Prakrit Bharati Academy, Jaipur

Dashvaikalik Choorni

Jindas · 2010/01

PDF Proofread

Front matter

No text on this page.

परगमने कृते ततःप्रत्ययाधिकारेऽनुवर्तमाने 'मंगरल' चिति (पा० उणा० ५) अलच्प्रत्ययांतस्येदं रूपं मंगलमिति भवति, मंगल- मिति कोऽर्थः १, मंगेति धर्मस्याख्या, ला आदाने धातुः, अस्य धातोमंगपूर्वस्य द्वितीयस्यायं विग्रहः, मंग लातीति विग्रहः, मंग लातीति 'आतोऽनुपसर्गे' का (पा.३।२।३) कप्रत्ययान्तस्य मंगलं, अथवा मामिति आत्मनो निर्देशे 'गृ निगरणे' अस्य धातोम्मंग- पूर्वस्य धातोरचित्यच्प्रत्ययान्तस्य में सांसारिकेभ्यो अपायेभ्यः गलतीति मंगलं 'कृपो रोल''यो यङि, (पा. ८१२।२०) अचि विभाषे (पा.दा२।६१) ति लत्वं ॥ तच मंगलं चतुर्विधं-नाममंगलं स्थापनामंगलं द्रव्यमंगलं भावमंगलमिति, नामस्थापने पूर्ववत्, 'हु द्रु गतौ ' द्रवते दूयते वा द्रोरवयवो विकारो वा द्रव्यं 'द्रव्यं च भव्ये' (पा. ५।३।१०४) यत्प्रत्ययांतस्य द्रव्यं, तत्र ज्ञातृभव्यशरीराभ्यां व्यतिरिक्तं द्रव्यमंगलं दध्यक्षवसुवर्णसिद्धार्थकपूर्णकलशादि, भावमंगलं भवन, भू सत्तायां परस्मैभाषा, श्रिणीभुवोऽनुपसर्गे (पा. ३६३२२४) ति घञ्, अतो णिति वृद्धिभावः, तं पुण भावमंगलं 'धम्मो मंगलमुकि' धम्मग्गहणेण आदिमंगलं कयं भवति, मज्झे मंगलं धम्मत्थकामस्स आदि सुत्तं 'णाणदंसणसंपण्णं, संजमे य तवे रयं' णाणदंसणसंजमतवग्ग- हणेण मज्झं मंगलं कयं भवति, अवसाणं मंगलं भिक्खुगुणथिरीकरणं विवित्तचरिगा य वण्णिज्जइ ।। सव्वेसि परूवणं करेंतो जहा आवस्सए जाव सुयणाणेणं अधीगारो, कम्हा!, सुतनाणस्स जम्हा उद्देसो समुद्देसो अणुण्णा अणुयोगो पवत्तइ, तत्थ पढमं उद्दिसमुट्ठिाणुण्णातस्सऽणुओगो भवइत्तिकाउं अणुओगेणं अहीगारो, सो य चउन्विहो, तंजहा-चरणकरणा- णुयोगो धम्माणुयोगो गणियाणुओगो दवाणुओगो, तत्थ चरणकरणाणुयोगो णाम कालियसुयं, धम्माणुयोगो इसिभासियाई उसरज्झयणादि, गणियाणुयोगो सुरपण्णत्ती जंबुद्दीवपण्णत्ती एवमादि, दवियाणुयोगो णाम दिहिवायो, पुण इहं चरणकरणा- MAM 546 DAY. *3935 hereaddedredatest भारती प्रसिद्धया श्रीजिनदासगणिमहत्तररचिता श्रीदशवैकालिकचूर्णिः 24 crater श्रुतकेलिभगवच्छय्यं भवसूरिसूत्रितसूना श्रुतकेवलिश्रीमद्भद्रपाहुस्वामिसंहब्धनियुक्तिका प्रकाशयित्री-मालवदेशान्तर्गतरत्नपुरी (रतलाम)य- श्री ऋषभदेवजी केशरीमलजीनाम्नी श्वेताम्बरसंस्था, श्रीजामनगरीयश्रीहरजी जैनशालाकार्यवाहकैचितीर्णेन द्रव्यसाहाय्येन । इन्दौरनगरे श्री जैनपन्धुगुद्रणालये-श्रेष्ठी जुहारमल मिश्रीलाल पालरेचा द्वारा मुद्रापयित्वा । वीर संवत् २४५९. विक्रम सं० १९८९. सर्वेऽधिकाराः पुनर्मुद्रणादौ आयत्ता, क्राइष्ट १९३३. पण्यं ४-०-०, प्रतय: ५०० Hd KaskGIS दुविहं-आदिठं अणादिद्वंच, आदिद्वं च पज्जवोत्ति वा भेदोत्ति वा गुणोति वा एगट्ठा, तत्थ अणादिढ जहा दसगालियं आदिई दुमपुफियं सामण्णपुव्वयं एवमादि, भावेकगं आदिळं अणादिलु च, अणादिडं भावो, आदिट्ठ उदइओ उपसमिओ खइओ खओवस- मिओ पारिणामिओ, तत्थ उदइयभावेकगं दुविहं-अणादिठं उदइओ भावो, आदिष्टुं पसत्थमप्पसत्थं च, तत्थ पसत्येकगं तित्थगरना- मगोतस्स कम्मस्स उदओ एवमादी, अप्पसत्येकगं कोहोदओ एवमादि, इयाणि उपसमियखइयखओवसमिया, ते तिण्णिवि भावेक- गाणि, ते य छण(समण)स्स पसत्था चेव, एतेसि अपसत्यो पडिवक्सो पत्थि, कम्हा, जम्हा मिच्छदिठीणं केई कम्मंसाखीणा केई उवसंता, खओवसमेण य कल्लाणं बुद्धीपाडवादिणो गुणा संतावि तेसि विवरीयगाहित्तणेणं उम्मत्तवयणमिव अप्पमाणं चेव, वम्हा उपसमियखवियखओवसमिया भावा सम्मदिहिणो चेव लमंति, परिणामियभावे एकगं दुविह-आदिद्वं च अणादिटुं च, पारिणामिअभावे आइ8 दुविहं-सादिअपरिणामिएकग अणाइपरिणामिएकगं च, तत्थ साइअपरिणामिएकगं जहा कसायपरिणओ एवमाइ, अणाइपरिणामिएकगंजहाजीवो जीवभावेण निच्चमेव परिणओ। एत्थ कतरेण इकगेण अहिगारो, भदियायरितोवदेसणं जम्हा दस एते पज्जायअज्झयणा संगहेकएण संगहिया तम्हा संगहेकएण एत्थ अहिगारो, दत्तिलायरिओवएसेणं जम्हा सुयणाणं खओवसमिए भावे वहइ तम्हा भावेकरण अधिगारो, दोनिवि एते आदेसा अविरूद्धा, भावकएणं अधीगारो॥ इयाणि दुगतिगजाव नव एते दारे मोत्तूण दस भण्णंति, किं कारणं , दससु परूविएसु दुगादीणि परूवियाणि भविस्संतिनिकाउं, तम्हा दसगस्स छविहो निक्खेवो तं०-नामदस ठवणदस दव्वदस खेत्तदस कालदस भावदस इति, नामठवणाओगयाओ, इयाणि दव्वदस दस दव्वा सचित्ताचित्तमीसगा, तत्थ सचित्तदव्या जहा दस मणूसा, अचित्ता जहा दस काहावणा, मीसगा जहा दस अलंकियविभूसिया

No text on this page.

सो भाणियन्वो, बद्धमाणसामिस्स उप्पत्ति वण्णेत्ता जहा सामाइयणिज्जुत्तीए गणधरा य एक्कारस सुधम्मस्स जंबुनामो गणधरो अंबुनामस्स पभवो गणहरो, अन्नदा कदाइ पुव्वरत्तावरत्तसि चिन्ता समुप्पण्णा-को मे गणधरो होज्जत्ति, अप्पणो गणे य संघे य सव्वतो उवओगो कओ, ण दीसह अव्वोच्छित्तिकरो, ताहे गारत्थेसु उवउत्तो, उवओगे कए रायगिहे सेज्जंभवं जणं जयमाणं पासइ, ताहे रायगिहं नगरं आगंतूण संघाडगं वावारेइ-जण्णवाडं गंतुं भिक्खट्ठा धम्मलाभेध, तत्थ तुम्भे अतिच्छाविज्जिहिह, ताहे तुम्मे भणेज्जाह--'अहो कष्टं तत्त्वं न ज्ञायते' तओ गया साहू अतिच्छाविया य, तेहिं भणियं-अहो कष्टं तत्त्वं न विज्ञायते, तेण तया सिज्जंभवेण दारमूलट्टिएण तं वयणं सुयं, ताहे सो चिंतेति-एते उबसंता तवस्सिणो असच्चं ण वदंतित्तिकाउं अज्झाव- गसगास गंतु भणइ-किं तत्वं?, सो भणइ-वेदाः, ताहे सो असि कड्डिऊणं भणइ-सीसं ते छिंदामि जइ मे तत्तं न कहेसि, उवज्झाओ भणइ-पुण्णो मम समयो, भणितमेतं वेदत्वे-परं सीसच्छेदे कहियच्वंति, संपयं कहयामि जं एत्थं तत्तं, एतस्स जुयस्स हेट्ठा सव्वर- यणामयी पडिमा, अरहंतस्स सा वुच्चइ, आरहओ धम्मो तचं, ताहे सो तस्स पाएसु पडिओ, सो य जण्णवाडउवक्खेवो तस्स चेव दिण्णो, ताहे सो गंतूणं ते साहू गवेसमाणो गओ आयरियसगासं, आयरियं वंदित्ता साहूणो य भणइ-मम धम्म कहेह, ताहे आयरिया उवउत्ता जहा इमो सोति, ताहे आयरिएहि साहुधम्मो कहिओ, पव्वइओ, चोहसपुवी जाओ॥ जदा य सो पव्वइओ तदा तस्स गुग्विणी महिला होत्था, तमि य पव्वइते लोगो णियल्लओ तंतमस्सइ जहा तरुणाए भत्ता पव्वइओ अपुत्ता य, अवि अस्थि तब किंचि पोट्टति पुच्छति, सा भणइ-उवलक्खमि मणायं, समए तेण दारओ जाओ, ताहे णिव्वत्तवारसाहस्स नियल्लगेहिं जम्हा पुच्छिज्जतीय मायाए से भणियं मणगत्ति तम्हा मणओ से नामं कयं, जदा सो अहवरिसो जाओ ताहे मायरं श्रीदशवैकालिकचूर्णेरुपक्रमः भगवद्भिः श्रुतकेवलिभिः श्रीमद्भिः शय्यम्भवसरिभिः पूर्वगतश्रुतेभ्य आदेशान्तरेण द्वादशाङ्गाद् गणिपिटकादुद्धृतं, प्रयोजनं तूद्धारेऽस्य स्वतनूजस्य मनकाख्यस्याष्टवर्षीयस्य पाण्मासिकायुष्कस्याराधनासिध्ध्यर्थ, सहि भगवतां प्रव्रज्याकाले गर्भ- स्थोऽभूत, प्रभुपु प्रबजत्स्वाक्रन्दमानेपु स्वजनेषु गर्भोदन्तं पृच्छत्सु च मात्राऽलक्ष्यमाणगर्भत्वात् मनागिति निरदेशि, जाते च तस्मिन् जननीजल्पानुसारात् कृतं मनकेति नाम, जाताष्टवर्षमानश्वावगम्य मातुर्मुखादवगतः पितुः प्रत्रज्याया उदन्तः, अनेक दुर्वचनोदितैरवगताऽस्या अरुचिः श्रामण्ये, अनाच्छ्यैव तां नंष्ट्वा राजगृहाचम्पामागत्याचार्यसकाशे प्रवव्राज, कौडम्बिकैः स्वामित्वस्याव्युत्सृष्टत्वानातः शैक्षनिष्फेटिकाप्रवृत्तिः प्रवचनधरैरुद्गीर्णा, षण्मासीमवगत्यायुस्तस्य हितायोद्धृतं भगवद्भिः सजिही- ऍभिः, परं श्रीयशौभद्रादिना श्रमणसंघेनोपरुद्धैर्न संहृतं भगवद्भिः, भगवद्भिर्भद्रबाहुस्वामिर्भिनियुक्त्याऽलंकृतमेतत् , श्रीमद्भिर्जिन- दासगणिभिः सनियुक्तिकस्यास्य विहिता चूर्णिः, सवैपोन्मुग्यमाणा, यद्यपि पूर्वधरासन्नकालजातैः श्रीहरिभद्रसरिभिः सूत्रिताऽस्य वृत्तिरनया, मुद्रिताचागमोदयसमितिसंस्थाप्रयासेन श्रेष्ठिदैवचन्द्रपुस्तकोद्धारसंस्थया सा, सूत्रगाथाकारादेविषयाणां च क्रमस्त- समानः प्राय इति नायास एतद्विषये, उन्मुद्रणे चास्या वितीर्ण साहाय्यं श्री जामनगरीयश्रीहरजीजैनशालाकार्यवाहकैरिति नै विस्मर्तुमई, अवगम्यैनां सभावार्थी चूणि मोक्षमार्गरतयो भवन्तु भव्या इत्याशास्महे । आनन्दसागरा १९८९ फाल्गुन शुक्ल तृतीया ।

जो जीवो दुमपदत्याधिकारजाणओ तस्स जं सरीरगं जीवरहियं सुखरुक्खो वा पुव्वभावपण्णवणं पड्डच्च जहा अयं घयकुंभो आसी एस जाणगसरीरदव्वदुमो, इयाणि भवियसरीरदव्वदुमो जो जीवो दुमपदत्याधिगारं जाणिहिइ, अणागतभावपण्णवणं पड्डुच्च जहा अयं धयकुंभो भविस्सइ अयं मधुकुंभो भविस्सइ, एस भवियसरीरदव्वदुमो । इदाणिं जाणगसरीरभवियसरीरवइरित्तो दव्वदुमो, सो तिविहो भक्इ, तं०-एगभविओबद्धाउओ अभिमुहणामगोत्तोय, एगभविओ जो ततो भवाओ अणंतरं दुमेसु उववज्जिस्सति, बद्धा- उओ णाम जो दुमेसु आउगं णिवद्धं ण ताव उववज्जइ, अभिमुहनामगोत्तो णाम जस्स पुव्वभविए णामगोत्ते पहीणयाए पएसा णि- च्छूढा इलियादिढतेणं सो पुव्वभवं जहाय अभिमुहनामगोओ दुमेसु उववज्जिउकामो, एस दव्वदुमो । भावदुमो दुविहो-आगमओ णोआगमओ य, आगमओ जो दुमाहिगारजाणओ जहा एतेहिं कम्मेहिं कएहिं उप्पज्जिस्सइ एस उवउत्तो, नोआगमओ दुमणामगो- ताणि कम्माणि वेदितो भावदुमो भवति । सीसो आह-अहो ताव असमंजसं भण्णइ, कहं खु जो जस्स जीवस्स उवओगो सो सो चेव भविस्सइ १, नो खलु लोए अग्गिमि उवउत्तो देवदत्तो अग्गि चेव भवइ, आयरिओ भणइ-अहो वच्छ ! अइमुद्धोऽसि, पणु णाणंति वा संवेदणंति वा अधिगमोत्ति वा चेतणति वा भावत्ति वा एते सदा एगट्ठा, जीवलक्खणं चेव णाणं, ण तु णाणातो वतिरित्तो जावो, तेण जो० स णाया, सो जं अग्गिस्स सामत्थं दहणपयणपगासणाई जाणइ, तओ अग्गिणाणायो सो णाया अव्वइरित्तो, तेण सो अग्गिसामत्थजाणओ भावग्गि चेव लब्भइ, तम्हा जो जस्स जीवस्स उवओगो सो चेव भण्णइ । इदाणिं दुमस्स एगट्ठियाणि-जहा सक्कसहस्सक्खवज्जपाणिपुरंदरादीणि इंदस्स एगट्टियाणि एवं दुमस्सवि इमाई एगट्ठियाई, 'दुमा य पादचा चेव रुक्खा गच्छा' (३५-१७) गाहा। तत्थ दुमा नाम भूमीय आगासे य दोसु माया दुमा, पादेहिं पिबंतीति पादपाः पाएसु वा

पृष्ठं यावत्
नाम
पृष्ठ यावत्
नाम
१ दुमपुष्पिका ७१
२'श्रामण्यपूर्वक
९२
३ क्षुल्लकाचारकथा ११७
४ पंड्जीवनिकाय: १६४
'अंध्ययनानामनुक्रमः
नाम
'पृष्ठं यावत्
५ पिण्डैपण (उद्देशद्वय) १२०६
६ धर्मार्थकामाध्ययनं
• २३४
७ वाक्यशुद्ध्यध्ययन
-२६५
८ आंचारप्रणिधिः
२९४
९. विनयसमाधिः [उद्देशचतुष्क] ३२८
१०:सद्भिश्वध्ययन
३३९
१ रविवाक्यचूला
३६७
र विविक्तपर्याचला
३८०

रिसेति वा वणति वा अक्खेति वा उसारी वा गोलेचि वा पुति वा उदएरिया गतेहि उवम्भ कीरशतिका ताणि भणंति नामाणि तस्रा अज्झायणस्सा धुमपुफियत्तिजहा भमरो दुमपुप्फेहितो अकयमकारियं पुष्फ अकिलामेन्तो आहारेति, एवं अकयमकारियं निरुवभ गिहत्थाणं अपीलयं आहार गेहह । आहारपसणत्ति एगग्गहणे तज्जातीयग्गहण उग्गमादिसुद्धं अरसदुद्वेण आहारे- गन्न, गोयरेत्ति जहा सो वच्छओ तंमि सेहिकुले ताए बहुगाए सव्वालंकारविभूसिगाए उ चारि दिज्जमाणं पलोएइ, सदादीसु न रने दुटो वा, एवं भिक्षुणा हिडतणं सहादीरा इटाणिविसएरा न रज्जिगन्नं न य दुस्सियव्वंति। तदेति जहा चनारि घुणा पण्णता, तंजहा-तयक्खाए छल्लिक्खाग कढक्साए सारक्खाए, तयक्खाए नामेगे णो सारक्खायी १ सारक्खाइ णागेगे णो तया- खायी २ एगे तयखायीवि सारक्खायीगि ३ एगे णो तयक्खायी णो सारक्खायी ४, तयक्खायीसमाणस्सणं भिक्खुस्स सारक्खायी समाणे तवे भवइ, एवं जहा ठाणे तहेव । उंछत्ति दारं, तं चउविह, णागठवणाउ तहेव, दग्छं जहा केइ तावसादी उंछंति, भावे अण्णायपिंडो । मेमुतिदारं, जहा गेसो अणायुगाणितो पिवेति एवं साहुणापि भिक्षापविद्वेण चीयरमणादि ण तहा हल्लफ- लय कागच्च जहा भिक्खागदाया मूढो गवा, सो वा तेण वारेयन्बो जेण परिहरइ । जलूगा, एत्थ व समोयारेयचो, भणियं चन दर्शस्तीक्ष्णनिपातैर्वन्धमायाति चात्मनः । जलूकापि तदेवार्थ, माईवेनोपरापति ॥ १॥ एवमणेसणाए, ण जहा मसओ दुक्खं उप्पाइचा रुधिरं पिनति, एवं णिवारेइ जहा तस्स दायगस्स मणो दुई न भवति, जलोगा व निवारणीयं पसण्णमणसेणं। सप्पोत्ति जहा सप्पो सरति पिले पविसति तहा साहुणावि अणासादतेण हणुयं असंसरतणं आहाग्यन्न, अहवा जहा सप्पो एगदिट्ठी तहा णिग्गंथे परयणे एगदिद्विणा होयव्यं । वणेत्ति जहा वणस्स मा फुविहिति तो से मक्खणं दिज्जइ, एवं इमस्सवि C क अथ दशवैकालिकचूर्णिः ग्ने। नमो जिनागमाय । णमो अरहताणं णमो सिद्धाणं णमो आयरियाणं, मंगलादीणि सस्थाणि मंगलमज्झाणि मंगलावसाणाणिय, मंगलपरिग्गहीता य सिस्सा सत्थाणं अवग्रहहावायधारणसमत्था भवंति, ताणि य सत्थाणि लोगे विरायंति वित्थारंच गच्छंति। आह- मंगलमिति किमर्थमुपादीयते?, उच्यते, विनविनायकायुपशमनार्थमुपादीयते, आह-यद्येतन्मंगलत्रयेण किं प्रयोजन?, उच्यते, आदि- मंगलग्रहणेन शिष्यस्तच्छास्त्रं क्षिप्रं गृह्णाति, मध्यमंगलग्रहणेन तस्य शास्त्रस्य शिष्यो निर्विन पारं गच्छति, अवसानमङ्गलग्रहणेन तच्छास्त्रं शिष्यप्रशिष्येभ्यो अव्यवच्छित्तिकर भविष्यति, अनेन प्रयोजनेन मंगलत्रयमुपादीयते, आह--यदेतन्मंगलवयापांतरालद्वयं तन्नामामंगलिकं प्रामोति, उच्यते, तत्र अंतरालस्याभावाइंडवच्च सर्वमेव शास्त्रं मंगलं निर्जरात्मकत्वात्तपोवत्, एवं तर्हि शास्त्रस्या- मंगलत्वं प्रामोति, कस्माद्, अन्येन मंगलेन मंगलीक्रियमाणत्वात् , यदि तावच्छास्त्रं मंगलं किमस्यान्यन्मंगलमुपादीयते?, अथामंगलं किमनेनारब्धेन', उच्यते, शास्त्रं हि स्वयमेव मंगलं अन्येषां च मंगलं भवति, स्वपरानुभावात्मकसामर्थ्ययुक्तत्वाद् गुडलवणाग्निप्रदी- पवत्, एवं तानवस्था प्रामोति-यदि मंगलस्यापि मंगलमुपादीयते तस्याप्यन्यत् तस्याप्यन्यद्, एवं मंगल उपादीयमाने भारमाशीर्माला प्रसज्यते, सत्यमेतत्, किं तर्हि १, शिष्यस्य मंगलवुद्ध्युत्पादनार्थमिदमुच्यते साधुवत् ॥ मंगलमिति कः शब्दार्थः १, रख णख वख मख अगि वगि गगीति धातुमवस्थाप्य अस्य धातोः 'इदितो नुम् धातो' (पा०७।१।५८) रिति नुमागमः, परस्य अवर्ण- सीसस्स अणुकंपणत्थं वित्थारेणं परिकहेइ, तत्थ पढमधम्मपरूवणत्थं भण्णइ-'नाम ठवणाधम्मो दव्वधम्मो य भावधम्मो ये गाथा, (३९-२१) णामठवणाओ तहेव, इदाणि दव्वधम्मो, तस्स इमा गाथा 'दव्वं च अस्थिकायों' गाथा (४०-२१) दव्वधम्मो तिविहो भवइ, तंजहा-दन्वधम्मो य अस्थिकायधम्मो य पयारधम्मो य, तत्थ दव्वधम्मो ताव दत्वपज्जवा, एते धम्मा तस्स जीवदव्वस्स अजीवदव्वस्स, उप्पायठिईभंगा पज्जाया भवंति, तत्थ जीवदव्वस्स ताव इमे उप्पायठितिभंगा, जह मणुस्सभावेण उप्पण्णस्स मणुस्सस्स मणूसत्ते उप्पायो भवंति, जाओ पुण गतितो उव्वट्टिऊण आगो ताए गतीए विममो, जीव- तणे पुण अवडिओ चेच, एवं एयंमि भवग्गहणे । इदाणिं अजीवस्स उप्पायठिईभंगा भण्णंति, जहा परमाणुस्स परमाणुभावेण विगयस्स परमाणुत्तणे विगमे दुप्पदेसियत्तेण उप्पाओ अजीवदवत्तणेण अवडिओ चेव, तहा सुवण्णदन्वस्स अंगुलेज्जगत्तणेण विगमो कुंडलत्तणेण उप्पाओ सुवण्णदव्वत्ते अवट्ठियं चेत्र, जहा कालगवण्णविगमे कालत्तेण विगमो नीलतेण उप्पाओ वण्णत्तेण अवडिओ चेव । इदाणि अरूचिदव्याणं परपच्चया उप्पायठितिभंगा भण्णंति, जहा घडागासेणं संजुत्तस्स आगासस्स घडागास- संयोगेण उप्पायो पडागासत्तेण विगमो आगासत्तेण अवहिई । इदाणि अस्थिकायधम्मोत्तिदारं 'धम्मत्थिकाय' गाहा (४०-२२) अत्थि वेज्जति काया य अत्थिकाया, ते इमे पंच, तेसिं पंचण्हवि धम्मो णाम सम्भावो लक्खणंति एगट्ठा, तत्थ पढमे धम्मत्थिकाए सो गइलक्षणो, वितिओ अधम्मत्थिकाओ सो ठितिलक्षणो, ततिओ आगासस्थिकायो सो अव- गाहलक्खणो, चउत्थो पोग्गलत्थिकायो सो गहणलक्खणो, पंचमो जीवत्थिकाओ सो उपओगलक्षणोत्ति नायव्यो । इदाणिं पयारधम्मोत्तिदारं, पयारधम्मा णाम सोयाईण इंदियाण जो जस्स विसयो सो पयारधम्मो भवइ, तं सोइंदियस्स सोयन्वं हिंसा वण्णेयव्वा, हिंसाए परूवियाए अहिंसा परूविया चेव, सा य मणवयणकाएहिं जोएहिं दुप्पउत्तेहिं जं पाणववरो- वणं कज्जइ सा हिंसा, तत्थ भंगा चत्तारि-दव्वतोवि एगा हिंसा भावओवि, एगा हिंसा दवओ न भावओ, एगा भावओ न दवओ, अण्णा ण दवओ न भावओ, साअ हिंसा चेव ण भण्णइ, तत्थ दव्वओधि भावओवि जहा केइ पुरिसे मियवधाते परिणामपरिणए मियवधाय उसु निसिरज्जा, से य मिए तेण उसुणावि विद्धे, एसा दवओ भावओवि हिंसा, तत्थ जा सा दन्वओ न भावओ सा इमा, उक्तं च 'उचालियंमि पाए' गाहा, (४-७४९) 'ण य तस्स तणिमित्तो' गाहा (४-७५०), एताओ दोऽवि जहा ओहनिज्जुत्तीए, तत्थ जा सा भावओ न दव्वओ जहा केइ पुरिसे असिणा अहिं छिंदिस्सा- मित्तिकट्टु रज्जु छिदिज्जा एसा भावओ, एसा हिंसा विकोवणत्थं वणिया, इह पुण अहिंसाए पयोयणं, साय अहिंसाइ वा अज्जी- वाइवातोत्ति वा पाणातिपातविरइत्ति वा एगट्ठा। सिस्सो आह-णणु जा चेव अहिंसा सो चेव संजमोऽवि, आयरिओ आह-अहिंसा- गहणे पंच महव्वयाण गहियाणि भवंति, संजमो पुण तीसे चेव अहिंसाए उवग्गहे वट्टइ, संपुण्णाय अहिंसाय संजमोवि तस्स भवइ, अहिंसा गता। इदाणि संजमो, सोय सत्तरसविहो, तंजहा-पुढविकायसंजमो आउक्कायसंजमो तेउकायसंजमो वाउकाय- संजमो वणस्सइकायसंजमो बेइंदियसंजमो तेइंदियसंजमो चउरिंदियसंजमो पंचिंदियसंजमो पेहासंजमो उपहासजमो अवहटुसंजमो पमज्जियसंजमो मणसंजमो वयसंजमो कायसंजमो उपकरणसंजमो, तत्थ पुढविकायसंजमो णाम पुढविकायं मणवयणकाइ- एहिं जोगेहिं न हिंसइ न हिंसावइ हिंसंतं णाणुजाणइ, एवं आउकायसंजमोवि, जाव पंचिंदियसंजमो, पेहासंजमो णाम ठाणं नि- सीयणं तुयट्टणं वा जत्थ काउकामो तं पुत्वं पडिलेहिय पमज्जिय करेमाणस्स संजमो भवइ, वितहकरणे असंजमो, उवेहासंजमो 6 णुयोगेण अहिगारो, सिस्सो आह-कि सव्वस्सेव सुयणाणस्स अशुयोगो कहेयव्वो, अधिगयस्स कस्सइ सुयखंधस्स', आयरितो आह-सव्वस्सावि सुयणाणस्स कहेतव्वो, इमं पुण पट्टवणं पडुछ दसवेयालियस्स अणुयायो कहेयन्वो ॥ दसवेयालियं णं भंते ! किं अंग अंगाई सुयखंधो सुयखंधा अज्झयणं अज्झयणा उद्देसो उद्देसा? दसवियालियं शं नो अंगं नो अंगाई सुयखंधो नो सुयखंधा णो अज्झयणं अज्झयणा नो उद्देसो उद्देसा, तम्हा दसं निक्खिविस्सामि कालं निक्खिविस्सामि सुतं निक्खिविस्सामि खंध निक्खिविस्सामि अझयणा निक्खिविस्सामि उद्देसा निक्खिविस्सामि, तत्थ पढमं दारं दसत्ति, एको एको य दोषिण, दोण्णि एको य तिण्णि, तिण्णि एको य चत्तारि, चत्तारि एको य पंच, पंच एको य छ, छ एको य सत्त, सत्त एको य अट्ट, अट्ट एको य णव, णव एको य दस, तेण एकस्सवि अभावे दसण्हवि अभावो भवइ, तम्हा पुन्वामेव ताव एकनिक्खेवो भाणियव्यो, तत्तो पच्छा दसहं, तस्स एगस्स दारगाहा- णामं उवणादविए, माउगपद संगहेकए चैव । पज्जव भावे य तहा सत्तेते एकगा भणिया ॥ ८-७ प॥ णामठवणाउ जहा आवस्सए भणियाउ तहेव, तत्थ दव्वेकगा तिविहा-सचिनं अचित्तं मीसगं च, तत्थ सचित्तं जहा एको पुरिसो, अचित्तं जहा एको कासावणो, मीसओ जहा सो चेव पुरिसो अलंकियविभूसिओ, माउगापदेकगं णाम तंजहा-उप्पण्णेति वा धुवेति वा विगमेति वा, एते दिविवाए माउगपदा भवंति, अहवा इमे माउगपदाअआ इई एवमादि, संगहेकग नाम जहा एगो साली साली चेव भण्णइ तहा बहुओवि सालीओ साली चेव भण्णति, तं च संगहेकगं दुविहं, तंजहा--आदिलु अणादिहूँ.च, तत्थ आदिई णाम विसेसियं, अणादिलु णाम अविसेसियं, अणादिढ णाम जहा साली सालित्ति, आदिलं जहा गंधसालिति, पजवेकगं PSSSS रिया, एगूणकवला किंचूणाहारोमोयरिया जाता तीसं, एवं दोहिं ऊणा जाया एकूणतीसं, तिहि ऊणा जाया अट्ठावीस, चउहि । ऊणा जाया सत्तावीस, पंचूणा जाता छन्वीसं, छहिं ऊणा जाया पंचवीस, किंचूणाहारोमोयरिया सव्वजहण्णा पणवीस सव्वुकोसा / एकतीसं, अवसेसा अजहण्णमणुकोसा, एवं एसा पुरिसस्स ओमोदरिया । इदाणि इत्थियाए, सावि एवं चेव, णवरं अट्ठावसिं कवला संपुण्णाहारो, तदणुसारेणं एवं सेसं भाणियध्वं । दव्वोमोदरिया गता, इदाणि भावोमोदरिया-कोहादीणं चउण्हं कसायाणं उदेंताणं निरोहो उदयपत्ताणं विफलीकरणं कायचंति, ओमोदरिया गता । इदाणे भिक्खायरिया-सा अणेगप्पगारा, तंजहा- दव्याभिग्गहचरिगा, जहा कोइ साहू अभिग्गहं गिण्हेज्जा-जइ मे भिक्खं हिंडमाणस्स अमुगं दव्वं लब्भइ तो गिहिस्सामि, इतरहा न गेण्हामि, एवमादी भिक्खायरियाए अभिग्गहाभाणितन्वा, अहवाइमा चउविहा भिक्खायरिया, तं० पेला अद्धपेला गोमुत्तिया संयुकावदृत्ति । इदाणि रसपरिच्चागो, खीरदधिनवणीयादणं रसविगतीणं विवज्जणं। कायकिलेसो नाम वीरासणउक्कुडुगासण- भूमीसेज्जाकट्ठसज्जालोयमादियाउ भाणियव्वाउ, पश्चात्कर्म पुराकर्म, ईर्यापथपरिग्रहौं । दोषा घेते परित्यक्ताः, केश- लोचं प्रकुर्वता ॥ १ ॥ कायक्लेशश्च पूर्वोक्तो, वैरुप्य तु सुसंधितम् । आप्तागमः क्षमा चैव, सूत्रोक्ता कर्मनिर्जरा ॥२॥ लोचः । इदाणिं संलीणया, सा चउन्विहा भवइ, तंजहा इंदियसलीणया कसायसंलीणया जोगसलीणया विवित्तचरिया, तत्थ इंदिय- संलीणया पंचविहा भण्णइ, तंजहा-सोइंदियसंलीणया चक्खिदियसलीणया पाणिदियसलाणया जिभिदियसलीणया फासिदिय- संलीणया, तत्थ सोइंदियसलीणया णाम-सहेसु य भद्दगपावएसु सोयविसयमुवगएसु । तुद्वेण व रुद्वेण न समणेण सया ण भवि- यव्वं ॥ १॥ एवं सेसेसुवि इंदिएसुवि एसा चेव गाहा चरियया । इदाणिं कसायसंलीणया, सा चउचिहा, तंजहा कोहोदय- गाणं संसत्ताणं उग्गमादीसु य कारणेसु असुद्धाणं भवई । इदाणिं काउंस्संग्गी, सो यं काउंसंग्गोत्ति वा विउस्सग्गो वा एगट्टा, सो य काउस्सग्गो इमेहिं कज्जइ, तंजहा-णावानइसंतारे गेमणागमणसुमिणदंसणविस्सगादिसु कारणेसु बहुविहो भवइ इदाणिं तवो, सो पंच राईदियाणि आदिकाऊण बहुवियप्पो भवइत्ति । तथा छेदो नाम जस्स कस्सवि साहुणो तहारूवं अवराह णाऊण परियाओ छिज्जइ, तंजहा-अहोरत्तं वा पक्खं वा मांसं वी संवच्छरं वा एवमादि छेदो भवति । मूलं नाम सो चैव से परियाओ मूलतो छिज्जइ । अणवठ्ठप्पो नाम सव्वच्छेदपत्तो किंचिकालं करेऊणे तवं ततो पुणोवि दिक्खा केज्जई । पारंचो नाम खेत्ततो देसातो वा निच्छुभइ, छेदअणवठ्ठमूलपारंचियाणि देसं कालं संजमविराहणं पुरिसं च पडच्च दिज्जतित्ति, पच्छित्तं गतं । इदाणिं विणओ, सो य सत्तविधो भवइ, तंजहा-णाणविणओ दंसणविणओ चरित्तविणओ भणविणओ वायाविणओ काय- विणओ उवयारियविणओत्ति, तत्थ नाणविणओ पंचविधो-आभिणियोहियणाणविणओ सुर्तणाणविणओ ओहिणीणविणओ मणप- ज्जवणाणविणओ केवलणाणविणओत्ति, से णाणविणओ कहं भवइ , तंजहा-जस्स एतेसु णाणेसु पंचसुवि भत्ती बहुमाणो वा, जे वा एतेहिं नाणेहि पंचहिं भावा दिहा दीसंति दीसिस्संति वा तेसिं संदहणतं, एस णाणविणओ। इदाणिं दंसणविणओ, सो दुविहो, तंजहा सुस्मुसणविणओ अणासातणाविणओ य, तत्थ सुस्सूसणाविणओं णाम सम्मइंसणगुणाहिएK साधुसु कज्जई दसणपूयाणिमितं , सो य सुस्ससाविणओ अणेगविहो भवइ, जहा-सक्कारविणओ सम्माणविणओ अब्भुट्टाणं आसणाभिग्गहो आसणाणुप्पयाणं किइकम्म अलिपग्गहो एतस्स अणुगच्छणया ठियस्स पज्जुवासणया गच्छंतस्स अणुक्यणति, सीसो आह- सक्कारसंमाणाणं पुण को पतिीवसेसो ?, आयरिओ भणइ-सक्कारो थुणणाइ, सम्मांणो वयंपत्तादीहिं कीरइ, इंदाणिं आसणा- - मणूसा, खेत्तदसा दस आगासपएसा, कालदसा 'पाला मंदा किडा' जहा तंदुलवेयालिए, भावदसा एते चेव दस अज्झयणा ॥ इदाणिं कालेत्ति दारं, तत्थ गाहा- दव्वे अद्धअहाउय, उवकमे देसकाल काले य । तहय पमाणे वण्णे भावे पगयं तु भावेणं ॥११-९५०॥ एसा गाहा जहा सामाइयनिज्जुत्तीए तहा परूवेतन्वा, एत्थ दिवसपमाणकालेण अधिगारो, तत्थवि ततियपोरुसीए ठविज़्जइचिकाउं तेण अधिगारो, आढत्तो य णिज्जूहिउं अवरहकाले, तस्स पडिसेहो कज्जइ, विगतः कालो विकाला, अथवा विकाला काला, असकला खंडश्चेत्यनर्थातरं, विकालवेलायां परिसमाप्तं वैकालिक, अथवा (एतत्) चिकाले पठ्यत इति वैकालिकं, अथवा दशैतानि अध्ययनानि व्यवगते दिने कृतानीति दशवैकालिकं॥ दशवैकालिकमिति कः शब्दार्थो?, विकालेन निवृत्तं संकाशादिपाठाच्चातु- रर्थिको ठक्, 'तद्धिते ह्यचामादि' रित्यादिवृद्धिः वैकालिकं ॥ इदाणिं सुतं, तं चउविहं-णामसुतं ठवणसुतं दध्वसुतं भावसुयं, जहा अणुयोगदारे। एवं खंधस्सवि चउको निक्खेवओ , तहेव अज्झयणस्स, तहेव णामठवणाओ दवभावा भाणिऊणं जहा अणुयोगदारे, णवरं भावज्झयणस्स इमाओ निरुत्तिगाहाओ चउरो 'अज्झप्पस्साणयणं (२९॥१०१६) गाहा, अधिगम्मन्ति य अत्था ( ३० ॥ प० १६) गाहा 'जह दीवा दीवसयं' गाथा (३१॥५० १६) ' अहविहं कम्मरयं' गाथा (॥३३॥ पा०१६) चउरोवि कंठाओ, एवं उद्देसगस्सवि चउको निक्खेवो तहेव ॥ इदाणिं 'जणव जं च पड्डुच्च' गाथा, जेण निज्जूढं सो माणितब्बो, जं वा पडच्च निज्जूढं जइ वा णिज्जूढाणि जाए वा परिवाडिए (जह वा) अज्झयणाणि ठवियाणि पचं कारणाणि भाणियवाणि, 'जेणं' ति जेण एताणि दस अन्झयणाणि णिज्जूढाणि - ॐ5 कयपडिकइया दुक्खत्तस्स गवेसणं देसकालण्णुया सव्वत्थेसु अणुलोयमात्ति, तत्थ अब्भासे अच्छणं नाम आयरियाण सीसो निज्ज- रद्वाए इंगिएण अभिप्पायं नाऊण जहिच्छियं उववायइस्सामित्ति काउण आयरियस्स अन्भासे अच्छइ, तत्थ छंदाशुवत्तणं नाम आयरियाण सीसेग कालं तुलेऊणं आहारउवहिउवस्सगाणं उपवायणं कायचं, कारियनिमित्तकरणं नाम पसण्णा हु आयरिया सविसेस सुत्तत्थतदुभयाणि दाहितित्तिकाऊणं तारिसाणि अणुकूलाणि करेइ जेण तेसि आयरियाण चित्तप्पसाओ जायइ, कयपडि- कइया णाम जइवि निज्जरत्थं करेइ ततोवि मम एस कारेहितित्ति काउं विणयं करेइ, सेसाणि दुक्खत्तस्स गवेसणाईणि पसिद्धाणि चेव काऊण नो भणियाणि, अहवा एसो सव्वो चेव विणओ नाणदंसणचरित्ताणं अव्वतिरित्तोत्तिकाऊण तिविहो चेव भाणियबो, तं०-नाणविणओ देसणविणओ चरित्तविणओ॥ विणओगओ॥ इदाणि वेयावच्चं, तं च इमेहिं कारणेहिं कज्जइ, तं०- अण्णपाणवत्थपत्तपडिस्सयपीढफलगसंथारप्पगादीहिं धम्मस्स साहणेहि, तं च कस्स कज्जइ , इमेसिं दसहं, तं० आयरियउवज्झाया थेर तवस्सि गिलाण सिक्खग साहम्मिय कुलगणसंघेसु, तत्थ आयरिओ पंचविहो, तं०-पव्वावणायरिओ सुत्तस्स उहिस्सणायरिओ समुदिस० अणुण्णा० वायणायरिओत्ति, उवज्झाओ पसिद्धो चेव, थेरो नाम जो गच्छस्स संथितिं करेइ, जो तिसु त परियागाइसु वा थेरो,तपस्सिणाम जो उग्गतवचरणरतो, गिलाणों णाम रोगाभिभूओ, सिक्खगो नाम जो अहुणा पव्वइयओ, साहम्मिओ नाम एगो पवयणओ ण लिंगतो,एगो लिंगओन पवयणओ, कुलगणसंघा पसिद्धा चेव । इदाणिं सज्झाओ, सो पंचविधो, तं०-वायणा पुच्छणा परियट्टणा अणुप्पेहा धम्मकहा, वायणा णाम सिस्सस्स अज्झावणं, पुच्छणा सुत्तस्स अत्थस्स वा भवति, परियणं णाम परियणंति वा अन्भसणंति वागुणणंति वा एगट्ठा, 55 1256 जोगो संपओगो तेण अप्पिएण समततो संपउत्तो तस्स विप्पयोगाभिकंखी सतिसमण्णागते यावि भवइ, सतिसमण्णागते णाम चित्तनिरोहो काऊं झायइ , जहा कह णाम मम एतेसु अणिद्वेमु विसएसु सह संजोगो न होज्जत्ति, तेसु अणिडेसु विसयादिसु पओस समावण्णो अप्पत्तेसु इट्टेसु परमगिद्धिमावण्णो रागद्दोसवसगओ नियमा उदयकिलिनन पावकम्मरयं उवचिणाइत्ति अदृस्स पढमो भेदोगतो ११ मणुण्णसंपयोगसंपउत्तो वस्स अविप्पयोगाभिकंखी सइसमन्नागए यावि भवइ, सदाइसु विसएस परमपमोद- मावन्नो अणिहेसु पदोसमावण्णो तप्पच्चइयस्स रागदोस० अजाणमाणो गओ इव सलिलउल्लियंगो पावकम्मरयमलं उवचिणोतित्ति अदृस्स बितिओ भेदो गओ२ । आयंकसंपयोगसंपउत्तो तस्स विष्पयोगामिकंखी सतिसमन्नागते, तत्थ आतंको णाम आसुकारी, तं जरो अतीसारो सू(सा)सं सज्जहूओ एवमादि, आतंकगहणेण रोगोवि सूइओ चेव, सोय दीहकालिओ भवइ, तं गंडी अदुवा कोढी एवमादि, तत्थ वेदणानिमित्त आयंकरोगेसु पदोसमावण्णो आरुग्गभिकंखी रागद्दोसवसगओ हाणुगओ निवसंतो असुभ- कम्मरयमलं उबचिणोति, अट्टज्झाणस्स तइओ भेदोगओ ३। परिज्झयकामभोगसंपत्ते तस्स अविप्पजोगभिकखी सतिसमण्णा- गए यावि भवइ, तत्थ परिझति वा पत्थणति वा गिद्धित्ति वा अभिलासोत्ति वा लेप्पत्ति वा खंति वा एगट्ठा, तत्थ काम- ग्गहणेण सहरूवा य गहिया. भोगग्गहणेण गंधरसफरिसा गहिया, एतेसिं कामभोगाणं जा पत्थणा सा परिज्झा, परिज्झिउ नाम अणुगओ, जहा लोगे अन्भेहिं अणुगतओ अभंतओ भण्णइ एवं सोवि कामभोगपिवासाए परिभज्झाणगतो परिज्झितो भण्णइ, ततो सो रागदोसोवगओ नियमा असुहकम्मवंधउत्ति भवइ, एवं चउन्विपि अट्ठ भणियं, एयं पुण अट्टज्झाणं को झायइ?, अविरयदेसविरय पमत्तसंजया य झाएंति, सीसो आह-कहमेतं नज्जइ जह एस अट्ट झायइत्ति न वा झायति ?, आयरिओ भणइ- पुच्छइ-को मम पिया ?, सा भणइ-तुम पिया पन्चइओ, ताहे सो दारओ नासिऊण पिउसगासं पढिओ, आयरिया य तंकालं चपाए विहरंति, सो दारओ गओ चप, आयरिएण य सण्णाभूमीगएणं सो दारओ दिट्ठो, दारएण वंदिओ, आयरियस्स तं दारय पेच्छंतस्स हो जाओ, तस्सवि दारगस्स तहेव, आयरिएहिं पुच्छिओ-भो दारगा! कओ आगमणंति?, सो दारगो भणइ-रायगिहाउ, रायगिहे तो तं कस्स पुत्तो पत्तुओ वार, सो भणइ-सेज्जभवो नाम भणो, तस्स अहं पुत्तो, सो य किर पव्वइओ, तेहिं भणियं- तुमं केण कज्जेण आगओसि ?, सो भणइ-अहपि पव्वइस्स, पच्छा सो दारओ भयवं तं तुम्भे जाणही आयरिया भणंति- जाणामि, सो कहिति ।, ते भणति-सो मम मित्तो एगसरीरभूओ, पव्वयाहि तुम मम सगासे, एवं करेमि, आयरिया आगंतुं पडिस्सए आलोएंति-सचित्तो पडुप्पण्णो, सो पन्वइओ, पच्छा आयरिया उवउत्ता-केवइ कालं एस जीवति ? जाव छम्मासा, ताहे आयरियाण बुद्धी समुप्पण्णा-इमस्स थोवयं आउं किं कायव्वंति, तं चोहसपुवी कहिंपि कारणे समुप्पपणे णिज्जूहइ, दसपुवी पुण अपच्छिमो अवस्समेव णिज्जूहइ, ममंपि इमं कारणं समुप्पण्णं, अहमवि निज्जुहामि, ताहे आढत्तो णिज्जु- हिउँ, ते य निज्जूहिज्जंता वियाले निज्जुढा थोवावसेसे दिवसे, तेण तं दसवेयालियं भणिज्जतित्ति, 'जं पडुचति दारं गयं ॥ इयाणि जत्तोत्ति दारं वणिज्जइ, एत्थ गाहाओ तिणि आयप्पवायपुव्वा० गाहा (१६५० १३) सच्चप्पवायपुव्वा' (१७ प. १३) गाहा--'वितिओविय आदेसो (१८ प. १३) गाहा, आयप्पवायपुव्वा णिज्जूढा होइ धम्मपन्नत्तीति, सा एसा चेव छजीवणिया धम्मपण्णत्तिति भण्णति, कम्मप्पवायपुव्वा उ पिंडेसणा, सीसो आह-केणाभिसंबंधेण कम्पप्पवादपुग्वे कम्मे वण्णि- ज्जमाणे पिंडेसणा भण्णद, आयरिओ आह-आहाकम्मं मुंजमाणे कइ कम्मपगडीओ बंधइ १ जहा भगवतीए, सुद्धं च पिंडं नवसंवेगसद्धाए ॥ १ ॥” एस सुत्तरुई, ओगाहरुई णाम अणेगनयवायभंगुरं सुयं अत्थओ सोऊण महतासंवेगमावज्जइ एस ओगाहरुई । धम्मज्झाणस्स लक्खणाणि सम्मत्ताणि । इयाणि तस्स चेस आलंबणा, जहा कोई पुरिसो गड्डाए वा विसमंसि वा पडिओ वेल्लिं वा रुक्खं वा मूलं चा अवलंबित्ताणं उत्तरइ, एवं धम्मज्झाणज्झायीवि चउण्हं आलंबणाणं अण्णतरं आलंबिऊण झायइ, तंजहा- वायणं वा पुच्छणं वा परियट्टणं वा धम्मकहं वा, एयाणि हेवा वाणियाणि । धम्मस्स णं झाणस्स चत्तारि अणुप्पेहाओ पण्णताओ, तंजहा-अणिच्चाणुप्पेहा असरणाणुप्पेहा एगवणुप्पेहा संसाराणुप्पेहा, तत्थ अणिच्चाणुप्पेहा नाम-सव्वट्ठाणाणि असा- सयाणि इह चेव देवलोगे य। सुरअसुरनरादीणं रिद्धिविसेसा सुभाई च ॥ १॥" एवं खु चिंतयंतस्स सरीरोवगरणादिसु निस्सं- गया भवइ, मा पुण तेहिं विजुत्तस्स दोसं भविस्सइ । असरणाणुप्पेहा नाम 'जम्मजरामरणभए अभिदुए विविहवाहिसंतते। लोगंमि नत्थि सरणं जिणिंदवरसासणं मोत्तुं ॥१॥" एवं खु चिंतियंतस्स जिणसासणे थिरया भविस्सतित्ति, एगत्ताणुप्पेहा नाम- एगो करेइ कम्मं फलमपि तस्सेको समणुहोइ । एको जायइ मरई परलोगं इक्कओ जाइ ॥ १॥ एवं खु चिंतयंतस्स तस्स मातापितापुत्तमादिसु संगो न भविस्सइ, सत्तुणो य उवरि वेराणुवंधो न भवति, एतेहिं गंथेहिं असुहकम्मनिज्जरत्थमुज्ज- मतित्ति, संसाराणुप्पेहा णाम 'धी संसारो जहिया जुव्वाणो परमरूवगवियओ । मरिऊण जायइ किमी तत्थेव कलेवरे नियए ॥१॥एए चिंतयंतस्स संसारभउविग्गया भवइ,भवुविग्गो य तस्स विणासाय उज्जमइ । धम्मज्झाणं सम्मत्तं ॥ इदाणिं सुक- ज्झाणं, पूहुत्तवितकं सविचारिं एगत्तवियकमविचारिं सुहुमकिरियं अनियदि समुच्छिन्नकिरियं अप्पडिवादि, तत्थ पुहुत्तवितकं सविचारिणाम पृथग्भावः पृथक्त्वं, तिहिवि जोगेसु पवत्तइति वुत्तं भवइ, अहवा पुहुत्तं णाम वित्थारो भण्णइ, सुयणाणोवउत्तो अणे- -- झुंजमाणस्स असुहकम्मबंधाण भण्णंति, एतेण अभिसंबंधेण कम्मप्पवायपुवाउ, सच्चप्पवायपुवाउ वकसुद्धी, अवसेसा अज्झयणा पत्र- खाणपुव्वस्स तइयवत्थूओ णिज्जूढा, पितियाएसेण वुवालसंगाओ गणिपिङगाओ णिज्जूढा । जत्तोत्ति दारंगतं। इदाणि जतित्ति दारं कथ्यते, कति एताणि अज्झयणाणि?, आयरिओ आह-दुमपुफियाईणि सभिक्खुपज्जवसाणाणि रतिवका विवित्तचरिया चूलिया य एवाउ दो चूलाओ, जतित्ति दारं गयं ।जहा ते ठवियत्ति दारं भणिज्जइ, एत्थ पंच गाहाओ 'पढमे धम्मपसंसा पितिए धिति' गाहा (२० ॥ प. १३) 'तइए आयारकहा' गाहा-(२१॥पा १३ ) · भिक्खविसोही' गाहा ( २२॥ पा. १३) 'वयणविभत्ती गाहा ( २३ ॥ प १३ ) 'दो अज्झयणा' गाहा (२४ ॥प. १५) ॥ पढमज्झयणे धम्मो पसंसिज्जइ, सो य इमम्हि चेव जिनशासने, नान्यत्र, मा भूदभिनवप्रव्रजितस्य संमोहः ततो द्वितीयाध्ययनमपदिश्यते-धर्मस्थितस्य धृतिः स्यात् । प्ररूपणं तदर्थमिति, 'जस्स धिति तस्स तवो जस्स तवो तस्स सोग्गई मुलभा। जे अधितिमंत पुरिसा तवोवि खलु दुल्लहोतेसिं ॥१॥ तृतीये साधृतिः कस्मिन् कार्येति?, आचारे, अनेनाभिसंबंधेनाप्याचाराध्ययनमपदिश्यते, स चाचारः पद्सु जीवनिकायेषु भवतीत्यनेन संबंधन पड्जीवनिकायाध्ययनमपदिश्यते, पंचमे आहारादिकमृते शरीरस्थितिर्ने भवति, अशरीरस्य च धर्मों न भवतीत्यनेनाभिसंबंधेन पिंडैपणाध्ययनमपदिश्यते, पष्ठे साधु भिक्षागोचरप्रविष्टं केचिदाहुः कीदृशो युष्माकं आचारः१, तेनाभिहिता:-आचार्यसकासमागच्छथ, ततस्ते आचार्यसकासमागता अवंति-कथयस्व कथयस्वेत्यनेन संबंधेन धर्मार्थका- माध्ययनमपदिश्यते, सप्तमे तेपामाचार्येण सावधवचनदोपवि विधिसंज्ञेन निरवद्येन कथयितव्यमित्यनेनाभिसंबंधेन वास्यशुद्ध्यध्यय- नमपदिश्यते, अष्टमे ते धर्म श्रुत्वा संसारभयोद्विग्नमनसो अवंति-वयमपि प्रव्रजामः, ततस्ते आचार्य आह-प्रव्रजितेनाचारप्रणिधानं तेण दिलुतो, उवामिज्जति अणण अत्था तेण ओवम्म, निच्छियं दरिसिति अणेण अत्था तेण निदरिसणं, एगडिया गता इदाणिं एतस्स दिद्रुतस्स दुविधं विधाणं भण्णइ, तं०-'चरियं च कप्पियं च० (५३-३४) चरियं नाम जं सव्वं सद्भूतं वत्तं तेण जस्स दिद्रुतो कीरइ तं चरियं, कप्पियं नाम जं जस्स असंतेण भावेण दिटुंतो कज्जइ, एत्थ गाहा-'जह अम्हे तह तुम्हे तुभवि य होहिहा जहा अम्हे । अप्पाहेइ पडतं पंडुअपत्तं किसलयाणं ॥ १॥ एयं कप्पियं, एतेसिं चरित- कप्पियाणं एकेकं चउविहं भवइ, तनायं आहरणं] दिलुतो ओवम्म निदरिसणंति, इदाणिं पुणरवि चरितकप्पियं दुविहं चउन्विहं भवइ, एत्थ गाहा-'चरियं च कप्पियं च गाहा (५३-३४ ) कहं चउन्विहं भवही, तंजहा-आहरणो आहरणदेसे आहरणदोसे उवण्णासो वयणे, एतेसिपि एकेको भेदो दुविधो, तं०. चरियं च कप्पियं च, तत्थ आहरणदारं भण्णइ, तं चउन्विहं पण्णत्तं, तंजहा-अवाये उवाये ठवणाकम्मे पडुप्पण्णविणासी, तत्थ अवायेवि चउन्विहे पण्णत्ते, तं०- दवावाए खेत्तावाए काला- वाए भावावाए, तत्थ दवावाए उदाहरणं दो भायरो, तेहिं सुरहूं गंतूण सहस्सिओ नउलओ रूवगाण विढविओ, ते य सयं गाम संपत्थिया, एयंता णउलयं वारएण वहंति, जया एगस्स हत्थे तदा इतरो चितइ-मारेमि णं, णवरमेते रूवगा ममं होंतु, एवं वितिओ चिंतेइ-जहा अहमेयं मारेमि, ते परोप्परं वधपरिणता ण य अन्झवसिताओ, जाहे (व) सग्गामस्स समीपं संपत्ता, तत्थ तओ जेहतरस्स पुणरावती जाया-धिरत्यु मम जेण मए दन्चस्स कए भाउणो विणासो चिंतिओ, पुष्णो, इतरेण पुच्छिओ, कहिए भणण्इ-ममवि एतारिसं चित्तं होस्सु, ताहे ते एतस्स दोसण अम्हाणं एतंति काउं तेहिं सो नउलओ दहे छुढो, ते य घर गया, सो य नउलओ तत्थ पडतो मच्छेण गिलिओ, सो य मच्छो मेएण मारिओ, वीहीए य ओयारिओ, तेसिंच भाउगाणं भगिणी - क कर्तव्यमित्यनेनामिसंबंधेन आचारप्राणध्यध्ययनमपदिश्यते, नवमे आचारव्यवस्थितस्य प्रबजितस्य विनयो वर्ण्यते इत्यनेनाभि- संबंधेन विनयसमाधिनामाध्ययनमपदिश्यते, एतेष्वेव नवस्वध्ययनार्थेषु यो व्यवस्थितः स भिक्षुर्भवतीत्यनेनाभिसंबंधन समिक्ष्व- ध्ययनमपदिश्यते, द्वावध्ययने चूडा, तत्र प्रथमायां संयमे सीदमानस्य तस्य भिक्षोरवधावनप्रेक्षिणो दोषा वर्ण्यन्ते नरकगमनादि, ततः संयमविरागो(ऽग) मद् , अनेनाभिसंबंधेन प्रथमचूडामध्ययनमपदिश्यते, द्वितीयचूडायां तस्य भिक्षीरसीदमानस्य गुणा ब- येते, तेन शिवमचलमसंजननमक्षयमव्यावाधापुनरावर्तकं निर्वाणसुखं भवतीत्यनेनाभिसंबंधेन द्वितीयचूडामध्ययनमपदिश्यते; एवं- दसवेयालियस्स उ पिंडत्थो वणिओ समासेणं । एत्तो एकोकं पुण अज्झयणं वन्नइस्सामि ॥ १ ॥ दस एताणि अज्झयणाणि दुमपुफियादीणि सभिक्खुपज्जवासाणाणि, तत्थ पढम अायणं दुमपुफिया, तस्स चचारि अणुओगदारा, तंजहा-उवकमो णिक्वेवो अणुगमो णयो, तत्थ उवकमो जहा आवस्सए छविहो समवतारितो तहेव इहइंपि, णिक्खेवो ओहणिप्फण्णो तहेव परूवेऊण गाहाओ, 'अझयणस्साणयणं' गाहाओ पंच भाणियवाओ, नामणिप्फण्णो दुमपुफिया दोण्णि पदाणि, दुमं पुफिया दोण्णि पयाणि, दुमेति पदं, एत्थ गाहा 'णामदुमो ठवणदुमो दवदुमो खेत्तकाल- भावदुमे ( ॥३४॥ प. १७) णामठवणाओ गयाओ, जहा आवस्सगचुण्णीए तहेव इहइंपि, दुम इति कः शब्दार्थः १, गु अस्मिन् देशे विद्यते तदस्यास्त्यस्मि (पा. ५।२।९४ ) निति मतुष्प्राप्ते बुद्रुभ्यां मः (पा. ५।२।१०८) 'प्रत्ययो भवति, प्रातिप- दिकार्थस्य रुत्वं विसर्जनीयः द्रुमः, दव्वदुमो दुविहो-आगमतो णोआगमतो य, आगमओ जाणये अणुवउचो, णोआगमओ पुण तिविहो भयति-जाणगसरीरदव्वदुमो भवियसरीरदव्वदुमो जाणगभवियसरीरवतिरितो दव्वदुमो इति, तत्थ जाणगसरीरदव्वदुमो अणुवलब्भेमाणो सुहदुक्खइच्छाओ सपरिसकारादीहि कारणेहिं साहिज्जइ, अथित्ति पच्चक्खं दीसए, लोए विज्जमाणो देवदत्तो दन्यओ अस्सपट्ठातो हत्थिखधं दुरुहइ खित्तओ गामाओ नगरं गच्छइ कालओ सरदकालाओ हेमंतकालं संकमइ भावे कोहाओ माणं संकमइ, एवं मायाई, जीवोऽवि माणुस्ससरीरं विप्पजहाय देवसरीरं उवचिणाइ, एस दव्वओ, खित्तओवि मणुस्सभने तस्स अण्णाओ ओगाहणाओ अण्णाओ देवभवे, कालओवि स एव मणुस्समवे. परिमितवरिसायू भवित्ता देवभवे पलिओवमट्टिइओ जायइ, भावओवि अझज्झाणी भवित्ता धम्मज्झाणी भवइ, एवमादीहिं किंचि पच्चक्खओ अणुवलन्भमाणोऽवि जीवो लक्षणयो गेण्हियव्वो, यो उवयोगलक्खणेत्ति भण्णइ, एत्थ दिलुतो घडो, जहा अजीवदव्वस्स घ स्स वट्टमाणअतीतानागताए काले उवओगो नत्थि, ण य सो नीवो इच्छिज्जइ, कम्हा १, उवयोगलक्खणाभावो, जीवस्स य उवयोगो लक्खणं फुडं दसिइ, तम्हा जो उपयोगलक्षणो अत्थो सो जीवोत्ति, भणियं च-"उवयोगजोगइच्छाविलक्खणाणवलचेट्ठियगुणेहिं । अणुमाणा णायन्यो अग्गिज्झो इंदियगुणेहि ॥१॥ जो चिट्ठइ कायगतो जो सुहदुक्खस्स वेदणा णिच्चं । विसयसुहजाणओविय सोअप्पा होहणायव्वो ॥ २॥ एत्थ सीसो आह-जइ उवयोगी जीवलक्खणं तेण एगिदियाणं अजीवत्तं भवइ, कहं १, जम्हा तेसिं उपयोगस्स अभावो, एत्थ दिळतो घडओ, जहा तीयाणागएसु कालेसुन कदावि (तस्स)उवयोगो विज्जइ तहा एगेंदियाण जीवाण उवयोगो न विज्जइ, तम्हा उवयोगस्स अभावे एगेंदियाणं ते अजीवया आवण्णा, आयरिओ आह-अहो ! ताव समयवाहिराणि वयणाणि मन्त्रयसि, णणु सचण्णुपणीए मग्गे परूवियं, जहा ' सव्वजीवाणपि य णं अक्खरस्स अणंतभागो णिच्चुग्याडिओ' अस्थऽक्खरं णाम चेयण्णंति वा उपयोगोत्ति वा अक्खरत्ति वा एगट्ठा। तत्थ सुयणाणं आभिणिवोहियणाणं च पडुच्च भण्णति-सन्चसुद्धो मित्तस्स कहियं, तेण भणियं- अत्तणो घरसमीचे वाणमंतरंकारावहि, तेण कयं, ताहे पाडहियाण रूवगा दाउं वाचारेइ, जाहे गंधविया संगीययं आढति ताहे ते पाडहिया पडहे देंति, एवं सो दिणे दिणे फुति गायति य, ताहे तेसिं गंधवियाणं विग्धो जाओ, पडह- सद्देण न सुन्वइ गंधव्यो सद्दो, तओ ते राउले उवडिया, वाणियओ सदाविओ, किं विग्धं करेसित्ति, भणइ-मम घरे देवो तस्साह तिन्नि केले पडहे दवावेमि, ताहे ते रण्णा भणिया-जहा अन्नत्थ गायह, किं देवस्स दिणे दिणे अंतराइयं कज्जई,एवं आयरिएणावि सीसेसु आगारीसु अज्झोववज्जमाणेसु तारिसो उवाओ कायचो जहा तेसिं तस्स दोसस्स निवारणा भवइ, एवं जीवचिंताएवि नाहियवाइयाणं अदूरसामंते ठिच्चा जीवस्स अस्थिभावो पण्णविज्जमाणो जइ केइ रत्तपडा भणेज्जा-सव्वे भावाचेव नत्थि, किं पुण जीवोऽवि, तत्थ भणंति-जं एतं ते वयणं जहा सव्वभावा नत्थि एयं वयणं नत्थि?, एसपि भावो, जति भणइ-अत्थि तो जंभणइ सव्वभावा नस्थित्ति न जुज्जइ, अह एतं नत्थि तो अम्हं सिद्धो चैव पक्खो, केणऽम्ह पक्खो दूसिउत्ति, एवं सो एवमाईहिं हेऊहिं तहा कायन्वो जेण पहाय पहं न एइ,पडप्पण्णविणासित्तिदारं गयं । समत्तं च आहरणत्ति दारं। इदाणि आहरणे तद्दे- सत्ति दारं, से चउविहे,तं०-अणुसिटिउवालंभे पुच्छा णिस्सावयणे, अणुसट्ठीए सुभद्दा उदाहरणं, चंपाए णगरीए जिणदत्तस्स साव- गस्स सुभद्दा नाम धूया, सा अतीव रूपवती, सा य केणइ उवासएण दिट्ठा, सो ताए अज्झोपवण्णो तं मग्गइ, सावओ भणइ-णाई मिच्छादिहिस्स धूयं देमि, पच्छा सो साहूणं सगासंगओ, धम्मो यऽणेण पुच्छिओ, कहिओ साहूहि, ताहे कवडसावयधम्म पगहिओ, तत्थ से सब्भावेण चेव उवगतो धम्मो, ताहे तेण साहूणं सब्भावो कहिओ, जह मए दारियाकए णं (क्रयं), णायं जहा कवडेण कज्जिहिइ,अण्णाणि मे देह अणुव्वयाणि,लोए पगासो सावओ जाओ,तो काले गए वरगा मालया पट्ठन्ति, ताहे तेण जिणदत्तण पालीजंतीति पादपाः, पादा मूलं भण्णंति, रुचि पुहवी खत्ति आगासं तेसु दोसुवि जहा ठिया तेण रुक्खा. अहवा रुः पुढवी तं खायतीति रुक्खो, विडिमाणि जेण अत्थि तेण विडिमा, ण गच्छंतीति अगमा, णदीतलाबादीणि तेहिं तरिज्जति तेण तरवो, कुत्ति पिथिवी तीए धारिजति तेणं कुहा, महीए जेण रुहंति तेण महीरुहा, पुत्तणेहेण वा परिगिझंति तेण वच्छा, रुप्पंति जम्हा तेण रोवगा, रुत्ति पृथिवी तीय जी(जा)यंतित्ति रुजगा, दुमेत्ति दारं संमत्तं । इदाणिं पुप्फत्ति दारं, तंपि चउन्विहं, जहा दुमो वक्खा- णिओ तहा वक्खाणेऊण चउन्विहंपि दन्वपुप्फाग अहिगारो, तस्स एगाहयाणि णामाणि 'पुष्पं फुलं कुसुमं' एवमादीणि, पुल्फिय- मिति किं तारकादौ पठ्यते ?, पुष्पशब्द एतत्प्रातिपदिकं तस्य नपुंसकविवक्षायां प्रातिपदिकार्थलिंगपरिणामवचनमात्रे प्रथमा- न्तस्य एकवचनस्य अतो नित्यमम्भावः अतो गुणः पररूपत्वं पुष्पं, अवयवलक्षणपष्ठीसमासः, सुपो धातुप्रातिपदिकयोरिति सुप्लुक् । इदार्णि वाक्यं द्रुमपुष्पं द्रुमपुष्पिका, का रूपसिद्धिः, द्रुमपुष्पशब्दस्य 'प्रागिवात्क' (पा. ५-३-७) इति वर्चमाने 'अज्ञाते' (७३) 'कुत्सिते' (७४) 'संज्ञायां' (७५) कन्प्रत्ययः, नकारलोपः, द्रुमपुष्पप्रातिपदिकं, स्त्रीविवक्षायां 'अजाधतष्टा' (पा ४ । १-४) पिति टाप्रत्ययो भवति, पकारटकारलोपे कृते 'प्रत्ययस्थात्कारपूर्वस्यात इदाप्यसुपे (पा. ७-३-४४) ति इत्त्वं, अक: सवर्णदीर्घत्वं परगमने कृते द्रुमपुष्पिकारूपं सिद्धं । इदाणिं द्रुमपुष्पिकाध्ययनं, का रूपसिद्धिः १, दुमपुष्पिका चासौ अध्ययनं च समानाधिकरणः, पष्ठीतत्पुरुषः, द्रुमपुष्पिकाध्ययनरूपं सिद्धं. अथवा द्रुमपुष्फेन यत्र उपमानं क्रियते तदिदं वा दुमपुष्पिकाध्ययनमिति । तस्स य अज्झयणस्स इमे अत्याधिगारा एगटिया, एत्थ गाहा 'दुमपुफिया य आहारएसणा (३७-१८) दुमपुफियति वा आहारएसणत्ति वा गोयरेति वा ततेति वा उच्छेत्ति वा मेससरिसेत्ति वा जलोगसरिसेइवा सप्पस- IPESAR दारसमीपं गता, णमो अरहंताणं' भणिऊण उदएण अच्छोडिआ कवाडा, महया सद्देणं कोंकारवं करमाणा. तिण्णिवि गोपुर, दारा उग्घाडिया, उत्तरदारं चालणीपाणिएण अच्छोडेऊण भणइ जा मए, सरिसी सीलवइ होहिङ सा.एतं,दारं उग्याडिहिई, तं अज्जवि ढक्कियंचेव अच्छइ, पच्छा णागरजणेण साहुकारो को-अहो.महासई एवं पियवधम्मा वेयावचाइसु अणुसासियन्वा, उज्जमंता अणुज्जमंता य संठवेतन्या, जहा सीलवहताणं इहलोगे एरिसं फलमिति । तहा जीवचिंताए, जेसिं, पानादियाणं, जीवों अस्थि अम्हवि जिणप्पणीए मग्गे जीवो अत्थि, इदाणि पुण जं भणह सो अकत्ता एवं न जुज्जइ, कम्हा, जेण, सुदुक्खादीणि अणुभवंतो दीसइ, जइ तेणं तं कम्मं न कयं केण तं कयं? जे सो सुहदुक्खं वेदेहित्ति, एवमादीहिं हेऊहिं अणुसासियचो, अणुसा; सणा गता। इदाणि उवालंभोत्ति दारं, तत्थ उदाहरणं-मिगावती, देवीए वत्तव्वया जहा आवस्सए दव्वपरंपरए भणियातहेव पच्वइया, अज्जचन्दणाए सिस्सिणी दिण्णा, अण्णदा य स भगवं विहरमाणो कोसंबीए समोसरिओ, चंदाइचा सविमाणेहि आगया, चउपोरसीयं समोसरणं काउं अस्थमणकाले पडिगता, तओ मिगावती संभंता अतिविकालीकयत्तिभणिऊण साहुणीहि. सहिया जाव अजचंदणाए उवालब्भति, जहा एवं उत्तमकुलपस्या होइऊण एवं करेसि, अहो न लड़यं, ताहे पणमिऊण पाएहिं पडिया, परमेण विणएण खामेइ, खमह मे अज्जाओ!, णाई पुण एवं करेहामित्ति, अजचंदणा य तमि किर समए संथारोवगता पसुत्ता, इतरीए परमसंवेगगताए केवलणाणं समुप्पण्णं, परमं च अंधकारं वइ, सप्पोय तेणंतएण आगच्छइ, पवत्तीणीए य हत्थो लंबमाणो उप्पाडिओ, पडिबुद्धाय अज्जचंदणा, किमेयर, सा भणइ-दीहजातिओ, कई तुम जाणसिी, अतिसएण, पडिवाई अप्पडि- वाइति , अप्पडिवाइत्ति भणिए सावि समंता खामेइ, एवं पमादयंतो सीसो उबालमितन्यो । तहा जीवचिंताएवि णाहिय- HTTE CAR RELA %3D किं तस्स पलग्गपरिमाणस्स अभावो भवउ ? , तम्हा जं भणसि-जं इहं पच्चक्खं नोवलब्भइ तं नास्थित्ति तं मिच्छा, पुच्छत्ति दारं गतं । इदाणिं निस्सावयणे गागलियादओजह पव्वइया तावसा य एवं जहा वइरस्सामिउप्पत्तीए आवस्सए तहा वण्णेत्ता गौतमसामिस्स य अद्धिती, तत्थ भगवता भणित-चिरसंसिट्ठो सि य गोतमा 1, अण्णे य तण्णिस्साए अणुसासिया दुमपत्तए अज्झयणे, एवं जे असहणा ते अण्णमदवसंपण्णणिस्साए अणुसासिर सियन्वा । तहा जीवचिंताएवि जस्स एस पक्खो जहा नत्थि सबमावा ते अण्णावदसेणं पण्णीवजंति, इयरहा रागदोसयत्तिकाऊणं. पदूसेज्जा, तण इमाए परिवाडीए पाणविज्जंति, जस्स वादिणो सव्वभावा सुण्णा तस्स दमादीणं गुणाणं णत्थि फलं, एवमाईहिं कारणेहि अण्णं चेव निस्साए पण्णविज्जइ, आहरण- देसोत्ति दारं गतं । इदाणिं, आहरणतद्दोसेत्ति दारं, से य चउबिहे पन्नत्ते, तंजहा-अहम्मजुत्ते पडिलोमो अत्तोवण्णासे दुरुवणीए। तत्थ अहम्मजुत्ते उदाहरणं-चाणकण नंदे उत्थाविते चंदउत्त य रायण पट्टविए एवं सव्वं वण्णेत्ता जहा सिक्खाए, तत्थ नंदसंतेहि मणुस्सेहिं सह सो चोरग्गाहो मिलिआ नगर मुसइ, चाणकवि अण्णं चोरग्गाहं ठविउकामो तिदंडं गहिऊण परिवाय- गवेसेण णगरं पविट्ठो, गओ नलदामकोलियसगासं, उवविहो करणसालाए अच्छइ, तस्स य दारओ मक्कोडएण खइओ, तेण कोलिएण बिलं खणित्ता दव, ताहे चाणक्केण तं भण्णइ-एते किं डहास ? , कालिओ भणइ-जइ एते समूलजाता न उच्छातिजंति तो पुणोवि खाइस्सति, ताहे चाणकण चिीतयं-एस मए लदो चोरग्गाहो, एस (चोरे) नंदत्तणे य समुद्धरिस्सइ, चोरग्गाहो कओ, तेण खंडिया विस्संभिया, अम्हे समिीलया मुसामोत्ति, तेण अण्णेवि अक्खाया जे जत्थ मुसगा, बहुगा सुहतरायं मुसीहामोत्ति, ताहे ते तेण चोरग्गाहेण मेलिऊण सम्वेवि मारिया, एवमधम्मजुत्तं न भणितव्यं न कातव्यंति, तहा जीवचिन्ताएवि कयाइ तारिस S जीवस्स मा भितिक्खयं करेहिइ तो से दिज्जइ आहारो, ण वण्याइहेउ। अक्खत्ति जहा सगडस्स जत्तासाहणट्ठा अभंगो दिज्जइ, एवं संजमभरवहणत्थं आहारेयव्वं । उसुत्ति जहा रहिओ लक्खं विधिउकामो तदुवउत्तो विधइ, वक्खित्तचित्तो फिट्टइ, एवं साहवि उवउत्तो भिक्खं हिंडतो संजमलक्खं विधइ, वक्खिप्पंतो सद्दाइएसु फिट्टइ । पुत्तित्ति पुत्तमंसोवमो आहारो भोत्तन्यो । गोलित्ति जहा जतुमि गोलए कज्जमाणे जइ अग्गिणा अतिल्लियाविज्जइ ता अतिदवत्तणेण न सकइ काउं, अह व नेवल्लियाविज्जइ नो चेव निग्घति, णातिदूरे णातिआसण्णे अकए सकइ वंघिउ, एवं भिक्खापविट्ठो साहू जइ अइभूमीए विसइ तो तेसिं अगारहत्थाणं अप्पत्तिय भवइ तेणयसंकणादिदोसा, अह दूर तो न दीसइ एसणाघाओ य भवइ, तम्हा कुलस्स भूमी जाणित्ता णाइदूरे णासण्णे ठाइ- यत्वं । उदएत्ति जहा वाणियएण छ रयणाणि खुंडियाणि दिसाए गंतुं, सो य ताणि ण सकइ नित्थारेउं चोरभया , ताहे सो ठवेऊणं ताणि एगमि पएसे अण्णे जरपाहाणे घेत्तुं पडिओ गहिल्लवेसेण, रयणवाणियउ गच्छतित्ति भाविए तिन्नि वारे जा कोइ न उढेइ ताहे घेत्तुं पयाओ, अडवीए तिसाय गहिओ जाव कुहियपाणिययं खिल्लर विणटुं पासइ, तत्थ बहवे हरिणादओ मया, तेणं सव्वं उदगं वसा जाता, तं तेण अणुस्सासियाए अणस्सादंतेणं पीतं, णित्थारियाणि अणेण रयणाणि, एत्थं तु रयणस्थाणियाणि णाणदसणचरित्ताणि, चोरत्थाणिया विसया, कुहिओदगत्थाणियाणि फासुगेसणिज्जाणि अंतपंताणि आहारेयवाणि, आहारितेणं साहारेंतपुप्फफलेण जहा वाणियगो इह भवे सुहीजातो एवं साधूवि सुही भविस्सइ अडवित्थाणीयं संसारं नित्थरित्ता॥गयं चेयं नामं दुमपुफियत्ति, गतो नामनिप्फण्णो। इदाणिं सुत्तालावगणिप्फण्णो, सो पत्तलक्षणोऽवि ण निक्खिप्पति, कम्हार, जम्हा अत्थि इतो तइयं अणुयोगदारं अणुगमोति, तम्हा तहिं चेव णिक्खिाविस्सामि, तहिं निक्खिप्पमाणे लहुगं भवइ, सीसस्स ने पठितव्यः, इदितोऽनुबंधीतोरिड् (नुम्) विपूर्वस्य विअस एवं स्थिते 'भूवादयो धातव' इति धातुसंज्ञा स्वार्थिको णिच् अनुबंध- लोपः परगमनं व्यंसि, सनाचंता (पा. ३-१.३२) इति धातुसंज्ञा, प्रत्ययाधिकारे ण्वुल्तचा (पा. ३-१-१३३ ) वि- ति ण्वुल् प्रत्ययः, अनुबंधलोपः, युवोरनाका' (पा. ७-१-१) विति अकादेशः, गेरनिटीति (पा. ६-४-५१) णिलोपः, परगमणं, व्यसयतीति व्यंसका, जहा एगो गामेल्लओ सगडं कट्ठाण भरेऊण नगरं पविठो, गच्छंतेणं अंतराले एगा तित्तिरी मइया दिहा, तं गेण्हिऊण सगडस्स उरि पक्खिविऊण नगरं पविट्ठो, सो एगेण नगरधुत्तेण पुच्छिओ-कहं सगडतित्तिरी लब्भइ १, तेण गामिल्लएण भण्णइ-तप्पणादुगालियाए लन्मइ, ततो तेण सक्खिणा आहणिता सगडं सतित्तिरीय गहिय, ततो सो गामिल्लओ दीणमणसो अच्छइ, तत्थ यएगो मूलदेवसरिसो दिट्ठो, पुच्छिओ-कि सीयसि? अरे देवाणुप्पिया, तेण भणियं-अहमेगेण गोहेण इमेण पगारेण छलिओ, तेण भणियं-मा बीहेहि, तस्स तप्पणादुयालियं तुमं सोवयारं मग्ग, माइठाणं सिक्खाविओ, एवं भवउत्ति मणिऊण तस्स सगासे गओ, भणियं चणेणं-मम नइ सगडं हितं तो मे इदाणिं तप्पण्णादुगालियं सोवयारं दवावेहि, एवं होउत्ति घरं नीओ, महिला संदिहा-अलंकियविभूसिया परमेण विणएण एतस्स तप्पणादुगालिय देहि, सा वयणसमं उवट्ठिया, ततो सो सागडिओ भणइ-ममंगुली छिण्णो, इमो-चीरेण वेढितो, न सकमि आदुयालेऊ, तुम आदुयालेउं देहि, आदुयालिया तेण हत्थेणं गहिया, गामिल्लओ तेण समं संपडिओ, लोगस्स य कहइजहा मए एसा सतित्तिरिगेण सगडेण गहिया, ताहे तेण धुत्तेण सगडं विसज्जियं, तं च पसादेऊण भज्जा नियत्तिया। तहा जीवचिंताएवि कोऽवि कुप्पावयणिओ चोइज्जा जहा जिणप्प- णीने मग्गे अस्थि जीवो अस्थि घडो, अत्थितं जीवेऽवि घडेवि, दोसुवि अविससेण वढ्दचा अत्थिसहतल्लतणेण दीवघडाणं एगचं -::

व य असंमोहो भवइ । इदाणिं अणुगमो, सो दुविहो सुत्ताणुगमो य निज्जुत्तीअणुगमो य, निज्जुत्तिअणुगमो तिविहो. दसवेतालियनिज्जुत्तिअणुगमो १ उवग्यायनिज्जुत्तिअणुगमोर सुत्तफासियनिज्जुत्ति० ३, दसवेयालियनिज्जुत्तिअणुगमो जो एस हेट्ठा वण्णिओ, उवग्यायनिज्जुत्तिअणुगमो 'उद्देसे निसे य' गाहा ( आव. १४०) तित्थयरस्स उवग्घायं काऊणं जहा आवस्सए पच्छा अज्जसुधम्मस्स ततो जंबुणामप्पभवाणं उवग्यायं काउं तओ अज्जप्पभवस्स पुन्वरत्तावरत्तकाले चिंता समुप्पण्णा, तं सव्वं अक्खाणय हेट्ठा समक्खायं जं तं भाणितव्वं जाव मणगोत्ति ॥ उवरचायनिज्जुत्ती गया, इदाणि सुत्तफासियनिज्जुत्ती भण्णइ-सुत्तेण चेव सह सा भाणिहिति, सा य इमा-'णामं ठवणा धम्मो' गाहा-(३९-२१)एवमादियाउ गाहाओ सुत्तफासियनिज्जुची भण्णइ । इदाणिं सुत्ताणुगमे सुचमुच्चारेयवं अक्खलियं अमिलियं अविच्चामेलियं जहा अणुओगदारे जाव दसवैकालिकपदं वा नोदशवैकालिकपदं वा, तत्थ 'संहिता च पदं चैव, पदार्थः पदविग्रहः। चालना प्रत्यवस्थानं, व्याख्या तंत्रस्य पविधा ॥१॥ तत्र संहितेयं-धम्मो मंगलमुक्किएं, अहिंसा संजमे तवो। देवावि तं नमसंति, जस्स धम्मे सयामणो॥१॥ संहिताप्रतिक्रान्ता, इदानि पदं-'धृञ् धारणे' अस्य धातोः मन्प्रत्ययान्तस्येदं रूपं धर्म इति, मंगेति धर्मस्याख्या, 'ला आदाने' अस्य धातोर्मगपूर्वस्य कायान्तस्येदं रूपं मंगलंति, 'कृष विलेखने' अस्य धातोरुत्प्रूवस्य निष्ठाप्रत्ययान्तस्येदं रूपं उत्कृष्टमिति, 'तृहि हिसि हिंसायां' अस्य धातोरिदितो नुम्, नुमि कृते अधिकारे अप्रत्ययान्तस्य नपूर्वस्येदं रूपं अहिंसेति,'यम् उपरमें अस्य धातोः संपूर्वस्य अप्रत्ययान्तस्येदं रूपं संयम इति, 'तप धूप संतापे' अस्य धातोः सुन्प्रत्ययान्तस्येदं रूपं तप इति, 'दिवु क्रीडाविजिगीपा- व्यवहारद्युतिस्तुतिकान्तिगतिपु' अस्य धातोरप्रत्ययान्तस्येदं रूपं देवा इति, 'तदिति सर्वनाम, अस्य नपुंसकविवक्षायां रूपं मुक्ता नाम 'मुच मोक्षणे' धातुः, अस्य धातोः 'भूत्रादयो धातवः' (पा. १-३-१) इति धातुसंज्ञा , प्रत्ययाधिकारे क्तप्रत्ययः अनु- बंधलोपः कत्वं परगमनं मुक्ताः, बाहिरब्भतरेहिं गंथेहि मुक्ताः संति जे ते अविससियाणं गहणं, लोगेति मणुस्सलोगस्स गहणं, शांतिः 'शमु उपशमे' धातुः अस्य' धातोः 'भूवादयो धातवः' ( मा १-३-१) इति धातुसंज्ञा, प्रत्ययाधिकारे स्त्रियां क्तिन् (पा. ३-३-९४) अनुबंधलोपः 'अनुनासिकस्य लो फ्डिति चे' (पा.६-४-१५) ति आकारः, परसवर्णः परगमने शान्तिः, शान्तिनाम ज्ञानदर्शनचारित्राण्यभिधीयन्ते, 'साध राध संसिद्धौ साध अस्य धातोः 'कृवापाजिमिस्वादिसाधशूभ्य उण' प्रत्ययः, अनुबंधलोपः परगमनं साधुः, तामेव गुणविशिष्टां शान्ति साधयन्तीति साधवः, अहवा संति अकुतोभयं भण्णइ, तं चेव साहुणो अप्पमत्तत्तणणं जीवाणं शांति भणंति, अहवा शान्तिग्रहणेण तेसिं साधूर्ण अस्थित्वं घेप्पति, एत्थ सीसो आह-नणु एमेते समणा मुत्तत्ति एतेणेव नजति जहा ते अत्थि तो पुणोवि सतिग्रहणेन पुनरुत्तं कुव्वहा, आयरिओ भणइ-परियायक्यणेण सो चेव अत्थो दरिसिओ, एतेण कारणेण दोसो ण भवति, अण्णेवि णिण्हयाइ भणति जहा अम्हेवि वाहिरव्भतरेहि मुका साहुणो, शांतिग्रहणेण पुणो कज्ज- माणेण भावसाधुणो गहिता, ते दव्वसाधुणो न गहिता, जम्हा ते अणुवएसेण सछंदा हया इव उद्दामा गया इव निरंकुशा हिंडंति तम्हा शांतिगहणं करेइ, साधव एव जोगे साहेति तम्हा साहुणो । 'विहंगमा' 'गम्ल सृप्ल गतौ धातुः अस्य धातोहिपूर्वस्य विहमा- काशं उच्यते, 'भूवादयो धातवः' (पा. १-३-१) धातुसंज्ञा 'गमश्चे' ति (पा. ३-२-४७) खड् प्रत्ययः अनुबंधलोपः, 'खित्यन- व्ययस्ये' ति (पा. १.३-१) नुमागमा, पूर्वपदस्य परगमनं, विहे गच्छंतीति विहंगमाः, भमर इवाभिहितं भवति, विहगमेहि तुल्ला नाम- जहा विहंगमा सयं विगसितेसु पुप्फेषु अप्पाणं पीणयंति एवं साहबोधि गेहीणं सअट्ठाए निठिएसु अण्णा- RECER तदिति भवति, 'गम प्रहत्वे शन्दे' अस्य धातोरसप्रत्ययान्तस्येदं रूपं नम इति, यदिति सर्वनाम, अस्य स्वकृतलक्षणां षष्ठीमुत्पादायित्वा तस्येदं रूपं यस्येति, धर्मः पूर्वविहित एव, धर्म इति, सर्वस्मिन् काले 'सर्वैकान्यकिंयत्तदः काले दा' (पा.५-३-१५) प्रत्ययो भवति, सर्नस्य सेाऽन्यतरस्यां दि (पा. ५-३-६) स आदेः, तस्येदं रूपं सदा यदा इति, 'मन ज्ञाने' अस्य धातोरस्प्रत्ययान्तस्य चंद रूप मन-इति, पदमतिकान्तं। इदानि पदार्थ:-यस्मात् जीवं नरकतिर्यग्योनिकुमानुपदेवत्वेषु प्रपतंतं धारयतीति धर्मः, उक्तश्च-'दुर्गति- प्रसृतान् जीवान् , यस्माद्धारयते ततः। धत्ते चैतान् शुभे स्थाने, तस्माद्धर्म इति स्थितः ॥१॥ मंगं नारकादिषु पवडतं सो लाति मंगलं, लाति गेण्हइत्ति वुत्तं भवति, उकिट्ठ णाम अणुत्तरं, ण तओ अण्णं उकिट्ठयांति, अहिंसा नाम पाणातिवायविरती, संजेमो नाम उवरमो, रागद्दोसविरहियस्स एगिभावे भवइत्ति, तवो णाम तावयति अट्ठविहं कम्मगठिं, नासेतित्ति वुत्तं भवइ, देवा णाम दीवं आगासं तंमि आगासे जे वसंति ते देवा, अवि णाम संभावणा, अहिंसातवसंजमलक्खणे धम्मे ठिओ तस्स देवा पणिवायवंधुरसिरा भवति, माणुस्सेसु पुण का सण्णत्ति एसा संभावणा, तमिति जो पुत्वमीणओ अहिंसातवसंजमलक्खणे धम्मे ठिओ तस्स एस |णिदेसोत्ति, जस्सत्ति अविसेस, यस्य साधुस्स निदेसो, धम्मो पुत्वमणिओ, सदा णाम निच्चकालं, जस्स धम्मे मणो बुद्धी गाम एताणि अज्झवसाणं । इदाणि पदविग्गहो-सो य दोण्हं पदाणं भवइ जेसिं परोप्परं अत्थसंबंधो जुज्जइ, एत्थ पुण पिहप्पिहाणि चेव पदाणि तेण गओ॥ चालणपसिद्धीओ उवार भणिहिंति ॥ 'कत्थइ पुच्छति सीसो' (३८-२१) सीसो कम्हियि संदेहे समुप्पणे पुच्छइ, आयरिओ य तं तस्स सीसस्स हियहाए तत्तो पुच्छातो बिउणतराग परिकहेइ, कत्थई पुणे आयरिओ अपुच्छिओ चैव सीसस्स बुद्धिवित्थारणनिमित्तं परिकहेइ सयमेव ।। इदाणिं सुत्तफासियनिज्जुत्ती वित्थारिज्जइ,एयपि अपुच्छिओ चेव आयरिओ 5 यंतो परिव्वायओ भण्णइ, समणो पुव्वभणिओ चेव, बाहिरमंतरेहिं गंथेहि निग्गओ निग्गंथो, सव्चप्पगारेण अहिंसाइएहि जतो संजतो, मुत्तो बाहिरभंतरगंथेहि, किंच-'तिपणो ताती' गाहा (१६१-८४) जम्हा य संसारसमुई तरंति तरिस्संति वा तम्हा तिण्णो ताती य, जम्हा अण्णेवि भविए सिद्धिमहापट्टणं अविग्धपहेण नयइ तम्हा नेया, दविओ नाम रागद्दोसविमुक्को भण्णइ, सावज्जेसु मोणं सेयतित्ति मुणी, खमतीति खतो, इंदियकसाए दमतीति दंतो, पाणवधादीहिं आसवदारेहिं न चट्टइति विरतो, अतपंतेहिं लूहेहिं जीवेइति लूही, अथवा कोहमाणा दोणेहो भण्णइ, तेसु रहितेसु लूहे, संसारसागरस्स तीरं अत्थयतित्ति वा मग्गइत्ति वा एगट्ठा तीरट्ठी, अहवा संसारस्स तीरे ठिओ तेण तीरहा, समणस्स एगहिया गया। इदाणि पुव्वयं, तं तेरसविह भण्णइ, तं० 'णामंठवणादविए' गाहा (११२-८४) दव्यपुव्वयं गाहा' ( ) पुग्विं बीयं भण्णइ तओ पच्छा अंकुरुप्पत्ती, अहवा पुचि खीरं पच्छा दहि, अहवा पुचि रसो पच्छा फाणितमेवमादि, खेत्ते पुव्वयं णाम पुन्धि सालीखेत्तमासी पच्छा जवखे जायंति, कालपुव्वं सरयाओ पाउसो रयणीए दिवसो आवलियाए वा समओ, दिसापुच्वं पुन्वा दिसा, सा रुयगवेक्खाए, तावखि तपुवं जस्स जओ सूरोदओ, (पण्णवगपुव्वयं) णाम जो जस्स जओ मुहो ठियओ पण्णवइ तं तस्स पुव्वयं, पुवपुव्वयं नाम जं चोइसहं पुन्याण पढमं पुव्यय, पाहुडपुव्ययं णाम जहा सरपननीए पाहुडेसु पढमं तं. पाहुडपाहुडेसु पाहुडपाहुडपुवं,तस्स वत्थुसुं पढमं वत्थु तं वत्थुपुव्वयं भण्णइ, भावपुव्वयं णाम पंचण्हं भावाणं उदडभावो भावपुव्वयं एवमाइ, णामनिष्फण्णो निक्खेवो गओ॥ इदाणिं सुत्ताणुगमे सुत्तं उच्चारणीयं अक्खलियं अविच्चामेलियं एवं जहा अणुउओगहारे, तं च सुत्तं जहा 'कइऽहं कुज्जा सामण्णं,जो कामे न निवारते(सू.६-८५) तत्थ कतित्ति संखा अह-दिवसो भण्णइ, कति पुण सो अहाणि कुज्जा-सामण्णं बर करोमि आहारसंग्णापडिविरएं सोइंदियसंवुडे पुढेविकायसमारंभपतिविरए खंतिसपउत्ते एस पढमों. गमओ, इदणि बिइओ भण्णइ- काएणं न करेमि आहारसण्णापडिविरए सोइदियसंवुडे पुढविकायसमारंभपडिविरए मुत्तिसंपयुत्ते, एसो वितिओ गमओ, इदाणि तइओ, एवं एतेण कमेण जाव' दसमो गमओ बंभचेरसंपउत्तो, एस दसमो गओ, एते दस गमगा पुढविकायसंजमं अमुंचमाणेण- लद्धा, एवं आउक्काएणवि दस चेव, तेउक्काएणवि दस, एवं जाव अजीवकाएण दस, एवमेतं अणूर्ण सतं गमाणं सोइंदियसंवुड अमुंचमाणणे लद्धं, एवं चक्खिदिएवि सतं पाणिदिएवि सतं निम्भिदिएवि सयं फासिदिएवि सयं, एवमेयाणि' पंच भंगसयाणि आहारसण्णापडिविरयं अमुंचमाणेण लद्धाणि, एवं भयसण्णाए पंच सयाणि मेहुणसण्णाएवि पंच सताणि' परिग्गहसपणाएवि पंच संयाणि; एवमेताई चीस भंगसयाणि न करेमि अमुंचमाणण लद्धाणि, एवं न कारवेमित्ति वीसं सयाणि, करेन्तेवि अण्णे न समणुजाणामि वसि सयाणि, एवमेताणि छ सहस्साणि कायं अमुंचमाणण लद्धाणि, एवं वायाए छ, सहस्साणि मणेणवि छ सहस्साणि, एवमेताणि अंटारससीलंगसहस्साणिीच, जोवि आजीवियाए भएण पब्वइओ जणवायभएण वा ण तरइ उप्पव्वइउं सो सयमेव कामरागपडिबद्धचित्तो अच्छइ, सो अपरिचत्तकामभोंगो जाणियवाोत्ति । कहं १, पत्थगंधमलंकारं, इत्थीओ सयणाणि य। सिलोगो (सू ७९१ । 'वस निवासे' धातुः अस्य धातोः 'भूवादय (पा. १-३:१) इति धातुसंज्ञा, 'ष्ट्रन् सर्वधातुभ्य' (उणादि पा. ४) परगमनं वस्त्रं, पत्थग्गहणेण 'वत्थाणि कंबलरयणपट्ट- चीणसुयादीणि गहियाणि, गंधगहणेण कोट्टपुडाइणो गंधा गहिया, 'डुकर करणे' धातुः अलंपूर्वस्व घञ्प्रत्ययः अलंकरणं अलं- कार:, अलंकारग्रहणेण केसाभरणादिअलंकरणादीनि गहियाणि, 'स्त्यै संघातशब्दयोधातुः अस्य 'स्त्रायते' ( उणादि पाद:४) .

क ॥ चक्खुइदियस्स दहच्वं पाणिदियस्स अग्धाइयव्वं, एवं सवत्थ । इदाणि भावधम्मोत्ति वारं-'लोइय कुप्पायण' गाहद्धं, (४१-२२) सो यतिविछो-लोइओ लोउत्तरिगो कुप्पावयपीओ य, लोइओ अणेगविहो पण्णासो, तजदा-गम्मपसुदेसरज्जे पुरचर- गामगणगोहिराईणंति (४२-२२) तत्थ गंगधम्मो णाम जहा दक्खिणापहे माउलदुहिया गंमा उत्तरापहे अगम्मा, एवं भक्खा- भक्खं पेयापेयं भासियव्यं, पसुधम्मो णाम गातभगिणीदुहियादीणं गमणं, देसधम्मो णाम दक्षिणापहे अण्णं णेवत्थ अण्णं उत्तरापहे एवमादि, रज्जेवि अण्ण' लाडरज्जे करज्जवती अण्णो उत्तरापहे एवमादि, पुरति नगरं तत्थवि अण्णो अण्णो गामवासीणं, गामे एगागिणीवि इत्थिगा गिहतर गच्छइ, नगरे सनितिज्जगा एवमादि, गणधम्मो जहा मल्ला पिति समवाएणं एवमादि, गोद्विधम्मो गामसमन्वयाण गोष्टि भवइ, तेसिं उस्सवादिएरा कारणेसु इट्ठभोयणाराणाइशु गोढिओ भवंति, रायधम्मो णाम अत्तणेवि अवराह पण खमिज्जइ, सपजाए सुदंडो घेप्पति, एवमादि । श्वाणि कुप्पावयणिओ, कुत्थियं पवयण कुप्पवयणं तं राककणादकपिलइस्सरवेद- वादी, एवमादि' कुप्पावयणियं भवति, सीसो आह-केण कारणेण एताणि कुप्पावयणाणि भवंति', 'सावज्जो उ कुतित्थियधम्मो ण जिणेहि उ पसत्थो' वज्जो णाम गरहिमो, सह वज्जेण सावज्जो भवइ, सावज्जतणेण कुप्पावणियो भवइ, अतोय न पसंसिज्जति जिणेदि, के य ते जिणा?, इमे चउनिहा, तं०-णामजिणा ठवणजिणा दवजिणा भावजिणा य, नामठवणागो तहेव, दबजिणा जे छउमत्था वाहिं वा वेरियं वाजे जिणन्ति ते दन्वाजणा, भावजिणाजे केवलणाणिणो, तेहिं सो कुप्पावयणीओ सारंभत्तणेण न पसंसितो इदाणिं लोउत्तरो भावधम्मो, सो दुविधो-सुयधम्मो चरितम्धमो य, तत्थ सुयधम्मो दुवालसंगंगणिपिउगं, तस्स धम्मो जे जाणि- यव्वा भावा अहवा असंजमाउ नियत्ती संजमंमि य पनिती॥ इदाणिं चरित्तधम्मो, सो इमो समणधम्मो दसप्पगारोनि-खमा मध्वं S वरि ते अंगारे परिठवेइ, सो य करीसो पहितो, दड्डो चाणक्को, ताहे सुंघधुणा राया विष्णविओ-चाणक्कस्स संतियं घरं मम अणुजाणह, अणुण्णाते गओ, पच्चुवेक्खमाणेण य घरं दिट्ठो अपवरगो घट्टिओ, सुबंधू चिन्तेइ-किमपि एत्थ, कवाडे भीजत्ता उग्धा- डिया जाव समुग्गं मतगंधं सपत्तय पेच्छइ, तं पत्तय वाएइ, तस्स य पत्तगस्स एसो अत्था जो एयं चुण्णं अग्योति सोजइ हा- नि वा समालभइ अलंकारेइ सीतोटगं वा पिरति महीए सेज्जाए सुयइ जाणेण गच्छद गंधव्यं वा सुणइ एपमादी अण्णे वा इट्ठा विसया सेवइ जहा साहुणो अच्छति तहा सो जइ न अच्छइ तो मरह, ताहे सुबंधुणा विण्णासणत्थं अण्णो पुरिसोअग्धाइत्ता सद्दाइणो चिसया मुंजाविओ मा य, साहे सुबंधूधि जीवितामाए अकामो साहू जहा तहा अच्छइ, कि सुबंधूतहा अकामो अतो साहू भण्णइ?, एवं वत्थं गंधमलंकारं इत्थाओ सयणाणि य अच्छंदा अमुंजमाणा य जीवा णो परिचत्तभोगिणो भवंति । इत्थंतरे सीसो भणइ- अच्छंदा जे न मुंजंति एवं बहुत्रयणं भाणियव्यं, कहं पुण एगययणेण ण दोसो?, जहा न से चाइत्ति, आयरिओ भणइ-विचित्तो सुत्तनिबंधो भवति, सुहमुहोच्चारणत्थं गंधलाघवत्थं च काऊण न एस दोसो भवइ । एवम जमाणो कामे संकप्पसंकिलि- ताए चागीन भणइ,कहं पुण चागी भवति?, भण्णइ 'जे य कंते पिए भोए,लद्धे विप्पिट्टि कुव्बई। सू.८ सिलोगो चेव वत्तव्यो, जेत्ति अविसेसियाणं गहणं, 'कमु कान्तौ' धातुः, अस्य निष्ठाप्रत्ययः क्तः अनुभंधलोपः अनुनासिकस्य तौ मलोपः आगारः परगमनं, कमनीयाः कान्ताः शोभना इत्यर्थः, पिया नाम इट्टा, भोगा-सहादयो विसया, एत्थ सीसो पुण चोएति णणु जे कंता ते चव पिया भवंति, आचार्यः प्रत्युवाच-बंता नामेगे जो पिया १ पिया णामेगे जो कंता २ एगे पियात्रि कंतावि३ एगे णो पिया णो कंता ४, किं कारणं , कस्सवि केतसु कंतयुद्धी उप्पज्जइ, कस्सइ पुण अकतेसुत्रि कंतबुद्धी उप्पज्जइ, अहवा जे चेव अण्णस्स कंता ते चैव R-२५ २ 55 *%-1561 अज्जवं सोयं सच्चं संजमो तवो चाओ अकिंचणियत्तणं बंभचेरमिति, तत्थ खमा आकुट्ठस्स वा तालियस्स वा अहिया तस्स कम्मरख- ओ भवइ, अणहियासितस्स कंमबंधो भवइ, तम्हा कोहस्स निग्गहो कायवो, उदयपत्तस्स वा विफलीकरणं, एस खमत्तिवा तिति- क्खात्ति वा कोधनिग्गहेत्ति वा एगट्ठा ११ मद्दवं नाम जाइकुलादीहीणस्स अपरिभवणसीलप्तणं, जहाऽहं उत्तमजातीओएस नीयजाती- त्ति मदो न कायव्वो, एवं च करेमाणस्स कम्मनिज्जरा भवइ, अकरेंतस्स य कम्मोवचयो भवइ, माणस्स उदिमस्स निरोहो उद्य- पत्तस्स विफलीकरणमिति२। अज्जवं नाम उज्जुगत्तणति वा अकुडिळत्तणंति वा, एवं च कुव्वमाणस्स कम्मनिज्जरा भवइ,अकुव्वमाणस्स य कम्मोवचयो भवइ, मायाए उदितीए णिरोहो कायव्यो उदिण्णाए विफलीकरणंति ३। सोयं नाम अलुद्धया धम्मोवगरणेसुवि, एवं च कुव्वमाणस्स कम्मनिज्जरा भवति, अकुव्वमाणस्स कम्मोवचओ, तम्हा लोभस्स उदेंतस्स गिरोहो कायव्वो उदयपत्तस्स वा विफली- करणमिति ४। सच्चं नाम सम्म चिंतेऊण असावज्जंततो भासियव्वं सच्चंच, एवं च करेमाणस्स निज्जराभवइ, अकरेमाणस्स कम्मो- वचयो भवइ ५। संजमो तवो य एते पच्छा भण्णंति, किं कारणं?, जेण उपरि 'अहिंसा संजमो तवो' एत्थवि मुत्तालावगे संजमो तवो य भणियव्वगा चेव, तेण लाघवत्थं इहं ण भणिया ६-७। इदाणिं चागो णाम वेयावच्चकरणेण आयरियोवज्झायादीण महंती कम्म- निज्जरा भवइ तम्हा वत्थपत्तओसहादीहिं साहूण संविभागकरणं कायवंति ८ अकिंचणिया नाम सदेहे निस्संगता, निम्ममत्तणंति वृत्तं भवइ, एवं च करेमाणस्स कम्मनिज्जरा भवइ, अकरेमाणस्स य कम्मोवचओ भवइ, तम्हा अकिंचणीयं साहुणा सध्वपयत्तेण अहिवयव्वं ९। इदाणिं बंभचेरं, तं अट्ठारसपगारं, तंजहा-ओरालियकामभोगामणसाण सेवइ ण सेवावेइ सेवतंणाणुजाणइ. एवं वाया- एवि न सेवइ न सेवावेइ सैवंतं नाणुजाणइ, एवं कारणावि न सेवेइ न सेवावेइ सेवंतं नाणुजाणइ, एवं नवविध गयं, एवं दिव्वावि अच्छह वीसस्था, अहमेतं लोग उवाएणं निवारेमि, वितिए दिवसे तिणि सुवण्णकोडीओ ठवियाओ, उग्धोसाविय नगरे, जहा अभयो दाणं देइ, लोगो आगओ, भणित चणेण-तस्साहं एताओ तिण्णि कोडिओ देमि जो एताई तिणि परिहरइ-अरिंग पाणियं महिलं, लोगो भणइ एतेहिं विणा किं सुवण्णकोडीहिं १, अभयो भणइ-ता किं भणह दमीत्त पपइओ?, जोवि निरत्थओ पच- इओ तेणावि एयाओ तिणि सुवण्णकोडीओ परिचत्ताओ, सच्चं सामी, ठिओ लोगोत्ति--तम्हा अत्थपरिहीणोऽवि संजमे ठिओ तिणि उलोगसाराणि अग्गि उदगं महिलाओ य परिवज्जतो चाइति लव्भइ । एवं तस्म संजमे ठितस्स कस्सइ कदाइ मणं चंचल तणेण माउग्गामेण सह अभिसंधारणं भवेज्जा तेण कह काय ?, भण्याइ समाए पेहाए परिव्ययंतो, सिया मणो णीसरई बहिद्धा (९-९३) सिलोगो, ममा णाम परमप्पाणं च समं पासइ, णो विसमं, पेहा णाम चिन्ता भण्णइ, परिव्ययंतो णाम जो सबप्पगारेण संजमाहिगारेहि उज्जमतो, परिव्वयंतो णाम गामणगरादीणि उवदेमेणं विचरतोत्ति वुतं भवइ तस्स, एवं पसत्थेहि झाणठाणहिं वटुंतस्स मोहणीयस्स कम्मस्स उदएणं बहिद्धा मणो णीसरेज्जा, वहिद्धा नाम संजमाओ बाहिं गच्छइ, कहं १, पुन्व- रयाणुसरणेणं वा भुत्तभोइणा अभुत्तभोगिणो वा कोऊहलवचिवाए, तत्थ उदाहरणं जहा एगो रायपुत्तो बाहिरियाए उवट्ठाण सालाए अभिरमंतो अच्छइ, दासी य तेण अंतण जलभरियघडेण चोलेइ, तओ तेण दासीए सो घडो गोलीए भिण्णो, तं च अद्धिति करेंति दट्टण पुणरावत्ती जाया, चितियं च- जे चव रक्खगा ते विलोवगा कि स्थ कुविउ सक्का । उदगाओ समुज्ज: लिओं कट्ठमग्गी विज्झवेतव्ये ॥१॥ तो पुणवि चिक्खल्लगोलीएण तक्खणा चैव लहुहत्थयाए तं घडछिद्द ढक्केइ, एवं जइ संजतस्स संजमं करेंतस्स बहिया मणो णिग्गच्छइ तत्थ पसत्येण परिणामेण तं असुहसंकप्पछिदं चरितजलरक्खणडाए ढक्के 2 कामभोगा मणसावि न सेवेइ न सेवायेइ सेवंतं नाणुजाणइ, एवं वायाएवि न सेवेइ न सेवावेइ सेवंतं नाणुजाणइ, एवं कारणागि न सेवइ न सेवावेइ सेवंतं नाणुजाणइ, एवं एयं अट्ठारसविध बंभचेरं संमं आयरंतस्स कम्मनिज्जरा भवइ, अणायरंतस्स फम्मबंधी भवइत्ति नाऊण आसेवियव्वं, दसविधो समणधम्मो भाणिओ ॥ इदाणिं एयंमि दसविधे समणधम्मे मूलगुणा उत्तरगुणा समवयारिजंति-संजमसच्चआकिंचणियवंभचेरग्गहणेण मूलगुणा गहिया भवंति, तंजहा-संजमग्गहणेणं पढमअहिंसा गहिया, सच्चगणेणं मुसावादविरती गहिया, बंभचेरग्गहणेण मेहुणविरती गहिया, अकिंचणियग्गणेण अपरिग्गहो गहिओ अदचादाण- विरती य गहिया, जेण सदेहेवि णिस्संगता कायव्वा तम्हा ताव अपरिग्गहिया गहिया, जो य सदेहे निस्संगो कहं सो अदिण्णं गेहति ?, तम्हा अकिंचणियग्गहणेण अदत्तादाणविरती गहिया चेव, अहवा एगग्गहणे तज्जातीयाणं गहणं कयं भवतित्ति, तम्हा अहिंसागहणेण अदिण्णादाणविरती गहिया चेव। खंतिमद्दवज्जवतवोग्गहणेण उत्तरगुणाणं गहणं कयं भवति,धम्मोत्ति वारं गया। इदाणिं मंगलं भण्णइ, तं चउन्विहं णाममंगलं ठवणा० दव० भावमंगलं, नामठवणार तहेव, दव्वभावेसु इमा गाहा-- दव्वे भावे य मंगलाणि (४४-३४ ) तत्थ दव्वमंगलं पुण्णकलसादी, आदीगहणेण न केवलं पुण्णकलसो एगो मंगलं, किंतु जाणि दव्वाणि उप्पज्जतगाणि चेव लोगे मंगलबुद्धीए घेप्पति जहा सिद्धत्थगदहिसालिअक्खयादाीण ताणि दवमंगलं, भावमंगलं पुण एसेव लोगुत्तरोधम्मो, जम्हा एन्थ ठियाणं जीवाणं सिद्धी भवइ । सीसो आह-दब्वभावमंगलाण को पइविसेसो १, आयरिशो आह-दव्वमंगलं अणेगंतिगं अणच्चंतियं च भवति, भावमंगलं पुण एगतियं अच्चंतियं च भवइ, मंगलंति दारं गयं ॥ इदार्णि, उक्लुि, उकिडं णाम जो एसु लोगुत्तरो धम्मो भणिओ एसो भावमंगलं उफिटुं भवइ ॥ इदार्णि अहिंसा, तत्थ पढमं SANCHESTRAM HAR णिओं-जइ न पिज्जइ वंतयं तो अहंपि अरिहनेमिसामिणा वन्ता कह पिबिउसि । धिरत्थु ते जसोकामी, जोतंजीवियकारणा। वंतं इच्छसि आवेडं, सेतं ते मरणं भवे। (सू.१२-९६) घि निंदायां 'असु झुवि'धातुः, अस्य विधिनिमंत्रणा' 'लो' (च पा ३-३.१६२) अनुवंधलोपः, लस्य तिप् ‘एरु' रिति (पा ३-४-८६) उत्वं शप् 'आदिप्रभृतिभ्यः शप (पा. २४-१२) लुक् परग- मन, धि पूर्वस्य घिरस्तु, घिरत्थु तुभं जसोकामी, जसोकामिणो खत्तिया भण्णंति, अहवा घिरत्थु ते अयसोकामी, गंथलाघवत्थं अकारस्स लोवं काऊणं एवं पढिज्जइ 'घिरत्थु तेऽजसोकामी"जो तं जीवियकारणा'जो तुम इमस्स कुसग्गजलबिंदुचंचलस्स जीवियस्स अट्ठाए भाउणा वन्तं इच्छसि आईउं, एयं पेज्जं णेच्छसि, एवं ते सेयं मरणंति, धम्मो य से कहिओ, संबुद्धो पवइओ य, रायमई- वितं चोएऊण पव्वइया, पच्छा अण्णदा कदाइ सो रहनेमी बारवईए भिक्खं हिंडिऊण सामिसगासमागच्छंतो वासबद्दलएण अब्भा- हतो एक्कं गुहं अणुप्पविट्ठो, राईमई य सामिणो वंदणाए गया, बंदिय पडिस्सयमागच्छइ, अंतरे वरिसिउमाढतो, तिता य तमेव गुहमणुपविट्ठा जत्थ सोरहनेमी, वत्थाणि य पविसारिया, ताहे तीए अंगपच्चंग दिट्ठ, सो रहनेमी तीय अज्झोववण्णो, दिहो य णाए, इंगियागारकुसलाए य नाओ अस्सोभणो भावो एतस्स,ताहे सा भणइ-'अहं च भोगरायस्स,तं चासि अंधगवण्हिणो। मा कुले गंधणा होमो,संजमं निहुओ चर ॥ (१३-९६) भोगा खतियाणं जातिविसेसो भण्णइ, जहा वद्धमाणसामिकुलुप्पण्णा णाया खत्तिया भण्णति, एवं उग्गसेणोवि भोगकुलिओ भण्णइ,तस्स अहं भोगराइणो धूया, तुमं च तस्स तारिसस्स अंधयवण्हिणो कुले पसूओ समुद्दविजयस्स पुत्तो, ता एवं दोण्णिवि महाकुलप्पसूयाणि मा गंधणणागसरिसाणि भवामो, हेट्ठा अभिहितं सव्वं रहणेमिस्स कहयइ, तंजहा-अगंधणकुलप्पस्या सप्पाग चेव वंतं पडियाइयंति तहा क्यपि भोगे पयहिऊण सव्यभावेण मा ते चेच न 'एवं करेंति संपण्णा, पंडिया पवियक्खणा। विणियति भोगेसु, जहा से पुरिसोत्तमोत्ति तिबमि (सू१६-९६) एवसद्दो अवधारणे वट्टइ, किमवधारयति , जहा रहणेमिणा रायमतीवयणाई धम्मियाइं सोऊण मणो दुप्पउत्तो नियत्तिओ, एवं साहुणावि संजमातो नीसरमाणो णियत्तेयव्यो, संपण्णा णाम पण्णा-बुद्धी भण्णइ, तीय बुद्धीय उववेता संपण्णा भण्णति, पंडिया णाम चत्ताण भोगाणं पडियाइयणे जे दोसा परिजाणंती पंडिया, पविक्खणा णामावज्जभीरू भण्णंति, वज्जगीरुणो णाम संसार- भउन्विग्गा थोक्मवि पावं णेच्छीत, विणियद्दति णाम विविहेहिं पगारेहिं भोगेहिं अमिलसमाणं जीयं नियति, जहा पुरिसुत्तमोत्ति स्थनेमित्ति वुत्तं भवति, बेमिणाम मणगपिया भणति-नाहं स्वाभिप्रायेण ब्रवीमि, किं तर्हि ?, तीर्थकरस्य सुधर्मस्वामिन उपदेशाद् ब्रवीमि । इदाणिं नया, 'णायंमि गेण्हितव्वे अगिहियव्वमि चेव अत्थंमि गाहा।।१॥'सवेसिपि नयाणं बहुविहवत्तू- व्वयं णिसामेत्ता । तं सव्वनयविसुद्धं जं चरणगुणडिओ साहू ॥१॥ एताओ गाहाओ पढियव्याओ । श्रामण्यपूर्व- कस्य चूर्णी समाप्ता॥ वितियज्झयणं घिईणिमित्तं रूवियं, इदाणिं दढधितियस्स आयारो भाणितव्यो, अहवा सा धिती कहिं करेय्या ?, आयारे, एतेण अभिसंबंधेण खुड्डियायारकहाओ, तस्स चत्तारि अणुओगद्दारा जहा आवस्सगचुण्णीए नवरं इह नामनिप्फण्णो निक्लेवो खुड्डियायारकहत्ति, महंती आयारकहं पप्प इयं खुड्डियायारकहा भण्णइ, सा य महंती आयारकहा धम्मस्थकामा भण्णइ, तम्हा भण्णइ खुड्डो निक्खिवियव्यो आयारो निक्खिपियन्वो कहा निक्खिवियव्वा, तत्थ पुचि खुड्डओ निक्खिपियव्यो, सों य अनं महंतयं पडुच्च खुडओ भण्णइ, तं महंतं ताव परूवोम, तं च महंतं अद्दविहं भवइ तनामंठवणादविए खेत्ते काले पहाण पड़ KUR ने णाम संजमतवसमग्गं संभोगियं तं चोदंतस्स संजमो भवइ, असंभोइयं चौदंतस्स असंजमो भवइ, पावयणं कज्ज काऊण चियत्ता वा से पडिचोयणत्तिकाउं तत्तो अण्णसंभोइयं चोदेंति, गिहियाणं कम्मारंभे पमादपत्ताणं उवेहयंतस्स संजमो भवइ, वावारेंतस्स असंजमो, अवहटुसंजमो नाम अइरेगोवकरणं विगिचिंतस्स संजमो भवइ, पाणजातीए य आहारादिसु विगिचंतस्स संजमो भवइ, असु- द्धोवगरणाणि य परिठवेंतस्स संजमो भवइ, पमज्जणासंजमो नाम सागारिए पाए अपमज्जंतस्स संजमो भवइ, अप्पसागारिए पाए पमज्जंतस्स संजमो भवइ, मणसंजमो णाम अकुसलमणनिरोहो कुसलमणउदीरणं वा, वयसंजमो णाम असलवइनिरोहो कुसलवइ- उदीरणं वा, कायसंजमो णाम आवस्सगाइजोगे मोत्तुं सुसमाहियपाणिपादस्स कुम्मो इव गुत्तिदियस्स चिट्ठमाणस्स संजमो भवइ, उपकरणसंजमो णाम पोत्थएसु घेप्पंतएसु असंजमो भवइ, महद्धणमुल्लेसु य वत्थेसु, तेर्सि विवज्जणे संजमो, कालं पुण पच्चि चरणकरणहा अव्वोच्छित्तिनिमित्तं च गेण्हमाणस्स पोत्थए संजमो भवइ । इदाणिं तवो, सो दुविहो-बज्झो अन्भतरो य, तत्थ पढमं बज्झो भवइ पच्छा अभंतरो, सीसो आह-केण कारणेण बज्झो अन्भतरो वा भण्णइ ?, आयरिओ आह-जम्हा मिच्छदिट्ठीहि- वि यायरिज्जमाणो नज्जइ विवरीयग्गहणेण कुतित्थियादीहिवि कज्जइ तम्हा बज्झो, अभंतरो पुण कज्जमाणो ण तहा पागडो भवइ तेण अभंतरो भण्णइ , तत्थ जो बज्झो सो छविहो, तंजहा-अणसणं ऊणोयरिया भिक्खायरिया रसपरिच्चाओ कायकिलेसो संलीणतत्ति, तत्थ अणसणं नाम जैन असिज्जइ अणसणं, णो आहारिज्जइत्ति बुत्तं भवति, तं च दुविहं-हात्तरियं आवकाहयं च, इत्त- रियं णाम परिमितकालियं, तं चउत्थाउ आरद्धं जाव छम्मासा, आवकहियं जावजीवमेव, तं तिविध-पाओवगमणं इंगिणि- मरणं भत्तपच्चक्खाणं च, तत्थ पाओवगमणं णाम जो निप्पडिकम्मो पादउव्व जओ पडिओ तओ पडिओ चेव, तं च दुविहं बिल्लं पडुच्च आमलयं खुड्डलयं एवमाई, भावखुडलयं खाइयभावो, किं कारणा, सव्वत्थोवा जीवा खाइए भावे वदंति, खुड्ड- उत्तिदारं सम्मत्तं॥ इदाणिं आयारोत्तिदारं- 'पतिखुड्डएण पगतं' गाहा (१८१-१००) सो य आयारो चउन्विहो-नामायारो ठव०दव्य० भावायारो य, णामठवणाओ गयाओ, तत्थ दव्वायारो णाम जहा दग्वं आयरह, आयरइ णाम आयरयातित्ति वा तं तं मावं गच्छ- इत्ति वा आयरइत्ति वा एगट्ठा, सो य दवायारो इमाए गाहाए अणुगंतव्यो-नामणधोवणवासण गाहा (१८२-१००) तत्थ नामणायारं पड्डच्च दुविहं दव्वं भवति, तं०. नामणायारमंतं अणायारमंतं च, तत्थ नामणायारमंतं दव्यं तिणिसा, सया जो णामिज्जमाणोवि न भज्जइ, जति पुण सो भज्जेज्जा अतो अणामणायारमती भवेज्जा, नोनामणायारमंत दव्वं एरंडो, सो अवि भज्जेज्जा णवि णमेज्जा, नामणंति भणियं, इदाणि धोवणं भण्णइ, जहा हालिद्दरागरत्नं वत्थं धोवन्तं सुज्झइ, आयारमन्तं भण्णइ, किमिरागरत्तं पुण वत्थं सव्वप्पगारेहि धोव्यमाणं न सुज्झइ तं तं नोआयारमन्तं भण्णइ, धोवणत्ति गयं, इदाणि वासणत्ति दारं, तत्थ आयारमंतीओ कवेल्लुगाओ इट्ठगाओ वा, अणायारमन्तं वइरं, तं न सकए वासेउ, वासणेत्ति दारं गतं, इयाणि सिक्खा- वणं पडुच्च आयारमंता णाम मयणसलागाओ सुयगा य, ताणि माणुसप्पलावीणि कीरति, अणायारमंता कागा सकुंता य, सुकरणं पहच्च आयारमंताणि रुप्पसुवण्णाईणि दवाणि, तत्थ इच्छियाणि आभरणाईणि कज्जाणि कीरति, अणायारमंतं घंटालोहं, घंटे भीजऊण तंमि चेव लोहे अण्णं किंचि तारिसं णिव्वत्तेउं न सकेइ, अविरोह पडुच्च आयारमंताणि गुडदहीणि, विरोहं पडुच्च तेल्लवुद्धाणि अणायारमंताणि, तेल्लदहिकजियाईणि एवमाईणि, दवायारो सम्मत्तो ।। इदार्णि भावाऽऽयारो-तत्थ इमा गाहा ror भवइ, तं०-वाघाइमं निव्याघाइमंच, तत्थ वाघाइमं नाम जो आउगं पहुप्प तमेव बला उवकमे सिंघवग्यतरच्छादिसु कारणेसु वावि अभिदुओ वा पाओवगमणं करेइ, एयं वाघातिम, निबाघाइमं नाम सुत्तत्थतदुभयाणि गेण्हिऊण अव्वोच्छित्तिनिमित्तं व वाएऊण तओ पच्छा जरापरिणयस्स भवइ, एयं निव्वाघाइम, इंगिणिमरणं णाम सयमेव उव्वत्तणपरियत्तणादीणि करेति चउ- विहाहारविवज्जियं च परपडियरणविवज्जियं च । इदाणिभत्तपच्चक्खाणं, तं नियमा सपडिकम्म, सपडिकम्मं णाम उव्वत्तण- परियत्तणादीणि असहुस्स वा सव्वं कीरइ, अणसणं समत्तं ॥ ऊमोयरिया णाम ओमभावो नाम, ऊणंति वृत्तं भवति, साय दुविहा- दव्वे भावे य, तत्थ दव्योमोदरिया उवकरणे भत्ते पाणे य, तत्थ उवकरणे ताव एगवत्थधारित्तं एवमादि, भत्तपाणामोदरिया नाम अप्पणा मुहप्पमाणेण कवलेणं पंच विकप्पा भवंति, तंजहा-अप्पाहारोमोयरिया अवड्डोमोयरिया दुभागोमोयरिया पमाणो- मोदरिया किंचूणोमोयरिया इति, इयाणिं एतासिं अप्पाहारअवड्डदुभागप्रमाणकिंचूणोमोयरियाणं पंचण्हवि विभागो भाणितव्यो, तत्थ चउन्नीसं लंबणापमाणजुत्ताओमोदरिया, एसोमोदरिया चउत्था भण्णइ, ताओ पमाणजुत्तातो ओमोदरियाउ तिण्हं अप्पा- हारअवड्डदुभागोमोदरियाणं निप्फत्ती भण्णइ, पंचमा नामनिप्फण्णादेव किंचूणोमोदरियत्ति भण्णति, एतेसि पंचण्हवि उमो- दरियाणं निदरिसणं, तत्थ अप्पाहारोमोदरिया नाम जेण अप्पयरं कुच्छीए पुण्णं बहुतरं ऊणं, पमाणोमोयरियाए तिभागो, अव- ड्डोमोयरिया णाम पमाणजुत्तोमोदरियाए अवटुंति वा अद्धति वा एगट्ठा, दुभागोमोदरिया णाम पमाणोमोदरियं तिहा छिदिऊण एगं भागं छड्डेऊण दो भागा गहिया दुभागोमोयरिया भवइ, पमाणोदरिया णाम बत्तीस कवला पुरिसस्स आहारो संपुण्णो, तस्स चउत्थो भागो छड्डिज्जइ, सेसा चउवीसं कवला पमाणजुत्तोमोदरिया भवइ, किंचूणामोयरिया णाम किंचूणो आहारोत्ति वुत्तं AAI तं सिंग धमइ सो य, अण्णदा तेण समावत्तीए धंतं सिंगर्य, चोरा य तेण समीवेण गावो हरंति, तेहिं णायं-कुढो आयो, गावो छड्डेऊण गट्टा, पमाए तेण दिहातो, घरं णीयातो, तओ चिंतेइ-धमंतो चेवच्छामि लेत्तस्स अदूरसामंतो, एवं सो दिणे दिणे धमतो धर्मतो अच्छइ गावो चारितो य, ते य चोरा अण्णया तेणेच अंतण वोलिंति, तेहिं सो परिजाणिओ जाव न कोइत्ति, ताहे रुडेहिं बंधाविओ गावो य से हडाओ, एवं साहुणावि जं काले पढिज्जइ तंमि चेव संतोसो कायन्वो, जो पुण लाभणं पढंतो अच्छइ अकालेवि सो तहा विणस्सइ, एयंमि चेव अत्थे इमो वितिओ संखधमओ-एगो राया दंडयत्ताए पडिओ, एक्केण य समावत्तीए संखो वाइओ, रन्ना य तुडेणं थके धंतीत सयसहस्सं दिण्णं, सो पच्चूसे निच्चमेव धर्म० अच्छइ, अण्णया य राइणा विरेयओ पीओ, सण्णाभूमी अतीति, तेणं संखो हओ, परवलमासण्णं सुत्तं राइणा पुव्वं, तओ राइणो संतासेण वेगो ठिओ, असुहो जाओ, लट्ठीभूओ अ, सो य संखवाइणो दंडिओ, तह अकाले ण सज्झाएअव्वं, मा तहा विणस्सिाहित्ति, अहवा इमं तइयं उदाहरणं-सिरीए मतिमं तुस्से, अइसिरिं तु न पत्थए। अतिसिरिमिच्छंतीए, थेरीए विणासिओ अप्पा॥१॥एगा छाणधारिया थेरी, ताए एगो वाणमंतरो तोसिओ, सा जाणि छाणाणि पल्लत्थेइ ताणि रयणाणे होंति, सा इस्सरी जाया, चाउस्सालं घरं कारियं, समोसियाए पुच्छिय- किमेयंति ?, एताए सि, ताहे सावि एवं चेव वाणमंतरं आराहेउं पवत्ता, आराहिओ भणइ- किं करेमि', ताए थेरीए भणियं- जइ पसाओ जे समोसियथरीए वरं देह सो मम दुगुणो भवउ, एवं होउ, जं जं सा चिंतेइ तं तीसे दुगुणं होइ, तओ ताए पढमथेरीए णायं जहा एताए परो लद्धो ममाहितो दुगुणो, सा असहती पुणो भणइ-मम चाउस्साल गिह फिट्टउ, तणकुडिया मे भवउ, तओ इयरीए दो वणकुडीयाउ, चाउस्सालागि फिट्टाणि, पुणो चिंतइ-एकमच्छि काणं होउ, इयरीए A RS भवइ, इदाथि एताओ पंचवि ओमोदरियाओ वित्थारेण भण्णइ, तत्थ अप्पाहारोमोदरिया नाम पमाणोमोदरियाए तिभागो, ते अडकवला, अट्ठविधा य अप्पाहारोमोयरिया भवइ, तंजहा-अप्पाहारोमोदरियाए अट्ठ कवला, एगणकवला अप्पाहारोमोदरियाजावा सत्त, विऊण कवल अप्पाहारोमोदरिया जाता छ, तिचउरोपंचूणकवलअप्पाहारामोदरिया जाता पंच चउरो तिषिण, छहि ऊणकवल- अप्पाहारोमोदरिया जाता दोण्णि, सतूणकवलअप्पाहारोमोदरिया जाता एगो अप्पाहारोमोदरिया, जाता सत्तवि उणकवल०,अप्पा- हारोमायरियाए एककवलाहारोमोदरिया जहण्णा अट्ठकवलोमायरिया उकोसा सेसा अज० । इदाणिं अवड्डाहारोमोयरिया बारसकवला भण्णति, सा य चउन्विहा, तंजहा-बारसकवल अवड्डाहारोमोयरिया, एगक० इकारस, बिहूणकवल अवड्डाहारोमोयरिया जाया दस, तिहिऊण कवलअवड्डाहारोमोयरिया जाता नव, अवड्डाहारोमोयरिया जहणिया नव कवला उकोसेण वारस, सेसा अजहण्णमणुकोसा। इदाणिं दुभागोमोयरिया सोलसकवला, सा चउन्विहा, तंजहा-सोलकवलदुभागोमोयरिया, एगूणकवल दोभागोमोदरिया जाता पण्णरस, दोहिऊण दुभागकवलहारोमादरिया जाता चोड्स, तिहिऊण दुभागकवलाहारोमोयरिया तेरस, दुभागकवलाहारोमोदरि- याए जहण्णा तेरस उकोसा सोलस, सेसा अजहण्णमणुकोसा । इदाणि पमाणजुत्ताहारोमोदरिया एग(अ)णकवलजुत्ताहारोमो- दरिया चउच्चीसं कवला भवंति, सा य अट्ठविहा, तंजहा-चउवीसकवलजुचाहारोमोयरिया एगूणकवलजुत्ताहारामोदरिया जाता तेवीस एवं दोहिऊण जाया बावीस, तिहिऊण जाया इकवीस, चउहिं ऊणा जाता वीसं, पंचर्हि ऊणा जाता एगूणवीस, छहि ऊणा जाता अट्ठारसं, सत्तहिं ऊणा जाता सत्तरस, पमाणजुत्ताहारोमोयरिया जहण्णेण सत्तरस उकोसेणं चउवीसं कवला, सेसा अजहण्णमणु- कोसेणं । इदाणि किंचूणाहारोमोयरिया, सा य एकतीस कवला, सत्तविहा पुण भण्णइ, तंजहा-एकतीसं कवला किंचूणाहारोमोय.

HIL को पतिविसेसो , आयरिओ भणइ-जं जिणोवदिद्वेण विहिणा मणवयणकायजोगेहि य पवत्तणं तमिरियासमितिमाझ्याओ पंच समितिओ निष्फज्जति, गुत्तीओ पुण मणक्यणकाइएहिं जोगेहि अप्पवत्तमाणस्ण संजमो निव्वणो भवइ, एस चरित्तायारो सम्मत्तो॥ इयाणि तवायारो'चारसविहमिवि तवे सभितरवाहिरे कुसलदिट्टे । (अगिलाइ अणाजीवी नायव्वो सो तवायारो) णवि अस्थि णविय होहिलि सज्झायसमं तचोकम्मं ॥१॥ (१८९-१०१) तवो बारसविहो जहा दुमपुष्फि- याए तहा भाणियव्यो, कुसलदिट्ठो णाम तित्थगरदिह्रोत्ति वुत्तं भवइ, अगिलाए नाम न रायवेट्टी व मण्णइ, अणाजीवी नाम तमेव तवं णो आजीवइ, कहं नाम एतेण अण्णपाणं उप्पज्जेज्जत्ति, एस तवायारो भणिओ। इदाणिं चीरियायारो भण्णइ, छत्तीसाए कारणेहिं असढो उज्जमइ एस पीरियायारो,ताणि पुण छत्तीस कारणाणि इमाणि नं०- अहविहो दसणायारो अट्टविहो णाणायारो अट्ठविहो चरित्तायारो बारसविहो तवायारोत्ति, एत्थ वीरियायारे इमा गाहा' आणि- गृहियबलपिरिएण' गाहा (१८९-१०१) पठियसिद्धा चेव । वीरियायारो समत्तो, तेण समत्तो य आग्रारो॥ इदाणिं कहा, सा य कहा चउचिहा, तं०-'अत्थकहा कामकहा धम्मकहा एव मीसिया य कहा' (१९०-१०६) एतेसिं चउण्हं कहाणं एकेका अणेयविहा भवति, तत्थ अत्थकहा नाम जा अत्थनिमित्तं कहा कहिज्जइ, सा अत्थकहा इमाए गाहाए अणुगंतव्वा, तं० "विज्जा सिप्पे' गाहा, (१९११०६) तत्थ पढमं विज्जत्ति दारं, जो विज्जाए अत्थं उवज्जिणिज्जइ, जहा एगेण विज्जा साहिया सा तस्स पंचगं विहाइयं देइ, जहा वा सच्चइस्स विज्जाहरचकवाट्टिस्स विज्जापहावेण भोगा उव- S माईणि सिक्खाए चेव पडंति, सिक्खत्ति गयं ॥ इदाणि दित्तिदारं, जहा कोई कस्सई कामसंसियं कहं कहेइ जहा मए एवंविधा नारी दिवा जहा णारओ कण्हस्स रूविणीं कहयइ, दित्ति गयं ॥ इदाणिं सुयंति, पउमनाभो राया णारयस्स सुणे- ऊणं पुव्वसंगइयं देवमाराहेऊण तस्स परिकहेइ-एवगुणजुत्ता द्रौपदी पंडवेहिं सद्धिं कीडति, सुएत्ति गतं ॥ इदाणिं अणुभू- येत्ति दारं,जहा तंरगवतीए अप्पणो चरितं कहियं, अणुभूएत्ति गतं ॥ इदाणिं संथवो,सो इमाए गाहाए अणुगंतव्यो-'संद- तपाउ पेम्म पेम्माउ रती रतीउ वीसंभो । वीसंमाओ पणओ पंचविहं वड्डए पेमं ॥१॥" संथवो गओ, गया कामकहा इदाणि धम्मकहा-'धम्मकहावोद्धव्वा' गाहा(१९५-११०)तत्थ धम्मकहा चउविहातं०-अक्खेवणी विक्खेवणी संवेयणी निव्वे- यणी यत्ति, तत्थ जाए कहाए सोयारो अक्खिप्पइ सा अक्खेवणी, विविहमनेकप्रकारं क्षिपति या कथा मतिं सा विक्षेपणी,संवेगज- गणी संवेदणी,निव्वेयजणणी निव्वेयणी, तत्थ अक्खेवणी कहा चउविहा,तं०-'आयारे गाहा (१९६-११०)आयारक्खेवणी ववहार- क्खेवणी पण्णत्तिक्खेवणी दिट्टिवायक्खेवणी, तत्थ आयारक्खेवणी णाम आयारेण अक्खिवंति जओ साहुणो अण्हाणलोयलद्धावल द्वित्तं एवमाईणि परमदुक्कराणि आयरंति अट्ठारसीलंगसहस्सधारिणो भगवंतोत्ति, आयारक्खेवणी कहा गता ॥ इयाणिं ववहा- रक्खेवणी,जाहे सोतारस्स आयारेण अक्खित्ता मती भवति ताहे ववहारक्खेवणीकह कहेइ,जहा एवमवि दुरणुचरे आयारे ठियप्पाणो साहुणो जइ कहवि किंचिदणायारमायरति इयाणि ताहे जहा लोगे अववहारिस्स दंडो कीरइ ताहे तेसिपि पायच्छित्ता दंडो कीरइ, एसा ववहारक्खेवणी, जहा कस्सइ कहिंचि अत्थे संसओ उप्पण्णो तत्थ साहुणा पिनियारं महुरं सउवायं च पण्णवणमग्गं अणुम्मुयंतण पण्णत्तीवागरणेहिं सोयारो अक्खिवियचा पण्णत्तीक्षेवणी कहा गता। इयाणि दिहिवायक्खेवणी, जाहे MAKAMALP4, VE निराहो वा उदयपत्तस्स वा कोहस्स विफलीकरणमिति, एवं जाव लोभोदयनिरोधो वा उदयपत्तरस वा लोहस्स विफलीकरण- मिति । इदाणिं जोगसंलीणया, सा तिचिहा, तं०-अकुसलमणनिरोधो कायन्यो कुसलमणउदीरणं वा, एवं वायावि भाणियब्वा, कायसंलोणया णाम ठाणचकमणादीणि अकज्जे न कायव्याणि, कज्जेवि पसंतचित्तमणसेण जुगंतरपलोयणाइणा कायवाणित्ति, विवित्तचरिया नाम आरामुज्जाणाइसु इत्थीपसुपंडगविरहियाणि फासुएसणिज्जाणि पीढफलगाणि अभिगिहिऊण विहरियव्यति॥ पजशो गतो। इदाणिं अभितरओ, सो छविहो, त०-पायच्छित्तं विणओ वेयावच्चं सज्झाओ शाणं विउस्सग्गोत्ति, तत्थ पाय- च्छित्तं दसविहं-आलोयणं पडिकमणं तदुभयं विवेगो विउस्सग्गो तवो छेदो मूलं अणवठ्ठप्पो पारंचितंति, तत्थ आलोयणा नाम अवस्सकरणिज्जेसु भिक्खायरियाईसु जइवि अवराहो नत्थि तहावि अणालोइए अविणओ भवइत्तिकाऊण अवस्स आलो- एयव्वं, सो जइ किंचि अणेसणाइ अवराहं सरेज्जा, सो वा आयरितो किंचि सारेज्जा तम्हा आलोएयव्वं, आलोयणति वा पगा- सकरणंति वा अक्खणंति वा विसोहित्ति वा एगट्ठा । इदाणि पडिक्षमणं, तं च मिच्छामिदुकडेण संजुत्तं भवइ, तंजहा कोई साहू भिक्खायरियाए गच्छंतो विकहापमत्तो इरियं न सोहेइ, अन्नण य साधुणा पडिचोइओ-जहा इरियं न सोहेसि, न य तंमि समए किंचि पाणविराहणं कयं, ताहे सो मिच्छादुकडेणेव सुद्धो भवइ, एवं भासासमितीएवि सहसा अणाभोगण व काइ अप्पसावज्जा गिह- स्थभासा भासिया सा मिच्छादुकडेणेव सुज्झइ, एवं सेससमितिसुवि जत्थ असमितित्तणं समावण्णो अप्पत्तेसु इवेसु परमगिद्धि- मावण्णो रागदोसा वेसि कया ण य महंतो अवराहो ताव मिच्छा दुकडेणेव सुद्धी भवइत्ति । तदुभयं नाम जत्थ आलोयणं पडि- कमणं, एगिदियाणं जीवाणं संघद्वपरितावणादिसु कएमु आउत्तस्स भवंति। विवेगो नाम परिद्वावणं, तं च आहारोवहिसेज्जास- 14 एवं चेव, गवरं पुचि सोमणे कहेइ पच्छा इयरेत्ति, एवं विक्वेवणी गया | इयाणि इहलोगसंवेयणी, जहा सन्चमेव माणुसत्तण असारमधुवं कदलीथंभसमाणं एरिसं कहं कहेमाणो धम्मकही सोतारस्स संवेगमुप्पाएइ,इहलोगसंवेयणीगता। इदार्णि परलोगसंवेदणी,जहा 'इस्साविसादमदकोहमाणलोभादिएहिं दोसेहि। देवावि समभिभूया,तेसुवि कत्तो सुहं अस्थि॥१॥इजणविष्प- ओगो चेव चयं चेव देवलोगाउाएतारिसा णिसग्गे देवावि दुहाणि पावंति॥१॥जइ देवेसु एयारिसाई दुक्खाई पाविजंति नरगतिरिएसु पुण का कहा?, एसा परलोगसंवेदणी कहा गया।इदाणि सुभाण कम्माण विवागदरिसावणेणं संवेग सोयारस्स उप्पाएइ, जह इह- लोएवि तेयाइओ लद्धीओ भवंति सुभेसु कम्मेसु वट्टमाणस्सतं०. चीरिय विउवण'गाहा(२०२-११०)तयोजुत्तस्स साहुणो आगास- गमणादीवीरियमुप्पज्जति जंघाचारणलद्धी विज्जाचारणलद्धी वा एवमादी, तहा विउव्वणलद्धीवि तवसामत्येण भवति, णाणड्डी इह लोए भवइ, भणिय च-'पभू भंते ! चोदसपुमी घडाओ घडमहस्सं विउवित्तए' एवमादी, तहा चरणद्धीवि जहा 'जं अन्नाणी कम्म खवेइ बहुयाहिं वासकोडीहिं । तं नाणी तिहिं गुत्तो खवेइ उस्सासमेत्तण ॥ १ ॥' दंसणिद्धी जहा-'सम्मद्दिट्टी जीवो विमाण- वज्जन बंधए आउं। जइ य न सम्मत्तजढो अहव न बद्धाउओ पुन्धि ॥१॥ एवमादीयाओ कहाओ कहेंतो संवेगणिं कह कहेतित्ति,संवेगणी कहा गया । इदाणिं णिव्येयणी, सा चउब्विहा-त-इहलोए दुच्चिण्णा कम्मा इहलोए दुहविवागूसंजुत्ता भवति, चउभंगी, कहं इह लोए दुच्चिण्णा कम्मा इहलोए दुहविवागसंजुत्ता भवंति ?, जहा चोराणं परदारियाणं, एवमाई, एसा पढमा निब्वेदणी गता। इदाणि वितिया णिव्वेदणी, इहलोए दुच्चिष्णा कम्मा परलोए दुहविवागसंजुत्ता भवंति, जहा णेरइयाणं अण्णमि कयं कम्म निरयभवे फलं देइ, एसा वितिया तिब्वेयणीकहा, झ्याणिं तझ्या णिव्वेदणी कहा--परलोगे ५ तुम्भेहिं मम दिणे दिणे अणुग्गही कायव्यो तदा तस्स अब्भुवगच्छेतस्स नियागं भवति, ण तु जत्थ अहाभावेण दिणे दिणे भिक्खा लभइ,'णी प्रापणे' धाता, निष्ठाप्रत्ययान्तस्य नीतं, अभिहडं णाम अभिमुखमानीतं. कहं १, सग्गामपरग्गामनिसीहा- भिहडं च नोनिसीहं च, अभिहडं जहा उवस्सए एव ठियस्स गिहतराओ आणीयं एवमादी. एत्थ सीसो आह-अभिहडाणि यति एत्थ बहुवयणअभिधाणं विरुद्धं चेव, आह च-अभिहडाणित्ति बहुवयणेण अभिहडभेदा दरिसिता भवंति, कह?, 'सग्गामपरग्गामे निसीहाभिहडं च णोनिसीहं च । निसीहामिहर्ड थेप्पं णोणिसीहं तु वोच्छामि ॥ १॥ एयाए गाहाए वक्खाणं जहा पिंड- णिज्जुत्तीए,चकारेण अण्णाणिवि एवमाइयाणि सइयाणि भवंति,रायभत्ते सिणाणे य'तत्थ रायभत्तं चउन्विहं, तं०-दियागेण्हित्ता वितियदिवसे मुंजति१ दिया घेत्तु राई मुंजइर राई घेत्तुं दिया अंजइ३ राई घेत्तु राइ जइ४, सिणाणे दुविहं भवति,तं० देसंसिणाणं सव्वसिणाणं च, तत्थ देससिणाणं लेवाडयं मोत्तूण सेस अच्छिपम्हपक्खालणमेत्तमवि देससिणाणं भवइ, सबसिणाणं जो ससीसतो हाइ, 'गंधमल्ले य वीयणे तत्थ गंधग्गहणेण कोटपुडाइणो गंधा गहिया, मल्लग्गहणेण गंथिमवेढिमपूरिमसंघाइमं चउब्धिहंपि मल्लं गहितं, वीयणं णाम घम्मत्तो अनाणं ओदणादि वा तालवेंटादीहिं वीयेति, एयं तेसिमणाइण्ण। किं च- 'सपिणही १० गिहिमत्ते११य रायपिंडे१२किमिच्छए १३॥ संवाहणा१४दंतपहोवणा१५य,संपुच्छणा१वदेहपलोयणा१७य॥(१५-११६) 'डुधाञ्धारणे' धातुः अस्य सनिपूर्वस्य 'उपसर्गे घोः कि: (पा.३-३-९२)इति कि प्रत्ययः, 'आतो लोप इटि चेति (पा ६ ४-५४) आकारलोपः सन्निधिः, तत्थ सन्निही णाम गुडघयादीणं संचयकरणं, गिहिमत्तं गिहिभायणंति, 'राज़ दीप्तौ' धातुः अस्य 'कनिन् युवृषितक्षिराजिधन्विद्युप्रतिदिवः' ( उणादि १ पादः) कनिन् प्रत्ययः अनुवन्धलोपः परगमनं राजन्, तत्थ रायग्गहणेण मुद्धा- बल 3 भिग्गहो-सो आगच्छंतस्से चैव परमादरेण णाम अभिमुहमीगण यग्गहत्येहि भण्णइ-एत्थ ओविसाहिति, आसंणपदाणं णाम ठोणाओ ठाणं संचरंतस्स आसणं, गेण्हिऊण इच्छिए ठाणे ठवेई, सेसाणि अन्भुट्ठाणकिइकम्मादीणि पागडाणिनि काउण न मणि- याणि । इदाणि अणासादणाविणओ, सो पण्णरसविहो, तेजहा-अरहंतस्स अणासादणाए अरहंतपण्णत्तस्स धम्मस्स अणासा- दणाए आयरियाणं अणासायणाएं उपज्झायाणं अणासातणाए थेरणं अणासातणाए कुलस्स अणासादणाए गणस्स अणासादणाए संघस्स अणासादणाए किरियाए अणासादणाएं, किरिया गाम अस्थिवादो भण्णई, तंजहा-अत्थि माया अस्थि पिया अस्थि जीवा एवमादि, जो एवं ण सहइ विवरीयं वा 'पण्णवेइ तेण किरिया आसादिता भवइ, आभिणियोहियणाणस्स अणासादणाए जाय केवलनाणस्स अणासादणाए, एतेसिं पण्णरसण्हं कारणाणं एगो तिविहं भवइति, तंजहा-अरहताण भत्ती अरहताणं बहुमाणो अरहताणं वण्णसंजलणया, एवं जाव केवलणाणस्सवि तिविहं भाणियन्वं, सब्वेवि एते भेदा पंचचत्तालीसं भवंति, दंसणविणओ गओ। इदाणि चरित्तविणओ कहिज्जइ, सो पंचविधो भवइ, तंजहा-सामाश्यचरित्तविणओ छेदोवद्यावणियचरित्तविषयो परिहारविसुद्धियचरित्तविणओ सुहमसंपरागचरितविणओ अहक्खायचरित्तविणोति, एतेसिं पंचह चरिताण को विणशो , भण्णति, पंचविहस जी संदहणी वा सदहियस्स'जा कारण फासणया मन्वाणं च पुरओ पेरूवणया, चरितविणो वण्णिओ । इदाण मणविणओं, आगरियाईण उधार असलो मणो निरूभियन्वो कुसलमणउदीरणं च कायव्यं, एवं वायाविणओगि । तत्थ कायविणओ नाम तेसिं चेव आयरियादीण अद्धाणपरिस्संताण वा सीसाउ आरभ जाव पादतला ताव परमादरेण विस्सामणं । इदाणि उवारियविणओ सत्तविधो, णिच्चमेव आयरियस्स अन्भासे अच्छणं छदाणुवतण कारियनिमिचकरणं दाराणि गहियाणि,ताणि दुविहपरिणाए परिणाताणि,जाणणापरिणाए पच्चक्खाणपरिणाए य ते पंचासवा परिणाया भवंति, तत्थ जाणणापरिण्णा णाम जो जं किंचि अत्थं जाणइ सा तस्स जाणणापरिण्णा भवति, जहा पडं जाणंतस्स पडपरिण्णा भवति, घडं जाणंतस्स घडपरिण्णा भवति, लोगेवि दिट्ठ- अहं भवंतं परिजाणामि, ण ताव भवं परिजाणसि, एसा जाणणापरिण्णा, पच्च- क्खाणपरिण्णा नाम पावं कम्मं जाणिऊण तस्स पावस्स जे अकरणं सा पच्चक्खाणपरिण्णा भवति, किंच-तेण चैवक्केण पावं कम्म अप्पा य परिणाओ भवइ जो पावं नाऊण न करेइ, जो पुण जाणित्तावि पावं आयरइ तेण निच्छयवत्तव्वयाए पावं न परिणायं भवइ, कहं ?, सो बालो इव अआणओ दुहव्यो, जहा बालो अहियं अयाणमाणो अहिए पवत्तमाणो एगतेणेव अया- पओ भवइ तहा सोवि पावं जाणिऊण ताओ पावाओ न णियत्तइ तमि पावे अभिरमइ, तिगुत्तो नाम 'गुपू रक्षणे' धातुः निष्ठा- प्रत्ययः गुप्त, तिविहेण मणवयणकायजोगे सम्म निग्गहपरमा, छसु संजया णाम छसु पुढविक्कायाइसु सोहणेणं पगारेण जता संजता, पंचणिग्गहणा णाम पंचण्हं इंदियाणं निग्गहणता, धीरा णाम धीरत्ति वा सूरेति वा एगट्ठा, निग्गंथा उज्जु-संजमो भण्णइ तमेव एगं पासंतीति तेण उज्जुदंसिणो, अहवा उज्जुत्ति समं भण्णइ, सममप्पाणं परं च पासंतित्ति उज्जुदसिणो, ते एवंगुणजुत्ता काले इमं तवविसेसं कुवंति, तं० 'आयावयंति गिम्हेसु' सिलोगो, ( २८-१९८) गिम्हेसु उड्डबाहुउक्कुडुगासणाईहिं आया- वेंति, जीव न आयाति ते अण्णं तवविसेस कुवंति, हेमंते पुण अपंगुला पडिमं ठायंति, जेवि सिसिरे णावगुंडिता पडिमं ठायति तेवि विधीए पाउणंति, वासासु पडिसंल्लीणा नाम आश्रयस्थिता इत्यर्थः, तवविसेससु- उज्जमंती, नो गामनगराइसु विहरति, संजतगहणेण साधुचि बुलं भवति, सुसमाहिया नाम नाणे दंसणे चरित्ते य सुद्छु आहिया सुसमाहिया । किंच-'परीसहरि- A ॥२॥ इति दशवैकालिका क्षुल्लकाचाराध्ययनचूर्णी परिसमाप्ता॥ इयाणि सो आयारो जीवाजीवेहिं अपरिणाएहिं न सक्को काउंति एतेण अभिसंबंधेण चउत्थं अज्झयणं आढप्पड़, तत्थ इमे अहिगारा माणितव्वा, तं०-'जीवाजीवाभिगमे' गाहा ( २२०-१२०) तत्थ पढमो जीवाभिगमो भाणितव्यो, ततो अजीवाभि- गमो तओ चरित्तधम्मो तओ जयणा तओ उवएसो तओ धम्मफलं, एतस्स अज्झयणस्स चत्तारि अणुयोगदारा भाणियव्वा जहा आवस्सगचुण्णीए, इह नामनिप्फण्णो भणिज्जइ 'छज्जीवनिकाए' गाहा ( २१९-१२०) सो य इमो नामनिप्फण्णो निक्खेवो छज्जीवणिया, षट् पदं, 'जीव प्राणधारणे' धातुः, अस्य अच् प्रत्ययः जीवः, चिन्-चयने धातुः अस्य निपूर्वस्य 'निवासचितिशरीरो- पसमाधानेष्वादेश्च का' (पा. ३-३-४१) घञ्प्रत्ययः आदेशश्च ककार: निकायः, तत्थ पढमं एको निक्खिवियव्वो, एक्कगस्स अभावे छण्हं अभावो, तम्हा एक्कगं ताव निक्खिविस्सामि, तत्थ एकगो सत्तविहो, तंजहा- 'नामं ठवणादविए गाहा ( २२०-१२०) अत्थो जहा दुमपुफियाए तहा इहवि, इहं पुण संगहेक्कएण अहिगारो, तत्थ दुग तिग चत्तारि पंच एते मोत्तूण छक्कगं भणामि, किं कारणं , छसु परूविएस दुगादीणि परूवियाणि चेव भविस्संतित्तिकाऊंण, तम्हा छक्कस्स छविहो निक्खेवो, तं०- नाम- ठवणा' गाहा ( २२१-१२०) नामछक्कं ठवणाछक्कं दव्वछक्कं खेत्तछक्कं कालछक्कं भावछक्कं, णामठवणाओ गताओ, दन्व- छक्कं तिविहं, तं०-सचितं अचित्तं मीसयं च, तत्थ सचित्तं जहा छ मणूसा, अचित्तं छ काहावणा,मीसयं ते चेव छ मणूसा अलं- कियविभूसिया, खेत्तछक्कं छ आगासपएसा, कालछक्कयं छ समया छ वा रियओ, भावछक्कयं उदइयउवसमियखइयखओसमिय- पारिणामियसण्णिवाइया भावा छ, इह पुण सचित्तदव्वछक्कएण अहिगारो, षडिति पदं गतं ॥

DESTREAM अणुप्पेहा णाम जो मणसा परियट्रेइ णो वायाए, धम्मकहा नाम जो अहिंसादिलक्खणं सवण्णुपणीयं धम्म अणुयोग वा कहेइ एसा धम्मकहा, सज्झाओ गओ। इदाणिं झाणं, तं च अंतोमुहुत्तियं भवइ, तस्स य इमं लक्सणं, तं०-दृढमज्झवसाणंति, केई पु पुण आयरिया एवं भणति-एगग्गस्स चिन्ताए निरोधो झाणं, एगग्गस्स किर चिन्ताए निरोधी तं झाणमिच्छंति, तं छउमत्यस्स जुज्जइ, केवलिणो न जुज्जइत्ति, किं कारण ?, जेण मइत्ति वा मुत्ति (सइ)त्ति वा सण्णत्ति वा आभिणियोहियणाणंति वा एगहा, केवलिस्स य सव्वभावा पच्चक्खत्तिकाऊण आभिणियोहियणाणस्स अभावे को चिन्तानिरोधो भवइ ?, तम्हा एगग्गचितानि- रोधो झाणमिति विरुज्झते, दढमज्झवसाओ पुण सव्वाणुवाइत्तिकाऊण, जेसि पुण आयरियाण एगग्गचिन्तनिरोधो झाणं तेर्सि इमो वक्खाणमग्गो-एगग्गस्स य जा चिंता (निरोहो य) तं झाणं भवइ, एते दोण्हाणं, तत्थ एगग्गस्स चिंता एतं झाणं छउमत्थस्स भवइ, कहं , जहा दीवसिहा निवायगिहावत्थियाहिं किंचि कालंतरं निच्चला होऊण पुणोवि केणइ कारणेण कंपाविज्जइ एवं छउमत्थस्स झाणं, त कम्मिवि आलबणे कंचि कालं अच्छिऊण पुणोवि अवत्थंतरं गच्छइ, जो पुण एगग्गस्स निरोधो एयं शाणं केवलिस्स भवइ, कम्हा ?, जम्हा केवली सवभावेसु केवलोवयोगं णिरुभिऊण णो चिट्टइ, ते झाणं चउन्विहं भवइ, तं०-अई रोई धम्मं सुकमिति, तत्थ संकिलिट्ठज्झवसायो अटुं, अइकूरज्झवसाओ रोई, दसविहसमणधम्मसमणुगतं धम्म, सुक्कं असंकिलिट्ठपरिणाम अविहं वा कम्मरयं सोधति तम्हा सुक्क, परिणामविसेसण णाणतं, परिणामविससोचि फलविसेसेण णज्जइ, तम्हा-अखं तिरिक्खजोणी रोद्दज्झाणेण गंमती नरयं । धम्मण देवलोगं सिद्धगति सुक्कझाणेणं ।। १॥ तत्थ अट्टज्झाणं तं चउविहं-अमणुण्णसंपओगसंपउत्तो तस्स विप्पओगाभिकंखी सइसमन्नागते यावि भवइ, अमणुण्णं णाम अप्पियं, समन्तओ भणिओ । इयाणि वितियाए गाहाए अत्थो भण्णइ, तत्थ पढमं चित्तति दारं, चित्तं (नाम मणो तं जीवस्स लक्खणं) चेयणा नाम वट्टमाणे काले घडोति जहा एरिसो घडोत्ति, एवमायि चेयणा, संजाणतीति सण्णा, जं पुव्वण्हे गावि दट्ठण अवरण्हे पुणो पच्चभिजाणइ जहा सा चैव एसा गावित्ति, अहवा आहारसण्णादि चउन्विहा सण्णत्ति, जीवलक्षणं विविहेहिं पगारेहि जेण णज्जइ तं विण्णाणं, धारणा नाम जो सत्थं अज्झाइऊणं सुचिरं कालं धरेइ, एवमादि धारणा, बुद्धी नाम अप्पणो बुद्धिसाम- त्थेणं अत्थे उब्वेलइ सा बुद्धी, ईहा नाम किमेसो पुरिसो खाणु वत्ति पुरिसलक्खणाणि खाणुलक्खणाणि य ईहयति, एवमादी ईहा, मई णाम अवगमो, जहा एस पुरिसो णो खाणुत्ति एसा मती, वितका णाम एगमत्थं अणेगेहिं पगारेहिं तक्कयति, संभाव- । यतित्ति वुत्तं भवति, एसो अत्थो एवमवि भवइ एवमवि अवरुद्धोत्त, एताणि सव्वाणि जम्हा जीवस्स दीसंति तम्हा सिद्धाणि एताणि जीवस्स लक्खणाणि,चित्तचेयणसण्णाविण्णाणादयो जीवस्स गुणा,नासदात्मा गुणप्रत्यक्षत्वात् घटवत्, लक्खणेत्ति दारंगत। इदा अस्थित्तंति दारं, 'सिद्ध जीवस्स अत्थितं' गाहा (भा०२५-१२६) पुव्वद्धं, जीवस्स अस्थित्तं जीवसदाओ चेव सिज्झइ, कहं ?, असंते जीवे जीवसहस्सपि अभावो, पसिद्धो य सदो लोगे, तम्हा अस्थि जीवो जस्स एस निदेसो जीवोत्ति,सीसो आह- खरविसाणकच्छभरोमाईणवि सदा लोगे पसिद्धा, ण पुण ताणि अत्थि, आयरिओ इमं गाहापच्छद्धं भणइ-'नासओ भुवि भावस्स सद्दो भवति केवलो',ण हि सव्वहा असंतस्स भावस्स लोगे केवलो सद्दो पसिद्धत्ति,केवलो नाम सुद्धो, अण्णेण सह असंजु- त्तोत्ति वुत्तं भवति, सार्थकोऽयं जीवशब्दः शुद्धपदत्वाद् घटवत्, खरविसाणकच्छभरोमसद्दा पुण न केवला उपलब्भंति, कहं !, खरसहो गद्दभे वट्टइ, विसाणसदो गवलादिसु, कच्छभसद्दो कच्छमे, रोमसद्दो एलगाइसु,गद्दभकच्छमेसु विज्जमाणेसु णत्थिचि संभा- PRG CISIOG PRASANSAR तेजसः कायः 'पष्ठी (पा. २-२-८) सुबन्तेनोत्तरपदेन सह समस्यते अधिकारात्तत्पुरुषश्च समासः 'सुपो धातुप्रातिपदिकयो'- (पा. २-४-७१) रिति सुब्लुक्क परगमनं एकपदमेकस्वरविभक्तित्वं च, तेजस्कायः निवासोऽस्य सोऽस्य निवासे ति (पा. ४-२-६९) अणि प्राप्ते ठक् प्रत्ययः तस्य इकादेशः परगमनं तेजस्कायिकाः, 'वा गतिगन्धनयोः' धातुः, अस्य धातोः 'कृवापाजिमिस्त्रदिसा- शूभ्य उण' इत्युण प्रत्ययः (उणादि पा.१-१) 'आतो युक्चिण्कृतो रिति (पा. ७-३-३३) युक परगमनं वायुकायः, मध्ये षष्ठी उस 'घेऊम ति (पा. ७-३-१११ ) गुणः, 'सिडसोश्चति (पा.६-१-११०) परपूर्वत्वं कायशब्दस्य प्रथमासुः, वायोः कायः पष्ठीसमासः, 'सुपो धातुप्रातिपदिकयो (पा. २-४-७१) रिति सुब्लुक एकपदमेकस्वरविभक्तित्वं च, वायोः कायः वायुकाय: वायुकायः निवासोऽस्य 'तस्य निवास' इति (पा. ४-२-६९) आणि प्राप्ते ठक् प्रत्ययः, अस्य इकादेशः, परगमनं वायुकायिकाः, 'चन पण संभक्तौ' धातुः, अस्य धातोः 'नन्दिग्रहिपचादिभ्य' इति (पा ३-१-१३४) अच प्रत्ययः अनुबन्धलोपः परगमनं वन:, 'पा रक्षणे' धातुः, अस्य धातोः पातेडती'ति (उणादि ४-५७) डतिः प्रत्ययः, डकारादकारमपकृष्य डकारस्य 'टे' (पा. ६-४-१४३) रिति टिलोपः, दितभ्यः (प्रत्यय?)स्याप्यनुबन्धकरणसामर्थ्याद्दीप(दाकार) लोपः परगमनं पतिः। इदाणि समासः-वन पति, मध्ये षष्ठी डस्, पतिशब्दस्य प्रथमा- सु रुत्वं विसर्जनीयः वनस्पतिः 'पष्ठी' (पा. २-२-८ ) सुबन्तेनोत्तरपदेन सह समस्यते तत्पुरुषश्च समासो भवति, समासे 'सुपो धातुप्रातिपदिकयो रिति (पा २-४-३१) सुब्लुक सुलुकि कृते 'तबृहतोः करपत्योश्चौरदेवतयोः तलोपश्च' (पा. ६-१-१२७ ) सुद्, वनस्य च पतौ परतः सुद्, टकारश्च 'आद्यन्तौ टकिता विति (पा. १-१-४६ ) विशेषणार्थः, उकार उच्चारणार्थः, परगमनं वनस्पतिकाया, मध्ये पष्ठी, 'धेर्डिनीति (पा.७-३-१११ ) गुणः 'उसिसोचति (पा. ६-१-११०) परपूर्वत्वं कायः प्रथमासुः अवस्स णं झाणस्स चत्तारि लक्षणा पण्णता, तं०-कंदणया सोयणया तिप्पणया विलवणया, तत्थ कंदणयानाम हिरण्णसुवण्णादी- हिं अवहिएहिं वा कंदइ हा मात ! हा पित ! हा भागे! हा पुत्ते ! ति एवमादी, सोयणया नाम जो नीसदं दीणमणसो अंतग्ग- तेण सोगग्गिणा अभिताविज्जमाणो चिट्ठइ सा सोयणता, तिप्पणया नाम तीहिंवि मणवयणकाइएहिं जोगेहिं जम्हा तप्पति तेण तिप्पणया, विलवणया नाम अतिसोगाभिभूयत्तणेण विचित्तचेतसो णाथधिट्ठाणि विविधाणि विलवइ विलवणया, (अहवा कूज- णया ककरणया तिप्पणया विलवणया तं०) कूजणया णाम मातिपितिमातिभगिणीपुत्तदुहित्तमरणादीवि (सु) महइमहंतेण सद्देण रोवहीत्त कूजणया, कफरणया णाम जो घडीजतगं व वाहिज्जमाणं करगरेइ सा ककरणया, तिप्पणयाविलवणयाउ पुव्यवणियाउ, अज्झाणं गतं । इदाणिं रोदज्झाणं-तं. चउचिह, तं०-हिंसाणुगंधी मोसाणुबंधी तेणाणुबंधी सारक्खणाणुबंधी, तत्थ हिंसाणुबंधी नाम जो णिच्चकालमेव वधपरिणओ अकरेमाणोवि पाणववरोवणं मज्जारो विव तग्गयमाणसो चिट्ठइ एस हिंसाणु- बंधी१, मोसाणुबंधी णाम जो कम्मभारिययाए निच्चमेव असंतअसम्भूतेहि अभिरमइ, अदिवाणि य भणइ दिहाणि मए, एवमादि मोसाणुबंधी२, तेणाणुबंधी णाम जो अहो य राई य परदव्वहरणपसत्तो जीवघाती य एस तेणाणुबंधी ३, सारक्खणाणुबंधी णाम जो अत्थसरीरादीणं सारक्खणानिमित्तं णिच्चमेव आहम्मिएसु कारणेसु पवत्तइ अचोरं चोरमितिकाऊण घाएइ, असंकणिज्जे य संकइ, एस सारक्खणाणुचंधी, रोई चउब्विहंपिगतं । इदाणिं एतस्सेव लक्खणाणिभवणंति, ताणि इमाणि चत्वारि,तं०-ओसण्णदोसे बहुदोसे अण्णाणदोसे आमरणंतदोसे, तत्थ ओसण्णदोसे णाम जो एवं ताणेच हिंसाणुबंधादीणं चउण्हं रुद्दकारणाणं एगंतरंमि कारणे अभिणिदिट्ठी पुणो २ तं चैव समायरइ वाहिओचिव अप्पत्थभोइत्तणणं रोगं बड्लेइ एवं सोऽवि पायकम्मरोगं बड्ढेइ एस ।

- चित्तमात्रमेव तेषां पृथिवीकायिना जीवितलक्षणं, न पुनरुच्छ्वासादीनि विद्यन्ते, अहवा चित्तमंता नाम जारिसा पुरिसस्स मज्जपीतविसोवभुत्तस्स अहिमक्खियमुच्छादीहिं अभिभूतस्स चित्तमत्ता तओ पुढविकाइयाणं कम्मोदएणं पावयरी, तत्थ सव्व- जहण्णयं चित्तं एगिदियाणं, तओ विसुद्धयरं बेइंदियाणं, तओ विसुद्धतरागं तेइंदियाणं, तओ विसुद्धयरागं चउरिदियाणं, तओ अस- पणीणं पंचेंदियाणं समुच्छिममणुयाण य, तओ सुद्धतरागं पंचिदियतिरियाणं, तओ गन्भवतियमणुयाणं, तओ वाणमंतराणं, तओ भवणवासीणं ततो जोइसियाणं, ततो सोधम्माणं जाव सव्वुकोसं अणुत्तरोववाइयाणं देवाणीत, अक्खाया णाम तित्थगरेहिं परू- विया, न अम्हारिसेहिं इच्छाए परूवितत्ति, अणेगे जीवा नाम न जहा वेदिएहिं एगो जीवो पुढवित्ति, उक्तं-"पृथिवी देवता आपो देवता" इत्येवमादि, इह पुण जिणसासणे अणेगे जीवा पुढवी भवति, सीसो भणति-केवइया पुण होज्जा, आयरिओ भणइ-असं- खेज्जाणं पुण पुढविजीवाणं सरीराणि संहिताणि चक्खुविसयमागच्छंतित्ति, पुढो सत्ता नाम पुढविकम्मो दएण सिलेसेण वट्टिया वट्टी पिहप्पिह चवत्थियत्ति वुत्तं भवइ, सीसो आह-जह पुढवी चित्तमंतमक्खाया उच्चाराईणि सव्वाणि पुढवीए कीस कीरंति- त्तिकाऊणं अहिंसगत्तं साहणं कहं भविस्सइ १, आयरिओ आह- 'अण्णत्थ सत्थपरिणएणं' अण्णत्थसद्दो परिवज्जणे वट्टइ, किं परिवज्जइयइ १, सस्थपरिणयं पुढवि मोतूणं जा अण्णा पुढवी सा चित्तमंता इति तं परिवज्जयति, सीसो आह-तं सत्यं ण जाणामो जेण सत्थेण परिणामिया पुढवी चित्तमंता न भवइ, आयरिओ भणइ- सत्थं दुविहं, तं०- दव्वसत्थं भावसत्थं च, तत्थ दव्यसत्थं- 'सत्थग्गिविस' गाहा ( २३२-१३९ ) तत्थ सत्थं णाम परसुवासिमादी अग्गिविसाणि लोगपसिद्धाणि हसत्थं च | सघयतेल्लादी अंबिलं लोगपसिद्ध खारसत्थं नाम जे खाररुक्खा निंबपीलुकरीराइं तं खारसत्थं, तं च भावो य दुप्पउत्तो संजमस्स CRE प AAL...ISS ओसण्णदोसो१, बहुदोसो णाम जो एतेसिं चेव हिंसाणुबंधादीणं चउण्हं कारणाणं दोहिं वा तिहिं वा दोसेसु चट्टइ एस बहुदोसोर, अण्णाणदोसो णाम एतेसिं चेव हिंसाणुबंधादीणं चउण्हं कारणाणं विवागं अजाणमाणो अधम्मो अधम्माणुगबुद्धी अन्नाणमहामोहाभि- भूतो भूतो विवझवसातो सत्तेसु निरणुकंपो घायणाए पवत्तइ जहा दवदादिणो संसारमोयगा य एवमादी३, आमरणंतदोसो णाम एतेसु चेव हिंसाणुबंधादिएसु कारणेसु आमरणं पवत्तति जहा पाहाणरेहा, थोवोचि से पच्छाणुवायो मरणकालेवि न भवइ, किं पुण सेसकाले?, एस आमरणंतदोसो४, एयं च रोई कस्स भवइ?, अविरयदेसचरित्ताण भवइ । रोई झाणं सम्मत्तं । इदाणिं धम्मज्जाणं, तंपि च चउविहं- चउप्पगारं भवइ. चउप्पगारग्गहणेण लक्खणआलंवणअणुप्पेहातीणि विहाणाणि सूइयाणित्ति, ते य इमे गेदा, तं०-आणाविजए अवायविजए विवागविजए संठाणविजए, आणाविजए णाम तत्थ आणाणाम आणेतिवा सुतंति वा वीतरागादेसोत्ति वा एगट्ठा, विजओ नाम मग्गणा, कहं १, जहा जे सुहुमा मावा अर्णिदियगिज्झा अवज्झा चक्खुविसयातीया केवलनाणीपच्चक्खा ते वीयरागवयणंतिकाऊण सहहइ. भणितं च-पंचत्थिकाए आणाए, जीवे आणाए छविहे । सद्दहे जिणपण्णत्ते, | धम्मज्झाणं झियायइ ॥१॥ तहा-तमेव सच्चं नीसंकं, जिणेहिं पवेदितं, भणितं च-"वीयरागो हि सव्वण्णू, मिच्छणव उभासइ । जम्हा तम्हा वई तस्स, तच्चा भूतत्थदरिसिणी॥१॥" एवं आणाविजयं श अवायविचयं नाम मिच्छादरिसणाविरइपमादकसायजोगा संसारबीजभूया दुक्खावहा अइभयाणयत्ति वा जाणिऊण सव्वभावेण वज्जेयवत्ति झायइ, अवातविजयं गतं २ । इदाणिं विवाग विजतं, तत्थं विवागविजयं नाम एतेसिं चेव मिच्छादसणाविरतिपमादकसायजोगाणं जो फलविवायो तं चिन्तंतस्स धम्मज्झाणं भवइ, एयं विवागविजयं ३ । सीसो आह-अवायविवागविजयाणं को पइविसेसो ?, आयरिओ भणइ--अवायो एगतेणं चेव अवाद- SHASKAR कयवर सोहित्ता कज्जह तो सुंदरो य थिरो य भवइ, अंसोहिए पुण अथिरो भवइ, एवं कयवरथाणीए मिच्छत्ते असोहिए उव- हाविज्जइ तो महव्वयाणि न थिराणि भवंति, जहा आउरस्स ओसहं वियरिज्जइ तंजइ वमणविरेयणाणि काऊण दिज्जइ तो लग्गइ, एवं जइ सद्दहितादिसु उवट्ठाविज्जति ता घरेइ महव्वए, असहहितासु अथिराणि भवति, जम्हा एते दोसा तम्हा पढियाए कहि- याए सद्दहियाए परिक्खिते परिहरिए, अभिगते णाम जति अपवाणिज्जाणं णण्णतरो ण भवति ताहे विसुद्धौ उवट्ठाविज्जति, तस्स य महत्वयाणि अभणियाणि न णज्जति तओ ताणि भण्णति, तंजहा-'पढमे भंते ! महव्वए' ति ( ३-१४४) पढमंति नाम सेसाणि मुसावादादीणि पडुच्च एतं पढम भण्णइ, भंते ! ति आमंतणं सांसो वएसु उच्चारिज्जतेसु गुरुणो करेइ, महव्वयं नाम महंतं वतं, महत्वयं कथं १, सावगवयाणि खुड्डगाणि, ताणि पडुच्च साहूण वयाणि महंताणि भवंति, एत्थ निदरिसणे 'सीयालं भंगसयं' गाहा, न करेइ न कारवेइ करत नाणुजाणइ मणसा वयसा कायसा १, न करेइ न कारवेइ करतं नाणुजाणइ मणसा वयसा २ अहवा न करेइ न कारवेइ करतं नाणुजाणइ वयसा कायसा ३ न करेह न कारवेइ करतं नाणुजाणइ मणसा कायसा ४ एते तिण्णिवि भंगा पायसो सुण्णा, तिविह एगविहेण न करेइ न कारवेइ करतं नाणुजाणइ मणसा ५ अथवा न करेइ न कारवेइ करतं नाणुजाणइ वयसा ६ अहवा न करेह ण कारवेइ करत नाणुजाणइ कायसा ७ एते तिण्णिवि भंगा पायसो सुण्णा, एते सत्त भंगा तिविहं अणमुयतेण लद्धा, इयाणि दुविहं तिविहेण-न करेइ न कारवेइ मणसा वयसा कायसा अहवा न करेइ करतं नाणुजाणइ मणसा वयसा कायसा अहवा न कारवेइ करत नाणुजाणइ मणसा वयसा कायसा, एते तिणि भंगा दुविहं तिचिहण लद्धा, इदाणि दुविहं दुविहेण-ण करेइ ण कारवेह मणसा वयसा १ अहवा न करेइ ण कारवेइ वयसा कायसा २ न करेइन कारवेइ मनाला ORG हेऊहिं कम्मेहिं भवइ, जेहिं असुहेहिं संसारियाई दुक्खाई पावंति ताणि चेव कम्माणि पावहारियणयस्स अवायो भण्णइ, कहं १, जहा लोगे आणवेज्जए 'अण्णमया वै प्राणा' जम्हा फिर अण्णेण विणा पाणा ण भवंति तम्हा लोगेणे अण्णं चैव पाणा कया, एवं इहइंपि जम्हा मिच्छादरिसणाचिरइपमादकसायजोगेहिं विणा णावायो भवइ तम्हा ताणि चेव अवातो भण्णइ, भणियं च-"इहलोइए अवाए, अदुवा पारलोइए । चिंतयंतो जिणक्खाए, धम्म झाणं झियायइ ॥१॥" विवागो पुण सुभासुभाण कम्मा- णं जो अणुभावो चिंतइ सो विवागो, भणियं च-" सुहाणं असुहाणं च, कम्माणं जो विवागयं । उदिण्णाणं च अणुभाग, धम्म- उझाणं झियायइ ॥१॥ अवायविवागाणं एस विसेसोत्ति गयं ३ । संठाणविजयं नाम जहा जंबुद्दीवादीणं दीवसमुदाणं संठाणं वाणिज्जइ, सीसो आह-कि संठाणमेव एवं झियाइयव्वं? ण वण्णरसगंधफासाइ झाइयव्वत्ति तेण तेर्सि गहणं न कयं १, आयरिओ आह-सच्चं तं एवं, किन्तु एगग्गहणे तज्जातीयांण सव्वेसिं गहणं भवइ, तेणं संठाणगहणेणं वण्णरसगंधफरिसा गहिया चेव भवंति, जे अवण्णअगंधअरसअफांसमन्ताई दवाई धम्मत्थिकायमाझ्याई ताणिवि गहियाणि चेव भवति, अलोगोवि य संठाणग्गहणेण घेप्पइ, किं पुण धम्माधम्मागासादीणं गहणं १, लोगे णं भंते ! किंसंठिए पण्णत्ते १, सुसिरगोलगसंठिए पण्णत्ते, चउन्विहंपि धम्मज्झाणं भणियं, एयं पुण धम्मज्झाणं अप्पमत्तसंजओ झायइ । इदाणिं एयस्स चेव धम्मज्झाणस्स लक्खणाणि भण्णंति, ताणि इमाणि चत्तारि-आणारुई णिसग्गरुई सुत्तरई ओगाहरुई, तत्थ आणाई नाम जा तित्थगराणं आणा तं आणं महतासवेगसमाव- ण्णो पसंसह, एस आणारुई, निसंग्गरुई नाम णिसग्गो सहावो, सहावेण चेव जिणप्पणीए भावे रोयइ बहुजपामज्झे य महतासवे- गसमावण्णो पसंसइ,एस निसग्गरुई, सुत्तरुई णाम 'जह जह सुयमोगाहइ अइसयरसपसरजुयमपुव्वं तु । तंह तह पल्हाइ मुणी नव- ALANC S 'अहावरे दोच्चे भंते ! महव्वए मुसावायाओ वेरमण' (४-१४६) तत्थ अहसदो अणंतरभावे वट्टइ, कहं १, पढम- महन्वआ इमं बिइगं अणंतरंति, संसं तहेव जहा पाणाइवायवेरमणे, णवरं जो विसेसो सो भण्णइ, तत्थ मुसावाओ चउन्विहो, तं०- सम्भावपडिसेहो असम्भूयुत्भावणं अत्यंतरं गरहा, तत्थ सम्भावपीडेसहो णाम जहा णत्थि जीवो नत्थि पुण्णं नत्थि पावं नस्थि बंधो णत्थि मोक्खो एवमादी, असम्भूयुन्मावणं नाम जहा अत्थि जीवो(सव्ववावी) सामागतंदुलमेत्तो वा एवमादी, पयत्यंतरं नाम जो गावि भणइ एसो आसोत्ति, गरहा णाम 'तहेव काणं काणित्ति' एवमादी, सो य मुसावाओ एतहिं कारणींह भासिज्जइ-'से कोहा वा लोहा वा भया वा हासा वा' कोहगहणेण माणस्सवि गहणं कयं, लोभगहणेण माया गहिया, भयहासगहणेण पेज्ज- दोसकलहअब्भक्खाणाइणो गहिया, कोहाइग्गहणेण भावओ गहणं कयं, एगग्गहणेण गहणं तज्जातीयाणमितिकाउं सेसावि दव्वखेत्तकाला गहिया । इयाणिं एस चउन्विहो मुसावाओ सवित्थरो भण्णइ, तं०-दव्वओ खेत्तओ कालओ भावओ, तत्थ दव्वओ सव्वदव्वेसु मुसावाओ भवइ, खेत्तओ लोगे वा अलोगे वा, णो भणेज्जा अणंतपएसिओ लोगो एवमादी, अलोगे अस्थि जीवा पोग्गला एवमादी, कालओ दिया वा राओ वा मुसावायं भणेज्जा, भावओ कोहेणं अज्झक्खाणं देज्जा एवमादी, तत्थ दव्वओ नामेगे मुसावादे नो भावओ१ भावओ नामेगे मुसावादे नो दव्वओ २ एगे दव्यओवि भावओवि३एगे णो दव्वओ णो भावओ४ मुसावाओ, तत्थ दवओ मुसावाओ णो भावओ, जहा कोई भणिज्जा-अस्थि ते केई पसुमिगाइणो दिवा', ताहे भणइ-पत्थि, एस दवओ मुसावाओ णो भावओ, भावओ नो दवओ जहा मुसं भणीहामित्ति, तओ तस्स वंजणाणि सहसत्ति सच्चगाणि विणिग्गयाणि ताणि, एस भावओ नो दवओ, दवओऽवि मावओऽवि जहा मुसावादपरिणओ कोयि तमेव मुसावादं वदिजा, भावऔ न दवओ४, तत्थ पढमे भंगे साहुणों मुच्छमगच्छंतस्स दवओ परिग्गहो भवइ णो भावओ, भणियं च-'ण सो परिग्गहो बुत्तो, इइ वुत्तं महेसिंणा ।' बिइओ भंगो मुच्छियस्स असंपत्तीए भवति, तइओं भंगो उवकरणे मच्छियस्स जइणो संपत्तीए दव्वओवि भावओवि परिग्गहो भवइ, चउत्थो भंगो सुण्णो, सीसो आह-परिग्गहे परिगिज्झमाणे को दोसो', आयरिओ आह. जो परिगिण्हतो भवइ सो जहा सउणो मंसपेसीगहियहत्थो अन्नेहिं मंसासीहिं सउणेहिं णिव्वुइं न लहति तहा सोवि रायतकरमा- दीएहिं णिचुइं न लहड्, अज्जणरक्खणनिमित्तं च दोससहस्साई पावइ, परलोगे य दोग्गयं साहेइ, 'पंचमे भंते ! महव्वए उवढिओ मि सव्वाओ परिग्गहाओ वेरमणं'। अहावरे छटे भंते ! वए राईभोयणाओ वेरमण (८-१४९) सेस तहेव जहा पाणाइवायवेरमणे, णवरं इह जो विसेसो सो भण्णइ, तत्थ राई पसिद्धा, तीए राईए भायणं राईभोयणं, तं पुण राई घेत्तुं दिवसओ भुंजई ४, से असणं वा पाणं वा खाइमं वा साइमं वा, असणादिग्गहणेण दवओ गहणं कयं भवइ, एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाणमितिकाउं सेसा तिण्णिवि खेत्त- कालभावा गहिया, इयाणि चउविहपि राईइ भोयणं वित्थरओ भण्णइ, तं०- दव्वओ खेत्तओ कालओ भावओ, तत्थ दवओ असणं वा, असिज्जइ खुहितेहिं जं तमसणं जहा कूरो एवमादीति, पिज्जंतीति पाणं, जहा मुद्दियापाणगं एवमाइ, खज्जतीति खादिम, जहा मोदओ एवमादि, सादिज्जति सादिम, जहा सुंठिगुलादी, खेचओ समयखेत्ते, समयो कालो भण्णइ, सो जम्मि अत्थि तं समयखेत्तं, सो य अड्डाइज्जेसु दीवसमुद्देसु भवइ, कालओ राई भुजेज्जा, भावओ चउभंगो, तत्थ दवओ नो मावओ जहा उग्गओ वा सरिओ अणथमिओ वत्तिकाऊणं अरचो अदुट्ठो वा भुंजेज्जा, अहवा आगाढे कारणे तस्स दवओ राईभायणं KI गेहिं परियाएहि झायइसियुत्तं भवइ, वियको सुतं, विचारो नाम अत्थवंजणजोगाण संकमणं, सह विचारेण सविचार, अत्थवंजण- जोगाणं जत्थ संकमणं तं सवियारं भण्णइ, तं च झायमाणो चोदसपुन्वी सुयनाणोवउत्तो अत्थओ अत्यंतरं गच्छइ, वंजणाओ वंजणंतरं, वंजणं अक्खरं भण्णइ, जोगाउ जोगंतरं, जोगो मणवयणकायजोगो भण्णइ, भणियं च- "सुयनाणे उवउत्तो अत्थंमि य बंजणंमि सविचारं । झायइ चोदसपुवी पढमं झाणं सरागो उ॥१॥ अत्थसंकमणं चैव, तहा वंजणसंकमं । जोगसंकमणं चेव, पढमे झाणे णिगच्छइ ॥ २॥" इयाणिं एगत्तयवियकं अविचारिनाम, एगभावो एगत्तं, एगमि चेव सुयणाणपयत्थे उपउत्तो झायइत्तियुत्तं भवइ,अहवा एगंमि वा जोगे उवउत्तो झायइ,वितको सुयं,अविचारं नाम अत्थाउ अत्यंतरं न संकमइ, वंजणाओ वंजणंतरं जोगाओ वा जोगंतरं, तत्थ निदरिसणं-'सुयणाणे उवउत्तो अत्थंमि य वंजणमि अविचारि। झायइ चोदसपुवी वितियं झाणं विगतरागो ॥१॥ अत्थसंकमणं चेव, तहा वंजणसंकगं । जोगसंकमणं चेव, वितिए झाणे न विज्जइ ॥२॥ तइयं सुहुमकिरि- यानियट्टिणाम, तं केवलिस्स भवइ, तत्थ केवली परमसुकलेसत्तणेण अप्पडिहयणाणतणेण य किं तस्स झाइयव्वं ?, जइवि तस्स केवलिकम्माई पडुच्च अंतोमुहुत्तिओ जोगनिरोधो भवइ, तत्थ मणोजोगस्स ताव केवलिस्स सव्वकालं चेव अव्वावारो मोत्तूण केणइ देवाइणा किंचि सदिच्वं वागरणं पुच्छिओ संतो तं पड्डुच्च मणेण चेव बागरेइ, परिसेसवइजोगनिरोह काउं कायस्सवि बादरजोगं निरंभइ, ताहे तस्स सुहुमकिरियाणियट्टि णामज्झाणं भवति, जम्हा सुहुमकिरियानियट्टि सुहुमकिरियं झायइ, भणियं च- " अस्थि णं मंते ! केवलिस्स वयणुप्पण्णा सुहुमकिरिया कज्जइ, हंता अत्थि, एवं जहा पन्नत्तीए,अणियट्टि णाम तस्स जोगनिरोधा झाणं केवलं देवेण वा दाणवेण नियत्तेउं न सकइत्ति, एवं सुहुयकिरियअनियट्टित्ति भण्णइति । इदाणिं समुच्छिन्नकिरियं अप्पडि- म पृ इदार्णि जयणा भण्णइ-से' भिक्खु वा भिक्खुणी वा'(१०-१५१)सत्तं उच्चारेयव्वं, 'सेत्ति निद्देसे, किं निहिस्सति?, जो तेसु महत्वएसु जहोवइडेसु अवडिओ से भिक्खू वा भिक्षुणी वा इति, संजओ नाम सोभणेण पगारेण सत्तरसविहे संजमे अव- डिओ संजतो भवति, विरओ णामऽणेगपगारेण बारसविहे तवेरओ, पावकम्मसद्दो पत्तेयं पत्तेयं दोसुवि वइ, तं०-पडिहयपावकम्मे पच्चक्खायपावकम्मे य, तत्थ पडिहयपावकम्मो नाम नाणावरणादीणि अट्टकम्माणि पत्तेयं पत्तेयं जेण हयाणि सो पडिहयपाव- कम्मो, पच्चक्खायपावकम्मो नाम निरुद्धासवदुवारो भण्णति, अहवा सव्वाणि एताणि एगडियाणि,तं एवंगुणसंपण्णेण भिक्खुणा भिक्खुणीए वा दिवसओ जागरमाणण राईए निद्दामोक्खं कुव्वमाणेण सेसं कालं जागरमाणेण कारणिएण वा एगेण परिसामणुग- एण वा जंदाणि भण्णिहिति तं ण कायव्यं, 'से पुढविं वा' जो सो पुढविकायो हेट्टा भणिओ तस्सेयं गहणंति, तत्थ पुढविग्गहणेणं पासाणलेठुमाईहि रहियाए पुढवीए गहणं, भित्ती नाम नदी भण्णइ, सिला नाम विच्छिण्णो जो पाहाणो स सिला, लेल लेठुओ, सरक्खो नाम पंस भण्णइ, तेण आरण्णपंसुणा अणुगतं ससरक्खं भण्णइ, ससरक्खं वा वत्थं पुढविकायं विराहइत्ति- काऊण सहत्थेण, 'सेति निदेसे पुव्वभणिए भिक्खू वा भिक्खुणी वा, हत्थो पायो अंगुली य तिण्णिवि कंठाणि, सलागा घडि- याओ तंबाईणं कई पसिद्धमेव कलिंचं कारसोहिसादीणं खडं, सलागाहत्थओ बहुयरिआयो अहवा सलागातो घडिल्लियाओ तासि सलागाणं संघाओ सलागाहत्थो भण्णति, एतेहिं पुढविक्काइयाणं ण आलिहेज्जा, नकारो पडिसेहे वट्टइ, किं पडिसेहयइ ?, हत्थादीहिं पुढवीए आलिहणादीणि, आलिहणं नाम ईसि, विलिहणं विविहेहिं पगारहिं लिहणं, घट्टण बहूणं, भिंदणं दुहा वा तिहा वा करणंति, एवं ताव संयतो आलिहणादी ण करेज्जा, जहा सयं न करेज्जा तहा अण्णेणवि णालिहावेज्जा जाव न ...E रा यन वाति, तं च सेलसिं पडिवण्णयस्स भवइ, समुच्छिण्णकिरियाणाम जस्स मूलाओ चेव किरिया समुच्छिण्णा, अजोगित्तिवृत्तं भवइ, अहवा इमा समुच्छिण्णकिरियां जस्स मूलाउ चेव छिण्णा किरिया, अबंधउत्तिवुत्तं भवति, अपडिवाई णाम जो जोगनिरोधेण अप्प- डिएणं चेव केवली कमाई तडतडस्से छिदिऊण परमणाबाधत्तं गच्छइ, एवं समुच्छिण्णकिरियमपडिवातित्ति भण्णइ, सुक- ज्झाणस्स चउरो मूलभेया वणिया । इदाणिं एवेसिं चेव जो जस्स विसयो सो भण्णइ- तत्थ आदिल्लाणि दोण्णि चोदसपुग्विस्स उत्तमसंघयणस्स उवसंतखीणकसायाणं च भवइ, तत्थ निदरिसणं- 'पढमं बितियं च झायंति, पुव्वाणं जे उ जाणगा। उवसंतेहि कसाएहिं, खीणेहिं च महामुणी ॥१॥ उवरिल्लाणि पुण केवलिस्स भवंति, एत्थ णिदरिसणं,- उवरिल्लाणि झाणाणि, तातिणो गुणसिद्धिओ । खीणमोहा झियायांत, केवली दोण्णि उत्तमे ॥१॥ जदाज्यं परिणामविसेसेण बिइयज्झाणं वोलीणोतइयं पुण न ताव पावइ झाणंतरे चेव वट्टइत्ति, एयंमि अंतरे केवलणाणं उप्पज्जति, एतेसिं णिदरिसणं- 'वितियस्स तइयस्स य, अंतरंमि उ केवलं । उप्पज्जइ अणंतं तु, खीणमोहस्स तायिणो ॥१॥ इदाणि जोगं पडुच्च भण्णइ, तत्थ पढमिल्लगं एकमि वा जोगे तिसु वा जोगेसु वट्टमाणस्स भवइ, वितिय पुण णियमा तिण्हं जोगाणं अण्णतरे भवइ, तइयं कायजोगिणो भवइ, चउत्थं अजोगिणो भवइ, एत्थ निदरिसणं- 'जोगे जोगेसु वा पढम, वितिय जोगंमि कम्हिवि । तियं च काइए जोगे, चउत्थं च अजोगिणो ॥१॥' इंदाणिं लेस्साओ पडुच्च भण्णइ, पढमबियाई सुकलेसाए वट्टमाणस्स भवन्ति, तइयं परमसुकलेसाए वट्टमाणस्स भवति, चउत्थं अलेसस्स भवइ, भणियं च- 'पढमे वितियाए सुक्क, ततियं परसुक्कयं । लेस्सातीतं तु उवरिल्लं, होइ झाणं यियाहियं ॥१॥ इदाणिं कालं पडुच्च भण्णइ-पढमबितियाई जइ कहंचि कालं करेइ तओ अणुत्तरेसु उववज्जइ, उवरिलॉणि दोण्णि सिद्धिसाहणाणि, WA NELCELL Ary जो अयपिंडाणुगयो फरिसगेज्झो सो आयपिंडो भण्णइ, इंगालो नाम जालारहिओ, मुम्मुरो नाम जो छाराणुगओ अग्गी सो मुम्मुरो, अच्ची नाम आगासाणुगआ परिच्छिण्णा अग्गिसिहा, अलायं नाम उम्मुआहियं पंज(पज्ज)लियं, जाला पसिद्धा चेव, इंधणरहिओ सुद्धागणी उक्काविज्जुगादि, एतारिसं अगणिक्कायं ण उजेज्जा, उंजणं णाम अवमंतुअणं, घट्टणं परोप्परं उम्मुगाणि घट्टयति, अण्णेण वा तारिसेण दव्वजाएण घट्टयति, उज्जलणं नाम वीयणमाईहिं जालाकरणमुज्जालणं, निब्वावणं नाम विज्झावणं, एवं ताव सयं णो उंजणाईणि करेज्जा, जहा य सयं न करेज्जा तहा अन्नं न उंजावेज्जा, जहा न उजावेज्जा तहा अण्णं उजेत वा जाव निव्वावेंतं वा ण समणुजाणेज्जा जावज्जीवाए तिविहं तिविहेण मणसा क्यसा कायसा तस्स भंते ! पडिक्कमामि निंदामि गरिहामि अप्पाणं वोसिरामि ।। से भिक्खू वा भिक्खुणी वा संजयविरयपडिहयपच्चक्खाय जाव परिसागओ वा इमं परिहरेज्जा से सीएंण का विधुव- णेण वा' (१३-१५४ ) से'त्ति निदेसे वइ, जो चाउकाओ हेट्ठा भणिओ तस्स निसे, सीतं चामरं भण्णइ, विहुवर्ण वीयनं णाम, तालियंटो नाम लोगपसिद्धो, पतं नाम पोमिणिपत्तादी, साहा रुक्खस्स डालं, साहाभंगओ तस्सव एगदेसो, पेहुणं मोरपिच्छगं वा अण्णं वा किंचि तारिस पिच्छं, पिहुणहत्थओ मोरिगकुच्चओ, गिद्धपिच्छाणि वा एगओ बद्धाणि, चेलं नाम सगलं वत्थं, चेलकण्णो तस्सेव एगदेसो, हत्थमुहादीणि लोगपसिद्धाण, एवेहिं कारणभूएहिं अप्पणो वा कार्य बाहिर वावि पोग्गलं- उसिणोदगं वा सयं ताव न फुमेज्जा न वीएज्जा, जह सयं तहा अण्णं ण फुमावेज्जा न चीयावेज्जा, अण्णं फुमंत वा वीयंत वा न समणुजाणेज्जा जावज्जीवाए तिविहं तिविहेणं मणसा वयसा कायसा जाव वोसिरामि ।।

६ भणियं च-'अणुत्तरेहिं देवेहिं, पढमवितिएहि जायइ । उवरिल्लेहि साणेहि, सिदाई णीरओ सदा ॥१॥" चतुभेदं सुकं झाणं सम्मत्तं । इदाणि लक्खणा-विदेगो विउस्सग्गो संवरो असंमोहो, एते लक्षणा सुक्कस्स । इदाणिं आलंबणा- खती मुत्ती अज्जवं महवं, एयं जहा हेट्ठा समणधम्मे वणियं तहेव । इदाणि अणुप्पहाओ, तं०-असुहाणुप्पेहा अबायाणुप्पेहा अणंतवत्तियाणुप्पेहा विप्प. रिणामाणुप्पेहा,एवं सुकशाणं सम्मत्तं । इदाणि विउस्सग्गो, सो य विउस्सग्गोति वा विवेगोत्ति वा अधिकिरणंति या छह- पति वा वोसिरणंति वा एगट्ठा, सो य दुविधो, तं०-दव्ये य भावे य, तत्थ दबे चउविधो, तं०-गणविउस्सग्गो सरीरविउस्सग्गो उवीहीवउस्सग्गो आहारविउस्सग्गो, भावविउस्सग्गो णाम कोहादीण चउण्हं उदयनिरोहो उदिण्णाण विफलीकरणं, एस वि. उस्सग्गो सम्मत्तो। सम्मत्तोय अभंतरओतओ। एयंमि दुवालसविहे तवे आयरिज्जमाणे पुन्बउवचितं कम्म णिज्जरिज्जा असुहकम्मोवचयो य न भवइ, असुहकम्मस्स य अणासवेणं पुव्वोवचितस्स निज्जरणाए परमसुङमाणावाहस्स सिद्धिसुहस्स संपावगो भवइत्ति जाणिऊण तवे उज्जमो कायच्यो इति तवोसम्मत्तो । सीसो आह-धम्मो मंगलमुफिटुंगहणेण चेव सिद्धी अस्थि, किमत्थं अहिंसासंजमतवाणं गहणं ?, धम्मग्गहणेण चेव अहिंसासंजमतवा घेप्पंति, कम्हा?, जम्हा अहिंसा संजमे तवो व धम्मो भवद, तम्हा अहिंसासंजमतवरगहणं पुनरुत काऊण ण भणियच्वं, आचार्याह- अनकान्तिकमेतत्, अहिंसासंजमतवा हि धर्मस्य कारणानि, धर्म कार्य, कारणाञ्च कार्य स्याद्भिनं,.कथमिति?, अत्रोच्यते, अन्यत्कार्य कारणात् अभिधानत्तिप्रयोजन- भेददर्शनात् घडपडवत, इतश्च अन्यत् कार्य कारणात्, तद्विशेषत्वात् मृद्घटवत्, अहवा अहिंसासंजमतबगहणे सीसस्स संदेहो भवर- धम्मबहुत्वे कतरो एतेसिं गम्मपसुदेसादीणं धम्माण मंगलमुकिभवइ १, अहिंसासंजमतवग्गहणेण पूर्ण नज्जा जो अहिंसा- AARREARRE 'से भिक्खू वा भिक्खुणी वा संजयाविरयपडिहयपच्चखाय जाव परिसागओ वा' 'से कार्ड वा पयंगं वा' (सू.१५-१५५) 'सेति निदेसे वट्टइ, जो सो तसकायो हेट्टा भणिओ तस्स निद्देसे, कीडपयंगा कुंथुपिपीलियाओ य पुवणिया, तेसि अन्नतरो कीडगाईणं जइ होज्जा हत्थंमि वा जाव संथारगंमि वा, तत्थ पादो बाहू ऊरूतो पसिद्धाओ, सेज्जा सव्वंगिया, संथारो अड्डा- इज्जा हत्था आयतो हत्थं सचउरंगुलं विच्छिण्णो, अण्णतरग्गहणेण बहुविहस्स तहप्पगारस्स संजतपायोग्गस्स उवगरणस्स गहणं कयंति, एतेहिं वत्थादीहिं पुव्वभणियाणं कीडाण अण्णतरो पाणो उवल्लिएज्जा, तओ तं उवल्लीणं जाणिऊणं संजयामेवीत्त जहा तस्स पीडा ण भवति तहा घेत्तूणं एगंते नाम जत्थ तस्स उवधाओ न भवइ तत्थ एगते अवणज्जा, जहा णो णं संघात- मावज्जइ, संघातं नाम परोप्परतो गत्ताणं संपिंडणं, एगग्गहणेण गहणं तज्जाईयाणंतिकाऊणं सेसावि परितावणकिलावणादिभेदा गहिया, आवज्जणा नाम नो तहा गिण्हेज्जा जहा संघातणाइ दोसो संभवति, एसा पुढविमादीणि पडुच्च पाणतिवाातवेरमण- अणुपालणत्थं जयणा भणिया, चउत्थो छज्जीवणियाए अधिगारो गओ। झ्याणि उवएसोत्ति पंचमो अहिगारो भण्णइ, तं० 'अजयं चरमाणो उ, पाणभूयाई हिंसओ। बंधई पावतं कम्म, तं से होइ कडुयं फलं (३२-१५६ ) अजयं नाम अणुवएसेणं, चरमाणो नाम गच्छमाणो, द्रुतं गच्छमाणो संतो वग्धा- इयं करेज्जा, कदाइ सरीरविराहणावि होज्जा, पाणाणि चेव भूयाणि, अहवा पाणगहणेण तसाणं गहणं, सत्ताणं विविहेहि पगारेहिं हिंसमाणो बंधए पावगं कम्म, बधइ नाम एकेक जीवप्पदेसं अहहिं कम्मपगडीहिं आवेढियपरिवेढियं करेति, पावगं नाम असुभकम्मोवचयो घणचिकणो भण्णइ, परतित्थियाण य गच्छमाणाणं चिट्ठमाणाण य कम्मबंधो न भवति, अतो तप्पडि- •7 संजमतवजुत्तो सो धम्मो मंगलमुक्कट्ठ भवइ, एवं च ठाविए पक्खे सीसो आह- जो एस भणिओ धम्मो मंगलमुकई अहिसा संजमो तवोत्ति एस किं आणाए गेण्हेतव्यो, एत्थ उदाहरणं वा किंचि ?, आयरिओ आह- उभयथापि, आणाए गि- हियव्यो उदाहरणमवि अस्थि चेव, एत्थ गाहा 'जिणवयणं सिद्धमेव' गाहा (४९-३३) जिणाणं वयणं २, जिणा चउन्विहा वण्णेतन्वा जहा हेट्ठा वणिया, एत्थ भावजिणेहिं अहिगारो, तेसिं भावजिणाणं वयणं सवन्नुत्तणेण आकप्पं णिव्वयणिज्जं पुव्वं सिद्धमेव भवति, भणितं च-"वीतरागो हि सवण्णू, मिच्छं णेव पभासइ । जम्हा तम्हा वई तस्स, भूतत्था तच्चदरिसणी॥१॥" तहावि सीसस्स पच्चयणिमित्तं उदाहरणं भणिज्जइ, जहा उदाहरणं तहा सोतारं पडुच्च हेऊवि भण्णइ, ण केवलं उदाहरण- हेऊण चेव एक भण्णति, किन्तु 'कत्थवि पंचावयवं' (५०-३३) गाहा, कत्थय सीसस्स पच्चयनिमित्तं मइवित्थारण- निमित्तं च पंचावयवोववेतेण वयणेण वनखाणं भण्णइ, कत्थइ पुण दसावयवोवेतेणंति, सीसो आह- किं कारण पुण सव्वकाल- मेव पंचावयवोववेतेण दसावयवोववेएण वा वयणेण वक्खाणं ण भण्णइ ?, आयरिओ आह-'हंदि सवियारमक्खाय' हंदिसदो उप्पदरिसयइ-एयमि वा पगारे अण्णमि वा वक्खाणिज्जमाणे सोयारमासज्ज कत्थइ आगममेत्तमेव कहिज्जइ कयाइ दिलुतो कयाइ हेऊ कयाइ आगमहेउदिटुंता तिण्णिवि, कदाइ आगमहेउदिलुतोवसंथारणिगमणावसाणेण पंचावयवेण कहिज्जइ, कदायि पुण दसा- वयवेण, तत्थ पुग्वि ताव एतेसि पंचण्हं अवयवाणं लक्खणं वणिज्जइ, तत्थ साहणियस्स अत्थस्स जो निदेसो एसा पतिण्णा, जहा जिणपवयणे पंचस्थिकायो लोगो भण्णइ, एवमादी, कुतित्थियाणवि जो जस्स समए चेव पइण्णाए साहणत्थं दिज्जइ, इदाणिं दितो यत्र लौकिकानां परीक्षकाणां च बुद्धिसाम्यं स दृष्टान्तः, तत्थ लोइयगहणेण गोवालादी तत्तवाहिरो जणो गहिओ, पैर PREGREC-SGA अजीवावि मंसमज्जहिरण्णादिदव्या संजमोवघाइया ण घेत्तन्वा एसो अजीवसंजमो, तेण जीवा य अजीवा य परिण्णाया जो तेसु संजमइ । किंच-"जीवा जस्स परिन्नाया, वेरं तस्स न विज्जइ । न हु जीवे अयाणतो, वह चेरं च जाणइ ॥१॥" तहा 'नाणं पगासगं सोहओ तवो संजमो य गुत्तिकरो । तिण्हपि समाओगे, मोक्खो जिणसासणे भणिओ ॥२॥ इयाणिं धम्मफलं भण्णइ--'जया जीवे अजीवे य, दोवि एए वियाणइ । तया गई बहुविहं, सव्वजीवाण जाणइ । (४६।५०--१५७) गतिं बहुविहं नाम एकेका अणेगभेया जाणति, अहवा नारगादिसुगतिसु अणेगाणि तित्थगरादिउवएसेण जाणइ, जया गति बहुविहं जाणति तदा पुण्णपावादीणं विसेस जाणइ, सीसो आह-कहं सो गई बहुविहं जाणति तदा पुण्णपावा- दणं विसेसं जाणइ, आयरिओ भण्णइ-बहुविधग्गहणेण नज्जइ जहा समाणे जीवत्ते ण विणा पुण्णपावादिणा कम्मविसेसेण नारग- देवादिविसेसा भवंतीति। जया पुण्णपावाईणि जाणइ तदा णिविदई भोए जे दिव्वे जे यमाणुसे। भुंजंतीति भोगा,णिच्छियं विंद- तीति णिविदति विवहमणेगप्पगारं वा विंदइ निविदइ, जहा एते किंपागफलसमाणा दुरंता भोगत्ति, ते य निविदमाणो दिव्वा वा णिविदइ माणुस्सावा, सीसो आह-किं तेरिच्छा भोगान निधिदइ ', आयरिओ आह-दिव्वगहणेण देवनेरइया गहिया, माणु- स्सग्गहणेण माणुसा, चकारेण तिरिक्खजोणिया गहिया, जदा य भोगे णिबिदइ तदा जहति संजोग, जहइ नाम छड्डई, किं तं जहाति १, बाहिरं अब्भंतरं च गंथं, तत्थ बाहिरं सुवन्नादी अभंतरं कोहमाणमायालोभाई, जदा संजोगं जहइ 'तदा मुंडे भवि- ताणं पव्वइए अणगारियं' अणगारियं नाम अगारं-गिह भण्णइ तं जेसि नत्थि ते अणगारा, ते य साहुणो, ण उद्देसियादीणि झुंजमाणा अन्नतित्थिया अणगारा भवंति, जया मुंडे भवित्ताणं पव्वाति अणगारियं तदा संवरमुक्किडं, संवरो नाम पाणवहादीण MA परिक्खगगहणेण जेहिं सदसत्थाणि णायादीणि सत्थाणि अधीतानि ते परिक्खगा, एतोस लोइयाणं परिक्खगाणं च जंमि अत्थे बुद्धिविसंवादो न भवद सो दिवतो, जहा लोइया उण्हं अग्गि पडिवज्जति, तहा परिक्खगावि, ण उ लोइया उहं परिक्खगा सीतं, परिक्खगा वा उण्हं लोइया सीयंति, एवं जहा लोइयाणं पगासणसमत्थो आइच्चो तहा परिक्खगाणवि, न उ लोइया पगासगं आइच्चं इच्छंति परिक्खगा अप्पगासगं, लोइया वा अप्पगासंति परिक्खगा वा पगासं, तम्हा जत्थ लोइयपरिक्खगाणं बुद्धिअ- विसंवादो भवइ सो दिटुंतोत्ति गतो दिलुतो, तथा उपसंहारो नाम जत्थ जहासदो तहासदो य पउंजइ सो उपसंहारो, निगमणं नाम जत्थ पसाहिए अत्थे अज्झत्थहेऊणं पुणो कहणं कज्जइ एयं निगमण, एतेहिं पंचहि अवयवहिं दुमपुफियअज्झयणस्स अत्था उवार सुत्तफासियनिज्जुत्तीए भणिहिई, इहं पुणाइ सिस्समातविकोवणत्थं पंचावयवोववेयं वयणं भण्णइ, यथा अस्त्यात्मा इति प्रतिज्ञा, कार्यप्रत्यक्षत्वादिति हेतुः, परमाणुवदिति दृष्टान्तः, यथा परमाणवोऽप्रत्यक्षा अपि घणुकादिकार्येण प्रत्यक्षेणानु- मीयतेऽस्तीति तथाऽऽत्मा प्रत्यक्षोऽपि प्राणादिकार्येण प्रत्यक्षेणानुमीयतेऽस्तीत्युपसंहारः, तस्मात् प्राणादिमदावादस्त्यात्मा इति निगमनं, पंचावयवाणं परवणा गता, इदाणं दसावयवाणं परवणं काहामि, तं०-पतिण्णा पढमो अवयवो पइण्णाविसुद्धी वितियो अवयवो एवं हेऊ तइओ अवयवो हेउ विसुद्धी चउत्थो अवयवो दिलुतो पंचमो अवयवो दिद्रुतविसुद्धी छट्ठो उपसंहारो सत्तमो उपसंहारविसुद्धी अट्ठमो णिगमणं णवमो णिगमणविसुद्धी दसमो, एए एयंमि चेव अज्झयणे उरि भणिहिंति, इदाणि दिलुतस्स एगट्ठियाणि भण्णति-तं. 'नायं आहरणंतिय गाहा (५२-३४) नायंति वा दि8तोत्ति वा आहरणति वा ओवम्मति वा निदरिसणंति वा एगट्ठा, नजति अणण अत्था तेण नायं, आहरिज्जति अणेण अत्था तेण आहरणं, दीसंति अणेण अत्था Sax निगाम नाम पगाम भण्णइ, निगाम सुयतीति निगामसायी, उच्छोलणापहावी णाम जो पभूओदगेण हत्थपायादी अभिक्ख- ण पक्खालयइ, थोत्रण कुंरुकुचियत्तं कुब्वमाणो (ग) उच्छोलणापहोची लब्मइ, अहवा भायणाणि पभूतेण पाणिएण पक्खालयमाणो उच्छोलणापहोवी, तस्स सुहसायादिदोसे वट्टमाणस्स दुलभा सोग्गती भवति । इयाणि जहा सुलभा सोग्गती भपति तहाँ भण्णइ- 'तयोगुणपहाणस्स उज्जुमतीखंतिसंजमरयस्स । परीसहे जिणंतस्स सुलभा सोगती तारिसगस्स (५८-१५९) तवोगुणप्पहाणो, अज्जवा मती जस्स सो उज्जुमती, अज्जवखंतिगहणेण दसविधो समणधम्मो गहिओ, एगग्गहणे गहणं तज्जा- तीयाणमितिकाउं, संजमग्गहणेण सत्तरसविहस्स संजमस्स गहणं कयंति, अज्जवखंतिसंजमेसु रओ सो उज्जुमती खतिसंजमरओ, परीसहा-दिगिच्छादि बावीस ते अहियासंतस्स, एवं तवोगुणाइजुत्तस्स सुग्गई सुलभा भवति । इयाणि एयस्स छज्जीवनिका- यस्स एगठियाणि भण्णंति--'जीगजीवाभिगमो' गाथा पढियव्वा , इच्चेयं छज्जीवणियं सम्मदिठी सया जए। दुल्लहं लभित्तुं सामन्नं, कम्मुणा न पिराहेज्जासि ॥ (५९-१६७) त्तिमि । इतिसदी परिसमत्तीए वइ, एतं नाम जं मया हेट्ठा भणियं, छज्जीवणिया नाम पुढविकायआउकायतेउकायवाउकायवणस्सइकायतसकाय छहिं जीवनिकाएहिंतो णो अण्णो सत्तमो जीवनिकाओ अत्थिात्ति जाणिऊण सम्मादिट्ठी सया जएज्जा, जएज्जा नाम जयणाए पयद्वेज्जा, दुल्लहं सामण्णं लखूण कम्मुणा णाम जहोवएसो भण्णइ तं छज्जीवणियं जहोवइदिडं तेण णो विराहेज्जा बेमि णाम तित्थ गरोवदेसेण बेमि, ण पुण अप्पणो इच्छाएत्ति । इयाणि जया- 'णामि गेण्हियव्ये अगेण्हियव्वमि चेव अत्यमि' गाथा--' स- ब्वेसिपि नयाणं बहुविवचव्वयं निसामेत्ता। तं सम्बनयावसुद्धं जं चरणगुणढिओ साहू।।१।' छज्जीवनिकायज्झयणचुपणी॥४॥ --- REAESS धातुः,अस्य धातोः संपूर्वस्य अपूर्वस्य च 'तक्तवतू निष्ठे' ति (पा. १-१-२६) क्तः प्रत्ययः अनुबन्धलोपः परगमनं 'अकः सवर्णे दीर्घः' (पा. ६-१-१०१) संप्राप्त इति स्थिते प्रातिपदिकार्थे सप्तम्यधिकारे तस्य एकवचनं कि अनुबन्धलोप: 'आद् गुणः (पा ६-१-८७) संप्राप्त, तत्थ संपत्ते नाम सोभणेण पगारेण पत्ते संपत्ते 'भिक्ष भिक्षायामलाभे लाभेच' धातुः, अस्य धातोः अधिकारे अप्रत्ययान्ते 'गुरोथ हल' इति (पा. ३-३-१०३ ) अप्रत्ययः अनुवन्धलोपः परगमने भिक्ष इति स्थिते 'अजायतष्टापू (पा. ४-१-४) सु भिक्षा, भिक्षा पसिद्धा चेव, ताए भिक्खाए कालो भिक्खाकालो तमि भिक्खकाले संपत्ते अण्णस्स अट्ठाए गच्छेज्जा, जइ पुण मिक्खाकाले ऊणे अहिगे वा ओयरइ तो भिक्खं न लभइ, 'भ्रम अनवस्थाने' धातुः, अस्य धातोः 'क्तक्तवतू निष्ठे' ति (पा. १-१-२६ ) क्तः प्रत्ययः अनुबन्धलोपः 'अनुनासिकस्य क्विझले कितीति (पा. ६-४-१५) अनुनासिकस्याङ्गस्य आकारो भवति परगमनं संभ्रान्तः, असंभंतो नाम सव्वे भिक्खायरा पविट्ठा तेहिं उच्छिए भिक्खं न लभिस्सामित्तिकाउंमा तूरेज्जा, तुरमाणो य पडिलेहणापमादं करेज्जा, रियं वा न सोधेज्जा, उवयोगस्स ण ठाएज्जा, एवमादी दोसा भवंति, तम्हा असं- भतेण पडिलहणं काऊण उवयोगस्स ठायित्ता अतुरिए भिक्खाए गंतव्य, 'मूर्ची मोहसमुच्छाययोः' धातुः, अस्य धातोः क्तप्रत्ययः, अस्य धातोः सेइहलादिति इडागमः अनुवन्धलोपः परगमने मूञ्छितः न मूच्छितः अभूञ्छितः, अमूछितो नाम समुयाणे मुच्छं अकुव्वमाणो सेसेसु य सहाहीवसएसु, इदं प्रातिपदिकं, अस्य प्राविपदकस्य 'कर्तृकरणयोस्तृतीयेति (पा. २-३-१८) तृतीया, तस्या एकवचनं टा, अनुबन्धलोपः त्यदायत्वं अतो गुणः परः पूर्व: 'टाङसिङसामिन्सत्स्याः (पा. ७-१-१२) टा इत्येतस्य इनादेशः 'अनाप्यक' इति (पा. ७-२-११२) इदमः अनादेशः परगमनं अनेन, इमेण नाम जो इदाणि भन्निहिति, 'क्रमु पादविक्षेपे' मायाए वीपीए पट्टविया जहा मच्छे आणेहि जा भाउगाणं ते सिझंति, ताएय समावसीए सो चेव मच्छो आणिओ, चेडीए फालें- तीए नउलओ दिट्ठो, चेडीए चिन्तियं-एस नउलो मम चेव भविस्सइत्ति उच्छंगे कओ, थविज्जतो य थेरीए दिट्ठो, माऊय तीए भणितं-किमेतं तुमे उच्छंगे कयं ?, सावि लोभं गया न साहइ, ताओ दोऽवि परोप्परं पहताओ, सा थेरी ताए चेडीए तारिसे मम्मपदेसे आहता जेण तक्खणमेव जीवियाओ ववरोविया, तेहिं तु दारएहिं सो कलहवइयरो नाओ, सो नउलओ दिट्ठो, थेरिगा य पाणविमुका निसई धरणियले पडिया दिट्ठा, इमो सो अणत्थो अत्थोत्तिकाऊणं तं दारियं एगस्स गोहस्स दाउं तस्स अवातेण दोवि भायरो पव्वइया, तेहिं दारएहिं तन्निमित्तं अवातो कओ, थेरियाए न कओ, एवमत्थजायस्स कारणगाहियस्स अवातो करणीओ, एतदेव विनाशकारणं भवइ इह परलोए य, एरिसं दव्वओ आहरणं भवइ । इदाणिं खेत्तावायो, खेत्तावायो नाम जो जतो अवायंति काऊण गच्छइ जहा दसारा महुराओ जरासिंधुरायभयात् बारवइं गया, एवं साहुणावि असिवादीहिं कारणेहिं खेत्ता- वाओ कायबो, तो नित्थरेहिंति, जहा दसारा णित्थिण्णा । कालावायो नाम जो जस्स कालस्स अवायं करेइ, जहा दीवायण- परियायओ दारवई मा विणासहामित्ति तेण अवातेण पद्वितो उत्तरापहं गतो, एवं साहुणावि दुभिक्खस्स अवातो असिवाणं च कायन्वो, ण उ अपुण्णे आगंतव्वं मूढत्ताए। भावावाए उदाहरणं खमओ, एको खमओ चेल्लएण समं भिक्खायरियं गओ, तत्थ मंडुकलिया मारिया, चेल्लणएण भणिय-मंडुकलिया ते मारिया, अरे दुट्ठसेह ! चिरमइया चेव सा, ते गया, पच्छा रत्तिं आवस्सए आलोएंताण खमएण सा मंडुक्कलिया णालोइया, ततो चेल्लएण भणिय- खमगा! तं मंडुक्कालियं आलोएहि, खमओ रुटुओ तस्स चेल्लणस्स खेल्लमयं घेत्तण उद्धाइओ, अंसिआलयखंभे आवडिओ वेगेणं एंतो, मओ जोतिसिएसु उववण्णो, तओ चइत्ता दिट्ठीविसाणं SARE . पाणग जन्न बहुं च पासेज्जा तत्थ जो देति सो चेव पुच्छिज्जइ जहा कस्सट्टा पकडंति, केण वा कडंति, सा पुच्छिओ जइ भणइ- तुज्झ- हाए, ताहे ण पडिगाहिज्जति, अह भणइ- अण्णस्स कस्सइ पाहुणगादिस्स अहाए, तमेवं सोच्चा निस्संकियं सुद्धं साहुणा पडिगाहे- यवंति, तहा 'असणं पाणगं' सिलोगो (११६-१७६ ) पुप्फेहिं उम्मिसं नाम पुप्फाणि कणवीरमंदरादीणि तेहिं बलिमादि असणं उम्मिसं होज्जा, पाणए कणवीरपाडलादीण पुप्फाणि परिकप्पति, अहवा बीयाणि जहिं छाए पडियाणि होज्जा, अक्ख- यमीसा वा धाणी होज्जा, पाणिए दालिमपाणगाइसु बीयाणि होज्जा, हरिताणि विरयसयाणेसु अल्लगमूलगादीणि पक्खित्ताणि होज्जा, जहा य असणपाणाणि उम्मिस्सगाणि पुष्कादीहिं भवंति एवं खाइमसाइमाणिवि भाणियवाणि । किंच 'असणं ' सिलोगो (११८-१७६ ) उदगंमि णिक्खित्तं दुविहं, तं०- अणंतरणिक्खित्तं जधा नवनीतपोग्गलियमादि, परंपरनि- क्खित्तं दहिपिंडो संपातिमादिभयेण छोढूण जलकुंडस्स उवारे ठवितं, एयं परंपरनिक्खितं, एवमादि, उत्तिगो नाम कीडिया- नगरयं, तत्थवि अणंतरं भाणिय व्वं, पणओ उल्छी भण्णइ, उल्लिए फलए वा भूमीए वा अणंतरपरंपरठवियं देतियं पडियाइक्खे-न मे कप्पइ तारिसं ॥ तहा ' असणं पाणगं' सिलोगो (१२०-१७६ ) संघट्टिया नाम जाव अहं साहूणं भिक्खं देमि ताव मा उन्भराइऊणं छडिजिहिति तेण आवटेऊण देइ, हत्थपादादीहिं उम्मुगाणि संघहेत्ता देइ, सेसं कंव्यं । तहा ' असणं सिलोगो ( १२२-१७६ ) उस्सकिया नाम अवसंतुइय साधुनिमित्तं उस्सिक्किजा तहा जहा अहं भिक्खं दाहामि ताव मा उन्मा' वेतित्ति, देतियं पडियाइक्खे न मे कप्पड़ तारिसं । तहा ' असणं पाणगं' सिलोगो ( १२२) उज्जालिया नाम तणाईणि इंधणाणि परिक्खिविऊण उज्जालयइ, सीसो आह- उस्सक्कियउज्जालियाणं को पइविसेसो ?, आयरिओ आह-उस्सक्केति SS M HAM कुले दिट्ठीविसो सप्पो जाओ, तत्थ य परिहिंडते, ण नगरे, तत्थ राइपुत्तो सप्पेण खइओ, आहिंतुीडतेण य विज्जाए सव्वे सप्पा आवाहिया, मंडले य पवेसिया, भणियाऽणेण-सव्वे गच्छंतु, जेण पुण रायपुत्तो खइओ सो अच्छउ, सव्वे गया, एगो ठिओ, सो भणिओ-अहवा विसं आपिव अहवा एत्थ अग्गिमि निवडाहि, सो य अगंधणो, सप्पाणं किल दो जातिओ-गंधणा अगंधणा य, ते गंधणा माणिणो, ताहे सो अग्गिमि पडिओ, न य तेण तं वंतयं पच्चावीतं, रायपुत्तोवि मओ, पच्छा रण्णा पदुद्वेण घोसावियं रज्जे-जो मम सप्पसीसं आणेई तस्साहं दीणारं देमि, पच्छा लोगो दीणारलोभेण सप्पे मारेउं आढत्तो, तंच कुलं जत्थ सो खमओ उप्पण्णो तं जाइसरति रात्तिं हिंडति, दिवसओ न हिंडति, मा जीवे दहिहामित्तिकाउं, अण्णया आहिंडगेहिं सप्पे मग्गंतेहिं रति- चएण परिमलेण तस्स खमगसप्पस्स विलं दिट्ठति, दारडिओ ओसहीए आवाहेइ, चिंतेइ-दिट्ठो मे कोहस्स विवागो, तो जइ अहं अभि- मुहो निग्गच्छामि तो दहिहामि, ताहे पुंछेण आढत्तो णिप्फिडिङ, जत्तियं निप्फिडेइ तावइयमेव आहितुंडितो छिंदइ, जाव सीसं छिणं, सो य सप्पो देवयापरिगहिओ, देवताए रण्णो सुमिणए दरिसणं दिण्णं, जहा मा सप्पे मारेहि, पुत्तो ते भविस्सइत्ति, तस्स दारगस्स नागदत्तं नामं करेज्जाह, सो य खमगसप्पो मरित्ता तेण पाणपरिच्चागेण तस्स चेव रन्नो पुत्तो जाओ, जाए दारए णामं से कयं नागदत्तो, खुड्डलओ चेव सो पन्वइओ, सो य किर तेण तिरियाणुभावेण अतीव छुधालुओ दोसीणवेलाए चेव आढवेइ भुंजिउं जाव सूरत्थमणनेला, उवसंतो धम्मसंठिओ य, तंमि य गच्छे चत्तारि खमगा, तं०-चाउमासिओ तिमासिओ दोमासिओ मासखवओ य, रत्तिं च देवता वंदिया आगया, चाउमासिओ पढमठिओ, परओ तिमासिओ, तस्सवि परओ दोमासिओ, तस्सवि परओ मासिओ, ताण परओ खुड्डलओ सव्वेसि, त सव्वे खमगा अतिकमित्ता ताए देवताए खुडओ वंदिओ, पच्छा ते ॐ - CHORE , . हेज्जा, मंचो-लोगपसिद्धो, कीलो उड्ढे व खा', पासाओ पसिद्धो, एतेहिं दायये संजतहाए आरुहेत्ता भत्तपाणं आणेज्जा तं न साधुणा पडिगाहेयव्वं, किं कारणं १, जेण तत्थ इमे दोसा भवन्ति- 'दुरूहमाणी पवडिजा, हत्थं पायं व लसए. ॥ १२७ ॥ सिलोगो, सा कदाइ दुरूधमाणी पवडिज्जा, पंडतीए य हत्यपादादी लूसेज्जा, पुढविकाइयादी विराधेज्जा, ण केवलं पुढविकाइयादी, किन्तु 'जे अ तन्निसिया जगे' तेवि हिंसेज्जा, जगा नाम जीवा । 'एआरिसे महादोसे०' ॥ १२८ ॥ सिलोगो, सेसं कण्ठय, वज्जणाधिकारो अणुवट्टइ । 'कंद मूलं पलंबं वा० ॥ १२९ ॥ सिलोगो, कन्दमूलफला पसिद्धा, पलंब-फलं भन्नति, सनिरं पत्तसागं, तुंबागं नाम जं तयामिलाणं अभंतरओ अद्दयं, सिंगबेरं-अल्लयं भन्नइ, आमग-सचित्तं, परिवज्जए नाम सव्वेहिं पगारेहिं वज्जए परिवज्जए। किं च 'तहेव सत्तुचन्नाई, कोलचुन्नाई आवणे० ॥ १३०॥ सिलोगो, जहेव कंदमूलादीणि वज्जयव्वाणि तहेव इमाणिवि, सत्तुचुण्णाणि नाम सत्तुगा, ते य जवविगारो, कोलाणि- बदराणि तेसिं चुण्णो कोलचुण्णाणि, आवणे पसिद्धो चेव, सक्कुलीति पप्पडिकादि, फाणि दवगुलो, पूयओ पसिद्धो, एताणि सत्तु- चुण्णाणि अन्नं वा किंचि मोयगादि आवणे 'विकायमाणं' ।। १३१ ॥ सिलोगो, तं पसदं नाम जं बहुदेवसियं दिणे दिणे विश्कायंते तं, तत्थ वायुणा उद्धएण आरण्णेण सचित्तेण रएण सव्वओ गुंडिय-पडिफासियं भण्णइ तमेवप्पगारं दितिसं पडिआइक्खे-न मे कप्पइ तारिसं । किं च ' बहुट्टियं० ॥ १३२ ॥ सिलोगो, मंसं वा णेव कप्पति साहणं, कंचि कालं देस पडुच्च इमं सुत्तमागतं, बहुअद्वियं व मंसं मच्छं वा बहुकंटयं परिहरितव्वा, किं च- अच्छियतिदुगादीणि वज्जेयव्याणि, अच्छियं नाम रुक्खस्स फलं, तिंदुयं टिंबरुयं, 'बिल्लं' बिल्लमेव, उच्छुखंडं लोगपसिद्धं, सिंबलि-सिंगा, सीसो आह-णणु पलंघ- .

खमगा रुहा, णिग्गच्छंती य गहिया चाउम्मासियखमएण पोते, भणिया य तेण-कडपूयणि ! अम्हे तवच्चरणिणो ण चंदसि, एयं कूरभोयणं बंदसित्ति, सा देवया भणइ-अहयं भानखमयं वंदामि, न पूयासकारपरे माणिणो वंदामि, पच्छा ते चेल्लगं तेण अमरिसं वहंति, देवता चितइ-मा एते चेल्लगं खरंटेहिति, तो सण्णिहिता चेव अच्छामि, ते ताहं पडिचोदेहामि, वितियदिवसे य चेल्लओ संदिसावेऊण गओ तोसीणस, पडियागतो आलोएत्ता चाउम्मासियखमयं निमंतेइ, तेण पडिग्गहम्मि निच्छूढ़, चेल्लओ भणइ-मिच्छामि दुकडं जं तुज्झमए खेलमल्लओण पणामिओ, तं गेण उप्पराहुनो चेन फेडेत्ता खेलमल्लए छूटं, एवं जाय मासिएणवि णिच्छूढं, तं तेणं चेव फेडियं आउगलित्ता, लंगणं गेण्हामित्तिकाउं खमएण चेल्लओ बाहुँमि गहिओ, तं तेण तस्स चेल्लगस्स अदी- णमणसस्स (विसहमाणस्स) विसुद्धपरिणामस्स लेसाहिं विसुज्झमाणीहिं तदावरणिज्जाणं कम्माण खएण उवसमेणं च केवलणाणं समुप्पण्णं, ताहे सा देवता भणइ- कहं तुमे बंदियव्या ? जेणेव कोहाभिभूया अच्छह, ताहे ते खवगा संवेगसमावण्णा मिच्छामि दुकर्डति अहो बालो उपसंतो अम्हेहिं पावकम्मेहिं आसादिओ, एवं तेसिं सुहज्झवसाणाणं केवलणाणं समुप्पणं, एवं अवायो कातव्यो कोहादीहि ॥ तहा जीवचिंताए सेहादीणं अवाओ दरिसिज्जइ, संवगनिमित्तं सम्मत्तथिरीकरणनिमित्तं च, जहा जस्स वाइणो जीवो दन्वओ खेत्तओ कालओ भावओ य निच्चो तस्स सुहदुक्खेहिं जीवो न संजुज्जइ, संसारमोक्खो वान भवइ, कहं १, सो तेहिं कूडत्थो अचलो मओ, अचलो सुहदुक्खाइएहिं कारणेहिं ण परिणमइ, जो सुही तेण सुहिणा चेव भवियव्यं, तहा जस्स वाइणो जीवो एगंतेण अणिच्चो खणे खणे उप्पज्जइ विणस्सइ य, तस्स य सव्वसो चेव खणे खणे उप्पण्णस्स विणहस्स य अवथिती चेव नस्थि, अणवट्टियस्स सुहृदुक्खपयोगो न भवइ, जम्हा एते दोपिणवि निच्चानिच्चपक्खा असवण्णुदिट्ठा तम्हा इह जिण- जम्मि भायणे असणादिदा सो पडिग्गहो, 'लिह आस्वादने' धातु, अस्य धातोः संपूर्वस्य 'अलंखल्योः प्रतिपेघयोः प्राक्क्त्वे त्य- (पा. ३-४-१८) नुवर्तमाने 'समानकर्तृकयों पूर्वकाल' (पा. ३-४-२१) इति क्या प्रत्ययः, ककारः 'किति चेति (पा.१-१-५) गुणवृद्धिप्रतिषेधार्थः, 'हो' इति (पा. ८-२-३१ ) हकारस्य ढकार: 'झपस्तथो धोऽधः' इति (पा.८-२-४० ) तकारस्य धकार, 'ष्टुना ष्टु'रिति (पा. ८-४-४१) ष्टुत्वेन धकारस्य ढकार:, 'ढो ढे कोप:' इति (पा. ८-३-१३) ढकारस्य लोपः, 'ढलांपे पूर्वस्य दीर्घोषण' इति (पा. ६-३-१११) दीर्घत्वं, समेकीभावेन लीदत्वा इति 'प्रादय' इति (पा. १-४-५८) समासः 'गतिकारकोपपदानां कृद्भिः समासवचन मिति (पा. ६-२-१३९) 'सुपो धातुप्रातिपदिकयो रिति (पा. २-४-७१) सुव्लुक, अकृतव्यूहाः पाणिनीयाः कार्य दृष्ट्वा प्रतिनिवर्त्तत इति निमित्ताभावे नैमित्तिकस्याप्यभावः, सलह इति स्थिते 'समासे नपूर्वे वो ल्यपिति (पा. ७-१-३७ ) त्वाप्रत्ययस्य ल्यप् आदेशः, पकारः पूर्ववत्, लकारः लिहतिप्रत्ययात्पूर्व उदात्तार्थः, परगमनं सीलय, तं पडिग्गहं संलिहिता नाम पदेसणीए भत्तावयवाणमसेसाणं वयणे पक्खेवो, 'लिप उपदेहे' धातुः, अस्य धातोः भावे (पा. ३-३-१८) घञ्प्रत्ययः अनुबन्धलोपः पुगंतलघूपधगुणपरगमनानि, लिप्यते तस्य लेपः, लेवमायाए नाम जान लेपदेशाव- सेस ताव संलिहेज्जा, यम उपरमे धातुः, अस्य धातोः सम्पूर्वस्य 'तक्तवतू निष्ठे'ति (पा. १-१-२६) क्तप्रत्ययः, ककार: 'डिति चेति (पा. १-१-५) विशेषणार्थः, 'अनुदाचोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो झालि किडतीति (पा.६-४-३७) अनुनासिकान्तस्य झलि क्ङिति परतः अनुनासिकस्य लोपो भवति, परगमनं, संजओ नाम अप्पमत्तो, दुष्टो गन्धः दुर्गन्धः अशो- भनः अप्रीतिकरः अमनोज्ञो, दुर्गन्धं च सुगन्धं वा, सर्वशब्दो अशेषवाची, सर्व प्रातिपदिकं, नपुंसकविवक्षायां सु 'स्वमोनपुंसका- FREE SARKISHORS पवयणे जीवो दवठ्ठयाए निच्चो पज्जवेहि अणिच्चो, एत्थ दिलुतो- सोवण्णयंगुलेज्जगं, जहा सुवण्णमयस्स अंगुलेज्जगस्स कुंडल- तेण उप्पण्णस्स उप्पाओ भवइ, अंगुलेज्जगत्तणेण विगमो, सुवण्णत्तणेण अवट्टिई चेव, जीवदयस्सवि मणुस्सभावेण उप्पण्णस्स माणुसक्षेण उप्पाओ, देवादीण अण्णयरगेण विगमो भवइ, जीवसणे अवडिओ चेव, तम्हा जिणपवयणे जीवो दव्वट्ठयाए णिच्चो पज्जवेहिं अणिच्चोति, अवाओत्ति दारं गतं। इदाणिं उवाएत्ति दारं- सो य दव्वादी चउन्विहो, तत्थ दव्योवायो जहा धातु- वाइया उवाएण सुवणं करेंति, एवं तारिसे संघकज्जे समुप्पण्णे उवाएण जोणीपाहुडाइयं पडिणीयं आसयंति, विज्जातिसएहिं वा एरिसे दरिसेइ जेण उवसमेइ। खेत्तावाओ, जहा नावाए पुव्ववेतालीओ अवरावेयालिं गम्मइ, एवं विज्जाइसएहिं अद्धाणाइसु नित्थरियव्वं । कालउवाओ जहा नालियाए कालो नज्जइ, एवं सुत्तत्थेहिं एत्तिएहिं परियट्टिएहि एत्तिओ कालो गओ भवइ, एवं जाणियन्वं । भावउवाए उदाहरणं, सेणिओ राया भज्जाए भण्णइ-जहा मम एगर्थमं पासादं करेहि, तेण वड्डइणो आणत्ता, गया कट्ठछिंदगा, तेहिं अडवीए महइमहालओ दुमो दिट्ठो, जेणेस परिगहिओ सो दरिसावेइ जइ अप्पाणं ता गं न छिंदामो, अह न देइ दरिसावं तो छिंदामोत्ति, तहा तेण रुक्खवासिणा वाणमंतरेण अभयस्स दरिसाओ दिण्णो, अहं रण्णो एगखंभं पासाद करेमि सम्वोउगं च आरामं करेमि सव्ववणजातीउववेयं, मा छिंदहत्ति, एवं तेण कओ पासाओ। अण्णदा एगाए मातंगीए अकाले अंबडोहलो, सा भत्तारं भणइ- मम अंबयाणि आणेहि, तदा य अकालो अंबयाणं, तेण ओणामणीए विज्जाए डालं ओणामियं, अह ताणि गहियाणि, पुणो य उण्णामिणीए उण्णामियं, पभाए रण्णा दिडं, न दीसइ, को एस मणूसो अइगओ?, जस्स एरिसी सत्ती सो ममं अंतउरं अवि धरिसेहितिकाउं अभयं सद्दावेऊण भणइ- सत्तरत्तस्स अभंतरे जइ चोरं जाणेसि तो ते नत्थि Honor RECRese कहा-विग्गहकहादि णो 'पबंधिज्जा' नाम ण कहेज्जइ, णण्णत्थ एगणाएण वा एगवागरणेण वा, 'संजए'त्ति आमंतणं, खेत- जयणा गता। इदाणि दव्वजयणा भण्णइ-अग्गलं फलिहं० ॥१६८॥ सिलोगो, अर्गला-गोवाडादीदारेसु भवति, फलिहो नगरदुवारादिपु, दारं- दारमेव, कवाडं- बारत्तवत्तं, एताणि अग्गलादीणि 'अवलंबिया ण चिट्ठज्जा' अवलंबिया नाम अवर्थभि- ऊणंति वुत्तं भवति, मुणिसद्दो आमंतणे वट्टइ, इमे दोसा-कयाति दुब्द्धे पडेज्जा, पडतस्स य संजमविराहणा आयविराहणा वा होज्जत्ति, दव्वजयणागया। इयाणि भावजयणा भण्णइ,तं०- 'समणं माहणं वावि० ॥१६९ ॥ सिलोगो, समणा पंच, माहणा धिज्जाइया. किविणा- पिंडोलगा, वणीमगा पंच, एतेसिं पुव्वं कंचि पविहं पुरओ वा पक्सिमाणं पासित्ता अइक्कमिऊण ण पविसेज्जा, ण य तेर्सि दायगपडिच्छगाण चक्खुफासे चिट्ठज्जा, किं कारणं १, इमे दोसा भवन्ति 'वणीमगरस वा० ॥ १७०।। सिलोगो, वणीमगगहणेण सेसावि माहणादिणो एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाणमितिकाउं गहिया भवन्ति, तस्स मिक्खागस्स दायगरस वा दोण्हंपि वा दायगपडिगाहगाणं अप्पत्तियं कदायि भवेज्जा पवयणलाघवं वा, एवमादि दोसा भवंति तम्हा- 'पडिसहिए व दिने वा० ॥ १७२ ॥ सिलोगो, जाहे समणमाहणादीणं अण्णतरो पडिसेधिओ भवइ, दिण्णं वा से, सयं चा विणियत्ता भवंति, ताहे साहुणो भत्तपाणहाए उवसंकमियव्वंति, सत्तपीडाधिकारोऽणुवइ- 'उप्पलं पउमं० (१७३) सिलोगो, उप्पलंनीलोत्पलादि पउमं पसिद्धमेव कुमुदं- गद्दभुप्पलं मदगंतिआ-मेत्तिया, अण्णे भणंति-धियइल्लो मदगतिया भण्णइ, न केवलमेतीण जो संलुचिऊणं देति तस्स हत्थाओ ण घेप्पइ, किं तु अण्णंपि जं पुप्फ सचित्तं संलुचिऊण देइ तमवि न घेप्पइ, संलुंचिया णाम छिदिऊण, तमेवंपगारं दितियं पडियाइक्खेन मे कप्पड़ तारिसं ॥ १७४ ॥ सीसो आह- जीषियं, ताहे अभओ गवैसेउमाढतो, नवरं एगमि पएसे गोज्झो रमितुकामो, मिलइ लोगो, तत्थ गंतुं अभओ भणइ-जाव गोज्यो मंडइ अपाणं ताव ममेगं अक्खाणगं सुणेह, जहा कम्मि य नगरे एको दरिदसेठ्ठी परिवसई, तस्स धूता बडकुमारी अतीन रूवस्सिणी य, सा य चराय कामदेवं अचेइ, सा य एगमि आरामे चोरियगं पुप्फाणि अचेइ, आरामिएण दिई, कविउमाढत्ता, तीए ग सो भणिओ--मा मई कुमारि विणासेहि, तुहवि भगिणीभगिणिज्जाउ अस्थि, तेण भणिया-एकहा ते मुयामि,जइ नवरं मि दिवसे परिणिज्जसि तं दिवसं चेव भत्तारेण अणुग्याडिया समाणी मम सगासं एहिसी तो मुयामि, तीए भणिओ-एवं भवउत्ति, तेण विसज्जिया, अण्णदा परिणीया, जाहे अपवरकं पेसिआ ताहे भत्तारस्स सब्भावो कहिओ, मुका, गच्छंतीय अंतरा रक्खसो दिट्ठों जो छह मासाणं आहारेइ, तेण गहिया, कहिए मुका (एत्थंतरा चोरेहिं पारद्धा जहावत्ते कहिये मुका) गया आरामियस्स सगासं, (तेणवि जहावत्ते अक्खाए मुका) अणहसमग्गा गता, ताहे अभओ तं जणं पुच्छइ--अक्खाह इत्थ केण दुकरं कयं?, ताहे इस्सालुगा भणंति-भत्तारेण दुकर, छुयालया भणंति-रक्खसणं, पारदारिया भणंति-मालाकारणं, हरिएसेण भणियं-चोरेहि, पच्छा गहिओ, जहा एसो चोरेति, सेणियस्स उवणीओ, पुच्छिएण सम्भावो कहिओ, ताहे रण्णा भणियं-जइ नवरं एयाओ विज्जाओ देहि तो ण मारेमि, देमित्ति अब्भुवगए आसणि ठिओ पढइ, ण ठाई, राया भणइ-किन ठाइ ?, ताहे मातंगो भणइ--जहा अविणएण पढसि, अहं भूमीए, तुम आसणे, णीययरे उवविट्ठो, ठियाओ, सिद्धाओ य विज्जाओ, जहा अभएण तस्स चोरस्स उवाएण भावो णाओ, एवं सेहाणं उवटुंताणं भावो गवेसियचो-कि एते पचावणिज्जा नवत्ति', 'अठारस पुरिसेसु वीसं इत्थीसु दस नपुंसेसु' तओ उवीर पंचकप्पे भणिहिति, तहा जीवचिंताएवि सेहादीण ता उपाओ दरिसिज्जइ-जीवो हि पच्चक्खओ न REASS अणुस्सिणं न कप्पड़, 'तिलपप्पडगं' जो आमगेहिं तिलहिं कीरइ, तमवि आमगं परिवज्जेज़्जा, 'नीम' नीमरुक्खस्स फलं, तमवि आमगं परिवज्जए । किंच 'तहेव चाउलं पिठं ॥ १८१॥ सिलोगो, चाउलं पिट्ठ भट्ठ भण्णइ, तमपरिणतधम्म सचित्तं भवति, सुद्धमुदयं वियर्ड भण्णइ, 'तिलपिढे' नाम तिलवट्ठो, सो य अद्धाइहिं तिलहिं जो कओ तत्थ अभिण्णता तिला होज्जा दरभिन्ना वा, एवमादी नो पडिग्गहेज्जा, 'पूतियं' नाम सिद्धत्थपिंडगो, तत्थ अभिन्ना वा सिद्धत्थगा भोज्जा, दर- भिन्ना वा, एवं चाउलपिंडादी आमगं परिवज्जए । 'कविलुमाउर्लिंगं च० ॥१८२॥ सिलोगो, कविट्ठमाउलिंगाणि पसिद्धाणि, मूलओ सपत्तपलासा, मूलकत्तिया-मुलकंदा चित्तलिया भण्णइ, एतसि कविट्ठाईणं अन्नतरं लग्भमाणं आमग-असत्थपरिणतं मण- सावि न पत्थए, किमंग पुण अकप्पमाणा पडिगाहेत्तए १ । किंच--'तहेव फलमंथूणि'० ॥ १८३ ॥ सिलोगो, मंथू-बदरचुण्णो भण्णइ, फलमधू बदरओंबरादणि भण्णइ, 'बीयमंथू' जवमासमुग्गादीणि, एवमादि, बिहेलगरुक्खस्स फलं बिहेलगं, पियालो रुक्खो तस्स फलं पियालं, एवं फलमंथु लब्भमाणमवि परिवज्जेज्जा, सीसो आह-किमम्हेहिं घेत्तव्यं १, भन्नइ-समुआणं घरे भिक्खु० ॥ १८४ ॥ सिलोगो, समुदाया णिज्जइत्ति, थोवं थोवं पडिवज्जइत्ति वुत्तं भवइ, 'चरे' नाम हिंडेज्जा, भिक्खु- गहणेण साधुणो णिद्देसो कओ, साहुणा समुयाणट्ठा पविद्वेण उच्चावयं कुलं सदा पविसियव्वं, 'उच्चं' नाम जातितो णो सारतो, सारतो णो जातीतो, एगं सारतोवि जाइओवि, एगं णो सारओ नो जाइओ, अवयमवि जाइओ एगं अवयं नो सारओ सारओ एगं अवयं नो जाइओ एग जाइओऽवि अवयं सारओऽपि एग नो जाइओ अवयं नो सारओ, अहवा उच्चं जत्थ मणु- भाणि लब्भति, अवयं जत्थ न तारिसाणित्ति, तहप्पगारं कुलं उच्चं वा भवड़ अवयं वा भवउ, सव्वं परिवाडीय समुदाणितव्य, SE ST भण्णति कल्लाणं, सो य संजमो, अणेगं नाम इहलोइयपरलोइयं, जं च. साधूहिँ पूजियं, पूजियं नाम आतिण्णंति पूजितंति वा; अण्णेहि वा साहूहिं पृजिय भण्णइ, 'विउलं अत्थसंजुत्तं' नाम विपुलं विसालं भण्णति, सो य मोक्खो, तेण विउलेण अत्थेण संजुत्तं विउलत्थसंजुत्तं, अत्थसंजुत्तं णाम सभावसजुत्तं, ण पुण णिरत्थियंति, 'कित्तिज्जमाणं सुणेह य' ति । एवं तु गुणप्पेही०' ॥२०३॥ सिलोगो, गुणा अट्ठारससीलंगसहस्साणि ते पेहमाणो णाम सेवमाणो, तहा नागज्जुणिया तु एवं पढति एवं तु अगुण- प्पेही अगुणाणं विवज्जए' अगुणा एव अणं अगुणाणं, अणंति वा रिणति वा एगहा, तं च अगुणरिणं अकुव्वतो, सो य सव्वकालमेव मोक्खहेउमाराहयमाणो तारिसो आराहेइ परिकम्मवितगुणेण मरणंतेवि संपत्ते संवरो णाम संजमो तमाराधयति । किंच-आयरिए०' ॥२०४ ॥ सिलोगो, तेणाधिंगारे वट्टमाणे इमं भण्णइ-तक्तेणे वय० ॥२०५॥ सिलोगो तत्थ तवतेणो णाम-जहा कोइ खमगसरिसो केणावि पुच्छिओ-तुम सो खमओत्ति ?, तत्थ सो पूयासकारनिमित्तं भणति-ओमिति, अहवा भणइ-साहूणो चेव तवं करेंति, तुसिणो सविक्खइ, एस तवतेणे, वयतेणे णाम जहा कोइ धम्मकहिसरिसो वाईसरिसो अण्णेण पुच्छिओ जहा तुमे सो धम्मकहि वादी वा १, पूयासकाराणिमित्तं भण्णइ-आम, तोहिको वा अच्छइ, अहवा भणइ-साधुणो चेव धम्मकहिणो वादिणो य भवंति, एस वयतेणे, रूवतेणे णाम स्वस्सी कोई रायपुत्तादी पव्वइओ, तस्स सरिसो केणइ पुच्छिओ, जहा तुम सो अमुगोत्ति , ताहे भण्णति-आमंति, तुसिणीओ वा अच्छइ, रायपुत्तायो एरिसा वा, एस रूवतेणे, आयारभावतेणे' णाम जहा महुराए कोउहलति जहा आवस्सयचुपणीए स आयारतणो, भावतेणो णाम जो अणभुवगतं किंचि सुत्तं अत्थं चा माणावलेवेण न पुच्छइ, वक्खाणंत वाएंतस्स-वा सोऊण गेण्हइ, एवं तवतेणादि भावोवहयत्तणेण इहलोगे चेव अयसादिदोसा .

उवयोगो अणुत्तरोववाइयाणं, तओ उपरिमगेवेज्जाणं असंखेज्जगुणपरिहाणी, एवं अमंखेज्जगुणपरिहाणीए सेढीए जाव पुढविकाइया ताव भाणियब्यो, तम्हा एगिदियाण उवयोगस्स अणंतभागो निच्नुग्घाडिओ, तओ सो चेव अणंतभागो तेसि मइणाणं सुयणाणं च भण्णइ, तम्हा जं भणसि जहा तेसिं उपयोगो चेव नत्थि, उवयोगअभावेण य तेसिं अजीवत्तं भवतित्ति तं मिच्छा, उवाउत्ति- दारं गतं । इदाणिं ठवणाकम्मित्ति दारं भणति, तं च कंचि अत्थं तारिसं परूवेऊणं अत्तरुइयस्स अत्थस्स परूवणं करेइ एवं. जहा पुंडरीयज्झयणे पुंडरीयं परूवेऊण अण्णाणि मयाणि सियाणि, निन्वयणं च सव्वनयविसुद्धं पवयणमुवदिई, एवमादि ठवणाकम्म भण्णाइ, अहवा ठवणाकम्मे उदाहरणं-जहा एगमि नगरे एगो मालागारो सण्णाइजो पुप्फे घेत्तूण वीहीए एइ, सो अतीव वच्चइओ, ताहे सो सिग्धं वोसिरिऊण सा पुष्फचितिया तस्सेव उवरि पाल्छत्थिया, ताहे लोगो पुच्छइ-किमेयं जेणेत्थं पुष्पाणि छड्डेसि?, ताहे सो भणइ अहं ओलोडिओ, एत्थं हिंगुसिवो णाम, एयं तं वाणमंतरं, हिंगुसिवं नाम वाणमंतरं, एवं जइ किंचि उडाहं पावणियं कयं होज्जा केणइ पमायेणं ताहे तहा पच्छादेतनं जहा पज्जन्ते पवयणुभावणा भवति, एवं जइ किंचिदेव जीवचिताएवि परप्पवायी निग्गहढाणं भणेज्जा तारिसं किंचि भासमाणस्स फलं होज्जा, तत्थ साहुणा तं तस्स वयं भासिज्जमाणमेवऽनहा कायव्वं णयदिट्ठीए जेण परप्पवादी निप्पट्ठपसिणवागरणो भवति, ठवणाकम्मेत्ति दारं गतं । इदार्णि पडप्पण्णविणासी णाम, जहा एगो वाणियओ तस्स बहुगाओ भगिणीओ भागिणेज्जा भाउज्जायाओ य, तस्स घरसमीवे राउलगा गंधव्विया संगीतं करेंति दिवसस्स तिणि वारे, ततो वाणियगमहिलाओ तेण गीतसद्देण तेसुगंधविएसु अज्झोववण्णाओ किंचि कम्गादाणं न करेंति, पच्छा तेण वाणियएण विचिंतित- जहा विणवा एयाउत्ति, को उवाओ होज्ज जहण विणस्संतित्तिका he जन गुणवं, विहरेज्जासि, तिवीम नाम तीर्थकरोपदेशात् सुधर्मस्वामि, न स्वाभिप्रायेण ब्रवीमि । इदाणि-णायंमि गिण्हियव्वे, अगिाण्हयव्वमि चेव अत्थंमि । जइतव्वमेव इइ जो उवएसो सो गयो णाम ॥ १॥ सव्वेसिपि नयाणं बहुवि- हवत्तव्वयं निसामेत्ता । तं सव्वनयविसुद्धं जं चरणगुणहिओ साहू ॥२॥ पिण्डैषणाध्ययनचुण्णी संमत्ता । अथ आचारकथा-धर्मार्थकामाध्ययनं ।। इदाणि भिक्खु भिक्खापविट्ठ जइ कोइ पुच्छेज्जा-केरिसो तुम्ह धम्मोत्ति १, ततो सो तेण भाणियन्वो, जहा-आयरियो उज्जाणे अण्णत्थ वा जत्थ, विइत्ता, तं कहेयव्यं, ततो ते धम्मसोयव्वनिमित्तमागच्छति, एतेण संबंधणागस्स अज्झयणस्स चत्तारि अणुयोगदारा भाणियव्वा, जहा आवस्सगचुण्णीए, नवरं इह नामनिप्फनो महान्तियायारकहा, महंतं णिक्खिवियव्वं, आयारो णिक्खिवियव्यो, कहा निक्खिवियव्वा, एते तिणि जहा खुड्डुयायारकहाए, इत्थ इमा णिदरिसणगाहा भाणियचा, पुव्वं 'जधाय' (जो पुञ्चि० ० २४७) गाहा कण्ठ्या, इदाणिं सुत्ताणुगमे सुत्तं वक्खाणितव्वं, तं अक्खलियं अमिलियं अविच्चामे- लियं जहा अणुयोगदारे तं च इमं सुत्तं- नाणदंसणसंपन्नं, संजमे अ तवे रयं । गणिमागमसंपन्नं, उज्जाणमि समोसढं ॥ सू० २१० ॥ 'ज्ञा अवबोधने' धातुः, अस्य लट् वर्तमाने, 'करणाधिकरणयोश्चेति (पा. ३-३-११७) करणे ल्युट्प्रत्यये टकार, उच्चा- रणार्थः लकारा लिटि प्रत्ययात्पूर्व उदात्तार्थः, 'युवोरनाका' विति (पा. ७-१-१) अनादेशः, अक: सवर्णदीर्घत्वं, ज्ञायते अनेन ज्ञान स्थिते न इति नपुंसकविवक्षायां प्रातिपदिकार्थलिङ्गपरिमाणवचनमाने प्रथमा, तस्य एकवचनं सु, 'अतोऽमिति - कुंकुभरीओ , कलाया पट्टचणया , चउवीस घासतुंडगादि , सासियो राइआतो , तुवरी आढगी , कुलत्था पसिद्धा , धण्णया * - GGER सालि ( सहि) णो पसिद्धा, सट्ठीगा सालिभेओ, कोदवअणुया पसिद्धा, कंगूगहणेण उड्डकंगए गहणं, जे पुण अवसेसा कंगूभेया ते रालओ भण्णइ, तिल्लमुग्गमासा अतसी य एताणि पसिद्धाणि, हरिमन्था कालचणया, तिउडया लंगचनया, णिप्फावा वल्ला, वीसं० ॥ २५६ ।। गाहा, 'संखो तिणिसागुरु० ॥२५७ ॥ गाहा, सुवण्णतउयतंवा पसिद्धा, रययं-रुप्पयं भण्णइ, लोह- सीसगाणि पतीयाणि, हिरण्णं रूवगादि, पासाणग्गहणण वियातिपासाणग्गहणं कयं, 'वहरं' वइरमेव, मणिग्गहणेण जावंति केइ पासाणभेदा एए सव्वे गहिया, मोत्तियपवालसंखा लोगप्पसिद्धा, तिणिसरुक्खोऽवि रयणं, अगरुचंदणा पंसिद्धा, वत्थगहणेण सोत्थियवागयादीणि, अमिलागहणे सव्वेसि उनियाणं गहणं कयं, कठगहणणं सागरुक्खादीणं गहणं कयं, दंता हत्थीणं, चम्मा महिसिगाईणं, वाला चमरीणं, गंधा सोगंधियाणि दन्वाणि दच्चोसही पिप्पिलीमिरियादी, चउवासइविहाणिवि रयणाणि भाण- याणि, इयाणि थावरं भण्णइ-भूमि घरा० ॥ २५८ अद्धगाथा, तिविहं थावरं भवति, 'भूमिघर तरुगणा' इति तत्थ भूमिखरा तिविध-सेतु केतु उभयं, घरं तिविहं-खातं उस्सितं खाआसितं, तत्थ खायं जहा भूमिघरं, उस्सितं जहा पासाओ, खातउस्सितं जहा भूमिघरस्स उपरि पासादो,तरुगणा जहा नालिकेरिकदलीमादी, थावरं गतं । इयाणि दुपदं भण्णइ 'चकारपद्धमाणुस गाधापच्छद्धं, दुपदं दुविहं-चक्कारबद्धं माणुसं च, चक्कारबद्धं णाम सगडरहादीणि, माणुसं पहुसादासभयदादी, गयं दुपदं । इयाणि चउप्पदं भण्णइ, तं दसविधं, 'गावी महिसी उहा अयएलग ॥२५९।। गाथा (गावीमाइआओ) पसिद्धाओ, आसो नाम CREAK सावओत्तिकाऊण सुभदा दिण्णा, पाणिग्गहणं वत्तं, अण्णदा सो भगइ-दारियं घर नेमि, ताहे सो सावओ तं मणइ-तं सव्वं उवासगकुलं, एसा तं नाणुवचिहिइ, पच्छा छोभयं वा लभेज्जत्ति, णिबंधे विसज्जिया, णेऊण जुययं घरं कर्य, सासुयणणंदाओ पदुठाओ भिक्खूण भत्ति न करेइत्ति, अण्णदा ताहिं सुभदाए भत्तारस्स अक्खायं, एसा सेतपडेहिं 'समें संससा, सावओ न सह- हइ, अण्णदा खमगस्स भिक्खागतस्स अच्छिसि कणुओ पविट्ठो, सुभदाए जिभाए सो कणुओ एडिओ, सुभदाए य चीण- पितॄण तिलगो कओ, सो य तस्स खमगस्स निडाले लग्गो, उवासियाहिं सावगस्स दरिसिओ, सावएण पत्तियं, ण तहा अणुव- तइ, सुभदा चिंतेइ--कि अच्छेरयं जं अहं गिहत्थि छोभयं लभाभि १, जे पवयणस्स उड्डाहो एयं मि दुक्खइत्ति. सारनिं काउस्स- ग्गेण ठिया, देवो आगओ, संदिसाहि किं करेमि ?, सा भणइ-एतं मे अजसं पमज्जाहित्ति, देवो भणइ एवं भवउ ' अहमेतस्स नगरस्स चत्तारिवि दाराइं ठपहामित्ति, जा जा पतिव्वया होहिति सा एयाणि दाराणि उग्घाडेहिति, तत्थ तुमं चैव एका उग्घाडिहिसि ताणि कवाडाणि, सयणस्स पच्चयनिमित्तं चालणीए उदगं छोढूण दरिसिज्जासि, ततो य चालणीओ फुसितमवि ण गलेहिति, एवं आसासेऊण निग्गओ देवो, णगरदाराणि अणेण ठइयाणि, णगरजणोय अद्दण्णो, इओय आगासे वाया-भो णाग- रजणा ! मा णिरत्थयं किलिस्सह, जा सीलवती चालणीए से छूढं उदगं न गलइ सा तेण उदगेण दारं अच्छोडइ ततो दारं उग्घडिज्जिस्सति, तत्थ बहुयाओ सेट्टिसत्थवाहादीण धूयासुण्हाओ ण सकेंति पिलियं पलभिऊ, ताहे सुभद्दा सयणं आपुच्छइ, अविसज्जैताण य चालणीए जया उदगं छोणं तेसिं पाडिहेरं दरिसेइ तओ विसज्जिया, उवासिगाओ एवं वोत्तुमाढत्ता- जहा एसा समणपडिलहिया उग्घाडेहिति, ताहे चालणीए उदगं छुळे, न गिलइ, पिच्छित्ता विसण्णा, ततो जणेणं सकारिज्जती तं- अन उवगृहइ आयासोवग्गहं वा करेइ,(मरणतद्भावयो क्रमविपर्यामी वृत्तौ) असंपत्तोगओ।इदाणि संपत्तो इमेण गाहाए पच्छद्धेण गाहाए य भण्णइ, तं०- दिट्टीए संपाओ' अद्धगाथा, हसिअललिअउवगूहिअ० ॥२६४॥ गाथा, चोद्दसविहो संपत्तो, तं०-दिहिसंपातो दिद्विसेवणं सभासो हसितं ललियं उवगृहणं दंतनधनिवातो चुंबणं आलिंगणं आदाणं करणं आसेवणं अणंगकिड्डा य तत्थ दिहिसंपातो नाम जमित्थियाए अंगे दिहिं णिवाडेऊण पडिसाहरणं, दिविसवणं णाम जे दिवीए दिद्धि निवेसयइ, संभासणा नाम दिडिआदि- विगारेहिं भावाणुरत्तं नाउं संभासइ, जहा एयं कज्जं भवउत्ति, हासयं नाम पणए कोवपसादेसु हासो पवत्तइ, ललिय नाम कयाइ जुद्धं कयाइ गंधव्वं कदाइ नझुति एवमादि, अहवा अगुट्ठफोडगादीहिं उवललणातो सहि वा उवललति, उवगृहं णाम परिष्वक्तं, दंतनिवातो णाम दसणेहिं दसणाधरादि लुंपणं, णहनिवाओ णाम जं नहेहिं छेदणं, अहवा नहग्गेहिं थणोदररोमराइमा- दीणं आसुअणं, चुंबणं नाम अवरोप्परतो वदणसमागमो, आलिंगणं णाम ईसित्ति संफरिसणमालिंगणं, आयाणं णाम गहणं, तं च सिरकरचरणथणउदरादिसु भवति, करणं नाम अवाओणीकरणं, जेण वा पगारेणं काउं पाविहिति तं करणं, आसणं नाम मेहुणासेवणं, अणंगकिड्डा नाम जो आसणा-गोसया-पोसयादिसु भवति, संमत्ताय कामकहा। इदाणिमेतेर्सि सवत्ता असवत्तया य भण्णइ, तं०- 'धम्मो अत्थो कामो' ॥ २६५ ॥ गाथा पाठ्या, धम्मत्थं कामादि एगओ पिडिज्जमाणा पडिसवत्तया भवन्ति, अवरोप्परओ विभज्जंतित्ति वुत्तं भवइ, कहं ?, 'अर्थस्य मूलं निकृतिः क्षमा च, कामस्य वित्तं च वपुर्वयश्च । धर्मस्य दानं च दया दमश्थ, मोक्षस्य सर्वोपरमः क्रियासु ॥ १ ॥' नियडी ताव धम्मेण सह विरुज्झइ, दाणदमादीणि अत्येण कामेण य सह विरुज्झति, एत्थं वित्थरओ विरोही भावियब्बो, एवं गिहत्थेसु कुपासंडेसु य विरुद्धा धम्मत्थकामा भवंति, 'जिणवयणं वा एगट्ठा, विउलं ठाणं भावयतीति विउलट्ठाणभावी, विउलठाणभाइस्स, भावयति नाम निव्वत्ततित्ति वुत्तं भवति, विउलट्ठाण- भाइस्स सीलं चरितं वा जिणपवयणं मोत्तुं अन्न न भविस्सति, कह १, जेण हरिहरहिरन्नगन्भसकोलुगादिसु कहावि एसा णत्थि, तत्थ सकाणं ताव सककारणेणं असुते असुते राउले पव्वइए बहाण अकप्पियाणि अणुण्णायाणि, तहा अण्णेसिपि बालो दुक्खंतो वा हिंसादीणि आयरतो अबंधओ, तम्हा कुतित्थियाणं सच्छंदपरिट्ठियाणं संपुण्णस्स अभावो भवइ, इहं पुण जिणसासणे- 'सखुड्डगविअत्ताणं.' ॥ २१५॥ सिलोगो, सह खुड्डहिं सखुड्डगा, वियत्ता नाम महल्ला, तेसिं 'सखुड्डगवियत्ताणं' बाल- बुड्डाणति वुत्तं भवइ, वाही जेसिं अस्थि ते वाहिया, चकारेण अवाहियाणवि गहणं, तेर्सि सवालवुढ्ढाणं वाहियावाहियाणं जे गुणा ते इयाणि भनिहिति, ते तेहिं अक्खंडफुडा कायव्वत्ति, तत्थ तसि पडिवक्खभूता अगुणा भन्नति, तेसु य परिहरिएसु गुणा अखंडफुडा कया चेव, ते इमे- 'दस अहय ठाणाई० ॥ २१६ ॥ सिलोगो, एताई ताई अट्ठारसवाणाईजाइं बालयाए अवरज्झइ, अवरज्झति नाम आयरइ, तत्थ एगतरमवि आयरतो निर्ग्रन्थभावाओ भण्ण(स्स)ति, एस चेव अत्थो सुत्तफासियनिज्जुत्तीए भण्णति, तं०- 'अट्ठारस ठाणाई० ॥ २६९ ॥ गाथा भाणियव्वा, कयराणि पुण अट्ठारस ठाणाई ', एत्थ इमाए सुत्तफासियनिज्जुत्तीए भण्णइ- 'वयछक्क कायछक्कं, अकप्पो० ॥ २७० ॥ गाथा, वयछक्कं रातीभोयणछकाणि वयाणि पंच, काया पुढविकाइय- माइणो छ, 'अकप्पो गिहिभायणं पलियंको गिहिणिज्जा सिणाणं सोहवज्जणं' वजणसदो एतेसु सव्वेसु पत्तेयं पत्तेयं दहव्वो, त०- सोहवज्जणं सिणाणवज्जणं गिहिनिसज्जवज्जणं एवं सव्वत्थ भाणियव्वं, भणियाणि अट्ठारसवि ठाणाणि, जाई अखंडफुल्लाणि कायवाणि, न सो विधी भणिओ जेण विहिणा ताणि अखंडफुल्लाणि कीरंति, अओ वयछक्कस्स ताव विधि भणामि, SERIES वादी उवालभितव्यो. ज एयं कुसत्थं देवाणुप्पिएण जीवस्स अस्थिभावपडिसेहरा उच्चारियं तं जीवस्सेव पभावण, कम्हा?, जम्हा अचेयणा घडादयो भावा जीवभावपडिसेहगाणि सत्थाणि न तरंति उच्चारे, तम्हा जीवस्सेव तं सामत्थं, जं. तुमं एयं कुसत्थं जीवभावपडिसेहगं उच्चारेसित्ति, भणियं च-"जस्सेव पभावुम्मिल्लियाई तं चेव हयकयग्याई । कुमुदाई अप्पसंभावियाई चंदं उपह- संति ॥१॥" उवालंभत्ति दारं गतं । इदाणिं पुच्छा, जहा कोणिएण रण्णा सामी पुच्छिओ-चकवाट्टियो अपरिचत्तभोगा काल- मासे कालं किच्चा कहिं उववज्जंतिी, सामिणा भणिय अहे सत्तमाते उववज्जंति, ताहे भणइ-अहं सत्तमीए न कि उववज्जिस्सामि?. सामिणा भणियं-तुगं छठपुढवीए, सो भणइ-अहं सत्तमीए कि ण उववाज्जिस्सामि?, सामिणा भणियं-सत्तमीए चककट्टी उववज्जति, सो भणइ-अहं किंण होमि. चक्कवड्डी? ममवि चउरासीईरहाईण सयसहस्साणि, सामिणा भणियं-तव रयणाणि नत्थि, ताहे सो कित्ति- माई रयणाई करेत्ता ओयवेउमारद्धो, तिमिसगुहाए पविसिउं पवत्तो, कयमालिएण वारिओ, भणिओ य-चोलीणा चक्कवद्विणो बारसवि, णस्सिाहिसि' तुम, वारिज्जतो न ठाइ य, पच्छा कयमालिएण आहओ, मओ य छडिं पुढविंगओ, एवं बहुस्सुता बज्झा- गमा आयरिया अहाणि हेजणि पुच्छियव्या, पुच्छित्ता य सक्कणिज्जाणि समारियव्वाणि, असक्काणिज्जाणि परिहरियवाणि, भणिय च-"पुच्छह पुच्छावह य पंडिए साहवो चरणजुत्ते । मा मयलेवविलिता पारत्तहियं ण याणिहिह ॥१॥ तहा जीवचिंताए- वि णाहियवादिया भणंति केण हेतुणा देवाणुप्पिया! एवं भणह जहाणत्थि जीवादिया भावा, सोय णं भणेज्ज--अपच्चक्खत्तणेणं, जइ पच्चक्खमेव करयल इव आमलगं दीसेज्जा तो नवीर अहं सद्दहेज्जा, एवं भणतो सो वादी पउिभण्णइ-जदि जं तुम्हारिसेहि चक्खुदंसीहि गोवलभइ तं पत्थि एवं हिमवंतरस पव्वयस्स पलपरिमाणेण गणिज्जमाणस्स पलग्गपरिमाणं पचते न लब्भह, نعلنتعلمتشا - है परट्टाए सन्नियगादिसु परस्स अट्ठाए ओभासइ, 'कोहा' जहा तुमं दासो जुंगितो एवमादि, कोहगहणेण माणमायालोमाधि गहिया, तत्थ माणेणं जहा अबहुस्सुतो भणति बहुस्सुए उ अहमिति, मायाए अलसियत्तणेण पादो दुक्खिस्सइत्ति गामे ण हिंडइ एवमादि, लोभेण जहा कोइ भत्तं घेत्तूर्ण धुवं अण्णं लाभ चेतिमाणो एसणिज्जपि भणइ, इमं मायाए जाहे (अणेसणिज्जंति, अहवा भयओ वितह काऊण पच्छित्तभया न कयमिति, एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाणति हासादिणोऽवि गहिया)गहियं, तओ एते 'हिंसगं, न मुसंबूआ 'हिंसगं' नाम जेण सच्चेण भणिएण पीडा उप्पज्जइ तं हिंसगं,जहा अस्थि ते केऽवि मिया वा पसुया वा दिट्ठार, तत्थ भाणियन्वं-ण पस्सामित्ति, सच्चमेव तं अपि, अपि च न तच्चवचनं सत्यमतच्चवचनं न च, यद् भूतहितमत्यन्तं तत्सत्य- मितरं मृषा, जहा सयं मुसावायं नो ब्रूयात् तहा नोचि अन्नं वयावए, 'एगग्गहणे गहणं तज्जाइयाण' मितिकाउं वदंतमवि अन्नं न समणुजाणेज्जा, किं कारणं ?, भण्णइ-'मुसावाओ उ लोगम्मि, सव्वसाहूहि ॥ २२१ ॥ सिलोगो, जो सो मुसावाओ एस सव्वसाहूहि गरहिओ, सक्कादिणोऽवि मुसावादं गरहति, तत्थ सक्काणं पंचण्हं सिक्खावयाणं मुसावाओ भारियतरोत्ति, एत्थ उदाहरणं- एगेण उवासएण मुसावायवज्जाणि चत्तारि सिक्खावयाणि गहियाणि, तओ सो ताणि भजिउमारद्धो, अण्णेण य भणिओ, जहा-किमेयाणि भजसि ', तओ सो भणइ- मिच्छा, णाहं भजामि, ण मए मुसावायरस पच्चक्खायं, तेसिपि सव्वा- हियया णिच्छिता, एतेण कारगेणं तेसिपि मुसावाओ भुज्जो सबसिक्खापदेहितो, किंच- 'अविस्सासो य भूताणं' मुसावादो भवइ, यथा किमनेन यत्किंचित्पलापिनेति ?, तम्हा एते दोसा जाणिऊण मम्मं सव्वपयत्तेण वज्जेज्जा । मुसावादविरती गता, इदाणि अदिन्नादाणविरती भण्णइ, तं०- चित्तमंतमचित्तं वा०॥ २२२ ॥ सिलोगो, चित्रं नाम चेतणा भण्णइ, सा च 5 'बिडमुन्भेइमं लोणं० ॥ सिलोगो, तत्थ लोणं दुविध, तं०- विडं च उन्भेइमं च, तत्थ बिलं (९) गोमुत्तादीहिं पविऊण कित्तिमं कीरइ, उन्भेइमग्गहणेण सामुदादीण गहणं कयं, अहवा बिलग्गहणेण फासुगलोणस्स गहणं कयं, उन्भेइमग्गहणेण अफासु- गस्स लोणस्स, तेल्लं लोगपसिद्धं, सप्पी घयं भण्णइ, फाणियगहणेण सव्वस्स गुडस्स गहणं कयंति, एतेर्सि लोणादीणं गहणं सारोऽधवा आधारोत्ति गहिऊण कयांत, एताणि अविणासिदव्वाणि न कप्पति, किमंग पुण रसादीणि विणासिदवाणित्ति , एवमादि मणिधिं न ते साधवो भगवन्तो णायपुत्तस्स क्यणे रया इच्छंति, 'सान्निधि' नाम एतेसिं दव्वाणं जा परिवासणा सा सन्निधी भण्णति, परिवासंतस्स य इमे इमे दोसा भवन्ति-लोहस्सेस अणु० ॥ २२७ ॥ सिलोगो, अणुफासो नाम अणुभावो भण्णति, जहा सुकालाणुफासो, एवं एसोऽवि लोभाणुभावोत्त वुत्तं भवति, मन्त्रणाम तित्थंकरो वा एवमाह-जहा जमेताणं बिल- मुम्भेइमादीणं सन्निही णामेसो महालोहाणुफासो मन्नामित्ति, अन्नतरं णाम तिलतुसतिभागमेतमवि, अहया अन्नयरं असणादी, अविसद्दो संभावणे चट्टइ, किं सम्भावयति ?, जहा जइ ताव थोवमवि असणाइ गेण्हमाणे दोसाणमायतणं भवति, किं पुण जे बहु गेण्हति ? सव्याणि वा असणादीणि गिण्हति ? एतं सम्भावयति, 'जे' ति अविससिताणं गहणं भवति, सिया कदापि, सण्णिहिं कामयतीति सन्निहिकामी, गिह जेसिं अस्थि ते गिही, पनइयावि होऊण गिही २ गिहतुल्ला वा, आह--जइ ताव लव- णाईणं संचएणं गिही भवइ तो कहं वत्थादी गिण्हमाणा साधुणो गिहिणो प भविस्संति ?, भण्णइ-जंपि वत्थं व पायं वा० ॥ २२८ ॥ सिलोगो, जमितिसदो निद्देसे वट्टइ, अविसहो संभावणे, किं सम्भावयति ?, वत्थादीणं निरत्थयगहणेण दोसा भवंति संजमाणुपालणत्थं लज्जानिमित्तं वा घेप्पमाणाणि ण दोसकराणि भवंति एवं संभावयति, वत्थपाया पसिद्धा, कंबलग्गहणेण SARGORIES LIMILLCBREALM COM पावयणियं कज्जं णाऊण तहारूवं सावज्जंपि कज्जेज्जा जहा उलुगेण सो परिधाइओ मोरीनउलीवाराहिएचमाइआहिं विज्जाहिं सो विलकुखीकओ, एवमादि, अधम्मजुत्तेत्ति दारं गतं । इदाथि पडिलोमेत्ति दारं, तत्थ अभयपज्जोया उदाहरणं, एकेश हिओ अवरेण पडिहिओ, एवं अक्खाणयं जहा जोगसंगहेसु सिक्खाए तहा चेवं भाणियव्वं, एवं विज्जाएवि, जइ कोऽपि परप्पवादी भणेज्जा-मम दो रासी, तत्थ भणितव्वं ण याणसि, तिणि रासी, ततियं रासि ठावित्ता पच्छा वसव्वं-दो चेव रासिणो, मया एयस्स बुद्धिं परिभूव भाणियं जहा तिष्णि रासी एवमादी, पडिलोमेत्ति दारं । इदाणिं अत्तुवन्नासे, जहा एगस्स रण्णो तलायं सव्वर- ज्जस्स आहारभूयं, तं च तलायं वरिसे२ भरियं भिज्जइ, ताहे राया भणइ-को सो उवाओ होज्जा ? जेणऽयं न भिज्जेज्जा; तत्थ एगो कविलिओ मणूसो भणइ-जइ नवरं महाराय ! एत्थ पिंगलो कविलियातो से दाढिया से सिस्से कविलयं, से जीवंतओ चेव जीम ठाणे मिज्जइ तमि ठाणे निक्खिप्पड़ तो नवरं न भिज्जइ, पच्छा कुमारामच्चेण भणिय-महाराय ! एसो चेव परिसो जारिसं भणइ, एरिसो नत्थि अण्णो, पच्छा सो तत्थेव निक्खाओ मारित्ता, एवं एरिसं न भणितव्वं जं अप्पवधाए भवइ । तहा जीव- चिंताएवि ण तारिसं साहुणा भणियव्वं जेण दुस्साहिओ वेयालो इव अप्पणो चेव वहाए भवई, एत्थ निदरिसणं जहा कोऽवि भणेज्जा-एगिंदिया सजीवा, कम्हा ?, जेण तेर्सि फुडो उस्सासनिस्सासो दीसइ, दिलुतो घडो, जहा घडस्स निज्जीवत्तणेण उस्सासीनस्सासो नत्थि, ताण उस्सासनिस्सासो फुडो दीसइ, तम्हा एते सज्जीवा, एवमादीहिं विरुद्धं न भासितव्वं, अत्तु- वण्णासो नाम दारं गयं । इदाणि दुरुवणीतत्ति दारं, तत्थ उदाहरणं-तच्चण्णिओ मच्छे मारेंतो रण्णा दिहो, ताहे रण्णा भणिओ-कि मच्छे मारेसि, तच्चण्णिओ भणइ-अवीलकं न सकेमि पातुं, अरे तुम मज्जं पियसि, भणइ-महिलाए अत्थिओ न लहामि % पत्तेयबुद्धजिणकप्पियादिणो सो अधियो भवति 'संरक्षण परिग्गहो' नाम संजमरक्खणणिमित्तं परिगिण्हंति, ण दप्पपरि- भूसणादिणिमित्तंति। किंच-'अवि अप्पणोऽविदेहम्मि तेहिं भगवतेहिं, ते हि भगवंतो सदेहेवि नायरंति ममाइयं णायरंति'नाम न करेंति, 'ममाइयं ' ममतं, ते को बाहिरे उवगरणे मुच्छं करहिंति ?, अमुच्छ्यिस्स परिग्गहो कहं भविस्सई १, जहेव सरीरं धम्मसाहणत्थं अमुच्छिया धारयति तहा वत्थादीणिवि । परिग्गहविरई गया, इयाणि राईभोयणविरती भण्णइ, तं०-'अहो निच्चं तवो कम्मं० ॥२३१॥ सिलोगो, अहो सदो तिसु अत्थेसु वइ, तंजहा-दीणभावे विम्हए आमंतणे, तत्थ दीणभावे जहा अहो अहमिति,जहा विम्हए अहो सोहणं एवमादी,आमंतणे जहा आगच्छ अहो देवदत्तति एवमादि, एत्थ पुण अहोसदो विम्हए दहन्यो, गणधरा मणगपिता वा एवमाहु-जहा अहो कह'निच्चंतवो कम्मति णिच्चं नाम निययं तवोकम्म'तवो कीरमाणो, कथं तवो भवति? 'सव्वबुद्धोहिं वणियं' वणियं नाम वणियंति वा देसियंति वा एगट्ठा, किंच तेहिं वणियं १, भण्णइ 'जा य लज्जासमा- वित्ती' 'जा' इति अविसेसिया, चकारो साक्खे, अस्थि च वृत्ति, किमवेक्वइ, ? जमेगभत्तं उरि भण्णिहिति एतं अवेक्खइ, लज्जा संजमो भण्णइ, जाए वित्तीए सो संजमो स समो भण्णइ, न विरुज्झइत्ति वुत्तं भवइ, किं च-' एगभत्तं च भोअणं एगस्स रागदोसरहियस्स भोअणं अहवा इकवारं दिवसओ भोयणंति । अहो राईभोयणे को दोसो १, इत्थ भण्णइ--'संतिमे सुहमा पाणा० ॥ २३२ ।। सिलोगो, 'संति' नाम विद्यन्ते, इमे नाम जे पच्चक्खमेवोपलब्भन्ते, सुहुमा, तसा थावरा य, तत्थ तसा कुंथुमाई, थावरा बीयपरागादी, 'एगग्गहणेण गहणं तज्जातीयाण'मितिकाउं सुहुमग्गहणेण बादराणवि, तसाणं गधणेण वणप्फइमाई गहिया, सो ताणि सुहुमवादराणि पाणाणि राओ अपासंतो कथमेपणीयं चरिष्यतीति ?, एपणीयं IAN -RROS है (ठाउं), महिलावि ते?, भणइ-जाय पुत्तभंडं कहं छड्डेमि?, पुत्तावि ते?, भणइ-किं खु खत्ताई खणाति?, खत्तखाणओवि से, अण्णं किं खोडिपुत्ताणं कम्म ?, खोडिपुत्ताऽवि से, किहई कुलपुत्तओ बुद्धसासणे पन्वयइ?, एरिसं न भणियव्वं जेण अप्पाणतो भंडाविज्जइ पवयणं च उब्भाभिज्जइ । तहा जीवचिंताए वादिणा तहा भणितव्वं वादे जेण न जिव्वइ परवाइणा, दुरुवणीतंति दारं गयं, आहारणतहोसेत्ति दारं सम्मत् । इदाणिं उवण्णासोवणयणेत्ति दारं, से य चउविहे पण्णत्ते,तव्वत्थु अन्नवत्थु पडिणिभे हेऊ, तत्थ तव्वत्थुए उदाहरणं-एगमि देवकुले कप्पडिया मिलिया, भणति-केण भे भमंतेहिं अच्छरियं किंचि दिटुं, तत्थ एको कप्पडिओ भणइ-मए दिठंति, जइ पुण एत्थ समणोवासओ नत्थि तो साहामि, तओ सेसएहिं भाणयं-नत्थि समणोवासओ, पच्छा सो भणइ-मए हिंडतेण पुव्ववेतालीए समुद्दस्स तडे रुक्खो महइमहंतो दिट्ठो, तस्सेगा साहा समुद्दे पइडिया, एगा थले, तत्थ जाणि पत्ताणि जले पडति ताणि जलचराणि भवंति, जाणि थले ताणि थलचराणि भवंति, ते कप्पडिया भणति-अहो अच्छेरयं देवेण भट्टारएण निम्मितंति, तत्थेगो सावओ कप्पडिओ सो भणइ-जाणि मज्झे पति ताणि कि भवंति ?, ताहे सो खुद्धो भणइ-मया पुव्वं चेव भणियं-जइ सम्वगो नत्थि तो कहेमि, एवं कुस्सुईसु आघविज्जंतीसु तत्तो चेव ताओ चेव वत्थूओ किंचि वत्तव्यं जेणं तुहिका भवंति। तहा जीवींचताएवि जाहे नाम कोवि वइसेसिगायो भणेज्जा-जहा एगंतेणेव निच्चो जीवो, कम्हा ?, जम्हा अरूवी जीवो, एत्थ दिलुतो आगासं, जहा आगासं अरूवी तं च निच्चं दीसइ तहा जीवोवि अरूवि सोवि निच्चो भविस्सइ, तम्हा निच्चो जीवोत्ति. एत्थं सो भण्णइ-जं अरूवि तं निच्चं भवइ तं कह उकोचणआउंटणपसारणगमणादीणि कम्माणि, ताणिवि अरूबीणि अह अपुन्वाणि, तम्हा अणेगीतगो एम हेउत्तिकाऊण विरज्जइ, तब्वत्थुएत्ति दारं गतं । इदाणिं तदण्णवत्थुएत्ति . मिलोगो,पुडविकार्य विविहं अणेगप्पगारं हिंसंतो भण्णइ तन्निसिया आउकायादि थावरे विहिंसति तुसद्दो विसेसणे, किं विसेसयति', न केवलं सचित्तमेव पुढवि हिंसेज्जा, किंतु इतरमवि हिंसेज्जा, जहा य सचित्ताए पुढविए हिंसिज्जमाणिए थावरा जीवा आज- फायादि तण्णिस्सिता हिंसिज्जति तहा अचित्ताएवि एवं विसेसयति, न केवलं सचित्तं वा पुढवि हिंसमाणो थावरा हिंसति, किंच -तसे बेइंदियाई अणेगप्पगारे चक्खुसाऽचक्खुसे हिंसति । 'तम्हा एअं विआणित्ता० ॥ २३७ ॥ सिलोगो,, पुढविक्कायविरतीगता। इदाणि आउकायविरईएऽवि तिहं सिलोगाणं एस चेव अत्थो, नवरं आउकायं० ॥२३८॥ २३९ ।। २४० ॥ आउफायाभिलावो भाणियो, एवं आउक्कायविरई गया। इदाणिं तेउक्कायविरई भण्णति, तं, 'जायतेअं०' ॥ २४१ ॥ सिलोगो, जायतेजो जायते तेजमुप्पत्तीसमकमेव जस्स सो जायतेयो भवति, जहा सुवण्णादणं परिकम्मणाविससेण तेयाभिसंबंधो भवति, ण तहा जायतेयस्स, नकारो पडिसेधे वढ्नुति, इच्छा रुई भण्णति, लोइयाणं पुण जं हुयइ तं देवसगास(पावइ) अओ पावगो भण्णइ, तमेरिसं पावगं भगवंतो साधयो नो इच्छंति जालित्तएत्ति। ' तिक्खमन्नयरं सत्थ' मिति, सासिजड़ जेण तं सत्थं, किंचि एगधारं दुधारं तिधारं चउधारं पंचधार, सव्यतो धारं नत्थि मोत्तुमगणिमेगं, तत्थ एगधार परसु, दुधारं कणयो, तिधारं असि, चउधारं तिपडतो कणीयो,पंचधारं अजाणुफलं, सवओ धारं अग्गी, एतेहिं एगधारदुधारतिधारचउधारपंच- धारहिं सत्थेहि अण्ण नत्थि सत्थं अगणिसत्थाओ तिक्खतरमिति, सन्चओवि दुरासयं नाम एतं सत्यं सवतोधारत्तणेण दुक्ख- माश्रयत इति दुराश्रयं, कहं पुण दुरासयं?, 'पाइणं पडिणं वावि० ॥ २४२ ॥ सिलोगो, तत्थ पडिणं अवरं, सेसाणि पसि- द्वाणि, एतेसु पुब्बावरेसु उड्डे य विदिसासु य ' अहे दाहिणओ' णाम विणासयति, न केवलं पाईणाइसु डहइ, किन्तु उचरओ- CH दारं, जहा कोइ आरोडणनिमिर्च मणिज्जा-जस्स वादिणो अण्णो जीवो अण्णं सरारं सस्स एगो भवइ-कहं जो य सो अण्णसद्दो एस तुल्लो जीवेहि वडाइ सरीरेवि, तुल्लत्तणण अण्णसहस्स जीवसरीराणं एगत्तं भवइ, एवं चोदितो पक्खे तज्जीवतस्सरीरवाइणा इमो भाणियचो, जइ अण्णसद्दतुल्लत्तणेण जीवसरीराणं एग ( तो सव्वभावाणं एग ) भविस्सइ, कही, जहा अण्णे परमाणू अण्णे दुपएसिए खंधे अण्णे देवदत्ते भवइ एवं अण्णसद्दो सबभावेसु भवइ, ता कि अण्णसहो सव्वभावेसु वइत्तिकाउं सव्वभावा चेव एगीभवंतु ?, तम्हा सिद्ध अण्णो जीवो अण्णं सरीरंति, तदण्णवत्थुएत्ति दारं गयं । इदाथि पडिनिभेत्ति दारं, तत्थ उदाहरणं---एगम्मि नगरे एगो परिव्वायओ सोवण्णण खोरएण गहिएणं हिंडति, सो भणइ-जो ममं असुयं सुणावेइ तस्स एवं देमि खोरयं, तत्थ एगो सावगो, तेण भणियं--'तुज्झ पिया मज्झं पिये, धारेइ अणूणयं सयसहस्सं । जइ सुतपुव्वं दिज्जउ, अह न सुयं खोरयं देहि ॥ १॥ एवं एरिसे कज्जे उप्पण्णे एरिसगं (वत्तव्वं, जीवचिंताएवि एसो भणइ-) जं अस्थि जीवो, सो वत्तव्यो- जं अस्थि तं जीवो भवइ, एवं घडाइणोवि भावा अत्थि, ते जीवा भविस्संति, एवमादी पडिणिभं भण्णइ । इदाणिं हेऊ, सो चउन्विहो पण्णत्तो, तं०-जावतो थावओ वंसओ लूसओ, तत्थ यावकस्य का रूपसिद्धि , यु मिश्रणे धातुः, अस्य भूवादयो धातव (पा. १-३-१) इति धातुसंज्ञायां प्रत्ययाधिकारे 'ण्वुल्तृचा' (पा. ३-१-१३३) विति ण्वुल् प्रत्ययः, अनुबंधलोपे 'युवोरना- का' (पा. ७-१-१) विति अकादेशः, मिदेर्गुण (पा. ७-३-८२) इति वर्तमाने 'अचामङ्किती' (पा, ७-२-१९६ अचो रिणति) ति वृद्धिः, आवादेशस्य परगमनं यावकः, तत्थ जावए एगो गोहो जवे किणइ, ताहे अण्णेणं पुच्छिज्जइ-कि मुल्लेणं किणसि ?, भणइ- मुहियाए न लहामि । तहा जीवचिंताएवि जइ कोई भणेज्जा-कह जीवो न दीसइ १, जम्हा अणिदियगिज्झो तेण ण दीसइति ।

, इमेहि उदीरति, तं. 'तालिअंटेण पत्तेण०॥ २४६ ॥ सिलोगो, तालियंटादीणि जहा छज्जीवणियाए, न केवलं तालियंटा- दीहिं वाउकायं न उदीरयंति, किन्तु-'जपि वत्थं व पायं वा, कंबलं पायपुंछणं० ॥ २४७ ॥ सिलोगो, जमवि वत्थादि तेणावि वाउजीवसंपाइमरक्खणहा णो वाउकायं अविहिपक्खोडणादीहिं उदीरंति भगवंतो साधवो, किन्तु जयणाए परिभोग- परिहारेण धारणापरिहारेण य परिहरन्तीति । तम्हा एअं विआणित्ता, दोसं दुग्गइवड्डणं । वाउकायसमारंभ, जाव- जीवाइ वज्जए॥ २४८ ॥ सिलोगो कण्ठयः, वाउकायविरती गता । इदाणिं वणप्फइकायविरई भण्णइ,तं०- वणस्सई न हिं- संति०॥ २४९ ॥ सिलोगो, 'तम्हा एअं विआणित्ता० ॥ २५१॥ सिलोगो, एएसि सिलोगाणं अत्थो जहा पुढविका- यस्स, एवं तसकाएवि तिण्हवि सिलोगाणं वक्खाणं भाणियव्वं । 'तसकायं०॥ २५२ ॥ २५३ ॥ २५४ ॥ जहा पुदविकाए, कायछक्कं गतं, गया य मूलगुणा, इदाणिं उत्तरगुणा, अकप्पादिणि छट्ठाणाणि, ताणि मूलगुणसारक्खयभूताणि, तं ताव जहा पंच- महन्वयाणं रक्खणनिमित्तं पत्तेयं पंच पंच भावणाओ तह अकप्पादीण छठाणाणि वयकायाणं रक्खणत्थं भाणियाणि, जहा वा गिहस्स कुड्डकवाडजुत्तस्सवि पदीवजागरमाणादि रक्खणाविसेसा भवन्ति तह पंचमहव्वयजुत्तस्सवि साहुणो तेसिमणुपालणत्थं इमे उत्तरगुणा भवन्ति, तत्थ पढमं उत्तरगुणो अकप्पो, सो दुविधो, तं०-सेहट्ठवणाकप्पो अकप्पट्टवणाकप्पो य, तत्थ सेहवणा- कप्पो नाम जेण पिण्डणिज्जुत्तीण सुता तेसु आणियं न कप्पइ भोत्तुं, जेण सेज्जाओ ण सुयाओ तेण वसही उग्गमिता ण कप्पड़, जेण वत्थेसणा ण सुया तेण वत्थं, उडुबद्ध अणलाण पन्नाविज्जति, वासासु सव्वेऽपि, अकप्पठवणा गया, कप्पो इमो, जहा- जाई चत्तारि भुज्जाई, इसिगाऽऽहारमाइणि । ताई तु विवज्जतो, संजमं अणुपालए ॥ २२५ ॥ (सूत्रं ) Kok इदाणिं इत्थं चेव जावए वितियं उदाहरण-एगो वाणियगो भज्ज गहिऊण पच्चंत गओ, 'पाएण खीणदव्वा धणियपरद्धा कया- वराहा या पञ्चतं सेवते पुरिसा दुरहीयविज्जा य ॥१॥ सा य महिला उम्भामिया, एगमि पुरिसे लग्गा, तं वाणियगं 'सा- गारियं चिंतऊण भणइ-वच्च वाणिज्जेण, तेण भणिया-किं घेत्तूण वच्चामि , सा भणइ-उछलेंडियाओ घेतूण वच्च उज्जेणिं, पच्छा सो सगडं भरेत्ता गओ उज्जणि, ताए भणिओ य-जहा एकेकियं दीणारेण देज्जासत्ति, सा चिंतइ-वरं खु चिरं खि-पंतो अच्छउ, तेण ताओ वीधीए उड्डियाओ, कोइ न पुच्छइ, मूलदेवेण य दिडो पुच्छिओ य, सिहं तेण, मूलदेवेण चिीतयं-जहा एस वराओ महिलाए छोभिओ, ताहे मूलदेवेण भण्णइ-अहमेताउ ते विकिणामि जइ ममवि मुल्लस्स अद्धं देहि, तेण भणियं देमित्ति, अन्भुवगते पच्छा मूलदेवेण स हंसो जाएऊण तत्थ विलग्गिऊण आगासेणं उप्पइओ, नगरस्स मज्झे थाइऊण भणइ-जइ चेडरूवस्स गलए उद्यलिंडिया न बद्धा तं मारेमि, अहं देवो, पच्छा सव्वलोएण भीएण दीणारिकाओ उदलेंडियाओ गहियाओ विफियाओ य, ताहे तेण मूलदेवस्स अद्धं दिण्णं,मूलदेवेण य सो भण्णइ-मंदभग्गः तव महिला धुत्ते लग्गा, ताए तव एयं कयं, न पत्तियइ, मूलदेवेण भण्णइ-एहि वच्चामो जा तए दरिसेमि जइ न पत्तियास, तो गया, अण्णाए लेसाए वियाले ओवासो मग्गिओ, ताए दिण्णो, तत्थेगमि पएसि ठिया. सो धुत्तो आगओ, इयरीवि धुत्तेण सह पिबेउमारद्धा, इमं च गायइ-'इरि मंदिर पत्तहारओ महु गयउ कंतो वणिजारओ। वरिसाण सतं च जीवओ मा घर जीवंतु कयाइ एयउ॥१॥', मूलदेवो भण्णइ-कयलीवणपत्तवेढिया, एई भणामि देना मद्दलएण गिज्जई सुणेह मुहुत्तमेव ॥१॥ पच्छा मूलदेवेण भण्णइ-किह धुत्ते ?, तओ पभाए णिग्गंतूण पुणरवि आगओ, वीय पुरओ ठिओ, सा सहसा संभता अभुडिया, तो खाणपियणे वट्टते तेण वाणिएण सव्वं तीए गीइपज्जतयं R राब सीतोवएण परिरभे (सीओदगसमारम्भे (ह०) ॥ २६०॥ सिलोगो, एतेसु भायणेसु संजता समुदित्तिकाऊण ते यागा- रत्था सीएण उदगेण पक्खालेंति, सीतग्गहणेण सचेयणस्स उदगस्स गहणं कयं, समारंभग्गहणेपा सो चेव पक्खालणादि दोसो घेप्पड़, 'मत्तधोअणछडणे नाम तत्थ मत्तं-भायणं भपणइ, तं मत्तं धोविऊण जत्थ छडेइ तत्थविधाएइ, अहवा-धोवणमेव छडणं, तत्थ पुन्चण्णत्थं तं छड्डेऊण देंति, 'जाणि' ति अणिदिवाणं गहणं, छण्णसद्दो हिंसाए हट्टइ, भूयाणि नाम पाणाणि वा भूयाणि वा एगहा, 'से' त्ति आणिहिस्स असंजमस्स गहणं कयं, सो य इमो-जेण आउकारण धोव्वति सो आउकाओ विराहिओ भवति, कदापि पूयरगादिवि तसा होज्जा, धोवित्ता य जत्थ छडिज्जति तत्थ पुढविआउतेउहरियतसविराहणा वा होज्जा, वाउकाओ अत्थि चेव, अजयणाए वा छद्धिज्जमाणे वाउकाओ विराहिज्जइ, एवं छण्हं पुढविमाईणं विराहणा भवति, एसो असंजमो तित्थगरेहिं दिट्ठो। किंच- 'पच्छेकम्मं पुरेकम्मं ॥ २६१ ॥ सिलोगो, पच्छाकम्मं जमिदाणिं हेट्ठा भाणयं, 'पुरेकम्म' पुन्वमेव संजयहाए धाविऊण ठवेति, अह्वा पच्छाकम्मं भुजंतु ताव समणा वयं पच्छा भोक्खामो ततो भोक्खीत साधवोत्ति एवं उस्सक- यंतस्स पुरेकम्मं भवति, सियासहो आसंकाए वट्टइ, जहा कदापि एते पच्छाकम्मपुरकम्माइ दोसा भवेज्जत्ति तत्थ न कप्पा । किंच 'एअमदं न भुंजंति' एयसद्दो पच्चक्खीकरेइ, जम्हा एस पच्छाकम्मादिदोससमुदयो भवति तम्हा भगवंतोपि णिग्गंथा गिहिभायण ण झुंजंति, आसंदिग्गहणेण आसंदिगहणं कतं, पलियंको पल्लंको भण्णइ, आसालओ नाम ससावंगमं । सावट्ठभ) आसपा, तत्थ किर अवठ्ठा आवणि नाणिगा ववहरंति, अनेसु वा एवमादिसु 'अणायरियमज्जाणं'ण आयरियं अणाचिनति वुत्तं भणइ, अज्जा आयरिया भण्णति, अहवा, अज्जा--उज्जुयं भण्णइ, आसणं उववेसणं, सयणं सुवणं भषणइ । अहवा इदाणं इमं सुत्तं भवइ- संभारिय, उवालद्धा य, एवं सीसोवि केई पयत्थे असदहतो विज्जादीहिं देवयं आकंपयित्ता सहावेतन्यो, तहा वादीवि कुत्तियाव- णादीहिं णिज्जिणियन्वो जहा सिरिगुत्तण छलूकयो, गओ यावकः । इदाणिं थावका, स्थापकस्य का रूपसिद्धिा, छा गतिनिवृत्ती धातुः, 'धात्वादे.पः स' (पा. ६-१-६४) इति सकारादेशः, निमित्ताभावे नैमित्तिकस्याप्यभावः ठकारस्य थकार स्था, भूवादयो धातव (पा. १-३१) इति धातुसंज्ञा, अस्य विग्रहः-तिष्ठति कश्चित् तिष्ठतमन्योऽनुप्रयुक्ते तिष्ठ तिष्ठेत्येवं विगृह्य हेतुमति चे- (पा. ३:१-३६) ति णिच् प्रत्ययः, अनुबंधलोपे कृते 'अर्तिहीब्लौरीक्नूयीक्ष्म्याय्यातां पुग् णा' (पा ७-३-३६) विति पुक, अनुबंध- लोपे 'युवोरनाकाविति' (पा.७-१-१) अकादेशः, णेरनिटी (पा.६-४-५१) ति लोपः, परगमनं, स्थापकः । इदाणिं प्रातिपदिकार्थः, लिंगपरिमापावचनमात्रे प्रथमा सु उकारलोपः रुत्वं विसर्जनीय स्थापका, जहा एगो परिवाययो भण्णइ, अहं लोगमझ जाणामि, तत्थेगेण सावगेण भण्णइ-कयां लोगभझं?, ताहे सो परिवायओ एगमि भूमीपएसे खीलयं निखीणचा भणइ-एयं लोगमझ, पुणो अण्णत्थ पुच्छिओ, तत्थवि खीलयं निहणित्ता भणइ-एयं लोयम, पुणो अण्णत्थ पुच्छिओ, तत्थवि खीलयं णिहीणता भण्णइ- इमं लोगमज्झं, एवं सो सावगो तेण समं अण्णाए लेस्साए वच्चइ, सोविय चउसुवि दिसासु खीलं णिहणिऊणं भणइ-एयं लोग- मज्झं, जत्थ जत्थ कोई पुच्छइ तहिं तहिं सो खीलयं निहणिऊण भणइ-एयं लोगमज्झं, ततो सावएण भणिओ-जइ पुव्वाए पडि साए लोगमझ तो अवराए दिसाए ण जुज्जइ, एवं पुव्यावरविरुद्धभासियत्तणेण फुडो मुसावादो भवइत्ति, सो तेण सावएण निरुत्तरी कओ। एवं जीवचिंताएवि साहुणा तारिसं भाणियव्वं तारिसो गेण्हिऊण यव्यो जस्सं पुरो उत्तरं चेव दाउं नं तरह जेण पुव्वावरविरुद्धदोसो य न भवइ, एवं स्थावकः ॥ इदाणिं वंसगो-व्यंसकस्य का रूपसिद्धिः? 'असि समाधाने' धातुः चुरादौ कया, दसिया वलिया, आगलियं, सेवि जा गिण्हामि ताहे मारिज्जेज्जा, एवं पाणाण अवधे वधो भवति, वणीमगपडिग्याओं य इमेण पगारेण होज्जा, सो ताए समं उल्लावेइ, तत्थ य वहवे भिक्खायरा एंति, सा चिंतति- कहमेतस्स सगासाओ उद्वेहामित्ति अपत्तिय से भविस्सति, ताहे ते अतित्थाविज्जति, तत्थ अंतराइयदोसो भवति, ते तस्स अवणं भासंति, 'पडिकोहो य अगारिणं' समंता कोहो पडिकोहो, समंता नाम सव्वत्तो, तकारडकारलकाराणामेयत्तमितिकाउं पडिकोहो पढिज्जइ, सो य पडिकोधो इमेण पगारेण भवति-जे तीए पतिससुरपुत्तादी ते अपडिगणिज्जमाणा मण्णेज्जा-एसा एतेण समणएण पंसुलाए कहाए अक्खित्ता अम्हे आगच्छमाणे वा भुक्खियतिसिए वा णाभिजाणइ, न वा अप्पणो णिच्चकरीणज्जाणि अणुढेइ, अतो पडिकोथो अगारिणं भवइ । किंच-'अगुत्ती बंभचेरस्स' ॥२६॥ सिलोगो, इत्थीणं अंगपच्चंगेसु दिहिनिवेसमाणस्स इंदियाणि मणुनाणि निरिक्खंतस्स बंभवतं अगुत्तं भवइ, जाओ संकाणिज्जाओ, इत्थी वा पप्फुल्लवयणा कडक्खविक्खित्तलोयणा सीक- ज्जेज्जा, जहाँ एसा एयं कामयति, चकारेण तथा सुभणियसुरूवादीगुणेहिं उववेतं संकेज्जा, उभयं व संकेज्जा, जम्हा एते दोसा 'कुसीलवड्डणं ठाणं दूरओ परिवज्जए कुच्छियं सीलं जीम ठाणे वड्डइ त कुसीलवड्डणं,दूरओ साहुणा परिवज्जियव्वमिति । इयाणिं एताण चैव अववातो भण्णति--'तिण्हमन्नयरागस्स० ॥ २६८ ॥ सिलोगो, तिण्ह इति संखा, अन्नतरातस्स नाम जे इदाणि तयो भणिहिंति तेसि, अन्नतरस्सत्ति जस्स अविसेसियगहणं, ते य इमे तिण्णि, तं०-जराभिभूओ 'वाहिअस्स तवस्सिणो' त्ति अभिभूयग्गहणं जो अतिकट्ठपत्ताए जराए वज्जइ,जो सो पुण वुड्डभावेऽवि सति समत्थोण तस्स गहणं कयंति, एते तिन्निवि न हिंडावि- ज्जंति,तिनि हिंडाविज्जति सेधो अत्तलाभिओ वा अविकिहतवस्सी वा एवमादि, तिहिं कारणेहिं हिंडेज्जा,तेसिंच तिण्हं णिसज्जा अणु- न घेव भणिया, दव्वभावभासा गया । इयाणिं सुतभावभासा भणह, ते च-'सुअधम्मे पुण तिविहा' ।। २८१ ॥ अद्धगाथा, जा सुतधम्मोवउत्तस्स भासा सातिविधा-सच्चा मोसा असचमोसा, सच्चा इमेण गाहापच्छद्धेण भण्णइ-जं सम्म- दिट्टी सुते उवउत्तो भासं भासइ सा णियमा सच्चा । इयाणि मोसा भण्णइ, तं०- 'सम्मदिट्ठी उ सुंअंमि० ॥२७२॥ गाथा, सो चेव सम्मद्दिडी सुते अणुवउत्तो जया अहेउज्जुत्तं भासइ तया मोसा भण्णइ, जहा तंतूहि घडो निप्फाइज़्जइ मट्टियांपिंडाओ पडो एवमादि मोसा, सा सम्मद्दिहिस्स भवति, मिच्छादिट्टी पुण उवउत्तो अणुवउत्तो वा चविपि भासं भासमाणों मोसा- मेव भासइ, कहं ?, तस्स वयणं उम्मत्तवयणमिव सचासच्चत्तणेण अप्पमाण भण्णइ । इयाणिं असच्चामोसा भण्णइ, तं-'हवइ उ असच्चमोसा०' ५ २८४ ॥ गाथा, सच्चा मोसा य, एतातो दोऽवि भासाओ चरित्ते भवंति, तत्थ सच्चा नाम जं भासं भासंतस्स सच्चं मोसं वा चरित्तं विसुज्झइ, समावि सा सच्चा भवति, जं पुण भासमाणस्स चरित्तं न सुज्झति सा मोसा भवति, अथवा जं भासं भासमाणो सचरित्तो भवति सा सच्चा, जं भासं भासमाणो सो अचरित्तो भवइ सा मोसा, असच्चामोसा एवं दुविहा भण्णइ, वयं गतं। इयाणिं सुद्धी भण्णइ 'णामंठवणासुद्धी० ॥२८५॥ गाथा, चउबिहा सुद्धी भवइ, तंजहा णामसुद्धी ठवणसुद्धी दव्वसुद्धी भावसुद्धित्ति, तत्थ नामठवणाओ गताओ । दव्वसुद्धी इमा, तंजहा-तिविहा उ (य)दव्व- सुद्धी० ॥ २८६ ॥ गाथापुव्वद्धं, तिविधा दव्यसुद्धी भवइ, तंजहा-दव्यसुद्धी आदेससुद्धी पहाणसुद्धी य, तत्थ दव्वसुद्धी आदेस- सुद्धी य इमेण गाथापच्छष्ण भण्णइ, तं०-तहव्वगमाएसो अणण्णमीसा हवह सुद्धी ॥ २८६ ॥ अद्धगाथा, तत्थ दव्य- सुद्धी नाम जं दबं अनेण दव्वेण सह असंजुत्तं सुद्धं भवइ जहा खीरं दधिवा, आदेसदव्वसुद्धी दुविधा-अण्णत्ते य अणण्णत्ते य, SANSAR भवइ, अह पुण भणेज्जा-अस्थिभावातो पतिरित्तो जीवो, तेण जीवस्स अभावो पावतिति, एत्थं इमं उत्तरं माणितन्वं-जह जीव- घडा अस्थित्ते नईति तम्हा तेसि एग संभावेहि, एवं सब्वभावाणं एग भवइ, कई १, अस्थि घडो अत्थि पडो अरिथ पर- माणू अस्थि दुपएसिए खंधे, एवं सव्वभावेसु अस्थिभावो वकृतित्तिकाउंकि सव्वभावा एक्कीभवंतु, एत्थ सीसो आह-कहं पुण एवं जाणितव्यं, सव्वभावेसु अस्थिभाषो वइ, न य एगं भवति , आयरिओ आह-अणेगंतओ एतं सिज्झति, एत्थ दिलुतो खइरवणस्सइ. जहा नियमा खयरे वणस्सई, वणसई पुण खइरो पलासे वा, एवं जीवोवि, तेण णियमा अस्थि, अस्थिभावो पुण जीवो वा होज्जा अण्णो वा धम्माधम्मागासादीणं, एवं व्यंसकः॥ इदाणिं लूसए, लूपकस्य का रूपसिद्धिः?, 'लूप हिंसायां' धातुः चुरादौ पठयते, भूवादयो धातव (पा १-३-१) इति धातुसंज्ञा, प्रत्ययाधिकारे 'सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्व- चधर्मवर्णचूर्णचुरादिभ्यो णिच् (पा.३-१-२५) अनुवंधलोपः, 'युवोरनाका' विति (पा.७-१-१) अकादेशः, 'णेरनिटी'(पा ६-४-५१) ति णि लोप, परगमनं, लूपयतीति लूपका, जहा एगो मणूसो तउसाणं भरिएण सगडेण नगरं पविसइ. सो पविसंतो धुत्तेण भण्णइ-जो य तउसाणं सगडं खाएज्जा तस्स तुमं किं देसि?, ताहे सागडिएण सो धुत्तो भणिो-तस्साहं तं मोदगं देमि जो नगर- हारेणं न निष्फिडइ, धुत्तेण भण्णइ-ताहे एयं तउससगडं खायामि, तुमं पुण मोदगं देज्जासि जो नगरदारेण न निस्सरइ, पच्छा सागडिएण अब्भुवगए धुत्तेण सक्षिणो कया, सगडं अधिद्वितो, तेसिं तउसाणं एक्केक्काउ खडं खंडं अवणेत्ता पच्छा तं साग- डियं मोदगं मग्गइ, ताहे सागडिओ भणइ-इमे तउसा न खाता तुमे, धुत्तेण भण्णइ-जइ न खइया तउसे अग्यवेहि तुमं, अग्धविएसु कइया आगया, पासीत खंडिया तउसा, ताहे कइया भणंति- को एते खतिए किणति ?, ततो कारणे ववहारे जाओ, खातयात वक्केण आयारसुद्धी भवति , यकसुद्धीए इमा णिरुत्तगाथा भवइ, 'जं वकं वदमाणस्सा ॥२९०॥ जंवकं क्यमाणस्म साधुणो संजमे सुद्धी भवइ, ण य सच्चेण भणिएण हिंसा जायइ, ण य अत्तणो कलुसभावो भवइ, जहा कि मए एतं एवंविहं भणियं १, तण वक्कसुद्धी भण्णइ, किं कारणं वकसुद्धीए एत्तिओ आयरो कीरइ ?, आयरिओ आह-वयणविभत्तीकुसलस्स० ॥ २९१ ॥ गाथा, वयणविभत्तीए कुसलया जस्स अस्थि सो वयणविभत्तीकुसलो, तस्स वयणविभत्तीकुसलस्स, न केवलं वयणविभत्तीकुस- लस्सेव, किंतु 'संजमंमि उवहितमतिरस' तत्थ सम्मं नाम संजमो, मि संजमे उवडिया मती जस्स, उवडिया नाम थिरी- भूता, जम्हा तस्स वयणविभत्तीकुसलस्स संजमंमि य उवद्वितमइस्स साहुणो एक्कणावि दुब्भासिएण विराधणा होज्जा, अओ वकसुद्धीए सव्वपयत्तेण जतितब्बति, आह- जइ भासमाणस्स दोसो तो मोणं कायव्वं, आयरिओ भणइ- मोणमवि अणुवाएण कुव्वमाणस्स दोसो भवइ, कहं ?, 'वयणविभत्तिअकुसलो० ॥ २९२ ।। गाथा, कोयि वयणविभत्ती अकुसलो सो वओगतं बहुविध-अणेगप्पगारं अयाणमाणो जइ दिवसं पइ न किंचि भासइ 'तहावि न वयिगुत्तयं पत्तो'त्ति, जो भासागुणदोसवि- हिण्णू तस्स इमो गुणो भवइ, तंजहा- ' वयणविभत्तीकुसलो० ॥२९३ ॥ गाथा, जो कोइ वयणविभत्तीकुसलो वओगतं बहुविधं अणेगप्पगारं जाणमाणो जइ दिवसमणुबद्धं मासइ तहावि वयगुत्तत्तं पत्तोत्ति । इयाणि सुत्ताणुगमे सुत्त्वमुच्चारयव्वं, अक्खलियं अमिलियं जहा अणुयोगद्दारे, तं च सुत्तं इम-'चउण्हं खलु भासाणं, परिसंखाय पनवं। (दो) दुण्हं तु विणयं सिक्ख, दो न भासिज्ज सव्वसो' (२३८)सिलोगो, चतुर, प्रातिपदिकः, षष्ठी शेषे' विभक्तिभवति शेषे कारके, तस्या बहुवचनं आम्, षष्ठी चतुर्थीचेतिनु आगमः परगमनं चतुर्णा, भाषाणां चतुर्णा, खलुनिपातः परकीयमर्थमद्योते, (माख्याति ) खलुसद्दो जितो सागडितो, ताहे धुत्तेण मोदगं मग्गिज्जइ, अच्चइओ सागडिओ, जूतिकरा ओलग्गिता, ते तुहा पुच्छति, तेसिं जहावत्तं सव्वं कहइ, एवं कहिए तेहिं उत्तरं सिक्खाविओ जहा तुम खुड्डलगं मोयगं नगरदारे ठावेत्ता भण-एस मोदगो न नीति णगरदारेण गिण्हत्ति, जितो धुत्तो। एवं जीवचिंताएविं पुव्वं सयमेक सबभिचारं हेउं उच्चारेऊण परविस्संभणानिमित्तं सहसा वा भणिओ होज्जा, पच्छा तमेव हेतुं अण्णेण निरुत्तवयणेणं ठावइ, एवं लूषकहेऊ समत्तो॥ इदाणिं जो एतेहिं पक्खहेऊदिटुंतउवणयणनिगम- णेहिं अत्यो साहिज्जइ सो भण्णइ-तत्थ पढमे अज्झयणे धम्मपसंसा, सा च धम्मपसंसा पंचावयवोववेतेण वा दसावयवोववेतेण वा वयणेण भण्णइ, तत्थ पढम पंचावयवोववेतेण भण्णइ-तत्रेदं प्रमाणमपदिश्यते-अहिंसासजमात्मको धम्मो मङ्गलमुत्कृष्टं, कस्माद् १, देवादिपूज्जत्त्वादहंदादिवत् , यथा अर्हन् पूज्यो मङ्गलमुत्कृष्टं च, तथा धर्मः पूज्या, तस्मात्पूज्यत्वान्मङ्गलमुत्कृष्टं, इमे सुत्तफ़ासि- यनिज्जुत्तीए अवयवा भण्णंति, 'धम्मो गुणा अहिंसाइया उ' गाहा (९०-६६) पुन्वद्धं, धम्मो नाम अहिंसाइया गुणा भवंति, आदिग्रहणेण संजमतवावि गहिया, अहिंसासजमतवोववेतो जो धस्भो सो मंगलमुक्किद्वं भवइ, एस पइण्णा ॥ इदाणिं को हेऊ धम्मो मंगलमुकिटुं भवइ?, तत्थ सुत्तेणेव पढमं हेउं भणइ-'देवावि तं नमसंति,जस्स धम्मे सयामणो' देवपुज्जतणं हेऊ. किं कारणं !, जे अधम्मिया ते देवेहिं न पूइज्जति । इदाणिं सुत्तफासियीनज्जुचीगाहापच्छदेण, हेऊ चेव भण्णई-'देवावि लोगपुज्या पणमति सुधम्ममिति हेड, देवावि देवलोके युक्ता, तदेव लोगे पुज्जावि होऊण जो अहिंसाइगुणोववेते धम्मे ठिओ तस्स पणमति, एत्थ चोदओ भणइ-जहा को सो धम्मे ठिओ, आयरिओ आह-जस्स धम्मे सया मणो, अहिंसादिगुणजुत्ते जस्स सया-अविरहियं जावज्जीवं 'मणो' मणो चेतणो भण्णइ, एस हेऊ गओ। इदाणिं दिद्रुतो-'दिलुतोअरहंता अणगारा.बहवे य S - . च्छतीत्येवं विगृह्य सनः अनुबन्धलोप: आर्द्धधातुकस्येड्वलाद' रिति (पा. ७-२-३५) इट् प्राप्तः एकाजनुपदंशेऽनुदात्ता- दिति (पा. ७-२-१०) प्रतिषिद्धः, 'सन्यडो' रिति (पा ६-१-९) द्विवचनं, शशक अत्र लोपोऽभ्यासस्य, तिप वर्तमाना, 'सनि मीमाधुरभलभशकपदपदामच इस्' इति (पा. ७-४-५४) शकारस्य अकारस्य इस आदेशो भवति, अस्य संलोपश्च, सकार उच्चारणार्थः, इको 'आदेशप्रत्ययो रिति (पा. ९-३-५९) सकारस्य ककारः परगमनं शिक्षे इति स्थिते 'सप्तम्यधिकरणे' इति (पा.२-३-३६) सप्तमी, तस्या एकवचनं डि, डकारलोप 'आद् गुण' इति (पा.६-१-८१) गुणो भवति 'एकश्च पूर्वपरयोः एकारः, शिक्षे, दोत्ति संख्या, सा य इमा सच्चा असच्चामोसा य, एतासिं दोण्हं विणयं सिक्खेज्जा, विणयो नाम किमेताण दोण्हवि वत्तव्यं जं भासमाणो धम्म णातिकमइ, एसो विणयो भण्णइ, सिक्खेज्जा नाम सबप्पगारेहिं उवलभिऊण दो विसुद्धाओ भासेज्जा, 'दोन भासिज्जा सव्वसो' त्ति बितियततियाओदोऽवि सव्वावस्थासु सव्वकालं नो भासेज्जा । इयाणि सो विणओ भण्णइ- जा असच्चा अवत्तव्या, असच्चामोसा सच्चा य अवत्तव्दा, सच्चामोसा अ जा मुसा । जा अ बुद्धहि नाइना, न तं भासिज्ज पन्नव्वं ॥ ७९ ॥ 'जा अ' इति अणिदिवा 'अव्वत्तव्वा' पुव्वभणिया, ण वत्तव्या सावज्जत्ति वुत्तं भवइ, तं अवत्तव्यं मोसं सच्चामोसं च, एयाओ तिण्णिवि, चउत्थीवि जा अ बुद्धेहिं णाइनागहणणं असच्चामोसावि गहिता, उक्कमकरणे मोसावि गहिता, एवं बंधानुलोमत्थं, इतरहा सच्चाए उवरिमा भाणियन्वा, गंथाणुलोमताए विभत्तिभेदो होज्जा वयणभेदो वसु(थी)पुमलिंग- भेदो व होज्जा अत्थं अमुंचतो, जा य बुद्धेहष्णाइण्णा ण तं भासेज्ज पण्णवं, तो तासिं चउण्हं भासाणं वितियततियाओ नियमा न वत्तव्बाओ, पढमचउत्थीओ जा य बुहेहष्णाइण्णात्ति, तत्थ 'बुद्धा' तित्थकरगणधरादी तेहिं णो आइण्णा अणाइण्णा, अणा- - - जिणसीसा (९१-६२) तत्थ पुधि अरहतग्गहणं जम्हा ते अनंतवलधितिपरकमा अप्पडिहयवरणाणदंसणधरा य धम्मफल- विसेसजाणयतिकाऊण, अण्णे य गोयमाइणो तित्थगरसीसा सोभणवत्थितत्ति देवेहिं पूजिया, एत्थ आयरिओ गाहाए पच्छद्धं- भइ-वत्तणुवत्ते णज्जइजह नरपतिणोवि पणमंति, वत्तं नाम जं अतीते काले, इदाणि अपच्चक्खमपि अणुवत्तेण साहि- ज्जा, केण कारणेण '१, इदाणि नरपतिणो अढंगमहानिमित्तपाढगाण विवेयमुद्धियाणं णाणासस्थविसारयाण 'य साहणं परमावि- णयोनतसिरा नमसति किंकरा इव पज्जुवासमाणा य चिट्ठति, एस दिढतो, सीसो आह-जो पच्चक्खो भावो सो दिवतो दिज्जा, तित्थंगरा'य संपयं णो पच्चक्खमुवलब्भनि ते अणुमाणयो'णज्जति, जो अणुमाणियो अत्थो सो दिलुतो न भण्णइ, आयरिओ आह-तंकालं पच्चक्खा ते आसित्ति ण विरुज्झते, तित्थगरदिढतेणेयमुक्तं, श्याणि उप्पणं, दिलुतो गओ।इवाणि उवसंहारो, उपसंहारो तत्थ 'इमं गाहापुन्वद्धं ' उपसंहारो 'देवो जह तह रायाचि पणमंति ( ९२-६२) सुधम्मं, जहा देवा सोहणे धम्मे ठितं पणमंतितहरायाइणोवि 'भवियाउणमांति, एस उवसंहारो गओ।इदाणिं निगमणं गाहापच्छद्धेण भण्णइ (वृ धम्मो ) तम्हा मंगलमुषिमिति (वृ० य ) निगमणं होति णायचं तम्हा देवपूजितत्तणण अहिंसासमतवजुत्तो धम्मो मंगलमुट्ठि 'भवइ । धर्मः' मंगलमुत्कृष्ट अहिंसासंजमतपात्मकत्वादहदादिवत्, 'यथाऽईन् अहिंसासंजमतपात्मको मंगलमुत्कृष्टं च तथा धर्मः 'अहिंसासंजमतपात्मकः तस्मान्मंगलमुष्कृष्ट, पंचावयवं सम्मत्तं ॥ इदाणि दसावयवोववेतेण वयणेण एस चेव अत्थो वित्थारिज्जइ, वितियपइण्णा जिणसासणंमि' साहति साहवो धम्म (९३५६३३) अद्धं गाथा, वितियपतिण्णास जा पंचावयवेसु पतिण्णा भणिया सा पदमुक्ता, इदानि तीए इमा विइया दसावयवविभावणत्थंपतिण्या कज्जइ, सा इमा-एतमि SCESS न विविहं अणेगप्पगारं वज्जए विवज्जएत्ति । इयाणि मोसरक्खणनिमित्तं इमं भण्णइ-'वितहंपि तहा मुत्ति०' ॥२८२॥ सिलोगो, वितहं नाम जं वत्थु न तेण सभावेण अस्थि तं वितह भण्णइ, मुत्ती सरीरं भण्णइ, तत्थ पुरिसं इत्थिणेवत्थियं इत्थि वा पुरिसने- वत्थियं दद्वण जो भासइ-इमा इत्थिया गायति णच्चइ वाएइ गच्छइ, इमो वा पुरिसो गायइ णच्चइ वाएति गच्छइत्ति, अविसदो संभावणे, कि संभावयति , जहा पुरिसं जो जुवाणं वुडणेवत्थं वुड्ढे भणइ, इत्थि वा जोव्वणत्थं वुड्डनेवत्थियं बुडितं भणइ सोवि वितहा मुत्ती भण्णाइ, एयं संभावयति, 'तम्हा सो पुट्ठो पाषेण' ति, तम्हा वितहमुचिभासणाओ सो भासओ पुवामेव पुट्ठो, पच्छा ताणि अक्खराणि उच्चारियाणित्ति, जइ ताव सो पत्तभावमवि भासमाणो पावेण पुट्ठो, किं पुण जो जीवोवघाइयं मुसं वदेति?, मुसावायवजणाहिगारे इमं भण्णइ 'तम्हा गच्छामो० ॥ १८३।। सिलोगो, जम्हा वेसविरुद्धमवि आलवंतस्स दोसो भवइ तम्हा साहुणा ण एगंतेण एवं भासियव्यं, जहा-'गच्छामो वक्खामो' ति, 'निझुमत्तु (च्चमत्त ) णो गुरुसु य बहुवयणम- विरुद्धं ' ति, अहवा न एगस्स साहुणो निकारणे कप्पड़ गंतु तेण बहुवयणं उवात्तमिति, तत्थ गच्छामो नाम जहा अहं अण्णं अमुकं गाम अवसस्सं गमिस्सामि एवमादि, वक्खामो नाम जहा कल्ले अमुगं वयणं भणीहामि मग्गीहामो वा, एवमादि, अमुगं वा कज्जं एवं भविस्सइ, 'अहं वा णं करिस्सामि' नाम जहा कोइ किंचि तारिसं करेति सो न एवं वत्तव्यो, जहा-अच्छाहि तुम कल्ले मुहुत्ते वा करिस्सामित्ति, जहा संथारगं बज्झमाणं पासित्ता कोइ भणेज्जा-किं संथारगं वावि(बज्झसि) अहमेयं कल्ले मुहुचे का बंधीहं, एवं लोगं ते करिस्सामि, वेयावच्चं ते करिस्सामि, एवमादि, ' एसो वा णं करिस्सइ ' णाम जहा कोयि किंचि तारिस करेइ त करेंत अण्णो भणिज्जा-मा एयं तुर्म करेह, एसो अमुगो कल्ले करिस्सतीति, एयाणि ण माणितच्याणि, किं कारणं', RSS . S क चेव ताव जिणाणं सासणे ठिया साधवो धम्ममणुपालयंति एसा पइण्णा गता, इदार्णि पइण्णाविसुद्धी-जहा इहं ताव जिणाणं सासणे ठिया विसुद्धं धम्म अणुपालेंति न एवं परतित्थियसमएसु विसुद्धो अणुपालणोवायो अत्थि, एत्थ सीसो चोएइ- सव्वे पवादिया अप्पणच्चियं धम्मं पसंसंति, धम्मसहो य तेसु तेसुवि उवलब्भइ, आयरिओ आह-नणु हेट्ठा वण्णिओ 'सावज्जो उ कुतित्थियधम्मो जिणेहिं उ अपसत्थो' जोवि तेसिं सासणे धम्मसदो सोवि उवचारितो, निच्छययो पुण अहिंसासंजमतवलक्खणो जो सो धम्मत्ति भण्णइ, जहा सिंहसदो सिंहे पाहण्णेण वइ, उवचरितो पुण अण्णसुवि भवइ, एसा पदण्णाविसुद्धी गया । तत्थ को स हेउत्ति ?, अहिंसादिगुणजुत्तत्तणं हेऊ भण्णइ, तत्थ इमं गाहापच्छद्धं 'हेऊ जम्हा साभाविएसु अहिंसाइसु जयंति' जम्हा ते साहवो अहिंसाइएसु पंचसु महन्वएसु सम्भावण जयंति, कहं नाम अम्ह अक्खलियचारित्ताणं मरणं भविज्जत्ति, एस हेऊ ॥ इदाणिं हेतुविसुद्धी भण्णइ 'जं भत्तपाणउवगरण' अद्धगाथा, जेण कारणेण साहवो अहिंसादीणं पंचण्हं महन्बयाणं विसुद्धिनिमित्तं भत्तपाणउवगरणवसहिसयणाइसु संजमोवकरणेसु जतन्ति, किं भणियं होइ जयंति १, आयरिओ आह-- एत्थ इमं गाहापच्छद्धं, फासुयं अकयं अकारियं अणणुमोइयं अणुद्दिवाणि गेण्हिऊण परिभुजंति, अण्णे पुण रत्तपडादिणो कुतित्थिया 'ण फासुअकयकारित' गाहा, ( भा. ३६४ ) एसा गाहा पढियसिद्धा, एसा हेउविसुद्धी समत्ता, इदार्णि दिलुतो, सो इमो 'जहा दुमस्स पुप्फेसु भमरो आवियती रसं' यथेति येन प्रकारेण, 'प्रकारवचने थाल्' (पा. ५-३-२३) लकारलोपः, यथा दुमपुष्पयोः पूर्ववत्, भ्रमर इति 'भ्रम अनवस्थाने' धातुः, अस्य धातोः, प्रत्ययाधिकारे 'ऋच्छर (उ. पाद ३) इति 'अर्तिकमित्रमिचमिदेविवासिभ्यश्चित्' इति ( उ. पाद ३) अरप्रत्यगः, परगमनं, भ्रमरः, भ्राम्यति च रौति च भ्रमरः, पा .

वइतव्वं ताहे भण्णइ, जहा- जो एस परिवूढसरीरो एयं मग्गाहि पुच्छाहि वा, तिरिक्खजोणियस्स वा एवं मग्गाहि, अहवा एवं तिरिक्खजोणियं परिवूढं दुरओ परिवज्जत्ति, मारणादिसु णिउज्जेज्जा तओ परितावणादि दोसापावेज्जत्तिकाउंण एवं भासिज्जा पण्णति, कारणे पुण एवं भासेज्जा तं०-'जुवं गवित्ति णं यूआ० ॥ ३०२ ॥ सिलोगो, तत्थ जो दम्मोतं जुवं गवमालवेज्जा, जुगं गवो नाम जुवाणगाणोत्ति, चउहाणगो वा, गावी तहा रसदा एसा गोणिति भणेज्जा, जो गोरहगो तं हु हस्समालवेज्जा, हस्सो णाम पोतलओ, जो वाहिमोतं महव्वयं भणेज्जा, जो रहजोगो तं संबहणं भणेज्जा, किंच-तहेव गन्तुमुज्जाणं०॥३०३|| सिलोगो, 'तहेव' त्ति जहा हेडिल्लाणि ण भाणियव्वाणि साधुणा तहा एताइपि, गंतुं नाम गच्छिऊण, तत्थ पवतउज्जाणवणसंडा पसिद्धा, तंमि पव्वए तमि उज्जाणे तंमि वा वणसंडे गंतूणं जइ रुक्खो महालयो साहू पासेज्जा, तं दळूण णो एवं पण्णदे- नो भासेज्जा, जहा अलं पासादस्स एगक्खंभस्स करणाएत्ति, पसीयंति जंमि जणस्स णयणाणि पासादो भण्णइ, अलं खंभाणं एते रुक्खा, अलं तोरणकट्ठाणं एते रुक्खा, अलं पुरवरफलिहाणामेते रुक्खा, अलं दारयकट्टाणमेते रुक्खा, अलं णावाकट्टाण- मेते रुक्खा, अलं उदगदोणीणमेते रुक्खा, उदगदोणी अरहट्टस्स भवति, जीए उवरिं घडीओ पाणियं पाडेंति, अहवा उदगदोणी घरांगणए कट्ठमयी अप्पोदएसु देसेसु कीरइ, तत्थ मणुस्सा पहातंति आयमंति वा, तयो दोसा भवंतित्ति । तहा-'पढिए चंगबेरे अ० ॥ ३०५ ॥ सिलोगो, अलं पीढगस्स एते रुक्खा होज्जा, पीढगं- भिसियादि उवेसणयं भवति, अथवा पहाणे पीटें, अलं चंगबेरस्स एते रुक्खा होज्जा, 'चंगवरे' ति चंगबेरं कट्ठमयभायणं भण्णइ, अहवा चंगरी समयी भवति, अलं नंगलस्स एएं रुक्खा होज्जा, णंगलं णाम लंगलंति वा हलंति वा एगट्ठा, अलं एते रुक्खा मइयाय, मइया नाम चाहेऊण वायाणि पच्छा ताएं पाने धातुः, अस्य धातोः आयर्वस्य प्रत्ययाधिकारेऽनुवर्तमाने वर्तमाने लप्रत्ययो भवति. तस्य पित अनुसंधलोपः, 'कर्तरि श' (पा. ३-१-६८ ) माध्राध्मे ति पिबादेशः, परगमनं आपिवति, रस आस्वादनस्नेहनयोः धातुः, अरय धातोः प्रत्ययाधिकार स्वार्थिको णिच् अनुबंधलोप: परगमनं अदंतत्वाद् वृद्धिर्न भवति, रसि इति स्थिते 'सनाचंता धातवः' इति (पा. ३-१-३२) धा- तुसंज्ञा, प्रत्ययाधिकारे 'नंदिग्रहिपचादिभ्य इति (पा. ३.१-१३४ ) अप्रत्ययः अनुसंधलोपः, रनिटी (पा. ६-४-५१) ति परगमनं रसः, तत्थ जहासदो ओवम्मे वट्टङ्, दुमो पुन्यपणियो, दुमस्स पुप्फाणि दुमपुप्फाणि तेसु दुमपुप्फेसु, भमरो पसिद्धो, आवियति नाम अपियति आदियातित्ति एगट्ठो, रसो नाम निज्जासो, तस्स पुष्फरस, एस दिलुतोएगदेरोण दट्ठयो, यथा चन्द्रमुखी देवदत्ता, जो तत्थ चेद परिमंडलभावो सोमता य ताणि गेण्हंति, एवं अमरदिट्ठते अनिययवित्तित्तणं अकिलावणतं च गेझंति, दिहतो गओ। इदाणिं दिलुते विसुद्धी सुत्तेण भण्णति 'ण य पुष्पं किलामेति सोय पीणेइ अप्पयं' नयेति प्रतिषेधवाचो निपातः, न चेति चशब्दो अवधारणपादपूरणव्यतिरेकार्थादिपु निपात्यते च, पुष्पस्य पूर्ववत्, क्लामयति 'क्लम ग्लानी ' धातुः अस्य धातोर्हेतुमति चति ( पा. ३-१-१६ ) णिः, अनुसंधलोपः 'अत उपधायाः (पा. ७.२-११६) इति वृद्धिः, परगमनं, क्लामि इति स्थिते 'सनायंता धातव' इति (पा.३-१-३२) धातुसंज्ञा, वर्तमाने लट्, तिप् शप् गुणः अयादेशो परगमनं क्लामयति, तद् प्राति- पदिकं, प्रातिपदिकार्थे अस्य त्यदादित्वादत्वं तदोः सःसावनंतयो' रिति (७-९-१०६) तकारस्य सकारः, स चेति चकारो निपातः, प्रीणाति, 'श्रीण तर्पणे' धातुः, अस्य धातोः ' भूवादवो धातत्र (पा. १-३-१) इति धातुसंज्ञा, प्रत्ययाऽधिकारे लड तिः शपि प्राप्ते 'त्रयादिभ्यः श्ना' (पा. ३-१-८१) अनुवंधलोपः गुणप्राप्ते 'गदिति चे' ति (पा. १-१.५) प्रतिषेधः, परग- इंदियाणं सहरूवरसगंधफासा पंच विसया, तेसु सदादिसु विसएसु भणुन्नामणुन्नेसु जो रागदोसविणिग्गहो. सो पसत्थो इंदिय- पणिधी, आह-को दोसो अपसत्थइंदियपणिधिस्स ?, आयरिओ भणइ-'सोइंदिअरस्सोहि ॥ २९८ ॥ गाथा, सईमि अतीव मुच्छिओ गिद्धो जीवो सोइदियरस्सीहिं सदगुणसमुट्टिए दोसे आययात्ति, तत्थ, सदो चैव गुणो सद्दगुणो, गुणो नाम गुणोति वा पजतोत्ति वा एगट्ठा, सद्दो जीवस्स इंदियगुणो तेण सद्दगुणेण मारणादि बहवे दोसा समुहाविजंति, ते 'आदिआति'- त्ति आदियति नाम आदियतिति वा गेण्हितित्ति वा तेसिं दोसाणं आयरणति वा एगट्ठा, न केवलं सद्दगुणमुच्छिओ दोसाय- तणं भवइ, किंच-'जहा एसो सद्देसुं० ॥ २९९ ॥ गाथा, जहा सोइंदियरज्जूहिं पावमादियइ तहा सेसेहिं चउहिवि इंदिएहि अपणो जे दोसा तेसु समुहिते आदियतित्ति, किंच- 'जस्स पुण' ॥ ३०० ।। गाथा, जस्स पुण तपमचि चरंतस्स दुप्पणिधिया इंदिया भवंति सो जहा सारही तुरंगेहि अनओ असाहीणहिं हारइ, असाहीणेहिं णाम दुईतेहि, तहा सोऽवि इंदियतुरंगेहिं आ- इंछिया मोक्खसुहाओ अन्नओ हीरतित्ति । इयाणि णोइंदियपणिधी भन्नति- 'कोहं माणं माय लोहं च० ॥ ३०१॥ गाहा, एताणि चउरो संसारकारणाणि महब्भयाणि जाणिऊण जो सुद्धप्पा ताणि निरंभइ, तत्थ जा सा सम्मं णिरुंभणकिरिया सो णोइंदियपणिधी, आह- कहं पुण कोहादीणि चत्वारि कारणाणि महन्भयाणित्ति ', आयरिओ भणइ- अणंताणुबंधीणं कोहमाण- मायालोभाणं उदएणं भवसिद्धिओऽवि सम्मत्तं न लहइ, अपच्चक्खाणकसायाण उदएणं देमविरतिं न लहइ, पच्चक्खाणोदएणं सम्वविरतिं न लभइ. संजलणकसायाणोदएणं अहक्खायचरित्तलाभो ण भवइ, अओ महन्भयाणि, एतेणप्पगारेण कोहादीहिं निरंभियन्या, तं०- कोहोदयनिरोधो उदयपत्तस्स वा कोधस्स विफलीकरणं, एवं जाव लोभोदयनिरोधो उदयपत्तस्स वा लोभस्स ?

मनं प्रीणाति, आत्मानमिति 'अत सातत्यगमने' अस्य धातोः प्रत्ययाधिकारे 'सात्यतिभ्यां मनन्मनिणा' विति (उ.पा. ४) मनिण् प्रत्ययः अनुवधलोपः 'अत उपधाया' इति' (७-२-११६ ) वृद्धिः परगमनं आत्मा, कर्मणि द्वितीयकवचनं अम् 'नोपधाया (पा ६-४-) सर्वनामस्थाने परे दीर्घत्वं आत्मानं, न य सो भमरो तेसिं पुप्फाणं किलावणं करेइ अह य अत्ताणं पीणयति, दिद्रुतविसुद्धी सुत्तफासियनिज्जुत्तीए भण्णइ 'जह भमरत्तिय' (९७-६५) अद्धगाहा, दिलुतो गओ । इदाणिं एयस्स विसुद्धिं निज्जु- त्तीए सयमेव आयरिओ सिस्सहियहाए आह-तत्थ य भणेज्ज कोई समणाणं कीरइ सुविहियाणं' (९९-६५) एत्थ य कोई भणज्जा-जमेते गिहत्था पाकं करेंति एवं साहूणं अट्ठाए कीरइ, तं आरंभमाजीवंति साधवो, एतेण कारणेण साहुणो दोसभागिणो भवंति, एतस्स उत्तर आयरिओ भणइ, जम्हा 'वासह व तणस्स कए '(१०६.५)गाहा, एसा गाहा कड्डियव्या, एत्थतरे सीसो चोए-इजहा मेहा पयावई वहिनिमित्तं वासंति, सो य पयावई वढि ण तेण विरहिया भवइ, तम्हा जं अण्णइ-'वासइ न तणम्स कए' तं विरुज्झइ, एत्थ आयरिओ आह-न एतं एवं भवइ, कम्हा ?, जम्हा सुतीओ विरुद्धाओ दीसंति, परे कहयंति--जहा मघवं वासइ, अण्णे पुण भणंति-गन्मा वासंति, तत्थ जई इंदो वासति तओ उक्कावातदिसादाहनिग्घायादीहि उवधाओ वासस्स न होज्जा, अह पुण गब्भा वासंति तओ तेसिं असण्णीणं णेवं सण्णा भवति जहा लोगस्स अट्ठाए परिसामिति तणाण वा अढाए, 'किं तु दुमा युप्फेंति' गाहा (१९४-६६) कंठथा, कदापि सीसस्स युद्धी भवेज्जा, जहा पयावइणा वित्ती सत्ताणं उप्पाइया, तेण दुमा भमराए अट्ठाए पुप्फति, तण्ण भवति, कहं तं १, दुमा णामगोत्तस्स कम्मस्स उदएणं ताणि नाणि फलविसेसाणि निव्वतिति, किं च-'अस्थि बहू वणसंडा' गाहा (१०७-६६ ) जइ पगई एसा पुप्फाणं च दुमाणं कम्हा अकाले न पुप्फति फलंति वा १, - कर विधे परिणामंतरे वट्टमाणस्स "पुग्नोवचयो भवइ, एवं पसस्थे अप्पणोऽवि होज्जा, तहा परवादि सव्वं पणिहिँ णाऊण अप्पसत्थं पणिहिं वज्जेत्ता पसत्थाए पणिहीए पणियोएज्जा अप्पाणं, तत्थ अप्पसत्थपणिहीए दोसा पसत्थपणिहीए य जे गुणा ते इमाए गाहाए भण्णंति, तं-- अट्टविहं० ॥ ३०६ ॥ गाहा, इह अट्टप्पगार कम्मं अपसत्थपणिधिसमाउत्तो जीवो समादियतित्ति, जो पुण पसत्थपणिहिसमाउत्तो भवइ सो तमेव अट्टप्पगारं परमचिकणं कम्मं खयतित्ति, सो य पसत्थो पणिधी इमस्स अन्थस्स निमित्तं पउंजियव्वत्ति, 'दंसणनाणचरित्ताणि ॥ ३०७ ।। गाहा, दंसणं च नाणं च चरितं च दंसणणाणचरिताणि समुदिताणि संजमो भवइ, तस्स संजमस्स साहणट्ठा भवइ पणिधी पउंजियव्यत्ति, 'अणाययणाई च वज्जाई । णो आययणाणि अणायतणाणि, ताणि य मिच्छादरिसणाणि, जो य दुष्पणिहितो भवइ तस्स इमो दोसो- दुप्पाणि- हिअजोगी पुण० ॥ ३०८ ॥ गाहा, जो जीवो दुप्पणिहियजोगी सो दुप्पणिहियत्ति दोसो नस्थिति संभावयति, तओ सो संजमस्स दूरे वट्टङ, संजमं च अजाणमाणो लंछिज्जइ, जहा कोइ विसमकंटकाइन्नाए भूमीए विसत्थो निसडेहि अंगेहिं चंकम्म- माणो णिण्णए पदेसे पक्खलिओ पडमाणो तिक्खकंटगपागडादीहिं लंछिज्जइ, एवं सोऽवि संजमभूमीतले इंदिएहि आवडिओ णाणावरणादीहिं कम्मकंटकेहिं लीछज्जइति । जो पुण सुनिहिअप्पा तस्स इमो गुणो, तं०-'सुप्पणिहिअजोगी पुण० ॥३०९ ॥ गाहा, जो पुण सुपणिहियजोगी सो सुभासुभविवागं जाणइ, जाणमाणो सुप्पणिहियजोगी विहरमाणो तेहिं पुन्वभाण- एहिं दोसेहिं योवलिप्पति, सुसंवरियासबदुवारत्तणेण बारसविधे तवे अभुज्जुचो. पुयोवचिताणि कम्माणि णाणावरणादीणि सुकतणमिव अग्गी इहइ, जम्हा दुप्पणिहियस्स दोसो सुपणिहियस्स गुणो भवति तओ 'तम्हा०' ॥ ३१० ॥ गाथा कण्ठ्या । ॥

आयरिओ भणइ-'पगती एस दुमाणं' गाहा (१०९-६६) पढियब्वा, जहा ते दुमा अप्पणो रिउकालेणेव पुप्फेति य फलति य, न उ भमराण अट्ठाए "किं तु गिही रंधंती समणाणं कारणे मुविहियाणं' गाहा (११० ६६)पाठया, कदापि सीसो भणिज्जा जहा समणाणुकंपणट्ठाए पुण्णनिमित्तं च पुण्णमेव गिहत्थाणं पागकरणं, तेसि समणाणं अट्ठाए कुव्वंताणं अधपरिहाणी भवइ, अघ- परिहाणीए य कह तेसिं पाहणं ण भविस्सइ १, एत्थ आयरिओ आह-ज भणसि तेसिं अट्ठाए साहूणं पागकरणं तण्ण भवइ, कम्हा?, जेण 'कतारे दुभिक्खे' गाहा (११२-६७) कंठया, किं च 'आत्थि बहुगामनगरा' गाहा (१६४-६७) 'पगती एस गिहीणं' गाहा (११५६७ ) 'तत्थ समणा सुविहिया' गाथा (११६६७) 'नवकोडीपरिसुद्धं' गाथा ( १५०-६७) तत्थ इमाओ नव कोडीओ-न हणइ न हणावइ हणतं नाणुजाणाइ, ण पयइ ण पयावइ पयंत गाणुजाणाइ, न किणइ ण किणावेइ किणतं नाणुजाणाइ, एताहिं णवहिं कोडीहिं उग्गमउप्पायणेमणादीहिं सुद्धमाहारिति, तं च किमढें आहारेंति ?, इमेहिं छहिं कारणेहिं 'वेदण वेयावच्चे' सिलोगो, एतीसे पदाणं वक्खाणं जहा पिंडनिज्जुत्तीए, दिद्वन्तविसुद्धीगता । इदाणिं उपसंहारो, सो सुत्तेण भण्णइ 'एमेते समणा मुत्ता, जे लोए संति साहुणो । विहंगमाव पुप्फेसु दाणभत्तेसणे रया ॥ (३-६८) एवमिति निपातः एवं एक्सदो अवहारणे वट्टइ, किमवधारयति', अनियतवित्तिचणं अकिलावणचं च अवथारेइ, एतत्सर्वनाम्नः प्रथमाबहुवचनं जस्, त्यदायत्वं, जसः शीः (पा. ७.१-१७) आद्गुणः (पा. ६-१-८७) परगमनं, एते-पच्चक्खमेव अनिययवित्ती विहरमाणा दीसति, श्रमणाः 'श्रम तपसि खेदे च' धातुः, अस्य धातोः 'भूवादयो धातव' इति (पा.१-३-१) धातुसंज्ञा, प्रत्ययाधिकारे 'करणाधिकरणयोश्चेति' (पा. २-३-११७) ल्युद् अनुबंधलोपे 'युवोरनाका' (पा. ७-१-१) विति अनादेशः, परगमनं, श्रमणा, . - धातुकार्द्धधातुकयों' रिति (७-३-८४') गुणः " उरण रपरका' इति ( १-११५.१९) परगमनं च कर्तव्यं, स्त्रीवितक्षायां. 'अजा द्यतष्टाप्' इति (पा.४-१-४ ) टाप् प्रत्ययः कर्तव्या, भिक्षः भिक्षायामलाभे लाभे च.' धातुः, सनाशंसभिक्ष.उ.'. इति (पा, ३.२-१६८) उ. प्रत्ययः भिक्षु इति स्थिते ' कर्तृकरणयोस्तृतीये' ति (पा. २-३-१८ ) तृतीया,टकारलोपः, (आडो. नास्त्रियाम् (पा. ७३-१२०) इदितो नुम्धातो' (पा. ७-१-५८.) रित्यनुवर्तमाने 'इकोचि विभक्ता' विवि (पा. ५-१,७३.), नुम्; मकारस्य उकारस्य च लोपः, 'खाभ्यां नो ण समानपद ' इतिः (पा.८-४-१)' अदकुवानुमत्यवायेऽपीति' (पा, ४-२) नकारस्य णकार' भिक्षुणा; तंत् प्रातिपदिकं स्त्रीविवक्षायां 'कर्मणि द्वितीये ' ति (पा. २-३-२), अम्। 'त्यदायत्वम् (पा. ७-२-१०२) अजायतष्टाप्' (पा. ४-१-४ ) अनुबन्धलोपः, त्रयाणामपि ' अकः सवर्णे. दीर्घत्वं (पा.६-१-१.१), ताम्, 'हब् हरणे' धातुः, अस्य धातोः उत्पूर्वस्य आपूर्वस्य च ' भविष्यती ' त्यनुवर्तमाने ( ३-३-३), ' लट् शेष चेति (पा. ३-३-१३) लट् प्रत्ययः, टकारस्य ' हलन्त्य ' मिति संज्ञा प्रयोजन, टेरेत्वार्थः, लकाराद्वकारमपकृष्य अकारस्य 'उपदेशो- ऽजनुनासिक ' इति (पा. १-३-२) संज्ञा प्रयोजनं, 'लटः सद्वेति (पा. ३-३-१४) विशेषणार्थः, लस्य तिपादयो भवतीति तिपादिप्रसङ्गे प्राप्ते 'शेषात् करि परस्मैपदं ' (पा. १-३-७८) भवति, अस्मद्युपपदे समानाधिकरणे प्रयुज्यमाने उत्तम पुरुषो भवति, तस्य उत्तमपुरुषस्य एकस्मिन्नर्थे एकवचनमुपादीयते मिप्, पकारलोपः कर्तरि शपि प्राप्ते ' स्यतासी लुलुटो' रिति (पा. ३-१-३३ ) स्यप्रत्ययः 'आर्द्धधातुकस्येड् वलादे' रिति (पा.७-२-३५) इट् प्राप्तः 'एकाच उपदेशेऽनुदात्तेत ' इति (पा. ७-२-१०) प्रविषेधा, तत 'ऋद्धनोः स्येस्य ' (पा. ७-२-७०) ति इडागमा, ' सार्वधातुकार्धधातुकयो' रिति (पा. ७-३-६४ ) .

भन्नति, वुढग्गहणेण सेसअंतरिक्खोदगस्स गहणं कयं, हिमं पाउसे उत्तरापहे भवति, चकारेण फुसारादीणं गहणं कयंति, ताणि सीतोदगादीणि नो से सेविज्जा, तं पुण उण्होदगं जाहे तत्तं फासुगं भवति ताहे संजतोपडिग्गाहिज्जत्ति, आह-उण्होदगमेव वत्तव्वं तत्तफासुगगहणं न कायव्, जम्हा जे उण्होदगं तमवस्सं तत्तं फासुयं च भविस्सइ ?, आयरिओ आह- न सव्वं उण्होदगं तत्त- फासुयं भवति, जाहे सव्वत्ता डंडा ताहे फासुयं भवति, अतो तत्तफासुयगहणं कयं भवति, जया भिक्खादी णिग्गतो परिसेणं तिमेज्जा णदिमाईणि वा उत्तरंतो ताहे इमे णो कुज्जा, तंजहा- 'उदउल्लं० ॥ ३४१॥ सिलोगो, तत्थ उदउल्लं बिन्दुसहित भन्नइ, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण'मितिकाउं ससिणिद्धमचिरहियं, उदउल्लं ससणिद्धं वा कार्य णो पुञ्छज्जा ण वा संलि- हेज्जा, तत्थ पुंछणं वत्थेहिं तणादीहिं वा भवइ, संलिहणं जं पाणिणा संलिहिऊण णिच्छोडेइ एवमादि, समुप्पेहे नाम सम्म उवेहे, समं णिरिक्खतित्ति वुत्तं भवइ, तहाभूअं णाम जं उदउल्लं ससनिळू वा जाहे अपरिणतं जाणिऊण णो हत्थादीहिं संघद्वेज्जा, मुणित्ति वा णाणित्ति वा एगट्ठा, उदउल्लेण काएण जाव सो आउक्काओ ण परिणओ ताव निरासणादीणि न कुज्जा, आउ- क्कायविरती गता । इदाणिं अगणिकायवेरमणं भण्णइ, तं0- 'इंगालं अगणिं अञ्चि० ॥ ३४२ ॥ सिलोगो, तत्थ इंगालो जालारहिओ, अगणिं नाम जो अयपिंडाणुगओ फरिसगेझो, अच्ची णाम आगासाणुगता परिच्छिन्ना अग्गिसिहा, अलायं नाम उम्मुययं, तं जइ सजाइयं भवति तो उंजणादीण णो कुज्जा, सजोतियं नाम अविज्झायंत, सजोइअमलायं इंगालादीणि य णो उंजेज्जा, णो वा घट्टेज्जा, ण वा णिवावेज्जा, तत्थ उंजणं अवसंतुयाणं, घट्टणं पराप्परं उम्मुयणं, अप्फोडणं निव्वावर्ण, मुणिति वा णाणित्ति वा एगट्ठा, उंजणादीणि जहा नो अ सयं कुज्जा “एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण' मितिकाउं परेणवि ण -- उ त पाणादिसु अप्पाणयं पीणेति, दाणगहणेण दनं गेण्हंति नो अदत्त, भत्तगहणेणे फासुयं नाम आहाकम्माइदोसविरज्जियं गेहंति; एसणागहणेण दसएसणादासपरिसुद्धं गेहंति, ते य इमे-तं. 'संकियमक्खियनिक्खत्तपिहियसाहरियदायगुम्मीसे । अपरिणयीलत्तछोड्डय एसणदोसा दस हवंति ॥१॥ एतसि वक्खाणं जहा पिडंनिज्जुत्तीए । रता 'रम क्रीडायां' धातुः, अस्य धातोःक्तप्रत्ययः अनुवंधलोपः अनुदात्तापेदेशेति' (पा ६-४-३७ अनुनासिकलोपः, परगमनं, रता नाम संजमाधिकारेणु जोगेपु रति कुवन्ति, न अरति । एवं दाणभत्तसणे रया, मग्गणंति वा एगट्ठा, एस उपसंहारो गतो ॥ इदार्णि उपसंहारविमुद्धी पुन्वं ताव सुत्तफासियनिज्जुनीए भण्णइ-तत्थिमा गाहा-अवि भमरमधुकरगणा अविदिण्णं आदियंति क्रुसुमरसंासमणा पुण भगवंतो णादिण्णं भोत्तुमिच्छति। (१२५७२) इदाणि उपसंहारे विसुद्धी मुत्तेणेव भण्णइ, तीसे उपसंहारसुद्धीए संबंधनिमित्तं आयरियो सयमेव चोदेइ, जम्हा ते दाणमत्तेसणे रया तम्हा तेसिं गिहत्थि तवस्सिणो साहूणो भिक्खयत्तिणोत्तिकाऊणं अणुकंपाए आहाकम्मादी करेंति, तं च आहाकम्मादी अण्णाणओ गेण्हमाणा सचोवघाए बटुंति, एत्थं भण्णइ-वयं च वित्ति लन्भामो ण य कोइ उवहम्मइ' वयं अस्मद् प्रथमावहुवचनं जस् 'युयवयौ जसी' ति (पा.७-२-९३) वयआदेशः प्रथमयोरमिति (पा.७-१-२८) जस् अम्, परगमनं च, कृपापना वयं च आहाकम्मादीणि परिहरंता वयं च तहा वित्ति व लभामो जहा तहा न य कोवि सत्तो उवहमिहिति, तं च इमेण कारणण णोवहम्मइ, 'वृत् वर्तने' धातुः 'लियां क्तिन्' (पा.३-३-९६) वृत्तिः, 'डुलभप्प्राप्तौ धातुः अस्य धातो लट्प्रत्ययः, अनुवंधलोपः, लस्य तिवादेश प्राप्त उत्तमपुरुपबहुवचनं मस् 'स्यतासी लुलुटो' रिति (पा. ३-१-३३) स्यप्रत्ययः अनुबंधलोपः 'अलोन्त्यस्ये' (पा.१-१५२) ति भकारस्य 'खरि चेति (पा.८-४-५५) पत्वं 'अतो दीर्घो यनीति (पा. ७-३-१०१). REAM वरतो भवेज्जा, 'पासेज्ज विविहं जगं' मामनगरतिरियमणुयदेवेसु विविहं कम्ममलमणुभवमाणति इमं जगं पासेज्जा, पासिऊण य उवरतो भवेज्जा, एसाताव थूलसरीरेसु विरती भणिया । इयाणि सुहमाण भण्णति-'अट्ट सुहुमाइ (णि०)॥३४७॥ सिलोगो, अट्ठत्ति संखा, अतीव सण्हाणि सुहुमाणि, ताणि पेहाए णाम उवयोगं दाऊण, 'जाई ति अणिदिवाणि, जाणित्तु णाम उवल- भिऊण, संजए साधू, तत्थ आस णाम दयाहिकारी निसीए, चिट्ठ नाम उडिओ दयाहिकारी अच्छेज्जा, सए णाम दयाहिकारी णिद्दामोक्खं करेज्जा, अह कतराणि अट्ट सुहुमाणि?, भण्णइ-'सिणहं पुप्फतुहुमं च० ॥ ३४९ ॥ सिलोगो, सिणेहसुहुमं पुष्फ- सुहुमं पाणसुहुमं उलिंगमुहुँ पणगसुहुमं वीयसुहुमं हरितसुहुमं अंडगसुहुमंति, तत्थ सिणेहसुहुमं पंचपगारं, तं०-ओसा हिमए महिया करए हरतणुए, पुप्फसुहुम नाम वडउम्बरादीनि संति पुप्फाणि, तेसिं सरिवनाणि दुन्विभावणिज्जाणि ताणि सुहुमाणि, पाणसुहुमं अणुधरी कुंथू जा चलमाणा विभाविज्जइ थिरा दुविभावा, एवं तं पाणसुहुमं, उत्तिंगसुहुमं कीडियानगरं, तत्थ पिपीलियाणा(ण्डा)दि अणायसुहुमा सत्ता दुविभावणिज्जा भवंति, पणगसुहुमणाम पंचवन्नो पणगो वासासु भूमिकट्टाउवगरणादिसु तहव्वसमवन्नो पणगसुहुमं, बीयसुहुमं नाम सरिसवादि सालिस वा मुहमूले जा कणिया सा वीयसुहुमं, सो य लोगेण उ सुम- हु(धुमत्ति भण्णइ, हरितसुहमं णाम जो अहुणुट्टियं पुढविसमाणवणं दुबिभावणिज्जं तं हरियसुहुमं, अंडसुहुमं पंचप्पगार, तंजहा उद्दसियंडो पिवीलियंडो उनकलियंडे हलियंडो हलिहोलियंडो, तत्थ उइंसिया मच्छिया तीए अंडे उद्दसियडं, पिपीलियाअंडयं नाम कीडियअंडगं, उक्कलियाअंडं वक्खोइलियाअंडगं, हलियंडगं भणियाअंडयं, हलोहलिअंडं सरडीअंडगंति । 'एवमेआणि जाणित्ता० ॥ ३५० ॥ सिलोगो, एवमेयाणि अह सुहुमाणि सन्चप्पगारेहि वण्णसंठाणाईहिं णाऊणंति, अहवाण %-19 क ॥ दीर्घः, परगमनं लप्स्यामः, जहा 'अहाकडेसु रीयंते पुप्फेहिं भमरो जहा' रीङ् धातुः अस्य धातोः 'भूवादयो धातवः' (पा.१-७-१) धातुसंज्ञा लट् प्रत्ययः, लस्य आत्मनेपदविवक्षायां सटेरेत्वं अनुबंधलोपः 'दिवादिभ्यः श्यन् (पा.३-१-६) परगमनं रीयंते, जहासहावं पुप्फिएहिं भमरा अप्पाणं पीणेति, एवं साहुणोवि गिहत्थाण अहागडेसु भिक्खं गेण्हंति अप्पाणं पणिति । एवं ते 'मधुकारसमा बुद्धा जे भवंति अणिस्सिया (सू.५-७२) मधु 'मन ज्ञाने' धातुः अस्य धातोः 'भूवादयो धातवः' (पा.१३-१) 'फलिपाटिनमिमनिजनां गुक्पनाकिधतश्चे' ति (उपादे) उप्रत्ययः, यः वश्वो देशः ( अलोऽन्त्यादेशः) परगमनं मधु कुर्वतीति मधुकराः, मधुकरहिं तुल्ला मधुकरसमा, बुद्धाः 'बुध अवगमने' धातुः अस्य धातोः क्तप्रत्यय, अनुवंधलोपः, 'झलां जशोऽन्ते, इति (पा. ८-२-३९) दत्वं परगमनं, बुद्धा नाम जाणगा, अणिस्सिया नाम अपडियद्धा, एत्थ सीसो चोदेइ-असंजएहिं भमरेहि होइ समा साधुणो? भमरा अस्सण्णी अस्संजया य ते साहवोऽवि असण्णिणो असंजता य भवंतु, एत्थ आयरिओ भणइ, बुद्धग्गह- पेण ताव असण्णिणो साहवो न भवंति, अणिस्सियग्गहणेण य असंजतदोसो परिहरिओ भवइ । इदाणिं उत्तरं एतस्स सुत्तफामि- यनिज्जुत्तीए भण्णति-जहा 'उवमा खलु एस कया' (१२७-७२) गाहा, एस उवमा एगदेसेणं द्रष्टव्या, यथा चन्द्रमुखी देवदत्ता, चंदस्स जं परिमंडलं सोमता य ताणि गहियाणि, एवं अणिययवित्तिनिमित्तं अहिंसाणुपालणडाए य एसा उवमा, किं च-जहा दुमगणा उ तह नगरजणवया पयणपायणसहावा (१२८-७३) जहा बहुविहा दुमा सहावओ चैव पुप्फंति तहा नगर- जणवया चेव पयणपयावणसहावत्ति, जहा य भमरा तहा य मुणिणोवि, णवरं पुण अदिण्णं न गिण्हंति, एत्थ सीसो चोएइ-किं भणियं होइ १, जहा भमरा तहा मुणिणोऽवि ?, आयरिओ- 'कुसुमे सहान्पुप्फे' गाहा, जहा सहाव- A5%-14 . PROG भुंजेज्जा, 'एगग्गहणे गहणं तज्जतीयाण'मितिकाउं सेसावि अफासुएस दोसा गहिया। किंच- 'संनिहिं च न कुब्विज्जा' ॥ ३५८ ।। सिलोगो, सन्निहिज्जाति सन्निधी-गुलधयतिल्लादीणं व्वाणं परिवासणंति, अणुसद्दो थोवत्थे वट्टइ, तं थोषमवि णो परिवसेज्जा, किमंग पुण बहुयंति , मुहाजीवी जहा पढमाए पिंडेसणाए, असंबद्धे, णाम जहा पुक्खरपत्तं तोएणं न संबज्झइ एवं गिहीहिं समं असंबद्धण भवियव्यंति, 'जगनिनिस्सिए' णाम तत्थ पत्चाणि लभिस्सामोत्तिकाऊण मिहत्थाण णिस्साए विहरेज्जा, न तेहिं समं कुंटलाई करेज्जा । किंच- 'लूहवित्ती मुसंतुढे ॥ ३५९॥ सिलोगो, सत्थ लूहं चउन्विहं, तंजहा- णाम०ठवणा०दव्व०भावलूहति, णामठवणाओ गयाओ, दव्वलूहं निप्फावकोदवादी, भावलूहं कलहं अभक्खाणमादि, एत्थ पुण दव्वल्हेण अधिगारो, सेसा उच्चारियसरिसत्तिकाऊण परूविया, ते णिप्फावकोदवातिलूहदव्वे वित्ती जस्स सो लूहवित्ती भण्णइ, णिच्च साहुणा लूहवित्तिणा भवियव्यं, सुसंतुट्ठो णाम जो जेण वा तेण वा आहारिएण संतोसं गच्छइ सो शुसंतुट्टो भण्णइ, सबकालं संतुट्ठो भवेज्जा, न दीणमणसोत्ति, भणियं वेहं- 'जं च तं च आसिया' गाहा, तहा अप्पिच्छोवि होज्जा, अप्पिच्छो णाम जो जस्स आहारा ताओ आहारपमाणाओ ऊणमाहारेमाणो अप्पिच्छो भवति, सुभगे नाम अप्पिच्छित्तणेण सुभगो भवइ, सिया नाम भविज्जत्ति बुतं भवति, तहा 'आसुरत्तमवि न गच्छिज्जा' तत्थ आसुरो कोहो भण्णइ, तस्स आसुरस्स भावो आसुरत्त, तमासुरत्तं साहहिं गिहीहिं वा आसाइओ न गच्छेज्जा, 'सुच्चा णं जिणसासणं' ति, जिणस्स सासणं जिणसासणं, तमि जिणसासणे कोहविकारं सोऊण, जहा"चउहि ठाणेहिं जीवा आसुरत्ताए कम्मं पकरेंति, तं०-कोहसीलयाए तहा माणा जाव जमए एस पुरिसे अनाणी मिच्छादिट्ठी अकोसवधरई या तंण मम एस किंचि अवरज्झति, किन्तु मम एयाणि वेदणिज्जाणि कम्माणि अवरज्झतित्ति : कुसुमितेसु दुमगहनेसु भमरा आवाहं अकुत्रमाणा रसं आइयंति, ए नगरजणवाहि सहावेण चेन पयणपयावणाहि अप्पणी अट्ठाए उवक्खडियं समणा सुविहिया उग्गमादिसुद्धं गवेसित्ता आहोन्ति । इदाणि जो एस हेट्ठा दोसो भणओ सीसेण जहा जइ मधुगारसमा साहको तो ते असण्णिणो असजता य, जइ मधुकरसमा साहुणो तओ असंजता भवति, एयस्स दोसस्स परिहरणनिमितं आयरिओ अद्धगाहाए भणइ, सा य इमा उपसंहारो भमरा जह तह समणावि अवहजीवत्ति (१३०७३) जहा ते भमरा कुसुमाण किलामं अणुप्पाएता रसमापियति तहा साहुणोषि आहाकम्मादीणि परिहरंता ण कस्राइ पीलं उप्पायंति, किंच-भमराणं साधूण य महंतो चेव विसेसो. जहा 'णाणापिंडरया दंता' 'पिडि संघाते' धातुः, अस्य 'इदितो नुम्' (पा. ७-१-५८) नुम्, नंदिग्रहिपचादिभ्यः' (पा. ३-१.१२४) अच्, अनुबंधलोपः, परसवर्णः परगमनं पिंडा, णाणापिंडरया णाम उक्खित्तचरगादी पिंडस्स अभिग्गहविससेण णाणाविधेसु रता, अहवा अंतपंताईसु नाणाविहेसु भोयणेसु रता, ण तेसु अरई करेंति, भणितं चहे-जे वतं च आसिय जत्थ व तत्थ व सुहोवगतनिदा । जेण व तेण व संतुट्ठ धीर ! मुणिओ तुमे अप्पा ॥१॥ ते णाणापिंडरता दुविधा भवति, तंजहा-दरओ भावओ यादबओ आसहत्थिमादि, ते णो दंता भावओ, सामो पुणों) इंदिएसु दंता, इदाणिं आयरिओ सयमेन सीसहितट्ठा अपुच्छिओ चेन इ8 गाहाए पच्छद्रं भणइ-दंतित्ति पुण पदमी नायव्यं वा.से. समिणं' जं एवं दतित्ति पदं, वकसैसं नाम दत्तगहणेण अण्णाणिवि तज्जाहयाणि गहियाणित्ति वुत्तं भवइ, काणि पुण ताणि पदाणि'-' जो एत्थेवं ' गाहा (१३१-७३ ) एयंमि दुगपुफियज्झयणे भमरुवदिईतपाहण्णण एसणासीमई वणिया,तहा इरिया- समियाईणि जाणि पदाणि ताणि गहियाणित्ति, दिक्खियपयारो णाम जं दिक्सिएण आयरियव्यंति वुत्तं भवइ,उपसंहारथिसुद्धी " 4-4 RS हत्थो पायो कायो य पसिद्धा, ते हत्था पाया काया पणिहाय 'जिइंदिए' ति, पणिहाय णाम हत्थेहि हत्थवट्ट- गादीणि अकरं पाएहिं पसारणादीणि अकुव्वंतो कारण सासणगादीणि अकुव्वंतो, जियाणि इंदियाणि जेण सो जिइंदिओ,अल्लीणो नाम ईसिलीणो अल्लीणो, णातिदूरत्थो ण वा अच्चासण्णो, गुत्तो णाम मणसा अमोभणं संकप्पं वज्जयंतो वायाए कज्जमेत्तं भासंतो, णिसीएज्जा णाम उवविसेज्जत्ति,सकासे नाम समीवे, गुरू पसिद्धो, मुणित्ति वा णाणित्ति वा एगट्ठा। किंच-'न पक्खओन पुरओ०' ॥ ३८० सिलोगो, णकारो पडिमेहे वट्टइ, पक्खओ नाम पासओ,पासओ चिहमाणस्स इमे दोसा भवंति, तं०-कनसमं भासमाणस्स सहा पोग्गला कन्नं अणुपविसंति, तेसिं च कण्णं अणुपविसमाणेहि अणेगता भवइ, एवमादि, तहा पुरओऽवि न वइ, पुरओ नाम अग्गओ, तत्थवि अविणओ वंदमाणाणं च वग्घाओ, एवमादि दोसा भवंतित्तिकाऊण पुरओ गुरूण नवि चिट्ठज्जत्ति, 'णेव किच्चाण' किच्चा आयरिया तेसिपि पिढओ न चिट्ठणादीण कुज्जा, तत्थ अविणयदोसा भवंतित्ति, 'ण य ऊरुं समा- सिज्जा' णाम ऊरुगं ऊरुस्स उवरि काऊण ण गुरुसगासं चिट्ठज्जत्ति, तत्थवि अविणयदोसा भवंतित्ति, कायपणिधी गया। इदाणि वायाए पणिधी भण्णइ-'अपुच्छिओ न भासेज्जा० ॥ ३८१ ॥ सिलोगो, 'अपुच्छिओ' णिकारणे ण भासेज्जा, भासमाणस्स अंतरा भासं ण कुज्जा, जहा जं एवं ते भणितं एयं न, एवं 'पिठिमंसं ण खाएज्जा', जं परंमुहस्स अवबोलिज्जा तं तस्स पिडिमंसभक्खणं भवइ, दहा-'मायामोसं विवज्जए' मायाए सह मोसं मायामोसं, न मायामंतरेण मोसं भासइ, कह', पुन्वि भासं कुडिलीकरेइ पच्छा भासइ, अहवा जं मायासहियं मोसं तं विवज्जए, जं पुण इतरहा भासेज्जा, जहा जं एयं ते भणितं एवं न, एवं पिढिमंसाण अह अप्पत्तियआसुकोवाण को पतिविसेसो १, भण्णइ-'अप्पत्तियं०' ।। ३८२ ॥ सिलोगो, अप्पचियमेव s नाम संमत्ता । इदाणि णिगमणं,- 'तेग वुच्चंति साहुणो' जेण कारणेण तसथावराण जीवाणं अप्पणो य हियत्थं च भवइ तहा जयंति अतो य ते साहुणो भण्णंति, निगमणं सम्मत्तं । इदाणं निगमणविसुद्धीए अभिसंबंधनिमित्तं आयरिमो सयमेव चोदेइ, जहा जइ कोई भणेज्जा परिव्यायगरत्तपडादिणो तसथावरभूतहितत्थमप्पहितत्थं च जयंता साहुनो भविस्संति, तं च णेव भवइ, जेण ते सम्भावओ ण जयंति, कह न जयंति?, तत्थ सकाणं जं उदिस्स सत्तोवधातो भवइ ण तत्थ तेसि कम्मबंधो भवइ, परिवायगा नाम जइ किर तेसिं सदाइणो विसया इंदियगोयरं हव्यमागच्छंति, भणियं तेसिं 'इंदियविसयपत्ताणं उपयोगो कायवा' एवं ते अण्णाणमहासमुहमोगाढा पडुप्पण्णभारिया जीवा ताण आलंबणाणि काऊण तमेव परिकिलेसावहं गिहवासं अवलंघयंति, कहं ते साहवो?, साहवो पुण भगवंतो सम्भावओ जयंति, कहं ते ण ?, 'कायं वायं च मण' गाहा (१३६-७४ ) काएण ताव समाहियपाणिपादा चिठंति गच्छति वा, वायाएवि अकुसलवइनिरोहं करेंति कुसलवइउदीरणं च, मणेणवि अकुसल- मणनिरोहं करेंति कुसलमणउदीरणं च, इंदियाणि इवेसु इंदियविसएसु रागं न करेंति. आणिढेसु दोसं, अट्ठारसविहमवंभं परिव- ज्जित्ता बंभ धारैति, कसायाणं कोहादणिं उदयनिरोध करेंति, उदिण्णाण विफलीकरणं, 'जं च तवे' गाहा (१३७७४ ) बारसविहे तवे जहासचीए उज्जुत्चत्तणं काउ, एतेण कारणेण तेसिं साहुलक्खणं संपुष्णं भवइ, ण तु सकादीर्ण णियडिबहुलाणं, तम्हा जिणवयणरया साहुणो भवंति। निगमणसुद्धी समत्ता। समत्ता दसावयवा इमे, तं जहा 'ते उ पइण्णविसुद्धी' गाहा (१३८-७५) एवं दुमपुफियज्झयणं संखेनेण भणिय, वित्थरओ पुग समक्खरसण्णिवाइणो चोदसपुग्विणो अणगारा कहयंति, 'सेअत्थं एत्थ' गाहा ( ) 'दुमपुस्फिय' गाहा, ( ) इदाणिं नयचि गाहा-'णायमि गिहियचे अगणियब्वमि CAT पलं दहियस्स य आढयं मिरीय वीसा । खंडगुला दो भागा एस रसालू निवइजोगो ॥१॥ अहवा निद्देसणवाकरणाणि जोगो भण्णइ, तं जोगं न कहेज्जा, निमित्तं तीतादी, मंतो- असाहणो 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण' मितिका विज्जा गहिता, भेसजं ओसह भण्णइत्ति, अन्नं एवंविहं नाइक्खेज्जा, किं कारणं ', 'भूताधिकरणं पदंति भूताणि-एगिंदियाईणि तेसिं संघट्टणपरितावणादीणि अहियं कीरति जंमि तं भूताधिकरणं 'पदं पदं णाम पदंति वा भूताधिकरणांति वा हणणंति वा एगट्ठा, वइगुत्तया गया । इयाणि मणगुत्तया भण्णइ, सा य मणगुत्तया उवस्सयगुणेण सुहं कीरइत्ति अतो उवस्सयो भण्णइ, तंजहा- 'अन्नई पगडं लयणं ॥३८६ ॥ सिलोगो, 'अन्नई पगडं' अन्नहगहणेण अन्नउत्थिया गहिया, अट्ठाए नाम अन्ननि- मित्तं, पगडं पकप्पियं भण्णइ, लयणं नाम लयणंति वा गिहति वा एगट्ठा, तमन्नट्ठ पगडं लयणं साधू, भइजा णाम सेवेज्जा, सयणं संधारओ, आसणं कठ्ठपीठगादी, ताणि आसणसयणाणि अत्तस्स अट्टाए कप्पियाणि णो भइज्जा, तं च लेणं जइ उच्चार- भूमिसंपन्नं भवति, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण'मितिकाउं पासवणइभूमी गहिया, जत्थ ताओ उच्चारपासवणभूमीओ तारिसे ठाइयव्वं, तहा इत्थीहि विवज्जियं पसहि य महीसुट्ठियएडगगवाहीहिं, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण ‘मिति- काउंणपुंरागविवज्जियांप, विवज्जियं नाम जत्थ तेसिं आलोयमादीणि पत्थि तं विवज्जियं भण्णइ, तत्थ आतपरसमुत्था दोसा भवंतित्तिकाउंण ठाइयव्वं । किंच-'विवित्ता अ भवे सिज्जा ॥३८७॥ सिलोगो, तीए विवित्ताए सेज्जाए णारीणं णो कह कहेज्जा, किं कारणं, आतपरसमुत्था बंभचेरस्स दोसा भवंतित्तिकाउं, भणियं च-'आसावा(सइ दंसणा)ओ पेम्मति सिलोगो, एवमादि, तहा 'गिहिसंथवं न कुज्ज' ति गिहीहिं सह संधवं न करेज्जा, गिहिसंथवो नाम गिहिसंथवणं, बंभचेरस्स विराह- चेव अत्थीम्म । जइयव्यमेव इति जो उवदेसो सो नयो णाम ॥ (१५०-८०) सव्वेसिपि नयाणं बहुविहवत्तव्ययं निसामेत्ता। तं सवनयविसुद्धं जं चरणगुणहिओ साहू (१५२-८०) पढियसिद्धाउ चैव एयाओ गाहाओ । एवं दसवेयालियचुण्णीए दुमपु- फियजझयणचुण्णी समत्ता ॥ पढमज्झयणे धम्मपसंसा वणिया, इदाणि धम्मे ठियस्स धितिणिमित्तं वितियज्झयणं, एतेण संबंधेण आगयस्स अज्झय- णस्स चत्वारि अणुयोगदाराणि वत्तवाणि,जहा आवस्सगचुण्णीए तहा, नवरं एत्थ नामणिप्फण्णो णिक्खेवो भण्णइ-सामण्ण- पुव्वयस्स' गाहा (१५४-८२) तत्थ सावण्णं पुच्चयं च दो पदाणि, तत्थ समणभावो सामण्णं, तस्स समणस्त चउन्विहो निक्खे- वो काययो, पुव्वगयस्स तेरसविहोत्ति, तत्थ समणस्स ताव निक्खेवं करोमि, सो य इमो- समणस्स उ निक्खेवो' (१५५:८३) अद्धगाहा, तंजहा-णामसमणो ठवणासमणो दबसमणो भावसमणो य, नामठवणाउ तहेव, दव्वसमणो इहं गाहापच्छद्धं 'दव्वे सरीरभावियो भावे उण संजओ समणो' दव्वसमणो दुविधो-आगमओ णोआगमओ य, जहा दुमे तहेव, नवरं 'समणो' त्ति अभिलावो भाणितव्यो, भावसमणो जो जो संजओ विरओ अप्पमत्तो भावसमणोत्ति, एत्थ सीसो भणइ-केण कारणेणं समणा भण्णंति?, आयरिओ भणइ-'जह मम ण पियं दुक्वं जाणिय एमेव सव्वजीवाणं' गाहा (१५६-८३) पढियव्या, अहवा 'नत्थि य से कोइ वेसो' गाहा (१५७-९३) पढियव्वा, अहवा इमेण कारणण समणो भवइ 'तो समणो जइ सुमणो भावेण यजइ ण होइ पावमणो । समणे य जणे य समो समो य माणावमाणेसु॥(१५८ ८३)अहवा इमेहि कारणेहिं समो सो समणो होइ, तं० उरगगिरिजलणसागर गाहा (१५९-८३) तत्थ पढमे उरगसरिसेण साहुणा भवियव्यं, एत्थ आह.उरगो सभावत एव दिसमंतो TIES अविरोधो भवति, जहा खीरगुडाणं एवमादि, जेण दव्येण आहारिएण समाधी भवति, जहा खुहियस्स अण्णेण, आहियं जं दव्वं सावि दव्वसमाधी, आधियं नाम आरुहियं, जेण दव्वेण तुलाएवि आरुहितेण ण इओ ण इओ तुला णमती समाहेइ य सा दव्वसमाही, दव्वसमाही गया । इदाणि भावसमाही इमेण गाहापच्छद्रेणं भण्णइ, तं०-'भावसमाधी' अद्धगाहा, चउविधा भावसमाधी भवइ, तंजहा-दसणसमाही णाणसमाही तवसमाधी चरित्तसमाधी, णामणिप्फणो गओ। इदाणि सुत्ताणुगमे सुत्तं उच्चारेयव्वं तं जहा अणुओगदारे, तं च सुत्तं इम-थंभा व कोहा व०॥३९९॥ वृत्तं, स्तंभु स्तंभे, अस्य धातोः अच् सार्वधातुकेभ्य इति, 'नंदिगृहिपचादिभ्यो वाल्युणिन्यचा' (पा. ३-१.१३४ ) इति सर्वे धातवः पचादौ पठ्यन्ते, तेन पचादि- पाठात् अच् प्रत्यया, चकारः 'चित' इति (पा. ६-१-१६३ ) अन्तोदात्तार्थः, स्तम्नातीति स्तम्भः एवमवस्थिते 'ध्रुवमपायेऽपा- दान' मिति (पा. १-४-२४ ) अपादानसंज्ञा, सत्यामपादानसंज्ञायां अपादाने पंचमी विभक्तिर्भवति, तस्या एकस्मिन्नर्थे एक- वचनं ङसि, अनुबन्धलोप: 'टाङसिङसामिनात्स्युः' इति (पा.७-१-१२ ) उसेरात् आदेशः, ' अकः सवर्णे दीर्घत्वं स्तम्भात्, थंभो नाम जेण थंभो व ण नमति जातितो सरीरओत्ति सो थंभो भण्णति, माणोत्ति वुत्तं भवइ, सो य थंभो जाति मयादीणं, अनतरावटुंभेण गुरूणं सगासे विणएं ण चिहइ, जहाऽहं उत्तमजातीयस्स विणयं करेहामित्ति एवमादि, 'क्रुध् क्रोधे धातुः, अस्य धातोः 'पदरुजविशस्पृशो घ' जिति (पा. ३-३-१६) 'अकरि च कारके संज्ञाया' मिति (पा.३-३-१९) घञ् प्रत्ययः, अनुबन्धलोपः, अस्य धातोः, 'पुगंतलघूपधस्ये ' ति (पा. ७-३-८६ ) गुणः, उकारस्य ओकारो गुणः, परगमनं, क्रुध्यन्ति समिति क्रोधः, एवं स्थिते पंचमीविधानं स्तम्भवत् क्रोधात् , क्रोधा हि विणए जिणवइदिढे ण चिठ्ठइ, 'मीर हिंसायाँ' - साहुणा भवितव्यं , किंच - जलरुहसमेण साहुणा भवियव्य , जहा पउमं पंके जायं जले समिळू तेहिं चेव नोवलिप्पड़ , एवं k SH रोसणो अणवरद्धवेरिओ य, किमरिसो साहू भवउ?, भण्णइ-जं तस्स एगंतदिहित्तं परनिलयत्तं च बिलं च अइगच्छंतो ओरयं न आसाएइ, एताणि पडुच्च भण्णइ,जहा उरगसमेण होयव्वं, तत्थ एगंतदित्तिणं धम्मं पडुच्च कायवं, परकडपरिणिट्ठियासु वसहीसु वसितव्वं, बिलसरिसं भोत्तव्यं, तं बिलं नउलयं पविसमाणं न आसादेइ तहा आहारोवि अणासायंतेण आहारेयव्यो, किंच- पव्वय- सरिसेण साधुणा होयव्वं, तस्स पुण पव्वयरस अण्णाणभावं खरभावं च उज्झिऊणं तेजस्सित्तणं परिगिज्झइ, जहा व सो अगणी इंधणादीहिं न तिप्पइ, एवं सुत्तेवि अज्झाइअव्वे साहुणा अतित्तेण भवितव्वं, जह वा सो अग्गी इंधणादीणि डहमाणे णो कत्थइ विसेसं करेति-इमं डहितवं इमं वा अडहणीयं, एवं मणुण्णामणुण्णेसु अण्णपाणादिसु फासुएसणिज्जेसु रागो दोसो वा न कायन्यो, किंच-सागरसरिसिण होयव्वं साहुणा, सो य गतीए खारत्तणेण अपेयो न एयं घेप्पइ, किं तु जाणि य समुदस्स गंभीरत्तं अगाहत्तण व ताणि घेप्पंति, कहं ?, साहुणा सागरो इव गंभीरेण होयव्वं, नाणदंसणचरित्तेहि य अगाहेण भवितव्वं, कहं १, माइपिइमाइएसु नातिसंजोएसु वा रागदोसेहिं आगासमिव निरुवलेवेण भवितव्वं, किंच-तरुसरिसेण भवितव्वं, कहं ?, जहा रुक्खो छिज्जमाणो भइज्जमाणो राग दोसं न गच्छइ तहा माणषमाणे साहुणा भवितव्यं, किंच-भमरेण व अनियतवत्तिणा भवितव्यं, कह?, भमरो जहा एस चेव हेट्ठा उदरं देसं कालं च नाऊण चरइ, एवं साहुणावि गोयरचरियादिसु देसं कालं च नाऊण चरियव्वं, जहा मिगो णिच्चुबिग्गो तहा णिच्चकालमेव संसारभउविग्गेण अप्पमत्तेण भवियचं, किंच-धरणी विव सव्वफासविसहेण साहुणा- वि कामेहिं जाएण भोगेहिं संवद्धिएण तहा कायव्यं जहा तेहिं न लिप्पड़, किंच-सूरो इव तेयसा जुत्तेण साहुणा भवितव्वं, जहा , शीयसीदा' इति (पा.७-३-१८) स्था इत्येतस्य दिष्ठ आदेशो भवति, परगमनं तिष्ठति इति, 'आधारोऽधिकरण' मिति (पा. १-४-४५) अधिकरणसंज्ञा, सत्यां अधिकरणसंज्ञायां ' सप्तम्यधिकरणे चे' ति (पा. ३-३ ३६) सप्तमी विभक्तिर्भवति, तस्या एकवचनं डि, कारलोपा, तिष्ठति नञ् पूर्वः, तस्मिन् गुरुमूले विनयेन न तिष्ठति, तद् प्राप्तिपदिकं, अस्य प्रातिपदिकस्यार्थे प्रथमैकवचनं सु, अकारलोपः त्यदायत्वेन दकारस्याकारः, अतो गुणः पररूपत्वं तदोः सः सावनंतयो' रिति (पा. १-२-१०६) तकारस्य सकार: 'ससजुषोसा (पा. ८३-३६) विसर्जनीयस्य सः (पा. ८-३-३४ ) चकारः समुच्चयार्थः, सो चेव तु तस्य, अस् भुवि धातुः, अस्य धातोः स्त्रियामित्यधिकृत्य स्त्रियां क्तिन् प्रत्ययो भवति, नकारस्य लोपः, ककारः गुणवृद्धि- प्रतिपेघार्थः, 'आर्द्धधातुकस्येवलादे' रिति (पा १-२-२५) इदु प्राप्तः 'तितुव॒तथसिसुसरकसेपु चे' ति (पा. ७-२-९) प्रतिपिद्धः, 'अस्तेर्भूः' (पा. ४-४-५२) अस्तेर्धातोः भू इत्ययमादेशो भवति आर्द्धधातुके परतः, गुणः प्राप्तः किता प्रतिषिद्धः, भुतिः, न पूर्वः न भूतिः 'न' (पा. २-२-६ ) सुपा सह समस्यति तत्पुरुषथ समासः, नकारादुकारमपकृष्य नकारस्य न- लोपो, 'नञ्' इति विशेषणार्थः, अभूतिः, सा चैव-विनयः आचार्योपाध्यायादीनामक्रियमाणः तस्यैव साधोः अभूतिभानो भवति, अभूतिभावो नाम अभूतिभावोत्ति वा विणासभावोत्ति वा एगट्ठा, आह-कहं तस्स अभूतिभावो भवइ १, भण्णइ-'फलं व कीअस्स वहाय होइ' 'हन हिंसागत्यो धातुः, 'क्रदोरपि' (पा. ३-३-५७) त्यनुवर्तगाने हन वध' इति (पा. ३-३-७६) हन्तेर्धातोः अप् प्रत्ययो भवति वध इत्ययं चादेशः वध, एवमवस्थिते 'क्रुधदुहेासयार्थानां यं प्रति कोप' इति (पा. १-४-३७) संप्रदानसंज्ञा, ' चतुर्थी सम्प्रदाने' (पा. २-३-१३ ) संप्रदाने कारके चतुर्थी विभक्तिर्भवति, तस्याः एकवचनं - - स सरोदयो समंता अविसेसेण लोग पगासेइ, एवं साहुणापि धर्म कहयंतण राणा दासस्स अविसेसेण कहेयव्वं, भणियं च 'जहा पुण्णस्स कथइ तहा तुच्छस्स कत्थइ' किंच साहुणा पवणसमेण होयनं, जहा पवणो कत्था ण पडिबद्धो तहा साहुणानि अपडि- बद्रेण होयव्यं, किंच-समणेण विसतिनिसाइसु कारणेसु जे गुणा तेसु वढियवं, तत्थ इमा गाहा (२५०-८३) तत्थ पदम साहुणा विससमेण भवितव्वं, भणियं च-'वयं मणुस्साण सहा ण पटिया, ण माणिणो व य अस्थगीचया । जणं जणं (तो) पभवामु तारिसा, जहा विसं समरसाणुवादिणं ॥१॥ तिणिसा जहा सगतो नमइ एवं जहाराइणिए णमितव्य, सुसत्थं च पड्डच्च ओमराइ- णिएसुवि नमियव्वं वाऊ जहा हेडा, वंजुलो नाम वेतसो, तस्स किल हेढ चिठिया सप्पा निध्विसीभवंति, एरिसेण साहुणा भवि- तव्यं, जहा कोहाइएहि महाविसेहिं अभिभूए जीवे उवसामेइ, कणवीरपुष्पं सन्नपुप्फेसु पागड णिग्गंधं च, एवं साहुणापि सम्बत्थ पागडेण भवियव्ध, जहा असुइत्ति एस निग्गंथेणं असुभगंधो न भवइ सीलस्स एवं भधियव्यं, उप्पलसरिसेण साहुणा भवियव्वं, कह १, जहा उप्पलं सुगंध तहा साहुणा सीलसुगंधण भवियन, नडेत्ति जहा से बहुरूपि रायवेसं काउंदासवेसं धारेइ एवमाइ, एवं साहुणा माणावमाणेमु नडसरिसेण भवियव्यं, कुक्कुडत्ति कुक्कुडो जंलब्भइ तं पाएण विक्किरइ ताहे अण्णेवि सत्ता चुणंति, एवं संविभागरुइणा भवियव्यं, अदाए आदरिसपदिताविव पागडभावेण होयव्वं, अहवा 'तरुणमि होति तरुणो थेरो थेरेहिं डहरए उहरो। अदाओ विच रूवं अणुयत्तइ जस्स जं सीलें ॥१॥ इदाणि समणस्स इमाणिं एगहियाणि, तं० पव्वइए अणगारे' गाहा (१६१-८४), तत्थ पन्चइओ नाम पापाद्विरतो प्रबजितः, अणगारा नाम अगारं-गृहं तद् यस्य नास्ति सः अनगारा, अवि. हाओ कम्मपासाओ डीणो पासंडी, तवं चरतीति चरगो, तवे ठिओ तावसो, भिक्खणसीलो भिक्खू, सम्बसो पावं परिवज्ज- PRESS , 'वुज्झइ से अविणीअप्पा' एवं सो विणेओ चंडादिसु वट्टमाणो अविणीअप्पा बुज्झइ, कहं ?, जहा नदीसोयमज्झगयं कहूँ नदीए सोतेण बुज्झइ एवं सो संसारसोतेण वुज्झतित्ति । किंचविणयंपि जो उवाएणं० ॥ ४१९॥ सिलोगो, सो चंडाइदोससंजुत्तो उवाएण देसकालोववनं विणयं 'चोइओ कुप्पई नरो' ति, देसे ताव विराहओ भणिओ, कालो-वेला तक्खणमेव, तंपि परिमितं अफरुसं भणिओ कुप्पइत्ति, ततो सो एवं कुप्पमाणो दिव्वं सिरिमागच्छमाणां डंडेण पडिसेहयइ, एत्थ उदाहरणं-दसारपमुहा किर महासुरा सभागता अप्पप्पणो कज्जाणि संपहारेमाणा अच्छंति, इओ य सिरी देवी परिणयवय- वेसा होउं विकृतशरीरा मच्छियावन्दाणुगयमग्गा तं सभमागता, ते सव्चे समुदविजयउग्गसेणपमुहा पत्तेयं २ एवमाहु-जहा एतेण अहं तवसंतएण देवकुमारातिरेगेण रूवेण उम्माहिया समाणी लज्जं मोत्तूणं भवंतं सरणमुवगतत्ति भण्णमाणा कंठे लग्गइ, तेहिं सव्वेहिं पत्तेयं पचेयं पडिसेहिया, सव्वेहि णिप्पणीकया णारायणमुवट्ठिया, तेण णाया जहा एसा णो पागते- नत्ति अहिलसिया, दिव्वं रूवं दंसेऊण तमशुपविट्ठत्ति, एवं सो विणयं उवाएण बोहिओ समाणो इहलोगपरलोगहियं किर विणयसिरि अवमन्नइ, ण तं तस्स आयतिक्खमं भवइ, जहा तेसिंतो ताण । इदाणिं अविणयदोसोपदरिसणस्थमिदमुच्यते 'तहेव अविणीअप्पा०॥ ४२० ॥ सिलोगो, 'तहेव' ति, जहा हेट्टा अविणीयदोसा भणिया, एवसदो पादपूरणे, 'अविणीअप्पा' णाम णो विणीओ अप्पा जेसि ते अविणीअप्पा, 'उववज्झा' नाम कारणमकारणे वा उवेज्ज वाहिज्जति उववज्झा हया गया य, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाणमितिकाउं' गलिनलिवद्दावि गहिया, तेण अविणयकम्मदोसेण वाहि- ज्जति इहभवे गलित्तणदोसेण, अन्नेसिं आसाणं हत्थीण य आहारं बहायिज्जति, अने य बहुविहप्पगारे विणयंति, तहा महिस- - ततिअउद्देसगस्साभिसंबंधो, जहा सीसो विणीओ भवइ तदुपदरिसणत्थमिदमुच्यते 'आयरिअं अग्गिमिवाहिअग्गी । ॥४३९॥ वृत्तं, आयरिओ सुत्तत्थतदुभअविऊ, जो वा अन्नोऽवि सुत्तत्थतदुभयगुणेहि अ उववेओ गुरुपए ण ठाविओ सोऽपि आयरिओ चेव, तमायरियं जहाऽऽहियग्गी बंभणो अगणिं परमाए भत्तीए । सुस्सूसमाणो पडिजागरिजा' पडिजागरइ णाम मा विज्झाहितिीत्तकाऊण तस्स समीवं अमुंचमाणो अभिक्खणं इंधणाणं साहरमाणो अच्छइ, एवमयमवि सीसो सुस्ससमाणो पडिजागरिज्जा, आह- णणु एस अत्थो पढमुद्देसए 'जहाऽऽहियग्गी जलणं णमंसि' त्ति भणिओ, आयरिओ भणइ-तत्थ आयरियं चैव पड्डुच्च भणियं, इह पुण आयरियं च सुओवएसगं च पडुच्च भण्णइ, जहा आयरियवयणं अणतिकमाणिजं एवं सुतोवदेसगस्सवि णातिकमणिशंतिकाऊण पुणरुत्तदोसो न भवतीति । पडियरणोवायो इमो, तंजहा- आलोइएणमिगितेण वा छंदं आराहेजा, तत्थ । छंदो नाम अभिप्पाओ, तं छंदं इंगिएण आलोइएण य आराधेज्जा, तत्थ आलोइएण य जहा आयरिएण पाउरणं आलोइयं सीयं च पडइ, कत्थ वा गंतव्वं ? तमेवप्पगारमालोइयं णचा तस्स आयरियस्स तमभिप्पायं पाउरणं उपवाएज्जा, एवमादि, तहा इंगिएणवि णाऊण आयरियस्सभिप्पायमुववाएज्जा, तं च इंगित इमं ' सेत्ति' आयरिएण गातकंपो कओ, अहो वा सीयमिति भासितं, पाउरणमाणेज्जा, जो पुण तेणऽऽगारेण आलोइयं इंगितं वा णाऊण छन्दमाराहेइ स पुज्जो भवइ, स पुज्जो णाम पूयणिज्जोति वा एगट्ठा, सो य विणओ किमत्थं पउंजिसव्वोत्ति १, अतो भण्णइ- 'आयारमठा०॥ ४४० ॥ वृत्तं, पंच- विधस्स णाणाइआयारस्स अठाए साधु आयरियस्स विणयं पउंजेज्जा, सुस्सुसमाणोत्ति सोउमिच्छा सुस्सूसा, जहा किमहं आण- पहिामत्ति पज्जुवासमाणो अच्छइ, जाहे य आणत्तो भवति जहा इमं ते कायव्वं, ताहे वयणं परिगिहिऊण जहेव तेणायरिएण क जो कामेण णिवारए?, अण्णे पुण पति-'कयाऽहं कुज्जा सामण्णं कदा इति कमि काले अहमिति अत्तनिदेसे वट्टई, कदाऽहं करेमि सामण्णं जो कामे न निवारए, केसिपि पुण एवं 'कहं ण कुज्जा सामणं जो कामे न निवारए' तिनि एते विकप्पा अविसद्धा, पाएण पुण एयं सुत्तं एव पढेज्जइ 'कहणु कुज्जा सामण्णं तत्थ कहणुत्ति-कि-केन प्रकारेण 'किमचे' ति (पा.५-३-२५) थमुप्रत्ययः कथं, नु निपातः, कथं नु, कथं नुशब्दः क्षेपे प्रश्ने च वर्त्तते, तत्र क्षेपः प्रपंचेत्युच्यते यथा कथं नु राजा', यो न रक्षति, कथं नु वैयाकरणः१, शब्दं न ब्रूयात्' प्रश्ने कथं नु अयं दाता ?, द्रव्यैः, अहवा कथं नु भगवन् जीवाः सुखवेदनीयं कर्म वनंति एवमादि, एत्थं पुण सुत्ते केहंणु सद्दो खेवे दडवो, कथं नु स कुर्यात् श्रामण्यं १, यः कामान् न निवारयति, कुर्यात् 'डुकृञ् करणे' धातुः अस्य धातोः 'भूवादयो धातवः (पा. १-३-१) इति धातुमंज्ञा, प्रत्ययाधिकारे 'विधिनिमंत्रणामंत्रणाधीष्टसंप्रश्नप्रार्थनातिसर्जनेषु लिट् प्रत्ययः (पा. ३-३-१६१ ) अनुबंधलोपः लस्य तिप् ‘यासुट्परस्मैपदेवदात्तो ङिच्चे' ति (पा. ३-४ १०३) अनुबंधलोपः 'सार्वधातुकार्द्धधातुकयोरिति (पा. ७-३-८४ ) गुणः 'उरणपर' इति । १-१.५१) रपरत्वं 'अत उत्सार्वधातुके' इति (पा. ६-४.११०) अकारस्य उकारः, 'नित्यं तिच' ति (पा. ३-४-९९ ) अइकारलोपः (ये चेति ६-४-१०९ प्रत्ययोकार- लोपः) परगमनं कुर्यात् , सामन्नं यः कामान निवारयति, ते य कामा इमे 'णामंठवणा' गाहा ( १६३-८५) ते य कामा चतु- विधा पण्णत्ता, तं०-णामकामा ठवणाकामा दव्वकामा भावकामत्ति, णामठवणाओ तहेव, तत्थ दव्वकामा इमे, तं० सहरस' एस गाहाए पुव्वद्धं, (१६४-८५) ते इट्टा सहरसरूवगंधफासा कामिज्जमाणा विसयपसत्तेहिं कामा भवंति, जाणि-य मोहोदयकारणाणि वियडमादीणि दवाणि तेहिं अन्भवहरिएहिं सदादिगो विसया उदिज्जति एते दबकामा, भावफामा नाम ते 'दुविधा य TERT RETTERRACE UMAR -1956 'अप्पिच्छया' अप्पिच्छया णाम णो मुच्छं करेइ, ण वा अतिरित्ताण गिण्हइ, जो एएणप्पगारेण 'अप्पाणं आभिओस एज्जा' अभितोसएज्जा णाम जेण व तेण व संतुहमप्पाणं कुग्विज्जत्ति वुत्तं भवति, भाणयं च-हे जं च तं च आसित जत्थ व तत्थ व सहोवगयानिद! जेण व तेण व संतुट्ट धीर मुणिओ हु ते अप्पा ॥१॥'संतोसपाहन्नरए' ति संतोसो सव्वपहाणं पहाणे एयंमि संतोसपाहण्णे जो रतो स पूणिज्जो भवइत्ति । इदाणि इंदियसमाही भण्णइ, जहा-'सक्का सहेडं आसाइ कंटया० ॥४४४॥ वृत्तं, सक्का णाम सक्कत्ति वा सहयत्ति वा एगट्ठा. सहिउं णाम अधियासेउँ, आसाए णाम एतेण कएण इमा अत्थसिद्धी भवइत्ति, जहा कोयि लोहमयकंटया पत्थरऊण सयमेव उच्छहमाणा ण पराभियोगेण तेसिं लोहकंटगाणं उवरि णुविज्जति, ते य अण्णे पासित्ता किवापरिंगयचेतसा अहो परागा एते अत्थहेउं इमं आवई पतत्ति भन्नति जहा उद्वेह उदेहात्ति, जं मग्गह तं मे पयच्छामो, तओ तिक्खकटाणिमिन्नसरीरा उठेति, अविय ते आसापडिबद्धा सक्का सहिउं, णाइदुक्कर, दुक्करं तु आणासाए जो उ सहेज्ज कंटए वयोमए कन्नसरे स पुज्जोत्ति, 'अणासाए णाम विणा आसाए, ण आसाए अणासाए, 'जो उ' अणिद्दिट्टस्स गहणं, तुसदो विसेसणे वइ, किं विसेसयति ?, जहा सो महंतो पससियव्वो जो अणासाए सहतित्ति एवं विसेसयति, 'सहिज्ज' णाम अहियासेज्जत्ति, कंटगा पसिद्धा, के य १, वतीमया, वाया कडगफ- रुसा कंटगा भवंति, ते य वतीमए कंटए सहइ, कन्नं संरतीति कन्नसरा, कन्नं पविसंतीति वुत्तं भवइ, जहा ते कंटगा कायाणुगया दुरुद्धरा भवंति तहा अणासया वायाकण्टगा कण्णसोयम यमणुगया दुरुद्धरा भवंतीति । ' मुहुत्तदुक्खा उ भवंति कंटया ॥ ४४५ ॥ वृत्तं, ते य वओमया कंटगा मुहुत्तदुक्खा भवंति सुहं च उद्धारज्जति, वणपारकम्मणादीहि य उवाएहिं रुज्झविज्जति 2. भावकामा दुविधा य 'इच्छाकामा य मदणकामा य' तत्थ 'इच्छा पसत्था अपसत्था य' गाहा पुन्बद्धं ( १६५-८६) तत्थ पसत्था इच्छा जहा धम्म कामयति मोक्खं कामयति, अपसत्था इच्छा रज्जं वा कामयति जुद्धं वा कामयति एवमादि इच्छाकामा, मदण- कामा नाम वेदोदयो भण्णइ, जहा इत्थी इत्थिवेदेण पुरिसं पत्थेइ, पुरिसोवि इन्थी, एवमादी, तेत्ति-तेण मयणकामेण अहिगारो, सेसा उच्चारितसरिसत्तिकाऊण परूविया, तस्स मदणकामस्स इमाओ दोन्नि निरुत्तीगाहाओ 'विसयसुहेसु पसतं' गाहा (१६६-८६) भाणियन्या 'अण्णंपिय से णाम' गाहा (१६७-८६) पढियव्या, कामा भणिया, एते कामा जो समणो पत्थेइ, जओण णिचारए, सो कहं सामण्ण करेइहिइ?, एत्थ सीसो आह-सो साहू कामा अनिवारयंतो सामण्णं कह न करेहिइ, एत्थ आयरिओ भणइ- 'पदे पदे विसीदंतो, संकप्पस्स वसं गओ' गम्मति जेणति तं पदं भण्णइ, जहा इत्थिपदं वग्धपदं सीहपदं एवमादि, अहवा पदंणाम जेण निबत्तिज्जइ तं पदं भण्णइ,जहा नहपदं परसुपदं वासिपदं, तं च पदं चउन्विहं,तं०'नामपदं'गाथा(१६८-८६) आउट्टियं णाम जहा स्वओ हेट्ठावि उवरिपि मुहं काउं उपलब्भइ, उकिण्णं जहा सिलाए णामयं उकिरिज्जइ कसभायणं वा, उण्णेज्ज णाम जहा बउलादीणं पुप्फाणं संठाणणं चिक्खिल्लमयाणि काउं पच्चंति, तेसु मयणं वग्धारेता छुन्भइ, ते य मयणमया उप्पायति, तं उणिज्ज भण्णइ, पीलियं नाम जहा पोत्थं संवेल्लताठविज्जइ तत्थ भंगा उट्ठति तं पीलियं भण्णइ, रंगपदं नाम जहा पोत्ता बद्धगा वित्तगा कीरति तं रंगपदं,गंधिमं माला भण्णइ, वेढिमं जहा आणंदपुरे पुप्फमया मउडा कीरति, पूरिमं वित्तमयी कुंडिया करित्ता सा पुप्फाणं भरिज्जइ, तत्थ छिड्डा भवंति एवं पूरिमं, वादिगं पोत रूपा कीरति कोलिएहिं देयहेहि य, संघाइमं जहा महिलाणं कंचुया संघाइज्जति, छज्जनाम अन्मपडलएसु, गतं पदपदं, इदाणिं भावपदं भण्णइ-भावपदीप अणेगविहमेव, नजर सादि कुहग भण्णइ, तं न करेइ अकुहएत्ति, अज्जवसंपण्णो अमाई भण्णइ, तहा आपसुणे यादि 'अपिसुणे' णाम नो मनोपीति- भेदकारए, अदीण वित्ती नाम आहारोवहिमाइसु अलब्भमाणेसु णो दीणभावं गच्छद, तेसु लदेसुवि अदीणभावो भवति 'अदीणवित्ती नो भावए' नाम नो अन्नं एवं वएज्जा, जहा तुम मए अन्नउत्थियाणं गिहत्थाण य पुरओ ठविज्जासि, जहा अहो तवस्सी विजातिसयपत्तो नैमित्तिओ एवमादि य,सयमवि अप्पणो नो एवं वएजा जहा धम्मी खमओ नाणी वा मित्तिओ वा विजासिद्धो वा असुगालगो वा एवमादि, तहा नडनयुगादिसु णो उहलं करेइ.जो एयगुणजुत्तो साहू सो सदा पूयाणिज्जो भवह ॥ किंच-'गुणेहि साधू०॥४४॥ वृत्तं, जे एते विणयगुणा भणिया जो एतेहिं गुणेहिं जुत्तो सो साधू भवइ, तन्निवरीएहिं अगुणेहिं असाधु भवइत्तिणाऊण साहूणं जे गुणा ते गेण्हाहि, मुंचहि असाहुअगुणे गंधलाघवत्थमकारलोवं काऊण एवं पढिजइ जहा मुंचs- साधुत्ति. विविध-अणेगप्पगारं अप्पगं कम्मुणा अवविधण बज्झमाणं अप्पणो विजाणिय जो रागदोसींहं समो से पूगणिज्जो भवति- त्ति । आह-वियाणिया अप्पगंति भाणियन्व्वे सइ किमत्थं अप्पगणंति भण्णति ?, आयरिओ आह-कसिंचि उलूगादीण णाणस्स णाणिणोऽविहु अभावो, तप्पडिसहणत्थं अप्पकहणंति, किंच-' तहेव डहरं च महल्लगं वा० ॥४५०॥ वृत्तं, ' तहेव' ति जहा अवण्णवायादी ण कप्पति आयरिउं तहा इदमवि, एवसदो पायपूरणे, डहरो-बालो भण्णइ, 'महल्लो' थेरो भण्णइ, चकारगहणेण मज्झिमवओऽवि गहिओ, एतेसिं एक्केक्को इत्थी पुरिसो वा होज्जा, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण' मितिकाउं नपुंसगोऽवि गहिओ, तत्थ इत्थी गिहत्था वा होज्जा पव्वइगा चा, एवं पुरिसोऽवि, नपुंसगोऽवि, सो ण कप्पइ पव्वावलं, जाहे अणामोगादिणा कारेणण पवाविओ होज्जाताहे समप्पगारेण विगिचणिज्जो, अहवा सोऽवि चरगादिपन्यज्जाए पव्वइओ होज्जा, प ने पुण समासण दुविहं भवइ, "मावण्दपि य दुविह' गाहा (१७०८७) ते अपराहपदं गोवरापर्य च, णोअबराहपदं दुविहं, तं०- माउगापदं च नामाउगापदं च, तत्थं माउगापदं नाम माइआ अक्खगणि. अहवा इमाणि दिवादियाणि माउगपदाणि भण्णाइ-उप्पण्णेइ वा धुवेइ वा विगतेई वा, तत्थं नोमाउगापद दुविहं भवइ, गहियं पहष्णगं घ, तत्थ गहियं नाम बद्धति वा रइयं इवा गहियं इवा एगट्ठा तत्थ पतिष्णगं नाम जों पईण्णा कहा कीरइ तं पइण्णगं भण्णइ, तत्थ तं गहियं तं चउबिह, नं० गज्ज पज्ज गेयं चुण्णपदं'च, एयं चउप्पगारमवि तिसमुहाणं भपई-अत्थाओ धम्माओ कामाओ वा, एतस्स निंदरिसणं इम, गाहा 'गज्ज पज' (१७२-८७ । तत्थ गज्ज नाम 'मधुरं हेतु' गाहा, (१७३-८७) महुरं णाम तिविहं तं० सुत्तमहुरं अत्यं मंहुरं अभिहाणमहुरं, हेतु निउणं नाम सकारण भण्णई, गहियं णाम बद्ध भण्णइ, अपायं नाम पादा से नस्थि, विरामी से अत्थओ भवइ, इतरथा तावण ठाए जाव समत्तं, जहा "जिणवरपदारविंदसंदाणिउरुणिम्मलसहस्स' एवमादी गज्जं भवइ । 'पज्जंपि होइ'तिविहं' गाहा (१७४-८७) तं च पज तिविहं, तं० समं विसम अद्धसमं च, तत्थ समं नाम चाहिं पाएहिं जस्स समा अक्खरा ते सम भण्णा, अंदसमं नाम जस्स पढमो अंतिओ य पायो बिइओ चउत्थो य पादो अक्खरेहि समो, एयं अद्ध सम, तं धूण गुरुहि लहुएहि वा समं विसमं वा भवई , इदाणिं विसमं जस्स चत्वारि पादा गुरुपहिं वा लहुएहिं अक्सरेहिं विसमा तं विसमं भण्णइ, पज्जं गतं । इदाणि गीयं-गीयत इति गेयं, तं पंचविहं भण्णइ, "तंतिसमं' गाहा,(१७५-८७) तत्थ तैतिसम णाम जहा तंती छिप्पड तहा तहा गाइज्जइ, ताए तंतीए समं गिज्जत्ति तंतिसम, चण्णसमं नाम वण्णगा रुसहपंचमादयो जं तेहि समं मण्णइ तंवण्णसम, तालसमं नाम ताला हत्थेण दिन्जन्ति तालसमं गिज्जइ तं तालसमं, गहसमं नाम गहो उक्खेवो भण्णइ . तवो वारसविधो, तं इहलोगकारणा जो अहिद्वेज्जा, जहा ममं तवोजुतं गाउं सपक्खो परपक्खो य वत्थादीहिं पूएइ, इहलोइया वा कामभोगा माणुस्सगा लभिस्सामित्ति, तत्थ उदाहरणं धम्मिलो, पढम तवसमाधीपदं गतं । तहा णो परलोगट्टयाए तवमहिछेज्जा, जहा देवलोगे मे असुगा रिद्धी भवउ, अमुगे विमाणे उववज्जज्जा, अमुग वा चकवाट्टिमादि माणुस्सियं रिद्धिं परभवे लभेज्जा, एत्थ उदाहरणं बंभदत्तो, वितिय तवसमाधि पदं गत। तहा ' णो कित्तिवण्णसहसिलोगठ्याए तवमहि- हिज्जा' कित्तवण्णसद्दासलोगट्ठया एगट्ठा, अच्चस्थनिमित्तं आयरनिमित्तं च पउंजमाणा पुणरुत्तं न भवतीति, ततियं तवसमाधि पदं गतं । ' नन्नत्थ कम्मनिज्जरयाए तवमाहिडेज्जत्ति' णगारो पडिसेधे वट्टइ, अन्नत्थसद्दो परिवज्जणे वट्टइ, जहा कम्मनिज्जरामेगां मोत्तूण अण्णस्स न कस्सइ. अत्थस्स अट्ठाए तवमहिद्विज्जा, तवकमपरिवाडीए चउत्थमेयं पदं भवतित्ति । भवइ य एत्थ तवसमाधीए इमो सिलोगे, तंजहा 'विविहगुणतवोरए य निच्चे,भवइ निरासए निज्जरहिए। तवसा धुणइ पुराणपावगं, जुत्तो सया तवसमाहिए ॥४५७॥ विविधेसु अणेगप्पगारेसु गुणेसु तवेय बारसविधे रओ णिच्चं भवइ, णिरासए णाम निग्गता आसा अप्पसत्था जस्स सो निरासए, निज्जराए अट्ठो जस्स से निज्जरहीए, एतप्पगारो साहू ववेण बारसविहेण अठप्पगारं पावं तवसमाधीए जुत्तो धुणतित्ति चउन्विहा तवसमाही भणिता । एवमायारसमाधी चरबिहा भाणियव्वा णिरवसेसा, णवरं णण्णत्थ आरहंतेहिं हेऊहिं आयारमहिहिज्जा, एयंमि आलावगे सिलोग य विसेसो, जे आरहतहि अणासवत्तणक- गणिज्जरणमादि मोक्खहेतवो भणिता आचिन्ना वा ते आरहतिए हेऊ मोत्तूण णो अन्नस्स साहणट्टा मूलगुणउत्तरगुणमयीय आयारमहिट्ठिज्जत्ति । सो य पुव्वसइओ सिलोगे इमो, तंजहा- 'जिणवयणरए' ० ४५८ ॥ सिलोगो, जिणा पुब्बभणिया, LI जेण वत्तेण उक्लेवेण गावइ तं गहसमं भण्णइ, लओ नाम काणएण तंती छिप्पति ताहे नहेण आमज्जइ, तत्थ अण्णारिसो सरो उहइ, तं लयसमं भण्णइ, गीयंति गतं । इदाणं चुण्णपदं भण्णइ जहा बंभचेरेतराणि, एतस्स चुण्णपदस्स इमा लक्खणगाहा 'अत्थबहुलं महत्थं' गाहा (१७६-८६) अत्थबहुलं नाम जस्स बहु अत्था, महत्थं णाम पहाणं भण्णइ तेण जुत्तं, कारणेण हेउ- जुत्तंति भण्णइ, निवायता इमे, तं० च वा खलु ण हो एवमादयो अण्णतरो निवातो । इदाणि उवसग्गए, ते य इमेतं० परि उत् श्रुत् अव एवमादि, एतेहिं निवातोवसग्गेहि उववेयं गंभीरं भवइ, बहुपादं णाम जहा सिलोगो, गाहादीणं विरामो अत्थिन तथा तस्स, गमेहिं नयेहिं च विसुद्धं गमनयविसुद्धं, एवं चुण्णपदं गहियं सम्मत्तं, सम्मत्तं च नोअवराहपदंति, इदाणिं अवराहपदं- 'इंदियविसया' गाहा (१७१-८८) तत्थ इंदियाणि सोतादीणि तेसिं विसया-सद्दादयो तेसु सदाइसु इटाणिद्वेसु सोतादीहिं इंदिएहिं रागदोसं गन्तूणं, कसाया कोहाहयो तेसु कया वट्टतो, परीसहा बावीस तेसु बावीसाए परीसहेसु उदिण्णेसु वेदणा उव- सग्गा भवंति, अण्ण य मज्जप्पमायादयो तेसु एकेकए कारणे सीदंतो नाम पमादयंतोत्ति वुत्तं भवति, 'संकप्रस वसं गओ' संकप्पोत्ति वा छंदात्ति वा कामज्झवसायो तस्स संकप्पस्स वसं गओ, एत्थ उदाहरणं जहा एगो खंतो सपुत्तो पन्वइयो, सोय चेलओ तस्स अतीव इहो, सीदमाणो य भणइ-खंत !न सक्केमि अणुवाहणो हिंडिउं, अणुकंपाए खतीण दिण्णा उवाहणाओ, ताहे भणइ-उवरितला सीतेण फुति, खल्लिया से कयातो, पुणो भणइ-सीसं मे अतीव डज्झइ, ताहे सीसवारिया से अणुनाया, भणइ-न सक्कभि हिंडिउं, तो से पडिस्सए ठियस्स आणेइ, एवं न तरामि खंता! भूमिए सुविउं, ताहे संथारो से अणुण्णातो, पुणो भणइ-न तरामि खतो ! लोयं काउं, तो खुरेण पकज्जिओ, वाहे भणइ-अण्हाणगं न सकेमि, वओ से फासुगपाणएण ताहे RE परममहिड्ढिएसु भवइ, अनेसु वा वैमाणिएसु इंदसामाणियादिसु महिड्डिओ भवइ, बेमि नाम तीर्थकरोपदेशात्, न स्वाभि- प्रायेणेति, इदाणी णया-'णायंभि गिहियव्वे०॥ गाहा, 'सव्वेसिपि णयाणं०॥ गाहा, पूर्ववदिति ।। विणयसमाहीअज्झयणं सम्मत्तम् एतेसु नवसु अज्झयणत्थेसु जो वट्टइ सो भिक्खू, एतेण अभिसंबंधेणागतस्स दसमज्झयणस्स चत्तारि अणुयोगदारा जहा आवस्सए, नवरं नामनिष्फण्णो निक्खेवो सभिक्खू, सगारो निक्सिपियव्यो, भिक्खू य निक्खिावियबो, तत्थ पुव्वं सगारो भण्णइ, सो चविहो, तंजहा-नामसकारो ठवण दव० भावसगारो यत्ति, णामठवणाओ गयाओ, दव्यसगारो दुविहो, तंजहा-आगमओ णोआगमओ य, आगमओ जाणए अणुवउत्ते, नोआगमओ तिविहो, तंजहा-जाणयसरीरदबसगारो भवियसरीरदव्वसगारो जाणयसरीरभवियसरीरवइरित्तो दव्वसगारोत्ति, तत्थ जाणगसरीरदव्वसगारो जीवो सगरजाणओ तस्स जं सरीरगं जीवरहियं पुव्वभावपण्णवणं पड्डुच्च, जहा अयं घयकुंभे आसि, एस जाणगसरीरदव्वसगारो, इयाणी भवियस- रीरदव्वसगारो जो जीवो सगारं जाणिहित्ति अणागयभावपण्णवणं पड्डुच्च, जहा अयं घयकुंभे भविस्सइ अयं महुकुंभे भविस्सइ, इदाणिं जाणगसरीरभवियसरीरवइरित्तो इमेण गाथापुव्वद्धेण भण्णइ-'निसपसंसाए०॥ ३३१ ॥ अद्धगाथा, सगारो तिसु अत्थेसु वदृइ-निदेसे पसंसाए अस्थिभावे य, निद्देसे जहा से णं तओ अणंतरं उव्यट्टित्ता इहेव जंबुद्दीवे एवगादि, पसंसाए जहा पुरिसा सप्पुरिसेहिं समं वसंता भवंति पुरिसुत्तिमा वइरिंदनीलमरगयमणिणो इव जच्चकणगसहसंबद्धा एवमादि, अस्थि- भावे जह ससूर्य अमुगं कज्जति एवमादि, दव्वसगारो भणिओ, भावसगारो णाम जो जीवो सगारोवउत्तो सो भावसगारो - कप्पो आयरियपाउग्गं च जुयलं घेप्पड़, एवं जं जै भणइ ते ते खेतओ तस्स नेहपडिबद्धो अणुयाणइ,एवं काले गच्छमाणे पणितं, ण तरामि अविरतियाए विणा अच्छिउँ खंतत्ति, ताहे खेतो भणइ-सढोऽतोऽजोगोत्तिकाऊण पडिस्सयाओ निष्फेडिओ, कम्मं न याणइ, अयाणतो खणसंखडीए धणिका अज्जिण्णण मओ विसयवसही मार महिसो आयातो वाहिजई य, खतोचि सामण्ण- परियागं पालेऊण आउक्खए कालगओ देवेसु उववणो ओहिं पउंजइ, ओहिणा आभोगेउं तं चेल्लगं तेण 'पुन्चनेहेणं तेसिं गोहाण हत्थाओ किणइ, वेउम्बिए भंडीए जोएइ, वाहेइ य गुरुगं,तं अतरेतो वोढुं तोत्तएण वेहिउँ भणइ-न तरामि खंता! भिक्खं हिंडिर्ड, एवं भूमिय सयणं लोय काउं, एवं ताणि सन्माणि वयणाणि उच्चरेइ जाव अविरइयाए विणा न तरामि खंतत्ति, ताहे एवं भणंतरस तस्स महिसस्स इमं चित्तं जातं-कहिं परिसं वचं सुर्य वत्ति, ताहे ईहावूहमग्गणगवेसणं करेइ, एवं चिंतयंतस्स जातीसरणं समुप्पणं, देवेण ओही पउत्तो संबुद्धो, पच्छा भत्तं पच्चक्खाइय देवलोगं गतो, एवं पदे पदे विसीयंतो संतो संकप्पस्स वसं गच्छइ, जम्हा एस दोसो तम्हा अट्ठारसीलंगसहस्साणं संरक्खणनिमित्तं एते अवराहपदे पजेज्जा, सीसो भणइ-कतराणि पुण ताणि', आयरिओ भणइ-इमाणि, तेसिं च सीलंगसहस्साणं इमाए गाहाए अत्थे अणुसारियन्वो-'जोए करणे सण्णा इंदिय भोमादि समणधम्मे य। सीलंगसहस्साणं अट्ठारसगस्स उप्पत्ती॥१॥ तत्थ ताव जोगो तिविहो-कारण वायाए मणेणं, करणं तिविहं कयं कारावियं अणुमोइयं, सण्णा चउन्विहा तं०-आहारसण्णा भयसण्णा मेहुणसण्णा परिग्गहसण्णा, इंदिए पंच, तं०-सोइंदिए चक्विंदिए पाणि- दिए जिम्भिादिए फासिदिए, पुढविकाइयाइ पंच वेइंदिया जाय पंचदिया अजीवकाग पंचमो, समणधम्मो दसधा, तं०-खती मोची अज्जवे मद्दवे लापवं सच्चे तवे संजमो बंभचेरवासे, एसा ठाणपरूवणा, अट्ठारसण्हं सीलंगसहस्साणं परूवणा--काएण न ANS-S २- जेण पएसा णिच्छूढा, अथवा इमो दवभिक्खू भण्णइ-भेदओ भेअणं चेव०॥३३६॥ गाथा, दवं निंदतीति दयभेदओ, सो दवभेदो परूवेयन्वो, दवभेदणं परूवेयव्वं, दवं भिंदियव्वं तंच, परूवणं एतेसिं तिण्हवि पत्तेयं २ वोच्छामि, सा य परूवणा इमा--"जह दारुकम्मगारो० ॥३३७॥ गाहापुचद्धं, जहासदो पुव्वसूइअतिविहपरूवणअभिनिद्देसओ, दारुकम्मकारो वड्डति, सो दवभेदओ भण्णइ, भेदणं परम , भेत्तव्ययं कडं, सो य दारुकम्मकारो एतेहिं भिदएहिं संजुत्तो दवभिक्खू भवइ । किंच 'अन्नेवि दव्वाभिक्खू० ॥३३७॥ गाथापच्छद्धं, न केवलं दारुकम्मकारो दबभिक्खू भवइ, किन्तु ?, अनेवि दवभिक्खवो जे मूलगुणउत्तरगुणेहिं विरहिया लोगमुवजीवंति ते दधभिक्खवो भण्णंति, देवा अम्हे तिलोगनित्थारणत्थं मणुस्सलोए अवयरिया ते एवं बंभणा णाम कोधी माणी मायी मिच्छादिट्ठी उज्जुपने धम्ममि अविकोविया मता याजणगा दुपदादीणि मग्गमाणा दवभिक्खवो भण्णंति, तहा अन्नेवि जीवणियनिमित्तं तारिसा कप्पाडयादणिं दीणा किविणा सिप्पतो भिक्खमडमाणाविज्जा दवभिक्खवोत्ति पासंडिणोऽवि · मिच्छविही० ॥ ३३९ ॥ गाहा, रत्तपडपरिवायगमादीवि मिच्छादिही वधपरा तसाणं बेइंदियादीणं थावराण य पुढविमाईणं णिच्चमेव वधकारणे रत्ता, अबंभचारित्तणेण संचइयदोसेण य दवभिक्खवो भवंति, आह- कहं ते अबंभचारी भवंति ?, आयरिओ आह-सकाण ताव जे तत्थ असीलमंता तेसु मग्गणा णस्थि, जे पुण सीलमंता ते मणवइओ पडुच्च पेसदासिपरिग्गहा कहं बंभचारी भविस्संति ?, संखावि पत्ताणं सदादीणं विसयाणं उपभोगो कायव्वोत्ति एवं उवासंता कहं बंभचारी भविस्संति ?, एवं अण्णेमुचि आजीवगाइसु पासंटेसु जहा संभवं भाणियव्वं, तहा इमेण संचएण संचइया, तंजहा--' दुपयचउप्पय० ॥ ३४० ॥ गाथा, दुपदं दासी दासा य, चउप्पय गोमहिसादी, धणं- हिरण्णसुवण्णादी, धणं इमेण अनेण पज्जाएण निरुत्तं भण्णइ, तंजहा-'जं भिक्खणमेतवित्ती.' ॥३४६॥ गाहा, जम्हा भिक्खणमेत्तविधी(ती)अतो भिक्खू भण्णइ, अणं कम्म भष्णइ, जम्हा अणं खवयइ तम्हा खवणो भण्णइ, तवसंजमेसु वट्टमाणो तवस्सी भण्णइ, णिरत्तं गयं । इदाणि एगछियाणि भिक्खुस्स तिहिं गाहाहि भण्णंति-तिन्ने नाती० (ताइ वृ०॥३४७|| गाथा, पव्वइए अणगारे॥३४८॥ एत्तो परं तु (साहू लूहे अ तहा) गाहा॥३४९॥ तत्थ 'तिण्णो' नाम जम्हा संसारसमुई तरिंसु तरति तरिस्सति य इति तिण्णे, जम्हा अण्णेऽवि भविए सिद्धिमहापट्टण अविग्घेण णाणाइणा पहेण नयति तम्हा नेया, दविए नाम रागदोसविमुको भवइ, क्याणि एतस्स अस्थि अतो वती, खमतीति खंतो, इंदियकसाया दमतीति दंतो,पाणवहादीहिं आसवदारेहि न पविरमइत्ति विरए, मुणी मुणित्ति वा नाणित्ति वा एगट्ठा, अहवा सावज्जेसु मोणमासेवातित्ति मुणी, तवे ठियो तावसो, पनवयतीति पन्नाओ, 'उज्जु' मायाविरहिओ अहवा उज्जु-संजमो तंमि अवस्थिओ उज्जु भवइ,भिक्खू पुन्वभाणिओ, बुज्झइत्ति बुद्धो,जयणाजुत्तो जती, विद् नाम विदुत्ति वा नाणित्ति एगट्ठा,(पढमाए) गाहाए अत्थो भणिओ । इदाणि बिइयाए भण्णइ, तत्थ पव्वइए णाम यो वा पाणवधादीओ प्रबजितो, अणगारो णाम अगारं घरं भण्णइ, तंजस्स नस्थि सो अणगारो, अट्ठविहाओ कम्मपासाओ डीणो पासंडी, तवं चरतीति चरओ, अट्ठारसविहं वं धारयतीति भणो, भिक्खणसीलो भिक्खू, सचसो पावं परिवज्जयंतो परिवायगो भण्णइ, सममणो समणो, बाहिर तरेहिं गंह विरओ निग्गंथो, अहिंसादीहि संमं जुओ संजतो, जे बाहिरब्भतरेहिं विप्पमुक्को सो मुत्तो। वितियाए अत्थो भणिओ । इदाणिं त.याए गाहाए अत्थो भन्नति, तत्थ णिवाणसाहए जोगे पहे साधयतीति साधू, अंतपंतेहिं लूहेहि जीवतित्ति लूहे, अहवा कोहादिणा हासो तस्स नत्थि सोलहो, संसारसागरस्स तीरं अत्थयतीति तरिही, अत्थयति नाम अत्थ- अनुबंधलोपः, 'उिड्डा' (पा. ४-१-१५) परगमनं स्त्री, इत्थीग्गहणेण विरूवरूवाणं इत्थीणं गहणं कतं, 'शीयं स्वमें अस्य धातोः ल्युत् 'युवोरनाका विति (पा. ७-१.१) अनः आर्द्धधातुके धातार्गुणः एकार: अयादेशः परगमनं शयन, सयणग्गहणेण गाणी विहा सयणासणप्पगारा गहिया, चकारो निपातः, चकारेण सव्व चव विसयपरिभोगा गहिया, एते वस्त्रादयः परिभोगा: केचिदच्छंदा न भुंजते नासौ परित्यागः, 'छदि अपवारण' धातुः णिच् प्रत्ययः पुनः अत् अनुबंधलोपः परगमनं नंपूर्वस्य, न त्यजाति, यदा पदो चंदगुत्तेग णिच्छूढो, ततो तस्म दारेण निग्गच्छंतस्स दुहिया चंदगुत्ते दिहिं बंधति, एयं अक्खाणयं जहा' आवस्सए जाव बिंदुसारो राया जातो, नंदसंतीओ य सुबंधूनाम अमच्चो. सा चाणक्स्स पदोसमावपणो छिहाणि मग्गइ, अष्णया रायाणं विष्णवइ. जहावि तुम्हेहिं अम्ह वित्तं न देह तहावि अम्हहिं तुझ हियं वत्तव्यं, भणइ-तुम्ह माया चाणपकेण मारिया. रण घाती पुच्छिया, आमंति, कारणं न पुच्छियं, केणधि कारणण रण्णो य सगांसं चाणको आगंओं जाव दिष्टुिं न देइ, ताहे चाणिक्को चितइ-रहो, अहं गयाऊति काउं दव्वं पुत्तपोताणं दाऊणं संगोवित्ता य गंधा संजोइया, पत्यं च लिहिऊण सोवि जोगो समुग्गे छुढो, समुग्गी चउसु मंजूसासु ठूढो, तासु छभित्ता ततो गंधोव्वरए छूढो, तं बहूहि खोलियाहिं सुघहियं करता दव्यजायं णाइवग्गं च कम्मे नियोएत्ता अडीए गोकुल इंगिणिमरणं अभुवगओ, स्ण्णा आपुच्छियं-चाणक्को किं करेइ घाती य से सव्यं जहावत्तं परिकहेइ, गहियपरमरथेण य भणियं-अहो मया असमिक्खियं कयं, सव्वंतेउरओरोहवलंसमग्गो खामे निग्गओं, दिडो यऽणेण करिसि मझे ठिओ, खामिभी सबहुमाणं, भणियं पणेणं-नगरं वच्चामो, भणइ-मए सव्वपरिच्चागो कउत्ति, तओ सुबंधुणा राया विष्णविओ-अहं से पूर्व करेमि, अणयाणह, अणुप्णाए धूवं हिऊण तम्हि चैप एगप्पदे से-करिसरंसो- SACROSERESERE - आह-को एत्थ हेऊत्ति?, अओ हेऊ दिहतो य इमेण गाहापच्छद्रेण भण्णइ-'अगुणत्ताइइ हेअ॥३५२॥ गाहापच्छद्धं, तीए पुव्वभणिताए(पइन्नाए)गुणजुत्तत्तणं हेऊ, दिलुतो सुरणं, सुवनस्स ताव गुणा भण्णति, जं तं दिलुतो सुवनं भणियं तस्स इमे गुणा अट्ट, तं०-'विसघाइ०' गाहा ॥३५३॥ विसघाइत्तं रसायणसामत्थजुत्तं मंगलसाहगं, विणिए णाम जं जं अभिप्पाइज्जइ तं तं कडगकुडलादी णिचतिज्जतित्ति अतो विणीयया तस्स गुणो, पंचमो ‘पयाहिणावत्तया' णाम जाहे आवट्टियं भवइ तया पयाहिणं आवत्तइ, तहा गुरुयत्तं छट्ठो गुणो, अडज्झत्तणं सत्तमो गुणो, अकुहभावो अट्ठमो गुणो भवइ, भणिता य सुवण्णगुणा । इदाणि उपसंहारो भण्णइ-'चउकारणं० ॥ ३५४ ॥ गाहा, जहा 'चउहि कारणेहिं' ति कसच्छेदतावतालणादीहिं (निहसताव- छेहतालणादीहिं ) परिसुद्धं सुवण्णं भवइ, तं विसघाति रसायण गरुयं अडज्झणं अकुहणाइगुणजुत्तं भवति, 'तं निहसगुणोवेयं' ( टीकायां तु 'तं कसिणगुणोवेअं०)॥ ३५५ ॥ गाथा, जहा तं णिहसादिगुणजुत्तं सुवन्नं भवति न सेसं जु सुवन्नं, न य णामरूवमेत्तेणेव सुवन्नं भवइ, तहा अगुणजुत्तो सो भिक्खू ण भवत्ति, 'जुत्तीसुवणयं पुणः ॥ ३५६ ॥ गाथा, जइ पुण केणइ तारिसेण उवाएण जुत्तीसुवनं कोरेज्जा, न हु तं सुवण्णं वणं चिरणवि कालेण सेसेहिं गुणेहिं निहसाईहिं असन्तेहिं सुवणं भवइ, तहा-'जे अज्झयणे भणिआ० ॥ ३५७ ॥ गाथा, जे एयंमि अज्झयणे भिक्खुगुणा भणिया, ते सम्मं फासेमाणो सो भिक्खू भवति, जस्स जे भिक्खुत्ति नाम कयं तं भावं पडुच्च, न नाम ठवणं दव्यंति, कहं १, सुवनस्सवत्थेण जहा सोमणवनं विसघातादिगुणजुत्तं च काऊण सुवन्नस्स सुवन्नति नाम कयं, तहा जे सुभिक्खुस्स अज्झयणे गुणा भणिया तेसु चट्टमाणो जो भिक्खीवनी सो भिक्खू भण्णइ. न जो मिक्खणसीलो सोभिक्खू रागवसो भवइ, कह?,'जो भिक्खू गुणरहिओ० गाथा॥३५८॥ HESE लोपः 'आतो लोप इटि च क्ङिति चीत' (पा. ६-४-६४) आकारलोपः परगमनं आज्ञा इति स्थिते स्त्रीविवक्षायां 'अजायतष्टा' इति (पा. ४.१-४) टाप् प्रत्ययः अनुबन्धलोपः 'अकः सवर्णे दीर्घः (पा० ६-१-१०१) परगमने आज्ञा इति स्थिते ' कर्तृ- करणयोस्तृतीयेति' (पा० २-३-१८) तृतीया, तस्या एकवचनमुपादीयते टा, टाकारादाकारमपकृष्य टकारस्य लोपः, 'आडि चाप' इति (पा० ७-३-१०५) आकारस्य इकारो भवति आङि परतः, 'एचोऽयवायाव' इति (पा०६-१-१८) अय आदेशः, परगमनं आज्ञया, आणा वा आणत्ति नाम उववायोति वा उवदेसोत्तिवा आगमोत्ति वा एगट्ठा, तित्थगराणाए णिक्खमिऊण, 'बुध अवगमने धाताः 'तक्तवतू निष्ठति' (पा० १-१-२६) क्तप्रत्ययः, ककारः डिति लोपः इट् च प्राप्तः 'एकाच उपदेशेऽनुदात्तादिति' (पा० ७-२-१०) प्रतिषेधः, गुणः प्राप्तः कित्त्वात् प्रतिषेधः 'झपस्तथोर्दोऽध' इति (पा०८-२-४) तकारस्य धकारः, 'झलो झशोऽन्तस्येति' इति (पा०८-२-३७) जस्त्वेन धकारस्य दकारा, परगमनं, बुद्धः, बुद्धानां वचनं बुद्धवचनं तस्मिन् बुद्धवचने नित्यं, चित्तसमाहितात्मा भवेत्, सर्वकालं द्वादशाङ्गे गणिपिटके चित्तं पसिद्ध त सम्म आहितं जस्स सो चित्तसमाहिओ, समाधितं नाम आरुहितं, जहा समाहितं भारं देवदत्तो आरुहेति, समाहितं घडं गेण्हइ, सोभणेण पगारेणेति वुत्तं भवति, आह: कहमसमाहियचिचो भवति ?, आयरिओ आह-विसयाभिलासातो, ते च वित्तया सद्दाती, तेसुवि डंडणागयभूतो इत्थिअहिला- सोत्तिकाऊण तनिवारणत्थमिदमुच्यते-'इत्थीण वसं न आवि गच्छे'त्ति, 'ष्ट्यै स्त्यै शब्दसंघातयो' धातुः, 'धात्वादेः पासः' इति (पा० ४-१-६४ ) पकारस्य सभावे 'स्त्रायतेऽद्' इति (३-६-१६६) ड्रट् डकारानेफमपकृष्य डकारः 'डिति टेरिति' (पा० ४-६-१४१) आलोपः, डिति स्यात् भस्यापि, अनुवन्धलोपः, [ण सामर्थ्यानि लोपः] 'लोपो न्योली'- ॐॐ अण्णस्स अकंता, भणिय च "चउहि ठाणेहि सन्ते गुणे णासज्जा, तं० रोसेणं पडिणिवेसेणं अकयण्णुयत्ताए मिच्छताभिणिवेसेण" भणियं च-"अनस्स पिया वासी मासी अन्नस्स वेसरी किसरा । अनस्म फारिया दरिया य पहुनेहलो लोगो॥१॥" लद्धा नाम ते विसया सद्दाइणो उवभोगत्ताए उवणया, 'विप्पिट्टि काइ' तओ भोगाओ विविहहिं संपण्णा विपट्ठाओ उ कुबइ, परि- चयइत्ति बुत्तं भवइ, अहवा विपट्टि कुतित्ति दूरओ विवज्जयंती, अहवा विप्पद्विन्ति पच्छओ कुबइ, ण मग्गओ, साहीणे चयइ भोगे, पुणो सीसो आह-लद्ध विप्पिट्टि कुन्पइत्ति लद्धग्गहणण 'चव साहीणगहणं कयंति ?, आयरिओ आह -साहीणग्गहणेग सो भोगो साहाणो गेज्झति, साहिणो णाम कल्लसरीरो, भोगसमत्थोत्ति वुत्तं भवइ, न उम्मनो रोगिओ पवसिओ वा, वितियं भोगग्गहणं (किंी) संपुण्णभोगग्गहण कीरइ, आयरिओ आह--संपुण्णेसु भोगेसु चायित्तं तस्स भाइ जे एरिसे भागे चयइ, एत्थ दिवतो भरहणामा, जहा सो भरहो जंबणामो य, नारिसेवि रिद्धिविसेस जहिऊण भगवन्तसासणे ठिया ते चागिणो भण्णंति, सीसो आह-जइ भरहजबुणामाइणो जे सते भागे परिच्चपति ते परिच्चाइणो, एवं ते मणतस्त अयं दोसो भवइ-जे कडू अत्थसारहीणा दमगाइणो पाइऊणं भावओ अहिंसाइगुणजुत्त सामण्णे अन्भुज्जुया ते किं अपरिच्चागिणो भवंति, आयरिओ आह-तेवि तिणि रतणकोडीओ परिच्चइऊण पब्वइया-अग्गी उदगं महिला, तिण्णि रयणाणि लोगसाराणि परिच्चइऊण पब्वइया, दिद्वंतो- एगो पुरिसो सोहम्मसामिणो सगासे कट्टहारओ पन्चइयो, सो भिक्त हिंडतो लोगण भण्णइ-एसो सो कट्टहारओ पवइओ, सो सेहवणण आयरियं भणइ-मई अण्णत्थ णेह, अहं न सक्कमि अहियासेत्तए, आयरिएहिं अभओ आपुच्छिा बच्चामो, अभयो भणइ-मासकप्पपायोग्गं खेनं कि एयं न भणइ ?, जेण अण्णत्थ वच्चह, आयरिएहि भणियं-जहा सेहनिमित्तं, अभयो भणइ. SAREER:

प काउं उज्जालणं ण समणुजाणेज्जा, जो एते पुढविमादिकाए सारक्खइ स भिक्खू भवइ । आइ-णणु छज्जीवणियाए एसो अत्थो भणिओ, जहा 'से पुढवि वा मित्ति वा सिलं वा लेलुवा एवमादि, पिंडेसणाए 'पुढविजावे ण हिंसेज्जा, उदउल्लेण' एवमादि, धम्मत्थ- कामाएवि वयछक्कं कायछक्कं जहा रक्खियव्वं तहा भणियं, आयारप्पणिहीए 'पुढवि भित्ति सिलं लेलं एवमादि, सेसेसुवि अज्झयणेसु- वि पायसो एतसिं परिहारो भणिओ, तो किमत्थं पुणो दसमज्झयणे ते चेव काया भण्णति ?, आयरिओ आह-अविस्सरन्ताणे- होवदरिसणत्थं कायाण वयाण पुणो पुणो गहणं कज्जइ, तेण ण पुणरुत्तं भवइ, पितापुत्रावौषधमन्त्रादिवत, जहा पुत्तं विदेस गच्छमाणं मायापियरो अप्पाहेंति-हे पुत्त! अकालचरियादुद्वसंसग्गिमाइ सव्वपयत्तेण परिहरेज्जत्ति, अहोरत्तं अविसरणणिमित्तं वा तेहिं पुणो पुणो भण्णइ. ण य तं पुणरुत्तं भवइ, जहा वा कोई णेहेण भण्णइ-पुत्त ! अवसर अवसर एस सप्पोत्ति, वाहिओ पुण समत्थं ओसह पुणो पुणो दीज्जइ, मंतो वा ताव पढिज्जति जाव विसं वेयणा वा उवसंता, आगामिफलनिमित्तं कारसणादिकम्म पुणो पुणो कज्जमाणं न पुणरुत्तं भवइ, एवं ताव लोगे, वेदेऽपि यथा सुब्राह्मण्ये-इंद्र आगच्छ हरि आगच्छ मेघातिमेघ वृषणश्वस्य- मैन गौरवास्कान्दिनाहल्यायै जार कौशिक ब्राह्मणगौतम 'ब्रु वाणसुस्व ना'मा गच्छ मघवं साहा,जहेताणि पुणरुत्ताणि न भवति तहा सांसस्स थिरीकरणनिमित्त पुणो पुणो कायावयाणि य भन्नमाणाणि पुणरुत्ताणि न भवति, इदाणिं पुव्वपत्थियं भण्णइ- 'अनिलेण न वीए न वीयावए० ॥ ४३३ ॥ वृत्तं, अनिलो वाऊ भण्णइ, तेण अनिलेण अप्पणो कायं अन्नं वा किंचि तारिस णो वियावेज्जा, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण'मितिकाउ वीयंतपि अण्णं ण समणुजाणेज्जा, बीयरगहणेण एको चेव मूलक- न्दादी बीयपज्जवसाणो दसभेदो रुक्खो भवतित्ति तस्स गहणं कयं, ताणि मूलकन्दाईणि बीयपज्जवसाणाणि हरियग्गहणेण दुवा- .

MILARA च उप्यादादिधुवस्स गहणं कयं, तं जस्स नत्थि से अहणे 'निज्जायस्वरयए' णाम ज णो केणइ उवाएण उप्पाइयं तं जात- रूवं भण्णइ, तं च सुवण्णं, रययग्गहणेण रुप्पगस्स गहणं कयं, तं जातरूवं रजतं च सव्वप्पगारेहिं णिग्गतं जस्स स णिज्जातरूव- रयते भण्णति, विलतुसभागमेतपि से नत्थित्त वुत्तं भवइ, तहा 'गिहिजोगमवि परिवज्जए' गिहिजोगो नाम पयणविकय- मादि भण्णइ, एयाणि कसायवमणादीणि जो कुव्वइ सो भिक्खू भवइत्ति । 'सम्मदिट्टी सया अमूढे० ॥ ४६७ ॥ वृत्तं, अण्ण- तित्थियाण सोऊण अण्णेसि रिद्धीओ दट्टण अमूढो भवेज्जा, अहवा सम्मदिहिणा जो इदाणी अत्थो भण्णइ तंमि अस्थि सया अमूढा दिट्ठी कायव्वा, जहा अस्थि हु जोगे नाणे य, तस्स णाणस्स फलं संजमे य, संजमस्स फलं, ताणि य इममि चेव जिणवयणे संपुण्णाणि, णो अण्णेसु कुप्पावयणसुत्ति, सो एवं गुणजुत्तो तवसा पारसप्पगारेण पुराणं पावं धुणति णवं च णादीयति, मणवयण- कायजोगे सुङ्गु संवुडत्ति , कह पुण संवुडे ?, तत्थ मणेणं ताव अकुसलमणणिरोधं करेइ, कुसलगणोदीरणं च, वायाएवि पसत्थाणि वायणपरियट्टयाइणि कुब्बइ, मोण वा आसेवई. कारण सयणासणादाणणिक्षेवणहाणचक्कमणाइसु कायचेट्ठाणियमं कुब्धति, सेसाणि य अकरणिजाणि य ण कुव्यह, सो एवं गुणजुत्तो भिक्खू भवइ । किंच 'तहेव असणं' || ४६८ ।। वृत्तं, 'तहेव'त्ति जहा पुव्वं भणियं, एक्सहो पायपूरणे, असणपाणखाइमसाइमा पुनमणिया, तज्जतो भिक्खू भवइ, तेसिं अण्णतरं लभिऊण तत्थ जं भुत्तसेस उव्वारियं तस्स विही भन्नइत्ति, तं०-'होहीइ अहो सुए परे चा, तं न निहे न निहावए जे स भिक्खू'- त्ति, तत्थ सुए नाम कल्लेत्ति वुत्तं भवतित्ति, परग्गहणेण तइयचउत्थमादाण दिवसाण गहणं कयं, तंमि वा परे अट्ठो होहितित्ति- काऊण सय 'न निहे न निहावए' णाम न परिवासिज्जत्तिबुत्तं भवति, न वा परेण निधावएज्जा, एगग्गहणे गहणं तज्जाती- तव्वं, कहं ?, 'णसा महं णोवि अहंपि तीसे' तत्थ नगारो पडिसेहे वइ, सा इति पुधभोइणीए ग्रहणं महं, ण म अहमपि तीसेत्ति, तत्थ उदाहरण-एगो वणियदारओ सेहो जायं उज्झिय पन्चइओ, सो य ओहाणुप्पेही, जया इमं च घोसेइ 'ण सा महंणो- वि अहपि तीसे' चरित्तजलक्खएण अहमपि तीसे सा ममाणुरत्ता, कहमहं तं छडेहामित्तिका गहियायारभंडगणेवत्थो चेव संपद्वितो, गओ तं गाम जत्थ सा, सो य निवाणतडं संपत्तो, तत्थ सा पुग्वजाइया पाणियस्स आगया, सा य साविया जाया, पव्वइउकामा, एताए सण्णइओ, इतरो तं ण याणइ, तेण सा पुच्छिया-सा अमुगस्स धुया कि मया?, सो चिंतेइ-जइ सासंधरा तो उपव्वयामि, इयरहा ण, ताए णायं, जहा एस पनज्ज पयहिउक्कामो, तो दोचि संसारे भविस्सामोत्ति, भणियं अणाए-सा अण्णस्स दिण्णा, ततो सो चिंतिउमारद्धी-सच्चं भगवतेहिं साधूहि अहं पाढितो 'ण सा महं णोवि अहंपि तीसे' परमं संवेग- मावण्णो, भणियं चाणेण-पडिणियत्तामि, तीए वेरग्गमग्गपडिउत्ति णाऊण अणुसासिओ-'अणिच्चं जीवियं, कामभोगा इत्तिरिया' एवं तस्स केवलिपन धम्म कहेइ, अणुसहो. जाणाविओ य, पडिगओ आयरियसगासं, पव्वज्जाए थिरीभूओ, अप्पा साहारेत- व्यो जहा तेणंते, इच्चेवं तत्थ 'विणएज्ज राग' 'रंज रागे' ध.तुः अस्य धातोः भावे धन प्रत्ययः"पनि चे भावकरणयो"रिति (पा. ६-४-१७) अनुनासिकलोपवृद्धिः, रंजनं रागः एयारिसे चरितंतरे समुप्पण्णे विविहेहिं विणएज्ज रागे, दमेज्जत्ति वुत्तं भवइ, जहा विणीए सीसे विणीए अस्सत्ति, एवं ताव मणसो णिग्गहो भणिओ, सो य न सक्का उवचियसरीरेण णिग्गहे, भणिय च-"चउहि ठाणेहिं मेहुणं समुप्पज्जिज्जा, तं० चियमंससोणियचाए, मोहणिज्जस्स कम्मस्स उदएणं, मतीए, तदहोवओ- गेणं" तम्हा कायक्लनिग्गहे इमं सुत्तं भण्णइ- SR.

REGAR MOR. RECORNER . तत्थवि जं अतीव दारुणं भयं तं भेरवं भण्णइ, वेतालगगादयो भयभैरवकायेण महता सद्देण जत्थ ठाणे पहसंति सप्पहासे, तं ठाणं भयभेरवसप्पहासं भण्णाइ, तमि भयभरवसइसप्पहासे. उवसग्गेसु अणुलोमपडिलोमेसु कीरमाणेसु 'समसुदुक्खसहे अ जे स भिक्खू० । सो एवं समसुहदुक्खो होऊण । ' पडिम पडिवज्जिआ सुसाणे०॥४७२ ॥ वृत्तं, सुसाणं पसिद्धं तमि सुसाणे पडिमं पडिवज्जिया चिट्ठति, तत्थ से दिव्वाणि माणुसाणि तिरियाणि वा वेयालअद्धवेयालमादियाणि भयाणि(अणेग) भेयाणि उप्पज्जति, ताई ठूण ण भाएज्जा, पास सम्मचित्तयो भवेज्जा, जहा रत्तपडादीवि सुसाणेसु अच्छंति, ण य बीहिंति, तप्पडिसेधणस्थमिदं भण्णइ, तै- 'विविहगुणतवोरए अनिचं' तेसिं रत्तपडादीणं भणियं, सुसाणे अच्छीयव्वं, ण पुण तेसिं विविहप्पगारं मूलगुणा उत्तरगुणा वा तवो बारसप्पगारो अस्थित्ति जमिरया तंमि मसाणे चिट्ठति, ( एसो) पुण जहोवइटेण । विहिणा वासी, विविहं--अणेगप्पगारं समूलगुणउत्तरगुणेसु तवे य बारसविहे रतो णिच्चं-सव्वकालं भवतित्ति, ण य सरीरं तेहिं उवसग्गेहिं वाहिजमाणोऽवि अभिकंखइ, जहा जइ मम एतं सरीरं न दुक्खाविज्जेज्जा, न वा विणस्सिजेज्जा, सो एवं गुणजुत्तो भिक्खू भवतित्ति । किंच-' असई वोसचत्तदेहे.' ।। ४७३ ॥ वृत्त, ' असई' नाम सव्वकालं, 'वोसळं दृति वा वोसिरियति वा एगठा, चत्तं नाम जेण सरीरविभूषादीणिमित्तं हत्थपादपक्खालणादीहिं परिकम्म ण वति तं चत्तं भण्णइ, देहगहणेण सरीरगहणं कयं, 'अक्छ? ' णाम मातिपितिवयणादीहिं हीलणादीहिं, 'हए णाम डंडादीहिं तालिए 'लूसिए' नाम सुणगादीहिं भक्खिए, सो एवं अक्कुस्समाणो हम्ममाणों मक्खिजमाणो वा 'पुढवीसमो मुणी भवेजा जहा पुढवी अक्कुस्समाणी हम्ममाणी भक्खिजमाणी च न य किंचि पओसं वहन, तहा भिक्खुणावि सन्धफासविसधेण होयव्वं, - नाम वोस- .

" त्य या KARE आयावयाही चय सोगमल्लं, कामे कमाहि कमियं खु दुक्खं । छिंदाहि दोसं विणएज्ज रागं, एवं सुही होहिसि संपराए (सू .१०-९५) आयावयाहि उडवाहू, एगग्गहणे तज्जाइयाण गहणंति न केवलं आयावयाहि, ऊणोदरिय- मपि करेहि, आयरियाईणं कज्जे समुप्पण्णे अद्धाणं गच्छाहि, जो बहुस्सुओ सो सुत्तत्थाणि दवाविज्जइ, चय सोगमल्लं- ति चयाहित्ति वा छडेहित्ति वा जहाहित्ति वा एगट्ठा, सुकुमालभावो सोकमल्लं, सुकुमालस्स य कामेहिं इच्छा भवइ, कमणिज्जो य स्त्रीणां भवति सुकुमालः, तम्हा एवं सुकुमारभाव छड्डेहित्ति, कामे कमाहि एतेण आयावयाइणा कायकिलेसेणं अप्पसत्था इच्छा० मयणकामा य कमाहि, कमाहि णाम पिट्ठओ करेहि, अतिक्कमाहित्ति वुत्तं भवति,ते पुण कया कामा अतिक्कंता भवंति?, एत्थ भण्णइ-'कमियं खु दुक्खं,' कमियं णाम कामेहिं अतिक्मतेहि संसारियं दुक्खं कंतमेव भविस्सइत्ति, छिंदाहि दोस विणएज्ज रागमिति, ते य कामा सदादयो विसया तेसु अणिडेसु दोसो किंदियव्यो, इट्टेसु वटुंतो अस्सो इव अप्पा विणयिययो, रागं न गच्छियव्वंति वुत्तं भवति, रागो दोसो य कम्मबंधस्स हेउणो भवंति, सव्वपयत्तेण ते वज्जणिज्जत्ति, तओ तेसु विजिएसु कि भविस्सतित्ति', एवं भण्णइ-'एवं सुही होहिसि संपराए' एवं तुमंजयंतो संपरातो-संसारो भण्णइ जाव ण परिणवाहिसि ताव दुक्खाउले संसारे सुही देवमणुएसु भविस्सासि, जुत्तं भण्णइ, जया रागदोसेसु मज्झन्थो भविस्सति तओ(जिय)परीसहसंपराओ सुही भविस्ससित्ति,किं च-संजमे विसीदंतं अपाणं इमेण आलंबणेण साहारेज्ज,जहा-पक्वंदे जलियंजोई, धूमकेउं दुरासयं । णेच्छंति वंतयं भोत्तुं, कुले जाया अगंधणा ॥ (स.११-९५) 'स्कंदिर गतिशोपणयोः धातुः,अस्य धातोःअल् प्रत्ययः अनु- बंधलोपः परगमनं स्कंदा, तधा प्रातिपदिकार्थे सप्तम्यधिकरणे ङि अनुबंधलोपः 'आद् गुणः' (पा. ६-१८-७) सर्वस्य, स्कन्दो, SHRI RS दोऽवि एगहा, अच्चथपिामित्त आयरणिमित्तं च पउंजमाणा ण पुणरुत्तं भवति, अहवा मुच्छियगहियाणं इमो विसेसो भण्णइ, तत्थ मुच्छासदो मोहे दन्चो, गेहियसद्दो पडिबंधे दहनो, जहा कोई मुच्छिओ तेण मोइकारणेण कज्जाकजं न याणइ, तहा सोऽवि भिक्रवू उवहिमि अज्झोपवण्णो मुच्छिो किर कज्जाकजं न याणइ, तम्हा न मुच्छिओ अमुच्छिओ, अगिीद्धओ अबद्धो भण्णइ, कहं १, सो तमि उवहिंमि निचमेव आसनमबत्तणेण अबद्धो इव दहन्यो, णो गिद्धिए अगिद्धिए, 'अन्नायउंछं' णाम उंछं चउव्विहं णामठवणदव्यभावउंछंति, नामठवणाओ गयाओ, दव्वुर्छ तावसादीणं, भावुझं जमण्णायमण्णाएण उप्पातिज्जति तं भावुछ भण्णति, एत्थ भावुछेण अधिगारो, सेसाओ उच्चारितसरिसत्तिकाऊण परूविया, तं भावुछ अन्नायउंछ भण्णइ, पुला- एवि चउविहं, तं०- नाममुलाए ठवण० दव्व० भावपुलाएति, णामठवणाओ गयाओ, दव्वपुलाओ पलंजि भण्णइ, भावपुलाए जेण मूलगुणउत्तरगुणपदेण पडिसेविएण णिस्सारो संजमो भवति सो भावपुलाओ, एत्थ भावपुलाएण अहिगारो, सेसा उच्चारियसरिसत्तिकाऊण परुविया, तेण भावपुलाएण निपुलाए भवेज्जा, गोतं कुव्वेज्जा जेण पुलागो भवेज्जत्ति, कय- विकया पसिद्धा, 'संनिही' असणादीणं परिवासणं भण्णइ, तातो कयविक्कयातो सन्निधीतो य विरए भवेज्जा, 'सव्वसंगा- वगए'त्ति तत्थ संगावगते नाम संगोत्ति वा इंदियथोत्ति वा एगठा, सो य 'संगो दुवालसविहस्स तवस्स सत्तरसविहस्स य संजमस्स विघायाय होज्जा, सो सयो संगो अवगो जस्स सो संगावगओ भण्णइ, सो एवंगुणजुत्तो भिक्खू भवतित्ति । किंच 'अलोलभिखू०' ॥ ४७७ ॥ वृत्तं, जइ तित्तकडकसायाई रसे अप्पत्ते णो पत्थेइ से अलोले, भिक्खुत्ति वा .

अतीव स्कन्दः पक्खंदाति बुत्री भवइ, जलिओ लोगपसिद्धो चेव, जोतिग्गहणेण अग्गिणो गहणं कयं, जोती अग्गी भण्णइ, धूमा तस्सेव परियायो,केऊ उस्सओ चिंधं वा, सो धूमे केतू जस्स भवइ धूमकेऊ, सीसो आह-जोइगहणे कए जं पुणो जलियगहणं च करेसि तण्णु पुणरुत्त, आयरिओ आह-जलियग्गहणं मुम्मुरादिनिसेहत्थं, धूमग्गहणं उक्कादिपडिसेहत्थं, दुरासयो नाम डहणसम- स्थत्तणं, दुक्खं तस्स संजोगो सहिज्जइ दुरासओ तेण, अतो एवंगुणजातीयं किर अगणिं पविसति अगंधणकुलजातिजा य णागा, न य इच्छति वंतयं पुणो पडिआइउं, तत्थ नागाणं दो जातीयो-गंधणा य अगंधणा य, तत्थ गंधणा णाम जे डसिऊण गया मंतेहिं आगच्छिया तमेव विसं वणमुहट्ठिया पुणो आवियंति ते, अगंधणा णाम मरणं ववसंति ण य वैतयं आवियंति, उदाहरण जहा दुमपुफियाए सव्वं तहेव. एत्थ पुण सुत्तट्ठाणमसुण्णं भवतु, जाव तेण सप्पेण आहिंडियणीयेण मरणमब्भुवगतं, णय तं विसं पडिआतीयं, वन्तमितिकाउं, एवं साहुणावि चिंतेयन्वं-जइ णामाविरएण होऊग धम्म अयाणमाणेण कुलमवलंबतेण य जीवियं परि- च्चत्तं ण य वन्तमावीत, किमंगपुण मणुस्सेण जिणवयणं जाणमाणेण जातिकुलमत्तणो अणुगणितेणं?, तहा करणीयं जेण सद्देण दोसे ण भवइ अविय-मरणं अज्झवसियव्वं, ण य सीलविराहणं कुज्जा, कि कारण एवं ववसिय सरीरविणासं करेइ, पव्वइया पओ(वंते) भोगे पुणो सेविज्जता अणाईए अणवदग्गे दहिमद्धे संसारकतारे तासु तासु जाईसु बहूणि जम्मणमरणाणि पावंति,एयमि अत्थे बि- तियं सवित्थरं उदाहरणं भण्णइ, जदा अरिहनेमी पव्वइओ तदा रहनेमी तस्स जेस्स भाउओ रायमई उवचरइ, जइ णाम एसा मई इच्छेय्य, सावि भगवती णिविण्णकामभोगा, णातं च तीए जहा एसो मइ अझोववण्णो, अण्णया य तदा महुघयसंजुत्ता पेजा पीया, रहणेमी आगओ, मदणफलं मुहे काऊणं तीए वन्तं, भणियं च-एयं पेज्जं पीयाहि, तेणं भाणयं-कहं वंतं पिज्जइ १, तीए भk:-4 सव्वाणि विगिच धीरात्ति, विगिंच णाम छड्डेज्जत्ति, धी-बुद्धी तीए अणुगओ धीरो, तहा धम्मज्झाणरए भवेज्जा, जो एवं गुण- जुत्तो से भिक्खू भवेज्जत्ति । किंच-पवेअए० ॥ ४८० ॥ वृत्तं, 'पचेदए' नाम आइक्खेत्ति वा पवेदइत्ति वा एगट्ठा, अज्जवग्गहणेण अहिंसाइलक्खणस्स एयारिसस्स धम्मस्स गहणं कयं, तं आयरियं धम्मपदं गिणिं साधूण य पवेदेज्जा, महा- मुणीत्ति वा महानाणीत्ति वा एगठा, महंतो जसो सीलादिगुणेहिं मुणी य महामुणी, सुयधम्मे चरित्तधम्मे य स एवंठिओ साधू धम्मं कहेमाणो परमवि धम्मे ठावइ, तं च परमं, पावेहि कम्मेहिं पवत्तं णियत्तेमाणो सोयारं अत्ताणं च धम्मफलेण संजोएइ, भणियं च- निक्खित्तसत्थस्स कुसलो सोता जइ किंची कालं सोउं वज्जति नियत्तति वातं कहगस्स हियं भवति" तम्हा एयं आलंघणं काऊण धम्मो कहेयव्यो, तहा 'निक्खम्म वज्जिज्ज कुसीललिंगं । ति, जहा पापाओ गिहत्थभावाओ वा निक्खम्म निकारणे कुसीलाणं पंडुरंगाईण लिंगं वज्जेज्जा, अथवा जेण आयरिएण कुसालो संभाविज्जति तं सदा वज्जेज्जा, तहा 'न आवि हासं कुहए भवेज्जा' हासकुहए णाम ण ताणि कुहगाणि कुज्जा जेण अन्ने हसंतीति, सो एवं गुणजुत्तो भिक्खू भवइत्ति । इदाणि एयस्स एवंविधस्स भिक्खुस्स फलं भण्णइ, तंजहा- 'तं देहवासं० ॥ ४८० ॥ वृत्तं, देहवासगहणेण ससरीरया भण्णइ, तं जो इमंमि पञ्चक्खे देहवासे दीसइ एयं असुती असासयं सदा जहे, जहे णाम चएज्जत्ति वुत्तं भवति, व(सो)य तं छट्टयति(ज)स्स निच्चहिअद्विअप्पा भवति, ण पुण सेसोत्ति, सो एवंपगारो भिक्खू 'छिदित्तु जाईमरणस्स बंधणं' जातीमरणं संसारो तस्स बंधणं-अट्टाविधं कम्मं तं संसारबंधणं कम्म छिदिऊण 'उवेइ भिक्खू अपुणागमं गईति, उवेति नाम उवेइति है ठवणाओ गयाओ, दव्यचूला इमेण गाथापुन्बद्धण भण्णइ, तंजहा-'दव्वे सच्चित्तादी॥३६२॥ अद्धगाथा, (सा तिविहा) तं. सचित्ता अचित्ता मीसिया, तत्थ सचित्ता कुक्कुडस्स चूला सा मत्थए भवइ, अचित्ता चूलामणी, सा य सिरे कीरई, मीसिया मयू- रस्स भवति, एनमादि दव्यचूला भणिया । इदाणि खत्तचूला भण्णइ-'खेत्तंमि लोगनिक्कुड० ॥ ३६२ ॥ गाहापच्छर्द्ध खेत्तचूला लोगणिक्कुडाणि, मंदरस्स पव्ययस्स चूला कूडा य एवमादि खेत्तचूला भण्णइ, अहना अहे लोगस्स सीमंतओ अचि- त्तो, तिरियलोगस्स मंदरो । झ्याणि भावचूला भण्णइ, सा य इमा, तंजहा-'भावे खओवसमिए० ॥ ३६३ ।। गाथापुनद्धं, भावचूलाओ इमाओ चेव दोण्णि चूलाओ, कहं ?, जम्हा सुतं खओवसमिए भावे, एयाओ दोऽवि चूलाओ खओवसमियाओं काऊणं भावचूलाओ भवंति, तत्थ पढमं रतिवक्कत्ति अज्झयणं, तस्स चत्तारि अणुयोगदारा जहा आवस्सए णवरं णामणि- फण्णे रइवक्कं, दोऽपि पया रती य वक्कं च, तत्थ रतीइ चउक्कनिक्लेवो, तंजहा णामरती ठवण० दव० भावरती य, नाम: ठवणाओ गयाओ, दवरती भावरती य तप्पसंगेण अरती इमाए गाहाए भण्णइ, तंजहा-(चू! तु) 'दव्वरसगंध (ब्वे दुहा उ कस्मे०) ॥३६४।। गाहा, दवरती दुविहा, तंजहा-कम्मदनरती णोकम्मदव्वरती य, तत्थ कम्मदव्वरती नाम रतीवेयणिज्ज कम्मं बद्धं न ताव उदिज्जइ एस कम्मदव्यरती, नोकम्मदधरती-सहरसरूवगंधफासदव्वाणि रतीकराणि णोकम्मदब्बरती भण्णइ, दव्वरती गता। इदाणि भावरती भण्णइ, सा य उदएण भवइ, कहं ?, तमेव रतिवेयणिज्जं कम्मं जाहे उदिन्न ताहे भावरती भण्णइ, एवं अरईवि चउबिहा, तंजहा-नामअरई ठवण दव० भावअरईत्ति, नामठवणाओ तहेव, दबंअरेई दुविधा, तेजहा- कम्मदच्यभरती पोकम्मदचअरती, अरईवेयणिज्ज कर्म बद्धं न ताव उदिज्जई एसा कम्मदवअरती, - पडियाइयामो, अहवा कुलगंधिणो कुलपूयणा मा भवामी, तम्हा तुम संजममेव सव्वदुक्खनिवारणं निहुओ चराहि, किंच-सा पुंण भणइ 'जइ तं काहिसि भावं, जा जा दिच्छसि नारीओ। वायाइद्धोव्व हढो, अहिअप्पा भविस्ससि ॥ (स.१४-१६) 'दृशिर् प्रेक्षणे' धातुः, अस्य धातोः भविष्यति 'अनद्यतने लुट्' (पा. ३-३-१५) 'स्यतासी ललटो': पा. ३-१-३३ ) लट् प्रत्ययः अनुबंधलोपः मध्यमपुरुषः सिप आनुपूर्व्यानुबंधलोप: स्यतासीस्यप्रत्ययः 'ब्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजछशां पः (पाः ८-२-३६) पत्वं 'पढोः कस्से (पा. ८-२-४१) कत्वं ' इण्को । (पा. ८३-५७) सापेक्षप्रत्यययोः (पा. ८-३-६९) पत्वं सृजिदृशोझल्यमाकिंति' (पा.६-१-५८) आयणादेशः परगमनं द्रक्ष्यसि,संति इत्थीओ दरिसणिज्जाओ ताओ दळूण जब भावं करेहिसि-प्रार्थनां अभिप्रायं तो तुम अणंतरयणाए पुढवीय वायाइद्धोविव हढो अद्वितप्पा भविस्सासि, हढो णाम वणस्सइविसेसो, सो दहतलागादिषु छिण्णमूलों भवति, तथा वातेण य आइद्धो इओ इओ य निज्जइ, तहा तुमपि एवं करेंतो संजमे अबद्धमूलो समणगुणपरिहीणो. केवलं वलिंगधारी भविस्ससि ॥ तीसे सो वयणं सुच्चा, संजयाए सुभासियं । अंकुसेण जहाणागो, धम्मे संपडिवाइओ।।(स.१५-९६) 'श्रुश्रवणे' धातुः, अस्य धातोः 'समानकर्तृकयोः पूर्वकाले त्वा' (पा.३-४-२१) प्रत्ययः अनुबंधलोपः गुणप्रतिषेधः श्रुत्वा, 'तीसे' तिं तीयं रायमतीय सो रथनेमी एवं सुणेऊण वयणं अण्णाणि य धम्मसंताणि सुभासियाणि सोऊणं जहा सो अंकुसेण णागो, एत्थ उदा- हरणं वसंतपुरं णगर, तत्थ् एगा इब्भवहुगा नदीए हायइ, अण्णो या तरुणो दट्टण तं भणइ-'सुण्हायं ते पुच्छइ एस नदी परसोहियतरंगा। एते य नदीरुक्खा, अहं च पादेसु ते पणतो॥१॥ ताहे सा पडिभणइ- सुहगा होंतु णदीओं RAAT या तहा वेयावच्चमवि अपडिवाइत्तणादिगुणेण पहाणे, भणियं च-'वेयावच्चं निच्चं करेह तवसंजमे जयंताणं । सव्वं किल पडिवाई वेयावच्चं अप्पडिवाति ॥ १॥' झाणं पुण पहाणमेव, कम्हा ?, जेण तदायत्ता यावच्चसज्झायावि भवंति, अतो एतेसि पि- त(घ)ग्गहणं कयं । 'तम्हा धम्ममि (धम्मे०), ॥ ३६९ ॥ गाथा, जम्हा एतेहिं गुणेहिं जुत्तो सिद्धि पावइ, तम्हा धम्मे रइकार- गाणि अहम्मे अरइकारगाणि अट्ठारसहाणाणि इममि अज्झयणे भणियाणि य साधू जाणेज्जत्ति, णामणिफण्णो गतो । इदाणी सुत्ताणुगमे सुत्तमुच्चारयन्न, त च अखलियं जहा अणुओदारे, तं च सुत्तं इम, तंजहा- 'इह खलु भो! पवइएण.. ॥ (सूत्रं २१) इहगहणेण जिणपवयणस्स गहणं कयं, खलुसदो विसेसणे, किं विसेसयति ?, जहा जो अवधावणट्ठी वधम्मो भवइ तस्स थिरीकरणणिमित्तं पायसो एतं अज्झयणं भासितंति विसेसयति, भो ! इति आमंतणे, व्रज गतौ धातुः, अस्य धातोः अपूर्वस्य 'क्तक्तवतू निष्ठ' (पा. १-१-२६ ) ति क्तप्रत्ययः, ककारात किति लोप: ' आर्द्धधातुकस्येड् वलादे' रिति (पा. ७.२-३५ ) इडागमः परगमनं प्रवाजितः, प्राणवधानृतवचनपरद्रव्यापहारेभ्यो ब्रजित: अपगतः निष्क्रान्तः निर्गत इत्यर्थः, अत्र- जितः अतस्तेन, ' उत्पन्नदुःखन ''पद गतौ' धातुः, अस्य धातोः उत्पूर्वस्य 'तक्तवतू निष्ठे' ति (पा. १-१-२६) क्त- प्रत्ययः, अनुबन्धलोपः, 'रदाभ्यां निष्ठालो ना' इति (पा. ८-२-४२) तकारस्य दकारस्य च नकारः, परगमनं उत्पन्ना, उत्पः नदुक्खणात, दुक्खं दुविध-सारीरं माणसं वा, तत्थ सारीर सीउण्हदसमसगाइ. माणसं इत्थीनिसीहियसकारपरीसहादीणं, एय दुविहं दुक्खं उत्पनं जस्स तेण उप्पण्णदुक्खेण सत्तरसविधे संजमे, ' अरइसमावन्नचित्तेण' समावन्नं नाम तंमि गतं चित्त मणो अभिप्पाओ वा, संजमे अरतिसमावनचित्तो तेण संजमे अरइसमावनचित्रण, अवहावणं अवसप्पणं अविफमण, संजमातो .

चिरं च जीवंतु जे नदीरुक्खा । सुण्हायपुच्छयाणं घत्तीहामो पियं काउं ॥२॥ सो य तांसे घरं वा वार ण याणइ, तीसे य वितिज्जगाणि चेडरूवाणि रुक्खे पलोयंताणि अच्छंति, तेण ताणं पुप्फफलाणि सुबहूणि दिण्णाणि, पुच्छियाणि य-का एसा ?, ताणि भणंति- अमुगस्स सुण्हा, सो य तीए विरहं न लहइ, तओ परिवाइयं ओलग्गिउमाढत्तो, भिक्खा दिण्णा, सा तुहा भणइ- किं करेमि ओलग्गाए फलं , तेण भणियं- अमुगस्स सुण्हं मम करण भणाहि, तीए गंतूण भणिया-अमुगोते एवंगुण- जातीओ पुच्छइ, एसा रुट्ठा, एयाए तुल्लगाणि धोवंतीए मसिलित्तएण हत्थेण पट्टीए आहया पंचंगुलयं, अवदारेण निच्छूढा, गया तस्स साहइ, नामपि सा तव न सुणेइ, तेण णायं-कालपंचमीय अवदारेण अतिगंतव्वं, अतिगओ य, असोगवणियाए मिलि- याणि, सुसाणि य जाव पस्सावगएण ससुरेण दिहाणि, तेण णायं ण एस मम पुत्तो, पच्छा पायाओ णेउरं गहियं, चेतियं च, तीए सो भणिओ-णास लहूं, आवइकाले साहेज्ज करेज्जासि, इयरी गंतूण भत्तारं भणइ- एत्थ धम्मो असोगवणियं वच्चामो, गंतूण सुत्ताणि, खणमेगं सुविऊण भत्तारं उद्यवेइ, भणइ य-तुम्भ एवं कुलाणुरूवं ? जेण मम पायाओ ससुरो उरं कडइ, सो भणइ-सुय पभाए लब्भेहित्ति, पभाए थेरेण सिह, सो रुट्ठो भणइ विवरीयं, थेरोवि भणति-मया दिवो अण्णो पुरिसो, विवादे जाए सा भणइ- अहं अप्पाणं सोहयामि, एवं करेहि, ततो हाया कयवलिकम्मा गया जक्खघरं, तस्स जक्खस्स अंतरद्धेणं गच्छंतो जो कारी सो लग्गइ, अकारी नीसरइ, ततो सो विडप्पितयमो पिसायरूवं काऊण निरंतरं घणं कंठे गेण्हइ, तओ सा गंतूणं तं जक्खं भणइ-जो मम मातरपितिदिण्णओ भत्तारो तं च पिसायं मोत्तूण जइ अण्णं पुरिसं जाणामि ता मे तुम जाणेज्जासित्ति, जक्खो विलक्खो चिंतेइ-अहंपि वंचिओ एताए, गरिय सतिसणं धुत्ताए, जाव जक्खो चिंतेइ ताव सा निम्फिडिया, तओ सो थेरो सन्वलोगेण स FOR कुडिला, बहुला इति पायसो, कुडिलहियओ पाएण भुज्जो य साइबहुला मणुस्सा कामभोगनिमितं गिद्धेसुवि पितिपुत्तप्पभि- निसु सातिसंपयोगपरा अवीसत्थहियया, तेसु कि सुहमिति धम्मे रती करणीया, अविय-लहूसगभोगनिमित्तं पराइयधणंपराजओ मणुया । विसयसुहविप्पमुका य इअ भो धम्मे रतिं कुणह ॥१॥ ततियं ठाणं गयं । तहा-'इमे अमे दुक्खे न चिरकालोवट्ठाई भविस्सई। तेण ओहाणुप्पहिणा एवं चिंतयव्य, जहा इमेत्ति जे सारीरमाणसं परीसहोदएण दुक्खमुप्पन्नं तं पचक्खं काऊण, चसदो न इमं दुक्खं निहिसइ सुहेण विसेसयति, 'म' इति अप्पाणं निद्दिसइ, दुक्खं अरइकराणिज्ज, चिर-पभूतो काले, ण चिरं अचिरं, अचिरमवट्ठाणं जस्स तं अचिरकालोवट्ठाती तं च, अब्भासा जोगोपचिएण धिइबलेण परीसहाणीतं जिणिऊण सनि- हियसामंतमंडलो इव राया सुहं संजमरज्जे पभुत्तणं करेइ, इह पुण परीसहपराजियस्स नरगादिसु दुक्खपरंपरगतो अतो धम्मे रमियव्वं, अविय-परीसहा उदिज्जति, नवधम्माणं विससओ। जम्हा दुक्खमणा तमनिच्छमाणा रमह धम्मे ॥१॥ चउत्थं पदं गयं । किंच-'ओमजणपुरसकारे' ओमो नाम पागयजणो, ओमजणा सकार इव सकागे, ओमजणस्स ओमजणाओ पुर सकारो ओमजणपुण र सकारो, धम्मे डिओ पभूणवि पुज्जो भवइ, तओ वयडिओ पुणमन्ताणमवि अब्भुट्ठाणासणंजलिपग्गहादीहिं सेवाविसेसेहिं पुकारेइ, एवं ओमजणपुरकारो, अहवा अग्गओ करणं पुरकारो, धम्मचुओ रुठेहिं रायपुरिसेहिं पुरओ कलओ वेड्डीइमादीण काराविज्जद, एवं ओमजणाओ परिभवकयं अपुरकारं पावइ, एस ओमजणाओऽपुरकारो ओमजणऽपुरस्कारो धम्माओ चुयस्स जेणं संभवइ परं परिभवधरणाय तेण धम्मे रती करणिज्जा, पंचमं पदं गयं । तहा-'वंतस्स पडिआयणं अब्भव- 'हरिऊण मुद्देण उग्गिासियं वंतं तस्स पडिपीयणं ण तहा विहियं भवति, तं अतीव रसे न बलं, न उच्छाहकारी, विलीगतया य ७ | एताणि मारेतवाणि , तहवि राया रोसं न मुयइ , तओ तिण्णि पादा आगासे कया , एगेण ठिओ , लोगेण य कओ अकंदो , किं । विलक्खीकओ, तओ थेरस्स ताए अद्धितीए निदा गट्ठा, रण्णो य कण्णं गतं, रण्णा सहावेऊण अतेउरपालओ कओ, अभिसे- कं च हत्थिरयणं वासघरस्स हेट्ठा बद्धं चिट्ठइ, इओ य एगा देवी हथिमिथे आसत्ता, णवरं हतं थेरो पेच्छइ, चिंतियं चऽणेण-एवं रक्खेज्जमाणीओ एताओ एवं विहरंति किंनु पायताओ सदा सन्छंदाउत्ति पसुत्तो, पभाए सव्वलोगो उहिओ, सोण उढेइ, रण्णो कहियं, रण्णा भणियं सुवउ, चिरस्सविय उवविओ, पुच्छिओ य, कहियं-सव्वं भणेति, भणति- जहा एगा देवी, ण याणामि कतरावि, तओ राइणा भंडहत्थी कारिओ, भणियाओ- एतस्स अच्चणियं काऊणं उलंडेह, सवाहिं उलेंडिओ, एगा णेच्छा, भणइ य- अहं बीहेमि, तओ रण्णा उप्पलेणाहया, पडिया, रण्णा जाणिया एसा कारित्ति, भणियं चणेण- मत्तंगतआरुहंतीए भंडमयस्स गयस्स बीहेहि (हन्तीए) । तत्थ णं मुच्छिय संकलाहया, एत्थऽसि मुच्छिय उप्पलाहया॥१॥ तओ सरीरं जोइय, जाव संकलप्पहारो दिट्ठो, तओ रुद्वेण रण्णा देवी मेंठो य हत्थी य तिण्णिवि छिण्णकडगे चडावियाणि, भणिओ य मिठो-एत्थं वाहेहि, हत्थीस्स दोहि य पासेहिं वेलुअग्गहाओ ठिया, जाव एगो पाओ आगासे ठविओ, जणो भणइ- किं एस तिरिओ जाणइ १, तं हस्थिरतणं विणासिज्जइ १, रण्णा मेंठो भणिओ- तरसि नियत्तेउं ?, भणइ- जइ दुयगाण अभयं देसि, दिण्णो, नियतिओ हत्थी अंकुसेण, एवं जहा से णागो तेण मिंठेण तमावई पाविओवि एरिसे ठाणे अंकुसण आहओ जेण पादं भमाडेऊण चउसुवि पादेसुवि धरणितले ठिओत्ति, तहा रहनेमीवि रायमतीए संसारभउब्वेगकरेहिं वयणेहिं तहा अणुसासिओ जेण संजमं पुणरवि संपडिवण्णोति ।।

หง -- POST अकिची, अकिची जहाणुरूवभूमिभागऽगुणवयणं, जसो अणुमुह, परेण अ गुणसंकित्तणं किती तं, जसकिचिविसेसो, किंच- 'दुण्णामगोत्तं च पिहुजणमि' कुच्छितं नाम दुण्णाम पुराणादिक जोणियमारूढो तं गूयइ-अवस्स णीयजातीओ विति, दुसदो कुच्छिअत्थे पउत्तो, उभयगामी विसिहनाणविरहिऔ सामनजणवओ पिहुजणो, एते अधम्मादयो उद्धावियस्स पिहुजणेण दोसा संभाविज्जति, किं पुण उत्तमजणे?, तस्स दोसदमियस्स धम्माओ परिभट्ठम्स सरीरसुहदारासएण मूढस्स विससेण पाणातिवाय- अधम्मसेविणो 'संभिन्नवित्तस्स' सरीरसीलं सामयभिण्णं, चसद्दो पुन्वनिदिडकारणसमुच्चये, तस्स धम्मपरिच्चत्तस्स, अहम्म- सेविणो, समवलंबितसीमन्नचारित्तस्स य रयणापभिइसु कम्मसंभारगरुययाए अहो गमणमिति हिओगती, अयं च समणधम्मो परिच्चागे अहम्माय, अजसाकिचीदुनामगोयदुग्गइगमणेहिंतो पावयरो पच्चवाओचि, तब्भासणत्यमुनीयते 'मुंजित्तुभोगाई' ॥४९५॥ वृत्तं, अँजित्तु-अब्भवहरणादिणा उपजीविऊण, दाराभरणभायणाच्छादणादीणि भोत्तव्वाणि भोगाणि, तो दाणदायादग्गि- रायाइणं एकदव्वाभिनिविद्वाणं बलात्कारेण 'पसज्झचेअसा' णाम जाणतोऽवि विवागं छिन्नालमरालो इव घायसहणं काउंवेगेण गासभवणमिव चेअमा तस्स अणुरूवं तहाविहं करेऊण कडुअपुण्णमसंजमं तेसु च जाणिऊण बहुं, मरणसमए गई च गच्छेज्जा, अणभिाज्झयं गतिं च नरगादि एतेण सीलेण गच्छेज्जा, आभिलासो-अभिज्झिसो जत्थ समुप्पण्णोतं अभिज्झितं, अणाभिलसित- मणभिप्पेयं गई च गच्छे, तस्स माइणो 'बोधी य से नो सुलहा पुणो पुणो' अरहंतस्स धम्मस्स उपलद्धी बोधी, सा से हो सुलभा, चसणं अणभिज्झिअगतिगमणादि संसूयणं, पुणो पुणो इति न केवलमणंतरभवे, किन्तु?, भवसएसुवि, जाणि ओहाणुप्पे- हिमतिथिरीकरणत्थमहारस एयाणि दुस्समाए दुप्पजीविमाइणि समासओभिहिताणि तेसिं वित्थरणभया 'जयाय चयइ धम्म'ए- HOSREFRESTOCOST 13 . सकललोकालोकावभासक केवलशब्देनाभिधीयते, केवलं, नपुंसकविवक्षायां सु, अतोऽम् ( पा० ७-१-२४) इत्यम्भावा, केवल- मस्यास्तीति 'अत इनिठना' विति (पा०५-२-११५) इनि प्रत्ययः सुपलुक् 'यस्येति (पा० ६.४.१४८) अकारलोपः, परग- मनं, केवलिना 'कर्तकरणयो' रिति (पा० २-३-१८) तृतीया, तस्या एकवचनं टा, अनुबन्धलोपः, परगमनं केवलिना, अतस्तेन भगवता, शास्त्रगौरवसमुत्पादनार्थ, भाषित-अभिहितं व्याख्यातमिति, न केणइ तव्वत्तेणं पुण्णसमुपायणस्थमिति, 'जं सुणित्तु'क', चूलियत्थवित्थरं, सोऊण 'सपुण्णाणं' सह पुग्नेण सपुन्नो तं सपुग्नं, पुनाति सोधयतीति पुण्णं, सो सइ तम्मि सम्मदसणाइ 'धम्मे उप्पज्जए मई तम्मि चरित्तधम्मे य उप्पज्जइ-संभवति मती-चित्तमेव, तं सद्धाजणणं चूलियासुयनाणं ( सुणित्तु ) सपुन्नाणमेव विसेसण चरित्तधम्मे मती भवति, परिण्णा पढमसिलोगेण भणिया, चूलियासुयं केवलिभासियं पवक्खामि, अहिणवधम्मस्स सद्धा- जणणत्थं, तत्थ चरियागुणा य नियमा णेगे भाणियव्वा, एवं तु सुहुमत्थपांडपायणमिति निदरिसणत्थं ताव इमं भण्णइ- 'अणुसोअपहि' ।। ५०१ ॥ गाथा सूत्रं, तत्थ आणुसद्दो पच्छाभावे, सोतमिति पाणियस्स निण्णपदेसाभिसप्पणं, सोतो पाणियस्स निण्णपदे गमणपवत्ते जं तत्थ पडियं कहाइ तंनिसित से सोयमणुगच्छतीति अणुसोतपट्टिए, एवं अणुसोयपट्टियत्ति सच्चलोए एत्थ दडब्बो, अणुसोयपडित इव जहा कट्ठादीणं नदिपड्डियाण निनपएसपट्टिए तब्वेगाहयाणं, अणुस्सोए लोए अणुकूले पञ्चणुसुहगमणं, एवं बहु सोऊण, सोवि बहुजणो, जेण संजएहितो असंजता अणंतगुणा, जहा तेसिं पाणियवेगाहिया- णं महावहणं तहा बहुजणस्सवि सद्दफरिसरसरूवगंधअनुगयाणं अणादिविसयाणुकूलपवणणेणाणुसोतवेगेण संसारमहापायाल- पडणमेव अणुसोयपहिओ बहुजणो, तैमि अगुसोयपडिअबहुजणमि किं करणीयमिति ? 'पडिसोअलद्धलक्खेणं पहिसोय- Net .. भावे । गाहा । १८०-१००) णामठवणाओ गयाओ, तत्थ-दव्यमहन्तं-अचित्तमहाखंधो भण्णइ, सो किर-सुदुमपरिणामपरिणओ. अणताणतपएसिया खंधा तं तहाभावं परिणमंतिजेण 'सेव्वलोग पूरेइ, जहां केवलीसमुग्धामादओ, दंडकवाडमयंतराणि-य चउत्थे। समए पूरेइ, एवं सोऽपि चउत्थे समए सव्वं लोग ' पूरेत्ता पडिनियत्तइ, एयं दबमहन्तं, खेतमहन्तं नाम सव्वागासकालमहत्त. सव्वद्धा भण्णइ, पहाणमहंत तिविहं तं संचित्तं अचित्तं मीसय, तत्थ सचित्तं तिविहंदुपदं चउपदं अपदंति/ तत्थ दुपदपहाणा तित्थंगरो, चउप्पदाणहत्थी, अपयाणं पणसं, अरविंद वा, अचिंत्ताणं वेरुलियरयणं पहाणं, मीसगाणं च भगवं तित्यगरों वेरुलिन यादीहिं विभूसिओ, 'पहीणमहंत सम्मत्तं, इदाणिपडुच्चमहंत भण्णइ- आमलगं पडच्च बिल्लं महल्लं बिल्लं पडुच्च कविट्ठ महंत एवमादि, भावमहंत णाम तिविहे पण्णतंत-पाहणओ कालओ आसययोत्ति, तत्थ'पाहपणतो सध्यमावाणं खाइओ भावो! भावमहंतो, कालओ' पप्प पारिणामिओ भावो पहाणो, किं कारणं. १, जेणाजीवदव्या अजीवपरिणामेण अजीवदया यजीवपरित' णामेण पकयाइ परिणमंति, आसयओ उदइओ भावो पहाणो, किं कारणं १, जेणेव बहुतस्गा जीवा उदइए भावे आवस्सिया उदइए भावे'वर्ल्डतित्ति' वुत्तं भवइ, भावमहंतं गयं ॥ इयाणि 'एयस्सेव महंतयस्स पडिवक्खो खुड्डयं निक्खिवियचं, तपि अष्टविहं एवं चेव भवइ। नामठवणाओं तहेव, दव्वखुडयं परमाणू, खेत्तखुड्डयं एगो आगासपएसो, कालखुजयं समयो, पहाणः खुड्डयं तिविह, तं०-सचित्तं अचित्तं मीसगं च, तत्थ सचित्तं तिविहं-दुपयं- चउप्पयं अपयं च, तत्थर दुपयाण पहाणखुड्डयं लवर सत्तमा देवा, पंचण्हकि सरीराण सव्वखुड्डलयं आहारगसरीराणि, चउप्पयाण पहाणं सव्वखुड्डलयं सीहो, अपयाणं आगासपुप्फ जादप्र्फ वा; अचिंत्ताणं वहर, मीसयं ते चेव लवसत्तमा देवा-सयणिज्जगया पहाणखुइडलयं गयाइदाणिं पडुच्चखुड्डलय भण्णइ- RELASS -- आयारो-मूलगुणो परकमो-चलं, आयारधारणे सेमत्थं, आयारे परकमो जस्स अस्थि सो आयारपरकमवान्, ननु लोए कए आयार- परिकमो साधुरेव, तेण आयारपरकमण संवरसमाधिबहुलेण, संवरो इंदियसंवरो णोईदियसंवरो य, 'संवरसमाहिबहुलेण' संवरे समाहाणं तओ अवकप्पणं बहु लाति-बहुं गिण्हइ, संवरे समाहि बहुं पडिवज्जइ, संवरसमाधिबहुले, तेण संवरसमाधिबहु- लेण किं करणीयामिति भण्णति-'चरिआ गुणाअ नियमा अ हुंति साहूण दव्वा' चरिया-चरित्तमेव, मूलुत्तरगुणसमुदायो गुणा तेसिं सारवणनिमित्तं भावणाओ नियमा-पडिमादयो अभिग्गहविससा दनुव्वा इति भणिहामि, उसदो चरियानियमा- णेगभेदविकप्पणत्थं होति दहचोत्ति, संभवतीति, साधुणा एस तृतीया, तेण आयारपरकमवया संवरसमाधिबहुलेण चरिया णियमा गुणा साहुणा अनिक्खणं आलोएऊग विनाणेण जाणियव्वा, जहो एसं च कायव्वा, तेण आयारपरक्कमवया संवरसमा- घिबहुलेण साहुणा चरिया गुणा णिययं दहव्वा इति, तेसिं चरियानियमागुणाणं विसेसणोवदारसणत्थमिदमुपदिसति- 'अनिएअवासो समुआण' ॥ ५०४ ।। वृत्तं, 'अणिएयवासो' ति पदं 'समुदाणचरित' तिपदं एवमादि, पदत्थो अयं- अणिएयवासोत्ति निकेत-घरं तंमि ण वसियव्वं, उज्जाणाइवासिणा होयव्वं, अणियवासो वा अनिययवासो, निच्च एगते न वसियव्वं, समुदाणचरिया इति मज्जादाए उग्गमितं तमेगीभावेणमुवणीयमिति समुदाणं, तस्स विसुद्धस्स चरणं समुदाणचरिया, उंछ दुविहं-दव्यओ भावओ य, व्वओतावसाईण जं तो, पुन्वपच्छासंथवादीहिं ण उप्पाइयमिति भावओ, अन्नाय उंछं पइरिक विवित्तं भण्णइ,दव्वे जं विजणं भावे रागाइ विरहितं, सपक्खपरपक्खे माणवज्जियंवा, तब्भावो पइरिकयाओ, पहाणमुवही जं एगवत्थ- परिच्चाए एवमादि, भावओ अप्पं कोहादिवारणं सपक्खपरपक्खे गतं, कोहाविद्धस्स भंडणं कलहो, तस्स विविधा बज्जणा कलह; . RECENT HERS FOR सीदंतस्सऽवससमिदमुण्णीयते-'कि मे परो पासइ किंच अप्पा० ॥११॥ इन्द्रवज्रा, कयकिच्चसैसेसु किं मे परो पस्सतीति, अप्पगयमेव विचारणं,,मे इति मम, पर इति अप्पगवइरित्तो, सो परो कि मम पामइ •पमादजातं ? सपक्खो वा सिद्धतविरुद्धं परपक्खा वा लोगविरुद्धं, 'किं च अप्पा' इति पमादबहुलत्तणेण जीवस्स किं मए निदाइपमाए नालोइयं जं इदाणिं कओवओगो पस्सामि, एवं किं परौ अप्पा वा मम.पासइ, १ 'किं वाऽहं खलियं न विवज्जयामि' किंसदो तहेव, वासदो विकप्पे, धम्मा- वस्सए जोगविकप्पण, अहमिति अप्पणो निसे, किंवा मम पमादगलितं बुद्धिखालतं, पुण विचालणं सम्भावत्थानाओ, सोऽहं कि अकरणीयं बुद्धिसलियं वित्रज्जयामि न-समायरामि, केई पढंति-किं वाऽहं तं खलियं न विवज्जयामि, तं किमहं संजमखलियं न परि- हरामि ?, 'इच्चव सम्मं गणुरासमाणों' इतिसद्दो उवप्पदरिसणे, किं कडं किच्चसेसं एवम.दणं अत्थाण उवप्पदरिसणे एवसदो अप्पगतकिरियाउपदरिसणे, अवहारणत्यो वा, किमवधारयति ?, परमेवं, ण अण्णहा, सम्ममिति तत्थ अणुपस्समाणो नाम पढमं भगवया दिडं च पच्छा बुद्धि व्वं पस्समाणो अणुपस्समाणा 'अणागतं णो पडिबंध कुज्जा' अणागतमिति आगामिए काले, 'णो' इति पाडिसेधे, सो इच्छियफललामविग्यो तं असंजमपडिबंध णो कुज्जा, इदाणि च एवं पुत्वावररत्ताइसु अप्पा परोवएसेण सम्मं समभिलोअमाणो-'जत्थेव पासे कइ दुप्पउत्तं० ॥ ५१३ ॥ इन्द्रवजोपजातिः 'जत्थेव' जीम संज- मखलणावगासे, एवसहो तदवसासावधारणेण कालांतरेण संचरणं कहमिति पदेण अंतरियं, पासे इति जत्थ पेक्खेज्जा, 'कई' इति कमि संजमठाणे, किं मे परो पस्सइ किं च अप्पा इति, सपरोभयदिडे दुपणीयसंजमजोगे विरोधण पवत्तियं, आह-केण दुपणीय?, भण्णइ-कारण वाया अदु माणसेणं' कारण इरियाऽसमितिचणं, वायाए भासाए असमिति, मणसा अणुचिंतियाइ. अदु 4.२..

'दंसणाणचरित्तंगाहा (१८३-१०१) सो य भाषायारो पंचविहो, त०-दसणायारो णाणायारो चरित्तायारो तवायारो वीरिया- यारो, तत्थ दसणायारो सो अट्ठविहो भवइ, 'निस्संकिय गाहा (१८४-१०१) तत्थ संका दुविहा, तं०- देससका य सव्व- संकाय, तत्थ देससंका जहा समाणे जीवत्ते कहमेस भविओ इमो अभविउत्ति, ण पुण चिंतेइ जहा भावा हेउगेज्झा अहेतुगेज्झा य, तत्थ हेउगेज्झा जहा जीवस्स अत्थित्तं एवमादी, अहेउगेज्झा जहा भविया अभविया य, (केवलि) नेयो भावोत्ति, एसा देससंका, सव्वमेयं पागयभासाए बद्धं अण्णेण व कुसलकप्पियं होज्जत्ति एसा सव्वसंका, तत्थ देससंकाए सव्वसंकाए य इमं उदाहरणं- कप्पडगा दोणि जहा आवस्सए तहा भणियव्वं, एवं सो जहा पेज्जावमणेण मरण संपत्तो, एवं जो जिण्णप्पणीएस भावेसु संक करेइ सो संसारेसु चिरं भमीहिति, तम्हा संका न कायव्वा, जे न करेहिति संकं सो इतरकप्पडगो जहा पंचलक्खणाणं भोगाणं आभागी जाओ तहा सोवि जिणपण्णत्तेसु संकं अकरेमाणे सग्गमोक्खाणं आभागीभविस्सइ, तम्हा संका ण कायव्वा । इयाणि कंखा, सा दुविहा- तं०-देसे सव्वे य, तत्थ देसकंखा जहा कोई एग कुतित्थियमतं कंखइ, ण सेसाणि मताणि, एसा देसकंखा भण्णइ, अण्णो पुण सव्वपावादियमयाई कंखइ सा सव्वकंखा भण्णइ, एताए दुविहाएवि कंखाए इमं उदाहरणं-राया अमच्चो य आसेण अवहिया अडविं पवेसिया, जहा आवस्सए तम्हा कंखा ण कायव्या । इदाणिं वितिगिच्छा, सा दुविहा-देसे सव्वे य, तत्थ देसवितिगिच्छा सोहणं साहूणं जइ पुण जीवाउलो न लोगो दिट्ठो होतो तो सुट्ट्यरं होन्तति, एवमाइदेसवितिगिच्छा भण्णइ, इदाणिं सव्यवितिगिच्छा-जइ सव्वं सुकरं जिणेहिं दिडं होतं तओ सुहं अम्हारिसा करता, तत्थ उदाहरणं-चोरी उज्जाणे जल हिययत्तणं मोत्तूणं विज्ज साहित्ता आगासेणुप्पइओ, इतरो गहिओ, जहा आवस्सए तहेव, तहा वितिगिच्छा ण कायव्वा, अहवा tu RSSCREERese दिओ जिइंदिओ, धिई जस्स अस्थि सो धिहमंतो, सोभणो पुरिसो पडिबुद्धो, पडियुद्धस्स जीवित-सीले जस्स भवति स पडिबुद्धजीवी, सो एवंगुणो जीवइ संजमजीविएणं, तमेव जीवितमसारे माणुसत्तणे, घिईमंतो सप्पुरिसस्स जिइंदियस्स संजम जस्सेरिसा जोगा स जीवई संजमजीविएणं भणियं च, अणंतरजीवियफलोपदारसणत्थ भण्णइ 'अप्पा खलु' अथवा सव्वदसवेयालियसत्थस्स धम्मप. संसाइकस्स उवदेसस्स सव्वदुक्खावमोक्खणेण फलमिदामिति भण्णइ-'अप्पा खलु सययं रक्खियव्वो० ॥५१५॥ इन्द्रवज्जो- पजाति, जो धम्मपसंसा १ धितिगुण २ संजम ३ जीवाभिगम ४ भिक्खा विसोहणा ५ धम्मत्थकाम ६ वयणविहि ७ यार पणिधाण ८ विणये ९ हवति य भिक्खुमा १० चूलियअज्झयणविनिव्यत्तिभंगो उवएससंजमो, जो भणियं 'सो जीवई संजमजीविएणं', एवंगुणो अप्पा, खलु विसेसणे तित्थकरणियकज्जकरण पंबद्धा परमभणियाकज्जकप्पणेहितो अ संजमप्पाणं विसेसयति, सययमिति आमहव्वयारोवणा मरणपज्जंतं सव्वकालं, रक्खियम्वमिति परिपालनीयो, तस्स रक्खणोवाओ भण्णइ- 'सव्वेंदिएहिं सुसमाहिएहिं सोतचक्खुगंधफासरसाण सव्वाणि इंदियाणि सव्ये इंदिया, तेहिं सुख समाहिएहिं विसयच- यणेणं आयभावमकमन्तेण आरोवियाणि समाहियाणि य, एवंविहेहि अरक्खणे पच्चवायोपदरिसणत्थं भण्णइ-'अरक्खिओ जाइपहं उवेइ' ण रक्खिओ सो अरक्खिओ, 'जाइवह उवेई' जाती-जणणं उप्पत्ति वधो-मरणं जाइ य वधो य जाइवहो, अक्खिओ जाइपहं जमणमरणमुवेइ, पढ़ति-'जाइपह' तं पुण संसारमग्गं चउरासीतिजोणीलक्खं परमगंभीरभयाणगमुवेइ, रक्खणगुणोववष्णणनिमित्रं समत्थफलोपदरिसणत्थं भण्णइ-'सुरक्खिओ सव्वदुहाण मुचई' सुठ्ठ सव्वपयत्वेण पावनियचोए वितिगिच्छाएं इमं वितियं उदाहरणं दुगुंछों ण कायव्वा, जहा सावगधूया दुगुंछ काउं दुन्भिगंधत्तण' पत्ता, पच्छा सेणियस्स भज्जा जाया, एवं एयं अक्खाणयं जहां आवस्सए, वितिगिछित्ति गतं ॥ इदाणिं मूढदीहित्तणं, तावसाणं तवातिसता विज्जातिसया य दणं मिच्छादिंडीहि वा पूइज्जमोणे कुतिथिए. पासिऊण अमूढदिक्षिणा भत्रियव्य, एत्थ उदाहरणं सुलसा साविया, जहा अमडो रायगिहं गच्छंती बहूणं भवियाण थिरीकरणनिमित्तं सामिणा भणिओ-सुहं संपुच्छेज्जासु, अंमडो चिंतेइ- पुण्णमंतिया सा जा अरहा पुच्छिज्जइ, तओ अमडेण परिजाणणाणिमित्तं भत्तं मग्गिया, ताए न दिणं, तओ तेण' बहूणि रूवाणि विगुन्वियाणि, तहचि न दिण्णं, ण य संमूढा, तहा किर कुतित्थियरिद्धीओ दळूण अमूढदिट्टिणा भवियव्वं, अमूढ- दिवित्तिगतं । इदाणि उववूहणत्ति दारं, सम्मत्ते सीयमाणस्स वा असीदमाणस वा उववूहणं कायक्वं, एत्थ सेणियराया दिद्वतो, जहा रायगिहे गरे सेणिओ राया, इओ य सको देवराया सम्मत्तं पसंसइ, इओ य एगो देवो' असइहंतो' नगरवाहिं निरगयस्स चेल्लयरूवं काऊण अणिमिसे गेण्हइ, ताहे तं निवारेइ, पुणरवि अण्णत्थ संजई गुठिवणी पुरओ ठिया, ताहे अपवरगे -पेसिऊण जहा न कोइ जाणइ तहा सइगिहं कारावियं, जंकिंचि सूइकम्मं तं'सयमेव करेइ, तओ सो देवो संजईरूवं पयहिऊण दिव्वं देवरूवं दरिसेति, भणइ य-भो ! सेणिय ! सुलद्धं ते जम्मजीवियफलं जेण ते पवयणस्सुवरि एरिसी भची भवतित्ति उववूहेऊण गओं, एवं उववृहियव्वो, साहम्मियउचहणेत्ति गयं । इदार्णि थिरीकरणं, धम्मे-सीदमाणस्स थिरीकरणं कायवं, जहा उज्जेणीए अज्जासाढो कालं करते संजए अप्पाहयइ मम दरिसावं देज्जह, जहा उत्तरायणेसु एयं अक्खाणयं सव्वं तहेच, तम्हा जहा सो अज्जीसाढो थिरीकओ तथा जे भविया-ते थिरीकस्यव्वा, थिरीकरणंति दारं सम्मत्तं । इदाणि-वच्छल्लत्ति दारं-तं च संत- S क बलविरियपुरिसकारपरकमेण पवयणस्स कायव्वं, एत्थं दिटुंतो चैव अज्जवइरा, जहा तेहिं अग्गिसिंहाओं सुहुमकाइयाई आणेऊण सासणस्स उम्भावणा कया, एयं अक्खाणयं जहा आवस्सए तहा कहियव्यं, एवं साहुणावि सव्वपयत्तेण सांसणं उम्भावेयव्वं, पभावणेतिगयं, सम्मत्तो य दसणायारो॥ इदाणिं णाणायारो णाम जा णाणागमनिमित्ता चिट्ठा कज्जइ एस णाणायारो, सो य अढविहों पण्णतो, तं०-काले विणय'गाहा (१८६-१०१) तत्थ पढमं कालेत्ति दारं, जो जस्स अंगपविट्ठस्स वा अंगबाहिरस्स वा सुयस्स अज्झाइयव्यि कालो भणिओ तमि जहोवइडे काले पढंतो णाणायारे वट्टइत्ति, तन्निवरीए काले पढंतस्स अणायारो भवइ, लोगेऽवि दिहुँ, करिसंयाण कालं पप्प णाणाविहाण बीयाणं निप्फत्ती भवइ, तम्हा साहुणा काले पढियव्य, अकाले पढते पडिणीयदेवया विराहेज्जा, अत्रो- दाहरणं- एको साहू पाउसियं कालं घेत्तुं अइकंताएवि पढमाए पोरिसिए अणुवयोगण पढइ कालियसुत्, सम्मदिट्ठिदेवया य. चिंतङ्-मा पन्तदेवया छलेज्जत्तिकाउं तककूडं घेत्तूर्ण तकं तकति तस्स पुरजो अभिक्खं आयागयाई करेंइ. तेण य चिरस्स सज्झा- यस्स मे वाघायं करेइति भणिया-अयाणिए! को इमो तक्कस्स विक्कणणकालो?, वेलं ताव पलोएहि तीयवि भणियं-अहो! को इमो' कालियसुत्तस्स सज्झायकालोचि?, अविय सूतीछेडमत्ताणि पासइ, तओ सो साहू चिंतेइ-न-एस पागइयत्तिकाऊण उवउच्चों, णायं चणेण-अडरत्तो जाओ, मिच्छादुक्कडंति, देवयं भणइ- इच्छामि संता पडिचोयणा, देवयाए भण्णति-अकाले कालिय मा पढ़े- ज्जासि, मा ते अण्णा काई पंतदेवया छलेहिति, तम्हा कालेणाहीयव्वं, अहवा अकाले-सज्झायं करेंतस्स" इमं उदाहरणं-धमे धमे गाविधमे, अतिधंत णं साभई। जे अज्जियं धर्मवेणं, तं हारियं अइधमंतेण ॥१॥ जहा एगो समाविओ छेत्तं रक्खइ सगरभया, दोवि काणिभूयाणि, पुणो विधितेइ- मम एगो हत्थो भवउ, समोसियाए दोवि नट्ठा, पुणो चितइ- मम एगो पाओ होउ, समो- सियाए दोवि नट्ठा, ताहे पडिया अच्छइ, एसो असंतोसस्स दोसो, तहावि अतिरित्ते काले सज्झाएण कायव्वो, मा तहा विीण- स्सिहिइ जहा थेरित्ति, कालित्तिगयं दारं-इयाणि विणओ, विणएण पढियव्वं, अविणएण अधेज्जमाणो विज्जाफलं ण लभइ, एत्थोदाहरणं-सेणिओ राया भज्जाए भण्णइ- ममेगखभं पासायं करेहि, एयं दुमपुफियज्झयणे वक्खाणियं, तम्हा विणएण अधिज्जेयन्वं, णो अविणएणं, विणओ गओ। इदाणिं बहुमाणात्ति दारं , जे णाणमंता तेसु णाणमंतेसु भावओ नेहपडिबंधो एस नहुमाणो, भत्ती पुण अभुट्ठाणकिरिया जा कज्जइ, एत्थ चउभंगी-एगस्स भत्ती णो बहुमाणो१ एगस्स बहुमाणो णो भत्तीर एगस्स बहुमाणोवि भत्तीवि ३ एगस्स णो बहुमाणो णो मत्ती ४, एत्थ बहुमाणभत्तिविसेसनिदरिसणत्थं इमं उदाहरणं-एगमि गिरिकंदरे सिवो, तं च बंभणो पुलिंदो य अच्चेंति, बंभणो उवलेवणसंमज्जणणावारिसावणपयतो सुतीभूओ अच्चिणित्ता थुणइ भतिजुत्तो, ण पुण बहुमाणेण, पुलिंदो पुण तमि सिवे भावपडिबद्धो गल्लोदएण व्हावेइ, णामिऊण उवविट्ठो, सिवो य तेण समं आलावसंकहाहिं अच्छइ, अन्नया तेसि बंभणेण उल्लावणसहो सुओ, तेण परियरिऊण उवालद्धो- तुमंपि एरिसो चेव कडपूयण- सिवो जो एरिसएण उच्छिट्ठएण समं मंतेसि, तओ सिवो भणइ- एसो मे बहुमाणेइत्ति, तुम पुणाई ण तहा, अण्णया य अच्छीण ओखणिऊण अच्छइ सिवो, बंभणो य आगंतुं रडिउमाढत्तो उवसंतो य, पुलिंदो य आगओ, सिवस्स अच्छि ण पेच्छइ, तओ अप्पाणयं अक्खि कंडफलेण उक्खिणित्ता सिवस्स लाएइ, तओ सिवेण बंभणो पत्तियाविओ, एवं नाणमंतेसु भत्ती बहुमाणो य दोवि कायगाणि, बहुमाणौत्ति दारं गतं ॥ इयाणि उवहाणदारं- उवहाणं णाम तवो जो जस्स अज्झयणस्स जोगो आगाढ- 97- KIRHAGRecita मणागाढो तहेव अणुपालेयश्वो, एत्थ दिलुतो- एगे आयरिया ते वायणाए संता परितंता सज्झाएवि असज्झाइयं घोसेउमारद्धा, नाणंतराय बंधिऊण कालं काऊण देवलोगं गया, तओ देवलोगाओ आउक्खएणं चुओ, आभीरकुले. पच्छायाओ, भोगे मुंजइ, अण्णदा से धूया जाया, सा य अतिरूवस्सिणी, ताणि य पच्चतिगाणि गोचारिणिमित्तं अन्नत्थं गच्छति, तीय दारियाए पिउणो सगडं पुरओ गच्छइ, सा य दारिया तस्स सगडस्स धुरतुंडे ठिता वच्चइ, तरुणइन्भेहिं चिंतियं- समाणाई काउं सगडाई दारियं पेच्छामो, तेहिं सगडा उप्पहेण खेडिया, चिसमेण भग्गा, तओ लोगेण तीए दारियाए णामं कयं-असगडा, ताए असगडाए पिया असगडपियत्ति, तओ तस्स तं चव वेरग्गं जाय, तं दारियं एगस्स दाऊण पव्वइओ, जाव चाउरंगिज्जंताब पढिओ, असंखए उद्दिद्दे तं नाणावराणिज्जं से कम्म उदिणं, पढंतस्स न किंचि ठाइ, आयरिया भणंति-छडेणं अणुण्णविहिइ, तओ सो भणइ-एतस्स केरिसो जोगो?, आयरिया भणीत- जाव न ठाइ ताव आयविलं कायव्वं, तओ सो भणइ-तो एवं चेव पढामि, तेण य तहा पढ़तेण बारस रूवाणि बारसहिं संवच्छरेहिं अधीयाणि, ताव से आयंबिलं कयं, तं च णाणावरणिज्ज कम्म खीणं, एवं जहा असगडपिताए आगाढो जोगो अणुपालिओ तहा सम्म अणुपालियव्वं, उवहाणित्ति गयं ॥ इदाणिं अनिण्हवणेत्ति, जं जस्स सगासे किंचि सिक्खिय तं तहेच भाणियव्वं, जो वाणायरियं निण्हवइ सो ण इमं पर च लोगमाराहेइ, एत्थ उदाहरणं एगस्स हावियस्स खलुरभंड विज्जासामत्थेण आगासे अच्छइ, तं च एगो परिवायओ (विज्जत्थमुवयरइ ) बहूहिं उपसंपज्जिऊण तेण सा विज्जा लद्धा, ताहे अण्णत्थ गंतुं तिदंडणागासगएण महाजणेण पूइज्जइ, रण्णा पुच्छिओ- भगवं! किमेस विज्जातिसति, सो भणइ विज्जातिसओ, कस्स सगासाओ गहिओ, सो शणइ-हिमवंतफलाहारस्स रिसिणो सगासे अहिन्जिओ, एवं वुत्ते समाणे तंतिदंड RegRAKASARE खंडत्ति पंडियं, एवं जो अप्पागमो आयरिओ सो ण निण्हवेयव्यो, अणिण्हवत्ति गयं ॥ इयांणि वंजणेति दारं, तत्थ वैज- णाणि अक्खराणि भण्णति, तेहिं अक्खरेहिं णिप्फण्णं सुत्तं तं च सुत्तं पागतं सक्कयं करेइ, यथा धर्मो मङ्गलमुत्कृष्टं, एवमादि, अहवा तस्स अण्णाणि वैजणाण करेइ, जहा 'पुण्णं कल्लोणमुक्कोस, दयासंवरनिज्जरा, वंजणभेदे अत्थभेओ तओ मोक्खाभावो निरस्था य तओ दिक्खा, तम्हा अण्णाणि वंजणाणि ण काययाणि वंजणोत्त दारं गयं ॥ इयाणिं अत्थत्ति दारं, तेसु चेव बंज- णेसु अण्णमत्थं वियप्पेति, जहा 'आवंती केयावंती लोगेसि विपरामुसंती' एतस्स सुत्तस्स अत्थं विसंवयावेइ जहां आवंती-विसयो तत्थ केयावती नाम (रज्जू) वंता णाम कूवे पंडिया, तं लोगो विप्परामुसइत्ति वुत्तं भवइ, एरिसो अत्थविसंवादो ण काययो, अत्थेत्तिगयं । इदाणि उभयेत्ति, जस्स सुत्तपि अत्थोधि णस्सइ तं उभयं भण्णइ,जहा-धम्मो मंगलमुक्किट्ठ, अहिंसा संजमों तवो । देवावि तं नमसंति, जस्स धम्मे सया मणो ।। १॥ अहागडेसु रीयंति' एवमाइ सुत्तत्थविसंवादो इमो-इहाकडेहिं रंधेति, कडेहि रंधगांरिओ । 'रायी भत्ते सिणाणे य एतस्स इमो 'रण्णो भत्तंसिणो जत्थ, भद्दगो तत्थ विज्जति' एवमाइसु अत्थविसं- वाओ ण कायव्यो, सम्मत्तो य णाणायारो॥ ईयाणि चरित्तायारो, सो य अढविहो, तं०-'पणिहाणंजोगजुत्तो',गाहा (१८७-१०१) तत्थ पणिधाणं णाम अज्झव- साणं, तेण अज्झवसाणयजोगेण जुत्तो, मेररक्खणंति वुत्तं भवइ, अहवा तिविहेणवि करणणं जुत्तो पणिहाणजोगजुत्तोति, मणियं च गोविंदवायएहिं-कायेविय अज्झप्पं सरीरवायांसमषिणयं चेव । कायमणसंपउत्तं अज्झायं किंचिदाहंसु, ॥१॥' तत्थ समितीओ इरियांसमितिमाझ्याओ पंच गुत्तीओ तिणि मणगुत्ती वयगुत्ती कायगुत्ती, सीसो आह- समिइगुत्तीर्ण OC7-A AAP PRESS णया, सच्चइस्स उप्पत्ती जहा य सडकुले वडिओ जहा य महिस्सरो णाम कयं एवं निरवसेस जहा आवस्सए जोगसंगहेसु तहा भाणियव्वं, विज्जत्तिगयं ॥ इदाणि सिप्पंति, सिप्पेण अत्थो उवज्जिणिज्जई, एत्थ उदाहरणं कोफासो, जहा आवस्सए, सिप्पत्ति गयं । इदाणिं उवाएत्ति, तत्थ दिद्रुतो चाणको, जहा चाणकण णाणाविहेहिं उवाएहिं अत्थो उपज्जिओ, कहं ? 'दो मज्झ धाउरत्ताओ' एयपि अक्खाणयं जहेव आवस्सए तहा भाणियव्वं, उवाएत्ति गयं । इदाणिं अणिव्वेदे संचए य एकमेव उदाहरणं मम्मणो पणिओ, सोऽवि जहा आवस्सए तहा इहपि वत्तव्यो । इयाणिं दक्रवत्तं, एत्थ गाहा 'दग्व- तणये पुरिसस्स' (१९३.१०७ ) एत्थ उदाहरणं जहा भदत्तो कुमारो अमच्चपुत्तो सिट्टिपुत्तो सत्थवाहपुचो य, एते चउ- रोचि परोप्परं उल्लाति, जहा को भे केण जीवई १, तत्थ रायपुत्तेण भणियं-अहं पुण्णणं जीवामी, अमच्चपुत्तेण भणियं-अहं बुद्धिए जीवामि. सिट्टिपुत्तो भणई-अहं रूवस्सित्तणेणं जीवामि, सत्थवाहपुत्तेण भणियं-अहं दक्खत्तणेण जीवामि, ते भणति-अण्णत्थ गंतुं विण्णासेमो, ते गया अण्णं नगरं जत्थ न नज्जति, उज्जाणे आवासिया, दक्खस्स आएसो दिण्णो, सिग्छ भत्तपरिव्ययं आणेहि, सो वीहिं गंतुं एगस्स थेरवाणियगस्स आवणे थिओ, तस्स बहुगा कइया एंति, तदिवसं कोवि ऊसवो, सो ण पहुप्पति पुडए बंधे, तत्थ सत्थवाहपुत्तो दक्खत्तणेण जस्स जै उवजुज्जइ लवणतेल्लधयगुडसुंठिमिरिय एवमादि तस्स तं दिति, पइपिसिहो लामो लद्धो, तुह्रो भणइ तुब्भे आगंतुगा उदाहु वत्थन्वया', जइ आगंतुया तो अम्ह गिहे आसणपरिग्गह करेज्जह, सो भणइ-अण्णे मम सहाया उज्जाणे अच्छंति, तेहिं विणा न भुंजामि, तेण भणियं-सवे एंतु, तेण य तेसिं भत्तसमालहणतंबोलाइ उवउत्तं, तं पंचण्हं रूपयाणं, बिझ्यदिवसे रूबस्सी वणियपुत्तो वुत्तो-अज्ज तुमे दायव्यो भत्तपरिनयओ, एवं भवउत्ति सो उद्देऊण गणियापाडगं गओ अप्पयं 2-648 मंडेउं, तत्थ य देवदत्ता णाम गणिया पुरिसवेस्सिणी बहहिं रायसेट्टिपुत्तादीहिं मग्गिता, णेच्छइ, तस्स तं स्वसमुदयं दटुंखुभिया, पडिघदासियाए गतूण तीय माऊए कहियं जहा दारिया सुंदरजुवाणे दिदि देइ, तओ सा भणइ-एयं मम गिह अणुवरोहेण एज्जह, इहेब भत्तवेलं करेज्जह, तहेवागया, सतियो उवयोगो कओ, तइयदिवसे बुद्धिमंतो अमच्चपुत्तो संदिट्ठो-अज्ज तुमे भत्तपरिचयओ दायम्बो, एवं भवउत्ति सो गओ करणसालं, तत्थ य ततिओ दिवसो ववहारस्स छिज्जंतस्स, परिच्छेदं ण गच्छइ, दो सवत्तीओ, तासि भत्ता उवरओ, एकाए सुओ अस्थि, इतरी अपुत्ता, सा तं दारयं नेहेणं उपनरइ, भणइ य-मम पुत्तो, पुत्तमाया भणइ-मम, तासि न परिच्छिज्जइ, तेण भणियं- अहं छिंदामि ववहारं, दारगं दुहा कज्जउ, दन्वंपि दुहा एव, पुत्तमाया भणइ-न मे दव्वेण कज्ज, दारगो तीएवि भवउ, जीवंतं पासीहामि तं, इयरी तुसिणीया अच्छइ, पुत्तो ताहे पुत्तमायाए दिण्णो, तहेव सहस्सं उपयोगो, चउत्थे दिवसे रायपुत्तो भणिओ- अज्ज रायपुत्त ! तुम्भेहिं पुण्णाहिएहिं जोगचरणं पहियव्वं, एवं भवउत्ति, तओ रायपुत्तो तेसि अंतियाओ निग्गतुं उज्जाणे ठिओ, तम्मि य नगरे अपुत्तो राया मओ, जमि रुक्खछायाए रायपुत्तो निवण्णो सा ण ओयत्तति, तओ आसेण तस्सोवरि ठाइऊण हिंसियं, राया य अभिसित्तो, अणेगाणि सतसहस्साणि जाताणि, एवं अत्थुप्पत्ती भवइ, दक्ख- तणेत्ति दारं गतं । इयाणि सामभेददंडउवप्पयाणेहिं चउहिवि जहा अत्थो विढप्पड़, एत्थ उदाहरणं सियालो, भमतेण हत्थी मओ दिहो, सो चिंतेइ-लद्धो मए, उवाएण ताव णिच्छदेण खाइयव्यो जाव सीहो आगओ, तेण चिंतियं- सचि- टेण ठाइयव्वं एतस्स, तेण भणियं- अरे भातिणेज्ज ! अच्छिज्जति १, सियालेण भणियं- आम मामा, सीहो भणइ-किमेयं मयंति, सियालो भणइ- हत्यी, केण मारिओ, बग्घेण, सीहो चिंतेइ- कहमहं ऊणजातीएण मारियं भक्खयामिति गओ सीहो, नवरं لننننلنلعنلننمت वग्यो आगओ, तस्स कहिय-सीहेण मारिओ, भणिओ य-सो पाणिय पाउँ णिग्गओ, वग्यो नट्ठी, एस भेओ, जाच कागो आगओ, तेण चिंतिय-जइ एतस्स न देमि तो काउ काउत्ति वासियसद्देण अण्णे कागा एहिंति, तेसि काऊरगसद्देणं सियालादि अण्णे य बहवे एहिति, ते केत्तिया वारेहामि १, तो एतस्स उवप्पयाणं देमि, तेण तओ तस्स खंडं घेत्तूण दिणं, सो तं घेत्तुं गओ जाव सियालो आगओ, तेण णायमेतस्स हढेण मारणं करेमि, तेण भिउडिं काऊण वेगो दिण्णो, गट्ठो सियालो, उक्तंच 'उत्तम प्रति. पावेन, शूरं भेदेन योजयेत् । नीचमल्पप्रदानेन, समतुल्यं पराक्रमः ॥ १ ॥' अत्थकहा गता। इदाणिं कामकहा- "रुवं वयो य वेसो' गाहा (१९४-१०९) रूवकहाए वसुदेवबंभदत्ता, स्वेत्तिगयं ॥ इयाणि वएत्ति, तत्थ जइ तरुणे वए बट्टइ तो, कामिज्जइ, इतरहा न कामिज्जइ, वएत्तिगतं ॥ इदाणि बेसोत्ति, वेसो नाम वत्थाभरणादीहिं कीरइ, तेहिं जइ' उववेओ तो कमणीओ भवति, एत्थ उदाहरण- राया पासादगओ पलोएंतो अच्छइ, तेण य कालमहिला कुसुभरत्तेहिं पाउएहिं हरियसले चमकती दिट्ठा,तओ सो अझुववण्णो,मणुस्सा पेसिया आणेह एयं,सा आणिया जाव विरूवा, पडिविसज्जिया, राइणा भणिय-'सुमह- ग्घोवि कुसुंभो घेत्तव्यो पंडिएण पुरिसेण । जस्स गुणेण महिलिया,होइ सुरूवा कुरूवावि॥१॥'वेसोत्तिगयं । इदाणि दक्खिण्णन्ति,दा- णं देंतोराया दाएहिं विख्वो अवयत्थोऽवि कामिज्जइ, एस दक्खिण्णकहा, एत्थ अयलमूलदेव उदाहरणं, अयलो मूलदेवो व देवदत्ताए गणियाए लग्गा, अयलो देह, मूलदेवो एमेव विसयसिक्खाहि, कुदृणी विपरिणामेइ ताए वाणिज्जत, तीए कुट्टिणी भणिया-अयलं ता भणासु-उच्छु मे देहि, तेण से सगडं भरेऊण पेसियं, तओ सा भणइ-कि मण्णे हथिणी जेण सगर्ड मज्झ भरियं पेसेइ, मूलदेवस्स पेसियं, तेण उच्छुगंडियाओ छोडेऊणं चाउज्जाएणं वासेत्ता तत्थेव सूयं लाएत्ता पेसियाओ, एवं कुट्टिणी पत्तियाविया, गंध- SNESS or कोइ सोतारो सुहुमाए दवचिंताए वा सोउमरिहे ताहे तस्स सोयारस मती वादेहि अक्खिप्पह, जेण चा दिद्विवाएण घेउणा अक्खिप्पइ सा य दिठिवायक्खेवणी, एसा अक्खेवणी कहा, तारिसेण अण्णेण वियप्पेणं इमाए गाहाए भण्णति "विज्जा चरणं चतवो' गाहा, ( १९७--११० ) तत्थ नाणस्स सामत्थं कहयइ, जहा अंधगारे वद्यमाणा भावा पदीवेण सचक्खू पासइ, एवं नाणं पुरिसस्स दीवभूतंति, भणियं च--'पेच्छइ जहा सचक्खू पुरिसो दीवेण अंधयारेवि । जिणसासणदीवेण उपासति (नाणी सयल भावे) ॥१॥" एवं णाणसमत्थदीवएण सोयारस्स मती अक्खिप्पड़, एसा विज्जाअक्खेवणी गया ॥ इदाणिं चरणअक्खेवणी २ णाम एवं साहुणो सरीरेवि अपडिबद्धा भवंति, (साहुणो छट्टमदसमदुवालसाई तवो जीए वणिज्जइ ) पुरिसगारो णाम अणिगृहियबलवीरिएहिं संजमजोगो कायन्वो, समितीओ पंच गुत्तीओ तिण्णि, एमाओ विज्जाचरणाणि पुरिस- कारसमितीगुत्तीपज्जवसाणाणि पंचवि कारणाणि जाए कहाए उवदिस्संति सो कहाए अक्खेवणीए रसोत्ति, रसो नाम लक्खणं भण्यते, एवं अक्खेवणी कहा गता ॥ इदाणिं विक्खेवणी, सा चउविहा, तं०- ससमयं कहेत्ता परसमयं कहेइ परसमयं कहेत्ता ससमयं कहेइ (पढमा विक्खेविणी, सम्मावादं कहेत्ता) गुणे य से उवदंसेइ (मिच्छावायं कहेत्ता दोसे य तस्स उवदंसेइ) एसा वितिया विक्खेवणी गया, इदाणि तइया विक्खेवणी भण्णति, परसमयं कहेता तेसु चेव परसमएसु जे भाषा जिणप्पणी- तेहिं भावेहिं सह विरुद्धा असता चेव वियप्पा ते पुन्नि कहेत्ता दोसाइ तेसिं भणिऊण पुणो जिणप्पणीयभावसरिसा घुणक्खर- मिव केवि सोहणा-भणिया ते कहेइ, अहवा मिच्छावादो नत्थित्तं भण्णइ,सम्मावादो अस्थित्तं भण्णति,तत्थ पुचि नाहियवाईणं दि- द्वीओ कहिचा पच्छा अत्थित्वपक्खवाईणं दिट्ठीओ कहेइ, एसा तइया विक्खेवणी गया, इयाणिं चउत्थी विक्खेवणी, सावि ॐ दुच्चिण्णा कम्मा इहलोगे दुहविवागसंजुत्ता भवंति, कई १, जहा पावपत्तिमंतो बालपमितिमेव अंतकुलेसु उप्पण्णा रेवययकोढाईहिं रोगेहिं दारिदेण य अभिभूया दीसंति एसा तइया निव्वेयणी ॥ इयाणि चउत्था णिव्वेदणी, परलोए दुच्चिण्णा कम्मा परलोए चेव दुहविवागसंजुत्ता भवंति, कहं १, जहा पुब्धि दुञ्चिण्णेहिं कम्मेहिं जीवा संडासतुंडेहिं उप्पज्जंति, तओ ते नरयपाउग्गाणि कम्माणि असंपुण्णाणि ताए जातीए पूरेति, पूरेऊण नरगभवे वेदेति, एसा चउत्थी णिव्वेदणी॥ एत्थं इहलोगो वा परलोगो वा पण्णवगं पडुच्च भवति, तत्थ पण्णवगस्स मणुस्सभवो इहलोगो, अवसेसाओ तिण्णि पगडीओ परलोगो, एताए निव्वेयणीए कहाए इमा रसगाहा- 'पावाणं कम्माणं' गाहा '(२०३-११०) पढियव्या, चउण्हं कहाणं कस्स का पढमं कहेयव्या?, एत्थ भण्णइ-वेणइय णइंगस्स कहा, वेयणियगो नाम जो पढमताए उबट्टाइ ममं धम्मं कहेह, तस्स अक्खेवणी कहेयव्वा, तो ससमयगहियस्स पच्छा विक्खेवणी कहिज्जद, कि कारणं १, जम्हा अक्खवणीए जीवा अक्खित्ता समाणा सम्मत्तं लभेज्जा, विक्खेवणीए पुण भयणिज्जा, गाढतरागं च मिच्छत्तं भवंइ, कहं , जो आगाढमिच्छदिट्ठी तस्स ससमयो वणिज्जतो रोयइ, गाढावगयत्तणण पुण तस्स दोसा कहिज्जमाणा' ण रोयति, ण यं सद्दहइ, सुहुमत्तणेण य दोसे अवुज्झमाणो अदोसे चेव मण्णज्जा, इच्चेएण कारणेण भण्णति जहा गाढतराग मिच्छंति, धम्मकहाँ सम्मत्ता । इयांणि मीसिया कहा भण्णइ 'लोइयवेड्य' गाहा (२०८-११४) लोइयवेइयसामइएसु सत्थेसु जहिं धम्मत्थंकामा तिणिचि कहि- ज्जति सा मीसिया कहा, तत्थ लोइएसु जहा भारहरामायणादिसु वेदिगेसु जन्मकिरियादीसु सोमइगेसु तरंगवइगाइसु धम्मत्थकामसहिताओ कहाओ कहिज्जति, मीसिया कहा संमत्ता ॥ इदाणिं कहापसंगेण चैव-विकहा भण्णा- जहा विट्ठ- ? ८२५ सीला नारी विनारी एवं कहालक्खणाओ विणदृत्ति विकहा भवइ,सा य इमा विकहा,तं. 'इथिकहा गाहा(२०९ ११४)भणितव्या, विकहा गता॥ जातो विक्खेवणादियातो चत्तारिवि कहाओ ताओ पुरिसंतरं पप्प अकहाओ य कहाओ भवंति, कहं ', जहा दुवालसंगं गणिपिडगं मिच्छादिट्टि पप्प सुतअन्नाणभावेण परिणमइ, सम्मदिहिं पप्प सुतनाणभावेण परिणमति, तहा कहाओवि पण्णवयं पडुच्च एव विविहाउ भवंति, एत्थ गाहा-'एता चेव कहाओ'गाहा ( २१० ११४ ) भणितव्या, तत्थ अकहा ताव एवं भवंति 'मिच्छत्तं वेदेंतो जं अन्नाणी कहं परिकहेति' गाहा (२११-११४) कहा पुणेवं भवति 'तवसंजम' गाहा (२१२-११४) पढियव्वा, विकहा पुण एवं भवइ-'जा संजमो(ओ) पमत्तों' गाहा (२१३-११४) भणियया ॥ इदाणि संजमगुण- हिएण केरिसा ण कहेयव्वा, केरिसा वा कहेयचत्ति, तत्थ इमा न कहेयव्या-'संगाररसुत्तइया' गाहा (२१४-११४ ) भाणि- तन्वा, इमा पुण कहेयव्वा'समण कहेयव्वा' गाहा (२१५-११४) पढितव्या, 'अत्थमहंती' गाहा (२१६-११४) भणितव्वा, 'खेत्तं देसं कालं' गाहा ( २१७-११४) कंख्या, कहा सम्मत्ता, समत्तो य णामणिप्फण्णो णिक्खेवो ॥ इयाणिं सुत्ताणुगमे सुत्तमुच्चारेयव्वं, अक्खलियं अमिलिय अविच्चामेलिय जहा अणुयोगदारे, तं चिमं सुत्तं संजमे सुट्टियप्पाणं, विप्पमुक्काण ताइणं । तेसिमेयमणाइण्णं, णिग्गंथाण महेसिणं (१७-११५) 'यम उपरमे' धातुः, अस्य धातुमज्ञा, संपूर्वस्य अप्प्रत्ययः, अनुबंधलोपः परगमनं संयमः, तत्थ संयमो सत्तरसविहो हेट्ठा दुमपुफियाए वण्णिओ, 'अत सातत्यगमने' धातुः धातुसंज्ञा, सात्य- तिभ्याम्मनिन्मनिणा'विति ( उणादि ४ ) मनिण् प्रत्ययः, अनुवंधलोपः वृद्धिः आत्मा, तस्मिन् संयमे शोभनेन प्रकारेण स्थितः आत्मा येषां ते भवंति संयमे सुस्थितात्मानः, मुच्छ मोक्षणे'धातुः, अस्य निष्ठाप्रत्ययांतस्य विप्रपूर्वस्य च विप्रमुक्तः, विप्पमुकाणं विवि- हेण बाहिरब्भतरेण गंथेण मुकाणं, निग्गंथाणंति वुत्तं भवइ, 'त्रै पालने' धातुः, 'आदेच उपदेशेऽशिति' (पा६-१.४५) आकार:, अस्य तच प्रत्ययः, शत्रोः परमात्मानं च त्रायंत इति त्रातारस्तेपात्रातृणां, तारेंतित्ति तारिणो, ते य तारिणो तिविहा भवंति, तं०. आततायारो परतायारो उभयतातारोत्ति, तत्थ आयतातारो पत्तेयबुद्धा, परतातारो तित्थकरा, कहं १, ते कयकिच्चावि भगवंतो भवियाणं संसारसमुद्दपारकंखिणो धम्मोवएमेण तारयति, चोदओ भणइ-अभव्यावि पव्वइया संता नो किं तातिणो भवति', आयरिओ भणइ तेहिं अंधलगपदीवधारितुल्लेहिं ण एत्थ अधिकारी, उभयतातिणो थेरा भण्णंति, 'तेसिमेयमणाइण्णं' तेसि पुन्वनिदिहाणं संजमेठिताणं चाहिन्भतरगंथविमुकाणं आयपरोभयतातीणं एवं नाम जे उवरि एयंमि अज्झयणे भपिणहिति एयं जेसिमणाइण्णं, अणाइण्णं णाम अकप्पणिज्जति वुत्तं भवइ, अणाइण्णग्गहणेण जमेतं अतीतकालग्गहणं करेइ तं आयपरोभयतातीणं कीरइ, किं कारण?, जइ ताव अम्ह पुव्वपुरिसेहिं अणातिणं तं कहमम्हे आयरिस्सामाोती, निग्गंथग्गहणण साहूण णिदेसो कओ, महान्मोक्षोऽभिधीयते, महत्पूर्वः 'इपु इच्छायां' धातुः. महांत एपितुं शील येषां 'गुप्यजातौ णिनिस्ताच्छील्ये' (पा. ३ २-२८) इति णिनि प्रत्ययः, उपपदसमासे अनुबन्धलोपः, उपधागुणः 'वृद्धिरेची' ति ( पा. ५-१-८८) वृद्धिः, ते महैपिणो, मग्ग- गति वा एसणंति वा एगट्ठा, तेषां महैपिणां एतत्सर्वमनाचीर्ण यदित ऊर्ध्वमनुक्रमिष्यामो, आह च- उसियंरकीयगई२,णियागं३अभिहडाणिज्य । रायभत्ते सिणाणेय,गंध७मल्लेख्य वीयणे९॥(१८११६)उद्दिस्स कज्जइ तं उद्देसिय, साधुनिमित्र आरंभोत्ति वुत्तं भवति, 'डुक्रीन द्रव्यविनिमये' धातुः अस्य तुस्प्रत्ययः अनुबंधलोपः गुणः केतुम् अन्यसत्कं यत्क्रेतुं दीयते क्रीनकृतं, नियागं नाम निययत्ति वुतं भवति, तं तु यदा आयरेण आमंतिओ भवइ, जहा भगवं !

भिसित्तरणो गहणं, 'पिडि संघाते' धातुः 'इदितो नुम्' प्रत्ययः, अनुवन्धलोपः पिंडा राजपिंडा, सोय किमिच्छतो जति भवति, किमिच्छिओ नाम राया किर पिंडं देंतो गेण्हंतस्स इच्छियं दलेइ, अतो सो रायपिंडो गेहिपडिसेहणत्थं एसणारखणत्थं चन कप्पड़, संवाहणा नाम चउन्विहा भवति, तंजहा-अद्विसुहा मंससुहा तयासुहा रोमसुहा, एव संवाहणं सयं न करेइ परेणं न कारवेइ करें तंपि अन्नं न समणुजाणामि(इ) दंतपहोयणं णाम दंताण कट्ठोदगादीहिं पक्खालणं, संपुच्छणा णाम अप्पणो अंगावयवाणि आपुच्छ- माणो परं पुच्छइ, पलोयणा नाम ( अद्दागे रूवनिरिक्खणं 'अहाव्यं' गाहा (२०-११६) अट्ठावयं ) जूयं भण्णइ, १८ नालियाए पासाओ छोटूण पाणिज्जति, मा किर सिक्खागुणेण इच्छंतिए कोई पाडेहिति१९, छत्तं नाम वासायवनिवारण तं अकारणे धरिलं न कप्पइ, कारणेण पुण कप्पति२०,तिगिच्छा णाम रोगपडिकम्मं करेइ२१,उवाहणाओ लोगसिद्धाओ चेव,सीसो आह-पाहणागहणेण चेव नज्जइ-जातो पाहणाओ ताओ पाएसु भवंति, ण पुण ताओ गलए आविधिज्जति,ता किमत्थं पायग्गहणति,आयरिओ भणइ- पायग्गहणेण अकल्लसरीरस्स गहणं कयं भवइ, दुबलपाओ चक्खुदुव्बलो वा उवाहणाओ आविधज्जा ण दोसो भवइत्ति, किंच- पादग्गहणेणं एतं दसति-परिग्गहिया उवाहणाओ असमत्थेण पओयणे उप्पण्णे पाएसु कायव्वा, ण उण सेसकालं २२, जोई अग्गी भण्णइ, तस्स आग्गिणो जं समारम्भणं, एतमवि तेसिमणाइण्णं २३ । किंच- 'सिज्जातरपिंडं च ' सिलोगो ( २१-११६ ) 'शीङ स्वमे' धातुः, क्यप्प्रत्ययान्तस्य शय्या, आश्रयोऽभिधीयते, तेण तस्स य दाणेण साहूणं संसार तरतीति सेज्जातरो तस्स पिंडो, भिक्खत्ति वुत्तं भवइ२४, आसंदिग्गहणेणं आसंदगस्स गहणं कयं, सो य लोगे पसिद्धो२५,पलियंको पल्लंको भण्णइ, सोवि लोगे पसिद्धो चेव२६, अह्वा एतं सुत्तं एवं पढिज्जइ 'सिज्जातरपिंडं च *बन आसन्नं परिवज्जए' सेज्जातरापिंडं च, एतेण चेव सिद्धे जे पुणो आसन्नग्गहणं करेइ तं जाणिवि तस्स गिहाणि सत्त अणंतरासण्णा- णि ताणिवि सेज्जातरतुल्लाणि दहव्याणि, तेहितोवि परओ अन्नाणि सत्त वज्जेयव्वाणि 'गिहंतरनिसेज्जा य' त्तिगिहं चेव गिह- तरं तमि गिहे निसज्जा न कप्पइ, निसेज्जा णाम मि निसत्थो अच्छइ, अहवा दोण्हं अंतरे, एत्थ गोचरग्गगतस्स णिसेज्जा ण कप्पड़, चकारग्गहणेण निवेसणवाडगादि सूइया, गोयरग्गगतेण न णिसियव्यंति २७, गातं णाम सरीरं भण्णइ, तस्स उवणं ण कप्पड़, एतमवि तेसिमणाइण्ण २८ । किं च- 'गिहिणो वेयावडियं' सिलोगो (२२-११६) तत्थ गिहिवेयावडियं जं गिहीण अण्णपाणादीहिं विसूरंताण विसंविभा- गकरणं, एयं वेयावडियं भण्णइ २९, आजीववित्तिता नाम पंचविधा भवइ, तं० 'जाती कुल गण कम्मे सिप्पे आजीवणा उ पंचविहा' एताए गाहाए वक्खाणं जहा पिंडनिज्जुत्तीए ३०, 'तत्तानिव्वुडभोइ [य] ' तत्तं पाणीयं तं पुणो सीतलीभूत- मनिव्वुडं भण्णइ, तं च न गिण्हे, रत्ति पज्जुसियं सचित्तीभवइ, हेमंतवासासु पुच्वण्हे कयं अवरण्हे सचित्तीभवति, एवं सचित्तं जो भुजइ सो तत्तानिव्वुडभोई भवइ, अहवा तत्तमपि जाहे तिणि वाराणि न उव्वत्तं भवइ ताहे तं अनिव्वुडं, सचिनति वुत्तं भवइ, जो अपरिणयंपि भुंजइ सो तत्ताणिवुडभोइत्ति ३१, 'आउरस्सरणाणि य' आउरीभूतस्स पुव्वभुत्ताणुसरणं, अहवा सत्तुहिं अभिभूतस्स सरणं देइ, सरणंणाम उवस्सए ठाणंति वृत्तं भवइ, तत्थ उपस्सए ठाणं देंतस्स अहिकरणदोसो भवति सो वा तस्स सत्तु पओसमावज्जेज्जा, अहवा आउरसरणाणित्ति आरोग्यसालाओ भण्णति, तत्थ न कप्पइ गिलाणस्स पविसिउं, एतमवि तेसिं अणाइण३२। 'मूलए सिंगबेरे य उच्छुखंडे अनिव्वुडे' सिलोगो(२३-११६)मूलओ लोगपसिद्धो३३सिंगबेरं अल्लगं३४, एताणि अनिव्वुडाणि ण कप्पति,उच्छुखंडमवि दोसु पोरेसु वट्टमाणेसु अनिव्वुडं भवइ,निव्वुडं पुण जीवविष्पजढं भण्णइ, जहा नियातो जीवो, पसंतोत्तिवृत्तं भवइ३५, कंदा३६ मूलावि३७ जे अपरिणया ते ण कप्पति, फला तयुसाइणो३८ वीजा गोधूमतिलादिणो,३९ एयमवि तेसिं परिभोत्तुं अणाइण्णं । किंच 'सोवच्चले सिंघवेलोणे' सिलोगो (२४-११६) सोवच्चलं नाम सेंधवलोणपव्वयस्स अंतरंतरेसु लोणखाणीओ भवति४०, सेंधवं नाम सिंधवलोणपन्चए तत्थ सिंधवलोणं भवइ४१, रुमालोणं रुमाविसए भवइ४२, समु- दुलोणं समुद्दपाणीयं ते खड्डीए निग्गंतूण रिणभूमीए आरिज्जमाणं लोणं भवइ४३, पंसुखारो ऊसो भण्णइ४४, कालालोणं नाम तस्सेव सेंधवपव्ययस्स अंतरंतरेसु काला लोणखाणीओ भवति, आमगं भवति असत्थपरिणयं, एतमवि तेसिमणाइण्ण४५। किंत्र-'धूवणे- त्ति वमणे य' सिलोगो ( २५-११६) तत्थ धूवणेत्ति नाम आरोग्यपडिकम्मं करेइ धूमंपि, इमाए सोगाइणो न भविस्संति, अहवा अन्नं वत्थाणि वा धूवेई४६, वमणं लोगपसिद्धं चेव४७, वत्थीकम्मं नाम वत्थी दइओ भण्णइ. तेण दइएण घयाईणि अधिटाणे दिज्जंति४८, विरेयणं लोगपसिद्धं चेव४९, एयाणि आरोग्गपरिकम्मनिमित्तं वा ण कप्पइ, अंजणे दन्तवणे य गायभंगविभूसणाणि लोगपसिद्धाणि चेव,५०.५२ तेसिमेयमणाइणं 'तेसिमेयमणाइर्ण निग्गंथाण महेसिणं' २६-११६) तेसिमेयमणाइण्णामिति जं हेट्ठा उद्देसियाओ आरम्भ जाव गायन्भंगविभूसणेति अणाइण्णमेत निग्गंथाण महेसिणं ' संजमं अणुपालंता लहुभूयविहारिणो । संजमो पुव्वभणिओ, अणुपालयंति णाम तं संजमं रक्खयंति, भूता णाम तुल्ला, लहुभूतो लहु वाऊ तेण तुल्लो विहारो जेसि ते लहुभूतीवहारिणो, वाउरिव अप्पडिबद्धा विहरति ॥ 'पंचासवपरिणाया सिलोगो (२७.११८) 'श्रु गतौ' धातुः श्रवतीति अप्रत्ययः आश्रवः, 'पंच'त्ति मंखा,आसवगहणेण हिंसाईणि पंच कम्मरसासव- दन्ता' (२९-११८) परीसंहा बावीसं 'सह मर्पण' धातुः,अस्य परिपूर्वस्य अन्प्रत्ययः, परीपदा,ते परीपहा रिपवो भण्णंति, ते जेहिं दमिता ते परीसहरिवुदन्ता; धुयमोहा नाम जितमोहत्तिबु भवइ, जितिदिया णाम जिताणि इंदियाणि-सोत्ताईणि जेहि ते जिई- दिया, सव्वदुक्खप्पहीणट्ठा नाम सव्वेसि सारीरमाणसाणं दुक्खाणं पहाणाय, खमणानिमित्तंति बुत्तं भवेइ, परक्कमति विविहेहि पगारेहिं परक्कम्मतित्ति वुत्तं भवइ । इदाणिं एवं तेसिं जतताण जं फलं तं भन्नइ-दुक्कराई करेत्ताणं' सिलोगो, (२०-११८). 'डुकृञ् करणे' धातुः दुपूर्वस्य अस्य ईपरसुदुष्पु कृच्छ्राकृच्छार्थेपु खल् पा. ३-३-१२६ ) प्रत्ययः दुक्कराणि, त एवं परक्कम्म दुक्कराणि आतापनाअकडूयनाक्रोशतर्जनाताडनाधिसंहनादीनि, दूसहाई सहिउँ फेह 'सोहंमाईहिं वेमाणिएहि उप्पज्जंति, केइ पुण तेण भवग्गहणेण सिझंति,'णीरया नाम अट्ठकम्मपगडीविमुक्का भणति, तत्थ जे तेणेव भवग्गहणेण न सिझंति ते विमाणिएसु उववज्जति, तचोवि य चइऊणं धम्मचरणकाले 'पुन्चकयसावसेसेणं सुकुलेसुपच्चाययंति, तओ पुणोवि जिभपण धम्म पडि-. वज्जिऊण जहण्णेण एगेण भवग्गहणणं उक्कोसेणं सत्तहिं भवग्गहणोहिं-खवेता पुव्यकम्माई, संजमेण तवेण य । सिद्धिमग्ग- मणुप्पत्ता, ताइणो परिनिव्वुडेत्ति (३१-१९८) जाणि तेसि तत्थ सावसेसाणि कम्माणि ताणि संजमतवेहिं खविऊण सिद्धि- मग्गमणुपत्ता नाम जहा ते तवनियमेहि कम्मखवणट्ठमन्भुज्जुत्ता अओ ते 'सिद्धिमग्गमणुपत्ता भण्णंति, तायंतीति तायिणो, परिनिम्बुडा नाम- जाइजरामरणरोगादीहिं सव्वप्पगारेणवि विप्पमुक्कत्ति वुत्तं भवइ, चेमिनाम नाहमात्मीयेनाभिप्रायेण, किं तर्हि?, तीर्थकरोपदेशाद् ब्रवीमि ॥ याणि नया व्याख्यायंते 'णायमि गिहियव्वे अगेण्हिअचंमि चेव अत्थंमि । जइतव्यमेव इति जो उवएसो सो नयो नाम ॥ १॥ सव्वेसिपि नयाणं बहुविहवत्तव्वयं निसामेत्ता । तं सव्वनयविसुद्धं जं चरणगुणहिओ साहू .. - इयाणि जीवपदमाभिधीयते- तस्स इमाओ दो दारगाहा- 'जीवस्स उ णिक्खेवो' गाहा (२२२-१२१) 'गति उद्धगतित्ते या गाहा (२२३-१२१) तत्थ पढमं दारं जीवस्स निक्लेवो, सो य इमो- 'णामं ठवणा' अद्धगाहा (२२४-१२१) णामंठवणाओ गयाओ, तत्थ दवजीवो जस्स अजीवदव्वस्स जीवदव्यत्तणेणं परिणामो भविस्सइ, ण ताव भवति, एस पुण भावो चेव पत्थि, अहवा जे जीवदव्वस्स पज्जया ते ताओ जीवाओ बुद्धीए पिहोकाऊणं एग केवलं जीवदव्वं जीवपज्जवेहिं विहीणं भविस्सइ, दव्यजीवो गओ ॥ इयाणि भावजीवो, जीवदव्वं पज्जवसहियं भावजीवो भवति, अहवा भावजीवो तिविहो भवइ, 'ओहभवग्गहणंमि' गाहा पच्छद्धं, तत्थ ओहजीवो णाम 'संते आउयकम्मे गाहा ( भा.७-१२१) 'सते आउयकम्मे' नाम आउयकम्मे दव्वे विज्जमाणे जाव ते आउय- कम्मपोग्गला सव्वहा अपरिखीणा ताव चाउरते संसारे धरइ, न मरइत्तिवुत्तं भवइ, तस्सव य आउगस्स कम्मस्स जया उदओ भवइ तया ओहजीवत्तणं भण्णइ, जया णतं आउयकम्मं निरवसेसं खीणं भवइ तदा सिद्धो भवइ, जया य सिद्धत्तणं पत्तो तदा सवनयाणं हि ओहजीवियं पडुच्च उ मओ भण्णइ, एतण कारणेणं सवजीवा आउगसम्भावताए जीवंति, एवं ओहओ जीवंति। इयाणि भवजीवियंति,भवजीवियंति एगाए गाहाए भण्णइ-'जेणय घरइ भवगओ'गाहा (भा.८-१२२) जस्स उदएण जीवो नर- गतिरियमणुयदेवभवेसु धरइ, जीवइत्ति वुत्तं भवइ, जस्स उदएण भवाओ भवं गच्छइ एयं भवजीविय भण्णइ ॥ इयाणिं तमः वजीवियं, तं दुविहं तिरियाणं मणुयाणं च भवइ, अह जेण तिरिया मणुया सहाणाओ उच्वट्टा समाणा पुणो तत्थेव उववज्जति जाव य ते वत्येव पुणरवि उववज्जति ताव तब्भवजीवियं भण्णइ, तम्भवजीवियं गतं,निक्खेवो यत्ति दारं गतं ॥ इयाणिं परवणा भण्णइ-'दुविधा य होति जीवा' गाहा, सुहुमा बादरा य, तत्थ सुहुमा सव्वलोगे परियावण्णा णायव्वा, बायरा पुण दुविहा पज्जत्तगा अपज्जत्तगाय,परूवणेति दारं गतं ॥इयाणि लक्खणेत्ति दारं लक्खणं नाम जेण जीवो पच्चक्खमणुवलब्भमाणोवि णज्जइ जहा अस्थित्ति तं लक्षणं भण्णइ,तं च लक्खणं इमाहिं दोहिं गाहाहिमणुगंतव्वं, तंजहा ' आदाणे परिभोगे' गाथा (२२५-१२३ ) ' चित्तं चेयण सन्ना' गाहा ( २२६-१२३ ) तत्थ पढमं आयाणेत्ति दारं, जहा अग्गिणो दहणादीणि लक्ख- णाणि एवं जीवस्सवि आदाणं, आदाणं णाम गहणं, जहा संडासएण आदाणेण लोहकारो आदेयं लोहपिंडं मेण्हइ, एवं जीवो संडास- स्थाणिएहिं सोइंदियाइएहिं पंचहिं इंदिएहिं लोहपिंडत्थाणीया सद्दरूवरसगंधफासे गेण्हइ, नासदात्मा आदानेनादेयग्रहणसा- मर्थ्ययुक्तत्वाद् अयस्कारादिवत्, आदानेत्ति दारं गतं ॥ इदाणिं परिभोगेत्ति दारं, परिभोगेण नज्जइ जहा अस्थि जीवो, कहं ?, जम्हा सद्दाइणो पंच विसया जीवो परिभुजअइ णो अजीवो, एत्थ दिलुतो ओदणवड्डियजं, जहा ओदणवड्डियाओ भोत्ता अण्णो अत्यंतरभुओ, एवं सरीराओ अत्यंतरभूतेन अण्णेण भोत्तारेण भवियचं, सो य जीवो सद्दादीणं उवभुंजओति, विज्ज- मानभोक्तकमिदं सरीरं भोग्यत्वात् ओदनवड्डीतकवत्, परिभोगेत्ति दारं ॥ इदाणिं जोगेत्ति दारं, सो तिविधो-मणजोगी वय- जोगो कायजोगो, सो तस्स विविहस्सवि जोगस्स जीवो णायगोचि, अन्यप्रयोक्का मनोवाकाययोगाः करणत्वात्परचादिवत् । जोगेत्ति दारंगतं ॥ इदाणिं उर्वयोगेत्ति दारं, सोय जीवोत्ति दारं, नाणति दारं, नाणंति वा उवयोगेति वा एगट्ठा, सुहदु क्खोवयोगं निचकालमेवोवउत्ती, उवयोगो लक्षणं जीवस्येति, नासदात्मा स्वलक्षणापरित्यागादाग्निवत्, उवयागोत्ति दारं गतं ।। तहा इयाणिं कसायलक्खणं जीवस्स भण्णइ, जहा सुवण्णदव्वस्स कडगकुंडलाईणि लक्खणाणि भवंति तहा जीवस्स को- अ 4. हाइपरियाया लक्खणं भवंति, किं कारणं', जम्हा अचेयणाणं घडपडगादीणं कोहादीणो कसायाण भवंति, जीयस्सेव भवति, तम्हा सिद्धं कसायलक्खणं जीवस्स, कसायोति वा भावोत्ति वा परियाओनिवाएगहा, नासदात्मा पर्यायात्पर्यायान्तरगम वात् सुवर्णद्रव्यवत् , कसायेत्ति दारं गतं ॥ इदाणि जीवस्स लेसालक्खणं' भण्णइ, - लेसा नामः:परिणामविसेसो भण्णइ जहा धासमे जीवद्याए अण्णो अचाणं जिंदतो घाएति,अण्णो हरिसंवच्चमाणो घाएइ एरिसा परिणामविसेसा. जीवरसेक- भवंति, नो अजीवस्स, 'नासदात्माऽन्यस्मादन्येन परिणामेन सद्भावात् क्षीरद्रव्यवत् , लेस्सत्ति दारं गतं । इदाणि आणपादोवि समय भण्णंति, तत्थ आणू उस्सासो भण्णइ, पाणू णीसासो, एते जम्हा जीवंस्स दीसंति, अजीवस्स न, तम्हा ते जीवलक्षणं आ, णापाणुत्ति दारं गतं । इदाणिं इंदियलक्खणं जीवस्स भण्णइ, इंदियाणि जीवस्स भवंति, नो. अजीवस्स, तम्हा-ताणि जीवस्स. लक्खणं भवंति, सीसों आह-ननु आयाणग्गहणेणं एसेव अत्थो भणिओ, आयरिओ- भणइ-जहा वासीए-जा संठाणागिई। स निव्वत्ती भण्णइ, जहा वा रुक्खाइछेदणसमत्था सा' उवकरणं भण्णइ, एवं तत्थ 'सदाइविसयग्गहणसमत्थाणिः कलंबुरापुष्फ संठाणमादीणि उपकरणाणि गहियाणि, इह पुण कण्णचक्खुफासजीहापाणिदियाण निव्वत्तणा' भणिया, परार्थाण्येवानींद्रियाणि करणत्वात्संदंशकादिवत्, इंदियति'दारं गतं ॥ ईदाणिं कम्मवन्धो कम्मोदयो कम्मनिज्जरा ये तिषिणविःसमय: चेवाजीय- लक्खणाणि भण्णंति, जहा आहारो आहारिओ सरीरेण सह संबंध गच्छइ, पुणो य तेण पगारेणं बलादिणा:उद्विज्जति कालां तरेण य णिज्जिण्णो भवइ,एवं जीवोवि विसयकसाय(जुत्त)त्तणेण कम्मं बंधइ कमस्स उदओ भवइ, जं.पुण वेदितं भव सा निज्जरणा विज्जमानभोक्तृकमिदं शरीरं कर्मग्रहणवेदनानिर्जरणस्वभावादाहारवत् , 'बंधोदयनिर्जरेति दारं गतं, पढमाए गाहाए। अत्थों विज्जइ. ण पुण तहा जीवसहो। जोगीवयोगइच्छावितकादिलक्खणं जीवदव्वं मोतूण अण्णमि कम्हि य न पसिद्धन्ति, सुण्णवादी आह- जति जीवसद्दाओ जीवस्स अत्थित्तं साहेसि, अहमवि सुण्णसद्देण सुण्णवायं साहयामि, कहं १, सुन्नसहो य लोग पसिद्धात्ति- काऊणं, तम्हा अत्थि सुन्नयंति, आयरिओ भणइ-विज्जमाणेण दवण अण्णत्थगएण सुण्णंति भण्णइ, विज्जमाणस्स दव्वस्स णासो गट्ठति भण्णति, किंच-इमेण अहिगारेण णज्जइ जहा अस्थि जीवोत्ति, 'मिच्छाभावे उ सव्वत्था' गाहा (भा० २८-१२६) जओ नत्थि जीवो तम्हा दाणधम्मब्भयसच्चभचेरवासादीणं नत्थि फलं, नवि य सुकडदुक्कडाणं कारओ वेदओ वा कोइत्ति, किंच 'इयो य जीवो अथिति, कह ?, लोगसत्थाणि गाहा लोइगा वेइगाचेव'(भा.३०-१२७)तत्र लौकिकास्तावदेवं ब्रुवते-'अच्छेज्जो- यमभेज्जोऽयमविकार्योऽयमुच्यते । नित्यस्सततग स्थाणुरचलोऽयं सनातनः॥१॥ नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि, नैनं दहति पावकः। न चैनं क्लेदयन्त्यापो, न शोषयति मारुतः ॥२॥" वैदिका अप्याहु:-"शृगालो वै एप जायते यस्सपुरीपो दह्यते, अथ सपुरीपो न दह्यते लोकस्य प्रजाः प्रादुर्भवन्ति ' समयेऽपि बुद्धनोक्तं 'अहमासीद्भिक्षवो हस्ती,पड्दतः शङ्खसनिमः। शुकः पञ्जरवासी चू, शकुनो जीवजीवकः ॥१॥ इत्येवमादीति, कापिला अप्याहुः-'आत्माऽकर्ता भोक्ता निर्गुणे' त्यादि, कणादा अपि अस्तित्वं सर्व- गतत्वमित्यादि संप्रतिपन्नाः, तस्माल्लोकवेदसमयसंपतिपत्तेमन्यामहेऽस्त्यात्मा इति, सीसो आह-सो जीवो पच्चक्खओ अणुवलब्म- माणो कहं जाणियव्वो जहा अस्थित्ति?, आयरिओ भणइ- 'फरिसेण' गाहा (भा. ३३--२२७ ) जहा वाऊ पच्चक्खयो- मंसंच- क्खुणा अणुवलब्ममाणोषि फरिसेण णज्जइ, एवं जीवोवि णाणदंसणाईहिं अकायगुणेहिं कायओ भिन्नो साहिज्जइ जह अत्थि, भणियं च- "उपयोगजोगइच्छाविवक्खणाणवलचेछियगुणेहिं । अणुमाणा णायव्यो पच्चक्खमदीसमाणोवि ॥१॥" सीसो भणइ- भगवं ! तुब्भ भणह जहा अणुमाणओ जीवो साहेतव्यो जहा अत्थिति, तं च अणुभाणं पच्चक्खपुव्वगं भवइ,'ण य अप्पा केणइ पच्चक्खमुवलद्धपुचोत्ति जओ अम्हेहिं अणुमाणयो साहेयव्वोत्ति, आयरिओ भणइ-'अणिंदियगुणं' गाहा (भा.३४-१२७) इंदियपच्चक्षेण जीवो न पच्चक्खयो उपलब्भइ, पतिण्णा, अरूवित्तणं हेऊ, दिलुतो आगासं, अरूवित्तणेणं इंदियपञ्चक्खेण णाणे: ण गेज्झइ, तहा जीवोति, अरूवी, सव्वष्णू सिद्धा य साहूणो पासंति,तहा अरूवित्तणेण जीवो मंसचक्खुहिं पच्चक्खयो गोवल- भति, सार्थकामदमात्मवचनं शुद्धपदत्वाद् घटाभिधानवत् , अथवा अरूपित्वादाकाशवदिति, अत्थित्तंति दारं गतं ॥ इदार्णि अण्णतं अरूवित्तं निच्चत्तं च तिण्णिवि समयं इमाहिं दारगाहाहि भण्णंति-तंजहा 'कारणविभाग' ( २२७-१२८) गाहा, 'निरामय ' गाहा, 'सव्वण्णुवदिहत्ता' गाहा ( २२९-२२२)। तत्थ पढमं कारणविभागअभावोत्ति दारं, निच्चो जीवो, कहं १, जम्हा तस्स कारणविभागस्स अभावो, जहा आगासस्स, वइधम्मो दिछतो पडो, जहा पडस्स कारणं तंतवो, तेय तंतवो जइ कोइ एगमेगं तंतुं गहाय उकेल्लेज्जा अओ पडो अचिरेण कालेण विणासमावज्जेज्जा,एवं जीवस्स जति तंतुसरिसाणि कारणाणि होज्जा तो जहा पडो अणिच्चो तहा जीवोवि अणिच्चो होज्जा, ण य तस्स कारणविभागो अत्थि, तम्हा निच्चो-जीवो, जम्हा य निच्चो तओ अरूवी सरीराओ अण्णो जाणियव्यो, नित्यः आत्मा कारणविभागाभावादाकाशवत् । इदाणिं विणासकारणा-' भावोत्ति दारं, कहं ?, जम्हा तस्स विणासकारणस्स अभावो जहा आगासस्स, इहं दिलुतो जहा पडस्स अग्गिमादीणि विणा- सकारणाणि भवति, सो य अणिच्चो, ण पुण तह जीवस्स विणासकारणाणि अस्थि, तम्हा विणासकारणअभावा निच्चो जीवो, जम्हा य निच्चो तओ अरूवी सरीराओ अण्णो, नित्य आत्मा विनाशकारणाभावादाकाशवत्, विणासकारणाभाकोत्ति-गतं, है AM ईदाणिं बंधपच्चयअभावोत्ति दारं-णिच्चो जीवो, कई, बंधपच्चयाभावपसंगा. जहाऽऽगासं, जम्हा खणविणट्ठस्स अभावो भवति, दिद्रुतो घडो, जहा अविणट्टो घडो जलादीण आहारकिच्चं करेइ,एवं जीवो जइ निच्चोणाणखणे ण विणस्सइ तो अवस्थि- यस्स बंधो मोक्खो य भवइ, अणवत्थियस्स अण्णंमि खणे उप्पण्णस्स बंधपच्चयअभावो भवइ, तम्हा निच्चो जीवो, जम्हा य निच्चो अतो अरूवी सरीराओऽवि अण्णो, नित्य आत्मा बंधप्रत्ययाभावादाकाशवत् बंधपच्चयअभावोत्ति दारंगतं। इदाणिं विरुद्धअत्थऽपादुभावेत्ति दारं, निच्चो जीवो, कहं , जं विणासि दव्वं भवति तंमि विणढे विरुद्धस्स पाउभावो दीसई, दिद्रुतो कट्ठकाणादीणि, जहा कट्ठकाणादीणि विणासिदब्वाणि तेसिं विणासमागच्छंताणं छारइंगालाईणि विरुद्धदव्वाणि पाउन्भवति, जहा वा घडस्स कवालाईणि विरुद्धदव्वाणि पाउन्भवंति, एवं जइ जीवस्स विणासे किंचि तारिस विरुद्धदव्वं पाउन्भवेज्जा तो अणिच्चो होज्जत्ति, जम्हा य णिच्चो अतो अरूवी सरीराओ अण्णो, अविनाशी आत्मा विरोधिविकारासंभवादाकाशवत्, नि- च्चत्तंति वारं गतं ॥ नित्यः आत्मा द्रव्यामूर्त्तत्वादाकाशवत्, अरूवित्ता, अण्णतान्ति दारं गतं । इदाणिं विइयाए गाहाए अत्थो भण्णति, तत्थ पढमं दारं निरामयभावोत्ति, कहं ?, जम्हा निरामयो सामयो य भवति, दिइंतो घडओ, जहा घडस्स विणहस्सण केणइ संजोगो भवइ, एवं जीवोवि जइ खणे उप्पज्जइ विणस्सइ य तओ तस्स अभावीभूयस्स निरामयभावो ण जुत्तो, विज्जमाणो अप्पा निरामयो वा होज्जा सामयोवा, निरामओ-निरोगी भण्णइ,सामयो सरोगी,निरोगी होऊण सरोगो भवइ, सरोगो होऊण निरोगो भवति, तम्हा निरामयसामययोगेण णज्जइ जहा अप्पा'णिच्चोति,जम्हा य निच्चो अओ अरूवी सरीराओ अपणो, निरामयसामयभावोत्ति दारं गतं ॥ इयाणि बालकयाणुसरणंति, नानिच्चो जीवो, कहं १, जम्हा पुन्वाणुभूतं सरइ, दि©तो बालो, जहा बालो बालभावे जाणि कताणि ताणि जोवणत्यो सरइ, पाले य जो अट्टो दिवो तं पच्चभिजाणइ, एवं जोव्व- णत्थेवि जं कयं तं वुड्ढभावे सरति, जदा पुण खणविणासी होज्जा ता को सरेज्जत्ति, तम्हा बालकाणुसरणेण णज्जइ जहा निच्चो जीवोत्ति, जम्हा य निच्चो अओ अरूवी सरीराओ य अण्णो, बालकयाणुसरणति दारं गतं । इदाणि उवट्टाणंति दारं, निच्चो जीवो, कहं ', जम्हा अन्नंमि काले कयं कम्म अन्नमि काले उवट्ठाइ, ण य अणिच्चस्स भावो जुज्जइ, दीसति य इमंमि लोए चेव पुव्वसुकयकारिणो इडे सदफरिसरसरूवगंधादिविसए उवभुजंता पुन्वदुक्कयकारिणो य अच्चंतपरिकिलेसभागिणो भति- यादीणि कम्माणि उक्खेवमाणा मरणमभुवगच्छति तम्हा सुभासुभं कम्म, उपहाणत्ति दारं गतं । इदाणि सोयाईहिं अग्ग- हणंति दारं, णिच्चो जीवोत्ति, कहं १, जम्हा सोयादीहिं इंदिएहिं न सकं घेत्तुं जहा आगासं, जहा आगासं अमुचिमंतं न सकं घेत्तुं सोतादीहिं इंदियेहिं निच्चं च तहा जीवोऽवि सोयादीहिं इंदिएहिण तीरइ घेत्तुं, तम्हा सो निच्चो, जम्हा निच्चो अओ अरूवी सरीराओ अण्णेत्ति, सोतादीहिं अग्गहणंति दारं गतं ॥ इदाणिं जातिसरणति दारं, णिच्चो जीवोत्ति, कहं , जम्हा जातिस्मरणाणि लोगे विजंति, जति य जीवो न होज्जा तो कस्स जाइसरणमुप्पज्जेज्जा, सुव्वति य बहूणि जाईसरणाणि लोगे उप्पण्णाणि, गोवालाइणोवि सत्थबाहिरा पडिवज्जति जहा जातिसरणमस्थित्ति,तम्हा जातिसरणेणविणज्जइ जहा जीवो निच्चोत्ति, अतो य अरूवी सरीराओ य अण्णोत्ति, जाईसरणति दारं । इदाणिं थणालासत्ति दारं, निच्चो जीवो, कहं १, जम्हा जाय- मत्ता चेव थणमहिलसंति, दिलंतो देवदत्तो, जहा देवदत्तस्स पुव्वभक्खितं अंब वा अंबिलं वा अण्णेण केणइ भक्खिज्जमाण दळूण मुहं संदइ, किं कारणं १, जम्हा जेण जानि ताणि फलाणि पुचि भक्खियाणि तस्स मुखविक्लेदो भवति, न पुण अंतरदीयवासीणं क का जत्थ ताणि फलाणि सव्वसो पत्थि, तहा जीवस्सवि पुव्वं अन्मत्थं थणपाणं जं जातस्सेव बालस्स उपएसमतेरणवि थणं पति अहिलासो भवति, थणाभिलासकरणेण गज्जइ जहा निच्चो जीवोत्ति, थणाभिलासोत्ति दारं गतं । इदाणि तइयाए गाथाए अत्थो भण्णइ, तत्थ पढम दारं सवण्णुवदिछत्ता, णिच्चो जीवो, कहं ?, जम्हा सव्वण्णूहि एवमुवदिठो, ते य भगवंतो ण तं भासति जस्स पुव्वावरदोसो भवति, भणिय चवीतरागा हि सवण्णू०' तम्हा निच्चो ततो अरूवी सरीराओ य अण्णोत्ति, सवण्णुवविद्वत्तत्ति दारं गयं । इयाणिं सकम्मफलभोयणंति दारं, णिच्चो जीवो, कहं ?, जम्हा सयं कडाणि सुकयदुक- याणि कम्माणि अणुभवइ, जति निच्चो न भवेज्जा तो खणविणासिस्स सुकडदुकाडाणं फलाणुभवणं न होज्जा, दीसति य फल- मणुभवतो पच्चक्खमेव, तम्हा सकयफलभोयणेण णज्जइ जहा णिच्चो जीवोत्ति, जम्हा णिच्चो तम्हा अरूवी सरीराओ य अण्णोत्ति, सकम्मफल भोयणेत्ति दारं, गतं अण्णतं,इयाणिं अमुत्तनि दारं,णिच्चो जीवो,कहं ?, जम्हा सो अरूवी, दिलुतो आगासं, जहा आगास अमुत्तिमंतं निच्चं तहा जीवोवि अमुत्तिमंतो निच्चो भविस्सति, अमुत्तत्तअण्णत्तनिच्चत्ताणि गयाणि ॥ इयाणिं कारओत्ति दारं, कारओ जीवो, कहं १, जम्हा सुभासुभफलमणुभवइ, दिठंतो वाणियकिसिबलाइ,जहा वाणिजादयो फल- भोइणो कत्तारो, एवं जीवो भोत्ता कारओ, गयं कारओत्ति दारं,इदाणिं देहवावित्ति दारं, जीवो देहवावी,कहं ?, जम्हा तस्स परिमिए देसे लिंगाणि उपलब्भंते, दिछतो अग्गी, जहा अग्गी जंमि ठाणे वट्टइ तंमि चेव डहणपयणपयासणादीणि भवंति, एवं जीवो जीम चेव परिमिते देसे अवस्थिओ तंमि चेव आकुंचणपसारणादीणि दीसति, तम्हा परिमिते देसे लिंगदरिसणेण णज्जइ जहा जीवो देहवावी, सरीरमात्रव्यापी एवमात्मा परिमितदेसे लिंगदर्शनादग्निवत्, देहवाविति दारं गतं । इयाणि वितियाए अत्थो भण्णइ, तत्थ पढम दारं गुणित्ति, गुणी जीवो, कहं ?, जम्हा दव्याणं एस सहावोत्ति, एत्थ दिलुतो घडो, जहा घडस्स रूवरसगंधाइणो गुणा भवंति तहा जीवस्सवि णाणदंसणाइणो बहवे गुणा भवंति, वम्हा गुणी जीवो, गुणित्ति दारं.। इथाणिं उद्धृगतित्ति दार, उड्डगती जीवो, कहं १, जम्हा सो अगुरुलहुउत्ति, दिलुतो अलाउर्य, अहिं मट्टियालेवेहि लित्तं सुकं समाणं उदगे पक्खित्तं तलेवगुरुययाए अहे धरणितले पहाडियं भवइ, तहा जीवोवि अट्ठकम्मगरुययाए अणादीऽणवदग्गे संसारजले पइट्ठाणो भवति, निरवसेसकम्मक्खएण य अगुरुलहुदव्वताए उड्ढे गच्छइ जाव धम्मत्थिकायदव्वस्स विसओत्ति, उड्डगइओत्ति दारं. गतं । इदाणि निम्मएत्ति दारं, निम्मयं णाम जस्स कारणं नत्थि, निम्मयो- अमयो, जहा मिम्मयो घडो तंतुमयो पडो वीर- णामयो कडो.एवं जीवस्स मयत्तं नत्थि तम्हा अमयो जीवो, नित्य आत्मा अमयत्वादाकाशवद, निम्मयोत्ति दारं गतं। पुव्व- कयकम्मसाफल्लता दारं जहा हेट्ठा वन्नियं तहा वन्नेयव्वं । इदाणिं परिमाणेत्ति दारं, अनेन विधानेन सिद्धमात्मनो अस्ति- त्वं, तस्मिन् सिद्ध तत्प्रमाणनिर्धारणार्थमिदमुच्यते- 'एगस्स अणेगाण य ( -१३४ गाहा) परिमाणं दुविहं भवइ, तंजहा--एगस्स अणेगाण य, तत्थ एगस्स ताव परिमाणं भण्णइ-' जीवत्थिकायमाणं' गाहा (५६-१३४) एगजीवस्स परिमाणं भण्णइ, तंच इम-जया केवली केवलिसमुग्धारण समोहणइ तया सव्वलोग पूरेइ जीवपएसेहि, ओगाहणसुहुमं एकेको जीवपएसो पिहप्पिहो भवइ, नो उप्परोपरि, इहरहा असमुग्धायजीवप्पएसा उप्परोपरि भवंति । केत्तिया सव्वजीवा. परिमाण- ओ होज्जत्ति , एत्थ गाहा 'पत्थेण व कुलवेण व' गाहा ( ५७-१३४ ) जहा कोइ सम्बधन्नाणि एगट्ठीकरेत्ता पत्थेण व कुल. एण व मवेज्जा, तत्थ कुलवो लोगपसिद्धो, पत्थो पुण चत्तारि कुलवा भण्णंति, एवं असम्भावडवणाए कोई लोगं कुलवं वा पत्थं S . . वा काउं अजहण्णमणुगोरीगाए ओगाहणाए लोगं पुणो पुणो पूरेचा अलोगे पक्षिवेज्जा, तओ एगो दो तिषिण एवं गणिज्ज- माणा अणंता लोगा भवेज्जा,आइया लोगस्य एपक्कंगि आगासपणसे एक्केक्कं जीव शुबीए ठयेचा जीवलोगो मरिजो ताहे अलोगे परिकप्पड़ एवं एगो दो तिण्णि मविज्जमाणा अणंता लोगा भवेज्जा, परिमाणंति वारंगतं,जीवोत्ति य पदं । इयाणि निकाये- शि दारं, 'णामंठवण सरीरे' गाथा ( २३०.१३४) नागठवणाओ गयाओ, सरीरकाओ नाम सरीरमेव भण्णइ, गइनाम जेहिं सरीरेहिं भवन्तरं गन्छइ ताणि तेगाकम्माणि, जो वा जाए गईए कायो भवइ, सरीरंति नुतं भवइ, जहा नेरगाण तिमि सरीराणि वेउनिगतेयाकम्मगाणि, एवं रोरियाणपि गतीण भाणिगणाणि, णिकायो नाम छज्जीवनिकायो भण्णइ , तं०- पुढविकाइया आउकाइया तेउकाइया वाउकाइमा वणस्सइकाइमा तराकाइया शथिकाओ नाम धम्माधम्माझ्या पंच अस्थिकाया, दवियकाओ नाम तिप्पभिई दगाणि एगत्थ मिलियाणि दण्वकाओ भण्णइ, जहा तिन्नि पडा, एवमादी, माउकायो नाम तिप्पभिई गाउअक्खरा माउयकायो भण्णइ, पज्जवकायो दुविहो, तं०- अजीवपज्जवकायो य जीव- पज्जवकाओ य, तत्थ अजीवपज्जवकागो नाम तिप्पभितिं अजीवपज्जवा अजीवपज्जवकागो भण्णइ, जहा घउस्स वण्णररागंध- फरिसति एवगादी, जीवपज्जवकायो नाम तिप्पमिई जीवपज्जया जीवपज्जवकायो भण्णा, जहा नाणदंसणचरित्ताणि एवमादि, संगहकायो नाम जहा तिप्पभिई दव्याणि एगेण सहेण संगहियाणि, जहा तिगड तिफला एवगादी, अहवा जहा जाओ सालिति एवमादी, भारकायो णाम 'एको कायो दुहा' गाहा ( ) एत्थ उदाहरणं- एगो काहारो तलागे दो घडा पाणियस्स भरि- ऊण कावोडीए वहइ, सो एगो आउकायकाओ दोसु घडेसु दुहा कओ, तत्थ सो काहारो गच्छतो पक्खलिओ, एगो घडो भग्गो, तम्मि जो आउकाओ सो मओ, इतरंमि जीवइ, तस्स अभावे सोऽवि भग्गो, ताहे तेण पुवमएण मारिओत्ति भण्णइ, अहवा एगो घडो आउकायभरिओ, ताहे तमाउकायं दुहा काऊणं अद्धो ताविओ, सो मओ, अतो बीओ जीवइ, ताहे सोवि तत्थेव पक्खित्तो, तेण मएण जीवंतो मारिउत्ति, एसो भारकाओ गओ॥ इयाणिं भावकाओ भण्णइ- भावकाओ नाम तिप्पभिई उदइयाइया भावा भावकाओ, 'इत्थं पुण अहिगारो' गाहा ( २३१-१३५) इत्थं पुण अहिगारो अज्झयणे निकायकाएण अहि- गारो, सेसा पुण उच्चारियत्थसरिसत्तिकाऊणं परूवियाणि, कायोत्ति दारं गतं, गओ य णामणिप्फण्णो णिक्खेवो, इदार्णि सुत्ताणुगमे सुत्तमुच्चारेयव्वं अक्खलियं जहा अणुओगदारे, तं च सुतं इमं ।। सुतं मे आउसं तेणं भगवया एवमक्खायं (सू०१-१३६)'भु श्रवणे' धातुः, अस्य निष्ठा प्रत्यय:-श्रूयते स्म श्रुतं, एतस्स सुतस्स इमो अभिसंबंधो- 'अत्थं भासइ अरहा सुत्तं गुंथति गणहरा णिउणा। सासणस्स हियहाएतओ सुत्तं पवत्तइ ॥१॥ जं भगवतो अनिए अत्थं सोऊण गणहरा तमेव अत्थं सुत्तीकाऊण पत्तेयं अप्पणो सीसेहिं जिणवयणसोतव्वगाभिमुहहिं पुच्छिज्जमाणा एवमाहंसु- 'सुतं मे आउसंतण' अहवा सुहम्मसामी जंबुनाम पुच्छमाणं एवं भणइ, अस्मत्सर्वनाम्नः कतकर- णार्थे तृतीयैकवचनं टाङसी (पा. ७-१-१२ ) त्यायेत्वे प्राप्ते 'योऽची'ति ( पा.७-२-८९) यकारः 'त्वमावेकवचने' (पा.७-२८७) इति मादेशः परगमनं मया, श्रुतं मया आयुष्मन् ! तेन भगवता, सुतं मतत्ति जो निद्देसो एस खणिगवादिपडिसेहणत्थं कज्जइ, कहं ?, अहमेव सो जो तदा भगवतो तित्थगरस्स सगासे सोऊण णिविट्ठो, अक्खणिउत्ति वुत्तं भवइ, आयुस् प्रातिपदिकं प्रथमा सुः,आयुः अस्यास्ति मतुप्प्रत्ययः,आयुष्मान!, आयुष्मनित्यनेन शिष्यस्यामन्त्रणं गुणाश्च देशकुलशीलादिका अन्वाख्याता भवंति, दीर्घायुष्कत्वं च सर्वेषां गुणानां प्रतिविशिष्टतम, कह', जम्हा दिग्घायू सीसो तं नाणं अन्नेसिपि भवियाणं दाहिति, ततो य अव्वोच्छित्नी सासणस्स कया भविस्सइत्ति, तम्हा आउसंतग्गहणं कयंति, तेन सर्वनाम्न तृतीयैकवचनं त्यदायत्वं' (पा.७-२-१०२) अतो गुणः (पा. ६-१-८७) पररूपत्वं 'टाङसिङसामिनात्स्या' इति (पा. ५-१-१२) टावचनस्य इनः आदेशः, 'आद् गुण:' (पा. ६-१-८७) परगमनं तेन भगवता तिलोगबंधुणा, एगो विगप्पो गओ १ इयाणिं वितियो विकप्पो भण्णइ-सुयं मे आउसं- तेणं, सुयं मयाऽऽयुपि समेतेन तीर्थकरेण-जीवमानेन कथितं, एप द्वितीय; विकल्प: २, इयाणिं तइओ विकप्पो सुयं मे आउसं- तेणं श्रुतं मया गुरुकुलसमीपावस्थितेन तृतीयो विकल्पः ३, इयाणि चउत्थो वियप्पो, सुयं मया एयमज्झयणं आउसंतेण भगवतः पादौ आमृपता, एवं सुत्ते वक्खाणिज्जमाणे विणयपुव्वे सीसायरियसंबंधो परूविओ, चउत्थो विगप्पो गओ, इयाणि भगवता इति, भगः प्रातिपदिकं स भगः 'तद) स्यास्त्यास्मानि (पा. ५.२-९४) ति मतुप् प्रत्ययः, अनुबन्धलोपः (मादुप- धायाश्च ) मतोर्वोऽयवादिभ्यः (पा.८-२-९) इतिवत्त्वं भगवत् कर्तृकरणयोस्तृतीया, टा अनुबंधलोपः परगमनं भगवता, अथवा भगशब्देन ऐश्वर्यरूपयशाश्रीधर्मप्रयत्ना अभिधीयते, ते यस्यास्ति स भगवान् , भगो जसादी भण्णइ, सो जस्स अत्थि सो भगवं भण्णइ. उक्तं च "ऐश्वर्यस्य समग्रस्य, रूपस्य यशसः श्रियः। धर्मस्याथ प्रयत्नस्य पण्णां भग इतीगना ॥१॥' अतस्तेन भगवता एवंशब्दो निपातः अवधारणे वर्चते, किमवधारयति ?, एतस्मिन् पड्जीवनिकायाध्ययने योऽर्थोऽभिधास्यते तमवधारयति, अक्खायं नाम कहियं, 'चक्षिङ्, व्यक्तायां वाचि' धातुः आपूर्वः अस्य निष्ठाप्रत्ययः क्तः अनुबन्धलोपः चक्षिका ख्याङादेशः नपुंसकं सु अम् आख्यातं, इहीत्त नाम इह पवयणे लोगे वा, खलुसदो विसेसणे, किं विसेसयति !, न केवलं महावीरेण एयमज्झ- REGC यणं कहियं, किंतु सेसेहिवि तित्थकरेहिं एवमाख्यातं, छण्हं जीवस्स निकायस्स तिण्हवि दाराणं अत्थो जहा नामनिष्फण्णे निक्खचे भणिओ तहेव इहवि भाणितव्वो, अज्झाइ जम्हा तम्हा अज्झयणं, ततो समणो जहा सामण्णपुव्वए तहेव इहवि, भगवया इति एयस्स जहा हेट्टतो भणिओ, महंतो यसोगुणेहिं वीरोत्ति महावीरो, एत्थ सीसो भणइ- णणु 'सुयं मे आउसंतेण' एवं णज्जति समणेणं भगवया महावीरेणं एयमज्झयणं पत्रत्तामिति किं पुण गहणं कयमिति १, आयरिओ भणइ-समणो चउन्विहो, तं०-णामसमणो ठवणसमणो दव्वसमणो भावसमणोत्ति, एवं भगवमवि चउन्विहो, एवं महावीरोवि चउन्विहो भवति, तत्थ नाम ठवणादव्वाणं पडिसेहनिमित्तं भावसमणभावभगवंतमहावीरग्गहणनिमित्तं पुणोगहणं कयं, 'पा'पाने' धातुः, अस्य धातोः काश्यपूर्वस्य 'आतोऽनुपसर्गे' (पा ३-२-३) इति का प्रत्ययः, काश्यं पिबतीत्येवं विगृह्य उपपदसमासे सुलुक अनुबन्धलोपः 'अतो लोपे' (पा. ६-४-४८) त्याकारलोपः परगमनं काश्यपः, काशो नाम इक्खु भण्णइ, जम्हा तं इक्खु पिवंति तेन काश्यपा अभिधीयत, अथवा काश्यप गोतं कुलं यस्य सोऽयं काशपगोतो तेण काशपगोत्तेण, प्रवेदिता नाम विविहमनेकपकारं कथि- तेत्युक्तं भवति, सुयक्खाया नाम सोभणेण पगारेण अक्खाता सुटु वा अक्खाया, सुपण्णत्ता णाम जहेव परूविया तहेव आइण्णावि,इतरहा जइ उवईसिऊण न तहा आयरंतो तो नो सुपण्णत्ता होतित्ति,सेयं नाम पत्थं, 'मे'त्ति अत्तणो निदसे, अहिजिउं नाम अज्झाइउं, अज्झयणं नाम 'अज्झप्पस्साणयणं कम्माणं अवचयो उवचियाणं । अणुवचयो य नवाणं तम्हा अज्झयणमिच्छीत ॥१॥धम्मो पण्णविज्जमाणो विज्जति जत्थ सा धम्मपन्नत्ती, एत्थ सीसो तमज्झयणमजाणमाणो आह- 'कयरा खलु सा छज्जीवणिया णामज्झयणं समणेणं भगवया महावीरेण फासवेण जाव पन्नत्ती, आयरिओ भण्णइ-'इमा खलु सा छज्जीवणियाणाम जाव पन्नत्ती, तं०- पुढवीकाइया आउक्काइया तेउकाइया वाउकाइया वणस्सइकाइया तस- काइया, 'प्रथु प्रत्याख्याने' धातुः, अस्य धातोः 'प्रथेः पिवन संप्रसारणं चे' (उपादि २ पादः) ति षिवन्प्रत्ययो भवति संप्रसारणं च, अनुबन्धलोपः परगमनं पृथिवः स्यधिकारे 'पिगौरादिभ्यश्चेति (पा. ४-१-४१) डीप्रत्ययः पृथिवी, 'चिश् चयने' धातुः अस्य 'निवासचितिशरीरोपसमाधानेष्वादेश्च क' इति (पा. ३-३-४१) घञ् प्रत्ययः आदेश्च ककारः अनुवन्धलोपः परगमनं काय पृथिवीकायः, मध्ये शेपलक्षणा षष्ठी उम्, 'अण् नद्याः' (पा. ७-३-११२) अडागमः 'इको यणचि' (पा. ६-१-७७) इति यणा- देशः, कायशब्दस्य प्रथमासोर्विसर्जनीयः, पृथिव्याः कायः षष्ठी' (पा. २-२-८) सुबन्तेनोत्तरपदेन सह समस्यते तत्पुरुपश्च समासो भवति 'धातुप्रतिपदिकयो रिति (पा. २-४-७१) सुब्लुक् एकपदमेकस्वरविभक्तित्वं च, पृथिवी काय:- निवासोऽस्य 'तस्य निवासे'ति (पा. ४-२-६९) अणि प्राप्ते ठक् प्रत्ययः तस्य इकादेशः 'यस्येति चेति (पा. ६-४-१४८) अकारलोपः, पृथिवी. काइका:, 'आप्ल प्राप्तौ धातुः, अस्य धातोः 'आप्नोतेर्हस्वञ्चति (उपादि २-५८ ) किए प्रत्ययः हस्वश्च भवति, अनुबन्धलोपः परगमनं अप्कायः, मध्ये प्रथमाबहुवचनं जस, कायशब्दस्य, पुनरपि कायशब्द:, अप्कायः कायो येषां 'अनेकमन्यपदार्थ' इति (पा. २.२-२४) बहुव्रीहिसमासः, 'सुपो धातुप्रातिपदिकयो रिति (पा. २.४-७१) सुब्लुक् एकस्य कायशब्दस्य लोपः परगमनं एकपदमेकस्वरविभक्तित्वं च अप्कायः, अप्कायः निवासोऽस्य 'तस्य निवासेति (पा. ४-२-६९)अणि प्राप्ते ठक् प्रत्ययः तस्य इकादेशः 'यस्येति चेति (पा. ६-४-१४८ ) अकारलोपः अप्कायिकाः, आउक्काओ सरीरं जेसि जीवाणं ते जीवा आउक्काइया, 'तिज निशामने' धातुः, अस्य धातोः असुन् प्रत्ययः अनुवन्धलोपः, गुणः परगमनं तेजस्काया, मध्ये पष्ठी जस् कायशब्दात्सुर, 456 वनस्पतेः काय: षष्ठीसमासः 'सुपो धातुप्रातिपदकयो रिति (पा. २-४-७१) सुन्लुक वनस्पतिकायः२ निवास: एपो सोऽस्य निवा- सेति अणि प्रासे ठक् प्रत्ययः ठस्य इकादेशः 'यस्येति चेति (पा. ६-४-१४८) इकारलोपः परगमनं वनस्पतिकायिकाः, 'सी उद्वेजने' धातुः, अस्य धातोः 'नन्दिग्रहिपचादिभ्य' इति (पा ३-१-१३४) अच्प्रत्ययः अनुबन्धलोपः वसा,वस काय इति स्थिते मध्ये षष्ठीवचनं आम् 'हस्वनद्यापो नुडिति (पा. ७-१-४) नुड् अनुबन्धलोपः, नामि दीर्घत्वं, कायशब्दस्य प्रथमा सुः त्रसानां कायः स च षष्ठीसमासः 'सुपो धातुप्रातिपदिकयो रिति (पा. २-४-७१) सुब्लुक त्रसकायः२ निवासः एषां 'सोऽस्य निवासे'ति अणि प्रासे ठक् तस्य इकादेशः 'यस्येति चेति (पा. ६-४-१४८) अकारलोपः परगमनं त्रसकायिका, संति सरीराणि जेसिं ते प्रसकायिकाः ॥ तत्थ पढम पुढविकाओ, किं कारणं , जम्हा पुढविकाओ सव्वभूताणं सरणं पइट्ठाणं च तम्हा पुढविकाओ भणिओ, तत्थ अणंतरं पुढविपइट्टिओत्तिकाऊणं आउकाओ भणिओ, ततो तस्सेव पडिवक्खोत्तिकाऊण तेउकाओ भणिओ, सो य तेउकाओ वाउ- काएण विणा ण संजलइ तआ वाउकाओ भणिओ, वाउकाओ जम्हा वणप्फइउवग्गहे वट्टइ तओ वणप्फइकाओ भणिओ, वण- प्फई तसाणं उवग्गहे वट्टइ तओ तसकाओ भणिओ, तत्थ पुढवी ' चित्तमंता अक्खाया' चित्तं जीवो भण्णइ, तं चित्तं जाए पुढवीए अत्थि सा चित्तमंता-चयणाभावो भण्णइ, सो चेयणाभावो जाए पुढवीए अत्थि सा चित्तमंता, अहवा एवं पढिज्जइ 'पुदवि चित्तमंता अक्खाया' चित्तं चेयणाभावो चैव भण्णइ, मत्तासदो दोसु अत्थेसु वट्टइ, तं०-थोवे वा परिणामे वा, थोवओ जहा सरिसवतिभागमत्तमणेण दत्त, परिमाणे परमोही अलोगे लोगप्पमाणमेचाई खंडाई जाणइ पासइ, इह पुण मत्तासदो थोवे वट्टइ, - .

सत्थं भवइ, दुप्पउत्तो नाम अकुशलमणात्ति वुत्तं भवइ, एवं काया वायावि दुप्पउत्ता संजमस्स सत्थाणि भवंति, तथा अविरती संजमस्स सत्थं भवति. न तेण भावसत्थेण अधिगारो, दव्वसत्थेण अधिगारो, तस्स दव्वसत्थस्स तिनि पगारा भवंति, त०. 'किंची सकायसत्थं गाहा ( २३३-१३९) किंची ताव दव्वसत्थं सकायसत्थं किीच परकायसत्थं किंचि उभयकायसत्थंति, तत्थ सकायसत्थं जहा किण्हमडिया नीलमद्वियाए सत्थं, एवं पंचवण्णावि परोप्परं सत्थं भवति, जहा य वण्णा तहा गंधरसफासावि भाणियव्वा, परकायसत्थं नाम पुढविकायो आउक्कायस्स सत्थं पुढविकायो तेउक्कायस्स पुढीवकाओ वाउकायस्स पुढविकाओ वणस्सइकायस्स पुढविकाओ तसकायस्स, एवं सव्वे परोप्पर सत्थं भवंति, उभयसत्थं णाम जाहे किण्हमट्टियाए कलुसियमुदगं भवइ जाव परिणया, ण य लोगे करीसादिणा उवघातो दीसइ सावि परिहरिज्जइ, कम्हा ?, जम्हा सो केवलिपच्चक्खो भावोत्ति, तम्हा साहवो सत्थपरिणयाए पुढवीए उच्चाराईणि कुव्वमाणा अहिंसगा भवंतीति, कश्चिदाह- अचेतना पृथिवी, कस्माद् , उच्छ्वासनिश्वासगमनायभावाद् घटवत, असदेतद्, अनैकान्तिकत्वादण्डकादिवत, प्राणिनामंडकावस्थायां कललार्बुदाद्यवस्थायां वा उच्छ्वासाघभावः तदभावात्तेपामचेतनत्वं प्रसज्यते, अनिष्टं चैतत्, तस्मादनैकान्तिकादिदोपः, शिष्य आह- तावदेषामेकेन्द्रि- याणां चैतन्यमाज्ञया ग्रहीतव्यमाहोश्चित् काचिदुपपत्तिरस्ति ?, अस्तीति, उक्तं च- 'आगमश्चोपपचिच, संपूर्ण दृष्टिलक्षणम् । अती- न्द्रियाणामर्थानां, सद्भावप्रतिपादने ॥ १॥ आचार्याह- उभयथापि, आज्ञया तावदाप्तवचनप्रामाण्यादिति, आह च- 'आगमो ह्याप्तवचनमाप्तं दोपक्षयाद्विदुः । वीतरागोऽनृतं वाक्यं, न ब्रूयात् हेत्वसंभवात् ॥१॥' उपपत्तिमप्यंगीकृत्येदमुच्यते-सात्मिका पृथ्वी विद्रुमलतासमानजातीयरूपांकुरोत्पत्युपलंभाद् देवदत्तमांसांकुरवत् । इदाणिं आऊ-आउ चित्तमंतमक्खाया जाव अण्णत्थ PES -- सत्थपरिणएणं, सात्मकं जलं भूमिखातस्वाभाविकसंभवाद् दर्दुरवत्, तेज चित्तमंतमक्खाया जाव अण्णत्थ सत्थपरिणएणं सात्मकोऽग्निः आहारेणाभिवृद्धिदर्शनाद्वालकशरीरवत, वाऊ चित्तमंतमक्खाया जाव अण्णत्थ सत्थपरिणएणं सात्मको वायुअपरप्रेरिततिर्यगनियमितानर्गमनागोवत् । इदाणि वणस्सती भण्णा, तस्थ अग्गनीया नाम अग्ग-बीयाणि जेसि ते अग्गवीया जहा कोरेंटगादी, तेसिं अग्गाणि कप्पंति,मूलवीया नाम उप्पलकंदादी, पोरवीया नाम उक्खुमादी, खंधबीया नाम अस्सोत्थकवि- सल्लादिमायी,बीयरुहा नाम सालीवीहीमादी, समुच्छिमानाम जे विणा बीयेण पुढविवरिसादीणि कारणाणि पप्प उडेति,तत्थ तणग्ग- हणेण तणभेया गहिया, लतागहणेण लताभेदा गहिया, वणस्सइकाइयगहणेण जावंति केइ पत्तेयसरीरा साहारणसरीरा य सुहुमा य बादरा य सन्चलोगे परियावण्णा ते सव्वे गहितत्ति, वणस्सइकायभेददरिसणेण य सेसाणंपि पुढविकाइयाईणं भेदा सूइया भवंति, तत्थ पुढवीय सकरा वालुगा य एवमादी आउस्स हिमादी अगणिकायस्स इंगाले जलण एवमादी वाउकायस्स उकलियावाए मंडलियावाए एवमादी, सबीयग्गहणेण एतस्स चेव वणस्सइकाइयस्स बीयपज्जवसाणा दस भेदा गहिया भवति-'तं०-मूले कंदे खंधे तया य साले तहप्पवाले य। पत्ते पुप्फे य फले बीए दसमे य नायव्वा ॥१॥ सीसो आह-जो बीए जीवो आसी तमिवोकते समाणे किं अण्णो तत्थ उववज्जइ अह सो चेव य जीवो विरोहह, आयरिओ भणइ- 'जोणिन्भूए य बीए' (बीए जोणि २३४-१४०) गाहा, बीयं दुविहं- जोणिन्भूयं अजोणिभूयं च, तत्थ जोणिभूयं नाम अविद्वत्थजोणीयं, जहा लोगे पंचपंचासिया नारी अजोणि- भूया भवइ, नो पजणेइ, एवं बीयाणिवि कालंतरेण अवीयीभवंति, जंच अजोणीभूतं तं नियमा निज्जीव, जोणीभूतं सजीव होज्जा णिजीवं वा, तमि जोणिसुए बीए सो चव बीयजीवो मरिचा उववज्जति अण्णो वा उववज्जेज्जा, पुणोवि तत्थ अण्णेवि जीवा वक्रमति, भणियं च "सब्बोऽवि किलसओ खलु उग्गममाणो अणंतओ भणिओ। सो चेव य वड्डतो होइ अणंतो परित्तो वा ॥१॥" जो सो बीयसरीरी जीवो सो जहा जहा वड्डइ कायो तहा तहा पत्तं निवत्तेइ मूलं खंध, साहाओ पुण अण्णे पच्छोववष्णगा निवति, सेसं सुत्तप्फासं गाहा (६०-१४१) सेसं जमतेसु छसु कायेसु सुत्तफासियनिज्जुत्तीए भणियं तं सुत्तं काये अणुफासंतेहिं अह- क्रम भाणियन्वं, पगरणे पदेहिं वंजणेहि य. सुविसुद्धचि, तत्थ पगरणं अहिगारो जेण भण्णति, पदं लोगपसिद्ध चेव, वंजणं अक्खर भण्णइ, ते य पंच अज्झयणत्था इमे, तं०- जीवाभिगमे अजीवामिगमो धम्मो जयणा उवदेसो धम्मफलमिति छट्ठो, जीवा- भिगमो कहं इमाए गाहाए ण भणिओ ?, आयरिओ भणइ-णणुकाए काए अहसम्म वूया' इति एतेण चेक छट्ठो अधिगारो भणिउत्ति, सचेतनास्तरवः अशेपत्वगपगमे मरणोपलंभाद्देवदत्तवन, श्रोत्रस्पर्शवान् अशोकः सनुपुरविभूपिताङ्गनाङ्गसस्पर्श- नेन पिकारदर्शनात् प्रतूनुरागपुरुपवत्, चक्षुरिंद्रियवती चिता आदित्योदयास्तमयाभ्यां स्वमप्रवोधदर्शनाद्देवदत्तवत, रसनावान्व- कुला संपणे विकारदर्शनान्मद्यपपुरुषवत्प्राणवत्या कर्कटिकादयः पशुकरीपास्थिधूपगंधेन दौ«दापगमान्नारीवत् । इयाणि 'तसा चित्तसंता अक्खाया अणेगजीवा पुढोसत्ता अन्नत्थ सत्थपरिणएणं' एतसि वक्खाणं जहा पुढवीए तहा भाणि- यव्वं, 'से' ति निद्देसो 'जेत्ति य. विसेसियाणं गहणं, पुणसद्दो विसेसणे, 'इमे' ति सबलोगपसिद्धा बालादीणमवि पच्चक्खा अणेगमेद्भिपणा द्विंदियादिपाणणो णायव्वा, अणेगे नाम एकमि चेव जातिभेदे असंखज्जा जीवा इति, तसंतीति ससा, पाणा नाम भूतेति वा एगट्ठा, ते य इमे, तं० अंडया पोतया ज़राउया रसया संसदमा संमुच्छिमा उभिदया ज्यपाइया, तस्थ अंडसंभवा अंडज़ा जहा हंसमयूरायिणो, पोतया नाम वग्गुलिमाइणो, जराउया नाम जे जरवेढिया- जायंति RECARD जहा गोमहिसादि, रसया नाम तकबिलमाइसु भवंति, संसेयणा नाम ज़्यादी, समुच्छिमा नाम करीसादिसमुच्छिया, उब्भिया नाम भूमि भेत्तूणं पंखालया सत्ता उप्पज्जंति, उववाइया नाम नारगदेवा,एते अंडयादयो अट्ठविहाए जोणीए उप्पण्णा तसा भवंति, तेसिं च तसाणं लक्खणाणि लोगपसिद्धाणि तहावि थिरीकरणणिमित्तं भण्णइ-'जेसिं केसिंचि पाणाणं' जेसि केसिं- चित्ति अविसेसियाणं गहणं, पाणा पुव्वभणिता, ' इदाणि जाणि लक्खणाणि भणिहिंति ताणि जेसि अत्थि ते जीवा तसा जाणियव्वा, सीसो आह-काणि पुण ताणि लक्खणाणि १, आयरियो भणइ, इमाणि, तं०- 'अभिकत पडिकांत संकुचियं पसारियं रुयं भंत तसिय पलाइयं आलावगा उच्चरियव्वा, अभिकंतं णाम अभिमुखं कंतं अभिकतं, पण्णवगं पडुच्च अभिमुखमागमणति वुत्तं भवति, परम्मुहं कंत परकंतं, गमणंति वृत्तं भवइ, संकुचियं णाम हत्थपादादणं अंगाणं, पसारियं जं आउण्टणं तं संकुचितं भण्णइ, तसिं चेव आकुंचियाणं जं विमोक्खणं तं पसारियं भण्णइ, रुयं नाम सद्दकरणं भण्णइ, मंतं नाम जं देसाओ देसतरं भमइ, तसिय नाम जं सारीरमाणसाणं दुक्खाणं उब्वियणं, पलाइयं णाम जं भयाभिभूयस्स नासणं, आगमणं आगई, गमणं गती, एत्थ सीसो आह-जं अभिकतं सा चेव आगती जं पडिकंतं सा चेव गइत्ति, एत्थ पुणरुत्तदोसो भवइ, आयरिओ भणइ-जोर्स अभिकंतादीण लक्षणाणि अस्थि तेहिं ताण जति विण्णायाणि जहा वयं अभिकमामो एवमादी तो सो तसो भण्णइ, इतरहा अलाबुतवुसादिणोपि वल्लिविसेसा रुक्खं वाडि वा अभिमुहा अभिकमंति, तेसिं रुक्खवाडीयाईणं अग्गं पाविऊण पुणो पडिकमंति, तओ तेसिपि तसत्तं पावति, अतो पुणरुत्तं न भवइ, जे चेव अभिकमणाणि जाणंति ते चैव तसा भण्णंति, न पुण अलावुतवुसाईणो विततिविसेसा ओहसमाए वद्यमाणा अभिक्कमणादीणि कुव्वंता तसा भवंति, सीसो आह-- DEMALE विगलिंदियावि न जाणीत जहा अम्हे अभिकमणपडियामणादीणि कुव्यामो तहा पंचिदियावि अव्वत्तव्ययत्तणण केइ ण जाणति जहा वयं अभिकमणपलिकमणादीणि कुचामोत्ति तो कि ते तसा न भण्णंति ?, आयरिओ भणइ-सतिवि य सण्णिभावे ते आहा-- रादीसु इंदियत्थेसु इवेसु अभिकमीत अभिलसंतित्ति युत्तं भवइ, अणिद्वेसु य पडिकमंति, उब्वियंतित्ति बुत्तं भवइ, न पुण तहा एगेंदियाण फुडाणि ताणि अभिकमणपडिकमणादाण लक्षणाणिति, तम्हा सिद्धाणि अभिफमणपडिफमणादाण ताणि लक्ख- णाणि तसाणंति, ते य इमे तसा पत्तेयं भण्णति, तत्थ कीडग्गहणेण किमियाण, 'एगग्गहणे तर्जाइयाणं गहणं भवई' ति न केवलं किीमस्सेगस्स, किंतु सब्बेसि वेइंदियाणं गहणं कयमिति, पतंगगहणेण सनेसि चारिदियाणं गहणं कयं, कुंथुपिपीलिया- गहणेणं तेइंदिया गहिया, सव्वे नेरड्या सव्वे पंचेंदिया सव्वे तिरिक्खजोणिया सव्वे मणुया सव्वे देवा सव्वे पाणा परमाह-- म्मिया, जगेतं सव्वगहणं एवं अपरिसेसनिमित्तं कयं, कहं १, जे एते भणिया ते सव्वे तसा भवति, तओ जहा तिरिक्खजोणि-- याणं भेदा भणिता तं० तसा थावरा य, किंतु एते सव्वे तसा भण्णंति, परमाहाम्मया नाम अपरमं दुक्खं परमं सुह भण्णइ, सव्वे पाणा परमाधम्मिया-सुहाभिकखणोत्ति बुत्तं भवइ, अहवा एयं सुतं एवं पढिज्जइ 'सव्ये पाणा परमाहम्मिया' इकिकस्स जीवस्स सेसा जीवभेदा परा, ते य सम्वे सुहाभिकखिणोत्ति वुत्तं भवति, जो तेसि एकस्स धम्मो सो सेसाणपित्ति- काऊण सच्चे पाणा परमाहम्मिया, जे एते अभिकमणादिलक्खणा जीवा भणिया एतेसि ते पुढविकातियाईणं पंचण्ह कायाण छट्टो जीवनिकायो तसकायोति पवुच्चइ, पवुच्चइ नाम विविहेहिं पगारेहिं बुच्चइ. एस जीवाभिगमो भणिओ, विद्यमान- कर्तृकमिद शरीरं आदिमत्प्रतिनियताकारत्वाद् घटवत् । SREALL- ASAR इयाणिं अजीवाभिगमओ भण्णइ-अजीवा दुविहा, तं०-पोग्गला नोपाग्गला य, पोग्गला छव्विहा,तं०-सुहुमसुहुमा सुहुमा सुकुमबादरा बादरसुहुमा बादरा बादरबादरा, सुहुमसुहमा परमाणुपोग्गला, सुहुमा दुपएसियाओ आढत्ता जाव सुहुमपरिणओ अणंतपएसिओ खधो, सुहमवादरा गंधपोग्गला, बादरसुहमा वाउकायसरीरा, बादरा आउकायसरीरा उस्सादीण, बादरवादरा तेउवणस्सइपुढवितससरीराणि, अहवा चउन्विहा पोग्गला, तं०-स्कंधा स्कंधदेशा खंधपएसा परमाणुपोग्गला य, एस पोग्गल- थिकाओ गहणलक्षणो। णोपोग्गलत्थिकायो तिविहो, तं०--धम्मत्थिकायो अधम्मस्थिकायो आगासत्थिकायो, तत्थ धम्म- स्थिकायो गतिलक्खणो अधम्मत्थिकाओ ठिइलक्खणो आगासत्थिकाओ अवगाहलक्खणो, अजीवामिगमो भणिओ ॥ इयाणिं चरित्तधम्मो 'इच्चेएहिं छहिं जीवनिकाएहिं ( २-१४३ ) इतिसद्दो अणेगेसु अत्थेसु वइ, तं०--आमंतणे परिसमचीए उवप्पदरिसणे य, आमंतणे जहा धम्मएति वा उवएसएति वा एवमादी, परिसमत्तीए जहा 'इति खलु समणे भगवं ! महावीरे' एयमादी, उपप्पदरिसणे जहा 'इच्चेए पंचविहे ववहारे' एत्थ पुण इच्चेतेहिं एसो सद्दो उपप्पदरिसणे दडवो, किं उपप्पदरिसयति ', जे एते जीवाभिगमस्स छ भेया भणिया इच्चेएहिं छहिं जीवनिकाएहिं 'णव सयं डंडं समारभेज्जा' तत्थ नकारो पडिसेहे वइ, एवसद्दो पायपूरणे, सयमिति-अत्तणो णिद्देसे, डंडो संघट्टणपरितावणादि, समारभणं नाम तस्स संघट्ट- णादिडंडस्स पवत्तणं, एवं णेवण्णेहिं डंडं समारंभावेज्जा डंड समारंभंतेवि अन्ने न समणुजाणेज्जा, सीसो भणइ-केच्चिरं कालं , आयरिओ भणइ-जावजीवाए,ण उ जहा लोइयाणं विनवओ होऊण पच्छा पडिसेवइ, किंतु अम्हाणं जावजीवाए वकृति, 'तिविहं तिविहेणं'ति सयं मणसा न चिंतयइ जहा वहयामत्ति, वायाएवि न एवं भणइ-जहा एस वहेज्जउ, कारण सयं न SSCResed परिहणति, अन्नस्सविणेत्तादीहिं णो तारिस भावं दरिसयइ जहा परो तस्स माणासयं णाऊण सत्तोवधायं करेइ, वायाएवि संदेस न देइ जहा तं पाएहित्ति, काएणवि णो हत्थादिणा सपणेइ जहा एवं मारयाहि, घातंतपि अण्णं दणं मणसा तुहिन करेइ, वायाएवि पुच्छिओ संतो अणुमई न देइ, कारणावि परेण पुच्छिओ संतो हत्थुक्खेवं न करेइ, तस्स भंते! पडिफमामि- त्ति 'तस्स'त्ति नाम जो सो परितावणादि दंडो, 'भंते " ति भयवं भवान्त एवमादी भगवतो आमंतणं, कहं ?, गणहरा भगवओ सगासे अत्थं सोऊण वताणि पडिवज्जमाणा एवमाहु, पडिकमामि नाम ताओ दंडाओ नियत्तामित्ति वुत्तं भवइ, जं पुण पुब्धि अन्नाणभावण कयं तं जिंदामि नाम 'हा ! दुटु कयं हा! दुइठ्ठ कारियं अणुमयपि हा दुछ। अंतो २ डज्झइ हिययं पच्छाणुतावेण ॥१॥ गरिहामि णाम तिविहं तीताणागतवमाणसु कालेसु अकरणयाए अन्भुट्ठोमि, आह-जो एसो दंडनिक्खेवो एवं मह- व्वयारुहणं तं किं सबेसि अविससियाणं महन्वयारुहणं कीरति उदाहो परिक्खिऊणं , आयरिओ भणइ- जो इमाणि कारणाणि सदहइ, जीवे पुढविकाए न सद्दहइ जे जिणेहिं पण्णत्ते । अणाभिगयपुण्णपावोण सो उवठ्ठावणे जोगो॥१॥एवं आउकाइए जीवे एवं जाव तस- काइए जीवे, एयारिसस्स पुण समारुभिज्जति, तं०-'पुढविकाइए जीवे सहहइ जे जिणेहि पण्णत्ते । अभिगतपुण्णपावो सो उवट्ठावणा- जोगो ॥ १॥ एवं आउकाइए जीवे एवं जाव तसकाइए जीवे, अभिगतपुण्णपावो सो उवट्ठावणाजोगो, छज्जीवनिकाए पढि- याए ताहे परिक्खिज्जइ, किंी-परिहरड् ण परिहरइत्ति, जड् परिहरइ तो उवठ्ठाविज्जइ, इतरो न उवाविज्जति, कई , जह मइलो पडो रंगिओ न सुंदरो भवइ सो, इयरो रंगिज्जमाणो सुंदरो भवइ, एवं जइ असद्दहियाए छज्जीवनियाए उवठ्ठाविज्जइ तो मह- बयाणि न धरेइ, सद्दहियाए छज्जीवणियाए उवठ्ठाविज्जमाणे थिरया भवंति सुंदरो य भवइ, जहा वा पासादो कज्जमाणो जइ cok मणसा कायसा ३ अहवा न करेइ करत नाणुजाणइ मणसा वयसा ४ अहवान करेइ करतं नाणुजाणइ मणसा कायसा ५अहवा न करेइ करत नाणुजाणइ वयसा कायसा ६ अहवा न कारवइ करत नाणुजाणइ मणसा वयसा ७ अहवा न कारवई करत नाणुजाणइ मणसा कायसा ८ न कारवेइ करत नाणुजाणइ वयसा कायसा ९, एते नव भंगा दुविह दुविधेण लद्धा, इदाणिं दुविहं एकविधेण, न करेइ न कारवेइ मणसा अहवा न करेइ न कारवेइ वयसा अहवा न करेइ न कारवेइ कायसा अहवा ण करेइ करेंत गाणुजाणइ मणसा अहवा न करेइ करत नाणुजाणइ वयसा अहवा न करेइ करेंतं नाणुजाणइ कायसा अहवा न कारवेइ करत नाणुजाणइ मणसां अहवा न कारवेइ करेंतं नाणुजाणइ वयसा अहवा न कारवेइ करेंत नाणुजाणइ कायसा, एते नव भंगा दुविहं एकविहेण लद्धा, इयाणि एकविहं तिविहेण-ण करेइ मणसा वयसा कायसा अहवा न कारवेइ मणसा वयसा कायसा अहवा करत नाणुजाणइ मणसा वयसा कायसा, एते तिण्णिवि भंगा एकविहं तिविहेण लद्धा, इयाणि एकविहं दुविधेण-न करेइ मणसा वयसा अहवा न करेइ वयसा कायसा अहवा न करेइ मणसा कायसा अहवा न कारवेइ मणसा वयसा अहवा न कारवेइ मणसा कायसा अहवा न कार- वेइ वयसा कायसा अहवा करेंतं नाणुजाणइ मणसा वयसा अहवा करेंतं नाणुजाणइ मणसा कायसा अहवा करेंतं नाणुजाणइ वयसा कायसा, एते नव भंगा एगविहं दुविहेण लद्धा, इदाणि एकविहं एकविहेण-न करेइ मणसा अहवा न करेइ वयसा अहवा न करेइ कायसा अइवा न करावेइ मणसा अहवा ने करावेइ वयसा अहवा न करावेइ कायसा अहवा करेंत नाणुजाणइ मणसा अहवा करतं नाणुजाणइ वयसा अहवा करेंतं नाणुजाणइ कायसा, एते नव भंगा एकविहं एकविहेण लद्धा, इयाणिं एते सव्वेवि एगओ पिंडिजति, तत्थ तिविहं अणुमुयंतेण सत्त लद्धा, तिविहेण तिण्णि लद्धा, एते संपिडिया जाया दस, R दुविहं दुविहेण णव लद्धा, ते दससु पक्खिचा, जाया एगूणवांस, तिविहं एगविहेण णव लद्धा, एते एगूणवसिाए पक्खित्ता, जाया अट्ठवीसं, एक्काविधं तिविहेण तिण्णि लद्धा, ते अट्ठावीसाए पक्खित्ता, जाया एकतीसा, एकविहं दुविहेण णव लद्धा, ते एकतीसाए पक्खिता जाया चत्तालासं, एकविहं एक्कविहेण लडाणव, तेवि चत्ताली- ३३३/२२२११ ३२१/३२१/३२१ साए पक्खित्ता, जाया एगूणपण्णं, एते पडुप्पण्णे काले पच्चक्खायतण लद्धा, अतीतेवि एत्तिया चेव, १३३३९९३९९ अणागएवि एत्तिया चेव, एयाओ तिणि एगणपण्णाओ सत्तचत्तालं भगंसयं भवइ, एत्थ य जो साहूणं भंगो जुज्जइ तेण अधिगारो, सेसा उच्चारियसरिसत्तिकाऊणं परूविया, जम्हा य भगवती साधवो तिविहं तिविहेण पच्चक्खायति तम्हा तेसिं महव्वयाणि भवंति, सावयाणं पुण तिविहं दुविहं पच्चक्खायमाणाणं देसविरईए खुड्डलगाणि वयाणि भवंति, पाणाइवाओ नाम इंदिया आउप्पाणादिणो छविहो पाणा य जेसि अत्थि ते पाणिणो भण्णंति, तेसि पाणाणमइवाओ, तेहिं पाणहिं सह विसंजोगकरणन्ति धुत्तं भवइ, तो पाणाइवायाओ वेरमणं, पाणाइवायवेरमणं नाम नाउं सद्दहिऊण पाणातिवायस्स अकरणं भण्णइ, सव्वं नाम तमेरिसं पाणाइवायं सव्वं-निरवसेसं पच्चक्खामि नो अद्धं ति- भाग वा पच्चक्खामि, संपइकालं संवरियप्पणो अणागदे अकरणणिमित्तं पच्चक्खाणं, सीसो आह-सो पुण पाणाइवाओ केसु भवइ जओ सो साहू पच्चक्खाणं करेइ ?, आयरिओ भणइ-से सुहुमं वा बायरं वा तसं वा थावरं वा 'से'त्ति निद्देसे वट्टइ, किं निदिसति ?, जो सो पाणातिवाओ तं निसेइ, से य पाणाइवाए सुहुमसरीरेसु वा बादरसरीरेसु वा होज्जा, मुहुमं नाम जं सरीरावगाहणाए सुड अप्पमिति, बादरं नाम थूलं भण्णइ, तत्थ जे ते सुहुमा बादरा य ते दुविहा तं-तसा य थावरा वा, तत्थ तसंतीति तसा, जे एगमि ठाणे अवट्ठिया चिट्ठति ते थावरा भण्णति, तसा वा थावरा वा जीवा पाणेहि णो विसंजोएज्जा, सुहुमचादरगहणेण दवओ गहणं कर्य, एगगहणे गहणं तज्जाईयाणमितिकाउं तिण्णिवि खत्तकालभावा गहिया, इयाणिं एस एव पाणाइवाओ चउन्विहो सवित्थरो भण्णइ,तं०-व्वओ खेत्तओ कालओ भावओ, दव्वओ छसु जीवनिकाएसु सुकुमबादरेसु भवति, खेत्तओ सव्वलोगे, किं कारण?, जेण सव्वलोए तस्स पाणाइवायस्स उपपत्ती अत्थि, कालओ दिया वा राओ वा ते चेव सुहुमवादरा जीवा ववरोविजंति, भावओ रागेण वा दोसेण वा, तत्थ रागेण मंसादीणं अट्ठाए, अहवा रागेण कोइ कंचि अणुमरति, दोसेण वितियं मारेइ, जो पुण रागदोसविरहिओ अप्पमत्तो सत्तं धाएइ तस्स पाणाइवाओ ण भवइ, कहं ?, जम्हा दब्बओ नामेगे पाणाइवाते णो भावओ १ भावओ नामेगे पाणाइवाते नो दवतो २ एगे दव्वओपि भावओवि ३ एगे णो दवओ णो भावओ ४, एतेसिं भंगाण णिदरिसणं जहा दुमपुफियाए, तमेतं पाणाइवायं णेव सयं मणसा करेज्जा एवं वायाए काएणवि, णो मणसा अण्णं कारवेज्जा णो वायाए अण्णं कारवेज्जा णो कारणं अन्नं कारवेज्जा, पाणाइवायं करतपि णो समणुजाणेज्जा मणेणं वायाए काएणं, 'तस्स भंते ! पडिक्कमामि निंदामि गरिहामि अप्पाणं वोसिरामि' एतेसिं पयाणं वक्खाणं जहा हेट्टा, सीसो आह -किमत्थं पाणाइवायवेरमणं कीरइ ?, आयरिओ आह-इहलोगे चेव पाणाइवायं कुव्वमाणो गरहिओ होइ बंधवहादिणो य दोसे कयाइ पावेज्जा, परलोगेसु णियमा दोग्गय गच्छति, तम्हा पाणाइवायवेरमणं कायव्यंति,सीसो आह-किं कारणं सेसाणि वयाणि मोत्तूण पाणाइवायवेरमणं पढम भणियति ?, आयरिओ भणइ-एयं मूलवयं 'अहिंसा परमो धम्मो'ति, सेसाणि पुण महब्बयाणि उत्तरगुणा, एतस्स चेव अणुपालणत्थं परूवियाणि, 'पढमे भंते! अहव्वए उवडिओमि सब्वाओ पाणाइयायाओ वेरमणं la चउत्थो भगो सुण्णे, सीसो आह-मुंसावादे भासिज्जमाणे को दोसो भवइ १, आयरिंओं भणइ-इहलोगे ताव गरहिणिज्जो भवर, सन्चस्स अविस्ससणिज्जो य जिब्भाछेदणाणि य इहलोगे पावज्जा, परलोगे पुण नियमा दोग्गइगमणमयं भवति, 'दोचे भंते ! जाव वेरमण 'अहावरे तच्चे भंते! महव्वए अदिपणादाणाओ वेरमण (५-१४१) एतस्सवि महन्वयस्सा जो विसेसो सो भण्णइ, सेर्स तहेव जहा पाणाइवायस्स, सीसो भणइ-तं अदिण्णादाणं केरिस भवई?, आयरिओ भणइ-जं अदिण्णादाणबुद्धीए परेहि परिगहियस्से वा अपरिग्गहियस्स वा तणकट्ठाइदव्यजातस्स गहणं करेइ तमदिण्णादाणं भवइ, से य अदिण्णादाणे खेत पडुच्च गामे वा नगरे वा रपणे वा होज्जा, अप्पवहुगहणेण दवओ अदिण्णादाणस्स गहणं कयंति, एगगहणेण गहणं तज्जातियाणमितिकाउं खेत- कालभावा गहिया, एयं चेव चउविहंपि अदिण्णादाणं वित्थरओ भण्णति, तं०-दवओं खेत्तओ कालओं भावओ, तत्थ दव्वओ ताव अप्पं वा बहुं वा अणुं वा थूलं वा चित्तमंत वा अचित्तमंतं वा गेण्हेज्जा, अप्पं परिमाणओ य' मुल्लओय, तत्था परिमाणओ जहा एग एरंडकळं एवमादि, मुल्लओ जस्स एगो कवटुओ पूणी वा अप्पमुल्लं, बहुँ नाम परिमाणओ मुल्लओ य, परिमाणओ जहा तिष्णि चत्तारिवि वइरा वेरुलिया, मुल्लओ एगमवि वेरुलियं महामोल्लं, अणु मूलगपत्तादी अहवा कई कलिंचं वा एवमादि, थूलं सुवण्णखोडी वेरुलिया वा उवगरणं, चित्तमंतं वा अचित्तमंत वा, सव्यपेयं सचित्तं वा होज्जा अचित्तं वा होज्जा मिस्सयं वा, तत्थ सचित्तं मणुयादि अचित्तं काहावणादि मीसगते चेव मणुयाइ अलंकियविभूसिया, खेत्तो जमेतं दवओ भणियं एयंगामे वा णगरे वा गेण्हेजा अरण्णे का, कालओ दिया वा राओ वा गेण्हेज्जा, भावओ अप्पग्धे वा अप्पग्धस्स रायकुलमंडीए महग्धं मोल्लं करेई, ॐ महग्धमुल्लं वा अप्पेण अग्घेण राउलमंडीए किणइ, अहवा जं अदिन्नं गण्हइ तं अप्पग्धं वा महग्यं वा होज्जा, तं च अदिण्णादाणं कोई दवओ गेण्हेज्जा नो भावओ? भावओ गेण्हेज्जा नो दवओर दवओवि भावओवि३ एगे नो दवओ नो भावओ४, तत्थ दव्वओ नो भावओ जहा तणकट्ठादीणि कोई साहू अरत्तदुट्ठो अणणुण्णविऊण गेण्हेज्जा तस्स दव्वओ अदिण्णादाणं नो भावओ, भावओ नो दव्वओ जहा चोरबुद्धीए पविसिऊण ण किंचि तारिसं लद्धति तं भावओ अदिण्णादाणं नो दव्वओ, दबओवि भावओवि जहा चोरबुद्धिए पविट्ठो तारिसं अणेण लद्धं, एयं दव्वओपि भावओवि अदिण्णादाणं भवति, चउत्थो भंगो सुण्णो, सीसो आह-एयस्स अदिण्णादाणस्स को दोसो ?, आयरिओ भणइ-इहलोगे ताव गरहणिज्जो भवइ बंधवहादीणि य पावइ, परलोगे य दोग्गइगमणं भवइ, ' तच्चे भंते ! महव्वए उवडिओमि सव्वाओ अदिण्णादाणाओ वेरमणं' 'अहावरे चउत्थे भंते ! महव्वए मेहुणाओ वेरमणं' (६-१४१) एयस्सवि महव्वयस्स जो विसेसो सो भण्णइ, सेसं तहेव जहा पाणातिवायवेरमणस्स, 'से दिव्वं वा माणुसं वा तिरिक्खजोणियं वा' होज्जा, एगग्गहणे गहणं तज्जाईयाणमितिकाउं खेत्तकालभावा तिण्णिवि गहिया । इयाणि एयं चउन्विहंपि मेहुणं वित्थरओ भण्णइ, तं०-दव्वओ खेत्तओ कालओ भावओ य, तत्थ दव्वओ मेहुणं रूवेसु वा रूवसहगएसु वा दव्वेसु, तत्थ रूवेत्ति णिज्जीवे भवइ, पडिमाए वा मयसरीरे वा, रूवसहगयं तिविहं भवति, त-दिव्वं माणुसं तिरिक्खजोणियंति, अहवा रूवं भूसणवज्जियं, सहगयं भूसणेण सह, खेत्तओ उड्डमहोतिरि एसु, उड्ढे पव्वतदेवलोगाइसु अहे गड्डाभवणादिसु तिरियं दीवसमुद्देसु, कालओ मेहुणं दिया वा राओ वा, भावओ रागेण वा दोसेण वा होज्जा, रागेण मदणुब्भवे होज्जा, दोसेण जहा कोइ सेहाइ तवाणिणिगाए महत्वयाणि से भंजामित्तिकाउं 15 - मेहुणं सेवेज्जा, तत्थ दोससमुत्थो रागो, रागो पुंण णियमा अस्थि, तं च मेहुणं दवओ सेवेज्जा णो भावओ, पढमो मंगो मेहुणे णस्थि, किं कारणं, जेण भावेण विणा तस्स संभवो नत्थि, भणियं च कामं सव्वपदेसुवि उस्सग्गववायधम्मया दिहा। मोतु मेहुणभावं ण विणा सो रागदोसेहिं ॥१॥" अण्णे पुण आयरिआ भणंति, जहा इत्थियाए अकामियाए पुरिसेण सेविज्जमाणीए दवओ मेहुणं णो भावओ भवइ, सत्थ जे से भावओ ण दवओ सो मेहुणसन्नापरिणयस्स असंपत्तीए लब्भति- त्ति, दव्वओवि भावओवि मेहुणसन्नापरिणयस्स मेहुणसंपत्तीए भवइ, चउत्थो भंगो सुण्णो, सीसो आह-मेहुणे को दोसो, आयरिओ भणइ-विन्भमुन्भन्तचित्तयस्स पकिनिदियस्स ताव सुहं चेव णिच्छययो णत्थि, रागद्दोसा य तंमि अवस्समेव उदि- ज्जंति, ते य रागदोसा संसारहेउणो भणिया, अतो सव्वपयत्तेण तं वज्जेयव्वंति, 'चउत्थे भंते! महव्वए उचडिओ मि सव्वाओ मेहुणाओ वेरमणं'। अहावरे पंचमे भंते ! महव्वए परिग्गहाओ वेरमणं (७-१४८) एतस्सपि महव्वयस्स जो विसेसो सो भण्णइ, सेस तहेव जहा पाणाइवायरमणे, सो य परिग्गहो चेयणाचेयणेसु दव्वेसु मुच्छानिमिचो भवइ, से गामे वा इति एतेण खेचगहणं कयं, अप्पं वा एवमादिग्गहणेणं एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाणमितिकाउं कालभावावि गहिया,इदाणिं एसो चउन्विहोवि परिग्गहो वित्थरओ भण्णइ-दव्वओ खेत्तओ कालओ भावओ, तत्थ दव्वओ सव्वदव्वेहि, मुत्ताणऽमुत्ताण य समुदायो लोगो भवइ, तंपि अनियत्ततण्ह- चणेण पत्थयति, खेतओ सव्वलोगे, सव्वं लोगं ममायति, (कालओ दिया वा राओ वा) भावओ अप्पग्धं वा महग्य वा ममाएज्जा, सो य परिग्गहो कस्सइ दवओ होज्जा णो भावओ १ कस्सइ भावओ णो दन्नओ २ कस्सइ भावओवि दवओवि ३ कस्सइ न नो भावओ, भावओ नो दव्यओ जहा कोऽवि चिंतेति-को जाणइ कयावि सूरो उठेइ ? इयाणि चेव भुंजामि, सो य सूरों पुचि चेव उढिओं मेहादिणा आवरिओ नावधारिज्जइ जहा उद्विओत्ति, अहवा रत्ति भुंजामित्ति संकप्पेति, न चेव संपत्ती जाया, तस्स भावओ राईभोयणं णो दवओ, दव्वओवि भावओवि आउट्टियाए राई मुंजइ, चउत्थो भंगो सुनो, 'छठे भंते वए उवहिओर्मि सव्वाओ राईभोयणाओ वेरमण' एत्थ सीसो आह-पंच महब्बयाणि जिणपवयणे सिद्धाणि, तो किमयं राईभोयणं महव्वएसु वणिज्जमाणेसु भणियंति , आयरिय आह-पुरिमपच्छिमगाण जिणवराणं काले पुरिसविसेसं पप्प पट्टवियं, तत्थ पुरिमजिण- काले पुरिसा उज्जुजडा पच्छिमजिणकाले पुरिसा वंकजडा, अतो निमित्तं महव्वयाण उवरि ठवियं, जेण तं महव्ययमिव मनता' ण पिल्लेहिंति, मज्झिमगाणं पुण एवं उत्तरगुणेसु कहियं, किं कारणं , जेण ते उज्जुपण्णत्तणेण सुहं चैव परिहरति । 'इच्चेयाति' (९-१४९ ) इतिसद्दो परिसमत्तीए वट्टइ, एयाई नाम जाणि इयाणि चेव हेट्ठा भणियाण एताणि पंचवि रातीभोयणवेरमण- छहाणि 'अत्ताहियद्याए उवसंपज्जिचाण विहरामि'अचाहियं नाम मोक्खो भण्णह, सेसाणि देवादीणि ठाणांणि बहुदुक्खाणि अप्पसुहाणि य, कही, जम्हा तत्थवि इस्सरो इस्सरतरो इरसरतमो एवमादी हीणमज्झिमउत्तिमविसेसा उपलब्भति, अणेगंति- याणि य सोक्खाणि, मोक्खे य एते दोसा नत्थि, तम्हा तस्स अट्ठयाए एयाणि पंच महव्वयाणि राईभोयणवेरमणछट्ठाई, अत्तहियट्टाए उपसंपज्जित्ताणं विहरामि, उपसंपज्जित्ताणं विहरामि नाम ताणि आरुहिऊण अणुपालयतो अन्भुज्जएण विहारेण अणिस्सियं गोमनगरपट्टणाईणि विहरिस्सामि अहवा गणहरा भगवतो सगासे पंचमहब्बयाणं अत्थं सोऊण एवं भणति- 'उव- संपज्जित्ताणं विहारस्सामि' ।।

भिंदाविज्जा, तहा अभंपि आलिहंतं वा जाव भिदंतं वाण समणुजाणज्जा जावज्जीचाए तिविहं तिविहेण मणसा वयसा कायसा तस्स भंते ! पडिकमामि निंदामि गरिहामि जाव नोसिरामि ॥ से भिक्खू वा भिक्खुणी वा संजयविरयपडिहयपच्चक्खायपावकम्मे दिया वाराओ वा सुत्ते वा जागरमाणे या जाव परिसागओवा' इमं परिहरेज्जा'से उदगं वा' 'से'त्ति जो सो आउझाओ हेट्ठा भणिओ तस्स निदेसो, उदगग्गहणेण भोमस्स आउक्कायस्स गहणं कयं, उस्सा नाम निसि पडइ, पुव्वण्हे अवरण्हे वा, सा य उस्सा तेहो भण्णइ, हिमं लोगपसिद्ध, जो सिसिरे तुसारो पडइ सो महिया भण्णइ, करगा लोगपसिद्धा, हरतणुओ भूमि भेत्तूण उट्टेइ, सो य उबुगाइसु तिताए भूमीए ठविएसु हेट्ठा दीसति, अंतलिक्खपाणियं सुद्धोदगं भण्णइ, जं एतेसिं उदगभेएहिं बिंदुसहियं भवइ तं उदउल्लं भन्नइ, ससिणिद्धं जं न गलति तितयं तं ससणिद्धं भण्णइ, एतेहिं उदउल्लससणिद्धेहिं अणुगतं कायं वा वत्थं वा णामुसेज्जा, आमुसणं नाम ईपदस्पर्शनं आमुसनं अहवा एगवारं फरिसणं आमुसणं, पुणो पुणो संफुसणं, ईसि निपीलणं आपीलणं, अच्चत्थं पीलणं पवीलणं, एगं वारं जं अक्खोडेइ, तं बहुवारं पक्खोडणं, इसित्ति तावणं आतावणं. अतीव तावणं पतावणं, एवं ताव सयं णो आमुसाईणि करेज्जा, जहा सयं न करेज्जा तहा अण्णेणावि नामुसावेज्जा जाव न पयावेज्जा, तहा अण्णंपि आमुसंतं वा जाव पयावंतं वा न समणुजाणेज्जा जावज्जीवाए तिविहंतिविहेण वोसिरामि ।। 'से भिक्खू वा भिक्खुणी संजतविरतपडिहतपच्चक्खायपावकम्मे जाव परिसागओ वा' इमं परिह- रेज्जा 'से अगणिं वा' (१२-१५३ ) 'सेचि निद्देसे वकृति, जो जो अगणिक्काओ हेवा भणिओ तस्स निद्देसो, अगणी नाम 56 से भिक्खू वा भिक्खुणी वा संजयविरयपडिहयपच्चक्खाय जाय परिसागओ वा इमं परिहरेज्जा से पीएसु वा बीय- पइहेसु वा' (मु.१४-१५४) 'सेत्ति निदेसे वट्टइ, जो सो वणस्सइकाओ हेट्ठा भणिओ तस्स निद्देसो. बीयं नाम सालिवीहादीणं भण्णइ, पइडियं नाम आहारसेज्जाफलगादीण बीयाणं उवरिट्ठियाणित्ति, रूढ णाम बीयाण चेव फुडियाणि, ण ताव अंकुरो निष्फज्जइ, रूढपइट्ठियं नाम जं तेर्सि उवारं आहारसेज्जाऽऽसणफलगपीढगादि ठवियं तं रूढपतिट्टियं भण्णइ, जायं नाम एताणि चेव थंबीभूयाणि, जातपतिट्ठियं नाम तेसु चेव थंवेसु जं किंचि आहारसेज्जासणफलगपीढगाई ठवियंति, हरिताणि नाम व- चादीणि, हरियपतिट्ठियं नाम जं किंचि आहारसेज्जासणफलगपीढगादि ठवितं, छिण्णग्गहणणं वाउणा भग्गस्स अण्णेण वा परसु- माइणा छिण्णस्स अद्दभावे वट्टमाणस्स अपरिणयस्स गहणं कयामिति, छिण्णपइट्ठियं नाम तमि चेव अपरिणए किंचि आहारसे- ज्जासणफलगपीढगादी ठवितं, सचित्तकोलपडिणिस्सियसदो दोसु वट्टइ, सचित्तसद्दे य कोलसद्दे य, सचित्तपडिणिस्सिया- णि दारुयाणि सचित्तकोलपडिनिस्सिताणि, तत्थ सचित्तगहणेण अंडगउद्देहिगादीहिं अणुगताणि जाणि दारुगादीणि सचित्त- णिस्सियाणि, कोलपडिनिस्सियाणि नाम कोलो घुणो भण्णति, सो कोलो जेसु दारुगेसु अणुगओ ताणि कोलपडिनिस्सियाणि, तेसु सचित्तेसु कोलपडिनिस्सितेसु णो सयं गच्छेज्जा जाव न तुवदेज्जा, तत्थ गमणं आगमणं वा चकमण भण्णइ, चिट्ठण नाम तेसिं उपरि ठियस्स अच्छणं, निसीयणं उवट्ठियस्स जं आवेसणं, तुयट्टणं निवज्जण, जहा य सयं गमणादीणि न करेज्जा तहा अन्नं न गच्छावेज्जा जाव न तुयट्टावेज्जा तहा अन्नमवि गच्छंतं वा जाव तुय तं वा न समणुजाणेज्जा जावज्जीवाए जाव वोसिरामि ॥

क सेहनिमित्तं सीसस्स भयुव्वेयनिमित्तं पावगहणंति, कडुयं फलं नाम कुदेवत्तकुमाणुसत्तनिव्वत्तकं पमत्तस्स भवइ, एवं 'अजय चिट्ठमाणो उ, पाणभूयाई हिंसई। पंधती' सिलोगो (३३-१५६ ) चिट्ठमाणो णाम ठितओ, सो अजओ अच्छमाणो हत्थपादादीणि छुभति, ताणि नित्थुव्भमाणो सत्तोवरोहे वट्टइ, सेसं तहेव । एवं 'अजयं आसमाणो उ, पाणभूयाइ हिंसई। सिलोगो (३४-१५६ ) आसमाणो नाम उवडिओ, सो तत्थ सरीराकुंचणादीणि करेइ,हत्थपाए विच्छभइ, तओ सो उवरोधे वट्टइ, सेसं तहेव, एवं 'अजयं सुयमाणो उ, पाणभूयाइ हिंसई' सिलोगो ( ३५-१५६ ) अजयीत आउंटेमाणो पसारेमाणो य ण पडिलेहइ ण पमज्जइ, सव्वराई सुवइ दिवसओवि सुयइ, पगामं निगाम वा सुवइ, सेसं तहेव । अजयं भुजमाणो उ, पाण- भूयाई हिंसई । वंधई' सिलोगो (३६-१५६ ) अजयं कायसिगालखइयाईहिं भुजइ तं च सर्दू एवमादि, सेसं तहेव 'अजय भासमाणो उ, पाणभूयाई हिंसई । बंधई सिलोगो ( ३७.१५६ ) अजयं गारस्थियभासाहिं भासइ ढड्डरेण वेरत्तियासु एवमादिसु, सेस तहेव । सीसो आह- 'कहं चरे कहं चिडे, कहमासे कहं सए कहं भुजतो भासतो,पावकम्मन पंधा! ( ३८-१५५) जइ एवं गमणादीणि कुव्वमाणस्स पावओ कडगफलविवागो भवइ तो कहं जीवाउले लोगे कायव्वंति?, आयरिओ भणइ-सइ जीववाहुल्लि ओवाएण सकइ अत्तणो हियं काउं, दिलुतो नावा, जहा जलमज्झे गच्छमाणा अपरिस्सवा नावा जलकंतारं वीईवयइ, न य विणासं पावइ, भणियं च- "जलमज्झे जहा नावा, सव्वओ निपरिस्सवा । गच्छंति चिठ्ठमाणा वा, न जलं परि- गिण्हइ ॥ १॥" एवं साहूवि जीवाउले लोगे गमणादीणि कुव्वमाणो संवरिया रेयासवदुवारत्तणेण संसारजलकतारं वीयीवयइ, संवरिया- सवदुवारस्स न कुओवि भयमत्थि, भणियं च- "एवं जीवाउले लोगे, साहू संवरियासवो। गच्छंतो. चिट्ठमाणो वा, पावं नो र का -- परिगण्डइ ॥ १॥" सो य उवाओ इमो, तं०- 'जय चरे जयं चिट्टे, जयमासे जयं सए। जयं भुंजतो भासंतो, पावकम्म न बंध ॥ (३९-१५६) तत्थ पढम जयं चरे, जयं नाम उवउत्तो जुगतरदिट्ठी दट्टण तसे पाणे उद्धटु पाए रीएज्जा, एवं जयण कुव्वंतो कुम्मो इव गुत्तिदिओ चिद्वेज्जा, एवं आसेज्जावि, एवं निद्दामोक्खं करेमाणो आउंटणपसारणाणि पडिलेहिय पमज्जिय करेज्जा, एवं दोसवज्जियं भुजेज्जा, एताणि गमणचिट्ठणादीणि जयणाए कुव्वमाणो पावं कम्म न बंधइ । किंच- 'सव्वभूयप्पभूयस्स, सम्मं भूताई पासओ। पिहियासवस्स दंतस्स, पावं कम्मं न पंधह। (४०-१५६) सव्वभूता- सव्वजीवा तेसु सव्वभूतेसु अप्पभूतो, कहं ?, जहा मम दुक्खं अणिर्ल्ड इह एवं सव्वजीवाणंतिकाउं पीडा णो उप्पायइ, एवं जो सव्वभूएसु अप्पभूतो तेण जीवा सम्म उवलद्धा भवंति, भणियं च "कट्ठण कंटएण व पादे विद्धस्स वेदणा तस्स । जा होइ अणेब्वाणी णायव्वा सव्वजीवाणं ॥१॥" पिहियाणि पाणिवधादीणि आसवदाराणि जस्स सो पिहियासवदुवारो तस्स पिहियासववारस्स, दंतो दुविहो- इंदिएहिं नोइंदिएहि य, तत्थ इंदियदंतो सोइंद्यिपयारनिरोहो सोइंदिविसयपत्तेसु य सद्देसु रागदोसविनिग्गहो, एवं जाव फार्सिदिय विसयपत्तेसु य फासेसु रागदोसविनिग्गहो, नोइंदियदंतो नाम कोहोदयनिरोहो उदयपत्तस्स य कोहस्स विफलीकरणं, एवं जाव लोमोत्ति, एवं अकुसलमणनिरोहो कुसलमणउदीरणं च, एवं वयीवि काएवि भाणियव्वं, एवंविहस्स इंदियनोइंदियदंतस्स पावं कम्म न बंधइ, पुव्यबद्धं च वारसविहेण तवेण सो झिज्झइ। सीसो आह-चरित्त- धम्मो अणुद्वैतव्वो किं कारणं अहिज्जिएणंति, आयरिओ भणइ- 'पढमं नाणं तओ दया,एवं चिइ सव्वसंजए । अन्नाणी किं काहिति, किं वा णाहिति छेयपावगं । (४१-१५७ ) पढमं ताव जीवाभिगमो भणितो, तओ पच्छा जीवेसु दया, एव- S 15 संदोऽवधारण, किमवधारयति !, साधूण चेव संपुण्णा दया जीवाजीवविसेस जाणमाणाणं, ण उ संकादणि जीवाजीवविसेस अजाणमाणाणं संपुण्णा दया भवइति, चितुइ नाम अच्छइ, सव्वसद्दो अपरिसेसवादी, सैजूओ पसिद्धो चेयु, सव्यसंजताणं अपरि- सेसाणं जीवाजीवादिसु णातसु सतरसविधो संजमो भवइ, जो पुण अन्नाणी सो किं काहिई १, कह वा सौ छेयपीवगाणं विसेस णाहिति , तत्थ छय नाम हितं, पावं अहियं, ते य संजमो असंजमो य, दिढतो अंधलओ, महानगरदाहे नयण विउत्तो ण याणाति केण दिसाभाएण मए गंतव्यंति, तहा सोवि अन्नाणी नाणस्स विसेस अयाणमाणो कहं असंजमदवाउ णिग्गच्छिहिति १, किंच- 'सोच्चा जाणइ कल्लाणं, सोच्चा जाणइ पावगं । उभयपि जाणई सोच्चा, जं छेयं तं समायरे (४२-१५७) सोच्चा नाम सुत्तत्थतदुभयाणि सोऊण णाणदसणचरित्ताणि वा सोऊण जीवाजीवादी पयत्था वा सोऊण जाणइ-कल्लाणं पायं च, कल्लं नाम नीरोगया, सा य मोक्खो, तमणेइ ज त कल्लाणं, ताणि य णाणाईणि, जेण य कएण कर्म बज्झइ तं पावं सो ये असंजमो, तपि सोऊण जाणइ उभयं नाम कल्लाण पावयं च दोवि सौच्चा जाणइ, केइ पुण आयरिया कल्लोणपावयं च देस- विरयस्स पावयं इच्छंति, तमवि सोऊण जाणति, एवं सोच्चा जाणिऊण किं कायव्यंति आह- 'जे छेयं तं समायरे' एताणि कल्लाणंपावयाणि जाणिऊण जमिह परंमि य लोए हितं तं समायरिव्वति । किंच- 'जो जीवेवि न याणाइ, अजीवेवि न या- गई । जीवाजीवे अयाणतो, कहं से णाहिति संजम (४३-१५७ ) जो जीवेवि वियाणाइ, अजीवेवि वियाणइ । जीवाजीव बियाणंतो, सो हु नाहिति संजमं (४४-१५७) एत्थ निदरिसणं जो साहुं जाणइ सो तप्पडिपक्खमसाधुमवि जाणइ, एवं जस्स जीवाजीवपरिण्णा अत्थि सो जीवाजीवसंजर्म वियाणइ, तत्थ जीवा न हंतव्या एसो जीवसंजमो भण्णइ, आसवाणं निरोहो भण्णइ, देससंवराओ सव्वसंवरी उफिट्ठो, तेण सव्यसंवरेण संपुण्णं चरित्तधम्म फासेइ, अणुत्तरं नाम न ताओ धम्माओ अण्णो उचरोचरो अस्थि, सीसो आह--णणु जो उपिट्ठो सो चेव अणुचरो?, आयरिओ भणइ--उकिट्ठगहर्ण देसविरहपडि- सेहणत्थं कयं, अशुत्तरगहणं एसेव एको जिणप्पणीओ धम्मो अणुत्तरो ण परवादिमताणित्ति, जदा संवरमुषिलु, धम्मं फासे अणुत्तरं। तदा धुणइ कम्मरयं, अथोहिकलसंकडं (५१-१५८)तदासव्वन्थगं नाणं, दसणं चाभिगच्छह (५२-१५८) सव्वत्थ गच्छतीति सव्वत्थगं तं केवलनाणं दरिसणं च, यदा य सव्वत्थगाणि नाणदरिसणाणि भवंति तदा लोगमलोगं च दोषि एते वियाणइ, यदा लोग अलोगं च दोवि एए वियाणइ तदा जोगे निरुभिऊण सेलेसि पडिवज्जइ, भवधारणिज्जकम्मक्खयहाए, जदा जोगे निलंभिऊण सेलसिं पडिवज्जति तदा भवधाराणिज्जाणि कम्माणि खवेउं सिद्धि गच्छद, कहं ?, जेण सो नीरओ, नीरओ नाम अवगतरओ नीरओ, जया य खीणकम्मंसो सिद्धिं गच्छइ तदा लोगमुद्धे ठिओ सिद्धो भवति सासयोति, जाव य ण परि- णवाति ताव अकुच्छियं देवलोगफलं सुकुलुप्पत्तिं च पावतित्ति, छज्जीवनिकाए छठो अधिगारो धम्मफलं । इयाणिं एतं धम्मफलं जहा दुल्लहं सुलहं च भवइ तहा भणामि, तत्थ दुल्लहं जहा 'सहसातगस्स समणस्स, सायाउलगस्स निगामसायस्स । उच्छोलणापहोतिस्स, दुलहा सोग्गती तारिसगस्स ( ५७-१५९) सातं सुह भण्णइ, सुहं सायतीति सुहसाययो, सायति णाम पत्थयतित्ति, जो समणो होऊण सुहं कामयति सो सुहसायतो भण्णइ, सायाउलो नाम तेण सातेण आकुलीकओ, कहं सुहीहोज्जामिति ? सायाउलो, सीसो आह-सुहसायगसायाउलाण को पतिविसेसो ?, आयरिओ आह-सुहसायगहणेण अप्पत्तस्स सुहस्स जा पत्थणा सा गहिया, सायाउलग्गहणेण पत्ते य साते जो पडिबंधो तस्स गहणं कयं, एते ताव मूलगुणा भणिया , इदाणि उत्तरगुणा भण्णति एतेणाभिसंबंधणागतस्स पंचमज्झयणस्स' चचारि अणु- ओगदारा भाणियन्या, जहा आवस्सए, नवरं इहं नामनिप्फण्णो भण्णइ-नामं ठवणापिंडो दव्वपिंडो य भावपिंडो य' गाथा, णामनिप्फण्णे पिंडनिज्जुत्ती भाणियव्वा, सा य सव्वावि नवहिं कोडीहिं समोयरइ, तं०- ण हणइ ण हणावेइ हणत नाणु- जाणइ ण पयति ण पयावेइ पयंतं नाणुजाणइ न किणइ न किणावेइ किणते नाणुजाणइ, एत्थ गाथा ' कोडीकरणं' गाथा (६२-१६१ भा० ) एता नवकोडीओ दुहा कीरति उग्गमकोडी य विसुद्धिकोडा य, तत्थ उग्गमकोडी नाम अविसोहिकोडी, तत्थ जा सा उगमकोडी सा छविहा, तं०-आहाकम्मं पढमा उग्गमकोडी, उदेसिया पासंड समणनिग्गंथाण य कम्मं समोयरइ बिति- या उग्गमकोडी, पूती कम्म भत्तपाणपूतियं ततिया, मीसजाए घरमीसपासंडाणं चउत्था, बादरपाहुडियाए पंचमी, अज्झोयरए छट्ठा, एसा छविहा अविसोधिकोडी, सेसा विसोधिकोडी, तत्थ जा सा अविसोधिकोडी सा न हणइ न हणावेइ हणंत नाणु- जाणइ न पयति न पयावेइ पयंत नाणुजाणइ न पयंति एतेसु समोयरइ, 'नव चेवारस ' गाहा (२६।५-१६१) नव कोडीओ दोहिं रागदोसेहिं गुणिया अट्ठारस भवंति, ताओ चेव नव तिहिं मिच्छत्ताण्णाणअविरतीहिं गुणियाओ सत्तावीस भवति, सत्तावीसा दोहिं रागदोसेहिं गुणियाओ चउप्पण्णा भवंति, ताओ चेव नव दसविधेण धम्मेण गुणियाओ विसुद्धाओ नउई भवंति, सा नई तिहिं नाणदंसणचरित्तेहिं गुणिया दो सत्तरा भवंति, गओ नामनिप्फण्णो निक्लेवो, सुत्ताणुगमे सुत्तमुच्चारेयच्वं; अक्खलियं अमिलियं अविच्चामेलियं जहा अणुयोगदारे, तं च सुत्तं इम- संपत्ते भिक्खुकालंमि असंभंतो अमुच्छिओ। इमेणं कम्मजोगेण, भत्तपाणं गयेसए (६०-१६३) 'आप्ल व्याप्तौ' जन r - धातुः, अस्य धातोः अच् प्रत्ययः अनुबन्धलोपः परगमने क्रमः, क्रमो नाम परिवाडी भण्णइ, 'युजिर जोगे' धातुः, अस्य धातोः अकर्तरि च कारके संज्ञायां (पा. ३-३-१९) घञ् प्रत्ययः अनुवन्धलोपः 'चजोः कुपिण्यतो' रिति (पा. ७-३-५२) कुत्वेन जकारस्य गकारः, 'पुगंतलघूपधस्य चेति (पा. ३-३-८६ ) गुणः योगः, तस्स कमस्स जोगो कमजोगो, भत्तपाणाणि लोग- पसिद्धाणि, 'इषु इच्छायां' धातुः, 'हेतुमति चेति (पा. ३-३-२६ ) णिच् प्रत्ययः अनुवन्धलोपः, "पुगन्तलघूपयस्य चे' ति (पा.'६-३-८६ ) गुणः एप 'सनाद्यन्ता धातव' इति (पा. ३-१-३२) धातुसंज्ञायां ल्युट् 'युवोरनाका विति (पा. ७-२-२) अनः एपण स्त्रीविवक्षायां 'अजायत्तष्टाप् (पा. ४-१-४) एपणा, गोः एपणा (पा.३-३-१७) अवङ् स्फोटायनस्य (पा.६-१-२२३) गोशब्दस्य अवङादेशः गवेपणा, गवेसणा मग्गणा भण्णइ, सा य भिक्खा कत्थ गवेसियव्यत्ति ?, भण्णति- 'से गामे वा नगरे वा, गोयरग्गगओ मुपी । चरे मंदमणुब्बिग्गो, अव्वविखत्तेण चेयसा ।।( ६१-१६३) 'से'त्ति निसे, किं निद्दिसति', जो सो संजयविरयपडिहयपच्चक्खायपावकम्मो भिक्खू तस्स निदेसोत्ति, गामनगरग्गहणेण सेसावि खेडकबडमड्बंनिग- मादिभेदा गहिया, गोयरो नाम भ्रमणं चर गत्यर्थः धातुः, अस्य धातोः 'पुंसि संज्ञाया'मिति (पा. ३-३-१२८) घप्रत्यये वर्त- माने 'गोचरसंचरवहव्रजव्यजापणनिगमाश्चेति (पा. ३-३-११९ ) घप्रत्ययान्तः निपात्यते, गावश्चरंति अस्मिन् देशे गोचरः, जहा गावीओ सदादिसु विसएसु असज्जमाणीओ आहारमाहारेति, दिढतो चच्छओ वाणिगिणीए अलंकियविभूसियाए चारुवे- साएवि गोभत्तादी आहार दलयंतीति तंमि गोभत्तादिम्मि उवउत्तो ण ताए इत्थियाए रूवेण वा तेसु वा आभरणसद्देसु ण वा गंधफाससु मुच्छिओ, एवं साधुणावि विसएसु असज्जमाणेण समुदाणे उग्गमउप्पायणासुद्धे निवेसियबुद्धिणा अरत्तदुद्रुपा भिक्खा NE TECH हिंडियव्यत्ति, गोयरो'चेव अग्ग २ तमि गओ गोयरग्गगओ, अग्गं नाम पहाण भण्णइ, मो य गोयरो साहूणमेव पहाणो भवति, न उ चरगाईणं आहाकम्मुदसियाइभुजगाणंति, मुणीणाम णाणित्ति वा मुणित्ति वा एगट्ठा, सो य मुणी चउविहो भणिओ, णाममुणी ठवणामुणी दव्वमुणी भावमुणी, नामठवणाओ गयाओ, दव्वमुणी जहा रयणपरिक्खगा एवमादि, भावमुणी जहा संसारसहावजाणगा साहुणो सावगा वा, एत्थ साहूहिं अधिगारो, सेसा उच्चारियसरिसत्तिकाऊण परूविया, चरसद्दो गमणे वट्टइ, मंदो चउन्विहो-नाममंदो ठवणामंदो दव्वमंदो मावमंदो य, नामठवणाओ गयाओ, दव्वमंदो जो तणुयसरीरो एवमाइ, भावमंदो जस्स बुद्धी अप्पा एवमादी, एते उच्चारियसरिसत्तिकाऊणं परूविया, इह पुण गतिमंदेण अहिगारो, उव्विग्गो नाम भीतो, न उविग्गो अणुविग्गो, परीसहाणं अभीउत्ति वुत्तं भवति, अव्वक्खित्तेण चेतसा नाम णो अज्झाणोवगओ उक्खेवादि- णुवउत्तो, कहं गंतव्वं ?, भण्णइ- 'पुरओ जुगमायाए,पेहमाणो महिं चरे । वज्जतो बीयहरियाणि, पाणे य दगमट्टियं (६२-१६३ ) पुरओ नाम अग्गओ, जुगं सरीरं भण्णइ, तावमेत्तं पुरओ अंतो संकुडाए बाहिं वित्थडाए सगडद्धिमंठियाए दिट्ठीए, दूरनिपायदिट्ठी पुण विप्पगिटुं सुहुमसरीरं वा सत्तं न पासइ, अतिसनिकिट्ठदिट्ठीवि सहसा दखूण ण सकेइ पादं पडिसाहरिउं, चकारेण य सुणमादीण रक्खणहा पासओवि पिठओवि उवओगो कायव्वो । अन्ने पढति- 'सव्वत्तो जुगमायाए' नातिदूरं गंतूणं पासओ पिट्टओ य निरिक्खियच्वं, पेहमाणो णाम णिरिक्खमाणो, माहिं पुढवीं, चरे नाम गच्छे, पुरओ जुगमेत्तं पेहमाणेण किं परिहरियव्य ?, भण्णइ- 'वज्जैतो बीयहरियाई वज्जतो नाम परिहरेतो, बीयगहणेण बीयपज्जवसाणस्स दसभेद- भिण्णस्स वणप्फइकायस्स गहणं कयं, अहवा हरियगहणेण सव्ववणप्फई गहिया, पाणग्गहणेणं बेइंदियाईणं तसाणं गहणं, VEER । दगग्गहणेण आउकाओ सभेदो गहिओ, मट्टियागहणणं जो पुढविकाओ अडवीओ आणिओ संनिवेसे वा गामे वा तस्स गहणं, एगग्गहणे गहणं तज्जाईयाणामितिका अगणिवाउणोचि गहिया, संजमविराहणा भणिया। इदाणिं आतविराहणा संजमविराहणा य दोवि भणीत- 'ओवायं विसमं खा', विज्जलं परिवज्जए। संकमेण न गच्छेज्जा,विज्जमाणे परकमे (६३-१६३) ओवायं नाम खड्डा, जत्थ हेहाभिमुहेहिं अवयरिज्जइ, विसमं नाम निण्णुण्णय, खाणू नाम कट्ठ उद्धाहतं, विगयं जलं जत्थ तं विजलं, सो य चिक्खल्लो, परिवज्जए नाम सव्वेहिं पगारेहिं वज्जए परिवज्जए, संकमिज्जति जेण संकमो, सो पाणियस्स व गड्डाए वा भण्णइ, तेण संकमेण विज्जमाणे परिकमे णो गच्छेज्जा, असई पुण गच्छेज्जा, विसमे य पंथे गच्छमाणस्स इमे दोसा भवंति, तं०-पवडते व से तत्थ, पक्खलंते व संजए। हिंसिज्ज पाण भूते य, तसे अदुव थावरे (६४-१६३) ते तत्थ पवडते या पक्खलंते वा हत्थाइल्सण पावेज्जा, तसथावेर वा जीवे हिंसेज्जा, एवं णाऊण साधुणा किं कायव्वंति , भण्णइ- 'तम्हा ते- ण न गच्छेज्जा, संजए सुसमाहिए । सति अण्णेण मग्गेण, जयमेव परक्कमे (६५-१६३ ) जम्हा एते दोसा तम्हा विज्जमाणे गमणपहे ण सपच्चवाएण पहेण संजएण सुसुमाहिएणं गंतव्यं, 'सति'त्ति जदि अण्णो मग्गो अत्थि तो तेण न गच्छेज्जा, जयमेव परकमे णाम जति अण्णो मग्गो णस्थि ता तेणवि य पहेण गच्छेज्जा जहा आयसंजमविराहणाण भवइ, भिक्खायारयाए गच्छमाणो इमं पुढविक्कायजयणं करेज्जा- इंगालं छारियं रासिं, तुसरासिं च गोमयं । ससरक्खेहिं. पाएहिं, संजओ तं नइकमे (६६-१६६ ) ससरक्खेहि सचित्तरयाइण्णेहिं मा तस्स सचित्तरयविराहणा भवइ, अतो एयाणि परिहरिज्जति, एवं किण्हमट्टियातो परिहरियव्वाओ, नीलमट्टियामएण सेसमट्टियाओ परिहरियव्वाओ, एवं सेसावि वण्णा 5 AM भाणियव्या, जहा वण्णा एवं गंधरसफासावि परोप्परविरुद्धा परिहरणिज्जा, जत्थ य अण्णो मग्गो नत्थि तत्थ पादपुंछणेण पमज्जिता गच्छइ, जइ सागारियं तो ताव अच्छइ जाव तं गतं ताहे पमज्जइ, अह थिरं सागारियं ताहे पमज्जिता पादपुंछणेण काय अफुसंतो ताव अच्छइ जाव अप्पसागारियं जायंति, एसा पुढविक्कायजयणा भणिया । इयाणि गोयरग्गगयस्स जयणा- हिकारे वढमाणे इमावि जतणा एव भण्णइ- ण चरेज्ज वासे वासंते, महियाए व पडंतिए । महावाए व वायंते, तिरिच्छसंपाइमेसु वा (६७-१६४) नकारो पडिसेहे वइ, चरेज्ज नाम भिक्खस्स अठा गच्छेज्जत्ति, वासं पसिद्धमेव, तंमि वासे वरिसमाणे ण उ चरियव्वं, उत्तिण्णेण य पवुढे अहाछन्नाणि सगडगिहाईणि पविसित्ता ताव अच्छइ जावडिओ ताहे हिंडइ, महिया पायसो सिसिरे गम्भमासे भवइ, ताएवि पडतीए नो चरेज्जा, महावातो रयं समुद्भुणइ, तत्थ सचित्तरयस्स विराहणा, अचित्तौवि अच्छीणि भरेज्जा एवमाई दोसत्तिकाऊण चरेज्जा, तिरिच्छं संपयंतीति तिरिच्छसंपाइमा, ते य पयंगादी, तस्स तेसु नो चरेज्जा, गोयरग्गगतस्स पढमव्वयजयणाहिकारे वडमाणे इमा चउत्थव्वयजतणा-'ण चरेज्ज वेससामंते, बंभचेरवसाणुए । बंभयारिस्स दन्तस्स, होज्जा तत्थ विसोत्तिया ( ६८-१६५ ) णकारो पडिसेधे वट्टइ, चरेज्ज णाम गच्छज्जा, वेसाओ दुवक्खरियाओ, अण्णाओवि जाओ दुवक्ख- रियाकम्मेसु वमृति ताओवि वेसाओ चेव, सामन्तं नाम तासि गिहसमीवं, तमवि वज्जणीयं, किमंग पुण तासिं गिहाणि ?, जम्हा तमि वेससामंते हिंडमाणस्स बंभचेरव्वयं वसमाणिज्जतिति तम्हा तं वेससामंत बंभचेरवसाणुगं भण्णइ, तमि बंभरवसाणुए नो चरेज्जा, वेसाओ इंदियणोईदिएहिं तस्सवि भचारिस्स विसोचिया भवति, सा विसोतिया चउन्विहा- णामविसोत्तिया ठवणा- 1 विसोत्तिया दव्वविसोतिया भावविसोतिया, नामठवणाओ गताओ, दयविसोत्तिया जहा सारणिपाणियं कयवराइणा आगमसोते निरुद्धे अण्णतो गच्छह, तओ तं सस्सं सुक्खइ, सा दव्वविसोतिया, तासिं वेसाणं भावविप्पेक्खियं णट्टहसियादी पासंतस्स णाण- दसणचरित्ताणं आगमो निरंभति, तओ संजमसस्सं सुक्खइ, एसा भावविसोत्तिया। सीसो आह-को तत्थ दोसो ?, आयरिओ भणइ, अणाययणे चरंतस्स, संसग्गीय अभिक्खणं । होज्ज वयाणं पीला, सामन्नमि य संसओ। (६९-१६५) तंणं वेससामंतं अभिक्खणं अभिक्खणं एंतजंतस्स ताहि समं संसग्गी जायति, भणियं च-"संदसणाओ पीई पीतीओ रती रती य वीसंभो । वीसंभाओ पणओ पंचविहं वद्धए पेम्मं ॥१॥" तओ तस्स क्याणं मेहुणविरमणादणं पीडा नाम विणासो, सामण्ण नाम समणभावो, तंमि समणभावे संसयो भवइ, किं ताव सामण्णं धरेमि ? उदाहु उप्पव्वयामित्ति? एवं संसयो भवइ, जइ उण्णिक्ख- मइ तो सव्ववया पीडिया भवंति, अहवि ण उणिक्खमइ तोचि तग्गयमाणसस्स भावाओ मेहुणं पीडियं भवइ, तग्गयमाणसो य एसणं न रक्खइ, तत्थ पाणाइवायपीडा भवति, जोएमाणो पुच्छिज्जइ-किं जोएसि ?, ताहे अवलवइ, ताहे मुसावायपीडा भवति, ताओ य तित्थगरेहिं णाणुण्णायाउत्तिकाउं अदिण्णादाणपीडा भवइ, तासु य ममत्तं करेंतस्स परिग्गहपीडा भवति । तम्हा एयं वियाणित्ता, दोसं दोग्गइयड्डणं । वज्जए वेससामन्तं, मुणी एगंतमस्सिए (७०-१६५) तेण य भिक्खाए पवि- टेणं इमाणि परिहरियव्याणि 'साणं सूवियं गाविं, दित्तं गोणं हयं गयं । संडिन्भं कलहंजुद्धं, दूरओ परिवज्जए (७१-१६५) साणो लोगपसिद्धो, सूचिया गावी पायसो आहणणसीला भवइ, दित्तो कसाओ मत्तो वा, आह च- "दित्तो दप्पिओ" ते य इमे दिचा परिहरणिज्जा, तं०-गोणो हयो गयोति, गोणो बलिचद्दो, हयो-आसो, गयो-हत्थी, सो दित्तो परिहरणिज्जो, संडिन्भं नाम बालरूवाणि रमति घणुहिं, कलहो नाम वाइओ, जुद्धं नाम जं आउहकट्ठादीहिं, एताणि साणादीणि दूरओ परिवज्जज्जा, सीसो आह-तत्थ- को दोसो ? जेण परिवज्जिजति, आयरिओ आह-सुणओ घाएज्जा, गावी मारिज्जा, गोणो मारेज्जा, एवं हय- गयाणवि मारणादिदोसा भवंति, बालरूवाणि पुण पाएसुपडियाणि भाणं भिंदिज्जा, कट्ठाकढिवि करेज्जा, धणुविष्पमुक्केण वा कंडण आहणेज्जा, कलहे किं १, तारिसं अणहियासंतो भणिज्जा, एवमादि दोसा भवंतित्ति । इदाणिं आतगया दोसा जहान भवंति तं भण्णइ-' अणुण्णए णावणए; अप्पहिडे अणाउले । इंदियाणि जहाभाग, दमइत्ता मुणी चरे। (७२-१७५) अकारो पडिसेधे वट्टइ, उण्णतो चउन्विहो, तं०- णामुण्णओ ठवण दव्व० भावुण्णओ, णामठवणाओ गयाओ, दव्वुण्णओ जो उण्णतेण मुहेण गच्छह, भावुण्णओ हिट्ठो विहसियं करेंतो गच्छइ, जातिआदिएहिं वा अहहिं मदेहिं मतो, एवं ओणओवि चउन्विधो, तं०- णामोणयो ठव० दव्व० भावोणयोत्ति, तत्थ नामठवणाओ गयाओ, दबोणओ जो ओणयसरीरो खुज्जो वा, भावोणयो जो दीणदुम्मणो, कीस गिहत्था भिक्खे न देंति ?, णवा सुंदरंदेंति', असंजते वा पूयति. सीसो भणइ-उन्नतेऽवनते वा को दोसो १, आयरिओ भगइ-दव्युनतो इरियं न सोहेइ, लोगोवि भण्णइ- उम्मत्तओविव समणओ वजइ सविगारोत्ति, भावेवि अस्थि से माणो, तुट्ठत्तेणं अत्थि, संबंधो अत्थित्ति, अहवा मदावलित्तोण सम्मं लोगं पासति, सो एवं अणुवसंतत्तणेण न लोगसंमतो भवति, दव्वो- णतेणवि उड्डुवंति जहा अहो जीवरक्खणुवउत्तो सुव्वत्तं एस (तेण) गो, अहवा सव्वपासंडाणं नीययरं अप्पाणं जाणमाणो वकमति एव- मादि, एवं करेज्जा, भावोणते एवं चेवेति, जहा किमेतस्स पव्वइतेण? कोहोणेण न णिज्जिओत्ति एवमादी, जम्हा एएते दोसा तम्हा दव्वओ अणुण्णतेण अणवणतण य भमियच्वं, भावओपि 'अप्पहिहित्ति अप्पसद्दो अभावे पट्टइ, थावे य, इहं पुण अप्पसद्दो २ - अभाव दट्टयो, अहसंतोत्ति वुत्तं भवति, मज्झत्थभावमहिहिऊण समुदाणस्स गच्छेज्जा, अणाउलो नाम मणवयणकायजोगेहिं अणाउलो माणसे अट्टदुहट्टाणि सुत्तत्थतदुभयाणि वा अचितंतो एसणे उवउत्तो गच्छेज्जा, वायाए वा जाणिवि ताणि अट्टम- हाणि ताणि अभासमाणेण पुच्छणपरियट्टणादीणि य अकुचमाणेण हिंडियनं, कायेणावि हत्थणट्ठादीणि अकुन्नमाणो संकुचिय- हत्थपाओ हिंडेज्जा, इंदियाणि-सोयादीणि जहाभावो नाम तेसिंदियाणं पत्तेयं जो जस्स विसयो सो जहभावो भण्णइ, जहा सोयरस सोयव्वं चक्खुस्स दहव्वं घाणस्स अग्घातियव्वं जिव्भाए सादेयव्वं फरिसस्स फरिसणं, एवं जहाभावं इंदियाइं दमइत्ता मुणी चरे, चरे नाम गच्छेज्जत्ति, ण य सका सई असुणिंतेहिं हिंडिउं, किंतु जे तत्थ रागदोसा ते वज्जेयव्या, भणियं च न सक्का सद्दमस्सोउं, सोतगोयरमागयं । रागदोसा उजे तत्थ, ते हो परिवज्जए ॥ १॥" एवं जाव फासोति , किं च- गोयरग्ग- गतो इमाणि वजेजा, तं०- दवदवस्स न गच्छेजा, भासमाणो य गोयरे। हसंतो णाभिगच्छेज्जा, कुलं उच्चावयं सया (७३-१६५) दवदवस्स नाम दुयं दुयं, सीसो आह-णणु असंभंतो अमुच्छिओ एतेण एसो अत्थो गओ, किमत्थं पुणो गहणं १, आयरिओ भणइ-पुन्वभणियं तुज भण्णति तत्थ कारणं अस्थि, जंतं हेट्ठा भणियं तं अविसेसियं पंथे वा गिहतरे वा, तत्थ संजीवराहणा पाहण्णण भणिया, इह पुण गिहाओ गिहतरं गच्छमाणस्स भण्णइ, तत्थ पायसो संजमविराहणा भणिया, इह पुण पवयणलाघवसंकणाइदोसा भवंतित्ति ण पुणरुत्तं, किं च- जहा चेव दवदव्वस्स न चरेज्जा तहा भासमाणो तहा लोग- विरुद्धं काउं हसंतोवि णो, कुलं उच्चावयं पवेसेज्जा, कुलं पसिद्धं चेव, उच्चं चउन्विधं, तं०-णामुच्चं ठव०दव्ब०भावउच्चं च, णाम- ठवणाओ गयाओ, दव्युच्चंपि भूमादि, भावुच्चं जातिधणविज्जादी हट्टतुट्ठीवयसियमुही जाति , तत्थ अंतेपुरइस्साइ kes G दोसा, अवचंपि चउविध, तं०- णामठवणदव्वभावावयं, णामठवणाओ गयाओ, दव्ववचं तणकुडी, भाववचं जातिधणविज्जादी- हीणं, सदा नाम सव्वकालं, किंच-वज्जणाधिकारे वट्टमाणे इदमवि वज्जणियं- आलोयं थिग्गलं दारं, संधि दगभव- णाणि य । चरंतो न विनिज्झाए, संकठाणं विवज्जए (१४-१६५ ) आलोगं नाम चोपलपादी, थिग्गलं नाम जं घरस्स दारं पुन्वमासी तं पडिपूरियं, दारं दारमेव, संधी खत्तं पडिढकिययं, दगभवणाणि-पाणियघराणि हाणगिहाणि वा, एताणि भिक्खं हिंडमाणो ण णिज्झाएज्जा ॥ विवज्जणाहिगारे वट्टमाणे इमाणि वज्जिज्जा-रण्णो गिहवतीणं च, रहस्सारक्खियाणि य। संकिलेसकरं ठाणं दूरओ परिनजए (७५--१६५ ) रण्णो रहस्सहाणाणि गिहवईणं रहस्सहाणाणि आरक्खियाणं रहस्सट्ठाणाणि, संकणादिदोसा भवंति, चकारेण अण्णेवि पुरोहियादि गहिया, रहस्सट्ठाणाणि नाम गुज्झोवरगा, जत्थ वा राहस्सियं मंतेंति, एताणि ठाणाणि संकिलेसकराणि भवंति, भवणगएत्थ इत्थियाइए हियणढे संकणादिदोसा भवंति, तम्हा दूरं परिवज्जए । पडिकुटकुलं न पविसे, मामगं परिवजए। अचियत्तकुलं न पविसे, चियत्तं पविसे कुलं (१७-१६५) तत्थ पडिकुटुं दुविध-इत्तिरियं आवकहियं च, इत्तिरियं मयगस्तगादी, आवकहियं अभोज्जा डॉवमायगादी, मामयं नाम जत्थ गिहपती भणति- मा मम कोई घरमयिउ, पनत्तणेण मा कोई ममं छिडं लहिहेति, इस्सालुगदोसैण वा, अचियत्नकुलं नाम न सकेति वारेउं, अचियत्ता पुण पविसंता, तं च इंगिएण णज्जति, जहा एयस्स साधुणो पविसंता अचियत्ता, अहवा अचियत्तकुलं जत्थ बहुणावि कालेण भिक्खा न लब्भइ, एतारिसेसुं कुलेसु पविसंताणं पलिमंथो दीहा य भिक्खायरिया भवति, चियत्तं पविसेज्जत्ति, चियत्तं नाम जत्थ चियत्तो निक्खमणपवेसो चागसीलं वा, एयारिसाणि पविसेज्जा । 'साणीपावारपिहियं, अप्पणा णावपंगुरे ।

क कवाडंणो पणोलेझा,उग्गहंसी अजाइया (७८-१६६) साणी नाम सणवकेहि चि(उइ)ज्जइ अलसिमयी वा,पावारओ लोगपसिद्धो, एतेहिं चिलिमिली कज्जइ, ते काउं ताणि गिहत्थाणि वीसत्थाणि अच्छंति, खायंति पियंति वा मोहंति वा, तं नो अवपंगुरेज्जा, किं कारण ?, तेसिं अप्पत्तियं भवइ, जहा एते एत्तिल्लयपि उवयारं न याणंति जहा णावगुणियच्वं, लोगसंवबहारवाहिरा वरागा, एवमादि दोसा भवंति, कवाडं लोगपसिद्ध, तमपि कवाडं साहुणा णो पणोल्लयव्वं, तत्थ पुब्वभणिया दोसा सविसेसयरा भवंति, एवं उग्गहं अजाइया पविसंतस्स एते दोसा भवंति, जाहे पुण अवस्सकयं भवति, धम्मलाभो, एत्थ सावयाणं अत्थि जति अणु- वरोधो तो पविसामो । गोयरग्गपपिट्ठो उ, वच्चमुत्तं न धारए । ओवासं फासुंयं नच्चा, अणुन्नवितु वोसिरे (७८-१६७) पुचि चेव साधुणा उपओगो कायव्वो, सण्णा वा काइया वा होज्जा णवति वियाणिऊण पविसियव्यं, जइ वावडयाए उपयोगो न कओ कएवि वा ओतिण्णस्स जाया होज्जा ताहे भिक्खायरियाए पविद्वेण वच्चमुत्तं न धारेयव्वं, किं कारणं , मुत्तनिरोधे चक्खुवाघाओ भवति, वच्चनिरोहे य तेयं जीवियमवि रुंधेज्जा, तम्हा वच्चमुत्तनिरोधो न कायव्वोत्ति, ताहे संघाडयस्स भाय- णाणि ( दाऊण ) पडिस्सयं आगच्छित्ता पाणयं गहाय सण्णाभूमि गंतूण फासुयमवगासे उग्गहमणुण्णावेऊण वोसिरियव्वंति वित्थारो जहा ओहनिज्जुत्तीए । किंच 'णीयदुवार' सिलोगो (७९-६६७) णीयदुवारं दुविहं-चाउडियाए पिहियस्स वा, जाओ उन्वरगाओ भिक्खा निक्कालिज्जइ तत्थ पलिट्ठए उवडियस्स बाउडियदोसो भवइ, साणमादी वा खाएज्जा, जओ भिक्खा निक्कालिज्जइ तं तमसं, तत्थ अचक्खुविसए पाणा दुक्खं पच्चुवेक्खिज्जतित्तिकाउं नीयदुवारे तमसे कोट्टओ वज्जेयव्यो । 'जस्थ पुप्फाणि' सिलोगो ( ८०-१८७) जत्थ कोहगे दुवारे वा पुष्फाणि उप्पलकणवीरादीणि अमिलाणाणि बीयाणि वीहिमा- -15 दीणि, विप्पइण्णाणि नाम विविहेहिं पगारेहिं पतिण्णाणि णाणाविहाणि वा पक्खित्ताणीत्त परिहरिउं घणतणेण ण सक्कंतित्ति- काउं वज्जेज्जा, जं च उल्लं अहुणोवीलत्तं तं सरसं दद्रुण संपातिमसत्तविराहणत्थं अपरितावियाओ वा आउक्काओत्तिकाउं वज्जेज्जा । 'एलगं दारगं' सिलोगो ( ८१-१६७) एलओ छागो, सो कोढगद्दारे बद्धओ, दारओ दिक्करादिरूवं, साणो-सुणओ, वच्छउ-वच्छउ, गोणमहिसीणं भवति, उल्लंघणा उल्लंडणा भण्णति, विऊहणा पेल्लणा, पेल्लिओ सिंगेहिं आहणेज्जा, पहुं वा वहेज्जा, दारए अप्पत्तियं सयणो करेज्जा, उप्फासण्हाणकोउगाणि वा, पदोसेण वा पंताविज्जा, पडिभग्गो वा होज्जा ताहे भणेज्जा-समण- एण ओलंडिओ एवमादी दोसा, सुणए खाएज्जा, वच्छओ आहणेज्जा वित्तसेज्ज वा, वितत्थो आयसंजमविराहणं करेज्जा, विऊ- हणे ते चेव दोसा, अण्णे य संघट्टणाइ, चेडरूवस्स हत्थादी दुक्खावेज्जा एवमाइ दोसा भवंति । किं च ' असंसत्त' 'सिलोगो ( ८२-१६० ) असंसत्तं पलोएज्जा नाम इत्थियाए दिहि न बंधेजा, अहवा अंगपच्चंगाणि अणिमिस्साए दिट्ठीए न जोएज्जा, कि कारणं १, जेण तत्थ बंभव्वयपीला भवइ, जोएंतं वा दळूण अविरयगा उड्डाहं करेज्जा-पेच्छह समणयं सवियारं, तत्थ य ठिएण णातिदूर पलोएयव्वं, तावमेव पलोएइ जाव उक्खेवनिक्खेवं पासई, तओ परं घरकोणादी पलोयंत दळूण संका भवति, किमेस चोरो पारदारिओ वा होज्जा? एवमादि दोसा भवंति,उप्फुलं नाम विगसिएहिं णयणेहिं इत्थीसरीरं रयणादी वा ण निज्झा- इयत्वं, जदा य पडिसेहिओ भवति तदा अयंपिरेण णियत्तियव्वं, अझंखमाणेणंति वुत्तं भवति । किं च- 'अतिभूमि न गच्छेज्जा' सिलोगो ( ८३-१६८) अणणुण्णाता भूमी गोयरग्गगओ साहू न पविसेज्जा, केवइयाए पुण पविसियव्वं ?, कुलस्स , भूमि नाऊणं, जत्थ तेसिं गिहत्थाणं अप्पत्तियं न भवइ, जत्थ अण्णेवि भिक्खायरा ठायंति, ताहे एवं नाऊण मियं भूमि परकमे .

HARS मियं नाम अणुनायं, परकमे नाम पविसेज्जा, किंच-'तत्थेय पडिलेहेज्जा' सिलोगो, (८४- १६८) तत्थ तत्तियाए मियाए भूमीए उवयोगो कायव्यो पंडिएण, कत्थ ठातियव्वं कत्थ न वत्ति, तत्थ ठातियव्वं जत्थ इमाई न दीसंति, आसिणाणस्स संलोयं परिवज्जए, सिणाणसंलोगं वच्चसंलोग व, तत्थ आसिणाणं णाम जंमि ठाणे अविरतिया अविरतगा वा हायंति, संलोगं जत्थ ठिएण हि दीसंति, ते वा तं पासति, तत्थ आयपरसमुत्था दोसा भवंति, जहा जत्थ अम्हे हाओ जत्थ य मातिवग्गो अम्हं हायइ तमेसो परिभवमाणो कामेमाणो वा एत्थ ठाइ, एवमाई परसमुत्था दोसा भवंति, आयसमुत्था तस्सेव ण्हायंतिओ अवाउडियाओ अविरतियाओ दठ्ठण चरित्तभेदादी दोसा भवंति, वचं नाम जत्थ वोसिरंति कातिकाइसन्नाओ, तस्सवि संलोगं यज्जेयव्यो, आयपरसमुत्था दोसा पवयणविराहणाय भवति, तम्हा संलोगं आसिणाणवच्चाणं परिवज्जेज्जा। किंच- 'दगमाट्टिय' सिलोगो (८५-१६८) दगं पाणियं, मट्टिया अडवीओ सचित्ता आणीया, आदाणं नाम गहणं, जेण मग्गेण गंतूण दगमविय- हरियादीणि घेप्पति तं दगमडियआयाण भण्णइ, तं च विवजेजा, बीयाणि वीहिमाईणि, हरियग्गहणेणं सव्वे रुक्वगुच्छाइणो वणप्फइविसेसा गहिया, एताणि दगमाछियाईणि गिहदारे ठियाणि परिवतो चिट्ठेजा, सव्विादियसमाहितो नाम नो सहरूवा- ईहिं अक्खित्तो, एवं तस्स कालाइगुणसुद्धस्स अणिढकुलाणि वजेंतस्स चियतकुले पविसंतस्स जहोवदिवे ठाणे ठियस्स आय- समुत्था दोसा वतस्स दायगसुद्धी भण्णइ । 'तत्थ से चिट्ठमाणस्स' सिलोगो (८६-१६८) तत्थति तीए मिताए भूमीए ' से ' ति निद्देसो दगमट्टीयादीणि परिहरतो चिढइ तस्स निदेसो, आहरे नाम आणेजा, पाणगं मोयणं च पसिद्धं चेव, अक- प्पियं न इच्छेज्जा, जे पुण बायालीसदोसपरिसुद्धं तं कप्पियं पडिग्गहेज्जा । किंच- ' आहरंती' ति मिलोगो (८७-१६८) . HES PHON जइ कदाइ भोयणमाणंती परिसाडयइ तं देंतियं पडियाइक्खे- न मे कप्पइ तारिस, पायसो इत्थियाओ भिक्खं दलयंति तेण इत्थियाए निद्देसो कओ, पडियाइक्खे णाम पडिसेहेजा, जहेरिसं मम ण कप्पइत्ति, जइ सा भणेजा अण्णो वा कोइ-भगवं! को दोसो एत्थति , तओ देसं कालं पुरिसं च पडुच्च दोसे कहेज्जा, पडिसडतेण ताव सत्ताणि वहिजंति, पडिए य तमुवजीविणो सत्ता अणेगे घातिअंति, एवमादिणो दोसा भाणितव्वा। किंच 'सम्ममाणी' सिलोगो ( ८८-१६८) सम्मदमाणी णाम अक्कम्ममाणी, पाणाणि-कीडियादीणि, बीयाण-सालिमाईणि, हरियग्गहणेण सेसस्स वणप्फइकायस्स गहणं, एगगहणे गहणं तजा- इयाणमितिकाउं सेसावि एगिदिया, असंजमं करेंतीति असंजमकरी तं, असंजमं साधुणिमित्तं आगच्छंती य करेइत्ति, तारिस भत्तपाणं तु परिवज्जए । किं च ' साहटु' सिलोगो (८९-१६९) साहटु नाम अन्नंमि भायणे साहरिउं देति तं फासुगपि विवज्जए, तत्थ फासुए फासुयं साहरइ १ फासुए अफासुयंसाहरइ २ अफासुए फासुयं साहरइ ३ अफासुए अफासुयं साहरति ४, तत्थ # फासुयं फासुएसु साहरति तं थेवं थेवे साहरति बहुए थेवं साहरइ थेवे बहुयं साहरइ बहुए बहुयं साहरइ, एतेसिं भंगाणं जहा पिंडनिज्जुत्तीए, णिक्खिवित्ता सचित्तं अलायं पुप्फफलादी वा घट्टेऊण देइ, तधेव समणढाए उदगं संपणोल्लिया नाम आउकायं छड्डेऊण दलयइ,' ओगाहयित्ता चलयित्ता, आहरे पाणभोयणं । देंतियं पडियाइक्खे, न मे कप्पइ तारिसं ( ९०-९६९) तमेव आउक्कायं ओगाहइत्ता नाम समणवाए अत्तणो जतो आयरिसेत्ता भिक्खं दलयति, चलयित्ता नाम चले- ऊण देई, एयाणि ओगाहणादीणि काऊण देंतियं पडियाइक्खे न मे कप्पइ तारिस । 'पुरेकम्म' सिलोगो, (९१-१६९) पुरे- कम्मं नाम जं साधूणं दणं हत्थं भायणं धोवइ पुरेकम्मं भण्णइ, तेण पुरकम्मकएण हत्थेण दबीए भायणेण वा, तत्थ - है .

हत्थो पसिद्धो, दव्वी-कडच्छुओ, भायणं कसभायणादि, दिज्जमाथि पडिसेहेज्जा न मे कप्पइ तारिस । 'एवं उदउन्हें सिलोगो ( ९२-१६९) उदउल्लं नाम जलतितं उदउल्लं, सेसं कंठयं, एवं ससिणिद्धं नाम जं न गलइ, सेसं कंठयं, ससरखेण ससरक्खं नाम पंसुरजगुंडियं, सेसं कंव्यं । मडिया कडउमडिया चिक्खल्लो, सेसं कंठयं, एतेण पगारेण सव्वत्थ भाणियन्वं, ऊसो णाम पंसुखारो, हरियालहिंगुलमणोसिलाअंजणाण पुहविभेदा, लोणं सामुद्दसैंधवादि, गेरूज सुवण (रसिया), वणिया पीयमाविया, सेढिया- गंडरिया, सोरहिया उवरिया, जीए सुवण्णकारा उप्पं करेंति सुवण्णस्स पिंड, आमलोट्टो सो अप्पंधणो पोरिसिमित्तेण परिणमा बहुइंधणो आरतो परिणमइ, कुक्कुसा चाउलातया, उफिट नाम दोद्धियकालिंगादीणि उक्खले छुन्भंति, ' असंसट्टेण' सिलोगो (९४.१७० ) असंसहो णाम अण्णपाणादीहि अलितो, तेण अलेवेणं दव्वं दधिमाइ देज्जा, तत्थ पच्छाकम्मदोसोत्ति- काउंन घेप्पड़, सुक्खपूलिया दिज्जइ तो घेप्पइ । 'संसद्वेण ' सिलोगो ( ९५-१७०) एत्थ अढ भंगा- हत्थो संसत्तो मत्तो संसडो निरवसेसं दवं एवं अह भंगा कायव्या, एत्थ पढमो मंगो सयुकिहो, अण्णेसुचि जत्थ सावसेसं दव्वं तत्थ गेण्हति । किं च ' दोण्हं तु सुंजमाणाणं । सिलोगो (९६-१७०) दोनि संखा, तुसद्दो निसेसणे, किं विसेसियंति ?, झुंजसद्दो पालणे अब्भवहारे च एवं विसेसयति, तत्थ पालने ताव एगस्स साहुपायोग्गरस दोन्नी सामिया, तत्थ एगो निमंतयति, एगो तुहिको अच्छइ, तस्स छंदं पडिलेहए, छंदो नाम इच्छा, तादीहिं विगारेहिं अभणंतस्सवि नज्जइ जहा एयस्स दिजमाणं चियत्तं न वा इति, अचियत् तो णो पडिगेहेजा, अब्भवहारे दो जघा एकामि वट्टियाए वे जणा भोत्तुकामा, ते ण ताव कवलगहणं करेंति, साहू य आगओ, तत्थ एगो निमंतयइ, सेसं तहेव । 'दोण्हं तु मुंजमाणाणं ' सिलोगो (९७-१७० ) जत्थ दोषि निमंतेजा - तत्थ फासुएसणिजं गाऊण पडिगाहेजा । किंच 'गुग्विणीए उवन्नत्थं' सिलोगो (९८-१७१) गम्भो जीए अत्यि सा गुम्विणी, तीय दोहलगादीणिमित्तं विविहमणगप्पगारं, उवन्नत्थं नाम उवकप्पियं, तं पुण भोयर्ण पाणं वा होज्जा, तत्थ जं सा मुंजइ कोइ ततो देइ तं ण गेण्हियवं, को दोसो?, कदाइ तं परिमियं भवेजा, तीए य सद्धा ण विणीया होजा, अविणीये य डोहले गम्भपडणं मरणं वा होजा, भुत्तसेसं पडिच्छइ-जं से भुत्तुन्वरियं तं पडिच्छेजा। किं च 'सिया य समणहाए' सिलोगो (९९-१७१) सिया णाम कदायि गुन्विी समणट्टाए-समणनिमित्तं, कालमासिणी नाम नवमे मासे गब्भस्स वट्टमाणस्स, जइ उडिया संजतहाए निसीएजा, जहा निसण्णा सुहं भिक्खं दाहामित्ति निसीयइ, निसण्णा संजतहाए उडेति, तमेतेण पगारेण देतियं पंडियाइक्खे-न मे कप्पइ तारिसं, जा पुण कालमासिणी पुन्बुट्ठिया परिवेसेंती य थेरकप्पिया गेण्हंति, जिणकप्पिया पुण जदिवसमेव आवनसत्ता भवति तओ दिवसाओ आरद्धं परिहरंति, तम्हा दंतियं पडियाइक्खेन मे कप्पड़ तारिसं। किंच- 'थणगं पेजमाणी' सिलोगो (१०१-१७१) थणे अद्धदिने जइ सा तं साहुणो अट्ठाए दारगं वा दारिगं वा अद्धपजियं निक्खिविऊण पाणगं भत्तं वा आहरेजा, तत्थ गच्छवासी जति थणजीवी णिक्खित्तो तो ण गेण्हति रोवतु वा मा वा, अह अनपि आहारेति तो जति न रोवइ तो गेहंति, अह अपियंतओ णिक्खित्तो थणजीवी रोवइ तो ण गेण्हति, गच्छनिग्गया पुण जाव थणजीची ताव रोवउ वा मा वा अपियंतओपियंतिओवा न गेण्हंति, जाहे अनंपि आहारेउं पयत्तो भवति ताहे जइ पियंतओ तो रोवइ मा वाण गेण्हंति, अपियन्तओ जदि रोवइ परिहरति अरोवंते गेण्हंति, सीसो आह- को तत्थ दोसोति १, आयरिओ आह-तस्स निक्खिप्पमाणस्स खरेहिं हत्थेहिं घेप्पमाणस्स य अपरित्तत्तणेण परितावणादोसो मजारा- स . इ वा अवधरेज्जा, तम्हा दॆत्तियं पडियाइक्खे- न मे कप्पइ तारिसं । किंच कित्तिय भणीहामि- 'जं भवे भत्तपाणं तु' सिलोगो ( १०३-१७१ ) जं भत्तपाणं उग्गमउप्पायणेसणेहि सुद्धं वा निस्संक्यिं न भवइ, सव्वेहिं पगारेहिं गविस्समाणं संकिय तमेवप्पकारं कप्पाकप्पे संकियं दंतियं पडियाइक्खे न मे कप्पइ तारिसं। किं च 'दगवारएण' सिलोगो (१०४-१७२) दगवारओ पाणीयगड्ढयओ, जत्थ अन्नपाणं भायणे छुढं तं तेण दगवारएण पिहियं, निस्सा-पेसणी तीय पिहियं होजा, पीठेण कट्ठादिम- तेणवि पिहियं होज्जा, लोढो सिलापुत्तओ जंतगं वा लोढो मडियादी सिलेसो- जउमयणादी, जं एवमादीहिं लित्तं तं च उभिदिया' सिलोगो (१०५-१७२ ) पिहितमेतेहिं वारगादीहिं लेवेहिं वा लित्तं दारयं उभिदिऊण समणहा देइ, देंतियं पडियाइक्खे- न मे कप्पइ तारिसं । किं च- ' असणं पाणगं वावि, खादिम सादिमं तहा। सिलोगो (१०६-१७२) दाणहापगडं नाम कोति वाणियगमादी दिसासु चिरेण आगम्म घरे दाणं देतित्ति सवपासंडाणं तं दाणटुं पगडं भण्णइ, सा पुण तं साहुं सड्डियत्तणेण देइ धम्मनिमित्तं, तं पुण सयं वा जाणेज्जा अन्नओ वा सोच्चा, सेसं कंठ्यं । किं च-- "असणं पाणगं वावि, खातिमं साइमं तहा' सिलोगो (१०८-१७३), पुन्नत्थापगडं नाम जं पुण्णनिमित्तं कीरइ तं पुण्णह पगडं भण्णइ, सेसं कंव्यं । किं च-- 'असणं पाणगं' सिलोगो (११०-१७३) वणिमहापगडं नाम सक्काइभत्तेसु जे अप्पाणं वणति, सेसं कंठ्यं, तहा ' असणं पाणगं' सिलोगो (११२-१७३ ) समणट्ठापगडं नाम समणा पंच, तेसि अट्टाए जं कयं तं समणहापगडं, सेसं कंव्यं । तं च इमेसिं एगतरं होज्जा तं० 'उद्दसियं' सिलोगो (११४.१७६) कंट्यो, जति संकितं, किंच 'उग्गर्म से य पुच्छेज्जा' सिलोगो (११५-१७४ ) उग्गम जा पभूयं तो पुच्छेज्जा जहा करसहा पकयंति, -- , .

नर जलंतमवि, उज्जालयइ पुण संजतठाए उहिता सव्वहा विज्झायं अगणिं तणाईहिं पुणो उज्जालेति, सेसं कव्यं । वहा । ' असणं पाणगं' सिलोगो (१२२) णिवाविया नाम जाव भिक्खं देमि ताव उदणादी डज्झिहिति ताहे तं अगणिं विज्झवेऊण देइ, सेसं कंठ्यं । तहा ' असणं पाणगं वा' सिलोगो (१२२) उस्सिचिया नाम तं अइभरियं मा उन्भूयाएऊण छडिज्जिहिति ताहे थोवं उक्कड्डीऊण पासे ठवेइ, अहवा तओ चेव उक्किड्डिलणं उण्होदगं दोच्चगं वा देइ, सेस कंट्यं । तहा 'असणं पाणगं वा' सिलोगो (१२२)निस्सिचिया णाम तं अद्दहियं दव्वं अण्णत्थ निस्सिचिऊण तेण भायणेण ऊणं देइ तं अहवा तमद्दहियगं उदणपत्त- सागादी जाव साहूणं मिक्खं देमि ताव मा उन्भूयावेउत्तिकाऊण उदगादिणा परिसिंचिऊण देइ, सेसं कंट्यं । तहा ' असणं पाणगं' सिलोगो (१२२) उव्वत्तिया नाम तेणेव अगणिनिक्खित्तं ओयत्तेऊण एगपासेण देति, सेसं कंठ्यं । तहा ' असणं पाणगं' सिलोगो (१२२) ओयारिया नाम जमेतमद्दहियं जाव साधूणं भिक्खं देमि ताव नो उज्झिहितित्ति उत्तारेज्जा, तं वा दव्वं अन्नं वा न कप्पड़, सेसं कंठ, दाणठाए पविसंतस्स 'हुज कटं सिलं. ' ॥ १२४ ॥ सिलोगो, फटुं वा सिलं वा कयाइ संकमठाए ठवियं होज्जा , तं कठाइ चलाचलं नाऊण 'ण तेण भिक्खू गच्छेज्जा. ॥ १२५ ॥ तं च होज्जा चलाचलं, तेहिं कहादीहिं भिक्खुणा ण गच्छियव्यं, किं कारणं , तत्थ असंजमदोसो दिहोत्ति, जहा कहादीहिं न गच्छेज्जा तहा गंभीरझुसिराणिवि सबिदियसमाहिओ वज्जेज्जा, गंभीरं-अप्पगासं झुसिरं-अंतोसुण्णयं तं जंतुआ- लओ भवति, सबिदियसमाहिओ नाम नो सद्दाइउवउत्तो। किञ्च-'निस्सणि कलगं पढ़ि०' ॥ १२६ ॥ सिलोगो, णिस्सेणी लोगपसिद्धा फलग-महल्लं सुवण्णयं भवइ, पीढयं ण्हाणपीढाइ, उस्सचित्ता नाम एताणि उड्डहुत्ताणि काऊण तिरिच्छाणि वा आरु- कदा R SAR गहणेण एयाणि गहियाणि, आयरिओ भणइ- एताणि सत्थोवहताणिवि अनमि समुदाणे फासुए लब्भमाणे पण गिव्हियवाणि, किं कारण- 'अप्पे सिआ०' ॥ १३३ ॥ सिलोगो कंठो चेव, भोयणं भाणियन्वं । इदाणि पाणगं भन्नई- तहेवुच्चावयं पाण०॥ १३४ ॥ सिलोगो, 'तहेव ' त्ति जहा भोयणं अकप्पियं पडिसिद्धं कप्पियमणुण्णायं तहा पाणगमवि भण्णइ, उच्च च अवचे चे उच्चावचं, उचं नाम जं वण्णगंधरसफासेहिं उववेयं, तं च मुदियादिपाणगादी,चउत्थरसियं वावि जं वण्णओ सोभणं गंधओ अपूर्य रसओ परिकप्परसं फासओ अपिच्छिल तं उच्च भण्णइ. तं कप्पा, अवयं णाम जमेतेहिं वण्णगंधरसफासेहिं विहीणं, तं अवयं भन्नति, एवं ता वसतीए घेप्पति, अहवा उच्चावयं णाम णाणापगारं भन्नइ, वारयो नाम घडओ, रकारलंकाराणमेग- समितिकाउं वारओ वालओ भन्नइ, सो य गुलफाणियादिभायणं तस्स धोवणं वारधोवणं । किंच-संसेइमं नाम पाणियं अद्द- हेऊण तस्सोवरि पिढे सैसेइज्जति, एवमादि तं संसदियं भन्नति, तमपि अमि लब्भमाणे पण पडिगाहेज्जा, चाउलोदगादीण धोवं विवज्जए । किंच 'जं जाणेज चिरोधायं, मईए दसणेण वा। सोच्चा निस्संकियं सुद्धं, पडिगाहेज्ज संजए ॥१३५॥ तं च पाणयं चिराधोयं इमेहि कारणेहि जाणेज्जा, तं०- मतीए व जाणेज्जा, पच्चक्खं पासित्ता व जाणेज्जा, मतीए नाम ज कार- णेहि जाणइ, तत्थ केई इमाणि तिणि कारणाणि भणंति, जहा जाव' पुप्फोदया चिरायंति ताव मिस्सं, अण्णे पुण भणंति- जाव कुंसियाणि सुकंति, अण्णे भणति- जाव' तंदुला सिझति, एवइएण कालेण अचित्तं भवइ, तिणिवि एते अणाएसा, कहं १, पुष्फोदयो कयायि चिरमच्छेज्जा, फुसियाणि परिसारते चिरेण सुकंति, उण्हकाले लहु, कलमसालितंदुलावि लहुं सिझंति, एतेण कारणेण, तम्हा जदा पडिपुच्छ्यिं तेण य से दायएण कहियं ताहे सोऊण जे निस्संकियं भवति, अपुच्छिए वण्णगंधरस- फासेहिं णज्जति, जया य पाणस्स य कुक्कुसावया हेट्ठीभूया सुट्ठ य पसणं भवति, फासुयं भवति, उसिणोदगमवि जदा तिन्नि वारे उव्वत्तं ताहे कप्पइ । तहा ' अजीवं परिणयं नच्चा०॥ १३६ ॥ अद्धसिलोगो, अजीवभावे परिणयं नाऊण साहुणा पाणयं गहेयव्यं । इयाणि चउत्थरसियस्स पडिगाहणविहि भण्णति, तत्थ इमं सिलोगो पच्छद्धं- 'अहं संकियं भवेज्जा, आसाइत्ताण रोयए।' तत्थ एसो जाहे ण याणइ किमेयं सुभि दुभि वा १, ताहे संकियं भवे, इमेण उवाएण- 'थोवमा- सायणठाए, हत्थगंमि दलाहि मे। मा मे अच्चंबिलं पूअं, नालं तण्हं विणित्तए ॥ १३७ ॥ तं च अच्चंबिलं पूर्य, नालं तण्हं विणित्तए । दिति पडिआइक्खे, न मे कप्पड़ तारिसं ॥ १३८ ॥ तं च पाणियं अचंबिलत्तणेण पूयत्तणेण य तण्हाछेदणे असमत्थंति नाऊण दंतियं पडियाइक्खे- न मे कप्पड़ वारिसं । ' तं च होज० ॥१३८॥ सिलोगो, तमेरिसं दुभिगुणेहिं जुत्तं जहा अकामेण पडिगाहियं होज्जा, अकामेण नाम तुहारिययाए ण पडिसहियं होज्जा, बलाभियोगेण वा से दिणं होज्जा, 'विमणेण पडिच्छि' विमणेण वा अणुवउत्तेण, तं अप्पणो णो पिवेज्जा, न वा अन्नसिं साहूणं दलएज्जा, किं कारणं न ?, तेसिं असमाधिमरणादयो दोसा भवेज्जा, एवं भोयणंपि अतीव वाचणं ण गिण्हियव्यंति, तं च अकामेण अणुवउत्तेण वा गहियं होज्जा तओ इमाए परिवाडीए परिहावेयव्यं, 'एगंतमवक्रमित्ता, अचित्ते बहुफासुए। जयं पर- विजा, परिठ्ठप्प पडिकमे ॥ १४० ॥ [ एगंतमवझमित्ता, अचित्तं० ॥ १४० ॥] सिलोगो, अचित्तं नाम जं सत्थोवहयं अचित्तं, तं च आगमणथंडिलादी, पडिलहणागहणेण पमज्जणावि गहिया, चक्खुणा पडिलेहणा, रयहरणादिणा पमज्जणा, जयं नाम अतुरियं, अप्पक्खो.तो विहिणा तिण्णि पुंजे काऊण वोसिरामि उच्चारत्ता परिडवेज्जा, परिहवेऊण उवस्सयमागंतूण ईरिया- पहियाए पडिकमेज्जा । इदाणी भोयणविही भण्णइ, ते च भोयणं गोयरे वा होजा सण्णियद्वस्स वा, तत्थ गोयरे जहा- 'सिआ अ गायरग्गगओ० ॥ १४९॥ सिलोगो, जो य सो गोयरग्गगओ मुंजइ सो अनं गाम गओ बालो बूढो छाआलू खमओ वा, अहवा तिसिओ तो कोई विलंवणं काऊण पाणयं पिज्जा, एवमादि, इच्छेजा नाम अभिकंखेज्जा पढमालियं कालं, तं पुण अण्णसाधुउवस्सगऽसतीए कुछए भित्तिमूले वा समुदिसेज्जा, कोहओनाम वट्ठमढो सुगओ, एवमादि, भित्ती नाम कुडो कुटो, एव- मादि, तथा फासुयं अप्पपाणप्पवीयादि, तं च चक्खुणा पडिलेहेज्जा, भुज्जो रयहरणादिणा पमज्जित्ता तत्थ ठायंति, किं च अणुनवित्तु मेहावी० ॥१४२ ॥ सिलोगो, तेण तत्थ ठायमाणेण तत्थ पहु अणुनवेयन्वो- धम्मलाभो ते सावगा एत्थ अहं मुहुत्तागंमि विस्समामि, ण य भणयति जहा समुहिस्सामि आययामि वा, कोउएण पलोएहिति , तेण य भत्तपाणं पडिलेहिता तारिसे पडिच्छण्णे संबुडे ठातियव्यं जहा सहसत्ति न दीसती, जहा य सागारियं दूरओ जं न पासति तहा ठाति- यव्वं, हत्थगं मुहपोत्तिया भण्णइत्ति, तेण हत्थएण सीसोवरियं कायं पमज्जिऊण साधुणा भुंजियव्वं । किं च-'तत्थ से मुंज- माणस्स.' ॥ १४३ ॥ सिलोगो, जइ तस्स साहुणो तत्थ मुंजमाणस्स देसकालादाणि पडुच्च गहिए मंसादीए अन्नपाणे अही कंटका वा हुज्जा इयरंमि वा अन्नपाणे तणं कठं सकरा वा हुज्जा 'अन्नं वावि तहाविहं । पयरककड़गाइवि हुज्जा 'तं उक्खिवित्तु० ॥ १४४ ॥ सिलोगो, ते अहिगादि हत्थादिणा णो उक्खिविऊण णिक्खिवेज्जा, असिज्जते जेण, तं आसयं, तं च मुह, तेण आसएणावि ण छड्डेज्जा, ताणि य अजयणाए खिविज्जमाणाण जत्थ पडंति तत्थ पाणविराहणा होज्जा, मुहेण छड्डेजा तस्स सत्तघायो भवति वाउकायसंघटो य, तणकट्ठाईणि घेत्तूण मतिमा णियए दट्टण कोइ भणेज्जा-एतेहिं चेव वल्लिकरेहि , 1554 - भुत्तो एसत्ति, तम्हा हत्थेण अप्पसागारियं गहेऊण एगंतमवकमज्जा ' एगंतमवामित्ता०॥ १४५ ।। सिलोगो, जाहे एग- तमवकतो ताहे निरुवरोहे अवगासे पडिलेंहिय पमज्जिय अचित्ते थोडले जयणाए पडिवेज्जा, जइ अतिच्छिउँकामो विस्समणहूं ताहे इरियाए पडिक्कमेई, किंच- जत्थ परिद्वविज्जइ तत्थ हत्थसयभंतरे पडिकमियव्वं । इदाणिमागतस्स समुद्दिसंतस्स विधी भण्णइ- 'सिआ य भिक्खू इच्छिजा० ॥ १४६ ॥ सिलोगो, कयाति तस्स साधुणो चित्तं भवेजा उवस्सए गंतूणं भोक्खामि, तओ' सपिंडपातमागम्म' सह पिंडवाएण पडिस्सयं गंतूण, उंडुयं ठाणं भवइ, तं पडिलेहइ, तत्थ विहिणा ठाविऊण भत्तपाणं पडिलोहिता- 'विणएणं पविसित्ता० ॥१४७ ॥ सिलोगो, विणओ नाम पविसंतो णिसीहियं काऊण 'नमो खमासमणाणं ' ति भणंतो जति से खणिओ हत्थो, एसो विणओ भण्णइ, एतेण विणएण सो मुणी पविसिऊण गुरुसगासे ठाणं ठाइउं, इरियावहियमादाय णाम जाहे गुरुसगासमागओ ताहे पडिकमामि इरियावहियाए विराहणाए० तत्थ अरहं उच्चारेत्ता काउस्सगं ठिओ- आभोइत्ताण०॥ १४८ ॥ सिलोगो, आभोएत्ताण णाम णाऊणं, जो अइआरो कओ तमतियारं अह- कम तमि काउस्सग्गे ठितो हियए ठविज्जा, सो य अतियारो साधुणो गमणागमणे पडुच्च होज्जा भत्तपाणे वा घेप्पमाणे, जो अतियारो तमणुचिंतेऊण उस्सारेइ, ताहे 'लोगस्सुज्जोयगरं' कड्डिऊण तमतियारं आलोएइ, तं च इमेण पगारेण आलोएज्जा । उज्जुप्पन्नो० ॥ १४९ ॥ सिलोगो, उज्जु पण्णा तस्स सोऽय उज्जुप्पण्णो, अणुविग्गो णाम ण नीयं तुरियं वा आलोएइ, अव्वक्खित्तेण चेतसा नाम तमालोयंतो अण्णेण केणइ समं न उल्लावइ, अवि वयणं वा अन्नस्स न देई, ततो वंदित्ता जं जहा गहियं तं तहा एव हत्थं वा मत्तं वा वावारं वा आलोएइ 'न सम्ममालोइयं०॥ १५० ॥ सिलोगों, जाहे आलोइयं भवइ .

। , ताहे जई किंचि अजाणयाए णं सम्ममोलोइयं पुरेकम्मपच्छाकम्मादि तस्स पुण पडिकमेज्जी, तत्थ य पडिक्कमाणेण वोस- देहेन काउस्सग्गे चिंतेज्जा 'अंहो जिणेहिं असावज्जा ॥१५१॥ सिलोगो, तहि- ‘णमुकारेण ॥१५२ ॥ सिलोगों" नमोकारेण" "नमो अरिहंताणं" तिएतेण नमोक्कारेण काउस्सग्गं उस्सारता जिणसंथवो लोगस्स उज्जो- अंगरे' भन्नइ, ते कड्डिऊण जइ पुचण पट्ठवियं ताहे पट्टविऊण संज्झायं करेई, जाव साधुणो अन्ने आगच्छंति, जो पुण खमणो अत्तलाभिओ वा सो मुहुत्तमेत्तं वा सज्झो (वीसत्थो)'इमं चिंतेज्जा-'चीसमंतो इमं ॥१५३॥ सिलोगो, साहूसु य आगएसु आयरियं आमंतेहि (ति), जैण परिग्गहणं सोहणं, अह न गहियं ताहे भणइ-खमासमणो! देह इओ जस्स दायव्वं इच्छाकारण, ताहेजइ तेहिं दिन्नं तो सोहणं, अह भणति-तुमं चेव देहि, ताहे 'साहवो तो चिंअत्तेणं०' ॥ १५४ ।। सिलोगो, चिअत्तं णाम अन्नपाणे अप- 'डिबद्धो सवभावेण, जहावस्थु भणइ इच्छाकारेण अणुग्गहं करेह, न रायद्विमिह मण्णमाणो निमंतति, जइ कोइ इच्छइ सोहणं, तेहि सद्धि भुजिज्जा । अंह कोई न इंच्छिज्जा०॥ १५५ ॥ सिलोगो, अह पुण तेसिं साहूणं कोईवि न इच्छेज्जा ताहे एक्क- ओ उ झुंजज्जा, किंच- तेण साहुणा आलोय भायणे समुद्दिसियव्वं, जयं नाम तदुवउत्तेण, अपरिसाडियं दुविह-लंबणाओ ( हत्याओमुहाओं य, उवीयं चेव जतजं न परिसाडइ, तं पुण भोयणं--'तित्तगं व ॥ १५६ ॥ सिलोगो, तत्थ तित्तगं-एल- गवालुगाइ, कडुमस्संगादि, जंहा पभूएंण अस्सगेण संजुत्वं दोद्धगं, कसायं निष्फावादी, अविलं तक्कंबिलादि, मधुरं जलखीरादि, 'लवणं पसिद्धं चैव, एताणि कस्सइ हित्तंइच्छिंताणि जहा पुनमुसिणभावियसरीरस्स सीतांहितत्तणे वा उसिणं मधुरमेव पडिहाइ, एवं सव्वत्थ जाणियव्य, तम्हा साहुणा सब्भावाणुकूलेसु रागो ण कायव्वो, पंडिकूलेसु य दोसो, ' एयलद्धमनत्थपउत्त' मिति . . अण्णो-मोक्खो तणिमित्तं आहारेयवति, तम्हा साहुणा सब्भावाणुकूलेसु २ साधुत्ति (न) २ जिभिदियं उवालभइ, जहा ज- मेतं मया लद्धं एतं सरीरसगडस्स अक्खोवंगसरिसन्तिकाऊण पउत्तं, न वण्णरूवबलाइनिमित्तंति, तं मधुघयमिव भुजियन्वं साहुणा, जहा महुघयाणि झुंजति तहा तं असोहणमवि भुजियव्वं, अहवा जहा महुघयं हणुगाओ हणुगं असंचारेहिं भुंजितव्वं । 'अरसं विरसं० ॥१५७॥ सिलोगो, अरसं नाम असंपत्तरसं, हिंगुलवणादीहिं संभारेहि रहियं, विरसं नाम समावओ विगतरसं विरसं भण्णइ, तं च पुराणकण्हवनियसीतोदणादि 'सूचियं' तं पुण मंथुकुमासा ओदणो वा होज्जा, मंथू नाम बोरचुन्नजव- चुनादि, कुम्मासा जहा गोल्लविसए जवमया करेंति, तेन तप्पगारं भोयणं । 'उप्पण्णं णाइ०॥ १५८ ।। सिलोगो, उप्प- पणं नाम जं अप्पं वा बहुं वा फासुगं लद्धं तं णातिहीलेज्जा. णगारो पडिसेहे वट्टइ, अतिसदो अतिक्कमे, हीलणा- जिंदणा, तत्थ साहुणा इमं आलंवणं कायव्वं, जहा मम संथवपरिधारिणो अणुवकारियस्स अप्पमवि परो देति तं बहु मण्णि- यन्वं, जं विरसमवि मम लोगो अणुवकारिस्स देति तं बहु मन्नियव्वं, अहवा इमं आलंवणं कायव्वं- 'मुहालद्धं मुहाजीवी' सिलोग, मुहालद्धं नाम जं कोटलवेटलादणि मोत्तूणमितरहा लद्धं तं मुहालद्धं, मुहाजीवि नाम जं जातिकुलादीहिं आजीवण- विसेसेहिं परं न जीवति तेण मुहालद्धं आहाकम्माईहिं दोसेहिं वज्जियं भोत्तव्यंति । किंच-'दुल्लहा उ मुहादाई० ॥१५९ ॥ सिलागो, सोम! महादायि एरिसो, जहा एगो परिव्वायगो, सो एगं भागवतं उवडिओ-अहं तव गिहे वासारत्तं करेमि, मम उदंतं वहाहि, तेण भणिओ--जइ मम उदंतं न वहसि, एवं होउत्ति, से सो भागवओ सेज्जभत्तपाणाहणा उदंत वहइ, अण्णदा य तस्स घो- डओ चोरेहिं हिओ, अतिप्पभायंतिकाऊण जालीए बद्धो, सो य परिव्वायओ तलाए ण्हायओ गओ, तेण सो घोडओ दिहो, SA RA ACCIES आगंतुं भणई-मम पाणियतडे पोत्ती विस्सरिया, गोहो विसज्जिओ, तेण घोडगो दिट्ठो, आगन्तुं कहिय. तेण भागवएण णायं- जहा परिवायएण उवाएण कहियं, तेण परिव्वायओ भण्णइ-जहा जाहि, णाहं तव निविट्ठ उदंतं वहामि, निविट्ठ अप्पफलं भवइ, एरिसो मुहादायी दुल्लभो । महानीविमि उदाहरणं-एगो राया धम्मं परिक्खति, को धम्मो ?, जो अनिन्विट्ठ भुजई, तो तं परिक्खेमित्तिकाउं मणुस्सा संदिहा- राया मोदए देति, तत्थ बहवे कप्पडियादयो आगया, पुच्छिज्जति-तुम्भे (केण) भुंजह १, अण्णो भणति-अहं गृहेण झुंजामि, अण्णो-अहं पाएणं, अन्नो-अहं हत्थेहि. अण्णो-अहं लोगाणुग्गहेण, सव्वे ते रन्नो कहिज्जति, चेल्लओ आगओ, सो पुच्छिओ- तुमं केण झुंजाहि १, भणइ- 'अहं मुहा मुंजामि, ' रणो कहियं, ताहे रण्णा चेल्लओ पुच्छिओ भणइ- जो जेण उल्लग्गइ सो तेण झुंजइ, कहं , जेण जे ताव भवंतं आउहेहिं आराहेति ते आउधेहिं भुजति, लेहगाहिणो करेहि, दूता पाएहिं, गंधचिया गीएण, सूयमागधादिणो वायाए, कुतित्थियावि मुहमंगलादीहिं, अहं मुहाए मुंजामित्ति, ताहे सो राया एस धम्मोत्तिकाऊणं आयरियसगासे धम्म सोऊण पव्वइओ, एरिसो मुहाजीवी भण्णइ, जो य मुहादायी जो यमुहाजीवी एते दोऽवि सिझंति, जाव य ण परिणिव्वायति ता देवलोगेसु य पच्चायायंति, बेमि नाम तीर्थकरस्य सुधर्मस्वामिनो(वो)पदेशाब्रवीमि, न स्वा. भिप्रायेणेति ॥ ॥ पिण्डैषणाध्ययनप्रथमोदेशकचूर्णी समाप्ता ॥ पिंडेषणाअध्ययनस्य पढमउद्देसए ण जं भणियं तमिदाणिं भण्णति, तंजहा- 'पडिग्गहं संलिहिताणं' ॥ १६० ॥ सिलोगो, 'ग्रह उपादाने ' धातुः, अस्य धातोः प्रतिपूर्वस्य 'ऋदोरपि' (पा ३-३-५७ ) त्यनुवर्तमाने 'ग्रहवृहनिश्चिगमश्चेति (पा. ३-३-५८) अप्रत्यया, पकार 'अनुदात्तौ सुप्पिता' (पा. ३-१-४) विति विशेषणार्थः, परगमनं प्रतिग्रह, परिगिज्झति . दिति (पाः ७-१-२३ ).वर्तमाने 'अतोऽम् (पा. ७-१-२४.', अतः अकारान्तात्प्रातिपदिकात् अम्, अतो गुणेः, परपूर्वत्वं, सर्वे, भुज. पालनाभ्यवहारयोः धातुः, अस्य धातोः 'वर्तमाने लटि'ति (पा. ३२-१२३ ) लट् प्रत्ययः, टकारलकारयोरनुबन्धलोपः, लस्या तिपादयो भवन्तीति, सतिप्यतिप्रसंगे'प्राप्से 'अनुदात्तड़ित आत्मनेपदं' (पा. १-३-१२) भवति, किं पुनरात्मनेपदं भवति १, ,तङानावात्मने (.पाः १-४-१००) तत्र सर्वात्मनेपदप्रसंग प्रासे तिङस्त्रीणि त्रीणि प्रथममध्यमोत्तमानि (पा.१-४-१०१) इ.प्रथमपुरुपस्यैकस्मिन्नर्थे एकवचनमुपादीयते, तं तकारादकारमपकृष्य 'टित आत्मनेपदानां टेरेत्व'मिति (पा. ३-४-७९) अका- रस्य एकार: 'कर्त्तरि शपि' ति (पा. ३-१-६८) शपि प्राप्ते 'रुधादिभ्यः नम्' (पा. ३-१-७८) मकारः 'मिदचोऽन्त्यात्पर (पा. १-१-४७) इति विशेपणार्थः, अकार उच्चारणार्थः, लस्य तिपादयो भवन्तीति प्रातिपदिकासंगे प्राप्त शेपात् कर्तरि परस्मै- पदं (.पा. १-३ ७८) भवति, किं पुनः परस्मैपदं भवति ?, प्रातिपदिकसत्कः इत्येवमादिः तत्र प्रथमपुरुपस्य एकस्मिन्नर्थे एक- वचनमुपादीयते, तिम्, पकारलोपः इकार नित्यं डित' (पा. ३-४-९९) इतश्चेति (पा. ३-४-१०० ) इकारलोप: 'कर्तरि शपिति (पा. ३-१-६८) शप प्राप्ते. 'तुदादिभ्यः श' (पा. ३-१-७७ ) प्रत्ययः, - शकारादकारमपकृष्य शकारः सार्वधात्वर्थः यासुद् परस्मैपदेषुदात्तो उिच्चेति (पा. ३-४-१०३) यासुद्, टकारस्य "आयन्तौ दकितौ' इति (पा. १-१-४६) विशेषणार्थः, उकार उच्चारणार्थ, लिङ सलोपोऽनन्त्यस्यै ' वेति सकारलोपः, 'अतो. या इय' अत:-अकारान्तादगादुत्तरस्य या इत्येतस्य इय आदेशः, 'लोपो. व्योपैलीति (पा. ६-१-१६) यकारलोपः 'आद्गुण' इति (पा. ६-१-८१) गुणः भवत्येकश्च पूर्वपरयोः; परगमन, उत्सृजेवं, नकारादकारस्य उकारेण सह आदू गुण (पा. ६-१-८७) नोत्सृजेत्-न छहुए, ण सुम्भि'सुब्भि भोच्चा दुभि परिठवेज्जा, एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाणमितिकाउं दुग्गंधगहणेण दुवण्णदुरसादीवि मेदा गहिया, सुगन्धगहणेणावि पसत्थवण्णरसाइभेदा गहिया । सीसो आह-जइ एवं सिलोगपच्छद्धं पुचि पढिज्जइ पच्छा पडिग्गहं संलिहिताणं, तो अत्थो सुहगेज्झयरो भवति, आयरिओ भणइ--सुहमुहोच्चारणत्थं, वाचत्ता य सुत्तबन्धा, पसत्थं च पडिग्गहगहणं उद्देसगस्स आदितो भण्णमाणं भवतित्तिअतो एयं सुत्तं एवं पढिज्जति, तं पुण दुगंध वा सुगन्धं वा कत्थ भत्तं होज्जा ?, 'सेज्जा निसीहियाए' ॥ १६१ ॥ सिलोगो, सेज्जा-उवस्सतादि मट्ठकोट्ठयादि, तहा निसीहिया जत्थ सज्झायं करेंति, अहवा सेज्जाए वा निसीयाहिएत्ति, तासु सेज्जानिसीहियासु भुत्तो होज्जा गोयरग्गसमावण्णो बालबुड्डखवगादि मट्ठकोट्ठगादिसु समुद्दिट्ठो होज्जा, ततो सो अया- वय€ नाम ण यावय, उट्ठ(ऊणं)ति वृत्तं भवति, 'जइ तेण न संथरे' सिलोगो, सो पुण खमओ वा होज्जा दोसीणो वा गंधितो, एए वा बालकेस विधरेसु एतेहिं गंधियं तं च अयावय8 'ततो ॥१६२॥ पुण भत्तपाणगवेसणहाए उत्तरइ, उत्तरमाणो य तेणेव विहिणा पुव्वभणिएणं जो पढमुद्देसएणं 'संपत्ते भिक्खुकालंमि' एत्तो आरब्भ जो विही भणिओ तेण विहिणा इमेण उत्तरेण य गवेसेज्जा, उत्तरो नाम पुन्वभणियातो इदाणि जो विधी भणिहिति, सो य उत्तरो इमो- 'कालेण निक्खमे भिक्खू०' ॥ १६३ ॥ सिलोगो, 'कालेणं'ति गामनगराइसु भिक्खावेलाए उवस्सयाओ निक्खमेज्जा, तहेव य कालेण चेव उच्चे जोतिसिए (चिओ जो तमि) पडिक्कमेज्जा, पडिकमेज्जा नाम नियत्तेज्जा, णियं च खेत्तं पहुप्पति, कालो पहुप्पति, भायणं पहुप्पति, त हिंडिउं, एत्थ अह भंगा, 'अकालं च विवज्जेचा' णाम जहा पडिलेहणवेलाए सज्झायस्स अकालो, सज्झायवेलाए पडिलेहणाए अकालो एवमादि अकालं विवज्जित्ता 'काले कालं समायरे' तं भिक्खावेलाए भिक्खं समायरे, पडिलेहणवेलाए पडिलहणं समायरे, एवमादि, भणियं च-'जोगो जोगो जिणसासणंमि दुक्खक्खया पउजतो। अण्णोऽण्णमवाहतो असवत्तो होइ कायवो ॥१॥ किंच 'अकाले चरसी० ॥ १६४ ॥ सिलोगो, तमकालचारि आउरीभूतं दइवण अण्णो साहू भणेज्जा, लद्धा ते एयमि निवेसे भिक्खात्ति ?, सो भणइ- कुओ एत्थ थंडिल्लगामे भिक्खत्ति, तेण साहुणा भण्णा- तुम अप्पणो दोसे परस्स उरि निवाडेहि, तुर्म पमाददोसेण सज्झायलोभेण वा कालं न पच्चुवेक्खसि, अपाणं अइहिंडीए ओमोदरियाए किलामेसि, इमं सनिवेसं च गरिहसि, जम्हा एते दोसा तम्हा- 'सह काले चरे भिक्खु०॥ १६५ ॥ सिलोगो, सति नाम विज्जमाणे काले हिंडिय, पुरिसकारो नाम जंघाबलादिसु बलं ताव हिंडियव्वं, अण्णायपिंडेसणयस्स पुरिसकारेण विणा वित्ती तु ण भवति, कयाइ पुरिस- कारे कीरमाणेवि भिक्खं न लभेज्जा, तत्थ इमं आलंवणं कायव्वं- 'अलाभुत्ति न सोइज्जा' हा न लहामित्ति, निद्धम्मो उ खरंटइ लोगे, एरिसं न भाणियव्यं न चिंतेयध्वंति, किन्तु 'तवृत्ति आहियासए' ओमोयरिया अणसणाइ वारसविहतवअभं- तरत्तिकाऊणं अधियासेयव्यं, कालजयणा गता । इदाणि खेत्तजयणा भण्णइ 'तहेवुच्चावया पाणा० ॥ १६६ ॥ सिलोगो, 'तहेव त्ति जहा अकालो वज्जेयव्यो तहा इमंपि वज्जयव्य, उच्चावया नाम नाणापगारा, अहवा उच्चावया पसत्थजातिदेहरूपवं- ससरीरसंठाणादीहिं उववेता, अवया नाम जे एतेहिं चेव परिहीणा, ते उच्चावया पाणा पंथे वा पंथव्मासे भत्तहाए पलिपाहुडि- यादिसु समागया दखूण णो उज्जुयं गच्छेज्जा, किन्तु 'जयमेव परकमे जयं नाम परिहरइ, अहवा नो उज्जुयं गच्छति, एत्तो संयतस्स अन्तराइयअधिकरणादयो दोसा भवंति । 'गोअरग्गपविट्ठो अ०॥ १६७ ॥ ॥ सिलोगो, गोयरग्गगएण भिक्खुणा णो णिसियव्वं कत्थइ घरे वा देवकुले वा सभाए वा पवाए वा एवमादि, जहा ग न निसिएज्जा तहा ठिओऽवि धम्मकहाबाद- SES - गणु एस अस्थो पुचि चेव मणिशो जवा 'सम्मादमाणी पाणाणि बीयाणि हरियाईति धरिगगाहणेण वणफई गदिया, किमत्थ पुणो गदणं कयंति, आगरिओ भण-तत्थ अविसेसिग वणप्फइगृहण कयं, इह पुण सभेदाभिण्णं पणफरकायसन्चारिगं, जं जहा अकप्पियं भवति तं तथा इमा पडिसेइ, तहा 'उपपलं पउमं वापि ॥ १०५ ॥ सिलोगो, सम्मदिया नाम पुज्वच्छि पणाणि जाणि ताणि अपरिणयाणि रामदणसंघजणाणि काऊण देइ, तमेवपगार दितिग पडियाइक्रो-न गे कप्पा वारिस । किंच जहा उप्पलादीणि सत्ताणि परिवज्जिज्जति तहा माणिवि--सालु वा बिरालियं० ॥ १७७ ॥ सिलोगो, 'सालगा नाम उप्पलकन्दो भषपाइ, "पिरालियं' नाम पलासकंदो भण्णइ, जहा बीए वस्सी जागति, तीसे पत्ते, परे कंदाजायंति, सा बिरालिया भष्णह, मुदा उप्पला य पुश्वभणिया, तेसिं दोण्यापि णाली-गालिया भण्णइ, एयाणि लोगो खायति अतो पालिसेवणनिमि नालियागहणं कयंति, मुणालिया-गगदंससानिमा पउमिणिकंदाओ निग्गच्छति, 'सासवनालि' सिद्धत्थगणालो, तमपि लोगो ऊणसंतिकाऊण आमग चेव खागति, उन्छुखंउमवि पवेरा धरमाणेसु ता नेव अवगतजीवं कप्पा । किंच-'तरुणगं वा पचालक ॥१७८॥ शिलोगो, 'तरुणगं' नाम अशुद्धियं 'पवालं' पल्लवो, सो रुक्खस्स वा हरियस्स वा होज्जा, रुक्खे जहा अपिलयाईण, तणस्स जहा अज्जगमूलादीणं, आमां नाम सचित्तं,परिवज्जए (परितो) वज्जए परिवज्जए। 'तरुणिशंवा छिवादि' ॥ १७९॥ सिलोगो, 'तरुणिया' नाम कोमलिया, 'छिवाची' नाम संगा, 'आमिया' नाम सचेतणा, 'सई भज्जिया' नाम एकसि भज्जिया, ते तहप्पगार छिवार्डि देंतियं पडियाइक्खे० । किंच'तहा कोलमणुस्सिने॥१८० ॥ सिलोगो, कोल बजरं भण्णइ, अपणे पुण भणंति-सकिरिलो चेलयं, तमवि अणुस्सिनं न कप्पइ, 'कासवनालिय' सीवणिफलं भपणाइ, तमील ण पुण नीयं कुलं अतिफमिऊण ऊसद अभिसंधारिज्जा, 'णीयं' नाम णीयंति वा अवयंति वा एगट्ठा, दुगुंछियकुलाणि वज्जे- ऊण जं सेसं फुलं तमतिकमिऊणं नो ऊसदं गच्छेज्जा, ऊसढं नाम उसढति वा उच्चति वा एगटुं, तंमि ऊसढे उकोस लभीहामि बहुं वा लब्भीहामित्तिकाऊण णो णीयाणि अतिकमज्जा, किं कारणं १, दीहा भिक्खायरिया भवति, सुत्तत्थपलिमंथो य, जड- जीवस्स य अण्णे न रोयंति, जे ते अतिकमिजंति ते अप्पत्तियं करोति जहा परिभवति एस अम्हेत्ति, पव्वइयोचि जातिवायं ण मुयति, जातिवाओ य उववूहिओ भवति । तम्हा-'अदीणो वित्ति०' ॥ २८५ ॥ सिलोगो, 'अदाणो' नाम अविमणो, तेसु उच्चनीयेसु कुलेसु वित्तिमेसेज्जा, एसेज्जा नाम गवेसेज्जा, णो विसीएज्जा णाम विसादो न कायव्यो, जहा हिंडंतस्सऽपि में जो (नो सं) पडइ, घरसयमवि गंतुं एगमवि भिक्खं न लहामि, पडिस्सयं गच्छामित्ति, पंडिते'त्ति आमंतणं, मुच्छिओ इव मुच्छिओ (मुच्छिओ) न किंचि कज्जाकजं जाणइ तहा सोऽवि अन्नपाणगिद्धोईरियाईसु उपयोग न करेइ,तम्हा अमुच्छिएण भोयणे भवियन्वंति, मायणि नाम 'ज्ञाऽवबोधने धातुः अस्य धातोः मात्रापूर्वस्य मात्राशब्दस्य 'कर्मणि द्वितीयेति (पा. २-३-३) कर्मणि उप- पदे द्वितीया विभक्तिर्भवति, का पुनद्वितीया ?, अम्, प्रथमयोः पूर्वः सवर्णदीर्घः, मात्रा जानातीत्येवं विगृह्य 'आतोऽनुपसर्गात क' इति (पा. ३-२-३) कात्ययः, ककारादकारमपकृष्य ककारः 'किती' ति विशेषणार्थः, 'आतो लोप इति च' 'किति चे'- (पा. ६-४-६४) त्याकारलोपः, गतिकारकोपपदानां कृद्भिः समासवचनं प्राक् सुष्प्रत्ययः, उपपदमिदं तं सुपा सह समस्यते तत्पुरुषश्च समासो भवति, सति समासे 'सुपो धातुप्रातिपदिकयो' रिति (पा. २-४-७१) सुप् लुक, 'क्यापोः संज्ञाछन्दसोर्बहु- ल' मिति (पा. ६-३-२३) मात्राशब्दो हस्तः मात्रज्ञः इत्तिएण पजत्तं भवति, तमेव नाऊण गेण्हेइ, एसणारएण होयव्वं, SONG ESC AkSTERESERS5096 एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाणामतिकाउं: उग्गमउप्पायादिणोऽवि- गहिया, अलभमाणेणः किमालंत्रण कायव्वं? 'बहुं परघरे ॥१८६॥, सिलोगो,, बहुंनाम परिमाणओ तं दव्वं बहुतं, 'विविहं' नाम अणेगप्पगारं, खज्जतित्ति खादिम, सातिज्जतीति सातिम एतमि खाइम साइमे का अलभमाणे ण तत्थ पंडिओ कुप्पेज्जत्ति, किं कारण?, इच्छा देज्जा परो न वा, परो नाम. असंजओं सावओ वा,,अण्णो वा कोइवि वितकिज्जति सो परो; तंमि ओ (अदी) यमाणे एवं चिंतेयव्वं जयं एतस्स अप्पज्जत्तियं बहुं च. से अणुक्कारा, एतेणः त इच्छा दिज्ज परो न वा देज्जत्ति । किंच-'सयणासण॥१८७॥ सिलोगो, पठितसिद्धो चेव, किंच 'इत्थिों पुरिसं वाविः ॥ १८८ ॥ सिलोगो, मग्गिज्जेज्जा पुरिसे का, सा य इत्थिया नवतरा वा होज्जा थेरी वा, एवं पुरिसोऽवि,, तं इत्थि पुरिसंवा डहरभाचे वट्टमाणं थेरभात्र वट्टमाणं 'वंदमाणं न जाइज्जा' जहा अहमेतेण. वंदिउत्ति अवस्स: मेसो दाहेति,, तत्थ विपरिणामादिदोसा संभवंति, पुरिसं पुण वंदमाणं. २, अन्नं किंचि वस्खेवं काऊण अण्णतो. वा. मरिग्रहण, पुणो तत्थेव गंतूण मग्गइ, जङ् ताहे पुणो वंदति तो मग्गिओ जइ कदापि पडिसेहज़्जा तत्थ नो अण्णं फरुसं वए, जहा-हीणं, ते. वंदितं, तुम अवंदओ चेव, एवमादि, अथवा एस आलावओ एवं पढिज्जइ 'वंदमाणो ण-जाएज्जा' वंदमाणो णाम बंदमाणो, सिराकंप पंजलियादीहि णो जाएज्जा, वायाएकि वंदणसरिसाए ण जातिव्यो, जहा सामि मट्टिदेवए वाऽसि, केणीत बंदणसीलेण. पमादयो, अणाभोगओ वा वंदिओ न होज्जा तत्थ-'जे न दे न से कुप्पे' ॥ १८९ ॥ सिलोगो, तत्थ जो न वंदति तस्स जवरि कोहो ण कायचो, वैदिओऽचि सयादीहिं णो समुकसेज्जा, जहा को मए समाणो संपतित्ति ?, 'एवमन्नेस्माणस्स-त्ति एवसो अवधारणे वइ,, किमवृधास्यति , पुष्योवइट्ठ विधि अवधारयति, सो एसो विही भएणइ-एतेण विहिणा पुब्वायरिएहि समुदाणमेसितं, तमणुएसमाणस णाम तमेव जिणुगादि मेरमणुलंगगाणस्स सामण्णमणुनि नाम अहिरा चिट्ठति । इदाणिस- पक्खे तेणिया पउिसेहिज्जति- 'सिआ एगइओ लवें ॥ १९० ॥ सिलोगो, सिया नाग कदाइ, एगो नाग सतेस जति एगो कोइ. परिसं करेज्ज, सो य वण्णगंधरसादीहिं उवयेयं गोयणं लगपूर्ण 'लोभेण विणिगृहति' लोभेण नाम तमि' भोयण गिद्धो मुच्छियो, विविहिं पगारेदि गूगति विणिगृहति, अप्पराारियं फरेइ, अशेण अंतपन्तेण ओहाडेति; मा गेयमुपास्रायं आयरिओ अपणो वा कोइ दणं- सयं आइएज्जा नाम गेहेज्जा, जइ पुण पच्छ करेमितो पढगालियामिसेण- मंडीए वा तातो अवगासाजो गिण्हामिति, तस्सव फुच्चमाणस्स इमे दोसा भवंति, २० 'अत्तहा गुरुओ लुलो ॥ १९ ॥'शिलोगो, अराणो अत्थों गुरुओ, लुद्धो पसिद्धो चेन, तो सो अत्तगुरुयत्त कुखमाणो सपक्खे तेणिया मायापच्चातयं 'बाहुं पावं पकुव्वति' नाम अतीव कुन्या पन्नइ, तस्स ते संसारगमणाय भवइ, एस ताव परलोइओ अवाओ भण्णइ, इमो पुण इहलोडओ · जहा दुतोसओ भवति, कई १, तस्स मणुण्णाहारसमुतस्स उफोसो दगमलामो पायसो, भत्तस्सावि ण तुही उप्पज्जइ, अपरितुद्यो य कह णिचुति लाभ- स्सति ११ अहवा. "णिव्याणं च न गच्छद" एसोऽवि परलोगावायो, णिव्याण सनकम्मक्खयो, मोक्खो सबकम्मपगडीण णण्णभवे गन्छइ, तमेवंगुणविशिष्ट निनाणं न गच्छद, एस ताव पच्चक्खो अपञ्चक्खमवहरति । इयाणि अपच्चक्खो पच्चक्ख- मवहरति सो भणइ सिआ एगइओं लडुं० ॥ १९२ ॥ सिलोगो, कदाचिः कोइ लुद्धो मिक्खायरियाए अडगाणो विवि पाण- भोयणं लालूणं जं भगं तं भोत्तुं विवष्णं विरसं च तमाहरह, तत्थ भदगंति वा कल्लाणति वा सोभणति वा एगहा, 'विवपण' अबक्खलगकाउंटकुरादीयं विवगं, विरसं नाम जं सभावो विगत रस तं विरसं भषणइ,'तं च सीतोदणादी, सो पुण' किमत्थं --------- PUC-

No text on this page.

MUDRA एगइओ णाम कोइ रसलोलुयाए गिलाणादीहिं कारणीह तेणियाए 'ण मे कोइ विजाणयित्तिकाऊणं सुरमरगादीणि पिएज्जा, अहवा गिहत्थे तेणियं इमेणप्पगारेण करेज्जा, आयरियस्स गिलाणस्स वा दाहामि, मा नाम कोइ वियाणतित्तिकाऊण आइएज्जा, तस्सेवपगारस्स दोसा इहलोइयाइया भण्णमाणा सुणसुत्ति, तत्थ नियडी माया भण्णइ, ते य दोसा इमे-'वड्डइ सुंडिआ तस्स० १९७ ।। सिलोगो, सुंडिया नाम जा सुरातिसु गेही सा सुंडिआ भण्णति, ताणि सुरादीणि मोत्तणं ण अन्नं रोयइ, मायामोसं च वड्डइ, कही, जाहे सो पुच्छिऔ भवति ताहे भणइ-चाल्लोवाउलोऽवि एसो नस्थि,किंच-अयसो य से सपक्खे परपक्खे य भवति, जहा एस सो चियडपाउ एवमादि, 'अनिव्वाणी' नाम जाहे ताणि सुरादीण ण लन्मति ताहे तेर्सि अभावे परमं दुक्खं समुप्पज्ज. तित्ति, अहवा अणिव्वाणी मोक्खाभावो भण्णति, तहा असाधुता से भवति, असाधुया नाम असंजतत्तं भण्णइ, सा य असा- हुआ सययं भवति, सययं णाम सव्वकालं, सो य 'निच्चुग्विग्गोजहा तेगो० ॥ १९८॥ सिलोगो, किंच-'आयरिए नारा- हेइ०' ॥ १९९ ॥ सिलोगो, इदाणं तदोसविसुद्धाणं भत्तपाणादीणं जो भोत्ता सो भण्णइ, जहा-तवं कुब्वइ मेहावी० ॥ २०१॥ सिलोगो, मेधावी दुविहो, तं०-गंथमेधावी मैरामेधावी य, तत्थ जो महंतं गंथं अहिज्जति सो गंथमेघावी, मेरामेधावी णाम मेरा मज्जाया भण्णति तीए मेराए धावातीत मेरामेधावी, पणीतस्स नाम नेहविगतीओ भण्णति, ते पणीए रसे विवज्जति, न केवलं पणीतरसं वज्जति, किन्तु मज्जप्पमादविरओ, तवस्सीति वा साहात्ति वा एगट्टा, 'अइउकसो' ण तस्स एवमुक्करिसो भवइ जहाऽइमेव एगो साहू, को अण्णो ममाहिती सुंदरोत्ति ?, एवमाइगुणजुत्तस्स साधुणो इहलोइए परलोइए य गुणे भणिहामि, तं०- 'तस्स पस्सह०' ॥ २०२ ॥ सिलोगो, 'तस्सति तस्स अमाइणो, कल्लाणंति वा सोहणंति वा एगहा, 'कल्लाणं' मोक्खो ALONDO पावइ, परलोगवि सो.अणालोइयपडिक्कतो कालगओ देवकिदिवासियत्ताए कम्म पकरेति । सीसो आह-जइ तारिसेहिं देवत्वं लन्भइ, किमेवडेण जत्रेणी, भण्णइ-तारिसस्स बंभवयाइयाण पालणादणि तं फलं, तहवित्थ असोहणः । अतः-'लवि देवत्तं' ॥ २०६ ॥ सिलोगो, कि तेण देवत्तेण जत्थ सो ओहिनाणलद्धीए-न जाणइ-कोऽहं पुवं-आसी , किं.वा. कयंति:?, अहवालसो इमे न याणइ-जहा इमं दुक्कडं, कयं जेणाहं देवत्तणेवि सति आभियोगो अंतल्थो-वा.जातोत्ति, एस : तावा देवलोगे अवायो भणि- ओ । इदाणि ताओ देवलोगाओ चुतस्स भण्णइ-तत्तोऽवि से चइत्ताण'० ॥२०८॥ सिलोगो, जइवि कहवि सो तओ चइत्ता देवलोगाओ माणुस्सेसु उववज्जइ.जत्थ बहुणावि , कालेण बोधिलाभो न भवति । 'एअंच दोसं दट्टणं, नायपुत्तेण भासिअं०५ ॥२०८॥. सिलोगो, एवं-नाम जो हेटा - इयाणि देवकिदिवसादि दोसो भणिओ, एवं दूढणं, चकारेण सूच्चति जहा कित्तियं भणिहामि. १, अण्णेऽवि भगवया णायपुत्तेण एत्थ बहवे दोसा सासिया, तम्हा तेसिं दोसाणं परिहरणनिमित्तं 'अणुमायपि मेहावी, मायामोस. विवज्जए' तत्थ अणुसद्दो थोवे वट्टइ, थोवमवि-मायामोसं. विवज्जए, किमंग-पुण बहुयंति १। इदाणिं दोण्हंपि उद्देसगाणं उवसंहारो-कीरइ, जहा-सिक्खिऊणःभिक्वेसणसोहिं० ॥२०९॥ -सिलोगो, सिक्खिऊण- णाऊणं, भिक्खाए एसणा भिक्खेसणा, भिक्खमरगणत्ति वुत्तं भवति ताए भिक्खाए उस्गमुप्पायणेसणादीहिं सिक्खिऊण संजता साधुणो भण्णन्ति बुद्धा नाम अरहंतो भगवतो तेसिं संजतबुद्धाणं सगासे पिंडेसणज्झयणं, सिक्खिऊणं 'तत्थ' -त्ति ताए भिक्खेस- णसुद्धीए साहुणो 'सुप्पणिहिइंदिए तिव्वलज्जेण गुणवया विहरियव्वं' सुट्ट पणिहिताणि इंदियाणि जस.सो:सुष्पाणिहि- इंदिओ, लज्जसंजमो-तिव्यसंजमो, तिव्वसद्दो प्रकरिसे बट्टङ उकिट्ठो संजमो जस्स:सो तिब्बलज्जो भण्णइ, गुणो जस्स अस्थि सो ।

RA (पा. ७-१-२४ ) अम् भवति, 'अमि पूर्व (पा. ६-१-१०७ ) अमि परतः पूर्वसवर्णः, ज्ञान, तच्च पञ्चप्रकारं, ततोऽसौ श्रुत- ज्ञानेन वा सम्पन्नः त्रिभिर्वा चतुर्भिा पञ्चभिर्वा इति, शिर् प्रेक्षणे धातुः, अस्य धातोः इकाररकारलोपाभ्यां लोपे 'इरितो वे ति ( पा. ३-१-५७) विशेषणार्थः, ल्युटिति वर्तमाने 'करणाधिकरणयोश्चे' ति (पा ३३११७ ) ल्युट् प्रत्ययः पूर्ववत् , ' मिर्गुण' इति ( पा. ७ ३-८२ ) वर्तमाने 'सर्वधातुकार्धधातुकयो' रिति (पा. ७-३-८४ ) 'पुगतलघूपधस्य चे' ति ( ७-३-८६ ) गुणः 'अदेङ् गुणः' (पा. १-१-२ ) कारस्य स्थाने 'इको गुणवृद्धा' इति (१-१-३) वचनात् इकः स्थाने अकारे गुणः, उरण रपर इति (पा. १-१-५१ ) रेफपरो भवति, परगमनं, दृश्यते अनेन दर्शन इति स्थिते नपुंसकविवक्षायां पूर्ववत, दर्शनं द्विप्रकार- क्षायिक क्षायोपशमिकं च, अतस्तेन क्षायिकेण क्षायोपशमिकेन वा संपन्न, 'पद गतौ' धातुः, अस्य 'क्तक्तवतू निष्ठे' ति (पा. १-१-२६ ) निष्ठा प्रत्ययः, ककार उच्चारणार्थः, 'रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च द' (पा. ८२४२ ) इति रेफदकारादुत्त- रस्य निष्ठातकारस्य नकारो भवति, पूर्वस्य च दकारस्य नकारः, परगमनं, सम्पन्न इति स्थिते नपुंसकविवक्षायां पूर्ववत्, संयमत- पसी पूर्ववद् वाच्ये, ते, 'रम क्रीडायां धातुः सैव निष्ठाक्तप्रत्ययः अनुवन्धलोपः 'अनुदाचोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो झलि क्ङिती ति (पा. ६-४-३७) [अनुनासिकान्तस्य गस्य अनुदोचापदेशानां तकारादौ किति प्रत्यये परतः अनुनासिकस्य लोपो भवति रतं, तयोः संयमतपसो रत, 'गुण गण संख्याने' धातुः चुरादौ पठ्यते, अस्य धातोः स्वार्थिको णिच्, अचश्च प्रत्ययः परगमनं च गणः, गण इति स्थिते प्रथमैकवचनं सु रुत्वविसर्जनीयौ गणः अस्यास्ति तदस्यास्त्यस्मिन्निति (पा. ५:२-९४) मतुपि प्राप्त स्थिते 'अत इनि ठनौ' (पा. ५-२-११५) अतः अकारान्तात् प्रातिपदिकाद् इन् प्रत्ययो भवति, 'सुपो - - 'धातुप्रातिपदिकयो' (पा. २-४-७१) रिति सुप्लुक, 'नकारस्य 'हलन्त्य' मिति (.पा. १-३-३.) (हल्ल्यायिति ) संज्ञा- प्रयोजनं निनित्यादिनिमित्यादुदार्थः (त्तव्युदासार्थः) 'यस्येति चे' ति (पा.६-४-१४८)अकारलोपा, गणिन् इति स्थिते कर्मणि 'द्वितीया (पा. २-३-२ ) अम् परगमनं गणिनं, 'गम्ल गतौ,' अस्य धातोः आङ्पूर्वस्य 'करणाधिकरणयोश्चे-त्यनुवर्तमाने 'मुसि संज्ञायां घः प्रायेणे' ति (पा.३-३.११८) घप्रत्ययो भवति, यकारादकारमपकृष्य धकारस्य 'लशक्वतद्धिते इदिती' (पा. १३-८)- संज्ञा, प्रयोजनं 'चजोः कु घिध्यतो' रिति ( पा.७-३-५२) विशेपणार्थः, प्रायेण आगम्यतेऽनेनेति आगमः, तं गणिमागम- संपन्नं नाम वायगं, एकारसंगं च, अन्नं वा ससमयपरसमयवियाणगं, उज्जाणे, सातुः स्वरादौ पठ्यते, सरमाचष्टे तत्करोति तदाचष्ट तेनातिकामति धातुरूपं चीत चूर्ण, [ सत्या० ] 'चुरादिभ्यो णि' (पा. ३१-२५ ) अणुबन्धलोपः 'अत उपधाया' इति (पा..७-२-११६) वृद्धि प्राप्ता अदन्तत्वान्न भवति, सर्वे अदन्ताः अज उपदेशाः, तेनोपधावृद्धिप्रतिषेधः, 'अतो लोप आर्द्ध- धातुके' ( पा. ६-४-४८) अत (पा. ६-४-४६) अकारस्य लोपो भवति अर्द्धधातुके परतः, सति 'सनाद्यन्ता धातव' इति -धातुसंज्ञा, अस्य धातोः संपूर्वस्य अवपूर्वस्य च 'तक्तवतू निष्ठे ति (पा. १-१-२६ ) क्तः प्रत्ययः ककार किक्ति विशे- पणार्थः, 'आर्द्धधातुकस्येड् वलादे' रिति (पा. ७-२-३५ इडागमः, टकार उच्चारणार्थः 'सार्वधातुकार्द्धधातुकयो' रिति (.पा. ७-३-८४) अङ्गस्य गुणः प्राप्तः कित्वात्प्रतिषेधे 'निष्ठायां सेडि' ति (पा. ६-२-४५) लोपः परगमन-समवसरितं तं च, ते आगं- तूणं । रायाणा रायमच्चा य० ॥ ३११ ॥ सिलोगो, तत्थ रायाणो बद्धमउडा, रायमच्चा अमच्चा, डंडणायगा सेणावइप्प- भितयो, माहणा-धीयारा तेसिं उप्पत्ती जहा सामाइयनिजुत्तीए, 'अदुव खत्तिया' नाम कोइ-राया भवइ ण खत्तियो अन्नो Regk खत्तियो भवति, ण उ राया, तत्थ जे खत्तिया ण तेसिं गहणं कयं, तं तमायरियं विणयपुव्वगं उवकामिऊणं णिहुयपाणिपाया इमं पुच्छंति-भगवं 1, कई तुम्भं आयारगोयरो जिणेहिं उवदिह्रोत्ति । तओ-तेसिं सो निहुओ दंतो० ॥ २१२ ।। सिलोगो, तेसिं रायादीणं सो णाणदसणादिगुणसंपन्नो णिहुअणाम हत्थादीहिं संजओ, दंतो इंदियनोइंदिएहिं, सव्वाणि भूयाणि २ तेसि सब- भूयाणं सुहमावहतीति सव्वभूतसुद्दावहो, सव्वभूतसुहावहो नाम सव्वसत्तदयावरो, सिक्खा दुविधा, तंजहा-गहणसिक्खा आसे वणासिक्खा य, गहणसिक्खा नाम सुत्तत्थाणं गहणं, आसेवणासिक्खा नाम जे तत्थ कराणिज्जा जोगा तेसिं कारणं संफासणं, अकरणिज्जाण य वज्जणया,एताए दुविहाए सिक्खाए सुछ समाउत्तो, आइक्खइ वियक्खणोत्ति, चक्षिड् व्यक्तायां वाचि धातुः, अस्य धातोः विपूर्वस्य चलनशब्दार्थादकर्मकायुचि (पा. ३-३-१४८) त्यनुवर्तमाने 'गच (अनुदाचेतच) हलादे' रिति (पा. ३-२-१४९) युच्प्रत्ययः, अनुवन्धलोपः 'युवोरनाका' विति (पा. ७१-७) अनादेशः 'रषाभ्यां नो णोऽसमानपद' इति (पा. ८-४.१) 'अकुप्वानुम्व्यवायेऽपीति' (पा. ८-४-२) नकारस्य णकारः परगमनं, विविधमनेकप्रकारमाचष्टे विचक्षणः, आचष्टे इति कथयति, विचक्षणः पंडितः । 'हंदि धम्मत्थकामाणं ॥२१३॥ सिलोगो, हंदिशब्द उपप्रदर्शने वर्तते, किमुपप्रदर्शयति १, ये भवन्तः श्रोतव्याभिकांक्षितयोपस्थिताः ते कथ्यमानं धर्म शृण्वंतु, धृञ्-धारणे धातुः, अस्य 'आतो मनिन्क्वनिप्वनिपथे- (पा. ३:२-७४ ) त्यनुवर्तमाने 'अन्येभ्योऽपि दृश्यन्त' इति (पा. ३.२-७५) मनिन् प्रत्ययः, नकारेकारलोपः' 'सार्वधातुकार्द्ध- धातुकयों रिति (पा ७-३८४) गुणः परश्च, नरकतिर्यग्योनिकुमानुपकुदेवत्वे पततं धारयतीति धर्म, 'ऋ गतौ' धातुः, अस्य धातोः 'उपिकुषिगार्तिभ्यः थाने'ति ( उ० २) अर्तेः थन् प्रत्ययः, नकारलोपः अर्द्धधातुकत्वाद् गुणः, अकारो गुणः र- परश्च 'अनचि चीति (पा. ८-४-४७) द्वित्वेन थकारः 'झलां जशोऽन्त" इति (पा. ८-२-३९) जस्त्वेन थकारस्य दकारः, 'खरि चे' (पा. ८-४-५५) ति बंधे थकारस्य तकारः, परगमनं, इयत्तीति अर्थः, कमु कान्तौ धातुः, अस्य धातोः 'पदरुज विप्सस्पृशो घञ्' (पा. ३-३-१६) इत्यनुवर्तमाने 'भावे' (३-३-१८) ति घञ् प्रत्ययः, अनुबन्धलोपः परगमनं कामा, अथवा काम्यते स्म कामः, धर्मः अर्थों द्वावपि प्रथमतो वेति निपात्यन्ते, धर्मच अर्थश्च 'चाथै द्वन्द्व (पा. २.२-२९) समासः, सति समासे 'सुपो धातुप्रातिपदिकयो' रिति (पा. २-४ ७१ ) सुप्लुक् 'अकः सवर्णे दीर्घ (पा-६-१-१०१) धूमार्थ 'सर्वो द्वन्द्वो विभाषया एकवद्भवतीति' एकवद्भावः, 'स नंपुसक' मिति (पा. २-४१७) नपुंसकत्वे च धर्मार्थ, ततः तद्धर्मार्थ ये कामयन्ति, मोक्षमित्युक्तं भवति, ते धर्मार्थकामाः, के च ते ?, निग्रन्थाः, ग्रथि कौटिल्ये धातुः, अस्य धातोः निस्पूर्वस्य 'इदितो नुम् धातो- रिति (पा. ७-१-५८) नुमि कृते 'पुसिं संज्ञायां घञ्प्रायेणेति (पा. ३-३-११४) घञ् प्रत्ययः अनुवन्धलोपः परगमनं, ग्रंथनं ग्रन्थः, स च बाह्यः सुवर्णहिरण्यवैडूर्यमणिमौक्तिकादिः, अभ्यन्तरः क्रोधमानमायालोभेत्यादि, निर्गतो ग्रन्थः सबाह्याभ्यन्तरो येषां ते निग्रन्थाः अतस्तेषां निग्रन्थानां-महर्षीणामाचारगोचरमभिधीयमानं दुरहिट्ठियं शृण्वन्तु, तत्थ धम्मत्थकामाणंति एयस्स आलांवयस्सवि पुरओ अत्थं भणामि, तत्थ तिण्णि इमे भाणियव्वा, तं०-धम्मो अत्थो कामोति, वत्थ पढमं धम्मोत्ति दारं भण्णइ, सो चउविधो, जहा दुमपुफियाए, णवरं इह लोगुत्तरो भण्णइ, सो य इमो-धम्मो बावीसविहो० ॥ २४८ ॥ गाथा, लोगु- त्तरो धम्मो ओहेण बावीसविधो भवति, सो पुण विभज्जमाणो दुविधो भवइ, तं०- अगारधम्मो अणगारधम्मो य, अगारधम्मो बारसविधो अणगारधम्मो दसविहो, दुविहोऽवि मेलिज्जमाणो बावीसइविहो भवइ, तत्थ जो सो वारसविहो भवइ अगारधम्मो सो इमो-पंच य अणुव्वयाई० ॥ २४९ ॥ गाथा, पंच अणुन्वया थूलाओ पाणातिवायाओ वेरमणं थूलाओ मुसावायाओ वेरमणं थूलाओ अदिण्णादाणाओ वेरमणं सदारसंतोसो इच्छापरिमाणं, तिणि गुणच्चयाणि, तं०-दिसिवयं उनभोगपारभोगपरिमाण अणत्थदंडपरिहारो, चत्तारि सिक्खावयाणि, तंजहा-सामाइयं देसावगासि पोसहाववासो अतिीथसंविभागो, अपच्छिममारणंतिय- संलेहणाझूसणाराहणा, एतस्स बारसविहस्स सावगधम्मस्स वक्खाणं जहा पञ्चक्खाणनिज्जुत्तीए, तत्थ जो सो दसविधोऽधि साहूणं, तो य इमो, तं०-खंती अमहवज्जव० ॥ २५० ॥ गाथा, कण्ठया, एसो दसविधोऽवि समणधम्मो जहा दुमकि- याएधम्मो गओ, इदाणिं अत्थो भण्णइ-'धम्मो एसुवइट्ठो ॥२५१॥ गाथा,धम्मो, इदाणि च अत्थो भवइ, चउव्यिहो, तं- जहा-नामत्थो ठवणत्थो दव्वत्थो भावत्थो य, नामठवणागो गयाओ, दव्ये हिरण्णादि, भावत्थो दुविहो-पसत्थो अप्पसत्थो य, तस्थ पसत्थो णाणदसणचरित्ताणि, अप्पसत्थो अन्नाणअविरतिमिच्छत्ताणि, तत्थ जो सो दव्वत्थो सो संखेनेण छविहो भवति, वित्थरओ पुण चउसद्विविधोत्ति, तत्थ जो सो छविधो सो इमो-धज्ञाणि रयण ॥ २५२ ॥ (वृत्ता समगेयं ) गाथा, धन्नाणि रयणाणि थावरं दुपदं चउप्पदं कुपियंति, एत्थ आहेणं छवियो अत्थो गतो । इदाणिं पयाणतो चैव छलिहातो अत्थाओ चउसद्विविधो अत्थो निष्फज्जइ, सो य इमेण गाथापच्छुद्धण भण्णइ--'चउवीसा चउवीसा॥ २५२ ॥ (वृत्तौ समग्रेयं) गाथापच्छद्धं, तत्थ धनाणि चउब्धिसं रयणाणि चउवास थावरं तिविहं दुपयं दुविहं चउप्पयं दसविहं कुवियं अणेगविहं, तं च अणेगविहमवि एणं चेव गणिज्जति, सव्वे ते भेया पिंडया चउसट्ठी भवति । तत्थ धन्नाणि चउन्नीसं इमाहि दोहिं गाहाहिं भण्णन्ति-धन्नाणि चउव्वीस० ॥ २५४ ॥ गाथा, अयसि हरिमन्थ तिउडग० ॥२५५ ।। गाथा, तत्थ जवगोधूमसालिचीहि SANILA ILLARALARIA जच्चस्सा जे पक्खलिविसपादिसु भवन्ति, अस्सतरा नाम जे विजातिजाया जहा महामदएण दीलवालियाए, जे पुण अज्जवजाति- जाता ते घोडगा भवति, चउप्पदं गयं । इदाणिं कुवियं भण्णइ- 'नाणाविहोषगरण० ॥ २६० ॥ गाथा. तत्श कुपियं नाम घडपडिउदुंचणियं सयणासणभायणादि गिहवित्थारो कुवियं भण्णइ, कुवियं गतं, एसो य अत्थो छविहो चउसडिपडोयारोऽवि गतो । इयाणि कामो भण्णइ, तत्थ इमा सुत्तफासियनिज्जुत्ती, तं०-'कामो चउवीसविहो० ॥ २६१ ॥ गाथा, ओहेण ताव पउवीसइविधो कामो भवति, सो पुण विभज्जमाणो दुविधो-संपत्तो असंपत्तो य, तत्थ संपत्तो चउदसविधो, एते दोऽनि मिलिया चउवीसइविधी कामो भवति, तत्थ असंपत्तो वायरउतिकाऊणं पढम भनइ, सो इमाए गाथाए अद्धगाथाए य भण्णइ, तं०- 'तत्थ असंपत्तो अत्थी चिंता० ॥ २६२ ॥ गाथा, तब्भावणा, मरणं दसमो, अद्धगाथा, सो य असंपत्तो दसविधो इमो, तं० अत्थी चिंता सद्धा संसरणं विक्कवया लज्जानासो पमायो उम्मायो मरणं तब्भावणा, तत्थ अत्थो नाम अभिप्पाओ जहा कस्सइ अ दणवि इत्थीरूवं सोऊणं वा इच्छा उप्पज्जइ, एवमादी, चितानाम तत्थेव अभिनिवेसो गच्छओ वा भवइ इहेव रूवाइगुणा इति, सद्धा नाम तेहिं रूवादीहिं अक्खित्तो तमेव कंखइ, कहं नाम मम तीए सह समागमो होज्जा, समरणं णाम जो तमेव इच्छितभुत्तं समाणि भुज्जो विप्पयोगे सरइ, विक्कवया नाम तीए विप्पयोगे विक्कवी भवति, सोगाभिभूयो य जहोचियाणि आहाराच्छायणादीणि णाभिलसइ, लज्जणासो नाम मुहुने २ तीए नामगहणं करेइ, मातिपितिनातिमादीयाणवि गुरूण पुरओ तीए नामगहणं करेमाणो ण लज्जइ, पमादो नाम सव्वारंभपवतणपरिच्चागो अभिनिसेणं, उन्मादो नाम कज्जाकज्जवच्चा- बच्चाणं अजाणया, मरण नाम उम्मादस्स अंते मरणं भवति, तब्भावणा नाम रागवसगतणेण तमित्थियं मण्णमाणो थमादीणि L उत्तिना असवत्ता होति नायव्वा', जिणाणं वयणं जिणवयणतिवुत्तं भवइ, ते धम्मत्थकामा जिणपवयणमाइण्णा अविरुद्धा भवंति, कहं १, जम्हा- 'धम्मस्स फलं मोक्खो' गाथा, सो य सासओ अतुलो सिवे अणावाहो, सो चेव अत्थो अहिप्पाएतीति धम्मत्थकामा, अभिप्पायंति नाम अभिलसंति वा पत्थयंति वा कामयति वा अभिप्पायति वा एगट्ठा, लोगाइयाइणो एवं भणंति, जहा 'परलोग मुत्तिमग्गो० ॥ २६८ ॥ गाथा, जं ते लोगाययमादि एवं पन्नावयंति, जो परलोगो मुत्तिमग्गो मोक्खो य नस्थिति, तत्थ परलोगमोक्खा पसिद्धा, मुत्ति (मग्गो) नाणदंसणचरित्ताणि भन्नति, अवितहा इहेव जिणवयणे, णो अनेसु कुप्पावयणेसुत्ति, सीसो आह-कहं नज्जति जहा जीवो न(अ)त्थि, जीवे पसिद्धे सेसा परलोगादिभावा भविस्संति, आयरिओ भणइ. धम्मत्थकामग्गहणाओ गज्जइ जहा जीवो अत्थि, ण जीवाभावे धम्मत्थकामाणं सिद्धी इच्छिज्जइ, पसिद्धा य लोगे धम्मत्थकामा, तम्हा अत्थि जीवोत्ति । 'हंदि धम्मत्थकामाणंति एतस्स वक्वाणं सम्मत्तम् । इयाणि 'निग्गंथाण सुणेहित्ति, विगओ बाहिरब्भतरो ग्रन्थो जेसिं ते निग्गथा तोसणं सुणेह 'आयारगोय'ति आयारस्स गोयरो आयारगोयरो, गोयरो णाम विसओ, भीमं णाम सो आयारगोयरो कहिज्जमाणो सोआरस्स रोमहरिसं करेइ, किमंग पुण कीरमाणोति?, 'सकलं' णाम संपुण्णं, सो य आयारो सयलो दुक्खं अहिद्विज्जइत्ति दुरहिट्ठियं, अओ एवं दुरहिट्ठियं सुणेहत्ति। इदाणिं नवधम्माणं पच्चयनिमित्तं परवादि- मतिनिरहरणनिमित्तं च इमं भन्नइ- 'नन्नत्थ एरिसं० २१४ ॥ सिलोगो, णकारो पडिसेधे वट्टइ, अन्नत्थसद्दो परिवज्जे, कुतित्थाणि परिवज्जयति, जहा जमिदाणिं भन्नति तं एरिसं न अनेसु कुप्पावयणेसुत्ति एवं परिवज्जयति, परमं नाम अणुत्तर, दुक्खं चरिज्जतित्ति दुच्चरं, सव्वदुच्चराणि अविकम्म वतीति परमदुच्चरं, विउलं नाम विच्छिन्नति वा अणंतंति वा विउलंति REVEREST तं०- 'तथिमं पढमं ठाणं० ॥ २१७ ॥ सिलोगो, 'तथिम' नाम तमि अट्ठारसविहे ठाणे वयछक्के वा इमं नाम जमिदाणिं भणिहिति 'पढम' णाम सुत्तकमपडिवाडीए इमं पढमं चिट्ठति जत्थ साहुणो तं ठाणं 'महावीरेण देसिअं तेण भगवया तिलोगबंधुणा देसियं, ण अहमेव अप्पणो इच्छाए भणामित्ति, 'अहिंसा निउणा दिह' ति 'निउणा' नाम सव्वजीवाणं, सचे वाहि अणववाएण, जेणं उद्देसियादीणि भुजंति ते तहेच हिंसगा भवन्ति, जीवाजीवेहिं संजमोत्ति सव्वजीवेसु अविसेसेण संजमो जम्हा अओ अहिंसा जिणसासणे निउणा, ण अण्णत्थ, आह- कहं सो सन्यजीवेसु संजमो भवति ? कहमेव ते जीवा?, भणंति- 'जावंति लोए पाणा० ॥ २१८ ॥ सिलोगो, 'जाति लोए पाणा' कयमेव, तसथावरपाणे जाणमाणो अजाणमाणो वा नो हणेज्जा नेव अनिण घाएज्जा. 'जाणमाणो' नाम जेसिं चितऊण रागद्दोसाभिभूओ घाएइ, अजाणमाणो नाम अपदुस्समाणो अणुवओगेणं इंदियाइणावी पमातेण घातयति, एवं ते तसपाणा थावरा पाणा जाणमाणा अजाणमाणा वा नो घाएज्जइ, सो जाणओ वा अजाणओ वा होज्जा, सन्नी वा असन्नी वनि वुत्तं भवइ, तं सयं जोगतिएण व हणेज्जा व अनेण हणावेज्जा, 'एगग्गहणे गहणं तज्जाईयाण' मितिकाउं हणंतमवि अन्न न समणुजाणेज्जा, किं पुण कारणं?, भण्णइ-सव्वे जीवावि इच्छंति' ॥ २१९ ॥ सिलोगो, सबजीवा अपरिसंसा जीविउं इच्छंति, ण मरिज्जिउं, भणियं च "जो जाए जातीए जीवो आयाति सो तहिं रमइ । इच्छेइ जीवियं जो तेण अहिंसं पसंसेमि ।। १ ।। तम्हा पाणवहं घोरं नाम भयाणगं णाऊण सुहुमवायरं पाणवहं ववगयगंथा वज्जयंतित्ति पढम पाणाइवायतिरती भण्णति। अप्पणट्ठा परहा वा० ॥२२०॥ सिलोगो, 'अप्पणहा वा जहा कोइ अगिलाणो गिलाणो अहमितिकाऊण किंचि हादीणंति नियएसु वा उवसंतएसु वा अन्नेसु वा एवंविहेसु मग्गइ, NR-- com चेतणा जस्स अस्थि तं चित्तमंत भण्णइ, ते दुपयं चउप्पयं अपयं वा होज्जा, 'अचित्तं' नाम हिरण्णादि, अप्पं नाम पमाणओ मुल्लओ य, बहुमवि पमाणओ मुल्लओ य, किं पहुणा', दंतसोहणमित्तमवि उग्गहं अणुण्णवेऊण कप्पद पडिगाउं, जस्स तं दव्वं परिग्गहे वह ते अणुजाणेविऊणं पडिगाहेज्जा, दंना सोहिज्जति जेण तं दंतसोहण-तणगादि तं दंतसोधणमेत्तमवि अदिणं ण कप्पइ । किंच- 'तं अप्पणा ण गिण्हति नोऽवि गिण्हावए परं० ॥ २२३ ॥ मिलोगो पाठ्यो, अदिण्णादाण- विरती गता । इदाणि अबभविरती भण्णइ, तं०-अयंभचरिशं घोरं० ॥२२४॥ सिलोगो, अवंभचरियं घोरं नाम निरणुकोसं, कहं १, अबंभपवत्तो हि ण किंचि तं अकिच्चं जं सो न भणइ, जम्हा एतेण पमत्तो भवति अतो पमादं भणइ, तं च मव्वपमादाणं आदी, अहवा सव्वं चरणकरणं तमि वठ्ठमाणे पमादेतित्ति पमादं भणइ, दुराहद्वियं नाम दुगुञ्छ पावइ तमहिट्ठियंतोत्ति दुरहि- द्वियं, अहवा तेण संजतवेसेण दुक्खं अच्छिज्जतीति दुरहिटियं, अथवा कामा चउविधा, तं०- सिंगारा कलुणा बीभच्छा रोदा, तत्थ सिंगारकामा देवाणं, कलुणाकामा माणुसाणं, बीभच्छाकामा तिरियाणं, रोहा कामा णेरइयाणं, अतो ते पीभच्छा कामा सव्वसो अवि हेट्ठा, तहप्पगारं 'नायरंति' णाम णासेवति, मुणिग्गहणेण साधुग्गहणं कयं, लोगग्गहणेण समयखेत्तस्स गहणं कयं, भिज्जइ जेण चरित्तपाली सो भेदो तस्स भेदस्स पसूती आयतणं मेहुणंति, तं भेदायतणं वजंति- साधवो सबपगारेण णायरंति- त्ति । किंच- 'मूलमेयमहम्मस्स० ॥ २२५ ॥ सिलोगो, मूलं नाम बीयंति वा पइट्ठाणंति वा मूलंति वा एगट्ठा, अधम्मो पसिद्धो, महन्ताणं महन्ताणं दोसाणं समुस्सयं, समुस्सयोति वा रासित्ति वा एगट्ठा, तत्थ दोसा कलहवेरपहारमारणाया, जम्हा एते दोसा तम्हा एवं नाऊण निग्रन्था सव्वपयत्तेण मेहुणसंसग्गी वज्जयंतित्ति, मेहुणविरती गता। इदाणि परिग्गहविरई- Doctor SE पायणिज्जोंगो ( गहिओ) भवति उन्नियकप्पो वा, पादपुंछणं-रयहरणं, एतेसिं वत्थादीणं जं. धारणं तमवि, संजमनिमित्तं वा वत्थस्स गहण कीरह, मा तस्स अभावे अग्गिसेवणादि दोसा भविस्संति, पाताभावेऽवि संसत्तपीरसाडणादी दोसा भविस्संति, कंबलं वासकप्पादी तं उदंगादिरखणहा घेप्पति, लज्जानिमित्तं चोलपट्टको घेप्पति, अहवा संजमो चेव लज्जा, भाणितं च "इह तो लज्जा नाम लज्जामंतो भण्णइ, संजममतोत्ति वुत्तं भवति," एताणि वत्थादीणि संजमलज्जट्ठा 'धारयति परिहरंति य', धारणापरिहरणाण को पइविसेसो?, तत्थ धारणा णाम संपयोअणत्थं धारिज्जइ, जहा उप्पण्णे पयोयणे एतं परि जिस्सामित्ति, एसा धारणा, परिहरणा नाम जा सयं वत्थादी परिभुजइ सा परिहरणा भण्णइ, तं पुण घेप्पमाणं परिभुंजमाणं वा कहं ण-परिग्गहो भविस्सइत्तिा, भन्नइ, (अ) परिगहणभोगतो असारमुल्लग्गहणायो य अधिभूतसाधारणतो य देसकालानभोगेण य परिग्गहदोसो न भविस्सइति । किंच-'न सो परिग्गही बुत्तो॥२२९।। सिलोगो, णकारो पडिसेहे चट्टइ, 'सो',ति जो सो वत्थादीण भणिओ, वुत्तं नाम वुत्तंति वा भणितंति वा, धारयति वा संजमंति वा निमित्तंति वा एगट्ठा, णाया- नाम खत्तियाणं जातिविसेसो, तम्मि संभूओ सिद्धत्थो, तस्स पुत्तो' णायपुत्तो, अन्नाणं अप्पं च तारयतीति तायी तेण तायिणा, ण सो पडिग्गहो भणिआत्ति, जा पुण तेसु वत्थादीसु मुच्छा सो 'परिग्गहो भवति, अरत्तदुद्वस्स परि जतस्स ण परिग्गहो भवइ, इतिसद्दो उवप्पदरिसणे वट्टइ, गणधा मणगपिया वा एवमाहूर-जहा एतेसु परिग्गाहएसु अपरिग्गहिएसु वा वादिसु जा गेही सो परिग्गहो महसिणा भणियो, न केवलं नार्यपुत्तेण उवधिगहणं कयं, किंच-सव्वत्थुवहिणा० ॥२३० ॥ सिलोगो. सव्वेसु अतीताणागतेसु सव्वभूमिएसुत्ति, ते बुद्धा--तित्थयरा उबहिणा--एगदूसेण सचेलो' धम्मो पनवेयवत्तिकाऊणं णिग्गता, 'एगग्गहणे. गहणं तज्जातीयाण' मितिकाउं नाम सत्वोपघातमकुर्वन् कथं गमिष्यतीति, एवं ताव सो सयं तसथावरजंगमे विराधयति । किंच- एसणमवि सोहेउं न तरइ, कई ?- 'उदउल्लं० ॥ २३३ ।। सिलोगो, उद उल्लं पुत्वभाणियं , 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण' मितिकाउं ससिणिद्धादीणिवि गहियाणि, 'बीयसंसत्तं' नाम जाणि सालिमादीणि बीयाणि तेहिं संसत्तं बीयसंसत्तं, बीयमिस्सियंति वुत्तं, अहवा बीयगहणं पिहं संसत्तगहणमवि पिह, तत्थ चीयाणि चैव दलिज्जा अहवा ताणि बीयाणि असणादि लाएज्जा, तकसो- चीरादीणि दलेज्जा, जे य तीए महीए पाणा णिवतिता संपातिमादी, अन्नादीसु वा पडिया, तेऽवि न पासइ, एताणि उदउल्ला- दीणि दिवसओ सचक्युविसए विवज्जेज्जा, राओ तत्थ कहं हिंडियवति । अतो-एअंच दोसं दळूण, नायपुत्तण भासि । सव्वाहारं न भुजंति, निग्गंथा राइभोअणं ॥२३४॥ सिलोगो, एयं नाम जो एसो सुहुमपाणातिवायदोसो एयं दणं, चकारेण य भूमीअग्गिणे(पण)गाहिसावयादिणो दोसा गहिया भवन्ति, सेसं कण्ठ्यं ॥ रातीभोयणविरती गता, गतं वयछक्कं । इदाणि कायछक्कं भण्णइ- तत्थ पढम पुढविक्कायविरती भण्णति- 'पुढाविकायं० ॥ २३५ ॥ सिलोगो, पुढवि चेव कायो पुढविक्कायो ते पुढविकायं सच्चित्तं भगवंतो साधुणोचि णो हिंसंति नाम णो आलिहविलिहणादी कुवंति, तं च इमेहिं तिहिं जोगेहिं ण हिंसंति-मणसा वयसा कायसा तिविहेणण करेंति, एवं काये(अने)णवि,संजता साधुणो भण्णन्ति, तिनिकरणजोगा पण्णत्ता, तं०-करणं कारावणं अणुमोदणंति, तत्थ मणसा हिंसं न करेंति न कारवेंति करेंत न समणुजाणंति, एवं वायाएवि हिंसं न करेंति न कारवेंति करेंतं नाणुजाणंति, एवं कायेणवि, संजता साधुणो भणंति, सुसमाहिया णाम सोभणेण पगारेण संज- मोवकारीएहिं समाहिया, सुसमाहिया नाम उज्जुत्ता, पुढविकायसमारंभे को दोसो, भण्णति- 'पुढविकाय० ॥ २३६ ।।

-- ति उद्दइ । सम्यो दाहित्तणेण य 'भूआणमेसमाधाओ० ॥ २४३ ॥ सिलोगो, भूता सम्पातिमादी, तेसिं भूताणं आपादे आघातो णाम जाचतो भूता अगणिसगासमल्लियते ते सव्वे घातयतीति आघातो, हच्च बहतीति हव्ववाहो, तत्थ लोगसिद्धते हवं देवाणं अहावरं दिव्या तिप्पंतीति, रहतीति वाहो, वहति णाम णेति, हव्वं नाम जं हूयते घयादी तं हवं भण्णइ, अम्हं पुण जम्हा हव्वाणि जीवाणं जीवियाणि वधति अजीवदव्याण य मुत्तिमंशाणं विणासं वहतीति हव्ववाहो, ण संसओ णाम एत्थ संसओ न काययो, जहा-एसो हव्यवाहो भूयाणं आघायं न करेतिति, पदीवनिमित्तं पयावणनिमित्तं वा कोये आरभेज्जा, तत्थ पदीवनिमित्तं जहा अन्धकारे पगासत्थं पदीवो कीरई, पयावणनिमित्तं हिमागमे वरिसासु वा अप्पाणं तावांत, वत्थाणि वा ओदणादीणि चा पयावंति, एतेहिं कारणेहिं स हव्ववाह-अरिंग, किंचि णाम संघटणपरितावणणिव्यवणादि । जम्हा भूयाण एस आघातो 'तम्हा एअं विआणित्ता दोसं दुग्गइवडणं । तेउकायसमारंभ, जावजीवाइ वज्जए ॥ २४४ ॥ तेउक्कायविरति गता । इदाणि वाउफायविरती भण्णाति- आणिलस्स समारंभं० ॥ २४५ ॥ सिलोगो निलओ जस्स नाथ सो अणिलो तस्स अनिलस्स समारंभ 'समारंभ नाम उक्खेवतोयतालियं- टादीहिं भवति , 'बुद्धा तित्थगरगणधरादी, 'तारिसं नाम ते बुद्धा 'अनिलसमारंभ आणिल(वाउस)मारंभ असरिसं भणंति,कथं ', सो विराधिज्जमाणो अणेगे विराधेवि संपाइमे असंपाइमे य, अओ 'सावज्जबहुलं चेयं ति सह वज्जेणं सावज्ज, वज्ज नाम वज्जति वेरति वा परंति वा एगट्ठा, बहुलं नाम सावज्जदोसाययणं, चकारः पादपूरणे, 'ए' नाम जमेयं वाउकाय- समारंभण भणिय, तारयन्तीति ताइणो तेहिं तातीहिं, ण एयं वाउफागसमारंभणं सेवितंति, तंच वाउकार्य भगवंतो साधचो.णो - - 'जाणि' ति अनिदिवाण गहणं, 'चत्तारि' ति संखा, 'अमोजमाणि' अकप्पियाणि 'इसिणा' णाम साधुणा, आहारो आई जेसि ताणि आहारमादणि ताणि अ भोज्जाणि विवज्जयंतो साधु संजमं सत्तरसविहं अणुपालयेत, सीसो आह-काणि पुण ताणि आहारादीणि ?, भण्णति, इमाणि--'पिंड सिज्जं च वत्थं च०' ॥ २५६ ॥ सिलोगो पठितसिद्धो, एतसिं आहारादणिं जे नियागं ममायंति, कीयमुद्दोसियाहडं । वह ते समणुजाणंति, इअ उत्तं महेसिणा ॥ २५७।। नियागं कीयमुद्देसियाहडं च जहा खुड्डयायारकहाए जे एताणि कीयादीणि 'ममायति' नाम परिगण्हंति ते तसथावराणं वह समणुजाणांतति, न याहं अप्पणो इच्छाए एवं भणामि, किंतु इति वुत्तं महोसिणा' इतिसद्दो परिसमत्तीए वट्टइ, कहं १, ण एयाओ विसिट्टयरं अन्नेण केणवि भणियं, जम्हा तसथावरोवधातादि दोसा णियागादिसु भवन्ति । 'तम्हा असणपाणाई' (दि)० ॥ २५८ ! सिलोगो जम्हा तसथावराणं वधो नियागादिसु भवति तम्हा असणपाणादीणि तमुद्दसियाहडादीहिं दूसियाणि वज्जयंति(त्ति) भण्णइ, ठियप्पाणो निग्गथा धम्मजीविणोत्त, सोभणो सुट्टिओ अप्पा जोर्स ते ठिअप्पाणो, जोस गंथो णस्थि ते निग्गंथा, धम्मेण जीवतित्ति । दारं। गिहिभायणदारं तं०-'कंसेसु कंसपाएसु०॥२५९॥ सिलोगो, कंसेसु नाम कंसाओ जायाणि कंसाणि, ताणि पुण थालाणि हवा खोरगाणि वा तेसु कंसेसुत्ति, कंसपाएसु नाम कंसपत्तीओ भण्णंति, जं वा किंचि अनंतारिसं कंसमयं तं कंस- पाएण सव्वं गहियंति, 'कुंडमीयों' नाम हत्थपदागितीसंठियं कुंडमोय, पुणोसहो विसेसणे वट्टति, किं विसेसयति , जहा अन्नेसु सुवनादिभायणेसुत्ति, अन्ने पुण एवं पठति 'कुंडकोसेसु वा पुणो' तत्थ कुण्डं पुढविमयं भवति, कोसग्गहणेण सरावादीण गहियाणि, एतेसु जो मुंजइ असणपाणाइ सो आयाराओ परिभस्सइ- सव्वहा भस्सइ, कहं पुण सो आयाओ भस्सइ १, भन्नति- नासंदीपलि अंकेसु॥२६३।। सिलोगो,आसंदीपलियंका पुषभणिता निसिज्जा' नाम एगे कप्पो अणेगा वा कप्पा, पीढगं पलाल पीठगादि, एतेसु ण साधवो आसणसयणादीणि कुवंति, जया पुण कारणं भवइ तदा निग्गंथा पडिलेहाणन्ति, (एत्ति) धम्म- कहारायकुलादिसु पडिलेहऊण निसीयणादीणि कुव्वंति, पडिलेहाए णाम चक्खुणा पडिलेहऊण सयणादीणि कुव्यंति, 'बुन्द्रवुत्त- माहिटगा' णाम बुद्धण वुत्तमहिढगा, अधिट्ठीत नाम आयरंति वा, आह-तेसु आसंदगादिसु को दोसो ?, 'गंभीरविजया एए'. ॥ २६४ ॥ सिलोगो, गंभीरं अप्पगासं भण्णइ, विजओ नाम मग्गणीत वा पिथकरणति वा विवेयणंति वा विजओत्ति वा एगट्ठा, गंभीरविजयत्तणेण जे तत्थ पाणा ते दुप्पीडलेहगा दुन्विसोहगा भवंति, अहना विजओ उवस्सओ भण्णइ, जम्हा तेसिं पाणाणं गंभीरो उवस्सओ तओ दुविसोधगा, कहं १, चसुपा (आसंदिया ) दीर्ण अण्णतरेसु मंकुणकुंथुमादिणो जीवा भवंति ते दुक्खं विसोधिज्जंति, विसोभिजति नाम अवणिज्जति, अवकमंते य ते जीवा जंतएन पीलिज्जति, जम्हा एवमादी दोसा भवंति अतो साधूर्हि आसंदीपलियंकादी विवज्जिता। किंच- 'गोअरग्गपविहस्स० ॥ २६५ ॥ सिलोगो, णिसीयंति जत्थ सा णिसिज्जा, गोयरंग्गपविट्ठस्स साहुणो ण कप्पइ, साहु 'इमेरिसमणायारं आवजति अबोहियं' इमेरिसं नाम जो इदाणि अणायारो भणिहिति तमावज्जति, ण आयारो अणायारो, आवज्जति नाम पावति, अबोहियं नाम मिच्छत्तं, कोऽसौ अणायारो, भण्णति- 'विवत्ती चंभचेरस्स.' ॥२६६ ॥ सिलोगो. कह बंभचेरस्स विवती होज्जा ?, अवरोप्परओसंभासअन्नोऽन्नदसणादीहिं बंभचरविवत्ती भवति, पाणाणं अवधे वहो भवति, तत्थ पाणा णाम सत्ता, तेसि अवधे वधो भवेज्जा, कहं १, सो तत्थ उल्लावं करेइ, तत्थ य तित्तिरओ आणीओ जीवंतओ विकाणओ, सो चिंतति-कहमेतस्स अग्गओ जीवंतं गेण्डिस्सामि, ताहे ताए सण्णा ANIA माया, तत्थ थेरस्स बंभचेरस्स विवत्तीमादि दोसा नत्थि, सो मुद्दत्तं अच्छइ, जहा अन्तरातपडिघातादओदोसा न भवंति, वाहि- ओऽवि मग्गति किीच तं जाव निकालिज्जइ ताव अच्छइ, विस्समणडं वा, तवस्सीवि आतवेण किलामिओ विसमिज्जा, णिसे. ज्जत्ति दारंगयं । इदाणि सिणाणंति दारं भण्णइ--तस्स इमो अभिसंबंधो-मा जराभिभूतादीणि सेज्जाणुण्णापसंगेण सिणाणादीणि आयरियस्सति धम्मत्ता तिसापरिगता वा, अओ इमं भण्णइ-जढो होइ, 'वाहिओ वा अरोगी वा० ॥ २६९ ॥ सिलोगो, वाधीपरिगओ वाधितो, अवगतो रोगा अरोगो, सिणाणति बा पहाणंति वा एगहा, जोत्ति अणिहिट्ठस्स गहणं, इच्छए नाम सेंवए, 'चोकंतो होइ आयारो' तेण सिणायण विविहं-अणेगप्पगारं उकंतो वोकतो अतिकतोत्ति वुत्तं भवइ, जयमारियव्वयं सो आयारो भण्णइ, 'जढो होइं संजमो' जढो नाम छड्डिउत्ति वा जढोत्ति वा एगट्ठा, संजमो पुव्वभाणिओ, आह- आयारसंजमाणं कों पइंविसेसो १, भण्णइ, आयारग्गहणेण कायकिलेसादिणो बाहिरतवस्स गहणं कयं, संजमगहणेणं सत्तरसविहस्सवि संजमस्स गॅहणं कयं, सिणीतंतस्स इमो असंजमो भवइ, तं०- 'संतिमे सुहमा पाणा० ॥ २७० ॥ सिलोगो, संति नाम विजंते 'इमे' ति पच्चक्खा अतीव सण्हा सुहुमा पाणा-जीवा, ते य दुविधा, तं०- तसा थावरा य, तसा कुंथुपिप्पीलियादि थावरा बीय- पंणगादि, ते पुण घसाहि भिलुगाहि य होज्जा, घसा नाम जत्थ एगदेसे अक्कममाणे सो पदेसो सव्वो चलइ सा घसा भण्णइ, भिलुगा राई, अनेसु वा गंभीरेसु अवगासेसु 'जे' ति अणिदिवास्स गहणं, तुसद्दो विसेसणे, किं विसेसयति ?, जहा पायसो घसांइस सत्ता विज्जति एवं विसेंसयई, वियडं पाणयं भण्णइ, तेणं पाणएण जीवे उप्पिलावइ, उप्पिलावइ णाम उप्पिलावणंति वा प्लावणति वा एगठा, जम्हा एस दोसो ' तम्हा ते न सिणायंति० ॥ २७१ ॥ सिलोगो, उप्पिलावणादिदोसपरिहरणत्थं - न ॐ साहवो सीएण उसिणेण दवेण व णेह सिणायतित्ति, आह- जइ उप्पीलावणादिदोसा न भवंति ?, तहावि अन्ने हायमाणस्स दोसा भवंति, कहं १, हायमाणस्स बंभचेरे अगुत्ति भवति, असिणाणपच्चइयो य कायकिलेसो तवो सो ण हवइ, विभूसादोसो य भवतित्तिकाऊण जावजीवं वयं घोरं असिणाणमहिठ्यव्वंति, जहेव साहूणं ण्हाणं पडिसिद्ध, तहा 'सिणाणं अदुवा कक० १॥ २७२ ॥ सिलोगो, सिणाणं ण्हाणं भण्णइ, कको लवन्तयो कीरइ, वण्णादी कको वा, उव्वलयं अगमादि कको भण्णइ, लुई कसाओ जं घासेडयादी कीरइ, पउमं कुंकुम भण्णइ, चकारेण अण्णाणिवि एवमादि गहियाणि, ताणि गायस्स उज्व- दृण्णत्थं णायरंति साधवो, कयाइवित्ति कयाइगहणेण णज्जइ जाव आउ तान सेसं नायरंति, को पुण सिणाणादिसु दोसो ?, भण्णइ, विभूसाइ दोसा भवंतित्ति, एतेण अभिसम्बन्धेण सोमवज्जणं दारं पत्तं, तं०, 'नगिणस्स वावि मुंडस्स० ॥ २७३ ।। सिलोगो, णगिणो णग्गो भण्णइ, मुंडो चउविधो, तं०- नाममुंडो ठवणामुंडो दव्यमुंडो भावमुंडो यत्ति, णामठवणाओ गयाओ, दवमुंडो आइचमुंडाई, भावमुंडो जस्स इंदियणोइंदिया दंता सो भावमुंडो भवति, दीहाणि रोमाणि कक्खीवत्थ- जंघादीसु जस्स, णहावि अलत्तयपाडणपायोगा, ण छज्जति ते दीहा धारेउं, जिणकप्पियादीण दीहावि, एवंविहरूवस्स मेथु- गोवरयस्स साहुणो न किंचि विभूसा साधयइ, केवलं विडचेट्टणं करेइ, अतो- विभूसावत्तियं भिक्खू, कम्मं बंधइ चिकणं । संसारसायरे घोरे, जेण पडई दुरुत्तरे ॥ २७४ ॥ सिलोगो, 'विभूसावत्तियं नाम विभूसा वत्तियं पच्चइयं रागाणु- गयस्स भिक्खुणो चिकणो कम्मबंधो भवइ, चिकणंति वा दारुणंति वा एगहा, तं कम्मं बंधई जेण कम्मेण बद्धण संसारसागरे भमति, इदाणि गणधरा मणगपिता वा एवमाहु, विभूसावचियं नाम विभूसावत्तिय पच्चइयं, जमेयं विभूसावचियं कम्मं हेट्ठा , RS - भणियं तयं तित्थगरादि बुद्धा ममंति, मनंति वा जाणंति वा एगट्ठा, तारिस नाम जमिदाणि चिकणंति भणियं तहप्पगारं संसारसागरमडयं वज्झतीति, न किंचन केवलं विभूसादोसो सो एगो, किन्तु सावज्ज बहुलं चेतंति, सहऽवज्जेण सावज्ज, जा तत्थ व हाणादीणि मग्गमाणस्स-गवीसमाणस्स सावज्जकिरियाए सावज्जबहुलं चेव विभूसावतिय कम्मं बंधइत्तिकाऊण मा एयं तित्थकराईहि ताईहिं सेपियंति, सोभणवज्जणन्ति दारं गतं । संमत्ताय उत्तरगुणा अट्ठारसहाणाणि य, उत्तरगुणाधिकारे इमं भण्णइ 'खवंति अप्पाणममोहदंसिणो० ॥ २७६ ॥ सिलोगो, अवा जो सो अट्ठारससु ठाणेसु संजमो उपदिट्ठो, जे य तम्मि संजमे ठियाते खवंति अप्पाणं अमोहदंसिणोत्ति, आह-किं ताव अप्पाणं खति उदाहु सरीरंति?, आयरिओ भणइ- अप्पसदो दोहिवि दीसइ-सरीरे जीवे य, तत्थ सरीरे ताव जहा एसो संतो दीसई मा णं हिंसिहिसि, जीवे जहा गओ सो जीवो जस्सेयं सीरं, तेण भणितं खवेति अप्पाणंति, तत्थ सरीरं औदारिक कम्मगं च, तत्थ कम्मएण अधिगारो, तस्स य तवसा खए कीरमाणे औदारियमवि खिज्जइ, अमोहं पासंतित्ति अमोहदंसिणो सम्मदिट्ठी, सम्गवन्ताण वुत्तं भवति, तवो बारसविहो तम्मि तवे रया, संजमो सत्तरसविहो, उज्जुताभावो अज्जवं, अज्जवगहणेण अणासंसओ संजमतवे कुवतीति, गुणग्रहणेण एते चेव गुणा गहिया, एवं ते चरणगुणसंजमतवेसु अवढिया चिरसंचिताणि पावाणि पुरेकडाणि कम्माणि धुणंति, अण्णाणि नवाणि ण साहवो करेंति ॥ 'सओवसंता अममा० ॥ २७७ ॥ सिलोगो, सदा-सव्वकालं उवसंता सदोवसंता, अममा णाम बज्झन्म- तरेहिं गंथेहि विप्पमुक्का अममा भण्णति, किंचणं चउन्विहं, तं०-णामकिंचणं ठवणाकिंचणं व्यकिंचणं भावकिंचणं च, तत्थ नामं तहा ठवणाओ गयाओ, दवचिणं हिरण्णादि, भावकिंचणं अनाणकिंचणं अविरईमिच्छताईणि, अप्पणो विज्जा सपिज्जा तया KESAR C E5-16 - अप्पणिज्जया विज्जया अणुगया सविज्जविज्जणुगया, केवलसुयणाणादिसु उवउत्तत्ति वुत्तं भवति, बीयं विज्जागहणं लोइयविज्जा- पडिसेहणत्थं कतं, जसो जेसि अस्थि ते जसंसिणो, ते भगवंतो 'उउप्पसन्ने विमले व चंदिमा' उउगहणेण छण्हवि रिऊणं गहणं, पसण्णगहणेण सरओ विससिज्जति, जहा सरए चंदिमा विसेसेण निम्मलो भवति एवं ते विमलं सिद्धिं गच्छंति, सावसेस- कम्माणो य विमाणेसु उववज्जति, विमाणगहणेण विमाणियगहणं कयं, उति वा वयंति वा एगहा, ताइणो पुचभणिता, एतं फलं तेसि अट्ठारसहं ठाणाणं सम्ममणुपालियाणं, ति बेमि नाम तीर्थकरोपदेशात् ब्रवीमि, न स्वाभिप्रायेणेति ॥ इदाणि णया, 'णायंमि गिण्हियव्वे ॥ ॥ गाथा, 'सव्वेसिपि नयाणं बहुविहवत्तव्वयं०॥ ॥ गाथा, एताओ पढित- सिद्धाओ ।। षष्ठधर्मार्थकामाध्ययनचूर्णिः समाप्ता ॥ तेण णाणदंसणादिगुणजुत्तेण आयरिएण धम्म कहतेण भासा जाणियव्वा, केरिसावत्तव्वा ग केरिसा वा वत्तव्वा १, गुणदोसे य जाणमाणे सुहं धम्म कहिस्सतीतिएतेण अभिसंबंधेणागतस्स अज्झयणस्स चत्तारि अणुओगदाराणि जहा आवस्सगचुनीए, नवरं नामनिप्फने वक्कसुद्धी भण्णइ, वक्कं निक्खि वियव्वं सुद्धी निक्खिवियचा, तत्थ पढमं वकं भण्णइ- 'निक्खेवो उ चउको० ॥ २७१ ॥ गाथा, चउन्विहं वकं, तं०- णामवकं ठवणावकं दव्ववकं भाववकं च, णामठवणाओ गयाओ, दव्ववक नाम जाणि दव्याणि भासत्ताए गहियाणि ण ताव उच्चारिज्जति सा भासा, तेण चेव उच्चारिज्जमाणाणि तमत्थं भासयंती भावभासा भवति, तस्स वकस्स एगठियाणि इमाणि- 'वकं वयणं च गिरा० ॥ २७२ ॥ गाथा, वाच्यत इति वाक्यं, वयणिज्ज वयणं, गिज्जतीति गिरा, सरो जीसे अस्थि सा सरस्सति, भारो णाम अत्थो, तमत्थं धारयतीति भारही, पुरच्छिमातो " लोगताओ पच्चस्थिमिलं लोगंत गच्छतीति गो, पदिजते वयणिज्जा वा वाणी, भणिज्जतीति भासा, पण्णविजती जीए सा पण्णवणी, अत्थं देसयतांति देसणा, वायापरिणामेण जीवस्स जोगो तेण कडुगफरुसादिपरिणामजोयणं जोगो। तत्थ जा सा पुन्बुदिट्ठा दवभासा सा इमा- 'दव्वे भावे तिविहा गहणे अ निसिरणे० ॥ २७३ ॥ गाथापुव्वद्धं, तिविहा भासा, तंजहा- गहणं निसिरणं पराघातोत्ति, तत्थ गहणं नाम वयजोगपरिणओ अप्पा भासादव्याणि गिण्हेउं ण जाव निसिरइ ताव गहणं भण्णइ, निसिरणं नाम ताणि चेव उरकंठसिरजिम्भमूलदंतनासिकातालुउद्वेहिं जहा विभागओ णिसिरिज्जमाणा णि- सरणं भण्णति, पराघाओ जाणि तेहिं भासादग्वेहिं निस्सहहिं तप्पयोगाणि अन्नाणि पेलिज्जमाणाणि भासाविसयसमत्थाणि भवंति सा पराघातदव्वभासा भण्णइ, दव्वभासा गया। इयाणि भावभासा इमेण गाथापच्छद्धेण भण्णइ-'भावे दव्वे य सुते.' ॥ २७३ ॥ अद्धगाथा, 'भावभासा' नाम जेणाहिप्पारण भासा भवइ सा भावमासा, कहं १, जो भासिउमिच्छइ सो पुवामेव अत्ताणं पत्तियावइ जहा इमं मए वत्तव्वंति, भासमाणो परं पत्तियावेइ, एयं भासाए पयोयणं, जं परमप्पाणं च अत्थे अवबोधयति, सा य भावभासा तिविधा, तं०- दवभावभासा, सुयभावासा चरितभावभासा य, तत्थ दव्वभावभासा नाम दव्वं पडुच्च जा भासिज्जा दन्वभावभासा, जहा घडे' जं गाणं तं घडनिमित्तंतिकाउं घडनाणं भण्णइ, एवं जा दव्यं पडुच्च भासिज्जइ सा ब्वभावभासा, साय आराहणादिया चउविधा दव्वभावभासा भवति, तं०-दव्वाराहणी सा य भवति सच्चा,दव्वविराधणी सा य मोसा भवति, सच्चामोसा आराधणविराधणी भण्णति, असच्चामोसा पुण पडिसेहे, पडिसेहे णाम णो आराधणा णो विराहणि- त्ति, तत्थ दवाराहणी नाम जं जहावत्थियं दव्वं तं तहेव आराहयति, जहाभाविं भाचि चेव सच्चं भासतित्ति वुत्तं भवति, तं 8-9 15 च सच्चं दसविधं----'जणवंयसमयठवणा० ॥ २७५ ॥ तत्थ जणवयसच्चं नाम जहा एगम्मि चेव अभिधेए, अत्थे अणेयाणं-जणवयाण विप्पडिवत्ति भवति, ण च तं असच्चं भवति, तं०-पुरदेसयाणं पुग्गलि ओदणो भण्णइ, लाडमरहट्ठाणां करो, द्रविडाणां चोरो, अन्ध्राणां कनायु, एवमादि जणवयणसच्चं भवति, सम्मतसच्चं नाम अहा अण्णाणि णलिनकुमुदनीलुप्प- लसालिमादीणि पंके जायंति तहावि न तेसिं पंकयसन्ना सम्मया जहा अरविंदस्स, अरविंदे आगोपालादि सम्मतं जहा पंकयंति, एवमादि सम्मतसच्चं भण्णइ, ठवणासच्चं नाम जहा अक्खं निक्खिवइ, एसो चेव मम समयो एवमादि, नामसच्च नाम.जं जीवस्स अजीवस्स वा सच्चीमति नाम कीरइ, जहा सच्चो नाम कोइ साधु एवमादि, रूवसच्चं णाम जो असाधु साहुरूवधारिणं दटुं भणइ दीसइ वा, पड्डुच्चसच्चं नाम दिग्धं पडुच्च हस्वं सिद्धं हस्वं पडुच्च दिग्धं सिद्धं जहा कणिटुंगुलियं पडुच्च अणामिया दीहा अणामियं पडुच्च काणंगुलिया हस्वा एवमादि, ववहारसच्चं नाम जहा अम्ह गामो, पिट्ठस्स वा सच्चमिति कहणं , छत्त- एण आगमणं डज्झति गिरी गलइ भायणं लोगप्पसिद्धाणि, तहा गावी पिज्जइ, गावीए खीरं पिज्जइ, ण गावी सव्या पिज्जइत्ति, एवमादि, भावसच्चं नाम जमहिप्पायतो, जहा घडमाणहित्ति अभिप्पाईते घडमाणेहित्ति भणियं, गावीअभिप्पायेण गावी, अस्सो वा अस्सो भणिओ, एवमादि, जोगसच्चं नाम जहा छत्तेण छत्ती मउडेण मउडी एवमादि, ओवम्मसच्चं नाम चन्द्रमुखी देवदत्ता, समुद्र इव तडाग भणितमित्येवमादि, सच्चंगतं॥इदाणिं मोसं भण्णइ, तं०-कोहे माणे माया लोभे०॥ २७६ ॥ गाथा, तत्थ कोहस्सिया जं कोहाभिभूयो भासति भासं सा मोसा भण्णइ, आह- णणु आराधणी सच्चा विराधणी मोसा भणिया, कहं इदाणिं भणह- जं कुद्धो भासइ सा मोसा, कुद्धोऽपि कोवि गावी गाविमेव भणइ, अस्स अस्समेव सा कहं मोसा भविस्सतीति ?, COLOR आयरिओ आह- तस्स कोहाउलचित्तत्तणणं घुणक्खरमिव तं अप्पमाणमेव भवति, जहा धुणक्खरं सच्चमावि पंडियाणं चित्तगाहगं न भवति, कोवाकुलचित्तो जं संतमवि भासति तं मोसमेव भवति, तत्थ कोहेण ताव अनेन प्रकारेण मृपामाभिधास्यते, जहा कोई साहुणा धीयाराई पुच्छिओ-अमुगं नगरं कतरो पंथो बच्चइ १, तओ सो अणवरद्धंकुंद्धो अन्नमेव पंथं ववदिसइ, ण यांणामि वा भणति, पिया कुद्धो पुत्तं भणइ-न तुमं मम पुत्तोत्ति, एवमादि, माणनिस्सिया जहा गामनगरसमवाएंसु कस्स कत्तिओ अत्थोत्ति पुच्छिए अप्पधणोऽवि भणइ-जहाऽहं कोणी(डी)धणोत्ति एवमादि,मायाणिस्सिता जहा मायाकारो चलमोहणं काउं भणइ-आगासं लोगओ पविट्ठो, एवमादि, लोभणिस्सिता जहा कूडमाणववहारिणो वाणियगा, कोइ लोभेणं मौस भासेज्जा एवमादि, पेज्ज- पिस्सिया जहा हाणुरागेण भणइ-दासोऽहं तव एवमादि, दोसणिस्सिता जहा भगवओ वद्धमाणसामिणों संता गुणा केइ पावकम्मा छादयंति,जहा न एसो सवण्णू,ण एयं सक्कमादी सुरा पज्जुवासंति, किन्तु एसो इंदियालियप्पयोगो विज्जातिसओ वा एवमादि, हासणिस्सिया जहा कस्सइ किंचि तारिसं गोवेऊण पुच्छिज्जमाणो भणइन याणामिति, एवमादि, भयणिस्सिया जहा चोरो तालिज्जमाणोऽपि मरणभयाभिभूओ भणइ- णाहं चोरोत्ति एवमादि, अक्खाइयानिस्सिया जहा भारहरामायणादि, उवधायनिस्सिया जहा अचोरं चारेमिति एवमादि। मोसागता।इदाणिं सच्चामोसा भण्णइ,किंचि तीए सच्चं किंचि मोसंति, सा इमा दसविधा, तं- उप्पन्नविगयमीसग० ॥ २७७ ॥ गाथा, उप्पण्णमीसिया विगतमीसिया उत्पन्न विगतमीसिया जीव- मीसिया अजीचमीसिया जीवाजीवमीसिया अणतमीसिया परित्तमीसिया अद्धामीसिया अर्बुद्धामीसिया इति, तत्थ उप्पत्रमीसिया जहा कोइ भणेज्ज-एयमि नगरे दस- दारगा जाता, तत्थ कदाइ ऊणा अधिगा वा होज्जा एवमादि उप्पण्णमीसिया, विगयमी KESAR सिया जहा एतमि नगरे दस दारगा मया, तत्थ कयाइ अहिगा ऊणा वा होज्जा एवमादी विगतमीसिया, उप्पनाविगतमीसिया नहा एतम्मि नगरे दस दारगा जाया दस् मया, तत्थ कदाइ ऊणा अहिगा वा होज्जा एवमादी उप्पण्णविगतमीसिया, जीव- मिस्सिया जहा कोइ किमिरासिं दणं भणेज्जा-अहो जीवरासित्ति जेण सव्वे जीवंति, तत्थ जे जीवंति तेसु सच्चा, जे मया सेसु मोसा भवइ, अतो जीवमिस्सिया भण्णइ, अजीवमिस्सिया जहा तमेव किमिरासिं पायसो मयं पासिऊण भणेज्जा-अहो इमे सव्वे मया, तत्थ केइ जीवंति, जे ण जीवंति तेसु सच्चा, जे जीवंति तेसु मोसा, अओ अजीवणिस्सिया भण्णइ, जीवाजीवमि- स्सिया जहा मयाणं अमयाणं च रासि दळूण भणेज्जा, जहा-सन्चो एस रासी जीवइ मओवा, एवमादि, अणंतमीसिया जहा कोइ मूल- गच्छोटं दट्टणं अन्नंवा किंचितारिसं भणेज्जा-जहा-सव्वो एस अणंतकायोत्ति,तस्स मूलपत्ताणि जिण्णतणेण परिभूयाणि,केवलं तुजल- सिंचणगुणेण केइ तस्स किसलया पाउभूता, अओ अणंतपरित्तत्तेण मिस्सिया भण्णा, परित्तमीसिया जहा अभिनवउक्खयं मूलगं कोवि परिमिलाणंतिकाऊण भणेज्जा जहा सव्वो एस परित्तो, तत्थ अंता परित्तीभूया मज्झपएसो अणंतो चेव, एसा परित्तमीसिया, अद्धामीसिया नाम अद्धा कालो भण्णइ, सो य रायि वा होज्जा दिवसो वा, तत्थ वट्टमाणं कालं अणागएण कालेण सह मिस्सीकरेइ, जहा कोयि पंथ वच्चमाणो थेवावसेसे दिवसे सेहए भणइ, जहा-तुरियमागच्छह, ण ता पेच्छह इमं कालियं रत्ति एवमादि अद्धामीसा भण्णइ, अद्धद्धामीसिया नाम तेसिं चेव दिणरातीणं एगदेसो अद्धद्धा भण्णइ, तं वढमाणं कालं अणागतकालेण सह मीसीकरेइ जहा पुन्वपोरिसीए भण्णइ-मज्झण्हीभूतं तहावि वयं न मुंजामोत्ति एवमादि अद्धद्धामीसिया, सच्चामोसा गता। इदाणिं असच्चमोसा भण्णइ, सा नेव सच्चा णेव मोसा, केवलं वयणमेव, सा दुवालसविहा दोहिं स गाहाहि भण्णइ, ते०- 'आमंतणि' ॥ २७८ ॥ गाथा, 'अणभिग्गहिआ भासा० ॥ २७९ ॥ गाथा, तत्थ 'आमंतणि' जहा हे देवदत्त ! एवमादि, आणवणी णाम जो जस्स आणत्तियं देइ सा आणवणी भवति, जहा गच्छ, पच पठ, कुरु, भुल एवमादि, जायणि मग्गणी भण्णति, यथाऽस्माकं भिक्षां प्रयच्छ एवमादि, पुच्छणी जहा कओ आगच्छसि ?, कत्थ वा गच्छ- सित्ति, तथा- 'कतिविधा णं भंते ! जीवा पण्णत्ता' एवमादि, 'इच्छाणुलोमा' नाम जहा केणइ भणिया जहा साधुसगासं गंतव्वति, ततोऽसौ भणति-ता सोभणं भवइ गच्छामो इच्चेवमादि, 'अणभिग्गहिया' णाम जा भासा अत्थं अणभिगेण्हिऊण केवलं वायमित्तमेव उदाहरिज्जति जहा डित्थो डवित्थो अमट्टो पार्थन इति, अहवा- ऊससियं नीससियं निच्छूढं खासियं च छीयं च । णिस्सिघियमणुस्सारं अणक्खरं छेल्लियादीयं ॥१॥ जा पुण भासा अत्थं अभिगिज्झ भासिया सा अभिग्गहिया, जहा घयं रसं एवमादि, संसयजयणी णाम जहा सेन्धवमाणेहित्ति भणिए ण णज्जइ किं तावत्पुरिसो सिंधवो आणेतन्यो उदाहु लवणं आसो वा एवमादि, चोयडा नाम जा पगडत्था, भावियत्थत्ति वुत्तं भवइ, जहा एस भाया देवदत्तस्स एवमादि, अव्वोयडा नाम जा सोतारेहिं भासिज्जमाणा ण संविज्जइ जहा वागाणं एवमादि, एवमसच्चामोसाबारसविधागता। इयाणि 'सच्चा. विअ सादुविधा' ॥ २८० ॥ गाथा, जा एसा दुविधा चउविधावि भासा भणिया सा सव्वावि दुविधा भवइ, तं०-पज्जत्तिगा अपज्जत्तिगा य, तत्थ आदिल्लियाओ दोण्णि पज्जत्तिगाओ, इतरा दोवि अपज्जत्तिगाओ, पज्जत्तिगा णाम जा अवहारिउं सक्का, जहा सच्चा मोसा वा, एसा पज्जत्तिगा, जा पुण सच्चावि मोसावि दुपक्खगेवि सा न सक्कइ विभावेउं जहा एसा सच्चा मोसा वा, अओ सा अपज्जत्तिगा भण्णइ, जहा समइए सच्चामोसा अवहारेउं न सक्कइ तहा असच्चामोसाविति साऽवि अपज्जत्ता अण्णत्ते जहा सुद्धवंसो सो देवदत्तो, अणण्णत्ते-जहा सुद्धदंतो, आदेसदयसुद्धी-गता । वण्णरसगंधफासे० ॥२८७॥ गाथा, पहाणदव्वसुद्धी इमेसु ठाणेसु भवइ, तं०-वण्णेसु गंधेसु रसेसु फासेसु जा समणुन्नग्रा सा पहाणवक्कसुद्धी भवति, समणुन्ना नाम दरिसणिजत्ता, तत्थ बन्नेसु सुकिल्लो वनो पहाणो गंधेसु सुरभी पहाणो रसेसु महुरो पहाणो फासेसु मउयलहुयउण्हणिद्धा पहाणा, अहवा वनरसगंधफासेसु जो जस्स संमतो सो तस्स पहाणो, संमओ नाम अभिप्पेतो, पहाणसुद्धी गता, गया य दव्य- सुद्धी । इयाणि भावसुद्धी भण्णइ, तंजहा- 'एमेष भावसुद्धी ॥२८८॥ गाथापुन्चद्धं, 'एवमेव' ति जहा दव्वसुद्धी तिविधा दव्वादि एवं पावसुद्धीवि तिविधा, तं०-तब्भावसुद्धी आदेसभावसुद्धी पहाणभावसुद्धी य, तत्थ तन्भावसुद्धी आदेस- भावसुद्धी य इमेण गाथापच्छद्धेण भण्णंति, तंजहा-तभावगमाएसो अणण्णमीसा हवइ सुद्धी० ॥ २८८ ।। गाथा- पच्छद्धं, तस्य तब्भावसुद्धी जहा तमि गतो भावे सो अहिकखइ, जहा वुशुक्खिओ अन्नं तिसिओ पाणं एवमादि । इदाणिं आदेस- भावसुद्धी, सा दुविधा, तंजहा-अण्णत्ते अणण्णत्ते य, तत्थ अण्णत्ते जहा सुद्धभावस्स साहुस्स एस आयरिओ, अणण्णत्ते जो जेण भावेण आदिस्समाणो न विरुज्झइ, जहा सुद्धसभावो साहू। इयाणि पहाणभावसुद्धी भण्णइ, तंजहा- 'दसणनाणचरित्ते०' ।। २८९ ॥ गाथा, पहाणभावसुद्धी जं दसणादीण आदिस्समाणाणं सा पहाणभावसुद्धी भण्णइ, तत्थ ईसणपहाणसुद्धी खाइगं दसणं, नाणपहाणसुद्धी खाइगं णाणं, चरित्तपहाणसुद्धी य अहक्खायं चरितं, तवपहाणसुद्धी य अभितरतवस्स सम्ममाराहणाए, तेहिं दसणाईहिं परिसुद्धेहिं जम्हा साहू विसुद्धकम्ममलो भवइ अओ अविसुद्धो सुद्धो भवइत्ति , एत्थ भावविसुद्धीय अधिकारो, सेसा उच्चारितसरिसत्तिकाऊण परूविया, सुद्धी गया । सीसो आह- वक्कसुद्धीए कि पओयणंति ?, आयरिओ भणइ- सुद्धेण . HICLER - विसेसणे, किं विसेसगइ , जहा नउरो भासाओ मोतूण अण्णो वागागोयरो णस्थिति एवं विरोसयति, भाप व्यक्तायां वाचि' धातुः, अस्य धातोः 'अप्रत्गगा दित्यनुवर्तमाने 'गुरोग इल' इति गकारः, प्रत्ययः, सीविपक्षा, वर्चगाने पक्षिं, ख्याए आदेशः, स्कार उच्चारणार्थः, अनुवन्धलोपः, 'युधोरनाका विति अनादेशः, अकः सवर्ण दीर्घः' (पा० ) इति दीर्घत्व परिसंख्यान, परिसंख्याय नाम परिजाणिऊण, शा अगवोधने धातुः, अस्य धातोः अपूर्वस्य पिभिदादिभ्यः इत्यनुवर्तमाने 'आतथोपसर्गे' इति अदात्ययः, टकार उमारणार्थः, 'जातो लोप इटिच डिति ' ति आकारलोपः, [ अनुस्वारस्य ] स्त्रीविवक्षागा ' अजापतष्टापि । ति टापू प्रत्ययः, अनुवन्धलोपः, 'अकः सवर्णे दीर्घरव' शशा बुद्धिरभिधीयते, सा जस्स अस्थि सो पण्णवं, अशावतु इति स्थिवे प्रथमैकवचनं सु, उकारः उचारणार्थः 'उगिदनां सर्वनामस्थानेऽधातो (पा. ७-१-१०) इति नम्। मकार उबारणार्थी, 'मलापदान्तस्य शली' (पा. ८-३-२६ ) त्यनुस्तास, अनुस्वार गपि परसवर्णः परगमनं च हल्ल्याभ्यो दीर्घात सुतिरयपृक्त हलिति सुलोपः, रांगोगान्तस्य लोपः' (पा. ८.२.२३) 'नोपधाया ' इति (पा. ६-४-७) दीर्घत्वं स प्रज्ञावान्, तैन बुद्धिमता, एताओ चतारि भासामी य परिगणेऊण दोण्इं, द्वि सर्वनाम विचनाभिधायी कर्तृकरण- योस्तृतीये' ति (पा. २-३-१८) तृतीया विभक्तिः, तस्या द्विवचनं स्यात्, 'त्यदाधमिति (त्यदादीनामः पा. १-२-१०२) इकारस्य अकारः 'सुपि चे । ति (पा० ७-३-१०२) दीर्घत्त, द्वाभ्यो, 'अय जग नय तय गती' नय धातुः, तस्य धातोः विपूर्वस्य 'मुसि संज्ञायां घः प्रायेणेति (पा० ३-३-११८) घनत्ययः अनुबन्धलोपः, विनयनं इति विनयः, दोडं विनयं सिक्खेज्ज ' ति 'शक्ल शक्तौ' धातुः, अस्य धातोः 'कर्मणः समानकर्टकादिच्छायां' (पा. ३-१-३) सन् प्रत्ययः, शक्तमि- SCSSA MAN चिमा णाम नोवदिट्ठा भासिया वा, बुद्धा हि भगवंतो सञ्चं सञ्चमायरंति, जहा अस्थि केइ गाहा पक्खी वा दिवा, तत्थ भण्णांति पास्थि, असच्चामोसाए जाओ सावज्जाओ आमंतणादीणीओ ताओ अणाचिनाओ बुद्धाणति, उच्चेण वा सदेण परियट्टणं रातीए, एवमादि, जं सावज्ज णतं बुद्धिमता भासियवंति, जाओ अभासणिज्जाओ ताओ भणियाओ, जाओ भणियव्याओ ताओ भण्णंति, तं च-' असच्चमोसं सच्चं च॥२८० ॥ सिलोगो, असच्चमोसं सच्चं च, एतासि अण्णतरं भासमाणो अणवज्ज अकयास च, सम्म उपेहिया समुपेहिया, किं मए वतन्यमिति एवं मणसा संचितिऊणं जाहे णिस्संदिद्धं जायं. जहा अणवज्जमेत- मकवासं च ताहे गिरं भासेज्जा पण्णवांत, आह-अणवज्जअकघासाण को पतिविसेसो १, भण्णइ-वज्ज गरहितं भण्णति, ण वज्ज अणवज्ज, अथवा वज्ज कम्म भण्णइ, जाए भासियाए कम्मस्स आगमो भवइ सा सावज्जा, तम्हा अणवज भासेज्जा, (कास) किसं कायं भासिया करेइ, कही, तस्स लोगविरुद्धं धम्मविरुद्धं च भासिऊण पच्छा तु भावेण तप्पमाणस्स किसो कायो भवइति, अओ कफासा भण्णइ, अहवा जो भण्णइ तस्स तं फरुसवयणं अणुचिंतयंतस्स किसो कायो भवइति कपासा, तमककसं भासिज्जत्ति याणि असच्चासच्चामोसापडिसेहणत्थं इमं भण्णइ, तं०-'एअंच अट्ठमन्नं वा० ॥ २८१ ॥ सिलोगो, जो इयाणि अणवज्ज- मककसो अत्थो भणिओ तस्स पडिवक्खभूओ सावज्जो कासो य तेण भणिएण भणिओ चेव, तमेयं सावज्जं अककसं च अत्थं अण्णं वा एयप्पगारंति, 'ज' मिति अविससितस्स गहणं, तुसहो विसेसणे, किं विसेसयति १, जहा जं थोवमावि थुणणादि तं च सोयारस्स अप्पियं भवइ, नामइ पाडिज्जइ, जहा नामिओ मल्लो नामिओ रुक्खो, अओ. 'स भासं सचमोसंपि' स इति भिक्षु- गोणिदेसो, स भिक्खू ण केवलं जाओ पुत्र्वभणियाओ सावज्जभासाओ वज्जेज्जा, किन्तु जावि असच्चमोसा भासा तमवि धीरो SR जम्हा बहुविग्धा उ मुहत्ता अहोरता य भवति । अतो-'एवमाई उजा भासा० ॥२८४॥ सिलोगो, एवमादिगहणेण दाहामि पढीहामित्ती एवमादि, एस्सकालंमि जा सकिया भासा सा गहिया, एस्से नाम आगमिस्सतीति, एस्सकाले संकिया नाम तहा वा होज्जा वितहा वा होज्जा, ण केवलं जे संकियं तमेसकाले ण भाणियव्यं, कितु संपयमवि जो अतीते वा काले संकिओ सोs- विन निस्संकिओ भाणिएयो, तत्थ संपइकाले जहा गच्छामो वक्खामो अमुगं दव्यं अमुगस्स अस्थि कहं करोमि एवमादि, अतीते- ऽपि ण निरुतं संभरइ, तहावि भणति-अहं तुम्भेहिं समं अमुगल्थ गओ तदा य मते इमं वयणं भणियं जेण सो परप्पवादी णडे, मए तव तहा आदेसो दिण्णो तेण तवस्स फली संपत्ती जहा, एवमेतप्पगारं संकियं भासं ततिाणागएसु कालसुन भासेज्ज, तहा जावि परणिस्सिया सावि किया, जहा देवदचो इदाणि आगमिस्सइ, इमं वा सो करिस्सइ, एवं तिसुवि कालेसु परणिस्सिया ण भाणि- यमा, कहं पुण वत्तव्य?, जहा सो एवं भणियाइओ, ण पुण णज्जइ-किमागमिस्सइ (ण वा आगमिसइ) १ इमं काहिति न काहिति वा ? एवमाझ्या, एवं पव्वइयाण गिहस्थाण य सामण्णेण य भणितं, तत्थ गिहत्थाणं पुन्यभावमाणाणं कहिंचि सावज्ज(न)कहणीयं, भणियं च उवरि-'नक्खत्तं सुमिणं जोग'सिलोगो, कारणजाए पुण जया भणिज्ज तदा इमेणप्पगारेण जहा-जहेत्थ निमित्तं दी. सइ तहा अज्ज वासेण भवियव्य, अमुको वा आगमिस्सइ, एवमादि, जदा पुण[अणा]गंतुकामो तदाण निस्संकियं भाणियव्यं-जहा अहं कल्ले गमिस्सामि, कि कारणं १, तत्थ वाघातो भवेज्जा, तओ तेसिं गिहत्थाणं एवं चित्तमुप्पज्जइ, जहा मुसावादी एसत्ति, अहवा वायगेण गणीणा वा आपुच्छिओ ताहे तेसि गिहत्थाणं एवं चिंतया भवेज्जा, जहा एतिल्लगमवि एते ण जाणंति जहा वाघाओ भविस्सइ न वा भविस्सइत्ति, न कोचि एतेसिं गाणविसओ अत्थिति, एवमाइ बहवे दोसा गवंतित्तिकाऊण संसदिद्ध- , मेव आपुच्छियव्वं, तहा वक्खामो अमुगं वा णो भविस्सइ अहं वा णं करिस्सामि एसो वा णं करिस्सइ, 'एतेसु पएसु अण्णेसु य एवमादिसु, एतेसु विसेसदोसा भाणियन्या । इयाणि एतस्स अत्थस्स उपसंहारसुत्तं भण्ाइ,'तहेव अइमि अतं कालंमि०२८५॥ (१ अस्या अप्रेतनायाश्च स्थाने गाथायुगलमीहरा संभाव्यते-तं तहेव अईयमि, कालंमिऽणवधारियं । जं चण्णं संकियं यावि, एवमेवंति नो वए ॥१॥ तहेवाणागयं अद्ध, जं होइ उवहारियं । निस्संकियं पडुप्पन्ने, एवमेयंति निदिसे ॥२॥ न च वृत्तियुक्तपुस्तका- दिपु दृश्यते इदमेवं, तत्र तु 'अईअंमी' त्यादि गाथात्रयं दृश्यते ) सिलोगो, 'तं तहेव' ति जेणप्पगारेण जहा हेट्ठा भाणयं गच्छामो वक्खामो तहप्पगारमणागयकालीयं अत्थं णो वएज्जा, 'जं वण्णं' ति जमिति अणिदिवस्स गहणं, अण्णग्गहणेण तीयाणागयकालगहणं कयं, अणवधारियं णाम ज सव्वहा अपरिण्णायं तं अणवधारियं भवइ, तत्थ अणागतं जहा जो सवधा अणवधारिओ अणागओ अत्थो सो विधिणा णिमित्ताईहिं ण अप्पणो इच्छाए वत्तव्वो, जहा अमुगे काले अमुग भविस्सइत्ति, तहा अतीतमवि अणवधारियं तहावि णो वदेज्जा, जहा परेण पुट्ठो किं तेण भाणियं ? उदाहु भाणितंति वओ मे सुतं १, तत्थ असर- माणो भणइ-ण सरामि, एवं तुमं रूवं दिहूँ?, ण दिट्ठति वा, तत्थ असरमाणो भणइ-ण सरामि, एवं गंधरसफासा भाणियव्वा, पडु- प्पण्णेऽवि जइ कोऽवि भणेज्जा जहा सहो तुमे सुतो न सुओ वा ?, तत्थ स अणुवलब्भमाणं णो अपणो इच्छाए भासेज्जा, किंतु तत्थ एवं भाणियव्यं-जहा न विभावयामिनि, एवं रूवं पुच्छिओ--किमयं दीसइ १, तत्थवि अणुवलम्भमाणो ण जाणामित्ति बूया, गंधेऽवि कस्सेस गंधोत्ति ?, (तत्थ अणुवलब्भमाणो ण जाणामित्ति, रसेऽवि कस्सेस रसत्ति, तत्थवि अणुवलब्भमाणो न जाणामिति, फासे) जहा अंधकारे अप्पणिज्जअन्नवत्थफरिसा आसंसिओ, केणवि पुच्छिओ, SONGS RSSION KES जहा- कस्स एतं वत्थं ? किं तव उदाहु ममात, तत्थ सम्भावओ अयाणमाणेण वत्तव्यं, जहा-न याणामिति, एवं ताव अणवधारिए अत्थे भणियं । इदाणि जो निस्तंकिओ अत्थो तन्थ भण्णइ-संकियां वा पडप्पनं 'ति, जं सकिय पप्पन्ने काले तमपि णो भाणियव्वं जहा ' एवमेअं' ति, पडप्पण्णगहणेण अतीतणागएसुवि कालेसु जं संकियं तीन बत्तव्वति । इदाणि एतेसु कालेसु जमेगतेण उवधारियं भवइ, तत्थ का पडिवती ?, भण्णइ-'तहेवाणागयं अद्वं०॥ सिलोगो, तहेवत्ति जहा बेटा भणियं एवमणागयकालियं अण्णं वा तीतमट्ठ उवधारियं जाहे भवइ ताहे भासेज्जा-एवं एतंति, पुडप्पन्नमवि निस्संकियं जाहे भवति ताहे भणेज्जा जहा ' एवमेअंति, जे पुण संकियमेव अप्पंतरितमितिकाउंण वत्तव्यंति, · आह-अवधारितनिस्संकि- याणं.कोई पइविसेसो?, आयरिओ भणइ-अवधारियमुवलद्धं ण सव्वप्पगारेण, निस्संकियं जं सवप्पगारेहि उवलद्धं, थोरथोवाए निदेसे णाम अतिकतवमाणीणमणागयं वा अत्थं हियए ठाविय दिसेज्जा। किंच-- तहेव फरसा भासा०' ॥२८८ ॥ सिलोगो, जहा दोसपरिहरणनिमित्तं थोवथोवाए निहिसियव्वं, तहेव जा फरुसा भासा साः दोसपरिहरणानिमित्तमेव न वत्तव्या, 'फरसा ' णाम णेहवज्जिया, जीए भासाए भासियाए गुरुओ भूयाणुवधाओ भवइ, सा : गुरुभूओवघाइणी' जहा दासो एसोति, सो तत्थ कुलपुचओचिकाऊण संजोगं 'कुलपुत्तेहिं समं करेयाइओ, तेण य साधुणा पुढेणऽपुढेण वा भणिओ , होज्जा, ताहे सो तत्थ मारेज्जेज्ज वा, एवमादि सच्चावि भासा ण वत्तव्या जाए भासाए पावगमो भवति, किमंग पुण मोसंति, सोय पाव- गमो इहलोइओ वा होज्जा, पारलोइमो वा, तत्थ इहलोइमा ताव अयसादि दोसा भवंति, पारलोइयानि जम्ममरणादी दोसा भवति । किं च तहेव काणं काणत्तिः ॥ १८९ ॥ सिलोगो, भिण्णक्खोऽवि काणो न भाणियन्यो, किमंग पुण पुफियुक्खो - . - सस केकरक्खो वा ?, पंडगो नपुंसगो भण्णइ, सो पंडगो पंडगं चेव न भाणियचो, तहा वाधितमवि णो रोगिणं आलावेज्जा, जहा कोढी गंडी वा एवमादि, तहा तेणमवि चोरमिति नो ब्रूयात् , तत्थ काणपंडगा अप्पत्तियादिदोसा मवेज्जा, एवमादि । 'तहे- व होले गोलित्ति०' ॥ २९० ॥ सिलोगो, आमंतणं देसीभासाए विच्छूढ़ भवइ, तहा साणेवसुलादीणिवि निठुराणि, वसुलो भूतत्थो भण्णइ, दमगदूसिया पसिद्धा, एताणि होलादीणि पण्णवगो णो भासेज्जा, इत्थिपुरिसो अविसेसेण वत्तव्यो । इयाणि इत्थि- यामंतणनिदेसो भण्णइत्ति-'अज्जिए पज्जिए वावि०॥२९२॥सिलोगो, अज्जिया माऊ पिऊ वा जा माता सा अज्जिया भण्णति, पज्जिता अज्जियाए माया सा पज्जिता भण्णइ, अम्मोत्ति माऊए आमंतणं, माउस्सिया जा माओ भगिणिओ, पिउस्सिया पिऊ भगिणी, धूया पसिद्धा, णत्तुगा पोत्ती भण्णइ, एयाणि अज्जियादीणि णो भासेज्जा, किं कारणं?, जम्हा एयं भणंतस्स हो जायइ परोप्परं, लोगो य भणेज्जा,एवं वा लोगो चिंतेज्जा,एसज्जवि लोगसनं ण मुयइ, चाटुकारी वा,संगो वा परोप्परं होज्जा, नियगा वा जाणेज्जा, एस खोहितुकामोत्ति, रूसेज्ज वा जहा समणाया एवं भणइ, को जाणइ-कोवि एसोत्ति, एवमादि दोसा भवेज्जा । किंतु 'हले हलित्ति० ॥२९३॥ सिलोगो, 'हले हलित्ति अन्नि' त्ति एयाणिवि देसं पप्प आमंतणाणि, तत्थ वरदातडे हलेत्ति आमंतणं, लाडविसए समाणवयमण्णं वा आमंतणं जहा हलित्ति, अण्णत्ति मरहट्टविसए आमंतणं, दोमूलक्खरगाण चाटुवयणं अण्णेत्ति, भद्देति लाडाणं पतिभगिणी भण्णइ, सामिणी गोमिणिओ चाटुए वयणं, होलेत्ति आमंतणं, जहा-होलवणिओ ते पुच्छइ, सयकऊ परमेसाणो इंदो । अण्णपि किर बारसा इंदमहसतं समतिरेकं ॥ १॥ एवं गोलवसुगावि महुरं सप्पिवासं आमतर्ण, एतेहि हलहलादीहिं इत्थीतो न आलवेज्जा, किं कारणं , जम्हा तत्व चडुमादिदोसा भवंति, उक्तंच-"अनिश्चिसु(त)- A - - मतीपर्जुमल्पमात्रमपि प्रियम् । नैतत् प्राशेन वक्तव्यं, बुद्धिस्तेषां विशारदा ॥१॥" जइ पुणो कारणे अवस्सवचव्य तया एवं वत्तव्वं 'नामाधिज्जेण णं बुआ०॥२९४॥ सिलोगो, तीए नाम तेण नामधिज्जेण सा इत्थी आलवियव्वा, जाहे नामं न सरेसा ताहे गोषण मालवज्जा, जहा कासवगोचे । एवमादि, 'जहारिहं । नाम जा वुवा सा अहोति वा तुज्ोति वा भाणियन्या, जा समाणवया सा तुमति वा वत्तव्या, वच्छं पुणो पप्प ईसरीति वा, समाणवया ऊणा वा तहापि तुभति माणियब्वा, जेण- पगारेण लोगो आभासइ जहा भट्टा गोमिणित्ति वा एवमादि, अभिगिज्य नाम पुन्वमेव दोसगुणे चिंतेऊण तओ पच्छा आल- वेज्जा संलविज्जा वा, सित्ति लवणं आलवणं, सलवणं आभासणं भण्णइ, एवमादि इत्थीआर्मतणनिदेसो भणिओ । इदाणि पुरिसामंतणनिदेसो भण्णइ, तं-- अजए पज्जए वावि० ।।। २९५ ॥ सिलोगो, चुल्लपिता पित्तियो भण्णइ, किंच--'हे भो हलित्ति आनि 'त्ति० ॥ २९६ ॥ एते सहा देसं पप्प आमंतणाणि भवंति, भट्टा सामिया गोमिया एते पुण आमंतणे पवईति णिसे य, तत्थ आमंतणे जहा भो भट्ठी सामिया, णिदेसे जहा भट्टी चिट्ठति, सामि चिठति, गोमीओ चिट्ठति, होले गोले वसु- लादि देसं देस पप्प आमंतणाणि भवंति, एत्थवि ते चैव बहुवयणे लाघवाइ बहवे दोसा भवतीति नो एवमालवेज्जा, जदा पुण किंचि कारणं भवेज्जा, ताहे इमेणप्पगारेण वत्तव्यं, त०-- नामधिज्जेण णं बूआ० ॥ २९७ ॥ सिलोगो, निगदसिद्धो, भणिओ पुरिसामंतणणिदेसो । इदाणि तिरियनिदेसो भण्णइ, ते य तिरिया पंचविधा-एगिदियमादि, तत्थ पंचिदिया पहाणा, इतरेसु पुरिसित्थिविसेसो नस्थित्तिकाऊणं पंचिदियाणं निदेसो भण्णाद, तं०- पंचिंदिआण पाणाणं० ॥२९८ ॥ सिलोगो, सोयादी पंच इंदिया जेसि अत्थि ते पंचिदिया, पाणा णाम पाणति वा भूयत्ति वा एगहा, तेसु पंचिदिएसु पाणेसु दूरओ अव- RER %- थिएसु जइ ताव कारणं णत्थि ततो अव्वावारो चेव साहूणं, ( अह पओयणं) किंचि भवइ, तं पंथं वा ण जाणइ उवदिसइ जाहे वा तेसि पाणाणं इत्थीपुरिसविसेसे अजाणमाणो वा णो एवं वदेज्जा, जहा-एसा इत्थी अयं पुरिसोत्ति, पायसोय लोगो अवि- सेसियं आलवेइ, अभिहाणेण माणियव्वं जहा गोजातियाइ चरंति कागजातिया वा हरंति, एवं महिसपसुआदिवि भाणियन्वा । आह-जति एवं तो कम्हा एगिदियविगलिंदिएसु सइ णपुंसगभावे इत्थिणिदेसो पुरिसनिदेसो य दीसइ १, तत्थ एगिदिएसु पुढविकाए पासाणे पुरिसणिद्देसो, जा सा महिया इत्थिाणदेसो, आउकाएदि करओ पुरिसनिदेसो उस्सा इत्थीनि- देसो, अग्गिकाएवि अग्गी पुरिसणिद्देसो, जाला इत्थिणिद्देसो, वाउकाएवि वाओ पुरिसनिद्देसो वाउलाए इस्थिणिदेसो, वणस्सइ- काएवि पुरिसणिदेमो जहा णग्गोहो उनिरो, इथिनिद्देसोऽवि जहा सिसवा आंबिलिया पाडला एवमायि, बेइंदिएसु पुरिसणिदेसो जहा संखो संखाणओ, इत्थिणिदेसो जहा असुगा सिप्पा एवमादि,तेइंदिएसु पुरिसणिद्देसो जहा मकोडा, इत्थिाणिद्देसो जहा उवचिका पिपीलिका एवमादि, चारदिएसु पुरिसणिदेसो जहा भमरो पतंगो इत्थिणिदेसो जहा मधुकरी मच्छिया एवमादि,आयरिओ आह- सइविह नपुंसगभावे जणवयसच्चेण ववहारसच्चेण य एस दोसपरिहारओ भवइत्ति, पंचिदिएसु पुण सतिवि एवमादि जणवयसचा- दीहिं तहाविजाईओ चेव वत्तव्वा, कहं १, गोवालादीणमचित्तिया भवेज्जा, जहा एते ण सुदिधम्मा जम्हा इत्थिपुरिसविसेसमजाणाणा एगयरनिदेस कुवंति एवमादि दोसा भवंतित्तिकाऊण पंचिंदियाण एगतरनिदेसे एस पडिसेहो सव्वपयत्तेण कीरइत्ति, किंच'तहेव माणुसं पक्खि पसुं० ॥२९९॥ सिलोगो, जहेव हिट्ठा भणिताणि अवयणिज्जाणि वयणिज्जाणि य तहा इमाणि न माणि- यच्याणि, तत्थ मनुस्सा पक्खिणो पसिद्धा, पसुगहणेण य महिसअयएलगादीणं गहणं कतं, सिरीसवगहणण अयगरादीणं, एते GREENA मणुस्साइ परिवूढकाये दळूण महप्पाणा पासित्ता गो एवं वतन, जहा-थूलो अयं मणुस्सो थूलो महिसो धूलो पक्खी थूलो अइ- फरो, तहा पमेइलो मणुस्सो, ‘पमेइलो' नाम अतीव मेदो जस्स सो पमेइलो महिसो, एवं पक्खी अइकरो, वहणिज्जो पुरिसो. वहणिज्जो महिसों, किंच-तहेव गाओ दुज्झाओ०॥३०१॥ सिलोगो, तहेव' त्ति जहा हेडिल्लाणि अवत्तत्वाणि तहेव इमाणिवि, तत्थ गोगहणेण महिसीउवमादीण गहणं कतं, दोहणिज्जा दुज्झा, जहा गावीणं दोहणवेला वट्टइ, दमणीया दम्मा, दमणपयोग्गत्ति वुत्तं भवइ, गाओ जे ( रहजोग्गा) रहमिव वा धावंति ते गोरहगा भण्णंति, अहबा गोयरगा य पसवसमण्णा भवंति, वाहिमा नाम जे सगडादीभरसमत्था, ते य साधू दटुं णो एवं भणेज्जा, जहा पत्ता एते सगडादिसु वाहेउंति, रथजोग्गा णाम अहिणव- जोवणतणेण अप्पकाया, ण ताव बहुभारस्स समत्था, किन्तु संपयं रहजोग्गा एतत्ति, तेसु इमे दोसा भवंति, तत्थ गावीसु जहा साधुणा भणियंति गायीओ दुहेज्जा, ततो अधिकरणपवत्तणादि दोसा भवंति, दम्मेसुवि साहू जाणंति एवमादि, वाहिमावि सगडादिसु सभरेसु णिजॅजिज्जा, रहजोग्गोवि रहेसु वहणिज्जो, पक्खा वहणिज्जो अइगिरो, तहा पाइगो एस मणुस्सो, पागपत्तोत्ति वृत्तं भवइ, तहा पागपायोगो आयगरो, तत्थ मणुस्सो अप्पत्तियं करेज्जा, अकोसेज्ज वा, लुणणडहणाणि वा करेज्जा, एवमादि, महिसादि तिरिया तस्स वयणं सोऊण मंसादीण अट्ठाए मारेजेज्जा, न केवलमेत धम्मविरुद्धं, किन्तु लोगविरुद्धमवि, कहं १, तमेरिसं भासमाणं सोऊण लोगस्स चिन्तिया सवेज्जा, जहा किमेतस्स पव्वतियस्स एयारिसाए अहिद्रोहाए वयाए निसिरियाएत्ति, जहा य पुण कारणं भवेज्जा ताहे इमेणप्पगारेण भणेज्जा, जहा- 'परिवूढत्ति णं बूआ०' ॥ ३००॥ सिलोगो, पओयणे उप्पणे परिवूढ वा उपचितदेहं वा संजातदेह वा पाणिवदेहं वा पीणितदेह वा आलयेज्जा, तहा कस्सइ साधुणो किंचित् तारिस R-5 HAI ऊहाडिज्जति, जंतलठ्ठी पसिद्धा, णाभी सगडरहाईण भवति, गंडिया णाम सुवण्णगारस्स भण्णइ जत्थ सुवण्णगं कुट्टेइ। किंच- 'आसणं सयणं जाणं० ॥३०६॥ सिलोगो, आसणं आसंदगादी तप्पायोगं कहूँ एतेसु रुक्खेसु होज्जा, सयणं-पल्लंकादि तप्पा- ओग्गं क8 एतेसु रुक्खेसु होज्जा, जाणं णाम जुग्गादि, तप्पयोगकर्ट्स एतेसु रुक्खेसु होज्जा, तहा उपस्सयपायोग्ग वा किंचि कहूं एतेसु रुक्खेसु होज्जा. तत्थ उबस्सयो-पडिस्सयो, अहवा उवस्सए फलिहाइ कीरइ, सव्वगं वा आसणं उर्वस्सयो भण्णइ, एवमादि 'भूओवधाइर्णि भासं भूयाणि उवहम्मवि जाए भासाए भासियाए सा भूतोवघाइणी भण्णइ, तं भूओवघाइणी भासं ण भासेज्जा पण्णवंति, तत्तण्णिवासिणी वा देवया रूसेज्जा, जो वा तस्स वणस्स सामी सो वा रूसेज्जा, साहु वा (णा) एस रुक्खो पसंसिओ नियमा लक्खणविउत्तिकाऊण सो चेप साहू घेप्पेज्जा, एवमादि, रुक्खे जया आलवेज्जो ताहे इमेहि उवा- हिं. तं०-'तहेव गंतुमुज्जाणं० ॥३०७॥ सिलोगो,'तहेव' ति जहा हेडिल्लगाण पंडगाईणं मुसावायो भणिओ सेस कंण्ठंयं, सो य उवायो इमो- 'जाइमंता इमे रुक्खा ॥ ३०८ ॥ सिलोगो, जाइमंता नाम जाए जातीए उत्तमाए जाइमंता भण्णंति, बहवें जत्थ रुक्खप्पगारा अथिति, इमेत्ति नाम जे पच्चक्खेंण दीसंति, दीहा जहा नालिएरतालमादी, बट्टा जहा असोगमाई, महालया नाम वडमादि, अहवा महसदो बाहुल्ले वट्टइ, बहूणं पक्खिसिंघाण आलया महालया, 'पयायसाला' अतीव जाताणि सालाणि जेसि ते पयायसाला, अणेगप्पगाराणि 'विडिमा' बिडिमाणि जेसि ते निर्डिमा, तत्थ जे खंधओ ते साला भण्णंति, सालाहितो जे-णिग्गया ते विडिमा भण्णंति, दरिसणिज्जा वा एते रुक्खत्ति भणेज्जा, ते य निक्कारणे न कप्पंति भासिऊण, जाहे पुण कारण किचि भवइ. जहा साहवो पत्ता, कारणेण इमं भणेज्जा, जहा अम्हे एतेसि जाइमंताणं हेहा विस्समामी, एतेसिं 1-44-4 वा अदूरेण पंथा गच्छइ । किंच- 'तहा फलाणि पफाणि ॥ ३०९ ॥' सिलोगो, 'तहेव' त्ति जहा हेट्ठा भाणिय, फलाणि- । अंबादीणि पक्काणि दणं णो एवं भासज्जा-पक्काणि इमाणि फलाणित्ति, तह घाई(पाइ)खज्जाणिवि णो वएज्जा, पाइखज्जाणि णाम जहा एताणि फलाणि बद्धट्टियाणि संपयं कोरसपलादिसु पाइऊण खाइयवाणित्ति, 'वेलोइयाणि' नाम वेला-कालो, तं जा णिति वेला तेसिं उच्चिणिऊणंति, अतिपक्काणि एयाणि पडंति जइ न उच्चिणिज्जति, टालाणि नाम अबढिगाणि भन्नति, 'वेहिम' नाम वेधा कीरति तं वेहिम, अबद्धट्टिगाणं अंबाणं पेसियाओ कीरति, तत्थ इमो अवायो-तण्णिस्सिया देवया कुप्पेज्जा, पक्काणि वा फलाणित्तिकाऊण कोए(रा)को तेहिं पओयणं कुज्जा, एवमादि, इमेण पुण उवाएण भणेज्जा, तं०-'असंथडा इमे अंबा०॥३१०॥ सिलोगो, साहूणं अहावरे रुक्खेहिं कज्जे पुण पत्ते जहा तेण पंथोत्तिकाऊण ताहे अन्नस्स साहुस्स इमेण पगारेण उवादिसेज्जा, तं०-असंथडत्ति वा बहुणिचडिमाफलत्ति वा बहुसंभूतत्ति भूतरूपत्ति वा, तत्थ असंथडा अतीवकारणे(मारेण)ण संथरंति, फलाणि धारेउं न तरंतित्ति वुत्तं भवइ, 'इमे' ति जे इमे लोगपच्चक्खा, अंबगहणं पहाणा लोगसंमता य (ति) काऊण अतो तेसिं गहणं कयंति, बहूणि निबडियफलाणि, 'बहुसंभूया' णाम बहुणिप्फनफलाणि, 'भूतरूवा' णाम फलगुणोववेया, पुणसद्दो विसेसणे, किं विसेसयति?, जहा एतेसिमण्णतरेण परियायसदेण कारणे भासेज्जा एवं विसेसयति । किंच'तहेवोसहिओ पकाओ० ॥ ३११॥ सिलोगो, 'तहा' णाम जहा हेहा भणियं, तत्थ सालिवीहिमादियातो ताओ पक्काओ नीलियाओ वा णो भणेज्जा, छविग्गहणेण णिप्पवालिसेंदगादीणं सिंगातो छविमंताओ णो भणेज्जा, लुणणपायोग्गाओ लाइमा, भुज्जण- पायोग्गाओ भुज्जिमा, पिहुखज्जाओ नाम जवगोधूमादीणं पिहुगा कीरति ताधे खजंति, एताए अविधीए भणमाणस्स इमे 61 दोसा भवंति, 40 पक्कत्तिकाऊण भणेज्जा समयो, साहुणा भणियाओत्तिकाऊण थालीपागं करेज्जा, एवमादि दोसा भवंति, इमेण पगारेण ओसहिओ आलवेज्जा, तंजहा- 'विरूदा बहुसंभूया ॥ ३१२ ॥ सिलोगो, 'विरूढा' णाम जाता, बहुसंभूया 'णाम निष्पन्ना, थिरा णाम निन्भयीभूया, उवगया यत्ति उस्सिया भण्णंति, गब्भिया णाम जासिं ण ताव सीसयं निफिडइत्ति, निप्फाडिएसु पसताओ भण्णंति, संसारातो नाम सह सारेण संसारातो, सतंदुलाओत्ति वुत भवइ, एवमादीहिं नामेहिं वत्तव्या- ओत्ति । किंच: 'तहेव संखडि नच्चा०' सिलोगो, दहासदो पुवमणिओ, एक्सहो पायपूरणे, छण्हं जीवनिकायाणं आउयाणि संखंडिजति जीए सा संखडी भण्णह, तं संखडि किर णाऊण साहुणा किं करणिज्ज १, ण एवं वत्तव्यं- जहा किच्चमेयं जंपि- तीण देवयाण य अट्ठाए दिज्जइ, करणिज्जमेयं जं पियकारियं देवकारियं वा किज्जइ, एवमादि, पणियढे तेण उ भण्णइ, तं०. पणियहूं वज्झं णीणिज्जमाणं दणं णो एवं वएज्जा, जहा एसो वज्झोत्ति, किं कारणं , तस्स एवं भणियस्स अप्पत्तियं होज्जा, निस्सासी भवेज्जा वा जाव एतेसिं चोरग्गाहाणं एवं चिन्तायां भवेज्जा जहा एस साधुणा वज्झो भणिओ, अवस्सं पत्ता- वराहोत्तिकाऊण मारिज्जा। 'सुतिस्थित्ति अ आवगा' आवगाओ- नदीओ भण्णंति, तत्थ गिरिनई वा सुकगड्डा वा जइ पारिपहिया पुच्छेज्जा जहा कि सुतित्था एसा नदी विसमतित्था वत्ति ?, तत्थ न पत्तव्वयं जहा एता ण 'सुतित्था विसम. तित्था, कम्हा , तत्थ अधिगरणमादयो बहवे दोसा भवंति, कज्जे पुण संपत्ते संखडियमाईण इमेण कारणेण भणेज्जा, तं०- 'संखडि संखडि वूआ || ३१४ ॥ सिलोगो, जा संखडी सा कारणे संखडी चेव वत्तवा, जहा सा बहुआवाया संखडी, मा नत्थ साधवो गच्छंतु एवमादि, तहा चोरोवि वज्झो-णीनिज्जमाणो.पणियहो भणियन्यो, जहा सो वा तेणो अण्णो वा कोइ- LEARNORSREER- -------- -- 5ok भणिए एवं ण विभासह, किमेस भणइत्ति', सो पुण सेहस्स वा तं दाएज्जा, जहा एस पावकारिणो विपाकोत्त, अहवा एतेण पहेण पणियट्ठो णिज्जइ, जणाउले एस पहो ण एतेण गंतव्वं एवमादि, जत्थ आवगाणं तित्थाणि पुच्छिज्जति तत्थ भाणितव्वं- जहा बहुसमाणित्ति, काणि समाणि तित्थाणि काणि विसमाणित्ति भाणियवाणि तहा स दूरओं परिवज्जति, मा एयासु णदिसु णिउज्जेज्जा, तओ परितावणादि दोसा हवेज्जत्तिकाऊण न एवं भासिज्जा पण्णवंति, कारणे पुण एवं भासज्जा, 'तहा नईओ पुण्णाओ' सिलोगो,(३१५)तहासदो पुन्वभणिओ, नदीओ पसिद्धाओ, पूरागयाओ पन्नाओ, काएण तरिज्जतित्ति कायनिज्जाओ, अण्णे पुण एवं पढंति, जहा-कायपेज्जति नो वदे, काआ तडत्था पिवंतीति कायपेज्जातो, नावाहिं तारिमत्ति नावातारिमा, तडस्थिएहिं पाणीहि पिज्जतीति पाणिपिज्जाओ, तत्थ इमे दोसा, तं०- नदीओ पुन्नाओत्ति सोऊण कारणेहिं पधाइया गिहित्था णियत्तेज्जा तओ कट्ठादीणं वा उदीरणं कुज्जा कारण, एया तारिमाओत्ति सोऊण णियत्तिउकामावि न नियत्तेज्जा, तंजहा- 'बहुवाहडा अगाहा० ॥ ३१६ ॥ सिलोगो, 'बहुवाहडा' णाम पायं सोभणियातो भणति, बहु अगाहाओ वा भणेज्जा, बहुसलिलाओ मणेज्जा, बहुउप्पिलोदगा वा भणेज्जा, 'बहुउप्पिलोदगा' नाम जासिं परनदीहिं उप्पीलियाणि उदगाणि, अहवा बहुउप्पिलोदओ जासिं अइभरियत्तणेण अण्णओ पाणियं वच्चइ, बहु वित्थरिय जासु नदीसु उदगं ताओ बहुवित्थडो- दगाओ भन्नति, ए पन्नवं भासेज्जा, जइ पुण भणइ-न याणामि ताहे उड्डाहं करेंति, पउसेज्ज वा जहा मुसावादी एसोत्ति, इदाणि चेव उत्तिण्णो तहवि भणइ न जाणामित्ति एवमाइ यहवे दोसा भवंतीति, तम्हा बहुवाहडा भणेज्जा, तमवि तुरियमवक- मंतो भणेज्जा, जहा ण विभावेइ किमवि एस भणतित्ति। किंच- 'तहेव सावर्ज जोग.' ॥ ३१७ ।। सिलोगो, तहसदो NAS ॐ पुन्वभणिओ, एक्सहो पादपूरणे, सह वज्जेणं सावज्जो, जोग- आरंभो भण्णइ, जहा मम अमुगो कम्मजोगो कायव्योति, तं सावज्ज जोगं परस्स अहाए णिट्ठियं सावज्जाए भासाए णालवेज्जा, किमंग पुणो अट्ठाए अप्पणोत्ति, णिट्ठियं णाम परिसमत्तं, ण केवलं परिसमत्तमेव सावज्जाए भासाए नालपेज्जा, किन्तु कीरमाणमवि न सावज्जाए, सुछ लट्ठी कोवो चिकदोरिया एवमादि, एत्थ अणुमोदणादि दोसा भवंति, एयप्पगारं सावज्जं वज्जेयव्यं साहुणा इति, अणवज्ज पुण आलवेज्जा, तत्थ सुकडं जहा सुछ साहुणो लोयो कडो, सु भायणं लेहियं एवमादि, सुपकं जहा सुविपकं बंभचारिणो बंभचेरफलंति, एवमादि, सुछिण्णं जहा सुछिण्णा हपासा इमेण साहुणा एवमादि, सुहडे जहा सुहरितो सण्णायगादीहिं उवसिक्खिज्जमाणो सेहोत्ति एवमादि, सुमए जहा सुमतं तस्स अमुकणामस्स साधुस्स पंडितमरणेणंति एवमादि, सुनिहितं णाम जहा सुणिद्वितं एतस्स साहुस्स कम्ममहविधीत एवमादि, सुलटुं नाम सुलटुं कहं कथयतिीत एवमादि, किंच, एवं वत्तव्यं- 'पयत्तपकत्ति व पका- मालवे० ॥ ३१९ ॥ वृत्त, गिलाणणिमित्तमेवमालवेज्जा, जहा- तुम्भं पयनपक्कं तेल्लं तं दलयह एवमादि, तत्थ छिन्नमवि कारणेण एवं भणेज्जा, सो य अत्थो भणिओ ण य अणुमइदोसो अप्पत्तियदोसो वा भवति, पयत्तयं जहा पयत्तलठ्ठी य संभार- घया दीयंति, अहवा एवमेवं अत्थं 'कम्महेतुअंति भणेज्जा, कम्महेउयं नाम सिक्खापुव्वगीत वुत्तं भवति, 'पहारगाढत्ति य गाढमालवे' ति जो गाढपहारीकओ सो गाढप्पहारित्ति भाणियन्यो, इतरहा अप्पत्तियमादि दोसा भवंति । किंच- 'सब्बु- कसं परग्धं वा० ॥ ३२० ॥ सिलोगो, तत्थ पणिधीए अण्णत्थ वा विकिज्जमाणे जति कोइ साहुं आपुच्छेज्जा, जहा- एतेसिं कतर सुंदरंतिः, तत्थ न वत्तव्यं-इमं सुंदरंति, पररघं नाम जहा एतस्स को अग्घोत्ति पुच्छिए ण वत्तव्वं, जहा एयस्स एवं मोल्लं ॐ पत्तो, जहा एयस्स पर कवाड्डियपि ण लब्भइ, एय (सो) परमो अग्धाोत्ति 'अतुलं नथि एरिसं' ति ण एतेहितो अन्नं विसिट्टतरंति एयं गिण्हाहि, अहवा विक्किणमाणं ण भणेज्जा-ण अण्णत्थ विक्किणमाणो तुम मोल्लं लब्भास, अविक्कियं नाम असक्कं, जहा कइएण विक्कायएण वा पुच्छिओ इमस्स मोल्लं करेहित्ति, ताहे भणियव्यं को एतस्स मोल्लं करेउं समत्थोत्ति, एवं अविक्कियं भण्णइ, अवत्तव्वं नाम जहा को एतस्स गुणे समत्थो वोत्तुं ?, एवंविहमवत्तव्यं भण्णइ, अचिअत्तं णाम ण एतस्स गुणा अम्हारि- सेहिं पागएहिं चिंतिज्जंति, एताणि सव्वुक्कसादीणि अधिगरणमंतराइयादीदोसवज्जणट्ठा णो वएज्जा, किंच- 'सब्वमेकं वह- स्सामि० ॥ ३२१ ।। सिलोगो, जहा कोइ कत्थइ गच्छमाणो केणइ भणेज्जा, जहा-मम वयणेण देवदत्तं इमं भणेज्जासिात्ते, तत्थ न वत्तव्यं, जहा-सव्वमेयं वइस्सामित्ति, किं कारणं ?, जेण सो सव्वं सरवंजणमधुरकडुयादीहिं गुणेहिं उववेयं तहेव अवि- सेसियं सव्वं भणिउंण समत्थोत्ति, तहा सव्वमेतंति णो वएज्जा, जहा सव्वमेतं मम वयणेण अमुकं चामधेयं मणिज्जा- सित्ति एवमादि भासं णो वदेज्जा, अणुवीयि सव्वं नाम जहा कोइ पुच्छेज्जा, ते सन्चे साधवो गता, तहा अणुवीइ चिंतिय भाणियव्वं, जहा सव्वे गता अगता वा, सव्वे नाम सव्वेसु कारणेसु सव्वं कालं अणुचिंतेऊण बुद्धिमंतेण भासियव्वं, 'सुक्की वा सुविक्कीअं.' ॥ ३२२ । सिलोगो, ह जति कोयि कइओ भणेज्जा, जहा- इमं मए एचिएण मोल्लेण गहियं, किं सुगहियं दुग्गहियंति ?, तत्थ न एवं वत्तव्यं, जहा-जति एएण मोल्लेण लद्धं तो सुक्कीयंति, जहा अक्केजति कीयं न एयं किंचिवि अग्घइ, अहो मुद्धोऽसि. एवंपि णो वएज्जा, जहा किज्जमेयंति एवमत्रि णो मासेज्जा, जहा अहो सारं भंड लद्धं ते, काया सुहोऽ- सि अज्ज सइतोत्ति, किंच इमं गिण्ह इमं मुंच इमं अप्पीहात्ति एवं सुवाहित्ति पणियमेवं नो वदेज्जा, पुच्छेज्जा ताहे इमो उवाओ REOS S क 'अप्पग्धे वा महग्ये वा० ॥ ३२३ ॥ सिलोगो, अप्पग्धं बहुअग्छ भण्णइ बहुअग्छ अप्पग्छ भण्णाइ, तं तु किणमाणो वा एवं मनेज्जा, तओ एयारिसे पणियढे समुप्पण्णे जमणवज्ज त साहुणा वियाकरेयव्वं, अहवा सव्वमेयं पणं णो वियाकरेयष्वं, अहवा सव्वमेयं पण्णं अप्पग्धं किज्जमाणं विकिज्जमाणं पणियढे समुप्पण्णे अणवज्जं भवति, तंजहा- नाहं भंडमोल्लविसंस जाणामि, न वा इहं देमि, कयविक्कयीवरयाणं किं अम्हाण एरिसेण वा परेणंति ?, किंच- 'तहेवासंजयं धीरो० ॥ ३२४ ।। सिलोगो, तहासदो पुन्वमणिओ, एवसद्दो पायपूरणे, ण संजतो असंजतो, धीरो पसिद्धो, तेण धीरादिगुणजुत्तेण साहुणा सो असंजओ न एवं वत्तव्यो, जहा एत्थ आस नाम उवेहाहि, तहा इत्थं एहि, इमं वा करेहि, एत्थ वा सुवयाहि, चिठ्ठाहि वा किंचिकालं पच्छा गमिस्सासि, किंची अच्छाहि इय वयाहित्ति णो एवं भासेज्जा पण्णवं, किं कारणं १, अस्संजतो सचतो दोसमावहति चिट्ठतो तचायगोलो, जहा तत्तायगोलो जओ छिवइ ततो डहइ तहा असंजओवि सुयमाणोऽवि णो जीवाणं अणुवरोधकारओ भवति, किं पुण जागरमाणोति । किंच- 'पहवे इमे असाहू' ॥ ३२५ ॥ सिलोगो, तत्थ साधू ताव चउविधो भवइ, जहा- णामसाहू ठवणसाहू दव्वसाहू भावसाह य, नामठवणाओं गयाओ, दव्वसाहू घडपडाईणि साधयंती दवसाहू भण्णइ, तहा बोडियणिण्हवगादि दव्वसाधू, जे णिव्याणसाहए जोगे साधयंति ते भावसाधवो भण्णंति, तत्थ बहये नाम बहवेत्ति वा अणेगेत्ति वा एगठा, इमे णाम जे इमे इदाणिं पच्चक्खा आजीवगादि असाधवो भवंति, तमेवंविधं साई साई गालवेज्जा, सो य भावसाधू इमेण सुत्तेणेव भण्णइ, तंजहा- 'नाणदंसणसंपन्नं०' सिलोगो, नाणदंसणसंपन्नं संजमभावसु जो रतो सो सुसाधू भण्णइ "एवं गुणसमाउत्तं' ति जो एतेहिं णाणादीहिं गुणेहिं समाउत्तो भवति, समाउत्तो नाम सोभणेण S:

SC-15 पगारेण जुत्तो, तमेरिसं संजयं साधुमालवेज्जा, किंच- 'देवाणं मणुआणं च०॥ ३२७ ॥ सिलोगो, तत्थ देवाणं देवासुरसंगामो मणुयाणं जहा रायादीणं, तिरियाणं जहा गोमहिसकुक्कडलावगाणं, एतेसि बुग्गहे समुप्पण्णे, तत्थ बुग्गहो णाम बुग्गहोत्ति वा विवादोत्ति वा कलहोत्ति वा एगट्ठा, एयंमि बुग्गहे वट्टमाणे ण वह एवं वोत्तुं-देवा जयंतु मा वा, एवं मणुस्सेसुवि अमुयो राया जयतु मा वा एवमादि, तहा तिरिएसु एसो महिसो जयतु मा वा एवमादि, तत्थ अमुयाणं जतो होउत्ति भणिए अणुमइए दोसो भवति, तप्पक्खिओ वा पओसमावज्जेज्जा, अओ एरिसं भासं णो वएज्जा, किंच- 'वाओ चुटुं च सीउण्हं० ॥३२८॥ सिलोगो, तत्थ पमत्तो भणेज्जा, जहा-जइ वाओ वाएज्जा तो सुंदरं होउत्ति णो वदेज्जा, कि कारणं ?, जम्हा आणिट्ठवाओ. णाम सोवधाओ होज्जा, रुक्खादिभंगो वा होज्जा, एवमाई दोसा भवंति, वुढेणवि पिपीलिगादि विणासज्जा, उण्हजोणिओ वा वणप्फइ कुहेज्जा एवमादि, सीएण तिरियावि मणुयावि पायसो परिताविज्जति, अगणिं वा उज्जालेज्जा एवमाई, उण्हेणवि तिरियमणुयाण परितावणादि दोसा भवंति, खेमेऽवि चारसेवगादीणं अंतराइयदोसा भवंति, एते य निब्भया तेसु कम्मेसु पवत्तमाणा एगिंदियाईणं भयङ्करा भवंति, धातेवि संनिचयकारिणो वाणियगा पीलिज्जति, ण य एताणि तस्स वयणेण भवंति, मोत्तूणं अतिसयपयत्ते, इतरस्स केवलं भणंतस्सवि दोसा भवंति । किंच. 'तहेव मेहं व नहं व माण' ॥३२९ ॥ सिलोगो, तहासदो पुव्वभणिओ, एक्सद्दो पायपूरणे, मेहं णमं माणचं एतेसिं तिण्हवि अण्णतरं नो अदेवं देवत्ते आलवेज्जा, वत्थः, मेहं समुप्पन्नं दण ण एवं वदेज्जा-समुण्णतो देवो परिवसइ वा देवाइ, एवमादी, णभं आगासं, तमवि ण एवमालवेज्जा, तहावि रायादीवि माणवो ण देवो वत्तव्यो, किं कारणं , तत्थ मिच्छत्तथिरीकरादि दोसा भवंति, तत्थ मेहमेवं आलवेज्जा,, समुच्छिओ मेहो निययं पयोदो, पयोदो णाम पयं-पाणीयं भण्णति तं पओ ददातीति पयोदो, अहवा बुट्टे बलाहएत्ति वएज्जा, पवरसिओ वा बलाहगोत्ति वएज्जा, आह- कहं पुण नभं वत्तव्यं १, भण्णइ-'अंतलिक्खत्ति णं वूआ० ॥ ३३० ॥ सिलोगो, तत्थ, नभं अंतलिक्खंति वा वदेज्जा, गुज्झाणुचरितंति वा तं, अंतियं अंतलिक्खं अभियं 'गुज्झणुचरियो ति, मेहोवि अंतरिक्खो भाणइ, गुज्झगाणुचरिओ भण्णइ, महामाणवरायादि दळूण रिद्धिमंतमालवेज्जा, भणियाणि अवयणिज्जाणि वयणिज्जाणि यः । सव्वसंखेवो इमो, तंजहा-'तहेव सावज्जणुमोअणीगिरा० ॥३३१ ।। वृत्तं, 'तहेव' चिजहा हेछिल्लाणि: अवयणिज्जाणि परिहरियवाणि, तहा काइ-सावज्जणुमोअणी भासा ण भाणियन्वा, इह सा सव्वपयत्तेण वज्जेयव्वा, जहा सुद्छु हडो गमो, सुटु सेणा णिघातिया एवमादि, ओहारिणी णाम सकिया, भणिय- से नूणः भंते ! मन्नामीति ओहारिणी भासा ?, आलावगो, परोवघातिणी नाम, जीवोवघातसहिता, जीवए वा परो हालिज्जइ सा परोवधाइणी ॥ किंच- 'से कोह लोह भय हास माणवो, न हासमाणो' तत्थ सेत्ति साहुस्स णिद्देसो, तत्थ कोहो आदी लोभो अंत, आईअंतग्गहणेण · मज्झे वट्टमाणा माणमाया; गहिया, भयहास: गहणेणं पेज्जादिदोसा गहिता, माणया इति.मणुस्सजातीए एस साहुधम्मोत्तिकाऊण मणुस्सामंतणं कयं, जहा. हे माणवा. !, अवि हसंतोऽवि मा अभास.भासेज्जा, किं. पुण कोहादीहिंति, इयाणि वक्कसुद्धीय फलं भण्णइ,तंजहा-'सवकसुद्धिं समुपहिआ. मुणी० ॥ ३३२ ॥ सिलोगो, 'सवकसुद्धिं ति स. इति साधुणो णिद्देसो, जहा कोइ. सभिक्खू, एवं विविध वकसुद्धी, सम. उवेहिया समुपेहिया, अहवा सकारो सोहणअत्थे वट्टइ, सोहणं चङ्गकसुद्धिसमं. उवेहिया, अहवासगारो अत्तणो णिद्देसे वइ, जहा अत्तणो पक्कसुद्धि समं उवेहिया सनुपहिया, 'मुणीं' नाम मुणित्ति वाणाणित्ति वा एगहा, जा य गिरा दुट्ठा हेट्टा भणिया,. . HA नष्ट दुट्ठा नाम विरुद्धा, तहेव वक्कसुद्धि जाणमाणेण दुर्ल्ड गिरं वज्जयतेण सता मितं अदुटुं अणुवीइ भासियवीत, मितं दुविधीत- सदओ परिमाणओ य, तत्थ सद्दओ अणुच्चं उच्चारिज्जमाणं मितं भवइ, परिमाणओ कारियं मानमितं भवइ, अदुई नाम देसकालोववन्नादी, अणुवीइ णाम पुचि बुद्धीए अणुचिंतिय भासियव्वंति, स एवं भासमाणो 'सयाण मज्झे लहई पसंसण'- मिति तत्थ सया णाम जे गुणदोसविहण्णू तेसिं सयाण मज्झे पसंसणं लव्मइत्ति, जहा अहो सुसिलिट्ठसुअधीयवयणोत्ति, एवमाइ, जम्हा य पसंसणमादी गुणा लभंति अतो 'भासाइ दोसे य गुणे य० ॥३३३॥ जम्हा भासदोसगुणण्णे साधू, तीसे भासाए जा दुट्ठा भासा तां विवज्जेज्जा, सा पुढविमादिएसु छसु काएसु, संजए, समाणभावे अवत्थिए सामणिए, सदा सव्वकालं जए, स एवंगुणसमाउचे, वदेज्जा 'युद्धे हिअमाणुलोमि तत्थ हितं नाम अपीडाकर, अणुलोमियं नामाकडुगं फरिसादि- दोसवज्जियं, अहवा अणुलोमियं नाम तं भासं भासेज्जा जं भासमाणो अभासओ लब्मइ, एस ताव इह लोए पसंसणादी गुणो भणिओ । इयाणि इहलोइओ पारलोइओ य भण्णइ- 'परिक्खभासी० ॥ ३३४ ॥ वृत्तं, 'परिज्जभासी' नाम परिज्ज- भासिचि वा परिक्खभासित्ति वा एगट्ठा, सुटु सम्मं सोतादीणि इंदियाणि अहियाणि जस्स सो सुसमाहिइंदिओ, चउरो कोहादिकसाया अवगता जस्स उपसंता वा सो चउक्कसायावगए, 'अणिस्सिओ' नाम न निस्सिए अणिस्सिए, सव्वपडिबंध- विष्पमुक्केत्ति वुत्तं भवति, स एवंविहो साहू 'निहणिऊण धुन्नमलं पुरेकर्ड' ति, तत्थ धुण्णंति वा पावंति वा एगट्टा, धुण्ण- मेव मलो, पुचि कयं पुरेकयं, धुणिऊण इमं लोग आराहइ, न केवलं इमं लोगं आराहयति, परलोगाराहणाओ मोक्खो, तमवि आराहयति, गावसेसकम्माको पुण देवलोगसुकुलपच्चायातिं लभ्रूण पच्छा सिति । ति बेमि नाम तीर्थकरोपदेशाद् ब्रवीमि, न स्वाभिप्रायेणेति । इदाणिं नया-'णायंमि गिण्हियव्वे गाहा, 'ससिपि नयाणं बहुविहवत्तव्वयं निसामित्ता०'गाहा, पूर्ववद्॥ ॥ वाक्यशुद्धयध्ययनचूर्णिः समत्ता ॥ एवं सो भासासमिओ धम्म कहेइ, तो तस्स सोऊण जइ कोई पन्चएज्जा ताहे तस्स इमं आयारपणिधि उवइसेज्जा, अहवा तेण धम्मं कहयंतेण अपसत्थपणिधाणं वज्जयंतेण पसत्थेण आयारपणिधाणेण कहेयव्वंति, एतेणभिसंबंधेणागतस्स अज्झयणस्स चत्तारि अणुयोगदाराणि वत्तवाणि, जहा आवस्सए, णवरं इह णामनिप्फनो भण्णइ, सोय णामाणिफण्णो दुविधो, तं०-आयारो पणिही य, तत्थ पढमं आयारो भण्णइ-'सो पुदिव उहिछो० ॥ २९५ ॥ गाथापुन्वद्धं, जहा जो खुड्डियायारऐ भणिओ एत्थ सो चेव अहीणाइरित्तो भवतित्ति । इयाणि पणिधी भण्णइ, सोय चउबिहो, तंजहाणामपणिही ठवण दव्यभावपणिहीत्ति, णामठवणाओ गताओ, दव्यपणिही य इमेण गाथापच्छद्धेण भण्णइ--'दुविधो य होइ पणिधी' सो इमो, तं०-'व्वे निहाणमाई.' ॥ २९६ ॥ गाथा, पुच्चद्धं, दन्धपणिधी जहा णिहाणगं, पणिहि णाम निक्खिवियंति वा पणिहाणति वा एगट्ठा, आदिगहणेण अन्नाणिवि गहियाणि मायापक्खित्ताणि दव्वाणि, दवपणिधी जहा पुरिसो आयापच्छादणनिमित्तं इत्थिवेसं काऊण णासज्ज वा पविसेज्ज वा, जहा मायाकारो चक्खुमोहणं काऊण सन्चमेकतरं व पक्खिवइ एवमाइ दवपणिधी, भावे इंदिअनोइंदिअ पच्छद्धं, भावपणिधी दुविधो, तंजहा-इंदियपणिधी नोइंदियपणिधी य, इंदियपणिधी दुविधो-पसत्थो अप्प- सत्थो य, तत्थ पसत्थो इंदियपणिधी इमो--' सद्देसु अरूवेसु अ०॥ २९७ ॥ गाथा, सोयचक्खुवाणजीहाफासाणं पंचण्हं HAPA विफलीकरणति, तेसिं च कसायाण दुप्पणिहियाण दोसो भण्णइ- 'जस्सपि अ दुप्पणिहिआ० ॥ ३०२ ॥ गाथा, जो. तवं कुव्वमाणो कोहादीहि कारणेहि कुव्वइ, तत्थ कोहेण जहा एयस्सः सावं दिस्सामिति तवं. कुन्वइ, एवं माणेणावि तवे मज्जइ, जहा को मए समाणो १, मायावी छढे कए भणइ- जहा वयं अहमभत्तिया एवमादि, लोभणावि पूयापसंसादिअट्ठाए तवं कुवंति, एवं ते कोहादि तवं कुचमाणस्स दुप्पणिहिया, सो बालतवस्सीवि य गयण्हाणपरिस्सम' कुणइ, कहं बालतवस्सीओ.१, अण्णाणदोसेण उपवासं काऊण पारणए बहूणं जीवाणं आउया विराहेऊपा मुंजइ,, तस्स तं गयण्हाणसरिसं भवइ, एवं तवसंजमा- पत्थिओ कसायनिग्गहे अवद्यमाणो बालतवस्सीविय गयोहाणसरिसं परिस्समें करेइतिः। किल'सामन्नमणुचरंतस्स'० ॥३०३॥ गाथा कण्ठ्या, एताए पसत्थाए विविधाए पणिधीए य वट्टेयव्यं, एयमि अत्थे इमं गाहापुनद्धं भण्णइ, तंजहा- 'एसो दुविहो पणिही० ॥ ३०४ ॥ अद्धगाथा, एसा इति इदाणिं जा भणिया, दुविधा णाम इंदियपणिधी णोइंदिपणिधी.य, सुद्धा णाम अदोससंजुत्ता, जइसदो असंकिते अत्थे वट्टइ, जहा जइ एवं भणेज्जा तो पसत्था पणिधी भवेज्जति, दोसु नाम अभितरओ बाहिरओ य, इंदियपणिधी णोइंदियपणिधी य वत्ति, तस्स नाम इदियमंतस्स करायमंतस्स य, तेसिं इंदियाणं, वत्तिकारो समुच्चये, किं समुच्चिणइ १, जहा वाहिरव्भतराहिं चिट्ठाहिं इंदियकसायमंतेण इंदियकसायाणं णिग्गहो पसत्थपणिही भण्णइ एवं समुच्चिणइ । इदाणिं पसत्थं अप्पसत्थं च लक्खणं अज्झत्थनिष्पन्नं भवइ, नत्थ इमं गाथापच्छद्धं, तंजहा एतो य पसत्थ०' अद्धगाथा, दुविहं तित्थकरेहिं भणियं, तं०-बाहिरं अभितरं च, जं अमितरं एत्तो पणिधीए पसत्थं अपसत्थं च लक्खणनिप्फनंति, निप्फण्णं णाम अज्झवसाणप्पं भवति, तंजहा- अपसत्थं पसत्थं च लक्खणं अज्झत्थनिष्फणं भवइ, तत्थ अप्पसत्थं इमेण Ress .

गाहापुवर्तण भण्णइ, तंजहा- 'मायागारवसहिओ' ॥ ३०५ ॥ अद्धगाथा, जोऽवि मायासहिओ य इंदियणोइंदियाणं निग्गहं करेइ सो अप्पसत्थे पणिधी, तत्थ मायासहिया इंदियपणिही इमा, तंजहा- सुणमाणोऽवि ण आलवेज्जा, वरं लोगो जाणतो जहा अहो झाणोवगओ एसोत्ति, उक्तं च-"निमीलयेदक्षि निमीलितेन, आकुप्यमानो बधिरा(भ)भावात् । प्रत्यक्षवादी न भवेत् कदाचित्, (सं) प्राप्तकाले असिवत्थिते य (व छिनत्ति) ॥१॥" तहा चोरो व दव्वकारणा य गोविच पसंतदिट्ठी अच्छइ, मा मे हुन्तं दिहि पासिऊण कोइ गिण्हेज्जा, तहा कोइ पुरिसो महिलाए संसत्तो पागडं दिडिविगारं ण दरिसयइ जो घेप्पति, भणियं च- 'विरहे अंजलिकरे परे, जणाउले अणवयक्ख वच्चंतं । वीर! विणीय! वियक्खण!, को णाम तुमे न कामेज्जा १ ॥१॥ तहा अग्यायमाणोऽवि कोइ परतित्थियाई जितिदियोऽहमिति लोगपत्थि(न्ति)णिमित्तं दुब्मिगंधस्स णो उच्चियइ, तहा उक्कडोऽवि रसे लब्भमाणे मायाए णो गेण्हइ, गोमयं सेवालं च भक्खेइ, तहा कडमुच्छिओ कोयि फरिसमाणोऽवि ण बेतित्ति, एवमादि मायासेविस्स पंचविधा इंदियपणीधी अप्पसत्था भवति, तथा गारवेणावि, कोयि मणुस्सो सद्दे सुणमाणेवि ण आयर करेइ, वरं लोगो जाणतो अणुभूयकल्लाणो एसोत्ति, एवं कंताणि रूवाणि वा पासंतो गारवेण अणादरं करेइ, वरं लोगो जाणतो जहा एतस्स एतेसु जहा न विम्हयत्ति, एवं गंधरसफासावि भाणियन्या, भणिया इंदियपणिधी । इदाणिं णोइंदियपणिधी भण्णइ. तत्थ मायाए सीकट्ठोऽवि आकासं दरिसइ, मा सो पडिसंवादी णासिहित्ति उत्तरं वा देहित्ति एवमादि, गारवे जहा मा मे अमुगो जाणिहित्ति जहा एसो कोवित्तिकाऊण संकिष्ठभावो अच्छइ ण आकारं करेति, माणेवि, मायाए, कोऽवि कुलवंसउद्धरणनिमित्तं णीयछिद्दण्णेसी वक्कमइ, गारवे उदाहरणं नत्थि, जम्हा जो चेव माणो सो चेव गारवो, लोभे जइ कोइ पुव्वं मायासहियं जिणा- ति ताहे लोभविवड्डयं इतेरं तहा कुव्वांत जहा पहुयं सेकालं अविसरिसं भवइ, गारवेणवि अणुवसंतभावो होऊण पुवं माऽहं अमुकेहितो, 'ऊणओ होहिमित्ति पसंतसम्भावं काऊण लोहेण अत्थं अज्जिण, एवमादि, मायागारवसहिए जीवे इंदियणो- इंदियपणिधी अप्पसत्था भर्णिता, 'सो पुण बाहिरकरणसुद्धो, जो का अम्भितरओ संकिलित्तणेण संसारगमणाभिमुहो भवति, जहा य बाहिं 'विसुद्धो अभितरओ असुद्धत्तणेण,अपसंस्था पणिही भवति तहाभणियं, पणिही अपसत्यागया। इदाणि-पसत्था इमेण गाहापच्छद्रेण भण्णइ, तंजहा-'धम्मत्था 'अ पसत्थो । अद्धगाथा, जो -धम्माणमित्तं , इंदियविसयपयारनिरोधो इंदियविसयपत्तणिं च अत्थाणं रागदोसविणिग्गहो कसायोदयंनिरोधो उदयपत्ताण कसायाणं विणिग्गहो सा पसत्था पणिधी भण्णई, आह--अरहंतपूयाइसु कहं 'इंदियणोइंदियपणिधी भवति १, आयरिओ आह-अरहतसगासे दिव्यताडियसहा य'सोऊण जइवि कोइ साधू हरिसं 'गच्छइ, जहा अहो अयं तित्थगरो उवगिज्जइ, तहावि।सोधम्माणुरागेण हरिसुप्फुल्लशयणोऽवि त कलिं मणुण सद्दे सुणमाणो णच्चमाणोय तगराइसमाणा मणुपणा य गंधाअग्घायमाणो, जत्थागंधारतस्थ रसावि, सुगंधजुत्तपु- संघडिए य'भूमीए' इडे फरिसे वेदेमाणो पणिहीतइंदियो लभइ, कह'पुणं?, (तस्स (अप्पसत्था), नथि, किंच- अरहतेस व्य रांगोरांगो साहूसु भगारीसु'। एस पसत्यो रागो अन्ज सरागाण साहूणः ॥ १॥ तहा गोइंदिएसुवि, जइ सोऽपि कोई वीतरागवयणं अकोसइ हीला वा, तत्थ कोइ पयःअकसायो साहू तस्स मिच्छदिहिस्स उत्तम धम्म दुसयंतस्स कुपेज्जा, निरु तर 'वायंमि' कीरमाणे उन्नतिणिमित्तं माणोवि होज्जा, "तहा परवादिविस्सासणणिमित्तं सक्चभियारं हे उचारेउ । तओ अच्छा 'णिग्गहेज्जा, वही परंवादि सव्वं पणिहिं 'णाऊण अंतो तन्निमिचं मायाविहाज्जा एवं चेझ्यपूयादीहिं लोसोवि होज्जा, तस्स एवं- . - .

- नामनिप्फण्णो गओ, इदाणि सुत्ताणुगमे सुचमुच्चारेयन्वं अक्खलियं जहा अणुयोगदारे, तंजहा-'आयारप्पणिहिं लढुं०' ॥ ३३५ ॥ सिलोगो, 'अभ्रषभ्रमनचर' गत्यर्थाः, चरधातुः, अस्य धातोः आङ्पूर्वस्य 'पदरुजविशस्पृशो घनिति (पा.३-३-१६) घञ् प्रत्ययः, अकार: 'अचो अणिती' ति (पा. ७-२-११५) वृद्धयर्थः, धकारः 'चजोः कुर्घण्यतो' रिति (पा. ७-३-५२) विशेषणार्थः, धातोः 'अत उपधाया' (पा. ७-२-११६ ) वृद्धिः, आचर्यतेऽसावित्याचारः, तत्थ आयारो पुन्नभ- णिओ, दुधाञ् धारणपोपणयोः, अस्य धातोः प्रपूर्वस्प निपूर्वस्य च ' उपसर्गे घोः कि' रिति (पा. ३-३-९२) उपपदे । घुसंज्ञ- केभ्यः धातुभ्यः किप्रत्ययो भवति, ककारादिकारमपकृष्य ककारः 'क्जिति चेति लोपः, 'आतो लोप इति किङ्ति चेति (पा. ६-४-६४) आकारलोपः, 'नर्गदनदपदपतपदघुमास्यतिहन्तियातिवातिद्रातिप्सातिवपतिवहतिशाम्यतिचिनोतिदेग्धिषु चेति णित्वे, तस्य उपसर्गस्थानिमित्तात् णकारो भवति परगमनं च, प्रणिधीयते प्राणधिः, प्रणिधिरभिहिता, आचारे प्राणधिः आचारप्रणिधिः तस्मिन्नाचारप्रणिधौ अध्यवसायः, ' डुलभप् प्राप्तौ ' धातुः, अस्य धातोः 'समानकरीकेषु तुमुन् प्रत्ययः (पा. ३-३-१५८) अनुबन्ध लोपः, ' आर्द्धधातुकस्येड् वलादे (पा. ७-३-३५) रिट प्राप्तः 'एकाचनुपदेशोऽनुदात्ता' दिति (पा. ७-२-१०) प्रतिषिद्धः, 'झषस्तथो|ऽधः' इति (पा. ८-२-४७) तकारस्य धकारः, 'झलां झसोऽन्ते ' इति (पा. ८-२-३९) जस्त्वेन दकारलोपः, 'सुपो धातुप्रातिपदिकयो रिति (पा २-४-७१) सुप् लुक ( लब्धं ) प्राप्तये, यद् 'प्रकारवचने थाल्' (पा. ५-३-२३ ) 'प्रार दिशो विभक्ति' रिति (पा. ५-३-१ ) विभक्तिसंज्ञा, सत्यां विभक्तिसंज्ञायां 'त्यदायत्वं (पा. १.२-१०२) अतो गुणः परपूर्वत्वं, तथा 'डुकृञ् करणे' धातुः, अस्य धातोः 'तव्यत्तव्यानीयर ' इति (पा.३-१-६६ ) तव्यप्रत्ययः, ' सार्व- . - -- h - - गुणः टच लोपः 'आदेगुणः' (पा. १-१-२) कारस्य स्थाने, 'इको गुणवृद्धि ' रिति (पा. १-१-३) वचनात् इकः स्थाने ऋकारस्य आकारो गुणः, 'ऊरण रपरः (पा. १-१.५१ ) इति रपरः 'अतो दी| वमी ' ति (पा. ७-३-१०१) दीर्घत्वं, ततः तकारजस्त्वेन दकारस्य परगमनं उदाहरिष्यामि, गणहरा अप्पणो से मणगपिता वा आहुः जहा सामिसगासे नाऊणं तं भे उदाहरिस्सामि, उदाहरिज्जमाणं च अनुपूर्व प्रातिपदिकं ब्रामणादौ पठ्यते, अनुपूर्वस्य भावः ' तस्य भाव ' (पा. ५-१-११९) इ- त्यनुवर्तमाने 'गुणवचना ब्राह्मणादिभ्यः कर्माण चे ' ति । पा. ५-१-१२४ ) ष्यन् प्रत्ययः, जकारः तद्धितेष्वचामादे' रिति (पा. ७-२-११७ ) श्रादिवृद्धयर्थः, पकारः 'पिगौरादिभ्यश्च । ति (पा. ४-१-४१ दीर्घत्वार्थः, पलुकि कृते 'तद्धितेष्वचामादे'. रिति (पा. ७-१-११७) आदौ वृद्धिः आकार:, ' यस्येति चेति (पा. ४-४-१४८) लोपः, परगमनं, आनुपूर्व्य इति स्थिते स्त्री- विवक्षायां - पिद् गौरादिभ्यश्चे "ति (पा. ४-१-१४१) डीप् प्रत्ययः, अनुबन्धलोपः, ' यस्येति चे' ति (पा. ६-४ - १४८) अकारलोपः, ' हलस्तद्धितस्य । (पा. ६-४-१५०) हल उत्तरस्य प्रत्यययकारस्य लोपो भवति ( नद्रितयकारस्य ) इकारे परतः आनुपूर्वी 'कर्तकरणयोस्तृतीये' ति (पा. २-३-१८) तृतीया, टकारलोपः 'इको यणची ' ति (पा. ६-१-७७ ) यणादशः आनुपूर्व्या, 'आणुपुन्धि, सुणेहत्ति, आनुपूर्वी नाम जहाणुकमो, जहा परिवाडीए सुणेहत्ति वुत्तं भवति, 'श्रु श्रवणे' धातुः, अस्य धातोः 'विधिनिमन्त्रणामन्त्रणाधीष्ठसंप्रश्नप्रार्थनातिसर्जनेषु लिङ'ति ( पा. ३-३-१६१ ) लोट् प्रत्ययः, टकारस्य पूर्ववल्लोपः, लकारादकारमपकृष्य उकारस्य लुप्तस्य प्रयोजनं 'लोटो लब्यदिति (पा. ३-४-८५) विशेषणार्थस्य लस्य तिपादयो भवंतीति, 'शेपे प्रथम' इति (पा. १४-१०८ ) प्रथमः पुरुपो भवति, तस्यापि त्रिके प्राप्ते बहुवर्थेषु बहुवचनमुपादीयते शिः, शिप्रत्ययादि- . HARE 967- 1 कारमपकृष्य 'झोऽन्त'' इति (पा. ७-१-३) अन्तादेशः, अन्तशब्दादकारः उच्चारणार्थः, 'एरु' इति (पा. ३-४-८६) इकारस्य उकारः, विशित्सार्वधातुकसंज्ञायां 'सार्वधातुके यकि'ति (पा ३-१-६७ ) कर्तरि शपि प्राप्त स्वादिभ्यः नुरिति (पा. ३-१-७३ ) नुप्रत्ययः 'श्रुवः, चे' त्ययं (पा. ३.१-७४ ) श्रादेशः, गुणः किंति प्रतिषेधः, 'इणों याण' (पा.६-४-८१), त्यनुवर्तमानी 'हुश्रुवोः सार्वघाधुके इति (पा ६-४-८१) यणादेशा, उकारस्य वकारः परगमनं शृण्वंतु, तामाचारप्रणिधि कथ्यमानां भवन्तः मे शृण्वन्तु, तत्थ आयारपणिधीए सुत्तेणं पूर्व आयारो भण्णइ, तत्थ पढमं चरित्तायारो भण्णइ, चरित्तायारण गहिएण'दंसर्णणाणायारा गहिया चेव, कहं १, जम्हा 'नादसणस्स' नाणं' गाथा, तत्थ पाणातिवातवेरेमणत्थमिदं भण्णइ, तं०- 'पुढविदग' ॥३३६।। सिलोगो, पुढवि आउ अगणिमारुअ वणरुक्खगहणेण रुक्खस्स गुच्छादिदुवालसपगारस्स वणप्फइणो गहणं, सबीयगहणेण मूलकन्दादिवीयपज्जवसाणस्स पुव्वभणितस्स दसपगारस्स वणप्फतिणो गहणं, एते पुढविदगादि पंच काया तसा य' ईरियावहियादि पाणा जीवत्ति णांयव्या, इतिसद्दो परिसमत्तीए वट्टइ, जहा ण एतेहिं छहिं काएहिं पतिरित्तो अण्णो कायो अत्थित्ति, बुत्तं नाम भणियंति वा वृत्तति वा एगट्ठा, महरिसिगहणं सत्थगोरवनिमित्तं कर्य, जहा अरहंतेहिं एते पुढविमादि' छज्जीवनिकाया' भणिया, हिं: अप्पणो इच्छाए भणामिति, एतेसु. पुढविमादिएसु छज्जीवनिकाएसुः इमं साहुणा ण कायव्वंति- तेसिं अच्छणजोएण' ॥ ३३७ ॥ सिलोगो, तेसिं' नाम जे एते भणितत्ति अकारों पडिसेहे- वट्टइ, छण्णसद्दो हिंसाए वट्टइ, जोगो मणवयणकाइओ तिविधो, ण'छणजोगो अच्छणजोगो तेण अच्छणजोएण निव्वग्याएण होंअव्वयं भिक्खुणा इति, ते य जीवे इमेहिं मणवर्यणकाइएहिं णो सयं हिंसेज्जा, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण' मितिकाउं . - परेणापि न हिंसेज्जा, हिंसंतपि अण्णे न' समणुजाणज्जा एवं च कुण्यमाणस्स संजततं भवति । इमाणिमेतेसिं छह जीवानिका- याणं पत्तेयं वेरमण भण्णइ, तत्थ पुढविकायवेरमणं पुण्यं' भण्णई, तं- 'पुढविं भिति० ॥ ३३८ । सिलोगो, तत्थ पुढविगहणे लेगादिविकप्परहियाए' पुढविए गहणं' कयंति, भिर्तिमादि गदितडीतो जोवदलिया सो भिती मनति, सिला नाम जो विच्छिण्णो पासाणो सा सिला भण्णइ, लेलू लेछुओ भण्णइ एयाणि पुढविमादीणि णो भिदेज्जा, णो व सलिदेज्जा, तत्य भिंदणं दुहा वा तिहा वा अणेगहाफरणं जिंदणं भण्णा, संलिहणं अंगुलीसलागादीहि, तत्थ अनिनाए तमिस्सिया विराधिज्जति, सचित्ताए पुढवी जीवा तणिस्सिगा'ग विराहिज्जति, तिविहेण करणजोएण संजए सुसमाहिए, अप्पणा णो भिंदणं संलिहणं वा कायव्वति । किंच- सुद्धपुढथिए ण मिसिए (सुन्द्रपुडधों न निसीए) ॥ ३३९ ॥ सिलोगो, सुद्धपुडवी नाग न सत्थावहता, असत्थोवयावि जाणो वत्थंतरिया सा मुंदपुढनी भण्णद, तीण सुद्धपुढवीए न निसीएज्जा, 'एगग्गहणे गाणं तज्जातीयाण'मिति- काउं ठाणचिवज्जणादीणिवि गाहियाणि, तहा ससररामि जमासणं पीदमादी, तमि ससररोण यति णिशि उरुं, समरखं नाम मि सच्चित्तरतो वाउद्भुतो तमासणं ससरक्खं भण्णइ, तत्थ सचित्तपुढवीए गायउहाए पिराधिज्जइ, अन्जिताए एयाए पति(गायशा)सणायी गुंडिज्जंति, हडिल्ला वा तण्णिस्सिता सत्ता उपहार विराधिज्जीत, ससररुखाए सवित्तरयो निराधिज्जति- त्तिकाऊणं सुद्रपुढवीमादिसु पमज्जिऊण निसीइज्जति जाणिऊण जहा एसा अनितजगणा, अगणिमाई उवहयस्स य जस्स सो परिग्गहो तस्स उग्गहं अणुजाणावेऊण निसीदणादीणि कुज्जा इति पुढविक्फायविरती गया। इयाणि आउफायविरती भण्णई, तं- 'सीगोदगंन सेविज्जा.' ॥ ३४० ॥ सिलोगो, सीतोदगगहणेण सचेतणस्स उदगस्स गहणं कय, सिला करगा कारवेज्जा करेंतपि अन्न न समणुजाणेज्जा, अगणिकायविरई गया। इदाणिं वाउक्कायचिरई भण्णइ- 'तालिशंटेण ॥३४३॥ सिलोगो, तत्थ तालिअंटो लोगपसिद्धो, पत्तं पोमिणिपत्तादी, साहा रुक्खडाणं, विहूवणं वियणगं, एतेसिं अनतरेण 'न वीइज्ज अप्पणो कार्य बाहिरं वावि पोग्गलंति' तत्थ अप्पणो कायं नाम अत्तणो सरीरं, बाहिरपोग्गलग्गहणेणं उसिणोदयादीणं गहणं, जहा णो सयं वीइज्जा 'एगग्गहणे गहणं तज्जातियाणमितिकाउं परेणावि न वीइज्जा, वीयंतमवि अनं न समणुजाणज्जा, वाउनायविरई गया। इदाणि वणप्फइवेरमण भण्णइ- 'तणरुक्खं न छिदिज्जा' ॥ ३४४ ॥ सिलोगो, तत्थ तणं दबभादि, रुक्खगहणेण एगढ़ियाण बहुबीयाण य गहणं, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण'मितिका सेसावि गुच्छगुरुमादि गहिया, आमग नाम असत्थुवहतं, विविध अणेगप्पगारं 'वीर्य' सालिमाइ मणसावि न पत्थए, किमंग पुण कंमुणा?, 'गहणेसुन चिट्ठिज्जा० ॥ ३४५ ॥ सिलोगो, तत्थ गहणं गुक्लिं भण्णइ, तत्थ उन्मत्तमाणो परियत्तमाणो वा साहादीणि घट्टेइ तं गहण, तत्थ नो चिवेज्जा, जत्थ बीयाणि हरियाणि य आकिनाणि तत्थवि न चिट्ठज्जा, तत्थ उदगं नाम अणंतवणप्फई, से भणिय च- 'उदए अवए पणए सेवाले' एवमादि, अहवा उदगगहणेण उदगस्स गहणं करेंति, कम्हा?, जेण उदएण वणप्फइकाओ अत्थि, उत्तिंगगहणेणं सप्पछत्तादीण गहणं, पाणगो पसिद्धो, एतेसु, गहणादिसु, पणगपज्जवसाणेसु वणप्फइजीवणवाए गो चिडज्जा, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाणमितिकाउं अन्नपि नो चिहावेजा, चिवतमवि अनंन समशुजाणज्जा किंच- 'तसे पाणे न हिंसिज्जा० ॥ ३४६ ॥ सिलोगो, 'तसे पाणे' कुंथुमादी ण हिंसज्जा, ते वायाए कम्मुणा वा णो हिंसेज्जा; मणो तदंतग्गओ दडव्यो, न केवलं तसे पाणे न हिंसेज्जा, किंच-तिविहेण मणवयणकाइएण करणकारावणुमोदणेहिं सबभूएसु वधो- SRK30 सव्वपरियाएहि उमथो सके उवलभिङ, किं पुण जो जस्स ण निसयो १, तेण सम्वेण भावेण जाणिऊणंति, संजए साधू 'अप्पमत्तो जए निच्चाति तत्थ अप्पमत्तो जए नाम निहाकशायाईहि पमादविवज्जओ अप्पमतो, जए नाम मणवयणकाय- जोगेहि तेसिं सुहमाण रक्खणत्थं पयत्तमंतो, णिचं णाम सव्वं कालं, 'सचिदिअसमाहिए' नाम सदादिसु विसएसु अपति- नामाणो। इयाणि सुहमाण धूलाण य जीवाणमणुपालणत्थमिदगुच्यते- 'शुवं च परिलहिज्जा' ॥ ३५१॥ सिलोगो, धुवं णाम जो जस्स पच्चुवेक्खणकालो तं तंगि णिच्चं पडिलहिज्जा. जांगसा नाम सति सामत्थे, अहह्वा जोगसा णाम जं पमाणं भणितं ततो पमाणाओ ण हीणमहित वा पडिलहिज्जा, जहा जोगरचा साडिया पमाणरतिति बुरा भवइ तहा पमाणपडिलेहा जोगसा भण्णइ, पायग्गहणेण दारुअलाउयमवियपायाणं गहणं, कंबलगहणेण उनिगसोत्तियाण सव्वेसि गहणं, सेज्जागो वसइओ भण्णइ, तमयि दुकालं तिकालं वा पडिलहिज्जा, उच्चारभूमिमवि अणावायमसंलोयादिगुणेहिं जुत्तं गयमाणो गाम- नगरादिसु पडिलेहिऊण पाए पविसे, जाहे उच्चारभूमी ताहे पडिलेहिय पमज्जिय वा पविसिज्जा, तहा संथारभूमिमवि पडिलेहिय पमज्जिय अत्थुरेज्जा, तहा आसणमवि पडिलहिऊण उवविसेज्जत्ति । किंच- 'उच्चारं पासवणं० ॥३५२॥ सिलोगो, उच्चार- पासवणखेलसिंघाणगा पसिद्धा, जल्लिय नाम मलो, णो कप्पइ उवदेउं, जो पुण गिम्हकाले पस्सेयो भवति, अण्णमि गिलाणादि- कारणे मलत्थे के(मओ कोरिसो कीरइ तस्स तं गहणं कयंति, एवं वा उरादी अन्नं वा सरीरावयवं आहारोवकरणादि वा, फासुयं ठाणं 'पडिलेहिऊण परिवेज्ज संजए' ति, एस उवस्सए विधी भणिओ। इदाणि भिक्खागतस्स भण्णइ, तं०- 'पविलितु परागारं० ॥ ३५३ ॥ सिलोगो, अगारं गिह भण्णइ, परस्स अगारं परागारं. साधू पविठ्ठो भोयणढं अनेसु वा कारणेसु पवि. REST- १२.

सिऊण 'जयं चिट्ठज्जा ण च ख्वेसुमणं करेज्जा' तत्थ जयं चिढे नाम तंमि गिहदुवारे चिढे, णो आलोयत्थिगलाईणि, वज्जयति अखेवं सोहयंतो चिडेज्जा, मितं भासेज्जा काम पुच्छिओ संजओ जयणाए एक्कं वा दो वा वारे भासेज्जा, कारण- णिमित्तं वा भासइ, अणेसणं वा पडिसेहयइ, 'ण य खवेलु मणं करें' रूवं दायगस्स अण्णसिं वा दणं तेसु मणं ण कुज्जा, जहा अहो रूवं, जति नाम एतेण सह संजोगो होज्जत्ति एवमादि, 'एगग्गहणे गहणं तज्जाइयाण'मितिकाउं सदा रसा गंधा. फासा गहिया, तेसुवि मणं णो कुज्जा । इदाणिं असावज्जसावज्जकहणे अकहणत्थमिदमुच्यते-'बहुं सुणेइ कन्नेहिं० ॥ ३५४ ॥ सिलोगो, बहु णाम अणेगप्पगारं भण्णइ, तं च असावज्जं सावज्ज च, तत्थ असावज्ज-अत्थि ते अज्ज सुतं जहा तित्थगरो अमुगं देसमागओ, परवादी वा अज्झावएण वादिणा पराजिओ, अमुगनामधेयो वा साधू कत्थइ सुओ तस्साहं सगासे पव्वइउ- कामो, दिडेवि अत्थि ते अज्ज कोवि संतुट्टप्पा साहू दिहो जा णं पडिलाभयामि, अहना तमहं पज्जुवासिउकामो आगओ, णिक्खमिउकामो वा, एवमादि, असावज्ज पुट्टो वा अपुट्टो वा भासेज्जा, सावज्जं पुण सव्वप्पगारेण परिहरिज्जइ, तं च सावजं इमं जहा कोइ पुच्छेज्जा-हे साहु ! किमेय घोसणिज्जं घोसिज्जति, एवमादि, दिडेवि जहा तुमए राया अण्णेण पहेण गच्छंतो दिहतो, मंसविक्कीओ वा मातंगा वा तित्तिरहत्थकया दिट्ठा?, एत्थ उदाहरणं-एक्को धोयारो उम्भामयविलयाए समं भोगे मुंजतो दिडो एगेण साहुणा, लज्जिओ सो अण्णेसि कहेहित्ति ता णं मारेमि सो अग्गओ पंथं बंधिऊण अच्छइ, आगओ तस्स ओगासं, भणिओ अणेण-भो साधु! अज्ज भमंतेण किं दिढ साहुहि?, साहू भणह-अम्हं भणियं-'बहुं सुणेहि कनेही, वहुं अच्छीहिं पिच्छइ । न य दिदं सुअं सव्वं, भिक्खु अक्खाउमरिहइ ॥१॥ ततो मारणज्झवसायाओ णियत्तो धीयारो, धम्मपएसु णिक्खंतो य, जइ पुण ? अक्खायं होते तो मारिओ होतो, जहा(ओ) एवमादि दोसा अतो 'सु वा जइ वा दिटुं० ॥४५५॥ सिलोगो, तत्थ सुतं जहा- तुमं मए सुओ अट्ठावद्धो चोरो एवमादि, दिट्ठो-दिहोसि मए परदव्वं हरमाणो एवमादि, एरिसं परोवग्याइयं पुट्टो अपुट्टो वा लोगविरुद्धं धम्मविरुद्ध च णो भासेज्जा, तह ‘ण य कोइ उवाएण गिहिजोगं समायेर त्ति, गिहीहि समं जोगं गिहिजोग, संसग्गित्ति वुत्तं भवति, अहवा गिहिकम्म जोगो भण्णइ, तस्स गिहीकम्माणं कयाणं अकयाणं च तत्थ उवेक्षणं सयं वाऽकरणं, जहा एस दारिया किं न दिज्जइ ? दारगो वा किं न निवेसिज्जइ १, एवमादि, किंच- 'निहाणं रसनिज्जूढं ॥ ३३५६ ।। सिलोगो, णिहाणं णाम जं सरगुणोववेयं सव्वसंभारसंभियं तं णिहाणं भण्णइ, रसणिज्जूदं णाम जं कदसणं ववगयरसं रसणिज्जूढं भण्णइ, एतेसिं रसणिज्जूढं, जाहे निट्ठाणं लद्धं ताहे पुट्ठो वा हरिसागओ ण लाभं णिदेसेज्जा, जहा पसोहिया मो केरिसं अद्दभग ल , तेण बालस्थितिलएण अज्ज इमं भद्दगं दिन्न, जाहे रसनिज्जूढं लद्धं भण्णइ ताहे णो दीणगमणसो होज्जा, ण अलाभं णिदिसेज्जा, जहा पसोहियामो केरिस पावगं लद्धं दिवसं हिंडतेण?, तेण वा जंममरणपावकम्मेण केरिसं पावगं दिण्णति, एवमादि, किंच- 'न य भोअणमि गिद्धो० ॥ ३५ ॥ सिलोगो, गोयरग्गगओ साधू भोयणे गिद्धो उंछं अयंपिरो चरेज्जा' तत्थ नकारो पडिसेहे वट्टइ, भोयणगहणेण चउन्विहस्सवि आहारस्स गहणं कयं, तस्स भोयणस्स गेहीए ण णीयकुलाणि अतिक्कममागो उच्चकुलाणि पविसेज्जा, चरे नाम हिंडेज्जा, उंछ चउविधं, तं०- णामुंछं ठवणुंछं दबुंछ भावुछ च, णामठव- णाओ गयाओ, दव्बुंछ तावसादीणं, भावुछं जं अण्णमण्णातेणव णीयमज्झिमेण हिंडंति तं भावुछं, एत्थ भावउंछेण अधिगारो, सेसा उच्चारियसरिसत्तिकाऊण परूविया, अयंपिरो नाम अजंपणसीलो, तहा जं अफासुयं कीयमुद्देसियं आहडं च तं णो RSS RSS ने सएत्ति ' पेमं नाम पेमंति वा रागोत्ति वा एगट्ठा , दारणंणाहा कन्नसाक्खा तेसु कनसोक्खसु वंसीवीणाइसहेस ' पेमं णाभिाणिवे . ) सम्ममहियासेमाणस णिज्जरा एव भविस्सतिति एवमाड जिणस्स सासणं सोऊण न आसुरत्नंगच्छियव्यति । किंच. कन्नासुस्खेहि किसं कुवईति ककसं, ते ककसं फासं उदिण्णं कारण अहियासपत्ति, अवा दारुणसो कफाससदोऽविय एगट्ठा, अच्चत्थनिमित्त पउञ्जमाणा णो पुणरुतं भवइ, तत्थ कण्णसोक्खेहि सदेहिति एतेण आदिल्लस्स सोइंदियस्स गहणं कयं, दारुणं कमासं फासंति- एतेण अंतिल्लस्स फासिदियस्स गहण कयं, आदिले अंतिल्ले य गहिए सेसापि तस्स गझपडिया चकवूधाणजीहा गहिया, कहिं विरूविहिं राग ण गच्छेज्जा, एवं गरहा, सेसेसुवि रागं न गच्छेज्जति, जहा एतेसु सद्दाइसु मणुण्णेसु रागं न गच्छेज्जा तहा अमणुण्णेसुवि दोसं न गच्छेज्जा, जहा बाहिरवत्थूस रागदोसनिग्गहो, कम्मखवापत्थं कीरइ तहा कम्मखवणत्थमेव अन्त- वडियमवि दुक्खं सहियवं, तंजहा-'खुहं पिवासं० ॥ ३६१ ॥ सिलोगो, खुहा मुक्खा भण्णइ, पिवासा नाम पाउमिच्छा पिवासा, दुसिज्जा नाम विरामभूमि फलगमादी, सीउण्हा पसिद्धा, अरती एतेहि खुप्पिवासादीहिं भवह, ' भयं' सप्पसीहवा- घ्रादि वा भवति, एयाणि खुप्पिवासादीणि अहियासेज्जा, ' अव्वहिए (ओ) ति अव्वहिओ नाम अहीणो अविकीवो असी- यमाणोत्ति वुत्तं भवति, 'देहदुक्खं महाफलं ' तत्थ देहो सरीरं भन्नइ, तंमि देहे दुक्खं महाफलं--महा मोक्खो भण्णइ, तं मोक्खपज्जवसाणं फलमितिकाऊण खुढादिउण्ह(दुक्ख)गधियारोज्जा, सा पुण खुहा कहं सहियव्यारी, 'अत्थंगयमि आइच्चे' ॥ ३६२ ॥ सिलोगो, अत्थो णाम पञ्चजो, मि गतो आदिच्चो अस्थगओ, अहवा अचक्खुबिसयपत्थी, अत्थंगते आदिच्चे, 15 . पुरत्थाय अणुदिते , 'आहारमाइयं सव्वं मणसावि ण पत्थए जहा कहमेवंविहं आहारं लगभए?, किमंग पुण वाया- ए कम्गुणा इति, जहावि इच्छियं आहारं नो लभेज्जा' अतिंतिणे अचवले०॥ ३६३ ॥ सिलोगो, अलव्भमाणे आहारे पंते वा लन्भमाणे णो टिंबरुवदारुगमिव तिन्तिणो भवेजा, कहं ?, जहा टिंबरुदयदारु अगणिभि पक्खितं तडतडेती ण साहुणा तहाचि तडतडियव्वं, तहा भासियव्वे य कारणे साहुणा अचयलेण भणियव्वंति, अप्पवादी नाम कज्जमे- तभासी, मितासणे नाम नियं असतीति मियासणे, परिमितमाहारतित्तियुत्तं भवति, अहवा मियासणे भिक्खट्टाए णिग्गओ कारणे उवट्ठातुं मितं इच्छइ, भवंज्ज उदर दंते' उदरं पोट्ट, तमि दंतण होयव्वं, जेण तेणेव संतुसियव्यंति, 'थोवं लद्धं न खिंसए' तं वा अण्णं पाणं दायगं वा नो खिसेज्जा । इयाणिं मदवज्जणहा इमं भन्ना--' न बाहिरं परिभवे ॥ ३६४ ॥ सिलोगो, णकारो पडिसेधे वट्टइ, बाहिरो नाम अत्ताणं मोतूण जो सो लोगो सो बाहिरो भण्णइ, बाहिर णो परिभवेज्जा, अत्तुकरिसं च इमेहि ठाणेहि न कुज्जा, तं० सुतं पाठवं लाभ लद्धं जातिं तवं बुद्धिं, तत्थ सुएगा उकरिसं गच्छेज्जा, जहा बहुस्सुतोऽहं को मए समाणोत्ति, (पाटवेण) लाभेणऽवि को मए अण्णो?, लद्धीएवि जहा को मए समाणोत्ति एवमादिएअहियत्ति लज्जा (द्धी) संजमो भण्णइ, तेणवि संजमेण उकरिसं गच्छेज्जा, को मए संजमेण सरिसोति?, जातीएवि जहा उत्तमजातीओऽहं, तण को अण्णो बारसविधे तवे समाणो मएत्ति १, बुद्धीएवि जहा को मए समाणोति एवमादि, एतोहें सुयादीहिं को उकरिसं गच्छेज्जा ॥ इदाणिं आभोगणाभोगासेवियत्थमिदमुच्यते- ' से जाणमजाणं वा० ॥ ३६५ ॥ सिलोगो, सोरी साधुनिसे, तेण साहुणा जाहे जाणमाणेण रागदोसवसएण मूलगुणउत्तरगुणाण अण्णतरं आधम्मियं PLACHALL पयं पडिसेवियं भवइ, अजाणमाणेण वा अकप्पिय बुद्धी ए पडिसेविगं होज्जा, तओ आसवदारेहि उग्घाडिएहिं कम्ममसुहं आदि- यमाणमप्पाणं संवरे नाम वितितं च वारं तमाकिच्चं नो समायरेज्जा । इयाणिं तस्स सेवियस्स सोहणत्थमिदगुच्यते--'अणायारं परक्कममं० ॥ ३६६ ॥ सिलोगो, ण आयारो अणायारो उम्मग्गोत्तिवुत्तं भवइ, तं परक्कम पडिसेविरुण तं पडिचिरो गुरुसगासे आगओ आलोएज्जा, ण पुण गूहेज्जा णिण्हवेज्ज वा, तत्थ गृहणं किंचि कहणं भण्णइ, णिण्वो णाम पुच्छिओ संतो सव्वहा अवलवइ । 'सुयी सया निगडभावे असंसत्ते जिइंदिए' त्ति सुयीणाम अकलुसमयी, अहवा सो चेव राई जो सदा वियडभावो, जिइंदिओ णाम जिताणि सोयाईणि इंदियाणि जेण सो जिइंदिओ, गिहीहिं संवसणदाणकारणाईहिं वहमाणो संसत्तो, न संसतो असंसचो, जियाणि सोईदियादीणि जेण सो जिइंदिओ, सोय साहू आयरियकुले यसमाणो-'अमोहं वयणं फुज्जा' ॥ ३६७ ॥ सिलोगो, अमोहं णाम अवंति युत्तं भवति, आयरिया पसिद्धा, महप्पणो नाम महतो अप्पा सुयादीहिं जेसि ते महप्पा तेसिं महप्पणो, अमोहं वयणं कुजाति, तेहिं जया संदिट्ठो भवइ, जहा मग अगुगं कज्जं करेहि, तओ तसि वयणं सिरसा पणमिऊण तहत्ति वायाए परिगिहिऊण कम्गुणा उपवाएज्जा, आह--किमत्थमयं पयासो?-, आयरिओ भणइ-'अधुवं जीविरं नच्चा० ॥ ३६८ ॥ सिलोगो, अधुवं असासयं जीविअंजाणिऊण, सिद्धिमग्गं च णाणदंसणचरितमइयं तित्थंकरोचएसेण जाणि- ऊण, परिमितं च आउं अत्तणो गाउं भोगेहि कडयफलविवागेहि विविहं-अणेगप्पगारं णिव्विसेज्जा, किंच--'जाव जरा न पीई० ॥ ३७० ॥ सिलोगो, जाव जरा विरूवकारिया नागच्छति, जाव वाधी दुरंतो ण जायति, जाव सोतादि इंदिया अप्पणो पडच्च विसयं ण हायति ताव जिणोवदिठं धम्ममायरेज्जाति, तस्स य धम्मस्स विप्परिजाणणत्थमिदमुच्यते--कोहं माणं STRES- 5-15 च मायं च ॥ ३७१ ॥ सिलोगो, तेसिं कोहादीणमणिग्गहियाणं [च] इहलोइओ इमो दोसो भवइ, तंजहा--' कोहो पीर्ति पणासेइ० ॥ ३७२ ॥ सिलोगो, कुद्धो तारिस जोगं जुजई जेण चिराणुगतावि पीर्ति भाइमाइपितादीणं णासइ, 'माणो विणयनासणो' आयरियाईणं अन्भुटाणादीविणयं नासेइ, मायाए उवचरमाणो सहदारदरिसिणीव मित्तं, किं पुण जे सेस- मित्तत्ति, लोभो पुण सव्वाणि एयाणि पीतिविणयमित्ताणि नासेइति, तं०-मिउणोविय तायस्स पुत्तो लोभेण रूसेइ, लोभे य अदिज्ज- माणेण पडिण्णमारुभेज्जा, जहा अवस्सं मए भागं दवावेमि, मायाए तमत्थं गिहिऊण अवलवेज्जा, अओ लोभो सव्वविणासणो, अहवा इमं लोगं परं वा लोगं दोऽवि लोभेण णासयइत्ति सव्वविणासणो य, जम्हा एते दोसा कोहादीणं अओ-'उवसमेण हणइ कोहं० ॥३७३॥ सिलोगो, उपसमो खमा भण्णइ, तीए कोहस्स उदयनिरोधो कायन्वो, उदयपत्तस्स (वा) विफलीकरणं, माणमवि मद्दवयाए जिणेज्ज, मद्दवया अणुस्सित्तया भण्णइ, तीए मद्दवयाए माणोदयनिरोधो कायव्वो, उदयपत्तस्स विफलीकरणं, मायमवि अज्जवभावेणं, लोभमवि 'संतुट्टिये जिणे''संतुष्ठी' णाम संतुयाए लोभोदयनिरोहो कायव्वो, उदयपत्तस्स विफलीकरणं । इदाणिं तेर्सि कोहादीणं परलोगापायोवदरिसणत्थमिदमुव्यते-'कोहो अ माणो अ अणिग्गहीआ० ॥ ३७४ ॥ सिलोगो, कोहादि अणिग्गहिता विवढंति, विवड्डमाणाय चउरोऽवि एते पच्चक्खा 'कसिणा कसाया सिंचंति मूलाई पुणभवस्स कसिणा नाम संपुण्णत्ति, अहवा संकिलिट्ठा कसिणा भवंति, पुणब्भवो संसारो भण्णइ, तस्स पुणब्भवदुमस्स मूलाणि सिंचंति त्ति, तेण य साहुणा कसायनिग्गहपरेण इमं कायव्वं-' रायाणिएमु विणयं पउंजे० ॥ ३८५ ॥ सिलोगो, रायाणिआ पुवादि- क्खिया सब्भावोवदेसगा वा, जे वा अन्ने पूया, ते सव्वरायाणिएसु विणयं पउंजेज्जा, तहा धुवसीलयमवि णो हावएज्जा, धुवसी- SERIES , लयं णाम अट्ठारससीलंगसहस्साणि, तेसु समयं उज्जुत्तो भवेज्जा, 'कुम्मोव्व अल्लीणपलीणगुत्तो, परक्कमिज्जा तवसं- जमंमि' चि, जहा कुम्मो सए सरीरे अंगाणि गोवेऊण चिट्ठइ, कारणेवि सणियमेव पसारेइ, नहा साहूवि अल्लीणपलीणगुत्तो परकामेज्जा तवसंजमंमित्ति, आह-आलीणाणं पलोणाणं को पइविसेसो ?, भण्णाइ, ईसि लीणाणि आलीणाणि, अच्चत्थलीणाणि पलीणाणित्ति, किंच-णिहं च न बहुमन्निज्जा०' ॥ ३७६ ॥ सिलोगो, 'णि च न बहुमन्निज्ज' ति बहुमनिज्जा नाम नो पकामसायी भवेज्जा, तहा 'सप्पहासं विवज्जए' सप्पहासो नाम अतीव पहासो सप्पहासो, परवादिउद्धसणादिकारणे जइ हसज्जा तहावि सप्पहासं विवज्जए, तहा-'मिहोकहाहिं न रमे' ति मिहोकहाओ रहसियकहाओ भण्णंति, ताओ इत्थिसंबद्धाओ वा होज्जा अण्णाओ वा भत्तदेसकहादियायो तासु ण रमेज्जा, ' अज्झयणमि रओ सया' अज्झयणं सज्झाओ भण्णइ, तंमि सजाए सदा रतो भविज्जत्ति, 'जोगं च समणधम्ममि० ॥ ३७७ ॥ सिलोगो, जोगो विविहो तस्स जत्तत्थि दसविहे समणधम्म उवयोगो तत्थ जॅजेज्जा । इदाणि समणधम्मफलोवदरिसणत्थमिदमुच्यते- जुत्तो अ समणधम्ममि - ति, जुत्तो दसविधे समणधम्मे साहू, इहलोइयं परलोइयं अत्थं अणुत्तरं णाम अणुत्तरंति अणुत्तमंति वा एगट्ठा, तं च फलमि- मेण भण्णइ, तं०--'इहलोगपारत्तहिअं' ॥ ३७८ ॥ सिलोगद्ध, इहलोगपरलोइयं सुहनिवहं फलं पावइ सो, जेण सुगतिमरणं भवतित्ति, किंच- यहुस्सुयं पज्जुवासिज्जा० ॥ ३७८ ॥ सिलोगपच्छद्धं, बहुसुयगहणेणं आयरियउवझायादीयाण गहणं, एवंविहं बहुस्सुयं पज्जुवासेज्जा, पज्जुवासमाणो य अत्थविणिच्छयं पुच्छिज्जा, विणिच्छओ णाम विणिच्छ- ओत्ति वा अवितहभावोचि वा एगहुँ, सो य पज्जुवासणोवायो इमो, तं०-'इत्थं पायं च०,' ॥ ३७९ ॥ सिलोगो, RE 5-25 FREE आसुकोहो पुणा तक्खणमेव अफोसइ आहणति वा, 'सव्वसो तं न भासेज्जा, भासं अहिअगामिणि' ति, सव्वसो नाम सन्वकालं सव्वावत्थासु, अहितगामिणि भासं ण भासेज्जा, अहियगामिणी नाम इहलोगपरलोगमाहितगामिणी । इदाणि भासणो- वायो भन्नति-दिह मितं. ॥ ३८३ ॥ सिलोगो, दिटुं नामजं चखुणा सयं उवलद्धं, मितं दुविहं-सद्दओ परिमाणओ य, सद्दओ अणउव्वं उच्चारिज्जमाणं मितं, परिमाणओ कज्जमे उच्चारिज्जमाणं मितं, असंदिद्धं णाम निस्संकियं, पडुप्पन्नं णाम सरवंजणपयादीहिं उववेअं, वियंजितंणाम वियंजितंति वा तत्थंति वा एगडा, अजंपिरं नाम जं नो अलग्गविलग्गं, अणुविग्गं नाम अवलं अभीयं, भासा पसिद्धा. णिसिरे णाम भासतित्ति वुत्तं भवति, अत्तवं नाम अत्तति वा विभवंति वा एगट्ठा, एस वइपणिधी अविसेसेण भणिता, इमा सपक्खे भण्णइत्ति-'आयारपन्नत्तिधरं० ॥ ३८४ ॥ सिलोगो, 'आयारपन्नत्तिधरं ति आयारधरो इत्थिपुरिसणपुंसगलिंगाणि जाणइ, अधिज्जियगहणेण अधिज्जमाणस्स वयणखलणा पायसो भवइ, अधिज्जिए पुण निरवसेसे दिठिवाए सव्वपयोयजाणगत्तणेण अप्पमत्तणेण य पतिविक्खलियमेव नत्थि, सव्ववयोगतवियाणया असहमति सई कुज्जा, वायविक्खलियं नाम विविधमनेगप्पगारं वदणं खलियं भण्णइ, जहा घडं आणेहित्ति (भाणियने घडं आणमिति) भणियं, पुव्वाभिहाणं वा पच्छा उच्चारयइ, जहा सोमसम्मोत्ति भणियव्वे सम्मसोमोत्ति भणियं च, एवमादि वायविक्खलियं नाऊण न त उवहसे मुणिति, जइ आयारपन्नत्तिधरा दिद्विवायमधिज्जगा य भाणियव्वे स्खलंति किमंग पुण सेसगा । किंच-- नक्खत्तं सुमिणं' ॥ ३८५ ॥ सिलोगो, गिहत्थाण पुच्छमाणाण णो णक्खत्तं कहेज्जा, जहा चंदिमा अज्ज अमुकेण णक्खत्ते- ण जुत्ताोत, अहातचे पदाणे चिंता, सुमिणे अन्यत्तदसणे, एतेसिं सुमिणादीणं विवागं फलं च, जोगो जहा 'दो घयपला मधु णादि दोसा भवंतिति, ते गिहिसंथवं वज्जयंतो कुज्जा साहहिं संथनं, समणाणं संधर्वति, (वज्जणिज्जा) वसहीसु सन्चपगारेण इत्थीओ, कम्हा?, 'जहा कुक्कुउपोअस्स०॥३८८॥सिलोगो, कुक्कुडो पसिद्धो, पोतो णाम अपक्खजायओ, जहा तस्स कुक्कुड- पोतस्स निच्च- सव्वकालं 'कुललओ भयं ' तत्थ कुललो मज्जारो भण्णइ, एवं बंभयारिस्स सव्वकालं इत्थीविग्गहओ भयंति, विग्गहो सरीरं भण्णइ, आह- इत्थीओ भयंति भाणियब्वे ता किमत्थं विग्गहरगहणं कयं, भण्णाइ, न केवलं सज्जीवइत्थी- समीवायो भयं, किन्तु ववगतजीवाएवि सरीरं ततोऽपि भयं भवइ, अओ विग्गहगहणं कयंति । किंच "चित्तभित्तिं न णिज्झाए' ॥ ३८९ ॥ सिलोगो, जाए भित्तीए चित्तकया नारी तं चित्तभित्ति ण णिज्झाएजा, जीवंतिं च जाहे सोभणेण पगारेण हारत- हाराईहिं अलंकिया दिट्ठा भवइ ताहे तं नारिं सुयलंकितं तं वा तं वा चित्चभित्तिगयं 'भक्खरंपिव दळूणं दिहिं पठिसमा- हरे। ति. तत्थ भक्खरो आइच्चो भण्णइ, जहा तंमि भक्खरे निवइया दिट्ठी उवधायभया पडिया साहरिजइ तहा चित्तकम्म गयंक नारी सजीव वा अभूसियं भूसियं वा दणं बंभचेराविराहणभया दिट्ठी पडिसाहरेखा ।' हत्थपादपलिच्छिनं." सिलोगो, जीए नारीए हत्थपाया पलिच्छिन्ना सा हत्थपायपलिच्छिन्ना, न केवलं हत्थपादपलिच्छिमा, किन्तु कण्णनासा विविध-अणेगप्पगारं कप्पिया जीए सा कननासाविकप्पिया, तमेवप्पगारं हत्थादिछिन्नं अवि वाससयमवि नारि दूरओ परिवज्जए, अविसदो संभावणे वइ, किं संभावयति १, जहा जइ हत्थादिछिन्नावि वाससयजीवी दूरओ परिवाणिज्जा, किं पुण जा अपलिच्छिन्ना वयत्था वा?, एयं संभावयति । किंच- विभूसा इत्थिसंसग्गी० ॥३९१॥ सिलोगो, विभूसा नाम हाणु- व्वलणउज्जलवेसादी, इत्थिसंसग्गी नाम अक्खाइगउल्लावादी, पणियं निद्धपेसलं वण्णादिउववेयं, पणीय एव रसो जस्स RELASSRSSIG4 . MARA भोयणस्स तं पणीतरसभोयणं, एताणि विभूसाईणि 'णरस्सऽत्तगवेसिस्स' त्ति तत्थ अत्तगवेसणो णाम परगेसु पडमाणं अत्ताणं गवसतीति अचगवेसिणो, अहवा मरणभयभीतस्स अत्तणो उवायगवसित्तेण अत्ता सुटु वा गवेसियो जो एएहितो अप्पाणं विमोएइ तस्स नरस्स हियगवेसियस्स एताणि विभूसाईणि 'विसं तालपुडं जहत्ति' तालपुडं नाम जेणं- तरेण ताला संपुडिज्जति तेणंतरेण मारयतीति तालपुडं, जहा जीवियकंखिणो नो तालपुडविसभक्खणं सुहावहं भवति तहा धम्मकामिणो नो विभूसाईणि सुहावहाणि भवंतित्ति । तहा-'अंगपञ्चंगसंठाणं ॥ ३९२ ॥ सिलोगो, तत्थ अंगाणि हत्थपायादीणि, पच्चंगाणि णयणदसणाईणि, संठाणं समचउरसाई, अहवा तेसिं चेव अंगाणं पच्चंगाण य संठाण- गहणं कयंति, चारुसद्दो सोहणत्थे चट्टइ, लवियं भासियं पेहियं, एतेहिं जं अंगपच्चंगसंठाणादीणं अण्णतरं तं णो इत्थीणं निज्झाएज्जा, किं कारणं , जम्हा कामरागविवडणं' ति । किंच- 'विसएसु मणुण्णेसु० ॥३९३ ॥ सिलोगो, सदादिसु विसएसु मणुनेसु ण पेम अभिनिवेसेज्जा, पेमं नाम पेमति वा रागोत्ति वा एगठा, 'एगरगहणे गहणं तज्जा- तीयाण'मितिकाउं अमणुन्नेसुवि दोसं न गच्छेज्जा, आह-ननु कण्णसोक्खेहिं चेव एस अत्थो भणिओ, किमत्थं पुणो गहणं कयंति, आयरिओ आह–'पुव्वभणियं तु जं भण्णइ तत्थ कारणं अत्थि, पडिसेधो अणुण्णा कारणं च विससोचलंभत्थं, पुणरुत्तदोसो न भवइ-सो य विसेसोवलंभो इमो, तं०. अणिच्चं तोर्स विनाय, परिणामं पुग्गलाण उ' सद्दादणिं इंदियविसयाणं जे पोग्गला तेसिं जो परिणामो, मणुन्ना नाम निच्चं नाऊण रागो ण कायव्यो, अमणुनपरिणामे य दोसोन कायव्यो, भणियं च 'ते चेव सुन्भिसदा पोग्गला दुन्भिसद्दत्ताए परिणमंति, दुब्भिसद्दा पोग्गला मुभिसद्दत्ताए परिणमंति, ण पुण जे मणुना ते मणुना PRECAM As . चेव भवंति, अमणुना वा अच्चतममणुन्ना एव भवंति, एवं रूवादिसुवि भाणियन्वं,' अतो 'पोग्गलाणं तु परिणामं० ॥३९॥ सिलोगो, पोग्गला पसिद्धा, परिणामो भावंतरगमणं, तेसिं पुत्वभणियाणं गहणं कयं, णच्चा णाम णाऊणंति, जहा तहा णाम जहा तेसिं वष्णगंधादीण परिणामो जिणेहिं भणिओ तहा पाऊणं, 'विणीयतण्हो विहरेज्जा' तेसु सदादिसु विसएसु तण्हं विणेऊण विहरेज्जा, 'सीईभूएण अप्पणा' इति, तत्थ सीओ विज्झाओ भण्णइ, जहा अगणी सीतो अदाहगो भवइ, वियतण्हो विहरेत्ति, कोहादीहिं सीतभूअप्पणा विहरियव्वंति । आह-केवइयं विहरियव्वं?, भण्णइ-'जाए(इ)सद्धाइ निक्खंतो' ॥ ३९५ ॥ सिलोगो, 'जाए' ति अणिदिठाए गहणं, सद्धा परिणामो भन्नइ, निक्खंतो णाम णिक्खंतोत्ति वा पाइओत्ति वा एगट्ठा, 'परियायहाणं ' णाम पव्वज्जाठाणं, उत्तमं णाम पधाणं, तमेव अणुपालिज्जत्ति, तमेव परिआयट्ठाणमणुपालेज्जा, तं च परियायट्ठाणं मूलगुणा उत्तरगुणा य, ते गुणा अणुपालेज्जा, 'आयरिअसंमओ' ति आयरिया नाम तित्थकरगणधराई तेसिं संमए नाम संमओत्ति वा अणुमओत्ति वा एगट्ठा। इयाणि आयारपणिधीए फलं भण्णइ-' तवं चिमं संजमजोगयं च सिलोगो, तवंपि संजमई, जो खुहपिवासाई तवो भणिओ तं तवं, पुढविकायादिसंजमजोगो तं च, पंचविहसज्शायजोगं च सदा अहिट्ठए, आह-णणु तवगहणेण सज्झाओ गहिओ?, आयरिओ आह--सच्चमेयं, किन्तु तवभेदोपदरिसणत्थं सज्झायगहणं कयं, सो एवं तवसंजमस्स य जोगजुत्तप्पा 'सूरे व सेणाइ समत्तमाउहे, अलमप्पणो होइ अलं परेसिं' ति, जहा कोई पुरिसो चउरंगवलसमन्नागताए सेणाए अभिरुद्धो संपन्नाउहो असं (सरो अ) सो अप्पाणं परं च ताओ संगामाओ नित्थारेउन्ति अलं नाम समत्थो, तहा सो एवंगुणजुत्तो अलं अप्पाणं परं च इंदियकपायसेणाए अभिरुद्धं नित्थारेउंति । तहा 'सज्झायसज्झा- ISSIS - णरतस्स० ॥ ३९७ ॥ सिलोगो, सज्झाओ चेव सज्झाणं तंमि रतस्स, अहवा सज्झाए य झाणे य सज्झायज्झाणे य रयस्स- त्ति, ' ताइणो' तायतीति ताया तस्स ताइणोत्ति, अपावो भावो जस्स सो अपावभावो तस्स अपावभावस्सत्ति, तवो बारस- विहो तमि रतस्स गहणं, सित्ति साहुणो निद्देसो, मलंति वा पावंति वा एगहा, पुचि कयं पुरेकयं तस्स पिहियासवस्स नवं ण उवचिज्जइ, पुरेकडं विसुज्झइ, 'समीरियं रुप्पमलं व जोइणा' (जहा रुप्पमलं जोइणा) समीरिअं भवइ, तत्थ जोती अगणी भण्णइ, समीरियं नाम सामं, अगणी मलावकरिसणसमत्थेण ताव तं' से तारिसं ' (स). ॥३९८॥ सिलोगो, सेत्ति साधुणो निद्देसो, तारिसो जो इदाणिं हेठा तवसंजमादिजुत्तप्पा भणिओ, दुक्खं सारीरं वा सहतीति दुक्खसहे, सोतादीणि जियाणि इंदियाणि जेण सो जिइंदिए, सुतं दुवालसंग गणिपिडगं तेण जुत्तेण, तस्स ममत्तं कत्थ भवतीति अतोऽममे अकिंचणे, किंचणं चउन्विधं तं०-णाम० ठवण० दव्व० भाव० भेदात, तत्थ दव्वकिंचणं हिरण्णादि, भावकिंचणं मिच्छत्तअविरतीमादि, तं दध्वकिंचणं भावकिंचणं च जस्स णत्थि सो अकिंचणो, एवंगुणजुत्तो साहू चिमुच्चइ पुव्वकडेण कम्मुणत्ति, अविधेण कम्मुणा विसेसेण मुच्चइ विमुच्चइ । कहं १, जहा- 'कसिणभपुडावगमे व चंदिमि' तिं कसिणाणं अब्भाणं पुढं कसिणभ- पुढं कसिणभपुडमुको जहा सरए ससी सोभति सोऽवि कम्ममेहपुडावग्गमे विरायतित्ति, बेमि नाम तीर्थकरोवदेशात् सुधर्म- स्वामिन उपदेशाच ब्रवीमि, न स्वाभिप्रायेणेति । इयाणिं णया-'णायंमि गिहियव्वे अगिहियव्वंमि चेव अत्थंमि । जइतव्वमेव इइ जो उवएसो सो णयो नाम ॥१॥ सव्वेसिपि नयाणं बहुविहवत्तव्वयं निसामेत्ता। तं सव्वनयविसुद्धो, जं चरणगुणढिओसाहू ॥२॥ इति दशवैकालिकचूणौँ आचारप्रणिध्यध्यनचूर्णी सम्मत्ता॥

G एतेण य आयारविणयो नायव्यो, नाऊण य जेसिं पभावेण आयारे ठिओ तेसि संबंधेणागयस्स अज्झयणस्स चत्तारि अणु- योगद्दारा भाणियव्वा जहा आवस्सए णवरं णामणिप्फन्ने विणयसमाधी, दो पदा-विणओ समाधी य, दोण्हंपि पदाणं इमो निक्खेवो 'विणयस्स समाहीए.' ॥ ३११ ॥ गाथापुव्वद्धं, विणयस्स समाहीए य दोण्हवि चउको निक्खेवो भवइ, तत्थ विणयस्स ताव चउफओ निक्खेवो भन्नइ, तं०णामविणओ ठवणाविणओ दव्यविणओ भावविणओत्ति, नामठवणाओ गयाओ, दव्वविणओ इमेण गाहापच्छद्धेण भण्णइ- तं०- दव्वविणयंमि तिणिसो, जं दव्वं इच्छिएण परिणामेण परिणमइ तं दयविणयं भण्णइ, जहा तिणिसो रहंगेसु जत्थ जत्थ पडिहायइ तत्थ तत्थ परिकम्मेऊण कीरइ, तहा सुवण्णदव्यमवि विणयं, तत्थवि जं जं कुंडलाई पडिहायति तं तं कीरइ, आदिग्गहणेण अनाणिवि रूपमाईणि गहियाणि, व्वविणओ गओ। इदाणि भावविणओ भण्णइ- 'लोगोवयारविणओ० ॥३१२ ॥ गाथा, लोकोपचारविणओ अत्थविणओ कामविणओ भयविणओ मोक्खविणओ य, तत्थवि लोगोपचारविणओ इमो, तं०- 'अन्भुट्ठाणं अंजलि.' ॥ ३१३ ॥ गाहा, अब्भुट्ठाणं णाम जे अब्भुट्टाणरिहस्स आगयस्स अभि- मुहं उहाणं, अंजलियं उडिओ वा निसन्नो वा कुज्जा, आसणदाणं पायसो सव्वस्स गिहमागयस्स कीरइ, तहा अतिहिस्स आग- तस्स दिवसं दो वा दिवसे भत्तवसहिमादीहिं संपूयणं कीरइ, तहा जो जस्स देवो तस्स पुन्नं बलिवइस्सदेवाति काउं जहाविभवे- ण पच्छा भुंजइ, एस अब्भुट्टाणाइ देवयपूयापवज्जसाणो लोगोपचारविणओ भणिओ । इदाणिं अत्थविणओ भण्णइ- 'अन्भा- सवित्तिछंदाणुवत्तणं०॥३१४॥ गाहा, जं अत्थं भावे निवेसिऊण रायाईणं विणयं करेइ सो अत्थविणो भण्णइत्ति, तत्थ पढम अब्भासे विणओ भण्णइ-अन्भासं णाम आसनं, तमि आसन्ने वट्टतीति अन्भासवत्ती, जहा अमच्चो रायादीण, किंकरा आणत्तिय Ress HAMARCH SEARSA पडमाणं पडिच्छमाणा अच्छति तं छंदाणुवत्तणं, छंदाणुवत्तणं णाम छन्दो अभिप्याओ भण्णइ, तस्स अणुवत्तणं छन्दाणुवत्तणं, जहा एक्को रायाणं उलग्गइ, रन्ना भणियं- निप्पयोयणाणि एताणि वातिंगणाणि, ओलगएण भणियं-देव! छड्डियन्वनिमित्त एतेर्सि एतेंडा कया, अन्नया रना भणियं-लहाणि वातिंगणाणि, ततो ओलग्गएण भणियं--देव ! अहलुगा एते तरंति, एवमादि छंदाणुवत्तणविणओ भवइ, 'देसकालदाणं' णाम जदा रण्णो विदेसगतस्स कालं वा तारिसं पप्प णाणएण कजं भवइ तदा भण्णति-सामि ! तुम्भंचएणं पभावेण इमं अस्थि एवं घेप्पउ, सो तं गिहिउं पच्छा बहुतरगं देइ, णिओए वा तारिसे वा व्यति, तत्थ बहुतरं उप्पज्जति, एवमादि, तहा अत्थनिमित्तमेव राईसराईणं उलग्गया अब्भुटाणं कुवंति, तहा 'अञ्जलिं' देवत्ति अंजलिं कुव्वंति, तहा उपसिउकामस्स आसणं उवणेंति, एयाणि अब्भासवत्तिमादीणि आसणपदाणपज्जवसाणाणि अत्थस्स कारणे कुव्वतित्ति, अत्थविणओ गओ । इदाणि कामविणओ भण्णइ, कामविणओ य इमेण गाहापुवर्तण भण्णइ, तंजहा- 'एमेव कामविणओ० ॥ ३१५ ॥ गाहा, जहा अत्थनिमित्तं अब्भासवत्तिमाईणि कुवंति तहा कामनिमित्तं इत्थाण अब्भासवत्तित्तणं कुव्वंति, भणियं च- 'अब वा निबं वा अब्भासगुणेणं तु नूणमल्लियइ । वल्लिसमा किर महिला मा हु पवासं चिरं कासी ॥१॥ ततो माहुज्जेण महिलाजणो हीरइत्तिकाउं छन्दाणुवत्तणमवि कुवंति, देसे काले च वासादीणि अत्थं दलयंति, एवं अन्भुट्ठाणं अंजलिपग्गहआसणप्पदाणेण गणियादीहिं हारंति, भयविणए दासभयगादि अन्भासवत्तित्तणमादीणि कुव्वंति, कामविणयभय- विणया गया दोऽवि। इदाणिं मोक्खविणओ भण्णइ-तं०-'मोक्खमिवि पंचविघो०॥ गाथापच्छद्धं, मोक्खविणओ पंचविधो भवति, तस्स इमा परूवणा-तंजहा-'दसणनाणचरित्ते' ॥३१६॥ गाहा, सो पंचविहो मोक्खविणओ इमो, तंजहा-दसणविणओ ३ नाणावणओ चरिचविणओ तवविणओ उवयारविणोति, तत्थ नाईसणिस्स नाणं चरितं च भवतिचिकाउंदसणविणओ पुन्य भणइ, सो य इमो, तंजहा-'दव्वाण सव्वभावा०' गाहा, (३१७) दव्या दुविधा, तंजहा-जीवना अजीवदव्या य, तेसि व्वाणं सव्वभावा' सबभावा णाम सव्वपज्जायत्ति, ते दव्यओ खेत्तओ कालओ भावओ य, जे जहा जिणवरेहि दिवा भावा ते तहा सदहमाणस्स दसणविणओ भवति, दंसणविणओ गओ । इदाणिं णाणविणओ भण्णइ, तंजहा-'नाणं सिक्खह०॥३१८॥ गाहा, जं नाणं साहू सिखेड(अ)पुच्यागर्म करेइ, तमेव सिक्खितं गुणाति, गुणाति णाम गुणेतित्ति वा परियतित्ति वा एगट्ठा, तेण णाणेण किच्चाणि -संजममाझ्याणि कुव्यति, तदुवएसेणंति पुगं भवति, तदुवउचो य नाणी गवं अद्वविधं कम्मं न बंधई, पुराण च निज्जरेइ, जतो य एवं अतो णाणविणओ भण्णइ, णाणविणओ गओ। इयाणि चरिचविणो भण्णइ--अहविहं कम्मचयं (रयं). ॥ ३१९ ॥ गाथा, जम्हा चरित्ते जयमाणो अढविहकम्मचर्य---पुंज जान रित्तं करेइ, अन्नं च नवं न बंधति, तम्हा चरित्तमेव विणओ भण्णतिति, चरित्तविणओ गओ । इदाणिं तवविणओ भण्णइ, तंजहा-'अवणेति०' ॥ ३२० ॥ गाथा कण्ट्या, तवविणओ गओ । इदाणि उवयारविणओ भण्णइ, तंजहा-'अह ओवयारिओ खलु (पुण).' ॥ ३२१ ॥ गाहा, अहसदो अधिगारे वडाइ, जहा तवविणा ओवयारिओ अणवरोति, सोय ओवयारियविणो दुविधो, तंजहा-'पडिरूवजोग- झुंजण तहय अणासायणाविणओ' ति, तत्थ पडिरूवजोगजुजणाविणओ भण्णइ, तंजहा-'पडिरूचो खलु विणओ' ॥ ३२२ ॥ गाहा, पडिरूवविणो तिविधो, तंजहा-काइओ वाइओ माणसिओ, तत्थ काइओ अढविधो, चउनिहो वाइओ, माणसिओ दुविधो, एतेसि तिण्ह परूवणा कायव्या, तत्थ काइयस्स इमा परूवणा, तंजहा- अन्भुट्ठाणं अंजलि० ॥३२३॥ Rec.15574 क ॥ गाहा, सो य अट्ठप्पगारो कायविणओ, तंजहा-अब्भुट्ठाणं अंजलि आसणदाणं अभिग्गहो किईकम्म सुस्सूसणा अणुगच्छणं संसाहणति, तत्थ अब्भुट्टाणं अभिमुहमागच्छंतस्स उट्ठाणं अब्भुट्टाणं, अंजली हत्थुस्सेहो भण्णइ, आसणदाणं कठ्ठपीढगाईणं अणुप्पयाणं भण्णइ, अभिग्गहो जहा आयरियाणं अमुगं कायव्वं एवमादि, किइकम्मं वंदणयं भण्णइ, तस्स णातिदूरे ठाइउं जं पज्जुवासणं सा सुस्सा भण्णइ, अभिमुहमागच्छंतस्स आसणपच्चुग्गहणं तमणुगच्छणं भवति, गच्छमाणस्स जं अणुव्ययणं तं संसाहणं भण्णइ, कायविणओ अट्टविहो गओ। इयाणि वाइयविणओ इमेण गाहापुन्बद्धण भण्णइ, तंजहा-'हिअमिअ० ॥ ३२४ ॥ अद्धगाथा, सो पुव्वसूइओ चउविहो विणओ इमो, तंजहा-हियभासी मितभासी अफरुसभासी अणुवीयिभासी, तत्थ हि जहा आयरियमाई इहलोगहितं भन्नइ, इह लोगे ताव अपत्थं भुजमाणं निवारेइ, अन्नं वा किंचि उवइस्सइ, परलोगहियं सीदंतं दितुं)नो देइ, एवमादि, मितं नाम परिमितिएहिं अक्सरेहि अणुच्चेण सद्देण भणइ, अफरुसवादी णाम तं चेव पियं भगंतो भणइ जहाऽहं तव सीसो, आह (तुम्हे ) य वक्खाया वरं तो मा अन्नण केणइ, एवं सिणेहजुत्तं उल्लावंतो अफरुसवादी भवइ, एवमादि, अणुवीइभासी नाम देसकालादीणि अणुचिंतिय २ भणइ, वाइअविणओ गओ। इयाणि मणविणओ इमेण गाहापच्छद्धेण भण्णइ, तंजहा- अकुसल' ॥ गाहापच्छद्धं, ' अकुसलमणनिरोहो कुलमणउदारणा चेव ' एसो दुविहो मणविणयो भवतित्ति, मणविणओ गणो। आह-किं निमित्तं एस पडिरूवविणओ कस्स वा एस भवइ, भण्णइ-'पडिरूवो खलु विणओ' ॥ ३२५ ॥ गाथा, पडिरूवो णाम जो वत्थु वत्थु पडुच्च अणुरूवो पउंजइ सो पडिरूवो भण्णइ, सो य छउमत्थाणं पायसो पराणुवत्तिणिमित्तं अब्भुट्ठाणादी कीरइ, केवलीणं पुण अप्पडिरूवो णायव्यो. णो पराणुवत्तिणिमित्तन्ति वुत्तं भवति, ण ते अणुवत्तिनिमित्त विणयं कुव्यति. पुव्वपउत्तं पुण उवयार जाव न केणइ पच्चभिण्णाओ तार करेंति । इदाणि एयस्स तिवि- हस्स पडिरूवविणयस्स इमो उपसंहारो गाहापुनद्धं, भगवंतो तित्थकरा बावण्णभेदभिन्न अणच्चासातणाविणयं कहेंति, ते य बावण्ण भेदा इमेहिं तेरसहि कारणेहिं भवंति, तंजहा तित्थगरासिद्धकुलगण० ॥ ३२७ ॥ गाहा, तित्थकरा सिद्धा कुलं गणो संघो किरिया नाम अत्थित्तं भण्णइ, तं०-अस्थि माया अस्थि पिया अस्थि जीवा अस्थि अजीवा एवमादि, धम्मो गाणं णाणी आयरिया थेरा उवज्झाया गणी, एतेसिं तित्थगराईणं गणिपज्जवसाणाणं तेरसण्हं पयाणं भत्तिमादीणि चउरो कारणाणि कीरमाणाणि अणासायणाविणओ बावण्णाविधो भवति, ते य भत्तिमादी चउरो कारणा इमे, तंजहा-'अणासायणा य०' ॥ ३२८ ॥ गाहा, अणासातणा भत्ती बहुमाणो वनसंजलया, एतेहिं चउहि कारणेहिं एते बावण्णा भवंति, तित्थकराणं अणासा- यणाए जाच गणिणं अणासायणाए, एको तेरसओ अणासायणाए गओ, इदाणिं भत्तीए भण्णइ, तं०-तित्थकराणं भत्ती जाव गणीणं भत्ती, बितिओ तेरसओ, एते दोऽवि मिलिया छन्वीसा भवंति, इदाणि बहुमाणेणं भण्णइ, तित्थगरेसु बहुमाणो जाव गणीणो बहुमाणो, ततितो तेरसओ, पुविल्लाए छब्बीसाए तेरस मिलिया जाया एकूणचत्तालीस, इदार्ण वण्णसंजलणयाए भण्णइ, वण्णसंजलणा णाम गुणकिवणे, तं तित्थगराणं वनसंजलणा जाव गणीणं वण्णसंजलणा, पुचिल्लाए एगूणचत्तालीसाए तेरस मिलिया जाया बावणति । अणासायणाविणओ गओ, गओ य ओवयारिओ विणओ ॥ इदाणि समाधी भण्णइ-सा य चउविधा-णामसमाधी ठवणसमाधी दव्वसमाधी भावसमाधी, नामठवणाओ पूर्ववत् , दव्वसमाधी इमेण गाथापुबद्धेण भण्णइ, तंजहा-'दव्वं जेण व दवेण ॥ ३२९ ॥ अद्धगाथा, दबसमाधी णाम जहा समाहिमत्तओ, जाण व दवाण मिलियाणं MISSR-7.

. . धातुः, ' हेतुमति चे' ति (पा. ३--१-२६) बिच् प्रत्ययः, अनुबन्धलोपः, अतो णितीति वृद्धि, इकारस्य ऐकारा एचोऽयवायाव' इति (पा. ६-१-७८ ) आय आदेशः परगमनं मायि, इदानीं 'सनाधन्ता धातव' इति (पा. ३-१-३२) धातुसंज्ञा स्वथधिकारे 'ण्यासभन्थो युचि प्राप्ते (पा. ३-३-१०७) भिदादि (पा. ३-३-१०४ ) पाठात् अङ् प्रत्ययो निपा- त्यते डकारलोपः 'रनिटी' ति (पा. ६-४-५१) णेर्लोपः परगमनं माय 'अजायतष्टावि ' ति (पा. ४-१-४) टाप प्रत्यया, अनुवन्धलोपः, ' अकः सवर्णे दीर्घत्वं ' माया, मयगहणेण मायागहणं, मयकारहस्सत्तं बंधाणुलोमकयं, तीए मायाए गुरूणं विणए ण वइ, मा अब्भुट्ठाणं कायव्वं भविस्सइत्ति भण्णइ-कडी मे दुक्खइ, सूलं सीसं वा एवमादि, ‘मद हर्षे ' धातुः अस्य धातोः प्रपूर्वस्य ' अकर्त्तरि च कारके संज्ञाया' मिति (पा. ३-३-१९ ) घञ्प्रत्ययः, अनुबन्धलोपः, 'अत उपधाया (पा. १-२-११६) इति वृद्धिः, आकारः, प्रमाद्यति तमिति प्रमादः, एवमवस्थिते स्तम्भवन्नेयं प्रमादाद्, प्रमादग्रहणेण णिदावि- कहादिपमादडाणा गहिया, जो एतेहिं कारणेहिं गुरूणं आयरिअउवज्झायाईणं सगासे, 'णीज् प्रापणे' धातुः, अस्य धातोः विपूर्वस्य पचादेरचिति इवर्णान्तधातोः अच् प्रत्यया, अनुबन्धलोपः, ' सार्वधातुकार्धधातुकयो' रिति (पा. ७-३-८४ ) अस्य गुणः, इकारस्य एकारो गुणः 'एचोऽयवायाच ' इति (पा. ६-१-१८) अय आदेश: परगमनं विनयः, विणये दुविहे-गह- णविणए आसेवणाविणये, नकारो निपाता, प्रतिपेधे वर्त्तते, ठा गतिनिवृत्तौ 'धात्वादेः पस्स ' इति (पा. ६-१.६४) सकार, निमित्ताभावे नैमित्तिकस्याप्यभावः इति तकारस्य थकारः, स्था अस्य धातोः 'वर्तमाने लटि' ति (पा. ३-२-१२३ ) लट् प्रत्ययः, अनुवन्धलोपः, अंगस्येत्यधिकृत्य ' पाघ्राध्मास्थास्नादाण्दृश्यर्तिसतिसदसदा पिवजिघ्रपमतिष्ठमनयच्छपश्यछंधौ २, डकारादेकारमपकृष्य उकारः 'डेय ' इति (पा. ७-१-१३) विशेषणार्थः, डेयः इति एकारस्य यकारः 'सुपि चे ति (पा. ७.३-१०२ ) दीर्घत्वं वधाय, फलं व कीयस्स वहाय होतित्ति, कीयो नाम वंसो, जहा फलेति तहा युक्त इति, उक्तंच- पक्षाः पिपीलिकानां फलानि तदकलमिवेणुवेत्राणाम् । ऐश्वर्य चापि विदुषां उत्पद्यन्ते विनाशाय ॥१॥' जहा तस्स कीयस्स फलं वधाय भवति एवं सो बंभादीहिं आयसमुत्थेहि इहभवे परभवे विणासं पावति । किंच 'जे आवि मंदित्ति० ॥४००॥ वृत्तं, जेत्ति अणिट्ठिस्स गहणं, चकारो पादपूरणे, अविसद्दो संभावणे वइ, किं संभावयति १, जहा आदिल्ले अभूइभावो दोसो भणिओ तहा एत्थवि सो चेव अभूतिभावदोसो भवइ एयं संभावयति, मंदो चउन्विहो, तंजहा-नाममंदो ठवणमंदो दवमंदो भावमंदो यत्ति, नामठवणाओ गयाओ, दयमंदो दुविहो, तंजहा-उवचए अवचए य, जहा थूलो सरीरेण उवचए, तणुओ सरीरेण अवचए, भावमंदो दुविधा, तं०-उवचए अवचए य, जस्स बहुइ बुद्धि उवचए, अवचए जस्स थोवा बुद्धि, एवमादि, तत्थ दव्वभावेहि अधिगारो, सेसा उचारियसरिसत्तिकाऊण परूविया, तत्थ दव्वमंदे जहा कोई बालो आयरिओ सव्वलक्षणो- ववेओत्तिकाऊण ठविओ होज्जा, तमेवप्पगारं विइत्ता नाम जाणिऊणंति, तं मिच्छं पडिवज्जमाणो सूयाए हीलति, 'मिच्छं पडिवज्जमाणो' नाम तं गुरूहि कयं मेरे अतिकमंतोत्ति, सूयाए जहा जइ वयं डहरया न होता तो ण एवं करेंता, अहवा किं वयं बालमिव न जाणामो ? एवमादि, असूयाए फुडं चेव भण्णइ, जहा डहरो इमो होऊण अम्हे एवं करेइ, जदा य तुट्टो भविस्सइ तदा न नज्जइ किंपि काहिति १, अजातपंखो उड्डेउमिच्छइ एवमादि, तहा भावमन्दोवि कोऽवि अप्पसुओ किंचि कारणं लक्खेऊण ठविज्जति, तमवि अप्पसुयं नच्चा मिच्छं पडिवज्जमाणा स्याए असूयाए वा हीलंति, सूयाए जहा जइ वयं बहुस्सुया होता तो Review तुम्भेहि समं अहं अप्पसुताणं ण आलातोत्ति एवमादि, असूयाए जहा अज्जवि ताव तुम अप्पसुओ न जाणसि साहूणमकज्ज कज वा, पदाधि ताव पच्छा अम्हं उरि गच्छं मा ठवेज्जाहि एवमादि, एवं ते हीलमाणा जमायरिएहि पमाण कयं तमइकम- माणा तेसिं गुरूण आसायणं करेंति, गुणेहि य गुरू भवंतित्तिकाउं एगमवि गुरुं आसादेंतेहिं सव्वे हि अतीताणागतवट्टमाणा य गुणासेविणो गुरवो आसाइया भवंतीति, जइवि गुरू मंदो बुद्धीमादीहि कारणेहिं बालो वा तहावि णो हीलियव्यं, कहं १, पगईइ मंदावि० ॥ ४०१॥ वृत्तं, केवि आयरिया पगतीए बुद्धिमादीहि कारणेहिं मंदावि भवंति, अवरा डहरा चेव सुओववेया बुद्धिउववेया य भवंति, ते य णाणदसणादीहिं आयारमंता संगहादिसु य आयारगुणेसु ठिअप्पा, किंबहुना, जे हीलिया संता भगवंतो सिहिरिव भासकरणसमत्था ते कह हीलणिज्जत्ति?, तत्थ य सिही अग्गी भण्णइ, जहा सो अग्गी सुमहल्ल. मवि कयवरादिरासि खणेण च्छारीकरेइ, तहा तेवि भगवंतो आयरियाइगुणजुत्तप्पा हीलिया संतो भासकरणसमत्था नाऊण बुद्धिमंताण न हीलणिज्जा, किंच-जहा अप्पयोऽवि हीलिओ अभूयभावाय भवति तदुपदरिसणस्थमिदमुच्यते--'जे आवि नागं डहरति नच्चा० ॥ ४०२॥ सिलोगो, जेत्ति अनिहिवस्स गहणं, चकारो पायपूरणे, अविसद्दो संभावणे वइ, किं सम्भाव- यति ?, जहा जइ ताव डहरे बहवो दोसा भवंति, किं पुण महल्लेत्ति , एयं संभावयति, तत्थ णागो सप्पो, तं बालं जाऊण जो परिभवइ, जहा कि मम एसो पालो परायो काहितित्ति तं कद्वेण वा अंगुलीए वा आसातयति, आसाइओ सो तस्स अहियाय भवति, एमेवायरिओ हालेमाणो 'नियच्छती जाइपहं खु मंदो' नियच्छई नाम अत्थतं ( गच्छइ ) बेइंदियाईसु जातीसु गच्छइ निगच्छतीति, मंदगहणेण मंदबुद्धिगहणं कयं, किंच-गुरुणो आसातना गुरुगी भवई, जहा--' आसीवितो वावि०' . ANSAR ॥४०३ ॥ वृत्तं, जोत्ति अणिहिंदुस्स गहणं, पावगो अगणी भण्णइ, आसीविसो पसिद्धो, तं पावगं पभूर्तिधणं जलमाणं जो कोइ कारण अकम्म चिडेज्जा, आसीविसं वा जो पसनभावं अच्छमाण कोवएज्जा, जो वा जीविहामित्ति कामओ विसं खाएज्जा, जहा एते अगणिमादि न सुहावहा ' एसोयमा आसातणया गुरूण' ति, उवमा नाम उवम्मत्ति वा सरिसत्ति वा एगट्टा, अवि य--' सिआ हु से० ॥ ४०५ ॥ वृत्तं, सियासदो आसंकाए वट्टइ, जेहा कयाइ मन्तपयोगसच्चतवदेवयाकारणेण पावगो णो डहेज्जा, कयाइ कुविओवि आसीविसो मंतपयोगादिकारणेण ण भक्खेज्जा, तथा कदायि हालाहलमावि विसं णो मारेज्जा, हालाहलं नाम विसजातिभेओ, आसेविताणि पावगादीणि खमंकराणि भवंति, ण य गुरुआसायणं कुव्वमाणो मोक्खपज्जवसाणाणं गुणाणं आभागीभवइ । किंच-'जो पव्वयं सिरसा०' ॥४०६॥ वृत्तं, जोत्ति आणिदिहस्स गहणं कयं, कोइ पव्वयं सिरसा भेत्तुमिच्छइ वा, कोइ सीहं गुहाए सुत्तं पडियोहेज्जा, जो वा सत्तिअग्गे-सत्तिआयुहस्स अग्गे हत्यतलाहीहि पहारं दलएज्जा, 'एसोवमाऽऽसायणया गुरूणं'ति जहा ते पव्वयाईणि विणासकारणाणि सिरादीहि कुबमाणो विणारा पावति तहा गुरुआसात- णावि अणाइयं अणवदग्गं संसारं संपावया भवंतित्ति । अवि य--'सिा हु.' ॥४०७॥ वृत्तं, सियासद्दो आसकिए अत्थे बट्टइ, जहा कदाइ चकमट्टी बलदेवा वासुदेवा विज्जाहरतवोसिज्झा वा पवयं सिरसा भिंदेज्जा, तहा कयाई य सुत्तोऽवि सीहो पडियोहिओ कुविओ विज्जथंभणावि नो भक्खेज्जा, तहा सत्तिअग्गमवि कयाइ पहारे दिज्जमाणेऽवि ण तस्स किंचि पीड उप्पाएज्जा, ण यावि आयरियहीलणेण मोक्खो भवइति । किंच, जा एसा पावंगादिासायणां एस एगभविया अप्पविवागा, गुरुआसायणा य पुण अणेगमविया बहुविवागा, तदुपदरिसणत्थमिदमुच्यते-'आयरिय० ॥ ४०८ ॥ वृत्तं, आयरियपाया पुण अप्पसमा अबोधिकरा, आसायणा दोसावहा मोक्खाभावकराय काऊण 'तम्हा अणायाहसुहाभिकखी गुरुप्पसायाभि- मुहो रमिज्ज' ति तत्थ अणाबाहो मोक्खो भण्णइ, 'जहाहिअग्गी ॥४०९।। वृत्तं, जहा आहियअग्गी बंभणो णाणाविहेण घयादिणा मंतं उच्चारेऊण आहुई दलयइ, पयं खीर भण्णइ, तेण अभिमुहो सित्तो अभिसित्तो, जहा तं धयसित्तं सो आहितग्गी उवयरइ, एवं आयरियमपि वेयावच्चविणयमाईहिं अर्थतनाणातिगमातिसयजुत्तोऽवि उवचिद्वेज्जा, किमंग पुण सेसोचि ?, अणतनाणाइगओ नाम अणतं जेण नज्जइ णाणेण तं अणंतनाणं तं उवगओ तो सो अणतणाणोवगओ भण्णइ, उवगओ णाम तीसे णाणलद्धीए उववेयोति, उवचिद्वेज्जा णाम सुस्सुसेज्जत्ति । किंच-' जस्संतिए.' ॥ ४१० ॥ वृत्तं, जस्संतियं आयरियस्स वा सगासे धम्मियाणि सिक्खेज्जा ' तस्स सगासे वेणइयं पउंजेज्ज' ति, तत्थ विणयस्स भावो वेणइयं, पउंजेज्जा नाम पउजेज्जत्ति वा कुविज्जत्ति बा एगट्ठा, तं च वेणइयं इम-सकारए तए सिरसा पंजलीग्गहणेण पंचगियस्स बंदणस्स गहणं कयं, तमायरियं पुव्वभणिएण अब्भुट्टाणाइणा विणएण सकारए, इमेण पंचंगीएण वंदणिएण, तंजहा---जाणुदुर्ग भूमीए निवाडिएण हत्थदुएण भूमीए अवटुंभिय ततो सिरं पंचमं निवाएज्जा, तेण अन्भुट्टाणाइणा इमेण य सिरपंचमेण कारण गिराए वंदणनिमित् आसमाणो, भो इति सीसामंतणं, मणसा तदुवउत्तेण, णिच्चं णाम सव्वकालं, ते गुरवो पूयणिज्जा, तंजहा--'लज्जा दया० ॥४११॥वृत्तं तत्थ लज्जा अववादभयं, दया अणुकंपा, संजमो सत्तरसविधो, बंभचर मेहुणविरई, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातियाण'- मितिकाऊणं सेसाण मूलगुणउत्तरगुणाण गहणं, 'कल्लाणभागिस्स विसोहिठाणं' ति कल्लाणं-मोक्खो भन्नइ, तस्स आभागी जो जीवो तस्स इमाणि लज्जाईणि पावाण कम्माण विसोधिहाणंति, जे मे गुरु-आयरिया सततं-सबकालं लज्जादीणि, R अणुसासयंति णाम जहा लज्जा ताव संजतत्तं, उपदीसति, तीए य फलं, तहा दयं दयाए फलं, एवमादीणि अणुसासिज्जमाणा सीसा पायसो अचणो निस्सेसपारगा भवंतित्तिकाऊण 'ते अह गुरू सततं पूययामिति ॥ इतो य गुरू पूणिज्जा, कह १, जम्हा ते भगवंतो--'जहा निसते. ॥ ४१२ ॥ वृत्तं, 'जहा निसंते तवच्चिमाली' ति, त थ जेणप्पगारेण जहा, णिसा णाम रत्ती भण्णइ, तीए निसाए अतो निसंतो दिवसोत्ति वुत्तं भवइ, तवइ नाम पगासेइ, अच्चिओ व रस्सीओ भण्णंति, तासि रस्सिणं माला जस्म अस्थि, सो य णाइच्चो पभासई भारहं केवलं तु, पभासती णाम पभासइत्ति वा उज्जोएइत्ति बा एगहा, भारहं पसिद्धं, केवलं णाम संपुण्णं, तुसदो विसेसणे वट्टइ, किं विसेसयति १, न केवलं भारहं पगासइ, किंतु सव्वमेव जम्बूदीवदाहिण8 एयं विसेसयति, एवं आयरिओऽवि सुएण सीलेण बुद्धीए य उववेओ वियलीकयअण्णाणपडलो जीवाजी- वादओ य पदत्था पगासति इति ॥ किंच-'विरायई सुरमज्ञ व इंदो' त्ति, जहा इंदो सामाणियादिपरिवुडो समंतओ विरायइ एवं आयरिओऽवि सीसगणसंपरिवुडो सपक्खाणं परतित्थियाणं च पुरओ विरायइत्ति । किंच-'जहा ससी कोमुइ- जोगजुत्तो० ॥ ४१३ ॥ 'जहा ससी कोमुदिजोगजुत्तो' ति, तत्थ जहा णाम जेण पगारेण जहा, ससी चंदो भण्णइ, कोमुइजीगजुत्तो' नाम कत्तियपुन्निमाए उइओ, 'नक्खत्ततारागणपरिवुडप्पा' णाम णक्खत्तेहिं तारागणेण य परिवुडो अप्पा जस्स सो णक्खत्ततारागणपरिवुडप्पा, 'खे 'त्ति आगासस्स गहणं, जेण पगारेण आगासे विमले अब्भमुको ससी सोभइ एवं गणी सोभइ सीसमझे । किंच महागरा आयरिया०' ॥ ४१४ ॥ वृत्तं, महंताणं णाणाईणं गुणाणं आगरा महागरा, महागरा चउन्विहा भवंति, तंजहा-नाममहागरा ठवण० दव्व० भावमहागरत्ति, नामठवणाओ गयाओ, दवमहागरा SRCISER -* سود , H लवणादीया समुद्दा, भावमहागरा महंताणं णाणदसणचरित्ताणं आगरा आयरिया तेसिं गहणं कयं, सेसा उच्चारियसरिसत्ति. काऊण परूविया, 'महेसी' नाम महंतमेसतीति महेसीणो, सो य मोक्खो, ते य आगरा समाधिजोगाणं सुयस्स बारसंगुस्स सीलस्स य-अट्ठारससीलंगसहस्समइयस्स बुद्धीए--उप्पत्तियादियाए, ते एयपगारगुणजुत आयरिए अणुत्तराणि-अतिसयमाईणि संपाविउकामो उपाहियभावो आराहेज्जा आयरियं जाव तुडे, उवाहिशो नाम उवडिओत्ति वा अब्भुट्टिओति वा एगहा, 'धम्मकामे' नाम धम्मनिमित्तं आराहेज्जा, " पुण भएण वित्तिहेउंचा, जाणि एयमि अज्झयणे भणियाणि ताणि 'सुच्चाण मेहावि० ॥४१५||वृत्तं, सोच्चा णाम सोउं, मेहावी मेहावी भण्णइ, सोभणाणि भासि याणि सुभासियाणि, सुस्म्सए णाम तस्स आणाणिद्देसे चिट्ठज्जत्ति, आयरिओ पसिद्धो, अप्पमत्तो णाम णो णिहादीहिं पमादेहि वक्खित्तो, तेसि सगासेणं वसमाणो गुणा आराहेऊण णिरवसेसखीणकम्मो सिद्धिमणुत्तरं पावइ, सेसकम्मोदया देवलोगसुकुलपच्चायातिं लभ्रूण पच्छा अट्ठभवग्गहणअंतरतो सिन्झतित्ति, बेमि णाम तीर्थकरोपदेशात्, न स्वाभिप्रायेणेति । विणयसमाहीए पढमो उद्देसो समत्तो॥ वितिय उद्देसगामिसंबंधो-विणयमूलो धम्मो काऊण तग्गोरवोपदरिसणस्थमिदमुच्यते-'मूलाउ खंधप्पभवो दुमस्स.' ॥ ४१६ ॥ वृत्तं, जहा दुमस्स जाहे मूलो उप्पण्णो भवइ ताहे ताओ मूलाओ खंधो भवइ, ताओ खंधाओ पच्छा साला, समुर्विति नाम जायंति, साला नाम सालत्ति वा साहत्ति वा एगट्ठा, तासु साहासु साहप्पसाहाविकप्पा, विरुहंति नाम विविध अणेगप्पगारं फलाणि, रुहति विरुहंति, जायंतित्ति वुत्तं भवइ, तासु पसाहासु पत्ता विरुहंति, तओ उत्तरकालं पुप्फा, पुप्फेसु, तेसिं परिपकाण रसो भवति, जहा य एसो मूलादी रसपज्जवसाणो अशुपरिवाडिकमो 'एवं धम्मस्स विणओ० ॥४१७॥ NORM - सिलोगो, इमस्स जिणप्पणीगस्स संधुयस्रा भगवओ धम्मस्स विणणो 'मूलं, परमो से मुक्तो परमो णाम तस्स विणयमूलस्रा मोक्खोति वा फलंति वा, कई १, जहा दुगस फलं, तस्स कालंतरविपणास्स जो रसो सो परमो, अपरमाणि उ खंधो साहा पत्र- पुष्फफलाणिचि, एवं धम्मस्स परमो मोक्खो, अपरमाणि उ देवलोगराकलपनायायादीणि खीरासवमधुयासवादीणिति, कथं च सो विणयो कायन्यो ?, जेण विणएण किति पावति, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण' गितिकाउं जरामवि पावइ, आह-किचिजसाणं को पतिबिसेसो, आयरिओ आह-किची अविसेसिया, जहा अगुगनामधेयो साधू विणीओपि, जसो विससिओति, जहा अमुग विणणं अगुगो साधू कुब्वइति, तहा दुवालसंगं सिग्मं पावइ, सिग्मं नाम सलाहणिज्ज, सलाहणिज्जो वा जेण सुएण भवइ तं सुगं सिग्य भण्णति, जहा अहो बहुस्सुओ ण एतस्स किंचि अविहितंति, एवमादि, निरोरा अभिगच्छतीति, इदाणि णीसेसा अविणीयस्स दोसा भन्नति, वर ते दोसा णाऊण तेसु उब्वेगं गच्छंतोति, लोगेवि दिड-पुग्न आतुरस्रा अपत्था- हारो निवारिज्जड़, दोसा य से कहिज्जति, ते तेसि दोरााणं उगिज्जमाणो परिदोनि, ते ग अविणीयदोसा इमे, जहा- 'जे अचंडे० ॥ ४१८ ॥ सिलोगो, जेत्ति आणिज्ञिहरस गहणं, चकारो पादपूरणे, चंडो रोसणो भण्णइ, जहा इमं एवं करेहि, इमं मा एवं करोहित्ति मणिओ रूसइ, मिगभूतो मिगो, जहा मिगो णिवुद्धी तहा सोऽपि हितोवएस ण पुच्छइतिकाऊण मिग इव दद्ववो, थलो नाग अढदि जातिमदादीहि मदहाणेहिं मनो विनयं न पडिवज्जइ 'बुब्वाई' हा वाया जस्स सो दुवायी, अकारणे साहवो कडुगफरुसाणि ण भणंति, 'णियडी' नाम माइल्लो, जाणमाणोऽवि अप्पणो अवराई पडिचोइओ भणइ ण मए णाय जहा एग न कायव्यंति, गिलाणमाइयागो नियडीगो पउंजइ, आहियं विणयं भंसेवि, 'सढो' णाम सिढिलो संजमाइसु, YSTERECIA - 1 , ग T. माइणोवि केइ अव्वत्तभागभूया पच्चक्खमेव दीसति दुहं ' एहता' नाम अणुभवता, सारीरमाणसाणि दुक्खाणि, ते य आभि- ओगभाव सुदूसहं उडिया, तेण य इहभविएण पच्चक्खेण अविणयदोसण दिटेण आदिई साहिज्जइ-जहा ते आसादिणी पुच्चभवे अविणयमंता आसी जेण आभिओगं ' उवट्टिया' नाम पत्ता, तह विणयगुणो तिरिएसु इमो, तंजहा-'तहेव सुविणी- अप्पा० ॥ ४२१॥ सिलोगो, 'तहेव ' ति जहा हेट्ठा विणयगुणा भणिया, एवसद्दो पायपूरणे, सुड विणीओ अप्पाजेसिं ते सुविणीअप्पा, ते चेव हयादी पुन्नसुकयगुणेण इहभविएण य विधेलगादिणा विणीयभावेण इट्ठाणि जवसजोगासणादीणि मुंजमाणा चिटुंति, निवायपवायादियायो वसहीओ पावंति, अलंकिया य रायमग्गमोगाढा केइ बहुजणणयणहरमहुरवयण- परिगीयमाणा णिग्गच्छति, एवमाईहिं इड्डि पचा पच्चक्खमेव सुहमेहता महायसा दीसंति, सुभासुभं तिरिएसु विणयाविणयफलं भणियं । इदाणिं मणुएसु भनइ, तत्थवि पुव्वं अविणयफलं भण्णइ, तं च इम, तंजहा तहेव आविणीअप्पा०' ॥४२२॥ सिलोगो, ' तहेव' ति जहा हेट्ठा तिरियाणं अविणयदोसो भण्णइ, एवसद्दो पादपूरणे, णो विणीओ अप्पा जेसिं ते अविणीअप्पा, लोगग्गहणेण मणुयलोगरगहणं कयं, तमि मणुयलोगमि, आविणीयनरनारीओ य पुज्यं अविणयदोसेण इहभविएण य वंकभावेण दीसंति दुक्खाणि सारीरमाणसाणि एधमाणया नाम कसादीहिं पहारेहिं वणसंजातसरीरा भन्नति, विगलितेंदिया णाम हत्थपा- याईहि छिन्ना, उद्धियणयणा यू विगलिदिया भन्नति, ते पुण चोरपारदारिकिच्चयाई । दंड्सत्थपरिजुन्ना० ॥ ४२३ ॥ सिलोगो, दंडग्गहणेण लट्ठिमाईण गहणं कयं, सत्थगहणेण भल्लगमादिआउहस्स गहणं कतंति, तेवि दंडेहिं तालिया सत्थीह य आहया ' परिजुषणा' णाम परि-समंतओ जुण्णा परिजुण्णा दुब्बलभावमुवगतत्ति वुत्तं भवइ, न केवलं दंडसत्थेहिं परिजुण्णा, - STRESER-R- - RSS किंतु असम्भवेहि-असरिसेहिं वयणेहि सरीरपरिहाणी भवति, 'कलुणा' णाम दीणति वा कलुणति वा एगट्ठा, 'विवण्णछंदा' नाम परव्यसा, 'खुप्पिवासाइपरिगया ' परिगता णाम खुहापिपासाभिभूता, ते य भत्तपाणनिरुद्धा वा होज्जा, परिमितभत्त- पाणभोगी वा, जहा एयरस एगं भत्तं दायव्वं एगं उदयसरावंति, एवं ताव तेसिं अविणीयाणं इहभचे पुप्फ, फलं पुण नरगा- दिसु, णाऊण अविणयो न कायव्योत्ति । इदाणि विणयमूलं तेसु चेव मणुएसु भण्णइ, तंजहा-'तहेव सुविणीअप्पा० ॥४२४॥ सिलोगो, ' तहेव' त्ति जहा हेट्ठा विणयफलं तहेव भणियं इहमवि, एवसद्दो पादपूरणे, सुठु विणीओ अप्पा जेसिं ते सुविणी- अप्पा, लोगगहणेण मणुस्साण गहणं कयं, तमि लोए णरा णारीयो य रायादीप दासविणयजुत्तत्तणेण भोगसंविभत्ता दीसंति, गंधव्वाइयाओ कलाओ उवज्झाएहिं गाहिंता दीसंति, सुहाई एहंता मणुया इढेि पत्ता महाजसा, इति सुभासुभं मणुएसु फलं भणियं । इदाणि देवेसु भण्णइ-तत्थ अविणयं पुव्वं भण्णइ, तं च इमं, तंजहा-'तहेव अविणीअप्पा० ॥ ४२५ ॥ सिलोगो, तहासदो एक्सहो य पुव्वभणिया, ण विणीअप्पा अविणीअप्पा, देवग्गहणेण जोतिसियवेमाणियाण देवीसहियाण गहणं कयं, जक्खग्गहणेण वंतराणं गहणं कयं, गुज्झगगहणेणं भवणवासीणं गहणं कयं, ते तित्थगरकाले एरावणादि पच्चक्खमेव दुक्खाइ एधमाणा आभिओगभावमुवट्टिया दीसंति, इदाणि विज्जाभिचारुगेहिं अभिउत्तकम्मेहिं अभिउत्ता दीसंति, अणुमाणेण साहिजंति, जहा इहं मणुयलोए अविणयफलाई पावेति तहा णूणं अविणयदेवा पुग्वेण दुक्कएण आभिओगा भवंति, भणियं च--'चउहिं ठाणेहिं जीवा आभिओगियं जणयंति-कोहणसीलयाए पाहुडसीलयाए कोउयकम्मेण भूइकम्मेण य' । इदाणिं विणयफलं तेसु चैव देवेसु भण्णइ, तंजहा--' तहेव सुविणीअप्पा० ॥ ४२६ ।। सिलोगो, सुविणीअप्पा पुव्वविणयसुभकम्मोदएण इमेसु - KRISHA इंदसामाणियतायतीसगादिठाणेसु उववण्णा,तिस्थगरकाले पायसो दीसंति, सेसं तस्स सिलोगस्स कंठ्यं । एवमादीणि तिरियमणुय- देवलोगे सुभासुभाणि विणयानिणयफलाणि भणियाणि, नरयेसु सुभासुभा कहा णत्थि, ते हि एगतेण पुन्योवज्जियं अविणय- फलमसुभमणुभवति, ण य ते पच्चक्खमुवलब्भति, सव्यण्णुवएसेणं ते छउमत्थेहिं णज्जति । इदाणिं लोगुत्तरस्स. विणयस्स फलं भण्णइ, तंजहा--'जे आयरिउवज्झायाणं' . ॥ ४२७ ॥ सिलोगे, 'जे' ति अणिदिवाणं गहणं कयं, आयरियउवज्झाया पसिद्धा, जे केइ आयरियाण उवज्झायाणं च सुस्सुसाकरा वयणकरा य भवंति, अहवा सुस्ससाणाम (ए) आयरियउवज्झाएहिं क्यणं भण्णतं कुव्वंति सुस्ससावयणकरा, तेसिं एवंविहसीसाणं साहूणं सिक्खा दुविहा-गहणसिक्खा आसेवणसिक्खा य, विविहमणेगप्पगारं वड्दति, दिलुतो---'जलसित्ता इव पायवा' जलेण सित्ता समाणेव जहा पायवा वदति तहा तेसिमीप सिक्खा विवड्दतित्ति । किंच -इओ य आयरियोवज्झायाणं विणओ काययो, कहं , जइ ताव असंजया 'अप्पणट्ठया' • ॥ ४२८ ॥ सिलोगो, 'अप्पणट्ठया' नाम हत एतेण जीविहामोत्तिकाऊण सिप्पाणि-कुंभारलोहारादीणि सिक्खंति, उणिआणि लोइयाओ कलाओ सिक्खंति, परछाएवि पन्वयितुकामा पुत्तं गेहे ठामोत्ति सिक्खंति, कदाइ पुण अप्पणो परस्स य दोह य अट्ठाइ सिक्खति गिहिणोत्ति, एसो असंजयणिदेसो कओ, 'उपभोगट्ठा' णाम अण्णपाणवत्थसयणासणरयणकुवियाइयउपभोगस्त अट्टाए सिक्खंति, ते च इहलोगस्स इह जललवविन्दहि संनिभस्स कारणाणि सिक्खति, ते य एवं सिक्खावास वसमाणा 'जेणं बंध' ० ॥४२९॥ सिलोगो, 'जेणं' ति जेण सिक्खापडिबंधण बंधादीणि पावंति, तमवि सिप्पाणि णेउणियाणि य कारणा- णि सिक्खावासमावसंताच, तत्थ निगलादीहिं बंधं पाति, वेत्तासयादिहि य बंधं घोरं पावेंति, तओ तेहिं बंधेहि वधेहि य २ परिताको सुदारुणो भवति. अहवा परितावो निठुरचोयणतज्जियस्स जो मणि संतावो सो परितावो भण्णइ, तं च परितावं सुदारुणं 'निअच्छति' नाम निग्गच्छति वा पावंति वा एगट्ठा, जुत्ता नाम मि सिक्खियग्वे निजुज्जतित्ति, ललिइंदिया णाम आगन्माओ ललियाणि इंदियाणि जोर्स ते ललिइदिया, अञ्चन्तसुहितत्ति वुत्तं भवति, ते य रायपुत्तादि, किंच,- 'तेऽवि तं गुरु' ० ॥ ४३० ॥ सिलोगे, तेऽवि ताच सच्छंदलालिया रायपुत्तादि तमुवरोहपहारादि विसहति, तमायरियं च पूजयंति 'तस्स सिप्पस्स कारणा, ते य पूयाइया तं 'सकारेंति नमसंति तुट्टा निद्देसवत्तिणो' अहवा पूया महुरवयणा- भिनंदणी भन्नइ, सक्कारो भोजणाच्छादणादिसंपादणओ भवइ, णमंसणा अन्भुठाणजीलपग्गहादी, तुहा णाम परोक्खमवि णमोक्कारादीहि णमंसंति, 'निदेसवत्तिणों' णाम जमाणवेति तं सव्वं कुवंतीति णिदेसवत्तिणो, जति तावेवं लोइया सुहालि- च्छाए कारणाए कुव्यंति । 'किं पुण जे सुअग्गाही' ० ॥४३१॥ सिलोगे, किमिति एसो पुच्छाए वट्टइ, पुणसद्दो विसेसणे, किं बिसेसयति ?, जहा गायति भगवंतो साधवो सीसाण उवट्ठावणादीण कुवंतित्ति एवं विसेसयति, सुज दुवालसंग गणिपिडगं, सुतं गाहयंतीति सुयग्गाही, अणंतं हितं कामयतीति अणतहितकामए, मोक्खसुहकामएत्तिवुत्तं भवति, जम्हा ते इह- लोगे परलोगे हितं सुयं गाहयंति तम्हा जं ते आयरिया वदेज्जा तं भिक्खू 'नाइवत्तए' णाम णातिकमेज्जत्ति । इदाणि विणओ- चाओ भण्णइ~'नीयं सिज्ज गई ठाणं' ० ॥ ४३२ ॥ सिलोगो, सेज्जा संथारओ भण्णइ, सो आयरियस्सतियाओ णीयतरो कायव्वो, तहा णीया गति कायचा, 'णीया' नाम आयरियाण पिडओ गंतव्य, समविणो अच्चासणं, नवा अतिदूरत्येण गंतव्वं, अच्चासने ताव पादरेणुण आयरियसंघट्टणदोसो भवइ, अइदूरे पडिणीयआसायणादि बहवे दोसा भवतीति, अतो पच्चासण्णे णातिदूरे य चकमितव्यं, तहा जमिवि ठाणे आयरिया उपचिट्ठा अच्छंति तत्थ नीययरं ठाणं तंगि ठाइयचं, तहा नीययरे पीढगा- इंमि आसणे आयरिअणुन्नाए उवाविसेज्जा, जइ आयरियो आसणे इतरो भूमिए नीययरे भूमिप्पदेसे वंदमाणो उपट्टिो न वंदेज्जा, किन्तु जाव सिरेण फुसे पाद ताव णीयं वंदेज्जा, तहा अंजलिमवि कुव्वमाणेण णो पहाणमि उवाविटेण अंजली कायव्या, किंतु ईसिअवणएण कायव्या, एसो काइगो विणयसमाधी भवइ । इदाणि काइया वाइया य भण्णइ, तंजथा-'संघदइत्ता फाएणं' ॥ ४३३ ।। सिलोगे, जाहे पविसमाणेण वा णिक्खममाणेण ना गुरू हत्थपादाइणा काएण तहा वासकप्पपडलाइणा वा उवाहिणा संघहियो भनइ, अविसदो संभावणे वट्टइ, कि संभावयति ?, जहा दोहिंवि कायोवहीहि जया जमगसमगं घट्टिओ भवइ, तहा जो इदाणि उवाओ भणिहिति सो कायव्यो ते संभावयति, सो य उवाओ इमो-सिरं भूमीए निवाडेऊण एवं वएज्जा, जहा-अवराहो मे, मिच्छामि दुकाडं, खेतब्वमेयं, णाहं भुज्जो करिहामित्ति, जो सुद्धो भवइ सो अभणिो आयरियस्स एताणि इंगियाईणि णाऊण करेति, जो पुण मंदबुद्धी सो-'दुग्गओ व पओएणं'.॥ ४३४ ॥ सिलोगो, दुग्गओ णाम दुग्गवोति वा दुगोणोति वा गलिवदोति वा एगट्ठा, पयोओ तेजणो भण्णइ, जहा सो दुग्गयो तिक्षणं तोचएण पुणो २ चोइज्जमाणो रहं वहइ, एवं दुव्बुद्धी जाणि आयरियउवज्झायाईणं किच्चाई मणरुइयाणि ताणि वुत्तो युत्तो पकुन्वइ । आह- कह तेसिं अणे. गगुणसंपावगाणं आयरियाणं किच्चाई से साहू कुब्वइति ?, भगइ-कालं छंदोवयार च० ॥ ४३५ ॥ सिलोगो, तत्थ कालं पडुच्च आयरियो बुड्ढवयत्थो तत्थ सरदि वातपित्तहराणि दव्याणि आहरति, हेमंते उपहाणि, वसंते हिंभरहाणि (सिमह- राणि) गिम्हे सीयकराणि, वासासु उण्हवण्णाणि, एवं ताव उडु उडु पप्प गुरूण अठ्ठाए दव्याणि आहरिज्जा, तहा उडु पप्प RESOR-52 सेन्जमवि आणेज्जा, एवमादि, छन्दो णाम इच्छा भण्णइ, कयाइ अणुदुप्पयोगमवि दव्वं इच्छति, भणियं च-'अण्णस्स पिया छासी मासी अण्णस्स आसुरी किसरा । अण्णस्स घारिया पूरिया य बहुडोहलो लोगो ॥ १॥ तहा कोई सत्तुए इच्छइ कोति एगरस इच्छइ, देसं वा पप्प अण्णस्स पियं जहा कुदुक्काण कोंकणयाण पेज्जा, उत्तरापहगाणं सत्तुया, एवमादि, 'उवयार' णाम विधी भण्णइ, जहा कोई धम्मकाहणो कोई वेयावच्चकरस्स केइ भासिणो केइ आसन्नसेविणो एवमादि, उवचारछन्द- कालं 'पडिलेहित्ताण हेउहिं' ति, पडिलेहत्ता णाम जाणिऊण, हेउणा नाम कारणण, एतेसि कालछन्दोवयाराणं जेण २ उवाएण कालछन्दपाउग्गा दवा लन्भात जेण वा उवायकरणण तूसइ तेण तेण उवाएण तं तं संपडिवायान्त। किंच-'विवत्ती अविणीअस्स' ० ॥४३६ ।। सिलोगो, विवत्ती नाम विगया संपत्ती नाणादिगुणेहिं अविणीयस्स भवइ, अद्वेहिं विणीयस्स संपदा भवति, 'जस्सेयं दुहओ णायं' 'जस्स' ति अविससियस्स गहणं, दुहओ णाम उभओत्ति वा दुहओत्ति वा एगट्ठा, अविणयायो गुणविवत्ती विणयाओ गुणसंपत्ती भवइत्ति णाय, दुविधं सिख-गहणीसक्खं आसेवणासिक्खं च अभिगच्छइ, सिक्खातो य मोक्खं, अभिगच्छइ नाम आभिगच्छतित्ति वा पावइत्ति एगहा, भणिया विणीया। इदीणि आविणीया भन्नति, तेसिणं अविणयिाणं अविणयफलं भण्णइ, तंजहा-'जे आविं चंडे' ० ॥ ४३७ ॥ वृत्तं, 'जे' ति अणिहिस्स गहणं, चकार पादपूरणे, अविसद्दो संभावणे वट्टइ, जहा सुख दुलहं निवयणिज्जगुणजुत्तमवि जिणाणुवयणाणुवयण लघृण केऽवि सत्ता इमेसु दोसेसु वदृतित्ति एवं संभावयति, चंडो कोहणो भण्णइ, जातीए इडिगारवं वहति, जहाऽहं उत्तमजातीओ कहमेतस्स पादे लग्गिहामित्ति मति इदृशी गारवो भष्णति, पीतिसुण्णं करोतित्ति पिसुणो, सो य जो पच्छा अगुणकित्तणं करेई, नरेसु मोक्खो भवइत्तिकाऊण परग- हणं, साहसो णाम जं किंचि तारिसं तं असकिओ चैव पडिसेवतिाचिकाऊण साहस्सिओ भण्णइ, 'होणपेसणं' णाम जो य पेसणतं आयरिएहि दिन्नं तं देसकालादीहिं हीणं करोतित्ति होणपेसणे 'अदिधम्म' णाम सुतधम्मचरित्तधम्मअजाणए भण्णइ, विणए जिणावइडे अकोविए, जहा इमं आयरियस्स कायव्य, इमं पाहुणगगिलाणादीणति, 'असंविभागी' णाम सविमायणा- सीलो संविभागी, ण संविभागी असंविभागी, एवंविहसीलस्स तस्स सुचिरेसुव कालेण च मोक्खो न अस्थित्ति । इदाणि विणीओ विणयफलं च दोन्नि भण्णंति, तंजहा-'निदेसवित्ती पुण' ० ॥ ४३८ ॥ वृत्तं, निदेसो णाम आणा भण्णइ, पुणसदो विसेसणे वइ, कि विसेसयइ , जहा विसेसेण आयरियस्स विणयो काययो, सेसाणवि जहाणुरूवो काययोरी एवं विसेसयति, जेत्ति आणिदिवाण गहणं, गुरवो पसिद्धा, सुयोऽत्थधम्मो जेहिं ते सुतत्थधम्मा, गीयन्थिात वृत्तं भवइ, अहवा सुओ अत्थो धम्मस्स जेहिं ते सुतत्थधम्मा, विणए जहारिहे पउंजियो कोविदा, जम्हा एवंगुणजुत्ता अतो 'तरंति ते ओघमिणं दुरुत्तरं'- ति, तरंतिगहणण तिण्हं गहणं कयं, तं०-तरगस्स तरणयस्स तरियव्यस्सात्ति, एतेसिं निदरिसणं जहा दव्यतरओ देवदत्तो, तरणं नावा, तरियव्ययं समुद्दो, एवं भावतरओ साहू तरणं णाणदंसणचरित्ताण तरियलयं इमो पच्चक्खो संसारोत्ति, ते य भगवंतो साधवो खवित्त कम्माणि णाणावरणाईणि संसारसागरं तरतीति, तरिऊण य 'गइमुत्तमं गया' आह--पुब्धि 'खवित्त कम्ममिति' पत्तव्चे कहं तरित्तु ते ओहमिणं दुरुत्तरंति पुचमणियं , आयरिओ आह--पच्छादीवगो णाम एस सुत्तबंधोत्तिकाऊण न दोसो भवइ, सावसेसकम्मुणो य देवलोगे सुकुलेसु पयायंति, पुणो य बोहिं लभ्रूण पण्छा गतिमुत्तमं गच्छतीति, बेमि नाम तीर्थ- करोपदेशात्, न स्वाभिप्रायण ब्रवीमीति ॥ विणयसमाहिअज्झयणे पिईओ उद्देसो सम्मत्तो॥ CAR ܙܬ , उपदिष्टुं तहेव अविकंपमाणो कुज्जा, अविकंपमाणो णाम णियर्डि अकुन्यमाणोत्ति, जो एतेण पगारेण गुरूणो छन्दमाराधेति स पुज्जोत्त, ण केवलं आयरियस्सेव विणओ कायन्यो । किन्तु- 'रायाणिएसु०॥ ४४१ ॥ वृत्तं, जे रायणिया अप्पसुतावि तेसु विणयं पउंजेज्जा, तहा चालावि जे परियायजेडा तेसु विणयं पउजेज्जा, जो य जातीपुट्ठो तेसु परियाएसु य वुड्डेसु 'णीयत्तणे सच्चवादी' णाम जहा वादी तहाकारी, जो ' उवायवं ' स पुज्जोत्ति वक्ककरो भवति, तत्थ उ उवातो नाम आणानिदेसो, उवायजुत्तं वयणं कुव्वतीति उवायवं वक्ककरो भण्णइ, सो एवं पगारगुणजुत्तो पूयणिज्जो भवति । किञ्च अन्नायउंछं ॥४४२॥ वृत्तं, उंछं चउन्विहं भवइ, तंजहा -नापुंछ ठवण० दन्चुछ भाछं च, णामठवणाओ गयाओ, दव्युंछं जहा तावसादीणं, भाबुछ अन्नायेण, तमन्नायं उंछं चरति, चरति णाम चरतित्ति वा भक्खातित्ति वा एगट्ठा. विसुद्धं णाम उग्गमादिदोसवाज्जियं, 'जवणद्वया' णाम जहा सगडस्स अभंगो जत्तत्थं कीरइ, तहाँ संजमजतानिव्वहणत्थं आहार- यव्यंति, 'समुआणं तु (च) णिच्च ' णाम भिक्खं विवि निययं कायव्यं, तं च सगुदाणं कदायि लभेज्जा कदायि ण लभेज्जा, जाहे न लद्धं भवइ ताहे अलधु णो परिदेवडज्जा, जहाऽहं मंदभागो न लभामि, अहो पंतो एस जणो, एवमादि, लद्धमचि णो विकत्थेज्जा, तत्थ विकत्था णाम सलाघा भण्णति, जह अहो एसो सुग्गहियणामो जणो, जहा वा अहं लभामि, को अन्नो एवं लमिहिति ? एवमादि, जो अन्नातउंछं चरगादिगुणजुत्तो साधू स पुज्जो भवतिति । किंच-'संथारसिज्जा- सणभत्तपाणे '० ॥ ४४३ ॥ सिलोगो, संथारया अड्डाइज्जा हत्था दीहत्तणेण, नित्थारो पुण हत्थं सचउरंगुलं, सेज्जा सगिया, अहवा सेज्जा संथारओ, आसणं-पीढगादि, भत्तपाणा पसिद्धा, तेसु संथारगादिसु लन्भमाणेसु तमि लाभेवि संते , वायादुरुत्ताणि पुण दुरुद्धराणि भवंति, वेराणुबंधीणि य भवंति, 'महब्भयाणि य' भणियव्यंति सोयारस्स कहमाणस्स य दोहवि, तत्थ सोयारस्स जहा चोरोत्ति भणिए कि परेण सुत होज्जत्ति भयमुप्पज्जति, तहा भासगस्सवि एवं गिरा दोसादि महतं भव- तित्ति । ते एवं 'समावयंता ॥ ४४६ ॥ वृत्तं, 'समावयंता' नाम अभिमुहमावयताणि वयणाणि कडगफरुसाणि णेह- विवज्जियाणि अभिघाया वयणाभिघाता 'कन्नं गया दुम्माणि जणंति ' ति, दुम्मणि' नाम दोमणस्संति वा दुम्मणियति वा एगट्ठा, वयणाभिघाए कोयि असत्तिओ सहइ कोइ धम्मोत्ति, जो पुण धम्मोत्तिकाऊण सहइ सो य परमग्गसूरे भवइ, परमग्गसूरे णाम जुद्धसर-तवसर-दाणसूरादीणं सूराणं सो धम्मसद्धाए सहमाणो परमग्गसूरो भवइ, सव्वसुराणं पाहण्णयाए उपरि वट्टइत्ति वुत्तं भवति. 'जिइंदिए 'त्ति साहुस्स गहणं, जो एवं वयणाभिघाए सहइ सो पूयणिज्जो भवति । एते चयणदोसे णाऊण ' अवण्णवायं ० ॥ ४४७ ॥ वृत्तं, अवन्नो नाम अयसा, तस्स अवन्नस्स वयणं अव- न्नवाओ भण्णइ, तं अवन्नवादं परम्मुहस्स नो भासेज्जा, पच्चक्खमवि जा य पडिणीयभासा, जहा तुमं चोरो पारदारिओ वा, तहा ओहारिणि अप्पियकारिणिं च भासं नो भासेज्जा, तत्थ ओहारिणी संकिया भण्णति, जहा एसो चोरो पारदारिओ ?, एवमादि, भाणियं च से मंते! मण्णामित्ति ओहारिणी भासा आलावगो, ' आप्पियकारिणी' नाम भासिज्जमाणी अदे- सकालपयत्तत्तेण अण्णण वा केणइ कारणण सोतारस्स णो पीइमुप्पाएइ सा अधि(प्पिय)कारिणी भण्णात्ति, तमेवप्पगारं जो ण भासइ सदा सो पूयाणिज्जो भवइति । ' अलोलुए.' '॥४४८ ॥ वृत्तं, 'अलोलुए' नाम उक्कोसेसु आहारादिसु अलुद्धो भवइ, अहवा जो अप्पणोवि देहे अप्पडिबद्धो सो अलोलुओ भण्णइ, तथा कुहगं-इंदजालांदीयं न करेहात्ति अक्कुहएत्ति, अहवा वाइ- DLES Rec ॐ INMIS तं साहू एक्कक्कओ डहरं मज्झिमं महल्लं वा इत्थि वा पुरिसंवा नपुंसगंवा पाइयं निहत्थं वा न हीलेज्जा, तत्थ हीलणा जहा सूया अणीसरं ईसरं भण्णइ, दु8 भगंभण्णइ, एवमादि, खिसीद असूयाइ जाइतो कुलओ कम्मायो सिप्पयो वाहिओ वा भवति, जाइओ जहा तुम मच्छजाइजातो, कुलेओ जहा तुमंजारजाओ, कम्मओ जहा तुम जढेहिं भयणीज्जो, सिप्पयो जहा तुमं सो चम्मगारो. वाहिओ जहा तुम सो कोढिओ, अहवा हीलणाखिसणाण इमो विसेसो-होलणा नाम एक्कवारं दुबयणियस्स भवइ, पुणो २ खिसणा भवइ, अहवा हीलणाऽतिफरुस भणियस्स भवई, सुठु निठुरं भासितस्स खिसणा भवइ, सा य हीलना खिसणा य थंभाओ कोहाओ वा हवेज्जा, तेहिं थंभकोहेहिं पुन्यमेव हीलणाखिसणाओ जदाओ भवंति, जो अहीलणो आखिसणो य सो य पूणि- ज्जोति । किंच-'जे माणिया०॥४५१॥ वृत्तं, 'जे' त्ति अणिदिवाणं गहणं, 'माणिया' नाम अब्भुट्ठाणसकारादीहिं, सययंति वा अणुवद्धति वा एगट्ठा, अणुवद्धमेव ते आयरिया तेसु सीसेसु उबएसपरिचोदणाहिं पडिमाणयंति, तहा' जत्तेण कन्नं व निवेसयंति' जहा मातापितरो कन्नं आबालभावाओ आरम्भ महता पयत्तेण संवड्ढेऊण सारक्खिऊण पयत्तेण निवसंति, निवासो नाम भाराणुप्पयाणं भण्णइ, एवं ते आयरियावि तं सीसं विणयमूलं धम्म सिक्खावेऊण सुत्तत्थतदुभओववए य आयरियत्ते ठायति, जम्हा ते एवंविधं पच्चवगारं कुवंति अतो ते अन्भुवाणण माणणोवाएण माणेज्जा , 'माणरिहे' नाम जो सो अन्भुट्टाणसकारादिसंमाणो तस्स परमत्थओ ते अरहा, ण कुतित्थियाईण आयरियत्ति, तवस्सी णाम तवो बारसविधो सो जेसिं आयारियाणं अत्थि ते तवास्सिणो, जिइंदिए णाम जियाणि सोयाईणि इंदियाणि जेहिं ते जिइंदिया, सच पुण भाणय जहा वक्कसुद्धीए तमि रओ सचरओ, ते एवंगुणजुत्ता माणणिज्जत्ति, जो ते माणियइ स पूणिज्जो भवतिचि । इदाणि सपूयाणज्जेसु जें AM VIRALAILAIMELANGA . भण्णइ, तंजहा- 'तेसिं गुरुणं ॥४५२॥ वृत्तं, तेसिं णाम जे ते विणओवएससकारादिगुणजुत्ता भणिया, गुरवो पसिद्धा, गुणेहिं सागरो विव अपरिमिया जे ते गुणसागरा तेसिं गुणसागराणं, सोच्चाण णाम सोऊण वा सोच्चाण वा एगट्ठा, मेहावी पुब्वभाणओ, सोभणाणि भासियाणि सुभासियाणि, 'चरे ' णाम आयीरओवएसमायरिज्जा, मुणिगहण मुणित्ति वा नाणित्ति वा एगट्टा, पंचसु महव्वएसु जयणाए रओ भवेज्जा, सारक्खणजुत्तोत्ति वुत्तं भवइत्ति, गुत्ते-मणवयणकाइएहिं गुत्तो भवेज्जा, कोहाईहिं चउहिं कसाएहिं उवसंतेहिं चत्तीह आयरियाणं सुभासियाई गेण्हिऊणमायरेज्जत्ति, जो एयप्पगारगुणजुत्तो साहू सपूयणिज्जो भवइ, इदाणि विणयफलं भण्णइ- ' गुरुमिह सययं०॥४५३॥ वृत्तं, तत्थ गुरू पसिद्धो, इहग्गहणेण मनुस्स- लोगस्स गहणं, कम्मभूमीए वा गहणं कयंति, सययंनाम सययंति वा सव्वकालंति वा एगहा, 'पडियरिय ' नाम जिणोव- वइटेण विणएण आराहेऊणत्ति वुत्तं भवइ, 'मुणी 'नाम मुणित्ति वा णाणित्ति वा एगहा, जिणाणं वयणंर तमि जिणवयणे णिउणो जिणवयणणिउणे, तहा ' अभिगमकुसले ' अभिगमो नाम साधूणमायरियाणं जा विणयपाडवत्ती सो अभिगमो भण्णइ, तं- मि कुसले, वितिय कुसलगहणं कुत्थियाओ कारणाओ स लसइत्ति कुसलो, अहवा अच्चत्थानमित्तं वा पुणो भण्णमाणो कुसलसद्दो पुणरुत्तंण भवतीति, सो एयप्पगारेण धुनिलं अट्ठविहं कम्मरयमलं पुवकयं नवस्स आगमं पिहिऊणं 'भासुरमउलं गई वह' त्ति तत्थ पभासतीति भासुरा, अउला नाम अण्णेण केणवि कारणेण समाणगुणेहिं न तीरइ तुलेउं सा अतुला भण्णइ, सा सिद्धी, तं भासुरं अतुलं गई वयंतीति, वइंति नाम वयांतेत्ति वा गच्छंतित्ति वा एगट्ठा, सावसेसकम्माणो देवलोगे सु- 24- य. कुलपच्चायाई लघूण पच्छा सिज्झिज्जा, बेगि नाम तीर्थकरोपदेशात्, न स्वाभिपायेण ब्रवीमि । विणयज्झयणसमाहीए तइओ उद्देसो सम्मत्तो चउत्थउद्देसगत्थाभिसंबंधो-विणयसमाधी अविसेसिया भणिया, तन्भेओवदरिसणत्थमिदमुच्यते- 'सुतं मे आउसंतण भगवया एवमकवायति' (सूत्रं १६) एयस्स अत्थो जहा छज्जीवनियाए, इहत्ति नाम इह सासणे, खलुसदो विसेसणे, किं विवे- सयति, न केवलं गोयमाईहिं थेरेहि तित्थगरसगासओ सोउं चउबिहा विणयसमाही भण्णइ, किन्तु तीयाणागयथेरतेहिति अप्पणो गुरुसगासे सोऊण एते चैव चत्तारि विणयसमाधिटाणा अतीता पनवेंति या, अणागया पण्णवेस्संति एवं विसेसयंति, थेरगहणेण गणहराणं गहणं कयं, भगवंतेहिं नाम भयो जसो भण्णइ, सो जेसि आत्थि ते भगवंतो, अतो तेहिं भगवंतेहि, चत्तरित्ति संखा, विणयो चेव समाही विणयसमाही, समाही वा णाम ठाणं ति वा भेदोत्ति वा एगट्ठा, पण्णत्ता नाम परूविया, आह-कयर खलु जाव पन्नत्ता, आयरिओ भणइ-' इमे खलु जाव पन्नत्ता, तंजहा- विणयसमाही सुयसमाही तवसमाही आयारस- माही' विणय एव समाही विणयसमाधी, सुतमेव समाधी सुतसमाधी, तव एव समाही तवसमाही, आयार एव समाही आयारसमाही, एसो पदअत्थो, अत्थो इमाए संगहणीए भण्णइ-'विणए सुते य॥४५४॥सिलोगो, अहवा तत्थेव तेर्सि चेव अत्था- ण फुडीकरणणिमित्वं अविकप्पणानिमित्तं च पुणो गहणं कयंति, उक्तंच-"यदुक्तो य: (ञ) पुनः श्लोकैरर्थस्समनुयते । तद् व्यक्त- व्यवसायार्थ, दुरुक्तो वाऽथ गृह्यते ॥१॥" तम्हा एतेण कारणेण सो चेव अत्था पुणो सिलोगेण भण्णइ--विणए सुए अतवें, आयारे निच्चपंडिआ। अभिरामयंति अप्पाण' अभिरामयंति नाम एतेहिं कारणेहि अप्पाणं जोतंति त्ति वुत्तं भवइ, के 11 . नाम पुण ते आभिरामयंति , एत्थ भण्णइ-'जे भवंति जिइंदिय'त्ति, जैत्ति अणिहिट्ठाण गहणं कयंति, एतेसु चउसु ठाणेसु ते अप्पाणं अभिरामयंति जे य जिइंदिआ भवंति, न पुण अजितिदियत्ति, विणयमूलो एस जिणप्पणीओ धम्मोतिकाऊण अगे पुन्धि विणयसमाही भाणिया, तंमि विणए अवास्थओ सुतं गेण्हइत्ति, अतो विणय (समाहीए परओ) सुयसमाही भणिया, तंमि य सुए तवो वाणिज्जातत्ति अओ तवसमाही भणिया, तवो य आयारादुवत्थियस्स सुद्धो भवइत्ति अतो आयारस्स समाधी भाणया । इदाणिं एतोस एकेकं चउब्विहं भण्णइ, तत्थ ' चउन्विहा खलु विणयसमाही भवइत्ति (सूत्रं १७)'' चउचिहा चउन्विहत्ति वा चउभेदत्ति वा एगट्ठा, खलुसद्दो पायपूरणे, विणओ चेव समाधी विणयसमाधी, अहवा विणयसमाधी भवति णाम हवहारी वा एगट्ठा, साय चउबिहावि इमा, तंजहा-अणुसासिज्जतो सुस्सूसइ, पढमं विणयसमाधीए पदं, सम्मं संपडिवज्जति- त्ति वितियं पदं, वेयमाराहइति ततियं पयं भवति, ण य भवइ अत्तसंपग्गहिए, चउत्थ पदं भवति, तत्थ अणुसासिज्जंतो सुस्सूसइ णाम अणुसासणा पडिचोदणा भण्णइ, पडिचोइज्जतो ममेव हितमुवइसतित्ति सुस्सुसइ, 'सुस्सूसइ' नाम तदेव पडिचोदणं पुणो पुणो सोउमिच्छति,' संमं संपडिवज्जई' नाम तं पडिचोदणं तत्तओ पडिवज्जइ, 'वेयमाराहइ ' नाम वेदो--नाणं भण्णइ, तत्थ जं जहा माणितं तहेव कुव्वमाणो तमायरइत्ति, न य भवइ अत्तसंपग्गहिए ' नाम नो अत्तुकारसं करेइत्ति, जहा विणीयो जहुत्तकारी य एवमादि, सुत्तकमपरिवाडीए चउत्थमेयं पदं भवइ । भवइ य एत्थ विणय- समाहीए सिलोगो, तंजहा-पेहेइ हिआणुसासणं, सुस्सूसई तं च पुणो अहिए। न य माणमएण मज्जई, विणय- समाही आययहिए ॥ ४५५।। 'पेहेइ' नाम पेहतिति वा पेच्छतित्ति वा एगहा, 'हिआणुसासणं' नाम जं इहलोगहियं - A क . व्य- , परलोगहियं चोइज्जइ तं पेहयति, आयरियउवज्झायादओ य आदरेण हिओवदेसगत्तिकाऊण सुस्सुसइ, तमेव पुणो तेसि हिओवएसं संमं आहिट्ठयतीति, आहिद्वेति नाम अहिट्ठयतित्ति वा आयरइत्ति वा एगट्ठा, 'ण य माणमएण मज्जई न मा (ण कुणइ) जहा विणयसमाहीए पडुच्च को मए समाणो अण्णोत्ति, 'आययहिए' नाम आयओ मोक्खो भण्णइ, तं आययं कंखयतीति आययट्ठए, अथवा विणयसमाधीए आययहाए अच्चत्थं आदरो जस्स सो विणयसमाधीआययहिआ भण्णइ, विणयसमाधी भाणया। इदाणिं सुयसमाधी भण्णइ, तंजहा-'सुअं मे भविस्सइत्ति अज्झाइअव्वं भवइ, पढमं सुतसमाधीए पदं, एगग्गचित्तो भविस्सामित्ति अज्झाइअव्वयं भवइ, वितियं सुयसमाधीए पदं, अप्पाणं ठावइस्सामित्ति अज्झाइ- अब्वयं भवइ, तइयं सुयसमाहीए पदं, ठिओ परं ठावइस्सामित्ति अज्झाइअब्वयं भवइ, चउत्थं सुयसमाहीए पयं भवतित्ति ॥ (सूत्रं १८) अज्झाइयव्वयं भवइ 'सुयं नाम दुवालसंग गणिपिडगं, तं मे णाय भविस्सतित्ति एयं आलंबण काउं साहुणा अज्झाइयव्यं भवति, एगग्गचित्तं अज्झायंतस्त भाविस्सतित्ति एवं आलंबणं काउं साधुणा अज्झाइयव्वं भवइ, तहा सुहविरागं जाणमाणो सुहं अप्पाणं धम्मे ठावेहामिति एयं आलंबणं साहुणा काऊण अज्झाइयव्वं भवइ,सुर्य कमपरिवाडीए, चउत्थमेयं पदं भवइ । भवइ य एत्थ सुयसमाहीए सिलोगो, तजहा-नाणमेगग्गचित्तो, ठिओ अठावई परं । सुआणि अ अहिज्जित्ता रओ सुअसमाहीए ॥४५६॥ अज्झाइए णाणमंतो भवइ, गणणगुणेण एगग्गचित्तो, एगग्गचित्तो य धम्मे निच्चलो, ठिओ सो सम्म समत्थो परमवि ठावेउंति, नाणाविहाणि य सुयाणि अहिज्जमाणो रओ सुयसमाधीएत्ति । इदाणिं तवसमाधी भण्णइ-- चउब्धिहा खलु तवसमाही भवइ, तंजहा-नो इहलोगट्ट्याए तवमहिहिज्जा. (सूत्रं १९) जहा दुमपुफियाए, एतसि जिणांण वयणं तमि रती जस्स से जिणवयणरए, 'रए' नाम रुइयंति वा सेयति वा एगठा, 'अतिंतिणे' अचवले वा (पडिपुण्णाययमाययहिए )पडिपुन्नं' नाम पडिपुन्नति वा निरवसेसंति वा एगट्ठा. सुतत्थेहिं पडिपुण्णो, आयया (अच्चत्थं, आयओ मोक्खो तमत्थेइ अभिलसतित्ति) सुयाइ आयोरे चैव समाही आयारसमाही, ताए आयारसमाहीए संयुडे भवति, संखुडे णाम संवरियासवदुवारे, चकारो समुच्चये वइ, न केवलं आयारसमाधिसंयुडे, किन्तु पुबिल्लाहिं समाहीहि उवेए, देते दुविहे-इंदिएहि य नोइंदिएहि य, नोइंदिएहि 'भावसंभए । णाम भावो मोक्खो तं दूरत्थमप्पणा सह संबंधए । इदाणी एयाए चउनिहाए समाहीए फलं भण्णइ, तंजहा--' अभिगम चउरो समाहिओ ॥४५९॥ इत्त, आभगयाओ समेयातो विणयसमाधिमादियाआ चउरो समाहीओ जस्स सो अभिगम चउरो समाधीओ, 'सुविसुद्धो' नाम तेहिं मणवयणकाएहिं जोगेहि सुछ विसुद्धो सुविसुद्धो, सुख सत्तरसविहे संजभे समाहिओ अप्पा जस्स सो सुसमाधिअप्पा, विउलं विच्छिन्नं भण्णइ, विपुलं तं हितं च विपुलहितं, सुहमावहतीति सुहावह, पुणसदो विसेसणे चट्टइ, किं विसेसयति ?, जहा एयाओ चउरो समाहिओ समणा आयरिऊण य पच्छा अयं विपुलं हितं सुहमावहंति णाम कुव्वा वा घडइत्ति वा एगट्ठा, सेत्ति साधुस्स निदेसो, पदं-ठाणं 'खेम' णाम खेमंति वा सिवंति वा एगट्ठा, सो य मोक्खो, अत्तणो गहणेण एयं परूवियं भवई, जहा चेत्तो कम्मं करेइ, सो वेव अविणट्ठो अण्णण परियाएण जुंजइ, 'जाइमरणाओ' ०॥४६० ॥ वृत्तं, जाती मरणं संसारो ताओ संसारातो मुच्चइत्ति, ' इत्थत्थं ' णाम जेणं भण्णइ एस नरो वा तिरिओ मणुस्सो देवो वा एवमादि, सव्वं तं सो जहातीति, सव्वसो नाम ण पुणो सरीरं गेण्हइत्ति, सो एतप्पगारगुणजुतो सिद्धो भवइ, सासयो, अप्परए वा देवे, तेण थोवावसेसेसु कम्मत्तणण देवो लवसत्तमेसु - %96 स भण्णइ, एते नामठवणभावसगारा उच्चारितसरिसत्तिकाऊण परूविया, इह पुण दव्वसगारेण पओयणं, तत्थवि जे इमेहिं दोहिं यद्दति तेण अहिगारो, तंजहा-'णिदेसपसंसाए० ॥ ३३१॥ गाथापच्छद्ध, णिदेसे पसंसाए य एतेहिं दोहि कारणेहिं इममि दसमज्झयणे पयोयणं, कहं १, 'जे भावा दसवेआलिमि० ॥ ३३२ ।। गाथा, जे भावा दसवेयालिए करणिज्जा भगवंतेहिं जिणेहिं वणिया तेसि भावाणं जेण समावज्जणं कयं सो भिक्खू भण्णइ, सो भिक्खुत्ति सोमणो वा भिक्खुत्ति, तत्थ समावज्जणंणाम जं तेसि गुणाणं करणं तं भण्णइ, सगारो भणिओ। इदाणिं भिक्ख भण्णइ, तस्स इमा दारगाहा भिक्खुस्स य निक्खेवो० ॥ ३३४ ॥ दारगाहा, भिक्खुस्स य णिक्खेवो भाणियबो, णिरत्तं भाणियव्यं, एगट्ठियाणि भाणियबाणि, लिंगाणि भाणियव्वाणि, अगुणेसु ठितो भिक्खू न भवइ, अगुणेसु य अद्वितो भिक्खू भवइ, एयाणि पयाणि, एतेहिं दारेहि भिक्खुस्स वक्खाणं कायव्वंति, तत्थ निक्खेवो इमो, तंजहा णामं ठवणा भिक्खू०' ॥ ३३५ ॥ गाथापुव्वद्धं, चउनिहो भिक्खू भवति, तंजहा-नामभिक्खू ठवण दव्व० भावभिक्खुत्ति, नामठवणाओ गयाओ, दव्याभिक्खू इमो, तंजहा-'दव्वमि आगमाई० ॥ ३३५ ॥ गाहापच्छद्धं, दवभिक्खू दुविधो, तंजहा-आगमओ गोआगमओ य, आगमओ जाणए उवउनो, णोआगमओ तिविधो-जाणगसरीरदव्यभिक्खू भवियसरीरदबभिक्खू ज जाणगसरीरभवियसरीरवइरित्तो दनभिक्खू, तत्थ जाणगसरीरदव्यभिक्खू भिक्खुपदत्थाहिगारे जाणगस्स मयसरीरो, जहा अयं धयकुंभे आसि अयं महुकुंभे आसि, भवियसरीर- दव्वाभिक्खू जो भिक्खुपदत्याहिगारं जाणिहित्ति, जहा अयं घयकुंभे भविस्सति अयं मधुकुंभे भविस्सइ, जाणगसरीरभचियसरीर- वइरिचो दबभिक्णू तिविधो, तंजहा-एगभविओ जो अणंतरभवे भिक्खू भविस्सइ, बद्धाउओ णाम जेण आउयं वद्धं, अभिमुहनामगुत्तो सालीचीहिमादि, कृवियं घडघडियउडुचणियआसणसयणाइयंति, तेसु च दुप्पयादिसु तिगतिअपरिग्गहे णिरया सचित्ताणि मुंजमाणा पयमाणा य उहिट्ठभत्ताणि य भुंजमाणा दयभिक्खयो भवंति, कई पुण ते तिगतिगपरिग्गहे निरयाति , एतस्स अत्थस्स इमा वक्खाणगाथा-'करणतिए जोअतिए० ॥ ३४१॥ गाहा, करणकारावणअणुमोदणमइएण तिविधेण करणेण तिविधेण मणवइकारण जोएण सावज्जे आरंभे आयहेउं सरीरउवभोगकारणे पवत्तमाणा नह परहेतुगमवि करणतिएण जोगतिएण य सावज्जेसु पवत्तमाणा, एयरस उभयस्स अट्ठाए पवत्तमाणा भणिया, अणहाएवि के लक्खं विधीहामित्ति अनतरं सत्तं विधति, पक्खिवाएसु वा एवमादि, एवं अणट्ठाए पवत्तमाणा तेऽवि जाव दवभिक्खुत्ति 'विज्जा' नाम जाणेज्जा, दवभि- क्खू भणियो । इदाणि भावभिक्खू इमेण गाथापुव्वद्धण भण्णइ, तंजहा--'आगमओ उपउत्तो० ॥ ३४३ ॥ गाथा, भाव- भिक्खू दुविधा, तंजहा--आगमओ णोआगमाओ य, आगमओ जाणए उवउचो, णोआगमओ तग्गुणसंवेदए नाम जे भिक्खूगुणे संवेदयइ सो तरगुणसंवेदओ भण्णइ, तेण भावभिनखुणा इहमधिगारो, सेसा उच्चारियसरिसत्तिकाऊण परूविया, भावभिक्खू भणिो, गयं णिक्लेवत्तिदारं । इदाणि णिरुत्तमिति, "तस्स णिरुत्तं भेद०॥३४३॥ गाथापच्छद्धं, 'तस्स' ति तस्स पुन्न- भणितस्स भिक्खुस्स निरुत्तं भेदगेण भेदणेण भित्तव्वएण य तिविधं भवति,एतेसिं तिण्हवि इमं निदरिसणं भत्ताऽऽगमोवउत्तो.' ॥३४४॥ गाहा, भेत्ता) साधू, भेदणं दुविहं बाहिरभंतरओ, भेत्तव्यं अविहं कम्म, तं च खुह भण्णइ, जम्हा तं भिदइ अतो निरुत्तं रा भिक्खूचि । किंच-भिदंतो अजह खुदं० ॥ ३४५ ॥ गाथा, जहा खुह मिंस्तो भण्णइ भिक्खू तहा जयमाणो साधू जई भण्णाइ, तहा संजमं सत्तरसपगारं चरमाणो चरओ भण्णइ, तहा भवं चउप्पगारं खमाणो खवणो भण्णइ, अहवा भिक्खुसदस्स M यतिति वा पत्थयति वा एगहियाणि । इदाणिं तस्सेव मिक्खुस्स लिंमाणि दोहिं गाहाहि भण्णंति-संवेगो निव्वेओ०॥३५०॥ गाहा, रवती य महयऽज्जव० ॥ ३५१॥ गाहा, तत्थ जिणप्पणीए पम्मे कहिज्जमाये परसमए य युवावरविरुद्ध दुसेज्जमाणे जो संवेगं गच्छइ सो तस्स संवेगो भिक्खुलिंगं णायनंति, तहा नरगभयगन्भवासादिभयमादिसु जो निव्यं गच्छइ सोवि तेण णिव्यमतिएण लिंगण भावमिक्खू णायनो, तहा सहाइसु विसएसु जो विवेगो सो भिक्षुलिंगमेव भवह, तहा सोमणसीलेहि समाण संसग्गी भिक्खुलकखणं भवइत्ति, तहा इह (पर) लोगाराहणावि भिखुलक्षणं णायच्वं, एवं तवो बाहिरन्भतरो, णाण- आभिणियोधियमादि पंचविधं, दसणं दुविहं, तं०-णिसग्गदसणं अभिगमुष्पगदसणं च, चरितं अट्ठारससीलंगसहस्समधियं, विणओ विणयसमाधीए पुव्वं भणिओ, एते सोऽपि भेदा भिक्खुस्स लिंगाणि भवंति, एगाए गाहाए अत्थो भणिओ। णाणादीण खमणा- (मा)णं च दगुण नज्जइ जहा एम भावभिक्खुत्ति, तहा अज्जवजुत्तो अकुडिलभावतणेण नज्जइ जहा एस भावभिक्खुत्ति, आहारो- वहिमादिशु विमुत्त लक्खिऊण साहिज्जए जहा एस भावभिक्खुत्ति, तहा अलब्भमाणेसुवि आहारोवहि(माईसु) अद्दीणं पासिऊण नज्जइ जहा एस अहीणभावो भापट्टिओ भिक्खू, तहा वावीसं परीसहा तितिक्खमाणं दद्वण साहिज्जति जहा एस भावभि- क्खुत्ति, जेवरसकरणिज्जा जोगा तेसु सम्म पवत्तमाणं उबलभिऊण णज्जइ जहा एस आवस्सगसुद्धिं कुत्रमाणो भावभिक्खू भवइ, एताणि य संवेगमादियाणि तस्स भिक्खुस्स लिंगाणि भणियाणि, इयाणि जेसु ठाणेसु अवडिओ भिक्खू भवइ जेसु य न भवद् एयमि य अत्थे जहा पंचावयवा भति तहा भाणियव्यं, तं०-'अज्झयणगुणी० ॥ ३५२ ॥ गाथापुन्बद्धं, जे एतमि अज्झयणे भिक्खुगुणा भणिहिन्ति तेहिं गुणेहिं जो जुत्तो सो भिक्खू, न सेसगाइ, न एतमतिरित्तगुणजुचो भिक्खू भवइत्ति एस पइन्ला, 1- fice 5 wk-RS-25 जो भिक्खू गुणरहिमो ठाऊण भिक्खं हिंडइ सो भिक्खू न भवइत्ति, कह १, जहा एगेण पन्नेण जुत्तीमुवनं असइ सेसेसु विसघा- तादिगुणवित्थरेसु(न)सुवनं भवइ । किंच, कहं सो भिक्खू भविस्सति? जो इमेहि कारणेहिं वट्टइ', तंजहा-'उद्दिकड०॥३५९॥ गाहा, जो उहिकडं भुंजइ, पुढविमादीणि य भूताणि पमहमाणो य घरं कुव्वइ, पच्चक्खं जलगए-पूयरगादीए जीवे जो पिवति, कहं सो भिक्खू भविस्सइत्ति १, उपसंहारो भणिओ । दाणि निगमणं भण्णइ-'तम्हा जे अज्झयणे० ॥ ३६० ॥ गाथा, तम्हा अगुणजुत्तो भिक्खू न भवइ, जे एयमि दसमज्झयणे मूलगुणा भिक्खुस्स भणिया तेहि समण्णिओ भिक्खू भवति, सहा उत्तरगुणेहि-पिंडविसोधीपडिमाभिग्गहमाईहिं सो भिक्खू भावियतरो भवइत्ति, नामनिप्फपणो गतो । इदाणिं सुत्ताणुगमे सुत्तं उच्चारेयन्वं, अक्खलियं जहा अणुओगदारे, तं च गुत्तं इम-णिक्खममादाय० ॥४६१॥ वृत्तं, 'क्रमु पादविक्षेपे' धातु, अस्य धातोः निस्पूर्वस्य 'समानकर्तृकयोः पूर्वकाले' इति (पा. ३.४-२१) त्याप्रत्ययः, क्त्वाकारादाकारमपकृष्य ककार किति लोपः 'आर्धधातुकस्येवलादे'रिति (पा. ७ २-३५) इडागमः, निसः सकारस्य 'इदुदुपधस्य चाप्रत्ययस्येति' (पा. ८-४-४१) सकारस्य पकारः, परगमनं निष्कम, त्वा 'कुगतिपादय' इति (पा. २-२-१८ ) समासः, सुप्लुक् 'समासे नापूर्वी त्या ल्यपिति ल्याप्रत्ययः, सुप्लुक् आदेशः, निमित्ताभावे नैमित्तिकस्याप्यभावः इडादीनामभावः, पकारलकारयोर्लोपः, परगमन, निष्क्रम्य, तीर्थकरगणधराज्ञया निष्क्रम्य सर्वसंगपरित्यागं कृत्वेत्यर्थः, अथवा निष्कम्य-आदाय, 'बुद्धवयणं' बुद्धा:-तीर्थकराः तेषां वचनमादाय गृहीत्वेत्यर्थः, निक्खम्म नाम गिहाओ गिहत्थभावाओ वा दुपदादीणि य चइऊण, णिक्खमिज्जा, 'ज्ञा अवबोधने' धातुः, अस्य धातोः आपूर्वस्य 'इगुपधज्ञाप्रीकिर क इति' (पा. ३-१-१३५ ) का प्रत्ययः, ककारादकारमपकृष्य ककारः क्षिति 0 ति (पा ६-१-१६ ) यकारलोपः, परगमनं स्त्र सु इति स्थिते स्त्रीविवक्षायां 'टिदाणनि' ति ( पा० ४-१-१५) की प्रत्ययः, अनुबन्धलोपा, परगमनं रची, स्त्रीणां वशं न गच्छेदिति, ताभिस्सह यः संगस्तस्य परित्याग इत्यथा, इत्थीओ पसिद्धाओ, तासि वसं न यावि गच्छेज्जा, अविसहो संभावणे, कि संभावयति ?, जहा जो एयंमि इत्थीयसकारणे दढन्नतो सो सेसेगुपि पायसो ठाणेसु दढो भवति एवं संभावयति, तासिं च इत्थीण वसं गन्छमाणो वंतं सावज्ज असमाहिकारियं पुणो पडिआयइ, जो एवं निक्खम्म आणाए युद्धगयणे निचं चित्तसमाहिमो इरीण वसं न गच्छति वंतं नो पडिआयति स भिक्खू भवति, सोमणे य से भिक्खू भवइ, आह-णणु बुद्धग्गहणेण य सफाइणो गहणं पावइ, आयरिओ आह-न एत्थ दव्यबुद्धाणं दव्याभिकरण य गहणं कयं, कई ते दव्ययुद्धा दव्यभिक्खुया ?, जम्हा ते समाईसणाभोवण जीवाजीवविससं अजाणमाणा पुढविमाई जीचे हिंसमाणा दव्य- बुद्धा दव्यभिक्खू य भवंति, कहं तेहिं चित्तसमाधियत् भविस्सइ जे जीवाजीवनिरोसं ण उवलभंति ?, जे पुढविमादि जीवे पाऊणं परिहरति ते भावयुद्धा भावभिक्खू य भन्नति, छज्जीवनिकायजाणगो य रक्षणपरो य भागभिकरव भवति, तदुपहिसण- स्थमिदमुच्यते-'पुढविं न वणे न खणावए० ॥ ४६२ ।। सिलोगो, तसथावरभूओवधाओतिकाऊण पुतविं णो सयं खणेज्जा, न वा परेण खणावेज्जा, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण' मितिकाउं खणंतमवि अनंन समणुजाणेज्जा, 'सीओदगं' नाम उदगं असत्थहयं सजीव सीतोदगं भण्णइ, तं नो पिज्जा, ण वा हत्थपायभायणधोवणादीहिं तिविहेण मणवयणकाय- जोगेण करणकारावणअणुमायणादीहि समारभेज्जाति, किंच-'अगणिसत्थं जहा सुनिसिअं' ति, जहा असिखेडगपरसु- आदि सत्थं सुणिसितं दोसावह णाऊण तं णो सय उज्जालेज्जा नो अन्नेहिं उज्जालावेज्जा, 'एगग्गहणेण गहणं तज्जातीयाण'मिति- K-3 लसविहस्सवि वणप्फइकाइयस्स गहणं कयं. तं हरियं न सय छिदेज्जा न परेण छिंदावेज्जा, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाणं'ति- काउंछिन्दतपि अण्णं न समनुजाणेज्जा विवज्जयंतीत्ति, सचित्तग्गहणेण सम्बस्स पत्तेयसाहारणस्स सभेदस्स वणप्फइकायस्स गहणं कयं, तं सचित्तं नो आहारेज्जा, एताणि हरितछेदणादीणि जो न कुव्वइ सो भिक्खू भवइति । इदाणं बीयग्गतसाण परिहारो भण्णइ-'वहणं तसथावराण होइ० ॥ ४६४ ॥ वृत्तं, 'वहणं' णाम मारणं तं तसथावराणं पुढवितणकट्टणिस्सि- याण भवतित्तिकाऊण तम्हा उद्देसियं न भुजज्जा, तहा सयमवि श्रोदणादी नो पएज्जा णो वा पयावेज्जा, 'एगग्गहणे गहणं तज्जातीयाण'मितिकाउं पयंतमवि अण्णं न समणुजाणेज्जा । 'रोइअ नायपुत्तवयणे०' ॥४६५॥ वृत्तं, णायपुत्तस्स भगवओ वद्धमाणसामिस्स वयणं रोपिऊण अत्तसमं पुढविषादी माणेज्जा छप्पि काए, अत्तसमे णाम जहा मम अप्पियं दुक्खं तहा छण्हवि कायाणंति णाऊण ते कह हिंसामित्ति, एवं अत्तसमे छप्पि काए मण्णेज्जा, पंच चेह पाणवहवेरमणादीणि महव्वयाणि फासेज्जा-आसेविज्जा 'पंनासवसंवरे' णाम पंचिंदियसंखुडे, जहा 'सद्देसु य भयपावएसु, सोयविसयं उवगएसु । तुट्टेण व रुटेण व समणेण सया न होयचं ॥ १ ॥' एवं सन्चेसु भाणियव्यं, सो य एवं गुणजुत्तो भवति, एते ताव मूलगुणा भणिया । इदाणिं उत्तरगुणा भण्णति, तंजहा-'चत्तारि वभे सया कसाए.' ॥४६६॥ वृत्तं, चत्तारि कोहादिकसाया सया वमेज्जा, तत्थ चमणं छड्डणं भण्णइ, तहा 'धुवजोगी हविज्ज' धुनजोगी णाम जो खणलवमुहुत्तं पडिबुज्झमाणादिगुणजुत्तो सो धुवजोगी भवड, अहवा जे पडिलहणादि संजमजोगा तेसु धुवजोगी भवेज्जा, ण ते अण्णदा कुज्जा अण्णदा न कुज्जा, अहवा मणवयणकायए जोगे जुजमाणो आउत्तो जुजेज्जा, अहवा बुद्धाण चयणं दुवालसंग तंमि धुवजोगी भवेज्जा, सुओवउचो सबकालं भवेज्जति, धुवगहणेण RESSMS याणगितिकाउं णिहन्तपि अन्नं न समणुजाणज्जा, सो एवं गुणजुत्तो भिक्खू भवाविति । किंच-'तहेव० ॥ ४६९ ॥ वृत्तं, 'तरेच'ति तेणेव पगारेण, एक्सहो पायपूरणे, असणापाणखादिमसादिगा पुन्य भणिया, तेसिमण्णयरं विविध-अणेगप्पगार लभेजा अणुग्गहामिति मनमाणो धम्मयाते साहम्मियाते छंदिया मुंजेआ, छंदिया णाम निमंतिऊण, जइ पडिगाहता तो तेसिं दाऊण पच्छा सयं भुजेजा, एतेण पगारेण भुजेजा, सज्झायरए य जेस भिक्खू भवइति । भुत्तो य समाणो-'न य चुग्ग- हि कहं कहिज्जा० ॥ ४७० ॥ वृत्तं, नकारो पडिसेधे बाइ, चकारो समुच्चये, किं समुच्चिणोति ?, जो हेट्ठा अत्थो भणिओ तं समुच्चिणोति, बुग्गहिया नाम कुसुम(कलह)जुत्ता, तं बुग्गहियं कई णो कहिज्जा, जयावि केणई कारणेण वादकहा जल्पकहादी कहा भवेज्जा, ताहे तं कुबमाणो नो कुप्पेज्जा, निहुयाणि पसंताणि अणुद्धताणि इंदियाणि काऊण संजमकहा कायच्या, तहा 'पसंते ' पसंते नाम रागदोसरज्जिए, एवं पसंतो संजमधुवजोगजुत्तो भवेज्जा, संजमो पुन्यमणिओ, 'धुवं' नाम सबकालं, जोगो मणमादि, तमि संजमे सनकालं तिविहेण जोगेण जुत्तो भवेज्जा, 'उवसंते नाम अणाकुलो अन्ध- क्खित्तो भवेज्जत्ति, 'अविहेडए ' णाम जे परं अकोसतेप्पणादीहिं न विधेडयति से अविहेडए, सो एवं गुणजुत्तो भिक्खू भवतीति । किं च-'जो सहइ हु गामकंटए.'॥ ४७१॥ वृत्तं, जोत्ति अणिदिवस गहणं कयं, सहति नाम अहियासेइ, गामगहणेण इंदियगहणं कयं, कंटगा पसिद्धा, जहा कंटगा सरीरानुगता सरीरं पीडयंति तथा अणिहा विषयकंटका सोताइदिय- गामे अणुप्पविट्ठा तमेव इंदियं पीडयंति, ते य कंटगा इमे ' अकोसपहारतजणाओ भिक्खू य' अकोसपहारा पसिद्धा तज्जणाए जहा एते समणा किवणा कम्मभीता पवतिया एवमादि, भयं पसिद्ध, भयं च भेरवं, न सव्वमेव भयं भेरवं, किन्तु ?, . , एल. , - , मुणी णाम मुणिनि वा णाणित्ति वा एगट्ठा, जो सो माणुसरिद्धिनिमित्तं तवसंजमं न कुव्वइ, से अनियाणे, गट्टगादिसु अकोउ- हन्ले भवेज्जा, सो एवंविहगुणजुत्तो भिक्खू भवातित्ति । किंच-सकाणं चेचवेवसिगा धम्मा इति तंणिसेहणत्थमिदमुच्यते- अभिभूअ कारण० ॥४७४॥ वृत्तं, कायो रारीरं भण्णइ, ण केवलं मणसा, परीसहे ' अभिभूय' ति अभिमुहं जातिऊण समुद्धरे' णाम सम्म उद्धरे, सम्म पारो करेजत्ति वुत्तं भवति, जातिग्गहणेण जम्मणस्स गहणं कयं, वधगहणेण मरणस्स गहणं कयं, ताओ जम्मणमरणाओ समुद्धरे अप्पाणंति, कह पुण समुद्धत्ति ?, अतो भण्णइ 'विदित्तु जाती मरणं महब्भयं तं पुव्वं भणियं, जातिमरणं महन्मयं विदित्ता नाम जाणिऊण सामणिए रते भवेजा, समणभावो सामणियं भन्नइ, सो एवंगुण- जुत्तो भिक्खू भवतित्ति । ' समणभावो सामणियमिति ' तदुपरिसणत्थमिदगुच्यते- 'हत्थसंजए० ॥ ४७५ ॥ वृत्तं, हत्थपाएहि कुम्मो इव णिकारणे जो गुत्तो अच्छइ. कारणे पडिलेहिय पमजिय पावारं कुन्यइ, एवं कुव्वमाणो हत्थसंजओ पायसंजओ भवइ, पायाएदि संजओ, कहं , अक्कुसलवइनिरोधं कुगाइ, कुसलवइउदीरणं च को कुन्वइ, 'संजइंदिए' नाम इंदियचिसयपयार- णिरोध कुन्वइ, विसयपत्तेसु इंदियत्थेसु रागहोसविणिग्गहं च कुण्यतित्ति, 'अज्शप्परए' नाम सोभणज्झाणरए, 'सुसमाहि- अप्पा' नाम णाणदसणचरिते सुट्ट आहिओ अप्पा जस्स सो सुसमाहिअप्पा भण्णइ, सुत्तत्थगहणेण सुत्तस्स अत्थस्स तदुः भयस्स गहणं कयं, तत्थ सुत्तत्थं निजाणति पुचिल्लाणि य जो कारणाणि कुव्वति सो भिक्खू भवइति । किंच-उवहिमि अच्छिए' ।। ४७६ ॥ वृतं, उवहीं वत्थपचादी, ताए उवहिए अमुच्छिए अगिद्धिए य भवेज्जा, मुच्छासहोय गिद्धिसद्दी य - FREGISTER - साधुत्ति वा एगट्ठा, तहा तेसु रसेसु नो गेधि गच्छेज्जा, तं च अण्णायउँछं चरेज्जा, आह-णणु अण्णायउँछं पुलागणिपुलाएत्ति भणियमेव ?, आयरिओ आह- उवहिं पउच्च तं भणियं, इमं पुण आहारं पडुच्च भणियंति पुणरुत्तं न भवइ, तहा 'जीवियं णाभिकरखेज्जा, ' जहाऽहं जइ (जीव), तहा इड्डि-निउयणगादि सकारपूयणं च, एताणि तिण्णिवि जहेज्ज णाम छउज्जत्ति, इड्डी आगासगमणादि, सकारो पत्थपनादि, पूया य थुइबहुमाणादि, णाणदंसणचरित्तेसु ठिओ अप्पा जस्स सो ठियप्पा, 'अणिहे' णाम अकुडिलेत्ति वा अणिहत्ति वा एगट्ठा, सो एवं गुणजुत्तो भवति । 'न परं वहज्जासि० ॥ ४७८ ॥ वृत्तं, परो णाम गिहत्था लिंगी वा, जइवि सो अपणो कम्मे अव्यवस्थिओ तहावि न बत्तयो जहाऽयं कुत्थियसीलोत्ति, किं कारणं, तत्थ अपत्तियमादि वह दोसा भांति, कदायि पुण सपक्खं सदितं वदेज्जा, जहा कुसीलोऽसि ?, छडेहि एवं कुसीलतं, अतो निमित्तं परग्रहणं कयं, साधुगुणे सेना हि एवमादि, तहा 'जेणं नो झुपज्जा तं वएज्जत्ति, 'जेण' ति जेण कम्मजातिसिप्पाइणा भणियो परो कुप्पा, तं नो वदेज्जा, आह- किं कारणं परो न पत्तगो ?, जहा जो चेव अगणिं गिण्हइ सो चेव उज्झइ, एवं नाऊण पत्तेयं पचेयं पुष्णपावं अत्ताणं ण सगुकसइ, जहाऽहं सोभणो एस असोभणात्ति एवमादि । अत्तु- करिसपतिसेहणत्थमिदमुच्यते-' न जाइमत्ते० ॥ ४७९ ॥ वृत्तं, जाई पउच्च मओ न कायमो, लाभेणवि मदो न कायव्वो, जहाऽहं आहारोवहिमाईणि लभामि, न एवं अण्णो कोई लभइति, एवमादि लाभमओ न काययो, जहाऽहं सिद्धतनीतिकुसलो को एवं अण्णोत्ति, एवमादि सुयमओ न कायन्यो, जाणि य न भणियाणि इस्सरत्तचिन्तगादीण मदठाणाण ताणि मदाणि . --- वा गच्छइत्ति या एगट्टा, भिक्खुगहणेण पुब्बभणियभिक्खुस्स गहणं कयं, अपुगागमा गती सिद्धी भण्णति, तं सो भिक्खू उवेइत्ति, सावसेसकम्मो य देवलोगेसु, पुण सुकुलपच्चायातिं लभ्रूण पच्छा सत्तभवग्गहणभंतरतो सिज्झतित्ति, बेमि नाम तीर्थकरोपदेशात्, न स्वाभिप्रायेण नवीमीति । इदाणी णया-णायंमि गिहियब्वे अगिणिहयव्वमि०॥ गाहा, ' सन्वेसिंपि 'णयाणं बहुविह वत्तव्ययं णिसामेत्ता। तं सव्वनयविसुद्धं जं चरणगुणठिओ साहू ॥१॥ अर्थः पूर्ववदिति सभिक्खूअज्झयणचुण्णी सम्मत्ता । एवं ताव भिक्खुस्स संजमावत्थियस्स जई कहचि संजमे अरती भवेज्जा, तीए अरतीए निवारणनिमित्तं विविकचरिया- निमित्तं च इमाओ दो चूलाओ भण्णंति, तत्थ चूलापदस्स ताच वक्खाणं भण्णइ, तंजहा-'दव्वे खेत्ते काले० ' ॥ ३६१ ॥ गाहा, चूला छविहा, तंजहा-नामचूला ठवण० दव्व० भाव० खित्त० कालचूलत्ति, तं पुण चूलियदुगं उत्तरं तंतं नायव्यं, जहा आयारस्स उत्तरं तंतं पंच चूलाओ, एवं दसवेयालियस्स दोणि चूलाओ उत्तरं तंतं भवइ, तत्थ चूलासहस्स वक्खाण भण्णति, जहा-दव्वे खेते काले दसवेयालियं जाहे पढियं होति ताहे उत्तरकालं पढिज्जति, जाहे दसवयालियं सुतं ताहे चूलाओ सुणि- जंति, अतो उत्तरं तंतं भण्णइ, तंतं नाम तंतंति वा सुत्तोत्ति वा गंथोत्ति वा एगट्ठा, चूलादुगं उत्तरं तंतं, सुतगहियत्थं संग- हणी नायव्या, तेसि दसवेयालिओवइट्ठाणं सुतपदत्थाणं समासओ संगहितत्थमेतं चूलादुर्ग, ते चेव संखेवओ सुत्तत्था अन्ने य संगहिया, अतो एयं चूलादुगं तस्स दसयालियस्स संगहणी नायया । इयाणि पत्तेयं पत्तेयं छबिहा चूला भण्णइ, तत्थ नाम- णोकम्मदव्वअरती-अणिवा सदादयो दवा णोकम्मदब्बरई भण्णा, जाहे अरती वेदणिज्ज कम्मं उदिष्ण ताहे भावारई भवइ । इदाणि वनं भण्णइ, तं च जहा पक्कसुदीए भणियं तहा इहपि भावियन्न, वतिदारं गतं । सा य अरती जाहे परीसदाण उदएण उदिज्जति ताहे सा निच्छयओ सुहाविवागतिकाऊण सरीरपीडाकरावि सम्म अहियासेयव्वा । एत्थं दिळतो, 'जहा नाम आउतिह०३६६॥गाथा,आउरो-गिलाणो, सो य वणेण केणइ आगंतुगेण सरीरसगुत्थेण वा आउरीकओ होज्जा, जहा णाम आउररस तस्स इह लोगो 'सीवणछज्जेतु क (की) २माणेनु जंतणा अपत्थकुच्छा आमदोसपरिहारो विरई हियकारी भवह' तत्थ तणा पसिद्धा, 'अपत्थरच्छा' णाम अपत्थपरिहारो भण्णइ, 'आमं' अजिणं भण्णइ, आमदोसमवि परिहरति, 'विरती' णाम विलोभीमादियाणि अलमणाणि आहारतस्रा भवति, एयाणि पच्छा सुहाणित्तिकाऊण विरती भन्नति, हियकारीणि ये से पच्छा भवंति, एन-'अहाधितकम्मरोगा० ॥ ३६७ ॥ गाथा, अट्ठविधेण कम्मरोगेण आउरस्स जीवस्स तस्स कम्मस्स तिगिच्छाए आरद्धाए अणेगअदलतमगेण भूमीरोज्जाकट्ठसज्जादी उक्तं अब्बावाहसुहकारण ईहमाणस्स जा धम्मे रती अधम्मे य अरती सा हियकारिया भवइ । किंच-सज्झाय० ॥३३८॥ गाथा, सज्शाओ वायणापुच्छणादी पंचविधो, तंमि सज्झाए सचर- सावधे य संजमे तये य चारसविधे चेयायच्चे दसप्पगारे, झाणजोगे दुविधे, तं०-धम्मे सुक्के य, जो एनेसु राज्झायादिसु रमति हिंसाईमि य असंजमे न रमती सो पावति सिद्धिं । आह-जणु तवग्गहणेण राज्झायवेयावच्वज्ञाणा गहिया चेव ?, आयरियो आह-जमतेसिपि गहणं तं पाहणताउर्वपदारसणत्थं कयं, सत्थमि बारसविहमिवि तवे एते पहाणतरा, तत्थवि सज्झाओ पहाण- तरी, भणियं च-बारसविहमिति तवे सभितरवाहिरे जिणक्ताए । णवि अस्थि णपि य होही सज्झायसमं तवो कम्मं ।।.१ ॥ CRIMAR H ACREAK अवकमणमवहावणं, ते अवहावणं अणुप्पेहिउं सौलं जस्स सो अवहावणाणुप्पेही, अव इति एतस्स पागए ओगारो भवह, एवं ओहाणु- प्पेही तेण ओहाणुप्पेहिणा, एवं कयसंकप्पेण पुव्वं ओहावणाओ 'अणोहाइएण' एक्सद्दो अवधारणे, किमवधारयति ?, णियमा अणोहाइएण अट्ठारसट्ठाणाणि चिंतणीयाणि, पच्छा चिंतणं अणत्थगं, तेसिपि भावोपदरिसणत्थमिदमुच्यते-' हयरस्सिगयं- कुसपोयपडागाभूआई' हयो-अस्सो तस्स रस्सी-खलिणं, सो य सुदप्पिओऽवि खलिणेण णियमिज्जइ, गयो-हत्थी तस्स- वि लोहमयं न(म)त्थयखणणमंकुसो, तेण सुमत्तोऽवि (वि. णतं गाहिज्जा, जाणवत्तं-पोतो तस्स पड़ागा सीतपडो, पोतोऽवि सीय- पडेण तेण वीयाहिं न खोहिज्जइ, इच्छ्यिं च देसं पाविज्जइ, हयादीणं रस्सिमादओ नियामगा अतो पत्तेयं ते सह पढिज्जति- 'हयरस्सिगर्यकुसपोतपडागाभूआई' भूतसद्दो इह सारिस्सवाची, जहा कोऊहलभूयंमिवि लोए आसि पब्वयंत, अओ तन्भू- ताणि ते हयरस्सि०सरिसाणि एवं हयरस्सिगर्यकुसपोयपडागाभूताई, इमाई अट्ठारस हाणाणिति, 'इमाणि'त्ति जाणिय णियमिताणि तानि हिदए काऊण पच्चक्खाणि व भणति, अट्ठारस इति संखा, णामंति वा ठाणंति वा भेदत्ति वा एगट्ठा, भणियं च-"इच्चेएहिं चउएहिं ठाणेहिं जीवा रतियत्ताए कम्मं पकरेंति," अतो इमाणि अट्ठारसहाणाणि जहा हयादीणं रस्सिमादीणि नियामगाई तहा जीवस्स ओहावणं कुन्वयओ अहिनिव्वचेऊण भिक्खुभावे नियामगाई,तत्थ पढम ताव दुकरजीवियत्रं दसइ-'हंभो इत्यादिहति भोति संबोधनद्वयमादराय, दूसमाए दुप्पजीवी नाम दुक्खेण प्रजीवणं,आजीविआ, एत्थ संजमे रयाणं तु न सेति, जतो य एवं तम्हा धम्मे रई करणीया, तत्थ कामत्थी विसया भोगा सदादिविसया, अपिय कुसग्गा इव इयरकाला, कदलीगम्भा वऽसारगा। जम्हा गिहत्थ- धम्मे, भोगे चइऊण कुणह रई [धम्मे]॥१॥ वितियं ठाणं गतं। किंच'भुज्जो य सातिबहुला मणुस्सा' भुज्जो-पुणो२, साति- ल R.

पडिएति, वग्गुलिं वा जणयति, ततो को वा जणयति, लोगे य गरहित, तस्स पाणं तस्स य पडिआयणमिति तस्स, चकारस्स अत्थो पचयणकाले सव्वहापरिचत्ताणं पुणरासेवणं वंतभोयणआदिएणसरिसं ओमजणपुरकारगका(र)हादिदोसदसियं, अविच-सु- जसा कुलप्पसूता अगंधणा रायदोसमुग्गिण्णा। उच्चिटुं नउ भुयगा पिबंति पाणचएवि विसं ॥१॥ अतो वंतस्स पडियातमण- सरिस भोगाभिलासं मोत्तूण धम्मे रती करणीया, छठं पदं गतं । तहा-'अहरगइवासोवसंपया' अधोगति अहरगई, अहर- गई-जत्थ पडतो कम्मादिभारगोरवेणं ण सका साहारेउं अधरगती, सा पुण परगं चेत्र, तत्थ वासो अहरगतिवासो, तमि उपसं- पज्जणा-उवणमणं अहरगतीवासोवसंपया, सा कह १, पुत्तदारस्स कए हिंसादीहि कम्माणि-अहरगइपाओग्गाणि कम्माणि उपसं- पज्जइ, इह च सीउण्हभयपरिस्समे विप्पयोगपराहीणतणादि नारगदुक्खसहस्साणि वेदेति, अविय-'निरयाल(उ.यं निबंधइ नरगसमाणि उ इहेव दुक्खाणि । पावेति गिही वराओ जं तेण रई वरं धम्मे ॥१॥, सत्तमं पदं गतं । 'दुल्लहे खलु भो! गिहीण धम्मे गिहवासमझे वसंताण' दुर्ख लभइ दुल्लभो, पमादबहुलजणेणेति, 'भो' इति तहेव आमंतणं, गिहाणि सूति जेसिं ते गिही तेसिं, दुग्गइपडणधारओ धम्मो, दुल्लभो पुण बोधिरूवो धम्मो परलोगे य सोक्खपरंपरा इति सुहनिमित्तं धम्मे रई करणीया, अविय 'दुलहा गिहीण धम्मे गिही(ण)वासे पमादबहुलंमि। मोतूण गिहेसु र रतिपरमा होह धम्ममि॥शाअट्ठमं पदं गतं । अयमवि गिहिवासमझे वसंताणं दोसो, तं. 'आर्यके से वहाय होइ' मूलाइ आसुकारी सरीरे बाधाविससो आयंको, समाणजातीय- वयणेण रोगग्गहणमवि, सो कुहादीयो रूयाविससो, गिहीवासमझे वसंताणं आहारविसमकरादि भारवहणासवणा, आयके से वहाय होइ, रोगायंका य जहिं तं सुहाणुभवणविग्धभूता इति धम्मे रतेण भवियवं, अचिय-'दुलभ गिहीण धम्मे सुहमातं- RRORESC-% fricsar-OS यति , सव्वं पावं कम्म, पुण्णं पावं च, एवं विसेसयति, पावं कम्म, पगडं पकरिसेण कडं पगडं, पावाणं च खलुसद्दो पादपूरणे 'भो' इति सीसामंतणं, कडाणं कम्माणमुवचिनाणं पुब्धि-पढमकालं रोगद्दोसवसगएण् दुइछु चिण्णाणं पुव्वमेव मिच्छादरिसण: विरइपमादकसायजोगेहिं दुठु परिकंताणं, तेसि वयणण मोक्खो, अतो वेदइत्ता मोक्खो, ण अस्थि अवेयइत्ता, फुडाभिधाणत्थं अपुणरत्तं, जहा कोडिल्लए-"क्रिया हि द्रव्यं विनयति, नाद्रव्यं" तहा वेदयित्ता मोक्खो, नत्थि अवेदयित्ता इति न पुणरुत्तया, वारसविधेण जिणोवइड्रेण तवसा झोसइत्ता' झोसणं णिहहणं तवसा, मोक्खो, तत्थ जं वेदयित्ता मोक्खो, [ग] तमुदयपत्तस्स कम्मुणेण महापरिकिलेसेण, तवसा अज्झोसवणा, अणुदीण्णोदीरणदो रासीनीहरणमिव लहुतरं अणुभवणेण विमोक्खणं, असन्त- तणेण दरिसणं, समुलुद्धरणमिव अणमोक्ख एव, अओ कम्मनिज्जरणत्थं तवसि समासतो समणधम्मे करणीया रती । अविय "गुणभवणे रिणमोक्खो जइवा तवसा कडाण कम्माणं । तम्हा तवोवहाणे अज्जयव्वे रई कुणह ॥१॥ एयं तरति जेण वयीणं, अट्ठारसमंति ठाणं, एत्थ इमाओ वृत्तिगाहाओ,उक्तंच-दुसमाए जीओ जे?इयराय लहुस्सगा पुणो कामा२। सातिवहुला मणुस्सा३ अरइट्टाणं इमं उत्तं॥१॥ 'ओमज्जणमि खिंसा५वंतं च पुणो णिसेवितं होइ६। अहरोवसंपदावि य७धम्मोऽविय दुल्लहो गिहिणं८॥१॥ निव्वतंति किलसे९वाधा१०सावज्जजोग गिहिवासोशएते तिण्णिवि दोसा ण होति अणगारवासंमि१४॥२॥साहारणाय भोगा१५ पत्तयं पुण्णपावफलमेव१६॥ जीवितमवि मणुयाणं कुसग्गजलचंचलमणिच्चं१७॥३॥ नस्थि य अवेयइत्ता मोक्खो कम्मरस निच्छयो एसो१८। पदमठारसमेयं वीरवयणसासणे भणियं ॥ ४ ॥ सविसेसेसु च इवेसु रइवकपदे पडिमाणत्थमुत्तरपडिसंवायणत्थं च भण्णइ अट्ठारसमं पदं, 'भवइ य एत्थ सिलोगों' 'भवंति' ति विज्जंति, चशब्दो समुच्चये, 'एत्थ' तिजं एतमि चेव रतीव- RA यणे अट्ठारसपओवट्ठो अत्थो, सेस तस्सोवदरिसपत्थं, सिलोगो इमो, तंजहा-'जदाय जहती धम्म०' ॥४८२॥ सिलोगो, 'जदाय' इति जम चेप काले, चसदो पुत्वभणियकारणसमुच्चये, धम्मो य तं जहाति परिचयति, ण अज्जे अणज्जे, अणज्जा मेच्छादयो, जो तहाठिओ अणज्ज इव अणज्जो, से किमत्थं परिचयइ १, माणुसगादिभोगणिमित्तं 'भोगकारणे से तत्थ' से इति जो धम्मपरिच्चागकारी 'तत्थे' ति तीए लहुसगकामभोगलिच्छाए मुच्छिते-गढिते अज्झोववण्णो तं जया जहा 'पाले' इति जे मंदविण्णाणे 'आवती' आगामिको कालो तं णावयुज्झइ, अथवा आयतीहितं आत्मनो हितमित्यर्थः, 'णावयुज्झाईतिणाव- बुज्झइ, भणंति आयतीगोरवं तं नावबुज्झती, जहा मम सामण्णस्स परिसुद्धस्स मंदा आयती भविस्सइ, अबुद्धायती कामभोग- मुच्छिओ धम्म परिचइऊण-'जया ओहाविआ० ॥ ४८३ ॥ सिलोगो, जया तमि काले, चसही पुचकारणसमुच्चये, ओहा- वणं-अक्सप्पणं तं पुण पवज्जाओ अवसरओ भवइ, तस्स ओधायितस्स सओ अवत्थंतरनिदरिसणत्थं भण्णइ-'इंदो वा पडिओ छमं' इंदो सको, वा इति उवमा, पडिओ पडिभट्ठो, छमा भूमी, तत्थ पडितो जहा इंदस्स महंतातो दिवातो पचुतस्स भूमी पडणं, तहा तस्स परमसुहहेऊभूताओ जिणोवइट्ठाओ धम्माओ अवधावणं, एवं च सव्वधम्मपरिभट्ठो जं चिरकालं तवधारणं कयं जावज्जीवाए पइण्णारोहणा तं निष्फलं कयं, पुव्वं सव्वं परिभहं भवइ, अथवा जे लोइया परिकप्पणाविसेसा तेहिंपि भट्ठो सव्वधम्मपरिभट्टो, पमादित्तणेण वा सावगधम्माओऽवि भष्ठो, कामभोगविरहिओ रोगोदयावसाणे ‘स पच्छा परितप्पई' स इति परिच्चागी, पच्छा उत्तरकालं, सारीरमाणसेहिं दुक्खेहि सयो तप्पा परितप्पइ । किंच 'जया य वदिमो होइ०॥४८४|| सिलोगो, 'जया' इति एस णिवातो यस्मादर्थे वर्तते, चसदो इंदस्स छमापडणसमुच्चये, चंदिमो चंदणिज्जो, सीलत्थ इति- काऊण रायामच्चादीनामवि वंदणारिहो होऊण सीलपरिक्खलणाणतरं पच्छा सीलगुणरहित इतिकाऊग अवंदिओ (मो) सकारस- म्माणरहिओ 'देवया व चुआ ठाणा' देवता इति पुरंदर मोत्तूण अण्णो देवविसेसो, सट्ठाणाओ परिवडतो माणुसं महादुक्खम- णुभवइ, वासदो उवमाणस्थस्स इवसहस्स अत्थे, जहा सा देवता ठाणाओ चुया एवमेव सो संजमावसप्पणातो अणंतर-पच्छा मणसा सव्वओ तप्पइ परितप्पइ ॥ किंच -'जया अ पूइमो होइ०' ।।४८५॥ सिलोगो, जयासदो चसहो य पुव्वभाणिया, 'पूइमों' पूयणारिदो सीलमंतोत्तिकाऊण रायादीण पुज्जो होऊण ओहावणाओ अणतरं सीलसुभो(चुओ)त्तिकाऊण अपूइमो भवइ अ, तहा व अपूइमो पूयणसहलासिओ तस्सऽभावे 'राया च रज्जपन्भट्ठो' राया इव राया, जहा कोई मंडलियो महामंडलियो वा सधभूमि- पस्थिवत्तणं पाविऊण पुणो अपुण्णोदयमणुभवमाणो केणावि कारणेण रज्जाओ अच्चत्थं पन्भट्ठो परितप्पइ तहा य सो पूयणिओ अपुज्जत्तमुवगओ समणधम्मपरिब्भहो पच्छा तप्पइ ॥ 'जया अ माणिमो होइ० ॥४८६॥ सिलोगो, जदा इति सद्दो चसदो य' पुचं व वण्णियव्वा, 'माणिमो' माणजोगो माणणीओ, माणिमो जहा सीलप्पसाएण महयामवि माणणीओ होऊण ओधाइओ अतहाभूओ पच्छा असन्माननीयभावाधिगमात्, 'सिव्वि कब्बडे छूढों' रायकुललद्धसंमाणो समाविद्धचिट्ठणो वणिगममहत्तरो सेठी, वाडवोपमकूडसखिसमुन्भावियदुक्खछलव्यवहारतं कव्वडं, जहा सिट्ठी तंमि छुढो विभवहरणाइसंदूसिओ परितप्पद, अहवा कबडं कुनगर, जत्थ जलस्थलसमुन्भवविचित्तभंड विणियोगो णत्थि, तमि वसियव्यं, रायकुलनियोगेण छूढो कयविकयाभावे विभवोपयोगपरिहीणो, जहा सो तहा साधू धम्मीहिं वंदणदाणेहिं पुचि माणितो धम्मपरिभट्ठो माणणाभावे स पच्छा परितप्पइ, अंजलिपग्गहसिरिकंपआसणप्पदाणादिजोगं वंदणं, वत्थपत्तादीणा य पयाणमुवजोगं पूयणं, वंदणपूयणाणं अह -- विसेसो । 'जया य थेरओ होइ० ॥ ४८७ ॥ सिलोगो, जदा जीम काले, चसद्दो पुनभणिओ, पच्छातावकारणसमुच्चये, पढमक्यपरिणामेण थेरओ होइ, दूरं 'समइकंतजुव्वणो' निदरिसणं स 'मच्छोव्व गलं गिलित्ता' जहा जलयरसत्तविससो मच्छो से थोवोवजीवी बडिसामिसलुद्धो आमिसलोभेण गलमब्भवहरिऊण गलए तिक्खलोहखीलगविद्धो थलेसु य पीओ पच्छा परितप्पइ, एवं सो बिडिसामिसत्थाणीयमंदकामभोगाभिलासेण धम्मपरिच्चागी परितप्पइ । इहावि तस्स थेरभावे जाणि दुक्खाणि संभवंति तदुवपदरिसणथं भण्णइ-'पुत्तदारपरीकिन्नो० ॥ ४८९ ॥ सिलोगो, पुत्ता-अवच्चाणि, दारं-भज्जा दुविधादीहिं संबंधेहिं परीकिण्णो-परिवेडिओ, तेहिं परिकिण्णो, दसणचरितमोहमणेगविहं कम्मायाणं अन्नाणं-मोहो तस्स संताणो अविच्छित्ती तेण मोहसंताणेण समाहिडिओ मोहसंताणसंतओ, निदरिसणं 'पंकोसन्नो जहा णागो' पंको चिक्खिल्लो तमि खुत्तो पंकोसण्णो, जहा इति जेणप्पगारेण, 'नाग' इति हत्थी, अप्पोदकं पंकब हुलं पाणि हत्थी अवगाढो, अणुवलन्भ- पाणितं खुत्तो चिंतेइ-किमहमत्थऽवतिन्न इति परितप्पइ, तहा सो ओधाइय थेरभावे पुत्तदारभरेण पोसणासमत्थो धाउपरिक्खय- परिहिणकामभोगपिवासो पच्छाऽऽगतसंवेगो संजमाहिकारणट्टचेट्ठो बहुविहं तप्पमाणो विसेसेण इमं ओहावणपच्छाणुताव- गयं चिंतइ–'अज्ज आहं गणी हुंतो० ॥ ४९० ॥ सिलोगो, अज्ज इति इमंमि दिवसे, तावसदो अवधारणे, इमं दिवसमइ- कमिऊण, अहमिति अप्पणो णिसे, अन्ने पति-'अज्जत्तेह' अज्जत्ते अहं विच्छूढपइन्नजोगी गुणी, 'अज्जत्ते अहं .ज्ज हुतो' अहवा गणो जस्स अत्थि सो गणी-सूरीपदमणुप्पत्ते णाणदंसणचरित्चति(तावि)विधगुणतवोविहाए जोगेहिं अणिच्चयादिभावणाहि य 'भाविअप्पा बहुस्सुओ' चि जइ ण ओहावंतो तो दुवालसंगगणिपिडगाहिज्जणेण अज्ज बहुस्सुओ, किं पुण 'जइ अहं रमतो - - परिआए' जदीति अतिक्रान्ता क्रियामाकांक्षति, अहमिति अप्पाणमेव णिदिसति, रमतो इति रई विदंतो, परियाओ णाम पव्वज्जा, बहुत्तमितिकाउं सा विससिज्जति सामपणे', सोय समणभावो तत्थ विसेसो जिणदेसिए, न बोडियनिहगाइसच्छं- दगहणं । ओहाणुष्पेहिस्सेव मतीथिरीकरणत्थमिदमुच्यते-'देवलोगसमाणो०(अ )॥४९१॥ सिलोगो, देवाणं लोगो देवलोगो, देवलोगेण समाणो देवलोगसमाणो, समाणो तुल्लो, जहा तमि देवलोगे देवा रतिसागरोगाढा गतपि कालं न याणंति, विविहाणि य माणसाणि दुक्खाणि ण संभवति, तहा पव्वज्जाए विधिइ अप्पमओ तेण देवलोगसमाणो, तुसही विसेसयति, किं विसेसेति ? अरतीतो रति, परियागरइयाण, तविवरीयरताण य, तुसहो तहेव रतीओ अरई विसेसयति, निदरिसणं मणुस्सो, दुक्खाणुगमेण 'महानरयसारिसों' महानिरओ जो सम्भावनिरओ तउ मणुस्सदुक्खो उवयारमेत्तं, अहवा सत्तमादिमहानिरओ, तेण सरिसो-स- माणो दुक्खो जस्स सो महानिरयसारिसो, एवं अरयस्स सामण्णपरियाए, सामण्णे रयाणं च सुहदुक्खसहाणोपमाणं भणियं अरयाणं, एयस्स चेच अत्थस्स उपसंहरणोवदेसो समुण्णीयते-'अमरोवमं जाणिअ०॥४९२||सिलोगो, मरणं मारो न जेसि मारो अस्थि ते अमरा, अमराणं सोक्खं अमरसोक्खं, अमरसोक्खेण उवमा जस्स तं अमरसोक्खोवम, उत्तरपदलोपे को अमरोवम, 'जाणिय' जाणिऊण, सोक्खस्स भावो सोक्खं 'उत्तम उकिट्ट, देवलोगसरिसं सोक्खं भवइ रताणं परियाए, एवं जाणिऊण अरतिं च विव- ज्जेऊण परियाए रमियव्वंति, तहा 'अरयाण' ति उत्तरपदेण संबज्झइ, तं पुण इमं 'णिरयोवम जाणिअ दुक्खमुत्तमं' तहेति तेणप्पगारेण जहा रयाण सुरसुक्खसरिसं, तहेव अरयाणं नरगदोसोवम दुक्खमुत्तमं जाणिऊण रमेज्ज-सामण्ण घिर्ति उप्पाएज्जा, 'तम्हा' इति हेउवयणं, रयारयाणं सुहदुक्खपरिणाणहेऊ, एतेण कारणेण परियाए रमिज्ज, एवं पंडिओ भवइ, एवं परियाय- RSSIST रवाणं सुई अरयाण दुक्ख जाणिऊण इह भवे चेव परभवपरिहारिया धम्मे रई करणीयति । तदत्यमेवमुवदिसति-'धम्माउ भं सिरिओ० ॥४९३॥ वृत्तं, दसविहो साहुधम्मो पुन्ववण्णिओ, तं उभयधम्माओ भट्ट, सिरी लच्छी सोभा वा, सा पुण जा समण- भावाणुरुवा सामण्णसिरी ताए परिन्भह, सिरिओऽववेयं तं धम्मसिरीपरिच्चत्तं, सिरिविरहे एस दिटुंतो-'जन्नग्गिविज्झाअमि- वऽप्पते जहा मथसहे सुसमीहासमुदये वसारुहिरमहुघयाइहि हुयमाणो अग्गी संभवदित्तिओ आहितं दिप्पड़, हवणावसाणे परिविज्झाणेसु अंगारावत्थो अप्पतेयो भवति,एवं ओहाविओ समणधम्मपरिच्चत्तो अप्पतेओ भवइ,अओ तमेवंविधं संत'हीलयंति णं दुविहि कुसीला' ही इति लज्जा, लज्जं वयंति हीलंति-हेपयंति, विहिओ णाम उप्पाइओ, सो सिरिऽववेयो हीलणाय उप्पाइओ, दुछ विहिओ, किं तेण उप्पातितेण! जो एवं निन्दामायणं, तमेवंविधं संतं हीलयंति ण, तमेवं गयं हीलेंति, कुच्छियसीलं कुसीलं, जहा कोइ पयावहीणो हीलिज्जत्ति, निदरिसणं 'दादुर्दिड घोरविसं व नाग' अग्गदते परियस्स गतो दसणविसेसो दाढा, ता य अवणीया जस्स सो दाढढिओ तं, घोरं विसं जस्स सो घोरविसो, जहा घोराविसं अहिडिगादि समुहिआ विसादाढं, वासदो उवमारूवस्स इवसदस्स अत्थे, जहा घोरविसं उत्तरकालमुड्डियदाढं निव्विसोऽयमिति जणो परिभवइ नाग, णागो णाम सप्पो, तं दुविहि कुसील समणधम्मपच्चोगलितं दुव्ययणेहिं हीति, ओहाइयस्स इह भवे लज्जणादोसो भणिओ । इदाणि इह भवे परत्थ याणेगदोससंभावणत्थं उण्णीयते, जहा--'इहेवऽवम्मो अयसो अकित्ती' ॥ ४९४ ॥ वृत्तं, इह इमंमि गणुस्सभवे, एवसद्दो अवधारणे, एवं अवधारयति-अच्छउ ताव परलोगो, इहेव दोसो अहम्मो अयसो अकित्ती, जं समणधम्मप- रिच्चत्तो छक्कायारंभेण अपुन्नमायइ-रयए, अधम्मो सामग्णपरिच्चागो अयसो य, से जहा समणभूतपुब्यो इति दोसकिञ्चणं, RRORESC REC-S- वादी य सिलोगा मणिता, जे पुण इमं न मे दुक्खं चिरकालोवष्ठायी भविस्सहात आलंबणं, तदुपदेशार्थ इदमारभ्यते-'इमस्स ता नेरइअस्स०॥४९६, मस्स'चि अप्पणो अप्पनिसो, तासदो अवधारणे, इमस्स ताव किमुत बहूणं संसारीण','नेरइअस्स जंतुणो' ति, जहा अहमेव नेरइएसववन्नो तस्रा दुक्खाणि नरशोवमाणि दुक्खेहि वा तप्पायोग्गेहि मरणमुवणीतस्स दुहोवणी- तस्स निमेसमेत्तमवि नस्थि सुहमतिकिलसवत्तिणा; तहव तस्स पलिओवमहितीएसववनस्स तप्पभूओ कालो तहावि सहिज्जइ, किं बहुणा , तोऽवि पभूततरं सागरोवमं, फिपुण-किमगंतु, अहवा अरगन्तआमंतणं, संजमे अरइसमावन अप्पाणमामन्त्रयति, थिरीकरेइ य, 'मज्म' इति ममं 'हम' इति जं अरतीमयं अपणो पच्चखेण 'मणोदुर' मिति मणोमयमेव, न सारीरदुक्खाणु- गयं, ओहाणुप्पेहिस्स चिचथिरीकरणालंबणत्थमिदमुपदिसते-"न मे चिरं दुकावमिणं भविस्सइ०' ॥ ४९७ ॥ वृत्तं, 'न' इति पडिसेधे, 'मे' इति अप्पणो निसे, न ममं चिरं-दीदकालं, दुक्खमिति संजमे अरइसमुप्पत्तिमयं, भविस्सतीति आगामिकाल- निदेसा, तं एवं ममं संजमे अरइमयं दुक्खं न चिरकाली मिण' ति निमित्तं च अहं संजमाओऽवसप्पितुं ववसामि, 'असासया भोगपिवास जंतुणो' इमस्स मम जीवस्स, 'ण चे ( मे ) सरीरेण इभेणऽविस्सइ' ति, एत्थ काकू गम्भो, जइसहस्स अत्थो जइ दुक्खमिण इमेण उप्पाइयेण सरीरेण न अवगच्छिज्जा, परगमनं पज्जाओ अन्तगमण, ते पुण जीवस्स पज्जाओ मरण- मेव, जइ इगेण सरीरेण तस्स अरइदुक्खस्स अन्तो न कजिहिति तहानि किचियमेव पुरिसाउमिति तदन्ते अरतीवुक्खस्स अन्त एवेति अरतिमाहियासेज्जा सरीरत्ति, एवमिदं सव्वं जाणिऊण रमेज्जा तम्हा परियाए पंडिते, संजमे रइनिमित्तं . आलंषणां- तरमुवठियस्स सुद्धस्सालंबणस्स फलोपदरिसणस्थमिदमुच्यते---'जस्सेवमप्पा उ हविज्ज निच्छिओ० ॥४९८॥ वृत्तं, जस्सेति t , आणहिस्स, एवमिति पगारोपदरिसणत्थं, भगवं अज्जो सज्जभवो आह-एतेण पगारेण-अभिरएणवि संजमे अरइअहियासणं प्रति, अप्पा इति चित्तमेव, तुसदो संजमं विसेसयति, भवेज्ज, जति एवं होज्ज णिच्छयो-एकग्गकयो ववसायो, सो एवं कयनिच्छयो । 'चइज्ज देहं न हु धम्मसासगं'चएज्जत्ति वा जहेज्जत्ति वा एगट्ठा, देहो-शरीरं,'ने' ति प्रतिषेधः,चशब्दो अवधारणे, सासिज्जति जीवादि पदत्था जेण तं सासणं, धम्मस्स वा सासणं धम्मसासणं, एवं कयववसाओ जो देहसंदहे धम्मसासणें न छड्डेज्ज धम्मठिइधाणियनिच्छओ 'तं तारिसं नो पइलेति इंदिओ' तमिति निदेसवयणं विम्हए वा, तारिसमिति देहविणासेऽवि धर्म, अपरिच्चागिणं, इंदियत्था जो पयति णवि कंपयंति, धम्मचरणाओ न चलेंतीति, सोयाइया इंदिया, सद्दादयो इंदियत्था, आह-कह किं चालयतीति?, भण्णइ 'उर्वितवाया उ (व) सुदंसणं गिरि०' उवागच्छंता वाया प्राणादयो, वा इति उवमाअत्थे, सुदंसणसेलराया मेरू, जहा वाया उर्वता मेरुण य चालयति तहा तं सुणिच्छितमाणसं इन्दियत्था ण पचालेति । इदाणि सुविदि- यहारसहाणेणं संजमे अरई उज्झिऊण धिईसंपनेण जं करणीयं तदुपदसत्थं भण्णइ-'इच्चेव संपस्सिअ बुद्धिम नरो० ॥४९९॥ वृत्तं, इतिसद्दो उपदरिणत्थे, जं अज्झयणे आदावारब्भ उवदिई तमवलोकयति, एक्सहो पायपूरणे, पच्चवलोकणनियममाह- संपस्सिअ-एकीभावण अवलोगेऊण, बुद्धि जस्स अत्थि सो बुद्धिमान् नरो, मणुस्सोत्तरीया धम्मा इति तस्स गहणं, एवमालोकेऊण 'आयं उवायं विविहं वियाणिया' आओ विनाणादीण आगमो, उवायो तस्स साहणं अणुव्वातं, आय उवायं विविध-अणेगप्पगारं च जाणिऊण, एवं संपस्सिऊण आयोवायकुसलेन सव्वह करणीयं 'कायेण वाया अदु माण- सेणं' कायो सरीरं, वाया अभिवायणं, माणसं माणसमेव, एतेहिं कारणोहिं जहोवदेमेण पवत्तेण सुनियामिवेहि 'तिगुचिगुचो जिणवयणमहिहिज्जासि' 'तिगुत्तिगुत्तो जिणस्स भगवतो तित्थकरस्स वयण-उवदेसणं जिणावयणमधिहए, अविठ्ठयति तं तत्थ अवस्थाणं करेइ, अहिट्ठए इति सूत्रकारस्य उवएसवयणं, तिमिसदो पुव्ववनियत्थो, नया तहेव ॥ संजमधितिपडिवाय- पत्थं अट्ठारसत्थ पडिलहे । जिणवयणोवत्थाणं च होइ रइनकापडत्थो ॥१॥ रतिवाचुण्णी सम्मत्ता॥ धम्मे१ धितिमओर खुडियायारावत्थितस्स३ विदितछकायावत्थियस्स४ एसणियपिंडधारियसरीरस्स५ समत्तायारवस्थियस्स वयणविभागकुसलस्स७पणिहितजोगजुत्तस्सदविणीयस्स९दसमज्झयणस्स समणसयलभिक्खुमावस्स १०विसेसथिरीकरणत्थं च उत्तरं वैत व दिटुं चूलितादुतं, रतिवकचूलिया य तत्थ धम्मे थिरीकरणत्थं रतिवकणामायणे पढमचूलिया भणिया । विवित्तचरिया- उपदेसत्था बितियचूला भण्णइ, तीसे पढमपओ संकिण्णतणे चूला इति णाम, एएण अणुकमणागतं वितियपि चूलियज्झयणं, तस्स इमा उ उवधातनिज्जुत्ती, पढमगाथा, तं-'अहिगारो पुवुत्तो० ॥ ९३ ॥ गाथा, जं तस्स वत्थुस्स अंगीकरणं, सो पुण चउन्विहो नामादि, इहावि तहेव भाणियन्वो, तमि परूविये तो 'वितिए चूलियज्झयणे' सेसाणं नामाईणं निदेसाईणं च 'दाराण अहकमं फासणा होति' अहकममिति जो जो अणुकमो तेण, फासणमिति जं तैसि दाराणं अर्थेन स्पर्शनं, गतो नाम- निष्फण्णो, दो सुत्तफासियगाहाओ सुत्ते चेव भणिहिति, एतेण पुण ओघाइएण इममि चूलियज्झयणे पढमसुत्तमागतं, तंजहा- 'चुलिअं तु पवक्खामि ॥ ५०० ॥ सिलोगो, तत्थ अप्पचूला चूलिया, सा पुण सिहा चउन्विहा अनंतरेऽज्झयणे चेवर चनिया, तुसदो भावचूलं विसेसेइ, तं पगरिसेण वक्खागि पवक्खागि, 'श्रु श्रवणे' धातुः, अस्य धातोः नपुंसके भावे क्तप्रत्ययः, अनुबन्धलोपा, आदू गुणः (पा० ६-१-८७) प्रतिपेध०, श्रूयते इति श्रुतं, सं पुण सुतनाणं केवलिभासितं, प्रतिविशिष्टतमं ज्ञानं Sin क ST .॥ मेव अप्पा दायव्ये' प्रतीपं श्रोतं प्रतिश्रोतं, जे पाणियस्स थलं प्रति गमन, तं पुण न साभावितं, देवतादिनियोगेण होज्जा, जहा तं असकं एवं सद्दादीण विसगाण पडिलोमा प्रवृत्तिः दुफरा, पडिसोये लद्धं लक्खो जहा इसत्यं उसुं सिक्षतो, सुशिक्षिता सुसहमवि वालादीयं लक्षं लगते, तहा कामसुहभावणाभाविए लोगे तप्परिच्चागेण संजमलक्खं लब्भइ, सो पडिसोयलद्धलक्खे. ण पुणो पुणो णियामिज्जा, पडिसोयमेव अप्पा दायव्यो, इह पडिसोतो रागविणयं, एवसदो अवधारणे, तमवधारेइ, जहाण अण्णहा, अप्पा इति सो एस अहिकयो, 'दायव्वो' इति परत्तेतच्चो दायब्वो, णिवाणगमणारुहो 'भविउफामो होउकामो तेण होउकामेण, पडिसोयं अप्पा दायन्वो, एतस्सेव उदाहरणस्स विसंसेण णिरुंभणत्थं भण्णइ--'अणुसोअसुहो लोओ०॥५०२।। सिलोगो. अणुसोयं पुन्ववणियं, तं जस्स सुभं जहा पाणियस्सानेणाभिपस्सवं सुई एवं सहादीवि संगो सुहो लोगस्स, सोयसुहो लोगो, एताओवि वरो, तहा अणुसोतसुहमुच्छिओ लोगो पवत्तमाणो संसारे निवडइ, संसारकारणविवरीतो 'पडिसोओ आसवो सुविहियाणं' पडिसोयगमणमिव दुकर, संसारे विसयभावियस्म विसयविनियत्तणं, आसवो नाम इंदियजओ, सोभणं विधाणं जेसि ते सुविहिया तेसिं, विसयविरत्तार्ण सुविहियाणं आसवो पडिसोओत्ति, उभयफलनिदरिसणत्थं अणुसोलो संसारा तहा अणुसोतसुहमुच्छिओ लोगो पवचमाणो संसारे निवडइ, संसारकारणं सद्दादयो अणुसोता इति कारण कारणोवयारो, तविवरीयकारणे य पुण पडिसोओ, तस्स निग्याडो, जहा पडिलोमं गच्छतो ण पाडिज्जइ पायाले णदीसोएण तहेव सहादिसु अमुच्छिओ संसारपायाले ण पडइ. संसारस्थितिमोक्खस्स य कारणसहसेण भणियं । इदाणि विमुत्तिकारणोवदरिसणत्थमिदमुच्यते 'एवं ( तम्हा) आयारपर- कमेण ॥ ५०३ ॥ गाथा, एक्सद्दो पकारोवदरिसणे, संसारपडिकूलायरणेण विमुत्तिभावं दरिसेइ, तं पुण आयारपरकमेणं, -- KES विवज्जणा, तुसहो अणिएयवासादि चरिया विसेसेइ, अणुफारिसणत्यो, सव्वावि एसा 'विहारचरियाईसिणं पसत्या' विहरणं विहारो, सो य मासकप्पाइ, तस्स विहारस्स चरणं विहारचरिया, 'इसिणं पसत्या' इति रिसिओ-गणहराइयो तेसिं भगवंताणं चरिया पसत्था कहिया पसंसिया वा, एवमायरंतोऽवि सयं भवातति, इसिणं पसत्थोत्ति' विग्गहे समासए भवइ, तदिह नत्थि, विहारचरिया- विसेसोपदरिसणमुवदिस्सते-'आइण्णो (पणओ०) ॥ ५०५ ॥ इन्द्रवज्जा, 'आइण्ण' मिति अचत्थं आइन्न, तं पुण राय- कुलसंखडिमाइ, तत्थ महाजणविमदो पविसमाणस्स हत्थपादादिलूसणभाणभेदाई दोसा, उकट्ठगमणा इंदिये दायगरस सोहे- इत्ति, ओमाणविववज्जणं नाम अवम-ऊणं अवमाणं ओमो वा मोणा जत्थ संभवइ तं ओमाणं, एत्थ य पुण सपक्षेण असंजतादिणा परपक्षेण वा चरगादीणं बहूर्ण पविसमाणाणं दायन्वमिति तमेव भिक्खादाणं ऊणीकरेइ दायारो ओमाणं, कओ दाहं, अने भण्णंति- अहमाणं वा भवइ, अओ तस्स विवज्जणं. चसदेण विहारचरिया इति अणुकारिसिज्जइ, उस्सण्णसतो पायोवित्तीए वइ, जहा- 'देवा ओसणं सातं वेदणं वेदेति' दिहाहडं जं जत्थ उपयोगो कीरइ, तिआइघरतराओ परतो, णाणिसि(दि)हाभिहडकरणं, एवं ओसणं दिहाहडभत्तप.णं गेण्हिज्जति, 'संसहप्पेण चरिज भिखू संसट्ठ संगुलु ईसिहत्थमत्तादि कप्पोऽवि सं- सहविधी तेण संसट्ठकप्पेण-संसट्ठविधिणा चरेज्ज, एस उवएसो, संसट्ठमेव पिसेसिज्जइ-'तज्जायसंसह जई जएज्जा' 'दज्जाय' मिति तस्स जायंति तज्जाती. जातसद्दो सजातीयभेदपकारवाचको, तज्जातं नाम जहा आमगोरसस्स एव(कूरी तज्जाओ ऊसणस्स कुसणमेव, एवं सिणेहगुलकट्टराइसुवि, तत्थ असंसढे पच्छाकम्मपुरेकम्माइ दोसा हवेज्जा, अथ संसढे संसज्जिमदोसा, असंसट्ठ- मवि तज्जातसंसहूँ चरेज्जा, जतीति साधू, जएज्जत्ति, एवं भंगा अणुकरिसिज्जति, तं०-संसट्टो हत्थो संसडो मतो सेसं दवं, AC-% HESARE एवं अट्ठ भंगा, तत्थ पढमो भंगो पसत्थो, सेसे निवारेऊण गहणं, गमणं वा, एवं जई जएज्जा, आइन्नोमाणविवज्जणा, वियडस्स संग पाङ्गणे य णियमेण कुच्छिया वमणे सदोसा इति तदुपदरिसणथमिदमुण्णीयते 'अमज्जमंसासि अमच्छरीआं० ॥५०६॥ सिलोगो, चंडवं जो जातिमयणीयं मयकारि वा मज्ज-महुसीधुपसण्णादी, प्राणिनां सरीरावयवो मांस, तं पुण जलथलखहचराणं सत्ताणं, तमुभयं जो भुंजइ सो मज्जमंसासि, अकारेण पडिसेहो कीरइ, अमज्जमंसासिणा भवितव्वं, मच्छरो-कोहो सोऽवि से म- ज्जपाणे संभवइ, विणावि महुमज्जेण अमच्छरी भवेज्जा वकसेस, विकृति विगति वा ण विगति णिन्विगति, मज्जमंसा पुण विगती, तदनुसारेण सेसविगइओ नियमिज्जंति, 'अभिक्खणं निविगइंगया येति अप्पो कालविसेसो अभिक्खणमिति, आभि- क्खणं णिव्विययं करणीयं, जहा मज्जमसाणं अच्चंतपडिसेधो(न)तहा बीयाणं, केई पढंति-'अभिक्खणं णिव्वितीया जोगो पडिव- ज्जियब्यो' इति, अभिक्खणं काउस्सग्गकारी, काउसग्गे ठियस्स कम्मनिज्जरा भवइ, गमणागमणविहाराईसु अभिक्खणं काउ- सग्गे 'सऊसियं नीससियं' पढियव्वा वाया, तहा 'सज्झायजोगे पयतो भवेज्ज' वायणादि बज्झो सज्झाओ तस्स जं विहाणं आयंबिलाइजोगो तमि वा जो उज्जमे एस जोगो, तत्थ पयत्तेण भवियन्वं, भवेज्जा इति अंतदीवगं सव्वेहिं अभिसंव. ज्झते, अमज्जमंसासी भवेज्जा एवमादि, आह-णणु पिंडेसणाए भणियं 'बहुअद्वियं पोग्गलं आणिमिसं वा बहुकंटकं १', आयरिओ आह-तत्थ बहुआट्टयं णिसिद्धमितिऽत्थ सव्वं णिसिद्धं, इमं उस्सगं सुत्तं, तं तु कारणीयं, जदा कारणे गहणं तदा पडिसाडि- परिहरणत्थं सुत्तं धत्तव्वं-न बहुपडि अहि)य.मति, मज्जं पातुकामस्स पीए य सज्झायादि परिहाणि, इमेसिंच अकारणे सेवानिसहण- णिमिल भण्णइ~-'ण पडिन्नविज्जा सयणासणाइं० ॥ ५०७ ॥ सिलोगो, णकारो पडिसेधे वट्टइ, पडिन्नवणं पडिसेहणमिति, श -- . ला ३ ॥ जो आगामीकालपक्खीणं संपतिकालदिसओ, 'आगामीकालियपडियरणपडिसेहने एव, न पडिण्णवेज्जा, जहा मम इह परु वरिसारचो भविस्सइ, ममेव दायव्याणि, अण्णस्स(मा)देह, किं पुणण पडिमविज्जत्ति?, सयणासणाई'सज्जं निसेज तह भत्त- पाण' संयण संथारयादि, आसण पीढगादि, सेज्जा सज्झायादी भूमि, 'तहे' ति तेण पगारण, न पडिन्नविज्जति जहा सुए परे भत्त-ओदणादी पाणं चउत्थरसियादी, तं एतियं कालं परिमाणं वएज्जा तहत्ति वदेज्जा, एयं पडिवनयं ममत्तेण, अतो सबहा 'गामे कुले वा नगरे च देसे ममत्तभावं न कहिंचिकुज्जा, तत्थ कुलसमुदायोगामो, कुलमेगं कुटुंरं, महामणुस्ससंपरिग्गहो. पंडियसमवाओ नगर, विसयस्स किंचि मंडलं देसो, एतेसु जहुद्दिवसु मम इति भावं न कुज्जा, 'कहिची'ति विसयहरिसरागादिसु सन्वेसु, किं बहुणा, धम्मोवकरणेसुवि जा सा गुच्छा(सो)परिग्गहो चुत्तो महेसिणा, ममत्तनिवारणं अणंतरसुत्ते भणिय,इमंपि ममत निवारणत्थमेव भण्णइ.-'गिहिणो वेआवडियं न कुज्जा०॥५०८।। गिह-पुतदारं तं जस्स अस्थि सो गिही, एगवयणं जाती- अत्थमवदिस्सति, तस्स गिक्षिणो 'वेयावधियं न कुज्जा' वेयावडियं नाम तथाऽऽदरकरणं, तेसि वा पीतिजणणं, उपकारक असंजगाणुमोदणं ण कुज्जा, 'आभिवायणा वंदर्ण पूयणं चेव' वंयणेण नमोकाराइकरणं अभिवायणं, सिरपणामादि चंदणं, वत्थादिदाणं पूयणं, एताणि असंजमाणुमोदणाणण कुज्जा, जहा गिहीणं एताणि अकरणीयाणि, तहा सपस्तेऽपि 'असंकिलि- हहिं समं वसेज्जा' गिहिवेयावडियादिगदोसविवाहितपरिणामा संकिलिट्ठा, तहा भूते परिहरिऊण असंकिलेद्वेर्हि वसेज्जा, संपरिहारी संवसेज्जा, तेहिं संवासो चरिचाणुपरोधकरेत्ति भण्णइ-'मुणी चरित्तस्स जओ न हाणी मुणी-साहू चरित्त- मूलगुणा वस्स, जओ इऊतो तं. न उवहम्मइ तल्विधेहिं असंकिलिडेहिं सह वसियव्वं, अणागतकालीयमिदं सुत्तं, जओ वित्थ- गरकाले पासत्थादयो संकिलिट्ठा णासीति, अतो अणागतमिदं परामस्सइ, संवासपराधीणं चरित्तधारणमिदं तमुद्दिड, अप्पणो णिच्छयबलाहाणत्थमुण्णीयते-'ण या लभेज्जा निउणं सहायं ॥५०९॥ सिलोगो, 'णे ति पडिसेहे वट्टइ, णकाराणंतरो चकार इति जइसहस्स अत्थे. 'लाभज्जत्ति' पावेज्ज, जइ न लभेज्जा, किं जइ न लभेज्जत्ति , निउणं-सहायं, आह-केणाहिक', भण्णइ--संजमगुणाहिक, संजमगुणसमं वा, जो अप्पाओ संजमगुणेहिं अहिको ममो वा, तविहगुणाहिकं जइ ण लभेज्जा गुणाओ संजमओवा जोय गुणेहिं हेऊभूएहि समभावगतो तन्विहं वा जइ(न)लभेज्जा गुणेहिं तं समंवा तओ'एक्कोऽविपावाइं विवज्जयंतो' 'एग' इति असहाओ, अविसद्दो संभावणे, अवि जोऽचालणायसंभावियगुणो सो एकोऽवि, पातयतीति पावं, तं पुण अणंताणि, विवज्जयंतो-परिहरंतोत्ति 'विहरेज्जत्ति' अपडिबद्धो जहोवएसं गामनगरादिसु, किन्तु 'कामेसु असज्जमाणो' कामा-इत्थी- विसया, तग्गहणेण भोगावि फरिसरसरूवगंधावि सूइया, तेसु असज्जमाणो संग: अगच्छमाणो, विहरेज्जत्तिउवएसवयणं, कामेसु असज्जमाणोति विहरणगुवएसाणंतरकालनियमणत्थमिदमुच्यते-'संवच्छरं वाऽवि परं पमाण' ॥५१०॥ सिलोगो, संवच्छर इति कालपरिमाणं भण्णइ, स नेह संवज्झइ, किन्तु वरिसारत्तं चाउम्मासियं, स एव जेटुग्गहो, तं संवच्छरं, वासद्दो पुच्वभाणियविवित्तचरियसमुच्चये, अविसद्दी संभावणे, कारणे आच्छितव्यंति एवं संभावयति, परमिीत परसद्दो उकरिसे वट्टइ, एतं भडिकं पमाणं, एत्तितं काल वासऊण वितियं च तओ अणंतरं, चसद्देण वितियमिति, जओ भणियं-"तं दुगुणं दुगुणे परिहरंता वट्टइ" बितियं तइयं च परिहरिऊण चउत्थो होज्जा, एवं ज अभिक्खणदरिसणसिणेहादि दोसा ते परिहरिया भवति, अओ न वसेज्जति उवएसवयणं, एयस्स नियमणत्थं दसज्झयणमणितस्स सव्वस्स अकलुसणत्थं भण्णइ-'सुत्तस्स मग्गेण चरिज्ज भिक्खू ते पुण अस्थमयणेण अत्थप्पमईतो वा सुत्त तस्स मग्गेणेति तस्स उवएसेण, जं तत्थ भणियं तहा चरेज्जा, एवं भिक्खू भवइ, सुयनाममेत्तेण स न बुज्झतित्ति विसेसो कीरइ,'सुत्तस्स अत्थो जह आणवेति' तस्स सुत्तस्स मासकप्पादि सउस्सग्गापवादो गुरूहिं, ण सुविचितिओ (पण्णविओ) अत्थो जह आणवेति जहा करणीयमग्गं निरुवेइ, जम्हा 'वक्खाणओ विसेस पतिवज्जइ' ति अत्थस्स मग्गेणेति सुयसइएणेति, जओ सुत्तमग्गेणऽज्झइएण अत्थो पच्छा पवत्तइ तेण सुत्तविवित्तचरिया असी- यणफलं चेति बितियचूलियाहिगारो, तत्थ विवित्तचरिया भणिया, असीयणं पुण जहाँ भणियं कालमणुवसमाणे नत्थि मणुस्से इति । 'जो पुवरतावररत्तकाले० ॥ ५११ ॥ इन्द्रवजोपजातिः, 'जो' इति अणिद्दिवस्स उद्देसो, रत्तीए पढमो जामो पुन्वरचो तमि जो अवररत्तो पच्छिमजामो तमि अवरते, एवं अवरत्तो एगस्स रगारस्स अलक्खणिगो लोवो, एत्थ कालिक- पहोचि कालो इति वयणं, धम्मजागरियाकालो इति, एतेसु भण्णइ खणलवपडिवोधं पड्डुच्च सव्वकालसु पुज्वरचावररत्तकाले किं करणीयमिति, 'सारक्खइ अप्पगमप्पएणं' पालयति, संसहस्स साभावो, अप्पगमेव कम्मभू[मि] यं अप्पगिज्शेण कारगण, जहा अप्पाणं पातीकरोति, सारक्खणोवाओ पुण स इमो-जहुद्दिट्टकालपमाणं पडिसेतो एवं चिंतज्जा 'किं में कर्ड' अवस्सकरणीयं जोएसु बारसविहस्स वा तवस्स जं कयं लट्ठमिति, किं मम कडं?, किंसदो अन्तगते विचारणे, मे इति अप्पणो णिदेसे, कडमिति निव्वचियं, 'किं च मे किच्चसेस' किमिति वा सद्दहितं सविकप्पं करणीयं विचारयति, किं करणीयं सेस जायंति उज्जमामि करणीय- सेसे, एसा अत्थाविचारणा, 'कि सकणिज्जं न समायरामि', बलाबलकालानुरूपं सकं वत्थु किमहं न समायरामि', बलावल- कालानुरूपं सकं वत्थु पमाददोसेण, जाव छड्डेऊण पमादं तमहं कमि, पुग्वरत्तावररत्तकालेसु सारक्षणमप्पणो भणियं, इति अहवसहस्स अत्थे, मण एव माणसो राएहि कायवायमाणसेदि जत्थ दुप्पणीयं पासेज्जा तस्य धीरो पडिसाहरिज्जा' 'तत्थे' ति तमि चैव, कायवायमाणसावकासे, तंमि या काले, न कालंतरेणं, एक्सहो उभयकारणे, धीरो पंडिओ, तपकरण- सरो वा, उझियपडिसंगद्दणं पडिसाहरणं, तं कायवायदुप्पणीयादि तमि चेव विराहितावकासे तमि च काले पडिसाहरेज्जा, सनिदरिसणं सुहुमत्थो घेप्पइति निदरिसणं भण्णइ-'आइन्नओ खिप्प(त्त)मिवक्रवलीणं' गुणेहि जयविजयाईहि आपूरिओ आइण्णो, सो पुण अस्सो जातिरेव आइण्णो, जत्थ कोइ जहाऽस्तो पडिसाहरइ पडिवज्जियओखि खलिणं, ओपित्तमिति उच्छूद, खंघदेसमागयं नातिकमइ, अहवा खिप्पं जं सारहिणा आकड्डियं. सारहिणा ईसदवि खितं णातिकमइ, अहवा खिप्पमित्र सलियं, खिप्पीमति सिग्छति, वसहो उवम्मे, बंभलोहसंडसादयो हयवेगणिरुभगा खलिणं, जहा सो परमविणीओ आइण्णो सयमेव मुहेण खिप्पं पडिवज्जइ, आसावरिछंदेण, न खलिणवसेण पवनइ, तदभिप्पाईयं पडिवज्जद, एवं तब्बसेण वेगपडिसाहरणादि खलिणमेव पडिसाहरियं भवइ, जहा आइण्णो खिप्पं सलिणं पडिसाहरइ तहा काइयादि दुप्पणीयं कारण वाया अदु माणसेणति । काइयवाइयमाणसाण जोगाणं णियमणउवएसणसमुफरिसतो भगवं अज्जसज्जभनो सिस्सा आमंतऊण आणवेइ-'जस्सेरिसा जोगजिइंदियस्स.' ॥ ५१४ ॥ सिलोगो, सव्यं वा धम्मो मंगलाइयं उवएसजाय पज्जवलोगा उवदरिसिता भगवं सेज्जंभ- वसांमी आणवइ, सकलदसवेयालियसत्थोवएसत्यनियमिया 'जस्सेरिसा जोगजिइंदियस्स', जस्सेति आणिदिठस्स निदेसण जोगसंवैधं दरिसयति, 'एरिसा' इति पकारोबदरिसणं, एवं नियमियजोगा इति काइयवाइयमाणसियवावारो सद्दाइविसयणियत्ति- - Ci- जोइओ सुरक्खिओ, तहा नियमिओ सम्बदहाणं सारीरमाणसाणं मुञ्चतीति, स सव्वदुक्खरहिओ णिवाणमणुत्तरं संतिमुवेति, इतिसदो अज्झयणपरिसमतीए, बेमि तित्थगरवयणाणुगरिसणे । वितियचूलियज्झयणमेवं सम्मत्तम् ॥२॥ ॥ विवित्तचरिआ चुला समत्ता ॥ चरिया य परिविवित्ता असीयणं जो य नस्स फललाभो । एते विसेसभणिया पिंडत्था चूलियज्झयणे ॥१॥ सयलदसवेयालियस्स अत्थोवदरिसणत्थं तु । जं आदिओं उद्दिट्ट 'जेण व वा पडुच्चेइ' ॥२॥ सुचकारगस्स पडिणिरस्सगणिमित्तं इमा णिज्जुची गाहा भणिया-'छहिं मासेहिं अधीतं' गाथा, 'छहि' ति परिमा- णसद्दे 'मासहि' ति कालपरिसंखाणं, तेहिं छहि मासेहिं धीत-एत्तिएण कालेण पढिय, अज्झयणसहो सब्यमि दस (वे) यालिए वट्टइ, अहवा अज्झयणमिदं तुजं इमं अपच्छिमं चूलियज्झयणं, एयंमि आणुपुचीए अधीते सकलं सत्थं अधीतं भवति, 'अज्जमणगेणं' अज्जसदो सामीपज्जायवयणो, मणओ पुन्वभाणिओ, तेण एत्तिउवेओ छम्मासपरियाओ अह कालगओ, अहसद्दो अज्झयणाणंतरं, 'कालगओ समाधीए' जीवनकालो जस्स गतो समाहीएत्ति, जहा तेण एत्तिएण चेव आराहणा भण्णविति ॥ प्रन्थानं ७९७० (७५७६)॥

SASARANSHAKTISAGGIEX
दसवेयालियचुण्णी संमत्ता
शु
MSRHis

No text on this page.

Dashvaikalik Choorni

Author
Jindas
Title
Dashvaikalik Choorni
File name
Dashvaikalik Choorni
Text
OCR done
Citation
1932
Published
2010/01
Publisher
Bhikaji Babaji, Mumbai
Language
Sanskrit
Pages
384
Library
Prakrit Bharati Academy, Jaipur
Keywords
Jain Dharma and Philosophy
DLI number
322111
Barcode
99999990244957.00
Scanning centre
Banasthali University
Digital publisher
Digital Library of India
VMLT id
hr5mot2syk0
Download PDF

Dashvaikalik Choorni