·No text on this page.

·મન મમમ અક ” ઉપાધ્યાય શ્રી પમપજયકવિ ચિત %f સંવેગમાળા અર્થ સહિત મમમ મમમમમમ t ૧૪ રન બધુઓને-શ્રાવક શ્રાવિકાઓન અ યન લાગી તેમજ નિકારે જાને શ્રી બા નિવાસી એક ગૃભ્યની આ સહાયતાથી છપાની પ્રસિદ્ધ શ્રી જૈન ધર્મ પ્રસાશ્ક મભE. 3 નાર અમ મનના બન્મ ન જ માન અને આ આમ જ ભાવ ન ગ ૨ મમકે વિર મા ૨૪૬૨ | વિક્રમ સંવત મ નકલ ૨૦૦૦ કિંમત માત્ર બે આના ન શાહ ગુલાબચ દ લ નુભાઈ શ્રી મહેય પ્રિન્ટીંગ પ્રેસ દાણાપીઠ–ભાવનગર a” * જ ન *

·ખાસ સૂચના
જૈનધર્મની તમામ પ્રકારની છપાયેલી
બુકે ને પ્રતા અનેક સ્થળની એક સ્થળે
મળવાનું સાધન શ્રી જૈનધર્મ પ્રસારક સભા
ભાવનગર જ મગાવનારને વ્યાજબી કિમતે
તરતજ મેલવામાં આવે છે
મ ગાવીને
માની કરો

·ક
અને
*
પ્રસ્તાવના
અને
આ વુિં જણાતી બુ ૫ણુ આત્મસાધા કરવાના ખપી જીવને કર્મ
બધ થવાના કારણે (હેતુઓ) જાણીને તેના નિવારણ માટે અત્યંત
ઉપરે છે એના મૂળનું પ્રમાણ ૨૪૫ હગિન કનુ છે એની આ રે
આઠે કર્મની માત્તર પ્રકૃતિ અને તે પ્રકૃતિ શા બણે બધાય છે તે
બહુ સ્પષ્ટ રીતે બતાવે છે આ નવું નવનિ આચાર્ય મહારાજશ્રી
વિજ્યનેમિસૂરીશ્વરજીના શિષ્ય પાપાયથી પવિજયજી હાલ
આચાર્ય વિજયપરિ)એ ગવત ૧૮૯૦ના ર્તિક સુદિ ૧ મે રચી
છે તે અમને બહુ સુંદર અને cપયોગી જણવાથી તેના મૂળની બે
ત્રણ આવૃત્તિઓ ૭૫જે તે અર્થ સાથે છપાય તો બહુ
ઉપગી થાય એમ જણવાથી તેના અર્થ યથામતિ લખ્યા છે અને
તેની અતરની કથાઓ પણ મા લખી છે તે અપાવવા ધારણ કરી
તેવામાં શ્રીકળા મને ગુરથ છે, જે ચદ દુલાજીએ તે છપાવવાની
ઈરછા જણાવી પોતાની તક્ને માધારણ ખાતાને ૧ ૦) અને
તેમના ધર્મપની સર્ગશ્ય બા, પ્રેમીના શ્રેયાથ રૂ ૫૦) કુલ
ફા ૧૫૦) ની સહાય આપવા જણા યુ એટલે અમે આ છપાવવાને
પ્રયાસ કર્યો છે આ વધુ કાવ્યમાં કત્તાએ શોમોહિની ને ભમેહનીના
પ્રસંગમાં રમી ન રહે નિમિત્ત, શ્રીમના મહત્વ સબધીખ મગમાં

·વસ્તુપાળાદિષ્ના દશ આપીને, આ મદ ન કરવાના પ્રસંગમાં દરેક
મદદ અન્સારના નામ આપીને ઐયાદિ ચાર ભાવના પણ કરુણ
ભાવનાના પ્રમુગમાં બહુ વિનાથી બમજાવીને ઉત્તમ મનના
વિચારોના પ્રમાણમાં ઉત્તમજનો Mા વિચારે કરે તે સ્પષ્ટ બનાવીને
આયુષ્યના મેપમી નિરુપમી વિવેર જેના પ્રમાણમાં તેને મારી
કિન ફુટ કરીને તેમ જ છે લેસ્યાના બધમા બે દષ્ટાને કાપીને
પિતાની વિદ્વત્તાનું માર શન કરાવ્યુ કે ભાષા રાચ તેમજ રે
ઉત્પન્ન કર તેની અને પદ્ય રચના કરી હોવાથી તેમજ ભાવાર્થ પણ
સાથે જ આપવાથી સમજવામાં મુશ્કેલી નડે તેવું નથી અમે આશા
ખીએ છીએ કે આ સ વગમાળા અર્થ સાથે સાત વાચવાને જે
ધર્મબધુ પ્રયાસ કરો તે જ મગર ગથી રંગછે અને તેને
આત્મા મચાશ્મીર બનશે
બાર ભમાં વધારે પ્રવચન ન જતા માઘત નર્મપૂHક વાચી
જવાની જ ભગામણ કરીને વિરમગુ રેગ્ય લાગે છે
કિ ભાઇ૫ સુદિ ૧૫
ભાવનગર

·અનુક્રમણિકા ૧ ૧ ૧ ૧ ૧ 11 ૧ વિષય કામ ખ્યા પૃષાક ૧ મ ગળાચરણ ૧ ૨ આ સમારમાં દુર્લભ વસ્તુ શુ ? ૬ આ દવ અશુભ કર્મના CEવથી જ દુખ પામે છે ૪ મી કતમાં ભાગ પડાવનાર કર્મમા ભાગ પડાવતા નથી ? ૫ સમતિદષ્ટિ છો કેવા હેત કે ૧ ૬ છવ નરગનિમા કેમ જાય તેના મધહેતુ ૭ તિ ચમતિના બધા હેતુ ૮ મનુષ્યગતિ ને દેવગતિના બધહેતુ ૧૨ ૯ નાવણીયને દર્શનાવરણય કર્મના બધહેતુ ૧ ૧૨ ૧૦ માનનીય કર્મના બહેતુ ૧ ૧૩ ૧૧ અમાતાદનીત કર્મના બધહેતુ ૧૪ ૧૨ નમેહનીય કર્મના બ થતુ ૧. ચારિત્રહનીય કર્મના બધહેતુ ૧૫ ૧૪ ફાધાર ચારે શ્વાનના ફળ દાત સાથે ૧ ૧૫ લાભળ્યાય માટે વિશેષ સ્વરૂપ ૧ ૧૬ હાસ્યા છનેકષાયના બધહેતુ ૧ (હાસ્ય મેહની) ૧ 1 ૨ (ગતિ મોહની) ૩ (અરતિ મેહની ) ૧૮ ૪ (ભય મોહની) ૧ ૧ ન ૧ ૧૭ ૨ ·૨૦ K ૨૪ ૫ ૧ ૩૦ ૩૬ ૧ છે (વી પ્રનુની કરુણા) 1 ( મેહની) (વન વૃદ્ધિ ન થાય) 1 (પ્રામામ) ૧ (ાગ મેદની) ૧૭ થી મન મારું વિલ ૧૮ જીવ બાધવાના હેતુ ૧૯ પુરુષને બાધવાના હેતુ ૨૦ પુ મારે બાધવાના હતુ ૨૧ ચામિડની બાધવાના સામાન્ય હેતુ ૨૨ નરકગનિનું આયુ બાધવાના હેતુ (મેવમાં છે માથે ૨. તિ4 ચગતિનું પ્રાયુ ધોવાના હેતુ ૨૪ મનુબગનિનુ આયુ બાધવાના હેતુ ૨૫ દેવગતિનું આયુ બાધવાના હેતુ ૨૬ અશુભ નામે સાધવાના રતુ રક શુભ નામકર્મ બાંધવાના હતુ. ૨૮ તીર્થ કરનામર્મ બાંધવાના હતુ ૫ ૨૯ નીચગાત્ર કર્મ બાધવાના હેતુ ૩૦ આઠ મદ ન કરવ મ બધી ઉપરે ! ૧ ૧ કુળમ ન કરવા વિશે ( મરિચીના દદાત માથે) ૭ ૩૨ તિમ, ન કા વિષ ૧ ૩૩ બીમ ને રૂપમ ન કરવા વિષે તમિદ ને અશ્વમ ન કરવા વિશે ૪ જ ૪ ૪૭ 3 ૫૩ ૫૪. ૫૫ ૧૮ ૧ ૫૮ ·૧ પર ૧ ૬૦ ૪ ૧ ૬૨ ૬૩ ૩ ૬૫ ૧ ર ૧૦ 81 ૩૦ ૩૫ જ્ઞાનમદ ન કરવા વિષે ૩૬ પાચ પ્રકારના કપક્ષો ૩૭ લાભમ ન કરવા વિશે ૩૮ ઉચગોત્ર માં બાધવાના હેતુ ૩૯ અનાર કર્મ બાંધવાના હેતુ ૪. પાચ મ ારના આશ્રાની ઓળખાણ ૪૧ ચાર ભાવનામાં પ્રથમ એની ભાવનાનું સ્વરૂપ જ બીજી પ્રમેય ભાવનાનું સ્વરુપ ૪૩ ની કરુણુ ભાવનાનું સ્વરૂપ ૪૪ થી મધ્યસ્થ ભાવનાનું સ્વ ૪૫ ઉત્તમ મનુષ્યોના વિચાર (વિપુરીશુદ્ધ ધર્મ વાતુર્નાદીનુ દાત) (મનીઆની કાણનું દટાત) (મુનિ દેટને ત્યા સુધી પાળે “) (બ્રાહ્મણની ને વદ્ધિ ની સ્ત્રીનું દષ્ટાત) ૪૬ આયુષ્યના ઉપક્રમ મબધી વિચાર ૪૭ મત પ્રકારના ઉપક્રમે ને તેનું વિમેવ સ્વરૂપ (ણ પ્રકારના અધ્યવસાયરૂપ પ્રથમ ઉપપ્રમ) (અતિગગથી આયુનો ક્ષય-બમની દલદરા) (અનિહથી આયુને ક્ષય) અતિભયથી આયુને ક્ષય) (ગજસુકમાળો એમિલનું દશન) (આ ઘટનાનું બીજુ બીજુ, ૪ -૧) ? ૮૮ s ·૮ ૬ ૧૦૩ ૮ K ૧૦૮ ૧૧૦ ૧૧૨ (બાય ઘટવાનું કહ્યું સાતમુ કારણકે ૪૮ આગામી ભવનું આયુષ્ય કયારે ને કેમ બ વાય છે ? ૪૮ સેપક્રમી ને નિદમી, અપ્રત ની ને અને પર્તિનીય આયુષ્યની સમજણ ૫૦ આયુના અબાધાળની સમજણ ૫૧ શ્વાસે શ્વાસ ને આસ્થિતિની ભિનના પર અનસમયે જેવી ક્ષિા (મતિ) તેની ગતિ ૫૩ છ લેયાઓના નામ છે દાત સાથે (જ ખવક્ષના ફળ ખાવા ઇરછનાર છ જણનું દષ્ટાત) (ગામ લૂટતા જનાર જણનું દષ્ટાત) ૫૪ કૃષ્ણસ્યાવાળાનું . ૫ ૫૫ નીપાવાળા , વ ૫ ૫૬ પેશ્યાવાળાનું સ્વરૂપ પણ તેને નશ્યાવાળાનું સ્વરૂપ ૫૮ પસ્તાવાળાનું સ્વરૂપ પક રાજસ્થાવાળાનું સ્વરૂપ ૬૮ કઈ લેમ્પાવાળા જીવ કઈ ગતિને પામે હલ કર્તાની પ્રશસ્તિ, મવત વિગેરે ૧૧૫ ૧ ૧૧૭ ૧ ૧૧૭ ૧ ૧૧૮ ૧ ૧ ૧૧૮ ૧૧૯ ૧૧૯ ૧૨૦ R ૧

·ઉપાધ્યાયજી શ્રીપદવિજયજી વિચિત
સંવેગમાળા.
૦૦૪
Boot
(ગુજરાતી અનુવાદ સહિત)
મ ગળાચરણ
( હરિગીત છ )
ગીતળે ચિતામણિ શખેશ્વરાધીશ પામને,
પોપકારી પૂજ્ય ગુરુવર વિજ્યનેમિસૂરીશને,
પ્રણમી પ્રવર સવેગમાળા હુ ચુ આગમળે,
ભવિકા મુણતા સપજે આનદમ ગળ પળપળે ૧
અર્થ --આ પૃથ્વીતળ ઉપર ચિંતામણિ રત્ન સમાન
વાછિત પૂરનાર શ્રી શખેશ્વરાધીશ શીખેશ્વર પાર્શ્વનાથને
તેમ જ પરમ ઉપકારી અને પૂજ્ય ગુરુમહારાજશ્રી વિજય
નેમિસૂરિશ્વરને નમસ્કાર કરીને હુ આગમા૫મના બળથી
આ શ્રેષ્ઠ સવેગમાળા રચુ છું હે ભવ્યજને ! તે સાંભળતા
તમને પળેપળે આનદમ ગળની પ્રાપ્તિ થશે

·ન
[ 2 ]
શ્રી પવિયજી કૃત
આ પહેલા અદા કર્તાએ મગ, અભિધેય, પ્રજન,
અધિધરી ને આ બધ બનાવે છે દેવગુરુને નમસ્કાર કરવાવડે
મગ, મગમાળા નામનું ગુર્જર કાવ્ય તે અભિધેય, ભવ્ય
જને પર ઉપકાર તે પ્રજન, ભવ્ય અને અધિકારી અને
આગમાદિમાથી ઉદ્વરીને બનાવવા૩૫ મધ
ડિવે આ સભામાં દુભ શું છે તે બતાવે છે
દુર્લભ મનુજ ભવ આ મળે છાત દળ સૂત્રે કહ્યા,
શુભ આર્યક્ષેત્રે જન્મ પામ્ય સિદ્ધિના સાપન માન્યા
ગુરુદેવ તાગ નિર્મળા જિનવર્મ પામ્ય નિર્મળ,
શ્રી વીર અતિમ દેશનાની વાનકી આ સાભળે ૨
અર્થ –સૂત્રમાં કહેવા દ દાતની જે દુભ આ
મનુષ્ય ભવ તને પ્રાપ્ત થયું છે, વળી આર્યનમાં જન્મ
પાપે અને મોલના માધને મળ્યા છે “શું મળ્યા છે?”
તે કહે છે કે-નિર્મળ-નિદા એના દેવ, ગુરુ અને ધર્મ તુ પાયે
છે ને હવે તેની માતા માટે શ્રી વિરપ્રભુએ અતિસમયે જે
દેશના આપી છે તેની વાનકી ટુ બતાવું છું તે સાભળ ૨
શ્રી વી. પરમાત્માએ અતસમયે પાવાપુરીમાં પધારીને
૧૬ પર પર્યત અવિચિત્ર દેશના આપી, તેમા પુન્યનું ફળ
બતાવનારા અને પાપનુ ફળ બતાવનારા ૫૫-૫૫ અધ્યયને
કહ્યા અને છેવટે ૩૬ અધ્યયને વગર પૂર્વે કહ્યા કે જે શ્રી
ઉત્તરાધ્યયન સૂત્રમાં ગુયેલા છે તેની વાની આ સ વેગમાળામાં
બતાવું છુ તે હે ભળે ! તમે લક્ષ દઈને શ્રવણ કરે
ધર્મ કવામાં પ્રમાદ કરનાર માટે આયુષ્ય અચાનક પૂરું
જ

·-
છે.
[ સા વેમાળ સાથે
* થઈ જશે માટે સાવવાન વવા આયુષ્ય કેઈથી વધી
શકતુ નથી તે બતાવે છે –
યત્ન કરતા ચેકડો વપન જીવિત તાહ,
તૂટતા ન માને કદી આ જીવનની કહુ ખરુ,
તીર્થ કરે સુનાયકે પણ માણકી ના શક્યા,
ત્યા માત્ર ઔપવા યોગ વિવા સર્વ અળા સપયા ૩
અર્થ – ભ ય! મેકડે ય ન કરતા પણ તારું આયુષ્ય
વધશે નહીં, આ જીવનદોરી તૂટશે એટલે કદી પણ સધાશે
નહો, જુઓ ! તીર્થક અને ઈદ્રો પણ મણને રોકી રાક્યા
નવી ત્યા એટલે બાયુના સબંધમાં મન, ઔષધ અને વેગ
તેમજ વિતા બધા નિષ્ફળ નય છે એમને કોઈપણ પ્રકાર
આયુ વધારી શકો જ ના ૩.
બા મનગમાં એક દાત પ્રત્યક્ષ છે ? – શ્રી વીર ૫ મા
ત્માના અનસમયે બોધ ભગવતને વિનતિ કરી કે–
ભગવતી ! ભમરાશિ નામને ૨૦ મે પાપગ્રહ આપની
જન્મરારિ ઉપર આક્રમવાને છે તેને આપ જ આયુ વધારેને
સક્રમતા જુઓ તે તે આપની અનતિને-મુનિગણને સતાપ
ઉપજાવનાર થવાનો સંભવ છે તે ઉપજાવી એક નહીં”
આવી ઇતની વિજ્ઞપ્તિના ઉત્તમ પ્રભુએ કહ્યું કે- હે ઇદ્ર!
ત્રણ કાળમાં એવું બન્યું નથી, બનતુ નથી અને બનવાનું નથી,
એટલે કે તીર્થ કરાદિ પણ પિતાનું આયુષ્ય એક ક્ષણ પણ
વધારી શક્તા નથી એ શક્તિ કોઈનામાં છે જ નહીં વળી
ભાવળે જે બનવાનું છે, ભમ્મરાશિ ગ્રહના નિમિતે મુનિ

·-
૪
[૪]
શ્રી પ્રવિજયજી કૃત
ને ઉપદ્રવ થવાને છે તે મટાડી શકાય તેવું નથી, માટે
તારી વિજ્ઞપ્તિ સ્વીકારી શકાય તેમ નથી ?
આવી આયુની અસ્થિરતા સમજીને ભવ્યજીએ આયુ
પૂર્ણ ન થાય ત્યાસુધીમાં ધર્મ કર જોઈએ
હવે ચાર વસ્તુ જે ખાસ દુર્લભ બતાવી છે તે કહે છે
નરપણું શ્રવણ જિનવચનનું શ્રદ્ધાને વરિય સમે,
તે જીવ ચઉર ગી ફરી ન લહે પ્રમાદે જે રમે,
એમ ધારીશ ના કદી હુ ધર્મ સાધીશ વડપણે,
જેથી જરા દરે કરાયે તે ન રક્ષણ તે સમે
અર્થ –મનુષ્યપણું, જિનવચનનું સાભળવું, તેના પર
શ્રદ્ધા બેસવી અને સયમમાં વિર્ય ફેરવવુ આ ચાર વાના હે
જીવ! પરમ દુર્લભ છે એક એકથી વધારે દુર્લભ છે તે
જે પ્રમાદવડે પામ્યા પછી ખોઈ નાખીશ તે ફરીને પામી
શકીશ નહીં તુ એમ કદી પણ ન ધારીશ કે ; વૃદ્ધાવસ્થામાં
ધર્મ ભાવીશ, કારણ કે વૃદ્ધાવસ્થામાં ધર્મ સાધી શકાતું નથી
અને જરાને હર રાખે એવું કોઈપણ પ્રકારનું રક્ષણ તે સમયે
મળી શકે તેમ નથી, તેથી આ વનાવસ્થામાં જ ધમારાધન
કરી લે, ધર્મ કરવાનું વાયદા ઉપર રાખીશ તે પસ્તાઈશ
શાસ્ત્રમાં કહ્યું છે કે–ચાર મળ, ફુfr
તુળ !
मानुमत्त सुइ सद्धा, मजम यल्पीरिय ।
ધર્મના અગ છે તે અત્યંત દુર્લભ છે મનુષ્યત્વ, ધર્મનું
શ્રવણ, શ્રદ્ધા અને સયમમાં બળ વીર્યનું ફોરવવુ ” આ પ્રમાણે
ચાર

·વેગમાળા સાથે
જાયા છના અનેક જીવ પ્રમાદને વશ થઈ મનુષ્યજન્માદિ
સામગ્રી પામીને તેને ગુમાવી દે છે, તેનું ફળ લઈ શક્તા
નથી તે પસ્તાય છે, કારણ કે એ ચાર વસ્તુ મોટી પુન્યરાશિ
એકત્ર થાય ત્યારે પામી શકાય છે, તે જે હી જવાય તો
કરીને શી રીતે પ્રાપ્ત કરી શકાય? ન જ કરી શકાય ૪
વળી જા (વૃદ્ધાવસ્થા) કોઈ પણ રીતે અટકાવી શકાતી
નથી તેથી પ્રમાદ ન કરવા માટે કહે છે –
આહાર ઉત્તમ તિમ રસાયણ ખાય પણ ન જ ટળે,
તુજ હાલ વર્મારાધને જે શક્તિ તે ન પછી મળે,
માટે પ્રમાદ કરીશ ના રાગે જરાએ જ્યા સુધી,
ન હણાય ઈદ્રિયબળ અમમ થઈ ધર્મ કર તુ ત્યાસુધી ૫
અર્થ –-ઉત્તમ આહાર કરે અથવા સાયણ ખાય પણ
તેથી જરા (વૃદ્ધાવસ્થા) નાશ પામતી નથી અને અત્યારે ધર્મો
રાધન કરવામા જે તારી શક્તિ છે તે ગયા પછી પાછી મળે
તેમ નથી, તેથી જ્યારસુધીમા રેગડે કે જાવડે તારુ ઇદિયબળ
હણાય નહીં અને તું મારમાં આસક્તિ હિત થઈને ધર્મ
કરી શકે ત્યા સુધી ઘર્મ કરવામાં પ્રમાદ કરીશ નહીં !
આ જીવના પરમ શત્રુ ઇદ્રિના વિષયે ને કષા જ છે
તેને વશ થયેલ વાળી છતી શક્તિએ વર્મારાધન કરી શકતા નથી
તેથી કર્તાએ પ્રમાદ તજીને ધર્માધન કરવાની સૂચના કરી છે
આ જીપને ધન ઉપાર્જન કરવાની તીવ્ર લાવમાં હોય છે
તે બતાવે છે –

·૬
[ ૬
થી પવિજયજી કૃત
ધન તે જ ઉત્તમ લેકમા ઉચ નીચ પણ નથી બને,
ધનથી જ કુછ હણાય તેથી ધન કમાવુ અંગ મને,
એવું વિચારી કુમતિ વશ થઈ કરી અપચે આગ,
દેખાવ જુતાને કરીને ઘન ઉપજે જે નરા
બહુ જીવ સાથે વેર બાધી ભાગમાં પ્રતિ વરી,
તે દુર્ગતિમાં સચરે જ્યા વેદનાઓ આવી,
ધન હેતુ વધબાવાદિને ધન મુગતિદાયક ઈમ કળા,
ના માનજે પુરુષાર્થ ધનને ધર્મસાગક તુ જરી
અર્થ સારમુખ મા આસન પ્રાણી વિચારે છે કે-
આ લેકમાં ધન એ જ ઉત્તમ છે અને લોકોમાં ઉંચ નીચ
પણુ ધનથી જ પ્રાપ્ત થાય છે એટલે ૮ ધનવાન ઉત્તમ
ગણાય
છે અને નિર્ધન નીચ ગણાય છે વળી કઇ માત્ર ધનવડે
જ પણ શકાય છે માટે એક ચિત્ત ધન જ કમાવુ
પ્રમાણે વિચારીને માઠી મતિને વશ થઇ, અનેક પ્રકા ના આરા
પ્રપ કી, સરવતાને દેખાવ રાખી જે મનુ ધન ઉપ
ન કરે છે તે મનુષ્યો અને સાથે વર બાધી, મામા
રિક સુખભેગમા પ્રીતિ ધગવી, જ્યાં આકરી વેદનાએ સહન
કરવી પડે છે એવી તિર્ય ચની ૩ નકની ગતિમાં ઉત્પન્ન થાય
છે શાસ્ત્રકાર તા કહે છે કે ધન વધ-બ ધનાદિને ડિતુ છે અને
કુમતિને આપના છે એમ સમજીને તે ધનને પરાધ તરીકે
માનીશ જ નહીં અને તેને જરા પણ ધર્મને સાધન મૂત
સમજીશ નહીં ૬-૭
અા
જે કે ધનવડે કેટલાક ધર્મકા પU થઈ શકે છે, પરંતુ

·સ વેગમાના સાથે
[ 9 ]
તેમાં ખરુ નિમિત્ત તે જીવની શુભ પરિણતિ છે, ધન નથી
ધન તે ઈદ્રિયમુખમા આવ્યક્ત કરનાર છે અને લાભની વૃદ્ધિ
કરનાર છે ધનના લાભથી તેની પ્રાપ્તિ થતી જ નથી
આ જીવ અશુભ કર્મના ઉદયથી જ અનેક પ્રકા ની પીડા
સહન કરે છે તે સ્પષ્ટ કરે છે
ખાતતણા બાકા વિષે અદ- અને વળી બહારથી,
પકડાયલે જિમ ચ દુખી હોય કૃત નિજકર્મથી,
તિમ જીવ પિતે આચરેલા કર્મના ઉદયે સહ,
પીડા વણી જે દેખતા ડાહ્યા જ કરુણ લહે
અર્થ -એક ચારે કોઈ ગૃહસ્થના ઘરમાં પ્રવેશ કરવા
ખાતર (બાકુ ) પાડયુ તેના સ્વાથ્થી ઘરધણું જાગી ગયે ચાર
પગવડે તે બાકામ પડા એટલે ઘરધણીએ તેના પગ પકડ્યા એમ
જાણતા ચેરે પિતાની સાથે આવેલા બીજા ને પિતાનું માથું
પકડી નખન કર્યું પછી અદશ્યી ને બહારથી ખેચાખેચ થવા
માડી અને શરીર ખાતના બાકા સાથે ઘસાવા માડ્યું
તેથી તેને પોતાના પાપકર્મથી ઘણું દુખ થવા માંડ્યું, પીડા
થવા માડી, તેમ આ ૭ પણ પિતાના કરેલા તેમના ઉદયથી
ઘણી પીડા સહન કરે છે કે જે જેતા ડાઘા અને આદ્ધ હૃદયના
મનુને અત્યંત કરુણ આવે છે તેનુ દુ ખ જોઈ શકતા નથી ૮
કરવા કર્મો ભેગવવા જ પડે છે તે વિષે કહે છે.
અજ્ઞાનથી બાચા કુકમે ભગવ્યા વિણ ના ખમે,
પ્રજ્ઞાપના સૂત્રે કહ્યું અનુભવ કર્મદલિન મિશે,

·બી પકવિજયજી કૃત
રાખે અરે! જેવું ડહાપણ કર્મફળ ચાખતા,
તેવુ જરૂર તું રાખજે ભાઈ! કર્મનસને વાવતા
અર્થ – હે આત્મા ! અજ્ઞાનાદિવડે પૂર્વ મા બાધેલા
કર્મો ભેગવ્યા વિના નાશ પામવાને નથી, એમ અનુભૂત કર્મ
દળ વિષે વાત કરતા શ્રી પન્નવણા સૂરમાં કહ્યું છે, માટે હે ભાઈ !
તુ કર્મરૂપ વૃક્ષના ફળ ચાખતી વખતે જેવું ડહાપણ વાપરે છે
તેવુ ડહાપણ કર્મવૃક્ષને વાવતા-કર્મ બાધતા જરૂર રાખજે ૯
આ જીન કર્મ ભોગવતી વખતે તેનાથી ત્રાસ પામીને
વિચારે છે કે -અરે ! જે માઠા કર્મના ફળ આવા ભેગવવા પડે
છે એમ જાણ્યું હતું તે એવા કર્મ બાધત નહીં, તેથી કર્તા
કહે છે કે એવું ડહાપણ જે નવા કર્મ બાધતી વખત રાખીશ
તે ફરીને આવા માઠા ફળ ભેગવવા પડશે નહીં
દ્રવ્યની હાનિ થાય કે શરીર વ્યાધિગ્રસ્ન થાય અથવા પોતાના
પ્રિય સ્ત્રી-પુત્રાદિનું અકાળે મરણ થાય ત્યારે આ જીવ નેવા
બેથી ત્રાસ પામી ફરીને આવા કડવા ફળ ભેગવવા પડે તેવા
કર્મ ન બાધવાને વિચાર કરે છે, પણ તે ડહાપણ પાછા જરા
સાજો થાય, કાઈક પૈસા મળે કે સધીના મરણનું દુખ
ભૂલાઈ જાય એટલે ટકી શકતું નથી, પાડે તેવા જ કર્મો
બાધવા મડી પડે છે તેને માટે આ હિતશિક્ષા ખાસ ઉપકારક છે
પિતે બાધેલા કર્મો પિતાને જ ભેગવવા પડે છે, બીજા
કોઈ તેમાં ભાગ પડાવતા નથી તે આ બધે કહે છે
સંસારી જી આપ કાજે અન્ય કાજે પણ વણ,
કરતા સમજ દૂર કરી વ્યાપાર મિવ કૃષિ આદિના,

·મીતને ભાગ મેળવવા પુત્ર પણ-૮ કે કે
નવીનવી તકરાર ઉભી કરશે અને … 13,
તે લક્ષ્મી મેળવતા બાધેલા કર - પરદે !
સવેગમાન સાથે
જે બાધવાને કાજ કરતા પાપકમે આકરા,
દુખના સમે કમેતિણ ના ભાગ લેને તે જના. ૧૦
અર્થ –આ અસારી જીવ પિતાને માટે તે
સગાસબંધીઓને માટે સમજણને દૂર મૂધને નેક
મિલના તેમજ ખેતી વિગેરેના કર્માદાનને લગતા પ..
કરે છે, પરંતુ જે બધાને માટે અનેક પ્રકા- એ.
કરીને આકરા કર્મો બાંધે છે તે કમેં જ્યારે લે છે કે
દુખ આવી પડે છે ત્યારે તેમાના પણ
ભાગ પડાવતા નથી ૧૦
ઉપર જણાવેલી હકીકત તે સર્વના અન્ય
તેના વિવેચનની જરૂર નથી “કરે તે ભગવદ ૬
સિદ્ધાત જ છે
મીત્તમાં ભાગ પડાવનારા કર્મમાં જ ૧૪ -
તે કહે છે
ક કરીને મેળવેલી માલમીત
પુત્રે જઈ કેટ વિષે ઝગડા જ કા;
ધન ભાગ લેરો તે બધા ના ભાગ રનને.
સિા સ્વાર્થનાભેગા ભળ્યા મેળે છે. ૧૬
અર્થ અનેક પ્રકારના પાપ મેં કહ્યું -

·[ ૧૦ ]
શ્રી પદ્મવિજયજી કૃત
જીવ ! તુ ચોકકસ સમજજે કે આ બધે પખીના મેળા જે
મેળે મળે છે અને સે સ્વાર્થ માટે એકઠા મળ્યા છે
એમાં તારા લાભને જરા પણ વિષય નથી તારા કરેલા કર્મ
તે તારે એકલાને જ ભોગવવાના છે ૧૧
આના મ સારમાં વસતા છતા સમનિદષ્ટિ છે કેવા
હોય? તે કહે છે –
સમકિતવતા જીવડા આ કેદખાના જેહવા,
ભવજાળમાં વસતા છતા તે ધાવમાતા જેહવા,
ન્યારા રહે અણછુટકે આર ભ કરતા પણ ડરે,
સ્થાનાગ સૂત્રતણું વચનની પળપળે યાદ કરે ૧૨
અર્થ –સમકિતવત છો આ કેદખાના જેવા ભવજા
ળમા–સારમાં વસતા છતાં તેની મિતિ ધામના જેવી હોય
જેમ ધાવમાતા ગાળકને ધવરાવે, માડે, જમાડે, ભમાડે, આનદ
ઉપજાવે પણ તેના મનમાં તેના પર ઉમળકે ન આવે, તેમ
સમકિતી છ સસારના કાર્યો હૃદયને ઉમળકાથી ન કરે,
વેડરૂપે કરે, બને તેટલા ન્યારા રહે અને અણુટકે આર ભાદિ
કરવા પડે તે કરતા પણ કર્મબંધથી ડર્યા કરે વળી સ્થાનાગ
સત્રમાં આપેવી હિતશિક્ષાને નિ તર સાભાર્યા કરે–ભૂલે નહીં ૧૨
(તે હિતશિક્ષા ખ્યાનાગસૂત્રથી જાણી લેવી )
હવે જીમ ચારે ગતિમાં શા નિમિત્તે જાય તે બતાવે છે
તેમાં પ્રથમ નરકગતિમાં કેમ જાય? તે બતાવે છે
પ્રભુ વીરગેયમ આદિ ચઉદસ સહસ મુનિવરને કહે,
ચઉ કારણે જ વણાયે નરકવાસાને લહે,

·૩
સ વેગમાળા સાર્થ
[૧૧]
આ ભ બહુ મમતા ઘણી હિંસા કરે પચેદ્રિની,
આહાર કરતા માસનો પામે પીડા નષ્કની ૧૩
અર્થ – શ્રી વીરપરમાત્મા તમાદિ ચાહ હજાર મુનિઓને
કહે છે કે-ચાર કારવડે જીવો નરકગતિને પામે-નરકાવાસામાં
ઉત્પન્ન થાય તે કારણે આ પ્રમાણે-૧ મહાઆર ભ કરવાથી–જે
કરવાથી ઘણું જીવહિંસા થાય તેવા કાર્યો કરવાથી, ૨ અત્યંત
પરિગ્રડ પર મમતા ધરાવવાથી–ડાયમ અમતેષ વૃત્તિ રાખવાથી
અને ઘણો પરિચય મેળવવાથી, ૩ પદ્રિય જીવોને વધ કર
વાવી અને ૪ માસનો આહાર કરવાની જવ નરકગતિમા
જઈ ત્યાની મહાઆકરી-અસહ્ય પીડાને સહન કરે છે ૧૩
હવે તિર્યંચગતિના બધહેતુ કહે છે-
માયા કરતા જૂઠ વદતા તેમ ઉત્કચન કરે,
વિવિધ ઠગબાજી કરતા તિગિઈમા સચરે,
ઠગતા જ ભેળા જીવને પરપાસ વાત છુપાવતા,
થિર મન સેવન તેહ ઉત્કચન પ્રભુ ઇમ ભાખતા.૧૪
અર્થ –૧ માયા-કટ કરવાથી, ૨ જૂઠુ બેલવાથી, ૩
ઉલ્ક ચન કરવાથી અને ૪ વિવિધ પ્રકારની ઠગબાજી કરવાથી
-આ ચાર કાણે જીવ તિર્યંચગતિમા જાય છે-ઉપજે છે
તઓ ભેળાજનેને ઠગતા અને અન્યની પાસે પોતાની વાત
છુપાવતા તિર્યચપડુ પામે છે લ્કચન એટલે ગઢ હૃદયથી
ધિરપણાને દેખાવ કરીને મનમેવવુ તે, એમપ્રભુએ કહ્યું છે ૧૪
હવે મનુષ્યગતિ ને દેવગતિમા કેમ ઉપ?? તેના કારણે કહે છે

·[ ૧૨ ] શ્રી પ્રવિજયજી કૃત કણું વિનય સરળ ભાવે નિરભિમાન દશા રે, ચઉકારણે મનુજાયુ બાધી મનુજ ગતિમા સચરે; મયમ સરાગ અણુવ્રતે નિષ્કામ નિર્જ બળે, વળી બાળપચઉકાણે ગતિદેવના જીવને મળે ૧૫ અર્થ –કરુણુયડ અદ્રદય, વિનયીપ, નવ સ્વભાવ અને નિ ભિમાન દશા-એ ચાકા ને છ મનુષ્યગનિનુ આયુ બાધીને મનુષ્યગતિમા સચરે છે–જાય છે માગમ યમ, અર્જુન, અકામ નિર્જરા અને બાળ- તપ-આ ચાર પરદો છમ દેવગતિનું આયુષ્ય બાંધે છે સરગમયમ તે મુનિનુ પ્રમત્તાપ્રમત્ત પણ મમ વુ, આજીવન તે દેશવિ તિપણું સમજવુ અામનિર્જરા મિથ્યાત્વી અનેક પ્રકારે તપ જપાદિ ૩ વાથી કરી છે તે અને બાળપ-અજ્ઞાન તપ તાપસાદિ ચામિ સાધન વિગેરેથી કરે છે તે ગતિના ચાર કારણ સમજવા ૧૫ હવે આઠ કર્મની મૂળ પ્રકૃતિના બધા કાર બનાવે છે – પ્રથમ જ્ઞાનાવરણીયને દર્શનાવરણીયના બધહેતુ કહે છે સુજ્ઞાન દર્શનવતની તિમ જ્ઞાનને દર્શનાણી, આશાતના કન્કાથકી તે બેઉના માધનાણી, મસર ઘરે પિયુનિવ વિશ્વ વાત ક્રિયા બળે, જ્ઞાન દર્શન ઢાકના કર્મ બાધી ભાવ ફરે અર્થ –સમ્યગ જ્ઞાનદર્શનવાળાની તેમ જ જ્ઞાન અને આ દેવ

·સ વેગમાળા સાથે
[ ૧૩ ]
દર્શનની આશાતના કરવાથી, તે બનેના સાધનની આશાતના
કરવાથી, તેના પ્રત્યે મત્સર ધારણ કરવાથી, તેમની વાડી-
પિશુનતા કરવાથી, નિન કરવાથી એટલે ગુરુને એળવવાથી,
વિન–અતરાય કરવાથી, ઘાત કરવાથી તેમ જ એવા પ્રકારની
અન્ય પાપક્રિયાના બળથી જીવ જ્ઞાનદનને ઢાકનારા-આવનારા
કર્મ બધી સમારમાં પરિભ્રમણ કરે છે જ્ઞાનના અભ્યાસ
કરનાને-ભણનારને અતય રવાથી તેમ જ બીજા ઉપદ્રવ
કરવાથી પ જ્ઞાનાવરણીય કર્મ બંધાય છે તેમ જ ટોઈની ચ
વિગેરે ઇન્દ્રિયોને ઉપઘાત કરવાથી કે નાશ કવ્વાલી દર્શનાવરણીય
કર્મ બંધાય છે એમ સમજવું ૧૬
હવે માનવેદનીય કર્મ બાંધવાનું હતુઓ કહે છે--
પ્રભુપૂજના' ગુરવના કરૂણ દુવિહ સયમબળે,
દેતા સુપા દાન ખતિ ગીચ બાળપબળે,
હેતા અકામે નિર્જરા દળ કારણે ઇમ સાધતા,
આસન્નસિદ્ધિક જીવ શાતા વેદનીને બાધતા
અર્થ-૧ જિનપૂજા, ૨ ગુરુવા, ૩ કર્ણા, દેશવિગતિ
અને પ સર્વવિરતિ સયમનુ બળ, દે સુપાત્રદાન, 9 માં,
૮પવિત્રતા-અદસત્યાગ, ૯ બાળતપ-અજ્ઞાનતપ અને ૧૦ અકામ
નિર્જરા -આ દશ કારો સાધવાથી આસબસિદ્ધિ જીમ શાના
વેદની કર્મ બાંધે છે સાતા-મુખના ઈચ્છક આ નિમિત્તે
સેવવા યોગ્ય છે ૧૭
હવે અસતાવેદની કર્મને બહેતુ કહે છે --

·[ ૧૪]
શ્રી યજયજી કd
દુખ ગોકર વધુ પવિના સતાપ'ને આકદના,
નિજમાં અને પરમાં રહેલા તે અરાતા કર્મના,
ગુરુહેતુ ૫ પ્રભુએ કહ્યા દુ ખ આપનાગ જાણજે,
તેથી ગહીને દૂર ચેતન શર્મ માધન સેવજે ૧૮
અર્થ ––પિતાને અને પરને દુખ, શાક, વધ, પશ્ચાત્તાપ,
સતાપ અને આફ દ કર ને કરાવ-ઉત્પન્ન કરવો, વધા,
એ છે મેટા બધહેતુ પ્રભુએ આશાતા વેવનીકર્મ માટે કહેવા
છે તેને તુ પણ દુખને આપનાર જાણ તજવાને ઉગમ કરજે
અને હું ચેતન ! શમના એટલે સુખના સાધન જે ઉપર કહ્યા
છે તેને સેવજે ૧૮
હવે દાનમેહનીય કર્મ બાધવાના ૧૪ કારો કહે છે
તજજે જ પદર કારણે તેવા જ દન મિહના,
પ્રભુ શાસ્ત્ર સ વ મુધર્મના ને મુર અધિષ્ઠાયક્તણું,
નિદા વચન મિથ્યાત્વને અપલાપ કેવળી સિંદ્ધને,
વળી દેવને અપલાપ ધાર્મિકના વદે નિત દુષણો ૧૯
ઉન્માર્ગની વળી દેશના દે તિમ કદાગ્રહ રાખતા,
ગુરુ આદિનું અપમાન કરતા ને અસયત પૂજતા,
સહસા કરતા કામ દળનમેહનીને બાધતા,
હે જીવ! પર આશ્રાને છાજે સુખ ચાહતા ૨૦
અર્થ-કર્તા કહે છે કે-હે ભવ્ય તુ દર્શનના દરે
કારણ આ પ્રમાણેના તજજે – તીથ કર, જૈન શાસ્ત્રી, શ્રી ઘ.

·મગમાળા સાર્થ
[ ૧૫ ]
સુધર્મ અને અધિષ્ઠાયક દેવ-એ પાચની નિંદા કરવાથી, ૬
મિથ્યાત્વથી, ૭-૮-૯ કેવળી, સિદ્ધ ને દેવને અપલાપ કર
વાથી, ૧૦ ધમ રન પણે નિતર બોલવાથી, ૧૧
ઉન્માર્ગની દેશના દેવાર્થી, ૧૨ કદાહ રાખવાથી, ૧૩ ગુ.
આદિનું અપમાન કરવાથી, ૧૪ અમતિનો પૂજા ૮ વાથી અને
૧૫ કેઈપણ કામ સહભા કરવાથી જીવ દર્શનનીયકર્મ
બાપે છે, માટે સુખને ચાહનાર હે જીવ!
આધવને છોડી દેજે-તજજે ૧૯-૨૦
હવે ચારિત્રમોહનીયકર્મના બધને અને કહે છે
શોધાદિના વ્યાપારથી બધાય સયમમેહની,
ભવને પમાડે જેહ એ વ્યુત્પત્તિ જાણ કપાયની,
ચઉ સેળ ચઉસઠ ભેદ તેના સુત્ર પન્નવણ કહે,
તેથી જ નિત અળગા રહે તે નાણ કેવળને લહે ૨૧
અર્થ ક્રોધાદિ કષાયેના વ્યાપારથી ચારિતમાનીય
કર્મ બંધાય છે કણ કહેતા ભવને-સમારને આય કહેતા
લાભ જે પમાડે અર્થાત્ સચારની વૃદ્ધિ કરે તેને કાય નહીએ
આ કષાય શબ્દની વ્યુત્પત્તિ સમજવી એ કયાયના ચાર, ગોળ
ને ભડ ભેદે શ્રી પન્નવણા સૂકમાં દાા છે તે કવાયોથી જે
નિરતર અળગા રહે તેને તજી દેય તે કેવળજ્ઞાનને મેળવે છે ૨૧
કવાયના ચાર ભેદ–૧ ક્રોધ, ૨ માન, ૩ માયા ને ૪ લોભ
એ ચારના ૧ અનતાનુધી, ૨ અપ્રત્યાખ્યાનો, ૩ પ્રત્યાખ્યાની
ને ૪ સ જ્વલન એવા ચાર ચાર ભેદ હોવાથી ૧૮ ભેદ થાય
છે એ સંગ પણ ચાર ચાર ભેદવા હેવાથી એકદર ૬૪
: -

·કરે તે લેભથી છેવટ ઉછાળ આવતા,
[ ૧૮ ]
શ્રી વિજયજી કૃત
ભેદ થાય છે અર્થાત અનતાનુબ ધી ક્રોધ અનતાનુબધી
જે, અપ્રત્યાખ્યાની જે, પ્રત્યાખ્યાની જેવો અને સ જવલન
જે હોય છે આવા ભે, તેની સ્થિતિ વિગેરેને લઈને પડેલા છે
જેમકે બાહુબલિનું માન એક વર્ષ રહ્યું છતા મ જવલન હતુ
ક્રોધાદિ ચાર કષાયના ફળ દુષ્ટાત સાથે બતાવે છે
ક્રો ગતિ તિરિયચની જિમ સાધુ સર્પ પણ લહે,
માને નૃપતિ રાવણ ગણી આપત્તિ અહિયા પણ લહે.
માયાબળે સ્ત્રીવેદ પામે તીર્થપતિ ઓગણીશમા,
લેભે જ મમ્મણ આદિ જ સચરે સંસારમાં ૨૨
અર્થ -અતિ તીવ્ર ક્રોધ કરવાથી જીમ ચડશિક
તાપસની જેમ તિર્ય ચની ગતિ બાધે છે અને મરણ પામીને
સપ થાય છે, માનવને રાવણ પ્રતિવાસુદેવ આ ભવમા જ અનેક
પ્રકારની આપત્તિ પામે છે, માયાના બળથી ઓગણીશમાં
તીર્થકર શ્રી મન્નિનાથજી સ્ત્રીવેદ પામ્યા છે અને અતિ
ભવી મમ્મણ શેડ વિગેર જીવો દુર્ગતિગામી થઈને આ
સંસારમાં પરિભ્રમણ કરે છે ૨૨
હવે લેભ કરાયને માટે સવિશેષ કહે છે –
રોડીને ચાવતા સતપ ના જે રાખતા,
તેવતા તે જ સુખિયા ધર્મ જે સાધતા,
બાપે ન ચીકણા કર્મને ભવ બેઉના ફળ પામતા. ૨૩

·દીનતા જણાયે” જેથી તેવા વચણ ઉચ્ચારતા,
હસતાવણ ઈમ હાસ્યચમબુભાખતા. ૨૪
પ્રકારની કરે કે જેથી વિકારની વૃદ્ધિ થાય-વિકાર જાગે, ૨ જેની
તેની ઠઠ્ઠા-મકર કરે, ૩ નપમ ૨૫ને વે, ૪ જેથી દીનતા
જણાય એવા વચને ઉચ્ચારે અને ૫૧ હઆ પાંચ કારણથી
અને રતિનેહનીના ડે જતાવે છે -
બહુ જાત કીડા ખેત કરતાં નાકાદિક પંખતા '
સ વેગમાળા સાથે
[ ૧૭ ]
અર્થ -જુઓ ! શેલડી વાવવાની કવામાં જે સતીષ
રાખતા નથી-ચુસ્યા જ કરે છે તે મત મેઢામાં પુછાળે
ભાગ આવતા રૂ કરે છે અનિલેબીની અને તેજ દશા
થાય છે આ જગતમાં અતિપી જીવે જે છે તે જ સુખીયા
છે અને તે આનદવડે ધર્મને સાધે છે, પીકણા કર્મ બાપતા
નથી અને આ ભવમાં તે પર નવમા-અને ભવમાં ધર્મના
ફળને ભગવે છે–પામે છે ?
હવે હામ્યાદિક કનેકવાયના હેતુ છે. પ્રથમ હાસ્યના
હમ કરે સ્ત્રી આદિની જેથી વિર વધે ચણા,
કરતા જ ઠ મશ્કી નિળ વણ વદતા વણ,
હાસ્યમેહની બધાય છે
પરચિત્ત વશ કરતા
ન બફ દેશ જેવા
અર્થ –ાહની બકવાના પાચ કારણ પ્રભુએ
કહ્યા છે તે આ પ્રમાણે-૧સી રિની આ યત હાસી એવા
ચાહતા
૨

·[ ૧૮ ]
બી પમવિજયન
ઈમ જાણજે ચઉ કારણે બધાય છે રતિમોહની,
એ ચા- હેતુ જે ચાહના શિવશર્મની ૨૫
અર્થ -ર્તા કહે છે ક–જે તને શિવમુખની ચાહના હોય
તે રતિની છ ધાવાના ચાર કાર તજી દે તે બર આ
પ્રમાણે -૧ બહુ પ્રબરની ક્રીડાએ તા, ૨ અનેક નાટકાદિ
જેના, ૩ પાગ્યા ચિત્તને વશ કરન અને ૪ અનેક દેશો જોવાને
ઈરતા તિમોહની બધાય છે ૨૧
વે આ તિમોહનીને બે હેતુ કહે છે .
પગુણ વિશે જે દોષ આપે અસૂયા તે મુગે,
પર નામ ઈષ્ય જાણિયે ર હેતુ અતિર્મને,
ટેવ પાડે પાપની કરે નાશ પરના હર્ષને,
હસતા જ પરદુખઈને હજબ અતિત ર
અર્થ -હવે અરતિમે ની બે ધારાના
ચાર કાર
કહે છે –૧ પારકા ગુણને વિરે જે દેશનું બારોપણ કરે તે
અસૂયા, તેનું બીજુ નામ ઈળ્યા છે, એ અરતિક ધનુ પ્રથમ
કારણ સમજવું ૨ પાપકાર્યની ટેવ પાડે તે બીજુ કારણ,
૩ પારકા હર્ષને નાશ કરે તે ત્રીજુ કારણ અને ૪ પર
દુખી થને જોઈને હસવુ તે ચોથુ કારણ–આ ચા અરતિ
મેહનીના કાધહેતુ સમજ ૨૬
હવે અતિમૂહની વિગેરેના અને સામાન્ય cપદેશ આપે છે
એ ચાર કારણ અરતિના હે જીવ! તજજે તુ સદા,
બહુમાન ધરજે અન્યના ગુણ દેખતા હેગે સદા,
૩
E

·સ વેગમા સાથે [ ૧૮ ] તેવું કરતા ગુણ મળે મુખમાપન નિત પામિયે, પજીવ મુખિયા દેખતા એ પુગના ફળ જાણિયે ૨૭ અર્થ –હે જી ! એ અરતિ મેહનીના ચાર કારણ તુ તજજે અને અન્યના ગુણ જોઇને તુ તારા હૃદયમાં હાથથી તે ગુnી પ્રત્યે બહુમાન ધારણ કરજે એ પ્રમાણે કરવાથી આપણને સુખ મળે અને સુખના સાધને પણ વાર વાર પામીએ વળી અન્ય ને સુખીઆ જોઈને તે પુણ્ય ફળ છે એમ વિચારી રદયમાં આન દિન ૨૭ બૂ વગે તારુ ખચિત પનું અનિષ્ટ વિચારતા, એવુ વયણ વાચતણુ મુજ હર્ષ યાદી આવતા, સત્ય વાને મદા અભ્યાસ જીવ! તુ ગખજે, પર જીવને દુખિયા વળી કશ્વા મુખી તત્પર થજે ૨૮ અર્વ –-ડે જબ જે તુ બીજાનું અનિષ્ટ થાય તે ઠીક એ વિચાર કરીશ તા ખચિન ના બુમ થશે-એમ શ્રી-માસ્વાતી વાચક શુ છે તે વચન યાદ આવતા અને હર્ષ થાય છેવળી કે જીવ તુ સારા કામ કરવાને અભ્યાસ કાયમ રાખજે અને પવને - ખી દેખીને તેને સુખી કરવા માટે નિર- તર ન૫ જે તાર સુખી થવાને આ પરમ-એક ઉપાય છે ૨૮ બીકણપણુ નિત ગખતા વળી અન્યને ખવરાવતા, તિમ ત્રાસ દેતા મારવાની ભાવના મન રાખતા ભયધિકારણથી બચીને નીડર બનજે અન્યને, ભય ત્રાસ ના આપી નિત્ય બચાવજે એવિ જીવને ર૯

·[ 0 ]
શ્રી વિજ્યજીકૃત
અર્થ – નિરતર બીકણપણ રાખવાથી, ૨ અન્યને
બીવરાવવાથી, ૩ અન્યને ત્રાસ ઉપજાવવાથી અને ૪ કેઈને
મારવાની ભાવના મનમાં રાખવાથી–આ ચાર કારણે ભય
મિહને બધાય છે તેથી તેનાથી બચીને હે જીવ! તુ નીડર
બનજે અને અન્ય જીવને ભય-નામ ઉપ જવી નહીં, તેમજ
સર્વ જીવને બચાવવા પ્રયત્ન કરજે-બચાવજે ૨૯
આ પ્રસગે વીર પ્રભુના સબંધની શ્રેષ્ઠ કJા બનાવે છે
તેથી તે તેયે બચાવે વીર મખલિપુત્રને,
અપરાધીની પણ ઉપર કણ ગખ જાણ રહસ્યને,
તે જ સાચે ધર્મરાગી જે જન અપાવીને,
પ્રેમે બચાવે ભેદભાવે ના જુએ નિજ અન્યને ૩૦
અર્થ –જુઓ ! મખલિપુત્ર–ગોશાળ વી. પરમાત્માને
છેષી હતો, પ્રભુ ઉપર તેને વેશ્યાને મુકનાર મહાપાપી હને
છતા અચિત્ય શક્તિવાળા વીર પરમાત્મા તેને બચાવે છે-જતો
કરે છે, માટે આ હકીકતના રહસ્થને સમજીને તુ અપરાધીની
ઉપર પણ કરુણ શખતા શીખ શાસ્ત્રકાર તેને જ સાચો ધર્મ
રાગી કહે છે કે જે સર્વ જીવને પ્રેમપૂર્વક બચાવે છે, સ્વપરને
ભેદભાવ રાખતા નથી–ભેદભાવે કોઈ પ્રત્યે જોતા નથી ૩૦
હવે શોકમેહનીના બ ધહેતુ બતાવે છે
મન રોક શેખે વેણુ તેવા ઉચ્ચરે અજ્ઞાનથી,
પરચિત્તમાહે રોકને પ્રકટાવતે અજ્ઞાનથી,
મદન વિષે આસક્તિ ધરતા એમ એ ત્રણ હેતુથી,
રોકમેહની કર્મ બાધે હેતુ છોડ વિવેકથી ૩૧

·સ વેગમાળા સાર્વ
[ ૨૧ ]
અર્થ –૧ મનમાં શોક ધરે અને અજ્ઞાનવડે એવા
વચને બાતે, ૨ વળી અજ્ઞાનવડે પારકા ચિતમ શેક પ્રગટાવે
ત્પન્ન કરે અને ૩ રુદનાદિ કરવામાં આવ્યક્તિ ધરાવે-આ ત્રણ
હતુવડે જીવ મેહની કર્મ બાંધે છે માટે તુ વિવેક ધારણ
કરીને તેના હેતુને તજી દેજે ૩૧
શેક ન કરવા નિમિત્ત ઉપદેશ આપે છે
પ્રિય પદાર્થતા વિગે તેમ ગાદિક થતા,
હે જ પ્રાયે નાક તેને દૂર કવ્વા ચાહતા,
વસ્તુ સ્વરૂપ વિચાખ્યુ બાધી અશાતા વેદની,
તેથી ખરેખર ભેગવુ હુ વેદનાને રોગની ૩
અર્થ --પ્રિય પદાર્થને વિગ થાય કે રેગાદિ આવો
પડે તેને પ્રમાણે તેને દૂર કરવા માટે પ્રાય આ જીવને શાક
થાય છે, પરંતુ તે વખતે વસ્તુઅરૂપની વિચાર કરવી કે-
મે પૂર્વભવે અગાતાદની બાધી છે, તેથી ખરેખર રેગની-
વિયેગની વેદનાને ભેગવું છુ આ તારા પૂર્વે કરેલા અશુભ
કર્મના જ પણામ છે ૩૨
વળી કહે છે કે તુ આ વિચાર કર -
બાધા કમ વિણ ભેગથે ક્યારે ય છૂટવાના નથી,
ત્યાક કરતા નવીન બાધે એમ જાણવું શાસ્ત્રથી,
એવા ક્ષણે મમતા ધરી રોગાદિની પીડા સહ,
તે અલ્પસમયે યમુખએમવીરજિનવર કહે ૩૩

·[ ૨૨ ]
શ્રી વિજયજી,ત
અર્થ ––હે જીવ! તુ વિચાર કરો કે તે પૂર્વભવે જે જે
અશુભ કર્મ બાધ્યા છે તે ભગવ્યા સિવાય ટવાના નથી તે કર્મ
જોગવતા જે તુ શોક કરીશ તો નવીન કર્મ બાધીશ આ વાન
શાન છે ત તુ સમજ સમજીને એવા સમયે તો એમના નખ,
કારણ
કે એવે વગે સમતા રાખીને રાગાદિની પી. સન
કરે છે તે થોડા વખતમાં પૂર્વના અશુભ કર્મને ક્ષય થતા પાછે
સુખી થાય છે આમ શ્રી વીર પરમાત્માએ સ્પષ્ટપણે કહેવું છે ૩૩
ઉત્તમ વિવેક મનુજ ભ કલ્યાણના મવિ માપને,
નહિ તિરિય નકે દેવભવમાં બેધ એ શાસ્ત્રને,
ગખી હૃદયમાં રેર્યથી જ્ઞાની મહે છે વેદના,
હિમત ગુમાવી લેશ પાને મૂર્ખ ટાણે દુખના ૩૪
અર્થ –ઉત્તમ એવો વિવેક અને ક યાણના સર્વે સાધન
આ મનુષ્ય ભવમાં જ પ્રાપ્ત થાય તેમ છે, તિર્થં ચ ગતિમા,
નરક ગતિમા કે દેવગતિમાં તે મળે તેમ નથી આ શાસ્ત્રને
બધ બરાબર સમજીને જ્ઞાની પુરુ ઘેય પૂર્વક ઉત્પન થયેલ
વેદનાને સહન કરે છે અને મૂર્ખ જ દુખને અવસરે હિંમત
ગુમાવીને કવેશ પામે છે–ખેદ કર છે-દિવગર થાય છે ૩૪
જ્ઞાની કરેલા કર્મને અનુભવ કરે એ કાયદો,
અજ્ઞાનીને લાગુ પડે સરખી રીતે ક્રમ ના જુદો,
એવું વિચારી રોડને ના રાખજે નિજ ચિત્તમા,
પર મને ના રોક ઉપજાવીશ બેલું ટૂંકમાં ૩૫
અર્થ-કરેલા કર્મને અનુભવ કર-જોગવવા એ કાયદો

·સ વેગમાળા સાથે
[ ૨૩ ]
જ્ઞાન-અજ્ઞાની બનેને સરખી રીતે લાગુ પડે છે એ બનેને
ક્રમ કાઈ જુદો નથી આ પ્રમાણે વિચારીને હે જીવ! તુ
પિતાના મનમાં શોકને સ્થાન આપીશ નહીં અને બીજાના
મનમાં પણ રોક ઉપજાવીશ નહીં આટલુ કામ કહુ છુ ૩૫
વળી હે આમન્ ' તુ
વિચાર કર કે
મુખના સમયમાં પુણ્યની મુડી જ ખાલી થાય છે,
એવું વિચારી ના જુલાજે સાવચેતી રાખજે,
ધમે અડગતા આદરી દુખિયાતણા દુ ખ ટાળજે,
કાર્યકેરી ભાવના નિત્ય પ્રભાતે ભાવજે ૩૬
અર્થ –સુખના સમયમાં
તો
સુખ
ભગવતા તારી પુણયની
મુડી ખાલી થાય છે-ઘટે છે એવું વિચારીને તુ સુખ મળે ત્યારે
જરા પણ કુલાઈ નહીં અને સાવચેતી ધારણ કરજે વળી ધર્મમા
અડગ રહીને
દુ
ખીઆના દુ ખને ટાળજે-દૂર કરજે, તેમજ
નિર તરે પ્રભાતમાં કરુણ ભાવના તારા હૃદયમાં ભાવજે ૩૬
દુખના સમયમા વૈર્ય નાખી હાયવોય કરીશ ના,
દુખ દે અગાતા વેદની જારો જ ગભરાઈશ ના,
દુરિત કચરો દૂર થાતા હર્ષ કિમ ધરે નહી?
એવુ નિરતર ભાવતા તુજ પાપ થિર ગહે નહી ૩૭
અર્થ – જીવ તુ દુખના સમયમા-દુ ખ આપે
ત્યારે ધીરજ રાખીને હાથ કરીશ નહીં એ પ્રશાતવેદની
તને દુખ દઈને જતી જ રહેશે માટે તુ જરાપણ ગભરાઈશ
નહીં વળી હે જીવ! દુ ખ ભેગવતા તે તારે પાપરૂપ

·[ ૨૪]
શ્રી પદ્યવિજયજી
કચરો દૂર થાય છે--વેગે છે તે તુ વર્ષ કેમ પામતે નથી
માટે તુ નિરતર આવી ભાવના ભાવીશ તે તારા પાપ
દુખ સ્થિર નહીં રહે-ફળ આપીને જતા જ રહેશે ૩૭
ભય ગામ તે દીધા હરો પરજીવને પૂરવભવે,
તેને જ બદલે આ ભવે એવુ જ આવે અનુભવે,
તે જ બદલે દાન જેવુ જિમ તમાચે ગાળો,
એવું વિચારી તૈયે રાખી માર્ગ લેજે ધર્મને ૩૮
અથ –તે પૂર્વભવે અન્ય જીને ભય ને નાગ આપ
હશે તેને જ બદલો આ ભવે તેને મળે છે, એવું અનુભવ
સમવ શકાય છે જુઓ! આ જગતમાં જેવુ દાન તેને બદલે
મળે છે કોઈને ગાળ દે તેને તેના બદલામાં તમારો મળે છે
તમા ખાને પડે છે આ પ્રમાણે વિચારીને તુ ધૈર્ય રાખી
ધર્મના માર્ગ લેજે-અધર્મ 5 અન્યાયને તજી દેજે ૩૮
ચેતતા પરજીવને મુખિ થવા મુખ આપજે,
દિલમા દિલાસે પામવા શિક્ષા હૃદયમાં રાખજે,
અન્ય જીવનને વધારે એમ સુરપતિ વિનવે,
શ્રીવીજિન ઉત્તર દિએ ત્રણ કાળ ઈમ ના સભવે
અર્થ –હે જીવ! તું ઉપર જણાવેલી શિક્ષાથી ચેતી જઈ
સુખી થવાની ઈચ્છા હોય ને અન્ય જીવોને સુખ આપ
અને દુખમાં દિલને મેળવવા માટે આ શિક્ષા તારા હૃદય
ધારણ કરજે, વિચાર કર કે-શ્રી વીર પ્રભુને ઈદે કહ્યું કે-
પ્રભુ ! આપનું આયુષ્ય જરાક વધારે તે બહુ લાભ થશે
1 2
sten

·સવેગમાળા સાથે
[૨૫ ]
તેમ છે, પરંતુ પ્રભુ એ ઉત્તર દીધા કે-હે ઈદ્ર ! ત્રણ કાળમાં
પણ એમ બન્યું નથી, બનતુ નથી અને બનવાનું નથી
અર્થાત કે તીર્થ કગદિ પણ પિતાનું આયુષ્ય અન્ય પણ
વધારી શક્તા નથી ૩૯
વસ્તુસ્થિતિ એવી છતા બહુ કાળ જીવન જાણે,
લીલ વ્રત નિયમ બગાડે જીવ તુ શા કારણે
વર્જિત પદાર્થો મેવવા વળી દેડકામ પણ કરે,
એ તે મતિ ભ્રમ તાહ મેહત થઈ આ શું કરે ૪૦
અર્થ –નસ્તુસ્થિતિ આ પ્રમાણેની છતા પણ તુ બહુ કાળ
મુવી જીવવાની વાછાથી લીધેલા વ્રત-નિયમે શા માટે બગાડે
છે? શા માટે તેમાં દેપ લગાડે છે? વળી તું વર્જિત કરેલા
અભક્ષ્યાદિ પદાર્થો પવે છે અને વ્યાધિના નિવારણ માટે ઘણું
દોડધામ કરે છે આ બધું તારે મતિ ભ્રમ છે તુ મેદિન-નાની
થઈને આ શું કરે છે? આમ કરવુ તને ઘટતુ નથી ૪૦
વળી
g
વિચાર ક કે -
મગ જેનો માપડ્યો વિગ જ તેહને,
જિમ ૫ખીને મેળે તરુ પર તેમ મેળે સર્વને,
મરનાર મળવાને નથી શુ કામ પાછળ તેહની,
ભવા કરે છે ધમપછાડા એ નિશાની મૂર્ખની ૪૧
અર્થ – હે જીવ! આ જન્મમા-સંસારમાં જેને આગ
થયે છે તેને વિગ થવાનું જ છે જેમ રાત્રે વૃક્ષ પર જુદી
જુદી દિશાએથી આવેલા પક્ષીઓને મેળે મળે છે તે આ

·તે
[ ૨૬ ]
શ્રી પ્રવિજય”.
સબ ધીઓનો મેળો મળે છેઆ બધા પણ જુદા જુદા ભાવે
માથી અણઆવીને ભેગા થયેલા છે
જાણે છે કે તેમાથી કાળે
કે અકાળે કોઈ મરણ પામ્યુ તે તે મરનાર કી પણ પાડે
મળવાનો નથી તો તેની પાછળ મરવા માટે શા સારુ ધમપછામ
કરે છે? મરી જવાથી પણ તેની ભેળા થવાય તેમ નથી આ
બધી તારી મૂર્ખતાની પ્રત્યક્ષ નિશાનીઓ છે તુ ભૂલ ખાય છે ૪૧
અજ્ઞાનથી પાડે બગડ આર્તધ્યાને આથડે,
તેથી જ ચીકણા કર્મ બાધે ખાડ દે તે પડે,
પખંડ નાયક કેબ બળદેવ બળવતા હતા,
પણ આઉખુ નિજ પૂર્ણ હતા મરણપથે ચાલતા ૪ર
અર્થ –મૂર્ણ મનુ શોકનું નિમિત્ત પ્રાપ્ત થાય ત્યારે
બરાડા (ડ) પાડે છે, આધ્યાન ધ્યાન છે, જ્યાં ત્યા
જમીન પર બળેટે છે અને તેથી એક કર્મ બાંધે છે વળી
પારકુ અહિત કરનારની સ્થિતિ “ખાડે છેદે તે પડે એવી
થાય છે. તુ તારા સબ ધીઓના મરણથી ખેદ પામે છે પરંતુ
છ ખડને સ્વામી ચક્રવર્તી, ત્રણ ખડના સ્વામી વાસુદેવે અને
બળદે વિગેરે પણ આવું પૂર્ણ થતા મરણને પગે પડી જાય
છે-મરણ પામે છે એવા પણ અહીં કાયમ રહી શકતા નથી તે
બીજાનો શો આશ? માટે ખેદ કરે તે નકામે છે ઝર
કાયર પુરુષ મગ્નારની કેડે મરણને ચાહતા,
તેવા પ્રસંગે સત્ત્વશાળી વૈર્ય ઉત્તમ ધારતા,
રોક કરતા ને રડતા સત્ય ફળ ના સપજે,
જે જન્મ પામે તે મરે એ નિયમ હૃદયે રાખજે ૪૩

·:
- સવેગમાળા સાર્થ
( ૨૭ ]
અર્થ –વળી જે કાયર પુરુષ હોય છે તે મરનારની
પાછળ તેના વિશે દુખથી મરવા ઈચ્છે છે, પરંતુ તેવા પ્રસંગે
- સત્વશાળી મળે તો ઉત્તમ એવુ પૈધ ધારણ કરે છે વિચાર
કર કે મરનારની પાછળ શોક કરતા કે રડતા કાઈ માચુ ફળ મળતુ
નથી અર્થાત્ જનારનો મેળાપ કઈ રીતે થતું નથી માટે તુ
આ નિયમ મનમાં ધારી જ રાખજે કે જે જન્મે છે તે જરૂર
મરે જ છે એમાં જરા પણ આશ્ચર્ય જેવું નથી ૪૩
એનુ જ હવે મને બીજાનું મૃત્યુ ના બને,
તે નેટ કન્વે વ્યાજબી પણ એહવુ ન કદી બને,
છાઓ માળા જીવને આ કાયદો લાગુ પડે,
ધનવત કે નિર્ધન ભલે તોળાય એકે ધોઈ ૪૪
અર્થ –વળી જે તારા સંબધીનું જ મરણ થયું ને
બીજાનું મન થતુ ન દેય તા શોક કરે વ્યાજબી છે,
પરંતુ એવુ કાઈ બનતુ જ નથી છન્સ સારી એવા સર્વ
જીને એ મરણને કાયદે એક સરખી રીતે લાગુ પડે છે
ધનવત કે નિધન ગમે તે હોય પણ મરણ પાસે તા ને એક
ત્રાજવે જ તેનાય છે જ
પ્રિય બ યુ આદિકના મરણથી મદન કિમતુ આદરે?
શિક્ષા ભવી આપી તને મારા પરભવ અચરે,
હે ભાઈ ! ચેતી ચાવજે વિશ્વાસ ન કરીશ કાળને,
અણુચિતવ્ય આવે મરણ ઝટ પથ લેજે ધર્મને ૪૫
અર્થ છે ભાઈ! તુ તારા વહાવા બધુ વિગેરેના પર

·[૨૮]
શ્રી પ્રવિજયજીકન
થી રુદન શા માટે કરે છે તે તે તેને સારી શિખામg
આપીને પરભવમાં ગયેલ છે તેણે એવી શિખામણ આપી છે
કે–હે ભાઈ ! તું ચેતીને ચાવજે, મરણને વિશ્વાસ કરીશ નહી
તે અણચિંતબુ આવીને તને પડી જશે, માટે તુ જેમ બને
તેમ જ નીચી ધર્મને પથે પડી જજે—બની શકે તેટલ ધમાં
કરવા લાગી જજે ૪૫
અનુત્તર સુરેનું આઉખ તેત્રીશ સાગરનું કહ્યું,
તેવા મુરે પણ યવન પામે એમ જિનમતમાં કહ્યું
નિશ્ચય મરણ સસાગનું તેથી નીકળ ઊભે પગે,
ને સાધ સજમ તેમ કરતા હાદુરી છે ત્યા લગે ૪"
અર્થ – અનુત્તર વિમાનના દેવે કે જેનું આઉખ તેત્રી
સાગરોપમનું અથાત્ અસ ખ્યાન વોનું છે તેવા દે છે
આયુ પૂર્ણ થતા યાથી એવે છે અને મનુષ્ય થાય છે એ
જૈન શાસ્ત્રમાં કહેવું છે વળી સમારી જીવોનુ મરણ નિશ્ચ.
થવાનું જ હોય છે તે તુ બે પગે નીકળ-મસાર છેડી
અને યમની સાધના કર તેમ કરવામાં જ તારી બારી
એમ સમજ ૪
આડે પગે તે સર્વ નીકળે ત્યા ન હથિયારી જરા,
આ સમય ચાલ્યો જશે મળરો ન આ તક ફરી કરે
મરનાર નરને જોઈને એ બધા મનમાં રાખજે,
હે જીવ! જીવન સુધાએ તિમ અન્યને સંભળાવજે
૧ મરણ પામ્યા પછી મટે છે તે આડે પગે ની થવાનું છે

·સવેગમાળા સાથે
અર્થ - હે જીવ! Cણે પગે નીકળવાનું એટલા માટે કહ્યું છે
-આડે પગે તે બધા નીકળે છે એમાં કાઈ હુશિયારી નથી,
પણ આ ધર્મ સાધવાને આવેલ સમય મેં જશે તે તે
ફરી ફરીને મળવા નથી, માટે મરનાર મનુષ્યને જોઈને તુ
આ શિખામણ (આ બધ) તારા હૃદયમાં ધારણ કજે તારા
જીવનને સુધારજે અને અન્યને પણ આ વાત સમજવી–સભળાવી
તારા દાખલ લેય તેમ કરજે ૪૭
ભત્રીશ વસ્તુપાળને પછે કુળ બીજા જને,
આયુ વેગે છે નિત કુશળ ક્યા?'દે જવાબ વિવેકને,
આશ્ચર્ય એ મસ્તા વણ તેયે બીજા રહેવા ચહે,
નિદ્રા ઊડાડીને મુણું એ સુજન શિવ૫થે રહે ૪૮
અર્થ –વસ્તુપાળ મત્રીશ્વરને જ્યારે અન્ય જેને કુશળ
પૂના ત્યારે તે ઉત્તરમાં કહેતા કે-“હે ભાઈ ! નિતર આયુષ્ય
ઘટતુ જાય છે ને મરણ નજીક આવતુ જાય છે ત્યાં કુશળતા
ક્યાથી હાય !” આ વિવેકયુક્ત જવાબ આપતા હતા વળી
કહેતા કે આ જગતમાં આશ્ચર્યની વાત તો એ છે કે પોતાની
નજરે અનેકને મરણ પામતા જુએ છે છતા પિતે જીવવાને-
કાયમ રહેવાને ઇરછે છે મને તે આ વાત સાંભળી પ્રમાદ
નિદ્રાને તજી દઈને મોક્ષમાર્ગેજ સચરે છે–પગલા ભરે છે ૪૮.
લાગણીથી ધર્મ કરતા પાપકેરા જેને,
નિશ્ચય ઘટાડીશને વધારી પુણ્યકેરા ને,
બળવાન જન કમજોર નરેને જેમ શીન દબાવતે,
તિમ પાપપુજ દબાય છે જે પુણ્ય બળિસુ હોય તે ૪૯

·૬ [૩૦] શ્રી પવવિધ અર્થ – ભાઈ 1 જે તુ લાગીપૂર્વક ધર્મ કરીશ તે જરૂર પાપના જેરને ઘટાડીશ અને ૩યના oળને વધારીશ પછી તુ જગતમાં જુએ છે કે-બળવાન મનુષ્ય કમર માલુમને. દબાવે છે તેમ પુણ્યનું બળ વધતા તારે પાપપુજ દબાઈ જશે ૪૯ હવે જુગુપ્સા મેહનીના બધહેતુ કહે છે નિદા કરતા માની તેને વળી તોડતા, ઉત્તમ સદાચારીતણી નિત ખેદણીને સાવતા, ત્રણ કારણે અજ્ઞાનજન બાધે જુગુપ્સા મેહની, નિદાકી-નાકેઈદિન શ્રીસ ગુણ માનવતા અર્થ - શ્રી ઘની નિંદા કરતા તેમજ તરડન -તેનુ અપમાન કરતા અને ઉત્તમ સાચા મનુષ્યન નિરતર ખેડ કરના–આ ત્રણ કારો અજ્ઞાની અને જુગુમ મેહની બધેરે માટે હે ભ થાત્મા! તુ કોઈ દિવસ રણ ચતુર્વિE સઘની કે ગુણ મનુષ્યની નિંદા કે અપમાન કરીશ નહી પત્ર શ્રી સઘ કેટલે બહુમાન આપવા લાયક છે તે બતાવે છે શ્રી સ ના પદકમલકેરી ધૂળના પુજે કરી, મુજ આગણુ પાવન થરો ક્યારે પરમ હરખે કરી? મત્રીશ વસ્તુપાળ એવી ભાવના નિત ભાવતા, ઉત્તમ વિવેકે સયને તમ ચરણ ઈ જમાડતા પર અર્થ –ન્મ નીશ વસ્તુપાળ પરમ હર્ષપૂર્વક એવી ભાવન નિરતર ભાવના હતા કેન્દ્રની સઘના ચરણકમળની ધૂળ- પુજવડે મારુ આગણ કયારે પવિત્ર થશે ? આવી ભાવના સાક

·સવેગમાના સાથે
[ ૩૧ ]
જ્યારે પ્રસગમળને ત્યારે વિવેકપૂર્વક શ્રી મેઘના ચરબુકમળ
પિતાને હાથે ધોઈને ઘણી ભક્તિ મારો જમાડના હતા પ૧
છે સરપતિ મેટા તમે ઇમ લેક બેલે મત્રીને,
ત્યારે કહેવિન કી સ્ત્રી નવપતિના અર્થને,
મ છે કે પતિ જેને તે છુ અવનો,
નાયક થવા લાયક નથી લઘુદામ હુ છુ તેહને પગ
અર્થ - જ્યારે લોકો વસ્તુપાળ મ કોને કહે -તમે તે
મોટા મઘપતિ છે ત્યારે તે વિનયપૂર્વક સઘપતિ રાબ્દનો
આ અર્થ કરતા કે-“મા છે પતિ જેને તે હું છું
અધીત
દ મઘને નાયડ થવાને લાયક નથી પણ હુ તે
સધિને લધુમ છે
વી સઘના મહાન સબંધી કહે છે કે –
પૂજ્ય નદીસત્રમાં જેની વણે ઉપમા ની,
જે રનરી ખાણ સમ પ્રભુ જેહને નમતા નહી
જિમ ખાણમાં તેને પણ તિમ મ મા રત્નો પણ,
અરિહંત વળી ગણપને કુતકેવળી આદિક વણા, ૫૬
અર્થ -પૂજય એવા નદીસૂ શ્રમધને ઘી ઉપમાઓ
કહેવી કે જે ૨ની ખાણ છે અને જેને
પ્રભુ
તીર્થ
નમે છે જેમ ખાષ્ટ્રમાં રને અનેક પ્રકારના–ઘણા દેય છે
તેમ છમ ઘમા પણ બરિત, કવળી, ગધર અને તરવાળી
વિગેરે ધનારા ને છ હોય છે પડ વળી–
કર પણ

·[ ૩૨ ]
થી પવિજયત
જે સવની પૂજા કરે તે જાતિ કુળ નિર્મળ કરે,
છેદે જ દુર્ગતિ દોરડા નિજ નામને શિમ ડળે,
લખતે જલાળી દે જ દુખને સ્વર્ગશિવની મપદ,
પામે જ તે જન અટપકાળે તીર્થપતિની સંપદા ૫૪
અર્થ --જે થી સઘની પૂજા કરે છે તે પોતાની પતિને
અને કુળને નિર્મળ કરે છે, વળી ગતિરૂપ દોરડાના સબ ધને
કાપી નાખે છે અને ચામડીમાં પિતાનું નામ લખાવે છે,
દુ અને જળાજગી આપે છે, મર્ગ ને મોક્ષના સુખની સપા
પામે છે એટતુ જ નહીં પણ અ૫ કાળમા તીર્થ પતિપણાની
સપદાને પણ પામે છે ૫૪
વર આગણે તેના જ હવે વૃષ્ટિ મેરૈયાણી,
વરમા ય દાખલ થાય રત્ન નિપાન વર રળિયામણું,
આ મુરલતા તેના ઘરે ઊગે જ ઘર પાવન કરે,
જે જનતણુ થી સ વ તેને લાભ બેલેલા મળે ૫૫
અર્થ –જે મનુષ્યનુ ઘર થી મઘ પાવન-પવિત્ર કરે તેને
ઘર આગણે તેનયાની વૃદ્ધિ થાય, રનના નિધાનની રળિ
યામ શાભા તેના ઘરમાં દાખલ થાય અને વાછિત ફળ
આપનારી ક પવતા તેના ઘરના આંગણામા ઊગે-આટલા
લાભ તેને મળે પપ
જે તીર્થરૂપ ગણાય પ્રભુજી સમવસરણે બેસતા,
“ ન તીરથ”બેલી દેશના નિત આપતા,
મહિમા વણે શ્રી સરને વાચસ્પતિ કહી ના શકે,
ભડા ગુણને સઘ જાણે ભક્તિથી ભવ તરી શકે. ૫

·સ વેગમાળા સાથે
અર્થ –જે મઘ તીર્થરૂપ ગણાય છે ?
બેસતા તીર્થકર પણ
ॐ नमो तित्थस्स .
સ્કાર કરે છે અને પછી દેશના આપે છે તે
મહિમા એટલે બધે છે કે વાચસ્પતિ પણ તે
નહી એ શ્રી સઘ ગુણને ભડાર છે અને સ્ત્ર -
જીવ આ સમારસમુદ્રથી તરી શકે છે કે
આ વિશ્વરૂપ સાવરે જિનવર્મ કર
શ્રીસય જાણે હસ ઉત્તમ હેય
ઈન્દ્ર
એવી જ ઉત્તમ ભાવના મલ્ટીશન,
તે આગલી શુભ ભાવના પણ
ભાર
અર્થ –આ વિશ્વરૂપ સવ 2 -
શ્રી મઘ જાણે ઉત્તમ બસ સદા દેટ - : ૨
આવી ઉત્તમ ભાવના વસ્તુ વાળ માત્ર ૬ ૪
મઘ વિષે પ્રથમ કહેવી ભાવના , - - - 1
ભવમા રખડતા જીવ ' તુ
બકા.
દ્ધિ અને સામ્રાજ્ય પામ્ય ત્રિી.
પદવી મળે ના જે મળે તે એન્ટિટી.
માટે નવપતિ બની ભકિની
અર્થ ડે છે. આ તે છે કે
વખત મનુષ્ય સબંધી અને . તે જ
હે

·[૩૪]
શ્રી પ્રવિજયજીત
પામ્ય પશુ પૂજ્ય સઘપતિની પદવી પામ્યું નથી, તેથી જે
તે પદની તને પ્રાપ્ત થાય તે તે તારા ભાગ્યોદયની નિશાની
સમજવી, માટે મઘપનિ થઈને શી માની ભક્તિનો લાભ લે
હવે સઘપતિ થવાની ગ્યતા કોનામાં હાથ? તે કહે છે
માતાપિતાને ભક્ત જે પરિજન સ્વજન સતપતિ,
શાત સ્વભાવે જેહ શ્રદ્ધા ૨ગ પૂરે દીપ,
મદ કલહ ટાળણહાર ઉજ્વળ શીલબુદ્ધિ ધાર,
દાન વધી તિમ
દયાળુ પરવિભવ
ગુણ
પેખતે ૫૯
આન ને ધો નિરન્તર તેમ પચ દકાને,
દાક્ષિણ્ય ગુણથી ગભ ત્રણ કાળ પૂજે નાથને,
તેવા ગુણે જે ચિત્ત ધારે તેહમવપતિ મુને,
એ ભાવ નક્ષેપે તો વિસ્તાર માત્ર વિષે પગ ૬ =
અર્થ –જે માતાપિતાને ભગ્ન હોયસ્વજન પરિવારને
સતેષ આપનાર હોય, શાત સ્વભાવી હોય, શ્રદ્ધા રંગ
મમૂકથી રીપતો હોય, મને કહિને ટાળનાર હોય, ઉજવ.
શીલગુણને તેમજ નિર્મળ બુદ્ધિને ધારણ કરનાર હાય, દાન
હાય, દયા હેય, પાકા વૈભવને તમજ ગુણને જેનાર હોય
જોઈને રાજી થનારે હેય, નિરતર આન ૧ સ્વભાવવાળા હોય
પાચ દકાર( દમ, દયા, દાન, દક્ષના ને દીનતા-નમતા)ને ધારણ
કરનારે હોય, દાક્ષિણ્યનાના ગુણથી શોભીતા હોય અને ત્રદ
કાળ દેવગુરુની પૂજ ભક્તિ ના હોય આવા ગુણોને
વિત્તમાં ધારણ કરનાર હોય તેને તમારે સંઘ પનિ થવાને ૨

·સવેગમાના સાથે
[૩૫]
જાણ ક7ો કડે છે કે-મે આ ભાવ અહીં સપથી કહે છે,
બાકી શાસ્ત્રમાં ના આને માટે ઘગે વિસ્તાર હે છે ૫૦-૬૦
તુપાળ મ નો શો બઘની ભક્તિ કરતા ભાવના ભાવે છે કે –
આજ પૂરા ભાગ્ય ખીલ્યા આજ અવસર ભલે,
આજે ફળી આશા જનકની માહી માતાતણે,
આજે જ આશીર્વાદ ફળિયા મિગિરિમા આવતા,
યાત્રાળુઓની ભક્તિ કરવા સમય ઉત્તમ પામતા ૬૧
હુ ધન્ય વળી કૃતકૃત્ય માનું જન્મ પાવન માહો,
સકળી વડી મુજ આજનીને દિવસ પાવન માહરે,
ઈમ મત્રી વસ્તુપાળ ભાવી સવની ભક્તિ કરે,
બહુ લાભ પામે એ મુર્ણને મધપતિ શિક્ષા ધરે દર
અર્થ –આજે મારા ભાગ્ય પૂરા ખી થા, આજે મને
છેઅવસર પ્રાપ્ત થયે, આજે જ મારા પિતાની આશા
ફળિભૂત થઈ અને આજે જ મારી માતાના આશીર્વાદ આ
સિદ્ધગિરિમા આવતા મને ફળ્યા છે જેથી હુ યાત્રાળુઓની
ભકિત કરવાને અવસર પામે હું ધન્ય છુ, કૃતકૃત્ય છું,
આજે મારો જન્મ પાવન થયે એમ માનું છું આ ઘડી
નફળ છે અને આજને દિવસ પણ પવિત્ર છે. આવી ભાવના
ભાવના સતા મંત્રીશ્વર વસ્તુપાળ શ્રી સ ધ ની ભક્તિ કરે છે આ
પ્રમાણેની કીક્ત સાભળીને જે મઘ તિની શિક્ષાને (ગ્યતાને
પિતાના હૃદયમાં ધાણ ઠર તે ઘણે લાભ પામે ૬૧-૬૨

·[ ૩૬ ]
શ્રી પદ્મવિયકત
હવે જીવ જી. કેમ બાંધે છે તેના કારણે કહે છે
લુપતા' વિષયાદિમા ન કરીશ જુઠા વયણને,
તજ વકતા ઈષ્ય પરસ્ત્રીના વિવાને પ્રેમને,"
એ પાચ કાણના તજે તે બાધતા સ્ત્રીવેદને,
ધારી સરલતા સત્ય બોલી ગીલ નિર્મળ ધાને ૬૩
અર્થ –હે જી ! તુ ઈદ્રિયોના વિષયાદિકમ લેતુપના-
આસક્તિ કરીશ નહીં, ૨ અસત્ય વચનો બોલીશ ની, ૩
વકતા ને ૪ ઈર્ષો તેમજ ૫ પરસ્ત્રીના વિલાસને તેના પ્રેમને
તજી દેજે જે આ પાચ કારણ તજીશ
વાચ કારણ તજીશ ની તા સ્ત્રીવેદ
બાધીશ, માટે તેને તજી મરવતા ધારણ કરજે, સત્ય બજે
અને નિર્મળ શિયળને ધા શું કરજે ૬૩
ઉપર સ્ત્રીવેદ બાધવાના પાચ કારણો બતાયા તે કાનેથી
થતી હાનિ અને નુકશાન વિશેષ પ્રકારે બતાવે છે
પરનારીમાં આસક્ત ને તિમ વિષયલોલુપ જીવને,
રોગાદિ બૂરા નીપજે મુણજે જ ત્રીજા અમને,
રોગની ઉત્પત્તિ ત્યા નવ કારણે પ્રભુ ઉચ્ચરે,
ઈખ્યતણું બૂરા વિપાકા અગ્નિશમને મળે
જુઠા વયણ ઉચ્ચારતા વમુરાય દુ ખ બહુ પામતા,
વક્રતાને રાખતા સ્ત્રીભાવ તિરિપણુ પામતા,
ભગવત શ્રીમુખ બોલતા સીધા જ સુખ પામશે,
ભાવ ચોખ્ખા રાખનારે રખડપ ટાળને
--

·સ વેગમાળા સાથે
[ ૩૭ ]
અર્થ –પરસ્ત્રીમાં આસક્ત પુરુષને તેમ જ વિયના
લેવુપીને અનેક પ્રકારના માઠા વ્યાધિઓ થાય છે એમ ત્રીજા
અગ–ઠાણાગમાં કહ્યું છે રેગની ઉત્પત્તિના ત્યા નવ કારણે
પ્રભુએ કહ્યા છે ઈર્ષાના માઠા વિપાક જે અગ્નિશર્મા તાપસને
પ્રાપ્ત થયા છે તે જાણી ઈર્ષ્યાને તજજે અસત્ય વચન બોલવાથી
વસુરાજા ઘણા દુખે પામ્યો હતે વક્રતા રાખવાથી જીવ શ્રીવેદ
ને નિર્ય ચપણ પામે છે અને શુદ્ધ ભાવવાળે આ સંસારની
રખડપટ્ટી ટાળી વકે છે આમ જાણી એ બવા દોરોથી
દર રહેજે ૪-૬૫
હવે પુરુમ માધવાના કારણે કહે છે –
નિજ નાર મતેવી બની ગુણીને મુખીને જોઈને,
ઇષ્ય કરે ના એમ માની પૂર્વભવના પુગ્યને,
કતા કપાયો પાતળા જિનધર્મ ચોખ્ખા દિલથી,
ચઉ કાણે નરવેદ બારે એમ જાણ્ય ગાથી ૬૬
અર્થ. –૧ જે મારાથી હેય, ૨ બીજ ગુણીને
તેમજ સુખીને જોઈને જે ઈર્ષ્યા ન કરે, તેને પૂર્વભવના પુગ્યને
દય માને ૩ થાય જેમ બને તેમ પાના- ૫ ધરાવે
અને ૪ જેન ધમનું ચોખા દિલથી આ ધન કરે-એ ચાર
કાણે જીવ પુમને બધે છે, એમ શાસ્ત્રોથી જાણેલુ છે દ૬
હવે નપુસ વેદ બાવવાના કા છે કહે છે
ઉભયમાં આસક્તિ ખેલ ભાડચેષ્ટા આદર,
સ્ત્રી આદિના વતભ ગ કર ભેગ ઈચ્છા અતિ ધરે
૪

·-
[ ૩૮ ]
બી પમવિજયજીકૃત
કેવાદિ તીવ્ર કપાય ધતા એવા ચઉ કારણે,
કિ કર બનેલા મોહના બાધે નપુસક વેદને ૬૭
અર્થ –૧ સ્ત્રી અને પુરુષ બંને પર જે આ પદિત રાખે,
૨ ભાડચેષ્ટા કર, ૩ શ્રી આદિના વતાને ભગ કરતે મતા
કામગની તીવ્ર ઈરી ધરાવે અને ૪ ક્રોધાદિ તીવ્ર કષાયોને
ધારણ કરે–આ ચાર કારણે મહારાજાના દાસ બનેલા છે
નપુસકે વેદ બારે છે ૬૭
ચારિત્રમોની બાધવાના સામાન્ય મત પણે કહે છે
નિદા કરતા સાધુની વળી વિન કરતા ધમને,
નિત્ય અવિરતને વખાણે? દેશવિરતિવ તને,
બહુ અતય કરે” વખાણે નિત્ય નારી આદિને ,
ચાત્રિમાં દૂષણ બતાવે ને પાય કષાયને
પ્રકટાવનારા સાત કારણ તીવ્ર સયમહની,
બાધે બચી એથી ન કરજે નિદના મુનિજની,
મદદ કરજે ધમને ચારિત્ર નિત્ય વખાણજે
હતા કવાય સમાવજે બળ મેહનું જ રટાજે ૬૯
અર્થ : –૧ સાધુની નિ. તા, ૨ ધમીને ધર્મકાર્યમાં વિદ,
કરતા, ૩ અવિરતિ મનુને વખાણતા, ૪ નેશવિ તિવાળા
બહુ પ્રકારના અતરાય કરતા, ૫ શ્રી આદિના વખાણ ૩ તા,
ચારિત્રવાનમા દયો બતાવતા અને ૭ કવાય તથા નેકષાય
ગણાવતા-આ સાત કારણે જીવ ચારિમેહની કર્મ બાગે છે
T

·R
સ વગમાળા સાર્વ
[ ૩૯ ]
માટે તેથી બચી જવા માટે મુનિરાજની નિદા કરીશ નહી,
ધમી કોને મદદ કરજે, ચારિત્રીના વખાણ કરજે અને કપાય
પ્રગટ થતા જ તેને સમાવી દે છે તેમજ મેહનું બળ ઘટાડ
જેથી ચારિ–મેની બધાશે નહી ૬૮-૬૯
હવે ન મકાયુ શા છે બધે તે કહે છે –
પચેન્દ્રિને હણતા' વણ સાવધ આભે કરી,
મૂછ સ્વરૂપ પરિગ્રહ કરતા કુતાને આદરી,
મારા ખાતાદ્રસ્થાને વૈરબુદ્ધિ થિર કરી,
પહેલા કપાયે કૃણનલ પિત'લેરયાદિલધરી ૭૦
જૂઠ વતા"ી કતારગ સાધન મેવતા,”
ઈવિયવો બહુ પાપ કરતા "નરક જીવિત બાધતા,
હે જીવ ! પદ- કાગે એ છોડ જે નિત ચેતતા,
નકાયુને બાધ્યા પછી પરતત્ર જન ના છુટતા છે
અર્થ. –-૧ પચેદ્રિય અને ણના, ૨ ઘણા માવદ્ય
આ લે છે તે, ૩ કિડની અતિશય મુ ધરાવના, ૪
કુરતાને ધા ત ક તા, ૧ મામ ખાતા, ધ્યાન ધ્યાતા,
૭ વરબુદ્ધિને સ્થિર કરના, ૮ પરવા અનતાનુબધી કથા
યમાં વર્તતા, ૯-૧૦-૧૧ કૃષ્ણ, નવ ને કાપાન એ ત્રણ
અશુભ લેગ્યા ધ વિના, ૧૨ અમ થ બેવતા, ૧૩ વોરી ફ તા,
૧૪ બે ના સાધનેને વાવા- પિતા અને ૧૫ ઈતિને
વશ થઈને બહુ પ્રકારના પાપ ક ત જીવ નરકગતિનું આયુ
માધે છે, માટે છે જીવ ! એ પડશે કારણે ત૭ તેનાથી

·-
[ ૪૦ ]
શ્રી પદ્મવિજયજીકૃત
નિત્ય ચેનતે રહેજે, કારણ કે નરકાયુને બાધ્યા પછી તે પરતત્ર
થઈને તેનાથી છૂટી હાકાતુ નથી-નકે જવુ જ પડે ૭૦–૭૧
હરે ઉપર જણાવેલા કાર ન નેવવાને હેતુ બનાવે છે
માકડ પકડતા દૂર ભાગે એહથી સમજાય છે,
જીવન વ્હાલું માનનારા સર્વ જીવ જણાય છે,
માટે હાશ ના કેઈને ન કહીશ આ બે કદી,
ધન આદિની મૃચ્છી તજી સાચા વયણ નિત્યે વદી ૭ર
મન વચન કાયાએ કરી કરુણા નિત્તર પાળજે,
સાત વ્યસન છોડજે વળી આર્ત-રી ન ધાવજે,
વૈર ના કદી રાખજે હતા જ રીતે ખમાવજે,
આલોચના ડી જ કુકર કહત ચૂર્ણિ નિશીથ જે ઉ
પહેલા કપાયે કૃષ્ણ નીલ કાપત લેયા કોડ,
ચેરી કરીશ ના કેઇ દિન વિષય બન્યા તરછોડજે,
માતાપિતાને મેપકુ રે વિષય દુ ખદાયી કહ્યા,
છેવટ જવાબ સચોટ દેતા જનક જનની શિર થયા હs
પુત્રભિક્ષા આપવા પ્રભુ વીરને તત્પર થયા,
મેવમુનિ મયમ ધરીને સર્વથા મુખિયા બન્યા,
મેટા વિદેહે સિદ્ધિ લેરો એમ છઠ્ઠા અગમા,
એવુ મુણી વિષયાદિને તજ દર સમજી કાનમાં કપ

·સ વેગમાળા સાર્થ
[૪૧]
આ ચાર કાવ્યમાથી શરૂઆતના અકી કાવ્યમાનરકાયુબ ધના
કેતુઓ દૂર કરવા-તજવા સબધી ઉપદેશ આપે છે અને પાછળના
૮ કાવ્યમાં મેઘકુમારની કી કથા કહીને વિષેનુ ન્યાયપણુ
અને સમાને છેડવા લાયક સમજાવ્યું છે તે આ પ્રમાણે –
અર્થ –માન્ડને પડતા તે ભાગી જાય છે તેવી સમ
જાય છે કે સર્વ જીવને જીવવુ વહાલુ છે, માટે હે ભવ્ય 'તું
કોઈ જીવને હણીશ નહી અને જવાની વિધિના વાય એવા
આ ભના કાર્યો કરીશ નહીં દ્રવ્યાતિની મૂઈ તજી દેજે
અને સત્ય વચને બોલજે, મન-વચન-કાયાથી નિરવ દયા
પાળજે, સાત વ્યસન તજી દેજે–એવીશ ના, આર્તા–દ્ર ધ્યાન
ધ્યાયીશ નહીં, કોઇની સાથે વિર રાખીશ નહીં અને ઈક
અપ્રીતિનું કારણ બનતા તરતજ ખમાવી લેજ, પાપની આલોચના
વાર વાર કર્યા કરજે, થી નિધિ સૂવની ગર્ણિમ આ કાર્ય
દુર કહેલ કે પહેલા ચાર અનતાનુગધી કષાયે ટાળજે-
કરીશ નહીં અને પ્રભુ, નીલ ને કાપિત લેશ્યા ડેડી દેજે, એ
લેશ્યાવાળા અધ્યનમાય તેવીશ નાં, ચેરી કરીને નહીં અને
ઇધિના વિવેને તરછોડજે અર્થત તન - નિનાદર ભાવ
રાખજે જે આ પ્રમાણે વર્તાશ તા નરકાયુનો બંધ થશે નહીં
વિષયના દુખદાથી પણ ઉપર કર્તા મેઘકુમારનું દાત કહે
છે –મેઘકુમારે વીપ્રભુની દેશના સાભળીને માતાપિતાને
ઈદ્રિના વિષયે મહાદુ ખદાયી છે એમ કહ્યું ત્યારપછી
પરસ્પર વિવાદ ચાલતા છેવટે જ્યારે મેઘકુમાર મચાટ જવાબ
દીધું અને પોતે સંસાર છોડવાને જ ઈરછ છે એમ ચોક્કસ
કહ્યું ત્યારે માતાપિતા સ્થિર થઈ ગયા પછી શ્રી વીર પ્રભુને

·[ ૪ર !
શ્રી પદ્મવિજયજીકૃત
પુત્રમિથા આપવા તત્પર થયા ભિક્ષા આપી મેઘકુમાર પ્રભુ
પાને ચારિત્ર અગિકાર કર્યું ચારિત્ર પાળીને સુખી થયા મરણ
પામીને સર્વાર્થમિ દેવ થયા ત્યારથી આવીને મેટા વિદેહમા-
મહાનિદેત્રમાં મનુષ્ય થઈને મેળે જશે આ પ્રમાણે છઠ્ઠા
અ ગમા-જ્ઞાતાધમ કથામાં કહ્યું છે આ દાત સાંભળી ભાનમાં
સમજી જઈને વિષયાદિને દર તજી દેજે કે જેથી તા)
ક થાત થશે ૭૨-૭૫
વળી આ સબ ધમાં વિશેષ કહે છે
પ્રભુવાને મુણવાથી વશ થાય મનરૂપ વાદર,
એમ કરવાથી જ હદિય હાય વગ કહે ગણપરે,
ઉપદેશ પદર કારણેને છોડવા સક્ષેપથી,
મે સુત્રને અનુસાર દી અ પણ વિપત નથી ૭
અર્થ –પરમાત્માની વાણી સાંભળવાથી મનરૂપ વાનર
વશ થાય છે અને એમ કરવાથી જ ઈદ્રિયર૫ અશ્વ પણ વશ
થાય છે એમ ગણધર કહે છે કર્તા કહે છે કે-મે નકામું
બાધવાના ૧૦ કા હૈ ન સેવવા માટે અપથી ઉપદેશ સૂરને
અનુસાર જ આપ્યો છે એમાં જરા પણ વિપરીત કહેત નથી ૭
હવે તિર્યંચ આયુના ૧૩ બ હેતુ કહે છે –
ઉન્માગની દઈ દેશના' કરતા વિનાશ ખુમાર્ગને,
પદ્રવ્યને સતાડતા આદર દ્વિતીય કપાયા,
કરતા પટ વ્રત–ળીને કરતા મલિન આર ભ ને,
પરિગ્રહ કરતા આર્તધ્યાની ચિત્ત ગણેશને ૭

·- વાથી,
સ વેગમાળા સાથે
[ ૪૩]
કોતર નીલ લેયા બળે તિર્યંચ આયુ બાધતા,
એ તેર કારણ ગણુધરે નિજ શિષ્યને સમજાવતા,
સન્માર્ગને નિત પિાવવા શિવમાર્ગની મુભ દેશના,
હે જીવ દેજે છેજે વ્યાપારને આ ભના ૭૮
અર્થ ––૧ ઉન્માર્ગની દેશના આ વાથી, ૨ સન્માને
વિનાશ કરવાથી, ૩ પદ્રવ્યને મતાથી, ૪ બીજા અન્યા
ખ્યાનાવરણ કક્ષાયને આદ ક વાથી, ૫ કટ
૬-૭ વ્રત તથા શીલને મલિન કરવાથી, ૮ આભે કરવાથી,
૯ પગ્નિ વધારવાથી, ૧૦ આર્તધ્યાન થાવાથી, ૧૧ શ ને
ધરાવવાની અને ૧૦-૧૩ નીવ તથા કપાલેશ્યાના બળથી
જીવ તિય ચનું આયુષ્ય બધે છે તેથી આ તેને કારણે
તજવા માટે ગણ ધના–આચાર્યો પિતાના શિવેને સમજાગ છે
હે વન ' તુ પ, સમાગનું પાલન કરવા માટે શિવમાનની
દેશના આપજે અને આરભના વ્યાપારાદિ તજી દેજે કે જેથી
તિર્યંચ ગતિનુ આયુ ધાય નહીં ૭–૭૮
હવે ઉપર જણાવેલા કારણે તજવા માટે ઉપદેશ આપે છે
પદવ્યને ફ ગણ શુભ વ્યાનને નિત વજે,
દિલમાં સરલતા -ખજે વ્રત શીલને સભાળજે,
પરિગ્રહતજી મિથ્યાત્વ માયા ને નિયાણુ ઠોડ,
કાપાત નીલ લેક્યતનું પરિણામ ન કદી રાખજે ૭૯૯
જેણે કી શ્રાવકપણુ આ છ પામે નહીં,
બીજા ક્યા તેહવા જાણી ઉદયવશ થા નહીં,
--

·[૪૪]
શ્રી પદ્યવિજયજીત
મનમાં ય એવા અક્ષરે નિત કોતરીને રાખજે,
મન વચન કાય સુધારજે તિર્ય ચના દુ ખ ટાળજે. ૮
અર્થ -પારકા દ્રવ્યને માટીના ઢેફા સમાન નિસાર જાણીને
તજી દેજે, શુભ ધ્યાનને નિરતર મેવજે, દિવમા ભરવતા રાખજે,
લીધેલા વનનિયમાદિને બરાબર ન ભાળજે, પરિગ્રહ તજજે-
ઘટાડજે, માયામિથ્યાત્વ અને નિયાને તજી દેજે, કાપિત ને
નીલેશ્યાના અધ્યવસાય ધરાવીશ નહીં, જેના દયથી જીવ
શ્રાવણ પામી શક્તો નથી એવા બીજા અપ્ર યાખ્યાનાવરાત્રી
કક્ષાના ઉદયને વશ થઈશ નહીં, મનમાં પણ એવા અક્ષર
કરી રાખજે, મન-વચન-કાયાને સુધારજે અને અનેક
તિયોના દુ ખ મટાડશે કે જેથી તેને તિર્યંચ ગતિના
દુ ખ પ્રાપ્ત થશે નહીં છ૯-૮૦
હને મનુષ્યશનિનું આયુ તમ બ ધાય? તેના કારો કહે છે
આવો પધારો એમ કહી બોલાવતા ગુણવતને,
પિતે જ બોલાવે પ્રથમ ધાને ગૃહસ્થ વિવેકને,
હિતકારી પ્રિયમિત વચન વદતાદાન પને આપતા,
દેવ ગુમને પૂજતા તિમ ધર્મમયાને રાચતા
આભ પરિગ્રહ અ૫ કરતા સરતાને રાખતા,
વ્યવહારમાં મધ્યસ્થતા કાપતપીતલેયા હતા,
મચમ પરિણામે કીપરને મુખે સમજાવતા',
ત્રીજા કપાયે "શ્રેષ્ઠ નરના આઉખાને બાધતા ૮૨
ર

·સ વેગમાળા સાથે
[ ૪૫ ]
અર્થ -૧ આવે, પધારે, એવા મીઠા વચનો વડે પ્રથમ
બીજ ગુણવતને બોલાવતા એટલે એવા ગૃહસ્થપણાના વિવેકને
ધારણ કરતા, ૨ હિત, મિત ને પ્રિય વચન બોલતા, ૩ દાન
દતા, ૪-૫ દેવગુનને પૂજતા, ધર્મધ્યાનમા તત્પર રહેતા,
૭-૮ આર ભ પરિગ્રહને ઘટાડતા, ૯ સરવપણાને ધારણ કરતા,
૧૦ વ્યવહારમાં મધ્યસ્થપણ વેરાતા, ૧૧-૧૨ કાપત ને નીલ
લેશ્યામ વર્તતા, ૧૩ મધ્યમ પરિણામને સેનના, ૧૪ બીજને
સારી રીતે સમજાવતા અને ૧૫ ત્રીજા કવાયમાં વર્તતા જીવ
મનુષ્યનું આયુષ્ય બધે છે ૮૧-૮૨
હરે દેવગતિનું આયુષ્ય બાધવાના ૫દર કારણે કહે છે
પદર સુરાયુ કાણે એમ તીર્થપતિજી બોલતા,
સયમ સરાગે દેશ સયમ શુદ્ધ શ્રદ્ધા રાખતા,
કલ્યાણમિત્રત પરિચય શુદ્ધ તપને સાધતા,
ત્રણ રત્નને આગધતા નિકામ નિર્જરણા થતા ૮૩
મૃત્યકાળે પડ્યૂલેયા પીતલેટ્યા રાખતા,
ધર્મ શ્રવણ કણ્વાતણો અભ્યાસઉજજ્વળ રાખતા,
અવ્યક્ત સામાચિકબળે' અજ્ઞાનતપને સાધતા,
ગુભ પાત્રમાણે દાન દેતા દેવભવને પામતા
મતા ગળે ફાળે દઈ જળ અગ્નિ" આદિક સાપને,
કઈક લાયક જીવ પ્રાયે બાવતા સુર આયને.

·[૪૬]
શ્રી ધ્રવિજયજીકત
સમભાવની જ્યા મુખ્યતા વિસ્તાર બોધ ન વિષે,
તેવી પવિત્ર કિયા કહુ અવ્યકત સામાયિક શ્રુતે ૮૫
પ્રથમ અહી કા ધમાં દેવાયુ બાધવાના ૧૫ ક ન કહ્યા
છે બને છે તેવા બે પાદમાં અચન નામાયિનું સ્વરૂપ ધુ છે
અર્થ –દેવા બાધવાના ૧૫ કાણે છે એમ નીર્થ
પતિએ કહે છે તે આ પ્રમાણે-૧ સરાગ ભયમથી, ૨ દેશ
વિરતિપણાથી, ૩ શુદ્ધ થદ્ધા ધરાવવાથી (સમકિનથી), ૪
કલ્યાણમિત( ધમ )ને પરિચય નિતર રાખવાથી, ૧ યુદ્ધ
તપ કરવાથી, ૬ ત્રણ અને (જ્ઞાન, દર્શન, ચારિત્ર) ને આરે
ધવાથી, ૭ અકામ નિર્સગથી, ૮-૯ મૃત્યુ સમયે પપ્પા
ને તમેશ્યામ વર્તવાથી, ૧૦ ધર્મ પણ કરવાને અભ્યાસ
નિરતર નાખવાથી, ૧૨ અ યક્ત સામાયિકના બળ , ૧૨
અજ્ઞાન તા(ક) કરવાથી, ૧૩ શુભ પાકમાં દાન દેવાથી, ૧૪
ગળે ફાને ખાઈને મરવાથી અને ૧૫ જળ અગ્નિ વિગેરેના
સાધન વડે મૃત્યુ પામવાથી કે વાયેગ્યતાવાળા જીવ દેવગતિના
આયુને બાંધે છે
સમભાવની જ્યાં મુખ્યતા છે પણ વિસ્તૃત બાધ નથી
એવી રીત પવિત્ર ક્રિયા કરવી તેને શાસ્ત્રકારે આ યત સામાયિક
કહ્યું છે ૮૩-૮૪-૮૫
ક યાણમિત્રોને કહીએ? તે સમજાવે છે
સારણા વળી વારણા તિમયણા પડિચોયણું,
ધર્મમા નિત્યે તને જે જેડવા કરતા સદા,

·સવેગમાળા ભાઈ
[ ૪૭ ]
આયતનને સેવતા નિસ્વાર્થ તુજ હિત ચાહતા,
કલ્યાણમિત્ર તેહવા તું મેવજે પદ તેમના
અર્થ –તને ધર્મમાં જોડવા માટે જે નિરતર મારણ,
વારણ, ચાયણ (પ્રેરણા) ને પડિયા કરતા હોય, ધર્મના
આયનનને એવનારા હોય અને નિતર ના હિત ચા-નારા હોય
તેને તુ ક યાણમિત્ર જાણજે અને નિતર તેના ચ બની
સેવા કરજે ૮૬
હવે છઠ્ઠા નામકર્મના બે ધહેતુ કહે છે
બે ભેદ છઠ્ઠ કર્મના તે અશુભ શુભ ભેટ મુણે,
પહેલા કહ્યુ હતુ અશુભનો ત્યાગ કરે તેહને,
અર્થ – 8ા નામકર્મના બે ભે છે
શુભ.
તેમાં પહેરા અશુભ નામર્મના હેતુ હુ ત વાળીને તેને
ત્યાગ કરજો
આની પછી સાડા છ કાવ્યમાં અશુભ નામ-મના દેતુ કહ્યા છે
તે આ પ્રમાણે –
મનમાહી ગળે વક્રતા તિમ વક વયણે બેવતા,
કુટિલ કિરિયા કાયથી કરતા બતાવી કુરાળતા ૮૭
પને જ છેતરતા તથા માયા પ્રયોગો સાધતા,
મિથ્યાત્વદિલમાં રાખતા તિમ ચડિયાપણુ ચાખતા,
ચિત્તની ચપળતા રાખતા તિમોટ આદિ બનાવટી,
સીક્કા બનાવે તેમ રૂપિયા મહેર સર્વ બનાવટી ૮૮
અને અનુભ
૨
૫

·[૪૮ ]
શ્રી પદ્મવિજયજીકત
ખોટી જ શાખ પૂરતા બહુ વસ્તુના વણદિને,
પવટાવીને સાચી કહીfકરતા વિવિધ વ્યાપારને,
ભૂલથાપમાં નાખી અપને માન આપી લેભને,
ભેળસેળ કરી કરતા અન્નના વ્યાપારને
કાપતા જ કપાવતાજ પર અગ તેમ ઉપાગને,
નિયપણે તિમ વેચતા સાવધ પજર"યત્રને,"
ત્રાજવાતવા જ બેટા માપને નિપાવતા,
નિત એવગણને વેચતાતિમ અન્ય જનને નિદતા "
હણતા જજજુઠ બેલતા કરતા જોગ અન્યની,
આરભ" પરિગ્રહ મેવતા ચેષ્ટા કરતા વિષયની,
વયણે કહતા આકરા હલકા વયણ ઉચ્ચારતા,
વિવિઘ પાદિક સમદ આઠમાન રાખતા
ચેટ કાર્મ આદિ ને બકવાટ ક્રોધ ઉદીતા-
સૌભાગ્યને ઉપવાત કરતા ત્યાગને લજવાવતા,
દેતા ભૂષણ વેશ્યાદિને કૈતુક વણા ઉપજાવતા,
દશ પાચ કર્મદાન કરતા દિવ કપાય જગખતા દુર
ખાને સદા દેવાદિના ગાદિ વસ્તુ ચારતા,
વનમા ય વ સળગાવતા ચેત્યાદિને વિણભાવતા,
નામકર્મ ખરાબ ભાવે એ જ ઊવટા હેતુઓ,
આગધવાથી બાપતા શુભ નામકમ ભવિકજનો. ૯૩
૩૭.
RE

·સ વેનમાળા સાથે
[૪૯ ]
અર્થ --અશુભ નામકર્મ બાધવાના ર૭ હેતુ આ
પ્રમા–૧ મનમાં વક્રતા રાખે, ૨ વક વચને બેલે, ૩
ઉપથ્થી કુશળતા બનાવના સવા કાયાવડે કુટિલ ક્રિયા કરે, ૪
અન્યને છેતરે, ૫ માયા સાધે, દ દિલમાં મિથ્યાત્વ
રાખે, ૭ વાડિયાપણ કરે, ૮ ચિત્તની ચપળના રાખે, નોટ
અને સિક, રૂપિયા, મહેર સર્વ બનાવટી બનાવે, ૧૦ પેટી
સાક્ષી પૂર, ૧૧ વસ્તુને વદિ બદલાવીને બેટી વસ્તુને
સારી વસ્તુ તરીકે વેચે-વ્યાપાર કરે, ૧૨ અન્યને ભૂલયાપ
ખવવી, કોઈને માન આપી, કોઈને લાભ આપી, વસ્તુમાં
ભેળસેળ કરીને અનાદિને વ્યાપાર કરે, ૧૩-૧૪ પરજીના
અગ કાપે અવવા અપાર, ૧૫-૧૦ નિયપણે સાવ એના
પજ (પારા) તથા ચત્રાદિ વેચ, ૧૭–૧૮-૧૯ ત્રાજવા,
તેવા માપ લેવા-દેવાના જુદા-બેટા બનાવે, અને તે રીતે
વસ્તુ લેય ને વેચે, ૨૦ અન્યની નિંદા કરે, ૨૧ હિંસા કરે, ૨૨
અસત્ય બેને, ૨૩ અન્યની ચોરી કરે, ૨૪-૫ આ ભ પરિ
ન મે, ૨૦ વિષયણા કરે, ૭ અન્યને ખેદ થાય એવા
આકરા વચને કહે, ૨૮ હલકા વચને વે, ૨૯ વિવિધ
પ્રકા ના વે કરે, ૩૦-૩૭ આડ મદને ધારણ કરે, ૩૮-૩૯
ચોટ ને કામણ કરે, ૪૦ નકામે બવાટ કરે, ૪૧ ક્રોધને ૧૨,
કર કાઇના સૌભાગ્યને પઘાત કરે, ૪૩ ત્યાગને લજવા-
ત્યાગી પણ લજવાય તેવા કાર્ય કરે, ૪૪ વેશ્યાદિકને કામહેતુઓ
ભૂષો વિગેરે આપે, ૪પ તુ પજાવે, ૪૬-૬૦ પદ
કર્માદાનના વ્યાપારાદિ કરે, ૬૧–૪ ચાર કષાયો ને, ૬૫
દેવાદિના મિલે ગધાદિ વસ્તુઓ ચોરે, દર
વિનમાં દા નn

·[ ૫૦ ]
શ્રી પદ્મવિજયજીત
સળગાવે, ૬૭ અત્યાદિનો વિનાશ કરે આટલા કારથી જ
અશુભ નામે છે અને એનાથી વવટા હેતુઓને નેવ
વાથી શુભ નામકમ બાપે ભ યજનો! તમે વાત
બરાબર સમજે ૮૭-૯૩
હવે તેથી વિપરીત કેવી રીતે વર્તવાથી શુભ નામ”
બધે તે કહે છે
મનથી વચનથી કાયથી નિત્ય સરળતાને પાતા,
મન ધાર કરી દર્શન લહી છેટા પ્રપ છતા,
તિમ ત્રાજવા ને કાટલા માપા જ સાચા રાખતા,
સંપત્તિ રાખીને પાચે જ આશ્રવ છેડતા ૯૪
પ્રિયમિત વયણહિત બેલતા તિમષ પાર્મિકાખતા
નમ્રતાને રાખતા વાચાળતા દર ટાળતા,
ગખી લમા મુઠ ચોટ કાર્મણ ટુમ્માદિક છેડતા,
ડોળ બેટ છોડતા રયા પ્રમુખ નહીં પિતા ૯૫
ચ ઉપાશ્રય પ્રતિમા નિત્ય સાચવતા છતા,
વન જેહ ધર્માદાતણ તેને સદા સંભાળતા,
ના ઉપેક્ષા આદરે શ્રાવક સદા શક્તિ છતા,
તજતા જ કર્માદાન ઈમ શુભ નામક બાપતા ૯૬
અર્થ --૧-૩ મનથી, વચનથી ને કાયાથી નિરતર સર
લતાને ધારણ કરવાથી, ૪ મન સ્થિર કરીને અમતિ દર્શના
મેળવવાથી, ૫ એટા પ્રપને છેડી દેવાથી, ૬-૮ ત્રાજવા,

·સવેગમાના સાથે
[ પ ]
= કાટલા (તેવા)ને માપ સાચા ગખવાથી, ૯-૧૦ પાચે આ
ને નજવાથી, ૧૪ પ્રિય, નિત ને પરિમિત વચન બોલવાથી,
૧૫ ધાર્મિક વે રાખવાથી, ૧ નમ્રતા ધારણ કરવાથી, ૧૭
વાચાળના તજી દેવાથી, ૧૮ ક્ષમાં રાખવાથી, ૧૯-૨૧ મુઠ,
ચોટ ને કામણુટુમણ વર્જવાથી, ર૨ ટ ડાળ તજી દેવાથી,
૨૩ વેશ્યાદિ એમનીષણ નહીં કરવાથી, ૪-૦૬ ચિત્ય,
ઉપાશ્રય ને જિનપ્રતિમાનું રક્ષણ ક વાથી, ૨૭ ધર્માદા દ્રવ્યને
સાચવવાથી–વિનાશ થતો અટકાવવાથી–શક્તિ છતા ઉપેક્ષા ન
કરવાથી અને ૨૮ થી ૪૨ ૧દર કમાનો તજી દેવાથી જીવ
શુભ નામકર્મ બાંધે છે ૯૪-૯૫-૯૪
તીર્થકર નામકર્મ બાંધવાના હેતુઓ કહે છે
તિમ છ દર્શન ભાવનાથી વીસ્થાન મેવતા,
પુગ્યશાળી શ્રેષ્ઠ પદવી તીર્થપતિની પામતા,
દેદીપ્યમાન પ્રભાવશાળી ધર્મ દીવે છે છતા,
માર્ગ ભૂલી મૂઢ જી ભવને નિત ખડતા
તે સર્વ ને પ્રવર જિન ધર્મદીપ પ્રાગથી,
તેહ વનના પારંગામી હુ બનવું પ્રેમથી,
એવું વિચારી તેમ કરતા વીથ સ્થાનક સાધતા,
અમૃત અનુષ્ઠાને કરી જિનનામકર્મ ઉપાર્જતા ૯૮
અર્થ – એવી મમતિ દર્શનની ભાવનાવડે વીશ
સ્થાનકનું સેવન કરવાથી પુણ્યશાળી જીમ તીર્થપતિની શ્રેષ્ઠ
પદવી પામે છે અર્થાત નીર્વનામર્મને બધ કરે છે તેને

·શ્રી પદ્ધવિજય,
છે ક ના જીવ એમ વિચારે છે કેદીપ્યમાન અને પ્રજ
વશાળી જૈનધર્મરૂપી દિપક પ્રગટ ઇન મૂઢ છો માર્ગ ભૂલી
નિરતર જનરૂપી યમાં પરિભ્રમણ કરે છે ત સ છે
છે એવા ઘ૩ય દીપકના માટે હું પ્રેમપૂર્વક જ
રૂપી અ ગ્યમાથી અઢા તો પાર પમાડુ આ રીતે વિચા#
કરવાથી અને વીશ સ્થાન માટેના એક અથવા વધારે ખ્યાન
દાના નથી જન જિનનામકર્મને બધ કર છે ૮૭૯૮
અને વિશ સ્થાનનું વજન કરે છે --
એવા કમથી કથાને વીથ સ્થાનક શ્રુત વિયે,
અશ્વિત ગિદ્ધગુચ્છવિ બહુશ્રુતતગી"ભક્તિ મિ
ગક શ્રુત તપમીત| પણ શુભ ભક્તિમા,
અપ્રમાદ આવશ્યક ક્રિયામાં મસમગીલમા "
વિનય જ્ઞાનાભ્યાસ તપતિમ દાનકેરી'' સાધન
બકુ વાર ધ્યાન એવના જિનનીની સુમભાવના
કાતિ પમાડી મને મુનિરાજ ચ ઉપામના,
Cધામથી ભવુ નવુ વી સુદર્શન માધના ૧
પ્રથમ અતિમ જિનપનિજ મ ખ્યાનક સાધતા,
- જિનપતિ દેય ત્રાવળી વી. સ્થાનિક ભાવના
અન્ય સે કમ જુદા નામો જુદા જ જાય છે,
પૂરના બીજ ભવ તમ બ પ ગાઢ થાય કે
જાઉં – જિનમ આ કમી થી મહાન વા ,
C
2
છે.

·સવેગમાળા ભાઈ
( ૫૩ ]
અહિત, ૨ સિદ્ધ, ૩ ગુરુ (આચાર્ય), ૮ અવિર, ૫ બહુ
વૃત (વિશે નાનાભ્યામી), ૬ ગ૭ (મુનિ સમુદાય), ૭
-થુન (કાન), અને ૮ તપસ્વી એ આઠની ઉંચા પ્રારની ભક્તિમાં
ત પર છું, હું આવશ્યકાદિ ક્રિયામાં તેમ જ ૧૦ સયમની આરા
ધનામાં અપ્રમાણપણ, ૧૧ વિનય, ૧૨ જ્ઞાનાભ્યાસ, ૧૩ ૫
અને ૧૪ દાન આ ચા ની આરાધના, ૧૫ અનેક પ્રકારે યાનની
માધના અને ૧૦ જૈન તીર્થની–ગાસનની પ્રભાવના–એટલે
વાના કરવા, ૧૭ શ્રી સંઘને શાતિ પમાડવી, ૧૮ મુનિરાજના
ચરણની ઉપાસના (વૈયાવચ્ચ) કરી, ૧૮ વાસપૂર્વક નવું
નવુ ભણવું અને ૨૦ સુદર્શન જે સમકિત તેની સાધના કરવી
આ પશ સ્થાનન્ની આરાધનાથી જીમ તીર્થ કરનામકર્મ બાધે
છે પહેલા બને છે લા તીર્થપતિએ વીશે સ્થાનકોની આરાધના
કરી છે અને બીજા તીર્થકોએ એક બે યાત્ તેવી વવાની
આરાધના કરી છેઆ વિશ સ્થાનકોને ક્રમ અને રામ અન્ય
ફે ફા જણાય છે પણ તેને માર એ જ છે આ ગીશ સ્થા
નકની આરાધનાથી પાકવા ત્રીજા ભને તીર્થક નામકર્મનો
નિમચિન બંધ થાય છે --૧૦૧
હરે જીવ નીચ ગાર્મ તેમ બધે તેના કારણે કહે છે -
નિદા અવજ્ઞા અન્યની તિમ મરકરી કરતા છતા,
પગ્ના ગુ જ છુપાવતા બે ભેદ દેપ બતાવતા,
નિજ ગુણ વખાણે દોય ભેદે નિજ પ્રીસા સાધતા,
નિજ દેય ઢાકે આઠ ભેટે દુખ મદને મેવતા ૧૦૦
આ જીવ એ નવ કારણે બધે જ હલકા ગેત્રને,
એવું વિચારી દિવમા નિ દા અપરની છોડ
૫
છે.

·[ ૫૪ ]
શ્રી પદ્મવિજયજી
હાસી અવજ્ઞા અન્યની ન કરીશ આપબડાઈને,
પરગુણ વખાણું કેઈ દિને બોલીશન પરથને ૧૦=
અર્થ –પન-અન્યની નિંદા, ૨ અરણા તેમજ૩મી
કરવાથી, ૪ અન્યના ગુણો છુપાવવાની અને ૫ છના અનેક
અને પ્રકા ના દે બનાવવાથી, ૬ પિનાના ગુણના વખાટ
કરવાથી અને ૭ ના અા બને પ્રકારે પિતાના ગુણ
પ્રશસાને માધનાથી-કરાવવાથી, ૮ પિતાના દેવને ઢા વાવે
અને ૯ આઠ પ્રકારના મદ કરવાધી-આના કારણે જીવ ની
ગોરને બધે છે આ પ્રમાણે સમજીને પારકી નિંદા કરવી
છેડી દેજે, અન્યની હામી ક અવજ્ઞા કરીશ નઈ, આપડા
કરીશ નહીં, પારા ગુણના વખાણ કરજ અને કોઈ દિને
પણ પારકા દેશ બેલી નડી ૧૦૨–૧૦૩
નિજ ગુણ પ્રશમા છેડજે તિમ આઠ મને ટાળજે
પ્રથમ મુખ અટકાવનારા આઠ મદ ઇમ જાણજે,
પ્રશમતિના વેણને પણ આ સમય ના વૃજે,
ગગાસ્ત્ર વિષે કહેલી વાતને ના ભૂલજે ૧૦
અર્થ –પિતાની પ્રરા સા કરી નહી અને આઠ મદ
તજી દેજે, કારણ કે એ આઠ મદ શમ સુખને અટબમાં
છે એમ સમજજે પ્રરામરતિ ગ્રંથમાં કહેવા તે સબક
વચનને આ વખતે ભૂલી જઈશ ના તમજ એગશાસ્ત્રઃ
કહેવી હકીકતને પણ યાદ કરજ ૧૦૪
હવે આઠ મદ ન કરવા સબધી ઉપરેશ આપે છે
પ્રમ,

·આ આઠ
સ વેગમાન સાથે
[ પ પ ]
હે જીવ! જેને મદ કરે તે વસ્તુ હીન પમાય છે,
એવુ વણા શાસ્ત્રો વિષે વાચેલ યાદ કરાય છે,
કુળ જતિ બળ રૂપ તપતણે ઐશ્વર્ય વિદ્યા લોભને,
મદ આડ ભેદે જાણિયે ઈમ પાઠ પુકળ શાસ્ત્રને ૧૦૫
અર્થ –હે જીવ! આ જીવ જે જે બાબતને મદ કરે છે
તે તે બાબતમાં હીનતાને પામે છે, આવું ઘણું શાકોમાં વાચ
વામાં આવેલુ યાદ આવે છે તે મદ ૧ કુળ, ૨ જતિ, ૩ બળ,
૪ ૨૫, ૫ તપ, ૬ એશ્વર્ય, ૭ વિ. ને ૮ લાભ
પ્રકારના કહ્યા છે આ પ્રમાણેને પાત્ર અનેક શાસ્ત્રોમાં કહેલ કે ૧૦૫
હવે પ્રથમ કુળમદ કરનાર મરીચિનું દદાત કહે છે
પ્રભુ આદિદેવ જિનેશ્વગ નયરી અવ્યા એકદા,
આવ્યા જ ત્યારે વાદવાને ભરત ચક્રી આવતા,
સતેષ પામી નાથની વર દેરાનાને સાભળી,
બે હાથ જોડી તીર્થપતિને પૂછતા પ્રીતિ થી ૧૦૬
આ પર્ષદામાં ભરતક્ષેત્રે ભાવિકાળે પામો,
જે તીર્થપતિની સંપદા તે દ્રવ્ય જિનનો જીવ છે?,
હે ભરતરાય 'મરીચિ નામે પુત્ર જે આ તાહરે,
જે ત્રિદડી વપ ગણે સંયમે થઈ ગાભરે
૧૦૭
તે આ જ વીશી વિષે વીશમે જિનપતિ થશે,
પ્રિય મિત્ર નામા ચક્રવર્તી વળી વિદેહે તે થરો,

·[ પ ]
ની પદ્ધવિજય
પ્રવર મુકા નાજધાની તેહની તુમે જણજે,
આ ભરતક્ષેત્રે પ્રથમ વાસુદેવ હમે જાણજે,
૧૦૪
અર્થ -આદિનાથ પ્રભુ એ અયોધ્યા ન કરીએ સમ
વસયા તે વખને ભરચકી લાદવા માટે આ છે ભગવતે
આપની શ્રેષ્ઠ દેશના સાભળીને મતોષ પામ્યા પછી પ્રીતિપૂર્વક
બે હાથ જોડીને ભગ્ન ચક્રીએ પરમાત્માને પૂછ્યું
પ્રભુ ભરનામા ભાવીકાળે તોધ કરપદને પામવાને હોય
એ વોઈ ૦૨ આ પદામાં છે?” પ્રભુએ કહ્યું કે-
ભરાજા આ તારે પુન જે મરીચિ નામને છે અને જે
મુનિ ! વાળનાથી ગભરાઈ જઈને નિદી બનેલ છે તે અદ
ચાવીશીના આ ભજનમાં ચેશમાં તીર્થકર થશે અને
મવિદેહમાં મૂકે નામને રાજધાનીમાં પ્રિયપ્રિત નામે ચક્ર
વતી થશે, વળી આ ભરતભેત્રમાં પહેલા ત્રિપૃષ્ટ પામે વાસુદે
થશે આ પ્રમાણે છે પદવી પામશે ૧૦૦-૧૦૮
એ સાભળી રાજી થઈ ત્રણ વાઈ પ્રદક્ષિણ,
વદી મીચિને કહે તુ લાભ પામીશ નિર્મળા,
તીર્થપતિતા ચકિતા વળી વાદેવની સંપદા,
હોને તને નિજીવ જાણી હુ કરું છું વદના ૧૦૦
અર્થ -આ પ્રમાણે પ્રભુ પાસેથી સાભળી રાજી થઈને
ભરતચક્રીએ મરીચિ પાસે જઈ, ત્રણ પ્રકિણ દઈ મોદી-
કહ્યું કે તુ નિર્મળ ભાવોને પામવાને 8 અવત તીર્થપતિપ
ચકી અને વાસુદેવપણુ પામવાને છું તેથી તેને જિનેશ્વરને
છર જાળીને હું વદના કરુ છુ” (તારા ત્રિદોષણને નમ્પ
સ્કાર કરતા નથી ) ૧૦૦

·સ વેગમાળા સાર્થ
[ પ ]
સ્તુતિ ઈમ કી ચકી ગયા નિજ ાણ મીચિ નાચતા,
ત્રિપદી પછાડી ખુશ થઈને વેણ આવા બોલતા,
હુ વાસુદેવ પ્રથમ વળી ચકી ચરમ તીર્થ કરે,
હાઈરા તેથી શ્રેષ્ઠ કુળ છે મારુ મદ ઉછળે ૧૧૦
મારા પિતા સવિ ચકીમાહે ચક્રવતી પ્રથમ છે,
દાદા સકળ તીર્થકરોમાં પ્રથમ આદિ જિનેશ છે,
તેથી જ કુળ ઉત્તમ અહો મુજ એમ મદમન આવતા,
બીજ જેવા અનેક તિમ ગેત્ર હલકુ બાધતા ૧૧૧
અર્થ –ઉપર પ્રમાણે સ્તુતિ કરીને ભારતચક્રીના વ્યા
પછી મરીચિ પિનાને સ્થાને રહ્યા હતા હર્ષ પામીને નાચવા
લાગ્યા ત્રણ વાર પગ પછાડી આ યત ખુશી થઈને આ પ્રમાણે
બેન્યા કે-હુ પહે વાસુદેવ, મઝાવિદેહમાં ચકી અને અહીં
છે વ તીથ કર થઈશ તેવી માગ કુળ અતિ ઉત્તમ છે
કહેવાડે મઢથી ઉછળ્યા વળી બેન્યા કે-“ વાસુદેવામાં
પહે, મારા પિતા ચક્રીમ પહેલા અને મા ! દાદા તીર્થ માં
પહેલા તેથી મારું કુળ ઉત્તમ છે” આ પ્રમાણે કહીને મનમાં
અત્યત કુળમદ કર્યો અને તધી બીજ જેવા જ અકુરે વાય
તેમ નીચગોત્રકમ બાષ્પ ૧૧૦-૧૧
તે ગેત્રના અનુભાવથી અવતાર વિમકુળે લહે,
જે વિચાળી તીર્થપતિને કર્મ બાધેલા નડે,
કુળમદ કરતા નીચ કુળમાં જન્મ પામે છવડા,
નીચ પણ ઉત્તમ અને નાના જ તે જે છે વડા
અિમિ

·[ ૧૮ ] -બી પવિ- યમુના અર્થ –એવી રીતે બાધેલા નીચ ગેન્દ્રના પ્રભાવથી વાર પ્રભુ વિપ્રના કુળમાં અવતયા આ ઉપરથી હે જીવ! તુ વિચાર કજે તે તીર્થપતિને પણ બાધેલા કર્મો નડે છે–ભેગવવા પં છે કુરી મદ કરવાથી જીવે નીચ કુળમાં જન્મ પામે અને નીચ પણ દત્તમ બને છે કે જે પિને વડા પ્રતા નાના પણુ એટલે પિનામા લઘુતા માને છે ૧૧૨ વળી નીચ વ્રતના વિપાક પુર જાતિમદને અગે હગ્લેિશીનુ દહાત આપે છે મારી જ ઉત્તમ જાતિ છે ને અન્યની ઈમ મદ વહે હલકા ગણતા અન્યને નીચ જાતિ હરિશી લહે, જી કર્યા બહુ જન્મ-મણે સર્વ નિતિમા, ગર્વ_ળમાં ગર્વ હાણે જીવ! સમજ સક્ષેપમાં ૧૧૨ અર્થ –-મારી જાતિ જ ઉત્તમ છે, અન્યની નહીં” એ- પૂર્વભરમાં જાતિને મદ કરતા અને અન્યને હવ- ગણુe Sિીને ચડાળ કુળમા-હીનજાતિમાં ઉપવુ પડ્યું જી. ' તુ શ્રેપમાં વિચારી જજે કે મોનિમા, સર્વજનિક મકામાં અને સવારે તે અનેક જન્મ-મર કર્યા છે કોઈ કુળ, જાતિ, નિ ક સ્થાન ત બાધ રખેવ ની તેથી તાર મદ કરવાપણું છે જ નહીં ૧૧૩ હને બળ ને રૂપ મદ ઉપર દાત સાથે રહે છે – હુનિયાને યુદ્ધ જે તે બળવત બળમદ રાખતા, વનુભૂતિ શ્રેણિક આકરી બહુજાત પડા પામતા,

·{ સ વેગમાળા સાથે
[૫૯]
ચકી સનતના દેહની રેગિષ્ટતા મન ભાવતા,
ડાઘા જનો રૂપમદ કરે ના દેખતા જ અનિત્યતા ૧૧૪
અર્થ –યુદ્ધમાં વધારે પ્રવીણ હય, બળવતહેય તે કાળને
મદદ કરે છે વસુભૂતિ શ્રેણિક નૃપતિ વિગેરે ગામદ કરવાથી
બહુ પ્રકારની પીડાને પામેના છે વળી મનકુમાર ચક્રીના
દેહની રાગિણતા સબંધી વિચાર કરતા ડાહ્યા મનુ રૂપને
મદ કરી પણ કરતા નથી તેઓ શરીરની અનિત્યાને જ વાર
વાર વિચાર કરે છે ૧૧૪
હવે તપ ને એમદ પર દષ્ટાંત સાથે કહે છે
ભૂલી સ્વરૂપ મદ તપણે દૂરગડુ મુનીશ્વર સેવતા,
ન કરી શકે નાની તપત્યા કર્મ એવુ બાધતા,
ઐશ્વર્ય વસ્તુ અનિત્ય જાણું તેને મદ છોડ,
હેવાવ ગાય દગાર્ણને હમેશ ખૂબ વિચાજે ૧૧૫
અર્થ –ફરગડુ મુનિએ પૂર્વભવે પિતાનું અરૂપ ભૂલી
જઈને તપને મદ કે જેથી ફૂગ મુનિના ભાવમાં નાની
તપસ્યા પણ ન કરી શકે એવી સ્થિતિ પ્રાપ્ત થઈ વળી એ,
ર્યની વસ્તુઓ પણ અનિત્ય જાણીને દશાર્ણભદ્ર જાની
જેમ અશ્વને મદન કે તા એ વિચાર કરીને તે મને પણ
તજી દેજે ૧૧૫
હવે જ્ઞાનમટ ઉપર સ્થૂળભદ્રનું દાત કહે છે
અલ્પા હુ છુ એમ લઘુતા ચિત્તમાટે રાખજે,
સ્થૂલિભદ્ર વર્ણન સાભળીને જ્ઞાનનો મદ ટાળજે,

·{ ૬૦ ]
થી પવિજય,
ત્યનાણી વિનયવાળ કટપવૃક્ષ સમે કો,
કલિકાળમા પણ કલ્પવૃક્ષ વિનીત નાણી કો ૧૧
અર્થ -
હું પન 3 એવી લઘુતા છે છત! તું
ચિત્તમા નિતર રાખજે અને મણિભદ્રને આવેવ સાનના
મદને પામે છેવા નર પૂર્વ અર્થ ન મળશે છીકન
ધ્યાનમાં રાખીને જ્ઞાનનો મદ કી પણ કરીશ નહીં વિનય
વત અને નય જ્ઞાન એના મનુષ્યોને ૮ યુગ સમાન હૃાા છે
કનિકાળમાં પણ વિનયી ને નાની મનુષ્યને પ્રથમ કપરૂપ
કહેલ છે, કારણ કે તેનાથી વનિની સિદ્ધિ થઈ શકે છે ૧૧૬
બાકીના ચાર પ્ર ના ક વૃત્રો બનાવે છે
ખાવડ રૂપે છતા શીલવત બી મુરત,
સત્તા છતાયે નીતિ પાળે એહ ત્રીજો મુરત,
બહુ દાન કરનારા ધનિક એહી જ ચોથે મુરત,
રાખેસમાં બળીયે છતા એ જ પચમ મુન ૧૧૦
અર્થ –વિનીત ને જ્ઞાની એ પહેક ઉપરાત રૂપવત
છતા જે શીનમત-દ્રાચારી લેય તને બીજા ક ૫ક્ષ સમાન
જાણવા, સત્તા (અધિકાર) છતા પણ તેનું અભિમાન ન કર
અને નાતિનું પાલન કરે એને ત્રીજા કે પવૃક્ષ સમાન જાણવા
અને ધનિક-ધનવાન હવા સાથે દાનેશ્વરી હેય તને ચોથા
કે વૃક્ષ સમાન જાણવા તેમ જ બળવાન છના ક્ષમા રાખે તેને
પાચમાં કપ તુ ય જાણવા ૧૧૭
હવે લાભમદ વિષે કહે છે

·સ વેગમાના સાથે
[ 1 ]
તૃણા વિશાલ ગગન સમી તિણે લેભ વધતે લાભથી,
પાચ મળતા દશતણી ઈચ્છા રહે ખોટું નથી,
દશ પામતા પણ શતત ઈચ્છા હૃદયમાં થાય છે,
તિમતિમ વધે છેલભજવને લાભજિમજિમ થાય}૧૧૮
અર્થ –તૃષ્ણા આમ જેવી શિાળ તેમ જ અન વિનાની
છે જેમ જેમ લાભ થાય છે તેમ તેમ લોભ વધ છે પાચ
મળતા દળની છા થાય છે એ વાત ખોટી નથી દશ મળતા
( યમ ની ઈછા થાય છે, અને તે મળતા બજાર, ને
જા મળતા લાખ, ને લાખ માના ફેડની ઈચ્છા થાય છે
આ પ્રમાણે અને જેમ જેમ લાભ થતા જાય છે તેમ તેમ
લાભ વધતા જાય છે એ વાત તદ્દન સાચી છે ૧૧૮
લાભ કરતા લોભમા માત્રા વધારે હોય છે,
તેથી જ લેભ વિવારના લાભ આ ૫કાય છે,
લાભ મળતા માત ક્ષેત્રે દ્રવ્યને નિત વાપી,
ટાળજે અભિમાનને અવસર મળે ને ફરી કરી ૧૧૯
લાભમદને સેવનાગ જન બિચારા નરકમાં,
બાય ચકી અભૂમનુ દાન મુવિદિત નાસ્ત્રમા,
શિક્ષા સ્વરૂપે ટુકમા એ આઠ મદ વિવી કહ્યા,
મદ ટાળતા સુભ ગોત્ર બારે ચેતનાર તરી ગયા. ૧ર૦
અર્થ -લાભ શબ્દ જતા લેભ શમા એ- માત્રા વધારે
છે તેથી આ લાભ લેભને વધારનાર તા. ૫કાય છે–પ્રખ્યાત
થયેલ છે, માટે હે જીવ! તને દ્રવ્યને લાભ મળતા તું તે

·[ ૬૨ 3
શ્રી વિજયજીકલ
દ્રવ્યને સાત ક્ષેત્રમાં વાપરીને તારા અભિમાનને દૂર કરજે, કારણ
કે આ અવસર ફરી કરીને મને અત્યંત દુર્લભ છે ૧૧૯
વળી લાભમદને નેપનારા મનુ બિચારા નકાદિ દુનિમાં
જઈને પીડા પામે છે આ નવ ધમાં છ ખડને નાદ્ધિ મળ્યા
Mા બીજા છે ખડ માધવાની ઈચ્છા ધરાવનારા સુબૂમ ચીન
દાન શાસ્ત્રમાં પ્રસિદ્ધ છે તે વિચારવુ કર્તા કહે છે કે-
આ રીતે આઠે મદનું મરૂપ ટૂરામાં પણ સહજ વિવરણ
સાથે શિક્ષારૂપે બનાવ્યું છે તે વાચી મદોને ટાળનાર જી
શુભ (C) ગોત્ર ભાવે છે અને તે સારસમુદ્રને તરી જાય
છેત્તરી ગયા છે ૧૨૦
-
હવે એક કેમ અપાય છે તે વિશે બનાવ છે
નીચગેત્રફે હેતુને વિપરીત ભાવે સેવતા,
ગુમદેવને શુભ ભાવથી વાદી ત્રિકાળે પૂજતા,
નમ્રતા વિનયે કરી ઉપકાર પરનો સાધના,
માધમીવાત્સલ્ય કરી ઝટ ગોત્ર ઉંચુ બાધતા ૧૧
અર્થ –ઉપર નીચગોત્ર બધવાના નવ હેતુ કહ્યા છે તેને
વિપરીત ભાવે સવવાથી, શુભ ભાવે ગુરુને વંદન કરવાથી અને
દેવાધિદેવની ત્રિકાળ પૂજા કવ્વાથી, નમ્રતાથી, વિનયથી, પળ
પકાર કરવાથી અને સાધમી જનેનુ વાત્મ ય કરવાથી જીવ
ઉચ્ચગેટ બાધે છે ૧૨૧
હવે પાચે પ્રકારનું અતરાય કર્મ શાથી બાધે ? તે કહે છે

·- સવેગમાના સાથે
[ ૬૩ ]
= દાનમાહે વિઘ કરતા દાનવિAજ બાધતા,
લાભમાહેવિત કરતા લાભવિ જ બાઘતા.
ભેગમાહે વિઘ કા ભેગવિત જ બાધતા,
ઉપભેગમાહે વિન કરતા ભેદ એ બાપતા ૧૨૨
વીર્યમાહે વિન્ન કરતા વીર્યવિ ન જ બાવતા,
એમ અતરાય કારણે કારણ વિના કરતા છતા,
ભડા જેવા આઠમા એ કર્મને જન ભાવતા,
નૃપ શું કરે દાનાદિ જે ભડાગીની પ્રતિકુળતા? ૧૩
અર્થ –ાઈને દાન આપવામાં નિન્ન કરવાથીદાન દેતા
અટકાવવાથી દાનતનય કર્મ બંધાય છે, કાઈને લાભ થા હોય
તેમાં વિજ્ઞ ડવાથી લાભાતનાય નમ બ વાય છે, કારને ભેગ
ભેગવવામાં વિશ્વ વાવી ભેગાતાય તુમ બધાય છે, કોઈને
ઉપગમાં અતરાય દુવાથી ઉગાનાય નમ બધાય છે અને
વિર્ય ફેરવામાં કેઇને અનાયાથી વીર્યંતરાય કર્મ બંધાય
છે આમ સબ ણ કે નિષ્કા ણ પ્રવૃત્તિ ..ગ્યાથી પાચે પ્રકારનું
અતશય કર્મ બંધાય છે એ રીતે આઠમુ અતર ય ફર્મ આ
જીવ બાધે છે તે ભડારીની જેવું છે કહ્યુ છે કે-જે ભડાકીના
પ્રતિકૂળતા હોય તે રાજા દાનાદિ કરી શકતું નથી તેને આ
કર્મ સમજવું ૧૨-૧૨૩
હવે આ હકીકતને જ વિષે સ્પષ્ટ કરે છે
દેવાય તેવી વસ્તુ છે શુભ પાત્ર સામે -
કળ દાનનું જાણે છતા દાનાન્તરાય -

·શ્રી વિજય ૧Y જીવ ના દીયે તીર્થ કરે ઈમ પર્ષદામા બેવતા, દેનારને ઉત્સાહ દેતા જીવ બહુ સુખ પામતા અર્થ ––દાન નરાયના હદયનું લક્ષણ કહે છે-દેવાય તેવી વસ્તુ છે, દાન લેનાર શુભ પાત્ર છે અને દાનનુ ફળ જાવે છે ના દાનાતરાયના ઉદયવાળે જીવ દાન આપી શકતો નથી એમ તીર્થ કરેએ સમવસરણમાં બાર પર્વદા સમક્ષ કહેવું છે જે મનુષ્ય દાન દેના ઉમેહ વધારે છે તે દાનાતરાય તે છે અને અનેક પ્રકારના સુખ પામે છે ૧૨૪ ઈષ્ટ વસ્તુ મળે નહીં લાભાન્તરોદય થતા, ભાગ્ય અર્થ ન વાપરે ભેગીતરાયેાદય છતા, ઉપગ વિને ફરી ફરી ના વાપરે ઉપભેગ્યને, વીર્વત્રિને અલ્પકાર્યો ટેરવે ના વીર્યને ૧ અર્થ –વાભાતગાયને ઉદય થાય ત્યારે જીપને ઈ વસ્તુને લાભ મળી શકતો નથી ભરતરાયને ઉદય થતા ભગવા યોગ્ય વસ્તુને ભેગવી પાકને નથી ઉગતરાયને ઉદય થત વાર વાર ભેગવી શકાય એવી વસ્તુને ઉપગ લઈ શક- નથી અને વીતરાયને હું ય થતા અ પ કાર્યમા–સામાન કાર્યમાં પણ વીર્ય ફેરવી શકતો નથી ૧૨૫ આ પ્રમાણે પા પ્રકારના અતરાય કર્મના ઉદય વ> તની જીવની પરિસ્થિતિ સમજવી અને કર્મન ધના હેતુભૂત પાચ પ્રકારના આશ છે તેe આ વિના સ લ ધમાં કહે છે

·સવેગમાળા સાથે
[ ૬૫ ]
એ કારણેનું આ એવું જ બીજું નામ છે,
એથી જ સારે વણી આપત્તિ નિત્ય પમાય છે,
દિ ગઢનાળા સમા એ આશને જાણજે,
જીવરૂપ તળાવ પાણું કર્મ છે ઈમ જાણજે
દીર્થ ગઢનાળે કરી જળને પ્રવાહ તળાવમાં,
જિમ આવત તિમ આશ્ર કરી આત્મરૂપ તળાવમાં,
કર્મરૂપ જળ આવતુ તે રોકવાને સાવરે,
નિત સેવવા શુભ ભાવથી ઈમ બેવતા તીર્થ કરે.૧૭
અર્થ --કર્મબંધના હેતુઓનુ બીજુ નામ આવે છે
એ આશ્ચના નેવનથી જ આ સંસારમાં જીવ ઘણી આપ
ત્તિઓ પામે છે રો આશરોને તારે મોટા ગઢનાળા (ગરનાળા)
સમાન જાણવા, જીવરૂપ તળાવ જાણવું અને કર્મરૂપ પાણી
જાણવું એ મેટા ગહનાળાઓ વડે જળનો પ્રવાહ જેમ શહેર
બહાર રહેવા તળાવમાં જાય છે તેમ આશ્રાએ કરીને આત્મ
રૂપ તળાવમાં કમરૂપ જળને પ્રવાહ આપે છે તે આવતા
જળને રોકવા માટે ભગવતે સવરો બતાવ્યા છે અને તેને શુભ
ભાવથી નિરતર મેવવાનું શ્રી તીર્થ કરોએ ઉપદેશેલ છે ૧૨૬-૧૨૭
આશ્રવ ને સવરની વિશેષ સમજણ આપે છે
મન વચન કાયાની ક્રિયા તે પેગ લક્ષણ જાણિયે,
યોગ આશ્રવ તેમ બધન હેતુ ભિન્ન ન જાણિયે,
મિત્રી વિગેરે ભાવનાથી કર્મ શુભ બંધાય છે,
વિકથા કપાયે સેવતા ઉમે અશુભ બંધાય છે. ૧૨૮
૫

·શ્રી વિજયજીકૃત
અર્થ –મન, વચન ને કાયાની ક્રિયા તે યુગનું લક્ષણ
જાણવું ગરૂપી આશ્રવ તે જ બધા હેતુ છે, તેથી એ બંનેને
એક જ સમજા મૈની વિગેરે ભાવનાઓથી શુભ કર્મ બંધાય
છે અને વિકથાકષાયાદિનુ સેવન કરતા અશુભ કર્મોબ ધાય છે ૧૨૮
હવે મંત્રી વિગેરે ચાર ભાવનાનું સ્વરૂપ કહે છે
દુરિત કઈ ન આચરે સવળા જ મુખીઆ બને,
સર્વ પામે સુખ એવા ભાવના મિત્રી સુણો,
આ ભાવનાવાળે ખમાવે અન્યને પિતે ખમે,
નિજ પર વિષે ના ભેદ માને સર્વને પ્રેમે નમે ૧૨૯
અર્થ– ઈ મનુ કે જે પાપ ન કરે અને સર્વે જીવે
સુખી વાએન જી સુખ પામે, કે દુખ ન પામે
આવી ભાવના તે મંત્રી ભાવના સમજવી આ ભાવનાવાળો
પિતે ખમે ને અન્યને ખમારે, સ્વપમા ન માને અને
સને પ્રેમપૂર્વક નમ્બર કરે ૧૨૦
હવે પ્રમોદ ભાવનાનું સ્વરૂપ કહે છે
સર્વ દે ટાળનાર વસ્તુતત્ત્વ વિકતા,
ઈમ નાણકિરિયા બેઉને નિર્વાણ હેતુ માનતા,
ગુણવત જનના હૈયે દમ ગમ ઉચિતતા ગભીપ્સા,
વિનયાદિ ગુણને જોઈને પોતે હરખથી વાદતા. ૧૩૦
આ પધારે આસને મીઠા વચન ઈમ ઉચ્ચરે,
ગુણ પામવા તે પૂજ્યના ગુણના વખાણ સ્તુતિ કરે,

·સ વેગમ ળા સાર્વ [ ૬૭ ] દિવ્ય ભાવે ભક્તિ કરતા હર્ષ સાચો મન ધરે, એ ભાવના મુખમેદની શ્રાવક પ્રભાને ઉચ્ચરે ૧૩૧ અથ –સર્વ દેને તજનારા, વડુતને વિચાર કરી ના, તેમજ જ્ઞાનક્રિયા બનેને મેમના હેતુપ માનનારા એક ગુજનના , ઈદ્રિયદમન, શનિ, ચિનના, ગભી ના અને વિનયાદિ ગ જોઈને કહે કે-આ, પધારે, આ આનને તરાને. આવા મીડ વચન બોલે અને તેવા ગુણ પામવા માટે તે ગુણીજનોના વખાણ કરે -તુતિ કરે, દ્રવ્ય ભાવથી ભક્તિ કરે અને મનમાં સાચે જ ધારણ કરે. બાવી ભાવનાને પ્રમાદ ભાવના કદીએ શ્રાવક દરરોજ પ્રભાતે આ ભાવના નામે મ બધી વિચાર કરે ૧૩૦-૧૩૧ ક ભાવનાનુ મનરૂપ કહે છે – નિજ કર્મના ઉદયે થયા દુખિયા જનોને જોઈને, ભજવવિ તસ્વા તુ બડા એ એમ દિલમા ભાવીને, ક કરે બે ભેદથી નિજ દ્રવ્યના ભેગું કરી, પને બચાવે દ્રવ્ય કાણું પાળવી તેને ક. ૧૩૨ નહિ ધર્મ પામેલા જનોને યુદ્ધ ધર્મ પમાડે, જિન ધર્મ પામેલા જિનેને ઑર્ય ભાવ પમાડે પ્રેમપૂર્વક તિથી નિત માણુ મુખે કરી, પૂર્ણ ઉત્સાહી બનાવે ભાવના કણા ખી ૧૩૩ અર્ધ – પિતાના પદ્ધ ના હદયવસે દુખિય-

·[ ૬૮ ]
શ્રી વિજયજી ન
થવા છરને જોઈને, ભવમમુદ્ર તરવા માટે આ કરુગુ-દયા
તુબડા સમાન છે, એમ દિલમાં વિચારીને પિતાના ૮ થના
ભેગું કરીને પણ એના મો ઉપર બને પ્રકારની દયા કરે
એટલે પ્રથમ તે એવા ને શ૧૨ વિગેરના દુખમાથી
બચાને આ પ્રમાણે હેશથી કરવું તે દ્રવ્ય કરુણા કહેવાય છે
હવે ભાવરુણ કહે છે-ધર્મ ન પામેલા જીને શુદ્ધ
ધર્મ પમાડ અને નધર્મ પામેલાઓને ધર્મમા વિર
કરવા પ્રેમપૂર્વક શાંતિથી નિરતર આવી ભાવના ભાવીને જે
પિતાના આત્માને એવા કાર્યમાં પૂર્ણ cત્સાહી બનાવો તેને
કણું ભાવના કહે છે ૧૩૨-૧૩૩
અગાનવી શાસ્ત્ર પ્રવર્તાવે કરી વિકપના,
પિતે બે પન્ને બા દેઈ ટી દેશના,
કરુણાજનક તે દીન છે એ પ્રવૃત્તિ છેડીને,
સન્માર્ગ પામે એમ ભાવે નિત્ય કરુણભાવને ૧૩૪
પ્રભુ વીજિન મીચિ ભાવે ઉન્માર્ગી દેરાના,
દેઈ જે ભવમાં ભમે સાગર સુધી બહુ કાળના,
તે પાપપુ જે બાધનારા આ બિચારા જીવની,
શી ગણત્રી એમ ભાવે ભાવના એ દીનની? ૧૩૫
અર્થ -–અજ્ઞાનવડે કુરિક પવાળા પાપશાસ્ત્રો જગતમાં
પ્રવર્તાવે અને બેટી દેશના આપીને પોતે ગે ને બીજાને
ડૂબાડે, એવા કરુણ લાવવા જેવા છે એવા દીન
પોતાની આવી પ્રવૃત્તિ કેડીને સન્માર્ગ પામે, એમ
નિરતર વિચારવું તે કણા ભાવના જાણવી

·સ વેગમાળા મા
[ ૬૯ ]
જુઓ વીરપરમાત્માને જીવ પણ મરીચિના ભવમાં અને
ત્યારપછીને ભામાં પણ ઉન્માર્ગની દેશના આપીને બહુકાળ
સુધી–એક ક્રોડાકોડ નાગરોપમ પર્યત સસારમાં ભમે,
તે પછી આ બિચારા પાપના પુજેને એકત્ર કરનારા જેની
તેની પાસે શું ગણી છે ? આ પ્રમાણે વિચાયુ તે કરુણ
ભાવના સમજની ૧૩૪-૧૩૫
વળી કગણા ભાવના વિષે જ વિશેષ કહે છે
ભેગ માધન પામવાને દેડધામ કરે પણ,
જે મળ્યા તે ભગવી તૃષ્ણ ધરે ઊમા ગણી,
વળી જે જન હિતકારી વસ્તુ કઈ દિન ના સેવતા,
અહિત વતુ ના તજીને વિવિધ પીડા પામતા ૧૩૬
ધન પામવા પીડા સહ પામેલ દ્રવ્ય બચાવવા,
પીડા સહે વપરાય તે સ ક૫ કરતા નવનવા,
લાહ્ય લાગે ચેર ચેરે રાજદંડેધન જતા,
વિવિધ પીડા ભોગવે તે આર્તન જિન બેવતા ૧૩૭
તેવા જનેને જોઈ આ ચચળ હૃદયના માન,
બહુ કાળ વિષયો ભેગવે તો વિકલ્પ કરી નવો,
સૉપ પામે ના બિચારા માખી જિમ બળખા વિષે,
ચોટે વિષય બળખા વિષે ચોટી જુએ ચારે દિરો ૧૩૮
પ કર્યો તે આર્તનને પ્રશમ અમૃત પાઈને,
વીતરાગપણ
તો પમાડુ ચરણપથે જોડીને,

·શ્રી પમવિજયી
[ ૭૦ ]
એવે સમય પામીશ જ્યારે સફળ તે દિનગતને,
માનીશ ભાવે એમ કરુણા ભાવનાના ભેદને ૧૩
તીર્થ તરપર્ણ પ્રાપ્ત કરનારી અનુપમ કણા ભાવના બતાવે છે-
અર્થ --આ જગતના અને બે ના માધને મેળવીને
માટે ઘણું દોડાદોડ કરે છે જે મળે છે તે ભગવે છે અને
તેની તૃષ્ણા હૃદયમાં પધારતા જ જાય છેવળી પિતાને હિતકારી
વસ્તુને કઈ દિવસ વિતા નથી તેમ અહિતકારી વસ્તુ તજતા
નથી તેથી ઘણું પીડા પામે છે વળી ધન મેળવવા માટે ઘણું
પીડા સહે છે, પામેવાનું રક્ષા કરવા માટે પણ ઘણી પીડા
સહે છે અને તેનાથી વપરાય છે તે અનેક પ્રકારના મક ૫-
વિ.૫ કરે છે તેમજ અગ્નિ લાગવાથી, ચારના ચરી જવાથી
કે રાજદડ થવાથી જ્યારે ધન જાય છે-નાશ પામે છે ત્યારે
પણ તે આર જેને ઘણી પીડા સાન કરે છે એમ જિનેશ્વ
હે છે તેવા મનુને જોઈને આ ચ ચળ હૃદયના અન્ય
મનુ બહુ કાળ સુધી વિર ભગવે છે છતા નવા નવા
વિક-ઈરાઓ કરે છે સતાવ પામતા નથી તે બિચાગ
માખી જેમ બળખામાં ચાટે છે તમ વિષયરૂપ બળખામાં ચાટે
છે અને પછી ચારે દિશા તરફ ચકળવકળ જોયા કરે છે
તીથ કર થનાર છમ આવા ગાને જોઈને વિચારે છે કે-
આપા મસામાં પીડાને છોને કઈ રીતે પ્રશમામૃત પાઈને
અને ચારિત્રને માર્ગે જોડીને વીતરાગ પણ પમાડુ? હું જ્યારે
એવે સમય પામી છે ત્યારે તે દિવસને તેમજ રાત્રીને સફળ
માનીશ” હે જી ! તમે પ, આવી અપૂર કણા ભાવના ભાવો
કે જેથી તમે પણ તેવી ને અપૂર્વ લાભ મેળવે ૧૩૬-૧૩

·L
S
નસ વેગમાળા ભાઈ
[ 1 ]
વળી એ જ લાના ભાવે છે કે –
૧ વિવિધ ભયના હેતુથી બીકણ બનેલા બાળને,
તિમ વૃદ્ધને નિર્ભય બનાવુ નિત પમાડી પૈર્યને,
અન્યને ના ત્રાસ દેતા ભય દીયે ના જે ના,
તેઓ ન પામે ત્રાસ ભય ને સક વળી આમ ૧૪૦
મણ સન્મુખ જે ગહેલા સ્વધન આદિ વિગને,
ગણતા અનિમણુતણ જે ભેગવે બહુ દુખને,
ભય ટાળના જિન વચનને સંભળાવી તેમને,
નિણ લાયક હુ બનાવું એમ કરુણા ભાવને ૧૪૧
અર્થ –વિવિધ પ્રકારના ભયના હેતુ પ્રાપ્ત થવાથી બળુ
બની ગયેતા મનુનેગાકને તેમજ વૃદ્ધને નિર્ભય બનાવું,
ધીરજ
આy,
તેમને સમજવું કે- “અન્ય જીને
જે ત્રાસ કે ભય આપના નથી તેઓ ત્રાસ કે ભય તેમજ
આકરા સ ક પામતા નથી
વળી મને મમ્મુખ થયેલા જે મનુષ્ય સ્વધન આદિને
વિગ ધવાના કારણે મરણને અનિટ માને છે અને બે પ્રકારના
માનમિક તેમજ કાધિ- દુખે ભેગરે છે, તેને સર્વ ભયને
ટાળનાર એવા જિનવચને સભળાવીને નિવાણને-મોક્ષને લાયક
બનાવ આવી શું ભાવના નિરતર ભાવવી ૧૪૦-૧૪૧
હવે ચોથી મધ્યસ્થ ભાવના સબધી કહે છે
પિ નાની હત્યા કરે જે બાળની હત્યા કર,
ખાતા અભક્ષ્ય અપેય પીએ દેવગુરુ નિદા કરે,
તેમને નિતર

·શ્રી પમવિજય
-
-
[૭૨]
ખોટી બડાઇ નિજતણી જે જન કરે પર તેના
ખે ઉપેક્ષા ભાવ ને માધ્યસ્થતાની ભાવના ૧૪
અર્થ
- મનુ વિહત્યા કરે, ત્યાં કે,
હત્યા ક-, અનફાનું ભથ' કર, અપેચનું પાન કર, દેવચ્છ
નિદા કર અને પિતાની ખોટી બડાઈ કરે એવા જનની જે
ઉપેક્ષા Aી તે માધ્યસ્થ ભાવના કહેવાય છે ૧૪
cતમ મનુ વિચાર કરે છે કે –
જિન ધર્મથી મૂકાયેલો હુ ચકીપણુ ના વાછ,
જિનધર્મથી વાસિત થયેલું દાસપણુ હુ ચાહને
જિનધર્મહીણુ ચકીઓ બહુ ઘેર પ આચરી,
નકે રીબાયે નેહની એ ચષ્ઠિત ગણુ ના ખરી ૧૪
અ –-જૈન ધર્મથી અતિ એચકી પણ પ ક
ઈચ્છતો નથી, પરતુ જિનપમ વાસિત દામપણ
છે, કારણ કે જેનધર્મ રહિત એવા ચક્રીઓ અનેક પ્રકારના
ઘેર પાપ કરીને સુનમ ને કહ્યદત્ત ચક્રીની જેમ નરકે જાય,
અને ત્યા અને પ્રકારના દુખો રીડાય છે તેથી તેવા ચક્ર
પણ હુ માચુ ચક્રીપડ માનુ જ નહીં ૧૪૩
લાભાન્તરાયતણા જ ઉદયે જીવ દાસપણુ લહે
જિન ધર્મની શુભ સાવનાથી કર્મ આડે ઝટ દહે,
મ ભાવના નિત ભાવતા તિમ તે પ્રમાણે વર્તતા
પુષ્કળ નો શુભ કર્મ બધે નિર્જરા પણ સાતા :

·મગમાળા સાર્વ [ ૭૩ ] ' અર્થ- – ભાતરાયના ઉદયથી આ છ દાસપદ પામે છે અને જેન ધર્મની સારી રીતે આરાધનાનાધના કરવાથી છિ આઠ પ્રકારના કર્મોને અ ૫ કાળમા બાળી નાખે છે આવી સાવના નિ તજ ભાવના અને તે પ્રમાણે વર્તતા અનેક ભવ્ય શુભ કર્મ બાંધે છે અને નિર્જરા પણ કરે છે ૧૪૪ બાઢ સબધી જ વિશેષ કહે છે સુત્રો અનુસાર સાચા વયણ નિત્યે બેલતા, શુભ કર્મ બાધે અશુભ પણ વિપત ભાવે વર્તતા, કાયાથી શુભ કાર્ય કશ્તા કર્મ શુભ બંધાય છે, આભથી હિંસા થતા કર્મો અશુભ બધાય છે ૧૪૫ અર્થ–સૂત્રને અનુસરીને સાચા વચને બે વારી ૦ ન કર્મ બાંધે છે અને તેથી વિપરીત અસત્ય વચને બાવવાથી અશુભ કમ બાધે છે કાયાથી પ મુભ કર્મ કરના શુભ કર્મ બંધાય છે અને ડાયાવડે આમ કે સાદિ કર -વાવી અશુભ કર્મો જ થાય છે ૧૪૫ વિપયોગ પ્રમાદ અવિગતિ આદિ ધાન એ, મિથ્યાત્વ મળાય જાણે અશુભ કર્મ નિમિત્ત એ, હે જીવ! એ સમારમાં રખડાવનાર જાણીને, તેથી સદા અળગે હી આધ શ્રી જિનધર્મને ૧૪૬ અર્થ -પાચ ઇન્દ્રિયના વિયે, મન-વચન-કાયાના ગ, નિદ્રા, વિકથા વિગેરે પ્રમાદ, અવિરતિ, આરૌદ્રધ્યાન, મિયાદવ અને મળ કપાય વિગેરે અશુભ કર્મના નિમિત્ત કારણ

·આ ધનરૂપ ત્રિપુટીની શુદ્ધ શિક્ષા-દેશના સર્વ જીસને આપે છે
નિરતર ગર્વ જીવને દુ ખ આપે છે તેને ઉપર એક શાસ્ત્રોક
દાન ઉપનય સહિત કહેવામાં આવે છે તે સાભળીને તાર'
સાચે જ શત્રુ એહ ન કરે વીરની વાણી ની ૧૪
આઇમાં પણ તાહરી કરી એ દશા પ્રભુ કહી ગયા.?
[ ૭૪ ]
શ્રી પદ્મવિજય
જીવ! એ વિષયપાયાદિકને સારમા રખડાવનારા જાણીને તેમાં
દૂર રહી–તેને તજી દઈને શ્રી જિનધર્મની આરાધના કર ૧૪
પ્રભુ વી. ત્રિપુટી શુદ્ધ શિક્ષા આપતા વિ જીવને
ઉત્કૃષ્ટ શત્રુ પ્રમાદ તે દેતે નિરન્તર દુખને,
ગુણ ચિત્ત દઈ ઉપનય સહિત શાસ્ત્રોક્ત આ દશાન,
એ સાભળીને દેરજે હિતમાર્ગમા નિજ ચિત્તને ૪
અર્થ – શ્રી વીર પરમાત્મા આ જ્ઞાન, દર્શન, ચારિત્ર
તે સાથે કહે છે કે-આ જગતમાં ઉત્કૃષ્ટ શત્રુ પમાદ જ
ચિત્તને તુ હિતમાર્ગમા દેરજે-જેજે ૧૪૭
હવે ઉપર જણાવેલ દણાત ઉપનય સાથે કહે છે
જિમ ધાતુવાદી જ ગયા જાતિમિરની નાહીં મણ
તે ગિરિ ઉપર દીવા લઈને માર્ગથી ગુણા
ચાવતા દીવા બૂઝાણે નિજ પ્રમાદવને કરી,
આવી પડ્યા વિકરાળ પથે આમતેમ તે આથડે,
દેવ માગ પૂર્વને તે ગોતતા પણ
નવિ જડે,
સેપે ડસ્યા ખાડે પડ્યા ને અતિથિ યમના થયા,

·ખ
પ્રવેશ માળા સાથે
[ પ ]
- સમજાવવાને સ્પષ્ટ ઘટના હુ કહુ તે સમજજે,
શ્રુતજોધ દી તેહ મળશે કર્મલાવવથી જજે,
કે તેથી કળાને માર્ગ શિવનો જીવ પ્રમાદ કરે પડી,
એ લે ના ખબર તેદીપની બૂઝી ગયે તિણ તે વડી ૧૫૦
મુઝાય મિથ્યાભાવ તિમિરે લેભ સર્પ વચ્ચે તિહા,
૧ ફુટ ગતિ ખાડે પડી બોલે સુપથ ગયે કિહા?
હારી ગયે જિન ધર્મ પામ્યો પણ ન પામ્યા જેહ,
- વિજ્ઞાદિની આસક્તિથી પામેન અવસર એહ ૧૫૧
અર્થ –કોઈ ધાતુવાદી મળે ત્યાં ગયા કે જ્યા અધ
જ ઘણે તે હાથમાં દવાઓ લઈને પર્વત ઉપર જતા ને
- ગુફામાં પ્રવેશ કરતા પ્રમાદના કારણુધી દીવાઓ બૂઝાઈ તથા
વી પ્રભુએ કહ્યું છે કે આ જીવને પ્રમાદ જ ખરે શનુ છે તે
હકીકત અહીં સિદ્ધ થઈ, કેમકે પ્રભુની વાણી નિશ્ચિત જ હોય
છે પછી તે ધાતુવાદીઓ ભયકર માર્ગમાં આવી પડવાથી
આમતેમ આઘડવા લાગ્યા પૂર્વે માર્ગ દીઠેલો છતા પણ અધ
કાર થઈ જવાથી તેમને ગોતતા પણ તે માર્ગ જ ન એટલે
તેમાથી કેટલાકને એડમ્યા, કેટલાક ખાડામાં પડી ગયા અને
પરિણામે બધા યમરાજાના અતિથિ થયા--મરણ પામ્યા છે
જીવ! આ પ્રમાદે પણ તારી એવી દશા કરી છે આમ પ્રભુ
કહી ગયા છે. હવે તેને સમજાવવાને આ દષ્ટાતની હુ પણ
ઘટના કરું છું તે તુ બરાબર સમજજે અને ધ્યાનમાં લેજ
ધૃતરૂપ દી તે આ જીવને કર્મોની વાઘવતાથી પ્રાપ્ત
મેક્ષને માર્ગ જાણયાતા પ્રમાદમાં
થાય છે

·કયા
[ ૭૪ ]
જે છે તે દીવાની ખબર ન લેય તે તે હવે બૂઝાઈ જાય
એટલે જ્ઞાનને અભાવ ના બને મિાભાવરૂપ અપાર
વિસ્તાર પામતા છવ મુઝાય છે, તેને લેભ૩૫ સપડસે છે,
દુર્ગનિરૂપ ખાડામાં પડે છે, પછી એ છે કે--અરે! મારા દિલે
સુપવ-સન્મા
અયો? જૈન ધર્મ પામ્યા છના પશુ
ન પામ્યા જેવું થયું ? હુ ભવ હારી ગયો! હુ દ્રાદિકમાં
આના થઈ ગયે! કરીને મને એ અવસર મળ
મુવ થઇ પડ્યો ૧૪૮-૧૧
એ વખતે જ વિચાર કરે છે કે --
સૂવ કદી અવિવેકી જીવે તુ ન સૂઈને અહીં જરા,
ગાડર પ્રવાહ સુખ નહી ઈમ માનતા ડાઘા ખગ
મદનિયાની કાબુમા રાણી નૃપતિ આદિ ગયા,
બીના ગધેડીના શિશુની સાભળી દિલગીર થયા ૧૫
અર્થ -- જીવ ! = અવિવેકી છે અને સૂ–પ્રમ
દમ પડે પણ તુ મૂઈશ નહીં–પ્રમાદમાં પડીશ નહી, કારણ
ડાહ્યા મનુ ગાડરપ્રવાહે ચારવામાં સુખ માનતા જ નથી એવ
ગાડરીયા પ્રવીણ ઉપર મનીઆની કાળુનું દાન આ પ્રમાણે
એક રાજાની રાણીને કોઈ કુભારણની સાથે એનપણ થય
હતા ત ઇ જ રા પાસે આવી ને કલાક બે કન્ના બે
ખાનદ કવિની એક દિવસ તે ન આવી તેથી રાણીએ દાસી
ખબર કાઢવા મંત્રી તેણે જોયું તે ઘરના બારણું બધ કરી
દર કુભારણ પિતાના મનીયાને માટે રૂએ છે ને દામી
આવીને રાણીને વાત કરી રાણીએ વિચાર્યું કે-આ મારી બેન

·: મણુમાં રાણી, રાજા વિગેરે બધા ગયા પણે ત્યાં એ ૧રની પ્રતિબુદ્ધ તે જે દ્રવ્યથી નિદ્રા હરીને ભાવથી, જ્ઞાની યથાર્થ પદાર્થને તે થજે મિથિી. ૧૫૩ અને અહિત કરી કાર્યો કરતા નથી ” ધ હૃદય માં ભ્રમણું ધારનારા સજજને નિર્ભય થઈને 1 અને પ્રતિકર પરવસ્તુને તજીને ભાવથી પદાર્થ માત્ર ૩ નો થાય સમાજ સાથે [ ૭૩ ] પણ છે, તેના દુ ખમા ભાગ લેવા-દિલાસો આપવા મારે જવું એ તેથી તે ત્યાં જવા ચાલી રાજાને તે વાતની ખબર પડી એશ્લે ગણી સાથે મારે પણ જવું જોઈએ એમ ધારી ત પણ શા થા, એવે પ્રધાન વિગેરે પરિવાર પણ ચાલ્ય કુભારણને ઘરે જઈને કાણ કરાતા કોઈએ પૂછયું કે-મદનીએ કે હતા? શુ થયુ હતુ? એટલે રાજાએ, રાણીએ, એ આત પણ બતાવ્યું છે. કુભારને બોલાવતા તેણે પિતાની ગીને વિરે મદનીઆ નામનો હતો તે મરી ગયાનું જણાવ્યું, એટલે ઠા પડ્યા કે આપણે વિચાર કે તપાસ કર્યા વિના આવ્યા ત ઠીક ન કર્યું ગાડરીએ પ્રવાહ આવે તે હેય છે તેમ માણસે વિચાર કર્યા વિના હાટે જાય છે મનિયાની વાત સાંભળીને મે દિલગીર થયા ૧૫ર + હિતકાર્યમાં કરતા પ્રવૃત્તિ અહિત કાથી નવિ કે શુભ બેવ હૃદયે ધારનાર મુજન નિબંધક રે ૧૭ અર્થ – ઉત્તમ મનુ હિતકારી કરિ કરે સ દ અમ પ્રબુદ્ધ અથવા પામે તેને એક કરજે ૧૫૭ બધ મધન કરી કરીને એને નિ પૂ. - છે.

·૧૫૪
[ ૭૪ ]
ની પવિજય જ
સુણજે અગડદત્તાદિના છાત શ્રી ગુરુની કને,
ઉદયે ધરી તડજે દુખદાયી એ પ્રમાદને
જે ઉચિત કાર્યો પત્ર સાથે આમજ્ઞતે જાણજે,
તેવા જનોને મગ પામી અપ્રમાદી તુ થજે
અર્થ –હે જીવ! ધમ્બિલ ચરિત્રાદિમા બગડતા
મુનિ વિગેરેની કથા આવે છે તે સાભળજે, તેને હૃદયમાં ધારણ
કરજ અને દુખદાયી એવા પ્રમાદને તરછોડજે-તજી દેને જે
મનુ ઉચિત કાર્યો શીગ્રપણે માધે છે-કરે છે તેને જ
આશુપ્રજ્ઞ સમજવા તુ તેના જેને મગ કરીને–પામીને
અપ્રમારી ધજે ૧૫૪
છે કાળ ગિદ્ર હરણ કરે જે પ્રાણનુ નિર્દયપણે,
તેને ન તે કઈ બળથી જાણજે નિશ્ચયપણે,
વટતી જ જાયે રાતિ તનુની કાળ અવસર્પિત
હે ભાઈ માટે માન શિખમુજ સમયઆતુજ હિતત.
અર્થ ––હે ભાઈ! આ કાળ મહાભયંકર છે તે નિર્દય.
પણે અનેક જીના પ્રાણનું હદ કરે છે, તેને પણ પ્રાણ
બળવડે જીતી શકે એમ નથી, એ તુ નિશ્ચયથી જાણજે વ
આ અવસર્પિણી કાળ હેવાવી નિપરદિન શરીરની શક્તિ પણ
ઘટતી જાય છે માટે તું મારી શિખામણ માનીને ધર્મકરણીસ્ટ
લયમવત થઈ જા, કારણ કે આ વખત તારા હિત દે
આ વખત ફરી ફરીને મળ દુર્લભ છે ૧૫૫
1 અમુકા-શીધ્ર

·મનમા સાથે
[ ૭૯ ]
મા રહેવા ઉપર ભાર૩ પક્ષીનું દાન આપે છે –
ડેર જુદી ચરણ ત્રણ તિમ ઉદર જેને એક છે,
બેડી મનુજના જેવી ભારડ પક્ષી તેહ છે,
ભિન્ન કળખાવાવણી ઈચ્છા થતા મૃત્યુ લો,
પ્રિય જીવનકાજે તે પક્ષી માવત સદા રહ ૧૫૬
અર્થ – ક એ સુખ , પગ વણ અને ઉદ-પેટ
જનું એક છે, ભાષા મનુષ્ય જેવી બેસે છે તેનું નામ ભારડ
htી કહેવાય છે તેમાં જીવવાથી તેને જ્યારે ભિન્ન ભિન્ન
ન ખાવાની ઇચ્છા થાય છે ત્યારે તે મરણ પામે છે, પરંતુ
પિતાના પ્રિય અને માટે તે નિરતર સાવચેત રહે છે-કાયમ
અપ્રમાડી ગહે છે તે પક્ષીને નિદ્રા જ હોતી નથી, માટે તુ પણ
તે અપ્રમાદી ધો ૧૫
તે નિમિતે જ ઉપદેશ આપે છે કે –
જ વર્મજીવન કાજ ચેતના અપ્રમાદ દશા ધન,
ગામના બગીચામાં મકર કર એજ કહ્યું છે ખરી,
પસ્વપ્નને અભિવાઘ તે દુખ આકરુ તુ જાણજે,
નિસ્પૃહા ગુણધારીને સાચા સુખને પામજે ૧૫૭
અર્થ –-હેનન!તાર ધનના ઢ ણ માટે અપ
બાદ દસ ધાબુ કરીને ગામનરૂપ બગીચામા-ફૂલવાડમાં બ્રમણ
કર એ જ સાચી પર છે આ જગતના જીવાને પરવસ્તુને
મિર ને જ મહાદુ ખપ છે, એમ જાણીને
ને પ = સ ય સુખને પ્રાપ્ત કરવા પ્રયાન જે ૧૫૭

·૧૫૮
[ ૮૦ ]
શ્રી પ્રવિજયજી
સુણજે સદા જિનવયણને એથી જ આત્મિક ઉન્નતિ
જિનવયણ ત્રિપુટીશુદ્ધ તે આપે સદાયે સન્મતિ,
દૂર હડા આવિ વ્યાધિ તિમ ઉપાધિ ઝેરને,
નોળવેલ સમુ કહ્યુ તીર્થ કરે એ કારણે
અર્થ –હે આત્મા! તુ નિત- જિનવચનને સાભળજે,
તેના વડે જ આત્મિક ઉનતિ થવાને સંભવ છે જિનવચન કે
જે ત્રિપુટી શુદ્ધ છે તે જ આ જીવને નિ સ્તર સન્મતિ આપનાર
છે અને તે આધિ, વ્યાધિ અને ઉપાધિના ઝેરને દૂર હઠાવનાર
છે તીર્થકરોએ તે જ કારણે તે ત્રિપુટીશુદ્ધ ધર્મને મેળવવા
સમાન કહેલ છે નેળીયાને સાપ ડશ મારે ત્યારે તે ને
વેલ નામની વનસ્પતિ–ષધિને સુધી આવે છે જેથી સપનું
ઝેર તેને ચડતુ નથી, તેમ આ ત્રિપુટીનુદ્ધ વીરવચન પણ
એવુ છે કે જે જીને આધિ, વ્યાધિ ને ઉપાધિરૂપ ઝેર
ચડવા દેતું નથી–તેના ઝેરનો વિનાશ કરે છે ૧૫૯
દેરા પ્રમુખને પામવા જેવા ગણું ભારડ આ,
ચાલે યથા તિમ દુર સક તથા ભાષા ક્રિયા,
કર્મબંધન હેતુ જાણુ અપ્રમાદી થઈ સદા,
ચારિત્રરૂપી વહાણની રક્ષા કરી લે સંપદા ૧૫૯
અર્થ –ભાર ડપક્ષી જેમ સામાન્ય દોરાપ્રમુખને પણ પાશવા
જેવા જાણી તેનાથી દૂર રહે છે તેમ છે છા! તુ પણ દુષ્ટ
* અહીં મમ” જ્ઞાન ન ચારિત્ર, પ ત્રિપુટી સમજવી અથા
ક, છે ને તાપવડે દ્ધ ધર્મ તે ત્રિપુરી ધમ સમજે

·જક
1 મમળા સાઈ
[ ૮૧ ]
સક, અનિકલા અને અશુભ કિયાને કર્મબંધનના હેતુરૂપ
*ી, તેનાથી દૂર રહી અપ્રમાદી વઈને નિરતર ચરિત્રરૂપ
વધુની રક્ષા કરી આત્મસ પદાને મેળવ ૧૫૯
આ દેથી ભરે છે સદાયે તે છતા,
નાનાદિને શુભ લાભ તેથી જ્યા સુધી મુનિ પામતા,
ત્યાસુધી તનને ટકા અન્નપાનાદિક બળે,
ઉપકમ અકાળે જિમ ન લાગે તેમ વરતે પળપળે ૧૬૦
છેવટ સમય મુનિ એમ જાણે આ શરીરતણું બળે,
પદાળ ગુણની ના થતી ને નિર્જરા પણ ના મળે,
વે ન ધર્મ યાન ઉત્તમ એમ નિર્ણય શુભ કરી,
મળ દરે કરે સાપેક્ષતા તનની હરી ૧૧
અર્થ - આ શરીર જે કે દોથી ભરેલું છે તથાપિ
વિડે જ્ઞાનદિને શુભ લાભ પામી શMય છે, એમ જાણી
સુધી મુનિ તેના જ્ઞાનદિને લાભ પામી શકાય ત્યાં
છે તેને અપાનાદિવડે પાળે છે તે ટળવે છે કે જેથી
બળે કાઈ ઉપકમ ન લાગે. આવું વર્તન કાયમ રાખ્યા કરે
. જ્યારે મુનિ એમ છે કે હવે આ શરીરના બળવો
પણ ગુણની-લાભની ઉત્પત્તિન્માપ્તિ થતી નથી અને
નિર્જ પણ થતી નધી તેમ જ ઉત્તમ ધ્યાન પણ થઈ શg
નથી ત્યારે એ વાતને નિર્ણય કરીને, શગની સાપેક્ષના તજી
દઈને કર્મમીને દૂર કરવાન–અનશન કરવાનો વિચાર કરે
છે અર્થાત્ આ શગને પણ તજી દે છે ૧૬૦-૧૧

·શ્રી વિજય
!
છે અને તે આધિ, વ્યાધિ અને ઉપાધિના ઝેરને દૂર હડાવના*
છે તીર્થ કરે તે જ કારણે તે ત્રિપુટીશુદ્ધ ધર્મને નેળવેલ
[ ૮૦ ]
સુણજે સા નિવયણને એથી જ આત્મિક ઉ
જિનવયણ ત્રિપુટીશુદ્ધ તે આપે સદાયે સન્મતિ,
દર હડાવે આધિ વ્યાધિ તિમ ઉપાધિ ઝેરને,
નોળવેવ સમુ કહ્યું તીર્થ કરે એ કારણે
અર્થ – હે આત્મા! તુ નિરતર જિનવચનને સાભ”
તેના વડે જ આત્મિક જતિ થવાનો સંભવ છે જિનવીન
જે ત્રિપુટી શુદ્ધ છે તે જ આ જીવને નિરતર સ મનિ આપના
સમાન કહેલ છે નોળીયાને સાપ શ મારે ત્યારે તે તેને
વેલ નામની વનસ્પતિ-વધિને સુધી આવે છે જેથી સર્ષ'
ઝેર તેને ચતું નથી, તેમ આ ત્રિપુત્રશુદ્ધવિશ્વચન પણ
એવું છે કે જે જીવને આધિ, વ્યાધિ ને ઉપાધિરૂપ છે?
ચડવા દેતું નથી–તેના ઝેરને વિનાશ કરે છે ૧૫૯
દારા પ્રમુખને પામવા જેવા ગણ ભાડ આ,
ચાલે યથા તિમ દુષ્ટ સક તથા ભાષા કિયા,
કર્મબન હેતુ જાણુ અપ્રમાદી થઈ સદા,
ચારિત્રરૂપ વ્હાણની રક્ષા કરી લે સપા
અર્થ –ભાર ડપક્ષી જેમ સામાન્ય રામસુખને પણ પાશલા
જેવા જાણી તેનાથી દૂર રહે છે તેમ હે જીવતુ પણ ફુટ
* અહીં સભ્ય જ્ઞાન ન ચારિત્ર, ત્રિપુળ સમજવી અથવા
બ, છે ને તાપ શુદ્ધ ધમ તે ત્રિપુદ્ધિ ધમ મેમજ
૧૫૯

·વેગમાળા મથક
[ ૮૧)
કપ, અનિટ ભાષા અને અશુક્રિયાને કર્મબંધનના હેતુરૂપ
તી, તેથી કર રહી અપ્રમા થઇને નિરતર ચાંત્રિરૂપ
ની રક્ષા કરી આત્મપદાને મેળવ ૧૫૯
બાદે થી ભરેલું છે સદાયે તે છતા,
નાના શુભ લાભ તેવી જ્યાસુધી મુનિ પામતા,
ત્યાસુધી તનને ટકા અન્નપાનાદિક બળે,
ઉપક્રમ અકાળે જિમ ન લાગે તેમ વતે પળપળે. ૧૬૦
છેવટ સમય મુનિ એમ જાણે આ શરીતણું બળે,
પેશ ગુણની ના થતી ને નિર્જર પણ ના મળે,
હવ ન ધર્મ યાન ઉત્તમ એમ નિર્ણય શુભ કર્મ,
એમળ દૂર કરે સાપેક્ષતા તનની હરી
અર્થ –આ તારીરને કે રોકી રે, છે તથાપિ
તેના જ્ઞાનાભિ લાભ પામી શકાય છે એમ જાડી
જ્યાસુધી મુનિ તેનાથી જ્ઞાનાદિનો લાભ પામી શકાય ત્યા
સુધી તેને અન્નપાનાદિવડે પાળે છે ને ટકાવે છે કે જેથી
અબળે કાઈ ઉપકેમ ન લાગે આવું વર્તન કાયમ રાખ્યા કરે
છેવટ જ્યારે મુનિ એમ છે કે હવે આ શરીરના બળવો
કાઈ પણ ગુણની-લાભની cપત્તિ-પ્રાપ્તિ થતી નથી અને
નિગ પણ થતી નથી તેમજ ઉત્તમ ધ્યાન પણ થઈ શકતું
નથી ત્યારે એ વાતને નિર્ણય કરીને,શરીરની અપેક્ષતા તજી
દઈને કર્મમળને દૂર કરવાન--અનશન કરવાનો વિચાર કરે
છે અર્થાત્ આ શરીરને પણ તજી દે છે ૧૦-૧૬૧

·[ ૮૨ ]
શ્રી વિજયજીકૃત
પ્રભુ આ પ્રસંગે ઉચ્ચરે મડિકના દાતને,
ટેલ ધનને પામવા મૂળદેવ નૃપ એ ચોરને,
નિજ પાસ રાખે કામ સરતા રળીની શિક્ષા કરે,
ઈમ લાભ જાણ દેહ રક્ષણ સર્વદા ગુણીજન કરે. ૧૬
અર્થ -પ્રભુએ આ પ્રસંગ ઉપર મડિક વેરનું દદાત
કહ્યું છે તે આ પ્રમાણે –એક મડિક નામે ચાર હને તેને
મૂળદેવ તેમના રાજાએ પકડી, પિતાને વશ કરી કાઈ પણ
શિક્ષા ન કરતા પિતાની પાસે રાખ્યો અને તેને મનાવી–
સમજાવીને તેણે જેટલું દ્રવ્ય ચેરી-ડે પ્રજાજનુ લુટયું
હતુ તે બધુ મેળવ્યું પછી કામ સરી રહેતા તેને શૂળીની શિક્ષા
કરી એમ શરીરથી અને જ્ઞાનાદિને વાભ જાણુને ગુદીજને
પણ આ વારીરની સર્વદા રહ્યા કરે છે અને ત્યારે તેનાથી લાભની
પ્રાપ્તિ થતી બંધ થાય છે ત્યારે તેને મિરાવી દે છે અડી
ઉપરનું દાન ઘટાડવું ૧૬૨
ગુરુબુદ્ધિને અનુસાર સાળા સૂત્રના અ થતા,
એવું વિચારી ભવ્ય જી આણ ગુની પાળતા,
બેટો કદાગ્રહ રજન રાખે એમ ટાળી કલેશને,
કર્મબંધથકી બચી જે સાચવે શુભ ગીલને
૧૬૩
તે નિર્જરા પુષ્કળ લહે નિવણ વડા સમયમા,
જનતા ગણે કલ્યાણ તેના નામકે જાપમા,
આપમતિએ ચાલનારા જન કદાગ્રહમાં પડી,
પામે અનતા ભવ અનર્થે ભેગવે બહુ રડી રડી. ૬૪

·સવેગમાળા સાથે
[ 8 ]
અર્થ –ગુરુમડાની બુદ્ધિને અથવા ગોધને અનુસાર
મઘા સુવાને અર્થે થાય છે એવું વિચારીને ભવ્ય છે
ગુમડાગજની આના પાળે છે અને તેમની પાસે રહી બંધ
મેળવે છે કે કદાચઠ રજમાત્ર પણ રાખતા નથી, કલેશને
તે તજી જ દે છે તેવા શુભ આચારને પાળનાગ જ કર્મ
નવી બચી જાય છે અને કોની નિ પણ પુષ્કળ કરે
છે અન્ય કાળમા મોક્ષસુખને મેળવે છે જનતા-જન
સમૂહ એવા ઉત્તમ જનેના નામના જાપથી પણ ક યાણ માને
છે આ પ્રમાણે ન વર્તન જેઓ કદાગ્રહમાં પડી જઈ આપ
મતિએ ચાલે છે તેઓ અનતા ભવમા ભમે છે અને અનેક
પ્રકારના અને રડી રડીને ભેગવે છે-મન કરે છે ૧૬૩-૧૬૪
છઠ્ઠ અમ દમમ દુવાલસ અર્ધ મા ખમણ કરે,
આગ ગુમની એળવે તે લાભ તેથી ના મળે,
માટે ગુરુની આણ માનો આપમતિને છેડિયે,
તે નાણુંદન ચરણની પિતા અપૂરવ પામિય. ૧૬૫
અર્થ –જે મુનિ છઠ્ઠ, અઠ્ઠમ, દામ, દુવાસ, પાખમણ
કે મામાની તપસ્યા કરે પણ ગુરુની આજ્ઞા માને નહીં
તે તે તપનું ફળ અપૂર્ણપણે મેળવી શકે નહ, માટે આપ
મતિને તજી દઈને ગુરુ આજ્ઞા માનવી કે જેથી જ્ઞાન, દર્શન ને
ચાત્રિ ગુણની અપૂર્વ સ્થિરતા મેળવી શકાય ૧૬૫.
આ પ્રસંગ ઉપર અશ્વનુ છાત આપે છે –
વિશ્વતણી શિક્ષા લહી જિમ અશ્વ બખ્તર ધારીને,
શિક્ષકતણા વચને રહીને પામતે ઝટ વિજ્યને, -
એક

·[ જ !
શ્રી પદ્મવિજયજીકૃત
તેફાની વડે હાર આપે છમ વિચારી સર્વદા,
અપ્રમત્તપણે વિચરીને પામિયે શિવસ પદા.
અર્થ –શિક્ષક પાસેથી શિક્ષા મેળવીને બખ્તરધારી ઘોડે
શિક્ષકના વચન પ્રમાણે વર્તે છે તો તે કદી વિજય મેળવે
છે અને તોફાની- અશિક્ષિત ઘેડ યુદ્ધાદિમા હાવે છે તેમ
વિચારીને જે ગુની શિક્ષા પ્રમાણે અપ્રમત્તપણે વિચારીએ તે
ભરૂર શિવસ પત્તિ મેળવી શકીએ ૧૬૬
તે ખિન્ન ના હવે પછી શરૂઆતમાં જે ચેતતા,
ઇમ ના કરે તે અતસમયે દિલગીર બહુ થતા,
ધર્મ પાછળથી કરીશુ ઈમ વદે નિપક્રમી,
પણ એમ ન માને કઈ દિન ગુણી માનસેપકમી ૧૬૭
અર્થ -જે મનુ શરૂઆતમાથી જ ચેત તેને પાછળથી
ખિન્ન થવુ પડતુ નથી અને જે તેમ નથી કરતા-પહેરાવી નથી
ચેતના તેને પાછળથી દિલગીર થવું પડે છે–પસ્તાવું પડે છે
જેઓ નિરૂપકમી આયુષ્યવાળા હોય તે તો કદી એમ બેલે કે
હમણ
તો વિષય નેવી લઉં પછી પાછલી અવસ્થામા ધર્મ
કરીના, ૫- તુ સોપકમી આયવાળા મનુ એમ કદી બેલે
નહીં અને માને પણ નહીં ૧૬૭
મે ધર્મ રજ ના આચર્યો પાપ અઢારે આચર્યા,
મુખ ચાહના મનમાં ઘણું પણ તેના કારણે તન્યા,
દુખી થવા ઇચ્છા નહીં પણ દુખ કારણ ના તજ્યા,
ઇમનોક કરતા મુખે જીવ ચેતનાને સુખી થયા. ૧૮

·સ વેગમારી સાથે
[ ૮૫ ]
અર્થ –પૂર્ણ મનુષ્ય એ શક કરે છે કે મે આખા
જમમા જ માન પણ ધર્મ ન કર્યો અને પાપમ્પાનકે અઢારે
આચર્યા–સે યા દિલમાં સુખની ચાહના ઘણી ના સુખના
મન તજી દીધા અને અખની ચાહના જરા પણ નહીં છતા
હું પનાકી છે તયાના તેથી હું દુખી થાઉં છું જેઓ પ્રથમથી
ચન છે તેઓ આમ દુખી થતા નથી પણ સુખી થાય છે ૧૮
અભ્યામ મારે પાજે વિઘયે બધા તાજે,
એમ માન શત્રુમિત્રને લકસ્વરૂપ વિચાજે,
દુર્ગતિના સાધનોથી અલગ આત્મા નાખજે,
દાંત બ્રાહ્મણ વાણિયાની નારનુ અહીં જાણજે ૧૬૯
અર્થ --જીવને ઉપદેશ આપે છે કે તુ સામે કાર્ય કર
વાને અભ્યાસ પાડશે અને ઈકિયેના વિનુ વિણ કરીશ
નહી, તેને તરછોડજે વળી દુર્ગતિના માધનથી તારા આત્માને
દૂર રાખજે અને આ મધમા બ્રાહાણ ને વાણીઆની આનું
દાન વિચારજે ૧૬૯
એને બ્રાહ્મણની શ્રી નિરનર આભૂષણે પહેરી બની
હતી તેના પતિએ તેને વાર વાર કહ્યું કે-આભૂત અવસરે
પહેરાય, કાયમ ન પહે ય વળી એથી કોઈ વખત ચાર વિશે
રઘા તને હેરાન થવુ પડશે ' બ્રાહ્મણીએ માન્યું નર્યું અને
કધુ કે-ચાર આવશે ત્યારે કારી નાખીશ” અન્યદા ચાર
આ પા શરીર પુષ્ટ થવાથી હાથ સાથે ચેટી ગયેલા આભૂષણ
ન નીકળી શકવાથી ચોરાએ કાડા કાપી નાખ્યા ને ઘરે લઈ
ગયા બ્રાહ્મણી મરણ પામી આ પ્રમાણે
આ પ્રમાણે શરીરશેભામાં
આસન છો દુ ખ પામે છે

·[ ૮૪ !
શ્રી વિજય
તેની વડે હાર આપે ઈમ વિચાગ મર્વદા,
અપ્રમત્તપણે વિચારીને પામિયે શિવમ પદા.
અર્થ -શિક્ષક પાસેથી શિક્ષા મેળવીને બખ્તરધારી જોડે
શિક્ષકના વચન પ્રમાણે વર્તે છે તો તે જન વિજયને મેળવે
છે અને તોફાની-અશિક્ષિત છે. યુદ્ધતિમાં હરાવે છે તેમ
વિચારીને જે ગુરુની શિક્ષા પ્રમાણે અપ્રમત્તપણે વિચારીએ તે
જરૂર શિવસ પત્તિ મેળવી શકીએ ૧૬૬
તે ખિન્ન ના હવે પછી રાઆતમાં જે ચેતતા,
ઈમ ના કરે તે અતસમયે દિલગીર બહુ થતા,
ધર્મ પાછળથી કરીશું ઇમ વદે નિસ્પકમી,
પણ ઈમ ન માને કે દિન ગુણમાનોપમ ૧૬૩
અર્થ-જે મનુષ્ય શરૂઆતમાથી જ ચેતે તેને પાછળથી
ખિન્ન થવુ પડતુ નથી અને જે તેમ નથી કરતા–પહેલાથી નથી
તતા તેને પાછળથી દિલગીર થવું પડે છે-પાવું પડે છે
જેઓ નિરૂપકમી આયુષ્યવાળા, હેય તે તો કદી એમ બેલે કે
હમણા તો વિષય તેવી લઉં પછી પાછલી અવસ્થામાં ધર્મ
કરી, પરંતુ પિકમી આયુવાળા મનુ એમ કદી બોલે
નહીં અને મને પણ નહીં ૧૬૭
કે ધર્મ રજ ના આચર્યો પાપ અઢારે આચર્યા,
સુખ ચાહના મનમા વણી પણ તેના કારણ તજ્યા,
દુખી થવા ઇચ્છા નહીં પણ દુખ કારણ ના તજ્યા,
ઈમ બેક કરતા મૂર્ખ જ ચેતનાર સુખી થયા ૧૬૮

·સવેગમાન સાથે
{ ૮૫ ]
અર્થ -મૂર્ખ મનુ એ શેક કરે છે કે મે આખા
જમમા રજ માત્ર પણ ધર્મ ન કર્યો અને પાપસ્થાનકો અઢારે
આચર્યા–મેચા દિલમાં સુખની ચાહના ઘણી થતા સુખના
ઘર તજી દીધા અને દુખની ચાહના જરા પણ નહીં છતા
દુખના કારણે તજ્યાનહીં તેથી હડખી વાઉ છુ જેઓ પ્રથમથી
ચેન છે તેઓ આમ દુખ વતા નથી પણ સુખી થાય છે ૧૬૮
અભ્યાસ માટે પાડજે વિષયે બધા તરછોડજે,
મમ માન ગગુમિત્રને લકસ્વરૂપ વિચારજે,
દુર્ગતિના સાધનથી અલગ આત્મા રાખજે,
દાત બ્રાહ્મણ વાણિયાની નાનુ અહીં જાણજે ૧૬૯
અર્થ જીવને ઉપદેશ આપે છે કેતુ સારા કાર્ય કરી
વાને અભ્યાસ પાડજે અને ઇન્દ્રિયના વિષયનુ પોષણ કરીશ
નડી, તેને તડજે વળી દુતિના સાધનોથી તારા આત્માને
દૂ રાખજે અને આ મા ધમાં બ્રાહ્મણ ને વાણીઆની સ્ત્રીનું
દહાન વિચારજે ૧૬૯
એક બ્રાહ્મણની સ્ત્રી નિતર આભૂષણે પહેરી રખડતી
હતી તેના પતિએ તેને વારંવાર કહ્યું કે-આભૂષણે અવસરે
પહેરાય, કાયમ ન પહેરાય વળી એથી કાઈ વખત ચાર વિશે
રેથી તને હેરાન થવું પડશે બ્રાહતીએ માન્યું નહીં અને
ધુ કે-ચાર આવશે ત્યારે કાઢી નાખીશ અન્યદા ચાર
આ યા શરીર પુષ્ટ ઘવાથી હાથ સાથે ચાટી ગયેલા આભૂષણે
ન નીકળી શકવાથી ચેરેએ કાડ કાપી નાખ્યા ને ઘરેણું લઈ
ગયા બ્રાવાણી મરણ પામી આ પ્રમાણે શરીરશોભામાં
આસન છો દુ ખ પામે છે

·[ ૮૯ ]
શ્રી પદ્યવિજયજી
એક વણિક ગૃહસ્થને એક સ્ત્રી હતી તેને ઘર માપીને તે
પરદેશ ગયો પાછળ તેણીએ ઘરની સભાળ ન લીધી પિતાના
શરીરની શોભામા જ મશગુલ રહી નોકરોને પણ કામ બનાવ્યું
નહીં તેથી તે પણ બેદરકાર બન્યા શેઠ પરદેશથી આવ્યા તો
ઘરની સ્થિતિ ખરાબ થઈ ગયેલી જોઈ તેનું કારણ પૂછતા શેઠાણની
ગેરસભાળ વિગેર જાણીને તેને કાઢી મૂળ બીજી સ્ત્રી પર
તેને ઘર સોપીને પાછે પરદેશ ગયો એ સ્ત્રી સુઘડ ને એક
માદી હતી તેણીએ ઘરની બરાબર સંભાળ કરી ને નોકરી અને
સાફસુફ કરાવ્યા કર્યું તેથી ઘરની સુંદરતા કાયમ રહેવા સાથે
ઊવટી વધી શેઠ પરદેશથી આવતા ઘરની શોભા જોઈને ખુશી
થયા અને તે ચીને ઘરના તમામ કામની સ્વામિની બનાવી
પ્રમાદી ને અપ્રમાદીપણાનું આ ફળ સમજી અપ્રમાદી થવું
અરુચિકર ગબ્દાદિમા મુનિ અરુચિ કો નહી,
ચિકર રસાદિ પામીને રાગી કદી બનશે નહીં,
મ યસ્થ ભાવે નિત રહી ચારિત્ર ચોખુ રાખવું,
વિસ્તાર દશમા અગમાં બ ધન તજીને ચાલવું ૧૭
અર્થ –હે મુનિ ! તમે અરુચિ ઉત્પન્ન કરે એવા શબ્દાદિ-
પાચે ઇન્દ્રિયોના વિષને પામીને તેમાં અરુચિ ન કરશો અને
ચિકર-મનગમના સાદિ વિષયે પામીને તેના રાગી બની
- જો તમે તો નિતર મધ્યસ્વભાવે રહીને ચારિત્રને
ખુ રાખશો-દોષ ન લગાડશે આ સર ધમાં દામાં અગ
શ્રી પ્રથમ યાકરણુસૂત્રમાં આશ્રવ, સવર વિષે જે દશ દ્વારા કહેવા
છે તે વિચારીને કર્મબ ધનના સાધનને તજીને ચાલશે ૧૭૦

·સવેગમાળા સાથે
[ ૮૭ ]
શબ્દાદિ પચ મુઝાવતા ડાહ્યા પુરુષને પણ યથા,
પુષ્કળ જનેને ખેચતા નિજ પક્ષમા નિત્યે, તથા,
ભાવનારા તિણ કહ્યા ત્યાં ધ્યાન દેરોના તમે,
માન જીતે નમ્રતાથી કે તે ઉપશમે ૧૭૧
અર્થ –શાદિ પાચ ઈદ્રિયેના વિષે ડાહ્યા માણસને
પણ મૂકવે છે અને અનેક જનોને પિતાના પક્ષમાં ખેચી જાય
છે, તેવી તને છોને લોભાવનારા કહ્યા છે, માટે તમે તેના પર
યાન ન દેશે-તેમાં આસક્ત ન થશે અને માનને નમતાથી
તથા ફોધને ઉપશમથી જીતી લેશે ૧૭૧
જન્મથી ધારણ કરે છે નિત્ય તૂટ સરસ્કારને,
પ્રબળ રાગદ્વેષથી પીડિત તે સવિ વાદીને,
જાણી અધમ સર્વથા તેઓ તણે સેબત તજી,
જીવતા સુધી ગુણચાહજે ઇમતાજિનરાજજી ૧૭૨
અર્થ –જન્મથી જ જેઓ ખેટા સંસ્કારને ધારણ કરે છે
અને પ્રબળ રાગ-દ્વેષથી જેઓ નિરતર પીડિત રહે છે એવા
પરવાદી સર્વને અધમ જાણીને તેની સગત સર્વથા તજી દેજો
અને જીવિત પર્યત ગુણની તેમજ ગુણની ચાહના કરજે
એમ જિનેશ્વરે કહ્યુ છે ૧૭૨
હવે આયુષ્યના ઉપક્રમ સબધી કહે છે
આયુષ્યના ઉપકમનું વર્ણન
બીજા ભવે પણ ભેગવે આયુ વિના સવિ કર્મને,
આયુષ્ય બાયુ જેહ ભવનું ભેગવે ત્યા તેહને,

·અ --અ,
કમે આ ની એન્ડ
એથી બચી જિન ધર્મ ઉત્તમ પૂર્ણ ને માધજે ૧૭
[૮]
જેના બળ ઇચ્છા છતા ન જવાય બીજો ભવ વિશે,
બેડી મા ને આયુના બે ભેદ નિગમનવિષે ૧૭૦
વિનાના બીજા ઋાન
પન્ન ભિ વાય છે, પરંતુ આયુષ્ય તો કેમ્પનું આપણું હે તે જ
જવમ બે વવાય છે જેના બળથી અન્ય વિમા .
પર જઈ નું નથી એવું છે. માનજે આયુકતે આમ
માએ ન ૫ક્રમી ને નિરુપમી એવા બે ભેદ કહ્યા છે ?
લાગે ઉપદમ જેમને આયુ માપક્રમ કહ્યું,
ઉપક્રમ વિનાનું જેને આયુ નિષ્પકમ કહ્યું,
જેવી કે આયુષ્ય તે કારણે ઉપક્રમ નાળિયે,
પમિામ આદિપકને તે માત એ ઇમરાણિયે ૧૦૪
અર્વ—જેમાયુને કામ લાગી શકે તે આયુ પામી
કહેવાય છે અને જેને ૮૫કમ લાગી શ નથી તે બા
કમી કહેવાય છે જેના આયુષ્ય ઘટે તેને ૫ક્રમ કહે છે એ
ઉપક્રમે આયુષ્યને અને પરણાદિ સાત પ્રકારના બ્રા છે ૧૪
તે નાન પ્રકાર કહે છે
ત્રિવિન અધ્યવસાય વેદના તિમ સ્પર્શથી,
ભજન"પગપાને કી તિમવિકૃતજામેશ્વાસથી
આ જીવ થોડો કાળ જીવન ભોગે ઈમ જાણજે,
અ --૧ ત્રણ પ્રકારના રોગ, નેહ ને ભથના અગ્રવ

·સવેગમાળા ભાઈ
[ ૮૯ ]
સાયથી, ૨ કારણ એટલે વિપ-શસ્ત્રાદિ નિમિતોથી, ૩ અત્યંત
વેદનાથી, ૪ મર્યાદિના વિષન્યા વિગેરેના પર્શથી, ૫ અતિ
ધી, ૬ જબરા પરાપાત–ઉપઘાત લાગવાથી અને ૭ વિકૃત
છે ઘણા જાનેશ્વાસ લેવાથી આ સાત કારણેથી જીવ બાધેવા
થયુ કા ઓછુ આયુ ભેગને છે-ભાલ સ્થિતિ કરતા થોડા
tળમાં મણ પામે છે એમ જાણીને તેનાથી બચવા મા પૂરી
શિથી ઉત્તમ એવા જૈન ધર્મનું આરાધન કરજે ૧૭૫
વળી આ વિષયમાં જ વધારે અમ વે છે
બધમમયે શિથિલ બાવ્યા ત્યાં હવે અપવર્તન,
આયુટણી પરે બીજા તે કર્મ સેપક્રમ પણું,
ભગવાયે અપાળે બાથ ઉચિત નિમિત્તથી,
છાત બળતા દેરડાનુ જણજે સિદ્ધાવી ૧૭૬
અર્થ -જે કમ બાથતી વખતે શિથિલ બેઠા હોય
તેના જ આ વર્નના થઈ શકે છે આયુકર્મની જેમ બીજ પણ
બધા કર્મોની અપવર્તન થાય છે બાહ્ય નિમિત્તને લઈને જે
ક ખાધવ વિતિ કરતા અટપકાળે ભગવાઈ જાય
વર્તન કહે છે એને માટે બળના દેરડાનુ દાન સિદ્ધાતમાથી
જાણી લેવુ ૧૭ તે દહાત આ પ્રમાણે છે –જેમ લાખુ રેવું
દોડુ એક છેડેથી સળગાવતા લાબે કાળે બાબુ બની રહે છે
અને તે દોરડાને જે ભેગુ કરીને સળગાવ્યું હોય તો ઘેડા
વખતમ બળી જાય છે તેમ કર્મોના પ્રદેશે તો બધા વિના
પડે છે પરંતુ સ્થિતિની અપવર્તન થવાથી ભેગા કરેલા દેર
ડાની જેમ ઘડા વખતમાં ભગવાઈ જાય છે
તેને અપ

·[ ૯૦ ]
શ્રી પમવિજય
એ જ વાત કાવ્યમા કહે છે
બહુવાર લાગે સળગતા છૂટી કરેલી રજજુને,
વાર થેડી સળગતા ભેગી કરેલી રજજુને,
એ ભાવ મેપકમત ભાગે વિનોપાવશ્યકે,
સાવચેતી રાખનારા દીર્ઘ આયુ ધરી શકે.
૧૭૩
અર્થ -ટી લાબી કરેલી દેરડીને સળગતા ઘણી વાર
લાગે અને ભેળી કરેલી દોરડીને સળગા થોડી વાર લાગે આ
પ્રમાને સોપકમ કર્મોને ભાવ થી વિશેષાવશ્યકમ કહેલો છે
જેઓ સાવચેતીથી વર્તનારા હોય છે તેઓ દીર્ધ આયુ ભેળવી
શકે છે ૧૭૭
બધસમયે તત્ર ભાવે બદ્ધ કર્મ અનુક્રમે,
ભગવાય તેમ હતા ભૂ િકાળ વ્યતિક્રમે,
સ્થિતિને વટાડો રસતો જેમાં કદી ના સભવે,
બાવ્યા પ્રમાણે ભગવે તે આયુનિસ્પકમ હવે ૧૭૮
અર્થ –બાધતી વખતે જે કર્મ તીવ્રભાવે બામ્બુ હૈય
તે અનુક્રમે ભેગવાય છે, તેથી તે ભેળવતા ઘણે કાળ વ્યતિ
કમે છે જે બાધેલા કર્મમાં રસ કે સ્થિતિને ઘટાડે (અપ
વર્તના) કરી પણ ન થાય-ઉપક્રમ લાગ્યા છતા પણ ઘટે
નહીં તે આયુ તેમ જ બીજા કર્મો નિપકમ કહેવાય છે તે
બાહ્યા પ્રમાણેની જ સ્થિતિએ ભેગવાય છે ૧૭૮
પુષ્કળ ન તિર્થં ચ એવા જેમનુ અણચિતવ્યું,
મૃત્યુ ઉપકમ લાગતા હે પ્રભુએ એમ કહ્યું,

·સવેગમાન સાથે
[૧]
વિવિધ અવ્યવસાય તે એ રાગના તિમ સનેહના,
ભયના કુઅધ્યવસાય ઇમ ત્રણ ભેદ જાણે તેહના. ૧૭૯
અર્થ–પુછાળ મનુષ્ય ને તિર્થશે એવા હોય છે કે
જેમનું મૃત્યુ ઉપક્રમ લાગના અણચિંતવ્ય-અચાનક થાય છે,
એમ પ્રભુએ કહ્યું છે તે પ્રથમ અધ્યવસાયરૂપ ઉપક્રમ ત્રણ
પ્રકારને કહ્યો છે. રાગના, નેહના તેમજ ભયના નિમિત્તથી
આયુષ્ય ઘટે છેરે છે ૧૭૯
હવે તે ત્રણ પ્રકાર વિવરીને કહે છે
અતિરાગ તિમ અતિનેહ ભય પણ મૃત્યુદાયક જાણજે,
બહુ રાગ કરતા પરબવાળી નાર સમ સ્થિતિ જાણજે,
જળપાન કગ્યા પરબ ઉપરે એક માનવ આવિયે,
પરબવાળી નાગને બહુ રાગ જતા જાગિયે
જળ પી જતા તે પુર્વ બાજુ નાર તે બહુ દેખતા,
આધે જતા ના દેખવાથી મરણ પૂરું પામતી,
કામકે પ્રબળ સાધન રાગ ઈમ જિનવર કહે,
ગગી માનવ કામની અતિમ દશા મૃત્યુ લહે ૧૮૧
અર્થ – હે વ અતિરાગ, અતિસ્નેહ અને અતિભયને
મૃત્યુદાયક જાણજે-સમજજે બહુરાગ કરવાથી પરબવાળીની જેવી
સ્થિતિ થાય એમ ધ્યાનમાં રાખજે એક પર જળપાન કરવા
૧ દેવ ને નક્કી નુ આ નિરુપમ ટોપ છે અને તેની
અપવર્તન થતો નથી

·[ ૯૨ ]
શ્રી વિજયજીકન
કઈ અતિ સુંદર પુષ્પ આપે તેને જોતા પરબવાળીને
તેના ઉપર બહુ રાગ હત્યા થયે પેવે પુરુષ જળ પીને જતા
પરબવાળી તેના તરફ જ એકીટશે જોઈ રહી જયારે તે પુરુષ
નજરથી દૂર થશે ત્યારે અતિરાગના આઘાતથી ત પરબવાળી
મરણ પામી જિનેશ્વરે
કહ્યું
છે કે- પગ એ તત્પત્તિનુ પ્રબળ
સાધન છે, તેથી અતિરાગી મનુષ્ય આ પ્રસંગે કામની
છેવી-દશમી મૃત્યુદશાને પામે છે ૧૮૦–૧૮૧
હવે તે નામની દશ દશાઓ કહે છે –
તે કામની છે દશ દશાઓ પ્રથમ ચિતવના કરે,
બીજી દશા તે જાણવી જે દેખવા ઇછા કરે,
લાબા નિસાસા નાખવા એ જાણવી ત્રીજી વ્યા,
તાવ આવે એહ ચોથી તનુ દહે પચમ દિશા
ભજન ઉપર હેવે અરુચિ છ દશા પ્રભુ બેવતા,
સાતમી મૂચ્છી કહી તિમ આઠમી કે પેલછા,
બેશુદ્ધિ નવમી મરણ પામે એહ દશમી જાણિક
મૂળ કારણ રાગ સવિનુ તિણુએ રાગ ન રારિ
અર્થ –કામની દશ દશા આ પ્રમાણે છે-પ્રામ
પર રાગ થયો હોય તેની ચિંતનના કયા કરે
દશામા તેને વારંવાર જવાની ઈચ્છા કરે, બીજી દશામાં
વિરથી તેને ન જેવાથી લાબા નિસાસા મૂકે, ચાવી
તાવ આવે અને પાચમી દશામાં શરીરમાં દાહ થાય,
દશામાં ભેજન ઉપર અરુચિ થાય, સાતમી દશામા

·સમાન સાથે
અ અને આમી દશામાં નાપણ થઈ જાય તો બની જાય,
મામી દશા પ્રાપ્ત થતા બેશુદ્ધ થઈ જાય અને દશમી દશા પ્રાપ્ત
મૃત્યુ પામે બા બધાનું મૂળ કારણ રાગ છે તેથી તીવ્ર ગગ
ની ઉપર ન રાખે એમ શ્રી જિનેશ્વરે કહ્યું છે ૧૮૨-૧૮૩
હવે બહુ ને કરવાથી આયુને ક્ષય થાય છે તે બનાવે છે.
બહુ સ્નેહ કરતા આયુનો ક્ષય આ પ્રમાણે જણજે,
સાર્થવાહી નારને દફતરૂપે જણજે,
પદેશથી પતિ આવતા તે નારને પતિ ઉપરે,
નેહ કે તે પરીક્ષા કાજ મિથ્યા ઉચ્ચ
તુજ આજ કત મરી ગએવા વયણ મુણતા છતા,
તે જ સમયે મરણ પામી સ્નેહ અતિશય ગખતા,
સાર્થવાહ મરણ લહે નિજ સ્ત્રી મરી ઈમ સાભળી,
નેહ બંને જાણીને ના રાખજે દિલમાં જરી
અર્થ –“ બહુ સ્નેહથી પણ આયુને ક્ષય થાય છે એમ
જાણજે તેના પર સાર્થવાહન દાત છે તે આ પ્રમાણે
એક વાર્થવાને અને તેની સ્ત્રીને અત્યંત સ્નેહ હતો સાર્થવાહ
૫ દેશ ગયો હતો તે પરદેશથી આવ્યું તે પ્રસંગે તેમના
નેહની પરીક્ષા કરવા સારુ એક માણને સાર્થવાહની સ્ત્રી પાસે
આવીને બેટી રોતે કહ્યું કે આજે તારો સ્વામી મરણ
પા'તે સાભળતા તે જ સમયે સાર્થવાહની શ્રી મરણ પામી
પછી સાર્થવાહ પણ પિતાની સ્ત્રીને મરણ પામેની સાભળીને મરણું
પાએ બહુ સ્નેહ રાખવાથી આ પ્રમાણે આયુને ક્ષય થાય છે

·In
મનુષ્ય આવે
ફ્રી પવિત્ય;
( ૯૨ ]
કઈ અતિ સુંદર પણ આવ્યું તેને જોતા પરબવાને
તેને ઉપર બહુરાગ ઉત્પર છે પેલો પુર જળ પીને જવા
પરબવાળી તેના તરફ જ એકીટશે જોઈ રહી જ્યારે તે પુ"
નજરથી દૂર થયો ત્યારે અનિરાશના આઘાતથી તે પરબળ
મવિષ્ણુ પામી જિનેશ્વરે
છે કે-નાગ એ કાલ્પતિનું પ્રબળ
સાધન છે, તેથી અતિ ગી
પ્રસગે કામની
છે મી-દશમી મૃત્યુદશાને પામે છે ૧૮૦-૧૮૧
હવે તે એમની દશ દશાઓ કહે છે.
તે કામની છે દશ દશાઓ પ્રથમ ચિતવના કરે,
બીજી ને જાણવી જે દેખવા ઇચ્છા કરે,
લાબા નિસાસા નાખવા એ જાણવી ત્રીજી વા,
તાવ આવે એથી તનુ દહે પચમ દિશા
ભેજન ઉપર હો અમચિ છ દશા પ્રભુ બેવતા,
સાતમી મૂચ્છ કહી તિમ આઠમી છે ઘેલછા,
બેશુદ્ધિ નવમી મરણ પામે એ દશમી જાણિયે,
મૂળ કારણ રાગ વિનું તિણુએ રાગ ન રાખિયે ૧૮૩
અર્થ --કામની દશ દી આ પ્રમાણે છે-પ્રથમ તો જેના
પર રાગ થયે હેય તેની ચિંતા ક્યા કર પછી બીજી
દશામા તેને વારંવાર જોવાની ઈચ્છા કરે, ત્રીજી દિશામાં તેના
વિરથી–તેને ન જોવાઈ લામા નિમાયા મૂકે, એથી દશામાં
તાવ આવે અને પાચમી દશામા શરીરમાં દાહ થાય, છઠ્ઠી
દશામા ભેજન ઉપર અરુચિ થાય, સાતમી દશામાં મૂચ્છ
4

·એક માધવ અને તેની સ્ત્રીને અત્યંત નેહરો સર્ટિ
પરદેશ મળે છે તે પરદેશથી આવે તે પ્રસંગ
નેહની પણ ફ ા મારુ એક માજી & સાભળીને
આવીને એ રત |
સંગમા સાથે
[૩]
આવે અને આમ દશામાં પણ થઈ જાય-બની જાય,
તમી દશા પ્રાપ્ત થતા બેશુદ્ધ થઈ જાય અને દશમી દશા પ્રાપ્ત
થતા મૃત્યુ પામે આ બધાનું મૂળ કારણે રાગ છે તેથી તીવ રાગ
કેની ઉપર ન રાખે એમ શ્રી જિનેશ્વર , છે ૨-૧૮૩
હવે બહુ ને કરવાથી આયુશ્ય થાય છે તે બતાવે છે-
બહુ નેહ કરતા આયુનો ક્ષય મા પ્રમાણે જાણજે,
સાર્થવાહી નારને દતરૂપે જાણજે,
પરદેશથી પતિ આવતાં તે નારને પતિ ઉપરે,
ને કે તે પરીક્ષા કાજે મિથ્થા ઉચ્ચ
તુજ આજકત મરી ગયે એવા વયણ મુણતા ન,
તે જ સમયે મરણ પામી ને અતિશય રાખતા,
માર્થવાહ મરણ લહે નિજ સ્ત્રી મરી ઈમ માલી,
નેહ બે જણને ન રાખજે દિનમાં વી ૧૫
અર્થ -
પણ વાયુને ક્ષય થાય છે એ
જાણ તેમ પર સાર્થવાહીનું છત છે તે આ પ્રમાણે-
બહુ સનેહથી
પ'તમભળતા તે
s
આ પ્રમાણે અને

·[ ૯૪ ]
શ્રી પમવિજયજીત
તે ઉપર આ સાર્થવાહ-સાર્યવાહીનું દાત સાભળી તેને મા
બુ જાણીને હે જીવ!તું તેને દિવમાં રાખીશ નહી ૧૮૪-૧૮૫
હવે અતિથિી થતા મૃત્યુ ઉપર દષ્ટાંત કહે છે –
અતિભય વટાડે આયુને દાત ગજસુકુમાળ,
લધુ ભાઈ તે નૃપ કૃષ્ણના ઇમ વયણ અષ્ટમ અગનું
વર્ગ ત્રીજામાં કહ્યું શ્રી નેમિનાથ જિનેશ્વર,
દ્વારિકા નગરી પવારે કૃણ નૃપ રચિધર ખગ ૧૮૬
લધુભાઈ માવે લેઈ વદનકાજ હેરો આવતા,
પ્રભુ દેશના મુણતા જ ગજસુકુમાર સચમ ભાવતા,
માતાપિતાને વિનયથી મચમ વિચાર જણાવતા,
સમામા રાખવાને તે પણ સમજાવતા
૧૮૭
રાજા કરીશ એવું કહી નૃપ કૃણે પણ સમજાવતા,
વિનયપૂર્વક વાર ત્રણ લલુભાઈ ઉત્તર આપતા,
કામગ વિપાક દાણ દુર્ગતિને આપતા,
સાને શમશાનિયા લહુ સમ બતાવતા
તુજ રાજ્યમાં એક દિનની દેખવાની ચાહના,
પૂર્ણ કર એ પુત્ર એવા વય માતા જનકના,
માતાપિતાના આગ્રહે તે એક દિન રાજાપ,
શ્રીમહાબળની પેરે પામે ચરણ સેહામણું
તે જ દિન મધ્યાકાળે નેમિનિને પૂછીને,
નામે મહાકાળ શ્મશાને યુદ્ધ સ્થળ પડિલેહીને,
૧૮૯

·સંગમાળા સાર્ધ.
[ ૯૫]
વધુનીતિને વડીનીતિની જગ્યા વિમળ પડિલેહીને,
બર્મિગ મહામતિમા આદરે નિશ્ચળપણે
અર્થ –અતિ ભયથી આયુ ઘટે છે તે ઉપર ગજસુકુમાળને
કરણ ઉપસર્ગ કઝાર મિલ વિપ્રનું દાત છે તે આ
પ્રમાણે –ગજસુકમાળ કૃષ્ણવાસુદેવના નાના ભાઈ હતા તેની
કથા આઠમાં અગ પૂયાના ત્રીજા વર્ગમા કહેલ છે એકદા
શ્રી નેમિનાથ પ્રભુ દ્વારિકા નગરીએ પધાર્યા-સમવસર્યા ત્યા
ટણ રાજા શુદ્ધ સમ્યકત્વની રુચિને ધારણ ક ના હતા તે
ખબર સાભળીને નાના ભાઈ ગજસુકુમાળને સાથે લઈને ઘણી
-હેશથી પ્રભુને વદન કરવા આવ્યા પ્રભુએ દેશના આપી તે
-સાભળતા જ ગજસુકુમાળ સયમ લેવાની છત્રછાવાળા થયા પછી
તેણે પિતાના માતાપિતાને વિનયપૂર્વક પોતાને સચમ લેવાનો
વિચાર જણા માનાપિતાએ તેને સમારમાં રહેવા માટે
ઘણે સમજાય છે જ મનાવવાની લાલચ આપીને
સમજ છે, પણ તે લઘુ બધુએ વિનયપૂર્વક ત્રણ વાર ઉત્તર
આપે મને કહ્યું કે- આ કામભેગના વિપાક માદારુણ છે અને
દુર્ગતિને આપનાગ છે આ સાતે સ્મશાનના લાડુ જે
સ્વાદ વિનાને છે” છેવટે માતાપિતાએ કહ્યું કે-નારી એક
દિવસની પણ રાજ્યનક્ષ્મી જવાની અમારી ઇચ્છા છે માટે
તે પૂર્ણ કર” માતાપિતાના આગ્રહથી તે વાતને તેણે સ્વીકાર
ક કૃણે એક દિવસ માટે તેને રાજ્યાભિષેક કર્યો પછી
મહાબળકુમારની જેમ તેણે ચારિત્ર ગ્રહણ કર્યું તે જ વને
નેમિનાથ પ્રભુની આજ્ઞા લઈને ગજસુકુમાળ મુનિએ ટન
સ્મશાનમાં જઈશુદ્ધ સ્થડિવ પડિલેહીને, હઘનીતિ વત

·અર્થ
[ 6 ]
શ્રી પદ્મવિજયકુd
નીતિની જમીન નિર્જીવ જોઈ રાખીને કામ પ્રતિમાને
નિશ્ચળપણે આદરી ૧૮૬–૧૯૦
એક રાત્રિ પ્રમાણુવાળી તે કહી છે શાસ્ત્રમાં
પ્રતિભાવહન કિમ સભ? આ પ્રથમ દીક્ષા દિવસમા,
ઉત્તર ઈહા ઈમ જાણો પ્રભુ નેમિજિન એ સાધુને,
લાયક ગણી આજ્ઞા દીયેતિણ જાણગુભાએ કાર્યને ૧૯.
–આ સાધુની બારમી પ્રતિમા એક રાત્રિના પ્રમાણે
વાળી કહી છે અહીં કોઈ પ્રશ્ન કરેક-દીક્ષાના પ્રથમ દિવસે જ
આ પ્રતિમાં વજન કેમ અભરે ? ” તેને ઉત્તર આપે છે
કેમિનાથ પરમાત્માએ એ મુનિને પ્રતિમા વહન એગ્ય
જાણીને આજ્ઞા આપી છે, એટલે એ કાર્ય શુભ જાણવું એમાં
વિરોધ સમજવો નહીં ?
હવે તે રાત્રીમાં શું બન્યું તે કહે છે-
સાએ જ તે રસ્તે થઈ સેમિવ બ્રાહ્મણ નિજ વરે,
જાતા મુનિને દેખતા બહુ ક્રોધથી ઈમ ઉચ્ચરે,
આ તે જ મુનિ લજ્જા વિનાનો મૃત્યુને પણ ચાહતે,
જેણે તજી મુજ નિરપરાધી બાલિકા ઈમ બેલતે ૧૯
તે વિપ્ર માથે પાળ બાધે લાલ અગારા ભરે,
વિર વાળી એમ નિજ તે પડે મને બહુ ડરે,
મુનિ આકરી એ વેદના સમતા ધરીને ભેગવે,
દીક્ષા દિવસની પ્રથમ રાતે નાણ કેવળ મેળવે ૧૯૩
૧૯૧

·વગનાળા મા
[ ૮૭ ]
આ મુનિ શુભ ચરણ સાધી અતગડ ના થયા,
એવું વિચારી નજીકના દેવો પણ ખુશી થયા,
દિ સુગ ધાદકત તિમ પગી ફૂલની,
વસ્ત્રની વૃદ્ધિ કરે શરૂઆત ગાયન નૃત્યની
અર્થ –હવે સંધ્યાબળ મિલ નામને બ્રાહ્મણ-ગજસુ
કમળને સમતિ નતે થઇને વ- જતા હતા તે મુનિને
પડા એટલે તેને ઉપક્રોધ ઉત્પન્ન થયે ત બન્યા છે-“આ તે જ
=ા વિનાને અને મૃત્યુને ચાહનારે મુનિ છે કે જેણે મારી
નિપ ધી બાલિકાઓને તજી દીધી છે” આમ બેનીને ક્રોધે
મધમતા તેણે મુનિના માથા ઉપર માટીની પાળ કરી પછી
મા નજીકથી ચિતામાપી લાળ અગા લઈને ભર્યા આ
પ્રમાણે વેર વાળીને તે રસ્તે પડ્યો ૫ તુ મનમાં બહુ ડર લાગતા
માડ્યો, કારણ કે મ પાપ કર્યું તુ બહુ તો ન મુનિએ
ઘણી આ વેદના મનાભાવ સહન ને અને તેને પરિણામે
રીક્ષાના દિવસની જ અમોએ ઘામિને બાળી દઈને કેવળજ્ઞાન
મેળવ્યું, અને અઘાતિકર્મોનો પણ ક્ષય કરી બતાવળા૫ણે
મેથે ગયા નજીકના ત્રિદેવે મેથ ગયાની હકીક્ત જાણુને બહુ
ખુશ થયા તેમણે સુધી જળની પચરગી ગુપની તથા વસ્ત્રોની
વૃષ્ટિ કરી અને તેમના પાસે ગીત-નૃત્ય કરવા લાગ્યા ૧૯૨–૧૯૪
૧ મામિત પ્રિની આ પુનીઓને ગજસુકુમાળને થામ જાગી
કૃષ્ણ મહારાજા શહેરમાં લઈ ગયા હતા તેને તજી દઇને ગજસુકુમારી
ચરિત્ર લીધું હતું

·-
[ ૯૮ ]
શ્રી પદ્મવિજયજીકના
હવે પ્રભાવબળે શુ થયુ ? તે કહે છે
કૃણ નૃપતિ એવા માહે હસ્તિ ઉપર બેસીને,
પ્રભુનેમિ વદન કાજ નીકળે રાખતા બહુ ઠાકને,
બહારથી ઈટા ઉપાડી વર મૂકે જે હતા,
તે વૃદ્ધ જનને માર્ગમા જોઈ દયા નૃપ પામતા ૧૫
પોતે ઉપાડી ઈટને તેના ઘરે નૃપ મૂકતા,
ભૂપના બહુમાનથી ઈમ નોકરો પણ મૂકતા,
પ્રભુ પાસ આવી વાદતા લઘુબ ધુને ના દેખતા,
વાદવાને ચાહતા વાદી પ્રભુને પૂછતા
અર્થ –હવે કૃષ્ણ વાસુદેવ રાત કાળે હાથી ઉપર બેસીને
નેમિપ્રભુને વાદવા માટે બદ્ધ
ઠાઠ સાથે નીકળ્યા માર્ગમાં એક
વૃદ્ધને બારથી એકેક ઈટ ઉપાડીને પિતાના ઘરમાં મૂકતો ને
હાફે જે, એટલે તેના ઉપર ત્યાં આવવાથી કૃષ્ણ એક ઇટ
ઉપાડીને તેના ઘરમાં મૂળ, એટલે રાજાના બહુમાનથી સાથેના
દરેક માણસોએ એક એક ઈટ લઈ તેના ઘરમાં મૂકી એટને તેનું
તે કામ પતી ગયુ પછી પ્રભુ પાસે આવી, પ્રભુને વાદતી વખત
આજુબાજુ જતા પિતાના લઘુબંધુને દીઠા નહીં એટલે તેને
વાદવાને ઈછતા કૃણે “તેઓ ક્યા છે?” એમ પ્રભુને નમસ્કાર
કરીને પૂછયું ૧૯૫-૧૬
ભાઈ ગજમુકમાળ કિમ દેખું ન આ સમુદાયમાં?
તુજ ભાઈએ નિજ અર્થ સાથે પ્રભુ કહે સંક્ષેપમાં

·કામના ભાઈ
[ ૯ ]
કેક જણ ઉપસર્ગ કતે તે સમતાથી મહે,
મુનિરાજગજમાળ અતગડકેવળી સિદ્ધિ લહે ૧૯૭
ડિપમના કરનાર નની ઉપર કેન્દ્ર અતિ ધરી,
રૂપનાથને પૂછે કે નર તે જ બુદ્ધિ કરી,
અહિ આવતા જિમ મદદ કરે કૃષ્ણ તુ તે વૃદ્ધને,
નામે કરી છે મદદતિમ શિવ પામવા તુજ ભાઈને ૧૯૮
નૃપતિ ના ક્રેપ કરીએ એમ પ્રભુ સમજાવતા,
મ જાણ?તે પુરુષને ઈમ કૃષ્ણ નૃપ કરી પૂછતા,
ભુજી કહે અહીંથી જતા નયરી તરફ સામે મળે,
ઈતને ભયથી મરે તે મારમારે જાણજે
અર્થ –“હે પ્રભુ! આ મુનિસમુદાયમાં મારા ભાઈ
રકુમળ કેમ દેખાતા નથી? ” પ્રભુએ કહ્યું –‘તારા
એ તે એક દિવસમાં જ કાર્ય સાધી લીધુ ” આમ રસ છે
- કહ્યુ કરી વિગન પૂના કધુ કે તારા ભાઈ ત્રેિ
રાનમાં જઈને વાગે રહ્યા ત્યા એક જણાએ તેને
કમ કર્યો, તે તેમને મનાવી મધ્રો અને તે ગજસુકુમાળ
ને બનતકેળા થઈને માબે ગયા, પણ હે કૃષ્ણ! આ
nકત સાભળીને તુ ત ઉપસર્ગ કરનાર ઉપર ક્રોધ કરીશ
= ” કૃષ્ણ પ્રભુને પૂછ્યું -“તે એ કેણ મનુષ્ય છે
જેની આવી દુખ બુદ્ધિ ઘઈ-બુદ્ધિ કરી ગઈ ?' પ્રભુએ
કે- હે કૃષ્ણ! ત માં આવના જેમ પિવા વૃદ્ધને મદદ
તેમ તેણે તાગ ભાઇને મે જવામાં મદદ કરે છે,

·[ ૧૦૦ ]
શ્રી પદ્મવિજયજીકૃત
માટે હે નૃપતિ! નારે તેના પર ક્રોધ ન કર ” પ્રભુએ આ
પ્રમાણે અમાનતા કૃણે પૂછ્યું કે-“હે પ્રભુ! તે પુરુષને હું
કેમ ઓળખીશ?' નભુએ કહ્યું કે અહીંથી નગરી તરફ
જતા તને જે મનુષ્ય સામો મળે અને તેને જોઈને તારી
ધાસ્તીથી
મરણ પામે તેને તુ તારા ભાઈને મારનારો
જાણજે’ ૧૯૭–૧૯
નિસુણ પ્રભુને વદીને હાથી ઉપર નૃપ બેસીને,
નયરી તરફ સામે મને સેમિલ ત્યા ઈમ ચિત
પ્રભુ નેમિનાથે કૃષ્ણને એ વાત ગજસુકુમાળની,
કીધી હરો મુજ શું થશે?ચિતા થતાઈમ ભયતણું ૨૦૦
તે જ સમયે મરણ પામ્યા કૃષ્ણ નૃપતિ દેખતા,
મુજ ભાઈને આ મારનારો દુટ એમ જણાવતા,
મૃતકને બાહિર કઢાવી ભૂમિ શુદ્ધ કરાવતા,
ભાઈ રે નેક હૃદયે ધારતા પર આવતા ૦૧
અતિ ભય વડે આયુને તે ઉપર ગજસુકુમાળની,
બીના કહી ઈમ પૂર્ણ થઈ બીના ત્રિવિધ પરિણામની,
અર્થ-કૃષ્ણ વાસુદેવ આ પ્રમાણે પ્રભુ પાસેથી સાભળી
હાથી ઉપર બેસીને નગરી તરફ પાછા વળ્યા તેવામા મિલ
સામે મળે તે એમ ચિતવવા લાગે કે- નેમિનાથ પ્રભુએ
કૃષ્ણને એ ગજસુકુમાળને ઉપસ કર્યો એ વાત કરી જ હશે
તે હવે મારું થશે? કૃષ્ણ મને કેવા મરણથી માગે?”
આમ ભયબ્રાન થઈને ચિંતા કરતા તે જ વખત તેના પ્રાણ
નીકળી

·અ વેગમાળા સાધ
( ૧૧ )
ગયા-તે મરણ પામે કૃષ્ણ તેને દેખતા બેયા કે-આ દુક મારા
ભાઈને મારનાર છે, માટે તેના મૃતકને અહીંથી દર શેકી છે
ને આ જમીન શુદ્ધ કરો ” મેકોએ તે પ્રમાણે કર્યું પછી
ભાઈના મરણને શક હૃદયમાં ધારણ કરતા કૃષ્ણ ઘરે આવ્યા
અતિભય આયુને ઘટાડે છે તે ઉપર આ ગજસુકુમાળની
કથા કહી અને પ્રથમ કારણ નરીકે રણ પ્રકારના અયવસાય
આયુને ઘટાડે છે–તેની અપવર્તન કર્મ છે એ ધીકત પૂર્ણ
થઈ ૨૦૦-૦૦૧
હવે બીજા કયા કયા 1 થી આયુની અાવના પણ છે
તે કહે છે
વિષ શસ્ત્ર આદિક કાણે આહાર અતિ આગતા,
નિષ્પવિકૃત અહિત ભોજન કક્ષ અતિ આરોગતા ૦ર
ન પચી શકે તેવુ જ ભેજન કરત આયુ મટાડતા,
ખાડમાં પડવાથી મૂળાદિ પીડા વેદતા,
કરતા જ કપાપાત જળમાં ડૂબતા ફાસાકી,
એવા પગપાતે કરી આયુ નિશ્ચયથકી
૨૦૩
અર્થ -આયુ ઘટવાના કા ગેમા બીજુ કા વિષ
શસ્ત્રાદિ નિમિત્ત છે, તેથી પણ આયુ ઘટે છે ત્રીજુ કારણ
ભોજન છે તે અત્યત આહાર કવાથી, અતિરુક્ષ બહાર કર
વાથી અને ન પડી શકે તેવો આહાર કરવાથી આયુ ઘટે છે
ચોથુ કારણ વેદના છે તે ખાડામાં પડી જવાથી, શાળાદિક
વાગી જવાથી અત્યંત વેદના થવાને લીધે આય ઘટે છે તથા

·--
[ ૧૨ ]
શ્રી પદ્મવિજયજીત
પર્વતાદિ પરથી કપાત કરવાથી, પાણીમાં બી જવાથી
અથવા ગળાકા ખાવાથી-ઇત્યાદિ ઉપઘાત વડે આયુ ઘટે છે
આ ઉપઘાત તે આયુ ઘટવાનુ પાચમુ કાણુ છે ૨૦૩
કરે છે ને સાતમુ કારણ કહે છે
સર્ષ આદિક કનડતા વિષબાલિકાને અડકતા,
દેહમાં ય વિકાર હોતા શ્વાસ પુકળ ચાવતા,
ઝટ શ્વાસનું રોકાણ હતા આયુ વટતુ ઈમ થતા,
એમ માને કારણે આયુ વટે પ્રભુ ભાખતા
૨૦૪
અર્થ
--હું કા } સ્પર્શથી
આયુ
ઘટે છે તે સપ
દિરો થતા ત ા ક ડવાથી અથવા વિ. ન્યાનું સેવન
કરતા તના “શ થી આયુ ઘટ છે સાતમુ કારણ
વિકાર થનાધો ધાગાર વામ પુષ્કળ લેવાય ત્યારે અથવા
શ્વાસ એકાએક રેકાઈ જાય ત્યારે આયુ ઘટે છે. આમ માત
કારણે આયુ ઘટવાનુ પ્રભુજીએ હ્યુ છે ૨૦૧૪
નિપક્રમાયુ જીવને પણ એ ઉપક્રમ લાગતા,
ખધકસન્નિા જેમ શિષ્ય યત્રપીન પામતા,
દુ ખ આપતા તેના ઉપક્રમ ના વટાડે આયુને,
પ્રજ્ઞાપના વરસત્રકો જાણે એહ રહસ્યને
૨૦૫
અર્થ – નિરુ ક્રમાયુવાળા નોને પણ આવા ઉપક્રમે
લાગે છે-જેમ ખધકમૂનિ ૫૦૦ શિને પાલકે ઘાણીમાં
પીતીને પ્રાણ લીધા તેમ, પરંતુ તેવા ઉપક્રમથી માત્ર ૬ ખ
થાય છે, આયુ ઘટતુ નથી, એવુ આયુ અનપવર્તનીય કહેવાય

·સ વેગમાળા સાથ
[ ૧૦૩ ]
છે પ્રતાપના સૂત્રમાં કહેલા આ ન્યને હે આત્મા! બરા
પર સમજે ૨૦૫
આગામી ભવન આવું ક્યારે ન ધાય ? તે કહે છે
નિષ્પકમાયુ કે જન સંપર્કમાણુ બહુ જના,
બે ભેદ ઈમ તણા સેપક્રમાયુ તે જના,
નિજ આયુના બે ભાગ જતા પરભવાયુ બાધતા,
વર્ષ તેની આયુવાળા જિમ વગ્ય બાવીશ જતા ૦૬
અર્થ -જાતના છોમાં નિપકમાયુવાળા અને બહુ
અ પ હોય છે, ઘણું છે તે પિકમાયુવાળા જ હોય છે
આ પ્રમાણે મા બે ભેદ છે મા છે ક્રિયાયુવાળા છે
પિતાના આયુ ના બે ભાગ ગયા પછી એટલે તેત્રીશ વરમના
આયુવાળા બાવીસ વર્ષ યા છી
ભવનું આયુ બાધે છે
ત્યાર અગા બાંધતા નથી ૨૦
પોવના પરિણામથી બધાય પરભવ આયુને,
વિલના પરિણામ જાણે મિશ્ર અવસાયને,
પરભવ જીવન બધાય છે એ પોલના પરિણામમાં,
તેવા જ અ યવસાય પણ ન પમાય સવળ કાળમાં ૦૦૭
અર્થ પરભાનુ આયુ દેવના પરિણામથી બધાય છે
ઘવના વિઝામ તે મિશ પરિણામ તાલુકા કે જે ઘાલના
પણામમાં પ્રભવનું છન (આયુ) ન ધાય છે એના અધ્ય
વસાય આખા આયુમાં સર્વદા માના નથી, માત્ર અતર્મુહૂર્ત
જેટના બળમા જ પમાય છે ૨૮૭

·[ ૧૦૪ ]
શ્રી પદ્મવિજયજીત
અન્ય ત્રીજા ભાગમાં તુ જાણુ બધન યોગ્યતા,
બે ભાગમાં બને જ નહી એ વચનકે સ્પષ્ટતા,
પરભવજીવન ના બાધતા જે રોપ ત્રીજા ભાગમાં,
પરભવાયુ તે બધે અન્ય નવમા ભાગમાં
કદી તે લ બ વાય ના તે અન્ય સત્તાવીશમે,
ભાગે જીવન પરભવતણુ બાપે કહ્યું જિન આગામે,
કદી તે ક્ષણે બ વાય ના તે અતિમે એકાશીમે,
ભાગે જન પરભવતણ બાધે કહ્યું જિન આગમે ૦૯
તે કાળ ના બધાય તે અત્રે બને તે તાળીમે,
ભાગે જીવન પભવતણુ બધુ કહુ જિન આગમે,
શત માત એગણવીશમે ભાગે જો તે બાધતા,
પરભવાયુ પૂર્વકાળે જે જનો ના બાધતા
૨૧૦
છેવટતણા અતર્મુહર્ત સુધી ત્રિગુણી એ કલ્પના,
કરવા કહ્યુ વિસ્તાર માટે સાભળે પ્રજ્ઞાપના,
બધે જ આયુ નિશ્ચયે અતર્મુહર્ત અતિમે,
તે વિના પરભવ ન જાવે ઈમ પ્રભુના આગમે ૧૧
અર્થ –ઉપર કહ્યા પ્રમાણે છે ? તે આયુના કે વા
ત્રીજા ભાગમાં પરમવાયુ બાધવાની યોગ્યતા સમજ પ્રથમન
બે ભાગમાં તો ન જ ગાધે ત તની સ્પષ્ટતા જાણ જે છત્ર
શે. ત્રીજા ભાગમાં પરભવાયુ ન બધે તે છે વા નવમા ભાગમ
ધ, કી તે ક્ષણે પણ ન બધાય તો છેવા સત્તાવીશમા ભાગે

·સવેગમાળ સાર્ધ
( ૧૦૫ ]
પરભવનુ આયુ બાધે એમ આગમમાં કહ્યું છે તે ક્ષણે પણ જે
ન બધાય તો છેલા એકાશીમે ભાગે પરભવનું આયુ બાધે,
એમ આગમમાં કહ્યું છે તે કાળે પણ જે ન બધાય તે બને ને
તેતાળીશમે ભાગે પરમવનુ આયુ છે એમ જિનાગમમાં કહ્યું
છે તે કાળે પણ જે ન બાધે ત સાત ના ન ઓ ગણત્રીરામે ભાગે
છે એ પ્રમાણેના પૂર્વબળે જે પરભવાયુ બાધતા નથી તેને
માટે છેરના અનમું સુધી બીજા ત્રીજા ભાગની કલ્પના
ક ની એને વિસ્તાર શ્રી જ્ઞાપના સૂાવી જાણુ છેવટ અત
મુંદ શેષ આયુ છે ત્યારે તે અવશ્ય પરભવનું આયુ બાધે
છે, તે વિના-આયુ માયા વિના જીવ પરભવમાં જતો નથી,
એમ પ્રભુના આગમમાં કહ્યુ છે ૨૦૮-૨૧૧
૨૧૨
યુગલિક મનુજ તિર્થં ચ જે જીવન અસ ખ્યાતુ ધરે,
અમદેહી નિત્ય મુ. તેસઠ શલાકા પુરુષ એ,
અનુપક્રમાયુવત જાગો અન્ય અગિણ ઉચ્ચરે,
દેવ નિમ્ય જિનેશ્વર તે ના ઉપક્રમથી મરે
રપ જાનુ મણ બે ભેદ ઈમ તત્ત્વાર્થની,
ટીકા વિષે ઉલેખ એવે તેમ કર્મપ્રકૃતિની,
ટીકા વિષે છે પાઠ એ કઈક યુગલિક ભૂમિમાં,
તિર્ય ચપે ઉપજે અથવા મનુષ્ય સ્વરૂપમાં
ઉપજ્યા પછી અતર્મુહર્ત સિવાયનું ત્રણ પલ્યનું,
આયુ પટાડે વેણ એવુ મલયગિરિ આચાર્યનું,
૨૧૩

·[ ૧૦૬ ]
શ્રી પદ્મવિજયજીકૃત
પ્રશ્ન એ અપવર્તાના કિમ ? આ નિકાચિત આયુની,
અપવર્તના જ્યા તે નિકાચિત વાહવિધિની ૨૧૪
અર્થ –-યુગલિક મનુષ્ય અને તિર્યંચ કે જેમનું આવું
અને ખ્યાના વનુ હોય છે તેઓ તથા ચરમીરી (તે જ
ભરમે મેથ જવાવાળા), નાક અને દેવતા તથા શઠ
શલા પુઆ એ બધા નિરકમાયુવાળા જાદવા અન્ય આચાર્ય
એમ કહે છે કે-દેવના, ના કી ને જિનેશ્વરે ઉપક્રમથી મરણ
પામતા નથી, શેષ છવાનુ મરણ બને પ્રકારે ઉપક્રમથી ને
ઉપક્રમ વિના થાય છે એમ તસ્વાઈની વૃત્તિમાં કહુ છે, તેમ જ
કર્મપ્રકૃતિની ટી માં પણ એ પ્રમાણે હ્યુ છે કાઈક યુગવિક
ભૂમિમાં તિર્યંચ તી ક મનુષ્યપણે ઉપજેલ હોય તેના ઉપજ્યા
પ અનર્મુહૂર્ત સિવાયનું ત્રણ પોપમનુ આયુ પણ ઘટી
રાક છે એમ મલયગિરિ આચાર્યનું કથન છે અહી પ્રથ થાય
કે-“એમના (યુનિના આયુ તે નિકાચિન દેય છે તેની
અપના દમ થાય? કેમકે નિકાચિત આયુની આ પર્વના થતી
નવો એમ શાસ્ત્રમાં કહ્યું છે તેને આયો વિરોધ આવે છે
અપના ને નિકાચિન બે શ સાથે ઘટતા નથી” ૧૨-૧૧૪
હવે તેને નીચેના કા થવ દત્ત- આપે છે
ઉત્તર ઈહ એ જણ જે આ નિકાચિત બ વના,
પરિણમસ્થિતિદીઠ અસખ્યાતિણનિકાચિત આયુના,
મેં પણ ઈમ જાણવુ તિણ હોય પણ અપવર્તન,
કેઈક નિકાચિત આયુની ગભીર વયણે સ્ત્રના ૧૫

·સ વેગમાળા ભાઈ
[ ૧૭ ]
અર્થ –અહીં એ દત્તર જાણ કે-નિકાચિત આયુબ ધના
પણ પરિણામ (અધ્યવસાય) દરેક સ્થિતિ દીઠ અમખ્યાતા
છે, તથી નિકાચિત આયુના પણ ઘણા ભેદો થાય છે, માટે
એમ જાણવું કે કેઈક નિકાચિત આયુની અપવર્તન પણ થઇ
શકે છે, કાર કે શાસ્ત્રના વચને અતિ ગંભીર હોય છે ૨૧૫.
બે ભેદ કિધા આયુના તત્વાર્થકેરી વૃત્તિઓ,
અપવિત્તનાને ઉચિત આયુ તેમ અનુચિત આયુ એ
અપવર્તનાને ઉચિત આયુ નિશ્ચયે પશ્ચમી
બે ભેદ બીજા ભેદના સોપકમી નિપકમી ૧૬
અર્થ –થોનસ્વાર્થભૂતની વૃનિમાં આયુના બે ભેદ કહા
છે અપનાને ગ્ય અને અપવિત્તનાને અગ્ય તેમાં જે
અપવર્તનને હોય તે તા નોપક્રમી જ
અપવર્તનને અન્ય તે માપક્રમી ને નિકિમી એમ બે
માનું જાણવું ૨૧
કાળ જીવન જાણે તે મૃત્યુ અકાળે જે હવે,
દલિક નિશ્ચય ભગવે સ્થિતિ રસ વિકલ્પ અનુભવે,
યુગલિક મનુજ તિરિ દેવ નિયછ માસને આયુએ,
પરભવતરું આયુષ્ય બધે જાણ તેમ મનાતર ર૧૭
વહેલામાં વહેલા નિમ્ય જીવ છ માસ રોપે જીવિને,
મોડામાં મોડા અતિમે અતમુહર્તે જીવિતે,
પભવતણુ આયુષ્ય બધે અભયદેવસૂરિ કહે,
પચમાગે ચઉમે શતકે પ્રથમ ઉદેશકે
જવું અને

·[ ૧૦૮ ]
શ્રી પવિ ત્યજી
નિપક્રમાયુ છવ ત્રીજા ભાગમા નિજ આયુના,
પરભવાયુ બાધતા ઈમ આગ પર સન્નિા,
છ માસ પતણે નિયમ ના જાણિયે એ આયે,
તત્ત્વ જાણે કેવળી એમ ભાવ ચોખ્ખા ગખિયે ૧૯
અર્થ --જીવનન કાળ ન આયુ તેમાં જે બાળ-આયુ
પૂરી થતા અગાઉ મૃત્યુ થાય તે અબળમૃત્યુ
કહેવાય તે
જીવ કર્મના લિ ના બધા અનુભ, સ્થિતિ ને - અનુભવે
અથવા ન પણ અનુભવ અને વિક ૨ સમજવા, કા છે કે
સ્થિતિ ન સ લી અપવત ના થઈ શકે છે
યુગલિ મનુષ્ય અને તિર્થં ચ તમ જ દેવતા ને નારકી છ
મામ શેષ રહે ત્યારે પરભવનું આયુષ્ય બાધે છે અને તેમાં
પામતાંતર છે તે કહે છે કે નાના જીવ હેવામાં હેતુ છે.
માસ બાપુ ષ રઘે સત ભનનુ આયુ બાધે છે અને મેડામાં
મડા અનર્મન શેષ રહે ત્યારે પરભનું આયુ
બાધે છે,
એમ શ્રી અભયદેવસૂરિ વાગમાં આગ પ્રાભગવતી સૂના વાદમાં
શતકના પ્રથમ ઉદ્દામા કહે છે નિરુપક્રમાયું છે. પોતાના
આયુના નાના ત્રીજા ભાગમાં પરભવનુ આયુ બાધ છે આ
પ્રમાણેના અન્ય રિના આશયથી છ મા શે નિરક્રમા
વાળા પરભનું આયુ બધે એ નિયમ - ન= આ બાગમાં
તત્ત્વડવળી જાણે એમ વિચારી ભાવેને ચાખા રાખવા ૨૧૭-૧૯
હવે અબાધા સબધી મષ્ટતા કરે છે
પરભવાયુ બધ પછીને ચાલતા આયુષ્યને,
ભાગ પૂરે તે અબાધા બંધ તેમ ઉદયન,

·સ વમમાં સાથે
[ ૧૯ ]
કાળ વચલે એ અબાધા અર્થભેદ નહિ જરી,
સ્થિતિના પ્રમાણે છે અબાધાયુક્તિ કહુ આગળ ખરી.
અર્થ –પરભવનુ આયુ ધ્યા પછીને ચાલતા આયુષ્યને
શેષ હે જેટલે કાળ આયુ પૂરુ થના સુધી હોય તેને
અબાધા તાળ કહીએ બધાને ઉદયનો જે વચલ કાળ ત અબાધા
સમજવી એમા કોઈ અર્થભેદ નથી આ હકીક્ત આયુકમ
માટે સમજ બીજા સાત કમેન તો સ્થિતિના પ્રમાણમાં
અબાધા છ તની યુક્તિ બતાવુ છુ ૨૦
કોડને ક્રોડે ગુણ તા હાય કેડાછેડી એ,
સાગરેપમની જ સાથે તેંહને પણ જેડિયે,
સાગરેપમ કડાકડી જેટલી સ્થિતિ જેહની,
તેટલા વર્ષની જાણે અબાધા તેની ૨૧
અર્થ –કોડને ફોડે ગુણતા જે સંખ્યા આવે તેને કોડા
કડી ઢીએ સાગરોપમની સાથે એ ક્રોડાકોડી શબ્દને જેડ
પછી જ કર્મની જટવા ક્રોડાક્રોડી સાગરોપમની સ્થિતિ હોય
તેટલા બે વર્ષની તેની અબાધા જાણવી ૨૨૧
હવે સ્થિતિ ને અબાધા દરેક કર્મને માટે બતાવે છે
પ્રથમના બે કર્મનીને વેદની અતરાયની,
જાણ કિંઇ તીસ કેડાકોડી સાગરોપમ કાળની,
સિત્તેર કેડાછેડી સાગર જાણિયે સ્થિતિ મેહની,
ના તટ - સની મિત્તેર મિથ્યા મેહની. ૨
- -

·અનું
[ ૧૧૦ ]
તો પઘવિજયજીકૃત
વીસ કેડાછેડી સાગર નામની તિમ ગેત્રની,
તેત્રીરો સાગની સ્થિતિ પ્રભુએ કહી આયુષ્યની,
તે ધ્યાન રાખીને અબાધા જાણવી સવિ કર્મની,
ત્રણ હજાર વરસતણી જિમ આવ જ્ઞાનાવરણની ૨૩
અર્થ –પ્રથમના બે કર્મ(જ્ઞા વાવરણને દર્શનાવરણ)ની
વ ની તથા અનરાયની–એ ચાર કર્મની સ્થિતિ
કૃણા નીશ ક્રોડાકોડી સાગરોપમની જાણવી મિહની કર્મની
સી કોડાકોડી મા રેપમની જાણવી, પણ તે ૨૭ પ્રકૃતિની
નહીં, માત્ર એક મિથ્યાત્વ મેહનીની જ જાણવી નામકર્મને
ગેનડર્મના વારા કોડાકોડી ગાગરોપમની જાણવી અને આ
કર્મની તટીમ સાગરેમની જાણવી આ હકીકત ધ્યાનમાં
રાખીને સર્વ કર્મની અગાધ જાણવી, જેમ પહેલા જ્ઞાનાવર
ણની (તમ જ તેની સાથેના બીજા ત્રણ કમ ની ) અગાધા તણું
હજાર વર્ષની મિયાન મનીય કર્મની સાત હજાર વર્ષની
અને નામ તથા ગોત્રની બે હજા વર્ષની અગાધા સમજી
લેવી આયુની પૂર્વે કહેવી છે ૨૨૨-૨૨૩
- ધાને તાસ સબ ધી સ્પષ્ટતા કરે છે
આયુ પુદ્ગલ જેટલા બાધ્યા જીવે બે ધક્ષણે,
તેટલા જ પ્રમાણના સવિ પુદ્ગલેને અનુભવે,
તે કાળ ધામેચ્છવાસનુ નિર્માણ જીવ કરતું નથી,
તિણ શ્વાસ ઉપરે જીવનનો આધાર એ સાચું નથી ર૪
અર્થ –આયુકર્મના પુદગળે આયુર્મને બધ કરતા
જેટલા છએ બધા હેય-ગsણ કર્યા હોય તેટલા પ્રમાણના
સ
&

·આ વેરામાળા ભાઈ
[ ૧૫૧ ]
બધા પુગળને છા અનુભવે નકાને સ્થાને છાસનું નિર્માણ
છત કો જ નથી, તેથી શ્વાસન ઉપ જીવનને આધાર
છે એમ જે કહે છે તે સાચુ નવી ૨૪
સેકડો વતણું આયુષ્યવાળા જીવડા,
અતર્મુહર્ત મરણ પામે ધામ પૂર્ણ કર્યા વિના,
એગિદિ કેઈ જીવડા પયામિ ચેથી ન પૂરતા,
તે મરે તેથી જ આયુ ધામ જુદા ભામતા ૨૫
અર્થ ––મે કડે વર્ષોના આયુષ્યવાળા અત તેટલું
આયુબાવા છો અનર્મમાં મર, પાને કે તેઓ
પામાર વામને પૂર્ણ કરતા નથી વળી કેટલાક અપયા
એકેદ્રિય છો વાવી શ્વાસોચ વામ પયામિ પ પૂરી કર્યા વિના
જ મર, પામે છે, તેથી શ્વાન ને આયુ બને જી ! જ છે એમ
ભારે છે–સિદ્ધ થાય છે ?"
જીવનદેરી તૂટવાના હેતુ માસ ઉમાસને,
કી પ્રભુએ જાણવા એ નિત્ય સુણ તત્ત્વાર્થને,
મરણ સમયે જે લેગ્યા વર્તાતી તેવા સ્થળે,
આ જીવ ઉપજે તેહથી લેગ્યા સ્વરૂપ પ્રભુ ઉચ્ચ ૨૬
અર્થ –આ જીવનદેરી ઝુટવાના સાત કારમાં શ્વાસ
ઉસાસને કારણરૂપે પ્રભુએ કહે છે તે નિરત- તત્વાર્થસૂત્ર
સાભળીને જાણી લેજે
હવે માણસમયે જેવી વેશ્યા વર્તતી હોય તેવી વેશ્યાવાળા
સ્થળે જીવ ઉપજે છે તેથી લેયાન સ્વરૂપ પ્રમ કહે છે ૨૯ જાન

·[ કરે
શ્રી પદ્ધવિજયજીત
આયુના
બધક્ષણે જેવી મતિ તેવી ગતિ,
અતસમયે જાણ જેવી ગતિ તેવી મતિ;
આયુ બધન કાળ પાયે ૫ર્વતિથિઓ સવિ કહી,
પતિથિ સંકેતને વિચાર કજે ખબ અહીં ૨૭
અર્થ –આયુને બંધ કરતા જેવી મતિ હોય તેવી પ્રતિમા
જીવ તય છે, અને અતરામ જેવી ગતિમાં જવાનું હોય
તેવી મતિ થાય છે એમ સમજજે
હવે આયુબ ધન કાળ પાયે સર્વ પ્રતિથિઓ હોય છે
એમ કહેલ છે, તેથી પર્વતિથિઓનો પ્રગધ કરેલો છે એવા
સંતને અડી સારી ગત હે જીવ! તુ વિચાર કરજે અને,
એવા વિચાર કરીને પતિથિઓએ મારી ન-વિશેષપણે
ધણી કરજે કે જેથી સારી ગતિને બ ધ પડે રર૭
રે અસમયે જેવી ગતિ થવાની હોય તેવી મતિ થાય
તે ઉપર તૃષ્ણ વાસુદેવનુ દાત કહે છે
*ણ વાસુદેવને અન્ય ક્ષણે ગતિના સમી,
લેરયા થઈ નકે ગયા અત્યંત ક્રોધે ધમધમી,
મારી ઉપરે ધૂળ ચાટે જેમ ચીકારો કી,
જીવ સાથે કર્મ ચોટે તેમ લેયાએ કરી ૨૨૮
અર્થ
-કૃષ્ણ વાસુદેવને મરણ વખતે ગતિ સમાન મતિ
થઈ હતી, તેથી જ કૃષ્ણવેશ્યા થવાથી ક્રોધે ધમધમીને તેઓ
નરકે ગયા છે સરીરની ઉપર જેમ ચીકાશના એને ધૂળ ચાટે છે
તમ આત્માની ઉપર લશ્યાની ચીબશને ગે હર્મ રટે છે ૨૨૮
--
*

·સવેગમાં સાર્થ
[ ૧૧૩ ]
હવે લેસ્થાઓના નામ વિગેરે કહે છે
કૃષ્ણ નીલ કપત તેને પદ્મ લેશ્યા જાણિયે,
ગુલ લેગ્યા ભેદ વટ લેખ્યાતણ અવધારિયે,
જ બુફળ ખાનારનું તિમ ગામને લુટનાનું,
દખાત મુણ આક્ષેપમા શ્રુત શણ છે વિસ્તારનું ૯
અર્થ ---કૃષ્ણ, નીલ, કાપાત, તજે, ધ્ર અને શુકલ-આ
છ વેશ્યાઓના નામે જાણવા તેની ઉપર જ બવૃક્ષના ફળ
ખાનાર છ જણાનુ ને ગામને લુટવા જનાર 9 જાનુ દાત છે
તે અન્ય વેપમાં કહ્યું છે વિતા છે જાણવાનું સાધન તો
બીજા અનેક શાસ્ત્રો છે ૨૯
હવે તમાથી પ્રથમ જ મૂવલના - ૧ ખાનારનું દદાત કહે છે –
ટોચ શાખાની નમેલી જેહના પાકા ફળે,
જેમાં ભરેલા ખૂબ છે તે જબૂતર સેહે નીલે,
છ પુરુષ જોઈપકવ અબૂ ચાહતા આરેગવા,
કેમ ખાવા? એ પ્રસંગે પ્રથમ લાગે છેવવા ૩૦
ઉપર ચઢતા મરણ હેવે મૂળમાથી છેદીને,
ઝાડ નીચે પાડીને તે ખાઈએ ફળ આપણે,
ડાળીઓ મોટી જ છે એમ બીજે ન કહે,
ડાળીઓ નાની જ છે એમ ત્રીજે ન કહે ૨૩૧

·છે
t
[ ૧૧૪]
શ્રી પદ્યવિજયજીત
સર્વ ગુચ્છા તોડિયે એવું જ ચોથે નર કહે,
સર્વ કળને તેડિયે એવુ જ પચમ નર કહે;
નીચે પડેલા જા બૂ ખાઈએ એમ છે નર કહે,
ભાવ હલકા આદ્ય ત્રણના અન્ય ત્રણ શુભ જિન કહે
અર્થ,
---ળના ભારથી જેની શાખાઓ નમેલી છે, જેની
ઉપર પાબ બળે ભરપૂર છે એ એક રેહામણે જ વૃક્ષ
તેને જોઈને ૭ પુરુષો તેના ફળ ખાવાની ઈચ્છાવાળા થયા
હવે તે દળ કેમ ખાવા? તેના મા ધમાં એક બે કે-
ક્ષ ઉપર ચડવાથી તો પડી જવાને જે મરણ પામવાને
ભય રહે તવું છે તેથી વૃક્ષને મૂળમારી કે નાખી પાડી
દઈને પછી તેના ફળ ખાઈએ ” ત્યારે બીજે છે યો કે તેની
મોટી મોટી શાખાઓ જ છેદીએ, ત્રીજે બે ડે-નાની નાની
શાખાએ કેદીએ, ચા બોલે -માટે મોટા ફળના ભરેલા
ગુરથાઓ છે તે તોડીએ, વારે પાચમે બે સે કે-ફળા જ
તેડી તેડીને ખાઈએ કારણ કે વૃક્ષ નમેનુ હેવાથી આપણા
હાવ ત્યાં પહોંચે તેમ છે, તે માભળી છઠ્ઠો બેય કે-આ
જમીન ઉપર પુષ્કળ જાબુઓ પડ્યા છે તે જ ખાઈએ--કોઈપણ
તેડવાનું શું કામ છે? આ છે મનુષ્યની લેશ્યાઓમા પહેલી
ત્રણ કલકીઅશુભ છે અને પછીની ત્રણ શુભ છે એમ શ્રી
જિનેશ્વરેએ સિદ્ધાતમાં કહ્યુ છે ૨૩૦–૨૩૨
હવે આ છાત લેયા સાથે કેમ ઘટાવવુ ? તે કહે છે –
દૂછાત એમ વટાડવું જે મૂળથી તરુ છેદવો,
ઈમ કહે તે કૃષ્ણલેશ્યાવત પુરુષ પિછાણ,
જ

·સંગમાળા સાથે
ડાળ મેટી દવાનું જે કહે તે પુરુષને,
નવેશ્યાવત જાણે છેદ નાની ડાળને
એમ જે બોલે મનુજ કાપેલેથાવત એ,
તે ગુચ્છા એમ વદતે પીતલેયાવત એ,
તેડ ફળને એમ વદતે પદ્મલેગ્યાવત એ,
પતિત ફળ ખાવા કહે જે શુક્ષસ્થાવત એ ર૩૪
અર્થ –આ દાનને આ પ્રમાણે ઘટાવમૂળથી
છેવાનુ હેનાને વેચાવાળે પુરુમ જાણવા માટે
છેદવાનું કહેનાર અને નીલેશ્યાવાળે જાણ, નાની
હેવાનું કહેનારને કપિલેશ્યાવાળે જાગુ, ગુચ્છા નાડ
કહેનારને તેલેક્ષાવાળે જાવું, ફળ તોડીને ખાનું
ધાને પલેશ્યાવાળે જાણ અને પડેલા ફળ ખાવાનું
ના શુકલયાવાળે જાવ. ૩૨૩૪
હવે ગામ ભૂવા જના- ૭ ચાતુ બીજુ દાત કહે છે -
પર લુંટવા ગામને નિજ નિજ ઘરેથી નીકળે,
મામાહે એક બેલે ગર્વ ન પશુ માયેિ,
બીજે મનુજને ભાવાત્રી પુરુષને મારવા,
બેલે જ ચેમ એ ટુથિયારવાળા માવા ૩૫
લડનાર નરેને મારવા પર
માર્યા વગર ધનને જ
ઈમ ઉચ્ચરે;
- ઉચ્ચરે,

·[૧૧૮]
શ્રી પમવિજયજી કા
હવે તે વેશ્યાવાળાના લક્ષશું કહે છે
દક્ષ નવર સેવતા કરુણ સરલતા રાખતા,
દાન થી તે વિવા ધર્મચિ જે ધારતા,
પાપ સાધન છોડતા ઉતમ ક્ષમા ગુણ ધાતા,
લેયા ચતુથી તેહની જે વર વિવેકે રાજતા ૨૪
અર્વ –-દક્ષ-ડાહ્યા, સવ ને નેતનારા, ને સરલના
રાખનાર, દાન, શીલ, સંતાપ, પિતા અને ધર્મચિને ધારદ
કરનારા, પાપના માધને તજી દેનારા, ઉત્તમ ક્ષમાગુણ
ધારણ કરનારા અને શ્રેષ્ઠ વિવેકવડે શોભતા હોય તેને ચોથી
તેનેશ્યાવાળા
જાણવા ૨૪૦
હવે પસ્યાવાળાના લક્ષણ કહે છે :
થિર દયાલ દેવપૂજા વ્રત ધરે દાનેશ્વરી,
પાવન હર્ષને ધારે કુશળ બુદ્ધિ ખરી;
જે ક્ષમા ગુણ ધારતા સેવે કદી ના માનને,
એ ગુણેથી જાણતુ તે પદ્મલેયાવતને ૦૪
અર્થ ––સ્થિરતાવાળા, દયાળુ હૃદયવાળા, દેવપૂજા કરનાર
વતને અગીકાર કરનારા, દાનેશ્વરી, ધર્યતાવાળા, પવિત્ર મને
વાળા, હર્ષિત ચિત્તવાળા, કુશળ બુદ્ધિવાળ, સમાગુણને ધરનાર
અભિમાન તે કદી પશુ નહીં કરનારા–એવા ગુણવડે તું
જીવ પવેશ્યાવાળા છે એમ જાણજે ર૪૧
હવે શુકલલેશ્યાવાળાના લક્ષણ કહે છે –

·૨૪
મગમાળા ભાઈ
[ ૧૧૯ ]
ધર્મબુદ્ધિ અપક્ષપાતી જન સેવે પાપને,
ગોક નિદાને તજે પરમાતમભાવે સ્વરૂપને,
પામેલ મૂળથી સહીને બધ જાગ-પને,
એ ગુણેથી જાણતુ તે શુકલેશ્યાવતને ૨૬
અર્વ–ધર્મબુદ્ધિવાળા, અપક્ષપાતી ઈને મ પાન નહીં
કરના , પાપકાને નડ ને નારા, શે- કે નિંદા ન ક ના -
તેને તજના, પરમાત્મભાવના વરને પામેવા-સમજવા,
રાગકેસના બને જેણે મૂળથી જ સ કરેલા છે એવા-એ ગુણ
વાળાને શુકવવેશ્યાવાળા જાવ
હવે કઈ વેશ્યાવાળો છો કઈ ગતિને પામે છે તે કહે છે -
કૃષ્ણ લેખ્યાનને તિમ ની થાવર ભાવને,
તિય ચપળુ કાપત લેવા પતિ મનુજ સ્વરૂપને,
પદ્મ લેયા મુપણુ વૈ ગુલ લેયા મુક્તિને,
અશુભ લેયા દૂર છડી યુદ્ધ લેખ્યા ગખીએ ૨૪૩
કર્મના કારણતણું ઊંડી સમજ દિલ રાખીને,
નિત્ય ઉપક્રમથી બચીને યુદ્ધ લેખ્યા ધારીને,
અમૃત અનુદાને કરી જિન ધર્મ સાત્વિક સાધના,
હે જીવ! મુક્તિ પામવાની એ ખરી આરાધના ૪૪
અર્થ –કૃણા નરકગતિ આપે છે, નીલવેશ્યા સ્થાવર
પણ આપે છે, કાપનશ્યા તિર્યંચગતિમાં લઈ જાય છે, પતિ
અથવા તેજેશ્યા મનુષ્યપણ પમાડે છે, "મલેશ્યા દેવગતિ

·[ ૧૨૦ ]
શ્રી પદ્યવિજયજી કૃત
આપે છે અને ગુપ્તવેથા મુકિત આપે છે-મેલમાં પહોંચાડે છે
માટે હે ભયો ! તમે અશુભ ત્રણ લેશ્યા તછ દઈને શું છે
લેશ્યાને આદર કરો અને કર્મબંધના કારણે જે ઉર
બતાવ્યા છે તેની સમજણ લડી રીત અત કણમાં રાખીને
આયુના ઉપક્રમના નિમિત્તથી બને, ભલેયાઓ ધારણ
કરીને અમૃતાનુષ્ઠાન-ડે જિન ધર્મની સાત્ત્વિક આરાધના કપ
કે જેથી હે જીવ! તમે મુનિસુખને પામે, કારણ કે મુક્તિમુખ
પાળવાની સાચી આરાધના તે જ છે , જે વિગત સાથે ઉપર
બતાવી છે ૨૪૩-૪૪૪
આકાશનિધિ નવ ઈ૬(૧૦)વરસે ગજનગર હેશથી
કેવળ દિને ગતમતણા ગુરુનેમિસુપિસાયથી,
સવેગમાલા વિચતા ઉવઝાય પદ્મવિજય ગણિ,
કઠે હવા શ્રીસ પામે આત્મ સંપત્તિ પણ ૨૫
અર્થ --શ્રી રાજનગર( અમદાવાદ)માં
વર્ષમાં શ્રી ગનમસ્વામીન કેવળરાનના દિવસે (કાર્નિક શુદિ
૧) શ્રી વિજયનેમિસૂરિની કૃપાથી ઉપાધ્યાય શ્રી પદ્ધવિજય
ગણિએ આ સવેગમાળા રચીને શ્રી સંઘનાક ઠમા સ્થાપના કરી છે
જેના વેગે શાં સઘ એવી આત્મસ પતિને પ્રાપ્ત કરે ૨૪૫
સ ૧૯૯૦ ન.
پاکسا ملک بشموليدالصكالکمالئالعلاج
ઈતિશ્રી ઉપાધ્યાયજી (હાલ આચાર્યશ્રી)
વિજયપત્રમૂરિ વિચિત સવેગમાળા
કાવ્ય-સાથે પૂર્ણ

·No text on this page.