·[All rights reserved by the Trustees of the Fund. ] Printing Printed by Shah RATILAL KESHAVLAL At the " Veera Shasan Pross, Hają Patel Pole, Ahmedabad. Published for Subri DgVO AND LILBL Jaiu Puslakoddhér Fuud. No. 114/116 Jayeri Bazar, Bombay. by Jivanchand Salerchini Javeri.

·श्रेष्ठी देवचन्द लालभाई जह्वेरी.
जन्म १९०९ वैक्रमावदे
कार्तिकशुक्षिकादश्यां, सूर्यपूरे.
निर्याणम् १९६२ वैक्रमाद्दे
पोपकृष्णतृतीयायाम् , मुम्बय्याम:
The Late Sheth Devchand Lalbliai Javeri,
Born 1853A.D. Surnt,
Died 13th lanuary 1906 A D Bombay.
19-21 -Copies 5000.

·No text on this page.

·श्रीनवपदसघुवृत्तेर्विषयानुक्रम. आचायां गायायां मालाभिधेयादि, द्वितीयायां यादृशादीनि नव द्वाराणि, तृतीयादितः सप्तत्रिंशदधिकं शतं यावद्गाथानां मिथ्यात्वसम्पायदादशवतसंलेखनारूपेषु पञ्चदशम स्थानेषु नत्रभिर्नवभिर्यादृशादिभिी रैः सकथानकस्वरूपं, मूचा चैवमत्र- यागं पतिभेद यथोत्पत्तिः दोपे गुणे: यतनायाँ अतीचारेषु भंगे भावनायां गाया: २ mr ४ ५ ६ ७ ८ मिथ्यावे ११ १२ सम्यत्त २०॥ २११माणातिपात- विरतो नन्दमणिकारः। इन्दनागा अम्मडशिष्याः शिवराजर्पिः शिवजन्म तामलिः त्रिविक्रमभट्टः । धनसार्थवाहः कार्तिकः १७} पतिमारिका । द्रमका दामनका पतिमारिका सूपकारश्रावकः क्षेमादि ·विषयानु- श्री नवपद वसुराजः लघुत्तिः क्रम. } १७ भवत्तादान ३० । मृषावाद ३८ ३९। अदत्तादान० मण्डिका। नागदत्तः विजयः वयस्याधिक कुवरदत्ता बामणदारको सुभद्रा सीता जिनदासः HARKETECREGALRE ४८१ मैथुन ५६ ५७१ परिग्रह० ६५. ६६ दिखते ७४ ७५, भोगोपभोग० 4CHUT चण्डकोशिका कोणिका सेडका , वसुदत्ता सुबन्धुः नित्यमण्डिता यादवकमारा: अंगरक्षक }सिव सेवकुमारः HERE २१ ८४ , अनर्थदंद० कपिल चौरः सन्धकः ·। कण्डरीक ९. सामा. १०१यिके १०२१ देमाव- ११. काशके १११ पौषवे सागरचन्द्रः सुदर्शनः कामदेवः आनन्दः ११९ / १२० । अतिथि. १२८ संविभागे १२९२ संलेखनायां कुराः नागश्री जीर्णश्रेष्ठी। पंडरागां संभूतिः असा कृतपुण्यः - शालिभद्रः महासतक: मंडूका RECE १३७ GROFES

·॥(खघुवृत्तियुत) श्रीनवपदप्रकरणस्योपोद्घातः ॥
श्री नवपद
उपोद्घात.
घुवृत्ति
॥२॥
॥ ॐ नमः सर्वज्ञाय ॥
शेमुषीधनाः ! स्वीक्रियतामिदमुपदीक्रियमाण ग्रन्थरत्नं, ग्रन्थेषु उत्कृष्टता चास्य पाठकश्रावकाणां प्रस्तुतग्रन्थावलोकनात्
स्पष्टीभविष्यति तदत्र न किश्चिद् वर्ण्यते, नहि हस्तकङ्कणदर्शने आदर्शस्योपयोगः कापि, तथापि रत्नस्य केवलस्य न ताशी
शोभा उपयोगो वा तादृक् यादृशी शोभा उपयोगच सकञ्चनस्य जगति भवति, तत एव हेतोः कञ्चनसमाना प्रस्तावना निवध्यते ॥
अत्र चिन्तनीयमेतत् यदुत किमस्याभिधानं ' को वा विषयः २ कश्च मूलक" ३ कश्च विवरीता ४ कश्च गच्छोऽस्य ५
किमर्थं ६ कदा कृतं चेति ७ । तत्र प्रथमं तावत् अभिधानमस्य ' नवपदप्रकरण 'मिति, यद्यपि नवपदशब्देन रूढया श्रीमनि
अहंदादीनि तपोऽन्तानि नवपदानि प्रतीयन्ते, तेषां च व्याख्यानपत्र केनापि प्रकारेण भविष्यति इति स्यादाशङ्का, परं तान्पुपयो-
गीन्यपि आराध्यतमान्यपि च नात्र विवरीतुमिष्टानि, अत्र तु श्रीमत्यामावश्यकचूर्णौ देशविरतिपकरणे "जारिसओ जइभेओ"
इत्यादिपूर्वान्तर्गतगाथया यानि अनुव्रतविषयतया नव पदानि प्रतिपादितानि तान्येव विवृतानि इति सार्थकाऽभिधा अस्स
ग्रन्थरत्नस्य नवपदप्रकरणमिति, न च वाच्यं सङ्ख्यापूर्वत्वात् नवपदीप्रकरणमिति भाव्य, यथा पञ्चलिङ्गी पञ्चाध्यायीति, अत्र
त्रिपदबहुव्रीहरभ्युपगमाद्, यद्वा नव पदानि अस्मिन् इति बहुव्रीहेरभ्युपगमात् , समाहारस्य द्विगोश्चात्र विवक्षेव नास्ति. पञ्चम-
गलं पञ्चमङ्गलमहाश्रुतस्कन्धः षट्स्थानकम् इत्यादिवत् नात्र दोषलेशः, प्रकरणता चास्य श्रावकधर्मविधेरपेक्षया, न तु अन्यस्य
AUGAR-SAMAGRAM.
ARRESTER
॥ २॥

·कस्यापि सहन्त ग्रन्थमपेक्ष्य, यतः श्रावकमालयादयो ग्रन्थरत्नानि यधपि श्रावकधर्ममातपादकानि प्रत्नमरिवर्यः रचितानि प्रभूवन परं न तदवताराय एतत् प्रकरणमिति १ । विषयत्र प्रस्तुतग्रन्थरत्नस्य मिथ्यात-सम्यक्त्व-दादशवत-संलेखनारूपेषु पञ्चदशसु स्थानेषु. पूर्वगाथोदितानि यादृशं १ गतिभेद, २ यथा जायते ३ अत्र दोपाः ४ गुणाः ५ अतिचाराः ६ भङ्गः ७ यतना ८ भावना ९ इतिरूपाणि नव द्वाराणि विवे. नितानि, तनश्र नेतद्ग्रन्थरत्नप्रतिपादितविषयस्य कल्पनाशिल्पिनिर्मितत्त्वं, गाथाश्चात्र सप्तत्रिशदधिकशतमानाः, प्रथमा गाथा मा- लायभिधायिनी द्वितीया नवपद्या उद्देशिका शेषं तु पञ्चाउदधिकं गाथाशतं पूर्वोक्तेषु पञ्चदशसु विपयेषु नवनवद्वारनिरूपकं, तथा न पादयानां नवभिणने योश्च पूर्वोक्तगाथयोः प्रक्षेपे स्यादेव ग्रन्थमानमिति । यद्यप्यस्य वृहदत्तिः पूज्यप्रपौत्रेण श्रीयशोदे- रोपाध्यायेन विहिता, तत्र च अन्यकृन्नामगर्भा अधिका गाथा पुस्तके दृष्टेतिकृला विटता, परं नात्र पूज्यैः सा गाथा धृता न वा चिटतेनिकला सा न गग्यते, अत्रत्याग गाथासु अनेकगाथा आवश्यकचूर्णिगता विद्यन्ते, ताश्चैताः १ " नारिसभो नइभेओ" २ "उचियं मोत्तण कलं" ३ " वजेजा मोहकरं" " णमो ते सिर" ४ "सतोसं गहिय भावि" ५, ६ “जह जह अप्पो लोभो" ७ " धम्मोऽपरिग्गहे” ८ " तत्तायगोलकप्पो " ९" जत्यत्यि सत्तपीला " १० नमो सदा" ११ " भोगुवभोगे जण" १२ " पुप्फेहि फलेहि विरसेहि " "जत्थत्थि० उवभोग" १३ " सबेसि साहूणं" अद्वेण तं न बंधइ " १६ " खेत्ताइ कसह गोणा" १७ " तेसिं० आसत्थगाई" १८ " धम्मज्झाणोवगओ" १९ पल्या नीयेय दयं " २० कइया णु अहं दिक्खं " २१ PLACESCRICKMATICHUCHHONALIORRORESS ·Seed श्री नवपद लघुवत्ति. उपोद्यात. इत्याचा अनेका आवश्यकचूर्णिगता गाथाः काश्चित् तथास्थिता एव काविच भावार्थ। दिरूपा एवं धृता अब इति नात्रस्यो विषयो नूतनः, परं सौकर्य तु याहगत्र प्रतिविषयं न तथा आवश्यकचूर्णाविति महत्युपयागिताऽस्य २ । विवरीतारवास्य ग्रन्थरत्नस्य श्रीमन्तो देवगुप्ताचार्याः, एभिरेव पूज्यैः नवतत्त्वप्रकरणमपि कृतं, परं तत् गण्यवस्थायां जिनद्रन्द्राभिषानं दक्षता, गणित्त्वं च पाणमासिकभगवत्यकोपधानोद्दनेनेति नवतत्त्वटीकायां पूज्यपपौत्रेणैवोक्तमिति साम्पतीनाः कमलगच्चोया दूरापास्त- प्रसरा एव, अस्तु, तैरेव पूज्यैरवाप्तसरिपदैः एतत्मकरणं उद्धृतं तदत्तिश्च कृता, अत एवात्र प्रस्तो- " एतद्दीका प्रोक्ता श्रावकानन्दकारिणी नाम्ना । श्रीदेवगुप्तसूरिभिः वाचयितव्या प्रयत्नेन ॥८॥ भावकानन्दटीकेचे नर- पदस्य [1] कीर्तिताः । जिनचन्द्र (पूर्व) नान्ना गच्छे ओकेशसंज्ञिते ॥११॥” इति श्लोकदयेन जिनचन्द्रेत्यभिषा देव- मुरिरित्यभिधा च सङ्कटते; ककसूरिशिष्यत्वं तु श्रीमतां नवतत्त्वप्रकरणे स्फुटमेव, किन-अत्र प्रकरणविधौ श्रोतां कासूरीणा शिष्याः श्रीमन्तः कुलचन्द्रा एव सूचका इत्यपि- कक्काचार्यशिष्येण कुलचन्द्रसंज्ञितेनेषा सूचिता टीका " इति प्रशस्तिलेखत एवावबुध्यते, तथा च स्वगुरुभ्राकुलचन्द्र- सूचनया मकरणस्यास्य टीका विदधे इति स्पष्टं शायते । स्वोपजविरणान्वितत्वात् न मूलविवरणयोः कर्तृभेदः स्वकृतविवरणानितवं चास्य ययपि नानेन बन्धेन प्रतिपाचते, तथापि " वृत्तियपि विद्यतेऽत्र विहिता तैरेव पूज्य स्वयं, संक्षेपेण तथापि सात्र सुगमा गम्भीरशम्दा यतः" इति वचनेन तथा तद्विद्वतिगतैरन्यैरपि च तथाविधवचनैवत्तेरस्याः वोपनत्वं निर्णीयते ३-४ । 563455 พาน SARAISION वृहदत्तौ ...

·ग्यपादानो गरयस्तावत् 'उपकेन्स' (ओकेश ) इति खयमेव भन्सस्तो प्रतिपादितवन्तः, श्रीमत्पपौत्रा अपि नवपदाची नपतवाती च प्रकटयन्ति- 'मसनिधिरिगास्त गमः श्रीमानुकेशपुरनिसृतः, तथा च पूज्यानां उकेशगच्छान्तर्गतता सिदैव, ये केचिदाधुनिकाः तं माळ वान् पूग्यांश्र पार्श्वनायशासनान्तर्वर्तितया मन्यते तद् अलिकमिति एतावदेव न, किन्तु प्रकरणकारानभिनतमेव, यतः श्रीपूज्यैरेव अग्रेस प्रत्यरत्ने- "वर्तमानतीर्थाधिपति वीरनार्थ इत्यर्थः," इति वचनेन स्वेषां वीरतीर्थान्तर्वतित्वं सूचितं, न च कापि प्रकरणे मा श्रीपार्श्वभोः शासनं सार्धदिशवर्षेभ्योऽधिकं मवृत्तमित्युपलभ्यते, प्रस्तुतग्रन्यरत्नं च नैव श्रीपार्शप्रभुशासनान्तर्गत श्रुतापारेण, कन्तु वर्तमानतीर्थान्तर्गवशास्त्राधारेणैव, अत एव च ६ पत्रे विस्तरार्थस्तु उत्तराध्ययनादवसेयः ७ विस्तरार्यस्तु- आवश्यकविवरणादसेयः ९ वित्थरेण विवाहपनत्तीए एकारसमे सए ९विस्तरार्थस्तु भगवत्याः ११ विस्तरेण भगवत्यां यथा समापनोपाने १६ विशेषस्तु ऋषभचरित्रादवसेयः १८ कथानकं ज्ञाताधर्मकयासु ५३ पनचरित्रे विस्तरः ६० कथानके हरिवंश- कथायां ७ विस्तरो वमृदेवहिण्डयाम् । ४० गायाविवरणे विस्तरतो भगवत्या ४९ कथानकं सविस्तरमुपाशादशाके, नायाध. म्मकहाभो, ५३ विस्तरेण उपदेशमालायां ५६, एभिः वारः स्पष्टमेव पूज्या वर्तमानतीर्थशास्त्राश्रिता इति ज्ञायते, किन यदि पूज्याः पार्श्वनाथतीर्थ समाश्रिता अभविष्यन् तहिं श्रीमन्महावीरवर्णने भगवान् चातुर्मासिकाभिग्रहेण इति (५१) गाथाचौ कथानके तथा स्कन्दककथानके भगवत्समीपमागतः इति निर्विशेष्यं नैवाकयिष्यन् , नैव च भरपपादयिष्यन् श्रीपार्थ- RORISTOTHER ,

·उपोद्घात.
भी नवपद
लघुति.
॥४॥
प्रभूगां अधिकारे पण्डराकिथानके " पासस्स समवसरणे" इति, तथा च स्पष्टतया विवेकिनो प्रतिभासिष्यते यदुत ऊकेश-
पूनिगमादेव ऊकेशगच्छ इत्यभिधा, न च तथाभिधानं असम्भवि, यतः नानकगच्छः, कोरण्टकगच्छ:, ब्रह्माणगच्छः सण्ठेरक-
गच्छः इत्यादयः नैके गच्छाः ग्रामनामधारका इति । अनुवदन्ते च श्रीयशोदेवोपाध्याया अपि एनदेव नवपदद्वत्तो नवतत्त्व-
वृत्तौ च । यच्च साम्पतीनैः केशिकुमारपारम्पर्यमुक्षुष्यते तदपि आलजालकल्पमेव, यतः श्रीमद्भिः केशिकुमारैः श्रीवर्धमानशासने
सक्रमणं कृतमिति श्रीमदुत्तराध्ययनेषु केशिगौतमीयाध्ययने स्पष्टमेव, तथा च त-पाठ:-" पञ्चमहत्वयधम्म, पडिवजेइ भावओ।
पुरिमस्स पच्छिमंमि, मग्गे तत्थ सुहावहे ११ ।” एतावत्यपि जागर्ति प्रमाणन्दे यद्वा तद्वा वदनं कलिकालमाहात्म्यजमेव
शेयम् । एतेन श्रीमत्तां रत्नप्रभसूरीणां चतुर्दशपूर्वित्वमवादोऽपि निमूल एव, यतः श्रीमतां केशिमभूणां वीरशासने सङ्क्रमः, श्री-
वीरशासने च श्रुतकेवलिनः षडेव, अत एव च राजप्रश्नीये पि महाबतचतुष्कप्ररूपणा सङ्गच्छते, तदानीमसङ्क्रमान । अत एव च
पूज्यपादविहितस्य प्रस्तुनग्रन्धरत्नस्य प्रामाणिकता शासनधुरन्धरैः स्वीकृता तदनुसारेण च प्ररूपणापि दृढीकृता, यतोऽवलोक्यते
श्रीमत्यामुपाशकदशाङ्गवृत्तौ " नवपदप्रकरणादिषु तथादर्शनात् ' इति वाक्येन एतबलेनैव अतीचारभङ्गयोः पार्थक्य श्रीमद्भिः
अभयदेवमूरिभिः प्रदर्शितम् । अतो ये हि केचित् खराः ऊकेशगच्छीयान् अपवदन्ति श्रीमतोऽभयदेवसूरीश्च अस्वकीयानपि
महिमाथ बहु मन्वते ते ग्रथिलपरिधानन्यायमनुसरन्तो दृश्याः. यतः,-श्रीमन्तोऽभयदेवसूरयः ऊकेशगच्छीयान् पूज्यपादान ममा-
णीकुर्वन्ति, नैतावन्मात्रमेव, किन्तु पूज्यपादविहितस्य नवतत्त्वप्रकरणम्योपरि भाष्यं वितन्वन्तः श्रीमंतः तद्गच्छसूरीन् पूर्वसरितया
निर्दिशन्ति, तथा च-श्रीमतां पूज्यपादानां द्वयेषां न कोऽपि विरोधः परस्परमविश्रम्भो वा, परं पाश्चात्याः खरा मूषावादनिरताः
5555555
FORESTING
॥१॥

·कान मसिदप पूर्वनं मन्नानाः परगम्छदेषिणो यदा तदा प्रलपन्ति इत्यलमतिचम्या, परं गयोऽयम्कनसंशितः न सि- दान्तविरोदभाग् न च अनासपुरुषमूल इति मुधिया पूर्वेत्तिनाभ्यूयमिति ॥ प्रस्तुतपकरणकरणं सम्यक्त्वादिविषयमानमेमनां विस्तृतर्गनवतपा महोपकार्गव, यद्यपि श्रीमद्भिरिभद्र परिवर्यः पनाशके श्रावकमलप्ती आवश्यफविवरणे च श्रावकधर्मस्य विविधरूपतया प्रतिपादितत्त्वात् विशेषण नोपयोगोऽस्य तथापि तदानींतनकाले दुष्पमादोषमादुर्भूतपौर्णमीयकमतमूलानकतनाय पौढिमारूढाया आवश्यकचूर्णी पतायाः पूर्वान्तर्गनगायायाः माल्यं वीक्ष्य सम्यक्त्वादिषु सर्वत्र तत्मदर्शनार्थमयं प्रन्यः । यतः पाशदधिक सहमे क्रमीपे वाणामतिक्रमे जैनशासनाद् बहिर्भूताः पौर्णमीयकाः मरूपणां चक्रुः, यदुत न श्रावकै प्रतिक्रमणं कार्यम्, समातिं च सकल्पनया तैः श्रीअनुयोगद्वारोदिष्टं समणेण सावएग य अवस्स कायन्वयं हवइ जम्हा । अंतो अहोनिसस्स पनमा आवस्मयं नाम ॥१" गायामूत्र चैत्यवन्दनादीनां आवश्यकताऽविर्भानेन, अत एव च श्रीमद्भिरभयदेवसूरिभिरपि प्रथमपत्रासकहती श्राराणां पडावश्यकमयपतिक्रमणव्यवस्थापनार्थमुपचक्रमे, तथा च तत्पाठः,-"पविधावश्यकमवश्य विधेयमिति सर्वत्र गम्यम., चशब्दः समुचये, नन्नावश्यककरणमित्यसतं, श्रावकं प्रति व्रतादिवत्तस्यागमे विधेयतयाऽनुपदि- हत्वाद, तथाहि-अस्पोपासकदशादी मूमागमे नोपदेचा शापर्क चा (वा) पलभ्यते, तदुद्धाररूपे श्रावकमायादौ च । तयेहद च भारतिदिनकियां प्रतिपादयताऽऽचार्येण 'चिइवंदणमो' इस्पेतारदेवाक्तं, अथ पे-"समणेण सावरण य अवस्सकायब- यं हवा महा । अंतो अहोनिसस्स य तम्हा आवरसय नाम ॥ १॥" इत्यस्यामनुयागद्वारगाथायां भारकस्य तदुपदिष्टमित्य- MAHARASACX +++XX .

·, उपोद्यात. श्री नवपद लघुत्ति ॥ ५॥ सिद्धो हेतुः, नैवम् , तत्र चैत्यवन्दनादिनैवावश्यकतार्थत्वात् , यतो यदेवावश्यं कर्तव्यं तदेवावश्यकम् , अवश्यक च चैत्य- पूजावन्दनादि, यदि पुनरिदं पड्विधावश्यकमवश्यकर्तव्यतया श्रावकस्योपदिष्टमभविष्यत्तदा य एवं पविधावश्यककारी स एव श्रावकोऽभविष्यत्, न चैवम्, अविरतानामपि सामायिकाकारिणां श्रावकत्वाभ्युपगमात् , अत्रोच्यते यदुक्तमपाशकदशादावनुक्त- बाच्छावकाणामावश्यकमयुक्तमिति तदयुक्तं, अनुपदिष्टत्वस्यसिद्धत्वात् । तथाहि-यड्प्युपासकदशादौ नोपदिष्ट तत्तेषां, तथाप्यनु- योगदारेषु तदुपदिष्टं, तथाहि-"जं इमं समणे वा समणी वा सावए वा साविया वा तच्चित्ते तम्मणे जाव जमओ कालं एखाई आवस्सयं करेंति से तं लोकोत्तरियं भावावस्स्थं" ति, यत्रोक्तं चैत्यवन्दनादि श्रावकस्यावश्यकमिति तदप्यसातम्, “ अजम- यण छक्कवरगा" इत्यादि तदेकाथिकपदोन्यासेन तस्य षड्विधत्वेन निश्चितत्वात् । उमास्वातिवाचकेनाप्पा समर्थितत्वात तथाहि तेनोक्तं " सम्यग्दर्शनसम्पमा पड्विधावश्यकनिरतश्च श्रावको भवती" ति गम्यते।” इत्यनेन श्राव काणां प्रतिक्रमण कर्तव्यता निर्णीता। तथैव पौर्णिमीयकादीनां प्रलापोऽपरोऽप्यभूव यदुत देशविरते: सूक्ष्मवाद तत्र न देशभङ्गरूपातेचारसम्भ, नहि कुन्धुशरीरे क्षतमिनि, तदपाकृतये अत्रैव प्रथमपञ्चाशके श्रीमद्भिः प्रयतित, तथैव श्रीमत्यामुपासकदवानां देवविरतादवतिचारसम्भवस्य प्रतिपादनं कृतं, तया च तत्पाठा-" अस्माभिरतिचारा व्याख्याताः सम्प्रदायाद, पदादिषु तथा दर्शनात् , “जारिसओ जइभेओ ज़ह जायह जहेव तत्य दोसगुणा । जयणा जइ अथारा भंमा तह आवशा ॥१॥" इत्यस्या आवश्यकचूया पूर्वगवगाथाया दुर्शनात्, अतिचारभन्दस्य सर्वभने पायोऽमसिद्धत्वाच १. पूवाती १९८२ R ॥५॥ RS S ·'अन्यथा सम्यत्वातिपारेषु दैशिकेषु प्रायश्चित्ततप एवं निरूपित, साविकेतु मूलमिति किन मागुपदर्शितायाः 'मारिसभो' इत्यादिगाथायाः सामर्थ्यादेवातिचारभको देशविरतिसम्यक्त्वयाः प्रतिपत्तव्याविति,” अनेन स्टोभूतोता पदुव धारकाणामवश्यं आवश्यकं करणोय, तन्मूलं चातिचाराणां सम्भवः, तस्य सिदिश्च मुख्यतया "जारिसओ नइभेओ' इत्या- गण्यकर्णिगाययाऽऽx, तत एव च सा तदानीं प्रसिदतराऽभूद् गाया, एनामेव चाश्रित्य कृतोऽयं अन्या, तथा च सम्पत्तगादा सण श्रावकाणामतिचारसम्भवः इत्यस्य सिद्ध्यर्थमपि एष पूज्यपादानां प्रयासः ६। पूज्यपादाय वैकिभोकादशशत्यां सत्तावन्त इत्यव तु पसुतान्यप्रशस्तिगतं, “ त्रिसप्ततो सहने " इति वाका निर्णायकं । भीमनिय कता अन्याः विशेषेण नोपलभ्यन्ते, तत्र कालदाष मेव कारणतया मन्यामहे, श्रामतां तामाता काते नसतारगं मूलमात्रं सदृत्तिकं चैतत् नवपदप्रकरणं इत्येतद् युग्मं उपलभ्यते, परं श्रामद्भिाहितः अनुवतावधिः भगिनोवत्सला अत्रैव अन्ये अतिदेततया प्रतिपादितो, परं न काप्युपलभ्येते, एवं अज्ञाता अपि केचन भविष्यन्ति, पर तत्र नदि एव पपाणमिति शा। श्रीमता पावनापेन, पूते सादरिनामनि । पुरे स्थितेन यत्नोऽयं, चतुर्मासो कुतो मुदा ॥ १ ॥ पहि ८ वस्वङ्क ९चन्द्राऽन्दे १, ऊर्जे मासि सिते शनौ ।तृतीयायां लिखितवानाः । नन्दा पाइव सेवकः ॥२॥इदि ~ . te -

·उपाधात.
BARSAREERESERSONAL
ॐॐॐER
भीमरपद
||3||

·- 1 -- MH - - - - - श्रेष्ठिदेवचन्द्रलालभाईजैनपुस्तकोडारग्रन्थाङ्के, श्रीमद् देवगुप्तसूरिप्रणीतं खोपझवृत्तियुतम् श्रीनवपदप्रकरणम्. . नवेलायोगतोऽयोगं, योगिगम्पं जिनेश्वरम् । नवभेदवतव्याख्या, प्रत्यात्मस्मृतये यते ॥ १॥ नमिण परमाणं मि सम्मं वयाई संलेहा । नवभेयाई वोच्छं सड्ढाणमणुग्गहटाए ॥१॥ 'नत्वा प्रणम्य 'वईमानं' वर्द्धमानस्वामिनं, वर्तमानतीर्थाधिपति वीरनाथमित्यर्थः, "मिच्छं 'ति मिथ्यात्व- मदेशवादी देवतादिबुद्रिरूपं विपरीतदर्शनं, 'संम' ति सम्यग्दर्शनं जीवादिपदार्थश्रद्धानरूपं वयाई 'ति अणुव्रतगुणवतशिक्षा- पदवत [श्रावधर्मदादशवत] रूपाणि 'संलेह' ति संलेखना-मरणकालभाविनी क्रिया, 'नवभेयाई' ति 'जारिसओ' इत्पादिगायोक्तानि 'वोच्छ वक्ष्ये अभिधास्ये 'सड्ढाणं' ति भावभावकाणां, सम्यग्दर्शनपटस्थानसम्पमानामित्यर्थः, अणुग्गवार' नि अनुग्रहार्थमिति, विशिरशुभाध्यवसायजननेनोत्कृष्टफलजननार्थमिति गाथासंक्षेपार्थः ॥१॥ मेक्षावतां प्रत्यर्थ, फलादित्रितयं स्फुटम् । मंगलं चैव शास्त्रादौ, वाच्यमिष्टार्थसिद्धये ॥ १ ॥ फलं-प्रयोजनं अनंतरं परंपरं ·श्री नवपद मंगलादि नवभेदाः - प्रकरणे. ॥१॥ SARA कर्तुः श्रोतुश्च, अभिवेयं-अणुव्रतादि, सम्बन्ध उपायोपेयलक्षणः वांच्यवाचकलक्षणश्च, मंगलं नत्वा जिनमिति । अनया गाथया मंगलादिवाच्यं यथायोगमित्यर्थः ॥ नव भेदानुचारयन्नाह- जारिसओ जइभेओ जह जायइ जह व एत्थ दोस गुणा । जयणा जह अइयारा भंगो तह भावणा नेया॥२॥ 'जारिसओ 'त्ति यादृग्भूतानि मिथ्यात्वादीनि भवन्ति तद्वक्ष्ये खरूपकथनद्वारेण तथा 'जइभेओ' त्ति तेषामेव मिथ्यात्वसम्यग्दर्शनादीनां भेदभतिपादनं द्वितीयं द्वार, तथा 'जह जायइ' त्ति यथा जायते-यथा सम्यक्त्वांयुत्पत्तिर्भवतीति तृतीयं द्वारं, 'जह व एत्थ दोस' ति यया अगृह्यमाणेषु सम्यग्दर्शनादिषु ये दोषास्तव वक्तव्यमिति चतुर्थो भेदः, 'गुण'- त्ति गृह्यमाणेष्वणुव्रतादिषु ये गुणा भवन्ति, तच्च भणनीयमिति पञ्चमो भेदः, 'जयण' त्ति अणुव्रतादीनामेव गुरुलाघवादि- विचारणालक्षणा यतना, सा प्रतिपादनीया इति षष्ठो भेदः, तथा 'जह अइयार' त्ति अतिचाराः सम्यक्त्वाणुव्रतादीनामेव अतिचरणरूपाः तृतीयस्थानवत्तिनः खण्डनकारिणः परिणामविशेषाः इति सप्तमः प्रकारः, 'भंग' ति तेषामेव पञ्चदश- स्थानानां चतुर्थस्थानवफ्नाचाररूपो भङ्गः अष्टमस्थानं, 'तह भावणा नेया' तथा भावना आत्मगुणाधिके बहुमानस्तुति- गुणरूपा, प्रत्यणुव्रतमिति भावना, इति गाथार्थः ।। २॥ साम्पतं मिथ्यात्वं नवभेदं यदुपन्यस्तै तदायद्वाराभिधित्सयाह- देवो धम्मो मग्गो साहू तत्ताणि चेव सम्मत्तं । तविवरीयं मिच्छत्तदसणं देसियं समए ॥३॥ देवो-रागायन्वितो देवस्तद्रहितस्त्वदेव इति मिथ्यात्वं, तथा हिंसादियुक्त अधर्म धर्मबुद्धया गृहाति अहिंसादियुक्तं धर्म वधर्मयुदया इति मिथ्यात्वं, मार्गों मोक्षस्यामानादिका, मानादियुक्तस्त्वमार्ग इत्यपि मिथ्यात्वस्वरूपं, आरंभपरिग्रहादिमहत्ता 5 ॥१॥ 7 ·Y 154 . । मुरुमनारिणो मुनयः, ये वारंभपरिग्रहनि तास्ते तसाधव इत्येतदपि मिथ्यात्वं, तया जीवादयः पदार्थास्तस्वरूपा अतस्यानि वैशेषिकसारख्यादिमणीतानि तु तत्वानि, एकनयावलम्बनमहात्मकं मिथ्यात्वमिति, दर्शितं समये-सर्वज्ञागमे, कथितं मिथ्याव- मिति गायाः ॥ ३ ॥ भेदद्वारं अधुना- आभिग्गहियमगाभिग्गहियं तह अभिनिवेसियं चेव । संसइयमणाभोग मिच्छत्तं पंचहा होइ ॥ ४ ॥ मिथ्या सामान्येन द्विविध-आभोगमिथ्यात्वं अनाभोगमिथ्यावं च, आभोगमिथ्यात्वं सदेवानां, अनाभोगमिथ्यात्व- मदेशानां, विशेषतस्तु पंचत्रकारमेतद्वाथोक्तं, तत्राभिग्रहिकं मिथ्याचं सानयवैशेषिकवौद्धादिदीक्षायुक्तानाम् , अनभिगृहीत दीसारहितानामाभीरादीनां, अभिनिवेशाजातं आभिनिवेशिकं गोष्ठामाहिलादीनामिव, सांशयिकं जीवादिपदार्थगहन- मंगयापनति तत् सांगविक, अनाभोगाद्-अज्ञानरूपाच्छून्यमनस्कत्वाद्वा यद्भवति तदनाभोगमिथ्यात्वम्, अनेन प्रकारेण नया भवति मिथ्यात्वमथवाऽनेकविध नयमतावलम्बनेन, उक्तंच-" जावइया वयणपहा तावइया चेव होंतिं नयवाया । जावर इया नमाया तावइया चेव परसमया ॥१॥” इति गाथार्थः ॥ तृतीयं द्वारमाह- मइभेया पुबुग्गह संसग्गीए य अभिनिवेसेणं । चउहा खलु मिच्छत्तं साहूण असणेणऽहवा ॥ ६॥ मतिभेदात् मिथ्यात्वं याति जमालिवत, पूर्वव्युद्ग्रहात मिथ्यात्वं गोविंदवाचकादेखि, मिथ्यादृष्टिसंसर्गात मिथ्यात्वं भवति सुराष्ट्रथापकस्य भिक्षुभिः सह उजयिनीगमनवत् , अभिनिवेशाच मिथ्यात्वं रोहगुप्तवत् , चतुर्दा खलु मिथ्यात्वगमनं, साधूनामदर्शनेनाथवा-साधूनामदर्शनेन चेति गाथार्थः ॥ ५॥ चतुर्थद्वारमधुना- ।

·श्री मकरणे. HOSALMER स्वरूपभेदो- दोषाः ॥२॥ मिच्छत्तपरिणओ इह नारयतिरिएसु भमइ इह जीवो । जह नंदो मणियारो तिविकमो जह य भट्टो वा॥६॥ मिथ्यात्वपरिणतः-अतत्त्वाभिनिवेशादशुभसंकल्पसमन्वितः इह-लोके नारकतिर्यक्षु उत्पद्यते भ्रमतीति जीव:- पाणी, दृष्टान्तद्वयं नन्दमणियारश्रेष्ठिवत् त्रिविक्रमभट्टवा । भावार्थः कथानकगम्यः, तचेदम्- राजगृहे नगरे श्रेणिकराजकाले नन्दमणियारो गृहपतिरासीत् , ऋद्धिमानित्यादिवर्णकयुक्तः, तत्र च श्रीमन्महावीर- वर्द्धमानखामी समवमृतः, कौतुकादिना भगवत्समीपं गतः, भगवाश्च सिन्धुविषये उदायनराजश्रावकमवज्याथै गतः, नन्द- मणियारश्रावकोऽपि पौषधिकस्तृषार्तश्चिन्तयामास मिथ्यात्वोदयात्-न किंचिदुदकं विना, तेन लोका वापीकूपतडागादिकं कुर्वति, किंचिद्वाप्यादिकं जलाश्रयं करिष्यामि यदि रजन्यां माणत्यागं न करिष्ये, प्रभातसमये च राज्ञः माभृतं गृहीत्वा गतो, दृष्टो राजा, भूमिं याचित्वा जलाश्रयं कारितवान् , तस्याश्च वाप्याश्चत्वारि द्वाराणि कारितानि, चतुर्वपि द्वारेप्वाम्रवृक्षायारामान् कारयित्वा प्रतिश्रयान्नदानादिशालाश्च भवतित्वा द्रविणजातं प्रभूतं तत्र व्यथितं, अतीव गृद्धो मूर्छितश्च, अन्यदा निरुपक्रम- व्याध्युत्क्रान्त आर्तध्यानोपगतो मृत्वा तस्यां वाप्यां सालुरत्वेन गर्भजः समुत्पन्नो, लोकश्लाघादिकं पूर्वभवसंबंधि वचनमाकये जातिस्मरोऽभूदु, यथा मया एतद्वचः क श्रुतमेतदालोचनात् , ततो देशविरतिः प्राक्तनभवसम्बन्धिनी गृहीता, तथा जलं मासु- कं मे पानं, चिकसोदत्तनं चाहारः, एवं कालो वर्तते । अन्यदा भगवतस्तत्रैव नगरे आगमनं संजातं, लोकमवादश्च, पुनर्जलायागत- श्राविकावचनं श्रुत्वा सालुरस्य वन्दनादीच्छा जाता, चलितश्च शुभाव्यवसायः अन्तरालेऽश्वखुरचूर्णितदेहो बतायुचारयित्वाऽष्टादश पापस्थानानि व्युत्सृज्य शरीरादिपरित्यागं कृत्वा. मृतो देवलोके उत्पन इति संक्षेपार्थः ॥ विस्तरतो ज्ञाताधर्मकथातोऽवसेयः ।। S ॥२॥ . .

·अधुना दिलीयफयानकम्- सितिमतिष्ठितनगरे त्रिविक्रमाभिधानो भट्टः, स चान्पदा महातडाग कारितवान् , जलभृततडागे च छगलकयागं उप- याचिन दत्तवान , व से पति त्रिविक्रमाभिधानभट्टः, अथार्तध्यानपरस्तस्मिंस्तडागे मूर्छितोऽध्युपपन्नो मृत्वा छगलकः संवृत्तः, नतस्तत्पुत्रैः स एव छगलका यागार्थ गृहीतो, गृहे आनीतः, तस्य च गृहपरिच्छदं पुत्रादिकुवं च दृष्ट्वा मयैतद् दृष्टपूर्वमितीहापो- हमार्गणादिकं पर्यालोचपतो जातिस्मरणं समुत्पन्नं, स चान्यदोदकभृततडागे नीयमानः शब्दं करोति, तं च शब्दायमान अवधि- शानी या उक्तवान्-" सपमेव य लुख लोविया अप्पणियाविय खड्डु खाणिया । सयमेवोवाइलद्धये किं छगला ! बेधे त्ति भासमे ? ॥ १॥” इत्यादि, स च तत् श्रुत्वा तूष्णींभावमुपगतः, ततस्तेषां कुतूहलमुत्पन्न, पृष्टोऽवधिज्ञानी, तेन च संसारविल- मितं पूर्वभवादिकं समत्ययं कथितं, सब हस्तान्मुक्तः गृहं गतो निधानं दर्शितवान् , प्रतीतिरुत्पन्ना अस्माकं पितेति संक्षेपार्थः ।। मिध्यासस्य शुदये जीवो विपरीतदर्शनो भवति, न च तस्मै सद्धर्मः स्वदते, पित्तोदये घृतवत् । विस्तरार्थस्तूत्तराध्ययनादवसेय इति ।। गुणदारमधुना- मिचात्तस्स गुणोऽयं अणभिनिवेसेण लहइ सम्मत्तं । जह इंदनागमुणिणा गोयमपडिबोहिएणंति ॥७॥ मिथ्यात्वस्य-अतच्चाभिनिवेशरूपस्य गुणः अनभिनिवेशाद्-अनाग्रहात् लभते-मामोति सम्यक्त्वं-सम्यग्दर्शनम- ईगसनमार्ग, दृष्टान्तमाह-यथा इन्दनागमुनिना लौकिकेन गौतमप्रतियोघितेन श्रीमन्महावीरवर्द्धमानस्वामिभय- मगणवरपतियोधितेन, लन्धमिति शेपः ।। विस्तरायः कथानकगम्यः, तवेदम्-

·ܐ ܨܟ
निवपद
मकरणे.
यतमा
च
॥३॥
कश्चिद रंकश्चम्पानगर्या राजगृहं प्रति प्रस्थितः, सार्थेन सासुचलितः प्रयाणकमेकं, भोजनवेलायां भिक्षामटिखा भुक्तवान् ,
अनुचिताहारवादजीर्ण संजातं,द्वितीयदिने शरीरापाटवं ज्ञात्वा वृक्षाधोव्यवस्थित एव तूष्णींभावेन स्थितः,स चलोकेन भोजनवेलायां
स्मृतः,कथितश्च यथा वृक्षाधस्तिष्ठत्युपोषित इत्येकान्तरितभोजनकारीति पारणकदिने लहुँकायतिभक्त्या दत्तं,ततः स्निग्धमधुराहारादि-
भोजनात् षष्ठेन जीर्ण तद्भोजनं,ततश्च लोकोऽतिभक्त्या दातुमारब्धः,तस्य च सैवावष्टम्भबुद्धिः संजाता,सार्थवाहेन रक्तकर्पटपादुका-
दिदत्तं अन्येन मृगत्वगादि दत्तमेवं च व्रती संजातः, राजगृहमाप्तौ लोकोऽपि बहुमानेन निमंत्रपति भोजनं च न करोति यावन्न
भुक्ते इन्द्रनागर्षिः, भेरिनिरूपणा च कृता लोकैः (भुक्त) इन्द्रनाग इति ज्ञापनार्थ, तेन च कालेन भगवान् ग्रामानुग्रामादिक्रमेण
विहरन् गुणशीलकचैत्ये समवस्मृतः, पौरुष्युत्तरकालं भगवता गौतमस्वामी भिक्षार्थ निर्गच्छन् विधृतः, अनेपणा विद्यते साम्मतं,
ततः पुनरपि क्षणमात्रे प्रेषितः, उक्तथ यया तव सम्मुखमिन्द्रनागनामा परिव्राजकऋषिः लोकपरिवारित आगमिष्यति, सं च त्वयाँ
वक्तयों तथा बहुपिंडि (क एकपिण्ड ) को व्याहरति, तथेति कृत्वा गतोऽसौ, दृष्ट्वा च तं तथैवालप्तवान् ,तेन च गौतमः पृष्टः-
कथम, बहुपिण्डिकः ?, भगवान् मम गुरु नाति, सच तच्छ्रवणानन्तरं लघुकर्मत्वादनभिनिवेशाच भगवत्समीपं गतो, भगवता
चाहारपानादिकमारंभदोषजात सविस्तरं समस्तं कथित, साधूनां निरवयवृत्तिकै परिहारिकादिगुणरूपं कथितं, स च पूर्वानुभूतक्रि-
यानुष्ठानत्वात् जातजातिस्मरणः प्रत्येकबुद्धः संजीतः, इन्द्रनागाध्ययनं च प्ररूप्य आयुष्कक्षयेणं सिद्धश्चेति संक्षेपार्थः ॥ विस्तरार्थ-
स्त्वावश्यक विवरणादवसेय इति । षष्ठं द्वारमधुना यतनालक्षणमाह-
जयणा लहुया गरुई अम्मइसीसेहऽदत्तभीएहिं । मरणभुवगमकरणं बंभे कप्पे समुप्पन्ना ॥ ८॥

·अन्या भावार्थः कथानकगम्यः, अतः कथानकं कथ्यते,- " नेणं काणं तेगं समएगं वंभणपरिवायगा अट्ट होत्या, तंजहा-कंडू य १ करंडू य २, अम्मडे य ३ परासरे ४। फरहे ५ दीवायणे चेव ६, देवगुते य ७ नारए ८ ॥१॥ तेसिगं परिवायगाणं इमे एयारूवे किरियाकलावे होत्या, दाणधर्म सोयधम्म तित्यपहाग उहाइमु अणाहणं आहरणचाओ. इत्थिकहाइवज्जणं मागहप्पत्यप्पमाण- उदगं पायव्वे आढर्क सिंणायचे अदाटक पखालणे, तंपि उदगं दिन अन्नेणं परिपूअं तसरहियं कप्पइ, आहाकम्मिए कीयगडे अभिहडे वा आहारजाए इगाद । नेगं काठेणं नेगं समएणं अम्गडे परिवायगे कंपिल्लपुरे परिवसइ, रिउवेययजुवेअसामवेयअत्यन्वणाणं इतिहास- पंचमाण नियंदुमागं चउई वेवागं सारए पारए इच्चाइ, समणोवासए अहिंगयजीवाजीवे उवलद्धपुग्न ४२ पावे-८२ भागर ४२ संवर ५७ निजर १२ किरियाहिगरण २५ बंध ४ मोक्खकुसले, वनओ, ओहिनाणी वेउधियलद्धी छटुंछटेण भणिविखनेगं तबोकम्मेणं अप्पाणं भावमाणे विहरइ । तस्स णं अम्मडस्स सत्त अंतेवासिसयाई होत्था, ते य अन्नयाकयाइ कपि- पुराभो नयराभो पुरिमतालं नयरं संपहिया, अंतरा य उदगहाणं पत्ता, न य कोइ उदगदाया अत्थि, तओ तेहि चिंति-"अ- दिनं उदगं गेडामो तो चपलायो, अह न गिहामो तो अवस्सं मरामो, किं उचियं ?, भणियं च-'वरं प्रवेष्टुं ज्वलित हुताशन, न चापि भग्नं चिरसंचिो वतम् । वरं हि मृत्युः मुविशुद्धकर्मणा, न चापि शीलस्खलितस्य जीवितम् ॥ १॥” तओं सव्वेसि नयपालणमणुमयं, तो अणसणकयनिच्छया गंगानईतीरे वालुयापुलिणे दम्भसंथारोवगया अंजलिमउलिकडा एवं यासी- " नमोस्यु गं अरहताण भगवंतागं, नमोत्यु णं समणस्स भगवओ महावीरस्स अम्मा पियरस्स, नमोत्थुणं अम्मडस्स - 1515 -

·अतिचारः
श्री नवपद
प्रकरणे.
॥४॥
परिवायगरस, पुलिपिय ण अम्हेहिं समणस्स भगवओ महावीरस्स अंतिए थूलए पाणाइवाए पञ्चखाए जाव परिग्गहे पचकखाए,
इयाणिपिय णं तस्सेव समणस्स भगवओ महावीरस्स अंतिए सव्वं पाणाइवाय पच्चक्खामि जाव सव्वं परिग्गरं पञ्चक्खामि, तहा
कोहं जाव मिच्छादसणसल्लं, अट्ठारस पावठाणाई सम्बं असणं सव्वं पाणं सव्वं रवाइमं सव्वं साइमं जावज्जीव वोसिरामि, जंपि य
सरीरं इट्ट कंत पिय इचाइ तैपि य चरमेहिं ऊसासनीसासे हिं वोसिरामि, पायवोगमणेगं ठिया," तए णं अम्मडपरिवायगसीसा
यहूई भत्ताई अणसणाए छेइना वंभलोए कप्पे दससागरोवगहिश्या देवा जाया इति संक्षेपार्थों, विस्तरार्थ उववाइज्वंगे जाणियच्चो॥
इयाणि सत्तमं दारं-
अइयरणं जह जातं सिवमोग्गलमाइ दीववंभेसु । परिवडियविभंगाणं संकियमाई हिं सुत्तेहिं ॥९॥
अतिचरगं यथा जातं-यथोत्पन्न मिथ्यात्वस्येति गम्यते, शिवराजमुद्गलपरिव्राजकस्य च, दीपे सप्तमद्वीपविषयं
ब्रह्मलोके पंचमकल्पब्रह्मलोकविषयं यथासंख्येन प्रतिपतितविभङ्गज्ञानयोः शंकितादिभिः सूत्रैरिति संक्षेपार्थो । विस्तरार्थः
कथानकयोरवसेयः, ते चेमे-
तेणं कालेणं तेणं समएणं इत्यिणपुरे नाम नपरे होत्या, तत्थ णं सिवे राया, धारिणी देवी, तस्स णं सिवस्स रनो पुत्ते
पारिणीए देवीए अत्तर सिवभद्दे नाम कुमारे होत्या, अनया कथाइ तस्स सिवस्स रनो रज्जधुरं चितेमाणस्प्त पच्छिमरत्तकाल-
समयसि कुटुंबजागरियं जागरेमाणस्स इमे एयारूवे अझथिए चितिए पत्थिर मणोगर संकप्पे समुप्पजित्या-अस्थि ता मे पुरा
पोराणाणे कडाणं कम्माणं कल्लाणाणं कल्लाणे फलवित्तिविसेसे जेणं अहं हिरनेणं वड्ढामि रजेणं रटेणं पुरेणं अंतेउरेणं जाव
NAGARLSEX
*.
॥४॥

·RS PAN पीइसकार भर भईव पदामि, नो भाव कल्लाणे फसवितिषिसेसे ताव मे सेयं काल पाउप्पहायाए रयणीए सुबई भत्तपाण महावडावेत्ता मित्तनाइनियगसंबंधिपरियणं भोयावेना, सुबहुं लोहीलोहकडाहकडुच्छाइत्त पसत्यं ताव सभंडगं घडावेत्ता सिवपरमारं रजे ठावेता दिसापोवियतावसत्ताए पन्चइत्तए, पन्चइएविय णं समाणे एवं एयारूप अभिग्गई अभिगिहि- समापि-कपद मे जायजीवाए रीछठेणं अणिरिखतेणं तपोकम्मेणं उजूद वाहाभो परिगिप्रिय २ मुराभिमुहस्स आयावणभू- पीर मायावेमाणस्म विहरिनए । छट्ठखमणपारणगंसि य दिसाचकवालेणं जाव फलाइ गिण्डित्तए, इलाइ सव्वं, पभाए तोर करेइ नार सिवभई रायं आउछित्ता दिसापोरिखयतावसत्ताए पन्चइए, नो होत्तियतावसत्ताए जाव नो हत्यि- नावसनाए । तए णं से सिरगरायरिसी पढमे छट्पारणगंसि आयावणभूमीओ पच्चुत्तरइ, जेणेव गंगामहानई तेणेव उवा- गला, गंगं भोगाइ, जलमजणं करेइ, दमकलसहत्यगए गंगाए उत्तरित्ता पुब्लाए दिसाए सोमे महाराया पत्याणे पत्थियं मिर रापरिसिं अभिरखर, जाई तत्थ कंदाई मूलाई फलाई समिहाओ य ताई अभिजाणउ, दिसि अभोक्खेइ, दिसं प- सरा फलकुगमदन्भाइ गेहेति, जेणेव सए उडए तेणेव उवागच्छइ, संकाइयं मुयइ, मट्टियाए पालिं बंधेइ, अरणिएण नवं अगि उप्पादना, महुपपनीवाराइणा अग्निहोत्तं कारावेत्ता वइस्सदेवं वलिं करेइ, तओ अप्पणा आहारेइ, तो छठें करेइ, विइयवस्लमणपारणगंसि दक्षिणाए दिसाए जमे महाराया अणुजाणावेइ, एवं तइयं, तओ पच्छिमाए वरुणे महाराया, उतराए बेसमणे महाराणा अणुजाणावेइ, एवं एएणं चकवालेणं तवं चरंतस्स पराए भदयाए पराए विणीययाए पयणुकोहमा- गमावासोभयाए भिंगे भनाणे समुप्पने, पासइ अस्सि लोए सत्त दीवा सत समुदा, तेण परं वोच्छिन्ना दीवा य समुहा य, तए + ·श्रीनवपद शिवर्षिक थानकम् प्रकरणे. ॥५॥ णं तस्स सिवस्स रायरिसिस्स इमे एयारूवे अब्भत्थिए चिंतिए जाव संकप्पे समुपज्जित्था-अत्थि मे अइसेसेनाणदसणे, तएणं हत्थि- णाउरे नयरे गंतूणं तियचउकचच्चराइस एयमटुं पयासेमि जाव कहेइ, अस्सिं लोएजंबूदीवाइया दीवा लवणाइया सागरा सत्त, तेण परं वोच्छिन्ना दीवा य समुद्दा य। तेणं कालेणं तेणं समएणं समणे भयवं महावीरे सहसंबवणे उज्जाणे समोसढे, इमीसे कहाए ल- ट्ठाजाव परिसा पज्जुवासइ, जाव चम्मकहा। “जह जीवा बुझंती मुचंती जह य संकिलिस्संति। अट्टवसट्टोवगया संसारं परियडंतिजहा ॥१॥” इत्यादि । तेणं कालेणं तेणं समएणं समणस्स भगवओ महावीरस्स अंतेवासी गोयमे बहुजणसई सोचा संकिए जाव भत्तपाणं गहाय भगवओ समीवमागए भुतुत्तरकालसमयंसि पुच्छइ,-भगवं! सव्वं सिवरायरिसिचरियं कहेइ, अहं पुण गोयमा! एवमाइक्खामि, अस्सि लोए असंखेज्जा दीवसमुद्दा, तेणं सा महइमहल्लिया महच्चपरिसा समणस्स० अंतिए एयमई सोचा जेणेव सिवरायरिसी तेणेव उवागच्छइ २ ता एवं वयासी,-जन्नं सिवे रायरिसी विभंगनाणेण नाउं भासइ तन्न मिच्छा, अहं पुण गोयमा! एवं आइक्खामि जंबुद्दीवाइया सयंभूरमणसागरावसाणा ता असंखेजा दीवसमुद्दा अढाइयउद्धारसागरसमयपमाणा, तए णं से सिवरायरिसी एयमहूँ लोयाओ सोचा संकिए कंखिए विइगिछिए, संकियस्स य से अन्नाणए परिवडिए, न किंचि पेक्खइ दिठिगोयराइयं, तओ तस्सेव सिवतावसस्स इमे एयारूवे अज्झत्थिए होत्था-पुल्लिं पासामि इयाणि नो पासामि, तो गच्छामिणं समणं भगवं महावीरं वंदित्ता एयमई पुच्छित्तएत्तिकङ एयम संपहारेत्ता गमणाए संपठिए जेणेव समणे भगवं महावीरे जाव पज्जुवासइ, समणे ३ केवलिपन्नत्तं धम्मं कहेइ, तएणं से सिवे पडिबुद्धे समाणे एवं वयासी-इच्छामिणं भंते ! सयमेव पव्वाविउं सममेव मुंडाविउ सयमेव सिरखाविउ सयमेव आयारगोयरविणयवेणइयं जाव धम्म आइसिलं, तएणं GRACK RAMAGES ॥ ५॥ .

·1 ममणे भगवं महावीरे सिवं सयमेव पन्चाइ जाव एवं देवाणुपिया! गंतव्य एवं चिठियव्वं जाव अस्सि च णं अछे छणमवि नो पमापयनं खमियतं समावेयवं, तं धम्मियं उवएसं सम्म संपडिच्छइ, वहूई वासाइं सामण्णपरियागं पाउगइ, जस्सहाए कीरए नग्गभारे मुंडभावे अण्हाण अदंतधुवगयं केसलोचो कठसेज्जाओ उच्चावया गामकंटया वावीसं परीसहोवसग्गा अहियासि- जंति नम आराहेइ चरिमेहि ऊसासनीसासेहि सिद्धे बुद्धे मुत्ते परिनिन्चाए सव्वदुक्खपहीणे । सिवकहाणयं संखेवेणं, वित्थ- रेण विवाहपन्नत्तीए एकारसमे सए । मोग्गल कहाणपंपि एयाणुसारेण, नवरं उर्दू बंभलोयं कप्पं विभंगनाणेण पासइ, तेण परं नोच्छिन्ना देवा य देवलोगा य जाव भगवया सबठसिद्धदेवपज्जवसाणदेवपरिकड्ढगासुयणेण संकियस्त कंखियस्स से विभंग- नाणे परिवदिए, इत्यादि पूर्ववत् सर्पम् , विस्तरार्थ भगवत्या अत्यापि कथानकस्य ॥ भंगद्वारमाह- देणं आयाण विभंगनाणेण जोवजाणगया । ओहो केवलनाणं तो भंगो होइ मिच्छस्स ॥ १० ॥ पठाएमादितपसा आतापनां कुर्वतः ऊर्धवाहुभ्यामुपशमादिना गुणेन च विभंगज्ञानस्पोत्पत्तिर्भवति, तेन चो पन्नेन जी- वादीन पश्यति, ततः सम्यग्भावनाभिः केवलज्ञानं चोत्पनं, ततो भङ्गो मिथ्यात्वस्येति गाथार्थः ॥ भावार्थः कथ्यते- फश्रित् शिवकर्मनामा व्रती पष्ठपष्ठेन तपश्चर्या, ऊर्ववाहुभ्यां चातापनां करोति, ततस्तस्य प्रकृत्युपशमादिना भद्रकत्वेन व भिवानमुत्य न, ततो नीवान् जानातीति जोवान् अतिसंक्लिश्यमानान् जानाति विशुध्यमानांश्च जानाति, तेन च सम्य- शानेन सम्पत्योत्पत्तिः, समकं मतिश्रुतावधिज्ञानानि, उक्त च-"विभंगाओ परिणभं सम्मत्तं लहइ मइसुओहीणि । तयभावम्मि मइमए मुपलभं केइ उभयति ॥ १॥" इत्यादि, ततः केवलज्ञानोत्पत्तिः, अनेन कादाचित्कभूतेन न्यायेन मिथ्यात्वस्य भगोत्ति MORER +

·मानवपद
प्रकरणे.
भंगो भाव-
नाच ताम-
॥६॥
लि कथा.
***ॐॐ563
नाना तथा जायत इति, पुनः मादुर्भावाभावेनेति । नवम भावनाद्वारमधुना-
भावण जह तामलिणा इट्टीविसया पुणो अणसणं च। पुणरवि खोभणकाले लहुकम्माणं इमा मेरा ॥११॥
भाव्यत इति भावना-अनित्यत्वादिका, यथा तामलिश्रेष्ठिना ऋद्धिविपया अनित्यत्वभावना पुनरनशनकाले शरीरा-
नित्यता चिंतिता, पुनरप्यमुरकुमारसम्बन्धिपरिकरक्षोभणसमये निदानाकरणादिना भावना भावितेति, लघुकर्मणां माणिनां
मिथ्यादृष्टीनामपि भवभावना शक्का भवतीति, उक्तंच-"माणेभ्योऽपि गुरुर्द्धर्म" इत्यादि, 'एक एव सुदृद्धर्म' इत्यादि । भावार्थः
कथानकगम्यस्तञ्चेदम्-
• तेणे कालेणं तेणं समपर्ण तामलित्ती नाम नयरी होत्था, तत्थ णं तामली नाम मोरियवंसे गाहावई होत्था, अड्ढे
दित्ते अपरिभूए आओगसंपओग जाव बहुजणस्स संमए, तस्स णं तामलिस्स गाहावइस्स पुव्वरत्तावरत्तकालसमयंसि कुटुंब-
जागरियं जागरमाणस्स इमे एयारूवे संकप्पे समुप्पज्जित्था-अस्थि मे कल्लाणफलवित्तिविसेसे जेणं अहं हिरनसुवन्नाइणा
वड्दामि, जाव मित्तनाइनियगसंबंधिपरियपो आढाइ ताव ता मे सेयं कलं पाउपभायाए रयणीए जलंते सुरिए सुबहुं भो-
यणजाय उवक्खडावेत्ता मित्तनाइनियगसंबंधिं चेव परियणं भोयावेत्ता तेसिमंतिए जिद्वपुत्तं कुडुम्बे ठावेत्ता तओ पच्छा जे
इसे गंगाकूले वाणपत्था तावसा तेर्सि मज्झे पाणामाए पन्वज्जाए पब्वइत्तए, पव्वइए य णं समाणे इमं एयारूवं अभिग्गई अ-
भिगिहिस्सामि, कप्पइ मे जावज्जीवाए छटुंछ?णं अणिझिखत्तेणं तवोकम्मेणं उइदं वाहाओ पगिझिय २ सूराभिमुहस्स आया-
चणभूमीए आयावित्तए, छटक् खमणपारणगंसि य तामलित्तीए नयरीए उच्चनीयमज्झिमकुलाई घरसमुदाणस्स भिक्खायरियाए
॥६॥

·अडिना सदोदणं परिगाहेता तिसनसुत्नो दएणं पक्खालित्ता आहारं आहारित्तएत्तिकदु, एवं संपेहेइ, एवं संपेहिता पभायसमए मनं तहेव कारावेइ जाव आहारं आहारेइ, एएणं तवोकम्मेणं सर्हि वाससहस्साणि जावेइ । तएणं से तामली वालतबस्सी देणं तवाफम्मेणं मुझे निम्मंसे अद्विचम्मावणद्धे किसे धमणिसंतए जाए यावि होत्या, तए णं तस्स तामलिस्स पुणो अणिञ्चजा- गरियं नागरयाणम्स इसे एयारूवे संकप्पे समुप्पज्जित्या-तबोकम्मेणं मुके जाव अद्विचम्मावण जाए तं जाव अस्थि मे उठाणे कम्मे चले वीरिए परिसयारपरकमे ताव मे सेयं कल्लं पाउप्पभायाए रयणीए तामलित्तीए नयरीए दिवा य आभट्ठा य परिसंथुया य पासंडत्या य गिहत्या य आपुच्छिना यसमावेत्ता य तामलि तीए नयरीए नियत्तणिगमंडलं आलिहिता भत्तपाणं पडियाइक्खिय पाभोनगमण पटिवज्जिनए, जाव सव्वं करेइ । तेणं कालेणं तेणं समएणं बलिचंचारायहाणी अणिदया होत्या, तए णं ते बलि- चनारायहाणिवत्यत्वा बहवे अमुरकुमारा देवाय देवीओ य देवाणुप्पियं विनवेमो-अम्हे णं देवाणुप्पिया ! अणिंदा,तं तुम्हे देवा- शुप्पिया ! चलिचंचाए रायहाणीए नियाणं करेह अट्ट बंधह जेण अम्हाणं सामी भवह जेण अम्हेहिं सद्धि विउलाई भोगभोगाई भुजेमाणा विहरह, नए णं से तामली वालतवस्सी दोचंपि तचंपि एवं वुत्ते समाणे नो आढाइ नो परिजाणइ,तुसिणीए संचिट्टइ, एनं ते अगाटाइजमाणा जामेव दिसि पाऊभूया तामेव दिसि पडिगया, तए णं से तामली वालतवस्सी सहीं वाससह- स्साई तर काग सहि दिवसाई अणसणाए छेएत्ता ईसाणे कप्पे ईसाणदेविदत्ताए उवव ने, अट्ठावीसाए विमाणावाससयसहस्साए अमीइए सामाणियसाहस्सोणं तेत्तीसाए तायत्तीसगाणं चउहं लोगपालाणं अहं अग्गमहिसीणं अनेसिं च बहूणं वेमाणि- पागं देवाणं देवीण य सामी उवचनो आहारयपज्जत्तीए । तए णं ते बलिचंचारायहाणिवत्थव्वा देवा तामलिं बालतवस्सि *CESSER ·SARORN श्री नवपद स्वरूपम् प्रकरणे. ॥ ७॥ साणे कप्पे ईसाणवडिसए ईसाणदेविदत्ताए उववनं जाणिता आसुरत्ताए ते अन्नमनं सदावेत्ता आगम्म तामलिसरीरगं वामे पाए सुंषेण तिबंधित्ता तामलितीए नयरीए आकड्दविकड्ढिं करेमाणा उग्घोसणं करेंति के एस णं तामली बालतवस्सी अप- स्थिपपत्थर दुरंतपन्तलक्खगे सिरिहिरिपरिवजिए सवंगहीयलिगे, तए णं ईसाणकप्पवासी देवा सामिसरीरं आकड्ढविकड्दि करेमाणं पासिता सामों विनर्वति, तए णं से ईसाणे देविंदे तेसिमंतिए एयमह सोचा निसम्म आसुरते तिवलियं भिउडिं निलाडे साहटु सव्वओ समंता अवलोकयति । तए ण ते वलिचंचारापहाणिवत्थव्या बहवे देवा य देवीआ य छारीभूया इंगाली- भूया अन्नमनं आलिऐति जाव भीया ईसाणे कप्पे देविंदं कुवि पासित्ता आणाउववायवयणनिद्देसे वटुंति नाइभुजोकरणयाए खामेति य । तर णं से ईसाणे देविंदे देवराया तेयलेसं पडिसाहरइ, पोत्थयवायगं सिद्धाययणगमणपूयणाइ, सम्मत्तउप्पत्ती, केवइयं कालं ठि; (दो) सागरोवमाई साहियाई, से णं भंते ! ईसाणे देविंदे देवलोगाओ आउक्खएणं ३ चुए कहि उववज्जिही?, गायमा ! महाविदेहे सिज्झिहि, विस्तरेण भगवत्यां ॥ मिथ्यात्वं नवभेदं समाप्तमिति । साम्प्रतं सम्यक्त्वं नवमकारं प्रतिपादयन्नाह- जियरागदोसमोहेहिं भासिय जमिह जिणवरिंदेहिं । तं,चेव होइ त इय वुद्धी होइ सम्मत्तं ॥ १२ ॥ जितरागद्वेषमोहैः-अपगतप्रीत्यप्रीत्यज्ञानरूपैर्यद्भाषितं-जीवादिपदार्थकदम्बकं सदेवमनुजायां पर्पदि प्रणीत, कै?- जिनवरेन्द्रः, तत्र जिनाः-अवध्यादिजिनास्तेषां वराः केवलिनः तेषामपि इन्द्राः-चतुस्त्रिंशदतिशययुक्तास्तीर्थकरास्तैस्तदेव तत्त्वं, उक्तं च-" वीतरागा हि सर्वज्ञा, मिथ्या न ब्रुवते वचः । तस्मात्तेषां वचः सत्यं, तथं भूतार्थदर्शनम् ॥१॥" नान्यत् कपिलकादिसरागमणीतं पंचविशतितत्त्वरूपं तत्त्वमित्येवंरूपा या मतिः-बुद्धिः सा भवति-जायते सम्यक्त्वं-सम्यक्त्वदर्शन- -- ॥ ७॥ RECAS PRESEAN ·प मिने संक्षेपार्वः ॥ द्वितीयं भेदद्वारमाह- एगविह दविह तिविहं चउहा पंचविह दसविहं सम्म । दवाइकारगाइय उवसमभेएहिं वा सम्मं ॥ १३ ॥ नावादिपदार्यरुचिलगने कविय, उतं च-त्रिकालविद्भिस्त्रिजगच्छरण्यैर्जीवादयो येऽभिहिताः पदार्थाः। श्रदा- नमेषां परया विशुदया, तदर्शनं सम्मगुदाहरंति ॥ १॥ त्रैका द्रव्यपरकं नवपदसहित जीवपट्कायलेश्याः, पंचान्ये नास्तिकाया वतसमितिगतिज्ञानचारित्रभेदाः । इत्येते मोसमूलं त्रिभुवनमहितः प्रोक्तमदिरोशः, मत्येति श्रदधाति सृशति च मतिमान् यः स चे शुष्टिः ॥१॥ अथवा द्रव्यभावसम्पत निश्चय याहाररूपं नैसर्गिकाधिगमिकरूपं वा, पौद्गलि के पारिणामि वा दिविष, अथवा क्षाषिक सायोपशमि वा, कारतं रोचतं दोपकं वा त्रिविय, क्षायिकादि साखादनमक्षेपेण चतुर्विध, वेदकमक्षेपेण पंचवित्र, नैसर्गिकादि दशवियं वा, उक्तं च "निसग्गुवएसरुई आणरुई सुतबोयरुइमेव । अभिगमवित्या- रसई किरियासंखेचम्मरई ॥ १॥" यथा प्रज्ञापनोपांगे, विस्तरार्थः शास्त्रान्तरेभ्योऽवसेयः, इति गाथार्थः ॥ तृतीयं द्वारमाह- काऊण गंठिभेयं सहसंमुइयाए पाणिणो केइ । परवागरणा अन्ने लहंति सम्मत्तवररयणं ॥१४॥ कृता ग्रन्थिभेदं यथामत्तिकरणापूर्वकरणानितिकरणस्थितिघातरसघातगुगश्रेणिगुणसंक्रमादिकरणक्रमेण प्रकृतिबंधस्थिति- बचभनुभागान्धमदेशमन्यादिना सप्तानां मूल प्रकृतीनामन्तःकोटाकोर्टि कृत्वा स्थितिं विशुद्धलेश्याध्यवसायः साकारोपयोगे वनमाना वर्षमानशुभपरिणामो ध्रुवप्रकृतीः सप्तचत्वारिंशद् भवनायोग्या एकविंशत्युत्तरप्रकृतीवघ्नश्च स्वसम्मत्यादिना-जाति- स्मरणादिना गुगवद्गुरुसनिधानेन वा लभते-पाप्नोति सम्यक्त्वमेव वररत्न-मुक्ताफलायपेक्षया प्रधानरत्नं, पल्लकादिभिष्टा- SEASONSTAGRAMMARRESTEG

·भी नवपद
CHER
भेदोत्पत्ति
दोषगुणाः
मकरणे.
॥८॥
न्तैदृष्टश्रुतादिमकारा सम्यग्दर्शनमवाप्यते, श्रेयांसवदिति । चतुर्थद्वारमधुना-
सम्मत्तपरिन्भट्ठो जीवो दुक्खाण भायण होइ । नंदमणियारसेट्ठी दिलुतो एत्थ वत्थुम्मि ॥१५॥
सम्यक्त्वात्-अर्हच्छासनश्रद्धानलक्षणात् परिभ्रष्टः-च्युतो जीवः-प्राणी 'दुःखानां शारीरमानसानां 'भाजनम्'
आस्पदं 'भवति' जायते, नन्दमणियारश्रेष्ठो राजगृहनगरसमुत्थः पूर्वोक्तः दृष्टान्तः, अत्र-वस्तुनि दोषाधिकारे, सम्यक्त्वादि
परित्यज्य मिथ्यात्वं गतो वाप्यादि कृखा अतीवमूर्छादिसमन्वितः आतध्यानेन मृत्वा सालूरत्वेनोत्पन्नः तिर्यग्योन्यां गत इति ।
कथानकं मिथ्यात्वाधिकारे प्राक् प्रतिपादितमेव । साम्पतं गुणरूपं पंचमं द्वारमाह-
सम्मत्तस्स गुणोऽयं अचिंतचिंतामणिस्स जं लहई । सिवसग्गमणुयसुहसंगयाणि धणसत्थवाहो ध ॥१६॥
सम्यग्दर्शनगुणोऽयं, कभूतस्य सम्यक्त्वस्य ?-अचिन्त्यचिंतामणिकल्पस्य-अचिन्त्यमोक्षादिफलपापकस्य 'यद् ' यस्मात्
लभते-माप्नोति,कियन्तमा(न्तीत्या)ह-'शिवस्वर्गमनुजसुखसंगतानि-मोक्षनाकिनरसुखानि, क इव?-धनसार्थवाहवदिति गाथार्थः।।
व्यासार्थः कथानकगम्यः, तच्चेदं-
सितिप्रतिष्ठितनगरे धनः सार्थवाहः प्रतिवसति स्म, स चान्यदाऽर्थार्थी वसंतपुरं प्रति मस्थितः पटहकोद्घोषणापूर्वकं,
तचोद्घोषणं श्रुत्वा आचार्येण सार्थवाहसमीपं गीतार्थसाधु घाटकः पेपितः सार्थवाहानुज्ञापनार्थ, दृष्टश्च सार्थवाहः, तस्य च
तस्मिन् काले केनचित् फलभृतं भाजनमुपढौकितं, तेन च भद्रकत्वात्तीर्थकरजीवत्वात् सामाचार्यकुशललात् साधुसंघाटकस्य दत्तं,
तेश्वोक्तं यथा नास्माकं कल्पते. फलानि, निःस्पृहखादिगुणगौरवादतीव भक्तिरुत्पन्ना, तेन (उक्तं ) आचार्यास्तथा प्रोत्साहनीया
++S
SOS-OSSO64-069596-964-06-0
॥८॥

·RSS यथा अवश्यं मया सह गमनं कुर्वति, सर्वकायरई भलिप्यामि, गत्वा कथितमाचार्याणां, चलिताः सादै, अटव्या वर्षाकालेन विभृतास्नेत्र पूर्वानीनं धान्यादि भाक्षतं, पक्षात् कन्दमूलादिभक्षणे प्रत्ता लोकाः, साधवश्च गुहायां स्थिताः स्वाध्यायादि कुर्वन्तः तिछन्ति स्म, सार्थवाहस्य चिंता संजाता को मम साथै दुःस्थित इति, पर्यालोचयता ज्ञात-साधवो, यतः पुप्पादिफलभक्षणं न फुपनि ते, प्रभाते रसवतोपाल के पृष्टवान्-किं साधयोऽत्रागच्छंति ? तेन-उक्तं कतिचिदिनानि वर्तन्ते आगतानां, स चात्मानं ममादिनं निन्दितुमारो-हा! मया मन्दभाग्येन साधूनां न तृप्तिः कृतेति पूर्व प्रतिपय,ततो दिग्विभागं पृष्ट्वा रसवतीपालकदर्शित- मार्गण गतः साधुसमीपं सार्थवाहो लज्जितः स्वचेष्टितेन, पश्चाद् घृतेन निमंत्रितवान् , आचार्येण तदाग्रह शाखा यदेषणीयं प्रामुकं नद् ग्रहीतव्यं इति भणिला प्रेपिताः साधवः, तेन च पात्रदानेन सम्यक्त्यवीजलाभो नियत्तितः उत्तरकुर्वादिभोगाश्च, ततस्त्रयोदश- भो मोक्षमुखमासिः, परमस्य मुमानुपसुदेवसादिक्रमेण शिवमुखाप्तिः संजाता, विशेषस्तु कृपभचरितादवसेय इति । “सम्यक्त्वमेकं गनुनस्य यस्य, दि स्थितं मेरुरिवामकम्प्यम् । शंकादिदोपापहृतं नरेन्द्र !, न तस्य तिर्यङ्नरके भयं स्यात् ॥ १ ॥" अधुना यतनारूप पष्ठं द्वारमाह लोइयतित्ये उण पहाणदाणपेसवणपिंडहणणाई । संकंतुवरागाइसु लोइयतवकरणमिचाइ ॥२७॥ लीफिकतीय पुनः-गंगादी स्नान, दानं धिग्जात्यादेः, पेपणं अध्यादेः तीर्थस्थाने, पिण्डपदानं मृतस्य पित्रादेः, हणणं हननं नहीं घृतादिभक्षेपः, आदिशब्दात् सारकादिपरिग्रहः, 'संक्रान्त्युपरागादिपु ' उपरागः-सूर्यग्रहणादिरूपः लौ- फिकतपः वच्छवारसि अनमिपकं आदिशब्दात् 'पडियनदसणस्स य न वंदिउं पणमित्रं च कप्पति । अन्नाई चेइयाई परतिस्थि- ·hd यतना अ- श्रीनवपद पफरणे. तिचारः ॥९॥ यदेवयाइं च ॥ १॥ धम्मग्गिद्विगवहिगअणाहसालातडागपवबंधो। पिप्पलअसंजयाणं पावारहलादिगोदाणं ॥ २ ॥” इत्यादि, सर्वत्र गुरुलाघवालोचनेन यथाऽन्येषां स्थिरीकरणप्रवृत्यादि मिथ्यात्वादिविषयं न भवति तथा पर्यालोका विधेयमिति ॥ अधुना अतिचारद्वारं सप्तममाह- एत्थ य संका कंखा वितिगिच्छा अनतित्थियपसंसा । परतिथिओवसेवा य पंच दूसंति सम्मत्तं ॥१८॥ संशयकरणं शङ्का जोवादिपदार्थविषया, मतिदौर्बल्यादतिगहनेषु धर्मास्तिकायादिष्वबुध्यमानः शंकां करोति, राजपुत्रगृहीतमयूरांडकद्वये एकस्य शंकावत् , कथानकं ज्ञाताधर्मकथासु, आकांक्षा-अन्यान्यदर्शनलवदर्शनादेकनयमतभावित्वा- दनभिनिवेशाचाकांक्षा, सुगवादिदर्शनविषया, राजामात्याश्चापहृतानीतराज्ञोऽतीवाहाराकांक्षावत् । विचिकित्सा फलं प्रत्यवि- श्वासः, किमस्य तपःक्लेशायासस्वायत्यां मम फलसंम्पद् भविष्यति उत नेति सन्देहलक्षणा, जिनदत्तश्रावकदत्तचियासाधक- विद्याविचिकित्सावत् । विद्वज्जुगुप्सा वा गंधिकश्रावकवदिति, अन्यतीथिकप्रशंसा न कार्याऽतिचारहेतुत्वात् शकडालवत् । परतीथिकोपसेवायामतिचरति सम्यग्दर्शनं, भिक्षुमिलितसौराष्ट्रश्रावकवत् ॥ अनुपहणादिभिरप्यतिचरति च इति, उक्तं च "नो खलु अप्परिवडिए निच्छअओऽमइलिए व संमत्ते । होइ तओ परिणामो जत्तो अनुबूहणाझ्या ॥ १॥ उपवृहणायां श्रेणिकराजा, स्थिरीकरणे आषाढाचार्यः, वात्सल्ये वज्रस्वामी, दर्शनमभावनायां विष्णुकुमारादयो दृष्टान्ताः अभ्यूह्य वाच्याः साधर्म्यवैधाभ्यां यथायोगं, अत्र विस्तरभयान लिखिता इति, नात्र दोषो वाच्यः, यतो दिग्दर्शनमात्रमेतत् । “जह स्वीरमिस्समुदयं हंसो मोत्तूण खीरमाइयइ। तह उझिजण अगुणे गुणा गुणवया गहेयव्वा (घेज्मा) ॥१॥" सुजनस्पैतच्च कथ्यते, " इत्यादि, ॥ ९॥ SSC ·SEN "सरेसे विभाग, पुलाईगं च जं कथं कछ । नियमहिलाण य एवं तित्रिवि लोए न अग्यंति ॥१॥ अष्टमं द्वारं भारूपमाह- सम्मनै पत्तपिटु रोरेण निहाणगं व अइदुलहं । पावेहिं अंतरिजइ पढमकसाएहिं जीवस्स ॥ १९ ।। सम्यक्त्वं-हेतुस्वरूपभावनात्मकं ममावबोधरूपं प्रासमपि-अवाप्तमपि अतिदुर्लभम्-अनादौ संसारे परिभ्रमताऽतीव दुग्नापमपि रोरेण-रंकेग निधानकमिव-रत्नादिभृतभाजनमिव पापैः प्रथमकषायैः-अनन्तानुबंधिभिः 'अंतरिजइ' ति अपनीयतेऽभावरूपतामापायते, शुद्धजीवस्य सम्यक्त्वोपगमनेन निर्मल स्यापि, अभ्रकादिभिः भास्करज्योत्स्नेवेति । नतु सम्य- हित्यमपनीयते सम्बन्धम् , अपायसव्यापगभेन तस्य सद्भावात् , उक्तंच-" आभिणियोहिमवायं वयंति तप्पचयाओ सम्मत्तं । ना मगपजानागं सम्मट्ठिीओ केवलिगो ॥१॥ आभिणिवोहियभेओ तइय अवाउ देसणं च तप्पभवं । सो पुण खओवसमिए ने भावा नत्थि केवलिगो ॥२॥" एवं च सम्मत्तमिति औपशमिकं सम्यग्दर्शनमेव सम्भाव्यते 'मोहस्सेव उपसमो' इति बननात् , सत्यमेतद, न स्वावरणापेक्षया औपशमिकं सम्यग्दर्शनमित्यत्र बहु वक्तव्यं यथा गन्धहस्तिनि इति ॥ साम्मतं ननमभेदं भावनारूपमाह- मिच्छत्तकारणाई करति नो कारणेऽवि ते धन्ना । इय चितेजा मइम कत्तियसेठी उदाहरणं ॥२०॥ मिध्यात्वकारणानि-अन्यतीथिकतद्देवमणामपूजादानादीनि कुर्वन्ति न कारणेऽप्युत्पन्ने राजादिजनिते धन्यास्ते- मतिमन्तः-पुण्यभान इति चिंतयेद्-एतद्भावयेत् , मतिमान् बुद्धिमान् कार्तिकश्रेष्ठी उदाहरणं-कातिकवणिग् दृष्टान्त इनि गायासमासार्थः ।। व्यासार्थः कथानकगम्यः, तचेदम्-

·श्री
प्रकरणे.
भंगो भावना
कार्तिको-
दाहरण
॥१०॥
हत्थिणाउरे जियसत्तू राया, कत्तिए सेट्टी नेगमट्टसहस्सपढमासणिए, अड्डे दित्ते अपरिभूए आओगपओगसंपउत्ते
बहुजणस्स संभए समणोवासए अहिगयजीवाजीवे उवलद्धपुनपावे आसवसंवरनिज्जरकिरियाहिकरणबंधमोक्रखकुसले
असहिज्जदेवासुरकिन्नरकिंपुरिसमहोरगगंधव्वगाइएहि निग्गथाओ पावयणाओ अणइक्कमणिज्जे, निग्गंथे पावयणे निस्संकिए
निकंखिए निन्वितिगिच्छे, निग्गंथे पावयणे लढे गहियहे अभिगयहे अद्विमिंजपेम्माणुरागरत्ते, अयमाउसो ! निग्गंथे पावयणे
अट्ठ परमटे, सेसे अणटे, ओसियफलहे अवंगुयदुवारे चियत्तंतेउरपरघरपवेसे बहूहिं सीलव्वयगुणव्वयवेरमणपञ्चक्खाण-
पोसहोववासेहि अप्पाणं भावमाणो विहरइ, समणे य निग्गंथे फासुएसणिज्जेण असणपाणखाइमसाइमेणं वत्थपडिग्गहकंवल-
पायपुंछणेणं पीढफलगसेज्जासंथारएणं ओसहभेसज्जेण य पडिलाभेमाणे विहरइ, अट्टमिचाउद्दसिउद्दिषुनिमासिणीसु पडिपुन्नं
पोसह सम्म अणुपालेमाणे विहरइ । वीओ य गंगदत्तो तत्थेव नयरे परिवसइ, सोऽवि अप्पणो परिवारस्स आहेवचं जाव वि-
हरइ, जाव मुणिसुव्वयसामीसमीवे पव्वइउं पुव्वामेव जाव महासुके कप्पे उववन्नो । तेणं कालेणं तेणं समएणं तत्थेव नयरे एको
परिवायगो चिटइ, सो य मासे मासे खमइ, तेण य सव्वलोगो आउद्दाविओ, सो जया हट्टमग्गेण नयरं पविसइ मिच्छादिट्ठी
सबलोगो आढाइ, नवरं कत्तियसेट्टी न अब्भुटेइ, तओ सो पओसमावन्नो, अन्नया कयाइ राइणा (परिवायओ भोयणत्थं
निमंतिओ, जइ कत्तिओ परिवेसेइ तो पारेमित्ति वुत्ते राया) सयमेव गओ, अब्भुडिओ कत्तिएण, आसणेण निमंतिओ, ततो
परिवायगवुत्तंतो सब्यो कहिओ, कत्तियसेटिणा भणि-न वट्टए ममं एवं काउं, किंतु तुम्ह वासि वसामोत्ति जं भणह तं करेमो-
त्ति, राइणा भणियं-एवं होउ, तओ भोयणवेलाए आगओ, सेट्टी परिवेसेइ, परिवेसिओ तं तज्जइ अंगुलीए, कत्तियसेट्टीस्स य
RECAS
AR
R
॥१०॥

·R अदिई जाया, चिनइ य-नांगदत्तो जइया य पच्चइयो तइया जड़ अहं पचइओ हुँतो तो न एवं विडवणं पावंतो, असंजयअवि- रयम य परियेसगाइ, एवं तस्स निव्यिनस्स अनया कयाइ मुणिमुब्वयसामी विहरमाणो समोसरिओ, तएणं कत्तिय- सेट्टी एयाए कहाए, लट्टे समाणे बंदणवडियाए निग्गए, धम्मो मुओ, उद्देत्ता वंदइ, भणइ य-जाव जेठं पुर्न कुटुम्बे गोमि ताव तुज्झतिर अगाराओ अणगारियं पव्वयामि, अविग्धं देवाणुप्पिया! मा पडिबंध करेह, कत्तिय- सेट्टी भगाओ मुणिमुच्चयसामिस्स पासाओ निग्गच्छइ, जेणेव सए गिहे तेणेव उवागच्छइ, मुबहुं भत्तपाणं उवक्खडावेइ, मित्त- नाइनियगसंपन्धिपरियणं आमंतेत्ता भोयावेत्ता एवं वयासी-अहन्नं देवाणुप्पिया ! निव्यिन्नकामभोगो पन्चइउ इच्छामि, तुभे णं देवाणुप्पिया! किं ववसिस्सह ?, ताणं तं निगमहसहसा तं एवं चयासि-अम्हाणं देवाणुपिया ! के अन्ने आलंबणे? तुम मगं अलग्गिस्सामो, तए णं कचियसेही तं नेगमसहस्सं एवं वयासि-जइ एवं तो अपणो जेठपुत्ते कुडुवे ठावेत्ता ममंतिए विणामेव पाउभवह, तए णं नेगमसहस्सं हतुळं जेणेव सयाई गिहाइं तेणेव उवागच्छंति जेट्टपुत्ते कुडुम्ने ठावेइ, पुरिससहस्साहिणीमु मीयामु दुरूति, जेणेव कत्तियसेट्टा जाव महया विन्देण हत्थिणारं नयर मज्झमज्ञण निग्गच्छंति, जेणेर सहसंचरणे उज्जाणे जेणेव मुणिमुन्चए अरहा तेणेव उवागच्छइत्ति । आलित्तए णं भंते ! लोए० तं इच्छामो णं भंते ! सयमेव पन्चायेंउ सयमेव मुंडावे सयमेव सिस्वाविउ सपमे आयारगोयरविगपवेगहां जायामायावत्तियं धम्ममाइक्खि, गए णं मणिपुलर अरसा त नेगमसारस सपोय पभावे, एदेणुपिया ! गंतव्य चिडि निसीइपयं जाव अस्ति चेव भट्ढे खगमवि न पमाइयचं नाव अगसगं ताव सर्व भाणियब्ध, विस्तरभयान लिखितं, जाव सोहम्मे कप्पे सोहम्मवडेंसर ·कर भंगो भावना श्री प्रकरणे. कात्तिको- दाहरण ॥१०॥ हत्थिणाउरे जियसत्तू राया, कत्तिए सेट्टी नेगमसहस्सपढमासणिए, अड्डे दित्ते अपरिभूए आओगपओगसंपउत्ते बहुजणस्स संभए समणोवासए अहिगयजीवाजीवे उवलद्धपुनपावे आसवसंवरनिज्जरकिरियाहिकरणबंधमोक्खकुसले असहिज्जदेवासुरकिन्नरकिंपुरिसमहोरगगंधव्वगाइएहिं निग्गथाओ पावयणाओ अणइक्कमणिज्जे, निग्गंथे पावयणे निस्तंकिए निकंखिए निन्वितिगिच्छे, निग्गंथे पावयणे लढे गहियटे अभिगय? अहिमिंजपेम्माणुरागरत्ते, अयमाउसो ! निग्गंथे पावयणे अट्ठ परमढे, सेसे अणटे, ओसियफलहे अवंगुयदुवारे चियत्तंतेउरपरघरपवेसे बहूहिं सीलव्वयगुणव्वयवेरमणपञ्चक्खाण- पोसहोववासेहिं अप्पाणं भावमाणो विहरइ, समणे य निग्गथे फासुएसणिजेण असणपाणखाइमसाइमेणं वत्थपडिग्गहकंवल- पायपुछणेणं पीढफलगसेज्जासंथारएणं ओसहभेसज्जेण य पडिलाभेमाणे विहरइ, अट्टमिचाउद्दसिउदिपुनिमासिणीसु पडिपुन्नं पोसह सम्मं अणुपालेमाणे विहरइ । वीओ य गंगदत्तो तत्थेव नयरे परिवसइ, सोऽवि अप्पणो परिवारस्स आहेवचं जाव वि- हरइ, जाव मुणिसुव्वयसामीसमीवे पव्वइउं पुत्वामेव जाव महासुके कप्पे उववन्नो । तेणं कालेणं तेणं समएणं तत्थेव नयरे एको परिवायगो चिटइ, सो य मासे मासे खमइ, तेण य सव्वलोगो आउद्दाविओ, सो जया हट्टमग्गेण नयरं पविसइ मिच्छादिट्ठी सव्वलोगो आढाइ, नवरं कत्तियसेट्ठी न अन्शुढेइ, तओ सो पओसमावन्नो, अन्नया कयाइ राइणा (परिवायओ भोयणत्यं निमंतिओ, जइ कत्तिओ परिवेसेइ तो पारेमित्ति वुत्ते राया) सपमेव गओ, अब्भुडिओ कत्तिएण, आसणेण निगतिओ, ततो परिवायगवुत्तंतो सब्बो कहिओ, कत्तियसेटिणा भणियं-न वट्टए ममं एवं काउं, किंतु तुम्ह वासि वसामोत्ति जं भणह तं करेमो- ति, राइणा भणिय-एवं होउ, तओ भोयणवेलाए आगओ, सेट्टी परिवेसेइ, परिवेसिओ तं तज्जइ अंगुलीए, कत्तियसेट्टीस्स य KARANG ॥ १०।

·अदिई जाया, नितइ य-गंगदत्तो जड़या य पञ्चइओ तझ्या जड़ अहं पन्चइओ हुँतो तो न एवं विडवणं पावंतो, असंजयअवि- रयम्म य परिवेसणाइ, एवं तस्स निचिन्नस्स अन्नया कयाइ मुणिमुन्वयसामी विहरमाणो समोसरिओ, तएणं कत्तिय- सेट्टी पयाए कदाए लडे समाणे बंदणवडियाए निग्गए, धम्मो सुओ, उद्वेत्ता वंदइ, भणइ य-जाव जेठं पुत्तं काम्बे ठामि ताव तुज्यंतिए अगाराओ अणगारियं पव्वयामि, अविग्वं देवाणुप्पिया! मा पडिबंध करेह, कत्तिय- मेटी भगवो मुणिमुन्वयसामिस्स पासाओ निग्गन्छइ, जेणेव सए गिहे तेणेव उवागच्छइ, सुबहुं भत्तपाणं उवक्खडावेइ, मित्त- नाइनियगसंगन्धिपरियणं आमतेला भोयावेत्ता एवं क्यासी-अहन्नं देवाणुप्पिया ! निबिनकामभोगो पन्चइउं इच्छामि, तुन्भे णं देवाणुप्पिया! किं ववसिस्सह ?, तएणं तं निगमसहस्तं तं एवं वयासि-अन्हाणं 'देवाणुप्पिया ! के अन्ने आलंवणे ? तुम मगं अणुलग्गिस्सामो, तए णं कत्तियसेट्टी तं नेगमसहस्सं एवं वयासि-जइ एवं तो अपणो जेट्टपुत्ते कुडुवे ठावेत्ता ममंतिए सिप्पामेव पाउन्भवद, तर णं नेगमसहस्सं हतु; जेणेव सयाई गिहाई तेणेव उवागच्छति जेट्टपुत्ते कुडुम्वे ठावेइ, पुरिमसहस्सपाहिणीमु सीयासु दुरुति, जेणेव कत्तियसेट्टा जाव महया विन्देण हथिणारं नयरं मज्झंमज्झेण निग्गच्छंति, जेणेव सहसंबवणे उज्जाणे जेणेव मुणिमुखए अरहा तेणेव उवागच्छइत्ति । आलित्तए णं भते! लोए० ते इच्छामो णं भंते ! मपमेव पचाउ सयमेव मुंडावे सपमेव सिखाविउ सपमे आयारगोयरविग पवेगही जायामायावत्तियं धम्प्रमाइक्खिडे, तए णं मुणियर भरहा त नेगमहमरस्सं समेत पयावे. ए देवाणुपिया ! गंतचं चिठि निप्तीइपयं जाव अस्ति चेव अहे खगमवि न पमाइयव्यं नाव अगसगं ताव सव्वं भाणिपन्यं, विस्तरभयान लिखितं, जाव सोहम्मे कप्पे सोहम्मवडेंसए ·श्रीनवपद सम्यत्वोप- योगि व्रत सवन्धश्व मकरणे. १२॥ विमाणे बत्तोसाए विमाणावाससयसहस्साणं अन्नेसि च बहूगं देवाण य देवीण य अहिवई दोसागरोवमट्टिइए उववन्ने, परिवा- यगोऽवि आभियोगियकम्मवसेण इंदस्त वाहणत्ताए देवे उववन्ने । तए णं से परिवायगे देवे विभंगनाणेणं जाणइ २ ता दो हत्यिख्वाइं (तओ सकोऽवि दो रूवाइं) करेइ, एवं जत्तियाइ सो सीसा ( रूवा) ३ करेइ तत्तियाई सकोवि, जा वज्जेण हओ ओवहिउमाढत्तोत्ति ॥ मूलपादस्थिरत्वेन,पासादो नान्यथा स्थिरः। दर्शनस्व संस्थैर्ये,ज्ञानचारित्रसंस्थितिः ॥१॥ द्वारं मूलं प्रतिष्ठानमाधारो भाजन निधिः । हेतुर्मचतुष्कास्य, सम्यग्दर्शनमिष्यते ॥ २॥ मूलमास्था निधिर्दीपो, द्वारं ज्योतिर्गमोऽवनिः । प्रातष्ठा भाजनं हेतुः, सम्यक्त्वं श्रेयसां परम् ॥३॥ गुणतो दोषतश्चैव,लक्षगर्भेदतोऽपि च । पृथक् पंचविधं ज्ञेयं,सम्यक्त्वं दशधा त्रिधा ४॥ स्थैर्यमायतना- सेवा,कौशलं जिनशासने । भक्तिः प्रभावना चेति, गुणाः सम्यक्त्वदीपकाः ॥५॥ शङ्का कांक्षा जुगुप्सा च, कुतीथिकपरिस्तवः। कुतीथिकोपासनेति, दोषाः सम्यक्त्वनाशकाः ॥ ६॥ मुक्तः शंकादिभिदेषिः, स्थैर्यादिगुणदीपनम् । सम्पत्वं धारयेच्छुद्धमिमान् हेतून विचिंतयेत् ॥७॥ शमः संवेगनिर्वदौ, तया सत्वानुफम्पता । अस्तिबुद्धिः पदार्थेषु, दर्शनयक्तिलक्षणम् ॥ ८॥ औपशमं सास्वादं क्षयोपमशमं च वेदजम् । क्षजं सम्यक्त्वं ज्ञेयं, पंचधा तत् समासतः॥९॥ नैसगिकमुपदेशिकमानारुचिसूत्रवीजभेदेन । अभिगमविस्ताररुचिः क्रिया च संक्षेपवर्मरुचिः ॥ १०॥ जीवाजीवाश्रवधा, मोक्षः संवरनिजरे । एतानि सप्त तत्वानि, भाव्यानीह महात्मभिः ॥ ११॥ धर्मस्य साधनोपायाः, सम्पग्दर्शनपूर्वकाः । शीलं तपः सुदानं च, यत्र शुद्धा च भावना ॥१२॥ नपाभिमायेग किंरिल्लिहपते-समुत्यानेन गृहाद् सम्यग्दर्शनश्रवणार्थ, तथा वाचनया पठनलक्षणया, तथा लब्ध्या तदावरण. REERS ॥ ११॥ S ·ECAMES कमलपोपशमसमुत्यया, आयाम्बयो नयासिकारमपि सम्यग्दर्शन मिच्छन्ति, ऋजुमूत्रनयस्तु समुत्थानं व्यभिचारित्वान्नेच्छति, गन्दादपस्तु लन्धिमेवेठति, उक्तं सम्यक्त्वं नाभेद , एतच गतीपूरकइलसह शं, भित्ति द्रौ चित दिवद्वा, तब शस्योद्धारे पनि भरति, शसोद्धारा सनहातिचारलगतद्गुरु यिनसायश्चिताहनादिना-" पायच्छि तस्स गुगा विराहणादोसाज्जगं पहर्म । अगायादोसनिवारगं च वीओ गुगो होइ ॥ १ ॥ पढमा (ए) चरमाइं दिठता हुंति वयसमारुहणे । जह मलणाइसु दोसा गुदाइनु नेवमिपि ।। १२ ॥” इयादि, तानि च वानि प्रागातिपातविरमगादीन्यतः प्रया प्राणातिपातविरतिवत नाभेद, नत्रापि प्रथमद्वारमाह- दोति मया तेयाला पागड्याए पनाओ अविहो । पाण। चाईया परिणामेऽत्तरसयं च ॥२१॥ दे गो त्रिनयरिंगरपिके मागातिपाते भेदानां, कथं ?-विपदको ना भेदा मनःप्रभृतिभिर्गुगिताः सप्तविंशतिः, ने च करणत्रयेण गुणिमा एकाशीतिः, कालत्रयेग गुणिता विचवारिशे द्वे शते २४३ भेदानां, प्रमादस्वरविधः, उक्तं च- " अगन संग औष, मिथ्यानानं तथैव च । गायनास्थानास्मृति मण्वनादरः ॥ १॥ योगाः दुष्पणिधान च, प्रमादोऽg- विरः पुतः " । तेन योगात् प्रगतः स्यात् 'ममत योगात् वाणयारोपगं हिंसे' ति, (त• ७-८ ) मागा इन्द्रि रादा - इंदियालमसासाउ पाग चउ छच सत्त अहेव । इगविगलऽतनिसनी नव दस पाणा य चोहवा ॥१॥ परिणामानामाना गी १०८, का?, (आप) 'संस्मसमार-मारम्भ३योगत्रयकाकारितानुनति३कायविशे पैखित्रि. त्रियाभिषेकश ' इति (त० ६-९) वचनात् , तत्र संभादयो योगत्रयेग गुगिता नव ३ पुनः करगादिमिगुणिताः ३ सतविंशतिः, ·खरूप भेदो- श्रा नवपद प्रकरणे. त्पत्ति दोपाः ॥ १२॥ पुनश्चतुर्भिः क्रोधादिभिर्गणिता अष्टोत्तरं शत, भेदानामिति गाथार्थः । अधुना भेदद्वारमाह- दुविहो थूलो सुहमो संकप्पारंभजो य सो दुधिहो । सवराहि निरवराहो साविक्खो तहय निरविक्खो॥२२॥ स च माणातिपातः द्विविधः-स्थूल सूक्ष्मश्च, स्थूला द्वीन्द्रियादयः, सूक्ष्मास्त्वेकेन्द्रिया गृह्यन्ते, नतु सूक्ष्मनामकर्मादयत्तिनः, तेषां व्यापादनाभावात् , स्वयमायुष्कायेण मरणात् , तथा स्थूलः प्राणातिपातोऽपि द्विविधः-संकल्पजः आरंभजश्च, संक- ल्पात्-मनःसंकल्परूपाज्जातः संकल्पजो, मारयाम्येन कुलिङ्गिन, आरंभजस्तु कृषिकरणरंधनाद्यारंभपतृत्तस्य द्वीन्द्रियादिव्यापादनं, न तस्मानिवृत्तिः। संकल्पजो पि द्विविधः-सापराधो निरपराधति, निरपराधान्नित्तिः, सापरावे तु गुरुलध्वालोचनं, सापेक्षः निरपेक्षः, क्रियायां सर्वत्र सापेक्षेण भवितव्यमिति गाथार्थः ॥ तृतीयद्वारमाह- सन्मत्तम्मिवि पत्ते बीयकसायाण उवसमखएणं । तबिरईपरिणामी एवं सहाणवि वयाणं ॥ २३ ॥ सम्यक्त्वेऽपि-सम्यग्दर्शनेऽपि 'प्राप्ते' लब्धे 'द्वितीयकषायाणां' अप्रत्याख्यानाभिधेयानामुपशमक्षयेण क्षयोपशमेनेत्यर्थः, 'तद्विरतिपरिणामः' प्राणातिपातविरतिपरिणामो जायते, एवं शेषाणामपि मृपावादादिवतानां प्राप्तिः द्वितीयकषायाणां क्षयोपशमेनैव जायत इति गाथार्थः ॥ चतुर्थं द्वारमाह- पाणाइवायअनियत्तणमि इहलोयपरभवे दोसा । पइमारिया य एत्थं जत्तादमओ य दिढता ॥ २४ ॥ प्राणातिपातानिवृत्तानामिहलोकपरलोकयोर्दोषा भवंति, पतिमारिका चात्र यात्राद्रमकश्च दृष्टान्त इति गाथार्थः ।। भावार्थः कथानकगम्यः, तच्चेदम्- - ॥१२॥ + ·फविदुपाध्यायो द्रः भायां च तरुणी, स चान्यदोपाध्यायमुक्तवती-यथाऽहं वैश्वदेववलिकाले काकभयाक्षणीया, तेन छात्रा व्यापारिता यया वारंवारेण काकभयाद्रमणीया भवद्भिः भट्टिनी येन मुखेन वलिविधानं करोति,अन्यदा एकस्तस्य छात्रो विदग्धम्तेन निसित-नेयमतिमुग्या, किंतु वैशिकमेतत् तेन च तस्याहोरात्रं गत्यागतिनिरीक्षिता यावद्विकालवेलायां घटकं गृहीलो. दकानयनाय नर्मदा प्रति प्रस्थिता, छात्रश्च पृष्ठतो लगो यावत् कच्छोटकवंधनं कृत्वा पराङ्मुखं घटं गृहीत्वा तरित (तरीत्वा) पिटारसमीपे गला रेता आगच्छन्त्या चौराः कुतीर्थनागच्छंतः मुंसुमारेण गृहीता अधिढौकनद्वारेण मोचिताः,तच छात्रेण रात्रि- विलसित सर्व कामरक्षणवेलायां प्रापित, ततस्तया प्रोक्तं-युप्मद्विरहे एतदनुष्ठितं, तेन मोक्तं-उपाध्यायस्यापि न लज्जसे, तया चिनिन--उपाध्याय व्यापादयामीति संचिन्त्य व्यापादितः, पिटिकायां कृत्वा परिस्थापनार्थमटव्यां गता, कुलदेवतया च मस्तके स्तम्भिता पिटिका, कतिचिदिनानि नीत्वा अटव्यां ततो बुभुक्षिता सती पत्तनं मति भिक्षाथै लज्जां त्यक्त्वा गता, रुदंती भणि- कुमारणा-देहि भिक्षां पतिमारिकायाः, गृहे गृहे पर्यटति, कियता कालेन तत् कर्म क्षयोपशमं गतं, साध्वी संमुखां दृष्ट्वा चिंति- तमनया-विरक्तकामभोगा सुखेन तिष्ठत्येपा,मया पुनः पापिष्टया इहपरलोकविरुद्धमीदृशमनुष्ठितं, पादयोः पतितुकामायाः पिटिका भूमी तन्मणादेव निपतितेति ।। द्वितीयकथानकम् - कश्रिदको यात्रायां गतवति लोके वैभारपर्वतासन्नवनोद्याने पत्तने न कविद्रक्षपालादि भिक्षां प्रयच्छति, वक्ति च यथो; पाने गतः सोऽपि लाकः, प्रश्रादुयाने गतो, यावल्लोका भुक्त्वा प्रेक्षणकादिव्यग्रास्तिष्ठति स्म, न कश्चिदुत्तरमपि ददाति, सच फुरक्षिततात् इदा,पर्वतोपरिय शिलां पातयितुमारब्धः, तया च स एव व्यापादितो, लोको नष्ट दति,स च रौद्रध्यानो मृत्वा 550555 ।

·Sitect गुणरूपे - श्रावक तायुदाह- रणानि ॥१३॥ नरके दुःखभाजन संवृत्त इति संक्षेपार्थः ॥ अधुना पंचमं द्वारं गुणरूपमाह--- जे पुण वहविरइजुया उभओ लोगेऽवि तेसि कल्लाणं । जहं सूवगहियदारगदामन्नगमाइयाणं च ॥२५॥ ये पुनः पाणिनो 'वधविरतियुता' वधनिवृत्तिसमन्विता 'उभयलोकेऽपि' उभयलोकयोः-इहपरलोकयोस्तेषां कल्याणं जायते, तेषां (कल्याण) परम्परा जायत इति, दृष्टान्तद्वयमत्र, यथा सूपकारगृहीतश्रावकदारकः दामनकश्च, आदिशन्दात् क्षेमादयश्चेति संक्षेपार्थः ॥ विस्तरार्थः कथानकंगम्या, तच्चेद- वणिक्श्रावकपुत्रः कश्चिचौरैरपहृत्योज्जयनी नीत्वा राजसूपकारहस्ते विक्रीतः, स चे तेनोक्तो-लावकान् उच्छ्वासय, तेन पंजरान् मुक्ताः, तेनोक्त-वयं कुरु, से च तूष्णींभावेन स्थिता, पुनः पुनरुच्यमानोऽपि यदा न करोति वध तांडितः, ततो रोदितुमारब्धः करुण, राज्ञा च वातायन स्थितेनं श्रुतेष्टेच, शतिः सर्वोऽपि वृत्तान्तस्ततो राजश्चित्तमध्ये महान संतोषः संजातः, तथापि परीक्षार्थ हस्तिना मारयित्वा व्यापादयध्वं इत्युक्तेऽपि राझा तथापि निर्भयो बदति 4-मीणात्ययेऽपि न पंचेन्द्रियादिवर्ध करोमि, ततो राज्ञोक्त-मम दीयतामेषः, शरीररक्षकः कृतो, जीवनोपायो दत्तो, लोकपूज्यः संजातो नृपंपूजितत्वाद्, अतः पाणि- वधनिहत्तेर्गुण इति प्रथम कथानकम् । द्वितीयं कथानकम्- कश्चिन्मात्सिको जलाशयात् माघमासे उत्तीर्णो निकटवर्तिनं श्रमणकमातापनी कुर्वाण ददर्श अप्रावरणः, सं चानु- कैपया जालं तस्योपरि क्षिप्तवान् , गतश्च स्वगृई, सं घ रजन्या शीतातः पुनः साधु स्मरति स्म, मम वैश्वानरे निकटवर्तिनि स्त्रीजने चे पलारूसस्तारके च तथाप्यतिचीत, सच कर रजनी यापविपति ?, प्रभातसमये में गतः साधुसमीपं यावद् रहा RSSC+ASE + ॥१३॥ -- ·दर्गनमभून , नतो गीनिकाश्रवणं संजातं, यथा 'अणुपुखमावहता वि अनत्था तस्स बहुगुणा कुँति । मुहदुक्खकच्छपुडओ जस्स कांनो वड़ पा ॥ १ ॥' नत् श्रुत्वा लक्षेण द्रव्यप्रमादो, द्वितीयवारायां द्वितीयलॉ, तृतीयवारायां च लक्षत्रयरूपां दान- प्रतिं श्रुत्वा राना आहूनः, पृष्टः किमर्थ लक्षत्रयदानं ?, तेन सविस्तरं आत्मपुण्याधिकत्वमावेदितमेवेति ॥ आदिशब्दो- पानः क्षेमन्नु पाटलिपुरे जिनमत्रोरमायः, गनुमपश्चन तत्पुरुषाणामभिमरतायां वध्यतया निर्देशः, वध्येन वाप्याः पद्माकर्पण- मिति नियमान् स पंचपरमेष्ठि जपन् देवसानिध्येनागतस्य मकरस्य पृष्ठ आरुहगोत्पलानि लात्वाऽऽगतः, तुष्टो राजा वरदानं, निर्यमाणोऽपि प्रवधान || अधुना यतनालक्षगं पष्टं द्वारमाह- पाणइयाप जयणा दाम्यधन्नाइउद्यविसयाओ। तसजीवे रक्खंतो विहिणा गमणाइयं कुजा ॥ २६ ॥ 'प्राणातिपाते यतना' वधनिटत्तो कृतायां सत्यां 'यतना' त्रसरक्षणात्मिका, संसक्तकाष्ठादिफलपत्रोदकादिविपया ग्धनपननगमनादिषु यथाशक्तिरूपा वा, उक्तंच-"जयणा उ धम्मजणगो जयणा धम्मस्स पालणी चेव । तद्धिकरी जयणा एग- तमुहावटा जपणा ॥ १ ॥ जयणाए वट्टमाणो जीवो सम्मत्चनाणचरणाणं । सद्धापोहासेवणभावेणाराहगो भणिओ ॥२॥ रागामवितो जोगो सहस्स होइ जयणा उ । रागदोसाणुगओ जो जोगो सो अजयणा उ ॥ ३ ॥ सर्वथा यथा सकाय- रता भाति तथा निरीक्ष्य गमनादि विवेयम्, एकेन्द्रियविषयापि हरितादिसम्बन्धिनी यतना वाच्येति गाथार्थः । अधुना- अतिवारमाह- पहबंधछविच्छेयंअइभारनिरोहभत्तपासु । पढमवयस्सइयारा कोहादीहि न उ करेजा ॥२७॥ Sagar -

·श्री नवपद
गुणरूपे ब-
णिक श्रावक
सुतायुदाह-
रणानि
प्रकरणे.
॥१४॥
अन्पदा श्रेष्ठी गोकुले गतोऽकालवेलायामश्वादिकान् पश्यन् यावत् वत्सरूपैः सहागच्छन् दामनको दृष्टः, चिन्तितमनेन-कथमेप
दामनकः ? कथितः सर्वोऽपि वृतान्तः, ततः समुद्रदत्तश्चिन्तयामास-किं मम गृहस्वामी एष भविष्यति ?, पुनरपि मारणापाय
रजन्यां चिंतितवान्, यावत् पुनरस्य सागरदस प्रेषयामि लेखं दत्त्वा, लिखितश्च लेखः तदर्थश्वायम्-अधौतपादस्यास्य विपं
दातव्यं, प्रभाते लेखं गृहीत्वा स प्रस्थितः पत्तन, निकटवर्त्तिन्युयाने गखा प्रमुप्तः, तदुहिता तस्मिन्नुयाने देवपूजार्थ आगता, तद्ग-
लके लेखं पश्यति सागरदत्तनाम्ना, अतिचपलतया वाचयित्वा विषा दातव्या अक्षिकज्जलेन कृत्वा संवत्तितो लेखः, तस्यास्त-
देव भाम, उत्थाय गतो, लेखं दौकितवान् , यावल्लेखार्थोऽवधारितः, सत उपाध्यायपाच गत्वा निरूपितं लग्नं यावदद्यार्द्ध
रात्रे शुद्धयत्येवं वर्षद्वये नचेति, वरप्राप्ता च विपावेटी, ततो गान्धर्वः विवाहः कृतः, श्रेष्ठी प्रभाते आगतः, यावत् परिणीतः
दामनकेन, जामातुकः संवृत्तः तथापि चित्रशालिकायां गत्वा चिंतितवान्-कथमेष मदीयगृहस्वामी भविष्यति ?, तथाप्यस्तु,
पुरागतः पुनरपि हौंवः उपचारेगाभ्युपगपं कारापितो मारणाय, स जामातृको विकालवेलायां प्रेषितः, सागरदत्तेन च तत्पुत्रेण
भगिनीपतिः हट्टष्यवस्थितेन गच्छन् अकाले दृष्टः, ततस्तं वीथ्यां संस्थाप्यात्मना चण्डिकायाः पूजनार्थ गतः, तेन जुम्बेन दुःख
व्यवस्थितेन वाणेम विद्धः, आराडाकरणं लोकागमनं च, पारंपर्येण समुद्रदत्तवणिजा श्रुतं, चलितो लोकापवादतः याबद्वीथ्या-
मुपविष्टं पश्यति, दामनकं कथितं तेन-यथा मम बलात्कारेण सागरदत्तो गतः चंडिकापूजनाथ, एतद्वचः श्रुत्वा हृत्संघटेन
मृतः, राज्ञा न पुत्र इति तस्यैव दामनकस्य गृहसारं सर्व समर्पित, पत्न्या त्वनुरक्तया पितुर्लखोदितं विष दातव्यमित्यादि कथितं,
शेपं तेनैवोहितं सर्वमेतत् मद्धाय श्रेष्टिना कृतं, अथान्यदा पूर्वप्रेषितानि श्रेष्ठिना बोहित्थान्यागतानि, ततो गच्छतोड़पथेन
*
-
॥ १४ ॥

·SANCHAR दर्शनमभून , नतो गीनिकाथवर्ण संजातं, यया 'अणुपुखमावहता वि अनत्था तस्स बहुगुणा कुँति । सुहदुक्खकच्छपुडओ जस्स कायनो वहा पावं ॥ १ ॥' तत् श्रुत्वा लक्षेण द्रव्यमादो, द्वितीयवारायां द्वितीयलॉ, तृतीयवारायां च लक्षत्रयरूपां दान- पनि श्रुन्चा रागा भाहूतः, पृष्टः किमर्थं लक्षत्रयदानं ?, तेन सविस्तरं आत्मपुण्याधिकत्वमावेदितमेवेति ॥ आदिशब्दो- पाना क्षेमन पाटलिपुरे नितमनारगायः, शत्रुप्रपन तत्पुरुषाणामभिमरतायां वध्यतया निर्देशः, वध्येन वाप्याः पद्माकर्पग- गिनि नियमान् म पंचपरमेष्टि जपन् देवसानिध्येनागतस्य मकरस्य पृष्ठ आरुहगोत्पलानि लात्वाऽऽगतः, तुष्टो राजा वरदानं, निवार्यमाणापि प्रधान || अधुना यतनालक्षगं पष्टं द्वारमाह- पागड़वाए जयणा दाम्यधन्नाइउदयविसयाओ। तसजीवे रक्खंतो विहिणा गमणाइयं कुजा ॥ २६ ॥ 'प्राणातिपति यतना' वनिवृत्तौ कृतायां सत्यां 'यतना' त्रसरक्षणात्मिका, संसक्तकाष्ठादिफलपत्रोदकादिविषया गनपननगमनादिषु यथागक्तिरूपा वा, उक्तंच-"जयणा उ धम्मजणणो जपणा धम्मस्स पालणी चेव । तड्किरी जयणा एग- तमुहातहा नपणा ॥ १ ॥ जयणाए कमाणो जीवो सम्मत्तनाणचरणाणं । सद्धापोहासेवणभावेणाराहगो भणिओ ॥२॥ रागतोगविता जोगो समस होइ जयणा उ । रागहोसाणुगो जो जोगो सो अजयणा उ ॥ ३ ॥ सर्वथा यथा सकाय- रक्षा भवति तथा निरीक्ष्य गमनादि विधेयम्, एकेन्द्रियविपयापि हरितादिसम्बन्धिनी यतना वाच्येति गाथार्थः। अधुना- गतनारमार- वहधविच्छेयंअइभारनिरोहभत्तपासु । पढमवयस्सइयारा कोहादीहिं न उ करेजा ॥ २७ ॥ - ·ॐर श्रीनवपद मकवृत्तो. अणुव्रतेषु प्राणातिपात विरतिः SA ॥१५॥ 'वधः' लकुटादिघातः 'बन्धः' रज्ज्वादिना संयमनं 'छविच्छेदः कर्णकर्त्तनादिभिः 'अतिभारारोपणं' वली- वर्दादिषु पूगीफलाद्यतिरिक्तभारचटापनं निरोधः भक्तपानविषयः यत् क्षुधाद्यातः कदाचिन् म्रियते, एते त्वतिचाराः क्रोधा- दिदूपितस्य भवंति, गुणाथै तु द्विपदचतुष्पदादीनां च वन्धनादि कुर्वतोऽतिचारा न भवंतीति गाथार्थः, विस्तरार्थोऽणुव्रत- विधाविति । अष्टमं द्वारं भंगरूपमाह- बंधाईणि उ आउदियाइणा जइ करेज तो भंगो । बीयकसयाणुदए तिवाणं होइ सङ्खस्स ॥ २८ ॥ बधबन्धादीन्याकुट्टिकया निरपेक्षो यदा कुर्यात्तदा 'भंगः' चतुर्थस्थानवारंभरूपः प्राणातिपातव्रतस्यैवं जायत इति, द्वि- तीयकषायाणाम् ' अप्रत्याख्यानावरणानामुदयेन-अनुभवेन तीव्राणाम् उत्कटानां भंगरूपाणामित्यर्थः भवति श्राद्धस्य जा- यते श्रावकस्य देशविरतस्येति गाथार्थः । अधुना चरमं भावनाद्वारमाह- पणमामि अहं निचं आरंभविवज्जियाण विमलोणं । सबजगज्जीवरक्खणसमुज्जयाणं मुणिगणाणं ॥ २९ ॥ 'प्रणमाम्यहं' नमस्करोम्यहं नित्यं' सदा 'पृथिव्याद्यारम्भविवर्जितानां' पृथिव्याघारंभपरित्यागिनां 'विमलानाम् ' अन्तः क्रोधायभावतः, रक्षणे मलरहितानामित्यर्थः, सर्वे ये जगति-लोके जीवाः-सूक्ष्मवादरादिभेदभिन्नास्ते- पां भावतः रक्षणे-पालने समुद्यतानाम्-उद्युक्तानां 'मुनिगणानां' साधुसंहतीनामित्येवं प्रथमत्रतभावना त्रिकालं भावनी- येति गाथार्थः । उक्तं नवभेदं प्राणातिपातविरतिरूपमणुव्रतं प्रथम, साम्पतं द्वितीयं मृपावादविरत्याख्यमारभ्यते, तत्रापि - . - प्रथम द्वारमाह- ·अन्भूयं उम्भावद भूयं निन्हवइ तह य विवरीयं । गरिहा सावजं वा अलियं एमाइविसयं तु ॥ ३० ॥ अभूनोदानं नाम यथा श्यामाकतन्दुलमात्र आत्मा, ललाटदेशस्थः हृदयस्थः सर्वलोकव्यापी वा, अथवा एक आत्मा जलगन्द्राद नेकपा दृश्यते इत्यादि, भूतनिन्दयो नास्त्यात्मा नास्ति परलोकयायी आत्मा, तथा विपरीतं गामश्वं त्रुवतः, यद्वा अनित्य भाला बौदमनात् नित्यो वा सांख्याभिप्रायेण, गावचनं काणः कुन्जः दास इत्यादि, 'सावा' सपापं वा, यथा दम्यतां गो- सकाः, अन्गद्वा यत् सपापं, उक्तं च-" यद्भावदोपवद्राच्च, तत्वादन्यत्र वर्तते । सावयं वापि यद्वाच्य, तत् सर्वमनृतं विदुः॥१॥" नया येन आत्मनः परस्य अतीवोपयातोऽतिसंकेशो वा तत् सर्वमनृतम्, एवमायनृतस्वरूपमिति गाथार्थः ॥ भेदद्वारं द्वितीयमाह- कनागोभूमालियनासवहारं च कूडसक्खिजं । भेया उ तस्स पंच उ हवंति एए जिणुट्ठिा ॥ ३१ ॥ तर कन्यानृतं नाम-कन्याविषयमलोकवचनं, यथा भिन्नकन्यां अभिन्नकन्यां अभिन्नकन्यां वा भिनान्यां ऋतौ विपरीतां या. उसलागं मारादेः, गवानृतं नामाल्पसीरां बहुनीरां विपरीतं वा, महिपायुपलक्षगं, भूम्यनृतं नाम परकीयामात्मसत्कामात्मस- Fi परकीयां वक्ति, न्यास कापलापनं नाम यथा पुरोहितेन द्रममसम्बन्धी दोनारनकुलो गृहीत्वा अपलप्तः, पुनः राज्ञा नामांकित- मुद्रादापनेन पुलादानावितः समर्पितय, कटसासिव नाम यया कश्चिदयलोभेन व्यवहारे नियुक्तः कूटसाक्षित्वं प्रयच्छत्येवमेतदिति भेदार मापदत्य पंचा भवन्ति 'एते' अनन्तरपतिपादिताः 'जिनोद्दिष्टा' जिनकथिता इति गाथार्थः ॥ 'यथा जायते' गया यामागं मालि द्विविधत्रिविधादिना प्रकारेण तथा प्रकारं तृतीयद्वारेणाह---- दुगतिगद्गदगदुगएकगेण एगेण होइ तिविहं तु। इगदुगइगरकेण वयाण एसेव गहणविही ॥३२॥ SEARRECRUIRECORRESS - .

·श्रीनवपद्
मक वृत्ती
अणुव्रतेषु
मृषावाद
विरतिः
॥१६॥
8
करणकारणद्विविधत्वेन मनोवाकायत्रिविधत्वेन, भगवत्यादौमतिपादितौ भंगकः त्रिविधत्रिविधेन स विषयविभागेन ज्ञेयः,
कस्यचिच्छ्रावकस्य कस्यांचिदवस्थायां कस्मिंश्चिद्वस्तुनि कस्मिश्चित् क्षेत्रादौ इति न सर्वत्र,भङ्गकाश्च पढ़ेनैकविंशतिः,नवकेनकोन-
पंचाशत् ४९, पंचव्रतविभागेन द्वादशव्रतविभागेन वानेकाः कोटयः श्रावकवतग्रहणभेदानाम्, उक्तं च-“एगवए छब्भंगा निदिहा
सावयाण जे सुत्ते । ते चिय पयपीए सत्तगुणा छज्जुया कमसो॥१॥ एगवीसं खल्लु भंगा निविट्ठा सावयाण जे सुत्ते । ते चि-
य बावीसगुणा बावीसं पक्खिवेयब्वा ॥१॥ एगवए नव भंगा निविट्ठा सावयाण जे सुत्ते। ते च्चिय दसगुण काउं नव परखेवंमि का-
यब्वा ॥१॥ संयोगसंख्या च-' उभयमुहं रासिद्गं हेडिल्लाणंतरेण भय पढमं । लद्धहरासिविभत्ते तमुवरिगुणं तु संजोगा ॥१॥
इत्यनया गाथया गुणकारभागहारक्रमेणागतफलद्वारेण चिन्तनीया च, सर्वव्रतसंख्या च-तेरसकोडिसयाई चुलसीइजुवाई वा-
रस य लक्खा । सत्तासीइ सहस्सा दो य सया तह दुरघा य ॥१॥" अत्र च ग्रन्थविस्तरभयान्न लिखिता इति । एवं भंगक-
खरूपपरिज्ञानपूर्वकं सर्वव्रतानि ज्ञात्वा आत्मीयस्वभावालोचनादिना प्रकारेण ग्राह्यानि, ज्ञात्वा अभ्युपेत्याकरणमिति वचनाद्,
उक्तं च-" सीयाल भंगसयं जस्स विसोहीऍ होइ उवलद्धं । सो खलु पञ्चक्खाणे कुसलो सेसा अकुसला उ॥१॥" व्रतानामेष
एव ग्रहणविधिरिति गाथार्थः ॥ दोषरूपं चतुर्थद्वारमाह--
अलियं च जपमाणो मूगत्ताईणि लहइ दुक्खाणि । जायइ तहेह निणं वसुराया एत्थुदाहरणं ॥ ३३ ।।
'अलीकं जल्पन् ' अनृतं ब्रुवन् मूकत्वादीनि 'लभते' प्राप्नोति 'दुःखानि' असातोदयरूपाणि, उक्तं च
“मूका जडाश्च विकला, वाग्धीना वागजुगुप्सिताः । पूतिगन्धमुखाश्चैव, जायंतेऽनृतभाषकाः ॥१॥" तथेह लोके जिहाच्छेदादिना
-
॥१६॥

·निधनलं यानि, दृष्टान्तमाह-चमुरानवदिति गाथार्थः ।। भावार्थः कथानकगम्यस्तचेदम्- पृथिवीपतिष्ठिते नगरे नितशत्रो रातः पुत्रो वमुराजा, क्षीरकदंबोपाध्यायः, पुत्रः पर्वतकः, नारदश्यैते सहाध्यायिनः, अन्य- दा श्रीरफांद्योपाध्यायः पंचत्वमुपगतः, यमुराजः राजा संवृत्तः, पर्वतकनारदयोश्च धर्मविचारे विवादः संजातोऽजैर्यष्टव्यमित्यत्र, पण नो-निमादेन, पर्वनकेन छागा नारदेन त्रिवापिकाणि धान्यानि अजा इति क्षीरकबंधोपाध्यायेन व्याख्यातमित्युक्तं, र यमराजा प्रमाणीकृतः. नातं च तत् क्षीरकदम्बकपल्या पर्वकमात्रा, तयोक्तं-मयापि श्रुतमासीदुपाध्यायवचनं त्रिवार्पिकाः धान्याः प्रजाः, तस्मादुल्यामि यमुराजानमप्यर्थयामि यथा मदीयपुत्रस्य जिहाछेदो न भवति तथाऽनृतमप्युक्त्वा कर्त्तव्यं, स न मन्गवादी फिलेति लोकश्रुतिः, विष्टरं चाफा, नेन चोक्तं मयाऽनृतभाषणं न विधेय, ततः पुनः पुनः क्षीरकदम्बोपाध्याय- पन्या प्रेमाणेन प्रतिपन्नं तद्वचः, पर्वतनारदयोस्त्वागतकयोः राज्ञा छागविषयं प्रत्युत्तरं दत्त, उपाध्यायव्याख्यानमेतत्, ततः भागनात् पतिनो भुवि विधिमन्दश्च लोके संजातः, ऋपि रदस्तु लोके सत्यवादीति यशः प्राप्त इति, एवमादयोऽनेके दोषाः। माम्प्रतं पंचगं गणदारमा:--- जे मिउ सचं जपंति निउणयं सबसत्तहियजणगं । ते इह पुज्जा रिसिनारउच सुगई पुणो जति ॥ ३४ ॥ ये पाणिनः 'मृदु' अकठोरं ' सत्यं' जनपदादिसत्यं 'जल्पंति' भापंते 'निपुण' पोडशविधवचनयुक्तं, 'मर्वमचड़ितजनकं ' सर्वमाणिमुग्यमापकं ते प्राणिन इह 'पूज्या' अर्चनीयाः ऋपिनारदवत् ‘सुगति' स्वर्गादिक- प्राप्तिलक्षणां पुनर्गन्छन्तीति । ऋपिनारदकथानकं दोपाधिकारे उक्तमेव ।। अधुना पठं यतनाद्वारमाह- 3601515RISHRASIRISHRSSRISHRSRE --- ·- श्री नवपद प्रक०वृत्तौ. अणुव्रतेषु मृषावाद विरतिः . ॥ १७॥ बुद्धीपुर्व काऊण जंपए अंधगोविय सचक्खू । अप्पाणमि परंमी वजंतो पीडमुभओवि ॥ ३५ ॥ 'वुध्ध्या' मत्या ' पूर्व ' प्रथमं कृत्वा, पर्यालोच्य, भापते अंधक इव सचक्षुपं, यथा अंधः सचक्षुपमग्रतः कृत्वा गमनादि करोत्येवमेषोऽपि वक्तव्यमालोच्येत्यर्थः, आत्मनि परस्मिन्नपि च 'वर्जयन्' परिहरन् 'पीडां' वाधामुभयोरपीति गाथार्थः । सप्तममतिचारद्वारमाह- सहसाअब्भक्खाणं रहसं च सदारमतभेयं च । मोसुवएस तह कूडलेहकरणं च वज्जिजा || ३६ ॥ सहसा-अपर्यालोचितमभ्याख्यानं, यथा चौरः संपारदारिको वा 'रहसं चेति रहसाभ्याख्यानं यथा केचन एका- न्तस्थिता मंत्रयंति तत्र हि ब्रूते-एते राजविरुद्धादिकमेतन्मंत्रयंति, स्वदारमन्त्रभेदो नाम स्वकलत्रस्वामित्रादिविश्रब्धभाषितान्य- कथनं, ययेदमनेन कथितं चेष्टितं वा, उष्टलिंडकविक्रयप्रेपितवणिग्वत्, मृपोपदेशो नाम यथाऽनेन प्रकारेण परो वच्च्यते, छल- बुद्धिदान, तथा कूटलेखकरण नाम अन्यमुद्राक्षरविधानादिना अन्यथा लेखफरणं, यथा विषं दातव्यं, अधीयतां कुमार इत्यादि, अतिचारा मृपावादविषयास्ताश्च वर्जयेदिति गाथार्थः ॥ अधुना भंगद्वारमाह- अन्भक्खाणाईणि उ जाणतो जइ करेज तस्स भवे । भंगो पावरसुदए मूलं सो सवदुक्खाणं ॥ ३७॥ अभ्याख्यानादीन्यतिचाररूपाणि ययाकुटिकया-उपेत्यकरणलक्षणया जानन् यदि 'करोति' विदधाति तस्य भवेद् भंगश्चतुर्थस्थानवर्ती पापस्योदये ' क्लिष्टकम्र्मोदये, मूलं स ' सर्वदुःखानां ' शारीरमानसानामिहपरलोकगतानामित्यर्थः ॥ साम्पतं नवम भावनाहारमाह- REGAR ॥१७॥ भ k ·२. तेसि नमामि पयओ साहुगं गुणसहस्सकलियाणं । जेसि मुहाउ निचं सचं अमयंव पजरए ॥ ३८ ॥ नेपां माधुनां नमामीति क्रिया, 'प्रयतः ' प्रयत्नवान् गुणा-मूलगुणउत्तरगुणलक्षणास्तेषां सहस्राणि-अष्टादशशीलां- गमावलक्षणानि त कलितानां-तैः समन्वितानां, तैयां मुखाद्-वकाद् नित्यं ' सदा सत्यं चतुर्विधं वा अमृतमिव आहादक- मान 'पचरइ' ति निर्गच्छतीति भावनीयमिति गाथार्थः ।। उक्तं मृपावादवतं द्वितीय नवमकारं, साम्मतं अदत्तादानं तृतीया- गुननं नाभेदमाह, तत्र प्रथमदारमाह- सामीजीवादत्त तित्ययरेणं तहेव गुरुएहिं । एयस्स उ जा विरई होइ अदत्ते सरूवं तु ॥ ३९ ॥ सामिना यद्वस्तु दिल्यादि कमात्मीय न दतं तदष्टिपंचनादिना गृहोतमदत्तादानं, जीवादत्तं तु यत् सचित्तं पश्चादि यदि मारणाप कस्पचिन दत्तं, तेनात्मीयाः प्राणा मारणाय येन न दत्ताः, सर्वस्थ प्राणभियत्वाद, तज्जीवादत्तमागमे पठि- । सम. उक्तं न " जेसिं च ते सरीरा अविदिना तेहिं जोवेहि" तीर्थकरादत्तं नाम यदाधाकर्मादि स्वामिना दीयमानमपि तीर्थ- करणाननुमानल्यानददत्तादानं, तथा शुद्धमपि यद् गुरुणाऽननुज्ञातं गृहते भुज्यते वा तद् गुर्वदत्तादानं, उक्त चागमे-“सत्तविहा- छोपिजिए मुंजमाणस तेणया दोइ " एतस्वादत्तादानस्य या विरतिः नित्तिः भवति' जायते, अदत्तादानस्यैतत् मन्पमिति गावार्थः । भेदद्वारं दितीयमाह- सगिताचित्तोभय दुमय चउप्पय तहेव अपयं च । जेग य चोरकारो विसओऽदत्तम्मि सो नेओ ॥४०॥ मगिनं गोमनुप्पधान्पादिकं अचित्तं मणोसुवर्णादिकं मिश्र सोपस्काराश्चअलंकृतमनुजकंवलोकृतधान्यादि, तन्नवमकारn

·श्री नवपद
मक वृत्तौ.
अणुव्रतेषु
मृषावाद
विरतिः
अदत्तादान
विरतिश्च
॥ १८ ॥
,
मपि अदत्तादानं भेदतो, येन चौरशब्दः लोके प्रवत्तते स 'विषयः' गोचरः श्रावकस्याणुव्रतविषयो ज्ञेयः-ज्ञातव्य इति गा-
थार्थः ॥ तृतीयद्वारमाह-
गुणहाणयंमि तह परिणयमि जीवस्स कुगइभीयस्स । वयगहपरिणामो चिय होइ दढं तिबसस्स ॥४१॥
'गुणस्थानके ' देशविरतिलक्षणे ' तथा परिणते' सम्यक्त्वलाभात् पल्योपमानां भावतः पृथक्त्वभागस्थितिमात्रे
क्षपिते 'जीवस्य ' आत्मनः 'कुगतिभीतस्य' अविरतिमूलकमवंधभीरोः 'व्रतग्रहणपरिणामः अदत्तादानव्रतग्रहणाध्यवसायो
'भवति' जायते . दृढम् ' अत्यर्थ 'तीव्रश्राद्धस्य ' उत्कटनिजाध्यवसायस्येति गाथार्थः ॥ दोपद्वारमाह--
जे पुण करंति विरई अदिन्नदाणस्स नेह लोभिल्ला । ते मोडयविजया इव चोरा पावंति दुक्खाई ॥ ४२ ॥
ये पुनः कुर्वति 'विरतिं ' निवृत्तिं 'अदत्तादानस्य' चौयरूपस्य नेति वत्तते, इह लोके-मनुष्यलोके 'लोभिल्ला'
चतुर्थकषायलोभवतः ते पुरुषा मंडिकचौरवत् विजयचीरवद्वा प्रामुवंति 'दुःखानि' शूलारोपणोद्वन्धनाद्यनेकाकाराणीति गा-
थार्थः ॥ व्यासार्थः कथानकगम्यस्तच्चेदम्-
उज्जयिन्यां नगर्यां जितशत्रू राजा, अचलः सार्थवाहः, मूलदेवो धूर्तः द्यूतकारः, देवदत्ता गणिका, सच मूलदेवस्यानुरक्ता,
अचलसार्थवाहोऽपि देवदत्तायामेवानुरक्तः, प्रभूत द्रविणजातं प्रयच्छतीति वाइकाया (कुट्टिन्या) वल्लभः, अन्यदा देवदत्तायाः
कुट्टिन्याच विवादः सजातः, देवदत्ताया मूलदेवो गुणवान् वाइकाया उदारत्तित्वादचलो गुणवान् , उक्तंच-" अपात्रे रमते नारी,
धारा वषति माधवः । नीचमाश्रयते लक्ष्मीः, विद्वान् पायेण निद्धनः।।१॥” तया गुणागुणपरीक्षार्थ दासचेडी मेपिता इक्षुभक्षणेच्छा-
u
-
Hostess
॥१८॥

·करनदारेण योरपि, तनः सार्थवाहेन शकटमिक्षुभृतमनुग्रहं मन्यमानेन प्रेषितं, देवदत्तया कृष्णं मुखं कृतं, मूलदेवेन धूतमध्यात् काई कान दा गृहीला कपर्दकद येनेक्षुयष्टि शरावद्वयं चतुर्जातकं चोद्धरितशेपैः गृहीला भक्षयोग्याः कृत्वा पिताः, ततः हृष्टमुखा देशदतागाउ कायाः कथिनं-यथा पुरुगविशेपं पश्य, पुरुषविशेपो बुद्धिरूपः, यथाहं इस्तिन्यचलेन कृता न तथा, वाइका मूलदेवस्य छिद्रायलभमाना अचलेन सार्थवाहेन सार्द्ध कपटं कृतवती, यथा भार्टि परिपूणां दत्त्वा ग्रामगमनकारणं ज्ञापयित्वा पुनरागमनं फरिपगि, (तदा मूलदेव आगमनेनापरादो भविष्यति, स तया कृत्वा गतः ) ततो देवदत्ताया मूलदेवं प्रत्याहानथुद्धिः सं- पना, भागना सः, वाइकया सार्थवाहस्य ज्ञापितमागतः, तत्क्षणेन मूलदेवश्च पर्येकाधस्तात् स्थितः, झापितं वाइकया, ततः ग्नानण्याजेनोदकाद्रीकृतः के गृहीत्या गलिकां निधाय पवान् मुक्तो, निर्गता नगराद, अपमानितचिन्तयामास-कोऽथ प्राप्य न गतो पिरिणः कस्यापदाऽसं गताः, स्त्रीभिः कस्य न खंडितं भुवि मनः को नाम राज्ञां प्रियः ? । कः कालस्य न गोचरा- नरगाः कोऽर्थी गतो गौरव को वा दुर्जनवागुराम पतितः क्षेमेण यातः पुमान् ?॥१॥" ततः प्रवृत्तो गंतु, गच्छतश्च टत्कद्धड- सहागरा पहरदो भोगनवेलायां सस्तुपोटलिकां गृहीत्वा जलाशयं गतः, मूलदेवस्त्वागया दिनत्रयं गतः तेन सह, पृथक् भवन- पेलागां मृलदेवेनोक्तः-दस ! यथा मम राज्यलाभे त्वयाऽऽगतव्यं, भणित्वा ग्रामं प्रविष्टो भोजनाय, यावदेकस्मिन् गृहे कुल्माषान् या निर्गतो, मासोपवासी साधुरभिमुखो ग्रामं प्रवेष्टुकामो दृष्टः, चिंतितं चानेन, यथा कुल्मापदानेनाप्यहं पुण्योपार्जनं क- रोमि इनि सम्प्रभारी दतं, पटिनं च-" धन्नाणं सु नराणं कुम्मासा हुँति साहुपारणए" तिस्रो वाराः, ततो देवतया तद्गुणो- पार्जिनया उक्त-गया भर्दैन गाथाया यानख, तेन चोक्तं 'गणिया च देवदत्ता दंतिसहस्सं च रज्जं च " देवतयोक्तम्-अचिराद् -S70SS0S2409

·श्री नवपद
मक वृत्ती.
अणुव्रतेषु
मृषावाद
विरतिः
अदत्तादान
विरतिश्च
॥ १८ ॥
--
--
.
मपि अदत्तादानं भेदतो, येन चौरशब्दः लोके प्रवत्तते स 'विषयः' गोचरः श्रावकस्याणुव्रतविषयो ज्ञेयः-ज्ञातव्य इति गा-
थार्थः ॥ तृतीयद्वारमाह-
गुणहाणयंमि तह परिणयमि जीवस्स कुगइभीयस्स । वयगहपरिणामो चिय होइ दढं तिबसस्स ॥४१॥
'गुणस्थानके ' देशविरतिलक्षणे 'तथा परिणते' सम्यक्त्वलाभात् पल्योपमानां भावतः पृथक्त्वभागस्थितिमात्रे
क्षपिते 'जीवस्य ' आत्मनः 'कुगतिभीतस्य' अविरतिमूलकम्मबंधभीरोः 'व्रतग्रहणपरिणामः' अदत्तादानव्रतग्रहणाध्यवसायो
'भवति ' जायते ' दृढम् ' अत्यर्थ 'तीव्रश्राद्धस्य' उत्कटनिजाध्यवसायस्पेति गाथार्थः ।। दोपद्वारमाह--
जे पुण करंति विरई अदिन्नदाणस नेह लोभिल्ला । ते मोडयविजया इव चोरा पावंति दुक्खाई ॥ ४२ ॥
ये पुनः कुर्वति 'विरतिं ' नितिं 'अदत्तादानस्य' चौयरूपस्य नेति वत्तते, इह लोके-मनुष्यलोके 'लोभिल्ला'
चतुर्थकपायलोभवंतः ते पुरुषा मंडिकचौरवत् विजयचौरवद्वा प्रामुवंति 'दुःखानि' शूलारोपणोद्वन्धनाद्यनेकाकाराणीति गा-
थार्थः ॥ व्यासार्थः कथानकगम्यस्तचेदम् -
उज्जयिन्यां नगर्यो जितशत्रू राजा, अचलः सार्थवाहः, मूलदेवो धूतः धूतकारः, देवदत्ता गणिका, सच मूलदेवस्थानुरक्ता,
अचलसार्थवाहोऽपि देवदत्तायामेवानुरक्तः, प्रभूत द्रविणजातं प्रयच्छतीति वाइकाया (कुट्टिन्या) वल्लभः, अन्यदा देवदत्तायाः
कुदिन्याच विवादः सजातः, देवदत्ताया मूलदेवो गुणवान् वाइकाया उदारवृत्तित्वादचलो गुणवान् , उक्तंच-" अपात्रे रमते नारी,
धारा वपति माधवः । नीचमाश्रयते लक्ष्मीः, विद्वान् पायेण निद्धनः॥१॥" तया गुणागुणपरीक्षार्थ दासचेडी पिता इक्षुभक्षणेच्छा-
॥ १८ ॥

·RSE पाषदीश्वरयो प्रविणनातं सानदारे निष्कासितमासीत् तन्मस्तके मूलदेवस्य दवा स्वयं पृष्ठतः खड्गव्यप्रकरः चलितो नगरा- द बहिर्यवस्थितभूमिगृहाभिमुखं, उद्घाटित भूमिद्वारं प्रविष्टश्च, तत्रैकाकिन्येका बालिका, तस्या आज्ञा दत्ता यथा माघूणिकस्य पादप्रमालनं कुरु, पतटे उपवेशितः, पादशौचं कुर्वन्त्या अनुरागः संजातः, संज्ञितश्च तया-नश्य, स च मरणभयभीतो नष्टः, तस्य च मिलोद्घाटनवेलायां हाहारवः कृतः गतो गतः पुरुषो, यावद् खड्गं गृहीत्वा चलितः, नगरसमीपे निकटवत्तिनि चौरे निलु के स्तम्भान्तरे खड्गेन द्विधाकृतो स्तम्भः अन्धकारे, सरितं त्वरितं भूमिगृहाभिमुखं चौरो गतो, मूलदेवोऽपि राजभवनं मातः, चिंतितं च-ईदृशोऽने व्यायामयुक्तः कथमारतिः प्राप्यते ?, प्रभातसमये मंडिकचौरः हट्टमार्गव्यस्थितो गृहीतल- कुटिरमुग्वाद्याटः मूचिकर्म कुन् िदृष्टः, परित्रातश्च मूलदेवेन, रजन्यां दीपेन तस्य मुखस्य दृष्टत्वात् , राजकुलमागतेन पुरुषाः पेपिताः, नेवानीतो, विननं कृत्वा रजनीटतान्तं पृष्टः, सा च कन्यका कि तव भवति ?, तेनोक्तं-मम भगिनी, मूलदेवेनोक्तं- मम दीयतां, दत्ता तस्मै, स मण्डिकः महत्तमपदे स्थापितः, सर्वाधिकारी कृतः, भाण्डागारादिप्रयोजनं सर्व मंडिकस्य समर्पित, उपचारेण गृहीत्वा सर्व द्रव्यं तस्य सम्बन्धि क्षयं नीत, पश्चानिर्दव्यं ज्ञात्वा अनेकयातनाभिः पंचत्वं नीतः, विस्तरार्थ उत्तरा- ध्ययननतुर्याद संस्कृताध्ययनादवसेयः । एवं विजपचारकथानकं । चंपायां नगीं अनेकतालोद्घाटनीअवस्वापिनीचौरविद्या- युक्तो विज पतस्कर आसीत् , तेन च कस्यचिदीश्वरस्य गृहे दुःखारोहे प्रासादे क्षयं दत्तं पनाकारं, संरक्षितं च, गृहे गला प्रभा- ते स्नानविलेपन पुष्पतामूलाभरणवस्त्रालंकृतस्तथैव जनसमूहे सपुत्रस्तत्रैव समायातः, क्षत्रं पनाकारं लघुद्वारं दुरारोहे प्रासादे दृष्ट्वा पुनः पुनरात्मीय शरीर परिभालयति पुत्रमुखादि, आरक्षिकपुरुरिंगिताकारैगृहीतः, पश्चाबाहोवा वध्यभूमि नीत्वा अनेकया- ·F श्री नवप प्रक० चौ. अणुव्रतेषु अदत्तादा विरतिः ॥ १९ ॥ भविष्यति, ततो रजन्यां कार्पटिकमठे सुप्तेन स्वप्नः पश्चिमयामे दृष्टो, यथाऽऽदित्यः सहस्ररश्मिः मम मुखे पविष्टा, तत्क्षणाद्वि- बुद्धश्च, कार्पटिकेनाप्येकेनैवंभूतं दृष्ट, तेन च कार्पटिकानामग्रतो जल्पितं, तैश्च गुडघृतप्तमन्वितमण्डकलाभो निर्दिष्टः लब्धश्च गृहाच्छादेन, मूलदेवस्तु धर्मकयया स्थित्वा प्रभाते आरामं गत्वा पुष्पाण्युचित्योपाध्यायसमीपं प्राप्य पुष्पाणि समर्प्य खप्नं कथितवान् , तेन च स्वप्नस्य निर्णयं हृदये संस्थाप्य प्रथमं दुहितुर्विवाहकर्म कृतं, पश्चाद्राज्यलाभो निकटवर्ती स्वप्नफलमा- ख्यातं, वेन्नातट नगरं प्राप्तः, चोरिकया पविष्टः, क्षेत्रद्वारे गृहीतः, वध्यभूमि रासभारोपितः शरावमालालंकृतो नीयमानोऽस्ति, अपुत्रराजमरणे हत्स्यादिपंचदिव्याधिवासनं महत्तमादिभिश्च तत्रैव नगरे कृतं, हस्त्यादिभिः देवतालंकृतैः दिव्यैः स एव मू- लदेवो राजा कृतोऽऽभिषिक्तः कलशादिभिश्च, हस्तिस्कन्धारूढश्च राजा नगरे प्रवेशितः, मंच्यादिभिः समन्वितो मण्डलाधिपः संजातः, पूर्वमित्रं च वर्तिनीसहायः टत्कसद्धडः समागतः, ग्रामदानं कृत्वाऽदर्शन्यादिष्टा, कालेन गच्छता अचलसार्थवाहः सुंकचोरिकापराधेन गृहीत्वाऽऽनीतो, मूलदेवेन चाचलसार्थवाहः परिज्ञाता, मम प्राणदाता त्वं, मूलदेवोऽहं, ततः सुतरां भीतः आश्वासितश्च, वस्त्राभरणादि ताम्बूलादि दत्त्वा प्रेषितः, चिन्ततं च मूलदेवेन-'भुञ्जउ जं वातं वा निव सिज्जउ पट्टणे व रत्ने वा । इटेण जत्थ जोगो त चिय रज्जं किमन्नेणं ? ॥ १॥" इष्टा च मे देवदत्ता, तत उज्जयिनीराजस्तदर्थ प्रेषिताः पुरुषाः, दानस- न्मानादिकं दौकथित्वा आनायिता, अन्यदा तन्नगरे चारैरुपद्रवो नित्यं गृहेषु क्रियते, न चारक्षिकपुरुषैश्चौरः प्राप्यते, ततः स स्वयमेवं मूलदेवराजा चौरगवेषणाथै निर्गतो यावन लब्धः, ततो रजन्यां छात्रमध्ये कर्पटिकानां मध्ये सुप्तोऽत्रान्तरे मंडिकाभि- पानऔर उपानद्पाद आगतस्तेन च स एव द्वारपात्र उत्थापिता, एहि ईश्वरं करोमि, मूलदेवच प्रस्थितः तेन सह, T ॥१९॥ .

·दनिकागतम्मा निवेगेनाश्वस्य धावतः कुंडलं कर्णान् पतितं, तथाऽऽगतेन राजकुले निरूपित, यावत् कर्णकुंडलं नास्ति, ततः क- पित गदनम्प, गया न कुंडलं गोपय, अन्यदा नागदत्त उद्याने अमीदिने पोपधार्थ गंतुं प्रत्तो यावदपथे जिनगृहस्योयो- विरादिगंतराल कुंडलं पश्यनि, ततो निनोऽसी, नेन चारसकेन वमुदत्तेन दृष्टः, किं प्रयोजनं निवर्तते यावद् ट कुंडलं गृहीतं न, मनीगाने पनिमास्थितोऽन्यप्रदेगे, नेन चारनिकेन सॉडलो वथ्या पुरुषैः राजकुलं नीती, दर्शितश्च द्रोहकारी, तेन च वध्य मातापिनः, पटाका दापितः, स्वकीयकर्मभिध्यभूमि नीयते, सर्वलाहाहारवः कृतः, नास्ति दोपगन्धोऽप्यस्य, किंचि- देरिरुमारविरुवसुदनम्प, स च नीयमानो गृहानिर्गतया नागवमुदारिकया वध्यमण्डनसमन्विता दृष्टः, रुदितं च हृदयमध्ये, नाग- दान न दृष्टाहार उसस्य सिंचनी अश्रुभिः तेन निन्तितं यदि मुंचेयमुपसगात्ततः कचित् कालं अनया सह भोगलक्ष्मीमनुभूय प्रवज्यां गृतीपये, अन्यथा सागारं भक्तमानपत्याख्यानं गृहीतं मयेति, नागवमुदारिका च गृहाचैत्ये गला कायोत्सर्गस्था संजाता चिंतित न-नागदत्तभावकम्य देवता सानिध्यं करोतु, तया च-कथितः सर्वोऽप्यारविकटत्तान्तः राज्ञे, राज्ञा च नागदत्तो स्तिस्कन्धा. रोपितः वाणारशीनगरोत्रिकचतुकादिषु महाविभूत्या भ्रमणं कारयिला खगृह प्रवेशिता, यमुदत्ता द्रव्यापहारं कृत्वा निविषय भागपिनः, प्रियमित्रसार्थवाहेन धनदनममीपमागल्प नागदत्तस्याग्रतो देवताराधनादिः सोऽपि वृत्तान्ता नागमधूसंबंधी कथितः, नाम्नष्टो नागदत्तो गेन कारणेन मम देवतायाः सांनिध्यं दत्तं, पथात् प्रतिपनं विवाहादिकं पितुर्वचनं, वृत्तविवाहच जामभोगान् देशला महमान भुतपा निरिणामभोगोऽनित्यमायुतीत्या मुस्थिताऽऽचार्यसमीपे श्रागः संहतो, नागवः महत्तरासमीपे साध्वी गंजाना, कालेन ज्ञानमयीत्यालाननामहावतारोपणभक्तमत्याख्यानाराधनादि कृत्वा सुरलोकं गताविति ।। यतनाद्वारं पष्ठमाह-

·श्रीनवपद
प्रक०वृत्ता.
अणुव्रतेषु
अदत्तादान
विरतिः
-
॥ २०॥
-
तनाभिः कदर्थयित्वा दशविधप्राणेभ्यः पृथक्कृतः । इत्यायनेके दोषा अदत्तादाने इति गाथार्थः । गुणदार पंचममाह-
परदवहरणविरया गुणवंता पडिमसंठिय सुसीला । इहपरलोए सुहकित्तिभायणं नागदत्तोच ॥ ४३ ॥
'परद्रव्यहरणविरताः' परद्रव्यहरणात् निदृत्ताः ‘गुणवंतो' देशविरताः 'प्रतिमासंस्थिताः' दर्शनादिपतिमायुक्ताः
'सुशीलाः' शोभनशीलवंतः इहपरलोकयोः सुखं कीर्तिः पुण्यादिलक्षणा तयोर्भाजनं-तयोः स्थानं नागदत्तवणिग्वदिति दृष्टान्त
इति गाथासमासार्थः । भावार्थः कथानकगम्यस्तच्चेदं-
वाणारस्यां नगर्यां जितशत्रो राज्ञोर्वयस्यः धनदत्तनामा सार्थवाहः श्रावकः, तस्य धनश्रीः श्राविका भार्या, तयोः पुत्रो
द्विसप्तातकलान्वितो नागदत्तनामा, वालभाव एव पित्रादिभिः साधुसमीपं नीत्वा सम्यग्दर्शनपूर्वकाण्यणुव्रतानि ग्राहितः, अन्य-
दा वयस्यपरिहतेन उद्यानवनगतजिनभवनप्रविष्टा कन्यका ददृशे पत्रच्छेदं कुर्वाणा, तेन च सनिहिताः पुरुषाः पृष्टाः कस्येयं कन्यका
जिनप्रतिमानां पूजनं करोति, तैश्च कथितं यथा अत्रैव प्रियमित्रसार्थवाहस्य नागश्रीभार्या, दुहिता नागवधू नाम दारिका, विज्ञान-
गुणं युक्ता रतिरूपा तव योग्या, ततो नागदत्तेनोक्तं न मया रागवशेन पृष्टं, मया पत्रच्छेदविज्ञानकुतूहलेन पृष्ट, अहं प्रवजितु-
कामः, सा च कन्या नागदत्तरूपेऽतीव मूछिता, सखीजनेन तदभिमायं ज्ञात्वा जनन्यास्तदभिमायः कथितः, तथापि प्रियमित्रसा-
र्थवाहस्थ, तेन च धनदत्तसार्थवाहो याचितः, तेन चोत्तरं दत्तं-पृच्छामि नागदत्तं, ततः कथितः सर्वोऽपि वृत्तान्तः,
इतश्च सा कन्यका गृहानिर्गच्छन्ती दृष्टा नगरारक्षिकवमुदत्तेन, सामिलापश्च संजातो, द्रव्यमूल्येनापि तेन स्वयमेव याचिता,
प्रियमित्रेण चोक्तं-दत्ता नागदत्तस्य, सच छिद्रान्वेषी संजातो, मारयित्वापि नागदत्तं मया परिणेतव्या। अथान्यदा राज्ञोऽश्ववा-
॥ २०॥

·निकागतम्याऽनिवेगेनामस्य धावतः कुंडलं कर्णात् पतितं, तथाऽऽगतेन राजकुले निरूपित, यावत् कर्णकुंडलं नास्ति, ततः क- थिनं गुदनस्य, गया न कुंडलं गवेषय, अन्यदा नागदत्त उद्याने अटमीदिने पौषधार्य गर्नु प्रवृत्तो याबदवपये जिनगृहस्योयो- निन दिगनरालं कालं पश्यति, तनो नित्तोऽसौ, नेन चारक्षकेन वमुदत्तेन दृष्टः, किं प्रयोजनं निवर्तते यावद् दृष्टं कुंडलं गृहीतं च, सोपाने मनिमास्थितोऽन्यमदेश, तेन चारक्षिकेन सकुंडलो यध्या पुरुषैः राजकुलं नीतो, दर्शितश्च द्रोहकारी, तेन च वध्य मातापितः, पटाका दापितः, स्वकीयकर्मभिर्वध्यभूमि नीयते, सर्वलोहाहारवः कृतः, नास्ति दोपगन्धोऽप्यस्य, किंचि- देरिकमारसिकामुदत्तम्प, स च नीयमानो गृहानिर्गतया नागवमुदास्किया वध्यमण्डनसमन्विता दृष्टः, रुदितं च हृदयमध्ये, नाग- दमन न दया परं उत्सम्य मिनी अश्रुभिः,तेन चिन्तितं यदि मुंचेयमुपसर्गात्ततः कंचित् कालं अनया सह भोगलक्ष्मीमजुभूय प्रवज्यां यहीये. अन्यथा मागारं भक्तपानप्रत्याख्यानं गृहीतं मयेति. नागवमुदारिका च गृहाचैत्ये गला कायोत्सर्गस्था संजाता चिंतित -नागदनारकस्य देवता सानिध्यं करोतु, तथा च-कथितः सोऽप्यारसिमटत्तान्तः राज्ञे, राज्ञा च नागदत्तो इस्तिस्कन्धा- रोपितः वाणारसीनगरोत्रिकचतुष्कादिगु महाविभूत्या भ्रमणं कारयिता स्वगृहं प्रवेशितः, वमुदत्तश्च द्रव्यापहारं कृत्वा निर्विपय मातापितः, निगमित्रसार्थवाइन धनदत्तसमीपमागत्य नागदत्तस्याग्रतो देवताराधनादिः सोऽपि वृत्तान्तो नागवधूसंबंधी कथितः, ननम्टो नागदनो येन कारणेन मम देवतायाः सांनिध्यं दत्तं, पश्चात् मतिपनं विवाहादिकं पितुर्वचनं, वृत्तविवाहश्च कामभोगान् देवलाफसहगान भुगमा निपिंग कामभोगोनित्यमायुतात्या मुस्थिताऽऽचार्यसमीपे श्रागः संटतो, नागपयूः महत्तरासमीपे साध्वी संजाता, कालेन ज्ञानमीत्यालोचनामहावतारोपणभक्तमत्याख्यानाराधनादि कृत्वा सुरलोकं गताविति ॥ यतनाद्वारं पष्ठमाह- ·श्रीनवपद प्रक०वृत्तौ अणुव्रतेषु अदत्तादान विरतिः ॥२१॥ SARASH उचियकलं जाणेजसु धरिमे मेए कलंतराइसु य । पडियस्स य गहणम्मी जयणा सव्वत्थ कायव्वा ॥४४॥ उचितकला अष्टगुणलाभादिलक्षणा तां जानीयात्, क ?-धरिमे-गुडादौ मेये-धान्यादौ 'कलंतराइसु य' पंच- शतकलाभादिलक्षणा, पतितस्य च-नष्टस्य च 'ग्रहणे' स्वीकरणे 'यतना' अल्पदोषबहुगुणलक्षणा, उक्तंच-"अप्पेण बहुमेसेज्जा, एवं पंडियलक्खणं । सव्वासु पडिसेवामुं, एयं अत्थपयं विऊ ॥१॥" इति वचनात् , 'सर्वत्र' क्रयविक्रयादौ 'कर्त्तव्या' विधेया इति गाथासंक्षेपार्थः । साम्प्रतमतिचारद्वारमाह- तेनाहडं च तकरपओग कूडतुल कूडमाणं च । तप्पडिस्वं च विरुद्धरजगमणं च वजिज्जा ॥४५॥ स्तेनाः-चौरास्तैश्च महृत्यानीतं किंचित् कुंकुमादि समर्द्धितमिति गृह्णतोऽतिचारः, तस्करप्रयोगोऽनेन प्रयोगेन क्षत्रादि दीयतेऽनेन प्रयोगेन तुलोद्धरणादिना द्रव्यार्जन तेषां वा योगोद्वहनादि स्थगनं वा, कूटतुलकूटमानं च अधिकया गृह्णाति न्यू- नया ददाति, स्वकीयपरकीयया वा, तत्पतिरूपकं नाम घृते वसादिप्रक्षेपादिलक्षणं, विरुद्धराज्यातिक्रमः-विरुद्धपयोः राज्ये परस्परंगमनादिके निषिद्धे लोभाभिभूतो गमनागमनं करोति तेन चातिचारो 'वर्जयेत्' परिहरेदिति गाथार्थः । भंगद्वारमाह- जो चिंतेइ अदिन्नं गिण्हेमि पयंपए तहा गिण्हे । अइयारेसु य वहइ पुणो पुणो तस्स भंगो वा ॥ ४६॥ यः कश्चिचिंतयति-अदत्तं स्वामिना 'गृणामि' स्वीकरोमि, प्रजल्पेदेवं वाचा, तथा गृह्णाति, एवं ' अतिचारेषु' खंडनारूपेषु वत्तते, द्विव्यादिवारां पुनः पुनः तस्य भंगोऽत्र तस्य जीवस्य, भंगः-सर्वाभावलक्षणोऽत्र-अदत्तादानव्रतविषये जायत इति गाथार्थः ॥ भावनाद्वारमाह- ॥२१॥ ७ ·जे दंतमोहणंपिहु गिणहंति अदिएणयं न य मुर्णिदा । तेसिं नमामि पयओ निरभिस्संगाण गुत्ताणं ॥४७॥ ये साधा दन्तशोधनायपि, हुर्वाक्यालंकारे, गृहन्त्यदत्तं स्वामिनेति गम्यते, अपिशब्दाद् भस्मगोमयादि, नैव 'मुनीन्द्राः' मुनीनां-पतिनामिन्द्राः-प्रधानयतयो, न तु द्रव्ययतयः, तेषां नौमि 'प्रयतः' प्रयत्नवान् मनोवाकार्यनिरभि- बहाणां-दन्यादिषु प्रतिबंधरहितानां, गुप्तानां मनोवाकायगुप्तिभिर्गुप्तानामित्यर्थः, उक्तं नवभेदमदत्तादानमनुवतं तृतीय, सा- म्भनं चतुधमाह-तत्रापि प्रथमं द्वारं, अवारसहा चंभ नवगुत्तीपंचभावणासहियं । कामचउवोसरहियं दसहा वा अठहा वावि ॥ ४८ ।। 'अष्टादशधा व्रम' औदारिकं योगत्रिकरणत्रिकेग नवभेदं, वैक्रियमपि नवभेदमनेनैव प्रकारेण, नव गुप्तया निकायाः वसत्यादयः, 'पंचभावनासनन्वि' पंचानां महावतानां पंचविशतिभावनामध्ये चार्थ समावनाः पंच, ताश्च बोधगयवानवलोकनादयः, आचारांगभावनाध्ययने विस्तरः, कामः चतुर्विंशतिभेदः, संमाप्तासमाप्तादयः, तत्र संमाप्तश्चतुर्दशधा आलिंगननुम्मनादिलागः, असमाप्तः चितनादिः दशनकारः, दशकालिकयर्मार्थकामाध्ययने विशेषः, दशधा हस्तकर्मादि- लागो गन्धहस्तितत्वार्थसंग्रहे, अधा-स्मरणं कोर्तनं केलिः, प्रेपगं गुधभाषणम् । संकल्पोऽध्यवसायच, क्रियानिवृत्ति रेव ग ॥ १ ॥ एनन् मैथुनमष्टानप्रवदन्ति मनी पिगः । विपरोतं ब्रह्मवमेतदेवाष्टलक्षण ॥२॥ मित्यादिरूपो लोकप्रसिद्धः, एलमापने कमकार स्वरूप ज्ञात्वा व्रतग्रहगं विवेयमिति गाथार्थः ॥ द्वितीयं द्वारमाह- ओरालियं च दिवं तिरिय माणुस्सये पुणो दुविहे । माणुस्स सदाराई काए सयकारणाई हि ॥ ४९ ।। TRANGERRORRC

·श्रीनवपद
मक वृत्ती.
अणुव्रतेषु
अदत्तादान
मथुनयो
विरतिः
॥२२॥
मैथुनं हि औदारिकवैक्रियभेदात् द्विविधं, पुनः औदारिकं तिर्यग्मनुष्यभेदाद् द्विप्रकारं, एडकगवोष्ट्रमहिषीसंबंधि
तिर्यगुद्भवं, मानुष्यकं स्वदारपरदारवेश्यादिसमुद्भवं, तदपि करणकारणानुमत्यादभिरिति गाथार्थः ॥ तृतीयद्वारमाह
दुविहं तिविहेण विउवियं तु एगविहतिविह तिरियम्मि । मणुयं चरिमे भंगे पचक्खाणं चउत्थवए ॥५०॥
द्विविधं त्रिविधेनानुमतिरहितं, श्रावकाणामनुमतेः प्रतिषेधाभावात् सामान्येन, वैक्रियं देवीविषयमनेन भगकेन सं-
भवतीति, एकविधत्रिविधभंगकेन तिर्यविपर्य, कारणानुमतिभ्यां तियविषयस्य मैथुनस्य सम्भवात् गोअजाघोटिकादीनां
वृपभादिप्रदानप्रकारेण, मनुष्यस्त्रीविषयमेकविधैकविवेन-कायेन स्वयंकरणलक्षणेन च चरमभंगकेन, शेपा न तु अष्टापि व्यूहाः,
चतुर्थवते प्रत्यारव्यानं कर्तव्यमिति गाथार्थः ॥ चतुर्थद्वारमाह-
गिरिनयरे तिनि वर्गसियाउ दो जमलगा वणिसुया य । परलोए नपुंसत्तं दोहग्गं चेव दोसा य ॥५१॥
गिरिनयरपत्तने तिस्रो 'वयस्याः' मित्रभावसम्पन्नाः उदग्रयौवनाः प्रथमप्रसवने उज्जयन्तपर्वते चैत्यवन्दनार्थ गच्छन्त्य-
वोहीला परकूले विक्रीता वेश्यानां हस्ते, तत्र ताः प्रसिद्धनामानो वैश्यागुणैर्युक्ताः शृंगाराकारसंपन्ना वेश्याः संजाता, ताभिः
स्वपुत्रा गिरिनगरे वालभावे त्यक्ताः, कालेन यौवनं प्राप्ताः, वाणिज्येन परकूलं गताः, विकालवेलायां तासां मातॄणां तैर्भाटिदत्ता,
द्वाभ्यामकार्यांचरण कृतं मातृभ्यां सह, एकश्च कुलदेवतया गोवत्सरूपेण मानुषभापया प्रतिबोधितो गतो गृहे वेश्यायाः, उप-
विष्टः, तेन च सा पृष्टा-कुतः त्वं ? सा चाह-" सरिह नरिंदह रिसिगणह वरकामिणि कमलाह । उग्गम जे पुच्छंति बहु कओ
कुसलत्तण ताह ? ॥ १॥" एवमेतत्, तथाऽपि मम कौतुकं, ततस्तया रुदन्त्या सर्वोऽपि वृत्तान्तः कथितः, तेनोक्तम्-अस्माकं
.
॥ २२॥

·यूर्य मातरः, प्रभातमभये द्रव्यदानेन मोचिताः सर्वाः, स्वनगरमानीताः । एते दोपा अनिर्वृत्तानामिति ।। द्वितीयकथानकम्- मधुरायां नगर्या कुवेरसेना गणिका प्रथमगर्भणातीव बाधिता, वैद्यस्य कयितं, तेनोक्तं-अयि युग्मगर्भदोपोऽयं, न गेगदोपोऽस्ति, मात्रा सा उक्ता-प्रसवकाले मा बाधा भविष्यति तस्मादीपधेन गालय, तया ने], ततः कालेन दारको दारिका च जाता इति, पुनर्जनन्योक्तं-दश रात्रीः परिपाल्य त्यक्ष्यामि, ततो मुद्राद्वयं कुवेरदत्तकुबेरदत्तानाम घटयित्वा गलके पच्या मंजुमायां प्रतिप्य यमुनायां प्रवाहिते, प्रभातसमये सोरिकपुरे नदीतटस्थितेन श्रेष्ठियेन मंजूपा आगच्छमाना उदकमध्ये दृष्टा. गृहीता न यान्मध्ये यालमयुग्मं दृष्ट, एकेन दारको गृहीतो द्वितीयेन दारिका, यौवनप्राप्तयोविवाहधर्मः कृतः, यावद् इनकाले मुद्रारत्न संचारितम्, एकघटनारुपं दृष्ट्वा कुवरदत्तस्य शंका संनाता, न मम अस्या उपरि भार्याधुद्धिः, गत्वा मातरं पृष्टवान्, नया शपथपूर्व कथितं,तेन चोक्तं विरुपमाचरितं, तेन वधूः पितृगृहं पिता,आत्मना मथुरायां व्यवहारबुद्धया गतः, तत्र सा कुवेरसेना गणिका तगड़े धृता. पुत्रोत्पनिश्र, कुवेरदत्ता तच्छुत्वा वतिनी संजाता अवधितानं चोत्पन्नं कालेन, दृष्टं च तदज्ञानविजृम्भित पुत्रोत्पत्यादिकं, मथुरायामागता साध्वी, तयोः प्रतिबोधनार्थ वसति तत्रैव गृहे, गृहीत्वा वालकं त्वं मम भ्राता भ्रातृव्यो भतभ्राता पुत्रन, त्वदीयः पिता मम भ्राता पिता पुत्रः भर्ती श्वशुरः, त्वदीया माता मम माता श्वः स्वपत्नी भ्रातृजाया, विरुद्धवचोभि- भग्यमानं श्रु वा कुवरदत्तो वंदिवा स्वरूपं पृष्टवान्, आर्थिकयापि सर्वोऽपि वृत्तान्तः जन्मप्रभृति कथितः, तयोः प्रतीतिरुत्पन्ना, अतानविलसनमूढेन मयतचेष्टितं. निर्विणकामभोगः प्रत्रजितः, कुवेरसेना गणिका श्राविका संजाता ॥ तृतीय कथानक हस्ति- नागपुरे महेश्वरः सार्थवाहो भायो सगी मुक्त्वा प्रोपितः प्रसूता पुत्री, अनागमने मथुरायां च प्राग्भार्यया वीवाहिता, तथापि

·श्री नवपद
मक वृत्ती.
अणुव्रतेषु
मैथुन
विरतिः
॥ २३ ॥
KERRRRRROREGA
न आगतो विदिग्यात्रायाः सार्थवाहः, आगतश्च मथुरायां जामातृकगृहे वर्षाकाले भाण्डशाला संजाता, दुहित्रा च सह सम्बन्धः
संजातो, वर्षाकालार्द्धन गृहमागतः, पृष्टं च प्रस्तावे-किं तदा तवोत्पन्नं ?दारिकेति, क विवाहिता?, मथुरायां, ततः आनायिता,
ततश्च सा पितरं दृष्टा विलक्षीभूता उद्वन्धनं कृत्वा माणत्यागं कृतवती, पिता प्रव्रजित इत्यनिवृत्तानां दोपाः। अथवाऽन्यदुदाहरणं
गाथायामनुक्तं-एकस्मिन् ग्रामे नन्दकुलपुत्रस्य सुदरी नाम माता, सा च दुष्टशीला, स च नन्दः स्वकीयभार्यया भण्यते, तव
माता असती, स च तस्या वचनं न श्रद्धत्ते, अन्यदा सा सुंदरी देवकुलिकायां रजन्यामन्धकारे दुष्टशीलैः पुरुषैरुपभुज्य पश्चान्नन्दः
तस्याः पुत्रः पेपितः, तेनाप्यासेविता, वस्त्रपरिवर्तनं चान्धकारे संजातं, प्रभातसमये च तया वस्त्रं श्वश्रूसम्बन्धि दृष्ट्वोक्तं-हा
दुष्टशील ! किमेतद्भवं मातृसंबंधि त्वया गृहीतं ? ततस्तस्य प्रतीतिरुत्पन्ना, संवेगं गतो, अथ विषया विडम्बनाहेतवः, ततस्तथा-
विधाचार्यान्तिके प्रबजितः-“ सबावि य पवजा पायच्छितं भवंतरकडाणं । पावाणं कम्माणं ता एत्थं नत्थि दोसोत्ति
॥१॥" परलोके नपुंसकादयो दोषाः, उक्त च-" यत्र यत्र भवोत्पन्नस्तत्र ( भवे भ्रान्तिः तत्र ) तत्र नपुंसकाः । जायते
नित्यदुःखार्ताः, परदाररतिमियाः ॥ १॥" कपिलक्षुल्लकस्येवैकस्मिन् भवे वेदत्रयं, तथा दुर्भगत्वादयो दोषाः स्युः, उक्त च-
" मेहुणवयभंगंमी आसे पोसे तहेव करकम्मे । विहवा वंझा निंदू जोणीमूलं रुहिरवाहो ॥१॥ त्ति, तदेव संस्पर्शसुख, सैव चान्ते
विडम्बना । तासु च अन्यासु च स्त्रीपु, अथ वेश्यासु को गुणः ॥१॥ इत्यादि भावयित्वा अल्पमाहेर्भाव्यमिति गाथार्थः ॥
गुणद्वारमाह-
परपुरिसवजगाओ इह परलोए य लहइ कल्लाणं । एत्थ सुभद्दा सीया महासई दोनि दिता ॥ ५२ ॥
॥ २३ ॥

·म , परपुरुष ननान् इहलोके-मनुष्यलोके च पुनः परलोके-अन्यजन्मनि ‘लभते' प्रामोति ' कल्याणं' देवत्वादि- मुग्यं, अत्र प्रस्ताचे मुभद्राश्राविका सीतादेवी च महासती द्वौ दृष्टान्ताविति गाथा क्षरार्थः । व्यासार्थः कथानकगम्यस्तचेदम्- चम्पायां नगर्या मुभद्रा श्राविकाऽतीव सर्वज्ञशासनभावितान्तःकरणा मिथ्याष्टिना परिणीता, स च तदनुत्त्या श्रावकः संजातः सर्व तत् कुलं बुद्धभक्तं, तस्याः छिद्राणि अन्वेपयति, सुभद्रा च जिनभवनं गत्वा चैत्यादिपूनां कृत्वा धर्म- श्रवणादि कृत्वा ततः आगच्छति, एतानि च मानुपाणि भर्तुः कथयंति, यथैपा दुष्टशोला चैत्यभवने साधुसमीपे हां वेलां तिष्ठति, म न तदनो न अदत्ते, अन्यदा क्षपको भिक्षार्थमेकः प्रविष्टः तद्रोह, अक्ष्णोः कणुकप्रवेशं दृष्ट्वा तया च जिहया निष्कासितं, निलको दलाटे लग्नः साधोः, ताभिथ तद् भदशी, ततः पतनुरागोऽसौ संजातो विपरिणतच, 'वलयानिन्द्रियग्रामः पंडितो- ऽस्यत्र मुगति' इति वचनात्, तया च ज्ञाता व्यतिकरः सोऽपि, चिति च दर्शनलाघवेन महोड्डाहः, ततः स्थिता अभोजनेन राग शासनदेवताऽऽराधनाय कायोत्सर्गेणा गतया देवतया कथिों यथा चंपानगरोद्वाराणि त्वया चालनीकृतोदकेन लोकसम- नितया उद्घाटनोयानि, ततः शासनोन्नतिभविष्यति, इति भणित्वा गता, प्रभातसमये नगरद्वाराणि विघट्टितानि नाटते लोके, ननो वचनमाकाशे संजात-या सती चालनीकृतोदकेन स्वगृहान्निगला प्लावयिष्यति सा उद्घाटयिष्यति यावत् सर्वाभिः गीभिः स्वगृहे चालनोकनोदके परीक्षा कृता, तदा सुभद्रया भरात्मीयं सामर्थ्य दर्शिी, नन्दियोपश्च कृतो, गता पूर्वद्वारे उद्घाटितं नमस्कारं पठित्वा, दक्षिण पश्चिमं च, तत उत्तरद्वारे गत्वा आत्मसांनिध्य दशयित्वोक्तं-या मया सदृशो सा उद्घाटयिष्यति, सर्वागां ननन्द्रादीनां मपोकूर्चको दत्तः, तदद्यापि तद् द्वार तथैव स्थितमिति, अहो सर्वज्ञशासनमभाव इति लोके प्रभावना कृतेति ॥ ।

·अणुव्रतेषु
श्रीनवपद्
मक वृत्ती.
मैथुन
विरतिः
॥२४॥
अथवा सीतादेवी रामदेवस्य भार्या रावणप्रतिवासुदेवेन नीतोदाहरणं, पद्मचरिते विस्तरः, कत्थ (एवं) श्रावकस्य गुणे
उदाहरणं । यतनाद्वारं षष्ठमाह-
छन्नंगदसणे फासणे य गोमुत्तगहण कुस्सुमिणे । जयणा सबत्य करे इंदियअवलोयणे य तहा ॥ ५३॥
'छनंग' ति नाभेरधोदर्शने स्पर्शे च गोमूत्रग्रहण, योनिमर्दनेन ग्रहण, कुस्वन-भोग जनलक्षण, उद्रेकात्, यतना स-
वत्र कुर्यात् स्त्रीणामङ्गमत्यानिरीक्षण प्रति, इन्द्रियायवलोकन सरागदृष्टया परित्यजेदिति संटेक इति गाथार्थः। अतिचारद्वारमाह-
परदारवजिणो पंच होति तिन्नि उ सदारसंतुठे । इत्थीए तिन्नि पंच व भंगविगप्पेहिं अइयारा ॥ ५४ ॥
'परदारवर्जिनः' परकलत्रत्यागिनः पंचाप्यतिचारा भवंति, त्रयः खदारसन्तोषिणः, अनंगक्रीडा परविवाहकरणं
कामभोगतीवाभिनिवेशश्च,, इत्वरपरिगृहीतापरिगृहीतागमने तु भङ्गः, स्त्रीणां तु त्रयोऽतिचाराः पंच वा, भंगविकल्परतिचाराः
संभवंतीति, विस्तरार्थोऽणुव्रतविधाविति । अष्टमं द्वारमाह-
इत्थी पुरिसेण समं विसयपसंग करेइ दप्पेणं । तइया भंगो जायइ अड्यारो अन्नहा होइ ॥ ५५ ॥
स्त्री पुरुषेण समं पुरुषो वा स्त्रिया सार्धे ‘विषयप्रसंग ' मैथुनसेवनं 'करोंति' विदधाति 'दर्पण' व्रतातिचारा'
भीरुतया तस्मिन् काले 'भङ्गः' सर्ववताभावलक्षणः 'जायते' उत्पद्यते, अतिचारोऽन्यथा-बलात्कारादिना ससूकस्य भवतीति
योगः इति गाथार्थः ॥ भावनाद्वारं नवममाह-
अट्ठारसहा बंभं जे समणा धारयति गुत्तिजयं । बहुसावज नाउं तेसिं पणमामि निच्चमहं ॥ ५६ ॥
SESSASWOSSERO
॥ २४ ॥

·। + --- 'अष्टादशवा ब्राह्म' अष्टादशभेदभित्रमौदारिकादि ब्रमचर्य ये 'श्रमणा' यतयो ‘धारयन्ति' अनुपालयंति 'गुप्सियुक्तं ' नपत्रमनगमिलमन्वित बसावयं ज्ञात्वा' प्रभूतपापं विज्ञाय 'तेयां प्रणमाम्यहं' तेषां मुनीनां नमस्कार 'रोमि 'नित्यं ' सदा-सर्व कालमिति गाथार्यः । उक्त मैथुनाख्यं चतुधैवतं, सामा परिग्रहास्य पंचौ नवभेदमाह, वनापि प्रथमं दारं- मुच्छा परिग्गहो इइ अरित्त असुन्न तह ममते य । एयरस उ जा विरई सरूवमेयं तु नायवं ।। ५७ ॥ 'मूछा ' गादग-अतीव प्रतिबन्धः परिग्रहो भवतीति सम्बन्धः, अतिरिक्तः प्रमाणात् परिग्रहः, तथा ममत्वेन च धनधान्पादिपरिग्रहः, एवंभूतस्य तु परिग्रस या 'विरतिः ' निटत्तिः, स्वरूपमेतत् परिग्रस्येति गाथार्थः ।। भेदद्वारमाह- नं बल्यु हिरन्नं सुवन्नधणधन्नकुवियपरिमाणं । दुपयं चउप्पयपि व नवहा उ इमं वयं भणियं ॥ ५८ ।। क्षेत्र सेनुकेनादिलक्षगं, कादि वास्तु खातादिल्पं धवलगृहादि, हिरण्यं-घटितावटितरूपं द्रम्मादि, मुवर्ण-कनकं, धनं-गणिमधरिममेयपारिजोगरूपं चतुर्विधं धान्य-जालिगोधूमादिरूपं, कुपितं-गृहोपस्करं पात्रीकरोटर्ल्पादिलक्षग, द्विपदं दामीकल गदि, चतुष्पदं-गपाश्वादिरूपं, चशब्दः सगतानेकभेदसमूचनार्थः । नववा तु' नरभेदं लिदं वर्त-परिग्रहपरि- माणलगंभणितम् ' उक्त गणधरादिभिरिति गाथार्थः । तृतीयद्वारमाह- अन्य अणत्यविसयं संतोसविवनियं कुगइमूलं । तप्परिमाणं नाउं कुणंति संसारभयभीया ॥ ५९॥ 'अर्थ ' हिरण्यादि अनर्थविषय अपायकारित्वात्, ब्राह्मणदारकयोरिव, उदाहरणं, कथमेतत् ? कौशवर्द्धने

·.
श्रीननपद
प्रकटत्तौ
अणुव्रतेषु
परिग्रह
परिमाणम्
॥ २५॥
नगरे ब्राह्मणभीमपुत्रौ देवदेवशर्मारव्यौ दारिद्रयाभिभूतौ कौशाम्ब्यां प्राप्ती. इतश्च राजदुहितुः सौभाग्यसंदीपनकमेव उत्सवनकं
कृत, तस्य च तस्मिन्नेव दिने उज्जमनं, तत्र प्रधानद्रय मौक्तिकादि प्रच्छन्नं ब्राह्मणानां समवयसां दातव्यं, तौ च भोमसुतौ
तद्रूपौ, द्वयोः कचोलकयोरधो मौक्तिकसुवर्णादि कृत्वोपरि सूपकारादिकृतं ढोकितं तयोः, नदीतटे गत्वा पादशौचादिकं कृत्वा
भोक्तुमारब्धौ, यावद् दृष्टमका प्रधानद्रविणं, ततो द्वयोरपि मारणाध्यवसायः संजातो द्रव्यलोभेन, देवेन चिंतितम्-एनं लघु-
भ्रातरं मारयित्वा द्रव्यं गृह्णामि, देवशर्मणाप्येतदेव चिंतितं, ततस्तयो योरपि जल्पोऽभूदेतन् मौक्तिकदीनारादिकं निधानीकृत्य
पुनरपि गच्छावो, निधानीकृत्य प्रस्थितौ, यावदग्रतः कूपं दृष्ट्वाऽन्योऽन्यवधपरिणतपोईवेनोक्तं-कीदृशः कूपः, ? देवेन कूपे
प्रक्षेप्तुमाधः, स च तस्य शरीरे लग्नो द्वावपि पतिता, ततः सर्पभावेनोत्पन्नावासन्न प्रदेशे, तत्र स्थाने तयोर्महानागयोरतीव
मूर्छया भंडनं जातमतिक्रोधेन यावत् मृतौ भूपकभावेनोत्पन्नौ, तन्निकटस्थाने मिलितपोः पुनरपि युद्धं संलग्न, ततोऽतिको-
धाध्यातौ मृत्वा कलभभावेनोत्पन्नौ, कालेनागतेन युथेन सह तयोयोरपि युध्यमानयोलुब्धकः समायातः तथापि न नष्टौ तौ, शेष
प्रपलायितं यूथं, व्याधेन वाणेन विद्धौ, अकामनिजरया मृतो काशुभं क्षपयित्वा कौशाम्ब्यां माधवाभिधानस्य ब्राह्मणस्य
वसंतिनीभार्यायाः पुत्रत्वेनोत्पन्नौ युग्मभावेन, ततस्तयो म कृतं रुद्रः महेश्वरश्च, तस्य च माधवस्य निधानासन्ने क्षेत्रं, तो
चाप्टवो तत्रागतो, परस्परं द्वयोरपि तस्य स्थानस्योपर्यतीव मूर्छा, तया कलहं कुरुतो राटिं कुरुतः पिट्टापिट्टि च, गृहे गतौ स्नेहेन
तिष्ठतः, उद्वेजितः पिता ताभ्याम् । अन्यदा विमलयशोऽभिधानः मरिमनारमाभिधानाद्याने समवस्मृतः, तत्र सराजादिः पौरजनपदः
समायातः, संशयच्छेद्याचार्य इति श्रुत्वा तत्राशोकदत्ताभिधानः श्रेष्ठी समायातः, तस्याशोकश्रीदुहिता, तां चातीवरूपादिगुण-
॥ २५ ॥

·a गतामातीवाभग्णालंकारपिछेपनमुगंधपुष्पादिसमन्वितामपि न कश्चिन्नाम्नाप्यालपति, ततस्तेन तस्या दुर्भगत्वकारणमति- नगमानी पृष्टः, नेनाक्त-यथा प्रतिष्ठाने नगरे विमलाभिधानः श्रेष्ठिपुत्रो धनवानासीत्, तस्य धनश्रीभार्याऽनुरक्ता भक्ता सौन्दर्या- जियगुणरामन्निता पुत्रभांडराता वन्ध्या, ततस्त पा सह पर्यालोच्य द्रव्यपरिरक्षणार्थ श्रीप्रभाभिधाना द्वितीया भार्या परिणीता, पा- 'पनामारणापायं चिंतयन्त्याः परित्राजिका आगता, तस्या उपचारं कृत्वोक्तवती-धनश्रिया (श्रीः) गृहान्निष्कासिता भवति गया कम तमा न विमलस्य मार्गे गन्छतोऽपरया संकेतितया सह जल्पितं-अहं कल्ये धनश्रियाः पार्श्वममुकेन श्रेष्ठिपुत्रेण प्रेपिता, योगदकः प्रविष्टं विमलस्य, तेन चापलोच्यागत्य च पितृगृहं प्रेपिता, पुरुषाश्वोक्ताः-पितृगृहं प्रवेश्याधौतपादैनिर्गतव्यं, नीव , "कुट कुपरिजातं, कुश्रुतं कुपरीक्षितम् । पुरुषेण न कर्तव्य, विमलेन कृतं यथा ॥१॥" पित्रा धनश्रिया च देवताराधनं की, देवनया चोक्त-अचिरात् जामातकः तवानयनाय आगमिष्यति, तस्याश्च श्रीप्रभाया महाज्वरेण ग्रस्तायाः पश्चात्तापः मंनानः, गनः स्वजनप्रत्यक्ष विमलप्रत्यक्षं च धनश्रीव्यतिकरः परिवाजिकाभणनलक्षणः सर्वोज्प्यात्मशुद्धयर्थ मरणकाले कथितः, नगो विमलेनात्मनिंदा कृत्वा सा आप्रभा श्लाषिता, पथा मरगकाले प्यत् कमीपर्यालोचितकरणं कथितं, नैमित्तिकेन च हरिन या मास्मिन् प्रस्ताव श्रीमभाया मरण, ततो वोन वलात् तैलमानोय मातुः समर्पित, जधैकदेशो मर्दितः, मनाक गुणो FE, जाने क्या वातज्वरः, ततो जोचिताशा, विमलेन चिति ।-दूरस्था धनश्री . तदैव राजकुलादुपचारेण पंचाशयोजनगामिन्यो दिन गीता आनीग दिनद्येन पातः धनारिता, मिल सौभूतो घटनाः स्नानभोजनताम्बूलवस्त्रविलेपनादिना सन्- मानितः, दिनं निरुपितं शभिनं, दिनपंचक व पुर स्थितवान, ततः श्रीनमा निष्काशयितुमारब्धः, ततः धनश्रियोक्तं-मम भगि-

·श्रीनवपद्
अणुव्रतेषु
परिग्रह
परिमाणम्
मकवृत्ता.
॥ २६॥
नीयं नास्यापराधगन्धोऽप्यस्ति, मदीयपूर्वकर्मविजृम्भितमेतदिति विधृता, ततो धनश्रीः प्रव्रज्योपस्थिता विधृता, सप्त वर्वाणि यावत्,
महान्तं जिनायतनं कारयामि द्रव्यविनियोगं च, ततः कालेन महादानजिनभवनाष्टाह्निकाप्रतिमायोग्याभरणरामलंकारादिषु प्रभूतं
द्रविणजातमा(दि)जिनायतने दत्त्वा जीवानन्दाचार्यसमीपे प्रत्रजितो विमलः सभार्यः,प्रवज्यां कृत्वा श्रीवा साधर्म ललिताङ्गकविमाने
गता, विमलो धनश्रीब्रह्मलोके पंचमकल्पे गतो, श्रीप्रभा च तत्कर्मसावशेषेण सोधर्माच्च्युता हे अशोकदत्तश्रेष्टिन् ! तव दुहि-
ताऽशोकश्रीप्रभात्वेनोत्पन्ना, तस्य कर्मणो विपाकं दुर्भगत्वमनुभवति, ततस्तच्छुत्वा जातिस्मरणमुत्पन्न, अंशुपातं कुर्वती विमल-
यशस आचार्यस्य पादयोः पतिता, प्रव्रज्यादानेन ममानुग्रहं कुरु, तेनोक्तं-वर्षपंचकादूर्द्ध गत्वा कापणमस्तव भविष्यति, ततो
भुक्तभोगा सती त्वं प्रव्रज्यायोग्या भविष्यसि, इतरथा व्रतभंग एव तव, अस्मिन् प्रस्तावे माधवब्राह्मणेन पादयोर्निपत्य पृष्टो
विमलयशाः सूरिः-भगवन् ! किमत्र कारणं मम पुत्रयोः रुद्रमहेश्वरयोरत्र क्षेत्रेऽस्मिन् प्रदेशे वैरं परस्परं कलहादिकं च, गृहगतयोस्तु
स्नेहः, भगवता निधानादिकं मरणकारणं चातुर्भविकं सविस्तरं कथितं, ततस्तयोः ब्राह्मगदारकयोः जातिस्मरणेन पूर्वभवाः
प्रकटीकृताः पादयोः पतिता आचार्यस्थ, निधानं निरूपित, ततः सर्वषां प्रत्ययः संजातः, पितरमापृच्छ र व्रतं गृहीतं, माहेन्द्रकल्पे
देवावुत्पन्नौ इति ।अत्थ अणत्थविसयं संतोसविवज्जियं कुगइ मूलं । तप्परिमाणं नाउँ कुणंति संसारभयभीया
॥१॥ अतोऽर्थमनर्थविषयं 'संतोसविवज्जियं,' सन्तोषसमन्वितं तु दानोपभोगयुक्तं कर्मक्षपहेतुर्यशोहेतुश्च भरतादेरिव, कुगतिमूल
लोभग्रस्तानां गलकर्तादीनामतः 'तत्परिमाणं' परिग्रहपरिमाणं ज्ञात्वा भंगकविधानेन कुर्वन्ति संसारभयभीताः॥दोपद्वारमाह-
अनियत्ता उण पुरिसा, लहंति दुक्खाइं गरूवाइं । जह चारुदत्तसड्ढो पन्भट्ठो माउलोहिंतो ॥६० ॥
-
-
॥ २६॥

·A अनिटनाः, कस्मान् ?-परिग्रहात्, पुनः पुरुषा 'लभंते' मानुवंति दुःखान्यनेकरूपाणि नारकतिर्यकछेदनादीनि, मनुष्येषु- " जणगम्यागं न जए जणणीमुम्हाण भाउयागं च । चडुलम्स धणस्स कए नासइ नेहो खणद्धग ।। १ ।। अडइ बहुं वहइ भरं मदद इई पापमायरह पिट्टो । कुन्दसीलजाइपगपठिई व लोभहुओ चयइ ।।२।। धावेइ रोहणं तरइ सायरं वसइ गिरिनिरंजेसु । पंधानगं च मारड़ पुरिसो जो होइ घणलुदो ॥ ३ ॥ मोहस्पायतनं धृतेरपचयः क्षान्तेः प्रतीपो विधिक्क्षेपस्य सुहृन्मदस्य भानं ध्यानम्य कटो रिपुः । दुःखस्य प्रभवः मुखस्य निधनं पापस्य वासो निजः, मानस्यापि परिग्रहो ग्रह इव क्लेशाय नाशाय 720" यया चारुदत्तः श्रावकः प्रभ्रष्टः मातुलात् । कयान हरिवंशरुयायां विस्तरेणान न लिखितमिति ॥ गुगद्वारमाह- जे इद परिणामकडा संतोसपरा दढल्या धीरा । ते जिणदासोच सया हवंति सुहभाइणो लोए ॥११॥ गे पुरमा '' लोके 'परिमाणकता।' कृतपरिमाणाः तथा 'सन्तोपपराः सन्तोषपधानाः 'दृढव्रताः' प्राणत्यागेऽपि नभंग न कुर्वन्ति 'धीरा' मत्त्ववन्तः, ते पुरुषा जिनदासश्रावक इन 'सदा' सर्वकालं 'भवन्ति' जायन्ते सुखभागिन इस लोक एर, उन्नं च-" सर्वाः सम्पत्नयातस्य, सन्तुष्टं यस्य मानसम् । उपानद्गूढपादस्य, ननु चाटतैव भूः॥ १ ॥ जह २ अप्पो लोदो ना २ प्रणो परिग्गहारंभो । तह २ सुहं पवई धम्मस्स य होइ संसिद्धी !॥ २॥ दानं भोगो नाशस्तिस्रोगतयो भान्नि वित्तम्य । यो न ददाति न भुरुक्त, तस्य तृतीया गतिवति ॥३॥" 'लोके' मनुष्यलोके इति गाथार्थः । भावार्थः कथान- 'फग-पनवेदम्-पाटलिपुत्रे नगरे जिनदासश्रावकः सम्यग्दर्शनादिपूरकं गृहीतानुप्रतधारी तिष्ठति, तत्र च तडाग खन्यते रानादेशेन, कम्मरैः समया लोहसदृशाः कुशा उपलब्धाः, तत् स्वानं प्रच्छनं कृतं, तेपां चेकै दिने २ प्रथमं जिनदास- , MORE GALORE 7

·1
श्रीनवपद
पकत्ता
अणुव्रतेषु
परिग्रह
परिमाणम्
॥२७॥
श्रावकस्य लोहमूल्येन प्रयच्छति, न गृहोताः सुवर्णमिति ज्ञात्वा, नास्माकं प्रयोजनमेतैः, ततो नन्दस्य समपिताः, तेन च सुव-
मयान जानताऽपि लोहमूल्येन गृहीताः, दिने २ समानयनीयाः, अहे मूल्यं दास्यामि, ततश्च कालेन गच्छता कस्यचित् स्वज-
नस्य गृहे भांजनार्थ बलात्कारेण नीतस्तेन च गच्छता पुत्रस्य आदेशो दत्तो, न च सद्भावकथनं कृतं, यथा सुवर्णमयाः कुशा
मृतीतव्या, ते च आगताः, न चाधिकं मूल्यं प्रयच्छति, ततोऽन्यस्य हट्टे अन्यस्य वीथ्यां नीताः, न कश्चिनंदमूल्येन गृह्णाति,
ततस्तैः निविष्णैः खात्य भूमौ पातिताः, कीमपगतं, सुवर्णमयाः संजाताः, दण्डपाशिकेन दृष्ट्वा कुशा गृहीताः कर्मकराणां
पार्थाद्, राजकुालं प्राप्य वृत्तान्तमापृच्छय तडागसंवन्धिनं जिनदासश्रावकस्य सपिता इत्यादि, ततश्चौरनिग्रहः तेषां, लोभनन्दस्तु
नस्माद् भोजनाद् शीघ्रमागतः, कुशग्रहणं न कृतं पुत्रेणेति पादभङ्गः कृतः, राजपुरुषाः समागताः, कृकाटिकायां गृहीत्वा राजकुलं
नीतः, गृहसर्वस्वं प्रगृह्य चौरनिग्रहः कृतः, जिनदासस्तु निर्लोभ इतिकृत्वा पूजितः, एवमायनेके गुणाः कृतपरिग्रहपरिमाणाना-
मिति ॥ साम्प्रतं यतनाद्वारमाह-
संभरइ वारवारं मोकलतरयं च गेण्हइस्सामि । एयं वयं पुणो चिय मणेण न य चिंतए एवं ॥ ६२ ॥
संस्मरति व्रतं वारंवारं-पुनः पुनः आगामिनि काले चतुर्मासादौ मुत्कलतरं ग्रहीष्यामि, नैतन् मनसापि चिंतयेत्-पभूततर-
गेतन् परिग्रहवतं लास्यामीति न विचिन्तयेदिति गाथार्थः ॥ अधुना अतिचारद्वारं सप्तममाह-
खिताइहिरण्णाधणाइदुपयाइकुप्पमाण कमे । जोयणपयाणवंधणकारणभावेहि नो कुणइ ॥ ६३ ॥
क्षेत्रादिहिरण्यादिधनादिद्विपदादिकुप्यमाने परिग्रहमाने क्रमः-प्रतिक्रम; कथं ? यथासङ्ख्येन योजनप्रदानवन्धनकारणभावैन
--
॥२७॥

·रोयनिक ना क्षेत्रवास्तुगंयोजना निमित्यपगमेन एकक्षेत्रैकवास्तुकरणमतिक्रमभोरुतया मुसक्ताया (सशुकस्य) वा अनेन कारणानिधारा भवतीति, एवं शेषाविचारोऽपि, तथा हिरण्यसुवर्गयोरन्यस्मै प्रदान कालावधी यावत् पूर्यतेऽनेनाप्यति- नारः, गनपान्योः बन्धनं करोति, कथं ? कस्यचिद्धनधान्ये निवारणं करोत्यात्मग्रहणार्थ कालमवधार्य, यावत् द्विपदचतुष्प- दवाः जालमावमध्ये दासियोटिकागोल्यादेः पुत्रोत्पत्त्यादिनिमित्तं पण्डादिप्रक्षेपः, कुप्पं-भोजनवरूकादि विक्रयकाले भावतः गं करोनि, नद्रव्यं कस्यचित् प्रयच्छति कालावधेरुपरि मया ग्राह्याणि, एवमनेन प्रकारेणात्र अतिरिक्तं गृह्णतः ससूकस्या- विगारो भवनीति गायार्थः ।। भगद्वारमाह-- पाइजागंनो गिणहइ अहियं धन्नाई तो भवे भंगो । अइसंकिलितचित्तस्स तस्स परिणामविरहाओ ॥६४॥ यदि परिश्रातिरिक्त 'जानन् ' बुद्धयमानोऽतिलोभाद् ‘गृह्णाति' स्वीकरोत्यधिकं व्रतातिचारनिरपेक्षो धान्यादि ततो चांद नः सर्वाभावरूपः ‘अतिसंक्लिष्टचित्तस्य' अतिरौद्राध्यवसायस्य, तस्य परिणामाभावात् इति गाथार्थः ॥ , भागनाद्वारमाह - चत्तकलतपुत्तमुहिसयणसंबंधमित्तबग्गया, खेन्तसुवण्णधणधणविवजियसयलसंगया। बहावारवत्वपत्ताइ दुलज्झियममत्तया, चिन्तसु सुचिहियां तं सावयः ! मोक्खपहम्मि पत्तया ॥६५॥ ई धान! 'चिन्तय' परिभाषय 'सुविहितान्' शोभनयतीनिति, किंभूतान् ? मोक्षपथमाप्तान् , मापस्थीत वा परम- पद, पुनरपि किंभूतान् ? मुहत्त्यक्तकलत्रपुत्रस्वजनसंवन्धिमित्रवान् क्षेत्रनुवर्गद्रव्यधनधान्यविजितसकलसंगान्-परित्यक्त- ·श्री नवपद प्रक०वृत्ती. अणुव्रतेषु परिग्रह परि- माणं दिक परिमाणं च ॥ २८॥ समस्तपतिबन्धान देहआहारवखपात्रादिषु दूरोज्झित (दूरपरित्यक्त) ममत्वान्-ममीकाराभावात् , एवंशूतान् राधून 'भावयेत्' चितयेत् , एतद्बहुमानं कुर्यादिति द्विपयर्थः ॥ उक्तं पञ्चममनुवर्त, तदभिधानात् समाप्तानि पंचाणुव्रतानि । गुणव्रतानि त्रीणि नवभेदान्युच्यन्ते, तत्र दिग्बते प्रथमद्वारमाह- तत्तायगोलकप्पे अप्पा अनिवारिओ वह कुणइ । इय जा दिसासु विरई गुणध्वयं तमिह नायव्वं ॥६६॥ 'तप्तायोगोलककल्प आत्मा' अग्नितप्तलोहपिंडरूपः आत्मा-जीवः सर्वत्र जीवदहनात्मकखात् , 'अनिवारितः' अकृतदिपरिमाणो 'बध' जिघांसनं करोति, अनिवृत्तेः, ' अनितिरेव भत्ति' रिति वचनात् . उक्तंच-" तो बंधमणिच्छ- न्तो कुज्जा सावज्जजोगविनिवित्तिं । अह विसयऽनिवित्तीएऽसुभभावा दढयरं स भवे ॥१॥” इत्येवं ज्ञपरिज्ञया ज्ञात्वा प्रत्या- ख्यानपरिज्ञया पट्स्वपि दिक्षु 'विरतिः' निवृत्तिः 'गुणवतं' दिग्त्रतं दिक्परिमाणलक्षणं तदिह प्रस्तावे ज्ञातव्य स्वरूपेणेति गाथार्थः ॥ यथा जायत इति तृतीयं द्वारमाह- परिमियरवेत्ताउ बहि जीवाणं अभयदाणबुद्धाए । दिसिवयगणपरिणाम उप्पज्जइ तिवसड्ढस्स ॥ ६७ ॥ परिमितक्षेत्राद्वहिः-कृतपरिमाणात् क्षेत्राद् बहिः जीवानामभयदानबुद्धयैव, तत्र क्षेत्रे. जीवास्तेषामभयप्रदानं दत्तं भवति, दिग्वतग्रहणपरिणाम उत्पद्यते 'तीव्रडस्य' उत्कटप्रधानभावस्येति गाथार्थः ॥ दोषद्वारमाह- दिसिपरिणाम न कुणंति कहवि मोहेण मोहिया पावा । तिमिसगुहाए जह कोणिओहु निर्णनरा जति॥६८॥ दिक्षु परिमाणं कथमपि-कृच्छेण न कुर्वन्ति मोहेन मोहिता-महामोहमूढाः 'पापाः' गुरुकाणः तिमिस्रगुहायां यथा ॥ २८॥ HARMA ·कोणिका, रियालंकारे, निधनं नरा गलन्ति, निधनं मरणं, 'नराः' पुरुषाः 'गच्छन्ति' वजन्तीति गाथार्थः ।। च्यामार्य तार- चम्पायां नगयीं श्रीणकरातः पुत्रः कोणिकाभिधानः, तेन चाष्टादश राशः चेटकराजवलेन सहितान् पराजित्य हस्त्यादि- गग्लं प्रभूतं संपिडित, कालादया दश श्रेणिकपुत्रास्तेषामपि सम्बन्धि गलं तेन गृहीतं, ततो भगवत्समीपमागत्य पृष्टवान् ,- नहानिनोनिविष्णकामभोगाः क गच्छन्ति?, भगवानाह-सप्तमनरकपृथिव्यां, अ क यास्यामि?, भगवतोक्तं-पष्टपथि- ज्याम् , गोरुनन्द्रः पात्र-किमई चक्रवर्ती न भवामि ?, भगवतोक्तं-रत्नानि न सन्ति, ततः कृत्रिमानि रेलानि कृत्वा मंडलं माधयितुमारब्धः, ततो वैतावादारतः खण्डत्रयमातापितं. तिमिस्रगुहायां प्राप्तः, फिरिमालकं गुहापालकमातापितवान् यथा निमिमगढ़ामदाटय, फिरिमालकल्यन्तरदेवेनोक्तं, यथा अतीता द्वादशापि चक्रवतिनः, तेनोक्तम्-अहं प्रोदशमः चक्रवर्ती, दोनोक्त-गन्छ स्वस्थान, मा विनाशभाग भव, पुनरपि कोणिकेनोक्तमवश्यंतया चं, भूयोभूयः प्रतिपिद्धोऽपि न मुचत्याग्रह नतः तिमिमगुदापालकेन कपोलमदेशे महतः पंचत्वं गतः, पष्ठपृथिव्यां तमःमभायामुत्पन्नो, यतोऽकृतदिपरिमाणानामेते दोगाः नम्मारिपरिपाणं निधेयमिति ।। गुणद्वारमाह- जा संरकोसिओ खलु निरुददिहीमणोवई काउं । तह अपणोवि सउपणो सव्वसुहाणं इहाभागो ॥६९।। 'यथा' येन प्रकारेण चण्डकौशिकः सर्पः खलु-वाक्पालकारे 'निरुद्वदृष्ठि०' निवारितदहनात्मकदृष्टिमसरमनोवाकायः मरवभाग संवत्तः, तथा अन्योऽपि श्रावकः मुपुण्यः कृतदिनपरिमाणः सांवत्सरिकचातुर्मासिकादिकालावधिना द्विविधत्रिविधा- *56

·श्री नवपद
परि-
माणम्
प्रक०वृत्त..
॥ २९ ॥
दिना प्रकारेण 'सर्वसुखाना' स्वर्गापवर्गादिलक्षणानामाभागी जायत इति गाथासंक्षेपार्थः॥ भावार्थः कथानकगम्यस्तच्चेदम् -
यथैकस्मिन् गच्छे (एकः) क्षपकः क्षुल्लकसहायः पारणकदिने भिक्षाचर्षायां प्रविष्टा, तेन च कथंचित् मंडूकिकैका पादेना-
क्रान्ता गृता च, ततः क्षुल्लकेनोक्तम्-क्षपक ! त्वया मण्डू किका प्राणेभ्यश्च्याविता, क्षपकेन पूर्वमारिता दशिता, ततो विकाले आ-
वश्यकवेलायां पुनरपि क्षुलकेनोक्तं-क्षपक ! मण्डकिका नालोचिता, ततः क्रुद्धः साधूनां मध्ये अहं उद्धंसितः, उपवेशनपीढं गृहीत्वा
क्षुल्लकस्योपरि चलितोः, वाधितो अंतराले स्तम्भे, पतितोमृतश्च, ज्योतिष्केषत्पन्नः, तस्माच्च्युतः पंचानां तापसशतानामधिपतिस्ता-
पसकुलपतेार्यायास्तापत्या उदरे समुत्पनो, वृद्धिं गतस्तापसकुमारः संजातोऽतीवचण्डः, कौशिक इति नाम सञ्जातं, स चातीव
वनखाडे मूछितः, न तेषां तापसानां फलादि ग्रहीतुं ददाति, ततस्तेऽन्यवनं गताः, इतश्चादूरसमीपे श्वेतम्ब्यां नगर्या राजकुमार-
दारकाचण्ड कौशिकतापसकुमारस्वाटव्यां गतस्या भक्त्वा वनखाडे बोजपूरादिकलानि गृह्णति,ततो गोपालदारकैगत्वा कथितं,
स च कुठारहस्तः तेषामुपरि क्रोधामातः, ततस्ते प्रपलायिताः, प्रधावितः, तापसकुमारोऽप्यतिवेगेन प्रस्खलितः पतितः, कुगरको
मस्तके संखाणिकायामागतो, विदारितमस्तको मृतः, ततश्च दृष्टिविषसर्प उत्पन्नो, द्वादश योजनानि दृष्ट्यवलोकितं भस्मसात् क-
रोति, तापसाश्च केचन दग्धा अन्ये नष्टाः, वनखण्डमूच्छया वनभ्रान्त्या त्रिसन्ध्यं यत् किमपि चटककपोतादि पश्यति तत् सबै द-
हति, पुनरपि विले प्रविश्य तिष्ठति, कालेन गच्छता छमस्थ फालेन भगवान् वईमानस्वाम्यागत्य तस्य मण्डपिकाया अदूरसमीपे
कायोगैग स्थितः, ततश्च गन्धेन निगतो, दृष्ट्वा च क्रुद्वा मदो मण्डपिकाभगवर्ती निर्भयस्तिष्ठति, सूमवलोक्य भट्टारकं प्रलो-
कितवान् यावद दृष्टिः शीतलोभूता, ततो दंष्ट्राभिभवयित्वा दूरे स्थितः, मा ममोपरि पतिष्यति, यावत् पश्यति रुधिरं गोक्षीरसदृशं,
REMORSRASTRACT
॥२९॥

·। भगाना चोक्तम्-उपगम भो चाड कौशिक, ततचिन्तपत ईटादि कुतो जातिहमरणपुत्प, क्षपफकृतादिकं प्रकटीभूतं, भगवत्- मारिनगन गाया मुचं पिले प्रसिप सायन वा अईमा स्पिा, कनखलमागेजिपि भगवन्तं दृष्ट्वा पुनरपि पूर्वस्थित्या गानाग-नादिसमन्वितः संजानो, लामा सप्प पापागादिभिरातुं पताः, पश्चात् उपशान्तं ज्ञात्वा दुग्धदधिघृतादिभिर्म- हिमान लगाः कन, कीटिकाभिर्भक्षयितुमारयोद्धमा सेन मृतः सहस्रारे देवत्वेनोत्पन इति ॥ यतनाद्वारमाह- जलसंपत्तीविधु (वा) जीवाणं तह य (वि)जत्य उपचाओ। पंचिं दियमाई गं तत्थ न गच्छंतिते कह वि॥७०॥ फल समाप्तिरपि 'ध्रुवा निश्रिता जावानां तथापि यत्रापवातः प्रभूतानां पञ्चेन्द्रियादोनां-पंचेन्द्रियादिनीवानां यत्रोपपीडा परिमितक्षेत्राधारे-पि तत्र ते न गच्छंति कथमपि, यथा मण्डकि काकोटि कायाकुलेषु मार्गेपु, तत्र गमनं न कुर्वन्तीति गाथार्थः।। अतिचारद्वारमाह- उद अहे य तिरिय अछामो तह य खित्तबुड़ी य । सइअंतरद् एत्थं वजिज्जा पंच अइयारे ॥ ७१ ॥ अभयसिस यतिक्रमतथा च क्षेत्रद्धिय स्मृत्यन्तर्धानमत्र वजयेत् एतानप्पतिचारान् , तत्रो_दिर परिमाणातिक्रमः आमगागमुजानादिपातेषु यद् गृहीत तस्मादुपरि क्षादौ मटकादि वस्त्रादि गृहीत्वा गतस्तदानयने अतिचारः, तथा अधः पादा पति। मिचिदुत्तारपताऽतिचारः, तिक परिमितक्षेत्राहिः गवादिगतमानवतोऽतिचारः, क्षेत्रवृद्धिस्तु पूर्वस्या दिशो साजनान् परस्यां दिशि कात्पिती प्रक्षिपतः शतिकवादतिचारः, स्मृत्यन्त द्वानं नाम स्मृतेभ्रंशः, कि मया गृहीतं कया वा मर्यादया ? इति न स्मरतीत्यतिचारः, स्मृतिमूलत्वानियमानुष्ठानस्य, सर्वत्रतेष्वयमतिचारः ॥ साम्प्रतं भंगद्वारमाह- S

·दिक् परि-
माणं भो-
शीनवपद
प्रक०वृत्ता
S
गोपभोग
परिमाण च
॥३०॥
,
दुविहं तिविहेण गुणवयं तु चित्तूण पेसए अण्णं । तल्लाभ वा गिण्हइ तस्स धुवं होइ इह भंगो ॥ ७२ ॥
'द्विविधं त्रिविधेन' योजनविशतेः परतः स्वयं न गच्छामि नान्यं प्रेषयामि मनसा वाचा कायेन इति दिपरिमाणं कृत्वा
ततोऽन्य प्रेषयति प्रयोजनोत्पत्ती, दिग्वतातिक्रमे यस्तल्लाभस्तं वा गृह्णात्याकुट्टिकयां-जानतस्तस्य 'ध्रुवं' निश्चयं भवतीह-व्रते
भंगः सर्वत्रताभाव इति गाथार्थः ॥ भावनाद्वारमाह-
इरियासमियाए परिन्भमंति भूमंडलं निरारंभा । सबजगज्जीवहिया ते घण्णा साहुणो निचं । ७३ ॥
ईर्यासमित्या समिताः परि-समन्ताद् ‘भ्रमन्ति' स्थानान्तरं संक्रामति 'भूमंडलं' पृथ्वीतलं 'निरारंभा' आ-
रंभविवर्जिताः 'सर्वजगजीवहिताः सर्वे जगति ये जीवास्तेषां हिता ये साधवस्ते 'धन्या' पुण्यभाजः 'नित्य' सदेति
गाथार्थः । उक्त प्रथमं गुणवत, साम्प्रतं द्वितीयगुणवतं नवभेदमाह, तत्रापि प्रथमद्वारमाह-
उपभोगपरीभोगे विणियत्ती तं गुणवयं बीयं । आहाराई विलयाइयाइ चित्तं जओ भणियं ।। ७४ ॥
सकृद् भुज्यत इति उपभोगः, पुनः पुनः [परि]भुज्यत इति परिभोगः, अन्तर्वहिौगो वा उपभोंगपरिभोगों तयोः परिमाणकरणेन
विनिवृत्तिस्तद्गुणवतं द्वितीयं भवतीति सम्बन्धः, 'आहाराइ विलयाइयाइ' तत्राहारश्चतुविधः विलया-स्त्री तदादि 'चित्रम्'
अनेकप्रकार 'यत्र' यस्माद् 'भणितम्' उक्तमिति गाथार्थः, उक्तं च-" उवभोगो विगईओ संबोलाहारपुप्फफलमाई । परि-
भोगो वत्थसुर्वण्णाइयं इथिहत्थाई ॥१॥" ॥भेदद्वारमाह-
महुमजमंसपंचुंबराइ विरई करेज बिइयंमि । असंणविलेवणवत्थाइयाण परिमाणकरणेण ॥ ७५ ॥
-
Sicos
1
॥ ३०॥

·मधुमिमपंचोमर्यादि, आदिभन्दाप्रवनीतघोलवटकरात्रिभोजनादि, विरति कुर्यात्, द्वितीयगुणवतं उपभोगपरिभोगप- रिमाणं, अगनशिलेपनवम्बादीनां परिमाणकरणलक्षणेऽत्र चातुर्भगिकं ॥ रात्रिभोजनविपये कयानकम्- राईभोपणपविजणम्मि दिवा इह भवंमि गुणा । परलोगे च तह चिय जह वसुदत्ताइयाणं च ॥१॥ उज्जेणी जष्णदत्तो जिण- दामो ना य विहदतो य । सावपकुलसंभूया ताण य दुहियाओ तिणेव ॥ २ ॥ जयसिारविजयसिरीविय अवराई वालभाव- त्रिणसम्मे । अगादरागरना पूपाइम निगमुवयुत्ता ॥३॥ ताण वयंसी माहणदुहिया वसुदत्तनामिया इट्ठा । आसाढचाउमासे पभायवेलाएँ आपाया ॥ ४ ॥ नाहि भन्नइ गच्छह सट्टाणं अज अम्ह जिणपूया । साहुणिपासे अणुवयगहणं तो भन्मए तीए ॥५॥ कि नत्य अम्ह गमणं न जुन्जए ? ताहि सा पुणो भणिया । कल्लाणि ! को विरोहो ? तुमंपि गच्छाहि अम्ह समं ॥६॥ त्रिणभवणपाटाभो पूयाईयं भिणाण काऊणं । साहुणिपासि वइट्टा धम्मं सोऊण वममित्ता ॥ ७॥ सम्मत्तधरी जाया राई- भोषणापि से कहिये । जयसिरिमाईहि य पुवगदिय उमारिय वयाई ॥८॥ सगि गयाउ ताहे ससुरगिहाओ य आगो नीए । मोयागो वयंसिय पुछा गयवदणायउरे ॥ ९॥ समुराईहि अभिनंदियाओ चिट्टइ य किंपि कालंति | नत्ते अभुंजमाणा मयुरेणं भन्नए ताहे ॥ १० ॥ पुत्ति !न अम्ह कुलाम जं निसिभोयण तहेव पसुमसं । वज्जिज्जइ वेएसुं जं विहियं तं तु धम्माय ॥ ११ ॥ रममित्तार भमइ हिंसा ए विवज्जिया ताव । सम्माइस पियराणंपि उस्सिटै रयणिदाणं तु ॥१२॥ ससुरेण आयरेणं भगिर नइ सासरेण ते कर्ज । ता मुंच आगई अण्णहा उ कजं न चेव तए । १३ ।। वसुमित्ता चितंति य जइ एवं जामि पेड्यं सहसा । तो कमाणकार नेमि एयाइ तत्येव ॥ १४ ॥ वसमित्ताए भणिया जस्स सगासा निविज मे गहिया । तस्स सम- 97599359* ·श्रीनवपुद प्रक०वृत्ता AGRA दिक् परि- माणं भो- गोपभोग परिमाणेच ॥३०॥ 1 R-5 दुविहं तिविहेण गुणवयं तु चित्तूण पेसए अण्णं । तल्लाभं वा गिरहइ तस्स धुवं होइ इह भंगो ॥ ७२ ॥ 'द्विविधं त्रिविधेन' योजनविशतेः परतः स्वयं न गच्छामि नान्यं प्रेषयामि मनसा वाचा कायेनं इति दिपरिमाणं कृत्वा ततोऽन्य प्रेषयति प्रयोजनोत्पत्ती, दिग्वतातिक्रमे यस्तल्लाभस्त वा गृह्णात्याकुहिकया-जानतस्तस्य 'ध्रवं' निश्चयं भवतीह-व्रते भंगः सर्वत्रताभाव इति गाथार्थः ॥ भावनाद्वारमाह- इरियासमियाए परिब्भमंति भूमंडलं निरारंभा । सबजगज्जीवहिया ते धण्णा साहुणो निचं । ७३ ॥ ईर्यासमित्या समिताः परि-समन्ताद् 'भ्रमन्ति' स्थानान्तरं संक्रामति ‘भूमंडलं' पृथ्वीतलं 'निरारंभा' आ- रंभविवर्जिताः 'सर्वजगज्जीवहिताः सर्वे जगति ये जीवास्तेषां हिता ये साधवस्ते 'धन्याः' पुण्यभाजः नित्य ' सदेति गाथार्थः ॥ उक्तं प्रथम गुणवंत, साम्पतं द्वितीयगुणवतं नवभेदमाह, तत्रापि प्रथमद्वारमाह उपभोगपरीभोगे विणियत्ती ते गुणवयं बीयं । आहाराई विलयाइयाइ चित्तं जओ भणियं ॥ ७४ ॥ सकृद् भुज्यत इति उपभोगः, पुनः पुनः [परि]भुज्यत इति परिभोगः, अन्तर्वदि गौ वा उपभोगपरिभोगौ तयोः परिमाणकरणेन विनिवृत्तिस्तद्गणव्रतं द्वितीय भवतीति सम्बन्धः, 'आहाराइ विलयाइयाइ' तत्राहारश्चतुविधः विलया-खी तदादि 'चित्रम् अनेकप्रकार 'यत्र' यस्माद् भणितम्' उक्तमिति गाथार्थः, उक्तं च-" उवभोगो विगईओ संबोलाहारपुप्फफलमाई । परि- भोगो वत्थमुवण्णाइयं इथिहत्थाई ॥ १॥" ॥ भेदद्वारमाह- महुमत्रमंसपंझुंबराइ विरई करेन बिइयंमि । असंणविलेवणवत्थाइयाण परिमाणकरणेण ॥ ७५ ॥ -- ॥ ३०॥ + ·मधुमिमयपंचोमर्यादि, आदिशन्दाअवनीतघोलवटकरात्रिभोजनादि, विरतिं कुर्यात्, द्वितीयगुणवतं उपभोगपरिभोगप- रिमाणं, अपनीलेपनवम्बादीनां परिमाणकरणलक्षणेऽत्र चातुर्भगिकं ॥ रात्रिभोजनविपये कथानकम्- राईभोयणपतिनगम्मि दिहा इह भमि गुणा । परलोगे य तह चिय जह वसुदत्ताइयाणं च ॥१॥ उज्जेणी जाणदत्तो निण- दामो ना य विदत्तो य । सावकुलगंभूया ताण य दुहियाओ तिग्णेव ॥ २॥ जयसिारविजयसिरीविय अवराई वालभाव- निणरम्मे । भइगाहरागरना पूयाइसु निगमुत्युत्ता ॥३॥ ताण वयंसी माहणदुहिया वमुदत्तनामिया इट्टा । आसाढचाउमासे पभायवेलाएँ भाषाया ॥ ४ ॥ ताहि भन्नद गन्छह सहाणं अज अम्ह जिणपूया । साहुणिपासे अणुवयगहणं तो भन्नए तीए ||५|| कि नत्य अम्ह गमगं न जुजए ? ताहि सा पुणो भणिया । कल्लाणि ! को विरोहो ? तुमंपि गच्छाहि अम्ह समं ॥६॥ मिणभरणपटाभो पूाईयं निणाण काऊणं । साहुणिपासि बइहा धर्म सोऊण वसुमित्ता ॥ ७॥ सम्मत्तधरी जाया राई- भोयणायपि से कहियं । जयसिरिमाईहि य पुतगहिय उवारिय वयाई ॥८॥ सगिर्क गयाउ ताहे समरगिहाओ य आगओ तीए । मोगावगो वयंसिय पुछा गयवदणायउरे ।। ९ ।। समुराईहि अभिनंदियाओ चिट्ठइ य किंपि कालंति । नत्ते अभुंजमाणा मपुरेणं भगए ताहे ॥ १० ॥ पुत्ति !न अम्ह कुलाम जं निसिभोयण तहेव पसुमंसं । वजिजइ वेएसं जं विहियं तं तु धम्माय ॥ ११ ॥ मुमिनाए भमइ हिंसा ए विवज्जिया ताव । संझाइम पियराणपि उस्सिटुं रपणिदाणं तु ॥१२॥ ससुरेण आयरेणं भणिय जइ सासरेण ते कर्ज । ता मुंच आगई अण्णहा उ कजं न चेव तए । १३ ।। वसुमित्ता चितंति य जइ एवं जामि पेइयं सहसा । तो पलंगणएकाइ नेमि एयाइ तत्येव ॥ १४ ॥ वसुमित्ताए भणिया जस्स सगासा निविज मे गहिया । तस्स सम- ·श्री मक वृत्ती भोगौपभो- परिमाण व्रतम् -- ॥३१॥ ॥३१॥ -- प्पेमि अहं ससुरसमकावं न संदेहो॥ १५ ॥ ससुरो वसुमित्तोविया दोणिवि उज्जेणिहुत्तयपयट्टाः। जीयहरंमि टाणे माहणभट्टस्स गेहम्मिः॥ १६ ॥ तेणवि हाणाईयाः संझासमयम्भिः पिढरगायम्मि । ति (तीमण) कढिजमाणे उरि सप्पणानेव्वस्सः॥१७॥ उंदरदसणालाए.धात्रिओ वाहिऊगापडिओ.सो। तत्तयतीमणमोडोएणं खंडखंडिकओ॥१८॥ रयणीभूए ताहे.वसुमित्तान । भुंजए तओससुरो । माहणभट्टोवि ठिओ असीस्मो परियगो जिमिओः॥ १९॥ सप्पविसपभावेणं मओ पभाए पहद्दुदंसणओ। आय बहुमाणं से वसुमित्ता:वरि जमभुतं ॥२०॥जीयहरणाउ दसउर.चाउलदत्तस्स पाविया गेह । पारद्ध कत्तई रयणी जाया य ताणं तुः ।। २१ ।। चाउलदत्तस्स उा तस्स पुत्तो' आइञ्चसोम स-परदाररओ । कुलपुत्तयमहिलाए रत्तो सो पाविओ तेणं ॥२२॥ वेहाणसेणाबदोः अरुच्छेत्तणादावियंस घरे । महिलं पितुं नहोरयशोए अन्नगामम्मि ॥२३॥ तं मंसंमिय सिद्धं वसामत्ताःमंस- मेलिथं रखें। नःय भुजङ्ग चाउलेणत्रि पुत्तो हु गवेसिओ दिछो ॥२३॥ त्यवत्यं दणं ससुरेण पसंसिया. वसूमित्ता । रयणीभत्तं मंसीअम्हेहि विवज्जियां निचं ॥२४॥ सोहणधम्मो लदो अम्हे हिवि एस चेवः पडिवणो। ता गच्छामो सरिहं भत्ता अवि सातओ माओ ॥ २५॥ विसपमुहं भोत्तर्ण कालं काउं तओ य सोहम्मे । देवा तिष्णिवि जाया सासू ससुरा य वसुमित्ता' ॥ २६॥ चइऊण तओ ससुरो सिरिधम्मो रायउत्तओ जाओ। वसुमित्ता सिरिदेवी सेहिकुलंमी समुप्पन्नाः ॥२७॥ सेट्टो वद्धावणयंः कारा- वइ: तमिादिवसजायाणं । पाणरस दारियाणं रूववईण: धणो सेट्ठी ॥ २८॥ अहवरिसाओ अक्खरकलाओ गाहेइः तत्युवज्झाओ । सामजीवो। चविऊं देवजसा. ताण मज्झमि ॥ २२१॥ सिरिधम्मो देवजसा गहिया कोढेण दोवि कालेणं । देवजसा ण्हाणुद- एण सिरिदेवीए ज पणतं ॥ ३० ॥सिरिधम्मनिमित्तेणं पिउणा. नीणाविओ। पहओ, सें। देवजसाए छितो नेमित्तियवयण- AS ·परमाए ॥ ३१ ॥ रापं पभणइ नवरं आगच्छउ एत्य सो कुमारो भे । जेण पउणेमि सहसा आगयमेते य रंग(वरग)म।३२॥ गणेग परमो जाओ गिरिदेविसंतएगं तु जाआ कमा चउदस सह कुमरो राउलं च गो॥३३॥ रमा ताउवि परिणावियाउ पोगे य नए नाहे । वयभंगकारणेगं हो तासि समुप्पनो ॥ १४ ॥ राया जाओ रीदी पच्चा देवाइसुं. भक्त्तिाणं । मोक्खे गहण लोड़ी एवं संखेवभो कहियं ॥ राईभोयणमंसागि जाणिऊँ वजणे महापुण्णं । इह लोगे परलोगे सवपयत्तेण वज्जेहा ॥ रिस्तरापो भगिनीवछलावसेयो, असनं-ओदनादि विलेपनं-चन्दनादि कुंकुमादि वस्त्राभरणपुष्पताम्बूलादीनां परिमाण करणमिति गायाः, तथा चोक्तं- पहाणं पियण विलेवणवत्थाभरणे य बंभचेरे य । अम्भंगणि कुणमागं सा तंबोलपुकाई ॥ १ ॥ मज मंसं महु लोगियं च पंचुंबरीयफलनिषौं । राईभोयण तह गजराई करगाइ मट्टी य ॥ २॥ हुलवलमनगरुपत्तगसाहुकाराइ विहव विउडग । विषयवाहिविहीलगनणयं मनं परिचयहः ॥ ३ ॥ म पनि दियवारिणिम्पियं तद पपंडपावकले । सुगरसहिरकलमलदुगंधियं मुंच भयजणगं ॥ ४ ॥ चउरिदियजीवाणे- गदेहवसाहिरमीसिपमा:म्म । महुरसभरवणयं चियं च पावं विवज्जेज्जाः ॥ ५ ॥ नवणीयं तज्जोणियउप्पण्णविवष्म- मनमीसं | अप्परिण निवजह होइ एपि भयनग ॥ ६ ॥ महु मज्जच मंसं च, नवणीयं च भिक्खुगो। विगइओ न कर्षति, तलाणा तत्य जंतुणो ॥ ७॥ उंबर वई च पिप्पलं कावरि तह य पिप्परिफलाई । मज्झे हवंति जीवा खद्धा य कुणंति उपभंग ।। ८ । पल्लंफलहमागा मुगगगयं आमगोरसम्मीसं । संसजए उ नियमा तपि या नियमा हु दोसा यः ॥ ९॥ निश्च होनि दरिमा निन्नूसरबजिया सिरिविणा । कुलबलरूवविहुणा निसिभोयणउज्जया जे ॥ १० ॥ साहारणा उ मूगा KRISGAASURE

·भोगोषमो-
ग परिमाण
श्रीनवपद
बकवृत्ता
व्रतम्
॥३२॥
गजरलोणो विगंधि दवं च । थोहरि कुमारि अद्दय विरुहाइ अणेगहा जीवा ॥११॥ फलफलिपत्ते पुप्फे कडे बहुबीयविगइ
वग्गे य । सच्चिसाणं दवाण वग्गमाणं च उवभोगे ॥१२॥ रंधण कंडण पीसण दलणं पयणं च एवमाईणं । निचं परिमाणकरणं
अविरइबंधो जओ गुरुआ॥ १३॥" यथा जायते इति तृतीयं द्वारमाह-
दुविहतिविहाइ मंसाइयाण एगविह तिविह सेसेसुं । निरवजाहाराई अहम्मवित्तीपरिचाओ ॥७६ ॥.
द्विविधं त्रिविधेन मांसादीनां निवृत्तिः, एकविधत्रिविधादिना मद्यादीनां निवृत्तिः, निरवद्याहारादि ग्रहीतव्यं, अधर्मतिः
अंगारवनकादिलक्षणा तस्याः परित्यागाकरणमिति । उक्तं च-"निरवजाहारेणं निज्जीवेणं परित्तमीसेणं । अप्पा संधारेज्जा
कम्मं च चएन्ज सावज ॥ १ ॥ इंगाली वणसाडी भाडी फोडी सुवज्जए कम्मं । वाणिज्जं चेव य दंतलक्खरसकेसविसवि-
सयं ॥ २॥ एवं खु जंतपीलणकम्मं निल्लंछणं च दवदाणं । सरदहतलायसोसं असईपोसं च वज्जेजा ॥ ३ ॥” इति
गाथार्थः ।। साम्मतं चतुर्थद्वारमाह-
भोगुवभोगेहितो अनियत्ताणं हवंति दुक्खाई । सेडवओ य सुबंधू जह निच्चमडिया भट्टी ॥ ७७ ॥
भोगोपभोगेभ्योऽनिवृत्तानां बहुकर्मग्राहित्वेन दुःखानि शारीरमानसानि भवंतीति संटंकः, दृष्टान्तोपचयमाह-
सेवकः तथा सुबन्धुः तथा नित्यमंडिता ब्राह्मणीति गाथासंक्षेपार्थः ॥ भावार्थः कथानकेभ्योऽवसेयस्तानि चामूनि-
कौशाम्न्यां नगयों जितशत्रुर्नाम राजा, चण्डप्रयोतेनोज्जयिन्या आगतेन रोहिता तिष्ठति सा, तत्र च सेटुबकनामा मा-
लाकारः पुष्पाणामानयनाय प्रभाते नगराधभि आरामं गतः यावत् सर्वत्रैव चण्डमधोतनसत्कं सैन्यं स्वदेशाभिमुखं पस्थित
॥
GRA-
॥३२॥

·RSSIS ५ पश्यति म्प, नेन चागन्य गोत्रं रातस्तत् पियं निवेदित, राशा तुटेनोक्तं-विज्ञापय यत् ते रोचते येन प्रयच्छामि, तेनोक्त-भायों पन्जामि. गन्या पृष्टा, नया नोक्तं-भोजनं दीनारः कर्णोत्सारकच, मनिपन्नं च राज्ञा, सर्वलोकानामुत्सारककरणेन बहुमत- सनो लोका भोजनदीनारादिकमुपचारं कृत्वा आत्मीयप्रयोजनानि विज्ञापयति, स च दीनारलोभेन भोजनमपरिमितं करोति, गेन न कुष्ठमाथिरुत्पन्नः, पुत्राश्च संजाताः, द्रव्यं च मिलित, ततश्च महत्तमैरुक्तो-घया सं गृहे तिष्ठ पुत्राराज्ञः सेवां कोत्सारकं न करिष्यन्ति, ने नानिरिक्तभक्तपरित्यागेन राजपूनिताच तिष्ठन्ति स्म, सेडुवश्च पुत्रैर्बहुभिः परिभूतो निर्वेदं गतः रोपं च, ननः पुत्रानुक्तवान-प्रथा अन्त्येष्टिं करोमि मम छगलकं समर्पयय, तैश्च समर्पितः, स च समीपवर्षगोदर्तनं भड्ग्या खादयति गान् म ग्रस्तः कुष्ठेन "कुष्ठं स्वस्थ शोफच, नेत्राभिष्पन्द एव च । औपसर्गिकरोगाश, संक्राति निरंतरम् ॥२॥" ततो यज्ञ कल्या पुनादयण भुनापिताः तन्गल फपिगितं तेन पापेन रोगग्रस्तेन, आत्मना निर्गत्याटव्यां भयभीतो गतः, ततश्च पर्वत- निरंजे इरीनस्यादि करकमासादितं, तुहान च तत् पीतं, तेन च तस्य विरेचनं संपन्न, कृमिजानां विनिर्गमनं, पुनरपि पीतं, नेन च नस्प विरेचा संपन्नं, ऋमिजानां विनिर्गमनं, पुनरपि पीतं यावत् कोप्ठशुद्धिः सम्पन्ना, तदेव तस्यौपचं संजातं, ग्राम गत्या पथ्यादिके पुनर्नवीभूतः, देवगृहमागतो यावत् पश्यति कुटुम्ब कुष्ठग्रस्त,तेन चोक्तं-गम देवताया अपनीतं, युष्माकं मयै- तन मन, सर लोनिगमानो गतो राजगृह, द्वारपालकसमीपे स्थितः, स च भगवद्वन्दनाय स्थितः तं तत्रैव रक्षपालं कला. सन डे(कादिदेवतावलि प्रभूतां भुन्या विचिका मृतः, तृडानॊ वाप्यां शालूरत्वेनोत्पन्नः, जातिस्मरणः संजातः, भगादन्दनाव नलिनःम, नतोऽन्तरालेऽश्वखुराहत- सुभाध्यवसायो मृत्वा देवलोके देवत्वेनोत्पन्नः, "तित्थ परलंदणत्यं चलि- ,

·+
श्री नवपद
भोगोपभोग
परिमाणं
व्रतम्
मकत्ता
॥३३॥
भी भावेण पावए सग्गं । जह ददुरदेवेणं पत्तं वेमाणियसुरतं ॥१॥" ततो भगवत्समवसरणे श्रेणिकादीनां प्रत्यक्ष कुष्ठरूपं
विधाय भट्टारकपादान्तिकमुपविश्य गोशीर्वचन्दनेन पादौ समालभते स्म, श्रेणिकादीनां पूतिरसिकां दर्शयति स्म, क्षुते
भगवता मरेत्युक्तं, (श्रेणिकेन जीवेति अभयेन जीव वा मरेति कालिकेन मा जीव मा मरेत्युक्तं,) श्रेणिकेन पृष्टो भगवान् कः
कुष्ठी ?, ततः कथिता सर्ववक्तव्यता सविस्तरा, यदि देवः किमर्थ मरेत्युक्त, भगवतोक्तं-किं भवे तिष्ठति ? त्वया पुनः नरके
गन्तव्यं, अभयकुमारेण देवलोके, कालसौकरिकेन सप्तमपृथिव्यां मृतेन, जीवन्पंचमहिषशतपाणबातकः, ततो नरकमीतः पुन-
रप्याह-कथं मम नरके गमनं भवति ?, भगवतोक्तं-यदि तक्रविरतिं तिलकुहिविरती वा पालयसि, कपिलां वा भिक्षां दापयसि,
सौरिकाद्वा महिषान् मोचयसि, सर्वमपि पारब्ध, न चैकमपि संसिद्धं, प्रभाते विलक्षीभूत आगतः, आश्वासितो भगवता यथा
समागामिनि काले मथमतीर्थकरः पद्मनाभो भूत्वा सेत्स्यसि, ततो मनाक सास्थः संजात इति । सुबंधुकथानकं प्रारभ्यते-
पाटलिपुत्रे नगरे उदायिनृपमरणानन्तरोपविष्टनापितनंदराजान्वयपर्यंते चन्द्रगुप्तराजकुले चाणक्ये महत्तमे स्थापिते नवमनं-
दसम्बन्धी महत्तमः सुवन्धुनामा निष्कासितः, पुनरपि विन्दुसारराज्येन लब्धप्रसरः समागतः, चाणक्यस्तु वृद्धः संजातः,
तथापि बिन्दुसारः तं बहु मन्यते । अन्यदा सुबन्धुमहत्तमेनानुपलक्षेण मातृमरगं कथितं, तव माता अनेन उदरविदारणं
कृत्वा मारिता, तेन च धात्री माता पृष्टा, तया तदेव प्रतिपादितं, कारणं न कश्चिजानाति, ततोऽज्ञात कारणतया रोष
ग्राहितः, प्रभाते अदृष्टिदानादिना अप्रतिपत्तिः कृता, अपमानितो गृहं गतः, पिशुनप्रवेशादिकं कारणं मानुषाणां कथितं, द्रव्य
धर्मस्थाने दत्त्वा मानुपाणि धर्मे नियोज्य मारणात्मकान् वासान् विषययोगितान् समुद्गके प्रक्षिप्य मध्ये भूर्जपत्रं निधाय मंज्..
ASUSTestosteostes
॥३३॥

·पागामनियत्नेनापवरकमध्ये निधाय आत्मना गोकरीपोपरि अनशनं प्रतिपय पादपोपगमनेन स्थितः, द्वितीयदिने राज्ञा वार्ता ठन्या यथा-नाणायोऽनशनं प्रतिपन्नः, ततः मुबन्धुना विन्दुसारः उक्तो यथा पितुर्भहत्तमस्य पूजा कर्तुं युज्यते, ततश्चार्यसमीपं गन्ना धामिनः पूनितश्च राशा, गुबन्धुनापि पुष्पादिपूजां कृत्वा धूपं चोदयाद्यागारस्तत्रैव गोकरीषे प्रक्षिप्तस्तेन च दग्धो मृतश्च देखनोत्पनः । मुबन्धुनापि गृहं तस्य सम्बधी राजादेशेन गृहीतं, मविष्टो यावदपवरक उद्घाटिनः मध्ये मंजूपायाः समुद्गको, यावदासान् मृगन्धीन दृष्ट्वा नासिकाग्रे दत्त्वा पश्चाद् भूजितं वाचितं यावद् भूर्जार्थोऽवधारितः, वासगन्धमाघ्राय यः स्नानविलेप- नतालपुष्पविषादिकं करिषति यत्यनुष्ठानेन न स्थास्मति स शोघं माणाँस्त्यक्ष्यति, ततेा मरणभयभीतेन आत्मीयः पुरुषा गन्धानानाय वीसेवादि कारितः मृतः, ततचिन्तितं म्रियमाणेन मारितोऽहं, प्राणभयभीतः शिरस्तुण्डमुण्डनादिकं कृत्वा स्नानगन्यताम्बूलादि परित्यज्य यतिवत् स्थित इति । " भावं विणा करंतो मुगिचेहुँ नेव पावर मोक्खं । अंगारमदगो विव भावावि मुसंधुसचिवोध ॥ १ ॥ भष्टिनी कथान कम्-एकस्मिन् पामे प्रत्यन्तावस्थिते एका ब्राह्मणी, तया भर्ती अभिहितो यथा मम चूड़ायाभरणं कुरु, तेन च भारिपाटिनेन गुवर्गकार भेष शीघं मुवर्णालंकारो निप्पादितो गृहमानीता, लग्नं निरूप्य हस्तादिपु पिनद्धः, तेन चोक्तं वा- प्रणेन-यथा मत्यन्ने देशो मलेच्छापागमो विशिष्टतिथ्यादावस्थ परिभोगः, शेपकाले गर्तादौ प्रक्षिप्य धरणीयः, तथा चोक्तं- नपिनेर लगे अपनेप्यामि शीघं, अकस्मात् म्लेच्छाः पतिताः, मांसोपचितहस्तयोरुत्तारयितुं न शक्यते, हस्तच्छेदं कृत्वा नीतानि ने: स्लेनडराभरणानि, अनः सुष्टतं-परिभोगे नित्यमंडिता ब्राह्मणो विनाशं भाप्तेति गाथार्थः।। साम्भत गुणद्वार पंचम विकृण्वन्नाह- ·- भोगोपभोग परिमाणं व्रतम् -- श्रीनवपद मकवृत्ता. ॥३४॥ SSASSAGERS - पोग्गलपरिणामं चिंतिण भोगेहि जे विरज्जति । सिवजम्मे जह जंबू वंदिजंते बहुजणं ॥ ७८ ॥ पुद्गलपरिणाम अनेकप्रकारं 'विचिन्त्य ' सूक्ष्मबुद्धया पर्यालोच्य, किंभूतं ? त एव पुद्गलाः शोभनेतराः सुगंधदुर्गधिः रूपाः, संस्कारवशेनातीव हृय निष्पादितं, तथा शोभनाहाराङ्गरागादिशरीरमेलापकवशाद् दुर्गन्धा भवन्ति, मोदकप्रियकुमार- वदिति, तथा स्वयादिशरोरमतिसुरूपत्वायने कम काररागादिवशाझतः यथा राज्ञा रागान्धेन निरामया देवीति भाण्डस्या- ग्रतो भापितमिति, पुद्गलपरिणामः कुशाग्रीयया मत्या पर्यालोच्या, यथा “ उद्वतितमपि बहुधा लेपितपपि चन्दनादिकैः समः। भजति तथापि शरीरं दौगंध्यं को मुधा यत्नः ? ॥१॥ तदेव संस्पर्शसुखं, सैव चान्ते विडम्बना । तासु चान्यासु च स्त्रीषु, अथ वेश्याम को गुणः ? ॥ २॥" अतः पुद्गलपरिणामं विचिन्त्य भोगेभ्यः-कामेभ्यो ये पुरुपा लघुकर्माणो 'विरज्यन्ते' निवर्तन्ते बन्धाः प्रभूतलोकस्य भवंतोति सम्पन्धः, दृष्टान्तमाह-शिवजन्मनि जम्बूनामवदिति गाथासंक्षेपार्थः । विस्तारः फथानकगम्यस्त चेदम्- राजगृहे नगरे भगवान् समवमृतः, श्रेणिकादयो वन्दनार्थ निर्गताः, पृष्ठचम्पास्वामी प्रसन्नचन्द्रसाधुः सालमहाशालपिता अर्द्धपये दृष्टो वंदितच, तेनैव सह सुमुखदुर्मुखाभ्यां वन्दित्वा श्लाघितो निन्दितथ, मानसिकसग्रामश्च मारब्धः, श्रेणिकेन पृच्छा कृतो, विसदृशमुत्तरं लव्यं यावदेवा आगन्तुं प्रताः, कारणं च भगवता कथितं यथा प्रसत्रचन्द्रव केवलज्ञानं समुत्प, ततः श्रेणिकेनोक्तं-कस्मिन् पुरुषे केवलज्ञानव्यवच्छित्तिः?, भगवतोक्तम्-एतस्मिन् ब्रह्मलोकागतवियुन्मालिदेवे, श्रेगिकेनोक्तं- कथं देवानां केवलज्ञानं ?, भगवतोक्तम्-सत्यं, किन्त्वस्य सप्तमे हि च्युखा ऋषभदत्तपुरवेनोत्पत्रस्य केवलज्ञानमुत्पत्स्यते, ते- ॥३४॥ .

·+--- नो व्यानिलतिः केवलनानस्य, ततः पुनरपि श्रेणिकेनोक्तम्-कथं तेजोलेश्या व्यवनकालेऽप्येवंभूता ?, देवानां किल पण्मा- मानोगे दीप्तिकान्त्यादयो भ्रस्यन्ने, भगवतोक्तं-पूर्वमनन्तगुणा आसीत् , श्रेणिकेनोक्तं-पूर्वभवे किं तपःकर्म कृतं ?, भगव- नोकं, ऋणु-अम्मिन्नेव मगरजनपदे मुग्रामपुरे आजवराष्ट्रकूटस्य रेवतीभार्याया भवदत्तभवदेवनामानौ पुत्रा, तयोरेकः प्रयमो नाणिज्येन दिग्यात्रायां गतः, पत्रिमरात्रा संसारस्वरूपं चिन्तयतो वैराग्यवासनोत्पन्ना, प्रभाते सुस्थिताचार्या दृष्टाः, पादयोः पतिना, धर्मश्रवणं कृता भात्मीयाभिप्राय निवेद्य गृहीता दीक्षा, गुरुणा सह विहरति स्म, अन्यदा एकः साधुः सु. स्थिताना पृति-खननान् द्रष्टुमिच्छामि, मम भ्राता कनिष्ठो ममोपरि स्नेहवर्ती प्रव्रज्यां यदि गृहाति, ततः प्रेषितो, गनोऽधिष्ठाने यावनस्य दारिका लब्या विवाहलग्नं च निरूपितमागतोऽसी हसिता भवदत्तेन, तेनाप्युक्तं-तवापि कनिष्ठो भ्राता भवदेशोऽस्त्येव, तेनक्ति-यदि भट्टारकाः मुग्रामपुरे यास्यंति नत एतत् प्रयोजनं से स्पति नवेति ज्ञापयिष्यामि, काले- न मुग्रामपुरे प्राप्ता भाषायाः, भवदत्तोऽपि भिक्षावेलायां गतो गृह, भवदेवेन नाइणी(गिनी)परिणीता अनुरक्तश्च, ततेाऽन्यमु. पायमलभमानेन पात्रफव्यग्र आनीतो यावयानं, मत्रज्यां दत्त्वा अन्यत्र प्रेषितः साधुसहाया, नाइणी(गिनी)गतचित्तोऽपि मान्यां करोति भ्रातृस्नेहेन, स पवाद् भवदत्ते देवलोकं गते गृहीतवेपो गतः मुग्रामपुरं यावद् दृष्टो नागिन्या परिक्षातच, तेन मा न परिमाना, ततो नागिनी जीवति न वेति पृष्टा सा ज्ञाताभिमाया, तया चक्तिंगता सा, पुनरप्युक्तं-अहं सा नाइणी (गिनी) ब्राह्मचारिणी, उन्मजननिमज्जने कच्छपदृष्टान्तः कथिता, तथा शुल्लकदृष्टान्तश्च, अस्मिन्नेवावसरे एकस्या ब्राह्मण्याः पुत्रः क्षीराग्नं भुनमा भागतो, गमनं करोमि करोटकं धारय येनागतः पुनरपि भाक्ष्ये, तयोक्तं-पुत्र! केन वांत भुज्यते?, तच्छ्रुत्वा पति-

·श्रीनवपद
प्रक०वृत्ती.
भोगोपभोग
परिमाण
व्रतम्
॥३५॥
NE
SONG
बुद्धो भवदेव इच्छाम्यनुशासनं श्राविके ! गच्छामि गुरुसमीपं, गवाऽऽलोचितप्रतिक्रान्तः सौधर्मे इन्द्रसामानिक उत्पन्नः, इतश्च
पुण्डरीकियां नगर्या वज्रदत्तनामा चक्रवर्ती यशोधरा महादेवी तयोः पुत्रत्वेनेात्पन्नो भवदत्तदेवः, सागरदत्त नाम, चक्रित्वं, शर-
स्काले मेघद्वन्दमनित्यतायुक्तं दृष्ट्वा निविण्णकामोऽमृतगुरुसमीपे पत्रजिताऽधीतागमो गीतार्थः संजातोऽधिषश्च संवृत्तः, विहरन्
वीतशोकायां प्राप्तो, मासक्षपणकं चाचार्येण प्रारब्धं, इतश्च भवदेवोऽपि सौधर्माच्युतः वीतशोकायां नगयों पद्मस्थराजस्य वन-
मालादेव्याः पुत्रत्वेनोत्पन्नः शिवकुमार इति च नाम कृतं, दृद्धिं गतः, यौवनं प्राप्त इति, तस्यां च नगर्या कामसमृद्धः सार्थवाहो
भोजनवेलायामात्मानं निन्दितुमारब्धः, कथं-" अम्हारिसावि मूढा दूरं पम्हुट्टमचुसंतासा । अयरामरत्व लोए करेंति अत्थजणं
पुरिसा ॥ १ ॥ अगणियसीउण्हलया जलहिं लंघति अत्थलोभेण । गजंतवारणघडे केई पविसंति समरंमि ॥२॥ किं तेहिं आ-
सहेहिं भोयणपाणेहिं अब्भुएहिं च । अचंतमणहरेहि जाई न दिज्जति साहूणं ॥३॥ किं तीऍ संपयाए जा नवि साहूण जाइ उव-
ओगं । संसारवडणीए पयणुयसत्ताण दइयाए ॥ ४ ॥ एवं जाव-मणेचिंतेमाणो उ अच्छए इण्डिं ।मासस्स पारणाए सागरदत्तो
यती पत्तो ॥५॥ जणयसमो सो दिट्टो हरिसभरिजंतलोयणमुहेणं । अब्भुडिओ य तुरियं बंधववग्गेण तो सहिओ ॥ ६॥ मास-
स्स पारणाए कामसमिद्धेण सत्थवाहेण । पडिलाभिओ य विहिणा फासुयएसणियदाणेण ॥ ७ ॥ वुटुं च देवेहिं हिरण्णवासं,
तत्येव गंधोदयपुष्फवासं । दवस सुद्धी परिणाममुद्धी, पत्तस्स सुद्धी अणुरूवमेयं ॥८॥ अत्रान्तरे कामसमृद्धसार्थवाहगृहे
सागरदत्ताचायः मासक्षषणपारणके प्रविष्टः, तेन चातीवानुग्रहचुद्धया पतिलाभिते हिरण्यदृष्टयादि पतितं श्रुत्वा लोका आगताः,
शिवकुमारोऽपि राजपुत्रस्तत्रैवागतो, दृष्ट्वा चातीवस्नेहानुरागः संवृत्तो, भगवंस्तवोपरि ममातीव स्नेहानुरागः, आचार्येण भवदत्त-
RSSCRE
॥३५॥

·cratsANS भवदेवसम्बन्धी देवलोकादिपूर्वभवः सविस्तरः कथितः, ततः शिवकुमारस्थ जातिस्मरणमुत्पन, अतीव मुमुदे, उक्तं च-भगवन् ! यापन मातापितरावापन्छामि तावद् (भवद्भिरत्रच स्य)युष्मदन्तिके प्रवज्याङ्गीकरणेन सफलं मनुजत्वं करिष्ये, अविघ्नं (भवतु) देवानुमिय !, गतो राजभवन, पररथराज्ञः वनमालायाश्चात्माभिप्रायः कथितः, तैश्चातीव गाढं स्नेहातुरैः वहिः प्रचारोऽपि निरुद्धः, तेन चान्नःपुरस्पेनेवाहारग्रहणं परित्यक्तं मौनं च कृतं, ततः पितुर्महान् शोकः संवृत्तः कुमारमौनाश्रयणेन, तेन च दृढधर्मनामा धारक आगमकुशल आहायितः,वृत्तान्तश्च सर्वोऽपि कथितः सविस्तरः, साम्प्रतं यथाऽऽहारग्रहणं करोति जल्पति च कुमारः तथा कुरु, मुकलपारिता तवान्तःपुरे,ततो नैपेधिकाः कृत्वा प्रविश्य ईर्यापथिक्याः प्रतिक्रम्य द्वादशाव-वन्दनकं दत्वा भुवं प्रमृज्यानुजानीथेति भगिता निषण्णः, ततः शिवकुमारेगोक्तम्-यत् साधूनामनुष्ठानं क्रियमाणं मया दृष्टं तत्त्वया मम कृतं तत् कथं न विरुध्यते ?, दधर्मणोक्तम्-भावयतिः, किमर्थं त्वया मौनं गृहीतमाहारपरित्यागश्च ?, शिवकुमारेणोक्तम्-मथा सोवयोगविनिवृत्तिः याव- जीवं कनेति, तेनोक्तम्-तवाहमेवंस्थितस्यापि निरवयाहारादिना वैयाकृत्यं करोमि, सर्वज्ञागमनिपुणः कल्पाकल्पविधिज्ञः मापाचारीकुशलः, तेन च तत् प्रतिपत्रं तद्चो, गत्वा कथितं दृढधर्मेण पद्मरथादीनां, तैश्च कृतं वर्द्धापनकम्, एवं द्वादश वाणि नेन निववृत्त्या ब्रह्मचारिणाऽन्तःपुरस्थितेन वद्धमानपरिणामेनागमविचारं कुर्वता तपः कृतमन्तेऽनशनं कृत्वा तपः- प्रभावात् ब्राह्मलोके महायुतिर्देवः सञ्जातः, ततः उत्पनमात्रः स्नानादि कृत्वा जिनभवनं गतः, चतुर्देवीसमन्वितः इदागतच्यवनकाले, सप्तमदिवसे अस्मिन् राजगृहे उसभदत्तगृहे नैमित्तिकसिद्धपुत्रचितो जंबूनामा भविष्यति, अष्टौ कन्यकाः परिणेष्यति, ताश्च इस्तिकडेवरादिभिरुदाहरणैः प्रतिबोध्य प्रभवादिचौरपंचशततः प्रव्रज्यां गृहीत्वा केवलज्ञानं

·145
३
श्रीनवपद्
प्रक०वृत्ती.
भोगोपभोग
परिमाण
व्रतम्
॥३६॥
चोत्पाय सिद्धि यास्यति, अनेनेव केवलज्ञानव्यवच्छित्तिः,उक्तं च-"मण परमोहि पुलागे आहारग* खवग" उसमे कप्पे।
संजमतिय केवलि सिज्मणा' " य जंबुमि वोच्छिन्ना ॥१॥" एतच्च श्रुत्वा जम्बूद्वीपाधिपतिः जंक्षाधिष्ठानो नतितुं प्रवृत्तः
त्रिपदी कृत्वा अहो मम कुलमुत्तममिति, श्रेणिकेनोक्तम्-किमेप देवो नत्तितुं प्रवृत्तो?, भगवतोक्तम्-अयमृषभदत्तभ्राता जिनदत्त-
नामाऽऽसीत्, छूतव्यसनी पृथक् कृतः, अन्पदा द्यूतकारेण क्षुरिकया इतः, तत उसभदत्तेन गृहे नेतुमारब्धो, न गतः, मृत्वा व्य-
न्तरोऽनाहतनामा उत्पन्नः, जम्बूक्षकृतालयो जम्बूद्वीपाधिपतिः, अस्य भ्रातृव्यो जम्बूनामा भविष्यति तेन तुष्टिरुत्पन्ना,
अनेन कारणेन नतितमिति, दिमुनिचरिताद् विस्तरार्थो बोद्धव्यः, “करिसग इथिकडेवर वानर इंगालदाहग सियाले ।
विज्जाहरे य धमगे सिलाजऊ दो य थेरीओ ॥ १॥ अस्से गामउडसुए वडवा तह चेव मुद्धसउणे य । तिनि य मित्ता माह-
णसुया य ललियंगए चरिमे ॥ २॥" साम्प्रतं यतनाद्वारं षष्ठमाह-
जत्थ बहूणं घाओ जीवाणं होइ भुंजमाणम्मि । तं वत्थु वजिजा अइप्पसंगं च सेसेसु ॥ ७९ ॥
यत्रोपभोगे प्रभूतानां 'घातो' विनाशो 'जीवानां' सत्त्वानां 'भवति' जायते 'तद्वस्तु' त्रससंसक्तफलादि
'वर्जयेत्' परिहरेत् , 'अतिप्रसङ्गम् ' अतीवासक्तिं च ' शेषेषु' अनल्पपापेष्वपीति गाथार्थः ॥ अधुना अतिचारद्वारमाह-
सचित्तं पडिबडं अपोलि दुप्पोलियं च आहारं । तुच्छोसहीण भक्खणमिह बजे पंच अइयारे ।। ८० ॥
'सचित्तं' मूलकन्दादि 'प्रतिवद्धं' तत्प्रतिवद्धं वृक्षस्थं गुन्दपक्कफलादि 'अपोलियदुप्पोलियं 'ति अपकदु-
पक्वौषधीः, अपक्वोषधयः दुष्पौषधयश्च, अपका-अस्विन्नास्ता यथा तिलपर्पटिकाकन्धरिकादयः, दुष्पक्वं-मन्दपक्वं
--
-
॥ ३६ ॥

·फपलोष्टयरगोधूमस्थूलमण्ड काऊंटकादि, तुन्छौषधीनां भक्षगं, तुन्छा-असारा औषधयः, एकाभिर्बहुभिर्भक्षिताभिरल्पा नृमियोपलादिफलीमभृतिभिः, सिंगाखायगो उदाहरणं, एवंभूतं यदाहारजातमन्यदपि तद् वर्जयेत् , यद्दा अगनेऽनन्तकायस- म्मिर्थ पाने मयादिपानं ग्वादिमे संसक्तताम्बूलपत्रादि, अतिचाराध कस्यचित् केचन, विचित्रत्वाद् व्रतस्येति गाथार्थः ॥ भगदारमाद- इविहं तिविहेण गुणवयं तु चित्तण देइ उवासं । अहियं वा परिभुंजइ जाणतो तो भवे भंगो ॥ ८१ ॥ दिति त्रिविन गुणानं मयरात्रीभोजनादोनां गृहीत्वा य उपदेशं तद्विपयं विधते-अन्यस्मै ददाति, यथा मयं पिय, रात्री भोजन कर, अषिक वा प्रमाणातिरिक्तं जानन् गृहाति भुङ्क्ते व्रतातिचारनिरपेक्षा, तस्य भंगो भवतीति गाथार्थः ।। ॐ मनमहलजुन्नवत्यो परिभोगविवजिओ जियाणंगो । कइया परीसहच, अहियासंतो उ विह रिस्सं ॥८२॥ मन्लेन मलिनं पलमलिनं 'जीण' च पुरातनं च तत् 'वखें' वसनं मलमलिनवस्त्रः तथा रूपादिपरिभोगेन विजिता जित- मन्मयः, नथा. जितानंगः कामभोगरहितः 'कदा' कोस्मन् काले 'परिपहच' भुवादिपरीपहसेना 'अध्यासयन्' सहन् गहन्यमान विहारिष्ये' पर्यटिप्यामि ?, कदा मुसाधुक्रियायुक्तो गुरुभिः सह सयमानुष्ठानेन चयों करिष्यामीति भावनेति गाभार्थः ।। उक्तं नयमद्वारं, तत्प्रतिपादनादुपभोगपरिभोगाख्यं द्वितीयं गुणवतं । साम्प्रतमनर्थकदण्डाख्यं तृतीयं गुणवतं, - तगापि प्रथमदारमाह-

·श्री
मक वृत्ती.
॥ ३७॥
भोगोपभोग
जत
मनर्थदंड
विरतिश्च.
-
धम्मिदियभोयणट्ठा जं कजं तं तु होइ अढाए । विवरीयं तु अणट्ठा तविरइ गुणवयं तइयं ॥ ८३ ॥
धर्मार्थ-चैत्यगृहकरणादा इंद्रियार्थ भोजनताम्बूलादा भोजनार्थ कृषिवाणिज्यादा यत् 'कार्य' पापानुष्ठानं क्रियते तदर्थाय,
यत् पुनस्त्रयाणामेकमपि न साधयति तदनाय, तृणलताकर्तनककलासमारणादिवत् , अस्य अनर्थदण्डस्य या विरतिस्तद् गुणवतं
तृतीयं स्वरूपेणेति गाथार्थः।
भेदद्वारमाह-
पावोवएसहिंसप्पयाण अवझाण गुरुपमायरियं । भेया अणत्थदंडस्स हुँति चउरो जिणक्खाया ॥८४ ॥
पापोदेशेन यथा कृष्यादि कुरु बलीवर्दो दम्यतां वीवाहादि कुरु, हिंसपदानं नाम खड्गधनु कुठारदात्रकुस्यग्न्यादिप्रदान,
अपध्यानाचरितं नाम आरोद्रचिन्तानुरूपं यथा मम लक्ष्मीभवतु भोगादिकं सम्पद्यतां वैरिको वा म्रियतां शोभनं वा सम्पन्न
यदेष वैरिको मृत इति, प्रमादाचरितं नाम घृतगुडतैलादिदुःस्थगनादिकरणं मद्यद्यूतव्यसनादि च, भेदा अनर्थदण्डस्य भवंति
चत्वारो 'जिनाख्याताः' सर्वज्ञप्रणीताः । एतेषु उदाहरणाान । तत्र पापोपदेशे उदाहरणम्-
अरिमर्दनराज्ञा तडागः कारापतः, तत्रोदकं न तिष्ठति, तेन चाने के उपाया कृताः, केनचित् न प्रतीकारः संजातः । अ-
न्यदा एकः कश्चिन् नैमित्तिकः समायातः, स च राज्ञा पृष्टः-केनोपायेनोदकं स्थिरं भवति ? तेनोक्तम्-ईदृशः पुरुषोऽस्मिन् स्थाने
दीयतां यो ब्राह्मणः कपिलकेशो वक्रनाशः विषमदन्तः बृहत्कर्णश्च, राज्ञा नियुक्ता पुरुषाः, न कश्चित्तादृशो लब्धः पुरुषः, अपरे-
णोक्तम्-एष एव नैमित्तिकः कपिलभिक्षुरेवंभूतः, ततो राज्ञा स एव तस्मिन् स्थाने निहतोऽतो हितं वाच्यम्, अहितं न वाच्य-
-
॥३७॥

·मिनि । हिमपदानं नामायुधविपारन्यादि सतः परतो वा, तत्र विपविपाकोदाहरणं-बहुभिश्चोरेगेधिनं प्रभूतं परदेशे गत्ता गृहीन तनः सदेश प्राप्ताः, ततः केचन ग्रामं मयाय गतास्तैस्तत्रैव विपमर्दै प्रक्षिप्तं, ये तु तत्रैव स्थितास्तैस्तत्रैव मांसे अर्द्ध- राचे मधुर के प्रतिप्त, परस्परं मारणबुद्धया रात्रौ गोष्ठी कृता, अन्योऽन्यविषेण मृताः, येषां पुनः रात्रौ भोजननिवृत्तिरासीत् नेगा नन् गर्व गोधनं सनातमिति । अग्निदृष्टान्तः श्रावस्त्यां नगर्यो जितशत्रुपुत्रः स्कन्दः कुमारः, पुरन्दरयशा च भगिनी, कु- म्भकारकडम्मि इंडकिराना परिणीता, अरिमर्दनरातः सभार्या स्कन्देन अन्यदा पालकनामा पुरोहितो नास्तिको जितः शत्रुभाव- मागनः, कमारो-पि मुनिमुत्रनस्वामिपा संजातवैराग्यो राजपुत्रपंचशतपरिवारः प्रत्रजितः यावद् गीतार्थः सन् आचार्यपदे स्थापितः, नेन नस्यैव शिष्या दत्ताः, अन्यदा स्वामी पृष्टः, प्रतिबोधयाम पुरन्दरजसादिवर्गम् , उक्तं मुनिसुव्रतस्वामिना-प्राणा- निकोपसर्गस्ता तत्र, आचार्यगोक्त-आराधका न वेति, त्वां मुक्त्या शेपा आराधकाः, ततो गतः, पालकेनापि तदागमनं श्रुत्वा साधुयोग्य उमानेनागतमेवायुधानि निक्षिप्तानि, विकाले प्राप्ताः, पुरन्दरजसा तदागमनेनानंदिता, प्रभाते पुरन्दरजसा समा- गता कंबल रत्नमानार्याय दर्ग, निपापादपुन्छनकानि कृतानि, राजकुले प्राप्तेन पालकेनोक्तं-एप व्रतपराभग्नस्तव राज्यग्रहणार्थ पुरन्दरजमा केनिन आगनो, निसिप्तायुधः मनोतिरुत्पादिता, तास्तहोवादेशा दत्तो यथा अस्य भ्रष्टाचारस्य यथोचितं कुरु, तेन न पापात्मना रागानेन पुरुपयंत्राणि नीला पोलिताः, आचार्यस्तु सपा नमस्कारादिसमाधिमुत्पादयति, पर्यन्ते आचार्येण शुद्धा त्याच्या मां प्रथम यंत्रे पक्षिपेत्युक्त, नेन स एव क्षुकः प्रक्षितः, विस्मृत आत्मा, क्रुद्धः, रे पापिन् ! एतदपि मचो न कृतं, निदानं कन, अनिमारेपूत्पनः, ते च संबंऽप्यन्तकृत केवलिनः संजाताः, प्रभातसमये रजोहरगं सकुलिकया रुधिरदिग्धं इस्त- 956 ·अनर्थदण्ड विरतिः श्री नवपद मकवृत्ता. ॥३८॥ भ्रान्त्या गृहीतं, पुरन्दरजसाऽग्रतो भवने पतितं, दृष्ट्वा चिन्तितं-नास्ति कुशलं साधूनां, मुनिसुव्रतस्वामी मम गुरुर्देवतथा नीता, तच देवेन नगरं अग्निना सर्व दग्धं, दण्डकारण्यं जातमिति । नादेयानि न देयानि, पंच द्रव्याणि पण्डितैः । अग्निपिं तथा शखं, मद्यं मांसं च पंचमम् ॥ १॥ अणथोवं वणथोवं अग्गी थोवं कसाय थोवं च । न हु भे वीससियव्वं थोपि हु तं वहुं होइ ॥ २ ॥' अपध्यानाचारते आतरौद्रचिन्तनरूपे कथानकानि श्राविकायाः, केनचिन्महिपीरक्षपालेन वारके दुग्धं लब्धं, तेन स्वकीयपादान्तिके धृला चिंतितं-प्रभाते घृततक्रविक्रयेण रूपका भविष्यंति, वलीवर्दग्रहणादिना कृषिः, पुनर्धान्यसंग्रह, पश्चाद्भार्याविवाहनं, चित्रसालिका, पुत्रोत्पत्तिः, प्रभूतगोधनसंग्रहः कर्मकराः पश्चाद् दुग्धवेलायां पलीपुत्रोत्पत्तिः खट्वायां स्थितस्य बालकं पुत्रं समयं गमिष्यत्यहे पाष्णिप्रहारं दास्यामि, तदावेशेन दत्तदुग्धपट्टिका भग्ना, एवंभूतोऽनाध्यवसायः। "अटेण तं न बंधइ जमणढाए य वंधए जीवे । अट्टे कालाईया नियामगा नो अणहाए ॥ १॥" रौद्रापध्यानाचरिते कश्चित् कोंकणार्योऽगीतार्थः ऋजुज्येष्ठापाढयोरतिमारुते वाते सति ऊर्द्धजानुरधोशिरः चिंतयति-यदि मम पुत्रा नालस्यै कुवैति अग्नि- दाघं प्रयच्छंति एवंभूतेन मारुतेनेदानी क्षेत्रादिसामग्री तेषां शोभना भवति, ततः साधवश्चितयति,-किंचित् शोभने चिन्तपति, आचार्यैः क्षणादालप्तः-किं चिंतित ?, देवलोकादिविषयं ?, कोंकणार्येणोक्तम्-इदं अग्निदाहादिकं चिंतित, साधुभिर्निवारिते मिथ्यादुष्कृतं दत्तमिति ॥ गुरुपमादाऽऽचरितं नाम द्यूतविषयादि, अतिविषयलाम्पटये कथानकम्-कश्चित् वणिकपुत्रो वेल्लहलो नाम वेश्यासक्तः, तेन सर्व द्रव्यं कुन्दकलिकया वेश्यया भक्षित, अवसाने गृहानिष्कासितः, पुनरपि दुष्टकर्मकरणेन रूपकास्तेन मेलिताः, पुनः विकालवेलायां स्नानाङ्गरागवस्त्रताम्बूलगन्धादिसामग्रीयुक्तचलितस्तद्गृहाभिमुखं ॥ ३८ ॥ 1 ·SSSS - बेलायो दृष्टा, कुन्दकलिकामात्रा, गृहीता रूपकाः प्रवेशिताभ्यन्तरे, तया च पूर्वमेव राजपुत्रसम्बन्धिनी भाटिगृहीता, अवान्तरे स राजपुनः अपिष्टः, तेन स येलालो दृष्टः, पर्यके उपविष्टः, ततः पुरुपैर्गृहीतः, पुनरपि पुप्पसमन्विताः केशा अपनीताः नासिकां कर्णी न हिला वहिनिफास्यागौचस्याने प्रक्षिप्तः । एवमादिकां विडम्बना कामी माप्नोति, अथवा हेमकुमारइन्द्रमहिपालिकादयो वालो दृष्टान्नाः, परिणीताः, अतिविषयासक्त्या धातुक्षयः संजातो, नपुंसकश्च, इत्यादीनि कामिनां दुःखानि, तथा च तदेव गंगगुणं, गा नान्ने विडम्वना । तामु चान्यामु च वीप्यथ च वेश्याम को गुण ? ॥२॥ अधोमुखैकदंष्ट्रेण, जबनान्तरवर्तिना। गोपनिफित्मेन, नगद् दृष्टं भगाहिना ॥२॥ प्रस्वेदमलदिग्धेन, श्रावता मूत्रशोणितम् । दुर्गंधविकृतेनेह, व्रणेनान्धीकृतं जगत् ॥ ३ ॥" तया 'फपायममादेनागि महान् अनर्थः, 'कोऽन्यः कृतघ्नोऽस्त्यखिलेऽपि लोके, यथा कपायाः कलुपस्वभावाः । य एव नानालपति प्रयत्नात्, शिपंत्यगाये व्यसने तमेव ॥ १॥ रामेण भूः क्षत्रियवर्गवनिता, सुभूमराजेन च निर्द्विजा कृता । तस्मात् फसाया भवगनाते. नानन्ति के पाणिनमनियन्ति ॥२॥ "गुगसेणअग्गिसम्माणं, सेणियकोणियाण य । गंगदत्तस्स वुत्तंते, सोचा पन्नि मगायरे ॥१॥" अनेके दृष्टान्ताः, अत्र संक्षिप्तत्त्वाच्छात्रस्य न लिखिता इति । यथा जायते तृतीयद्वारमाह- दण दोमजालं अनत्यदंईमि न य गुणो कोऽवि । तश्विरई होइ ददं विवेगजुत्तस्स सत्तस्स ॥ ८५॥ दृष्ट्वा दोपममूर अनर्थदण्डविपर्य, नच गुणः कशिदनांदेव, अतस्तद्विरतिः-अनर्थदण्डविरति: 'दृढम् ' अत्यर्थ 'भवति' नायने. फम्ग? 'विवेकयुक्तस्य' कपायादिविषाकतस्य सत्त्वस्य-पाणिन इति गाथार्थः ।। दोपदारमाह- , .

·भी नवपद
अनर्थदण्ड
विरति
,
प्रक०वृत्ती.
॥ ३९॥
रागद्दोसवसा दुहन्तुम्मत्तजायवकुमारा । खलियारिऊण य मुणिं निरत्ययं ते गया निहणं ॥ ८६ ।।
'रागद्वेषवशार्ताः' रागद्वेषवशगता दुर्दान्ताश्च ते उन्मत्ताश्च दुर्दान्तोन्मत्ताः ते च ते यादवकुमाराच-दशारवंसजाः
'खलीकृत्य ' उपद्रवं कृत्वा मुनेद्वैपायनाख्यस्य निरर्थक मद्यपानमदविदलास्ते गता 'निधनं ' नगरीलोकदाहादिकं इति
संक्षेपार्थः ॥ विस्तरार्थः कथानकगम्यस्तचेदम्-
द्वारवत्यां (द्वारिकायां) नगयों कृष्णवलभद्रनामाना वसुदेवपुत्रावास्तां, नेमि कुमारश्च समुद्रविजयपुत्रो लघुभ्राता, कालेन
गृहीतं व्रतं, केवलज्ञानं च चतुष्पंचाशदिनैरुत्पन्न, त्रीणि च शतानि कुमारकालः, अन्यदा विहरन् द्वारिकापुर्या वहिवत्तिनि
रेवतकाभिधाने उद्याने समवमृतः, वन्दनार्थमागतेन कृष्णेन पृष्टः-भगवन् ! अस्य द्वारिकापुर्या धनकनकसमृद्धायाः कस्य स-
काशाद्विनाशः?, मम च कस्य पाश्र्वान्मृत्युः?, कियता कालेन ?, भगवतोक्तम्-मयकारणात् द्वैपायनऋषेः सकाशाद् द्वादशवर्षे-
भ्यो, विनाशश्च तव जरत्कुमारात् कौशाम्बवने, ततो वासुदेवेन पटहकोद्घोषणापूर्वकं नगरे सर्वलोके कथित एप वृत्तान्तः,
उपयुक्तश्च, मद्यानि पर्वतनिकुंजेषु प्रक्षिप्तानि, पद्मावती पंचशत परिवारा प्रत्रजिता, तच्छुत्वा अन्ये वहवो यादवकुमाराः
पवजिता अरिष्टनेमिपावें, द्वैपायनोऽपि देशान्तरं गतः, जरत्कुमारोऽपि वनवासे कालावधि पूरितवान् , द्वादशवर्षोपरि-
लोको मुत्कलचारी सम्पन्नो यथाऽस्माभिस्तपसा निजितेोऽपायः, सच द्वैपायनो निकटवर्ती संवृत्तः, तैश्च क्रीडनार्थ गतेः
पर्वतनिकुंजेषु सुरा उत्कर्षयुक्ता दृष्टा पीता च, मदविवलीभूत द्वैपायनो दृष्टा, खलीकृतश्च, रोपं ग्राहितः, कृतनिदानश्च,
कृष्णेन ज्ञातव्यतिकरेण वलभद्रसहायेन गत्वा क्षमापितः, कुमाराणां सम्बन्थ्यपराधो क्षम्यतां, तेन च मौनं कृतं, युवयोः
॥ ३९॥

·REGARCASE केवलयामकिर्नान्यम्य, कृतानगनः अग्निकुमारेत्पन, अकृतकार्याश्च कृष्णालदेवादय आगताः, नान्यथा जिनभाषितमिति नियनों द्वारसत्यां प्रविष्टाः, द्वैपायनदेवेन कनोपयोगेन विभंगज्ञानेन ज्ञातव्यतिकरण द्वाराणि स्थगित्वा अष्टस्वपि दिक्षु दनोऽनेनागिः, यमुदेवो देवकी च रथारोपिता कृत्वा कृष्णवलदेवाभ्यां प्रनोलीद्वारं यावन्नीता पाणिप्रहारेण कपाटानि पिदार्य निर्गन्छन्नी देवनागत्य स्तंभिती, युवयोरेव निर्गमः, ततः रथस्था मातापितरौ भस्मीकृतौ देवेन, निर्गतौ वनवास- मध्यन पादमधुराभिमुखा कृष्णवलदेवी यावत् कौमुंभावस्ताद्विमुच्य कृष्णमात्मना जलानयनाथै गतः, जरत्कुमारेण दृष्टः, शारिनेन दक्षिणपादतलिकायां वाणेन विद्धा, निकटाभूतः यावत् पश्यति कृष्णं, हा कृष्ण! हा कृष्ण ! प्रलापं कुर्वन् उक्तो वागदीन, मम हृदयान् कौस्तुभमणिः गृहीला शीघ्र पलायस्त्र, पाण्डुमथुरायां च गच्छ, पाण्डवानां च समर्पय, वातौ च कथय, सम्पनागगराधः, अन्यथा बलदेवात्तवापि मृत्युभविष्यति, तता भयभोतो जातकुमारः पलायितः, वलभद्र उदकं गृहीत्वाऽऽगतः पारन मनै दृप्पा मोई गतः, किं ममोपरि रुटः ?, किं वा उत्तरं न प्रयच्छसि ? पुनर्वनं भ्रमति वैरिकं निभालयति, ततो पनिनानामुपलभं प्रयच्छति, पुनर्वाद मूर्छति, ततो बनात् फलानि गृहोखा मौकयति, पुनः स्कन्धे कृत्वा गच्छति, ततः गिद्धार्थमाथिईनो मूह बलदेव विशाल प्रतियोपना मृत के साये नियार व सह भ्रमति स्म, भोजनादिकं सोऽपि प्रय- नि. पुनरानो गोमनास्पीन्येकत्र निराय हरितादि च चारि ददायो स देवः, ततो बल देवो भणति-कि-मृतगवी उत्ति- पनि, ! यदा ना भ्राता मनोऽपि जोविपति, तोऽपन गछति, ए पनासान कलेपर वहति, पश्चात् प्रतियुद्धा, त्यक्त्या प्रत्रग्यां गृतीला ब्रह्मलोके इन्द्र उत्पनः, कृष्णोऽपि तृतीयनरकपृथिव्यां, बलभद्रदेवोऽपि तत्र स्नेहेन गता यावत् पूजाहः लोके SERIES

·श्री नापद
अनर्थदण्ड
विरतिः
भकत्ता.
॥४०॥
कल इनि संक्षेपकथानकं, विस्तरो वमुदेवहिण्डयां ।
अधुना गुणदारम्-
जे पुण अणत्थदंडं न कुणीत कयंपि कहवि निदति । ते अंगरक्खसहो व्व सावया सुहनिही हेति ॥ ८७ ॥
ये पुनरनर्थदण्डं न कुर्वन्ति, कथंचित् कृतं खतः परतो वा ततो निन्दति, अविवेकादनुपयुक्तैर्वा, एतत् पापानुवन्ध्यनुष्ठा-
नमस्माभिरनुष्ठितं, अंगरसश्रावकवत् मुखनिधानं श्रावका भवन्तीह परत्र चेति गाथासंक्षेपार्थः ॥ भावार्थः कथानकगम्यस्तचेदम्-
पृथ्वीप्रतिष्ठितनगरे अरिदमनो नाम राजा, गुणपालचन्द्रपालनामानौ अंगरक्षा सम्पदृष्टिमिथ्यादृष्टी, ख गायन-
करावास्ताम् , अन्यदा राजा विजययात्रार्थ कटकनिवेशं कृत्वा नगरादहियवस्थितः, तत आकस्मिककटकलोकगमन-
सम्भ्रमे तयोः खड्गा तत्रैव विस्मृती, अर्द्धपथे गतानां स्मृतिमागतो, तयोर्जल्पः सम्पन्नः, ततो मिथ्यादृष्टिनोक्तम्-रातः प्रसादेन
नास्माकं किंचिदूनं, जिनपालेन चिन्तितं-पंचेन्द्रियवधाय खड्गो महाननर्थोऽयुक्तमस्माकं एतद्धरणं, ततो गतो गयेपितः सर्वत्र,
न लब्धः, तत आत्मीयपरिग्रहाद् व्युत्मष्टः, तौ च तत्र स्थाने दर्शको, आगत्य (अ)गृहीत्वा नगरे प्रविटा, वन्दिग्रहणेन राजपुत्रः
पारयः, तेन च सह बन्दिकानां मरणं सम्पनं, नामाङ्कितो जिनपालचन्द्रपालसम्बन्धिना दृष्ट्वा मच्छ ना कृता, राज्ञः पेपिती,
पुत्रमरणादिका च वार्ता कथिता, खड्गी च दृष्टी, ततो जिनपालश्रावकः प्रथममुक्तो-गृहाणात्मीय खड्ग, तेनोक्त-न मदीयं,
कथं ? पुत्महत्वाद् , वार्ता च कथिता, पूजितध, मिथ्यादृष्टिना च गृहीतमविचारित, प्रमादीति कृत्वा दंडितः, ततो मुक्तेप्पपि
शरीरेषु व्युत्सननादावुपयोगः कर्त्तव्य इति ।
॥ ४० ॥

·, अधुना यतनाद्वारमा कर्ज अहिगिव गिही कामं कम्मं सुभासुभं कुणई । परिहरियध्वं पावं निरत्यमियरं च सत्तीए ॥ ८८॥ 'कार्य' प्रयोजनं 'अधिकत्य' अङ्गीकृत्य 'गृही' गृहस्थः 'कामम् ' अत्यर्थ 'कर्म' कृषिवाणिज्यादिकं 'शुभाशुभं' शुभ-मैन्यमानादि अशुभं--पंडिकायतनादि अथवा शुभं-मुवर्णरत्नकुंकुमादि अशुभं-मयमधुशस्त्रकुशकुर्वीकंकतकनालिकेरकटाहका- दिलसग 'करोति' चिने, नथापि परिहर्तव्यं पापं-मधुमधुरकादिविक्रय निरर्थकं सर्वथा, इतरथा सार्थकं ' यथाशक्तया' गगनतिक्रमेण, लगुगुरुपयोलोननेनेति गाथार्थः ॥ अतिचारद्वारमाह- कंदप कुक्कर मोहरियं तहयचित्त अहिगरणं (संजुयाहिगरणं च)।उवभोगे अरेगे पंचझ्यारे परिहरेज्जा ८९ पान्दपः फेलिहासोनिमश्रको नर्म, कोकुन्धं भाण्डादीनामिव मुखनयनवचनगतानेकपकारा विडम्बना, मौखर्य-मुखरता याटदिगत्यासम्बदासत्पलापित्य, तथा चित्राधिकरणं शकट ठात्मुसलघाट्टयनुःखगादीनां संयुक्तानां धरणमेको हातिचारः, उपभोगेऽप्पतिरेकः-पुष्पम्नानादरागताम्बूलादोनामतिरिक्तानां ग्रहणेगीचारः, अतः पंचायतिचारान् परिहरेदिति गाथार्थः॥ भंगद्वारमाइ- कंदप्पाइ उवेमा कुनंतो इकिलिपरिणामो । पावस्सुदएण गिही भैजइ एयं अविण्णाणो ॥ १० ॥ कन्दा पत्य-प्रामुहिकया कुन् अतिसंक्लिष्टपरिगाम.-उतभातिचारनिरपेक्षः पापस्योत्कटोदयेन 'गृहो' गृहस्थः भनन पनदण्द्रयतमेतदविज्ञानः-समानरहित इति, तस्माद् व्रतविषये सोपयागेन भाव्यमिति गाथार्थः ॥ ॐॐॐॐ55993543 ·अनर्थदण्डः सामायिक श्री नवपद् पकतो. ॥४१॥ ~ भावनाद्वारमाह- चिंतंति करंति सयंति जन्ति जंपंति किपि जयणाए । तमु(सयउ)वउत्ता सम्म जे ते साहू नसामि ॥९१॥ ये साधवश्चिन्तनायुपयुक्ताः पर्यालोच्च जल्पनादिक्रियां कुर्वति तान् प्रणमामीति क्रिया, चिंतन किमह शुभं एतचिन्तया. म्यशुभं वा?, तथा 'करोमि' निष्पादयामि, तथा श पनक्रियां कि विधानेनाविधानेन वा?, तथा गच्छति त्रसादिरहितेन पथा तत्सहितेन वा?, कालेन अकालेन वा?, जल्पन् सावयं निरवयं वा ?, एतत् सर्वे सम्यगालोच 'यतनया' आगमोक्तेन विधानेन, तान्नमस्करोमीति गाथार्थः । उक्तमनर्थदण्डगुणत्रां तृतीय, तदभिधानाच समाप्तानि गुणत्रतानि, साम्पतं शिक्षावतानि शिक्षापदानि वा विभणिपुपाह- तत्रापि प्रथम सामायिकाभिधानं नवभेद व्रतमाह, प्रथम द्वार- सावजजोगवजण निरव जस्तेह सेवर्ग जं च । सवेसु य भूएसुं सनयाभावो अ सामइयं ॥ ९२ ॥ 'सावधयोगवर्जन' सपापव्यापारपरिहारं निरवद्यस्येह पठनादेरासेवनम्-अभ्यसनं यत्, कि बहुना ?, सर्वेषु च 'भूतेषु' माणिषु 'समताभावः' समशत्रुमित्रता या तत् सामायकम् , उतं च-" यः समः सर्वभूतेषु, स्थावरेषु त्रसेषु च । तस्य 'सामायिकं भवति (जात), केवलिना प्रभासित ॥ १॥” मिति गाथार्थः ॥ भेदद्वारमाह- सम्मत सुयं तह देसविरई तिविहं गिहीग सामइयं । इत्तरियमावकहियं अहवा दुविहं तयं नेयं ॥१३॥ सम्यक्त्वसामायिकं श्रुतसामायिकं देशविरतिसामायिक, सामायिकशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते, इति त्रिविधं, अनेन प्रकारेण 'गृहस्थानां' श्रावकाणां सामायिक, सम्यग्दर्शनादेरपि समभावरूपलायथावस्थितश्रद्धानज्ञानप्रतिपादनात् , इत्वरयावत्- KOREACHESTRESS + ॥४१॥ .

·कविभेदेन विविध, ताइवरं कतकालावधिना यावत् साधून पर्युपासे नियमं वा, यावत्झथिकमुपसर्ग प्राप्तः सामायिकं करोति निमाणेनापि न मया सावणमासेवनीयमिति, उपसर्गकारिण्यपि न क्रोधवशगेन भाव्यमिति गाथार्थः ॥ यथा जायते द्वारमाह- कम्मम्मओयसमेगं कयसामइओ जहब सो सम्मं । इय लाभदंसणेणं पुणो पुणो कुणइ सामइयं ॥ १४ ॥ कर्मक्षपोषणमेन-द्वितीयफपापावरणक्षयेग, कृतसामायिकः यतिववोपमीयते, न तु यतिरेव, अनुमतेरमतिपेघादनुवन्धा- भागच इति, लाभदर्शनेन-फललाभेन 'पुनः २' वारं २ करोति' विदधाति सामायिक, यावत् साधून पयुपासे इत्यादिदगनात् , उक्त च-" चेइइरसाहुगिहमाइए? सामाइयं समो कुज्जा । पणिवायागंतर साहु वैदिउँ कुणइ सामइयं ॥ १ सो उवासो दुविहो-इढिपत्तो अणि इ। इढिपत्तो य, जो सो इढिपत्तो सो गओ साहुसमीवे करेइ, जो पुण भणिपिनो सो घराभो चेव सामाइयं काऊण पंचसमिइओ तिगुत्तो जहा साहू तदा आगच्छह, साहुसमीवे पत्तो पुगोऽवि मामाउय करेड, इरियावहियाइ पडिकमेना, जइ चेइआई अत्यि ता पढम चेइआई वंदइ, पच्छा पढइ मुगइ वा अन्यपाप्युक्तम्-“उह पंचविधाचारातिचारविशुद्धयर्थं श्रावकः प्रतिक्रमणं करोति, तत्र चायं विधिः-प्रथमें सावादिसमीपे मुन्नानिमा मत्युपेक्ष्य विधिना सामायिक करोतीत्यादि, सामाइयं पारेऊग निययाओ जाव वसहीओ तं करणं वेइजइ उयाहु गोमिरई सचं इत्यादि,” तथा नयविभागेनापि किंचिलिख्यते, तत्र नैगमनयमतं-यदैव गुरुणा उद्दिष्टं यथा सामाथि फगृगं पट नदेव सामायिकवान् लभ्यते, संग्रहव्यवहारमतं गुर्वन्तिके सामायिकाथै उपविष्टस्य सामाथिकं, ऋजुसूत्रमतं तु सामाषिकगायां पठनचैत्यवन्दनं कुर्वतोऽनुपयुक्तस्यापि सामाषिकं चैत्यवन्दनं वा, आसन्नासाधारणकारणखात् , शब्दा- 55 नया चागमः तथा . 5

·श्री नवपद
सामायिके
कण्डरीक
चरित्रं.
प्रक०वृत्ता.
॥ ४२ ॥
CAMERASAIRAGARIA
दिमतं तु सामायिकापयुक्तः समभावस्थितः शब्दक्रियारहितोऽपि सामायिकवान् , मनोज्ञपरिणामयुक्तत्वात् , इति नयवादाश्चित्राः
कचिद्विरुद्धा इवाथ च न विरुद्धाः । लौकिकविषयातीताः, तत्त्वज्ञानार्थमधिगम्याः॥१॥ सर्वनयसमूहं तु जिनमतम् ,
अलमतिप्रसंगेन, दिग्दर्शनमेतदिति गाथार्थः " सोउं सदहिऊण य णाऊण य जिणोवएसेणं । तं सव्वनयविसुद्ध सन्वनयसमयं
जं तु ॥१॥ एवं सव्वेवि नया मिच्छट्ठिी सपक्खपडिबद्धा । अन्नोन्ननिस्सिया पुण लहंति सम्मत्तसब्भावं ॥२" इत्यादि
गाम्भीर्य दर्शनस्य पर्यालोच्यं ॥ दोपद्वारमाह-
सामाइयं च पडिवजिऊण भज्जति कम्मदोसेणं । ते कंडरीयसरिसा भमंति संसारकंतारं ॥९५ ॥
सामायिकं तु प्रतिपद्य-समभावप्रतिज्ञां विधाय ततो भंग कुवैति कर्मदोषात्-गुरुकम्मत्वात् श्रावकाः कण्डरीकवत्
'भ्रमन्ति' पर्यटन्ति 'संसारकन्तारं ' भवारण्यमिति गाथार्थः ॥ भावार्थः कथानकगम्यस्त चेदम्-
पुण्डरीकियां नगया पुण्डरीककण्डरीकनामाना द्वौ भ्रातरी, अन्यदा सुस्थिताचार्यसमीपे धर्म श्रुत्वा पुण्डरीकः प्रति-
बुद्धः कण्डरीकं लघुभ्रातरं राज्ये स्थापयित्वा प्रत्रनामीति सम्मधार्य गृहं गतः, उक्तथ कण्डरीकः, तेनोक्तम्-किमित्यकाण्ड एव
राज्यं परित्यजसि ?, तेनोक्तम्-दुर्गतिहेतू राज्य, कण्डरीकेणोक्तम्-किमहं तवानिष्टः ?, पुण्डरीकेणोक्तम्-त्वमपरिकर्मितशरोरः,
तेनोक्तम्-अहमपि तेनेव पित्रा जातोऽवश्यं मया प्रवज्या ग्राह्या, ततो वारयतो गृहीता कंडरीकेण प्रव्रज्या, स्थितः पुण्डरीका,
वर्षसहसं यावत् पालिता, ततो वसंतमासे कामोत्कोचकैः सहकारैः पुष्पितैः कोकिलशब्दितैः चर्चरिभिर्दीयमानाभिश्चलितं चित्तं,
गच्छामि गृह्णामि राज्यम् , एकाक्येवागतः पुण्डरीकिण्योमुद्यानपालकं प्रेषयति, यथा पुण्डरीकाय मदोषानी कथय, यथा तव
प
॥ ४२ ॥

·दर्शनार्थमुपाने कण्डरीकस्तिष्ठति, कथितं, पृष्टं पुण्डरीकेण-कियन्तः साधवः ?, तेनोक्तम्-एकाकी, चितितं पुण्डरीकेण-न शोभ- नमेकाकितं ततः स्तोकपरिवारो गतो यावत्तरशाखायां पात्र धृत्वाऽऽत्मना हरितमध्ये पादमसारिकया तिष्ठति, ज्ञातोऽभिप्रायः, पशिष्टोऽध्यन्न, उक्तत्र यया गृहाण राज्यं, " इच्छेतो विसयमुहं रज्जम्मि निवेसिओ नरिंदेणं । एकं ताव छुहाल वीयं पुण पाविर्ग भोजं ॥१॥" ततो राज्यालंकारः गृहीतः कण्डरीकेण, पत्रव्यालंकारः पुण्डरीकेण, महत्तमानां कथितं यथा युष्पाकं कण्ड- गेका राना, गतो रानभवनं, फायतः सर्वेषां वृत्तान्तो, न संमतो भग्नव्रतः, न कश्चित्तद्धचो विधत्ते, स च प्रथमपरीपहपराजितः मूपकाराणामादेशं दत्तवान-सर्व भोजनजातं ममाग्रतः प्रगुणं कुरुवं, तैरपि तथैव कृतं, भोजनार्थमुपविष्टः, प्रेक्षणकदृष्टान्तेन भोकपारुषः, अतीच भुक्तं, रात्री विमूचिका संजाता, अभतिजागरितो ध्यानानुगतो लोकानामुपरि तस्मिन्नेवालि मृतः, मतमाथिव्यां नारक उत्पन्नः, पुण्डरीकस्तस्मिन्नेव दिने सर्वार्थसिद्धाविति ।। गुणद्वारमाह- सिवमग्गपदमकारण सामाइयसंगमं तु काऊण | सागरचंदसुदंसण हेऊय चयति नो पत्तं ॥ २० ॥ 'त्रियो' मोक्षः 'स्वर्गः' देवलोका तयोः कारणं-तयोः प्रधानहेतुः, किं तत् ? 'सामायिकसंगम' सामायिकसम्बंध, नुभन्दः पुनःगन्दा कृत्वा' विधाय ' त्यति' परित्यनंति 'नो प्राप्तं सत् ' लब्धं सत् , दृष्टान्तद्वयं सागरचन्द्रवत् सुद- निरण हेतुतः' मामाग्यादिति गायार्थः ।। भावार्थः कथानकादवसेयस्तचेदं सागरचन्द्रकयानकम्- दशलत्या बलभद्रपुत्रः मागरचन्द्रः, स च सर्वेषां यादवकुमाराणां शाम्बादीनामतीव वल्लभः संजातः, तस्मिन्नेवाधिष्ठाने उ- प्रमेनदुहिता कमलामेला नाम दारिका रूपवनो नभःसेनस्य दता, वीवाहदिनं च निरूपितं, इतथ तस्यामेव द्वारकावत्यां नार- HIKARACES

·ॐ_
सामायिक-
गुणे सागर-
श्री नवपद
चन्द्रः
प्रक०वृत्ता
॥४३॥
दपरित्राजकः वेषधारी ब्रह्मचारी वैक्रियलब्धिमानाकाशगामी सम्यग्दृष्टिश्च, अन्यदों कथंचिन्नभःसेनभवनं गतोऽवज्ञातश्च
रुषितो निर्गतः, ततः कमलामेलाकन्यकान्तःपुरे गतः, तयाऽभ्युत्थानासनप्रदानवन्दनादिना बहुमानपुरःसरं पृष्टः-अस्यां नगयों
कः सुरूपः कुरूपो वा ?, नारदेनोक्तम्-नभःसेनसदृशो नास्ति कुरूपो, विरक्ता, रूपेण सागरचन्द्रः, तया चोक्तम्-
कथं मम सागरचन्द्रो भर्त्ता भविष्यति ?, न जानामीति भणिला उत्थितः, सागरचन्द्रभवनं गतोऽभ्युत्थितः, चित्रफलके रूपं
दर्शितं कमलामेलासम्बन्धि, ततः पृष्टं सागरचन्द्रेण-किं देव्या विद्याधर्या मानुषस्त्रिया वा एतद्रूपं, नारदेनोक्तं न शक्य ते
तस्या रूपं लिखितुं, इदं कौतुकमात्र, ततो मूर्छितस्तन्मयः कामावस्थां प्राप्तः, तामेव स्तम्भादिष्यपि पश्यति, अत्रान्तरे शांवेना-
गत्य लोचने पृष्ठतः स्थगिते, ततः सागरचन्द्रेणोक्तं-कमलामेला, शांवेनोक्तं-कमलामेलाह, लम्धचेतनेनोक्तं-सत्यप्रतिज्ञो भव,
ततः शांवेन चिन्तितं-कल्पेऽपि नासद्भाषी भूतो, ततः प्रद्युम्नात् प्रज्ञप्ति विद्यां गृहीत्वा यादवकुमाराणां सागरचन्द्रव्यतिकर कथ-
यित्वा वीवाहमंगलदिने उद्याने सागरचन्द्रं नीत्वा नभःसेनपार्वे विद्यया रूपान्तरं निधाय सुरंगया कमलामपहृत्योदाहिता, या-
वत् नभःसेनश्चतुर्थमण्डलं भ्रमति विद्यारूपस्थिता कमलामेला आराटि कृत्वा नष्टा, उत्थितः कल कलो, वासुदेवादयः सनद्धव-
द्धकवचा यावदुधाने आयान्ति-तावत् ज्ञापितो वृत्तान्तः शाम्बादिभिः, ततो ज्ञातव्यतिकरण क्षमापतो नभःसेनसम्बन्धी लोको
वासुदेवेन, कालेन गच्छता सागरचन्द्रोऽरिष्ठनेमिपार्श्वे गृहीताणुवत्त उद्यानं गत्वा कायोत्सर्गेण सवरात्रिकों प्रविमा स्थितो, दृष्ट्वा
नभासेनः तं प्रज्वलितकोपः श्मशानांगारात्तस्य मृत्तिफया कृतवेष्टनकेऽग्निमपि प्रक्षिप्तवान्, रात्रावविचलितः मतिमाया देवभूयं
गतः, न समभावाचलितः, यत उच्यते-" धम्ममिणं जाणंता गिहिणोवि दृढबया किमुय साहू ? । कामलामेलाहरणे सागरचंदेण
॥४३॥

·25 पल्सरमा ।। ? || " साम्मतं मुदर्शनमयानक- अमाणीविय गोवो आराहेत्ता मओ नमोकारं । चंपाए सेटिकुले जाओ पत्तो य सामन्नं ॥१॥ कथं ?, चंपायां नगयो दधिवाहनो राना, अभयप्रधाना देवी, अभय (ऋपभ) दासश्रेष्ठी श्रावफा, अवासी भार्या, महिपीरसपालः सुभगनामा, सोऽन्यदा महीपीग्रहीत्वाऽदव्यां गतो, यावता पश्यात चारणश्रमणं -शीतकाले नदीतीरे निरभ्रे कायोत्सर्गेण पिन -निरावरण, विस्मितश्च तेन, कथं रजनों यापयिष्यति ?, बहुमानपुरस्सा महिपीसमन्विता रजन्यां तमेव साधु निरायनास्त, अतिप्रभाते महिपीगृहीत्वा गतो यावद् दृष्टः, ततः पादयोः पनिनः उपविश्वास में यावत् सूर्य उद्गतः, ततो "नमो अरहताण" मिति णित्वा उत्पतित आकाशे, ततो सामन्त्राऽयमिति ज्ञात्वा सुभगेन महिपोरसकेग नमस्कारो पहमानयुद्ध या गृहीतः पठितुमारचो, यावद् गृहमागतः तावत् श्रेष्ठिना निवारितः, विधानेन पठ्यते, तेनोक्तं-तात ! जिनेन्द्र- नाम मोठं न शक्नोमि, मया सर्वकालमेप महामन्त्रः पठितव्यः, श्रेष्ठिना चिंतितं-पुण् भागेप यस्येदृशो नमस्कारस्योपरि भक्तिः, ततः श्रेष्ठिनोक-एवं भवतु, एप नमस्कारस्तवः भंगलं पूज्यः, पठितव्यः, ततो महि,पो हीत्वा गंगातीरे वारक गतस्तावोत्तीय गदापरले गता दृष्टाय नेन, ततो नमस्कारं पठित्वा कृतस्तत्र प्रक्षेपो, जलमध्ये का टमासीत् तेनोदरे विद्धो मृतश्च ऋपभश्रावक- भाया हास्या उदरे उत्पनः, मासे पंचमे तसा दोहृदाऽभूदिति, गिना पतने गदिमा दृश्यते, कृता च श्रेष्ठिना, कालेन दशस्वपि दिक्षयोत कुवाणा दारकः अन्तः, नाम च कृत सुदर्शन इति, यावद् द्वास शतिकलाकुशलः, चतुःपष्टिविज्ञानयुक्तश्र, तना विरक्तकामोऽपि सागरदत्त छिदारिका मनोरमा नाम रतिसदृशो तां पितृभ्यां वीवाहितः, प्रवज्यां गृह्णता श्रेष्ठिना च तस्यैव RER 1

·श्री नवपद्
RE
मताभावे
दर्शनवृत्तं
मक वृत्ती.
॥४४॥
बाहुबन्धः कृतः, तत्रव तस्य कपिलब्राह्मणः पुरोहितो मित्रं, भार्या तस्य कपिला, सा च भतुः सकाशाद् गुणगणोत्कीतन श्रुत्वा
अनुरागं गता, तया चैकान्तं विज्ञाय कपिलब्राह्मणशरीरकारणव्याजेन स आदायित आगतथ, तया चोक्तम्-अभ्यन्तरेऽपव-
रिकायां प्रविश, पविष्टे चात्मना सद्भावकथनं च कृतं, सुदर्शनेन चितितं नान्यो निगमोपायः, तत उक्तं-पुरुषनेपथ्येन तिष्ठामि
नपुंसकः सन् , ततो मुक्तः निगतो, अन्यदा राज्ञा उद्यानमहोत्सवः प्रारब्धः सह सुदर्शनकपिलाभ्यां, अभयादेवी कपिला
ब्राह्मणी मनोरमा चात्मीययानवाहनारूढाः परिवारसमन्विताचलिताः, ततः कपिलाब्राह्मण्या उक्तम्-कैपा देवी पुत्रसमन्विता
छत्रचामरयानादिभियुक्ता?. अभयदेव्योक्तम-मनोरमा पुत्रसमन्विता सुदशनभायों, तथोक्त-एप पण्डकः कथं पुत्रोत्पत्तिः?,
तयोक्तं-कथं लगा ज्ञातं यथैष षण्डकः ?, कपिलाब्राह्मण्या कथित आत्मीयो वृत्तान्तः, तयोक्तं-विचक्षणा त्वम्, एष कामदेवः
स्वदारसंतुष्टः, एषा च परपुरुषगन्धमपि नेच्छत्यास्तां परिभोगं, त्व वचिता अनेन, ततस्तयोक्तं-त्वं पण्डिता यद्येनं कामयसे, ततः
प्रतिज्ञा कृता मरणात्मिका, ततः पण्डितनाम्नी धात्री, तस्यो अभिप्रायः कथितः, तया चोक्त-दुष्टं कृतं, एष परस्त्रीगंधमपि
नेच्छति, ततोऽनिवत्तकं निर्वन्ध ज्ञात्वा आश्वासिता, असौ पर्वदिने पोषधं करोति, कायोत्सर्गमतिमा च, ततः कामदेवपतिमा-
व्याजेन पण्डितधाच्या प्रवेशितोऽभयदेव्या अपवरके, तया च भणितोऽनेकैः प्रकारर्यावत् नेष्टं तद्वचः, मानमालम्ब्य स्थितः,
ततः पूत्कारपूर्वकं ग्राहीतः पाहरिकैः, राज्ञो दर्शितः, वध्य आज्ञापितो, मनोरमाऽपि एतद् व्यतिकरं ज्ञात्वा देवताऽऽराधनाथ
कायोत्सर्गेण स्थिता, शूलिका देवेन सिंहासनं कृतं, खगाभिघातास्त्वाभरणानि, राज्ञः कथितं, स्वयमेव गतो, हस्तिस्कन्धारूढो
नगरं प्रवेशितः, पृष्टः सन राज्ञा न किंचित् कथयति, ततोऽभयपदानपूर्वकमुक्तं, गृहं गतेन मनोरमया सह गृहीता प्रव्रज्या,
S
LORESC
॥४४॥

·देसी मोरंगनं कला मृता, पाटलिपुत्रे व्यंतरी उत्पन्ना श्मशाने, पण्डितधात्री च कृतापराधा गता पाटलिपुत्रे देवदत्नवेश्यां ममाश्रित्य स्थिता मुदर्शनगुणोत्कीर्तनं च करोति, सोऽपि गीतार्थः एफल्लविहारी तत्रैव नगरे आगता देवकुलिकायां स्थितो प्रः पंडिनपाच्या परिसात करितो देवदत्ताया यथैप मुदर्शने। भिक्षाव्याजेन गृहमागतो हावभावैः कामोत्कोरुपसर्गयितु- मारमो न ननाल, ततः श्मभाने नीता मुक्तः, rg: तया भद्रव्यन्तर्या, उपसर्गितो न श्रुभितः, प्रशस्ताव्यवसायस्य सप्तमदिने केवलज्ञानमुत्पन्न, ततो देवमहिमा कृतः, व्यन्तरो उपशान्ता, देवदत्ता धात्रो पण्डिता च, मोक्षं गतः सुदर्शनोऽपि कालेन, यतः गागायिकान्न नलित इति ।। यननाद्वारमाह- पम्ममाणावगओ जियकोड़ाई जिइंदिओ धीरा । सुस्साहु पेसणरओ जयणपरो होइ सत्तीए ॥ ९७ ॥ 'धम्र्मध्यानोपगतः' आवादिचिन्तनपरः जितक्रोधादिः तथा 'जितेन्द्रियः' स्पर्शादिपु शुभेतरेषु मीत्यमीतिरहितः'धीर' मनयुक्तो बुद्धियुक्तो वा 'सुसाधुपेषणरतः' मुविहितवैयारत्ययुक्तः यतना-अनन्तरोक्ता तनिष्ठो भवति 'शत्या' सामनेति गावार्थः ॥ अतिचारद्वारमाह- मणवाकायाणं पुण दुप्पणिहाणं विवजए सहो । सामाझ्यसइअकरण अगवटिअकरणमझ्यारो ॥९८॥ पनोदप्मणिधानं नाम गृहगतमुक्तदुष्कृतचिन्तनारूपं, उक्तं च-" सामाइयंति काउं घरचिंतं जो य चिंतए सड्डा । अट्ट- नमोरगो निरत्ययं तस्स सामइयं ॥ १ ॥ " वाग्दुप्पणिधानं नाम असमंजसासत्यभाषणं, उक्तं च-" कडसामइओ पावें दीए पेडिऊण भासिजा । सइ निरवजं वयणं अण्णह सामाइयं न भवे ॥ १॥" कायदुष्पणिधानं पुनरप्रत्युपेक्षिताममानि- ALIGUST ·सामायिके यतनाद्याः - श्री नवपद प्रक०वृत्ता. ॥४५॥ - , तादिस्थानकरणं, तथा चोक्तम्-" अणिरिक्खियापमज्जिय थंडिल्ले थाणमाइ सेवंती । हिंसाऽभावेऽवि न सो कडसामइओ पमा- याओ ॥ १॥" ततो विवर्जयेत् श्रावकः, तथा 'सामायिकस्मृत्यकरणं' सामायिकं कृतमकृतं वान स्मरति, तथा चागमः- न सरइ पमायजुत्तो जो सामइयं कया उ कायव्वं । कयमकयं वा तस्स हु कयंपि विफलं तयं नेयं ॥१॥" अनवस्थितक. रणेऽप्यतिचारः, अन्यत्राप्युक्तं-" काऊण तक्खणं चिय पारेइ करेइ वा जहिच्छाए । अणवद्वियसामइयं अणायराओ न तं मुद्धं ॥ १॥" इति संक्षेपार्थः ॥ भंगद्वारमाह- दुप्पणिहाणं काउं न देइ मिच्छुक्कडंति भावेणं । कुणइ य अइप्पसंगं तस्स फुडं होइ भंगोऽस्थ ॥ ९९ ॥ 'दुष्पणिधानं' मनोदुष्पणिधानादि गृहगतसुकृतदुष्कृतचिंतनादि ‘कृत्वा' विधाय न ददाति मिथ्यादुष्कृतं 'भावतः' संवेगसारम्, आत्मानं दुष्कृतकर्मकारिणं न निंदति, " हा दुहु कयं हा दुइ चिंतियं अणुमयपि हा दुहु । अंतो अंतो डज्झइ झुसिरोव्व दुमो वणदवेण ॥१॥ मित्ति मिउमद्दवत्ते छत्तिय दोसाण छायणे होइ । मित्तिय मेराऍ ठिओ दुत्ति दुगु छामि अप्पाणं ॥ १॥" 'करोति चातिप्रसंगं' विदधाति चातिप्रसंगं पुनः पुनरतिचारकरणेन, तस्यैवंभूतस्यातिचार- निरपेक्षस्य ' स्फुट' व्यक्तं भवति' जायते 'भङ्गः' सर्व विनाशः 'अत्र' सामायिक विषये इतिगाथार्थः॥ भावनाद्वारमाह- सव्वं चिय सावज्ज तिविहं तिविहेण वज्जियं जेहिं । जावज्जीवं तेसिं नमामि भत्तीऍ कमकमलं ॥ १०॥ 'सर्वमेव ' मूक्ष्मवादरादिभेदभिन्नं 'सावा' सपापं 'त्रिविधं त्रिविधेन' नवभेदेन 'विवर्जितं' परित्यक्तं यैः सुसाधुभिः, किं परिमितं कालं ?, नेत्याह-' यावज्जीवं' अन्त्योच्छ्वासं यावत् तेषां सुविहितानां ' नमामि' प्रणामि RASTRI -- ॥४५ - ·'भरपा' बहुमानपुरःसरं 'क्रमकमलं' पादपङ्कजमिति गायायः ॥ उक्तं सामायिक, नवभेदं देशावकाशिरुमाह. प्रापि प्रथमदारमाह---- देसावकासियं पुण संवा जत्थ पुषगहियस्स । जह सपन्नगदिवो संखिवई वाइओ कोई ॥ १०१ ॥ 'देशावकाशिकं पुनः ' देशे अवकाशनं संक्षेपेवस्थापनं बतानां पूर्वगृहीतानां चतुर्भासादिकालावधिना यथा रिविप- पनगस्य विषं ' संक्षिपति वातिका' स्तोकं करोति 'गारुडिकः' स्थावरजङ्गमनिर्विपीकरणवेत्ता कश्चित्तथाविध इति गायायः ।। भेदद्वारमाह- संवच्छराइगहियं पभायसमए पुणोऽपि सखिवइ । राओ तंपि य नियमइ भेएण विसिहतरमेव ॥ १०२ ॥ 'संवत्सरादिगृहीतं' पर्युपणादिगृहीतमादिशब्दाचतुर्मासादिगृहीत, प्रभातसमये धर्मजागरिकायां पुनरपि संक्षिपति- स्तोकस्तोकदिवसयोग्य व्रतं गृह्णाति दिक्परिमाणादि, रात्री तदपि संक्षिपति व्यवहारादिक, 'भेदेन पृथिव्यादिग्रहणविकल्पेन विशिष्टतरमेवेति गायार्थः ॥ यथा जायते तृतीयद्वारमाह- पगविहं तिविहेणं सब्यवयागं करेइ संखेवं । अहवा जहासमाही गंठीनवकारपरिमाणं ॥ १०३ ॥ • एफविधं त्रिविधेन मनसा वाचा कायेन न करोमि स्वामित्यादिना प्रकारेण सर्वव्रतानां करोति संक्षेपं, अथवा ' यथा- ममाधि ' ममा पनतिक्रमेण, वित्तविद्यापात्रतायनुसारेण शक्त्यनुलनेन ग्रन्धिनमस्कारपरिमाणादिना कालमानेनेति गाथार्थः।। दोपदारमाह- --

·श्री नवपद
देशावका-
प्रक०वृत्ता
NAGARIORS
शिकं गुणे
कामदेवः
॥४६॥
जाणंतस्सवि एवं अनिवित्तीपञ्चओ बहू बंधो । तहवि न करेइ माणं दिया व राआ पमाएणं ॥१०४ ॥
जानानस्याप्येवं यथा अनिवृत्तिप्रत्ययः प्रभूतः कर्मबन्धः, तथापि, अप्रत्याख्यानस्य सर्वमुक्तं मूलं पूर्वभवशरीरादिकमपि,
तथा चागमः--" बद्धेल्लया य मुक्केल्लया य" इत्यादि, यद्यप्येवं तथापि न करोति 'मान' प्रमाण दिवा रात्री वा 'प्रमादेन'
आलस्यादिनेति गाथार्थः ॥ गुणद्वारमाह-
चाउम्मासावहिणा बहुयं गहियं न तस्स संपत्ती । एवं नाउँ विहिणा संखेवं कुणइ राईए ॥ १०५ ॥
चातुर्मासकावधिना प्रभूतं गृहीतं धनधान्यादि न तस्य-धनधान्यादेः सम्प्राप्तिः, एवं ज्ञात्वा विधिना गुरुसमीपे संक्षेपं करोति
रजन्यां, रात्री व्यवहारस्याकरणात् प्रत्यारव्याते आश्रवनिरोधादिति गाथार्थः ॥ कामदेवोत्रोदाहरणम्-
चम्पायां कामदेवः श्रावकः, भद्र। भार्या, तस्य च परिग्रहपरिमाणं वृद्धिप्रयुक्ताः षट् कोटयः षट् कोटयो निधानप्रयुक्ताः
पविस्तरमयुक्ताः पद्, सर्वाः अष्टादश कोटयः, हलशतानि पंच, बोहित्यशतानि पंच, दश गोवर्गाः दशसाहस्रिकाः, एवं च स्थितो
विंशति वर्षाणि, ततः पौषधशालायां प्रतिमाऽभ्यासं कुवतः शक्रप्रशंसायामचलनलक्षणायां देवोऽश्रद्दधानः तस्य क्षोभणायागतः,
रात्रौ कायोत्सर्गस्थस्य सपंगजेन्द्रपिशाचादिरूपेण क्षोभयितुमारब्धो, न चात्मीयसत्त्वाचलितः, प्रकटीभूतो देवा, वंदित्वा स्वस्थान
गतः, प्रभाते भगवद्वंदनार्थ गतः, भगवता च रजनीव्यतिकरं पुरस्कृय क्षान्तिगुणमङ्गोकृत्य साधुभ्योऽग्रतः प्रशंसितः, ततः श्रावक-
धर्म निष्कलंक प्रतिपाल्य सौधम्मै कल्पेऽरुणाभे विमाने देव उत्पन्नः, तस्माच्युता महाविदेहवर्षे सेत्स्यतीति ॥ यतनाद्वारमाह-
एगमुहुत्तं दिवसं राई पंचाहमेव पक्खं वा । वयमिह धारेउ दर्द जावइयं उस्स हे काठ ॥१०६॥
, ॥४६॥

·एक मुहुत--दियटिकालक्षणं दिवर्म-नतुःप्रहरप्रमाणे रात्रीं-चतुःपहरात्मिकामेव ' पंचाहमेव ' पंचारिकमेव ' पक्षं वा' पंचदशदिनरूपं वा यतमिह नियमं ब्रह्मचर्यादिलक्षणं 'धारयतु दृढं प्रतिपालयसत्यर्थ यावत्प्रमाणं कालमुत्साहगक्तिः-वीर्यो- सामाकिरिति गाथार्यः ।। अतिचारद्वारमाह- आगयण पेसणेऽविय पओग तह सदरूववाए य। यहिपोग्गलपक्खेवो पंचऽइयारे परिहरेजा ॥ १०७ ॥ आनयनमन्यतः ग्रामाद् गवादेः, स्वयं प्रस्थितं त्रुवते-मदीयो गौः अस्माद् ग्रामाद् आनयनीयः, प्रेष्यपयोगः प्रेपणं कर्म- करादेः, गुदीतदिएपरिमाणाई, दिविषत्रिविधभंगेन, ततो लेखवाहादिकं प्रेषयति, तथा शब्दानुपातः कासितादिना समी- पानिनं गन्छन सापपति, रूपानुपानः उचैः स्थिला शरीरमंदर्शनं. वहिः पुद्गलप्रक्षेपश्च निकटत्तिनां सम्बोधनाथै, उक्तंच- "मणारं निणारमंदिरं न पडिजिऊण पोसहिओ । बहियापोग्गलखेवेहि कुणइ सणऽण्णलोगस्स ॥१॥" एतान् पंच अति- चारान् देशावकाशिविषयान् परिहरेदिति संटकः इनि गाथार्थः । भंगद्वारमाह- सावयाण निवित्तिं दियह काऊण तक्खणा चेव । आउदियाएँ भंग निरवेक्खो सबहा कुणइ ।। १०८ ।। मवत्रतानां प्राणातिपातपृथिव्यादीनां नित्ति कृत्वा दिवसं सफलं तत्क्षणादेव ' आकुटिकयो ' 'उपेत्य' 'भर' विनाशं निरपेक्षा या प्रतातिचारं पनि 'करोति' नियतीति गाथाथः ॥ भावनाद्वारमाह- सरे य सवगंगेहिं वजिए माहुणो नमंसिज्जा । महिं जेहि सवं सावजं सबहा चर्त ॥ १०९॥ माँ मंगे:-मातापित्रादिलक्षणेवनिता ये हि तान् साधून नमस्कुर्यादिति मंटकः, सर्वं यः सर्वं सावयं सर्वधा' . . 8 ·श्रीनवपद प्रक०वृत्ती. पोपयोप- ॥४७॥ सवै प्रकारैः त्यक्तं परित्यनमिति गायाधः । उक्तं दिनीगं निभान. नाम्प ननीय पोप नाभेदमाः, नत्रापि प्रथमदारमा:-- पोसहउववाप्ता पुण आहाराई नियत्तगं च । काययो से निगमा अनिमाई पत्येसु ॥ ११ ॥ तत्र पौपघः प्रथमदिवसे पुष्टिकरग नोपयसनं पोपचापमानः, नगमागदानां नागा प्रसारागां अन्धनमनिननं वाम च कर्तव्यः पौषधोपवासः अम्पादिपदिवस, उक्तंच-"पोतावामा उग भनिनाजामीन मि पिणे । नागे नेमागे चउम्मासे अवाहि पजुसणे ॥ १॥" इति गाथाः ।। भंगदारमार--- आहारदेहसमारसंभवावारपोसहो चउहा । गोविय दुविधा देने मरे र नाया ।। ११२ ॥ " आहारे ति आहारपोपयो देशनः समयदेमद. माना जानकीरमकारपोपयः देशतः सर्वतः, देशतः स्नानाधानादि, ननस्तु गाव शरीरम कारन्य रागादमा नि व मनोपदेशनः रातिम देशतः प्रहरादिमानेन (सर्वतोऽनाराबान. अव्यापारे देगनः) एकम्य कम्पनि पिजियारतानानानाम्य मारपगा- पारस्याहोरात्रं, उक्तं च-"मावन्नजोगविरमा आगामि निाटो धगिर निगमाणाधी निभानारम्मि पोगहियो ॥१॥ चेइयसाहुप्रभावे मिना भणिया घरस्स गगने । गगम्य समिद्धम्म य पोसामाा मा पगिरा ॥२॥ नदवसा सम्यो मुदंसणो कामदेव अभी य । पगागियो य पर पोसासाला कांति ॥ ३ ॥ " आपकानागा नभा 'न हु होड मागस य पोसहपडिमस (मिपि ) सापज । गाहा जेग निगापिपरा गाडा, त्या पानागालो नागनौरव जागने, नगन लिख्यते, अन्यज्ञानानामतिमोहहेतुत्वान् मिथ्यात्व कारगत्यादिमनिपनेति गायार्थः । तृतीयदारमाहdi ४७ ॥ RSSC ·. 1563567 . विरदकलं नाऊगं भांगसुहासाउ बहुविहं दुक्खं । साहुसुहकोउए ग य पहिरग पोसहं कुणइ ॥ ११३ ॥ विरतिफलं मुग्यादि शाला भोगमुखाशातो-भोगेच्छायाः ‘बहुविधम् ' अनेकप्रकारं 'दुःखम् ' असन्तोपादिकं, यथा लाभस्तया लोभः कपिलव्रात्मणस्येत्र, 'साधुसुखकौतुकेन च' यतिमुखात्सुक्येन देवराजाधिकसुखाभिलाषेण च, 'परिपूर्ण' चतुर्विधमपि पौषधमनन्तरोदितं करोतीति गाथार्थः ॥ दोपद्वारमाह-- जे पोसहं तु काउं चइया य परीसहेहि भज्जति । नालोएंति य भग्गं भमंति भवसायरे भीमे ॥ १४ ॥ ये कंचन गुरुकमणिः पौषधं चतुर्विधमपि कृत्वा त्याजिताः परीप हैः-भुन्मलोपरोपलादिभिः तस्य व्रतस्य भी कुति, तथा भन्न सवालोनयनि-गुन्तिके न क्यापन्नि नं जतमा ते जीना भवसागरे-समुद्रे भमन्ति-पर्यटन्तीति गाथाधः ॥ गुगद्वारगाह- वीरा व सत्तिमंता पोसहनिरया लहंति परमगई । दितो इह संखो आगंदा जणमणाणंदा ।। ११५ ॥ 'धीराः' बुद्रियुकाः 'शक्तिमन्तः' सामयान्ता 'पोपधनिरता' पापयासक्ताः 'लभते' प्राप्नुवन्ति 'परमगति ' स्वगोपवर्गादिगति तस्मिन् भवे भवान्तरे वा, दृष्टान्तोऽत्र शंखः श्रमणोपासक तथाऽऽनन्दश्रावकच, किंभूतः ? 'जनमनआनन्दः' लाफानन्दविधायोति गाथार्थः ॥ भावार्थः कथानकगम्यस्तदम्- नणं कालेण संग समएणं सावत्थी नाग नगरी होत्या, उत्तरपुरच्छिो दितिभागे कोटर नाम चेदए होत्या, संखे नाम रामणीवायए. उप्पला नाम भारिया, तोव सावत्थीए पोरखलो नाग सावए नीयनामेणं सगाए, तए णं ते दोवि सावया बहुप- रिचारा बहुरिदिपनाऽभिगयजीवाजीया उवलद्रपुनपावा आसवसंवरनिज्जाकिरियाटिकरणबंधमोक्खकुसला साव पवनओ, तेणं 56 ·श्री नवपद् पौषधगुणे शंखानन्दो प्रक०वृत्ती. ॥४८॥ कालेणं० समणे भगवं महावीरे पुराणुपुति चरमाणे गामाणुगामं दूइज्जमाणे सुहंसुहेण निहरमाणे जेणेव सानत्थी नयरी जेणेव कोट्ठए चेइए तेणेव उवागच्छइ उवागच्छित्ता अहारूवं उग्गरं जाव विहरइ, तएणं ते समणोवासया इमीसे कहाए लट्ठा समाणा जेणेव सयाई गेहाइं तेणेव उवागच्छंति व्हाया कयवलिकम्मा पुरिसवग्गुरावंदपरिखित्ता धवलेणं छत्तेणं धरिजमाणेणं साव- त्थीनयरीए मज्झमज्झेणं जेणेव कोटए चेइए जेणेव सपणे भयवं महावीरे जाव पचविहेणं अभिगमेणं अभिगच्छति, तिविहाए पज्जुवासणाए पज्जुवासंति, धम्मकहा भाणियबा जह जीवा बुज्झति मुच्चतीत्यादि, ते समणोवासया धम्मं सोचा निसम्म हट्ट- तुट्ठा समणं भयवं महावीरं वंदित्ता जामेव दिसि पाउन्थूया तामेव दिसि पडिगा। तएण संखे समणोवासए सेसए एवं वयासी [नो खलु कप्पए अज्ज अहं पोसहसालाए पक्खि पोस पडिजागरमाणाणं विहरित्तए] कप्पइ अज्ज अम्ह विपुल असणं पाणं खाइभ साइमं उवक्खडावेत्ता तं पुण असणपाणखाइमसाइमं आसाएमाणागं विहरित्तए, तक्खणं पोक्खली समणोवासए संखं समणो- वासय एवं वयासी-अच्छह ण तुम्भे सुनिव्वुयवीसत्था अहण्णं विउलं असणपाणखाइमसाइमं उवक्खडावेमि,एवं भणित्ता अप्पणप्पणाई गिहाई संवहिया, तए णं संखस्स समणोवासयस्स एयारूवे अब्भत्थिए समुप्पज्जित्था-नो खलु अज्ज अम्ह कप्पइ विउलं असणपाणखा- इमसाइमं आसाएमाणाणं विहरित्तए, कप्पइ मे पोसहसालाए एगाणियस्स अबीयस्स उम्मुकमणिसुवण्णस्स विहरित्तए,एवं संपेहेइ २ जेणेव सए गेहे तेणेव उवागए,उप्पलं समणोवासियं आउच्छित्ता जेणेव पोसहसाला जावपोसहसालं अणुपविसइ पोसह करेइ,एगे अबीए विदरइ । इओ य पोक्खलिपभिई समणोवासया मिलिया, नेव संखे समणोवासए आगए, तए णं पोक्खली समणोवासए एवं वयासी-अच्छह ण तुब्भे वीसत्था अहण्णं सदावेमि, तए णं पोक्खली जेणेव संखस्स गिहं तेणेव अणुपविहे, तए णं सा उप्पला RSSSSS ॥४८॥ PASC ·+S++ ममनोगामिया पोरवलिममनोवासयं भागतं पासर आसणाओ अम्मु सत्तट्ठ पयाई अणुगद वंदात, कहि गु साविए ! मंग्वं ममणोपासप?, नए ण सा एवं नयासी-पोसहसालाए, तए णं पोक्खली जेणेव पोसहसाला जेणेव संखसमणोवासए तेणेव सागर, ईरियार परिकमइ गमणागमणं आलोएड २ एवं वयासी-आगन्छह तुम्भे देवाणुप्पिए, तर णं संखे समणोवासए परे पयासी-नो पल मे कप्पड़ ने विउलं असणपाणखाइमसाइमं आसाइत्तए, कप्पइ मे एगाणियस्स पोसहसालाए पोसह पडि- नागरमाणम्म विडरित्तए । तए णं से पोस्खली संखस्स वयणं सोचा निग्गए गिहाउ, जेणेव समणोवासया तेणेव उवागच्इ,२ पर बयासी-नो खलु मंखे समणोवासए हलमागद, तं छंदेणं तुन्भे विउलं असणपाणखाइमसाइमं आसाएमाणा विहरह जाव निहरति । नए गं संखस्म समणोवासयस्स पुखरत्तावरत्तकालसमयसि मुदक्खुनागरियं जागरमाणस्स इमे एयारूवे अन्भत्थिए ममुष्णन्नित्या-नो खलु मे कापइ पभाए समणं० अवंदित्ता पोसहं पारित्तएत्ति, तो पभाए जाए जाव सावत्थी नयरों मझमझेणं जेगे फोहए नेइए जेणेव समणे भयत्रं महावीरे तेणेव जाव पज्जुवासइ, तेणेव ते समणोवासया पभायसमयंसि व्हाया कयरलि. कम्मा नाप पजुनामंति, नए णं संखे समणोवासए समणं० वंदित्ता एवं वयासी-कोहवसट्टेणंभंते !जीवे किं बंधइ ? किं चिणइ?, संग्या कोहरसट्टे णं जीवे आउयवनाओ सत्त कम्मपयडीओ सिदिलघणबद्धाओ धणियबद्धाओ करेइ एवंजावलोहवसट्टेणंति । अपने समयोगसपा समर्णव्वंदित्ता एवं वयासी-हिज्जो णं भंते ! संखे समणोवासए हीलइ निंदइ गरहइ, तए णं समणे भयवं मारीर गर्न नपासी-माणं भन्नो संखं समणोवासयं हीलेह निंदह,संखे णं समणोवासए पियधम्मे चेव दयम्मे चेव मुदक्खुजा- गरिय भागरिए। तएणं गोपमे एवं वयासी-काविहाणं भंते जागरिया पण्णता ?,गोयमा! विविहा पण्पना, नहा-बुद्धजागरिया ·पौषधगुणे आनन्दवृत्त श्री नवपद् प्रक०वृत्ती. NAGE ॥४९ ॥ अबुद्धजागरिया सुदक्खुनागरिया,तए ण ते समणोवासया भाया तत्था तसिया उबिग्गिया संजायभया संखं समणोवासयं भुजो भुज्जो खामंति, एगट्टा पसिणाई पुच्छंति अड्डाइया संता जामेव दिसि पाउन्भूया तामेव दिसि पडिगया, भंते !त्ति गोयमे समगं० वंदइ जाव एवं वयासी-संखे णं भंते ! समणोवासए मुंडे भविता अगाराओ अणगारियं पवइहिइ ? गोयमा! नो इणढे समझे, संखेणं समणोवासए वहूई वासाई समणोवासयपरियागं पाउणित्ता कालं किच्चा सोहम्मे कप्पे देवत्ताए उववजिहि, तआ चुओ महाविदेहे वासे सिज्झिहिइ बुझिहिइ मुञ्चिहिइ सव्वदुक्खागमंत काहिए। विस्तरतो भगवत्याम् । आनन्दकथानकं द्वितीयम्- , वाणियगामे आणंदगाहवइ रिद्धिवण्णणं तस्स । इड्ढिनिहाणपवित्यरच उचउकोडीहि वारस उ ॥ १॥ भयवं तत्थाग- च्छइ, दूइपलासम्मि चेइए वसइ । आणंदो य अणुव्वयगहणं कुगई तहिं सिग्धं ॥ २॥ कोल्लागसनिवेसे तस्स अदूरम्मि तस्स सयणजणो । पोसहसाला तत्थण्णया उ आणंदगमणं तु ॥ ३॥ सिवनंदभारियाते सद्धिं भोगा सदारसंतोस । तहय परि- ग्गहकाडी वारस हल पंच य सया उ॥४॥ सगडसहस्सं वोहित्यमाणं ४०० गावग्गमाण किसिमाणं । उवभोगुबलणं खज्जगाइ. सागाण परिमाणं ॥ ५॥ पनरस वच्छर चिंता कुडुंवभारं च सयणवग्गं च । पुत्ते निक्खि विऊणं नाइकुलं जाइ पडिमट्ठा ॥ ६ ॥ कोल्लाए पडिमाओ समप्पि वीसमंमि वरिसंमि । संलेहणमाढवई ओहिन्नाणं च उप्पन्नं ॥७॥ सोहम्मं हिमवंत समुदमझं च लोलुयं नरयं । भयवं तत्थ विहरइ नय सकइ तत्थ गंतूणं ॥८॥ भिक्खटाएँ पविढे गोयमसामि च भणइ आणंदो । भयवं अणुग्गहेह जेण पर्वदामि ते पाए॥९॥ तं सोऊणं तत्येव गोयमो गच्छए तओ सिग्छ । वंदण ओही पुच्छा परिमाणे विप्पडीवत्ती ॥१०॥ आलोएगी सो गोयमेण आणंद तह य पडिभणई । किं तुज्यं किं मझं गायम संका तओ जाया ॥ ११ ॥ भयवं गंतुं पुच्छइ SAL ॥४९॥ . RSE -- ·भय परिमण नम अध्यारो । पन्छा गंतुं आणंदखामणं गोयमो कुणइ ॥ १२ ॥ सचाउं पालित्ता वीस वासाई अणसगं काउं । अाणा उपलिओ महाविदेहम्मि सिमिहिइ ॥ १३ ॥ कथानक सविस्तरमुपासकदशांगे सप्तमे । तथा च-आणंद कामदेवा तुलणिपिया तहय चउत्य मुरदेवो । चुल्लसय कुण्डगोलिय सरालपुत्ते महासयए ॥१॥ नंदिणी विय सालईपिया दम 'प्रझवणा उवासगदमाणं । तत्य य सावयचरिया पडिमा य दसामुयक्रोवे ॥ २॥"अधुना यतनामाह- जहसत्तीए उ तवं करेइ पहाणाइ परिमियं चेव । दिययंभयार रत्तिं मियं च वावार संखेवे ॥ ११६ ॥ 'गाशत्त्या' मत्यनुलंघनेन ननु तप आचाम्लादिरूपं करोति' विदधाति, 'स्नानादि परिमितं च स्नानविलेपनता- मलादि परिमिनं-परिमितममाणेन यतनया च भूमिनिरीक्षणपरिमितोदकेन च, तथा दिवा ब्रह्मचारी रात्री मितं च पहरादिमानेन गादपीठापूनिनिष्कासनदृष्टान्तेन पापधरहितोऽपि, तथा व्यापारस्थापि संक्षेपं करोति, परिमितमिति गाथार्थः॥ पोपधातिचारमाह- मंधारे पंडिले चिय अप्पडिलेहाऽपमजिए दो दो । संमं च अणणुपालणमइयारे पंच वजिज्जा ॥११७ ॥ 'संधारे ' ति शय्यासंस्तारको गृहीती, शव्या-वसतिः संस्तारको-यत्र सुप्यते अथवा शय्या-सर्वाङ्गिकी, संस्तार- कोलनीयहस्तमात्रः 'धंडिले' नि उगवणभूमिः, उपलक्षणमेतत् स्वाध्यायभूम्यादेः, तत्र प्रत्युपेक्षणं दृष्ट्याऽवलोकन प्रगानने दशलालनवखान्तादिना तयोरकरणं न्यूनाधिककरणं वा तेनाप्यतिचारः, एते चत्वारोऽतिचाराः,स्थण्डिलभूमीनां संख्या माम चतुर्विभत्यधिक, ततो “ वारस वारस तिन्नि य काइय उचारकालभूमीओ । अंतो वाहयं च अहियासि अणहियासी य परियेहे ॥ १ ॥" सम्म अणणुपालणं च पंचमोऽतिचारः, तत्र अननुपालन कथं ?, पोपधिकश्चिन्तयति प्रभाते अशनपाना- BASSISK - ·श्रीनवपद मकवृत्ता. पाषध धाः HARE ॥५०॥ . दिविषयमिदं करिष्यामि, शरीरसत्कारविषये स्नानविलेपनादि चिन्तयति, व्यापारेऽपीदं व्यवहारादिकं करिष्याम्येवं ब्रह्मचर्येऽपीति गाथार्थः ॥ भगद्वारमाह उवसग्गपरीसहदारुणेहिं कम्मोदएहिं नासिज्जा । रयणं व पोसहं खल्ल अइकमाईहिं दोसोह ॥११८ ॥ उपसर्गा दिव्यादयः षोडश, क्षुदादयो द्वाविंशतिः परीषहाः, तैर्दारुणैः-रौद्रैः चुल्लनिपिता इव कर्मोदयैर्वा भ्रंशं कुर्यात् पौष- घस्य, रत्नमिव, यथा प्रमत्तस्य रत्नं भ्रश्यति एवमिदमप्यतिक्रमादिभिर्दोषैः भ्रंशसमन्वितं भवतीति गाथार्थः ॥ भावनाद्वारमाह- उग्गं तप्पंति तवं सरीरसकारवजिया निचं । निव्वावारा तह वंभयारि जइणो नमसामि ॥ ११९ ॥ उग्रं तपः' मासेोपवासादि 'तप्यंति' कुर्वति, तथा 'शरीरसत्कारविधर्जिता नित्यं शरीरसत्कारपरिहारिणः रागबुद्धया यावन्नित्यं यावज्जीवं 'निर्व्यापाराः' सावधव्यापारपरिहारिणः, तथा 'ब्रह्मचारिणः' अष्टादशभेदभिन्नस्य नवगुप्तिसनाथस्य ब्रह्मचर्यस्यानुष्ठायिनो 'यतयः' साधवो नमस्यामि इति गाथार्थः ॥ उक्तं तृतीयं शिक्षाव्रतं, साम्प्रतं अति- थिसंविभागाख्यमाह, तत्रापि प्रथमद्वारम्- साहूणं जं दाणं नायागयकप्पमण्णपाणाणं । सो अतिहितविभागो सद्धासकारकमसहिओ ॥ १२० ॥ 'साधूनां ' ज्ञानदर्शनचारित्रमोक्षसाधनानां तेषां यदानमनुग्रहबुद्धथा, यतो दशविधं दानं पठ्यते कचित्-" आदान- गर्वसंग्रहभयानुकंपाऽथ लज्जया दानम् । उपकृतमधर्मदानं धार्थ चाभयार्थं च ॥१॥" तब न्यायागतं न्यायोपात्तं, न त्वपहत्य दानं, 'कल्प्यम्' आधाकादिदोषरहितं “यत् स्वयमदुःखितं स्यात् न च परदुःखे निमित्तभूतमपि । केवलमुपग्रहकरं धर्मकृते - P2O5GHostel 1ॐॐॐॐ ॥ ५० ॥ 1 ·नद् भाडेपम् ॥ ? || 'अनानादि' मादिशब्दाद वमपात्रोपपत्रय्यादि, अतिथिसंविभागः, सानादिसमन्वितो भोजनकालो- पश्यागी अनियिर्मण्यते, नस्य मंविभा०संविभागकरणं पुरःपक्षात्कादिदोषरहितपिण्डपदानलक्षणमतिथिसंविभागः 'श्रद्धास- कारणममाहितः श्रद्धा भक्तिबहुमानरूपः सत्कारः-पादपमार्जनासनपादवन्दनादिका क्रमः-यद्यत्र प्रथमं ओदनादि दीयते 'तत् साहितः नक्त इति गायार्थः " पइदिणं भनपाणेणं ओसहेण तहेवय । अणुग्गहेह मे भयवं !, सावओ उ निमंतए ॥ १॥ गिहमागयस्म साहुस्स भासणं नियमसो उ दायव्वं । वंदिय सयं च वियरइ अहवा अण्णं दवावेइ ॥२॥ ठियओ चिट्ठए ताव, जाव । मां पययि । गोऽवि बंदणे काउं, भुंजई उ सयं गिही ॥ ३ ॥ एन्तस्सणुगच्छणया ठियस्स तह पज्जुवासणा भणिया । गरान्ताणबयणं, एसो मुस्सूसणाविणओ ॥४॥" भेदद्वारमाह- असणं पाणं तह वत्यपत्तभेसजसेजसंधारे । अतिहीण संविभागे भेया अह एवमाईया ॥१२१॥ प्रश्न-मोदकादि पानं-द्रासाक्षीरपानावश्रावणादि वसं-कर्पासादिसंबंधि पात्र-अलान्चादि, भेषजं-त्रिकटुकादि, शय्या- नसतिः संस्तारक:-कंबल्यादिलक्षणः अतिथीनां संविभागे,-तिथिपर्वोत्सवाः सर्वे, त्यक्ता येन महात्मना । अतिथि तं विजानी- पाटेपमभ्यागतं विदुः ।।१।। सर्वारम्भनिवृत्तस्तु, स्वाध्यायध्यानतत्परः। विरतः सर्वपापेभ्यो, दान्तात्मा पतिथिर्भवेत् ॥२॥ संगमगुणयुक्तभ्यः पनीरनिकायरतणपरेभ्यः । पंचेन्द्रियविरतेभ्यः पंचसु समितिषु समितेभ्यः ॥ ३॥ समतृणमणिमुक्तेभ्यो यद् दानं दीयने मुपात्रेभ्यः । अक्षयमतुलमनन्तं तद् दानं भवति धर्माय ॥ ४ ॥ उक्तं च-"विधिविशेषात् द्रव्यविशेषात् दाविशे- पाद् पारिशेपास फलविशेषः " इतरथा दंसणनाणचरितं तब विणयं जत्य जचियं जाणे । जिणपन्नत्तं भत्तीऍ पूयए तं तहा- -

·श्री नवपद
लघु.अति-
भेदादौनि
१२१-२
कुरंगजीर्ण
श्रेष्ठयुदा.
यि सं.
॥५१॥
भावं ॥१॥" इति विरुध्येत । अनुकम्पादानं च न कदाचित् प्रविषिद्धं, भेदा अथैवमादिका इति गाथार्थः ॥ तृतीयद्वारमाह-
सोऊण अदिन्नेविहु कुरंगवरजुन्नसेहिमाईणं । फलमिह निरंतरायस्स दाणबुद्धी सुहा होइ ॥ १२२ ॥
श्रुत्वा, किं ?-अदत्तेऽप्याहारजाते फलं-स्वर्गापवर्गादिलक्षणं, केषां ?-कुरंगो-हरिणः वरजीर्णश्रेष्ठयादीनामिह आगामिनि
'निरन्तरायस्य' निर्विघ्नस्य दानस्य फलमिह लोके परलोके च दानबुदिः 'शुभा' शोभना भवतीति गाथार्थः ॥
कुरङ्गकथानकम्
चामुदेवमृतकशरीरे परित्यक्ते बलदेवेन व्रतग्रहणे च कृते सति भिक्षामटति सत्येका वरतरुणी स्त्री उदकार्थमागता, बाल-
रूपं रुदेत घटभ्रान्त्या रज्जु गलके दत्त्वा कूपके प्रक्षेप्तुमारब्ध। बलदेवरूपाक्षिप्ता सती, तम बलदेवेन दृष्ट्वा अहो मदीयं रूपं
स्रोणां मोहहेतुरिविकृत्वा निवृत्तः अभिग्रह गृहोतवान्-नगरे न प्रवेष्टव्यमाहारार्थ, सार्थादिभ्यो गृह्णाति, तत्र चाटव्यां तिष्ठतो
बहवो जीवास्तदर्शनात् पतियुद्धा यावदेको विस्मरः हरिणः सर्वं कालं तत्पाझं न मुंचति, अन्यदा राजादेशेनाटव्यां रथकारो
गंत्रीलोकादिसमन्वितः गृहीतशम्बलकः मासादनिमित्तं काष्ठानां प्रविष्टः, बलदेवोऽपि मासपारणके वसंत देशं दृष्ट्वा भिक्षायै
उपस्थितस्तेषां, तेन च रथकारेण बहुमानबुद्धथा प्रतिलाभयितुमारब्धः, मृगेण चिंतित-पुण्यभागऽयं मनुष्यजात्योऽहं तु तिर्य-
ग्पोनिकोऽस्येदृशी सामग्री मासपारणके जाता, एवंविधाध्यवसायस्याईच्छिन्नवाताहतक्षपतनात् त्रयोऽपि लोका नान्तरीभूता
ब्रह्मलोके पंचमकल्पे बलदेवस्थकारमृगा उत्पन्ना दानपात्राध्यवसायादिति ॥ वरमोर्णश्रेष्ठिकथानकम्-
वैशाली नाम नगरी, चेटकः परमश्रावको राजा, तस्मिन्नेव काले भगवान् चातुर्मासकाभिग्रहेण वर्षासमये चतुष्पये कायो-
S
FACARPEKCG
॥५१॥

·- Kuce सर्गमतिमायां स्थितो, जीर्णश्रेष्ठिना यो, बहुमानश्च जातो, भोजनवेलायां नित्यं दानबुद्धिमनोरयो यावत् कार्तिकीपौर्णमास्यां नितिनं ययाऽस्य मुनेरय मया पारणकंदातव्यं, रक्षपाला निकटवत्तिनो धृताः, भगवता च कायोत्सर्गः पारिता, अत्रान्तरे रक्षपाल: अष्ठिसमोपं गतः, स चौत्सुक्येनाध्यवसायकण्ट कैः प्रवर्दमानैः यावदागच्छति तावद् भगवान् अभिनवश्रेष्ठिरहे पविष्टा, तेन स- बहुमान प्रतिलाभिवः, पंचदिव्यप्रादुर्भावच, जीर्णश्रेष्ठोः तच्छुत्वाऽवस्थितपरिणामः संजातः, अत्रान्तरे पार्श्वनाथसम्बन्धो केवली ममागतो, लोकः पृष्टो-भगवन् ! अस्यां नगी कः पुण्यभाक् ?, केवलिनोक्तम्-जीर्णश्रेष्ठो, कयं ?, चतुरो मासान् अनेन पारितो, यदि पारगशन्दं नाश्रोष्यत् तदेदानों केवलज्ञानमुदपादयिष्यदिति पुग्पभागिति संक्षेपार्थः ॥ दोषद्वारमाह- सारण वरं दागं न देह अह देह कहब अमणुन । नागसिरोविव कर्तुंपदाणओ भमह संसारे ॥ १२३ ॥ साधूनां वरं-प्रधानं द्रव्यक्षेत्रकालमस्तावानुरूकंदानं न ददाति, अथवाददाति ततोऽमनोझं यदात्मना न राचते-न प्रतिभासते, तेन दानेन नागश्रीब्राह्मगावदाता भ्रमति संसारे, कटुकालान्नादिदानादिवदिति गाथार्थः ।। भावार्थः कथानकगम्पस्तवेदम्- चंपाए सोममाहण नागसिरी भारिया पुणो अण्णे । भायारा कमभोयण नागसिरी अलाउयं सिद्धं ॥ १ ॥ तं परियंती सन्ती धम्मरई मासपारण पविट्ठो । गहियं गुरूण दंसइ धम्मघोसेहिं तं नायं ॥२॥ थंडिलभूमी पत्तो अंगुलि लहइ य कीडिगा चहूया । मुइआ दर्द आलोय मुंजगं अगसणं सिद्धो ॥ ३॥ आयरियकहणयेरेहिं पुच्छिए माहणाण सुणणाइ । निदाडिय रोगा से मयावि छवीए पुहवीए ॥४॥ पइपुढवि दानि वारे एवं गासालउ । संसारं । भमिउमगतं चंपे सुकुमाला इत्थिया जाया ॥ ५ ॥ सागरमा परिणेई करवत्ताईअफास अणुभवणं । अण्णम्मि य सेज्जाए कुण निग्गच्छइ घराओवि ॥६॥ मायरपेसिय- (M ·15 श्री नवपद लघु.अति- दोषे गा. १२३नाग- श्री दृष्टान्त. थि सं. ॥५२॥ चेडी दडे सुकुमालियं झियायंतिं । सवं साहइ पिउणो जाव य दमगोवि परिचयइ ॥ ७॥ जो जो पुरिसो परिणेइ सो सो त चयइ नेच्छए भोत्तुं । तत्तो वेरग्गगया गोवालियमयहरिसगासे ॥८॥ पवज गिण्हित्ता आयावणमाइयं तवमुयारं । काउं मोक्कलिया सा जाया कम्मोदएण तओ ॥९॥ हत्ये पाए कच्छाइ धोवए वत्थमाइयमकाले । अजाहि मयहरिया भणिया वारेह र(गोत्थाओ ॥ १० ॥ मयहरिनिवारिया सा जुयवसहिं देवदत्तवसहिं च । दहुँ नियाणकरणं पंचहिं पुरिसेहिं मम जोगो. ॥११॥ ईसाणे पण- पणं पलिया परिभुजिऊण कंपिल्ले । दोवइ दारिय जाया सयवरामंडयो तहियं ॥ १२ ॥ तत्थ य जुहिटिलाई कुतीपुत्ता उ पंडवा पंच । हथिणपुराउ आया वरमाला तेसु पक्खित्ता ॥१३ ॥ दोवय तह अतेउर नारयरिसिआगमो अनुट्ठाणं । नारयपओस पउ- मो धायइसंडमि भरहढे ॥१४॥ अंतेउरियसहस्सं अपुवकहणेण दोवईरुवं । देवाराहण अणयण जुहिट्ठिलापासओ सिग्धं ॥१५|| उज्जाणम्मी राया गच्छइ छम्मास अवहिकरणं च । तत्थ पभाइ जुहिडिल कंतीमाईण कहणाइ ॥१६॥ तो गच्छई य कुंती बारवई वासुदेवपासम्मि । तेण य 'नारयपुच्छण दोवइसरिसा अवरकंके ॥ १७ ॥ नारी दिहा उ मए गयाउ खिप्पं तु तस्स ठाणाओ। पंडवकहणं चलिया छावि जणा सुट्टियागमणं ॥ १८ ॥ नीया परकूलम्मी दूयं पेसेइ आगओ सोवि । पांडवजिणणं कण्हस्स आ- गमो संखनाएण ॥१९॥ तत्य तिभागो भग्गो धणुहनिनाएण तह तिभागो य । नगरीरोहे अट्टालभंजणं सीहनादेणं ॥२०॥ तत्तो दोवइपुच्छण भज्जइ पणभइ य वच्छला साउ।ताहे कण्हसमप्पण मुणिसुव्वय पुच्छणं कविलो॥२१॥चंपानयरीए ठियं नय मेलो होइ वासुदेवाणं । ताहे समुदि संखाण मेलगंधयवरं दिटुं॥२२॥ सुट्टियलवणावि तह विसज्जणे गंगनावतरणेगं ॥ कोवो पंडवनिस्सारणं तु फुफ्फासमागमणं ॥२३॥ पड़महुराए ठाणं हथिणनयराओ निग्गमो तेसिं । जाओ य पंडुसेणो कालेणं थेरआगमणं ॥२४॥ ॥ ५२ ॥ 36.

·माया गया ते दोबा देवी य अनया माया नोइसपुनहिजाण नेमिस्स उ वंदया चलिया ।। २५ ।। माससमणपारणए गिपम्मि भरण उई । गुणणं निवाणम्मी गो य नेमी तमो तेहिं ॥२६ ॥ भत्तं परिहवेत्ता अणसण काऊण तेऽवि मे मुजे । सिदिगय कोटिसहिया विमलगिरिम्मी महाभागा ॥२७॥ दोवइ अन्जावि तहा एकारसअंगधारिणी हो । वंभे कप्पे वयसागरहिया इहायाया ॥२८॥ ततो महाविदेहे 'सामगं निमलं नहा काउं । सिम्झिदिइ सवियफम्मा एवं संखेवो चरिय ॥ २९ ॥ इद दोवसायमन नाउँ साहण येवदापंमी (पि।) [ सुंदरगं दायर्व भावेगं बुद्धिमतेहिं ॥ ३० ॥ नायाधम्मकहाए वित्यरभो नेभनो । गुणद्वारमाह- जोग्गं पेपित तेर्सिदेह पम्मसाए । कयपुग्नसालिभदो व सावया ते सुही हांति ।। १२४ ॥ ययोग्यं साधूनां प्रस्तावोचितं मुभिक्षदुर्भिक्षावानग्लानायवस्थायोग्यं स्तोकमपि तत्तेपां साधूनां ददाति धर्मश्रद्धया, उकन--"देशे काले कल्पं श्रद्धायुक्तेन शुद्धमनसा च । सत्कृत्य च दातव्यं दानं प्रयतात्मना सद्भयः ॥१॥" कुतपुण्यकः पामिभद्रा दृष्टान्तदर्य, दाष्ट्रान्तिकयोजना च इयं-ये श्रावकाः सत्पात्रे दानं प्रयच्छति ते सुखिनो भवन्तीति गाथार्थः ।। 'कृतपुण्यकथानकम्- निमयपुरे पत्तने विनयसेनो राजा, तत्र धनवरः श्रेष्ठी पद्मश्री भार्या चमुदत्ता पुत्रः, मृतः श्रेष्ठी, धनं च क्षीगं, ततो माता गुदस बालक व पाल गृहीत्वा श्रीपुरे गता, वत्सचारणाय गतेन तेन वायतो महासनिष्टो, वंदितो भक्त्या, तस्मिंश्च दिने नगरोत्सवः, मातरं यानितरान पायसं, सतः सा रोदितुमारन्धा मरक्ष्मी स्मृत्वा, ततः मातिवेश्मिकस्त्रीभिः रुदितमन्दं श्रुत्वा ॐ ALK+LANGS ·श्री नवपद लघु.अति- यि सं. गुणे गा. १२४ कृत पुण्यकथा. ॥५३॥ LEARNAGG+ पृष्टा-किमर्थं त्वं रोदिषि ?, तयोक्तम्-आत्मीयभाग्यानि, ततस्तया पुत्रयाचनकारणं कथितं, ताभिर्दुग्धतन्दुलगुडादिकं प्रतिपन्न, वसुदत्तस्य त्वया मनोरथाः प्रभाते पूरणीयाः, स च प्रहरद्वयवेलायां गृहमागतः, उपविष्टो भोजनाय, भृतं भाजनं पायसस्य, अत्रान्तरे मुनिर्मासपारणके प्रविष्टः, चिंतित मुदत्तेन-अस्ति ममापि पुण्यभाजनता तेनेदृशी सामग्री संजाता, साम्पतं पति- लाभयाम्येनं पायसेन, उत्थितःस्थालं गृहीत्वा, त्रिभागो दत्तः, पुनश्चिन्तितम्-अतिस्तोकं, द्वितीयत्रिभागो दत्तः, अपरेण कदम पतितेन विनाशं यास्यति, तृतीयत्रिभागोऽपि दत्तो, जनन्याध्वरं क्षीरानं दत्तं, प्रभूतं स्निग्धं भुक्तं, पुनर्वत्सानां चरणार्थमटव्यां गतः, पुनदृष्टिभयेन वत्सरूपाणि दिशोदिशं गतानि च यावन्मीलयति तावदुत्सूरीभूतं, नकरद्वाराणि स्थगितानि, बहिःसुप्तस्य स्निग्धा- हारभुक्तशीतवातादिभिर्विसूचिका संजाता, मृतश्च, ततो राजगृहे नगरे धनश्रेष्ठिभार्यायाः कुवलयाभिधानायाः अपुत्राया उपया- चितखिन्नाया वमुदत्तजावो मृत्वा गर्ने उत्पनो, द्वादशकादने कृतपुण्यक इति नाम कृतं, अष्टवर्षः कलां ग्राहितः, ततो धनश्रे- ष्ठिना कान्तिमती भार्यामुदाहितः, दादशवर्ष माधवसेनागणिकागृहं प्रविष्टः, अष्टोत्तरशतयुगपुष्पादिकं च सर्व मात्रा दासचेटी- हस्ते पेपितं यावद् द्वादश वर्षाणि, लोकान्तरीभूतेषु मातापित्रषु कान्तिमत्यापि भार्यया लोटकीकणकसमन्वितं प्रेषितमाभरणं, पाइकया च पूजयित्वा द्रव्येण सह प्रेषितं, उक्ताच माधवसेना-निष्कास्यता, ततोऽपमानिता गृहं गतः, मातापित्रादिमरणं झातं, दिनानि कतिचित् स्थित्वा फलस्थापनं कान्तिमत्याः कृत्वा पोचि (बोहि) स्थकेन साधं प्रवृत्तः परकूले गंतुं, विकालवेकायां गृहात् सार्थासन्ने देवकुलिकायाः खट्वायां सप्तः, तत्रैव राजगृहे सूरः श्रेष्ठी मातरं भार्याचतुष्टयसमन्वितां मका दिएयात्रायां गतो, मृतश्च, लेखबद्धात् मातुर्वार्ता प्राप्ता, तया तासामेकान्ते वार्ता कथिता, उक्ताश्च यूयमपुत्रा द्रव्यं रामकुळे यास्यति, ततोऽत्र प्रस्तावे NAGAC + . न ·कपिद पुरुषः मार्षमानपनीयो, न च दोष तस्यामवस्थायां, पुधिष्ठिरादिष्टान्ताद् , यतः इन्स्या धर्मेन पुषिष्ठिर माना भीम उत्पादितः इन्द्रेणार्जुन इति लोके श्रुतिः, प्रतिपनं तामिः, निर्गता गृहात यावत् सार्यासन्ने दृष्टः कृतपुण्यको, नीतो पर, रुदितं न, प्रासादे आरोपितो, दादा वर्षाणि गतानि, पुप्रभाण्डानि संजातानि, ततस्तया पुनरप्युक्तम्-निष्कास्यतां, ततस्ताभिः सा उता-अंगलं किंचिद क्रियता, प्रतिपन्नं तया, मोदकादोनां मध्ये चन्द्रकान्तादीनि रत्नानि प्रतिसानि, रजन्यां निष्कासितः, तस्मिमेव स्थाने मुक्तः, सार्योऽपि तस्मिन्नेव दिने समायातः, कान्तिमतो प्रभाते गता, यावद् दृष्टा, शोभनवखादिसामग्रीयुक्तः गृहं गतः, कृतं वपिनकम्, अत्रान्तरे लेखशालायाः पुत्रः समायातः, पतितः पादयोः, तेन च भोजनं याचितं, कान्तिमत्या व शम्बल समध्यान्मोदका दत्तः, यावन्मणि पश्यति, कुल्लरिकापणे दतः, सेवनकइस्ती तंतुकेन जलमध्ये गृहीतः, पटहको दत्तः, करकेन जल कान्तमणिना मोचितः, राजा पृष्टा-कयं तव एपः?, तेन कथितं कृतपुण्यकपुत्रहस्तात्, कृतपुण्यकमाहूय दुहिता दत्ता राज्येन सह, अन्यदा अभयकुमारेण पृष्टः-क देशान्तरे गतः ?, ततः कथितः सर्वोऽपि वृत्तान्तः, न च निर्गममवेशं जानामि, ततोऽभयकुमारेण चिन्तितं-बुदया वयमपि जिताः, ततो देवकुलं कारापित, कृतपुण्यकमतिमा च, प्रतिष्ठाऽनन्तरं पदहको दत्तः- स्रोभिः सह पुत्रादिभिर्देवपूजनं कर्तव्यमित्यादेशः, प्रभाते सा चतभिवृभिः सह पुत्रादिभिः समागता,दृष्ट्वा कथितं कृतपुण्यकेन यथा एनास्ताः,ते च डिम्भका उत्संगे कृतपुण्यकलेप्यास्यास्दा, ततोऽभयकुमारेगाडायिताः,कारागृहादियं दर्शयित्वाचतस्रोऽपि पयो दत्ताः, सप्तभिर्भायाभिः समन्विता भुनक्ति भोगान् । अन्यदा भगवानागतो गुणशोल वैत्येऽभयकुमारकृतपुण्यकाभ्यां पृष्टः- कस्य पुग्यस्य फ., ? ताः कथितं भगवता शोरानदानपात्रिकामागादिकलं, व्याञ्छिनाध्यवसायस्य व्यवच्छिनं फमित्यादि । SEKASIKASKOSES .

·श्री नवपद
गुणे शालि-
भद्र कथा.
लघु. अति-
थि सं.
MPSC
॥ ५४॥
---
शालिभद्रकथानकम्-मगधदेशे शालिग्रामे उच्छन्नवंशो धन्यावत्सपाल्याः पुत्रः संगमकः, स च इन्द्रमहोत्सवे गृहे
गृहे पायसं भुज्यमानं दृष्ट्वा जननीं पार्थितवान् , साच रोदितुमारब्धा, तता निकटवर्तिनीभिः खोभिरनुकंपया दत्तं 'क्षीरादि,
परमान्नमुपसंस्कृत्य दत्त, अत्रान्तरे मासक्षपणके साधुः प्रविष्टः, महता प्रमोदेन कृतार्थमात्मानमभिमन्यमानः पतिलाभितवान्,
रात्रौ स्निग्धानुचितप्रवर्षणेन विसूचिका संजाना, राजगृहे गोभद्रश्रेष्ठिपुत्रः भद्राया उदरे शालिस्वप्नसूचित 'उत्पन्नः संगम-
दारकः, द्वादशाहदिने कृतं शालिभद्र इति नाम, मुनिदानफलकुसुमाल्लोके प्रसिद्धिं गतः, तत्रैव द्वात्रिंशद्भिः कन्यकाभिः स्वभवने
एव स्थितः पाणी ग्राहितः शोलिभद्रः, गोभद्रश्रेष्ठयपि श्रामण्यं कृत्वा अनशनपंचनमस्कारादिपूर्वकं कालं कृत्वा वैमानिकेषूत्पन्नः, ज्ञा-
तपूर्वभववृत्तान्तः कृतपुस्तकवाचनसिद्धायतनगमनादित्रिदशकर्तव्यः । ततः शालिभद्रस्य पुण्यानुभावाजितकर्मोदयस्य सम्पादयति
सवधूकस्य सर्वमुपभोगपरिभोगादिकं देवभोग, उक्तं च-" जम्मंतर महरिसिदिन्नदाणपुन्नाणुभावओ तियसो । संपाडेइ जहिच्छं
कामे सह तस्स वहुयाहि ॥१॥" अन्यदा कम्बलरत्नचट्टाः श्रेणिकस्योपस्थिता न गृहीतानि, ततो भद्रागृहे गतानां सर्वाणि
गृहीतानि, 'चेल्लणामेरितेन च पुरुषाः श्रेणिकेन प्रेषिताः, भद्रया चोक्त-यथा पादलूहनकानि खण्डयित्वा शालिभद्रवधूनां कृतानीति,
राज्ञोक्तं-शालिभद्रं पश्यामि यस्येदृशी ऋद्धिः, भद्रया चोक्तम्-देव ! 'न'दृष्टं शालिभद्रेण' चन्द्रादित्यादि दिव्यप्रासादस्थितेन,
राज्ञोक्त-अहमेवागच्छामि, ततो द्वितीयदिने राजभवनादारभ्य स्वगृहं यावदाच्छादितं गगन वस्रादिना कृतं, राजाभद्रागृहमागतः,
चतुर्थभूमिकायामासनादिकं प्रतिपति कृत्वा उपरितले भद्रा गता, शालिभद्रं विज्ञापितवती-पुत्र!श्रेणिकः त्वां द्रष्टुमिच्छति, तेनोक्तं
मूल्यं कृत्वा गृहाण, न पण्यमसौ; किन्तु तवाशेषलोकस्य च स्वामी, श्रुत्वा विषण्णः, अस्माकमप्यपर। स्वामी ?, तत आगतः,
AR
॥ ५४॥

·9625 अणिकेनाप्यादरेणोत्संगे स्थापितः, ततो ग्लानवदनं दृष्ट्वा भद्रयोक्तं-देव ! मेष्यता, गन्ध ने सहिता युष्मदोय, देवगन्धवासितत्वावं, ततः पतिः, श्रेणिक व भोजनाय निमंत्रितवतो, यांवद्वाप्यां स्नान कुर्वतो मुंद्रारत्नं पतितमुदके, निष्कासिते अंगारसदृश हो, किनन् ?, कधिन-देव ! निर्माल्य वधूसंपधि, श्रेणिकेन चिंतित-नापसाध्य पुयाना, गतो राजा, तेनैव कालेन च धर्मघोषा- नागान्तिके धम्मै थुला मग्यापरिणामोऽभूत्, ततो वद्धमानस्वामी विहरनांगतो, महाविभूत्या शालिभद्रः प्रत्रजितो, भगवता सह पिनहार । अन्पदा पुनरप्पागनो भगवान् , मासापर्गपारेणके प्रविशन् भगवतां उक्तों-माता पारयिष्यति, भंद्रागृहं गतः, न किनिन् परित्रातः, ततो निर्गन्छन् पूर्वपरमाता धन्याभिधाना, तमादेनों मंतिलाभितः, आंगतो भगवत्समोपम्, उक्तवान्-न कननिदा परिमातः, भगवनोक्तं-पूर्वभवजनन्या प्रतिलाभितः, ततः स्मरणमुत्पन्नं, तदेव दधि पारयित्वा अनशनं पादपोपगमनं कुता पंचनमस्कारपूर्वकं कालं कृत्वा सर्वार्थसिद्धे महाविमानें त्रयस्त्रिंशत्सागरोषमस्थितिको देवो भूत्वा तस्माच्च्युत्वा महाविदेहे मेस्रातीनि ॥ गननादारमाह- ज सारण न दियं कहामि तं साया न भुजंति । पत्ते भोयणसमए दाररसवलोयणं कुजा ॥१२५ ॥ यत् कल्पनीयं साधूनां न दत्तं तच्छावका यथावस्थितनामानः-श्रवंति यस्य पापानि, पूर्वबंद्धांन्यनेकशः। आवृतश्च नैनित्य, थारमः सो भिधीयते ॥ १ ॥ 'न भुंनंति नाभ्यवहरन्ति, उक्तंच-"पंढमें जईण दाऊण अप्पणा पणमिऊण पारेइ । असई यं मुपिरियाण मंना य कथदिसालोनी ॥१॥ साहूग कप्पणिजं जं नवि दिगं कहिपि किंचि तर्हि । धीरा जहुत्तकारो सुसावगा न नंति ।। २ ।। प्राले भनिनकाले साथमावे द्वारदेगरावलोकन कुति, प्राप्तायां भोजनवेलायां एतचिंतयति-यदि केचन - ·श्री नवपद लघु, संले- खना. RSS ॥५६॥ , दार २ संथार ३ कहग ४ वाई ५ अअग्गदारम्मि ६ । भत्ते ७ पाण ८ वियारे ९-१० के उक्त च-" एगो जइ निजवओ अप्पा चत्तो परो पर्वयणं च ॥ 'पियधम्माइसमेया' इति सामग्या म्रियमाणश्चतुरंगाराधको-मानुषत्वश्रुतिश्रद्धासंयमवीर्यचतुरंगाराधको मरणंकाले भवतीति गाया : मरण सत्तरस विहं नाउं तत्थंतिमाई मरणाई । पायव इंगिणिमरणं भत्तपरिण चे कायव्वं ॥ १३ दशविधमाणत्यागलक्षणं सप्तदेशभेदभिन्नं, उक्त च-" आवीचि ओहियंतिय वलायमरणं अंतोसल्लं तब्भव वाले तह पंडियं मीस ॥२॥ छेउमत्थमरण केवलि वेहांणस गिद्धपिट्ठमरणे या। मरणं भत्तपरिना इंगिणिपाँ वंगमणं च ॥ २॥" ततः तेषां सप्तदशानां मध्ये अन्त्यानि मरणानि त्रीणि कर्तव्यानि, पादपोपगमन इङ्गिनीमरणं भक्तपरिक्षा च, तत्र पादपोपगमनं पादपवदुन्मेषनिमेषादिरहितं निहरिमं अनिभरिम च, इंगिनी भरणे च इंगिनिप्रदेशे स्वयमुत्थानादिचेष्टां करोति, न परेण किंचित् कारयति, भक्तपरिक्षा तु त्रिविधचतुर्विधआहारादिलक्षणा स्वतः परतः परिकर्मसमन्विता धृतिसंह- ननादिरहितस्यापीति गाथार्थः ॥ तृतीयद्वारमाह- सलेहणाई पुवं वियडण उच्चारणं तह वयाणं । तिविहं चंउविहं वा अहिारं वोसिरे सर्व ॥ १३१॥ संलेखना-मरणकालावस्थायिनी द्वादशसंवत्सरिका, तथा चोक्तम्-" च तारि विचित्ताई विगईनिजूहियाई चत्तारि । संवच्छरे य दोणि उ एगंतरियं च आयामं ॥ १ ॥” इत्यादि, पच्छिलहायणेतुं चउरे वारे उ तेलगंड्से । निसिरे खेल्लगम- ल्लम्मि किं कारण गल्लधरणं तु ? ॥ १॥ लुखत्ता मुंहजन्त मा हु खुहेजत्तिं तेण धारेइ । मां हु नमोकारस्सा अपञ्चलो सो ASAN HAIRSS ॥५६॥ S ·AU . रेज ति ।। २॥" नन् पूर्व, तथा विकटना-आलोचना, तथा बतानामुजारणं, पूर्वमनशनं त्रिविध चतुर्विधं वा पतिपय आहारे युत्म.जेत् सर्व, तया मूपिराइसमये कृत्वा अनसनक्रियां ततः पश्चात् गत्वा जिनायतनसाधुसमीपे अथवा स्वगृहे, ततः भाव- नारापनानमस्कारनिमिकादिसामग्रीयुक्तस्तिष्ठति इति गाथार्थः ॥ दोषद्वारमाह- बालमरणा हि जीवो सनियाणो दुखसागरमपारं । पावह जह संभूई पंडरअन्दा व दिलुतो ॥ १३२ ।। पालमरणः 'लज्यसनमवेशादिभिः द्वादशभिः 'जीवः 'माणी 'सनिदानः कृतनिदानः जन्मान्तरे कोणिकवत् दुःख- सागरमपारं पामोनि, दुक्खानुगतं संसारं लभत इति वाच्यं, शेषदृष्टान्तमाह-यथा संभूतिः पंडरायर्या वेति गाथासक्षेपार्थः ।। च्यासार्थः कशानकगम्यस्तमेदम्- साकेननगरस्वामिचन्द्रावतंसकपुत्रः मुनिचन्द्रनामासागराचार्यसमीपे प्रबजितः संजातसंवेगः, अन्यदा मुनिचन्द्रसाधुः सार्थ- भ्रष्टोस्टव्यां चतुर्भिगेपिालदारकैः क्षुत्तृडादिवाधितो दृष्टः, पतिलाभितो, मार्ग प्रापितः, सम्यक्त्वलाभः, द्वौ जुगुप्सां कृत्वा देवलोकायुती दशार्णपुरे दासभावनोत्पत्री, तत्र च वजामिना दग्धौ मृतौ मृगभावेन कालिंजरे नगे उत्पनी, लुब्धेन मारितो, नतो सौ गंगायो, तत्रापि लुन्धकमारिती बाणारस्यां भूतदिनमातंगगृहे चित्रसंभूतिनामानौ दारको, तत्रैव शंखराज्ञः मंत्री नमुनीनामा बामणः कथंचिद् विनष्टः सीविषये, राजा मारणाय समर्पितोऽभूत् दिनमातंगत्य, तेन चोक्तं-मदीयपुत्रौ यदि कलां पादयसि ततः रखामि, तेन च मृत्युभयभीतेन पतिपन, कलां ग्राहिती, स च नमुचित्रीलगः भूतदिन्नभायामासक्तो, ज्ञात्वा मातान पिनाचितुमारब्धः, तत्तु पुरैस्तु गुरुरिति कृता जानापितो, नष्टो हस्तिनागपुरं गतः, तत्र च सनत्कुमारचक्रवत्तिमंत्रित्वेन ·श्री नवपद लघु.अति- यि सं. यतनाति- चार-भंग भावनाः १२५-८ GAR ॥ ५५॥ धर्मवान्धवा अस्यां वेलायामागच्छंति स्तो मम निर्जरणा भवतीति गाथार्थः ॥ अतिचारद्वारमाह- सच्चित्ते निक्खिवणं पिहणं ववएस मच्छरं चेव । कालाइकमदाणं अइयारे पंच वजिजा ॥ १२६ ॥ सचित्ते सचित्तस्योपरि निक्षेपणमदेयबुद्ध्यान्नादेरिति गम्यते १, तथा पिधान-स्थगनं सचितेन फलादिना २, तथा व्यपदेशः यथा परसत्कमिदं यद्भवता प्रकटमन्नादि दृष्टं, अथवा परव्यपदेशेन मातुः पुण्यं मदीयदानेन भवत्विति ३, तथा मत्सरेणा- प्यतिचारः, अपरेणेदं दत्तं किमहमस्मादपि कृपणः दीनो वा, मात्सर्य वा मार्गितः करोति ४ कालगतिक्रमदानं न्यूनमधिकं वा कालं ज्ञाला अतिथिसंविभागाय निमंत्रयति, किं तेन गृहीतेन?, " काले दिन्नस्स पहेणयस्स य अग्यो न तीरए काउं । तस्सेवाकालपणाामयस्स गेहंतया नत्थि ॥१॥ सत्पात्रं महती श्रद्धा, काले देयं यथोचितम् । धर्मसाधनसामग्री, नाल्पपुण्यै- स्वाप्यते ॥२॥” इति गाथार्थः ॥ भगद्वारमाह- दाणंतरायदोसा न देइ दिजंतयं च वारेइ । दिने वा परितप्पइ किविणत्ताओ भवे भंगो ॥ १२७॥ दानान्तरायदोषात् सदपि न ददाति, कपिलब्राह्मणीश्रेणिकधात्रीवत् पात्रे सत्यपि दानं स्वयं, तथा दीयमानमपि वारयति कृपणत्वादेव, दत्तेऽपिच परितप्यते कृपणत्वादेव, ततो भङ्गो भवतीति गाथार्थः ॥ भावनाद्वारमाह- धन्ना य पुनमंता तेसि सहलं च जीवियं लोए । सेजसो इव दाणं भत्तीए दिति पत्तेसु ॥ १२८॥ 'धन्या' धनादिमन्तः 'पुण्यवन्तः' सुखादिमन्तस्तेषां सफलं च जीवितं 'लोके' मनुष्यलोके जोवितं श्लाघ्यते, दृष्टान्तमाह-'श्रेयांस इव' बाहुबलिपौत्रक इव दानं भक्त्या ये 'ददति' प्रयति पात्रेषु ते धन्या इति गाथार्थः ॥ श्रेयांसक- STAGGALSSAGESSAGESRCE - ॥५५॥ 96 ·पानम्-म्निनापुरे नगरे सोमपभस्थ रामः पुत्रः श्रेयांसो, भगवांध कन्यकारत्नादिभिश्च निमंत्र्यमाणः प्राप्तः, श्रेयांसेन मत्ताव- मंस्थितेन दृष्टः वर्षपारणके, ततथितित-कमया एतद्पं दृष्टपूर्व?, ईहादिकं कुर्वतः जातिस्मरणमृत्पर्य अष्टभविकम्, अत्रान्तरे एक्टसमन्विताः पुरुषाः समायाताः, भगवास्तत्रैव भविष्टः, पतिलाभितो बहुमानेन इधुरसेन, रत्नदृष्टिरर्दत्रयोदश कोटयः पनिता नमुशारा, देवागमनं, जयजयशब्दो, दशार्द्धवर्णकुसुमदृष्टिः, लोकागमनं च संजातं, कयं बया ज्ञातं यया भगवत आहारो दीयते !, नतः घाँसेनाटभावे भगवता सालोय विहरणं कथितं, अहं तृतीयभवे भगवतः सारथिरासं, तत्र मया वैरसेनः तीर्थकरलिनरतो, व त्रनाभेन चक्रवर्तिना सह मत्रजितः, सर्वार्थे उत्पन्नः, अत्र पुनर्वाहुबलीपौत्रको जातोऽतो मया बातमेवं दी- यने, नत्र स्थाने रत्लम पोडे कारित, त्रिसन्ध्यं पूनां चकार, लोकानां च कथितं, किमेतद् ?, आदिकरपीठं, यत्र यत्र भगवतः पारणकमासीत् तत्र तत्र आदिकरपीठं, कालेन गच्छता जिनान्तरे आइचपेढं, एवमाहारदानेन श्रेयांसस्य मोक्षावाप्तिः संपन्नेति संक्षेपकयान, विस्तेरणोपदेशमालादिप्विति । उक्तानि शिक्षापदब्रतानि, तत्परिसमाप्तौ समाप्तानि द्वादश व्रतानीति । साम्मतं संग्ठेरना नाभेदामाह जिणमवणाइसु संधारदिक्खनिजामयाओ अडयाला । पियधम्माइसमेया चउरंगाराहओ मरणे ॥१२९ ॥ नत्र परणं श्रावकेण * कर्तव्य ?, जिनभवनादिषु, उक्तंच-" अर्हतां जन्मनिर्वाणे, चैत्यस्थाने प्रतिश्रये। तदभावे गृहे चचारग्ये जंतुविवर्तिते ॥१॥" आलोचनाक्षामणादि कृत्वा, ततः संस्तारकदीक्षा अनशनं वा विधेय, तत एते निर्यामका अष्ट- नतारिनन् “ पासल्यासनकुसीलअणपखिजिया उ गुगजुना । पियधम्मञ्चज्जभीरू अडयालोस तु निज्जवगा ॥२॥ उव्वत्त ? SAKESECHAKRAGNOSUPER

·-
श्री
नवपद
सामग्री भेदा
दीनि, गा.
१२९-३१
लघु. संले-
खना.
॥५६॥
दार २ संथार ३ कहग ४ वाई ५ अअग्गदारम्मि ६ भत्ते ७ पाण ८ वियारे ९-१० करगं ११ दिसा १२ जे समत्था य२॥"
उक्तं च-" एगो जइ निजवओ अप्पा चत्तो परो पवयणं च ॥ 'पियधम्माइसमेया' इति प्रियधर्मादृढधादियुक्ताः अनयों
सामय्या म्रियमाणश्चतुरंगाराधको-मानुषत्वंश्रुतिश्रद्धासंयमवीर्यचतुरंगाराधको मरणकाले भवतीतिं गाथार्थः ॥ भेदद्वारमाह-
मरणं सत्तरसविहं नाउं तत्थंतिमाई मरणाई । पायव इंगिणिमरणं भत्तपरिण चे कायव्वं ॥ १३० ।।
'मरण' दंशविधमाणत्यागलक्षणं सप्तदेशभेदभिन्न, उक्त च-" आवीचि ओहियंतिय वलायमरण वसट्टमरणं च ।
अंतोसल्लं तब्भव बाल तह पंडियं मीस ॥२॥ छेउमत्थमरण केवलिं वेहाणस गिद्धपिट्टमरणे यां। मरणं भत्तपरित्रा इंगिणि पाओ
बंगमण च ॥ २॥” ततः तेषां सप्तदशानां मध्ये अन्त्यानि मरणानि त्रीणि कत्तव्यानि, पादपोपगमन इङ्गिनीमरणं भक्तपरिज्ञा
च, तत्र पादपोपगमनं पादपवदुन्मेषनिमेषादिरहितं निहरिमं अनिहारिम च, इंगिनी भरणे च इंगिनिप्रदेशे स्वयमुत्यांनादिचेष्टां
करोति, न परेण किंचित् कारयति, भक्तपरिशा तु त्रिविधचतुर्विधआहारादिलक्षणा स्वतः परतः परिकर्मसमन्विता धृतिसंह-
ननादिरहितस्यापीति गाथार्थः । तृतीयद्वारमाह-
संलेहणाइ पुवं वियंडण उच्चारणं तह वयाणं । तिविहं चंउविहं वा अहिारं वोर्सिरे सर्व ॥ १३१ ॥
संलेखना-मरणकालावस्थायिनी द्वादशसंवत्सरिका, तथा चोक्तम्-" च तारि विचित्ताई विगईनिजूहियाई चत्तारि ।
संवच्छरे य दोणि उ एगंतरियं च आयामं ॥१॥" इत्यादि, पच्छिल्लहायणेसुं चउरे वारे उ तेल्लगंड्से । निसिरे खेल्लगम-
लम्मि किं कारण गल्लधरणं तु ? ॥ १ ॥ लुक्खता मुंहजन्त मा हु खुइजत्तिं तेण धारेइ । मा हु नमोकारस्सा अपञ्चलो सों
ASEARSA
॥५६॥

·* जति ॥ २॥" तत् पूर्व, तथा विकटना-आलोचना, तथा बतानामुमारणं, पूर्वमनशनं त्रिविधं चतुर्विधं वा पतिपय आहार ग्राम.नेट सर्व, नया मूर्यापराहसमये कृत्वा अनसनक्रियां ततः पश्चात् गत्वा जिनायतनसाधुसमीपे अथवा स्वगृहे, ततः भाव- नाराधनानसरकार निर्यामिकादिसामग्रीयुक्तस्तिष्ठति इति गायार्थः ॥ दोषद्वारमाह- बालमरणा हि जीवो सानियाणो दुरूसागरमपारं । पावह जह संभूई पंडरअन्जा व दिहंतो ॥ १३२ ।। 'पालपरगः नलवसनमवेशादिभिः दादशभिः' जीवः' प्राणी 'सनिदानः कृतनिदानः जन्मान्तरे कोणिकवत् दुख- सागरमपारं मामोति, दुक्खानुगतं संसारं लभत इति वाच्यं, शेषदृष्टान्तमाह-यथा संभूतिः पंडरार्या वेति गाथासक्षेपार्थः ।। व्यासार्थः कयानकगम्यस्तभेदम् - साकेननगरस्वामिचन्द्रावतंसक पुत्रः मुनिचन्द्रनामा सागराचार्यसमीपे मत्रजितः संजातसंवेगः, अन्यदा मुनिचन्द्रसाधुः सार्थ- भ्रष्टोस्टव्यां चतुभिर्गोपालदारकः धुत्तादिवाधितो दृष्टः, मतिलाभितो, मार्ग प्रापितः, सम्यक्त्वलाभः, द्वौ जुगुप्सां कृत्वा देवलोकारपुतौ दमार्णपुरे दासभावनोत्पत्री, तत्र च वजामिना दग्धो मृतौ मृगभावेन कालिंजरे नगे उत्पनी, लुब्धेन मारितो, नतो मी गंगायां, तत्रापि लुन्धकमारिती पाणारस्यां भूतदिनमातंगगृहे चित्रसंभूतिनामानौ दारको, तत्रैव शंखराज्ञः मंत्री नमुनीनामा प्रामणः कथंचित् विनष्टः खीविषये, राजा मारणाय समर्पितोऽभूत् दिनमातंगत्य, तेन चोक्तं-मदीयपुत्री यदि कलां प्रायसि ततः रक्षामि, तेन च मृत्युभयभीतेन प्रतिपनं, कलां ग्राहिती, स च नमुचित्रामगः भूतदिन्नभार्यायामासक्तो, ज्ञात्वा मातान विनाभितुमारयः, ततु पुत्रस्तु गुरुरिति कला जानापितो, नष्टो हस्तिनागपुरं गतः, तत्र च सनत्कुमारचक्रवत्तिमंत्रित्वेन ·श्री नवपद सामग्री भेदा दीनि. गा. १२९-३१ लघु. संले- M खना. ॥५६॥ - दार २ संथार ३ कहग ४ वाई ५ अअंग्गदारम्मि ६ । भत्ते ७ पाण ८ वियारे ९-१० करगं ११ दिसा १२ जे समत्था य॥" उक्त च-" एगो जइ निजवओ अप्पा चत्तो परो पवयणं च ॥ "पियधम्माइसमेया' इति मियधर्माधादियुक्ताः अनयो सामय्या नियमाणश्चतुरंगाराधको-मानुषत्वश्रुतिश्रद्धासंयमवीर्यचतुरंगाराधको मरणकाले भर्वतीति गाथार्थः ॥ भेदद्वारमाह- मरणं सत्तरसविहं नाउं तत्थंतिमाई मरणाई । पायव इंगिणिमरणं भत्तपरिण चे कायव्वं ॥ १३० ॥ 'मरणं' दंशविधमाणत्यागलक्षणं सप्तदेशभेदभिन्न, उक्त च-" आवीचि ओहियंतिय वलायमरण वसट्टमरणं च । अंतोसल्लं तब्भव बाल तह पंडियं मीसं ॥२॥ छउमत्थमरण केवलिं वेहांणसं गिद्धपिटमरणे यां। मरणं भत्तपरिन्ना इंगिणि पाओ वंगमण च ॥ २॥” ततः तेषां सप्तदशानां मध्ये अन्त्यानि मरणानि त्रीणि कर्तव्यानि, पादपोपगमन इङ्गिनीमरणं भक्तपरिज्ञा च, तत्रं पादपोपर्गमने पादपवदुन्मेषनिमेषादिरहितं निर्हारिमं अनिहारिमं च, इंगिनीभरणं च इंगिनिमदेशे स्वयमुत्थानादिचेष्टां करोति, ने परेण किंचित् कारयति, भक्तपरिक्षा तु त्रिविधचतुर्विधआहारादिलक्षणा स्वतः परतः परिकर्मसमन्विता धृतिसंह- ननादिरहितस्यापीति गाथार्थः ॥ तृतीयद्वारमाह- संलेहणाइ पुवं वियंडण उच्चारणं तह वयाणं । तिविहं चंउविहं वा अहिार वोसिरे सर्व ॥ १३ ॥ संलेखना-मरणकालावस्थायिनी द्वादशसंवत्सरिका, तथा चोक्तम्-"चतारि विचित्ताई विगईनिजूहियाई चत्तारि । संवच्छरे य दोष्णि उ एगंतरियं च आयामं ॥ १॥” इत्यादि, पच्छिलहायणेसुं चउरे वारे उ तेल्लगंडसे । निसिरे खेलुगम- ल्लम्मि किं कारण गल्लधरणं तु ? ॥ १॥ लुखत्ता मुंहजन्त मा हु खुहेजत्ति तेण धीरेइ । मां हुँ नमोकारस्सा अपञ्चलो R AR AR ॥५६॥ + ·, सनि ॥ २॥" तन् पूर्व, नया विकटना-आलोचना, तथा व्रतानामुमारणं, पूर्वमनशनं त्रिविधं चतुर्विध वा पतिपय आहार महे सर्व, तथा मूपिराहसमये वा अनशनक्रिया ततः पश्चात् गत्वा जिनायतनसाधुसमीपे अथवा स्वगृहे, ततः भाव- नारायनानमरकारनियमकादिसामग्रीयुक्तस्तिष्ठति इति गाथार्थः ।। दोपद्वारमाह- बालमरणा हि जीवो सनियाणी दुषरूसागरमपारं । पावइ जह संभूई पंडरअज्जा व दिहतो । १३२ ॥ 'मानमरणः ' जलज्यसनमवेशादिभिः द्वादशभिः जीवः' माणी 'सनिदान' कृतनिदानः जन्मान्तरे कोणिकवत् दुख- सागरमपारं मामोति, दुवरलानुगतं संसारं लभत इति वाच्यं, शेषदृष्टान्तमाह-यथा संभूतिः पंडरार्या वेति गाथासक्षेपार्थः ।। यासाः कथानकगम्यस्तभेदम्- साकेननगरस्वामिचन्द्राननंसफपुत्रः मुनिचन्द्रनामासागराचार्यसमीपे पत्रजितः संजातसंवेगः, अन्यदा मुनिचन्द्रसाधुः सार्थ- भ्रष्टोदव्या चतुभिगेपिालदारकः क्षुत्तृतादिवाधितो दृष्टः, पतिलाभितो, मार्ग प्रापितः, सम्यत्वलाभः, द्वौ जुगुप्सां कृता देवलोकायुती दशार्णपुरे दासभावनोत्पनी, तत्र च वनामिना दग्धो मृती मृगभावेन कालिंजरे नगे उत्पनी, लुब्धेन मारिती, तो हंसी गंगागा, नप्रापि लुन्धकमारिती गाणारस्यां भूतदिनमातंगगृहे चित्रसंभूतिनामानौ दारको, तत्रैव शंखराज्ञः मंत्री नमुनीनामा बामणः कथंचित् विनष्टः सीविषये, राजा मारणाय समर्पितोऽभूत् दिनमातंगत्य, तेन चोक्तं-मदीयपुत्री यदि कलां प्रापयसि ततः रसामि, नेन च मृत्युभयभीतेन प्रतिपन, कला ग्राहिती, स च नमुचित्रलिगः भूतदिन्नभार्यायामासक्तो, ज्ञात्वा मातन दिनाभितुमारयः, नतु पुप्रैस्तु गुरुरिति कृता जानापितो, नष्टो हस्तिनागपुरं गतः, तत्र च सनत्कुमारचक्रवत्तिमंत्रित्वेन

·,
श्री नवपद
लघु. संले-
दोषे गा.
१३२ संभू-
तिपंडरायें
खना.
॥ ५७॥
स्थितः, तौ च कलासमन्वितावपि लोकेन न बहु मन्येते सहवासदोषात्-" इह सहवासदोसो जे कोरइ परिहवोऽरविंदस्स ।
लच्छीऍ जं धरिज्जइ सालूरो तं समारुहइ ॥१॥” ततो निर्गतौ अभिमानात् स्वदेशाचित्रसंभूतिनामानौ दारको, अन्यदा
सुस्थिताचार्य प्राप्य गृहीता प्रव्रज्या, मातंगमहर्षी जाती, पर्यऽन्ते प्राप्तौ हस्तिनपुरं, मोसक्षपणपारणके भूतिः प्रविष्टः
भिक्षार्थ, दृष्टो नाचमात्रणा, खलीकर्तुमारब्धो, निर्गच्छमानोऽपि न मुंचति, ततः क्रुद्धः धूमं मुक्तवान्, अंधारीभूता
दिशः, सनत्कुमारेण पृष्टाः-किमिदमकाण्डे धूमोत्थान?, केनचिद्विदितवृत्तान्तेन कथितं, ततो राजा सान्तःपुरः शीघ्रमागत्य
पादयोः पतितः, ततः स्त्रीरत्नकेशाः पादयोलग्नाः, मुकुमारतामनुभूयः कृतं निदान, ममाप्येवं स्त्रीरत्नं जन्मान्तरे भूयात,
चित्रसाधुरपि अत्रान्तरे धूमं दृष्ट्वा आगतः कष्टेनोपशामितः, ततस्तदैवानशनं कृत्वा मृतौ देवेषु वैमानिकप्त्पनौ, ततश्युतः
संभूतिजीवः काम्पिल्यपुरे राश्याथुलन्या भाया उदरे चतुर्दशस्वमसूचित उत्पन्नः, ब्रह्मदत्तचक्रवत्ती सजातः, चुलन्या मातुर्दोषेण
मंडलभ्रमणं कचित् कालं कृत्वा ततश्चतुर्दशरत्नसंयुक्तश्चक्रवर्ती संजातः, जातिस्मरः, पटहकदान, श्लोका? च-आस्व दासौ मृगौ
हंसौ, मातंगावमरौ तथा"। सोऽपि चित्रजीवः पुरिमनालपुरे इभ्य उत्पन्ना, लक्ष्मी परित्यज्य प्रव्रजितः, तत्रैव काम्पिल्यपुरे
विहरन् समायातः, ज्यानस्थ आस्घटिकेन पठ्यमानं श्लोकाः -पूरितवान् ‘एषा नः षष्ठिका जातिरन्योऽन्याभ्यां विविक्त-
योः ॥१॥ एतद् गृहीत्वा आरघटिकेन पठित, ततः सुहृदागमनमनोरथोऽस्य, मोहः समायातः, स चारपट्टिकः लोकेपूर्णयि-
तुमारम्बा, राज्ञाः स्वस्येन निवारितो लोकः, स च पृष्टः, कन पूरितः श्लोको ?, ममोद्याने साधुरागतो, राजा गतः, तत्र पर-
स्परविचारे राजा राज्येन निमंत्रयात, साधुरपि प्रवज्यां पतिलाभयति; एवं यावन प्रतिबुदयते तावद् गतः साधुः, प्रव्रज्या
ASGE
EKO
॥५७॥

·परिपाय पोरव, ब्रप्रदत्तोऽपि निदानफलेनापरित्यक्तविषयानुरागो मृत्वा सप्तमनरकपृथिव्यां प्रयसिंशत्सागरोपमस्थिति- नारसमलाना, पुनः संसार भ्रमितीति ।। पंबरनाहाण-सिरिदेवीनविहि इस्थिणिस्वेग रंगमज्झम्मि । दाएई छेरंती गोयम चहि सहस्से हि ॥१॥ दाऊण गया सग गोदमपुच्छा य कण पुच्चभवे । रापगिहे भू एसा धुया य सुदंसणपियाए ॥ २ ॥ जोवणपत्नावि केणइ विवारिया नामम्मदोस में । वडकुमारी जाया भत्चारविवजिया तइया ।। ३ ।। पासस्स समोसरगं बंदगडियाए निग्गया सा उ। अम्मा- पिइयाएलग महया रहार निकलता ॥ ४ ।। अह फुल्लचूलपासे कम्मुदएगं च वउसपरिणामो । जेहापूले मासे मलेण घत्था इमं गड़ ।। ५ ।। काखमणगुन्झपाया धोयइ सय तहेव अविहीए। चोराणि अकालम्मी निवारणं मयहरी कुणइ ॥ ६॥ मणिधार परेग हल्वे पार य धोयई सय । कलंतरगुज्तरथमंतराई य रागंधा ।।७॥ जं जं सहावहीणं अण्णं किंर किंपि मा रुगइ । ततस्रा इत्थरइ । उप्पन्न दुराग तस्त ॥ ८ ॥ अच्छउ ता अण्णजणो अंगुप्पन्नाई पंच दिवाई। तेसि चिय ल- निद पारदं परिहरंतेहि ॥९॥ अमुई अपेछणिज्नं दुग्यं मुकलोणियदुवारं। धोवंति खग- सुदं एकारससोयसंजुत्तं ॥१०॥ पदलानि भागमाणा न जाव कोइ सहगोणिय । ताहे मंडलियहिया साउ कया सेसस्क्खहा ॥ ११ ॥ तंबोलपत्तनाथ अणवह नमा घाणगं च । कटियं तीए पायं सारणचझ्या पुढो बहिया ॥ १२ ॥ सच्छंदठाणगवेसयस्स सच्छंदगहियभिक्खस्स । गागादिपरिभलोग मा सावि एगागी ॥१३॥ तिहारेणं अजा भिक्खविचाराइएसु पडिसिद्वा । संकाईया दोसा जेणित्यी पा वारिगणा ॥ १४ ॥ तानियमसंजमाणं जहियं हाणि न कप्पर तत्य । तिगजुड़ी- तिगसोही पंचविसुद्धी सुसोक्खाय' 967-65

·--
श्री नवपद
लघु,संले.
गुणे गा.
खना.
१३३ महा-
शतक नन्द-
कथे
॥ ५८॥
.
.
॥१५ ॥ अनिवारितसच्छंदा पहुं व वासा तव च काऊण । आलोयणं च दाउ अणसणविहिणा गया सग्गं ॥ १६॥ सोहम्मे
सिरिनामा देवग गणिया महिडि पल्लाऊ ।तत्तो चुया विदेहे बोहि लद्धं पुणो मोक्ख ॥ १७॥ पडरज्जाकहाण सखेवेणं सम्मत्त
गुणद्वारमाह-
एग पंडियमरणं छिंदइ जाइसयाइ बहुयाई । दिढतो महसयगो मंडको नंदजीवो वा ॥ १३३ ॥
'एक ' असाधारण पंडितमरणं' आलोचनादिपूर्व सर्वविरतिमरण छिनत्ति'विदारयति, फानि ?-जातिशतानि
बहूनि, दृष्टान्तोऽत्र महाशतकः श्रावकः, मंडुको नन्दश्रावकजीवो वेति गाथार्थः ॥
महाशतककथानकम्-रायगिहे गुणसिलए सेणियराया महासयगसड़े । रेवइपामोक्खाओ तेरस भज्जाओ से तस्स ॥१॥
रेवइकुलहरियाओ अ हिरण्णस्स हाँति कोडीओ। चुडिनिहाणपवित्थर अट्ट वया दससह साउ॥ २॥ तेरसभज्जसमेयं मेहु-
णकम्म न सेसरमणीहिं । एवं सेसवयाणं परिमाण कुणइ भंगेहिं ॥ ३ ॥ समत्तपुव्वयाण सपमेयाण वयाण सव्वाण | गहण
जहसत्तीए अभिग्गहाग अणेगागे ॥ ६ ॥ अभिगयजीवाजीवो पुनपावे य लद्धसब्भावो । समणे पडिलाभेइ भत्तेण कप्पणि जेण
॥ ५ ॥ अह रेवइ चिंतेइ सवत्तिवाघायकारणा अहय । महसयगेण सद्धि भोगा णो संतय लहामि ॥ ६॥ ता मारेमी एया विस-
सत्याइपओगओ अहयं । जेण हिरण्ण मज्झ महसयगो तहय अणुकूलो॥ ७॥ अतर वियाणिऊण विसप्पओगं पउंजए छण्डे ।
सत्थपओग छह निराकुला भुजई भोगे॥८॥ अह मंसलोलुया सा मजं पियइइमुच्छिया पावा। घुड़े य अमाघाए गोणे
दो कुलहरे मारे ॥९॥ अह पन्नरसे वासे पोसहसालाएं पविसई सयए । अह मत्ता सा पावा उसग कुणइ सयगस्स ॥ १० ॥
RELEAGNOLORE
॥५८ ॥

·भगइ य भो ! भो! सापय ! भोगे भुंनीहिता मए सदि। किने पुष्णाईहिं ? नो मुणई तंवई सयए ॥११॥ अह एकारस परिमा फासे प्रोस्निाण उपारे । सोहम्मे लोलुयं चिय भरणश्मि य जायणसहस्सं ॥ १२॥ पुणरवि सा तह चेवय उपसग्गं बहुवि रणेमाणी । भान पारे नरए दुख पावेसि मरिऊणं ॥१॥ भीया य उमियायई सत्तमरत्तम्मि अलसवाहीए । पढमम्मि पत्थ- इम्मि वासमहरसाउनुलसीई ॥ १४ ॥ भयवं च समोसरिओ गोयमसामि च पेसए तत्य । नो खलु कप्पइ गोयम ! सड़ाणं निरं वगणं ॥१५॥ भालोयारहि एवं दुबयणं जेण निरइयारस्स । मुगइफलं संजायइ अह गच्छइ गोयमो भयवं ॥१६॥ पोस- गाल परिसर महमयगो बंदई साहुमाणं । गोयमसामी कहइ य सावय ! आलोय अइयारं ॥ १७ ॥ गुणठाणं पडिवन्न निहुर- अयणं न मासि जुतं । ता महसयगो एवं पडिवजइ भगवओ सत्वं ॥ १८ ॥ पडिवन्जिय पच्छितं मासियसंलेहणं च काऊण परिऊणं सोहम्मे देवो जाओ महिडीओ ॥ १९ ॥ तत्तो चुओ विदेहे गोहि लढे पुणोवि सामन्नं । चरणं चरिऊण तओ केवल. नाणे नो पोखं ॥ २०॥ महमयगकहाणयं सम्मनम् । महानोरकथानकं मिथ्यात्वाधिकारे कयितं, यथा सावश्वरपुरांत्रनिर्गमने व्रतोंचारणाष्टादशपापस्थानाशनादिचतुर्विध- परित्यागभरीरमतिबन्धल्युत्सर्जनादि कला मृतोमदेवलोके उत्पन्न इति ॥ यतनामाह- सुशाणगा. अणुसद्विभोयणं तह समाहिपाणाइ । धीरावण सामग्गीपसंसणं सहवाहा ॥ १३४ ॥ पतिश्ररणमागमस्याइनिग क्रियते अनभनिनस्तदेव पानकं, तथा अनुशास्तिः-उत्साहनं, शुभदृष्टान्तेन पुण्यभार, तद् भोजनं, तथा ममापिपानकादि दीयते येन विरेचनादिर्भवति, तेन च कृतेन न शरीरदाघादिर्भवति, तथा-" तस्स य चरिमाहारो ·श्री नवपद लघु. सले. खना. यतनाति- पर भगा: १३४.६ ॥ ५९॥ इटो दायबु तण्हछेयहा। सव्वस्स चरिमकाले अईव ताहा समुप्पज्जे ॥१॥ तहाछेयंमि कए न तस्स अहियं पवत्तए तण्हा । चरिमं च एस भुंजइ सद्धाजणणं दुपक्खेऽवि ॥२॥" 'धीरावण सामग्रीप्रशंसां च गीतार्थः सविग्नश्च करोति-" नासेइ अ- गीयत्यो चउरंग सव्वलोयसारंगं । नट्ठम्मि उ चउरंगे नहु सुलह होइ चउरंगं ॥२॥श्रद्धावृद्धयर्थमिति गाथार्थः॥अतिचारमाह- इहपरलोयासंसापओग मरणं च जीवियासंसा । कामे भोगेसु तहा मरणंते पंच अइयारा ॥ १३५ ॥ इहलोकाशंसाप्रयोगः इहलौकिकां चक्रवर्त्यादेः ऋद्धि प्रार्थयति, परलोकाशंसामयोगः देवेन्द्रादिसमृद्धिमनशनस्थोऽभि- लपति, मरणाशंसा व्याध्यभिभूतः पूजादिकं महिमानमपश्यन्नात्मनः ततो मरणं पार्थयते, यदि शीघ्र म्रियेऽहं, तथा जीविताशंसा अनशनी पूजादिकां महिमां लोकः क्रियमाणां दृष्ट्वा चिंतयति-यदि कंचित् कालं जीवाम्यहं यस्येशी प्रतिपनानशनस्यापि में महिमेति यथा विनयवत्यार्यिकायाः कौशाम्ब्यां, "इच्छंतस्सऽवि पूया न होइ जह धम्मघोसे" त्यादि, 'कामे भोगे य तह ति कामभोगाशंसाप्रयोगः कामान् भोगांश्चाश्रित्येहपरलोकगतान् भोगान् पार्थयति, पंचातिचारान्मरणकालभाबिनो वनयंतीति अटक इति गाधार्थः ।। भंगद्वारमाह- पडिवजिऊणणसणं पुणरवि आहारमाइ पत्येइ । आउटियाइगा जा सो भंगो जायए तस्स ॥ १३६ ॥ 'मतिपद्यानशनं ' कृत्वा चतुर्विधाहारपरित्यागं पुनरपि कश्चिद् गुरुकर्मा अशुभाध्यवसायः निरुपक्रमबद्धायुष्कः आहा- रावि मार्थयति, 'आकुष्टिकादिना" उपत्यकरणादिना यदि ततो 'भक्त' सर्वनाशो जायते 'तस्य' संलेखनासनिक- मस्येति गायार्थः ॥ भावनाद्वारं चरममाह- Motegree ॥ ५९॥ ।

·पगमामि अहं निमें अगलणविहिगा निरड्यारे हि । जेहिं कथं चिय मरण दितो खंदएणेत्य ।। १३७ ।। यसपान पुग्यमाभारः शुभाध्यवसायेन मुदेवत्वादिवधायुष्करनशननमस्कारादिसामग्रीयुक्तैर्मरण का लोकचमत्कृतिस्प निरतिकारः सद्रिोपां सत्पुरुषाणां प्रकरण नौमि-ससौमि प्रगौमि इति भावना, त्रिकालस्मरणरूपा, बहुमानघुया बासि- गान्तःकरणेन गणतन्ममोदस पुग्यहेतुत्वाद्, एतचातीव दुष्करं मुकृतानुमोदनं परगतं गुरुकर्मभिः पाणिभिः, दृष्टान्तोऽत्र निरपिचारानगने सन्दका भगवाजवाय शेत गावार्थः ।। कयान च- भारला स्कन्दः परिताजा पिंगलभावकेग लोकाविशाचादिक सारदिहानिहेतुमरगप्रश्ने श्रीवीरपार्चनुपागत्य जीव- निवासियों न, चन्दनमोगादिभिलपर संसारदिः पंडितगरगैः भक्तपरिज्ञादिभिः संसारहानिः, ततः प्रतिबुदा सा करिनाम के पलितान पृष्टयान, इच्छागि भगवन् ! स्वमेव प्रवाजवितुमित्यादि, ततो भगवान् ! स्वयमेव प्रवाजाति, पायल नित्या पदेनं प्रात, नतः मधृति स्कन्दः श्रमणः सम्पन्नः ईसमन्वित इत्यादि, पारदेकाद- भागात दा पस्मिरानो चिन्ता रामुःसना-यावन्छरोरसंहननादिसामग्री भगवत्तभिधानं च तावद् युक्तं गुणरत्नतंवत्सरं HTM युमिनि, गभाने च भगवन्सपीपभागतो, भगवता चानुतातः गुगरलसंवत्सां कृत्वा अस्थित्वगवशेषः संजातः, ततः पुनरपि सामनरेण निन्तिनवान-इदानां मम मुरुतः प्रत्यक्ष आलोचनाक्षामणापूर्व पंचमहावतोचारण कृत्वा अनशनं प्रतिपद्य संवि- अगला गाधुभिः ला निघुनं पति तमाल्य सिद्धशिलातलं मन्युवेश्य प्रमभ च कालानव कांक्षमाणे पादपोपगमनं युक्तं कर्तु- पिनि विनिन्य प्रभाते भगवत्समीपमागतः भगवतानुलेनैवानुज्ञातः, ततः सर्व यथा चिन्तितं तथैव कृत्वा पादपोपगमने स्थिनः, Y S

·श्री नवपद
लघु संले-
खना.
भादनायां
गा. १३७
स्कन्दकः
अमिगुला-
दयश्च.
।।६० ॥
आयुष्कपरिमाणसमाप्त्या अच्युते उत्पन्नः,साधवोऽ(धुभिर)पि कायोत्सर्ग कृत्वा पुनरपि भगवत्समीपगागला पात्रसमर्पगं कृत्वात-
न्धतपस्विमरणं निवेदितं यथा तत्र महावतोचारणं कृत्वा नगस्कारपरायणः कालगतः,तस्माच्युतो महाविदेहे सेत्स्थतीति भावनेति॥
अभिग्रहाय अवश्यं चतुर्मासादौ ग्रायाः, ते चतुर्विधाः-द्रव्याभिग्रहाः क्षेत्रविपयाः कालरूपा भावप्रधानार, तत्र दस्ता
वर्पमध्ये धर्मव्यये द्रव्यं साधूनां मुखवस्त्रिकादि ग्लानाधोपधदान प्रतिजागरणा साधूनां धार्मिकवात्सल्पकरणं लोचको
दानं पुस्तकादेः पूजा अष्टमङ्गलकादिना, क्षेत्रतः चैत्यगृहे प्रमाजनादि मुश्तदुष्कृतादेश्चिन्तनं, कालतोऽटम्यादिषु तस्नानदशनं
एकभक्तादि विकाले साधुविधामणादिभोजनकाले चैत्यवन्दनम्वेगादि, भावतः भावना अनित्यत्वादयः कायोत्सर्गाभ्यसन पठनं
गुणनाभिग्रहः स्वगतपरगतसुकृतानुमोदन धर्मजागरिकात्रय स्वपरोदीर्णानां कपागाणायुपशमः कारपितव्यः । उदायनपुत्रः अ-
भीचिः अभिनिवेशेन अनालोचने दृष्टान्त'. तेन हि मरणकाले अनशनादिक्रिया श्रावधर्मगोग्या कुता तथापि भवनपति
उत्पाः सम्यक्त्वाभावेन ॥ " मुत्तविउद्भस्स पुणो मुहमपपत्येनु चिनविनासो । तथा 'भूतेषु जगमत्व ' द्वितीयजागरिकायां
तथा ' नयकारेण विवोहो' प्रभानजागरिकायां आत्मस्वरूपचिंतको चागुक्तमित्यादि भावना मत्युपेक्षणे, सूक्ष्मपदाथचिन्तन
सुसविसुद्धेन कथं विधेयं, यथा एको धर्मास्तिकायः अदासमयनयन्यत उत्कृष्टतथेत्यादि. सबमेनद् व्रतादि मूत्राज्ञातव्य, तथा
च-" सत्तादुवायरक्खणगणपयत्तविसया मुणेयव्वा।" इत्यादि, " सावयाणं सामायारी विहारकालम्मि" इत्यादि. "तम्हा
निश्चसईए बहुमाण च अहिंगयगुणमि । नित्थंकरभत्तीए मुसाहुनणसेवणाए य (गाहा)" सर्वथा कालज्ञेन भवितव्य, यद्यस्मिन्
फाले ततस्मिन्नेव काले कतव्यमन्योऽन्यावाधया अहोरात्रकर्मस्मारणेन, इतरथा अतिचार:--" अहरन सकियस्स य पइ-
॥ ६०॥

·दिकारण तु भागये भनिन। संपिक पवायकरणे अश्यारो सामयस्स भरे॥१॥माजुस्सं सम्मतं सुसाहुसेवा निर्णिदपणिवाओ। मारम्मिए पीई न हो हि हिं॥२॥ अवरोपर जं सरु विजा, तेन आगाधम्म पुन जिज्मइ । उवसमसार पसा पनिमा, कापरिवेसमो दिन पकिलाइ ।। ॥” 'तमास्य विषयतृष्णा मभवत्युओर्न दृष्टिसम्मोहः । अरुचिर्न धर्मपथ्ये न च पापा कोपकातिः ॥१॥औदार्य दाक्षिण्यं पापजुगुप्साय निर्मलो बोधः। बिगानि धर्मसिदेः मायेण जनमियत्वं चेत्यादि, वतः सवपमेव चैत्यबन्दन योम्पपंचदशगुणयुक्ता योग्याः, शक्रस्तकः संवन्दनं, चैत्यवन्दने मद्रादित्रिकाणि पंचविधोऽभिगमः पिरिभा पर्युपामना देवपूमन मापदीपदानादि, “नचत्य रायाभिओगेणं गणाभिधागेणं बलाभियोगेणं देवयाभियोगेणं गुरु- निग्गरेन रिनीकनारेन" पित्यापाकाराः, "अयभंगे गुल्दोसो बस्सवि पासणा गुणकरी उ। मूलगुणउत्तरगुणे सवे देसे बना मुदी ।। १ ॥ परसानविदित परक्साया गुरू होइ।" कार्तिकभावकारुणसारथिखाम्यादिभिः, गाविहरणादि मात पिन मोरट साग (2) उस्सग्गरवायानं माहियसमजामणे अत्तो । कायलो बुदिमया मुत्तणुसारेण नयनिउर्ग ॥१॥ उस्तग्ग- मगरा, रमभाषा, सामन्न तर रिसेसमया, निरापरपणजप्पणा, नामाइ चउरो, उत्सर्गापवादो " नेगमनपा य ति. लिपि मम्गो जे भगति सामने । उम्सुम्याई पतरो अवराया विसेसभणणाओ॥१॥" व्यवहारनिधयो " गुणाढे दब. म्मि मेन मनारियननं भारे। इस वर्ष इरिणजइ. निरुपओ पुण अपेवि सम्बवत्पुम्मि जायए भावो. ततोऽसौ द्रव्यास्तिका पर्यापावित, नापारतिय दमाशिपस्स भागो उ पजवनयस्म । संगहरसहारा. न्यभार., जं जं तवो. विमुदिपाएग. पमसहि- बरस बाद । इएरा., सामान्परिने: “भरोपपरिदेहे पणरसपि कम्मभूमिया साह । एकम्मि पूइयम्मी सच्चे ते पूश्या ·PRENCE- भावनादीति श्री नवपद लघु संले. REGAR खना. ॥६१॥ + होति ॥१. सडाणं सइ विहवे सव्वेसिं वत्थमाइ दायव्वं । गुणवंताण विसेसो तुच्छस्स दिसादवेक्खाए ॥२॥ ववहारओ दिसा खलु० निच्छयओ-छउमत्थसमयचजा ववहारनयाणुसारिणी सव्वा । तं तह समायरंतो सुज्झइ जीवो विसुद्धमणो ॥१॥ संववहारोवि वली जमसुद्धपि गहिय सुयविहीए । कोवेइ न सव्वण्ण. । झाननयक्रियानयं ' अपरिच्छियसुयनिहसस्स' गाहा, 'जहा खरो चंदण भार' गाहा, जइ सपरिणामओच्चिय धम्मोऽधम्मोव्व किञ्चगा किं तु । सुहआलंवणपरिणओ. 'परिमाणम' गाहा 'नाणाहीणं सव्वं नाणनओ भणइ किं च किरियाए ?। किरियाए किरियनओ तदुभयगाहो य सम्मत्तं ॥१॥ अपितानर्पित वस्तुतत्त्व' मित्यादि, सप्तभंग्यः पर्यालोचनीयाः, स्याच्छब्दोऽनेकान्तयोतकः, एकस्मिन्नपि वस्तुनि घटादिके बहर्थद्रव्यपर्याय- नामस्थापनाद्रव्यभावनेगमसंग्रहव्यवहारऋजुसूत्रशब्दसमभिरूदएवंभूतार्पितानर्पितगुणपर्यायविधिप्रतिषेध सकलविकलादेशसप्तनवत- वसत्ताविवक्षितसद्भावाङ्गीकरणं च शब्दार्थः, 'जो सियवायं भासइ पमाणनयपेसलं गुणाहाणं । भावेइ मणेणं तहा सो उ पमाणं सुयधराणं ॥ १॥ उस्सग्गसुयं किंची किंची अववायओ भवे सुत्त । तदुभयमुत्तं किंची. अहवुस्सग्गोसग्गो अबवाओ- सग्गओं य अववायं । अहवा उस्सगं वा अहया अवधाइयं चेव ॥१॥" यधपि पूर्वाचार्यः श्रावकयों बनेकथाभिहितः । नव- पदभेदैस्तु तथाप्यपूर्वतेत्येव नः प्रयासः ॥१॥ दृष्टान्ताश्चापूर्वाः शप्त्यै केषांचिदल्पमतीनां तु । तेनैषा टीका पुनः सुखाव- बोधाय भव्यानाम् ॥२॥ यस्मात्त जडमतीनामुपकारपरविरागयुक्तानाम् । श्रावकधर्मपराणामानन्दं कारयत्येषा ॥३॥ मात्सर्यस- गता ये शानस्य लवेन गर्विताः प्रायः । तेषां दोषायैषा गुणमत्सरिणां खलानां च ॥४॥ अत:-सद्भिर्गुणदोषौदोषा उत्सृज्य गुणलगा प्रायाः। यस्मान्मतो विशेषावस्थानं भवति सर्वेषाम् ॥५॥ स्तुतोऽपि दुर्जनः काव्ये, दोषमेव प्रकाशते । निन्दितस्तु विशेषण, ॥६१॥ O ·है सद् पक्का भरपीरणा ॥ ६ ॥ यथासमंजसमिह छन्दःसमयार्थतो मयाऽभिहितम् । पुत्रापराभवचन्मयितव्यं दुषैः सर्वम् ॥ ७ ॥ पतडीका मोक्ता श्रावकानन्दकारिणी नाम्ना । श्रीदेवएप्तिमरिभिर्मावयितव्या प्रयत्नेन ॥ ८॥ साधुपयोगाय मया प्रयासः, कुतः स पुण्यार व एष धर्मः। अनोऽत्र मात्सर्यमभिप्रपय, मा कोऽपि कापीम पुण्यविनम् ॥ ९॥ त्रिसप्ततौ सहसे, मासे कातिकसे- हित । श्रीपार्श्वनाथनरिने, दुर्गमीये च पनने ॥१०॥ श्रावकानन्ददीकेयं, नवपदस्य प्रकीर्तिता । जिनचन्द्रमरिनाम्ना, गच्छे ओके गर्म विते ॥ ११ ॥ ककाचार्यशिष्येण कुलचन्द्रसंहितेनैपा चिता टीका निर्जरार्थमुभयकर्मणां ॥ शिष्यस्य प्रतिशिष्य- प, चोपकाराप जायते । टीफेयं नवपदस्यास्तु, यथार्थेयं प्रवात्तता ॥ १२ ॥ अन्याग्रं० २५१६, शिवमस्तु सर्वजगतः परहितनिरता भवन्तु भूतगणाः । दोषाः प्रयान्तु सततं सर्वत्र सुखीभवतु लोकः ॥१॥ RS HEROES ३ॐॐS इति नवपदलघुवृत्तिः समाता. BHU0900**

·до
-
+5+4+4+4+4+4+35-35%%%% З
-
2
3х++++++++
2

·No text on this page.

·YOYONONOOYNOYNOYOX.NOVAYAMAYANAYOWANYONG
ocam neser SHREDDetercarnevernemenea
इति श्रीदेवगुप्तसूरिप्रणीतं स्वोपज्ञवृत्तियुत्तम्
श्रीनवपदप्रकरणलघुवृत्तिः॥
EREDAcaranccrccer sekesekenen
इति श्रेष्ठि देवचन्द्र लालभाई जैन पुस्तकोडारे-ग्रन्थाङ्कः ६८.
YOYOYOYOYOYOYOY
MYCETY
WA

·Nishakiratesaantihani
शेठ देवचंद लालभाई जैन पुस्तको घार फंड
श्री आगमोदय समिति.
तथा
4
जह्वेरी वजार-मुंबई,
गोपीपुरा-सुरत.
यायंटर:-श्रीकृष्ण रुटींग ग्रेस.
मुस्तफा मारकेट मुंबई नं. ..
१००००-१-७-१९२९.
REARSHAN
पर
॥