·Published by the gracious permission of His Highness Shri Rajarajeshwar
Maharajadhiraj Maharaja Shri Harisinghji Bahadur, G.C.S.I., G.C.L.E.,
K.C.V.O., L.L.D., of Jammu and Kashmir, from the original
manuscripts recently unearthed near Gilgit within
His Highness' territories.
GILGIT MANUSCRIPTS
Vol. 1
EDITED BY
Dr. NALINAKSHA DUTT, PH.D. (Cal.), D.LITT. (LOND.)
with the assistance of
PROFESSOR D. M. BHATTACHARYA, M.A.
AND
VIDYAVARIDHI SHIV NATH SHARMA
7718
old Acc. iso
B Sa 3
Dut
Ref 091.4912
Dut
1939
SRINAGAR-KASHMIR

·CER
COLOGICAL
LIMARY, NEW DELHI.
400, No.......7718
abo..
26. X. 56.
6 $a 3 /Dut
Ref.
Ref. 091.4912
4912 / Dut
ENTRATACIAL
1. Nisol.
Dat.
..2.."
53
8.914.2.0. Loverf sover
PRINTED FOR HIS HIGHNESS' GOVERNMENT, JAMMU AND KASHMIR
BY MR. J. C. SARKHEL, AT THE CALCUTTA ORIENTAL PRESS, LTD.,
9, PANCHANAN GHOSE LANE, CALCUTTA,

·DEDICATED
TO
HIS HIGHNESS THE MAHARAJA
OF
JAMMU
AND KASHMIR
K. L. melchohaitheaza

·No text on this page.

·CONTENTS Pages I 47 PREFACE BUDDHISM IN KASHMIR INTRODUCTION Bhaisajyaguru-sūtram Ekādaśamukham Hayagrivavidyā Sarvatathāgatādhisthāna-sattvāvalokana-buddhakşetrasandarśanavyūham Śrīmahādevīvyākaranam Ajitasenavyākaranam TEXTS: 59 61 63 71 73 भैषज्यगुरु-सूत्रम् ३३ ४१ एकादशमुखम् हयग्रीवविद्या सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शनव्यूहम् श्रीमहादेवीव्याकरणम् अजितसेनव्याकरणम् ४७ १०१ INDEX 137

·No text on this page.

·PREFACE In 1931 several Buddhist Sanskrit manuscripts were discovered in a stūpa near Gilgit. It was a chance discovery made by a cowboy. The Wazir of Gilgit took charge of the manuscripts but before he could bring them into his custody, a substantial portion of the manuscripts and all the painted covers had passed into the hands of adventurers. He got the mss. in bundles of jumbled up leaves with several lost or damaged. By the order of His Highness the Maharaja of Kashmir, the Wazir sent them to Srinagar. His Highness the Maharaja, a keen lover and patron of culture, realised the value of the mss. and decided to have them published, and entrusted the care of the treasures to the then Prime Minister. The treasures remained locked up for six or seven years in the Government Records Department till the assumption of office by the present Prime Minister Dewan Bahadur Gopalaswami Ayyangar, a man with determination and a definite policy. At the instance of his Chief Secretary, Mr. R. C. Kak, a life-long archæologist and a student of Sanskrit culture, he requested me last up the work of editing the mss. for the Kashmir Durbar. My attention to the finds was first drawn by that well-known indologist and patron of Indian culture, the editor of the Indian Historical Quarterly, Kumar Dr. Narendra Nath Law, who suggested to His Highness to have the mss. edited by competent Indian scholars and publish them in India. He took the initiative to send me to Kashmir in order to obtain first hand information about the valuable mss. The Vice-Chancellor of the Calcutta University, Dr. Shyamaprasad Mookerjee, whose enthusiasm for resuscitation of ancient Indian culture is too well-known to be mentioned, wanted me to obtain the mss. from the Kashmir Durbar if the Durbar de: year to take ·i1 to them I cided not to publish them, and furnished me with the necessary facilities and letters of introduction to the authorities of the Kashmir State for examining the mss. Rai Bahadur R. P. Chanda also helped me by introducing me to Mr. Kak. I take this opportunity to express my heartfelt thanks for their kind help in various ways. must also thank my friends Prof. D. M. Bhattacharya, Pandit Shivnath Sastri and Pandit Ramdhone Bhattacharya for their kind and unstinted co-operation in the preparation of the present volume. The texts published here are only a small fraction of the whole collection. For editing the remaining mss., I have secured the co-operation of my distinguished colleagues Prof. B. M. Barua, Prof. Vidhusekhara Sastri, Dr. P. C. Bagchi, Prof. D. M. Bhattacharya and my student Mr. A. C. Banerji. In the present volume the Ajitasenavyākarana-sūtra has been edited by Prof. D. M. Bhattacharya, and the Srimabādevivyākarana-sūtra by Mr. A. C. Banerji. The mss. were written in the 5th or 6th century A. C. and as such they are some of the earliest so far discovered in India, similar to the Bower ms, and to those discovered in Central Asia and Eastern Turkestan. Most of the mss. were known to us only through their Chinese and Tibetan translations and no one dreamt of the discovery of their Sanskrit originals. It is a peculiar fate of the Buddhist works that not a single ms. could be discovered in India except that of the Mañjuśrīmülakalpa (since published in Trivandrum Sanskrit Series). The mss. have come so far either from Ceylon, Nepal, or Tibet and their translations from Burma, Ceylon, China, Japan, Tibet and Mongolia, so we may say that the present mss. are the only Buddhist mss. discovered in India. The language of the mss. is similar to that of the Mahāvastu, Lalitavistara, Saddharmapundarika, or Suvarmaprabhāsa. The ·111 editors of the first two works have exhaustively dealt with the philological aspect of the language and there is very little to add to what they have said. In a general way we may remark that the language of the early Mahāyāna texts is really a Prakrit of a peculiar type, using largely Prakrit words with Sanskrit inflexions and Sanskrit words with Prakrit inflexions, and in doing so the authors have conformed to the rules of either the Sanskrit or the Prakrit grammar. There There are endless examples of irregularities, c.g., plural subjects having singular verbs and vice versa, samç word referred to by pronouns of any gender, lack of sequence of tenses, indiscriminate euphonic combinations, arbitrary conjugations and declensions. It seems that the authors were well lip in the Prakrit language and grammar and developed a linguistic medium containing a mixture of Prakrit and Sanskrit. In view of the uniformity maintained even in their irregularities, it may be inferred that of the type used in the texts got currency at a certain period in the extreme north-west of India. An interesting fact relating to the findspot of the mss. is that they were deposited within the vault of a stūpa. This is not a singular instance, for in Central Asia and Eastern Turkestan also, mss. have been found deposited in the stūpas. . In more than one ms., the name and gotra of the donor of the ms. appear in the body of the mantra in place of “such and such person of such and such gotra”? of the Chinese and Tibetan versions (vide, p. 56). The practice of mentioning the name and gotra of the sacrificer is common in Brahmanic mantras. This leads us to the inference that the mss. were specially prepared for a certain ritualistic purpose, and after the performance of that ritual, the mss., sacred as they were, were placed in a stūpa. But this explanation cannot be applied to the texts which were not meant for any ritual, e.g., the sūtras, avadānas, vyākarañas, etc. The only plausible explanation that we can offer is that wella language ·ii cided not to publish them, and furnished me with the necessary facilities and letters of introduction to the authorities of the Kashmir State for examining the mss. Rai Bahadur R. P. Chanda also helped me by introducing me to Mr. Kak. I take this opportunity to express to them my heartfelt thanks for their kind help in various ways. must also thank my friends Prof. D. M. Bhattacharya, Pandit Shivnath Sastri and Pandit Ramdhone Bhattacharya for their kind and unstinted co-operation in the preparation of the present volume. The texts published here are only a small fraction of the whole collection. For editing the remaining mss., I have secured the co-operation of my distinguished colleagues Prof. B. M. Barua, Prof. Vidhusekhara Sastri, Dr. P. C. Bagchi, Prof. D. M. Bhattacharya and my student Mr. A. C. Banerji. In the present volume the Ajitasenavyākarana-sūtra has been edited by Prof. D. M. Bhattacharya, and the Srimahādevivyākarana-sūtra by Mr. A. C. Banerji. The mss. were written in the 5th or 6th century A. C. and as such they are some of the earliest so far discovered in India, similar to the Bower ms. and to those discovered in Central Asia and Eastern Turkestan. Most of the mss. were known to us only through their Chinese and Tibetan translations and no one dreamt of the discovery of their Sanskrit originals. It is a peculiar fate of the Buddhist works that not a single ms. could be discovered in India except that of the Manjusrimülakalpa (since published in Trivandrum Sanskrit Series). The mss. have come so far either from Ceylon, Nepal, or Tibet and their translations from Burma, Ceylon, China, Japan, Tibet and Mongolia, so we may say that the present mss. are the only Buddhist mss. discovered in India. The language of the mss. is similar to that of the Mahāvastu, Lalitavistara, Saddharmapundarika, or Suvarnaprabhāsa. The ·editors of the first two works have exhaustively dealt with the philological aspect of the language and there is very little to add to what they have said. In a general way we may remark that the language of the early Mahāyāna texts is really a Prakrit of a peculiar type, using largely Prakrit words with Sanskrit inflexions and Sanskrit words with Prakrit inflexions, and in doing so the authors have conformed to the rules of either the Sanskrit or the Prakrit grammar. There are endless examples of irregularities, c.g., plural subjects having singular verbs and vice versa, same word referred to by pronouns of any gender, lack of sequence of tenses, indiscriminate euphonic combinations, arbitrary conjugations and declensions. It seems that the authors were well up in the Prakrit language and grammar and developed a linguistic medium containing a mixture of Prakrit and Sanskrit. In view of the uniformity maintained even in their irregularities, it may be inferred that a language of the type used in the texts got currency at a certain period in the extreme north-west of India. An interesting fact relating to the findspot of the mss. is that they were deposited within the vault of a stūpa. This is not a singular instance, for in Central Asia and Eastern Turkestan also, mss. have been found deposited in the stūpas. In more than one ms., the name and gotra of the donor of the ms. appear in the body of the mantra in place of “such and such person of such and such gotra” of the Chinese and Tibetan versions (vide, p. 56). The practice of mentioning the name and gotra of the sacrificer is common in Brahmanic mantras. This leads us to the inference that the mss. were specially prepared for a certain ritualistic purpose, and after the performance of that ritual, the mss., sacred as they were, were placed in a stūpa. But this explanation cannot be applied to the texts which were not meant for any ritual, e.g., the sūtras, avadānas, vyākaranas, etc. The only plausible explanation that we can offer is that well·iv mss. to-do persons seeking mcrit by propagating the dharmaśāstras, as enjoined in the Buddhist texts (vide, e.g. pp. 13, 53, 132), had the sacred texts copied out for them and deposited in a sacred place like the stūpa. This also accounts for the names of the donor, his relatives and friends appearing in the colophons of some of the The names are reproduced in the present volume as far as they have been deciphered. Another characteristic feature of the mss., which should be pointed out, is the writing of two or more mss. in one bundle of leaves with running pagination and without any space being left between the end of one text and the beginning of another. The same characteristic is found also in the Tibetan xylographs. In view of the agreement of the mss. and the xylographs in regard to this feature, it may be inferred that the Tibetans very likely adhered to the divisions of volumes as adopted by the Indian writers of the originals. In conclusion, I must express my deep gratitude to His Highness the Maharaja of Kashmir for entrusting to me the responsibility of editing the mss. and sanctioning the whole cost of publication, but as mere expression of thankfulness to His Highness for his liberality in the cause of the propagation of Buddhist culture will be too inadequate, I take the liberty of dedicating to him this volume. NALINAKSHA DUTT ·BUDDHISM IN KASHMIR ·LIST OF ABBREVIATIONS ASR.=Archæological Survey Report. Bu-ston=History of Buddhism (Chos-hbyun) by Bu-ston, translated from Tibetan by Dr. E. Oberniiller (1931). CII.=Corpus Inscriptionum Indicarum, Vol. II, pt. i: Kharosthi Inscriptions, cdited by Sten Konow (1929). Divyā.=Divyāvadāna edited by Cowell and Neil (1886). IHQ. Indian Historical Quarterly. JA.=Journal Asiatique (1895), L'itinéraire d'Ou K'ong (751-790), traduit et annoté par Mm. Sylvain Lévi et Ed. Chavannes. La légende etc, or Przyluski=La légende de l'empereur Asoka (4śokāvadāna) dans les textes indiens et chinois par J. Przyluski (1923). Milinda =Milindapañha edited by V. Trenckner. Mmk.=Manjusri-müla-kalpa edited by T. Ganapati Sastri. Trivandrum Sanskrit Series (1927). Nanjio=A Catalogue of the Buddhist Tripitaka (in Chinese) by B. Nanjio. PHAI, or Raychaudhury=Political History of Ancient India by Dr. Hemchandra Raychaudhury (1932). Schiefner or Tāranātha=Taranātha's Geschichte des Buddhismus in Indien an dem tibetischen übersetzt von Anton Schiefner (1869). Stein or Rājat, or Kalhaņa=Kalhana's Chronicle of the Kings of Kashmir, translated with an introduction, commentary, and appendices by M. A. Stein (1900). Yuan Chwang or Watters=On Yuan Chwang's Travels in India (629-645 A.C.) by Thomas Watters (1904).

·Buddhism in Kashmir scanty and It will be admitted by every scholar that Kashmir is the cradle of Sanskrit Buddhism, and it therefore behoves us to trace in detail the career of Buddhism in Kashmir. Though it is premature to make such an attempt with the scrappy materials that are at present available, we propose to bring together in these few pages the scattered information presented to us by distinguished scholars and archæologists, of whom the pioneer is Sir Aurel Stein whose labours and findings in this field are remarkable and comprehensive. As main of informations are Kalh and Tāra nātha, we shall have to satisfy ourselves with approximate dates and doubtful chronologies, but inspite of all these drawbacks we feel that such nected account is required to serve as a background to the Buddhist Sanskrit texts that are going to be published in the Series initiated by His Highness the Maharaja of Kashmir. our sources a na a con- GEOGRAPHICAL LOCATION The kingdom of Kashmir appears in our ancient records as a part and parcel of Gandhāra. In the list of sixteen mahājanapadas the Buddhist texts mention Kasmīra-Gandhāra as one janapada indicating thereby that the two countries formed one political unit in the pre-Aśokan days. That it continued to be so is evidenced by the Greek records in which Kaspapyros (=Kaśyapapura =Kashmir) is described as a Gandaric city.' In the Milindapañha,? which was composed about the beginning of the Christian era, the two countries are compounded as Kasmira-Gandhāra. The Chinese WS I Rājat., I, p. 27; Watters, I, p. 261; Raychaudhuri, PHAI (1932), p. 103, 2 Milindapañha, p. 331: Alasanda-Kasmira-Gandhārā.

·4 BUDDHISM IN KASHMIR Taranātha writes, became fit for communication translators of Buddhist texts, which are dated in the 3rd or 4th century A.C., used the Chinese term Kipin' for Sanskrit ‘Kāśmīra;"! Kipin, however, included Kapisa Nagar and Gandhāra in addition to Kashmir. In one of its early chapters, the Mahāvamsa designates the two countries as “Kasmira-Gandhārā,” but in another chapter, which relates to an incident of a much later date, it refers to monks as hailing from “Kasmira” (Kasmiramandalā). Yuan Chwang and Ou K’ong distinguish Kashmir from Gandhāra while the former deals with the two countries separately. Both the travellers describe Kashmir as an extensive valley surrounded by mountains, which could be crossed only through a few passes. Ou K’ong specifies the passes which were three in number, one on the east giving access to T'ou-fan (Tibet), the second on the north leading to Po-liu (Baltistan) and a third on the west connected with K'ien-to-lo (Gandhāra). soon after Madhyāntika's death." It is perhaps represented to-day by the present Gilgit road, and on this road stands which has yielded our valued mass--treasures. In the Government of India Census Report of 193.1 (pt. i, p. 321) the following note appears: “There are two Buddhist stūpas, one on the hill side about three miles east of Gilgit and the other on the road to Nagar between Chalt and Minapin. There is a small Buddha carved on the rocks at the mouth of Kirgah Nullah about the stūpa I See Lévi's remarks in JA., 1896, p. 384. Takakusu (in Toung Pao, vol. V, p. 276 n.) furnishes us with the following valuable information: Chinese authorities always identify Ki-pin (1) with Kashmir; i. Chinese Milindapanha (317-420 A.D.) has Ki-pin for Kashmir; iii. Chinese Samantapāsādikā also (488 A.D.) has Ki-pin for Kashmir. Prof. Takakusu remarks that Ki-pin was used for Kashmir up to the 5th century A.D. Yuan Chwang uses Ka-shu-mi-la ( 52 ) but Song Yun writes *Ki-pin' for Kashmir. 2 Mahavamsa, XII, 33, 25. 3 Ibid., XXIX, 37. 4 Schiefner, p. 23 ·BUDDHISM IN KASHMIR 5 3 miles west of Gilgit, and small Buddhas and Buddhist relics have been found in Yasin." This note testifies to the fact that Buddhism lingered in this part of Kashmir up to a very late date, and the geographical information presented above shows that the culture and beliefs of the ancient people of Kashmir were not very different from those of Gandhāra i.e. the present Rawalpindi, Taxila, Peshawar, etc., where Buddhism flourished in the early days, and that Buddhism may well be pointed out as one of the factors for linking the two peoples. Introduction of Buddhism The earliest traditions relating to the introduction of Buddhism in Kashmir are preserved in the Ceylonese chronicle, the Mahavamsa' and the Tibetan Dul-va (=Vinaya Pitaka of the Sarvāstivādins). The former tells us that Moggaliputta Tissa, the religious adviser of Asoka, sent missionaries to different countries. Majjhantika was deputed to Kasmira-Gandhāra. About the time of his sarrival there Aravāļa,” king of the Nāgas, was destroying the ripe corns of the country by hail-storm. Majjhantika, on account of his miraculous on the surface of the Aravāla lake lake unaffected by rain and At this the Nāga king grew furious and sent forth storm and lightnings, and hurled stones and rocks at him but without any effect. Thus convinced of Majjhantika's great powers, the Nāga king with his followers submitted to him and listened to his discourses on the evils of anger and hatred. Pandaka Yakkha and Hāritā Yakkhini with their 500 children became his devotees and offered a jewel throne. When they were fanning him the residents of Kasmira-Gandhāra came with their offerings for the Nāgas, but powers, stood storm. I Mahāvamsa, XII, 3. 2 Dul-va (A.S.B. xylograph), vol. XI, 684-690. 3. Apalāļa in Chinese rendering. See Watters, I, p. 229.

·6 BUDDHISM IN KASHMIR e.g., they offered the same to Majjhantika who then delivered to them a discourse on āśivișa (venom of a serpent) and converted them to Buddhism. From that day up to the time of composition of the Mahāvamsa, i.e., the 5th century A.C., the author says that Kasmira-Gandhāra continued to be illumined by yellow robes. A legend similar to the above appears with slight variations in the Tibetan Dul-va and the traditions derived from it, in the works of Tāranātha, Bu-ston, Asokāvadāna, and in Yuan Chwang's Records. The story runs as follows: Madhyāntika, a disciple of Ananda, was a teacher of Vārānaśí. His pupils were so numerous that the lay-devotees of Vārāṇaśī found it difficult to maintain them; so Madhyāntika left the town for Mount Uśira in the north,' where he stopped for three years. After this period Madhyāntika went to Kashmir and settled down on the bank of a lake inhabited by the Nāgas. His presence was resented by the Nāgas, who however were subdued by his supernatural powers. Tāranātha adds that at this time there were in Kashmir nine cities, many villages of mountain-dwellers, a royal residence and twelve vihāras, and that Madhyāntika brought with him many monks and lay-devotees, and increased the wealth of the country by introducing the cultivation of saffron, for which Kashmir is famous even to-day. Madhyāntika resided in Kashmir for twenty years and propagated the religion widely. After his death, when road-communication was established between Kashmir and Tukhāra, Kashmirian monks went to 1. Identified with a mountain near Mathurā. See Watters, I, p. 308; B. C. Law, Geog. of Early Buddhism, p. 34. 2 Kalhana also says that Kashmir was full of lakes inhabited by Nāgas. Yuan Chwang says that “according to the native records, Kashmir was originally a dragon lake.” Watters, I, p. 265. 3 Cf. Watters, I, p. 262: Madhyāntika carried this valuable plant from Gandhamädana and introduced it in Kashmir. See Sarvāstivāda Vinaya, Tsa-shih, Ch. 40.

·BUDDHISM IN KASHMIR 7 Tukhāra and established the religion there during the reign of Minara and Imaśya. 1 Asoka's patronage In the cdicts of Asoka, the northernmost countries are mentioned as those inhabited by the Yonas, Kambojas and Gandhāras, which must have included the region round about Shahbazgarhi and Mansehra where his edicts were discovered. Kashmir, it seems, came within his ken in the latter part of his life when he saw through his mistake of supporting one section of Buddhist monks to the exclusion of another. The Pali tradition speaks of the earlier part of his life when he adhered to the Theravāda view point. The probability of such a bias for the Theravādins may be traced to his residence in Avanti during the period of his viceroyalty. As it was the principal centre of the Theravādins it was at this time that he imbibed the Theravāda doctrines. The Sanskrit tradition refers evidently to the latter part of his life when he inclined towards the Sarvāstivādins. It is stated in the Pali chronicles that Asoka convened a council under the guidance of Moggaliputta Tissa who insisted on recognising as orthodox only those monks who subscribed to the Theravāda view-point, dismissing the rest as un-orthodox. It is not known how far Asoka carried out his directions, but it will be apparent from the accounts given below that the monks other than the Theravādins, particularly the Sarvāstivādins, had to leave Magadha for some distant regions. Yuan Chwang records the above event in another form. He writes that during Aśoka's reign there was in Magadha a distinguished monk called Mahādeva who was "a subtle investigator of name and reality and who put his mi dobrom start Schiefner p. 23. Tāranātha adds (p. 25): Zu dieser Zeit etwa war es, also König Asoka nicht lange vorher geboren wurde: but how far this statement can be taken at its worth is apparent.

·8 BUDDHISM IN KASHMIR extraordinary thoughts in a treatise which taught heresy.” An attempt was made to drown into the Ganges these monks who however saved themselves by flying through the air to Kashmir where they settled on the hills and the valleys. On hearing this, Asoka felt remorse and requested them to return, and on their refusal, built for them 500 monasteries and gave up all Kashmir for the benefit of the Buddhist Church."] The fact underlying this story is that the "investigators of name and reality” were none other than the Sarvāstivādins, whose principal tenet is that nāma and rūpa are real and are divisible into 64 elements which exist for ever (sarvam asti), and it is for this they had the appellation of Sarvāstivāda." Then the statement that they resorted to the hills and valleys of Kashmir corroborates the flight of the Sarvāstivādin monks to the north in Kashmir. Yuan Chwang must have fallen into confusion in regard to the name Mahādeva. There were very probably two persons of this one an influential abbot of Pāțaliputra" who preached the Devadata-sūtra." and the other a monk who introduced the tenets relating to the imperfections of an Arhat.” Mahādeva the investigator of name and reality must have been a Sarvāstivādin while the other Mahādeva, who attributed imperfections to an Arhat, was a Mahāsanghika. Yuan Chwang further confused the Theravādins with the Mahāsanghikas when he wrote that Asoka supported the Mahāsanghikas as against the Theravādins, and that 500 Arhats leſt Pāțaliputra and propagated the Sthavira School in Kashmir, while 7 2 Watters, I, p. 267. See my paper on the Doctrine of the Sarvāstivāda School in the IHQ., XIV, pp. 114-20, 799 ff. 3. Watters, I. p. 269. 4 Majjhima, III, 179. 5 Watters, I, p. 268. See my paper on the Doctrines of the Mahāsanghika School in the IHQ:, XIII, pp. 549-80; XIV, 110 ff.

·BUDDHISM IN KASHMIR 9 the majority of the inferior brethren at Pāțaliputra began the Mahāsanghika School. The Mahāsanghikas, as we know, lived originally at Vesali and later on passed on to the south, making their principal centre in the Andhra country at Dhanakataka (present Guntur District). The statement that Asoka became later on repentant and wanted the monks who fled to Kashmir to return to Magadha may be an indirect reference to the fact recorded in the Divyāvadāna" and Asokāvadāna* that Aśoka made an attempt towards the end of his life to reconcile the monks of the different schools of Buddhist thought by convening a council to which he particularly invited the monks living at Tamasāvana in Kashmir. The Ceylonese chronicles maintain a discreet silence over this incident, and this is not unusual in view of the sectarian spirit permeating the chronicles. The Sarvāstivādins also claim Aśoka as their patron. They ignore the name of Moggaliputta Tissa and put in its stead the name of Upagupta. Their Avadāna literature is full of episodes dealing with the life and munificence of Asoka. Tāranātha also speaks of his lavish gifts to the Sarvāstivāda monks of Aparantaka, Kashmir and Tukhāra. Kalhana' writes that Asoka not only built Srinagarī but also covered Suskaletra and Vitastrā with numerous stūpas, one of which was so high that its pinnacle could not be seen. Yuan Chwang noticed four Asokan topes, each of which contained relics of Buddha's body. The Avadānas record that Aśoka's I Watters, I, p. 269. 2 lbid. 3 Divyā., p. 399 gefa FIPATITT ETT 92Tfq ETTEGHETTÀSTEHT ; J4., 1895, pp. 241 ff. 4 Prof. Przyluski writes in his Légende de l'Empereur Asoka, pp. 101, 117 that a council of 30,000 monks was held by Aśoka, his sources of information being the Asokāvadāna and Taranātha (Schiefner, p. 38) but we do not find any such reference in Taranātha. 5 Schiefner, p. 38. 6 Stein, 1, p. 19. 22 ·10 BUDDHISM IN KASHMIR liberality to the Buddhist monks was carried to such an excess towards the end of his life that his grandson Sampadi' who was in charge of his treasury refused to carry out his commands and even reduced his food to a myrobalan, half of which was the last gift made by him to the Buddhist Sangha. Through the activities of the Sarvāstivādins, Kashmir became a centre of Buddhist philosophical studies and was, according to Tāranātha also the scene of the activities of Vatsa," the propounder of the Ātmaka theory (pudgalavāda) and the founder of the Vātsiputriya or Sammitīya school. The monk Vatsa taught that the pudgala (individuality) persists through the innumerable existences of an individual and ceases only on his attainment of Nirvana." Buddhism and Nāga beliefs In spite of all the patronage of Asoka and the glorious accounts of the popularity of Buddhism in Kashmir, the fact remains that Buddhism had to face a strong opposition in the country from the established belief in Nāga-worship. Without adverting to the antiquity of the Nāga-worship it may safely be stated that Nāga beliefs were quite common in India when Buddhism made its appearance and that is the reason why the legend of Nāgas and their conversion by Buddha occur occasionally in the Buddhist texts. In Ceylon, Java, and Indo-China Nāga-worship was no less in vogue, and Buddhism could not help incorporating into itself some of the local beliefs in order to secure a a footing in these distant countries. Kashmir was avowedly a land of Nāga-worship. Its two main + Divyā, p. 430. Tib. ŞQ | It has been restored by Schiefner as Vāsavadatta, but it may also be Dhanadā or Sampadi. 2 Schiefner, p. 44. 3 See my paper on the Doctrines of the Sammitiya School in the IHQ,, XV, Pp. 90 ff.

·BUDDHISM IN KASHMIR chronicles the Nilamatapurāna and the Rājatarangini relate how Kashmir was created out of water and left to the care of the Nāgas of whom Nila was the chief. The Buddhist chronicles also speak of Kashmir as a land of lakes under the control of the Nāgas. They are generally associated with watery and mountainous regions, and so it is quite likely that Kashmir should be called a land of Nāgaworshippers,' and attribute the origin of its rites and ceremonies to Nila. Buddhism probably undermined the faiths of the people and this was supposed to be possible partly on account of the abhiññās (supernormal powers) acquired by the advanced Buddhist monks. Madhyāntika is said to have succeeded in winning over a large section of the populace by the show of his miraculous powers. Kalhana also states it in the Rājatarangini, verse I, 178: à arfga: TRIFFT ETga farfEGTE TETTI! क्रियां नीलपुराणोक्तामच्छिन्दन्नागमद्विषः ॥ १७८ ॥ Translation: The (Buddhist) disputants the Veda-haters after defeatall wise men in disputations brought to an end the rites and ceremonies prescribed in the Nilapurāņa. The Nilamatapurāņa also could not ignore its influence and help prescribing as follows: — विष्णुर्देवो जगन्नाथः प्राप्त ब्रह्मण कलौ युगे। अष्टाविंशतिमे भावी बुद्धो नाम जगद्गुरु ॥ ६८४ पुष्ययुक्त निशानाथे वैशाखे मासि काश्यप । तस्मात् कालात अथारभ्य काले भाविण्यतः परम् ॥ ६८ ? शुक्ल सम्पूजनं तस्य यथा कार्य तथा शृणु । सर्वोषधैः सर्वरत्नैः सर्वगन्धस्तथैव च ॥ ६८६ बुद्धार्चास्नापनं कार्य शाक्योक्तर्वाणैस्तथा । सुधासिताश्च कर्तव्याः शाक्यावासाः प्रयत्नतः ॥ ६८७ ing 1 Traces of Naga-beliefs are still to be found in the names of spots in Kashmir like Verinag, Anantanag, Serhnag, etc. pa ·I 2 BUDDHISM IN KASHMIR क्वचिच्चित्रयुताः कायश्चैत्या देवगृहास्तथा । उत्सवं च तथा कार्य नटनर्तकसंकुलम् ॥ ६८८ शाक्यानां पूजनं कार्य चोवराहारपुस्तकैः । सर्वमेतद् भवेत् कार्य यावत् प्राप्ता भवेन् मघा ॥ ६८६ Transl. O Brahman, in the 28th Kali-yuga, in the month of Vaišākha on the full-moon day with the conjunction of Pușyānaksatra, Visnu the lord of the world will appear as Buddha the teacher of the world. Listen how his worship is to be performed. In the bright fortnight, the image of Buddha is to be bathed with water containing all herbs, jewels and scents and by uttering the words of Sākya. The place is to be carefully besmeared with honey; the temple and the stūpa are to have painted pictures, and there should be dancing and amusements. The Sākyan worship is performed with civara (robes), food and books. Buddhism and Sivaism The Kashmirian history shows that Asoka built temples both for Siva and Buddha and since his reign, the two faiths Buddhism and Sivaism flourished in Kashmir side by side, and even claimed at times the same persons as their devotees. This state of things is not confined to Kashmir. In Tibet, Nepal and even Mongolia in Champa, Java and Burma, the two cults existed side by side, and had common adherents. The explanation that can be offered for such amity between the two religions is that while Buddhism catered to the ethical and philosophical needs of the human mind, Sivaism, or for the matter of that Brahmanism, catered to the devotional and religious needs. Buddhism made no provision for the rites and ceremonies which were almost a part and parcel of Hindu's life, and naturally took no objection to those prescribed by Brahmanism. All that Buddhism demanded of its followers is maitrī (love) and karunā (compassion), and a moral life with faith in Buddha as the liberator ·BUDDHISM IN KASHMIR 13 systems look of mankind from duḥkha. To the unbiassed Hindu mind there is not much of difference between Buddhist and Saiva doctrines. In both the systems, the highest truth or the ultimate reality is unknowable, Buddhism calling it Nirvāṇa or Sūnyatā, and Sivaism, particularly the Pratyabhijña or the Idealist school of Kashmir, denoting it as Siva. If Siva be explained as śānta, i.e., undisturbed by birth and death, the Buddhists would have no objection to accept it as Sūnyatā or Nirvāna. Both the upon the phenomenal universe as subject to origin and decay; the caused and conditioned theory of Buddhism corresponds to the reproduction and destruction cult of Sivaism, the fundamental difference between the two being the denial by Buddhism of any real individual self or an infinite self as opposed to the assertion of same by Sivaism or Brahmanism generally. As regards the externals, asceticism and certain mythological and metaphysical ideas may be pointed out as the common features of the two systems. Buddhism favoured asceticism but did not look upon it as the essential means of salvation, while in Sivaism, the ascetic ideal of Siva is placed as compulsory before every devotee for sādhanā. With the appearance of Avalokita and Tarā in the Buddhist pantheon, many mythological and metaphysical ideas woven around Siva and Durgā were transferred to them while many of the ungainly rites of the ſivaites came to be adopted by the Buddhists of Nepal, Tibet and Mongolia in the worship of the Buddhist gods and goddesses. In Siam and Camboja, the worship of Siva and Durgā is sometimes described as identical with the worship of Buddha and Prajñā, and there is a number of instances of devotees worshipping both Buddha and Siva in Champa, Camboja, Java and Nepal. The Yueh-chis took to Siva worship, and Kadphises II and Vasudeva issued coins with Siva emblems, but I Elliot, Hinduism and Buddhism, II, PP. 118-9, 123: III, 391-2.

·14 BUDDHISM IN KASHMIR Buddhism was no less popular with them. It cannot be said with precision how far the fusion of the two religions took place within India, but there is no doubt that it did happen in Champa, Camboja, Java, Siam, Nepal and Tibet. In India no two religions are regarded as incompatible and the worship of images belonging to two or more religions is regarded in each as equally meritorious. No Hindu will hesitate to light a candle at the tomb of a Muslim Fakir or offer flowers to a Jaina or Buddhist image. So Kalhana's statements that kings, queens and ministers of Kashmir from Asoka downwards built temples both for Siva and Buddha can be accepted as correct. The anti-Buddhistic spirit of Asoka's successors (232-185 B.C.) There is yet a great yet a great deal of uncertainty about the successors of Asoka. From the seventh Pillar Edict it is evident that Asoka had many queens and sons. This is corroborated by the Buddhist legends about Aśoka as also by Tāranātha who says that Asoka had eleven sons.' Names of four sons are known to us through various traditions. They are: - (1) Tivara, son of queen Kāruvāki of the Aśokan inscriptions, Viceroy of Takşaśilā, Ujjayini, Suvarnagiri and Tosali ;* (11) Kuņāla (also known as Dharma-vivardhana and Suyasas) of queen Padmāvatī; he was deputed to Takşaśilā for suppressing the rising of the frontier tribes, and was rendered blind through the machinations of his step-mother Tisyarakṣitā ;* (111) Mahinda, son of the Vidisa lady married by Asoka while he was a Viceroy at Ujjayini. He was the famous apostle of Buddhism to Ceylon“; and son 1 Schiefner, p. 48. 2. Raychaudhury, op. cit., p. 237. 3 Raychaudhury, p. 238; Watters, I, p. 246; Przyluski, La Légende etc. p. 109; Schiefner, p. 48. 4 Mahavamsa, ch. v. པ། Fasili ·BUDDHISM IN KASHMIR 2 sinato (iv) Jalauka of the Kashmirian tradition. Of the grandsons of Asoka, the names of only two have come down to us: (1) Sampadi or Visoka' (restored from Tibetan by Schiefner as Vitāśoka or Vigatāśoka), son of Kunāla. He acted as Asoka's treasurer and stopped the king's unending largess to the Buddhist Sangha and later on succeeded him. (ii) Daśaratha of the Purānic tradition and Asokan inscriptions, the patron of the Ājivikas. There is very little information about the succeeding rulers of the Mauryan line;" the last is said to be Brhadratha, whose assa- Maurya king. The lavish gifts made by the Emperor on the various religious organisations and specially on the Buddhist Sangha met with a natural reaction in the hands of his successors. They discarded the religion and expressed their antipathy by embracing and supporting Jainism, Ajivikism and Sivaism to the exclusion of Buddhism. I may as See Mmk., P 610; Schiefner, pp. 40, 48; Bu-ston, II, p. 118; Divyā., p. 430; Watters, II, p. 100; Raychaudhury, op. cit., p. 238; Przyluski, op. cit., p. 240. 2 Schiefner restorcs Vigatāśoka from Tib. Sa which well be restored as Visoka as given in Mmk., p. 610. Nanda (579 )is described as the grandson of Visoka and son of Sürasena (not Virasena). See Mmk., p. 613; Watters, II, p. 97; Schiefner, p. 53. 3 According to Tāranātha, Asoka was succeeded by his grandson Viſoka--- Visoka's son Śūrasena (or Virasena)—his son Nanda who was a contemporary of Pānini—then Mahāpadma (Schiefner, p. 52) whose contemporaries were Sthiramati, Bhadra and Vararuci. Another tradition (see Schiefner, p. 287) Sampadi—Brhaspati–Vrşasena, Pusyavarman-Pusyamitra. 4. See Raychaudhury, p. 240. ལ་ཤུགས មិន ·16 BUDDHISM IN KASHMIR The story acts. of Jalauka, as given in the Rajatarangină, reveals that he supported the Nāga and Siva cults of Kashmir and persecuted the Buddhists. The legend of Kytyā refers to him as one who persecuted the Buddhists and destroyed the vihāras, except that his heart was softened by the Bodhisattva ideal -- the new aspect of Buddhism that had just then emerged. The Hinayāna Buddhists are painted in black as they are described as bent on taking revenge for his cruel He built the Krtyāśrama vihāra and dedicated it not to Buddha but this sorceress Krtyä. He directed his energies and munificence to the erection of Siva temples and, possibly, it was an attempt to resuscitate Sivaism which had waned in Kashmir owing to the popularity of Buddhism under Aśoka's patronage. The anti-Buddhistic spirit of Dasaratha may be inferred from his gifts to the Ājivikas and the silence of the Buddhist texts about his existence. Sampadi's disapproval of Asoka's gifts to the Buddhist Sangha; the Jaina accounts of his activities for the propagation of Jaina faith and the establishment of vihāras for śramarias in non-Aryan countries and Tāranātha's discreet silence over the events of his rule indicate also his anti-Buddhistic spirit. The climax of anti-Buddhistic feelings of Asoka's successors is narrated in the Divyāvadāna and Aśokāvadāna, in which Pusyamitra is described as wishing to surpass his renowned predecessor Asoka by undoing the work done by him. He razed the stūpas and vihāras to the ground and put the price of 100 Dināras for the head of every Buddhist śramana. We need not go into the question whether Pusyamitra was of Mauryan descent, or a Brahmin general of Brhadratha; the fact remains that Asoka's grandsons and their Rajat, 1, 136, 140-4; see Ksemendra's Samayamātrkā, v. 61 re. Krtyaśrama-vihāra. 2. Raychaudhury, op. cit., p. 239. See also IHQ., 1930, p. 343. 3 Przyluski, p. 301-2; Divyā., p. 434; Schiefner, p. 81.

·BUDDHISM IN KASHMIR 17 successors played havoc with the Buddhist monks and establishments from one end of India to the other including the valley of Kashmir. The Greeks and the Sakas The only rule important for the history of Buddhism between the reigns of Puşyamitra and Kanishka is that of the Greek king Menander". The Milindapañha is our best source for information about the same, and the date of its Sanskrit original written in the north may safely be taken to be the ist century B.C. This treatise is particularly important for the history of Buddhism of Kashmir on account of the fact that the scene of discussions between Milinda and Nāgasena is laid in a spot 12 yojanas from Kashmir and 200 yojanas from Alasanda or Kalasigāma. The author of the work is familiar with the people of the north and he refers twice to Saka-Yavana, Cina-vilāta, Alasanda, Nikumba, Kashmir and Gandhāra, i.e. the region round about Kashmir. As regards king Milinda, the work says that he at first became a lay-devotee, built the Milinda-vihāra and then after some time handed over the reins of his administration to his son, joined the Buddhist Sangha as a monk, and ultimately attained arhathood." Though only two Kharosthi inscriptions incised at the instance of the Greek chiefs have been discovered at Swat and Taxila, they show that Buddhism obtained a firm footing in N.W. India and was welcomed by the foreign rulers.º 1 Milindapañha, pp. 82-3. 2 Milinda, p. 327: Vilāta=Tukhāra (Tokharistan), a Mleccha country. (CF. Nāgārjunikonda Inscr. in Epi. Indica, xx, i. 3 Ibid., p. 420. 4 CII., II, i, p. 4: “By Theodoros the Meridarkh were established these relics of the Lord Sākyamuni for the purpose of security of many people." 5. Ibid., p. 5: “By.........the Meridarkh together with his wife, the stūpa was established in honour of his parents for the presentation of a respectful offering, 6 Ibid., p. 49.

·18 BUDDHISM IN KASHMIR Like the Greeks, the Sakas also embraced Buddhism, made donations to the Buddhist Sangha, erected stūpas on the relics of Sākyamuni,' constructed vihāras, and installed images of Buddha in them, The Kushanas Following the Saka-Yavanas, the Kushanas also adopted Buddhism as their religion and showed their munificence by erecting stūpas, temples and images of Buddha all over N. India. The earlier Kushanas like Kadphises II, as their coins indicate, were Sivaworshippers, but Kanishka and his successors, as their inscriptions and monuments prove, showered their gifts on the Buddhist Sangha, particularly on the Sarvāstivādins and occasionally on the Mahāsanghikas. Since the demise of Asoka, Buddhism withstood several repercussions and survived in N. W. India by the patronage of the Saka- Yavanas and the Kushanas. In the reign of Kanishka, it once more came to the forefront of Indian religions and recovered its lost glory. The Buddhist ecclesiastical historians pass silently over the dark period of Buddhism intervening between the reigns of Asoka and Kanishka, and resume their accounts with the advent of Kanishka." 3 Kanishka and his Successors The region of Kanishka is of outstanding importance for the history of Buddhism in N. India. It is marked by donations from several lay-devotees and monks to the Buddhist Sangha, evidences of which have been unearthed by the archeological department of 1 CII., II, i, pp. 29 ff. 2 CII., II, i, pp. 137, 145, 155, 176. 3 Ibid., Wardak Vase Inscription, p. 170. 4 Tāranātha has referred to the reigns of Visoka, Nanda and Mahāpadma and mentions nothing of importance in connection with the history of Buddhism.

·BUDDHISM IN KASHMIR 19 propagation bestras, the the Government of India. The session of the Fourth Council, the appearance of distinguished the factors which render this reign so glorious in the history of Buddhism. Of the successors of Kanishka, we come across the names of only Vāsishka and Huvishka in the several inscriptions relating to this period. Kalhana mentions the names of three successors Hushka, Jushka and Kanishka (I. 168). The Wardak Vase Inscription discloses the Buddhistic leanings of Huvishka but there is no clear evidence about such leanings of Vāsishka. Tāranātha' however tells us that the son of Kanishka maintained several arhants and bhiksus in his Puskalāvati palaces for five years. Kalhana informs us that Hushka, Jushka and Kanishka (II) built Hushkapura (mod. Uskur)," Jushkapura (mod. Zukur)" and Kanishkapura (mod. Kanespur)," and that these kings, though belonging to the Turuska race, were given to acts of piety. They erected Mathas and Caityas at Suskaletra and other places, and the Buddhists of that time acquired great renown as pravrajitas (recluses) and were predominant in Kashmir, defeating their opponents in disputations. Though the available accounts of the Kushan rulers are meagre, there are yet ample proofs that Buddhism enjoyed the most prosperous time during this rule all over N. India and specially in Gandhāra and Kashmir. The Council held under the auspices of Kanishka in Kashmir and the valuable work done in the Council bear an eloquent testimony to their influence and popularity. 1 Schiefner, ch. XIII. 2 It is now a small village near Baramūlā, see Stein, i. 168 n. 3. It is a large village near Srinagar. Ibid. 4 It is between Vitastā and the high road connecting Baramūlā and Srinagar. Ibid.

·BUDDHISM IN KASHMIR The Council 1 Tāranātha commences the story of the Council with the conversion of king Simha of Kashmir to Buddhism. It is said that king Simha became an arhat and his name after ordination was Sudarśana. He preached the religion in Kashmir. Kanishka was then the king of Jalandhara. He heard of Sudarśana and came to Kashmir to listen to his discourses. The Buddhist Sangha was then divided into eighteen schools. The Venerable Pārsva had come to Kashmir from the east, and advised Kanishka to collect all the monks at Kundalavanavihāra” (in Kashmir). 500 Arhats, 500 Bodhisattvas and 500 Panditas took part in the Council.* An attempt was made to reconcile the conflicting opinions of the different schools and settle once more the Vinaya, Sūtra and Abhidharma texts. Bu-ston gives an account similar to the above adding only that after recitation of the texts it was settled that the texts acknowledged by the eighteen sects were all of them the word of the Buddha.''5 Yuan Chwang's account is substantially to the same effect. He attributes the session of the Council to the confusion that Kanishka had while listening to the conflicting interpretation of Buddha's words as given by the adherents of the different sects. Pārśva explained to the king the cause of his confusion and advised him to hold a Council in order to 1 Schiefner, chapter XII. There is a Kashmirian king of this name in the Rājatarangini. It may be that king Simha was only a prince. Buston (II, p. 160) preserves a tradition that Sudarśana delivered the teaching (of Vinaya) to Anāgāmin and the latter to Anivartitabuddhi who in his turn imparted it to Guinaprabha. 2 Tib P55°5950*7070247"A5 | Chinese: Kien tho lo. 3 Tib. BF FAQ 245 =Pșthagjana-pandita, ie. the paditas wlio are not srotāpannas. Bu-ston, II, p. 97. 4 Schiefner, p. 60. 5 Bu-ston, II, p. 97.

·BUDDHISM IN KASHMIR 21 bring together the varying interpretations of the different sects. Yuan Chwang adds that in this Council several expository commentaries on the Sūtra, Vinaya and Abhidharma were written and called the Upadeśa-śāstras and Vibhāsā-śāstras, in which the original texts and their different interpretations were discussed. King Kanishka, records Yuan Chwang, had all the treatises written on copper plates and had them enclosed in stone-boxes and deposited in a stūpa made specially for the purpose. Paramārtha in his Life of Vasubandhu' refers to this Council though not expressly. He writes that Katyāyaniputra went to Kipin (Kashmir) and there with the co-operation of 500 Arhats and 500 Bodhisattvas arranged the Sarvāstivādin Abhidharma texts in eight sections (granthas), such as prajñā, dhyāna, etc., and called it Jñana-prasthāna-sūtra. A commentary was written on the same and was called Vibhāsā. He then sent for Aśvaghoșa who was then residing at Srāvasti and requested him to give the Vibhāsās a proper literary shape. After the completion of the commentary, Katyāyaniputra ordained by a stone-inscription that no portion of the Abhidharma text and its Vibhāṣā must go out of the country, but he could not anticipate that a prodigy like Vasubandhu would commit to memory all the works and take them out. The Vibhāṣāśāstra is so closely associated with Kashmir that it is called Kashmirshi in Chinese.? The Vibbāsā-śāstras By the expression Vibhāsā-śāstra, Paramārtha has in view only the disquisitions on Sarvāstivādin Abhidharma text while Yuan Chwang means, by the expression, expository commentaries not only on Abhidharma but also on Sūtra and Vinaya, the commen- I T'oung Pao, vol. V, pp. 276-281. 2 Watters, I, p. 277- ·BUDDHISM IN KASHMIR 22 taries on Sūtras being only distinguished as Upadeśa and not as Vibhāṣā Šāstras. It is a matter for regret that the Šāstras exist only in Chinese translation and have not yet been studied adequately. About the merits of the works Yuan Chwang tells us that in these there is evidence of great study and research. In them we find an extraordinary insight into the Buddhist lore of various kinds and also into the Brahmanical learning, Indian alphabets, and the Vedas and their Angas. 111 Distinguished Ācāryas The composition of the Vibhāsā-śāstras in Kashmir indicates that Kashmir grew up to be an academic centre attracting distinguished ācāryas from other pla places. The accounts of the Chinese travellers and Paramārtha show that Katyāyaniputra, Ašvaghoșa, Vasubandhu, Vasumitra, Dharmatrāta, Sanghabhadra, Visuddhasimha, Jinabandhu, Sugatamitra, Sūryadeva, Jinatrāta, Kanakavatsa' and many other distinguished teachers and writers lived in Kashmir, from the time of Kanishka. Tāranātha tells that during the reign of Kanishka one wealthy brahmin called Sūtra maintained the Vaibhāșika teacher Dharmatrāta and the earliest Sautrāntika teacher Mahābhadanta Sthavira along with their disciples." US p. 122. Watters, I, p. 278. 2 Buston, II, p. 142: A great number of Pratyekabuddhas had forinerly expressed in their entreatics the desire that that country should be the place where the Abhidharma was to be spread. 3 Watters, I, p. 283. 4 Buston, II, 5 The Tib, text (p. 47, 1. 10-11) is as follows: 5,5 g ga 97'41" ཁ་རེའི་ བཙུན པ་ ཆེན་པོ་ གནས་ བརྟན་ གནས་ བརྟེན་ འཁོར་ དགེ་ སློང་ འཁོར་ དགེ་ སློང ལྔ་ སྟོང ། Schicfner translates it thus: den ersten der Sautrāntika's den Käsmiraschen grossen geehrten Sthavira mit einer Schaar von 5000 Bhikṣus fortwährend beehrtc. Can the Mahābhadanta be Srilābha? See Schiefner p. 67. ཁ་ཆེའི་ བཙུན པར་ ·BUDDHISM IN KASHMIR 23 Dharmatrāta is well-known as one of the four renowned ācāryas of the Vaibhāșika school, the other three being Ghoșaka of Tukhāra, Vasumitra of Maru, and Buddhadeva of Vārānasi.' One Dharmatrāta, according to the Chinese tradition, is the uncle of Vasumitra, to whom is attributed the authorship of the Pañcavastu-vibhāṣāśāstra, Samyuktābhidharma-brdaya-śāstra, etc.” In the Sui Vihāra copper-plate inscription" one Dharmatrāta is mentioned as the disciple of Bhava (Bhavya) and teacher of Nagadata (Nāgadatta). In the present state of our knowledge, it is not possible to state whether the Dharmatrātas are one and the same person or different. Vasumitra is another famous figure of Kashmir, but there are five authors bearing this name.* In the Tattvasamgraha, Kamalasila discusses the opinions of Dharmatrāta and Vasumitra but we do not know which Dharmatrāta and Vasumitra were in his mind. The Sautrāntika teacher Śrīlābha was an inhabitant of Kashmir. He was a disciple of Kuņāla. Samghabhadra was another Kashmirian ācārya, who was a profound scholar of the Vibhāsā śästras of the Sarvāstivāda He wrote a commentary on Vasumitra's Prakaranapāda and was the author of the Abhidharmāvatāra-śāstra.? One of his distinguished students is Vasubandhu," who studied with him the Vibhāsās, the śāstras of the 18 schools, the Sūtras and Vinayas, the six systems of philosophy and the art of dialectics. He compressed the Abhidharma texts and their Vibhāṣās in his Abhidharmakosa and Bhāsya, and sent them to the Kashmir Vaibhāșikas who were greatly pleased with them." Vasubandhu later on turned from the Sarvāstivāda point of view to the Sautrāntika as is evidencschool."36 2 3. CII., II, i, p. 141. Watters, I, p. 241-5; Schiefner, p. 297. Sec Nanjio, p. 375. 4. For details, sec Asia Major, II, p. 7-8. 5 Schiefner, pp. 67, 79, 7. Watters, I, p. 280. 9 Watters I, p. 210-1; Bu-ston II, p. 143. 6 Watters, I, p. 325. 8 Bu-ston, II, p. 142.

·24 BUDDHISM IN KASHMIR cd in the expression of his opinions in the Bhāsya, and which elicited vehement criticisms from Sanghabhadra who was a staunch Sarvastivādin and wrote two treatises to refute Vasubandhu's later views. Guņaprabha and Vimalamitra are the two other teachers whose names occur in the Records of Yuan Chwang. Gunaprabha is mentioned by Tāranātha and Bu-ston as a great authority on the Vinaya of the Mulasarvāstivādins and as the author of several works.2 Yuan Chwang refers to the monastery at Matipur where he composed his treatises. As regards Vimalamitra, Yuan Chwangº writes that he was a native of Kashmir and an adherent of the Sarvata (i.e. Sarvāstivāda) school having made a profound study of canonical and heterodox scriptures, and had travelled in India to learn the mysteries of the Tripitaka. 39 Reverses met by Buddhism (5th century A.C. and after) Some time after the Kushan rule, Buddhism again fell on evil days. Tāranātha reports that mleccha faith called Ardho? appeared for the first time in India and secured many followers. The mleccha religion was perhaps confined to Makha" and did not a 3 Bu-ston, II, p. 144; Watters, I, p. 325; Schiefner, p. 126. 2. Watters, I, p. 327. One of his disciples Mitrasena was met by Yuan Chwang, I, p. 328. Bu-ston (II, p. 161) says that one of the disciples of Guņaprabha was Dharmamitra. 4 Schiefner, p. 79. Tib., p. 63, 1. 3: དུས་ དེ་ ཙམ་ན་ ཀླ་ ཀློའི་ ཆོས་དང་ པོར་ བྱང་ བའང་ ཡིན་ དེ། Tib. Kla. Klo may be Mleccha or Tukhāras. Cf. Mmk., p. 621-2 Schiefner, PP. 78, 304: They killed cows by uttering Bismilla. 5 “Makha” is mentioned by Bu-ston (II, p. 171) as one of the countries where Buddhism spread and disappeared. It is perhaps Mecca (Schiefner, p. 80); the founder of the religion is Mamathar (=Muhammad ?) and the teacher is called Paikhampa (=Payagambar ?).

·BUDDHISM IN KASHMIR 25 1 spread to Kashmir. Tāranātha then refers to the royal families of Saitā and Turuşka,' stating that king Turuska ruled in Kashmir for 100 years as a Dharmarāja, but destroyed the vihāras of Magadha and put the monks of Nalanda to flight. Then Mahāsammata, son of Turuska brought under one rule the kingdoms of Kashmir, Tukhāra and Ghazni and helped the spread of Mahāyāna teaching. The Manjusrimülakalpa refers to one Turuska who ruled over the Uttarāpatha up to the gate of Kashmir." He was a pious Buddhist and during his reign Mahāyānism, specially the teaching of the Prajñāpāramitā, spread in the north. After him appeared Mahāturuşka who also crected Buddhist temples and monasteries and propagated the mantra and worship of Tārādevi.” In thic Manjusrimülakalpa, the Turuşka king is referred to as “Gomi?" and his successor as Buddhapakşa, who, according to both Tāranātha and Manjusrimülakalpa, made good the loss suffered by Buddhism on account of the vandalism of his predecessor by re-erecting several temples and monasteries. Tāranātha adds that he erected many Caityas in Ghazni* and invited to Kashmir Vasubandhu's disciple Sanghadāsa who founded Ratnaguptavihāra in Kashmir and spread the Mahāyāna teaching there for the first time." The Turuşka lord was very likely the well-known persecutor of Buddhism, Mihirakula, whose date of accession is placed at 515 A.C. The Chinese traditions as also Kalhana's Rājatarangini Tib. 6. 64） སད་ དང་ཏུ་རུ་ཥ་ཀའ ་ རྒྱལ་པོའི་ རིགས་ རྣམས་ བྱུང་ངོ ། 2 Schiefner, p. 94; Bu-ston II, p. 119. 3 Schiefner, pp. 103 ff. 4. Mmk., p. 623- 5 Ibid., 6 Gomimukhya, Gomisanda. Cf. Gollas of Kosmas Indikopleustes and his coin-legends: jayatu vrsa, jayatu vrsadhaja. Stein, I, p. 43 fn. 7 Mmk., pp. 619-620; Schiefner, p. 94-5. 8 Schiefner, p. 103. 9 lbid., p. 135 4 ·26 BUDDHISM IN KASHMIR speak of his cruel nature, and his vendetta against the king of Simhala. Perhaps there was some sort of provocation from the Buddhists, which incited him to pull down the Buddhist temples and monasteries all over Northern India, and massacre the monks. The inhuman cruelties and depredations perpetrated by the White Hun ruler were, according to Yuan Chwang, checked by Bālāditya of Magadha, but there was none in Kashmir to check his atrocious acts of destroying stūpas and monasteries and exterminating even the lay-adherents of Buddhism, until his complete overthrow by Yasodharman. Following Tăranātha, Bu-ston and Mmk., Kalhana tells us that his son Baka (=Mahāsammata of Tāranātha, Buddhapakṣa of Mmk. and Bhadanta of Bu-ston) who brought Kashmir. Tukhāra and Ghazni under one rule, atoned for his predecessor's sins by crecting caityas and monasteries for the Buddhists. It is written by both Kalhana and Täranātha that Buddhism had a serious set-back in Kashmir after the reign of Kanishka II. The former relates (I. 180-1,199) that after Nāgārjuna, during whose time "the Bauddhas obtained preponderence in the land by defeating in disputation all learned opponents,” there were excessive snowfalls killing the Bauddhas; and king Nara, on account of the crime of a Buddhist monk, flew into rage and “burned thousands of Buddhist vihāras” while the latter informs us that when Nāgārjuna left N. India and went to the south, the religion of the Mlecchas prospered. Though it is difficult to make out a dependable account out of these traditions, it may be assumed that after the Kushanas, a Turuska royal family ruled over Kashmir. It may be the family of Turki Sāhis who held sway over Northern India for about a hundred 3 í Kalhana, I, 294; Buston, II, p. 137. 2 Watters, I, pp. 288-289. 3 Schiefner, pp. 84-5.

·BUDDHISM IN KASHMIR 27 years from the 3rd century A.C. The Turki Sāhis were supporters of Buddhism, and so the religion must have prospered under their rule. It must have been sometime after the disappearance of this royal family that Mihirakula came to the throne of Kashmir and massacred the Buddhists. Towards the end of his life, Mihirakula became a worshipper of Siva and established pious observances in the lands occupied by the impure Daradas, Bhauttas and Mlecchas” (1. 312-6). Mihirakula's son recompensed his father's cruel acts by restoring some of the ruined temples and monasteries. Narendrāditya Khinkhila and Pratāpāditya Baka was followed a few generations later by Narendrāditya Khinkhila (I. 347). There are a few coins bearing the legends Deva Sahi Khingila, Sri Narendra establishing the historicity of this king. Narendrāditya was a worshipper of Siva and made endowments for the Brahmanas. He was succeeded by his son Yudhisthira I. The people of Kashmir deposed him and brought Pratāpāditya, a relative of Vikramāditya, from outside and placed him on the throne (II. 5). This new line of rulers worshipped Siva, the last king of the dynasty being Tunjina. Jayendra and Samdhimat Tunjina was succeeded by Vijaya belonging to a different family. Vijaya's son Jayendra had a long and glorious reign excepting that it was stained by the attempt to kill his very popular minister Samdhimat who ultimately ascended the throne of Kashmir. Samdhimat ruled for a long time, built Siva temples and practised Saiva-sādhanās. His end was also unhappy, as he was compelled by the people to retire. Meghavāhana Meghavāhana, a descendant of Yudhisthira I, was brought by the people from Gandhāra and placed on the throne (III. 2). He Mechanikan ·28 BUDDHISM IN KASHMIR by Ou K’ong. had a soft corner for Buddhism hailing as he did from Gandhāra a predominantly Buddhistic country. His queen Amrtaprabhā of Prāgjyotișa is said to have built for the use of Buddhist monks a lofty vihāra called Amrtabhavana (III. 9), to which a reference is made Her guru( སྟོན་པ) was a Tibetan, a native of Loh (i.e. Ladakh). His other queens also built monasteries and stūpas of which the one built by Khādanā is located at Khādaniya “about 4 miles below Varāhamūla on the right bank of the Vitastā."'! Meghavāhana cherished also some Asokan ideas inasmuch as he himself was not only keen about observing the dharma but compelled his neighbouring kings to abstain from killing living beings (III. 27). With him are associated some Avadānas which extol his extreme sacrifices for the sake of others. His services to Buddhism were so great that the people attributed to his pious deeds an atonement for the sins of his forefather Mihirakula (III. 57). The long rule of this line of kings was only once interrupted by the rule of the poet Matrigupta for four years as a viceroy of Vikramaditya of Ujjayini. The kings were mostly worshippers of Siva and supporters of Brahmanism, but during the reign of Pravarasena II, the king's maternal uncle Jayendra built the Jayendra-vihāra” and placed in it the colossal statue of Buddha, known as Brhadbuddha. In this vihāra, Yuan Chwang stayed and received inctructions in the various Šāstras. During the reign of Yudhisthira II, his ministers constructed vihāras and caityas (III. 380-1), one of which is Skandabhavanavihāra built by Skandagupta." During the reign of Raņāditya, one 2 I Stein, Intro., I, p. 741. See infra, p. 37-8. It offered shelter to king Pārtha and his queens (V. 428), and was destroyed later on by Kșemagupta. See infra, p. 31. 3 Stein, I, p. 103 n. 4. It is located by Stein at Khandabavan, in Srinagar (Stein, I, p. 105 n.).

·BUDDHISM IN KASHMIR 29 of his queens called Amrtaprabhā placed a fine statue of Buddha in the vihāra built by a queen of Meghavāhana (III. 464). Ranāditya was succeeded by his son Vikramāditya who was a devotee of Siva. His minister Galuna had a vihāra built in the nanie of his wife Ratnāvali (III. 476). The last king of this line was Bālāditya. Lalitāditya Muktāpīda (Middle of the 8th century A.C.) Bālāditya was succeeded by his son-in-law, Durlabhavardhana, whose queen set up the Anangabhavana-vihāra (IV. 3) referred to by Ou K’ong as Ananda or Ananga vihāra. The king himself as also his successors were mostly Vişnu-worshippers. The noted king of this line was Lalitāditya-Muktāpīda who successfully fought against Yaśovarman (IV. 134). It was after this war that he created for the better management of his vast dominion a few high offices which were filled up mostly by the Sālis and other princes (IV. 143). He brought under his control a large portion of Northern India as also his neighbouring tribes the Tukhāras, the Bhauſțas and the Daradas (IV. 166 f.; cf. I. 312). The king showed his highest veneration to Visnu and then to Siva and last of all to Buddha. He built Vișnu and Siva temples and also Buddhist viharās and stūpas (IV. 188, 201-3). He erected the “ever-rich Rājavihāra with a Catuḥśālā (refectory), a large Caitya and placed in it a large image of Buddha? (IV. 200). In one of these vihāras lived Bhikṣu Sarvajñamitra, the author of Sragdharāstotra and a nephew of a king of Kashmir. His chief minister was Cankuna who put up two vihāras, one of which was very lofty and contained golden See infra, p. 37 Stein (II, pp. 302-3) has traced some reinains of this vihāra at Paraspur, The image was spared by king Harșa. See infra, p. 33. 2 ·30 BUDDHISM IN KASHMIR images of Buddha (IV. 215, 211). His son-in-law Īsānacandra, a physician, built also a vihāra (IV. 216). Cankuna was credited as a Tantrik Buddhist with the acquisition of some magical powers by which he charmed the king. At the king's request, he imparted the charms to him and took in return the image of Buddha which had been brought by Lalitāditya from Magadha. Both Kalhana and Ou K’ong testify to its existence. 1 Jayāpıda One of the notable kings of this line was Jayāpida. Kalhana records that he owes the throne to a Candāla called Srideva who killed the usurper Jajjā (IV. 475) and remained always guarded by the fierce Candālas (IV. 516) specially at night. He bore an antipathy to the Brahmanas whom he treated very cruelly (IV. 640 ff.). He loved learning and assembled learned men in his court (IV. 488-9). He worshipped both Vișnu and Buddha, and set up Vișnu temples, Buddha images and a large vihāra (IV. 484, 507-8) in his capital Jayapura. Very probably it was during his reign that śāntiprabha lived in Kashmir along with his disciples Punyakirti, Dānaſila, Visesamitra, Prajñāvarman and Acārya Sūra. 2 Avantivarman (855 A.D.) Jayāpida was followed by Avantivarman, who along with his ministers showed veneration to Visnu and Siva. Like Jayāpīda he patronised learning, and prohibited the killing of living beings (V. 64). During his reign Bhatta Kallala and other Siddhas appeared in the country (V. 66). This seems to indicate that about this time Tantric Buddhism made some headway in Kashmir. The I Räjat. iv. 262 and Stein, I, p. 144 n. 2 Schiefner, p. 204; Bu-ston II, p. 161.

·BUDDHISM IN KASHMIR 31 too taxes king was a devotee of Vișnu, a fact disclosed to his minister Sūra only at the time of his death (IV. 124-5). Samkaravarman and Partha Avantivarman's son Sankaravarman was a. Siva worshipper. He was miserly and exacted many from the people. He was uncharitable to learned men and used to speak Apabhramśa and not Sanskrit. His queen Sugandhā who ruled for two years was a devotee of Vișnu but had to spend her last days in a Buddhist monastery called Nispālakavihāra (V. 262). Another king of this line called Pārtha was dethroned through ministerial intrigues and took shelter in the Jayendra-vihāra (see p. 28) where the inmates of the monastery supplied him and his queens with food (V. 428). It was about this time that the Brahmanas regained their ascendancy and were able to place on the throne a king of their own choice, viz., Yasaskara, who was not of royal descent. successors. Yasaskara (939-948) and Ksemagupta (950-8) Yasaskara's rule was marked by an effective administration of justice and equal treatment to the high and low without any discrimination of caste and creed. Kșemagupta, one of his burnt down the Jayendra-vihāra (ante p. 28) and took the brass of the images of Buddha, and utilised the stones of the Vihāra for erecting a Siva temple. He appropriated also the 32 villages which belonged to the vihāra (VI. 172-3, 175). Samgrāmarāja (1003-1028) and his Successors By the marriage of Kșemagupta to Diddā, the Sāhi's granddaughter, the Sāhi princes since the reign of Lalitāditya Muktāpida became more and more influential in the Kashmir court.

·32 BUDDHISM IN KASHMIR was able pāla and Towards the end of her sinful life Diddā to place her nephew Samgrāmarāja on the throne of Kashmir. He sent a large army to help Sāhi Trilocanapāla (VII. 47-8) but to no effect, as the Sāhis were completely routed by the Turuskas under Hammira. From now on the Sāhi princes took shelter in the Kashmir court and acquired great influence during the reign of Ananta, the grandson of Samgrāmarāja (VII. 146 f.). One of the Sāhi refugees was Rudrapāla, who become the righthand man of king Ananta. He fought against the Daradas and defeated them (VII. 175, 375). At this time an epidemic carried away Rudramany of the Sāhi princes (VII. 178). After Ananta, his son Kalasa came to the throne. He also had four princes of the Sāhi family as his best companions? (VII. 274) of whom Vijjā was the most trusted and favoured. Towards the end of his life he destroyed the copper-image of Sūrya and appropriated without fear the brass images of the vihāras (VII. 696). Harsa (1089-1101) Kalasa's was Utkarsa, who was was followed by his son Harsa, a highly gifted prince and a master of all branches of. learning (VII. 610). He is called by Kalhana a Turuşka and said to have supported the Turuska merceneries (VII, 1095, 1149). Being a Turuşka he was a mleccha by faith, as otherwise he could not have destroyed the Hindu and Buddhist temples. Kalhana writes that “divine images of gold, silver and other materials were rolled about even on the roads, which were covered with nightsoil” (VII. 1093). He spared from spoliation only the temple of Raņasvāmin and Mārtanda and spared the two colossal statues of Buddha son 2 1 Vijjā calls himself a Rājaputra, VII. 325, 368. Sce Stein, 1, p. 353 n. Tāranātha (p. 128) speaks of one Sriharşadeva as having propagated Mleccha faith but he is of an earlier date, being a contemporary of Dignāga.

·BUDDHISM IN KASHMIR 33 (of which one was at Parihāsapura built by king Lalitāditya and the other at Srinagar, known as the Brhadbuddha) at the request of his favourite singer Kaņaka and the śramana Kušalaści (VII. 1095-8). Tāranātha records that during his reign three distinguished teachers of Buddhism, viz., Sākyamati, Silabhadra and Yaśomitra, lived in Kashmir. Yaśomitra was a king's son and is well-known by his tikā” on Vasubandhu's Abhidharmakośabhāsya. The Kashmirian Harsa was a debauch and a cruel and greedy king, and his reign, as Kalhana reports, is marked by unjust exactions, and attempts at conquest of the neighbouring tribes. Vijayamalla his chief adviser rebelled against him and joined the Daradas who were then ruled by Vidyādhara Sāhi, but his attempts to humiliate Harsa were of no avail (VII. 911). Jayasimba (1128-49) King Harșa was succeeded by Uccala, a descendant of Kāntirāja, another brother of Diddā the Sāhi princess. Jayamatī, queen of Uccala, erected two monasteries, one of which was in honour of her sister Sullā (VIII. 247-8). This, it is said, was completed by king Jayasimha (VIII. 3318) the illustrious ruler who succeeded Uccala. King Jayasimha patronised literary men and there was once more a revival of learning in Kashmir. He looked after the Mathas and Vihāras, the first of which that attracted his attention was the one built by his queen Ratnādevi (VIII. 2402, 2433). His chief minister Rilhaņa was also very pious. He showed his veneration to both Siva and Buddha and erected a monastery in of his deceased wife Sussalā (VIII. 2410-1). Sussalā must have been a great devotee of Buddha as she erected, on the site of the famous Carikuna-Vihāra which had been destroyed, a magnificient estabin memory I Schicfner, p. 205- 2. Now being edited by Dr. N. N. Law in the C. 0. Series. 5 ·34 BUDDHISM IN KASHMIR grand lishment for the Buddhist monks. (VIII. 2417). Cintā, wife of Jayasimha's commander Udaya, adorned the bank of the Vitastā by a monastery consisting of five buildings (VII. 3352-3), and Dhanya, one of the ministers, commenced the construction of a vihāra in honour of his late wife (VIII. 3343-4). Evidently therefore the reign of Jayasimha was marked by a revival of Buddhist faith in Kashmir THE SAHIS OF KASHMIR One of our Gilgit mss.' mentions in the colophon the name of Srideva Sāhi Surendra Vikramāditya Nanda, and the spot of this ms. find is in the Dard country where the Sāhis later on found their asylum. Dr. H. C. Ray has dealt exhaustively with the history of the Sāhis of Afghanistan and the Punjab,” and has furnished lis with a list of coins bearing the names of the rulers. It will be observed that "Srideva” forms a part of all these names. It seems that the title “Vikramāditya” occurring in the ms. got currency in Kashmir since the reign of Pratāpāditya, who was a nephew of Vikramāditya. Prof. Sylvain Lévi thinks that "the Turk 'dynasty of Kipin is identical with Al-birūni's Shahiyas of Kabul and Kalhana's Sāhi dynasty. The Sāhi princes, according to the testimony of Al-birūnī, were Turks of Tibetan origin and were zealous followers of Buddhism. The Buddhist dynasty of Sāhis continued without interruption upto the ninth century when they were replaced by a Brahmanic dynasty carrying the same title, and which dynasty existed ир to the 11th century. Kalhana furnishes us with the following account of the career of the Sāhis in Kashmir: 74 1 See Bhaişajyagurusūtra, p. 32. 2 Dynastic His. of N. India, vol. I, ch. ii. See above, p. 27. 3 JA., 1895, b. 381. 4 See Albirūni (Sachau), II, pp. 10 ff. WS ·BUDDHISM IN KASHMIR 35 During the reign of Sankaravarman, we hear of the appearance of Lalliya Sāhi, who ruled over the region between the Daradas and the Turuskas, and located his capital at Udabhāndapura, (IV. 152- 5). During the reign of Sankaravarman's son Gopālavarman, the minister Prabhākaradeva proficient in the Kakhorda' witchcraft carried on expeditions against the Sāhis of Udabhāndapura but later on bestowed the same on Lalliya's son Toramāna (V. 233). The Tantrin soldiers and Dombas came into prominence about this time (A.C. 936-7). The Sāhi's grand-daughter Diddā was married to king Kșemagupta. She became afterwards the queen regent, and during her regime her commander-in-chief Yaśodhara led an expedition against the Sāhi ruler Thakkana and captured him (VI. 230-1). Towards the end of her life Diddā made some pious foundations, one of which was a vihāra with a large Catuhśālā meant for use by the Kashmirians and the Daiśikas. She was succeeded by her brother's son Sangrāmarāja on the throne of Kashmir (1003-1028 A.D.). Kalhaņa tells us that it was during the reign of Sangrāmarāja that the Sāhi kingdom of Trilocanapāla was destroyed by the Turuskas under Hammira (VII. 669), and it was brought to an end during the reign of the following king Ananta (1028-63). During the reign of Harșa, one of his ministers incited Vidyādhara Sāhi the ruler of Dards to fight against Harșa. The Sāhis had their first seat on the west and south of the Dard country, and then with the disappearance of their independence they were scattered, some Sāhi princes taking to service under the kings in the Kashmir court and some preferring to lead independent lives in the mountainous regions of north Kashmir. The entry of the Sāhi princes into Kashmir court commenced in the reign of Lalitāditya Muktāpida who for the first time brought I See Bbaisajyagurusūtra, pp. 13, 29. .

·36 BUDDHISM IN KASHMIR p. under his rule the Tukhāras, Daradas and Bhauttas (see above, 29). Thenceforward the Sāhi princes by marriage alliances or otherwise became closely connected with the Kashmir royalties. Diddā, the Sāhi princess managed to place on the throne of Kashmir her brother Samgrāmarāja, who was followed by his sons and grandsons. Some of the kings of this line had Sāhi princes as their ministers who wielded a tremendous influence on the king and the country. Stein infers from the the Lahore Ms. of the Rājatarangiņī that “Sāhi” was the title of the Dard rulers, and thus accounts for the name, Vidyadhara Sāhi, the ruler of the Dards during the reign of Harșa. From the above account of the Sāhis, it is evident that the Sāhi princes lost their independent rulership over the region round about Udabhāndapura but wielded a great in- Auence on the administration of the Kashmir State. About the roth or 11th century some Sāhi princes managed to create small independent States for themselves in the mountainous regions of Citral, Yasin, Gilgit, etc., generally known as the country of the Dards. TESTIMONY OF THE CHINESE PILGRIMS Some of the Buddhist edifices mentioned by Kalhana were noticed by Yuan Chwang and Ou K'ong. Yuan Chwang on his way to Kashmir passed through Hushkara-Vihāra (mod. Uskur, near Baramula) and stayed for one night at the Jayendra-vihāra built during the reign of Pravarasena." He noticed four Asokan topes, each containing relics of Buddha's body. He saw 100 monasteries, but the religion followed in them, he remarks, was 2 1 See his note in p. 339. L'itinéraire d' Ou K’ong (751-790) translated and edited by Mm. Sylvain Lévi and Ed. Chavannes in Journal Asiatique, 1895, pp. 341-384. 3 See above, p. 28.

·BUDDHISM IN KASHMIR 37 scores mixed, hinting thereby that the people worshipped both Buddha and Siva. He remained for two years in the king's palace where of clerks were engaged by the king to copy the king to copy for him the Buddhist scriptures under the supervision of Yaśa. Very likely these are the copies which formed the basis of the Chinese tripitaka of the 6th or 7th century. The next Chinese traveller of some importance to visit Kashmir was Ou K'ong, who was also known as Dharmadhātu. He came to Kipin in 759 through the Kabul valley and Gandhāra. He lived in Kashmir for four years and studied Sanskrit, and learnt Vinaya in seven sections from three teachers. In the convent of Moung-ti or Mundi-Vihāra he learnt the Silas and studied the Vinayas of the Mūlasarvāstivādins. He refers to the following seven other Buddhist establishments besides the Moung-ti-vihāra : * A.C. (1) Amitābhavana 1 BE BU (2) Ananga or Anandabhavana Bay HE 14 HO (3) Ki-tche *** (4) Nao-ye-le X (5) Je-je (6) Ye-li-t'e-le ## G) K'o-toen FB He noticed more than 300 monasteries in the kingdom and a large number of stūpas and images. After four years' stay he went to Gandhāra and resided in the monastery of Jou-lo-li—a monastery carrying the name of the king, its founder, belonging to the line of Kanishka. 1 Watters, I, p. 258-9. 2 JA., 1895, p. 354.

·38 BUDDHISM IN KASHMIR o ARCHÆOLOGICAL SURVEY AND EXPLORATIONS In 1908 Sten Konow was deputed by the Government of India to scarch for inscriptions and objects of archaeological interest in Kashmir. In the course of his survey, he noticed at the village Uskur (Hushkapura) the ruins of a stūpa about 400 yards to the west of the village and took it to be the one referred to by Ou K’ong as Moung-ti Vihāra.? He expected that the other two places Zukur and Kanespur, if excavated, would bring to view similar ruins. He noticed at Khādaniyār the ruins of the monastery built by queen Khādanā (ante, p. 28) and discovered a stone inscription in a Brahmin's house at Angom (Hādigrāma). It is written in Sāradā characters in Sanskrit and runs thus: --- नमो भगवते आर्यावलोकितेश्वराय बैलोक्यालोकभूताय · लोका- Hafala [ X ]FTTT917751 alert à 77: I MITTE ATT Tfa- धौ सुमतिमानन् वैद्य अोल्हनदेवाभिदश्चक्र दारुमयं विहारममलं श्रीलोकनाथसम्पदं तस्मिन् सिं- ह नृपेण कालवसतो दग्धेथ पाक्कष्टिका-श्रेष्ठ तद्रत कुल्लदेवतनयामुं रामदेवो व्यधात् सं ७३ मार्गशुति ५- "Salutation to the exalted noble Avalokiteśvara. Salutation to thee, the Lord of the world who has become a light to the three worlds, who puttest an end to transmigration, who art à moon of delight to the world. **Formerly a Vaidya Ulhanadeva by name made a spotless shrine of wood, an abode for the lord of the world in the vicinity of the Gangeśvara temple. After they had been burnt by king Simha through the will of fate, Rāmadeva the son of Kulladeva w I See his Notes on a Tour in Kashmir, 1908, p. 2; ASR., 1915-16, p. 50. In the beginning of the 8th century a stūpa and a vihāra were built here by Lalitāditya Muktãpida (Kallhana, iv, 180).

·BUDDHISM IN KASHMIR 39 who was 'devoted to him (i.c., Avalokitesvara) made yonder shrine excellent with burnt bricks. Anno 73 the 5th day of the bright half of Mārgaśīrșa. In this inscription Prof. Sten Konow traces the reference made by Kalhana to the burning of Hādigrāma in the reign of Jayasimha (VIII. 1586). He reads the date as 4273 corresponding to the 16th November 1197. Before his survey Pandit Kasi Rami also had traced some ruins of temples in this village (Stein, I, p. 50 n.). In the Archaeological Survey Reports of 1915-16, Rai Bahadur Daya Ram Sahni published an account of the explorations carried on by him. He discovered Buddhist monuments at Parihāsapura, Puraņādhisthāna (mod. Pandrethan) and Hushkapura while Vogel found remains of a Buddhist stūpa near a village called Malangpura, three miles south-west of Avantipura. Pandit R. C. Kak while in charge of the archaeological department of Kashmir collected several images of Buddha, Bodhisattvas, Buddhist gods and goddesses, fragments of stūpas and railings and several earthen jars and pots, some of the large sized jars bearing inscriptions in early Gupta characters. But his greatest discovery is the ruins at Harwan (Shadhradvana), said to have been once the seat of Nāgārjuna. In his work the Ancient Monuments of Kashmir, he furnishes us with an account of the sculptures, architectural style, artistic values of the finds, of which the following are Buddhistic: (1) the temple at Pandrethan the old capital founded by Asoka and referred to by Kalhaņa as Srinagari (pp. 114-6); (11) the stūpa of the mediaeval period at Malangpura, first noticed by Vogel, on which the remnants of sculptured reliefs depict a furious monster pursuing a man who is Aying precipitately before it” (p. 125): med bly hole women een ·BUDDHISM IN KASHMIR 40 (iii) the stūpa, monastery and caitya at Parihāsapura, the erection of which is attributed to Lalitāditya and his minister Cankuna. From the coins discovered in the monastery it is apparent that it existed up to the time of the king Vinayāditya, Vigraha and Durlabha (pp. 146-8); (iv) the stūpa at Ushkur, the erection of which is attributed to Huvishka (2nd century A.C.), on the ruins of which a second stūpa was built by Lalitāditya in the middle of the 8th century A.C. (pp. 152-4); and (v) the monastery and stūpa at Shadhradvana (mod. Harwan). Here Pandit R. C. Kak has discovered a stūpa, bases of chapels and a fight of steps connecting the stūpa and the chapels, and a large number of brick-tiles. The remarkable feature of the tiles is that they are prepared with a view to present Jātaka scenes or certain scenes from Buddha's life, the other motifs being designs of flowers, aquatic plants, flying geese, girls, musicians, etc. The tiles are numbered in Kharosthi figures, the use of the Kharosthi script showing that the buildings were erected before the 5th century A.C. when the Kharosthi characters ceased to be in use (pp. 109 ff.). The latest and epoch-making archaeological discovery in Kashmir is the find of several manuscripts deposited in a stūpa at Gilgit, the country of the Dards and the seat of the later Sāhi rulers, the name of the ruler being very likely Srideva Sāhi Surendra Vikramāditya Nanda, whose queens were Samidevi Trailokyadevi and Vihali. One of the mss. is the gift of this king while there are several others given away by the local devotees like Sulkhina, Suli- 60 ·BUDDHISM IN KASHMIR 41 vajra, Mamtoți, Mangalaśūra, Aryadevendrabhūta. The scribe of the king's ms. is Āryasthirabuddhi and the collaborator Narendra Datta. The discovery of the mss. was first announced by Sir Aurel Stein in the Statesman of the 24th July 1931. He reported that some “boys watching Alocks above Naupur village, about two miles west of Gilgit Cantonment, are said to have cleared a piece of timber sticking out on the top of a small stone-covered mound. Further digging laid bare a circular chamber within the ruins of a Buddhist stūpa filled with hundreds of small votive stūpas and relief plaques common in Central Asia and Tibet. “In the course of the excavation a great mass of ancient manuscripts came to light closely packed in what appears to have been a wooden box.” “The palaeographic indications of some of the mss. suggest date back to the sixth century A.D." M. Hackin also paid a visit to the spot and furnished us with the following informaticn (Journal Asiatique, 1932, pp. 14-15): “The place of discovery is situated about miles to the north of Gilgit in the mountainous region. There are four stūpas with square basements placed side by side, thus : 39 that they may سا South D B A North The hemispherical domes of the stūpas A and B are well preserved and it is the third stūpa C which has yielded the mss. This stūpa C has double basements, the lower of which measures 6 metres 60 cm. on each side and the next receding about 60 cm, on all the four sides. The height of this stūpa is 12 to 15 metres. The diameter of the chamber containing the ms. is 2 metres 40 cm. In the centre of the chamber there were the five wooden boxes, the fifth containing the other four in which were kept all the mss. 6 ·42 BUDDHISM IN KASHMIR In 1938, Pandit Madhusudan Kaul was deputed by the Kashmir Government to carry on further excavations at the site but he could not discover anything of importance in stūpa A, B, and D but he found 3 or 4 more mss. in stūpa C. The script used in the mss. is mostly Upright Gupta of a date little later than those used in the mss.-remains found in Eastern Turkestan' and similar to the script found in the Bower mss. The script of the Bower mss. is assigned to the 6th century A.C., and so the Gilgit mss. may also be dated in the 6th or at the latest in the 7th century A.C. This date takes us to the reign of kings preceding Lalitāditya who ruled about the middle of the 8th century. The Sāhis were then ruling over the region round about Udabhāndapura up to Gilgit and were occasionally coming into conflict with the Kashmir kings, ultimately succumbing to Lalitāditya in the middle of the eighth century. One would be tempted to identify the king mentioned in our ms. with a son of Vikramāditya, son of Raņāditya. According to Kalhaņa, Vikramāditya was succeeded by his brother Bālāditya; so it may be suggested that 'Vikramāditya Nanda' of the ms. was related to Vikramāditya and his name was 'Surendra' and his title 'Srideva Sāhi'. This prince probably ruled over the Dard country during the reign of king Bālāditya in Kashmir. . It will be observed that the kings, queens and ministers of Kashmir commencing from Meghavāhana patronised Buddhism than any other faith, and a large number of vihāras was built at this time. After a short period, the Chinese travellers visited the country. The mss. copied for Yuan Chwang were therefore of the same time as our mss., and it is noteworthy that the Gupta scripts' preserved by the Chinese for transcribing the Sanskrit more I 2 Edited by A. F. R. Hoernle. See Hoernle's Intro to the Bower Ms., chap. III. 1. Vide the scripts (block prints)" in the Taisho edition of the Chinese Tripitaka.

·BUDDHISM IN KASHMIR 43 mantras in their Chinese translations are similar to those found in the Gilgit mss. Résumé In the survey of the traditional history of Buddhism in Kashmir as given above, there may be chronological errors, or exaggerations of exploits, but the fact remains that from the time of Asoka, Buddhist monks penetrated into the valleys of Kashmir and found there a place where they could carry on their missionary activities successfully. It will be observed that the evangelical spirit of the Buddhist monks was a vital factor in the spread of Buddhism. They generally selected as their fields of activities those places where cultured religious beliefs had not yet secured a stronghold. Kashmir therefore along with its neighbouring regions offered in those early days a fruitful field to the Buddhist missionaries backed as they were by the emperor Aśoka. The original inhabitants of Kashmir are designated by the term "Nāgas’ who were mainly believers in serpent worship-a belief popular in those 'days almost all over India including Ceylon. Trade and colonization by the Indian population must have followed the footsteps of the hardy and self-sacrificing monks. This is indicated in the story that many lay-devotees went to Kashmir from Benares, and that the wealth of the country was increased by the cultivation of saffron at the instance of Madhyāntika. Kashmir offered good opportunities for study and research, and consequently for the growth of Buddhist monasteries as, centres of learning. The Sūtra and Vinaya Pițakas did no doubt take shape in Magadha in pre-Asokan days, but the development of the Abhidharma Pitaka must be delegated to a post-Asokan date and to regions outside Magadha. Kashmir appears to have been the earliest centre where this supplement to the Sūtra Pitaka emerged; it is for this reason that the Kashmirian Buddhists were referred to mostly as ·44 BUDDHISM IN KASHMIR Ābhidharmikas. The Vibhāṣās might have been expository commentaries in a general form, but it must be admitted that these texts dealt more with Abhidharma topics than with comments on the sūtras. The Abhidharma texts of the Sarvāstivādins, a gist of which has come down to us in the masterly treatise of Vasubandhu, the Abhidharma Kośa and Bhāsya and its tikā written by a Kashmirian prince Yaśomitra reveal what a large amount of contributions of a subtle character had been made to the Indian stock of knowledge relating to the analysis of mental states of a Yogin. The appearance of the Atmaka theorists, the Vätsiputriyas, is also associated with Kashmir, showing thereby the large amount of latitude allowed by the country for philosophical discussions and expressions of new thoughts. Still more remarkable is the harmonious existence of Buddhism and Sivaism side by side without acrimonies and persecution. These existed together in many outlands, and their existence in Kashmir is another such instance. The kings themselves showed their veneration to Siva, Buddha and even Visnu all together by erecting temples dedicated to the three deities, and even allowing their queens and ministers perfect freedom in the expression of their veneration to any one of the three deities. One king might have had more than one queen or minister, belonging to different nationalities, professing different faiths; and it was not unoften the case that the king acceded to the wishes of their queens and ministers of different religious leanings by endowing temples for all the three prevailing faiths. It is evident from the traditional history sketched above that from the time of Asoka up till the 12th century Buddhism existed side by side with Sivaism and Vişnuism and enjoyed glorious periods at intervals. The credit of Kashmir lies not only in its being a cultural centre for Buddhistic studies but also in being a centre for the dissemination of Buddhist and Hindu cultures in countries abroad. In ancient days S SK ·BUDDHISM IN KASHMIR 45 Gandhāra and Kashmir were treated as one country and so it cannot be said how far one or the other country was responsible for the spread of Indian culture. But in the post-Kushan period, Kashmir had a direct communication with Tukhāra, Khotan and Tibet, and therefore much of the culture and religion propagated in those countries was due to the panditas of Kashmir. The Kushian rule was followed by an ouslaught on the Buddhists by Mihirakula, which was partially recompensed by his son Baka. The career of Buddhism in Kashmir was not very happy till the reign of Meghavāhana. From his time it enjoyed a glorious period till the time of Jayāpida. From Avantivarman's time (855 A.C.) the Brahmanic faith became ascendant putting into shade the Buddhist religion till the reign of Kșemagupta who burnt the Buddhist vihāras and utilised the brass of the Buddha-images for other purposes. From now on till the with century, the Buddhists fell on evil days and all the kings were anti-Buddhistic in spirit. The last of them was Harsa (1089) who cherished the ‘mleccha faith,' and destroyed the Hindu and Buddhist temples. In the reign of Jayasimha, there was a revival of Buddhism under the patronage of Jayamatī, queen of Uccala. The Turki Sāhis, according to Al-birūni, professed the Buddhist faith and were in power up to the 9th century. Their successors the Brahmanic Sāhis supported Sivaism and had little regard for Buddhism. Thus we see that Buddhism passed through good and evil days from the of Asoka up to the 12th century. It did cnjoy glorious periods at intervals, when several stūpas and vihāras were erected for them. To the existence of these monuments the Chinese travellers bear eloquent testimony. The archaeological explorations unfortunately have not yet been carried on extensively, but it may safely be surmised that such explorations, if carried on, will reveal the ruins of many a stūpa and vihāra referred to by Kalhaņa. reign

·No text on this page.

·1. Bhaisajya-guru-Sütra is be P. 42). There are three manuscripts of this sūtra, of which ms. A has only three leaves while mss. B and C are nearly complete with one or two leaves missing here and there. Ms. C forms the second portion of a bundle of leaves, of which the first (leaves 1-12) contains the Vajracchcdikā-sūtra. Of the three mss., ms. C is a little more concise than ms. B and forms the basis of the Tibetan version. There a distinct difference between the mss. B and C showing the priority of the one to the other. From the facsimiles attached hereto, sizes of leaves of the three mss., characters and other particulars will apparent and do not need any further comment (vide ante, The title of the work as stated at the end of the ms. B is Bhaisajyaguru nāma mahāyānasūtra (leaf 40 b.) In the Sikṣāsamuccaya it is it is called Bhaisajyaguru vaidūrya-prabha-rāja-sūtra, while in its Tibetan version (Rgyud. Tha., pp. 470 ff.), the Sanskrit title is Ārya-Bhagavato Bhaisajyaguru-Vaiduryaprabhasya Pūrvapranidhānavišeșa-vistara nāma mahāyāna-sūtra (phags. pa. bcom. Idan hdas. smon-gyi bla vai. du. ryaḥi hod-kyi sñon-gyi smon-lam gyi khyad. pár rgyas, pa shes. bya. ba theg. pa chen. pohi mdo). The Tibetan title though too long is not without a basis for we have on page 2 the following passage, in which Manjusri requests Buddha to deliver the sūtra in these words: देशयतु भगवांस्तेषां तथागतानां नामधेयानि पूर्वप्रणिधानविशेषविस्तरविभङ्गम् । (Preach O Bhagavan, in full details, the excellent resolutions that were made previously by the Tathāgatas). The object of the whole work is to relate the great resolutions (mahāpranidhānas) made by each of the seven Buddhas, and the effect of such resolutions. The present work deals with the resolutions of the Buddha called Bhaisajyaguru-vaidūrya-prabharāja. In the Saddbar- ·BHAISAJYA-GURU-SUTRA mapundarika, (p. 470), Bhaișajyarāja and Bhaișajyasamudgata are described as sons of king Subhavyūha and are repeatedly mentioned as highly meritorious bodhisattvas, but it is difficult to say whether any of these bodhisattvas became later on the Buddha Bahișajyaguruvaidūrya-prabharāja, for in the Chinese version of this sūtra the former names appear as Bodhisattvas. If these Bodhisattvas have been elevated to Buddhahood, it must have been done posterior to the time of compilation of the Saddharmapundarika, the date of which may be placed in the ist century A.D. In a paper contributed to the Bulletin de l'Ecole Française d' Extreme-Orient, (vol. III, 1903, pp. 33-37),' Prof. Paul Pelliot has dealt with the Chinese versions of this work. He writes: "The Bhaisajyaguru is one of the most popular Buddhas in China, Japan and Tibet. His name in Chinese is Yao-che licou-li-kouang-jou-lai, (Bhaișajyaguruvaidūryaprabha). The restoration of the original name is guaranteed by the dhāraṇī transcribed phonetically in the sūtra consecrated to the glory of Bhaiyajyaguru. The Sanskrit text of the sūtra has not been discovered, but it exists in more than one translations in Chinese". Its Chinese translations From the Chinese and Tibetan translations we learn that the present work is the last chapter of the book dealing with the great vows (mahāpranidhāna) of the seven past Buddhas. In view of the fact that this last chapter have independent translations both in Chinese and Tibetan, and also of the fact that quotations from this chapter only appear in Sāntideva's Śikṣāsamuccaya, it may be stated that this particular chapter, containing the vows of Baișjyaguruvaidūryaprabharāja, attained great popularity. I In my translation of the portions of this French article, I have retained the method adopted by the French writers in transliterating Chinese words. .

·BHAISAJYA-GURU-SUTRA 49 About the Chinese translation of this chapter, Prof. Pelliot furnishes us with the following information : "The 12th or the last, and undoubtedly, the oldest chapter of Fo-chouo-ta-kouan-ting-chentcheou-king' was translated by Srīmitra between 317 and 322 A.D.; it should, however be observed that certain catalogues speak only nine chapters in the translation of Srimitra; in any case, it comprised 12 chapters at the time of the compilation of the K’ai yuan che kiao loui" in 730 A.D. Among the independent translations, it appears that the first is that of Houei-kien entitled Yao-che-licou-li-kouangking and dated 457 A.D. It was mentioned in A.D. 597 in the Litai-san-pao-ki" and about A.D. 664 in the Ta-t'ang-nei-tien-lou" but it disappeared at the time of the compilation of Kai yuan che kiao lou. The translation of Dharmagupta executed in 615 still exists (Nanjio, 170); it is called Fo chono yao che jou lai pen yuan king (Bhaisajyaguru-tathāgata-pūrva-pranidbāna). It is to this that reference has been made in the preface entitled Yao che jou lai pen yuan kong tö king siu, which preface in the Japanese Tripitaka has been placed by mistake at the beginning of the translation of the sūtra of Bhaisajyaguru made later on by Yi-tsing. The author of this preface was one of the collaborators of Dharmagupta. It is curious that he does not mention Fo-chouo-kouan-ting-king (Nanjio, 167) or the translation of Srimitra. He speaks only about the many cies in the translation of Kien-houei. The text adopted by Dharmagupta, on the contrary, was based on three mss. and the translation was accepted after three revisions. But this translation of Dharmagupta, although it is still extant, has been eclipsed by that of of Hiuan-tsang, entitled Yao-che-licou-li-kouang-jou-laiinaccura- 1 Nanjio (167) remarks under this book that it is in 12 fasciculi, "each fasc. contains a sütra with its own title, so that this is a collection of 12 sūtras.” "Catalogue of books on the teaching of ſākyamuni." "Records concerning the Triratna, under successive dynasties.” 4 "Catalogue of Buddhist books collected under the great Than dynasty." 2 7.

·50 BHAISAJYA-GURU-SUTRA pen-yuan-kong-tö-king (Nanjio, 171 = Bhaișajyaguru-vaidūrya-prabhāsa-pūrva-pranidhāna-guna-sūtra), and is dated 650. It is this translation that was entirely copied by entirely copied by the emperor K'ang-hi by his own hand in 1695 and it is this that has been partially reproduced in the T'on-chou-tsi-tch'eng. This is assuredly the most popular in China. The three translations of Srimitra, of Dharmagupta and of Hiuan-tsang, however, follow one another quite closely. 35 Its Tibetan translations In the tenth (tha) volume of the Rgyud (Tantra) of the bkahhgyur, leaves 433-470 contain De-bshin-gśegs-pa bulun-gyi snongyi smon. lam-gy; khyad-par rgyas-pa (=Sapta-Tathāgata-pūrvapranidhāna-viseșa-sūtra).? To this probably corresponds the Chinese text translated by Yi-tsing (Nanjio 172), the title of which text as restored by Nanjio is Bhaișajyaguru vaidūryaprabhās (adi) sapta-buildha pūrvapranidhanaguna sūtra. By examining the Tibetan xylographs, I find that the first tathāgata mentioned in it is called mtshan. legs. par. yons. bsgrigs. dpal. gyi rgyal-po. It may be restored as Su-yasa-pari-granthita-sri-rāja. Prof. Pelliot gives the Chinese name of the first Tathāgata as Chan-ming-tch’eng-kisiang-wang-jou-lai, which may be restored as Su-yaśaśrırājatathāgata. In Tibetan there is also an independent translation of this work on leaves 470-484. On comparison I notice that this Tibetan version closely follows the present Sanskrit text. From the summary supplied by Prof. Pelliot from the Chinese version of Srīmitra, Dharmagupta and Hiuan-tsang, it will be apparent that the first portion (see infra) agrees with the present Sanskrit text but not the rest, excepting the last few lines. In this connection, I should also 1 Asiatic Researches, XX, pp. 508-9. .

·13573 BHAISAJYA-GURU-SUTRA point out that the quotation, which is a fairly long one, in Säntideva's Siksāsamuccaya (p. 175), has been taken from the present text. 776 Popularity of Bhuisajyaguru in China and Japan About the popularity of this Tathāgata in China and Japan, Prof. Pelliot writes : "The Bhaisajyaguru is the Buddha of the 7th of these worlds, all of which are situated in the cast, and of which Tsing-licou-li is the furthest. It seems that the necessity of symmetry has caused the location of this happy eastern world opposite to the western Paradise. In a Chinese inscription of A.D., Bhaișajyaguru's world of the cast and the Sukhāvati of the west are mentioned side by side, and a few lines further there is a reference to the twelve vows that he had taken when he was a bodhisattva for the welfare of beings. From China, the Bhaisajyaguru passed to Japan at an early date. He is represented at Horiuji in a group in bronze; the most ancient representation is perhaps attributed to Tori Busshi; an inscription enables us to 'date it exactly in the year 607; it was in his honour that in the year 681 on the occasion of an illness of the Queen, the Emperor Temmci founded at Yamato the great Yakushiji, the temple of Bhaisajyaguru. This temple preserves even now the wonders of ancient Japanese art.”. The Contents of the Sutra For the purpose of comparison I am reproducing in English the substance given in French by Prof. Pelliot from the Chinese texts as also a gist of the Sanskrit text: “The Buddha arrives at Vaiśāli; he is surrounded by all the beings of the worlds. Mañjuśrīkumāra stands up the Tathāgata, to give an exposition of the vows made formerly by and requests ·52 ountry BHAISAJYA-GURU-SUTRA the past Buddhas for rescuing the living beings from the miseries of existence. Bhagavā grants the request and explains the twelve vows taken formerly, when he was a bodhisattva, by a Buddha whose world is separated from ours by Buddhakşetras, the number of which is ten times the number of the sands of the Ganges; that Buddha is Yao-che-lieou-li-kouang-jou-lai (Bhaisajyaguruvaidūryaprabha); he lives in the world Tsing-licou-li. He wished that he himself might attain bodhi, be pure and resplendent as the vaidūrya (mani), and illumine the world immersed in darkness; he wished that his name if uttered might cure maladies, release the prisoners, change into men those women who are sick of their miserable condition, food for the famished, or clothes for the destitute. In short, in that world, for innumerable kalpas there would be neither suffering nor poverty; there would be no more feminine beings, nor beings in inferior states of existence; the soil would be of vaidūrya, ropes of gold would line the routes;' the walls and the houses would be made of seven jewels and one would believe it to be the western le-kouang-pien-tchao and Yue-kouang-pien-tchao,' the chief among the innumerable bodhisattvas and second to the Buddha alone; they would protect the precious treasure of the law of their Tathāgata. Also all believers male and female must take the vow to be reborn in the world of this Buddha. procure I Neither in Tibetan (vide leaf 474, 1I. 4-5) nor in Sanskrit I find any passage corresponding to this. 2_Cf. Text, p. 8: कामदोषापगतापायदुःखशब्दमपगतमातृग्रामं वैदूर्यमयी च सा महा- पृथिवी कुड्यप्राकारप्रासादतोरणगवाक्षजाल निर्य हं सप्तरत्नमयं यादृशं सुखावती लोकधातुस्तादृशं na àą faraftari amarat at alferarii etc. Cf. Tib. xylograph, leaf 474a, II. 4-5. 3 The Chinese terms used by Srimitra or Dharmagupta or Hiuan Tsang are really different translations of the Sanskrit names : Süryavairocana and Candravairocana which are found in the present Sanskrit text, (p. 8) as also in the inscription of Say-fong.

·BHAISAJYA-GURU-SŪTRA 53 2. It will suffice only to think of his name for deliverance from all evils, and if one dreams of him at the time of death, Manjusribodhisattva, Avalokiteśvara b., Mahāsthāmaprāpta b.. Akşayamati b., Pao-t'an-houa b., Bhaişajyarāja b., Bhaisajyasamudgata b.,' Maitreya b. will act as attendants of the deceased and conduct him to the place of delight. 3. If one makes an image of this Buddha, or if one recites the text of the sūtra, he will escape from the nine ways of death (neuf finns violentes): this is what the Bodhisattva Kicou-t’o? explained to Ananda. In conclusion, having heard this instruction of Bhagavā, 12 great rākṣasa-chiefs, each having a following of 7,000 rākṣasas, were converted; and they consecrated themselves to better the lot of living beings." Our Sanskrit text runs as follows: “Salutations to all the Buddhas and Bodhisattvas. Thus have I heard. Once Bhagavā in course of his tour came to the great city of Vaisāli. There he stopped under a tree, giving out musical sounds, with a large number of bhikṣus, bodhisattvas, householders, gods, nāgas, yakşas, gandharvas, etc., in short, many human and non-human beings. Then the dharmarājaputra Manjuśrī, being inspired by Buddha, put the robe on one shoulder, knelt down and said with folded hands: O Bhagavā, tell us the names of the Tathāgatas and their former resolutions in detail for the good of all beings." "Bhagavā praises Manjuśti for his compassion for the living beings and proceeds to recount the twelve great vows (dvādaśa mahāpranidhānāni) of the Bhaisajyaguru-vaidūrya-prabharāja Tathāgata :- I names All these occur in the list of bodhisattvas in the Saddharmapundarika; but these names are not found in the Sanskrit Ms. 2 Its Sanskrit restoration is Trānamukta.

·54 BHAISAJYA-GURU-SUTRA () may rays of his body (11) may This Tathāgata, he says, took the vow that when he would attain Buddhahood the world be illumined by the and may all beings be endowed like him with the mahapurusa signs; his body be so resplendent as to surpass even the brightness of the Sun and the Moon and make dark nights bright enabling beings to move about easily; (111) may his infinite knowledge and acquisitions offer protection and help to the beings and in consequence may there not be any deformed being; (iv) may all beings take to Malāyāna, leaving aside false doctrines and Hinayāna; (v) may all those joining the order be self-restrained and observant of the precepts and may not they be born in evil states after hearing his name; (vi) may every being be cured of his deformities on hearing his name; (v111) may (vii) may every ailing being too poor to afford medicines be cured of his maladies on hearing his name; all feminine beings get rid of their femininity on uttering his name; (1x) may all beings be turned by him from false to right views and ultimately to Bodhisattva practices; all those destined to be punished by the king be relieved of their sufferings on hearing his name; (xi) may the famished transgressing even the law for the sake of food obtain excellent food on hearing his name, and (xii) may all those destitute of clothes obtain attractive clothes on uttering his name. (x) may ·BHAISAJYA-GURU-SUTRA 55 These are Bhaișajyaguru's twelve great vows. His Buddhaksetra is made of Vaidūrya and is like the Sukhāvati free from all faults and full of palaces, gates, etc. He has two Bodhisattva attendants : Sūryavairocana and Candravairocana who are his keepers of the treasures of law. A faithful kalapulra should aspiro to be born in this lokadhātu. The Sanskrit text follows the first para of Prof. Pelliot's translation quite closely. But it adds the following conversation of Bhagavān with Manjuśrī, which is wanting in the Chinese versions : "There are, O Manjuśrī, men who are unwise and avaricious and so when they give gifts, they feel pain in their mind; they seck food for themselves and not even for their parents. These will be reborn in the animal world, but in that state if they just remember the name of Bhaisajyaguru, they will be born in future among men, and be able to remember their former cxistences and sufferings, and so will Icad a pious life. There are some who transgress the (Buddhist) precepts, or become conceited on account of their learning and look down upon others. They will be reborn in hell where, however, if they remember the name of Bhaisajyaguru, they will be born in future among men and become devoted followers of the Buddhist religion. There are again some who speak ill (avarnam bbāsati) of others. Thcy will be reborn as asses, horses, cows, etc., or as low-class labour- If they remember the name of Bhaisajyaguru, they will reborn as men and will become wise and obtain good friends. There are also some who slander others (paisūnyābhirata) and instigate people to quarrel among themselves, or kill animals, or pracțise dreadful (Tāntric) practises (ghoravidyām) and so forth; they also, if they hear the name of Bhaisajyaguru will love their enemics or victims." ers.

·56 BHAISAJYA-GURU-SŪTRA 97 The following para again agrees with the Chinese text: “Those of the monks and nuns, male or female lay-devotees, who observe the 8 silas or follows the code of discipline for three months or one year will be reborn in the Sukhāvati world of the west. Should they hear the name of Bhaișajyaguru, eight Bodhisattvas' will appear at the time of their death and conduct them to the world of gods. They may be reborn also as sovereigns of the four dvipas, or as rich house-holders, and if they are females, they will lose their femininity and become males. After this, commences the account of the merits acquired by one who makes others hear the name of Bhaisajyaguru, or preaches and propagates this Sūtra. This is followed by an account of the method of worshipping the Tathāgata through an image (tasya tathāgatasya pūjā kartukāmenaśca tena tathāgatasya pratimām kārāpayitavyam). "The worshipper is to observe the eight silas, avoid impure food, choose a clean spot, burn incense, decorate the place with various kinds of cloths, Aags and festoons. Then he is to bathe, and with mind try to be friendly to all beings. After this he is to circumambulate the image with music, and read out the present Sūtra, remembering all the while the vows of the Tathāgata. Such worship brings the worshipper wealth, sons etc. and on the other hand rids him of all worldly evils. Those, who will hear the name of the Tathāgata as well as take the three Šaranas, observe the five Siksāpadas and the Bodhisattvasamvaras (rules of discipline for Bodhisattvas), or become monks observing the 250 Siksāpadas, or become nuns observing 500 Sikṣāpadas, will always be protected by the Tathāgata from evil destiny. a pure I Sec ante, p. 53 an ·BHAISAJYA-GURU-SUTRA 57 his deep Women with child will, by uttering his name, feel no pain at the time of giving birth to the child, and the baby will be healthy, good-looking and intelligent.” This is followed by a conversation of Buddha with Ananda about the credibility of the results enumerated above brought about by merely hearing or uttering the name of Bhaisajyaguru. As usual Ananda dares not say anything against it and expresses conviction in the same, pitying the evil lot of those who would not believe it. After Ananda, there appears one Trānamukta bodhisattva who enquires whether in future beings lying senseless on their death-bed when Yamarāja is taking stock of his merits and demerits can be revived by his relatives by making him hear the name of Bhaisajyaguru and performing the worship of the Tathāgata. He is given an answer in the affirmative, along with an account of the method of worship. The worship is to be performed more elaborately by setting up seven images and so forth. Ananda now raises the questions about the troubles of the luling kings and the possibility of their removal by uttering the name of Bhaisajyaguru. This is followed by a conversation between Ananda and Trāņamukta bodhisattva about the various causes of death. At last, appear the rākṣasas, whose chiefs were Kimca, Vajra, Sanila, Indraloka, Pāyila, Vidala, etc. who promised to utter the name of Bhaisajyaguru, take the three śaraṇas and the vow to preach the Sūtra everywhere. The Sätra is concluded with a discussion about the suitability of its title. Thus ends the Bhaisajyaguru-nāma-mahāyāna-sūtra. I See ante, p. 53, para 3. 8 ·RAIRE ·II. Ekādasamukham pha, f. This is the second manuscript published in this volume. It is a small one consisting of 22 leaves written on birch-bark in clear upright Gupta characters (vide facsimile). The condition of the ms. is good. The scribe must have been a poor Sanskritist for the ms. bristles with numerous mistakes even in spelling. The treatise contains two dhāranis. The first is entitled #qua ATH 24 (vide p. 35) which in the Tibetan text appears in a fuller form as आर्य अवलोकितेश्वर एकादशमुखं नाम हृदयम् and the Tibetan title is: སྤྱན་རས་གཟེགས་དབང་ཕྱུག་ཞལ་བཅུ་གཅིག་པའི་གཟུངས ། Kanjur, rgyud, 410 b. The Tibetan version follows our text up to p. 39 and after a few concluding remarks closes the Dharani. Our text also puts here the words एवं मूलमन्त्रः। Evidently the mantras appcaring after these words were later additions, and seem to be general ritualistic directions to be carried out after the utterance of the main mantra. They are स्नानोपस्पर्शनवस्त्राभ्युक्षिपणमन्त्रः। धूपदीपनिवेदनमन्त्रः । गन्धपुष्पो- पनिवेदनमन्तः। बलिनिवेदनमन्त्रः। होममन्त्रः । In Nanjio's Catalogue, two texts are mentioned with the title Ekādaśamukham, one (No. 321) a translation of Yaśogupta (A.C. 557-581) and the other of Hiuen-tsang (A.C. 656). In the Taisho edition of the Tripitaka, these two appear in vol. XX, under the titles: No. 1070: + 面觀音音神經 No. 1071 : 十一面种心經 The Chinese texts also follow the Tibetan in extent, closing the text with the mülamantra, which is reproduced in Chinese transcript.

·бо EKĀDASAMUKHAM Contents The scene of this sūtra is laid at Srāvastī (Karerimandala). Avalokitesvara proposed to utter the Ekādaśahrdayam which he had heard several kalpas ago from a Tathāgata called Satapadmanayanacūda (p. 36). By this mantra one By this mantra one can attain several benefits and avert all kinds of evils. To one who possesses this mantra no untoward events can happen barring, of course, the unavoidable effects of his past karma (p. 36). Avalokiteśvara by acquiring this mantra visualised all the Tathāgatas and obtained the knowledge of anutpattikadharmaksānti (non-origination of all things of this world). If one recites this mantra every morning 108 times, he will gain ten merits (p. 37) and will be ultimately reborn in the Sukhāvati-lokadhātu. At the time of Mandāravagandha-tathāgata when Avalokiteśvara was a householder, he rescued many beings from sufferings with the aid of this mantra. This mantra is so effective, that its utterance can counteract the evil effects of serious offences (mūlāpattis) and five extreme sins (pañcānantaryāni). Incalculable are the merits of those who practise japa and sādhanā with this mantra. On hearing such eulogies of this mantra, Buddha requested Avalokitesvara to recite the mantra for helping beings to attain sambodhi. The mantra is then recited (see pp. 39-40).

·III. Hayagrivavidya This manuscript is written (without any gap) along with the concluding line of the previous ms. (Ekādasamukhām) (vide facsimile). The title of the ms. appears in p. 43 It opens with words of salutation eulogising Avalokiteśvara. The name of the reciter does not appear in the text. in the text. The Tibetan version of this appears in Snarthang ed. rgyud. pha, folios 436-8 and in Sde-dge ed., rgyud, tcha, folios. 225-6. The Tibetan title is སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྲག་ཧ་ཡ་གྲི་བའི་གཟུངས། corresponding to Sanskrit अवलोकितेश्वरहयग्रीवधारणी । In the Tibetan collection this treatise is placed about 22 folios after the Ekādaśamukham. In Tibetan whole of this mantra is transliterated. As there are many differences in reading, both the texts are printed in this work. The Tibetan title shows that it is a dhārani. From the Chinese rendering of the word dhārani by jill ny it is eivdent that it meant a rddhimantra, a magical charm. The dhārani, as the term implies, was, in fact, a mantra written on a birch-bark or palm-leaf and put within an amulet to be worn by a person to avert evils. This interpretation is fully supported by the present text (p. 44, The present text was very likely used as an amulet to be tied to a part of the body. The deity invoked is horse-faced but the following directions are given for making the image: In the centre Lokesvara (i.e. Buddha) of Candana wood, on the right Vajradhara, on the left Avalokitesvara, and on the top of all these, a horse-face (vadavāmukha) which is believed to counteract the effects of other mantras. There are also directions for worshipping this image. The mantra is addressed to the horse-faced deity beseeching him to 1. 10).

·62 HAYAGRIVAVIDYA destroy the enemies, evil effects of others’ mantras, and counteract all sorts of evils due to inauspicious planets etc. It will be observed from the full title of the treatise that Hayagriva here is associated with Avalokiteśvara. In the Sādhanamālā," he is described as a minor deity accompanying Avalokiteśvara, and his appearance is made awe-inspiring but has nothing to do with a horse-face. It is only when he is described as a principal deity carrying the image of Amitābha on his crown that one of his faces is made like that of a horse." In this ms. at the conclusion of the Hayagrivavidyā, there appears another mantra written in a different hand (vide facsimile) which runs thus: नमो बुद्धाय संघाय । नमश्च ॐ वज्रपाण- ये महायक्षसेनापतये। तद्यथा उग्राय खाहा ॥ अति उ- प्राय स्वाहा । उग्रप्रियाय खाहा । [अति] उग्रप्रियाय वाहा ॥ (b) उग्रक्रोधनाय खाहा । अत्युग्रक्रोधनाय स्वाहा । वज्ररोषणाय खाहा । रोषप्रशमनाय स्वाहा । प्रहरणी वजह- रणी अट्ये वट्य व निहसे स्वाहा । महारक्षासमाप्तम् । As the Tibetan version of this short mantra could not be traced and the text could not be identified, it has not been included in our mm १ ३ present edition. I Bhattacharya, Buddhist Iconography, pp. 37, 38, 42. Ibid., p. 54; also called Paramāśva. In another description (p. 69), he carries the image of Aksobhya in his crown. -2 ·The Chinese text, which has been taken IV. Sarvatathāgatadhisthāna-sattvävalokana-buddha ksetra-sandarsana-vyūham The title of the book, as given in the last leaf of the Ms., is सर्वतथागताज्ञान-बोधिसत्त्वभूमिक्रमणम् and सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शनव्यूहम् । The second name has been adopted in the Tibetan version, in which the Sanskrit title is given thus (mDo, Kha, 395a): आर्यसर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्र निर्देशनव्यूहनाम महायानसूत्रम् । Its Tibetan rendering is as follows: དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ ཐམས་ ཅད་ ཀྱི་ བྱིན་ གྱིས་ བརླབས་ སེམས་ ཅན་ལ་ གཟིགས་ ཤིང་ སངས་ རྒྱས་གྱི་ཞིང་གི་ བཀོད་པ་ ཀུན་ཏུ་ སྟོན་པ ། Csoma Körösi translates the title thus: "Description of the province of Buddha, on which, for the sake of all beings, all Tathāgatas have bestowed their benedictions” (As. Res., XX, p. 425). sion of this Sūtra, contains only a small fraction of the whole Sūtra, and is entitled Fo-shuo-chuang-yen-wang-to-lo-ni-ching (for Chinese characters, see next page, 1. 1), and its Sanskrit form would be बुद्धभाषितव्यूहराजधारणीसूत्रम् but in 11. 5-6, the full title of the Sūtra is given thus : i-ch'ieh-ju-lai-so-hu-kuan-ch’a-chung-shengshih-hsien-fo-ch’a-chung-yen-wang-to-lo-ni (for Chinese characters, see next page, Nanjio has reproduced the Sanskrit title as transliterated in Tibetan characters in the xylographs, but the exact restoration from the above Chinese expression should be सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलो- कन-बुद्धक्षेत्रव्यूहराजधारणी । Its translation in the light of the Chinese rendering would be: **The Dhārani for a beneficent watch over the beings of the excellent Buddha-land, to whom all Tathāgatas vow their protection.' 11. 5-6). de and be resne ·64 SARVATATHAGATADHISTHĀNAVYOHAM The Chinese and Tibetan versions The Tibetan translation of this work has been made by Surendrabodhi, Silendrabodhi, and Jinamitra with the Tibetan monk Ye-shes-de. The translation is as literal as possible and hardly needs any comment. The Chinese translation of I-tsing, printed in the Taisho edition, is equally literal, making allowances of course for the insurmountable difficulties presented by a non-alphabetic language. On a comparison of the Chinese version with our Ms., it appears that the Chinese text contains the essential portion of this Sūtra i.e. the actual dhāranī, and not the supplementary dhāranis and the accounts of their efficacies. Perhaps the Chinese version represents the earliest form of the Sūtra, which, in course of time, attained by additions its present form as found in our manuscript and the Tibetan version.1 The Chinese text (see l. 2 of the Chinese characters), as restored into Sanskrit begins thus : 65 [2] एवं मया श्रुतम् । एकस्मिन् समये Ap भगवान् पोतलकपर्वते विहरति स्म । सन्ति बहवो [9] देवमनुष्याः सर्वे महाव्याख्यान- धर्मकामाः । [अथ] दशदिशमवलोक्य बल्गु- मनोज्ञखरे [4] अवलोकितेश्वरं बोधिसत्त्वमा- मन्त्रय मञ्जुश्रीर्बोधिसत्त्वोऽवोचत् । अस्ति कुलपुत्र (1 सर्वतथा- गताधिष्ठानसत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रव्यूह- Tom राजधारणीनाम सूत्रम् । मया पूर्व प्रथम- चित्तोत्पादकाले सुकुसुमज्योतिःसन्दर्शन-तथा गतस्यान्तिकात श्रुतम् । यैः [7] नवतीनां 得顯 प्रा सत्त्वकोटीनां तद्धर्मः श्रु तः तेषां तथागत अंस ज्ञानप्रतिलम्भोऽभूत् । 智來最有音請 7 43 6 王陀羅尼。我昔初發心時。於花光顯現如來 s 經名一切如來所護觀察眾生示現佛利莊嚴 lit. 佛說莊嚴王陀羅尼咒經 सत्पुरुष) [] I Cf. the beginning of the Sanskrit ms. and the Tibetan text, infra, p. 51.

·SARVATATHĀGATADHISTHĀNAVYUHAM 65 the 5th page A comparison of this with the Sanskrit text shows that an addition of a long passage covering 4 leaves has been made after the words विहरति स्म and before दशदिशमवलोक्य, In the Chinese text, there is the first line of the Sūtra as found in Sanskrit, i.e. the name of the place where Buddha was staying but not the names of the Bodhisattvas, gods and other beings that assembled to hear himn. It then skips over 4 pages of the Sanskrit text corresponding to 3 (395-397) folios of the Tibetan xylograph, and then comes to of the Sanskrit text corresponding to folio 398a of the xylograph. The Chinese text henceforth keeps quite close to the Sanskrit original up to p. 57. In the Chinese version as also in the Tibetan, the dbāranīs or mantrapadas are not translated but transliterated, and compliment must be paid to the Chinese for the great skill that has been shown in the reproduction of Sanskrit sounds. The concluding passage of the Chinese version is given below along with its Sanskrit restoration. - The last three lines (5-7) are not found in the Sanskrit Ms. 7 65 43 का [1] मरणकाले वुद्धबोधिसत्त्वदर्शनं भविष्यति । [2] कायमुत्सृज्य सुखावत्यां लोकधातौ पुनरुत्पत्ति लप्स्यते। आयुर्वर्णबलसमन्वागतो भविष्यति (lit. परिपूर्ति गमिष्यति)। सर्वे शत्रवः [3] शमिताः। सत्त्वाः प्रमुदिताः। अस्यां धारण्यां भाष्यमाणायां षष्टीनां प्राणिसहस्राणामनुत्पत्तिकेषु धर्मेषु [4] क्षान्तिप्रतिलम्भोऽभूत् सर्वावरणविनिर्मुक्त' सर्वाभिप्रायपरिपूर्णम् । [5] एवं खलु लोकज्येष्ठेन भाषितं तत् सूत्रम् । अवलोकितेश्वरो बोधिसत्त्वो मंजुश्रीर्बोधिसत्त्वः [8] सर्वो महासंघश्च प्रमुदिताः सुप्रतिपन्नाः ॥ [7] बुद्ध- भाषितं व्यूहराजधारणीसूत्रम् । 佛說莊嚴王陀羅尼咒經 爾時世尊說此經已觀自在菩薩妙吉祥菩 嫌並生歡喜。說此咒時六萬有情得無生法 臨命終時觀佛菩薩。捨身之後必得 HEALTH 9 ·66 Section The text opens as usual with an account of Buddha's SARVATATHAGATADHIȘTHĀNAVYUHAM The above extract indicates a natural end. In view of the fact that after this a new Dhāraṇi is being recited, it may be easily concluded that the rest of the manuscript is a later addition. The Tibetan version is a verbatim rendering of the whole of the Sanskrit Ms. and hence it is much larger in size than the Chinese. Nanjio has not taken note of this fact in his Catalogue. Date of the Work The safest data for ascertaining the time of composition of the work are the dates of the Tibetan and Chinese translations. The Tibetan translation made in the ninth century while the Chinese in the seventh (about 701 A.C.). Hence there can be no doubt about the existence of this work in the 7th or 6th century. If it be held that the Chinese translators worked with a Sanskrit original, which is earlier in date than the present one, then its date may be pushed further back, say, by a century, and we may place this text in the 5th or 6th century A.C. Its Contents was residence which is here located at Potalaka, the abode of Avalokiteśvara, and his audience consisted of gods, men, bodhisattvas and other beings. There, at the request of all these beings Buddha delivered the Sūtra, containing the principal Dhāraṇī, for the benefit of beings, present and future. Section II—What follows after Section I is really superfluous. It is only another dhāraṇi called Abhayatejam, delivered by Vajrapāņi Bodhisattva; the only reason for its inclusion is perhaps that it is also a Buddhādhisthāna and that the merit of learning this dharani is similar to that conferred by the recital of the previous one. Section III–After the conclusion of this dhārani as also an account of a ceremony, Manjuśrī appears on the scene and ·SARVATATHAGATĀDHISTHĀNAVYOHAM 67 asks why the present sūtra is called Sarvatathāgatādhisthānasattvävalokana-buddhaksetrasandarśana-vyūha and then puts a few other incidental questions, which Buddha answers, by gāthās. Section IV-Arya Avalokiteśvara comes with another dharani called Vyavalokana-prātihārya; the reason for its inclusion is that it speaks of sattvädhisthāna or sattvävalokana and that by reading and writing this dhāraṇī all the merits described before by the Tathāgatas are acquired. Section V–The Vyavalokana-prātihārya is followed by three other dhāraṇīs with descriptions of their respective rites given by Anopamā Mahāyakşini, Sankhini Mahādevi, and Bhimā Mahādevī. All these are meant to confer benefits, or protect those beings who will read, write or propagate this Sūtra. Section VI_This section deals with the merits acquired by studying and propagating the Sūtra, and the suitability of its title. Various Points of Interest When Vidyāvāridhi Sivanātha Sāstrī, the learned pandit of H. H. the Maharaja of Kashmir, commenced in collaboration with myself the transcription of this ms., our first impression was that 123 leaves of the ms. had been lost, as the page number began with 124. On a comparison, however, of this Ms. with its Tibetan version, it appeared that the ms. lacked only two leaves, i.e., nos. 122 and 123. From the numbering of the leaves i.e. from 122 and not from 1, it seems that the present ms. was preceded by another ms. which is lost and bore these page-numbers. Our ms, represents the last part (folios 395-426) of the second (kha) volume of the Tibetan KanjurmDo. This Tibetan bundle contains four sūtras, of which the first is the Lalitavistara (1-329), the second Manjusri-vikridita nāma mahāyāna-sūtra, the third Manjuśrī-vikurvāṇa and the fourth Sarva-tathāgatādbisthāna-vyūha.

·68 SARVATATHAGATADHIȘTHANAVYUHAM The second point of interest is the name of the donor, Sulivajra, at whose instance this ms. was copied. The name occurs thrice in the ms., every time it being mentioned in the concluding line of the Dhāraṇī, by which invocation is made for the protection and well-being of the donor. The name of the person and, probably, that of his gotra are non-Sanskritic. It may be that he was a Dard about whom we read so much in Kalhana's Rājatarangiņā. The third point of interest is that the Dhāranīs in the ms. are found transliterated and not translated in the Tibetan and Chinese versions, pointing thereby to the belief current among the Buddhists, both Indian and non-Indian, of the 6th or 7th century A.D. about the efficacy of the mantras by their Lastly, it is of interest to note the remark occurring in p. 80 that this Sūtra will become popular in the south and not in the north, east or west, where the people will not give it its due honour and as a result will go to hell. The author of this Sūtra never dreamt that it would gain popularity more in the north than in the south and that a mahārājā of the farthest north would be instrumental in propagating its copy in the 20th century. proper intonation. Potalaka the scene of the sutra The scene of this Sūtra is located at Potalaka as is the case with many other Dhāraṇīs (see, e.g. Dhārani-Sangraha, ASB. Ms. I. 11b). Yuan Chwang refers to this mountain as a place of great sanctity, being the abode of Avalokiteśvara Bodhisattva. He locates it on the east of the Malaya mountain, the scene of the wellknown Mahāyāna sūtra, Länkāvatāra.' It was very near the sea, and a stream of water after a long winding course flowed into the sea from the lake on the Potalaka mountain. The port of India I Lankāvatāra, p. I.

·SARVATATHAGATĀDHISTHANAVYUHAM 69 If we from which people sailed to Ceylon was on its north-east. take Dhanuskoți to be that port, Potalaka should be located somewhere between the Malaya mountains and Dhanuskoţi. In the Gandavyūha (leaf. 28b) occurs the name Sāgara nāma Lankāpatham and in leaf 27a Sāgaramukha, a place suitable for meditating upon the vastness of the sea. It seems that these forsaken places near the border of the sea and amid the mountains became the haunt of the meditating monks, and many Mahāyāna sūtras came into existence in those places. Watters (II, p. 230). dismisses away the Malaya mountain as a 'poetical creation' but Nundolal Dey gives ample evidence to show that it really existed and constituted the southern part of the Western Ghats (see his Geographical Dictionary, p. 132). He further states that one of the summits of these mountains bore the name of Pothigei, the Bettigo of Ptolemy, the abode of Agastya, and was also called Agasti-kūța or Poțiyam, which was the southernmost peak of the Annamalai mountains where the river Tāmra-parni has its source (see Ibid., Map). Can this Potiyam be our Potalaka? The tradition recorded by Tāranātha about the location of Potalaka, the abode of Avalokitśvara, also points to its existence somewhere in the southernmost corner of India. The upāsaka Sāntivarman' wanted to go to go to Potala from Sridhanakatakacaitya, the identification of which has been placed beyond doubt by the finds at Amarāvati and Nāgārjunikonda. He had to traverse a long perilous way over uninhabited regions and had to cross rivers, forests, lakes and so forth. Superstitious as the people must have I 2 See Schiefner, Geschichte etc., p. 132. It is located in Dhanasridvipa. The Tib. word is Dha.na.sri.i.glin, glin being usually restored as Sanskrit dvipa. According to S. C. Das's Dictionary, it may also mean "an isolated large monastery.” Tāranātha, I think, has used the word glin in the sense of a 'monastery. In that case, Dha.na.śrī.i. gliñ would refer to the large monastic establishment at Amarāvati or Nāgārjunikonda.

·70 SARVATATHAGATĀDHISTHĀNAVYŪHAM been at that time, śāntivarman, for safety while travelling, invoked Tārā, Bhřkūtī, Hayagriva, Ekajatī and lastly Avalokitesvara all wellknown names of gods in the later Buddhist literature to aid him in his tour over the wild uninhabited region. In the account there is 110 indication that the route lay across the vast sea to an island like Madagascar, where Prof. Tucci' would have us look for the location of the Potalaka, the abode of Avalokiteśvara on the basis of an account of the travels of Buddhagupta. It may be contended that in p. 157 of Tāranātha's Geschichte while describing the route of Candragomin from Nālandā to Potala via Dhanaśrī-glin (glin= vibāra and not dvīpa), it is said that he travelled in a boat which was wrecked, and that he was saved by the goddess Tārā. This also does not suggest that we are to look for Potala in Madagascar, for it is quite natural that in those days, when the land-routes were generally infested with wild animals and robbers, and when there were the difficulties of crossing rivers and mountains and obtaining food and shelter on the way, it was safer and more comfortable to travel by the river-routes or coastal sea-routes, and that this was preferred by the Indians is amply proved by the Jatakas and such other literature. In this case, I think, Candragomin went in a boat along the eastern coast up to Amarāvati and thence to Potala or Potalaka. In view of the fact that the scene of the present work is laid at Potalaka, and the statement that the work will become popular in the south, it behoves us to look for its location somewhere near the southern extremity of India. As the first two leaves of the manuscript are lost, the Sanskrit text is reconstructed from the Tibetan xylograph. I IHQ., VII, p. 695-6.

·V. Srimahādevivyakaranam any one This is a small manuscript of the Vyākarana class. The scene of the sūtra is laid at Sukhāvati where Bhagavā is seated with the Bodhisattvas only and not arhats or upāsakas. Then Grimahādevi approaches and pays her obeisance to them. Bhagavā on seeing her refers to her past merits and tells his audience that who would utter the Astottaraśata-vimalaprakhya-stotram (vide p. 94) addressed to the goddess Sri will have only prosperity and no loss, and the goddess Sri will dwell in his house. The stotra is given in extenso in pp. 98-99 and is followed by a mantra for worshipping her. Avalokiteśvara enquires of her past merits and was told by Bhagavā that she was born long long ago in the Ratnasambhavalokadhātu when and where she used to recite the names of the Tathāgatas which are as follows: Namah Srādbanāya Tathāgatāya, namaḥ etc. (vide p. 96-97). She was foretold that she would in course of ages become a Tathāgata. The Tibetan translation appears in Kanjur, rGyud, XV, the preceding text in this volume being Sarasvati Sridevi. In the Sadhanamāla there are several references to the image of Sarasvati but none to Lakşmi (vide Bhattacharya, Buddhist Iconography, p. 150) but in Bharhut stūpa there is a representation of Sirima Devatā, showing thereby the early date at which she was incorporated into the Buddhist pantheon. Vyäkarana of the navānga There is large volume of literature of the Vyākarana class in the later Tripitakas but not in Pāli. This misled Buddhaghosa Cf. Buddhist India, p. 217: Siri, the goddess of Luck, of plenty and success.

·72 ŚRĪMAHADEVĪVYAKARANAM in the interpretation of Veyyākarana of navangas. So far we were not quite sure as to which portions of the Tripitaka should be placed under the Vyakarana class. Buddhaghosa, probably quite unaware of the existence of a literature to which the present ms, belonged, said that the whole of the Abhidhammapitaka, all suttas in which there are no verses, and all other Buddhavacanas not included in the remaining eight divisions should be called Veyyākarana (Sumangala Vilāsini, p. 24). An interpretation like this seems on the face of it a laboured one. The Mahāyānic interpretation of the Vyākarana 'division of literature is more to the point. According to it, the sütras like the Gandavyūha, Samādhirāja, and Saddharma-pundarika come under the Vyākarana class (see Aspects of Māhāyāna Buddhism, p. 9). All our doubts, however, about the Vyakarana class of Buddhist literature are set at rest by the present and the following mss. edited in this volume. The chief object of these works is to make a prophecy about the attaintment of Buddhahood by one or more devotees. In this sense, the Nidanakathā of the Jātakas. may well be called a Vyākarana as it relates the story of Sumedha Brāhmana, and the prophecy made by Dipankara Buddha about his future appearance as the Buddha Sākyamuni. Of the Saddharmapundarika, the sixth and ninth chapters entitled the Vyākaranaparivarta and the eighth chapter Pañcabhikṣuśatavyākaranaparivarta are of the Vyākaraña type, and the same may also be said of the Gandavyūha which depicts the career of Sudhana until his attainment of Buddhahood, he having been foretold on many occasions about the certainty of his ultimately becoming a Buddha. (See also Satasāhasrikā, p. 309).

·phon it VI. Ajitasena-vyakaranam The last manuscript edited in this volume is entitled the Ajitasena-vyākaraña-nirdeśa-nāma-mahāyāna-sūtra. From the coloappears that the present ms. was written by one Ārya Sthirabuddhi with the help of the dharmabhānaka Narendradatta. The importance of the ms. lies in its () language, (ii) the form of Buddhism envisaged by its contents, and (ii) the light thrown on the whereabouts of the Arhat Nandimitra : (1) In language and style, it bears a close resemblance to the Lalitavistara. Like this work it relates an incident or gives a prayer first in casy and correct Sanskrit and then repeats it in broken Sanskrit, called the Gāthā dialect by the late savant R. L. Mitra. The shortening of vowels, indiscriminate use of u in word-endings, disregard of grammar, contraction of words for the exigencies of metre are as frequent as we find in the gāthā portions of the Lalitavistara and other Mahāyāna works (vide, preface). (ii) The treatise is undoubtedly a Mahāyāna-sūtra but it represents the semi-Mahāyānic form of Buddhism. The reason for this opinion will be found in the fact that the Sūtra contains only an edifying story admonishing the people to give alms to the Buddhist monks, develop faith in Buddha as the saviour of mankind, and thereby attain Buddhahood in all its glory. In the story, there is clearly an admixture of both the Hinayānic and Mahāyānic ideals. It will be seen at page 107 that the king's son who attained Arhathood was capable of visualizing all the Buddhaksetras. The conception of innumerable Buddhas presiding over their respective Buddhaksetras is foreign to the Hinayānists, while Arhathood has no place 1 See Aspects of Mahāyāna Buddhism, pp. 36-38. 10 ·74 AJITASENA-VYAKARANAM in the spiritual stages of the Mahāyānists. The admixture of the two conceptions appears to me to indicate the stage of Buddhism in which Hinayāna was just incorporating the Mahāyānic ideals without, however, its philosophy of Dharmaśūnyatā; or in other words, when the Pāramitās only were being included in the ethical code of the Hinayānists. On account of its frequent references to the infinite virtues of Buddha, the immeasurable merit acquired through gifts to monks and the inconceivable suffering caused by refraining from making such gifts, it can be called a Mahāyāna-sūtra of the Mahāvaipulya class. Of other matters of religious interest, we may refer to the mention of the infinite merits acquired by those who read, preach and pretreatise along with the anathema pronounced upon its revilers' and to the custom of using head-dress and assembling monks by striking a gong. The last mentioned practice is still found in many Buddhist countries. The head-dress, it may be surmised, was sanctioned specially for the monks living in cold countries like Kashmir. (111) Of particular importance are the principal figures of the story, king Ajitasena and his spiritual guide Nandimitra, and the name of the capital of king Ajitasena. Nandimitra and Ajitasena Mr. Watters supplies us with some information about Nandimitra from the Chinese work, Ta A-lo-ban Nan-ti-mi-to-lo so-shuo fa-chu-chi (The record of the duration of the Law, spoken by the great Arhat Nandimitra) (JRAS., 1898, p. 331). This has been serve the 1 Such anathemas are also given in other Mahāyāna treatises, e.g., in the Saddharmapundarīka, pp. 226, 268, 337, 386, 414 etc., Astasāhasrikā Prajñāpāramitā, pp. 181 ff; Lalitavistara, pp. 88-89; Kāśyapa-parivarta, pp. 226 ff.

·AJITASENA-VYAKARANAM 75 By the supplemented by a fuller account given by Profs. Sylvain Lévi and Edward Chavannes in their paper : Les seize arhat protecteurs de la loi (published in the Journal Asiatique, 1916, pp. 5ff.) which gives the French translation of the important portions of the Chinese text. In the introduction to the Chinese book, the following information is given about the arhat Nandimitra : 800 years after the Parinirvana of Buddha there was in the capital of Sheng-chün ST in the Chih-shih-tzu 教師子 country an arhat called Nandimitra. He had obtained the cight vimuktis, three vidyās and six abhijñās. He was free from impurites (araņā), could know the aims and objects (pranidhijñana) of beings, and had obtained the highest samāpatti. He had a great spiritual power which spread his fame far and wide. power of his pranidhijñāna, he could know the feelings and actions of all living beings of the world. When his rebirth and its cause had terminated, and he was going to attain parinirvāna he collected all the monks and nuns, and recounted to them the great merits acquired by him personally and all that he had done for the benefit of living beings. He then told them that he would be no more, and asked them to put questions in order to have their doubts removed. At this, the monks and nuns began to lament and one of them spoke out thus : "'The Buddha Bhagavā has long since entered into Nirvāna, the five disciples of his also are gone. The world is now void of any true leader. At present you are the only Venerable who are the eyes gods and men. Why should you wish to have your turn to abandon us. Have pity on us and live some time more. Nandimitra consoled them saying, “It is not proper for weep, O good men, you know the law of the world that whatever is born must have decay. The Buddhas who had vanquished the four demons and who possessed the power to fix the length of their you to ·76 AJITASENA-VYAKARANAM 3 After some 9.1 lives conformed to the laws of the world and realised Nirvāna. How it will benefit you if I live permanently. Suppose I comply with your request, it will not be of any profit to you. You should understand it and not be sorry.” On hearing this they all began to weep more. time they said, "We do not know how long yet the most excellent Law of Bhagavā Sākyamuni will last?" The Venerable said, “Listen attentively, the Tathāgata has already preached the sacred sūtra on the duration of the Law." Then he told them briefly how Buddha Bhagavā had entrusted the most excellent Law to sixteen great Arhats and their followers and asked them to protect it so that it might not be destroyed." Schiefner in his Geschichte des Buddhismus (p. 62) mentions one Nandimitra as a bhikṣu who realised the Truth when Aśvagupta was in charge of the teaching at Pāțaliputra and when a son of king Kanishka was ruling at Puskalāvati, while the Tibetan work dPag. bsam. ljon, bzan (pp. 48, 51) mentions one dgah-bahi bấes-gñen restored by Mr. S. C. Das as Anandamitra (by Profs. Lévi and Chavannes as Nandimitra), and relates the cause of the disappearance of the excellent religion (btsan. pa. nub. pāḥi rgyu. ni). The present treatise furnishes us with a clue to the identification of the Mahāśrāvaka Nandimitra with the Nandimitra of the Chinese work. In the latter, it is stated that the Arhat Nandimitra lived in a garden in the capital of king Sheng-chün in the Chih-shih-tzut the country. Watters was not very confident about the restoration from the Chinese words Sheng and Chün. Following Nanjio he suggested either Prasenajit or Jayasena, for Sheng means "to conquer, to get the victory” while Chin means “army, troops” (Williams, Syllabic Distionary of the Chinese 1 See 1A., 1916, pp. 6-10.

·AJITASENA-VYAKARANAM 77 Language), and he preferred the first, as the name is well-known in the Buddhist history. Profs. Lévi and Chavannes, in the absence of any other known name, accepted his suggestion (J4., 1916, p. 27-28). The present ms. throws some light on this doubtful restoration. The two Chinese words may be restored as Jayasena or Ajitasena, though strictly for Ajita we should expect in Chinese the two additional letters preceding sheng, viz., wu-neng #ENE not be an historical person, but the fact that his name is associated with Nandimitra may be taken as a valid reason for restoring Sheng-chün as Ajitasena. Ajitasena may Sihapura or Simhadvipa, capital of Ajitasena Now let us examine the restoration of the name of the capital of Jayasena or Ajitasena where Nandimitra lived. In Chinese it is called Chih-shib-tzu and is located in Magadha. It is a pity that the_ms. does not give the Sanskrit name of the capital. Mr. Watters rightly suggested (though in the fn., see JRAS., 1898, p. 332) that it should be restored as Simhadvipa, but as no town of importance is known by this name, he hesitatingly followed Nanjio's suggestion that it meant Simhaladvipa, i.e. Ceylon, but he was inclined to look for a place of this name within Magadha and he traced also one in Mülasarvāstivāda Vinaya (Bhaișajyavastu, Tok. XVII, 4, 29b, col. 17), where Buddha once stopped on his way from Srāvasti to Rājagțha. Profs. Lévi and Chavannes preferred Simhala (Ceylon) and adduced reasons for the same, without seriously minding the anomaly presented by the time, place and name of the king. The present ms. proves clearly that one should take Watters' suggestion, viz., that Chih-shih-tzu referred to a place, known as Simhadvipa or by some such name in Magadha situated between “L'indication geographique est plus precise; le royaume de Tche-che-tseu est certainment Ceylon"-JA., 1916, p. 27.

·78 AJITASENA-VYÄKARANAM Srāvasti and Rājagrha, for in the mis. also we see that Buddha was at Srāvasti and asked Nandimitra to go eastwards to Magadha to convert Ajitasena and his son. Our object therefore should be to look for a place in or near Magadha having simha as a part of its name. A careful study of the Mahāvamsa yields very interesting results. The ancient name of Ceylon as given in the Mahavamsa is either Tambapanni or Lankā, and nowhere do we find mention of Simhala. The introductory verse of chapter ix of the Dipavamsa," if literally translated, would be: ''there was the Lankādipa (inhabited by) the Sihala people so called after siha. The fact that Ceylon was originally called Lankādipa but later on came to be known as Simhala after the Sihala people of eastern India, will be apparent from the story version of Ceylon which is as follows: “There was the king of Vanga in the city of Vanga in the kingdom of Vanga. He made the daughter of the king of Kalinga his queen. She lost herself in the forest of Lāļarattha, and lived with a lion. She had a son and a daughter called respectively Sihabāhu and Sihasivali. After some time she returned to Vanga with her children. Her son Sihabāhu was offered the throne of Vanga for killing the lion. He accepted it but gave it away to the second husband of his mother.' He took his sister and went back to the forest of his birth and built a city called Sihapura and the kingdom reclaimed by him from forests was known as Lāļarattha." His eldest son was Vijaya who colonised of the coni Lankādipo ayam ahū sihcna sihalā iti. 2 Mabavamsa, vi, 34, 35: So rajjam sampațicchitvā datvā mātupatissa tam Sihasivalim ādāya jāti-bhūmim gato sayam. Nagaram tattha māpesi, āhu Sihapuram ti tam Lālaratthe pure tasmim Sihabāhu narādhipo ·AJITASENA-VYAKARANAM 79 Ceylon. He gave the new name Tambapanni-dīpa to the place which had hitherto been known as Larkādipa. The people who accompanied him were called Sihalas as they were connected with the king Silabāhu who received the appellation of Sihala for killing the lion." This story clearly shows that Sihabāhu, father of Vijaya, had nothing to do with Ceylon. His capital was called Sihapura and the people of his realm the Sihalas. The Chinese words Chih-shihtzu may well, therefore, refer to this Sihapura. Dr. P. C. Bagchi suggests that Chih-shih-tzu should literally mean "one who holds the lion” from chih meaning “to hold," and shih the “lion," i.e., in Sanskrit it should be Simhadhara. It will be seen in the Mahavamsa (vii, 42) that Sihala is also derived exactly in the same way, viz., becarise of Sihabāhu catching the lion, he was called the Sihalo (Sihabāhunarindo so siham ādinnavā ti Sibalo). Mr. Watters and Profs. Lévi and Chavannes, I think, would not object if Chih-shihtzu be restored as Sihala and identified with a place in Magadha, I mean, Sihapura of the Mahāvamsa tradition. In the Mahāvastu, Simhapura is in one place located in Kalinga and elsewhere it is treated as a capital as prosperous as Hastināpura and not very far from it. A previous ſākyamuni Buddha is said to have entered the town of Simhapura for alms and thereby had converted many In the Cetiya Jātaka (No. 422) Sihapura, Hatthipura etc. were said to be cities founded by sons of the king of Ceti. All these evidences tend to show that there were more than one Sihapura, The Chinese words Chih-shih-tzu, the dwelling place of Nandimitra, very likely referred to Sihala or Sihapura near Magadha. Nandimitra's dread for the city of Ajitasena and unwillingness to go there is quite interesting. It also points to a border country 1 Mahāvastu, II, p. 95; III, pp. 238, 432.

·80 AJITASENA-VYAKARANAM of Magadha, people of which place were rough and evidently were not in favour of Buddhism. King Ajitasena, as we have already hinted, was a mere local chief, and as such, his name was not of sufficient importance as to find place in history. If we rely on the bare name, we may identify him with the Ajitasenarājā mentioned in the Mahāvastu (I, p. 170) who is said to have attained the ninth Bhūmi. In the Record of the Duration of the Law preached by Nandimitra one Ajita is mentioned as the fifteenth Arhat to guard the Law. His place of residence was at Grdhrakūta (Rājagrha). I have not so far been able to trace any Tibetan version of the present ms., so the edition offered here is based on the ms. only. Summary of the contents of the ms. Salutation to the Omniscient! Thus have I heard. Once Bhagavā was dwelling at Srāvasti in the hermitage of Anāthapindaka with a large congregation of monks, 12500 in number, viz., Pūrna Maitrāyaniputra, Vakkula, Sāriputra, Ajñāta Kaundinya, Mahānāma, Revata and others. Then to him, while at Jetavana, large number of Bodhisattvas, viz., Aniksiptadhūra, Maitreya, Avalokitesvara, Mahāsthāmaprāpta and such other 32000 Bodhisattvas, and after saluting him, they stood on one side. After putting on his morning robe Bhagavā wanted to enter into the great city of Srāvastī for alms. He asked Ananda to fetch his alms-bowls, head-dress, etc. which were at once brought to him. Ananda then addressed to him, with folded hands, the following came a verses: यदा त्वं प्रविशसि पिण्डपातिक विमोचयेथा बहवं हि प्राणिनाम् । उत्तारयेथ बहवं हि सत्वा नरकमयजातिजरामरणभय ॥ - ·AJITASENA-VYAKARANAM 81 संसारदुःखकलिला महाभयातू विमोचयेथा तदा.... महानुभावो वरदक्षिणीयो विमोचयित्वा पुनरं हि आगमी । When you will enter (into a city) as a collector of alms, you will rescue many beings from fear of hell, birth, old age, and death and from the great evils and sufferings of the world. Othe greatsouled, deserving the most excellent gifts, who has rescued the beings from the dread of the sufferings of the world. When Bhagavā was not very far from the great city of Śrävastī, many miracles took place and the citizens were at a loss as to what could be the cause of the appearance of such good omens. At that time, an old man of m many centuries removed the doubts of the citizens by telling them that the cause of the omens was that ſākyamuni Tathāgata, possessing knowledge and good conduct, the knower of the world, the incomparable, the teacher of men and gods, who was dwelling at Jetavana-vihāra was about to enter into the city for alms. Then the people wondered how virtuous must be Sākyamuni at whose entrance into a city such miracles could happen. On hearing this, the old man said in verses : **If one merely utters the name of Sākyanātha, he will be delivered of great misery and will never go to hell. He will go to heaven quickly. He, who hears only his name uttered, will become a Bodhisattva and will never be born in any lower region or go to hell, and will become a king or emperor. He who remembers his name will be absolved of all his past sins, and enjoy happiness for ages, and visit all the Buddhakşetras and can never go to hell." When the old man had just concluded his praises, Bhagavā entered into Śrāvastī through the city-gate. city-gate. At the gate appeared 12 kotis of lotus flowers, and on each lotus flower was seated a Bodhisattva, cross-legged and with hands folded in adoration. The ·82 AJITASENA-VYAKARANAM moment Bhagavā entered the city, 99 kotis of beings were established in the Sukhāvati lokadhātu' and 84 kotis in the Abhirati lokadhātu---the Buddha-kşetra of Aksobhya Tathāgata. Bhagavā accompanied by Ananda went to the house of a beggar-woman. On hearing the sound of the begging-bell, the beggar-woman was astonished because no monk so far had visited her house for alms. As she had nothing to give, she shed tears, cursed her poverty and even was about to kill herself by a sharp sword. Then a god of the Suddhāvāsa heaven came to know of this situation, and so, putting on an invaluable pearl necklace, he instantly appeared before the woman with a hundred kinds of sweet food and Kāśika cloths. He then requested her to wear the Kāśika cloths and adorn herself with the pearl-necklace and then offer the food to Bhagavā. She did as she was bidden by the god. Bhagavā then asked her to make the offering as she had done formerly to Vipaśyi, Sikhi, Visvabhuk, Krakutsanda, Kanakamuni, Kāśyapa and other Tathāgatas, and said that by this offering, her femininity and poverty would be at an end. When she followed him to some distance, Bhagavā asked her to return and promised to tell her, her past birth-stories. The woman fell at his feet and prayed thus in verses: “Be compassionate to me, and rescue me from the misery of old age, disease and death. Be my refuge, and in accordance with the vow taken by you, save me as well as all those beings living in the ten corners of Jambudvīpa from the ocean of misery, and make them happy." Bhagavā then told her the cause of her poverty. He said, she once came out of her house to give alms to a begging monk but 1 The Buddhaksetra of Amitābha. Cf. Saddharmapundarika, pp. 419, 458; also ch. VII.

·"O the great Being endowed with all the AJITASENA-VYAKARANAM 83 went back, thinking that she would not give alms to one shavenheaded. It was by this refusal that she was reborn in indigent circumstances and suffered immensely from poverty for 12,000 kalpas. But by one meritorious act, she received the Bodhivyākarana (i.c., the prophecy that she would become a Buddha). As she received it (by this gift), she would become after many ages the Tathāgata Nagaradhvaja, possessed of knowledge and good conduct, the controller of men, the knower of the world and the teacher of gods and men. Then she circumambulated the Bhagavā thrice, and enquired as to the nature of the Buddhaksetra she would have when she would become the Buddha. Bhagavā satisfied her curiosity, She became much pleased and was about to return to her house. At this moment, Bhagavā told her that she would die on the seventh day and would be reborn in the east in the country of Magadha as the son of king Ajitasena and this would be her last existence. He then left the city by the western gate and went back to his Jetavana hermitage. Ananda once more appeared before Bhagavā and after saluting him and circumambulating him thrice, said in verses : 32 signs of great men! When you go round for alms, you save all beings and establish them in happiness by the exercise of your maitrībala (power of love), but what will happen when disappear after your demise, and there will be none to remember the sūtras.' On hearing this Bhagavā asked him to strike the gong (gandi) and said that he would start on his round for alms in the company of the monks. Ananda being curious regarding the merits of hearing the sound of the gong asked Bhagavā about it. Bhagavā said: “Whoever hears the gong-sound, gets absolved from the five deadly sins (anantaryāni krtyāni) and becomes a never-returning Bodhisattva destined to attain bodhi." your religion will ·84 AJITASENA-VYAKARANAM gong slowly and to that Ananda then struck the repeatedly. On hearing the sounds, all the great disciples (mabāśrāvakas) assembled, took their respective seats and commenced taking their meals. Among them was seated the Mahāśtāvaka Nandimitra. Bhagavā addressing him said, "Go, O Nandimitra, to the east to the country of Magadha, the kingdom of Ajitasena, and be the king's spiritual guide (kalyānamitra).” Nandimitra replied, "No, O Bhagavan, I shall not be able to go part of the land, for the people there are hard to manage and they will take my life.” Bhagavā answered, There is not a being who can destroy your hair, not to speak of your life.' Then Nandimitra donned his golden robe early in the morning, started eastwards for Magadha and reached the capital of Ajitasena. The king was much pleased to hear of his arrival and sent one of his ministers to escort him to the palace. But Nandimitra declined to come to the king at the bidding of the minister. On hearing this the king sent 500 ministers but they too failed to inake him come to the king. Then the king himself approached the Mahāśrāvaka and entreated him with folded hands to enter into his capital. Taking him by the right hand, the king led him into the palace and made him sit on the throne. When Nandimitra had explained to the king that monks and recluses live on alms only, the king offered him food. Nandimitra took the food and expatiated in verses on the merits of giving alms, and on the rare qualities of the Teacher. He said, 'The giver of the alms to the order of monks, who are rarely found, can never suffer at the hands of demons and such other wicked beings, and are freed from old age, disease and sufferings; those who utter the name of the Teacher never go to hell." Nandimitra then expressed his willingness to accept the foodofferings of the king. When he was served by the king with food, ·85 hot nor very yojanas long and 6 yojanas wide well-decorated with jewels, and AJITASENA-VYAKARANAM hard and soft, he enquired of the latter if there was any garden nearby and on hearing that there was one such owned by the king, he wanted to see it. He selected it for his dwelling as it had all the necessary equipments, viz., a cold water tank for summer, and a tank for the rainy season with water, neither very cold, both having golden steps running down into the water; Asoka, Mucilinda, Pāțali and such other flower-trees giving out scents : Suka, Sārikā, Cakravāka, Mayūra, and Kokila birds singing sweet songs; golden lotus flowers and so forth. As soon as king Ajitasena learnt from him that he liked the place, he struck the drum; on hearing the sound his ministers assembled and enquired of him about the reason for making the sound. He asked them to make ready his chariots drawn by horses and elephants, as he wanted to go to the garden. In company with the Mahāśrāvaka, the king came to the garden and asked him as to the kind of cottage (kuţikam) needed by him. The Mahāśrāvaka replied, "O king, build one according to your heart's content and regard for me." The king then ordered his chief minister to build a hermitage 30 pearls, having a terraced walk 4 yojanas long and 2 yojanas wide. He then offered it to Nandimitra, saying in verses : "The hermitage and a dry and beautiful walk have been completed, now rescue the beings; it was a great resolution made by you that you would preach the dharma. He then returned to his capital leaving Nandimitra in the garden-hermitage. When Nandimitra entered into meditation, his hair, eyes, hands, chest, stomach, legs-all limbs became quite different (anyena keśa anyena nayana anyena bābūni anyena hrdayam anyena udaram etc.). For seven days the king eulogised him but the words did not reach the ears of the Mahāśrāvaka. After some ·86 AJITASENA-VYAKARANAM time the king came with his son to the hermitage and found him as a mere lump (of flesh). Seeing this, he became very remorseful, and was going to cut himself asunder by a sharp sword, when his son with folded hands said the following verses : मा शोकचित्तस्य भवे नृपेन्द्र मा वेदयी वेदनमीदृशानि ॥ अात्मघातं करित्वा तु निरये गमिष्यसि । रौरवं नरकं चापि गमिष्यसि सुदारुणं ।। दक्षिणीयो अयं लोके जरव्याधिप्रमोचकः । दुर्लभो दर्शनं अस्य बोधिमार्गस्य दर्शकः ॥ [Do not grieve, be happy, do not suffer such a pain; by committing suicide you will to hell. You will go to the frightful Raurava hell. In this world, the saviour of beings from old age and disease is worthy of gifts; difficult it is to have a look at one who shows the path leading to Bodhi]. By such words, the son prevented his father from slaying himself, and told him that the Mahāśrāvaka was engaged in meditation and asked him to retire till the Mahāśrāvaka would rise from same. As soon as the Mahāśrāvaka rose from meditation, he asked the king to come near him. The king, seeing the bhikṣu (Mahāśrāvaka), took off his crown and placed it on his son's head with the words, "let the kingdom be yours, govern it righteously and not unrighteously.” The son replied, “I have performed innumerable kingly duties (i.e. in previous lives) but never had satisfaction, so let the kingdom be yours, father, I have no desire for kingdom, wealth and power, rule the kingdom righteously.' The Mahāśrāvaka then dwelt on the merits of offering gifts to monks and advised the king to do so. At this, the king ordered his ministers to make his chariots ready for going to Jetavana vihāra to see and worship Sākyamuni and hear from him the dharma. When the king was nearing ·AJITASENA-VYĀKARANAM 87 one Jetavana in his bejewelled chariot, Sākyamuni collected his monks and asked them to enter into the meditation which would make them appear as a garland of fames (jvālāmālamnāna bodhisattu:- samadhi). The king seeing this garland of flames asked Nandimitra what it meant. Nandimitra told him that it was there were ſākyamuni Tathāgata lived and preached his doctrines, and practised meditation. The king then alighted from the chariot with his son and approached Bhagavā, around whose body he saw a golden Hamo two cubits long moving about. After ascertaining who ſākyamuni was, the king fell at his feet. He was raised by the outstretched hands of Sākyamuni with the words, "O king, you have for innumerable kalpas seen this body; what is your object in falling at my feet”? The king saluted him uttering in verses : **I bow down my head to the leader of the world, endowed with the excellent signs, having long arms and golden body, who saves beings from old age and disease, and stops the passage beings into hell." He then expressed his desire to retire from the world. At this Bhagavā was exceedingly pleased and said that his conversion would be a great gain to the religion as the religion would spread widely (vaistārikam). He asked the king to go back to his kingdom and promised to go there after seven days. The king greatly delighted returned to his capital preceded by his spiritual guide (kalyāṇamitra). He then ordered his ministers to have the streets cleansed, asked the people to hoist flags in their houses and put bejewelled pitchers of water at the door of every house. When all these were done, just on the seventh day, the Tathāgata with a large number of monks headed by Sāriputra, Maudgalyāyana, Ananda, Pūrņa Maitrāyaniputra reached the capital. The king Ajitasena, preceded by his spiritual guide, received Bhagavā with a basket of flowers and sprinkled the flowers on him, and prayed that by that meritorious of ·88 AJITASENA-VYAKARANAM act might all beings attain the highest sambodhi. Mats were then spread for all and Bhagavā was seated on the throne. Bhagavā delivered his teachings from the throne and the king satisfied him and his disciples by giving them various kinds of food. Then the king's son was presented before Bhagavā. He sought for ordination before the king and was at once ordained by Ananda at Bhagavā's direction. As soon as he was ordained, he attained Arhathood (pravrajitamâtrena arhattvam sam prāptam abhūt) and saw all the Buddhakşetras (sarva-buddhaksetrāni paśyati sma). Then the son hovered in the sky and addressed the following verses to his father : मा विलंवं कुरु तात मा खेदं किंचि यास्यसि । अहो सुलब्धं सुगतान दर्शनं अहो सुलब्धं सुगतान लाभं ।। अहो सुलब्धं परमं हि लाभं प्रव्रज्यलाभं सुगतेन वर्णितं । संसारमोक्षः सुगतेन वर्णितं प्रव्रज्य शीघ्र मा विलंव तात ।। मा खेदयी लोकविनायकेन्द्र सुदुर्लभं लब्ध मनुष्यलाभं । सुदुर्लभं दर्शनु नायकानाम् । शीघ्र' च प्रव्रज्य मया हि लब्ध प्राप्त मया उत्तममग्रवोधि । श्र त्वान राजा तद पुत्रवाक्थं स प्रव्रजि शासनि नायकस्य । [Do not delay, O father, (to take ordination), you will not experience any trouble. It is a great gain to see and meet the Sugata. Retirement from the world has been praised by Bhagavā, so also emancipation from the world of transmigration. Take ordination quickly and do not delay and do not cause grief to the lord of leaders. Difficult it is to be born as man, difficult (also) to meet the Leader; quickly have I retired from the world and quickly have I attained the highest knowledge. Hearing these words of his son the king retired and embraced the doctrine of the Leader). The king was much pleased at his son's words and spent 30 koțis for building monasteries. The 1000 women of the harem ·AJITASENA-VYAKARANAM 89 . Ā: were all transformed into men and they all took ordination.' Bhagavā after ordaining them returned to the Jetavana-vihāra. Ananda asked “O Bhagavā, what will be the result of these meritorious acts of king Ajitasena?” Bhagavā replied, “You have done well, Ananda, that you have asked me such a question. After countless ages, this king Ajitasena will become Ajitapralokanātha-tathāgata having knowledge and good conduct etc." Ā: What will be the results of the good deeds of Nandimitra Mahāśrāvaka, the spiritual guide of the king? Bh.: He will become at that time Nandiprabhanāmatathāgata. How will their Buddhakşetras be called? Bh.: Their Buddhaksetras will be called Aparimitagunasañcaya (a collection of innuinerable merits). Ā: What will be the merits of him who will in future promulgate (prakāśayisyati) this religious treatise (dharmaparyāya)? Bh.: They will attain Bodhi just as much as I have done through incalculable acts which are hard to perform (duşkara). He, who listens to a gāthā of 4 pādas, will become non-returning (avaivarttika) Bodhisattvas. Ā: What will be the merits of those dharma-reciters (bhāņakas) who will preach this dharma-paryāya? Bh.: Those who will preach the whole of this dharmaparyāya will become kings or emperors, lords of the four continents (dvipa) and will ultimately be emancipated from birth, old age, disease, grief and death. 1 It fully endorses the view mentioned in the Saddharmapundarika, p. 264 that the following five positions cannot be attained by a woman: Brahmasthānam Sakrasthānam, Mahārājasthānan, Cakravartisthānam, Avaivartikabodhisattvasthānam. It further says that a woman may fulfil the pāramis but can never become a Buddha. and ·90 AJITASENA-VYĀKARANAM Ā: What will be the fate of those who will speak ill of this dharmaparyāya? Bh.: Enough, Ananda, do not ask me about the great sins that will be incurred by them; I cannot enumerate them, nor can the kotis of Buddhas. Ā. Tell them, O Bhagavā, O Sugata. Bh.: Then listen, Ananda, they will undergo immense sufferings for ages by having their birth in the great hells of Raurava, Hāhaha and Avici, or in the Yamaloka, animal-world or spiritworld. If they are born as human beings, they will have long and dry palate and throat (dirgha-śuska-talukantha), their tongues will be 12 yojanas long, and with their aid they will declare that those who will speak ill of the dharmaparyāya will fare like them. Ā: How will this excellent dharma be destroyed? Bh.: In future, there will be some who will rebuke, speak ill of and even injure the reciters or repositories of the sūtras, to whom they will bear hatred. Their demerits will be much more than those who extract the eyes of all the beings of the three thousand world. So also will be the demerits of those who will bear hatred towards the repositories or reciters of the sūtras. Ananda then said that many sūtras had been heard by him but none like this. Then in verses he said, "I shall remember and preach this sūtra and protect it from the hands of the revilers. Then the Mahāśrāvakas Kāśyapa, Sārīputra, Pūrņa Maitrāyaṇiputra uttered verses eulogizing the sūtra and its preacher the Buddha, and promised to preach it. They were followed by Brahma Sahampati, who also took the vow to protect the sūtra. This is the *Ajitasena-vyākarana-nirdeśa-nāma-mahāyānasutram.

·भैषज्यगुरुवैदर्यप्रभराजसूत्रम

·No text on this page.

·2
6TH
19 10 11 12 13 14 15
Rite
समय
-
Bhaișajyaguruvaidūryaprabharājasūtram (Ms. A)
[vide p. 15-16]

·No text on this page.

·TO
ग
Bhaişajyaguruvaiduryaprabharājasūtram (Ms. B)
[Vide p. I, Il. 6-10]

·No text on this page.

·年了。
多多
韓愈觉此参观
警器
Bhaișajyaguruvaidūryaprabharājasūtram (Ms. C)
[Vide p.26]

·No text on this page.

·भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभराजसूत्रम् प्राप्तोऽभूत् । ॐ नमः सर्वज्ञाय' । नमो भगवते भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभ- राजाय तथागताय । एवं मया श्रुतम्। एकस्मिन् समये भगवान् जन- पदचर्यां' चरमाणोऽनुपूर्वेण येन वैशाली महानगरीं तेनानु- तत्र खलु भगवान् वैशाल्यां' विहरति स्म । वाद्यखरवृक्षमूले महता भिक्षुसंधेन सार्धमष्टाभिभिक्षुसहस्रः षट- सिंशद्भिश्च" बोधिसत्त्वसहस्रः सार्धं राजामात्यब्राह्मणगृहपति- संहत्या देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगमनुष्यामनुष्य- पर्षदा च परिवृतः' पुरस्कृतो धर्म देशयति स्म । खलु [मंजुश्रीधर्म-] राजपुत्रो बुहानुभावेनोत्थायासनादेका- समुत्तरासंगं कृत्वा" दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन भगवांस्तेनांजलिं प्रणम्य भगवन्तमेतदवोचत् । देशयतु भगवस्तेषां तथागतानां नामधेयानि । तेषां पूर्वप्रणिधानविशेष- अथ 1 B drops it. 3B 2 Tily. ICAI JATTIR HEART TV मग འཚལ་ ལོ། = नमः सर्वबुद्धबोधिसत्त्वेभ्यः ०चर्यान् 4 0 चरमाणो वैशालीमनुप्राप्तो वैशाल्यां 5. Tib. भ. बोरका व मी मेला वाद्यस्वरवृक्षः ; Chin. * मैं -मनोज्ञखरः 6 B शतिञ्च 7 C पतिभिर्देवासुरगरुडकिन्नरमहोरगैः परि० संघ कृत्वा: कांसं चीवरं प्राबृत्य 8 B ·भषज्यगुरुसूत्रम् विस्तरविभङ्गं वयं श्रुत्वा सर्वकर्मावरणानि विशोधयम पश्चिमे काले पश्चिमे समये [सद्धर्मप्रतिरूपके'] वर्तमाने सत्त्वा[ना- मनुग्रहमुपादाय। अथ [भगवान् ] मंजुश्रिये कुमारभूताय साधुकारमदात् । साधु साधु मंजुश्रीमहाकारुणिकरत्वं मंजुश्री- स्त्वमप्रमेयां करुणां जनयित्वा" समाधेससे नानाक[विरणेना]- वृतानां सत्त्वानामर्थाय हिताय सुखाय देवमनुष्याणां च हितार्थाय । तेन हि त्वं मंजुश्रीः शृणु साधु च सुष्टु च मनसिकुरु भाषिष्ये । एवं भगवन्निति मंजुश्रीः कुमारभूतो भगवतः प्रत्यश्रौषीत् । भगवांस्तस्यैतदवोचत्' अस्ति मंजुश्रीः [पूर्वस्मिन्" दिग्भागे इतो बुद्धक्षेत्राद्' दशगंगानदी- वालुकासमानि बुद्धक्षेत्राण्यतिकम्य'" वैदूर्यनिर्भासा" नाम लोकधातुः। तत्र भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभो नाम तथागतोऽर्हन्' सम्यक्संबुद्धो विहरति विद्याचरणसम्पन्नः सुगतो "लोकविद- नुत्तरपुरुषदम्यसारथिश्च शास्ता देवानां मनुष्याणां च बुद्धो 10 1 C.विस्तरं वयं 20 कर्मावरणं 3 B & C विशोधयेयुः ! Cr. Tib. सारे " साराका 5 Coमप्रमेयं कारुण्यं 6 B जनयेत्वा 7 0 समाध्येससि ; Tib. माहोमा सामागो प्रार्थयसे 8 0 मनुष्याणाम् । तेन हि मंजुश्रीः 9 भाषिष्यामहे 10 , वानस्यैतदवोचत् 11 B पूर्वीस्म ; . पुरस्तिमे 12 B क्षेत्रा ०क्षेत्रा दश. 13 C समान् दुद्धतेत्राणतिक्रम्य 14 B निभासा 15. B नामस्तथा० 16 B omits लोक० Tib. २८ मा 17 0 देवमनुष्याणां ·भैपज्यगुरुसूत्रम् भगवान्'। तस्य खलु पुनमंजुश्रीभगवतो भैषज्यगुरुवैदृर्य- प्रभस्य तथागतस्य पूर्व बोधिसत्त्वचारिकां चरत' इमानि द्वादश महाप्रणिधानान्यभूवन् । कतमानि द्वादश महाप्रणिधानानि । प्रथम तस्य महाप्रणिधानमभूत् । यदाहमनागतेऽध्वनि अनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्येयं तदा मम शरीरप्रभया- प्रमेयासंख्येयापरिमाणा लोकधातवो भ्राजेरंस्तप्येरन्'" विरोचे- रन्। यथा चाहं द्वात्रिंशद्भिर्महापुरुषलक्षणैः समन्वागतोऽ- शीतिभिश्चानुव्यंजनरलंकृतदेहस्तथैव सर्वसत्त्वा" भवेयुः। ["द्वितीयं तस्य महाप्रणिधानमभूत् । यदाहमनागतेऽध्वन्य- नुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्येयं तदा बोधिप्राप्तस्य" च मे कायोऽनघवैदूर्यमणिरिवान्तर्बहिरत्यन्तपरिशुद्धो विमलप्रभासम्पन्नः स्यात् । विपुलकायस्तदुपमेन श्रिया तेजसा च प्रत्युपस्थितः स्यात् । तस्यांशुजालानि रविशशिकरानतिकामेयुः। ते च ये 4 ((चरता 1 These attributes of Buddha very often occur in the Pāli Nikāyas. Cf. Digha, I, p. 87 : Sammā-sambuddho vijjā-carana-sanpanno sugato loka vidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānan buddho bhagavā. 01. Sad p., pp. 144, 151, 163, cte. 2 C तस्य मंजुश्रीभगवतो. 3 C पूर्वे 5 Boन्यवभूवं 6 Comits महाप्रणिधानानि 7 B धानभूवन्यहम० 8 Bअनुत्तरायां ; Comits अनुत्तरां 9 C बुद्धबोधिमभि. 10 B भ्राजेरन् स्तपेद्० ; c तदाप्रमेयासंख्येयापरिमाणा लोकधातवो मम शरीर- प्रभया भ्राजेरन् 11 B विरोचेर 12 B द्वातूंशद्भि० ; 0 विरोचेरन् द्वात्रिंशद्भि० 13 Tib. झोडगा उन शास' 3525 मार मार है या उससे । 14 One leaf here is missing. We have therefore reconstructed the Sanskrit text from its Tibetan and Chinese versions. 15 In Chinese the whole of the sentence यदाहं 60 बोधिप्राप्तस्य is shortened thus: Jith ft. In the present text it is indicated thus : यदा......तदा ·भैषज्यगुरुसूत्रम् केचित् सत्त्वा लोकधातौ जाताश्च ये चापि पुरुषास्ते तमिस्रायां रात्रावन्धकारे नानादिशं गच्छेयुः। सर्वदिक्षु ममाभया स्पृष्टाः कुशलानि च] कर्माणि कुरिन्। तृतीयं तस्य महाप्रणिधान- मभूत् । [यदा....तदा] बोधिप्राप्तस्य च मे ये सत्त्वा] अप्रमेयप्रज्ञो- पायबलाधानेनापरिमाणस्य सत्त्वधातोरक्षयायोपभोगाय परि- भोगाय स्युः । कस्यचि सत्त्वस्य केनचिद् वैकल्यं न स्यात् । चतुर्थं तस्य महाप्रणिधानमभूत् । [यदा....तदा] बोधिप्राप्तोऽहं ये कुमार्गप्रतिपन्नाः सत्त्वाः' श्रावकमार्गपतिपन्नाः प्रत्येकबुद्धमार्ग- प्रतिपन्नाश्च ते सत्त्वा अनुत्तरे बोधिमार्गे महायाने नियोजयेरन् । पंचमं तस्य महाप्रणिधानमभूत् । [यदा....तदा] बोधिप्राप्तस्य च मे ये सत्त्वा'"मम शासने ब्रह्मचर्यं 'चरेयुस्ते सर्वे अखण्डशीलाः स्युः सुसंवृताः। मा च कस्यचि शीलविपन्नस्य मम नामधेयं श्रुत्वा क्वचिद् दुर्गतिगमनं स्यात् । षष्ठं तस्य महाप्रणिधानमभूत् । .. 1 A कुर्वन्तु 2A परिमाणं सत्त्व० 3 Y धातौ रक्षया० ; The Tib lhass बोकाउलीमा ममीका कोपमा 'कार माअपरिमाणसत्त्वधातवोऽ- क्षयभोगसम्पन्नाः स्युः 4. 3 परिभोगया सूत्रम् 5 A योपभोगपरिभोगा भवेयुः । मा च कस्यचित् 6 'Tib. Nोरासमार हेमा-वियोगो न स्यात् 7 B नानां सत्त्वानां B श्रावकबुद्धप्रतिपन्नाश्च 9 A सत्त्वाः बोधिमार्गे प्रतिष्ठापयेयम् । श्रावकमार्गप्रतिपन्नाः प्रत्येकबुद्धमार्गप्रतिपन्नाः च सर्वे महायाने नियोज्य प्रतिष्ठापये। Correct form would be नियोज्येरन् 10 A ये केचित् सत्त्वा 11 Tib. समा गोमा suggests मम अन्तिके 1? A चरन्ति तथा चान्ये अप्रमेयासंख्येयापरिमाणाः सत्त्वास्ते सर्वे अखराडशीला भवन्ति त्रिसंवरबृताः। मा च 18 A भवति 14 A महाप्रणिधानं बभूव fami ·भेपज्यगुरुसूत्रम् [यदा....तदा] बोधिप्राप्तस्य च मे ये सत्त्वा हीनकाया विकले- न्द्रिया दुवर्णा' जडैडमूका लंगाः कुब्जाः श्विताः कुण्डा अन्धा बधिरा उन्मत्ता ये चान्ये शरीरस्थव्याधयस्ते मम नामधेयं श्रुत्वा सर्वे सकलेन्द्रियाः सुपरिपूर्णगात्रा भवेयुः। सप्तमं तस्य महाप्रणिधानमभूत् । [यदा....तदा] बोधिप्राप्तस्य च मे ये नानाव्याधिपरिपीडिताः सत्त्वा अत्राणा अशरणा' भैषज्योपकरण- विरहिता अनाथा दरिद्रा दुःखिताः सचे तेषां माम] नामधेयं कर्णपुटे निपतेत् तेषां सर्वव्याधयः प्रशमयुः नीरोगाश्च निरुप- द्रवाश्च [ते] स्युर्याव बोधिपर्यवसानम्। अष्टमं तस्य महा- प्रणिधानमभूत्। [यदा....तदा] यः कश्चिन्मातृग्रामो नाना- स्त्रीदोषशतैः संक्लिष्टं स्त्रीभावं विजुगुप्सितं' मातृग्रामयोनि च परिमोक्तुकामो मम नामधेयं धारयेत् तस्य मातृग्रामस्य न स्त्री- भावो भवेद्' याव बोधिपर्यवसानम् । नवमं तस्य महा- 1 Cf. Lalita-vistara p. 19. 2 A जडखेलकाणलंगाः ; Tib लाज =defective ; Mvyut. 245.958 has न लंगो भवति का= lune. 3 BETT; Tib. 95 9=defective. Muyuti, 245.957 has 7 PaTET Hafa, rendered by the Tibetans as defective band ; again Mvyut. 261.93 : कण्डूप्रतिच्छादनम्-गकामासा| The Tibetan synonyms of लङ्गाः and TET: do not help us in any way ; from the Chinese equivalents it is apparent that GT:='crooked' or 'hump-backed' and FIST: ='leprosy. 4 B अत्राणां अशरणं 5 B निपतयेत् ; Tib. मामा 6 Bये 7 B विजुगुप्सन्तं ; Tib. བུད་མེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ་སྨོད་བ། 8 B & C परिमुक्त 9 सुरु होगी कामे मार मार हैमा = स्त्रीभावविपर्ययो भवेत ·भैषज्यगुरुसूत्रम् प्रणिधानमभूत्। [यदा....तदा] बोधिप्राप्तोऽहं सर्वसत्त्वान् मारपाशबन्धनबहान् नानादृष्टिगहनसंकटप्राप्तान् सर्वमारपाश- दृष्टिगतिभ्यो विनिवर्त्य सम्यग्दृष्टौ नियोज्यानुपूर्वेण' बोधिसत्त्व- चारिका सन्दर्शयेयम् । दशमं तस्य महाप्रणिधानमभूत् । [यदा....तदा] बोधिप्राप्तस्य च मे ये केचित् सत्त्वा राजाधि- भयभीता ये वा बन्धनबद्धावरुद्धा वधाऱ्या अनेकमायाभिरुप- द्रुता' विमानिताच 'कायिक-बाचिक-चैतसिकदुःखैरभ्या- हतास्ते मम नामधेय[स्य श्रवणेन] मदीयेन पुण्यानुभावेन च सर्वभयोपद्रवेभ्यः परिमुच्येरन् । एकादशमं तस्य महापणि- धानमभूत्। [यदा....तदा] बोधिप्राप्तस्य च मे ये सत्त्वाः क्षुधाग्निना प्रज्वलिता "आहारपानपर्येष्ट्यभियुक्तारतन्निदानं पापं कुर्वन्ति सचे ते मम नामधेयं धारयेयुरहं तेषां वर्णगन्ध- S 2 B 1 C सत्त्वान् पाशैः परिमोचयेयम् । नानादृष्टिगहनसंकटप्राप्ताः। तान् सम्यगदृष्ट्या प्रतिष्ठापयेयम् अनुपूर्व ०चर्यायं 3_C सन्दर्शयेयुः ०मभू 5 Comits वध्याहारा; ताडनावरुद्धा वध्यार्हा ; Tib सकारका མས། 4 B च 6 B C 7. Tib. 8 rib. IN-दर्पविरहिताः 9 B omits it; C विमानिताः कायिकचैतसिक० rib. 15 मा551 10 B samt ; C & Tib.omit HH FTHEEFT TOUT 11 C ०नुभावेन च परिमुच्येरन् सर्वोपद्रवेभ्यः Cf. Lal. V., p. 86. 12 rib. समाजवाद | 0 आहारपर्येष्ट्यभियुक्ताः पापं कुर्वन्ति । अहं तेषां वर्ण ७. ० ·भैषज्यगुरुसूत्रम् रसोपेतेनाहारेण शरीरं सन्तर्पयेयम्। द्वादशमं तस्य महा- प्रणिधानमभूत्। [यदा....तदा] बोधिप्राप्तस्य [च मे ये केचित् सत्त्वा वसनविरहिता दरिद्राः शीतोष्णदंशमशकैरुपद्भुता रात्रिन्दिवं दुःखमनुभवन्ति सचे ते मम नामधेयं धारयेयुरहं तेषां च वस्त्रपरिभोगमुपसंहरेयं नानारंगैरक्तान् [च] कामानुप- नामयेयं विविधैश्च रत्नाभरणगन्धमाल्यविलेपनवाद्यतूर्य"- ताडावचरैः सर्वसत्त्वानां सर्वाभिप्रायान् परिपूरयेयम् । इमानि द्वादश महाप्रणिधानानि' मंजुश्रीभगवान् भैषज्यगुरुवैदूर्य- प्रभस्तथागतोऽर्हन् सम्यक्संबुद्धः पूर्वं बोधिचारिकां चरन् कृत- वान् । तस्य खलु पुनमंजुश्रीभगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य" तथा- गतस्य यत् प्रणिधानं यच्च बुद्धक्षेत्रगुणव्यूह तन्न" शक्यं कल्पेन वा कल्पावशेषेण वा क्षपयितुम् । सुविशुद्धं तद् बुद्धक्षेत्र 1 C सन्तर्षयेयम् । पश्चा धर्मरसेन अत्यन्तसुखे प्रतिष्ठापयेयम् । द्वादशमं तस्य तथागतस्य इदं महापणि० 2 B व्यसननग्ना वसनविर० ; Tilb. मोदी मोश (xyl. समा) हो । 3_B रात्तृन्दिवं ; C मशकै रात्रिन्दिवै 4 C रात्रिन्दिवै दुःखं वेदनं विन्द्यहं ; Tib. omits the corresponding passage for सचे ते मम नामधेयं धारयेयुः नाग० 5 B रक्तान्य......मानुप० , C परिभोगमुपनामयेयं नानार.रक्तान् च कामानुप० 6 0 रत्नाभरणभूषणमाल्यगन्धविले. 7 0 ०धानानि स भगवान् 8 C omits तथागतोऽ......चरन् कृतवान् । Comits तस्य खलु......०प्रभस्य 10 B तथागतस्यापि च प्रणिधानं यत् च बुद्धक्षेत्रगुणव्यूहं तनुं न C क्षपयितुम् । एकतो शुद्धं तत् अपगत ; 'Tib. TET मा पोन ) ·भैषज्यगुरुसूत्रम् 10 व्यपगतशिलाशर्करकठल्यम्' 'अपगतकामदोषमपगतापायदुःख- शब्दमपगतमातृग्रामम् । वैदूर्यमयी च सा महापृथिवी कुड्य- प्राकारप्रासादतोरणगवाक्षजालनिर्वृहसप्तरत्नमयीं यादृशी सुखा- वती लोकधातुस्तादृशी। तत्र वैदूर्यनिर्भासायां लोकधातौ हौ बोधिसत्वौ महासत्त्वौ तेषामप्रमेयाणामसंख्येयानां बोधिसत्त्वानां महासत्वानां पमुखौ" एकक:' सूर्यवैरोचनो नाम द्वितीयश्चन्द्र- वैरोचनः । यौ' तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यपभस्य तथागतस्य सद्धर्मकोशं धारयतः । तस्मात्तर्हि मंजुश्री: श्राद्धेन कुलपुत्रेण वा कुलदुहित्रा वा तत्र बुद्धक्षेत्रोपपत्तये" प्रणिधानं करणीयम् । पुनरपरं भगवान् मंजुश्रियं" कुमारभूतमामन्त्रयते स्म । सन्ति मंजुश्रीः पृथग्जनाः सत्त्वा ये न जानन्ति कुशलाकुशलं कर्म ते लोभाभिभूता अजानन्तो दानं दानस्य च महाविपाकं बालाग्र- मूर्खाः श्रद्धेन्द्रियविकला धनसंचयरक्षणाभियुक्ताः। न च दान- संविभागे तेषां चित्तं कामते दानकाले उपस्थिते । स्वशरीर- 1 Tib. SNET'गुरा कोरामा । । माहीमा | मोहोर | Cr. Lal V., p. 30 : शर्कर कठल्यनिर्मलं Cr. Sad. p., p.202. 3 0 सा पृथिवी कुड्यप्रासादतोरणगवाक्षजालनिर्वृहसप्तरत्नमयस्तम्भखोटका 4 B यादृश सुखावती लोकधातुस्ता०; i. c. तादृशं वैदूर्यप्रभस्य बद्धक्षेलं 5 0.स्तादृशी सा वैदूर्यनिभासा लोकधातुः । तत्र च लोकधातो 6 B प्रमुखो० 0 बोधिसत्त्वानां प्रमुखौ 7 C एकः सूर्य 10 धारयेयम् 11 0 बुद्धक्षेत्र प्रणि ; B पन्नो व्यपगततृणखाणुकराटक- 2 13 एगत 8 B नाम्ना 14 Comits पृथगजनाः 9 B& C यो 12 B& C पुनरपि 13 A श्रिये 15 O omits à 17 A चितं कामति ; C चित्तं क्षमते 16 C फलविपाकं मूर्खाः 18 A स्वनशरीर० ·- । भैषज्यगुरुसूत्रम् मांसच्छेदन इव वा मनसो [दुःखं] भवति । अनेके च सत्त्वा ये खयमेव न" परि जन्ति प्रागेव मातापि[तृभार्यादुहि]तॄणां' दास्यन्ति प्रागेव दासदासीकर्मकराणां प्रागेवान्येषां याचकानां' ते तादृशाः सत्त्वा इतश्च्युत्वा प्रेतलोक उपपत्स्यन्ते तिर्यगयोनौ वा। यैः पूर्वं मनुष्यभूतैः श्रुतं भविष्यति तस्य भगवतो भैषज्य- गुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य नामधेयं तत्र तेषां यमलोकस्थितानां तिर्यग्योनिस्थितानां वा तस्य तथागतस्य नाम सुमुखीभविष्यति । सह स्मरणमात्रेणातश्च्युत्वा' पुनरपि मनुष्यलोक उपपत्स्यन्ते' जातिस्मराश्च भविष्यन्ति । ते ते दुर्गतिभयभीता न भूयः काम- गुणेभिरर्थिका' भविष्यन्ति" दानाभिरताश्च भविष्यन्ति दानस्य च वर्णवादिनः सर्वमपि परित्यागेनानुपूर्वेण करचरणशीर्षनयनञ्च मांसशोणितं याचकानामनुप्रदास्यन्ति ' प्रागेवान्यं धनस्कन्धम् । 13 18 ५. 1_A च्छेदनमिव अनात्तमना भवति; C च्छेदन इवानात्तमनसो भवति । Tib. ही मार। 2 A अनेकानि च सत्त्वानि , C अनेकानि च ते सत्त्वा 3 A स्वयमेवात्मनो न 4 A पितॄणां भार्यापुत्रदुहि० ; Comits प्रागेव मातापितृ- भार्यादुहितॄणां B मातापित्रीणं and omits भार्यादुहितृ which is found in Tib. 5 Comits erfra 6 B FTTT Cf. Sikşā., p. 21. 7 B याचनकानां 8 B उपत्स्यते यदि वा तिर्यगयोनि ; C ०योने 9 C ये 10 B भविष्यते 11 यमलोके स्थितानां वा तिक 12 B ०श्च्यवित्वा ; C स्मरितमात्रेण तत० 13 0 उत्पत्स्यन्ति 14 B भविष्यते 15 A omits ते 16 C गुणैरर्थिका 17 Comits भविष्यन्ति 18 0 दानभिरता दानस्य 19 A सर्वास्थि ; B सर्व पि ; 0 सर्व स्ति ; Tib. हमारा काम 35 20 C शिरःकरचरणनयनस्खमांसशोणितं .. F २, ·१० भैषज्यगुरुसूत्रम् पुनरपरं मंजुश्रीः सन्ति सत्त्वा ये तथागतानुद्दिश्य शिक्षा- पदानि धारयन्ति ते शीलविपत्तिमापद्यन्ते दृष्टिविपत्तिमाचार. विपत्तिं वा कदाचिदापद्यन्ते। शीलविपन्ना ये' पुन: शीलवन्तो भवन्ति' शीलं रक्षन्ति न पुनर्बहुश्रुतं पर्येष्यन्ति' न च तथा- गतभाषितानां सूत्रान्तानां गंभीरमर्थमाजानन्ति । ये च पुन- बहुश्रुतास्ते' अधिमानिका भविष्यन्ति मानस्तब्धाः परेषामीp- परायणा:" सद्धर्मम्''अव]मन्यन्ते प्रतिक्षिपन्ति। मारपक्षिका- स्ते तादृशा मोहपुरुषाः स्वयं कुमार्गप्रतिपन्ना अन्यानि चानेकानि सत्त्वकोटिनियुतशतसहस्राणि महाप्रपाते प्रपातयन्ति । तेषा- मेवंरूपाणां सत्त्वानां भूयिष्ठेन' नरकवासगतिर्भविष्यति तत्र यैस्तस्य" भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य नामधेयं श्रुतं भविष्यति तेषां तत्र नरके स्थितानां बुद्धानुभावेन तस्य" 18 ० 1 C तथागतानामुद्दिश्य 2 C पदं धारयन्ति शीलविपन्ना 3 There is no corresponding Tib. passage for आचारविपत्तिं वा कदाचिद् 4 C ते शीलविपन्ना आचारविपन्ना दृष्टिविपना ये 5 A puts ते for भवन्ति 6C न बहुश्रुत्य TA पर्येषिष्यन्ति 8 C तथागतानां 9. B जानाति 10 B & 0 ये च बहु० 11 B श्रुतस्ते 12 B मानिका 18 C स्तब्धाः सर्वेषां द्विष्टाः सद्धर्म ; Tib. मामासमा रमाके के | 14 B सधर्म मन्याति 15 A & C महाप्रपातं प्रपा० : B महाप्रणि- धानं (१) प्रपातं प्रपतन्ति । Evidently this is a mistake of the scribe. Tib : मामा ཆན་པོར་ལྡང་བར་བྱེད་པའོ། 16 A & B यत्तेषामेवंरू० 17 A & C भूयिष्ठतरं ; Tib. डोREK =असहनीयं 18 C नरकगतिम 19 B यस्तस्य ; 0 यैः श्रुतं भविष्यति तस्य , 20 Bस ·भैषज्यगुरुसूत्रम् 3 2 B & C ०श्च्यवित्वा 3 C उपपत्स्यन्ति while Tib. has O .. तथागतस्य नामधेयं सुमुखीभविष्यति ते ततश्च्युत्वा पुनरपि मनुष्यलोक उपपत्स्यन्ते सम्यग्दृष्टिसम्पन्ना — वीर्यवन्तः कल्याणा- शयास्ते गृहानुत्सृज्य तथागतशासने प्रबजित्वानुपूर्वेण बोधि- सत्त्वचारिकां परिपूरयिष्यन्ति । पुनरपरं मंजुश्रीः सन्ति सत्त्वा ये आत्मनो वर्ण भाषन्ते' मत्सरिणः परेषामवर्णमुच्चारयन्ति परेषामवर्णमुच्चारयन्ति'" आत्मोत्कर्षकपरपंसकाः' सत्त्वाः परस्परसत्कृतास्त्र्यपायेपु' बहूनि वर्षसहस्राणि दुःखमनु- भविष्यन्ति । ते अनेकवर्षसहस्राणामत्ययेन ततश्च्युत्वा' । गवा- श्वोष्ट्रगर्दभादिषु' तिर्यग्योनिष्पपद्यन्ते ।"कशादण्डप्रहारेण" 1 C नाम मुखी 4 A & C सम्यग्दृष्टिका वीर्य B सम्यगदृष्टौ कल्याणा ཡང་དག་པའི་ ལྟ་བ་ཅན་དང ། བཅོན་ འགྲུས་དང་ལྡན་པ་དང ། དགེ་བའི་ བསམ་པ་ ཅན་དུ་ འགྱུར་རོ། 7 Cचरिष्यन्ति 8 A & C आत्मनस्य 9 B & C भाषन्ति 10 A °मुच्चारयिष्यन्ति ; B ०वर्णणोश्वार० , ० परेषां मात्सर्येण वर्णं निश्चारयन्ति ते 11 A & 0 आत्मोत्कर्षकसत्त्वाः पर० 12 A & C ०पंसकास्त्रयपायेषु ; Tib. सपा मालका बाबा रे मामाकोस | Tib. omits परस्परसत्कृताः ; can it be that the translator missed the word परपंसक and wrote in its stead परस्पर- सत्कृताः so also the Chinese in which we have: =आत्मोत्कर्षपरपंसकाः 18 B अनेकां वर्ष० ; अनेकानां वर्ष० 14 A &0 ०श्च्यवित्वा 15_B गवाश्वोष्ट्रगर्दभादिभिः ; C गोश्वोष्ट्रगर्दभादिषु The corresponding Tib. words TRU55 | बीमा ET 5114 | The word Firtt however is not the quite litoral Sanskrit for ལྕ་བor གཅུ་བ 17 A & 0 प्रहारैताडिताः 5C तथागताना शासने 6 B प्रव्रज्यानु० 16 B दशा .

·१२ भषज्यगुरुसूत्रम् ताडिताः क्षुत्तर्षपीडितशरीरा' महान्तं भारं वहमाना मागं गच्छन्ति । यदि कदाचिद् मनुष्यजन्मप्रतिलाभ प्रतिलप्स्यन्ते ते नित्यकालं नीचकुलेपपपत्स्यन्ते दासत्वे च परवशगता भविष्यन्ति। यैः पूर्व मनुष्यभूतैस्तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य नामधेयं श्रुतं भविष्यति ते' तेन' कुशलमूलेन सर्वदुःखेभ्यः परिमोक्ष्यन्ते' तीक्ष्णेन्द्रियाश्च भविष्यन्ति पण्डिता व्यक्ता मेधा- विनश्च' कुशलपर्येष्ट्यभियुक्ता नित्यं च कल्याणमित्रसमव- धानं लप्स्यन्ते मारपाशमुच्छिद्या अविद्याण्डकोशं भिन्दन्ति' 15 . Tib. 1 A क्षुत्तर्षपरिपीडित० ; B क्षुतर्ष ० ; C क्षुत्तर्षशरीरा 2A & C गमिष्यन्ति 3 A & C मनुष्यप्रतिलाभ མིའི་སྐྱེ་བ ། 4. A & B लप्स्यन्ति b_c omits ते नित्यकालं......परवशगता भविष्यन्ति 6. The scribe of C. writes here, evidently by mistake, one of the previous lines : ये पूर्व मनुष्यभूतैस्त क्षुत पीडिताशरीरा महान्तं भारं वहमानां परवशगता भविष्यन्ति ये पूर्वं मनुष्यभूतैस्तस्य । 7 A नामधेयं श्रुतं ते ; C नामधेयं मे 8 A एतेन 9 A & C परिमोक्ष्यन्ति 10 B मेधावी कुश० 11 A & C कुशलमूलपर्येषणाभियुक्ता ; B पर्यष्टिभियुक्ता 12 B समबन्धनं ; C नित्यं कल्याणमित्रसमवधानं प्रतिलभिष्यन्ति छिन्दन्ति मार; Tib. मो माया 13 B लप्स्यति 14 A छेत्स्यन्ति ; C छिन्दन्ति ; B भिन्द्य used for भिन्दित्वा; भिन्द्य has been replaced here by sfiza Tib. 57567*91=to burst asunder, to cut away. fører has also been rendered into Tib. by 97557:51 15 C उच्छोषयन्ति ; B Stef I have taken the liberty to replace the word उच्छसियन्ति by भिन्दन्ति ।

·१३ 1 भैषज्यगुरुसूत्रम् क्लेशनदीमुच्छोषयन्ति जातिजराव्याधिमरणभयशोकपरिदेव- दुःखदौर्मनस्योपायासेभ्यः परिमुच्यन्ति । पुनरपरं मंजुश्रीः सन्ति सत्त्वा ये पैशुन्याभिरताः सत्त्वानां परस्परं कलहविग्रहविवादान कारापयन्ति ते परस्परं विग्रहचित्ताः सत्त्वा नानाविधमकुशलमभिसंस्कुर्वन्ति कायेन वाचा मनसा अन्योन्यमहितकामा नित्यं परस्परमनाय पराक्रामन्ति ते च वनदेवतामावाहयन्ति वृक्षदेवतां गिरिदेवतां च श्मशानेषु पृथक्- पृथग्भूतानावाहयन्ति तिर्यग्योनिगतांश्च प्राणिनो जीविताद् व्यवरोपयन्ति मांसरुधिरभक्षान् यक्षराक्षसान् पूजयन्ति । तस्य शत्रो म' वा शरीरप्रतिमां वा कृत्वा तत्र घोरविद्यां साधयन्ति काखोर्दवेतालानुप्रयोगेन'" जीवितान्तरायं वा शरीर विनाशं" वा 1 C क्लेशनदी परिमुच्यन्ति Tib. काका र २ =to be dried up. Cf. Mvyut. 245. 361 उच्छुध्यते 2. B ०पासेभ्यः ; C जातिजरामरणशोकदुःख० 3 Comits परिमुच्यन्ति ; Tib. पा र २ मा 5A कुर्वन्ति 6 B विधममकु० 7 C अन्योन्याहित० 8 Tib मारामार झेर । 9 C पराक्रमन्ति ते वनदेव० ; Tib. माहा । 10 A तामावाहयन्ति ; B पृथपृथग्०; Tib. 25=a demon ; a spirit. 11 0 तिर्यगयोनिगतानां प्राणिनां 12 B जीविताभ्यवरोपयति ; 18 A &0 भक्षयक्षरा०; B भक्षान्ययक्षराक्षस्यान 14 B नाम ; 0 शत्रुस्य नामं ; Tib. དགྲ་ པོ་ དེའི་ མིང་ 15 Tib. रेमा धमाका मा घोरमन्त्रः=dreadful spells. 16 ० ०वेतालप्रयोगेन ; Tib. 5 बाa kind of curse ; cf. Muyut., 17 B विक्षेप 4 B omits ये Of. Mayut. 130. 32%; Pali: जीविता वोरोपेति in Digha, III, p. 235. 197, 141.

·1 यैः श्रुतं भविष्यति पुन० 2 A & C नामधेयं तस्य न केनचिदन्तरायं कर्तुम् 3 B omits सर्वे च 4 B चिता for चित्ता in all the three places. 5 C अव्यापादचित्ता विह० Coश्रीरेते चत्वारः परिषा 7 ०पासिकाः चान्ये Siksi., p. 175. 8 B ०तामुप वास० ; C दुहिता वाष्टाङ्गसमन्वागतम् 9 B drops लैमासिकं वा Siksa.. वैवार्षिक Tib. मा। 10C&siksa., धारयन्ति 11 येषामभिप्रायम् एवं प्रणिधानमनेन च 12 Bधातो 13 Cउपपद्यते 14 B तथागतागतस्य 15 B ऋद्धागता० ; C ऋद्धागत्वा 16 B °मुपादर्शयति ; 0 मार्गमुपदर्शयन्ति तेषां तत्र 17 B रङ्गैषु 18 0.भविष्यति 19 0 उपपत्स्यन्ते 20 B मूलै० ; तत्पूर्व कुशल भैषज्यगुरुसूत्रम् कर्तु कामाः। यैः पुनस्तस्य' भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य तथा- गतस्य नामधेयं श्रुतं भविष्यति तेषां न शक्यं केनान्तरायं कर्तुम् । सर्वे च ते परस्परं मैत्रचित्ता हितचित्ता अव्या. पन्नचित्ताश्च विहरन्ति स्वकस्वकेन परिग्रहेण संतुष्टाः । पुनरपरं मंजुश्रीरेताश्वतस्रः पर्षदो' भिक्षुभिक्षुण्युपासको- पासिका ये चान्ये' श्राद्धाः कुलपुत्रा वा कुलदुहितरो वा आर्या- ष्टांगैः समन्वागता उपवासमुपवसन्ति एकवार्षिक वा मासिक वा शिक्षापदं धारयिष्यन्ति येषामेवं प्रणिधानमेवमभिप्रायमनेन वयं कुशलमलेन पश्चिमायां दिशि सुखावत्या लोकधातौ' उप- पद्येम' यत्रामितायुस्तथागतः। यैः पुनस्तस्य भगवतो भैषज्य- गुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य नामधेयं श्रुतं भविष्यति तेषां मरण- कालसमये अष्टौ बोधिसत्त्वा ऋद्ध्यागता उपदर्शयन्ति' ते तत्र नानारंगेषु'' पद्म पपपादुका प्रादुर्भविष्यन्ति । केचित् पुनर्देव- लोक उपपद्यन्ते" तेषां तत्रोपपन्नानां पूर्वकं कुशलमलं न क्षीयते ·१५ भेषज्यगुरुसूत्रम् न च दुर्गतिगमनं' भविष्यति। ते ततश्च्युत्वा' इह मनुष्य- लोक उपपत्स्यन्ते राजानो भविष्यन्ति चतुर्तीपेश्वराश्चक्रवर्तिन- स्ते अनेकानि सत्त्वकोटीनियुतशतसहस्राणि दशसु कुशलेषु कर्म- पथेषु प्रतिष्ठापयिष्यन्ति । अपरे पुनः क्षत्रियमहाशालकुलेपु' ब्राह्मणमहाशालकुलेषु गृहपतिमहाशालकुलेषु प्रभूतधनधान्य- कोशकोष्ठागारसमृदयु' च कुलेखूपपत्स्यन्ते । ते" रूपसंपन्नाश्च भविष्यन्ति ऐश्वर्यसंपन्नाथ भविष्यन्ति परिवारसंपन्नाश्च भविष्यन्ति । यश्च मातृग्रामः तस्य भगवतो भैषज्यगुरु- वैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य नामधेयं श्रुत्वा चोद्ग्रहीष्यति'" तस्य" स एव पश्चिमस्त्रीभावः18 प्रतिकांक्षितव्यः । अथ खलु मंजुश्रीः कुमारभूतो भगवन्तमेतदवोचत्। अहं भगवन् पश्चिमे काले पश्चिमे समये तेषां श्राद्धानां कुलपुत्राणां कुलदुहितृणाञ्च तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य -11 0 1 B.गामिनो 2 A & B ०श्च्यवित्वा 3 C drops it. A भवति 5 B ०वर्तीते ; C चतुर्तीपचक्रव 6 A & B .ठापयन्ति 70 °कुलेषूपपद्यन्ते ब्रा० 8 0 ०शालकुले 9 B संवृमृद्धषु 10 0 ते स्यन्ति रूपसंप० 11 C drops it. 12 B page: ; O drops it 13 0 पन्नाश्वशूराश्च वीरश्च महानग्नवला महागन्धधारिणश्च भवि० 14 A & 0 येन पुनर्मातृग्रामेण 15 c drops भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य 16 B गृहिष्यति , 0 नाम उदग्र० 17 A & Cष्यन्ति उद्गृहीतं स 18 A & 0 पश्चिमकमातृग्रामभावः ·१६ भैषज्यगुरुसूत्रम् नामधेयं श्रावयिष्यामि' अन्तशः स्वप्नान्तरमपि बुद्धनामकं कर्णपुटेपूपसंहारष्यामि। य इदं सूत्ररत्न धारयिष्यन्ति वाच- यिष्यन्ति देशयिष्यन्ति पर्यवाप्स्यन्ति परेभ्यो विस्तरेण संप्रकाश- यिष्यन्ति लिखिष्यन्ति लिखापयिष्यन्ति' पुस्तकगतं वा कृत्वा सत्करिष्यन्ति नानापुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनच्छत्रध्वजपताकाभि- स्तैस्तत् पंचरंगिकवस्त्रः परिवेष्ट्य" शुचौ प्रदेशे स्थापयितव्यम् । यसैव इदं सूत्रान्तं स्थापितं भवति तत्र चत्वारो महाराजानः सपरिवारा अन्यानि चानेकानि 1 देवकोटिनियुतशतसहस्राणि उपसंक्रमिष्यन्ति। ततेदं सूत्रं प्रचरिष्यति। ते च भगवन् इदं सूत्ररत्नं प्रकाशयिष्यन्ति । तस्य भगवतो भैषज्यगुरु- वैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य पूर्वप्रणिधानविशेषविस्तरविभागं च तस्य 2 B 1 C नामधेयं नानोपायैः संश्रा० अश 3A & Cन्तरगतानामपि 4. C बुद्धानां नाम कर्णपुटे निपतिष्यति ; Tib. puts the lines 20b. 4--21a, 2 after पताकाभिः and before पञ्च etc. 5 C सूत्रं धार० 6 c omits पर्यवाप्स्यन्ति 7 Cf. EFTTTE SET (Bengal ed.), p. 23. B संस्करिष्यन्ति ; C पुस्तकलिखितं वा सत्करिष्यन्ति 2_C विलेचूर्णचीवरच्छनध्वजपताकाभिः पञ्चरंगिकैर्वस्त्रैः 10 C परिवेष्टयित्वा 11 C स्थापयितव्य । तत्र चत्वारो महा- राजानः सपरिवारा अन्ये च देवताकोटिशतसहस्राण्युपसंहरिष्यन्ति । यत्र इदं सून प्रचरिष्यति य इमं सूत्र धारयिष्यति । 'Tib. या कामालाराम པོ་ཆེན་པོ་བཞི་ Chinese: This and omits FETTES 12 C ततश्चत्वारो 18 C च देव० 14 B तलोपसंक्रमयन्ति 15 B प्रचरिष्यामि 16 C यलेदं सूत प्रचरिष्यति 17 A& C विशेषविस्तरं च ·भपज्यगुरुसूत्रम् तथागतस्य नामधेयं धारयिष्यन्ति तेषां नाकालमरणं भविष्यति न तेषां केनचिच्छक्यमोजोऽपहर्तुम् । हृतं वा ओजः पुनरपि प्रतिसंहरति । भगवानाह । एवमेतद् मंजुश्रीरेवमेतत्तद्यथा वदसि । यश्च मंजुश्रीः श्राद्धः कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा तस्य तथा- गतस्य पूजां कर्तुकामस्तेन' तस्य तथागतस्य प्रतिमा काराप- यितव्या सतराविन्दिवम् आर्याष्टांगमार्गसमन्वागतेनोपवासमुप'- वसितव्यम् । शुचिना शुचिमाहारं कृत्वा शुचौ प्रदेशे [नानापुष्पाणि संस्तार्य"] नानागन्धप्रधूपिते" नानावस्त्र- च्छत्रध्वजपताकासमलङ्कते। तस्मिन् पृथिवीप्रदेशे सुस्नातगालेण शुचिविमलवसनधारिणा निर्मलचित्तेनाकलुषचित्तेन अव्यापाद- चित्तेन सर्वसत्त्वेषु' मैत्रचित्तेन उपेक्षाचित्तेन"] सर्वसत्त्वा- . 1 B न कलमणं or न कमावरणं । The 'Tibetan rendering supports our reading. 2 A मोजोपहति; B मोजमप० 33 प्रत्याहरन्ति 4_B ०कामेनस्तेन ; C omits पूजां कतु कामस्तेन 5 B प्रतिमां कारापयितव्यां 6 B adds here सप्त; C .न्दिवसं 7 B गतोमुप० ; C गत उपवसितव्यः 8 A & B शुचिमाहारभोजनं भुक्ता A नानापुष्पाभिकोणे ; 0 नानापुष्पावकीर्णे ; Tib. मोडेमा मारा (བསལ་མ་)བཀྲམ་པ། 10 B नानागन्धनिधूपिते ; C नानागन्धानि धूपित्वा 11 0 ० काभिः समलङ्कृते 12 B सा; A & C. omit तस्मिन् of art in all the places, 14 B & Comit अव्यापादचित्तेन 15 A omits सर्वसत्त्वेषु 16 A omits उपेक्षाचित्तेन Tib. मा sig how*55-955 g5 and the same in Chinese. •r 13B ·भैषज्यगुरुसूत्रम् नामन्तिके' समचित्तेन भवितव्यम् । नानातूर्यसंगीतिप्रवादितेन सा' तथागतप्रतिमा प्रदक्षिणीकर्तव्या। तस्य तथागतस्य पूर्व- प्रणिधानानि मनसिकर्तव्यानि । इदं सूत्रं प्रवर्तयितव्यम् । यं चेत- यति' यं प्रार्थयति तं सर्वाभिप्रायं] परिपूरयति यदि [दीर्घमायुः कामयते"] दीर्घायुष्को भवति यदि भोग।" प्रार्थयते भोगसमृद्धो भवति यद्यैश्वर्यमभिप्रार्थयते तद् अल्पकृच्छ्रेण प्राप्नोति' यदि पुत्राभिलाषी भवति पुत्र प्रतिलभते । स्वप्नं पश्यन्ति यत्र वाय[सः]" स्थितो भवति दुनिमित्तं वा यत्रामङ्गलशतं वा स्थितं भवति तैस्तस्य भगवतो भैषज्य. गुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य पूजा कर्तव्या। सर्वदुःस्वमदुनि- 13 य इह पापक 17 18 1 B .न्तिकेन; Tib. omits सर्वसत्त्वानामन्तिके 2 A सर्वसत्त्वेषु हितचित्तेन भवितव्यम् । करुणाचित्तेन मुदिताचित्तेन उपेक्षा चित्तेन समचित्तेन भवितव्यम् 3 A वाद्यतूर्यसंगीतिसंप्रवादितेन 4. B& (या 5 तथागतशरीरप्रतिमा कर्तव्या। तस्य (5 A omits इदं सूत्र प्रवर्तयितव्यम् ; C प्रकाशयितव्यम् ; 'Tih. सन । 7AkC चिन्तयन्ति 8 B omits तं 9_A & C! दीर्घायुष्कतां प्रार्थयति ; 'Tib. मगर र रविवारी ཚེ་རིང༌ པོར་འགྱུར་རོ། 10 A & C भोगान् 11 A, B & C यति 12 13 & C omit तद् 13 A लाभ भवति ; C लभति 14 B.लाभी 15 B पुनप्रतिलाभं प्रतिलभे 16 A B & C तत्र; Tib. वायसः 17 A & C मित्तं वा पश्यति 1s Tib. AT 555 | INST द का | मावा' གང་དུ་ བཀྲ་མི་ ཤིས་པ་ བརྒྱ་དག་ གནས་པར་གྱུར 19 A & C यत्र स्थाने शतमलक्ष्मीणामुपस्थितो भवति ये तस्य 20 A & C पूजाभिसंस्कार ·भपज्यगुरुमूत्रम् मित्तामाङ्गल्याश्च' भावाः प्रशमिष्यन्ति । येषामग्न्युदक -विपशस्त्र- प्रपात -चण्डहस्तिसिंह-व्याघ्रऋक्षतरक्षु-द्वीपिकाशीविष"-वृश्चिक- शतपददंशमशकादिभयं भवति तैस्तस्य' तथागतस्य पूजा कर्तव्या। ते सर्वभयेभ्यः परिमोक्ष्यन्ते। येषां चोरभयं तस्कर - भयं तैस्तस्य' तथागतस्य पूजा कर्तव्या"। पुनरपरं मंजुश्रीर्य श्राद्धाः कुलपुत्रा वा कुलदुहितरो वा ये यावजीवं त्रिशरणमुपगृहन्ति' अनन्यदेवताश्च भवन्ति' ये पंच शिक्षापदानि धारयन्ति ये च बोधिसत्त्वसंवरं चतुर्वर- शिक्षापदशतं' धारयन्ति ये पुनरपि निष्क्रान्तगृहवासा भिक्षवः पंचाधिके द्वे शिक्षापदशते धारयन्ति या भिक्षुण्यः पंचशत- शिक्षापदानि धारयन्ति ये च यथापरिगृहीताच्छिक्षासंवरादन्य- 20 1 B मौल्याच ; 'Tib. AN II शेर की मार .. =भावा न दृष्टा भवन्ति 2 AC ०मग्निभयमुदकभयं ; B मग्न्युमुदक 3A & Comit विषशस्त्रप्रपात; 3 प्रदात ; Tib. मामला 4A & C हस्तिभयं सिंह० ; 3 सिंध० 5A & C व्याघ्रभयम् इक्ष०; 3 रिक्षतरत. 6A & C तरवाशी० ; B शाशी FA & (शतपदभयं तेस्तस्य 8 A& C मोक्ष्यन्ति तेषां परचकभयं चोर० 3 यं चोर० a Tib. मसिमाबा 10 3 तैस्तेस्तस्य 11 3 करणीया 19 Comits ये 13 C.दुहिता वा 14 C • मुदगृह्णन्ति 15 C omits भवन्ति : Cf. Siksi., p. 174 16 Of. Siksi., 174 : चतुर्थं शतं शिक्षापदानां धारयन्ति 17 C ये दश शिक्षापदानि धारयन्ति च 18 C चतुर्थशतं शिक्षापदं धा० 19 । धिक 20 BT शिक्षापदशतैर्द्धार. ( द्विशतपञ्चाशशिक्षापदानि ·भैषज्यगुरुसूत्रम् तराच्छिक्षापदाद्भष्टा' भवन्ति सचे ते दुर्गतिभयभीतास्तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य नामधेयं धारयेयुर्न भूयस्तेषां व्य]पायगमनदुःखं प्रतिकांक्षितव्यम्। यश्च मातृ. ग्रामः प्रसवनकाले तीवां दुःखां खरां कटुकां वेदनां वेदयति या तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य नामधेयमनु- स्मरेत्" पूजाञ्च कुर्यात् सा सुखं' च प्रसूयते सर्वाङ्गपरिपूर्ण पुतं जनयिष्यति । अभिरूपः प्रासादिको दर्शनीयस्तीक्ष्णेन्द्रियो बुद्धिमान् स आरोग्य-स्वल्पाबाधो" भविष्यति न च शक्यते अमनुष्यैस्तस्य ओजोऽपहर्तुम् । अथ खलु भगवानायुष्मन्तमानन्दमामन्त्रयते। रम। श्रद्दधासि त्वमानन्द पत्तीयिष्यसि यदहं तस्य भगवतो भैषज्य- 10 संवरा ततोऽन्यतरान्यतरात् पदभ्रष्टा: 2 A भवन्ति ते दुर्गत्यपायभीता० C भवन्ति दुर्गत्यपायभयभीतास्ते तस्य 3 - A तथागतस्त पूजां कुर्वन्ति न तेषां ; B न भूयस्तैषां रुपाय ; cf. siksi. p. 174 : धारयेयुर्यथा विभवतश्च पूजां कुयुः न भूयस्तेषामपायगतिः 4 A ०पायदुःखं Tib. དེ་དག་ལ་ ངན་སོང་ གསུམ་གྱི་སྡུག་པསྔལ་ མེད་པར་ཤེས་ པར་བྱའོ། 6 A & C गतस्य नमस्यन्ति रे रश्नाशु 8 A पूजां कुर्वन्ति ते शीघ्र परिमुच्यन्ति सर्वाङ्ग; B सर्वपरिपूर्णाङ्ग ; C पूजा कुर्वन्ति शीघ्र परिमुच्यन्ति सर्वाङ्ग ०; Tib. TRENS रामामाकोस । 9 B सल्पा० ; Cdrops the words from स to नन्दमामन्त्रयते 10 B शक्यते मोजोपहर्तुम् Tib. དེ་ལ་མི་མ་ཡིན་པས་མདངས་འཕྲོག་ པར་མི་ནས་སོ། 11 Cf. Siksa.. pp. 174-5. Comits अथ...नन्दमा० 12 B श्रद्धासि (श्रद्धास्यति 13 B पत्तीयसि evidently for प्रत्येषि B 5 B यास्तस्य 7 Tib. B ·। भैपज्यगुरुसूत्रम् गुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्याहंतः सम्यक्संबुद्धस्य गुणान् वर्ण- यिष्यामि । अथवा ते काक्षा वा विमतिर्वा विचिकित्सा वान गंभीरे बुद्धगोचरे। अथायुष्मानानन्दो' भगवन्तमेतदवोचत । न मे [भदन्त भगवन्]* अन" काक्षा वा विमतिर्वा विचिकित्सा वा तथागतभाषितेषु सूत्रान्तेषु । तत् कस्य हेतोः। नास्ति तथागतानामपरिशुद्धकायवाङ्मनःसमुदाचारता'। इमौ" भग- वंश्चन्द्रसूर्यावेवं महर्धिकावेवं महानुभावौ पृथिव्यां प्रपतेता[म्]'' 1"स सुमेरुर्वा पर्वतराजः स्थाना[त] चलेन तु बुद्धानां वचनमन्यथा भवेत्। किं तु भदन्त भगवन् सन्ति सत्त्वाः श्रद्धेन्द्रियविकलाः इदं बुद्धगोचरं श्रुत्वा एवं वक्ष्यन्ति । "कथमेतन्नामधेयस्मरणमात्रेण तावन्तो 13 14 1 तस्य तथागतस्य 28 3B 7A& Coचारः 10 1 B तथागतस्य गुणान् ; C तथागतस्य गुणानुशंसान् ; Siksa वर्णयामि काराखा ०ष्मानन्द 4 Tib. inserts here 15957 Jia 29998 Sikşā follows it. 5. Sikşā omits it. 6 C भाषितेषु धर्मेषु 8 A इमे 9 C सूर्यचन्द्रमसौ एवं महधिको महा० A & C निपतेयुः ; B uses एकवचन instead of द्विवचन but the Siksa has faqza whilo Tib. has 59W | B has À pareizteneamda #Efüpra= महानुभावा पृथिव्यां प्रपतेत 11 A & C Siksh, omit स 12 A & C संक्रमेत् न 13 B भवेयुः ; C भवति 14. Sikshu ये instead of इदं 15 A & C श्रुत्वा तेषामेवं भवति 16 A &C ०मिदं नाम० ; Siksi श्रुत्वा न श्रद्दधति । तेषामेवं भवति । कथमिदं नाम० । Tib. has मामा' होगा I २ मार। 17 A & B नामधेयमनुस्मरण 18 A,C & Siksh एत्तका ; Tib. है हर का।

·भैषज्यगुरुसूत्रम् गुणानुशंसा भवन्ति । ते न श्रद्दधति' न पत्तीयन्ति प्रतिक्षि- पन्ति । तेषां दीर्घरातमनर्थाय न हिताय न सुखाय विनि- पाताय भविष्यति । भगवानाह। अस्थानमानन्दानवकाशो येन तस्य तथागतस्य नामधेयं श्रुतं तस्य सत्त्वस्य दुर्गत्यपायगमनं' भवेन्नेदं स्थानं विद्यते दुःश्रद्धानीयं चानन्द बुद्धानां बुद्ध- गोचरम्। यत् त्वमानन्द श्रद्दधासि पत्तीयसि तथागतस्यैषो- ऽनुभावो द्रष्टव्यः। अभूमिरन' सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धानां स्थाप- यित्वैकजाति[प्रतिबद्धान्बोधिसत्त्वान् महासत्त्वा[निति]। दुर्लभ आनन्द'' मनुष्यप्रतिलाभः' दुर्लभं निरत्ने श्रद्धागौरव' सु]दुर्लभं तथागतस्य नामधेयश्रवणम्"]। तस्य [भगवतः] तथा- B 5. I&0 11 भविष्यन्ति 2A & C श्रद्दधन्ति । श्रद्धददन्ति 3 B क्षेपन्ति 4 C oर्थाय हिताय सुखाय ; Siksi Cयाहितायासुखाय काश एषां 6A .धेयं कर्णपुटे निपतेत् ; B puts here य तस्य दुर्ग०; B दुर्गतिगमनं ; Siksi. येषां तस्य नामधेयं निपतेत् कर्णे ( Tib. कर्णपुटे ) तेषां दुर्गत्यपायगमनं भवेदिति । 'Tib. follows Siksi. 8A भवेन दुःश्र० C गतस्य नामधेयं कर्णपुटे निपतितं यत् तस्य दुर्गत्य- पायगमनं भवेत् दुःश्रद्दधनीयं 9 Bश्राद्धासि 10 A & C Siksi. .मिश्चात जातिलब्धा; Tib. སྐྱེཔ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་རྣམས ། dently our scribe did not know the word एकजातिप्रतिबद्धा i. c. those who have one birth more only intervening between him and his Nirvāņa Of. Lul. Vis., p. 2. 12_C महासत्त्वा दुर्लभानन्द 13 A & B लाभ 14 A & C त्रिषु रत्नेषु 15 Tib. Sोकामा माका !"57 गुरुआमा । 16 A & C दुर्लभतरस्य 17 B नामश्रवणम् དེ་བཞིན་ 11. B Evi... Tib. གཤེགས་པ་ དེའི་མཚན་ ཐོས་པ་ ཡང་ རྙ ད་ པར་ཤིན་ཏུ་ དཀའ་འོ། ·। भैपज्यगुरुस्तम् गतस्य भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्यानन्द' ] बोधिसत्त्वचर्यामग्रमाणा- मुपायकौशल्यमप्यप्रमाणम् [अप्रमाणं चास्य] प्रणिधान विशेष] विस्त- रम् । आकाक्षमाणोऽहं तस्य तथागतस्य' कल्पं वा कल्पाव- शेष' वा बोधिसत्वचारिकाया विस्तरविभङ्ग निर्दिशेयम् । क्षीयेतानन्द कल्पं न वेब [शक्य] तस्य" भगवतो भैपज्यगुरुवैदूर्य- प्रभस्य तथागतस्य पूर्वप्रणिधानविशेषविस्तरान्तिामधिगन्तुम् । तेन खलु पुनः समयेन तस्यामेव पर्षदि" त्राणमुक्तो नाम बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सन्निपतितोऽभूत् । सन्निषण्णः।" उत्थाया- 3 The Ms is confusing. The text given here is based inainly on the Tib rersion. Tib. काय 1_A & C) अप्रमाणम् अानन्द ; 'Tih. 'गुरु मार गिरा དེ་བཞིན་ གཤེགས་པ་ སྨན་ གྱི་ བེ་ཌ་རའི་ འོད་དེ འི་ བྱང་ཆུབ ct. 2 ( मप्यप्रमाणं प्रणिधानविस्तरम् । མཁས་པ་ཡང་ ཚད་མེད་དོ་། སྨོན་ལམ་གྱི་ ཁྱད་བར་ རྒྱས་པ་ཡང་ ཚད་མེད་ངོ ། ང་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པ་དེའི་བྱང་ ཆུབ་སེམས་ २८ मा २का AIIT मा ( कल्पाधिक ) << में ཆེར་ ཡང་དག་པར ་ བཤད་ པར་ འདོད་ ཀྱང་ བསྐལ་པ་ ཟད་བར་ འགྱུར་ གྱི བཅོམ་ལྡན་ འདས་ དེ་ བཞིན་ གསགས་ པ་ སྨན་གྱི་ བླ་ བ་ཌ་ར་འི་ འོད་ དེའི་ སྔོན་གྱི་ སྨོན་ལམ་གྱི་ཁྱད་བར་ གྱེས་པའི་ མཐའ་ 58145 Rykt | Cf. Taisko ed., XIV, p. 407, Col. 2, 11. 6-9. 4 C कल्पेन वा कल्पावशेषण 5 A .चारिकां विस्तर C चारिका विस्तरेण संप्रकाशेयम् 6 Cत्वेव तस्य A विस्तरपर्यन्तमधि० ; C विस्तरस्य पर्यन्तोऽधिगन्तुम् 8 ( तेन च पुनः तत परिषायां ; C तस्मिन् एव 10 Comits सन्निपतितोऽभूत् सन्निषगणः ·२४ भैषज्यगुरुसूत्रम् 6 सनादेकांसमुत्तरासङ्ग' कृत्वा दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रति- ष्ठाप्य येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तमेतदवोचत्। भवि. प्यन्ति [भदन्त ] भगवन् सत्त्वाः पश्चिमे काले पश्चिमे समये नाना- व्याधिपरिपीडिता दीर्घव्याधिना' [क्षीणगावाः] क्षुत्तर्षाभ्यां' शुष्ककण्ठोष्ठा मरणाभिमुखा रोरुद्यमानेभिर्मित्रज्ञातिसलोहितैः परिवारिता अन्धकारां दिशं पश्यन्तो' यमपुरुषैराकर्ण्यमाणाश्च । तस्य कलेवरे" मंचशयिते विज्ञानं यमस्य धर्मराजस्याग्रतामुप- तस्य सत्त्वस्य। 1"सहजानुबद्धमेव यत्किंचित् तेन पुरुषेण कुशलमकुशलं वा कृतं भवति ततसर्व सुलिखितं कृत्वा यमस्य धर्मराजस्योपाना]म्यते । तदा' 5 यमोऽपि धर्मराजस्तं पृच्छति गणयति यथाकृतं चास्य कुशलम- कुशलं वा तथाज्ञामाज्ञापयति । तत्र ये ते मित्रज्ञाति- नीयते। यच्च 16 -17 1A & C कांसचीवरं PA प्रावरित्वा; C प्रावृत्य :Tib. पारगड 25 4 A & C समये सत्त्वा नानाव्याधिपरिपीडिता दीर्घपलान्येन 5 B अचक्षुतशुष्क० ; C क्षुत्तर्षा ; 'Tib. गोका 55 गा! གྲེ་དང ། 6 A ज्ञातिसालोहितेभिः, रोदमानेभि० 7 C दिशमपश्यन्तों यम० BA पुरुषैर्वाकर्षयमाणा ; C पुरुषैरपकर्षमाणा ; 13 माणस्य 9 A & C अत्र ; कलेवरं 10 C वरं शयितं 11A मनुष्यसह पुरुषस्य सहजा 12 B सहजानु० cf. Tib. ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ སླད་ པཞིན་ འབྲང་བ ། ( सहजा स्पृष्ठानुबद्धा देव ना यत् तेन कुशलं वा कुशलं कुतं भवेत् तच्च 13 B तास्य 14 A कुशलमूलं वा कृशलमूलं 15A नामयति यमो०:नाम्यते यमो० 16 Tih. हमावा परीक्षते 17 B यति यतं ·भैषज्यगुरुसूत्रम् सलोहितास्तस्यातुरस्यार्थाय तं भगवान्त] भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभं तथा- गतं शरणं गच्छेयुस्तस्य [च] तथागतस्य पूजां कुयुः। 'स्थानमेत- द्विद्यते यात्] तस्य तद्विज्ञानं पुनरपि प्रतिनिवर्तेत स्वप्नान्तरगत इवात्मानं संजानीते। यदि वा सप्तमे दिवसे यदि वा एक- विंशतिमे] दिवसे यदि वा पञ्चविंशतिमे दिवसे यदि वा एकोन- पञ्चाशतिमे दिवसे तस्य विज्ञानं पुनरपि निवर्तेत स्मृतिमुप- लभेत। तस्य" कुशलमकुशलं वा कर्मविपाक' स्वयमेव प्रत्यक्ष भवति। ज्ञात्वा स जीवितहेतौ [न कदापि पापमकुशलं कर्म करिष्यति । तस्माच्छ्राद्धेन कुलपुत्रेण वा कुलदुहि[त्रा] वा तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य पूजा कर्तव्या। अथायुष्मानानन्दस्त्राणमुक्तं नाम बोधिसत्त्वमेतदवोचत् । कथं कुलपुत्र] तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य पूजा कर्तव्या । 8 1 A तेन तस्यातुरस्यार्थायेदृशेन प्रयोगेन पूजा कर्तव्या स्थानमेतद्विद्यते यदि तस्य ; C ज्ञापयति ये तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य शरणं गमिष्यन्ति तस्यातुर- स्यार्थायेदृशेन प्रयोगेन पूजां कुर्वन्ति । स्थान० ; A शरणं गमिष्यन्ति 2 Coन्तरे च आत्मानं संजानाति B पञ्चविंशतिमे but Tib. ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག Chin. (Taisho. XIV,p, , para 2) 4107, 4 C नवचत्वारिंशतिमे 5 0 विज्ञानं निव० 6 B & C स 7 Tib. UIDAI होला । 8 C प्रत्यक्षो 9 भवति । जीवितहेतुरपि 10 Cपापं कर्म न करोति 11 B adds गतस्य नामधेयं धारयितव्यं यथा संविद्यमाना च पूजा कर्तव्या Tib. omits this line. The restoration from Tib. would be तस्य तथागतस्य पूजा कर्तव्या 12 Bाण, स्त्राणमुक्तस्य 13 वोधिसत्त्वस्य एवमाह , ·भैषज्यगुरुसूत्रम् ये त्राणमुक्तो बोधिसत्त्व आह । भदन्तानन्द महतो व्याधितः परिमोचितुकामास्तैस्तस्यातुरस्वार्थाय सप्त दिवसान्या- र्याष्टाङ्गसमन्वागतमुपवासामुपवसितव्यं भिक्षुसंघस्य चाहारपानः सर्वोपकरणार्यथा शक्ति पूजोपस्थानं कर्तव्यम् । भगवतो भैषज्य- गुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य नामधेयं निष्कृत्वा रात्यां त्रिष्कृत्वा दिवसे मनसिकर्तव्यम् नवचत्वारिंशद्वारे इदं सूत्रमुच्चारयि- तव्यम्। एकोनपञ्चाशद् दीपाः प्रज्वालयितव्याः । सप्त प्रतिमाः कर्तव्याः। एकैकया प्रतिमया सप्त सप्त दीपा: प्रज्वालयितव्याः। एकैको दीपः शकटचक्रप्रमाणः कर्तव्यः। यद्येकोनचत्वारिं- शतिमे दिवसे आलोको न क्षीयते वेदितव्यं सर्वसंपदितिः। पञ्चरङ्गिकाश्च पताका एकोनपञ्चाश[दधिकाः]" कर्तव्याः। 1 B भगवतानन्द ; cf. Tih. पहुं मार से। 2 B व्याधितं महतो. 3 B व्याधि; C महान्तः व्याधयः 4 C सप्तरात्रि दिवसान्यार्याष्टाङ्गसमन्वागतमुपोषधसंवरं ग्रहीतव्यम् 5 All Mss. यथा शक्त्या 6 तथागत भगवता; Tib. omits the preceding two lines from सप्त० 7 Tib. ug wys | The confusion nade here by the scribe shows that the lines not in Tibetan were later additions. It is not the composition of the scribe, for in that case he would not have a mess of the sentences and words: B • प्रभस्तथागतृष्कृत्वा रात तृष्कृत्वा दिवसौ नमस्करनचत्वारिंश. 8 Tib. has सलेम =एकोनपश्चाशत् तथागतस्य त्रिष्कृत्वा रात्री दिवसस्य तस्य नमस्यितव्यम् 10 C प्रदीपितव्याः 11 B प्रतिमया सप्त दीपाः 12 C स्थापयितव्याः ; Tib. सरमामा-स्थापयितव्याः 14 C यदि नवचत्वारिंश. 15 c omits वेदितव्यं सर्वसम्पदिति 18 B एकोनपंचचकः C पताका नवचत्वारिंशदृष्टिकाः Tib. ' དགུ་ལས་ ལྷག་པར་བྱའོ། 9 13 0 एकमेको •m

·भैषज्यगुरुस्तम्
पुनरपरं भदन्तानन्द येषां राज्ञां क्षत्रियाणां मूर्धाभिषिक्ता-
नामुपद्रवा वोपसर्गा वा ये प्रत्युपस्थिता भवेयुर्व्याधिपीडा'
वा खचक्रपीडा वा [पारचक्रपीडा' वा नक्षतपीडा वा
चन्द्रग्रहसूर्यग्रहपीडा वा [अकालवातवृष्टिपीडा वा अवग्रहपीडा"
वा समुत्थिता अमाङ्गल्या वा संक्रामकव्याधिर्वा विपद् वा
समुपस्थिता तेन राज्ञा] क्षत्रियेण मूर्धाभिषिक्तेन सर्वसत्त्वेषु]
मैत्रचित्तेन भवितव्यं बंधनगताश्च सत्त्वा मोचयितव्याः। तस्य
च भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य यथापूर्वोक्तपूजा
करणीया।
तदा तस्य राझः क्षत्रियस्य मूर्धाभिषिक्तस्य
एतेन कुशलमूलेन च' तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य
तथागतस्य पूर्वप्रणिधानविशेषविस्तरेण तत्र विषये क्षेमं भविष्यति
1B ततृयानं
9 B येषां सर्ग उपायासः
3 Tib. 50 मारा।
4_Ms. B drops here two lines ; ef. Tib. शयनी समा
ཚོགས ཀྱིས་ གནོད་འམ་ ། རྒྱུ་སྐར གྱི་ བགནོད་པ་འམ་ ། གཟའ་ཟླ་བའི་
གནོད་པ་འམ་ ། གཟའ་ཉི་མའི་གནོད་པ་འམ་ ། དུས་མ་ཡིན་ པའི་
རླུངད་ང་ ། ཆར་གྱི་གནོད་པ་འམ་ ། ཐན་པའི་གནོད་པ་ཡང་རུང་ སྡེ།
གནོད་པ་དང་ནད་འགོ་བ་དང་ འཁྲུག་པ་ཞེག་བར་ གནས་ པར་ གྱུར་ན་ །
རྒྱལ་པོ།
5 C अनावृष्टिपीडा तेन राज्ञा क्षत्रियेण
कर्तव्या यथापूर्वोक्तम्
7 Tib. सोश 3RD
6 C तथागतस्य तादृशी
पूजा
8 A &C.विशेषेण तत

·२८ 13 भैषज्यगुरुसूत्रम् सुभिक्ष कालेन वातवृष्टिशस्यसम्पदो भविष्यन्ति। सर्वे च विषयनिवासिनः सत्त्वा' अरोगाः सुखिताः प्रामोद्यबहुलाः। न च तत्र विषये दुष्टयक्षराक्षसभूतपिशाचाः सत्त्वानां विहेठयन्ति । सर्वदुनिमित्तानि च न पश्यन्ति । तस्य च राझः क्षत्रियस्य' मूर्धाभिषिक्तस्य आयुवर्णबलारोग्यैश्वर्याभिवृद्धिर्भविष्यति। अथा- युष्मानानन्दस्त्राणमुक्त बोधिसत्त्वमेतदवोचत्। कथं कुलपुत्र परिक्षीणायुः पुनरेवाभिविवर्धते । त्राणमुक्तो बोधिसत्त्व आह। ननु त्वया" भदन्तानन्द तथागतस्यान्तिकाच्छु तम् । सन्ति 1 अकालमरणानि। तेषां प्रतिक्षेपेण मंत्रौषधिप्रयोगा' उपदिष्टाः । सन्ति सत्त्वा व्याधिताः। न च गुरुको व्याधिः । भैषज्योपस्थापकविरहिता" यदि वा वैद्या [भैषज्यं ] कुर्वन्ति" इदं 1 C वातवृष्टिशस्यं सम्पत्स्यति ध्यति सर्वे. सत्त्वाः ; Tib. सुबमाका मा होला ཅན་ སྤོམས་་ཅད་ཀྱང། पोद्य | Tib. महाकाका | 5 Tib. གཅོ་བར་མི་འགྱུར་རོ། च नाशयिष्यन्ति ; 'Tib. माशार की | राजक्षतृयश्च 8. Tib. omits FTTITI स्त्राणमुक्तस्यैक्माह 10 Tib. ' गवार । 11 Cन त्वया 12 13 सति न काल 13 C आह । न त्वया भदन्तानन्द तथागतस्यान्तिके श्रुतं सन्ति न चाकालमर- गानि तेन मन्त्री 14 (गुरुकस्तस्य व्याधिः 15 B किन्तु भैषज्यं च पूजा च निरर्थका 16 Tib. NTV रेमो के को बाल कहा। " སྨན་ པ་སྨན་མ་ ཡིན་པར་ བྱེད་པ ། The Chinese version of Dharmagupta follows the Sanskrit text, but not so much the version of Hiouen Tsiang : (Taisho ed. XIV, p. 404, para 1, II. 27-28). 17 B निदानं का... 3. B (6 B 7B 90 .

·भैषज्यगुरुसूत्रम् MARA प्रथममकालमरणम् । द्वितीयमकालमरणं यस्य राजदण्डेन कालक्रिया'। [तृतीयमकालमरणं येऽतीव प्रमत्ताः प्रमादविहा रिणस्तेषां मनुष्या- ओजोऽपहरन्ति। चतुर्थमकालमरणं ये अग्नि- दाहेन कालं कुर्वन्ति । पंचमं चाकालमरणं ये च उदकेन नियन्ते । षष्ठमकालमरणं ये [सिंह]व्याघ्रव्याडचण्डमृगमध्य- गता वासं कल्पयन्ति च म्रियन्ते । सप्तममकालमरणं ये गिरि- तटात् प्रपतन्ति । अष्टममकालमरणं ये विष-काखोर्द-वेताला. नुप्रयोगेण नियन्ते। नवममकालमरणं ये क्षुत्तृपोपहता [आहार]पानमलभमाना [आर्ताः] कालं कुर्वन्ति । एतानि संक्षेपतोऽकालमरणानि तथागतेन निर्दिष्टानि। अन्यानि चाप्रमेयाण्यकालमरणानि । अथ खलु" तत्र पर्षदि द्वादश महायक्षसेनापतयः सन्नि- पतिता अभूवन यदुत किंभीरो' नाम' महायक्षसेनापतिर्वज्रश्च 15 IB ०कृया 2 B मानुषा ओजम०; C अमनुष्याः । cf. Chinese, Taisho ed., vol. XIV., p. 404 col, 1, 11. 27-28. 3 B म्रियति ; C मरिष्यन्ति 4 B मरन्ति ; Cगता भवन्ति 5 B . तटे C वेतालप्रयोगेण 7 B& Cमरन्ति 8 B omits 1 ; C omits zaraf: ; Tib. 976 557 55 55 རྙེད་ནས་ བཀྲེས་ བ་ དང༌ སྐོམ་པས་ ཉེན་ཏེ་ འཆི་ བའི་དུས བྱེད་ པའོ། 9 B माना...तानि पक्षे अकाल, C एते संक्षेपेण महन्तश्च अकाल; ef. Tib. མདོར ་ ན་ འདི་ དག་ནི། 10 C अकालमरणा न च तथागतेन निर्दिष्टाः। अन्ये प्रमेया अकालमरणाः 11 C omits खलु 12 B पर्याय 13 Tib. हैमा 14 c omits नाम 15 Tib. हे ·भैषज्यगुरुसूत्रम् 1. 12 16 न 1 Comits नाम 2. Tib. नाम' महायक्षसेनापतिर्मेखिलो नाम महा]यक्षसेनापति- रन्तिलो नाम महायक्षसेनापतिरनिलो नाम महायक्ष- सेनापतिः सण्ठिलो' नाम' महायक्षसेनापतिरिन्दलो' नाम' महायक्षसेनापतिः पायिलो' नाम। महायक्षसेनापतिर्महालो नाम महायक्षसेनापतिश्चिदालो' नाम महायक्षसेनापतिश्चौन्धुलो नाम महायक्षसेनापतिः विकलो नाम" [महायक्षसेनापतिः । एते द्वादश महायक्षसेनापतय एकैकानुचरपरिवारिता' एक- कण्ठेन" भगवन्तमेवमाहुः । श्रुतमस्माभिश्च भगवता बुद्धानुभावेन तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य नामधेयम् । भूयोऽस्माकं दुर्गतिभयम्। ते 21 वयं सहिताः समग्रा यावज्जीवं बुद्धं རྒྱུ་འཛིན་ 4 C अनिलो ; Tib. माचार 5 B सनोलो ; C मनिलो ; Tib. अनिलो 6 'Tib. मालामासण्टिल्यो 7 C omits सरिठलो नाम 8 C इन्दालो ; Tib. WE इन्दलो 10 पाइलो 12 B oमहारो ; 0 ०मीहुरो ; Tib. 455 13 Tib. 14 B ०श्चौन्धुरो ; 0 ०श्चिन्दालो ; Tib. INDIR 15 Comits नाम 16 Two names, not legible in the Ms. B., occur in Tib मामे and ཇོགས་བྱེད For reference to महायक्षसेनापति सुवर्णप्रभाससूत्र (Japanese ed) p. 81. 17 C सेनापतिः चौधुरो महा० ; B omits विकलो नाम 18 C •पतयः एकैकः सप्त सप्त यक्षसहस्रपरिवारः ; Tib. गार व गो དཔོན་ ཆེན་པོ་བཅུ་གཉིས་པ་དེ་དག་ གོ། གནོད་ སྦྱིན་གྱི་ སྡེ་ དཔོན་ ཆེན་ པོ་ རེ་རེ་ ཡང་ གཡོག་ གནོད་སྦྱིན ། 19 C वाचेन 20 C श्रुतोऽस्माकं 21 Tib. SV i. a. ते is used for तस्मात् 3 Comits FTH 9 O omits FTTH 11 Commits नाम -- see ·भषज्यगुरुसूत्रम् शरणं गच्छामो धर्मं शरणं गच्छामः सङ्घ शरणं गच्छामः सर्वसत्त्वानामर्थाय हिताय सुखाय औत्सुक्यं करिष्यामः' यो विशेषेण ग्रामे वा नगरे वा जनपदे वा' अरण्यायतने वा इदं सूत्र प्रचारयिष्यति यो वा तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य नाम- धेयं धारयिष्यति [पूजोप]स्थानं करिष्यति तावत्तं भगवन सत्त्वं रक्षिष्यामः परिपालयिष्यामः सर्वामाङ्गल्याच्च परिमोच- यिष्यामः' सर्वेषामाशां परिपूरयिष्यामः। अथ खलु भगवांस्तेषां यक्षसेनापतीनां साधुकारमदात्। साधु साधु महायक्षसेनापतयः । तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य तथा- गतस्य कृतज्ञतामनुस्मरमाणानां सर्वसत्त्वानां हिताय प्रति- [पन्नाः]। अथायुष्मानानन्दो" भगवन्तमेतदवोचत् । को नामायं भगवन् धर्मपर्यायः कथं चैनं धारयामि। भगवानाह। तेन ह्यानन्द धर्मपर्यायमिदं भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभस्य तथागतस्य पूर्व- यद् यूयं 1 Tih. सर सनी | Cf. Suraryaprabhisa, p. 82 : औत्सुक्यं करिष्यन्ति 2 B सुखाय अतः ऊत्सुक्यकरणाय च 3 Comits यो 4 Bommits जनपदे वा 5 Cनामधेयं धारयिष्यति वयमपि ते च रतिष्यामः 8 Tib. गळे रंग 7 रक्षिष्यामः सर्वोपद्रवेभ्यः; Tib. གནོད་པ་ ཐམས་ཅད་ ལས་ ཡོངས་ སུ་ཐུར་ བ་བགྱི། 8 C सर्वाशां 9 Tib. कोका जाम པའི་ཕྱིར་ ཞུགས་པ་ ལེགས་སོ कोमा सो वा का सार | The following leaf in Ms. e. is lost. 10 Tib. adds. आसनादुत्थाय एकांसमुत्तरासङ्गं कृत्वा पृथिव्यां दक्षिणजानुमण्डलं प्रतिष्ठाप्य येन भगवान् तेनांजलिं प्रणम्य भगवन्तमेतदवोचत् The Chinese follows the Sanskrit version.

·। भैषज्यगुरुसूत्रम् प्रणिधानविशेषविस्तरमिति । धारय 'द्वादशानां महायक्षसेनापतीनां [प्रणिधानमिति नाम धारय । इदमवोचद् भगवान् । आत्तमना मंजुश्रीः कुमारभूत आयुष्मांश्वानन्दस्त्राणमुक्तो बोधिसत्त्वस्ते च बोधिसत्त्वास्ते च महाश्रावकास्ते च राजा मात्य]-ब्राह्मणगृहपतयः सर्वावती पर्वत सदेवमानुषासुरगन्धर्वश्च लोको भगवतो भाषित- मभ्यनन्दन ॥ आर्यभैषज्यगुरुर्नाम महायानसूत्रं समातम् ॥ देयोऽयं महाश्राद्धोपासकमसन्त्र एन तथा साधं च मंतोटि एन साधं मंगल- शूरेण तथा साधे आर्य देवेन्द्रभूतेन पितुना च कोसि एन साधं माता...रि एन । देयधमेऽयं महाश्राद्धोपासक श्रीदेव साहि सुरेन्द्रविक्रमादित्यनन्देन तथा शमिदेवि-त्रैलोकदेवि-भट्टारिकया तथा सार्धं विहलि एन । Colophon of Ms. B. ...तथा सार्धं मातापित्रौ परमदुष्करकत्रौ तथा साध सर्वसत्त्वैः सर्वप्राणि- भियत्र पुण्यां तद भवतु अन्तरज्ञानं चाप्नुयात् तथा साधं पुष्किटीकटीशिरिएन सार्ध चालाषुखन साधं भुगवरियेन एन साध कोइलि एन तथा सार्ध माथरि एन तथा सार्थ अन्विश्वरेन तथा साधंदिशी एन| Colophon of Ms. C. 1 'Tib. adds. T- हुम कोठाका सामान का TANI ཅེས་བྱ་བར་ ཡང་ བཟུང་ ཤིག ། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ ཐམས་ཅད རྣམ་པར་སྤྱད་ ཞིང་རེ་བ་ཐམས་ཅད་ ཡོངས་ སུ་སྟོད་ བཅེས་ ་ བྱ་བར་ ཡང་ བཟུང་ཤིག་ बोधिसत्त्ववज्रपाणिप्रतिज्ञा इत्यपि नाम धारय । सर्वकर्मावरणविशुद्धिसर्वाशापरिपूरणमित्यपि नाम धारय । 'These two titles do not appear in either of the two Chinese translations. ༉ Tib. བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་དམ་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བར་ ཡང་ བཟང་ཤིག་ In the previous two Tib. extracts 5साठा has been restored as प्रणिधान in its ordinary and not the Buddhist technical sense meaning fast (resolution). The usual Pib, words før afwata however is saam!" | The Chinese versions support प्रणिधान । 3 Tib. ANE" समयमान है। सारा 15 ལྡན་པའི་ མཁོར་ དེ་ དག་ དང༌ ། ལྷ་དང་ མི་དང་ ལྷ་མ་ཡིན་དང ། etc. गुह्यकाधिपतिः वज्रपाणिः च सर्वावती पर्षत् सदेवमानुषासुर. It is not given in the 4 Bदेवायां Chinese version.

·एकादशमुखम्

·No text on this page.

·ओं नमः सर्वबुद्धबोधिसत्त्वेभ्यः॥ एवं मया श्रुतिमेक समये भगवान् श्रावस्त्यां विहरति स्म करीरिम]ण्डले च'। अथ खल्वार्यावलोकितेश्वरो बोधिसत्त्वो] महासत्त्वोऽनेकविद्याधरकोटीनियुतशतसहस्रिण परिवृतो येन भगवांस्तेनोपसमक्रामत् । उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवन्तं प्रदक्षिणीकृत्य [ए]कान्ते न्यसीद भगवन्तमेतदवोचत् । इदं मम भगवन्नेकादशमुखं नाम 'हृदयमेकादशभिः [कल्पको-" टीभिर्भाषितम्। अहं चेत्तर्हि भाषिष्यामि सर्व[सत्त्वाना]मर्थाय हिताय सुखाय' सर्वव्याधिप्रश[म]नाय सर्वपापालक्ष्मीदुःस्वप्मप्रति- निवारणाय सर्वाकालमृत्युप्रतिनिवारणाय अप्रसादानां प्रसादनाय सर्वविघ्नविनायकानां प्रशमनाय। नाह] भगवन् समनुपश्यामि 1 Tib (rgyud, XIV, folios 410-413, see Annales du Musée Guimet, V, pp. 434-7) has no corresponding passage. Cf. Digha Nikāya, II, p. 1: Ekam samayam Bhagavā Sävatthiyam vibarati Jetavane Kareri-Küţikāyam... Kareri-mandala-māle. རིག་ སྔགས་ འཅང་ དུ་ མས་ ཡོངས་སུ་ བསྐོར་ དེ ། བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱི་ཞབས་མལ་ ལེན་ སུམ་ 3 etc. - भगवतः पादौ त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य । मग निषद्य སྙིང་ ང་ པོ་ གདོད་ ཅུ་ གཅིག་ པ་ ཞིས་ བབྱི་ བ ། བྱ་ བ་ ཕྲག་ ཅུ་ གཅིག་ གིས་ གསུངས་ པ་ ལགས་ ཏེ། སྨན་པ་ པགེགས་དང་ལོག འདྲེན་ རྣམས་ Tib. omits हिताय सुखाय । 8 ef.S. Das Tib. Dict., p. 1823.

·एकादशमुखम्
सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सश्रमणब्राह्मणिकायाः प्रजाया
यदनेन हृदयेन रक्षे कृते' परिने परिग्रहे शान्तिस्वस्त्ययने'
दण्डपरिहरे शस्त्रपरिहरे विष[प्रहाणे कृते यः कश्चिदति-
क्रमेत्] न प्रशमे[त्] नेदं स्थानं विद्यते स्थाप्य पौराणां
कर्म विपच्यते। तदस्य च कल्पयतोऽभिश्रद्दधतः सर्वेण सर्वं न
भविष्यति ।
सर्वबुद्धस्तुतः समन्वाहृतोऽयं हृदयं सर्वतथा-
गतानुमोदितोऽयं हृदयम् । स्मराम्यहं भगवन् गङ्गानदीवालुका-
समाना कल्पानां परेण "शतपद्मनयनचूड-प्रतिहतरङ्गदेल-किरण.
[राजस्य] नाम तथागतस्य । मया तथागतस्यान्ति के] श्रुतमयं
हृदयम् उद्गृहीतं [च] ।' सह प्रतिलभान] दशसु दिक्षु सर्वतथा-
1
परित्राणे
སྲང་བར་བགྱི་བ་
ཡོངས སུ་པསྐྱབ་པ་
ཞི་བ དང་བདེ་ལེགས་ འགྱུར་ བར་ བགྱིས་པ་
དག་གཞིལ་བ་ བགྱིས་པ་
न....विद्यते-
आमा सरसो का मारा।
वाली TT का वादा पूर्वकर्मणां विपाकः
7. It is not in Tib.
9
སྙིང་པོ་འདི་ ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྟོད་
ཅིང་དགོངས་པ་ལགས་སོ་།
སྤྱན་གཅུག་གིས་
གཅེས་ བདག་ གི་ སྙིང༌ པོ་ འདི་ ནི་ དེ་ བཞིན་ གཤེགས་ པ་
ཐམས་ ཅད་ཀྱིས་ རྗེས་སུ་ཐུགས་ རང་སཔར་ མཛད་པ་ ལགས་སོ །

·एकादशमुखम् । गताः सुमुखीभूता अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिप्रतिलब्धाः। एवं बहु- करोऽयं हृदयम् तस्मात्तर्हि श्राद्धेन कुलपुत्रेण वा कुलदुहित्रा वा सत्कृत्यायं हृदयं साधयितव्यम्। अनन्यमनसा नित्यं साध- यितव्यम् । कल्यमुत्थाय अष्टोत्तरवारशतं प्रवर्तयितव्यम् । दृष्ट- धर्मिका गुणा दश परिग्रही[तव्याः]। कतमे दश। यदुत निर्व्याधिर्भविष्यति। सर्वतथागतैः परिगृहीतश्च भविष्यति । धनधान्यहिरण्या[भर]णमस्य अक्षयं भविष्यति। सर्वशत्रवो वश्या अवमर्दिता भविष्यन्ति। राजसभायां प्रथममालपितव्यं मंस्यति । न विषं न गरं न ज्वरं न शस्त्र काये क्रमिष्यति। नोदकेन कालं करिष्यति। नाग्निना कालं करिष्यति। नाकालमृत्युना कालञ्च करिष्यति। अपरे चत्वारो गुणानुशंसा उद्ग्रहीष्यति । मरणकाले तथागतद]र्शनं भविष्यति । न चापायेपूपपत्स्यते । न [विषमा]परिहारेण कालं करिष्यति। इतश्च्युतः सुखावत्यां लोक- धातावुपपत्स्यते। स्मराम्यहं भगवन्निति दशानां गङ्गानदीवालुकासमानां कल्पानां ततः परेण परतरेण मन्दारवगन्धो नाम तथागतो- ऽभूत्। तत्र मया ' गृहपरिभूतेनायमुद्गृहीतम्। चत्वारिंशत् कल्पसहस्राणि संसाराः पश्चान्मुखीकृताः । एष च मया हृदयं प्रवर्तित्वा सार्वस्मि]न' करुणायनज्ञानगर्भबोधिसत्त्वविमोक्षं ཁྱིམ་ པར་ གྱུར་ པས་ -- 1 E Ms. कृतानि 3 शहारा 35ो २ =करुणायनम् ·३८ एकादशमुखम् प्रातिलब्धम्। ये बन्धनबद्धा ये बध्यप्राप्ता ये उदकाग्नि- विविधदुःखाभ्याहताः तदनेनाहं सर्वसत्त्वानां लयनं त्राणं शरणं परायणं भवामि । यत्' सर्वदुष्टयक्षराक्षसानामनेन' हृदयेन कर्षित्रा मैत्रचित्ता[न] दयाचित्तान् कृत्वानुत्तरायां सम्यक्संबोधौ प्रतिष्ठापयामि । एवं महर्धिकोऽयं मम भगवन् हृदयम्] एकवेलां प्रकाशित्वा चत्वारो मूलापत्तयः क्षायं] गच्छन्ति पञ्चानन्तर्याणि कर्माणि निरवयवं तन्वीकरिष्यन्ति । कः पुनर्वादो यथाभाषितं प्रतिपतस्यन्ति। अनेकबुद्धशतसहस्राबरोपितकुशलमूलं भविष्यति ये श्रोष्यन्ति प्रागेव जपसाधनादिभिः । सर्वमनोरथं परिपूरयिष्यामि यश्च' चतुर्दशीपंचदशी' मामुद्दिश्य' उपवसति। चत्वारिंशत कल्पसहस्राणि संसारान् पश्चान्मुखीकरिष्यन्ति । तेन ना[मधे]- यमपि ग्रहणेन भगवन् सह सोऽयं बुद्धकोटीनियुत[शतसहस्राति- रेकसमम्। मम नामधेयग्रहणेन सर्वसत्त्वा अवैवर्तिकत्वं प्रसवन्ति । सर्वव्याधिभिः [प]रिमुच्यते। सर्वावरणेभ्यः सर्वभयेभ्यः सर्वकायवाङ्मनोदुश्चरितेभ्यः परिमोक्ष्यन्ते। तेषामेव करतलगता 1 Ms. यः 2 Ms. मनया 3 Ms. of 4 Tib. རྫུ་ འཕྲལ་ ཆེ་ བ 5. ལན་ ཅིག་ བརྗོད་ པས་ 6 The meaning becomes clear if the words तेषां ये are inserted after पुनर्वादो 7 It would have been beetter if यश्च could be replaced by तेषां ये च 8 In Sanskrit it should be चतुर्दश्यां पञ्चदश्यां 10 Ms. संसारा བདགགི་ སླད་ དུ ·एकादशमुखम् ३६ । नम आर्या- बुद्धबोधिर्भविष्यति। भगवानाह। साधु साधु कुलपुत्र यत् सर्व- सत्त्वानामन्तिके एवंरूपा महाकरुणा। शक्ष्यसि त्वं कुलपुत्रः अने- नोपायेन सर्वसत्त्वाना[मनुत्तरा]यां सम्यक्संबोधौ प्रतिष्ठापयितुम् । उद्गृहीतं च [मया] हृदयमनुमोदितम् । भाषध्वं कुलपुत्र । ततः खल्वार्यावलोकितेश्वरो बोधिसत्त्व उत्थायासनादेकांसमुत्तरासङ्ग कृत्वा भगवतश्वरणयोः प्रणिपत्य इदं हृदयमावर्तयति स्म । नमो रत्नत्रयाय । नमो वैरोचनाय तथागताय वलोकितेश्वराय बोधिसत्त्वाय महासत्त्वाय महाकारुणिकाय' । नमः अतीतानागतप्रत्युत्पन्नेिभ्यः] सर्वतथागतेभ्योऽर्हद्वयः सम्यक्- संबुद्धेभ्यः। ॐ [धर धर । धिरि धिरि] । धुरु धुरु । इट्टे विट्ट । चले चले । प्रचले प्रचले। [कुसुमे] कुसुमवरे। इलि मिलि विटि" खाहा । एवं मूलमन्त्रः ॥ नमो रत्नत्रयाय । नम आर्यावलोकितेश्वराय बोधिसत्त्वाय महा- सत्त्वाय । तद् यथा हा हा हा हा । इमे तिले चिले भिले खिले स्वाहा। स्नानोपस्पर्शनवस्त्राभ्युक्षिपणमन्त्रः सप्तजापेन । 1 Tib. नम आर्यज्ञानसागरवैरोचनबुद्धराजाय 2 Tib. adds अर्हते सम्यक्संबुद्धाय-नमः सर्वतथागतेभ्यः अर्हद्भयः सम्यक्- संबुद्धभ्यः 3 Tib. adds तद्यथा Supplied from Tibetan. 5 Supplied from Tibetan. 6 Tib. चितिज्वलमवनय 7 Tib. Tibetan rendering finishes up the text here by a few concluding remarks about the merits of the mantra, mentioning the title at the end.

·एकादशमुखम् नमो रत्नत्रयाय। नम आर्यावलोकितेश्वराय बोधिसत्त्वाय महासत्त्वाय । तद्यथा टुरु टुरु हा हा हा हा स्वाहा । धू[पदी- पनिवेदनमन्त्रः। नमो रत्नत्रयाय। नम आर्यावलोकितेश्वराय बोधिसत्त्वाय महासत्त्वाय। तद्यथा थिरि थिरि धिरि धिरि स्वाहा । गन्ध- पुष्पोपनिवेदनमन्त्रः। नमो रत्नत्रयाय। नम आर्यावलोकितेश्वराय बोधिसत्त्वाय महासत्त्वाय महाकारुणिकाय। तद्यथा सादे सादे सिदि सिदि सुदु सुदु स्वाहा। बलिनिवेदनमन्त्र एकविंशतिजापेन । नमो रत्नत्रयाय। नम आर्यावलोकितेश्वराय बोधिसत्त्वाय महासत्त्वाय। महाकारुणिकाय। तद्यथा यसि इसि चरि हुरु इचुरुः सुरुः मुरुः स्वाहा । होममन्त्रः । अनेन मन्त्रेण ज्ञातीनाष्टै (2) रनिं प्रज्वाल्य दधिमधुघृताभ्यक्तानामहोरात्रोषितेन एकेन विंशता होमः कार्यः। ततः कर्म समारभेत् । नमो रत्नत्रयाय नम आर्यावलोकितेश्वराय बोधिसत्त्वाय महा- सत्त्वाय महाकारुणिकाय । तद्यथा इलि मिलि तिलि तिलि हिलि स्वाहा। दीपाबद्ध उदकेन [xx] [] भस्मना वा सप्तजापेन नमो रत्नत्रयाय। नम आर्यावलोकितेश्वराय बोधिसत्त्वाय महासत्त्वाय महाकारुणिकाय। तद्यथा पिटि पिटि तिटि तिटि विटि विटि गच्छ गच्छ भगवानार्यावलोकितेश्वर स्वभवनं स्वभवनं स्वाहा। उदके सप्तवारान् परिजप्य चतुर्दिशं क्षिपेत्। आर्यावलो- कितेश्वर गच्छ स्वभवनम् । -

·516/17
81.9
Last leaf of Ekādaśamukham and first line of Hayagrivavidyā
(vide pp. 40, 43)

·No text on this page.

·产品远了,这就是为象
她
第
097
SURENC
”
。
""""""
{"""
8.9
6
於是就是
一、中文系,
可是在到了
CR
Last line of Hayagrivavidyā and the first leaf of another text
(vide Intro., p. 62)

·No text on this page.

·हयग्रीवविद्या

·No text on this page.

·हयग्रीवविद्या । नमो रत्नत्रयाय। नम आर्यावलोकितेश्वराय बोधिसत्त्वाय महासत्त्वाय महाकारुणिकाय । नमः सर्वसत्त्वव्यसनधातिने । नमः सर्वसत्त्वभयप्रशमनकराय। नमः सर्वसत्त्वभयोत्तारणकराय। नमः सर्वविद्याधिगताय। नमः सर्वविद्याविधिगतमूर्तये महाकारु- णकाय। नमो महाविद्याराजप्राप्तये महायोगिने । तस्मै नमस्कृत्वा इदमार्यावलोकितेश्वरमुखोद्गीर्णं वज्रधर- महीयं हयग्रीवं नाम परमहृदयमावर्तयिष्यामि [स]र्वकमार्थसाधकम् । असह्य सर्वभूतानां यक्षाणां च [विनाशकम् । अमोघं सर्वकर्मणा विषाणां च नाशकम् । तद्यथा ॐ तरुल तरुल वित]रुल वित]रुल सर्वविषघातक ज्वलित- विस्फुलिङ्गाट्टहास केसराटोपप्रवृद्धवेग वज्रखुरनिर्घातक चलित- वसुधातल निःश्वसितहसितमारुतोतक्षिप्तधरणीधर परभृतगणसमूह- विक्षोभणकर परविद्यासंभक्षणकर सर्वग्राहोत्सादनकर परमशान्तिकर सर्वग्रहप्रशमनकर बुध्य बुध्य धाव धाव च भगवा हयग्रीव खाद खाद परिमंत्राम् । रक्ष रक्ष क्षमख क्षमख स मयाभिहितां मन्त्राम् । सिद्धिं मे दिश [दिश] आविश आविश। घोरपिशाच सर्वग्रहेष्व- प्रतिहतो मम वरवज्रदंष्ट्र किं चिरापयसि । इदं दुष्टग्रहं दुष्टसत्त्वं दुष्टपिशाचं वा धुन [धुन विधुन] विधुन कम्प कम्प मथ मथ प्रमथ प्रमथ । तथागताज्ञां पालय बुद्धधर्मसंघानुज्ञातं मे कर्म शीघ्र ·हयग्रीवविद्या कुरु कुरु मा विलम्ब। हयग्रीवाय फट् वज्रखुराय फट् वज्रदंष्ट्राय फट् वज्रदंष्ट्रोत्कटभयभैरवाय फट । परविद्यासंभक्षणाय फट् । परमन्त्रविनाशकाय फट । सर्वग्रहोतसादकाय फट् । सर्व. विषघातकाय फट्। सर्वग्रहेष्वप्रतिहताय फट् । वडवामुखाय फट। सर्वग्रहपिशाचान् मे वशमानय । यावन्तो मम ये केचित्] अहितैषिणस्तान सर्वान् वडवामुखेन निकृन्तय फट । नमो नम आर्यावलोकितेश्वराय बोधिसत्त्वाय महासत्त्वाय। सिध्यन्तु मम मंत्रपदा हयग्रीवो भगवान् आज्ञा[प]यति स्वाहा । अयं हयग्रीवविद्या राजा पठितसिद्धः' उपचारः आत्मरक्षाजापेन पररक्षा पंचरंगीसूत्रम् एकविंशतिग्रन्थयः कृत्वा बन्धितव्यम् । यावजीवं रक्षा कृता भवति । डाइनीग्रहगृहीतस्य प्रतिकृतिं कृत्वा पिण्डशस्त्रेण छेत्तव्या। सर्वपरकृता मंत्राश्छिन्ना भवन्ति सर्वशत्रव- स्तम्भनं मनसा व्यवहारे स्व[-]खम् मुखे कृत्वा विद्या जप्तया उत्तरायति। स्पृष्टावेशने[षु] स्नातं शुचिवस्त्रप्रावृतं शुचौ प्रदेशे सुमनसा [सं]बद्धा आवेशये शुक्लवलिय॑थालंभेन। चन्द्रग्रहे सूर्यग्रह घृतं ताम्रभाजने कृत्वा तावजेपद्यावच्चन्द्रो मुक्तो भवति तं घृतं पिवे मेधावी भवति एकेनोद्देशेन श्लोकशतमुद्गृह्णाति। पद्मां जुहे 'घृतमक्षयं भवति । अथ साधितुमिच्छेत् । चन्दनमयं लोकेश्वर- प्रतिमा कर्तव्या । दक्षिणेनार्यवज्रधरः। वामे]नार्यावलोकितेश्वरः 1 It may be read as आज्ञापितः 2 Ms. घत ·हयग्रीवविद्या त्रिमूर्तिः कार्यः। सर्वोपरि वडवामुखः परविद्यासंभक्षणः । तस्या- ग्रतः अयं हयग्रीव-विद्याराजम् अष्टसहस्रं जपेत् । ततः सर्व- कर्माणि कुर्यात् ] | स्पृष्टावेशनं गुग्गुलधूपेन।सततजापेन सर्वकार्य- सिद्धिर्भवति । सर्वडाइनी दृष्टमात्रा वशीभवति। भस्मना सर्षपेण उदकेन सप्त जप्तेन रक्षा कर्तव्या। सीमाबन्धः कृतो भवति । सर्वमुद्रामोक्षणम् उदकेन वशीकरणं फलपुष्पाद्यैः। अयं पठितसिद्धः। असाधित एव सर्वकर्माणि कुरुते* ॥०॥ A *The present text corresponds to the Tibetan Bkah-hgyur Snarthang ed. rgyud, pha, folios 436-8; Sde-dge ed, rgyud, tcha, folios 225-6). It has been transliterated in Tibetan characters and not translated. The transliteration, however, is so very faulty that it is almost useless for the purpose of correcting our ms. readings. As the Tibetan text differs in many places from ous ins., we have thought it better to reproduce both the readings as they appear in the ms. and the xylograph. Many words in both the readings are unintelligible and we have been constrained to leave them as they are. comparative study of the two readings, Sanskrit and Tibetan, will indicate how these texts underwent changes at different times. अवलोकितेश्वरहयग्रीवधारणी नमो रतत्रयाय। नम आर्यावलोकितेश्वराय बोधिसत्त्वाय महासत्त्वाय महाकारुणिकाय नमः सर्वसत्त्वव्यसनघातिने । नमः सर्वसत्त्वव्यसनाव- हारिणे । नमः सर्वसत्त्वभयोत्तारणाय। नमः सर्वभवप्रशमनकराय । सर्वसत्त्वबोधिचिकित्संकराय । नमः सर्वबन्धनच्छेदनपराय। दुःखप्रमोक्षणकराय। नमः सर्वान्धकारविधमनकराय। नमः सर्वविद्याराजवश- प्राप्तये महायोगयोगीश्वराय । तस्मै नमस्कृत्वा इदमार्यावलोकितेश्वरमुखोद्गीर्णम् ऋषिविददा देव-नाग-यक्ष- राक्षस-शक्र-ब्रह्म-लोकपाल-विष्णु-महेश्वर-नारायण-स्कन्द कुबेरासुरेन्द्र मातृगण नम- 1 Xylograph af नमः सर्व- ·5 ॐ तरुल ह्यग्रीवविद्या स्कृतं 'वज्रक्षुरमहीयं हयग्रीवब्रह्म परमहृदयमावर्तयिष्यामि। अप्रमेयार्थसाधकम् असह्य सर्वभूतानां सर्वविघ्नविनाशकम् । अमोचं सर्वकर्मणां विषाणाञ्च विनायनम् । तद् यथा तरुल वितरुल वितरुल सर्वविषघातक सर्वभूतविद्रावक ज्वलितानलविस्फुलिङ्गाट्टहास केसरातोपाप्रवितकाय' वज्रक्षुरनिर्गतित चलित- वसुधातल वज्रोदश्वसत हासित-मरुतक्षतिप्रशमनकर परदुष्टविघ्नान् संभक्षणकर स्वविद्योपदेशकर परमशान्तिकर बुद्ध बुद्ध बोधयामीति । भगवन् हयग्रीव सर्वविद्याहृदयमावर्तयिष्यामि। खाद खाद महारौद्रमन्त्रेण । रक्ष रक्ष आत्मस्वहितान् मन्त्रण। सिध्य सिध्य सर्वकर्मसु मे सिद्ध देहि देहि । आवेश आवेश प्रवेश प्रवेश सर्वग्रहेषु अप्रतिहत। धुन धुन विधुन विधुन प्रमथ प्रमथ सर्ववरोपग्रम । कृतकखोर्दो। दुर्लकित मूषिक । विषकर विपन विषचूर्णयो अभिचारविपकरण। सिध्य अञ्जन चक्षुमोहन । चित्तविक्षोभणकर। नित्यापरपक्षण त्रासय त्रासय महाबोधिसत्त्व ऋद्धदंष्ट्रणेन सर्वभयेभ्यः सत्त्वानां रक्ष रक्ष। मम बुद्धधर्मसंघानुज्ञातं मे कर्म शीघ्र कुरु कुरु फट। हयग्रीवाय फट । वज्रक्षुराय फट । वज्रदंष्ट्रोत्कटभयभैरवाय फट् । परमन्त्रणनाशनकराय फट् । परदुष्टविघ्नान् संभक्षणकराय फट । सर्वग्रहोत्सादन- कराय फट । सर्वग्रहेषु अप्रतिहताय फट्। पटलमुखाय फट। ये केचित् मम अहितेषिणः काये क्रमन्ति मन्त्रयण यमन्ति जुह्वानति काखोद कुर्वन्ति। तेन सर्वे-- णाभिमुखेन वाक्रीहाय फट। नमः सर्वदुष्टग्रहोत्सादनाय हयग्रीवाय सिध्यन्तु मन्त्रपदैः स्वाहा । ॐ अमितोद्भवाय हुं फट् फट् स्वाहा । ॐ नमो हयाय स्वाहा । ॐ नमो विश्वमूर्तये खाहा। नमः सर्वसत्त्वानां सिध्यन्तु मन्त्रपदाय स्वाहा । 1 Xylo. for खुर चुर in all places. 3 Xylo. अवप्रमेयाहसधक 4 Xylo. विनायक 6 Xylo. केशर अतोप्य 3 Xylo. अवां अर्वभूतानां Xylo. विद्रववं 7 Xylo. ०कयं 8 Xylo. साधन 9 Xylo. साधन ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन- बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम्

·No text on this page.

·2
5.18.
2010
10
6
DEAN
?
。数》,这些
,然后变会
看完这些,就是不
各科教学为家中的全部
都是
一篇:
一回到家论
Sarvatathāgatäd bisthāna-sattvävalokana-buddhaksetrasandarśana-vyūham
(vide p. 50, 1. 18-p. 51,1.4)

·No text on this page.

·Sarvatathāgatādhisthāna-sattvāvilokana-buddhaksetrasandarśana-vyaham
so
43
999:95
***82-93 en
Sf.Asmen
foso alto
8-9 febeesrasia
moze 84 -Sanga
lul
- 11:02 3 4 5 6

·No text on this page.

·सर्वतथागताधिष्ठान-व्यूहम् एवं मया श्रुतमेकस्मिन् समये पोतलकपर्वते आर्यावलोकितेश्वरायतने दिव्य- मणिरत्नश्रोइन्द्रनीलमये पुष्पसंस्तुते देवसिंहासने भगवान् सार्थ महता भिक्षुसङ्घन पञ्चमात्र भिक्षुशतैः सर्वैरहद्भिः क्षीणास्त्रवैश्च तोवशिताप्राप्तः सद्धर्मपारंगतैश्च सार्ध बोधिसत्त्वैः सर्वैः महाकरुणाज्ञानप्राप्तैः सर्वैः एकजातिप्रतिवद्धैर्द्विजातिभ्यां च विजातिभिर्दशजातिभिर्विशतिजातिभिस्त्रिंशज्जातिभिः शतजातिभिर्वा प्रति- बद्धः सर्वैः अष्टफलप्राप्तैर्दशभूमिस्थितैः तद् यथा आर्यावलोकितेश्वरेण मंजुधिया विमलकेतुना रत्नश्रिया वज्रकेतुना विमलप्रभेण चन्दनेन अमृतकेतुना एवंप्रमुखः सप्तशतैः बोधिसत्त्वैः सार्धम् उपासकोपासिकाभिः सर्वैश्च व्याकृतैः समाधिप्राप्तः नानालोकधातुभिः सन्निपतितैः पञ्चसहस्रः सर्वैः गन्धर्वशतसहस्रः पूर्वयुद्धपर्युपा- सितैः तथागतप्रातिहार्यदृष्टः सार्धं सर्वाभिः महायक्षिणीभिः बोधिसत्त्वज्ञानप्रा- ताभिः व्याकरणप्राप्ताभिरवैवर्तिकाभिः अनौपम्यया विमलप्रभया च प्रभावत्या भीम- श्रिया यक्षिण्या च एवंप्रमुखाभिरशीत्या महायक्षिणीभिः। शतक्रतुब्रह्मवैश्रवण धृतराष्ट्रविरूढकविरूपाक्षमणिभद्रपुत्रपूर्णभद्राः एतैश्च लोकपालैः सार्धं निषण्णोऽभूत् । अथ तैः सर्वैस्तथागतं सिंहासननिषण्ण ज्ञात्वा स्वकस्वकैः कुशलमूलैस्तथा- गत दिव्यालंकारवस्त्रपुष्पमाल्यधूपविलेपनवाद्यशब्देन मानितः पूजितः शतसहस्त्र- कोटिशः प्रदक्षिणीकृत्य अर्चितश्च। तेन खलु पुनः समयेन भगवान् सर्वसत्त्व- महाकरुणाशानस्थित नाम समाधि समापन्नोऽभूत्। तेन समाधिधारणबलेन त्रिसाहनमहासाहललोकधातवः आभया अवभासिता अभूवन्। सर्वरूपाणि स्फुटितानि। ये च सत्त्वा जात्यन्धाः चक्षुषा रूपाणि पश्यन्ति स्म। वधिराः श्रोत्रण शब्दान् शृण्वन्ति स्म । रोगस्पृष्टा विगतरोगा भवन्ति स्म । वस्त्रावृता बभूवुः। उन्मत्ताः स्मृति प्रतिलभन्ते स्म। हीनकायाः परिपूर्णेन्द्रिया बभूवुः। दरिद्रा धनानि प्रतिलभन्ते स्म। सत्त्वानां यः खलु धनवस्तुभोग- विहीन आसीत् स धनवस्तुभोगसम्पन्नोऽभूत्। सर्वसत्त्वाः सर्वसुखसमर्पिताः सर्वाशापरिपूर्णा अभूवन् । त्रिसाहनमहासाहस्रलोकधातौ ये केचित् सत्त्वा अनुशासनधर्मश्रवणाय येन भगवान् तेनांजलिं प्रणम्य उपसंक्रान्ताः। ये सत्त्वाः । नग्नाश्च ·-1 सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् देवभूतास्ते सर्वदेवसुख संग्रहाय बुद्धानुस्मृतिं कृत्वा धर्मश्रवणाय येन भगवान् तेन उपसंक्रान्ताः । ये सत्त्वा मनुष्यभूतास्ते च मनुष्यसुख' परित्यज्य धर्म- श्रवणकामाय येन भगवांस्तेन उपसंक्रान्ताः। ये सत्त्वा नागयक्षराक्षसप्रेतपिशाच- भूतास्ते बुद्धानुस्मृति प्राप्य सर्वसत्त्वेषु मैत्रचित्ता भूत्वा कायचित्तसुख लब्धा धर्मश्रवणाय येन भगवान् तेनोपसंक्रान्ताः। ये सत्त्वा यमलोके अन्धतमिस्रायां जातास्तेऽपि बुद्धानुभावेन एकक्षण' स्मृति लब्धा परस्पर संजानते स्म । ते महातमिस्त्राभ्यः परिमुक्ता बभूवुः । सर्वे सत्त्वाः परस्पर मैत्रचित्ता बभूवुः । तेषामुपक्लेशाः क्षीणा अभवन् । तेन खलु समयेन महापृथिवी षड्विकार प्रकम्यते उन्नमति अवनमति स्म । अथ तस्यां पर्षदि मंजुश्रीकुमारभूतः सन्नि- पण्णः सन् बोधिसत्त्वं महासत्त्वमार्यावलोकितेश्वरमेतदवोचत्। कुलपुत्र महा- बोधिसत्त्वपर्षदि अवभासितायां महापर्षदः पूर्वनिमित्तं परिस्फुटम् । अनेकबोधि- सत्त्वकोटिनियुतशतसहस्राणां च व्याकरण प्रकटितम्। धर्ममहावाक्यस्य पूर्वनिमित्तं संदृश्यते। कुलपुत्र अनेकानां च बोधिसत्त्वकोटि- नियुतशतसहस्राणां सर्वाशापरिपूरि महाज्ञानप्रतिलम्भो भविष्यति । तत् कुलपुत्र सत्त्वानां कारुण्यमुत्पाद्य हिताय सुखाय यावदनुत्तरस्यां सम्यक्संबोधौ प्रतिष्ठापनाय तथागतं परिपृच्छ । सन्ति कुलपुत्र सत्त्वाः पश्चिमे काले पश्चिमे समये भविष्यन्ति पापकारिणो दरिद्राः कृशा "दुर्वर्णशरीरा जराव्याधिपरिपीडिताः परीत्तभोगा अपरिभावितकाया अल्पायुष्का अल्पबुद्धयो रागद्वेष- मोहपरिपीडिताः। तेषामर्थाय कुलपुत्र तथागतमध्येषय धर्म- देशनायै तत् ते कृतं भविष्यति दाघरावं सत्त्वाना[मर्थाय] हिताय सुखाय सर्वव्याधिप्रशमनाय सम्पापनिवारणाय सर्वपापप्रशमनाय सर्वशापरिपूरणार्थं यावदनुत्तरपरिनिर्वाणार्थम् । क 1 This portion has been restored from the Tibetan. See Kanjur, m Do, Kha, folios 395 pp.; Asiatic Researches, XX p. 425. 2 Tib. H कुर-दुर्बला ·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेवसन्दर्शन-व्यूहम् I अथ आर्यावलोकिश्वरो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो दशदिशमव- लोक्य 'गङ्गानदीवालुकासमास्तथागतकोटीममनसि कुर्वन् येन भगवांस्तेनांजलिं प्रणम्य त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य पंचमण्डलेन प्रणिपत्य भगवन्तमेतदवोचत् । सन्ति भगवन् सत्त्वाः पश्चिमे काले भविष्यन्ति जराव्याधिशोकमृत्यु दुःख] कालमृत्युपरिपीडिताः कृशा दुर्वर्णा अल्पायुष्काः परीत्तभोगा अपरिभावितकायास्ते परस्प- राणि मात्सर्यदौःशील्यचित्ततया घातयिष्यन्ति परस्पराणि धनभोगै- श्वर्याण्यापहरिष्यन्ति' हास्यलास्यनाट्यक्रीडाभिरताः अनित्ये नित्य- संज्ञिनः अशुभे शुभसंज्ञिनः। ते तद्धेतौ तन्निदाना सत्त्वा नाना- प्रकारैविहाग]नरकतिर्यग्योनियमलोकेषु चोपपतस्यन्ते। तत् तेषामहं भगवन् अर्थाय हिताय सर्वाशापरिपूरार्थं यावत् तथागतज्ञाना- हरणार्थं बुद्धक्षेत्रोपपत्तये सर्वपापनिवारणार्थं तथागतमध्येष्यामि । भाषख भगवन् भाषस्व सुगतो नास्ति तथागतस्य तज्ज्ञानं यदविदितम् अदृष्टम् अश्रुतम् अविज्ञातमेव । बहवो भगवन् बोधिसत्त्वभिक्षुभिक्षुण्युपासकोपासिका देवनागा यक्षगन्धर्वासुर- किन्नराश्च समागता धर्मसांकथ्यं श्रोतुकामाः पूर्वबुद्धपर्युपासिताः सप्रज्ञा जाताः ते निराशीभूता प्रक्रमिष्यन्ति । अथ ते सर्वे यथा समागताः पर्षतपंचमण्डलेन प्रणिपत्य एक- कण्ठेन एवमाहुः । साधु भगवन् भाषख भगवन् भाषस्व सुगतः । 2 Ms. अजलयः 1 Ms. ०समानि 4_Ms. ०पहृष्यन्ति 3 Tib, J. मोहा करार ·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् अथ भगवान् द्विरपि त्रिरपि अध्येषणां विदित्वा दशदिश- मवलोक्य वल्गुमनोज्ञस्वरेणार्यावलोकितेश्वरं बोधिसत्त्वं महासत्त्व- मेतदवोचत् । अस्ति कुलपुत्र सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन- बुद्धक्षेत्रसन्दर्शनव्यूहो नाम समाधिः यो मया पूर्व प्रथमचित्तोत्. पादमुपादाय श्रुतः। सुकुसुमज्योतिःसन्दर्शनस्य तथागतस्यान्ति. कात् श्रुतः। तत्सहश्रवणादेव तस्य समाधेर्नामधेयस्य नवतीनां सत्त्वकोटीनां तथागतज्ञानप्रतिलम्भोऽभूत् । ते सर्वे च व्याकृता- स्तथागतै नाबुद्धक्षेत्रेषु । मया च कुलपुत्र व्याकरणमनुप्राप्तम्। तत् स्मराम्यहं कुलपुत्र दिव्येन तथागतज्ञानेन' त्रिंशत्या तथागत- सहस्ररयं धर्मपर्यायो भाषितः सत्त्वानामर्थाय । सर्वत्र त्वमेवार्या- वलोकितेश्वर तथगताध्येषकः मंजुश्रियश्च कुमारभूतः। अयं च यथा समागता सर्वबोधिसत्त्वानां पर्षद् भिक्षुभिक्षुण्युपासकोपासिका पर्षद् [एते सर्वे] श्रुत्वा माननां पूजनां कुर्वन्ति स्म । तत- श्चानेकानि सत्त्वकोटीनियुतशतसहस्राणि व्याकरणं प्रतिलभन्ते स्म । बोधिसत्त्वसमाधीनां च लाभिनो भवन्ति। सर्वकामं गताः कृतसर्वाशाः समृध्यन्ते विगतव्याधयः संवृत्ता परिपक्वकुशल- मूलाः सर्वावरणप्रहीणा अभिरूपप्रासादिकदर्शनीया धनधान्य- कोशकोष्ठागारसमृद्धाः सर्वराजराजपुत्रामात्याभिनन्दनीयाः सर्व- 1 Ms. जीतामा ; Tib. I २ र सार ८ साल का . 2 Ms. तृ for fa in all places. 3 Ms. पर्ष for पर्षद् throughout. 4 Ms. mat. Tib. དག་གིས་ཁྱང་ཐོས་ནས ། 5 Ms. वैरणीनेकानि 6 Ms. राजराजमातामात्या- ·। सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वालोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन व्यूहम् सत्त्वैर्वन्दनीयाः स्मृतिमन्तः प्रज्ञावन्तः बुद्ध धर्म संधे अभेद्य'- प्रसादेन समन्वागता धृतिमन्तः" आयुर्वर्णतेजोवलस्थामवन्तः सर्वा- कारवरोपेताः समन्वागताः। न च कदाचित् प्रियविप्रयोगं न प्रियव्यसनं संवृत्तम् । एवं कुलपुत्र बहुगुणससन्वागतास्ते कुलपुला वा कुलदुहितरश्च भविष्यन्ति । यदा सद्धर्मपर्यायं पंचमण्डलेन प्रणिपत्य पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनच्छतध्वजपताकैः समलंकृत्य नमो बुद्धायेति कृत्वा नमस्करिष्यन्ति साधुकारं दास्यन्ति धारयिष्यन्ति वाचयिष्यन्ति वाचापयिष्यन्ति लिखिष्यन्ति लिखापयिष्यन्ति परम- गौरवं चित्तमुत्पाद्य तस्य धर्मभाणकस्यान्तिके ते दृष्ट एव धर्म सर्वसगुणसमन्वागता भविष्यन्ति अभिरूपाः प्रासादिका दर्शनीया विगतव्याधयो दीर्घायुष्काः स्थिरबुद्धयः स्मृतिमन्तः धृतिमन्तः सर्व राजानां सर्वराज्ञीनां राजपुत्रामात्यानां सर्वशत्रणां सर्वसत्त्वानां चाभि- नन्दनीया भविष्यन्ति वन्दनीयाः सत्करणीयाः। प्रभूतवित्तोपकरणा भविष्यन्ति। चन्दनगन्धः चास्य मुखात् प्रवास्यति। नीलोत्पलसदृश- नेत्रो भविष्यति । रात्रिन्दिवं चास्य बुद्धबोधिसत्त्वदर्शनं भविष्यति। सर्वावरणं चास्य क्षयं यास्यन्ति पंचानन्तर्यप्रभृतयः कृत्वा । देवता- मस 1 Ms. भेद्य Tib 2 Tib. མི་ཕྱེད་པ། Usually the expression is अवेत्य प्रसाद-कावा 55 = Pali aveecappasāda. शारा करा-ऋद्धिवन्तः 3 Tib. omits परमगौरवं चित्तमुत्पाद्य तस्य धर्मभाणकस्यान्तिके । 4 Following the ms., ft has been retained it should be in the plural. 5 Tib, omits it.

·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् वास्य रक्षिष्यन्ति। मरणकाले चास्य बुद्धदर्शनं बोधिसत्त्वदर्शन भविष्यति। न ईर्ष्यालुको न विक्षेपचित्तं कालं करिष्यति । याव- उच्युतः सुखावत्या लोकधातावुपपद्यते व्याकृतास्ते मया कुलपुत्र संमुखव्याकरणेन । दृष्टोऽहं तैः सत्कृतो मानितः । न तैः संशय- मुत्पादयितव्यम् । बोधौ य इमं धर्मपर्यायं धारयिष्यन्ति सत्कृत्य लिखिष्यन्ति लिखापयिष्यन्ति वाचयिष्यन्ति पूजयिष्यन्ति उद्- ग्रहीष्यन्ति नामधेयं च श्रोष्यन्ति । बोधिसत्त्व इति स मनसि कृत्वा सतकर्तव्यः। येनास्य पूर्वकर्मविपाकेनास्य रूपवैकल्यं भोग- वैकल्यं बुद्धिवैकल्यं परिभाष्यं च प्रियविप्रयोगं च राज्यक्षोभं च ते अस्य समाधेरनुभावेन श्रवणेन केचिच्छीर्षरोगेण केचिद्भक्तच्छेदेन केचित् कुचेलाभिधारणेन केचित् कायचित्तपीडेन केचित् दुःख- संस्पर्शशय्याकल्पनेन केचित् परिभाष्येण सर्वं तत् कर्मावरणं क्षयं यास्यन्ति । तेन चवं चित्तमुत्पादयितव्यं पूर्व मया संसारे संसरद्भिः पापमकुशलं सत्त्वेषु नानाप्रकारमुपचितं तं प्रतिदेशयामि आविष्क- रोमि न प्रतिच्छादयामि। बुद्ध धर्मे संघे अभेद्यप्रसादचित्तमुत्पादयि- तव्यम् । ये च तस्य कुलपुत्रस्य कुलदुहितुर्वा छेदभोगफलं संवर्त- - 1 Ms. योऽयं 2 ''ib. omits the words from योऽयं up to श्रोष्यन्ति and puts there གང་དག་རྣ་ལམ་དུ་ གྲག་པར་གྱུར་པ་དེ་དག་ ཀྱང་ བྱང་ཆུབ་ སེམས་ དཔའ་ पवार II माझे सार । ये खप्ने दृष्टा भविष्यन्ति तेऽपि बोधिसत्त्व इति मनसिकृत्वा । 3 Ms. सत्त्वोपि སྲེད་པ་ཆེ་བ ། 5 Tib माणसा सुमारा ] =Sans. भोगफलछेदं 4 But Tib.

·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् नीयं कर्मावरणं भविष्यति बुद्धे वा धर्मे वा संधे वा श्रावकप्रत्येकबुद्दे वा मातापितृभिर्वा पापकर्मकृतमुपचितं भविष्यति तत् सर्वं परि- क्षयं यास्यति। महैश्वर्यसमृद्धो भविष्यति। ये च तस्य कुलपुत्रस्य च कुलदुहितुर्वा दुःखनारकवेदनीयं कर्मावरणं भविष्यति प्रिय. विप्रयोगसंवर्तनीयं जात्यन्धसंवर्तनीयं स्त्रीसंवर्तनीयं द्विव्यंजन- संवर्तनीयं ईर्ष्यामानक्रोधवशेन यमलोकप्रेततिर्यगयोनिसंवर्तनीयं तत् सर्वं परिक्षयं यास्यति । एवं कुलपुत्र सर्वगुणाकरोऽयं समाधेः । अस्ति कुलपुत्रास्य धर्मपर्यायस्य चिरस्थितिकराः। तेषां च कुलपुत्राणां कुलदुहितणां रक्षावरणगुप्तानि। सर्वेषां गुणानां सर्वशापरिपूरकराणि महाभोगैश्वर्यसुखकराणि 'सर्वचिन्तितप्रार्थित- समृद्धिकराणि सर्बकर्मक्षयंकराणि सर्वाकालमृत्युदुःस्वप्नसर्वव्याधि- प्रशमनकराणि सर्वयुद्धजयंकराणि आयुर्वर्णबलवीर्यस्थामकराणि सर्वयक्षभूतमनुष्यवशंकराणि सर्वज्वरविषादकप्रशमनकराणि यावद्- व्याकरणप्रतिलंभकराणि धारणीमन्त्रपदानि यानि श्रुत्वा धारित्वा वाचित्वा सत्करित्वा लिखित्वा लिखापयित्वा गुप्तये। स ते कुलपुत्रा वा कुलदुहितरश्च सर्वानेतान् गुणान् प्रतिलभन्ते। अथ तस्मिन् समये इयं महापृथिवी षड्विकारमकंपत । सा च यथा समागता पर्षत तथागतं पुष्पधूपगन्धमाल्यदुष्ययुगैः संच्छाद्य साधु- कारमदात् । साधु साधु भगवन् कतमानि तानि मन्त्रपदानि । 1 Tib. 2 Ms. चित्तं སྔག་པའི་ལས་ 3 Tib. माळ मारा मारा। Ms. दुव्यञ्जन 4 Tib.

·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दशन-व्यूहम् नमः सर्वतथागतानाम् तद्यथा बुद्धे सुबुद्धे शुद्धमते । लोके विलोके लोकातिकान्ते। सत्त्वावलोकने सर्वतथागताधिष्ठानाधिष्ठिते। सर्वशापरिपूरणे द्युतिन्धरे नरके च पूजिते तथागतज्ञानददे तथा- गताधिष्ठाने च। सर्वलोकः सुखी भवतु । पूर्वकर्म क्षपय । मम "नात्सेहं मारपतिशुक्षिणस्य आयषदिक महाश्राद्वोपासक शुलिवज्रस्या रक्षा भवतु सर्वभयेभ्यः तथागताधिष्ठानेन स्वाहा ॥ इमानि तानि कुलपुत्राहो मन्त्रपदानि त्रिंशत्या तथागत. सहस्रर्भाषितानि अधिष्ठितानि मयाप्येतहि भाषितानि सर्वसत्त्वा- नामर्थाय हिताय सुखाय रक्षावरणगुप्तये सर्वव्याधिप्रशमनकराणि बुद्धक्षेत्रोपपत्तये। यः कश्चित् पर्ष एवं जानीयुः कथं नु वयं सर्वानेतान् तथागतभाषितान् गुणान् प्रतिलभेय तेन कल्यमेवोत्थाय सर्वसत्त्वानां दयाचित्तेन करुणाचित्तेन मैत्रचित्तेन ईामानम्रक्ष- क्रोधपरिवजितेन एकाग्रचित्तेन बुद्धस्योदारतरां पूजां कृत्वा दश- दिशं सर्वतथागतानां नमस्कृत्वा यथाकामं गुणान् मनसिकृत्य अष्ट- शतं जप्य पुष्पमेकैकं तथागते देयम्। ततस्तस्य सर्वाशासमृद्धि- भविष्यति। खप्ने च तथागतदर्शनं भविष्यति । यं वरम् इच्छति तं लभते। मरणकाले च तथागतदर्शनं भविष्यति। च्युत्वा सुखावत्यां च लोकधातौ' उपपत्स्यते। आयुर्बलवर्णवीर्यसमन्वा- गतः। सर्वशत्रवश्वास्य वशगामिनो भविष्यन्ति । । 1 The name is not a part of the text but is inserted here for the benefit of the donor of the text. See also infra, p. 56 2 Ms. पूजी 3 Ms. धातु ·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रमन्दर्शन-व्यूहम् अस्यां खलु पुनर्धारण्यां भाप्यमाणायां षष्टीनां च प्राणि- सहस्राणामनुत्पत्तिकेषु धर्मपु क्षान्तिप्रतिलंभोऽभूत। सर्वे च सर्वकर्मा] वरणविनिर्मुक्ताः सर्वाभिप्रायपरिपूर्णाः संवृत्ताः । अथ खलु वज्रपाणिर्बोधिसत्त्वो दशदिशं व्यवलोक्य भगवन्त- मेतदवोचत् । अस्ति भगवन् अभयतेजं नाम धारणी बोधिसत्त्वानां प्रतिज्ञा या मया अभयव्यूहराजस्य तथागतस्यान्तिकादुद्गृहीता। उद्गृह्य सर्वसत्त्वेभ्यः प्रकाशिता। ततः पुनः भगवन् नाभि- जानामि यस्य स्वप्नऽपि सा धारणी कर्णपुटे निपतितान्तर्गता तस्य स्याच्छरीरे दौर्बल्यं वा क्ले शो वा व्याधि, ज्वरो वा कायशलं वा चित्तपीडा वा अकालमृत्युर्वा उदकं वा शस्त्र वा विषं वा गरं वा डाकिनी वा भूतो वा यक्षो वा शत्रवो वा मनुष्या वामनुष्या बा विहेठं वा कर्तुं हिंसां वा विधातुं वा नेदं स्थानं विद्यते । तदनु- जानातु भगवन् यदहं बोधिसत्त्वप्रतिज्ञामुद्रां दास्यामि। तेषां धर्मभाणकानां धर्मश्रावणिकानामर्थाय श्रोतृणां मानयितृणां पूजयितॄणां धारयितॄणां वाचयितृणां सर्वाशापरिपूरकराणि । नमः सर्वबुद्धानाम्' । सर्वबोधिसत्त्वानामर्हन्तानाम् । तद्यथा ओम् वज्रधर वज्रधर वज्रकाय वज्रबल वज्रतेज। हुम् हुम् । वज्र- 1 Ms. अस्मिन् 2 Tih. 3 Ms. वेण ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ ། གང་ གི་རྣ་པམདུ ། 4 Ms. Tib. यस्य स्या सा; 6 Ms धारयित्रीणां वाचयित्रीण 5 Ms. श्रोत्रीण 7 Tib. सर्वतथागतानाम् ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् पाणे तथागताज्ञां पालय । स्मर प्रतिज्ञाम्। सर्वव्याधि सर्वपापानि नाशय। देहि मे यथेप्सितं वरम् । मम "नातसेहं मारपति शूलिक्षणस्य आयषादिक शुलिवज्रस्य" य यमेवाभियाचाम स्तं तमेव समृध्यतु। हे हे। तुरु तुरु। आगच्छ आगच्छ। मा विलम्ब । दर्शय वज्रकायं दर्शय वज्रकायम् । बुद्धाधिष्ठानेन स्वाहा । अस्यां धारण्यां भाष्यमाणायाम् इयं महापृथिवी उन्मज्ज- निमजनं करोतु। सर्वे च यक्षराक्षसाः संभ्रान्ताः सर्वे च देवा यावद् मनुष्यामनुष्या विस्मयमापन्नाः साधुकारं प्रददति। साधु साधु महासत्त्वाः । परमसिद्धानि इमानि धारणीमन्त्रपदानि भाषितानि । अथ वज्रपाणिबोधिसत्त्वो भगवन्तमेतदवोचत् । यः कश्चिद् भदन्त भगवन् बोधिसत्त्वभूमिमभिप्रार्थयते धनधान्यभोगैश्वर्यं राज्यं विद्याधरत्वम् आयुर्बलबीर्यदीर्घायुष्कत्वं तेन शुक्लाष्टम्यां श्वेत- चन्दनमयो वज्रधरः कार्यः अट्टहासः सर्वालंकारविभूषितः । सधातुकहृदयं कर्तव्यम् । सधातुकं वज्रधरं] समाश्वासकं विद्या- धरं धूपदह्यमानं शुचिना अहोरात्रोषितेन कार्यम्। ततोऽष्टम्यां पूर्व- । 1 Tib. अयमेव अभिप्रायः च मे 3 Ms. अस्मिन् 5 Tib. 2 Ms. & Tib, दरिशय 4 Ms. अयं अश्वहासं हसित्वा me 6 Tib. རྡོ་གད་དུ་ དགོད་ ཅིང སྐུ་གདུང་ དང་ བཅས་པ་ धातु remains of a saint ༢ Tib. རྡོ་རྗེ་ འཛིན་པ་ རིག་ སྔགས་ འཆང་ ཡང་ དག་པར་ मा' ही बार वज्रधरं विद्याधरं समाश्वासकं 8 Tib. २ मा ' A I मा वि स ।

·सर्वतथागताधिष्ठान सत्त्वावलोकन-वुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् सेचं कृत्वा शुचे सतथागतस्थाने महता धूपपुष्पगन्धदीपैः पूजा कृत्वा त्रिस्कृत्वा अष्टशतिको जापो दातव्यः। तथागतस्य पूजा कर्तव्या। सर्वतथागतानां नमस्कृत्य चत्वारि पूर्णकुम्भा नि] स्थाप्य रक्तचन्दनमयं मण्डलं कृत्वा श्वेतवस्त्रप्रावृतेन एकाग्रमानसेन चतुर्दिशे च रसगन्धमद्यपायसवलिं' दत्त्वा अष्टशतसुमनःपुष्पैः वज्रपाणिराहर्तव्यः । यावत् पञ्चदशी ततो महानिर्घोषो भविष्यति पृथिवीकम्पश्च रश्मयो निश्चरिष्यन्ति। ततो यथेप्सितं वरं दास्यामि। सर्वकर्माणि सर्वकार्याणि जपितमात्रेण समृद्धिप्यन्ति। विगत- व्याधयो चिरजीवी सर्वपापविवर्जितो भविष्यति । गुणसहस्रं प्रति- लप्स्यते । मरणकाले च बुद्धं पश्यति । अहं च दर्शनं दास्यामि । अथ भगवान् साधुकारमदात् । साधु साधु वज्रपाणे अनति- क्रमणीया इयं मुद्रा। नात्र कांक्षा न विमतिर्न विचिकित्सा कर्तव्या सदेवकेन लोकेन । ॥ III अथ मंजुश्री; कुमारभूतो भगवन्तमेतदवोचत् । केनार्थ- नायं भगवन् सर्वतथागताधिष्ठानसत्त्वावलोकनबुद्धक्षेत्रसन्दर्शन- व्यूहो नाम समाधिरुच्यते। भगवानाह। सर्वतथागतानाम- 1 Tib. TII का शुभम གི་གདོན་མ། ·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम धिष्ठानं सर्वबोधिसत्त्वानाम् अधिष्ठितश्च सर्वसमाधि सर्वधारणी- मुखानि प्रतिलभते । सर्वसत्त्वानां चित्तचैतसिकसमिजित- प्रसारितानि प्रजानाति । देवानां नागानां मनुष्याणां यक्षाणां गन्धर्वाणां प्रेतानां तिर्यग्योनिगतानां यामलौकिकानाम् अमी सत्त्वाः पुण्योपगाः सुकृतकरा बुद्धधर्मसंघेषु प्रसादं प्रतिलभन्ते । अमी' नरकगामिदुष्कृतगामिपापकारिणः। तेषां सत्त्वानां पापदृष्टिगतानां धर्म देशयति सर्वपापेभ्यो निवारयति । बुद्धबोधौ प्रतिष्ठापयति सर्वाभिप्रायं परिपूरयति। ईर्ष्या -मान-क्रोध-मा- तसर्य विनोदयति। ते च सत्त्वा बुद्धधर्मसंघेषु प्रसादं प्रतिलभ्य बुद्धक्षेत्रेषूपपद्यन्ते। न जातु दुःखमनुभवन्ति न दौर्मनस्यम् । तेनायं कुलपुत्र सर्वतथागताधिष्ठानसत्त्वावलोकनबुद्धक्षेत्रसन्दर्शन- व्यूहो नाम समाधिरुच्यते। यं श्रुत्वा नियतावैवर्तिकभूमि प्रति- लभन्ते। [स] आह । केनार्थेन भगवंस्तेषां कुलपुत्राणां व्याकरणं भवति । कियत्तेषां पुण्यस्कन्धं भवति । किं दुष्करचर्या । दुष्कर च भगवन् अर्हत्त्वं प्रागेवानुत्तरा सम्यक्संबोधिः। भगवानाह । यश्च मया कुलपुत्र प्रथमचित्तोत्पादमुपादाय दानशीलक्षान्तिवीर्य- ध्यानप्रज्ञापारमिता परिपूरिता यश्च शिरःकर चरणनयनात्तमांग- प्रियपुत्रभार्यादुहितदासदासीपरित्यागः कृतः यश्चास्य धर्म- 1 Ms. अयं 2 Ms करण० ·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् पर्यायस्य पूजनसत्करणलिखनलेखापनवाचनोद'ग्रहणीयः पुण्याभिसंस्कारः परेभ्यः संप्रकाशनीयः पुण्याभिसंस्कारः तेषां च धर्मभाणकानां पूजनसत्करणपुण्याभिसंस्कारः तस्यायं पूर्विमकः पूण्याभिसंस्कारः शततमामपि कलां नोपैति । यश्च मया कुलपुत्र धर्मो भाषितः पर्यावाप्तः तं सर्वं सत्करे गुरुकरे मानये पूजये सत्कृत्य लिखये लिखापये। यश्वायं धर्मपर्यायः लिखे वाचये पूजये संप्रकाशये बहुतरम् इतः पुण्याभिसंस्कारं परिग्रहीष्यति । ततस्तथागतो व्याकरोत्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ । तत् कस्य हेतोः। एवंरूपस्य दुष्करं धर्मपर्यायस्य श्रवणोद्ग्रहण-धारण. पूजन-लिखनम् । ते च सत्त्वाः पापसमाचाराः खाद्यपेयहास्य. नाट्याभिरता अशुभे शुभसंज्ञिनः कामक्रोधव्यापादबहुला असुखे सुखसंज्ञिनः प्रहाराकोशतर्जनताडनाभिरता न ज्ञास्यन्ति न मनसि करिष्यन्ति। ते ततः पापकर्मनिदानाज्ञाना' अकल्याणमित्रपरि- गृहीता जराव्याधिशोकमृत्युपरिपीडिता मरणकाले परितप्यंन्ते। श्मशानसदृशमंचावलंव्यमानं परस्परं पश्यन्ति न च कुशलचित्त- मुत्पादयिष्यन्ति नाभेद्यप्रसादम् । ते ततश्च्यवित्वा पुनरपि दुःखानि प्रत्यनुभविष्यन्ति । नायं कुलपुत्राकृतकुशलमूलैस्तथा- Ms. ०ग्रहराया ༄༅ Tib. སྡིག་པའི་ ལས་ཀྱི་གཞི་དེ་དད། མི་ཤེས་པ་དེས་ མི་ དགེ་པའི་ བཤེས་ གཉེན གིས་ ཡོངས་སུ་ཟིན་ ཅིང། 3 Ms. ०पलं व्यमानं ·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् गतादर्शाविनो' अव्याकरणप्राप्तैः श्रोतुं मानयितुं पूजयितुम् उद्- ग्रहीतुं न लिखितुं न लिखापयितुं न श्रद्दधातुं न च तान् धर्म- भाणकान् सत्कर्तुं मानयितुं पूजयितुम् अपि न शक्यते । तथा- गतकृत्यं कुलपुत्र तत्र विषये भविष्यति यत्रायं धर्मपर्यायः प्रचरिष्यति। अथ सा यथा समागता पर्षत् साधुकारमदात् । साधु साधु भगवन् । वयमपि भगवन् धर्मभाणकं धर्मश्रावणिक तथागतकृत्येन सत्करिष्यामः गुरूकरिष्यामः मानयिष्यामः सर्व- सुखोपधानं चास्योपसंहरिष्यामः। अयं च धर्मपर्यायं वैस्तरिकी. करिष्यामः रक्षिष्यामः येनायं धर्मपर्यायश्चिरस्थितिको भविष्यति । अथ भगवांस्तस्यां वेलायां यथा समागतां पर्षदमवलोक्यैवमाहुः । साधु साधु कुलपुत । अहो एवमपि युष्माकं करणीयम् । कायचित्त- निरपेक्षैत्वा सर्वोपप्लवन-परिभवन-परिभाषण-तर्जन-प्रहाराक्रोश- लभ्यमानम् अपि] इमं धर्मपर्यायः श्रावयितव्यो लिखितव्यो वाचयितव्यः। तं च धर्मभाणकं धर्मश्रावणिकं सर्वसुखोपधानेन चोपस्थातव्यः। स च विषयः स च द्वीपः स च नगरो रक्षितव्यः सर्वभयोपद्रवोपसर्गोपायासेभ्यः। तस्य च कुलपुत्रस्य कुलदुहितुर्वा सततसमितं समन्वाहर्तव्यम्। अथ भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत। 1 for दर्शाविभिः । 2 Tib. सपदको बागे 3 Ms. puts the verbs in singular number.

·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम्
शृणुत कुलपुत अप्रमत्ता
मा पश्चकाले परित्ताप्यु भेष्यथ ।
बुद्धस्य उत्पाधु कदाचि लभ्यते
कल्पानकोटीभि शतैः सहस्रः॥
गुणाश्च शृण्वत्वभिश्रद्दधेत
न दुर्लभा तेषु समाधि भेष्यति ।
कल्पानकोटीन् यथ गङ्गवालिका
यो दानु दद्या द्विपदोत्तमेषु ॥
धनं च धान्यं तथ वस्त्रभूषणं
गन्धं च माल्यं च विलेपनं च।
यश्चैव सूत्रमभिश्रदधित्वा
श्रुणेय वाचेय लिखापयेत।
न तस्य पुण्यस्य प्रमाणु विद्यते
ता चाप्रमाणं सुगतेन देशितम् ॥
रण्यं च सेवेत सदाप्रमत्तो
ध्यानं च ध्यायेतु सदान्यचित्तः ।
दानं च दद्या प्रियपुतधीतरा
हस्तौ च पादौ च परित्यजेत ॥
यथैव सूत्रस्य धरेति कश्चि
अयं ततो पुण्यविशेष्यु प्राप्नुया।
1 Ms. भेष्यत
2 Ms. हस्तौ च परित्यजेत यथैव ।
ལག་པ་ རྐང་པ་ ཡོངས་སུ་
གཏོང་བ་བསོ་ །
Tib.

·सर्व तथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम्
अर्थस्य दाता वरसूत्रमेतत्
सर्वस्यापाया सदा वर्जितास्य ॥
धनस्य धान्यस्य च दायको ह्ययं
गुणाश्च सर्वेऽपि न तस्य दुर्लभाः ।
आयुर्बलं वीर्यु न तस्य दुर्लभ
धारेति सूत्रं य इमं विशुद्धम् ॥
द्रक्ष्यन्ति बुद्धममिताभु नायक
मयापि स व्याकृतु बुद्धबोधौ।
न तस्य पापं पि कदाचि विद्यते
सुखावतों द्रक्ष्यति लोकधातुम् ॥
यं चापि तस्य सद कमु भेष्यति
सर्व क्षयं यास्यति चित्तनीडे ।
कायस्य शूले तथ शीर्षतापे
न तस्य जातु विनिपातु भेष्यति ।
सांदृष्टिकांश्चापि गुणां स लपस्यते
सर्वं यथा चिन्तितु प्रार्थितं च ॥
तस्माभि तेभि सद भिक्षुभिक्षुणी
उपासकोपासिक राजभिः सदा ।
गुरुगौरवं कृत्वा च धर्मभाणके
यथा नरेन्द्रस्य तथागतस्य ॥
1 Ms. puts these two lines after इदं च सूत....क व्यधारके । The rihetan
rendering has been followed here.

·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम्
इदं च सूत्र सद धारितव्यं
सत्कारु नित्यं च कर्तव्यधारके
गन्धैश्च माल्यैश्च विलेपनैश्व
सत्कारु कृत्वा च लिखापयेत ॥
मा पश्चकाले जरव्याधिपीडिता
अनेक आयाससहस्रव्याकुलाः ।
नरकेषु तिर्यक्षु' परिभ्रमाणाः
षण्ढाश्च पण्डाश्व जुगुप्सनीयाः ।
जात्यन्धभूताः कुणपाश्च गन्धिनः
संजास्यते नीचकुलेषु स्त्रीषु ॥
ईर्ष्यालुकस्य सद पापचारिणः
क्रोधाभिभूतस्य च मत्सरिष्य।
बुद्धेषु धर्मेषु करित्व गौरवम्
इमेषु जातीषपपद्यतेऽसौ।
तव दुःखानि च वेदमाना
मा पश्चकाले परिताप्यु भेष्यथ ॥
तस्माभि तेहि सद पूजितस्य
यश्चैव धारेत प्रकाशयेत।
यश्चैव परिभाषणु तस्य कुर्वते
जुगुप्सनां ताडनबन्धनञ्च ॥
1 Tb. अमाप पाशु = प्रेतेषु
2 Ms. मेष्यतः

·hd सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् ममैव तेन परिभाषणा कृता ममैव सत्कारु करित्व धारके। तस्माच्च तैहि सद धर्मभाणके यश्चैव धारेत लिखेत वाचये। सत्कारु तैश्च सद नित्यु कुर्या स्निग्धाश्च वाचो मधुरा भणेत ॥ IV आर्यावलोकितेश्वरो बोधिसत्त्वो भगवतश्चरणयोर्निपत्य भगव- न्तमेतदवोचत् । अनुस्मराम्यहं भगवन् अस्ति व्यवलोकनप्राति. हार्या नाम धारणी या मया पूर्व ज्ञानकेतुप्रभाकरस्य तथागत- स्यान्तिकादुद्गृहीता श्रुता [च] । यां श्रुत्वा मत्वा उद्गृह्य धारयित्वा वाचयित्वा सत्करित्वा लिखित्वा लिखापयित्वा अवैवर्तिकभूमि प्रतिलभन्ते। सर्वानेतांस्तथागतभाषितान् गुणान् प्रतिलभन्ते सर्व चास्य यथाभिप्रायां समृध्यते। सर्वकर्मावागणं चास्य क्षयं गच्छति। समाधिं च प्रतिलभते। विगता व्याधयो भवन्ति । बुद्धदर्शनं बोधिसत्त्वदर्शनं भवति । तद् भगवान साधुकारमदात् । साधु साधु कुलपुत्र प्रवर्तय अधिष्ठितं तथागतेन । अथार्यावलोकितेश्वरो बोधिसत्त्वो दशदिशं सर्वतथागतेभ्यो नमस्कृत्य इमानि मन्त्रपदानि भाषते स्म । དེ་ནི་ང་ཡང་ཡོངས་སུ་སྤྱོས་པ་ཡིན ། འཛིན་ལ་ཕ་དུད་བྱས་ན་ང་ལའང་བྱས།། 1 Tib.

·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् नमः सर्वतथागतानां सर्वाशापरिपूरकराणाम् । नम आर्या- वलोकितेश्वरस्य बोधिसत्त्वस्य महाकारुणिकस्य। तद्यथा मम मम। धिरि धिरि। शान्ते प्रशान्ते सर्वपापक्षयंकरे। अवलोकय कारुणिक बोधिचित्तं मनसि कुरु । व्यवलोकय मां स्मर स्मर यत् त्वया पूर्वं सत्याधिष्ठानं कृतम् । तेन सत्येन सर्वाशां मे परिपूरय । बुद्धक्षेत्र परिशोधय । मा मे कश्चिद् विहेठं करोतु। बुद्धाधिष्ठानेन वाहा । तद्यथा तेजे तेजे महातेजे। यन्मम कायदुश्चरितं वाग्दुश्चरितं मनो- दुश्चरितं दारिद्रय वा तन्मे क्षपय। आलोकय विलोकय । तथा- गतदर्शनं चाहमभिकांक्षामि बोधिसत्त्वदर्शनम्। धुधुप ददस्य मे दर्शनम् । सर्वे मे कुशला अभिवर्धन्तु । नमः सर्वतथागतानाम्। नमः अवलोकितेश्वरस्य। स्मर प्रतिज्ञा महासत्त्वाः। सिध्यन्तु मन्त्रपदाः स्वाहा। अस्यां धारण्यां भाष्यमाणायां महापृथिवीकंपोऽभूत् महा- किलकिलाशब्दः। दिव्यं च पुष्पवर्षमभिप्रवर्षन् [सर्वः सपर्षत्'] साधुकारमदात् । साधु साधु सुभाषितमिदं महासत्त्वेन सर्वसत्त्वानां लाणार्थं सर्वाशापरिपूरकरम् । रक्ष सर्वभयेभ्यः सर्वकर्मक्षयंकर मरणदुःस्वप्नकान्तारप्रशमन। वयमपि सर्वे भूत्वा धारयिष्यामः सत्करिष्यामः । अवलोकितेश्वर आह । यः कश्चित् कुलपुत्र इमान् गुणानभिकांक्षाते] । यथा तथागतेन परिकीर्तितं व्याकरणं मम कांक्षाते । ममापि सम्मुखदर्शनं समाधिलम्भं बुद्धबोधिसत्त्वदर्शनं ཐམས་ཅད་དང༌ ལྡན་པའི་ འཁོར་ 1 Tib. 2 Ms. कराणि ·कृत्वा सर्वसत्त्वमैत्रचित्तेन दयाचित्तेन करुणाचित्तेन तथागतगुरु- सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् भोगैश्वर्यलम्भं बुद्धक्षेत्रोपपत्तिं तेन शुक्लपक्षे शुचिना सुस्नातगालेण भूत्वा आर्याष्टांगोपवासोपवसितैरष्टम्यामारभ्य शुचौ प्रदेशे बुद्धा. धिष्ठिते गन्धपुष्पैर्ध्वजपताकैः पूर्णकुम्भैरभ्यर्च्य स पृथिवीप्रदेशः स च धर्मभाणकः शुचिः सुस्नातगात्रः श्वेतवस्त्रप्रावृतो नानापुष्पमाल्य- गन्धैरभ्यर्च्य लिखापयितव्यः सर्वसत्त्वासाधारणानि कुशलमूलानि गौरवं चित्तमुपस्थाप्य तेन दिने दिने लिखता ताव लिखे यावदर्ध- दिवसम् । अष्टम्यामारभ्य यावत् पञ्चदशी दिने दिने सैव पूजा कर्तव्या। ततोऽनेनैव विधिना लिखितमात्रेण पञ्चानन्तर्याणि कर्माणि सर्वपापानि चास्य क्षयं यास्यन्ति । कुशलैधविवर्धिष्यते। उत्तप्तवीर्यो भविष्यति। सर्वधर्मेषु कायसुखमनुप्राप्स्यति। तनू'- भविष्यन्ति राग-द्वेष-मोह -मान-क्रोधाः। तेन लिखापयित्वा पूर्वमुखी सधातुकां तथागतप्रतिमामवलोकितेश्वरप्रतिमां च सधातुकां स्थाप्य सधातुके चैतायतने पुष्पधूपगन्धैर्दीपैश्च उदारतरा पूजा कर्तव्या । अष्टम्यामारभ्य यावत् पञ्चदशी सर्वसत्त्वमहाकरुणाचित्तेन भवि- तव्यम्। 'शुचिशुक्लमोजिना आर्याष्टांगोपवासोपवसितेन सुहृत्सहाय- केन' मानक्रोधमात्सर्यपरिवजितेन दिने दिने उदारतरां पूजां कृत्वा त्रिसन्ध्यं जापः अष्टशतिको दातव्यः। दीपधूपपुष्पगन्धादि दत्त्वा सुमनःपुष्पाष्टशतैश्च आर्यावलोकितेश्वरप्रतिमा त्रिसन्ध्यमाहर्तव्या। 1 Ms. तन्वी 2 Ms. शुच 8 Tib. has only माँगाहा सिहायक 4 Ms. Tib. དུས་གསུམ་དུ་བཟླས་བརྗོད ། ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् वज्रपाणेश्व धूपो दातव्यः। दशदिशमभिनमस्कृत्य पश्चिमेन भीमाया देव्याः पूर्वेणानोपमायाः' ऊर्चेन शंखिन्या बलि नारस. पायसदस्योदनश्चतुर्दिशं क्षेप्तव्यः । ततस्तस्य न कश्चिद् विक्षेप करिष्यति। संत्रासो[ऽपि नोत्पद्यते । ] नान्यथात्वं चित्तस्य । सर्वेषां चाष्टशतिको जापः अष्टशतसुमनःपुष्पैश्च संचोदनम्। [अने नैव विधिना पूर्वसेचं कृत्वा ततः पूर्णपञ्चदश्यां चत्वारि पूर्णकुंभा [नि] स्थाप्य धूपचन्दनकुन्दुरुककपरं दत्त्वा दीप [मुखानि]' चत्वारि नानागन्धध्वजपटपताकासुवर्णरूप्यभाण्डैः तं पृथिवीप्रदेशं समलं. कृत्य दधिमधुपायसदध्योदनमन्यानि च यथालम्भेन बलि चतुर्दिशे दत्त्वा निवेद्य सुमनःपुष्पाष्टकशतैरेकैकं जप्य चतुर्दिशे क्षेप्तव्यम् । पूर्ववत् यष्टशतैः सुमनोजातिपुष्पैरेकैकं जप्य आर्यावलो- कितेश्वरप्रतिमा आहर्तव्या। ततः सत्प्रतिमा कंपिष्यति । महा- निर्घोषो भविष्यति । रश्मयो निश्चरिष्यन्ति । पृथिवीकम्पः भवि- ष्यति । ]' ततः सर्वकर्माणि सर्वकार्याणि चास्य समृद्धिष्यन्ति । तथागतदर्शनं बोधिसत्त्वभूमिप्रतिलम्भः सर्वसत्त्ववन्दनीयो भविष्यति। धनधान्यकोशकोष्ठागारसमृद्धः सर्वव्याधिपरिवर्जित- 1 Ms. पम्याः विक्षेपः 2 Tib. देशाव करार मागेर मादा ( ततस्तस्य संत्रासः ) འགའ་ཡང་འབྱུང་གར་མི་འགྱུར་ཞིང་སེམས་འཁྲུལ་ (नोत्पादयितव्यः चित्तविभ्रमः) । (न कर्तव्यः) । 4 Tib. हा सर्व སའང་གཡོ་བར་འགྱུར་རོ། 3 Ms. सर्वेषाणां 5 Ms. 6 Tib. २.गुपयर7 Tib.

·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् श्चिरजीवी [भविष्यति । सर्वशत्रवः सर्वराजराजपुत्रामात्यदर्शनाभि- कांक्षिणो भविष्यन्ति प्रियकराः सर्वक्ल शरागद्वेषमोहप्रहीणाः । न च जातु प्रियविप्रयोगो भविष्यति। महादृढबलवीर्यसंपन्नस्तेजवां- स्तीक्ष्णेन्द्रियो बुद्धिमान् सर्वसत्त्वदयाचित्तो धर्मज्ञो यावच्च्यवन काले बुद्ध भगवन्तमार्यावलोकितेश्वरं पश्यति। मैत्रविहारी कालं करोति । धर्म देशयमानं यथेप्सितेषु बुद्धक्षेत्रेषु महाचक्रवर्तिकुलेषु यत्रानुस्मृतिं करोति तत्रोपपद्यते। अन्यानि चानेकानि गुण- सहस्राणि प्रतिलप्स्यते । एवं भगवन् बहुगुणकरोऽयं धर्मपर्यायः । इमानि ते धारणीमन्त्रपदानि न विना तथागताधिष्ठानस्यायं धर्म- पर्याय शक्यं श्रोतुं न धारयितुं न पूजयितुं न लिखितुं न लिखा- यितुं न श्रद्दधातुम् । सचे दर्शनं भवे न श्रवं भविष्यति। स- चे श्रवणं तद्विक्षिप्तचित्तः श्रोष्यति न श्रद्धास्यति न सत्करिष्यति । सचे सत्करे क्लेशव्यापादचित्तः [ सत्करिष्यति ] सचे लिखे लिखापयेत व्याक्षिप्तचित्तः। तत् कस्य हेतोः । तथा हि तस्य पूर्वपापकर्मफलहेतुत्वात् कर्मानुभवितव्यम् । स विचिकित्साः प्राप्तो भविष्यति । पंचानन्तर्यं करिष्यति । त्रिभिः साधनैः सर्वाशा- समृद्धिर्भविष्यति। नात्र कांक्षा न विमतिर्न विचिकित्सोत्पादयि- अथ भगवान् [अवलोकितेश्वराय बोधिसत्त्वाय महा- सत्त्वाय] साधुकारमदात् । साधु साधु कुलपुत्र । तथागतकृत्यमयं धर्मपर्यायः करिष्यति सर्वसत्त्वानाम् । Tib. मास ८२ गुरू तव्या। 1 Ms. किं कर; प्रिय 2 Ms. सत्करेत 3 Ms. कृत्योऽयं ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् अथ खल्बनोपमा महायक्षिणी येन भगवांस्तेनोपसमक्रामत् । भगवन्त नानापुष्पदुष्ययुगैराच्छाद्य भगवतः पादयोनिपत्य भगवन्त- मेतदवोचत्। एवं स्मराम्यहं भगवन्मया भगवतः कौशाम्ब्यां घोषिलस्यारामे' विहरतः पुरतः प्रतिज्ञा समुदाहृता सर्वसत्त्वा- नामर्थाय। अहमपि भगवन् सर्वविद्याधराणां हृदयं जानामि । तन्मे भगवाननुजानातु बहुजनहिताय बहुजनसुखाय सर्वाशापरि- पूरणार्थाय भिक्षुभिक्षुण्युपासकोपासिकानां च । नमः सर्वतथागतानां संय्यथीद् ह ह। ही ही। हु हु । सर सर। लहुलहुँ। शीघ्र शीघ्र। महाविद्ये सर्वविद्याधर- नमस्कृते। हसः हसः। किं तिष्ठसि किं तिष्ठसि । विचित्राभरणविभूषितांगि पट पट। भर भर । भिरि भिरि । भूरु भूरु। सर्वार्थ मे साधय । तुरु तुरु । अर्थं साधय । अर्थं देहि मे "नात्सहं मारपति शूल्क्षिणस्य" [सर्वसङ्घानां०] सिद्धिं हा हा। पद्म पद्म महापद्म । विशदे विशदे महाविशदे। भव भव भवोद्भवाय । तमहं घोरे तमहं घोरे । । कनक- - 1 Tib. सुका कमीकमारा 2 Ms. विहरणतः 3 The usual from is तद्यथेदं; in Pali it is सेग्यथीदं: in Tib. it is transliterated thus स्यद्यथीदं 4_Ms. साधयार्था साधयार्था 5 The words within quotations are inserted here for the benefit of the donor of the ms. 6 Supplied from Tib.

·७२ सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् तन्मे विद्या प्रयोजय। सिद्धिं कुरु। सर्वशां मे परिपूरय बुद्धाधिष्ठानेन स्वाहा। यः कश्चिद्भगवद्गुणार्थी धनधान्यार्थी सर्वसत्त्ववशीकरणार्थी भवे महैश्वर्य राजत्वं विद्याधरत्वमभिकांक्षाते] ममापि संमुखदर्शन तेन अष्टम्यां शुक्लपक्षे नवे पटके अच्छिन्नदशे केशापगते शुचिना चित्रकरण आर्याष्टाङ्गोपवासोपवसितेन अश्ले पैरङ्ग र्नव- भाजनस्थै श्चित्रापयितव्यम् । मध्ये तथागतप्रतिमा धर्म देशयमाना दक्षिणेनार्यवज्रक्रोधो वज्र भ्रामयमानः सर्वालङ्कारविभूषितः [पुष्प]- माल्यार्धचन्द्रहारः श्वेतवस्त्रप्रावृतः वामपार्वे अनोपमा शरकाण्ड- गौरी' सर्वालंकारविभूषिता श्वेतवस्त्रा पद्महस्ता समाश्वासयंती। ततः शुचिना विद्याधरेण आर्याष्टाङ्गोपवसितेन शुचौ सधातुके तथागतस्थाने क्षीरयावकाहारेण श्वेतवस्त्रप्रावृतेनात्मद्वितीयेन अष्टम्यां पूर्वसेचं कृत्वा नानापुष्पगन्धधूपदीपैः पूजां कृत्वा त्रिष्कृत्वा यष्टशतिको जापो दातव्यः। एकैकं सुमनःपुष्पं जाप्य त्रयष्टशतैः सा प्रतिमा आहर्तव्या तथागतस्य वज्रपाणेश्व पूर्वतरं पुष्पधूपगन्धं दातव्यम् । बलिपायसदध्योदनं नानारसं नाना- 1 Tib. पयोचनय 2 Ms. 3. Tib. महानैश्वर्य =with fringes uncut; ef. Pali अदसकं निसीदनम् । བསྐམ་པ་སྐུ་བསལ་བ་ལ། 4 Tib. 5 Tib. 34**99*75***994731'e -coloured by varions pure colours. 6 Ms. भाजनैस्थै 7 Tib. འདམ་བུ་མདའ་རྒྱའི་མདོག་ལྟར་དཀར་ཤམ་དུ་མཆིས་ལ། ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् मद्यं चतुर्दिशे क्षेप्तव्यम्। पूर्णपञ्चदश्यामनेनैव विधिना बलिः अन्या[नि] च यथालाभेन धूपकपरकुन्दुरुक' चन्दनम्रक्षं दातव्यम् । सुगन्धतैलेन द्वौ दीपौ दातव्यौ। तत्राहं स्वरूपेणोपतिष्ठामि । यथेप्सितं वरं दास्यामि समाधिलाभमाकाशगमनमन्तर्धानं राजत्वं बल.चक्रवर्तित्वं विद्याधरत्वं निधिवादं धातुवादं परचित्त- ज्ञानं दीर्घायुष्कत्वम् । सर्वसत्त्वानां मैत्रचित्तेन भवितव्यम् । मान- क्रोधामात्सर्यपरिवर्जितेन स्तौपिक-धार्मिक-सांधिकार्थापहार- परिवर्जितेन भवितव्यम् । तथागतानामभेद्यप्रसादेन [भवितव्यम्] यदि चाहं भगवन् पञ्चानन्तर्यं करिष्यामि त्रिभिःसाधनैर्न समन्वा- हेरयं मा चाहं भगवन्ननुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्येयं सचे बुद्धे अप्रसादलब्धो भवे यश्च विमतिप्राप्तो यश्च पापमकुशलं कृत्वा न विरतिमनुगृह्णाति क्लेशोपक्लेशचित्तस्तस्याहं चापि दर्शनं दास्यामि लाभमपि करिष्यामि । अथ भगवान् साधुकारमदात् । साधु साधु भगिनि । साधु खलु पुनस्त्वं भगिनि यत्त्वया सर्वसत्त्वानामर्थाय पापसमाचारेषु Tib. मारो। 1 Ms. कन्दुरक; 2 Ms. स्मृतं 3 See infra, p. 77 A Ms. लभः , Ms. राज्यत्वं 6 Ms. स्थोपिक of. 7 Tib. omits पञ्च, གལ་དེ་མཚམས་མ་མཆིས་པ་ 8 Ms. क्लेशुप० 9 Ms. न दास्यामि but the Tib. omits न । C. मामा མཐོང་བ་ སྙལ་བར་ བགྱི་ཞིང་ ཐོབ་པར་ ཡང་ བགྱི་ ལགས་སོ ། 10 Ms. लाभं करिष्यामि । १० ·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् सत्त्वेषु इमा एवंरूपा मन्त्रपदा भाषिताः प्रतिज्ञा कृता। शक्ष्यसि त्वमनया एवंरूपया महाकरुणया सर्वसत्त्वाननुत्तरायां सम्यक्संबोधौ प्रतिष्ठिा]पयितुम् । एवमेव त्वयापि करणीयम् । अथ शंखिनी महादेवी भगवन्तं नानापुष्पैर्नानागन्धै- रभ्यर्च्य प्रदक्षिणीकृत्य पादयोर्निपत्य भगवन्तमेतदवोचत्। अहमपि भगवंस्तथागताधिष्ठानेन प्रतिज्ञां करिष्यामि तथागतशासन- चिरस्थित्यर्थम् । तेषां च धर्मभाणकानां धर्मश्रावणिकानां सर्वाशा- परिपूरकराणि मन्त्रपदानि दास्यामि । रक्षायै तन्मे भगवान् अनुजानातु। नमो नमः सर्वतथागतानाम् । ॐ शंखिनि देवि आगच्छ आगच्छ। तिष्ठ धने धनजये। वृवृ वृद्धिकरि'। धृ धृ धृतिकरि । 'नानाविविधवेशवस्त्रायुधधारिणि । युयु आयुष्पालनि । तथा- गतानां स्मर बोधिचित्तं मा विलम्ब । देहि मे वरम् । शंखिनि स्वाहा। इमैर्मन्त्रपदैः स भगवन् कायगतैर्यशोवृद्धिमनुप्राप्स्यति । तेजोवृद्धि भोगवृद्धिम् ऐश्वर्यवृद्धि दीर्घायुष्कतां शत्रुवशीकरण- वृद्धिमनुप्राप्स्यति। अष्टशतजप्तेन यथालाभेन बलिं दत्त्वा चतुर्दिशे धूपं कुन्दुरुकं तथागतस्योदारतरपूजा कर्तव्या। दीपो 2 Tib. नानावविविध 1 Tib. वि त्रि वितकरि 3 Tib.विध वशवस्त ध धारिणि ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन व्यूहम् स्थाप्य। अथ दातव्यः। एकविंशतिदिवसानि मैत्रविहारिणा नियमस्थेन भवितव्यम्। ततः सर्वाभिप्रायं परिपूरयिष्यामि सद्धर्मप्रतिक्षेपकं शुचौ प्रदेशे कर्तव्यं देवायतने वा। भगवान् सा च यथासमागता पर्ष साधुकारमदात् । साधु साधु भगिनि। सुभाषितमिदम्। प्रतिज्ञा बहुगुणसमन्वागता। एवमेव त्वमपि करणीयमनागतेऽध्वनि। VI अथ खलु भीमा महादेवी सुवर्णपुष्पैर्भगवन्तमभ्यर्च्य भगवतश्चरणयोर्निपत्य भगवन्तमतदवोचत् । अहमपि भगवं- स्तेषां धर्मभाणकानां धर्मश्रावणिकानां तेषां च लेखकानां तेषां च धारकाणां वाचकानां पूजकानामर्थाय सर्वाशापरिपूरकराणि हिरण्यमणिमुक्ता भोगैश्वर्यराजत्वदीर्घायुष्कराणि शत्रुवशीकर- णानि मन्त्रपदानि दास्यामि । यः कश्चि राजा वा राज्ञी वा भिक्षु- भिक्षुण्युपासकोपासिका वा धारयिष्यन्ति सत्करिष्यन्ति लिखि- ष्यन्ति लिखापयिष्यन्ति तथागतगुरुगौरवेण प्रतिप्रत्त्या यथो- पदिष्टाः प्रतिपत्स्यन्ते तस्याहं भगवन् रक्षिष्यामि परिपालन करिष्यामि यथोचितं वरं दास्यामि भोगैश्वर्यैरवैकल्यं करिष्यामि विवादयुद्धडिम्बडमरे जयं करिष्यामि । आयुःसंपदमुपसंहरि- 1 Tib. places the words at et dana ar before tafe i And अष्टशतजप्तेन after नियमस्थेन । 2 Ms. मुक्ति 3 Ms. राज्यत्वा० ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् प्यामि। तस्य च विषयस्य नगरस्य परिपालनं करिष्यामि। तन्मे भगवाननुजानातु। नमः सर्वतथागतानां सर्वबोधिसत्त्वानाम् आर्यावलोकितेश्वर- वज्रपाणिप्रभृतीनाम् । ॐ महादेवि भीमे भीममते। जये जयावहे। यशजवे तेजजवे। व्याकरणप्राप्ते सर्वसत्त्वावलोकने कृपतेजबहुले तथा- गतानुज्ञातं पालय । स्मर प्रतिज्ञाम् । बुद्धाधिष्ठानेन देहि मे वरम् । सिद्धिं कुरु। देवि महादेवि सत्यवचनदेवि भीमे सत्यवचनप्रतिष्ठिते गुह्यनिवासिनि स्वाहा । इमानि तानि भगवन् मन्त्रपदानि तथागताधिष्ठितानि तथा- गतानुज्ञातानि मया भाषितानि सत्त्वानामर्थाय । यं यमेव कामं मनसिकृत्वा जपिष्यते तथागतस्य पुरतः पुष्पधूपगन्धदीपैः पूजा कृत्वा पायसरसबलिं चतुर्दिशे दत्त्वा तं तमेव अष्टशतजापेन सर्वाशां परिपूरयिष्यामि । यः कश्चि मां स्वरूपेणाभिकांक्षी भवे तेन अच्छिन्नदशे केशापगते अश्ल षैरङ्गैर्नवभाजनस्थैरष्टम्याम् आर्या- ष्टांगपरिगृहीतेन चित्रकरण चित्रापयितव्या शरकाण्डगौरी सर्वा- लंकारविभूषितांगी श्वेतवस्त्रा मध्ये तथागतप्रतिमा धाम देश]यमाना दक्षिणेनार्यावलोकितेश्वरः सांकथ्यं कुर्वन् वामपार्वे भीमा महादेवी 1 In the ns. all the verbs of the preceding lines are in plural. 2. The Tib. repeats here, perhaps by mistake, the mantra given above (p. 74) and omits the preceding 7 lines (See sNarthang ed., folio 417b.) 3 Ms. कामं गर्म 4 Ms. ०ष्याम 5 See ante, p. 71 fn. 6 6 Of. above, p. 72 ·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् कुण्डिगनेतृक परिगृहीता समाश्वासयन्ती। ततोऽष्टम्यां पूर्वसेचं कृत्वा पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनैः सधातुके चैत्यस्थाने बलिपायस- दथ्योदनं चतुर्दिशे यावत् पूर्णपञ्चदशीं शुचिना विद्याधरेण उदार- तरां पुष्पधूपगन्धदीपैः पूजां कृत्वा बलिं दत्त्वा नानारसैरन्यानि च यथालाभेन शुक्लबलिं दत्त्वा सर्वसत्त्वानां मैत्रचित्तेन दया- चित्तेन भूत्वा जातीपुष्पाणामाष्टभिः शतैः सा प्रतिमा आहर्तव्या। एकैकं जप्य तत्राहं खरूपेणोपतिष्ठिष्यामि यथेप्सितं वरं दास्यामि राज्यैश्वर्यम् आकाशगमनं निधिवादं धातुवादं विद्याधरत्वम् अन्यानि च यथेप्सितानि कर्माणि करिष्यामि अकालमृत्यु-प्रतिषेधनं सर्वरोग- प्रशमनं परचक्रप्रमर्दनं पुत्रलम्भम् अर्थागमनं प्रीति सर्वसत्त्वेषु । यदि चाहं भगवन् पञ्चानन्तयं करिष्यामि न सर्वाशां परिपूरयेयं मा चाहं भगवन्ननुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्येयं सद्धर्म- प्रतिक्षेपकं स्थाप्य यश्च विचिकित्साप्राप्तो बुद्धधर्मसंघे । भगवानाह । साधु साधु भगिनि साधु खलु पुनस्त्वं भगिनि यत्त्वं सर्वसत्त्वानां हिताय सुखाय प्रतिपन्ना अस्यैव च धर्मपर्यायस्य चिरस्थित्यर्थं 1 Tib. २ मा सेकासासुर व कामगार དཀར་ ཤམ་དུ་ མཆིས་ལ་ རད་པ་དཀར་པོ་ འཆལ་བ ། རྒྱན་ཐམས་ ཅད་ཀྱིས་ ་བརྒྱན་པ། རིལ་ བ་དང་ བགྲང་ཕྲེང་ ཐོགས་ཤིང་ सारा सुमारास = महादेवी भयङ्करी शरकाण्डगौरी सर्वालंकार- विभूषिता कुण्डिंकनेतृकपरिगृहीता समाश्वासयन्ती ॥ 2 Ms. ०दश्यां 3 See ante, p. 73. 4. Tib. puts the words सद्धर्मप्रतिक्षेपको...संधे before यदि चाहं । 5 Ms. यस्त्वं 6 Ms. प्रतिपन्नः ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् प्रतिपन्ना। तेन हि भगिनि नित्यमेव इमाः प्रतिज्ञास्त्वया नित्यमेव समन्बाहर्तव्याः। अथेयं महापृथिवी तस्मिन् समये प्रच्चाल दिव्यञ्च कुसुमवर्षमभिप्रावर्षत् । सा च सर्वावती पर्षत् साधुकार- मदात्। साधु साधु सुभाषितमिदम् । प्रतिज्ञा सर्वसत्त्वानां सर्वाशापरिपरिका' भविष्यति। VII अथार्यावलोकितेश्वरो बोधिसत्त्वो सहासत्त्वः पुनर्भगवन्त- मेतदवोचत् । किं पुनर्भगवन् स कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा लिखन-वाचन-लिखापन-संप्रकाशन-पठन-खाध्ययन-पूजनसंप्रका- शनया पुण्यमनुप्राप्स्यति इमस्य धर्मपर्यायस्य। भगवानाह। तेन हि त्वामेवार्यावलोकितेश्वर परिप्रक्ष्यामि यथा ते क्षमं तथा व्याकुरु। अवलोकितेश्वर आह। भगवानेव व्याकुरुतां नास्ति तथागतस्य अदृष्ट वा अश्रुतं वा अविज्ञातं वा। भगवानाह । यश्व कुलपुत्र अस्य धर्मपर्यायस्य लिखन-लिखापन-वाचन-पूजन-संप्रकाशन- पठन-खाध्ययनात् पुण्यमनुप्राप्स्यति स उपमेनापि न शक्यं वर्णयि. तुम् । तत् कस्य हेतोः । सर्वसत्त्वानां यथाभिप्रायपरिपरकम् । दानं दत्त्वा ते सत्त्वा अपरिमुक्ता एव भवन्ति जरा-व्याधि-मरण-शोक- परिदेव-दुःख-दौर्मनस्योपायासेभ्यः। वर्षशतसहस्रपञ्चभिः कामगुणैः क्रीडापयित्वा अपरिमुक्ता एव ते सत्त्वा भवन्ति नरकतिर्यग्योनि- यमलोकप्रेतविषयेषु पुनरपि दुःखान्यनुभवन्ति । अस्य धर्मपर्यायस्य श्रवणं सत्त्वेभ्यः कृत्वा पूजनं संप्रकाशनं [च]कृत्वा अर्थं चास्यावश्रुत्य ॥ 1 Ms. oरको 2 Ms. त्वमे० 3 Ms. अपरिमुक्त एव ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रमन्दर्शन-व्यूहम् प्रतिपत्त्या प्रतिपद्य परिमुक्ता एव भवन्ति जातिजराव्याधि-मरण-शोक- परिदेव-दुःख-दौर्मनस्योपायासेभ्यः सर्वनरकतिर्यग्योनियमलोकेभ्यः । तस्मात् तथागत अयं पुण्यस्कन्ध उपमेनापि प्रमाणं न कुर्वन्ति । यश्च कुलपुत्र अस्य च धर्मपर्यायस्योदिश्य सर्षपफलमानक' च हिरण्यस्य एकपुष्पं वा एकफलं वा एकपताकां वा वाद्यं वा गन्धं वा वस्त्र वा आसनं वा आभरणं वा परित्यजे लिखे लिखापये धारये वाचये पूजये सत्करे परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशये तं च धर्मभाणक वाचये पूजये यश्च तिष्ठते तथागते संमुखपूजया सपर्ष पूजये मानये सर्वसुखोपधानेन वर्षशतसहस्रमुपतिष्ठे गन्धमाल्यविलेपने- र्वजपताकाभिर्विहारचंक्रमोद्यानं कारापये अर्धयोजनोच्छितं सप्त- रत्नमयं स्तूप कारये शतं वा सहस्र वा तथागत [मुद्दिश्य]तांश्च दिव्यपूजया पूजये' वर्षशतसहस्रम् अयं च ततो बहुतरपुण्य- संस्कारं स्या। अस्य धर्मपर्यायस्य लिखन-लिखापन-धारण-पठन- पूजन-संप्रकाशनया न इमां तथागतसंमुखपजां न त्वेब सत्त्वेभ्यो दानं दत्त्वा पञ्चभिः कामगुणः क्रीडापयित्वा। तस्मात्तहि तैश्च कुलपुत्रैः कुलदुहितृभिर्वा राजराजपुत्रमहामात्रामात्यैर्वा सततसमितमय धर्म- पर्यायः पजयितव्यः। तथागतसंज्ञा एवोत्पादयितव्या तेषां कल्याणमित्राणां य इमं धर्मपर्यायं श्रावयति कथयति अर्थं चास्योप- संहरति तः सत्कृत्य अयं धर्मपर्यायः श्रोतव्य उदग्रहीतव्यो धार- यितव्यो वाचयितव्यो मनसि कर्तव्यः । एवं चित्तमुत्पादयितव्यम् । 2 Tib. RINITI 1 Tib. दहीमा २६उहा 3 Ms. सतूकरेत् 4_Ms. पूजयेत् 5 Ms. सततसमितमिमं धर्मपर्याय ·- सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् लाभा अस्माभिः सुलब्धाः। योऽस्माभिः श्रुतम् अपथगामिनां पथ- मुपदर्शयति अनर्थे अर्थसंज्ञिनाम् अनित्ये नित्यसंज्ञिनाम् असुखे सुख- संज्ञिनां यदस्माभिर्नरकतिर्यग्योनियमलोकपरिमोक्षणार्थं तथागत- कृत्यं कृतम् । अवलोकितेश्वर आह। महाकृत्येन तथागतकृत्येन इमं धर्मपर्यायं सर्वसत्त्वानां प्रकाशितम् । भगवानाह। अयं च कुलपुत्र धर्मपर्यायः पश्चिमे काले पश्चिमे समये दक्षिणापथे प्रचरिष्यति तत्रापि भिक्षुभिक्षुण्युपासको- पासिकाराजराजपुत्रमहामात्रामात्या भाजनीभूताः पजका धारका वाचका भविष्यन्ति श्रद्धास्यन्ति पत्तीष्यन्ति। स चे उत्तरपर्व- पश्चिमायां प्रचरे तत् परकर्माभियुक्तास्ते सत्त्वा भविष्यन्ति न श्रोष्यन्ति न श्रद्धास्यन्ति न पत्तीष्यन्ति न पजयिष्यन्ति हीनवीर्य- नष्टस्मृतयो नानाव्याक्षेप-कुटम्बदासदासीभोगैश्वर्य-हास्यलास्यनाट्य- नृत्यगीतेामात्सर्यस्मृतयो न श्रोष्यन्ति न पत्तीष्यन्ति नपूजयि- ष्यन्ति ते अपरिमुक्ता एव जरा-व्याधि-मरण-शोक-परिदेव-दुःख- दौर्मनस्योपायासेभ्यः प्रेतयमलोकविषयेभ्यो भविष्यन्ति । तस्मात्तर्हि तैः कुलपुत्रैः कुलदुहितृभिर्वा सर्वापायैरात्मानं परिमोक्तुकामेन सत्कृत्य अयं धर्मपर्यायः पूजयितव्यो धारयितव्यः सत्कर्तव्यः परेभ्यः संप्रकाशतितव्यो मनसा धारयितव्यः। डिम्बडुमरदुःस्वप्न- दुनिमित्तेषु अकालमृत्यु-गोमर-पशुमर-मानुषमरेभ्यो नानाव्याधि. भयोपद्रवेभ्य इमं धर्मपर्यायं पूजयित्वा वाचयितव्यः ध्वजे वा उच्छ पितं कृत्वा पूजयित्वा नानागन्धपुष्पधूपवाद्यैः प्रचेष्टव्यः । चतुर्दिशे बलि ईत्वाभिनमस्कृत्य पुष्पधूपगन्धैः सर्व इत्युपद्रवाः प्रशमं यास्यन्ति ।

·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् अथ भगवान् तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत। [सर्वस्य सत्त्वस्य अनुग्रहार्थं] या भाषिता पूर्वभवेषु नायकैः। [अहं तथा त्वामपि देशयिष्ये] गृह्णाहि आनन्द इमं समाधिम् ॥१॥ यश्चैव वैधातुकदानु दद्या सप्तान रत्नान च पूरयित्वा । 1 The lines of these verses are hopelessly muddled in the ms., and this is partly due to the omission of a few lines here and there. With great difficulty the lines have been re-arranged and the omitted lines and words supplied on the basis of the Tibetan version, which is reproduced here. The lines and words supplied are put within brackets [ ]. (Xylo,, folio 422b, 1. 1) དེ་ནས་ དེའི་ཚེ་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཚིགས་ བཅད་པ་འདི་ དག་ བཀའ་སྩལ་ཏོ ། སྔོན་གྱི་ སྲིད་པར་ འདྲེན་པས་གང་གསུངས་ཤིང། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་ གཟུང་བའི་ཕྱིར། དེ་སྟར་ངས་ཀྱང་ཁྱོད་ལ་བཤད་པ་ཡི། ཏིང་འཛིན་འདི་ནི་གཟུང་ཞིག་ ཀུན་དགའ་བོ།། ༡ སངས་རྒྱས་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་ལ ། གང་གིས་ཁམས་གསུམ་སྦྱིན་པར་བྱིན་པ་བས ། ༡ The Tib. restoration, however, would be. यश्चैव वैधातुकदानु दद्या बुद्धधर्मसंघरत्नान च पूजयित्वा । यश्चम सूतस्य च पूजयेत उपमापि तस्य न स भोन्ति दानम् ॥ 19 ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् बुद्धेषु धर्मेषु सदाप्रमत्तः उपमापि तस्य न स भोन्ति दानम् ॥२॥ यश्चैव बुद्धष्वभिश्रदधित्वा विहारकारापयि चैत्यकानि यश्चैव सूत्रं च धरेति कश्चि अयं ततो बहुतरु पुण्यु भेष्यते ॥३॥ यश्चापि एक क्षिपयेत पुष्प वस्त्रच माल्यं च विलेपनं तथा। इमं समाधि चाय] सत्करेत नायं ततो बहुतरु पुण्यु भोति ॥४॥ མདོ་སྡེ་ འདི་ལ་མཆོད་པ་ བྱས་ན་ནི། སྦྱིན་པས་དེ་ཡི་དཔེར་ ཡང་མི་ སྲིད་དོ།། ༢ གང་གིས་སངས་ རྒྱས་ལ་ ནི་དད་བྱས་ཏེ། ཚད་མེད་ གཙུག་ ལག་ཁང་དག་ བརྩིགས་པ་བས ། གང་ཞིག་མདོ་འདི་ འཛིན་པ་གང་ ཡིན་པ། དེ་ནི་དེ་བས་ བསོད་ནམས་ མང་པོར་ འགྱུར །༣ གང་ཞིག་ མེ་ཏོག་ གཅིག་ཙམ་ འཐོར་ བྱེད་ཅིང། གོས་དང་ ཕྲེང་བ་ བྱུག་པ་དེ་བཞིན་ཏེ ། དིང་ འཛིན་ འདི་ལ་བསྙེན་ བཀུར་ བྱེད་གྱུར་ན། བསོད་ནམས་ ཚོགས་ ཆེར་སྔ་མ་ དེ་མི་ འགྱུར ། ༤ ·८३ सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् यश्चापि कार्षापणु दानु दद्या इमस्य सूत्रस्य च पूजनार्थम् । जनित्वा' बोधाय च मैत्रचित्ते अयं ततो बहुतरु पुण्य प्राप्नुया॥५॥ यश्चापि सत्त्वेषु इमं समाधि प्रकाशये देशयि बोधिसत्त्वः । प्रतिपादये बोधिमनुत्तरे तथा उपमापि पुण्यपि न तस्य भोति ॥६॥ इमं च श्रुत्वा तथ आनुशंसाः कृत्वा च मैलं तथ सर्वसत्त्वैः གང་གིས་མདོ་ རྗེ་འདི་ ལ་མཆོད་པའི་ཕྱིར། ཀཱ་ར་ཤ་པ་ཎི་འི་ སྦྱིན་པ་ སྦྱིན་བྱེད་ཅིང། བྱང་ཆུབ་ ཕྱིར་ནི་ བྱམས་པའི་ སེམས་ བསྐྱེད་ན ། དེ་ནི་དེ་བས་ བསོད་ནམས་མང་ པོ་འཐོབ པ བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ གང་ གིས་ སེམས་ཅན་ལ ། དིང༌ འཛིན་འདི་ བཤད་ལུང་ཕོག་ དེ་བཞིན་དུ ། བླ་མེད་ བྱང་ཆུབ་ ཕྱིར་ནི་ བཀོད་ གྱུར་ན ། དེ་ཡི་བསོད་ ནམས་ དཔེར་ ཡང་མི་ བཟོད འགྱུར ། s དེ་ ལྟས་ ཕན་ ཡོན་ འདི་ དག་ ཐོས་ ནས་ཀྱང། (423, 1. 1) कोठा छ । हालक गुराका गुरा । 1 Ms. जपित्वा ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् तस्मापि सूत्रम् इमु धारयेत लिखेत वाचत तथा प्रकाशये ॥७॥ जराव्याधिमृत्यु [भिस्तथातितीव शतैश्चदुःखैः] परिपीडिताश्च । उपपद्यमाना नरकेषु प्रेतयो मा पश्चकाले परिताप्यु भेष्यथ ॥८॥ स मृत्युकाले भयभीतमानसः अभीक्ष्णमुच्छासनमुच्छसन्तः। कोस्माभि त्राणं भवते परायणं मुखे मुखं प्रेक्षति बालबुद्धिः ॥९॥ མདོ་འདི་གཟུང་ཞིང༌ ཡི་གེར་ བྲི་བར་བྱ། བཀླག་པར་ བྱ་ཞིང་ དེ་བཞིན་ བཤད་པར་བྱ།། ༧ རྒ་དང་ དེ་བཞིན་ ན་འཆིས་ གནོད་ གྱུར་ཅིང། སྡུག་བསྔལ་ རབ་དྲག་ བརྒྱ་ཡིས་ ཡོངས་ གདུངས་ལ ། སེམས་ དམྱལ་ ཡི་དགས་ རྣམས་ སུ་སྐྱེ་བ་ན ། ཕྱི་མའི་ དུས་ན་འགྱོད་པར་ གྱུར་ད་རེ །། པ འཆི་བའི་ དུས་ན་ ཡིད་ སྐྲག་འཇིགས་ གྱར ་ལ ། ཡང་དག་ཡང་དུ་ སྔམ་པ་འདོན་ བྱེད་ ཅིང ། བདག་གི་ དཔུང་ གཉེན་སྐྱབས་ སུ་འགྱུར་བ་ཞེས་ བྱིས་པའི་ བློ་ཅན་ ཕན་ཚུན་ རྟོག་ག་རེ ། ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शनव्यूहम् यस्मा तथागतमभिपूजयित्वा] बौद्धं च धर्म तथ सांघिकञ्च । हरिष्य नेष्ये यमलोकि दारुणे न तस्य त्राणं सद कश्चि भेष्यति ॥१०॥ न पुतदारं न च मिलबान्धवान् न चापि राष्ट्र न च हास्यलास्यम् । धनं न धान्यं न च वस्त्रभूषण सर्वं जहित्वा पुन' दुःखदारुणम् ॥११॥ इमं समाधिं न च श्रदधित्वा तथा [च दुःखं] दारुणं वेदयते । གང་ཕྱིར་ དེ་བཞིན་ གཤེགས་ པ་མཆོད་ ཅིང ། སངས་ རྒྱས་ ཆོས་དང་ དགེ་འདུན་ ནོར་ འཕྲོགས་པ ། མི་ཟད་ གཤིན་རྗེའི་འཇིག་ རྟེན་ ཁྲིད་འགྱུར་ཞིང ། ཕྱིན་ཆད་ རྟག་ཏུ་ སྐྱབས་ འགྱུར་འགའ་ ཡང་མེད །། ༡༠ བུ་སྨད་ ཡོད་ མིན་ཉེ་དུ་ རྩ་ལག་མེད་ ། ཡུལ་འཁོར་ ཡོད་མིན་ གཞད་གད་ འཇོ་སྒེག་མེད ། ནོར་དང་ ཞབྲ་དང་ དེ་བཞིན་ གོས་དང་རྒྱན ། ཀུན་སྤངས་ སྡུག་བསྔལ་ ཡང་དང༌ ཡང་མ་ཟད ། ༡༡ དེང་འཛིན འདི་ལ་དད་པར་མ་བྱས་པས ། དེ་འདྲའི་ སྡུ་ག་བསྔལ་ མི་ཟད་མྱོང་ འགྱུར་བས ། 1 Ms. Heft ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शनव्यूहम् इमु दुःखु श्रुत्वा इमु आनुशंसाः को बालबुद्धिर्न जने प्रसादम् ॥१२॥ तस्माच्च तैर्हि सद भिक्षुभिक्षुणी उपासकोपासिकराजभिः सदा । इमं च सूत्रं सद धारयित्वा सत्कारु नित्यं च कर्तव्यधारके ॥१३॥ अथायुष्मानानन्दो भगवन्तमेतदवोचत्। उद्गृहीतं मया भगवन् इमं धर्मपर्यायं शास्तृसंज्ञया धारयिष्यामि पूजयिष्यामि सर्वसत्त्वेभ्यः संप्रकाशयिष्यामि। भगवानाह। यदि त्वमानन्द यन्मया धर्मो भाषितः श्रुतो धारयितुं तत् सर्वं न धारये न वाचये न पूजये न वैस्तारिकीकुर्या' त्वया मम नापराध्ये न चाशुश्रूषा कृता भवे न चाश्रावकत्वम् । यश्च इमं धर्मपर्यायं न धारये न སྡུག་ བསྔལ་འདེ་ དང་ ཕན་ ཡོན་ དེ་ ཐོས་ན། བྱིས་པའི་ བློ་ཡང་ སུ་ཞིག་ དད་ མི་སྐྱེད །། ༡༢ ॥ དེ་ཕྱིར་ རྟག་ཏུ་ དགེ་ སློང་ ཕ་མ་དང དགེ་ བསྙེན་ རྣམས་ དང་རྒྱལ་ པོས་ཁོར་ཟུག་དང ། (1230. 1. 1) हारेर मामा ८ । འཇིན་པ་ལ་ཡང་ རྟག་ཏུ་བསྙེན་བཀུར་བྱ ། ༡༣ གུས་པར་མ་ཉན་པར་ཡང་མི་འགྱུར ་ལ ། ཉན་ ཐོས་ཉིད་ མ་ཡིན་པར་ ། 1 Tib. 2 Tib.

·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शनव्यूहम् वाचये न पूजये न संप्रकाशये न मनसिकुर्या 'स माम् अपराध्ये अशुश्रूषा कृता भवे अश्रावकत्वं भवे । तस्मात्तर्हि त्वमानन्द सत्कृत्य अयं धर्मपर्यायो धारयितव्यः। अयं ते तथागतस्या- नुत्तरसम्यक्संबोध-तथागतकृत्यं करिष्यति पश्चिमे काले पश्चिमे समये सर्वसत्त्वानाम्। अस्मिन् खलु पुनधर्मपर्याये भगवता भाष्यमाणे षष्टीनां प्राणि- सहस्राणामनुपादायास्रवेभ्यश्चित्तानि विमुक्तानि सप्तानां शतानां बोधिसत्त्वसमाधिप्रतिलंभोऽभूत्। पञ्चानां शतानां नानाबुहक्षेत्र- व्याकरणप्रतिलंभोऽभूत् । नवतीनां प्राणिसहस्राणां सर्वक्लेश- विनिर्मुक्ताः सर्वाक्षणापायदुर्गतयः प्रहीणाः । अथार्यावलोकितेश्वरो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः पुनर्भगवन्त- मेतदवोचत् । अयं भगवन् धर्मपर्यायः पश्चिमकाले पश्चिम- समये तेषां कुलपुत्राणां श्रोतृणां धारयितृणां मानयितॄणां तेषां च लेखकानां तथागतकृत्यं करिष्यति। व्याकृतास्ते यथोप्सि- तेषु नानाबुद्धक्षेत्रेषु । ये च सत्त्वाः पश्चिमे काले पश्चिमे [सम]ये हास्यनाट्यगीतवादितेषु नानाव्याक्षेपबहुला रागद्वेषमोहान्धा रतिक्रीडासंज्ञिनः अनित्ये नित्यसंज्ञिनः ईर्ष्यामात्सर्यदौःशील्य- परिगृहीता न पूजयिष्यन्ति न मानयिष्यन्ति न श्रद्वास्यन्ति न पत्तीयिष्यन्ति न धारयिष्यन्ति न श्रोष्यन्ति न प्रतिपत्त्या प्रति- पत्स्यन्ते। ते तं पूर्वकर्मशुभफलं परिक्षेपं कृत्वा नानादुःख- 1 Ms. त्वं 2 Ms. इमं ·सर्वतथागताधिष्ठान-सत्त्वावलोकन-बुद्धक्षेत्रसन्दर्शनव्यूहम् दौर्मनस्यं नारकं दुःखमनुभविष्यन्ति। ततस्ते अनेकानि कल्प- कोटीशतानि दुःखमनुभवित्वा नरकतिर्यग्योनियमलोकेषु वोपपत्- स्यन्ते । दीर्घरात्रमकल्याणमित्रवशा: पश्चानुतापिनो भविष्यन्ति इम क्षणं विरागयित्वा। तस्मात्तर्हि काय वाङ्म]नःसंवरेण भवितव्यम् । बुद्धधर्मसंघे [अभेद्यप्रसादेन सर्वसत्त्वेषु मैत्रचित्तेन ईर्ष्यामात्- सर्यदौःशील्यचित्तपरिवर्जितेन क्रोधपरिवर्जितेन भवितव्यम् । अथ सा यथासमागता पर्ष तैस्तैः पुण्याभिसंस्कारैः तथागतं 'पूजयति स्म। दिव्यपुष्पगन्धमाल्यविलेपनवस्त्राभरणैः किलि- किलि' प्रवेडितशब्दैश्च दिव्यतूर्यताडावचरसंगीतः साधुकारं 'प्रददौ। तद् यथा साधु साधु भगवन् सुभाषितमिदं महाधर्म- पर्यायं सर्वसत्त्वानामर्थाय तथागतशासनचिरस्थित्यर्थम् । अथायुष्मानानन्दो भगवन्तमेतदवोचत् । किनामायं भगवन् धर्मपर्यायः कथं च वयं भगवन् धारयामः । भगवानाह । तस्मात्तर्हि त्वमानन्द इमं धर्मपर्यायं सर्वतथागतज्ञानबोधिसत्त्वभूमिक्रमण- मित्यपि नाम धारय । ऋद्धिविकुर्वाणमहात्मसन्निपातमित्यपि नाम धारय। सर्वतथागताधिष्ठानसत्त्वावलोकनबुद्धक्षेत्रसन्दर्शन- व्यूहमित्यपि नाम धारय । इदमवोचद् भगवान् । आत्तमनाः आर्यावलोकितेश्वरमंजुश्रीवज्रपाणिप्रभृतयः सर्वे बोधिसत्त्वा महा- सत्त्वाः सर्वे च महाश्रावकाः सर्वे च शक्रब्रह्मलोकपालाश्चत्वारश्च 1 Ms. पूज्यन्ते 2 Tib. अलल 3. Ms. प्रददुः ·सर्वतथागताधिष्टान-सत्त्वावलोकन-वुद्धक्षेत्रसन्दर्शन-व्यूहम् महाराजा महायक्षिण्यः अनौपम्या विमलप्रभा [प्रभावती-भीमा- श्री-शंखिनी-हरिता-महादेवी-]प्रभृतयो देवनागयक्षगन्धर्वासुर- [गरुड़किन्नरमहोरगा:]। सा च सर्वावती पर्ष यथासमागता भग- वतो भाषितमभिनन्ध [साधुकारमदात् । साधु साधु भगवन्] । [इति सर्वतथागताधिष्ठानसत्त्वावलोकनबुद्धक्षेत्रसन्दर्शनव्यूहम् नाम महायानसूत्रम् ] ।

·No text on this page.

·आर्यश्रीमहादेवीव्याकरणम

·No text on this page.

·आर्यश्रीमहादेवीव्याकरणम् ॐ नमः सर्वबुद्धबोधिसत्त्वेभ्यः॥ एवं मया श्रुतमेकसमये भगवान सुखावत्यां विहरति स्म महता बोधिसत्त्वसंघेन साधु- तद्यथा अवलोकितेश्वरेण च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन महास्थाम- प्राप्तेन च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन सर्वनीवरणविष्कभिना च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन क्षितिगर्भेण च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन समन्तभद्रेण च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन आकाशगर्भेण च बोधि- सत्त्वेन महासत्त्वेन बज्रपाणिना च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन सर्व- भयहरेण च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन एवं सर्वमङ्गलधारिणा च बोधि- सत्त्वेन महासत्त्वेन सर्वपुण्यलक्षणधारिणा चबोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन चन्द्रसूर्यसैलोक्यधारिणा च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन सर्वतीर्थ- मङ्गलधारिणा च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मंजुश्रिया च कुमार[भूतेन च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन] एवंप्रमुखैबोधिसत्त्वैर्महासत्त्वैः । འཕགས་པ་ལྷ་མོ་དཔལ་ལུང་བསྟན་པ། 2 Tib. | माहाता = लोकधारिणा । བྱང་ཆུབ་སེམསདཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཇམ དཔལ་གཞོན་ ནར་གྱུར་པ་དང་ ། 4 Tib. देश कोमा विमोठाका सार रोगामार व शाम 55 शाकामा समाा != एवं- प्रमुखैर्भद्रकल्पिकैर्बोधिसत्त्वैर्महासत्त्वैः। 1 The Tibetan title is 3 Tib.

·अार्यश्रीमहादेवीव्याकरणम् अथ खल्वार्यावलोकितेश्वरो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो येन भगवां- स्तेनोपसंक्रान्तः। उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्यै- कान्ते न्यषीदत्। श्रीरपि महादेवी [भगव] न्तमेवोपसंक्रान्ता । उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शतसहस्र प्रदक्षिणीकृत्य सर्वांश्च तान सुखावतीनिवासिनो बोधिसत्त्वान् महासत्त्वान् शिरसाभिवन्चैकान्ते न्यषीदत् । अथ खलु भगवाननेकशतसहस्रपुण्यालंकृतस्तथागतकोटि- परिवृतः सर्वशकब्रह्मलोकपालस्तुतस्तवितः श्रियं महादेवीं दृष्ट्रा महाब्रह्मस्वरेणावलोकितेश्वरं बोधिसत्त्वं महासत्त्वमेतदवोचत्। यः कश्विदवलोकितेश्वर राजा वा राजमात्रो वा भिक्षुभिक्षुण्युपासको- पासिका वा ब्राह्मणक्षत्रियविटशूद्रा वा श्रिया महादेव्या अष्टोत्तरं शतं विमलप्रख्यं नाम स्तोतं धारयिष्यन्ति तस्य राज्ञः क्षत्रियस्य विषये तेषां सत्त्वानां सर्वभयेत्युपद्रवा प्रशमिष्यन्ति । सर्वचोरधूर्त- मनुष्यामनुष्य[भयं] न भविष्यति। सर्वधनधान्यकोशकोष्ठागार- विवृद्धिर्भविष्यति। तस्य च राज्ञः क्षत्रियस्य गृहे श्रीनिवसिष्यति । अथ ते बोधिसत्त्वा महासत्त्वा एवं वाचमभाषन्त । साधु साधु 1 Ms. puts the words शत...महासत्त्वान् after शिरसाभिवन्द्य । The altera tion has been made here in the light of the Tibetan rendering. 2 Tib. ठेगा। 4_Ms. अष्टुत्तरं । 3 Ms. सत्त्वो। 5 Tib. ही हायपोकामा मारा। 6 Correct Sanskrit would be निवत्स्यति ।

·आर्यश्रीमहादेवीव्याकरणम् भगवन् सुभाषितेयं वाक्। ये श्रिया महादेव्या नामधेयानि धारयिष्यन्ति तेषामपीमा गुणानुशंसा भविष्यन्ति । अथार्यावलोकितेश्वरो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो भगवन्तमेतद- वोचत्। कुल भगवन श्रिया महादेव्या कुशलमूलमबरोपितम् । भगवानाह। गंगानदीवालुकासमानां तथागतानामन्तिकात् श्रिया महादेव्या कुशलमूलमवरोपितम् । भूतपूर्वमवलोकितेश्वर अतीते- ऽध्वनि रत्नसंभवायां लोकधातौ रत्नकुसुमगुणसागरवैदूर्यकनकगिरि- सुवर्णकांचनप्रभासश्रीर्नाम तथागतो लोके उदपादि। तस्यान्तिके श्रिया महादेव्या कुशलमूलमबरोपितमन्येषां च बहूना तथागता. नामन्तिके। इमानि च तथागतनामानि तस्याः श्रिया महादेव्याः कुशलमूलविवृद्धिसंपत्तिकराणि । सदानुबद्धानि तानि] श्रिया महादेव्या यानीह समुदीरितानि सर्वपापहराणि सर्वकिल्विषनाश- नानि सर्वकार्यविमलीकरणानि धनधान्याकर्षणविवृद्धिकराणि दारिद्यु- परिच्छेदनकराणि' सर्वदेवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगा- वर्जनाकर्षणकराणि सर्वेत्युपद्रवोपसर्गोपायाससर्वकलिकलहविग्रह- विवादप्रशमनकराणि षट्पारमितानिष्पादनकराणि । 2 Tib. adds here 1 Tib. माहा........ ममा। शेकापसासामोरा श्रुत्वा च साधयिष्यन्ति । འགྲུབ་པར་བྱེད་པ། 6 རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི། 8 Trib. १२ वी शाहा' २ार 3 Ms. मानि। 4 Ms. वालिका। 5. Tib. Ms. दारिद्रयो।

·६६ आर्यश्रीमहादेवीव्याकरणम् नमः श्रीधनाय' तथागताय । नमो रत्नकुसुमगुणसागरवैडूर्य- कनकगिरिसुवर्णकांचनप्रभासश्रिये तथागताय। नमो गङ्गासर्व- तीर्थमुखमङ्गलश्रिये तथागताय । नमश्चन्दनकुसुमतेजोनक्षत्र- प्रभासश्रिये तथागताय । नमः समन्तावभासविजितसंग्रामश्रिये तथागताय । नमो गुणसमुद्रावभासमण्डलश्रिये तथागताय । नमो धाम[विकुर्विणध्वजवेगश्रिये' तथागताय । नमो ज्योतिःसौम्य- गन्धावभासश्रिये तथागताय । नमः सत्त्वाशयशमनशरीरश्रिये तथागताय। नमः प्रणिधानसागरा[वभास]श्रिये' तथागताय । नमः सुपरिकीर्तितनामधेयश्रिये तथागताय । नमः असंख्येय- वीर्यसुसंप्रस्थितश्रिये तथागताय । नमः अप्रमेयसुवर्णोत्तप्रभास-] श्रिये तथागताय। नमः सर्वस्वराङ्गरुतनि?षश्रिये तथागताय नमः प्रज्ञाप्रदीपासंख्येयप्रभाकेतुश्रिये तथागताय । नमो नारायण- 1 Ms. श्रीगणाय, Tib. 5मा 9 Thi. 5 T35-T1-T5V/S 533 34 35T-TN 5574 ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ ། 3 Ms. गन्धावहास, Tib. TT | 4 རྒྱ་མཚོ་སྣང་བའི་དཔལ་ལ ། 5 Tib. adds the following two names :- (5） དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེའི་ གནས་ཀྱི་དཔལ་ལ་ ཕྱག་འཚལ་ལོ། (i) དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ ཉི་མའི་ དཀྱིལ་ འཁོར་འོད་ འཕགས་ དཔལ་ལ ཕྱག་འཚལ་ལོ། 6 Tib. माहोर मामा परेका ·आर्यश्रीमहादेवीव्याकरणम् व्रतसन्नाहसुमेरुश्रिये तथागताय। नमो ब्रह्मश्रिये तथागताय । नमो महेश्वरश्रिये तथागताय । नमश्चन्द्रसूर्यश्रिये तथागताय । नमो गम्भीरधर्मप्रभाराजश्रिये तथागताय। नमो गगनप्रदीपा- भिरामश्रिये तथागताय । नमः सूर्यप्रभाकेतुश्रिये तथागताय । नमो गन्धप्रदीपश्रिये तथागताय । नमः सागरगर्भसंभवश्रिये तथागताय । नमो निर्मितमेघगर्जन[यशः]श्रिये तथागताय । नमः सर्वधर्मप्रभासव्यूहश्रिये तथागताय। नमो द्रुमराजविवर्धितश्रिये तथागताय । नमो रत्नाचिःपर्वतश्रिये तथागताय । नमो ज्ञानाचिः- सागरश्रिये तथागताय। नमो महाप्रणिधिवेगश्रिये तथागताय । नमो महामेघश्रिये तथागताय । नमः स्मृतिकेतुराजश्रिये तथा- गताय। नम इन्द्रकेतुध्वजराजश्रिये तथागताय । नमः सर्वधनधान्या- कर्षणश्रिये तथागताय । नमः सौम्याकर्षणश्रिये तथागताय। नमो लक्ष्म्याकर्षणश्रिये तथागताय। इमानि तथागतनामानि सत्कृत्य" धारयितव्यानि वाचयितव्यानि एवं स कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा बहुतरं पुण्यं प्रसविष्यति । व्याकृता च श्रीमहादेवी तथागत: भविष्यसि त्वं श्रीमहादेवि अनागतेऽध्वनि श्री[महारत्नप्रतिमण्डितायां लोक- धातौ तत्र श्रीमणिरत्नसम्भवो नाम तथागतोऽर्हन् सम्यक् सम्बुद्धः। सा च लोकधातु नादिव्यरत्नप्रतिमण्डिता भविष्यति । དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ སྤྲུལ་བའི་འབྲག་ སྒྲ་སྙན་པའི་དཔལ་ལ་ ཕྱག་འཚལ་ལོ། 3 Ms. धारयितव्यम् । 4 Tib. देवाशा 1 Ms. निर्मितमेघसम्बर० Tib. 2 Ms. सत्कृत्यम् ।

·आर्यश्रीमहादेवीव्याकरणम् तत्र च लोकधातौ स एव तथागत आलोककरो भविष्यति। ते च बोधिसत्त्वास्तत्र बुद्धक्षेत्रे स्वयंप्रभा भविष्यन्त्यपरिमितायुषश्च । आकाशतश्च बुद्धधर्म[सङ्घ] शब्दो' निश्चरिष्यति । ये च बोधिसत्त्वा- स्तत्र बुद्धक्षेत्रे उपपत्स्यन्ते सर्वे ते पद्मकर्कटिकासूपपत्स्यन्ते । तत्र कतमदादशदण्डकं नामाष्टशतं विमलप्रख्यं स्तोत्रम् । शृणु अभया. वलोकितेश्वर श्रिया महादेव्या नामानि। तद्यथा सर्वतथागताभिषिक्ता [सर्वदेवताभिषिक्ता] सर्वतथागतमाता सर्वदेवतामाता सर्वतथागत- श्रीः सर्वबोधिसत्त्वश्रीः सर्वार्यश्रावकप्रत्येकबुद्धश्रीः ब्रह्मविष्णु- महेश्वरश्रीः महास्थानगतश्रीः सर्वदेवताभिमुखश्रीः सर्वदेवनागयक्ष- गन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगश्रीः सर्वविद्याधरवज्रपाणिवज्रधरश्रीः चतुःपञ्चलोकपालश्रीः अष्टग्रहाष्टाविंशतिनक्षत्रश्रीः ॐ सावित्री धात्री माता चतुर्वेदश्रीः लक्ष्मीः भूतमाता जया विजया गङ्गा सर्व- तीर्थी सर्वमङ्गल्या विमलनिर्मलकरश्रीः सर्वपापहन्त्री निर्मद[करा]' चन्द्रश्रीः सूर्यश्रीः सर्वग्रहश्रीः सिंहवाहिनी शतसहस्रकोटीपद्मविबर- संच्छन्ना पद्मा पद्मसम्भवा पद्मालया पद्मधरा पद्मावती अनेकरत्नांशु- माला धनदा श्वेता महाश्वेता श्वेतभुजा सर्वमङ्गलधारिणी सर्व. पुण्योपचिताङ्गी दाक्षायणी शतसहस्रभुजा शतसहस्रनयना शत- 2. Tib. 1 Tib. SIEN'T' ८ । सो सुनामी की। པདྨའི་སྙིང་པོ་དག་ལས། ལྷ་ ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ དབང་བསྐུར་བ། 4 Tib. मोका རིན་པོ་ཆེ་འོད་འབར་བའི་ཕྲེང་བ་དུ་མ་དང་ལྡན་མ ། 3 Tib. 5 Ms. .ब्धीला• Tib.

·आर्यश्रीमहादेवीव्याकरणम् सहस्रशिरा विविधविचित्रमणिमौलिधरा सुरूपा' विश्वरूपा यशा महायशा सौम्या बहुजीमूता पवित्रकेशा चन्द्रकान्ता सूर्यकान्ता शुभा शुभकर्ती सर्वसत्त्वाभिमुखी आर्या [कुसुमश्रीः] कुसुमेश्वरा सर्वसुमेरुपर्वतराजश्रीः सर्वनदीसरिच्छ्रीः सर्वतोयसमुद्रश्रीः सर्वतीथी- भिमुखश्रीः सर्वोषधितृणवनस्पतिधनधान्यश्रीः हिरण्यदा अन्नपानदा [प्रभाखरा' आलोककरा पवित्राङ्गा"] सर्वतथागतवशवर्तिनी सर्व. देवगणमुखश्रीः यमवरुणकुबेरवासवश्रीः दात्री भोक्ती तेजा तेजो- वती विभूतिः समृद्धिः विवृद्धिः उन्नतिः धर्मश्रीः माधवाश्रया कुसुमनिलया 'अनसूया पुरुषकाराश्रया सर्वपविलगाता मङ्गलहस्ता सर्वालक्ष्मीनाशयिली सर्वपुण्याकर्षणश्रीः सर्वपृथिवी श्रीः सर्वराजश्रीः सर्वविद्याधरराजश्रीः सर्वभूतयक्षराक्षसप्रेतपिशाचकुंभाण्डमहोरगश्रीः युतिः प्रमोदभाग्यलोला सर्वर्षिपवित्रश्रीः सर्वश्रीः भवज्येष्ठोत्तमश्रीः सर्वकिन्नरसर्वसूर्योत्तमश्रीः निरवद्यस्थानवासिनी रूपवती' सुख- करी'"] कुबेरकान्ता धर्मराजश्रीः । ॐ विलोकय तारय मोचय मम सर्वदुःखेभ्यः सर्वपुण्यसम्भारानामुखीकुरु स्वाहा। ॐ गङ्गादिसर्व- तीर्थान्यामुखीकुरु स्वाहा । ॐ सावितैय" स्वाहा । सर्वमङ्गल- 1 Ms. खरुपा, Tib. 3 4 Tib. बाराया གཟུགས་བཟང་མ ། 2 Tib. हो मग मी आपका མུ་སྟེགས་ཐམས་ཅད་ མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་དཔལ་མ ། སྣང་མ ། ལུས་གཙང་མ ། ཡིད་འོང་མ་ སིམ་བྱེད་མ ། 11 Ms. गङ्गसर्वतीर्थामुखे स्वाहा । 12 Tib. सर्वविदने । 5 Tib. 6 Tib. 7 Ms. अनुसूया 8 Ms. रिषि० 9 Tib. 10 Tib.

·१०० स्वाहा। सर्व- आर्यश्रीमहादेवीव्याकरणम् धारिण्यै स्वाहा। चतुर्वेदनक्षत्रग्रहगणादिमूत्यै स्वाहा। ब्रह्मणे वाहा। विष्णवे स्वाहा । रुद्राय स्वाहा । विश्वमुखाय स्वाहा । ॐ नि[ग्रि] ग्रिनि सर्वकार्यसाधनि सिनि सिनि आवाहयामि देवि श्रीवैश्रव- णाय खाहा। सुवर्णधनधान्याकर्षण्यै स्वाहा। सर्वपुण्याकर्षण्यै स्वाहा। श्रीदेवताकर्षण्यै स्वाहा। सर्वपापनाशन्यै स्वाहा । सर्वालक्ष्मीप्रशमन्यै स्वाहा। सर्वतथागताभिषिक्तायै स्वाहा । देवता[भि]मुखश्रिये स्वाहा। आयुर्बलवर्णकरायै स्वाहा। सर्वपवित्र - मङ्गलहस्तायै स्वाहा। सिंहवाहिन्यै स्वाहा। पद्मसंभूतायै स्वाहा। सर्वकृत्यकाखोर्दविनाशन्यै स्वाहा। इमानि तान्यभयावलोकितेश्वर श्रिया महादेव्या नामानि सर्वकिल्विषनाशनानि सर्वपापविध्वंसन- कराणि सर्वपुण्याकर्षणकराणि सर्वालक्ष्मीप्रशमनकराणि सर्वश्री. सौभाग्याकर्षणकराणि यः कश्चिद्धारयिष्यति इमानि तथागत- नामानि कल्यमुत्थाय शुचिना सर्वबुद्धानां पुष्पधूपं दत्त्वा श्रियै महादेव्यै चन्दनधूपं दत्त्वा वाचयितव्यानि सर्वश्रियमधिगमिष्यति सर्वसुखसौमनस्यलाभी भविष्यति सर्वदेवताश्च रक्षावरणगुप्ति करि- ष्यन्ति सर्वकार्यसिद्धिस्तस्य भविष्यति । इदमवोचद्भगवानात्तमना अभयावलोकितेश्वरो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः । सा च सर्वावती पर्षत् सदेवमानुषासुरगन्धर्वश्व लोको भगवतो भाषितमभ्यनन्दन ॥ 2 Tib. ०ग्राहागणाहावनाधामूर्तये । आवहा देवहा श्रीवैश्रमणाय । 9 Tib. सर्वविदत्व। 13 1. Tib. धारणी। 1 4 Tib. 7 Tib. .भिषेकये। 11 Tib. .वहननै। 3 Ms. साधनि । 5_Ms. ०कर्षिन्यै । 6 Tib. श्रीदेवते । 10 Tib. 8 Tib. करये। 9 Tib. ० हस्ताय । 12 Tib. भूतये। 13 Ms. .श्री० ।

·अजितसेनव्याकरणम्

·No text on this page.

·अजितसेनव्याकरणम् तद्यथा ॐ नमः सर्वज्ञाय ॥ एवं मया श्रुतमेकस्मिन् समये भगवान् श्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवने अनाथपिण्डदस्यारामे महता भिक्षुसङ्घन सार्धमर्धत्रयो. दशभिभिक्षुसहस्रः। आयुष्मता चाज्ञातकौण्डिन्येन आयुष्मता च महानाम्ना आयुष्मता च रेवतेन आयुष्मता च वक्कुलेन आयुष्मता च शारिपुत्रेण आयुष्मता च ] पूर्णेन मैत्रायणी पुत्रेण] च श्रावकनियुतैः। ते सर्वे येन भगवान् येन च जेतवनं विहारं तेनोपसंक्रान्ता भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्य भगवतः पुरतस्तस्थुशिता' बोधिसत्त्वसहस्रः। तद्यथा सह- चित्तोत्पादधर्मचक्रप्रवर्तनेन च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन अनि- क्षिप्तधुरेण च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मैत्रेयेण च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन अवलोकितेश्वरेण च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन महा- स्थामप्राप्तन च बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन । एवंप्रमुखैर्दात्रिंशता बोधिसत्त्वसहस्रः। ते सर्वे येन भगवान् येन च जेतवनं विहारं तेनोपसंक्रान्ता भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्य भगवतः पुरतस्तस्थुः । अथ खलु भगवान पूर्वाह्नकालसमये निवास्य पात्रचीवरमात्रः] श्रावस्तीं महानगरों पिण्डाय प्राविशत् । अथ भगवानायुष्मन्तमा- 1 1 Ms. लिंशतिभिः ·१०४ अजितसेनव्याकरणम् नन्दमामन्त्रयते स्म। गच्छानन्द पात्रं चक्रिकं शिक्यमानय । अथायुष्मानानन्दो भगवतः श्रुतमात्रेण पात्रं चक्रिकं शिक्यं भगवते उपनामयामास। अथायुष्मानानन्दो भगवतः कृताञ्जलिपुटो भगवन्तं गाथाभिरध्यभाषत । यदा त्वं प्रविशसि पिण्डपातिक विमोचये त्वं बहवं हि प्राणिनाम् । उत्तारये त्वं बहवं हि सत्त्वा नरकभयाज्जातिजरामहाभया॥ संसारदुःखकलिला महाभया- द्विमोचये त्वं नर लोकनायक । महानुभावो वरदक्षिणीयो विमोचयित्वा पुनरं हि आगमी ॥ अथायुष्मानानन्दो भगवत इमा गाथा भाषित्वा तूष्णीं स्थितोऽभूत् । अथ भगवान् श्रावस्त्यां महानगयों नातिदूरे स्थितो- ऽभूत् । अथ ते सर्वे गवाक्षतोरणनिर्यहका [हिरण्य]मयाः स्फटिक- मया रूप्यमयाः प्रादुरभूवन् । तथा श्रावस्त्यां माहानगयीं] महान्तं जनकायं संस्थितोऽभूवन् । अथ स जनकायः संशयजातो बभूव को हेतुः कः प्रत्ययः नगरस्य शुभनिमित्तं प्रादुरभूत्। मा चेदं नगरं भस्मप्रलयं स्यात् । अथ तत्र जनकाये अनेकवर्षशत. 1 Ms. यं 2. Ms. adds here विमोचयित्वा बवं हि सत्त्वा संसारदुःखकलिला महाभया । 3 Ms. चायं MG. चा

·- 21 5 6 7 8.19。
影響
參学意
数学
,
,
Ajitasenavyākaranam
(vide p. 136)

·No text on this page.

·अजितसेनव्याकरणम् सहस्रकोटीको वृद्धमहल्लकः पुरुषः संस्थिताऽभूत् । अथ स पुरुषस्तं जनकायं समाश्वासयन्नेवमाह । मा 'भैषु ः कुलपुत्राः। अस्मिन्नेव पृथिवीप्रदेशे जेतवनं नाम विहारः । तत्र शाक्य- मुनिर्नाम तथागतोऽर्हन् सम्यक्सम्बुद्धो विद्याचरणसम्पन्नः सुगतो लोकविदनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां च बुद्धो भगवान् । सोऽयं श्रावस्ती महानगरीं पिण्डाय प्राविशत् । तस्यागमनकालसमये इदं शुभनिमित्तमभूत् । अथ स जनकायस्तं जीर्णकं पुरुषं कृताञ्जलिरोबमाह । यत्तस्य भगवतस्तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य गुणवर्णसमुदीरण]समये इदं शुभनिमित्तमभूत् । दृष्टमात्रस्य तस्य तथागतस्याहंतः सम्यक्संबुद्धस्य कीदृशः पुण्याभि- संस्कारो भविष्यति। अथ स जीर्णकपुरुषस्तं जनकायं भगवतो गुणवर्णसमुदीरणतया गाथाभिरध्यभाषत। यो लोकनाथस्य हि नामु यः श्रुणे संसारदुःखा विनिमुक्तु सो नरो। अपायगामी न कदाचि भेष्यते स्वर्गं च सो यास्यति शीघ्रमेवम् ॥ यो लोकनाथस्य हि नामु यः श्रुणे दृढप्रतिज्ञो बहुकल्पकोटिभिः । महानुभावो सुगतो महात्मनः कल्पानकोटीनयुतानचिन्तियान् ॥ 1 Ms. भयभोन् 2 Ms. विहारम् 3 Ms. यस्तस्य १४ ·१०६ अजितसेनव्याकरणम् सो बोधिसत्त्वो स्थित गङ्गवालुकान् कदाचि सो गच्छति दुर्गती भयम् । यो लोकनाथस्य हि नामु यः श्रुणे अपायगामी न कदाचि भेष्यते ॥ कल्पानकोटीनयुतानचिन्तिया राजा स भोती सद चक्रवर्ती। यो लोकनाथस्य हि नामु धारयेत् ॥ यत् किंचि पूर्वं सद पापु यत् कृतं सर्वं क्षयं यास्यति शीघ्रमेतत् । शकोपि देवेन्द्रमहानुभावो कल्पानकोटीनयुतानचिन्तिया ॥ सुखावतीं गच्छति बुद्धक्षेत्र पर्यङ्कबद्धो स च बोधिसत्त्वो। ब्रह्मस्वरो सुखरु मंजुघोष भवन्ति वर्षानसहस्रकोटिभिः॥ अपायगामी न कदाचि भेष्यते यो लोकनाथस्य हि नामु धारयेत् । अथ स जीर्णकः पुरुषो जनकायं भगवतो गुणवर्णमुदीरयित्वा तूष्णों स्थितोऽभूत्। अथ भगवान पूर्वेण नगरद्वारेण श्रावस्ती महानगरों प्रविष्टोऽभूत् । तत्र च नगरद्वारे द्वादशकोट्यः पद्मानां प्रादुरभूवन । तेषु च पद्मषु द्वादशकोट्यो बोधिसत्त्वानां पर्यङ्क- 1 One pāda wanting ? 2 Ms. प्रविष्ट ·अजितसेनव्याकरणम् निषण्णाः प्रादुरभूवन प्राञ्जलयः। अथ भगवतः प्रविष्टमात्रेण श्रावस्त्यां महानगर्या नवनवतिकोटीनियुतशतसहस्राणि सत्त्वानां सुखावत्या लोकधातौ प्रतिष्ठापितानि चतुरशीतिसत्त्वकोटीनियुत- शतसहस्राण्याभिरत्या लोकधातो रक्षोभ्यतथागतस्य बुद्धक्षेत्रे प्रतिष्ठापितानि। अथ भगवान् आनन्देन सह नगरवलम्बिकाया दारि- काया गृहे समागतोऽभूत् । अथ भगवान् नगरवलम्बिकाया दारि- काया गृहे चक्रिकं कटकटापयामास । अथ सा दारिका तं चक्री- शब्दं श्रुत्वा संशयजाताभूत् । को हेतुः कः प्रत्ययः । मम गृहे न कदाचित् पिण्डपातिक आगतोऽभूत् । अथ स नगरवल- म्बिका दारिका शून्याकारगृहे निषण्णा अश्रुकण्ठी रुदन्ती परि- देवन्ती स्थिताभूत तीक्ष्णधारमसिं गवेषन्ती परिदेवन्ती रुदन्ती स्थिताभूत् । अथ [सा] दारिका शून्याकारगृहे निषण्णा परि- देवन्ती अश्रु कण्ठी] रुदन्ती गाथाभिरध्यभाषत । अहो बत दुःखु दरिद्रके गृहे वरं मम मरणु न चापि जीवितम् । किं चापि मे कार्युषु जीवितेन यद्यैवाहं दुःखु शरीर पीडितम् ॥ केन.. ह्यत्राणं भवते परायणम् अनाथभूता अहमद्यमेव यद्यैवाहं जात दरिद्रके गृहे ॥ 3. Ms. भगवान् 2 Ms. कटकटीमयमास 3 Ms. adds. गृहम 4. For रुदती ·अजितसेनव्याकरणम् अथ स नगरवलम्बिका दारिका शून्याकारगृहे निषण्णा ] इमा गाथा भाषित्वा तूष्णीं स्थिताभूत् । अथ शुद्धवासकायिको देवपुलोऽन्तरीक्षगतः स्थितश्चिन्तयति स्म। पश्येच्चे दिमा भगवान् । अनेकदुष्करकोटिनियुतशतसहस्रचीर्ण- चरितः स शाक्यमुनिस्तथागतो नगरवलम्बिकाया दारिकाया गृहे स्थितोऽभूत्। अथ शुद्धवासकायिको देवपुत्रः शतसहस्रमूल्यं मुक्ताहारं गृहीत्वा शतरसभोजनपिटकं गृहीत्वा काशिकानि वस्त्राणि गृहीत्वा येन नगरवलम्बिकाया दारिकाया गृह तेनोपसंक्रान्तोऽभूत् । अथ शुद्धवासकायिको देवपुत्रो नगर- वलम्बिकां दारिकामेवमाह । प्रावर दारिके इमानि काशिकानि वस्त्राणि इमान्यनेकशतसहस्रमूल्यान्याभरणानि। प्रावृत्य चेदं' शतसहस्रमूल्यं मुक्ताहारं गृहीत्वा इमं शतरसभोजनपिटकं गृहीत्वा भगवन्तमुपनामय । अथ सा दारिका तानि काशिकानि वस्त्राणि प्रावृत्य शतसहस्रमूल्यं मुक्ताहारं गृहीत्वा तं शतरस- भोजनपिटकं गृहीत्वा येन भगवास्तेनोपसंक्रान्ता। उपसंक्रम्य भगवन्तमुपनामयति स्म अथ भगवान् तां नगरवलम्बिकामेव- माह। परिणामय त्वं दारिके यथा परिणामितं विपश्यिशिखि- विश्वभुक्ककुतसुन्दकनकमुनिकाश्यपप्रभृतिभिः सद्भिस्तथागतैरर्हद्भिः सम्यक्सम्बुद्धैः । अन्तो भविष्यति स्त्रीभावादन्तो भविष्यति दरिद्रगृहात। अथ सा दारिका तं पिण्डपातं परिणामयित्वा 4 Ms. अयं 1 Ms. पश्यथ इमां 5 Ms. प्रावरित्वा 2 Ms. अन्यं 3 Ms. प्रावरित्वा 6 Ms. adds परिणामितं तथा परिणामय ·१०६ अजितसेनव्याकरणम् भगवन्तमुपनामयामास । अनेन पिण्डपातकुशलमूलेन मा कस्मिंश्चिद्' दरिद्रगृहे उपपद्येय। अथ सा नगरवलम्बिका दारिका तं पिण्डपातं परिणामयित्वा भगवते दत्त्वा स्वगृहगमनमारब्धा । अथ भगवान् तां नगर- वलम्बिका दारिकामेवमाह। प्रतिनिवर्तख दारिके। पूर्व- जातिनिदानं समनुस्मरामि। तदहं प[रिकीर्तयिष्यामि। अथ सा दारिका प्रतिनिवृत्य' सर्वाङ्गप्रणिपातेन] भगवन्तं प्रपतिता। अथ सा नगरवलम्बिका दारिका भगवान्तं गा]थाभिरध्यभाषत । अवश्यं मे पूर्वकृतेन कर्मणा येनाहं जात] दरिद्रके गृहे। करोहि कारुण्य ममं हि दुःखित [विनिवर्तयस्व] नरका हि पालान् ॥ करोहि कारुण्य मम दुःखिताया इस्त्रिभावा उपपन्नु नायक। त्वं लोकनाथ जरव्याधिशोक विमोचये मं मम दुःखितायाः॥ त्राणं भवाही शरणं परायणं विमोचयाही मम दुःखितायाः। कृतं हि नाथ प्रणिधिं त्वया हि ये केचि सत्त्वा इह जम्बुद्वीपे ॥ 1 Ms. कश्चिद 2 Ms. प्रतिनिवर्तत्वं 3 Ms. प्रतिनिवर्स्ट

·११०
अजितसेनव्याकरणम्
।
तिष्ठन्ति ये वै दशसु दिशासु
सत्त्वा हि सर्वे सुखिता [करि]ष्ये ।
सर्वे च हं मोचयि दुःखसागरात्
त्राणं भवाही शारणं परायणम् ॥
त्वयं हि नाथ मयि मोचयी जगत
अवश्यं मे पूर्वकृतेन] कर्मणा।
येनाहं जातु दरिद्रके गृहे
खाणं भवाही मम | दुःखितायाः] ॥
[भवं तु नाथ जरव्याधिमोचक
त्राणं भवाही गुण संचिताग्र
न चा करिष्ये पुनरेव पापं
यद्वेदयामी इमि वेदनानि॥
कृपं जनि........मग्र सत्त्वा
त्राणं भवाही शरणं परायणम् ।
ये केचि सत्त्वा इह जम्बुद्वोपे
नामं च वै धारय पश्व काले॥
परिनिर्वतस्य तत पश्चकाले
भविष्यति शासनविप्रलोपम् ।
यत्किंचि पापं तदपूर्व यत् कृतं
सर्व क्षयं यास्यति शीघ्रमे तात् ॥
अथ सा नगरवलम्बिका दारिका भगवन्तं गाथा भाषित्वा
पुनिरपि] गृहगमनमारब्धा । अथ भगवान् तां नगरवलम्बिकां

·१११ अजितसेनव्याकरणम् [दारिकां कल]विकरुतस्वरनिर्घोषेणैवमाह । प्रतिनिवर्तव' [दारिके पूर्वजातिनिदानं स]मनुस्मरामि तदहं परिकीर्तयिष्यामि। [अथ सा दारिका] "प्रतिनिवृत्यैवमाह । परिकीर्तय लोकविनायकाद्य याद्यत् कृतं पाप सदा सुदारुणम् । अवश्य मे पापु कृतं सुदारुणं येनाहिं जातु] दरिद्रके गृहे ॥ त्वं सार्थवाहु इह सर्वलोके विमोचये मं इह इस्त्रिभावा । नाणं भवाही शरणं परायणं कृतज्ञहं नित्य भवामि नायके संश्रावये में इमु धर्मनेत्री नासौ कदाचित्तजते अपायम् । संशोधयी कर्म यथाकृतं मया त्राणं भवाही शरणं परायणम् ॥ असङ्गज्ञानी वरलोकनायक वन्दामि नाथ शरणं कृताञ्जली ॥ अथ भगवान् तां दारिकामेवमाह। भूतपूर्वो दारिके अतीते- ऽध्वनि असंख्येयैः कल्पै रत्नशिखी नाम तथागतोऽर्हन् सम्यक्- सम्बुद्धो विद्याचरणसम्पन्नः सुगतो लोकविदनुत्तरः पुरुषदम्य- सारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां च बुद्धो भगवान् । तेन 1 Ms. प्रतिनिवर्तत्वं 2 Ms. प्रतिनिवत्यैव. - ·११२ अजितसेनव्याकरणम् - खलु पुनः समयेन पद्मावती नाम राजधान्यभूत्। तेन खलु पुनः समयेन पद्मावत्यां राजधान्यां पद्मप्रभो नाम गृहपतिरभूत् । तस्य पद्मप्रभस्य गृहपतेस्त्वं [दुहिताऽभूः । तेन खलु पुनः समयेन ग्रामनगरनिगमजनपदेषु पिण्डपातिको भिक्षुः पिण्डपातायावतरति । यदा त्वद्गृहमागतोऽभूत तदा त्वं दारिके पिण्डपातं गृहीत्वा गृहान्निष्क्रान्ता पुनरेव प्रविष्टाऽभूः । न चाहं मुण्डितशिरसो- ऽधन्यस्य पिण्डपातं दास्यामि। तेन कर्मोपचयेन त्वया” दारिके द्वादशकल्पसहस्राणि पुनः पुनर्दरिद्रगृहे दुःखान्यनुभूतानि । एकेन त्वया दारिके कुशलमूलेन बोधिव्याकरणं प्रतिलप्स्यसे। यत्त्वया तस्य भिक्षो रूपलिङ्गसंस्था न दृष्टा भविष्यसि त्वं दारिके अनागते- ऽध्वनि अचिन्त्यैरपरिमाणैः कल्पैनगरध्वजो नाम तथागतोऽर्हन सम्यक्संबुद्धो विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविदनुत्तरः पुरुषदम्य- सारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां च बुद्धो भगवान् लोके । अथ सा दारिका भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणं कृत्वैवमाह । कीदृशं भगवन् मम बुद्धक्षेत्रं भविष्यति यत्रैवाहं बुद्धो भविष्यामि । भगवानाह। अपरिमितगुणसंचया नाम सा बुद्धक्षेत्रं भविष्यति यादृशी च सा सुखावती लोकधातुः तादृशं तद्बुद्धक्षेत्र भविष्यति। पर्यङ्कनिषण्णा आर्योपपादुका बोधिसत्त्वा भविष्यन्ति । ईदृशं तद्बुद्धक्षेत्रम् । . 3 तरमभूवन् 4 Ms. तदा 1 Ms. धानीरभूत् 2 Ms. .रभूवन् 5 Ms. त्वं गृहमागतमभुवन् 8 Ms. दुःखमनुभूतानि 6 Ms. भूत् 7 Ms. त्वं 9 Ms. दृष्ट्रा 10 Ms. adds भविष्यामि ·अजितसेनव्याकरणम् तस्य अथ च सा दारिका तुष्टा उदग्रा आत्तमनाः प्रमुदिता प्रीति- सौमनस्यजाता खगृहगमनमारब्धा । अथ भगवांस्तां दारिकामेव- माह। त्वं दारिके सप्तमे दिवसे कालं करिष्यसि । कालं कृत्वा । पूर्वस्यान्दिशि मगधविषये राजा अजितसेनो नाम । राज्ञोऽजितसेनस्य अन्तःपुरसहस्रमस्ति। तस्य खलु पुना' राज्ञो- ऽजितसेनस्य पुत्रो जनिष्यसे । एष एव तव पश्चिमो गर्भवासो भविष्यति। अथ भगवान् पश्चिमकेन नगरद्वारेण श्रावस्त्या महानगर्या निष्क्रान्तो येन जेतवनं विहारस्तेनोपसंक्रान्तः । अथायुष्मानानन्दो भगवन्तं दूरत एवागच्छन्तं दृष्ट्रा पादौ शिरसाभिवन्ध निः प्रदक्षिणीकृत्य भगवन्तं गाथाभिरध्यभाषत । सुवर्णवर्णं वरलक्षणाचितं द्वाविंशतिलक्षणरूपधारिणम् । यदा त्वया आगतु पिण्डपातिका विमोचयित्वा इह सर्वसत्त्वा॥ सुखेन संस्थापयि सर्वसत्त्वा मैलीबलं सर्वजगत्त्वया कृतम् । स पिण्डपातं वरमाण्डनायक विमोचितस्ते जगती भया च ॥ ये बोधिसत्त्वा इह जम्बुद्वीपे सर्वे च मार्ग तव दर्शयन्ति 1 Ms.. पुन 2 Ms. जास्यसि 3 Ms. विहारं तेनो० १५ ·११४ अजितसेनव्याकरणम् परिनिवृतस्य सद पश्चकाले धारेतु सूत्रं इमु बुद्धवर्णितम् ॥ परिनिर्वृतस्य तव पश्चकाले भविष्यति शासनविप्रलोपम् । इमं नयं धारयि सूत्ररत्नम् ॥ अथायुष्मानानन्द इमा गाथा भाषित्वा भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य भगवतः पुरतस्तस्थौ । अथ भगवानायुष्मन्तमानन्दमामन्त्रयते स्म । गच्छानन्द गण्डीमाकोटय ।ते श्रावकाः परिभोक्ष्यन्ति पिण्डपातम् । अथायुष्मानानन्दो भगवन्तमामन्त्रयते स्म। कीदृशं भगवन गण्डीशब्दस्य कुशलमूलं भविष्यति । भगवानाह । शृणु आनन्द गण्डीशब्दस्य कुशलमूलं परिकीर्तयामि। ये केचिदानन्द गण्डी. शब्दं श्रोष्यन्ति तेषां पञ्चानन्तर्याणि कृत्यानि परिक्षयं यास्यन्ति । अवैवर्तिकास्ते भविष्यन्ति क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभि- संभोत्स्यन्ते । आनन्द आह । कीदृशं भगवंस्तैः सत्त्वैः कुशल- मूलमवरोपिम् । भगवानाह। शृणु आनन्द ये सत्त्वाः पश्चिमे काले पश्चिमे समये मम परिनिवृतस्य सद्धर्मविप्रलोपे वर्तमाने सद्धर्मस्यान्तर्धानकालसमये ग्रामनगरनिगमजनपदराष्ट्रराजधानीषु ये सत्त्वा [वा] अरण्यायतने 'गण्डयाकोटनशब्दं श्रोष्यन्ति नमो बुद्धायेति करिष्यन्ति तेषां पञ्चानन्तर्याणि कर्माणि परिक्षयं 1 Ms. ० स्तस्थुः 8 Ms. गच्छमानन्द 5. Ms. मवरुप्तम् 7 Ms. गण्डीमाकोटन० 2 Ms. गच्छमानन्द 4 Ms. ०स्यन्ति 6 Ms. रानन्द ० ·अजितसेनव्याकरणम् अथ तत्व षण्णः॥ यास्यन्ति। ईदृशान्यानन्द' गण्डीशब्दस्य कुशलमूलानि । अथायुष्मानानन्दः शान्तप्रशान्तेन गण्डीमाकोटयते स्म । तेन गण्डीशब्देन सर्वे ते महाश्रावकाः सन्निपतिता अभूवन् । यथा यथा आसने निषण्णाः पिण्डपातं परिभुञ्जन्ते स्म । श्रावकमध्ये नन्दिमित्रो नाम महाश्रावकः सन्निपतितोऽभूत् सन्नि- अथ भगवानायुष्मन्तं नन्दिमित्रं महाश्रावकमामन्त्रयते स्म। गच्छ त्वं नन्दिमित्र महाश्रावक पूर्वस्यान्दिशि मगधविषये राज्ञोऽजितसेनस्य कल्याणमित्रपरिचया कुरु । अथ नन्दिमित्रो महाश्रावको भगवन्तमेवमाह। न भगवन् शक्ष्यामस्तं पृथिवीप्रदेशं गन्तुम् । दुरासदास्ते सत्त्वाः । ते मां जीविताद्व्यवरोपयिष्यन्ति । अथ भगवानायुष्मन्तं तं नन्दिमितं महाश्रावकमेवमाह। न ते सत्त्वास्ते शक्ष्यन्ते बालाग्रमपि कम्पयितुं प्रागेव जीविताद्व्यवरो- पयितुम् । अथ नन्दिमित्रो महाश्रावकः प्रत्यूषकालसमये सुवर्ण- वर्ण वस्त्रं प्रावृत्य' येन पूर्वस्यान्दिशि मगधविषये राज्ञोऽजित- सेनस्य राजधानी तेनानुक्रान्तोऽभूत् । अथ राजा अजितसेनस्तं नन्दिमित्रं महाश्रावकं दृष्ट्रा तुष्ट उदग्र आत्तमनाः प्रमुदितः प्रीति- सौमनस्यजातोऽभत् । अथ राज्ञाजितसेनेन अमात्यः प्रेषितोऽभूत् । गच्छेनं भिक्षुमानय° । तदा सोऽमात्यो येन नन्दिमित्रो महाश्रावक- 1 Ms. ईदृशमानन्द 2 Parasmaipada has also been used elsewhere, 4 Ms. 3 Ms. राजानमजित० 5 Ms. स्त T Ms. प्रावरित्वा 9...9 Ms. गच्छायं भिक्षुरानयेत् । 6 Ms. कपयितु 8 Ms. मनुक्रान्तो ·११६ अजितसेनव्याकरणम् । 20 स्तेनोपसंक्रान्तः। अथ सोऽमात्यो नन्दिमितं महाश्रावकमेवमाह। आगच्छ महाश्रावक भिक्षो राजा ते आज्ञापयति । अथ नन्दिमित्रो महाश्रावकोऽमात्यमेवमाह। मम राज्ञा किं कार्यं मम राजा किं करिष्यति। अथामात्यो येन राजाजितसेनस्तेनोपसंक्रान्तः।तंराजान- मजितसेनमेवमाह। न च स भिक्षुस्तव पार्वे आगच्छति । अथ राज्ञा जितसेनेन पञ्चामात्यशतानि प्रेषितानि । न च स भिक्षुराज्ञोऽजित- सेनस्य पार्श्वमागच्छति। अथ स राजा स्वकेनैवात्मभावेन येन स नन्दिमित्रमहाश्रावकस्तेनोपसंक्रान्तः। उपसंक्रम्य कृताञ्जलिरेवमाह । आगच्छ भो भिक्षो मम राजधानों प्रविश । अथ राजा अजित- सेनो दक्षिणहस्ते तं भिक्षु गृहीत्वा स्वकां राजधानी प्रविष्टोऽभूत् । अथ राज्ञाजितसेनेन नन्दिमित्रस्य भिक्षोः सिंहासनं दत्तमभूत् । अथ राजाजितसेनो भद्रपीठके निषद्य तं नन्दिमितं महा- श्रावकमेवमाह। कुत्र त्वं भिक्षो गच्छसि । को हेतुः कः प्रत्ययः । अथ नन्दिमित्रो महाश्रावको राजानमजितसेनमेवमाह। ये केचिद् भिक्षुप्रवजितास्ते सर्वे भिक्षाहाराः पिण्डपातमवचरन्त: परिभुञ्जन्ति । अथ राजा अजितसेनस्तं नन्दिमित्रं महाश्रावकमेवमाह। परिभुव मम गृहे पिण्डपातम् । यावज्जीवं पिण्डपातं प्रदास्यामि । यदि ते' भिक्षो मम स्वमांसेन कार्य स्वमांसं दास्यामि । अथ नन्दिमित्रो महाश्रावको राजानमजितसेनं गाथाभिरध्यभाषत । 1 Ms. राजाजितसेन एवमाह 3 Ms. गृह्य 5 Ms. निषीदित्वा 7 Ms. 2 Ms. राजानं 4 Ms. सेनेन 6 Ms. परिभुञ्जख 8 Ms. सेनस्य

·अजितसेनव्याकरणम्
भुंजामि तद्भोजनु यद् ददाहि
मृष्टान्नपानं रसपानमुत्तमम् ।
क्लेशा हि निर्मुक्त त्वया भविष्यसि
सुदुर्लभं लब्ध मनुष्यलाभम् ॥
सुदुर्लभं शासनु नायकस्य
श्रद्धाप्रसादं परमं सुदुर्लभम् ।
ये शासने प्रविजिता च भिक्षवा
सुदुर्लभं शासनु नायकानाम् ॥
सुदुर्लभं सुगतवरस्य दर्शनं
नमोऽस्तु ते बुद्ध' महानुभावो।
नमोऽस्तु ते धर्ममयं महामुने
नमोऽस्तु ते क्लेशविचक्षणार्यम् ॥
नमोऽस्तु ते सर्वजरप्रमोक्षणात्
नमोऽस्तु ते मार्गनिदर्शनार्यम् ।
नमोऽस्तु ते मार्गपथस्य दर्शकं
नमोऽस्तु ते बोधिपथस्य दर्शकम् ॥
अथ नन्दिमित्रो महाश्रावको राजानमजितसेनं भगवतो
गुणवर्णमुदीरयित्वा तूष्णीं स्थितोऽभूत् । अथ राजानमजितसेनं
तं नन्दिमित्रो महाश्रावको गाथाभिरध्यभाषत।
सुदुर्लभं भिक्षु तथैव दर्शनं
सुदुर्लभं तस्य भवेय दर्शनम्।

·११८ अजितसेनव्याकरणम् ये भिक्षुसंघस्य देय दानं न तस्य यक्षा न च राक्षसाश्च ॥ न प्रेतकुष्माण्डमहोरगाश्च विन्नन कुर्वन्ति कदाचि तेषाम् । ये भिक्षुसंघाय ददन्ति दानं सुदुर्लभं तस्य मनुष्यलाभम् ॥ यो दुर्लभं दर्शनु भिक्षुभावं सुदुर्लभं कल्पशतैरचिन्तियैः। यो लोकनाथस्य हि नामु धारये कल्पान कोटीनयुतानचिन्तिया । न जातु गच्छे विनिपातदुर्गतिं यो ईदृशं पश्यति भिक्षुराजम् । न तस्य भोती विनिपातदुर्गतिं यो ईदृशं पश्यति भिक्षुराजम् ॥ कल्याणमितं मम मार्गदर्शको (यं) स आगताये मम पिण्डपातिका । यो दास्यते अस्य हि पिण्डपातं मुक्ता न भेष्यंति जरार्तव्याधया॥ क्लेशा विनिर्मुक्त सदा तु भेष्यति ये तस्य दास्यन्तिह पिण्डपातम् ॥ अथ स राजा अजितसेनो नन्दिमित्रं महाश्रावकं गुणवर्ण- मुदीरयित्वा तूष्णों स्थितोऽभूत् । अथ नन्दिमित्रो महाश्रावको ·११६ अजितसेनव्याकरणम् राजानमजितसेनमेवमाह। एवमस्तु महाराज भुजे पिण्डपात तव गृहे। अथ राजा अजितसेनः खादनीयेन भोजनीयेन तं नन्दिमित्रमहाश्रावक सन्तर्पयति स्म । अथ नन्दिमित्रमहाश्रावको राजानमजितसेनमेवमाह। किं तव महाराज अस्मिन् पृथिवीप्रदेशे उद्यानभूमिरस्ति। राजा आह। अस्ति महाश्रावक उद्यानभूमिर्मम रमणीया' सुशोभना । नन्दिमित्र आह । गच्छाम्यहं महाराज । तामुद्यानभूमि प्रेक्षे । आह। गच्छ नन्दिमित्र। उद्यानभूमि प्रेक्षस्व । नन्दिमित्रमहाश्रावको येन राज्ञोऽजितसेनस्योद्यान- भूमिस्तेनोपसंक्रान्तः। अथ तत्रोद्यानभूमौ' ये उद्यानगुणा- स्ते सर्वे सन्तीति । या ग्रौष्मिक्यः पुष्करिण्यस्ताः शीतलजल- परिपूर्णा या वार्षिक्यस्ता नात्युष्णा नातिशीतलजलपरिपूर्णाः । "ताश्च पुष्करिण्यः सुवर्णसोपानसंच्छन्ना दिव्या' रमणीयाः । ये च जांबूपकपरिभोगगुणास्ते' 5 सर्वे सन्तीति । अधिमुक्तक- चम्पकाशोकमुचिलिन्दपाटलसुमनासौगन्धिकपुष्पाणि सन्तीति"। राजा अथ भूमे 1 Ms. भुञ्जामि 2 Ms. सेनस्यैवमाह 3 Ms. रमणीयं 6 Ms. प्रेक्षामि 5 Ms. 4 Ms. सुशोभनं तमुद्यान 8 Ms. अस्तीति 7 Ms. 10 Ms. ये 9...9 Ms. ये ग्रीष्मिका पुष्किरिण्या ते 11 Ms. वर्षिका ते 12...12 Ms. ते च पुष्किरिण्या 13 Ms. Familia 14 Ms. रमणीयानि 17 Ms. अस्तीति 16 Ms. अस्तीति 15 Ms. गुणानि ते ·१२० अजितसेनव्याकरणम् ये तिर्यग्योनिगताः पक्षिणः शुकशारिकाचक्रवाकमयूरकोकिला- दयस्ते नानारुतानि कुर्वन्ति स्म।अथ तवैव उद्यानभूमौ सुवर्णवर्णाः सुवर्णतुण्डाः सुवर्णपक्षाः सुवर्णपादाः पक्षिणः प्रादुर्भूताः। ते सर्वे बुद्धशब्दं निश्वारयन्ति । अथ नन्दिमित्रमहाश्रावको येन राज्ञोऽजितसेनस्य राजधानी तेनोपसंक्रान्तः। अथ राजा अजित- सेनस्तं नन्दिमित्रं महाश्रावकमेवमाह। आगतस्त्वं महाश्रावक । दृष्टोद्यानभूमिः। नन्दिमिल आह । दृष्टा मयोद्यानभूमी रमणीया सुशोभना। अथ नन्दिमित्रं महाश्रावकं राजा अजितसेनो गाथाभिरध्यभाषत। ये जम्बुद्वीपे परिभोगमासी अधिमुक्तकचम्पकधानुष्कारिका । अशोकमुचिलिन्द तथैव पाटला सौगन्धिकाश्च सुमना च वार्षिका ॥ तदा पारियात्रा नदीतीरनिर्मिता सुवर्णवर्णा सद पक्षिणा अभूत् । मार्गं च ते दर्शयि अग्रबोधये दिव्या मनोज्ञा मधुरस्वरांश्च संश्रावयिष्यन्ति च नित्यकालम् ॥ अथ नन्दिमित्रमहाश्रावको राज्ञोऽजितसेनस्य गाथा भाषित्वा तूष्णीं स्थितोऽभूत् । अथ राजा अजितसेनो भेरी पराहन्ते स्म । 2 Ms. •तुण्डी 1 Ms. ०कोकिलादीनि ते 3 Ms. हनन्ते ·अजितसेनव्याकरणम् अथ तेन भेरीशब्देन समेत्यामात्यगणस्तं राजानमजितसेनमेव- माह। कस्यार्थे महाराज भेरी' पराहता । अथ स राजा आह। हस्तिरथं च अश्वरथं च सज्ज कृतं स्यात् । अहमुद्यानभूमि गमिष्यामि क्रीडनार्थाय । अथ ता' अमात्यकोट्यो वचनं श्रुत्वा शीघ्रमेव तद् हस्तिरथमश्वरथं सज° कृतवत्यः । अथ तेन क्षण- लवमुहूर्तमात्रेण राजाजितसेनो येन सोद्यानभूमिस्तेनोपसंक्रान्तः। स च नन्दिमित्रमहाश्रावकस्तेनैवोपसंक्रान्तो राजानमजितसेनमेव- माह । अस्मिन् पृथिवीप्रदेशे महाराज मम कुटिक' कारयितव्यम् यलाहं सन्निषण्णस्तव गृहे पिण्डपातं परिभोक्ष्यामि । अजितसेनो नन्दिमित्रमहाश्रावकमेवमाह। कीदृशं तव कुटिकं कारयि- तव्यम् । नन्दिमित्र आह।यादृशास्तव महाराज महाचित्तोत्पाद- श्रद्धाप्रसादास्तादृशं कुटिकं कारय । अथ राजा अजितसेनो ज्येष्ठामात्यमेवमाह। अस्मिन्नेव पृथिवीप्रदेशे कुटिकं कारय । अथ ज्येष्ठामात्यो राजानमेवमाह । कीदृशं महाराज कुटिकं कारयामि। राजा अजितसेन एवमाह। लिंशयोजनानि दीर्घेण षड्योजनान्यूर्ध्वायां सप्तरत्नमयं मणिमुक्तिसंच्छादितं कुटिक' कारय । अथ सोऽमात्यः कुटिक कारयति । सप्तरत्नमयं अथ राजा 1 Ms. मेरी 2 Ms. 3 Ms. हताः सद्य 4 Ms. ते 5 Ms, तं 6 Ms. सद्य 7 Ms. कृतवान् 8 Ms. सेनस्यैवमाह 9. Ms. कुर्टि 10 Ms. कारापयितव्यं 11 Ms. कारापय 12 Ms. कोटिं 13 Ms. कारापयति १६ ·१२२ अजितसेनव्याकरणम् मणिमुक्तिसंच्छादितं कारयित्वा' येन राजा अजितसेनस्तेनोप- संक्रान्तो राजानमजितसेनमेवमाह। कृतं महाराज मया कुटिकं यादृशमाज्ञप्तम् । राजा आह। तत्रैव पृथिवीप्रदेशे चंक्रमः कारयितव्यश्चतुर्योंजनानि दीण द्वे योजने विस्तारेण । अथ सोऽमात्यस्तं चंक्रमं कारयित्वा येन राजा अजितसेनस्तेनोप- संक्रान्तो राजानं गाथाभिरध्यभाषत । कृतं मया चंक्रमु सुष्टु शोभनं आज्ञा त्वया यत् कृतपूर्वमेव च । सत्त्वान मोचेति प्रकृति शुभाशुभं विमोचये प्राणिन सर्वमेतत् ॥ अहो सुलब्धा प्रणिधीकृतं त्वया विमोचयी सर्वजगत् सदेवकम् । प्रणिधिं कृतं यत्त्वयमीदृशं भवे धर्म प्रकाशति मि धर्मभाणको ॥ निषण्ण स्थित्वा कुटिका च चंक्रमे आज्ञा कृतं यत् त्वय यादृशी कृता। स चंक्रमं चैव कृतं सुशोभनं मणिरत्नसंच्छादित तं च भूमिम् ॥ अथ राजा अजितसेनो येन स्वका राजधानी तेनोप- संकान्तः। अथ नन्दिमित्रमहाश्रावकः प्रतिनिवृत्य तत्रैव 1 Ms. कारापयित्वा 2_Ms. adds सुशोभनं कृतु अयं च भूमि ईशामिति 3 Ms. स्वक 4 Ms. .धानी ·अजितसेनव्याकरणम् कुटिके निषण्णो विकिरणं नाम बोधिसत्वसमाधि समापन्नोऽ- भूत् । अन्येन केशानन्येन' नयनान्यन्येन दन्तानन्येन ग्रीवा अन्येन बाहू अन्येन हृदयमन्येनोदरमन्येनोरू अन्येन जङ्घ अन्येन पादौ समापन्नोऽभूत् । अथ स राजा अजितसेनः सप्ताहस्यात्ययेन तं भिक्षु न पश्यति । अथ राजा ज्येष्ठकुमारमेवमाह । आगच्छ कुलपुत्र गमि- ध्यामि तां कुटिकाम्। येन स भिक्षुस्तेनोपसंक्रमिष्यामि। अथ स राजा सपुत्रो येन सा कुटिका तेनोपसंक्रान्तोऽभूत् । अथ स राजा अजितसेनस्तं भिक्षुमात्मभावं खण्डं खण्डं कृतं दृष्टा संशय- जातोऽभूत्। संत्रस्तरोमकृपजातो वस्त्राणि पाटयन्' परिदेवेन्" रुदन्' अश्रुकण्ठः पुत्रमेवमाह । आनय पुत्र तीक्ष्णधारमसिम् । आत्मानं जीविताद् व्यवरोपयिष्यामि । अथ स राजकुमारः प्रांजलिं कृत्वा राजानं गाथाभिरध्यभाषत । मा शोकचित्तस्य भवे नृपेन्द्र मा वेदयी वेदनमीदृशानि। आत्मघातं करित्वा तु निरये त्वं गमिष्यसि । रौरवं नरकं चापि गमिष्यसि सुदारुणम् ॥ दक्षिणीयो अयं लोके जरव्याधिप्रमोचकः। 2 Ms. दन्ता अन्येन 1 Ms. केशा अन्येन 4 Ms. जङ्घानि TMs. पश्यते 3 Ms. बाहूनि 5 Ms. पादानि 6 Ms. स 8 Ms. संक्रान्तारभूवन् 10 Ms. परिदेवन्त ) Ms. पाटयत 12 Ms. आनेथ 11 Ms. रुदन्त ·अजितसेनव्याकरणम् न चायं घातितो यक्षैर्न भूतैर्न च राक्षसः। बोधिसत्त्वोऽप्ययं लोके जरव्याधिप्रमोचकः॥ दक्षिणीयो अयं लोके जरव्याधिप्रमोचकः। दुर्लभो दर्शनं अस्य बोधिमार्गस्य दर्शकः॥ कल्याणमित्रमयं आसी तव कारणमागतम् । दक्षिणीयो अयं लोके सर्वसत्त्वसुखावहम् ॥ सर्वज्ञं पारमिप्राप्तं लोकनाथन प्रेषितम् । दृढवीर्यं दृढस्थामं लोकनाथं महर्षिणम् ॥ यो नाम तस्य धारेति नासौ गच्छति दुर्गतिम् । अपायं न गमिष्यन्ति स्वर्गलोकोपपत्तये ॥ अथ स राजकुमारस्तं पितरं गाथा भाषित्वा तूर्णी स्थितोऽ- भूत्। अथ राजा अजितसेनः स्वकं पुत्रमेवमाह । कथं त्वं कुमार जानीषे यदयं भिक्षुः समाधि समापन्नोऽभूत् । अथ स राजकुमार एवमाह। पश्य' महाराज अयं भिक्षुर्बोधिसत्त्व- समाधि समापन्नः सर्वक्लेशविनिर्मुक्तो भवसागरपारंगतः सर्वसत्त्व- हितार्थं च मार्ग दर्शयते शुभम् । अथ स राजकुमारो राजान- मेवमाह। आगच्छ तात चक्रमं गमिष्यामः । अथ सराजा स च राजकुमारो बहुभिर्दारकशतैः सार्धं येन स चंक्रमस्तेनोप- संक्रान्तौ। अथ स भिक्षुस्ततः समाधेयुत्थितो राजानमजित- सेनमेवमाह। आगच्छ महाराज किं करोष्यस्मिन् स्थाने । 1 Ms. पश्यथ 2 Ms. इदं 4 Ms. करोहि इदं 3 Ms. ०गता

·अजितसेनव्याकरणम्
अथ राजा तं भिक्षु दृष्टा मौलिपट्टं राजकुमारस्य ददाति।
तव राज्यं भवतु। धर्मेण पालये नाधर्मेण। राजकुमार आह ।
बहून्यसंख्येयानि राजकार्याणि मया कृतानि। न च कदाचि-
तृप्तिरासीत्। तव तात राज्यं भवतु । न मम राज्येन कार्यं न
भोगेन नैश्वर्याधिपत्येन कार्यम्। तव राज्यं भवतु तात । धर्मेण
पालये नाधर्मेणेति।
अथ राजा येन स भिक्षुस्तेनोपसंक्रान्तः प्राञ्जलिरेवमाह ।
सुदुर्लभं दर्शन] तुभ्यमार्षाः
कृताञ्जलिः [समभिमुखी] नायकानाम् ।
मोक्षागर्म दर्शनु तुभ्यमार्षाः
सुदुर्लभं कर्मशतैरचिन्तियैः॥
ये दर्शनं दास्यति तुभ्यमार्षा
मुक्ता च सो भेष्यति कल्पकोटिभिः ।
न जातु गच्छे विनिपातदुर्गति
यो नामधेयं शृणुते मुहूर्तम् ॥
राजा आह।
निषद्य युग्ये रतनामये शुभे
व्रजाम्यहं येन स राजधानीम् ।
ददाम्यहं भोजनु सुप्रभूतं
ददाम्यहं काशिकवस्त्रमेतत् ।
1 Ms. नाधर्मेणमिति

·अजितसेनव्याकरणम् सूक्ष्माणि जालानि च संहितानि यां चीवरां तुभ्य ददामि अद्य ॥ अथ स भिक्षु रत्नमये युग्ये गृहीत्वा येन राजधानी तेनोप- संक्रान्तः । सन्तर्पितो भोजनेन। अथ नन्दिमित्रमहाश्रावको राजानमजितसेनं गाथाभिरध्यभाषत। संतर्पितो भोजन सुप्रभूतं मृष्टान्नपानरसमुत्तमं शुभम् । ये भिक्षुसंघाय ददंति दानं ते बोधिमण्डेन चिरेण गच्छत ॥ सुदुर्लभं दर्शन नायकस्य न चिरेण सो गच्छति बुद्धक्षेत्रम् । अमितायुषस्य वरबुद्धक्षेत्रे सुखावतीं गच्छति शीघ्रमेतत् ॥ अथ नन्दिमित्रमहाश्रावकः अजितसेनस्य राज्ञो गाथा भाषित्वा तूष्णी स्थितोऽभूत् । अथ राजा अजितसेनो भेरौं पराहन्ति स्म। अथ तेन भेरीशब्देन सर्वास्ता अमात्यकोट्यो राजानमेवमाहुः। कस्यार्थे महाराज भेरी पराहता। आह। सप्तमे दिवसे हस्तिरथमश्वरथं सज्जं कृतं स्यात् । अहं सप्तमे दिवसे जेतवनं नाम विहारं गमिष्यामि शाक्यमुनेस्तथागत. स्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य दर्शनाय वन्दनाय पर्युपासनाय धर्म- राजा 1 Ms. क्रान्ता 2Ms. सन्तर्पिता 3 Ms. पराहनन्ते A Ms. माह 5. Ms. सद्य ·अजितसेनव्याकरणम् १२७ श्रवणाय । अथामात्यकोट्यस्तं राजानमजितसेनमेवमाहुः । कृत- मस्माभिः महाराज हस्तिरथमश्वरथं सज्जम् । अथ राजा अजित- सेनो हस्तिरथे अवरुह्य तं च नन्दिमित्रमहाश्रावकं रत्नमये रथे अवरोह्य येन जेतवनं "विहारस्तेनोपसंक्रान्तः। अथ भगवान् राजानमजितसेनं दूरत एवागच्छन्तं दृष्टा तान् सर्वश्रावकाना- मन्त्रयत'। सर्वैर्नानाऋद्धिविकुवितं दर्शयितव्यम् । अथ ते सर्वे महाश्रावका ज्वालामालं नाम बोधिसत्त्वसमाधि समापन्ना अभूवन्। अथ राजा दूरतस्तं ज्वालामालं दृष्ट्रा नन्दिमित्रमहा- श्रावकमेवमाह। कस्यार्थे इमं पर्वतं ज्वालामालीभूतं पश्यामि । नन्दिमित्र आह। अत्र शाक्यमुनिस्तथागतोऽर्हन् सम्यक्संबुद्धः स्थितिं ध्रियते यापयति धर्मं च देशयति। ते च बोधिसत्त्वा ज्वालामालं नाम बोधिसत्त्वसमाधि समापन्नाः । अजितसेनो हस्तिरथादवतीर्य पादाभ्यां पुत्रसहस्रण साधू येन भगवांस्तेनोपसंक्रान्तः। अथ भगवान् सुवर्णवर्णेन कायेन व्याम- प्रभया चंक्रमते स्म। अथ राजा अजितसेनो भगवतो रूपवर्ण- लिंगसंस्थानं दृष्ट्रा मूर्छित्वा धरणितले निपतितः। अथ भगवान् सुवर्णवर्णं बाहु प्रसार्य तं राजानमुत्थापयति स्म। उत्तिष्ठ" महाराज कस्यार्थे प्रपतितः। राजा आह । अथ राजा 1 Ms. कोट्यो तं 3 Ms. कृतामाको 5 Ms. अवरुह्य 2 Ms. माह 4 Ms. सद्य 6Ms. विहारं तेनो० 8 Ms. व्यामप्रभाया 7 Ms. ०मन्त्रयतः 9 Ms. उत्थेहि ·१२८ अजितसेनव्याकरणम् बहूनि कल्पानि अचिन्तियानि जातीशताकोटि अचिन्तियानि । न मे कदाचिदिह दृष्टरूपं त्वं लोकनाथो वरदक्षिणीयो॥ त्वं सार्थवाह जरव्याधिमोचक सुवर्णवर्णं वरलक्षणांगम्। द्वातृशता लक्षणधारिणं मुने नासौ कदाचिबजते अपायभूमिम् । यो लोकनाथस्य हि रूपु पश्ये त्वं लोकनाथा शिरसा नमस्यामी ॥ अथ राजा अजितसेनः कृताञ्जलि: भगवन्तमेवमाह । अहं भगवन् तव शासने प्रव्रजिष्यामि। अथ भगवान् तुष्ट उदग्र आत्तमनाः प्रमुदितः प्रीतिसौमनस्यजातः । अलब्धलाभा ये [तत्र] मम शासनं वैस्तारिकं भवति। तं राजानमजितसेनमेवमाह । गच्छ त्वं महाराज खगृहे सप्तमे दिवसे आगमिष्यामि । अथ राजा अजितसेनस्तुष्ट उदग्र आत्तमनाः प्रमुदितः प्रीति- सौमनस्यजातस्तं कल्याणमित्रं भिक्षु पुरतःस्थाप्य खगृहं गत्वा सर्वानमात्यानामन्त्रयते' स्म। सर्वैामनगरनिगमजनपदैः पर्थ शोधयितव्यं गृहे गृहे ध्वजान्युच्छ्रापितव्यानि गृहे गृहे रत्नमयानि 2 Ms. भगवतैवमाह 3 Ms. वैस्तारिकी 5 Ms. सर्वेषाममात्यानामामन्त्रयते 1 Ms. कृताञ्जलयः 4 Ms. जातो तं 6 Ms. पथ in the masculine is found in the Mahābhārata, 7 Ms. शोधापयितव्य 8...8 Ms. ध्वजमुच्छ्रापयितव्या ·१२६ अजितसेनव्याकरणम् कुम्भानि' परिपूरयितव्यानि । तदा तैः सर्वैरमात्यैराज्ञातम् । सर्व- ग्रामनगरनिगमजनपदैः पथं शोधितं ध्वजान्युच्छ्रापितानि' रत्न- मयानि कुम्भानि परिपूरितानि । यत्र राजा अजितसेनः प्रतिवसति तत्र द्वादशकोट्यो ध्वजानामुच्छ्रापिता द्वादशकोट्यो रत्नमयानां कुम्भानां परिपूरिताः । यावत सप्तमे दिवसे तथागतोऽर्हन सम्यक्संबुद्धः शारिपुत्रमौद्गल्यायनानन्दपूर्णमैत्रायणीपुत्रप्रमुखै- महाश्रावकसंधैः परिवृतः पुरस्कृतः अजितसेनस्य राज्ञो राजधानी- मनुप्राप्तः। अथ राजा अजितसेनः पुष्पपिटकं गृहीत्वा कल्याण- मित्र पुरतःस्थाप्य भगवन्तं पुष्पैरवकिरन भगवन्तमेवमाह । अनेन कुशलमूलेन सर्वसत्त्वा अनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभि- सम्पद्यन्ते। अथ राज्ञा अजितसेनेन आसनानि प्रज्ञप्तानि । तस्य भगवतः सिंहासनं प्रदत्तम् । अथ भगवान् सिंहासने निषण्णो राज्ञोऽजितसेनस्य धर्मान् देशितवान् । अथ राज्ञा अजितसेनेन प्रभूतेनाहारेण खादनीयेन भोजनीयेन सन्तर्पितः । अजितसेनो ज्येष्ठकं राजकुमारं ददाति । इमं राजकुमार प्रव्राजय । तदहं पश्चात् प्रव्रजिष्यामि । अथ भगवानायुष्मन्त- मानन्दमामन्त्रयते स्म। गच्छानन्द इमं राजकुमारं प्रव्राजय'' अथ राजा 1 कुम्भ is always found in the neuter. Ms. शोधापितं Ms. ०राज्ञातवान् 5 Ms. परिपूर्याणि 4 Ms. °नुच्छ्रपिताणि 7 Ms. 10 Ms. राज्ञ अजित 8 Ms. किरन्तः 12 Ms. अयं व 11 Ms. सन्तर्पिता 14 Ms. प्रव्रजापयात 13 Ms. प्रव्रजापय 6 Ms. याव 9 Ms. प्रदत्तः 0 ·१३० अजितसे नव्याकरणम् अथायुष्मतानन्देन स राजकुमारः प्रवाजितः। सह प्रव्रजित- मात्रेण अर्हतफलं प्राप्तमभूत् । सर्वबुद्धक्षेत्राणि पश्यति स्म। अथ स राजकुमारोऽन्तरीक्षगतस्तं पितरं गाथाभिरध्यभाषत । मा विलंब कुरुते तात मा खेदं किंचि यास्यसि । अहो सुलब्धं सुगतान दर्शनं अहो सुलब्धं सुगतान लाभम् ॥ अहो सुलब्धं परमं हि लाभ प्रव्रज्यलाभं सुगतेन वर्णितम् । संसारमोक्षो सुगतेन वर्णितं प्रव्रज्य शीघ्रम विलंब तात। मा खेदयी लोकविनायकेन्द्र सुदुर्लभं लब्ध मनुष्यलाभं सुदुर्लभं दर्शनु नायकानाम् । शीघ्र च प्रव्रज्य मया हि लब्धं प्राप्त मया उत्तममग्रबोधिम् । श्रुत्वा न राजा तद पुत्रवाक्यं स प्रव्रजी शासनि नायकस्य । अथ राजकुमारोऽन्तरीक्षगतो गाथां भाषित्वा तूष्णीं स्थितो- ऽभूत्। अथ राजा अजितसेनः पुत्रस्य वाक्यं श्रुत्वा तुष्ट उदग्र 1...1 Ms. अथायुष्मानानन्देन राजकुमारं प्रव्रजापितः 2 Ms. निष्क्रमी प्रव्रजी 3 Ms. सेनेन ·अजितसेनव्याकरणम् १३१ आत्त[भ]नाः प्रमुदितः प्रीति]सौमनस्यजातो भगवन्तमुद्दिश्य विहारं कारयति स्म। तूर्यकोट्योऽनुप्रदत्ताः । अन्तःपुर- सहस्रमस्यास्त्रीन्द्रियमन्तर्हितपुरुषेन्द्रियं प्रादुरभूत् । अथ राजा अजितसेनो भगवतः शासने प्रव्रजितोऽभूत् । 'ताश्चामात्यकोट्यो भगवतः शासने प्रव्रजिता अभूवन् । तच्चान्तःपुरपुरुषसहस्र" प्रव्रजितमभूत् । भगवान् राजानमजितसेनं प्रव्राज्य10 येन जेतवनं विहारस्तेन गमनमारब्धवान् । अथायुष्मानानन्दो भगवन्तमेवमाह। अयं राजा अजितसेनो राज्यं परित्यज्या विहारं कारयित्वा भगवतः शासने प्रव्रजितोऽ- भूत्। अस्य कीदृशं कुशलमूलं भविष्यति । भगवानाहा साधु साधु आनन्द यत्त्वया परिकीर्तितम् । अयं राजा अजित- सेनो मम शासने प्रव्रजितो भविष्यति। अनागतेऽध्वन्यपरिमितैः कल्पैरचिन्त्यैरपरिमाणैरजितप्रभो नाम तथागतोऽर्हन् सम्यक् संबुद्धो लोके भविष्यति विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविदनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां च बुद्धो भगवान् । आनन्द आहा अयं नन्दिमित्रमहाश्रावको राज्ञः14 कल्याण- मित्रमभूत्। कीदृशं वास्य कुशलमूलं भविष्यति। भगवानाह । 1 Ms. कारापपयते 2. Ms. ० कोट्यमनुप्रदत्तः 4 Ms. 3 Ms. अन्तपुरःसहस्राण्यस्या० प्रादुरभूवन् 5 Ms. सेन 6 Ms. 7 Ms. स चामात्य० भगवत 9 Ms. प्रव्रजिता अभूवन् 8 Ms. सा चान्तपुरःपुरुषसहस्र 10 Ms. प्रव्रजापयित्वा 11 Ms. ०मारब्धं 12 Ms. परित्यजित्वा 13 Ms. रानन्द 14 Ms. TTTT Home ·१३२ अजितसेनव्याकरणम् अयमानन्द नन्दिमित्रमहाश्रावकस्तत्वैव कालसमये नन्दि- प्रभो नाम तथागतोऽहन् सम्यक्संबुद्धो लोके भविष्यति । आनन्द आह। कीदृशं भगवन् तेषां तथागतानां बुद्धक्षेत्र भविष्यति। भगवानाह। अपरिमितगुणसंचया नाम सा बुद्ध- क्षेत्र भविष्यति यतेमे तथागता भविष्यन्ति। आनन्द आह । य इमं धर्मपर्यायं सकलं समाप्तं पश्चिमे काले पश्चिमे समये संप्रकाशयिष्यति तस्य कीदृशः पुण्यस्कन्धो भविष्यति । भगवानाह। यदा मयानन्द दुष्करकोटिनियुतशतसहस्राणि चरित्वा बोधिरभिसंबुद्धा तदा ते सत्त्वा बोधिमभिसंभोतस्यन्ते । य एतद्धर्मपर्यायात् चतुष्पदिकामपि गाथां' श्रोष्यन्ति अवैवर्तिकाश्च ते सत्त्वा भविष्यन्त्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ। आनन्द आह । य इमं धर्मपर्यायं धर्मभाणकाः संप्रकाशयिष्यन्ति तेषां कीदृशं कुशलमलं भविष्यति। भगवानाह । शृणु आनन्द राजा भविष्यति चक्रवर्ती चतुर्तीपेश्वरः । य इमं धमपर्यायं सकलं समाप्तं संप्रकाशयिष्यन्ति' मुक्ताश्च भविष्यन्ति जातिजराव्याधिपरिदेव- दुःखदौर्मनस्योपायासेभ्यः परिमुक्ता भविष्यन्ति। आनन्द आह । ये पश्चिमे काले पश्चिमे समये सत्त्वा इमं धर्मपर्यायं प्रतिक्षेप्स्यन्ति न पत्तीयिष्यन्ति । तेषां का गतिर्भविष्यति कः परायणम् । 10 1 Ms. ० श्रावकततेव pls. संप्रकाशिष्यति 3 Ms. कीदृशं | Ms. स्कन्धं 5 Ms. बोधिमभिसंबुद्धं 6 Ms. पर्याया 7 Ms. गाथा 8 Ms. ०रानन्द 9 Ms. ०ष्यति 10 Ms. •तेपिष्यन्ति 11 For प्रत्येष्यन्ति 12 Ms. को ·1 अजितसेनव्याकरणम् १३३ भगवानाह। अलमलमानन्द। मा मे पापकं कर्मस्कन्धं परि. पृच्छ। न मया शक्यं परिकीर्तयितुम् । अन्यत्र बुद्धकोटिमिर्न शक्यं परिकीर्तयितुम् । आनन्द आह। परिकीर्तय भगवन् परिकीर्तय। सुगतो भगवानाह। शृणु आनन्द सद्धर्मप्रति- क्षेपकस्य गतिं परिकीर्तयिष्यामि। रौवे महानरके हाहहे महा- नरके अवीचौ महानरके तिर्यग्योनौ यमलोके च प्रेतविषये" बहूनि कल्पसहस्राणि दुःखमनुभवितव्यम् । यदि कदाचिन्मनुष्य. लोके उपपतस्यते दीर्घशुष्कतालुकण्ठो भविष्यति । द्वादश- योजनानि तस्य जिह्वा भविष्यति। द्वादशहल्यानि प्रवहिष्यन्ति ये एवं वागभाषिष्यन्ते। मा भोः' कुलपुत्रा भोः' क्वचित् सहर्म प्रतिक्षेपष्यथ । सद्धर्मप्रतिक्षेपकस्य एवं गतिर्भवति । आनन्द आह । केन हेतुना भगवन् सद्धर्मः'' प्रतिक्षिप्तो भवति । भगवानाह। ये सत्त्वाः पश्चिमे काले पश्चिमे समये एतेषां सूत्रानुधारकाणां धर्मभाणकानामाक्रोशिष्यन्ति परिभाषिष्यन्ते। कुत्सयिष्यन्ति पंसयिष्यन्ति तस्य धर्मभाणकस्य दुष्टचित्तमुत्पाद- यिष्यन्ति तेभ्यः सद्धर्मः प्रतिक्षिप्तो भविष्यति । यः सत्त्वः15 । 13 Ms. शक्य Ms. गतिः 3 Ms. ०रानन्द 5...5 Ms. यमलोकश्च 7Ms. भो 8. Ms. कश्चित् 10 Ms. सद्धर्म 11 Ms. इमे तेषां 13 Ms. भाषिष्यन्ति 14 Ms. ये G Ms. विषया 9 Ms. प्रतिक्षिपिष्यथ 12 For क्रोक्ष्यन्ति 15 Ms. सत्वा ·अजितसे नव्याकरणम् -1 लिसाहस्रमहासाहस्रयां लोकधातौ सत्त्वानामक्षीण्युत्पाटयेत अयं ततो बहुतरमपुण्यस्कन्धो भवेत् । एवमेव य एतेषां सूत्र- धारकाणां धर्मभाणकानां दुष्टचित्तप्रेक्षिता अयं ततो बहुतरमपुण्य- स्कन्धं प्रसविष्यते । अथ आनन्दो भगवतो गाथाः प्रत्यभाषत । बहुसूत्रसहस्राणि श्रुतं मे शास्तुसंमुखात् । न [च] मे ईदृशं सूत्रं श्रुतपूर्वं कदाचन ॥ परिनिर्वृतस्य शास्तुस्य पश्चातकाले सुभैरवे । इदं सूत्रं प्रकाशिष्ये धारयिष्ये इमं नयम् ॥ यत्र सूत्ररत्ने अस्मिं पश्चातका ले भविष्यति । रक्षा करिष्यामि तेषां पश्चातकाले सुभैरवे ॥ प्रतिक्षिपिण्यामि नेदं गंभीरं बुद्धभाषितम् ॥ अथायुष्मानानन्दो भगवतो गाथा भाषित्वा तूष्णीं स्थितो. ऽभूत् । अथ काश्यपो महाश्रावको भगवन्तं गाथाभिरध्यभाषत । सुवर्णवर्णं वरलक्षणांगं द्वात्रिंशता लक्षणधारिणं जिनम् । सुभाषितं सूत्र महानुभावगं गंभीरधर्म निपुणं सुदुइ शम् ॥ 3 Ms. .ध्यति 1 Ms. तृसाहस्त्र० 4Ms. • नानन्दो 2 Ms. इमेषां 5 Ms. स्थितमभूत् । 7 Ms. जीनं। GMs. 'द्वातृ शता ETURES ·अजितसेनव्याकरणम् प्रकाशितं सूत्रमिदं निरुत्तरं मा पश्चकाले परिनिवृते जिने धारिष्ये मं सूतनयं निरुत्तरं । अथायुष्मान् शारद्वतीपुत्रो भगवन्तं गाथाभिरध्यभाषत । नमोऽस्तु ते बुद्ध महानुभाव प्रकाशितं सूत्रमिदं निरुत्तरम् । परिनिवृतस्य तव लोकनायका लिखिष्यति सूत्रमेतं निरुत्तरम् ॥ न चापि सो गच्छति दुर्गतीभयं खगं च सो गच्छति क्षिप्रमेतत् ॥ अथायुष्मान् पूर्णों मैत्रायणीपुत्रो भगवन्तं गाथाभिरध्य- भाषत। कृतज्ञो बहुसत्त्वानां मोचको दुर्गतीभयात् । प्रकाशितं त्वया सूत्रं गम्भीरं बुद्धदक्षिणम् ॥ अहं हि पश्चिमे काले निवृते त्वयि नायके। इदं सूत्रं प्रकाशिष्ये हिताय सर्वप्राणिनाम् ॥ इति । अथ ब्रह्मा' सहांपतिर्भगवन्तं गाथाभिरध्यभाषत । नमोऽस्तु ते बुद्ध महानुभावा प्रकाशितं सूत्रमिदं त्वया शुभम् । 1 Ms. ब्रह्म।

·अजितसेनव्याकरणम् परिनिर्वृतस्य तव लोकनायक रक्षा करिष्यामि ह सूत्ररत्ने ॥ अथ चत्वारो महाराजा भगवन्तं गाथाभिरध्यभाषन्त अहो [सुरम्य] बरसूत्ररत्न प्रकाशितं ईदृश पश्चकाले। सूत्ररत्न प्रकाशितं पश्यति पश्चकाले ॥ सुगतान वै लोकविनायकानां अहं हि धारिप्यम सूत्ररत्नम् । रक्षां करिष्याम्यह सूत्ररत्न इमबोचद्भगवानात्तमना॥ सा च सर्वावती पर्षद्भगवतो भाषितमभ्यनन्दत । अजितसेनव्यकरणनिर्देशो नाम महायानसूत्रं समाप्तम् ॥ उन्नयन्न- देय वर्मोयं बालोसिंहेन सार्ध भार्याजाजतित्रन साधं मातापित्रोः परम- दुष्कों 3 साधं क्षिणीएन अखिलोटिएन दिशोटजाज मंगलि.. गविंदोटिएन वारि-खुशोटि-खुशोगोटिएन सार्धं सर्वसत्त्वैः सर्व......भियंत्र पुण्य तद्भ.... .सर्वसत्त्वानामनुत्तरः.........सार्धं परमकल्याणमित्रस्थिरबन्धुएन । लिखितमिदं पुस्तकं धर्मभाणकनरेन्द्रदत्तेन । 1 Ms. ०भाषत । 2 Ms, नन्दन 3 Ms. दुष्कत्री ·INDEX ... ... tha- ... अकल्याणमित्रम् ६६,५९ अवग्रहपीड़ा अकालमरणम् (मृत्युः) १७,२८,३५,५७,७७ अवलोकितेश्वरः ३५,३६,४०,४३,४४,५२ अकालवातवृष्टिपीड़ा २७ अवलोकितेश्वरः (अभयः) अग्निः -प्रतिमा अच्छिन्नदेशः ७२,७३ -मतम् अजितसेनः ११३ -आयतनम् अट्टहासः স্মৰিয়াল अर्थापहारः ७३ अविद्याण्डकोशः अदृष्टम् अवीचिः १३३ अधिमानिकः १० अवैवर्तिकः ३८,६०,६७,११४,१३२ अनर्थे अर्थसंज्ञी अव्याकरणप्राप्तः ... ५० अनवकाशः २२ अभेद्यप्रसादः ... ५१,८०,८७ अरण्यायतनम् ३१,११४ ३० ५.१,६१ अशुभे शुभसंज्ञी अशोकः ४६ ११६,१२० ... अश्वरथः १२१,१२६,१२७ ६६,७१,७२ | अश्रुतम् अनित्ये नित्यसंज्ञी अनिलः (यक्षः) अनुशासनधर्मः अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिः अनोपमा (यक्षिणी) अनौपम्या (यक्षिणी) अन्तिलः (यक्षः) अपरिमितगुणसञ्चया (गाथा) अभयतेजम् (धारणी) अभयावलोकितेश्वरः अष्टफलप्राप्तः १४,१७ ३० अष्टशतम् ११२,१३२ अष्टाङ्गमार्गः अष्टाङ्गोपवासः १०० अष्टोत्तरम् १८ असुखे सुखसंझी ६८ ३७,६४ ६१,८० अमङ्गलशतम् अमाङ्गल्या अस्थानम् ૨૨ अमितायुः १४ अलक्ष्मीः ३ ·138 INDEX ७७ .. ... अर्हत्फलम् १३० कर्मावरणम् २,५४,५५,५७,६६ आकाशगमनम् करीरमण्डलम् ३५ प्राचारविपत्तिः करुणाचित्तः आज्ञातकौण्डिन्यः १०३ करुणायनज्ञानगर्भबोधिसत्त्वविमोक्षः आत्मोत्कर्षका कल्याणमित्रः १२,७६,११५,११८,१२४, आनन्दः ८६,१७,१०७,११४,१२६,१३१ १२६,१३१ आनन्तर्याणि (पञ्च) ३८,६८,११४ कल्याणाशयः यारामः ७१ काखोर्दः १३,२६,४६ आवरणप्रहीण: काङता २१ आशीविषः १६ कामगुणः इन्दलः (यक्षः) ३० कायचित्तसुखम् ... इस्त्रिभावः १०६,१११ कायवाङ मनःसंवरः .... ... ... ... उपचार: Re- -समुदाचारता ... २१ उपपादुका ११२ काशिकम् १०८,१२५ उपवासः १०८ ... ... उपासकोपासिका उपेक्षाचित्तः ७२ काश्यपः ५१,५२,६४, कार्षापणु १७ किम्भीरः (यक्षः) १६ कुटिकम् १२१,१२३ ऋतः ऋद्धिविकुर्वाणमहात्मसन्निपातम् एकजातिप्रतिबद्धः कुड्यम् ८ ... : : २२,४६ कुण्ड: ... एकादशमुखम् प्रोजः ३५ / कुरिडगः १७,२६ कुन्दुरकम् १०८ | कुबेरः ७३,७४ ४५ कुब्जः ५ ३८,४३ कुशलमूलम् ६५ ककुत् कर्पूरः कर्म कर्मकरः कर्मपथाः कर्मविपाकः का कुशलाकुशलम् ८,२४ १५. केशापगतः ७२,७६ २५,५४ केसराटोपः १३३ क्लेशव्यापादः कर्मस्कन्धः ...

·INDEX चम्पका ११६ कौशाम्बी गएडीशब्दः गन्धपुष्पोपनिवेदनमन्त्रः ११४,११५ चित्तपीड़ा चित्रकरः ... .. गवाक्षजालम् गिरिदेवता ... चिदालः ( यक्षः) १३ चैतायतनम् ४५ चैल्यकम् २२,३७ चौन्धुलः ( यक्षः चंक्रमः गुगगुलम् गुणानुशंसा गृहपतिमहाशालकुलानि गृहपरिभूतः गोमरः ) १५ १२२,१२४ छतध्वजपताकाः ५० जड़डमूकाः ५ ... ग्रहः जनपदम् ग्रहप्रशमनकरः ३ १०६,११०,११३ ग्राहोत्सादनकरः प्रैष्मिकी घोरपिशाचः घोरविद्या जपसाधनादिः ४३ जम्बुद्वीपः ११६ जातिजराव्याधयः जातिस्मरः १३ जात्यन्धः घोषिलः जापः ३६,४०,५६,६६,७२ चक्रवर्ती १०५,११३,१२६,१२७ १५,७०,१३२ जेतवनम् १०४,१०७ ज्ञानकेतुप्रभाकरः १०७ ज्वालामाल १२७ •.. चक्रिकम् चक्रीशब्दः चतुर्दशी चतुर्वीपेश्वरः चतुर्वरशिक्षापदशतम् चतुर्वेदलक्ष्मीः ३८ | डाइनीग्रहः डाकिनी १६ तथागतकृत्यम् ५.२ चन्दनगन्धः चन्द्रग्रहः चन्द्रग्रहसूर्यग्रहपीड़ा चन्द्रवैरोचनः चन्द्रसूर्यो --ज्ञानम् -ज्ञानबोधिसत्त्वभूमिः -अधिष्ठानसत्त्वावलोकनबुद्धक्षेत्र- सन्दर्शनव्यूहम् तथागतदर्शनम् ...

·1-10 INDEX तथागतप्रतिमा -शासनम् -स्थानम् तरतुः ... तस्करभयम् १८,६८,७२,७६ दृष्टिविपत्तिः १० ७४,17 देवायतनम् द्वादशदण्डकम् १६ द्विव्यञ्जनम् १६ द्वीपिकः ४४ द्वे शिक्षापदशते (पञ्चाधिके) १६ ६,११,५५,८०,१३३ धर्मः ३१,८५ १०४ धर्मपर्यायः ३१,५२,५४,५५,६१,६२,७०, २३,२५,२६,२८ ७८,८०,८६,८७,८८,१३२ ... ताम्रभाजनम् तिर्यगयोनिः तोरणः ... ७ Ram- भागका ५३,५७७,६१,६२,६४,७४,७५, .. ताणमुक्तः त्रिमूर्तिः त्रिरत्नम् त्रिशरणम् लोकदेवी १३२,१३३,१३४ tube- -राजः १ .. --राजपुत्रः -श्रावणिकः त्र्यपायाः २० me ५७,६२ -सांकथ्यम् ५१ .. ३ धातुवादः ७३,७७ ... दक्षिणापथः दण्डपरिहरः दयाचित्तः दशभूमिः ३८,५६ / धार्मिकः ... दानम् धारणी ५५,५६,५७,५८,६६६७,७१ ८,९ धारणीमुखम् ६० २६ । धूपः ३० धूपदीपदानमन्त्रः नगरध्वजः ११२ ... दीपाः दुर्गतिभयम् दुर्गत्यपायः दुर्निमित्तम् दुष्करचर्या दुष्टग्रहः दुःखदौर्मनस्योपायासाः नगरावलम्बिका १०७,१०८, १०६,११० ur ० १०,८० १३६ नरकवासः ४३ | नरेन्द्रदत्तः नक्षत्रपीड़ा ३५ नन्दिमितः ११५ दुस्वप्नः दुष्ययुगानि दृष्टधर्मिकः ७१ नामाष्टशतम् ६८ नारायणः ·INDEX ६०,६५ निधिवादः नियूहः नियूं हकः निष्कान्तगृहवासः नीलोत्पलम् नैश्वर्याधिपत्यम् पञ्चदशी ११,११६,१२१ , ७३,७७ पारमिता पायसरसवलिः पायिलः (यक्षः) १६ पिण्डपातः ५३ पिण्डपातिकः १२५ । पिण्डशस्त्रम् ३८,७६,७८ पिशाचः ५१,५३ पुण्यस्कन्धः पुष्पपिटकम् १०७,११२,१३,११८ १ २८,५० पञ्चमण्डलम् पञ्चरङ्गीसूत्रम् पञ्चशतशिक्षापदानि पञ्चानन्तर्यम् १६ पुस्तकगतम् पठितसिद्धः पराड: पताकाः १ पद्मप्रभः पद्मा पद्मावती ५३,७०,७३,७७ पूजा १६,२५,३१,५६,५.६ ४४,४५ / पूर्णः १०३ ६५ पूर्वजातिनिदानम् २६ पूर्वनिमित्तम् ११२ पूर्वप्रणिधानविशेषविस्तरविभङ्गः ४४ पूर्वसेचः ११२ पृथक्पृथगभूतानि २७,७७ पोतलकपर्वतः ७३ / पैशुन्यम् प्रज्ञोपायः प्रणिधानविशेषविस्तरः २३,३२ प्रणिधिः १२२ ४४,४५ प्रतिकृतिः परचक्रम् परचित्तज्ञानम् परपंसकः परमन्त्रः परमहृदयम् परविद्या परित्रम् परीत्तभोगः ३६ प्रतिमा १७,७७ प्रतिक्षेपकः प्रत्येकबुद्धः १४ प्रथमचित्तोत्पादः ... २२,५५ पशुमरः पर्षदः (चतस्रः) ... ५२,६० पाटलः १६ ११६, १२० प्रपातः पात्रम् १०४ प्रभावती ·112 INDES प्रसवनकालः बोधिसत्त्वसंवरः १६ प्रसाद ५३,५४,६० ब्रह्मा प्राकारः Ir १५. प्रासादः ब्राह्मणमहाशालकुलानि भिक्षुणी ५३,५४,५५ भिक्षुसंघः ५१,५.२,६४ प्रिय विप्रयोगः ... प्रतः ५०,५५, भीमा ६६,७५,७६,८६ प्रेतविषयः २८,५७ बधिरः ४६ ... १३३ भूतः भैषज्यगुरुः २७ भैषज्योपकरणानि मगधविषयः ५ बन्धनगतः ... बन्धनबद्धः ११३,११४ बलचक्रवर्तित्वम् १,५२,५.६,८८ ... ७३, मञ्जुश्रीः ४ मनुष्यलोकः ६,११ बलाघानम् बलिः ६६,७३,७४,८० मन्तः . बलिनिवेदनम् मन्त्रपदम् ४४,५५,५६,५८,६७,७०,७५,७६ मन्त्रौषधिप्रयोगः बहुश्रु तम् ... ३० मन्दारगन्धः ४६ - मरणभयशोकपरिदेवाः १३ मशकः बुद्धः बुद्धधर्मसंघः बोधिसत्त्वदर्शनम् -क्षेत्रगुणव्यूहम् -चित्तम् -मार्गः महर्षिक: ६७,७४ महल्लकः १०५ ४६ ४,१२४ महाकरुणोज्ञानम् ११२ महादेवी ६४,६५,६८,१०० २२ महानामा १०३ -व्याकरणम् बोधिसत्त्व: -(अष्टौ) -चर्या .. ३ ३ महापुरुषलक्षणम् २३ । महाप्रणिधानानि (द्वादश) ११,२३ महाराजा --चारिका -ज्ञानप्राप्ता ४ . ४६ महायानम् महायक्षसेनापतिः ५२,८७,१२३ महायक्षिणी प्रतिज्ञामुद्रा -समाधिः २६,३१,३२ ४६,७१,८६ ।

·INDEX 143 ४३ यतः १३,२८,४३,५०,५१ महायोगी महाविद्या महालः (यक्षः) रत्नत्यम् रत्नशिखी १११ महाश्रावकः ८८,११५ रत्नसम्मवा महास्थामप्राप्तः ६३,१०३ राजकार्यम् राजदण्डः ... महेश्वरः मार्गदर्शकः राजपुत्रः ५.२,५३ मातृगणः राजसमा मातृग्रामः ५,१५,२० राजा ४४,५२,५.३ मानुषमरः ६ राजाधिभयभीतः राज्यक्षोभः मारपतिः ... ५.४ ... ० .4. २ ... -पाशः ६ राक्षसः १३,२८,५० -पक्षिकः मित्रज्ञातिसलोहिताः २४ रैवतः १०३ मुक्ताहारः १०८ रौरवम् ( नरकम् ) १२३,१३३ मुचिलिन्दः ११६,१२० लक्षणानि (द्वाविंशतिः) ११३ मुण्डितशिराः ... ११२ लक्ष्मी मूर्धाभिषिक्तः लंगः मूलमन्तः लोकनाथः १०६,११८ मूलापत्तिः ३८ लोकेश्वरप्रतिमा मृगः वक्कुलः (यक्षः) १०३ मेखिलः (यक्षः) ३० वजः २६ मैत्रचित्तः १४,२७,३८,५०,५६,६८ वज्रक्रोधः मैतविहारी ७०,७५-दंष्टः मैत्रायणी १०३ -धरः मैत्रेयः १०३ -पाणिः ५७,५६,७२,७६,८८ मौलिपट्टः १२५ तुरः ४६ ... top- २४ | वधार्हः ६ यमपुरुषाः यमलोकः ६,५५,८०,१३३ वनदेवता १३ ·INDEX वशीकरणम् वस्त्राभ्युक्षिपणमन्त्रः ३ वडवामुखः १ वाद्यखरवृक्षमूलम् वार्षिक: ७२,७४,७५ वैद्यः ३६ वैरोचनः ३६ ४४,४५ वैशाली १ व्यवलोकनप्रातिहार्या ६६ ११६,१२० व्याकरणम् ५०,५२,५५,६०,६७,८७ व्याकरणाप्राप्तम् ४६,७६ व्याघ्रः १६,२६ १३ व्याधिपीड़ा ... व्याधिप्रशमनम् २४,२५ व्याड़: वायसः १८ विकलः ... ... 90. विग्रहचित्तः विघ्नविनायकः ... विज्ञानम् विद्याधरः -विधिगतः शक्टचक्रप्रमाणः २६ ... . ४३ शतपद: १६ MS -राजः ४३ शतपद्मनयनचूड़ा ----संभक्षणकरः शतम् ४६ ५३,७४,७५ १०८ -हृदयम् विपश्यी विमलप्रख्यम् विमलप्रभा शतः शमिदेवी शरकाण्डगौरी ३२ ६.४,६८ ७२,७६ शरीरप्रतिमा १३ 2.. १०८ शस्त्रम् १६,३७,५.७ ... ३ ... विश्वभुक् विश्वमुखः विषम् विषयः ६६,७३,८६ १०५,१०८,१२६,१२७ विष्णुः ३ ... १३५ १०० शस्त्रपरिहरः १६,२६,३६,३७ शंखिनी २८,७६,६४ शाक्यमुनिः ४५,१०० शान्तिखस्त्ययनम् ... ८२,१३१ शारद्वतीपुत्रः १६ शारिपुत्रः १३ शिक्यम् १३,२६ शिखी २,८ शिक्षापदानि (पञ्च) ३ शीलविपत्तिः १०३ ... विहारः वृश्चिकः वृक्षदेवता वेतालः वैदूर्यनिर्भासा वैदूर्यमणिः १०४ १०८ १०,१४,१६ ... ४.,१० ·INDEX .. ... ... ... 0.0 ... 4.0 शुक्लपक्षः समन्तभद्रः ६.३ शुक्लबलिः सम्यगदृष्टिः शुक्लाष्टमी सर्वतथागताधिष्ठान- शुद्धवासकायिकः १०८ सत्त्वावलोकनवुद्ध- शुलिवनः क्षेत्रसन्दर्शनव्यूहः शुष्ककण्ठोष्ठाः सर्वनीवरणविष्कम्भी शुक्षिणः सर्वश्रीः श्वितः सर्वावरणम् सर्वाशा श्मशानम् ५०,५१,७२ श्रद्धा २२ सहजानुबद्धः सहांपतिः श्रद्धाप्रसादः ११७,१२१ श्रद्धेन्द्रियविकलः २१ सार्थवाहः (हु, श्रद्धन्द्रियाणि सांघिक: सांदृष्टिकः श्रावकः श्रावकमार्गः सिंह १६,२६ श्रावस्ती ३५,१०३,१०४,१०७,११३ सिंहवाहिनी श्रीः ६४,६५,६८,१०० सीमाबद्धः श्रीदेवसाहि ३२ सुकुमारज्योतिःसन्दर्शनम् श्रीमणिरत्नसम्भवः सुखावती ८,१४,३७,५४,५६,६४,६३,१०६, १०७,११२,१२६ श्लोकशतम् .. ४ षराढः ६५ सुमेरुः २७ सुरेन्द्र विक्रमादित्यनन्दः .. संक्रामकव्याधिः संघः ३१ सूत्रम् १६,२६,३१,६३,५२,११४,१३४ सण्ठिलः १३४ सूत्रधारकः . १६,१३६७ ७६ सूत्ररत्नम् ३ सत्त्वावलोकनम् सद्धर्मकोशः सद्धर्मपर्यायः सूतानुधारक १३३ १०.१६ सधातुका समचित्तः सूतान्तः ६८ सूर्यग्रहः सूर्यवैरोचनः १८ १६ ·146 INDEX १३६ स्कन्द: स्थिरबन्धुः हरिता ४३,४४ स्तोत्रम् स्तीपिकः हयग्रीवः हयग्रीवब्रह्म हयग्रीवविद्या ४६ स्त्री ... ६५ ४४,४५ ... ५,१५,१०८ हस्तिरथः १२१,१२६.१२७ स्त्रीभावः स्त्रीसंवर्तनीयम् हृदयम् ... स्नानम् ... स्पृष्टावेशनम् खचक्रपीड़ा ३६ हाहहं महानरकम् क्षान्तिः क्षितिगर्भः २५ क्षीणास्रवः ३ खनान्तरगतः