·A
VAIDIKA
KOSH,
OR
GLOSSARY OF VEDIC WORDS
BY
BHASKARARAYA
STITI TIE
FOUR
Yedic NIGHANTU AND APPENDICES
CONTAINING
FOR EASY AND READY RETERENCE
Sanskrit, Marathi and English Alphabetical Indices
o cipou
EDITED BY
NÁRATÁNA BALAKRISHNA GODABOLE
AXD
VISVANÁTKA ALIAS BAPU S'ASTRÎ JOSI
OF MASIK
PRINTED AND PUBLISHED
DI
THE PROPRIETOR"
OP
THF NIRNAYA-SÅGARA PRESS
Bombay
1888
Prier s Annas

·2 corsterel ur der 11c Corrinnent of India dc. TT nf 18* (All llc riglts are resercul Iv the publisher)

·श्रीमद्भारत्युपाख्यभास्कररायढीक्षितेन
विरचितो
वैदिककोशः।
वैदिकनिघण्टुना गीर्वाणमहाराष्ट्राङ्ग्लभापासु
विरचितेन सूचीचतुष्टयेण सहितः।
रा. रा. नारायण वालकृष्ण गोडवोले इत्यनेन
जनस्थाननिवासिना यापू इत्यपरनामभृता
वे.रा.रा.विश्वनायशास्त्री जाइित्यनेन च
सभूय सस्रत ।
शारे १८१० वत्सरे
मुम्बग्यां
निर्णयमागराग्यमद्रायन्त्रालयाधिपेन मुद्रिन ।
मूल्य ८ आणवाः।

·INTRODUCTION. WITHOUT much preface we would place before the general public and the Sanskrit student and scholar in par. ticular the following pages which are in our opinion calculated to be of some though not perhaps very great use to them. The plan and the arrangement adopted will, wo hope, speak for themselves This much for us as joint workers or colleagues. It would not be, I think, out of place if I offer to the readers a short account of the author the materials on which the present edition of the Kos'a is based, and the occasion which induced us (I mean mysclf and Bipů S'Istri) to offor this glossary to the public Ever since I becamo acquainted with Riksamliiti (and this was in 1876 when I thought of 10 werking myself at the A Fraznimation, vat the thought, I must say, inelted away owing to certain domestic misfortunes ) it had struck me as it must have struck many others that a Vedic Vocabulary or Glossary and n Vedic Gramnia were great desuderata Theso late been long fult My attention was first drawn to the Vedic Nighantu, one of the Ummanthas of the Rugveda, in 1870. I cad and studied it and thought of publislaing it But before, I sud to myself, I took up the publication I must think if it would be uscful to the Sanshrit student and the scholar in its present form I therefure thought and thouglit over the matter and did not come to the conclusion that I should publish it in its exsting form until at list in Vny 1887 n friend and relation of mine ono Jr. Chintaman Baluvant Soman brought to me liere a well-szitten manuscript blaring the name of mig. It covers pp. 1-20 in the ·prosent edition. Mr. Soman placed the manuscript at.my disposal and said that he discovered it in a satchel or Veshtann of an uncle of leis and that I might use it if I thought it woth anything. I took it in hand and the old thought of. publishing the Nighantu ciossed my mind as I began to read it. It gave a definiteness to my plan and I began to work at the manuscript in ziglit earnest with the assistanco of Mfr. Vis'vanatha alias Bipo S'istri Jos'i of Nasik, a young promising man, lato student of the Sanskrit Patha- $'311 there. Mr. Vis'vanitha las been with me for the last two years. He has been assisting me in my edition of tho Mrichchha katika which I have undertaken for the Bombay Sanskrit Series and which owing to unforescen and uncontro. llable difficulties I have not yet been able to finish but which I hope now soon to bring out. The assistance rendered by Mr. Vis'vanatlın is incalculablo and invnlunble. In fact,lie hins dono overything connected with this cdition. I only exercised al sort of general supervision and gave liim directions in luis work. I would therefere be content with tnking to myself the cicdit, if any, of directing him. The nlphabetical indices nrc his work, and these will, it is hoped, be useful to tlic student. The manuscript of this vocabulary or glossniy As I live tormcd it (in verso after the inych famed and known Koʻra of Ainarsimha), luns been carefully collated with the Nigliuntu and is conected after consulting a very good Vaidika or Vedn-rcciter who was made to recite and sco the proofs This was Mi. Annot Bhatte Phadake to whom my nchnowledgements nrc duc My acknowledgements aro also duo to the Inte Mi Gangadhar S'Istri Ditir of this place to whom I ficquently went for consultation whicn the prese copy was being written out and prepnied and thio tort settled Mr. Gangidliar S'Istri, I must candidly say, was good and kind enough to refer to the Wniruktn Bluishya whenever a dificulty arose before le gave us huis opiuion.

·Ho give The present edition it will thus be obseri ed is based on a single manuscript lent by Mi Sonıın Later on how ever Mr Gang idhur S istri was good enough to lend me 1 manuscript of the same in lus possession He thought that he had one when we came to the second Kinda oz Put of the work This manuscript was incomplete ind contained Part II (featuritus) of the worl only Mi Gangidhar S'istri sud that he had that much only with lum for a number of years and he did not cren her and I now that this was the second put of a complete work Mr Gangadhar S istri without any scruples or hesitation allowed ug the use of his manuscript and this noblo crimple is worthy of being followed by the old race of Sastris It would hue been much better had more Mss been wailable us also the history of the auothoz which is as follows "Mr Bhiskarırija was a great Vardıhı ind 1 leurned S istri He was conversant with the Sriutr He was very intelligent almost a prodigy of genius He was an in iubitant of Bida Singuli and sojourned for a timom Poonn though he spent a greatur portion of his lif rt Bc nlrcs fois sud to have lived some 150 or 200 yeusmo Hy was some say brought to Poona by Paraslıuramu Bhů Patavaidhan who had a widow cd diughter and whom ho wished to get rumurid Bhisl arırıya was brought from Benires to give lus verdict in fuvol of 1cmanin e of widows or syd wed guls Tlıc following 19 a list of works that are trecd to luu or of which he is surd to lose buet the lathor Iron some of these lus dite can be ascutuned As muy bu seen from his works lit has composed a good may wurls in connection with tlie Tantrı litcriture IIc had taken upon himself os assumed the Dihsliikluss numu Tera *ATET ghen it I'p 18 of Di Bhindlı hars Report fur 1879/80 clearly shows - ·. 1. Vuru293 at 111 isy (Sald' 1710) ? Is nulousladsyahlya ? Blirvanopanıslındı; zhlija # Waliopanıslıadıyallıya. 5 I'rspuropanıslıadvz ihliy a Shyamomnıslındsyahlıy. 7 Sankarsinkahdımlmanca Bláttadipih. 4 Burday 2n3salıumbhojan? klıında yikliya 10 Nayamainsmálu 11 Shanimahalpalatı. 1: Gupthi ati (Commentary on Dei Saptas'att) 13 Siastotras'atak 11 Inlitzsılızsranamablishya 15 Triclabhashana Tho Ms on which the present dition of the Kos'n is based bus dite It is शालिवाहन शके १६९७ मन्मथनाममात्मर श्रावण उद्धदशम्यामिद पुस्तव समाप्तम् Theic 15 7 103l of uncertaints, I should thinh, sprcading over and round the tinio when Bhishara, Bhishiririja, or Blaskarırijs, author of the puresent woh, lived In Dr Bhindîrhair's printol report foi 1883/84, 1 troih numed Vauvusy izlasy a by the same author (the sime as above) numbered 734 is sud to hre been written in S'ale 1710 This is tho dnte oithoi of the completion of the work or of the manuscript If of the completion of the work thus dite does not at all go in with the date gren below of the com pletion of another work of the <zme nuthor--the Lahtisala smamallashy? If of the munusat there is a possibi lity of the authoi having lived long before this date But from the following considerations it can safely bu mferred that this is the date of both the completion of the work and the minuscuipt or in other words the date of the comi pletion is not fu bich from that of the minuscript The Lulitásulasrin imabhisliya is put down by Dr Bhindizkar man kami ken wmpletul y Bhixhitalul nu 1085 vite p 18 of his Report for 1879/80) Thus is of course Sun int I sliall piesently say why The Leginuing and ending. Teists of the Blushya (No 50) is given there are ·( 5 ) STIFTE श्रागम्भीरविपश्चित पितुरभूद्य कोनमाम्बोदरे विद्याष्टादशकस्य मर्मविदम्य श्रीनृसिंहागुरा । यश्व श्रीशिवदत्तशुलचरण पूर्णाभिषिक्ताऽभव स प्रेता निपुरावयाति मनुते तामेव नायरयाम् ॥१॥ अन्त श्रीविश्वामिनवश्य शिवभजनपरो भारता सोमपीथा काश्या गम्भीरराजो बुधमणिरमवद्भातरस्तस्य मनु । मोदछायामिताया शरदि शरदृतावाश्विने कारयुक्ते शुक्र (१६८५) सोमे नवम्यामतनुत रहितानामसाहस्रभाष्यम् ॥१॥ In this versc of the colophon of the Blinshya Bhiskırı riy gives the date of the completion of his work The interpretation of this is the Innge on which the whole thing turns It therefore becomes necessary that मोदछाया- FAATIT should be correctly interpreted If 1685 is taken as the correct date the tale told by Mi Gangidhnı Sluistii of Bh Ishain iy 18 visit to Poona becomes a forgery His visit to Pooni is only possible if he is a contemporiry of Puashuram Bhiu and not otherwise If we take 1785 as the correct date then there is notlung so furns tunge stand at present that is irreconcılable Mr Gingidhiar Shistri had gaten is the date with the crplanation in hasto (as given in the Maritlu piefice or introduction) As the Sak, or er recognised in the North of India w is • the Sumint, we tooh 1785 Samint as the date of the Lal tahminimabhasliya He hopu to utilize this infor mation ulien thu tine of writing the prefice came but before the time came the learned gentleman was carried away froin The differencu between this date and Dr Bhi Indirkar date us a hundred ye irs wluch we did 1) it muk bxfure Dr Bhindu hat says at p 88 of his rup rtf 1 1883,84 that Bluz shurra flourished m the buyinning of tlic 17th centuri This conclusion is I am lud to bulesc based on 1685 as thic us ·I was date of the Bhishya alos enamed Thic Samant (for that and no other s tlie cia adopted by Dr BhIndirhar) jerr 1685 g 04 Sahi 1550 01 1628 A D Patashur impant Bhiu Innd a walowed daughtui und he did inuito opinions fiom Pandits from Ban Tres and wanted to have the Hindu Shu siins interpreted in favour of Remrringe He lived from Sale 1062 to 1721 on 1740 to 1799 HC 125 mar ricd in A D 1753 His cldest son was born in 1761 and his eldest dnughtai uns a widow, she loving lost her husband only a fortnight after hci mariage when she was only eght years old These cuicumstances supposing that Bhishain ija u 24 suvited and brought to Poonu require Elint ho must be living in or about the year in 1770 thierofore about to reject It Gang idlıu Shastri s stoly as at was quite nt variance and could not be reconciled with the dito furnished by Di Bhind 1: har, when I was given the following verso in connection with the Ahsliara Lip from the Saninas ira फादयोऽझाष्टादयोका पाद्या पश्च प्रकीर्तिता । यादयोऽटी मता प्राइंगणकशुद्धमत्त ॥१॥ I would render it into English -The letters ti to and z to viepresent in order the mine figures one to nine and a represent zero The five letters from 4to # icprosent igrin the first five figures or numbers Similarly the letters 7 to the list of the Sunshrit ilphabet icpicscnt the numbers one to c1, ht in order This when ardu uso of in interpreting the reise Paret (c gives us the yeir 1785 and not 1685 I would thorofort mal e Blet saiu na lne a century latcı thun Dr Bhind rhy would I would hue hu live in the 18th century and not in the 17th I hest other authorities also for ating nt this conclu sion and thçe I would not hold bach They are -- ·(7) (1) 3 is given equal to 7 at p. 2 No. 1 Vol. I. of a monthly (now stapped) named bufa.4777 conducted by one Mr. N. G. Kadlag. (2) In a verse ennumerating the foi mula for finding the apparent position of the planet me (Neptune as sonio native astronomers say) we have in the सर्वार्थचिन्तामणि, . Hindu astronomical work, the following verse .- तरुखरजयभयनृपतनुखनिनाड्यो भास्करादिवारेषु । दिनमानघटी गुणिता नांगहता गुलिकनाडिका स्पष्टा ॥१॥ In this verse तर, खर, जय, भय, नृप, तनु, खनि are interpreted by 26, 22, 18, 14, 10, 6, and 2. Among theso =18 37 being cqual to 8 and 5 being equal to 1. As =8 it is clear that g=7. (3) The Samvat year 1685 corresponds to the S'aka yenr 1550. According to the verse arteriaarti &c. the 9th. day of the first pr bright fortnight of As’vina must fall on a Monday. The formula for finding the Ahargnna as given in the verse kleur Maat (TEL &c of the Grahalaghava invariably and universally made use of, would not give Monday for the 9th of Ås'vina for the year 1550 but docs give it for 1650 (4) There is a commentary on the Saptas'ati by -Nagojibhatta and the Guptavatı (No 12 above) is professedly written by Bhaskarariya to show that the interpretations of Nagojibhatta are erroneous This if true leaves no doubt ns to the priority of Nagojibhatta Nagoji and Bhaskara might at least be supposed to be contemporaneous and the commentary of Någoji might have appeared Jubre det of Bhilan? est Vaguthhette's ulete 1732 1. D. He Dr Bhândárkar's Report for 1883/84 pp. 51. For these considerations I am inclined to have our author live in the 18th century as I have said above, Hc ·(8) is not at all to be confounded with Bhatta Bhaskara, Bhi. skar Misia and others of a very ancient date, I have the higliest regard for Dr. Bhindar harand am sorry I havo an occasion to disagree with him Although I do so Inn quite willing to withdraw my conclusions if it turns up that the 17tlı century must be taken as the correct date of Bhaskara. Circumstances must have happend which might ljave led Dr. Bhandarkar to interpret Acer by 1685. For having drawn my attention to the notices of Bhaskara's works in the printed Catalogues and Reports I am indebted to Dr. Bhanda, kar himself. The following pages clearly show low small and poor the Vedic vocabulary was į It will be seen that the same word denotes a number of things or objects. v In the case of verbs, however, we see that there is a number of words to denote the same action, that of going especially - That there are no names for a mountain and the moon when wo lave names for the sun, a cloud, rivers, 'water, sacrifice, priests, and other things, is a thing that stukes inc as {strange. We cannot conclude this introduction witliout expressing our sincere thanks to Mr. Kis'inath Pindurang Parab for liis suggestions and assistince freely rendered (ns usual) lwy him when the book was passing through the press, N. B G.

·।। श्रीः ।।. ग्रन्थस्य निर्मातुरैतिरकथा। अस्य ग्रन्थस्य निर्माता विद्वान्भास्करपण्डितः । शास्त्रे वेदे तथा श्रोते निष्णात. समभूदयम् ॥ १ ॥ बृहस्पतिसमो बुद्ध्या बभूति तु निश्चितम् । तद्न्यवाचनादेतज्ज्ञायते किल साप्रतम् ॥ २॥ आसीचार्य पुरा काले विडसांगलिनामके । खेटके हि चरनिय भिक्षार्थे वा इतस्ततः ॥ ३ ॥ आकिंचन्यात्सदा खिन्नो जगाम गहने वने । तोपयामास वै देवी तपसा स द्विजोत्तमः ॥ ४ ॥ ततो देवी प्रसन्नाभूजगाद वरमीप्सितम् । ब्रूहि मे भूसुरेन्द्र त्व ध्यानावस्थितमानस ॥ ५ ॥ विप्रोऽवदत्तदा देवी मत्समो मास्तु भूतले । यद्यदिच्छसि तत्सर्वं प्राप्स्यसीति तु निश्चितम् ॥ ६॥ इति देवी वर दत्त्वा तत्रैवान्तरधीयत । तत प्रभृति रायोऽय पाण्डित्य समुपागतः ॥ ७ ॥ सुप्रसिद्धो जगत्यस्मिन्नितरा पण्डितेषु च । अनेन रचिता ग्रन्था सन्यनेके तथापि च ॥ ८॥ किंवदन्त्या च यज्ञात तदत्त विदुपा मुदे । पुण्याख्यपत्तने राजन्मण्डलीषु प्रतिष्ठितः ॥ ९॥ आसीद्विद्वान्महाशान्तो गङ्गाधरसमाख्यया । मणिरामसुतश्वाय दातारकुलभूषण ॥१०॥ वेत्ता शास्त्रपुराणाना पूर्णयाज्ञिककर्मणाम् । अस्मभ्यं तेन कथित भास्करस्य कथामृतम् ॥ ११ ॥ विद्वज्जनाराधनतत्परेण प्रसिद्धबल्लाळतनूद्भवेन । विश्वेशनाम्ना सुधिया सदैव नेत्रावलोकाय सुशोधितोऽयम् ॥ १२ ॥ पर्वनामनिर्देशोऽयम्, तेन च माश्यरराय इत्यस्य प्रहणम् २ स एव.

·उपोढात. सुमारे १५०।२०० वर्षांपूर्वी श्रीकाशीक्षेत्री पंडित भास्करराय या नांवाचे विद्वान् गृहस्थ होऊन गेले. हे देशस्थ ब्राह्मण होते. यांच्या उत्पत्ति स्थानाचा चांगलासा ग्रांथिक शोध लागत नाही. पंडितराय यांच्या संबंधाची लोकांत दोन प्रकारची माहिती असल्यामुळे, त्यांतील एका प्रकारची माहिती श्लोकांनी व्यक्त करून दाखविली आहे. आता दुसन्या प्रकारच्या माहितीत असें ही समजते की, यांचे मूळस्थान प्रयागच्या पूर्वदिशेस श्रीकाशीक्षेत्रा- च्याच आसपास होते. कारण पंडितरायांची वस्ती अन्यत्र कोठे नसून बहुत वर्षे त्यांची स्थिति काशीक्षेत्रीच होती. फक्त एकवार ते पुणे एथें परशुराम भाऊ पटवर्धन यांच्या गतभर्तृक कन्येचा पुनर्विवाह होण्याच्या खटपटीत आले होते. पंडितराय हे शाक्तसांप्रदायी होते, व त्यांनी शाक्तसंप्रदा- यावर कितीएक ग्रंथ रचलेले आहेत. ही वरील गोष्ट नाथ असें दीक्षानाम यांच्या नांवास जोडलेले असल्यामुळे अगदी निर्विवाद आहे. नाथशिष्य- संप्रदायाप्रमाणे पंडितभास्कर यांचीही शिष्यपरंपरा अद्यापि चालू आहे. पंडितराय यांनी सर्वशास्त्रांवर टीकारूपाने नवीन ग्रंथ रचलेले आहेत. ग्रंथरचनेच्या संबंधाने पंडित भास्करराय यांची मान्यता विद्यारण्य स्वामीपेक्षाही विशेष मानली जाते. असल्या या महान विद्वानाने वैदिकनिघंटूकडे वळून पांतील गूढार्थास दूर करून त्यावरील भाष्याच्या (निरुक्ताच्या) साहाय्याने त्यांतील सर्व पर्दाची र. चना अमरकोशाप्रमाणे पद्यं रचून मुग्धतेचे स्पष्टीकरण केले, असल्या उपयुक्त पंथाचा लोकांस उपयोग व्हावा या हेतूने आह्रीं प्रस्तुत ग्रंथ छापून प्रसिद्ध करण्याच्या सटपटीस प्रवृत्त झालो. आता इतके मात्र संदिग्ध आहे की, हा ग्रंथ कोणत्या काळी कोणत्या मितीस तयार झाला याजबद्दल निदान आह्मांस तर कोणत्याही प्रकारें आधार सांपडत नाही. फक्त लेखी पुस्तकावर शालिवाहन शक १६९३ आहे हावरून पुस्तक लिहिल्यासच ११३ वर्षे झाली आहेत हे सचीत आहे. मात्र केवळ टोकळ यनुमानाने रायांनी ल. लितासहस्रनामावर केलेल्या भाज्याच्या शेवटी दिलेल्या श्लोकचरगान ठरलेल्या ·[२] त्याच काळात थोडे मागेपुढे या वैदिकोशाची रचना झाली असेल असे वाटते. ललितासहस्रनामभाष्याच्या शेवटी 'मोदच्छायामिताया शरदि शरदृतापाश्विने कालयुत्ते' असे लिहून त्याचा अर्थ अक्षरलिपीनें रायानींच दर्शित करन ठेविला आहे. कालाची सदिग्धता पुण्यातील प्रसिद्ध विद्वान्, कैलासामी वे. शा. स. रा. रा. गगाधर शास्त्री दातार यानी दूर केली गगाधर शास्त्री यास रायाच्या शिष्यसप्रदायाची जी माहिती होती ती ही त्यानी आमास दिली. म५ दः-८ छ=७ य= मिळून एक्दर सस्कृत वाल्मानलेखनपद्धतीप्रमाणे १७८५ झाले. हा विक्रम शक (समर) अस- ल्यामुळे यातून १३६ वर्षे वजा करून वाकी राहील तो शालिवाहन शक याप्रमाणे धरून शके १६५० साली सदर भाष्याची समाप्ति झाली असे होते. आता या वैदिक्कोशाचा साहाय्याने वैदिक्शब्दार्थपरिज्ञान अतिसु लभरीताने होऊन वेदाच्या कोणत्याही भागात आलेल्या वैदिक्शब्दार्माची अडचण पडणार नाही. याप्रमाणे आमच्या सर्व शास्त्री लोगास व विक एन विश्वविद्यालयातील बी. ए च्या व एम् एच्या परीक्षेस जाणाऱ्या विद्या थ्यास या कोशाच्या योगें बरेंच साहाय्य होईल असें आह्मास वाटते आमास या पुस्तकाची लेखी मूळप्रत स० १८८७ च्या मे महिन्यात रा. रा. चिंतामण बळवत सोमण यांनी दिली. हा प्रत कोणी तरी असस्कृत मनु- प्याने लिहिली असल्यामुळे बरेच ठिकाणी अक्षराची गडबड झालेली आहे. आली याची प्रत नीट तयार करून त्यात असलेल्या रितीएक अडचणी कै. शा. स. रा. रा. गगाधर शास्त्री दातार यास विचारून त्यातील काही नीट केल्या व के. शास्त्रीवावाजवळ याच वैदिक्गोशाची चाध्या व पाचव्या वगांची असलेली प्रत त्यानी आझांस दिली. ती प्रत शास्त्रागोवानी स्वत शुद्ध केलेली असल्यामुळे, तिजपासून आमास बराच उपयोग झाला. य शास्त्रीयोवानी आझास वेळोवेळी बरीच मदत केली याबद्दल त्याचे उपकार जितके आहेत असें ह्मणावें तितकें थोडेच. तसेंच रा. रा. सोमण यानी हे अमूल्य पुस्तक आमांस देऊन सर्व जगतावर उपकार केल्याने श्रेयाचे वाटेरी होऊन अमरे, याबद्दल त्यांचेही आझी बहुन उपभार मानतो. सरतेशेवटी हा ·- . [३] ग्रंथ प्रसिद्ध होतांना ह्मणजे छापताना आमचे मुंबईकर मिन रा. रा. काशी- नाथ पाडुरग परख यानी जी अमूल्य मदत दिली तीबद्दल त्याचे आभार प्रदशित केल्याशिवाय हा उपोद्धात संपविणे रास्त होणार नाहीं; सबब ते आहीं सतोपाने प्रदशित करतो. आता या कोशबद्ध निघंटूचा रसास्वाद रसिकजन घेपोत अशी जगन्नियंत्या परमेश्वरास प्रार्थना करून हा उपोद्धात संपवितों. पंडित भास्करराय यानी रचिलेल्या ग्रंथाची आझास जी माहिती मिळाली आहे ती येणेप्रमाणे.- १ वरिवस्यारहस्य, २ कौलोपनिषद्व्याख्या, ३ भावनोपनिपव्याख्या, ४ महोपनिपव्याख्या, ५ त्रिपुरोपनिपल्याल्या, ६ श्यामोपनिषद्वयारया, ७ संक- डमीमासा, ८ भादृदीपिका, ९ बौधायनसहस्रभोजनखंडव्याख्या, १० न- वरत्नमाला, ११ शिवनामकल्पलता, १२ गुप्तवती (ही सप्तशतीवरील टीका सर्वन मुप्रसिद्ध आहे), १३ शिवाष्टोत्तरशतक (यात पंडितानी शिवाचें नाव प्रत्येक श्लोकाचे अती आणून प्रत्येक श्लोकाचे वृत्त निराळे बाधलेले आहे), व १४ ललितासहस्रनामभाष्य. वि. शा. जो. पंडितरायाचे शिष्यवर्गांपैकी कोणी एका विद्वानानें, पंडित भास्कररायाच्या बाल्यावस्थेपासून तो थेट त्याचा अतकाल होईपावेतो ज्या ज्या गोष्टी घडल्या तितक्या सगळ्या एकेठिकाणी करून त्या प्रथाचे नाव 'कतिक्ताम्लकाव्य' असें ठेविलें. याचे असे नाव ठेवण्याचे कारण इतकेंच ऐकतों की, रायाच्या आयुष्यात काही तिखट कडू व आवट म० चागल्या मध्यम व कनिष्ठ गोष्टी घडल्या हे मनात आणून ग्रंथकाने असें नार ठेरिले असावे. व तोच ग्रंथकार असे लिहितो की, पडितराय हे महारोगग्रस्त झाले असता त्यास अयंप्र. दानाने गुण येऊन ते पूर्वपन झाले, तेव्हा त्याच्या अतःकरणात असे आले की, अर्घ्यप्रदानावर काहीतरी प्रथ रचून लोकास त्याची योग्यता दासवानी. असें मनात आणून त्यानी प्रथमतः त्याजवर 'तृचभास्कर' या नावाचा ग्रंथ रचला व त्या दिवसापासून रापास प्रथरचनेचा नाद लागून त्यानी पुढे शेकडो । ★ शास्त्री साटे यांनी) सागितलेली रोकात सादर केली आहे.

·॥ श्रीः॥ अथ वैदिककोशः। १ १ ६ श्रीगुरुचरणी नत्वा भास्कररायेण सोमपाग्निचिता। वैदिकनिघण्टुकमिताः शब्दा. श्लोकैर्निवध्यन्ते ॥ अस्मिन्वैदिककोशे प्रथमं नानापदात्मकं काण्डम् । ऐकपदिकं द्वितीय, त्रितयद्वितये क्रमेण वर्गाणाम् ।। २ भूमिरवनिर्गोत्रा गौरिळा निर्ऋतिर्मही। ग्मा ज्मा क्षमा क्षा क्षिति सामा क्षोणी (क्षोणो क्षमा) पृथ्व्यदिती रिपः॥ ३ उर्वी पूपा गातुरिति भूनामान्येकविंशतिः (२१) । हेम चन्द्रं रुक्ममयो हिरण्यं भर्म काश्चनम् ॥ लोहं पेशो जातरूपममृतं रुशन मरुत् । कनकं दवमित्येवं हेन्नः पञ्चदशाभिधाः (१५) ।। अन्तरिक्षं बहिरध्वा व्योम पुष्करमम्वरम् । समुद्रः संगरं(रो) धन्व भूरापः पृथिवी वियत् ॥ स्वयंभूरध्वराकाशे इत्याकाशस्य पोडश (१६) । स्वः पृश्निोनभो नाको विष्टवित्यभिधास्तु पट् ॥ मूर्यस्य च दुलोकस्य साधारण्येन वाचि(च)का (६) । किरणाः खेदयो गावो रश्मयो वसवो वनम् ॥ सप्तर्पयो दीपितयः साध्या उत्रा मरीचिपा । अभीशवः सुपर्णाश्च मयूखाश्च गभस्तय ॥ इति पञ्चदशोक्तानि रश्मिनामानि सूरिभिः (१५) । हरितः ककुमः काठा आधा व्योम तथोपरा ॥ क्षमा (नि.) : सगर (नि.) ३ नभ इति पट् माघारणानि (नि.). ४ सप्त- ऋपय (नि.). ६ e .

·११ ज १२ .[२] आता आशा इति प्रोक्तान्यष्टौ नामानि वै दिशाम् (८)। शर्वरी शिरिणा श्यावी मोकी शोकी पयस्वती ॥ अक्तुरूया क्षपा राम्या यम्या नम्या तमस्वती दोपा नक्ता तमोऽसिनी घृताच्यूधो रजः पयः ।। हिमा वस्वीति राज्याख्यास्त्रयोविंशतिरीरिताः (२३) । सूनरीसूनृतावों सूनृता सूनृतावती ॥ मुम्नावयर्जुनी भास्वत्योदती च विभावरी । अहना द्योतना श्वेत्या वाजिनी वाजिनीवती ।। चित्रामघारुपीति स्युरुपो नामानि पोडश (१६) । चासर स्वसराणि धुर्वस्तो नुर्पूणो दिवा ।। दिनं घ्रसश्च धर्मश्च द्यविद्यवि दिवेदिवे । अहो द्वादश नामानि (१२) मेघोऽभ्रं पर्वतोऽसुरः ॥ अभो गोत्रो वलो ग्रावा वृपन्धित ओदन । पुरुभोजा अद्विरश्मा वलिशानो गिरिश्चरुः ।। उपरः शम्बरः कोश उपलश्चमप्तो व्रज.। वराहो रौहिणश्चैव रैवतोऽहिर्बलाहकः ॥ दृतिः फलिग इत्येव निंशन्नामानि वारिदे (३०)। वाग्वाणी भारती गोगीर्वाण श्लोकः सरस्वती ॥ धारा गभीरा गम्भीरा मन्द्रा मन्द्राजनी निवित् । गौरी सुपर्णी गान्धर्वी वाणीची धमनि पविः ॥ चाशी नाळीरिळा मेना मेळि. सूर्या नना विषा । वग्नु स्वाहो-पैदिर्मायुर्जि(पब्दिमायू जि)हा घोपः स्वर स्वनः ।। पाकुद्धोत्रा गणो गाथग्धंना मा धिषणा कशा । शब्दो नौवेकुरानुष्टुबदितिधेनुरक्षरम् ।। उपद्धि (नि.) २० ११ ·२५ [ ३ ] गल्दा मही शची वल्गुः सर इत्याहया इमे । वचसः सप्तपञ्चाशत् (५७) ज (जोलमम्बूदकं पयः ॥ २३ क्षीरं सलिलमम्भोऽर्णस्तोयं तूयं वन विपम् । कब(व)न्धं वानमः (वा नभः?)क्षोदः पुरीपं क्षद्म पिप्पलम् ॥ २४ घृत मधु कशो रेतो बृचूक जन्म ब रम् । सुक्षेम धरुणं तुग्र्या ध्वस्मन्वद्समक्षरम् ॥ अररिन्दान्यायुधानि जामि स्रोतः क्षपः सुरा । अहिः सरो रसस्तृप्तिमपज स्वः सहः शवः ॥ २६ यादुरोनः सुसं क्षत्रं भूतं भुवनमावयाः। भविष्यदप ई व्योम स्कृतीकं सदनं यशः ॥ महः स्मृतीकं(महो यहेन्दू) ख(स)ीक सतीनं सम गम्मरम् । हविर्गभीरं गहनं योनि सत्यमृतं रयिः ।। तस्ययोनिरन्नं सन्नामापो वहि(बर्हि)रक्षितम् । नीर पूर्ण वपुः सर्व पवित्रं हेम शम्बरम् ॥ २९ शुरु तेनोऽमृत वर्गो(सर्गा) जलापं वारिक स्वधा । महदम्वं शुभ सर्पिः रूपीटमिदमित्यपाम् ॥ एकोत्तरशतं संज्ञाः (१०१) नप्त (घ ) खा. सरितोऽग्रुवः । सोरा अवनयो यव्या[:] स्रोत्या एन्यश्च मातर. ॥ मादोअर्णा रोधनका रुजाना धुनयोऽपि च । हिरण्यवर्णाः (पार्वत्यो नमन्वो हरितस्तथा ॥ ३२ अर्णाः कुल्या वर्य उन्य जनस्वत्यश्च रोहित । पपः स्तवन्त्यो भास्वत्य इरावत्यश्च सस्तुत । मृतीमिति पाटान्तर स्मृतीमियम्य स्थाने धचिदृश्यते निरो यई , इन्द 'पपदे भत्र न लभोते. २ सर्गी (नि.). ३ वारि (नि.) ४ पार्वत्य (नि.). , २८ ३० 1 ·{ ४ ] . २ , पयस्वत्यस्तरस्वत्यः सरस्वत्यश्च सिन्धयः । रोधस्वत्यो हरस्वत्यो वक्षणा अजिरा इति ॥ ३४ सप्तनिशन्नदीनामान्य(नि) (३७) (अ)श्वो वाजी यो नर । हसासोऽवी वहिरत्यो दधिका पैढ एतशः ।। औच्चैश्रवस एतग्व पतङ्गा आशुरेव च । दौर्गस्ताक्ष्यों दधिक्रावा सप्तिरव्यथयोऽरुपः ॥ श्येनासश्च सुपर्णाश्च माश्चत्यो(त्वो) वन एव च । हार्याणामित्यश्वशब्दाः पड्विंशतिरुदीरिता. (२६) ॥ ३७ हरी इन्द्रस्य, हरित आदित्यस्य तुरङ्गमाः । अरुण्यो गाव उपसा, विश्वरूपा बृहस्पतेः ॥ पृपयो मरुतामश्वा, श्यावाः सवितुरीरिता । रोहितोऽमे र,जाः पूष्णो, ससभावश्विनोरपि ।। तुरगा नियुतो वायो र(अ)थ दीदयति धुमत् भ्रानते भ्राशते शोचति भ्रोश(श्य)ति द्योतते ज्योतते मन्दते भन्दते । रोचते चेति शब्दा ज्वलसर्यका एत एकादशा(श) (११) (अथ चलवाचकाः ॥ ४० कल्मलीक्निमचिश्च शोचिर्वे जाणामवन् हणिहरस्तपस्तेजो जमदै मल्मलाभवन् । शृगाणीति (११) समाप्तोऽभूद्रुम्यादेर्वर्ग आदिम ॥ ४१ इति भूम्यादिवर्गः ॥ १॥ ऋतु करन्सी नम्रत्यकच) करणानि कराप्ति धो । परिक्रत्करुण कृत्वी वेपोऽपः वर्तवै शची ।। १ 1 अश्या (नि.) २ दीर्गह (नि.) ३ प्रारयति (नि.) ४ चमत् (नि) !

·२ ३ ४ ५ ७ कत्वं कर्तातिं विष्टी शग्म (शक्म) वेपश्च कर्वरम् । शिमी शिल्पं शमी शक्तिदैसोऽम इति कर्मणः॥ पविशतिर्नामधेयान्य(नि) (२६) (अ)पत्यं तनयायः) प्रजा (जा)। जास्तुक्तोक तक्म तोक्म सूनुः शेपो गयो नपात् ।। यहुरमो वीजमिति सूनोः पञ्चदशाभिधाः (१५)। मनुप्या जन्तवो मां मर्ता मर्या नरो विशः ।। हरयो नहुपो वाताः कृष्टयः क्षितयो धवाः । विवस्वन्तश्चर्पणयस्तुशा हावोऽनव ॥ जगतस्तस्थुपः पञ्चजना पूरव आयवः । यदवः एतनाश्चेति नराख्याः पञ्चविंशतिः(२५) ॥ पाहू गमस्ती भरिजी क्षिपस्ती चैव शक्करी । करनावायती अनवानामीशू विनंगृसौ ॥ भरित्रे च च्यवानेति भुजयोदशाभिधाः(१२) । शाखा विशः सिप' शयां रशना धीतयोऽग्रुव ।। हरितोऽवनयः कल्या[ ] स्वसारो जामयो विप. । गभस्तयो दीधितयो योजनानि सनाभयः ।। योक्ताण्यमीशवोऽयो धुरोऽयो(व्यो)ऽगुलिवाचकाः। द्वाविंशति(:)(२२) व(व)श्मि वेति वेनत्युश्मसि वेसति ।। १० वनोति जुपते हर्यत्याचके वष्टि वाञ्छति । नारनन्मन्यते उन्त्सदुशिमनति कानिषत् ॥ नम्मान इतीमेऽष्टादश कान्तिनियार्थकाः (१८)। अन्धः पयः श्रव पक्ष पितुर्वानो वैय (म सुत ) सिनम् ॥ HT (नि.) २ तनय (नि.) ३ पूजा (नि.) ४ अण्व्ये (नि.) ५ वा इति पर निघण्टादरम्. सुत इति निघण्टुप नाप्र स्टम्. e ·[६] इरे'ले(ळे)पमवो धासिरूर्गः क्षु ससं स्वधा । रसः क्षद्म नमो नेमो ब्रह्मायः(युः) सूत्रता यशः ॥ वर्चः कीलालमित्यन्नस्याष्टाविंशतिराहयाः (२८)। वति भवत्यावयति बब्धां हरति बप्सति ॥ १४ वमस्ति मसथोऽविष्यन्वेवेष्टीति दशाभिधाः । भक्षणस्य (१०) शवः पाजः शर्धस्त्वक्षस्तरस्तवः ।। ओजो बाधो नृम्णं तविपी शुष्मं सहो यहः शुष्णम् । शूपं दक्षो वी(ल) च्यात्नं वर्गों वधो टननम् ॥ धर्णसिद्रविणं चैव स्पन्द्रासः शम्बरं च वृक् । पोस्यानि मज्मनेसष्टाविंशतिर्वलवाचकाः(२८) ।। रिक्थं द्रविणं रत्न रेक्णो वेदो रयिर्मयं वरिवः । श्वात्रं क्षत्रं मीळ्हुं द्युम्नं भग इन्द्रियं गयो रायः ॥ नृम्णं वन्धुमेधा राधो वमु भोजनं तना स्त्रम् । ब्रह्म यशःश्रः(व)सी वृतमिसष्टाविंशतिर्धनाभिख्याः(२८) । अन्योस्त्रियोस्रा जगती शक(क)रीळादितिर्मही । अहीति नव नामानि गवाम(म्) (९) (अ)थ वनुष्पति ॥ रेळते हेळते भामते भ्रीणाति भृणीयते । कम्पते मोजते चैव तथा भ्रपति दोधति ।। २१ दश क्रुध्यतिकर्माणो(गः)(१०) मन्युहेळो हरो दृणिः। त्यन एहो हरो भामो जूर्णिश्च तपुषी व्यथिः ।। इसेकादश नामानि क्रो(क)यो (धः) (११) (अ)थ गतिधातवः । २२ १ळा (नि.), आयु: (नि.), ३ नोट (नि.). ४ प...... (नि.). २० .

·[७]. अयते कवते गवते नवते पवते वहते जेहते यतते । धमति धनति ध्रयति च्यवते लजति लवते रजति प्रवते ॥ २३ अजगन्नसतीपति कालयति द्रमति द्रवतीपति पेलयति । कसति त्सरति स्त्रवति स्यमति स्वरति क्षियति ध्रति हन्त्यनिति ॥ २४ वर्तते लोटते लोठते सर्पति स्यन्दते रहति भ्रमति ध्वसति । रोयते डीयते दीयते सक्षति म्यक्षति क्षोदति श्वात्रति प्व कति ॥ आगनीगन्ति जङ्गन्ति वञ्चत्यगन्नीसते सस्ते नेति(ऋच्छति) श्योतति । द्वाति वेपिष्टि योपिष्टि हर्यत्यवत्येति दनो(नो)ति च क्षुम्पति स्रसते ॥ २६ प्साति तुरीयति वाति ऋणोति धाति रथयति गन्ति सिसति । अर्दति मर्दति वेति हयन्तादेजति तेजति(रेजति) मार्टि जगायात् ॥ २७ याति भुरण्यति वेनति कण्टति पिस्यति बिस्यति मिस्यति नक्षति । इन्वति निन्वति धन्वति ऋण्वति सेधति दध्यति युध्यति दूळति ।। गमति जयतीति मिनात्यतति सश्चति । इते सरत्य(सचत्य)रुपति तकत्यार्य(योति जग(ग)ति(गाति च) ॥ २९ पतति फणति हनति जसति जमति च जवति निर्णात्य(इयक्षत्य)युथु । ज्वलति(चतति) जिगाति रिणाति च शवति द्वाविंशति शत चोक्ता (१२२)। आशु प्राशुर्मक्षु जीरा नूर्णिस्तूर्णिस्तृषु द्रवत् । ओप शूर्ता शूधनास शीम तूयं शु तूतुनि | भरण्युस्तुज्यमानासस्तुतुनानो न साचिव(चीवि)त् । ताजदजा वातरहा अजिर तरणिर्दुगत् ।। पदिशतिः क्षिपनामानि(२६) तळिदम्वरम् । आके उपाके अर्वाके अस्तमीके च तुर्वशे ॥ १ नसते (नि०) २ इति इपात इति धातुदय पश्यते (नि०) ३ दीयति (नि.) ४ अधिकोऽय निघण्टुपाटात् ऋच्छतथापठनम् ५ ययापूवम् टि० ४ द्रष्टव्या ६ पूर्व २४ शोक पठित, सतिथ नैव पदित द्वि पठित वाद्गातेश्वापटनात् २६ भाद्रव्य • टिप्पण्यी ४५, द्रष्टव्ये टिप्पणी ६ समम् १० मागवित् (नि) 14 ·३४ १७ ३८ [८] अवमे उपमे आसादन्तमानामितीरिताः । एकादशान्तिकाभिख्याः(११) रणः समितिराहवे ॥ एतनाः एतनाज्यं च विखादो नदनुर्विवाक् । आक्रन्दे समनं सका मीळ्हे नेमधिता भरे । आमावभीके समीके ममसत्यं मृधः स्टधः । उत्रतये समरणे आणौ पक्षे च सयुगे ॥ समत्सु समी(मि)थे सख्ये समय एत्सु सगथे। शूरसातौ वानसातौ समनीके खले सजे ॥ पौंस्ये महाधने वाजे समोहे सद्म सगमे । सगेऽज्म संवतः संयत् पट्चत्वारिंशदीरिताः ॥ सवामाख्याः) (४६) अश्नुतेऽशन्नसतीन्वति चानशे। आक्ष(क्षा)ण आनडापानो नशदाप्टेत्यमी दश ।। व्यास्याख्या()(१०) अय दम्नोति निवपन्तु नितोशते ॥ अपि वृश्चति कृण्वति रुन्तति च भयति ध्वरति स्फुरति स्फुलति । नमते च स(स्तु)णाति शृणाति पुनस्तन्दिातिरदर्दयति श्वसिति ।। अवतिरति वियातो यातयति स्नेहयति धमति द्रूणाति । धूर्वति वृणक्ति रम्णाति मिनाति मिनोति ताम्हि शम्नाति ।। तृणेळ्ह्याखण्डल निवर्हयतीति वधार्थकाः। त्रयस्त्रिंशद(द) (३३) (अ)यो वजो दिद्युद्धेतिनम पविः ।। नेमिमलि. सकः कुत्सः कुलिशोऽको वृको यथ । खधितिः सायकस्तुन्नः(अ)स्तिग्म. परशुरित्यमी ।। ४१ ४२ १ समिषे (नि.) २ आधाण: (नि.) ३ तृणानि (नि.)

·१४ २ [१]. अष्टादशाहया वज्रस्ये (स्य) (१८) (इ) रज्यति च पत्यते । राजति क्षयतीत्यैश्वर्यार्थाश्चत्वार ईरिता (४)॥ अर्यों नियुत्वान्राष्ट्रीन इति चत्वार 'ईशितुः (४)। शब्दा इति तु कर्मादेद्वितीयो वर्ग उद्गत ॥ इति कर्मादिवर्गः ॥२॥ तुवि कुविदुरु पुरु सलिल शत सहस्त्र परीणसा विश्वम् । शश्वरि व्यानशिरिति तु द्वादश वहोः शब्दा (१२) । हखो निघृष्व कृध्वल्प प्रतिष्ठा मायुकोऽर्भकः । क्षुल्लको व(व)म्रको दभ्रमृहन्हूस्वाभिधा इमा ॥ एकादश(११) महन ऋवस्तवस उक्षित । उक्षा ऋभुक्षा विहायास्तविपो महिपो बृहत् ॥ गभीरो माहिनो यहो ववक्षिय विवक्षसे । ब्राधन्विरप्शी बहिष्ठ क्हो रभसोऽम्भृण ॥ अभ्वोऽद्धत बर्हिपदित्यभिधाः पञ्चविशतिः । महतो(तः)(२५) (अ)प गयो गतॊ हय पस्त्यममा दमे ॥ नीळ दुर्या दुरोणेऽस्त स्वसराण्यज्म शर्म च । छर्दिश्छाया सद्म योनिवरूप शरण छदि ॥ रूदर कृत्तिरित्येवमाख्या द्वाविंशतिहे (२२)। सपत्यृच्छत्यृणधोतीरज्यति सपर्यति ॥ विवासति विधेम स्म(') नमस्यति दुवस्यति । दर्शते परिचर्यार्थाः(१०) शिम्बाता शतरा शिवम् ।। । शेव शिल्गु शातपन्ता स्यूमक शेवध मय । मुग्म्य शूष शुन शग्म जलाप मेपन च शम् ॥ वर इति शोध ३ ४ ५ ६ ८ e .

·[१०] स्योन क सुदिन सुम्न मुखनामानि विंशतिः(२०)। निर्णिग्वविर्वपुर्वर्प पेशोऽन कृशन मरुत् ।। १० अप्स प्मु पिष्टममतिररुप ताम्रमर्जुनम् । शिल्प चेति तु रूपस्य नामान्युक्तानि पोडश (१६) । अस्लेमानभिशस्त्योऽनेमानेद्योऽनवद्यश्च । पाको वामो वयुन सुनीय उक्थ्यो दश प्रशस्याख्या:(१०)॥ १२ केतु केतश्चेतश्चित्त धी ऋतुरैसि (सु) शची माया । वयुनमभिख्येसेकादश तु प्रज्ञाभिधानानि (११) ॥ वट अत्सबर्तमद्धेत्या सत्यस्यैते पडाहयाः (६) । विचर्षणिविचष्टेऽवचाकशद्विश्वचर्षणि ॥ १४ चिक्यच्चाकनदा(द)चक्ष्म चष्ट इत्यष्टधातवः । पश्यसर्था)(0) अप हिक नुकमाहिकमारुतम् ॥ नकिनकी माकिराकी मुक नवपदानि तु । निपातास्ते तु नानार्थ(C) अथवा स्य(स्य)रनर्थका (९) । अमिन ये इदमिवेद यथा जार आ भगम् । चतुरश्चिद्ददमानाबाह्मणा व्रतचारिण ॥ हिरण्यरूपस्तद्वों मेपो भूतो भियन्नय । क्षस्य नु प्रनया च तहदित्यादिपूदिता ॥ नेवानुचिद्ययावत्या हिरण्य ब्राह्मणा अपि । मेप(भूत) इत्यादय शब्दाः विज्ञेया उपसर्यकाः (१२) । स्तोमति गायति रेमति पृच्छत्यर्चति यति व्हयते च । रगति रजयति यौति गृणाति छन्दति महयति रौति रुपायति ॥ गया २ अगु (नि.) ३ भय म (नि.) ४ निरण्टी तपत नभ्यो ५ निराक्षस्य नुन पुष्हूताया इन पद सयन ना जयन (नि.) १७ १८ - शा रस्या ·[ ११]. २१ २२ २३ २४ रिहति पणायति धमति पटक्षाः सपति कृपण्यति भनति पनस्यति । स्वरति रसति मदति नदति पणते वेनति जल्पति शंसति जरते ॥ शशमानः पूजयति वल्गूयति पनायते । मन्दते भन्दते मन्द्रयते छदयतेऽपि च ॥ मन्यते वाजयति च स्तौति नौतीति धातवः । चतुश्चत्वारिंशदर्चसा() (४४) अथ विपन्यवः॥ विप्रो मनीपी मन्धाता विधाता मतयः कवि । विग्रो गृत्स प्राभुर्धारो वेनो वेधाश्च वाघतः ॥ कीस्तासोऽद्धातय. कण्वो नवेदा मतुथा विप. । आकेनिपो विपश्चिच्च मनश्चिदुशिजस्त्विति ।। चतुर्विशतिसंख्याका मता मेधाविनोऽभिधाः(२४) । रेभः कारुर्नरिता सूरिः कीरिनंदः कृपण्यु! ॥ स्तामू रुद्रश्छन्दो नादः स्तुविति त्रयोदश स्तोतुः(१३) । यज्ञो वेनोऽध्वरो मेधो विदथः सवन मखः ।। नार्यों होता विष्णुरिष्टिरिन्दुधर्म प्रजापतिः । देवतातेति यज्ञस्य मोक्ता पञ्चदश(शा)भिधा (१५} ॥ भरताः कुरवो वृक्तबर्हि पश्च यतस्तुचः । सबाधो वाघतो देवयवो मरुत इसमी ॥ ऋत्विनां वाचका अष्टा(टो) (८) वी(ई)महे यामि मन्महे । रिरिट्टि दद्धि पीपरन्मनामहे मदेमाहे ॥ मिमिट्टि शग्धि मायतेरिरीहि पूर्धि यन्धि च । इपुध्यति च यन्तारो मिाहीति तु धातवः ॥ याच्मार्थकाः सप्तदश(१७) दाति दाशति दासति । २६ २७ २८ २९ ३० ३१ ·३२ ३३ २४ ३६ [१२] एणति महते राति तथा रासति तुमति ॥ पृणाति शिक्षि(क्ष)तीत्येते दानार्था दश धातव (१०) । परित्रवाशिपोऽभ्यर्प पवखेति चतुःपदी ॥ सत्कृत्य प्रार्थनां ब्रूते (४) द्वौ सस्ति स्वपितीति तु । निद्रार्थकारकी) (२) व (अ)थो कूप कातु कोऽवत क्रिवि ॥ वत्र कारोतरात्काट खात कुशय रुश्यदात् । केवट सूद उत्सश्च कूपशव्दाश्चतुर्दश(१४) ॥ मुपीवास्तस्करस्तका रिका रिभ्वा रिपुस्तुपु । तायु रश्चिद्रिहाया अघशसो मलिम्लुच ॥ को वनमुरिति तु स्तेनशब्दाश्चतुर्दश(१४)। निण्य सस्वस्सनुतर्हिरुक प्रतीच्य तथापीच्यम् ॥ त(निर्णीतातर्हितयोरिमानि पण्नामधेयानि(६) । आके पराके पराचैरारे चैव परावत ॥ दूरस्य पंञ्च नामानि(५), प्रत्न पूर्य सनेमि च । प्रवया प्रदिवोऽहाय पण्नामानि पुरातने (६) || इदानी नूतन नव्य नव नूनमिदेति पद् । नव्यनामान्य(नि) (६) (अ)थाभीके प्रपित्वे इति नामनी ॥ आसनस्याम दभ्रमल्पस्याथ तिर सत । अमाप्तवाचिनी प्राप्तवाचिनी केचिनिर ॥ त्वो नेम इति चार्धस्य, अक्षाश्च स्तृभिरित्युडोः । वल्मीककृमिसजे हे वनीभिरुपजिविका ।। उ(ऊोईर कदर चेति धान्यावपननामनी । रम्भ पिनाक दण्डस्य, मेना मा इति योपिताम् ।। अया एनेत्यनेनाथों, शिश्नाय शेपवैतसी १ शिक्षति (मि.) २ उदर (नि.) १९ ४१ ४२ ४३ ·४४ ४५ १६ ४७ [१३] सिषक्त सचते धातृ(तु)द्वय सेवार्थकं मतम् ॥ भ्यसते रेजते धातु (तू) भयवेपनवाचकौ । रोदसी अम्भसी क्षोणी पुरन्धी धिपणे स्वधे ।। नमसी रा(र)जसी ओण्यौ सदसी सद्मनी मही। चम्वौ गभीरे गम्भीरे पार्यों घृतवती अही ।। उर्वी पृथ्वी अपारे च बहुले अदिती तथा । दूरेअन्ते इत्यखण्ड पदमेकमितीरिता ॥ द्यावापृथिव्योरभिधाश्चतुर्वितिसंख्यकाः (२४) । बबादिनामको वर्ग समाप्तोऽभूत्तृतीयक ॥ इति वहादिवर्गः ॥३॥ इति भास्कररायेण काण्डो नानापदाभिधः। भ्वादिकर्मादिवदादिवर्गस्त्रिभिरुदीरित ॥ ॥ इति वैदिककोशे नानापदकाण्डः प्रथमः समाप्तः । जहेति हतवानथें, निधा पाशसमूहके, । शितामेति पद बाहोयोनौ श्यामे यकृत्यपि, ॥ मेहना मगृहे नास्तीत्यर्थे च महनीयके, । दमूना दानमनसि तथा दात(न्त)मनस्यपि ॥ २ इपिरैः प्रेरके चेच्छावति, मूपस्तु मेच(प)का(क)। कुरुता कुरुतन, चालन्या तिर्तउ(ऊ) स्मृतम् ॥ मंन्दुर्म(न्दू म)दिष्णौ मुदिते, शिप्रे स्तो नासिके हनू । लोधा(ध)लुब्धे, तुम्व तीर्थे, शीरमित्यनुशायिनी(नि) ॥ १ रजसी (नि.) २ 'गुदे' इति पाठा तरम् ३ 'यस्य चित्त गृहे सक्त तस्मि दममन स्थापि', 'दान्तेषु मनोऽस्येति विप्रह' अय शोध प्रयतापुस्तो दृश्यते ४ ग दर्श' इति पाठा तरम् इतिरेण (नि.) गन्तयप्ययम् (शाध ) ५ मूपिका' इति पाठान्तरम् बहुव- चन इति शोध ६ तितर (नि.) ७ मन्दू (नि०) ८ लाधा, (पा०) रोध (नि.) तुनि (नि.) १. 'मशनशीलेऽपि' इति शोष ३ ४ .

·६ ७ १० [ १४ ] उदरे जटरे; वाहः सोमे; मध्या तु मध्यतः । कायमानशायमाने तथा कामयमानके ॥ विद्रधे विढे व्यूढे, द्रुपदं (दे) तु ट्रेमाश्रय । नसन्त इत्यभिमुखे, नमतो व्याप्नुवन्ति हि ॥ परितक्म्याभितो गत्र्यामीर्मान्ता ईरितान्तका । अअसत्या(त्पा)कत्र्या(ा) स्यादिप्मिणो गतशोलिपु ॥ हन्तारो हन्यमानाश्च तैयाभिषयमाणका (१) । स्तुतिमन्त शब्दवन्त इति आहनसः स्मृता ॥ ८ मुविते शोमनगतौ प्रेसवेऽपि च स स्मृता (त)। दयादानविभागेषु दयते दाहहिंसयो. ।। पुराणनव्ययोनूचं भूचिदित्यथ दावने । प्रदीनाय प्रदात्रे वापारः सूर्यकूर्मयो । सुतुकः सुगमे सुमायणाः सुगमनार्थका । च्यवनश्यावने चर्षी, शिशीते तीक्ष्णवाचक ॥ अंपायुवोऽमगच्छन्तोऽप्रमाद्यन्तश्च कीर्तिताः । रजो हरच ज्योतिप्यप्स्वहि रोकेपु चामुजि ।। १२ जुहुरे जुधिरे, व्यन्तः पश्यत्स्वश्नत्सु गन्तृषु । वाशी वाच्यश्म-मैया(ग्या) (1) च, कोणा(ण ) कुर्वाण ईरिती (त) ॥१३ विपुणो विपमे; जामिभगिनीभ्रातृबन्धुषु । सनातीयेऽतिरिक्त च, बालिशेऽय पिता पिता ॥ १४ १ उपरे जठर २ स्तोत्रेऽपि' इति शॉप ३ विवध पिहो' इति पादान्तरम् दुपदे (नि.) ५ 'द्रुमध्य' ६ 'नसन्ते स्याममन्तऽर्थे', . परितम्या मता राज्या- मोमान्ता' ईमान्ते (नि.) हरितान्ता' इति शोध. मारिन' इति पाट. १० इच्छावन्तो दर्शाथ' 11'ताभिनयमाणा'. ११ मनायामपि च स्मृत १३ गत्यर्थाऽप्ययन (शोध) निपातावती' (शोध) १५ 'दाना य स्यात्समु. अपारस्य (नि.) १६ सुपजा अपि (सोप). १७ अायुर (नि.) मगरसनो, १९ मप्या. २० त्राण · ऋाणा (नि.) २१ रित २२ पुनरत्ते सजातीये . - ·[१५]. १८ शयोस्तु मुखयौ रोगशमने भयनाशने । बृहस्पतेस्तनूजेऽपि, स्थापयामासुरेरिरे ॥ अदितिः स्यादा(द)दीनायां खण्ड्यायां देवमातरि । जमुरिः क्षुधिते; मैन्दी स्तोतव्ये स्तुतितरि ॥ १६ गौर्गन्तरि मयूरे च; जरते स्तुतिकर्मणि । दंसिः कर्मणि, तूताव विवृद्धौ गातुरम्वनिः ।। १७ वियुज्यमाने वियुते; चयसे गतिहिंसयोः । ऋधक् सत्यप्टथक् (ग्वृद्धिप्वस्या अस्येति तु द्वयम् ॥ उदात्तं प्रथमादेशे तीब्रार्थेऽप्या(प्य)नुदात्तकम् ॥ अन्वादेशेऽल्पके सेस्नि(नि)मेधे स्नपयितयपि । वाहिष्टः स्याहोहतमेऽप्यत्यन्तं व्यामुवत्यपि ॥ १९ वावशाने(न)स्तूयमाने तथा कामयमानके । घौर्य(य) तु वरणीये स्याद्वर(रे) श्रेष्ठेऽन्ध ओदने ॥ २० तिमिरे नेत्रहीने च; दूतः संदेशहारके । असश्चन्ती असजत्योयु(न्त्यव्यु)दस्यन्त्योर्चनुप्यति ।। २१ जिघांसि नुस्तिती छौंच(?) तरुप्यति निघांसति । भन्दनाः स्तुतयः प्रोक्ताः; आहन अपहन्तरि(1) ॥ नपत्यध्येतरि ऋषी नद; ऊतिस्तु रक्षणे । सोमोअक्षाः क्षरत्यर्थे; श्वात्रं शीघ्रतरार्थकम् ॥ 'ई(हा)समाने तु हृप्यत्योर्जवेन स्या(स्प)ई(4)मानयोः । पद्धिः पादैर्वाधनैश्च पानश्च स्पर्शनैरपि ॥ २४ ससमन्ये माध्यमिके ज्योतिपि स्यादथ द्विता । द्वैधे; मा इति तु नात्यावरीतारस्तथोपसः ॥ २५ शस्नु, २ दहीनाश. ३ मन्दिने' (नि.) ४ मपि ५ सय (नि) ६ घा. पृथिया. ७ प्रधानति शोध.. ८ यानुदात्तम् ९ मरिन (नि.). १० द्वादृतम. "म: वाश्यमाने. वावशानः (नि.). १२ वार्य(पा०) वार्य (नि.). १३ श्रेष्ठतमेधान्ध, १४ व्युद १५ आहतः (नि.). १६ हासमाने (पा०) हासमाने (नि.). १२ سم ·२७ २८ ३० . [१६] वराहस्तु वराहारहर्ता यज्ञोऽम्बुदोऽगिरा । समूलोस्खातकर्ताथ देवभेदा वराहव ॥ स्वसरं दिवसे, शर्या अङ्गुलीषु शरेप्वपि । अर्को वृक्षान्नमन्त्रेप, पविभ्या, सचा सह ॥ धन्वान्तरिक्षे च मराविदेथ(त्थेत्य) स(सि)नमोदने । चित्पूनाया पश्या(शावाद स्याटुपमाया समुच्चये ॥ वक्षो भुनान्तरे, तोद शिक्षके, गुम्नमोदने । कीचावृणिराया(य)तप्रभे, स्वञ्चास्तु पावके । पवित्र जलवायग्निमन्नेन्द्वन्द्ररश्मिषु । शिपिविष्टः प्रशसाया रश्माविष्टे च कुत्सिते ।। विणी चार्य(यु)रतन("शालिन्यथ पृथुजयाः । एथुवेगे, काणुका तु कान्तक्रान्तेन्दुर्तृका ॥ अध्रिगुः पावके मन्त्रे पुरुहूते प्रशासने । आपान्तमन्युरापाति(दि)तमन्यौ स्यात्मशा तु कुल्मा(ल्या)याम् ।। उर्वश्याप्सरस (उर्वश्यप्सरसि) स्यादाडूपः स्तोम आघोपे । याजपस्त्यं सोमरसे, वयुनं ज्ञानशोभयो । अन्नेन तुल्यो यद्न्धो वाजगन्ध्यं तु तन्मतम् । गध्यं तु ग्रहणाहै स्याद्गधितालिङ्गिता मृ(स्मृ,म())ता ॥ कौरयाणः स्त येन यान तहाचको भवेत् । यस्य तु त्वरित यान तौरयाणस्तु स स्मृत ॥ अह्रयाणस्तु स प्रोक्तो यस्य यानमत(ल)जितम् । हरयाणस्तु यद्यान यत्किंचिद्दरते बलात् ॥ नाद (मार्दवा)पादो नन्दी; कर्मसु स्थिर आरितः । तूर्णाशमुदके, क्षुम्पं शिली (न्धे), निप्प(प्प)पी विटे ॥ ३२ ३४ १५ १ स्वसराणि (नि०) २ नम्या ३ आ(नि.) ४ विष्णु (नि०) ५ निष्पपी(पा.) नि एपी (नि.) सूये ·३२ १० [१७] . पदि पक्षी, सोमरसे निचुम्पुणे(ण)निचुकुणी)। पादुर्गत्या, दृकश्चन्द्रे सूये(ये) शुनि च जम्बुके । अज्ञातनामधेय यज्जोपवाकं तदीरितम् । कृति(त्ति)यशोन्नन्थासु, श्वनी कितव उच्यते ।। ३९ समः स्य(स्स)वं ; कुटुं(ट) कर्म, चर्पणिद्रष्टरि स्मृत । केपयो(य) कुत्सिते, शम्बो वत्रे, जिहासु(त) काकुदम् ।। क्रोप्यभिमुख शीघ्रमित्यर्थे तूतुमाकृपे । अछेतु(छेति) प्राप्नु(तु)मित्यर्थे', सर्वत प्रसृत परि॥ ई सीमिति द्वये(य) पादपूरणे त्य(ऽन्त्य) परिग्रहे । अंसनं वर्मधनुपो, व्यो(व्यो)म्नि स्तोमे च वीरिटे॥ ४२ एनमेनामिति पदे एतच्छब्दार्थके मते । सृणिर्दात्रेऽडशे चेति, जहादिर्वर्ग ईरित ॥ इति जहादिवर्गः ॥४॥ आशुशुक्षणिरग्नौ स्याददिदीपयिपायपि । आशा दिशश्योपदिश , काशिः स्यान्मुष्टिवाचक ॥ अलावृणः कुणारुश्च कत्पयं च शिरिम्बिठः । इलीविशः कियेधाश्च पडमी मेघवाचका ॥ सललूकं तु सलुब्धे, विखुहस्त्वाप ईरिता । नक्षदाभमिति प्रोक्त व्याप्तिमात्रेण हिंसकम् ॥ अस्कृधोयुस्तु दीर्घायनिंगम्भाः शीघ्रहारिणा (ण) । ओपध्यो वीरुथः सोमरमवाची मदरः॥ वक्तव्योतो(क्यो) महोक्यश्च वृवदुक्थमिति स्मृत । पुलुकामो मूरिकाम , कपना कृमयो मता ॥ भानजीकः सुप्रसिद्ध प्रकाशो यस्य स स्मृत । ओमना रक्षणापाथ, जूणिः शत्याख्यमायुधम् ॥ निपुण (नि.) २ समस्या कुट समस्य (नि.) टस्या पाण (नि.) ३ अई (नि.) ४ प्राप्तु ५ मासभ्य (नि.) ६ कुणच. ७ हारिण, ८ महास्या २ ३ ४

·[१८]]
आसँचती(असिन्वती)असंखादयन्यो(न्त्यौ); प्रकलविद्वणिक् ।
धान्यमर्जनपात्री या सोपलमक्षिणी मता
उपसीति घुपस्थाने; रुजाना नद्य ईरिताः ।
पाथोने(ने)ऽम्बुनि खेऽभ्यर्धयज्वा पूणीक्ष ईशिपे ।।
सवीमन्यभ्यनुज्ञायामस्मे इत्यस्मदर्थकम् ।
अमूरः पण्डिते; क्षोणं गृहे; श्रायन्त आश्रिताः ।।
ज्ञानानि विदयानि स्यु : समथाः सर्वतः पृथुः ।
शशमानः शंसमान; आशीराशिपि चाशिरे॥
१०
अजीगरिति चागृह्णा अगारीरिति वार्थवत् ।
देवाच्या देवगत्याथै; कृपा कल्मि(ल्पि)तयार्थकम् ॥
विजामातुरपर्याप्तजामातृत्वस्य वाचकम् ।
सोमानमभिषोत्ता(ता)रमोमासो रक्षका मताः ॥ १२
अनवायं तु सकलं; किमीदी पिशुनो मतः ।
अमीवा रोगभूते स्यादमवानपि तादृशे ।।
१३
भयनात्या रोगजात्यामप्वा; दुरितमहासे ।
अमतिः स्वात्मविज्ञाने; श्रुष्टी स्यात्सुखशीघयोः ॥ १४
रुगाद्रोचिप्णुरूपे स्यात्पुरन्धिर्वरुणेन्द्रयो ।
रिशादसस्त उच्यन्ते हिंसका यैर्विदारिताः ॥
सुविदत्रः सुविद्यावान्ः सुदवस्तु सुदानरुत् ।
आनुपक स्यादानुपूयः तुर्वणिः संभुनेडुतम(भजेद्दुतम्) ।
गिर्वणः(णाः) स्तुतिसमक्ता सूर्तं तु संसमीरित (तेर)।
जारयाय्यजनीत्यर्थे; यादृश्मिन्यादृशेऽर्थकम् ।।
अग्रिया त्वग्रगाम्यम्पगसम्यश्चन ओदनः ।
शुरुषो नझतीरापः वै(पोचता पक्क उच्यते ॥
१ असिन्वती. २ स्मृता. ३ देवोदेवाच्या॑कृपेत्येक पदम् (नि.) ४ किमीदिने' (नि.).
५ पू. ६ गिर्वणसे (नि.) ७ अस्त सूते (नि.). ८ सप्तमीरिता. ९ पचता (नि.).
१६

·२१ [१९]. अमिनस्त्वनवच्छिन्नावयवोऽयोप्रतिप्कुतः। प्रतीकारविनिर्मुक्ते; मुशिमो दीर्घनासिके । शोभमानहनौ च; द्विवर्हा द्विगुणवृद्धिमान् । शाशदानस्तु शाश(शा)द्यमान ; सूमो भुनङ्गमे । २० उराणो (ब)हुकुर्वाण; रमणीयेपु रंस्थिति प्रकारेऽस्तिपाः कूपे; जवारु रविमण्डले । स्तियानामप्स्वथ स्तोत्रे जरूयं कुलिशः पवौ । विषयैकप्रधानो यस्ततनुष्टिं स्तु(त)स स्मृतः ॥ २२ वर्हणा परितो रद्धौ तुओ दाने;ऽनले भूमिः । संसारे विपितो रोस्थि(स्पी) स्तुतिकर्तरि चाम्भसि ॥ २३ तुरीपमुदक प्रोक्तमृजतिस्तु प्रसाधने । ऋजुनीतिस्तु(ती तु) कौटिल्यरहितं गमनं मतम् ॥ २४ ऋदूपे दूरपतनौ तथागमनपातिनौ । प्रतद्वस हये; चोप्कूयमाणो दानकर्तरि ।। जिन्वति प्रीयते; चोप्कूयते धातुर्गु(यु)दस्यति । हिनोतेति प्रहिणुत, स्वयमित्यर्थक मुमत् ॥ २६ दिविष्टिः स्वर्गफलक कर्म, दृतस्त्वरावति । महत्यमत्रो; मत्रोक्तगुणशालिन्यूचीपमः ॥ २७ अनानाश्रितेऽनर्शराति निप्पापदानकृत् । असाम्यनन्ते गल्दा तु धमन्यामथ जल्हवः ।। २८ निवालनेषु; यकुरो ज्योतिरोध(घ)नलोप(घ)यो । चेकनाटानिति प्रोक्ता ये तु द्विगुणकारिणः ।। २९ अभिधेतनशब्दः स्यादभिधावनवाचकः । अंडरोंऽह (ह)रण चाव(थ) पे; वाताप्यमम्भसि ।। को योऽप्रति २मान , ३ पहु ४ ततनुष्टिस्त. ५ रास्थी (पा०) स्पिन (नि.) (प्रसादने ७ दिविष्टि (नि.) ८ गल्दया (नि.) ९ निरुत्तादधिरम् ३० ·१२ ४ . [२०] चतः खेदेऽनुकम्पाया, चाकनिच्छति पश्यति । रधर्यति रयम ()प्सावमका ना(गो)न्तरिक्षयो । सदान्वेऽनारत शब्दकर्ता, कम्पक आधः । योऽनवक्षिप्तवचन स भवेदननावः ॥ पराशरस्त्पौ हिले, दनः स्युनिचेतस । विर्तनक्षमा दन्ता यस्या सा तु क्रिविदती ।। ससारेच्छौ शरारूः स्यादन्तहीने करती। कीकेटो नास्तिके, द्य(हृय)थ इदयुरिदमिच्छति ॥ एतद्वत्यप्यथो बुन्दो(न्द)सन्ददृन्दारकाः शरे । भत्यो(१) अत्यो (अन्त्यो)गजेऽपि, किः कर्तऍल्व शब्दो जरायुणि ॥ नवीस तु पृथिव्यामित्याशुशुक्षणिवर्गक ॥ अग्न्याधा देवपत्न्यन्ता एकपञ्चाशता शतम् । देवतावाचिनः शब्दा विशिप्येह न वर्णिताः ।। इति भास्कररायेण काण्ड एकपदाभिधः । उक्तो जहाद्याशुशुक्षण्यादिवर्गद्वयान्वित ॥ द्वाविंशत्यधिकाना शब्दाना पोडशशतानाम् । यास्कव्याख्यानुमतः सपूर्णा दिकः कोशः॥ इत्याशुशुक्षण्यादिवर्गः ॥५॥ इति श्रीमद्भारत्युपाख्यगम्भीरराजदीक्षितसूरिसूनुभास्कर रायदीक्षिताग्निचितारचितो द्वितीय ऐकपदिव- काण्डो वैदिककोशश्च समाप्तः। ३७ १ प्रप्मा २ कोष टा(नि०) ३ द(नि.) ४ निघण्टौ न पठितमिद पदम् निरुक्ता ददृतम् ५ युल्य (पा.)

·॥ श्रीः॥ अथ वैदिकनिघण्टुः। । । । अथ प्रथमोऽध्याय । ॐ। गौः । ग्मा । ज्मा। मा । क्षा।क्षमा । क्षोणी । सितिः । अवनिः । उर्वी । पृथ्वी । मही । रिपः । अदितिः । इळा । नितिः । भूः । भूमिः । पुपा । गातुः । गोत्रेसेकविंशतिः पृथिवीनामधेयानि ॥ १ ॥ हेम । चंद्रं । मुक्मं । अयः । हिरण्यं । पेशे । कर्शनं । लोहं । कनक । का- चनं । भर्म । अमृत । मरुत् । दन्न । जातरूपमिति पञ्चदश हिरण्यना- मानि ॥२॥ अंबरं । वियत् । व्योम । बहिः । धन्वं । अंतरिक्षं । आ- काशं । आपः । पृथिवी । भूः । स्वयंभूः । अध्यो । पुष्करं । सगरः । स. मुद्रः । अध्वरमिति पोडशान्तरिक्षनामानि ॥३॥ स्वः । एभिः । नाकः । गौः । विष्टप् । नभ इति पद साधारणानि ॥ ४॥ खेदयः । किरणाः । गावः । रश्मयः । अभीशवः । दीधितयः । गर्भस्तयः । वनै । उताः । वसंवः । मरीचिपाः । मयूखाः । सप्तमपय. । साध्या । सुपर्णा इति पञ्चदश रश्मिनामानि ॥५॥ आताः । आशा । उपराः। आठाः । काष्ठाः । व्योम । ककुभ । हरित इत्यष्टी दिङ्गामानि ॥ ६॥ श्यावी । क्षुपा । शर्वरी । अक्तु । उया । राम्या । यम्या । नम्या । दोपा । नक्तो । तमः । रजः । असिनी । पय॑स्वती । तमखती । धृताची । शिरिणा । मोका । शोकी । ऊधः । पयः । हिमा । वस्तीति त्रयोविंशती रात्रिनामानि ॥ ७ ॥ विभावरी । सुनरी । भास्वती । ओदती । चित्रा- मघा । अर्जुनी । वानिनी । वाजिनीवती । मुन्नावरी । अहना । द्योतना । श्वेत्या । अरुपी । मनृतो । मुनृतोवती । स्नृतावरीति पोळशोपोनामानि ॥ ८॥ वस्तौः । धुं. । भानः । वासरं । स्वसैराणि । धुम । धर्मः । १क्षोणि . २ सगर. ३ रम्या. ४ श्रीणा. ५ मी. ६ यो: ।

·- । , [२२] पूर्णः । दिन । दिवा । द्विवेदिये । विद्यवीति द्वादशाहर्नामानि ॥९॥ अद्रिः । प्रायो । गोत्रः । वुलः । अनः । पुरुमोनाः । वलिशानः । अश्मा । पर्यंतः । गिरिः । व्रजः । नरुः । वराहः । शंवरः । रोहिणः । रेवतः तः । फलिगः । उपरः । उपलः । चमसः । अहिः । अभ्रं । वेलाहकः । मेयः । दतिः । ओदनः । पंधिः । वृत्रः । अर्मुरः । कोश इति त्रिंशन्मे घनामानि ॥ १० ॥ श्लोकः । धारा । इळा । गौः । गौरी । गांधी । गभीरा । गभीरा । मुंद्रा । मंद्राननी । वाशी 1 वाणी । वाणीची । वणिः । पविः । भारती । धमानः । नाळीः । मेळि । मेना । मुर्या । सरस्वती । निवित् । स्वाहा । वप्नुः । उपब्दिः । मायुः । काकुत् । निद्वा । घोषः । स्वरः । शब्दः । स्वनः । ऋक् । होत्रा । गीः । गार्था । गणः । धेनौ । माः । विपा । नॅना । केशो । धिपणा । नौः। अक्षर । मही । अदितिः । शौ । वाक् । अनुष्टुप् । धेनुः । वल्गुः । गल्दा । सरः । सुपर्णी । वेकुरेति सप्तपञ्चाशद्वानामानि ॥ ११ ॥ अणः । क्षोदः । क्षी। नर्भः। अभः । कवैधं सलिलं । वाः । वनै । घृतं । मधु । पुरीपं । पिम्पलं | क्षीरं । विपं । रेतः । कशः । जन्म । वृकं । बुसं । तुत्र्यो । वर्धरं । सुक्षेमं । धरुणे । मुंरा । अररिदानि । ध्वस्मन्वत् । जामि । आयुधानि । क्षपः । अहिः । अक्षरे । स्रोतः । तृप्तिः । रसः । उदकं । पेयः सरः। भेषजं । सहः । शवः । यहः । ओजः । सुखं । क्षत्रं । आवयाः । शुभं । यांदुः । भूतं । भुवनं । भविष्यत् । ऑपः । मुहत्। व्योम । यशः । महः । सणीकं । स्तुतीकं । सतीनं । गहनं । गभीरं । गभर । ई । अ । हविः । स । सदनं । ऋतं । योनि । ऋतस्ययोनिः । सत्यं । नीरं । यिः । सत् । पूर्ण । सर्व । अक्षितं । बहिः । नाम ! सर्पिः । अपः । पवित्र । अमृत । इंदः । हेम । स्वः । सर्गाः । शवैरं । अभ्वै । वपुः । अंबु । तोर्य। त्यै । कपाटं। शुक्र । तेजः । स्वधा । वारि । जलं । जलापं । इदमिसेकशतमुदकनामानि १ घृणिः. २ पलाहकः विधिः. ३ मेना । मेलिः, ४ नमा. ५ शाम्. ६ [रम्. ७ सिरा, सूरा. ८ अररिदानि. ९ प्रयः. १० यादः. ११ महत् । आपं. १२ सत्तीकम्, स्मृतीकम्. १३ तूपीटम्, मृपीटम् (१).

·[२३]. ॥ १२ ॥ अवनयः । यव्याः। खाः। सोराः । स्रोत्याः । एन्यः । धुनयः । रुजानाः । वक्षः । खादोअर्णाः । रोधचक्राः । हरितः । सरितः । अवः । नभन्वः । वृध्वः । हिरण्यवर्णाः । रोहितः । मस्रतः । अर्णाः । सिर्धवः । कुल्याः । वर्यः । उव्यः। इरावत्यः । पार्वत्यः । संवत्यः । ऊर्जस्वत्यः । पयस्वत्यः । तरखंत्यः । सरस्वत्यः । हरस्वत्यः । रोधस्वत्यः । भासत्यः । अजिराः । मातरः। नद्य इति सप्तत्रिंशन्नदीनामानि ॥ १३ ॥ अत्यः । हयः । अर्वा । वाजी । सप्ति । वहिः। दधिक्राः । दाधिकावा । एतग्वः । एतशः । पैदः । दोर्गहेः । औच्चैःश्रवसः । ताक्ष्यः । आशः । भः । अरुपः । मार्थत्वः । अव्यथयः । श्ये॒नासः । सुपर्णाः । पतंगाः । नरैः । हायर्याणां । हसास । अश्वा इति पविशतिरवनामानि ॥ १४ ॥ हरी इंद्रस्य । रोहितोऽने । हरित आदित्यस्य । रासंभावश्विनौः। अनाः पूष्णः। एपंत्यो मरुतो । अरुण्यो गाव उपसा । श्यावाः सवितुः । विश्वरूपा बृहस्पतैः । नियुतो वायोरिति दशादिष्टोपयोजनानि ॥१५॥ भ्रानते । भ्राशते । भ्राश्यति । दीदयति । शोचति । मंदते। भेदते । रोचते । ज्योतते । द्योतते । शुमदिसेकादश ज्वलतिकर्माणः ॥ १६ ॥ जमत् । कल्मली- किन । जंजणाभवन् । मल्मलाभवन् । अर्चिः । शोचि । तपः । तेन । हर । हर्णिः । शृंगाणि शृंगाणीसेकादश ज्वलतो नामधेयानि॥ १७ ॥ गोहेमावर वः । खेदय आता श्यावी विभावरी वस्तोरश्लिोकोऽर्णोऽवनयो- ऽत्योहरीइद्रस्य भ्राजते जमदिति सप्तदश ।। ॥ इति निघण्टौ प्रथमोऽध्यायः ॥१॥ अब द्वितीयोऽध्याय । ॐ। अपः । अनः । दसः । वेष । वेपं. । विष्टवी । व्रत । कवरं । 'के. रुण । शक्म ऋतु । करणानि । करोसि । करिकत् । करैती । चकत् । क्लै । कताः। कर्तवै। कृत्री । धी ।शची । शमी। शिमी । शक्तिः। शिल्प- मिति पड्विंशतिः कर्मनामानि ॥ १॥ तुक् । तोक । तनयः । तोर्म । १ यहूय २ ऋतावर्य ३ रेवन्य ४ मास्तन्य ! तरस्वत्य ५ दागाह ६ वार्याणाम्. ७ द्योतने, ज्योतते. घृणि .स्वा. शकम, प्रतु, कुरुणम्.११ करती, करिस्त. । 1 .

·[ २४ ] 1 । । तक्म । शेषः । अमः। गयः । जाः । अपत्यं । यहुः । सूनुः । नपात् । प्रजा । धोनमिति पञ्चदशापत्यनामानि ॥२॥ मनुष्याः । नरः । धाः । जंतवः । विशः । क्षितयः । कृष्टयः । चर्पणयः । नहुपः । हरयः। मयोः । भवाः । मतीः । वाताः । तुर्वशाः । गुह्यवः । आयवः । यदवः । अनवः । पूर्वः । जगतः । तस्थुपः । पंचननाः । विवस्वतः । एतना इति पञ्चविंश- तिर्मनुप्यनामानि ॥३॥ आयती । च्यवाना । अभीशं । अनवाना । विनगृतौ । गर्भस्ती। करस्तौ । बाहू । भुरिजी ! सिपस्ती । शहरी । भरिने इति द्वादश बाहुनामानि ॥ ४॥ अगुवः। अण्व्यः। क्षिपः । विशः। शोः । रशनाः । भीतयः । अथर्यः । विपः । कश्या. । अवनयः । हरितः । खसारः । जामयः । सौभयः । योकोणि । योजनानि । धुरः । शाखाः। अभीशवः । दीधितयः । गभस्तय इति द्वाविंशतिरङ्गुलिनामानि ॥ ५ ॥ वश्मि । उश्मसि । वति । वेनेति । वेसति । वांछति । वष्टि । नोति । झुपते । यति । आर्चके । उशिक् । मन्यते । छसित् । चाकनेत् । चक- मानः । कति । कानिपदिसष्टादश कान्तिकर्माणः ॥६॥ अर्ध. । वानः । पैयः। श्रर्व । एक्षः । पितुः । सुतः । सिन । अवः । । धासिः । इरा । इळा । इपं । उर्छ । रसः । स्वधा । अर्कः । स । नेमः । मसं । नमः । आयुः । मुटता । बम । वर्चः । कीलालं । यश इत्यष्टाविंशतिरन्नना- मानि ॥ ७ ॥ आवयति । भवति । बभस्ति । वेति । वेवैष्टि । अविष्यन् । वसति । भसर्थ । बधां । हरतीति दशात्तिकर्माणः ॥ ८ ॥ ओनः । पनि । शव । वैः । तरः । वक्षः । शधः । वाधः । नृम्ण । तविपी । शुष्म । शेंज । दक्षः ! वोछ । च्यौन । शुषं । सहः । यह । वधः । वर्ग ! वृनन । बेक । मज्मना । पौस्यानि । धर्णसि. । द्रविण । स्पतिः । शवरमित्यष्टाविंशतिर्वलनामानि ॥ ९ ॥ मघ । रेकर्णः । रिक्थं । वेदः । वरिवः । श्वात्र । रौ । यि । क्षत्र । भर्ग. । मीळ्हं । गर्यः । दानं । १ शेष. २ अभीशु(१) ३ विश । क्षिप । श ४ अथर्यत्र . ५ सुहस्त्या . ६ वैष्टि. ७ ईयति. ८ शसनत,९ पय । प्रयः । पृक्ष. १० सुतम्, वय . ११ वाज.. १२ तरः, तत्र . १३ तक्ष, १४ शुष्म, शूप, दक्षः १५ विट् १६ म्यद्रास (1) । । - ·[२५]. इंद्रियं । वमुं। रायः । राधः। भोजन । तना । नम्णं । बभुः । मेधा । यशः । ब्रह्म । द्रविण 1 श्रवः । वृत्र । वृतमित्यष्टाविंशतिरेव धननामानि ॥ १० ॥ अन्या । उता । उस्त्रिया । अहो । मुही । अदिति । इळो । जगती । शक्करीति नव गोनामानि ॥ ११ ॥ रेळते । हेळते । भामते । भणीयते । भ्रीणात । भ्रपति । दोधति । वनुष्यति । कर्पते । भो त इति दश जुध्यतिकर्माणः ॥ १०॥ हे । हरः । हर्णिः । त्यनः । भामः । एहः । ढेरः । तपुषी । जुणि. । मन्युः । व्यथिरिसेकादश क्रोधनामानि ॥ १३ ॥ वर्तते । अयते । लोटते । लोठते । स्यदते । कसति । सर्पति । स्यमंति । स्ववति । नसते । अर्वति । श्रोतति । ध्वसति । वेति । मार्टि । भुरण्यात । शति । कालयति । पेलय॑ति । कटति । पिस्यति । विस्यति । मिस्यति । प्रर्वते । प्लवते । च्यवते । क्वते । गर्वते । नवते । क्षोदति । नक्षति । सक्षति । यक्षति । सर्चति । ऋच्छति । तुरी- यति । चतति । अतति । गाति । इय॑क्षति । सश्चति । त्सरति । रइति । यतते । भ्रमति । धनति । रजति । लजति । शियति । धर्मति । मिनाति । ऋवति । ऋणोति । खरति । मिसति । वेपिष्टि । योपिष्टि । रिणात । रोयते । रेजति । दध्यति । नोति । युध्यति । धन्वति । अरुपति । आयति । "डीयते । तति । दीर्यति । ईपैति । फर्णति । हनति । अ- देति । मदति । सस्ते । नमते । हर्यति । इयति । ईत' । ईखते । जयति । श्वाति । गति । आगनीगति । जगति । जिन्वति । जसति । गर्मति । प्रति । धाति । ध्रयति । वहते। रथयति । जेहते । प्व कति । क्षुपति । प्साति । वाति । याति । इपति । द्वाति । दूळेति । एजति । जमति । जवति । व- चति । अनिति । पर्वते । हति । सेति । अर्गन् । अनगन् । जिगाति । पतति । इन्वति । द्रमति। द्रवति । वेति । यतात् । एति । जगायात् । अ- युथुरिति द्वाविशं शतं गतिकर्माणः ॥ १४ ॥ नु । मखु । वत् । ओ. पं । जीराः । जणि । शुर्ता । शुधनास । शीम । यु । तूर्य । तणि । १ हृणीयते २ भोजत (१) ३ घृणि ४ रुह (१) ५ खसति ६ मियक्षति पिष्टि - योशिष्टि ९ दभोति १० सीयते. ११ गनीगन्ति १२ हन्तात् १३ जूर्णा - । ।

·. [२६] अजिरं । भरण्युः । शु । आशु । प्राशुः । तुनिः । तुतुनानः । तुज्यमा- नासः । अर्जाः । सानीवित् । डुंगत् । ताजत् । तरणिः । वातरंहा इति पदिशतिः क्षिमनामानि ॥ १५ ॥ तळित् । आसात् । अंबरं । तुर्वर्श । अस्तमोके । आके 1 उपाके । अवीके । अंतमानां । अवमे । उपम इत्ये- कादशांतिकनामानि ॥ १६ ॥ रणः । विवाक् । विखादः । नदनुः । मेरै । आनंदे । आहवे । आजी । पृतनाज्य । अभीकै । समीके । ममप्त- त्यं । नेमधिता। संकाः। समितिः।समनं । मीळ्हे । एतनाः । स्ष्टयः । मृधः । पृत्सु । समत्# । समये । समरणे । समोहे । समिथे । सख्ये । संगे । संयुगे । संगथे । संगमे । वृत्तूर्ये । पुक्षे । आणौ । शूर॑सातौ । वासातौ । समनी- के । खले । खनै । पोस्यै । महाधने । वाने । अज्म । सझे । संयत् । संवत इति पट्चत्वारिंशत्संग्रामनामानि ॥ १७ ॥ इन्वति । नक्षति । आक्षाणः । आनंद । आप्टं । आपानः । अशत् । नशत् । आनशे । अ- श्नुत इति दश व्याप्तिकर्माणः ॥ १८ ॥ नोति । यति । ध्वरति । धूर्वति । वृणक्ति । वृश्चति । कृण्वति । कृतात । श्वसिति । नभते । अर्दय- ति । स्तुणाति । स्नेहयति । यातयति । स्फुरति । स्फुलति । निवपंतु । अतिरति । वियांतः । आतिरत् । तकित् । आखडल । द्रुणाति । रम्णा- ति । शृणाति । शम्नाति । तृणेव्हिं । ताम्हि । नितीशते । नियति । मिनात । मिनोति । धमतीति त्रयस्त्रिंशद्वधकर्माणः ॥ १९ ॥ विद्युत् । नेमिः । हेतिः । नमः । पविः । सूकः । वृकः । वधः । वर्चः । अर्कः । कुत्सः । कुलिशः । तुजैः । तिमः । मेनिः । स्वधितिः । सार्यकः । परशु- रित्यष्टादश वज्रनामानि ॥ २०॥ इरज्यति । पत्य॑ते । क्षयति । राजती. ति चत्वार ऐश्वर्यकर्माणः ॥ २१ ॥ राष्ट्री । अर्थः । नियुत्वान् । इन. इन इति चत्वारीश्वरनामानि ।। २२ ।। १ युगत्. २ सखे. ३ सयत् (१). ४ अश्नुत.. ५ यति. ६ पहयति. " तुजः (१). तिग्मम्.

·1 । .[२८] वयुनमिति दश प्रशस्सनामानि ॥८॥केतुः । केतः।चेतः। चित्तं । क्रतुः । असुः । धीः । शची । माया । वयुन । अभिख्येसकादश प्रज्ञानामानि ॥ ९ ॥ वट् । अत् । सत्रा । अहा । इत्था । ऋतमिति पद ससना. मानि ॥ १० ॥ चिक्यत् । चामनत् । अचक्ष्म । चढे । विचष्टे । विच- पणिः । विश्वचर्षणिः । अवचाकशदिसष्टौ पश्यतिकर्माणः ॥ ११॥ हिक । नुकै । मुके । आहिक । आकी । नकिः । माकिः । नी । आकृत- मिति नवोत्तराणि पदानि सर्वपदसमाम्नानाय ॥ १२ ॥ इदमिव । इदंयथा । अग्निर्न ये । चतुश्रिदर्दमानात् । ब्राह्मणा व्रतचारिणः । वृक्षस्य नु ते पुरुहूतवयाः । जार आ भर्ग। मेपोभतो ! भियन्नयः । तद्रूपः । त- द्वर्णः । तद्वत् । तथेति द्वादशोपमाः ॥ १३ ॥ अर्चति । गायति । रेमेति । स्तोमति । गर्धयति । गृणाति । जरते । द्वयते । नदति । पृच्छति । रिह- ति । धर्मति । कृपायति । कृपण्यति । पनस्यति । पनायतै । वल्गृयति । मंदते । मंदते । छंदति । छदर्यते । शशमानः । रजयति । जयति । शं- संति । स्तौति । यौति । रौति । नौति । भनति । पणायति । पर्णते । सपति। पर्पक्षाः । महर्यति । वानयंति । पुजयति । मन्यते । मदति । रसति । खरति । वेति । मुद्रयते । जल्पतीति चतुश्चत्वारिंशदर्चतिकर्माणः ॥ १४ ॥ विनः । विनः । गृत्स. । धीर । वेनः । वेधाः । कण्वः । ऋभुः । नर्वेदाः । कविः । मनीषी । मभाता । विधाता । विपः । मनश्रित् । विपश्चित् । विपन्यवः । आकेनिपः । उशिजः । कारतामः । अद्धातय. । मतयः । मताः । वापत इति चतुर्विशतिर्मेधाविनामानि ॥ १५ ॥ रेभः । नारे- ता। कारुः । नदः । स्तांमः । कोरिः । गौः । मरिः । नादः । छंदः । स्तु- ५ । रुद्रः । रुपण्युरिति त्रयोदश स्तोसनामानि ॥ १६ ॥ युतः । वेनः । अजरः । मेयं । विदर्थः । नार्य । सवैन । होत्रा । इष्टिः । देवता- ता। मग्नः । विपः । इदः । प्रजापति. । धर्म इति पञ्चदश यझनामानि ।। १७ ।। भरता. । कुरवः । वागत. । वृत्तवाहिषः । यतवुन. । मरुतः । १ तत्गुणमा . २ पिशा.. ३ मनापि, मनीपिण. पेनिस ५ तामु . ६ मु. । ७ भदा... भारताः ·[२९] सपा । देवयव इत्यालिड्नामानि ॥ १८॥ ईमहे । यामि । मन्महे । दैद्धि । शन्धि । पूर्षि । मिर्मिहि । मिमोहि । रिरिहि । रिरोहि । पीपरत् । यतार । यधि । इपुध्यति । मदैमहि । मनामहे । मायत इति सप्तदश यामा कर्माणः ॥ १९ ॥ दाति । दार्शति । दासति । राति । रासति । पुणक्षि । पृणाति । शिक्षति । तुति । महत इति दश दानकर्माणः ॥२०॥ परिस्रव । पर्वख । अभ्यर्प । आशिप इति चत्वारोऽध्येपणाकर्माण: ॥ २१ ॥ स्वपिति । सस्तीति द्वी स्वपितिकर्माणी ॥ २२ ॥ पूर्प । कातु । कतै । वन । काट । खात । अवत । क्रिवि । सूदै । उस । श्यदात् । कारोतरात् । कुशय । केवट इति चतुर्दश कृपनामानि ॥ २३ ॥ तूं । तवा । रिभ्वा । रिपु । रिक्वा । रिहाया । तायु । तस्कर । वनZ । हुरश्चित् । मुपीवान् । मलिन्च । अवशंस । एक इति चतुर्दशैर स्तेननामानि ॥२४ ॥ निण्य । सख । सनुत । हिरुक् । प्रतीच्य । अपीच्यमिति पनिर्णीतान्तर्हितनामधेयानि ॥ २५ ॥ आके । पराके । पराचै । आरे । परावत इति पञ्च दूरनामानि ॥२६॥ प्रत्न । प्रदिवे ।प्रर्वया । सनैमि । पूव्यं । अन्हायेति पद पुराणनामानि॥२७॥ नवे । नूत्नै । भूतेन । नव्यं । इदा । इदानी मिति पळेव नव नामानि ॥२८॥ प्रपित्वे । अभीके । दभ्र ! अर्भक । तिर । सत । त्व । नेम ।क्षा । स्तृभि । वम्रीभि । उपजिविका । उर्दर । कदर । रभ । पिनाक । मेना । मा । शेष । वैतस । अया। एना। सिपक्तु । सचते । भ्यसते । रेजत इति पविशतिर्दिश उत्तराणि नामानि ॥ २९ ॥ स्वधे । पुरंधी । धिषणे । रोदसी । क्षोणा । अभंसी । नभसी । रजसा । मदसी । सानी । घतक्ती। बहुले । गभारे । गभीर । ओण्यौ । चम्वौ । पार्यो । मही। उर्वी । पृथ्वी । अदिती । अही । दरेते । अपार अपारे इति चतुर्विशतिर्यावा थिव्योर्नामधेयानि ॥ ३०॥ उरी हमहद्यहरज्यतिशिवातानिर्णिक (ग)त्वेमाकतुटचिक्यधिक मिद दग्धि २ निप ३ त्रिका वृक्वा ४ रिड्डा ५ कक्षा ६ हामह । 1 ·.[३] मिवाचतिविौरभोयज्ञोभरताईमहेदातिपरिवखपितिकूपस्तृपुर्निण्यमाकेमन- नवप्रपित्वेस्वधेत्रिंशत् । इति निघण्टौ तृतीयोऽध्यायः ।। ३ ॥ । अप चतुर्थोऽध्याय । ॐज़हा । निधा । शिाम । मेहना । दमूनाः । मूपः । पिरेण । कु- रुतन । जठरै । तितउ । शिप्रै । मध्या । मंदू । ईमातासः । कार्यमानः । लोधं । शीरं । विद्रधे । द्रुपदे । तुम्वनि । नसते । नर्सतः । आहुनसः । अद्म- सत् । इप्मिणः । वाहः । परितक्म्या । मुविते । दर्यते । नूचित् । नूचे । दा- वने । अपारस्य । शिशीते । सुतुकः । सुप्रायणाः । अपायुवः । च्यवनः । रजः । हरः । जुहुरे । व्यतः । क्राणाः । वाशी । विपुणः । जामिः । पिता। शयोः । अदितिः । एरिरे । जसुरिः । जरते । मंदिर्ने । गौः । गातुः । दं- सर्यः । तताव । पर्यसे । विद्युते । अर्धक् । अस्याः । अस्येति द्विपष्टिः प- दानि ॥ १॥ सस्नेि । वार्हिष्ठः । दुतः । वावशानः । वार्य । अंधेः । असे- श्वेती । वनुप्यति । तरुप्यति । भंदनाः । आहनः । नदः । सोमोअक्षाः । श्वात्रं । ऊतिः । हातमाने । पतिः । सुतं । हिता । ब्राः । वराहः । स्वत- राणि । शीः । अर्कः । पविः । वक्षः । धन्न । सिन । हत्या । सा । चित् । आ । द्युम्नं । पवित्र । तोदः । स्खंचाः । शिपिविष्ट. । विष्णुः । आणिः । पृथुज्ञया । अधयु । काणुका । अधिगुः । आंगूपः । आपातमन्युः । श्मशा । उर्वशी । वयुन । वाजपस्त्य । वाजगन्ध्यं । गध्ये 1 गर्धिता । कौर- याण, । तौरयाण. । अन्हेंयाणः । हरयाणः । आरितः । बंदी । निःपुपी । तूर्णाश । क्षुपै । निपुणः । पदि । णद. । वृकः । जोपवाक | कृत्तिः । श्वनी । समस्य । कुटस्य । घर्षणिः । शं. । केयः । तुतुमापे । अं- संत्रं । काकुदै । बारिटे । अछे । परि । । सीं । एनं । एनां । सृणिरिति चतुरुत्तरमशीतिः पदानि ॥ २॥ आशुशक्षणि.। आभ्यः । काशिः। कुणारु । अलातृगः । मुललूक । कल्पयं । विस्तुहः । वीरुधः । नक्षहाभ । नसन्त.. च्यवान. (१) । । । । । 1 ·[३१]. अस्लंघोयुः । निशृंभाः। वृबढुक्यं । ऋदरः । ऋदूपे। पुलुकामः। असिन्वती। कपना । भानीकः । नानाः । जर्णिः । ओमना । उपलप्रक्षिणी । उपसि। प्रकलवित् । अभ्यर्धयज्वा । ईक्षे । लोणस्य । अस्मे । पार्थः । सौमनि । सुप्रथाः । विदयानि । आयतः । आशीः । अनीगः । अमूरः । शशमानः। देवोदॆवाच्याकृपा । विजामातुः । ओमासः । सोमान । अनवायं । किमीदिनै अमेवान् । अमौवा । दुरितं । अवो । अमतिः । श्रुष्टी । पुरधिः । रुशेत् । रिशादसः । सुदः । मुविदः । आनुपक् । तुर्वणिः । गिर्वणसे । असू- तेसूर्ते' । अय॑क् । याश्मिन् । जारयायि । अम्रिया । चनः । पचता । शुरुधः । अमिनः । जमतीः। अप्रतिप्कुतः । शाशदानः । सुप्रः । मुशिमः । शिप्रै । रंसु । हिवहींः । अक्रः । उराणः। स्तियांनां । स्तिपाः । जवारु । जरूयं । कुलिशः । तुंनः । बर्हणा । तुतनुष्टि। डलीविशः । कियेधाः । भूमिः । विष्पितः । तुरीपै । रास्पिनः । जतिः । ऋजुनीती । प्रतहसू । हिनोत । चोप्कुयर्माणः । चोप्कुयते । मुमत् । दिविष्टिषु । दुतः । जि- न्वति । अमंत्रः । चीपमः । अनेराति । अनर्वा । असामि । गल्दया । जल्हवः । बकुरः । बेकनाटान् । अभिधेतन । अंहुरः। वृतः । वाताप्यं । चाकन् । रथयति । अमक्रां । आधवः । अनववः । सदान्वे । शिरिबिठः। पराशरः । क्रिविर्दती । करूळती। दनः । शरारुः । इदंयुः । कोटेषु । बुंदः। वृंदं । किः। उल्ब ! ऋबीसमृबीसमिति द्वात्रिंशच्छतं पदानि ॥३॥ जहासस्निमाशुशुक्षणिस्त्रीणि ॥ दति निघण्टी चतुर्थोऽध्याय. ॥ ४ ॥ - अथ पञ्चमोऽध्याय । ॐअग्निः । जातवेदाः । वैश्वानर इति त्रीणि पदानि ॥२॥ द्रविणो. दाः । इध्मः । तनपात् । नराशंसः । इळः । बार्हिः । द्वारः । उपासानको । दैव्याहोतारा । तस्रो देवीः । त्वष्टा । वनस्पातः । स्वाहाकृतय इति त्रयो- १. अप्वे. २. गिर्वणाः, ३. सुशिप्रो । रसु. ४. शिने इति कोशेऽपि न दृश्यते. ।

·। [२] दश पदानि ॥२|| अश्वः । शान । महाः । अक्षाः । प्रावाणः। नेरा- शंसः । रथः । दुंदुभिः । इषुधिः । हस्तमः । अभीशवः । धनुः । ज्या। इपुः । अश्वाननी । तलाबल 1 वृषभः । एवणः । पितुः । नद्यः । आप । ओषधयः । रात्रिः । अरण्यानी । श्रद्धा । पृथिवी । अवा । अमायी । उलूखेलमुर्मले । हविधीने । द्याथियो । विपाटछतद्री । आन। शुना- सोरी । देवोनोग। देवीऊंनाहुतीति पत्रिंशत्पदानि ॥३॥ वायुः । बरु- णः । रुद्रः । इंद्रः । पुनन्य. । बृहस्पति । ब्रह्मणस्पतिः । क्षेत्रस्य॒पति । वास्तोप्पतिः । वानस्पतिः । अपानपान् । यमः । मित्रः । कः । सरस्वान् । विश्वकर्मा । ताय । मन्यु. । दृधिकाः । सविता । मष्टा । वात. । अनिः। वेनः । असुनीतिः । अतः । इंदः । मनापतिः । अहिः । अहिर्बुभ्यः । सु- पर्णः । पुरूरवा इति द्वात्रिंशत्पदानि ॥ ४॥ श्येन । सोमः । चद्रमः । मृत्युः । विश्वानरः । धाता। विधाता । मरुतः । रुद्राः । अभवः । गि- रसः । पितरः । अर्थर्याणः । भृगवः । आप्त्याः । अदिति । मुरमा । सर- खती । वाक् । अनुमतिः । राका । सिनीवालो । कुहूः । यमी । उर्वशी । पृथिवी । इंद्राणी । गौरी । गौः । धेनु । अध्या 1 पृथ्यो । स्वस्तिः । उ. पाः । इळा । रोदसीति पदनिंशत्पदानि ॥५॥ अश्विनौ । उपा। मुर्या । वृषापायौं । सरण्य । त्वष्टो । सविता । भर्गः । सूर्यः । पृपा । विष्णु । विश्वानरः । वरुण । केशी । केशिनः । वृषाकपिः । यम । अज- एकपात् । पृथिवी । समुद्र । अथर्वा । मर्नु । दध्यड । आदित्या. 1 मप्तमपं. य. । देवा । विश्वेदेवा । साध्या । वसवः । वानिन· । देवपत्न्यो देवप- न्य इसेकनिंशत्पदानि ॥ ६ ॥ अग्निद्रविणोदावोवायुःश्यनोश्विनौ पट् । इति निघण्टौ पयमोऽध्याय ॥५॥ 1 । १. नाराशस . २. देवीउर्जाहुती. ६ समुद्र । दध्यत् । अया.

·AN ALPHABETICAL INDEN (SANSKRIT.) Appendix I. नि. लोय | नि. सण्डम् ३१५ ३३ ४७ ४१ १।१२ = ४।३२ ३।२७ 1४२ ૨૩ ३१७ २६३ ३. ४।३ अगन् ३११२ १२८ " २।३ ४३ अच्छ ३१० २१५ १३२ १३ २।२४ श२२ ३१२ . अ. नि. भोर | नि० खण्डम् असनम् ४|४२ ४२ अद्भुतम् अहुर १३० 813 अग्रसत् अपार (रस्य) ४१० ४१ अद्रि अस्तु अधिगु अत्र ५१२१ ४॥३ अध्वरम् अक्षरम् १।२२२५ १।११,१२ अध्वर अक्षितम् १।२६ १।१२ अध्वा २१२६ २०१४ अनभिशस्य अप्रिया ठा३ अनर्वा अमुव १॥३१,२।०२।१३,२२५ अनरातिम् अघशत ३१३७ ३१२४ अनवद्य अध्या २०२० ।११ अनस अवक्ष्म ३.१५ ३.११ अनवनव ४४१ ४२ अनवायम् अजगन् २।२४ २।१४ अनिति अजा १।१५ अनुष्टुप अजिरम् २०३२ २०१५ |अनद्य अजिरा १४१३ अनमा अजीग ५।११ ४।३ अतमानाम् अज्म २।३८ ३१६२।१७,३।४ अन्तरिक्षम् अना २।३२ २०१५ अध अण्व्य २।१० २०५ अनम् अतति २।२९ २।१८ अपयम् १६३५ अपारे अथयुम् ४/३१ अपीच्यम् अथय २।१० २१५ अदिति अनवाना ११३,२२२॥ १।१११, १०,४१६ २।११, अन ४१ अदिती ३२४७ ३१३० अप्रतिष्युत अदा ३.१४ ३३१० अप्रायुव अप्वा अद्वातय |३२२५ २।१४ ३.८ રિરૂ૪ २०१६ | ११३ २।१२,४१२०/२१७,४२ अत्य अप २१३ २।२ ३।४७ ३३० ३।३८ ३२२५ | ११२७,२।११।१२,२।१ રા૪ २।२,४,३1-|२११,२,३१७ १० ४३ ४।१२ ४१ ४३ ३३१५ 1१४ ·[२] अनि । २१२२ अप्स ३११ १४१ २१७ अमिया ३ अर्जुनी १४ अमिधेतन શારે अजनम् 119 ३७ अभी २३६३।४१२।१७,३।२ अण २४ | ११२ अभीतर. १९,२।१० २५,१५ अर्णा अभी २७ २४ अर्दति २१२७ ३16 अभ्यर्द्धगज्या | ५० કારે अर्दयनि २०४० २०१९ अभ्यर्ष ३१३३ ३।११ माम् ३२५ अभ्रम् १० धर्म. ३१२ अचम् १३. अर्य २४५ अभ्यः ३१५ ३३ अर्ग २१३५ अमति ३।१,५१४३३७,४३ अर्वार २०३३ २०१६ अमनः ४।३ अराहण ४३ अमान् ४।३ ३१२ ३२ अमा ३९ ३४ अपचारशत् 131१४ ३.११ अमिन ४३ अवति ६ २०१४ अमीवा 1५1१३ टा अवतिरति २०४१ २११६ अमर. ५। ४।३ अवत ३१३४ ३।२३ अमृतम् ११५३० १२,१२ अपनय ११३१२।९।११३,२२५ अम्मरम् ११६,२०३३ १३,२।१६ अवनि अम्पु १।१२ अवमे २०१६ अम्भसी ३३० अर २०१३ २७ अम्भृण ३१४ ३३ अविष्यन् २१ अम्भ २०४ अव्यय अभ्यरु ५१० अशत् २०१८ अयते २१२३ २।१४ अश्नुते अया ३.४४ ३।२९ अदन १११७ १।१० अयुथ २०१४ अश्मा अय १३ গশ্বা ११४ अररिन्दानि ॥२६ २०१२ असाम् ४३ अरण्योगाव १।१५ असधन्ती ४२१ ४२ अरपति २।२९ २०१४ असामि १२८ अरुपी ११५ असिनी श१२ अरुपमू ३११ असिन्वती ४ा अरुप ११४ अमुर २१० अर्ज २।१३४३, २०२०, असु ३३१३ ४२७ ૨૨ अमृतसूत(सूती १५ શારે अति ३२० १३.१४ अस्कृधाय રાજ २०१५ ११३६ ४।३ " ४॥३ (५४ ·[३] " आशु अस्तमीने २०३३ २०१५ आपत्र રા २।३ अस्तम् ३१६ आयुधानि ११२६ १११२ अस्मे ४१३ आयु 13 २७ अस्य ४११८ आरित ४॥३७ ४२ अस्था आरे ३३९ ३१२६ असमा ३।१२ ३. आर्यति २१२६ २०१४ अहना १.१४ आवयति २।१४ २। अहि १.१०.२६ ११०,१२ आवया १॥२७ १।१२ अही २२२०,३।०२।११,३१३० आशा अदाय ३४० ३२७ आशा (शाभ्य) ५१ ४।३ अन्हयाण ४२ आशिप ३३३३ ३१२१ आशो | ५1१० #ારે आ (जार अ ૨૨૧ २।१५ भगम्) १1१४ ३१९,४।२०३।१३,४ार आशु आगशम् ४।३ १३ आशशुक्षणि ५० आगीम् आट ३१२ २।१८. २०३९ आकृतम् आष्टा ११६ ३.१५ १.१० आने २०३४ २।१६ २२३३,३१३९/२।१६,३१२६, आसात् आकनिप ४१२ ४२ ३।२५ आहन ३११५ आनन्दे ४ा २१३५ आहनस २०१७ १ आक्षाण २०१७ आहवे २०३४ २०३९ २।१० आखण्डल २।४२ ३११२ आहिकम् २०१९ ३.१५ आगनोगन्ति २०२५ २।१४ इ. आघृणि ४२९ ४२ इत्था ३१४,४।२३।१०,४२ आप ४।३३ ३१४० ३।२८ आचके २०१२ २।६ इदानीम् आजी २।३६ २०१७ इदम् ११२ आणी ५।३४ ४।३ आता इन २४५ २।२२ आतिरत् २२४० २१% १।२८ ३।२८१।१२,३११७ ४१३ इन्द्रियम् २।१८ २०१० आनट २०३९ २।१८ इन्वति २।२०३९।२।१४,१८ २०३० आनशे २।१४ आनुपर ४३ आपान २।३९ २।१८ २१४४,३१७ |२।२१,३१५ २०१३ ४२ १७ आपान्तमन्यु |४|३२ इरावय ११३३ आप १।१३ आयतो ૨૪ इटोविश २ ४१३ आधन " इयक्षति इयर्ति इरज्यति " ·[४] २०११ ३२५ २।१० २।२० २६ ३।१५ २।६ २।११ २०२० २०११ ४२३ १३,२० २०१३ ४२ १७ २७ ११३ ३।२९ ३१४३ ११२ इव (इदमिव) | ३.१६ ३१३ उशिक् इपति २।२४ २०१४ उशिजः इपिरः (रण) ४३ ४११ उश्मसि इपुध्यति ३३३१ ३।१६ उसा २०१३ (उसा: इटि. ३२० ३।१७ उस्रिया इष्मिण ७ इळा (3) २३,२१,२।।१११,११:२। अति. ७.११ उधः उरी पा ४ा३ ऊर्जस्वत्य २।२६ २।१४ उर्दरम् १।२७,४५४२) २०१२,४२ उा ईम ३.१९ ऋ. २।२५ २।१४ ईमन्तिरतास.) ४७ ऋक्षा ईपति २।२४ २०१४ ऋचीपम. मच्छति उक्थ्य ३.१२ ३. मजुनीती उक्षा ३३ माति उक्षितः গড়ি ३१३५ ३.२३ मणोति ऋण्वति उदकम् १२३ ११० उपजिहिरा ३१२९ ऋतम् ३१४३ उपद्वि ऋतस्ययोनि ११२१ उपमे શરૂ૪ २०१६ उपर १।१० १० उपरा: उपत. सभोति उपतपक्षिणी | ५७ सपीसम् उपसि कम उपाने २१३३ २०१६ कमुक्षा उराण. ५॥२१ ४३ करपदातू ३१ ३11 उर्वशी ४॥३३ ४२ महन् उभी १३४,३१४५ ११५९,३३३ एजति उल्यम् ११२२ ११११ ३.४२ ३२५ ५।२७ ४३ २०२६,३१७ (२१४,३३५ ५/२४ उ. " " उत्सः . ३५ २।२७ २।१४ २।२० १२०,३१४११२,३।१० १२९ ११२ ४॥३ ५.२५ ४.१८ ४१ + ऋध ४३ ३११५ ३।२४ U ३३५ ३३३ ३३२ ३२२३ ३३ २०२० १११४ ·[५] २११ ३२२३ २।१ एता एति एनम् एना एनाम् एन्य एरिरे " "" २।२३ ओ ओज ओण्या ओदती आदन ओमना ओमाप्त आपम् औ २।१४ ११२ ३।१५ १११ २११२ २।१४ १११ ४० ११२ ३।२३ |४० ३१२३ २१६ ४१ ३1१६ ३।२३ २११४ ४॥३ औच्च श्रवस २३५ ||१४ क्ता રા૨ २।२६ ।१४ वत ३१३४ ४।४३ ४२ कर्वम् २।२ ३१४४ ३१२९ कर्वरम् ४|४३ ४२ पत्मीकिनम् १२१ १११३ क्वते ४१५ ४१ क्वन्धम् १।२४ २१२२ २०१३ काव ३२४ क्शा ११२२ १।२७,२।१६ २।१२,२।९ क्श १।२५ ३१४६ ३.३० क्सति २।२८ १११४ काकुन् १०२२ १११७ २१० काकुम् ४१४० ४३ काञ्चनम् | ५.१२ काट ३।३५ २१३१ २०१५ वाणुरा ४।३१ कातु ३१३४ ११३६ ११४ वानिषत् २।११ कायमान ४५ कारु १६ १।१० ३।२६ ३.३ कारोतरा ३१३५ २।९ २।५ मालयति २।२४ २०२८ २०१४ काशि ३१२५ ३.१५ काष्ठा ११. कि ५२ स्मिोदी(दिने) १३ ११५ ११२ क्वेिधा २।११ २१६ ४।३ पिरणा पोस्ट (टेगु) ||३४ २।२१ २०१२ कोरि ३.०६ २।१ २११ कीरारम् २०१४ २१७ રા૪ कोस्तास ३।२५ २१ २१ बुटम् (स्य) ४४. कुणाम् उस्म ३१२५ ४३ गुरुतन था३ 1219 |२१ परिश २४३ क ककुम ४॥३ " पक्ष्या परति यन पपयम् वनम् पनति पपना पम् पम्पते फरणानि परस्त्री फरन्ती परासि परिपत् परुणम् परूळति ४॥३ ३१६ २७ ३.१५ ४२ ४॥३ २१२. ३१८ ४१ .

·[६] ल्या वरित कुशय २।१४ ३४३ क्षोणो कृण्वति कृत्ति कृती दरम् कृदर वृघु कृन्तति कृपण्यति कृपयु कृपा कृपायति कृपीटम् कृशनम् १४१३ क्षिप ૨૮ २१५ ३११ उियति ૨૨૪ ३१३५ ३२२३ क्षीरम् २४ १११२ २।१३ २२४० क्षम्पति २।२६ २११४ ३।७४।३९ ३४,४ार क्षुम्पम् ૨૭ ४॥२ २१ २१ क्षुहक ३२ ३१२ ३२२९ क्षाणम् (स्य) ५.९ ४॥३ ३१४ २३,३१४६ ११,३३० ३१२ ३१२ क्षोदति २।२५ २०१४ २०४२ ।१९ । १।२४ ३१२१ ३११४ क्षमा २३ ३१२६ ३.१६ ४।३ खजे २।३७ २०१७ ३।२० ३।१४ सरे १।३० २१२ खात ३२२३ | १०५,३।१० | १२,३।१० सादोअर्णा २१५ |२३ ११३१ ३।१३ खेदय श ११. ख ३३५ केत ग " १११ ४२ केवट कोश धीरयाण पतु प्राणा त्रिवि निषिदती क्षत्रम् १०१२ ४।१४ ४॥२४ २।२७ १९,२।९ ७ २१२८ २।१४ १।५,२५ રાજ टा४० ४२ गण ३१३५ ३१२३ गधिता ११८ गध्यम् ४।३५ ४२ गति |२|१,३३१३ ||१३९ गभस्तय ४११३ ४१ गमस्ती ३।२३ गभीरम् |४३ गभीग १॥२७२।१०१०,२।१० गभीर १५२४ २।१३ ॥१२,२७ गमोर ११२ गमनि १०६ गम्मरम् गम्मोरा 21४४ २।२१ गम्भारे गए २१५ गर्ने ११११ क्षण क्षप ३१४७ ३३० ३४ ३३ २०२१ २।१४ १॥२८ १२ १२. ३४. २३,१८,३१. २१२,१०,३।४ ३.५ शा३ क्षति क्षितय क्षिति क्षिारनी ७ ३४ ॥3 ·[७] चियसे २२२३ १२२८ गवते २।१४ ૧૮ ४१ गहनम् १।१२ १1१७ गाति २।२९ २११४ चर्कत्यम् (च गातु १४,४।१७ |१।१,४१ ऋत्) ११ २।१ गाथा १।२२ १११ चर्षणय २१५ શારે गान्धर्वी १२० " चर्षणि ४|४० ४२ गायति ३।२० ३११४ चष्टे ३।१५ ३११ गाव श चाक्न् ७३७ ४।३ गिरि ११७ १।१० चावनत् |२।११,३११५२६,३११ गिर्वण (णसे) ५.१७ चिक्यत् ३११५ ३।११ गी १११९ १११ चित् (चतुरश्चि गूर्धयति ३२० ३।१४ इंदमानात् ),३१९४ार ३१३,४।२ गृणाति चित्तम् ३.१३ गृत्स | ३२४ ३.१५ चित्रामघा १४१५ १८ गोना चित ३१३ ३।९ गोन १:१० |चोक्यते "२६ ४३ १॥३,७,१९, ११,४,११, चोप्यमाण ५।२५ ४॥३ |३।२६ ४११५३११६,४५१ च्यवत २।२३ २।१४ गारी ११२० १११ च्यवन |४|११ ४१ मा २१४ १।२२,३१४४१।११,३२९ च्यवाना रमा २१ च्यानम् २।१६ २। प्रावा १।१७ घ छदयते ३।२२ ३।१४ धर्म ३४ १।१६,३।२८१९,३।१५ दि घृण ११५ छन्त्सत् २।११ घृतम् ११२५ ११२ ३।२० ३.१४ घृतवती ३१४७ ३.१६ ३।३० ३२७ घृताची १.१२ छार्द ३४ घोष १।११ छाया प्रस जगती २०२० 111 घामान २०१२ जगत जगायात् २।१४ चात् (चत्य) पाहा. धति २०१४ २००३ २२६ २०१४ चन १८ ४३ जज्झता ४३ जाणाम | ४५ घमस जार ४१ १।१० चम्नी ३१३० निता च 1000 पदम् ·[८] 'ચાર ३।२४ ४।३ ३११३ तथा (घा) " " " " २२२ २।१० २।१३ १।१७ " " . जनार जमत् जमति जरते जरिता जस्थम् जलम् जलापम् जल्पति जाति जसति जसुरि जहा जहन जयति जा जातरूपम् जामय जामि जामि जारयायि जिगाति जिवति जिहा जीरा जुपते जहुरे जूाण तस्म ૨૩ ४।३ १४१ ततनुष्टिम् ५।२२ २।३० २०१४ ३१६ ३१२१,४।१५ ३३१४ ४१ तद्प (हिरण्य. ३।२६ ५.२२ ४३ तद्वर्ण ( ) १२३ १।१२ तहत् (वत्) १।३०,३९ २।१२,३२६ तनय २०३ ३२१ ३।१४ तना २०१९ २३० २।१४ तपुषी २०२२ तप १४१ ४।१६ ४१ तमस्वती १।१२ ४१ तम ४३ तरणि २।३२ २।२९ २०१४ तरस्वत्य २३ २२२ तरष्यति ४२२ १५ ११२ तर २०६ |२१५ तिवस ३३ २०२६ ४१४१।१२,४१ नविपी २०१६ ४।१४ ४१ तविप ४३ तव २।१५ २०१४ तस्वर ३।३६ २।२८ ५।२६२।१४४॥३ तस्थुप ૨૬ तळित २।३३,४० २१३१ २१५ ताजत् २१३२ २११ ताम्रा ३.११ ४१३ ४१ तायु ३१३७ २२२२३१, २।१३१५, तार्य २८ २।१५ १।१३ ४२ २।९ ३३ २९ ३३ २९ ३१२४ २०३ २११६,१९ । २२६ १३५ ३।२४ १।१४ ·[९] , २२३३ M १२।४३,५।२३/२।२०४३ दपिकाः ११४ तुरीपम् ५।२४ ४३ दन. ५.३३ ४३ तुरीयति २१२५ २१४ दौति २।२६,३९ (२१४,१५ तुर्वणि ४३ दिभ्रम् ३२,४१ ३२,२९ तुर्वचाः २१५ दमनाः ४२ ४१ तुर्दशे दर्म ३४ तुरि ११ दयते ४ा ४१ तूतार ४/१५ दाति ३३२ ३२० तुजानः २१५ |४|१० २२३२ दावने ४१ तुतिः २।३१ |२१५ दाशति ३१३२ ३२. दासति तूतुमा पि:(ये) ४४ ४ार २४२ বু २०२० | ११२४६२१३१ १२:२।१५ दिद्युत् तूणीशम् दिनम् ४॥३७ ४।२ तर्णिः २।३१ २१५ दिवा ११५ 8 देहि २०४२ २१९ दिविष्टि:(टिपु) ५२७ ४३ ३१३६ ३२४ दिवेदिवे दीदयति दप्तिः १।१२ २३ २१५ दीधितय १९,२९ १५:२५ दीयते(ति) २०२५ ११३०,४१ २१४ तोरम् दुरितम् ३ दुरोणे ३६ ३४ ४२ ३६ ३४ तोयम् ०१४ १११२ दुवस्यति ३१८ R ४॥३५ ४२ टा२१:५।२०४३ २१२२ २०१३ हरेअन्ते ३.४८ २१५ रति- ३।४२ ३२९ दवताता ३।२० मिरति २१२४ २४ ३२२५ ३॥ दयाच्या (देवो पा (सपा) ३९ ३1३ देवाच्या पा) ५." पति २१२ होगा २२ २१ दैमिः (गया) 10 ४ वर्ग () १३६ २९ २९ पनि २०२८ २।१४ पुगता २५ एपम् १५ (11५२.सार इपिसारा २२ तोपम तोरः " " ४२५ तोरयाण- ·[१०] योतते धोतना द्रमति द्रवत् द्रवति द्रविणम् द्राति द्रुपदम् (दे) दुखव द्रुणाति दूळति द्विता द्वियों घ. धन्व घन्वति धमति ।। २१९ १।४० वसति ।२।२५ २।१४ वरति २।४० २।१९ २१२४ |२४ ध्वस्मन्यत् १२५ ११२ ३१ २।१५ न. २।२४ २।४ नसन्ते ४५ ४१ २।१७,१८ २९१. न (अनिर्नये) | ३.१९ ३१३ २।२४ १४ निमि ३१२ ४६ ४१ नकीम् ३।१६ ३।१२ २।५ २०३ नक्ता ११२ २१४१ २१९ नक्षति २।२८,३९ ।२।१४,१८ २।२८ २।१४ नक्षद्दाभम् ५३ ४.३ ४॥२५ ४२ नदति ३३२१ ३.१४ ५।२० |४|३ नदनु | २१३५ २०१७ मद |३।२६,४।२३/३१६,४२ |१६६,४।२८ | ११३,४२ नद्य २।२८ २/१४ मना ०२१ १।११ २।२३,४१,२।१४,१५,नपात् २।३ २।२ ३२१ ३।१४ नमते २४० १२० १।११ नमन्व ११३२ ११३ १।२५ २१२ नमसी ३४३ ३३० २।१७ नम |२७,२४ १४,१२ २५ २६३ नमस्यति ३८ १४२० १।११ नम २११३,४२ /२७,२० २०१३ नम्या १।१२ १।२२ १।११ ना | १६३५,२६४ |१।१४,२६३ ३४६ ३१३० २०१४ २।१,३१३ |२१,३९ नवम् ३४० ३१२० २१८ २२५ ३२५ ३१५ ३१२४ ३१४० ३१२८ ११३२ निशत् ૨૧૮ ।. ૨, नसति(ते) २।१४ २।१४ २१९ नसत १२२१ - नहुप २।३ १४ |२२२३ २।१४ नाद ३।२६ २।२४ १२२९ २२३ नार्य २२५ नाब्दी १।२१ २९ ३५ २७ घमनि घरुणम् घणसि पवाः धारा घासि धिपणा धिषणे धी पीतय धीर धुनय धुर पूर्वति घेना धेनु ध्रजति प्रति ध्रयति प्राति २।२३ नवदा नव्यम् . , २४१ २५ १ . नाक नाम " ३२८ " ·[ १२] पुरन्धिः पुरन्धी पुरोपम् ।३।२७ ३।२९ २।१४ ३२७ २१५ २।१४ २।१४ १३ सु २।१४ ११० यहिष्ठ ३३ ४३ ३।१० पुरुभोजा पुरकाम. पुष्करम् पूजयति पूरव पूर्णम् पूधि पूर्व्यम् पपा क्षे पृक्ष. पृच्छति घृणक्षि पृणाति पृतनाज्यम् पृतना पृत्सु पृथिवी যুগ্ধ पृथ्वी पृश्नि प्रपत्य पेलयति पेश २।१० 1५।१५ ४।३ प्रदिन ३४. ३४६ |३३० प्रपिले ३१४१ १२२४ प्रते २।२३ ३११ ३३१ प्रक्या ३१४० ११७ |१।१० प्राशु २०३१ लवते २१२३ प्साति २२७ ३।२२ ३१४ ३११ २।६ ૨૨ फ १।१२ पणति २।३० ३३१ ३११ फलिग ११९ ३३५ ३।२७ ११४ |३४ २०३६ २।१७ ५।२४ २०१२ २७ वट् ३१४ ३।२० ३१४ पत ५।३१ ३।३२ ३२० यन्ध २।१९ ३।३३ ३२. यप्सति २।१४ २।३५ २।१७ यधाम् २०१४ २।६३५ २।३१७ चमस्ती २।१५ २०३७ २१७ वरम् १२५ वईणा ५.२३ ४३१ ४२ यहिंषत् ३१५ | १३,३१४७ १११,३।३० वर्हि ११६,२९ बलाहक ग्ल (र) |११७ ૨૨૪ २०१४ बहुल ३२४७ |११५,३।१० |१२,३।७ वाघ २।१६ वाहू २७ २।१७ २।९ विस्यति २०२० २।१४ धीजम् २।३८ २४ यीरिटे ४४२ २।३ २२ ५.३५ ३२८ ३१७ बुसम् ५२५ ४३ वटुक्यम् ३१२ ३२ वकम् श२५ ३१३८, ३२५ ३३ वियनाटान् ५२९ १३ २८ २१८ १।१२ ४॥३ ३३ १।३.१२ ११० " पीयानि पोस्ये प्रफलवित् ३१३० । ૨૪ २।१४ २२ ४R ४३ ११२ ४३ ५५ .. प्रजापति, प्रतद्वसू प्रतिष्ठा प्रतीच्यम् प्रत्नम् । :ܕܶ܀ ३१२७ ३३ ४३ ·[१३ ] " " " " " म भन्दना । " भविष्यत् बेकुरा ११११ भोजते २।२१ |२।१२ वन १६३७,३।३ १११४,३१३ |भोजनम् २।१६ २०१० ब्रह्म २।१३,१९ ।२।७,१० भ्यसते ३४५ ३२९ ब्राह्मणा (नाम भ्रमति २।२६ २।१४ णावतचा. भ्राजते ११४० ११६ रिण) ३१९ ३१३ भ्राशते भ्राश्यति भग २।१० २।१० भ्रीणाति २।२१ રાર भनति ३।२१ ३।१४ घ्रपति भन्दत १४०,३२२२११६,३।१४ |४२२ ४२ महते ३।३२ ३२० भरता ३।२९ ३११८ मक्षु २०३१ २।१५ भरिने श २४ मख ३२७ ३१७ भरे २।३५ २०१७ २१८ २।१० मघम् भर्म १४ १२ मज्मना २१९ २।१७ भर्वति २।१४ २१८ [मतय ३।२४ ३१५ ११२७ |१११२ मतुथा ३३२५ मसथ मदति २१८ २।१५ ३.१४ ३।२० माजीक (५।६ ४३ मदेमहि ३१३० ३१६ मानु मधु १।२५ भामते २।२१ २०१२ मध्या ४१ मनश्चित २।१३ ३१५ २१२१ ३२२५ भारती ११९ १११ मनामहे ३१% ३।३० भास्वती १।१४ मनीपी ३।२४ ३१५ भास्वत्य २।३ १॥३ मनुष्या २४ मुरण्यति २०२८ २।१४ मदते १४०,३३२२/११६,३।१४ भरण्यु ४१ २१३२ २।१५ मन्दी(न्दिने) ४१६ मुरिजी २७ २।४ ४४ मन्दू भुवनम् १६२७ ३।१४ मन्द्रयते ३।२२ भू मद्रा १२. १११ भूतम् १।२७ ११२ मदाजनी १२. मन्धाता भूत (मेपोभूतो ३२४ ३१५ ३भियनय) ३१९ ३१३ मन्महे ३।३० ३॥ मन्यते २।११,३१२३/२१५,३।१४ भरि ३१ ३१ मय २।३ भृणीयते २०२१ २१२ ममसत्यम् श१७ २०३६ - भूमि ४३ मयूसा १५ 1३६ भरजम् १२६,३३९ ! ११२,३३५ मिय ११२ . २२२२ ·[१४] भियन्नय) ३.१५ २८ मरीचिपा शिर मना १।२१,३४४२११,३२२९ मरुत् १।५ ३।१० ११२,३।१० मनि २०४३ २२२० मरत ३।२९ ३१० मप (मयोभूतो३ मता २।४ २।३ ३१३ मत्या २२५ मेहना કાર मदति २।२७ २।१४ मळि ११ १११ मर्या ૨૪ २।३ मावी १११ मरिम्मुच ३।२४ म्यक्षति २।२६ २।१४ मस्मराभवन् १४१ ११७ य महत १३०३३ ११२,३।३ यज्ञ ३१२७ मद्दयति ३।२० ३.१४ यतते रा२३ १४ महायने २।३८ २।१७ यतसुर ३९ ३.१८ महिप ३३ ३३ यथा (इदयथा)|३११९ ३१३ मही १३ २३ २०११,११२॥ यदव ૨૬ २।३ २०३४६/ ११,३१३०य तार ३३१ मह १।१२ यघि ३१३१ ३१९ मा-चख १.१४ यम्या माषि ३१६ [३।१२ यच्या मातर या ११२७२।१३/११२२१७ मायत ३९ २२८२१६/११२,२।। माया ३।१३ ३९ यह २४ २R मापुरु ३२ ३४ मायु १।२१ यातयात २।४१ २०१७ भाइट ૨૨૭ २०१४ याति २।२८ २।१४ माहिन |३४ ३।३ यार |१२५ १२ गिनाति २।२९४१ |२।१४ १५ याश्मिन् ४३ मिनोति २४१ २।११ यामि ३३० ३९ मिमिा ३३१ |३११ युध्यति २०२८ २।१४ मिमीदि यापाणि २१. २५ २।२८ २।१४ योजनानि |२१ मीन्हा २१८ २।१० योनि १।२०३१२३४ मीद २१७ याशिट |२।२६ .. (२०१४ मुगतान ३२४ ३२. ३.१४ प ४ २।१६ २॥७ स ५।" ४३ रहात २०१५ देग पनि [२।२३ 11. मिति ३१२. ३४ मिस्यनि- - २।२५० 11.

·[ १५ १२५ " रजसो ३४६ ३१३० स्तत् ५।१५ ४।३ १।१२,४।१२/११७,४१ रमण २१८ २०१० रमति यति) ३।२० ३.१४ रजति २।२७ ।१४ रण २।१४ २०१७ रजत ३२९ रलम् २।१८ २।१० रेत १२५ ११२ स्थति २।२७,५।३१/२।१४,४३ रेभति ३२२० ३।१४ रमम ३४ ३३३ रेम ३।२६ रम्गानि २१४१ २।१९ रळते २।११ २।१२ रम्म ३१४४ ३।२९ वित ११८ ११० रपि १।२८,२।१८/१।१२,२।१० रोचते १६४० ११६ रशा २। રામ रादसी ३४६ ३।३० रश्मय १॥ रोधमा ११३ रस १४२६,२।१३/१।१२,२०७ रोधस्वय ११३४ रसति ३२१ ३१४ राहित १६३३,३९ ११३,१५ रानति २४४ २।२१ रीति ३२० ३१४ रानि ३३२ ३१२. गहिण ११८ राघ २०१६ २।१० रजति २२२३ २।१४ राय |२१० २१० रोटते २।२५ राष्ट्रा |२४५ २०२२ रोटते रामति ३१३२ ३१२० रोधाम् (धम्)/५४ ४१ रामभी ११५ रोहम् १२ गरपो(शि) ५।२३ ||३ रिस्थम् २।१८ २०१० भणा ११३ रिया ३१३६ ३।२४ वक्ष ४२१ ४२ रिणानि २।३० २।१४ रिप ११ २४२ २०२० frg ३३६ ३१२४ वमति २१२६ २४ रिया ३१३६ ३।२४ यन् (तत्) ३१३ ३३. २।१५,४३ २१९२० ३ ४३ यनम् रिति ३२१ ३।१४ गनगु |:३४ |३. ३२४ | २२१०२॥२,४२ २०२५ ४ বাসি २ पामा १२९,३०१,३॥1. साना ११३५,४॥ २२ प सभीभि " य বিত ·[१६] " वयुनम् 1३।१२,१३, (३८,९४२ वाणी ४।३३ वाणीची १२२० वराह २.१०,४।२६ ११०,४१ वाण १।११ चरिव २।१० २।१० वातरहा २।३२ २१५ दरूयम् ३६ ३४ वाताप्यम् ५.३० ४३ वर्ग २०१६ २४९ वाति २।२७ २।१४ वर्च २।१४ २७ वाम ३।१२ ३ वर्तते २।२५ २।१४ वारिकम् (वारि) १३० ११२ वर्ष (११३३,३।१०१।१४,३१७ वार्यम् ४२० ४२ वर्य ११३ वावशाने(न) ४२० वलिशान १।१७ ११० वासरम् ११५ वर (बल) वाशी १।२१,४।३१।११, ११२३ वल्गु ११११ वाहिए ४१५ ४२ वल्गूयति ३२२२ ३।१४ ४५ ४१ ववक्षिय ३३४ |३३ विखाद २१३५ २।१७ बत्र ३३५ ३।२३ विन ३२४ ३.१५ वनि ३० ३७ विचर्षणि ३१४ ३।११ वश्मि २११० २६ विचष्ट ३।१४ ३११ वटि २।११ २। |विजामातु |५।१२ ४।३ वसव ११८ १२५ विदयानि ५/१० २०१५ वमु २।१० विदय ३।२७ वस्तो विधे |४६ ४ वस्वी ११३ विधाता ३।२४ ३१५ वहते २।२३ २।१४ विधम ३८ ३५ वहि विनगृसी २७ २।४ या १।२४ विपन्यव ३।२३ ३१५ वार विपथित् ३२५ वाचत । ३।२४ २९ ३१५,१० विपा १२१ Pin वाजगन्ध्यम ३४ ४२ विप २।९,३२५/२५३१५ वाजपस्यम् ૧૨ विध ३१२४ ३१५ वाजति ३२॥ ३॥ ११४ वाजमाती २३४ २।१७ २१ २१९ वाजिनीवती वियुत ४१४ टा याजी विरप्शी ३।३ २३० २०१७ सिक्षम २५ विवस्वन्त २३ धाजति २६ विवार २०१५. २।१७ विमावरी वियत् वियत वाजिनी याने " २१५ 11 ·[१७] |३१ च्योम विवासति বিয় विश्वचर्षणि विश्वरूपा विश्वम् विषम् विषुण विट विष्टवी विष्णी विष्णु विष्पित विसुहः विहाया वीध वीळु वृक् वृत्तवाहिए वृक. ३.८ विवेटि २३१५ श २४ શારે विपिष्टि रा२६ २।१४ ३१४ ३११ वेष २।१ २१ ११५ वसति २।१० ૨૬ ३१ ३१ वैतस ३१४४ ३२२९ १।२४ ११२ व्यथि २।२२ २०१३ ४१४ ४१ व्यन्त ४१३ ४१ व्यानशि ३१ ३११ २।१ १२६,१०,२७१।३,६,१२ ४॥३१ કાર व्रज ११० |११० ३१२८ ३७ व्रतम् २।२ २१ ५।२३ ४।३ वन्दी |४।३७ ४।२ ५।३ ४॥३ ना ४२५ ३३ ३३ नाता २।५ २।३ ५४ ४।३ वाघन् ३२४ ३।३ २०१६ २॥ विश ३ ३१५ २।१७ ३२९ ३१० शयो ४१५ ४19 २४३,३। २।२०,३१२४ शसति ३२१ ३.१४ ३७,४।३८ ४२ शक्ति २।२ २।१ २।१६ २।९ शक्करी २१७,२० २०४११ २४१ २१९ शग्धि |३३१ ३.१% 2115 २।१० शग्मम् (शवम)/२२२ २।१ २१३६ २।१७ शम्ममू ३१६ २३१५ २।१० शची १।२३,२।११।११,२११, १।१७ ३१३ ३९ ५.३५ ४॥३ शतम् ३१ ३१ शतरा ३८ ३.६ २४. २१९ शब्द १२२२ ११ गम् |२१०१४,१६,१४ |शनाति २०४१ २०१६ शमी २।२. २।१० २।१० शम्बर ११११ ३१२४ ३१५ शम्परम् १२९,२१५१.२,०९ २।१०२८,२।६,१४,३॥ शम्ब ४ ३।२१ शरणम् ३४ ३२४,२७ ३१५१७ शरारु ५.३४ 8ારે 13 ११ शध २।१५ || वृजनम् वृणक्ति वृतम् वृत्रम् वृत्र दम् हन्दारक वृश्चति वृषन्धि वेति " २१. वेद वेधा देनति ४२ वेन येप ·[१८] 31. |३१९ " २२३ " २०२ ११७ ११४१ २।२६ २२४० ४.३२ २।१४ २।११ ४२ २।२ शर्म |३१४ शेत्रम् হাখা २।०४।२७ २५,४२ शेरधम् शर्वरी शेष शवति २०३० २।१४ शौकी १६२६,२२१५,२११२,२२९ शोचति शशमान |३।२२,५११०३।१४,४३ शोचि शश्वत् ३१ थोतति शासा રાત इनयति शतपन्ता ३९ दमशा शाशदान ५।२० ४॥३ श्यावा शिक्षति ३२२० श्यावी शिताम ४१ ४१ श्येनास शिपिविष्ट ४ा थ्रत् शिप्रे ४ा४ ४१ धव शिमी २।१ धायन्त शिभ्याता ३८ ३६ श्रुष्टी शिरिणा ११११ शोक शिरिपिठ २ ४३ वना शिल्गु ३६ स्वसिति शिल्पम् २।२,३११ /२१,३७ ग्वाति शिवम् शिशीते ४१ वेन्या शीमम् २।३१ २।१५ शीरम् ४४ ४१ चकति २३१ २।१५ स १६३० सयर शुभम् सयुगे शनम् ३१६ सवन गुरुष ५१८ ठा मक्षति गुष्णम् |२।१६ शुष्मम् महा राधनाम २।१५ सस्पे चरमाता २०३७. २०१७ सङ्गो शती २३१ २०१५ •सर्गम शूपम् । १२।१६,३१|२९,३२६ माणि -मन সকারি २।४.. मरते मोप ३४. ३२% सिया १।११ ११४ ३१४ ३.१० २।१२,१९ /२७१० ५९ |४|३ ५.१४ १।११ ४२ २१४० २।१९ २।२५ २।१४ २२१८,४२३/२।१०,४ार ग्वाघ्रम् ४११ २०१५ २।१४ |१।१२ २।३० २०१७ " " . २२५ मगर २।१४ ११३ २।१७ , " 1 २०३० . " २०३८ " " २२२९ २।१४ ३०९ था। टा२७ ·[१९] सतीनम् " २।२९ सप्तर्षय (सप्त- सत् ११२ मर्पति २०२५ २।१४ १।२८ माप १।३० सत ३४१ २९ सर्वम् सन्यम् |१।२८ २०१२ सपन २।२६ २१४ सभा ३।१४ ३।१० सत्राम |४|३ सदनम् ११२५ सटिरम् २२४,३।११।१२,३॥ सदसी ३४६ मवनम् ३२२७ ३१७ सदान्वे ५।३२ ४१३ सवामनि ४३ २२८,२२३०१।१२,२।। सथति २।१४ ३१६ ३१४ |ससम् २।१३,४।२६२।७,४२ सधनी ३४६ ३।३० सस्ति ३।२२ सनामय. |२२९ २१५ सनिम् ४/१५ [४२ सनुत ३३० ३२२५ मयत सनेमि ३।३९ ३२२७ सस्व |३।२५ सपति ३७२१ ३५,१४ सहस्रम् ३१ ३१ सपर्यति ३.५ सह | १।२६,२।१६/१।१२,२२९ साचीवित् २।३२ २१५ ऋषय) १९ साध्या सति सायर २०४३ २।२० सप्रथा ४।३ सिनम् २।१३,४ा२०२।७४ार सबाघ ३२९ ३।१० सिन्धव ११३४ १।१३ समत्सु २०३७ २०१७ सिपत्तु ३१४५ ३।२९ समनम् २०३५ सिसति २०२७ २।१४ समनीके २३७ सीम् ४|४२ ४२ समरणे |२१६ सीरा १६३१ ११३ समयें २०३७ ३१६ ३११२ समिति २०३४ सुक्षेम ११२ समिये २१३७ मुखम् १२२७ समीके मुग्म्यम् ३१६ समुद्र सुतुक ४११ ४।" समोहे २०३८ २०१७ सुत २१७ २०३ मम (स्य) ૪૦ ४२ सुत्र ५.१६ ४।३ सरस्वती १११ सुदिनम् । ३६ सरस्वत्य १३४ ११३ ३११२ ३८ सरित सुपर्णा सर १२२३,२६ १।११,१२ सुपर्णी १२ १२. सर्गा ११२ सुप्रायणा १४१ सर्गीकम् १।२८ सुमत् ५२ ४॥३ " . २२३५ २३ ३.१० सुनीथ . " ·[२०] ३.१० ३६ |२११४ सुम्रम् सुम्नावरी सुरा सुविते सुवित्र सुशिम पवति सवन्य स्रोत स्रोत्या खसते २।२४ ११३३ १।२६ १।१२ ४९ | १।१२ ४१ ५१६ ४॥३ ५.१% ३३५ ३२२३ १११३ १॥ २।३ ૨૨ १।१३,२।१३/१०८,२७ १।१३ श सूनरी स्वश्चा सधा स्वधिति २२२६ १४ ११७,२६ २४,१२ ४२% ४२ १॥३०,२।१३/११२,२१७ २।४३ २।२० ३.४६ ३1३० ०२१ ३३३४ ३२२ स्वन स्वपिति " " सूत्रता सूटतावती सूतावरी सूरि सूर्तम् सूर्या सूक मुणि ३१२६ स्वयम्भू १७ ३।१६ ४॥३ ११२१ २२२० स्वरति स्वर स्वसराणि स्वसरम स्वसार ४२ २।२४,३२०२१४,३४ ११ ११५,३६ /१९,३४ ४२७ ४२ श २१५ १२२१ १११ १२२७ १।१२ स्वाहा स्तोत्रम् सेपति सोमानम् सोमाअक्षा स्तामु स्तिपा स्तियानाम् ४।३ २।१४ ४३ ४२० ३१६ ४॥३ ४॥३ |३.६ २१९ ३।२९ ३१४ हसास हनति २।४३ ४|४३ ५।२० २०२० ५.१२ ४॥२३ ३३२७ ५।२१ |५।२२ |३३२७ २।४. ३४२ ३२. ३२२३ २४१ २।१७ २।३६ २।१४ २३. २।२४ यन्तात् २.१४ २२२७ २०५ हरयाण ४२ રાજ स्वणाति स्वभि स्तोमति स्तीति मेहयति पदास स्मृप शुरति स्कुलति स्पदते स्पमति स्यूमरम् सोनम HEEEEEEEEEEEEEE २॥ २७ |२115 हरित १४१२१२२/१११७२३ ४२ ५.३१, १२६१३१५ ઉદગ૬ 11 २.! २।१४ २२२५ २।२४ हरी एम्यम् यति शा ३३५ ३४ २।१२६ २४ १।२८ ४ि२४ JHAR ३॥.. हासमाने

·[२१]
हिस्म ३१५
|३२
दिनोत ५.२६ |४| हळते
हिमा १॥३ १७
हिरण्यम्(तदूप
होत्रा
तपूर्णः)
१४,३१९|१३१,३३
हिरण्यवर्णा १३३२ ११३
इयते
३१२५
हुरश्चित्
३।३० ३१२४
हणिः
११,२०२३१।१५,२॥१३॥रः
हेति. ।२।४२
२०२० हार्याणाम्
१३४,२९
|१२.१२
२०२१ २०१२
२२२२
२०१३
(१२२२,३।१०/२०११,३१७
३१२ ३२
३३२० ३1४
२।१४ २८
२०२२ २।१३
१४
रति

·[ २३ ] रोदसी प. बादः बृहस्पतिः ब्रह्मणस्पतिः ५।२ शुनासीरी ५३ श्येनः श्रद्धा " भगः मृगवः " मण्डूका. मनुः " ५।४ ५.६ ५.४ मन्युः . वनस्पतिः ५।२ वरूण: ५॥४,६ विसवः वाक् वाचस्पतिः ५४ वाजिनः वातः ५।४ वायु. वास्तोपतिः विधाता विपाछुतुदी ५३ विश्वकर्मा विश्वानरः (राः) ५।५,६ विश्वेदेवाः विष्णुः वृषभः पृषाफपायी वृपाकपिः विनः वैश्वानरः ५१ समुद्रः मप्तऋषयः। सरण्यू: मरमा मरस्वती सरस्वान् मविना माध्या. सिनीवाली सुपर्ण सूर्य. सूर्याः मस्त. मिनः मृत्युः ५.४ ५४ यमः यमी ५।४,६ ५।६ " सोम ५।२ राका रात्रिः स्वस्ति: स्वाहाकृतय. है. हविर्धाने ५४ . इंद्राः शकुनि. " ·AN ALPHABETICAL INDEX (HARATHI): OF WORDS IN PART (FT) I. Appendix III. को.नि. ३४१३२८ . दघृहस्प २३८११५ गोणी (धान्य- ३।१०३।२४ को.नि. को.नि. अन्न |१४२७ रुप ३३५३३२३ नवें अपत्य २।४/२२ कृषि |३४३३२२९ नानार्थअव्यय ३६१ अप्राप्त |३।४२/३।२९ निद्राकरणे |३।३४/३३२२ अर्धे "खाणे २१५/२। निश्चित ३३०३२५ अध ११३७१।१४ प. इन्दाचे, अदि- गाय पाहणे २।२०२११ ३।१५/३११ त्याचे, उपेचे, ३२३८।२५ पुष्कळ ३३१ ३१७३।४ जाकरण ३१२३,३३४ तीवे, पृथ्वी १२४॥ महतांचे, सवि- साठवण्याची/ ३३४३३१२९ पृथ्वी व स्वर्ग (३।४८३३. त्याचे, अग्नो- पशंसाफरण्या. चे, पूषेचे, चोर जोगें ३११२३० अश्विनीकु- याप्त ३.४२३।२९ मारांचे, व गार्थनाकरणे |३३४३२१ जळणार वायूचे, १६३७१।१५ जळणे व. २।१७२ आ. जवळ ૨૮ રાજ आकाश ११७१३ ३४१३द्धि ३।१३/३। . जाणे २२२२/२0१४ द्धिवान २३१५ इच्छाकरणे २।१२२।६ जुनें भिणे व को- उपक १३०१२ यो | ३३४१/३०२९) पणे ३।४५/३२५ ६. म. उपमावाचा (शब्द) ३५९३१३ दिवस ११६शर मनुष्य ५१ दिशा मागणे उपा ३३२३।११ मारणें तर ऋत्तिज ३३०३३१० दिव्य ३३३२३।९ २।२२।१ PRA काठी |३|४१क्षत्र किरण १.१५ दी १३४१/१।१७ २०१।१६ वळ २।३४/२०१६ राहु ३१४०।२७ उ. રાદ રાધે १६ २४२२१५ ३३३५३२९ ३३३३३३२० मोटें "१६RI. १८३१७ ३२ गर्ने (यामी ३३२९ २।१९।१७ न.

·$ +9 in one's por 11 . 11 » Januts 38 .. ... ... of Aditya Powession (in Agni ono's also not Aliwins Bukasputi Dawn be sion.) 3. 42; 3. 29. India - 1.38; 1. 15. Praiser (adini. cr) 3. 27; 3. 16. Pishan Praiseworthy 3. 12; 3. 8. Sanitat Wind Q K Quako (with Kill ... 2. 42; 2. 19. fuar) 3. 45; 3. 29. L R Lugo (srcat) 3. 5; 3. 3. Ray 1. 10; 1. 5. Little (small) 3 11; 3. 29. Request (solicit) 3. 34; 3. 21. M Riches... 2. 19; 2. 10. Male (organ)... 3 44; 3 29 River 1. 35; 1. 13. Van 2. 6,2 3 2. 45; 2. 22. S 11. of) 2 41; 2 21 Muchi Sacuifice 3. 28; 3. 17. ... 3 1; 3 1. Sacrificial N priests ... 3. 30; 3. 18. (2 31, 2 16; See 3. 15; 3 11. 13 41; 3. 29 Serve 3. 45; 3. 29. New 3. 41; 3. 38 Short 3 2; 3 2. Night 1. 13, 1. 7 Sky 1 7; 1. 3. 0 Sleep ... 3. 34; 3. 22. Old 2. 33; 2. 15. Speech 1. 23, 111. P Stick 3. 44; 3 29. Penade (oc- Strength 2 17; 2 tupy, cover) 2 39; 2 18 Sun 1 8, 1. 4. Planet (star)... 3 42, 3 29. Suic 3. 38; 3. 25. Rulc (to) 4. Master (to be .. . .. Neal .. .. ... . ... .. . ad I. ... 1 .. 3. 40; 3. 27. Soon .. 200 .. ... .

·1 IN ALPILABETICAL INDEX (ENGLISHI.) OF WORDS ix Panr I ( T'?) of the GLOSSARY. Appendix IV. .. 1. .. ... ... ... :: :: bo ... А Distant (far)... 3. 39; 3. 26. Act (nction)... 2.2; 2. 1. Anger 2. 22; 2. 13. Earth 1. 4; 1. 1. Angry (to be) 2. 22; 2. 13. & Haven 3. 18; 3. 30. Anthill... 3: 42; 3. 29. | Et 2. 15; 2. 8. Arms 2. 8; 2. 4. Expletives 3. 16; 3. 12. Ask (leg) are3. 32; 3. 19. F Attend (ou) to. 3.8; 3. 5. Far (distant).. 3. 39; 3.20. | Fear (und tren. Burii 1. 40; 1. 16. ble ) 3. 45; 3. 29. Burning 1. 40; 1. 17. Fight s. (battlu) 2 39; 2. 17. Certain ... 3. 38; 3. 25. Finger (tocs'... 2. 10; 2. 5. 2. 4; 2.2. Food Child 2. 14; 2. 7. Cloud 1. 19; 1. 10. Form (body).. 3. 11; 3. 7. Couparison (words Give 3. 33; 3. 20. showing) 3. 19; 3. 13. Go... 2..2, 2.11. Cover (conccal) 2. 39; 2. 18. Gold 1. 5; 1. 2. Covered (con-. 3. 5; 3. 3. ccaled) 3. 36; 3. 25. Gunnybag 3. 43; 3. 29. Cow 2. 20; 2. 11. H D Half 3 12; 3 29. ... 1. 15; 1. 8. Happiness 3. 10, 36. Dawn Heavcu ..'1. 16; 9. Day 1. S; 1. 1. and carth 3.43; 3. 30. Directions Hidden ... 3, 38; 3. 25. (points, quar: 1. 11; 1. 6. | Horse 3:7; 3.. 4. ters), ... .. ... R. Great (largo) .. . . >> . I. ..

·(2) J! JI *) 11 } - 11 .. 11 11 . C L . of Aditya Poysession (in Am one's also not Aswins m one's pos Brihasprti Dun session) . 3 42, 3 29 India 1 38, 1 15 Praiser (admı Vnruts el) 3 27, 3 16 Pushin Praiseworthy 3 12, 3 8 Sauti Wind Q K Quake (with Kull 2 42,2 19 fuar) 3 45, 3 29 R L11 (rcat) 3 5,3 3 Ray 1 10,1 5 Littlc (small) 3 41, 3 29 Request (soli cit) 3 34, 3 21 M Riches .. 2 19,2 10 3 41, 3 29 Rivei 1 35, 1 13 2 6,2 3 .. 2 45, 2 22 Mustui (to be S II of) 2 44,2 21 Vucli Sacrifice 3 28, 3 17 3 1 3 Sicrificul N priests 3 30, 3 18 You 12 34 2 16 Sco 3 15,3 11 13 41. 3 29 Scrie 3 45, 3 29 New 3 41, 3 28 Short 3 2, 3 2 Night 1 13,1 7 .1 7,1 3 0 Sloup 3 34, 329 Old Soon 2 33, 2 15 3 10 3 27 Speech 1 23, 1.11 P Stick 344, 3 29 Strength ..2 17, 29 Cup, LOLLI) 2 3), 2. 18 Sun 1. 8, 1 Planet Suru 3 38, 320 (str) 3 12, 3 29 Ilo (orgin) Man Rulc (to) 1 ... . .. Shy .. .. Pemandu (uc

·Dale of
Borrowen
Dale or
Issut
forrow
do.