पदानि । संवत् ११७० वर्षे अश्वयुगाद्यपक्षे ११ तियो श्रीमद्धारानगयों श्रीस्वरतरगच्छे विधिमार्गप्रकाशिवमतिवासिश्रीजिणदत्तसूरीणा शिष्येण जिनरक्षितसाधुना लिखितानि । [* इति श्रीपावली ॥ सं १९७१ वर्षे पत्तनमहानगरे श्रीजयसिंहदेवविजयिराज्ये श्रीखरतरगच्छे । योगीन्द्र-युगप्रधान-वसतिवासिनीजिनदत्तसूरीणा शिष्येण ब्रह्म चंद्रगणि लिसिता॥ जे. भा. प्रतिपाठः] ·अवशिष्टपाठ-भेदः। पू प. ८ पुर्वन्ति स. करोति ९ . पृ. प. क. ६७ १४ अवधिजिनादयः सामान्यकेचलिनः १५ ०लक्ष्मा •लक्ष्म्या २६ ०ति सति दे० ०ति दे. ६९ १९ निद्राऽभा० .निद्राया अमा. ७० २६ चोरा चौरा ७१ १२ एतदेव तदेव ७२ ४ पुल (पं) .पुष्पं फुल १० इदानी इदानीं यया देशवि० देशो वि० निवेशिते निविशते २ गुण' ? गुणः? न फोऽपी- त्यर्थः " अन्तराभाव व्यवधानाभा ७५ १२ ०त्पात्र त्पानलक्षण १४ .भियोधे चम०भितायाधिरभ. ७७ १७ विविधमा •विषमा० ३१ गलति मशेष गलति गति दोप ७९ ११ भजत भज्यते १३ येन येण १६ ०६पारं ०ग्य पार ३० तरन् नग्न एल्यन ग जः पानायको घहराम बस ग पोत पार प्रा पापयवारोहान् प " " " विशिष्टनामसूची। (मुले) ... ... .. . .. अभयदेय २५.९ पास आवस्सयपगरण भर भोदनिजुति २०,४ माद फालियास पक्षमाण चाहिल ७६.८ पसगाणति जिणदईसर २५,८ गपराय जिणदत ९६,२२,२३.६५.२९ ८०, विक्रमगर जिणय १,२०.४,२०.५,११.९,१८. १८. विरार १६,११.२२:२४ २१ ६२५ १९. विहिर १५: ..... २६,६,९०.६७,७. दिति । जिणेसरमम्म जिणेतरसूरि ९५.५ मिलिभग दुप्परार ५५. पित नदी ११,१७ नगवित्ति १५.६ किर ५ - १,10 लिस . .. 4 पपपरमिति पारतंत (१८.७१.५४.

·११४ (व्याख्यायाम् ) ... ७७,८ । धर्मनाथ १,१६,१७२१ २९१५ ११:२५ १००४ ९२५ नन्दि ... ... ... ... ४:१३.२४,१३ १६%१८ ५.७१४ १९२७ .. ... ... ... ६१६ १२,१२ ७,३,२९.२३,१९५४१६. ७५,११,१२,१३ ६२,१५ पार्श्व अणहिलपाटक अनुयोगद्वार ३८,२४ धर्मरसायनरासन अनेकान्तजयपताका अभयदेवसूरि २५,१६,१७४५,२ । नन्दिन्याख्यान अम्बिका १२८ नन्दीवर आगमोद्धार १९७१३ । नरसर आभु ७५,५,१० नसर्ममहाराज आवश्यक २०१२ नागपुर आसिग ७७,९,१० नागिल उपदेशरसायन २९,९.६६१३ निणीयाध्ययन उमास्वातिवाचक १२,२३ नैयायिक ओधनियुति २०७३,१२ , पद्मावती कालस्वल्पकुलक ६७,५८०,२६ पल्हक कालिदास ४,२७.५, पारतत्त्र्य क्षेत्रदेवता ६२१ गोमुख गोष्टिक ११,१० प्रकल्प गौडवध ५,१९ प्रतिटक्ल्प चर्चरी ...१ १४२९;७ प्रशस्ति चार्वाक २,२७ प्रश्नोत्तरशतक चाहिल ७७,५,८,१०,१२ फल्गुश्री चित्रकूट १६,१८ जिनचन्द्रसूरि वलदेववक्रवर्ति २५,१६ जिनदत्तसूरि १७१३ २६,२९ २९,१३.६६,७, वाण १२६७,५.७७,११,१४८०१९ वोद्ध जिनपतिसूरि १,६.२७,४,७.२९,४६६,१२, भरत १४.८०,२४ भारवि जिनपाल भुवनदेवता २७,७६६१८ जिनवभरि १,१०,१२.२,२.५,३,२४६१४ मयूर मरपुर २६१६२८.१९,१३ २३3 मटधारक १८,२७२५,२७.२६,१४,२८ मलधारी जिनेश्वरसूरि... २५,१५.०७,१०.६६,१७ । मठादिधारक जैन जैमिनीय दशानन्द्र ४८,७ , मीमायक दिगम्बर १२,१२ यशोदन दृप्रमभरि रमादन ঘানি ११3 ग्मायन विवरण १९,१६,२७ १२:२४ ४१० ... . ... ... ५:२५ २,१७,२४ ५,६.४८६ ४,१६,२७ ५,२५ १२१८ } ३९,४,१६.४०२ २,२४ महावीर २,१८ । माघ ... ... ४,१४,१५.५,७ २:२५ ७७,५,६ १२;१४ ...८:२३.१२,९ ...

·११५ रावण . रासका लोकागत মানজিন पर्धमानसूरि पाक्पतिराज वाजडदेरा चिकम .. ... ६८,९। ४८,५/ विरहान (हरिभवनरि) ८७२४.९,३ ११ विषय ७,६२३,१९.५४ १६.७५.११ २ ९वीर... २३,१९२९,४,२५.५५,२४६७,१४ २,२२ । वीरचैत्यालय ६६.२३ ७१.६७,१४ चशे पिक १७.२८ २५,१५ । व्याघ्रपुर ५,२० हारशतक १,१५ श्रीमालीजाति पगवितरण ७४,२८ २३ १९.५४, मगर १६ ७५.११.८०,२७ १६,१७,२२,५४०, २२,२७४१,१५,१६. सत्पत्री ४२,९,११.४५,१८ ६,२७.२४,६५५४,६, । गाय १७.५८,११.५९,२०, मामुदिप ६०,१७ ७४,५,२० सरप्रभ ७६,२६,७७,१६ स्थानादिनमा रत्ति ५४:१७.७४,५ हरिभदएसिविता) विधि . ७ । विधिवेत्यगद विधिचत्य विधिजिनगृह विधिधर्म विधिपक्ष विधिपथ विधिमार्ग विधिधार्मिक विधिपर

·No text on this page.

·~- GAEKWAD'S ORIENTAL SERIES. Critical editions of unprinted Sanskrit Iloris, edited br competent scholars, and published by the Oriental Institute, Baroda, BOOKS PUBLISHED RS 1. Kimiminisi: A work on pocties, by Rijasekhara (SS(2011)eta belj Bill, and R Inanir krislinn Sastry, 1916 Re-issue This book has open or as a toid-vool by the Horny au Patu. l'mmcroidsre Naran īrīyan inanda ; a poem on the rauris story of Irjuna and kin rimble-on lort Girnar los 1 an tupili Jinnter of King Virulinal'a of Dholky, ce???? roseal licences Sumit 1277 and 1.8T, 11:31 net 1dited by CP Dulal indR10milrihin, Sheri 1916 Tarkasangraha: a work ou l'hulaophy (mfutatur of Vartouch theory of atome creion) lot inaninira or Inundagri the famous commentfor en Sarkira ciryr & Phimns, who fourchni " the litter bolt of the 13th century existed br T JI Tripatha 1017 Piran prikrin???: 1 drama describing Irjen e rr. corers of the cons of king liritili Prillitionery trio founder of Pilnpur and the longam brushem of the Primir line of Chmiriritto site un Vinnam) muut i feudatory of the hugs ef Gurent Yuvarija M Sat 1.920 or 1) 316!, cuditei hy C]) halal 1917. Ristravih 11.11a, 9 hrsmind pol glik:11.) de-crilong the busfors of the Biguga of Walimyn, from R.-ruuli, hing 1790) and the im*33 cm of the ely 3370/1, Vari19111 Sheila of Vlasinga loy Ruir hal pengki lilS mult ping tell tarii Imbra kr 1719"inni. Mara 3.min 2011 ( 1977 i Longinusis : 01 Grir la limi Lista de 12 * ! Se paillmy first quamer the ?, deltiri avia his ? Bilal, 1935 : ܕܙ ܐ , !!ܨ ܕb rrܐ ܐܕ|| ܐܐ، :Si' ܠܐܙ ܙܐ us graf .ܚ cribes the life of the pale ·2 9 10 Rs. d. Guzerat, by Balachandrasūrı (from Modheraka or Modhera in Kadi Prant, Baroda State), contemporary of Vastupala, composed after lus death for his son in Samvat 1296 (AD 1240) edited by C D. Dalal, 1917 1-S Rūpakasatkam : sıx dramas by Vatsarâja, minister of Paramardıdern of Kalınjara, who lived between the 2nd balf of the 12th and the 1st quartor of 13th century edited by C D. Dalal, 1918 Mohaparājaya. an allegorical drama describing the overcoming of King Moha (Temptation), or the conversion of Kumírnpåla, the Chalukyn King of Guzerat, to Jainism, by Yasahpāla, an officer of King Afnyndera, son of Kumarapala, i ho reigned from A D 1229 to 1232 edited by Muni Chaturvijayaji with Introduction and Appendices by CD Dalal, 1918 Hammiramadamardana. a drama glorifying the two brothers Vastupala and Tojalpīla and thon King Viradhavala of Dholka, by Jayasımhasūri, pupıl of Virasūri, and nn Jciisa of the tomplo of Alunisuvrata at Broachi, composed between Sanivat 1276 and 1286 or ID 1220 and 1239 edited by CD Dalal, 1020 2-0 Udayasundarikatha a romance (Campī, in provo and poetry) by Soudbalır, a contenporary of and patroniseci by the three brothers Chchittaran, Nagarjuma, and Mummunrāj, successive rulers of Konkan, composed Tu turun 11) 1026 and 10.30 edited by CD Dulni od Ponelit Embir Krichnamicharın 1920 Muhissdrivisumbana a work on Nyonyet l'huilo ophy, 11. Vidinira who lived about in 1910 to Dorteril v . 'I and 1920 Pricinui, urjerik ivysangraha. a Collation of oldi tity? jim latius from lule tus loti ronturiin .!!1, ID Dalil, 130 Fun: rilpratthodli Ir. su libero, compiul in strat Ittori loy na laboratori 1990 on t'i theo spin (l', 11 . + larver, sponsored 1 mos + . 4 1 { - $ ! * - $ F wok ·3 Rs A AD criteri hr CD Baial and G Shrigondekar, Bhavisavatirkahi or Pancanikali: a romance in bilirumaa Inngunge by Dhanapila (circa 12th centuri) alitaby (1) Dalal, and Dr P D Gunc, 1923 0-0 A Descriptive Citalogue of the Palm-leaf and Important l'aper VISS, in the Bhandars at Jessalmere, compilal br CD Dilal, and edited by Pandit 1. B Gandhi, 1993 3-4 Parasurimakalpsūtra: a work on Tantra, with commentar los Rimessara and Paddhati by Uminnn. da edited by Johadova Sastry, BA? vols, 1923 Il-O Tantrarnlınsın: a work on the Pribhaharı School of l'irramimimsi, by Riminujicirua edited by Di R Shamasastry, 1923 1-S 27, 32 Samaringan?: a work on arintecture, townplanning and engineering, by hing Bhojn of Dhain (11th century) edited by Unhamahopadhyaya T Ganapati Shastri, PhD rols, 1924-1923 10-0 36,41 Sadhannmīlī: 1 Buddlust Tantric toit of rituals, dated 1163 ID consisting of 312 small works, composed by distinguished writers edited by Benoy tosh Blinttachary.vn, MA, PhD rols, 1923–1925 14-0 A Descriptive Catalogue of Niss. in the Central Library. Baroda. Vol 1 (l'cdn, Vedalaksana and Upaniends), compiled by GK Shrigondekar, M and KS Romasu Tmi Shastry, with a Prefnco by Dr B Bhattacharyya, Ph.D 1925 Mlinasollisa or Ablulasitarthacintīmani. an ency. clopedic work divided into ono hundred chapters, trenting of one hundred different topics by Somesraradea Chrluky? hing of the 12th century edited by GK Shrigondehar, 111,3 vols rol I 1925 2-19 29 Nalavalisn, r drama by Rimchandrasīrı, pupil of TIemachandrsuri, describing the Paurtnika story of Nain and Damayanti. edited or GK Shrigondehar and LB Gandhi, 1926 30, 31 Tattvasangrali: a Buddhist plulosophical work of the Sth century by S'intariksiti, 7 Professor at Nilandi wath Prithi (commentary) or his disciple Kamnlauila, also a Professor at Niland í edited by Pandit Embar Krishnamichirya with a Foreword in English br Dr B Bhattacharyin, VA PhD ? rols 1926 32, 34 Mirat-i-Almadı: with it. Khotimae or Supple. ment Bill Jahammad Khan, the last Moghul Dewan of Gujarat edited in the orignal Persiu by Sied Nawabrli, Profes-cr of Pensiin, Biroda College, 3 rol (vol I and III in the Press), rol II 1926 13-0 28 .

·Rs 96 Mänavagrlıyasūtra: a work on Vedic ritunl (domestic) of the Yajurveda with the Bhissa of Astivakra edited with an introduction in Sanskrit by Pandit Rimakrishna Harshaj S'ästri, with a Preface by Prof BC Lele, 1926 Nätsasīstra: of Bhriatr with the commentary of Ibhinnragupta of Kashm edited by M Ramakrish nr kari di vols, vol [ illustrated, 1926 00 Apabhrams'akāsyatrayi consisting of three works, the Circiri Upadesanasayana and Kila varūpakulaka, hy Jinadatta Sun (12th century) with commentaurs: redited by LB Gandhi 1927 Ngiyapravesa, Part 1 (Sanukut Tert) on Buddlust Inuir mi Diminn, with commentaurs of Haribhadı Suri and l'insesa atid bi Puncipal al Dhur ri, VIA, IL.Ii, Pro-Vice-Chancellor, Hindu Univore naran Shoilla Vivapresent, Part II (Tibetan Tert) cdited with 111n, intes appendicry, it by l'andit Vullu rhiva Diluettacharya, l'rincipal, Vrsabhavann, Vow. il riti, 1927 Navajras.angraha. consisting of twenty whout Irben Buddhit plulosophy by Adinyatajni, a Bud *Asant belonging to the 11th century AD, vel b Valmihopidhylyn Di Klauapeadl Sluzatil, Cil, lfone D Lr 1927 kluruh and in Harla oan Sanskrit. Lorem 1 related with an elitbomen ontrolar Pindit limmatera Selata, ' Titolina In solunes, vol 1, 192X 10.11 Hirtl --Alimudi Supplement los illi umumunod Brigbent from the criminel 1. i worteten lim (tiroid) me lirof corrort of Pi Rall whortly 1 a € * ( + $ } 1 € * When Phone 5 1 + ·Rs A. Minarollissot Whluln if itbasintmam, vol II, edited GN Arifondrhnr, VA A Description Catnlogue of NISS. in the Oriental Institute, Baroda, vol II (S'raula, Dharma and Gilun Sīta) compiled lon the Lilimary stafi S. A Descriptive Catalogue of MSS, in tlic Jain Bhananrs at Tatian, dio from the notes of the lato Vir CD Dinl, 1x l'andit LB Gandhu, rols Bliin.prakson of Saraditanata an ancient work on Diamnturfr editid by Pandit Ramasıramı Shasta, Quental Institute, Baroda and His Holiness Padugırı Internen Suom, Vellot, Prajnop izvini cavasiddhi of Inangavajra and Jia. naudahi of Indrabhiti two important works belongmeintlir little known Infravina school of Buddhism (Sth century AD} editori hr Dr B Blattacharyya, PD) Siddhantabındu : on Vedanta plulosophy by Madhusūduna Sarasvatwith commentary of Purusottama edited by PC Divanji, MA, LLM Tatliigitagulha or Guliyasamijo: the erilist and the most authoritative work of the Tantra School of the Buddhists crited by Dr B Blinttacharya, PhD, Director, Oriental Institutr, Buroda 13 Influence of Portuguese on tlic Asiatic Languages. Translated into English from Portugueso by Prof .1 I Soares, MA, Barodn College, Baroda Persian Chronicle: lustory of the Safri Peuod of Persum History 15th and 6th centuries loy Hasan Ramlı odhted by CN Seddon, ICS (rchired), Reder in Peinan and Mnratlı, Untcrsity of Oxford 15 Noñjarījzasoblidisann: by Nrşımlnknrı altas .lblizniin kinlidisa, a work on Sanskrit Poetics and relates to the glorification of Nnnfartfr, son of Virablıūpe of My sort edited by E Krishonmncharya - ·PUBLISHED BY THE GOVERNMENT OF H.H. THE MAHARAJA GAEKWAD OF BARODA Gazetteer of the Baroda State. By Rao Babadur Govindbhai H Desa, BA, LL B , Naeb Dewan, Baroda State, and the late Principal A B Clarke, BA 2 rolumes, 1923, each Rs 15. Withi map Census of India, 1921, Vol. XVII, Baroda. By Satyavrata Mukerjea, B A , Subah, Baroda Division, formerly Superintendent of Census Operations, Baroda State In three parts 1921-22- Rs As P Part I Report 16 S 0 II Imperial Tables 9 00 III State Tables 4 SO Mirat-i-Ahmadi, the Original Persian Text Edited br Professor Narvab Ali In 3 volumes (Gaekrcad's Oriental Series Vol II, 1927, Rs 12 Vols I and III are in the Press } English Translations of Vols I and II are also in preparation ·事

·No text on this page.

·हादशः सर्गः. - (15) मशुभक्तिच्यभिचारवान चत. परिपूरय तन्मनीपितं द्रुत . [:](IN)स्यना यानि न पामिभिचा- दा ममामिलाप मा. पर यतीमार (110) ॥ of. परिपकमिह व नत्तणं भगवत्पूजनकल्पशायिनः . कविगृपिसभासभाजनं फलमारवादियितुं स](111) नियों। हगर्जनकल्पा क्षार र सत्यागं पण प. ५.44in... र निर्गत. ॥ फिय(। "टाय()निम्तनापन स्तमुपशोषय कविजयानकः . स्वपुरीपरिवारपारणं परिपृष्टो भरिणतुं मचिर].: . मानिसोनिकाला वाचा पा रोग : ( 14ti T यतिमाता । समपादि एमामानित थिल गाम मशिन विनादिका :.) शानीपारण का ཨཔྤག པ། ཝ: }} H ३.

·पृथ्वीराजविजयमहाकाव्यम्. 69. किल प्रसिद्धौ पुमान्मनुष्य । (116)रुपमन्युनामा संपन्नस्तस्य महामुनेगुरो (1.17)रक्षति . हरेणोपमन्यवे यो दत्त.. उपमन्युर्नारायणस्य दीक्षिागुरुरासीत् ?] . ... [उप]018)मन्युकुलादपोहितुं न पटुर्गोत्रपरम्परागतम् . कलि- -(1.19)धनम् ॥ कुलक्रमागतं शिवभक्तिधनमुपमन्युस ... (120)स्य स- न्ततिक्रमपर्याप्तत 'हरंभक्तिमु . ... (121)मेण प्राप्त- तमम्य शिवभक्तिधनस्य ... (122)स्यां विरोचनस्सूर्य... (123*) (Six lines at the beginning of page missing] व निमीलितचक्षु ..... (17)- तोपिता शारदा सूर्योदये। ...चितनेत्रस्य द- शन(18)- 71. 70. क्षिणसास्नानिकरत्नन ]पुरम् . चरणं च निवा[य]-~- मि त्रिदिवीकृत(19)~-. . गगाजलं तय मानेन हेतुना क्षणं मुम्नानं पृच्छद्रत्ननपुरं यन्य (110) 72. करिनां पथि पदिय गिर्ग- मगि मां पभिरूप~-~-(111) 331 श्री. IMAA ·खादशः सर्गः. नान ।। पभिर्जन्मभिर्मा सेवित्वा पद्धेि प्रायनादिप(: 1:) वास्तां कविता मनुप्यरूपस्य हरेर्वक्ष्यमाणसा पश्चाग (111)[-] म. त्यर्थ.॥ 3. पुरुहतपुगगना पुरा परिखिन्ना चिरलारयलीलया (111) विग्रा॥ चिरं नृत्यकोच्या प्रान्ता तिलांजमाम ना( 1 ) पारनिन्दिनी- हटमेलापधियागतं विश्न . पलिनात्तृपि(16)[1]- पसिनी एठेन मेलापे विगा ना ila . वटवान्. दलिन . रगणं एवनरिपतारमरक। पहिलाना मुना ' पिय पार पायो ·३१४ पृथ्वीराजविजयमहाकाव्यम्. स्मरणानन्तरमेव दर्शनम् . यददीयत येन स श्रियो वश(121)-- [म्मर ]णकाले एव तदर्शनं दत्तं येन हेतुना जनेन मह __ 'करं नाकनदीतटस्थितः. (123)- (122) ॥ मिव गङ्गायां स्थितः कामो हरिं(124**84) 78. ..', Remot-1...

·No text on this page.