·RA PREFACE The present book contains the first chapter from the work : Yasustılaka champū” whicll, is considered to bo the master-piece of the famous Jaina piõet, Somadera. Tlic first two Uchchhtaenx seru formerly preselbea hs tort for the JIA Examination for the years 1944, 45, 46 and 47 by the University of Bombay, for which the whole Jninn community is much thankful to the Senate; but after sono tinio the second chapter leaving been eliminated the first chapter only i9 in course at present. Further an unavailability of tho copies of the book, we presume, may linto 11cessitated the change resulting in cancelling the first Uchchhiyasa in toto from tho s llavus. Jonoter, the undorsigned liae cicry liope that lig publication of this clition nt this nils once staye, not only long-felt requiremnents of thic With students will be met on a large scale, Inut also it will persundo the Unis ersits Rooral to represcribe the same chapten continuously for years to come for the mail ornminntion. This off-lingo cflicted unesfretelly by promulution of tho ngxcini notice by the University of Balay was taken 14 å grent surprise buy many of us, ne the printing of the prement book rau nlrently We lind started tho printing of this edition only Imunuse it was Irink contímujer for J.A. cramimntion upto the scar 1947 and onwarlo a loucrer, so cutertin the fasting hope at this stage that nur humble attrmpit will not mt with dipimintruent front with tim I, 1. Students and the Unnse rrity of Bantay as well. In pnjaring thith bond Temur full time of the VETIA nrin elitinu ani Srutusotros mishrit crim munting on it in ali tail w nier awry, Inny tucli- Trial worlunni pliilenphical Luotty pirulile rs rlint came sorm in the primul guninn an fully wilseal logo tfic lip under way.

·1 of the poputu books on the topice I bcnoted the full passages, as they arc, in some cases, from those worhs for clarification mon man al language for which I am greatly mdebted to their quthors Sometmesa few hurd nuttoerich pasenges contammg difficult aleas are explamed noi ind then for ersy understanding The compiler 18 most thanhful to those who live helped in effectng completion of thus edition in many ways The youth mentioning name is of Pandit Jind ist Shastri, Sholapur who, inspite of his orererow dmy work at home and abrond utilised his valuable time for ging me 1 continuous aseistance is way of proof correction etc thus simplified my work in a co-operative spirit Seth Patuncland Hirachand 31 A, who encourged me on and on to write these notes deserves liearty congratulations from all the Soshrit lorers This book would not have seen the light of the day, but for his enthusiastic, generous contribution of every sort The readers are finally requested to go through the Introduction wherein a burds eye view of the subject matter inclusive of plulosoplucıl as well is the religious conception of Junism has been taken with a view to Liglitemug the burden und making reader's tash most easy Sımlarly the two Test Papers apy ended at the end wall olie in eract ider as to what important questions are likely to be asked from the preseribed jortion At last the undersigued will consider himself lughly obliwed if any mistake left through orersight in thus edition is brou, ht to lus notice Date 11–3–41 JN Kshirsagar ·INTRODUCTION 1. HISTORICAL SURVEY. It has been tho general tendency of the Indian philosophers to corsider the Vedie period as criterion in finding out the traces of a great antiquity for their respective doctrines. Every one's claim tliat his creed and religion belongs to the remote past can be dealt with loy the presupposition of its being pre-redic or postvedic. In light of this particular temperament, ench philosopher tries to seek even tho slightest reference in lig-veda nnd show how it is in square rith his particular Faith. If the traces necoreling to liis expectation are discox crel, the claimant's n sumption that his religion must Lo predecesor or contemporary to tho Vedico period las comes firm-looted and his assortion is considered to be more authoritative on the rock-bred of that Vedlic reference, On this score, Jainism, tho religion of ahimsa, claims 1 great antiquity for its pristence. There are clear references in Rig.raulic hymus to the tun Jninn Tirthian. kars, Loril Pisliabhanatha and Lord Arishitn Noni, ns the great Riclix. The Jaina' stato thnt Lori Piuliablınnatlin iç the first of thc Torthaikars and lie in the forcmost to preach ahiran doctrine and to lay the foundation of Jainism, Lon! Ann Nemi bing the 22nd Tirthaikar mà a win o SA K of Xintialamt mur. Viorover, the two Hindu Purannu-länsat Purana and Vishnu Buratin-clemmrike the story of Lord Bindinblianntha in almont similar vonly as it is stated 11 Jaina sacril lit, mtu. From the anus, 1t 14 apynmnt that Jhini-11 144 not ortamli tumawr to the l'exdir literaturr ·but at least contemporary to the Vedic-time, if not predecessor to it. It is already stated that the Jaina tradition takes us back to Lord Rishabhanátha, the first Prophet, for finding out the traces in regard to the beginning of Jainism. Since Lord Rishabhanātha has been assigned to the pre-historic age, the erents that took place in His age can not be clearly vouchsafed for. However, it is regarded that sereral centuries before the advent of the Aryans in the Indus valley, a form of religion as well as social system introduced by Lord Rishabhanātha, the neer of the Bloodless Altar, must have been pret alent in India. So tho Aryan invaders, who had their central reilgious doctrine, Yaga, involving animal sacrifice, naturally received the stubborn resistance at the hands of the followers of the Rishabharath cult which was based on the religion of Ahinsa. The age of Sri Krishna which is believed to be the beginning of the Kaliyuga must be one and the same of Lord Arishta Nemi also. Though the historicity of Sii Krishna and Lord Arishta Nemi is still in dispute, many scholars seem to be prepared to admit both of them as the historical personalities. According to Jainn works Lorel Rislakanatha, a famous hero of the Ikshvahus, is supposed to be the founder of Jainism, while all other twenty-three Tirthankars are stateil to be tho Revivalists of the same Faith which existed beforo them. Lorel Pars'vanatlın, the twenty-third Tirtharikar, eristed after the period of 83750 years after Lord Arishita Nemi. After a period of 230 years, Lord Mahavir, the Inst and the 24th Tirtharkar, was born in 599 B, C, and is consideral to be an elder contempomry of Gautam Buddlin. The last ·11 two Tirtharkars-Lord Pars'vnvātlia and Lord Dahīvir. are no recognised to be the historical persovayes by the eastern and western scholars like Jacobi, Hernle and Bühler (see Cambridge IIistory of India ). According to this Jaina thought, the Vedic period, though it ja taken as far back 9 4000 B.C. comes between Lord Arishta Nemi nnd Lord Pâra'ranātha. The Ahinsa doctrine which was proclaimed by Lord Rishabhanathin Nas current at the time of Arishta Nemi i, e, prior to the redic jxeriod. In Vedic literature also riz, in Samhitas, the Bralimanas and the Uzunishindas, a clear reference is found to have been made to the principle of Alimsa side by side, contrarily, a mention of enjoiuing animal sacrifice in Yajanax is indo. From this it seeme that even at trio time of Vedic period there were two rivnl groups among the Aryans-one boycotting tlio aninal sacrifice and following the Alime. doctritio considering it to be the most vital 4pcct of religion and the other liniling the nuinmal wacrifice as an essential deed of religion. The jurty which was dendly opposed to the Vedic sacrifice involving slnughter of amnats was dwelling in the cuntries of Ganges valley such as Kīsi, Kosil, Vidcha and Magadla, wliercas the giup defending the animal sicrifice was occupying the Kurunnelin country. In the Upanislındic period, to upanntion of a ney form of relixion--the duurint of self-realization the Irynus of the East anel the remultant cultural progress develojxul on a large scale thereof, there inuich strength and in consequence of liicli the Western Aryans rushed to the court of the hange of the Lasten Iryans, niin sere motly Kalıntriyas, ·to acqunint them.clvcs with thic nov doctrine. Thus, thic school of 1ma-riilya, the supporter of the doctrine of ahimga, became more and moro popular A9 a lesult of the patronage of tho Kslıntriya kinys in the East who would be the forefathers of the Intter-day Jaina thinkers of lucient India. All thic Tirtliankary from Lord Rishabbian nātha to Lord Mahäsir, who were looked upon as the culmtodians of Ahimsa doctrino, were lom of Kshatriya fumily. It is, therefore, inferred from this suries that the Vedas were ormerly based upon the doctrine of ahimec and later on leccamo persorted, nccording to the Jaina tradition, through tlic personal animosity botween Närad and Parwat at the time of Kings Vasıt. Parwat interpreted the sentenco " अजयष्टव्यम्" ne the sacrifice should be performed by the gants, while Narad explained that the word '37a' did not bror the meaning of any animal Ijut a three years' barley.com which lias no capacity for producing a shoot. So the Jainas nre of opinion that the Vedic Texts were formerly consisting of the religious literaturo in accordance with the ahimsa doctrine, but they were misinterpreted in the later ages by those who were in the habit of nient-eating. The story of King Vasu is also referred to in Mahabharat and there he is held responsible for his mischievous interpretation sanctioning animal sacrifice. From this foregoing sketch it is obvious that the religion of ahinsa is itself very ancient and has been periodically revived by Tirtharikars or the Omnicient Lords at different ages This brief account will also remove the wrong notion about Jainism pret alent among people such as, "Jainism is an offshoot of Hinduism and Buddhism and ·that Mahasir was the founder of Jainism" The recent research of the Orientalists his also contributed its much help to correct this erroneous conception and now it has been admitted on all hands that Jainism is neither an offshoot of Buddhism por the sub-sect of Hinduism On the contrary, it is bemg proved from the Jama and non-Jajna records, available so far, that Jamem is one of the oldest independent Faiths The late lamented Dr Hermann Jacobi, a leading Orientalist concludes his article on The Vetaphysics and Ethics of the Jaidas' with the following remarks -" In conclusion let me assert" my conviction that Jainism is an original system, quite distinct and independent from all others that, therefore, it is of great importance for the " study of philosophical thought and religious life in " 71Cient Indir 17 and » II PHILOSOPHY The whole of the Java Philosophy can be sunımırı sed in one sentence as follows —"Tlie living and the nou living entities when they come in contact with each otlier due to some impellent forces, forge a sort of energy resulting in bringing about the sams lric changes such as, Isırtlıs and deaths and various experiences of life etc, und they get seprted from each other by destruction of the forged energy owing to a strict course of religious disci pline lending to emancipation The seven principles, stated below, emerge from the above brief statement They tre - 1) The living or conscious substance, i e, the soul (2) The non-living, i e, the unconscious substance, (3) Tavara, a e, inflow of the larmic matter into the coul, (4) ·Bunthn, se, bondage (ə) Samrava, or the checking of the inflow, lu ils rara, (0) Anjar", partial removal of the inatter from the soul and (7) Molsha, complete remoral of I armic matter from the soul, , freedoin or liberation These seven prmciples are designated as essential objects of hrowledge, i e, tallvos or realities. The first tiro princi ples--the living and the Dou-lırıng-exhrust between them all that exists in the Upliers, That the Jaina sy stem is a dualistic like the Simh hyn and it is distin guishable from the nonstic Ved int which admits One Reality without a second is marhed out from its recognition of the two main entities. (1) The lung substance, a e, the soul is considered to be pure consciousness in essence This chetana entity does not differ from the uman i Upanishadıc literature Smce its nature is chetana or chuletartpa, it has the essential characteristics of perception and hyowled se It einnot be created and destroyed inasmuchas it is without beginning and end It being amurlih, it can not be perceived by the senses But in this concrete world, it is always found contaminated with materral body is an organized being As an embodied soul, it has all the characteristics of a lovog leing associated with body and other sense organs According to Jamism, Jivas are mumerable and they are divided into two classes the mundane and the hilerated The former cover the Biological bingdoin in modern sense classified as the mobile and immobile The iminobile are of fire hods According as their body is made up of eirthi, water, fire, air and vegetable substances The first four are very subtle forms of life, whereas the fifth i e, the Botanical workel ·211) being gross. All these five classes of beings have only one sepse organ i, e, the awareness of touch, This immobile cliss is considered to be the lower one. There is a class of beings still lower than these ekendriya jīvais, called niqorl or microscopic organisms in which infinite number of beings have a body and respiration in common. Thog infest the whole forkl, not escludiog the bodies of men and otlier animals also, These jirne in nigola exist in two forms : either as groupsoul, hinring a commin mouth, or as separate individuals. In nigodla state, erolution is proceeding so slowly as to bo almost imporceptible. These jiras nro unovolved and serve as a regular xujiply for replacing exciu on that pæ44 ont of this tmnsmigration by attainment of salvation. The moliile claas of beings is further divided into four hinds, according as they possess two, three, four or divo soused, i c, the sense of taste, smell, sight and sound an addition to thint of touch. Wors such as oysters aire Iko-sensed beingy, ants of three-sensed, mosquitoes, flies aul Rece of four-fensed and birds animals and men of fiveff1-cd. Among the last hind, again, there are beings like men and inost of the avimals and jsirds, thnt sans faculty of distinguishing right and wrong i cie reasoning, wlule thicie aro sumc, liha n particular hiude of reptiles in the won thint are dezoid of such ſnculty. Ax long as jirus nre in melintir or they liave to take their births in four tit ( dentiuntions ) such as Voronka, Thai, Janusa nu Dein. The Jainn minception of jirmwn cntirely difli ru from other siers. The Simha conception of l'artish mahu hit the hower and the enjoyer but not the actor, ·The Simkhya Purush is clearly inactive, But according to the Jaina philosophy, the jiva is a kuower, an actor and an enjoyer too. He has knowledge of objects, he acts either to possess them or avoid them and as a result of his action he is able to enjoy the fruits tliereof 2. The next laltva is the non-living substance. It comprises puljal, harma, adharma, akas'a, and lüli matter, the condition of motion, the condition of rest, spuce and time. All tliese are insentient substances. Jainism maintains that these five non soul substances and the living substance i.e.-90ul-are the essential conatituent elements for the building up of the cosmos. The first non-living sulistance constitutes the physical basis of the Universe, even as the reality jva constitutes the psychical. Pudgal or matter exists in two broad modes : Skhandhas and primary atom. The term Slhandha is quite a differeut thing here from the Buddhistic skhana. Sklandas are the aggregates of atoms and refer to complete mole cular conatitution. The second mode which refers to the primary atom is the ultimate indivisible unit of spacemeasurement. Any physical body perceivel by us may bo taken as an atample of complete skuwihu. Some stumulher aro too minute to sense perception. Tho skandhs which love the chamcteristics of touch, tasto smell and colour are of sir different kinly such as (1) earth, (2) water, (:)) shadow, (+) the object of the four senses orcept siglit, (5) larmic matter andl () molicules which nre unfit to become hurmir matter Tliesc sit different forms of matter completely fill the three worlds. These nygreintes may rnnye fioun the smallest rolerule to the most important nyeregnte or Shishan representa loy the whole Physical Injurme.

·purity is thus lost or diminished by the subtle material Aggregates. The building up of this larinir body around the soul is conditioned by the psychic activity of the soul itself. The conscious actirities such as desires and cmotions according as they are healthy or unhealthy, act as asual conditions for the building up of the larmic body which becomes vehicle for good or evil arcording to the nature of the psyclic conditions which determine them and in its turn affects the nature of the psychic experience. Thus, the interlependence between jita and the lumic body acting as a cause aud eftect, each in its turn, continues to keep up the slow of the susirir drama, But this should not be interpreted as fatalism, because jira las in its unfathomable being a mighty potency transcending the limitations imposed upon it by its contamination with its karmic body; thus, each person, according to Jaida belief, has the power and is an architect of his own destiny. We have stated before thnt jira nnd pulgal-matterare the main substances. All activities in the world must be ultimately traceable to these two entities, gira and pudgal, soul and matter. Hence they are called active principles The other substances such as dharm alhaumi, akisa and kiln are, therefore, alled without intrinsic activities. Of these dharm and adharm are distinctly jxcnliar to Jaina system of thought. The former is the principle of motion and the later of rest. These terms are used in a technical sense by Jainn writers and hence they sliould not be confu-el with righteousnese and unrighteousness for which the term used jo Joini» are pilna audi pājn. These two non-play sical substances ·11 nor ID are quite inperceptible, though they fill the entire uinterse which we inliabit They hare none of charact eristic qualities of matter but form the medium of motion and rest which are possible only through their oxistence They are in themselves Nushi riya Dravyasi e , non active and non functional and yet condition the things livin and non luvang in their motion and rest Just as water itself, bein sndifferent or neutral, 19 thc condition of move ment of fishes so dhai ma, itself non motive is the $217 qui non of inotion of gira and pulgal So dharm dlocs not moi itself effect motion othier thuns but it forwa tlıc condition of motion in lising and 11on living tliige ie pulgal Sunrly, uharına, being noutral in itself, is the esternal condition of rest Just ns the earth is the standing place for horses and the shadow of n trec for the pulgrimg so a lha, mt is the non efficient external condition of tlan, at rest In this way Juni Mystein consider two such entities functionalls different, one actm, like Veutons emutation (udhamn) and the other guiranteew motion withun the lunits They are in different and neutral in themselt es and yet aro considered to le indispensable to tho coinpletion of the world The nert non luin sulktance is denrpe CE Reality of spaco is also n crucial doctrine to determino is hetlier metaphysics 14 idealistic or realistic The Hedinta use the term / w/ indifli rentls to devote sjmer and ethe It is thic latter mem; that 10 more prominent Tamsın the term /? in interpretel na since such indexable to science and Healistic meta hvies Space k infinite retension Its uture is to provide localıtı or mom for the ernstence of all other natitice On acrynint But in ·xii of this accommodating function it has a portion which is filled with the other real objects. This portion is called Lokīkása, the world-space, because it is co-extensive with the world beyond that there is the infinite empty space which is called Alokākára. Dharma, adharma and akası are, thus, mediums or conditions of motion, rest and subsistence respectively, all the three being interpenetrating. 'The intersting fact about the conception of space is the doctrine that space is constituted by simple elements known as ākasi or special point. This Akasinu is to space what Pulgal Paumann is to matter, And each ūkāšanu is related to ench Pudgalanu. The Jaina thinkers elaborately describe the nature of space carefully distinguishing it from matter. It is devoid of the sereral physical qualities and as such it is mere extension, It should not be confounded with extended objects Modern philosophy recognizes the three-lhar mı, ailharmu and ākās-only as the functions of a single entity such as space or ether. The last drarya is lalu or time which also pervades the whole world-space in the form of single, independent, minute points which never inix together to forin a composite body. Jaida metaphysics postulates time as a necessary cotagory of esistence. It is stated as a peressary condition of change. The process of change without time would be unintelligible aud must be dismissed as illusory. It serves as the condition of changes in other things and it affords them extension in time which, by itself, is beginpingless and endless. For practicle purposes, however, it is divided into limited periods such as minutes, hours, days, months, years and ages. These are the six ·Xui tharyas according to Jaiva metaphysics, which may be brought under two heads, jita drarya and ajira di arya the latter containing all the other fire in it. For clear understanding, we give below the table of the substances, Substance 1 Java Ajira Pudgal Dharma Adlarma Akās a Kala (matter) (medium of (medium of (space) (time) motion) rest) One more point as regards the nature of existence attributed to the aboveineutioned sis substances and we shall pass on to the third tallva. The peculiar doctrine as to the nature of reality found in Jaina philosophy is exact parallel to the dialectic concept of Hegel, the German philosopher-thesis and antithesis reconciled and held to-gether by synthesis. In popular language, realty found in Jaina system may be said to be characterized by appearance and disappearance in the midst of perma- It is endowed with the trio of production, destruction and permanence. From the point of vies of the nature of a thing, it is permanent and uuchanging, but from the point of viow of its accidental qualities it origi. nates and porishes. Au illustration of this concept can Le found throughout the Botanical and Zoological kingdoms. " Take the case of the lifo of the plant It" Legins with a seed. The seed must change if it is to " sprout out into a plant. If it remains permanently ng " 'n feel it will cease to germinate and die, i. e., it will" nence. 18 ·xiy 13 91 11 7 " cease to be a seed. Thus a seed must die and yield" place to sprouting plant. Similnils, the sprouting plant must shed leases if it is to continuo as a living " organism till it grows into liuge tree with fruits and " flowers. At every stage it must lose its old self and grow into a new self, thus alternating its life with birth " and death, appearance and disappearavco, through a "continued existevce." So the tripple nature, namely, origination, decay and permanence, is an essential characteristic of every Drarya or substance, Technically Drarya being a dynamic category, it manifests itself through its own paryaya i, e. modifications and gunas-qualities too, witlı which it is endowed. The appearauce and disappearancealways refer to the changing modifications while peinianence alıyays corresponds to the underlying substance From the aspect of priyaya, Drarya is subject to birth and decay. From the aspect of drarya, it is permanent. When one mode disappears ond another mode appear there is certainly no change in underlying substance, Neither the permanency nor the process of change can be separated from each other. Each is indespensible to the other and lience can not be differentiated in reality, thougla one may be separated from the othor in thought and specchi. Similar is the relation between drarya and its quality. Jain philosophy does not accept qualities without drarya nor diarya without qualities. Qualitics without a substratum and a substratum without qualities are both empty abstractions and lience uurenl. Hence the qualities are identical with the underlying substance, because the former constitute the espression of the latter. Inspite of this identity between drarya and ·qualities, thoy aro distinct from each other. Drary and guna, differ from each other.from ccrtain point of view and yet identical. It is both theila and abhedli, difforent and yet identical, the point of viev of which is most peculiar to Jaina philosoply. In short, the concept of reality in Jaina system is supposed to be of complex structure and hence regarded as the foundation of Anekāntrada, multisided reality. This multilnteral aspect of reality rejects and critises all otlior vions based upon unilateral aspect i. e Elanträda. Hence the Jnina system distinguishes itself from the absolute Monisin of the Vedantins on the one hand and the Nihilism of the Buddhists on the other. If the teaching of the Vedinting who speak of an unchanging permanent reality and who dismiss all the changes is unreal, is accepted, tic Jaivism advances the argument that thero is no scope for lifo, 110 utility of religion and no necessity for Jolsha. The religious dectrino contributing to salvation of thio soul will thus appear to be useless, as it is based uxou unreality. Change must be accepted to Lo as real, if lifo is to lo real, if Samāra is accepted to be as real. Similarly the Buddhistic philosophy propounds an cract posito view implying all things, piliysical as well as pychiml, ns tmnsitory. This momentariness of reality is also condemned by Jainas as an Ekintravin on the score that unoml conduct and ita evolution would income meaning Dr. Jainism comes in between two nud defines existence in such a way na to exunte all the different views. It describes reality as an ever changing one with its Jxerina. nients reality a4 foundation. This concept of mility is Inriously described in molem thoughts as unite in ·sanie multiplicits, permanency in midst of change, identity in the midst of difference, On this nature of existence, it system of thought technically knowu ag anel ant or Suurua is formulated in the form of a purtul predication according to which both affirmation and negation tre possible with reference to the object or reality We cannot assert or deny any thing about reality as an absolute pre dication Any issertion or dennl made about reality, therefore, must be confined to the relative of view. Thus, the same object is capable of being described by an affirmative predication is well as a negatire predication according to the point of view adopted Tho indi dual person may be a father in relation to A ind a son in relation to B In this case we can not reasonably ish hoi can the same mdırıdurl be both father and son The two conflicting attributes of fatherhood and soulood Tre quite intelligible in the same map This is such a simple obvious truth, based Syurula, which, though it represents a very sensible view of thugs in a systematized form, is denounced by almost all von Jamı thinhers as a bundle of contradictory und untrue assertions on account of not knowing the full meaning and significance of the seven propositions 1 c, ydr ulu 3 Thu third resity is wiarn, which term nemus "Howing in It signifies the influr of lamic matter into the soul The channel through wbich larm flows into the soul is desigunted 19 781 arn Just as water flows into a bort through a hole in it, so luma flora into the soul tlırough ist aru aud acts is an impediment against its progress The laine molecules floir into the soul on account of the soul« niental, verbal ud on ·Ivit physical activities. According to the Jaina conception, since the accumulation of the subtle material aggregntes forms the basis for birth and deaths; thero is no place for God or Supreme Being for creating, destroying and icercating the world. The soul is eternal and has been entangled in the karmic molecular circle from the tima immemorial. The contact which takes place between jivu and pulan..matter - under influence of impellent forces, lends to the formation of what is called kurmana varirwhich, like the cocoon of a silkworm, surrounds the jira nnd accompanies it throughout life as well ng in its migration from one body to another. 4. The fourth reality, i. c., vandha, ie the state of bondage of the soul under the influence of its four-fold 113ssions, namely, anger, conceit, deceit and greed. When once there is the process of flowing in of lirmir molecules, they, i. . Jārmir molecules get deposited or fixed up in the lärmir boxly. Thus, the soul gets fettéred by the hurmir bhandlus, forged by the fusion of spirit and matter, and hence it is not free to enjoy its natural frecdom and joy: 5. Tho nest tattr11, Sainrara the process of bloching up the inflow of larmir matter into the constitution of the soul. The subject of this fith reality, i. e. Sonrara, is to obstruct any fresh inflow of larmir matter as well as to provent fresli assimilation of it loy the harmir lody by a Systenuatic coutrol of the mental and plıysical activities, Yogic meditation or tapus is stated to be an ineritable con. (lition for clicching of the further influx of matter into the soul. So long as the atoprugo of an alien larmir matter is not well prctiseal, the building up of the kirmir con ·3, goes on interminably. So, the first step in extricating ones self from trommels of the staminic world, whose mot cause is the larnic body, is called samvara 6. The sixth principle, called nirjaa, is the process by which the deposited kīrmir matter is loosened and stake away by austerities. The inflot of fres! matter being stopped, the next step is to destroy the existing lamas ligos concentration upon one's nature. When zainraza is properly practised, the already assimilated lärmir matter crumbles and gradually clisintegrates by nirjarī. The real difference between the Saivara and Nirjari narrows down to this --The former in subjected to checking of the fresh karmic matter howing into the soul, while the latter is meant foi destroying the already deposited kaimas in it. 7. The seventh and the last taltra is 1/0/hu. \Vhen all tho bonds of larmes are broken a-under, the son) shines in full luminosity, in infinite grentness and in itfinite glory. In this state, which represents final liberation, the atman realizes its julierent qualities of supreme know- Sexlge and unlimited happiness; aud it attains libemtion; 1ť becomes perfect being--Siddha—and enjoys its natural attributes, omni-science, bliss and the like So the Purmimisrupo, accoriling to Jainism, is considered to be with infinite qualities unlike the Virmuara Brahman of the Vplantins This last Intiin ja regnnled as the deal of 'perfection, which tho soul attains to on liberating itself from the clinckles of all its kirmir bonis This is the naturo of the risentini principles con kultur. If we add the two mental attaimnents, pm amil puwi, virtue anul vice, to three porrsid smell ·as contribution has been made by Jainism to world culture, These works, both uarratire as well as philosophical, which have become the pride of India, are classified under: Prathaminuyog'i, Charunānuyoga, kant Myog'i and Dratyānuyoga. Of these the first, Prathamīnuynga contains the biographies of the 63 great personalities such as the 24 Tırtlıankars, the emperors and other great historical personages relating to India. The second, Charanānuynga, deals with the course of conduet prescribed for the Inyman 19 well as the saint. The third, kivnimyoga, explains the nature and constitution of the cosmos The fourth, Draryānuyoga, is a metaphysical treatise, describing the nature of the seven Realities such as jitu, ajiru, ilsvaru, barulhi, wirur, nirjara and moksha with their sub divisions in detail. The appellation of the Prathamānuyoga which comprises poetical coinposition and historical account is more significant, because in it the attempt is aimed at to introduce the religious matter through the stories of the Great Ones to those who are incapable of understanding thie philosophical points of vier. In other words, it demonstrates a sort of illustration, convincing the philosophical conclusion The present Yagistilaha Champū figures in the Prathamānuyoga and gives is the life-history of a king Yas odlara for clarifying the Ahimsi doctrine, a sinó qua non of Jainism. No otlicr religion in the world has so stressed on ahimeī as Jainism has done Though the Buddhists preach the doctrine of ahimsi and cull themselves the Apostles of the Bloodless Altar, they do not come to the lerel of the Jaina conception of ahimcil. According to the Buddhist ideal, ahinsī nerely means ·XVII not directly inflicting injury oneself wherers the Jain i conception of it implies not merely abstaining from direct injury but also abstaining from two types of indirect muries-lustigating others to cruelty and approving of cruelty in others So the Buddhists would buy meat from the butcher, though they would not hill the anınal The followers of the Jalur religion on the otlier land are strict Vegctauus and condemn flesh-eating in toto JIoreover, the ahun 1, obsersed lay the Jainas includes non injury to my living being an auimal or even an insect either by thought word or deed In short, hrne m any form is condemned Such ininute implication is not found in any other religiou but in Jainism Hence the ahmet is stated to be the very Inch bone of the Tom religion It cwuot exist for a while, if whimsi is done So every Jamna should try to avoid mamly four types of injuries (1) Sunl alpi (2) 1 11 odh (3) Udlyami and (4) Alumni hi The first pe of injury, e Samlalm is so designated because it is inflicted with pret ous intention through the menta verbal and play sıcal Ictivities It is otherwise called the cold blooded hilling and hence stagmatised as the worst kind than the rest The second hind of injury is made for self protection by the way of quirrel war etc etc An injury inch takes placo ju the trade ngriculture ete iş kuown as Ullyann And the last 1 e Az aml hr mjury comes under the category like louse-liold duties such as grindu, cooking, elcanın, etc In the story of the hing Yasodhar mentioned in Yasastilaha clampu it 19 shown hour the lriteotional in jury resulted in bringing about the deaths and births of away with ·Trii the king Yas'odhara and his mother Chardramati in ? Tiryanch gali The king Yasodhar, the story is thus narrated, who was a son of king Yas'horgha and a queen Chandramati of the capital, Ujjayani, had a beautiful queen, named Amritaderi, · As the days gone by, the queen Amritadevi became foudly attached to an elephantdriver and thus lost her good chamcter in his association. When the king Ynyodlara came to know about her bad conduct lie desired to abandon his kingilom in favour of liic son Yasomatikumīra for the sake of austerity in the forest. IIo placed his idea before his mother Chandramati with a view to obtaiuing permission froin lier for practising penance. He told her that the other night he had a very ind drcam in which a giant snt on his chest and threntened him of parting with his life if the latter would not forsake his monarchy. Thereupon his mother Chandra. mati advised him to give the offering of an effigy of n cork made with flour to the tutelary deity for arerting euil emenating from thnt imauspicious dream. The king Yasodlinm, though he was reluctant to follow her advice, remained silent in consequence of which his mother Chandranati took his silence ng a half concent and ordered the servants for the arrangements to lxo runde for erecution of a sacrificial deed implying Intentional injury. As per preparations, the king went to the temple of the guirlian deity of his family in despair and there no sooner did he cut off the head of the cock of flour, thinn, to the great surprise, thnt inanimate coch cmwel like an animate olijeet. On leaning the arch's cids, the hiny Inexame too nervou, to utter a single rond. Aftermarla the queen, Lunritaieni, when she came to know that ·usiv her connection with that elephant-rider had been exposed to lier liusband i. e, king Yasodhara, killed liim and her mother-in-law too by using a poison in the sweetmeat at the time of repast. Then the king yasio dham and his mother Chandramati breathed their last in A very lamentable way and took birthis many times in lorer states as a sequel to the Intentional injury. The king Yasodhara and liis mother Chandrainati, after some births becaine Ablayaruchi and Ablinyamati, a son and dauglitor respectirely of the king Yas'omatikumāra, wlio was formerly a son of the foriner and a grandson of the Intter. Thus, thie Intentional injury has been occlusively discarded in Jninisin inasmuchas it results in tljo rycle of births and deaths as per example of the king Yasodhnra nnd his motler Clinpdramati. So ahims having been noted in Jainism, overy great Jainn Prophet tried his level ist to slump out the pactice of himsi in any forn by tho way of preaching seven Realities, refered to love, and stressing the importance of religion, losed, on ahimsi. Exery Juinn writer, whether he may be a proct or philosopher, following the great champions of the blocul. less altar has emphasized the potentialities of the ahimci doctrino throughout his work with a vjer to direrting tho frenple from the slaughtery. So, an author of Yas'astilaha Clampu, Somadesa, a grent poet and logician, las describreed the life-listory of Insolhar clarifying the whimsii doctrine in rhythmical and benutiful sanskrit language in the present composition. It is alrendly stated thint the Yns'astilaka Clinin korx under Pruthaminum, ono of the ſour classifien. tious of the Jajna litemture. It compris ciglit clinpitex ·in all, the first sia being alloted to the life-9ccount of the hing Yasodharn, his further births and deatlıs with his mother (handramati in 11 yancha gati on account of the Intentional injury, the tragic incidents in those lower states, and agun his birth in the womb of his daughter mau, Kusumu ali, a wife ot yasomatikum tra The last tuo chapters describe the philosophical as well as the religious conception of the Juna Faith such as seren Realities, the right path to the liberation, the householder's luty, the ascetic 4 course of conduct etc etc The first chapter, which 19 trented as latharnt ull, describes the story as follows --" A hidz Miridaıtta was rulmg over the country called Yodliey, whore capital Was Rajapur Larly in his boy hood, lux elders having been dead, lio lived in a brud society in conscquence of lucht lie was much indulged m sosen hinds of vicee Onc dny it so-called samt named Blairwa, cone to the city Rajypurn on lleuring of whom the king landatta sent to hue danshum Bharuwa ada sedi the hing that the lenien would be captured in menns of animal sacrifice in which a couple of ench hud of rru should be killed before bus fymbs-deity, Cuandameri The king impressed by Bhairana ordered bus servants to prejure for the micrifice ng nilssed Thereafter the servants went out in search of each hand of couple At that time a mahed ango nnmel Sudattich try a lippened to remort to the foremt not far nuit from tlic citu lapum, with 114 disciples. Je lumself determinel to go ou fost on that holidat, and instructel all other to go in the city for langt mga food Abhins cache l'amitindo linic reteni very much ·Ixvii the above extract and the dates of the existing Champū literatures at present clearly indicate that the traces of their origiu almost synchronise with the tenth century A. D. Somadera composed this Yas'astilaka champu in A. D. 959, when Rastrakuto Krishna III was staying in Melyati after conquering and killing the Cole prince Rajuditya, son of Parāntaka, in A. D. 949 in the battle of Tokkolam in wliich Krishna was assisted by his brotherin-law and ally, Bhirtuga, vide the following passage. शम्पमालातीतमंवत्सरहातेश्वष्टस्वेकाशीत्यधिषु गतेषु (अङ्कतः ८८१) सिद्धार्थ- संक्सरान्तर्गतचैत्रमासमदनत्रयोदश्या पाण्डवसिंहचोलचेरमप्रभृतीन् महीपतीन् प्रमाध्य मेल्याटीप्रवर्धमानराज्यप्रभावे श्रीकृष्णराजदेवे सति तत्पादपद्मोपजीविनः समधिगतपञ्चमहामन्दमहासामन्ताधिपतेश्चालुक्यलजन्मनः सामन्तच्दामणेः श्रीमदारकेसरिणः प्रथमपुरम्य श्रीमद्वद्यगराजम्य प्रार्धमानतमुधारायां गग- धारायां मिनिमापितमिदं कान्यमिति । Somadeva who was a great sage calls himself to be a disciple of a wellhdown sage Nemidesa belonging to a Devasangha the great ecclesiastical head of which Yasodera, vide the following serse :-- श्रीमानन्ति च देवसंघनिलको देवो यशापूर्वकः मिभ्यस्तम्य बभूव सद्गुणनिधिः श्रीनेमिदेवादयः । तम्याश्चर्यतपःस्थितेत्रिनपतेर्जेनुमहापाटिना गिष्योऽभूदिह सोमदेव इति यसम्यप काव्यमम ॥ But as per copper-plate iuscriptiou wlich has since been published in the yuarterly magazine of the Bharat Itihan Sremsolhan Jamal, Poona, Somadera and his poreceptor Nemide 4 and gravd preceptor Yasodesa are stated to hare been related to Gaudsingha as under :--- IYAN ·xxuui श्रीगौडसंघे मुनिमान्यकीर्तिर्नाम्ना यशोदेव इति प्रजशे । बभूव यम्योग्रतप प्रभारात् समागमः शासनदेवताभिः (नाम् ) | शिष्योऽभवत्तस्य महर्षिभाजः स्याद्वादरत्नावरपारदृश्वा । श्रीनेमिदेवः परवादिदर्पद्रुमावलीच्छेदकुठारनेमिः ।। तस्मातप श्रियो भर्ता (तुः) लो(ो )काना हृदयंगमाः । बभूवुबहवः शिष्या रत्नानीव तदाकरात् ।। तेपा शतम्याग्रजः शतम्य तयाऽभवत् पूर्वज एव धीमान् । श्रीसोमदेवस्तपसः श्रुतम्य स्थानं यशोधाम गुणोर्जितश्रीः ।। It is generally recoguized tlint the name of group i assigned after the same of the country to which it belongs. According to this belief, the name Gauda being the older name of the modern Bengal, the role monastic order including our author Somadera must Lelong to Bengal Pandit Nathurama Preinı had first stated in his rook " Jama Sahitya our Itihasa" that the Devasangha could otherwise be called Gaudsangha and the name Gaud night be the pame Golla of the country, a part of might be a Karnatah, ou the assumption that Somitdeva south Indian as he liad completed his prevent composition in south at the time of Vadyngn and his son Arikesari III feudatories of the Rastrakutus But afterwards the Paudit agreed with Dr V. Raghawan अ... Ph D. who had declared that the name Gauda must be applied to the Beugnl and 10 other country. From this it is evident Somadera, nu inhabitant of the Bengal, might have migrated to the south in course of time with his preceptor Nemideta Besides, his style which corres ronds to Gaudi Riti ( ओज प्रमागन्ध आदम्परः पुन: ! समास: AF 131 ) peculiar to Bangal supports the conception of his being relatel to that province. The traditioun ·ysis liistory in regard to Yas'odera and Nemidera lias not been available por historical evidence as regards the successors of Somadera also is traceable. But S’rutasagar a sanskrit commentator of Yasastılaka champu quotes that Vadiraj and Vādibhasimha were two disciples of Somadeva. But that statement does vot bear the testimonial fact on account of the rast difference in dates between Somadera and these two supposed disciples. The date of Somadeva can easily be assigned with: certainty to the tenth century A, D, from the references made at the end of this book to tlie hing Vadyaga and his son Arikesari III who flourished in A.D 966. It is mentioned that the Yas'astilahi champū was written in tlie hingdom of the former, mmed Gauyadlară in south India slucl the poet Somadeva was honoured by the latter respectfully, Similarly from the reference in the commentary on Somades a's Nilivakyamrila, an execellent work on Policy written for king Mahendrapala of Kanoja, it is prored that Somrdoín lised in the tenth century AD. The follow ng two verses in Yns'astilaha champū also bear the name of the king Vahendraprila of hannjn. प्रिय असल्यानन्दप्रमाधिनमहोदयः । देवश्चन्द्रप्रभा पुण्याजगन्मानसासिनीम् ।। सोऽयमानास्तियन महेन्द्रामरमान्यधीः । TIIT TITATIF at falfita: || (T&1771 --a name of the city Kanojr; 27=AFR27, ) The king Mahendraxıladera flourished in the tenth century AD, and this lielps to ascertain tlic date of our Thicro is a mension of a poet T**** ulio res the court met of hinge Valiendraprila in A. D. 909. poet Somados a ·+ Somadera's contact with the Krishnarara III of Rastrakuta prorides the proof for deciding the poet's date which is stated to be the 10th cen, A. D. In view of his countrywido contact and vast erudition Soniadera's work became more valuable. He was voll-read scholar and master of vocabulary. Ho wrote in what is known as the Gandi style in which the vorila are used in pomp. The first characteristic of Somadeva's style whiclı strikes even a cursory reader is his inordinato love for long compounds. But the taste of his age is responsible for tliis, because from the early centuries of the Christian era onwards the ornate style full of ligures and long compounds was recoguized as constituting the very life of sanshrit prose. Somadleva naturally followed this dictum of ihetoricians when he wrote pages after inges of strings of long compounds The next peculiarity of the style is his fondness for pus. Throughout his work Somadera las guen full scope to play upon words for which his wonderful mastory of the vast vocabulary of Sanskrit language specially fitted him. Jſost of his lengthy deseriptions are full of passages which would be meaningless and absurd if the words were taken in their ordiuary sense. There is somc hidden meaning in them which can hardly be found out without the help of a special commevtary. The sapskrit writers on rhetoric themselves regard this play upon words as only a secondary omament of real poetry. Anotlier mannerism, which is much erident in the present work, is the uses of a number of figures of specch whicli are based on päronomastie words anal epithets, appealing to our intellect and not to our licart. He is ·specially fond of Akshepa, Utpreksha, Upamī, Rupaha, Virodhn, Stabhāvokti, Saliohti and Nidars'apa. He is also fond of alliteration and often uses out-of-the-way words for its sake. Another admirable characteristic of his writing is his possessing the power of lengthy description. While describing in detail the rainy season, the winter, the liot season, the temple of the Goddess Chandamiri and the lovely garden, vaned Snar-Saumanas, Somadera uses very obscuro and paronomastic words, long compounds and numerons epithets to a great extent. In describing things, with the skilful use of Vakroti, Somadevn is saiel to have no rival orcept Bana. The allusions to a strange mythological events also add to the beauty of his style. His memory surveye the whole field of Indian history and my thology. 'Simlarly, his power of imagination plays an important part in tlie prescut work. In his imagry, thought succeeds thought and one simile is followed by another in such a way that one loves siglt of the master idea Amnrt from these many superior merits of the present antlinr, lus stylo is subject to a stern criticisin owing to the numerous big compounds, double meaning nnd olscuro worde, lengtly descriptions and long sentences which prosent an ordmary rendor from following the thread of tho narrativo. His ortonsive acquaintance with Sunshrit vocabulary bringe in worls and expressions not familiar to even advanced student of tho sanskrit language. Jis philosophical references and teclinical words make the How wont difficult w wyecille Froun this prewnt uork it wems that Somalo na not only a great pret but a first-rate lopiemn, n goxlphi. loupler, rent jolitician and highemat poremptor. In the firra ·XXXII vince of pretry, he has displayed his great abill in tlio present composition owing to the fact that he had a great command over the Sanskrit lingunge and vast vocabulary row well as beautiful crpressiyc power at his credit Somadesa being the master of eder, h19 imagination took mpd and sublime flights Yus'astilah? champ and Nitusahy imrita are rechoned as his master-pieces As for lus logalauancement, there are not fev references in the Yasastılıha chainpu wluch cau judge his progresulle and unrivalled intellectual capacity in that field There is one iere atated below which dctcrmincs lus los cical ability आनमममभ्यम्नाच्यात्ततिपादिर ममाम्या ! मतिमुरभेरमादिद सतिपय मुऋतिना पुण्यै ॥ As reguds luis proficiency in the politie, lus Vitus hyamrit 18 a proof Vereorer, in the Uchchhris III of the Yus astilha champu, he has discussed my political points in detail in connection with the hung Yasallian's life-wccount. Though there are no other separte treatises on religious topics, the last two l'elich- I esas of the present book rerezi his Teachership in regard to the religious laws and cutoms. He is well vered m grimmar too Iu short he was acquainted with all brinclies of huowledge such 12. poetical composition, science of Ingic, philo oplay, grammar, politics, history geography etc Not only wishe au ndent student of the Jaia plulosophy but also lie w'is well couversiut with other systems and thought in India as well In the fourth chapter of Y79 astilha chimpu he gives us the list of co nimy joets whose works were fully known to Somadera He has discussed the points relative to astronomy and astrology in ·xxxiii tllis work now and thiop, In brief, he was all round scholar clealing with every branch of knowledye tlırough his deer and sharp talent. As regards the highest type of genius he was of opinion that there was 110 monopoly of talent assigned to a particular class or caste. In poetry also lic luns a cosmopolitan attitude which is res caled tlimugh the following verse: लोको युतिः कारउन्दोलकाराः ममयागमाः । सर्वसाधारणाः सक्रिम्नीमार्ग इस स्मृताः ।। Somadein's two best compositions one l'as nutilakn champī under reference and other Nitisäksimrita Aro considered to be the new region in the rich domaiu of Muskrit literaturc Besides these two, he is said to have Lcon author of the other thirco works such as Yuhti. chintamani, Mahendra-matali-Sanjalpe and Sinnavatipra. harın which are not made available so far to tho pullic. Tlie Parllani inscription adds to liis korks a Syadrádopisad and numerous Subli iritns, which nro no not yet brought in limeliulit torent

·श्रीसोमदेवरसरिविरचिता
यशस्तिलकचम्पूः
प्रथम आश्वासः।
न चन्दनम् ।
१ श्रियं फुगलयानन्दप्रसाधितमहोदयः ।
देवश्चन्द्रप्रभः पुप्याजगन्मालसवासिनीम् ॥ १॥
श्रियं दिश्यात् स वः श्रीमान् यस्य सन्दर्शनादपि ।
भवेत् लोक्यलक्ष्मीणां जन्तुः कन्तु निकेतनम् ॥ २ ॥
थियं देथात् स वः कामं यस्पोन्मीलति फेवले ।
त्रैलोक्यमुत्सयोदारं पुरमेकमियाऽभवत् ॥ ३ ॥
यम्याऽघ्रिनखनक्षत्रविजुम्माय नमस्यते।
नमजगत्रयीपालकुन्तलाभोगडयरः॥४॥
यालारुणायने यस्य पादद्धितयमण्डलम् ।
प्रविधिटपाधीशकिरीटोदयकोटिपु ॥५॥
नपोन्नम्भकराभोगवेग्गरं यत्यमदयम् ।
नभ्रामरवधूनेत्रदीर्घिकाखम्बुजायते ॥६॥
यपदस्थतिसम्भारागुवननयनायगा ।
पाडूमनोदयमिद्धानां सिद्धादेशादियेशते ॥ ७ ॥
नसे सत्कार्तिपूर्ताय विश्वकमूर्तये ।
नमः शामसमुदाय जिनेन्द्राय पुनः पुनः ॥ ८॥

·२ यशास्तलकचन्यां [प्रथम अपि च । भूर्भुवःस्वस्त्रयं यत्र वेलाचलकुलायते । अपाराय नमस्तस्मै जिनयोधपयोधये ॥ ९ ॥ , मतेः मूते बीजं सृजति मनसश्चक्षुरपरं यदाश्रित्याऽऽत्माऽयं भवति निखिलभेयविषयः। , विवतैरत्यन्तैर्भरितभुवनाभोगविभयैः स्फुरत्तत्वं ज्योतिस्तदिह जयनादक्षरमयम् ॥१०॥ कविकाव्यविचारः। सर्वशकल्पः कविभिः पुरातनैरवीक्षितं यस्तु किमस्ति सम्प्रति । ऐदंयुगीनस्तु कुशाग्रधीरपि प्रवक्ति यत्तत्सदृशं स विस्मयः ॥११॥ कृतीः परेपामविलोकमानस्तदुक्तिवक्ताऽपि कविन हीनः । कृतेक्षणो राजपथेन सम्यक् प्रयानिव प्रत्युत विस्मयाय ॥ १२ ॥ कृत्वा कृतीः पूर्वकृताः पुरस्तात प्रत्यादरं ताः पुनरीक्षमाणः । तथैव जल्पेदश योऽन्यथा वा स कान्यचोरोऽस्तु स पातकी च॥१३॥ असहायमनादर्श रत्नं रत्नाकरादिव । मत्तः काव्यमिदं जातं सतां हृदयमण्डनम् ॥ १५ ॥ उक्तयः कविताकान्ताः सनयोऽवसरोचिताः । युक्तयः सर्वशास्त्रान्तास्तस्य यस्याऽत्र कौतुकम् ॥१५॥ किञ्चित् कान्यं श्रवणसुभगं वर्णनोदीर्णवर्ण किञ्चिद्वाच्योचितपरिचयं हृच्चमत्कारकारि । अत्राऽसूयेत् क इह सुकृती किन्तु युक्तं तदुनं यात्पत्यै सकलविपये स्वम्य चाऽन्यम्य च म्यात् ॥१६॥ आजन्मसमभ्यस्ताच्छुप्कातर्कात्तृणादिव ममाऽम्पाः । मतिसुरमेरभवदिदं सक्तिपयः सुकृतिनां पुण्यैः ॥ १७ ॥ चाच एव विशियानामनन्यसमवृत्तयः । खम्याऽतिशायिन हेतुमाहुः कान्ता टता इच ॥ १८॥ चागर्थः कविसामर्थ्य त्रयं तत्र द्वयं समम् । सर्वेपामेव वक्तृणां तृतीयं भिन्नशक्तिकम् ।। १९ ।।

·वाम:] कविकाव्यविचारः। लोको युक्तिः कला छन्दोऽलङ्काराः ममयागमाः। सर्वसाधारणाः सद्भिस्तीर्थमार्ग इव स्मृताः ॥ २०॥ अर्थो नाऽभिमतं शब्दं न शब्दोऽथ विगाहते। खीवृन्दमिव मन्दम्य दुनोति कविता मनः ॥ २१ ॥ दुर्शनानां विनोदाय बुधानां मतिजन्मने । मध्यस्थानां च मौनाय मन्ये काव्यमिदं भवेत् ॥ २२ ॥ सुकविकथामाधुर्यप्रवन्धसेवातिवृद्धजाड्यानाम् । -पिचुमन्दकन्दलीप्विव भवतु रुचिमद्विधाक्तिषु बुधानाम् ॥ ३॥ न गधं पद्यमिति वा सतां कुर्वीत गौरवम् । किन्तु किञ्चित् स्वसंवेद्यमन्यत् सुखमिव स्त्रियाः ॥ २४ ॥ त एव कवयो लोके येषां वचनगोचरः। सपूर्वोऽपूर्वतामयाँ यात्यपूर्वः सपूर्वताम् ॥ २॥ . - ता एव मुकयात्रस्तिरश्चामपि याः श्रुनाः । भवन्त्यानन्दनिप्यन्दामन्दरोमाञ्चहेतवः ॥ २६॥ न चैकान्तेन वमोक्तिः स्वभावाख्यानमेव था। बुधानां प्रीतये किन्तु द्वयं कान्ताजनेप्विय ॥ २७ ॥ । -भयुधेऽप्युक्तियुक्तिझे कवीनामुन्सयो महान् । गुणाः किं न मुवर्णस्य व्यज्यन्ते निकपोपले ? ॥२८॥ अवताऽपि स्वयं लोकः कामं कान्यपरीक्षकः। रसपाकानमिनोऽपि भोक्ता घेत्ति न कि रमम् ? ॥२१॥ वृथा यत्तुःश्रमः सर्वो निर्विचार नरेश्वरे । प्राज्यभोज्यविधि कः म्यात्तृणम्यादिनि देहिनि ? ॥ ३० ॥ या पार्थिवत्वसामान्यान्माणिक्याश्मंसमागमः । पार्थिवः पार्थियो नूनं वृथा तत्र फयेः श्रमः ॥ ३१॥ . अङ्गनायद्विरोऽगण्याः प्रायेणाऽन्यपरिग्रहात् । स्वयं विचारशून्यो हि प्रग्निद्धया रज्यते जनः ॥ ३२॥ यः स्वयं करते नैव यथोक्ता मुदीश्वरः । मरणादपि दुःखाय कान्यकीर्तिस्तयोः पुरः ॥ ३३॥ अन्तःसारं भवेद्रलं यदिः काचं च सुन्दरम् । यथा तथा कयेः कायमकयेश्य विभाव्यताम् ॥ ३४ ॥ .

·४ यशस्तिलकचरयां [प्रथम . : नि:सारस्य पदार्थस्य प्रायेणाऽऽडम्बरो महान् । न हि स्वर्णं ध्वनिस्तादृकंसे यादृक् प्रजायते ॥ ३५॥ काव्यकथासु त एव हि कर्तव्याः साक्षिणः समुद्रसमाः। गुणमणिमन्तर्निदधति दोपमलं ये बहिश्च कुर्वन्ति ॥ ३६॥ आत्मस्थितेवस्तु विचारणीयं न जातु जात्यन्तरसंश्रयेण । दुर्वर्णनिर्वर्णविधी वुधानां सुवर्णवर्णस्य मुधाऽनुवन्धः ॥ ३७॥ गुणेषु ये दोपमनीपयाऽन्धा दोषान गुणीकर्तुमथेशते था। श्रोतुं कवीनां वचनं न तेऽहींः सरस्वतीद्रोहिषु कोऽधिकारः॥३८॥ अयं कवि:प कविः किमत्र हेतुप्रयुक्तिः कृतिभिर्विधेया । श्रोत्रं मनधाऽत्र यतः समर्थ वागर्थयो रूपनिरूपणाय ॥ ३९ ॥ कवितायै नमस्तस्यै यद्रसोल्लासिताशयाः । कुर्वन्ति कवयः कीर्निलतां लोकान्तमंश्रयाम् ॥ ४० ॥ निद्रा विद्रयसि शास्त्ररसं रुणन्सि सर्वेन्द्रियार्थमनमर्थविधि विधत्से । चेतश्च विभ्रमयसे कविते! पिशाचि! लोकस्तथापि मुकृती त्वदनुग्रहेण ॥४१॥ कृतमतिविम्तरेण । कथाप्रारम्भः। २ भम्नि खल्विदेव मकलाश्चर्यकपाने भरतक्षेने चतुर्वर्गमार्गणोपकरणमूतः समस्तप्रशम्नमहीवलयालकरणभूतः सुरलोकमनोरथाविधेयो यौधेयो नाम धाम सम्पदो जनपदः। ग्रामवर्णनम् । ३ यन महानृपतय दर गोमालयन्तः, चयतिश्रिय दर महिषी- समाकुलाः, भरतप्रयोगा इन मगन्धर्वाः, सुगतागमा इयाऽपिपल्पप्रधानाः, कामिनीनितम्या इव परभोरवः, ध्रुतय इयानमानितबिम्नाराः, श्रमणा इव गतरूपधारिणा, हरपासिनोतर इमादेवमास, भागवता दर प्रतिमाह भूमयः, माल्या इय ममाप्रितप्रकृतयः, घरमालय इव मुलभजला:, सर्षणरणम्दय स्य हलपहलाः, मझयादा इय प्रावितारामा:, महायोगिन इच क्षयप्रतिष्टाः, 'गण' ·भावारः] ग्रामवर्णनम् । सलिलनिधय इव विद्रुमन्टनोपदारयाः, म्वर्गवमतय इवाऽतिथिप्रार्थममनोरथाः, गगनमार्गा इव नक्षत्रद्विजराजिन , क्रकुचम्भा इव भर्नुपरसम्बाधसहा', मुरेश्वरसेना इव म्वाम्यनुरत्ता , सौराज्यदिवया इब निष्कपटकमहीभागा , वियदा- पगाप्रवाहा इय विगतोपरमीमान., मकरजगन्निर्माणप्रदेशा इव मर्वजीगिन', सुहद इव च परस्परप्रेमाभिजात्या' कुक्कुटसम्पात्या मान्त प्रामा । ४ अपि च पिक्चोत्परस्पर्धितरलेक्षणा , करितालपणक्नकमय वक्षणा', सरसनखराजिपिच्छुरितभुजमगडला, काजिमोलासरशदर्शितोरस्था, बरगंजल्पनम्मेररिम्बारा , कर्णफण्डूमिपोद्वलितकक्षान्तरा , पृथुनितम्यवशस्पल. इलटहगतिनिश्मा ,महजशगाररसभरितमुराविभ्रमाः,पीनकुचकुम्भदपेनुटरकन्युका', शालिवप्रेषु यान्त्य क्षण गोपिका पान्धमार्थेषु नयनोग्यव कुते या तापं पुनश्चिरमुपाचिन्वने। यौधेयदेशवर्णनम् । स यौधेय इति स्यातो देशःक्षेनेऽस्ति भारते। देवश्रीस्पर्धया स्वर्गः स्रष्टा सष्ट इयाऽपरः ॥ ४२ ॥ यपत्रक्षेत्रमातसस्यसम्पत्तिवन्धुराः । चिन्तामाणिसमारम्भाः सन्ति यत्र वसुन्धराः॥ ४३ ॥ लवने यत्र नोप्तस्य टूनस्य न विगाहने । निगाढस्य च धान्यस्य नाऽलं संग्रहणे प्रजाः ॥४४॥ दानेन वित्तानि, धनेन यौवनं, यशोभिरायूंपि, गृहाणि चाऽर्थिभिः। भजन्ति साइर्यमिमानि देहिनां न यत्र वर्णाश्रमधर्मवृत्तयः ॥४५॥ राजपुरनगरवर्णनम् । ६ नलिमिनीग्लिामरालयमानमानाममरकुमारपाणामनारम्ने नभम्यवतरणमार्गचितोधितविभि', उपहमितशिशिरगिरि-हराचर-शिपः, भनिनटनिविष्टविकटमटोग्कटकररिरिपुममीपमचारचकितचन्द्रमृगरिरचनरचिवि- क्यावर पोपहारिभिः, भारधनुरगधरणाgण्णक्षणमात्रविधी , अम्बरचरचमू- बिमानगनियनिमरिधायिनि, अनवरतरिहरदिदापरयममालकामिनीपोr- অমঘনৗমনস্কাশ, বিহারিনাঘলননি. म्पयनीपकनिकापतकमयागकनकुतूहलितलनिनम्मितमित्युपतिभि, भीम- विधमरमुरमुन्दरीकायापल्लविलुप्त केतुशामिन., अनेरध्यानाभम्नम्भिको. तत्र ·६ यशस्तिलकचाना [प्रथम त्तम्भितमणिमुकुरमुसावलोकनकेलिक्लदिवौकस्खलितरयविमानवाहनसम्बाधानु. यन्धिभिः, अप्रत्नरस्नचयनिचिनकाञ्चनकलश विसरदविरलकिरणजालजनितान्तरिक्ष- लक्ष्मीनिवासविचित्रमिघयोल्लोचैः, अमृतकरातपंस्पर्शद्रवञ्चन्द्रकान्तमयप्रणालोच्छल- जलजालकासारसिच्यमानवियविहारिणीवरहवैश्वानरकर्ममर्मरशारीरयष्टिभिः, पहि- मधामणिमन्थुक्षितादिनकृन्कान्तकिम्पिरिपर्यन्तस्फुरत्कृशानुक्णविकास्यमानामरमु- निमध्याह्नदीपैः, अमलकमलामारविलसन्कलहंसश्रेणिद्विगुणदुकूलांगुकवैमयन्ती- मन्ततिभि, उपरितनतलचरमचलाकियालमभयपलायमानजयविजयपुरपयनाशनः, उपान्तस्तूपनिपतत्पारापतपनगपनिपुनरनधूपधमाडम्बरः, अतिनिक्टविटकोप- विष्ट-शुशावमन्दिामानहरितारुणमणिभि., इतम्तनोविदूरतरचरचापच्छदगई. दतुच्छच्छायाच्छाद्यमानमेचकरचनैः, अनिल-लय-प्रेझपोलन-बल-किङ्किणी. जालयाचारपालिध्वमध्यानारब्धविद्याधरवपद्वेलितविधिभिः अनधिसुधाप्रधाबद्धा- ममन्दिग्धम्बधुनीप्रवाहैः, प्रफुलम्न वैरिवान्तरिक्षवृक्षस्य, श्वेतदीपगृष्टिभिरिब रोद कोटरस्य, शिसण्डमण्डनपुण्डरीका रिय नभादेवगाया, पुण्यपुम्जोपार्जन- नैरिव त्रिभुवनभव्यजनस्य, डिण्डीरपिण्डमण्डलैरिव विहाय.पारागारस्य, महापरिलायैरिय व्योमन्योमकेशस्य, स्फटिकोन्कीर्णनीडाकुपोलरिय ज्योतिर्गमस्य, ऐरावतकुल कलभैरिवानन्तवनस्य, ममन्तादुन्मर्पताऽनेकमाणिश्याचितरङ्गप्रमरण परिकल्पयनिरिव दिनेयजनानां त्रिदशवेश्मनिवेशारोहणाय सोपानपरम्पराम्, भशेषस्य जगतः परलोकावलोकनोचिनभावसम्भारमारस्य ससारमागरांतरणपोत- पारिव, विचित्रकोटिभिः टैर्घटनालयां श्रिमगुवहरियालपरपरेशाधरिहरना- तोरणमणिमरीचिपिक्षरितामरभवनमहाभागमवनरपशोभित रामपुरं नाम नगरम् । आदाय सर्वसारं विधिना दर्शयितुमम्य लोकस्य । अमरपुरीलक्ष्मीमिव मन्ये सूर्ण प्रयत्नेन ॥ ४६॥ या यमोऽध्यममर्थः प्रभयेन् कुत एव नम रिपुलोकः । धूलिस्पर्शभयादिव मन्ये प्राफारनिर्माणम् ॥४७॥ परिसायलयालइनमाभानि ममन्ततः पुरं रम्यम् । आयसनिगडनियद्धं सुरहरणमयादिय जनेन । ४८ ॥ ७ संधिमूर्धन्तु यत्रो पुरम्माः काञ्चनयरिगनाः । भान्ति मिदयदत्ता शेयः सिद्धार्थमा इव ॥ ४९. ॥ शेरनालकोरिदिौरः' मर पुरम्मापर (३) रिसनगायनम्य २ मूल.

·भावाम राजपुरनगरवर्णनम्। ब्रह्मा पिलासियंत्र विनिर्माय न यौवने । मनोविभ्रमीत्येव व्यधालोचनगोचरा 100 यत्र सरस्मयचसियुवलोकविलोकनात् । यभार सर्वदा एधी पुराणपुरषो हदि ॥ १ ॥ यत्यान्तरामिनीसङ्गमयादिव नगात्मजा । विवेश हरदेहाथै तदक्षणपरायणा ।। ७॥ ८ यत्र चाऽनवरतप्रसाधिताल कचामरीपचार , भलिकाङ्गणरतारित भूलताकोटिभि , उपसर्पितरितामविकासाबिरशिकविरोचनलीलाकमले , सहक रिपतकपोलारण्यमधुसमागमै , रिस्पारितामृतकान्तबिम्बाधररस , मननितम्म रमारापकर्णपूर, उदारहारनिझरोचिसकुचीदार विहारसम्पादिभि , स्तन मुकुल मृणालोलावरिवाहिनीपिहितपर केलि विधमै , प्रदर्शितमनोहसावामनाभी वर भिगमें , प्रकरितचेतानामनिवासशासनमसीलिखितरिपिस्पधमानरोमराजिभि , विनारितसमम्तसुरसाम्राज्यचिरनयनामिहापन , समारितोस्कदलीकाण्डकाननै , धरणनखमम्पादितरतिरहस्यरत्नदीपविरचन , पौरागनाननेविनोयमान इव मनमिर महाराननन्दनो निनाराधनमरमेयप्युग्मवदिवमेषु परपुरपुरन्ध्रीणामाईणासु परिचय चकार । मारिदनमहाराजस्य दिवमव्यापारवर्णनम् । • मन (चाऽनि) ममनमहीमहि शिवण्डमण्डनकरे पुरे मुकृतिनो ६रिवाजन्मन प्रचण्डदोर्दण्डमण्डलीमण्डनमण्डललमपिटवारातिप्रकाण्डम्प वर्षद महामेनस्य नृपत सुनु पराक्रमापहमितन्ग-नर-महुप-भरत मागीरय मगदत्तो मारि (१)दो नाम राणा। १० सवार काल पय सरधारदमाममागम , कर रवाना च प्रतिपय पियन सपोरनगवादमभावविधावृदगुरफरोशमन , समानशीरप्पसनपरिगर्नमें मधिपपुगे परियत , ममाविर्भपता च तापीकेन यपमा निराहाता नीयमान , कदापि थपपरिगृहीतवीरपरिकाविधि, दमयकटकन्दराम्पोम्पामिमुग्ननिर्णन माशीपंधीवेणितानुकारिणा दानदयण शामलिनापोभितमि , मदमदिरा मायादोगमरमरारारनामाहार, झापानलमारामाना- परितमकल दिपारमाध्यम, भरपारधिरयोगमायमियारमहानिरनिष्टय १ 'लास्गर'मूर २ नियमान' मूर ३ 'मदिनमा ४य नामहरा मु . “मिरा ·८ यशस्तिलकचम्चा [प्रथम . . . मथुपाथ प्रवाहप्लावितसुरसदनै , क्राग्लेपभयभ्रस्यदाशारटिघटै , प्रधावजव- कम्पितधरणिदेवतै , चरणन्यामनगभूगोलक-(भार)-दरितशेषफणावर यै , प्रत्य कपुर पक्षभ्रमिप्रारम्भविजृम्भितप्रभञ्जन ननितकुल और शिखरविघटन , कटकण्डूयन विनोदभग्नमहामहीरहनिवहै , समम्नसत्त्वसमातुच्छोच्छरच्छोणितच्छयाविच्छिन्नोप हारसन्तर्पितमदपुर , मन सु सृतसहारसमयरिव, दृष्टिषु कृतकालराग्निरट्रैरिष, दशनेषु विनिरेशितविशप्सनकर्मभिरिव, करेषु निहितवरियोपायरिव, पादेषु सम्पादितवनसम्पातरिव, वालधिषु च नियुक्त्यमदण्डैरिय, निजमदगन्धानुबन्ध बाधितापरद्विरदमदप्रभेदै., स्यन्दनवेदमुपतिष्टमान , नरशिरोदर्श प्रधावहि , तुरगारोक पुर प्रतिभासमान , सपरनडिपमदगन्धाधाय प्रक्षुभ्यद्रिा, प्रतिपक्षे भमणिरयश्राव सरम्भमाणे , क्रमेलकविपय विनिरन्धनि , छग्नगोचर परिलुम्पमाने , प्रलयकालानिल चरिताचल कुरविभीषणे, प्रतिकरिशङ्कयेव गिरिकलीलालुलितमहा शिराशकलनिप्पिष्टगण्डशैले, परनिरपेपणपानितसालवनै , दन्तकोटियमुपाटि तपुरक्पाट, स्वकीयबलविजिनापयिपयेव रविरथेपाडम्बर रदेपु, शेष पुष्परेपु, मन्दराचर शरीरेषु, महापगा कोशक्टस्रोत मु, मूर्य चनेषु, तारागण बिन्दुषु, चन्द्र नसेपु, पवन च तर मु दधान , विटपिभगवदवधीरिताधोरणप्रणिधिभि , बिमतन्नुवरितवलिक , वीरणप्ररोहबरपर्यम्नवाहरिकै , लताप्रतानवदुन्मथितबन्धनै , मलदण्डवत्रमर्दितालानम्नम्भै , मृणालजार वद्विधटितार्गले , कुमुदकाण्डवटुन्मूलि तनिकाच (यै ), मुखपटाभोगवदवगणितकरेणुभि , परमाणुनलोचनगोचरादपि दुरतरसञ्चरचारै , कर्णतारपवनपरिक्षिप्तदिगन्तधनमधै , गगनाघ्राणोणितकर- सूत्कारकम्पितम्रहारोके , प्राशुप्रमाथोन्मथितमार्तण्डमण्डल , पङ्कोपदेहदानीकृत- नभोमागे , जरावगाहपलायितर दयते , कामचारविहारवितासितवनदेवीमन्दोहै , उलहिघतवल वेगवीथीपरिमाण , शाक्यशासनप्रमाणरिव सकल जगछून्यतामानेतु प्रत्तिमहजै सामने सह चित्रीड । कदाचित्कोणकोटिकल पन्दुवाम्बरचारणापरिस्वलितदिग्देवताविमान- मण्डलः पुष्टाधै सह प्रीति बबन्ध । कदाचिग्निजभुजपराक्रमभ्यायोधितामररजरच्यालो महासरसीनामणामि रिजगाहे । कदाचिोर्दण्डदलितदुदमशाईल. कुकीर कुहरा प्रायितघूरपुकार घोरावरण्यानीपु रिजहार । कदाचिमियुद्धायामितप्रवल बेताल. बनाकरोडमरडमकारवभैरवा. क्षपातु पितृवनावनी. समपार । पदाचिदसदार- साहस साश्चयंशोर्यनिर्जितग्नितदुरवीरावतारभूपालचूडामणिमरीचिप्रमरसरना १ 'विषन्तितरिमार्ग २ 'पदुकान्तर' मू ३ दुश, . मू ४ अमराल.

·भावासः] . मारिदत्तमहाराजम्य दिसमन्यापारपर्णनम् । , गडवितचरणक्मर शनुक्षत्रियकर नापामगोलोररानान्जरिपातानामामान पात्रता निनाय । कदाचित्तौनिकातिशयविशपविनितगन्धर्वरोक संलतिकलता गयरनेषु धनदवताना ममान नर्तयामास । काचिदान्ध्रीणामल्कबाहरीविजम्भण जर घर , चोलीपु भ्रूरताननमरयानिए , केरलीनां नयनदीपिकाकेलिकर हम , मिहीपु मुग्यकमर मकरन्दपानमधुकर , कणागना कुचकरशस्लिामपहर मारराष्ट्रीषु घरिवाहिनीपिनो कुचर , कम्बोगीना नाभिवर मिगर्भसम्भागभुजङ्ग पल्लवीषु नितम्बस्थरीखेलनकरन , कलिङ्गीना चल नकिग्गल या पत्रपुष्पाकर (म) स्मर विटम्बयामास । १२ कदाचिदुषिदारविन्दमकरन्दविम्यक् लाल नलकेलिदापिकेषु, माकन्द मजरीजालावरोकनोलामितस्लिामिमानसेषु, मल्याचलावनीवनप्रसूनमारभोडूमर मरदुध्दूपमानमकरध्वजध्वनदुरपु, कामिनीमुयमदिरोन्मादितयकृत काननपु, पिकामिनीविरोविनामृनसन्तर्प्यमाणकरयस्तरपु, रमणीमणिमनीरशिन्जितमुख रचरणास्फाल्नमनायाशाकशामिषु परिमर मिलम्मिलिन्दसन्दाहपितपट्पदाति विपादपेपु, कदम्यकुसुमधलिअमरधराष्टेषु, कन्दरक्लापसशरदतिचनुरविकिरनस्थ मुखावलिण्यमानयाहरीतरीरेषु, का तारकुहरविहरत्काकिर कुरुयोलाहरोयापितान मज्यालयाकुरितकामुकेषु, प्रोपितयोपिद्विरहाउगुक्षणिमन्धुक्षिप, मनमिनाजस्वट- बारपदध्वम्यहृदयेपु, दियाऽप्यभिमारिकाजनानामन्धतममप्रमाधिषु धाराणामपि प्रणयिनीप्रणतिहेतुपु, मानिनामपि प्रियतमानसादनदैन्यनिनोंदेषु, राणामपि पलभाचाटुकारकारणेपु, यमिनामपि रतिरसातवायतनेषु, पुष्प गपगरममारमारेषु, मधुमास गमरेषु कामाश्रमधर्मचारितामाप्रपैदे । १३ कदापिथरणकिसलयोल्टाममगिनमार्गनिर्गमाभि , पादनवमयूरोप हारित विहारमहीमण्डलाभि, मेषगरकलितोन्नम्भिकापुनरणकाननदेवता मानतोरणमालाभि , नितम्यस्थलीद्विगुणिताशोकमारायनमनिवेशाभि , तनु हराविपितलताप्ररोहनमराभि , नाभिगे निर्मितमाहाकाकी मन्दराभि , पलिबिलामविलुसपातरीपरगामि , ननविनारविम्बितप्रसूननायकाभि, भुपारपराजितवान्तारतानाभि भधराधरीकृनधारमयालाभि , कपोरसन्न हमाम्बेदपरमार कमुमिनावतमपलयामि, चिकुरकान्निवलुपिवमसरद- छायाभि , भारद्वारीकृतवनस्पतिविभूतिभिर्युवनिभि पह प्रमदवनपु रेमे । . १ गरनिकम्वेलनलताप म २ पिजम्भमाग ३ रिगामी ४ "निने' नाभिगनिर्मित 'यनिटीक्याम् .

·१० যাবস্থা [प्रथम । १४ कदाचिन्मरक्तमणिविनिर्मितमूलासु, क्वेलकोपलसंपादितमित्तिभनि- कासु, काशनोपरचितसोपानपरम्परासु, मुगाफलपुलिनपेशलपर्यन्तामु, परिमकरमुग्यमुच्यमानयारिभरिताभोगासु, कर्पूरपारीदन्तुरतरङ्गसङ्गमासु, दुग्धो. दधियेलगम्बिर चन्दनधघलाम, बनम्बलीविर सक्मलासु, शिशिरीराशि गम्विय मृगमदामोदमेदुरमध्यामु, काठीरयण्ठपीटेपिर सकेसराम, विरहिणीशरीरयष्टिविय मृणालयलयिनी', मन्त्रयादोक्तिविच विविधयन्त्रला. पिनीपु, वमन्तलताम्बिय मिचिनपल्लरप्रमूनफलमा [ रम्फा ] राधिकासु गृहदीर्घिमासु करेणुभिः करीव कामिनीभिः परिवृतो जलनीडामुग्यमन्वभूत् ॥ १. भन्तर्लीनयायः शरीवातूल इव रजम्नमोरहुलगेऽपि, चण्डानिल इव व्यसनेषु याप्रीतिरपि, वनगज इव कामचारप्रवर्तनोऽपि, धनुग्रह इशारग- पिनमन्त्रिलोकोऽपि, रसिरिय कुरलयानवेक्षणोऽपि, वसन्त इव रिजालानन्द- नोऽपि, गुमाईन इव विदृरिनकमलोसमोऽपि, पारिपुर इवानान्मनीनवृत्तिरपि, कमलीय दोपागमरचिरपि, कांदिशीक इवानबस्थिननियोऽपि, प्रतिपश्चन्द्र इब दुर्दर्शोऽपि, चावाक इच चारवनितामियोऽपि, रथचरणनाभिदेश इवाक्षासनोऽपि, शूर्पकारातिरिव मधुलब्धरिजृम्भणोऽपि, जलव्याल इयाछोद- नाभिरतोऽपि, विगतरिपढ़ाक्षमीममागम. म्वन्य देवायत्तारतारामिय कल्या- णपरम्परामाचचक्षे ॥ V१६ एव तम्य धरोबारकुलशिखरिण करिण इव म्वच्छन्दाचारपरागक्लु- पिता निजवशलक्ष्मीमुपयच्छमानस्य, क्षणमिन्द्रियाणामानन्दजननीममुरवृत्ति वीरकलावतारामिवात्मनि सकल्पयतः, परनेह च परिणामदारणं मृगया दिव्यसनमेष खलु क्षत्रपुत्राणां कुलधर्म इति मन्यमानस्य, मरपु पथिक्सर मनोविभ्रमहेतुपु क्याम्वतितृप्यतः, परिपाकगुणकारिणी क्रियामकल्पस्यय परोपराधादुपयुभानस्य, ससुरपगोष्टी विषादग्यनिष्टतरां परिगणयतः, चेतोषि- जृम्भणकरमनुचरं यतुरप्याततरमपेक्षमाणस्य, पिराधस्तुतिमुसरेषु चिन्ताम- णेरिव पलत., सकर जनसाधारणेऽपि म्वदेहे निकममदीक्षितस्येव देवभूयेनाभिनि- विशमानस्य, निजाजीवनपरैरपायेषु नीयमानस्याप्यरण्यवारणस्येवाचतत , खलाला- पानिलगलितहितोपदेशायनमस्थ, चन्दनतरोरिव दुर्जनाहिच्युहितस्वाट्टरतरोल्मरत्व लहल्लेकसा कलिविसंसारर स्मादिकम्मुः। देवतायै बलिहेतवे राज्ञो मनुप्यमिथुनाय किङ्करानादेशः । /१७ स पुनरेकदा नृपतिरात्मराजधान्यामेव चण्डमारिदेवतायाः पुरत' मकरसवोपसंहारान् स्वयं च सकल लक्षणोपपन्नमनुष्यमिथुनवधादियाधरलोक- ·भाश्वास :] देवतायै बलिहेतवे रामो मनुष्यमिथुनाय किकरानादेश। ११ . परस्पर विजयिन करवालस्य सिद्धिर्भवतीति वीरभैरवनामकाकुलाचार्यकादुपश्रुत्य खेचरीरोकरोचनावलोकमकुतूहालसचेतास्तथैव प्रतिपन्नतदाराधनविधि ,मकालमहा नवमीमहमिपसमाहूतसमम्नसामन्तामात्यजानपद , प्रलयकारक्षुभितसतार्णवरवधो- रानकस्वानाविर्भावितभुवनान्तरसचरदेवतामद , ससरम्भमम्बरतादिलाया पातालमूलादिगन्तरालेभ्यश्च विभावयां तम सततिगिरिचाविर्भवन्तीभि, गतिवेग- विगरजटाजालाक्षिप्यमाणमहाग्रहप्राहक्षाभरपितगगनगामिलोकाभि, मघट्टस्फुटखटानकोटिघटितघण्टाटकृतारुर्णनावतीर्णनटन्नारदजनितवैलक्ष्यामि , कप- ईनिर्दयसमर्दनिर्मोदालगदंगलगुहास्फुरत्फूत्कारस्फारतरलाटलोचनानरज्वालाल. पिनादितिसुतनिकेतनपताकाभोगाभि, शिखण्डमण्डनाड्डमरनरशिर श्रेणिपर्यन्त भ्रान्तप्रवृद्धगृहनिरुद्धबृभदीधितिप्रबन्धाभि , श्रवणभूषणभुजङ्गजिह्वालिझमानकपोल तललिग्नितरनपत्राभि , इतरेतरस्खलनमत्सराविर्भूतोद्भटभ्रकुटिभीषणमुखमुक्तस्फी- सफेकारभयपलायमानहिमकरहरिणपरित्राणोत्तालितमक्षत्रनिकराभि , वियद्विहारा श्रयश्रमप्रसारितासरालरसनापसारितसुरापगापय स्पर्शप्रकोपितसमर्षिभि , अतिवाढ प्ररूददधाकुराप्रलमधनसघातनिर्जितवराहपविष्णुसमुद्धृतराशोभाभि ,सनादरोद - पोरीढत्क्रमाक्रान्तिमुखरघर्घरकधोरघोषभीषितानिमिषपरिषदि , दिवाऽपि कीक- मोकटकोरकीर्णकशावकाशतया तारकित्तमिव व्योमनिर्मापयन्तीभि , जगत क्षयक्षपाभिरिवातिदारुणदीर्घदेहाभिमहायोगिनीभिरापूर्यमाणपरिसर , अपि च] चित्प्रनृत्यदुत्तरलतारवैताल कुलविडम्ब्यमानदाकिनीताण्डवाडम्बर, कचि भ्रूभनाभीरभूतनिर्भसितकपिक्षपाचरभरभज्यमानाभ्यर्णभूरह , चिकरोडमर• हमरकरवल्यखेलत्कपालिनीत्रिशूल परगननिर्भिनद्रयदुत्तसचन्द्रामृतपानपरचकोर कामिनीचुरीक्रियमाणककुभाभोग , क्वचिदुन्माचप्रमाथसार्थकदयमानपिधुरा र्पितजरूथमन्थरकपालशकल, कचिन्मधुरितक्षुद्रक्षुण्णाकारक्षध्वाक्षराक्षमक्षिप्यमा गयक्षरक्षितक्षेत्रनिक्षिप्तवनदेवतापोत , [धचित्तरक्षुरक्षोदरावदार्यमाणपुराणास्थप्र- स्थ] चिकौशिक्पलाशतुण्डपण्ड्यमानावानजिनवैजयन्तीक , चिच्छादर दानववदनविदूयमानचिरच्छिन्नच्छगलगल नालजटिलतोरणमाल , चित्कासरासुर धुरमचारचूर्यमानकरमाकार , पचिपरिरूपकोणपकरालकरविकीर्यमाणजीर्ण- चर्मविनिर्मितविनान , चिम्पुरदशकनिशाचरनखशिखोहिल्यमानाश्यानशोणित. दत्तभित्तिपत्राहुल, चिदरवर्षगर्वोपूर्णगामायुनैगम (कपे) यनुष्यमाणपानपावास धनिपकपर, चिमाधकलोकनिजशिरोदहमानगुग्गुलरस , वधिसरप्यार प्रबोधितम्बीयशिरावलिप्रदीप, चिन्महामाहसिकामरधिरधारापानप्रसाद्यमान पचिन्महायनिक्वारत्रयवित्रीयमाणम्बवपुरीनवन्टर, अचित्तीक्ष्णपुरमा सकरस्थ .

·१२ यशस्तिलकचमन्यां [प्रथम पकृष्टस्वकीयान्त्रयन्त्रदोलगतोप्यमाणमातृमण्डलं, चिपरपमनीपमनुष्यामीयतर. साहुतिहूयमानसप्तजिवं, यमस्याऽपि कृताङ्कातडूं, महाकालस्याऽपि विहितसाध्य. मोटेकं, समस्तसस्वसंहारायतनं देवतायतनमुपगम्योपविश्य च तरपादपीठोपकण्ठे कीनाशनगरमार्गानुकारिणा कराप्तेिन तरवारिणा प्रकम्पितसुरासुरलोकम्नन्मिथुनाय दण्डपाशिकभटानादिदेश । अथ मुदत्ताचार्यस्य मद्गणानां प्रस्तायः । १८ अत्रान्तरे भगवानमरचूडामगिमयूखदोसरितचरणनसशियोलेम्पप- रिधिः, सुदत्तापरनामनिधिः, भनाधान् , भाश्चर्यपर्यायाचा(च)यंचातुर्योद्भूतभावना प्रभारप्रकम्पितायात विनायनदेवतोत्तमप्रमूनमकरन्दस्सन्ददुर्दिनीकृतक्रमः, मकल- सिद्धान्तसमर्थतीर्थप्रार्थनपदार्थमार्थसमर्थनातिशयविशेषमाक्षाअवसरस्वतीकरक्रीडा- कमलकल्पितमपर्यः, चतुरुदधिरोधःसविधवनविनिषण्णनिरीवदनविरोचनविका- स्थमानयनाशशयावर्तसितजलदेवतासमाज', ममस्तममयामद्यविद्याविदग्धबुध- प्रकाण्डपुण्डरीकमण्डलीमार्तण्डः, वृत्तदिगन्तविश्रान्तविश्रुतशिष्य श्रेणिसमीरपथ. प्रथमानकीर्तिकलहंसीनिवासीकृतनिखिलभुवनाभोगा, शुदामिपंलिसमाधिविधु- विशेषोन्मेपनिर्विपीकृतविषविषमदोपकलुपविषयविपधरः, प्रसंख्यानपविपावकलु- धानुन्धानमन्मथमददरिद्रितरतम्मरविजयः, अरजस्तमोबटुलोऽप्यानतगुणधर्मधरः, अकिंचनोऽपि रतनयनिवासः, अविभूषणोऽपि सुवर्णालंकारः, अविषमलोचनोऽपि संपलोमासमागमः, अकृष्णोऽपि सुदर्भनविराजितः, भसगस्टहोऽपि जातरूपमियः, अशुद्धनयनीतिरपि महाभागचरितः, कठिनवृत्तिरपि क्षमास्वभाव , अव्यालहृदयोऽपि नियमितकरणग्रामः, उदयाचलम्तपनपनस्य, कौमुदीचन्द्रः करमामृतनियोतस्य, मानसप्रदेशः मरम्वतीबारलायाः, प्रभवपर्वतः प्रशममन्दाकिनीप्रयाहस्य, उत्पत्तिक्षेनं सौजन्यबीजस्य, उदाहरणं गम्भीरतायाः, निदर्शनमौदार्यस्य, प्रसूतिस्थान महिनः, मत्यादेशोऽभिध्यायाः, निधिधैर्यम्य, भाकरावनिश्च सर्वगुणमणीनाम् । हेमन्त-दिन-वर्णनम् । १९. यस्य च सकलसत्त्वमंचरणसंकोचिनि, शिशिरफ्णमञ्जरीजालजयविजृ. म्भमाणानिलकुले, सकलजगवण्डन्यथावेपथुम्फारिणि, विस्मरपदवशदेशकदशन- वीणे, बिलमूलकोटरकुटीसंकुचितालगदंपरिपदि, हिमपतपलिताङ्कुरितकुटहा. रिकाकुन्तलकलापे, मृगयूथरोमन्थमामर्थ्यकदार्थनि, प्रालयलवमुक्ताफलितकर टिरिपुरोमभागे, मजपालविलामिनीपोलविधुवैशद्यशातिनि, हलाजीवज्ञायापद- १. अकठिनतिरपि'

·भाश्वास:]
हेमन्त-दिन-वर्णनम् ।
१३
पमलावण्यलोपिनि, बनेचरवनिनाधरदलकान्तिकर्शिनि, मुनिकामिनीकरकिसलय-
कृततरङ्गमले हिजकण्ठकुण्ठताविधायिनि,विप्रलब्धपुरन्धीम्ननभारजनितजानुसम्बाधे,
कुचकुहरोपसर्पणरतपोतखेदितबालवतीघेतसि, विदुरितरम्भोरुभूपणाभिलापे, मह-
सुसमिथुनघनालिङ्गनादेशिनि, निरन्तरमुल्लमन्तीभिः करतलपरामर्शसुखविलोपन--
सूचीभिरिव तनूरहराजिभिः कण्टकितानि कुर्वति शबरसहचरीवक्षोजमण्डलानि,
शिथिलयति दुर्विधकुटुम्वेषु जरबन्यापटश्चराणि, नर्तयति पथिकेषु पाणिपलवानि,
विरचयति दयितोदवसितमनुसरतानामभिसारिकाणामरालपक्षमाप्रलमस्तुपारा.
मारशीकरललितशौतिकेयशुक्तिपुटस्पर्धानि विलोचनानि, संतानयति तापसीनामू
रपर्यन्तपाटलपटलकारिपु बृहमानुपु स्पृहयालुता, ध्वानयति पवर्णलयमनोहराणि
गर्भरूपलपनेषु परहवाद्यानि, मन्दयनि चण्डरोचिषोऽपि तेज.स्फुरितिमानम् ।
२० अपि च ययाऽतिशिशिरभरान्
कान्ते कोककुटुम्बिनी न कुरुते प्राप्तेऽपि चाटुकियां
हंसश्चञ्चपुटान्तरालीगलजम्यालकस्तिष्ठति ।
कृच्छात्कुअरहस्तपर्तितचयः पांसुः पुनः शीर्यते
भर्तृणां शयनं न मुञ्चति परं कोपेऽपि योपिजनः ।। ५३ ।।
सिंहः सन्निहितेऽपि सीदति गजे शार्यक्रमस्पन्दनो
मध्यालेऽपि न जातशप्पकचलः प्रायः कुरङ्गीपतिः ।
वत्सः कुण्ठितकण्ठनालवलनः पातुं न शक्तः स्तनं
यस्त्रं नैति विभातकर्मकरणे पाणिर्द्विजानामपि ॥ ५४॥
पौः स्तम्यतलप्ररूदविरसप्रायदंगाणां रतिः
भोणीधलनकेलयोऽपि विकिरैस्त्यकाः प्रभातागमे ।
कोकः शुष्कमृणालजालचरणन्यासः प्रियां वीक्षते
चक्त्रप्रान्तविधृनिते च कमले हंसः पदं न्यस्यति ॥ ५५ ॥
हंसी चञ्चपुटान्तरार्पितविसच्छेदात्खरं खिद्यते
भूमिस्रस्तकरा करेणुरयशक्षीरस्तनी ताम्यति ।
प्रातर्डिम्भविचेष्टितुण्डकलनानीहारकालागमे
हस्तन्यस्तफलद्रया च शयरी याप्पातुरं रोदिति ।। ५६ ।।
अहोऽधेऽपि तरवारिकरिणो गृहन्ति रोधास्थिता
जिह्वामाद्गलनालमेति न पयः सिंहे सतृप्णेऽपि च ।
एणानामधरान्तराल्लुलितास्तिष्ठन्ति पाथणा:
पूर्वोत्वातयिशुष्कपल्यलगतः पोत्री च मुस्तासनः ॥ ५७ ॥

·यशास्तलकचम्चा [प्रथम किं च । शून्याः पदैः कररहां रमणीकपोलाः कान्ताधरा न दशनक्षतकान्तिभाजः। स्वच्छन्दकेलिपु रता यनिता न यन काले परं जनिनकुडकुमपहरागे ॥१८॥ यन्न च लीलाविलासविरलैनयनासिताजैः स्पर्शामुखाधरदलैर्वदनारविन्दैः । रोमाञ्चकण्टकितटः कुचकुडालैश्च स्त्रीभिः कृताः सुकृतिनः सुरते सखेदाः ॥ ५९॥ २१ ताऽनवरतमन्तःप्रवर्धमानध्यानधैर्यधनंजग्रावधूतहिमसमयप्रत्यूहप्यूह. स्याऽतिनिवातसौधमध्यसमध्यासिन इव स्थण्डिलशायिनो हेमन्ते विहितविरहिजन- दुर्लभविभातसमागमाः मुखेन विभान्ति विभावयः । नैदाघ-दिवस-वर्णनम् । २२ यस्य च दावदाहद्विगुणितप्रतापातपैम्नपनोपलशैलशिलाशियोच्छलद- विरलस्फुलिङ्गसासंतापितस्थलजलगराजिभिम्नरमूलबिलार्थविनिर्गताशीषिषविपध- रयदनोगीगंगादगरलानलग्यालाकरालप्रकाशप्रसविरहदहनदह्यमानमाहिलाधामा- निलपुनरत्तीणबन्धेरपार्जितजगजालज्योतिःसाररिव कानवकणगर्भनिर्भररिव च करैश्विरविसर्गसमयसंधुक्षितजटरजातवेदसीर सकलानपि रसान्ग्रमितुमवसित भगवति गभस्तिमालिनि, परागप्रसरधूमरितसमम्नदिगन्तरालाभिवांतूलवृत्तिमि जगतो जनिताङ्गहारे परिमर्पति समन्तालट इव सर्वकषे मरति, मुवि दिवि दिनि विदिशि च वैश्वानरसृष्टय इय टिपयमवतरति विपीचिलाके, विनिर्मितमुर्मु. रोपहारास्विच दुःस्पर्शप्रचारासु .सर्वतः शर्करिलाखिलासु विरोचनपूर्ण- कीर्णेविव मखपचपांसू-माथितातिथिषु पथिषु, वितप्यमानमूपाशपिरेप्विर तनिवामिविलापिलोकपरितापको पु मौधविवरेषु, 'प्रलयकालपादकपातमीतास्विच पातालमूलनिलीयमानतनुलतासु लेलिहानवनितासु, ममाचरितपशामिसाधनमान- सानामिय महीधरतापसाना प्रवृद्धमूर्धनिर्ध्यामधूमध्यामलेपु गगनतलेषु, दुतदुर्वर्ण- रखरेसारपिभिरिव महमरीचि चिभिर्वन्च्यमानमनोव्याकुलेषु कमलकुलेषु, घोर- घृणियनधर्माद्वारासारमृष्टभूगोलस्पर्शप्रकुपितेनोवचलितहशा बन्दकेश्वरेणापाग- निष्टयूत: वोपकृशानुभिरिव क्वथ्यमानामु जलदेवतानामावमयसरमीपु, निजनिवास

·आधाम:
]
नैदाघ-दिवस-वर्णनम् ।
काननदवोदिनापित्साम्बिव दुःमहविदाहदेहसंदोहासु बनदेवीपु, विदरितवसन्त.
समागमाम्बिव विरहिणीकपोलममरच्छदामु लतावनपशिषु, कृतकृष्णवर्मकर्म-
स्विक पत्रपाण्डुषु पादपेप, वकीयकोशकोटरप्रसूतानां कलहंसकुटुम्बिनीनां
चिन्तावरकरपु क्षयामयमन्देविच परिम्लायत्सु दैषिकयकान्तारेषु, करेणुकरोत्त-
म्भितकमलिनीदलातपत्रोपचर्यमाणवारणेषु वनसर:मु, दृढदंप्ट्रोपाटितपुटकिनीदर.
कुहरविहरद्वराहासु कासारवसुंधरासु, कठोराष्ट्रीलपृष्टकमठनिर्लोठलुठत्पाठीनक्षोभ-
कलुपवारिपु रिरयेषु, महानोक्हगहनायगाहदोहदेपु नखायुधेपु, जरति सौरभयेषु
द, गीत गर्वरेषु गर्ने, गलन्तीपु पुष्पंधयेषु भूतिपु, नार्डिधमेषु नगौरसां
नलनालेषु, कथाशेभामु योषितां कामकेलिपु, ज्वलदाईदारुदारगामु दीर्घाहनिदाप-
निगलजलासु जन्मिनां शरीरयष्टिपु, मरूस्थलेचिव देवखातपु, प्रभावधरणिप्विव
स्त्रोतस्विनीपु, धान्वनधरारन्ध्रेप्विपु प्रधिपु, चुलुकोन्चुलुम्पनौचितेविय जलधिपु,
संहारसमयदिघसेप्विव प्रशान्तजन्तुर्मचारेपु वर्मसु च,
२३ येषु च-
'मार्तण्डचण्डतापस्तपति मम्भुवामग्निसात्त्यं दधानः
कामं व्योमान्तराणि स्थगयति किमपि धोति धाचनपुरस्तात् ।
उर्च निमियीचीचयमिव विसृजत्येतदाशान्तरालं
भग्नाङ्गान्निनगानां पयसि च करिणः काथयन्वाति वातः ॥ ६॥
मध्यालेऽहाय बाहाश्चटुलतरग्बुरास्तोयमार्ग त्यजन्ति
स्थानायानेतुमीशाः पयसि रुतरतीन्हस्तिनो नैव मिण्डाः ।
शोपोत्तण्डः शिखण्डी विमृशति शिशिरान्कन्दोणिदेशा-
स्वेच्छं कच्छेषु चेमाः कमलदलतलं वारलाः संश्रयन्ति ॥ ६१॥
आसीनप्रचलायितैः करिपतिः क्षोणीधरन्ध्रद्रुम-
स्कन्धालम्बितकन्धरः किमपि च ध्यायन्मुहुस्तिष्टति ।
निद्रामुदितलोचनो हरिरपि ग्रीमेपु माध्यंदिनी.
मदिन्द्रोणिदगदरार्पितवपुर्वेलामतिकामति ॥ १२ ॥
गण्डस्थलीपु सन्दिल न जलाशयाना-
मम्मःमुतिः कुचना न पाहिनीनाम्।
नाभीदरेपु वनितानु जलं न वार्धा
नीचीलतोलसति गुप्यति यत्र लोकः ।। ६३ ॥
सुदुर्लभरसोऽप्येष सरसाधरपल्लयः ।
तत्करोति च तद्वेष्टि चित्रं घर्मसमागमः ॥६४ ॥

·यास्निटकचयां [प्रश्रम । २४ इति मागधबुधप्रतियोधितमध्याहसंध्ये. मुकृतायध्यविनामिभिर्वि सासिनीनां चिकुरलोचनावलोकनामृतहरिणमनोहराः कुचचूचुकप्रभाशप्पश्यामलित- पर्यन्तवृत्तय समध्यास्यन्ते भूरहवनभूमय , तेषु तपतपनकेनुपु विकर्तनकरमृर. विलनशिग्वशिखरिशिर श्रितस्य प्रलम्पितभुजलनायुगलस्य खरमयूमखेदिखेदितमुख मण्डलस्य मनोगोचरातिचारितपश्चर्याश्चर्यितवचरलोकस्य परिपूर्णपमाधिचन्द्रोदय- घिम्भितेन परमानन्दस्यन्दसुधापयोधिना पुनरनन्तरमन्तरपर्याप्तावकाशेनेव घनधर्मजरच्छलेन बहिरदहता परिप्तापितापधनस्य यन्त्रधारागृहमुपागतस्येच यान्ति मध्यादपमया ॥ वर्षादिनवर्णनम् । २५ येन च पयोधरोमतिजनितजगहल्यनील निचरं, निचरसनाथनए- तिचापसपादिषु, मपादितखरदण्डमण्डाइम्बरखण्डनेषु खण्डितविरामिनीमनोरध- परिपन्धिपु, परिपन्थिपरिषदुरमाहगुहेषुद्रुहिणवाहनस्थितिप्रभेदिपु,प्रभिन्न गजार्जनो- र्जितपर्जन्याविच्छिन्नवनदु सहेषु, दु महविरहशिखिमधुक्षणविधायिसु, विहित- निकामकरकासारशार्दूल बलवितारनेषु विशमनावसरमरसमीरसून्कारचण्डेपु, चण्ड. करकरालिमविलोपिपु, विलुप्तहिमधामदीधितिप्रमरे, प्रसररपूरपय पादपनि लिपु, निमूरितजटतटरुहानोकहस्खलिनका कपवाहिनींप्रवादेषु, प्रवाहपतद्वारावारिगिरि- शिखरशोणताप्रमाधिपु, प्रसाधितान्धकारश्यामलाखिर दिगन्तपु, दिगन्तरधरदरी- वीर्णजलप्लावितदन्तिपोतेषु, पोतसंभावनाकुरकुरजीजीविताशाविनाशपिमुनतहिद- पडमधंद्देषु,संघमुखरवारिवाहवर्मण्डनाखण्डलकोदण्डविलोकनाध्यन्यवरामजिपु, मजिताजकावकामकर्कशदशेषु, दिनमवनिमाशा पातालानि च जर माजनय सु, २६ यन च- मेघोनीपत कठोरकरकासारत्रमसिन्धुरे पूरक्षावितकृलपादपकुलक्षुभ्यन्सरित्पाथमि । अम्भश्चण्डसमीरणाश्रयशियाफेकारताम्यन्मृगे काले सूचिमुखाप्रभेद्यतिमिरप्राय नपासङ्गिनि ॥६.॥ भूय पय पनिपातितशैल श्रृहे पर्जन्यगर्जितवितर्जितसिंहपोने। सोदामनीद्युतिक्रालितमर्वदिके क देशमाश्रयतु टिम्मवनी कुरङ्गी ॥६६॥ बिच--- स्त्रीणां कुचोप्मपटलैरजटायतार संक्षित पुनरयं नयनानलेन । यत्राऽधरामृतधृता तिचण्डिताचिं.संकल्पजन्मविटपी परमुत्प्रकाश६७ १ मह २'पराइवपु ' मूल ·भावाम ] भगवत्सुदत्ताचार्यस्य यशोगुणवर्णनम् । ७ अपि च- धाराशरासारभरेण मेघ कोदण्डचण्ड सह मन्मथेन । यालायला सेति च सिन्धुरुद्धश्चिन्ताकुलस्तिष्ठति यन पान्थ ॥ ६८ ॥ २७ तर वारिवाहवासरपु तरुमूलनिवामिना निरन्तरयोगोपयोगनिमप्तमन- कारण बिहिनवनदेवतारक्षाधिकारेणेव नीयन्ते निसिलस्य जगतस्तमस्काण्डखण्डित- निजशरारदर्शनवृत्तयोऽभिसारिकाजनमनोऽप्रत्यपोषणगर्वर्य शर्वयं ।। भगवत्सुदत्ताचार्यस्य यशोगुणवर्णनम् । २८ यस्य च भगवतम्नरक्षणक्षररक्षीरडिण्डारपिण्डपाण्डुरैरपर्याध्याप्तिभिर्य- शोभि संमृतमिदमशेष भुवनमसुलभमस्मदीय सित सर्गदर्शन भविष्यतीति कृताशङ्क इव प्रजापति पुरैव प्रदीपकलिकानिकरपेशलानि शेषफगासु प्रभावन्ति रनानि, निरन्तरज्वल ज्वालाजालप्रकाशपिष्टातकनिकीर्णककुप्सीमन्तिनीसीमन्तपर्यन्तानि क्षीरो- दधिमध्ययु वडवानल मण्डलानि, मधुमत्तविलासिनीविलोचनाडम्बरविडम्बीनि हेरग्न गुरुशिरसि जटावल्कलानि, कपर्दिनितम्बिनीम्ननाडम्बरितमृगमदपनमसुभगानि गोमिनीपतियार पपुपि फरातिलान्छनमहासि, सततमुररमणीकरविकीर्यमाण सिन्दूरपरागपिञ्जराणि मुनासीरकीकुमुदपुण्डरीकेषु शिर पिण्डकुम्भस्थलानि, प्रकाम. पीतपाडितमुक्तसहचरकरपल्लवपवनविनिवाप्यमानविद्याधरीबिम्बाधराकृतीनि शिशिर- शिखरभृति धातुशृङ्गाणि, कुबेरपुरकामिनीकुचचूचुक्पग्लश्यामलानि लिनापतिौल. मेखलासु समारतरवनानि, निजनाथावमधपथप्रस्थानपरिणारतिचरणशिज्ञानहिरि- मणिनमनोहण हसपरिपत्सु शब्दितानि, करिकन्याक्लोरजलश्यामायमानोमीण मन्दाकिनीस्रोतास पयासि, द्विरदरदपलकमपालिखितरिपिस्पर्धानि सरस्वतीनिटिलत टेषु कुन्तल जारानि, रजनिरसरनतन्तुमतानापहासीनि पिनसरसिजकोशेषु कैमराणि, कम्बुकुरमान्ये च पाञ्चजन्ये कृष्णरपरिमहनिरवधानि व्यधादहानि ॥ २०. यस्य च सुजन्मन प्रगुणतरणिमोन्मेषमनोहारिणी यथादेशनिवेशित. परिणयप्रवणगुणनोनमणिविभूषणा निसर्गात्प्रागल्भ्यवती स्वयवरवरणार्थमादिष्टेव कीर्तिपतिवरा भुवनान्तराणि विरहन्ती 'जरय जराजनितजवस्वलन कमलासन न रवल समर्थरत्व में निखिलनगनगरसागरविहारकुतूहलिन्या सहचरकमाणि कर्तुम्' इति पितामह , ' अहल्यापत्तिपरिप्रहरम्बालितजातयुवतिमुद्राचरानकवीक्षण क्षतकरण पौलोमीरमण नादसि प्रणयकर हकुपिताया करजरानिपाटनप्रदानदण्डेऽनानुनयनानि विधातुम् ' इति वृद्धावस्यन्दिन , ' उडमरपाण्डुरोगवश हुनाश, नावाश ! म्वरचि १'तपणी'वापाट ·१८ यशस्तिरचा [प्रथम न विराचिनसान्तस्वीकाराया परिणयनयन ' हाते जातडस अनपराधैननग्रमन- गरमम्प्रनम पातापिरिपुगिन्तवाम ! स्थानमनहरमनिर्भरभरिमहदयाया केलिबलहानाम् ' इति दशलोचन , 'उल्वणशल्यशिराशेषशरीरपरिकर निशाचर' न पदमिन्दीवरमृणालकोमल्भुनरताया सरभसाऽऽरिनानाम् ' इति वैक्मय, 'उदीर्णोदकोटरगागरितमुरतच्यम्माय सागरारयन क्षमचिरपरिचितामसूगाया काकिणदिकरणोताहरणानाम्' इति प्रचेतम, अतिविदिनचापरकुरप्रमून वान । न दायत स्थिरनायरममागमार्थिन्या प्रातिरिलमिलानाम्' इति नभस्वन्त, अनवरतमधु पानपरिच्युतमतिमाश वित्त । न गोचरशनुरानिसुधारमास्वादविम्पुरितश्रवणा अलिपुटाया सहालापगोष्टीनाम् , इति नरकारपितरम् , ' अनुचितचिनोपण्ठपाठ शितिकण्ठ । न भाजनममलिन रियाया पृथुनधनमिहामनाराहणानाम् ' इति कृत्ति- चासमम् , ' अनिष्टकृष्टद्ववदुनचरमनय चण्डमयूख । न प्रभु प्रमभपुग्यप्रभावरभ्य सभागाया करसाहनमुनानाम् ' इनि हरितनाहगाहन, ' अक्षयक्षयामयसशयित जीवित बुधतात । न भरणमगणितमुरमामाग्यभारित तन्मनाया प्रबन्धनिया विधीनाम् ' इति निशादर्श, 'अवतानकालायमतालिकानिरसरतिमन्तकदेश हाकेश। समीपमन्याचग्रहपहिरविप्रक्षाया कुरिरकुन्नलाविलविरोचनचुम्बनानाम् इति मुरन्द, 'अविरलगररोलमल्लपननार भुगमलेम्पार । न मगमागमन मनल्पकरपमकल्पितप्राणिनायास्तुण्डीराधरामृतानाम् ' इति कुम्भीनमप्रभु चाऽनभि नन्दन्ता, मरमरीचिवाचिनिचयवन्यमाना मृगाङ्गनेव, पदप्रत्यासितस्य वसुमनापत मंतिरिव, निग्विलमलविल्योन्मीलितान्तरालोक्लोचनस्य मुनेभनीपेव, चिदद्यापि समाति स्थिनिम् ॥ ३० यस्य च मुकृतिनम्नपम्नपनरकाश्मीर के परारणितस्तुतिमुखरसुरया विदरकवरयादा विदिनादुन्याचलदरीषदोहादचल दरीमदोहबदमृतापगाप्रवाहापह मितयश फेनपद पाण्डुरोपलान्तरार देशादा सेतुबन्धमेसगवरफुहरान्मेम्बलायर कुहरनिसरीनस्निरीगणगीयमानदयादमनियमनामशुचिपञ्चमादिगीतवाचारकन्दराना मन्दरधराधरनितम्बाद्धराधरानितम्बाडम्बरस्थपुरपथप्रस्थानमन्थरितगतिकीर्तिमन्दावि ननिरगदमुरदरवदनाऽऽचा तुहिनशैलचलि याचस्वालातुहिनशल्चलिकाचवालय रामानि गायन्ति गुणविजृम्भिनानि ननपदगोप्य ॥ भगवान् सुदत्ताचार्यः स्मरसौमनसं नामोद्यानं पश्यति । १ ३१ स भगवान्पुण्यपानीयवी कोऽप्यपूर्व पतन्य इव विनाविनेयजनमत्स्य प्रमरा पुरस्थानीयद्रोणमुखकार्वटिकमग्रहनिगमग्रामविश्वमरा समभिनन्दयन्विहर च ·भावास .] भगवान सुदत्ताचार्य स्मरसौमनसं नामोद्यान पश्यति। १९ माण, प्रणतमकर दिक्पारमौलिमण्डनीभवञ्चरणनखरवोस्कर, फैथिचरणकरणनय- निरूपणगुणहारविहितहृदयभूषण कैश्चिस्समम्लधुतधरोदरणश्तादिपुरपधिपणे कैश्चि पुराणपुरपचरितविचारचातुरीयशुचिवचनसुमनोविनिर्मितावतसमूपितमध्यौत्र के विदाऽऽत्मेनरतककर्कशोदकवितकांकरिकास्यमानभुवनाशयशतपत्र कैशिषव्यानव्य प्योपदेशकच्छस्वच्छन्दोन्छनागच्छदतुच्छच्छेकच्यायसन्नव्याख्यानमण्डपानाकै कश्चिका. दैन्द्रजैनेन्द्रनान्द्रापिस( )लपाणिनीयाद्यनेकन्याकरणोपदिश्यमानशब्दार्थमबन्धवै दग्धीमरिक्षालितशिष्यशेमुषीपदविन्यामावनीकरपरैश्च तत्तद्विद्यानवद्यमतिमन्दाकिनी प्रवाहावगाहगारितान्तवासिमानसवास प्रसर सिनसिचयरिव परिमुपितकपायकाल प्यचित्राप्तिद्विपरिव मदरहित कोकनदकाननरिच प्रतिपन्नमिनभाव विधभरेश्वरैरिव प्रणीतविग्रहदण्डैरमराहरिव परित्यत्तदोपै कामिनीजनैरिव प्रकटितपरलोकागमकाम मीनिशास्त्ररिव प्रकाशितशमयोगतीथोंद्यांगरनगभागरिव निरपलेधनसमयदिवमैरिव विदुरितरजाभिरम्बिलद्वीपदापैरिब नमोपहचरितमहावाहिनीप्रवाहरिव वीतस्पृहाप्रवृ तिमि मक्कुममैरिब निसर्गगुणप्रणयिाम कुमारश्रमणमनोभिरिवाऽसजातमदनफल सङ्गनिखिलभुवनभदान्तरायनेमिभिमूलीत्तरगुणोदाहरणमूमिभिधमामृतवर्षननिनजग- दानन्दै मब्रह्मचारितार ताकन्दै चित्रशिरपण्डिमण्डरीस्तूयमानपुण्याचरणैरवाचीकृत- कुसूतिसगावतरण रिभि पारामरिभिरपरेण चानूचानेन श्रमणमनीपास्यमानपाड मूष , तव दिवसे तदेव पुरमनुसिमीपु, घनघोरानवस्वनाक्र्णनादुपयुनमम प्रणि धान , मतीप्वपि नगर महनीषु धमति पौराणामताव प्राणिवधे मरब्धा बुद्धिरित्य वधिना बोधेनाऽवयाऽवधीरिनपुरप्रदेश, पूर्वस्या च दिशि निवेशितचा प्रकारा, सुरसुरमिरपनलनाप्रभागमिव समाशस्वरदेशाभोग, सनसिनोदयमिव निग्धदल. वल्य, इन्दनीलकुकोलमिव रोचनोलासिरीर, अन्योन्यविभवसंभावनोटा शयमिव परस्परत्यतिकरित किशरयं, अखिलविष्टपोत्पत्तिस्थानमिव गर्भितप्रसूनप्र. वर्धमानमहारहार्भकावस्थान, मनगमुनिमण्डलीविहितसहसवामानुरोधमिव निद- रितनिखिलावाध, इतरेतरश्रीमत्सरिनमिव सक्लर्तुशोभायरम्भाचित, अम्बर- चरवमनवासकृतकृतहलमिद गगननलोडरस्फुल्लपरिमल, असमशरोद्यावदिवस मिव प्रसवपरागपिष्टात क्तिदिग्देवतासीमन्तसतान, अशिशिरकरप्रणामप्रणयिनी- नामगमविटपान्तरितवपुषामानिमिषयोषितामरिक्तटकुयलितहमनखमुनिभिरिव पलपपुटान्तालविनिर्गमाभि प्रसूनमञ्जरीभित्पचितोपरितनविनार, मापनतरा मरापगाभिषेकसगमार दि कल्मपरिव मधुकरलैरहक्लुपिनबादि प्रकार, L उम्मजपापुप्पमपादिनबालमीशानमीनिमिव परिणननागरगमगतशिख, अभि 'अनाजाभोगैरिस' इत्यपि धचित्पाठ । - १ ·२० यशस्तिलकचगवां [प्रथम नयागमप्रस्तारमिव तालबहुलव्यवहारं, घनायन नमिर मन्दारायतनं, जीमून- वाहनचरितापत्तारमिव नागवल्लीधिभव सुन्दरं, मदनायुधम्पदनमिर संनयमानना णासन, मकरध्वजाराधनप्रमाधितगात्रमयूरवहानपौरिव पूगनरभिः श्यामलित- दिक्पालनिल्य, अपि च पचिदक्षोलजालनिर्मितखर्जरफलपचेलिमतारणितदिविज. विमानचन्द्रशालं, पचिलालीदलोडमरडम्बरचुम्मितनम्मीरामरालं, छचिदश्व- स्थोन्धानकदर्धिनकपि धस्कन्धम् , चितामेरनिरानितरानादनामीनसुरमुन्दरीगणगीय. मानमनसिजविजयप्रवन्ध, क्वचिसेघरायतरणपतरसंगानगम्परवलितपारिजात- लतान्तं, काचिस्परमतपश्चरणोपार्जितैः सुकृतरिय महाफलप्रदायिभि. पनसपाइपेरप- पृतपर्यन्तं , क्यचिद्वनलक्ष्मीम्ननमियाऽऽत्मीयकान्तिजनितनीरहरिद्वदनमुद्यानपश्यत् । स्मरसौमनमोधानपणेनम् । यद्वन्तगलितैः पुष्पैरुपहारमुपाहरन् । नारोद्भासिनभ शोभां विभावालभूमिषु ॥ ६ ॥ यत्प्रान्तपल्लवोल्लासिप्रसूनच्छन्नसंचयम् । दधानीन्दुमाणिद्योतिपद्मरागावलश्रियम् ॥ ७० ॥ ३२ यत्र च मधुकरकुटुम्धिनीनिकुरम्बाइम्परचुम्च्यमानमकरन्दक्दम्यम्नम्न- विम्वितनिजनितम्बिनीविम्बाधरपानपरवशविलाम्पिनि, सुरतमुखान्मुसमुग्बरपरि- पलसखीमसानेकखगप्रेसनखमुसावलिहपमानफलिनशिखर समीपशाखिभिः स्ख लितप्रमरपानमनसंमुखीनवैवानममानसे, क्तियमहचरोपचिनकरवायलयलास्य- मानमधुमत्तसीमन्लिनीसमालोकन हलमिलद्वनदेवनाभराभलरफुभविटपिनि, घट- विटपनिटसंकटकोटरोपविष्टयाचाटशुम्पेटकपच्यमानेन विटविकटरसाटोपचाटुपाटयेन विघटमानमुनिमन पाटपुटसन्धिबन्धे, विकिरकुलकरहवाविशीर्यमाणकुरबकतरमु कुरमुताफलितरितर्दिकाबलिकर्मणि, चपलपिमपातलप्तमानभराभिनिर्भरविभ्रमार- म्भसमाभिभामिनाभि परिरभ्यमाणनिभृतसरसापराधरलमे, भुजमूलपुल कवितरण- रतकान्तक्तमान्तरायितयुवतिपुष्पावचितिनि, परलद्गुमस्तम्भसंभूतल ताशक्तितिवि निर्मितासु पीनाननलिरिपतपत्रलान्छितोर स्थलरमणरसरमसोटर दुत्तार चरनाम सीलाग्दोलासु विल्यन्तीनां विनामिनीना मुखरमणिमेखलाजारवाचालिमबहलपन माप्तिपल्लवितविरहवीरधि, जम्बूकुजनगुञ्ज-पारापतपतइगमदीपिनमदनमददरि- ·२२ यशास्तिरकचम्वों [प्रथम तदुद्यानं तपोऽर्थमयोग्यमिति सुदत्ताचार्यस्य मनसि वितरः । ३३ तदेवमनक्रोकोत्पादितप्रत्ययाया पुरदेव्या सिद्धायिकाया मर्वसत्वा भयप्रदावामरस स्मरसामनस नामोद्यानमवरोक्य, "ब्रह्मस्तम्मनितम्पिनीरतिस्थाप्रारम्भचन्द्रोदया काम कामरसावतारविषयव्यापारपुष्पाकराः । प्राय प्राप्तसमाधिगुद्धमनसोऽप्येते प्रदेशाः क्षणा- त्स्वान्तध्वान्ततो भवन्ति तदिह स्थातुं न युक्तं यते." ॥७॥ इति च रितयं, मनागन्त स्तिमितमानस प्रसरदनेकवितकरम सकलजगदाघात घग्नाघस्मर स्मर खलु इसशानवामिनमायानयत्यात्मनो निदेशभूमि , किं पुनर्न गोचरपतितम् । मनो हि केवलमपि स्वभावती विषयाग्वामवगाहते, किं पुनर्न लब्धानगझारप्रदेशम् । कथाऽपि खलु कामिनीनों चतो विभ्रमयति, किं पुनर्न नयनपथमुपगतस्तासा सभोगसभव कैलिपरन्ध । करणानितु नियमनियन्त्रितान्यपि स्वच्छन्द घिम्भन्ते, किं पुनर्न प्राप्तस्वविपयवृत्तीनि, बोधाधिपतिराकाशेऽपि मरूपराज्यमारचयति, किं पुनर्न पर्यवसितबहि प्रकृति । योऽपि न यमस्येव मनमिजब्यापारस्य रिंचि परिहर्तव्यमास्त । प्रत्युताऽऽवानम्विन्धनपु वहिरिव नितान्त ज्वरति वृद्धेषु मकरध्वज । नच मनो महामुनीनामपि दुर्लभ यन कुरिशे घुणकीट इव प्रभवितु न शनोति विषयवर्ग । भूयते हि किलगडलक्ष्यजन्मनो दक्षमुताना जर वेरिविलोकनात्तप प्रयवाय , पितामहस्य तिलोत्तमासगीतकात् , कैवर्तीमा मारपाराशरस्य, रथन मेश्च नटीनर्तनदर्शनात् । ३४ अपि च- क्षीणस्तपोभि क्षपित प्रवासैर्विध्यापित साधु समाधितोयै । तथापि चित्र चलति स्मराग्नि कान्ताजनापाड्गविलोक्नेन ॥ ७२॥ तावत्तपो वपुपि चेतसि तत्त्वचिन्ता काम हुपीकविषय परम शमश्च । यावन्न पश्यात मुख मृगलोचनानां श्रृदगारवृत्तिभिरुदाहृतकामसूत्रम् ॥ ७३ ॥ धोत्रं श्रुतो हरति वीक्षणमीक्ष्यमाण श्चित्त स्मृतः कृतसमागतिरहकानि । प्राणान्पुन प्रणयवान्वियुतो रति च लोके तथापि वनिताजन एव यत्नः ॥ ७४॥ .

·मावासः] तदुद्यानं तपोऽर्थमयोग्यमिति सुदत्ताचार्यस्य मनसि वितर्फ २३ तो मृगापते पुंसां समंधीधैर्यलजितः । स्त्रीणां भ्रूचापविश्रान्तनेत्रापाशराहतेः ॥ ७ ॥ तया सकृचलितं च चेतः प्रासाद इय पुनः दुष्करमुर्तुम् ! दूरवरमुशतानि गिरिशिखराणीव शक्यन्ते शरीरिणां हृदयानि सुखेनैवाधस्तापातयितुमारोहयितुं न पुनदुःखेनापि । ३५ भम्ति च ' श्रेयामि बहुविनानि' इति विदुषां प्रवादः । श्रुताभ्यासश्च पिसतन्तुर्दन्तिनमिव प्रत्यवस्थन्तमा मानमलं न भवति निवारपितुम् । तनुच्छद इघाऽधीरधीषु न जायते चलतचित्तस्य ग्राणाय देवदाहकरागमः संयमः। बहिरूया. थन्धितः पारदरस इव द्वन्द्वपरिगतः पुमान्क्षणमपि नाऽस्ते प्रसंख्यानक्रियासु । पृन्दमपीदं षमादानी करियूयमिवाऽवापि न मभवति प्रायेण क्षान्तिनिष्टितम् । मर्यदोषदुष्टं म्यालगुण्डालमियाऽमीपामपरिपप्रशिक्षोपदेशमिन्द्रियग्रामगतियग्नेना:- पिपंरक्षितुं न परति पुरश्वारीलोकः । ताबद्रयो गण्यास्तायस्वाध्यायधारतं चेतः। यावन्न मनसि पनितादृष्टिविर्ष विशति पुरुषाणाम् ॥७६ ॥ तावत्प्रवचनविषयस्तावन्परलोकचिन्तनोपायः । यायत्तरुणीविभ्रमहतहृदयो न प्रजायत ।। ७७ ॥ गुरुवचनम्य हि वृत्तिस्तत्र न यत्राऽस्ति संगमःखीभिः । भयलालापजलापरधिरितकणे फुतोऽवसरः ॥ ७८ ॥ मंसगंण गुणा अपि भवन्ति दोपालदगतं नैव । स्थिनमधो रमणीनाममृतं चेतांसि कटुण्यति ॥ ७॥ लटयुवतिकटाक्षर्गादमगुरतां जनः वयं नीतः। चित्रमिदं ननु यत्तां पश्यति गुरुयन्धुमित्रेषु ॥ ८ ॥ यमेय तपामियी युधाः कारणमूचिरे। पदनालोकनं खीणां पण संग्लापनं तनोः ८२॥ ३६ लिप विषिन्त्य, 'समय अनुमायूहम्पदामायया निपचपा'नि एनिधिय परित्रम्प . सोरमतरं सप्तनिहाजिमावालामगदुनीरमाया- महापर्व मनानारपेप्पोकला ·२४ यशस्तिलकचम्प्यां [प्रथम श्मशानारण्यवर्णनम् । (स्वगतम् ।) महह, पश्यत मकलानामप्यमजलानामसमसमीहाभवन पितृवनम् । यतः- कालव्यालरदाइकुरोगटभरैः शल्योत्करैः पूरितं कालग्राहविगीर्णफेनविकलैः कीर्ण शिरोमण्डलैः। कालव्याधविनोदपाशधियशैः केरौश्चितं सर्यतः कालोत्पातसकृन्प्रसुछदचयश्छन्नं च भस्मोच्चयैः ।। ८२ ॥ इतब यत्र- यम्र च- अर्धदग्धशवलेशलालसर्भण्डनोद्भटरटद्गलान्तरैः । कालकेलिकरकौतुकोद्यतैर्विश्वकद्रुभिरुपद्रुतान्तरम् ॥ ८३ ॥ श्येनकुलं घूककुलं द्रोणकुलं भ्वकुलभण्डनानीतम् । शवपिशितप्राशवशाद्दिवि मुवि च समाकुलं पुरतः ।। ८४ ॥ इतश्च- गृध्राघातसमांसकीकसरसस्त्रायोत्पथाः पादपाः प्रेतोपान्तपतत्पतत्रिपरुषप्रायाः प्रदेशा दिशः। एते च प्रवलानिलाश्रयवशाच्छीर्यच्छिखाः सर्वतः संसर्पन्ति जरत्कपोतरुचयो धूमाश्विताचक्रजाः ॥ ५ ॥ कालाभिरुद्रनिटिलेक्षणदुर्निरीक्षाः कीनाशहोमहुतवाहविरुक्षवीक्षाः ।। दाहद्वच्छयवपुःस्फुटदस्थिमध्यप्रारम्धशब्दकटिना दहनाञ्चितानाम् ८६ इत्तश्च- सर्वदेहभृतभस्मानकायःप्रेतचीवरकरालितकायः । कन्दलोल्वणवपुः पवमानः क्रीडति प्रमथनाथसमानः ॥ ८७ ।। इतश्व यत्र- किंच। भ्रश्यच्छरीरशवशीणशिरोजसारः कुथ्यत्कलेवरकरङ्कहतप्रचारः । दग्धाधंदेहमृतकाग्निमयप्रबन्धो वातः करोति ककुभोऽशुभगन्धबन्धा:४८ इतश्च यत्र- यान्युत्सवेषु कृतिनां कृतमङ्गलानि वाद्यानि मोदिजनगेयनिरर्गलानि । .

·भावामः] মহানাযষনমু। 11093 तान्येय शोकयशवन्धुरयोक्षुराणि नर्दन्ति संस्थितवतां चिरसम्बराणि ॥ ८९ ॥ भपि च-- यमभुक्तिसमयापिगुनः कन्याइसमाजसद्वयव्यसनः । जगदस्यैयाँदोपः परातृरस्वरः पुरुषः ॥ ९॥ . किंच- +--- अचिरेण तत्कुरुभ्यं यतो भवेन्नाजवअवशः। नो चेरियं दशा बो भाविनति धनानि शयतम् ॥ ११ ॥ इतः यत्र--- अस्तोफोकयशिकाशयशीर्णशङ्क- लॉकैश्चिनाचरितयान्धवमनिवेशः। मुक्ता न कस्य दृदयं परिखेदयन्ति याप्पोदनिसबालितयेगवशा बिलापाः ॥ ९२ ।। कलिकालकायकालाः शोकादिय दहनवान्धवक्षयजात् । अगरा शल्यधरा क्षयसपानारकाकाराः॥१३॥ तत्र यत्र- दन्तोन्कोलितशुष्कफीफसक्लाकीलोहलत्तालुकाः कण्ठान्त प्रविलनशल्यशफलोदालस्थलन्कुक्षयः। प्रेतप्रान्तपुराणपादपपतरपयप्रदुप्यशः प्रभ्राम्यन्त्यविशरफेरतिरतिक्षीराः शिया सोयाः ॥१५॥ इतथ । कयं नामेयमनमदमहिमकलोचनानन्दपन्द्रिा रेवोमवानुपरमा. नयमनामवीडापनाविहारयमनियंगतिनान्तरामईमा गगमगावामपाय- मपक्षमातापादिनापनमा इदमयस्थातरमशानात् ॥ चपा हि- या पूर्व म्मरपंरिचामरगचिः कर्णायतंमोत्पल. लिमेन्दिादिमुन्दरतिरामास्वनीम्डनर । मेयं पुन्तलयालरी पित्याने पातरिना माम्प्रतं धलीधमरिता स्पानि विसरममा नाचप्रितम् ॥ १५॥ ये पूर्व पामशेदपदवोटिमाटविक्रमे । ने मंनि अषी जाने गुप्षयन्दरपमरे । ९६ ॥

·२६
यशस्तिलकचाना
[प्रथम
ये नीलरक्तरन्नान्तचन्द्रकान्तदशे दशो!
ते जीर्णोदञ्चनचिउद्द्यबुदसन्निभे ॥ ९७ ॥
ये इलाकेलिदोलगभे मुखलक्ष्मीलतोपमे ।
ते श्रुती विचटप्नद्धवाधीरन्ध्राधमस्थिती ॥ ९८॥
कस्तृरिकातिलकपत्रविचिनितभी
योऽभून्मृगाड्कसमकान्तिरय कपोल |
मोऽद्य छर्वि वहति वायसपालभुक्त
कोथप्रदीर्णतनुतुम्फलगेपमेयाम् ॥ ९ ॥
या कामलीशुकतुण्टकान्ता पातु मुखामोदमिवाऽऽयताऽभूत् ।
सा गन्धवाहा विवरावशेषनिवेशनिर्गच्छदतुच्छपूया ॥ १०० ॥
यत्राधरेऽमृतधिया नवपल्लवामे
काम रतार्थहृदय समपादि लोय ।
सोऽजम्नविनाविवशतपूयपर
पर्यन्तवृत्तिरधरत्वमगण्यमागात् ॥ १०९ ॥
या चन्द्ररत्नादारसनिवेशा मृले धिता शोणमणिद्वेण ।
सा दन्तपड़ि करपत्रयाश्यारन्छवि क न दुनोति लोरम् ॥१०२।। ।
य फण्ट कम्मुसकाश कल कोक्लिनिस्वन ।
स विशीर्णशिरासधिर्जरत्परता गत ॥ १०३ ।।
यो हारनिर्झरलमावपत्रकान्ता
पीडाचलाविर मनोजगजन्य पूर्वम् ।
तो पूतिपुप्पफलदुष्टदशाविदानी
वक्षोन्ही यलिभुजा यलिपिण्डरल्पी ॥ १०४॥
लावण्याम्बुधियीचिरोचितरुचो हस्तो मृणालेपमी
पामारामलतापतानसुभगा प्रान्तोलमत्पल्या ।
यो पुष्पात्रपिशाचरन्धविधुरी लीलाविलासालमा
तो जाती गती प्रयिजरत्कोदण्डदण्टयुती ॥ १०५ ।।
परशोऽभृत्पुरा मध्यो परिप्रयाविराजित ।
मोऽद्य दयद्रमो धत्त चर्मकारतिद्युतिम् ।। १०६ ॥
फेलियापीय कामभ्य नाभी गम्भीरमण्डला।
याऽऽसीमा निर्गतान्नान्ता म्वपमपिताविय ॥10॥

·भाश्वास] श्मशानारण्यवर्णनम्। २७ या कामशरपसानसमग्राभोगनिर्गमा | साऽर्धदग्धाजिनप्रान्तविवर्णा तनुजावली ॥ १०८ ॥ स्मरद्विपविहाराय यज्जातं जयनान्तरम् । तद्गललेदविक्लिन्नं जघन्यत्धमगात्परम् ॥ १०९ ॥ या कामकलमालानस्ताम्भकेयोरुवल्लरी। सा श्वनिल्नलावण्या यानयेणुपरप्रभा ॥ ११०॥ ये पूर्व सरशरधी लक्षणन्छविवर्तिते सुवृत्ते च । कोटिकनलकाकारे ते अधे साम्प्रतं जाते ॥ १११ ॥ यत्राऽऽलक्तकमण्डनं विरचितं यत्राऽऽलिनी नूपुरी यत्राऽऽसीनवमौक्तिकायलिकलाकान्ता नखानां ततिः। यत्राऽशोकदलोचयश्च सममूत्नीडाविहारोचिन- स्ताचेरण्डजरण्डकाण्डपटलम्पटचेटी प्रामौ ॥ ११२ ॥ विच- या कौमुदीच सरलीय मृणालिनीय लक्ष्मीरिव प्रियसखीय विलामिनीय । तैस्तैर्गुणैरजनि सा सुतनुः प्रजाता प्रेतावनीवनवशा विवशा घराकी ।। ११३ ।। यस्याः कलिकलैः कलं करम्हैः सीमन्तिताः कुन्तला यस्याश्चन्दनवन्दनं प्रणयिभिर्भालान्तरे निर्मितम् । यस्यार्थणमदेन कामिभिरयं चित्रः कपोलः कृतः सा सवागनकरङ्कवविकृति तत्रैव धत्तेऽद्भुतम् ।। ११४ ।। या मानसकलहंसी नेनोत्पलचन्द्रिका च या जगतः। सा कालमहायतिना सदागकरतां नीता ॥ ११५ ।। यदभ्यस्यति यो लोकः स भवेत्तन्मयः स्फुटम् । प्रकामाभ्यस्तखदाङ्गे युना खदागना ततः॥ ११६ ॥ लतिफेव प्रणयतरोयो वनदेवीय केलियनभूमेः। सा यमनृपतिविमुक्ता फेलेय प्राश्यते पतंगः ॥ ११७॥ जीवन्त्येषा यययाऽऽसौन्सर्यम्य हृदयंगमा । मृताऽत्यभूतवेयं दुस्त्यमा प्रनियंतः ॥ ११८ ॥ मायितं बदनपङ्कमहे स्मगन- र्गम्या गजायतममूत्युचकुम्भमध्ये ।

·२८
यशस्तिलकचम्प्यां
[प्रथम
एणायितं च जघनस्थलमेखलायां
तस्याः कलेवरममी निकपन्ति कवाः ॥ ११९ ॥
पायं पायं मधु मधुरदृक्पूर्वमुद्गर्यभावा.
स्मारं सारं वदति च कलं या मुदा कुञ्चितभूः।
साऽद्येतस्मिन्नपगतमनोमर्कटत्यादनीहा
प्रेतावासे निवसति गता भोज्यभावं शियानाम् ॥ १२० ॥
यामन्तरेण जगतो विफलाः प्रयासा
यामन्तरेण भवनानि वनोपमानि ।
यामन्तरेण हतसंगति जीवितं च
तस्याः प्रपश्यत जनाः क्षणमेकमङ्गम् ॥ १२ ॥
आश्लिष्टं परिचुम्बितं परमितं यदागरोमाञ्चितै-
स्तत्संसारसुखास्पदं वपुरभूदेयं दशागोचरम् ।
शीर्यचर्मचयं पतत्पलभरं भ्रश्यच्छिरापञ्जरं
व्यम्यत्संधिवलं गलनलकुलं कुथ्यत्स्नसाजालकम् ।। १२२ ॥ ।
भाः, कष्टादपि कष्टतरमहो! स्मरविलमितम् ।
इत्थमन्तर्दुरन्ताङ्गी बहिर्मधुरविभ्रमा ।
विषवल्लीय मोहाय यदेया जगतोऽजनि ॥ १२३ ॥
अपि च-
मायासाम्राज्यवर्याः कविजनवचनस्पर्धिमाधुर्यधर्याः
स्वप्नाप्तैश्चर्यशोभाः कुहकनयमयारामरम्योत्तराभाः।
पर्जन्यागारसारास्त्रिदिवपतिधनुर्वन्धुराश्च स्वभावा-
दायुलावण्यलक्ष्म्यस्तदपि जगदिदं चित्रमत्रैव सक्तम् ॥
श्मशानेऽपि मुनीनामुचितावकाशाः प्रदेशा नेति तनिश्चयः ।
३७ हहो हृदय, स्वरं दूरमन्त्रमर । तदलमवस्तुनि ब्यासङ्गेन । इदमिह
ननु प्रस्तुतमवधार्यम् ।
'नैवाऽत्र सन्ति यमिनामुचितावकाशाः
स्वाध्यायवन्धुरधरावसराःप्रदेशाः।
वृन्दं महत्तपन एप तपत्युदारं
वाताश्च यान्ति परितः परुपप्रचाराः॥१२५॥

·आश्वामः] अभयरुच्यभयमतिनाम मुनियुगलमपि विष्वणार्थमादिशति ।२९ किं च-- यन्मृतानामवस्थानं तत्कथं जीवतां भवेत् । अन्यत्र शवशीलेभ्यः को नामेहाऽऽग्रहस्ततः ॥ १२६ ।। मुनिमनोहरमेखलं नाम पर्वतं मुदत्ताचार्योऽधिवसति । ३८ पुनर्यावदयं दिगन्तरालपु लोचने प्रचारयति तावदुत्तरस्यां हरिति राजपुरस्याऽविदूरवर्तिन मुनिमनोहरमेखलं नाम खर्वतरं पर्वतमपश्यत् । य: ग्वलु धम्मिशविन्यास इव नागनगरदेवतायाः, क्रीियेच्छय इवाऽटवीलक्ष्म्याः,मनाभोग इव महीमहिलायाः, क्रीडाकन्दुक हव वनदेवनायाः, मातृमोदक इव दिग्बालक- लोकस्य, ककुदोहम इव भूगोलगवेन्द्रस्य, द्वारपिधामस्तूप इव भुजङ्गभुवनस्य, ययधिटानबन्ध इध विहायोबिहगमस्य, विषिष्टपकुटनिर्माणमपिण्ड इव प्रजापति- जनस्य, केलिमामाद इब ककुष्पालककन्यकानिकरस्य, गतिम्खलनलोट इव कलिकालस्य, मानम्तम्भ इकशिलाघटितारम्भा, शिवशातकुम्भप्रदेश इच चिः रितदयितासमावेश', अलौकाकाश इव विगतजन्तुजातावकाशः, तपश्चरणागम इव ममुल्मारितवर्षधरसमागमः, क्षपकनिरिव सप प्रत्यवायरहितक्षोणिः, महावृत्त- प्रस्तार इब विस्तीर्णपादविस्तार, समीरकुमारैर्विरचितविशुद्धिरिव म्बाध्यायोचितः, कान्तारदेवताभि. संमार्जित व कमनीयकन्दरा, पर्यन्नपादपैः संपादितकुमुमो- पहारः प्रदत्तरगावलिरिव गुहापरिमापु, चपाहतोपान्तोपत्यकः पुलकित इव महा- मुनिसमागमात् , सबनिकुञ्जनिझरजलः प्रकटितानन्दलोचनबाप्प इच संयमि- संभावनाराधनात् , लयनशिलालाघ्यमेखलः परिकल्पितीशीर इव द्वयातिगानामे वमन्यैरपि तैमरघमर्षणैर्गुणैत्रिविधम्याऽपि कमन्दिवृन्दम्योपादितप्रीनिः ॥ म श्रमणमा विषाणार्थ ग्रामेष्वादिगति । २९ तमुपसय निपच च निर्मितमार्गमध्याहृप्रियः मयं तहिवमोपातो- पवामः (म) समाकलय्य च परिणनकारमहर्टलमखिलं श्रमणमघमाग्मदेशीयेना. न्तेवामिनाऽधिष्टितं लोचनगोचरारामेषु प्रामेषु विष्याणार्धमादिदेश । अभयरुष्यभगमतिनाम मुनियुगलमपि विष्षणार्थमादिशति । ४० रात म नन्दिनीनरेन्द्रम्य यशोधरमहाराजा मजम्य यामनिकुमारस्या:- प्रमहिप्यो चण्डमहामेनसूनुतामरिघर्षितस्य मारिदत्तमहीश्वरमहीरहम्याउनुसन्म- तारनाकन्द्रल्या कुसुमावल्यां मह मंगनं पूर्वभवम्मरणासंमारमुग्वान्यागामिनन्मदु ।

·यशस्तिलक्चम्या [ সখন बाकुरप्रसूतिक्षेत्राणीव मन्यमानमङ्गस्याऽद्यापि जिनरूपमहणायोग्यत्याचरमाचारय शामुपासकदशामानितवदल मुनिकुमारकयुगल 'अस्माखल्यद्य पौरपुरेश्वरदेवताना धर्मकर्मावेशादुपशमो भविष्यति' इत्यन्त सकल्पकृशानुकृतप्रबोधेनावधियोधप्रदीपेन प्रत्यवमृश्य तत्रैव पुरे तदर्थमादिक्षन ।। कोहपालकिङ्करा अभयरुच्यभयमती चण्डमारीभवनमानयन्ति । ४१ तदपि त भगवन्तमुपसगृह्य मनुप्यरूपेण परिणत धर्मद्वयमिव, मयंरो कावतीण स्वर्गापवर्गमार्गयुगलमिव,नयनविषयता गत नययमरामिव,प्रदशिता मरूप प्रमाणद्वितयमिव, बहि प्रकटव्यापार शुभध्यानयुग्ममिव, तपश्चिकीर्पया प्रतिपन्न मोदरभाव रतिस्मरमिथुनमिव, पुरो युगान्तरावलोकप्रणिधानाधारैयाईनयनच्या पारैरभयदानामृतमिव प्राणिषु प्रवपत् , समन्तादुन्मुखालेखाहेश्वरणनखमयूखपरो हबहार्मनि कृतमत्वानुकम्पन सयमोपकरणमिव पुनस्लवत, परिगृहीतमहातप- श्वरणभारमिव मन्दमन्दमध्वनि विहिनविहार , अभिमानन्ययभयादिभ्यदिप पुरवीथिषु निमतजिहारथ, अतिबालिशदशमपि श्लाघनीयशोलेस्तप पयोधिकल्लो वरीयसामपि शसितम्रतचेतसामाचरिताश्चर्यचित्तचम कार, न देन्यात्प्राणाना न च हृदयहरिणस्य रतये न दददगानां न च करणकरिणाऽस्य मदनाम् । विधावृत्ति किं तु क्षतमदनचरितश्रुतविधे परे हेतौ मुक्तेरिह मुनिपु न खलु स्थितिरियम् ॥ १२७ ।।।। श्रुताय येषां न शरीरवृद्धि श्रुत चरित्राय च येपु नेव । तेषा वलित्य ननु पूर्वकर्मव्यापारभागेद्वहनाय मन्ये ॥ १२८ ॥ मसारवार्धेस्तरणकहेतुममारमप्येनमुशन्ति यस्मात् । नस्मानिरीहैपि रक्षणीय काय पर मुक्तिलताप्रमत्यै ॥ १२० ॥ इति विचिन्तयत् , तस्मान्महामुनिसमानन्दितचनदेयतामुम्बमण्डलागण्डमोलानि चतुराणि निवर्तनान्यतिकान्त , आपातदु सहमहापरीपहरिव सप परीक्षितुमुपा नामुराकारविधिभिरधर्मप्रणिधिभिरिव प्रतिपक्षभाग्नाप्रकोपप्रपत कर्मभिरिव धर्मध्वमप्रबल कालवारबलरिव च तैनदानयमाय तन महीक्षिता प्रेपित गरि कानुचरगणे परिगृह्य परस्पराचरितवनवीक्षण 'भा , कण स्खलु शरीरिणां मंवया जीवनचेटा पुरपेणु । यम्मान- सत्य दूरे विहरति मम माधुभावेन पुमा धर्मश्चित्तात्मह करणया यानि देशान्तराणि | ·३२ यशस्तिलकचम्प्या [प्रथम तबाहुभि कैश्चिपरेतपतिपुरमार्गानुकारिकाण्डचाण्डितचमरचमूर(र)हरिहरिणक पराहयानरगौरसुराकुलितहस्तरपरैश्च यमायामप्रवेशपरमासपटिसदु स्फोग्भुपुण्डि भिण्टिमा( दिपा र मुद्रांद्यनेकायुधायाधनिरोधितस्थर रबिलान्तरालपातन्तुज नित्तभुजप्रयासैरद्यापि काश्यपीश्वरेण स्वयमालम्भनारम्भापभवादविहितहिंसाव्यय मायनेंगनगरपामारण्यनन्मसमगयै पञ्चनने समस्त जगसजिहीपुंभि पिनाकपा णिपरिजनैरिव परिवृत महाभेरव नाम तहवतायतनमानिय ।। अभयरुच्यभयमती देवीमन्दिरे मारिदत्तभूपं पश्यतः । ४२ तत्र च नाम्या ' चावयोन्म क चद वय , क्व चाश्य चरमदशाश्ल घनीयतपश्चरणप्रक्रम + चय धर्मान्तरायपरम्पराया देवस्य महती निन्नता, चाऽयममदशप्रदेशमवश ' इति मनागनुशयम्निमितगतिभ्यामाबलादिग्वलयावलोकि भिरवलोकितैरुपहारायोपनीतानामहिनामाजन्मनीवनजुष कमलक्यलयकुसुमाशिप दव स्पर्शयद्यामुम्मापभित्रैलोक्यपावनार वै पाटनग्यमयूम्बैम्नथाविधेषु दहिपु वधानुबन्धिवयामि मनम्तमासीव सान्यद्या उत्खातखड्गो मुनिवालकाभ्या व्यकि भूपो भवने भवान्या । नितम्पनिम्योत्फणभोगिभीमस्तटीधरोमध्य इवाऽऽपगाया ॥१३॥ अपि च हिंसाध्यवसायाशयस्वलनप्रवृद्धक्रोधानुबन्धादन्द्धनमोरमाह सिंह र च्यालोरलोचन सहाराविष्ट शिपिविष्ट इव भृक्टिभीम , समालोकिताराविघट सुभट इव स्फुरिताधर सपनलोहिनावाहितमानकाम परशुराम इव शोणारीर , प्रकटितनडिपउडम्बर प्रले यकालाम्भोधर इव निस्निगदुर्दर्श , प्रस्यूहितस्वान्त कृतान्त इव भीपणाकार , क्रौर्यानरस्फुलिङ्गवाचिनीधित पर्यतेषु दावदाध्या प्तिमिव परिस्पारयन् , स्वलन्निवाऽन्तचलितेन तेजसा दहन्नियोग्रण विलोकितेन । आशीविष मर्प दयाऽतिरौद्रश्चण्डेन खादन्निव चेपिनेन ॥ १३ ॥ महामग्यमन्दिरम्बचण्डमारीदेखतावर्णनम् । ४३ मा देवता व दष्ट्राकोटिनिरिटदृष्टिफुटिलण्यालोकविसपारित भूभड्गोगटभावीपणमुखत्रस्यत्रिलोकीपति । १'ममोगप्रमाग 'इनिगराया छचित्पाठ ।

·भावाम अभयरच्यभयमत्याधर्ममुहिश्य परस्परसलाप । ३३ लालाटोल्रणलोचनानलमिलचालाकरालाम्बर- प्लुप्रद्विएपुरत्रय विजयते यम्याः प्रचण्टं धपुः ॥ १३६ ॥ उत्मपहर्पसकुलविक्टजटाजूटबिभ्याविधान प्रान्तप्रसन्कपालार्यालचलनरणदण्टखद्वाहकानि । दत्य यसप्रमोदोइरविधुतकराभोगखर्वगिरीणि म्फागघातशिपातोच्छलदुदधिजलान्युद्धतोडेलितानि ॥३७॥ २५ अपि च नस्या शरीरे मनमि च रिमित नधुण्य वर्ण्यत । यस्या कपाल माय शिवण्डमण्डनानि, शवशिशर श्रवणावतमा , प्रमितप्रकोष्टा कर्णकुण्डलानि, परनकीकममणय काठभूषणानि, परासुनररमा शरीरवर्णकानि, गनजारितकरङ्का करत्रीशाकमलानि, मीउनिधव सध्याचममक्रया , पितृवनानि विहारभूमय , चिनाभमितानि चन्द्रक्वला, चण्डातकमाईचर्माणि, मारमन मृतकान्प्रच्छेदा , प्रनर्ननप्रदेश मस्थिनोर स्थलानि, कमविनोद नभोत्तमाई, जल सय शोणित दीर्घिकाभि, निशावनिप्रदापा श्मशानशानुकोलाभि, प्रत्यवमानोपकरणानि नर. शिर करोसिभि, महान्ति दोहदानि च मर्वमन्त्रीपहारण । या व लघीयमी भगिनीव यमस्म, जननीव महाकालय, दृषिम्य कृतानन्य, महचराव कालगनिरहस्य, महा नामकीय मातृमपदल म्य, धार्मा यातुधानरोक्स्य, श्राद्धभूमिरिच पिनृपतिपक्षम्य भयरागिरिव समनजन्तुना, न केवलममा नाना चण्डमार्गति पप्रथ । अप्यङ्गचित्तचाग्निश्चण्डमाराति विश्रुता ॥ १३८ । अमयरून्यमयमत्योर्धममुद्दिश्य परस्परसंलापः । ४. तत्र मकलक्वरयामृतमरिभयरचिमुनिमारम्नाग्विध जनमाधम- पनि पानार देवताकार चालाक्य "निगुभयोध नप गय रक्षा प्रामेयरण्यपु च मयतानाम् । भन उनान्तऽपि समीपवृत्ती मानर्मनी मा म कृथा निरीशम ॥ १३॥ जीवस्य महर्गनरत्नमाजश्चाग्मियुनभ्य ममाहिनस्य । आगम्मिनो मृत्युग्पप्रयान पर प्रमोदस्य समागमाय ॥ १४ ॥ मा मनियंत्र जन्तना पुगे दु ग्यपरम्परा । दरम्याऽभ्य पुनमोक्षात्पुण्यमाजा महोमय ॥ १४.।' नि नियग्निर यनो मां कहाधि या बगो भारश्चिगमनीरथगनेरामा- ·यशस्तिलकचम्प्यां [प्रथम दितमिदं मनुष्यजन्म विफलता नपीदिति कृतानुकम्पन: सकरणमभयमतेः म्बमुर्मुग्बमवालोक्ष्टि । यडेवैरपि पर्याप्त विरसावसानकटुकैरुचावचैनौकिनां सौस्यैर्मानसदुःखदावदहनव्यापारदग्धात्मभिः । इत्थं स्वर्गसुखावधारणपरैराशास्यते तद्दिनं योत्पद्य मनुष्यजन्मनि मना मोक्षाय धास्यामहे ॥ १४२॥ यस्तु लन्ध्याऽपि जन्मेदं न धर्माय समीहते। तस्याऽऽत्मकर्मभूमीपु विजृम्भन्तां भवाड्कुराः ॥ १४३ ॥ स्थिरप्रतिरभयमतिरपि तेनैव पयांप्तमुदारबुद्धे ! नेहेन में पूर्वकृतेन यत्स !! तस्मात्स्वदेहे मयि च क्षताश परं पदे नत्र मनो निधेहि ॥ १५४ ॥ - त्वं मोक्षलक्ष्मीक्षमदीक्षदेहः स्त्रीत्वान्न तन्मान्यमिदं वपुमे । अतो मदीयाङ्गहतान्तरायो मुक्त्यगनासंगमने यनस्व ॥ १४५॥ ४ इति विदिनपरमार्थनयाऽवीरितमरणभया प्रसादवद्भिरपाद्गपाने सहजन्मनश्चेतमि शौचनचिन्तामिवाऽपचिन्वती तदाननमपश्यत् । किं च । देहायते कर्मण्ययं नर स्त्रीजनोऽयमिति भवनि । चित्तायत्ते कर्मण्यधिका नारी तु मध्यमः पुरपः ॥ १४६ ।। तन्मुनिकुमारकयुगलं विलोक्य राजा मारिदत्तः प्रमोदते । ४६ भवरापतिरपिम मारि(र)दत्त प्रतीहारनिदिनागमनवृत्तस्य मुनिकुमार- क्युगलस्य विरोकनात्कुम्भोद्भवोदयात्तीयाशय इव नितरां प्रसमाद चेतमि विश्वयनि- दर्शनामभ इव मुाच कलुपना रोषनयो । जिनतियावगमान्महाभाग इव करण- रममयाप करणेपु । गिधारिशेपान्मुमुक्षुरिव समम्निरश्चकारान्तरात्मदिशि । पुनः कोपप्रसादयोरपरनरपाल्लमीलापर्वतरम्यपहारपरिदविक्षम्यमतुलादण्डविभ्रमण भूलवालामनर्मभ्रमेणाऽपयायं ममाम्यन्तराध्यनि जनमाधम् । मतीव व मनाम विस्मयमान प्रहावर्षाभिम्यन्दविन्दुमारीजटिरपक्षमपल्लव 'कय नामेतानादा धानामुनमिष मृगेमाशयबहरकालुप्यमपि मुह प्रशान्त में बैन । भु पुन छुरिशकालिममिव कथन विषयान्नरमयगाहन । नियमितप्रणपिजनावरोकनादिव कधमयमा'मा परमन्नोदने । चित्तमपि ई निरायाचरितपरिचयमिव कथमतावानन्द ·आश्वाम] पैतालिको भूप मुनिकुमारकयुगलं चाऽमिनन्दति । धुमन्थरम्। कि नु बलु नदेता स्यान्मम भागिनेययमलम् । आचणं चाऽपरंपरेच रेवतकनामप्रसिद्धारकुर वृद्धादेनस्य धारकार एवाश्चर्याय तपश्रर्यापर्यायम् । भवन्ति होमानीन्द्रियाण्यदृष्टपूर्वपापै प्रियजनेषु प्रायेण प्रानम्नपनतेजांमाव रागोल्नणययामि । यत । आनन्दगप्पजलपूरितनेत्रपा प्रत्यङ्गजातपुलकममवार्पिताधैं । चित्तेः प्रमोदमधुपर्कतातिर्थयारयायते प्रियजनो ननु पूर्वमेव ॥१७॥ नदलमत्र सा( शा )द्वोदनेरिव जाह्यग्राह्यविकलेन विक्रूपजालेन । सफल यामि तावदेनदालापनदोहदादेव हृदयाल्यारपरिसरे विहितावरोहमारमुक्यानोक्हमे ।' चैतालिको भूपं मुनिकुमारकयुगलं चाभिनन्दति । ४७ अनावरे स्वामिन प्रसन्नरम मानममवमायावसरविलासनामन चैता- लिकेनेद वृत्तद्यमागायत सर- नासन्ना रिपवो न चाऽपि भवत कश्चिनिदेशावशः धीरेणा तय देव ! या प्रणयिनी तम्यै न कोऽपीय॑ति । गाढ मुष्टिनिपीडनश्रमभरपोद्धान्तधाराजला मुञ्चत्याहवकेलिदो सहचरी तत्खनयष्टि भवान् ॥ १४८॥ दयाईचिमुनिभि समागमानिसर्गहिनोऽपि जन प्रशाम्यनि । आहायहिंसामतय, रामोदय भजन्ति यद्देव ! तदतं पुतः॥ १४९ ॥' ४८ पुनरप्यसी वतारिकश्विरमशिग्वामणिभूपणमपि चमरीचिमेचक्निमम्नक, अनसतममापे रोचनरवियरायतकणं, अनरमारमपि पोल्कान्तिकुण्डरित- मुग्यमण्डल, अनावरणमपि वपु प्रभापाल दुकूलोत्तरीय, अरण्यप्रेम्णा बदनव्याजेन यमलसर इव भुजच्छाना एताराममिवारमिपेण कदलीकाण्डकाननमिर चलनरक्षे- गाशारबनमिव च महानयमान, इन्दुमृगेक्षणयुतिसपादितमिव पुन्तलेपु, सुरतर- पलकप्रसाधितमिालिक्यो, कामकोदण्डकोरिघरितमिव भ्रूपु, रयकरण्डकारकोणमिव नेनेषु, स्मरशरपुरोतिरिक्तमिव पक्षमसु, रतिषीदाकारायलावण्यविहितमिव नासयो , एक्ष्मीविभ्रमादर्शविनिमितमिव कपोरेपु, कार्तिसरग्बतीविरासदालारामिव श्रोग्रेषु, मध्यारुणामृतकरमण्डनिर्वनिनमिवाऽधरयोम्नन्मुनिकुमारक्युगर विलोक्यद वृत्तमपाटीन । बालम स्परलतोदनिकान्तमूर्ति- र्जात स्थं पार्थ परालरशानुवृत्ते । १ अन' इत्या निन्तयति म्म' इति टाकानुकूल पश्चिपाटा गल्तिा भोत् ।"

·३६ यशस्तिलचमन्यां [प्रथम आ पाप ! पुप्पशर सम्प्रति कस्तवाऽन्य. केलीरते यदनयोस्त्वमुपेक्षितोऽसि ॥ १० ॥ राजा मारिदत्तः मुनिकुमारकयुगलमुत्तरीयासन उपवेशयति । ४९ एतचासावुपनिशम्य प्रवेष्टहाटककटकमदानपुर सरमेतदाननाम्बुरुहमवली क्य पुनश्च य समभ्य!त्कार्णतयाऽवतीर्णत्वाऽऽकर्णपिणिवदनस्य वेतालचस्य प्रति शान्तविकटदष्टाचयाल स्वधाराजलनिमग्नसपत्नीकसकराल इच, प्रतिबिम्बिताधरा- बलिहजिह्वाप्रतान पराक्रमाकृष्टद्विष्टश्रीविरहविनोदपरिकल्पितक्मरकानन इव, प्रतिमासमागताहारनिमने निका• प्रदर्शितशत्रुक्षत्रक्षयकालोल्लाजारावतर इव, पुरदमोदर्शनप्रकाशकेशप्रतिशरीरदुर्दर्शिककल प्रचरिताखिल रिपुलरोकनसनसमर्थ- जाठरानल इय, प्रतियातनागताइमङ्गनाभोगतनु समाक्षिप्तविपक्षक्षयदक्षराक्षयक्षेत्र इव, अपि च य म्वस्य स्वामिनो नृपयज्ञावसरेषु निनभुजप्रतापार्जनजनितसानिध्य इव, सरभुवनप्रचारकुनहलितकीर्तिकरवितासहचरपराक्रमप्रसूतिप्रथमप्रजापतिरिव, दुरिवैश्विक्ष स्थलोहरनगलद्वारारधिरोपहारदुर्ललितवीरलक्ष्मीममाकर्षणमन्न इव, सकल जगदक्षणक्षमशौर्यसिद्धौषधमाध्यवसुधावशीकरणोपदेश र, समुत्सर्पहपोहाम- द्विपधरव्याजम्भम्नम्भाविर्भव-महासाहस इच, प्रतिकृतानिपाल विटामिनीविषम भ्रमरोच्चाटनधूपधूमाडम्बर इव, ममायरमभरितारातिमतिमधुकरीमोहनमहौषधि. प्रारम्म इव, सभूयो साहदु सहद्विद्विपघटविघटनविद्वेषभेपजागम इच, कालेयक लपतिशाचारपरस्परासुनाचरितचरमाभिचार दय, तमनेकमहापमानीक्यतावित. रणदेवनाविहित बलि विधान वीरधीविभ्रमदर्पणनामानमपहमिनतान्तरमनालील परगल प्रतापद्विपालानस्थानालक्ष्मीलताश्रयशिम्बरिण कल्किार घुजरजगत्प्रासादो. साभनम्नम्भादधिननविदिवतरोपिदघर दारणाशनिदण्डालीराक्मर मिव क्वल्य कायत करानामृज्य स्टाणीपादपीठोपकण्ठे दोरायमानमणिकुण्डल किरणजाल पल- विनगगनाराममुभगमुत्तरतर्गदम्नहम्नाम्नमितसमनयाग्रायातजनकोलाहल प्रदे- शिनीनिदेशादिनिकट गाम्किपरिकाने पुरनादुत्तरीयामने सन्मुनिमारवयुगर गुपाचीनिशत् । अभयरुच्यभयमत्योपं प्रति तद्गुणवर्णनपराण्याशीर्मचासि । ७० नापिनपाधियार्थनया मपरिकर नग्रोपविश्य " मायो समारसुप विमुखभाग्यारमीयु प्राणे वपरपुरेपुचिन्मनीक्तेिषु कुचिकाचिदंपेक्षाऽग्नि, परमन्य. कम्मात्तनो नि प्रेयसान् । मिनि पुरोमागिन्मपि ने प्रायेण च धेयमर्मय

·आश्वासः अभयरुच्यभयमत्या पंप्रति तद्गुणवर्णनपराण्याशीर्वचांसि३७
चिन्तयन्ति तश्चरितचेतसः । भवन्ति च नथाविधेऽपि तस्मिन्ने निसर्गादिहाऽमुन्न
चाऽविरद्वे वर्मनि जनिततत्त्वोपदेशाः ।
अज्ञानभावादशुभाशयाद्वा कुर्वीत चेत्कोऽपि जनः खलत्वम् ।
तथापि सद्भिः प्रियमेव चिन्त्यं न मध्यमानेऽप्यमृते विपं हि ॥ १५१ ॥
सदाचारोचितमतिर्भूपतिरप्ययमतीराऽननहेरविहितविष्टरमदानः हतबहुमान:
संभाषणोत्सुकाधिषण: प्रसन्नान्त:करण इवोपलक्ष्यते । व्यापारयति च प्रकटितप्रणय-
योरिवाऽऽवयोरानन्दबाप्पोल्बणे मुहुर्मुहुर्वीक्षणे । तन्पयाप्तमत्रोपेक्षणीयलोक्संमतया
वाचंयमतया। तथा हि -]
"पुरः प्रणयभूमीपु फलं यदि समीहसे ।
जगदानन्दनियन्दि वर्ष मुक्तिमुधारसम्" ॥ १५२ ॥
इनि च सुभाषितमनुस्मृत्य माष्टरमन सरच
स्वर्गापवर्गतरपल्लवसंनिकाशं
धर्मद्वयावनिविहारपथप्रकाशम् ।
उद्धृत्य हस्तयुगलं नृपमवमूचे
तत्तापसाकयुगं प्रथितैर्वचोभिः ॥ १५३ ॥ ।।
५१ सत्र मुनिकुमार:-
वर्णाश्रमाणां प्रतिपालयित्र जगन्नयत्रायिपराक्रमाय ।
ददातु देवः स जिनः सदा ते राजन्नशेषाणि मनीषितानि ॥ १५४॥
भपि च-
असाविन्द्रः स्वगं भवति सुकृती यस्य चरिता-
न्महीभारोद्धारादहिपतिरयं निष्टति सुखम् ।
जगजातं चतद्विजयसमयानन्दति पर
चिरं क्षानं तेजस्तदिह जयतादद्भतविधि ॥ १५५ ।।
कर्पूरमगर्भधूलिधवलं यत्केतकानां त्विषः
ज्येतिना परिभूय चन्द्रमहसा साध प्रतिस्पर्धते ।
यत्पाफोन्मुखनालिफेरसलिलच्छायावदातं यशः
प्रालयाचलचूलिकासु भवतो गायन्ति सिद्धाहनाः ॥१५६||
मातगौरि ! फणीशकामिनि ! सति ! त्वं देवि!हे रोदिणि !
श्रीमत्यभ्रमु! धारले ! च सुनना ! मा मुञ्चतामप्रियान् ।
नो चेदम्य नृपस्य कीर्तिविसगदुर्लक्षशुद्ध जने
युप्माकं पतयोऽद्य दुर्लभतरा मन्ये भाविप्यन्त्यमी ॥ १५७ ॥

·३८ यशस्तिलकचमन्यां [प्रथम फुवलयदलनीलः फुन्तलानां कलापा न भवति यदि गोयाः शंकर साश्च पिङ्गाः। क्षितिप! तय यशोभिः संभृतायां त्रिलोक्यां सरभमरतिलिः किं तयोः स्यादिदानीम् ।। १५८ ।। इन्दुधवलाऽपि कीर्तिर्धवलितभुवनत्रयाऽपि तच नृपते !। मलिनयति रिपुवधनां मुखानि यन्नाथ ! तञ्चित्रम् ॥ १५९ ॥ भुजगसमजङ्गजनितः सपत्नकुलकालतां प्रयातोऽपि । शुभ्रयति भुवनमखिलं पराक्रमस्ते नदाश्चयंम् ।। १६०॥ / त्वं चन्द्रस्वमसि रविः कुवलयकमलानुरअनासत्यम् । किंतु यदरातिसद्मसु तमांसि विदधासि तचित्रम् ॥ १६१ ।। कृष्णयति चरिवग रञ्जयति सतां मनांसि तव देव!। दुर्यर्णयति सलानपि तथापि गु_ यशश्चरितम् ॥ १६२ ॥ भूप! त्यमेव महतां धुरि वर्णनीयः सिन्धुर्महानपि भवेलधुवृत्तिरव । यत्तं धिता य इह ते विनिमग्नवंशाः क्षोणीभृतस्त्वदनुगास्तु ममृद्धचंशाः ॥ १६३ ।। उत्सपंदर्पवरवजभुजगकुलाभोगसंकोचमन्त्र प्रवक्षोणीशकल्पद्रुमधरणिसुधासारवर्षाम्बुवाहः । आसनादन्वदद्रियदमरसखीगीतकीर्तिप्रवाहः कामं कल्पायुरेप प्रतपतु मुचिरं धर्मधामावलोकः ॥ १६४ ॥ पुष्पधीर्यम्य ताराः फलममृतरुचि, पत्रलक्ष्मीर्युनद्याः कल्लोलाः स्कन्धवन्धो हरगिरिरमराम्भोधिरप्याऽऽलवालः । कन्दः शेषश्च शाखाः पुनरखिलदिगाभोग एवष स स्ता त्रैलोक्यनीतिहेतुः क्षितिप! तव यशःपादपोऽनल्पकल्पम् ॥१६॥ ५२ मुनिमारिका--- अन्यायतिमिरनाशन ! विधुरितजनशरण ! सजनानन्द !। नृपवर! लक्ष्मीवल्लभ! भवतु चिरं धर्मवृद्धिस्ते ।। १६६ ॥ सुरगिरिरमरसिन्धुरम्भोनिधिरवनिरनूरुसारथिः फणिपतिरमृतरोचिरमराश्च दिशो दश याचदम्बरम् । तावदशेषभुवनचिन्तामणिचरित परं ! महोत्सव सत्सवचरितचन्द्र! जय जीव विराज चिराय नन्द च ॥१६७।। ग ·नाश्वास ] अभयरुच्यभयमत्योभूपं प्रति तद्गुणवर्णनपराण्याशीर्वचांसि। ३०. उपभुज्य यदिशस्ले नपुंसक वृद्धमपि यशः सर्वाः । द्यामुपभोस्तुं यानं तरलिततारां तदाश्चर्यम् ॥ १६८ ॥ रिपुकुलनिमिरनिकरदावानल ! जगति तनोपि मगलं दिवि भुवि विदिशि दिशि च विबुधार्चित ! धाम दधामि संततम् । भुवनाम्भोजसरसि महतां मत ! दिशसि विरोधनाश्रयं धर्मविनोद ! भूप ! नव भानुमतश्च न किंचिदन्तरम् ॥ १६९ ॥ श्रीरमणीरतिचन्द्रः कीर्तिवधकेलिकौमुदीचन्द्रः । जीयात्क्षितिपतिचन्द्रश्चिराय वसुधागनाशरश्चन्द्रः ॥ १७० ॥ शक्षकलत्रनेत्रनलिनप्रालेयकालागमः क्षोणीरक्षणदक्ष ! दक्षिणनृपनीटायतारक्षमः । राजन् ! धर्मविलासवाम ! भवतः कीर्त्यङ्गनासगमः कामं भाति जगन्नये सुरवधूदत्ताधपानक्रमः ॥ १७१ ।। कमलानन्दनचतुरे चतुरम्भोधिप्रतापगुणविदिते । धर्मरखे विजयश्रीर्वसतु करे नव नृपद्युमणे । ॥ १७२।। । घीरथीनलिनीप्रयोधनकरस्त्वं धर्मरत्नाकर स्त्वं लक्ष्मीकुचकुम्भमण्डनकरस्य त्यागपुप्पाकरः । भूदेवीवनिताविनोदनकरस्वं लोकरक्षाकर स्त्यं सत्यं जगदेकरामनृपने विद्याविलासाकरः||१७३॥ चञ्चत्कुन्तलचामरं कलरणत्वाञ्चीलयाडम्बर भूभड्गार्पितभावमूरुचरणन्यामासनानन्दितम् । खेलत्पाणिपताकमीक्षणपथानीनाङ्गहारोत्सयं नृत्य च प्रमदारनं च नृपतिस्थानं च तेस्तान्मुदे ॥१७॥ •३ मुनिमार --- अनधिन मलु जनम्याऽमृनमपि निरिप्यमान प्रायेण परि- पल्पने मतापाय । जायत चोपदेष्टु. पिशाचकिन इयाऽार्थव्याम पधायाम, । पार्थिवश्वाऽयमद्याप्याऽमचनकावरोकनयाराग्यो सून मुधारमषु न नृप्यति । राम्त- मोबहुलेपुर प्राणिषु प्रथमतरमेव धर्मापदा. क्रोनि महनी शिर शूलच्यथाम् । भयनि चाऽधोरणाय च । नदेनमा पम्नरमप्रमारेर वचोभिल्लामयामि । नय. दिनो हि बनगन इय म्बादुकान परोभनमविदिततत्ये पुमि छन्दानुवर्तनमपि भवन्या- यथामभिमनाचातये, इन्यनगत्य पुनरपि नमनन्नापनिमुपलामयितुमुपचममे ।

·४० यशस्तिलकचम्बा [प्रथम . दलितरिपुदैत्यदर्पः प्रतापभरचकितखचरलोकेन्द्रः । कलिकालजलधिसेतुर्जयतु नृपः समरशौण्डीरः ॥ १७ ॥ वर्णः॥ मकलमङ्गलधाम जयकाम कमलालय निखिलनय शौर्यनिगद कदनकदोदद। आनिगममममानयल चैरिकाल जय जीय कामद ॥ १७६ ॥ मात्रा। इति महति भवति किंचिद्वदामि निःशेषनस्तु नो पारयामि । यस्तुं त्वदीयगुणगरिमधाम सर्वशवचनविषयं हि नाम ॥ १७ ॥ चतुष्पदी॥ • जय कमलकलशकुलिशावचरण सकलोपमानरूचिरचितकरण । यमवरुणधनदशावतार कल्याणविजय संसारसार ॥ ३७८ ।। एकातपत्रवसुधोचिताग संग्रामलिदयिताभुजहग । विद्याविनोदसहजानुराग कीर्तिप्रबन्धभृतभुवनभाग ।। १७९ ॥ सत्पुरुषरत्नसंग्रहणनिम्न गुरुदेवमहामुनिशमितविन । निखिलाधितजनकल्पद्रुमाभ धरणिप्रतिपालनपद्मनाभ ॥ १८० ॥ रणवीरवैरिकरिकृतविनोद शौण्डीशिखामाणिवन्धपाद । गुणघोषमुखरकोदण्डचण्डशरखण्डितरिपुगलनालखण्ड ॥ १८६ ॥ दोर्दण्डदलितपरवलगजेन्द्र निजिशौर्यतोषितसुरेन्द्र । कृतशत्रुकवन्धानर्ततर्ष जय समरमुक्तसुरकुसुमवर्ष ॥ १८२ ॥ निजभुजवलसाधितजगदसाध्य लक्ष्मीकुचनिविडितवाहमध्य । दुर्गाकरपीडनविषमनेत्र सब नशेखरचरित्र ॥१८३ ॥ चतुरुदधितटीवनगीतवर्ण वर्णस्थितिपालन दानकर्ण । कर्णप्रदेशविश्चान्तनयन नयनम्रनृपतिसद्भावसदन ॥ १८४ ॥ सदनश्रितविषमधरोपकण्ठ कण्ठप्रशस्त हतनीतिकुण्ठ । लाटीमुखाञ्जसंभोगहंस कर्णाटयुवतिमुरतावतंस ॥ १८ ॥ अन्ध्रीकुचकुड्मलकृतविलास चोलीनयनोत्पलयनविकास । यवनीनितम्बनखपदविदग्ध मलयस्त्रीरनिभरकेलिमुग्ध । धनवासियोपिदधरामनाई सिंहलमहिलानननिलकबह ।। १८६ ॥ पद्धतिका ·आश्वाम ] अभयस्न्यभयमत्योभूप प्रति तद्गुणवर्णनपराण्याशीर्वचांसि।४१ इति बुधजनकाम नीडितरामः सबलभुवनपतिपूजित । तयुधजनकाम क्षितिपतिरामस्वमिह चिरं जय विश्रृत' ॥१७॥ यत्ता। ४ तथा मुनिकुमारिकाऽपि- लक्ष्मीरामानन सपत्नकुलकालविन्मोत्तुङ्ग । कीर्तिचिलासतमहंगः प्रतापरडगश्चिर जयतु ॥ १८८ ॥ उत्सारितारिसर्प शरणागतनपतिचित्तसंतर्प । लक्ष्मीललामकृपस्तपतु चिरं नृपतिरन्दर्पः ॥ १८९ ॥ भुवनाब्जसरस्तगणिधर्मामृतहरणिरदयतरधरणिः । श्रीरमणीरनिमरणिमण्डलिकशिखामणिजीयात् ।। १९० ।। वर्णः ॥ बुवलयोत्सवचन्द्र नृपतीन्द्र लक्ष्मीवर कीर्तिसरदमृतवृष्टिपहावितबुधवन। आभवनमभिमानधन धैर्यसटन जय विहितसदवन ।। १९१ ॥ माना। नृप । महति भवति रिंचिदिरामि वस्तुं गुणमखिलं नोत्तरामि । दीतिर्यमणेरजनीश ! यत्र का शक्ति काचमणेहि तत्र ॥ १९२ ॥ चतुष्पदी। जय लक्ष्मीकरकमलातपत्र सारस्वतरमनिष्यन्दपान । धर्मार्थकामसमवृत्तचित्त तीर्थार्थिमनोरथवर्तिवित्त ॥ १९३ ।। शत्रुस्त्रीनेत्रविधृपलान्तनिश्च्योतचन्द्र रणकेलिकान्त ! रिपुयुवतिहृदयसूर्यारमशलविरहानलजन्मधुमणिलाल ॥ १९४ ॥ पिनतक्षितीशवक्षोजकोशविहितीरामासनिवेश । शरणागतनृपतिमनोभिलपितचिन्तामणिनिपुणगुणप्रतीत ॥१९॥ भुवनत्रयधरलनसोधकुम्भ कीर्तिप्रवन्धभावद्विम्भ । सग्रामरगनर्तितवन्ध वीरश्रीगीतयश प्रवन्ध ॥ ११६ ॥ य कोऽपि भवति खलतामुपैति यमवनयन्त्रवशतां स याति । शौण्डीर्याश्चर्यितखेचरेन्द्र दोर्दण्टदलितरिपुकुलकरीन्द्र ॥ १९७ ॥ यस्तर सेवासु विगारमेति तस्मात्प्रागेव श्रीरपैनि । यस्था हनवृत्तिदेव 'मृपतिरायोधनद्धमति प्रयाति ॥ १९८ ।। १'धर' मूल . जन 'इनिरीमा ·१२ यशस्तिलकचम्बा [प्रथम स करेणाऽहाराकर्पणानि विषधरफणमाणिभिभूपणानि । हरिकण्ठसदाभिजितानि दिकरटिविपाणैः क्रीडिनानि । फालेनाऽऽकाशमितानि नाम मनु कर्तु वाञ्छति धैर्यधाम ॥१९९॥ लक्ष्मीरनिलोल प्रणयिगड्ग परकीर्तियधग्रहणाभिषन । यस्तव परनारीरतिनिवृत्तिमाख्याति यथार्थमसी न वेत्ति ॥२०॥ नव नासीरोद्धतरेणुरागमजत्किरणो रविरसितभागः। आभाति अपुदर्पणममानबिम्बः क्षितिरमणीरतिनिधान ॥ २०१॥४ तव सेनाजनसेविततटासु परिगुप्यद्वारिपु निम्नगासु । करिधावधरणिसमतोचितानि नूनं भवन्ति नृप! विस्तृतानि ॥२०२।। त्वत्कुञ्जरहयरथभटभरेण चूर्णीकृतदुर्गपरम्परेण । रिपुविषयप्वहितारण्यदाव दुर्गत्वमुमाप्रतिमास्थमेव ।। २०३ ॥ भवतोऽम्बुधिरोधकाननेपु दिग्विजयव्याजप्रस्थितेषु। सैन्येषु द्विषतां दर्शनानि संमुखमायान्ति न गर्जितानि ॥ २०४।। गृहव्याप्यः सलिलधयो नृचन्द्र कुलशैलाः केलिनगा नरेन्द्र । लङ्कादिद्वीपविधिसमर्थभूतः प्रतिवेशानिमा कृतार्थ ॥ २०५॥ दिक्कुम्भिस्तम्माः सोच्छ्यस्य जाताः प्रशस्तिपट्टा जयम्य । यस्येत्थं तव महिमा महोन किमसाध्यं तस्य गुणैरहीन । २०६।। गर्जि जहीहि भोजावनीश चेदीश विशाश्मयशं प्रदेशम् । अदमन्तक वेदम विहाय याहि पल्लव लघु केलीरसमपंह ॥ २०७॥ चोलेश जलधिमुल्लद्धय तिष्ठ पाण्ड्य स्मयमुद्धा हनप्रतिष्ठ । चरम पर्यट मलयोपकण्ठमागच्छत नो चेत्पादपीठम् ।। २०८।। ईशभ्य निपचितुमाशु मदनि तव दृनैरवं देव वचमि। कथिते सति स क्षितिपः किमस्ति यःसेवाविधिपुनते चकास्निा२०१।। फेरलमहिलामुखकमलहंस चोयनिताश्रयणायतन । चोलस्त्रीकुचकुइमलविनोद पलवग्मीरनविरहखेद ॥२१॥ पुन्तलफान्तालकमानिग्न मलयाहगनाइगनावदाननिग्न । यनवामियोपिदीक्षणविमुग्ध फर्णाटयुवतिनवाधिदग्ध । कुम्जालललनाकुयानुन कम्बोजपुरन्ध्रीनिन्दकपन ॥ २१ ॥ पनि। १.यो नि मटी गुमो.

·आश्वासः] मारिदत्तोऽभयरुच्यभयमती तद्वृत्तान्तं पृच्छति । ४३ नृपनपतीश्वर भूरमणीश्वर यदिदमखिलगुणसंश्रय । उक्तं किंचित्त्वत्स्तुतिकृतिचित्तचित्रं न महोदय ।। २१२ ।। घत्ता॥ येरिन्दिरामन्दिर सुन्दरेन्द्र स्त्रीराजकन्दर्प नतैनरेन्द्रः । होऽसि रणः क्षितिप! क्षितीशाकामैन कैम्त्मवकारिभिस्ते॥२१शा हस्तागतैत्रिदिवलोकगतैस्तटीध्र- रन्ध्रान्तरालनिरतैश्च सपत्नजातैः । शौर्य जगत्रयपुरीप्रथिने तवेन्थं को नाम विक्रमपराक्रमवानिहाऽस्तु ॥ २१ ॥ माग्दित्तोऽभयरुच्यभयमती तवृत्तान्तं पृच्छति । ५५ सोऽपि राजा नयोरेघमभिनन्दनोर्वाचि वपुषि चाऽनन्यजनसाधारणी मधुरना निर्वयं कई करनलस्पर्शनाऽपि हार्यसीकुमायं वपुः ? क पाऽयं चय:- परिणामकठोरकरणैरपि महासरवाधिकरणनिोंदुमशक्यारम्भम्तपःप्रारम्भः ? मानि पक्लचक्रवर्तिपदनिवेदनपिगुनानि कङ्कलिपलबच्छविषु करचरणतलेपु लक्षणानि ? चाऽयमादित एवाजन्ममिक्षाकममनमः प्रप्रमः ? अहो आश्चर्यम् ! कयमाभ्यामस- नीतोऽयं प्रत्यगफलनिर्देशः ? किन्च, नीलमणिमस्यानि कुन्तलेपु. शिशिरकरपरार्धनां भालयोः, नरहरेपाश्चिली, रवममुञ्चयं लोचनयुगलयोः, वास्तुमात्पत्ति कपोलेषु, अमृतधाराप्रवाह मासयोः, गम्भीरत्वमालापेषु, प्रवालपलबो- लामं रदनच्छदयोः मुधारमप्रभा स्मिनिषु, प्रचंतःपाशाश्रवणविपये, कम्बुकान्ति फण्ठयोः, चिनिलमिनानि याहामु, लक्ष्मीचितानि परतले पु, रमावेश्मशोभामुर:- म्पलयो', येगवेदिनानि बलिघु, आवर्तविभ्रम नाभिदेशयोः, धुग्वं नितम्बदेशे, वृत्तिगुणनिर्माणमुरुषु, मुनाफलप्रसूति घरणनवपु, लावण्यरमनिर्भरवं चाऽस्य मिथुनस्य ननी, अनंन मृजता प्रजापनिना नूनं सपरिवार: पारावार एव पर दारिपमानिन्ये । अपि च, यग्राऽमृतेन समजन्म विभानि विश्व यन्दुना मह गति भजनेऽम्बुजश्रीः । लावण्यमेव मधुरन्यमुनि यत्र तण्यंत किमिय रुपमयं जनोऽम्य" ॥२१५॥ । १ 'प्रवाहमागषु, गम्भीरत्य नामयोः' इयर पाटष्टीवानुमारी । २ 'दिति इति पाठीमानुमागे। स्यता ·यशस्तिलकचम्प्यां [प्रथम इति क्षणं च प्रविचिन्त्य भूपः सप्रश्रयं तन्मिथुनं वैमापे । "को नाम देशो भवतोः प्रसूत्यै किं वा कुलं यत्र बभूव जन्म ॥२१६।। अशातसंसारसुखं च बाल्ये जातं कुतः प्रव्रजनाय चेतः। एतन्मम प्रार्थनतोऽभिधेयं सन्तो हि साधुवनुकूलयाचः" ॥२१७॥ ५६ मुनिकुमार - नाऽन्यत्र दीक्षाग्रहणान्मुनीनां संकीर्तनं तत्रितयस्य युक्तम् । तथापि तत्कर्तुमहं यतिष्ये भवन्ति भव्येपु हि पक्षपाताः ॥२१८॥ ध्यानज्योतिरपास्ततामसचयः स्फारस्फुरत्केवल- ज्ञानाम्भोधितटैकदेशविलसत्रैलोक्यवेलाचलः। आननेन्द्रशिखण्डमण्डनभवत्पादद्वयाम्भोम्हः श्रीनाथ ! प्रथितान्वयस्य भवतो भूयाजिनः श्रेयसे ॥२१९॥ सोऽयमाशार्पितयशा महेन्द्रामरमान्यधीः । देयाने संततानन्दं चस्वभीष्टं जिनाधिपः ॥ २२० । इति सफलतार्किकलोकचूडामणे श्रीमन्नेमिदेवभगवतः शिष्येण मयोऽनवय गयपाविद्याधरचन पर्तिशिपण्डमण्डनीभवचरणकमलेन श्रीसोमदेवमूरिणा विरचिते यशोधरगहाराजचरिते यशस्तिलकापरनानि महाकाव्ये कथावतारो नाम प्रथम आभ्यासः ।। ३ ' यदानः' इति मर्गकपुनो।

·आश्वासः] 11093 चन्द्रिका The Sanskrit Commentary by श्रुतसागरसूरि & English Explanatory Notes etc. X. B.-Ir the following pages all the technical terms of Juin Teligion mul others are esplaneri, claffcult lamps are translatal, double uning maprosions we cleuad muindeure morile or phone, alcrerver pipreseury, f/rP anumenteil punt The eanskrit taminentury of श्रुतमागरमूरि de generally quoteil in full for the purpocrabil portion where it is fennu 10 live erffecurnt in elmerloete the natrony. It is erpectel that thipup mer re:11 the glory at the end om ewmary geen to the intolucion nell yuzde the radilar Pulay through the purpocrbal purlion of tery. यशस्तिलकम्-It has another name यशोधरमहाराजचरितम् wherein the full account of the life of the king "T14T is given in detail through out the whole book. His future life account also is described therein. 779:- A kind of elaborate and highly artificial composition in which the same subject is continued through alterations in prose and verse. Following the custom of ancient Sanskrit writers, IETA- देवसूर begins his work by performing what is called मङ्गल. A मगल [(१) मङ्गं मुमं समुत्पद्यते इति प्रभुगुणस्तोतं महलं 'मनं लातीति' मङ्गल- गिति व्युपतेः । (२) मलं गायतीति मङ्गलमिति वा।] usually consists of a salutation ( 1 ) or berediction. The performance of a was deemed necessary for the removal of obstacles and for safe completion of the work undertaken, Page 1 1. कुवलयानन्दप्रसाधितमहोदय.-Read श्रुतसागर-कुरलयं मही- मण्टलं तम्य आनन्दाय प्रसाधितः मम्मामः महान् अम्नमयर दितः उदयः येन तपोका (चन्द्रप्रमः I ) the other reading कुवलयानन्दप्रमादितमहोदयः does not seem so happy as the meaning of the word fa, which is THIFA, becomes far-fatched ore. HERET:-- is also the name ·(2) [ Chapter of a city कान्यकुब्ज (क्नोज), the kingdom of महेन्द्रपालदेन II चन्द्रप्रभ'- He is the 8th at out of the 24 Ones, who revise the truth on earth This verse has double meaning, the words TYR महोदय. and देव go to the Lord चद्रप्रभ and महेन्द्रपालदेव II थ्रियम्- Read श्रुतसागर- अभ्युदयनिःश्रेयसलक्षणोपलक्षिता लक्ष्मीम् । श्रीमान् Read श्रुतसागर बाह्याभ्यन्तरसमसगरणकेवलज्ञानादिलश्मीर्षियते यम्य स भाति श्रीमान् । लक्ष्मी-श्री । बाह्य) (35*7*77) समगरण, etc केवलज्ञान, etc. AATTTTHell of Audience or where the Lords preach the truth This Audience-Hall is specially prepared by the T at the instance of the Lord of Heaven When the Tirthankara or Ashat attains ornniscience in this world by destroying the most powerful of karmic bondages and becomes endowed with knowledge, power and bliss of infinite magnitude, the Arhat Parmes'thin or Tirthankar Paramdeva tours the country propounding the dharma and defining the path of salvation, so that others may have benefit of liberation from transmigration For this purpose is constructed such an elaborate moving Audience-Hall which serves both as a vehical carrying the Tirthankar from place to place and an Audience Hall accommodating the devout followers eager to listen to the truth propounded by Him Wherever this Audience-Hall takes place in any particular locality, there is a reign of universal pesce and harmony Animals instractively antogonists to one onother show o tendency to peace and goodwill to one another The land within the radius of 12 K'osas becomes fertile and devoid of any natural calamity such as famine, ctc. There are twelve special parts assigned for twelve kinds of Assemblees. The ·First ] (3) twelve parts of the Audience-Hall are gradually decorated by the following Assemblees -(1) m, The Omniscient Lord (2) 377972, Apostle (3) , Gods of Heaven (4) sulfatacat, Damsels of the stellar gods (5) RART, The ladies of the earth (6) afruit, A female Naga (1) saiart, Heavenly ladies (8) Grant, Steller gods (9) vitaea, The kings on earth (10) भुवनासी नागदेव, The Nagas of the Residential gods (11) मनुष्य, Men (12) qatt, The lions At the centre exists the Lord Jaina 312-Perfect knowledge or the omniscience of the perfect being or JETITA. According to Jainism the knowledge or understanding is particularly considered to be of five kinds, though it is commonly one (1) मतिज्ञान !s knowledge obtained through the normal means of sense perception and memory based upon the same This is common inheritance of all persons (2) asla is knowledge obtained through testimony of books This corresponds to knowledge by description It is acquired by study Therefore it is possessed by only the learned men (3) अरधिनान is the direct understanding of the nature of objects circumscribed bv द्रव्य, क्षेत्र, काल and भाव (4) मन पर्ययज्ञान refers to a peculiar kind of telepathic knowledge acquired by persons of certain stage of spiritual development It is a means by which knowledge of alien minds is obtained (5) केरलजान is the perfect knowledge सन्दर्शनात्-Read श्रुतसागर- (१) अवलोकनमानात् (२) सम्यक्वात् सम्यक्त्व or सम्यग्दर्शन- Right belief It plays a very important part in Jaina facia It is considered to be the first and foremost among the three constituents which taken together form the path to I beration of मम्यग्दर्शनमानचारिनागि मात्रमार्ग । तत्त्वार्थमून Chapter | Sitral TPTN means Right belief, 191917 means Right knowledge and Arif means Right conduct Of these thres, right belief is the basis upon which the other two + ·[ Cluptu rests It is an essensial preliminary to right knowledge It is the cause and right knowledge is the effect Right knowledge always implies it Similarly, right conduct is preceded and caused by right knowiedge and implies both right knowledge and right belief These are otherwis called the three gems (रननय) in Jaina works यस्मोन्मीलति केवल-Read श्रुतसागर यम्य भगवतश्वद्रप्रभम्य के केवलजान उन्मीलति प्रादुभंगनि । When the perfect knowledge is attained by the mundane soul he knows all the substances with all their past present and future modifications at a time as clear as the lines on palms of hands For this reason, the three worlds become the crystal-clear to Him, the Omnicient Lord TPS भोगउम्बर:- Read श्रुतमागर-~-यम्य जिनद्रस्य अशिनगननवविजाभाय नमजगप्रयापार- अन्तराभोगटम्बरो नभम्यते अधिनंगा एप नषत्राणि अनिनिर्मग्यात् तथा पिज़म्भाय प्रमन्य प्रमरणाय नमन्ना नम्राभरन्तो । जगमापाला घग्णन्द्रनग्न्द्रन्द्रादयस्तेषा उन्नलगभोगनातरः कुन्तरिम्नाराटोको मभम्यने नम र नाचरति चमकशात । निन--He is called भत् also This state of life is gained by destroying 4 घातियामs which are as under () भानावरणीय (०) नारणीर (३) मानीय (4) अन्नगर In Jaina scripture, generally there are eight Karmas of which the aforesaid are four ITÁS and the other four अधानियस्मs which are as follows -नंदनीय, s114, 7 and 719 Every mundane soul is embodied and exists in combination with the above mentioned eight Karmas When the coul destroyes the 4 घानियाम, it attains the state of Jina or अहन् and enjoys the Infinite Quaternary ( अनन्त ननुश्य , viz, Infine Conation, Infinite knowledge, Infinite power and infinite Bliss प्रतिनिधिटपार्धाशागटोदयकोटिपु--Read श्रुतसागर-नम्रा- न्ना ये जगप्रयरिम्पाधीनाम्पा स्गिनि मगगि तान्येर उय उयान नम्य कोरिपु अमा। नमाजृम्भवमभोगमरम-Read श्रुतमागर नपाना उजम्मा प्रमरणाग य का गिगाम्नेपामामोग आगर म एप केमरागि पिनमा गम्मिन् नमोनम । अमायम ।। नम्रामर . जायते-Read ·First ] (5) श्रुतसागर-प्रवीभूता या अमरपथ्य याचीप्रभृतयो देवागनास्तासा नेमण्येर नीत्रिका जलभृतथापिमा ताग्नयोक्तास्तामु । बामनोदेवसिद्धीनाम्--Read श्रुतसागर-मिद्धिब्द प्रत्येक्मभिमम्बध्यते। तेनाऽयमयं.। वाक्सिद्धिर्मन सिद्धि देरसिद्धिम्नासा तथोक्ताना ईगते म्वामिनो भान्ति । विश्वकमूर्तये--Read थतसागर - विधदृश्वनी एसा अद्वितीया कैलजानलक्षणा मूर्ति स्वरूप यम्य म तथोक्तम्तम्म। Page 2. जिनयोधपयोधये-Read श्रुतसागर-कालमान स एप पयोधि समुद्र । अपर्यन्त वात् गुणर नसम्भतत्वाच । म तथोक्ततस्मै । बेलाचलकुलायने-Read श्रुतसागर-वेलावला समुद्रक्रितिताटनपर्वतास्तपा कुल समूहो बेलाचल्गुल बेलग- चल्गुलमिनाचरति नेलावलायते । मतेरित्यादि-Read श्रुतसागर तद्गणधर देवादीना श्रुतरेपलिना प्रगिद्धमभरमय ज्योति श्रुतज्ञानमिहाऽग्मिन् यशस्तिल्यनाम्नि गथारम्भे जयतात् सोकर्षण वर्तताम्। रास्मै जम्माक नमस्कार इत्यर्थ । तत्तिम्। यत् श्रुतगानमभरमय ज्योति नमाश्रित्य सपिचा प्रयतोऽथतश्च आश्रित्य अनुल्य पुन पुनरभ्यस्य अय योगिना प्रत्यक्ष आमा जीरो मनम आमन अपरमद्वितीय चक्षुाचन मृजति । अयमामा (किन्तु) निविलयविषयच भवति लेकालो स्वरूपजापको भवति। अपर कथभूतमपरमय ज्योति । स्फुरत्तत्त्व सुरन्ति चमकुर्वन्ति तत्वानि जानादिद्रव्याणि यस्मिन् ज्योतिपि तत्तथोक्तम् । के. कृत्वा पुग्त्तत्वम् । विगतर्नरकादिपर्यायै । क्यभूतैर्विवत ! अत्यन्तै पर्यतरहित । नतैरित्यर्थः । अपर क्यभूतगिर्त । भरिन पृरित सम्परित भुवनम्य नैरोक्यस्य आभोगविभनो विस्तार- विभाम्बापो यस्ते भरितभरनाभोगविभवाम्तैत्तयोक्त । द्रव्याणा पर्याणा च स्वरूपक मिल्यथ । अतिगयालमार । जान्यलकार । It is already stated that the scriptural knowledge is olle of the five kinds of knowledge It is preceded by sensitive knowledge of श्रुत मतिपूर्व घनेक- द्वादशभेदम् । तत्त्वार्थसून chapter I, Sutra 20 Again, broadly, the scriptural knowledge itself ts of two kinds अगप्ररिण, contained in the Angas and अगवाह्य, out of the Angas [There are twelve Angas ] The al TT relates to the manual contaming aphoristic rules, divided in twelve kinds of Angas by the Apostles on hearing the Omniscient Lords The अगवान्य श्रुतमान is of It is the composition by the saints after the many kinds ·(6) [ Chapter Apostles and contains the description on different topics in the twelve अग The above-mentioned twelve Angas are as follows --(I) BERG contains a full exposition of the rules of conduct of ascetics (2) LIFE contains a detailed description of knowledge, humulity, etc of religious rites and difference between the rites of one s own religion and those of the religion of others (3) FIRE contains an exposition of one or more numerical points of view of Jiva (soul), Pudgal (matter) and the other Dray'is (4) HAFI gives an account of the Similarities that arise from the point of view of a substance, a place, s time and 3117 quality (5) <71647 contains an account of the 6000 questions with answers which the chief disciples put to the Omniscient Lords (6) JUHFY IS otherwise called धर्मकथाङ्ग It contains an exposition in details of the nature, etc of the nine zres catagonies, which are 317, 345117, 7777, 74, R, FAÁTT, Hla, yuz and 419 (For detail explanation, see Introduction, ) as well as the answers to questions of Ganadharas put to the Lords 371717-17 deals with in delails the elevan stages of householder s life, the views of chastity etc, and other rules of conduct for the house holders as well as aphorisms and lectures on the same (8) 377 THIS relates to an account in details of ten ascetics, who in the period of each of the 24 Tirthankars, undergo very strict torture of asceticism and set themselves free from the shackles of Karma finally (9) TAUTITETIT gives an account of the ten great ascetics who in the period of cach Turthankar, practised asceticism of a very high type and in vstue of that took birth in the five signs of heavens such as विजय, पैनयत, जयत, अपराजित and माधसिद्धि (10) प्रभव्याकरणान contains instructions as to how to reply questions relating to the part ond future time, gain and loss, happiness and misery, ·First ] (7) see IS life and death, good and evil, etc (11) f1IFRE deals with the bondage, operation and existence of Karmas and their intensity and mildness from the point of view of 281, 82, FJR and भार (12) ZID gives the description of 363 philosophical views other than Jainism and refutes them in details Safes-The saints who know the scriptures thoroughly They arrange the twelve Angas and 14 Tis The names of the 14 qis are as under .-(1) JYT, (2) 344140", (3) amaz, (4) uſtalla.T77, (5) SAPIE, (6) 21177, (7) 204972, (8) 49912, (9) TATI, (10) IT 113, 11) 77, (12), (13) frutar, (14) 1714f1 TAIT (For detail explanation Far etc. I 77747-The direct pupil of the Omniscient Lord He hos of all kinds of knowledge except 97777777 567 and quis - The term Dravya means the real that fluent or changing It denotes any existence which has the important characteristic of persistence through change, Paryaya is another technical term which means mode of existence in Joina philosophy, there are six Fits such as 117, FE, , , aps and 21151" (For detail explanation, see Introduction) रोमालो-लोक्यन्ते जीगाटयो यस्मिन् म र लोप is thst part of the Universe in which the afore-said six zzzs are found and 3717 is the name assigned to that part wherefrom the obo 295 are absent. From the philosophical point of View, लोक and YIT are two divisions of space The space, Akasa, is considered to be objectively real in Jana systern It is a substance wluch i infinite and non-d'orristic, that is, partless Its function is to find room for all things though being of nature of place', it does not stand in need of itself ogain, self-subsisting entity or can not be created or destroyed by any process of regression or progression The consituent. clomer's of the world are the infinite rumber of #175, the Six ·(8) [Chapter infinite physical objects, the principles of motion and rest and space and time Of these, space contains the other five. The space which is co-extensive with these objects is 171. But this is only a part of the real space. Beyond the Loka, there is 191772 or 37TATT This 377FFIT is o pure space There are no objects animate or inanimate in this Infinite Beyond Not a tiny molecule of matter or a stray Jiva would step beyond the limits of Loka This Loka, again, is dvided into three regions अधोलोक, मध्यलोक and उपरोक StarTThe nether world has seven earths ( lying parallel to each other and with an intervening space separating one from the other Beginning from the earth which we inhabite these earth are sttuated, each one) lower than the other Each one is Surrounded and supported by the three atmospheres, namely Yo) gross ar atmosphere, (2) Vapour atmosphere and (3) Thin dir atmosphere A31 - The central region or the Temporal world includes, according to Jaing scripture, a large number of vast 'continents' and 'seas', such as HE, the 195, and the like, lying one ofter another in an unbroken succession JETT-The celestial region is consisted of sixteen heavens, on eight storeys, where pain and misery are the least known Above these are higher celestial regions - graveyakos, 117, anudistis, rifat and onuttaras 311 where oli but perfect hapiness prevail, above these is the holy Siddha Sila which is the obode of the Gods. These three regions constituto tho Loko and beyond that is it, the pure spoce -There are Seven principles, accord ng to Joing system, such as a 7 soul, 77117, non-soul, 371777, inflow (of Karmic matter into the soul) wu, bondage (of soul by Karmic matter } #77, stoppogo (of inflow Kormic matter into the soul). Mári, sheding (of Karmic matter by the soul ) and its, Libration of soul from matter) ·Fırat] (9) cf जीवाजीवाम्बरबन्धप्तचरनिर्जरामोक्षाम्नत्वम् । (तत्त्वार्थसूत्र Chapters, Stitra 4) (For the detail explanation, see Introduction). सर्वशकल्प.. Read श्रुतसागर-मौजादीपदपरिसमाप्त सर्वजसमानैरिन्यर्थ. । ऐदयुगीन. A modern poet प्रत्यादरम्-Read श्रुतसागर---आदरपूर्वक यथा भरति एवम् | with the close application कविताकान्ता:---Read श्रुतसागर--नवीनकाव्यकरणे मनोहरा । अवसरोचिता:-Read श्रुतसागर- प्रस्तावयोज्या । सर्वशास्त्रान्ताः-Read श्रुतसागर-अवसानपर्यन्ता. सर्व गास्त्रसधिन्यम्न व्याकरणच्छन्दोऽल्यारसिद्धान्तम्यादित्यादयः । वर्णनोदीर्णवर्णम्- Having a long description with bombastic words वाच्योचित ger-Having accumulation of the appropriate expressed meaning which is derived by mesns of अभिधा (See मम्मट's काव्यप्रकाश ). यढयत्पत्त्यै . च स्यात् -Which will be for learning of all subjects in the world for oneself as well as for others The author here states the peculiarity of the $164. According to him, the fat should open before the readers a, new vista of learnings which will cover all subjects in the Universe should not confine to only one or two branches of knowledge but should deal with each and every section of the knowledge आजन्मसमभ्यस्तादित्यादि-Read श्रुतसागर-मम सोमदेवमूरेः सम्बन्धिन्या अस्या प्रत्यक्षीभृताया सकाशात् मतिमुरभेबुद्धिधेनुकायाः इद प्रत्यक्षीभूत सृक्तिपय यहास्तिलककाव्यभीर मुतिना पुण्यै कृषा अभवत् । मतिमुरभे सूतिपय काव्य धीरमपि कस्मादभवत् । आजन्मममभ्यस्तात् जन्मपर्यन्तमावादितात् तत् प्रमा णशाम्बात् । तृणादिव घासवर्षणादिव । सूक्तिधीर बभूवेत्यर्थः । उपमारूपकालकागदय सकरालङ्कार इत्यर्थ । लता इच-Read श्रुतसागर-उप्रेक्षिता लता इव यम्य वृक्षम्य इहश्यो लता गाया वर्तन्ते म बृक्षो महान भविष्यतीति । वागित्यादि-- Read श्रुतसागर-काव्यकरणे काव्यरचने तावत् याक म्यान्तश्च शब्दो गिलोक्यते। अपर अर्थो पाच्य च पिलोक्यते तन विसामय द्विनिधिम् । तथा चोक्तम्-मस्कारोस्य म्वभागोत्थ सामर्थ्य द्विविध कोः । तत्र गास्त्राश्रय पूर्वमन्यदात्मोत्यसश्रयम् ॥ एत- प्रय काव्यरचनाया सामन्य विलोक्यते । तन निघु सामग्न्येषु मध्ये द्वय शब्दार्थ- लक्षण सामान्य मषामेव धस्तृणा करीना सम साधारणं वर्तते । यत सर्वऽपि काय. स्थानान्तत्यान्यन्तमब्दवन्तो भवन्ति । स्वस्वसिद्धान्तानुमारेण अर्थं वाच्य जानन्ति । पर तृतीय करिमामर्थ्यलक्षण सामग्य भिन्नशक्तिकम् ।

·(10) FChapter . लोक इत्यादि-Read श्रुतसागर-लोको व्याकरणगान्त्रम् । युक्ति प्रमाण-यास्त्रम् , क्ला लिखितपठितादिशब्दा सप्ततिमख्या , छन्दो मात्रापर्ण- भेदेन द्विविधम् , अलङ्कारा गन्दालङ्कारा अथालवाराश्च रामयागमा जिनजैमिनि- कपिलकणचरचाक्शिाक्याना सिद्धान्ता सर्वसाधारणा सद्भि स्मृता कथिता प्रतिपादिता । क इर। तीर्थमार्ग दर । यथा तीर्थमाग गङ्गादिमाग ब्राह्मणा- चलन्ति, चाण्डाग अपि गछन्ति, नास्ति तन दोष । तथा व्याकरणादिगात्र जनेन्द्रादिक सारपि पश्यते । न तन दोष कोऽप्यस्ति । उपमाल्कार । विगाहते-- Read श्रुतसागर-प्रग न कराति । स्त्रीवृन्दमिव मन -Read श्रुतसागर-मदस्य नपुसम्म्य स्त्रीवृदमिर । यथा स्त्रीवृन्द भोत्तु (नपुमक ) न स्नोति तथा च अनुभरितु न शक्नोति । मध्यस्थानां च मौनाय-The other reading whch Is मध्यस्थाना न मीनाय does not seem to be so happy The निर्णयसागर ed tion gives this ine with the word a and the Sanskrit commentary by Sari on it is explained as under -मध्यस्थाना मिश्रधर्माणा मौनाय न भविष्यति । पीट पठिष्यति इत्यर्थ ।) But I For one select च instead of न whch gives better meaning than the latter The readers should choose etther of the two as they please मुफविकथा घुधानाम्- Read श्रुतसागर--मद्विधोक्तिधु अह मामदेवसरि आचार्य विध प्रकारो येपा ते मद्विधा मद्विधानामुत्तय शास्त्राणि मद्विधोक्तयम्नासु । बुधानां रुचिरमिलाप । श्रद्धति यावत् । भग्नु सजायताम् । कथभूताना बुधाना मुमरिकथामाधुर्यप्रय धसेरा तिवृद्धजाड्यानाम् शोभना क्रय च्यामश्रीहर्गमापकाल्दिामादयतया कथा शाम्माणि तत्र योऽमी माधुर्यप्राध कर्णामृतप्रायरचना नम्या मेवा आम्वारन नया अतिवृद्ध अतिप्रार्षमागत जाड्य जन येपा ते तथोक्तालेषाम् । मद्विधोतिषु काम्बिर । पित्रुमर्दकन्दलीचिव निम्नतमपर पवित्र । यथा मधुरमाम्वा यन् पुमान् कण्ठे जाव्य- वान् भवति, तद्विनागार्थ निम्नपत्राणि क्ट्रमा पपि भक्षयति, तद्क्षग तम्य कण्ठजनता विनश्यति, तथेट यशस्तिलककाव्यमधीयानाना मूर निश्यतीति भार । किन्तु फिञ्चित् स्त्रिया -Read श्रुतसागर-अम्मिन् काव्ये किञ्चित् पूर्ण अनिरचनीय अन्यत् अपर मुग्न परमानवलपण वर्तते । क्थभृत मुग्नम् म्बसवेद्य आमनेाऽनुभनीयम् । त्रिया मा यथा भुज्यमानाया यसुग्न गय उत्तिगोचर पननगोचर पर चरणायासनरियाममजात मुग्न न भाति । किन्तु अपत् वमय मप्तमधानुवरण मुग्न भनति ॥ उपमालकार । यात्यपूर्व मपूर्वनाम्-Read ·Filst] (11) श्रुतसागर-पूर्व अर्थ अप्रसिद्धः अर्थ. सपूर्वता याति अनुभूतमिर चमकरोति । कान्ताजनेविव-Read श्रुतसागर-यथा कान्ताजनेषु एकान्तेन वक्रोक्ति. कुटिलाचन प्रीतये न भानि स्वभाराग्यान गाऽतिनोडतया स्वाभिप्रायार्पण च प्रीतये न भाति किन्तु द्वय प्रीतये भरति, पिश्चिन् मोक्तिः किञ्चित् स्वभागारल्यान एतत् द्वय मिश्र प्रीतये भरति अगाररमप्रधानम् । प्राज्यमोन्यविधि ....देहिनि- Read श्रुतसागर-घामचरिंगि देहिनि प्रापभोग्यविधि' प्रचुरहनभोजनरिधान के म्यात् । अपि तु न कश्चिदपि म्याटिन्यथं ॥ अहनावद्रोिऽगण्या. हात्- Read श्रुतसागर-गिरो पाण्यः प्रायेण पटुल्तया अन्यपरिपहात् पिजनम्धी- कागढगमा माननीया मन्ति । एतत् गाम्न पते विद्वास पठन्ति, इद शास्त्र विशिष्ट भरतीति काव्य मानन्ति ! सिन् । अदनारत् । एपा स्त्री अनेन राजा परिगृहीता रतने तर्हि एपात्री अनीर मनिरा भविग्यनीनि मन्यते । Page 3 आत्मस्थितेयंस्तु मुधाऽनुगन्ध -Read श्रुतसागर-आम- स्थिनिजम्बम्पानुमारेण पस्तु का यादिन विचारणीयम् । जानु कदाचित् जान्यन्तर मश्रण अपरसस्तु परसम्न्याश्रयेण न विचारणीयमित्यर्थ । न यथा तक्यास्त्रपरीधा- निपरे व्यारणमात्रपरीक्षा नव्या व्यारणास्त्रविषये तक्यास्त्रपरीभा न पर्नव्या । तिदि, तण तम्य व्यापरणन व्यावरगम्य, काव्येन काव्यम्य परीक्षा कर्नव्या । यथा अय तक ममीनीनो न भाति कायम्यान । इट कान्य ममीचीन न भवति तम्म्याऽगन । दुरंगानणारधी सध्यपरीधानिधाने मुबर्णवर्णम्याऽनुबन्ध परीक्षा बुधाना विद्रजनाना मुधा इधर भवति । दृणन्तालार ॥ अयमित्यादि--Read थुतसागर-अर कति मत्वाभाति । एप प्रत्यधीमत करिन भाति । ऋतिमि- द्विदि अन अम्मिन् काव्यमान्ने हेतुप्रयुनिईनुप्रयोगो विचारो विधेया किम् । अपितु न पियेन्यथं । यतः यम्मान् कारणात् वागधयो पनिरूपणाय म्वरूपविजानार श्रोत श्रुतिर्मनश्चिन्त च समर्थ सतत । यथामाव्याल्कार || 2 चतुर्वर्गमार्गणोपकरणप्रमत -(The country ) which was the source of means of investigation for ends of human life There are four kinds of पुपार्य(ends of human life) as under - (1) Religious merit, (2) wealth, (3) enjoyment and (4) liberation (मोक्ष) मुरलोकमनोरथाविधेय: -Read श्रुतसागर- मुर कम्य म्बर्गम्य मनोरथा अभिन्नपा अधिया अपना अम्मिन् देगे म तयो ।

·(14) [Chapter ( mental impression ), os the Buddhusts would mamtain कामिनीनितम् इव करभोरवः-Read श्रुतसागर-करभैरु उरयो गरिमा । क । कामिनीनितम्ब इत्र। श्रथा कामिनीना कटिपश्चाद्भागा' परभोरव करभम्येन उप्रम्यर उरर मक्थीनि येषा नितम्बाना सक्योनि ते करमोर । अजसअनितविस्तारा:-Read श्रुतसागर - अजमञ्जनितरिलारा अच्छा मभनित सभ्य प्रणीतो पिम्नारो येषु ते अजमानितरिम्नारा' । का इ । श्रुतय इन। यथा श्रुतयो पेदा अजेन ब्रहागा सचानतविस्तारा भवन्ति । श्रमणा इव जातरूप धारिण -Read थुनसागर-जानम्पधारिण मुरर्णधारिण ! क ह । श्रमणा ३। यथा श्रमणा जातम्पधारिगो भरन्ति । श्रमण 1s a peculiar name applied to o Jaina ascetic He is described to be a naked The Jamnas particularly Digambaras regard the abandonment of all clothing as the Sine quo non of the monastic order वृहस्पतिनीतय इवाऽदेवमातृका-Read श्रुतसागर-अदेवमातृका नदी- जलनिष्पन्नमम्योपजीदिन 1 का इर। बहस्पतिनीतय इव । यथा बहस्पतिनीतय- शाक्टिशास्त्राणि देव मजादिपिगप न मन्यन्ने । The Charvakısm is considered to be the materialism in India it is in its first stage, called in question of all kinds of knowledge, immediate as well as mediate, and all evidence, perception as well inference It denied the authority of even the Vedas Since it was, in its original stage 1. ¢ Barhaspatya, without any constructive element and without any positive theory to propound, it was negatwe and destructive in its later stage this school preached "Eat, drink and be merry, for tomorrow you may die According to Charvokism, there is no such thing as God, the supreme author and Governor of the world, an Omniscient spirit Religion is as harmful as opium Prayer is the hope of men who are weak, without the will power to do anything, worship is insincere egotism to save oneself from the tortures of hell and prophets are the greatest liars among men Religion the inventior of individuals desirous of deceiving their fellow men in order to further their own selfish interest In short, . 15 ·(12) [ Claptor 3 In this para there are double meaning expressions TAVEU -The pun is on the word 1875 such as, Read श्रुतसागर-गोमण्टलवन्तः (1) पृषीवल्यमयुत्ता (मदानपतर ।) 12) गार मुरभय मण्डला सुनमाम्ने विद्यन्ते येषु ते (मामा ।) महितीसमा 7.--Here the pun is on the word nice such as (1) queen, (2) She buffalo TARTIT Fratrerai:- Just as the science of symphony is inclusive of the celestial musicions, similarly the villages (also) were full of the horses T-(1) A celestial musician, (2) A Horse According to Jaina scripture Tyf is one of the Peripatetic Gods There are four classes of gods such as (1) #7777 Residential, (2) 1977 Peripatetic, (3) ज्योतिष्क Stellar, (4) वैमानिक Heavenly सुगतागमा इयाऽविकल्प प्रधाना -Read श्रुतसागर-अनीना कल्पा ममूहा प्रधाना मुग्व्या येषु ग्राम । क इव । मुगतागमा र शास्त्राणी । रथा मुगतामा अतिपमानम्वर्गपुण्य पापप्रकनयश्च भवन्ति । तथा च यति-नाद नै परान कमिरि प्रायेण वध कचिदोक्ता प्रत्य न तफलम्य न वटेदित्य स बौद्धो यदि । कस्मादेष तप समुद्यतमना श्चैत्यादिक वन्दत किंवा तन तपाऽस्ति केलममी धूर्त डा यश्चित || There are two broad Systems of Buddhism (1) PIAR, (2) 71-7712 According to at the notion of “I and mine' is the cause of bondage, and as such it must be shaken off Where there is the notion of the Self, there arises also the notion of the other than the-Self, and owing to this division of the Self and the other-than-the-Self, there springs up feelings of attachment and aversion from which all evils arise In order to root out desire ( 914 ) which is the real cause of sufferings in the world attempts are made in the doctrine of the Buddha to show that there is neither the subject nor the object of desire Viewing things in this light, the propounders of the doctrine of 7477, one of the sytstems of Buddhism, declare that anything external or internal that appears to us existing is, unreal Ike the imaginary town of the sky Thus the denial of in fact ·T'inst ] (13) everything, animate or inanimate, is held in this system to be the real cause of cessation of desire whereupon liberation follows as a natural consequence The other f*T712 is said to be based on the Upanishadas It postulates the existence of clutta or mind only and utterly denies all external things which are, according to it, just like the phantoms created in a dream The common idea lying at the root of these two welknown schools of Buddhism is thus- Impurities or passions, such as desire, obstruct the attainment of liberation, and as such are regarded as a cover. They are due to the conception or notion of Self, and so they must disappear only when one really understands that in fact there is nothing that can be called soul Then follows liberation Man is steeped in ignorance about the things he sees around him, for the things he sees are not in fact what they appear to him, they being only the vibrations or transformations of chilla Such ignorance is also an obstruction, and, like darkness, covers the knowledge, (57) the real truth, and is known to be a cover of knowledge When this cover is completely removed by means of right things of view, one becomes Omniscient The advocates of Vijnanavada closely compare their doctrine of AA FT with the Upanishadic philosophy Brahmavada or Atmavada they say, is in fact Vijñanavada Somehow or other, when alt these three, Brahman, Atman and Vijnana, are regarded as identical. Thus to say all this is Brahman or Atman amounts to saying all this is Vijnana, or in other words all this is a vivarta, illusory manifestation or parinama i e transformation of Brahman or Vijnana It is apparant from the above that in both the Vedantıc and Buddhistic schools of thoughts, the external world has in fact no reality, and though it appears to us, ths appearance itself is due to arulya according to the Vedantons, or to Vasana ·(16) [ Chapter सान्या इन। यथा साग्व्या ममाश्रितप्रकृतयो मपन्ति समाश्रिता प्रधानापरनामा बहु- घानापरनामा चतुर्विशतिमेटभिन्ना सचरजम्नम-पतिका ज्ञानवती चविंशतिभेटभिना atati The Samkhya 'system recognizes two ultimate entities nature and spirit-neither of which can be derived from the other. The former is termed Prakriti and the latter Purus Prakrite is the name which it gives to the principle or entity out of which is evolved the objective universe in its infinite diversity This primal entity is not directly perceived and its existence has only to be inferred Prakratı or mul-prakriti, as it is sometimes designated to indicate that it is the First Cause of the Universe, is thus one and complex, and its complexity is the result of its being constituted of three factors, each of which is described as a m. The term To means here a component factor or a constituent of Prakriti and not a quality, for the Samkhya does not admit the distinction between substance, and attribute The three yms are named Saltva, rajas, and tamar These three constituents, though essentially distinct in their nature, are conceived as interdependent so that they can never be separated from one another it means that they are not mechanically placed to-gether but reciprocally involve one another and form a unity in trinity That is, they not only co-exist but also cohere Each of them stands for a distinct aspect of physical reality • roughly, Sattia, signifies what is pure and fine, razas, whatever is active, and tamas, what is stolid and offers resistance From the standpoint of the experiencing mind, they are also described as being of the nature respectively of pleasure, pain and bewilderment, for they give rise to those feelings From it seems that the rs are not merely distinct but are also antagonistic in their nature The antagonism however, is not such as to preclude their acting to-gether, and their harmonious action is dlustrated by the exa- ·First ] (17) mple of lamp-flame the result of co operation between the wick, oil and fire The advocates of this system maintain that the physical universe is an orderly whole which has its own laws to obey and there is no ultimate contradiction in it, though It may consist of opposing elements They also stretct the point stating that it is not only Prakrati that consists of these three Ihs, but everything that emnates from it is also similarly constituted, for the underlying principle of the doctrine of this school is that effects are essentially identical with their material cause Though only three in number, the qux thus really stand for a manifold of distinctions In later Samkhya, we find that these number is infinite and that they are only arranged on the basis of their likeness and differences Prakratı is not only considered to be complex and all-pervasive in this system, but it is described as undergoing change perpetually The conception of Purusa in the Samkhya system makes him passive spectator and therefore Purusa is inactive His activities are entirely secondary and derived masmuch as he is associated with Prakriti, of which his body is a modification. It is this relationship that is explained metaphorically by the Samkhya school through the story of the lame man on the back of the blind--the Purusa guiding the path, while being carried by the blind Prakrati ब्रह्मयादा इव प्रपञ्चितारामा:-Read श्रुतसागर- प्रपञ्चितारामा प्रपश्चिता निम्नार नीना आरामा उपरनानि येषु ते तथोना । क न ! Ara 171997 4621127777 plana TRR 3711 70 HEA TRE à tardati Brahmavada means Atmavada which amounts to saying that all this is Vijnanan or 11 other words, all this is transformation of Balman or Vind deares all external things which are, according to it, just i ke the pantroms created in a dream महायोगिन इच क्षेत्रमप्रतिष्टा.-Read श्रृनसागर- क्षेनज्ञप्रतिष्ठा अनजाना इलाजीयाना प्रनिगा शामा येषु त तयोना । ।

·(18) [Chapter महायोगिन इव यथा महायोगिनो गौतमम्वामिप्रभृतय क्षेत्रजप्रतिष्ठा भवन्ति आमनि तल्लीना भवन्ति । क्षेनझ-means a husbandman as well as a sage one who has spiritual knowledge It conveys four meanings - (1) One who knows the three worlds (2) One who knows the योनि, the place of birth or orign. (3) One who knows the female disposition which is impure (4) One who knows that the mundane soul has the form according to his body in which he lives Page 5. सकलजगनिर्माणप्रदेशा इव सर्वजीविन -Read श्रुतसागर-सर्पजीविन सबै राजतापसपक्षादिभिर्जीव्यन्ते उपनीन्यन्ते सर्वजीविन । क इन। सकलजगन्निर्मा- णप्रदेशा इव । यथा सकल जगनिर्मागप्रदेशा समलम्य समन्नम्य जगतोऽधोमध्योर्म- निर्माणप्रदेशा निष्पादनप्रदेशा सर्वजीग्निश्चानुगतिकप्रागिरगसहिता भवन्ति । In this concrete world so organized and associated with the body Jivas are of four main groups according to four gatis ( destinations). Deva or divine beings, naras or human bengs, nari as or beings relating to hell and liryals or the lower animals and plant world These four beings constitute Samsara which is the result of Karmic bondage according to which a particular Jiva will be borne in any one of the gate. Salvation consists in escaping from the Samsric cycle of births and deaths in any one of these four gatis This para is inadvertently printed in a prose style It is purely a verse which should be read as under विकचकोंपलस्पधिनरलेक्षणा कैरितालवणन्कनकमयकाणा । मरसनखरानिविच्युरितभुनमण्डरा कानिकोलामवशदशितोस्थला ॥ बरसनल्पनस्मेरबिम्बाधरा कणकण्डूमिपोहलितकक्षान्तरा । पृथुनितम्बपशस्त्रालटहर्गतिविमा सहकाररमभरितमुखविभ्रमा । पीनकुचकुम्भदर्पयुकचुका शालिवप्रेषु यान्य क्षण गोपिका । पान्धमार्थेषु नयनोमय कुर्वन यत्र ताप पुनश्चिरमुपाचिन्वते । 4 ·First] (19) ear orna- - 5 Ths is the description of husbandwomen n the barley Feld in the country पिक्च Bolls whose tremulous eyes were vy ng with the full blown lotus placed on ear as an ment पेलिताला कणा -Whose golden bangles were ingling due to the flapp ng (of hands at the t me of) pastime or play #TH Ogn whose arms were coated with the line of fresh scars पृथुनितम्य विषमा-Read श्रुतसागर-पृथरो विस्तीर्णा ये नितम्बा कम्पिश्चाद्भागास्तद्वनोन स्परन्त प्रस्खलन मतो रहगतिरिक्रमा ललितगमनपातनपा यासा तास्तथोना । सहजगार. . विभ्रमा ----Read श्रुतसागर-महज स्वाभाविक यो सो आहाररस तेन भरिता पुप्रिं नीता मुगविनमा पत्रकमलहारा यामा तास्तथोक्ता । मुगरिभ्रमा-Any female conquett sh of mouth calculated to excite amorous sensation वपत्र वन्धुरा -Read श्रुतसागर-~उग्यते यपत्राणि नतु मिलीभूतानि सन्म रहितानि यानि क्षत्राणि मस्याधिारणानि तेषु मजाता उत्पन्ना या सम्यमम्मत्ति कणसम्पत् तया ब धुरा मनाहरा यास्तास्तथोता । 6 Hare the deser pt on of temples of Jna in the cty राजपुर । gven in a poet cal manner तन-In that यौधेय country नद्विलासिनी रचिभि-Read श्रुतसागर-तस्य राजपुरस्य विलामिन्य कमनीयमामि यस्तामा निलामा क्रानिशेपरवगा लोचालनानि नभ्यो लालमानि अपाभ गपाणि मानसानि चित्तानि यषा ते तथोक्तानाम् । स्वर्ग निश्चलोवनस्यात् । अमरकुमारकामा अमराणा कुमारास्ता अनालारे नभास आधाररहित आमागे अवतरणमागचिह्नाय नणाय उचिता योग्या रुचिर्दीतिर्थपा त्याल्याना त तयाक्तास्तैस्तथानै । The dea s that when the beaut ful younger gods who were ardently longing for the amorous past me of the beautiful women in the city राजपुर, were com ng down from the heaven the brillant splendour of the city-temples served as a marks of the path for ther advent n अटनिटनि पक्षारिमि-Read श्रुतसागर--अनीना कग्निीना तानि अरनितगनि तयु निविण उपविण मामात्न सह जरिता र्य कसरोका प्रव्यत्तय धरा कैमराप शितप्रधना करिना गजाना रिपना मणिरिता ये पञ्चाननाम्नपा ममापे मचारण गमनेन चस्तिो मीतो जीवसिंहाच्या या the sky ·(20) [Chapter विनम्नो योऽसौ चन्द्रमृग ममारिणतम्य शिलोचन यत् मचि शोभा येरा तानि च झानि पिकचर पानि पिसमितोपलानि तेषा उपहार पूजा वियते येषा ते उपरिण तै । The underlying idea is that the full-blown lotuses with which the worship was offered to the Gods in the city temples were resembling the eyes of the deers of the moon who were frightened at the sight of lifeless lions made up of jewels that were set in on the upper parts of the temples अनवरतविहरविहाय पल्यैः-Read श्रुतसागर-अनवरतमहर्निग रिहरन्त पर्यटन्तो ये रिहायश्चरा विद्याधरास्तेपा चाणि समूहाग्ने समान्त उत्पना योऽसौ कामिनीना पोलेपु श्रमस्वेट ग्वेदसम्बधी म्वेन्सम्यापनोदो विनाशस्तन्य मदम्य दा (अ)नहलचलना पताकाचरपहरा येथे तैम्तथात ! The grst Is this that the perspiration collected on the cheeks of the ladies of the semi-divine beings Flying in groups by air in the sky was driven away by the flags hoisted on the tops of temples in the city राजपुर रचितापराध युवतिभिः -Read श्रुतसागर-रचित प्राल्पिता योऽमारपराधम्नेन निम्दा कोप प्राप्ता या अङ्गना कमनीयवामिन्यस्तामा चरणेषु चरणक्मल्यु आनता नग्राभूता ये निलिम्पका देवास्तेपा उनीपका अब्राह्मणभद्रा । स्तुतिपाटका इत्यर्थ । तेषा निकाय समूहम्नेन कृत विहित वैतर धूर्तत्व तेन यदय लोक्न निरीक्षण तेन उन्हलिता पूरमाश्चर्य प्राप्ता पश्चार जितास्त्रपा गता पश्चात् स्मिता मनाम् हमि ॥ मिदानामणिमादिगुणोपेताना देवविशेषाणा युपतय कमनीय कामिन्यो ययु ते सिद्धयुक्तस्तैम्नधोक्त । अनेकध्वज वन्धिभि-Read श्रुतसागर-अनेसा बटुला ये घजस्तम्भास्तेपा ताम्भमा स्तम्भोपरि लघुम्नम्भा स्वामूनम्भिता बसा ये मणिमुकुरा र नादस्तेिषु मुग्पारोक्नस्य यश मिम्बनिरीक्षणम्य या केलि नीना तया कला मनोहरा ये दिवौक्सो देवास्तेषा स्वल्तिरयाणि भमोगानि यानि विमानवाहनानि तेषा सम्बाधा कण्मनुबध्नन्त्यनुपन्तीत्येवगीलगस्ने अनुबन्धिन- मनस्तथोक्त | There were small columns in the huge flag-staffs which were fastened on the tops of the temples As the speed of the aeroplanes carrying the superhuman beings was made slow due to the impediment caused by the height of the temples the ladies of the heavenly beings in the aeroplanes were naturally used to see their faces in the jewelled mirrors that were in those small columns ·First] (21) canopy of Page 6 अप्रतरत्नचय. सिचयोल्लाः-Read श्रुतसागर- अप्रनानि नूतनानि यानि रत्नानि तेपा चयः समूहस्तेन निचिता जटिता ये काश्चनालशाः क्नकमुम्भास्तेभ्यो सिरन्ति प्रसरन्ति निर्गच्छन्नि यानि अविरलानि पिरणजालानि अंशुममूहास्त जनिता उत्पादिता अन्तरिक्षलक्ष्मीनिवासम्य आशगम्य श्रीरहस्य विचित्र- सिचयोलोचाः पञ्चवर्ण वस्त्रचन्द्रोपमा यैस्तेस्तथोत्तः ! The rays coming forth from the golden jars decorated on the temples were creating, as they spread, the notion of the the variegated garment ( सिवयोलाच ) belonging to the abode of the Goddess Laxmi अमृतकर ... यष्टिभि ---Read श्रुतसागर-अमृतफरश्चन्द्रस्नम्यातप उद्दयोतस्तस्य म्पर्शनोच्छोपनेन पन्तश्योतन्तो ये चन्द्रकान्ता' शाकमान्तमणयस्ताभिनिवृत्तानि अगालनि जलनिर्गमद्वाराणि तेभ्य उच्छलन्ति उपनन्ति यानि जल जालपानि जम्ममूदास्तेषामासारो येगवद्वपस्तेन मिच्यमाना आप्यायमाना चियद्विवारिणीना पिशधरीणा चिरहस्य मिलम्भस्य यत् श्वानरकम अग्निप्रशस्तेन मर्मरा अन्नारीभूता' गरीरयप्रयोऽङ्गयटयो येषु चैत्यालयेषु ते तथोक्तास्तै.। The water of the moonstones, oozing on account of the moon rays, sprinkled the murmuring bodies of the separated damsels of the semi-gods pining away in desertion and thus lessened their sorrows for a while अहिमधाम .... दीपः-Read श्रुतसागर--अहिमधामा श्रीमूर्यस्तस्य धृष्णय किरणास्तै सधुचित प्रचलितो यो दिनकान्तकिम्पिरिपर्यन्त. सूर्यकान्तगण्युपरितनभूमिमुग्न तन रघुरन्त उच्छल तो ये गानुक्णा अमिस्फुलिदास्तकिास्यमानाः प्रज्वाल्य- माना अमरमुनीनां सप्तऋषीगा मध्याह्नदीपा येषु चैत्यालयेषु ते तथोक्तास्त : The central idea is that the seven Rishis used to kindle their mid-day lights with the sparks of fire arising from the upper portions of the sun-stones which were illuminated by the rays of the sun The seven Rishis according to Hindu Puran are as follows, - गौतम, भारद्वाज, विश्वामित्र, जमदग्नि, वमिष्ठ, कश्यप and अति According to Mahabharat, the names of the seven Rishis differ as follows मरीचि, अनि, अङ्गिरस, पुलह, कतु, पुलम्य and वसिष्ठ While I calls these sages 951fats or progenitors of mankind and gives ten ·(22) [Chapter names, three more being added to the latter list ? e दक्ष or प्रचेतम भृगु and नारद In astronomy the seven Rishis form the constellation of the "Great Bear, उपरितनतलचल नाशने - Read श्रुतसागर-उपरितनरारमुपरिभूमिस्तन चल्न्त पर्यन्तो ये प्रचलणकि- बाला मयूरगिशरस्तेभ्यो भयात् पलायमाना ग्रीन नभ्यन्तो जयविजयपुरयो अन्तरिक्षनगरविशेषयोयें पवनाशना नागा यत्र येषु ते तथोनै । जय and विजय are the names of the two cities in the sky The Hindu mythology belives that there is the intermediate region called अतर्लोक between heaven and earth and regards it as a distinct world The main idea of the passage is that as the peacocks were moving here and there on the surface of the upper parts of the temples, the serpents happened to be in the cities 4 and 1794 in the sky were running out of rear उपान्तस्तूपनिपत पारा डम्बरै-Read श्रुतसागर-उपान्तेषु समीपषु ये स्तूपा कृत्रिमपर्वतास्तेषु निपतन्तो निर्गच्छतो य पागपतपतङ्गा क्लरपरिणस्तपा परिभि श्रेणिभि पुनरुक्ता द्विगुणीस्ता ये धूपधूमानपामार आरोपी यन ते तथोत्तै । बानेया हि क्पोता धूमरा भवन्ति । इतस्ततोरिदूरतर रचने -Read श्रुतसागर इतस्ततो यातनातिदूरतरे निकट चरन्त पर्यन्तो ये चाषा भातपविण । करणापर- नामानो जलमाका इति यारत् । तेपा छदा पत्राणि तेभ्यो मूर्छन्ती निर्गच्छन्ती अच्छा प्रचुरा या छाया कान्तिस्तया आछायमाना दुग्यमाना मेचकरचना कृष्ण- मणिघटना येपु ते तथोत्तै | Ths is an example of तटुण अलकार or the Borrow This is the figure of speech in which a thing gives up its own quality and that of another which is possessed of more powerful qualty owing to their association Here the intensive lustre of diver birds feathers is overpower ing the dark or blue coloured gen (मचक) अनिललयमहोलन विधिभि -Read श्रुतसागर--अनिलो वातस्तम्य ल्य सश्शेषण विटामा या तेन यत्प्रङ्खोल्न कम्पन तन्मात् फल मधुर यथा भागेर घणन्त्य शब्दायमाना मिङ्किण्य क्षुद्रणिकास्तामा जालानि समूहास्तराचाग गन्वन्तो ये पालिधजाश्चित- पतासम्नपा पाने गदैरारब्ध प्रालितो विद्याधरयधूभिवियञ्चरक्मनीयमामिगी- भिमद्वेलितविधिर्तन चित्त ध्यान येा ते ताने । The blowing wind - assumes ·First ] (23) are caused the small bells to produce the jingling noise. This tinkling of the bells again made the flags noisy This sound produced by the noisy flags, hoisted on the temples, served as the beating time to the maidens of Vidyadhharas while dancing etc स्फटिकोत्कीर्णकुत्कोलेरिव ज्योतिलोकस्य-Read श्रुतसागर-- ज्योतिर्लोक्स्य चन्द्रसूर्यग्रहतारका कम्य परिवरुन्कीर्णाष्टङ्कच्छिन्ना ये नीडापता- Altai According to Jaina religion the stellar gods form one of the four groups of the celestial beings The classes of these stellars are as under ,-(1) The sun (2) The moon (3) The planets (4) The constellations and (5) The scattered stars ch ज्योतिमाः मूर्याचन्द्रमसी ग्रहन उप्रप्रकीर्णकतारकाश्च । तत्वार्थमून Chapter IV, Sitra 12 The stellars begin at a height of 790 yojanas (each of 2000 K'osas ) from the level of the earth on which we are. The lowest are the stars Ten yojanas above them are the suns Eighty yojanas above the suns the moons Four yojanas above the moons are twentyseven constellations Again four yojanas above the stellations is the planet Mercury, the Budha , above three yojanas is the planet Venus, the Sukra , above three yojanas the planet Jupiter, the Vrhaspati, above three yojanas the planet Mars the Mangala , and above three yojanas the planet Saturn, the Sonais chara Thus up to 900 yojanas from the earth level upwards are found the stellar orders of celestial beings The yojana here is of 2000 K'osas समन्तादुत्सर्प परम्पराम्- Read श्रुतसागर-समन्तासयोमर्पतोर्ध्व गच्छना अनेकानि नटुलानि माणिक्यानि रनानि तेपा रचयो दीसयम्तामा तरङ्गप्रसरेण कडोलरिसरेण कृवा पिनेयजनाना भव्यप्राणिना त्रिदशमनिवेगारोहणाय म्वगम्यानचढनाय सोपानपरम्परामारोहण श्रेणी परिकल्पयद्भिरित रचयाद्भिरिव । The wave-liku splendours proceeding from the emeralds were appearing as if the stair cases for the ascending the heavens for the souls capable of attaining liberation ( पिनयजन) महाभागभवने -Read श्रुतसागर-पुरुषमदिरश्च con , ·(24) (Chapter The city Rajpur was not only richly decorated by the beaut full temples of the Lord Jinas but also by the palatial buildings of the dist nguished persons ( महाभागभवन ) उत्तुनातोरण भवने - Read श्रुतसागर-उत्तुङ्गानि अत्युन्नतानि यानि तोरणानि द्वाराणि तेपा मणीना मरीचय किरणारतै पिचरितानि पीतीतानि अमरभग्नानि दाविमानानि यस्तानि तथोनै । 8 man न Page 7 The description of the God Cupid now begins The sentence is मनसिजमहागजनन्तनो निजाराधनमरसेवप्युत्सादिवसेषु परपुरपुरध्रीणामहणामु परिचय चकार । अनवरत चार-Read थुतसागर--अनवरत निरन्तर प्रमाधिन उपौक्ति अलक्चामराणा अन्तलप्रवीण कानामुपचार मवा यस्त तथा तै । This is the adjective belonging to the lades of the cty Rajpur अलिमानणरङ्ग कोटिभि -Read श्रुतसागर-अलिकाङ्गणरङ्ग' ललाटपट्टाघरनतनभूमिस्तन शृङ्गारिता सनीकृता भ्रल ताकोग्यश्चिन्टीकोग्या यैस्त तथा ते । विस्फारित according to श्रुतसागर the mean ng of this words प्रचुरींकतो विगषण पायत । प्रकटित राजिभि -Read श्रुतसागर-चतोसम कामदरम्नम्य निमामो वसतिका तनिमित्त यत् शासन ल्ग्य तम्य सम्बघिनी या ममीलिसितलिपिभिनाजनलिपि ताभरवि यासस्तया स्पधमाना तदुपमा धरन्ती या रोमराजी रोमालि चतोगम निमशासनमसालिसितलिपिस्पर्धमानरोमराजि । प्रारिता लोचनगोचराकृता चेतोगासनिसासगासनममीलिखितलिपिस्पर्धमानरोमराजि यैस्ते तथा तै । The Ines of har on the abdomen wh ch were correspond ng to the Ines of letters witten in d fferent kinds of collyrtum were vis ble on account of the most th n garment worn by the cly- चरणनख विरचनै Read शृतसागर-चरणाना नया पुनभवास्तै सम्पादिता निष्पादता रते सम्भागम्य यहम्य गोप्यतत्त्व तदुइयातन रनदीप शिसा विरचना माणिक्यपदीपकल्पनासायिस्ते तथा ते । 9 प्रचण्डदोर्दण्ड प्रकाण्डस्य-Read श्रुतसागर-प्रचण्नो चलपत्तरो योऽमी दोर्दण्नो नाहुदण्ट स्तम्य ( मण्टलीतम्या) मनमलकरणभूतो योडमी मण्डलान बगानस्तेन परितो विधातोऽरातिप्रकाण्ड गनुस्क धप्रदेश । ग्रावेत्यथ । येन स तथा तम्य । lades ·First ] (25) 10. प्रतिपन्नपितृवन . त्यात् On account of the elder persons having been dead or resorted to the forest. नर्मसचिवपुरै-along with the young pleasure-companions ताीयोफेन वयसा-तृतीय- मेर ताीयीक तेन तार्तीयीकेन by the youthful age परिफरविधिः- Read थुतसागर-गिरस्त्राणवाराणोरम्बाणादिविधि । उभयकटरन्दरा ..... फारिणा-Read श्रुतसागर-उभया ( उभी) वामदक्षिणी कटी गण्टी तयो. क्न्दरो मध्यप्रदेशस्तनान्योन्याभिमुग्पनिलीने परस्परममुग्नमुपविष्टे ये मद गौर्य श्रीश्च तयोणिदण्डी सयुनन्तल्कापी नापनुरोति तन्मयो भवतीत्येवशीलः स तयो- सम्तेन (दानहरण ) | From here onwards the poet gives us the description of the intoxicated elephants with whom the king मारिदत्त used to play as a recreation The ichor of the elephants in rut is compared in a fanciful manner to the dark hairs of the 777 and lat which are supposed to be residing face to face in the hollows of the both sides of the temples of the elephants. अनूगमारथि... मदन -Read श्रुतसागर--अनूकरमणनामा सारथि ( मुतो ) यम्य मः । श्रीमूर्यस्तभ्य यो रथो व्योमयान तम्योगाथायाध पातनाय मिथः परस्परमुदन्ता लिप्ता ये हम्ता. गुण्डादण्टास्तेषा निष्टुगे निर्दयो यो मी निश्तरम- धुन्द्रीयमन म एर पायो जर तम्य प्रमाण पृरेण पितानि क्षारितानि मुरमदनानि देवरिमानानि यस्ते तथा तेः। The trunks of the elephants which were faised up with a view to causing the chariot of the sun to fall down ejected from them the water by which the abodes of the celestial beings were overflowed Page 8. भयपपुर पक्ष. विघटन:-Read थुनमागर-प्रत्यर पश्चाद्भागः, पुरः अग्रभाग, पक्षी यामदभिरामं प्रयापुर मारनेपा भ्रमिभ्रंमा तम्य प्रारम्भी रननाक्षिम तन निम्भित' प्रमृतः यो मी प्रभजनो वायुम्नेन अनितमुपादित गुरमीनिंगरागा पतागणां विघटन प्रोग्नं यम्न तयारी | सोला- These are the six principal mountains as per Jaina Faith which are supposed to exist in the first Continent called fry Their names are -विमरन् , महादिमयन् , निध. नोट, गरम end शिगरि ck মােসাঃ নান্না মিহিমান্নিাঘানা অথবা ।

·(26) [Clhapter were तवार्थसून chapter IIT, Sthtra ll. These mountains run East to West. While in Hindu religion number is raised to seven and the names also are different from the above list as follows:- महेन्द्र, गलय, सह्य, शुक्तिमान, ऋक्ष, यि and पारियात. समस्तसत्त्वसंमर्दा .. पुरुषः-Read श्रुतसागर-समस्तरात्त्वाना सर्पजीवाना संमदन चूर्णीकरणेन अनुच्छं बहुलमुच्छलदुत्पतच्छोणितं रुधिरं तम्य च्छटा धारास्तासामविच्छिन्नोपहारोऽ- चण्डपूजनं तेन सन्तर्पितास्तृप्ति नीता मदपुरुषा राक्षसा यैस्ते तथा तैः । The elephants are described to have satisfied the demons by offer ing the excessive quantity of blood of all kinds of creatures that crushed under the fect of the former. तुरगालोकं पुरः प्रतिभासमानैः-Read श्रुतसागर-तुरगमालोक्य तुरगर- थव्याप्तिपुर सरं देदीप्यमानैः।छत्रगोचरं परिलुम्पमानः--Read श्रुतम्नागर- छनगोचरमातफ्यारणविषयं परिलम्पमानः । छागि त्रोटयद्भिरित्यर्थः । गिरिक- लीला.. गण्डशैलै:-Read श्रुतसागर--गिरिकलीला कन्दुककीडा तद्वत् ठुलितानि भूलितानि महाशिलाना शकलानि खण्डानि नैनिम्पिटाभूर्णीम्ता गण्डौलाः क्षुद्रपर्वताः यैस्ते तथा तैः। रविरथेपाडम्मरम्- Read श्रुतसागर--रथेः श्रीसूर्यम्य रथस्य या ईषा दीर्घकाष्ठं तस्या आडम्बरमाटोपं ( दधानः)। कोशकोट- स्रोतःसु-Read श्रुतसागर--कोशो मेदरम्भं कटो गण्डस्थलं तयोः मोतःमु तन मदमाहेषु (दधानः) । विन्दुपु-Read श्रुतसागर--मदबिन्दुषु । विटपिभङ्ग......प्रणिधिभि:-Read श्रुतसागर-विटपिना गृहाणा भगव- प्रोटनवदवधीरिता आधोरणाना हस्निपकाना प्रगिधयो याचनानि वा अङ्कशप्रयोगा यैस्ते तया तैः। मुखपटाभोगवत्--Read श्रुतसागर-कृत्रिमसिंहमुम्बालेपवत् । उल्लाद्धि .......माणैः- Read श्रुतसागर-उल्लद्धितानि उत्फालेन माषितानि बलपेगेन कृत्वा वीथ्याः परिमाणानि प्रधावद्भूमिदैर्ध्या येस्ते तथा तैः। ॥ कोणकोटि......मण्डल:-Read श्रुतसागर-कोणो मूल च(ब) काष्ठयष्टिस्तस्य कोटिरग्र तया कलकन्दुक्ग्य अम्बरचारणा गगननयनमावाशप्रापणं तया परिस्सलितानि अवष्टब्धानि दिग्देवताना विमानमण्डलानि व्योमयानसमूहा येन स तथा । The idea is that as the king led up high in the sky the playing ball, with the edge of the stick, it caused an interruption to the balloons of the deities of the quarters. कुत्कीलकुहरा.....मोरासुः-Read श्रुतसागर-पुत्वीलाना पर्वताना ।

·First] (27) कुहराणि पियराणि जिप्रन्ति गन्धं गहन्त्येवंशीलाः कुन्कीलबुहरामायिणस्ते च ते घूका उपक्षिणस्तेषा धूत्कारैः रौद्रशन्दै|रा भयानकास्तथा तासु । पूतना...भैरवाः-- Read श्रुतसागर-पूतनाना राक्षसीना करेषु हस्तेषु उमरा उत्कटा ये डमरुमा दकास्तेषामारवाः शब्दास्तभैरया भयानकास्ताः । साश्चर्यशौर्यनिर्जित... चरणकमल:-Read श्रुतसागर-साश्चर्य चतुरचित्तचमत्कारकारकं यच्छौर्य बलं तेन पूर्व निर्जिता भङ्गं प्रापिताः पश्चाद्विनता नम्रीभूता ये दुरिवीरावतारभूपालाः । दुश्मेन महता कष्टेन वारयितुमशक्या दुराः। वीरेषु मुभटेप्यवतारो जन्म येषा ते दुरवीरावताराः से च ते भूपाला राजानस्तेषां चूडामगयः शिरोरत्नानि तेषा मरीचयः किरणास्तेषा प्रसरो च्याति स एव मरम्तटागस्तन ताण्डरितं चरणकमलं येन सः। Page 9. शत्रुक्षत्रिय.....पातानाम्-Read श्रुतसागर-गनुवनियाः सपन्नगजपुत्रा- स्तेषां क्लयाणि योग्नमन्यः स्त्रियम्नासा नेत्राणा लोचनानामपाङ्गसङ्गेन, पटाचा- मन्नेन कटाक्षमङ्गत्या उलोला उकटा लागाजलयः आरतण्डुलप्रसृतयस्तासा पाता: पातनानि तेपाम् । नाभिवलभिगर्भसम्भोगभुजद्गः-Read श्रुतसागर--- नाम्यस्तुन्दिकास्ता एव वलभयः पटलाधारशिपप्राणि तामा गर्भमम्भोगे मध्यप्रदेशा- प्रोडने भुजङ्गो नागेन्द्रमा । Here the description of the spring is given. 12. माकन्दमञ्जरी.....मानसेपु-Read धुतसागर-मान्दा- नामाम्रतरुणा मार्यो बल्लयस्तामा जालकानि समूहास्तेगमपन्कनोदीक्षणनेनोल्हा- मितानि आनन्द प्रापितानि पिलामिना वामुगना मानमानि चित्तानि येषु ते तथा तेषु (मधुमासरेषु). मलयाचला... . दुकुलेपु-Read धुनसागर- मल्यानलश्चन्दनगिरिस्तस्यारनी भूमिस्तन यानं चन्दनतस्पनं तम्य प्रगनानि पुष्पाणि तेषां सौरभं सौगन्ध्यं तेनोहमर उक्टो योऽमी मरदातस्तेनोद्यमानानि कपमानानि मारपजम्य कामदेवस्य धजदुलानि येनुमाणि येते तथा तेषु । कन्दरकलाप .....ारीरेषु-Read श्रुतसागर-यन्दरक्लारेषु गुराममूहेषु मनरन्नः मरिगन्तो ये रतिचतुरपिरिराः पायपक्षिगम्मेपा नागवारलिग्यमानानि चुम्य- मानानि वादरीणा शरीराणि मारा ये ते तथा तेषु। कान्लारपुहर...,कामुकेपु- फान्ताराहरेणु यानपिरेषु मध्ये रिहरन्नः पर्यटन्तो ये फोरिगः घुम्मोफिगनेपा कानि ममूहाम्नेषां वोलाइला पत्करपलस्तेनो धापितः प्राटीकृतोऽनन एर व्यारः पन्दकालमां. ( अनेननना पाटकगत् । तेन पारिता दिलीयताः यामुगः ·(28) [Chapter स्त्रीलम्पटपुरुषाः येषु ते तया तेषु । मानिनामपि.....देषु-Read श्रुतसागर- मानिनामपि अभिमानयतामपि । अपि शन्दानिर्मानानामपि । मियतमानां स्त्रीणा प्रसादनेषु प्रसन्नीकरणेषु यदैन्यमकिञ्चित्करं याचकत्वं तस्य निनादा (नि) यैस्ते तथा तेषु । यमिनामपि......तनेपु-Read श्रुतसागर-अवतानामपि रतः सम्भोगक्रीडायाः यो रसोऽनुरागः स एवातकः सद्यप्राणहरो व्याधिस्तस्यायतनानि आस्पदीभृतानि तेषु । कामाश्रम..... .....रिताम्-Read थुतसागर-कामस्य कन्दर्पम्याश्रमो निवागभूमिः । स्मरमन्दिरमित्यर्थः । तम्य संबन्धिनी या धर्मचारिता संभोगक्रीडा ताम् । 13. चरणकिसलय......निर्गमाभिः-~-Read श्रुतसागर-चरणा: पादास्त एव किसलयानि कुम्पलानि । कोमलारुणवर्णसंयुक्तलात् । तेषामुल्यमः क्रीडनं तेन मसृणिताः कोमलीकृत्ताः मार्गनिर्गमाः पथप्रवृत्तयः याभिस्तास्तथा ताभिः । पादनख ....मण्डलाभिः-Read श्रुतसागर-पादनसाना चरणयुनर्भवाना मयूख्वास्तैरुपहारितानि पूजितानि विहारम्य पर्यटनम्य महीमण्डलानि भूमिदेशा याभिस्तामाथा ताभि । मेखलाकलाप..... मालाभि:---Read श्रुतसागर- मेपलाकलापो जघनोपरिस्थितयत्रोच्चयम्नेन कलिता वेष्टिता ऊरम्नाम्भकाः पिचण्डल- धुम्तम्भासाभिः पुनरुक्ता द्विगुणीता काननदेवतानामुद्यानदेवताना तोरणमाला महोत्सवमन्दनमाला याभिस्तास्तथा ताभिः । In the spring, naturally the trees and the creapers were laiden with blossoms; so it was looking as if an arched doorways of the sylvan deities were decorated. The poet now describes that the plantain trees (ऊरुम्तम्भिवाः) which were wrapped up with the knots (उचय) of the garments that were worne on the buttocks (मेयरलाप) by the young ladies with whom the king (मारिदत्त) used to play in the garden were considered as an additional wreaths of portals. नितम्रस्थली ..येशाभिः-Read श्रुतसागर-परिपश्चा- झागपीभिर्विगुणिता अशोक्सापानी गायनमनिगः गम्याम्यान याभिमानमा ताभिः । नाभिगर्भनिर्मित.....राभि:-Read श्रुतसागर-नामिगर्भग नाभिमप्येनं निमिता निरस्ता पीडायुकीलान्दरा प्रीडारगशुटपर्वतगुदा याभि- नाम्नया ताभिः । कपोलनलो.....पल्लयाभिः---Read धनसागर-कोन्द- तरेणु गण्डम्मरीमान्त उदयमानानि यानि मेदभागनि ताने मारी नालानि ·First ] (29) 15 वल्लरीसमूहातैः कुमुमिताः पुष्पसंयुक्ताः कृता अपतसपल्याः कर्णपूरणवाला याभिस्ला तथा तामि। Page 10. 14. Here is given the description of a oblong lake मुफाफलपुलिगपेशलपर्यन्तासु-Read श्रुतसागर-मुक्ताफलाना पुल्निम्तो. योत्यापितद्वीपै । 'तोयोत्थितं तत्पुलिनम् ' इति वचनात् । तैः पेशाला अतिमनोहराः पर्यन्ताः प्रान्तदेशा यासा ताम्नथा तासु। करिमुख ..मोगासु-Read थुनसागर-करिणा कृत्रिमहस्तिना तथाविधाना मकराणा जलचराणा च मुर्मुच्य- मान सन्यमान यद्वारि जल तेन भरिता पूरिता आभोगा. विसारा यासा तास्तथा तासु । कपूसरणारी ... मासु--Read श्रुतसागर-कपूरपारीभिर्हिमालका- गगाभिदन्तुर उन्नतस्तरङ्गसङ्गमः कन्टोलसङ्गतियाने तास्तथा तासु ! मन्त्रयादो क्तिर • नीपु-Read श्रुतसागर-विविधैर्नानाप्रभारियन्शनालिवाभि. शाघिन्यः स्तुत्यातास्तथा तासु । कास्विर । मन्त्रगादोतिप्पिा । यथा मन्वादोरायो वचनानि अनेकयन्नाणा सिद्धचमादीना स्थिका भवन्ति । Here the king considers himself a partial incarnation of God -अन्तलीनसत्त्यः.....बहुलोऽपि-Read श्रुतसागर-राजसी प्रति । अह राजा इत्यहङ्कारवान् इति रजः। रजश्च तमच दैन्यालणं तान्या नहु- गेऽपि प्रचुरोऽपि सन्नन्तीनसत्व अन्तर्मनसि अन्तरामनि वा लीन तन्मयता गत सत्व पुण्यपरिणामः प्रसन्नता यम्य सोऽन्तीनसयः। क इव । शरीवाल इव । यथा गनिसम्धी वातूलो वातमण्टली अन्तर्लीनसची मध्यप्रविष्ट पियाचो भवति । एचगुणविशिष्टोऽप्यामान देशरतार मानितान् । The King who is void of good quality but has mental darkness is compared to the midnight whirlwind which has a goblin in it (अन्त नसत्य) व्यसनेषु-Read श्रुतसागर--(१) व्यसनानि वाग्दण्डपारुष्ये अर्थदूषण पान म्यो मृगया गृत चेति सा व्यसनानि तेषु । (२) विविधषु असने क्षपणेषु । धनुग्रहः-Read श्रुतसागर-धनुग्रहोऽसाध्यपिशाचविशेषः । विरिव क्षणोऽपि-Read श्रुतसागर-रगिरिर बुग्यानवेक्षणोऽपि ( आमाने देवायत्त ज्ञातवान् । ) गहर्हाममुश्चय प्रशासम्भावनामु च चतमानोऽप्यपिशब्दोटर गाया जातव्य. । समापि गाया जातव्यः । क इस। रविरित । यथा रविः श्रीभास्करः कुचल्यानामुन्यानामपण न करोति । विजात्यानाम्-Read थुतसागर-(१) विजातीना नीचजातीनामानन्दन यम्मान् इति विजा यानन्दन ।

·(28) [Chapter नीलम्पटपुरुषाः येषु ते तथा तेषु । मानिनामपि ....देपु-Read श्रुतसागर- मानिनामपि अभिमानवतामपि। अपि शब्दान्निर्मानानामपि। प्रियतमाना स्त्रीणा प्रमादनेषु प्रसन्नीकरणेषु यदन्यमकिञ्चित्वरं याचक्त्व तस्य निनादा (नि) यैस्ते तथा तेषु । यमिनामपि ...तनेपु-Read थुतसागर-अनतानामपि रतः सम्भोगक्रीडायाः यो रसोऽनुरागः स एरातङ्कः सदाप्राणहरो च्याधिस्तस्यायतनानि आस्पदीभूतानि तेषु । कामाश्रम ....रिताम्-Read श्रुतसागर--कामस्य कन्दर्पम्याश्रमो निरासभूमिः । स्मरमन्दिरमित्यर्थः । तस्य संबन्धिनी या धर्मचारिता संभोगनीडा ताम् । So it was 13. चरणकिसलय निर्गमाभिः-Read श्रुतसागर-चरणाः पादाल एव क्सिल्यानि कुम्पलानि । कोमलारुणवर्णसयुक्तत्वात् । तेपामुल्यमः मीडन तेन मसृणिता' कोमलरीकता. मार्गनिर्गमाः पथप्रवृत्तयः याभिस्तास्तथा ताभिः। पादनख ... मण्डलाभिः-Read श्रुतसागर-रादनग्माना चरणपुनर्भगाना मयूलास्तरुपहारितानि पूजितानि विहारम्य पर्यटनम्य महीमण्डलानि भूमिदेशा याभिनास्तथा तामि । मेखलाकलाप . मालाभि:--Read श्रुतसागर- मेसलाकलापो जघनोपरिस्थितपत्रोच्चयम्तेन कलिता थेगिता अरूस्तम्भिका. पिचण्डल- घुम्तम्भासाभिः पुनरुक्ता द्विगुणीता काननदेवतानामुद्यानदेवताना तोरणमाला महोत्मबधन्दनमाला याभिलास्तथा ताभिः। In the spring, naturally the trees and the creapers were landen with blossoms, looking as if an arched doorways of the sylvan deities were decorated The port now describes that the plantain trees ( ऊरुस्तम्भिकाः) which were wrapped up with the knots (उच्चय) of the garments that were worne on the buttocks ( मेग्यलकलाप) by the young ladies with whom the king (मारिदत्त) used to play in the garden were considered as an additional wreaths of portals. नितम्रस्थली ...वेशाभिः-Read श्रुतसागर-कटिपश्चा- द्भागस्थलीभिर्द्विगुणितः अगोमासाना शयनसनिवेश शय्यात्थान याभिस्तास्तथा ताभिः । नाभिगर्भनिर्भर्सित ....राभिः-Read श्रुतसागर-नाभिगर्भा नाभिगध्येन निर्मामता तिरस्कता नीडाकुनीलकन्दरा नीडाररणशुद्रपर्वतगुहा याभि- म्नास्तथा ताभि । कपोलनलो ....पल्लयाभि:-Read श्रुतसागर-कपोल- तले गण्डस्थली पृष्ठमन्ति उदयमानानि यानि म्वेदजालानि तान्येर मञ्जरीजालानि ·First ] (29) 14. 15 वल्लरीसमूहातै. कुसुमिनाः पुष्पसयुत्ताः क्ता अतिसपन्या. कर्णपूरप्रमाला यामिता तथा तामिः। Page 10. Here is given the description of a oblong lake - मुफाफलपुलिनपेशलपर्यन्तासु-Read श्रुतसागर-मुक्ताफल्ाना पुरिनम्तो- योत्थापितद्वीपै : । 'तोयोत्थित तलिनम्' इति वचनात् । तै पेगला अतिमनोहराः पर्यन्ताः प्रान्तदेभा यासा तास्तथा तासु । करिमुख ... भोगासु-Read श्रुतसागरकरिणा निमहरिनना तथाविधाना मकराणा जलचराणा च मुसँगुच्य मान त्यन्यमान यद्वारि जलं तेन भरिता पूरिता आभोगा. विस्तारा यासा तास्तथा तासु । कपूसरपारी ... मासु-Read श्रुतसागर-कपूरपारीभिर्हिमवालुका- शलाकामिदन्तुर उन्नतस्तरङ्गसङ्गमा कल्लोल्सङ्गतियस्तेि ताम्तथा तासु ! मन्त्रयादो तिर . • नीपु-Read श्रुतसागर-विविधैर्नानाप्रकारेयन्त्रैर्वशनालिकाभिः लाधिन्यः स्तुल्यालास्तथा ताम् । कास्विर । मन्नगदोतिवित्र । यथा मन्त्रादोक्यो वचनानि अनेकयन्त्राणा सिद्धचनादीना कस्थिमा भवन्ति । Here the king considers himself a partial incarnation of God --अन्तलीनसत्यः ....बहुलोऽपि-Read श्रुतसागर---राजसी प्रति । अह गजा इत्यहङ्कारवान् इति रजः । रजश्र तमश्च दैन्यल्पा तान्या बहु- लेऽपि प्रचुरोऽपि सन्नन्तली नसत्यः अन्तर्मनसि अन्तरामनि वा लीन तन्मयता गत मत्व पुष्पपरिणामः प्रसरता यम्य सोऽन्तीनसयः। क इव । शबरीवाल इव । यथा रानिसम्बधी वानूलो पातमण्डल अन्त नसरची मध्यप्रविष्टपिशाचो भाति । एवगुणविशिष्टोऽप्यान्मान देशरतार मानितवान् । The King who is void of good quality but has mental darkness is compared to the mid-night whirlwind which has a goblin in it (अन्तर्गनमत्त) व्यसनेपु-Read थुतसागर--(१) व्यसनानि वाग्दण्डपामध्ये अर्थदूषण पान म्रो मृगया द्यूत चेति सप्त व्यसनानि तेषु । (२) सिविधा असनेपु भरणेषु । धनुग्रहः--Read श्रुतसागर-धनुमहोटसाध्यपिशाचविशेषः। रविरिव श्रणोऽपि-Read श्रुतसागर-रविरित युरल्यानवेक्षणोऽपि ( आत्मानं दैवायनं ज्ञातवान् । ) गर्दासमुच्चय प्रशासम्भावनामु च वर्तमानोऽप्यपिशलोऽय गहीया नातव्यः । सर्वनापि गर्दाया नातव्य । क इव । रविरिष। यथा रविः श्रीभास्कर कुमल्यानामुनपानामोषण न करोति । विजात्यानाम्-Read थुतसागर-(१) विजातीना नीचजातीनामानन्दन यम्मान् इति विजापानन्दनः ।

·(30) (Chapter अ (२) विशिष्टाना जातीपुष्पाणा (आनन्द करोति )। दूमार्दन त्सवोऽपि Read श्रुतसागर-पस्य आत्मनो मल पाप कमल तत्र उत्सव उद्यमो यम्य स. कमलोत्सर । पिदूरितो निक्टीकत कमोत्सनो येन स पिदुरितकमलोत्सव ! क इव । हमार्दन इव । यथा हमार्दनो हेमन्त कमलाना पद्मपुष्याणामुल्स विदूरयति हिमेन दग्धानि करोति। दोषागमचिः-Read श्रुतसागर- (१) दोपागमेषु पापणास्त्रेषु रुचिर्यम्य सः। दोपागमे राज्यागमे रुचिमान् भवति । चारवनिताप्रिय:-Read थुतसागर (१) वारे सेवाक्रमे मुख्या वनिता वारयनिता वेश्या प्रिया यम्य सः चारनिताप्रिय (२. वारा पानीयानामानि भूमिस्तम्यास्ता भूमिम्तम्यास्ता लक्ष्मी शोभा प्रिया वल्लभा यस्य स. । जलन्याल ... रतोऽपि Read श्रुतसागर-अ(आ रछोदने गृगयाया अमि समन्ताहत (आच्छोदनाभिरतः । क इस। जलथ्याल इव । यथा जलव्यालले मकरादिक. (आसमन्तात् ) अच्छस्य निर्मल्स्य उटस्य पानीयस्य नाभी मध्ये रतो भाति । 16 परिपाकगुण युञानस्य Read श्रुतसागर-परिपाके उदये गुण करोत्येवगीला तथा ता रियामाचार परोपरोधात् परेषा बलात्कारेण माक्षेपेण उपयु जानस्य सेनमानस क्स्येन । अकल्पस्येव । यथा अकल्पो रोगी औषधेन गुणकारिणी क्रिया परेषामाक्षेपेण मेवते क्टुकमप्योषध मुइते, न वामरच्या। मानस्य-Read श्रुतसागर--सर्वलोकममानेऽपि स्वदेहे निज शरीरे देवभूयेन देवत्वेन अभिनिरिशमानस्य अभिनिरेश कुर्वागम्य अभिप्राय पिदधानस्थ । कस्येव । विक्रमदीक्षितस्यैव । यथा त्रिस्मदीक्षित श्रीमहादेवदीभागहितः घुमान् निजदेहो देवभूतो देवत्व प्राप्त इत्यभिनिगमभिप्राय करोति । The main sentence is R नृपतिर्मारिदत्त पुनरेकदा पश्चादेकस्मिन् प्रसादे तन्मिथुनाय मनुष्ययुगल निमित्त दण्डपाशिकभनानादिदेगा। When the king hifzalearns from the TT that by animal sacrifice he will get a sword by the help of which the reign of the farm will be conquered, he orders his servants to bring a pair of each type of living creatures for that purpose Page 11. नधैय प्रतिपन्नतदाराधनविधिः- Read श्रुतसागर-तथैव जीवनयुगलपप- प्रकारेण प्रतिपन्नतदाराधनविधि अङ्गीक्तदेवतापजनविधि । महाकालमहानवमी- The 9th day of the first fortnight of the month of Chaitraya (चैन). प्रलय.. मद:-Read श्रुतसागर-पल्यालसधिन भुमिता सकलजन. 17 ·(38) [Chapter to नेम्यो भयाद्भीतेः पलायमानः शीघ्रं नश्यन् योऽसौ हिमकरम्य चन्द्रमसो हरिणः कुरण- स्तम्य परिवाणे रक्षण उत्तालिन उसुकीकतो नभनिक्रश्चान्द्रायणीसमूहो याभिस्तास्तथा ताभिः। The idea is that the hate was created as a result of dashing against each other while going. As they become enraged at this, the fiery words were exchanged between them causing the deers of the moon run away in dread here and there. The witches therefore made restless ( उत्तालित ) the stars protect the deers. वियद्विहाराश्रय.........सप्तर्विभिः-Read श्रुतसागर-विद्विहाराश्रयश्रम आकाशगमनसम्बन्धी योऽमो सेवा गरीरसंदरतेन प्रसारिता प्रस्टीना मुनाहिर्निगता असराला अपर्यन्ता या रराना जिह्वा तयाऽपमारितं गलहम्नितं यत् सुरापगायाः पय आकाशगङ्गाजलं तम्य स्पर्गेन छुपनेन प्रोपिता को प्रापिता मतर्पयो मरीच्यत्रिप्रभृतयो याभिस्ताम्नथा नाभिः । अतिवादमरूढ......शोभाभि:-Road श्रुतसागर- अतिवादमतिशयेन गाई प्ररूदा मुग्लादहिर्निगता या दंष्ट्रा तम्या अपुरो नबोद्भिन्न- म्नम्याग्रे ग्रान्ते लम स्थितो योऽमौ घनसंघातो मेघसमूदन निर्जिता वराहवेपसमुद्ध- तमोभा यामिनाम्नथा ताभिः । वराहवेपेण विष्णुना मिल दंष्ट्राप्रग धरा पृष्पी उड़ता (तम्याः ) गोमा महायोगिनीभिनिजितन्यर्थ । सनादरोद:--Read श्रुतसागर- मनादाः मगन्दा रोदामोटे श्रीदरम्माकान्तिगभूमिमध्ये फ्रीडन्तो रममाणा ये क्रमाः पादानेपामाकान्तिप्तिम्नया मुसरा बानाला ये घर्षरका मुटुंगिम्तेया घोरो भयानको योऽमी पोषस्तेन भीपिता मयं प्रापिता अनिमियागा टेवाना परिणाममूहो याभिम्तास्तथा ताभिःINow the description of the temple of नण्ट- मार्गदेवता is given कांचङ्गभङ्ग.......भूगदम् -Read श्रुतसागर- यनित् पमिश्चियाने भनेन भ्रुकुटिन्धेनामीप भयानमा ये भूता व्यन्नररिमा- मैनिभागता निर्घाटिना ये पिपानग यानररूपराधमामेरा भरेण भारेण भन्यमाना स्वययेर भङ्गं प्राप्नुवन्नोऽभ्यगभूकहाः ममीपतमी यत्र तत्तयोमम् । व्यतर is the group of Peripatetic gods according to Join Scripture. Some of these gods live in the innumerable Oceans and Corr tinents. They are eight in number such as (1) मिनर, (21म्पुिमा (3) महोरग, (4) गंधर्व, (5) या, (6) गम (7) भा, 18) विधान, cा. पन्तग বিধিমীযথাঃমশনবিাবা। ताधगम Chapter tv Shitra 11. The seven classes, i.r, all except the trin, Irve in ·First ] (33) .. the first uppermost stratum of the first hell रत्नप्रभा. The Riksasas live in the second or 97 of the same hell कचित्करोडुमर भोगम्-Read श्रुतसागर-कचित् कस्मिंश्चित् स्याने रेणु हम्नेमा अतिभयानमा डमरका ढकानामवादिनाणि तेपा रसम्य शब्दस्य ल्येन माम्यतया ग्लन्त्यो रममाणा या कपालिन्यो व्यन्तरीयोगिन्यस्तामा निशूल, चल्गनेन त्रिशूलोच्छलनेन निभिन्नान्डिटिता द्रान्तः धरन्तो ये उत्तसचन्द्रा मुफुटगमिनम्नपा सम्बंधीनि यान्यमृतानि पीयूपरर्पणानि तेषा पाने आम्बादने पराम्त-परा याश्चमोसामिन्यो जीरजीनितास्तामि' परीक्रियमाणा विचिनर्ण विधीयमाना काभाभोगा दिग्मण्डलानि यत्र तत्तथोक्तम् (देवायतनम् । ) The idea is that as the feminine Peripatetics were dancing moving the trident upwards at the beating time of the sound produced by the double drurns, the crest-moon was pierced by the points of the tridents with the result that the nectar trickled from her (the moon) The चकोरी-, longing for the nectar of the moon, were flocking together there in the temple, and so the quarters then, were rendered variegated coloured on account of ther ( चकोरीs) presence चिदुन्माचप्रमाथ . ...शफलम् -Read श्रुतसागर-छनिन् करिमश्चित् स्थाने उन्माथा हिंमा ये प्रमाथा: पिनानाम्तेषा मार्थ ममहः पदार्थमाना ये मिथुरा राषमास्नरपिनानि दत्तानि यानि जस्थानि आईमामानि मन्थराणि मन्दगमनानि । भृतानीत्यर्थः । पारगरगानि गरापरण्दानि यत्र तत्तशोनम। फचित्मधुभितक्षुद.. पानम्-Read श्रुतसागर-नित् कम्मिश्चित् थाने मधुभिता उद्दीपिता या क्षुट बुभुना तया अशुण्यागहमा परिपूर्ण ना येगा ते न ते সমা দাশমার্স বিমাগ মাখা ঘনিষ্ট খানি- म्याने निभिता निमना वनदेवतापोता वनदेवताना राना यत्र तनोनम्। फचित् पुग्दंशोनिशाचरसर पचाइगुलम्-Read धुनमागर- पचिन कम्मिथित् म्याने पुग्दा बापिणा मारिरिगो ये निशानराः गणमा- म्नेगा मरनगरानीनगरानो सिमाभिग्नादिग्न्यमानानि आप्पानानि मुशागि सांगिादत्तानि पिरतानिमित्त मम्मन्धीनि पवादगुगनि स्थानरा पत्र तत्त- पोनन् । फचिनीक्षणपुर मण्डलम् -Read धुनमागर-अचिन् समिभि गाने नी गरनिगपुरी गहिनि मागितानि पीयान्या - ·(34) [ Chapter seven, पर्याय .... मीयानि अन्नयन्प्रागि पुरीतत्समूहास्तेषु दोलेनन प्रेयणन तोप्यमाणमानन्द्यमानं मातृमण्डलं मातृसमूहो यत्र तत्तथोक्तम् । मातर:--These are the divine mothers, said to attend on Siva, but usually on Skanda They are usually said to be eight, ब्राह्मी माहेश्वरी चण्डी वाराही चष्णपी तथा । कौमारी चैव चामुण्डा चर्षिकेयष्ट मातरः !! or, according to some, only ब्राह्मी माहेश्वरी, चैत्र कौमारी वैष्णवी तथा । माहेदी चैव वाराही चामुण्डा मस मातर.| Some increase the number to sixteen, Page 12 18 अनाश्यान्:-Read श्रुतसागर अनाश्वाननगनगील अनेकोपवास- विधानखभाषः। उत्त' च निरुलेषु योऽस्तेनेप्यविश्वस्त गश्वते पथि निष्ठित.। समस्त- मत्तविश्वाम्यः सोऽनाश्वानि गीयते ।। इति वदति श्री सोमदेवाचार्यः । आश्चर्य कृतकम:-Read श्रुतसागर-आश्चर्यस्याद्भुतस्य ये पर्यापास्तैरुप- लक्षित आनार्यस्तस्य चातुर्य तस्मिन् वा यचातुर्य दाक्षिण्य तस्मादुद्भता उगना या भावना कर्मामनोर्भेदविज्ञान तम्या प्रभावेण पूर्व प्रापिता आरम्प प्रापिताः पाश्चा- दायाता आगतास्तदनन्तरं गिनता नम्रीभूता या वनदेवताः कान्तारदेवतास्तासामुत्तमानि मुकुटानि तेया प्रसूनानि पुग्पाणि तेषा मकरन्दः पुष्परसस्तस्य स्यन्दश्चोतन तेन दुर्दिनीकृती तिमिरीकृतौ क्रमौ पादपद्मौ यम्य सः। सकलसिद्धान्त .सपर्यः- Read श्रुतसागर-सकलाश्च ते सिद्धान्ता जिनजैमिनीयमपिलपणचर( गौतम) चार्वाकगास्यप्रणीतशास्त्राणि त एस समर्थतीर्थस्तम्य प्रार्थन याचनं येषां ते सक्ल सिद्धान्तसमतीर्थप्रार्थनाम्त एव च ते पदार्थाः तेषा पदाथाना सार्थः समूहम्नस्य समर्थनातिगयो विचारोत्कर्षस्तस्य विशनोऽतिगर्यावशेषस्तस्मात् सामादयन्ती लोच- नाना गोचर सजायमाना या सरस्वती निलोचना गयूरचाहिनी तम्या करसोडास्मल निजहस्तकीडाकमल तेन कल्पिता कृता सपर्या पूजा यस्य स. तथोक्त । चतुरदधि समाज:-Read श्रुतसागर-चत्वारश्च ते उदधयश्च ममुद्रास्तपा (रोधम्तटम्य ) सविधानि निकटानि यानि बनानि तेषु प्रिनिघण्णा उपविण स्निय चामुण्टमुख्यास्तास। घदनानि मुसान्येन विरोचना श्रीसूर्या । महाप्रकाशक्त्यात् । किास्थमानानि स्फुटीक्रियमाणानि पिक्चीक्रियमाणानि यश- कुशेगयानि पुण्यगणकीर्तनकमगनि • तैरवामितः कर्णपरीकृतो जल्देवताममाज समुद्रजलपदेवताममूहो यस्य स तथोक्तः । शुद्धाभ विषधर.-Read श्रुतसागर शुद्धो रागद्वेषमोहादिरहितो योऽमापभिसन्धिमनोऽभिप्रायस्तर तेनोपलवितो ना योऽसौ समाधिOनविशेष स १ 'उपलक्षित यदानायंमाचरण तम्य' इत्यपि वाहन सम्भवति ।

·First ] (35) एर पिधुनिशेपश्चन्द्रमाप्रभार. (मोक्षामृतधारावर्षियात् । ) तम्य उन्मेष उदयस्तेन निर्षिपीस्तो विपरहितरिहितो विपविषमदोपकल्पविषयविषधरो येन विपरद्धाला- हलपत् पिमस्तीत्रतरो योऽमौ दोप. पापकर्म तेन क्लप. कमलीभूतो यो मौ विषय. स्पर्शादिसमूह. स एव पिघरः सपो येन स तथा । प्रसंख्यान विपावक .. विजय -Read श्रतसागर-प्रमच्यान धर्मशुमध्यान तक परिपायको पनाग्नि (कर्ममा दाहपाचनकारकवात् ।) तेन प्लयो भस्मीकृतोऽनुत्थान यथा भरत्ये पुनरुज्जीवन यथा न भयत्येप योऽमो मन्मथमद दर्पदर्पम्नेन दरिद्रितोड चिनीतस्तिरसतो रुद्रम्य श्रीमहादेवम्य स्मरविजय क्टपनिर्जयो येन स तथा । अमिञ्चनोऽपि रत्नत्रयनिवास.-Read श्रतसागर-अश्विनोऽपि दरिद्राऽपि रननमनिरामो माणिस्यत्रयनिग्राम कथ भवति । विरुद्धमैतत्। परिहियते- अचिनी नामित किंचन धनमम्पति अमिञ्चना निग्रंथावायचयं । अपि निश्चयेन रनग्रयनिगास सम्मग्दनिशानचारिमा रम् | Every great Jaina saint must be actuated by the three jewels, 1. € right belief, right know ledge and right conduct An Acharya is one of the five Parmesthins mentioned in Jaina religion He is endowed with important qualities and have to discharge equally important duties An Acharya must be free from all attachment to external things must show general sympathy to all living beings, must illustrate by his conduct the significance of the five great vows, must be able to exercise the authority of initiating into the Jamna wharma all those that seek to be admitted, must possess undoubted knowledge os to the noture of reality, must not be lead away by the desire of self-aggrandizement or self-prarse, and must wholeheartedly devoted himself to the propogation of dharma ETT-The Jaina thinkers loy on emphasis on the Tulnatraya which constitute the मोक्षमार्ग Jainism is not prepared to admit any one of these three in isolation as a means of salvation, since it is impossible without the compresence of all the three There are religious schools which lay all the emphasis on bhallı or faith, on Jnan or knowledge, on karma or moral conduct. The भागवतs mostly ·(36) [ Chapter cure in him emphasize the bhall aspect The Advaita Vedantins emphasize the inan aspect The Purva Mimamsa school may be said to emphasize karma or conduct But according to Jainism no such one-sided emphasis can be accepted as the correct path All the three must co-exist in a person, if he is to walk the path of salvation The Jaina commentators make the meaning quite clear, by bringing in the analogy of medicine as a curative of some malady A patient must have complete faith in doctor and must declare in the efficacy of the medicine Then he must have accurate information as to how the medicine is to be used and how it will gradually work as a curative principle before he is rid of his sickness. More faith and knowledge of of its use will not be enough to bring about a unless he carries them out in practice by taking the doses as prescribed by the doctor, and by observing the dietary rules consistent with the taking of the medicine Faith in its efficacy, knowledge of its use and actual taking of the medicine-all three must be present of a cure is to be effected Any one of these, though valuable in itself, will not be enough to bring about a cure In the some way the universal malady of worldly misery which every soul is suffering can be cured by this triple panacea-the rainahnya, when accepted a mixture of the three principles of the right fasth, right knowledge and right conduct one element is missing, the other two would be useless TUITSET सुवर्णालङ्कार.-Read श्रुतसागर-(A) (1) न पियन्ते भूपणानि आमरणानि यम्येति म अपिभूषण ! (2) अ सर्वशोऽन् स विभूषण मण्डन यस्य स अरिभूपण । (B) (1) मुराल कारः-(1) क्नकामरणः (2) मुवर्ण. राजकुल पुण्यगुणकीर्तनलमण यशश्च सालङ्कारो मण्डन यम्येति मुवर्णा लहार । अविषमलोचनाऽपि सम्पनीमासमागमः-Read श्रुतसागर- अविषमलोचन अमिलोचन निनु य अत्रिलोचन म सम्पनोमाममागम म परिपूर्णas If any ·Tust ] (37) seven in पातीराभाग क्थम् । विरुद्धमेतत् । परिहियत अविषमलोचन विषम्य हालाहलम्य मा लामीययोस्ते विषमे ते च ते लोचने पिमलोचने, न पियेत विषमलोचने यम्य स अविषमतलेचन अपरहणिरत्यर्थ । रागद्वेपरहितसमदर्शी । अथवा यात्रोतलोचन- मयुक्त । लार लोच गत्यर्थयात् । तम्य धातो प्रयोगवादन्यथा टुञ्चमिति भवति । अपि निश्चयेन सम्पना परिपूर्णा या उमा कीर्ति ममश्च समतापरिणाम सर्वजीयेषु साम्य आगमश्च मिद्धान्तो यस्यति सम्पनोमासमागम । सुदर्शनविराजित.--Read श्रुतसागर-गोगनाकारेण सम्यग्दर्शनेन सद्भागालोकनमात्रेण अहितमतेन वा मुद गनरत् मेरिगोपात् विशेषण राजित मुदगनपिराजित । It is stated that belief or conviction in things ascertamed as they are, is मम्यग्दान cf तत्याधश्रद्धान मम्यग्दर्शनम् । तत्वार्थसून chapter I, Shtra 2 Again ETS te substances or principles are number such as जीर, अजीर, आन्नर, वध, मवर, निर्जरा and मोक्ष ( for detail explanation, soe Introduction) अशुद्धनय चरित Read श्रुतसागर-ननु य अशुद्धनयनीतिरन्यायवृत्ति स महाभागनरित पुण्यश्रर कथम् । विरुद्धमतत् । परिहियते-परस्परमापको वन्नुधर्मनिरूपणप्राय गुद्धनय तय नीति प्रवत्तियम्य स अगुद्धनयनीति | अपि निश्चयेन ( मतो) महाभागा महायोत तया गति (तत्) चरित चरण यम्य स महाभागचरित । नय-It plays a very important part in Jaina Logic It is considered to be the second means of understanding things, the first being प्रमाण According to Jaina Metaphysics, all concrete things are extremely complex they have innumerable qualities and relations The reals being such complex entities, they may be examined from different aspects This apprehension of a thing from a particular point of view is known as naya=on opinion or an assertion from some one aspect Every aspect of a thing in its own way reveals the nature of that thing Hence Naya ss o meons of insight into the nature of Reality Theoretically the possible Nayas are infinite in number, since the reals tave infinite qualties and relators Gererally, there are two main aspects or Nayas-fozert and 77777 or 3774, The former represents the trur and complete point of view, ·(38) [Chapter whereas the latter represents the partial point of view of निश्चयमिह भूतार्य व्यवहार वर्णयन्त्यभूतार्थम् । भृतार्थबोधचिमुस प्राय सर्वोऽपि ममार । पुम्पार्थसिद्धयुपाय verse v The former निश्चय नय Isdivided into शुद्ध निश्चय नय and अगुद्ध निश्चय नय Similarly the व्यवहार नय is divided into main heads सद्रतध्यपहार नय and अमद्भतव्यवहार नय. Each of these two again is d vided into two other minor kinds उपचरित and अनुपचरित So these four kinds of व्यवहार नय together with the two निश्चय नयs constitute the six Nayas कठिनवृत्तिरपि क्षमास्वभार -Read श्रुतसागर-ननु य कठिनवृत्ति बटारस्वभार भमाम्बभाग क्थम । निरुद्धमेनन् । परिहियते-(अ कठिनतिरीप (ोकठिना गृहस्थाना अपीटनारी अभनपणगतपुरणमोचारिभ्रामरिवृत्तिराजीविका आहारो यस्य स (अ)कठिनवृत्ति । अव्यालहृदयोऽपि ग्राम - Read श्रुतसागर (1) न व्याल सर्पो हृदय कण्ठ यम्य स अव्याल्यो यो महाटेप नास्ति स त्रिपुरदाहसहित कथम्। बिरुद्धमेतत् । परिहियत-अव्याल्मदुए हृदय मनो यस्यस अव्यालहृदय अपि निश्चयेन नियमितो वगीन रणग्राम इद्रियममूगे येन स । 19 The main sentence is ths -यम्य च भगरता हेमन्ते शीत काल रिभानों राजयो निभान्ति गच्छन्ति । शिशिरकण कुले-Read श्रुतसागर- गिभिरस्थाहमग्य कणाश्वानि तपा मार्यो बलयम्तासा जालपान समूहास्तेषा जयस्तिरस्कारम्नस्मिन् विजृम्भमाण अनिलकुल वातसमूगे यस्मिन् हेमन्ते स तथा तस्मिर । बजपाल्पवलासिनी शातिनि-Read श्रुतसागर- वज्रपालाना गोकुलिकाना या विमसि यो गोपाङ्गनाम्नासा कपालनि गारस्थलाय व विधनश्चद्रमसम्तेषा बैगय गुकम्प गातयति विध्वमयन्येरगीत स तथा त स्मन् । Page 13 मुनिकामिनी सङ्गे-Read श्रुतसागर-मुनीना ग्राम्यर्षीणा कामिन्यम्न पविन्यस्तासा करा रस्ता त एर क्सिल्यानि पल्या ! अरुण कोमल गुगरिराज- मान गात् । तेषु तो निहितस्तरङ्गसङ्गो लहरीसङ्गतिर्येन स तथा तमिन् । The lotus like hands of female ascetics were qu vering on account of the intense cold विरचयति बिलोवनानि-Read थुतसागर-अभिमारिकाणा मङ्केतस्थान यातीना स्त्रीणा अराल्पश्मामल्ने पालोचनरोमायग्नै तुषारामारगीर हिमममूणे करवा काताथन ·Firat ] (39) लुलितगौक्तिकेयशुनि पुटस्पींनि रल्तिानि पर्यन्त(क)स्थितानि शौक्तिकेयानि मुक्ताफलानि यासा शुक्तीना मुक्तास्फोटाना पुटैः मह स्पर्धन्ते उपमा धरन्तीत्ये- वशीलानि पिलोचनानि नेनाणि चिरचयति कुर्यति सति । The dew-drops having been collected on the curved eyelashes, the eyes of अभिसारिकाs looked like pearl-oyster shells उरुपर्यन्त- पाटलपटलकारिपु-Read थुतसागर- उरुपर्यन्तेषु सक्यिप्रान्तेषु । म्मरमन्दिरसमीपं यावत् । पाटलाना श्वेतरताना लान्छनाना पटलानि समूहान् कुन्तीत्येशीलाम्ने तथा तेषु। पवर्णलयमनोहराणि-Read श्रुतसागर-पपपपेति पुनः पुनः जनभ्य ल्यः साम्य व्यञ्जरस्तेन मनोहराणि चेतोरञ्जकानि । 20 चाटुक्रियाम्-Read श्रुतसागर-मिथ्यास्तुतिकरणम् । चञ्चु- पुटान्तराल.... पालक:- From whose beak the moss is falling down. सीदति-Read श्रुतसागर-भुलितस्तिष्ठति । गज मारयित्या न भनियतीत्यर्थः । भूमिस्त्रस्तकरा-who has placed her trunk on the ground अवशक्षीरस्तनी ....ताम्यति-Read श्रुतसागर- परवगक्षीरस्तनी दुखिनी भरति । तम्याश्चिकस्तम्याः स्तनं शीतपीड़ित• पातु न मनोति यतः । डिम्भविचेष्टि.. नात्- Read श्रुतसागर-डिम्भम्य निजनालपम्य रिचेष्टि चलनादिनियारहितं तुण्ड मुर्ग तम्य कलनात् । काल नादिकि- यारहित नुण्ट मुग्य तम्य मृतोऽयमिति सम्भावनात् । जनितकुकुमपङ्कराग- Page 14. Read थुतसागर-जनित उत्पादितः कुकुमपके काश्मीरजन्मोमरवर्दमे रागः प्रीतिर्येन स तथा तस्मिन् ( काले ) । कुपस उणम्वभावो भवति यम्मात् । लीलाविलासविरलैः-Read श्रृतसागर--लीलाविलास उन्फुहलोचनवं तेन चिरले पेल्वैः। तुच्छरित्यर्थ । स्थण्डिलशायिन्-an ascetic who sleeps on the ground, अन्तःप्रवर्ध न्यूहस्य-Read श्रुतसागर-अन्तश्चेतसि प्रार्धमान वृद्धि गच्छत् यद्धयान धर्मध्यान तत्र यद्धयं अकातरत्वं निश्चललं तदेव धनञ्जयोऽपि । पापकर्मणा दाहकारकत्वात् । तेन अवधूत स्फोटितः हिमसमयम्य गीतमालम्य प्रत्यूहन्यूहो विनसमूहो येन स तथा तम्य । 22. तपनोपलशैल. राजिभिः-Read श्रुतसागर-तपनोपलाः सूर्यकान्तमणयम्तेपा शैलाः परतानपा गिलाः प्रनरास्तामा मिसाग्रेभ्यः उच्छलन्तः उत्पतन्त. पिरला अपिनिटनाः ये स्पुलिगा अग्रिमणानेपा सतेन मन्तापिता 21 ·। (40) [ Chapter उपतापिताः स्थलजन्दजाना स्थलमिलाना राजयः श्रेणयो यैस्ते तथा ते (करैः) । तर- मूलविलार्ध.... प्रसरैः-Read श्रुतसागर-तरूणा वृक्षाणा मूलेषु यानि बिलानि निलच्छिद्राणि तेभ्यः अर्धनिनिर्गताः सामिप्रादुर्भूना ये आशीविषविषधराश्वभुषिपभुज- नातेपा वदनमुनरुतीर्णा उद्धान्ता या गादगरलानन्दम्यादास्तीनविषवैश्वानरकी नताभिः कराला अतिरौद्राः प्रकाशप्रसरा प्रयोतप्रवृत्तयो योनयो येषा ते तथा तैः । कार्शानव- कणगर्भनिर्भरैः-Read श्रृतसागर शानोश्वानरम्य कार्यानवास्ते च ते कणा लेशास्तेषा गर्भग आधानेन निर्भरा अतितीवाले तथा तैः । जनिताहहारे-Read श्रुतसागर-उत्पादितशरीरविक्षेपे गरीरगोपे घा। शर्करिलासु-Read श्रुनसागर- गर्करोपलगहितासु-stony or gritty नखंपचपासून्माथितातिथिपु-Read श्रुतसागर-नपान् पचन्नि इति नापंपचा इग्विधाभिः पासुभिधूलिभिरूमाथिता मृत्युमानीता अतिथयो अघगा येषु ते तथा तेषु (पथिषु)। वितप्यमानमू- पाशुपिरेपु-Read श्रुतसागर-रितप्यमानानि यानि मुपायुपिराणि मुवर्ण- उचाटनभाजनमध्यानि तानि तेषु । लेलिहानवनितासु-Read श्रुतसागर-- कुण्डलिनीषु । समाचरित . . .गगनतलेपु-गगनतलेष्वाकागमण्डलेषु । क्य. भूतेषु सामु । महीधराः पर्वताम्न एर तापमाः । जडपमानत्वात् । तेपा महीधर तापमाना प्रवृद्धी वृद्धि गतो मूर्धमु मतोपु योऽसो निमिधूमो बायधूमनेन ध्यामलागि गरिनानि तेषु । कथभृताना महीधरतापमानाम् । उप्रेयते--ममाचरित पञ्चामिसाधने मानग चित्त येते तथा तेषाम् । द्रुतदुर्वर्ण... पुलेपु-Read श्रुतसागर -मम्मरीचिरीचिभिमृगतृष्णालहरीभिमच्यानानि यानि मनामि नित्तानि तैयालानि किंकर्तव्यतामूदानि तेषु । क्थंभूनाभिमंगमरीनिधीचिभिः । दृतमुन्धारितं यत् दुर्थ रूप्यं तम्य रस तम्य रेवारत् कनिः गोभा यामा तानमा ताभियथा । घोरघृणि ....सरसीपु-Read श्रुतसागर-जलदेग्नाना जर- देवीना आगमरमीशु गृहमरोवरणु । कथंभूतामु । टन्दकेश्वरेण नागगजेन अपाननिष्ठपनेः कटा गोदा-तैः कोषमानुभिः श्रोधामिभिः छायमानाम्बिर सप्य- मानासिर । कथंभूतेन दन्दरेश्ररेग । घोरणेः श्रीभारकरम्य पननीयतरो यौटमी यमं आनः म पर अन्नारमारः अङ्गारवर्षगं तेन भृष्टः मन्नापितो योऽमो भगोगे भूमिपिण्डनम्य सात पणाप्रपन्चालानलात् प्राश कृषितमेन तयानेन । The idea is that the am 1-2 as he came in contact with the ground which was heated on account of the sun's rays, got angry. अपर कर्णभूनेन दनाकेश्वरेण 1 उपनालतहमा उर्घ मुरिमागे नरिता मरिना हमो दिमागेननानि यम्प म तेन । - ·First] (41) Page 15. निजनिवास. ..पित्तासु-Read श्रुतसागर- -आत्मीयगड्वनदारानलेन उद्विक्तं अधिकमित पित्तमायुर्यासा ताम्नथा तासु (वनदेवीषु)। विरहिणी . च्छदासु-Read श्रुतसागर-विरहिणीना पतिवियुक्ताना स्त्रीणा पोलबत् गण्डस्थलबत् मर्मराः शुष्पाइछटाः पाणि यासा तास्तथा तामु (ल्तारनपति)। रुतकृष्णवर्मकर्महसु-Read श्रुतसागर-वृतं विहितं कृष्णरमम अग्निप्रगो यैस्ते तथा तेषु ( पादपेषु ) । अमिप्रमेयं कृत्वा निगतेवित्यर्थः । दैर्षिफेयकान्तारेपु-Read श्रुतसागर-कमलयनेषु। क्षयामयमन्दविव- Read श्रुतसागर-उपेक्षते-नयामयेन गजरोगेण मन्टेष्विर रोगचिव कासारवसुन्धरासु-Read श्रतसागर-मरोभूमिपु । कठोराष्टाल... चारिपु-Read श्रुतसागर-चत्रप्राय अपील गर्भो मध्यप्रदेशो यम्य पृष्ठम्य तेनोपरशिता ये कमठाः कृमराजानेपा निलंटनेन प्ररणेन लुटन्तो यत्र तत्र पतन्तो ये पाठीनाः महसदंष्ट्रिणो मत्म्याग्ने क्षोभेण मजलनेन कटाणि अनछानि बारीणि जानि येरा रियाणा हृदाना ते तथा तेयु । प्रधावधरणिप्विव-Read थुतसागर-राज्यालीप्रोग्विर । यत्र गजाध्याः शीघ्रगति कार्यन्ले सा प्रधाय धरणिकच्यते । धान्वनधरारन्धेयिव-Read थुतसागर-धन्यन इस पावनी सा नामी धरा धान्बनधरा तम्या ग्धागि ने धान्यनधरारन्धेषु मरम्मत मिच्छिद्रप्पिर । उदरहितश्विनि भारः । चुटुकोन्युलुम्पनोचिप्पिय- Read श्रुतमागर-नुट परपुटैगचुटपनं उत्सुण्टन तम्मिन् उधिनेषु योगेषु । भन्यजयित्यर्थः। Verse bo. (onstrur-नाडतापी माभुगममिमाच दधानो माटमपनि । काम पुग्मात् शान मिरि योनि व्योमान्नराशि म्यगयनि । पनामान्तरालं उपनिर्यामचीनीनय विगजनी । निम्नगाना परमि ममाहान यरिश. शाययन गतः याति । नियामीचीचयम्-Read शुनसागर-बापली. महम् । शोपनुपड:--Read तमागरगोग गरीरपरितारन उनुः 3578777 frai-( The peacock) searches आमीनप्रवलार्थिन:- Read धुनमागर--भागीन पर टझिनोरि गन् प्रचपिने पाणी का। गोणीधरम्भः. ..... पन्धरः-Read भुनमागर-धोनीमध्य धेरि योमा दुमो नमभ्य रम्या प्राधिका नत्र भागस्मिता भागन्तिा मग मोगा मेन मः। भनिहाणि यपुः Read तमागर-अटेः 23 - ·(12) [ Chapter पर्वतम्य द्रोणि. सन्धिप्रदेशस्तन दर ईषत् यया भवत्येवं आदरेण तत्परतया अर्पित आरोपित वपुः शरीरं येन स । Page 16 24. परमानन्दस्यन्दसुधापयोधिना-Read श्रुतसागर-परमानन्दो निजशुद्धबुद्धैक्स्वभावध्यानममुत्पन्नमौख्य परमानन्द उच्यते, तम्य म्यन्दः क्षरणं प्रवाहः म एर सुधापयोधिरमृतममुद्रः । जरामरणनिवारक्लान् । तेन । विकर्तन. तरुमूल ..धितख-Read श्रुतसागर--विक्तनः श्रीभास्करस्तम्य कराः किरणास्तेपा मूल्टमुत्पत्तिस्थानम् । श्रीसूर्यबिम्पमित्यर्थः। तत्र रिलमा समीपवर्तिनी भिगा दिशसर यम्मेति रिकर्तनमूलपिलमशिसः स चामौ शिनरी पर्वतसम्म गिरधूलिका तन श्रित आश्रिस्तम्य तथोक्तस्य । 25 The main sentence us this -येन च मुदत्ताचार्येण तन तेषु वारिया वासरेषु वारिवादम्य मेघम्य वासरा दिवसा वारिवाहवासरास्तेषु मेघटियमेषु तरूमूलनिवामिना भता गर्यो रानयो नीयन्तै निर्गमयन्ते । अन वासरशब्द 'लीथे दिवसरासरौ' इतिवचनात् यद्यपि नघुमकलिङ्ग वनंते । तथाप्यन पुदिगो किशक्षित इति मातव्यम् । बामरगन्दम्य विशेषणानि पुहिङ्गो सचित पात् । पयोधरोन्नति..... निचलेपु-Read श्रुतसागर-पयोधराणा मेघाना उन्नत्या आदम्परेण जनित उपादिनो जगदलयम्य नीलनिचलः कृष्णवर्णनिचोल्प कम्नुको यैम्ने तथा तेषु ( वारिवायासरघु ! ) The clouds are here considered to be the black veil of the earth. खण्डितविलासिनी- मनोरम.. ...परिपन्थिपु-Read श्रुतसागर-सण्डिताना पत्या मानभन्न प्रापिताना पिलाममिनीना मीणा मनोरथाना दोहदाना परिपन्थिन: दापरस्ते नथा तेषु । उक्तः च । निद्राम्पायमुकुलीतताननेग्रो मारीनसनणपिचूर्णितमर्ग- गात्रः । यस्याः कुनोऽपि गृहमति पतिः प्रभात मा पण्टितेति कथिता करिभिः पुगणे । प्रभिन्नगज.... दुःसहेपु- Read श्रुतसागर-प्रभिन्ना मंद प्रामाः । 'प्रभित्रो गर्जितो मत्तः' इति वचनान् । ते च ते गमाः करिणम्ने गर्जनेन शब्देन अर्जिता अप्रतिहतव्यापारा: (द्विगुणीभूत गर्जना इत्यर्थः। ते तेपर्जन्या गरिमाम्नेगम- विच्छिन्नः निरन्तरः म्वनैः शरैः दुश्मदा दुसेन महता कटेन मोदमगत्या ये बामगम्ने तथा तेषु । The roaring of the intoxicated (प्रभिन्न ) clephants multiplied the thundering of the clouds and thus their mutual nose became unbearable. विरांसनायसरसरतामीरमत्यार- चण्डपु-Read श्रृतसागर-विगंमनारमरे प्रयाले मग्न् प्रश्नमानो योऽमी मीरो ·First] (43) वायुम्नम्य मूलारेण शब्दपिगेपेण चण्डा रल पत्तरास्ते तथा तेषु । दिगन्तरधर पोतेपु-Read श्रुतसागर-दिगन्तरेषु दिमण्डलेषु ये धराः पर्वतास्तेषा दरा' कन्दरास्तैकद्गीर्णानि उदान्तानि यानि जानि उदकानि तै (तेषु)रिता निमनिता दन्तिना हस्तिना पोता शिशवश्चिक्षा येषु ते तथा तेषु । पोतसम्भावना. संघटेपु -Read श्रुतसागर-पोताना मृगशिशूना, सभाग्ना धारण रक्षणं तम्र आपुला विह्वलीभूता या कुरङ्गय मृग्यस्तासा जीवितम्य प्राणधारणम्य आभा इच्छा तम्या विनागे अपलपे पिशुनानि यानि तडिद्दण्डानि विद्युता यष्टयस्तेषा सघहो भटभेटको येषु पारिताझामरेषु तथा तेषु | The idea is that there was flashing of lightening which is described as the destroyer of hope for life of the deers, who were confused as to how to protect their young ones संघट्टमुसरवारिवाह सजिपु- Read श्रुतसागर-मघटेन परस्परनिष्टुरप्रहारेण मुग्परा पाचाला ये पारिवाहा मेधाम्नपा यपुर्मण्डन कायगृहार यदापण्डर मोदण्ड इन्द्रधनुस्तम्य विलोक्ने अध्यन्याना पधियाना त्वरा वेगवत्व समयन्तीन्येमीगम्ने तथा ते। The clouds which were roaring due to the clashes of the lightenings against each other, were producing the rainbow On seeing this rainbow, the travellers were hastening to reach the shelter 26 Verse 65, What sheter should a female deer with her young cub resort to in the rainy season, in which the elephants are disquieted due to the terrible shower of trail pouring down from the clouds, in which the water of the ocean was made unsteady on account of the aggregation of the trees on the shore which was inundated by the floods, in which the deers that have become uneasy at the howling of yackal affected by (आश्रयेग ) 0 voilent gust of wind caused by the terrible flow of) water, (and) in which the night was associated with the pitchy darkness. अजडायनार-Read श्रुतमागर- जयगमरहित । Page 17. धाराशगमारभरण-Read धुनमागर-भाग जान्छगना पर ग बागा । पशिकानो मर्मविदागार । नेगम माग बेगम भरी अतिशयमेन नागेन।

·[Chapter 27. विहितवनदेवतारक्षाधिकारण-Read श्रुतसागर, विहित आचरित वनदेवताना कान्तारदेवताना रक्षायाः प्रतिपालनम्य अधिकारी नियोगो यम्य स तथा तेन (मुदत्तानार्येण)। अभिसारिकाजनमनोऽपत्यपोषणगर्व:-Read श्रुतसागर- अभिसारिकाजनाना कान्तार्थिनीसकेता कामुक्न्त्रीसमूहाना मनाम्येव अपत्यानि बालका । अज्ञानमनस्यत्वात् । तेषा पोषणे प्रतिपालने समर्थीकरणे गय. महिपीसमानः ( गयः) । 28. निरन्तरज्वल.....पर्यन्तानि-Read श्रुतसागर-निरन्तर- मर्निग ज्वलन्ति प्रज्वलन्ति यानि ज्यालाजालानि कील्ममूहानेपा प्रशाटा उद्योतः म एस पिष्टातकः सिन्दूरादिचूर्ण तेन निकीर्णा व्याताः ककुप्सीमन्तिनीना दिग्मनिताना मीमन्तपर्यन्ता केशमार्गपर्यन्तसनानि बैंडवानलमण्डलैम्नानि । हेरम्बगुरुशि- रसि-Read श्रुतसागर -हेरगम्य लम्बोदरम्य गुरुः पिता श्रीमहादवस्तम्य गिरसि मनके । कपर्दिनितम्पिनी ....महांसि-~-Read श्रृतसागर-गोमिनी मी नम्याः पतिर्ता श्रीनारायणम्तम्य श्यालो मैथुनश्चन्द्रम्नम्य वपुषि (कुरङ्गातिधारीरे चन्द्रमण्डले) कुरङ्गातिलान्छनमहामि व्यधात् कुरङ्गाति मृगामारं यहान्छन चिह्न तम्य महागि तेजागि व्यधात् । कधभूनानि ..महामि । कपर्दा श्रीमहादेवन्तम्य नितम्रिनी भार्या पारती तम्या: स्तनौ बमोजी तयोराइमारतो निम्तारितो मृगमदपनभन्न: कम्तूरिकातिलपरचना तद्वत् सुभगानि मनोहराणि प्रकाम ....कृतीनि-Read थुतसागर-प्रकाममतिमयेन पीताः पश्चात्पीडितास्तदनन्तर मुनाः महनराणा भर्तृगा वरपडपरनः प्राणिप्रवालवायुभिनिगराप्यमाना आप्यायमाना ये पियाधरीणा पिबदामिनीना स्त्रीमा निम्नाधरा पकनिम्बममानोष्ठास्तेपामारतय आगरा येषां नानि तथा । ललितापतिशैलमेखलामु--Read श्रुतसागर-ललितापतिगेला कैलासपर्वतम्नम्य मेग्गामु कटिनीपु । निजनाथावसथ ... ..मनोहराणि- Read श्रुतसागर-निजनाथम्य दर्पग्य योगासामथा गृह तम्य पन्था मार्ग- म्नम्मिन् प्रस्थान गमन तस्मिन् परिणता व्यावत्ता यामी रतिः कन्दर्पभार्या तम्या चरणी पादौ तयोगिये विधानाः गदायमाना ये शिशीरा नपुगन्नेमा मणिमानि सामनीटा- कमरे ऋजितानि तन्मनोहराणि नित्तानुरक्षाणि तानि तथा । 29 यथादेशानियेशित ..विभूषणा-Read श्रुतमागर-यथा- देश भरायगन् अननिकाय निगिनानि परिणाप्रणानि सिल्पनि पिरायोग्यानि गुणगरकैः प्रोता ये मगयो ग्नानि नैम्पभनानि रिभूषणानि मुरा- भरणानि यम्याः गा (पीनिपनिगरा)। अम व्यनम् । प्रथा आदेगानिपमेण उर. न्यायम्य परिपाया निगिना आरोपिता टान्यना परिममन्तात् ये ना सिला।

·Firat ] (45) 1 > मकलादेश प्रमाण मिलादेशो नय इति वचनात् । तेषु प्रवणा अनुकुला ये गुणा stifaf-faqjef!' Batista ypa zat assait uitsi fara इति वचनात् । त एर मणयो रनानि विभूषणानि गोभाजनकानि आभ- रणानि यस्याः कीर्तः सा तथा । Pramana and Naya refer to understanding cf DATOTT TETTHI attefrie Chapter 1, Sîtra 6. The former refers to the apprehension of reality or valid knowledge, whereas Naya corresponds to the different aspects of considering things These are the two means of enriching knowledge Right knowledge or all comprehending knowledge grasps objects which, as a matter of fact, have many aspects, while Naya con comprehend things but partially, from one particular point of view The Jainas maintain that things possess many attributes, however mutually conflicting they may be, and that valid knowledge consists in perceiving these as possessing many attributes This view of the Jainas is called the stà multisided reality One and the same thing appears to have many properties and is so regarded by different persons The nature of things is ever changing and not fixed Their quality also is manifold It is, therefore, impossible, as the Jainas say, to admit uniformity and fixity in things A thing can be comprehended in its entirety only by the valid knowledge, C 4911, but one sided knowledge can be had from which are generally of seven kinds (1) 409 It is the first of the nayas which comprehends things in their generic properties, not distinguished from each other. It is Figurative. Not literal Taking something for granted. Speaking of a past or future event as a present one Speaking of a thing in hand, as a completed fact It is of three kinds relating to past, present and future, e q saying on Divall day " Lord Mahavir attained liberation to day The present is used Figuratively of the past, similarly for future or present the nayes When ·(16) [ Chapter the cook is lightening fire and some one asks her what she is doing, she may answer, "I am cooking," although she is only preferring to cook Thus method of comprehending a thing in its generic properties which is peculiar to naya, and Vaisesika schools, is called the naigam naya (2) #9: This is the second naya by which things are comprehended in their generic pro perties alone to the total exclusion of their specific properties Thus when we speak of a mango tree, we understand only its generic property, viz, its being a tree, without understanding its specific property such as its being a mango tree The Advaita and Samkhya stystems, follow this method (31777CR- The third nayn is that by which we comprehend thirgs in their particular and practical properties alone and reject the rest as inadmissible The Charvakas follow this method of comprehending things (4) 75--This is the fourth waya, called 75351, the straight expression, by which we comprehend things as they exist for the present without any reference to their past or future The Buddhists follow this method of comprehending things (5) is that method of comprehending things which recognises the conventional sense of synonyms to be one and the some and does not admit of any distinctions ween them Indro, S'akro and Purandaro thus denote one and the same individual (6) AHF? recognises distinctions in the conventional sense of synonyms based upon mology (7) 777-The last one restricts the use of words in neming things only when they possess their etymological sense eg calling o' tripod as such only when it has got three legs to support it. cf. GnanakiTTERÝTT12704171 TETTIIT Chapter I, Sütra 33 The reader should not be con founded with these seven kinds of Nayas and with the former Sex kinds ( see pagin) These seven kinds of wayar com their ety ·First] (47) under f2797. The object of these Nayas generally of the above seven and specially of the former sıx is to reveal the intrinsic nature of personality in its comic environment. अहल्यापतिपरिग्रह-the wife of गौतमऋपि, अहल्या. युवतिमुद्रा-- Read श्रुतसागर (सहस्र)मगल्क्षणा अनेकवीक्षण-Read श्रुतसागर- गीतमशापेन सजातसहस्रगेचन नार्हसि प्रणयकलह विधातुम्-Read श्रुतसागर-च मे मम अनुनयनानि माननानि प्रसन्नीकरणानि विधानु का न अर्हसि न योग्यो भासि । केन कृत्या । करजराजिपाटनप्रदानटण्टेन हत्या करजा मम नसाम्तेपा राजिः श्रेणिम्तया पाटनेन नखैपूर्णप्रदानेन टण्डन शेफेन त्या अनुनय- नानि कतुं न शक्नोपि । दण्डरहित पात् मीङ्गभङ्गकारत्मात् । कथभूताया मे । प्रणयक्लहवापताया म्नेहयुद्धकोप प्राप्ताया ! अन व्यगयम् । य परस्त्रील्म्पा भाति युनत्याकार धृपा परस्त्रिय गच्छति । मुक्ति विना अनेकम्त्रीविलाम्ने क्षतरण. अङ्गपिलो भनति, श्वशुरमारकश्च स्यात् । प्रकृशाना नयाना म्याटस्तीत्यादीना सप्त भङ्गानां रहे युद्ध विवादे सति कोप फ्रोत्ति, युक्या मिथ्यावादिन न चारयति । कलहाचनश्रेणिभिनिग्रहस्थान न परोति । अनुगतानि नवनानि परस्परापेश्चत्वात् नयात् न विदधाति । वृद्धारस्यन्दी -Read श्रुतसागर-मतमघातुद्राको (भपति तम्य कीर्ति न भवति इति भार )। सप्तभङ्गीनय-There are generally seven kinds of Nayas , each of them comprehends things only from one particular stand-point, knowledge derived from o Naya, therefore is partial and incomplete To comprehend things in all their aspects, therefore, a special mode or form of comprehension is stated in Jaina Philosophy which is called म्यादाद or doctrine of many possibilities This FFE considers things from seven points of view and hence is also called मसभगीनय These seven points of view are (1) भ्याटस्ति, possibly It Is , (2) स्यानाम्नि, possibly it is not, (3) म्यादस्ति च नास्ति च, possibly it is and it is not (4) TTT7, possibly it is indescri bable, (5) म्या-स्नि चारनव्य, possibly it is and it is rndescribable, (6) Pata 217771--possibly it is not and it is indescribable (7) म्यादम्ति च नाम्ति चारनव्य-possibly it is, it is not and is andes. cribable These seven modes, the Jainas think, are quite ·(48) [ Clmpter sufficient to comprehend things, and hence FR is considered to be the highest source of valid knowledge in all its entirety daxit or the seven aspected logical predication is an important doctrine of Jaina logic The same object may be described by seven distinct propositions These are the seven possible ways of o prior description We can not have another pro position about an object which can not be brought under any one of the seven propositions The complex nature of a real object or Draya is amenable to description by the above seven and only seven propositions To have a complete description then, the thing must be taken in all the seven ways In each case it is the same fact that is the subject of the propositions which are certainly diverse in nature That only means that different and apparantly conflicting ideas may be predicated of the same subject The different propositions are all beginning with the term 'म्यात् " which means perhaps The proposition arms, at the most only at the probable truth With the con sciousness of seven possible predications Jaina Logicians never assert anything categorically about anything Absolute catego- Cical assertion is never aimed at in Jaina philosophy But the Jaina thinker in his dread of such absolutist attitude never hesttated to emphasize his relativistic philosophy even at the cost of verbal redundency The prefix' 17', therefore, saves the proposition from becoming an absolute assertion The quality predicated is probably or perhaps true The predication is accepted provisionally with the full recognition that the same may be denied and that other ideas may be affirmed of the subject The first proposition WIFT 3677" means that cxrstence is affirmed of a thing from the point of view of its own Draya or essence The affirmation hos meaning with reference ·First ] (49) * This propo 1 to its own 7 or place 1 € you can say that ' a thing is when you refer to its place of existence Similarly the proposition is significant with reference to its own काल We can affirm the existence of a thing during its life time Again affirmation is relevant of reference is to its 7 or quality The quality of a thing can be safely predicated of the thing Hence the proposition PTIET SA is an affirmation about the Draya with reference to its own EET ( substance ), eja (place), Fr (time) and ( quality ) 2 The second proposition • FACIEI CZE sition is a negation about a thing from the point of view of परद्रव्य (ahen substance ), परक्षेत्र ( ahen place ), परकाल (alhen time) and 467117 ( alien guality)? e we can have a negative proposition of a thing in the following manner A is not B (RECT) A is not in B (17) A is not now (AR) Ie, it ceased to exist or it is not yet born A has not the quality B ( 937717) Thus, a thug is affirmed i its four-fold relation form, matter, place and time and is denied in its foul-fold alien relation Hrítarta = 771-( Perhaps the thing is and is not Both the conflicting predicates may be applied to the same subject, provided the following condition is satisfied The affirmed predicate must refer to स्वद्रव्य म्वन, स्वाल and म्वभाव, and the predicate denied must refer to परद्रव्य, परक्षेत्र, परकाल and परभार HTT2T 1974-(Perhaps the thing is indescribable) There is no word which would bring out the implication of both the affirmation and negation of a thing at the same time II 113 IV 3 4 + ·(50) [ Chapter 5 37977 should not be interpreted to be absolutely indescribable, for then 377 itself would become meaningless It only refers to the impossibility of finding an idea which would include both the thesis and antithesis at the same time स्थादास्त चावक्तव्य द्रव्यम्-(Perhaps the thing is and is beyond description) When reference is made to F501, 997 etc, The thing exists and hence the affirmation, and when reference is made at the same time स्वपरद्रव्य, स्वपरक्षेत्र, स्वपरकाल and FATH7, the thing becomes beyond description and when attention is directed to both the abovementioned aspects, affirmation and indefinability will be the fifth 6. 6 स्यान्नाास्त चारक्तव्य द्रव्यम्- Perhaps a thing is not and is indefinable ) Here the first reference is negation from the point of view of 1527, atitete, Sccondly the reference is to the indescribability and when both these characteristics, denal and indefinability, are associated with the thing at the same time, then the sixth mode becomes significant 7 स्यादस्ति च नास्ति चारक्तव्य द्रव्यम् -( Perhaps the thing is, is not and is indefinable ) Affirmation is with reference to FEL etc , negation is with reference to qtc etc, indefinabi lity when these two are taken at the same time When all the three above characteristics are attended to together then the thing may be said to exist, ond yet not to exist, and to be beyond description Page 18 स्वरचिविरचितकान्तस्वीकाराया--Read थुतसागर--(1) स्वरुच्या निजश्रद्धया विरचित कृत पान्तस्य भर्नु. स्वीकारो अगीकारो यया सा तथा तस्या 1 (2) स्वस्मिन् आमस्यम्पे रुच्या मम्यग्दर्शनेन फान्तस्य परमवाण स्वीकार न करोति तम्य अनेकान्तनयेषु अविनीतस्य यते कीर्तिनं भवति | The suggested meaning is that the sage who has not taken five vows as well as who is not actuated by right belief etc, does not ·Firat ] (51) 11,093 sun become famous चातापिरिपुदिगन्तवास-Read श्रुतसागर यातापिन इन्चल भातुलारिशेषस्य रिपु शनरगस्त्य इत्यर्थतस्य दक्षिणाशा तम्या अन्ते अवमाने चासो निवामो यस्य स तस्य मम्बोधनम् | काफिलादिकरणोद्दाहरणानाम्-Read थुतसागर--परावर्तितहयोदम्प योरपि(भि )प्रयाग काबिलमुच्यते, तदादिउँपा चुम्बनभूषणआरतननिवर्तनप्राशादीना नानि काफिलादिकरणानि च । तानि उदाहरणानि शण नपचनानि तेपा बाक्लिादिकरणोदाहरणानाम् । नलकूपरपितरम् -Read श्रुतसागर-धनदम् । अनिएकुष्ठद्रवद्रुतचरणनप -Read थुतसागर-अनिगमनभिलपित यत् ध पापराग तस्य द्रोण गृयादिना दृता नाग चरणन या पादपुनमवा यम्य स तस्य सम्मोवनम् । हरितगहनवाहनम् --The भरधनिधुवननिधीनाम्-Read श्रुतसागर--1) प्राधेन वीर्ग स्तम्भेन निधुपन मैथुन तस्य विधय कारणानि प्रमनिधुवनविधयस्तपाम् । (2) प्रधाना महायुगणादि शास्त्रागा निधुनावधीन् वाचनादिनिधीन (क्षयवान् मुनिन जानातीति व्यङ्गयथ । अवतानकासायस मुकुन्दम्-~-Read थुनसागर --अरताना अधोमुग्या या कालायमस्य लोहम्य तल्किा काहिका तदात्या तदाकारण सल्ल्या एलकेशिकाम्या उपलभितो मस्तरदेश र प्रदगो यम्य पुराणपुम्पत्यात् म तथा तम्य मम्बोधन हे अग्तान कालायसतलिफातिमम्नस्टा हप्पा हे नारायण । च मे रिलकुन्तलापिलपिलेचनचुरनाना ममीप निकावर्ती न भरमि । रिला ग्रामपंवत् वीभूता ये कुन्तला वेगासराले मिलते पिणेचने नयने तो श्वनानि चनसयो गास्तेपा तथोजानाम् । कथाया मे । अदय क्चग्रहपहिलविग्रहाया अदय न्यारहित यथा मपति तथा कचग्रहे, हस्तद्वयन बु तल माह महिला अतिनिर यो विग्रह शारीर यम्या सात तम्या । अत्र व्यग्यम् । यो मुनिधिये सल्यागमता सन् दीवापान न भवति, ताम्येन तशे न गृहाति, द्वपीकैरिन्टियै पभूनो योजिती भवनि, गोमाग्न लोचकरणे रगाडी पातयति, शिरामलोचने अगुठतजनीग्रहण समर्थो न भनति तस्यापि कीर्तिन भाति । कुम्भीनसमभुम् -Read श्रुतसागर-धरणेद्रम् । अविरलगरलगे उम्भीनसमभुम्-Read श्रुतसागर -अर अपिरल्गरलोलमडअनजाल अपि रग्न अविछिन्नन गरन विषण उगात् उनमा रूपनजाल सदरपणाम(न) मुखममुद्दा यम्य म तथा तस्य सम्बोधन विधीयते । है अपिरलगरलोलमपनजाल । हे भुजङ्गमापान हे टोपनागर नुगनगराधरामताना नुण्डार पनिम्फल तधागा यानदधरी दन्त गमती तयोरमृतानि पीयूगगनकानि समानुगराधरामृताना सद्गमागमन मगम प्राप्तिन माति। क्यभूताया म। अनाम्पसमापित 11993 ·(52) [Clapter 30 प्राणितायाः अनल्पकल्पेषु अमख्येयालयकालपर्यन्तेषु सङ्कल्पित नैमित्तिौराणि प्राणित जीपित यस्या. सा तथा तस्याः। अन व्यङ्गयम्। यो मुनिर्मधुरभाषी न भति, मुरसात् विश्वत् करानि वचनानि वति, अनु च भुजङ्गमलोकान् कामुसान् पाल्पति तस्यापि कीर्तिन भाति । निखिलमल मनीपेव-- Read श्रुतसागर-मुनेमनीपेर योगिना बुद्धिरिस । केरलजानमित्यर्थ । कथ भूतस्य मुने । निग्रिलमलविल्योन्मीलितान्तरालोक्येचनस्य निस्विराश्च ते मलगम्निषष्टीप्रतियस्तेषा पिल्ये पिनाो उन्मीलितान्तरात् प्रादुर्भूत अन्तरालोक्लोचन केल्जान यस्य स तस्य । तपस्तपत कवलयात्-Read श्रुतसागर-तपो द्वादश विध तदेव तपन श्रीसूर्यस्त्रिभुवनयोतकारक्ल्वात् तस्य करा किरणास्त एप कारमीर- केनगणि नाहीस्देशकुनकुमानि तैररुणितानि रन्जितानि रहितानि स्तुतिमुलराणा नाननाचालाना सुरयोषिताना देववलभाना अल्फाल्पानि मसकाग्रन्धितचूर्णकुन्तल- मण्डलानि यस्मिन्नुदयाचल्दरीमन्दोहे म तथा तस्मान् ! द्वादनाविध तप There are two main types of austenities external and internal Again external austerities are of six kinds !) अनगन, Fasting, (2) अनमोटर्य, Eating less than one's Fill, than one has appetite for, (3) वृत्तिपरिमाव्यान--Taking a mental vow to accept food from a house holder, only if a certain condition is fulfilled, without letting any one know about the vow (4) रमपरियाग-Daily renunciation of one or more of six kinds of delicacies, viz -(a) Ghee, (Butter, clarified butter ) (b) milk (c) curd (d) Sugar (el salt f) oil (SI ATT0414--Sitting and sleeping in a lonely place, devoid of animate beings (6) कायोश--Mortification of the body, so long as the mind is not disturbed of अनानारमोदयं वृत्तिपरिसग्यानरमपरित्य गरिविन शय्यामन. कायझेशा राय तर । तत्त्वार्थमूत्र chapter IX Siltra 19 The Internal austerities are also of six types –(1) प्रायश्चित्त Expiation (21 f74 Reverence, (3) 49727 Service ( of the worthy people ) (4) म्वाध्याय Study, (5) व्युन्म Givirg up attachment to the body, etc (6) प्यान Concentration of प्रायश्चित्त- नियमावृत्यम्वाध्यायन्युन्मर्गध्यानान्युत्तरम् । तत्वार्थपून chapter ix, Sutra20 seints or ·First ] (5) उपलान्तरालदेशाः--Read श्रुतसागर-गिलानामभ्यन्तरप्रदेगा । मन्दर- धराधरनितम्यात्-Read श्रुतसागर-अम्नाचलपरततात् । मेसलाकुल कन्दरात्-Read थतसागर --- मेपलाना टिनीना कुलानि ममूना तेपा सुगणि चिराणि तेषु निलीना अपिण या स्त्रियों देवागनारियोपास्तासा गणे ममूहः गीयमानानि गान प्रन्यानीयमानानि दया कारुण्य दमो जितेटियन नियमाश्च पञ्चमननानि रात्रिभोजनवर्जनपष्ठानि नाम च श्रीसुदत्ताचार्य इति तेः शुचीनि पवित्राणि यानि पञ्चमान्त( दि )रागगीतानि तैर्गचाग वाचाला कन्दरा गुदा यत्य मन्दरधराधरनितम्वस्य स तथा तस्मात् । पञ्चमहानतानि-In Jalna religion there are two kinds of vows, partial ( अणुव्रत ) and full (महानत) Those vows are five in number (1) अहिंगा-non injury (2) मन्य truth. (3) अम्तय non-theft (4) ब्रह्मचर्य chastity (5) अपरिग्रह abstention from worldly attachment The partial vows are observed by the householders whereas the full vows by the saints. धराधरनितम्याडम्बर वदनात्-Read श्रुतसागर--धराधरम्य निमा- चलपतिस्त ये नितम्बास्तटानि नेपामाइम्बर आटोपम्नस्मिन् स्थपुट उच्चनीचो योऽमी प था मार्गम्नभ्य प्रस्थानेन प्रयागेन मन्थरिता मन्दगमना गतिगमन यया मा चासो कीर्ति पुण्यगुणवणन मा मन्दाकिनी गङ्गानटी नैलोक्यमार्गतयगमियान नपा- म्नरगा कल्लोला म्यादस्तीन्यादिलक्षणान्तैर्टन्नुराणि उनतट तानि दरसदनानि गुनामु- मानि यान नहिनगलचुलिमाचस्वालम्य तथा तम्मान् । पुरम् a capital and fort-city shalqh is the centre of 800 villages दोणमुख-a cap tal of 400 villages or a place to be approached only through boats Firafe to comprises 200 villages मंग्रह has ten villages undar it निगम- comprises a lakh of villages Page 19 चरणकरण भूपण.-Read श्रुतसागर-चरणरण च मम्याचारित्रा नुवान नयनिरूपण च नयनस्यापिकरण गुगाश्च नानध्यानादयस्त एर हारा मुना- मल्यस्तैर्विहितानि अनुष्ठितानि हृदयभूषणानि बधस्थलमण्डलानि येश पारामरिणा ते तयाते | The sages were actuated by the right conduct, well versed in explaining the principle stond-points ( 22 ) and were possessing the right krowledge and engrossed in the self-medi- 31 ·(54) [Chapter mountain tation समस्तश्रुतधरोद्धरणधृतादिपुरपधिपणैः - Read श्रुतसागर- समस्त ममग्र यच्छत शान्त्र द्वादशाङ्गलक्षण तदेव धरा भूमिधर. पर्वतो पा तदुद्धरणे तदुच्चाल्ने धृता आत्मन्यारोपिता आदिपुरुषस्य श्रीनारायणस्य उपभाजनस्य ग धिषणा बुद्धियै पारामरिभिस्ते तथा तै । For द्वादशागश्रुत, see page 6. वृषभजिन-He is the first Tirthankar according to Jaina tradition The Scripture consisting of twelve 37375 is compared to the The sages are described to have committed to the memories the fundamental doctrines preached by Lord Rishabhadeva to enable them to go through the scripture Hot He is capable of attaining hberation He has a faith in pieaching of the Jaina saint and is candidate for the three jewels (रननय) नव्यानच्यकाव्योपदेश नीके - Read श्रुतसागर-- नव्यानि च आधुनिकानि च अनव्यानि च चिरतनानि यानि काव्यानि गारियानि तेषामुपदेशो व्याग्न्यान स एव पच्छ पुष्पानाटिका तम्य स्व ठन्दोलन यशेणाच- यस्तदर्थमागच्छन्तो दौकमाना अनुच्छा बटुला छेका चतरा ये छात्रा अन्तरामिनरल उतानि ध्यातानि व्याख्यानमण्डपानीवानि व्याख्यानम्थानसमूहा येपा पारामरिणा ते तथा ते । ऐन्द्रजेनेन्द्र वनीकैः Read श्रुतसागर-एन्द्र इन्द्रण करिना कन, चन्द्रेण पिना त चान्द्र, आपिगल्किचिना मतमापिगल, पाणिनाय च पणिपुन गरिरचित, नानि आदिया नाक्ययनामरकाम्नाढीना तानि च अनेकान्यप भग्व्यानि नहुमन्यानि ना यानि व्याकरणानि तम्पदिश्यमानो चिगीयमाना योडमी गन्दायो. मम्बन्धनम्य दग्धी चानुयता संर मरिन् गदगानदी तया भाल्तिा निर्माता मिष्याणा विद्यार्थिना रोमाया. बुद्धः पदरियामभूमिय पागमरिमिस्ते तथा à . Here are references to the different schools of grammar The sages are described to have taught their disciples the grammar portions composed by the grammarians such as :7, 77, TF7177 पाणिनि and आपिगलि परिमुपितफपायालुष्य -Read श्रुतसागर--- परिमुषित दूरमुन्दित बायकाटप्य मोधमानमायागमपाप येस्ते तथा त । पाय- It is the technical term used in Jaina religion There are four passions (कपाय) such as प्राध, मान माया and लेभ These passions are considered to be real cause of the transinigration, hence to be free from the bondage of these passions is the ·First] (55) water liberation Each of these four passions is again of four kinds. (1) अनतानुसन्धो-Error feeding or wrong-belief assisting These passions are so called because they keep the soul bound in भमार which is called अनत and in which the soul is kept wandering by these passions feeding its erroneous belief अनत also means wrong belief And these passions are called अनतानुबधी, because they nourish or feed wrong belief It is very lasting like a stone engraving (2) 347-717--Partial-vow preventing It is less lasting as a furrow It prevents the soul from taking partial vows (3) प्रत्याग्न्यान--Total vow preventing The soul does not at all incline towards the vows on account of this sort of passions, It is mild as a line in dust (4) सन्चलन- Perfect-right conduct preventing It is very mild as a line in Thus, we get 16,1 e (4 x 4) kinds of passions मदरहिते. -Read श्रुतसागर- (1) नानपनापुल्जातिबलम्बापनेयम्पतया पलपणागविधगरहित । (२) पानरहित । There are eight kinds of pride described in Jaina religion A heted, c a man who has strong faith in Jaina philosophy should be free from the eight kinds Then and then alone his belief is considered to be a right one cf जान पृजा कुल जाति रम्मृद्धिं तपो पु । अगाप्रित्य मानि मयमाटुगतस्मया ॥ रनकरण्ड श्रावकाचार verse 25 प्रणीतविग्रहदण्डे . Read श्रुतसागर--(1) प्रगीत मायगनुपितो विग्रस्ट- काय गो यैम्न तथा तै । (२) विग्रह युद्ध दण्डश्च सैन्यचालन प्रणति न्ति ( ते तथाशीले )। प्रकाशितशमयोगतीर्थोद्योगै. Read श्रुतसागर-प्रकाशित प्रकटीकत मे कर्मभुये योग च ध्यानगास्ने तीर्थेन ऊर्जयन्तादौ उयोगो उधमा यम्ने तथा ते । ira-It is the name of the firar mountain which is Kathiawar The twenty-third T rthankar Lord Neminath, attained I berat on on this mountain नीतिशास्त्ररिव प्रकाशितशमयोगी थोद्योगै-Read श्रुतसागर-यथा नीतिशास्त्राणि राजराद्धान्ता गमे लमहतो यागे च अल चलाभे तीयेषु च सेनापन्यायादगती/घु उद्योगमुन्यम प्रमामयन्ति । The Turthas of the 7-11 ment oned here are the 18 offices of pride ·(56) [Chapter of the State Mantris, 8 Commanders in-chief etc, cf dartlari राजश्रेठी दण्डाधिपो मन्त्री महत्तरो बलात्तरश्चलारो वर्णाश्चतुरङ्गरल पुरोहितोऽमाल्यो महामात्यश्चेत्यपदा राजा तीर्था भवन्ति । अखिलद्वीपदीप -The Sun वीतस्पृहः-Read श्रुतसागर-(१) निम्पियामिलाप' (२) चैत यरहित । मृलोत्तरगुणोदाहरणभूमिभिः--Read श्रुतसागर- मूलगुणा पञ्चमहानतानि, पञ्चसमितय । पञ्चेन्द्रियनिरोधा । लोचश्च पडार यानि च निरम्मरत्व च अस्नान भूमिगयन दन्तप्रभाल्नाभार. स्थितभोजन एभक्त च । उत्तरगुण - उत्तमयमा दयो दशगील्महस्त्राणि द्वापिंगतिपरीपहनयश्च । तेपामुदाहरणस्य दृणन्तपचनस्य भूमय, पृथ्वीमण्डलानि । तपुरुषोऽत्र ममास । स्थानभूतैरित्यर्थ । मूलगुणs- Primary virtues are twenty-eight in number in case of ascetics and eight in case of house holders Here the reference is made to the ascetics Mainly the Jaina ascetic emblem is of two kinds internal and external These two fold emblems impose on a sage internal and external purity Absolute nonattachment is the motto of a monk and the details of his duties are all deduced from this virtue The internal emblem which aims at literation consists in being free from infatuation and preliminary sins, in being endowed with pure manifestation of consciousness and activities, and in having no desire at all The external one consists in possessing a Form in which one is born, in being free from harm unto beings and in not attending to the body The external ascetic emblem prescribed for women is slightly of different character consisting of clothing etc, owing to their natural and inherent disabilities and they are called nuns The twenty Mulgunas comprise the course of conduct of a monk he should observe five great vows such as (1) अमिा, (2) मय (3) अस्तेय (4) ब्रह्मचर्य and (5) अपरिग्रह He should be careful in his five-fold activities. ( समिनय ) which ore as under — 1) stafizfat proper care in walking (2) भाषासमिति speaking (3) एपणाममिति " " " ir eating ·First] (57) (4) आदाननिभेपसमिति proper care in lifting and laying (5) उत्सर्गसमिति excreting He should fully control five senses, he should observe six essential duties, he should pull out his hair periodically, he should remain naked, he should not take bath, he should sleep on the ground, he should not clean his teeth, he should take his meal in a standing posture, and he should take only one pure meal a day These 28 primary virtues must be strictly observed by a monk If these are violated, inspite of his carefulness, he should report and confess before a worthy teacher and practise the prescribed lustral course mys- Secondary virtues When the sage carefully observes the above mentioned 28 Primal virtues, he has to practise the secondary virtues as well in order to purify his soul Thus, by observing FINS, a saint becomes an ideal one and fit and competent as well for shedding of Karmic matter and stoppage of inflow A saint becomes more pure and pure as he concentrates himself on observing these rules and regulations prescribed in Jains Scripture The secondary virtues comprise ten kinds of Observances such as (1) 392AT Forgiveness. (2) 39.97 Humility (3) 3T4 217 Straightforwardness 14) Jan -117 contentment (5) 778121 Trudi (6) 378 TT Restramt (7) 777 AT Austerities (8) 377-7101 Renunciation 19) 376 1877 nonattachment (10) 397 GTi chastity; all of the highest degree Similarly, a monk should observe the course of conducts of ten thousand kinds, and undergo the twenty-two sufferings (The) such es(1):17 Hunger (2) FITTI Thirst. (3) 1174 cold (4) 307 Heat (5) 1797 Insectbitings (6) Ta Nakedness 17) 21a Lenguor, dissatisfaction (8) ** Women (9) Thi Walking too much not to feel the fatigue, but to bear it calmly (10) f*7T sitting Not to disturb the posture of meditation, even if there 15 dancer from ·(08) [Chapter ta lion, snake etc, etc (11) शय्या Sleeping Resting on the hard earth (12) आकोश Abuse (13) वध Beating (14) याचना or याच्ना Begging (To refrain from begging even in need) (15) अलाभ Failure to get alms (16) TT Disease (17) queri Contact with thorny shrubs, etc (18) मल Dirt. Discomfort From dust, etc (19) सत्कारपुरस्कार Raspect or disrespect (20) प्रशा Concert of knowledge (21) अज्ञान Lack of krowledge. 122) अदर्शन slack belief, e g on failure to attain supernatural powers Thus, the मुलगुणs and उत्तरगुणs are most essential virtues for becoming a perfect monk चिनशिखण्डि पुण्याचरण -Read श्रुतसागर- चिनगिसाण्डन । मरीचिरगिरा अघि पुलस्त्य पुल्ह तु । वसिष्ठश्चेति सप्तैते ज्ञेयाश्चिवारीसाण्डन ॥ तेपा मण्डली श्रेणिम्नया लूयमानानि माध्यमानानि पुण्याचरणानि परियाचारा येषा ते तथा ते । निशिग्मण्डिन्-is an epithet of the above-mentioned seven sages अनूचानेन~-Read श्रुतसागर- साङ्गे प्ररचने अधीतिना श्रमगसन ऋपिमुनियत्यनगारलक्षणेन A group of 497 well acquainted with the twelve kinds of the sacred treatises अन्याचयीयताएतिसर्गारतरण -Read शुनसागर-- अन्यानपीकृत अभधानीकृत उमतिमगम्य मिथ्यामार्गम्य आतरणमुन्यत्तिर्यत तथा ते । अन्वाचय ----Statement of a secondary rite अवधिना बोधेना--- By Visual or direct material knowledge This Visual knowledge is of three kinds, (I) दगार ध, Partial Visual knowledge (2) परम अवधि High Visual knowledge (3) सांभरधि FullVisual knowledge A Partial Visual knowledge is the very limited faculty of perceiving things beyond sense perception It is oble to apprehend only a limited number of things within o limited space and within a limited time A High Visual knowlodge is the higha 37 717 which is free fron such limitations And the last ie a Full Visual knowledge is the perfect faculty which perceives all reality. This is associated with the perfect self. These thrco faculties are respectively acquired by psychic development, as ·First ] (59) long as certain Psychic qualities are present, these metemperical faculties spontaneously manifest themselves But in the case of the last when once it is aquired it becomes permanent and everlasting Whereas the first is also present as a matter of birth right in Celestial and Hellish beings till death just as human beings have sensitive and scriptual knowledge (Celestial and Hellish beings have sensitive and scriptural knowledge also) But in the case of man and some higher animals it is to be acquired by developing the psychical nature Thus, देशाधि is said to be of two kinds - (2) भरप्रत्यय-Birth-born Visual know ledge (2) गुणप्रत्यय-a Visual knowledge acquired by merit as distinguished from in born Visual knon ledge The latter is associated with man and animals and the former with celestial and Hellish beings All these kinds of Visual knowledge have gross matter and embodied souls as their subject matter without their modifications From here onward the description of the garden is gven अमृतासक्तोदयम्-This is the correct reading Instead of मृतसित्तोदयम् which is printed in Text through oversight अन्योन्यविभवसम्भावनोगटाशयम्-Read श्रुतसागर--- अन्यो यस्य परस्परम्य निमाम्य धाम्य सम्भारनया दर्शनन उद्भट उस आगयो अभिप्रायो यम्य तत्तयाक्तम् । अनङ्गमुनि रोधमिव-Read श्रुतसागर- उपयते-अनङ्गम्य आगम्य सम्पन्धिना ये मुनय मतपय आमचारिणो पा मुनयना मण्डला अणिस्तया सह रिहित मन. मदमाम राजतिस्तम्य अनुरोध आग्रहो यम्य तत्तथोनम् । मुनयो यथा परेपा बाधा निरान्ति, तथैद पनमपि। Page 20 अभिनयागमप्रस्तारमिय-Read थुतसागर-उगते-यमा अभि नयागमम्य भरतगाम्नम्य प्रनारम्नारनहल्ल्याहारो भाति एतपिम्बितप्ररर्तनी भाति । मन्दारायतनम्-Read श्रुतसागर-41) महाराणा पारिजानपगामायता म्यान । (2) मन्दम्य गनेश्वरम्य आरम्य मङ्गलम्य न आनन म्यानम् । जीमूत- यादन मुन्दरम्-Read श्रुतमागर-नागरणीना ताम्यूरताना भिग माा मु दर मनोहरम् । पुा उप्रेमते-जीमतवासनरितारनारमिर या जीनन- ·(60) [Chapter । बाहनम्य विद्याधरविशेषस्य चरितस्य चरित्रम्य अवतारः कथामम्बन्धो नागवल्लीनां सर्पश्रेणीनां विभवेन मुन्दरो भवति । जीमूतवाहन-Name of the king of विद्याधर, a hero of the play called नागानन्द. He was the son of जीमूतकेतु and मलयरती and renowned for his benevolent and charitable disposition. When his father's kingdom was invaded by his kinsmen, he scorned the idea of fighting with them and induced his father to leave it to those who sought for it and to repair with him to the Malaya mountain to lead a holy life. It is related that there he one day took the place of a young serpent who was, by virtue of an agreement, to be offered to गरुड as his daily meal, and induced, by his generous and touching behaviour, the enemy of serpents to give up his practice of devouring them. मयूरयर्हातपरिव-Read श्रुतसागर मयूरबहोगा मयूर- पिच्छाना आतपरिव । मयूरपिच्छश्रीकारिभिरिवेत्यर्थ । कचिदक्षोल...शालम्- Read श्रुतसागर-कस्मिश्चित् प्रदेगे। क्यंभूतमुद्यानम् । अक्षोलानार्परालाना कन्द- रालानामओटाना। गर्वभाण्डानामिति यावत् । जालैः समूहैः निजिताम्निरम्यता ये मजराः पिण्टापक्षानेपा फलाना पचेलिमता म्वयमेव पच्यमानता । “पने केलिमर कर्म- परि" इति वचनात् । तया अरुणिता अव्यक्तरागसंयुक्ताः कृताः दिविजाना देवाना विमानाना व्योमयानाना चन्द्रशालाः शिरोरहाणि यत्र तथोक्तम् । कचिनमा..... प्रवन्धम्-Read श्रुतसागर-वचित् कस्मिंश्चित् प्रदेश नमेरुणा पारिजातम्रश्नण पिराजितः शोभितो योऽमो राजादनः क्षीरिवृक्षः। श्रीरिवृक्षोपरि नमेरुरुत्पन्न इत्यर्थः । तन्मूले आमीना उपविटा या मुरसुन्दर्यो देवगगनाम्तामा गगेन पेटक्न गीयमानः संगन्दायमानः मनसिजम्ण कन्दम्य विजयप्रबन्धो जगमानप्रगटको यत्र तत्तथोकम् । 32. Here the main sentence Is यन मुन्दरीजनेन मह कामिनो रमने। मधुकरकुटम्बिनी.....विलासिनि-Read श्रुतसागर--मधुरा भ्रमरास्तेपा कुटुम्बिन्यो भ्रमयन्नामा निसरण आदम्बण आटोपनया गन्दगनिया या चुम्न्यमानः आस्वाद्यमानी योऽमी मकरन्दक्दम्यम्नम्यः मकरन्दम्य पुष्परमम्य पदम्रः समूहम्नम्य म्नम्तो गुरमः स लिम्वितः अनुफतः उपमानमानीयमानो निज- नितम्रिनोना म्बकीयकमनीयामिनीना विम्याधरः परतिन्दुरीफसमानोयः तम्य पाने आस्वादने परशा नायरन्तः पराधीना चिरामिनः कामिनी या तलयोन. तस्मिनुथाने । सुरनमुग्योन्मुख ....मानने-Read श्रुतसागर—पमीप- ·. First ] (61) as a trees. on गाग्निभिनिकटवर्तिभिः स्वलितप्रसंग्ज्यानं पिघटितव्यानं मससमुंग्गीनसानसाना तापसाना मानमं मसे यशे सम्मुसीनास्तापरा ये वैग्यानसास्तपसिनो वानप्रस्थास्तेपा मानमं चित्तं मससंमुखीनवैखानसमानर्म यन तत्तथोक्तम् । कथंभूतः समीपशासिभि । मुरतमुपे रतिकीडामोग्ये उन्मुसा श्रद्धोकण्टा मुसरा वाचालाः परि समन्तात् सेलन्तो रममाणा मातीमुसा निजपक्षिणीमिः मयुना अनेका नानाप्रकारा ये 'चिोपपदकोप- लथिनाः सगा. पक्षिणम्तेषा प्रेसन्ति प्रचलन्ति यानि नसमुग्यानि तैः अलिग्व्यमानानि चुम्यमानानि पलितभिसराणि पल्वदग्राणि येषा समीपशाविना ते तयोक्तानः । The central idea is that the trouble was created in the meditation of the sages by the trees under which they were practising penance result of the falling of fruits that were cut off by the talkative birds the कितयसहचर.... विटपिनि-Read श्रुतसागर-क्तिरसहचरेधूर्तभर्तृभि- रूपचरितं निर्मिन यत्करवायं हस्तस्तालग्नम्य लयेन रियासाम्येन लाम्यमाना नयमाना या म(धुम )त्तमीमन्तिन्यो मदे( येन मत्ता. कामिन्यस्तामा ममालोक्नमूहलेन निरीक्षणविनोटेन मिल्न्त्य एत्रीभान्यो या बनदेवता व्यन्तर्यनागा भरेण भुना नोटिताः ककुभचिटपिनः अनवृक्षा यत्र तत्तथोक्तम् । वटपिटप......सन्धिवन्धे-Read श्रुतसागर-पिटाना कामुकाना रिक्टः प्रत्यक्तः प्रस्फुटो योऽमो रसाटोप. कामनीडानरस्तम्मिन् चाट्पाट मिध्याम्नुति- पदः तेन रिघटमान उद्धहमानी मुनीना प्रामीणा मन:पाटपुटस्य चिनाररयु- गुलव्य मन्धिम-धः शेपो यत्र नातं तम्मिन् । कभभूतेन वटविकटरताटोपनापाटन। पटम्य न्यग्रोध भम्य पिटा. गाग्वा क्टमम्नस्य विटङ्क पाहपोन्नताप्रभागम्नभ्य सङ्कटः मंफोनमहिनो योऽमो कोटर मायाम्पितगर्भम्यानं सत्र उपविष्टं स्थित वाचाटानां मगद्य याचा शुकाना रक्तनुण्डाना योटेक ममृहः तेन पयमान उचैरुद्रीयमानं यत् िियकटग्ताटोपवादाटर तत्तथीन तेन | The central Idea is that the minds of the alafits perturbed account of the flattery specches of the paramcurs as well os the shrieking of the parrots sitting on the hollows of the fig trees पितर्दिकालिकम-Read थुनमागर-पेदिवायनारिधानम् । पुलफवितरणम् Readभुतमागर--मान्दपम्यनमर्गयोगः। मरलमम्नम्म ......गिधि-Read थुनमागर-सान्दोगमु प्रेगमु रिमन्तीना 'रिणामी 'रिटः पुनःसन्नर, on were M ·(62) Chapter रममाणाना उत्पतननिपतनानि कु गाना विलामिनीना नवयौवनस्त्रीणा मुग्नराणि साचालानि मणिभिरूपलषितानि मेखलाजालानि रसनासमूहाम्तेषा वाचालिमा वाचा- ल्व गब्दबहुलल तेन ग्रहला द्विगुणीता या पन्चमालप्तिः पञ्चमनाम ग्रामराग- विशेष । ससमस्वरः इति यावत् । तया परिता पिरतीस्त पिपलम्भलता यस्मिन् तत्तथोक्त तस्मिन् । क्यभूतासु लीलादोलाम् । पीनस्तनेषु लिपितानि यानि पत्राणि पन्नरल्यस्तैलाञ्छितानि शोभितानि यानि उर स्थलगनि यक्षोजमण्डलानि तेषु विषये योऽसौ रमणरस. सम्भोगक्रीडारागस्तम्य रभसः औ सुख्य तेन उच्छलन्त उत्पतत उत्तालाः शीप्रतरा चलना. पादा यासु लीलान्दोलामु ताम्नथा तासु । उक्त च-पड्ज मयूर, करते गारस्तू( स्वृ पममापिण । अनादिक तु गान्धार गौञ्च बणति मध्यमम् ।। पुष्पमाधारणे काले पिक कूजति पञ्चमम् । धैवत हेपत नाजी निपाट वहते गजः ।। क्यभूतामु लीलान्टोलाम् । सरल टुमा देवदास्तरयस्त एव स्तम्भास्तेषु मम्भूता रद्धा या लता बलयो अगोरतनयश्च मन्जुल्नरुश्रेणयग्नासु रिनिर्मिता रविता- म्नास्तथा तामु । कदलीदलातपत्र मण्डलानाम्-Read श्रुतसागर-फेन Page 21. वायुना दल्यते विदीर्यते बदली धारण सा । अशुमन्फ्लेति यारत् । तम्या दल पर्ण तदेव आतपन उन तम्य उत्तम्भन उद्धरणमुचलन तस्य भारेण गुम्तया भरिता निचितो योऽमी भर्तृभुजाभोग. कान्तम्य बहुमण्डल तम्य सम्भाननेन विनयक्रणेन पिकर- स्पुरीभूत कुचाम्भमण्डल सनकल गाभोगो यारा तास्तथा तासाम् । रमणरत गर्भ-Read श्रुतसागर-रमणरतम् । उपरि स्त्री अध पुमान् रमणरतमुच्यते । तन निरता च्यावृत्तव्यापारपती या वनिता अत्यन्तोत्पादितरागा स्त्री तम्या रतिरसोमेको मोगक्रीडारागाधिक्य तेन पिचलत् नुम्यन् योऽसौ रिकचाना विकसिताना विचपिलाना मोगरपुष्पाणा प्रारम्य आजान्वालम्पपुष्पमाला तम्य आमोदेन अतिनिहारिणा परिमलेन मुरभित मुगन्धिमत. सुभगभुजङ्गम्य सौभाग्यरत् कामु पुरुषम्य नाभीवलभिगर्भा यत्र। नापेर चलभि । परगधारो वापबरो लभिरुच्यते । तम्या गर्भो मध्य- प्रदगो यन तत्तथोक्त तस्मिन् । खलरताभियुक्त काहले-Read श्रुतसागर- सलम्य दुर्जनम्य रते सम्भोगनीडाया अभियुक्ता नियोगिनी अधिकारिणी या कुनहारिका जल्घटवाहिका दामी तम्यास्तालतले काकुटमध्ये यदुत्तरल्तर उसुक्तर यट्टत दस्तेन उपावित उड्लायितो निच्च(चुोलम्य वृक्षम्य मूठे अधोमार्गण यदिल छिद्र तस्मिन् निलीनो स्थिनो योऽसी उदकाल्पतम्यालाक्नेन दर्शनेन आकुलानि निहली- भृनानि यानि माकोल गुलनि बरिभुक्समूहाम्नेपा कोलाहलेन कलकलशब्देन काहल अस्फुगब्दो (यन ) तत्तथोनम् । कलगलोल्लसल्लोह चेतमि--- ·First] (63) योऽमी करलो वृक्षम्नम्य Read श्रुतसागर-(य याजनस्य ) कर मधुर गले फण्ठ उन्मन् उच्छन् मन् होलापत अव्यक्त शब्दित तम्य अनुल्पन पुनर्जल्पन तत्र पराम्नपरा ये शारिका गाना पीतपा बाल कास्तै सग व्यामो योऽमी मुलायो मारकम्तनोपलभिता उपकण्ठ समीपे जराठत माहित अभिनयागनाया सालपनिताया रतिचेत सम्भागनित्त यत्र उद्यान तस्मिन् । निधुरनविधि विधुर. सीधुनि-Read श्रुतसागर-निधुपनम्य मुरतम्य माटाया योऽमी विधि कामगात्रोत विधान तेन विधुराशि पीरितानि पुरविकागा नश्यामनन्त्रीणा यानि अधरदलानि दन्तच्छदपयानि तेषु दयितन भना दीयमान आरापमाण आननचपकन मुरापानपायेण चारित सयोजित रानीजसीनु दादिमीजमन्य यत्र तत्तथान्तम्। रोध्रपरागवैश्य दर्पणेन-ths and all onward adjectives qualfy the noun मुदरीजनेन Read श्रुतसागर---रोनम्य अनुनतरोस्तम्य पगगम्य रजमो यह य गुल्लता तेन नीधितो निछिटीकृत । मान इत्यथ । स च कारज परलनिमलित केतकीरजम परलेन ममूहेन निर्माग उद्वतित पोत्दपणे गण्डस्थलागा यम्य म तथा तेन। रत्तोत्पल गोटेन Read श्रुतसागर-रनापलम्य नाट तम्य अनराठे मध्य मृगायल्य पाझनीमरण तनापुर सयुन गकाग (१) हर्षम्य म तथा तेन। सिन्दुवारसर मेखलेन Read श्रुतसागर-गदार मुग्मम्नम्य सरा हार तन मुरराशि मोहरा यानि कलीम रागनि नागा मारपउरानि तपा ममा ग्मिग्रन्ग यम्य म तथा तन । व्याम नाल्गन्तरार । Page 22 . धूयन 33 ग्रह्मास्तर दया -Read थुतमागर--ब्रह्मम्मम्मम्य नैग क्यम्य या निम्मिय कामियनामो रन मम्मागम्य यमाप्रारम्मा राधना रम्मन्नम्य या चन्द्रायमहा। नन्गय मान गतवमापारम्मा भनि। याधाधिपति प्रति Read श्रुतसागर धारिपरिग्यमामा आरागि Tষানবি সালাখানখান খান। এমিনি বাসটি Tणा (अ)मायाति किं पुन मग माग्चया7 | अपि न रपयर। हिरिगल क्ष्यजन्मना दक्षसुताना अपरियिरोपनाता प्रत्ययाय - Ja na relg on it is related that there were elevent's in all the last was 77 by some who was the son of a sode artit at the time of Lord Mahave the last Jana Tirthanker It is also stand that the production of these so from the associacion of sa isord ·(G4) [ Chapter nuns Here in this passage a mythological reference is made to the last रुद्र ie, भव The story runs that this सायकिमुनिपुन became a digambar monk and resorted to the Mount omra for practising penance One day it so happened, the story goes on to tell us, that while was devoting himself to meditation by the side of a well tercon, the most beautiful eignt young girls of facotet came to the well for bathing This , seeing their beauty par excellence became enamoured of them and by the sheer power of devotion brought their all gorments by his side When the young girls after finishing their bath came on the brink of the well, they failed to see their garments there At last, when they approached and enquired of fum as regards their garments, he said that he would give back their garments provided they would consent to marry him Thereupon, the girls told that they had no objection of their parents would permit them. Then 94 gave the kingdom of a 9474 City to the parents of those eight young girls and thus in terms of obligation in return secured the permission for marriage from their parents But these eight wives of died as a result of too much carnal enjoyment frategi तिलोत्तमासंगीतकात् (तप प्रत्यवाय.)। ब्रह्मदेव became disgusted with the fact that he was less valued than the Lord Vishnu and Shankar by the devotees and so went into the forest for practising austerity with a view to acquring a more self-power than the other two Gods, AT and ju He practised penance in a lonely place for 4500 years The Gods made a careful search of him, but no use At last, when Indra came to know the exac" face where he was indulged in austerity through the Winí le former sent a beautiful damsel named facrat in order to cause obstruction to his meditation. She came to the penance grove and began to dance in the four quarters. Brahmadiva, then, at the cost of one thousand years' ·l'ırst ] (65) penance each time made four faces to see her dance in four quarters When the damsel felaki began to dance in the sky right on his head, he at the cost of the remaining 500 years' austerity made the fifth face of an ass to see her dance As he became too much passionate and tried to catch her foot, she disappeared in the sky At this he became much disappointed and with that fifth head began to cry, "Alas! you damsel, Tilottarna !" Though Indra asked her to remain with him, she refused, then a damsel gift aggreed to remain with salt and begot from him a son 7190 by name It is stated as under :- उर्वशी ब्रह्मणो भार्या वेश्या विस्यातसुन्दरी। तस्याः पुनों वसिष्ठाख्यो देवविप्रगणे हित ॥ कैवर्तीसङ्गमात् पाराशरस्य (नप. प्रत्ययायः)।-A king, मपर by name, tied a trough containing his semen to the neck of a parrot and sent him to his wife 79141 On the way, when a hawk caught the neck of the parrot, the semen-trough fell down into the water of Ganges Then that semen was devoured by a (female) fish in consequence of which she became pregnant Afterwards a fisherman, named IT, cought her in a net and no sooner did he cut that (female) fish to pieces than was seen a besutiful daughter in her belly Then the fisherman took her and nemed her मत्यती When she become young, she used to take the people in a boat from one shore to the other One day a sage TUTI sat in her boat and as he was being rowed across the stream in her boat, he became impossioned by her beauty Then there he created a darkness by efficacy of his devotion and enjoyed her in the boot Then the sage, being much pleased, made her body having a sweet smell She, then, gave birth to a sige ut by none, who went into the forest along with his father it for ·(66) [Chapter face in water, austerity Afterwards सत्यवती or योजनगधा became the wife of शतनु and gave birth to the three children such as चिन, विचिन and चिनागद रथनेमेश्च नटीनर्तनदर्शनात् (तपः प्रत्यवाय)| There was a king 97% who was ruling over the city for He had three sons पूर, पद्मरथ and रथनेमि The last son ? e रथनेमि became a naked monk at the feet of a great sage named A4 One day when rušíh was seeing his reflected face in water his preceptor 4T said, "Oh you sage! You are seeing your but mind well! it will result in deviating you from your penance at the hands of woman Afterwords, the sage that went alone into the forest for meditation As the days gone by, a merchant happened to come to that forest with an actor named it This actor had a beautiful daughter 4199 Ar with him The sage tehk seeing her attractive beauty, fell at once in love with her When the sage pointed out some defects in the actors dance the latter became much pleased and offered his daughter FTTart to the sage Tati in marriage She produced a son 47 in course of time Afterwards the sage Tela married a daughter of a potter Then he married a princess too From these three wives, he got three sons After some days, Talit again became a monk along with his three sons These four saints visited a city called FTUR There when they sat practising penance near the pottery of a certain potter, they were burnt unknowingly there and thus attained at last liberation on account of complete purification of their soul 34 विध्यापित. Read श्रुतसागर-गीतलता नीन । अङ्गकानि- Read श्रुतसागर-कोमल धातून् । Page 23 भूचाप हते -Read श्रुतसागर-भुवानेत चाप धनम्तन विश्रान्ता आरोपिता ये नेताणा अपाङ्गशरा क्यवाणाम्तेषा हृतेस्ताइनात् ।

·First] (67) (2) हम्निपर, . यागे यम 35. प्रत्ययस्यन्तम्-Read श्रुतमागर-(1) पर्यटन्त मदेन रिघटमानम्। (2) विषयसुयं अममानम् । तथा चाद विद्यानन्दिः-प्रत्यरम्यति-प्रमते, नि { व्य) रम्यति उन्मं करोति अभ्याम्यति गक्नोति । 'भरते व्यानोनि' इति । द्वन्द्वपरि. गतः---Read श्रुतमागर--(1) एकान्त प्रातः । (2) आपधैः रोहितः । पुरश्चार्गलोकः--Read थुनसागर--(1) मुनिजनाना मुग्व्यः मुरिलोमः । an eleshant-rider अग्लालाप ....कण-Read श्रुनसागर-अलाना म्बीणा आलापाः परम्परभापणानि तप जल्गनि पानीयानि नेपा परः प्रग्नेन धिरिती अश्रुतीग्नी की गलनदी यम्य म तस्मिन् 36. सप्तजिह्वा लावण्यम्-Read श्रुतसागर-मतजिदम्य अमेः अजिहाा अटिला । उग्रतरा इत्यर्थः । या चाला अर्चिएः तामा जागनि ममूहाम्नेषु भाहुतीन वपन । मरीनिमित्यर्थः । आमागम्य व्योम्नो गारण्य यान्तियन तनयोक्तम् । मगानारण्यम । ) कालोपात चयः :-Read श्रुतमागर--- Page 24 म एप उपातमा प्रमः अभनिमिनारम्नम्य छटा पक्षाने नया ममता गायनमः । भण्डवोगट ...न्नर:-Read श्रुतमागर-- भादने युद्ध उद्भटानि उद्धारोगानि ग्टन्ति युमित गट कुन्नि गगनगणि वगट- ममानि येषा ते तशातः। विभाभि । गृभ्रामान ..माथा:-Read धुनमागर-गधे श्यामरिकाभिरामानानि गृहीतानि ममामानि मामगरिनानि यानि कीमति अधीनि तपा मारग रगरपणन सत्यमा अमा. ( पाटपा.)। ते पाट मन्त्रग्नुि न दारा इत्यर्थ । प्रेतोपान्त .प्रायाः--Read श्रुतमागर- गाना मनकाना उपनेतु ममापनन्न आगन्नो ये पतभिगः पक्षियम्नः परमायाः कटिनमाया । This adjective can be token wth both पाटn. as well as दिा प्रोगा। दादयच्छय कटिना:-Read नमागर-दान मम्मान কবি মলি আনি না মৃণানা বৃণি গণি না ?নি এ আনু. नयानि अगानि शानिन म अन्नगामारधा गमम्य माना ये हान्दा परसराम पाटगा काराग्नमाया । मयंटोहभृतमम्मनियाय:- This odjective goes with the 713 and 777 Rrad TATIITT - njimanie भिम्मिन दागोभा भागरित भनिसार मिरममाः यन ग तगाप्रमश. TOTTATA:-Like the Lord Shiva Tofauttg: -Whose body was clotted with cheeks and temples 14PP 7710 Road धनगागर-- परे पनि अगं ना जान ·(68) [ Chapter who was भ्र य उरीराणि नानि च तानि दागानि मृतमानि तपा गीर्णा गरिमा पतिना ये गिराजा. कंगाम्न र मारो धन यम्य पातस्य म तथोक्न । पुथ्यत्क्लेवर चारः-- Read चनसागर- यति दुर्गन्ध प्राप्नुवन्ति यानि फले पराणि तेषा करके गुगरोरैरस्थियाभृतदेहैहतो विनागित प्रचाग गतिर्यस्य स तथोल । दग्धार्थ प्रबन्ध -Read श्रुतसागर---ग्धा भस्मीभूता अर्धदेवा गरीराणि येषा तानि ग्वार्धदेहानि तानि च तानि मृतकानि चैषा सम्बन्धी योऽमी अनिस्तेन निवृत्तो निपनो दग्धार्धहमतकानिमय प्राधो यस्य जातस्त्र म तथोन मास्थतान्- Page 25 dead शङ्का-Read श्रुतसागर-गुदिभो विचार । दहन गन्धवक्षयजात्-Read श्रुतसागर-उप्रयते-गोमादिन दहनो वैश्वानर स च नाधर मुटुम्नवर्गम्तस्य भये पिनाटो जायते उपयते दहन राधाश्रयम्नस्मात् । 'सममी पञ्चम्यन्ते जनेट पश्चात्तापान्यि । दन्तात्कालित तालुका Whose palates were rent asunder on account of the spikes in the form of dried bone pieces that were nailed up by the teeth कण्ठान्त प्रविलग्न TOTT.—Whose bellies were (fast) moving due to the throwing out the piece of bones that came into their throats प्रेतप्रान्त दृश-Whose eyes were raged due to the falling of the leaves of the old trees that were by the side of the dead bodies गण्डमण्डला तसा-Read थुतसागर- गण्डमाल पोलस्थल आमामा मालक यम्य स गण्डमालायाम म चामो गयम पारम्नम्य पक्षप्रान्तन पत्राण आपादित राबत अग्नम कपूरो यम्या सा तथा। The idea is that crows were sitting on the cheeks of the woman more beautiful and attractive in the eyes of the young people कामकोदण्टकोटिप्रकटाविभ्रमे-Which have the clear resemblance of the end of the bow of the Cupid Page 26 जीर्णोदश्चन सन्निभे-Read श्रुतसागर-जीण शरिते उदञ्चन नालि केरफले ( ये डिट ) रोके तयोपिउद्योघिय योऽमौ यो दुग वनिर्यामस्तस्मिन् यो बुद्रुदौ जलस्फोगै ताभ्या सत्रिभे सदृशे | The eyes of the dead lady are compared with the bubbles on the ill smelling juice in the two holes of the coconut विचटन्नद्ध स्थिती-Read श्रुतसागर--- who was ·Mist] ((१) M पूया-Read पिचरन्ती स्फुरन्ती नद्धा न धन प्राप्ता या वाध्री चमरज्जुस्तम्या रन्ध्र छिद्र तदधमा निमण शितियवस्था यो श्रुत्यो ते तथोक्ते । विवरावशेष थुतसागर-विचरम्य उिट्रम्य अवशेष उद्धारो योऽसौ निश स्थान तम्मान निर्गच्छन् निर्गन्छन् अतुच्छ प्रचुर पूय नणरुधिर यम्या यग्या गा सा तथोक्ता (गन्धयाहा)। अजस्त्रविन्त्र वृत्ति -Read श्रुतसागर-अजस्त्र निरन्तर विनमपत्र दिगन्ध रिपटोन परवगेन युत निगलित यस्य नरुधिर तम्य पर प्रवाह पर्यन्तवृत्ती प्रान्तस्थाने यग्याधरस्थ तयाक्त । पूतिपुष्पफलदुपदशौ-Read श्रुतसागर--(प्रति यत् ) पुषफल कपिथपल तद् दुण दवा अन्या ययोती ( भोरही)। गतजङ्गली-Devoid of flesh निर्गतान्त्रान्ना-Whose edge of entrail has com- out Page 27 पानवेणुपग्प्रभा--Whose matchless lustre is similar to an old bamboo हृदयगमा-Read श्रुतसागर--1) मनोव उभा (2) मनग उद्वेगजानी। Page 28 Construe ---आयुर्गरम्परमाय मायामामाभ्यार्या करिना नापधिमाधुर्यधुयी समाप्तिश्वर्य गोमा युहनयमशरामरम्योत्तरामा पर्जन्यागार- मारा त्रिदिवपतिभनु धुरा च ( भरन्ति । तदपि इद जगत् अत्र मत्तम् । चित्र (एनन् । मायासाम्राज्यवर्या -Which were attractive () {ke the illusory sovereignity पुहकनयमपारामरम्योत्तरामा -Whch were beautiful like the gardens produced by the magical tricks ( हफ्नय) पर्जन्यागारसार -Which were as therming as the mansion of the clouds Verse 124 Page 29 38 मानस्तम्भ -A huge high pillar erected belore the Audience-Hall (see poge 2) They are four in number at the four entrances on four sides It is beleved that the pride of wrongbelver ( AED is suppressed at their sight of 8 दूगीला मा मम्भात्या दुर्द गाम् ।। मरापुराण, Parvs 22 verseas Each of these four pride-suppressing pillars is made of gold and has three mushrooms at its head It is specially prepared by ·(70) [Chapter Kubéra at the instance of Indra, hence it is otherwise called ET The purpose of these four pride-suppressing huge pillars is mentioned in the महापुराण, पर्व (section) 22, through the verse 102 मानस्तम्भान् महामानयोगात् त्रैलोक्यमाननात् । अन्वर्थसंशया तज्ज्ञानस्तम्भाः प्रकीर्तिता.॥ शिवशातकुम्भप्रदेश इव विदूरितदयितासमावेश -Read श्रुतसागर- चिदूरितो दूरीकृतो निषिद्धो दयिताना स्त्रीगा समावेश प्रवेश यन स तथोन । शिर' मोशस्तदेव यातकुम्भ मुवर्ण तम्य प्रदेश इय । This line clearly suggests that the author of यशस्निलकचम्पृ belongs to the Digambar sect, which maintains that the women are not capable of attaining liberation in so long as they are in that state On this and other two topics, such as केरलमुक्ति and सपत्रमुक्ति, the main two sects १ दिगम्बर and श्वेताम्बर of Jana religion differ. The Former condemns the three above mentioned topics, whereas the latter accepts the same stai 17 g farangsiale?l2T.--Read श्रुतसागर-विगतो नष्टो जनुजाताना पिपीलिकादिजीपसमूहानामरकाश. प्रवेशो यस्मिन् स तथा । अरोकाकाग प्राणिप्रयारहितो भवति । अलोकाकाश--It is that part of space which lies beyond the Universe In this space the five substances such as jiva, matter, the principle of motion, the principle of rest and time, are not found (see pages 7 and 8) समुत्सारितवर्षधरसमागम.-Read थुतसागर--- समुन्मारितो दूरीकृतो वर्षधराणां नपुराका गमागम आगमन यम तथा। यथा तप- अरणागमो दीक्षामिद्धान्तो नपुमम्प्रोगनिपिद । क्षपकऽणिरिव तप प्रत्याय- रदितक्षोणि.-Read श्रुतसागर-तप प्रत्यायन तगेटोपेग रहितभूमि धपा- थेगिरित । यथा पशि अपूग्गुणस्थानादारभ्य दादगगुणम्यानपर्यन्त गुणस्थान चाण्यदोषरहितभूमि भाति । क्षपषश्रेणि.-The Ladder of annihilation In Jaina religion there are fourteen stages in spiritual evolution by which the soul passes from the lowest state of bondage and ignorance to that of full illumination and Godhood They are called गुणधान These are (मिध्यापिः। (२) मामा-मादपि ।

·(72) [Chapter a pass on at once to the twelvth stage without passing through the lith stage, whereas the soul who is the representative of उपामश्रेणि goes to the eleventh stage where spiritual peace is secured, but here peace is the result of suppression Hence it may not be quite secure The spintual harmony may yet be disturbed therein If it gets disturbed then there may be the misforture of slipping down again But the fall will be to the 8th stage from which the two ascents are branched off So the ladder of annihilation is more stronger than that of suppression for the former is considered to be the necessary way to liberation A soul who has mounted to the 12th stage by the $79€ mode of ascent never falls down, for this and many other reasons it is stated to be devoid of any impedement. AENETA ART: Read श्रुतसागर-महावृत्त पविंशतिवर्णपाद श्लोकस्तम्य मम्तार इर । प्रस्तार- (in prosody ) tabular representation of the long and short vowels of metre with all possible varieties क्षुपावृतोपान्तोपत्यका-Read श्रुतसागर भुपैग्वदासैर्वृता वेप्तिा उपाते ममीपे उपत्यका पातामनभूमियम्य स । लयनशिलाश्लाघ्यमेखल. गानाम्- Read थुतसागर-ल्यने मिलोत्कीर्णगुहै गिलाभिश्च बहत्यापणि प्रयासनीया मेग्यला कग्निी यम्य म तथोक्तानाम् | द्वयातिगानाम् रागदेपरहिताना परिकल्पितीगीर इर। उपेक्षते सम्पादितशयनामन इस । द्वयातिग -a saint whose mind is freed from the influence of two qualities such as T1 and द्वेष फर्मन्दिवृन्द-a group of ascetics सह-Whole order as such (1 e all the four classes of which the order consists ) asft, a saint with miraculous powers. 1, a saint with control over five senses, glat, a saint with Visual and Mental knowledge, 991, a saint, a houseless ascetic, or, all the 4 classes of community - fa, monk 3411**1-Nun 777-layman, 1771-laywoman 39 Fasaporja--for eating for repast 40. नन्दिनीनरेन्द्रः-Aking of the city उपिनी, अनुजन्मता• दनारन्दल्याम्-Read थुनमागर- अनुज मना र भगिनीर मे लनान्दिनी त साध्या ·First] (73) son of वडरग्रभाग अनुजन्मतालताकन्दली तस्या तथोताया (कुमुमारल्याम्।) कुसुमारली is the name of a chief queen of a king, maar a यगोधर, Who has become now अभयानि Page 30 उपासकदशाम्-Read श्रुतसागर-क्षुल्लारस्थाम् । शुल्लक-In Jaina Faith there are eleven steps ( ufaal) for the house-holder to perfect himself in them all, if he wishes to make steady progress all along When a layman passes through all the former ten steps and takes the last, 1 e the eleventh pralima he is practically a monk The course of training here is two fold, the preliminary and the advanced The house-holder in the preliminary stage of this pratima is called 97 and the one in the more advanced, 770 The 7 wears a langol and a sheet of cloth, three cubits long and of a single width As regards food, a het of he belong to any of the three higher castes, should eat only what he gets from one houschold, but he may visit five houses one after another if he happens to be oxhruira In no cose should he call at another house after gatting sufficient food for the day, but should sit down and eat it at the last house visited by hum While calling for food, he should not penetrate beyond the court yord, hall or vestibule, nor ask or beckon for food, but should only wish the inmates charma-labha ( may you obtain spirstual merit) If not observed or welcomed with due respect, he should mmediately depart from that place and proceed to another should he call at that house a second time that day He should cat only once a doy, and go out in scorch of food between the hours of ten and eleven in the morning A Tremsins apart in religious build ng and acts according to the rules laid down in the scriptures for salhas to fellow, Tharan In no case ·[ Chapter five yows Read श्रुतसागर-चरमानारदमा एकादशीप्रतिमा एकादश स्थान तस्य वगा आयत्ता तथोक्ताम् । एकादशीप्रतिमा-It has already been stated that the eleven stages are prescribed for the householder's life as under :-(1) ASTI A true Jana must have perfect and intelligent belief in Jainism. He must have a good knowledge of its doctrines and their applications He must give up meat, wine and honey He must more or less observe the such as अहिंसा, मत्य, अस्तेय, ब्रहाचर्य and अपरिग्रह (2) व्रतप्रतिमा-He must observe five अणुतs without defect, the three गुणरता ( दिग्गत, देनारत and अनर्थदंडनत ) and four शिक्षानतs (सामायिक, प्रोपधोपाम, भोगोपभोगपरिमाण and अतिथिमविभाग) The three funds and the four ftalas are called the supplementary vows (for detall explanation, see भानसाचार by श्रीसमन्तभद्र) (3) सामायिक-He must meditate faultlessly regularly, and for fixed hours at mid-day, evening and morning, not less than 48 minutes every time (4) 1741971A-He must eat faultlessly on the 8th and 14th day of every lunar fortnight (5) A17217 He must not take Animate vegetable and water without any fault (6) TALIN-He must not take or give food, or drink at night, this must be foultless (7) 4479- He must give up sexual intercourse even with his wife This must be faultless (8) +-He must give up his means of livelihood, cooking etc (9) TATF--He must give up his desire for the objects of the world and be contented with abandoning all his property, except a few clothes and utensils (10) A1-He must not advise on any worldly activity (11) fen-He will beg for his food and refuse what is specislly prepared for him He may be Bt with a small sheet and cloth, or with only cloth, dining only off his hands They both corry a pot of water, and a peacock brush The formeric '157 carries an alms bowl also ·Firet ] (75) So the last stage is a stage which will bring a layman near to the point when he will be able to take the five great vows of the ascetic In other words, this is considered to be the limit to the householder's life and beginning of the ascetic life All these eleven stages ( fatal) of a layman s life come under the fifth H (for the fourteen TETAS see page 70) जिनरूपग्रहणम्-to become a naked mendicant अन्त संग्ल्पकृशानु- तमसोधेन-Read श्रुतसागर-अन्त सक्यो मनोव्यापार स एव भानु- श्रानर । उद्योतकारकपात् । तेन तो पिहित प्रबोध प्रचलन यस्य म Alta ( Taifattuatan ) 1 3479 --Right belief. 41 Here the main sentence is तैनागरिकानुचरगणैस्त मुनिमार- क्युगल महाभैरव नाम देवतायतनमानिये | A description of the मुनिकुमार- फ्युगल Is gven onward भगवन्तमुपसंगृहा-having bowed down to the venerable sage, सुदत्ताचार्य धर्मद्वयम्-Read श्रुतमागर- 3tafirmiteriyor147 Sofie a homeless one, on ascetic 370717- a house-holder or a layman The 1937YT", brother and sister, become newly 37 and 371971-, e in technical words, they were in preliminary stage, hence they are described as the examples of perfect Jaina gentleman as well as both नययमलमिय-like the two kinds of nayas नययमलम्- the term Naya has already been explained It is nothing but a means of understanding from certain stand point In short, wayıl means a point of view There are mainly two view.points-(1) zonin the aspect of substance, and (2) enimfax, the aspect of change or development These two Mix are the principle situats and called the mouthpiece of the Scriptures ( The seven Hunc enumerated above foll under these two heads The substantive aspect : confim comprises the first three in Ir (11979, (2) 157 and (3) -7777, wheress the model aspect i, a mutat includes the remaining four " (4) IT (5) TO (61मममिard nun 1 e 71277711 ·(76) [Chapter are two Main View (7) rua (see page 46) Sınılarly it has also been already stated that these seven nqyas are the subdivisions of निश्चयनय, To recapitulate briefly, there aspects-11/17 निश्चय and व्यवहार-or उपनय The former has again two main divisions (1) anf and off ( for detail explanation, refer to 777FAT etc )] These two view points-द्रव्यार्थिवनय and पर्यायाथिकनय-deal with cognition in its general and particular aspect respectively. Dravyastık is the view of looking at the identity of things, while Paryāyastık is the view which looks at the difference of things We think or speak of something either from the stand-point of identity or difference Statements of things from the former point of come under the head of द्रव्यार्थिक or सग्रह or सामान्यgeneralisation, whereas statement of things from the statement of difference fall under the category of पर्यायाधिक or विशेषparticularization. In short caurlū7 takes its stand exclusively upon the universality of a subject, while 9717 views the same object exclusively from the standpoint of particularization Every statement that deals with some sort of universal state ment is the legitimate province of 777, but at the same time the same statement except the statement of the highest universality, becomes the subject-matter of qimira as well That very thing that is viewed by 271147 from universal point of view is viewed by it from the view point of particularization. These two wynx form the bedrock of tartana, Versatility of aspects प्रदर्शितात्मरूप प्रमाणद्वितयमिय-~Read TETIT-ud-gamla 14 97774PATI ATAT | *** FANATA I ffargiu Framant F*7*THIE 4. प्रमागम । AUGTH-Pram in is authority by means of which we test direct or indirect right knowledge of the self and the non-self in all their aspects In short, it refers to the apprehension of ·First ] reality or valid knowledge. It is of two kinds. (1) 477 47810 Immediate apprehension of reality and (2) 197 0917 Mediate opprehension of reality Ordinarily the term 7 refers to sense perception. This ordinary meaning of the word 998 IS considered secondary and subbordinate by Jaina thinkers. They call it व्यवहार प्रत्यक्ष The real is known os artAfHF FT or that which is apprehended by Atma immediately and directly, for the term 379 means the atman or soul, and Team means the direct knowledge by the soul According to this view sense perception is indirect and mediate, for the sensory object is apprehended by the soul only through the medium of sense organs সমাগs in general are five-মনি, খুনি, অবশি, মন বস্তু and These five are olready explained (sec page 3 ) Of these afat and ia dre considered as Fitergains. The other three are considered to be प्रत्यभप्रमाणs. यहिःप्रफटल्यापार गुमध्यानयुग्ममिय-Raad श्रुतमागर-शुमध्यानयुग्ममिर धर्मध्यानाध्यान- युगलमिर । क्यभूत गुमध्यानयुग्मम् । यदि प्रकटव्यापारं मनमा निगन्य साबरपुटी- 1941 in ond 27471-in Jaina Faith meditation is considered to be of four kinds (1) treni Poinful concentration (2) Iza Wicked concentration (3) vezia Righteous concen tration and (4) IT17 Pure concentration. Of these the first two are characteristics of all deluded mundane souls and the last two of those who love acquired Right Faith The latter two meditations ore considered to be the causes of liberation, whereas the former two the causes of rrundano bond:ge 1741717 is the mediation on the nature of tattrar, the means of the destruction of the eight karmos, the consequences and effects of different kinds of action, and on the nature and constitution of the Universe The Righteous knowledge leads to 1977 and enables the householder to renounce the world The fourth form of modtatori • Iran is beyond the house.

·(79) [ Chapter hoider, who cannot, as such, aspire higher than devoting himself to y, but practised by holy-saints well advanced in asceticism and self-control Self contemplation is only possibe in three ways, víz (1) with the aid of the mind 1 c, thought (2) by means of words, and (3) with the help of the body, eg The fixing of the mind on the nervous centre in the forehead This गुरप्यान consists of four parts as follows -(1) which is characterised by the changes of stat, that is, of the instruments or vehicles of meditation, (Being instrumental in self-contemplation the mind, speech and body are technically called yogas ) (2) That in which there is no chong ng of yogar, but which is steadily mainta ned with only one yogn (3) That in which the bod ly activity is the slightest and (4) that in which there is no bodily action whatsoever man bong considered to be the only drect means of self real sation, it occupias an intermediate position between dharma dhyana and actual self real sation V is the instrument of developing the kr.owledge of the self and of engendering the spirit of rum ut in the soul wheress TWIT is necessary to rose that knowledge to the degree of on actual affection, or fcelng before the devin ty in rm170 may be expected to be transformed to a fully evolved Gode पुगेयुगानरायगेरमणिधानाधार •Read शुलमागर-गुग युगा पण 27 9 AMATA 277 sprostra HITTYTTI AIT ari A Jano sogo hos to observe certain forms of carefulness (Arts) which are five n nurber (soo He must walk only by day observe the ground tarving the measurement of length equal to lour 11.sliv (GTAMPt) w ha vow to avodng npry to any living bowy ITSATTTTT-Resd yaralanan pang! at Rountatal - framtírn-Rund UTOTT-!{ wing!! poze 36 ) ·First) (79) मुनिवरेषु प्राणाना उच्चासादीना दशाणाना दैन्यात् रक्षणात् विधावृत्तिः आहारप्रवृत्तिन चनने । यथा हृदयहरिणस्य मनोमृगस्य रतये रत्यर्थ सम्पोपणार्थमपि विधाबृत्तिर्नच नैव वर्तते । यथा अद्भाना अष्टसंख्याना दात् दर्पहेतोबलवत्करणार्थ विधावृत्तिन वर्तते । तथा अस्य प्रत्यक्षभूतस्य करणकरिण. लिङ्गगजस्य मदनात् विधावृत्तिन यतते । किंतु एकस्मिन् कारणे विधात्तितते । कि तत् कारणं यस्मिन् विधावृत्तिवर्तत इत्याह । मुक्तेर्मोक्षस्य परे उत्कृष्टे देतो कारणे विधावृत्तिर्तते । कथ- भूतायाः मुक्ते । क्षतमदनचरितश्रुतविधेः क्षतं विध्वस्तं मदनस्य कंदर्पस्य चरितं आचरण येन स क्षतमदनचीरतः सर्वज्ञवीतरागस्तस्य श्रुतं दयारसप्रधान शास्त्रं तम्य विधिरनुनमो यस्या मुक्तौ सा तथा तम्याः । इह अस्मिन् संसारे मुनिषु यतिवरेणु इयं प्रत्ययीभूता स्थितिर्विधालक्षणाचार राल निश्चयेन वर्तते । This Verse gives us the picture as to why a saint should take his meal. The pure meal, daily he takes, is neither meant for strengthing is desire or pride nor mustering his sexual emotions, but for advancing the spiritual power which will lead him to the highest goal i e. मोक्ष. त्रिचतुराणि निवर्तनान्यतिक्रान्तम्--Read श्रुतसागर-नीणि वा चवारि वा निवर्तनानि भेनमयमानानि अतिकान्तं चलितं (तन्मुनिकुमारकयुगलम्) HETTE: For the sake of not falling-of from the path of liberation and for the shedding of Karmic matter whatever sufferings are undergone are called परीपहा: "Sufferings. "cE. मार्गाच्यवननिर्जराय परिषोदन्याः परीपहाः । तत्वार्थमून chapter ix Sutra 8. They are twenty-two (see page 57) A sage, who is aspirant after immortality must, go strictly through the endurance of hardships if and as they happen to fall to his lot. प्रतिपक्ष...... फर्मभिरिव-Read श्रुतसागर--यया नानापरणादीनि अष्टकमांणि प्रतिपक्षम्य आत्मनो भावनायाः प्राएं कोपं कुर्वन्ति । प्रतिपक्षाणों शत्रूणां भावनया सम्भाग्नेन प्रकोपप्रपूर्तः प्रपत्रोधपरिणः ( नागरिकानुचरगणैः।). Karmn, according to the Jaina philosophy, is a reality, as real as the walls around us ere, only the walls we see, but the karmo one cannot see. It is a fine subtle matter ; and comes in contact with the soul which is surrounded by a large volume of the former on account of the latter's state of iniquity. In other words, the karma ·(80) [ Chapter Irivades the soul and settles down with it whenever the soul is affected by the activities of the body, mind or speech due to the propelling force of wrong belief or moral failings or passions, namely anger, pride, deceit or greed This contact leads to the formation of what is called lai man sarı ( body pertaining to work) which is associated with every gua from the time eternal and will continue to accompany the soul till the time of its ( souls ) liberation This Larman sarr cannot be cast away during its existence in transmigration This subtle karmic body is formed of actual matter particles and hence is considered to be the non living substance It is quite different from the soul which is living substance by nature endowed with chetana So the karma being a fore gn matter, it is always an obscuring element, obscuring some quality of the soul The abovementioned lan man cari binds the soul in different ways according to the kinds of energies forged into it at the time the inflow of karma takes place These are called the eight larmas (1) ज्ञानावरणीय, (2) दर्शनावरणीय (3) मोहनीय (4) azate (5) (6) 7 (7) 072 (8) 377774. The first two kinds obstruct knowledge and forth ( 1 ), the third causes delusion in the form of affections and passions (14), the fourth brings about pleasure and pain ( 1 ), the fifth determines the duration of any particular life period (3919), the sixth gives the living being the various factors which are associated with objective individuality, e the kindy of body, senses, colour, features etc, the seventh determines the social status at birth and the eighth produces hindrances in the way of realizing vitues and powers These eight kinds of karmas have been further sub-drvided into 144 classes calculated to account for almost every experience that a man inife ·First] (81) one Page 31 अशिश्विदान-Read श्रुतसागर-अमरितचरित्र । धर्मकथासनाथगल- Read श्रुतसागर-धर्मकथाभिर्महापुराणादिशास्त्र सनाथ सयुक्तो गल कण्ठो यम्य तत्तथा तथोक्त। चातुराश्रमगुरू -Read श्रुतसागर-ब्रह्मचारिगृहस्थवानप्रस्थ- भिक्षुणा स्वामी । चातुराश्रम-There are four stages-(1) ब्रह्मचर्य the period of study (2) गहस्थ-the period of married Ife (3) वानप्रस्थthe period of retirement (4)-स याम the period of homelessness of life अनायतनसेवन तिमिरयतीति Read थुतसागर-युत्सितदेवता- गृहगमन तदाराधनधृतधिषणाना सम्यग्दर्शनाराधनेन आरोपितमतीना पुरुषाणा असाय नि सदेह तत् अनायतनसेवन दर्शन सयुक्तरन तिमिरयति मलिन करोति इत्यमुना प्रकारेण | The gst of ths line is that if a सम्यग्दृष्टी who has right belief ( otetta) visits a temple of the Godess चण्टमारी, hs right-betes wll become defective सम्पग्दर्शनाराधना- There are four fold worships in Jaina religon (1) APTTF-/1991- worship of Right belief (2) 717171981-worsh p of right knowledge (3) चारिमाराधना-worship of right conduct (4) तप आराधना- worship of austerity These four fold worshps of practised in a right manner, one is sure to attain liberation at पाणिमि -Read श्रुतसागर-कृतान्तस्य यमम्य दष्ट्रा दादा तम्या कोटि अम तद्वत् कुरिले पत्रतरो योऽसौ करार सङ्ग तम्य अर्घोहारोन अर्धनिष्कासनेन असन्ति बिभ्यति वा मानसानि येषा ते मेपाश्च अक्यो महिपा रजस्वला रक्ताचा । लुलाया इति यावत् । मयाश्च मेल्का । उण इति यारत् । मातङ्गाश्च इस्तिनो मितपश्च अश्वास्तैरुपता सहिता पाणय करा येषा पञ्जनानां ते सथोत्ताने । कीनाशर- प्रयत्न --Read थुतसागर-कीनाशो यमस्तम्य रसना जिल्हा तत् सरलश्चपलतरो योऽमी तरकारि एकधार सङ्गतम्य धाराजले अप्रानीये यत् वर्तते मधिर अमृक् तम्य अपलेहे समतादास्वादने लालसा अत्याकाशा ये पलमा राक्षसाले पामारेगस्तरवारिप्रवेशसम्म भयात् भ्रश्यन्तोऽध पतन्त कुम्भीरा नमा मक्राश्च जरहस्तिना सालूग व ददुंग । मण्डूका इति यारत् । अलीराध कर्कग 1 रचला इति यावत् । कमटाथ पच्छा पाटीनाच सहमदष्ट्रियस्तेषा ग्रहणेन कटार कांश । निर्दय इति यावत् । क्राणा हम्नाना प्रयन सावधानता येषां पचनाना ते तथाले । 477A1-( 1 ) The five classes of bengs 1 e the gods men, ·(82) [Chapter Gandharvas, serpents and pitris or (2) The four primary castes of the Hindus (ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य and शूट) with the निपाद or barbarians as the fifth यमागासप्रवेश भुजप्रयासै -Read श्रुतसागर-यम कृतान्ताम्य आवासो मन्दिर तम्य प्रवेशपरा सचारमशा ये प्रामा कुन्ता. पहिसाश्च पका दु स्फोगश्च मुरालानि भुषुण्यश्च गर्नका भिण्डिमा( लिपालाश्च गोषणा मुद्राथ लोहघनास्ते आदियेंपा यष्टिशक्तिछुरिकाकटाक्यगदप्रादीना तानि न तानि अनेकानि अगणितानि आयुधानि शस्त्राणि तैराध अनिवारित निरोधिता सुद्धा ये स्थलजाता मृगादयो जलजाताश्च मस्यादयो मिल जाताश्च गोधा गोधामजमर्पसरीसपा दयो अन्तरालजाताच इयेनग्धम्मामल्किाचरम्पारापतादयस्ते च ते जन्तर जीरा नैर्जनितो निष्पादिता भुतेषु नाहुदण्नेषु प्रयामो दु स येषा पञ्चननाना ते तथा ते । 42 शिपिविष्ट-An ep thet of Shiva सपत्नलोहितविहित स्नानकाम. परशुराम इव शोणशरीर -The king मारिटत्त is compared with परशुराम, Whose body was as red as blood and who has made a ( dreadful ) des re of bathing in the blood of the enemies परशुराम-Name of a Brahman warrier, son of जमदग्नि and the sixth incarnation of Vishnu While young he cut off with his axe the head of his mother, Renuka, at the command of his father Sometime after this, king storita went to the hermitage of his father and carried of his cow But परगुराम when he returned home, fought with the king and killed him When his (king s) sons heard this, they became very angry, and repa red to the hermitage and finding at alone, they shot him dead When परशुराम, who was not ther also at home, returned he became very much exasperated and made the dreadful vow of extermanating the whole Kshatriya race He succeded in fulfill ng this vow, and is said to have "rid the thrice seven times of the royal race He was afterwards destroyer of the Kshatriya as he was, defeated by Rama a son of Daslıratha, though qu te a boy of sixtcon 43 दष्ट्रामोटि प्रिलोकीपति-Read थुतसागर-दष्टा दाढा तम्या कोटिरग्र तन निविण उपविण लमा याऽमो दृष्टि लोचन तम्या तिच्या ·First] (83) लोकेन वश्वीक्षितेन विस्फारित प्रचुरीकृतो योऽसौ भ्रूभङ्गो भूविक्षेप तस्य उद्भट आइम्बरसहितो योऽसौ अभिप्राय. सर्वप्राणिभागलपणस्तेन भीषण भयानक यन्मुख लपन तस्मात् त्रस्यन्तो विभ्यतो भय कुन्त निलोकीपतय इन्द्रचन्द्रोषनागादयो यस्मात् वपुषस्तथोक्तम् । Page 33. लालाटोल्वण 44-(The body) which has burnt to ashes the three cities of the demons in the sky that was rendered terrible looking on account of the encountering flames of the fire issued from the powerful third eye on the fore-head Ayer-The three cities of gold, silver and son built for demons by Maya, these three cities were burnt down, along with the demons inhabiting them, by Shiva at the request of the Gods Verse, 137 Whose haughty shakings ( alala ) were (of those types in which the moons were made afraid of the formidable mass of twisted hair (of the Goddess Trsat ) wrapped up by the most torturous serpents, (in which ) the staffs, with a skull at the top (T ), were having a jingling noise produced at the time of movement of the row of the skulls rolling on the front part of (her ) body 1 e breast, (in which ) the mountains were made (as of ) dwarfs on accourt of the excessive agile of the arrogant hands ( 1 ) in the joy by the killing of the demons Alt etc, (and in which ) the waters in the ocean were caused to move upwards by the violent striking of the foot on the ground Rieger-Read श्रुतसागर-आतंरोट्रध्यानरहितस्य । यथासभा धर्मध्यानन शुलध्यानेन च afcatz i (for this four fold meditation, see page 77 and 78) Page 34 त्व मोक्षलक्ष्मी TgA---This line suggests that the women are not entitled to farrazten without which the liberation is not attained. This view is held by Digamber Jaina, but S'vetambar maintains that the women can get emancipation and that ·(9.1) [Chapter woman > a woman man IS liberation is attained even though the sage possesses garment देहायत्ते कर्मणि .. ViThis verse throws some light on the topic as regards for Though as a rule a male form is required to go to the liberation, still there is some condition of a man, who has no pure thought activity, is less superior to a woman with a pure thought activity Not only the body of the masculine (raya is sufficient to attain liberation, but above all the thought-activity (471) is the most essential factor in this verse the nun, अभयमति says to his brother, अभयरुचि क्षुल्लक that from the activities which are dependent on body, the man is called male or a is called fernale but from the thought-activities, even surpasses a The Jainism founded on the thought-activity rather than on the af Thought-activity is most competent factor, and hence much emphasis is laid on 1717 A woman like Har becomes an object of reverence due to her pure thought activity, while a man like TIT becomes defamed on account of his wicked thought-activity It is the pure thought-activity that accounts much in Jainism With this most pure thought-activity, body must be accompained by masculine drayo, if he is to secure निर्माण पुम्भोगयोदयात्तोयाशय इय-अगस्त्योदयात् जलागय इव । अगस्य The name of the star conopus The rise of canopus which takes place about the end of the month of Bhidro makes the water clear अपरनरपाला विभ्रमेण-Read श्रुतसागर-अपरनरपान्गना सम्या लापतरो (ल्धुत्वालधुत्वलनगो याऽमौ व्यहारस्तोलन तस्य परिच्छदे परिशाने विडम्मितस्लिरम्मत तुलादण्डस्य योतबदण्डस्य रिभ्रम योभा येन तमोत्तस्ता भ्रलतोयसनमाभ्रमेश । कोपे सति अपरनरपालना सन्मी लापर प्राप्नोति प्रमा. नातिगुर गच्छतीति ( मार ) । प्रहपोत्कर्ष पल्लय'--Read ध्रुतसागर-- 9777 311977 1977 30- 7 #Stiti ATYTI for at anfiti quifuit afron ju 59111 ननरोमामाणि यम्य गा मतमोग ।

·First ] (85) Page 35. आचकणम्-- heard. श्रीदुश्रुकमिकादिकान्तेभ्यश्चम् ' इति सूपेण नणि प्रत्ययेऽनातन्या अपि च सति द्विवचने जाते 'आचकणम्' इति जायते । शौद्धोदन- Name of the celebrated Buddha. आहार्यहिंसामतयः-Read श्रुतमागर-मंसगंज हिंसासंयुक्तमानसः पुमामः । स्वसूलतीनतिकान्तमूर्तिः- Read श्रुतसागर-भगिनीलताप्रादुर्भावण मनोहरमूर्तिः। अभयरुचि is compared to याद्रुम, while the nun अभयमति to the creeper. Page 35. 49. ममभ्योत्कीर्णतया - Read श्रुतसागर-निकटतरपापागा- faririfzaagi i From here onward the description of the sword is given घेतालचमस्य......कराल इव-The idea is that as in that sword were reflected the curved large teeth of the group of vampire, the poet fancies that those reflected teeth were looking like the bones of enemies which were killed by the edge of that sword. प्रतिविम्बित .....कानन इय-The central idea of this line is that the tongues, which were reflected in that sword, were looking as if the garden of lotuses that wos arranged for omuse ment of the Goddesses of the Wealth belonging to enemies and who were brought forcibly after defeating their owners. निमासमागनाहार...जालायतर-Read भूतमागर-प्रतिमा प्रविन्दरा এনিধি সমন ই গল্লামন মাযানন সোনা , गमूहो यम्मिन परगने म तधोनः। अपरं क्ल: परमार टत-प्रति गनुभवभयपागेकानागातर इस प्रति प्राटिनः मधमान मानर থাল মাননা গানF্যান। যনি ফাঃ * गानः। प्रचलितापिल... जटगनल इप-Read नमागर-टाने प्रनाम रीतिः मधु भो अपिग गमारिया माना गो मा मम्मी ममः प्रनाटा मटगन Entries काममा गा। प्रतियातनागनाइ......क्षेत्र इय-Pedyनगागर- FTERTAI भाग ::समय गर्गगम्य भ(ग)- हमारी अमेगामिनी rin IT मनोज भतार I amiri iran ferri HTTRITER ·(86) [aliapter to IS . - कालय समर्थ राक्षसाना क्षेत्र भूमिर्येन करवालेन स तथोक्त । सर्वभुवन प्रजापति- रिव-Read थुतसागर-सर्वपा भुवनाना प्रचार पर्यग्ने कुनूहलिता दहिदवती विनोदरती या कीर्ति पुण्यगुणकीर्तन सैन कुलदेवता अवयम्य अधिष्ठायिका तम्या सहचर सपा स चासौ पराक्रम पौरुष तस्य प्रसूती उपादने प्रथममजापतिरिक ब्रह्मसहग । The sword is compared to the creator FTET owing the fact that it has created valour wh ch aga n fanced to be a lover of the Fame महसाहस इच-Read श्रुतसागर-कीलानमनमहग । भेषजागम Read श्रुतसागर-मन्त्रगानसहा ! कालेयरल भिचार इव-Read थुतसागर-कलिकाले भर स चासौ क्लङ्क लोकापवादस्तेन पशिल मपाप स चासापागारम्तस्मिन् परास्नपरा पापिष्ठा शनर अथ पङ्किलाचाराच ते परे भानसम्नेषा परामुता रिते मृन्युरण चरमाभिचार इन उकृश मारणमनसदृश । धीरश्रीविभ्रमदर्पण-Ths is the name of the sword कलिकाल स्तम्भात्-This is an adjective of the hand of the k ng मारिटत्त Read थुनसागर-पलिकालघुणैर्दु य(१)मार ट्रकीट जरन् शतपण्टी- भरन् योऽमौ जगत्यासादो भूमण्डलदेवतामन्दिर तम्य उत्तम्भने जीणाद्धारकरण स्तम्भात् महास्तम्भसदृशात् (रात् )। दोलायमान थुतसागर-दोलायमान प्रेवती ये मणिपटल पञ्चविधमाणिक्यबरितसुपर्णपणवाने तयो फिरणजालैमरममू पडरितो याऽमी गगनारामो प्रियद्वन तन मुभग मुटर यथा भपये रम् । Page 37 अनवहेलविहितवितरप्रदान ---Read थुतसागर--अनर हलेन आदरण रिहितमनुष्ठित विप्ररम्यामनम्य प्रान विश्रागन येन म तयोत (गजा)। धर्मद्वय -(1) householders conduct (2) ascetics conduct Page 38 यत्त धिता समद्धचशा -Read श्रुतसागर---या यम्मात् कारणात् त मिधु धिना आश्रिना ये क्षागीभृत पर्वता इह समुद्रे वतन्ने ते भोगीता पिनि ममयमा निषेण पाता- गता येणुप्रभा विनुगास्तु भरमसानु भोणीभूत राजान समृद्धागा डिं माता क्या पर्नते। आसनादन्य . प्रवाह -Read थतमागर-आमर अनिनिकातर आसमुद्रान्तीपार क्वात् योगानुसार ममुद्रमसम्म धनो ये अन्य परमानन हानीभिगरानीभि अमरमग्नीभिपादना सुभगम्-Read 1 50 ·First ] (87) भिर्गीता वीणारंगस्वरमण्डलादिग्ववतारितः कीर्तिप्रवाहः पुण्यगुणकीर्तनसंततिर्थभ्य स तथोक्तः । अमराम्भोधिः-It is the name of the sea क्षीरसागर. Page 39. The verse 174 is most important. All the adjectives therein follow the three nouns (1) pantomime, (2) sexual enjoyment and (3) the assembly hall (of the king मारिदत्त.), चञ्चत्कुन्नलचा- मरम्-(1) in.which (pantomime as well as sexual enjoyment ) beautiful hairs are scattered (714) (2) in which i. c. in the asses mbly hall are the beautiful chotceries (in the hands) of spear-bears (कुन्तलाना-पुन्तहस्तपुरुषाणा । कुन्तालान्ति गृह्णन्ति ते कुन्तलाः।) कलरणत्का- चीलयाडम्परम्--This adjective qualifies the three nouns. Read श्रुतसागर-कलं मधुर यथा भवत्येवं रणन्ती गदायमाना या माची कटि- मेयला तम्या लयः ग्रीडामाम्यं तम्य आइम्नर आटोपो यम्मिन् नृत्य प्रमटारते नृपति- म्याने च तथोक्तम् । भूभङ्गार्पितभावम् - This also qualifies the three nouns. Read श्रुतसागर-भृक्षपेण अर्पितो भाषः एकोनपञ्चागलक्षणः मंभोगदानाभिप्रायः कार्यनिवेदनं च यथासंग्व्यं यस्मिन् नृत्ये प्रमदारते नृपतिस्थाने न सत्तधोनम् । उमचरणन्यामासनानन्दिनम्-Read श्रुतमागर--(I) ऊरोः मन्नभरणम्य पादम्य न्याम आरोपणं अष्टाधिगतप्रमाणं सम्य चरणम्य आमनं भेपर्णतेन भानन्दो यस्मिन् गृत्य तत्तथोक्तम् । (2) ऊर्जाः पुरुषसकभोश्चरणयोः स्त्रीपादयोन्यामम्य पाटनम्य यामनं आमनसिपम्नेन आनन्दितं आनन्दो यम्मिन् प्रमदारते तत्तथोक्तम्। (3) ऊरणा ममा चरणाना पादानान्यामामनेन गागनेन आनन्दितमानन्दो यम्मिन् तिम्घाने ततथोक्तम् । सेलम्पाणि पताकम्-Read श्रुतसागर-(1) लन्ती यत्र तत्र पतन्ती थी पाणी परी तारेच पगारे पनी यम्मिन् नृन्ये तत्तथोक्तम् । (2) गल्या नतेनं कुर्वन्गी पाणिवता यरपालिध्यजी यम्मिन् प्रमदारते तत्तथोनम् । (3) मेन्यः प्रेशन्त्यः पागि हम्ने पनास महाधना यन्मिन् पनिम्याने तत्तधात्तम्। सपथानीताहुहागेन्सवम्-Read शुनमागर -(पिय रोचनाना मार्गे मानीतः अवतारित. अगदारोलरः अनगिनन्टो यस्मिन् गृत्ये तत्तधोकम् । (यो: . क्षयम्ननिमानीनः अन म्मरमन्दिरेण दारोग र मुनापल- माला उमा भानन्दो ग्मिन प्रमगरले तत्तनम् । (3) लोचनमार्गे मानीनो प्रस्ताग्निः भताना दयभस्यातीनो दामः समृदम्मरः प्रदलों यन्मिन् तिम्मा तमभानाम।

·(88) I Chapter Page 40.11093 53. आनिगमसमानवल-Read श्रुतसागर-आनिगमं ऐतिह्य- पर्यन्तं सिद्धान्ते मूचितं असमानं अनुपम बलं सामर्थ्य यस्य स तम्य सम्बोधनम् । Page 42 54. पुदर्षणसमानविम्बः-( The sun ) Whose orbit was like the mirror made up of lead. (79) Page 44. 56. महेन्द्रामरमान्यधी:-Read श्रुतसागर-महन्दै मनरेन्द्ररमरैः सर्वदेवैर्मान्या पूज्यनीया धीर्यम्य सः (जिन || Here is the reference to the king महेन्द्रपालदेव. This verse bas double meaning one goes to the poet fataat and other to the Lord Jena. When the adjective महेन्द्रामरमान्यधी is taken to श्रीसोमदेव the meaning Is this -whose talent was overvalued by the God-like king महेन्द्रपाल, similarly. the other adjectives should be translated. 11093 ERO ·In a great अनोक्ह m GLOSSARY. अल्प a week अपमन् fl stone 67 m n charcon! 37797 71 a name of a tree (सातल) 37 in a mountain, a trec 34° 1ll A lioly fix treo अगण्य A countless (दीभ) suminteral अष्ठील the inside 573197 m n a low of Sia 37-gou ll unusual sprint the notched ortre 37751739 11 trusigration multy of box आच्छोदन Hunting arff 11 9 army, host आदम्बर m Shor after a disregard 37175, n disedse, pun indifference tree PUV m elephant driver 31774 in attaclıment 37141 lustre 37979 m a body 37727 a terrible अपनोद n destroyng आय गुलिक m a man who in अन्तेवासिन् m. disciple order to gunan object tises forcible instead 297 the outer corner of gentle means #178 m a garden 379 (nety stile a Turbid 37fifunt coveting anothers property 371177 117 & Fue अभीलn distress 37187 m Auy Spirituous अभ्रम / mate of ऐरापन liquor 377 a active great, volent इदिरा/ Name of Laxmi TETT 7 worslup इन्दीर The blue lotus अराल curi ed 17 51. The earth elephant in rut şar The pole of 1 carriage, अलगद 2 a black strets a part of 4 chariot of cobra उमर formidable pie 12, 1 forehead उत्तर m heap 97784 m a dwelling place 374 m rising growth of the eye an ·3 (, great, fierce FIT , crest उदकोदरगद m dropsy 381, end, result उदन्वन् m sea 3477 n. a buchet, throwing upward उन्मेष m, blowing 34271 f a land at the foot of a mountain उपदेह m corer 39 m a stone 341 f. Fame Jegot a intense 3 m an owl 387 m a canopy Jul a. roilently moring a kind of black antelope LUIT I mush कदम्ब ma mass कन्तु a. happy 48 217, a new shoot कपिय m the wood apple tree क्मलिन् m the moon 917 spotter 948 m. a tortoise E me skull, any bone of the body a pot, 10 ironsucc-jian कर्पूरपारी / comyihor फर्मन्दिन् m, an ascetic फरोटिf the skull FOIE (I, eating raw flesh ofera m. upper part of the neck; & jewel worn upon the neck EM 212 12 ani arrow 147 m, a buffalo n, Dry.m a cat, a cock, it crow किंकिरात ma कीकस .a bone #art 11. The God of Death कील mafiame as on, a beast, Honey 12 blood IR m, an elephant कुटहारिका a female servant carry mg a pot lao m a kind of Vennmous serpant कुम्भीर m ashark TTT m. an osprey कुलीर ॥ a crab i m. The part between the es ebrows 1997 m, a demon 0972 91 the real lotus alya churned on corruption it w, a crest 17 mi a stick a lemon sm, The Ashoka tree 4 m n liciou कपर ॥ कोणपm ·गलतिलक 1. A Name of the fort TET m, a small mountain 15 m. a bunch The m. a particular fragrant hitary m a kind of frog, a jackal mmait f. a female jackal izat m. a wild monkey Afees a. obstinate; (2) taking Tam, a low murmer Tea, a destroyer घोरघृणि m. the sun 744 11. a kind of deer 77 m, a foot 17 m. the blue jay. fata f. Brow, eyebrow 1197 11. a garment 77% 21. the nipple of the breast चूलिका f. the erest of a cock it. shrewed Pn. Spotted I m moss. जम्बीर m a criton tree TEY 1. not dried flesh PETR m, a water-suake Typ a. to be worshipped THEF m, a sort of small drum ETT 11, mass; pomp foza m, a kind of small drum. fuert m. a foam azt m. a mountain din. an armour JH m. 3 palace, a stage at m. thirst afir 12. Tamal Tree & its flowers dett m, a ripe Bimba fruit 27. a. haring a portuberant belly IEE IN, a kind of gourd 11. a kind of musical instrument difto n. The Union of song, dance and instrumental music दुर्वर्ण 1. a silver I m. a serpent 2 m. winter season Et m, a fire fim m. The braided and ornamented hair of a woman tiel over the liead and intermined with flowers etc. aritz «. Nail scorching FTR , the bone of the foot afe 49 a. causing a inorement of a tabular organs, m, n goldsmith .

·नासीर m. an arniy F972 m. a heap, the body Fra 1. a 'collection F9 a. dependent, obedient rata m. corer, veil FYT n sexual enjoyment, sport FTIR m. the moon पचेलिम a. ripening m, a kind of Spear with sharp edge TIESA 1. arrangement. Clot n. green, m, a demon afa n. a thunderbolt arata m, a kind of fish 4877 m. a quick-ilrer EUR 17. sea quafiz m a religious mendicants 17 74, 11, the feathered part of an arrow faye m. a demons fra 1. displaying पुटपिनी / a lotus (8) m, a goose, a cat 19. a betelnut m. 9, APS ZF 71. a las afata m. a boar un . mntted lnir PTT 1. potteri FEIFEL 11. á peacock प्रचेतस् m. an eplithet of Varunas FT 11, collection gafarit f. the fore-finger प्रत्यवसान 1. eating or drinking 2017 1. & hing (Affica) who has beloved wife गगा by name STT J. a well gje 117. continuity me in the flowing of rut from the temple of an elephant 9919 m. killing; a demon 9 m. a stone 418 m.i sperr 27 n, a Show fona 1. Name of a tree 973 m 8. a gurment of cotton 9 11. f. learing of a neal fat in the sun 21 11. a kind of plant (नीलझिंटी) atafla m, soul IT m. fire 37752 ni. quarrel, sar fürer m. n sling art7(F14F) 4. a Inier var f. a sort of Wenn YE? W 1 mxries of birt ·5 a kind of creeper भैरव . terrible *** m. flower juice REFRA. x shoot HET 11. an aeroplane, m. a dog 4-571 (1, dull, slow 977 m. a camc! 77. un ink HETETT m. a king HIFT m. mango treo fing-sixteen officiating priests at aucrifice faizam. q lorse fafraz m. a tree मुचकुन्द m. Name of n tree F 11, a liammer All. a kind of rosa 47 . a crucible 74177. A vine or punch of grajes 777 m. a hind of gen Hi a. soft 17917 19. i denion 97179.7 ». Lac, altat f. & witch tala. Turmeric m. a 'Theatre 17 m force TR17 M. the Pixila tree 11. n kind of tree, ZZE 1. charming 27. 1. a place of rest लवली. 77571. a fried grain em, An attentive servant Am. a snake DIER 11, made of iron tal m. a mendicant afes f. a fold (on the skin) afiti a. empty a m, an eupuch Tapif. top most inrt of the house REFI f. a chain 9 m, a Dried flesh ht! 1. Name of a fmgrant gras (21) mn f. a goose, 11. n duck, A RIAD Tim a tri eft. 111. n tying frost 771 /. an arm fifft m, n bird, a tree fraff. n. a kind of jasmine ftat 111. gaping, blowing ftam.f. n balcony fan , extension (727. ma dore-cat, 2. piunacle imam. The sun, The , siu R 1, #faser M10011 ·6 TETYFIN. an 'amorous gestures fate () m. a lake fta8 m, whirling विगसन १, slaughter Aasia f. all-pervading fan a smell like that of raw meat FM m, n, a liorn विश्वकटु m. a bound fragia in the sun IT ». None of a fragrant grass बेरम (दक्षिणापथपतिः) a king belonging to south HA m, a hernit tallet m. a lard ära (l. wliteness 3773 11. an epithet of fire. *1971 m. benutiful, charming fra tl. stony. F421747 91. it teneling of Buddhin. fara p. p. jingling DIT 21. a fire. Fitila 11. Cupid agit fin tnlent düm. 11, valour, eliarity T* 11. a gallant, #21 1. the mane of the lion 227eam. a fellow sufferer FEIE m. a multitude, ÅYST 11. kindling. सर्वकप a. all destroying AHET m. an elephant. सारसन 1. A girdle Aim m a frog fhaly on, a cloth, a garmeut. făcar m, Name of a trec सीधु m. rum a f. piercing. Ateita m. An or, सौराष्ट्री /. relating to Sunt मंतानकुम्पल 1. (नरिगेपपलर) am offspring of a tree 717 m. Buuch of flowers स्थपुट | unes enly raised 5917 (1. largo, grent fram, flowing, trichling; 1 car m. Goll. fica m. 17. quarter FAL A plough FZF777 11. it golden langlo fait m. A rope or litter for fasteningnu clepliant's feet a 11. an organ of sense हषीकेश . All epitht of Visinu or Krishna 97 11. n shiral, bu ·TEST PÄPERT Yasastilaka Champu-Uchchhvas 1. 1. Translate into English any four of the following, adding explanatory notes where necessary :- (a) चन्चनुन्तलचामरं.... स्थानं च ते तान्गुदे । ( Page 39) (b) सर्वदेहभृतभस्मनिकायः ......प्रमथनाथसमानः। (, 24) (e) उत्सर्पदपमाल... द्वेलितानि । (a) अचलापतिरप्यमी मारि(र)दत्तः... रागोल्यणपयामि। ( 34) 33) " " or 35) 12) (d) पुनरप्यसी वैतालिकः...... .पेक्षितोऽसि । (e) अरजम्नमो बहुलोऽग्यातत...........गुणमणीनाम् । 2. Explain the mythological allusions in the following Pissages (a) श्रूयते हि किलाऽलक्ष्यजन्मनो दक्षसुतानां जलकेलिबिलोकनान् तपः- प्रत्यायः, पितामहम्य तिलोत्तमामंगीतकात् , कैरीमहमात् पारागरम्य, रथनेमेश्च नटीनर्तनदर्शनात् (b) सपनलोहितविहितमामः परशुराम व गोगगरीरः or (b) जीमूतवाहनचरितावतारमिन नागवल्लीविभवमुन्दरम् . Explain fully the philosophical references in any two of tlie following passages :- (8) सुगतागमा इवाऽविकल्पप्रधानाः, बृहस्पतिनीतय इवाऽदेवमातृतः, भागयता इव प्रतिपनकृष्णभूमयः, सारव्या इव समाभितप्रकृतयः। (b) शियमातकुम्भप्रदेश इर विदूरितदयिताममारेग', अलोकायाा इव गित- जन्तुजातावकाशः, तपश्चरणागम इन ममुन्मारितवर्षधरसमागमः, क्षपाश्रेणि- रिव तपःप्रत्यवायरहितभोणिः (c) मनुष्यरूपेण परिगनं धर्मद्वयमिन, नयनविषयता गतं नमयमन्टमित्र, प्रदर्मितान्मरूप प्रमाणद्वितयमिव, बहिःपक्टव्यापार शुभध्यानयुग्ममिन 4 in) Wiite explanatory notes on any six :-- (1) मानम्तम्भ, (2) मूलगुणs and उत्तरगुणा (3) मप्तभंगीनय, (4) उपासक्दशा (5) परोपह, (G) अवधिज्ञान, (7) श्रमणरांघ, (8) पञ्चजन, (9) ज्योतिर्लोक, (10) Eight Karmas in Jainism. (5) Write an essay on style and date of Sonndera. ।

·TEST PAPER II Yas'astilaka, Champū-Uchcbbvās ? 1. Write full explanatory notes on any.sis:— चित्रशिखण्डी, आपकश्रेणी, नययमल, क्षुल्लक, शुभध्यानयुग्म, प्रमाणद्वितयम्, निपुरम , मस्तार, मूल्ोत्तगुणs and रनमय 2. Explain fully with reference to context any three of the follouring :- (i) देहायचे कर्मण्ययं नरः स्त्रीजनोऽयमिति भवति । चित्तायत्त कर्मण्यधिका नारी तु मध्यमः पुरुषः ॥ (1) अपतानकालायसतिलकाकृतिसलतिमस्तरदेश ही गि, ! न समीप- मदयफचग्रहगहिलविग्रहायाः कुटिलकुन्तल्यविलपिलोचनचुम्बनानामिति मुकुन्दम् (iii) प्रतियातनागताङ्गसङ्गताभोगतनुः रामाभितविपनमयदक्षराक्षसक्षेत्र इव, अपि च यः स्वम्य स्वामिनो नृपयज्ञासरेषु निजमुजप्रतापार्जनजनितसाचिव्य इस (iv) सितसिचयैरिव परिमुषितकषायकालुप्यः, चिनार्पितद्वीपैरिव मदरहिरी- विश्वभरेश्वरैरिय प्रणीतविग्रहदण्डैनीतिशास्त्रैरिव प्रकाशितशमयोगतीर्थोद्योगै. (1) अहल्यापतिपरिग्रहसमलितजातयुपतिमुद्राचरानेकवीक्षण! भतकरण ! पौलोमीरमण ! नार्हसि प्रणयालहपितायाः करजराजिपाटनप्रदानदण्डनाऽनुनयनानि विधातुमिति वृद्धासम्पन्दिनम् 3. Translate into English; addling esplanatory notes where necessary- (a) यत्र महागपतय इत्र गोमण्डलान्त .... सन्ति मामाः ( Page 4) तदपि त भगान्तमुपसंगृह्य । स्थितिरियम् ( 30) (b) पुष्यश्रीयम्य तागः . 81) (c) सोढस्वगयादनेन.. 31) (d) जीवन्त्येषा यथैराऽऽसीत्... 27) 1. (a) Tmce the beginning of the almitture of the - prose and pwetry in classical Sanskrit literature. (b) Flucirlate.- (I) The descriptive power of Somulera. (ii) the Mythological & philosophical allusions in the portion of Vacastilaha chamjnu that your read, Or " Somadova yns philosoplior, preceptor and : first-clace writer of netry "coniment, or 7 .4 " " .

·PANE LINE I 10 " 12 24 ERRATA (Introduction) I\CORRECT Poineer Reilgious Cotagory The nature of existence attributed to Indespensible critises attains to CORRECT Pioneer Religious Category The nature attributed to 5 vir 21 Indespensable critisizes attends to 27 viii rwill ......our 15 17 " a part of might be a Karnataka niension Mereover a part of Karnataka mention 29 xin xixi 16 Moreover PANE 1 18 " 8 (Textual Portion) LIF I CERIT 7 यम्याऽधि 8 जगनयी 23 यद्युत्पत्यै 10 परिलुम्पमानैः 20 दुदिनीन 25 नम्माभिः 20 मकम्पयत. 16 व्योमनिर्माश्यन्तीभिः *10 निमित 27 पुरुदंशरनियानर- नपर Currerer यम्याति जगन्नयी यद्युत्पत्यै परिलुम्पमानः दुर्दिनीकृत म्ननाभिः मङ्कल्पयतः व्योम निर्मापयन्तीभिः निमित पुरुदंशोनिगाचर- परनम्बर 9 10 11 " ·10 PAGE LINE I CORRELT CURRECT 12 10 22 23 14 22 24 " 15 3 32 16. 6 13 " 15 " 16 20 25 'दरमरस्वती महिम्रः निधिधैर्यम्य विश्वठीचिलोके मूषाभूपिरेटिव पनपाण्डुघु ग्वकीय कथाशेभासु तद्वेष्टि विजीम्भतेन विधायिसु विएतहिमधाम प्रमापतद्वारा दिनमवनिमाशाः प्राय क्षपासगिनि जनमनोऽप्रत्यपोपण दण्डेनानुनयनानि मृतसित्तोदयमिर सप्तजिव्हा अङ्गरा. गौरखुर मुस्यगनासङ्गमन नातिधेये मी (शा) द्धोदनेरित जयतादगतविधि गद्दव्याप्यः सदति द्भवत्सरस्वती महिम्नः निधिधैर्यस्य विश्वद्रीचि लोके मूपाशुपिरेविव पम्रपाण्ड स्वकीय कथाशेषामु तवेष्टि विजम्भितेन विधायियु पिलुसहिमधाम प्रवाहपतद्धारा दिनमानिमायाः मायः क्षपासङ्गिनि जनमनोऽपत्यपोपण दण्देनाऽनुनयनानि अमृतसित्तोदयमिर सप्तजिहा अन्नारा गौरपर मुक्त्यङ्गनासङ्गमने प्रतातिथेये सो (1) डोदनेरिट जयतादतनिधि गृहरप्य: मदमि " " 17 IT 28 19 20 23. 28 16 32 13 35 7 23 42 22 " ·11 РАаг IIF 1 29 7 8 3 4 11 29 12 16 5 17 18 36 19 12 20 (Notes) INCORPFCT CORNFCT Far fatched far fetched समवगरण समरसरण Jaina Jina 7771972 नयोज्जृम्भ Sinc quo non Sinc qua non It is in its first It in its first place Stretct Stretch Lornie bori Inoro futh more faith In the same way In the saine way Sheter Shelter Prefering Preparing at the same time at the same स्वपरद्रव्य time toवपद्रव्य Twenty-third Twcuty second Twenty (ulzunis Tywenty eight Tulgunas भरणादर ਮਾਵਾ HITATTUTT ATTFTTUTT केरलमुक्ति परम्भुति The hind of The hind of lody body Thint a min in that a man las life 18 43 46 50 3 8 27 23 67 14 13 81) O SO 30 in life + If ? nian MATI