·No text on this page.

·DATE LABEL
THE ASIATIC SOCIETY
1, Park Street, Calcutta-16
The Book is to be returned on
the drte last stamped :
17.7.59

·No text on this page.

·THE KASHMIR SERIES
OF
TEXTS AND STUDIES

·No text on this page.

·Kashmir
Series of Texts and Studies,
Ministre du
NO. LXIII.
THE
DEVİNĀMAVILÁSA
BY
SĀHIB KAUL
EDITED BY
PAŅDIT MADHUŞŪDAN KAUL SHASTRI,
Superintendent Research Department,
His Highness, Government
JAMMU & KASHMIR,
SRINAGAR.
Published under the authority of the Government of
His Highness Rājarājeśvara Mahārājādhirāja
ŚRI MAHĀRĀJA HARISINGH JI BAHADUR,
G. C. S, I., G. C. I. E, K. C. V, O., LL. D.
MAHĀRĀJĀ OF JAMMU & KASHMIR.
PRINTED AT THE MANOHAR ELECTRIC PRESS.
1942 A. D.

·श्रीसोमानन्दनाथप्रभृतिगुरुवरादिष्टसनीतिमार्गों
लब्ध्वा यत्रैव सम्यक् पटिमनि घटनामीश्वराद्वैतवादः।
कश्मीरेभ्यःप्रसृत्य प्रकटपरिमलो रञ्जयन् सर्वदेशान्
देशेऽन्यसिमदृष्टो घुसणविसरवत् सर्ववन्धत्वमाप ॥१॥
तरत तरसा संसाराब्धिं विधत्त परे पदे
पदमविचलं
नित्यालोकप्रमोदसुनिर्भरे।
विमृशत शिवादिष्टाद्वैतावबोधसुधारसं
प्रसभविलसत्तायुक्तवान्तःसमुत्सवदायिनम् ॥२॥

·काश्मीर-संस्कृतप्रन्थावलिः। अन्याङ्कः ६३ देवीनामविलासः श्रीमन्महामाहेश्वराचार्यचर्य-साहियकोलाविरचितः। श्रीराजराजेश्वर-महाराजाधिराज-काश्मीरनरेन्द्र- श्रीहरिसिंहजीबहादुराशया रिसर्चकार्यालयाध्यक्ष-पण्डित-मधुसूदनकौल-शामिणा उदिष्टकार्यालयस्थेतरपण्डितसहायेन संशोधनादिसंस्करणोत्तरं संपाच प्रकाशितः संवत् १९९८. काश्मीर-श्रीनगर जैस्तान्दः १९४२. (मल्ल प्रत्यापणावधिकाराः प्रोकमहाराजवः स्वायत्तीकृताः सन्ति)

·( ALL RIGHTS RESERVED )
Pablished by Pandit Madhusõdan Kaul Shāstri
for the Research Department,
Jammu and Kashmir Government, Srinagar.
Printed by L. Khazanchi Ram Jain at the Manohar
Electric Press, Said Mitha Bazar, Jain Street, Lahore.

·PREFACE. The present edition of the Devināmavilāsa of Sāhib Kaula of Kashmir forms the sixtythird volume of the Kashmir Series of Texts and Studies. It is based on the collation of the following Manuscript material. A birchbark manuscript in śāradā characters belonging to Pt. Radha Krishan Kaul of Srinagar. Contains 121 leaves having 16 lines on each side with 21 letters in each line. Old and partly decayed. Correct. Measures 103" X 73". . Written on country-paper in Śārada characters. Belongs to Pt. Śivanāth Śarmā of the Research Department. Contains 110 leaves having 19 lines on each side with 23 letters in each line. Fresh. Measures 94" * 7}". . Of the Departmental library. Consists of 537 leaves with 8 lines per page having 12 letters per line. Written in Śärada characters on countrypaper. Measures 8" X 67".

·II
a. New purchase of the Department. Written
in Śáradā characters on old country-paper, containing
190 leaves with 16 lines per page of 16 letters each.
Measures 77" x 51".

·INTRODUCTION The Devīnāmavilāsa is the fruit of the poetic talent of Sahib Kaula. In it he has tried to follow the same theme as is given in the Bhavāni-sahasranāma. The scene is laid in the Mount Kailāsa as in the Bhavāni-sahasranāma. Each of the thousand names given of the goddess is furnished with an explanation in the Poem. It is divided into sixteen cantos and each conto is called a Bhakti, a part or devotion. SUMMARY OF THE CANTOS. Canto I. Describes the romantic scenery of the Kailāsa and the different parts of the body of siva whose chief abode is the Kailāsa. Canto. II. Describes Nandi the attendant-inchief of Śiva and his duties as such, the Darbār of Śiva and the homage paid by the gods to him. Canto III. In this Nandi offers to his lord ſiva a hymn of praises and implores him to take him into confidence as to the object of his contemplation.

·( 2 ) Canto IV. In it siva reveals the glory of his consort Devi, fully describing her bodily form from the foot to the crown of the head. Canto V. Herein Śiva further describes how the Devi is worshipped by the different beings created by her and undertakes to reveal to Nandi the Sahasranāma or the thousand names of the Devi. Cantos VI to XV are devoted to providing the explanations for each name of the Devi of thousand names. Canto XVI. It sets forth beautifully the uses to which the Sahasranāma or the thousand names can be put and the merit that accrues from its recitation etc. Sāhib Kaula composed the Devīnāmavilāsa in the Vikrama year 1723 corresponding to 1666 A. D. on the 14th bright day of Baisakh. While recording 1676 A. D. as the date of his another composition called Kalpavriksha, he says that he was fortyseven years old at that time. From this we can conclude that he was born in the year 1629 A. D. He came of the family of Kaulas. His parents were known by the names of Krishna Kaula and Buddhi. He had two brothers, one elder and the other younger namely Sudarśana Kaula and Siddha Kaula. The name of his maternal grand-father was Śiva Rājānaka of Lābru family.

·( 3 ) He received his initiation from his maternal uncle Jnāna Svāmi. His wife was called śri Devi. Two sons were born to her Nātha Kaula and Jyotishprakāśa Kaula. Gangā seems to have been his elder sister. There are very many direct descendants of him living at present in Srinagar. The present editor of the Kashmir Series of Texts & Studies has the honour of being the eight in descent from Sahib Kaula. A large number of anecdotes is related about the spiritual powers that he used to exercise during his lifetime, but their narration is off the mark as in the following pages he is put before the world of scholars only as a literary man. In the Devināmavilāsa, he has given us a good proof of his scholarship and his love of alliteration and other figures of speech is much in evidence. Of the artificial poetry also, he has given some instances towards the end of the poem. The other literary compositions, which are associated with him, are named below :- 1. Śivasiddhiniti. 2. Gāyatrimantrabhāshya. 3. Chitsphārasārādvaya. 4. Sacchidānandakandalī. 5. Śivasaktivilāsa. 6. Śarikāstava. Guruvrittachintāmaņi.

·( 4 )
8. Sahajārchanashashtikā.
9. Nijatmabodha.
10. Chandramaulistava.
11. Suprabhātastava.
12. Gītāsāra.
13. Jātakodāharaṇa.

·शुद्धिपत्रम् पार्थे शुद्धम् अशुद्धम् २१ २६ ३९ २ शास्त्राणां २१ / संस्पर्धितुं ५ कुण्डली २१ / देहादिकाच्चित्तं २ भेदायुजैतस्य १३ | मतादिभाता १० वार्चार १८ | खविदं ३ | बहिर्मुखं ९ निजोद्योत ६ | नानोद्योता २ / वैकसखताम् १० वृत्त्योत्प्लुत्या कलित १२ | स्मृतिवैष्णव्यत्र १३ | बलयुतो २२ प्रबद्धा शस्त्राणां सस्पर्षितुं कुडली देहादिकाश्चित्तं भेदाय नैतस्य मतादि भाता वाचार खवदं बहिर्मुख निजोद्योत नानोद्योता वैकसखिताम् वृत्योप्लुत्या कलिते स्मृतिर्वैष्णव्यत्र बलयतो ५१ ६८ ७४ १ ७६ प्रबुद्धा मधुरै ३ / मुखरै ·( २ ) पाखें पको शुद्धम अशुद्धम् १०१ १०७ २२ प्राणतोऽपि १ | दिमैरपि १४ विविध ६ | दुर्वृत्तः १८ | त्रिपुरेश्वरता ३ / संकर्षणी १९ | यथोडयूयम् कलिताकाल १९ अखण्डाज्ञ णतोऽपि दिमरपि द्विविध दुर्वृत्तः त्रिपुरेश्वरतां संकर्षिणी ययोडुयूथम् कलिता काल ११० ११९ १२० १२४ १२७ अखण्डज्ञ १२९ राज्य १३२ : १३२ या शर्मशस्त्र १४४ १४९ १५ / याशमशस्त्र ६ | समये प्रसिता नलेन ५ समयेऽचिरेण १८ | यैकं विषमे ग्रसितानलेन समये चिरेण यक १५५ १५६ १५८ २ सुराजा २१ । कथं १७८ कथ १८२ १८ भ्रमा भ्रम १८५ १९८ १५ प्रख्या २० | भेदवत्त्वच्च २० विषदः पदे ९ | स्याधिपा १५ प्रथितं १४ पदार्थ प्रस्था मेदवत्त्वं च विशदः मदे स्याच्चि पा प्रथित २१२ २२३ २२३ पदाथ

·( ३ )
पार्श्वे
पतो
अशुद्धम्
२८८
१७
२८९
MY
यतो
मूर्तिः
शिरःस्थित्या
मुपादधाति
२९४
१५
१
३०८
३१४
ययतो
मूर्ति
शिरः स्थित्या
मुपदाधाति
वगात्
खर्य
इत्यन्योप
३ / वर्गात
३१६
खर्य
३२.
इत्यन्याप

·No text on this page.

·नमो विघ्नहर्ने। देवीनामविलासः। महामाहेन्धराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथविरचितः । प्रथमा भक्तिः। चिंदूपं कवनामरूपविभवं त्रैरूप्यरूप्यं बुधै- रॉसीदस्ति भविष्यतीति वचसां दूरेऽपि सत्तावपुः । त्यक्तायुक्तवियुक्तियुक्तिकलनं मक्तेषु मुक्तिप्रथं श्रीशम्भोर्जयति स्वभावमधुरं तच्छक्तिरूपं महः ॥१॥ १. विमर्शसारम् । २. कृतो नामभिश्च तद्रूपैश्च विभवो निजादि- धरान्त ऐश्वर्यमयसृष्टिवर्गों येन, कृतानि सत्यानि च तानि नामानि तै रूपविभवो यस्येति वा, तेषां रूपेण विभवो यस्य अस्तीति षा, कृतो नामः प्रणामो यस्य ईदृशं यदूपं तेन विभवति व्यामोतीति वा, कृतं सत्यं च नाव नामैव धा रूपमाकारो यस्य ईदृशं यत् जगत् तस्मिन् विशेषेण शक्त्याख्येन भवतीति वा । ३. जाप्रदादि- त्रैरूप्येण विश्वप्रावतेजसाधेन, बिन्दुबीजरेखाख्येन, शिवशक्त्यण- मेदेन, वामादिमेदेन वा, अन्येन च बहुना त्रैरूप्येण रूप्यं निरूपणीयम् । ४. कालत्रयस्य । ५. कालातीतसत्तारूपम् । ६. त्यक्ता ·देवीनामविलासे सोऽहं तेन मुहुः प्रणुमहदयः सर्वाखवस्थाखपि सुन्दर्याः स्तवराज ईशकथिते नानां पुरा नन्दिने । साहिन्कौलं इति प्रसिद्धमहसि स्थानेऽमले दर्शये स्वातन्त्र्येण निवेशितात्मविभवः सूक्तेविलासं स्फुटम् ॥२॥ ऐशान्यां ककुभीश्वरः क्षितिभृतां कैलास इत्याख्यया ख्यातो मानसराजहंसहसकृत्सौन्दर्यसारोदुरः । यत्रास्ते गिरिजावशीकृततनुः स्थाणुर्विभूत्या सितो भिक्षुः पैक्षितया प्रियाजनितया त्यक्त्वान्ययाने मनः ॥३॥ यत्र द्रष्टुमुपागता गतभया देवाधिदेवं शिवं विष्णुर्वा शेतधैर्यवान् शतमखश्छायाच्छलेन चणम् । मालिन्यापहरामणीयकवासारे निमज्ज्योद्भता- स्तास्ता रूपकला विदन्ति कृतिनो व्यातप्रकाशोदयाः ॥४॥ सदूपं प्रतिरूपितं परिणतं देवी चतुर्षा शिवा यंत्र खस्य च पत्युरद्रुतमतिर्वीक्ष्यान्यथाशंकिनी। अयुक्ता वियुक्तियुक्तिकलना येन । ७. अनुप्राधेषु । ८. सूक्त्या अनुमितप्रथम् , सूक्तिरेव प्रथा यस्य तेजसः सम्बन्धिनीति वा। १. शमशेषोपद्रवरहितं चैतन्यानन्दलक्षणं भवत्यमादिति शम्भुः । १०. सर्वोत्कृष्टत्वेन वर्तते, अत एव सर्वनमत्यमिति अर्थाक्षिप्ता नतिः, देहाघभिमानप्राधान्यं प्राहीकस्य तदावेशो नतिः । ११. स्वेन भावेन मधुरं, खभावात् वा मधुरम् ॥ १. अमेदे मेदनम्, मेदिते च अन्तरनुसन्धानेन अमेदनमिति खातन्त्र्यम् । २. स्थाणुरिति विरोधाभासः । ३. पक्षपातेन अथच पक्षितया पक्षिणोभावेन, अत एव पक्षितया अन्ययाने मनस्त्यका- इति विरोधच्छाया च । ४. व्यापको वैकुण्ठश्च । ५. बहुधैर्ययुको ब्रह्मा च । ६. प्रतिबिम्बच्छलेन । ७. कैलासे ॥

·प्रथमा भक्ति अधिशिवियोजितं हिंततम पुण्यं कथंचिजितं कायं किं नु निनाय नीतिनिपुणा प्रत्येकमैक्यप्रथाम् ॥५॥ यत्राप्यनुतनमणि प्रवितते खखापिधानात्मके जात्वीशेन तिरोहितेऽतिचतुरं स्वस्मिन् विभूत्या सिते । श्रान्ता तैस्य गवेषणेन सुचिरं किंस्विचदादीश्वरी नार्धागाद् वितनोति दूरममितप्रेमप्रसनं शिवम् ॥६॥ शम्भौ निश्चलभक्तिसक्तमनसां तख्यानधौताहसा कालेनाधिगतैतदीयविमलावेशप्रकाशश्रियाम् पुण्यानां परितोऽमितः सेंसदितः पाश्चात्त्य इन्दुघुतिः शिष्टो देह इवाविनाशविषयस्तत्पत्तले भाति यः ॥७॥ आव्यक्तेर्द्विजैराज ऍष नु तपः स्थाणूपरिस्थवरन् संशिष्टः कलया यतः स्मैितशा तुष्टादवापाद्भुतम् । १. अत एव अर्धाङ्गत्वात् हिततमम् । २. काका । ३. खस्य पत्युध । ४. भस्मना, ऐश्वर्येण च । ५. शिवस्य । ६. काका । ७. निश्चलं यथा स्यात् तथा भक्त्यासकमनसाम् । ८. ध्यानादिपरि- पाककालेन । ९. पुण्यवताम् । १०. राशीभूतः । ११. पूर्वजन्मजः। १२. सित इत्यर्थः । १३. शेषीभूतो जीवं विहायेत्यर्थः । १४. अविनष्टः प्रभावात्। १५.शिवपादतले। १६. जन्मादितः। १७. चन्द्रो ब्राह्मणवरश्न। १८ ब्राह्मणपक्षे एष प्रसिद्धः, चन्द्रपक्षे सर्वानुभूतः । १९. शिवस्य स्थाणोध । २०. शेषीभूतः कुशच, सम्यक् शिष्ट विद्यानिति च । २१. एककलया किरीटकलया परप्राप्तिचिन्तया च । ब्राह्मणपक्ष विज- वरत्वादिकलया। २२. कैलासात् , ध्वनिना इष्टदेवात् च । २३. लक्ष णया विकसनमेव हक् वरदानाय दर्शनम्, मितवत्र प्रकाश इति वा, सितेन सह एक वर्शन मिति च, महात्मनां सदा सितमुखा- नामपि वरदाने नितरां सितवर्शनात् ॥

·४ 'देवीनामविलासे नैर्मल्याचयं मुंघामयनयं सौन्दर्यसाराश्रय- मामुष्मिकमालयं हिमरुचां सर्वाभिलाष्यं वरम् ॥८॥ यं वा सारसमुज्ज्वलं हिमगिरीशानान्नु मन्यामहे हित्वा यत्प्रभवं तेमादयविभवं रत्नाकरं पार्वती यद्वासस्पृहयेव कृत्तिवसनं भीमं हरं शूलिनं गङ्गाकान्तपराङ्गमङ्गकलया देवी परा शिश्रिये ॥९॥ यो वा मेरुगिरीश्वराल्लघुतरोऽप्युचैस्तरां भासते यत्तं सन्ततवासभूतममितं हित्वा सुराणां वराः । आयाता गिरिशावलोकनमिषादस्मिंस्थितास्तत्क्षणं लोमार्ताः प्रतियान्ति हीनतपसा संवासहीनाचिरम् ॥१०॥ १. सितत्वात् नैर्मल्यस्य मलराहित्यस्य प्रचयो राशिर्यस्य यस्मिन् यो वेति आरोपः । नैर्मल्यं आणवादिमलत्रयराहित्यम् , मलस्य अविद्याया राहित्यमेव प्रचयो महत्ता यस्य, तत उपरि कस्यापि महिमासम्भवात् 'तमेव विदित्वातिमृत्युमेति' 'तस्मिन् दृष्टे परावरे' 'यद्गत्वा न निवर्तन्ते' इत्यादिश्रुतेहिततमत्वादिश्रुतेश्च । २. ब्राह्मणपंक्षे सुधामयोऽमृतमयो लक्षणया मुक्तिरूपो नयो शानम् , सुधया अमृतेन मुक्त्या आमयं संसाराख्यं नयति अपनयतीति वा । ३. सौन्दर्यस्य सौभाग्यस्य सार उत्कर्षस्तस्य आश्रय इति आरोपः, स एव आश्रयो यस्येति वा, सौन्दर्यस्य साराश्रयत्वमतिप्रियत्वात् च । ४. कर्मभूमौ । ५. शीतलप्रकाशानामालयमिति प्रारोपः । वयंप्रकाशमित्यर्थः । ६. चन्द्रस्य सर्वाहादकत्वात् , स्वात्मनः परानन्दसुधाब्धिखरूपत्वात् । ७. ईशानपदेन अन्यानि अनुक्तानि अपि अचलत्वादीनि विशेषणानि व्यज्यन्ते । ८. पितरम् । ९. पूर्वप्रकृतं प्रसिद्धम् । १०. रत्नानामाकर इति भारोपः, रत्नानामाकरः खनिर्वा यस्मिन् । ११. यस्मिन् कैलासे निवासकाहायेव । १२. उत्प्रेक्षायाम् । १३. कैलासे। १४. चिरवासाय । १५. प्रतियाने कारणं तपसो हीनत्वम् ॥

·प्रथमा भक्तिः आभाति सततं. गिरीशशिरसि ज्वालाकुलस्याभितो वहेराहिक आजिकः समुदितः सर्गादितोऽल सितः । तेनारोहितशेषिनृत्तकलनाकालापतद्सना संवीतः किमु भस्मराशिरिव यो गङ्गाम्बुपिण्डीकृतः ॥११॥ बद्धा वासुकिना पिनाकधनुषा शूलस्य मूले गुरु ग्लोवाग्रे कलितेन जातु तुलितः पातालतालोऽभवत् । पूर्णो या सततं च षोडशकलो यातोऽम्बैरान्तं लघुः संक्राम्यैकैकलाप्युपास्थितजटाजूटं श्रिता शाङ्करम् ॥१२॥ ब्रह्माणं परिलोक्य लोकरचनाचातुर्यरीतेः पति "संश्रित्यारें हिमक्षमाधरवपुः सम्पनसम्पद्गुणम् । १. एकीभूतः । २. सृष्ट्यादिकालतः । ३. नितरां धवलः पुण्यश्च । ४. ईश्वरेण । ५. संमिश्रितः। ६. करणभूतेन । ७. कर्तृ- भूतेन । ८. शूलस्य ऊर्ध्वमुखत्वेन मूल एव कैलासस्थितिसम्भवः । ९. अने चन्द्रमसस्तच्छिरोगतत्वात् , चन्द्रस्य ग्लोरिति नामग्रहणं चन्द्रत्वादिगुणत्वेऽपि कैलासावूनत्वोत्प्रेक्षया 'ग्लै हर्षक्षये' इति धातो- रानुगमात् । १०. पातालमेव तालः प्रतिष्ठा प्रकृष्ट स्थानम् , तस्मिन् वा प्रतिष्ठा यस्य । ११. आकाशपर्यन्तं निराधारत्वमिति; अम्बरशब्दस्य शून्याथै, अन्तस्य निश्चयार्थे च सम्भवात्, शून्यनिश्चयत्वं च । अथच शून्यनिश्चय इति अम्बरे शून्ये निश्चयमिति शून्ये एव तस्य एवंविधो निश्चयस्तुलार्थे जात इत्यर्थः। १२. हीनगुणद्योतकत्वमुत्तम- गुणेन सह तुलारोपणात् च लघुत्वमप्रौढत्वं च । १३. एका असहाया च असौ कला नितरां हीनेत्यर्थः । १४. अपिशब्दः समुच्चयार्थे, उत्प्रेक्षायां वा, त्वर्थे च । १५. समर्थमाश्रित्य । १६. संसारे । १७. हिमक्षमाधरवपुः संश्रित्य ब्रह्माणं लोकरचनाचातुर्यरीतेः पतिम्, तस्यां समर्थ विलोक्य ब्रह्मणो हिमाचलवपुरवतारग्रहणेनैव सृष्टि- शक्तिरित्यर्थः । अथ हिमक्षमाधरवपुः संश्रित्य ब्रह्माणं सम्पनसम्पहुणं ·देवीनामविलासे यदूपेण गिरीश्वरोऽपि गिरिजाधामप्रकामप्रमः शम्भुः किं न्ववतीर्णवान् सुविमलोद्धामप्रकाशश्रिया ॥१३॥ स्वर्धन्या अपि यस किं गमितयोः सौन्दर्यसारा तुला स्वस्मिन् देण्ड इवातिगौरववपुर्दुर्गर्वयोः शम्भुना । एकोऽगोंऽप्रितले स्थितो गुरुरदोमर्धाश्रितान्या लघु- लजालुः प्रविहाय तं च पतिता भूमौ चला संम्भ्रमात् ॥१४॥ या कि पार्श्वगयोर्विष्णकरयोर्धाम्ना समं वहिना नीरेणापि तदमभूम्य उदितेनाजस्रमुींधरः । विलोक्य, ब्रह्माणं कथंभूतं लोकरचनाचातुर्यरीतेः पतिमिति योज्यम्, लोकरचनाचातुर्यरीतेः पत्युरपि ब्रह्मणो हिमाचलवपुर्ग्रहणेनैव सम्पन्न सम्पहुणत्वमिति ॥ १. गिरीश्वर इति श्लेषेण शिवस्य अपि गिरिराजकैलासरूपत्वम्, तत एव शिवस्य कैलासावतारसिद्धिः । २. गिरिजातेजसा गिरिजा- स्थानेन वा प्रकृष्टशोमः, यतो गिरिजायाः स्थानं शिवस्तस्मादर्थच्छलेन खयमपि गिरीश्वरः । ३. यद्रूपेण कीडशेन, सुविमला उद्धामां च प्रकाशश्रीरस्य तेनेति; यदूपेण कीदृशेन, उपलक्षितेनेति वा सुविमला च असो उद्धामा, सा च प्रकाशश्रीस्तयेत्यर्थः । ४. सौन्दर्यस्य सार उत्कर्षों यस्याम् , सौन्दर्यमेव बलं यस्यां वा सारशब्द उत्कर्षे पुंलिङ्गः। ५. दण्डरूपे महादेववपुषि । ६. उभयोः कथंभूतयोगौरवपुषा दुर्गर्वयोः । ७. अमुष्य शिवस्य मूर्धाभितेति कैलासस्य पादस्थित्या शिवसनिकृष्टत्वम्, गङ्गायाश्च मूर्धगतत्वात् तदनवलोकेन अमुज्येति विप्रकृष्टार्थत्वम् । ८. भूरिस्थानगमनेन च सम्भ्रमः । ९. सूर्य- चन्द्रयोः । १०. युगपत् । यथा शिवस्य शिरसि वहिनीरमयी कला वर्तते, तथा मम कैलासस्य अपीत्यर्थः । ११. सूर्यचन्द्रकान्तो- पलभूमिभ्यः । १२. वहिना नीरेण च कथंभूतेन, उदितेन उत्पनेन॥

·प्रथमा भक्तिः श्रीशम्भो शिरसः कलां चरणयोर्यातोऽप्यहो सर्वदा लोकानां परिदर्शयत्यतिचमत्कारैकसारो राम् ॥१५॥ यत्राप्यप्सरसो गिरीन्द्रतनयासन्दर्शनायागता- स्तद्रूपं प्रतिरूपितं सुविमले संलोक्य लोकोत्तरम् । अर्धाङ्गेशतया युतं परिंगतव्रीडास्त्वरात्यातुरा एवातः प्रतियान्ति पूर्णकलना मुग्धाः स्वधामाश्रमान् ॥१६॥ सूर्येन्दुप्रतिविम्बनिस्सरदतिव्यामप्रकाशोदया यंत्राहो अपि दूरमध्यविषया दीर्घा गुहाः संश्रिताः । सम्यक् स्वासनतां गते पशुपतेनित्यं तमोभागिनो ज्ञातुं सान्तमसीं कलां नवशिनस्तान्तिप्रदां जातुचित् ॥१७॥ स्वालंकारवरस्थितेषु मणिषु प्रौढोज्ज्वलद्रश्मिषु यत्राप्यप्सरसः परस्परमलं मुग्धाः प्रतिच्छायताम् । १. कैलासे । २. तयोः शिवशक्त्योः । ३. प्रतिबिम्बितम् । ४. निर्मले । ५. दृष्ट्वा । ६. अर्धनारीश्वरत्वात, अलौकिकत्वात्, उत्तमत्वात् चेत्यर्थः । ७. स्त्रीरूपदर्शनार्थमेव आगताः पुरुषरूपस्य अपि दर्शनेन प्राप्तलजाः, अत एव तुरया अत्यातुराः । ८. तत्रैव स्त्रीरूपपार्वतीदर्शनेन सम्पूर्णवासनाः, सम्पूर्णकलनायां वा मुग्धाः । ९. खमेव सूर्याचनपेक्षं धाम तेजो येषां तद्रूपानाश्रमानित्यर्थः । १०. कैलासे । ११. यतो दीर्घा अत एव दूरमार्गयुतमध्यस्थानाः । १२. आश्रिता भक्तजनाश्च । १३. अन्यासाधारणासनताम् । १४. षष्ठी। १५. अन्धकारमयीमज्ञानरूपां च । १६. म्लानिप्रदाम् । १७. कदाचित् । १८. स्वे च तेऽलकारवराः, सुष्टु आ समन्तात् सर्वाङ्गेषु वा अलकारवरास्तत्र स्थितेषु । १९. प्रौढं यथा स्यात्तथा, प्रौढा वा उज्ज्वलन्तश्च रश्मयो येषु येषां वा । २०. प्रति- बिम्बताम्॥

·देवीनामविलासे यातेष्वप्युभयेषु सघउदयदेशबहयेषु नों नो यान्ति प्रसभं सभाहसकृतः श्वेतान्यवर्णभ्रमम् ॥१८॥ छायासमतोऽवदातवितताभोगेऽन्तरा मानसे स्वीयांघ्रिस्थितिभाजि रोजिसहजप्राज्यप्रवाहे बहिः । भक्तानां परिदर्शयत्यकलुषां तां ध्यानतो मानसे सद्यःशुद्धिकरी कलां हिततमामागामिनी यो नवाम् ॥१९॥ तस्यैकत्र विचित्ररतविलसन्मृतौं सुसानावभू- दासीनः सनकादिवन्दितपदद्वन्द्वो महेशो हरः । १. अपिश्चार्थे । २. सद्यउदयद्वेशद्या अत एव हृद्याश्च, सद्य- उदयबैशधेन वा हृद्याः। ३. अपितु यान्ति । ४. समाया लक्षणया तत्रस्थानां हासजनयित्र्यः । ५. श्वेतवर्णाश्च अन्यवर्णाश्च, तेषां तेषु वा भ्रान्ति विपर्ययमिति यावत् । ६. छायाप्रतिबिम्बतः । ७. मानसहदे ८. कैलासाङ्गिस्थितिसेवके । ९. शोभननैसर्गिकोत्कृष्टप्रवाहे । १०. निष्पापामज्ञानरहितां च । ११. यथा कैलासपादस्थितस्य मानस- सरोवरस्य सद्यःशुद्धिकरी कला भूता, तथा कैलासध्यानतोऽपि भकानां सद्यःशुद्धिकरी कला भवतीति भावः । १२. आगन्तुका समन्ताद्वामिनी वा । १३. एकस्मिन्नद्वितीये । १४. सर्वस्य कैलासस्य महेशपीठत्वेऽपि पीठप्राधान्यार्थ विचित्रेत्यादि विशेषणम् । १५. तमिन् एव सानी नन्दिनामाविर्भावात् सुशब्दोपादानम् । १६. सनकादिभिर्वन्दितं पदबन्धम् ‘पद गतौ' इति धातोरर्थानुगमात् 'सर्वे गत्यर्था ज्ञानार्थाः' इत्युक्त्या शानद्वन्द्धं भुक्तिमुक्तिरूपम्, शाक्त- शाम्भवरूपं वा, योगसांख्योक्तं पिपीलिकाविहङ्गमार्गात्मकं वा, हठराज- योगात्मकंवा, आत्मपरमात्ममयं वा यस्येति । अथवा सनकादिवन्दित- पत्, अद्वन्द्व इति पदद्वयम् । पूर्ववदेव अर्थः पूर्वपदे, अपरपदेऽवन्डो इन्दरहितो द्वितीयरहितो वा । अथवा स महेश इति योज्यम् । नेति काका । कादिवन्दितपदद्वन्दो ब्रह्मादिवन्दितपदद्वन्धः। निष्कामानामपि ·प्रथमा भक्तिः देवेशाः समुपासते भवैभवाभूत्यै पुनयं भवं भावाभावविभावनातिविभवं देवाधिदेवं नवैः ॥२०॥ हित्वा कारणकार्यगौरवकथा स्वाच्छन्द्यवस्पन्दवित्- सांन्द्रानन्दसुधाम्बुधिनिरुपधिः कतुं न कतुं तथा । सनकादीनां पदवन्दनेन अतिमहिमा व्यज्यते । विनिर्मुक्कानां सनका- दीनां तत्र स्थितिः 'भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्' इत्यादिवक्ष्यमाणदृशा मुक्ति- श्रवणार्थमेव, आदिपदेन अन्येषामपि सर्वेषां देवेशानां तत्र स्थितिः। १७. महांश्च असावीशश्च, महतां शक्रादीनां वा ईशः । १८. हरति जगदिति हरः, हरति सर्वमिदं खनिमेषरूपं करोति च ॥ १. विष्णुमुख्याः, जितेद्रिया वा । २. समीपे आसते, सम्यक् भजन्ते वा । ३. भवे संसारे भवो जन्म खाहन्ताभिमननं तस्य अभूतिरभवो विनाशोऽनाकलनमिति यावत्, तस्यै । ४. भावाश्च अभा- वाच, तेषां परस्परं विरुद्धा भावना प्रकटना वा, तया अतिशयितो विभवो यस्य, अथवा भवोऽहन्ताखरूपः, अभाव इदन्तालक्षणस्तयोर्या विशेषभावना विपरीतभावना वा तामतिक्रान्तो विभव ऐश्वर्य विशेष- सत्ता च यस्य । ५. देवानां त्रिदशानामधिदेवम् । ६. परमप्रकाश- विमर्शमयपराहन्ताविश्रामाविर्भावखरूपैः स्तोत्रैः। ७. कारणं च कार्य च तयोस्ते एव वा गौरवं तस्य कथां प्रबन्धमिति सांख्यन्यायादि- परिहारः, पूर्वारब्ध एव अर्थो ब्रह्मादयशिवायशि । तां वितनोति हित्वेत्यादि । यदुक्तं 'कार्यकारणताद्यस्मिन् संविन्मात्रात्मके तते । मार्गयन्त्यप्रबोधाये तैर्मृगैरलमस्तु नः ॥' इति । यच्छुतिः- 'नैषा तर्केण मतिरापनीया प्रोक्तानेनैव सुक्षानाय प्रेष्या।' 'कोऽद्धा वेद क इह प्रवोचदियं विसृष्टिर्यत आबभूव ॥' इति । एवं स्मृतिश्च- 'अचिन्त्या खलु ये भावा न तांस्तकेंण योजयेत् ।' इति ·देवीनामविलासे ईष्टे व्यत्ययतोऽपि दुर्विधमिदामेदप्रथासिद्धिदः सिद्धासायनिराधबोधविभवो वाधावैधिर्यः परः ॥२१॥ यस्यैकस्य विशेषवेशबहुला मूर्त्यः स्फुरन्त्यः स्फुटं दृश्यन्ते विशदाननातिशयितांभोजप्रभात्यादराः । 'न मे विदुः सुरगणाः ।' इति । ८. अमेदे भेदनं मेदिते च अन्तरनुसन्धानेन अभेदनमिति खातन्त्र्यं खाच्छन्द्यम् , तस्य तेन वा यः खस्पन्दस्तं वेत्ति, अथवाखाच्छ- न्धखस्पन्दवित्सान्द्रानन्दसुधाम्बुधिरिति एकमेव पदम्, स्वाच्छन्धं च खस्पन्दश्च विश्व सान्द्रानन्दश्च सुधा च तासामम्बुधिरिव अम्बुधिः, खाच्छन्द्येन चिच्छक्तिः, स्वस्पन्देन क्रिया, विदा शानम्, सान्द्रानन्देन आनन्दशक्तिः, सुधया सुष्टु धारणमिति कृत्वा इच्छाशक्तिर्लक्ष्यते, पञ्चशक्तिमय इति भावः । ९. परानन्दसुधासमुद्रः । १०. उप समीपे धीयते स्थीयतेऽनया कर्तृभूतयेति उपधिर्महामाया, तस्या निष्कान्तः; अथवा उप समीपे धीयते स्थीयतेऽनेनेति उपधिर्जीवः, निःशेषेण उपधिर्जीवो यस्येति, जीवः खात्मभूतो यस्येति निःशेषत्वम्, अथवा जीवाभिमाननिष्कान्तः। ११. पञ्चकृत्यकारी ॥ १. दुर्विधा दुष्प्रयोज्या दुर्वेध्या च असौ भिदा, तस्या या भेद- प्रथा, तया सैव वा सिद्धिर्भप्तिस्तां ददातीति । अथ च दुर्विधभिदा मायाशक्त्या भेदप्रथासिद्धिस्तां धति खण्डयतीति । २. सिद्धैः स्वात्मा- नुभावकैरा समन्तात् खाद्यश्चयो निराद्य प्रादिरहितो बोध एव विभवो यस्येति, अथवा सिद्धो नतु साध्य आ समन्तात् व्यापकः, सुष्टु आधः स्वेन आयो वा यो बोधस्तेन विभवति व्यामोति विशेषेण भवतीति च । ३. बाधावधिरनन्तो निर्विनाशो विनाशस्य अपि विनाशो यस्मिन्निति, नतु तस्य केनापि विनाशः कर्तुं युज्यते अनाश्रितत्वात् निर्भागत्वात् खतन्त्रत्वादिति च । ४. वेशानिनेत्रपञ्च- मुखादयस्तैर्बहुलाः, अत एव वा बहुलाः । ५. भैरवश्रीकण्ठायाः । ६. निर्मलमुखैरतिशयितोऽम्भोजप्रभासु अत्यादरो याभिः, अथवा ·प्रथमा भक्किा ११ वारं वारमुदश्चिताश्चितहशा चित्तान्धकारोत्कर वीराणां विनिवारयन्त्य इनदुर्वारं विकाराकरम् ॥२२॥ देवा देववरं नमन्ति दितिजा दैत्येश्वरं नेतरं स्पर्धान्योन्यनिबद्धवध्यकलनानिर्बन्धबन्धोद्धराः यं तु स्वैक्यविलासलायचतुरं सर्वोत्तरं शङ्करं सर्वेऽप्यस्तभया इवेक्षितहितद्वन्द्वैकदेहाश्रयाः ॥२३॥ मूों देवनदी वहत्यविरतं यस्य प्रशस्यप्रथा व्याप्तव्योमधरान्तरालजलधिः पातालतालामला । उग्रं भीममपि प्रसादविशदं विद्याब्धिशीतद्युति लोकानामिव वक्तुमुक्तिविलसत्तारकारमध्वनिः ॥२४॥ आदावेकरसेन येन विधृताभ्यन्तः पुनः पार्वती- प्रेम्णा पूर्णतरेण संस्थितवता सँम्बाघदेशस्थिता । कल्लोलाभिलसद्विलोलकलहालापा श्रमोदाकुला निर्याता बहिरिङ्गितातिचतुरा गङ्गामलाङ्गी किमु ॥२५॥ विषखण्डनमुखैरतिशयितोऽम्भोजाना प्रभा यस्मात् सूर्यात् तस्मिन् वा अत्यादरो याभिः॥ * १. उदश्चिता ऊर्ध्वमुत्थापिता च असावश्चिता नामिता च असौ हक दृष्टिस्तया, उदञ्चिता विकासिता अत एव अश्चिता पूजिता च या हक् शानं, तया । २. चित्तस्य अन्धकारो लक्षणया अज्ञानं संकल्पविकल्पात्मकं तस्य उत्करम् । ३. सूर्यदुर्वारम् । ४. सर्वभावेषु खात्मभावैक्यविलास एव लास्यं तसिंश्चतुरम् । ५. इन्धानामेकस्मिन् देहे आश्रयो द्वन्द्वैकदेहाश्रयः, स च असौ हितश्च ईक्षितो यैरेतादृशाः सन्तोऽत अस्तभया इव । ६. उक्तिरेव तद्वत् वा विलसंस्तारकारकाध्व- निर्यस्याः, तरङ्गानां समूहस्तारकं तदेव रकं तस्य ध्वनिस्टशब्दः ।

·१२ देवीनामविलासे यद्भालाग्निविलोलकीलविगलत्पीयूषदेहाकला कोर्टयुत्कूटजटाकटाहकतटे सूनुर्जलानां निधेः । सत्यस्यात्मजकेवलामलकलां राजा प्रजारञ्जनः किंस्विद्याति तदादि नैव सकलस्तन्मस्तकं शंकितः ॥२६॥ तुष्टिं प्लष्टिमपि प्रेकृष्टविलसत्संघर्षयोरेकको निर्मातुं जगतां समुद्यतवतोः स्वर्गापगाया मिर्थः । मालामेरपि वारणाकृतिकपर्दान्तर्गता कीलव- चान्द्री सान्द्रकला विभाति ललिता यन्मूर्ध्नि किं शान्तिकृत् ॥ आभोगाकृतिबद्धसंस्फुटजटाजूटाम्बरायप्रथं गङ्गोजुगतरकारनवितताविश्रान्तवाताततम् ७. संकटदेशस्थिता । ८. अधुना बहिर्यानमेव युक्तमितीङ्गिते नितरां निपुणेत्यर्थः॥ १. क्षीणः । २. कोटिषु अन्तेषु उत्कूटा उच्छिखराच असौ जटा एव कटाहकं तस्य तटं तस्मिन् । ३. स्थापयित्वा । ४. यत्र सम्पूर्ण- चन्द्रस्य विगलितत्वाशङ्कया पुनर्न गमनं तत्रैव शिवकिरीटकलाया निरुपद्रवं सुस्थित्या केवलत्वमद्वितीयत्वमलौकिकत्वं चेति यावत् । ५. प्रकृष्टविलसतोः संघर्षयोरत एव जगतां स्थावरजङ्गमानां तदाधार- भूतानां त्रिजगतां वा एककां, तुष्टिरहितां लुष्टिं प्लुष्टिरहितां च तुष्टिम् । ६. विधातुम् । ७. उभयोरिति अध्याहारः । ८. अन्योन्यम् । ९. अत एव अन्यचन्द्रकलाभ्योऽपि ललिता । १०. हरशिरसि । ११. युद्ध- शान्तिकारिणी । १२. आभोगाकृत्या मण्डलाकारेण सन्नद्धो बच्च असौ संस्फुटश्च जटाजूटस्तत्र तस्य वा यदम्बरं सुषिरं स्थानं तस्य मात्या प्रथा यलिस्तत् आ समन्तात् भोगाकृत्या सर्पशरीराकृत्या बरो व्याप्तः संस्फुटश्च यो जटाजूटस्तत्र अम्बरस्य आज्या प्रथा यसिस्तद्वा । १३. गङ्गाया उत्तुका ये तरकास्तेषां रकः, विततश्च असौ ·३ प्रथमा भक्तिः तत्त्रोताप्लुतमीक्षणामिविलसज्ज्वालं च भालस्थली- संशालं किल यच्छिरः प्रकटितवान्तःस्थभूतव्रजम् ॥२८॥ उणान्ये तपसी तपन सममेहो अवोज्झितः सन् विधु- ग्लौंत्वं शीतकरत्वमाप च सदाभ्यासात्कलाव्यासवान् । यस्योचे किमु तत्तनोति विरहग्रस्तान्तरेक" ययो- रन्यस्मिन् स्खविलासभासि तरसा सारोत्तरं वापरम् ॥२९॥ यताले परितोऽतिभूतिरचनाशुले विशालस्थले वहि तितमा तमोविदलनव्यालोलकीलाकुलः । वर्षान्तप्रकृततुकार्जविगैलनीरामलाप्रेऽम्बरे मध्यप्रोद्यदिवापिधानरहितं बालार्कबिम्बं महत् ॥३०॥ अविश्रान्तश्च वा यो वातो वायुस्तेन आततं व्याप्तम् ॥ १. आकाशवाग्वोरनन्तरं तेजस एव लक्षणोपयोग्यत्वेऽपि जलस्य लक्षणं तस्रोत इति तस्या गङ्गाया परामर्शार्थ विपरीतत्वेऽपि न अनुचितम्, तस्या गङ्गायाः स्रोतसा व्याप्तम् । २. भालस्य स्थली एव स्थली पृथिवी विततत्वात् । ३. प्रकटिता निजान्तर्गता भूतानां पञ्चमहाभूतानां व्रजाः समूहा येन, तेषामेकत्र उपलक्षितत्वात् समू- हत्वम् । ४. पश्चाग्निशीते तपसी । ५. उभयोस्तपसोर्युगपञ्चरणात् अहो इति । ६. 'ग्लै हर्षक्षये' इति धातोरर्थानुगमनात् हर्षराहित्यम् । ७. सदा निकटस्थित्या परिचयेन च । ८. तत्र एककलया तपश्चरणा- दिव कलानां विस्तरेण युतः । ९. तस्मात् कारणात् । १०. कुत्र । विरहेण प्रस्ता ये पुरुषास्तदन्तस्तन्मनस्तस्मिन् , विरहग्रस्तमनसि । ११. ग्लौत्वम् । १२. पूर्ण शीतकरत्वम् । १३. शिवललाटे । १४. शरहतौ विगलनीराणि अत एव अमलानि अभ्राणि यस्मिन् । १५. अभ्रेभ्य आकाशमध्ये स्थगितं सत् मुक्तम् । १६. तारुण्यादि- युतस्य अपि अर्कबिम्बस्य तत्क्षणमभ्रच्छादनापगमात् बालत्वमिव ॥

·देवीनामविलासे यच्छीर्षस्थितगाङ्गवारिनिकटे संवासतोऽभ्यासवान् भालामिः सुविशालतालविलसज्ज्वालामलः किं पुनः । संप्राप्यावतरं तरङ्गततिभिः कोपाकुलं वान्तरा यातः संज्वलयत्यलं जलनिधि सोऽयं दृढं वाडवम् ॥३१॥ ज्योतीरूपमरूपमात्यधिषणारूप्यं शरीरं शिरो- वहिव्याजतया विराजत इलालालित्यतालातुलम् । ईशस्याप्यनिशं भृशं ज्वलनतः शिष्टोऽकृशो भसनो राशिर्यस्य सितस्तदन्त इव किं देहोऽपरः कल्पितः ॥३२॥ सेप्ताचिर्जयति प्रसिद्धमहिमा यस्योत्तमाङ्गेऽनघे यः कामं च यमं शर्म समनयत् तूर्ण निकामाधमौ । यावा.कवशंवदं नियतितः कं कं न मूछा ततो मृत्युं वा नयतो नैयं च विनयं सम्यक् श्रितं वानयौ ॥३३॥ 3वांगे परितो विभान्ति वितताः पिङ्गा जटा यस्य वा वहिं साक्षिणमाकलय्य विहितस्याब्रह्मपर्णावधि । संहारस्य दुरुद्धरस्य जगतां भूयः स्वयं भूरिशः प्रत्येकं गणनाय साधुरचिताः स्वर्णस्य रेखा इव ॥३४॥ १. सम्यक् च असौ वासो निवासस्ततः । २. सुविस्तीर्णाश्च तालाच विलसन्त्यश्च ज्वालास्ताभिरमलः । ३. वाडवमवतारम् । ४. जलनिधि कीदृशम् । तरङ्गततिभिः कोपाकुलम् । ५. व इवार्थे । ६. आज्या च असौ धिषणा तया रूप्यं निरूप्यम् , आज्या धिषणा येषां तैः समन्तात् निरूप्यं च । ७. शोभालालित्यप्रतिष्ठया अतुलम् । ८. ज्योतीरूपशरीरान्ते । ९. अग्निः । १०. मूर्छानन्तरम् । ११. पुरुषं कीदृशम् । नयं विनयं च सम्यक् श्रितम् । १२. शिरसि । १३. ब्रह्मादितणान्तम् ॥

·प्रथमा भक्तिः १५ यस्वारालविशालपालियुगलं नीरन्ध्रवालाकुलं किंचिद्दग्धमिवावेशिष्टमतनोः संलुण्ठितं कार्मुकम् । वैधीभूतमतीव सर्वजयजात् तोषाघृतं नेत्रयो- रूचे यत्सममुद्यतं नैहि भियेऽभक्तस्य भक्तस्य वा ॥३५॥ तक्षेत्रत्रितयं त्रिधामविषयं सौन्दर्यसाराश्रयं सूते दक्षिणतो दिनं सममेहो ज्यौली निशां वामतः । सन्ध्यां सन्धिगतां तयोरपि तमोमाजोऽपि यस्यानिशं यदृष्टौ पतितस्य नैव पतति च्छाया तमोभावजा ॥३६॥ सव्यं यन्नयनं नयत्ययनयं सद्भक्तवत्राम्बुजं तबेत्रोत्पलमन्यदप्यतिचमत्कारां विकासश्रियम् । भालस्थं ज्वलयत्यलं च विलसद्वैतेन्धनं यत् त्रिधा काले भावविरुद्धमप्युपकृतावन्यस्य शान्तं मिथैः ॥३७॥ यत्रोर्ध्वगते भुवावपि जटाजूटोऽपि मौन्ति स्फुट प्रत्येकं निजभागजं ने विजितं वन्दीकृतं धामभिः । त्रैधं दुस्तिमिरं कृपाकुलतया द्वीभ्यां तथा स्थापित दग्ध्वाध कपिशीकृतं दृढरुषेवान्येने दुष्टप्रथम् ॥३०॥ १. भूयुगलम् । २. किश्चित् दाहात् शिष्टम् । ३. कामस्य । ४. अभक्तस्य नहि मियेऽपितु मिये एव; भक्तस्य हि निश्चयेन मिये न, किन्तु अभिये इत्यर्थः । ५. युगपत् दिननिशयोः प्रसवात् अहो इति । ६. ईश्वरस्य । ७. अयस्य ज्ञानस्य शुभविषेश्च नीतिर्गिस्तम् । ८. तेषां भक्कानां नेत्रोत्पलम् । ९. भक्त्रस्य । १०. अन्योन्यं रहसि च । ११. एतानि वस्तूनि । १२. उत्प्रेक्षायाम् । १३. कारागृहे स्थापितम् । १४. सूर्यचन्द्राग्निभिः । १५. दुष्टान्धकारम् । १६. सूर्यचन्द्राभ्याम् । १७. अर्धे दग्ध्वा कृष्णीकृतमेव स्थापितम् । १८. ध्रुवोः कृष्णरूपत्वात् ·देवीनामविलासे यत्राणि पवित्रचित्रविलसद्धामानि काम्यप्रथा- वन्ति चान्तनितान्ततान्तिदलने निर्बन्धवन्ति खतः। लीलाशीलनसंनिबद्धरचनामाजां प्रयाणां बहि- लोकानामिव लिङ्गन्देहकलनाज्योतिर्विशेषाः पृथक् ॥३९॥ कर्णाभ्यर्णगते सुवर्णविशदे निष्कोचने लोचने यस्यालोक्य विलोकनीयविततप्राज्यप्रकाशाञ्चिते । दीर्घ संचितघस्ररात्रिपतितासम्यफले निस्तुले भालस्थं नयनं ज्वेलत्यतिरुषा किं न्यूनसन्ध्याप्रमुः ॥४०॥ दृष्टा दृष्टिरभीष्टदा कृतधिया यस्याभिया सच्छ्रिया येनादृष्टविनष्टिदिष्ट इह तं स्पष्टुं न जातु घमम् । दृश्यायप्रविविक्तदृष्टिविषयं दृष्ट्यन्तरं विस्तरा- च्छिष्टमन्यैनिकृष्टदृष्टिभिरुपादिष्टं विनष्टिप्रथम् ॥४१॥ जटानां कपिलरूपत्वात् चेयं सम्भावना । १९. अग्निना ॥ १. कारणीयप्रथायुक्तानि त्यतविरोधत्वात् । २. हेवाक- युक्तानि । ३. लीलया शीलनमभ्यासस्तेन संनिबद्धा च असौ रचना तां भजताम् । ४. अर्जितदिनरात्रिखामित्वसत्फले, पत्युभवः पतिता, पतिता एव सम्यक् फलम् । ५. अग्निः । ६. स्वल्पकालस्थसन्ध्यापते- रारोपः । ७. अभीष्टः सर्वतो हितः खात्मा, तं ददाति प्रत्यभिज्ञापयति। ८. अदृष्टं धर्माधौं तयोविनष्टिविनाशस्तस्य दिष्टं समयस्तस्मिन्, यदा धर्माधर्मरहितः पुरुषो भवति तदा तदर्शनं प्राप्यते, तदा तदृष्टौ पतति वा । ९. आधशब्देन द्रष्टदर्शनयोग्रहणम्, उश्याघेन विविधीकृतम् । १०. शिवदर्शनादन्यत् दर्शनम् । ११. पण्डितं- मन्याश्च निकृष्टदृष्टयः सांख्यचार्वाकादयस्तैः । १२. उप समीप खात्माभिमानित्वेन, उप समीपं देहादिषु खात्माभिमानित्वेन आक्षतम् ॥ .

·प्रथमा भक्तिः श्रोतव्यस्य तथा श्रुतस्य परमां सीमानमभ्युद्यतः श्रोत्रे यस्य निरर्थतामुपगते पूर्व द्रुतीशानताम् । यातस्यार्थे सविभ्रमोद्गतवतो देवीमुखाम्भोधितः पानार्थाय रसालपस्य जयतः पात्रे पवित्रे इव ॥४२॥ यनासा न न सा प्रशान्तसुधियां भक्त्येकदृश्यान्तरी वेदिः प्राणकलादियज्ञविधये भाति स्फुटं भ्रूयुता। यद्धामत्रितयं श्रवःकलशयुक् तापापहारिप्रथं चित्रं पूर्णतमप्रशंसर्ममलं मेयाहुति प्लुष्यति ॥४३॥ यभासा विलसत्रिकोणरचना द्वाभ्यां पुटाभ्यां युता भस्मोलितगण्डमण्डलबलबूमिप्रभामाखरा तद्धाम्नां प्रतिबिम्बितातिविमलाकारा स्थितिनिर्मित- स्थैर्याणामिव लोचनेषु सुलभप्रत्येकविम्बोपमा ॥४४॥ यबासा नयनद्वयाभिललिता धूरेखिणी भासते चुल्ली यन्त्रमयीव वायुमनिशं सम्पूर्य तन्मध्यतः । सन्दीप्याक्ष्यनलं जटातटकटाहान्तः सनीरे ज्वरः पक्कस्यामतखण्डकस्य भवजः स्पर्शायदेति क्षयम् ॥४५॥ १. उल्लल्य गच्छतः । २. आदौ । ३. वेदेश्वरत्वं यातस्य वेदानां तनिःश्वासरूपत्वात् । ४. तदनन्तरम् । ५. नेत्रत्रयवर्तमानम् । ६. श्रवणघटसहितम् । ७. तापत्रयहारिणी प्रथा यस्य, यज्ञादिकं तापापहरणाय एव चरन्ति । ८. अमं रोगं लातीति अमलं संसाराख्य- रोगखण्डनं निर्मलं वा । ९. पदार्था एव आहुतिस्ताम् । १०. स्वात्म- सात्करोति । ११. शिवधानाम्, तानि धामानि नेत्रत्रयादीनि तेषामिति वा । १२. चन्द्रसूर्ययोर्गण्डमण्डलवर्तुलप्रतिबिम्बा, अमेध त्रिकोणनासाप्रतिबिम्बः । १३. अमृतखण्ड एव खण्डकश्चन्द्र, ·२८ देवीनामविलासे चितं कस्य न गण्डमण्डलमलं संवर्तुलं निर्मलं भूत्याप्युल्ललितं हरत्यपि चलं भक्त्या यदीयं स्फुटम् । नोसामेरुगिरेरुपान्तचरयोः सूर्योषधीशानयो- भूमावातपचन्द्रिक इव पुरोमागे पतन्त्यौ मिथः ॥४६॥ नासाश्वासमत्रोऽपि यस्य विभवः सौगन्ध्यवन्ध्येतरः शस्यः कस्य न चम्पकावयविनी यल्लब्धये पार्वती। पचास्योत्पललोचना तिलनसा गण्डप्रभादाडिमी बिम्बोष्ठी परिचारुकुन्ददशनापर्णा चचार व्रतम् ॥४७॥ सारासाररसासवाभिरसने दक्षौ च यस्साधरौ भाखन्मध्यमरेखया विलसितौ यातौ चतुष्टां स्फुटम् । नेत्रोजिजुषां भृशाकशतृषां घाम्नां चतुर्णामिव तेजःपुष्पविकासनाय सरणीमूलाद्विभक्तुं रसम् ॥४८॥ यद्वाचं विमला विशालतलिना स्तोतुं हि कस्यास्ति वाक् वाहग्यचतुराननैरपि चतुर्वेदीमधीते धातापि द्विसहस्रगीः परिमिता शब्दस्मृति केवला शेषः सा स तु वक्ति तन्त्रजचतुःषष्टिं स्वतन्त्रं च तत् ॥४९॥ अमृताया गुड्च्या अयम्, आमृतश्च असौ खण्डकश्च ॥ १. नासा एव मेरुगिरिस्तस्य । २. गण्डमण्डलं किमिव, आतपचन्द्रिके इव । ३. तपासमये पत्राणामपि भक्षणत्यागादपर्णा पर्णरहिता, सर्वपुष्पमयी च अपर्णा । ४. सारेण असारभूतच असी रता, स एव आसवस्तस्य अभिरसनमाखादनं तस्मिन्, सारन्ध असारख, तयोः रसः स एव पासवस्तस्य अभिरसने । ५. चतुर्णा भावश्चतुष्टा, ताम् । ६. लोचनललाटजुषाम् । ७. तन्त्रराजम् ॥ परम् ।

·प्रथमा भक्तिः वाणी यस्य न कस्य भाति हदि सा भासेत चेतहि किं स्वाज्ञानावृतचेतना अतिरसं कुर्युः श्रुतानां गिराम् । यत्ता बोधयितुं क्षमा न कृतिनः स्वं बोधमत्यद्भुतं तस्यास्तु क्षणतो भवत्यपि रसाभिर्बोधबोधोदयः ॥५०॥ वाणी यस्य च सैव मय्यविरतं विश्रान्तिमात्यन्तिकी नायाता किमु सत्प्रसादमधुरोदारप्रभावप्रथा । यत्तत्वादनतो विमर्शपरमः कश्मीरबालोऽप्यह जात्या निग्रहमानयामि विततास्ता गीर्पतीनां गिरः ॥५१॥ वाणी यस्य न शास्ति शासनकलामाशास्यसंशासिनी- मिन्द्रोपेन्द्रविधातृशासनलसत्त्रासप्रवासप्रदाम् यस्यां स्वासनतः प्रफुल्लविमलाश्चास्यप्रशस्यश्रियां नानाशासनशासनादिगणना यान्तीह हास्यप्रथाम् ॥५२॥ वेदास्तान् स्फुटतां निनाय च न गीः साक्षादुपायत्रयी- भानङ्गहरस्य यस्य विततैरङ्गैर्विना निष्प्रभान् । चत्वारोऽपि च ते यदेकविषयां विद्या परां तां शिवां निर्णेतुं पुनरापतन्ति पतिता उक्त्वापि वादान् बहून् ॥५३॥ वाणीं यस्य महाप्रसादविशदा सम्यक् त्रयी सा त्रिमि- नोंपास्ते चरणैर्गता गतिमतां गम्याभिरम्यप्रथा । अपदभिरूपार्जितार्जितवती याष्टादशत्वं पुन- स्तगुण्यमुपेत्य सा परिणतानन्त्येन तत्वैक्पवित् ॥५४॥ यद्वाण्या नहि बालमणिषु परं शिवापि संशिचते नान्वयं च निरुक्तिरेति नितरां निर्णीय निणीय वा ।

·२०
देवीनामविलासे
यद्वाणी न विकल्पतेऽपि निखिलः कल्पः सुकल्पं न वा
ज्योतिज्योतिरुपैति नापि निवहः खच्छन्दतां छन्दसाम् ॥५५॥
यद्वाण्या उदितादिवाक्यरचनं शुद्धयेकहेतुप्रथं
शब्दानां श्रुतिगोचरत्वमगमच्छास्त्रं कलाप्तं न किम् ।
अन्योन्यं प्रतितन्त्रतामपि गौरादौ तदत्यादराद्
यत्प्राशस्त्यमपेक्ष्यतेऽपि कृतिभिः स्फोटात्ममेयोद्भटम् ॥५६॥
पूर्व कर्मगणेन कामकलया व्यक्तेन बन्धातुरं
मीमांसारचयञ्जन हतगतिं निर्मूलितप्रज्ञया।
छायामाप्य गिरोऽथ यस्य विमला भूतोत्तरा ब्रह्मवित्
प्राकव्येन कृतार्थतां परिययौ मुक्ति समापय्य तम् ॥५७॥
प्रामाण्योचितमेयभास्कररुचः सन्देहमन्धं तम-
श्छिन्दन्तः सुजनप्रयोजनकृतो दृष्टान्तसिद्धान्तिनः ।
अझैस्तकिंतनिर्णयप्रविलसद्वादानुजल्पा गिरा
वैतण्ड्याधगतान यस विवृतास्तर्का विभान्ति स्फुटम् ॥५८॥
बौद्धैर्बुद्धिमवेचितुं विरचिताशीतिर्मतानां चतु-
प्पूर्णा सांख्यगणागताच विलयं तत्त्वाभिसंख्यानतः ।
अर्थानाकलितुं विशेषरचनोपात्ता च वैशेषिकै-
यद्वाण्या गतये त्रिदण्डिनिवहा भूतास्तथा शाम्बराः ॥५९॥
प्राणे केचन चित्तभूमिषु परे केचिच्च बुद्धावह-
कारे केचन केचिदिन्द्रियगणे केचित्तदर्थवजे ।
देहे केचन पुत्रदारधनिताज्ञाने परे वोधता
यद्वाण्याः परमार्थमाप्तुममलं लीना न वा दुर्मलाः ॥६॥

·प्रथमा भक्तिः आयुर्वेदकलागिरः समुदिता याता न वा वेदतां शस्त्राणां सरणिनिजाकृतियुता किंवा नसा शास्त्रताम् । गान्धर्व मृगवजनं नियमयत्याराद्रसानां निधिः खार्थ याति न यस्य वार्थरचना वेदादिबीजेशितुः ॥६१॥ वाणीं यस्य विचार्य नित्यविषयां मृत्युञ्जयस्यैति वा सङ्कल्पै विकल्पितं विसदृशं स्वार्थ पुराणं मिथः । अज्ञात्वेति-बभूव-हेति विवदन सोऽपीतिहासव्रजः साचाद्वस्तु पिधाय पूर्वकलया बन्नाति नान्तास्थया ॥२॥ नानाभावभवं प्रभावविशदं शक्त्यादिसर्गप्रथ- मन्तर्लक्ष्यकलं स्फुटाभिधमलं तात्पर्यसाराश्रितम् । साहित्यं परमाप्य सनवरसैर्वाण्या अलोकस्थितेः साहित्यं नहि शोभते गुणगतं यस्यामिसौहित्यवत् ॥६॥ द्वैधं राजिविराजिताः प्रथितता द्वात्रिंशदंशैर्गताः स्वज्योत्स्नानिकरेण यस्य वदनोद्भूता रदा उद्यताः । पूर्व जेतुममुं शशाङ्कमथ तत्संप्रार्थितेनामुना कारुण्याकुलचेतसा च्छदयुगेनाच्छादिता भान्ति किम् ॥६॥ प्रेतान् पश्च विलोक्य पनजमुखान् स्वस्वैककर्माक्षमा शक्त्याक्रान्तगतीबिजासनतले संस्थापितान्येन किम् । तत्तत्कर्म समं विधातुमखिलं स्वेनैव संप्रापितं पश्चाई मुखमामुखामुखलसत्सच्छक्तिना राजते ॥६५॥ पश्चामायमयी महाद्वयनयध्येया न देयासतां पञ्चभ्यः सरणिर्मुखेभ्य उदिता भातीह यस्येशितुः ।

·२२
देवीनामविलासे
नघेव स्वमपापति विजहते गत्वाधिगन्तुं यया
पश्चत्वप्रकृतं गमागममयं पश्चाभिमानोज्झिताः ॥६६॥
मध्यबिन्दुविभाजितं गिरिजया पुण्यैरगण्यैर्जितं
लालित्याद्वयवादि यस्य चिबुकं किं वर्ण्यते वर्णवत् ।
बालाबालबलेन भैरवशिवाकारानुसारं द्विता-
मेकं यातमधास्थकण्ठवसनं यद्युक्तभूत्युज्ज्वलम् ॥६७॥
धात्रादीनपि हेतिलेशजनितस्पर्शाद्विमोहं नय-
च्छेताशीविषसंविभक्तविषये कालार्दनावस्थितेः ।
कण्ठे यस्य विषं विभाति विशदे सघोविषादच्छिदो
गङ्गासङ्गमकांक्षिणीव यमुना यान्त्यूर्वमादिस्थले ॥६॥
इच्छामात्रकृतक्रियेण युगवदीर्घा मृणालोज्ज्वला:
पूर्व व्यर्थमुदशिताः परिघवत् पीना भुजा येन किम् ।
भूयस्ताण्डविकाङ्गहारविषये युक्ता वियुक्ता मिथः
केचित्केचन शैलजाङ्गलतिकास्पर्शोन्मुखाः सार्थकाः ॥६९॥
हस्तैहेतिगणं दधाति नियतं योष्टादशत्वं गतं
विद्यानां निजवक्त्रवारिधिसमावासोहटानां पृथक् ।
द्वीपानामपि सप्तवारिनिधिषु प्राप्तस्थितीनामिव
रचायै प्रकटामिनीतिविमलं कारुण्यवारांनिधिः ॥७०
यस्तैर्गलहस्तिता जलतया व्याप्ता प्रजाः पाजाः
सघोरागवियुञ्ज्यगस्थितिगतान्येतानि पत्राणि वा।
व्याकोशानि पुनः प्रयान्ति कुसुमान्यागत्य शीघ्रं हियं
प्राप्तान्येव पराजितानि च सदा सत्सौकुमार्यश्रिया ॥७॥

·प्रथमा भक्तिः २३ का शाखाः करपल्लवेभ्य उदिता वैशाखजन्मस्थिते- दृष्ट्वा विसयतेऽर्धदेहकलयाकान्तस्य नापर्णया। यस्यानाप्य च नागपंक्तिगुणतां यासां श्रितानां पृथ- गस्तं याति विधुः सदानवदां च्छायां नखज्योतिषाम् ॥७२॥ वयो यस्य च शारदेन्दुविलसद्धिम्बं विभूत्युज्ज्वल- मीपत्प्रोमततअगण्डजशिलं रोमबुमैनिर्मरम् । पार्वत्याः परिलुण्ठनाय विवृतं यमानवाधित्यका भावं प्राप्तुमुपस्थिता हतगतिः कैलासपृथ्वीभृतः ॥७३॥ यत्सत्कुधिगता विभाति च वलीभङ्गिमिथोऽसङ्गमा- गूोगाचलनिःसृतौधललिता नाम्यम्बुराश्युन्मुखी । भस्मोलितरोमतुझविगलवारकरणोज्ज्वला स्वभ्यासं दधती हितं त्रिपथगा भूतेव नाकापगा ॥७४॥ यजान परिवर्तुलौ सुविपुलावग्रे नमन्तावलं भातो लोचनसन्ततस्थितिजुषी पुण्यस्वधामोज्ज्वलौ । सोमाौं त्रिदशेशमस्तकलसमानामणीनां व्रजै- निष्टौ चरणाविवामिपतितुं मध्यस्थितावुद्यतौ ।।७५॥ स्थित्योर्ध्यापपने सुनिर्मलवपुर्वामे च नेत्रे द्विधा सन्तोषं न गतो यथा निपतितो यत्पादयोरादरात् । प्राप्तुं सदशतां गतोऽकुशमहोरूपां नखानां विधु- जेतुं द्वादशधा स्थितं दिनपतिं किं द्वादशात्मप्रथाम् ॥७६॥ पादाम्यां नु विचिन्त्य पबमुदितं सस्पर्षितुं सर्वदा जाख्यस्थं नविमृष्टदुःसहमहापापापराधावतम् ।

·२४
देवीनामविलासे
यत्पप्रभवं चकार परमो धाता श्रियावर्षयत्
पबेशस्य च पनजस्य विधिवत्पूज्यत्वमापाद्य तौ ॥७७॥
यत्पादाम्बुजराजयुग्मममलं नित्यं प्रफुल्लं शिरो-
नद्या अभ्युदितं न वा जलतया स्पृष्टं बहिर्वान्तरा।
जवानालसुकण्ठकाश्चितमधोवक्त्रं च पत्राकृते-
रुघच्छाखमवेक्ष्य को न लभते श्वेतारुणं विसयम् ॥७८॥
अंशं नावतरत्यवाप्य शशभृद् व्योनो दिनो नु कि
लौहित्यस्य खमुद्यतं जलभरादारोढुमजं न वा।
नाकाम्यः प्रचलत्यनूरुरपि सन्मार्गे निरालम्बनेऽ-
विश्रान्तं किमु गर्वतश्चरणयोर्यस्याखिलाधीशितुः ॥७९॥
यत्पादौ कमलोत्तमौ कमलजेनाराधितावाहिती
शीर्षस्थे कमलासनेऽपि कमलानाथेन नाथत्वदौ ।
यावुत्कारुणसबिभौ न नयतोऽस्पृश्यानि भूयो निशा-
व्याकोशं नयनाननादिकमलान्याशाकशानां भृशम् ॥८॥
यत्पादौ हृदि सभिधाय विधिवत् सिद्धादिविद्यानिधी
विध्याज्ञाविधिमात्मबद्धमधिकोद्भेदाधिमौपाधिकम् ।
बुद्धो विध्यविधिप्रसादनधिया वन्ध्यस्त्रिवेदीविधै-
सल्लंघ्य स्वपदैः पदेन भजते निःस्पन्दसत्सम्पदम् ॥८१॥
तौ यस्याप्यरविन्दनाभिरभितः किं वारविन्दासनो
बिन्दुस्यन्दममन्दवन्दनवर्श पादारविन्दोवतः।
स्वादित्वा मकरन्दवृन्दत उदानन्देन्दिरावेकदा
नाभौ स्थापयतः स पनमथ तजात्या तदाद्यासने ॥२॥

·प्रथमा भक्तिः : २५ यत्पादौ हृदि चिन्तयन् स्वकलितं वैकल्पिकं दुर्गणं भूयश्चिन्तयति प्रदग्धहृदयं हार्द च नो दुर्घनम् । मनिं स्वौ चरणौ दधाति सुमनोमूर्धन्यमूर्धस्वपि दुष्टैर्भालपदैः स्पृशन् व्रजति वा भाले न संस्पृश्यताम् ।।८३॥ ब्रह्माण्डादृढखण्डखण्डघटनासंघट्टनोद्दण्डितं दोर्दण्डोद्धटितप्रचण्डविकटाटोपाभ्रकूटच्छटम् स्रष्ट्राखण्डलमुण्डमण्डलकलाकाण्डोल्लसल्लुण्ठना- शंक्यं खण्डकुठारकोव्यभिनयं यत्ताण्डवं मण्डति ॥८४॥ उद्धामभ्रमसम्भ्रमोनमनमत्पादाहतानामित- . दिग्दन्त्युद्भटहस्तखण्ड्यकमठोत्पृष्ठाभिमृष्टं स्फुटम् । उद्धृताम्बरपट्टितोडपभवन्मातडिसन्मण्डलं भ्रष्टाङ्गारकणं कृपीटभवतो यत्ताण्डवाडम्बरम् ॥८५॥ वीणावेणुमृदङ्गतालललितध्वानोल्लसन्मूर्च्छना- मूर्छन्मोहमहर्षिहर्ष निभृतध्यातं समाधेः पदे । नानारागतरङ्गरणमुखरैर्गन्धर्वकिंवरै- गीतेनोज्ज्वलितं गतिप्रचतुरं यन्वर्तनावर्तनम् ॥८६॥ संशिक्ष्याभिनयोभयं गतिविधिख्याताप्सरोमिलन- ढक्काडिण्डिमकाहलीडमरुजैः कोलाहलैराकुलम् । लौल्योपोदलितं कलिप्रियमुनीशानादिभिर्वादितै- न नावाद्यपदैरनूदितगतं यल्लास्यमाभासते ।।८७॥ चण्डाभिर्भुजकोटिभिः परिवृढ़ पीडामुडूनां नय- न्मातांडस्य च मण्डलं ध्रुवममुं निध्रौव्यमापादयत् ।

·२६
देवीनामविलासे
तारास्ताडयदीडितं सुरगणैः संखण्ड्य हेडां दृढ़
क्रीडाखेटकनाटकं नटपते व्यं न यस्योङ्कटम् ॥८॥
कृत्यौमत्यतिरोहिताश्रमखिलं पातालमान्दोलयत्
पीलून् वेल्लयदाकुलं विदलयद्धेमाचलं हेलया।
नीलाद्रिं च हिमालयं लयमहः सञ्चालयत्कुडली-
शानं यस्य च भूतलं विनिमयं शक्त्या नयद्राजते ॥८९॥
खस्वातन्त्र्यपरानुभूतिकलयावश्यंभवित्र्योद्गते
साहिन्कौल इतिप्रथावति पदे निर्माति यः सासनम् ।
देवीनामविलासनानि विवृते तत्तत्प्रभावोदयात्
तत्काव्ये शिवसिद्धिनीतिसहजे भक्तिः प्रधानागमत् ॥९०॥
इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथविरचिते
नामविलासे प्रथमा भक्तिः॥१॥

·द्वितीया भक्तिः। तमेकदा नन्दिगणो गणानामधीश्वरः प्रश्रयसंश्रयात्मा । शंस्ये रहस्ये विदिते हितेऽपि स्थिरस्थितिभरि विदारितेहम् ॥१॥ खस्वामिसन्दिष्टकटाचसंज्ञामात्रेण सेन्तर्जितसर्वचेष्टः । विशिष्टशिष्टाहतकष्टलब्धाविनष्टदौवारिकमावतुष्टः ॥२॥ ब्राझे समुत्थाय मुहूर्तवर्ये ब्रह्मादयो योगिवरा यदीयात् । ध्यानाद् विनष्टाखिलकर्मदोषाः कुर्वस्तमीशं सततं समचम् ॥३॥ कांश्चिभियोज्योचितदन्तकाष्ठे कांश्चिन्मृदाद्याहरणेऽपि शुद्धौ । स्नानार्थवारामितरान् गणांश्च वस्त्रादिकानां परिवर्तनेऽन्यान् ॥४॥ १. प्रश्रयस्य संश्रय आश्रय आत्मा यस्य, प्रश्रय एव संश्रय प्राश्रयो यस्येति वा, प्रश्रयं संश्रयति प्रश्रयसंश्रय आत्मा वा यस्येति वा । २. स्तुत्ये। ३. शिवस्य नन्दिनो वा न अन्यस्येत्यर्थः, तात्पर्यात् शिवस्य विदिते नन्दिनः खरूपेणेत्यर्थः, अथवा अकारप्रश्लेषण अविदिते इतरजनानामहितेऽख्यातितिरोहितात्मनाम् । ४. निश्चेष्ट- मित्यर्थः । ५. सन्तर्जिता सर्वेषां गणानां चेष्टा, सन्तर्जिता त्याला सर्वेषामिन्द्रियाणां चेष्टा था। ६. श्रेष्ठभागधेयेन आहतं संमतं च तत् कष्टं नानाविधतपस्तेन लब्धच असावविनष्टो विनाशरहितो दौवारि- कमावस्तेन तुष्टः । ७. ईश्वराभिषेकार्थजलनिर्मलीकरणे॥

·२८ देवीनामविलासे यख्यानतः स्यात् त्रिविधा विशुद्धिः सिद्धाभिंदां विद्धहदा स्वभक्त्या कदाप्यमेधा परमेश्वरं तं संस्खापयन् स्पर्शकरः करेण ॥५॥ यंत्रासते सर्व इमे स्वरूपे तमासनेनमणिप्रभाभिः । तरङ्गिते सुष्टु निवेशयंश्च सन्त्रास्य भूतादिगणं प्रशान्त्यै ॥६॥ अोंदिमेदस्य निभालनापि यदर्चया कापि विलीनतायै । सर्वार्चनेद्धस्य जनस्य तस्याप्यर्चार्थसम्भारमुपानयंश्च ॥७॥ संसाधितेनामलमन्धसापि तज्जैर्गणेन्द्रबहुधा सुधाभिः । पुष्टैः प्रकाम्येन रससितज्ञः सन्तर्पयन् भोर्लेपरायवेद्यम् ॥८॥ . सहाशनान्तक्रियया क्रियाणां कर्ता परः प्रश्रयनम्रमूर्धा । शिष्टं प्रदिष्टाज्ञ उदारसच्चः शिष्टेश्वरेभ्योऽपि विभाजयंश्च ॥९॥ अहो यदाप्त्यै बहवोऽमरेशा अप्याप्तकामाः स्पृहयन्ति यत्नात् । स्वयं विधासं तमुपादधानः प्रदक्षिणीकृत्य सुंदक्षिणायः ॥१०॥ ततः समुद्धृत्य सुखासनेन वाहेश्वरैमूर्धनि संधृतेन । सस्पर्धभक्त्या त्वरितातिवेगैर्वर्यासु शय्यासु निवेश्य भूयः ॥११॥ १. कायिकाद्या । २. सिद्धैकत्वानाम् । ३. चुम्बितहृदया- नाम् । ४. विशुद्धिः कीदृशी, अभेदनीया । ५. अतिनिकटवर्तित्व- मतिप्रियत्वं च अभिव्यज्यते । ६. ईश्वरे सर्वस्य स्वात्मभूते । ७. मणि- प्रभातरङ्गवति । ८. भूतादीनांगणं समूहम् , आदिशब्देन डाकिन्यादि- ग्रहणम्।९. पूजापूजकपूज्यभेदस्य । १०. निश्चयः । ११. कुत्रापिभवति। १२. कस्य, सर्वार्चनेद्धस्य जनस्य भक्तस्येत्यर्थः । १३. अन्नसाधनः । १४. प्रकृष्टं कांतणीयेन । १५. आनन्दे स्वादे वा सितक्षः । १६. भोकादिभावरहितमित्यर्थः 'भोकैव भोग्यभावेन सदा सर्वत्र संस्थितः।' इत्याधुक्तेः । १७. उच्छिष्टम् । १८. शोभनो दक्षिणः सरल उदारो वा अयः शुभावहो विधिनिं च यस्य सः । १९. वाहाश्च ते ईश्वरा ब्रह्मादयः पंच, तैः॥

·द्वितीया भक्तिः २९ तैरङ्गरागैर्विमलैश्च मान्यैर्वस्त्रैरलकारवरैः स्वसिद्धैः । कदाप्यलब्धैत्रिभिरीश्वरैश्च दिव्यादिभिस्तं परिभूषयंश्च ॥१२॥ अत्युत्तमैस्तं कुसुमैमहेशं भङ्गयोम्भितै रक्तसितासिताथैः । खयं प्रवृष्टैरवकीर्य तैश्च नाथैः सह द्वारमुपेत्य हृष्टः ॥१३॥ स्थाने प्रतिस्वं प्रविभज्य वीरान् गणादिकान् काम्यतमे पैरेषाम् । निजेऽपि मानं प्रतिनन्ध मूर्ना शान्तः प्रभृणामुपविश्य तिष्ठन् १४ ध्यानादतुष्टाञ् शिवमाकृतीशं कयापि भत्या प्रतिवीक्षितुं तम् । समागतांस्तान् सुमनोमहेशानुत्थाय कालेन निवेदयंश्च ॥१५॥ समाहतास्तैरुपधाः स्वभक्त्या निवेधै हस्ते विनिवेश्य सद्यः । आज्ञा परौंज्ञाकुदपारसंज्ञो ज्ञात्वा प्रभोस्तान् प्रतियापयंश्च ॥१६॥ चतुर्मुखं मुख्यतमं सुराणां हृयानि पद्यानि कृतानि भत्या । आयान्तमादाय शिवप्रसादं प्रापय्य दृष्ट्यायुपैवेशयंश्च ॥१७॥ कृती त्वदाज्ञा हतका हताश्च दैतेयवर्याः सुभरो निरस्तः । उया अपूर्व विहितं वदेति संश्रावयन् विष्णुवचोऽतिमान्यम् १८ १. तैर्देवादिप्रसिद्धैरिति प्रत्येकं योज्यम् । २. इच्छया खयं- सिद्धैर्नतु लौकिकनेपथ्यवत् साधनाः । ३. दिव्यैरदिव्यैर्दिव्यादिव्यै- श्वेत्यागमप्रसिद्धास्त्रिविधा ईश्वराः । ४. शिवम् । ५. श्रादावेकाकिना नन्दिना वृष्टीकृतैः । ६. पुनः पूर्वोक्तैर्नार्थब्रह्मादिभिः प्रवृष्टैश्च । ७. अन्येषां ब्रह्मादीनाम् । ८. अवताररूपिणम् । ९. देववरान् ब्रह्मा- दीन् । १०. उपानीताः । ११. ब्रह्मादिभिः । १२. उपढौकनानि । १३. श्रादौ स्वहस्ते निवेश्य पश्चात् निवेद्य । १४. उत्तमाज्ञाकृत्, अन्याशाकर्ता च । १५. तं ब्रह्माणं शिवप्रसाद प्रापय्य । १६. दर्शनाय १७. तव आशा मया विष्णुना कृता । १८. भारो दूरीकृतः । १९. पृथिव्याः । २०. वद अन्यत् कार्य प्रभो॥

·३० देवीनामविलासे सुरेश्वरं कल्पतरूद्रवानि फलानि पुष्पाणि नवानि वाण्या । सन्दर्य तु स्वयमानयन्तं संस्थापयंस्तं खपदे नयज्ञम् ॥१९॥ दिने दिने यज्ववरैरजसमावर्जितं सद्धविरांश्रयाशे । सर्वाश्रयेशस्य निदेशनेन विभाजयन् युक्तियुतोऽमरेभ्यः ॥२०॥ धेर्मेश्वरं जातु निरस्तवीर्य सशंकमायान्तमुपासनार्थम् । निजाधिकारस्य निवेदयन्तं कृतं च कृत्यं परिसान्त्वयंश्च ॥२१॥ क्रव्यादनाथं धृतदेववैरं तं देवदेवेशमलौकिकेहंम् । उपासितुं प्राप्तमफल्गुभांडपाणिं स्थितं नीतिमुपासयंश्च ॥२२॥ अनपरनान्यमलाकरेभ्य उद्धृत्य भक्त्या घटितानि सद्यः। प्रचेतसं सर्वरसैकसारमायान्तमावेद्य सभाजयंश्च ॥२३॥ स्वस्वार्थयूथाद् विविधान् सुगन्धान मुहुर्नयन्तं पृषदश्चमारात् । शनैः शनैरीश्वरवीजनाय समादिशन् सेवनतत्वविज्ञः ॥२४॥ भत्त्या प्रसादीकृतमित्रसंज्ञं निधीशमश्रान्तमुपासितारम् । विचित्रकार्येषु धनव्ययाय निदेशयन् वापि विभोः कटाचात् ॥२५॥ रुद्रान् समुद्रानिव सद्गुणानां नानामणीनां परितोऽतिवीर्यान् । शम्भुप्रभाव्याप्ततनूविशेषान् निवेशयन् सादरमैस्तमेदम् ॥२६॥ १. स्वयमात्मना फलानि पुष्पाणि आनयन्तं शक्रं वाण्या पचनेन संदश्येत्यर्थः। २. अनौ ।३.सर्वेषामाश्रयाणामीशःपतिस्तस्य। ४. विभागयुक्तिक्षः । ५. यमम् । ६. श्वेतनृपरक्षया दूरीकृतपौरुषम् । ७. शिषम् । ८. लोकोत्तरचेष्टम् । ९. यद्यपि तव देवानां सह वैरोऽस्ति, तथापि इह न वैरः कार्य इति । १०. संशिक्षयन् । ११. वायुम् । १२. सततम् । १३. साहुणानां समुद्रानिव । सहुणानां केषां, नानामणीनाम् । १४. समन्तात् निवेशयन् । १५. परस्परमेद- रहितं शिवादपि मेदरहितम् ॥

·द्वितीया भक्तिः कंचिच्छिवागोपुररक्षणार्थमादिश्य यान्तं च शिवेक्षणाय । काण्डं कदल्या इव हेमवेत्रमास्फालयन् हैस्तिमुखं स्पृशन्तम् ॥२७॥ स्वबन्धुपुष्पाणि सुरापगायास्तूर्ण विकास स्वयमापितानि । आदाय तिष्ठन्तमशीतरमि निर्देशयन्नप्युदयं दयायै ॥२८॥ कलानिधि भालकलावतारमवाकिरन्तं सुधयोत्पलानि । नीलान्यनीलानि च चन्द्रिकायाः प्रसारणायानिशमादिशंश्च ॥२९॥ गणेश्वरान् भृङ्गिवरान् प्रहाय स्वस्वाधिकारेषु दिने दिनेऽपि । कार्याय वर्याय गणैकधुर्यः स्वयं स्वकार्य सैमुपास्य कुर्वन् ॥३०॥ फटकिरीटोत्कटरनकोटीन् दण्डैस्तुरापाण्मुकुटान निवार्य। शुद्धान्तयानाभिमुखस्य शम्भोः शुद्धान्तरोऽतीव पुरःसरंश्च ॥३१॥ तत्रौत्मजं तारकजीवहारं क्लेशादशेषात् सुरतारकं च । कृतप्रतिष्ठं युवराजशब्दे समागतं तं प्रणमन् स्वपित्रा ॥३२॥ सुरासुराणां ललनाः समातृगणाः समेताः कृततद्विलोकाः। विसृज्य जीवेश्चरतां वहन्त्या मत्वा रमन्तं बहिरागतः सन् ॥३३॥ १. गणम् । २. गणेशम् । ३. गणेशं कथंभूतं, सुवर्णवेत्र स्पृशन्तम् । ४. कमलानि । ५. गङ्गायाः। ६. विकासमापितानि । ७. रविम् । ८. सुधया सह नीलानि अनीलानि च उत्पलानि अवाकिरन्तम् । ९. भृङ्गी वरो येषां तान् गणान् । १०. आत्मना ईश्वरमुपस्थाप्य खकार्य कुर्वन् । ११. स्फुटन्त्यस्त्रुट्यनस्यः किरीटानां मुकुटानामुत्कटा उटा रनकोटयो येषां, तान् । १२. तुराबाद इन्द्रो मुकुटे येषां, तान् देवान् । १३. अन्तःपुरगमनसंमुखस्य । १४. खच्छान्तःकरणः । १५. शुद्धान्ते । १६. कुमारम् । १७. तार• कासुररिपुम् । १८. कृतेश्वरदर्शनाः । १९. अन्यत्र जीवेश्वरत्वं पत्युर्दश्यते, अत्र पल्या एवेत्यनेन अद्भुतमयार्धादानत्वादिकमति- प्रियत्वं प्रतीयते॥

·देवीनामविलासे संशिक्ष्य चर्यासु विनायकं तमन्तः समन्तादुपचारजासु । तद्वारमाश्रित्य निदेशवतीं ध्यायन् समावेशदिशा तमीशम् ॥३४॥ आनन्दकन्दं करुणार्णवं तं श्रुत्वैकदन्तात् परिखेलनाय । बहिः प्रयातुं विहितैकसंज्ञं सजान् क्षणात् संरचयन्सुवाहान् ॥३५॥ ततो वृषेशं बलिनां बलं तं गल्वैर्कशैलं प्रभया हमन्तम् । वेगेन चेतोऽपि सुचित्रयन्तं विचित्रमुक्ताभपदक्रमं च ॥३६॥ शेषैविशेषैश्च गतेरशेषलोकेशवाहान् परितर्जयन्तम् । अधास्यशृङ्गं ककुदः सुमेरोः सुरद्रुमस्कन्धविशालशृङ्गम् ॥३७॥ लालविक्षेपविभेदिताश्रमने समुद्रेश्वपि न स्खलन्तम् । अभ्यस्तयानं स्फटिकोपलेषु संरोहणेनाप्यवरोहणेन ॥३८॥ हुंकारगर्भेर्मुखरैश्च शब्दैः शब्दान् परान् संप्रलयं नयन्तम् । विभूषणैः किद्विणिकादिभिश्व रत्नाभिमृष्टैः किरणान् किरन्तम् ३९ आक्रान्तमध्यं ककुदः सुवर्णसिंहासनारेण सवल्गनासम् । मणिप्रभामिः फणिनातिशालमूर्धाङ्गरागैरभिशोभितं च ॥४०॥ निरस्तसंवेष्टनमासनापादारोहदेशान्तिकवामभागम् आरोहयनन्यत आत्तपादाधारः पतिं श्रीपंतिदत्तहस्तम् ॥४१॥ १. गणेशात् । २. शोभनवाहान् । ३. कैलासपर्वतम् , स्फटिकशैलं 'गल्वर्कः स्फटिकोपलः' इति कोशः। ४. विस्मयकार- कम्। ५. अतिश्वेतत्वात् मुक्ताभपदक्रम, मुक्ताभाना पदानां सुवर्णो- द्विरणप्रकृतित्वं विचित्रेत्यनेन द्योत्यते । ६. ककुदोऽधोवीनि सुमेरुङ्गानि यस्येत्यनेन अत्युनतत्वं व्यज्यते । ७. कल्पवृक्षस्कन्ध- विस्तीर्णश्ङ्गम् । ८. फणिना कीडशेन, मणिप्रभाभिरतिशालमूर्धा। ९. दूरीकृतोपरितनवलम् । १०. विष्णुदत्तहस्तम् ॥ .

·द्वितीया भक्ति वेगेन वायोः ससुवर्णवस्त्रप्रान्तस्थरसञ्चनिनैजयन्तीम् । गणेन्द्रहस्तप्रतिरुद्धरश्मिपुरोगनानाविधवाहरनाम् ॥४२॥ प्रयोगसंहारविभागदर्यतैर्विसृष्टोलिकास्त्रशब्दैः निर्यातशङ्काकलितामकस्माल्लोकानुकारोद्भुरभूतहासाम् ॥४३॥ तुर्ण प्रतीच्छ प्रसरेति भाषासंशोभिवक्त्रानुचरेशवर्गाम् । कष्टोत्थितेन स्फटिकोपलेभ्यः सितीकृताशा रजसाप्यजस्रम् ॥४४॥ तालैविशालैः पणवैश्च रतस्फरन्मुखैनुमुखैश्च । मेरीब्रजैरानककालीभिर्दिवं तथोर्वीमनुवादयन्तीम् ॥४५॥ यथोचिताचारगतिप्रगल्भां महाचमू तां पुरतो विधाय । संरुद्धसिंहासनपार्श्वरश्मिर्यथाभिलाषं गमयंस्तमीशम् ॥४६॥ विहार्य तं चैत्ररथादिभूमौ तेस्तैर्विलासर्पगयाविशेषः । निवर्त्य नाथं स्वैनिदेशनेन विसर्जयन् देवगणं गृहेभ्यः ॥४७॥ कृतप्रणामेषु गतेषु तेषु प्रवेश्य नाथं निजसब रम्यम् । सन्ध्याभिवन्धं च समाप्तसन्ध्यं नीराजयन् दीपगणैः समन्तात् ४८॥ संविष्टमन्तः समुपास्स हस्तमर्दादिमिर्वोपविबोधकारम् । अप्याचसौषुप्तसुखं तदाझा विदन् स्वदेशे शयनं च कुर्वन् ॥४९॥ किम्पूरुपैरप्सरसां गौश्व गन्धर्वराजैरमिराध्यमानम् । तौर्यत्रिकेणे प्रतिबोधयंस्तं सपादसंवाहमबोधबोधम् ॥५०॥ १. जनहास्यकरणोटभूतहासो यस्यास्ताम् । २. ईश्वर- निदेशेन । ३. बोधस्य विबोधंकरोतीति बोधविबोधकार एतादृशमपि आत्तसौघुससुखम् । ४. आत्तसौषुप्तसुखमित्यनेन असुप्तो हि सन् सौषुप्तसुखचर्वणांदुतपरमानन्दाद्वयसत्तारूपो जायते, नतु प्राकृत- जनवत् सङ्कल्पादिवेदनात्मकस्वमावस्थामागी भवतीति अभिव्यज्यते। ५.नत्तगीतवाचेन।

·३४ देवीनामविलासे दिने दिनेऽप्येवमखंण्डभक्त्या निषेवमाणः परसेव्यसेव्यम् । स्तोतुं समाधेविरतं पतिं खं प्रचक्रमे प्रष्टुमनाः प्रसनम् ॥५१॥ (एकपञ्चाशता कुलकम् ) शिवेश शैम्भो परमप्रकाशविमर्श निःस्पन्दनहर्षसार । स्पन्दैकरूपोतनरूपरूपनिरूपणीय प्रतिरूपरूप ॥५२॥ परादिदेवीश्वर तद्विकासविलासलास्सैकनटाधिनाथ । खातन्त्र्यतन्त्रोत्तम तन्त्रमन्त्र्यस्खमन्त्रसाक्षिन परतन्त्रनेत्र ॥५३॥ नेत्रेश मन्त्राधिमहेशमन्त्रनाथादिपृथ्वीपरिमन्त्रणीय । अमन्त्रमन्त्रान्तरवित् सदैव खस्मिन् स्वयं खाकृतकानुभूते ॥५४॥ अमातृमेयादिमत प्रमाणप्रामाण्यकर्तः परदृष्टिमेय । अमेय मानीकृततत्त्वमायासम्मानितैतद्विभवानुभाव ॥५५॥ दिग्देशकालाकलनाकला तत्तत्कलानाकलनीयकाल। विशालसर्वात्मतलैकताल तज्ज्ञाभिभाल्यातलसद्धलान्तः ॥५६॥ १. अखण्डं यथा स्यात्तथा भक्तिस्तया । २. ब्रह्मादिभिः सेव्यम् । ३. शम् एतस्यैवानन्दस्य अन्यान्यानन्दानि मात्रामुपजी- वन्ति' इति 'रसो वै सः' इति 'आनन्दादेव खलु इमानि भूतानि' इति 'आनन्दो ब्रह्म व्यजानात्' इत्यादिश्रुतिनिर्दिष्टं खानन्द खरूपं वाति अनुसन्धत्ते 'शिवोऽहमसीति' निमालयतीति शिवः, तस्य आमन्त्रणं हे शिव, तदेव वाति राति ददाति खानुग्राह्येषु अनुग्रहदशा प्रकाशयतीति च । अत एव कर्तुमकर्तुमन्यथाकर्तुं च ईष्टे इतीशः । सदैव पञ्चविधकृत्यकारित्वं च अनेन धोतितम् । ४.तथा शमशेषोपद्रवरहितं चैतन्यानन्दलक्षणं कल्याणं भवति अस्मा- दिति शम्भुरुपासनापराणामुपासादिभेदहान्या स्वाविष्करणरूपकुशल- प्रदातेति यावत्, मेदाभिमानिनां वित्तसुखादिकल्याणाविष्कर्तेति च । ५. ख. 'पोचत' इति पाठः ।

·द्वितीया भक्तिः ३५ अहन्त्वबीजाङ्कुरितापरेह भावानुभूत्युन्मुख भावभाव । तत्कालिकाकारविचित्रचित्रशिल्प स्वयंसिद्धिसमिद्ध पश्यन् ॥५७॥ अनादिनादोदितविद्यहन्तापरासमस्पर्शविभागयोगिन् । एतत्तदालेख्यसवर्णवर्णमध्यप्रकाशोन्मष सनिमेष ॥५८॥ गुणीकृताहन्त्व परप्रधान भावानुसन्धानपरस्वभाव । स्फुटं विभागिन् विखरानिमेष परानिमेषाहय रूपशेष ॥५९।। अचेत्य सञ्चेत्यकलापरूपा(प)शिखण्डिनीखण्डकृताण्ड देव । चिदीश तुर्यातिगतप्रकाशविश्रान्त दुर्धान्तिहरामलान्त ॥६०॥ आनन्दनाथापरनन्दकन्द सुस्पन्दसान्द्रोदय मन्दमन्दम् । इच्छेश कामायकलेच्छ नाच्कहलाकृते स्वच्छतरस्वचार ॥६१॥ अज्ञानविज्ञानसमुज्झितज्ञ स्वज्ञानविज्ञानसमाधिसिद्धे । ज्ञानेश कादिकथार्तिवन्ध्य क्रियेश नैष्कर्म्यविशेषशेष ॥६२॥ अपोहटवात्मविमेदहानिघनेक्ष्यविच्छित्तिकराच्छिदेह स्मर्तव्यमुख्याभिनिकृन्तनेद्ध स्मृतीश्वराईस्मरणप्रमाण ॥६॥ मायोर्ध्वसंशुद्धविबोधकर्तृभावामिशून्यापरशून्यनाथ पराणुमायासुविलासभास्यत्रैश्वर्यखेलोद्धरणैकहेतो ॥६४॥ समष्टिनिष्ठाभरणप्रभान्तर्यामिन् सुसूत्रात्मकलातिदक्ष । वैराजराज स्वजनित्रिभावसमाजनीराजनराज्यभर्तः ॥६५॥ मायोररीकारक मारजीव जीवैकजीवाप्रतिमप्रभाव । सयुक् सखे स्वावरणातिलीलाचातुर्यचिन्तामणिभूः प्रभूमन् ॥६६॥ अव्याकृतानन्दसुधाम्बुराशे सत्सम्पदापन नकामकाम । स्वाहंकृतिव्यातिविमर्शनीय प्राज्ञैतदासंप्रलयाधिकर्तः ॥६७॥ १ ख. 'निष्का' पाठः।

·देवीनामविलासे स्वोझोतसंघोतितचित्रचित्रविचित्रभावोत्कलिकाकुलान्तः । अकालकाष्ठाकृतिकालकालकाष्ठाप्रकारप्रकृतैकनैक. ॥६॥ आधारहीनासमवाययोग्यसम्भारभाराकृतिसाक्ष्यदात: स्वयंसमुल्लेखविलेखलेखालेख्यैककालेखक तैजसात्मन् ॥६९॥ समस्तसाधारणमावभावाभावप्रभाविर्भवनानुभाव अखण्डितैश्चर्यविबोधखण्डोररीकृतानीशनविश्वरूप ॥७०॥ भोक्त्रादिवार्ताकल भोग्यमोक्तः संवित्तिसंभोगकरैकभोग्य । अलौकिकानन्दसुधैककन्द नानन्दजानन्द महारहस्य ॥७१॥ विराडधिस्थूलकलोपदेष्टः पराणुसूक्ष्मत्वविबोधबोद्धः। व्योमाशयव्यापकतानवाप्यव्याप्ते सतव्यापकतापरत्व ॥७२॥ अहंत्वदावेशपदात्यहन्त्व ससर्वसर्वेश्वर त्वत्पादपयोत्थरजांसि सृष्टिसंहारशक्तीनि परं जयन्ति ॥७३॥ (द्वाविंशता कुलकम् ) स्वस्वातन्यमहानुभावकलयावश्यंभवित्र्योद्गते साहिन्कौल इति प्रथावति पदे निर्माति यः स्मासनम् । गायत्रीमनुजेज्नु सन्तततनो प्यस्य तेनागमत काव्ये नामविलासनाम्नि रचिते भक्तियोः पूरणी ॥७४॥ सर्वसर्व । इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यश्रीमत्साहिबकौलानन्दनाथविरचिते नामविलासे द्वितीया भक्तिः ॥२॥ १. 'स्वद्योत' पाठः । २ 'गायच्या अनुजे' इति साधुः पाठः।

·तृतीया भक्तिः। नमो नमस्तेऽस्तु नमो नमस्ते भूयोऽपि भूयोऽपि नमो नमस्ते । नहगिरां गोचर एष वाच्यो वाच्योऽपि लक्ष्यो महिमा तवैव ॥१॥ महाद्वये दर्शनराजराजे प्रसिद्धसिद्धाप्रतिमप्रभावः। चितिः स्वतन्त्रोऽखिलसिद्धिसिद्धिः पूर्णोऽपि शून्यो जयसि स्वभातः अङ्गीकृतैतत्प्रसरे प्रसारमुपैति विश्वं तदिदं न वान्यत् । अन्यद्यथा त्वय्यमिलीयते च निमेषतत्वोन्मिषिते विशेषे ॥३॥ अन्यस्य कस्यापिन वात्र शक्तिर्मिनस्य तस्यास्त्यपि नात्मभानम् । अभिमभावो विषयत्वमेति विशेषशून्या वविदिस्तवैव ॥४॥ कालादयस्त्वत्कलया विमातास्त्वां सर्वकालं कलितुं हि नालम् । अत्रानुभूत्येकपदे न मान्यं मानं विमानं नच वोपपमम् ॥५॥ नित्योदितस्ते महिमा हिमत्वसमः समत्वासमतामतोज्झम् । त्वमेव चैतद्वपुषावभास्स भासि स्वयं कारणतादिमास ।।६।। अपूर्वमामाति यदि प्रमाणान तस्य सत्तास्ति न वेतरापि । तदन्यदसाद यदिवावमाति तत्तत् खसिद्ध किमिहान्ययोगः ७॥ विश्वैकवित्तिं परमं विभुं त्वां को वेद को वेदयितुं विधिज्ञः। खखोक्तियुक्तिर्विदिवाखिलसन कोऽपि तस्या विदितत्वमेति ८॥ १क. 'खभाव' इति । २ ख. 'तत् त्वत् पाठः ।

·३८ देवीनामविलासे सर्वखसंहारसुसिद्धसिद्धेरीशोऽपि यत् त्वं कृतसामरसम्() । नैषोऽपि यातः किमतः प्रतीपमभिज्ञतां भोगविमोचभाक् स्यात् ९॥ मनोवपुर्नीलसुखादिकस्य मानोपहारक्रमतः परसिन् । आवेश एतस्य परोऽप्युपायस्त्वज्ज्ञाये मातरि सत्सुखेन ॥१०॥ इमं समं दर्पणराजपुर्या मिमं न मिनं निजयेच्छयैव । नवानवेहं विभवं स्खभित्ती स्वात्मा समुन्मीलयसीश्वरेशः ॥११॥ त्वमत्र चादायकतामवाप्तः परं यथा(दा)देयमिदं विधाय । नानानुरूपं मिथ-औचितीद्धं वयं विलासैकरसोऽवभासि ॥१२॥ अत्यस्फुटेदन्त्वमहन्त्वभासा परं पराकारपरं तदेव । समाहिते नित्यशिवखभावे सम्भाव्य भाव्यं विदि पश्यसीश ॥१३॥ ऊरीकृतेशानपदेऽस्फुटत्वत्परत्वमेतत् त्वयि तत् शाखाबजावान्तरमेदभिन्नो माता समेसिनसि विद्ययापि ॥१४॥ ज्ञानाकलः कर्तृतया सुशून्यो विशुद्धबोधस्तदमेदसारम् । अपारवारं हर पश्यसीदं भविष्यतां पूर्वदशाविशिष्टम् ॥१५॥ शून्यप्रमातृत्वमये प्रलीनकल्पं त्वयीदं लयकेवलेऽपि । मितं विभिनं परितोऽपि चैतत् साकल्यतल्पे सकलं कलेश ॥१६॥ तां स्वप्रकाशैकविशुद्धदेहां श्रितस्य वानाश्रिततां खशक्क्या । भावा अभावानुभवास्तवैव प्रकाशकाशाः सततं विभान्ति ॥१७॥ अनुत्तरानन्दमयप्रकाशविमर्शसर्वैकघनस्य भूयः। परस्य विश्वातिगतस्य विश्वमयस्य विश्वं तव तत् खरूपम् ॥१०॥ आदायकादेयकथाविमाथो न वस्तुतस्तेऽपितु तत्तदायैः । नानाविशेषैः परमः शिवस्त्वं स्फुरस्यमेदोऽपि विलासनाथः॥१९॥ तथैव ।

·तृतीया भक्तिः खात्मैकतासंस्थितविश्वभासे रूपेण मात्रााचितेन पूर्वम् । शून्यातिशून्यात्मतया प्रकाशामेदाच्चिदैक्याप्रथयावभासि ॥२०॥ संविद्रसाश्यानगुणैकजीवैस्तत्वैश्च कायैर्भुवनहषीकैः । नानानिसगैर्भवभूतिदेहः संकोचवान् वा प्रथसे यथा त्वम् ॥२१॥ तथा ससङ्कोचचितिस्वरूपो विश्वकरूपोऽपि न विश्वरूपः । आदायकोऽयं द्रुमबीजतुल्यो विकल्पतेऽपि त्वदमेदसारः ॥२२॥ विश्वेश्वरोऽयं भगवांस्त्वमेव परं स्वसङ्कोचितया यथान्यः । सङ्कोच एषोऽपि विचार्यमाणस्त्वत्तो विभिन्नो नहि किश्चनापि २३॥ एतत्प्रबोधप्रथनं हि जीवन्मुक्तिस्त्वदन्यत्वमतिश्च बन्धः । न तत्त्वतस्तौ तव नित्यमुक्तेर्बन्धेऽप्यबन्धेह्यफ(म)ला मनीषा २४॥ स्वरूपमाच्छाद्य निजेच्छयैव सङ्कोचमाभासयते यदा चित् । गुणगुणत्वप्रथया विभाति द्वयी गतिः स्वस्य तदाभिदस्य ॥२॥ प्राधान्यपक्षे खचितः कदाचिज्ज्ञानाकलत्वादिपदाभिमर्शः । क्रमात् क्रमादूर्ध्वपदप्रवेशे स्वानाश्रितत्वं भवति स्फुटं च ॥२६॥ कदापि सङ्कोचममुं प्रसादपात्रं विधायात्मधिया प्रधानम् । संवित् स्फुरन्त्यस्ति यदा तदापि शून्यप्रमातृत्वमुपैति सिद्धम् २७॥ एवं चितिः सङ्कचितात्मरूपा चेत्योन्मुखी चेतनतावरूढा । द्वयाभिसङ्कोचनशोचनीया चित्ताख्ययादायकताद्ययोक्ता ॥२८॥ तत्रापि तत्रापि विकल्परूपा सदा त्वदर्थानुसरोद्यतस्य । ज्योतिष्ट्वमात्मीयमलुप्तमेव सुव्यग्रराजस्य यथा स्वराज्यम् ॥२९॥ देहादिकाश्चित्तमतः प्रधानं तत्संस्कृतीद्धापि च शून्यभूमिः । न चानुसन्धानमिहान्यथा स्यान्मायाप्रमाता खलु तन्मयोऽतः ३०॥

·४० स देवीनामविलासे निीत एवं शिव एव साचात् स चेतनो ग्राहकताभिमानी। मेदायुजै(य नै)तस्य विमेदकारैरन्यस्य तत्वानुपपचितोऽपि ॥३१॥ प्राणादिसोचमतिः स एको गृहन् ससकोचपदार्थमेदम् । प्रकाशवत्वेन निजेन भूयो द्विधार्थसङ्कोचितया मतोऽयम् ॥३२॥ खमेऽप्यसंस्पृश्यगतौ मलेन खसिन् मलानिप्रतिसन्दधानः। राजा यथा पछिलभूमिमयः सुप्तः स्वराज्यं न विदंविधायम् ॥३३॥ प्राणपुर्यष्टकदेहशून्यस्वभावभावी प्रथितचतुर्था । बलैचिदाः खयमज्ञभावाद् विद्यादितातैरपि पश्चधायम् ॥३४॥ षडध्वमानाभिमुखश्च षोढा प्रमातृबोधात् किल सप्तधायम् । अष्टप्रथा याति पुरीश्वरत्वात् प्रयात्युपायैत्रिगुणैर्नवत्वम् ॥३५॥ देवेश्वरत्वे स दशत्वमाप्तस्तत्तत्वभावादपि मध्यसंख्यी। पञ्चीकृतैः सप्तविधैर्विभागी तत्संख्यया मातृभिरेष स त्वम् ॥३६॥ खीकृत्य देवेज्यमतादि मातास्त्वं भूमिका खेलसि नित्यमुक्तः। अयं परः शाम्बरिका स कोऽपि विवादरङ्गं बहुधावभास ॥३७॥ लोकातिशायि प्रविलोक्य लक्ष्मीबलं विलासैकफलं विशालम् । आनन्दनं केचन तत्स्वरूपं लोकायतास्त्वां प्रियमामनन्ति ॥३८॥ ततः प्रियं केचन ते व्ययेन लक्ष्म्यास्तथा क्रेयमलं स्वमूलम् । विलोलखेलं कुलपावनं त्वां पश्यन्ति नाथं तनयं स्पृहाभिः ॥३९॥ व्यस्तेषु भूतेष्वनवाप्यमाप्यं सम्मिश्रितेषु प्रतिदेवयानम् । चिपमानन्दसमं गुडादौ तीर्थ्या गुरोस्त्वां प्रियमाद्रियन्ते ॥४०॥ अनेलमूकादिषु दुःखहप्प्या झानक्रियाकारणभावतश्च । स्वच्छं ततोऽपि प्रियमिन्द्रियं त्वामिन्द्रादिवन्धं च विदन्ति केचित् ॥

·दतीया भक्तिः
विनाशनां वापि पिपासुता वा प्राप्तेर्विमूर्छादिकवेदनानाम् ।
कर्माद्यधिष्ठात्तया च सर्वप्राणं विदुः प्राणमिहेतरेऽपि ॥४२॥
एतज्ज्ञयातः प्रिययाखिलैकनिमित्तसङ्कल्पविकल्पशक्त्या।
प्रकाशयन्ते प्रतिभासु चित्ताकाशश्रिया त्वामपरे चिदीशम् ॥४३॥
ज्ञानार्थवृत्तिक्षमनिर्विकल्पविकल्पकादिप्रतिभास्वरूपम्
क्षणं क्षणं लोलमपि स्मृतीशं त्वां सौगता अस्मरणं स्मरन्ति ॥४४॥
भावस्य सर्वस्य लयेऽनुभाव्यं सत्तापरज्ञानविहीनभावम् ।
शून्यं सदापूर्णमहो विदन्ति स्ववेदकं माध्यमिका भवन्तम् ॥४५॥
जीवादितत्त्वे नवधा विभक्ते हेयात् समादेयतमं विमुक्त्यै ।
अर्हन्तमष्टादशदोषहीनमर्हन्ति जैनज्ञजना भवन्तम् ॥४६॥
स्थूलाच कायाद् विषयिश्रियश्च नितान्तमुद्रिक्तगतिं महेशम् ।
सदापि तत्तापरिमाणमान्यमाशाम्बरास्त्वां प्रदिशन्त्यधीशम्॥४७॥
ज्ञानादिभिः स्वात्मगुथै विशिष्टं भवेऽपवर्गे तु तदुच्छिदाभिः ।
शून्यं निमित्तं परमाणुतन्त्रं त्वां तार्किका नाथ वितर्कयन्ति ॥४८॥
सप्तार्थवित्तेः परितः समाप्त्या प्राप्तादवाप्यं परमाप्तभावात् ।
सामान्यमेयं च कणादवादा वदन्ति कर्तारमिमं विभुं त्वाम् ॥४९॥
प्रत्येयविज्ञानमहंप्रतीतेरझं तथोपाधितिरस्कृतत्वात् ।
विभिन्नवर्गकविधेयसर्ग त्वां भावर्गा मृगयन्त्यमृग्यम् ॥५०॥
अन्तर्बहिर्वा प्रतिसर्गवृत्ते शाक्षमत्वानितरामुपाधेः ।
अहंप्रतीतेरपि वाजवृत्त्या प्राभाकरा अबमुदाहरन्ति ॥५१॥
जीवाद्विमिनं समुपास्यमस्य संजीवनं कारणकार्यतायाः ।
पतिं पशूनां पशुपाशनाशशेष विदुः पाशुपता वत त्वाम् ॥५२॥

·देवीनामविलासे - श्रीवासुदेवं प्रकृति परां त्वां प्रकाश्य जीवामिकणं लसन्तम् । अस्मात् स्वकार्यादितरं च केचित् प्रपञ्चयन्त्यश्चितपाश्चरात्राः ५३॥ अक्लेशकर्माशयपाकतन्त्रः प्रधानसत्त्वप्रतिबिम्बितत्वात् । पातञ्जलीये सकलज्ञ ईशः स्मृतोऽसि संसारिविलक्षणोऽपि ॥५४॥ प्रकृत्यधीनाखिलकार्यमन्यं तस्याश्च तज्ज्ञ पुरुषं विशिष्टम् । असंख्यसंख्यं विततैकसंख्यं भोक्तारमाख्याति च सांख्यसंख्या ।। सर्वस सर्वव्यवहारवृत्तेः शब्दार्थतोऽतस्तदधीनसृष्टेः । आघन्तमानो ध्वनिपण्डितानां मतो ध्वनिर्बनतयाध्वनिस्त्वम्५६॥ अनाथविद्यानुभवेन कर्तृभावादिभाष्यं सकलैकमावस् । श्रुत्यन्तसंवादनखेललोला ब्रह्माद्वयं त्वानुभवन्ति सन्तः ॥५७॥ विश्वोचरो विश्वकरो बलैको निवेशितोऽस्यात्मबले परैश्च । विश्वत्र विश्वेन च विश्वविश्वं त्वां ते विदुर्विश्वमतोत्तरज्ञाः ॥५८॥ तदुत्तरं तन्मयमज्ञगुह्यं पूर्व सदापूर्वमिमं स्वतन्त्रम् । केचिन्महाथै कनयाः प्रपन्नास्त्रिलोकवालोकविलोकलोकम् ॥५९॥ अखप्रकाशानुमितिप्रकाशदुराशयाशाकशपाशराशे विशेषवैदग्ध्यजुषं महेशं माहेश्वरास्त्वां भृशमाविशन्ति ॥६०॥ मूर्धाभिषिक्तं त्रिदशाधिराज्ये यज्ञेश्वरं यज्ञनयैकतर्ण्यम् । वर्षादिदातारमशन्ति केचिदैन्द्रा महेन्द्रं च दृशां निर्षि त्वाम् ॥६॥ हुत्वाश्रयाशं सुनिराश्रयाशमशेषदोषलुषण(प्लवन)प्रकाशम् । बहिखखखमुखं मखेषु त्वां जनाः केचन विश्रमाय ॥३२॥ समासमानां समताक्रियासु चमं समेषां यमिनां च साम्यम् । अमा नयन्तं स्वयमे नमन्ति कर्मान्तकं धर्मविदः परे त्वाम् ॥६३॥ १. अमिमकाः । उशन्तीति अनुवर्तनीयम् ।

·तृतीया भक्तिः पूर्व निजाशं मखतो दधानं परोपदेशाद्रसराजसिद्धेः। सम्पूरिताशं शिव पौर्वदेवास्त्वां पूर्वदेवेश्वरमामनन्ति ॥६॥ सुसाररत्नाकरदेशनार्थ जलाशयावेशितसवमन्ये । नियामकं सत्त्वगणस्य नित्यं नियामयन्त्यप्पतिमीश्वरं त्वाम् ॥६५॥ त्वां प्राणनं प्राणवतां बलानां बलं विभक्तान्तरपञ्चवृत्तिम् । अन्येऽप्यनुच्छेदगतिं महेशमभ्याससिद्धयेकनिधि भजन्ति ॥६६॥ निधि निधीनां विपदा विपत्तिकरं सुर्धर्षतपापकारम् । नीराजयन्तेऽखिलराजराजं तेजोबजैः पुण्यजना भवन्तम् ॥६७॥ ब्रह्मादिवीजैकविधेयसर्ग निसर्गवर्गप्रभवं भवादिस् । ब्रह्मेश्वरं ब्रह्मविदर्भगर्भ त्वां ब्रामणा ब्रह्मणि बृहयन्ति ॥६॥ वैकुण्ठनाथं हतकुण्ठबुद्धिं दुष्कर्मपण्डत्वकरं परं त्वाम् । उत्कण्ठते द्रष्टुमतीतकष्टं केषांचनान्तः परदिष्टशिष्टम् ॥६९।। सत्सम्प्रदाये सहजे समाधौ समाहितास्त्यक्तहिताहितास्थाः। निर्मुक्तिमुक्ताः कमपीनमेनं कुर्वन्ति साचात् सनकादयस्त्वाम् ७०॥ साङ्गेन योगेन विकल्पकाख्यमतीत्य तत्पारसमाधिसिद्धम् । प्रसिद्धसिद्धयेकवि(नि)धिं च सिद्धा आराधयन्त्यात्मपति भवन्तम् ।। त्वां नादभक्तिप्रविभागगम्यं जडाजडान्तहरङ्गकरम्यम् । अगम्यमज्ञाधियों गुणैः स्वैर्गन्धर्वराजा अभिरामयन्ति ॥७२॥ सप्त स्वरांत्रिष्वपि मूर्च्छनाभिामेषु संमूछर्य मुहर्सहुस्त्वाम् । प्रसाध्य वाचं विदितं चतुर्धा गायन्ति गेयादिगुरुं हयास्याः ॥७॥ १. नाशनम् । २. अतिप्रगल्भतृष्णानिवारणमित्यर्थः । ३. अश- तित्वम् । ४. पण्डितम् । ५. ख. 'अज्ञातधियः पाठः ।

·देवीनामविलासे मेयस्य वाद्यस्य तथानुरूपं लयेन नानागतिसंश्रयेण । अनन्यभावाः सुरवारवध्वस्त्वां प्रीणयन्ति प्रतिशक्तिनाथम् ॥७४॥ पात्राणि नानाविधिनानुकृत्य न्यक्कृत्य शोकं हतलोकलोक्यम् अलौकिकानन्दघनं पतिं त्वां भूताः पिशाचा अपि हासयन्ति ७५॥ प्रतिस्वयुक्तं खरमण्डलाय(व्यं) वाधं सुनादैः परिवादयन्तः । मत्येकवश्यं निजभक्तवर्यास्त्वां नारदाचा अपि कीर्तयन्ति ॥७६॥ स्थितिं श्रिता लचितसप्तसप्ति सप्तर्षयः सामकथाविदग्धाः । त्वां सामभिः सप्तभिराप्तकामा उपासते सामजवाक्यगम्यम् ॥७७॥ विद्याभिराधाभिरनाधविद्याविदं विधिज्ञा प्रतिविद्धसिद्धिम् । विद्याधिपं वेदकवेद्यवेद्यं विद्याधरास्त्वामभिदे विदन्ति ॥७८॥ सिद्धाश्च साध्यादतियातसिद्धिमसिद्धसिद्धयेकविदां विवेद्यम् । समाधये त्वामसमाधिवाधं साध्या अधीशं वत साधयन्ति ॥७९॥ चिकित्सया तानमरानपि द्रागापादयन्तावगदत्वसिद्धिम् । त्वामश्विनावादिभिषग्वरेण्यं संध्यायतो हृद्यमनाधिनाथम् ॥८॥ विश्वेश्वरं विश्वमतावमातं विश्वत्र विश्वेन च वेद्यमेकम् । अवेदकान्यं विधिनापि विश्वेदेवा हृदि त्वां विनिवेशयन्ति ॥८॥ निर्वासनावासितवासनानां समासितं निर्वसनं स्वैवासे । वसुव्रजैस्त्वां वसवोऽपि तृप्तेः सन्तर्पयन्त्येककहेतुहेतुम् ।।८२॥ १. असहशाघेर्वा विषमाधेबर्बाधा यस्मात्तम् । २. अविद्यमानी वेदकान्यो यस्य तम्, वेदकवेधरहितमित्यर्थः । ३. वासनाया निर्गता निर्वासना, तया वासिता वासना येषां ते निर्वासनावासितवासना- स्तेषां निर्वासनावासितवासनानां वासनारहितानामित्यर्थः । ४. संक्षितम् । ५. स्वच असौ वासः ख एववा वास आत्मैव यो वासस्तत्र । ६. अत्यन्तैकाकितृप्तिनिदानकारणम् ।

·तृतीया भक्तिः पटुं नटं चेटकनाटकानां मायाटनं त्वामपि गुह्यकोषाः । गुखातिगुह्यं परितो लसन्तमपि प्रभु प्राप्तुमुपोद्वलन्ते ॥८३॥ भक्त्या प्रसादीकृतमेरुलई त्वदन्तिके वैरकलङ्कशङ्काः । सुरैस्त्यजन्तो दनुजा भजन्ते सराक्षसा धन्यतमं विभुं त्वाम् ॥८४॥ अगण्यनैपुण्यधनाग्रगण्याः पुण्याप्तसेवाग्रहसंग्रहेण । गणा गणानां गणराजराजं त्वां सद्गुणानाथ सदा भणन्ति ॥५॥ उत्कीर्णरलैः स्फटिकोपलेषु चित्र विचित्रं विनिवेद्य भक्त्या । पश्यन्ति यत्न(यन्त्र)ज्ञमिनं खकीयं त्वष्ट्रादयस्त्वां सुरकारुवर्याः८६॥ अनुग्रहापग्रहयोर्जनस्य संग्राहिता आग्रहमीशशक्त्या । त्वामेव कालेश्वरमाकलय्य ग्रहा ग्रहोज्झं पथि यान्ति नित्यम् ।।८७।। अबीजतर्वादिभवो. विकासी निश्चन्द्रसूर्य खेवने सुशून्ये । त्वां भूषयत्यात्मपतिं च ताराकारोऽतितारः कुमुमोपकारः ॥८॥ दिव्याश्रये कापि शिलाजलेषु कुत्रापि कुत्रापि गिरौ तरौ वा। जनो मनत्राणदमिष्टदेवं त्वां प्राकृतोऽप्यर्चति विश्वविश्वम् ।।८९॥ नारीभिरालिङ्गितवामभागा युक्तविजिहा गुणगानशक्त्यै । गायन्ति शेषादिकनागराजाः शेषेश्वरं त्वां कृतशेषशेषम् ॥१०॥ १. चन्द्रश्च सूर्यश्च ती निर्गतौ यत्र तत्, क्रियाविशेषणम् । सूर्य सति पत्रादीनां कुसुमानां विकासः, चन्द्रे सति कुमुदादीनाम् । २. खं गगनमेव वनं, तत्र । ३. स ताराकारः कुसुमोपकारस्ताभ्यां विनैव विकसतीति अद्भुतम् । सूर्यालोके हि नितरां ताराभावः, चन्द्रप्रका- शेऽपि मन्दज्योतिष्टमेव । तदभावे दर्शादौ तत्स्फुरणं स्फुटं नितरां विभा- तीति प्रसिद्धम् । ४. अत्युनटः । ५. विश्वस्मिन् सर्वत्र विश्वः सर्वम्, यद्वा विश्वे जगति विश्वं स एव सर्वो जगति रूपैर्घटपटा- दिभिः । ६. यदि ते विजितत्वविशिष्टा न स्युस्तत्कथं गुणगानशक्तिः सम्भवेत्, तदर्थ युक्तमुक्तं ते विजिताः ।

·४६ देवीनामविलासे त्वां रूपवन्तोऽपिच वायुवेगानानानिसर्गः करु(र)णैरुपेता: द्विधागतौ दक्षतमाः खगानां गणाः खगेशं परिवीजयन्ति ॥११॥ वने वने संश्रितवन्यवृत्तिः कस्तूरिकायैः स्वगुणैः समिः । मृगबजस्त्वां नमति प्रसत्यै पचाननेशानमपास्तमानः ॥१२॥ सुरापगायां विहिताभिषेकं त्वाममोगेन च सल्लकीनाम् । निजागानाबुर्धरकादिवायैः सन्तर्पयत् गायति हॉस्तिकं च ॥१३॥ वादानुरूपं परिनर्तयन्तः पदक्रम स्वं सततं सदश्वाः । हेषाविशेषैः परिवाहनाय त्वामाह्वयन्तेऽप्रतिमं स्वनाथम् ॥१४॥ तां कैशवीं वृत्तिमुपास्य तिष्ठजलाशयेषु स्वपति भवन्तम् । वाचारवर्गोऽप्यनिवार्यचर्यमितस्ततोऽन्विष्यति तोषहेतोः ॥१५॥ सोमेश्वरं त्वामपि कालकूटमापादयन्तं परसोमभावम् । संसोममौलिं कलिकालहारं महौषधीनां नमतीश सङ्घः ॥१६॥ स्वस्वामिभावप्रथितासु तासु तास्वीदृशीषु प्रतिभूमिकासु । अयं परः कोऽपि परापरस्थः खेलस्सखेलेककखेलखेलः ॥१७॥ परात्मतन्त्रत्वकलावलेन विभासितास्ताः खलु भूमिकास्ते । स्वाच्छादनोन्मीलनतारतम्यप्रमेदिता मेदविमेदकर्तः ॥९८॥ एतावतीं व्याप्तिमुपागतस्त्वमशांशिकायो भवदिच्छयैव । न प्राहिता आग्रहमल्पदृष्टिनिष्ठा विदन्ति स्ववदं सुसारम् ॥१९॥ देहादिभूमावपि पूर्वपूर्वप्रमातृताव्याप्तिविमर्शसाराम् । विदुर्विना ते परशक्तिपातं न किञ्चनाकिश्चनगां स्ववित्तिम् ॥१०॥ १. भूमौ वियति च। २. सिंहेश्वरम् , पंचमुखं विभुं था। ३. स्याहारः। ४. गजयूथम् । ५. जलचरसमूहः। ६. अर्धनारी- श्वरम् । ७. चन्द्रकिरीटिनम्।

·तृतीया भक्तिः नीलादिकानां च सुखादिकानां विश्रान्तयोऽन्तर्मुखबोधदेहाः त्वव्यक्तये त्वत्प्रथिता उपायास्तवैव तत्तद्विदि वेदकस्य ॥१०१॥ बहिर्मुख भाति यदा यदेदं रूपं स्वरूपे च तदा महेश । बाझोपसंहार इहान्तरापि शान्तास्पदस्थानमिदन्त्वभक्त्या ॥१०२॥ सष्टचादिसम्मेलनहेतुरेषा तुयैव तद्विदमुद्रमन्ती हरन्त्यपि प्राप्तबला कशा च द्विधानुभूत्येकपदा स्फुरन्ती ॥१०॥ स्वतन्त्रतायाश्च यदाचिदात्मा व्याप्ति निमज्ज्यैकमयीं मिदाया: आलम्बते सङ्कुचितास्तदानीं तच्छक्तयो भान्ति न तादृशोऽपि १०४॥ मलावृतः संसरते तदैव परेश्वरोज्यं निजयेच्छयैव । अपूर्णतादेरर्मिमानकस्य मन्ता दरिद्रः परशक्किलक्ष्म्या ॥१०५॥ तथापि तद्वमिजपञ्चकत्यमस्याहतं भाति हि लक्षणाय । मुहुर्मुहुः सृष्टिमुखैकहेतुरामासनाचं च विभास्यमासः॥१०६॥ अज्ञातृतायां परकृत्यलक्ष्म्याः स्वशक्तिभिर्मोहितता भवित्वम् तस्यास्तथोन्मीलनतः स्फुटं च महेश्वरत्वं निजमस्य नूनम् ॥१०७॥ अन्तर्मुखं चित्तमुपात्तसंझं क्रमात् क्रमाचेतनभावरूढम् । चितेः स्वरूपं परिमृष्य भूयो विभुत्वमायाति निजं परं तत् ॥१०८॥ चिदमिरेषोऽप्यवरोहदेशे च्छनोऽपि सर्वोऽपि च मेयजातम् । प्लुष्यत्यदः स्वानुभवैकमेयस्तत्तत्स्वरूपे कलयैव कालः ॥१०९॥ अथापिलब्धे सकले बलेऽयं निजे परस्मिन् सहजे स्वतन्त्रः। सदाशिवाय जडभूमिकान्तं करोति साचादिदमात्मतन्त्रम् ॥११०॥ भूयोऽपि भूयोऽपि चिदेकतायादााभिमर्शात् प्रतिपत्तिमाप्तः । सश्चेत्यमानेऽपिच देहमुख्यभावे विहारी परिनिर्विमुक्तः ॥१११॥ १. अल्पाहारस्य ·ततः * देवीनामविलासे विकल्पहानिप्रमुखा इहापि प्राणप्रवाहप्रतिरोहमेदम् । अन्ते श्रितास्ते प्रथिता उपाया युक्तिस्थिरा मध्यविकासमासे॥११२॥ सञ्चित्सुधानन्दपदानुलम्धिढा भवेन्मध्यविकासतोऽस्य | एकादशाङ्कस्वकलाबलज्ञः कलं कलं लालयते समाधिम् ॥११॥ समाधिसंस्कारवति प्रकामं व्युत्थान आमर्शितया चिदैक्थे । पुनः पुनः पूर्णसमाधिलक्ष्म्या नित्योदितायाश्च भवेदभिज्ञा ॥११४॥ स्ववीर्यैकसुसारपूर्णाहन्तापरामर्शनविश्रमेण । अनाश्रितस्यात्मविभोः स्वसंविचक्रेश्वरत्वं स्वयमांविरस्ति ॥११५॥ एतावतीं स्वानुमतिं गतोऽहं त्वदर्शनानुग्रहलेशमात्रात् । दासाणुदासोऽपि महेश्वरेश त्वं तु स्वयं तद्यदहं प्रपद्ये ॥११६॥ तद् द्वापरो मे हृदये चिराय कृतप्रतिष्ठोऽस्य निवारणाय । पृच्छामि यत्किञ्चन तत् कपातः पन्तव्यमीशाः किल भक्तिवश्याः ॥ यद्यप्यहं तत्त्वरहस्यमेतदाक्षिप्य कुर्वे शिवदानुयोगम् । तथापि वाच्यं प्रक्षुभिर्दयायै मम त्वदाचेकसमाश्रयस्य ॥११८॥ दासाणुदासः स्पृहयालुरस्मि प्रसादलेशाय तवैककाय । इति प्रतिष्ठामधिगम्य वक्ष्ये कथं न कुर्वन्ति दयां महेशाः ॥११९॥ सा देवता कास्ति परा त्वयापि यस्याः स्तवः शङ्कर राजराज । सश्चिन्त्यते चेतनचेतनेन त्वत्तः किमन्योऽस्ति परः परथः ॥१२०॥ नन्दीश्वरेणाम्यनुयुक्त इत्थं कारुण्यवारां-निधिरातबन्धुः । जनोपकारं हृदये निधाय हसननिर्वाच्यमथाप्युवाच ॥१२॥ पृष्टं त्वया नन्दिक साधु साधु यत्त्वं गणेशस्तदियं मनीषा । स्वस्येतरेषामपि तोषहेतोरभ्युत्थिता ते विषये विशेषे ॥१२२॥ १. भादौ येषां ते । २. स्फुटीभवति । ३. उत्कृष्टः ।

·तृतीया भक्तिः मुहुः प्रणुभेन च नो मयोक्तमेतच्छिवाया अपि नन्दनाय । वक्ष्यामि ते सर्वहितं तथापि मदेककप्रेमविवर्धिताय ॥१२३॥ तं सान्त्वयित्वैवमुदीतहर्षः स्मृत्वा परां शक्तिमनन्तशक्तिः। सन्दर्शयन् व्यक्तिपदं परेशः मिताननः स्तोतुमनाः समाख्य१२४॥ खखातन्त्र्यपरानुभूतिकलयावश्यंभवित्र्योगते साहिबकौल इति प्रथावति पदे निर्माति यः सासनम् । देवीनामविलासनानि ललिताचित्स्फारसाराद्वय- भ्रातर्यत्र तदीयकाव्यनृपतौ भक्तिस्तृतीयागमत् ॥१२५॥ इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथविरचिते नामविलासे तृतीया भक्तिः ॥ ३ ॥ १. कुमाराय।

·अथ चतुर्थी भक्तिः।
परा मे खाङ्गोत्तमसहजशृङ्गारसुभगा
नगोत्तुङ्गामङ्गान्वयमुकुटरलं निरुपमम् ।
महादेवी देवासुरवरनरोरबरगणैः
समाराध्या साध्यैरपि परमनाद्या जयति सा ॥१॥
तदासक्तो युक्तो भवति निजयायं शिवतया
तया शक्तः शक्रादिकमपि नियन्तुं यतिपतिः ।
सदा मुको भलो भवति दयया वा सदयया
परिवतोऽप्यस्खा हतविषयसंविद्विनिमयः ॥२॥
महाहन्तासारे गहनतिमिराटोपमिहिरे
निराकाराकारे प्रशमितविपत्तापनिकरे।
खभावे सा त्वचाविरहविषये पूर्णविषये
निराश्यं दृश्य हतपरकलं पश्यति परा ॥३॥
गता पश्यन्त्याख्यां प्रकटितपराहंकृतिपदा
शिवा
तत्तद्भावोद्भवनविलसमर्मसुभगा ।
सदानन्दाखादोपमितषिषणैरीज्यविभवा
भवामेदप्रख्यं रचयति नवं भव्यमिह सा ॥४॥

·चतुर्थी भक्तिः ५१ पुनः सा खाहन्ताकवलिततनूमप्यतिरसात् समाश्रित्येदन्तामपिहितजगदावविसराम् स्फुटं तत्त्वज्ञानप्रकटितगतिमध्यमभुवं गता नादोन्मेषं विशदधिषणेभ्यः प्रदिशति ॥५॥ श्रिता वैखर्याख्यां समविषमभावानुभवने त्रयीगम्या रम्या नवनवविलासाभिरसिका। गुणीकृत्यात्मानं गुणगणसमाधानललिता- मिदन्तां निर्गुण्यां प्रकटितवतीयं विजयते ॥६॥ निजोद्योतप्रोतप्रकृतिमुखसादाशिवपदा- 5. वधिजीवग्रासाद् विदलितमहामोहकलना। विलापय्यात्मानं दशदलशतेऽनाश्रितपदे सुधाधारासारैर्विदितभजिता . तर्पयति सा॥७॥ न यः प्राणायामैर्विविधविधिबन्धार्तिगहनै- ने वान्ययोगाङ्गैः क्षणमपि लयं याति सुधियाम् । तदुन्मेषात् सोऽपि प्रसभमभियातः प्रविलयं महामार्गे प्राणो जनयति परानन्दमतुलम् ॥८॥ इयं ज्वाला किंखित् खपदमुपयाता किमथवा प्रयातं खं ज्वालापदमिति सतां विसयकरी । विलापय्यापानं द्विशिखमभितः प्राणकुहरे तमात्मन्येकाकिन्यमृतरसिकेयं विजयते ॥९॥ महीं तोये तोयं हुतवहपदे तं च पवने ::., तमाकाशे तं वा मनसि च मनो नादसरणी । १. सुषुप्तिमार्गे।

·५२ देवीनामविलासे विधायैनं बिन्दौ विलयगतमेनं निजपदे शिवा ज्योतीरूपा रहसि रमते सा स्वपतिना ॥१०॥ सुधास्वादोन्मत्तान् विगलितमहामोहगहना- नवेदन्ती नाथानकथपरिपाट्या श्रितपदान् । नयन्तीयं तांस्तानधिपतिवरान् खखविषये परां वृप्तिं भूयः श्रयति सुखमात्माश्रमपदम् ॥११॥ उदीतैषा भावात् परमविभवाद् भावविकला- दभावाभाव्याद् वा किमपि च भवद्भावमभिदा । मिदेवाविर्भाव्य प्रथयति गुणत्वं गुणगति- गुणास्पृश्या स्पृश्यं चिदभिगणनाहीनगणना ॥१२॥ शिवाभासे शक्तिः परशिवपदे तन्मयनया महाविद्या सादाशिवभुवि महेशानविषये। महामाया माया पशुपतिदशायां बहुकला महन्मुख्यप्रख्या निजमियमुपाख्याति विभवम् ॥१३॥ अनुत्तीर्णाकीर्णा त्रिकमयविदैक्येन विशदा परं तत्तत्तत्वं परमिव परानन्दसुभगा। सिसूक्षुः स्वातन्त्र्यानिजममलखेलं बलकलं खभित्तौ खेनैव प्रतिविभववेद्यं विधिविधिः ॥१४॥ निजानन्दस्सन्दोद्वमनमतिगाढं विदधती कृतान् भावांस्तेन प्रतिपदमलं मिश्रितवती । खयं सम्भारादिः खयमपि महाशम्बरकला खयं तचन्मोहं ब्रजति परमैषा मयि निजे ॥१॥ १.क. 'श्रयपदं' इति पाठः।

·चतुर्थी भक्तिः अवारूढा स्वीयात् सपदि च पदात् सम्पदपदे .: : विकल्पानां भूता प्रतिमतमतं कामममित्तम् । विधायेच्छाकल्पा कलयति कलाकौतुककलां कलाकौशल्येऽसिन् समभिनवचिन्तामणिरियम् ॥१६॥ गताक्षत्वं वाचामविषयगतौ भानविषया वाणी प्रादुष्कृतपरमशब्दार्णववपुः । जगद्वेदस्याप्त्यै तमपि च जगद्वृत्तिविधये विधात्री संसेव्या स्वविदि विधिना सैव विधिना ॥१७॥ तया ब्रामया सृष्टिं सृजति विधिरिन्द्रावरजनि- रिमां वैष्णव्या वावति हरति रौद्रयापि च हरः । पिधत्ते चैशान्येश्वर इह महाशक्तिकलया सदाशम्भुः खात्मन्यकलमनुगृह्णाति . कलयन् ॥१८॥ उमा कौमारी सा गिरिवरसुता काचन शिवा ददातीष्ट सिद्धिं मदुपममतिभ्यो मतिमपि । परां शान्तिं भ्रान्तिप्रतिजनिततान्तेर्विदलने परां सारोद्धारां विमलललितं मङ्गलमलम् ॥१९॥ समुन्मेषात् तस्या जगदुदयमेति प्रतिपदं बीजामानावयवकलनो भूरुहगणः। निमेषादप्यस्तं ब्रजति सहसा नैक्यविमलं मयूराण्डाभ्यन्तारस इव परं चन्द्रककलाः ॥२०॥ तया तास्तास्तन्वो निजजनदयायै प्रकटिता हितारम्भाः सम्भावितभुवनरक्षापरिकराः । १. सभकलोककृपार्थम् । यथा ·देवीनामविलासे विधाता या दृष्ट्वा समभिनवसगैंकविषयाः खकीयं वैधात्रं श्रममिव कृतं वेत्ति विफलम् ॥२१॥ इयं तासां काचित् परममुकुटं शोभयति मे परार्धाङ्ग गङ्गामुकुटजयिनो भक्तशिवदम् । श्रितस्यात्मानन्दं परममपि मृत्युञ्जयपदं निराकारज्ञप्तेः किमपि च महाकारविशदम् ॥२२॥ अहं शक्तीशानोऽपि च नहि विवेक्तुं परिचयात् तदीयं . तद्रूपं वितुलविमलं केवलबलम् । मुखैः ख्यातैः शक्तः स्वयमपि गिरामीशपदवीं प्रयात: साकल्यादकलकलना कालकलनः ॥२३॥ अतो जानस्तस्यास्तदिह गदितुं सैव विरला परा शक्तिः शक्त्यपि परिसमाख्यातुममलम् । यदारम्भं कुर्वे सततममितं सम्प्रकलये तदेषाहं सोऽहं त्वियमिति हि विश्वेश्वरवरः ॥२४॥ रहस्सं मेऽप्येतत् परहदि विदित्वापि भवता परं. गोप्यं गोप्यं सकलसतताविष्कृतमलम् । खरूपं सदूपं मयि परिणतं रूप्यविभवं ममास्याः . कस्या अप्यतिविमलभक्युक्तिविषयम् ॥२५॥ अनन्तालङ्कारं परगुणधरं सद्रसवरं बहूद्भावं शक्तिप्रथमविभवं शब्दविषयम् । १. वितर्कयामि । २. विशेषणक्रियाविशेषणं गोपनीयम् ।

·चतुर्थी भक्तिः महामेयं दोषोज्झितमिदमहं : वक्तुमखिलं चमो रूपं चैतद् वरदमपि वे पादभजनात् ॥२६॥ कचानस्साः शसान् वते कलयतश्चेतसि मम : भवत्याध्यं. खात्मापरमतिहरं तत्वणमथ। सदा दृष्ट्वा कृष्णान् विशदकरसई विकिरत- निधानां धामत्वं... समधिगतमेवाक्षिकमलैः ॥२७॥ कचानेवैतस्याः परशिवपदोऽहं श्रुतिपदे समालोक्यावोचं सपदि तम आसीदिति वचः । परामृश्यानन्दोद्धरणचतुरान् कानपि परान् पुनः पूर्णानन्दं सदिति च रुचा चूर्णितगतिः ॥२८॥ कचेभ्योऽप्येतस्याः समधिगतवानसि बहुता-. परं सौम्यं पूर्णायतिमपि विभुत्वस परितः । सदैवान्तेवासी गुरुवरभरेभ्योऽपि च तथा तथा कालं वर्चः कचितकचितं निश्चलचलम् ॥२९॥ महाकालेशत्वं मम निरुपम कायॆमचलं हरेभक्तिव्यच्या विततविशदाभ्यन्तरगतः। कृतं पूज्यैः पूज्यं बहिरतिहितं वीक्ष्य चिकुरै- अतुर्वक्त्रैर्धाता तदधिगतये स्तौति किमलम् ॥३०॥ कचा अस्सा व्यस्ता गमयितुमलं नैक्यमपरं समस्तास्ते शस्तास्त्रिदशपतितां ज्यावलिवृताः । अतोऽहं सा ख्यातः सकलकलतामेकर्तलतां समस्ते वा व्यस्त सहबविभवेऽसिन् कलयितुम् ॥३१॥ १वो युष्मभ्यम् २ माधये ३ सकलविशालत्वम् ४ ख. 'कलता' पाठः।

·देवीनामविलासे कचान् मुक्तान् दृष्ट्वा व्रजति वतबन्ध मम मनो विनिर्बन्धैः काम्यं हतपरगति प्राप्सुपदम् । खयं बद्धा हस्तैः सपदि सहजा वेणिविधिना निर्मक्ति चास्या अबहिरिव बाह्येपि विषये ॥३२॥ भजन् केशेशानान विमलवितुलान् केशपतितां गतोऽहं चैतस्याः सततममितामन्तकहरः। अतः केशाः केशा अहमपि महेशः परपर- चिदाकाशे . काशे विशदविमवे भास्करकरः ॥३३॥ कचेम्यो यत् सत्वं विशदकिरणेभ्योऽपिचरजः 15 प्रसिद्धेम्पोऽप्यसदृदयपदवीरञ्जनतया तमः कृष्णश्रीभ्यः प्रभवति तदेतदजनत- त्रिदेवीमूत्यकत्रिविधविधिकृत सोऽहमुदितः ॥३४॥ इमान् केशेशान् यन्मम हृदयमाविश्य बहुशो . बहिःस्थं प्रत्येकं मुखमुखपदे बालनिकरात् । तदेतद्व्यक्तीशं यदि खलु लमेताप्यपरथा स्थितिं तत्तत् किं स्यादिति कलयितुं नासि सकलः ॥३५॥ शिरोव्योनि व्यस्तं कचतिमिरवृन्दं नयनगं रविं शत्रु सीमन्तमुखकृतमावर्तितमलम् । तृतीयाचिज्वालारुणितमपि सिन्दूरवपुष किमस्या उद्युक्तं शसितमुचितं दण्डसुदृढम् ॥३६॥ विलोक्य स्वर्ग मम शिरसि सकर्षणधिया कचनातर्भूता . किम जलधिमूर्षा भगवती । १. पत हर्षे। २. अहं भासे।

·चतुर्थी भक्तिः यदेतेऽन्तर्देवदुमकुसुमवृन्दैः परिलसत्- तरङ्गश्रीवन्धा दधति दधति खलु रताकरकलाम् ॥३७॥ कचानां वेणीयं लसति वरनागीव रमणं मयाले बद्धं स्वं मृगयितुमिवातित्वरयती । पराङ्गादारूढा शिरसि कचविन्यासकरिजो(रणो)- ललजिह्वा दृष्टा परिहतगतिर्वासुकिमिमम् ॥३८॥ तुलां वालाग्रेण श्रयितुमिव केकी जलधृति- व्रतापापोऽप्यस्यास्तनयवहनादागसि भयम् । विविच्याथाजानन् वदति नु कलापं खमपुर- स्कृतं निन्दन घेतत् प्रियमिति मुहुः पक्षिपशुराद् ॥३९॥ त्रिलोकेभ्योऽपास्तं कचतिमिरराजं त्रिमिररं शिरोदुगोंगद्ध भजनविजितलाध्यविषयम् । कृतव्यूहैस्तेज पतिभिरुचित पक्ष्मकिरणा अधः विप्ता दृष्ट्वा कुसुममुकुटाव्यं नयनगैः ॥४०॥ प्रतिस्वं धामेशैखिमिरुदयदिष्टे त्रिभुवनात् कृतावासं केशे तिमिरमभिनिष्कासितमिदम् । कृतद्वारारोधैरपि सपदि पश्चात् प्रचलितं भ्रमद्भिर्भूयोऽपि स्थितमिह विलोक्यावृतजगत् ॥४१॥ प्रसाचैतान् बालांस्तिमिरवपुषः खेदसलिलं हतास्थानान् बालान् त्यजत इव बाष्पं समुचितम् । स्वहस्तैः संस्कारैरभिरचितसानो रुचिपतीन रिपूनामुश्चत् किं सहदयवरैः पक्ष्ममिरियम् ।।४।।

·देवीनामविलासे किमेतैः सवालैरभिलषितखेलैः पदगतैः कृतां या मत्वा चमगतिरुपप्रापितवती । रवि चन्द्रं मध्येऽप्यनलमनयोः स्थापितवती प्रयातां मा म्लानिं मुहुरतिकरस्पर्शत इति ॥४३॥ अगैः स्वेनात्मीयः कुसुमनिकरो निर्जरपति- द्रुमैर्माल्यव्याजात् प्रहित इह केशेभ्य उचितम् । सुखक्ष्मं दीर्घत्वं निपतति पदोः शिक्षितुमल- मशक्त्या संम्लानस्तदभिगमने हीण इव किम् ॥४४॥ घनान् केशनेतांस्तुलयितुमिवाटोपविकटा घना अभ्युचुक्ता मुकुटविधुनानामणिकरैः। लसदासः सम्यक् चपलचपला नाततुलना- स्त्यजन्ति क्रन्दन्तो बहुसलिलबाष्पं खविषये ॥४५॥ इम दृष्टाहीन्द्रग्रथितसुजटाटोपमुकुटं कचाः सोमासनानुगतकवरीपुच्छलसितः । धृतोऽहीन्द्रोराहुः किमिव शिवया यत् वपुरतो गतौ वहिं कृत्वा रविहिमकरौ पक्ष्मशरणम् ॥४६॥ अमानोऽन्तः कुच्छा बहिरिव तुलायै परिचलो विनिर्गच्छन् पश्चादमरचमरैर्वालनिचयः। प्रमाष्टुं तन्मन्तुं व्यजनविधये देववनिता- करे बालेशानां प्रहित उत नीराजनधिया ॥४७॥ १. गमनरहितैः । २. मां शिवम् । ३. ललाटस्थचन्द्रसा मानुयातवेणी एव केतुस्तेन समुल्लसितः ।

·चतुर्थी भक्तिः ५९ गर्मुक्ताभावं गगनमणिमिनिर्गुणमयी ललन्तीयं देव्या हरति मम चित्तं सुरसरित् । किमत्रास हा तपेनतनयायाः कचतते- ममेचायै कि वाभिमुखमुपयाता त्रिपथगा ॥४८॥ ललन्तीव्याजेनाहिमहिमकरणाससमया ग्रहा नानोद्योता मणिविरचना रोहुचिकुरान् । अनुगच्छत्केतुप्रबलकवरीभारललितान् किमायाता नीराजयितुममिसत्कारविधये ॥४९॥ विधुं कृत्वा किंस्विन्मुकुटविधये केवलकलं वपुः शिष्टं सामने प्रकटितमिदं भालफलकम् । यतो निर्गच्छन् मां श्रमजलसुधाबिन्दुनिवहोऽ- भिषिक्तं सम्पूर्ण विरचयति मृत्युञ्जयपदे ॥५०॥ विधुर्यायां कृत्वा मुकुटवपुषा पेशलकलां सुवक्रत्वं किं वा गुरुकचचयात् प्राप्तुमुदितः। अतः काष्ण्यं प्राप्याधिकमपरमन्तासुखकरं कलङ्कव्याजेनावहति गुणमन्यानधिगतम् ॥५१॥ सुधावरैः सम्यङ् मुकुटशशिना जीविततनुः सरः पाशं लब्ध्वा विशदकचपाशं प्रथयति । रिपुं मां दृष्ट्यैव प्रथितविजयो यत् क्षणमपि विहायैनं यातुं परत उचितं नैव विषहे ॥५२॥ १. तारकाभिः । २. कचततिरूपायाः कालन्धाः ३. त्रिभिर्मागैर्गच्छन्ती। ४. राहुतुल्यकेशान् । ५. केशपाशम् ।

·६० देवीनामविलासे कचेशानामेषां सविधमुपयामीशि सुषमा न जात्वेवं तिर्यश्रवणमुखयैतान् निगदिता । ललन्त्या किं देवद्रुमकुसुमरत्नैर्धतवती सितायै भासे वा विधुमुकुटमेषां धृतवती ॥५३॥ तनोर्दानानित्यं सकलविबुधेभ्योऽमृततर्नु कलाशेषं तुष्टा घटितमणिनिःसंख्यकिरणम् । द्विजानां राजानं विततसदयोलस्थितिमियं विनिर्जेतुं किंखिद् दशशतकरं निर्मितवती ॥५४॥ कलापादाप्याने चिकुरनृपतेः कोमलकलां कलापो मायूरः प्रथित इह भूतो भुवि पराम् । प्रियं स्तुत्वा तसिन् सततविलसच्चन्द्रकमपि कश्चित् त केकी समधिगतवांश्चन्द्रकमपि ॥५५॥ कचानेताश्चेतः शतशकलवृत्ति प्रतिपथं प्रविश्यान्तान्तप्रतिहतविनिर्याणममितः मयान्वेष्टुं धामत्रितयमिदमात्मीयनयन- त्रयं भोसे युक्तं मुकुटतुहिनोस्त्रेण विधृतम् ॥५६॥ प्रविश्यान्तः केशान् मम मन उपात्तोत्तमसुखं निजां वृत्तिं हित्वाहितविततविश्राममभिदम् । बहिनिर्याणाय खयमिह मयाकारितमपि मुखाग्रस्थेनैतन्मुकुटशशिना मां हसति किम् ॥५७॥ किरीटस्त्रिः कुटैविलसितरुचिर्मध्यगशशी लुठच्चूडारतो दिशति वत मे मेरुषिषणाम् । १.देवी। २. देवी। ३. केशम् । ४. प्रकाशाय ।

·चतुर्थी भक्तिः सुपोणो बालाः प्रथितयशसो निर्जरतया यदन्ते राजन्ते सततसुमनःसद्गुणधराः ॥५८॥ शिरोवल्गाभूषा परिलसति मुक्ताभिघटिता किरन्ती खज्योत्स्नाः प्रवलकवरीभारतमसः। मिथः पश्चादने मुकुटशशिमुख्यद्युतिमतां खदुर्गे सीमान्तो रचित इव शक्त्या कलिहरः ॥५९॥ इयं वल्गाभूषां वहति रुचिरा रत्नखचितां ललन्त्या संलमां त्रिपथविसृतां भावविशदा। शिवा गङ्गाभावं समुदितमतिव्यासहृदया रसैकत्वे सन्दर्शयितुमिव मे नीतिनिपुणा ॥६०॥ सवल्गाभूषा विकचकचमासा यमुनया ललन्ती मे मिश्रा सुरसरिदिवोत्लुत्य शिरसः । यतो वेणीस्थाने द्विजपतिरयं केवलकल- स्तपमहोन्मुक्तो मणिमयकलेशत्व उदितः ॥६१॥ इदं भालं मुक्तं ग्रहरुचिकचानां कवलना- च्छशाई शकेऽहं प्रकटितवानुमुदरात् । कुरुक्षेत्रे वक्त्रे व्रतकृशतनुर्मअनधिया सरखत्यां मुक्ताश्रियि निपतितो यद् द्विजपतिः ॥२॥ कदाचिद्वाज्योत्स्न्या भुवि ललनयावापि च कदा तमखिन्या योगादधिगतकलाः शुचिरुचिः। २. १. अपृथग्भूतम् । सितकर राहुरूपकचानाम् । ३.

·देवीनामविलासे उभाभ्यामेताम्या चिकुरवरमालस्थलतया प्रभाताभ्यां ख्यातः सममिह न युक्तः किल तथा ॥६३॥ इयं वल्गाभूषा मुकुटशशिना केशमिषत- स्तमिस्राया भान्त्याः कथमपि समुल्लंघ्य विहितम् । विधात्रा दुर्योग निजसहजरूपस्थितिजुषः समाधि वोलिङ्गितसुखकृते बाहुलतिके ॥६४॥ विनिर्गच्छत्कीलं युगहतिषु भालस्थनयनं सदा त्वन्तर्दीप्त्या बहिररुणमीषद् विलसति । यदेते सुस्निग्धाः कचभरचया राजिवितता अनूद्याता धूमा घनगतिमिता वातलुलिताः ॥६५॥ बहिणेनैवारुणमलिकनेत्रस्थितमिमं कथं चित्रं वद्धि प्रसृततुहिनोत्रं न कलये । यदालोक्यैवैनं सरजनिततापक्षतिररं ममान्तर्यद्धेतिर्मकटविधुरूपाप्युदयते ॥६६॥ तृतीयाक्ष्यम्भोजं यदिह सततं निर्निमिषितं किरीटावासस्थाप्यमृतकिरणस्यास्य सविधे। सजातीयायाणे मुनिनयनेपाथोधिजनुषा स्वकुल्यायाजायातिसहितमनेनैवे विहितम् ॥६७॥ निमेषं वोन्मेष प्रतिवहत एतौ रविविधू अनालोक्यैवाजोत्पलविकचलक्ष्मी भुवि समम् । १. प्रकर्षेण शोभिताभ्याम् । २. व इवार्थे। ३. कल्पान्तेषु । ४. अत्रिनेत्रक्षीरनिधिजन्मना । ५. सुधांशुना । क. स्व. सहित- मननैव' पाठः।

·चतुर्थी भक्तिः इदं नेत्रं बाह्येऽप्यबहिरुभयश्रीविहसनं सिती पश्यन्ती तौ हतपरगती निर्निमिषितौ ॥६८॥ इदं नेत्रं भालस्थलकमलमन्तःकुवलयं तमंस्विन्या केशेष्वपि तुहिनभासोऽपि सविधे । विकासेनात्यर्थ सततमसितैः पक्ष्मनिकरैः श्रितं दृष्ट्वा चित्रं किसलयनिभैः को न लभते ॥६९॥ सुविस्तीर्णे भाले कृतविषयमेतौ शशिरवी अधः कृत्वा हर्षाद् विकसितैमिवेदं सुनयनम् । तथाप्येनामल्यां कुटिलविधुलेखां मुकुटगां समालोक्यामर्षादरुणमिव बाझेऽन्तरसितम् ॥७॥ अमुष्मिल्लावण्यामृतसरसि भाले विकसितं किमप्येतोत्रं कमलमरुणं चित्रजनकम् । विहायान्या वृत्तीमम परितताः पक्ष्मवपुषो मनस्तारारूपो भ्रमर इव यद् बन्धनमितः ॥७१॥ किमेतन्माणिक्यं स्फटिकदृषदं भालमुदराद् विनिर्यातं मित्त्वा खनिमिव नाटोपविततान् । कचानासाद्यैतान् सततमुदितानञ्जनमयीः शलाकार पक्ष्माणि श्रितमबहिरुधच्छितिमणि ॥७२॥ इदं नेत्रं नेत्रं परिविलसितं बालनिकरै- ममान्तबन्धायोदितमिह न वा जालंकमयम् । १. कार्यात् केशानां तमखिनीत्वम् । २. चन्द्रमसोऽपि । ३. भवति । ४. प्राप्तः । ५. नेत्रं भवति । ६. मेघाडम्बरविस्तीर्णान् । ७. पाशरूपरज्जुः। ८. चित्तबन्धाय । ९. बागुरारूपम् ।

·देवीनामविलासे यदन्तर्मेऽधीनं हतपरकलं देहकलना- घमं कृत्वा देहं हरति चतुरं सापि नहः ॥७३॥ विरुद्ध किं नेत्रं सकलमभितो व्याप्तुमलिकं सितं बालारोधात् समुदितरुषा भाल्याशितम् । अतोमान्याबालाः शिरसि विधृता दीर्घगतय- स्त्विदं ताराचिहं हतनिमिषितं मानविकलम् ॥७४॥ अंतो भीताचौरा इव किल सपक्षा अपि सदा चकोराः के हित्वा विजनविपिने यान्ति चटुलाः । जलचोमात् पकोद्भवमपि मुहुश्चश्वलशिर- स्तुलां प्राप्तुं नैव चममहमनेनेति वदति ॥७५॥ चकोरचित्तं मे नयनवपुषा निश्चलतरो घनैः पक्ष्माकारैरभिविलसितः पक्षनिवहैः। द्विधा चन्द्रस्यान्तः शिरसि च गतो वामनयने पिब ज्योत्स्ना रागी विहितवसतेर्माधतितराम् ॥७६॥ समालोक्याजय्यं कुसुमशरभृन्मां प्रहरणैः परैः पालीयुग्मं कुटिलकरवालस्य युगलम् । बमारेदं येन प्रसभममितो मां हतगति चकारेवामीतं युधि निजनिदेशस्य वशगम् ॥७७॥ बहून् यूनो हत्वा धृतबहुकलई धनुरिदं सुकृष्णं मुष्ट्यन्तास्थगितमतनोद्मयुगलकम् । शरान् सन्धायैतान युगपदमितः पक्ष्मनिकरा- ननेनैवाने मयि · न कृतकृत्यः सृजति सः ॥७८॥ १. पतस्मात् नेत्रात् । २. सुखं जलं च । ३. पहजम् ।

·चतुर्थी भक्तिः परं काष्ण्यं तेभ्यो निजकरणतः प्राप्य मुदितं धनुः शौनासीरं किमु भवति पालीयुगमिदम् । कचानां मेघानां स्थितिमचलितां वीक्ष्य शिरसि सितं मध्ये श्रित्वा सहजगुणमेकं स्थिरतरम् ॥७९॥ विलोक्यानुष्णोत्रं शिरसि नयने वा स्थितमिमं द्विधाङ्केनाप्याता स्थितिरिह पृथग् भ्रूयुगलके । श्रितश्रेणीरूपा कथमपरथैतौ हिमकरौ प्रयातः साकल्यात् किमपि सुषमामङ्कविकलाम् ॥८॥ सुविस्तीर्णे भाले स्थितमिह विजेतुं नु शिखिनं विलोक्योत्पक्ष्माणौ शितसितकरौ किं समुदितौ । लताभि—मानामुचितमनयास्यैव रचिता वृतिः पालीयुग्म पालीयुग्मं कलहलयकत् कलहलयकृत् सीमविधये ॥८॥ त्रिधाम्नां किं पाली विशदकिरणां वीक्ष्य तमसा निजं पालीयुग्मं युगपदुदितं संप्रकटितम् । इयं पाली सत्यं भवति मम वा पालकतया रिपोश्चापोन्मुख्येऽपि च न यदहं मृत्युवशगः ॥२॥ कलापैर्मुक्तानां कुटिलविधुना तुल्यतनुना विधायैतनेत्रं विशदमुपरिस्थं समुकुटम् । शलाकाभिः साने मम दयितया भ्रूयुगमिदं कृतौ मौली अक्ष्णोरपि शितिमणीनामपरयोः ॥८३॥ कटाक्षाणामेषां मणिविरचितः कांचन सदा श्रियं धत्ते यसादलिकतिलकः काञ्चनमयः । १. चन्द्रमसः कलकेन । २. पहिम् । ३. कामस्य ।

·६६
देवींनामविलासे
विकासस्योपान्ते मधुरुचिमतां याति तिलक:
कटाराकोशं तदिति कविवाक् सत्यविषया ॥४॥
उमौ शीतोष्णोस्रो युगपदुदितौ वीक्ष्य बलिनी
सखायं किं वहेस्तिलकमलिकेऽसौ धृतवती ।
विशिष्टं ताराभ्यः कृतपररुचिभ्यः समुदितं
समुचित्यापूर्व तिलकमकरोद् धाम किस वा ॥५॥
त्रिनेत्रैर्युक्तं मामतिशयितुमेभ्यः परमुत
विभाषापूर्व विविधकिरणं नेत्रतिलकम् ।
जयार्था वा मुद्रां त्रिरुचिपतिभागैरभिनव-
प्रहाई कन्दर्पो वहति किमिमं कान्तकरणः ॥८६॥
ध्रुवावो मुमे युगपदुपयातेऽस्य शरणं
सपक्ष्माऽऽवाभ्यां त्वं भव तिलकनेत्रेति किम वा ।
त्रिलोकीनामस्या उपरि तिलकस्यापि तिलक:
समादत्ते लक्ष्मी परमिह न सर्वोपरि कथम् ॥८७॥
इदं भालं क्षीरोदधिमुत समालोक्य जनक
स्थिरं. प्रेम्णा तिष्ठत्यपि सुतिलकः कौस्तुभमणिः ।
न चेदेवं लक्ष्मीः कथमिह विहायान्यविषयं
ससोदर्यप्रेमा स्थितिमुपगता निश्चलतराम् ॥८॥
अमूम्यां नेत्राभ्यामभिनवविधिभ्यां सुषमया
चतुर्विक्त्रैः स्वैर्मुगयति दिशः सर्वत इव ।
तुलां द्रष्टुं कन्यं कचिदपि विधिर्जाग्रदनिश-
मनाप्यैनां भूयः खपिति ननु खिमः सकलनः ॥८९॥

·६७ उत। चतुर्थी भक्तिः इमे नेत्रे हेनो मधुचपकयुग्मं स्वकिरणान् किरन्ती सीवत्वं बहिरुभयतोऽपूर्वमबहिः । फरनीलाम्भोजप्रसवरुचिरे अर्धहरणं सुखं मन्तैव स्यां कथमपरथा घूर्णिततरः ॥१०॥ इमे ते लावण्यामृतमधुमये केऽपि सरसी प्रणालीभिः पक्ष्माकृतिभिरुपसंसिञ्चत निजागानीमं वा सरससरसानि प्रतिमुहु- यदेतानि प्राप्तो यदहमपि वैतृष्ण्यमतुलम् ॥११॥ अमूभ्यां नेत्राभ्यां परमसहमानानि रुचिरं प्रकाशं पक्ष्माण्यादधति खलु वा कालिमगुणम् । प्रयातान्याशकां नियतनिकटस्थान्यपि ततो निमेषं नो यान्ति खपदपरिरक्षातिचतुरम् ॥१२॥ इमे नेत्रे नागोद्भवविधुजलान्तः शितिमणी सुपात्रे मारस्यानुजयमभिषेकाय बहिर्वाप्रैः किं समभिलसिते पक्ष्मनिवहै- र्यदस्मै छत्रस्य श्रियमुपवहन् भाति तिलकः ॥१३॥ न पर्याप्त पचं कुवलयमपि प्राप्तुमुपमा पृथग्यद् वामाझ्या नयनविषयां तद् द्वयमिदम् । समेतं कृष्णाभैः किसलयगणैः पक्ष्मरुचिरैः खबन्धुभ्यां यातं शरणमनयोरेव युगपत् ॥९४॥ इमे मीना दीना इव नयनसाम्यानधिगते- जडत्वेऽन्तलीनाश्वपलगतयो नष्टरतयः। १. क्रियाविशेषणम्। वितते।

·देवीनामविलासे अतो मीनाकोऽयं जगति मदनः ख्यात उचितं गतोऽनङ्गत्वं किं श्रयति मधुनैवैकसखिताम् ॥१५॥ शुची हास्योल्लासे करुणदयया प्रोद्यतकरे रुषा जुष्टे रागादिव भयकरे दुर्मतिमतः । समश्लाघ्ये चित्राकृतिवरतरे के अपि दृशौ रसं शान्तं पूर्ण रुचिररुचिरं मे वितरतः ॥१६॥ प्रयातः खञ्जत्वं तुलयितुमिमे खञ्जनपतन् वपक्षीयाल्लोल्यात् स्थिरतरविलासे नु नयने । न मार्ग वा मार्ग ब्रजति मसृणं तु प्रतिमुहुः परीवृत्योप्लुत्या भयचलदृशा श्रोत्रहतया ॥९७॥ अमायां सूर्यान्ते व्रजति हिमधामा नहि रुचि तदन्यस्यां पूर्णामपिच तदिदं ख्यातमिह तु । न सिद्धं सचिहे किमु समुदिते ते तिथिवरे यतो दृष्ट्या देवा अपिच परितृप्यन्ति पितरः ॥९८॥ अमा नाऽमा किंखिद् भवति किमु पूर्णैव यदम् इहान्तःस्थौ सम्यक् शिंतसितकरौ धामरुचिरौ । यदेताभ्यां सन्धिः समधिगत एवेह च दृढं ततः सन्ध्यां वहिः प्रकटयति सत्यं खविषये ॥९९।। इतो राजख्याति गत उचितमेवार्णवजनु- यदुष्णोस्रस्थान्तेऽप्युदितरुचिरडून विकलः। कलापूर्णां नित्यं भवति रविणापि प्रकटितं विहाया मैत्र्यं ग्रहविलयजं चन्द्रसुरुचेः ॥१०॥ १. मृगसमूहः । २. क. ख. 'शिरसितकरौ' पाठः ।

·चतुर्थी भक्तिः . १९. इतस्तारां प्राप्य प्रमुदितकलो धामविशदो रवेरन्ते.. तिष्ठनपि यदहहास्ति द्विजवरः । अतस्तारानाथो ननु विनिमयेनापि सततं तथा तारा एवाप्यनुपतति सोऽयं गुणरुचिः ॥१०॥ कचिच्छुक्ले श्याम कचिदरुणवर्णे क्वचिदपि कचिनीलाब्जामे कचिदपिच पीताङ्करुचिरे । कचिन्मिश्राभासे विविधकिरणैः कापि लसिते न निर्णेतुं शक्ये नयननयने के अपि कथम् ॥१०२॥ इमे दृष्टे येन प्रतिनियतपुण्यैककलया न तस्यान्यद् दृश्यं व्रजति विषयं जातु कलितम् । विविक्ता तद्दष्टिर्खनुभवति भावं तममलं स्पृहां यस्मै सर्वे विदधति महादृष्टिपतयः ॥१०३।। इमे वक्र दृष्टी हरत उत वक्रत्वममलै- युते वर्णैर्वर्णप्रभृतिकलनां निर्निमिषिते । भवोन्मेषं भूयः श्रितपरगुणे वा गुणगती- रुते द्वैतं हादा विततलसिते वृत्तिविततिम् ।।१०४॥ इमे दृष्टी दृष्टे अधिगतरुची साञ्जनतया प्रसादं कुर्वाते सहजनिजनैरञ्जनपदम् । स्तुवत्येते वाणी कविवरपतेर्व्यञ्जनतया निजं न प्रागल्भ्यं प्रथयति कथं व्यञ्जनतया ॥१०५॥ प्रभाज्योत्स्नासक्ताविह रविविधूवीक्ष्य बलिनौ सदा च्छाया तम्यप्यलकवपुषा किं प्रकटताम् ।

·देवीनामविलासे गते पश्चाबागं सकलमथवा व्याप्तुमुदिती निषिदी सङ्गत्यायलककलयान्योन्यमनया ॥१०६॥ शिरोदुर्गे स्थित्वा कचतिमिरराजेन हतये ! प्रवेशस्य श्रुत्योः प्रहितमुत सेनापतियुगम् । प्रयोढुं सांमुख्ये रुचिररुचिपत्योरलकता श्रितं नो चेदेवं हतविततयानौ कथमिमौ ॥१०७॥ त्रिभिर्यान्ती मार्मम शिरस आलोक्य यमुना ! " कचश्री स्वर्गङ्गामलकयुगवेणीभिरुचितम् । त्रिमार्गा संवृत्ता किमु किमु च वेणीव भुजगी रसासिक्ता सूतेऽलकभुजगयुग्मं स रुचिरम् ॥१०८॥ इदं युक्तं हंसद्विजपतिसमीपे भ्रमरकैः सपतैः संस्थानं विहितमिह. विच्छित्तिरुचिरम् । विवाम्भोजानामपगण[घन वराणामुपगते- ने शेवालै लैरलकविषयैर्वोद्गतमपि ॥१०९॥ न चित्रं लावण्यामृतसरसि हंसेन वदने 'द्विजेशेनाप्याता वसतिरलकावर्तरुचिरे। लसद्गण्डाब्जे यच्छतिवरनिपाने भ्रमगमः सपचाभ्यां द्वाभ्यामपि यदपि नाप्तस्तदुत किम् ॥११०॥ मनोवाल दोलायितमलकजालेन चलता महेशान्या आन्दोलयितुमुत बालातिरुचिना । प्रतीके प्रत्येक वयमिह ममैकाङ्गविषयां श्रियं दृष्टा भूयः परविषययानानभिमुखम् ॥१११॥ १. संगत्यै अलक इति चोदः।

·चतुर्थी भकि ७१ अननसारोढुं किमु रुचिभृतां रश्मिवलिता निःश्रेणीयं सुसुखमलकावर्तविततिः। अमूम्यां शङ्खाम्या घनकचयुती नीलमणिजाः शलाका निर्याताः किस न कुटिलाः शुक्तिमणिवत् ॥११२।। अमूभ्यां कर्णाम्यां रुचिपतिरुची वीक्ष्य नयने तदाकारं दधे किमु मणिरुचा कुण्डलयुगम् । त्रितां भातां नैत्रीमतिशयितुमाहोखिदयुज समं चातुर्य स्वं प्रकटितमिदं कुण्डलितया ॥११॥ कचानां मालत्या विदलमणिपुष्पैर्घटयुगं लसद्वल्पाभूषागुणपरिचितं कुण्डलवपुः। न शेके प्रोद्धतुं पररसभरं हेमरचितं प्रहिभ्यां श्रोत्राम्यां रुचिपतिकराक्रान्तमिह किम् ॥११॥ खितौ वल्गाभूषागुणमुत तमोदुर्घनकचः करैः संरुद्धयैत सुमणिविशदैः कुण्डलवपुः । द्वितीयं कृत्वैतौ सुखमुपरि यातुं कचतते- रसंतुष्टौ सित्या नयनविषये सूर्यशशिनौ ॥११५॥ इयं नासा रन्ध्रदयविलसितोचैः सुषमया रतेः कामसान्तःपुरमभिनवं किंतु विचितम् । स्फरचन्द्राभोगां बहिरुपनिवेष्टुं तत इमौ कपोलो माणिक्यस्थलकविषयां वा श्रियमितः ॥११६॥ तमी छायां वीक्ष्याप्यलकरुचिरे पार्थ उदिते प्रभाज्योत्स्ले भूते किमिह न पृथगगण्डविषये । ..

·इह । देवीनामविलासे प्रतो मभ्यं रिक्तं पुनरपि च संपूरणधिया कृतं तारास्थान नयनरुचिपत्योगिरिजया ||११७॥ इयं नासा तूणी रतिरतिपयोर्युग्मविवरा खसंकेतायालंकृतिरुचिमतीवैकत फरे द्वे माणिक्याम्बुजदलमये पत्ररचना- हिरण्याको गएडावलकवरसंग्राहगुणिनौ ॥११८॥ इयं नासा हंसद्विजपतिसमीपे विलसिता कपोलाम्भोजान्तः सृजति किस मुकाएडनिकरम् । खभूषावं हंसी यदिह सततं बाल्यललितौ प्रजातौ इंसौ द्वौ द्विजमणियुतौ कुण्डलमयौ ॥११९॥ गरुन्मन्तौ कौचित् कनकमयसत्पक्षरुचिरा- विदं वीक्ष्याप्येतावलकभुजगखामियुगलम् । विरोधं नो यातः कथमपि लसत्कुण्डलरुची यदसाद् धामभ्यामपि स उपरुद्रो नच मिथः ॥१२०॥ विधु विष्णुं रहा द्विविधवपुषातीच रुचिरं गरुत्मान् द्वैरूप्यं किमु न विदधे कुण्डलमयम् । श्रियाप्याता द्वैधं वसतिरिह तद्गएडविषया जयी मारोऽप्याप्त्वा मयि समुदितं खं कुलकुलम् ॥१२१॥ शरान पक्ष्मवातं युगपदभिसन्धानकलितान धनुष्पाल्योदृष्टा निजवधसशदेव इयं नासाभूषा विमलमणियुक् कम्पमिह यत् प्रवेष्टुं तद्रन्ध्रद्वयमिव चलन्ती. वलयिता ॥१२२॥ १.ख. 'विधये पाठः। लभते ।

·चतुर्थी भक्तिः इयं नासाभूषा परिचलति किंखिद् गमयितु चला नैवाहं सां वपुष इत ईशानदयितात् । यतो जात्वप्यसात् प्रथित इह मृत्युञ्जयवरः शिवाप्तोऽन्यैरीशैरभिलषितखेलोभित इति ॥१२३॥ इमावोष्ठौ बिम्बे खलु यदत एवार्कशशिनौ सबिम्बौ कि वैतौ प्रतिफलितबिम्बौ रुचिपयोः । हदे सूक्ष्मे वक्त्रे सरसरुचिरे दन्तकिरणा यतो निर्यान्त्यावर्तक इह कपोलो श्रयति च ॥१२४॥ इमावोष्ठौ रक्तौ बहिरुपगती विद्रुमवरौ रदा मुक्ता अन्तर्मुहुरमिकिरन्तः सितकरान् । हसन्ति द्वौ पूर्णाः करि[विगुणितया वातिगतयों खचातुर्य तत्वावुदरगतविच्छेदविशदौ ॥१२५॥ प्रवालोऽस्या चालो द्रुमसमुदितो यत् तुलयितुं चमो नोष्ठौ तद्विद्रुम उत कथं स्याच्छकलमाः । अतो घेतो केनाप्यधृतसदृशत्वावधरतां प्रयातो मे धत्तो रसमिह कथं वोत्तरतरम् ॥१२६॥ वयं कान्ता दन्ताः सकलमुचिता वर्णमपरं समादातुं मुक्ताविशदकिरणाः केवलमपि युवां रागासक्तावपरगुणिनावित्यनुमुहु- हसन्त्योष्ठौ सङ्क्रामयितुमिव पूर्ण निजगुणम् ॥१२७॥ १. ख. 'गुणतया' क. 'वाधिगतया' पाठः। २. क. 'तबदस उत कथं स्याच सुलभः' पाठान्तरम् ।

·देवीनामविलासे खतन्त्रेयं खेन द्विगुणपरतन्त्राङ्ककलिते रदैात्रिंशद्भिर्विधिमिरनुपस्पृश्यविभवा प्रसिद्धैः सिद्धीनामहह . परतन्त्रत्वकलया न वाणी वाण्यापि प्रथयितुमलक्ष्म्या समुचिता ॥१२८॥ श्रियं वीक्ष्य व्याप्तां विविधवपुषाङ्गेषु सकलां रसामूले . स्थित्वा स्वयमुत पराङ्गेषु लसति । निजाणीयं कथमपरथाङ्गाङ्गविषयां :: निज भारत्याख्यां जनमुपनयेद् दर्शनभवाम् ॥१२९॥ परा फुल्ला दृष्टिविविधवपुषा दचविषये यदेषा. .पश्यन्ती परसितपदे मध्यसुरुचिः। किरन्ती व्याप्यार्विततविखरांशूनकलुषा- नहन्तां सेदन्तां प्रथयति चमचाभिललिता ॥१३०॥ अतिस्थानं स्थाने प्रकटनिजभूषाङ्गरुचिरात् खचातुर्यादेषा · श्रुतिशिरसि चैक्यं गमयति । वतिर्मुक्तानां यच्छ्रुतिनयननासं ह्युभयतो ... गता खङ्गत्वं वा व्यवयवमयी धामविभुता ॥१३१॥ अयं सन्धिः किं तद्धितपर उपाख्यातकदलं न लिङ्गाटवः सूत्रप्रकटगतिनासः खपदगः। गुणी शब्दैः श्रुत्याः श्रित इह ततां व्याकरणतां अयोग्योऽन्तर्मूर्छध्वनिरपि गिरो धामजनितः ॥१३२॥ विधेस्तेजोराशेर्मिथ इह निषेधादपि हते. प्रयोग्या मीमांसा स्तुतिपदविशिष्टा किमु न वा । १. स. 'समुदिता' पाठः।

·चतुर्थी भक्तिः सुमोगे कामारेरतनुसुखकर्मोदयकरी स्थितिः प्रायश्चित्तप्रकटनयुता यत्पद इह ॥१३॥ रदास्ता द्वैधं कृतवसतयः षोडशपदै- नं निर्मुक्तौ भोगेऽप्युचितविधिभिर्वाक्यकरणैः । रदाली ओष्ठौ वागुभयविषया नो दधति वा श्रियं पड्भावाप्तामिह किमु विशेषार्थवदने ॥१३॥ श्रुती नेत्रे नासे. वदनकमलं नेत्रमपरं ... प्रयातानि स्वेन प्रकृतिपदवीं यत्सुषमया । दलाभ्यां द्वाभ्यां यद् विकृतिमपि वैशिष्ट्यकृतिजा समीक्षात्मा संख्या तदिह नहि पर्याप्तिमगमत् ॥१३५।। रदैद्वात्रिंशद्धिः परिकलिततत्तचकलनैः स्मृतिर्वैष्णव्यत्र स्फुरति किल यदक्षनयने । सरो जातो विष्णोरसुवलयतो मामभिगतोऽ- निरुद्धाहङ्कारः कलयति मनः पूर्णकलया ॥१३६।। अयं सप्तद्वारैर्मुकुटविधुनेत्राणिसहितः प्रयातो नाहत्त्वं विषय इह किं वाप्यभिनवः । कलाभिः सद्धानां विपुटसुषमाभिर्विधुकला- युतैस्तैर्मिश्राभिः श्रितमपि न ताथागतगतम् ।।१३७॥ खतां पूर्णे प्राणो वहति च परे शून्यपदवी- मयं नासाभागे खविषय इतोऽपि प्रकटते । तदर्थखात्मापि स्फुरति सुषमापि प्रथयति शरीरं खं सर्वा गतिरिह तता दर्शनकता ॥१३॥ १ सप्तद्वारैः । २'बौखदर्शनम् । ३ इन्द्रियवर्गः।

·देवीनामविलासे अमुन्यां पुत्रत्वं स्फुरति मम वा दारकलना तथेयं सर्वस्वं भवति ननु मे पूर्णललिता। गिरीशांद् यन्मृत्युञ्जयविभवदा स्वोषधिलता प्रजातेयं तद्वाऽप्रथयदगदङ्कारसरणिम् ॥१३९॥ स्फुटास्त्राणामस्या सरणिरतनोरङ्गविषया बलात् तस्याप्यस्यां विलसति न पौराणिकतनुः । मुनीनामार्याणां स्मृतिरिह लसन्त्यस्ति वितता न को वा वेदैनां यदत इतिहासोक्तिरचला ॥१४॥ प्रतीकैरातोद्याकृतिमुपदिशन्ती. गुणिजनैः ... सुसंवेद्या तत्तद्धनिमभिजयन्ती ध्वनिपदैः। सदा नृत्यन्ती यदृदयकमले मे स्फुटगति- स्तदेषा गान्धर्वी स्फुरति मम सीमा परमयैः ॥१४१॥ मदर्थोऽस्या यसात् परम उदितो वार्थरचना स्फुटा नास्यां तत्कि रदनसुरुचा वा द्विगुणया। चतुष्पष्टिः स्पष्टा तदुत न सदा ता अपि कला: कलाकौशल्यं यत् प्रथितमिह सर्वात्मकलया ॥१४२॥ इयं साहित्याब्धेर्नवरससुधापूर्णितगतेः ..परा मूर्तिस्फूर्तिर्जयति जगतीशानदयिता । यतः साहित्यांशं मदन उचितं प्राप्य मुदितः सराख्यां मय्येव प्रथयति सदान्वर्थललिताम् ॥१४३॥ इमां वाणी वीणा तुलयितुमशक्ता गुणगणैः प्रबुद्धा निर्मुक्ता स्वत इह विपश्चीति गदिता । १. हिमालयात् ।

·.. चतुर्थी भक्तिः तथैवाधूम्रामा सुचपलगतिः कोकिलवधू- {ता. खेन त्यक्ता निजजनतयैषा परभृता ॥१४४॥ स्थितं पादे हंसस्तुलयितुमिमं हंसकमपि तमो ध्यानैर्मन्दैन हि कथमिव स्याद् गिरमिमाम् । विलापादन्विष्यन् प्रियमतिमुहुः सामयपदः प्रियस्पृह्यां भूयः कथमभिगतः स्यात् स च शिखी ॥१४५॥ शुको धात्वर्थ स्वं ब्रजति नितरां रागविकल- स्तुलामप्राप्यासा न खलु विलपन् केकतिपदैः। तथा शारी शारीभवति ननु वर्णेन न गिरा यदृच्छामात्रेण प्रथितं इह वायं कलरवः ॥१४६॥ निजे दृष्ट्वा व्यश्रं त्रिनयनकृतं शैवैमलिके खमप्यन्तर्बिन्दु प्रकटितवती किं नु चिबुकम् । सुपश्चत्वं द्वारो नयनमुखमुख्या यदलकै- दलाष्टत्वं. याता द्विगुणदलवत्यो वलयितैः ॥१४७॥ स्यले गण्डौ धानोनयनकृतधानोनिजरुचेः प्रसाराय व्यक्ते यदत इदमस्तीह चिबुकम् । रदानां कौमुद्या अपि किमधरत्वं गमितयो- स्तयाख्यातं नामाप्यधरवरयोविम्बजयिनोः ॥१४॥ इयं ज्योत्स्ना कृत्वा प्रसरति यदसाद् रदनजा: कला द्वैगुण्येनौषधिपतिकलाभ्यः समुदिताः । इमे यत् खेलन्तो मुखमिह करैर्व्याप्य तदिदं रदानां कुन्दत्वं . छदयुगपरं तत् सुमनसाम् ॥१४९॥ १. शुच शोके । २. नाममात्रेण । ३. ऊर्वत्रिकोणम्। ४. कुन्दत्वम् ।

·देवीनामविलासे सुवृत्तौ द्वौ गण्डौ वदनमतिवृत्तं विमलभा ... दृशो नासा ऋज्वी सततमत्रदाताच दशनाः । सुरताबोष्ठौ वा चिबुकमतिपश्चत्वमपहि- गतान्यन्तर्वक्र : श्रवणयुगलं श्रवणयुगलं बाबमुचितम् ॥१५०॥ दृगादेरणास्य श्रियमपि न यात्वंशविषयां :: विधुर्वा पायं यदत उपमातुं मुखमिदम् । न योग्यं केनापि प्रथितमिह सर्वातिसुषमं मुखत्वेनैवास्याः सुखयति मुखं कस्य न गिराम् ॥१५१॥ विघोरन्ते शोभामदधदपि वा कण्टकहत- मधः पचं काले विकसितमजाड्येन विकलम् । उत स श्रीर्मीता भजति नु कुलस्नेहविवशा मुखांशेनैकेनाप्युचिततुलनं स्यादिति किमु ॥१५२॥ असत्पचं नित्यं सकलमतिवर्ण ससुषमं ... निजादैः कौमुद्या द्विजविभवया तामपि कलाम् । दधद् व्यञ्जत्तारारुचि वदनमेवाङ्गकमल- श्रियो मित्रं चन्द्रो भवति न परश्चन्द्र उचितः ॥१५॥ कलामेनां संत्याजित उत विधुः प्रेमविवश: • चयं यात्यन्विष्यन् पुनरुदयमेतीह सकलः । स्वयं संसक्तां तां समधिगतवानाननविधुः सदा पूर्णस्तिष्ठत्यपि हतकलङ्कः पररुचिः ॥१५॥ समं मासे मासे मुखसितरुचा कर्तुमलसो .. विधिर्धाटं घाटं हिमकरमिमं लोपयति किम् । १. पार्श्वतः।

·-- चतुर्थी भक्तिः तथाप्येनं हीनं स्थगयति रुषा कुण्डलनया कदाचिद् दुर्घौस्तपनतमसा वापि तमसा ॥१५५॥ गृहीतो हान्यापि प्रकृतिमधुरैर्वाग्मिभिरयं तुलायै वक्त्रेन्दोरशितकर आरोहति दिवस् । विनिष्क्रान्तं पङ्काजलजमपि मां वा स्मृतिहताः कदाचिद् गृहीयुः कवय इति किं नृत्यति चलम् ।।१५६॥ खसाम्राज्यं चन्द्रं मुखमिव समालोक्य कुरुते परो भ्रान्त्या नीराजनमशितधामा स्वकलया। गुणनेनानेनाप्यवलबलदात्रा करण्या स्थितिर्दत्ता वामे नयन उत किं शीतलरुचे ॥१५७।। विकीर्णाः सदनादमृतकरवर्याद् द्विजगणैः मितव्याजाज्ज्योत्स्नाः कति न यदतः ख्यातमिह तम् । अवाप्यैका ज्योत्स्ना कथमपि सहायं हतरुचीन् विधत्ते ताज्योत्स्नापतिमपि विदन्ती न्वपकृतिम् ॥१५८|| मुखं सम्राट् सत्यं त्रिभुवनवरस्त्रीमुखनृपान् श्रिया जित्वा राज्या विलसति कचन्मण्डलपतिः । श्रवःपूराभ्यां तद्दलघटितरत्नच्छुरणया चलद्भयां छत्राणां त्रयमिव युतो भाति तिलकः ।।१५९॥ अनेकैरेकं खावयवकिरणैर्व्याप्य लसितं अवास्थानं नानाविधरुचि . महादृष्टिविषयम् । विशुद्धं केनाप्यप्रतिमितमिदं वापसमयं परब्रह्मप्रख्यं परमभिनमामो मुखमुखम् ॥१६०॥ १. राहुणा । २. ख. "शीतरुचये पाठः ।

·देवीनामविलासे C इयं प्रीवा स्पष्टं स्फटिकघटिता यष्टिरवटु- प्रकृष्टाङ्का मारप्रहरणनिधानाय रचिता। श्रवोभ्यन्ता रेखा चिपिटसमवंशत्वच इयं गतांशेन ज्यावद्यदिह परिलम्बा विलसति ॥१६॥ सहस्रांशं ग्रैवं यदि परिलभेतापि वरला भवेत स्वग्रीवायां सततमनुरक्ता न हि कथम् । न वा वृत्तिं जह्यात् सततलषितां मानसभवां भवेत् खिन्ना खिला कमलंधरयोगेन च न वा ॥१६२।। स सोत्कण्ठः कण्ठोत्थमपि कलकण्ठः खरगणं वहत्यस्याः श्रोतुं तनयमिव संखण्डितपदः। च्युतो वेणुर्वशाद् विलपति निजाद् वंशममलं नयन्त्याः पार्वत्याः प्रथनमुत कण्ठखरजितः ॥१६॥ गले रेखा एता गमयितुमिव त्रिर्गतियुतं परं गीतं मूर्च्छत्स्वरगणमिह प्रामकलया। खराणां पएणां वा युगयुगपदं सप्तमपदे लसमिना मध्ये तदिह परिनृत्यन्त्यवयवाः ॥१६४॥ इदं बाहोर्युक्तं युगमपि परं यद् भुजयुगं समादत्ते युक्तं युगयुगपरित्राणमिह धुरा युक्तं वोढुं रथमपि युगं तन्मम मनो- रथं धर्नाऽऽश्लेषैर्वरमुत न कामां भुजधुराम् ॥१६५॥ सजानां चातुर्यादधिगतकरालम्ब उदितः शिरस्साप्तस्थानः सर इह वसन्तोऽप्यवयवैः । १.क.ख. 'भ्यान्ता' । २. जलधरः । ३.ख'कण्ठ्या' पाठः।

·पञ्चमी भक्तिः निर्गुणां गुणगणैरलङ्कृतां गौणतातिगगणाधिपा गणाः । गौणतत्परकृतप्रथायुतैस्तां सदैव गणयन्ति नामभिः ॥२८॥ तां ध्रुवेण परिचिन्तयन् ध्रुवां सुध्रुवे पथि गतोऽपि निवः । निध्रुवं जगदिदं विलोकयन् किं ध्रुवत्वमगमन्न स ध्रुवः ॥२९॥ सामभिर्विमलनामनामितैमिकामदमनाः खकामदाम् । काम्यधामगमनाः समागमारामयन्ति मुनयोऽपि सप्त ताम् ॥३०॥ निग्रहेऽपि जगतामनुग्रहे तां गृहीतविहितग्रहा ग्रहाः । विग्रहे पथि चिदात्मविग्रहां ग्राहयन्ति च नवं नवं नवम् ॥३१॥ तां शनैश्चर इमां शनैः शनैषणेन विकलैः सुभूषणैः । दर्शनैरभिचिनोति चेतसा प्राप्तलोकपरलोकदर्शनैः ॥३२॥ पूर्वदेवपरिवञ्चनाश्चितशास्त्रनिस्त्रपितदेवनायकः गौरवं गुरुषु गूरयन् गुरुस्तां गृणाति त्रिजगद्गुरुं गुरुम् ॥३३॥ मकालो गलितगाल्यमङ्गलो मङ्गले प्रथमपूज्यतामितः । पूजयत्युदितसर्वमङ्गलामङ्गलग्नशिवसर्वमङ्गलाम् ॥३४॥ भास्करश्च निजलोकभासितो भासिताखिलजगत्त्रयीं शिवाम् । भासयन् मुकुटभासिभिः पदे रत्नराशिभिरिमां भजत्यरम् ॥३५॥ काव्यकौशलकलाकृदेकलः श्रौतमार्गपरिधानचातुरीम् । आश्रितः परमशक्तिसक्तधीस्तां कविश्च कवयत्यनर्गलम् ॥३६॥ सौम्य एव गुणतोऽपि सर्वदा न ग्रहा इव शुभादि भावयन् । निर्णयेन स बुधोऽत उद्धां सौम्य ईश्वरितमां भजत्यलम् ॥३७॥ १. सर्वे समा आगमा यस्याः, सम्यगागम्यते या सा, सम्यगा- गमनं यस्याः । २. स्तुतिम् । ३. संसारस्य ।

·देवीनामविलासे चन्द्रमा अविरतं सुधाभृतां चन्द्रिका पथि पथि प्रसारयन् । अर्चति प्रभुमुदारविभ्रमामुत्पलैः खयमिमां विकासितैः ॥३८॥ तिग्मभानुहिमभानुतर्जनो वर्जितान्यभपतिक्रमार्जनः। खैर्गभानुरपि पुच्छमूञ्छितो व्याप्तभानुमिह भावयत्यमूम् ॥३९॥ कुम्भसम्भवमुनिः सुदक्षिणो दक्षिणां दिशमुपाश्रितः स्थिरम् । दक्षमन्युदमनीमणीयसा चेतसा सरति बोधदक्षिणाम् ॥४०॥ पुण्यकर्मचितनामधामभिः सदणैः सुरभिमेव निर्गुणाम् । अन्तरिक्षगजना नमन्ति तां संज्ञया सुरभिलोकमुख्यया ॥४१॥ वायुवेगगतयोऽपि खेचराः स्वखभावपरिभावुकामिमाम् । वीजयन्ति निजपक्षसञ्चयैः खेचरेश्वरितमां सुचामरैः ॥४२॥ मानवाश्च भुवि सचमानिनो माननीयमहसं मनीषिणः । तां नमन्ति पृथगात्तमानदां कुत्र कुत्र च निजेष्टदेवताम् ॥४३॥ भूधृतत्वविदिताश्च भूतले शेषमुख्यजनता जनेश्वरीम् । संगृणन्ति विनिमेषदर्शनाः शेषशेषविषयां विशेषणैः ॥४४॥ इत्थमत्र परमेश्वरीमिमां प्राणिनः परमभक्तिसक्तयः । पूजयन्ति जपहोमतर्पण रितन्त्रविहितैहितस्ततः ॥४५॥ स्तोत्रराजमिममाकलय्य सा लोकलक्षणविलक्षणं मया । स्पष्टमाशु विहितं गुरुक्रमादाविवेश किल मां मुदं गता ॥४६॥ तत्प्रभृत्यनवमं चमं समं प्राप्तमीश्वरतरास्पदं मया । येन कर्तुमपि हर्तुमन्यथा कर्तुमेतदखिलं चमोऽस्म्यहो ।॥४७॥ सोऽहमस्म्यणुरणीयसां महाज्यायसामपि गरीयसां गुरुः । णतोऽपिच लघुः स्थवीयसांसुस्थिरः सकलकाम्यकामदः॥४॥ १. सैहिकेयः।

·पश्चमी भक्तिः ईशितासि वशिताम्यलकृतः प्राप्तगम्यपददानदक्षिणः । सर्वमात्मकलया विभावयन् भावमेष भव उद्भवाभवः ॥४९॥ सच्चिदद्वयसुखोर्मिधर्मवानूमिमुक्तमहिमा स्वतन्त्रया एतयोन्मिषितसम्मुखीनया तत्तदभ्यरचयं चराचरम् ॥५०॥ विन्दुमाविरुपकृत्य वीजतः सङ्गमय्य तदिदं पुनर्द्वयम् । रेखयाखिलपुटत्रिसंज्ञया वर्णशब्दपदवाक्यता ततः ॥५१॥ तत्समूहमधिकृत्य सुस्मृतं तानि तान्यरचयं सुदर्शनः । दर्शनानि हतदृश्यदृक्तया शब्दसर्ग इति निर्मितो मया ॥५२॥ उन्मिमेष परशक्तिरादितस्तत्सदाशिव इतः स्वविद्यया । ईश्वरत्वमगमत् त्रिधाद्युतिं तत्वशक्तिविवृतं त्रिकत्यकृत् ॥५३॥ मायया नियतिकालरागितातत्कलाकलितयापि विद्यया । कञ्चुकैरिव वृतः स पौरुषीमागतः प्रकृतिमुत्कृतां गुणैः ॥५४॥ ख्यात एष किल जीवसंज्ञया चित्तबुद्धिहृदहंकृतैः क्रियाः। आन्तरीविरचयन् बहिस्तथा शब्दितादिगुणिभिर्दशेन्द्रियैः ॥५५॥ तद्गुणेभ्य उदभूद् विभूतये पश्चभूतकलना ततो जगत् । आकरा अपि जरायुमौलयस्तत्र भान्ति पृथगीश्वरेच्छया ॥५६॥ तच्चतुर्दशविधं चतुर्दशैरावृतं भुवनराशिभिः पृथक् । भूतयूथमभिभाति भासितोऽप्यर्थसर्ग इति शक्तितो मया ॥५७॥ तामिमां समवलम्ब्य निर्मितं विश्वमित्थमतिगहरं मया । वेभि तां सकलकारणं शिवां पूजयामि च जपामि भावयन् ॥५८॥ १. अभवो मुक्तिरूपः । २. त्रयाणां महेशानां वामाज्येष्ठा- रौद्रयधिष्ठितानां ब्रह्मादीनां वा कृत्यं करोति ।

·१०० देवीनामविलासे नन्दिकेश्वर परापरामिमां शक्तिमेव मदनुग्रहास्पदम् । आख्ययाचितसहस्रसंख्यया स्तोत्रतां गमितयाभिनौमि ताम् ५९।। इत्युदीर्य विरतं महेश्वरं तं चराचरगुरुं विभुं पुनः । स प्रणम्य शिरसा कृताञ्जलिर्नन्दिकेश्वर उवाच वाक्पतिः ॥६॥ देवदेव परमेश शङ्कर लोकनाथ भगवन् नमोऽस्तु ते । दासदासपदवीं गते मयि संप्रसीद भवदेकसंश्रये ॥६॥ नो विधेर्न नृहरेहरेर्न वा नेतरस्य च कदापि कुत्रचित् । आदृतोऽसि शरणं त्वदेककप्रीतिभक्तिरिति धाष्टर्यमारमे ॥६२॥ सम्यतामिदमुदीर्यतां च ततस्तोत्रमेतदमरेशदुर्लभम् । नाथ यावदधिकामितं मया नार्थनादिरफलत्वमर्हति ॥६॥ यद्यपि प्रभुरहस्यमद्भुतं श्रोतुमिच्छति मनो हि मामकम् । यद्यवाच्यमपि तत्तथापि मे वाच्यमेव दयया दयाश्रयैः ॥६४॥ चेद् वदन्ति विभवो न गुह्यतां यातमेतदपि तत् क याम्यहो। जन्म यावदभिराधयञ्छिवं राधना हि परसिद्धिसाधनी ॥६५॥ वादिता गुरुवरैमहेश्वरैर्नार्हतीति यदि नीतिरस्त्यपि । तां चरेत्तदपि तत्त्वमप्यनु ह्यन्यथा भवति निर्णयः कुतः ॥६६॥ तद् विधाय करुणामनुत्तरां प्रेष्यभावमपि मे विचिन्त्य तम् । खामितामपि निजां स्तवेश्वरं वक्तुमर्हसि विभो प्रभाविणम् ॥६७॥ भैरवं वपुरवेक्ष्य तेऽप्यहो प्रश्न एष विषये परे मुहुः । यद्विधीयत इदं न युज्यते धुत्तमाय विजयो मृतिः समे ॥६८॥ प्रागपि प्रतिमुहुः प्रभुस्मृतेरुत्कमास[स्त] मम तत्र मानसम् । अद्य तु श्रुतमहानुभावतो भूय एव परितः समुन्मिपत् ।।६९॥ १. ख. 'ताम्' पाठः।

·पश्चमी भक्तिः १०१ यत् कुमारगणपादिमैरपि न श्रुतं सुरवरैस्तदेव चेत् । प्रोच्यते मयि मम प्रसिद्धतां याति भक्तिरपि ते दया तदा ॥७०॥ केवलं न मयि ते दयाप्यसौ किन्तु भक्तजनतामपि प्रति । त्वन्मुखोद्गतमिमं विचिन्त्य यत् को ननौति नवराजमद्भुतम् ॥७१॥ वेद्यते हि विभुचित्तमप्यमुं नेतुमुद्गतमिह प्रसिद्धताम् । अद्य यावदपि यन्न वान्यथा पृष्टमद्य तु कथं न पृच्छयताम् ॥७२॥ इत्थमेतदखिलं विविच्यतां प्रोच्यतां च नवराडनुत्तरः। यन्न देयमपि तद् दयाधनैर्दीयते किमु न पादसेविने ॥७३॥ इत्थमस्य वचनैः प्रभुप्रभुतिः सविनयैर्नयस्थिरैः । योग्यतामपि विविच्य सच्छ्रुतौ माह किं न सुलभं सदाश्रयात् ॥७४॥ नन्दिकेश्वर पुराप्यभूद् भवान् द्वारगो रहसि दृष्टदिष्टवान् । तत्फलं परिणतं त्विदं मतिर्यद् विशेषविषयेऽनुयोगिनी ॥७५॥ नानुयोक्तुमभवन् क्षमाः परे केऽप्यदः स्तववरं वरस्थिरम् । कैरपीदमनुयुक्तमीरितं नो मयापि समयप्रथाविदा ॥७६।। त्वं तु केवलमनन्यसंश्रयस्त्यक्तसर्वकलनश्च मां प्रति । जन्म यावदधिकाधिकं भजन् पात्रतामत इतोऽसि तच्छ्रुतौ ॥७७॥ पूर्वमेव तपसास्मि तोषितो दिव्यवर्षसुकृतेन भूयसा । तत्फलं हि तव हस्तगं यतो द्वारगोऽसि सततं रहस्यपि ॥७८॥ ईहते न कतरः परः सुरस्तत्पदं त्वयि हि यत्परं स्थिरम् । का शिवे प्रयतते न वा निजे कस्य चित्तविधिरेति पूर्णताम् ॥७९॥ तत्पदस्थितिफलं त्विदं तव पप्रथे यदनुयोगमाचरः । कुत्रचित् सुसमयेत्र मेऽपि यद् वाचि घूर्णितमतेरिवादरः ॥८॥ १. ख. 'तया' पाठः।

·१०२
देवीनामविलासे
सत्यमेव नियतोऽसि मत्प्रियः सर्वतोऽपि परिपृष्ट एव यत् ।
मत्तवत्परमरं स्तवेश्वरं खातिगुह्यमपि बाह्यमाचरम् ।।१।।
अब यावदभवो बहिर्भवे केवलं रहसि मेऽधिकारवान् ।
अध तु श्रुतमहानुभाववागान्तरेऽपि परमेऽसि कोऽप्यहो ॥२॥
यात्यतीव विवृतं मया ह्यदः स्तोत्रमत्र किमु न प्रसिद्धताम् ।
तत्र वृत्तमपि ते सदाह्वयं को न नौति सकलोपकारकम् ॥८॥
नन्दिकेश्वर तदित्यमुद्गतं स्तोत्रराजमिममद्भुतं मृणु ।
तं निशम्य तदनुग्रहार्थिषु त्वं तथा प्रथय मद् यथाध्यगाः ॥४॥
स्तोत्रराडयमनुत्तरोत्तरो नामभिर्दशशतैः सुकामदः ।
सार्य एष परिजप्य एष वा पाठ्य एष हवनीय एष च ॥८५॥
ध्यानपाठजपहोमतर्पणैः सोऽस्य सिद्धिनिवहो न दूरतः ।
दुर्गयोगपदवीं परामपि यः प्रयातुरपि लब्धिसंशये ॥८६॥
यत्प्रयातकलनः खमीश्वरं प्राकृतोऽप्यवमतान्यसंकथः ।
मन्यते द्विविध एष सोऽध्ययादस्य भोगनिवहः कियानिव ॥८७॥
किन्तु यद्गत इतो निवर्तते नैव भूय इह वास्ति यन्मयः ।
सापि मोक्षविवतिः सुहर्षभृरध्ययादिकवशाऽवशा भवेत् ।।८८॥
विधाय शुद्धिं त्रिविधां प्रतिष्ठामपि प्रयुक्तोत्तमजीवघोषः ।
न्यासैक्यभूषः स्मृतिमांत्रिकालं पठेदिमं प्रत्ययतः प्रगे वा ॥८९॥
एतत्स्तोत्रं श्रुतिमधिगतं सार्यरूपं स्मृतीनां
दृष्टीनां च प्रथमविषयं ज्योतिषां ज्योतिरेकम् ।
साहित्यानां गतमतिरसोद्धारतामादिशक्तेः
पूजं पूजं प्रणमति न कः सारसर्वस्वभूतम् ॥१०॥

·पश्चमी भक्तिः
१०३
खखातन्त्र्यपरानुभूतिकलयावश्यमवित्र्योद्गते
साहिबकौल इति प्रथावति पदे निर्माति यः सासनम् ।
तत्काव्ये शिवशक्तिपूर्वकविलासानदते संभृते
शक्त्यकेन विलासनाम्नि महिता भक्तिर्गता पश्चमी ॥११॥
इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यश्रीसाहिबकौलानन्दनाथ-
विरचिते नामविलासे पञ्चमी भक्तिः ॥५॥

·वा वर्णिते । षष्ठी भक्तिः। स्तोत्रेशेऽस्मिन् मुनिरहमहन्तापरामर्शहेतु- श्छन्दोऽनुष्टुप् कथितमकथा देवता सादिशक्तिः । नानासिद्धौ भवति विनियोगश्चतुर्धा प्रसिद्ध पुंभावे स्मृतिजपहुताध्येत्तातर्पणेषु ॥१॥ शम्भुश्चक्रे यानि नामानि देवदेव्याः स्पष्टं पूर्वमुद्देशपूर्वम् । साहिब्कौलस्तानि भक्त्येकवश्यो वृत्तैरथं लक्षयद्भिर्बबन्ध ॥२॥ विष्णुमायाभिधे सिद्धसरस्वत्यपि पर्यायेणेह षष्ट्या तरुणाख्योपपादिता ॥३॥ कापि काप्यन्यनामानि विग्रहान्तरितानि च । वर्णितानि न दृष्याणि तान्युद्भावनया स्वयम् ॥४॥ निराभासोऽप्यादावहमिति समाभास्य विविधैः खशशबैर्भावं खमिव मलिनोजयति यः। प्रतीपं प्रज्ञानात्पुनरपि तमेवाद्भुतमयं सरत्येकं सद्यः किमपि च चिदात्मैष जयति ॥५॥ १. धर्मार्थकाममोक्षार्थे विनियोगः । २. विभक्त्या । ३, 'जपति' पाठः।

·षष्ठी भक्तिः १०५ च मम निश्चेत्यापि विचेत्यभावकलनाभासखरूपेव या यैकाप्येव मतेषु भूरिषु परं नानाख्यया श्रूयते । या जन्मादिविधौ विभुर्विमलभा अस्थात्मतन्त्रा परा सैषा काचिदखण्डहर्षविभवा चित् स्फूर्जतात् खत्विषा ॥६॥ परमतुलमनन्तं बोधयत्यात्मभावं विरचयति सद्यो मृत्युचिन्तापहारम् । रसयति रसराजं सर्वतः पूर्णपूर्ण मतिरथ चैवं शक्तिनाम्नां विलासः ॥७॥ शृङ्गारी खमतौ हसजनगतिं भक्केषु कारुण्यवान् वीरोऽहङ्कतिपातने भ्रमततौ रौद्रो मनःकर्मणाम् । भीतेईतुरसज्जुगुप्सनपरः सर्वैक्यलीलाद्भुतः साहिब्कौलरसेश्वरो विजयते शान्तात्मताभाखरः ॥८॥ अनपिहितभावबोधां नानाकामाधिकामितां विबुधैः । अभिनवरसराजी तां परादिविद्येश्वरी वन्दे ॥९॥ महाविद्या ॥१॥ परा या चिद्रूपा स्फुरितविभवान्तः स्मृतवती बहु स्वामित्येका तदनु तनुते तत्सममिदम् । विचित्रं शुद्धाध्वप्रभृतिमतिविधाममभिदा महाविद्याग्नाद्या विशदसुखदे यच्छतु पदे ॥१०॥ जगन्माता ॥२॥ परा प्रसते हूतेने प्रतिनियतरूपेण च निरूप्यं चिद्रूपा जगदगमैयं निष्परिचयम् । १. नाना। २. स्थावरजङ्गममयम्।

·देवीनामविलासे प्रपञ्चं या खच्चा मुहुरिह गृणन्तं झगिति मां जगन्माता पाताजगदधनिपाताद् भगवती ॥११॥ महालक्ष्मीः ॥३॥ समिक्षुत्वं दिक्षु यति नहि यत्संश्रयवशाव प्रशास्ता दैत्यानां पतिरपि च पत्युर्भवति या। हदि स्थित्या नित्यं विरचयतु दौर्गत्यममितो महालक्ष्मीः सा नो ललितफलिता दुर्गतिततेः ॥१२॥ शिवप्रिया ॥४॥ यदासक्तो नक्तन्दिनमिनपदं तत्सुविपदं विदित्वा दत्त्वाढ्यं स शिव इतरेभ्यः वयमलम् । श्मशाने निःशून्ये वसति च परं नन्दति शिव- प्रिया ध्येया देयात् सहजनिजभक्तिश्रियमियम् ॥१३॥ विष्णुमाया ॥५॥ विनिर्माय फायत्सहजनिजतन्त्रत्व विभवा- दहो मोहं धत्ते खयमपि ययेदं श्रितगतिः । स विष्णुश्चाप्यात्मा विततैमितमातृभ्रममया- अनं विष्णोर्माया परमरमपायादवतु सा॥१४॥ शुभा ॥६॥ शुभत्वं दुःशोमे भवति च भवे मोहविभवे यदीयाद् दुयेयादपि परकृपापातसुलभात् । १. 'विशदं पाठान्तरम् । २. क. 'बोध' पाठान्तरम् । ३. पशुप्रमावभ्रममयाद ।

·षष्ठी भक्तिः
विशोकादालोकात् प्रथितविततालौकिकधियां
शुभा शुलं विधेशितकलिमलं शं वितरतात् ॥१५॥
शान्ता ॥७॥
नितान्तं दुरशान्तो भजति विजितबिचतुरगो
यदाश्रित्या हित्वा भ्रममिमममीभिः सुकृतिभिः ।
निवृत्ति दुखतः सकलमलदायाः खदयया
स्थिति शान्ता दत्तां सततममिता सात्मनि समाम् ॥१६॥
सिद्धा ॥८॥
प्रकाश्यैश्यात् सिद्धिं घटयति चिदात्मा घटयितुं
न तत्स्वेनासिद्धः कथमथ जडो यत्र परितः ।
विकल्पैर्या नद्धा कथमपि न नद्धापि भवति
प्रसिद्धा सिद्धा सा निरुपधि सुसिद्धि वितरतात् ॥१७॥
सिद्धसरखती ॥७॥
गुरोः शिक्षाभिक्षां वदनसदनाच्छास्त्रमपि या
विना शिष्यत्वं वा समुदयत आनन्दलहरी ।
समिद्धा सिद्धैः सा विदितगदिता नित्यमिह त-
त्सरखत्यम्बा मां रसयतु रसज्ञैः सुरसिता ॥१८॥
क्षमा ॥१०॥
यदालम्बाद बाधा भवति न सदा दुर्जनभुज-
मात् वामा स्पर्धा भवति च निबद्धा मतिहतैः ।
सवां भाता सम्यग् हृदयदिवि सदोधविशदा
पमा कामं सा मामवतु पशुपर्षत्परिंगतेः ॥१९॥

·देवीनामविलासे
कान्तिः ॥११॥
अनङ्गः सद्भङ्गैः कुसुमसमयामात्यमबला-
बलोऽपीप्सुः पुष्पैः प्रतिहितमहाखो रतिरतः।
यदासङ्गाद् गङ्गाधरमपि परिक्षोभमनयत्
खकान्तिं सा कान्तिर्वितरतु जगन्मोहविषयाम् ॥२०॥
प्रभा॥१२॥
यदालोकात् स्तोकादपि सपदि जन्तोः पदि पदि
परं यस्मिन् कस्मिन्नपि भवति हाहेति मुखगम् ।
यया मुक्तं युक्तं रचयति रुचि नैव किमपि
प्रभा सामामाभासयतु कुतुकात् कामपि समाम् ॥२१॥
ज्योत्स्ना ॥१३॥
यया ग्लौरप्यानन्दयति निखिलं लोकमुदितो
विपचापं हित्वा श्रयति च यतः शीतलसुखम् ।
जनः सा नत्राणं प्रतिकृतिमतीताकृतिमतां
भव ज्योत्सा कृत्मा तिमिरसमरे दुर्गतिकरे ॥२२॥
पार्वती ॥१४॥
समचं दक्षणानवसरमवज्ञापिततया-
वतारं या तारं गिरिवरनिकाय्ये कृतवती ।
मुस्त्रं तद्गोत्रं समनयदनन्तां प्रथितता
कृपां पार्वत्येवा दिशतु सुदशावाप्तिसफलाम् ॥२॥

·षष्ठी भक्तिः १०९ सर्वमाला ॥१५॥ विमानात् सत्पदप्राप्त्यै यद्ध्यानान्मङ्गलं परम् । भवेत् सर्वत्र सा जीयाद् भवानी सर्वमङ्गला ॥२४॥ हिडला ॥१६॥ निषण्णा पण्णामप्युपरि कटकानामघवता- मगम्या या काम्या शुभविभवसारैक्यविदुषाम् । शुभाङ्गी निःसङ्गीकृतनिजपदा कापि किल हि- कुला बाला कालान्तकहिततमा मामवतु सा ॥२५॥ चण्डिका* ॥१७॥ सुनाट्योहोर्दण्डत्रुटितवियदासंस्खलदुइ- स्फुरत्पुष्पैः कीर्णेव सुरवरपूगैरगसुखैः। सुरारीणां हत्या समरसमये सा सपदि च- एिडका चण्डा वध्यादपदविपदं दुर्गदपदाम् ॥२६॥ दान्ता ॥१८॥ यस्या कुपाक्रान्तो दान्तो भवति भवभोगादतिहतात परसा दुष्कपटघटनीयाद्रसरसाद १. भैरवः। * आन्दोलदुजदण्डखण्डितनमोनिष्कान्ततारास्फुरत्- पुष्पैः कीर्णकलेव देवमुररावृन्दैः प्रमोदाश्रितैः । दैत्येन्द्रद्रुमदारणाज्यवसरे सा चन्द्रचूडाम्बिका चण्डां चण्डविघातिनी कलिमति वध्यात्परा चण्डिका ॥ श्लोकान्तरमिदमधिकं पठ्यते । २. निश्चलं मुखं येषाम् ।

·११० देवीनामविलासे मुदुस्त्याज्याचापि प्रथयतु परे धामनि मन:- सुविश्रान्ति दान्ता कृतकृतकहर्षावृतिहतिः ॥२७॥ पभा ॥१९॥ -- खपुण्यानां पाकात् कमलममलं या कृतवती यते तिव्याजान भजति तदाधस्थिरतया। जगत्यूच्यं वाच्यं सशमसुषमं हत्कमलजं पदं पया पयोद्भवमुखनुता सा रचयताम् ॥२८॥ लक्ष्मीः ॥२०॥ यदालम्बात् संभाषणमपि जनो दोषगुणिमि- नरैः साकं पाकं नतर्नु मनुते सत्कृतिततेः । सदाहादामृद्धिं रचयतु शुचिं सा नवनवां परा लक्ष्मीहाराकलितकुचभारालसगतिः ॥२९॥ हरिप्रिया ॥२१॥ क्रियाः कृत्वापि यैश्चित्तं जितं नातं हितं च ते । हरिप्रियादयापूर्णकटाचानीविताः किल ॥३०॥ त्रिपुरा ॥२२॥ त्रिपुरेति शिवां ध्यायन् यदस्म्यानन्दघूर्णितः। त्रिपुरेश्वरता जाने तन्मत्तो नातिरिच्यते ॥३१॥ नन्दिनी ॥२३॥ ययाधिगतसुन्दरेन्दिरानन्दितो हसति वा पुरन्दरम् नैककष्टकतमन्दिरं दिवि नन्दिनीति गदितैक्यवर्धिनी ॥३२॥ १. अतनु।

·षष्ठी भकि नन्दा ॥२४॥ नानन्दं नन्दनोद्यानविहारे नन्दाभक्तिसुधासिक्तचिचः : मनुतेऽतनु । कुत्चपुनर्भवः ॥३॥ सुनन्दा ॥२५॥ नन्दनाद्यात्मभावेन खिनः क्षणविनाशिना। सुनन्देत्यभिनन्ध त्वां भूतोऽस्मि विगतज्वरः ॥३४॥ सुरवन्दिता ॥२६॥ सुरां हृत्वासुरान् जित्वा विपश्चीखरनादिनी । सुरान् या नन्दयामास सैव त्वं सुरवन्दिता ॥३५॥ यज्ञविद्या ॥२७॥ ध्यायंस्तां यज्ञविद्येति चिदमाविन्द्रियाहुतीः। यजति प्राणयज्ञायैः कोऽपि नैपुण्यपुण्यभाक् ॥३६॥ महामाया ॥२८॥ एकोऽपि यामधिष्ठाय साक्षी त्रैश्चर्यलीलया । सृष्टयादि रचयत्येषा महामायेति गीयते ॥३७॥ वेदमाता ॥२९॥ ओंकारमातृकं वेदं या निर्वेदवते स्तुता। प्राहिणोद् ब्रमणे तुष्टा वेदमाता जयत्यसौ ॥३८॥ सुधा ॥३०॥ यदाखादात् परब्रह्मबोधाखादं च मन्वते । विघ्नमेवामरा भक्त्या सुधा साऽऽखाद्यतां बुधाः ॥३९॥ १. पुत्राचात्मभावेन । २. चोऽप्यर्थे ।

·८ देवीनामविलासे धृतिः ॥३१॥ यमाद् भ्रमात् क्लमात् कामानाप्युज्झति गुणं मतिः। कृतिनां खं यदाश्रित्या धृतिर्लभ्या कथं चलैः ॥४०॥ प्रीतिः ॥३२॥ पासर्यादयो बन्धुभावे जात्वपि दुर्घटे । संयोजिता यया कापि प्रीतिः कीर्ति परां गता ॥४१॥ प्रथा ॥३३॥ मतं प्रथितवद्भिश्च शक्यते न पृथक् पृथक् । यापहोतुं स्वयंभाता प्रथा सिद्धा क नैव सा ॥४२॥ प्रसिद्धा ॥३४॥ पृथक् पृथक् खलीलायै स्फुरन्त्यपि दिगादिषु । निजैकवपुषैवेह प्रसिद्धा सिद्धिदास्तु नः॥४३॥ मृडानी ॥३५॥ उग्रो भीमोऽपि यन्नामा मृड इत्यागतः पराम् । कीर्ति सर्वत्र तन्नूनं मृडानीसङ्गगौरवम् ॥४४॥ विन्ध्यवासिनी ॥३६॥ गजारूढा निजावन्ध्यस्वाच्छन्द्यानन्दसुन्दरी । अबन्धुरं सुदुर्वन्ध छिन्धि त्वं विन्ध्यवासिनी ॥४५॥ सिद्धविद्या ॥३॥ अन्तर्वनिरुपादानं सिद्धविद्यापि नासतः। विश्ववैचित्र्यनिर्माणहेतुर्जयति परा॥४६॥ सा

·षष्ठी भक्तिः
११३
महाशक्तिः ॥३॥
निर्मिति निरुपादानमसद् सद्वत् प्रकाशयेत् ।
इदं कथं महाशक्तिसक्तिः पशुपतिर्न चेत् ॥४७॥
पृथ्वी ॥३॥
बीजानामपि या
बीजमेकं नैकतयान्तरे।
संयोजयत्यहो सेयं पृथ्वी जगति गीयसे ॥४८॥
नारदसेविता ॥४०॥
कलेरेकनिदानं च सत्यवाक्त्वप्रथा गतः।
प्रमपुत्रः स यद्भक्त्या सा त्वं नारदसेविता ॥४९॥
पुरुहूतप्रिया ॥४१॥
प्रस्तोतुं शक्यते केन पुरुहूतप्रियादया।
यद्भक्तलालनायागादपि विष्णुरुपेन्द्रताम् ॥५०॥
कान्ता ॥४२॥
न विलोक्य जनो मनोपरत्र प्रभवेनेतुमपि षणं शिवां याम् ।
एतदुष्कृतहानिरस्तु कान्ता कृतिनां शान्तहृदां सदासमन्तात् ५१॥
कामिनी ॥४३॥
अपरात्मविवोधकत् तमोऽहो तनुते दृष्टतयैव यामिनीव ।
कृतकालकरालदोषशान्तिर्मतिमद्भिः कलितेह कामिनीयम् ॥५२॥
पद्मलोचना ॥४॥
किमु रोपविशेषदूषितेयं किमु सौभाग्यमदामिभूषिता वा ।
इति वीक्ष्य यदीपणे हरान्तर्विचिकित्सावतु पद्मलोचना सा ॥५३॥

·(: देवीनामविलासे प्रहादिनी ॥४५॥ त्याज्यं च राज्यं सुधियोऽथ देवसेवाईता चातिहतापि योगः। रोगो विना यद्धजनं जनस्य प्रह्लादिनी हादयतां हृदेषा ॥५४॥ महामाता ॥४६॥ चे पदंशगुणजानां त्रिदेवानां जगत्त्रये। महत्वं प्रथितं मान्या महामाता न कस सा ॥५५॥ दुर्गा ॥४॥ एकाबला बालमरालयाना या दुर्गमें संगममानिनाय । समं यमेनातिगतार्थनामा भक्तेषु सा मे जयदास्तु दुर्गा ॥५६॥ दुर्गतिनाशिनी ॥४॥ मासमा वृद्धिमती च बुद्धिर्यया प्रसिद्धि लभते न जातु । तां दुर्गतिं या हरति चणेन ध्यातैव सा दुर्गतिनाशिनी त्वम् ॥१७॥ ज्वालामुखी ॥४॥ किंवोयतः किं परितो न्वधस्तामातेति निर्णेतुमशक्यरूपा । जाज्वल्यमानाविरतं ददातु ज्वालामुखी मुख्यतमा विभूतिम् ५८॥ सुगोत्रा ॥५०॥ तप्त्वा तपोऽनन्तसमा न लम्यं यत्तभिराधि खपदं ददाति । जव या तप्तसुवर्णवर्णा श्रियेऽस्तु सा स्तोत्रकृतः सुगोत्रा ॥५९।। १. चोऽप्यर्थे । २. दुर्गमाख्यमसुरम् । ३. सुगेत्यर्थः । ५.स.ग. 'हरसि' पाठः। ५. ख. ग. 'भूरि' पाठः ।

·षष्ठीभक्तिः ज्योतिः ॥५१॥ यद्धासाद् हस्तमाधत्ते व्योम्नैव कि संज्वलितं नु किंवा ज्वालामला पुष्करतां गतेति । पश्यन्ति यां विसयिनोऽनुभूत्या सा सर्वतो ज्योतिरिहास्तु भूत्यै ॥ कुमुदहासिनी ॥५२॥ मूर्ध्नि किं स विधुः पूर्ण इति संशयितो हरः। त्वं कुमुदहासिनी ॥६१॥ दुर्गमा ॥५३॥ विना जलादेरपि दुर्गमत्र सुदुर्गमा दुर्जनवर्यपूर्णः। या दुर्भवे दुष्कृतजे निरन्ते गमागमाति हर दुर्गमा त्वम् ॥६२॥ दुर्लभा ॥५४॥ सर्वापि सर्वत्र गतापि सार्वा विमर्शनीयापि सदैव सर्वैः। अपूर्वरूपाहतपूर्वभावा चित्रं कथं पार्वति दुर्लभासि ॥६॥ विद्या ॥५५॥ दृष्ट्वा विधुं व्यातमुखाश्चकोरा इवेह सर्वे न कथं भवेयुः । तद्वाक्सुधाखादनलुन्धचित्ताभाद्या प्रसमा किल यस विद्या ॥४॥ खर्गतिः ॥५६॥ यल्लोभसंशोभितचित्तवृत्तिः सुदुर्लभं मानवदेहमेनम् । संख्ये समङ्गीकुरुते विहातुंसा खर्गतिस्त्वं भवता गतिर्नः ॥६॥ पुरवासिनी ॥५॥ रचाविधानाय पुरा पुराणां प्रत्येकमेकापि भिदा निनाय । यतः पराऽसावधिदैवतं खं ततः प्रसिद्धा पुरवासिनीति ॥६६॥ १. भाकाशताम् । २. सर्वेभ्यो हिता ।

·, १११ देखीनामविलासे अपर्णा ॥५॥ अवर्ण्यवर्णात्मसमासवर्णा सुवर्णवर्णा कृतनैकवर्णा । प्रियादिवर्णा परमादिवर्णा जयत्यपर्णा करतर्णपर्णा ॥६॥ शाम्बरी माया ॥५९॥ चित्रेन्द्रजालं तनुतेऽद्वैते द्वैतं च तत्र तत् । या शिवा शाम्बरी माया सा जीयात् कापि केवला ॥६८॥ मदिरा ॥६॥ या चिन्तितेव तनुते कृतिनाममन्द- खानन्दसुन्दरमवन्धनमत्र चित्तम् । सालौकिकीह मदिरा कथमज्ञलोकः शोकातुरैः परिनिषेवितुमस्ति शक्या ॥६९॥ मृदुहासिनी ॥६॥ माहासेन मेऽस्त्वेष ध्यानात् संस्खलितो भजन् । इत्येव कृपया जाने सा देवी मृदुहासिनी ॥७॥ कुलवागीश्वरी ॥६२॥ भ्रमार्तानां कुलवागुता यया। भक्तानां नन्दनायाशु कुलवागीश्वरीति सा ॥७१।। नित्या ॥६॥ कार्य हि कारणगुणानुगुणं समस्ति सम्यक् प्रसिद्धिरिति या तदियं न सत्या । १. यशो यस्याः । २. अक्षराणि । ३. पीतादि । ४. ५. ब्राह्मणाः। ६. ओंकारो यस्याः। ७. बैतेऽदैतम् । ८फलशालम्। इतस्ततो जातयः।

·पही मति निल्याप्यनित्यमिदमातनुते यदेषा चित्रकघाममहिमा हिमभानुधामा ॥७२॥ नित्यक्किमा ॥६॥ बीजं कदाचिदपि नीरदनीरपूर- क्लिन स्फुटत्वमुपयाति निजाकुराः। नित्यं विदं कथमुपोद्गतमाशु नित्य- क्लिषा न चेद् भगवती जगदेकमाता ॥७३॥ कृशोदरी ॥६५॥ संसारसंहारकरी सदैव देवी शिवा त्वं यदि वाऽभविष्यः । सम्परिताशा कृतिनां तदा स्साकशोदरीति प्रथिता कथं नु ।।७४॥ कामेश्वरी ॥६६॥ कामेचरी चापि कथं न सा त्वं निष्काममन्तः कुरुषेषणेन । भक्तरस सिक्कय परात्मबोधपीयूषधारानिकरेण देवि ॥७॥ नीला ॥६॥ सूर्येन्दुकोटिप्रतिमापि देवी संस्पर्धयेवाकृतकप्रभावा । सैबैकदा नीलगलस नीला भूताखिलाङ्गैः किमु भङ्गुरागी ॥७६॥ .भीरुण्डा ॥६८॥ उग्रं दण्डं दूतोवीक्ष्य दैत्या ब्रह्माण्डान्तश्चापि भीत्या न शेकुः । सातुं यस्याः क्रूरतारोज्ज्वलाया भीरुएडासा मुण्डहस्तावताम:७७॥ बहिवासिनी ॥६॥ प्रत्यवतो हविर्मोक्तुं भक्तैः प्रीत्या हुतं स्तुता । या बहिवासिनी सा ना कुर्याभिर्वासनं मनः ॥७८|| ·देवीनामविलासे लम्बोदरी ॥७॥ आभासितं चापि पहिर्यदन्तरादर्शवबोज्झति यनिवासम् । लम्बोदरीति प्रथिता ततः तादालम्बनं संसृतिदुर्भृगौ सा ॥८९॥ महाकाली ॥१॥ • . विमुग्ध कामातं यदमलबपुर्वीक्ष्य गिरिशं चपां जानन्तं तं त्रिदशतटिनी मीलितदृशम् । हसन्तीवोत्केना भवति भवदुर्भानजनितं महाकाली कोल्यं हरतु दयया साभिमजताम् ॥८॥ विद्याविधेश्वरी ॥७२॥ भातः कदापि कुत्रापि विद्याविये समं न यत् । विद्याविधेश्वरी सैका विधत्ते विसितं न किम् ॥८॥ नरेश्वरी ॥७३॥ नरेषु नारीवहतां विदित्वा खतन्त्रता सर्वगतापि भूता । नरेश्वरी शर्मकरी सदा तामाविष्करोत्वात्मगति समन्तात् ।।८२॥ सत्या ॥४॥ यदध्यासादसत्योऽपि संसारो भाति सत्यवत् । सत्येति तां मुदा ध्यायन् कृतकृत्यो न को भवेत् ॥८॥ सर्वसौभाग्यवर्धिनी ॥७५॥ यद्भक्त्यावाप्य सौभाग्यं कामः काम हरत्यदः । सर्वमेकोऽपि सा देवी सर्वसौभाग्यवर्द्विनी ॥४॥ १. स्व. ग. 'कान्तं यदमलवपुषं वीक्ष्य' पाठः । २. कानस्य भावम् । ३. निधये।

·षष्ठी भक्तिः संकर्षणी ॥७॥ कर्षन्ती मधुमत्तचित्तविहगं दुर्वृत्तितो दूरतो वर्षन्ती कृतिनां सुधासवमयीं धारां परामन्तरे । को धीमाल्लभते परत्र परमं हर्ष हि संकर्षिणी- त्यध्यायन् कृतदुष्कृताइतिममं दुर्मोहनिर्मलिनीम् ॥८५॥ नारसिंही ॥७॥ यद् भूतं न कदापि नैव च भवेत् कुत्रापि वा नाधुना तद्रूपं प्रकटीचकार दयया यस्याः परस्सा हरिः । हत्वा दैत्यवरं खभक्तमकरोत् पूर्णप्रतिज्ञामरं प्रहादं च परा जयत्यतितरां सा नारसिंही शिवा ॥८६॥ वैष्णवी ॥७॥ विष्णुतां स कथं गच्छेद् वामनाकृतिशोभनः । भवेत् परापरा सैव यदि तुष्टा न वैष्णवी ॥८७|| महोदरी ॥७९॥ देव्यासेव्या सदा देवैर्यदि सत्यं महोदरी। तदा बहिः किमेतन्नु विचित्रं चित्रमातनोत् ॥८६॥ कात्यायनी ॥८॥ ऐश्चर्यमीश्वरो व्यक्तं नैकथा पर्यणीनमत् । यां प्राप्यैवास्तु सा नित्यं नित्या कात्यायनी गतिः ॥८९॥ १. स्व. ग. 'यतो न परमं हर्ष न संकर्षिणी सा देयात् शुभ- संपदं सुपरमा' पाठः।

·1. देवीनामविलासे चम्पा ॥८॥ कम्मं लुम्पयताभित्यं मोहोद्रेकमवं भवे। चम् च सम्भृतां चम्पा प्रकटीकुरुतां सताम् ॥९॥ सर्वसम्पत्तिकारिणी ॥२॥ ययान्या: सम्पदस्तुच्छास्तामाविष्कुरुते यतः । ध्यातैव सा ततो गीता सर्वसम्पचिकारिणी ॥११॥ नारायणी ॥३॥ सुदुर्बलो माणवको बदर्याश्रमैकवासत्रिजगत्सु भक्त्या। नारायणेति प्रथितःस यस्सा नारायणी सा किल दुष्प्रमेया ९२. महानिद्राः॥८॥ न यान् हातुं कोऽपि प्रभवति सुदुर्भावविषमा विकल्पास्ते नूनं प्रशममुपयान्ति क्षणमपि । यदाश्रित्या नित्या कृतकृतकहर्षावगणना महानिद्रा विद्रावयतु विपदं दुर्गमपदाम् ॥१३॥ योगनिद्रा ॥४५॥ ययापि सुप्तः प्रतिपक्षमावप्रहारमूछो विजहाति सद्यः । वैशधमात्मीयमवाप्य हृद्यां सिद्धि खयोगे कुरु योगनिद्रा ॥१४॥ प्रभावती ॥८६॥ पदग्रतो ज्योतिरिनादि नैतत् प्रयोगमायाति ययोड्डयूथम् । दिनेऽपि यद्धीनमिदं न किंचित् प्रभावती साददतां निजाभाम् ९५॥ १. गद्यपद्यमयी वाणी चम्पूरित्यभिधीयते । २. ख. ग. 'शिवदास्तु नित्यम्' पाठः। ३. बन्दुःखादि। ४. सूर्यादि।

·षष्ठी भकि १२९ प्रज्ञापारमिता ॥८॥ या खाभासविलासतो विदधती शैलोपमं चेन्द्रियं ज्ञातुं कर्तुमपि चमं हरिहरब्रह्मादयोऽपीश्वराः। सर्वज्ञा अपि यहयाविरहिता यान्ति क्षणान्मूकतां प्रज्ञापारमितामितास्तु नितरां प्रज्ञाप्रसिद्ध्यै सताम् ॥१६॥ प्रज्ञा ॥८॥ औदार्यशौर्यप्रथितान् सुरूपान् भूपांश्च दीव्यत्यनिवार्यचर्यः । स पुण्यभाक् कन्दुकवद्यदन्तः प्रज्ञा स्थिति सन्दधती सतीयम् ॥१७॥ तारा ॥८९॥ कृत्वापि संजागरणं निशासु यसा निराधारतया स्थिताश्च । नानैव साम्यं कथमप्यवापु- ममारादभियेऽस्तु तारा ॥९॥ मधुमती ॥९॥ किं वोर्ध्वतः किं परितो न्वधस्तात् स्रवत्यदः सोममियं वतेति । न शक्यते वीरवरैर्विवक्तुं या रक्षतान्मां मधुमत्यपायात् ।।९९।। मधुः ॥११॥ यद्वक्तवाणी मधुमाधुरीणां जैत्री मनोदुर्मषकं श्रुतैव । अनन्यचेष्टं कुरुतेऽपि दुःखवध्यं बुधैः सा मधुरत्र जीयाव १०० १. जातावेकवचनम् ।

·१२२ देवीनामविलासे क्षीरार्णवसुधाहारा ॥१२॥ जरामरणसंहारासुरदुर्मोहकारणम् चीरार्णवसुधाहारा विष्णुरूपास्तु मेरणम् ॥१०१॥ कालिका ॥१३॥ प्रमाद्या अपि पश्च मुण्डविषया द्रष्टुं न शक्ता इवा- धस्तादेव वहन्ति यद्वहमहाकालाढ्यसिंहासनम् । यद्भक्तोऽपि विहाय कायॆमखिलं यादात्म्यमेत्यत ध्यानादेव ददातु साऽपरिमितं नित्यं बलं कालिका ॥१०२॥ सिंहवाहिनी ॥९॥ अवलोक्यैव वृष श्रितं पतिं खं चपलं ग्रंशनभीतिदं कदाचित् । करुणाक्रान्तमना अनामरूपा किमु भूता पथि सिंहवाहिनी त्वम् ॥१०३॥ ओंकारा ॥१५॥ पन्मात्राम्यो ज्ञानकमैं कहेतुईपारार्था सा चतुर्वेधुदेति । यान्तनित्यं दध्वनीतीह काचिदोकारेयं योगिसाम्राज्यदास्तु १०४॥ वसुधाकारा ॥१६॥ या मूलाधारेऽस्ति वसुधाकारा परदेवता। सेवे तां देवदेवेशी खतन्त्रां मन्त्रमातरम् ॥१०५॥ १. शरणम् । २. क. ग. 'किल' पाठान्तरम् ।

·षष्ठी भक्तिः
१२॥
चेतना ॥९॥
यदावरणशक्तितो
विविधवादबद्धादराः
सदापि च यदात्मका न विदुरात्मतन्त्र्यं बुधाः ।
तथापि न कथंचनापि पिहितास्ति या तैः सदा
खधामपरिचेतना हरतु चेतना सा भिदाम् ॥१०६।।
कोपनाकृतिः ॥९॥
खभक्तोद्वेजकान् दुष्टानेव जाने प्रति खयम् ।
सदा सौम्यस्वभावापि जाता सा कोपनाकृतिः ॥१०७॥
अर्धबिन्दुधरा ॥१९॥
यदंशजातमप्येतन्महत्वख्यातमस्त्यहो
अर्धविन्दुधरा सेयं मीयते केन धीमता ॥१०८॥
धारा ॥१०॥
निराधाराखिलाधारो धारा शक्तिर्भवत्वसौ।
अपारावारसंसारसारोद्धारणकारणम्
॥१०९॥
श्रीकृष्णात्मपरानुभूतिविभवः श्रीकृष्णकौलः सुतं
साहिबकौलमसूत यं च जननी बुद्धिः प्रबुद्धिः सती ।
तत्काव्ये कुलदेवताहयगतेः श्रीशारिकायाः स्तवं
मन्त्रोद्धारकमानते खसहज भक्ती रसाकागमत् ॥११०॥
इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथविरचिते
नामविलासे षष्ठी भक्तिः ॥ ६ ॥

·सप्तमी भक्तिः। विश्वमाता ॥१.१॥ अनन्यवीजनिक्षेपापेक्षं निर्माति या जगत् । विश्वमाता खयं भाता सतां चेतसि भासताम् ॥१॥ कलावती ॥१०२॥ कलयन्ती कलया खया त्रिदेवीं' त्रिजगत् तत्कलयापि सत्रिभावम् । सकलास्तत्र कलाश्च देशकाला- कलिता कालगतिः कलावती नः ॥२॥ पद्मावती ॥१०३॥ पशपयोद्भवपनवन्धुमुखाच पत्पबरजोऽपि यस्याः। चिन्वन्त आप्ता न गताश्च पारं पद्मावती सा मम पनगा स्तात् ३॥ सुवना ॥१०४॥ दिग्वलपीतवस्त्राद्यैरचिंतामत्र च। अमत्रा सा सुवस्त्रा मे देहवस्त्रात्मतां हर ॥४॥ १. ब्रह्मादित्रयाणां देवानां समाहारः। २. सह त्रित्रिभावेण परिस्थितिलयात्मकेन । ३. सहायः पात्रं च ।

·सप्तमी भक्ति १२५. प्रबुद्धा ॥१०५॥ या बोधिता सद्गुरुशासनेन प्रकाशयत्यात्मगति पणेन । जडाजडेवस्तविशिष्टभावासा वाञ्छितं नो ददतां प्रबुद्धा ॥५॥ सरखती ॥१०६॥ उत्खिनादौ निरुपमकला बीजबिन्दुत्वमाप्ता रेखाले सपदि दधती वर्णभावानुवर्णा । येदंभावं श्रयति नयति खं वपुर्विस्तरं सा वेधाऽऽखाधा वितरतु रसं खं सरखत्यशेषम् ॥६॥ कुण्डासना ॥१०॥ जितत्रिधामा कृततभिवेशा यच्छोभते दर्शनलोभहेतुः । सर्वत्र सर्व परिकाशयन्ती कुण्डासनेति प्रथिता तदेषा ॥७॥ जगद्धात्री ॥१०॥ आविर्भय यतो यस्यां तिष्ठन्ति पणभकुराः । अपि भावाश्चिरस्येव जगद्धात्री श्रियेऽस्तु सा ॥८॥ बुद्धमाता ॥१०॥ निष्क्लेशपाशः शमिताखिलाशो यदाश्रितो बुद्धमना अनायः । अनाश्रिता खात्मगति समेति सा बुद्धमाता हृदि भासतां नः ॥९॥ जिनेश्वरी ॥११॥ इनासनं संगणयंस्तृणोपममाराधयन् या विभूताजिनो जिनः । सार्वत्यमापद् विपदन्तकारणं जिनेश्वरी सा जिनं व्यपोहताम् १० ·देवीनामविलासे जिनमाता ॥११॥ लीला किं वर्ण्यते तस्या जिनमातापि याहरत् । जिनस्य जननोद्भूतां भीति नीतिविचक्षणा ॥११॥ जिनेन्द्रा ॥११२॥ शान्तचित्ता दयावित्ता काषायाम्बरधारिणी। जिनेन्द्रास्तु श्रिये नित्यं निर्वैरा खैरचारिणी ॥१२॥ शारदा ॥११३॥ यदाससिद्धिः सुजनो जिताधिः ख्यातादिवियो विजहात्युपाधिम् । देहादिभावाधिगतं ददातु सा शारदा पादतले निवासम् ॥१३॥ हंसवाहना ॥११४॥ अधिगत्य दयामजो यदीयां शिशुहंसाभिचरोऽपि चाग्रगामी । गजरोजचरादिदेवतानां भवतीयं पथि हंसवाहनाव्यात् ॥१४॥ राज्यलक्ष्मीः ॥११५॥ न यलोंमः कदाचिच्च ध्यातस्ते वीक्ष्य यामपि । लुभ्यन्ति विवशाः सास्तु राज्यलक्ष्मीः सुराज्यदा ॥१५॥ वषट्कारा ॥११६॥ ध्यात्वा यां विधिना हुत्वा वहिं सिद्धिमनुत्तमाम् । प्राप्नुवन्ति सदाधारो वषट्कारा ममास्तु सा ॥१६॥ १. इन्द्रादिदेवतानाम् ।

·सप्तमी भक्ति सुधाकारा ॥११॥ यदश्वमेधयज्ञाद्यैर्दुष्करैः प्राप्तिसंशये। अमरत्वं पणातत् स्यात् सुधाकारानुचिन्तनात् ॥१७॥ सुधात्मिका ॥११॥ मोहप्रहारिका पूर्णखात्मभावनकारिका । सुधात्मिका जयत्येषा विश्वतो विश्वधारिका ॥१८॥ राजनीतिः ॥११॥ एकस्य सर्वतः सत्ता कथं स्यान्मर्त्यदेहिनः । तदा यदा न तुष्टा त्वं राजनीतिर्भवेः शिवे ॥१९॥ त्रयी ॥१२०॥ कार्येऽकार्येऽपि पटुघटनां स खयम्भूश्च यस्या अर्थज्ञानात् समधिगतवान् सच्छ्रुताया मतायाः । यत्सज्ज्ञप्त्या विषमविषयाशीविषक्ष्वेडमा- नाशोऽपि स्याद्धरतु दुरितं वाकयीशी प्रयीयम् ॥२०॥ वार्ता ॥१२॥ यत्प्रसत्या श्रुतं वस्तु दृष्टवद् भाति याति च । यैकस्थापि सुदूरत्वं वार्ता सातिं हरत्वियम् ॥२१॥ दण्डनीतिः ॥१२२॥ अखण्डवरेण्डाज्ञतां खण्डयन्ती पति तद्गतिं सर्वतो मण्डयन्ती। १. समूह।

·१२८ देवीनामविलासे तदाज्ञाकरं दण्डदं भण्डयन्ती शिवा दण्डनीतिर्भयं दण्डयन्ती ॥२२॥ क्रियावती ॥१२३॥ जीवत्वमासाद्य शिवोऽपि पुण्या- पुण्याधिकारी भवति घणेन। यदाश्रयात् साभयदानदक्षा क्रियावती प्रियमातनोतु ॥२३॥ सद्भूतिः ॥१२४॥ उपादानं विना चित्रं खानन्दविभवं भवम् । भावयन्ती खभावार्थकरी सद्भतिरस्तु वः ॥२४॥ तारिणी ॥१२५॥ गुप्तज्ञानमणि विमोहमकरं रागोरगैर्दुस्तरं तृष्णापेयचलजलं परिवलदुर्लोभकूर्माकुलम् । संसारान्धिमिमं तरेत् सुविषमं साहाय्यहीनः कथं दीनस्तद्यदि नत्वमात्मकृपया संतारिणी तारिणी ॥२५॥ श्रद्धा ॥१२६॥ अदा यदासविनाकृतस्स बद्धापि च खात्मभुवान वाणी । तद्धाम संबोधयितुं समर्था श्रद्धा सदा सा ममदा ममास्तु ॥२६॥ १. भडि शोधने । २. समवायिकारणम्। ३. संसारम् । ४.ख. ग. 'त्वमत्र' पाठः । ५. निश्चये। ६. आश्रयः । ७. ममत्वं प्रति खण्डयतीति ममदा ।

·सप्तमी भक्तिः १२९ .. सद्गतिः ॥१२॥ असत्यसंसारगताच नैवासतीं मतिं जातु समाश्रयन्ते । सन्तो भजन्तो भवती सतीं यत् संकीर्त्यसे सद्गतिरित्यतस्त्वम् २७॥ सत्परायणा ॥१२८॥ इतरामरसेवकाः पतन्ते सुयता अप्यवशास्त्वदीयभक्ताः । नतु जातु सदात्वदात्मका यत् परिगीता बसि सत्परायणातः २८ सिन्धुः ॥१२९॥ धर्माब्धीन्दुः कर्मसीमादिबिन्दु- बिस्याब्धे राज्यसन्धुचहेतुः। हेलालोकात् चारनीरादिबन्धुः सिन्धुः केन्दुईफवैषस्म भूयात् ॥२९॥ मन्दाकिनी ॥१३०॥ गच्छन्ती मदमत्तचित्तविहगं पहुं विधत्ते क्षणाद् रिहन्ती पुनरत्र रिक्षणमुखं हन्त्युद्भवं लोलताम् । कल्लोलामलदोलिनी च सकलां दृष्टा सती या क्रमात् सा वृन्दारकवन्दिता हरतु नो मन्दाकिनी मन्दताम् ॥३०॥ गङ्गा ॥१३१॥ यानङ्गारिशिरोवतंसकलिका ध्यातैव कामप्रदा या वृद्धात्मजहस्तगा परिहरत्याचामिता वृद्धताम् । १. मानससरोवरस्य। २. 'तंदूर' इति भाषया। ३. ब्रह्मा।

·१३० देवीनामविलासे या कृष्णाशितलस्थितापि सुमंतेः कायापहा वीक्षिता सा गङ्गापि करोति चित्रममलं सर्वोपरिस्थं जनम् ॥३१॥ यमुना ॥१३२॥ यमनियमभृतो यतोऽपि भीता यमभयमाशु तदेव यद्विलोकात् । यमभयविशदं स्वयं भवत्या- मयदमनी यमुना यमत्वदोस्तु ॥३२॥ सरस्वती ॥१३३॥ वनस्सावनदा दानादज्ञानवनपावकः। नीरभूरपि सा भोगरसदास्तु सरस्वती ॥३३॥ गोदावरी ॥१३४॥ गोदाता यत्तटे सद्यो गोप्रतिग्रहवान् भवेत् । गोदावरी जडत्वं नो बोधगोभिर्व्यपोहताम् ॥३४॥ विपाशा ॥१३५॥ पाशभृद्विषयो यापि भवपाशविनाशकृत् । यतस्ततस्ततोदौर्षी विपाशेति प्रकीर्तिता ॥३५॥ कावेरी ॥१३६॥ वीरा यत्तीरयातास्तरलतरतरङ्गालिवारिप्रवाहाद् बिन्दून नैवावहन्तं सततवहमुपाघ्राय मायाप्रवाहम् । १. पुरुषस्य । २. गं पातालं गच्छति । ३. सुखदुःखात्मकस्य द्वन्द्वस्य । ४. ख. ग. विषदखयं पाठः । ५. द्वित्वं यति खण्डयतीति एकत्वदेत्यर्थः। ६. ततं च तदुदकं, तस्य ओघः । ७. पवनम् ।

·सप्तमी भक्तिः
१३१
३
छायारूपं वहन्ति प्रततगतिगतं जातुचित् पातु माता (सातः)
कावेरी निम्नयाना क्षणहतिविभवानिग्नहर्षोपयानात् ॥३६॥
शतद्रुका ॥१३७॥
एकद्रवप्रथां याति यदालोकात् क्षणं मनः ।
शतसद्भिः कथं गीता सा देवीह शतद्रुका ॥३७॥
सरयूः ॥१३८॥
हरत्वयोध्यालोकानां चित्रसद्गतिसाक्षिणी ।
सरयूनिसोद्भूता मानसोद्भूतविक्रियाम् ॥३८॥
चन्द्रभागा ॥१३९॥
अहो यदभ्याशगता नगत्वं
खगाः खगत्वं च नगा लभन्ते ।
रसानुरागा वत चन्द्रभागा
युष्मान् महाभागतया युनक्तु ॥३९॥
कौशिकी ॥१४॥
यदमलजलभोगाद्योगिसाम्राज्यमाप्त्वा
कुशिककुलदिनेशो ब्रह्ममुख्यामरेशान् ।
अकृत नवभवत्वारम्भणाद् व्यग्रचित्तान्
वितरतु वरकोशं कौशिकी सुप्रकाशा ॥४०॥
गण्डकी ॥१४१॥
विष्णोरेकैकावतारोदरा यद्देवक्याद्या वर्णनं जात्वनन्तम् ।
संप्राप्तास्तकविष्णूदरा सा नित्यं वर्ष्या गण्डकी स्यात् कथं नु ॥४१॥

·१३२ देवीनामविलासे सर्वदा। शुचिः ॥१४२॥ शुचिरेव भवाभावभावाहारापि रुचिराऽसुचिरादस्तु शुचिः स्वाकारणार्थकृत् ॥४२॥ नर्मदा ॥१४३॥ सोमोढ़वा सोमैजिदम्बुपूरा सोमेशकाम्या समसौम्ययाना। सदाभितो नो द्रव्यत्वनन्ता सा नर्मदा नर्मसु दक्षिणत्वम् ॥४३॥ कर्मनाशा ॥१४॥ यत्प्राप्तये ते मुनयोऽप्यनन्तं तेपुस्तपस्तमचिराद् यदीयात् । संदर्शनात् कर्मकृतोऽपि वा स्यान्- नैष्कर्म्यमेषा किल कर्मनाशा ॥४४॥ चर्मण्वती ॥१४५॥ वर्मभूतास्ति या शर्मशस्त्रघाते सतां मता। चर्मण्वती सदा भूयाचर्मदृष्टिहरा तव ॥४५॥ देविका ॥१४६॥ अकालमरणच्छेदकारणं शरणं भव। ब्रह्मादिकाधिका देवी देवी देविका देवविश्रुता ॥४६॥ १. भवस्य प्रभावाश्च भावाच, ते। २. अमृतम् । ३. सह उमया ईशेन (च)।

·सप्तमी भक्तिः वेत्रवती ॥१४॥ नृप एकः कथं सर्वाधृष्यः स्याद् द्वारगा न चेत् । त्रिवेत्रधारिभिर्गीता भवेद् वेत्रवती शिवा ॥४७॥ वितस्ता ॥१४८॥ कश्मीरभूमौलिरमर्त्यतातकीर्तिस्थली धर्मसुतप्तजीवान् । संजीवयन्त्यद्भुतजीवनस्य ध्यानादपीयं सुखदा वितस्ता ॥४८॥ वरदा ॥१४९॥ सद्भक्तवरदाभक्तवरदा वरदाद्भुता। वरदेति कथं गीता वरधीभिर्वरेश्वरी ॥४९॥ नरवाना ॥१५॥ नरान् वहति या माता नरैर्या वोहते हृदों। नर्रवाहनसंश्लाघ्या श्रियेऽस्तु नरवाहना॥५०॥ सती ॥१५१॥ असत्यदेहावतरं गतापि न सत्स्वरूपं विजहाति जातु । या कः सती सा शतशो ददातु सती मतिं केवलनिर्णयस्थाम् ॥५१॥ पतिव्रता ॥१५२॥ पतिव्रता त्वं वद निर्णयोऽस्ति वक्तुं न मे सर्वमयीश्वरेशि । पतिव्रतं तेऽस्ति किमु त्वमेव पत्युतं सक्तहृदः सदेति ॥५२॥ १. अजय्यः। २. कश्यपस्य। ३. जलस्य। ४. सद्भकानां परं ददाति, अभक्तानां वरं धति खण्डयति । वबयोरैक्ये, रलयोध ऐक्ये बलदा । ५. क. ग. 'हदि' पाठः । ६. वैश्रवणेन ।

·देवीनामविलासे साध्वी ॥१५३॥ असाधूनपि साधुत्वं घातेनासाधुकर्मणा । प्रापयन्त्यसुरानेपा काचित् साध्वी मताद्भुता ॥५३॥ सुचक्षुः ॥१५४॥ सदा सुचक्षुरित्यस्या देव्याः सामग्रगो यतः । चक्षुराप्त्वा परं सर्वे तेन सच्चक्षुषः कृताः ॥५४॥ कुण्डवासिनी ॥१५५॥ यानीन्दुसूर्यकुण्डेषु वसन्त्यपि सतां हृदि । सोष्मत्वशान्ति कुरुते काचित् सा कुण्डवासिनी ॥५५॥ एकचक्षुः ॥१५६॥ ईश्वरत्वं गतास्तेऽपि सहस्राष्टत्रिचक्षुषः । यत्कृपायाः सैकचक्षुरैक्यचक्षुर्ददातु वः ॥५६॥ सहस्राक्षी ॥१५॥ सहस्राक्षतया जिष्णुर्यदा लजामवाप्तवान् । तदा सापि सहस्राक्षी भूता किं भक्तवत्सला ॥५७॥ सुश्रोणिः ॥१५॥ श्रोणीं यदीयामवलोक्य रम्भा खमार्दवाहंकृतिजं विहाय । ऊष्माणमाता हिमतां तदादि सुश्रोणिरेषा हर योनिवासम् ॥५८॥ भगमालिनी ॥१५९॥ ऐश्वर्यधर्मयशसां कमलालया या वैराग्यमोक्षविभवस्य च या विधात्री। १. इन्द्रब्रह्मत्रिलोचनादयः ।

·सप्तमी भक्तिः
१३५
भक्तस्य तद्विनिमयस्य च दुष्टबुद्धेः
सा दुर्भगत्वहतिकृद् भगमालिनी
नः॥५९॥
सेना ॥१६॥
सेना येनाराधिताङ्गैश्चतुर्मिस्तस्येशस्य द्वारि तिष्ठन्ति सर्वे ।
सिद्धेरीशा भारतीशा मतेशाज्ञानीशा वा मानवेशा धनीशाः ॥६॥
श्रेणिः ॥१६॥
श्रेणिः सनिहिता देवी यत्र यत्र यदा यदा।
तदा तदा स सर्वोऽपि सर्गः सर्गत्वभाग भवेत् ॥६१॥
पताका ॥१६२॥
वाहिनी चतुरलैच बहुरङ्गमयी भवेत् ।
यदग्रयानतो देवी पताकेयं श्रियेऽस्तु वः॥२॥
सुव्यूहा ॥१६३॥
सर्वान्यङ्गानि हीनत्वं प्राप्नुयुः शत्रुसंनिधौ ।
वाहिनीनां यदा तुष्टा सुव्यूहा सा न युक्तितः ॥६३।।
युद्धकांक्षिणी ॥१६॥
दुर्लभं मानवं देह
मानवं देहं चणकीर्तीप्सया कथम् ।
त्यजेयुस्त्वं न चेन्मूर्छाकीं स्या युद्धकाक्षिणी ॥६॥
पताकिनी ॥१६५॥
पतत्पतङ्गस गतिं द्युतिं च
रुणद्धि या
ध्वस्तभया पतन्ती।
स्थिता नगानां
महतां पिधत्ते
स्थिति हितायास्तु पताकिनी सा ॥६५॥

·C
देवीनामविलासे
दयारम्भा ॥१६६॥
हरोऽपि भवभावैकप्रथा यातो यदाश्रयात् ।
सत्यं सैव दयारम्भा सम्भावितजगतत्त्रयी ॥६६॥
विपश्चीपञ्चमप्रिया ॥१६॥
श्रुतोदश्चितमूर्धानस्तियश्चोऽपि च
वश्चिताः।
कथं स्युः स्थान चेद्देवी विपश्चीपञ्चमप्रिया ॥६७॥
परापरकलाकान्ता ॥१६॥
न परापरतैकान्तं कर्तुं शक्याश्च यत्कलाः ।
परापरकलाकान्ता सा ममास्त्वग्रतः सदा ॥६८॥
त्रिशक्तिः ॥१६९॥
न मुक्तिभाजोऽपि न भक्तिभाजो
न भुक्तिभाजोऽपि विरोचमानाः ।
भवन्ति संरक्तधियोऽपि तद्वद्
येषु त्रिशक्तिः किल सुप्रसन्ना ॥६९॥
मोक्षदायिनी ॥१७॥
सकलं हि. भवन्मयं भवत्या
नहि बन्धोऽस्ति कदापि तत् स को वा ।
इतरोऽस्ति विशेषमाग न जाने
वत यस्येश्वरि ! मोक्षदायिनी त्वम् ॥७०॥

·सप्तमी भक्तिः ऐन्द्री ॥१७१॥ जलप्रदानेन सुपोषयन्ती परं जनं भक्तजनं तु चित्रम् । जलत्वदूरीकरणेन भूयादैन्द्री गजेन्द्रोपरिगा श्रिये नः ॥७१॥ माहेश्वरी ॥१७२॥ उन्मत्तचेष्टःशवभूस्थितो यद् दिगम्बरः प्रेतपिशाचमित्रा। तथापि शूली परमेश्वरस्तन्माहेश्वरीसेवनजः प्रसादः ॥७२॥ ब्राह्मी ॥१७३॥ ब्रह्मरन्ध्रगता भक्तब्रह्मज्ञानोपदेशिनी। ब्राझी भूयात् सदा देवी ब्रह्मसृष्टयेकसाक्षिणी ॥७३॥ कौमारी ॥१७४॥ कुमारयन्ती संसारं कौमारादिदशाक्रमैः। कुमारहारिणी भूयात् कौमारी मारभीतिहत् ।।७४॥ कुलवासिनी ॥१७५॥ सुकुलाकुलताभिमानहीनः कुलमार्गामिरतो यदीयभक्तः। कुलवित् कुलजां समेति सिद्धि शिवदा स्तात् कुलवासिनी सदा नः ॥७॥ इच्छा ॥१७६॥ स्रष्टा सृजेत् किं नु कथं स विष्णू रक्षेन्महेशोऽपि हरेन चेत् त्वम् । १. डलयोरैक्यम् । २. कौमारं हरति, तच्छीला ।

·देवीनामविलासे उन्मेषतव्यत्ययरूपकी भवः शिवे सर्वकलेश्वरीच्छा ॥७६॥ भगवती ॥१७॥ खयमाशाम्बरोऽन्यसै किं दद्यात् स कपालभृत् । भिक्षुनाथो न चेद्देवी भवेद् भगवती गृहे ॥७७॥ शक्तिः ॥१७८॥ सूक्ष्मोऽव्यक्तः केवलो निर्गुणोऽपि निःसम्भारश्चित्रसगं विधत्ते । शम्भुहर्षाघूर्णितो यत्प्रसच्या शक्तिः सक्ति संसृतौ संहरख ॥७८॥ कामधेनुः ॥१७॥ त्वं कामधेनुः प्रथिता निकामं कामं ददासीति च सुप्रसिद्धिः। सार्था तदा स्याद् यदि मे स्वमेव दद्या सर्वसुकामसिद्धिः ॥७९॥ यतः कृपावती ॥१८॥ मारणेनासुराणां या सुराणां तारणेन च। कृपां विधत्ते सा कापि कीर्तितैषा कृपावती ॥८॥ १. निमेषः। २. सर्वाः कला यस्याः, सर्वान् कलयति, सर्वे संसारं कलयति।

·सप्तमी भक्तिः
वज्रायुधा ॥१८१॥
यस्याः प्रीतिवशादस्थि दधीचेः
सर्वसारताम् ।
अगच्छत् प्रथितामस्तु सेयं वज्रायुधा श्रिये ॥१॥
वज्रहस्ता ॥१८२॥
भक्तानां कुसुमं वजं वज्रं कुसुममद्भुतम् ।
अभक्तानां परं यस्या वज्रहस्ता जयत्यसौ ॥४२॥
चण्डी ॥१८३॥
गत्यालसा
घूर्णितनेत्रपमा
वाण्या खमक्तोष्महरापि सौम्या ।
जाने दुरज्ञानविनाशनेन
चण्डीति गीता सुभगा भवानी ॥८३॥
चण्डपराक्रमा॥१८४॥
दण्डादण्डिहताखिलानिपतत्तारानुकीर्णा पुरा
संख्ये दैत्यवरै रराज कुसुमाकीर्णेव सीमन्तिनी ।
या दृष्ट्वा स्वयमेव यां परिगता मोहं पुनस्ते कृत-
खार्था चण्डपराक्रमा जयति सा यत्नं विना देवता ॥४॥
गौरी ॥१८५॥
नीराजितपदद्वन्द्वा गौरीशेन्द्रादिमौलिमिः।
भूयाद् गौरी गुरुत्वाप्त्यै खतः प्रथितगौरवा ॥४५॥

·१४०
देवीनामविलासे
सुवर्णवर्णा ॥१८६॥
सुवर्णतां यातमदः सुवर्ण जगत्यतो यत्परिलब्धवर्णैः ।
अवर्ण्यवर्णापि सुवर्णवर्णेत्याह्वानगीता कृतरूपवर्णम् ।।८६।।
स्थितिसंहारकारिणी ॥१८७॥
एकदा
स्थितिकतैकः संहरेतापरोऽन्यदा।
युगपत् तु खतन्त्रेयं स्थितिसंहारकारिणी ॥८७॥
एका ॥१८८॥
मिथोऽतिरक्तौ यदि कौचनैक्यं
गताविव स्तो न हि तौ च वण्यौँ ।
इयं तु सर्वत्र सदैव चैका
वयं कथं स्यात् परिवर्णनीया ॥८॥
अनेका ॥१८९॥
सृजेद् विधाता किमिदं च किं स्याद्
वेदा वदेयुश्च किमत्र चित्रम् ।
न चेत् स्वतन्त्रा विमला चिदेका-
नेका भवेत् कापि विलासभूमिः ॥८९॥
महेज्या ॥१९॥
महेश्वरी ।
भावयोगतपाकर्मज्ञानेज्यानां
प्रसूतिवसुधा देवी
देवी महेज्येयं
१. विचक्षणैः।
दहत्वधम् ॥९॥

·सप्तमी भक्तिः १४१ शतबाहुः ॥१९॥ रचायै सर्वभक्तानां नैकबाहु३कबाहुळक्ताव्यक्ता शतबाहुमहेश्वरी। जयत्यसौ ॥११॥ महाभुजा ॥१९२॥ चर्मावर्तमसृग्जलं परिवलद्बाणादिमत्स्याकुलं दन्त्यश्वादिविचित्रसत्त्वमभितो वस्त्रोरगेन्द्रैर्वृतम् । सेनाब्धिं यदरं ततार स महाबाहुः कुरूणां नरे- स्तत् सत्येन महाभुजाभजनजः सम्यक् प्रसादोदयः ॥१२॥ भुजङ्गभूषणा ॥१९३॥ कटौ कण्ठे शिरस्येषा हर भौजङ्गमं भयम् । भुजङ्गभूषणा शम्भुभुजङ्गमविभूषणम् ॥१३॥ भूषा ॥१९४॥ या या कामिनीनां कमलाननानामङ्गेष्वभङ्ग विदधाति कश्चित् । काम्यं निकामं परभागमेषा भूषा दृशा पोषणकृत्सदा स्तात् ॥९४॥ षट्चक्रक्रमवासिनी ॥१९५॥ विघ्नेशजनेशकेशवहरात्माध्यात्मसद्देशिकैः खस्वे धामनि कामनीयविभवा संसेव्यते स्तूयते । एका सर्वगता गतागतकथाहीनात्मलीना परा षट्चक्रक्रमवासिनी निवसतान्मन्मानसे खत्विषा ॥१५॥ १. अर्जुनः। २. नायकः। ३. अविनाशम् । ४. ब्रह्मा । ५. 'सन्मानसे' इति क. पाठः।

·देवीनामविलासे षट्चक्रमेदिनी ॥१९६॥ ऊर्चानायकलादचैलेंया षट्चक्रमेदिनी। मेदबुद्धिहरी सिद्धिं ददात्वस्मै विना हठम् ॥९६॥ श्यामा ॥१९७॥ सुधास्वादोन्मादागणितवनिताभावकलया लयारम्भ रम्भारुचिरजघना या विदधती। महाकाली रात्रिर्धमणरमणीव द्युतिमती भवत्येषा श्यामा भवतु भवदुर्भावहतिकृत् ।।९७॥ कायस्था ॥१९८॥ माया माया ज्ञानगाया विपक्षः प्रायः कायस्तल्लयो दुर्लयोऽयम् । कायस्थापि खेन सेयं न माया- मेया चित्रं चेतना सुखंतन्त्रा ॥९८॥ कायवर्जिता ॥१९९॥ अपि ब्रह्माण्डपिण्डेभ्यो वितता प्रथिता मता। सतां भूयाद् विभूत्यै सा भवानी कायवर्जिता ॥९९॥ सुस्मिता ॥२०॥ स्मितेन या विस्मितमातनोति दृष्टैव गम्या नहि दृष्टिवादैः। भक्तस्य रक्तस्य विरक्ततायां सा सुस्मिता तेऽस्तु हिताय शक्तिः॥१०॥ १. लक्ष्म्याः।

·सप्तमी भकि
श्रीकृष्णात्मपरानुभूतिविभवः श्रीकृष्णकौलः सुत
साहिबकौलमस्त यं च जननी बुद्धिः प्रबुद्धिः सती ।
तत्काव्ये गुरुवृत्तचिन्तनमणेः सोदर्यभावं श्रिते
देवीनामविलासनाम्नि विरतिं भक्तिर्गता सप्तमी ॥१०॥
इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथ-
विरचिते नामविलासे सप्तमी भक्तिः ॥७॥

·अष्टमी भक्तिः सुमुखी ॥२०१॥ न सूर्यचन्द्रौ नच पावही यातौ यदीयाननतुल्यतां यत् । सुशब्दपूर्वत्वमतः सुदृब्धं यस्या मुखे स्तात् सुमुखी सदा नः ॥१॥ क्षामा ॥२०२॥ सदा भवभवाभावभावाहारापि काप्यहो। चामा सा मा परेशानी विषमे विषयेऽवतु ॥२॥ मूलप्रकृतिः ॥२०३॥ यस्या उदयमायान्ति लयं यस्यां च यन्मयाः । भावाः कोपिलवेद्येयं मूलप्रकृतिरद्भुता ॥३॥ ईश्वरी ॥२०४॥ इच्छानिच्छाव्यत्ययेच्छाभिरेतत् सत्तासत्ते व्यत्ययेनापि सत्ताम् । धत्ते यस्या निर्मलाया दयाया एषा देवी कीर्तिता सेश्वरीति ॥४॥ १. भवात् संसारात् भवा उत्पन्ना ये अभावा भावाश्थ, तानाहरति । २. कपिलशास्त्रज्ञेया।

·अष्टमी भक्तिः १४५ अजा ॥२०५॥ जाते घटे संस्थितमन्तरनं न जायते जातमिवापि यद्वत् । जातस्य तद्वद् बहिरन्तरस्य स्थितापि देवी प्रथितासजा त्वम् ॥५॥ बहुवर्णा ॥२०६॥ एकवर्णापि निर्वर्णा बहुवर्णेति या शिवा । सुखतन्त्रा सुवर्ण नो बहुवैण्यं ददातु सा ॥६॥ पुरुषार्थप्रवर्तिनी ॥२०॥ द्विविधं पौरुषं देवी खवाभीष्टं ददाति या। सदाग्रेऽस्तु पुरुषार्थप्रवर्तिनी ॥७॥ भक्तरस सा रक्ता ॥२०८॥ भक्ता यस्या अन्यतः स्युर्विरक्ता रक्ता ध्याने कालभीति विहातुम् । शक्तास्त्यक्ताशेषदोषाः परेषा रक्ता देवी रक्तभावप्रतिष्ठा ॥८॥ नीला ॥२०९॥ अने जलाने जलधौ दुमेषु सुस्पष्टपत्रेष्वसितोत्पलेषु । रक्तेषु या मुख्यतया विभाति नीलेषु नीलाऽस्तु हिताय देवी ॥९॥ सिता ॥२१०॥ हिमे हिमांशावमरापगायां कौन्तेऽभ्रमोरिन्द्रहये विभूतौ । हरस्य मुक्तादिषु च प्रधाना सिता सितं स्वान्तमियं करोतु ॥१०॥ १. संसारस्य । २. शोभनं यशः । ३. वर्णनीयम् । ४. ऐरावते।

·देवींनामविलासे श्यामा ॥२१॥ श्यामापागा भ्रामयामास रामाः श्यामः श्यामा गोपजन्मा नकौमः । यस्यां स्वस्यावेशमात्राद् दयाप्ता- च्छथामा सा मारामकामं करोतु ॥११॥ कृष्णा ॥२१२॥ तारासु लोलासु वराङ्गनानां रात्रौ मतौ मूढमतेः प्रधाना । कृष्णापि कृष्णत्वहरा वितृष्णा कृष्णत्वदा भक्तवराय भूयात् १२॥ पीता ॥२१३॥ पीता पीतकपर्दैन दृष्टया पीताम्बरेण च । गीता पीता हितायास्तु माता भाता सतां हृदि ॥१३॥ कबुरा ॥२१॥ ब्रह्मरन्ध्रस्थे शीमिनी कमलासने । कर्बुरा देवता भूयाद् भवभारापहारिणी ॥१४॥ क्षुधा ॥२१५॥ क्षुधा देवी धात्रादयोऽपि यां नैव रोर्बु शेकुः सुधाशनाः । जयत्येषा सर्वधात्वेकबीजभूः ॥१५॥ तृष्णा ॥२१६॥ कुम्भोद्भवो मुनिर्वहिर्वडवावक्त्रलाञ्छितः । यत्रुनोऽन्धिविशोषैकहेतुस्तृष्णा जयत्यसौ ॥१६॥ १. श्रीकृष्णः। २. गोपीः । ३. नमसमासो नप्रद्युम्न इति- पत् । ४. महादेवेन । ५. विष्णुना। ६. क. ख. 'शोभिंनी' पाठः ।

·अष्टमी भक्तिः जरावृद्धा ॥२१७॥ विषाशनोऽपि यत्सङ्गादजरामरताधिपः। चित्रं सापि जरावृद्धा क्रियान्मम जराजराम् ।।१७।। तरुणी ॥२१॥ रतौ रक्तचित्तोऽङ्गहीनः कदाचिद् भवद्धन्धुरस्त्री च पुष्पैः स विश्वम् । सरो यजयत्येतदस्याः स दृष्टया तरुण्या: परं हासमात्रप्रसादः ॥१८॥ करुणालया ॥२१९॥ कपालिनं हेरं भीममपि दूरीकरोषि यन्नातो गीयसे प्रेतगणावृतम् । करुणालया॥१९॥ कला ॥२२॥ कैलामेकां यदा ध्यायेत् कलेत्येनां मलापहाम् । सकला न वशे किं स्युः करमालातुलाः कलाः ॥२०॥ काष्ठा ॥२२१॥ दुष्टत्वं यत्र नष्टं स्यात् कष्टेन बहुनापि तत् । नश्येत् चणेन भक्तानां काष्ठेत्यस्याः प्रसादतः ॥२१॥ मुहूर्ता ॥२२२॥ या विभज्य दिने रात्रौ पृथक् षोडशधा स्थिता । खरूपं प्रथिता भूमौ मुहूर्तास्तु शिवाय का ॥२२॥ १. ख. ग. 'बन्धुः' पाठः। २. चौरं, हरतीति व्युत्पत्तेः । ३. कियन्तं कालम् ।

·. १४८ देवीनामविलासे निमेषा ॥२२३॥ या भूलोकातिविषया शोभते चोभदानकृत् । निमेषास्तु परेशानी विशेषाशेषभूतिदा ॥२३॥ कालरूपिणी ॥२२४॥ विदुषी प्रभवादिभिर्भवं या प्रभवादीन् नहि कोऽपि वेत्ति यस्याः। ग्रहराशिभचक्रकानुमेया प्रथिता सा किल कालरूपिणीति ॥२४॥ सुकर्णरसना ॥२२५॥ विज्ञप्तिं सुरसं सम्यग् ग्रहीतुं सुजनार्पितम् । सुकर्णरसना भूता देवी भूता देवी सापि निरञ्जना ॥२५॥ नासा ॥२२६॥ या कामिनीभ्यः सुषमां ददाति मुक्तादिरनोल्लसिताऽऽददाति । आमोदसंघ संकलस्य यापि नासेति सा काप्यनुमीयतेऽत्र ॥२६॥ चक्षुः ॥२२७॥ यचक्षुर्विषयप्राप्त शक्तो द्रष्टुं न सोऽन्तकः । प्रीतेरेकनिदानं सा चक्षुरित्यभिधीयते ॥२७॥ स्पर्शवती ॥२२॥ यत्पादरजसा स्पृष्टं भाले स्पृशति जातु न। माया कापि कदाप्येषा सती स्पर्शवती मता ॥२८॥ १. दानं-खण्डनम् । २. सृष्टिस्थितिसंहारान् [प्रभवविभ- वादीन् वत्सरानपि] । ३. ख. ग. 'सुवर्ण' पाठः । ४. ख. ग. पाठः। ५. परमा शोभा। ६. संसारस्य ।

·रसां ॥२२९॥ अष्टमी भक्ति ॥२२९॥ या पविधाष्टादशतां विगाहते भीमेन सम्यग्रसितानलेन वा। योगीश्वरैर्यामृतरूपिणीक्षिता पूर्ण रसं सा रसयेद्रसा जनम् ॥२९॥ गन्धप्रिया ॥२३॥ नासिका जडरूपापि गन्धं चेतयतेभितः । यत्प्रसत्या सुगन्धं सा देयाद् गन्धप्रिया यशः ॥३०॥ सुगन्धा ॥२३१॥ नानागन्धाष्टगन्धत्वप्रथिता गन्धवर्जिता। सुगन्धास्तु भवोद्भूते मायादुर्गन्धहारिका ॥३१॥ सुस्पर्शा ॥२३२॥ संसिद्धपस्पेशो भक्तः पश्यति स्पैशवद् भवम् । यत्पादरेणुसंस्पर्शात् सुस्पर्शास्तु शिवाय वः ॥३२॥ मनोगतिः ॥२३३॥ रोद्धं यां नैव शेकर्विविधविधिकथायोगसेवादियत्नैः खिमा नुमाः स्वबुद्ध्या ययुरथ शरणं यद्गतिज्ञानलब्ध्यै । यामेवेशा अजाद्या अपि विमलमनोभावमाता मनोग- त्याख्या देवी सदा में मनसि निवसताद् वासरश्रीरिवार्के ॥३३॥ १. स. ग. 'योगेश्वरैः पाठः । २. प्रयोजनम् । ३. चारवत् ।

·देवीनामविलासे मृगनाभिः ॥२३४॥ जातो यतः सर्वसुगन्धजेता कस्तूरिकामोदवरोऽखिलस्य । घाणेकमार्ग विदधाति चेतः प्रकीर्यते सा मृगनाभिरायः ॥३४॥ मृगाक्षी ॥२३५॥ चलेनार्धविलोकेन या चलं कुरुते मनः। सेयं कापि मृगाक्षी नो भूयादच्यग्रगा सदा ॥३५॥ कर्पूरामोदधारिणी ॥२३६॥ यद्वासनामुपाघ्राय वासना मलिना क्षणात् । विनश्यति शिवायास्तु कर्पूरामोदधारिणी ॥३६॥ पद्मयोनिः ॥२३७॥ ननायोनिरयोनिश्च पायोनिरितीरिता। योनिप्रवेशदुर्वेशमुख दुःखं व्यपोहताम् ॥३७॥ सुकेशी ॥२३८॥ सुकेशोपेमानं यदि स्यादनन्तै- गुणैः शोभितं वर्णको वाप्यनन्तः । अनन्तायजिह्वस्तदा स्युः सुवर्णाः सुकेशीमहेशीकचत्सत्कचेशाः ॥३८॥ सुलिगा ॥२३९॥ स्वैश्वर्यरूपं निखिलं प्रपञ्च शम्भोः स्फुटीकर्तुमजादिशक्तिः। १. संसारस्य । २. चामरादिकम् । ३. वर्णयिता।

·अष्टमी भक्तिः १५१ उज्जृम्भिता काचन या प्रसिद्धा गुप्ता सहायीभवतात् सुलिङ्गा ॥३९॥ भगरूपिणी ॥२४॥ यैकाप्यनेकाङ्गमिदं विधातुं पातुं क्षमा हन्तुमपि स्वभावात् । काचित् सदानन्दकृदस्तु वीरे- धीनिषेव्या भगरूपिणी सा ॥४०॥ योनिमुद्रा ॥२४१॥ याऽऽधारदारिद्रथमपि प्रयातं बीज दधाति सम्यक् । सुखेन गम्या कुलमार्गनिष्ठैः सा योनिमुद्रास्तु मुदे सुदेहा ॥४१॥ महामुद्रा ॥२४२॥ दर्शभिः पोडशाधारैादशान्ते लयं गतः । ऐक्यहेतुईयोगीता महामुद्रा महेश्वरैः ॥४२॥ खेचरी ॥२४३॥ लब्ध्वा यां सत्यसन्धाः परगुरुदयया सृष्टिबीजैकचित्ता वामं काम निकामं प्रशमयितुमलंभूष्णवः स्युर्वितृष्णाः । तं वा कालं करालं गतविषयरसाः सद्रसज्ञा मुनीन्द्रा: सञ्चारं खेचरीयं वितरतु रुचिरं खेऽचिरं चिन्मये नः ॥४३॥ १. इन्द्रियैः। २. जीवात्मपरमात्मनोः। ३. सत्यप्रतिज्ञाः ।

·९५२ देवीनामविलासे खगगामिनी ॥२४४॥ प्रधिहीनरथोऽनुरूसारथिर्यप्रसादतः खगो नित्यमविश्रान्तो भानुः सा खगगामिनी ॥४४॥ मधुश्रीः ॥२४५॥ नगाः कुसुमवर्षणैः सततगाश्च संवीजनैः खगाः कलरवस्तवैविमलवारिभिर्निनगाः। निषेव्य वत सन्ति यां सकलकामनीयागमाः सदा भवतु देवता मम मता मधुश्रीः श्रिये ॥४५॥ माधवीवल्ली ॥२४६॥ परत्र भ्रमरं फुल्ला भ्रमरं न करोति या। करोतु माधवीवल्ली निर्धमं मम मानसम् ॥४६॥ मधुमत्ता ॥२४७॥ याविलोकनभाषणयानैर्लक्षितविभ्रमंमात्मनि भक्तम् । पूर्णविलोकनभाषणयानं संरचयत्युदिता मधुमत्ता ॥४७॥ मदोद्धता ॥२४॥ कुली च वित्ती च सुरूपचर्यो दाता प्रभुः शास्त्रविदस्त्रविद्वा । मदोद्धतो जातुन यत्सुभक्तो मदोद्धता चित्रमियं श्रिये स्तात् ॥४८॥ मातशी ॥२४९॥ मातङ्गानां सेविता दुष्कलई पातङ्गं या भावमापादयन्ती । आतई वाशिङ्कमात्मप्रदीपे मातङ्गीयं मत्तमातङ्गयाना ॥४९॥ १. वायवः। २. भ्रमणशीलम् ।

·अष्टमी भक्तिः शुकहस्ता ॥२५॥ मेवभावविरक्तभावभक्त्या परितुष्टा मुनिजस्य या शुकस्य । समनामहितत्वकृनु भूता शुकहस्ता सुखकम वाशु कस्य ॥५०॥ पुष्पबाणा ॥२५॥ पुष्पवाणापि या चक्रपाणिवाणमजीजयत् । चाणक्षेपं विनैवाशु दृष्ट्या रुद्रं श्रियेऽस्तु सा ॥५१॥ इक्षुचापिनी ॥२५२॥ पिनाकशाचापाभ्यां स्तुता देवीक्षुचापिनी। दिक्षु दिक्षु सदा रक्षाकारिणी नो विहारिणी ॥५२॥ रक्ताम्बरधरा ॥२५३॥ रक्ताम्बरधरेत्यस्या ध्यानं रक्ता अहर्निशम् । जानन्ति सर्वतः संध्यामिव दैवतपूजिताम् ॥५३।। क्षीवा ॥२४॥ अन्यः कश्चित् चीवभावं कदाचिद्यातः सद्यश्चेत्यहीनः स्वयं स्यात् । चीवा त्वेषा खात्मना सर्वदाहोजीवं चीवं चेत्यलुब्धं करोति ॥५४॥ रक्तपुष्पावतंसिनी ॥२५॥ चन्द्रं कलङ्किनं मत्वा निरषं च शिरोगतम् । हरस जाने सा भूता रक्तपुष्पावतंसिनी ॥५५॥ . शुभ्राम्बरधरा ॥२५६॥ शुभ्राङ्गेन समं शुभ्रशैले खेलति या मुदा । शुभ्राम्बरधरा सेयं शुभ्रं वितरतायशः ॥५६॥ १. भवस्य संसारस्य भावाः । २. महादेवेन।

·देवीनामविलासे धीरा ॥२५॥ खयं च भीमख भयानकानां गणैर्गणानां च वृतस्य सः । सदाङ्गयातापि हरस्य पूर्णानन्दैव धीरास्तु निजार्थकीं ॥५७॥ महाश्वेता ॥२८॥ कदाचिल्लीलायै निजसदसि शर्वेण सहसा महाश्वेते शैले स्थगयितुमलं खं सुचतुरा । महाश्वेता भूता कथमपि न लक्ष्या सुहसिता- वतान्माता भाताऽसितमितहितात् संसृतिकृतात् ॥५०॥ वसुप्रिया ॥२५॥ अन्यः कदाचिद्दौर्गत्यशङ्कया स्याद् वसुप्रियः । भगवत्यपि नो जाने कथं देवी वसुप्रिया ॥५९॥ सुवेणिः ॥२६॥ अर्धाङ्गगाया गिरिशस्य गङ्गा शिरोगता भाति समेत्य यस्याः। वेश्येव वेणीविषयं प्रयाता सुवेणिरेषास्तु सदा हिताय ॥६०॥ पद्महस्ता ॥२६१॥ एकेन पादेन जले स्थिताय तुष्टया रवेरुन्मुखतां गताय । दत्तो वरः कर्दमजाय पबहस्तेतिनानव तया धृतेन ॥६१॥ मुक्ताहारविभूषणा ॥२६२॥ यन्मुक्ताहारशोभाभिर्गङ्गेच हसिता चला। उत्फेना चास्ति सा देवी मुक्ताहारविभूषणा ॥२॥ १. धीरत्वकीं।

·अष्टमी भक्तिः १५५ कर्पूरामोदनिःश्वासा ॥२६॥ भ्रमरोऽपि सदा दिक्षु सक्तो यत्रास्ति शङ्करः । करामोदनिश्वासा सेयं श्वसनपूजिता ॥६॥ पद्मिनी ॥२६॥ अन्यदा रविरुदेत्ययं चिरायद्विकाससमये चिरेण वा। संदिदृक्षुरिव मन्दमन्दगः पग्रिनीति गदिता बुधैरियम् ॥६४॥. पद्ममन्दिरा ॥२६५॥ यत्कलानिधिरिहाङ्कवान् गदी तापकद् दिनमणिश्च भास्करः। तत्त्ववैमि किल पद्यमन्दिरादृष्टिदृष्टिजनिता विभक्तता ॥६५॥ खगिनी ॥२६६॥ यद्धस्तयातं समवेक्ष्य खड्गं दैत्याः खमसिन् प्रतिबिम्बितं वा । पलायितास्तेपिभियेव मृत्युं सा खगिनीति प्रथिता त्रिलोक्याम् ।। चक्रहस्खा ॥२६॥ गोपालबालोऽपि च भूमिपाला- नेकोऽप्यनेकान् विदिताखिलास्त्रान् । हन्यात् कथं यत्तविहीन एषा न स्थात् प्रसन्ना यदि चक्रहस्ता ॥६७॥ भुसुण्डी ॥२६॥ भुसुण्डकाक: सदयो यदीयां दयां समालम्ब्य विलम्बिताशः। १. वायुना। २. पनमन्दिरायाः अदृष्टिश्च दृष्टिश्च, ताभ्यां जनिता। ३. सन् अयः शुभावहो विधिः, सह दयया वर्तते च ।

·देवानामविलासे ब्रमाण्डनाशेऽपि न नाशभागी चिद्भुण्डिमेषा ददतां भुसुण्डी ॥६८॥ परिघायुधा ॥२६९॥ या तुष्टा खात्मसदनकोशेऽस्मिन् मोचयत्यरम् । विमोहपरिषं सेयं कीर्तिता परिषायुधा ॥६९॥ चापिनी ॥२७॥ कृतार्थः। या बाणवः परमावृणोति यां पुष्पवर्षैश्च हरिः सा चापिनी कापि विलापमस्य कृपाकरी मोहकृतं विलुम्प ॥७॥ पाशहस्ता ॥२१॥ जडाधिपोऽपि प्रथितः प्रचेता नियामयत्युद्धसतच्चसकम् । दयां यदीयां परिलभ्य देयात् सा पाशहस्ता भवपाशनाशम् ।।७१॥ त्रिशलवरधारिणी ॥२७२॥ कालभीहारिणी देवी प्रेतभूमिविहारिणी। श्रीकारिणी जनस्वास्तु त्रिशूलवरधारिणी ॥७२॥ सुबाणा ॥२७३॥ यकं वाणं दर्शयन्ती विपन्ती लक्ष्यीभूतं तं पुनस्ताडयन्ती । तेनासंख्यीभूतरूपेण दैत्यान् देवप्रीत्यै सा सुवाणेति गीता ॥७३॥ १. खीकारम् । २. शत्रुम् ।

·अष्टमी भक्ति १५७ शक्तिहस्ता ॥२४॥ कुंमारोऽपि यां तोषयित्वा कुमारी कुमारं जघानासुरं तारकं तम् । त्रिशक्तिप्रसक्तं काचिच्चिदेषा शिवायास्तु शक्तिः शिवा .शक्तिहस्ता ॥७४॥ मयूरवरवाहना ॥२७५॥ प्रियप्रियेतिवाक्तुष्टा शिखिने पारितोषिकम् । ददाविव खयं भूत्वा मयूरवरवाहना ॥७५॥ वरायुधधरा ॥२६॥ मोहपहारसंहारहरा देवी परापरा। वरायुधधरा सेयं गीयते वरबुद्धिभिः॥७॥ वीरा ॥२७॥ -- ध्यायन्तो यां धीरवीरा व्यथन्ते नादातुं वा · दातुमस्त्राणि जातु । कीर्ति मूर्ति देवतानां चितिं वा लन्धुं तुष्टाः सा शिकायास्तु वीरा ॥७७॥ वीरपानमदोत्कटा ॥२७॥ गुप्तप्रकटसंघट्टा नमसीव घनच्छटा। पाताव कटाक्षपातेन वीरपानमदोत्कटा ॥७॥ १. बालोऽपि। २. कुत्सितो मारोऽभिलाषो यस्य । ३. पीयो पीयौ इति शब्दानुकृतिः।

·१५८ देवीनामविलासे वसुधा ॥२७९॥ विराजते राजसमाजमाजां भूत्वा सुराजः कृपयेह यस्याः । उदाममुदाम सदा ममास्तु सुघोचमा सा वसुधा सुपाला ॥७९॥ वसुधारा ॥२८॥ दारवराः कुचरोचिवहारा ऊरुमरालसलास्यविहाराः । तख वशान कथं स्युरुदारा यस्य करे वत सा वसुधारा ॥८॥ जया ।।२८१॥ रखे वने वा गहने जनानां राजावलोके वरमङ्गलेषु । यबामवक्त प्रतिभाति वक्त्रं जया दयाब्धिर्विजयाय भूयात् ॥८॥ शाकम्भरी ॥२८२॥ खेचरी गोचरी स्वेच्छागोचरी वरसुन्दरी । शाकम्भरी सदा भूयाद् वरदा परमेश्वरी ॥२॥ शिवा ॥२८३॥ उदेति यखा विलयं च याति यस्यां च यद्रूपमिदं सर्मि । तथापि या वर्चत फैमिहीना शिवा शिवायास्तु नवा नवेयम् ।।८३॥ विजया ॥२८॥ या चतुर्वर्गजनैः क्रमेण सिवादिवर्णोचमपुष्परूपैः। विषुः परानन्दसुधाम्बुराशेरयप्रदा स्वाद् विजयाभयस्था ॥४॥ १. क. 'कृपयेव पाठः । २. शीतातपशोकमोहक्षुत्पिपासादि- राहता।

·अष्टमीभक्तिः
जयन्ती ॥२८५॥
भक्तो यदीयो जनमध्यवर्ती विभाति तारान्तरगो ययेन्दुः ।
विपचयूथान्धनिशानिहन्ता सतां जयन्ती जयदा सदास्तु ॥४५॥
सुस्तनी ॥२८६॥
पूर्व खकुम्भद्युतिमानमत्ताः कुचौ यदीयाववलोक्य पश्चात् ।
नागास्तदायात्मशिरःसु धूलिं चिपन्ति सैषा किल मुस्तनीति ॥८६॥
शत्रुनाशिनी ॥२८॥
शत्रवो न स्युरेतस्स विवाद स्युस्तदापि ते।
मित्रतां यान्ति येनेयं पूजिता शत्रुनाशिनी ॥८७॥
अन्तर्वनी ॥२८॥
बहिष्कृतं चापि ययेदमात्मखरूपतो भाति तदन्तरेव ।
विमर्शनेनात्मनि चिन्मयेऽन्तर्वनी शिवेयं मतिमद्विरीच्या ॥८॥
वेदशक्तिः ॥२८९॥
वाचं खकीयां गदितां जनोऽयं
जानाति सा तं नहि जातु यद्वत् ।
तथैव
या वेदविदस्ति वेद-
वा
सावतु वेदशक्तिः ॥८॥
वेद्या न
वरदा ॥२९॥
अमरा इतरे वरदाः करगाभिनयेन हि सन्ति सहस्रतया ।
वरदा त्वियमेव सदा प्रथिताचरणौ शरणोश्रयतां दयया ॥९॥

·१६० देवीनामविलासे वरधारिणी ॥२९१॥ दात्री वरस्यासि महेश्वरी त्वं यद्धारयन्ती च वरं स्वयं तम् । अन्तर्गता भक्तजनय संकीर्त्यसे त्वं वरधारिणीति ॥११॥ तसात् शीतला ॥२९२॥ कश्मीरतीर्थेषु हिमे हिमांशी साधोइदि प्राप्तगतिः सदैव । या शीतलास्ति प्रथिता हितास्तु क्रोधोष्महन्त्री निजबोधकीं ॥१२॥ सुशीला ॥२९३॥ कृत्वा सुदु शीलमिदं च विश्व- मस्यात्मभूतापि न या खकीयम् । शीलं परानन्दमयं जहाति साव्यात् सुशीला निजलीलयैनम् ।।९।। बालग्रहविनाशिनी ॥२९४॥ नाराधिता स्वयं यत्सा बालग्रहविनाशिनी। योगिनोऽपि ततो जाने लब्धं वाञ्छन्ति शैशवम् ॥९॥ कुमारी ॥२९५॥ त्योत्पत्तिर्या खयं चेत्यहीना सचिदूपा रूपणीयात्मनैव ।

·अष्टमी भक्तिः या सर्वादिश्चादिमध्यान्तहीना देवी गीता सा कुमारी पुराणा ॥१५॥ सुपर्वा ॥२९६॥ नाडीषु मासेषु दिनेषु मध्ये वर्षेषु वा निर्मथितोद्धृता यो । दानादिकृत्येषु सुपुण्यरूपा ख्याता सुपर्वास्तु सुखाय सार्वा ॥१६॥ कामाख्या ॥२९॥ कामोर्तुः काम्यरूपास्ति कामरूपस्था या सर्वकामैकबीजम् । कामाख्येयं कापि निष्कामकर्मज्ञेया पायाद्देवता मामपायात् ॥१७॥ कामवन्दिता ॥२९८॥ मदनोऽप्यहमत्र योगिनाथे हतशक्तिस्त्वियमुल्लसत्वशक्तिः प्रथिता त्रिदशेश्वरेऽस्ति शम्भा- वितिं मत्वा किल कामवन्दिता त्वम् ॥९८॥ जालन्धरधरा ॥२९९॥ अशक्तसर्वदेवेऽस्मिन् ख्याता रानी कलौ युगे। जालन्धरधरा सैव केवला देवदेवता ॥९९॥ अनन्ता ॥३०॥ योऽन्तोऽस्ति योऽन्तं विदधाति योऽन्त्य- स्ते सन्ति सर्वेऽतिगता न यत् तोम् । सर्वामनन्तास्य ततः खरूपे खान्तं दृढखन्तमियं करोतु ॥१०॥ १. स्वशक्तिम् । २. दृढशोभननिश्चयम् ।

·१६२
देवीनामविलासे
श्रीकृष्णात्मपरानुभूतिविभवः श्रीकृष्णकौलः सुतं
साहिबकौलमस्त यं च जननी बुद्धिः प्रबुद्धिः सती ।
तत्काव्ये सहजार्चनादिपदवत्याः षष्टिकाया अनूद्-
भृते नामविलासनाग्नि सुरसा भक्तिर्व्यतीताष्टमी ॥
इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथ-
विरचिते श्रीनामविलासेऽष्टमी भक्तिः ॥८॥

·नवमी भक्तिः। कामरूपनिवासिनी ॥३०१॥ सर्वभीत्रासिनी दुष्टशासिनी सुविकासिनी। सुहासिनी रसायास्तु कामरूपनिवासिनी ॥१॥ कामबीजवती ॥३०२॥ रूपं निजं दग्धंतनुश्च भूयः क्रुद्धेन रुद्रेण कथं लमेत । सर्वस्य काम्यं यदि कामबीज- वती सदा तेन न सेविता सा ॥२॥ सत्या ॥३०॥ ब्रह्मादितः सकलबुद्भिवतामधीशा निणीय सर्वनिगमागमतत्त्वमेतत् । आज्ञापयन्त्विति शिवा परमा किमर्थ सत्याप्यसत्यमिदमातनुते कथं वा ॥३॥ १. कामः । २. हे ब्रह्मादयो भवन्त आक्षापयन्तु-दति अत्र अन्वयः। सार्वविभक्लिकस्तसिन् ।

·१६४ देवीनामविलासे सत्यधर्मपरायणा ॥३०॥ असत्यां संसृति मत्वा कृतिनो यामुपासते । सत्यधर्मस्थिराः सेयं सत्यधर्मपरायणा ॥४॥ स्थूलमार्गस्थिता ॥३०५॥ स्थूलः कष्टः कर्ममार्गः प्रसिद्धः पूर्णानन्दो ज्ञानमार्गस्तु सूक्ष्मः । एषा देवी स्थूलमार्गस्थितापि पूर्णानन्दा चित्रमेतद् विचित्रम् ।।५।। सूक्ष्मा ॥३०६॥ चणादेकचिदुल्लासकणाद् ब्रह्माण्डकोटयः। भवन्त्ययनतो यस्याः सा सूक्ष्मा कीदृशी शिवा ॥६॥ सूक्ष्मबुद्धिप्रबोधिनी ॥३०॥ दुर्गमैरागमैर्गम्यमन्ते तदुर्गसंसृतेः। कथं ज्ञेयान चेत् सा स्यात् सूक्ष्मबुद्धिप्रबोधिनी ॥७॥ षट्कोणा ॥३०॥ कृष्णे वायोर्मण्डले शैवमन्त्रे हल्लेखायाश्चक्रराजे द्वितीये। दीचामागेषु स्थिता पविधा या सा षट्कोणा पक्रियादाळदास्तु ॥८॥ १. पुरुषः। २. ॐ नमः शिवाय। ३. अध्यापनमित्यादि ·नवमी भक्तिः त्रिकोणा ॥३०॥ मूले चक्रे तेजसो मण्डले वा जम्बुद्वीपे शम्भुनेत्रत्रये वा। आद्या शक्तिः केवला या त्रिकोणा सेयं माया केन मानेन माता ॥९॥ त्रिनेत्रा ॥३१०॥ यस्या निमेषाल्लयमेति विश्व- मुन्मेषतो वोदयमेति हेतेः। नेत्रेश्वरस्याधिगतोत्तमा सा मे त्रिनेत्रा ददतां सुनेत्रम् ॥१०॥ त्रिपुरसुन्दरी ॥३११॥ त्रिवीजविषया त्रिधा नियमिता त्रिवेदश्रुता त्रिलोकजननी त्रिभिस्त्रिदशनाथगेया पैदैः। त्रिधाममहिमस्थली त्रिसँमयाविभेद्या परा त्रिनेत्रदयिता हिता त्रिपुरसुन्दरी पातु नः ॥११॥ वृषप्रिया ॥३१२॥ वृर्षाकपेर्यत्र मृषा प्रकाशो वृषोऽपि यामाप्य धूषो बभूव । १. मूलाधारे। २. ज्वालायाः। ३. त्रिबीजेति वाग्भवकाम: शक्यः। ४. त्रिघेति ज्येष्ठावामारौद्रीमेदेन । ५. तत्त्वमसि, अहं ब्रह्मास्मि, अयमात्मा ब्रह्म, इत्यादिसामवेदोक्तैः। ६. त्रिधामेति सूर्य- चन्द्रामयः। ७. भूतभविष्यवर्तमानैः। ८. सूर्यस्य । ९. धर्मोऽ- पि। १०. धर्मः।

·१६६ देवीनामविलासे पाधिपस्तोषयति स्तवैयाँ वृषप्रिया सा भृशतापहास्तु ॥१२॥ वृषारूढा ॥३१३॥ या नु न कैलासशिखरस्था वर्णवल्लीव राजते। वृषारूढा शिवा सा मां वृषारूढं करोत्वरम् ॥१३॥ महिषासुरघातिनी ॥३१४॥ खवाहस्य हरेस्तुष्ट्यै श्रान्तस्य क्षुधितस्य च । भूताखिलमवन्ती महिषासुरघातिनी ॥१४॥ यद्विरोजा[धा]दपि प्रापन्महिषो वृषजां गतिम् । वन्दनीया कस्यैषा महिषासुरघातिनी ॥१४॥ सुम्भदर्पहरा ॥३१५॥ नीतः सुम्भो ययैकत्वमन्ते खाहन्तया हतः । सुम्भदर्पहरा सा त्वं सुम्मदर्पहराऽसि वा ॥१५॥ दीप्ता ॥३१६॥ ध्यानावदीयात् समवाप्य दीप्ते- रंशं सुदीप्रं रचयन्ति विश्वम् । सूर्यादयो दर्शनतोऽपि सैषा दीप्ता खनामार्थकरी ममास्तु ॥१६॥ १. वृषलग्नाधिपः शुक्रः । २. धर्मबहलम् । ३. भवानी की। ४. क. ख. 'शिवा' पाठः। ५.दीप्तत्वकरी।

·नवमी भक्तिः १६७ दीप्तपावकसन्निभा ॥३१७॥ भजतो यां चणेनैव गहनं मोहकाननम् । सुप्रकाशं भवत्येषा दीप्तपावकसनिभा ॥१७॥ कपालभूषणा ॥३१८॥ कादम्बिनी बलाकानुगतेवाभाति या शिवा । कपालभूषणा भूषामशेषां नो ददात्वियम् ॥१८॥ काली ॥३१९॥ निजाट्टहासैर्विहितप्रकाश- मुत्कृत्य मांसं खेदती शवानाम् । मुण्डं च खड्गं च करे दधाना काली करालं हरताद् विकारम् ॥१९॥ कपालमालभारिणी ॥३२०॥ क्रौञ्चपालीसमाक्रान्तगण्डाश्माअनशैलबत् रोचमाना बलायास्तु कपालमालभारिणी ॥२०॥ कपालकुण्डला ॥३२१॥ उदयति तुहिनद्युतौ खरांशी चरमधराधरगे च भूतपस्र । खमिव मुघवले स्फुरत्सुशोभा भवतु शुभाय कपालकुण्डलेयम् ॥२१॥ १. पुरुषस्य। । २. सुष्ठु अदती । ३. चतुर्दश्याम् ।

·१६८ देवीनामविलासे दीर्घा ॥३२२॥ संसेविता दीर्घतपखिनेय- मिष्टा च दीर्घष्टकरेण देवी। दीर्घा मतिं निर्मलनिश्चयस्था दीर्घा ददातु प्रथिता हिता वः॥२२॥ शिवा दूती ॥३२३॥ मन्त्रमाता सुघोषण देवामन्त्रणकारणम् । शिवा दूती शिवायास्तु शिवव्याप्त्या प्रपूजिता ॥२३॥ . घनध्वनिः ॥३२४॥ नन्दन्ति नृत्यन्ति च केकिनो यां गर्भ बलाका अपि धारयन्ति । निशम्य जीवन्ति जनाश्च सिद्धां घनध्वनिः सा ' घनतापहास्तु ॥२४॥ सिद्धिदा ॥३२५॥ निषेधसिद्धी भविना समर्था कर्तु स्वयं तद्वयतिरिक्तरूपा। या काचिदैश्वर्यकलादिवीज सा सिद्धिदा स्तान्मम सिद्धबुद्धेः ॥२५॥ बुद्धिदा ॥३२६॥ बुद्धिदासि किल चेत्तदीशि मे देहि बुद्धिमिह तां सतां मताम् । १. गौतमर्षिणा। २. घरुणेन।

·नवमी भक्तिः बुख्यबुद्धिमयसंसृतौ जातुचिनाहि यया भवेद् भिदाप्रथा ॥२६॥ नित्या ॥३२७॥ अन्ये नित्याः केषुचिद्दर्शनेषु ख्यातास्तेऽन्यत्राप्यनित्यत्वभाज: नित्या त्वेषा चेतना सर्वतन्त्र- सिद्धान्तस्था काचनाज्ञत्वहन्त्री ॥२७॥ सत्यमार्गप्रबोधिनी ॥३२८॥ असत्यानन्तमार्गेऽस्मिन् संसारासारसागरे। भ्रान्तानां त्वं सदा भूयाः सत्यमार्गप्रबोधिनी ॥२८॥ कम्बुग्रीवा ॥३२९॥ कम्पुस्खानप्रिया शम्भुप्रिया देवाधिदेवता। कम्बुग्रीवा शिवायास्तु स्वर्णकम्बूविराजिता ॥२९॥ वसुमती ॥३३॥ नो यां विनाप्यसुमती रसदास्ति सृष्टि- र्दाता गुणी च सुमतिः प्रथितत्वमेति । सम्पूजिता वसुभिरात्महृदासने सा खस्तिप्रदास्तु वसुमत्यभितः कलामिः ॥३०॥ छत्रच्छायाकृतालया ॥३३१॥ राजराजेश्वरी राजसमाजे या विराजते । निर्भया दयया पायाच्छत्रच्छायाकृतालया ॥३१॥ १. वलयाः।

·देवीनामविलासे जगद्गर्भा ॥३३२॥ जंगगर्भा द्विधा देवी दर्पणश्रीरिवोत्तमा । वासनां गर्भवासस्य हर भूयः परेश्वरी ॥३२॥ कुण्डलिनी ॥३३३॥ येडापिङ्गलयोर्गता वितनुते सृष्टिं व्यवस्थामयीं शब्दब्रह्म यतः समस्तमपि च व्यस्तं समुज्जृम्भते । निर्मुक्ति प्रतिबोधयत्यभिगता या ब्रह्मांड्यन्तरं सेयं कुण्डलिनी जयत्यतितरां जीवैकजीवः शिवा ॥३३॥ भुजगाकारशायिनी ॥३३४॥ गुरूपदिष्टेन शुद्धानन्दैकदायिनी। महापथं गता सा त्वं भुजगाकारशायिनी ॥३४॥ प्रोल्लसत्सप्तपद्मा ॥३३५॥ पञ्चाशद्वर्णवीडयो क्रमादर्चन्ति साधकाः। प्रोल्लसत्सप्तपद्येयं षोडशाधारगोचरा ॥३५॥ नाभिनालमृणालिनी ॥३३६॥ जातो ब्रह्मा यतचित्रं ब्रह्माण्डमतनोद् विभुः । ब्रह्मताबोधिकाऽस्त्वस्य नाभिनालमृणालिनी ॥३६॥ १. जगत् गर्ने यस्याः सा, जगति गर्भ या सा, दर्पणनगर- न्यायेन । २. सुषुम्नान्तरम् । ३. क. ख. 'शिवा' पाठान्तरम् । ४. ब्रह्मपथम्।

·नवमी भक्तिः मूलाधारा ॥३३॥ गतः। चन्द्रस्रावापूरिता योगिनाएँ - म्या रम्यारामभूमिनिकामम् । पारावारज्ञानसारैकधारा मूलाधाराधारभूता ममास्तु ॥३७॥ निराकारा ॥३३८॥ जात्वप्यरिदृश्या यत्तज्ज्ञैरप्येकतां अतो गीताखिलाकारा निराकारेति सूरिभिः ॥३८॥ वह्निकुण्डकृतालया ॥३३९॥ पीताभिर्लोहिताभिश्च सिताभिश्च विभाससे। ज्वालामालाभिरेषा त्वं वहिकुण्डकृतालया ॥३९॥ वायुकुण्डसुखासीना ॥३४०॥ तसाद् वायुः प्रसिद्धोऽत्र पवनश्च सदागतिः। वायुकुण्डसुखासीना यसात् त्वं दीनवत्सला ॥४०॥ निराधारा ॥३४१॥ सुधाधारासारप्रशमितविपत्तापनिकरा विकाराकाराणां हरणचतुरा काचन परा । असेर्धारापारेऽम्बरवदधोऽज्ञानगहने निराधारा कोरां हरतु मम संसारविसराम् ॥४१॥ १. पूरकेण । २. बन्धनम् ।

·देवीनामविलासे निराश्रया ॥३४२॥ निःशेषा यां जनाः धित्वा वर्तन्ते या न कंचन । सदाशयलयस्थाना सा द्विधास्ति निरीश्रया ॥४२॥ श्वासोच्छ्वासगतिः ॥३४३॥ यस्या दुर्गमपञ्चमार्गविदुषां भृतं भविष्यच्च सज- ज्ञानं भाति करे सितोपलतुला- मालम्बितं जृम्भितम् । अभ्यासात किल सद्गुरोः करुणया प्राप्तात् समाप्तात् स्वयं श्वासोच्छासगतिर्गतिर्मतिमा भूयात् सतां सम्मता ॥४३॥ जीवा ॥३४४॥ . यां नेन्द्रियाणि विषया न मनो न बुद्धि- नौ वा गुणा न च विना परमां महेशीम् । प्राणां विधातुमपि नो किमपि चमाः स्यु- मा जीवयत्वियमजीवतयेह जीवा ॥४४॥ १. निर्गत आश्रयो यस्याः सा, निःशेष आश्रयो यस्याः सा, माश्रयात् निर्गता वा। २. पञ्चमहाभूतानां मार्गः। ३. वर्तमानम् । ४. स्फटिकम्।

·नवमी भक्ति १७३ ग्राहिणी ॥३४५॥ द्विधा भूता विधत्ते या लीलामेकैव काचन । प्राहिणी सा सदा भूयाद् अहाग्रहग्रहार्तिहृत् ॥४५॥ वहिसंश्रया ॥३४६॥ या वह्निसंश्रया सर्वाधारभूता निराश्रया । आसनत्वं गतो यस्याः संश्रयः स च तां नुमः ॥४६॥ वह्नितन्तुसमुत्थाना ॥३४॥ जयन्ती कोटिसूर्येन्दुवैश्वानररुचिं शुचिः। वहितन्तुसमुत्थाना कीदृशी चित्रमीश्वरी ॥४७॥ षड्रसास्वादलोलुपा ॥३४८॥ कथं सुधाशिनोऽपीहावतरेयुर्न चेत् भवेत् । मर्त्यलोकप्रिया देवी पद्रसावादलोलुपा ॥४८॥ तपस्विनी ॥३४९॥ ययावतारं गतयाद्रिराज- गृहेऽखिलेश्याप्यविचिन्त्यमासा । उप्रैस्तपोभिर्मदुतां स उग्रो नीतो हितायाऽस्तु तपखिनी सा ॥४९॥ १. प्रााग्राहकमेदेन । २. ग्रहाश्च अग्रहाच, तेषां ग्रहोऽभि- निवेशः । ३. एतत् चित्रम् । ४. देवाः । ५. विश्वस्वा. मिन्या।

·देवीनामविलासे तपःसिद्धिः ॥३५०॥ शोमां कृशा अप्यरमामुवन्ति तृप्ता भवन्ति क्षुधिताः सदापि । तपखिनः प्राप्य सुनिर्णया यां सा मे तपःसिद्धिरिहैव भूयात् ॥५०॥ तापसी ॥३५१॥ उष्णेऽपि शीते समये न खिन्नाः क्रोधेन कामेन न निर्जिता वा। कथं भवेयुर्यदि नातिभक्ति- प्रिया भवेः पार्वति तापसी त्वम् ॥५१॥ तपःप्रिया ॥३५२॥ भयात् त्रातुं फलं दातुं क्षमा नियनतोऽपि च । तथापि त्वं किमर्थ नु न जानेऽसि तपःप्रिया ॥५२॥ तपोनिष्ठा ॥३५३॥ निरिष्टापि तपोनिष्ठा दृष्टादृष्टफलप्रदा। अभीष्टदेवतानिष्ठी सहजा नो ददात्वियम् ॥५३॥ तपोयुक्ता ॥३५४॥ युक्त्याभिभजिता मुक्तितीर्थसोनतां गता। अन्तकान्तविधाशक्ता तपोयुक्ता जयत्यसौ ॥५४॥ १. क. 'कृशामप्य' पाठः। २. पुरुषाः। ३. निर्गतमिष्टं ४. अवस्थाम् । ५. अन्तकस्य अन्तकरणे शका । यस्याः।

·नवमी भक्तिः १७५ बहुभी तपसः सिद्धिदायिनी ॥३५५॥ बहुभ्यो रूपैस्तपसः सिद्धिदायिनी । बहुशः केवलानन्दसुन्दरी पातु देवता ॥५५॥ सप्तधातुमयी मूर्तिः ॥३५६॥ सप्तधातुमयी मूर्तिर्भूताऽमूर्तिरपि खयम्। सद्विचारपरिस्फूर्ति वितरत्वचिरादियम् ॥५६॥ सप्तधात्वन्तराश्रया ॥३५७॥ निर्धातुर्धातुमच्छृङ्गराजगोत्रमणिः शिवम् । धातुः पूज्या ददात्वेषा सप्तधात्वन्तराश्रया ॥५७॥ देहपुष्टिः ॥३५॥ युक्तो यया तत्क्षणभङ्गुरं च जानाति कल्पस्थिरवत् खदेहम् । जनो मनोऽभीष्टकरीह भूयात् देहपुष्टिः सहजैकहृष्टिः ॥५॥ मनस्तुष्टिः ॥३५९॥ दृष्टिः स्थिरा तस्य विनैव दृश्यं संवर्धते हृष्टिरकृत्रिमा च। उत्कृष्टता च प्रकटेह यस्य तुष्टा मनस्तुष्टिरदुष्टबुद्धेः ॥५९॥ १.. हिमालयः।. सा ·देवीनामविलासे अनपुष्टिः ॥३६॥ कथं नु भूतानि दृढत्वमीयुः संमिश्रितानि क्षणतः स्खलन्ति । कर्मादिदेवी यदि नानपुष्टिः स(कसारोत्र भवेत् सहाया ॥६॥ बलोद्धता ॥३६१॥ खखवर्गे प्रथा यान्ति सुरासुरनरोरगाः। यदाश्रयादियं भूयाद्धिता माता. बलोद्धता ॥६॥ ओषधिः ॥३६२॥ यैराक्रान्तः खविषयसुखं वेद दुःखं मनुष्यो दोषा दूंष्याः सपदि भजनात्ते खयं स्युर्यदीयात् । एषा रोषप्रमुखमखिलं क्लेशदं तोषहेतो रोगं शोषं नयतु समये सौषधिानमात्रात् ॥६२॥ वैद्यमाता ॥३६३॥ .उपास यामन्यशरीरमध्य- प्रवेशमात्मीयधिया विहाय । विदन्ति सा प्रकृति सुवैद्याः सा वैद्यमातेति सतां मतासि ॥६॥ द्रव्यशक्तिः ॥३६४॥ गुणैरनेकैः प्रथितप्रभावा प्रयोगतो या हितकुञ्जनानाम् । १. महाभूतानि। २. नाशनीयाः ।

·नवमी भक्तिः १७७ मातेव सर्वामयहानिशक्ता द्रव्यशक्तिहरतादशक्तिम् ॥६॥ सा प्रभाविनी ॥३६५॥ वक्त्रेषु नेत्रेषु करेषु भाग्य- वतां प्रकाशापि च सर्वयाता । मनःस्थितिज्ञानकरी जनानां प्रभाविनी भूषेयतु खभाभिः ॥६५॥ वैद्या ॥३६६॥ प्रसादं कुरुषे त्वं चेद् वैद्या परमदेवता । रोगिणः शोकदास्ते स्युभवरोगा अपि खयम् ॥६६॥ वैद्यचिकित्सा ॥३६॥ यत्प्रसादान्मनुष्योऽपि धन्वन्तरियशो भृशम् । एति वैद्यचिकित्सेयं विचिकित्साज्वरं हर ॥६७॥ सुपथ्या ॥३६८॥ तस्थामया नैव कदाचन स्यु- श्रेत् स्युस्तदा तत्क्षणमेव नाशम् । विनौषधं तेऽप्यवशाः समीयु- श्चित्ते स्थिता यस्य सदा सुपथ्या ॥६॥ १. क. ख. 'प्रभावती' पाठान्तरम् । २. भक्तम् । ३. सन्देह- ज्वरम्।

·देवीनामविलासे
रोगनाशिनी ॥३६९॥
ध्यानादिमिर्गदं हन्ति सर्वेन्द्रियलयं
अयनाद् गीयते तसादीशानी रोगनाशिनी ॥६९॥
यतः।
मृगया ॥३७०॥
विस्मार्य कार्याण्यविचार्य देह-
मृदुत्वमुतसुदर्पसत्त्वाः
उपासते शूरवराः सदा यां
संकीर्तिता
सा
मृगयागमज्ञैः ॥७॥
मृगमांसादा ॥३७१॥
सङ्गेन जायते दोषो गुणो वेत्यद्य निश्चितम् ।
भूता
यन्मृगमांसादा खवाहहरिसङ्गतः ॥७१॥
मृगत्वक् ॥३७२॥
या
यज्ञशीलैर्विलसद्विचित्र-
वाला पवित्रा वितनोति नद्धा ।
कांचित् प्रभा दीक्षितचिह्नभूता
मृगत्वगेषा कथिता कथाज्ञैः ॥७२॥
मृगलोचना ॥३७३॥
यनेत्ररागसंलुब्धः पितृकाननमध्यमाक् ।
आगाद् बन्धनमीशानमृगः सा मृगलोचना ॥७३॥
वागुरा ॥३४॥
भूमिगानां कथ वश्या भवेयुर्विहगा न चेत् ।
युक्तियुक्ता भवभूता वागुरा
गुरुरद्भुता ॥७॥

·नवमी भतिः १७९ बन्धरूपा ॥३७५॥ नित्यं विमुक्तोऽपि ययैष बद्ध- म्मन्यो जनो देवि समावृतेहः । सा बन्धरूपापि विमोक्षबन्ध- सम्बन्धबन्धं परिमिन्दती नः ॥७५॥ वधरूपा ॥३७६॥ वधरूपासि यदि त्वमीदृगय वधमीशानि विधेहि येन दीनः । सुसुखेन प्रविहाय कायभावं भवतीति दुरन्तमद्भुतेन ॥७६॥ वधोद्धता ॥३७॥ अवध्यो हि सदा खात्मा देहो वध्यस्त्वयत्नतः । उन्मत्त इतरः कः खिद् देवी यस वधोद्धता ॥७७॥ वन्दी ॥३७८॥ यान्यं स्मृता मुश्चति सर्वबन्धाद् वन्दी कथं स्यात् स्वयमीश्वरी सा। जाने त्वियं भक्तजनैरिहैव वन्दीकृतास्ति सुमनोनिकाय्ये ॥७॥ वन्दिस्तुताकारा ॥३७९॥ यदाकारं नहि स्तोतुं वाचस्पतिरपि बमः। अहो वन्दिस्तुताकारा सा शक्तिभक्तवत्सला ॥७९॥ १. अस्य मे।

·१८० देवीनामविलासे काराबन्धविमोचनी ॥३८॥ विरोचनरुचिः काचिच्चिदानन्दैकसुन्दरी। विषमे समये भूयात् काराबन्धविमोचिनी ॥८०॥ शृङ्खला ॥३८॥ सदा वनविहारस्था अपि नागा मदोद्धताः। ययावयं इवाबद्धा वश्याः सा शृङ्खला मता ॥८१॥ खलहा ॥३८२॥ सा मन्त्रैर्न नौषधिमयैर्विविधैः प्रयोगैः शान्ति भजन्ति खलु ये खलनागराजाः । सन्तः क्षमैकविषयाः सरणावदीयात् तां प्रापयन्त्यपि च तान् खलहासि सा त्वम् ॥८२॥ विद्युत् ॥३८३॥ तेजसा रोचते . काचिद्या देवी जलदान्तरे। विधुआयति नित्यं वडवानिसहोदरी ॥८३॥ दृढबन्धविमोचिनी ॥३८४॥ अमेयो योऽस्त्रशस्त्रोधैर्भवबन्धं तमेव या। हरति स्मृतिमात्रात् सा दृढबन्धविमोचिनी ॥८॥ अम्बिका ॥३८५॥ यदन्तरा न क्षुधया तृषा वा जनोदितत्वं लभते कदाचित् । १. अग्निः। २. एडका इव ।

·नवमी भक्तिः ममाम्बिका दुर्बमकाममेषा भृशं नाशयतादरोषा ॥८५॥ दृशा भृशं अम्बालिका ॥३८६॥ बालो मृदुः किश्चन वा विधातु- मनीश्वरोपीश्वरि कथं भवेत् त्वं न यदा दयामि- रम्बालिका पोषणकारिणी स्थाः ॥८६॥ अम्बा ॥३८७॥ रम्भाजघना जम्भारिसंस्तुता दम्भहारिणी। अम्बा भूयो हरत्वेषा सम्भवं दुर्भवे भवे ॥८७॥ स्वक्षा ॥३८८॥ दक्षा खात्माच्छादनक्रीडितेषु तथा 'सर्गाहानगेहं विधातुम् । दक्षाहन्ताहानिहेतुः समचं खचा रक्षाकारिणीयं ममास्तु ॥८॥ साधुजनार्चिता ॥३८९॥ साधवो माधवात्मत्वं याता यद्दययाभयाः। नन्दयन्त्यखिलान् दृष्टया सेयं साधुजनार्चिता ।।८९॥ कौलिकी.॥३९०॥ या नादेन च विन्दुनापि कलया भक्तं विरक्तं भवात् संतोषं नयति प्रकाशविशदा देवी ततोऽपि स्वताम् ।

·देवीनामविलासे वैराग्यं गतमद्भुतामथ भवोत्तीणां भवस्यां च या। स्वच्छन्दामिह कीर्तिता सुकृतिभिःसालौकिकी कौलिकी॥९॥ कुलविया ॥३९१॥ बहुदलभावनसंकुलभावा कुलकुलकोविदभावबलेन । सुलभरसा सरसालसभासा विलसतु चेतसि साकुलविद्या॥११॥ सुकुला ॥३९२॥ जनपक्षिकुलानि यत्कुलाया- दलमाविष्कृततां प्रयान्ति यत्र । विलयं च दलद्वयाकुलानि सुकुलासा नकुलार्चिता हितास्तु ॥९२॥ कुलपूजिता ॥३९३॥ वलयैः सलयैः स्फुरत्सुबाहुर्मुहुरीषच्चलमेखलाकलापा । अमलाचललोचनारविन्दा स्थिरताकृत कुलपूजिताजितास्तु ॥ कालचक्रभ्रमा॥३९४॥ ययावनद्धा अवशाः खगेशा भ्राम्यन्त्यविश्रामतया प्रतिस्वम् । वीथीषु सेयं किल कालचक्र- भ्रम शमारामकरी ममास्तु ॥१४॥ भ्रान्ता ॥३९॥ जीवः शिवामेदमयोऽपि भावं स्वीयं सुविमार्य कथं भ्रमातः। १. पक्षाः। २. शिवः। ३ अहेशाः।

·नवमी भक्तिः १८३ इतस्ततः स्याद्यदि न त्वमस्य भ्रान्ता स्थितिं चेतसि संविदध्याः ॥१५॥ विभ्रमा ॥३९६॥ यां विना न सुदृशोऽपि भूषया- शेषया विलसिताश्च चेतसः । संहरन्ति गतिमाशु सम्भ्रमं विभ्रमा हर गंमागमागमम् ।।९६॥ भ्रमनाशिनी ॥३९७॥ विषमे समये कामयमोद्भावितसम्भ्रमे। समया दयया भूयान्मम सा भ्रमनाशिनी ॥९७॥ वात्याली ॥३९८॥ खेलन्ती या वेलयैवेन्द्रजाल- कीं हीं सूर्यचक्षुःसुसङ्गम् । नेमिर्भातीवास्तवाहा चलन्ती वात्याली सा कीर्तिता कालविद्भिः॥९८॥ मेघमाला ॥३९९॥ कुतोऽपि योदेति लयं च याति कुत्रापि सर्वस्पृहणीयभावा। या पान्थयोषिद्वरसङ्गहेतुः सा मेघमाला कलिता कलाः ॥१९॥ १. गमश्च आगमश्च, तयोरागम आगमनम् ।

·.
देवीनामविलासे
सुवृष्टिः ॥४०॥
अदुष्टशोभा विदिशो दिशोऽपि
भवन्ति यामाप्य सुवृष्टिरेषा ।
न करस तुष्ट्यै भवतीह सृष्टि-
पुष्ट्येकहेतुः सुविकासिदृष्टेः ॥१०॥
श्रीकृष्णात्मपरानुभूतिविभवः श्रीकृष्णकोलः सुतं
साहिबकौलमस्त यं च जननी बुद्धिः प्रबुद्धिः सती ।
काव्ये तस्य निजात्मबोधसहजे कश्मीरविख्यातता-
हेतोर्दुर्गकलावपि प्रवितता भक्तिर्नवाङ्कागमत् ॥१०१॥
इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलविरचिते नाम-
विलासे महाकाव्ये नवमी भक्तिः ॥९॥

·दशमी भक्तिः सस्यवर्धिनी ॥४०१॥ बीजमडरतां याति पत्रादित्वं च सापि तत् । वीजत्वं यद्दयाबद्धं सा देवी सस्यवर्धिनी ॥१॥ अकारा ॥४०२॥ भूमिव्याता ब्रह्मरूपा ऋगाख्यवेदोत्पत्तिर्गार्हपत्यासना या । गर्वोऽखर्वः सर्ववर्णेकपूर्वा साकारेयं गीयते योगिनाथैः ॥२॥ इकारा ॥४०३॥ अर्धा मात्रा शम्भुरूपा त्रिलोकी- मुत्क्रान्ता या शुद्धबोधासनस्था । कामाख्यापि त्यक्तकामाभिगम्या रम्येकारा सेयमाकारहीना ॥३॥ उकारा ॥४०४॥ व्याप्तव्योमा दचिणाग्न्यासनस्था विष्णुप्रस्था या यजुर्वेदमाता। १. तत्वेन । २. उपनिषत्पक्षेण इयं कथा । ३. अयमपि उपनिषत्पक्षः।

·" देवीनामविलासे सर्वाधार सच्चिदानन्दसारा सोकारेयं कीर्तिता मूर्तविद्भिः ॥४॥ ऐकाररूपिणी ॥४०५॥ तनोति बिन्दुहीनापि जप्ता वाग्भववैभवम् । नवं नवं सुभव्यानां देवतैकाररूपिणी ॥५॥ ह्रींकारी ॥४०६॥ जता येयं शक्तिबालैकजीवो नेत्रे पो पद्मवक्त्रेऽपि वाणीम् । बाधाहीनां साधकानां विधत्ते हींकारीयं गता नः सदास्तु ॥६॥ बीजरूपा ॥४०७॥ मात्राकुरा वर्णदला च पाद- स्कन्धा सुशाखा बहुभावपुष्पा । बोधं फलं नो वितरत्वनन्ता बीजरूपा निगमद्रुमस्य ||७|| सा क्लींकारा ॥४०८॥ क्लींकारेयं यस्य चिचे स्थिता त्वं वीरेशानं मारनाराचबाणैः। विद्धा देव्यो नागकन्याश्च नार्यों नित्यं कामात् तं कथं न सरन्ति ॥८॥ १. बीजम् । २. शाक्रमन्त्राणाम् ।

·दशमी भक्तिः . अम्बरवासिनी ॥४०९॥ अन्यान्यविषयान् भक्तदेवादिभ्यो वितीर्य सा। खयं निर्विषया जाने संवृत्ताम्बरवासिनी ॥९॥ सर्वाक्षरमयी शक्तिः ॥४१०॥ अहन्तासम्पुटेदन्ताविलासविशदा सदा । सर्वाक्षरमयी शक्तिः स्फुरताद्धृदये मम ॥१०॥ अक्षरा ॥४११॥ किं वदेद् विधिरियं श्रुतिश्च कि- रूपिणी ननु भवेजनः कथम् । वृत्तिवानिह भवेच देवता नाचरा यदि भवेत् कृपाकरी ॥११॥ वर्णमालिनी ॥४१२॥ कथं न तन्मनो जप्ये ध्याने वास्ति थिरं परम् । येन सद्गुरुतो ज्ञाता शाङ्करी वर्णमालिनी ॥१२॥ सिन्दूरारुणवक्त्रा ॥४१३॥ यामालोक्य विमोहान्धतमसं सिन्दूरारुणवत्रा सा कस श्लाघ्या न धीमतः ॥१३॥ सिन्दूरतिलकप्रिया ॥४१४॥ मुक्काललन्तिकं वक्त्रं सिन्दूरतिलकप्रिया। दधाना भाति शुक्रारयोगं यातो विधुर्यथा ॥१४॥ १. आमरणविशेषः। याति दूरतः।

·.. देवीनामविलासे वश्या॥४१५॥ गत्या मत्या दर्शनेनापि वाण्या सर्वे मोहं तस्य याता न किंचित् । ध्यायन्तीयं येन सम्यबहेशी वश्यावश्यं सेविता देवदेवी ॥१५॥ वश्यबीजा ॥४१६॥ योगीश्वरकला यान्ति हित्वा मायां दुरत्ययाम् । भक्ता यद्दयया सेयं वश्यबीजेति कीर्तिता ॥१६॥ लोकवश्यविभाविनी ॥४१७॥ खेलति स्तोकंवल्लोकैर्विशोकः स कथं सुधीः । आराधिता न येनेयं लोकवश्यविभाविनी ॥१७॥ नृपवश्या ॥४१८॥ वाचैव या करोतीशं दुर्गतं तमपीश्वरम् । नृपवश्या जयत्येषा सिंहासनमहेश्वरी ॥१८॥ नृपः सेव्या ॥४१९॥ तत्तत् किमीप्सितं यद्यन्न प्रामोति कृती जनः । यस्येदृशी नृपैः सेव्या प्रसन्ना परमेश्वरी ॥१९॥ नृपवश्यकरी ॥४२०॥ नृपवश्यकरी हितास्ति यसै खलु तत्पादरजःकणाधिगत्यै। १. पुरुषस्य। २. बालकवत् ।

·दशमी भक्तिः १८९ अखिलस्पृहणीयतां गतोऽपि स्पृहयालुर्भवतीह राजराजः ॥२०॥ प्रियो ॥४२१॥ महिषी ॥४२२॥ यथा बहिर्भाति नृपः कलाभि- स्तथैव या सर्वकला निशान्ते । महेश्वरीयं महिषी दृशा मां सन्तोषकानयतु प्रकाशम् ॥२२॥ नृपमान्या ॥४२३॥ अगण्यपुण्यनैपुण्यो वदान्यश्च भवेज्जनः। सोऽयं यस्य प्रसमा त्वं नृपमान्या महेश्वरी ॥२३॥ नृमान्या ॥४२४॥ असामान्यसौजन्यजन्यातिपुण्या भवेत्तस्य कीर्तिः कथं नैव याता। दिवं वा भुवं यस्य धन्यस्य देवी नृमान्या प्रसन्ना शिवा हनिषण्णा ॥२४॥ नृपनन्दिनी ॥४२५॥ अश्वो मनुष्योऽपि गजादिको वा दाक्ष्यं प्रतिखं विषये प्रयातः । १. धनदः। २. अस्य नाम्रो विलासोऽसदृष्टपुस्तकेषु न दृश्यते। ३. दाता।

·देवीनामविलासे आयाति तं नन्दयितुं क्षितीशं यश्चित्तयाता नृपनन्दिनी त्वम् ॥२५॥ नृपधर्ममयी ॥४२६॥ नानावाहनसंवाहा च्छत्रचामरलक्षणा। सदा सुखमयी जीयानृपधर्ममयी शिवा ॥२६॥ धन्या ॥४२७॥ धन्यास माता स्वकुलं च धन्यं धन्याः सहाया विषयोऽपि धन्यः। धन्या च मूर्तिर्धिषणापि धन्या धन्यार्चिता येन महेश्वरी त्वम् ॥२७॥ धनधान्यविवर्धिनी ॥४२८॥ उद्यमेन विनायाति धनं धान्यं च तस्य हि । सनिधि सेविता येन धनधान्यविवर्धिनी ॥२८॥ चतुर्वर्णमयी मूर्तिः ॥४२९॥ उपयोग्या मिथो देवी खखलक्षणलचिता । चतुर्वर्णमयी मूर्तिः कीर्तनीया न कस्य सा ॥२९॥ चतुर्वर्णैश्च पूजिता ॥४३०॥ वेदाध्ययनमिक्षाचैत्राणाधैमा सदावतात् । व्यापाराद्यैश्च सेवाभिश्चतुर्वर्णैश्च सेवाभिश्चतुर्वर्णैश्च पूजिता ॥३०॥ १. देशः। २. बुद्धिः।

·दशमी भक्तिः सर्वधर्ममयी सिद्धिः ॥४३१॥ निर्धर्मस्वात्मभावस्वशुद्धबुद्धोकसाक्षिणी । सर्वधर्ममयी सिद्धिर्भूयात्रामार्थकारिणी ॥३१॥ चतुराश्रमवासिनी ॥४३२॥ एकैकाश्रमधर्मेषु वसत्यन्यः कथंचन। अक्रमेणाद्भुता देवी चतुराश्रमवासिनी ॥३२॥ ब्राह्मणी ॥४३३॥ ब्रह्माध्येत्री ब्रह्मवक्त्रासनस्था ब्रह्मध्यानात् त्यक्तदुर्भ्रान्तितान्तिः। ब्रह्मज्ञानोल्लासिचित्ता महेशी भूयाद्भूत्यै ब्रामणी सर्वपूज्या ॥३३॥ क्षत्रिया ॥४३४॥ क्षतं चतं स्वाद्दययेह यस्याः सर्वस्य खर्वत्वविनाशहेतोः। सूर्येन्दुवंशप्रविभासिनी मां क्षत्रिया पातु सदातुरत्वात् ॥३४॥ वैश्या ॥४३५॥ व्यापारादिकलापूर्णा सर्ववर्णैकपोषणी । वैश्यावश्यं महेशानी वश्या भवतु सर्वदा ॥३५॥ सा १. वेदः।

·१९२ देवीनामविलासे शुद्रा ॥४३६॥ शिवा सेवाप्रिया शूद्रा ब्रह्मपादतलखिता। जयत्यभयदा वादसादहीना स्वभावतः ॥३६॥ अवरवर्णजा ॥४३७॥ ज्वलन्मुखविलोचना परिललत्पदानध्वनि- स्खलन्मुखरवाक् चलत्पदविधूतपार्थाचला । भ्रमद्धकुटिमञ्जरी सुविनमनितम्बस्थली विचाररुचिरालकास्त्ववरवर्णजा नः श्रिये ॥३७॥ वेदमार्गरता ॥४३॥ यस्था निश्वासतो वेदाः संजाताः सुस्फुटक्रमाः । अहो सापि खयं देवी वेदमार्गरता परा ॥३८॥ यज्ञा ॥४३९॥ द्रव्येण केचित्तपसापि केचित् खाध्यायवत्वेन च केचनान्ये । ज्ञानेन योगेन च यां यजन्तो गच्छन्ति सिद्धिं शिवदास्तु यज्ञा ॥३९॥ वेदविश्वविभाविनी ॥४४०॥ विश्वं वेदप्रचाराय वेदो विश्वप्रवृत्तये । यया विभावितः सेयं वेदविश्वविभाविनी ॥४०॥ १. कष्टम् । २. 'विचाराय' ख. पाठः ।

·दशमी भक्तिः .. अस्त्रशस्त्रमयी विद्या ॥४४१॥ दुरवाप्यं कथं ते ते चक्रवर्तित्वमामुयुः । अनशस्त्रमयी विद्या न तैश्चेत् स्याद् वशीकृता ॥४१॥ वरशस्त्रास्त्रधारिणी ॥४४२॥ कालभीहारिणी भूयाद्रणभूमिविहारिणी । आनन्दकारिणीशानी वरशस्त्रास्त्रधारिणी ॥४२॥ सुमेधाः ॥४४३॥ यदंशविच्येह महामतिः स्या- च्छास्त्राण्यनन्तानि तनोति तानि । एकश्चिदुल्लासकणोऽपि यथाः सा मे सहायास्तु सदा सुमेधाः ॥४३॥ सत्यमेधा ॥४४४॥ अन्यो हि कश्चिजडसङ्गमाप्तो जडत्वमेत्येव सुधीयुतोऽपि । इयं तु देवी जडविश्वमध्य- गता सदाप्यस्ति हि सत्यमेधा ॥४४॥ भद्रकाली ॥४४५॥ भद्रं ध्याता नतनु तनुतेऽहंकृति वा तनुं या च्छिद्रं मन्दं रचयति मुधाज्ञानजातं नजातम् । रुद्राकस्थापि च परिहरत्यता रौद्रभावं भक्तानां सा भवतु भविनां भद्रकाली श्रिये वः॥४५॥ १. अप्रशस्यम्।

·देवीनामविलासे अपराजिता ॥४४६॥ गोपालो विष्णुरीशोऽपि रुद्रो यद्दयया सदा । शक्रो जिष्णुश्च लोकं सा हितायास्त्वपराजिता ॥४६॥ गायत्री ॥४४७॥ ज्ञाता येन स वेत्ति सर्वनिगमान् ध्याता च येनाम्बिका ध्यायन्ति त्रिदशाः सदैव सुदशं तं कीर्तिता येन वा । कीर्तिस्तस्य पुनाति लोकमखिलं येनार्चिता वा शिवा गायत्री न च केन केन सततं के के न वार्चन्ति तम् ॥४७॥ सत्कृतिः ॥४४८॥ त्वं सत्कृतिर्यदि गता हृदि सद्दयालु- मोति तर्हि भुवि राज्यमशत्रुशङ्कम् । को नापि देवपतितां दिवि वाजेभावं रुद्रत्वमद्भुतकला हेरितां .खतां वा ॥४८॥ सन्ध्या ॥४४९॥ ध्यायन्ति यां द्विजवराः परहर्षपूर्ण- निश्चिन्तचित्तनगरेऽस्ति च बोधयन्ती । तान् या परात्मविषयाभ्यनुसन्धिमेषा सन्ध्येति काचन परा गदितैकसन्धैः ॥४६॥ सावित्री ॥४५०॥ सूते विश्वं भेदवत्त्वं च नैव भिन्नं यद्वद् वीचिसंघ महाब्धिः । १. ब्रह्मताम् । २. नारायणताम्।

·दशमी भक्तिः १९५ अन्ते तल्लीयते यत्र चैतत् सावित्री सा कीर्तिता सारविद्धिः ॥५०॥ त्रिपदाश्रया ॥४५१॥ त्रिलोका भान्ति तस्याग्रे त्रिपदा इव लचितम् । येनेयं निश्चितं ज्ञाता निर्भया त्रिपदाश्रया ॥५१॥ त्रिसन्ध्या ॥४५२॥ त्रिकालास्त्रिलोकास्त्रिवेदास्त्रिदेवा- स्त्रयो वह्वयस्त्रिवरा यत्र चैक्यम् । प्रयान्ति स्वभावात् सदा काचिदेषा त्रिसन्ध्येति गीता हितायास्तु माता ॥५२॥ त्रिपदी ॥४५३॥ न त्वं यदि त्वमसि तत्तदसीति नाथो यां बोधयत्यतिविरक्तमतः सुशिष्यम् । आनन्दधामजननीमनणीयसी सा देवी जयत्यतितरां त्रिपदी महेशी ॥५३॥ धात्री ॥४५४॥ शङ्कातङ्ककलङ्कानां दात्री तृणवदीश्वरी । सन्धात्री बोधदुग्धस्य धात्री नः कृपयावतात् ॥५४॥ सुपर्वा ॥४५५॥ अथर्ववेदिभिः सर्वसुपर्वातप्तये शिवा । कामनीया जयत्येषा सुपर्वाखर्वगर्वभूः ॥५५॥ १. क. 'त्रिपादाः पाठः।२. संसारात् । ३. देवतानामासमन्तात् तृप्तये .

·१९६ देवीनामविलासे ... सामगायनी ॥४५६॥ सकलं परिमोहयत्यवश्यं सकुदुच्चारितवत्यनन्तरूपम् । स्वरसंघमसङ्गभङ्गुरं या हृदयस्था मम सामगायनी सा ॥५६॥ पाञ्चाली ॥४५७॥ यैकापि पञ्चधात्मानं पञ्चानामप्रपश्चयत् । प्रीतये नयतु स्थैर्य पाञ्चाली चश्चलं मनः ॥५७॥ बालिका ॥४५८॥ बालिकेव कृतवस्त्रपुत्रिकालालनप्रकृतहर्षनि ता । खेलति खयमिदन्त्वमागता याबलं मम करोतु बालिका ॥५८॥ बाला ॥४५९॥ या बालतर्जितमयूरकचत्कलापा खालापमूकलपनीकृतकाकपुष्टा गत्यालसीकृतमरालवरा गतौ सा बाला बलाबलनिधिः परिशर्मदास्तु ॥५९॥ . बालक्रीडा ॥४६०॥ निरुद्वेगं निरुद्वेगं निःशकं या स्थितिं गता। निष्कलङ्गं प्रसिद्धेह बालक्रीडा जयत्यसौ ॥६०॥ सनातनी ॥४६१॥ प्रभवप्रमुखज्ञानशालिनी या महेश्वरी। ब्रह्मादीनां खयं तत्तावर्जिता सा सनातनी ॥६॥ १. सरिगमपदनि इति । २. पाण्डवानाम् । ३. पाश्चालिका ।

·दशमी भक्तिः १९७ गर्भाधारधरा ॥४६२॥ चतुरकुलविस्तारा जरायुर्विततं कथम् । गर्भ दध्यान चेत् कुर्याद् गर्भाधारधरा दयाम् ॥६२॥ शून्या ॥४६३॥ यत्कलैका त्रिलोकीयं नानात्वरचनाचिता । शून्येति सा कथं गीता सदापूर्णा महेश्वरी ॥६३॥ गर्भाशयनिवासिनी ॥४६४॥ बाधते न क्षुधा तृष्णा न.च यद्दययान्तरा । गर्भस्य दशमास्खेषा गर्भाशयनिवासिनी ॥६४॥ सुरारिघातिनी कृत्या ॥४६५॥ अमरा निर्जरा देवाः कथं स्युर्यदि नेश्वरी । सुरारिघातिनी कृत्या कृपया निजया भवेत् ॥६५॥ • पूतना ॥४६६॥ यत्स्तन्यस्य स गोपालो जीवेन सह पानतः । बली भूत्वाहनदैत्यानवलः पूतनेति सा ॥६६।। तिलोत्तमा ॥४६७॥ भालान्तरायातललल्ललन्तिका- मुक्तं मुखं भात्यमितोऽलकाकुलम् । अम्बिन्दुवत् षट्पदशोभिपद्मवत् यस्याः शिवायास्तु तिलोत्तमेति सा ॥६७॥ १. मुक्ताफलम्।

·१९८ देवीनामविलासे लज्जा ॥४६८॥ कुलाङ्गनास्त्वत्सहिताः सुशोभाः शोभोज्झिता अप्यवमानिनो यत् । शोभासि किं तत् किमु वास्यशोभा लज्जा न जाने परमेश्वरी त्वम् ॥६८॥ रसवती ॥४६९॥ आपातरसदोऽप्यन्तरसदो विषमो भवः । रसमात्रावशेषः स्याचेत् स्याद्रसवती दया ॥६९॥ नन्दा ॥४७॥ तत्पार्श्वस्थानतस्तस्य दृष्ट्या वाचा च नन्दिताः । कथं न स्युर्जनाः सर्वे येन नन्दा समर्चिता ॥७०॥ भवानी ॥४७१॥ जपन् पूजयंस्त्वां भवानीति मुख्या भवाभावभावेषु संभावयन् वा । मैवं दुर्भव तत्वणाघाति हित्वा भवत्वं नवानन्दराशिं सुचित्रम् ॥७१॥ पापनाशिनी ॥४७२॥ पापापापमयं पापं दुरापं कृपयास्ति नः यदीयया शिवा सेयं कीर्तिता पापनाशिनी ॥७२।। १. जनाः। २. विशदः। ३. भवस्य संसारस्य अभावेषु भावेषु। ४. जन्म। ५. शिवत्वम् ।

·दशमी भक्तिः
१९९
पट्टाम्बरधरा ॥४७३॥
गजचर्माम्बराङ्कस्था पट्टाम्बरधरा शिवा ।
नीलोत्पलिन्युपासक्ता पमिनीव घिराजते ॥७३॥
गीतिः ॥४७४॥
मृगाः खगा नागवराश्च भावं
स्वीयं सुविमार्य समाधिमाजा।
निशम्य यामेव भवन्ति यत् त-
न कस्य गीतिः प्रियतावहास्ति ॥७४॥
सुगीतिः ॥४७५॥
रीत्योत्थानं प्रापिता भक्तवर्यै-
भीत्यादिं या भावमन्तं नयन्ती।
चित्ते दत्ते कांचिदानन्दलीलां
स्फीति बुद्धेः सा सुगीतिर्ददातु ॥७५।।
ज्ञानलोचना ॥४७६॥
कालावविप्रकृष्टत्वं प्रकृष्टानन्दिनीपते ।
मुषित्वा याखिलानर्थान् सा देवी ज्ञानलोचना ॥७६॥
सप्तस्वरमयी तन्त्री ॥४७७॥
खरा मनोहरा यत्र प्रत्येकं सप्तकोटिगाः ।
सप्तखरमयी तन्त्री वातन्त्र्यं श्रावयत्वियम् ॥७७॥
षड्जमध्यमधैवता ॥४७८॥
यादौ सप्तखरेष्वेका मध्ये स्फुरति धैवता ।
उपान्ते च मता सेयं षड्जमध्यमधैवता ॥७८॥

·२००
देवीनामविलासे
मूर्च्छना प्रामसंस्थाना ॥४७९॥
निश्चला या त्रिधा बद्धा खरान् सप्त सुचश्चलान् ।
विश्रामयत्यसौ ग्रामसंस्थाना मूर्छना मता ॥७९॥
स्वस्था ॥४८०॥
परो यस्यां सदा तिष्ठत्यात्मा यस्याः परत्र च ।
सा देवी प्रथिता खस्था क्रियात् खस्यं मनो मम ॥८॥
स्वस्थानवासिनी ॥४८१॥
बहुत्वं यान्त्यपि स्वीयं स्थानं खाभासितं सितम् ।
न जहाति यतस्तसाचितिः स्वस्थानवासिनी ॥८॥
अट्टाहासिनी ॥४८२॥
यद्धासेन दिनं रात्रिरिव चन्द्रविकासिना ।
शोभते चोभमठ्ठावहासिनी सा व्यपोहताम् ॥८२॥
प्रेता ॥४८३॥
जाग्रत्सुप्तसुषुप्ततां स्फुटतरं यान्ती च नो याति या
कौमारादिदां गतापि विमलानन्दैव योजृम्भते ।
अन्त्यैः कर्मभिरीश्वरीं सुकृतिनो यां तर्पयन्ति ध्रुवं
प्रेता प्रेतपुराभियानजमियं शोकं दहत्वद्भुता ॥३॥
प्रेतासननिवासिनी ॥४८४॥
प्रेतनाथाः शिवोत्तुङ्गपर्यवं स्तम्भवत् स्थिताः ।
यस्या वहन्ति सा काचित् प्रेतासननिवासिनी ॥४॥

·दशमी भक्तिः
२०१
नृत्तगीतप्रिया ॥४८५॥
हयाखगन्धवसुराङ्गनाधा
आतोचमादाय सुतोषयन्ति ।
यां देवदेवीमिह नृत्तगीत-
प्रिया श्रिया पोषयतु खया नः ॥८५॥
अकामा ॥४८६॥
यत्रैव यत्रैव मनो निमनं
खखप्रिये शाकरि यस्य यस्य ।
तत्रैव तत्रैव च तस्य तस्य
त्वत्व यदाति ततोऽस्यकामा ॥८६॥
तुष्टिदा ॥४८॥
यद्दयावहमतिर्यथा तथा
विग्रहं वहति मारवज्जनः ।
उज्झति क्षणत एव तं तया-
प्युज्झितो हृदि सदास्तु तुष्टिदा ॥८॥
पुष्टिदा ॥४८॥
मीयते केन सा देवी सुधियापि शिवात्र या ।
केन केनासि रूपेण कसै कसै न पुष्टिदा ॥४८॥
अक्षया ॥४८९॥
खखकाले प्रयान्त्येव क्षयं यत्रयुता अपि ।
त्वमेवैका तु सद्रूपा स्वभावेन चिदक्षया ॥८९॥

·२०२ देवीनामविलासे निष्ठा ॥४९॥ वदन्तु बोधं बहवोऽपि वेद- वेदान्तपाठेन नतु खरूपम् । जानन्ति तावत् परहर्षसिन्धुं निष्ठा कृपां यावदियं न धत्ते ॥१०॥ सत्यप्रिया ॥४९१॥ आराध्य यां सत्यसुतो नसत्यान् रिपूजधानापि चचाल नैव । सत्यात् खकीयात् प्रथितैककीर्तिः सत्यप्रिया सा प्रियमातनोतु ॥११॥ प्रज्ञा ॥४९२॥ यस यस्य प्रसन्ना त्वं प्रज्ञा परमदेवता। तस तस्य कथं नाज्ञां वहन्ति शिरसीतरे ॥१२॥ लोकेशी॥४९३॥ वश्या ययाः सन्ति देशा अशेषाः कर्नु हतुं पातुमप्येकदेशम् । याताया: सालोकमात्रेण भक्तं लोकेशी मां शोकहीनं करोतु ॥१३॥ सुरोत्तमा ॥४९॥ खखदेष्टधा सर्ग सुराणां पाति या परा । सुरोत्तमा करोत्वेनं सर्वोत्तमगतिं जनम् ॥१४॥ १. युधिष्ठिरः।

·दशमीभक्तिः २०३ सविषा ॥४९५॥ दृष्टथैव यामृतानन्दं भक्तानां जनयत्यसौ । सविषा नाममात्रेण जाने डित्थडवित्थवत् ॥१५॥ ज्वालिनी ॥४९६॥ येनावृताचो न परात्मभावं वेत्त्येष तन्मोहतमः क्षणेन । निहन्ति दृष्टैव दयानिधिर्या सा ज्वालिनी कालभयं हराय ॥१६॥ ज्वाला ॥४९७॥ दशधा प्रविभज्यात्मखरूपं या त्रिवद्विषु । जाज्वलीति स्थितैकैव ज्वाला सा बलदास्तु नः ॥१७॥ विषमोहार्तिनाशिनी ॥४९८॥ अवाजाद्यसहोष्मांपि यदासङ्गान्महाविषम् । मृत्युजित् पशुपः सेयं विषमोहार्तिनाशिनी ॥९८॥ विषारिः ॥४९९॥ खपतेनीलकण्ठत्वक्रिययेव समत्सरा। विषाशनेन संवृत्ता विषारिः सापि विश्वसः ॥१९॥ नागदमनी ॥५०॥ महार्हाभूषणा स्वेन नार्गभूषणसङ्गतः । सलओवास्ति सा नागदमनी शक्तिरेश्वरी ॥१०॥ १. अत्यथै ज्वलति । २. शिवः ।

·२०४
देवीनामविलासे
स्वस्वातन्त्र्यपरानुभूतिकलयावश्यंभवित्र्योद्गते
साहिबकौल इति प्रथावति पदे निर्माति यः सासनम् ।
तत्काव्ये चरणादियातयमकं श्रीचन्द्रमौलिस्तवं
भ्रातृत्वेन समागतेज़ दशमी भक्तिविरामं गता ॥१०१॥
इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथविरचिते
नामविलासे महाकाव्ये दशमी भक्तिः ॥१०॥

·एकादशी भक्तिः। कुरुकुल्ला ॥५०१॥ कुरुकुला जयत्येषा या ध्याता कुरुते जनम् । कुलाकुलपरिज्ञानदाचिण्यप्रथितोदयम् ॥१॥ अमृतोद्भवा ॥५०२॥ भवमोगरंसात्तापि जीवन्मुक्तो यदीयया । दयया भक्तवर्योऽयं सा जीयादमृतोद्भवा ।।२।। भूतभीतिहरा रक्षा ॥५०३॥ सत्यं सास्ति स्वतन्त्रा तद्भूतपाङ्गगतापि यत् । भूतभीतिहरा रक्षा स्वयं सा परमेश्वरी ॥३॥ भूतावेशविनाशिनी ॥५०४॥ सम्भूतपूर्वपुण्यानां भूतावेशविनाशिनी। भूयाद् भूतिप्रदा देवी भूताहन्तानिवारिणी ॥४॥ १. रसमक्षकोऽपि । २. शिवाङ्गगता सती अपि ।

·२०६ देवीनामविलासे रक्षोनी ॥५०५॥ मयों रामो वानरेन्द्रः सनाथ: पौलस्त्यं तं राचसानां बलेशम् । अब्धि तीर्वा यत्कृपातो जघान रक्षोनी सा कस्य मान्या न माता ॥५॥ राक्षसी ॥५०६॥ या तानि तानि जनयत्यबला बलेश- रक्षास्सनेकविधरूपयुतानि चैका । देवोत्तमादिविजयीनि पराधिदेवी सा राक्षसी हरतु राक्षस भयं नः ॥६॥ रात्रिः ॥५०७॥ या हन्त संगमयते सुसमाधिलक्ष्म्या योगेश्वरानपि च भोगधनान् प्रियाभिः । काव्यज्ञमर्थकलया पथिकप्रियाः स्वैः खभागतैः प्रियतमैः सुखदास्तु रात्रिः ॥७॥ दीर्घनिद्रा ॥५०८॥ यथा ब्रह्मतामाप्य भूयो निवृत्ति- भवे नो भवेजातुचिद्यां तथैव । मुधाजातमानादिभावकहीं शिवा दीर्घनिद्रा परानन्ददास्तु || ·एकादशी भक्तिः २०७ दिवागतिः ॥५०९॥ अर्थेषु भूयो निशि विस्मृतेषु प्रतिस्वमामोति यया प्रचारम् । जनो मनत्राणदया दयातो दिवागतिः सास्तु शिवा गतिर्नः ॥९॥ चन्द्रिका ॥५१०॥ क्षय्यपि प्रथितलाञ्छनोऽपि यद् ग्लौरपीह भविनां तमीप्रियः । चश्चलोऽस्ति च तथापि चन्द्रमा- श्चन्द्रिकाश्रयभवो गुणो ह्ययम् ॥१०॥ चन्द्रकान्तिः ॥५११॥ रोदितीव निशि सुप्तताजितं लोकमन्तकगृहाभिसञ्जितम् खं च वीक्ष्य विगलत्सुधामयं चन्द्रकान्तिरिह मुद्रितात्मवाक् ॥११॥ सूर्यकान्तिः ॥५१२॥ दुष्टमेत्यपि तमः पुनः पुनः सर्वदा तव हतं मयाज्ञया । सकुषेति गदितेव भानुना सूर्यकान्तिरमितो ज्वलत्यसौ ॥१२॥ १. चन्द्रं कर्पूरं माति तुलां याति ।

·देवीनामविलासे. निशाचरी.॥५१३॥ मायानिशि खमगरलक्ष्या या लीलया कापि चरत्यसङ्गा । निशाचरीति प्रथिताद्भुता सा सदैव वो बोधयतु खभासो ॥१३॥ डाकिनी ॥५१४॥ विकल्पसंकल्पनिदानमेत- द्धरत्यहो या हृदयं जडानाम् । अलक्ष्यचेष्टाप्यनिवार्यचर्य दुर्लक्ष्यमेषा किल डाकिनीति ॥१४॥ शाकिनी ॥५१५॥ दिगम्बरा दिक्षु वरा अजस्र- माराध्य यां यान्ति शिवत्वमीब्यम् । भूताधिवासाः कुतकर्मनाशाः सा शाकिनी नाकविहारदास्तु ॥१५॥ शिष्या ॥५१६॥ सर्वे सर्व यतोऽधीत्य गुरुतां प्राप्नुवन्त्यहो । कस्य सापि किमर्थ नु शिष्या भूता महेश्वरी ॥१६॥ हाकिनी ॥५१॥ नानौषधादिविधिमप्यधिकं विदित्वा हस्तक्रियामपि समाप्य गुरोर्न वावत् । १.स. 'स्वभावा' पाठः।

·२०९
एकादशी भक्तिः
सिद्धि रसायनभवां लभतेपि धीरो
यावद्दयां वितनुते नहि हाकिनी सा ॥१७॥
चक्रवाकिनी ॥५१८॥
मायानिशा यतो ना जातुचित् स्पृशतीश्वरीम् ।
तटेषु सर्वदा तसाच्छोमते चक्रवाकिनी ॥१८॥
सितासितप्रिया ॥५१९॥
सितासितप्रिया न स्याद्यदि भूतिसितस्य तत् ।
नीलकण्ठस्य देवेशी कुर्यादङ्गीकृतिं कथम् ॥१९॥
स्वङ्गा ॥५२०॥
चकार यानङ्गरिपुं निजाङ्गनिर्भङ्गसङ्गं श्रितकामरङ्गम् ।
अहो महोमूर्तिरवेक्षितैव खङ्गास्तु सर्वाङ्गसुपोषणीयम् ॥२०॥
सकला ॥५२१॥
यत आविर्भवन्त्येताः काले काले खिलाः कलाः।
सकला कलया पायादपायात् कालभीतिजात् ॥२१॥
वनदेवता ॥५२२॥
वने वने या कुरुते विहारं सम्पूजिता मूलफलैरनल्पैः ।
वन्यैर्जनैर्दुष्कलिकल्मषनी संकीर्तिता सा वनदेवतेति ॥२२॥
गुरुरूपधरा ॥५२३॥
बाला इवाखिला लोका भवेयुः क्लेशभागिनः ।
क्रियासु यदि न त्वं स्सा गुरुरूपधरा सदा ॥२३॥

·२१० देवीनामविलासे गुर्वी ॥५२४॥ गुर्वादिभ्योऽपि या गुर्वी कथं तां भक्तिमागिनः । वहेयुश्चेतसा तस्सा एवं स्थान दया यदि ॥२४॥ मृत्युः ॥५२५॥ केन केनास्ति रूपेण कस्य कस्यान्तकारिणी। मृत्युर्या सा शिवा देहमानमृत्युप्रदास्तु नः ॥२५॥ मारी ॥५२६॥ ब्रह्मा कथं कथमपि प्रभुरद्भुतं य- दुत्पादयत्ययुगपागपत् तदेतत् । या मारयत्यमरचिन्त्यसमागमा सा मारीश्वरी परमतोषमियं ददातु ॥२६॥ विशारदा ॥५२॥ देहेन गेहेन च संश्रयोऽपि लक्ष्म्या नरो वीररसोद्धतोऽपि । अधीतविद्योऽपि मृगो हि ताव- धावत् प्रसन्ना न विशारदा त्वम् ॥२७॥ महामारी॥५२८॥ महामारी महादेवी महत्तत्वाधनात्मजाम् । नानाभिमानदुर्बाधां तुष्टा मारयतु ध्रुवम् ॥२८॥ विनिद्रा ॥५२९॥ या योगिमिः पश्चिमरात्रकाले भोगयोगैरपि या पूर्वरात्रे ।

·२११ एकादशी भक्तिः वियोगिभिर्यापि सदैव चैका संसेव्यते सास्तु हिता विनिद्रा ॥२९॥ तन्द्रा ॥५३०॥ तन्द्रादेवीध्याननिधौतपापा: सान्द्रानन्दोत्तर्जितेन्द्रादिपमाः मन्द्रं मन्द्र निर्मलं नाम तस्या गायन्तस्ते साधु सन्तो जयन्ति ॥३०॥ मृत्युविनाशिनी ॥५३१॥ सर्वत्र सर्वदा सार्वा सर्वथापि व्यथापहा । सतां भक्तिमतां भूयाद्देवी मृत्युविनाशिनी ॥३१॥ चन्द्रमण्डलसंकाशा ॥५३२॥ चन्द्रमण्डलसंकाशा भाति यैकाप्यनेकधा । तरङ्गेष्विव देहेषु सा शिवास्तु शिवाय नः ॥३२॥ चन्द्रमण्डलवासिनी ॥५३३॥ सर्वदापि महेशानी चन्द्रमण्डलवासिनी। निष्कलवा परं पूर्णा जयत्येपैव काचन ॥३३॥ अणिमादिगुणोपेता ॥५३४॥ हृदि खे पवने महामहंचिजीवबुद्धिषु । अणिमादिगुणोपेता खयंसिद्धा जयत्यसौ ॥३४॥ १. सर्वेभ्यो हिता।

·२१२ देवीनामविलासे सुस्पृहा ॥५३५॥ विवर्तेत कथं ब्रह्म शुद्धबुद्धं जगत्तया । भवेस्त्वं परमेशानी सहाया सुस्पृहा न चेत् ॥३५॥ कामरूपिणी ॥५३६॥ अमराधिपताभिमान इन्द्रो हरिरेतस्य च रचकाभिमाने । विधिहानिमदे ययात्र केशौ विनियुक्ता अपि कामरूपिणी सा ॥३६॥ अष्टसिद्धिप्रदा ॥५३०॥ शुद्धबुद्धयेकमक्तेभ्यो महेशानी विना हठम् । दुर्घटं सततं भूयादष्टसिद्धिप्रदात्र नः॥३७॥ प्रौढा ॥५३८॥ खभावगम्भीरविचित्रचित्रकलानिधानं परमेश्वरीयम् । उपोढसर्वसहशान्तभावा प्रौढा मनाप्रौढिकरी ममास्तु ॥३८॥ दुष्टदानवघातिनी ॥५३९॥ कानने गहने मार्गवैषम्ये निम्नगोत्तरे । स्मृता सुखकरी भूयाद् दुष्टदानवघातिनी ॥३९॥ अनादिनिधना पुष्टिः ॥५४०॥ अनादिनिधना पुष्टिर्जगदायन्तसाक्षिणी। अनाद्यविद्यासंक्षोभहारिण्यस्तु ममेश्वरी ॥४०॥ १. जगतो भावेन।

·एकादशी भक्तिः २१३ चतुर्बाहुः ॥५४१॥ ऊवं शङ्ख खकरकमले धारयन्त्यप्यधस्ताद् वामे चक्रं जलजनिगदे दक्षिणे च क्रमेण । खेलन्ती या प्रहरणविधौ चातुरीरीतिमाप्ता देवी भूयात् प्रकृतसुखदा सा चतुर्बाहुरेषा ॥४१॥ चतुर्मुखी ॥५४२॥ एकं परिणतं ब्रह्म चतुर्धा ब्रह्मरूपभृत् । या गायति परा तज्ज्ञैर्गीयते सा चतुर्मुखी ॥४२॥ चतुःसमुद्रशयना ॥५४३॥ यद्दयामाप्य जात्वेव शेत एकाम्बुधौ हरिः । चतु:समुद्रशयना मीयते केन सा शिवा ॥४३॥ चतुर्वर्गफलप्रदा ॥५४४॥ संतुष्टा कुतबुद्धीनामिष्टा विविधकर्मभिः । जयत्येकैव सा देवी चतुर्वर्गफलप्रदा ॥४४॥ काशपुष्पप्रतीकाशा ॥५४५॥ काशपुष्पप्रतीकाशा काशते या महेश्वरी । चिदाकाशप्रथा सास्तु निराशत्वाभिदायकृत् ॥४५॥ शरत्कुमुदलोचना ॥५४६॥ यदपाङ्गाग्रयातोऽयं भवेत् सर्वाङ्गसुन्दरः। ददातु सा मुदं शुद्धो शरत्कुमुदलोचना ॥४६॥ १. पानं गदां च। २. वेदम् ।

·देवीनामविलासे भूता ॥५४७॥ या वेद वेदं निखिलं न जातु वेदोऽपि यां वेद विदं विधिर्वा । भूतेति गीता परमेश्वरीयं ददातु भूतं सततं खबोधम् ॥४७॥ भव्या ॥५४८॥ संभाविता येन हृदेह भव्या भवे भवे तस्य भवेत् किमन्यत् । भव्यं स्वभावेन विघूर्णितस्य भव्यं न वानन्दरसेन पुंसः ॥४८॥ भविष्या ॥५४९॥ अधीत्य वेदानखिलानजोऽपि पुनः पुनः सोऽप्यवतीर्य विष्णुः। न शक्नुतः खेलनमत्र यस्या निर्णेतुमेपास्तु हिता भविष्या ॥४९॥ शैलजा ॥५५०॥ कर्मवीजमिदमेव भूतलं श्लाघ्यमत्र च हिमाचलस्ततः। संकटाध्वविततोऽपि यच्छिवा शैलजास्ति विमलैक्यहर्षभूः ॥५०॥ १. चेतनाम् । अथवा वेदविदं वेदशां वेदेति पूर्वेण अन्वयः।

·२१५
एकादशी भक्ति
शैलवासिनी ॥५५१॥
देवाः सर्वे ततः खं स्वमकार्ष स्थानमद्रिषु ।
दृढं देवादिदेवी यत्वयं सा शैलवासिनी ॥५१॥
वाममार्गरता ॥५५२॥
पणाद् वशीभवन्त्यस्य योगेनापि सुदुर्लभाः ।
सिद्धया सेविता येन वाममार्गरता हिता ॥५२॥
वामा ॥५५३॥
तं वामनेत्रा विहतान्यकामा:
कामातुरा: सामकथाविदग्धाः ।
भजन्ति गायन्ति च रामयन्ति
वामा शिवा यस्य सदैव वामा ॥५३॥
शिववामानवासिनी ॥५५४॥
येयं देवी पराख्याता शिववामानवासिनी ।
सैवेह सर्वदा भाति मम सर्वाङ्गवासिनी ॥५४॥
वामाचारप्रिया ॥५५५॥
सर्वेऽन्तं यान्ति शम्भुस्तु यत्कृपातोऽन्तकान्तकः ।
कलौ सैव कथं पूज्या वामाचारप्रिया जडैः ॥५५॥
तुष्टा ॥५५६॥
आप्त्वापि मानवं देहं दुर्लभं सुलभं न ये ।
तुष्टाः खात्मावबोधेन ते तुष्टाकपयोज्झिता ॥५६॥

·२१६ देवीनामविलासे लोपामुद्रा ॥५५॥ बीजैर्जता दशमिरतुला पश्चमिश्रेस्तनोति तज्ज्ञानां या हृदयविशदाकाशकोशे समन्तात् । कांचिद् हर्षप्रथमलहरीकौमुदीं सेव्यते सा लोपामुद्रा कथमिह परं मुद्रितस्वान्तमसः ॥५७॥ प्रबोधिनी ॥५५८॥ ब्रह्मादिलोकस्थितिमप्युपेक्षे देहेन मयोऽपि तृणोपमं यत् । सदैव सोऽयं मम कामवन्ध्यः प्रबोधिनीध्यानभव: प्रभावः ॥५८॥ भूतात्मा ॥५५९॥ पूर्व मध्यगतं न कोऽपि यमलं यस्या विवेत्तुं ततोऽ- प्येकानेकनिरन्तचारुरचनो भूतव्रजोऽयं खतः । यस्था आविरभूत् तथाप्यवितथानन्दैव यैका चिंति- भूतात्मेति शिवा विभूतिमतुला स्त्रीयां ददातु ध्रुवम् ॥५९॥ परमात्मा ॥५६॥ अतिचित्रविचित्रशास्त्रपूगं विरचय्यापि च शक्यते विवेक्तुम् । मुनिभिर्न हि यद्दयां विना या परमात्मेति शिवा प्रकीर्तिता सा ॥६॥ १. ब्रह्मापि। २. क. ख. घ. 'भोगं' पाठः ।

·एकादशी भक्तिः २१७ भूतभाविविभाविनी ॥५६१॥ त्वमेवाघन्तहीना यद् भूतभाविविमाविनी । अतोऽन्यः कः सदाधन्तस्त्वां विभावयितुं चमः॥६१॥ मङ्गला ॥५६२॥ यात्राविवाहादिषु यां प्रपूज्य निरुत्तमां सिद्धिमुदारसत्त्वाः । संप्राप्नुवन्ति प्रथितेह काचित् सा मङ्गलास्त्वस्य सदा सहाया ॥६२॥ सुशीला ॥५६३॥ संहारकर्तुः पशुपस्य भीम- रूपस सर्वज्ञकलाचितस्य । अपि प्रिया त्वं कथमीश्वरि स्याः खयं सुशीला यदि नाभविष्यः ॥६३॥ परमार्थप्रबोधिका ॥५६४॥ सदैव मे मनोगास्तु परमार्थप्रबोधिका । यदाप्त्या भ्रामकानन्यान जानामि शष्पवत् ॥६४॥ दक्षिणा ॥५६५॥ ददास्यभीप्सितां सिद्धिं हेलयापि समर्चिता । यतस्ततस्ततप्रज्ञैर्दक्षिणेति प्रकीर्त्यसे ॥६५॥ १. सन्तावाद्यन्तौ यस्य । २. 'प्रकीर्तिता' क.ख.।

·C २१८ देवीनामविलासे दक्षिणामूर्तिः ॥५६६॥ शिवाब्धिमध्यादुदयं प्रयाता- नानञ्ज या मन्त्रमणीननन्तान् । नानागमैः संस्क्रिययावतीर्णा सा दक्षिणामूर्तिरिति प्रसिद्धा ॥६६॥ सुदक्षिणा ॥५६॥ ज्ञानेन कंचित् तपसापि कंचि- योगेन कंचित् क्रिययापि कंचित् । भत्यापि यद्रञ्जयसीह कंचित् सत्यं ततो देवि सुदक्षिणासि ॥६७॥ हरिप्रिया ॥५६॥ नारीशतरतासक्तो हरित्वेन प्रसिद्धिमाक् । शौरियेद्दयया देवी कीर्तिता सा हरिप्रिया ॥६८॥ योगिनी ॥५६॥ प्राणसंयमनतत्परा परा या हृषीकविषयापराजिता । रोगशोकविनिवर्तिताशया योगिनी सुभगयोगदास्तु सा ॥६९।। योगयुक्ता ॥५७०॥ समस्तमपि च व्यस्तमाभास्याध्यांसमात्मनः । चिदानन्दैव यनित्यं योगयुक्ता ततः स्वतः ॥७॥ १. संसारे आत्मारोपः।

·एकादशी भक्तिः २१९ योमाजा ॥५७१॥ एकैकाङ्गेनैकमेकं ददाति सम्यक् सिद्धेवैभवं या भवानी। आपमानामापदन्तैकहेतुर्योगाङ्गेयं कीर्तिता योगिनाथैः ॥७१॥ ध्यानशालिनी ॥५७२॥ विशिष्टमवशिष्टं तत् किंखित् सुस्पष्टवैभवा । सर्वध्येयापि सर्वासि त्वं यस्य ध्यानशालिनी ॥७२॥ योगपट्टधरा ॥५७३॥ स को योगोऽस्ति नो जाने यं खिबेव विधाय सा । योगपट्टधरा भूता चित्रं योगेश्वरीश्वरी ॥७३॥ मुक्ता ॥५७४॥ संस्पृशन्ति कदाचिन्न त्रिगुणा यां यथा जलम् । पनपत्रं जयत्येषा मुक्ता निःस्पृहसंस्पृहा ॥७४॥ मुक्तानी परमा गतिः ॥५७५॥ कीदृशीयं महादेवी मुक्तानां परमा गतिः । यामगत्वैव कुत्रापि प्राप्नुवन्ति विचक्षणाः ॥७५॥ नारसिंही ॥५७६॥ एकं मृत्या पैरं लक्ष्म्या याकरोत् पूर्णसंगरौ । विरोध्याराधिनौ भक्तौ नारसिंहीति सा शिवा ॥७६ सुजन्मा ॥५७७॥ जन्माप्य रामादिरपीह यातो यत् प्राकृतत्वं भवती सती तु । १. हिरण्यकशिपुम्। २. विष्णुम् । ३. पूर्णप्रतिक्षी।

·२२० देवीनामविलासे सदैव नैसर्गिकहर्षरूपा सर्वत्र तत् त्वं प्रथिता सुजन्मा ॥७७॥ त्रिवर्गफलदायिनी ॥५७८॥ तत् किं चित्रं गृहस्थानां त्रिवर्गफलदायिनी। यत् त्वं चित्रं महत् तत्तु मुक्तानामपि यत्तथा ॥७॥ धर्मदा ॥५७९॥ गुणोऽपि धर्मोऽपि मतोऽपि धर्म एकं तयोर्यद् द्यसि वा ददासि । परं ततो देवि महेश्वरी त्वं सर्वस्य मान्या किल धर्मदासि ॥७९॥ धनदा ॥५८०॥ धनदासि यदि त्वमीशि तादृग धनमीशानि दयां विधाय देहि । नहि यस्य नृपादितो भयं स्या- बच सैर्गादिषु यत् सुकष्टरूपम् ॥८०॥ कामदा॥५८१॥ सदसन्तावुभौ यत्र जयस्तत्रेति निश्चितम् । अर्धाङ्गशम्भुर्यत् त्वं च द्विधा जयसि कॉमदा ॥१॥ १. खण्डयसि। २. उत्पादने रक्षणे व्यये च । ३. संश्च असंच, तौ। ४. कामं द्यति मारयति, काममभिलाषं ददाति वा,- इति द्विधात्वम् ।

·एकादशी भक्तिः २२१ मोक्षदा ॥५८२॥ मोक्षदासि किल शैवशासने मोक्षदासि परशासनेष्वपि । सा द्विधापि मम संमतासि यत् तत् क सोऽसि सतताधिकारवान् ॥८२।। युतिः ॥५८३॥ देव्यः परं भोगविनाकृतेहा नागस्त्रियो वापि भयानकाभिधाः । नार्यश्चलद्यौवनदर्पकाः काम्याः कथं चेन दयाकरी द्युतिः ॥८३॥ साक्षिणी ॥५८४॥ त्रिधा विधायेशमै समस्तं व्यस्तं च .जीवं कृतकाम्यलीलम् । अनेकवत् पश्यति या स्वमेकं सामानिराख्या किल साक्षिणी सा ॥४॥ क्षणदा॥५८५॥ मायाविभिनात्मविदः सदैव कुकार्यसक्ताः क्षणमेककं वा । विश्राममेते कथमानुयुश्चेत् कृपाकरी न घणदा शिवा स्थाः ॥८५|| १. देवानां स्त्रियः। २. वेदान्तमतेन ईश्वरसूत्रात्मविश्वमेदेन प्रावतैजसवैश्वानरमेदेनच,-इति त्रिधात्वम् ।३. अजमात्मानं समस्तं व्यस्तं समष्टिव्यष्टिमेदेन ।

·२२२ देवीनामविलासे दक्षा ॥५८६॥ बहात्मजोऽनादरकद प्रजेशो दक्षोऽप्यविज्ञाततदीयशक्तिः विधि विधाय च्छलितस्तया यद् दक्षा तदन्या कतमा तदस्ति ॥८६॥ दक्षजा ॥५८७॥ जातमात्रैव दक्षात् त्वं तस्य खात्मजताकरी । न तु यसात् ततः सत्यं दचजासि जगत्प्रसूः ॥८७॥ कोटिरूपिणी ॥५८८॥ ध्यायन् ध्यायन् सदा कोटिरूपिणीति महेश्वरीम् । कोटिरूपित्वमातः सभेकोऽस्म्यद्यापि निश्चितम् ।।८८॥ क्रतुः ॥५८९॥ यामनाहूय दचोऽपि चणेनैव विनोकतः। अभूत् सम्भारनीव्यापि ऋतूनामपि सा क्रतुः ॥८९॥ कात्यायनी ॥५९०॥ गत्या गजस्यापि गुरुत्वकत्री मत्यापि जीवोष्महरीश्वरीयम् । धृत्या हरिं चापि जयन्त्यपायात् कात्यायनी पातु कृतान्तसिद्धात् ॥९०॥ १. बहुदुहितुकः। २. रहितः । ३. मूलधनेन । ४. बृह- स्पतेरूष्माणमहङ्कारं हरति तादृशी।

·एकादशी भक्तिः २२३ खच्छा ॥५९१॥ जीवनेव वीरवद् भित्रभित्रं जाने भावं नैव यत्तामवाप्तः । सर्वाहारोऽप्यस्म्यलेपश्च सेयं खच्छा तुच्छाहन्त्वही तवास्तु ॥११॥ खच्छन्दा ॥५९२॥ ऐक्यं नैक्यं साधितं वा कथामिः कमिंस्तीर्थे केन मोत्रा कथं वा । साचि पा रूपनामोज्झिता चेत् खच्छन्दा स्या नात्मनाद्वैतगम्या ॥९२॥ कविप्रिया ॥५९३॥ कवयन्ति सुवाग्विलासलास्य- क्षणलुब्धा इव भूरिशः कवित्वा । कवयितृत्वमिहास्य तु स्वसिद्धं प्रथितं यो हि कविप्रियाप्रियः स्यात् ॥९३॥ सत्यागमा ॥५९४॥ खैश्वर्यमात्रं प्रकटं विधातुं प्रत्येकमीशै रचिता भ्रमाय । बहागमास्त्वं तु सदैव सत्या- गमाऽऽगमं निर्धममातनोषि ॥१४॥ ३. पठित्वा। १. यस्याभावः। २.प्रमात्रा।

·C
२२४
देवीनामविलासे
बहिःस्था ॥५९५॥
परादिरूपा कृतमेदमेदा
कथं निरूप्या कृतिभिर्भवेस्त्वम् ।
न वैखरीरूपधरा यदा स्थाः
सर्वैकधाराप्रसरा बहिःस्था ॥९५॥
काव्यशक्तिः ॥५९६॥
दृष्ट्वा शास्त्राएयपि गुरुवरादन्वहं लोकरीति-
स्फीतेनीतिं सपदि विदितां चापि कृत्वात्मबुद्ध्या ।
तावज्ज्ञेयात् पदपदगतं सद्सं तं कथंस्विद्
यावत्रैषा विलसति निजे चित्तखे काव्यशक्तिः ॥१६॥
कवित्वदा ॥५९७॥
कवित्वदा त्वं किल चेत्तदा मे
शास्त्रादिकाभ्यासमपास सम्यक् ।
काव्यं तदीशेश्वरि देहि यत्त-
च्छ्रुत्वामनाः स्यात् सुमनोगणोऽपि ॥९॥
मेनापुत्री ॥५९८॥
मैनाकपुत्रस्य यदाप मेना
दृष्ट्वापि दूरे गमनं न दुःखम् ।
त्वामाप्य वसा सततं हि मेना-
पुत्री ततस्त्वं प्रथिताप्यजासि ॥९८॥

·एकादशी भक्तिः
२२५
सती माता ॥५९९॥
शम्भोः
विधिना विहितां सृष्टिं सहेत स हरः कथम् ।
विलासैः स्वैः सती माता कुर्यास्तं विस्मृतं न चेत् ॥१९॥
मैनाकभगिनी ॥६००॥
शक्तिः प्रिया सेनापतेर्गणपतेरपि ।
जननी भूयान्मैनाकभगिनी श्रिये ॥१०॥
खखातन्त्र्यपरानुभूतिकलयावश्यंभवित्र्योद्गते
साहिब्कौल इति प्रथावति पदे निर्माति यः सासनम् ।
तत्काव्ये चरणान्तयातयमकं स्वं सुप्रभातस्तवं
सोदर्य कलयत्यमुत्र विरतिं भक्तिर्भवाङ्कागमत् ॥१०१॥
जनस्य
इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथविरचिते
नामविलासे .एकादशी भक्तिः ॥११॥

·द्वादशी भक्तिः।
पुनः।
तडित् ॥६०१॥
वीक्ष्य यनुचिमनुचमा पर्ण
हर्षवानिव रसत्यरं
रोदितीव जलद: कचिद्तां
यामियं द्रढयतात् सुखं तडित् ॥१॥
सौदामिनी ॥६०२॥
प्रकाशमयविग्रहा भवति हन्त सौदामिनी
तमो वितनुते परं कथमियं यथा यामिनी ।
विलोक्य यदिमां क्षणं विरहिणी भृशं कामिनी
सुतापिततरान्तरा शयनसंश्रयागामिनी ॥२॥
स्वधामा ॥६०३॥
त्रैगुण्यमालिन्यहतास्त्रिदेवा
भासं जगद्धासकतां गताश्च ।
न यान्ति यस्याः पुरतः स्वकीयां
सा निर्गुणा स्वार्थकरी स्वधामा ॥२॥

·बादशी भक्तिः २२७ सुधामा ॥६०४॥ अन्योन्यमर्कादि न जातु धाम प्रयाति शोमा मिलितं कलामिः। इयं तु सर्वामिगता सदा य- च्छोमावहा तत् प्रथिता सुधामा ॥४॥ धामशालिनी ॥६०५॥ निष्कामो वा सकामो वा रमते स सदा सुखम् । यस्येयं कृपया भूता प्रसमा धामशालिनी ॥५॥ सौभाग्यदायिनी ॥६०६॥ सौभाग्यदायिनी सत्यं नतु दुष्टेन्द्रियं प्रति । सुभगोऽपि यतः सोऽयं लक्ष्यते दुर्भगो यथा ॥६॥ द्यौः ॥६०७॥ येयं देवी पौरिति श्रूयतेऽन्यैः सा मे कामैहीनचित्तस्य भाति । सर्वत्रैव अमबुद्धिप्रसादा बाल्यावस्तं सच्छरीरं श्रितस्य ॥७॥ सुभगा ॥६०८॥ मन्मथोऽपि मनो हर्नु सरतिर्न चमोऽभवत् । यस्य सोऽपि वशं नीतो यया सा सुभगेति सत् ॥८॥ १. अस्तं हीनम् ।

·૮ देवीनामविलासे धुतिवर्धिनी ॥६०९॥ विद्योतते जगत्सर्व यदेकांशामिसंश्रयात् । सदैव सा सहायास्तु देवता द्युतिवर्दिनी ॥९॥ श्रीः ॥६१०॥ साधोक्यसुधारसे सुललनासर्वाङ्गभङ्गीततौ राज्ञां सर्वकलासु कालचरिते नानातया स्फूर्जति । सर्वेष्वेव रसेषु या रसकलाचातुर्यचिन्तामणि सा श्रीः कांचिदुदारचित्तचरितश्लाघ्यां ददातु श्रियम् १०॥ कृत्तिवसना ॥६११॥ महाम्बिरशोभाढ्या इन्द्राद्याः प्रणमन्ति याम् । सा कृत्तिवसना वासं करोतु मम मानसे ॥११॥ कङ्काली ॥६१२॥ या प्रत्यङ्गं दीपमालोद्ताभि- लाभिः संदग्धकालाभिरारात् । खेलन्त्युच्चैः शोभते शून्यदेशे कङ्कालीयं निर्भयं मां करोतु ॥१२॥ कलिनाशिनी ॥६१३॥ अकलितसहजाशयप्रसङ्गे विदलितनिर्मलशास्त्रचारुरङ्गे १. भूतभविष्यद्वर्तमानेषु प्रातर्मध्याह्नप्रदोषेषु वा। २. तन्त्र- मतेन कङ्काल्या ज्वालाभिः कालो दग्धः ।

·२२९ द्वादशी भक्तिः कथमुत निवसेत् कलौ दुरङ्गे यदि न भवेत् कलिनाशिनीह सङ्गे ॥१३॥ रक्तबीजवधोदृप्ता ॥६१४॥ दुर्लक्ष्यीकृतदुर्लक्ष्या प्रकृष्टविविधायुधा । रक्तबीजवघोहप्ता जयत्येकैव सा द्विधा ॥१४॥ सुतन्तुः ॥६१५॥ यस्यां यथोचितं प्रोतं मणिमालातुलां गतम् । अद्भुतं जगदाभाति सुतन्तुस्तनुतां मतिम् ॥१५॥ बीजसन्ततिः ॥६१६॥ बीजमद्भुतकलं करोति या निष्कलं विततया स्फुरत्तया । शोभितं प्रकटितं भिदाखिलं सा श्रियेऽस्तु मम बीजसन्ततिः ॥१६॥ जगजीवा ॥६१७॥ यया शून्यं पूर्ण भवति सहसा व्याप्तमकलं कलाबहुज्योतिर्विमलमनृतं सत्यममुखम् । लसद्धर्ष सम्यग्जगदतिगदं दुर्विधमिदं जगजीवा जीवं प्रकटयतु नो ब्रह्मविषयम् ॥१७॥ जगदीजा ॥६१८॥ स्वेच्छारसो भावफलो जगचरु- हषीकपुष्पः प्रकटीकृतो यया । १. रक्तबीजाभिधानराक्षसमारणात्, खात्मनि रक्तबीजग्रहणात् ।

·२३०
देवीनामविलासे
चित्तातुरः कालकलाकुलो जग-
बीजास्तु सा मे विजयप्रदा सदा ॥१०॥
जगत्त्रयहितैषिणी ॥६१९॥
नानाप्रायोपहारेण नानाग्राहकमत्र या।
तर्पयत्यक्रम सेयं जगत्त्रयहितैषिणी ॥१९॥
चामीकररुचिः ॥६२०॥
स्खलत्केशान्धिप्रचलदमलामोदकुसुमा-
वकीर्णा या लीलालयमभिगता दीप्यतितराम् ।
शिवा दीपाङ्गीव श्वसनचलिता चम्पकलता
न चित्तस्य स्फूत्यै प्रभवति न चामीकररुचिः ॥२०॥
चान्द्री साक्षया षोडशी कला ॥६२१॥
सर्वामङ्गलशीलोऽपि शोमां वहति शङ्करः ।
ययैषास्तु हिता चान्द्री साक्षया षोडशी कला ॥२१॥
यत्तत्पदानुबन्धा ॥६२२॥
ख्यातानुभूतप्रकृतार्थगम्या या सर्वशानेषु विलासरम्या।
विराजते ब्रममयीव यत्तत्पदानुबन्धा जयतीह बुद्धिः ॥२२॥
यक्षिणी ॥६२३॥
बालातपप्रकरसंकररोचमान-
कैलासमानससरोजवचायलोला ।
बकारविन्दतुलयेव विनिर्मितेा
यतादिदोषमकशं हर यषिणी त्वम् ॥२३॥

·द्वादशी भक्ति २३१ धनदार्चिता ॥६२४॥ यत्प्रसादात् कुबेरोपि यक्षेशोऽपि धनाधिपः । अस्ति त्र्यम्बकसन्मित्रं सैव त्वं धनदार्चिता ॥२४॥ चित्रिणी ॥६२५॥ चित्र चित्र तद्विचित्रं पवित्रं नृत्तं दृष्टया(ट्वा) नोविगीतं च गीतम् । श्रुत्वा लोको चित्रचित्तप्रवृत्ति- यस्या मित्रं चित्रिणीहास्तु सास्य ॥२५॥ चित्रमाया ॥६२६॥ संसारमेष चणदृष्टनष्टं निर्णीय निर्णीय तथापि चित्रम् । मित्रं न मित्रं च करोति मोहं प्राप्तो यया सा किल चित्रमाया ॥२६॥ विचित्रा ॥६२७॥ नावामावेषु या नानातनुस्तिष्ठत्यसंकरम् । तथापि भात्यनानैव विचित्रास्तु हिताय वः ॥२७॥ भुवनेश्वरी ॥६२८॥ तन्त्रमन्त्रहृदयं दयानिधिर्या न्ययुक्त भुवनानि चित्रया । चेष्टया बहुषु यापि केवलं राजतेन मुवनेश्वरीति सा ॥२८॥ १. कुत्सितं बेरं शरीरं यस्य। २. निन्दितम्।

·१३२ देवीनामविलासे चामुण्डा ॥६२९॥ कुत्तस्याङ्गस्यालये वीक्ष्य यस्या भूयो वागाख्यस्य सम्यक्प्ररोहम् । को नाश्चर्य वा चमत्कारमेति चामुण्डा सा रक्षतान्मामधौषात् ॥२९॥ मुण्डहस्ता ॥६३०॥ मुण्डप्रयोगसंलक्ष्या मुण्डमालाकुलस्तनी। सा मुण्डकुण्डला भूयाद् मुण्डहस्तांस्तनाशिनी ॥३०॥ चण्डमुण्डबधोद्धरा ॥६३१॥ अखएडभावनैः सम्यक्सेविताखण्डलादिभिः। ब्रह्माण्डस्थितिकज्जीयाचण्डमुण्डवधोद्धरा ॥३१॥ अष्टमी ॥६३२॥ अष्टसप्ततिथिमध्यरत्नतामागताष्टकलचन्द्रराजिता । अष्टशक्तिमयविग्रहा ग्रहैरष्टमी जयति पूजिताष्टमिः ॥३२॥ एकादशी ॥६३३॥ एकं दशापि प्रबलेन्द्रियाणि ध्यानाधदीयाद्दशतां त्यजन्ति । एकैव सेयं दशदिक्पतीनामेकादशी काचन पूजनीया ॥३३॥ पूर्णा ॥६३४॥ या पूर्णचन्द्रप्रभवामृतेन संघूर्णितांस्तान् सुमन समूहान् । १. नगरकोटाल्यदेशे । २. उदयकारिणी। ३. तन्त्ररूपेण ।

·छादशी भक्किा निमेषमात्रेऽपि कुतावहेलान् करोति पूर्णास्तु हिताय तूर्णम् ॥३४॥ नवमी ॥६३५॥ गुप्ता द्विधापि प्रेकटा द्विधापि न वामबोधेन विनास्ति पूज्या । या वैभवं मे नवतोषितेयं नवं नवं सा नवमी करोतु ॥३५॥ चतुर्दशी ॥६३६॥ चतुर्दशानि या व्याप्य भुवनानि विराजते । चतुर्दशतयी विद्यां सा ददातु चतुर्दशी ॥३६॥ अमा ॥६३७॥ जाँतो मनस्तः पुरुषस्य सोमः पुनर्मनस्येव लयं जनानाम् । प्रयाति यस्यां परदेवतेयममा शमारामकरी ममास्तु ॥३७॥ कलशहस्ता ॥६३८॥ सकलं खकलाभिर्या तर्पयत्यक्रमं जगत् । कुच्छ्रे कलशहस्तेयं देयास्तावलम्बनम् ॥३८॥ पूर्णकुम्भधरा ॥६३९॥ संसारकल्पवृक्षोऽयं परं सरसभाखरः । यत्सेकदानात् सततं पूर्णकुम्भधरेति सा ॥३९॥ १. आषाढनवमी सहस्यनवमी । २. आश्वयुजनवमी चैत्रनवमी। ३. नवेन स्तुत्या। ४. चतुर्दश अवयवा यस्याः। ५. 'चन्द्रमा मनसो जातः' इति श्रुतिः। ६. अमावस्यायाम् ।

·२३४ देवीनामविलासे धरा ॥६४०॥ सुदुर्धरेणाम्बुधरेण सिक्ता या भास्करोस्रप्रतिभासरक्ता। स्नातागरागारुणिताङ्गनेव विभाति सेयं कथिता धरेति ॥४०॥ अभीरुः ॥६४१॥ या वर्तते निगमकिङ्करतां विहाय खातन्त्र्यबद्धनिगमप्रसरप्रवृत्ता शीघ्र फलं विदधती विविधं विवृद्धं सामीरुरस्य हरतां वत भीरुभावम् ॥४१॥ भैरवी ॥६४२॥ स्वैरचारनिरता रतातुरा मद्यमांसरसलम्पटाधरा । अट्टहासचतुरास्यदन्तुरा भैरवी हरतु वैरिजं दरम् ॥४२॥ भीमा ॥६४३॥ सीमन्तबद्धसितभोगिविमिश्रवेणि यन्मस्तकं सुरनदीव विभाति सद्यः । नद्यार्यमात्मजनुषा प्रविभक्तसीमा भीमास्तु भीमदयिता मयि सौम्यदृष्टिः ॥४॥ भीरा ॥६४४॥ गम्भीरवीरवरतारणभारधीरा या केरलीकुतुककेलिकलापरापि । १. भयम्। २. यमुनया।

·द्वादशी भक्तिः २३५ शर्मश्रिया भयहतौ चतुरा परेषां भीरास्ति सा स्वयमहो धृतसीरशस्त्रा ॥४४॥ त्रिपुरभैरवी ॥६४५॥ बालसूर्यकिरणारुणाम्बरा नीलकैरवललद्विलोचना । संनिधावलकमालोज्ज्वला देवता त्रिपुरभैरवीह नः ॥४५॥ महारुण्डा ॥६४६॥ तमोगुणमयी हृत्वा संकलं वादयन्त्यपि । नृत्यन्ती च खयं काचित् महारुण्डा जयत्यसौ ॥४६॥ रौद्री ॥६४७॥ सर्वस्य सर्वस्य च सर्वथैव सर्वत्र सर्वेप्सितदा सदापि । कथं नु गीता परमेश्वरीयं रौद्रीति नाम्ना परसौम्यभावा ॥४७॥ महाभैरवपूजिता ॥६४८॥ महामांसरसींवा महानीलशिलारुचिः । महाशान्तिप्रदा भूयान्महाभैरवपूजिता ॥४८|| निर्मुण्डा ॥६४९॥ नृत्यन्तीं यां वीक्ष्य संख्यप्रदेशे केचिन्मोहं यान्ति केचिच्च नाकम् । केचिन्मिथ्यामृत्युमेव श्वसन्तो निर्मुण्डा मां वक्रतुण्डं यथाव्यात् ॥४९॥ १. संसारम् । २. संग्रामे ।

·२३६ देवीनामविलासे हस्तिनी ॥६५०॥ अस्तव्यस्तसमस्तदुर्नयकला सारनया प्रक्षया विध्वस्ताखिलकार्यदिष्टविषयोद्भेदप्रमेदोन्मदा व्यस्तप्रस्तरदुस्तरस्तनयुगाभोगातिमोगातुरा भूयाद्धस्तिलसत्सुमस्तकतला खस्तिप्रदा हस्तिनी ॥५०॥ चण्डा ॥६५१॥ सर्वोत्तमानन्दकलादिबीज चण्डेति गीतासि कथंनु किंवा । रुद्रस्य सङ्गाकिमु दक्षयज्ञ- नाशेन किंवार्थविलोमनाना ॥५१॥ करालदशनानना ॥६५२॥ शवमांसासृगस्था या रसचर्वणलम्पटा । पितृकाननगा जीयात् करालदशनानना ॥५२॥ कराला ॥६५३॥ यांवीक्ष्य भीतवदः पिदधौ खमब्जे जानेऽर्णवेर्णवजनूरमणोऽपि वासम् । निर्माति सोऽपि हरिदन्तचरा सुनमः शूली जयत्यतितरामिह सा कराला ॥५३॥ विकराला ॥६५४॥ शवमांसरसोन्मदाट्टहासैर्विदितात्मप्रचरा चराचराणाम् । भयहेतुरलं लयं श्रयन्ती विकराला कलिजं मलं हरास्य ॥५४॥ १. श्मशानगा। २. ब्रह्मा। ३. लक्ष्मीपतिः ।

·२ द्वादशी भक्तिः २३७ घोरघुपुरनादिनी ॥६५५॥ अहं विलासिनीशोऽयं ध्यानमा किमकालवित् । इतीव रोषतो देवी घोरघुघुरनादिनी ॥५५॥ रक्तदन्ता ॥६५६॥ तारुण्यारुण्यमालोक्य सर्वगात्रेषु संस्फुरत् । रक्तदन्तापि सा भूता स्पर्धयेव तदर्थिता ॥५६॥ ऊर्ध्वकेशी ॥६५॥ हरोङ्गिगगातरङ्गानुषक्ता यदर्धाङ्गवेणी सुकान्ति दधाति । न भूतां तमिस्रान्ययोः सङ्गभाजो- मिथः केशभूतिप्रदास्तूर्ध्वकेशी ॥५७॥ बन्धूककुसुमारुणा ॥६५८॥ संस्तुतारुणरतेन महायरुणभूषणा। क्षणदास्तु भवभ्रान्तेर्बन्धूककुसुमारुणा ॥५८॥ कादम्बरी ॥६५९॥ सरखतीवान्तरनीरपूरं सरखतीवान्तररागरूपम् । कादम्बरी सा विषयेऽन्तरस्थं हर्षखकीयं प्रकटीकरोतु ॥५९॥ पटासा ॥६६॥ निराभासं च यदासा भासितं यदासा भासितं भुवनत्रयम् । सन्मानसकृतावासा पटासा दहत्वधम् ॥६॥ १. ब्रह्मविष्णुरुद्रवैभवदात्री। २. नदी। ३. शततन्त्री वीणा। सा

·२३८
देवीनामविलासे
काश्मीरी ॥६६१॥
यामाराध्यातनुत मतिमान् कश्यपो वश्यभूति-
भूमेर्देशं प्रतिनिधिमिवोत्तुङ्गतीर्थंकरङ्गम् ।
तुगतुङ्गाद्विषमशिखरिख्यातसम्यक्समत्वं
काश्मीरी मां सुखयतु सुपूर्णैकवासानुभूत्या ॥६१॥
कुङ्कुमप्रिया ॥६६२॥
इतरानवधीर्य सूनराशीन
मदनारिं परिकपिठतामिहन्तुम् ।
अवलोक्य तु कुटुमं बहिःस्थं
क्षतरक्तं किमु कुडमप्रिया सा ॥६२॥
क्षान्तिः ॥६६३॥
नोयोगिता न प्रभुता न वा गी-
ने धीस्तथा सौख्यनिमित्तमत्र ।
यथा नितान्तं प्रकटीकृतेयं
शान्तिः क्षतभ्रान्तिभिरीडनीया ॥६॥
बहुसुवर्णा ॥६६४॥
सत्यं बहुसुवर्णासि वसन्त्यपि गृहे यतः ।
सर्वामङ्गालशीलस्य मिषोः सत्सर्वमङ्गला ॥६४॥
रतिः ॥६६५॥
न जितो मदनेनापि सदा सरतिनापि यः।
अधीनः सोऽपि भूतेशो यस्याः सा हि रते रतिः ॥६५॥

·द्वादशी भक्तिः
२३९
बहुसुवर्णदा ॥६६६॥
अन्येभ्यः प्रार्थितैवेयं यतो बहुसुवर्णदा ।
अपर्णापि ततः सत्यं भूता खयमिहेश्वरी ॥६६॥
मातङ्गिनी ॥६६॥
स्वकीयमूर्धा रहितोऽपि यस्या
हस्तीन्द्रमूर्धा परियोजितोऽहो ।
जीवन् दयां प्राप्य स विघ्ननाथो
मातङ्गिनी भङ्गहरी भवेऽस्तु ॥६७॥
वरारोहा ॥६६८॥
धरित्रीशानत्वं निखिलमतिहीनप्रतिभयं
शरीरं नीरोगं सुविततयशःसुन्दरतरम् ।
विचित्रा वाक्स्फूर्ति तिमतिमुखो वा गुणगणो
वरारोहासेवाशतशतकलां नार्हति कलाम् ॥६॥
मत्तमातङ्गगामिनी ॥६६९॥
सुमुखी सेविता येन मत्तमातङ्गगामिनी ।
न तस्य चित्तवृत्तिः स्यादन्यभावाभिगामिनी ॥६९॥
हिंसा ॥६७०॥
वेदाज्ञया यां विरचय्य तज्ज्ञा
यज्ञेषु सिद्धि प्रतियान्ति काम्याम् ।
यत्कर्तृकर्मत्वगताच संख्ये
जयाव्यये सास्तु हिताय हिंसा ॥७॥

·२४० देवीनामविलासे हंसगतिः ॥६७१॥ इयं हंसगतिर्येन सेविता तहृदि खयम् । भवेद्धसगतिः सम्यक् सदा स्थिरतरा परा ॥७१॥ हंसी ॥६७२॥ हंसगा हंसगा हंसज्ञानदा हंसजिन्मुखा । हंसजप्यमयी हंसी हंसमावं ददातु वः ॥७२॥ हंसोज्ज्वलशिरोरुहा ॥६७३॥ सहसचिवसषा हंससुन्दरकूजिता । मानसे भातु भक्तानां हंसोज्ज्वलशिरोरुहा ॥७३॥ पूर्णचन्द्रमुखी ॥६७४॥ सीमन्तसिन्दरकचत्ताडित्वत्सुकेशपर्जन्यनिरुवमुक्तः । यदायमिन्दुः किमु पूर्णचन्द्रमुखी पुरोहर्षकरी सदास्तु ॥७४॥ श्यामा ॥६७५॥ सितान्धकारं वितनोत्यपूर्व श्यामेव रात्रिः किमियं तदीशी। दृष्टैव साधोर्यदलं विधत्ते श्यामह नेत्रान्ध्यमनन्यगत्वात् ।।७५॥ स्मितास्या ॥६७६॥ अर्धाङ्गशम्भोः परिपूरणाय शिरोविधोरेककलस्य देवी । या षोडशांशेन्दुजिघ(घी)र्षयेव स्मितं विधत्तेऽस्तु हिता स्मितासा ।।७६॥

·द्वादशी भक्तिः
२४१
श्यामकुण्डला ॥६७७॥
यन्मुखं कुण्डलाश्लिष्टं भाति सालकपत्रकम् ।
समृदयभूम्यजमिव सा श्यामकुण्डला ॥७७॥
मषी ॥६७८॥
यदा त्वं भवानी स्वयं देवदेवी
मषी या विनाशोज्झिता सिन्धुपात्रे ।
लिखन्ती च नित्यं त्वमेव प्रकृष्टा-
स्तदापि त्वदीया गुणाः पारहीनाः ॥७८॥
लेखिनी ॥६७९॥
आगमाश्च निगमा यया पुरा
चित्रिता मुनिवरैः स्वयम्भुवः ।
आज्ञयात्र जगतः प्रवृत्तये
मुक्तये च सुखदास्तु लेखिनी ॥७९॥
लेख्या ॥६८०॥
केन केन न रूपेण कुत्र कुत्रासि दर्शने ।
लेख्याऽऽलेख्ये च भूतानां नानाशासनपट्टके ।।८०॥
सुलेखा ॥६८१॥
दृष्ट्वैव यां खाभिमतैर्विसृष्टां
सर्वोऽपि जन्मेह सुलेखमागि ।
वेद प्रसबान्तरवक्त्रनेत्रो
मय्यस्तु सा स्वार्थकरी सुलेखा ॥८॥

·देवीनामविलासे लेखकप्रिया ॥६८२॥ तेनाचराणि संलोक्य चित्रितानीहं चित्रिताः । भवन्तीह जना यस्य प्रसमा लेखकप्रिया ॥२॥ शशिनी ॥६८३॥ असंख्यसंख्येषु तनुः स्वकीया येनेह सम्यम हुता कथं नु । शङ्खोज्ज्वलाकारवरा परेयं संसेव्यते तेन हि शङ्खिनी सा ॥३॥ शङ्कहस्ता ॥६८४॥ या पाञ्चजन्येन तनोति देव- दत्तेन हर्ष वसुदेवसुनो। कृष्णस्य कृष्णस्य तथार्जुनस्य सा शहस्ता कुरु हस्तलम्बम् ॥८४॥ जलस्था ॥६८५॥ जलं चश्चलं निम्नमार्गेण गच्छ- द्रसं सत्सङ्घः परं क्षितं च । तथापीह यज्जीवनं तज्जलस्था- सदासभिधेः कोऽपि भावानुभावः ॥८५॥ जलदेवता ॥६८६॥ अपि पकगतं जलान्तराला- दपि निर्गच्छदपि चपासु यच्च । १. स. ग. 'नीच' पाठः ।

·२४३
द्वादशी भक्तिः
सततान्धमपीन्दिरैकवासं
कमलं तज्जलदेवताप्रसादः ॥८६॥
कुरुक्षेत्रावनिः ॥६८७॥
यत्र चित्रभटां कृष्णौ सेनामजयतां सुखम् ।
कौरवाणां कुरुक्षेत्रावनिर्मामवताद् भयात् ।।८७॥
काशी ॥६८८॥
भिक्षुत्वं वितनोति यत्र वसतः श्रीविश्वनाथः शिवो
मृत्वा यत्र पुनर्भवं न लभतेऽपूर्व भवत्वं श्रितः ।
या सर्गान्तकलेकसाक्ष्यविषयः सर्वप्रकाशा खतः
सा काशी परिकाशते मम हृदाकाशे सदा निर्मिदा ॥८॥
मथुरा ॥६८९॥
अजोऽपि यामास्थितयोः स जात:
कृष्णोऽपि काष्ण्यं हृतवान् खपित्रोः।
चकार चित्तं चलितोपि सद्य:
स्थिर रसश्रीर्मधुरास्ति
कापि ॥८९॥
काची ॥६९०॥
न्यश्चन्न्यश्चदुदश्चितचलतिका रामा विपश्चीखनाः
किञ्चित्किञ्चिदपाङ्गरगचलनासान्तकर्णा
जनुः।
दृष्ट्वा वेद न वश्चितं रससुधानन्देन मन्दसिता
यस्यां काश्चन काञ्चनादिविषयां काञ्ची ददातु श्रियम् ॥९०॥

·२४४ देवीनामविलासे अवन्तिका ॥६९१॥ किं संबोधनमच्युतस्य कतमं बीजं सुधासूचकं लड्जा प्रत्यय आद्य एकवचने पुंस्यस्ति कोऽनात्मने । स्पर्शादेर्यममात्रकस्य कतम रूपं च मोचप्रदा का पूर्भास्करयानमध्यविषया संराजतेऽवन्तिका ॥११॥ (अन्तापिकेयम्) अयोध्या ॥६९२॥ सर्वेऽन्तकाले रघुनन्दनस्य प्रत्येकमन्तस्त्वरया सरय्वाः। निमज्जितुं यत्र मिथो बभूवु- योध्या जनाः सास्ति च काप्ययोध्या ॥९२॥ द्वारका ॥६९३॥ हर्षोत्कर्षाय शौरेरभयभवकरी भक्तितः काप्यपूर्व किंचित्कालं बभूव प्रकटितविषयावन्तगुप्तेव बीजम् । सर्वासां सत्पुरीणां त्रिदशवनभुवां मोक्षरूपं लतानां या दृष्टा वापि गुप्तेव भवति मनसः स्पन्दनाद् द्वारका सा ॥९३॥ माया ॥६९४॥ मीयते केन सा माया मायां यद्वासिनो जनाः। हित्वा भवन्ति सदोधा विष्णुमायेश्वराः वयम् ॥१४॥ तीर्था ॥६९५॥ आचार्ये वा जीवने दर्शने वा भक्ताः स्वाता: चर्चिता एव यस्याः ।

·द्वादशी भक्तिः
नामख्याते तीर्थ्यतां यान्ति काचि-
तीर्थ्यानां सा केन तीर्था न तीर्थ्या ॥९५॥
तीर्थकरप्रिया ॥६९६॥
दुर्गेष्वगेष्वप्यतिदुस्तरेषु
नीरेश्वरण्येषु च दस्युसवैः ।
रुदेषु पारं कथमीयुरेते
न चेद्धिता तीर्थकरप्रिया स्यात् ।।९६॥
त्रिपुष्करा ॥६९७॥
पुष्करध्वनिवितीर्णमानसा पुष्करोद्गतकरा परापरा ।
पुष्करे हृदि ममात्र भासतां पुष्करासनगता त्रिपुष्करा ॥९७॥
अप्रमेया ॥६९०॥
भूतत्वं नास्तिकानां विदि सुगतमते चञ्चलज्ञानमा
जैने जीवादिवादं नवविषयतयं तत्त्वसंख्यं च सांख्ये ।
मीमांसायां च कर्मत्वमपि कणभुजो दर्शने षट्पदाथ-
भावं या याति चैक्यं श्रुतिशिरसि परंसा प्रमेयाऽप्रमेया ॥९८॥
कोशस्था ॥६९९॥
वैश्वानरेण चौरेण राज्ञा वान्येन तद्धने ।
लोष्टवत् क्रियते दृष्टिः कोशस्था येन पूजिता ॥१९॥
कोशवासिनी ॥७००॥
यत्प्रसादात् कुबेरोपि हरोपान्तेऽपि शक्तिमान् ।
राजराजो धनेशोऽस्तु मद्गृहे कोशवासिनी ॥१०॥

·देवीनामविलासे
स्वस्वातन्त्र्यपरानुभूतिकलयावश्यंभवित्र्योदते
साहिबकौलइतिप्रथावति पदे निर्माति या सासनम् ।
काये तस्स सहोदरेऽत्र वियतेगीतानुसारं प्रति
भान्त्या नामविलासनानि विरतिं भक्तिर्गता द्वादशी ॥१०॥
इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथविरचिते
नामविलासे द्वादशी भक्तिः ॥१२॥

·त्रयोदशी भक्तिः। कौशिकी ॥७०१॥ यत्प्रसादमधिगत्य कौशिका खेच्छया व्यतनुतापरं परम् । कौशिकादिभयहेतुमद्भुतं सर्गसूर्यमियमेव कौशिकी ॥१॥ कुशावर्ता ॥७०२॥ विशालै रिशालैर्यालयैर्वाराङ्गनालयैः सुखदाऽसुखदा सैषा कुशावर्ता पुरीश्वरी ॥२॥ कौशाम्बी ॥७०३॥ कुशोऽकार्यमदुर्दर्शो वैरिमिः खैरतोऽशिषत् । यस्यां राज्यमियं भूयात् कौशाम्बी कौशलप्रदा ॥३॥ कोशवर्द्धिनी ॥७०४॥ यद्य॑न्यः क्षणं जीवन् संचयी तन्मुधा त्वियम् । निर्नाशा सर्वदा स्थाने गर्धिनी कोशवर्धिनी ॥४॥ कोशदा ॥७०५॥ ददासीश्वरी यत् सदा भोगयोग्यं सुकोशं विशोकत्वदं वीतदोषम् ।

·२४८
देवीनामविलासे
बहिर्यद् घसि त्वं परं वान्तरमाद्
द्विधा कोशदा रोषदा सा जयन्ती ॥५॥
पद्मकोशाक्षी ॥७०६॥
यत्कटाक्षरसाखादचतुरो
हरषट्पदः।
महेशी पनकोशाची ममातिविषयेऽस्तु सा ॥६॥
कुसुमा ।।७०७॥
नानाकृतिर्गन्धविजृम्भिताशा विकाशते षडतुसंश्रया या ।
लताधिदेवीपरिसेवनीया खरूपदा सा कुसुमा ममास्तु ॥७॥
कुसुमप्रिया ॥७०८॥
कुसुमानि न कसेह प्रियाणि तदियं यतः ।
खयं सर्वप्रिया सापि परमा कुसुमप्रिया ॥८॥
तोतुला ॥७०९॥
या कुलाकुलतुलास्थली तुला-
खामिनिमलसमाहितस्तुतिः ।
बालपल्लवललत्करावरा
तोतुलातुलकला कलास्तु सा ॥९॥
तुलाकोटिः ॥१०॥
यख्यानशिवार्थमिवेह मानसे
स्नात्वापि हंसा बिसखण्डवृत्तयः ।
भूताः सिता नैव तु शब्दवेदिनो
देयात् तुलाकोटिरियं तुलां निजाम् ॥१०॥

·त्रयोदशी भक्तिः
२४९
कूटस्था ॥११॥
विचित्रामपि निर्माय सृष्टिं तत्कर्मणा न या ।
लिप्यते जातचित् काचित् कूटस्था चिन्मयीह सा ॥११॥
कोटराश्रया ॥७१२॥
निशासु या गोपितसुखरूपतो
भातीश्वरी निाश्रुतिवेद्यतां गता।
हृत्कोटरं भूषय देवि कोटरा-
श्रया श्रिया नित्यनिजासनेद्धया ॥१२॥
स्वयम्भूः ॥१३॥
अभूः शम्भुरम्भोजभूर्वा प्रभाव-
खभावानुभावप्रभामप्यभूताः
यदीयां प्रमातुं गुणामावितां तां
कथं सा स्वयम्भूर्जडैन्याय्यभाव्या ॥१॥
सुरूपा ॥१४॥
यथा तथा यत्र कुत्र स्थिता या प्रसमं मनः ।
जनस हरते सैव सुरूपेति निरूपिता ॥१४॥
स्वरूपा॥७१५॥
कृत्वा खतः सर्गविभागयोग
खयं प्रवेशं च तदन्तरापि ।
परात् खलपान कदापि यसा-
बलत्यतः सा हि सदा खरूपा ॥१५॥

·२५०
देवीनामविलासे
रूपवर्धिनी ॥१६॥
सृष्टोऽपि विधिना तावत् कथं स्थापभागजनः।
यावयं प्रसमा स्साबीरूपा रूपवर्धिनी ॥१६॥
तेजस्विनी ॥१७॥
येनापि केनापि युतं तदीयं
वर्णेन दृष्ट्वैव मुखं न को वा।
स्खलत्यपि प्राप्तबलात् स्वधैर्या-
तेजखिनी यस सदा प्रसना ॥१७॥
सुभिक्षा ॥१८॥
यद्धीनकाले तनुजं च हित्वा
पश्यन्तमत्येव न चेत्सुभिदा ।
सा त्वं भवेः कापि सदा सहाया
का स्वात्तदा दातकलाबलज्ञः ॥१८॥
बलदा ॥१९॥
पवनो वाति निष्पादोऽप्यश्रान्तं यद्दयाश्रयात् ।
सर्वत्र बलदा सास्तु स्वातन्त्र्यबलदा सदा ॥१९॥
बलदायिनी ॥७२॥
प्रबलबलविलासशालिनोऽपि
हरिहयहस्तिमुखान् करोति वश्य ।
अधिगतसुदयो यतोऽपि मयों
भवतु सदा बलदायिनी विनेत्री ॥२०॥

·प्रयोदशी भक्तिः
२५१
महाकोशी ॥७२१॥
अन्यकोशी ददातीह वसु स्थापितमेव वा।
देवी त्वेषा महाकोशी ददात्युत्पादयत्यपि ॥२१॥
महावा ॥२२॥
एकभागेऽपि यत्रामेर्भातीदं निखिलं जगत् ।
अन्तेऽसंबाधमेवास्तु महावर्ता महत्वदा ॥२२॥
बुद्धिः सदसदात्मिका ॥७२३॥
ज्ञानाज्ञानविलासेद्धं यया भासितमद्भुतम् ।
इदं साहं स्वयंसिद्धिर्बुद्धिः सदसदात्मिका ॥२३॥
महाप्रहहरा ॥२४॥
अपि दुर्निग्रहैर्नाम ग्राहकः पीब्यते ग्रहै।
कदापि नाग्रहो यस्या महाग्रहहरास्ति सा ॥२४॥
सौम्या ॥२५॥
सौम्येति या नोपमिताभिधामा
नौम्याविराविष्कृतभक्तिसिक्तः ।
उमां समां तां करशोमिसोमां
सोमानना सोमकलावतंसाम् ॥२५॥
विशोका ॥७२६॥
लोकस्य शोकः परिलोक्य एव
स्वतो द्वितीयप्रियवस्तुनष्टेः।
आलोक आत्मातिगतं न यत्सा
विलोकयत्येतदतो विशोका ॥२६॥

·२५२
देवीनामविलासे
शोकनाशिनी ॥२७॥
सुविततनिजलोकहर्षप्त
स सततशोकमयेऽपि लोककोशे ।
कथमिह न भवेद् वसन् सहाया-
निशमिह यस्य हि शोकनाशिनी त्वम् ॥२७॥
सात्त्विकी ॥२८॥
याति तातपदवीं समाततां भातवालवपुषाप्युपागतः।
सर्वसातकरसन्मतक्रमश्चेतसि स्फुरति यस्य सात्त्विकी ॥२८॥
सत्त्वसंस्था ॥७२९॥
सृष्टं सुविषमं स्रष्ट्रा पातीदं सात्वतां पतिः ।
समं यद्दयया सत्वं सत्त्वसंस्था ददातु सा ॥२९॥
राजसी ॥७३॥
सृजत्येतां जगद्राणि प्राज्यो यदजनादजः ।
पूज्यत्वं राजराजानां राजसीयं ददातु नः ॥३०॥
रजोवृता ॥३१॥
नीरजस्कः सदोजस्को भवेद्यद्भजनाअनः ।
क्षणाभ्यस्तात् सदा सापि चित्रं खेन रजोवृता ॥३१॥
तामसी ॥३२॥
ते ते हता दैत्यवरा ययापि
शेषेव सा चक्रकठोरकोटि।
यत्खा रवेः कण्ठतटे पपात
स तामसीध्यानमवोऽनुमावः ॥३९॥

·प्रयोदशी भक्तिः २५३ तमोयुक्ता ॥७३३॥ साणुः पशुपतिः शूली खयं सर्व हरत्यपि । बलं यस्याः समादाय तमोयुक्तास्ति सा शिवा ॥३३॥ गुणत्रयविभाविनी ॥७३४॥ त्रिदेवी यद्गुणान् वीक्ष्य वेचि खसिन् गुणप्रथाम् । निर्गुणापि खलीलायै गुणत्रयविभाविनी ॥३४॥ अव्यक्ता ॥७३५॥ सर्वदर्शि यथा चक्षुः स्वरूपं नैव पश्यति । तथा तज्ज्ञगताप्यज्ञगताऽव्यक्ता जयत्यसौ ॥३५॥ व्यक्तरूपा ॥७३६॥ उन्मेषनिःशेषकलापलेन या व्यक्ततां याति जगत्तयेह । सा व्यक्तरूपाहयरूपरूप्या व्यनक्तु रूपं रसराजरम्यम् ॥३६॥ वेदविद्या ॥७३॥ परापरत्वेन विभाति काचित् प्रवृत्तितव्यत्ययसिद्धिहेतुः यैकैव निशेषविशेषशेषा स्वान्ते सतां सिद्ध्यतु वेदविद्या ॥३७॥ शाम्भवी ॥७३८॥ यान्तुर्दश्या पहिरपि सदा निर्निमेषखदृष्टि- श्चित्रं चित्रं प्रथयति हतग्रन्थिवृत्तिप्रवृत्ते। १. ग. 'निर्मिष' पाठः।

·२५४ देवीनामविलासे तारं तारं कलयति ययाभ्यस्तया तारकं तं संसाराब्धेर्भवतु भवतां भूतये शाम्भवीयम् ॥३८॥ शङ्कराकल्पिनी कल्पा ॥७३॥ कल्पं घणं कथं वेद्यात् कल्पेत च हरो न सः । शङ्कराकल्पिनी कल्पा सदाङ्गस्या न चेद् भवेत् ॥३९॥ मनःसंकल्पसन्ततिः ॥७४०॥ केन केन न रूपेण कस्य कस्य न भासते। सन्ततं हन्त विश्रान्त्यै मनःसंकल्पसन्ततिः॥४०॥ सर्वलोकमयी शफिः ॥४१॥ लोकलोकसमालोकमावं याता विलोक्यते । सर्वलोकमयी शक्तिरेकालौकिकलोचनैः ॥४॥ सर्वश्रवणगोचरा ॥४२॥ यजनस भवेद् बुद्धिः सर्वश्रवणगोचरा । चराचरचरा सैव सर्वश्रवणगोचरा ॥४२॥ सर्वज्ञानवती वाम्छा ॥७४३॥ सर्वज्ञानवती वाञ्छा भाति यदयाम्बरे । जीवमपि स निर्मक्ता केशपाशाकशाहात् ॥४३॥ सर्वतत्त्वानुबोधिनी ॥४४॥ मापय्य सर्वतत्वानि चिन्मात्रे केवले. परे। तत्त्वे एयति यद्वक्तः सर्वतच्चावबोधिनी ॥४४॥ ..

·प्रयोदशी भक्तिः
२५५
जाप्रती ॥७४५॥
विश्ववैश्वानरावत्तः सुस्थूलान् विषयान् यया ।
जाग्रती सा खगेशनप्रभा जागर्नु हद्दिवि ॥४५॥
सुषुप्तिः ॥४६॥
संचेत्यसंकल्पविलासभासा
शून्यो यया तिष्ठति पूर्णतुष्टिः ।
प्राज्ञो मद्देशोऽपि सुषुप्तिरेषा
मात्यप्यहो मे व्यवहारभूमौ ॥४६॥
स्वप्नावस्था ॥७४७॥
स्वखसृष्टौ विधेर्भावं याति सर्वोऽपि यच्छ्रिया ।
असामान्यार्थमान्या सा स्वभावस्थास्तु सौख्यदा ॥४७॥
तुरीयका ॥७४८॥
ब्रमादितो यापि पिपीलकान्तं
प्रोतेव तिष्ठसविनष्टदृष्टिः।
साधारसा बीजरसोरादौ
तुरीयकाथ
त्वरयातुरत्वम् ॥४॥
त्वरा ॥७४९॥
यया जनो मारुतक्षितान्त-
विं प्रयातीव विविक्तदृष्टिः ।
सेयं त्वरा नस्त्वरयत्वनन्तं
मनीषितं तत्तनुमत्समीयम् ॥४९॥

·देवीनामविलासे मन्दगतिः ॥७५०॥ आदाय शीघ्रां गतिमादितः कि- मितः प्रयाणाय परत्र देवी। विमृश्य सर्वत्रगतं पुनः खं भूता स्वभूर्मन्दगतिर्गतिर्नः ॥५०॥ मन्दा ॥५१॥ यानेक हासेन सुभाषणेन तेनापि तेनापि विलोकनेन मन्देन यांनन्दकरी सुमक्तेः सामन्दसौन्दर्यमयी च मन्दा ॥५१॥ मदिरामोदधारिणी ॥७५२॥ , मिचाटनखभावोऽपि शिवषट्पदराद् कथम् । सकस्तत्रैव चेन स्थान्मदिरामोदधारिणी ॥५२॥ पानभूमिः ॥७५३॥ यत्रेन्द्रियै विषयशीधुरमत्रभूवै- नानाप्रमेयपरिचर्वणपद्धवष्णम् आखाद्यते गतविमोहकलश?- भर्जियत्यतितरामिह पानभूमिः ॥५३॥ पानपात्रा ॥७५४॥ सचित्सुधाशीधुरलं न यत्र चित्रं पवित्रो लयमेति द्विताः।

·२५७ प्रयोदशी भक्तिः दयावतन्त्रास्तमपि स्वदन्ते सा पानपात्रा भवतात् सदाने ॥५४॥ पानदानकरोद्यता ॥५५॥ साधकानां निराधीनां पानदानकरोघता । नित्यं भक्त्या वशीभूता यैषा भवतु हर्षदा ॥५५॥ आघूर्णारुणनेत्रा ॥५६॥ आघूर्णारुणनेत्रा सा कथं पूज्या न पूजकैः । यदीक्षणात् क्षणाद्योगिसाम्राज्यं चैति शष्पताम् ॥५६॥ किंचिदव्यक्तभाषिणी ॥७५७॥ मत्सुधास्वादवाक्येन मूर्खागोचर ईश्वरः । मा भूदित्यङ्गसङ्गा सा किंचिदव्यक्तभाषिणी ॥५७॥ आशापूरा ॥७५८॥ या व्याप्यैतत् सकलमकलं सर्वतो निमिमीते या दुस्त्याज्यापि च मयि तथाप्यस्ति सर्वात्ममार्गे। साशापूरा शिथिलितरसाऽसारसंसारपाश- क्लेशं शोषं नयतु नयनालोकमात्रेण सद्यः ॥५८॥ दीक्षा ॥७५९॥ यां प्राप्यैवोत्तमगुरुपदानुग्रहाद् दुर्ग्रहात- भ्रान्तिक्लान्तेः सपदि लभते मुक्तिमात्मैक्ययुक्तिम् । जीवमेवोत्क्रममभिगतः पविधादेष मार्गाद् दीचा प्रेक्षां द्रव्य सदसद्वस्तुनि त्वं दयालुः ॥५९॥ १. क.ख. ग. 'नित्यां' पाठः ।

·२५८. देवीनामविलासे दक्षा ॥७६०॥ निर्मितिनिधित्रमयं विचित्र संसारचित्रं विततं तनोति । निर्वर्णसम्भारमरं यदचिविलोकमात्रेण ततोऽस्ति दचा ॥६॥ दीक्षितपूजिता ॥७६१॥ त्रिकोणे बिन्दुरूपस्थाजिता दीचितपूजिता । पूजादिभेदितामेत्री भवत्वस्साभवत्वदा ॥६॥ नागवल्ली ॥७६२॥ वल्ली न गच्छत्यपरा कदाचि- दियं तु यद् गच्छति नीलपत्रैः। आरुपयमन्यद्रसितैः सितैर्वा तभागवल्लीति वदन्ति सन्तः ॥६२॥ नागकन्या ॥७६३॥ प्रीतिमालोक्य नागेषु गुर्वी ' शम्भोचिकीर्षया । वस्या इव · स्वयं भूता नागकन्यापि सुन्दरी ॥३॥ भोगिनी ॥७६४॥ सर्वमात्मकलया लयायो या वियोजयति योग्ययाभिया । भोगिमार्गचरया चराचरं भोगिनीति गदिता वियोगिनी ॥६४॥ १. ग. 'श्रितः पाठः।

·प्रयोदशी भक्तिः २५९ भोगवल्लभा ॥६॥ एकापि मोक्तभोग्यादिवैतं यद्याति भासितम् । तत एव स्वयं जाने सर्वदा भोगवल्लभा ॥६५॥ सर्वशास्त्रवती विद्या ॥७६६॥ गद्यपद्यसुवैशाहया सियतु बुद्धये । सर्वशास्त्रवती विद्यानवद्या हृदि सर्वदा ॥६६॥ सुस्मृतिः ॥७६७॥ सुस्मृतिः सुस्मृता येन तत्पादाम्भोरुहद्वयम् । एकाग्रमनसा सर्वे न सरेयुः परं कथम् ॥६७॥ धर्मवादिनी ॥७६८॥ आज्ञाप्यानेकधा धर्म नैकधष्वपि स्वतः । नैकधर्मात् स्खलन्ती यत्तदेषा धर्मवादिनी ॥६॥ • श्रुतिः ॥७६९॥ यत्साक्ष्यविषयं शास्त्रं सर्व विषयितां तताम् । याति श्रुतिरियं काचिद् ब्रह्मेव जगदम्बिका ॥६९॥ श्रुतिधरा ॥७॥ प्राप्नुवन्ति यतः सर्वा सर्गादौ द्रुहिणादिकाः । श्रुतिं जगत्प्रवृत्यै सा स्वतः श्रुतिधरा परा ॥७०॥ ज्येष्ठा ॥७७१॥ विशिष्टशिष्टा अपि ते वसिष्ठ- मुखा गरिष्ठाः प्रथितान्त्रिलोक्याम् ।

·२६०
देवीनामविलासे
समाप्य यस्सा उपदिष्टमाचं
ज्येष्ठा वसिष्ठास्ति सदापि सैव ॥७१॥
श्रेष्ठा ॥७२॥
अदृष्टधर्मा परदृष्टशिष्टा
निकृष्टदुष्टत्वविनाष्टिपुष्टा
स्वात्मैक्यनिष्ठा निजभक्तितुष्टा
श्रेष्ठास्तु नः स्वेष्टकरी स्थविष्ठा ॥७२॥
पातालवासिनी ॥७७३॥
त्रिविक्रमनिषिद्धान्यगतेभक्तिविकासिनी
सर्वोच्चैः किं बलेर्भूता तुष्टयै पातालवासिनी ॥७३॥
मीमांसा ॥७७४॥
वेदो नानार्थवादाविदितसुविषयो विप्रतीत्येकहेतु:
सेतुव्यापारमाजा जलनिधिसदृशो हन्त सम्यग्निबद्धः ।
सर्वेषां सत्प्रसत्या इह सपदि यया वेदसंख्यार्थका
मीमांसैषा मनीषिप्रकरणरणितं वाग्विलासं ददातु ॥७४॥
तर्कविद्या ॥७७५॥
यत्षोडशार्थप्रमया प्रमाता
निःश्रेयसं याति परार्थवाक्यम् ।
आविष्करोतीह ययापि शुद्ध
सा तर्कविद्या विदितानवद्या ॥७॥

·त्रयोदशी भक्तिः २६१ सुभक्तिः ॥७७६॥ तपो विधायापि च कृच्छ्रमुख्य- मधीत्य वेदांश्चतुरोऽपि तावत् । न किंचिदामोति जनो मनोज्ञः स्मृता न यावत्सुधिया सुभक्तिः ॥७६।। भक्तवत्सला ॥७७७॥ नकुलीनोऽपि दुर्देहो यद्भक्तो राजपूज्यताम् । अञ्चते वञ्चनाहीनः सा व्यक्तं भक्तवत्सला ॥७७॥ सुनाभिः ॥७॥ सुधालहर्या रसराजसिन्धो- रावर्तरूपे सततं स यस्याः । नाभौ निममा परमेश्वरोऽपि सुनाभिरेषास्तु ममाभिगोत्री ॥७॥ यातना ॥७७९॥ यद्यस्ति यातनायाप्या सर्वस्यापि तदापि सा। मय्यस्तु मायावत्कार्यदारिद्रयेणैव शाङ्करी ॥७९॥ जातिः ॥७८०॥ व्यक्तीरनेका निर्णीयात् कथमेकगताश्रयः। न चेजातिर्मवेत् काचिदेकानेकत्वबोधिनी ॥८॥ गम्भीरा ॥७८१॥ स्वीयं स्वीयं किं रहसं कथं को गुप्तं कुर्यान चित् सर्ववेती।

·२६२
"देवीनामविलासे
धीरा वीरेशानचक्रप्रवृत्ति-
गम्भीरा सात् खप्रकाशा निराशा ॥१॥
भाववर्जिता ॥७८२॥
याऽभावमपि भावेन भावयन्ती भवप्रिया ।
भावरूपाप्यहो भाववर्जिता सा खभावतः ॥८२॥
नागपाशधरा मूर्तिः ॥७८३॥
लीलाविध्वस्तनागेन्द्रवलदु:शत्रुवाहिनी ।
नागपाशधरा मूर्तिः स्फुरताद्रणसंकटे ॥३॥
अगाधा ॥७८४॥
त्रिलोचनोऽप्यस्तविपत्कलोऽपि
कीदृक् कियद्वेति न जातु शक्तः ।
निर्णेतुमद्यापि यदीयरूपं
न वा भवानी नहि सास्त्यगाधा ॥४॥
नागकुण्डला ॥७८५॥
विमलालकसंश्लिष्टसुकपोलश्रुतिप्रभा ।
सुवर्णकुण्डला नागकुण्डलेव विराजते ॥८५॥
सुचक्रा ॥७८६॥
चक्रेष्वनेकामलभङ्गिचक्रमिनेषु वक्रेष्वपि वक्रतानी ।
सुशून्यचक्रे परिपूज्यते या चक्रेश्वरैः सास्त्वमितः सुचक्रा ॥८६॥
चक्रमध्यस्था ॥७८७॥
सुरासुराप्सरोमख्यचक्रनायकताहिता
चक्रहस्ता शिवा चक्रमाध्यमेव जयत्यसौ ॥८॥

·प्रयोदशी भक्ति
२६३
चक्रकोणनिवासिनी ॥७८८॥
सततं सेविता येन चक्रकोणनिवासिनी।
विततं स कथं नैव चक्रवर्तित्रमाप्नुयात् ॥८॥
सर्वमन्त्रमयी विद्या ॥७८९॥
परा मन्त्रविदां वेद्या वेदविस्तरकारणम् ।
सर्वमन्त्रमयी विद्या हयाद्यैवात्र सिसंतु ॥८९॥
सर्वमन्त्राक्षरावलिः ॥७९॥
अखर्वगर्वनिर्वाणमपूर्व
गुरमुत्तमम् ।
सर्वा सैवास्ति सर्वत्र सर्वमन्त्रापरावलिः ॥१०॥
मधुरवा ॥७९१॥
माधुर्यसौगन्ध्यविलोमितालिम॑धुश्रियः पूर्वविलासभूमिः ।
मधुस्रवेयं मधुमभिषेव्या ददातु सिद्धिं मधुमत्यनूधाम् ॥११॥
सवन्ती॥७९२॥
जातापि कर्कशात् काष्ठावाचा साचादसायनम् ।
यत्तनोत्येव कोऽप्येष स्रवन्तीसभिधेविधिः ॥१२॥
भ्रामरी ॥७९३॥
साम्राज्ययोग्योऽपि वियोगयोगो
बभ्राम भूताइसमाः
समोऽपि ।
यत्वोमितान्तःकरणः स रामः
सा भ्रामरी भ्रामय . दुर्धमं नः ॥९॥

·२६४ देवीनामविलासे भ्रमरालका ॥७९४॥ अलकालिवलत्कान्ति यद्वक्रकमलं मलम् । अलं हन्तुमलं दृष्टं बाला सा भ्रमरालका ॥९४॥ मातृमण्डलमध्यस्था ॥७९५॥ स्तुता मण्डलवाहेन कमण्डलुधरेण च । मातृमण्डलमध्यस्था मण्डलेन्द्रत्वदास्तु नः ॥१५॥ मातृमण्डलवासिनी ॥७९६॥ समाजनागतान् प्रातस्तानापृच्छय सुरोत्तमान् । रमते काचिदेकैव मातृमण्डलवासिनी ॥९६॥ कुमारजननी ॥७९॥ या कुमारयति कापि केवला मारतद्विषयसंशयस्थली। मारकालकलनैकबन्धनं सा कुमारजननी कुमारिका ॥१७॥ कूरा ॥७९८॥ ककं के कं कुरु क्रूरा कककारं करं करम् । राकाकराकराकारं काराकी: कारकं करे ॥९८॥ [यक्षरोऽयम् ] सुमुखी ॥७९९॥ वन्यैरलकारवरैः सुकान्ति प्रसूनगुजादिभवैरपि दधाति लावण्यबलं बितं य- न्मुखं शिवा सांसुमुखीति मुख्या ॥९९।।

·त्रयोदशी भक्तिः
२६५
ज्वरनाशिनी ॥८.०॥
सुचिकित्सकोपचरितेन विना
बहुमन्वयन्त्रविधिमिव हतिम् ।
भवदुर्वरो व्रजति यत्सुदृशा
ज्वरनाशिनीति किल साललिता ॥१०॥
खखातन्त्र्यपरानुभूतिकलयावश्यंभवित्र्योद्गते
साहिब्कौल इति प्रथावति पदे निर्माति यः सासनम् ।
काव्ये तस्य समागते स्वभगिनीं सजातकोदाहृति
चित्रान्तेह विलासनानि विरतिं भक्तिस्त्रयोदश्यगात् ॥१०१॥
इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथविरचिते
नामविलासे त्रयोदशी भक्तिः ॥१३॥

·चतुर्दशी भक्तिः। अतीता ॥८०१॥ अतीता वादितो मासि तीर्थ्यां यदि विदि प्रभा। ता यदा नो मानुदितो वादिनोऽग्रे किमाविदि ॥१॥ ( अर्धभ्रमोऽयम् ) एतन्न्यासः अ | ती ता वादि तो भा सि ती ा य | दि वि | दिप्रभा ता य दा| नो मा नु | दि तो वा| दि नो ग्रे कि मा वि दि विद्यमाना ॥८०२॥ संप्रत्येष्यति वातीते विद्यमानैव केवला । दिष्टेऽनवधवैषद्यया सधः प्रसीदतात् ॥२॥ [निश्चतुर्थोऽयम् ] ·चतुर्दशी भक्तिः २६७ भाविनी ॥८०३॥ भावाभावाविनामावानुभावानुभवेन नः। भवानी भाविनी नानाभवे नवनवे वन ॥३॥ [त्र्यक्षरोऽयम् ] प्रीतिमजरी ॥८०४॥ मयीव सापि फुल्लास्तु भवत्सु प्रीतिमञ्जरी। ययाप्रियं प्रियं नानानानाप्रियमपि प्रियम् ॥४॥ सर्वसौख्यवती युक्तिः ॥८०५॥ चित्तं कुत्रापि नामाति कस्यापिनु यया विना । सर्वसौख्यवती युक्तिर्जयत्येषैव - विद्वपुः ॥५॥ आहारपरिणामिनी ॥८०६॥ यैकैव परिषं भावं व्यनक्ति विविधाकृतिम् । सा कापि गीयते तज्जैराहारपरिणामिनी ॥६॥ निदानं पञ्चभूतानाम् ॥८०७॥ जडान्यपि प्रवर्तन्ते भूतानि विषये यया । निदानं पञ्चभूतानां जयति प्रकृतिप्रभा ॥७॥ भवसागरतारिणी ॥८०८॥ भवसागरतारिणी भवसागरतारिणी। भवसा गरतारिणी भव सागरतारिणी ॥८॥ [ सर्वपादयमकम् ]

·२६८
देवीनामविलासे
अक्रूरा ॥८०९॥
यां वीक्ष्यैव सुदुष्टोऽपि जनः स्वां प्रकृति क्षणम् ।
घूर्णितो वा जहात्येषाञ्क्रूरा मनसि राजताम् ॥९॥
प्रहवती ॥१०॥
ग्रहा यत्र स्फुरन्त्येते न तैः संस्पृश्यतेऽपि या।
व्योमेवैका जयत्येषा ग्रहवत्यपि निग्रहा ॥१०॥
[अचतुर्थोऽयम् ]
विग्रहा ॥८११॥
संगृहीतकतकर्मसाया दुहाइसुनिग्रहाभया।
यजनाः कृतपरिग्रहाः श्रिया विग्रहा जयति सा अहेश्वरी॥११॥
ग्रहवर्जिता ॥८१२॥
ग्रहः खमेऽप्यसंस्पृश्यो यक्तिविषदाशयः।
तत्कि चित्रं वयं सापि यद्देवी ग्रहवर्जिता.॥१२॥
रोहिणी ॥८१३॥
रोहिणीरमणशेखरोज्ज्वला मोक्षधामपथिकाधिरोहिणी।
रोहिणीतनयपूजिताजिता केवला जयति सैव रोहिणी ॥१३॥
भूमिगर्भा ॥८१४॥
यद्गर्मवासात् प्रविमुक्तिमाप्त्वा
बीजं फलत्वं प्रतियात्यपूर्वम् ।
नानात्वसंदर्भकलैकदवा
सा भूमिगर्मा जयति प्रगल्भा ॥१४॥

·चतुर्दशी भक्तिः २६९ कालभूः ॥८१५॥ कालोऽपि यांव्याप्य भवत्यकसा- दकालकालः समुपैति नैव । यद्भक्तिशालं सुविशालतालं सा कालभूर्बाल्यकलादिलोला ॥१५॥ कालवर्तिनी ॥८१६॥ कालो यां लाते नैव शिरश्छायां यथा पदम् । यत्कालवर्तिनी सापि तद्वर्ती तन को भवेत् ॥१६॥ कलकरहिता नारी ॥१७॥ न सुरी नासुरी नान्या विलासोल्लसिता तथा । कलकरहिता नारी यथेयं हरते मनः ॥१७॥ चतुष्षष्टयभिधावती ॥८१८॥ चतुर्वर्गफलावाप्त्यै चतुर्मुखमुखस्तुता। चतुराशाप्रसिद्धेयं चतुष्षष्टयमिधावती ॥१८॥ जीर्णा ॥८१९॥ कोदरो वायुभवोऽपि पाण्डवो यख्यानतोऽनं नरदेहेसङ्गतः। जीणींचकारान्यविचिन्त्यतातिगं जीर्णा भवाजीर्णमियं व्यपोहताम् ॥१९॥ स १. ख. ग. 'नरदेव' पाठः।

·२७०
देवीनामविकास
जीर्णवस्त्रा ॥८२०॥
इदं पतिव्रतौचियं पत्युर्यगवत्यपि ।
दिग्वस्त्रास्त्रानुवृत्यै सा जीर्णवस्त्राभवनवा ॥२०॥
नूतना ॥२१॥
जानाति यातिशयवृद्धपितामहादि-
भावं हतादिरनुभूतिकलान्तवृत्तिः ।
अद्यापि चित्रमतिलखितषष्ठभावा
सा नूतनैव जगतां जननी भवानी ॥२१॥
नववल्लभा ॥८२२॥
स्थाणुः शूल्यमि यल्लामात् सराति परमेश्वरः ।
मृत्युञ्जयो जयत्येषा शाङ्करी नववल्लभा ॥२२॥
अरजाः ॥८२३॥
राजेराजरराजारिराज्याजिजिज्जराजरा ।
रजोजाराजर्जरोजा राजराजाजरारजाः ॥२३॥
[यक्षरोऽयम् ]
रतिः ॥२४॥
सर्वत्रैव विशिष्यसेन रतिरित्येषा सदा नर्मदे
ग्रस्तो यत्कलयामजन्मरहरिलक्ष्मी स्ववक्षस्थलम् ।
विश्वेशा कृतवान् गिरं स्वरसनावासां च पुन्या गिरे-
रेको वा सपरिग्रहोपि विषमो देवोऽतुलं भूधरे ॥२४॥

·INE २७१ चतुर्दशी भक्तिः (चक्रबन्धोऽयम्) एतन्न्यासः १ B 2 से F NAGER र DEERam E . स प्रीतिः ॥८२५॥ या काचिद्रचितेतरेण हरते खात्मेतरत्वं परं या ध्याता कलयैकयाखिलकला विसारयत्यन्यतः। या सर्वस रसस कृष्टवसुधा दुर्दृष्टसंहारिणी सर्वैः प्रीतिरिहास्तु सर्वकलया सर्वत्र नः सर्वदा ॥२५॥ रतिरागविवर्धिनी ॥८२६॥ रतिरागविवर्द्धिनी यमारा. ललिता सर्वकलासु लालयन्ती ।

·२७२ देवीनामविलासे सफलं विमलातिखेललोला ललनास्तं न हरन्ति जातु चित्रम् ॥२६॥ पञ्चवातगतिर्मिना ॥८२७॥ एकदेहे श्रिता रीतिं खखकमैकचातुरीम् । पञ्चवातगतिर्मिनामिना चेन पुनर्भयम् ॥२७॥ पञ्चश्लेष्माशया धरा ॥२८॥ जग्धिपानरसोल्लासविस्रग्धविमलाधरा लेष्मामयान् हरत्वेषा पञ्चश्लेष्माशया धरा ॥२८॥ पञ्चपित्तवती शक्तिः ॥८२९॥ अन्यान्यवर्णतां यान्ति यज्ज्वालामी रसादयः। पञ्चपिचवती शक्तिः पिचामयहरास्तु नः ॥२९॥ पञ्चस्थानविबोधिनी ॥८३०॥ अबोधदोषजननी सर्वभावकसारिणी। एकं हृत्स्थानमाश्रित्य पञ्चस्थानविबोधिनी ॥३०॥ उदक्या ॥३१॥ गत्वाग्रतो मारहरं विमोम निधाय तत्स्वं मथितं निजान्तः। अरिष्टयाता च कुमारजन्मा- नन्देन सा जयतादुदक्या ॥३१॥ १. ग. 'तो' पाठः।

·चतुर्दशी भक्तिः २७३ वृषस्यन्ती ॥८३२॥ भवेन चेद् वृषस्यन्ती सर्वोचमबलाबला । कृशानुरेतसचेतस्तत्कथं सा हरेत् क्षणात् ॥३२॥ बहिःप्रस्रविणी व्यहम् ।।८३३॥ उपरागे नदीवाशु शुचिरप्यशुचित्वगा । खखकाले जयत्येषा बहिःप्रस्रविणी व्यहम् ॥३३॥ रजःशुक्रधरा शक्तिः ॥८३४॥ अपि सर्वगतं जीवं नियन्त्रयति यैकतः । रज शुक्रधरा शक्तिः शक्तिसक्तिं ददातु नः ॥३४॥ जरायुः ॥८३५॥ बीजवद् वहति यान्तरा द्रुमं खल्पभूर्जगदनल्पदेहवत् । सा जरायुरजरायुरक्षयं क्षिप्रमेव वितरत्वलं धनम् ॥३५॥ गर्भधारिणी ॥७३६॥ चतुर्विधखरूपेयं सृष्टिराविष्कृता यया। असामान्या न सा माल्या कस्य वा गर्भधारिणी ॥३६॥ त्रिकालज्ञा ॥८३७॥ त्रयः काला विभासन्ते सम्प्रत्येव यदग्रतः । त्रिकालज्ञा जयत्येषा त्रिदेवीकालचेतना ॥३७॥ त्रिलिजा ॥८३८॥ शब्दानां ज्ञायतेऽन्योन्यं समं सुप्समुदायिनाम् । पृथभथा यदाश्रित्या त्रिलिङ्गा जयतादियम् ॥३८॥ १. स. ग. 'खर्णभूः पाठः ।

·२७४
देवीनामविलासे
त्रिमूर्तिः ॥८३९॥
जाग्रद्वाल्याघवस्थासु ययान्य इव जायते ।
१ जनः स्पेऽपि मनत्राणं त्रिमूर्ति यतान्मम ॥३९॥
त्रिपुरवासिनी ॥८४०॥
वाक्कामशक्तिवर्णानि संजपन् यत्प्रसादतः ।
वाक्कामशक्तिनाथ: स्यात् सेयं त्रिपुरवासिनी ॥४०॥
अरागा ॥८४१॥
अरागापि महेशानं रागिणं याकरोदरम् ।
स्वस्वातन्त्र्यकलातालललितां नौमि तां शिवाम् ॥४१॥
शिवतत्त्वा ॥८४२॥
सुदुर्भवं भवं कृत्वा तस्यैवान्तः प्रविश्य च ।
तथापि या खशीलस्था शिवतत्वेति सा मता ॥४२॥
कामतत्त्वानुरागिणी ॥४३॥
कामादिवासनातीतैः कमनीयस्वभावभूः।
कामारिदयिता जीयात् कामतखानुरागिणी ॥४३॥
प्राची ॥८४४॥
लोक्यं समालोकयतापि यस्यां
लोकत्वमायाति सदोदितेन ।
इनेन वृत्रारिवलाञ्चिता दिक्
प्राची शुचं लुञ्चतु सर्वतो नः ॥४४॥

·चतुर्दशी भक्तिः
२७५
अवाची ॥८४५॥
अन्तकोऽपि यदाश्रित्या प्रेतेशोपि विराजते ।
समवर्तित्ववर्णेन दिगवाचीति सा मता ॥४५॥
प्रतीची ॥८४६॥
प्रचेता अचलावासो यत्र सत्चवलाकुलः ।
प्रतीची दिग् हरत्वेषा पुनः प्रत्यग्जनिं मम ॥४६॥
उदीची ॥८४७॥
यदुपासनया मिक्षुसखोऽपि स धनाधिपः ।
राजराजः कुबेरोऽपि दिगुदीचीति सा मता ॥४७॥
विदिग्दिशाम् ॥८४८॥
यदाश्रयात् पावक आश्रयाशो
रचोधिपः पुण्यजनः प्रभञ्जनः ।
प्राणो जनस्योग इहापि शम्भु-
दृशः प्रसत्यै भवताद् विदिग्दिशाम् ॥४८॥
अहंकृतिः ॥८४९॥
प्रकृताप्रकृतप्रज्ञाशालिनी देवदेवता।
त्रिविधाहंकति याद् विश्चैकप्रसवस्थली ॥४९॥
अहंकारा ॥८५०॥
अहंकारानिवार्यासि यदि तन्मयि शाम्भवि ।
तिष्ठ हृष्टमतौ नित्यं परमैव भ्रमापनुत् ॥५०॥

·२७६ देवीनामविलासे बलिमाया ॥८५१॥ विष्णुं वामनतां नीत्वा त्रिजगल्लकनी बलिम् । हन्त यातोषयद्देयाद् बलिमायातुलं बलम् ॥५१॥ बलिप्रिया ॥८५२॥ . बलिप्रिया जयत्येषा सर्वलोकेश्वर हरिम् । यास्थापयदधोलोके द्वाराने नियतं बले ॥५२॥ सुक्॥८५३॥ ध्रुवं सुगेव सा देवी पूर्णया याहुतिश्रिया। वहिं सन्दीप्य सन्दीप्य यज्वचिकनन्दिनी ॥५३॥ सुवा ॥८५४॥ बहिसखगणस्यैषा वृप्तिकारणमुचमम् । विविधाहुतिमिर्जीयात् खुवा सन्मन्त्रपूजिता ॥५४॥ सामिधेनी ॥८५५॥ पठ्यते मन्त्रविद्वद्भिरादौ वहिसमिन्धनी । या वेदऋग्जयत्येषा सामिनी महेश्वरी ॥५५॥ सश्रद्धा ॥८५६॥ नित्ये नैमित्तिके काम्ये सश्रद्धं या प्रपूज्यते । वेदसारार्थविद्धिः सा सश्रद्धेति प्रकीर्तिता ॥५६॥ श्राद्धदेवता ॥८५७॥ पितरोऽदृष्टिविषया अपि तृप्तिमनुत्तमाम् । कव्येन कृपया यस्था यान्ति सा श्राद्धदेवता ॥५७।।

·चतुर्दशी भक्तिः
२७७
माता ॥८५८॥
MINS
स्तन्येन पुण्येन वदन्यनाथा
या.पालयन्ती च सुलालयन्ती ।
शिशुं भृशं सा परमेश्वरी नो
माताहताशत्वकरी सदास्तु ॥५॥
मातामही ॥८५९॥
अहीनकुलमूलैकमहीतलपिलासिनी
जननीजननी मातामही जीयान्महेश्वरी ॥५९॥
तृप्तिः ॥८६॥
उसं बीजमिवाहार क्लसो धातुफलोद्धृतौ ।
अन्ततो यामुपास्ते सा तृप्तिरङ्गाप्रसुतिहत् ॥६०॥
पितृमाता ॥८६१॥
सप्तधातुमयेनेह देहेनाविष्कृतं
यया।
पित्राख्यं निर्वपुर्धाम पितृमातेति सा मता ॥६१॥
पितामही ॥८६२॥
यत्प्रभावाद् भवोऽयं न आविर्भूतोऽतिहर्षदः ।
भूतः स प्रभवो यस्या महतीयं पितामही ॥२॥
स्नुषा ॥८६३॥
सफलं विमलं यस्याः सुशीलात् सत्कुलं भवेत् ।
विशालाची जयत्येषा स्नुषाकशमहोदया ॥६॥

·२७८ देवीनामविलासे दौहित्रिणी ॥८६४॥ दौहित्रिणी सतां मान्या कुलोद्धारणकारणम् । दुहिता यत्प्रसादेन देवी दौहित्रिणीति सा ॥६४॥ पुत्री ॥८६५॥ अचलाधिपतिस्तसात् प्रथितः स हिमालयः। यदेषा तगृहे पुत्री भूता कापि जगत्प्रमः ॥६५॥ पौत्री ॥८६६॥ अतिपुत्रस्य या प्रेम्णः पात्रभूता सतां मता। पौत्रीयं परमेशानी पवित्रीकुरुतां कुलम् ॥६६॥ नप्त्री ॥८६७॥ संसारदुःखदलने परमात्रं महेश्वरी। नवीति प्रथिता देवी भूयाद् भूत्यै च तुष्टये ॥६७॥ शिशुप्रिया ॥८६॥. अशेषविनशमने शिश्नां विहितोधमा । शिशुप्रिया जयत्येषाकृशाशावशवर्तिनी ॥६॥ स्तनदा ॥८६९॥ सा येन स्तनदा भत्या सायेन सुखदा भवे । धन्येन पूजिता न स्यात् सोऽन्येन तुलिताननः ॥६९॥ [ मुरजबन्धः ]

·चतुर्दशी भक्तिः
२७९
एतन्न्यासः
सा
न
ail
न
दाभ
भ
सा
न
ता
सा
न
PER
न:॥
न्येन
तान
तु
स्तनधारा ॥८७०॥
यसिन् दिष्टेऽमृतामाद्यमपि जन्तोन तृप्तये ।
तत्रेयं जयतीशानी
जयतीशानी स्तनधारैव
स्तनधारैव केवला ॥७॥
विश्वयोनिः ॥८७१॥
केवलो जलजयोनिरप्यसौ
ययाधिगतचातुरीयकः
विश्वतः सुजति विश्वमद्भुतं
विश्वयोनिरियमस्त्वयोनिकृत् ।।७१॥
स्तनन्धयी ॥८७२॥
कथं न स्यात् परं तस्य विशालं विमलं कुलम् ।
यस्य संनिहिता नित्यं गेहे देवी स्तनन्धयी ॥७२॥
शिशत्साघरा ॥८७३॥
हृष्टः पुष्टोऽपि भात्येष यदुत्सङ्गे जगच्छिशुः ।
शिशूत्सङ्गधरा जीयाद्धराधरसुता शिवा ॥७३॥

·२८०
देवीनामविलासे
दोला ॥८७४॥
लोललोलदलोहाललीलादादलदाददा ।
दुइदुल्लादलाहोला दाददालं ललाददा ७४॥
[ अक्षरोऽयम् ]
दोलाकीडाभिनन्दिनी ॥८७५॥
सर्वस्य चित्तवृचिस्तदोलाक्रीडामिनन्दिनी
यच्छैलनन्दिनी सापि दोलाक्रीडामिनन्दिनी ॥७५।।
उर्वशी ॥८७६॥
वशी वशीकृतो देवगणोऽन्यत्र यया न सः ।
विहायेव दिवं याति सा भूयादुवंशी श्रिये ॥७६॥
कदली ॥८॥
कदलीसाम्यमावेक्ष्य खोऊरन्यत्र सर्वतः ।
किम सा कदली भूता कदनं हरतां कलेः ॥७७॥
केका ॥८७८॥
को कौ काका: कोककककाकका केकुकाककाः ।
केकाककककाङ्कोकाकेकैकाकाककी: ककम् ॥७८॥
[ एकाक्षरः]
विशिखा ॥८७९॥
यज्जना जनतां ज्ञानशिखिनः शिखितेजसः ।
पुनन्त्याशिखमीचामिविशिखा सास्तु का श्रिये ॥७९॥

·चतुर्दशी भक्तिः २८१ शिखिनर्तिनी॥८८०॥ उदरेण धृतः पुत्रो यो मया सोऽयमुह्यते । पृष्ठेऽनेन सदेत्येषा सन्तुष्टा शिखिनर्तिनी ॥८॥ अथवा निरिन्धनः कथं दीप्तत्रिनेत्राग्निः सदा भवेत् । यवर्धाङ्गगता न स्यादेवता शिखिनर्तिनी ॥ खट्वागधारिणी ॥८८१॥ एतत् सधर्मिणीप्रेम जयत्येव यदीश्वरी । खट्वाङ्गिनोऽसमाक्षस प्रीत्यै खट्वाङ्गधारिणी ।।८।। खट्वा ॥८८२॥ यामाश्रित्य सुखं शेते श्रान्तः पिटवनस्थले । भिक्षुर्जयति सा काचित् खट्वा नित्यमखण्डिता ॥८२॥ बागपुङ्खानुवर्तिनी ॥८८३॥ दहेदेकः कथं शीघ्रं त्रिपुरारिः पुरां त्रयम् । त्रिपुरा चेत् साया न बाणपुङ्खानुवर्तिनी ॥८३॥ लक्ष्यप्राप्तिः ॥८८४॥ यदुपासकमेकं वा लक्ष्यलोकाः स्तुवन्त्यलम् । लक्ष्यकृत्वो जयत्येषा लक्ष्यप्राप्तिः सुलक्षणा ॥८४॥ कला ॥८८५॥ कुलाकुलकलाकेलिलोलालीककलाकला कालकाककिलेलाला काले कलौ कलाकला ॥८५॥ [ ब्यक्षरोऽयम् ] ·૨૨ देवीनामविलासे अलक्ष्या ।।८८६॥ अन्तर्लक्ष्या बहिर्लक्ष्या लक्ष्यालक्ष्यत्ववर्जिता । लक्ष्यलक्षणताद्वैतलक्ष्यालक्ष्या जयत्यसौ ॥८६॥ लक्ष्या ॥८८७॥ या भागलपणाविद्भिर्लक्ष्यते बोधलक्षणा। लक्ष्यभूतापि सैकैव लक्ष्या सर्वविलक्षणा ॥८॥ शुभलक्षणा ॥८८८॥ चणे क्षणे स्मृता येन देवता शुभलक्षणा । अनेककल्पसंकल्पो धन्यस्यास्य क्षणायते ॥८॥ वर्तिनी ॥८८९॥ विवर्तिनी जगत्वेन भावाभावप्रवर्तिनी। वर्तिनी देवता भूयानित्यं हृदयवर्तिनी ॥८९॥ सुपथाचारा ॥८९०॥ सेविता सुपथाचारा येन नित्यं महेश्वरी । तत्पथं न कथं सर्वे गच्छेयुर्नार्थिता अपि ॥१०॥ परिखा ॥८९१॥ ब्रह्माण्डमण्डलं व्याप्य पञ्चभूतखरूपिणी । या तिष्ठति परा निष्ठा परिखा सा स्मृता बुधैः ॥११॥ खनिः ॥८९२॥ सप्तधा कृतिनां तुष्टा दारिद्यदलनी शिवा । दुर्गदुर्गत्वहेतुश्च जीयात् खनिरियं सदा ॥१२॥ १.ख. ग. 'श्रिया पाठः ।

·चतुर्दशी भक्तिः २८३ वृतिः ॥८९३॥ प्रोचिता अपि मेघेन वातार्कस्फुटिता अपि । अगाः पुष्टाः कथं स्युश्चेन स्याद्रक्षाकरी वृतिः ॥१३॥ प्राकारवलया ॥८९४॥ केन केन प्रकारेण जन्तूनां क्लेशनाशिनी। प्राकारवलया देवी भाससे दयया खया ॥९४॥ वेला ॥८९५॥ वेला रसासारलावे लामताललतामला । रता रतातारतारसालताललतालसा ॥९५॥ [ सर्वतोभद्रोऽयम् ] एतन्न्यासः वे ला सा सा र ला। वे ला म ता. ल ल ता म | ला र ता र ता ता र ता र सा ता ल ल ल ल ल ल ता ता सा ता. ल सा ता र ता ता र ला म ता ल ल ता ला ला र सा सा र

·२८४
देवीनामविलासे
मर्यादा च महोदधौ ॥८९६॥
यत्कृपातो विभागेन जलं स्थलमपीयते ।
जयत्येकैव सा देवी मर्यादा च महोदधौ ॥१६॥
पोषणी शक्तिः ॥८९७॥
यया साम्राज्यसम्भारः सुधियोपि तणायते ।
पोषणी शक्तिरेषेव जयति प्रकृतिप्रभा ॥१७॥
शोषणी शक्तिः ॥८९८॥
गम्भीरोऽपि सुविस्तारः कुम्भजेनार्णवः क्षणात् ।
शोषितो यां समाराध्य शोषयी शक्तिरित्यसौ ॥१८॥
दीर्घकेशी ॥८९९॥
दीर्घभ्रूलतिका दीर्घमुखी दीर्वेक्षणा शिवा ।
दीर्घ कालं मदग्रेऽस्तु दीर्घकेशी सुसेविता ॥१९॥
सुलोमशा ॥९००॥
सद्गुणा यद्धृदाकाशे सुसम्बाधस्थिता इव ।
लोमव्याजाद् बहिर्याताः शक्तिरेखा सुलोमशा ॥१०॥
खवातन्त्र्यपरानुभूतिकलयावश्यभवित्रयोद्गते
साहिबकौलइतिप्रथावति पदे निर्माति यः सासनम् ।
चित्र पद्यगणैर्विमासिततनूरन्यानवाप्यस्थिती
काव्ये तस्य विलासनानि विरतिं भक्तिचतुर्दश्यगात् ।।
इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथविरचिते
नामविलासे चतुर्दशी भक्तिः ॥१४॥

·पश्चदशी भक्तिः ललिता ॥९०१॥ तारसंप्रथितालोककलोता ललिता तता। तातताकलितामेददमेता हृदि हृदि संरता ॥१॥ (पनबन्धोऽयम्) उदीची मेद थ हदि प्रतीची ט פון रसं प्राची ललि थिप्र लोक अवाची मांसला ॥९०२॥ यदकलावण्यपूरच्छटाभिः सुसम्बाघदेशस्थितेवोद्भटामिः

·२८६
देवीनामविलासे
बहिस्थ्यध्वगा सा विनिर्याति शम्भोः
शरीरात् परं देवता मांसलेयम् ॥२॥
तन्वी ॥९०३॥
ध्यायन्ति यामणौ चित्ते त्रिजगजननीमपि ।
गिरीन्द्रनन्दिनीं भक्ताः सा तन्वीति मताद्भुता ॥३॥
वेदवेदाङ्गधारिणी ॥९०४॥
वेद्यवेदकताहीना पञ्चाम्नायैक्यवेदिनः।
या चित्ते स्फुरतीशी सा वेदवेदाङ्गधारिणी ॥४॥
नरासूक्पानमत्ता ॥९०५॥
संख्यप्रेतमहाभूमीमाध्यास्याच्यासवर्जिता
नरासुक्पानमवैव जयतीशानगेहिनी ॥५॥
नरमुण्डास्थिभूषणा ॥९०६॥
अस्थिभूषागतां लजामाकलय्य प्रियस्य किम् ।
महार्हाभूषणा भूता नरमुण्डास्थिभूषणा ॥६॥
अक्षक्रीडारतिः ॥९०७॥
मोहितः स यया सत्यसुतोऽपि हरिवत्सलः ।
अहारयत् खसाम्राज्यं साक्षक्रीडारतिः शिवा ॥७॥
शारी ॥९०८॥
जयो हितेन पातेन नहितेन पराजयः ।
यस्सा जयत्यसौ शारी सारासारविचारभूः ॥८॥

·पश्चदशी भक्तिः २८७ शारिका शुकभाषिणी ॥९०९॥ समावेभ्रंशितः शम्भुरालपन्त्या कलं कलम् । अनङ्गारिर्यया सैव शारिका' शुकभाषिणी ॥९॥ शाम्बरी ॥९१०॥ चित्रेन्द्रजालं द्वितयत्वमैक्ये द्वैतेऽपि चैक्यं तनुतेऽतनुज्ञा । चणं चणं या बहिरन्तरापि सा शाम्बरी मोहहरी सदास्तु ॥१०॥ गारुडी विद्या ॥९११॥ महाविषाकृशं दूराद् भुजङ्गगणमद्भुतम् । कर्षन्ती गारुडी विद्या सिद्धा चेन पुनर्भयम् ॥११॥ वारुणी ॥९१२॥ प्रचेता जडराजोऽपि यत्प्रसत्त्या महोद्धतम् । नियामयति सत्त्वेशं सा जीयाद् वारुणी शिवा ॥१२॥ वरुणार्चिता ॥९१३॥ नित्यं कमलमालाभिः कमले कमलेन्तुला। कमलेशस्तुता सास्तु . कमले वरुणार्चिता ॥१३॥ वाराही ॥९१४॥ यामाराध्य निराधारो जलममा वसुन्धराम् । कोल उद्धारयामास वाराही सा हिनस्त्वघम् ॥१४॥ १. क.ख. ग. 'यत्र सत्ता पाठः।

·२८८
देवानामविलासे
मुण्डहस्ता ॥९१५॥
धावन्त्यभिमुखं दैत्यगजस्य विमुखस्स सा।
भीतस्य
मुण्डहस्ता मामवताद्रणसङ्कटे ॥१५॥
दंष्ट्रोद्धृतवसुन्धरा ॥९१६॥
त्वमेव कोलरूपासीर्दष्ट्रोद्धृतवसुन्धरा ।
सत्त्वाधमोऽन्यथा कोल उद्धरेत् तां कथं शिवे ॥१६॥
मीनमूर्तिधरा ॥११॥
यया ते विधृता देवमुनीन्द्राः प्रलयागमे ।
ससर्वजीववीजा सा मीनमूर्तिधरा मता ॥१७॥
मूर्ता ॥९१८॥
सृष्टय स्थित्यै तथा हत्यै मूर्ता शक्तिरिवेशितुः ।
अतुल्यबलदा साविर्भूता मूर्ता निराकृतिः ॥१८॥
वदन्या ॥९१९॥
यमाप्य तुच्छो भवबुद्दोऽयं
न दृक्पथे साद् वितरस्यसुं तम्।
खकामकामं यदकाममसा-
ययतो वदन्या कतमा त्वदन्या ॥१९॥
प्रतिमाश्रया ॥९२०॥
त्वमीशि कारुण्यनिधिर्नवापि
जडं विधायातिमृदं तदर्थम् ।
सर्वाश्रया कापि निराश्रयापि
भूतासि देवी प्रतिमाश्रयापि ॥२०॥

·२८९
पञ्चदशी भक्तिः
अमूर्ता ॥९२१॥
प्रियाष्टमूर्तर्दशमूर्तिनापि
ध्याता सदैवाकृतकैकमूर्ति ।
स्फूर्ति चिदानन्दमयीममूर्ता
धूर्तत्वहीं वितरत्वियं नः ॥२१॥
निधिरूपा ॥९२२॥
निधिरूपा ददात्वेषा निरुपाधिविधि निधिम् ।
समिधिं हृदयाकाशे विदधातु च नः सदा ॥२२॥
सालिग्रामशिला शुचिः ॥९२३॥
मीयते केन सा श्यामा सालिग्रामशिला शुचिः ।
यत्र सत्त्वशुचिः कृष्णः चणं रक्तोऽभवद्धरिः ॥२३॥
स्मृतिः ॥९२४॥
वेदश्चतुर्धा प्रथितश्चतुर्मि-
रथैरनन्तोऽनवगाहनीयः ।
प्रकाशितो यदशगैर्मनीन्द्रैः
स्मृतिः स्मृति तत्पदगां ददातु ॥२४॥
संस्काररूपा ॥९२५॥
पदानि वर्णैश्च पदैश्च वाक्यं
निरूप्यते यद्दययान्तयातैः।
स्फोटखरूपानृतरूपहीना
संस्काररूपार्पयतु स्वरूपम् ॥२५॥

·२९०
देवीनामविलाले
सुसंस्कारा ॥९२६॥
प्राक्तनातनी वापि सिद्धा यस्य हृदि स्वयम् ।
सुसंस्कारा बहूनां न वाचकः स कथं भवेत् ॥२६॥
संस्कृतिः ॥९२७॥
वेदो यया बोधयतीह देवान्
देवा यया भक्तजनान् प्रहृष्टाः ।
विद्याधराणामधिदेवतेयं
जिह्वाग्रयाता भव संस्कृतिर्नः ॥२७॥
प्राकृता ॥९२८॥
अप्राकृतां पिङ्गालनागराजो
यां भूरिजिह्वः प्रकटा विधाय ।
वाग्मित्वधारामलमारुरोह
सा प्राकृता नाटकवित्तिदास्तु ॥२८॥
देशभाषा ॥९२९॥
अनेकशब्दैरमलाभिधते सर्वेश्वरी सर्वत एकमर्थम् ।
या मातृकारूपनिरूपणीया सा देशभाषाकशबोधदास्तु ॥२९॥
गाथा ॥९३०॥
या त्रिभिश्चरणैः षभिरपि धन्यैः प्रगीयसे ।
थाथेति विविधाकारा गाथा नाथख नाथताम् ॥३०॥
गीतिः ॥९३१॥
एकमर्थ विदन्तीह यां निशम्य जडाजडाः।
विवशा वशिनः सैव गीतिरित्यभिधीयते ॥३१॥

·पञ्चदशी भक्तिः २९१ प्रहेलिका ॥९३२॥ गोष्ठीषु चेष्टते हृष्टया या वादिमुखमञ्जनी। रजनी सुधियां दद्याद्धेलामत्र प्रहेलिका ॥३२॥ इडा ॥९३३॥ यद्भागे वहते चन्द्रः सान्द्रानन्दसुधाम्बुधिः । अहो बिन्दुविधी रीडामिडा हरतु सत्वरम् ॥३३॥ पिङ्गला ॥९३४॥ यद्रागे वहते सूरः सूरिभिर्वेद्यवैभवः । बीजपूराद्भुता वामा पिङ्गला दक्षिणावतु ॥३४॥ पिझा ॥९३५॥ गंगातरङ्गारङ्गेयं भृङ्गालिमधुरध्वनिः। त्रिलिङ्गेष्विङ्गितं दद्यात् पिङ्गालिङ्गितशङ्करा ॥३५॥ सुषुम्णा ॥९३६॥ अग्नीषोमखरूपेयं ज्येष्ठानिष्ठाप्रदा सताम् । शून्या नशून्या बोधेन सुषुम्णाग्नादिनादिनी ॥३६॥ सूर्यवाहिनी ॥९३७॥ वामेनापूर्य येनान्तनिकुम्भ्यान्येन रेच्यते । सा सूर्यवाहिनी तं नोद्वाहयेद् भववाहिनी ॥३७॥ शशिरवा ॥९३८॥ सूर्यविम्बं समावध्य येन देवी वशीकृता । शशिस्त्रवा न पीब्येत स जरामरणादिभिः ॥३८॥ १ ख. ग. 'गता' पाठः। २ख.ग. 'भवभाविनी' पाठः।

·२९२
देवीनामविलासे
तालुस्था ॥९३९॥
सर्वयातापि संवित्तिस्तालुस्यैव विराजते ।
सर्वक्षमाधिपतिः खस्यां राजधान्यां यथा नृपः ॥३९॥
काकिनी ॥९४०॥
परामृतरसास्वादघूर्णितैर्वेचविद्रपुर
काकिन्येकाकिनी भूयात् सहाया सर्वदा मम ॥४०॥
अमृतजीविनी ॥१४॥
किं भवेत् कृतमभेन चेत् तुष्टामृतजीविनी ।
किं भवेत् कृतमभेन चेद्रुष्टामृतजीविनी ॥४१॥
अणुरूपा ॥९४२॥
विसयाय भवेत् कस्य नाणुरूपा महेश्वरी ।
या व्याप्य निखिलं तिष्ठत्यचलाचलकन्यका ॥४२॥
बृहदूपा ॥९४३॥
.
जयन्ति ते बृहद्रूपा यैश्चित्तपरमाणुगा ।
विराजोऽपि बृहद्रूपा चिन्त्यते चेत्यचेतनैः॥४३॥
लघुरूपा ॥९४४॥
यत्कलैका त्रिलोकीर्य लघुरूपैव साद्भुता ।
ध्याता येन स जात्वत्र न भवेल्लघुतापदम् ॥४४॥
गुरुस्थिरा ॥४५॥
स्थिरेण मनसा येन चिन्तिता सा गुरुस्थिरा ।
चणं भवेत् कथं नैव स गुरूणां गुरुश्विरम् ॥४५॥

·पञ्चदशी भक्तिः
२९३
स्थावरा ॥९४६॥
खपितुः स्थावरेशस्य वात्सल्येनेव विद्वपुः ।
अपि सा स्थावरा भूता क्रियानः स्थावरं मनः ॥४६॥
जामा ॥९४७॥
चित्रं गिरीन्द्रतनया जङ्गमासि कथं पुनः ।
महचित्रं त्वदन्यत् किं यख्यानादसि जङ्गमा ॥४७॥
देवी ॥९४८॥
क्रीडायां विजिगीषायां व्यवहारे द्युतौ स्तुतौ ।
गतावपि परा देवी केवलैव विराजते ॥४८॥
कृतकर्मफलप्रदा ॥९४९॥
किं चित्रं कर्मिणां यत् त्वं कृतकर्मफलप्रदा ।
चित्र निष्कर्मिणां यच कुतकर्मफलप्रदा ॥४९॥
विषयाक्रान्तदेहा ॥९५०॥
विषयाक्रान्तदेहा चेन स्थास्त्वं पार्वती तदा ।
हरं कपालिनं चैकं गिरीशं कथमाश्रयः ॥५०॥
निर्विशेषा ॥९५१॥
दन्तिवक्त्रेऽपि षड्वक्त्रे प्रेम्णा पुत्रत्वहेतुना ।
निर्विशेषा शिवा सर्वविशेषा ,जयति स्वतः ॥५१॥
जितेन्द्रिया.॥९५२॥
सर्वलक्ष्मीनिघेर्बाला निर्ययौ यत् पितुर्ग्रहात् ।
तपसे परमेशानफलायातो जितेन्द्रिया ॥५२॥

·२९४
देवीनामविलासे
विश्वरूपा ॥९५३॥
विश्वं भूतं यतो यस्यां यल्लयं च यदात्मकम् ।
विश्वरूपा परा काचित् चित्खरूपा जयत्यसौ ॥५३॥
चिदानन्दा ॥९५४॥
विदितेयं चिदानन्दा सुन्दरी यस्य धीमतः ।
पुरन्दरेन्दिराप्यस्य वन्ध्यैव खान्तलालने ॥५४॥
परब्रह्मप्रबोधिनी ॥९५५॥
शोधिनी मोहतमसो
मोहतमसो द्वैताद्वैतविरोधिनी ।
रोधिनी सर्वकामानां परब्रह्मप्रबोधिनी ॥५५॥
निर्विकारा ॥९५६॥
नानाकारविकारोषं विश्वं सृष्ट्वा च विश्वतः ।
तत्र खं विनिवेश्यैका निर्विकारैव काचन ॥५६॥
निर्वरा ॥९५७॥ .
सपत्न्यामपि गङ्गायां विधौ वक्राधमेऽपि सा।
अपि पत्युः शिर स्थित्या निर्वैरा जयतीश्वरी ॥५७॥
विरतिः ॥९५८॥
खात्मजेऽपि सधर्मिण्यां गृहे सुहृदि बन्धुषु ।
यदाविष्टो रतिं नान्ते लभते विरतिर्हि सा ॥५॥
सत्यवर्धिनी ॥९५९॥
कलौ कलकलुषे दुष्कलाकलितेऽतुला ।
भूयात् सा परमेशानी जनानां सत्यवर्दिनी ॥५९॥

·पश्चदशी भक्तिः
२९५
पुरुषाशा ॥९६०॥
पुरुषाशास्त्यलायेयं यदि सत्यं महेश्वरी ।
अज्ञानखण्डने ज्ञानमण्डनेऽप्यस्तु नः स्थिरा ॥६॥
भिना ॥९६१॥
तत्त्वात्मना शिवा मिना जयतीयं भवोन्मुखी ।
तत्वात्मनाप्यमिव जयतीयं भवोन्मुखी ॥६१॥
क्षान्तिः कैवल्यदायिनी ॥९६२॥
चित्ताम्भोधिस्तरङ्गौस्तावत् क्षोभयते जनम् ।
यावषा श्रिता भक्त्या शान्तिः कैवल्यदायिनी ॥६२॥
विविक्तसेविनी ॥९६३॥
विविक्तसेविनी भावं वितर खं महेशि मे।
येन विश्वगतोऽप्येष जातु विश्वं न भावये ॥६॥
प्रशाजनयित्री ॥९६४॥
जयतीयं शिवा साचादज्ञानां ज्ञानकारणम् ।
पराऽपरा सदा प्रज्ञाजनयित्री महेश्वरी ॥६४॥
बहुश्रुतिः ॥९६५॥
विसयाय न कस्येयं महेशानी बहुश्रुतिः।
एकतो नैकवर्णा या नैकतोऽप्येकवर्णमाक् ॥६५॥
निरीहा ॥९६६॥
सुधिया मीयते केन निरीहा परमेश्वरी ।
यया सर्व विधायापि न किंचिश्च विधीयते ॥६६॥

·२९६
देवीनामविलासे
समस्तैका ॥९६७॥
यस्या विवर्तरूपेण विश्वमाभात्यतद्विदाम् ।
तद्विदां च खरूपेण समस्तैका जयत्यसौ ॥६७॥
सर्वलोकैकसेविता ॥९६८॥
चतुर्वर्गफलावाप्त्यै यथाभिमतमीश्वरी।
एकचित्ततया जीयात् सर्वलोकैकसेविता ॥६॥
सेवा ॥९६९॥
हताभिमाननिस्तन्द्रैरभ्यस्तेयं यथारुचि।
सेवोत्तरोत्तरं कार्या कलावेका फलप्रदा ॥६९॥
सेवाप्रिया ॥९७०॥
दिशि देशे कृतौ काले यथायथमुपासते ।
तथा तथा ददातीयं फलं सेवाप्रिया शिवा ॥७॥
सेव्या ॥९७१॥
यां विज्ञाय तृणायन्ते सकलाः सिद्धयः सताम् ।
सा सेव्या सर्वभावेन कथं नैवेह काचन ॥७१॥
सेवाफलविवर्द्धिनी ॥९७२॥
यस तुष्टा शिवा सत्यं सेवाफलविवर्धिनी ।
सेवन्ते तत्पदाम्भोजं कथं नैव नरोत्तमाः ॥७२॥
कलौ कल्किप्रिया काली ॥९७३॥
एको विप्रशिशु कलेच्छान् दुष्टान् कथं हरेत् ।
कलौ कल्किप्रिया काली तेन नाराभ्यते यदा ॥७३॥

·पञ्चदशी भक्तिः
२९७
दुष्टम्लेच्छविनाशिनी ॥९७४॥
पुरा सुरभिरूपेण अच्छानुत्पाद्य कापि सा।
पुनः कालीखरूपेण दुष्टसेच्छविनाशिनी ॥७॥
प्रत्यञ्चा ॥९७५॥
कर्णावतंसता नीत बाणेन कृतिभिः क्षणात् ।
लक्ष्यप्राप्तिं करोत्येव प्रत्यश्चा परितोषिता ॥७५॥
धनुर्यष्टिः ॥९७६॥
धनुर्यष्टिर्जयत्येषा धानुष्काणां करस्थिता ।
ते ते शूरा रिपून हत्वा यया भूमिभुजोऽभवन् ॥७६॥
खङ्गधारा॥९७७॥
.
घातकेभ्यो जय लक्ष्मी हतेभ्यो या दिवि स्थितिम् ।
ददाति सैव सर्वेषां खड्गधारोपकारकत् ॥७७॥
दुरानतिः ॥९७८॥
दुरानतिः स्थिता यस्य चित्ते भत्याभितोषिता ।
दुरानमा नमन्त्येनं नमस्साश्च सुरोत्तमाः ॥७८॥
अश्वप्लुतिः ॥९७९॥
कारिता याश्ववारेण याने पूर्व सुशीलिता।
चमत्करोति सा भूयादश्वप्ठुतिरलं श्रिये ॥७९॥
वल्गा ॥९८०॥
यया संसाद्य संसाद्य सादिभिर्वाजिनो जये।
प्रेर्यन्ते मण्डले याने मृतौ वल्गेति सा मता ॥८॥

·२९८
देवीनामविलासे
सणिः ॥९८१॥
सूक्ष्मया गुरुमुन्मत्तं यया नागं जनो वशम् ।
नयति स्पर्शतः सैषा सृणिरस्तु घृणापहा ॥८॥
सन्मत्तवारणा ॥९८२॥
यस्याः पुरस्सरा देवी ख्याता सम्मत्तवारणा ।
सा सेना न कथं सद्यो रोचेत रिपुवारणा ||८२॥
वीरभूः ॥९८३॥
आविर्भूता यतो वीरा यस्यां तिष्ठन्ति यन्मयाः ।
विश्रान्तः परमा भूमिवीरभूर्भवि पूजिता ॥८॥
वीरमाता ॥९८४॥
धन्या सा वीरमातैका देवी कामदुधा परा ।
वीरा मा पाति निष्पाताभिर्हेतुप्रेमनिर्भृता ॥४॥
वीरसूः ॥९८५॥.
लोहजातेष्विवादर्श या खात्ममुखदर्शने।
वीरान् सूते जनानां सा वीर: कापि गीयते ॥८५॥
वीरनन्दिनी ॥९८६॥
पश्चकृत्यकृतः शम्भोः समावेशात् सुनिताः ।
यद्भक्तास्त्यक्तपश्चत्वमयाः सा वीरनन्दिनी ॥८६॥
जयश्रीः ॥९८७॥
याप्तैव तनुते कंचिद् ब्रह्मैक्यविभवं सुखम् ।
जयश्री. सैव नो भूयात् संनिधौ सर्वतः सदा ॥८॥

·पञ्चदशी भक्तिः २९९ जयदीक्षा ॥९८८॥ स्वप्रतापानले हुत्वा शस्त्रमन्त्रै रिपून् पशून् । यदीक्षिता जना भान्ति जयदीक्षेति सा शिवा ॥८॥ जयदा ॥९८९॥ जयदा सर्वदा भूयात् सा जया विजयासखी । यथा धनंजयत्वं न आविर्भूयादकृत्रिमम् ॥८९॥ जयवर्द्धिनी ॥९९०॥ किं दुःसाध्यं भवेदस सद्यो वैषधभागिनः । यदि सात् सर्वदा सत्यं सहाया जयवर्द्धिनी ॥१०॥ सौभाग्यसुभगाकारा ॥९९१॥ सौभाग्यसुभगाकारा सा ममास्त्वग्रतः सदा । कारेवान्तर्गतं चित्तं निश्चलं विदध्यति. या ॥११॥ सर्वसौभाग्यवर्धिनी ॥९९२॥ यस्याः सर्वस्य शर्वत्वं कृपा प्राप्य क्षणाद् भवेत् । सहाया सर्वदा सास्तु सर्वसौभाग्यवर्द्विनी ॥१२॥ क्षेमकरी ॥९९३॥ खिनःखिनो विमोहेन वीणाक्षीणो मुधाधिना। अद्यासि सुखमाक् सद्यो दृष्टा क्षेमङ्करी यदा ॥१३॥ सिद्धिरूपा ॥९९४॥ सिद्धिरूपा खरूपेण प्रथिता मय्यसंशयम् । अन्यथाखिलसिद्धीशः कथं स्यां खात्मसिद्धितः ॥१४॥ १ख. ग. 'भाविनः पाठः।

·३००
देवीनामविलासे
सत्कीर्तिः ॥९९५॥
सर्वत्र सर्वदा भूयात् सर्वतः सर्ववल्लभा ।
सत्कीर्तिः संस्फुरन्ती नो जाता स्याजातता यया ॥९५॥
पथिदेवता ॥९९६॥
गजारूढं रथारूढं हयारूढं जनं दृढम् ।
मृडानी पातु यान्तं वा सर्वदा पथिदेवता ॥१६॥
सर्वतीर्थमयी मूर्तिः ॥९९७॥
सर्वतीर्थविबोधेन तीर्थ्यस्तीर्थवदत्र
सः।
सर्वतीर्थमयी मूर्तिः स्फूर्ति कुर्याद्यदन्तरा ॥९॥
सर्वदेवमयी प्रभा ॥१९॥
अपास्तुं शक्नुयुर्जातु यदादित्यादयो नहि ।
ययास्तं तत्चमोऽप्येषा सर्वदेवमयी प्रभा ॥९८॥
सर्वसिद्धिप्रदा शक्तिः ॥९९९॥
नाविरक्तो विरक्तो न यद्भक्तोऽसक्तचेतनः ।
सर्वसिद्धिप्रदा शक्तिर्जयताज्जयतादियम् ॥१९॥
सर्वमङ्गलमङ्गला ॥१०.०॥
धन्याः सः कृतकृत्याः सो वन्द्याः सः सर्वमङ्गलाः।
यत्सर्वत्र
सदा ज्ञाता सर्वमङ्गलमङ्गला ॥१०॥
विविधसत्कृतिलास्वभासितसगसासवर्णितै-
चतुरवर्णितभावभावितनिर्मलोदयकुत्कला
प्रथितनामविलासतत्तदधीश्वरत्वविहारिणी
परमशक्तिरियं श्रिया जय सर्वमङ्गलमाला ॥१०१॥

·पश्चदशी भक्तिः
३०१
खस्वातन्त्र्यपरानुभूतिकलयावश्यंभवित्र्योद्ते
साहिब्कौलइतिप्रथावति पदे निर्माति या सासनम् ।
काव्ये तस्य पराविचार्यविषये सत्पनबन्धादिका
देवीनामविलासनानि तिथिमिक्तिर्गतेहाद्विता ॥
इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथविरचिते
नामविलासे पञ्चदशी भक्तिः ॥१५॥

·षोडशी भक्तिः। इत्थं शिवेन प्रथितं खशत्या नवेश्वरं निर्मलभावबोधम् । मयाथ लक्षीकृतलक्ष्यरूपं न नाम नौमुं प्रणमन्ति के के ॥१॥ पठेदनुज्ञामवलम्ब्य भक्त्या श्रीदेशिकेशस्य परानुभूतेः। अन्तः समाधाय नियम्य बाह्यं. हषीकपूगं च शुचिस्त्रिधापि ॥२॥ तन्त्रोक्तमन्त्राधिकृतौ कृती सन् द्वित्रिः सकृद्वा नियतः प्रगे वा। श्रद्धालुरुद्धाममुदेकधामा ध्यायनधीयेत च तं त्रिसन्ध्यम् ॥३॥ पुरो निविष्टः स्तुतिपाठकस्य समाहितान्तःकरणोऽतिहष्टः । १क.ख. 'नाम' पाठः ।

·षोडशी भक्तिः
३०३
कृताञ्जलिर्वा शृणुयात् प्रणम्य
संश्रावयेद्वा स्तवराजमेनम् ॥४॥
यत्वोभितान्तःकरणोऽतिभार-
भियापि देहं यतते विहातुम् ।
पुष्टं प्रयत्नादपि तत् त्रिरूपं
खमेऽपि दुःखं नहि संस्पृशेत् तम् ॥५॥
देशादिहान्यापि यदाप्तुकामः
कलङ्कितत्वादि न मन्यते च ।
नरोऽपि वृत्तिं पशुजामुपास्ते
यनं विना स्याद्धनधान्यसम्पत् ॥६॥
इनादयो यत्कलिता अधृष्या:
ख्याताः परं यदशगोऽपरश्च ।
तानप्यवज्ञाय चरत्यलक्ष्य-
स्तेजस्विता सापि भवेदधीना ॥७॥
एको बहूनस्तपरीकरच
तत्सम्भृतानन्यवमन्य चेष्टाम् ।
इष्टां विधत्ते
यदवाप्तितुष्टः
स्यात्तत्ववनयं प्रबलं बलित्वम् ॥८॥
यदुद्भूतनिजप्रतापाः
शौरिप्रतिष्ठामतिदुर्लभां ताम् ।
भजन्ति योगादिभिरप्यदस्त-
च्छौयं कथं नास्तु विराजमानम् ॥९॥

·३०४ देवीनामविलासे यदातुरः किं न करोति हीनो वैद्यादिषु . प्राप्तमतावपि ज्ञः। तस्यातिहानिः कियती गदस्य यच्छोक एतत्प्रभवोऽपि दूरे ॥१०॥ यद्गर्धिनी सोमरवी अपि द्राग- हर्निशं मार्गमुदस्तलम्बम् । यतेत उत्क्रान्तुमपि प्रतिखं स्यातां वशौ तौ च यश प्रतापौ ॥११॥ यत्तामवाप्तुं धनिनोऽपि खिन्ना दीना अदीनाश्च भवन्ति भूयः । सा धन्यता तत्कुलनामचेष्टा- मत्यायधीना न भवेत् कथं तु ॥१२॥ कामादयो यत्कलयात्महेतून संक्षोभयन्तेऽपि सदाप्तकामान् । भाग्यैरपि प्राप्तमुपोढशवं सौभाग्यमेतत् किमु भागिन स्यात् ॥१३॥ ययेह राजेव विनैव राज्यं विराजते पूज्यसमाजभाजाम् । लोकाय॑ता सा कियतीव यत्त- लोकेश्वराय॑त्वमपि प्रहीनम् ॥१४॥ यत्सिद्धमूर्तिः स्मृतदृष्ट एव कं के न मूर्छास्पदमातनोति ।

·षोडशी भक्तिः
३०५
सा रूपसम्पत् सुतरां कथं स्या-
दङ्गाङ्गगाङ्गं न यथा यथार्था ॥१५॥
यैर्विहीनोऽनुगुणत्वमेति
पशुर्यथा भाति च यद्वदन्ते ।
न निर्गुणायाः स्तवसंप्रसादात्
ते ते गुणाः किं पदगा भवेयुः ॥१६॥
यामाप्य पूषा प्रथितो हि भावा-
छायापि शोभैव यदाश्रयेण ।
यद्वान् विधत्ते स्तिमितं च लोकं
प्रभापि सा भासयते कथं न ॥१७॥
वीरा व्यथन्ते न हि यत्प्रसन्ना
रणादिषु क्रूरकृतप्रयोगे।
आर्यैः समीर्य तदनन्तधैर्य
वीर्य न वीरेश्वरताप्रसिद्ध्यै ॥१८॥
श्रेयस्करास्ते स्थितयेऽपि येषां
प्रत्येकमेवात्मनि संयतन्ते ।
श्रेयांसि तानीह न कानि कानि
भवन्ति भूयः प्रतिवर्धकानि ॥१९॥
विलोक्य लोला न पृथग्विधातुं
प्रत्येति यां विष्णुरपीह जातु ।
शुभोदया
सत्कृतभावपूर्णा
सेवेत सा श्रीः खयमेव रक्ता ॥२०॥

·देवीनामविलासे यैस्तर्जितो दुःखमिहानुसते खाच्छन्ववन्ध्यो निरयं परत्र । सर्वाणि खर्वाणि कथं न यान्ति खापेऽपि पापान्यनवाप्यभावम् ॥२१॥ यानान्तरांस्तर्जयितुं परेण परेण निर्जित्य किलान्तरेण । न शक्यतेऽयं सदयोदयस्थो लोभादयस्तेऽप्यपरे परे स्युः ॥२२॥ यद्भान्तरा राजवदत्र भाति यैः संगतो भीतिकरोऽपि मृत्योः। ये खे यथा भान्ति विभिनदेहा: किं बन्धवो नान्तरबन्धनाय ॥२३॥ अन्येषु या व्याधितया प्ररूढा याभिः कुलं याति भुजिष्यभावम् । सुता इमा: पुत्रितयान्ववाय- मुद्धारयन्त्यो न सुखाय किं स्युः ॥२४॥ ख्याताः परं ये सहधर्मचारे ते रामयन्तो न कथं नु रक्ताः। भूषाविभूषाः सततं सुशीला दारा उदाराः सरयौवनाभ्याम् ॥२५॥ पुंनामभीतेर्हतिहेतवो यद्वाषितं बाल्य इवामृतौषः । ये ·३०७ षोडशी भक्तिः ये सद्गुणा वंशधृतौ प्रसिद्धा- स्तेऽलक्रियां कुर्युरलं सुपुत्राः ॥२६॥ यदर्शनादन्वयसंप्रचार- शाकमलवथ सुखेन याति । विश्राममस्तातिभरो यथा ते पौत्राः पवित्रं तनुयुश्चरित्रम् ॥२७॥ यत्सम्भृता एव सुपुण्यजन्या कृत्लेपिघला वयसि प्रगण्याः । महोत्सवैर्मन्दिरमिन्दिरैक- निवासमेतैः सततं विभायात् ॥२८॥ कृत्येषु वैमत्यमपेत्य नित्यं हितसत्यवाचः। वैचित्यराहित्यकरा अतीत- शङ्काः सुभृत्या अपि तं भजेयुः ॥२९॥ आधासु हृद्याखनवद्यपद्य- गद्यासु मद्यप्रमदोन्मदासु। विद्यासु वैषधकरीषु सद्यो वर्णाद्य आद्यन्तविधेर्विधि: स्यात् ॥३०॥ अगण्यनैपुण्यधनाग्रगण्या पुण्येन लभ्यं स्मृतिमात्र एव । आदाय राजन्यजनः स्तवेशं रणं विशन् स्याद् विजयी कथं न ॥३१॥ प्रीत्यानुरक्ता ·૨૦૮ क्रेत तथा देवीनामविलासे विक्रेतुमुपदाधाति वस्त्वेव यद्यत् स्तवसंप्रसादात् । तेनैव तेनैव न भूरिवित्त- प्रलाभवित्तोऽस्तु कथं नु वैश्यः ॥३२॥ अप्यन्यवर्णान् परिचर्य यना- यथा न शूद्रः सुखमेति सम्यक् । स्तवेशानुगृहीत एव किं किं न तद्याति निरस्तयत्नः ॥३३॥ पुत्रार्थिनः पुत्रवतामधीशा वित्तार्थिनो वित्तमरस्य पूर्णाः । यं यं च कामं मनसादधाति कामी प्रकामं स स नास्य दूरे ॥३४॥ येनैव शर्मेह परत्र वा स्यात् प्राप्योऽपि यो भूरिकृतप्रयः । अधर्मसमुख्यमपि प्रयातुन रग्रे भवेत् किं न स धर्म एव ॥३५॥ रूपेण रत्या अपि जैत्रदेहा शीलेन सत्या अपि वर्द्धितेहा। करोति कन्यापि पुत्रीपदमेव तत्र ॥३६॥ क्षेत्राणि सस्येन विजृम्भितानि विनान्तरायं विविधेन च स्युः । हरेकनिदानभूता

·पोडशी भकिः
गावः पयोऽपि प्रवहन्ति भूयो
नद्यो यथा कामदुधा घटोमयः ॥३७॥
येनावृतः किंचन संविधातुं
नेष्टे न तज्जातु भवेदभव्यम् ।
पूर्णैर्गुणैर्दर्शितविभ्रमोऽपि
याभिहतस्ता विपदः कथं स्युः ॥३०॥
नृपादपि प्राप्तबलान भीती
रिपोर्न वा दुष्टकलादपि स्यात् ।
शुमेषु भावेष्वशुमेषु वापि
सदा शुभैवास्य भवेन्मनीषा ॥३९॥
संतर्पयन्ती निजबन्धुवर्ग
दानेन मानेन समाजनेन ।
यशोर्जनेन प्रथितेन नाना
लमेत सम्यक् कुलधुर्यतां सः ॥४०॥
अपि प्रलमाः श्रितगोचराश्च
ग्रहा न तं व्योम यथा स्पृशन्ति ।
रामस्य नामेव निशम्य न स्यू
रक्षांसि तं द्रष्टुमपि क्षमाणि ॥४१॥
काकोदरास्तं विनतातनूज-
मवेक्ष्य दूरादिव नीरसाः स्युः।
प्रीत्या महादेवमिव प्रपन्ना
भूताः पिशाचा अपि तं भजेयुः ॥४२॥

·३१० 1 देवीनामविलासे डाकिन्य एनं स्वसुतं जनन्या प्रेम्णेव सम्यक्परिपालयेयुः। वन्याश्च सखा सुनिरस्तसत्त्वं पश्चाननं वीक्ष्य यथा द्रवेयुः ॥४३॥ सुखासुखे ये न विदन्ति कत तानप्यवश्य परिपीडयन्ति । शिश्न ग्रहा ये निगृहीतभीता अनुग्रहादस्य न ते कथं स्युः ॥४४॥ द्वन्द्वानि यानीह न जातु सन्धि- सन्धानि वा यानि पुरो गतानि । स्निग्धप्रथा द्वेषयुतानि भूयः किं नैष तत्प्रीतिकृतिप्रसिद्धः ॥४५॥ दुम्शृङ्खलामिः कलितोऽपि दुर्गे, कारागृहे मन्तुहतोऽपि भूयः । ध्यानादिकादस्य महानुभूतेः कथं न मुच्येत यथेह मुक्तः॥४६॥ रामवद्दारजमात्मजोत्थं वसिष्ठवनाच्युतवत् खजं न । दशास्यवन्मित्रकृतं न शोकं पश्येद् वियोगं च स कल्पजीवी ॥४७॥ अन्धोऽपि गाधं बलमक्षियातं लमेत सूरादिव जीवलोका ।

·३११ न षोडशी भक्तिः बाधिर्यनिनः श्रुतिमानरं स्या- न्मूकोऽपि वागीशतयेव कीरः ॥४८॥ योन्यात्मबिन्दुः परमुद्रयेव गर्भ: स्थिरः किंन पतमपि स्यात् । निबद्धगर्भत्वमदास्रवेऽपि सुखप्रसूतिश्च दुर्लभैव ॥४९॥ कृतेन सूर्यस्य नवा नवेन मयूरवद् दिव्यतनूमवाप्य । अनर्थमुक्ता पठनाच्छृतेर्वा कथं भवेदस्य न मोदमानः ॥५०॥ अदृष्टपुत्रास्यकलेशसम्प- दपीन्द्रियग्राममलं नियम्य । पाठाच्छ्रतेर्वास्य शुचिः सुपुत्र- प्राप्तिप्रसिद्धो वसुदेववत् स्यात् ॥५१॥ चातुर्थिकायेभ्य उरुज्वरेभ्य- स्तेभ्यो दशभ्योऽपि महागदेभ्यः । भूतादिजेभ्यः श्रवणादपि स्या- द्रसेश्वरं प्राश्य यथा विमुक्तः ॥५२॥ न विस्मरेत् संश्रुतमश्रुतं च तत्तुल्यमुलेखकला वक्ता भवेद् वाग्विधिवच्च वृद्धै- लोऽपि वृद्धान् विजयेत काव्यैः ॥५३॥ नयेत।

·३१२
देवीनामविलासे
यः पञ्चपथ्यामपि वा स्तवेशं
जपेदधीयेत च नान्यचेताः ।
मोऽपि भोगायतने निविष्टो
नान्त्यं लभेतादिममेव भोगम् ॥५४॥
गुप्ते द्विधापि प्रथिते च विज्ञो
देव्याश्रयस्थो नवरात्र अस्याः ।
मूय॑न्तिके भक्तियुतोऽतिपीत
एकाकिमावं मनसापि यातः ॥५५॥
अपास्तभीतिः श्रितधैर्यनीति-
रावर्तयेद्यः शतधा स्तवेशम् ।
साक्षाद्भवत्यस निजेप्सितानि
विश्राणितुं सा सुभगा भवानी ॥५६॥
[युगलकम् ]
गिरौ सुरम्ये किल सिद्धपीठे
तत्क्षेत्रवर्ये त्रिदशालये वा।
प्रसिद्धिभागष्टतयाशु सिद्धिः
सिद्धा भवेदिष्टतमा च पाठात् ।।५७॥
आवर्त्तयेद्यो दशधापि भूमि-
शय्यासनस्थो जितदुहृषीकः ।
खाहारमाहृत्य यतं मित वा
खमे वरस्यां स च पश्यतीशीम् ॥५८॥

·षोडशी भक्तिः ३१३ सहस्रधावर्तनतः स्तवेशं नरोत्तमा ये प्रपठन्ति भत्या । सिद्धाश्च ते सिद्धिविधानदक्षा आनिग्रहानुग्रहयो क्षमाः स्युः ॥५९॥ सत्काव्यसंस्कारविदर्भितानि शास्त्राण्यनभ्यासहतान्यपि स्युः। खतोऽभिधातुं किल भारतीशा: शोभारती प्रोन्मिषिते दधानाः ॥६०॥ तात्रञ्जयन्तो नखरान्किरीट- विचित्ररत्नोत्करसंकरेण सर्वखदानप्रथिता महेशा उपासते शम्भुमिवामरौघाः ॥६॥ शाक्ताष्टगन्धेन विलिख्य भूजें शुमे दिनेऽभ्यर्च्य नवं कुमारीः । विप्रान् वरस्त्रीरपि चन्दनायैः सन्तर्प्य नानामृतभोज्यमुख्यैः ॥६२॥ वनन्ति रचाविधये य एनं कएठे करे वा निजमूर्ध्नि गेहे । तथा विशेषेण किशोरकाणां ते कीर्तिभाजो नृपपूजिताः स्युः ॥६३॥ [युग्मम् ]] ·न देवीनामविलासे रिपोर्न दुष्टान नृपान तेषां न दारतो वा न पराभिचारात् । दुर्गतेनोंदधिसिन्धुवगात् पोतादिकेभ्योऽपि भवेन भीतिः॥६४॥ द्यूते रणे वाधिकृतौ विवादे कथं जयं ते न हि यान्ति जैत्राः। नरा नरेन्द्रा अपि माननीया- स्तत्प्रेष्यतां यान्ति कथं न भत्या ॥६५॥ तारुण्यपूर्णाः सरवोधघूर्णा- स्तान् विह्वलाता रतिरागनिघ्नाः । खयं समासक्तिमिताः कथं न वराङ्गना नान्यकला भजन्ते ॥६६॥ विलिख्य तं यन्त्रितमात्तशुद्धि- र्यो धारयेन्मूर्ध्नि गले रणस्थः । मुहुरीचते योद्धा पर: सम्मुखमागतोऽपि ॥६७॥ यो वा ध्वजायेषु पदेषु संख्यं विशेत् स्तवेशं प्रविलिख्य वीरः । अप्येकमेनं बहुधा विलोक्य हतौजसः किं न परे भवेयुः ॥६॥ विलुप्तसंज्ञाः शिशुवद् विमूढाः सतुं निजात्राण्यपि नेहमानाः । युध्यन्तमेनं :

·३१५
षोडशी भक्तिः
जयेन्दिरालिङ्गितदेहगेहं
किं नारयस्तं शरणं व्रजेयुः ॥६९॥
देहे गृहे वा लिखितोऽपि यत्र
नवेश्वरः स्यात् परिपूजितश्च ।
तत्राभिचारः प्रभवेन शापो
बाधां विधातुं न न दस्यवोऽपि ॥७॥
न बाणवीरादिककीलनं वा
न कापि कृत्या न च पूतनादिः ।
प्रेताः पिशाचा न न राक्षसा न
भूता न वा तत्र विशन्ति जातु ॥७१॥
शस्त्रान नागेन जलान वायो-
भीतिर्मवेत्तत्र कदापि कापि ।
दुर्वृत्तपापान्यपि तत्र बुद्धे-
विमं विदध्युन कथंचनापि ॥७२॥
करीन्द्रशालाखपि मन्दुरासु
गवां व्रजेज्जादिवृतौ च भक्त्या ।
तदोषशान्त्यै प्रपठेच कूट-
पाकल्यपोहाय नवेशमेनम् ॥७३॥
न किकरा दूरमपि स्तुवन्तं
द्रष्टुं यमस्यापि समं चमेरन् ।
भुक्त्वेह भोगाञ्छिवलोकमेति
चिरादनन्तं परमाप्यमन्ते ॥७४॥

·देवीनामविलासे घोरासु बाधाखखिलासु सिद्धि- रोधासु तत्तद्विधिपूर्वमेनम् । सर्वैकमङ्गल्यमपास्तदुःखं ख> पठेनित्यसमाहितान्तः ॥७५।। तृप्ति सपर्याभिरनुत्तराभि- विधाय सम्यग्जपतां स्तवेशम् । पुरोगतः खस्त्ययनं परं त- माकर्णयेद् वाखिलकर्णितेहः ॥७६॥ नानां सहस्रमिदमीरितमीश्वरेण पुण्यैकपुण्यमुदयोदयमादिदेव्याः। सम्यक्प्रकाशितमहः किल नन्दिकेन नानन्दयेत् कमिह पूरुषतैकहेतुः ॥७७॥ नान्यत्स्तोत्रं परतरमतः कीर्तितं नापरो वा मन्त्रस्तन्त्रे विहितविभवो नापरा वास्ति विद्या । आधा सिद्धा प्रथितमितरनैव तीर्थ समर्थ हन्तुं वाघ तदुदितमिदं सर्वतः सर्वरूपम् ।।७८॥ धन्याः केऽपि प्रथितयशसः पूर्णपुण्यैकगण्या- स्ते त्रैलोक्ये नृपतिपतयो माननीयाधिमान्याः । नान्योदावाः परतरमतप्रज्ञया ध्वस्तमोहा रोहं रोहं सुसुखसरणिं येऽर्चयन्त्यादिशक्तिम् ॥७९॥ जय जय हिततमपरमतमहित- विदितविषदतरऋतविभवकरि ।

·षोडशी भक्तिः ३१७ श्रितजनसदयसदयपरसुमुखि शिवमयि शिवसखि भवजभयहरि ॥८॥ लोके लोके सुकृतिकृतिभिः सेव्यते यादिशक्तिः स्तोकं स्तोकं विभवमतुलं यद्भवं भावयन्तः। ते ब्रह्माया अपि चिरतरं विसयं यान्ति भूयाद् भक्तानां सा परमवरदा पूर्णमङ्गल्यरूपा ॥१॥ श्रीकृष्णात्मपरानुभूतिविभवाच्छ्रीकृष्णकौलादभूत साहिबकौल इति स्फुटं शिवपदं बुद्धेर्जनित्र्याच यत् । भक्तिस्तद्गतिराजितस्य सुफला खन्ता गता मे महा- काव्ये नामविलासनाम्नि ललिता पूर्णप्रथा षोडशी ॥८२॥ श्रीज्ञानिनाथाझिमहार्चनाभिः संसिद्धसिद्धीशतयातिसिद्धः नानां विलासे प्रणिनाय साहिब्- कौलो महेश्याः परिपूर्णभावम् ॥८॥ इति श्रीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसाहिबकौलानन्दनाथविरचिते नामविलासे षोडशी भक्तिः ॥१६॥ १. ख. ग. "देवी भक्तानां सा भवतु वरदा' पाठः।

·देवीनामविलासे
ये मात्सर्यवितानसंवृतधियः प्रत्येष यतो न तान्
भातीशाः क इवेह कर्तुममले सोमाङ्कपड़े परम् ।
केचित्ते तु जयन्ति हन्त तिनो ये सन्ततं प्रोद्यता-
स्तन्नैर्मल्यविधौ चकोरकतकक्षोदाः सुधोद्धारकाः ॥१॥
वाचा किंचन वक्ति किंचन पुनर्धत्ते खचित्ते धिया-
प्यन्यत् किंचन निश्चिनोति नयनेनालोकयत्यन्यतः ।
वृत्तं वान्यगतं शृणोति विफलाहकारमालाकुलो
जानीमो न नसज्जनस्य परता कमिनु भावे समे ॥२॥
विडालकः श्येनकरागतं किं
विक्लिन्दते मांसमवेक्ष्य दूरात् ।
उड्डीनतालभ्यमिदं नखात्र-
वतां परं जातु न हस्तमेति ॥३॥
विमूढाः समेताः प्रयान्त्वान्यवेशा-
स्तथैकोऽपि तज्ज्ञः प्रयात्वस्तवेशः ।
मृगाणां गणा द्वेषिणा चैककेन
समेता विचित्राः सदृक्षाश्च किं नु ॥४॥
अष्टाभिः किं न साक्षात्तनुभिरभिगतिः किं महादेवताख्या
व्यक्षत्वेन प्रसिद्धा न हि किमु न महाशक्तिमत्वं परेघम् ।
कि सा सर्वात्मता वा न च भवति परं किं न मृत्युञ्जयत्वं
किन्त्वज्ञातः स मूर्यदि शिवकलया वश्चितास्तत्त एव ॥५॥
महार्थरलादिगवेषणायां येषां विभज्येत हि बुद्धिपोतः।
त एव दौर्भाग्यहता इयत्वाद्रताकरत्वं किमु हीनमब्धेः ॥६॥

·षोडशी भक्तिः ३१९ पुष्पाकरत्वं सुरभिप्रकाशा- वकाशमेकान्तरसाधिकारम एतान् गुणान् यद्यविचार्य भीतः खाराम ऐक्यात् क इवात्र यत्नः ॥७॥ श्रुत्यन्तादिकदर्शनेषु वितता यद्वन्मनीषास्ति तत्- साहित्येऽपि तथैव लब्धरसतालीलाविलोला परम् ब्रह्मानन्दकथैव यद्यपि मता कैवल्यबोधोद्धृतौ रामानन्दकथा तथापि विचिता तत्तानुभूतौ किल ॥८॥ भूरीणामपि ताराणां ज्योतिराख्यास्ति किं न हि ज्योतिषां ज्योतिरेकस्तु चन्द्र एव कलानिधिः ॥९॥ तमो हरति सोमादिरपि सत्यं तथापि सः । एक एव जयी भास्वान यः प्रसिद्धोऽम्बरे मणिः ॥१०॥ किं नौज्ज्वल्यं स्फटिक उदितं किं हिमे वा न भाति किंवा ताराखपि न न पयोमुख्यभावेऽपि किंवा । मुक्ताखेव प्रथितमिह तत् किं नु यासां महार्य रत्नाभिज्ञाविदितधिषणो वेद कश्चित् स्वरूपम् ॥११॥ माणिक्यशैलं परिलोक्य लोको- त्तरं जडत्वाभिहता व्रजन्ति । शाखामृगा यद्यपि ते तथापि विदन्ति किं मूल्यमलं गुणं वा ॥१२॥ बाला सालंकृतिमपि रसोद्धारिकां वीक्ष्य निद्रा किं वापैति प्रकृतिसुलभावोधकुद् बालदृष्टेः ।

·३२० देवीनामविलासे धन्यः कश्चित्स तु युवजनस्तत्कलाकौशलेन्दु यो दृष्ट्वैवोच्छलदतिरसं चित्तसिन्धुं विधत्ते ॥१३॥ कश्मीरोदयभूधरात्स उदभूत् सत्तीर्थसूर्यो यतः सर्वाधिप्रथितप्रसादचतुरः सोऽपि प्रदोषावृतः । यातो दुर्गणितान्तमन्धतमसं दीनस्तदस्तादहो यच्छत्या सकलान्तकारकृतिने कालाय तसै नमः ॥१४॥ सम्यक्सामपरा रमापि चपला यत्रैव येन चमा दुर्धर्षापि धृता च येन जनितो विश्वादिसर्गः सरः । विष्णुः खेन च योऽवतीदमखिलं तं चेहितेःसुता हेलन्ते खनिकारणाय तदिदं न त्वस्य काचित्ततिः ॥१५॥ फुल्लारविन्दसरसीं निकषा स्थितोऽपि ख्यातां गुणैः किमधिगच्छति दर्दुरौषः। भृङ्गास्तु सौरममवेत्य समीपमेत्य पूर्ण रसं पिबतु नन्दतु निन्दताद्वा ॥१६॥ गुणानां हृदि भूरीणां विनयाजायते चयः । विधायादौ महाकुक्षि सिन्धू रत्नाकरः कृतः ॥१७॥ [ इत्यन्योपदेशश्लोकाः ] शाके विक्रमभूभृतोऽनलभुजागाजर्मिते हायने कश्मीरेषु च नेत्रवेदगणिते पक्षे शुचौ माधवे । भूताहे गणपाधिपेऽन्तमनयद् वेदद्विवर्षाड़िते साहिबकौलपदे विलासमुदिता श्रीशक्तिनामान्यनु ॥१८॥ १. ख, ग. 'ध्यातां' पाठः ।

·षोडशी भक्तिः त्रिपुरवरवाला त्रिपुरसुवाला त्रिपुरसुबाला त्रिपुरुषकाला विगलितकाला हतहरकाला सकलविशाला सकलविशाला गिरिवरशाला कृतपरताला कृतपरताला कृतपरताला सितमणिमाला विलसितमाला शिवमयमाला कचकचमाला- विजिततमाला रिपुविषमाला करगकपाला श्रितजनपालाश्रितजनपाला सितकरवाला सुमतिनिभाला गिरिशसभाला पदतिमराला प्रसरदरालालकसुकराला कृतमवजाला हतमवजाला हृदयरुजाला धृतकरवाला- वितसुरवाला सृतबहुबाला मतफलसालाकतिजितसाला खरसरसाला समभिनवम् ॥१॥ प्रथितपरभावा गिरिशविमावा सदनुभावानतपरिभावा गलदभिभावा जनितसुभावा भवपरभावा नकलितभावा ·३२२ देवीनामविलासे महदनुमावा महदनुमावा- ऽमहदनुभावा शिखिमवभावा विसदृशमावाविसदृशभावा भवनविभावा कलकलरावा समधुशरावा गजजयिरावाऽऽसनहरिशावा खिलमतिशावाखिलमतिशावा परिवलधावा वितुलसुधावा करिमलधावा- सुखतरहावा सुखतरहावा- ऽतिसवनहावा त्रिविषयदावा- हतिशपदावा जनिवनदावा- ऽसहृदययावा सहृदययावा- ऽधरहतयावा हतमतयावा- हतमतयावा स्वमतलयावा सममिनवम् ॥२॥ सहजनिजरामानतिपररामा विरतविरामा सुरवररामा- हितपरिरामा परमभिरामा त्रिनयनधामाधिपतिसुधामा त्रिभुवनधामा भजननिकामा- दृतकृतकामानवनवकामा- वयवितवामामरपतिवामा भ्रुकुटिसुवामा सुकुसुमदामा- वृतकचदामा विहतविदामा बहुविधनामाखिलपरिणामा निगमविनामा ·षोडशी भक्तिः ३२३ परिचितसामा भविकृतसामा स्तुतिमयसामा दितिजनियामा विरहितयामा कलननियामा- ऽप्रतिमितभामा प्रतिहतमामा- ऽप्रतिहतभामा सखितरलामा कनकललामातिशयललामा- ऽद्रिकुलललामा स्वकुलललामा विविधकलामा कलितशिवम् ॥३॥ कुमुदजयितारा द्युतिहततारा जिनमततारा परसुखतारा प्रतिमितताराधिपमुखतारा प्रतिकृतहारावयवविहारा लसदुपहारा सुरसितहारा गलधृतहाराहलफणितारा- तिहृदयहारा श्रुतिपरिहाराऽश्रुतिपरिहारा विविधविकाराकृतिमयकारा- जनितनिकाराबलदपकाराहतिपरिकारा जगदुपकारा पदनतिकारा- मरवरकारापतदुपकारा नयनससारापहृतविसारा परतरसारा सततविचारा- दृतचितसारा गलदभिचारा- दिविहितनारा परपुरनारासविनयनारा- ·३२४ देवीनामविलासे कचदसिधारा त्रिभुवनधारा नमदुपधारा दिशतु शिवम् ॥४॥ अष्टाशीत्युत्तरैः पर्व दृब्धमष्टशताक्षरैः । नीराजनाय भात्वेतच्छ्रीदेव्या दण्डकाभिधम् ॥१॥ इति श्रीनामविलासः संपूर्णः कृतिरियं श्रीमच्छीमहामाहेश्वराचार्यवर्यसकलदैशिकवर- वरेन्द्रपूज्यतमचरणसरोजसाहिबकौलपादानाम् ॥

·No text on this page.

·No text on this page.