·Printed by P Knight at the Baptist Mission Press, 41, Lower
Circular Road, Calcutta and Published on behalf of the
Government of His Highness the Maharajr Gaekwad
of Baroda hy Benoytosh Bhattacharyya,
Director of the Oriental Institute,
Baroda.
Price Rs. 3-0-0.

·CONTENTS.
PAGE
vii
1x
Prcfacc
INTRODUCTION
$ 1. Rise of Tantric Buddhism
$ 2. The Author
$ 3. Teachings of the Prajñopāyaviniscayasıddhi
§ 4. Teachings of the Jñanasiddhi
xili
xviii
TEXT.
1. Prajfopayaviniſcayasiddhi
2 Jñānasıddhi
Indexes
2
29
101

·PREFACE The Prajñopāyaviniscayasiddhi of Anangavajra and the Jñanasıddhi of his disciple Indrabhutı,-two short works of later Buddhism, or properly speaking, of Vajrayana--are presented to the public for the first time in original Sanskrit as No XLIV of the Gaekwad's Oriental Series The publication of these two works needs no apology because of the paucity of material for the study of Vajrayana and the later phases of Tantrio Buddhism Both Ananga ajra and Indrabhûtı were included in the group of the eighty-four Mahasiddhas and undoubtedly they were very popular in their own time, therefore, as these two works oomo from ancient authors of much influence they appear to be more or less of an authoritative character They are also calculated to throw immeasurable light on the doctrines and practices of the Buddhists of the Tantrie period about which very little is known to scholars of modern times The Tantrs are very neg loctod literature, but when they are dissected and properly examined there will remain cnough to show that they aro very valuable in their own way and that they have always something very lofty and grand to teach to mankind cvon now It is in this Iterature that the whole of the cultural history of the eastern part of India from 700 to 1200 A D is locked up, and a study of this literature is likely to repay the investigator amply The edition of the Prajnopayavınescayasuddhz is hased on the following Bix MSS A No 8050 of the Asiatic Society of Bengal described in the Catalogue of Sanskrit MSS in the Government Collec tion by Haraprasad Shastri, Vol 1, p 110 2 B No 13124 of the Baroda Oriental Institute MS Library, first copy comprising fol 718 to 12a 3 C No 13124 of the Baroda Oriental Instituto MIS Library, second copy comprising fol 126a to 137b 4 D Nepal Durbar Library, first copy 5 E Nepal Durbar Library, second copy N A copy in the possession of the editor 6 ·PREFACC 1 As a rulo all the MSS are defectire and full of mistakes In the copy of the Asiatic Society of Bengal first three chapters out of fire are missing The text of the Jfignasiddhi of Indrabhati is based on the following three MSS B No 13124 of the Baroda Oriental Institute MIS Library 2 H Copy in the possession of Vm Dr Hariprasad Shastri of Calcutta 3 N Copy in the possession of the editor The task of editing this second work presented peculiar difficulty owing to the limited number of VISS and it is feared in spite of all precautions there are instances where obscurity could not be avoided Our thanks are due in the first instance to His Highness the Vaharaja Chandra Shamsher Jung Bahadur Rana, GCSI, GCIE, etc Vaharajadhiraj of Nepal, for willingly and generously allowing us a loan of the valuable VISS from luis Durbar Libraту To Mahamahopadhyaya Dr Haraprasad Shastri we are also indebted to a great extent for lending his VSS and allowing them to remain with us for a long time We have also to thank our esteemed colleague Pandit KS Ramissamı Shastri Siromanı for correcting the proofs and making valu suggestions BARODA The 20th Varch, 1929 B BHATTACHARYYA ·INTRODUCTION § 1 Rise of Tantric Buddhism The religion taught by the Buddha passed through innumer able changes until it developed into Vajrayana with its strange philosophy strange dogmas and strange customs and practices How Vajrayana or the Tântric Buddhism arose from the earlier religion we have endeavoured elsewhere to explain and it is not necessary here to dwell on that point at any length It 18, however well to remember the three principal factors which were in the main responsible for the degeneration of Buddhism A great variety of influences which cropped up during the cen turies from the time of the Mahaparinirvana of Buddha and the destruction of Buddhism from the Indian soil at the hands of the Mahammadans in about the 13th century of the Christian era helped a great deal in bringing about this degeneration The introduction of the theory of Mahasukha in the conception of Buddhist Nirvana was the first and the primary cause of the weakening in the strength of the religion The second is the imposition of the most strict and unnatural rules of discipline amongst the members of the Sangha who could follow them only up to 7 certain extent and not for ever afterwards in exactly the same lines as shown by the Buddha The third force which had also exerted a weakening influence is the theory of Karuna which required that each individual Bodhisattva should sacrifice everything-himself his happiness his family and children--for the emancipation of the suffering bumanity This bad a widespread circulation amongst the masses and the result was that the vow to emancipate others was reduced to a mere convention and what is worst --the priests took shelter under its cover and found in it an excuse for committing acts of great sin and immorality It is difficult to say when Vajrayana arose but it cannot Gaeltad & Oriental Series i sadha amala II Introduction page Truf NO ILI ·X INTRODUCTION be denied that the sceds of Tântric Buldhism were already there in the original Buddhism in the form of Jludrås, Mantras, Mandalas, Dharanis, Yoga and Samidin as a meins to attain happineas and prosperity in this world India in the Buddha's time must have been stecped in absurd superstition, and it is difficult to imagine that Buddha will forbid all such practices, becuuse his obvious aim was to create a popular religion It is thus very casy to tfunk that there were many amongst his followers who were more cager for attaining happiness and prosperity in this world than for the extinction of self in Nırvina as preached by the Buddha The Buddha had to cater for this section of his disciples by giving them Mantras, Vudrās, Dharanın, Yoga and Samadhi' and we hear also of some of his disciples attaining great poners and performing miracles in his own time? The next stage in the development of the Tántric form of religion is represented by the Aryamañudrumulakalpa which has been published by the late Mahamahopadhyaya T Ganapati Shastri in the Tritandrum Sanskrit Series This work must have belonged to a very early period as it is classer among the Varpulyasūtris which became extinct about the 4th of the 5th century AD One who has glanced even cursorily through the three massive volumes of the work will not fail to be struck at the wealth of Mudras, Mandalas, Mantras and deities described in them If this be the condition of Buddhism, say, in the 2nd or the 3rd century AD or even earlier, who can deny that these precious things existed long before in Buddhism even from the time of Buddha, because such a development, as is noticed in the dauguśtimulal.alpe, presupposes & great ideal of earlier literature on the subject The next work which contri- 1 This is bome out by the testimony of Santaraksts the author of the Tatttyisangraka where the following remarkable verse occurs. नदुत मन्वयोगादिनियमादिश्रवक्तृतात । Butafmai elvĀTsf 912 (G O Series To Hp 90 ) Kamalas sa his diseaple added-शेन भगवतोकथामा मन्वयोगादिनियमति विपर। चादिशब्दन मुद्रामण्डलादि परिषद and thus defin tely attributed the introduction of these matters d rectly to the Buddha •SBE Yaharagga 157 3 34 12 10 8 ·INTRODUCTION SI buted materially to the development of Vajrayāna, is probably the Guhyasamāja or the Tathāgataguhyaka popularly known as the Astadaśapatala, where we find for the first time the mention of Vajrayana and the evolution of the theory of the five Dhyanı Buddhas and the five Buddha families, the main pivot on which the Vajrayanic conception of the Pantheon revolves: The Tantrics had many things which when brought to public notice were likely to give a rude sboch to many, in other words Secreat' was their key note in the beginning, till the practices enjoined in the Tantras were widely current amongst a large section of the people in the Guthyaramaja there are many practices which cannot be made public at once, unless the gro prepared to receive them Thus the Tantra went into private hands and was transmitted in a most secret manner through an unbrohen chain of gurus and disciples till it gained currency after 300 years, mainly through the teachings and mystic songs of the 84 Siddhas and their disciples and all those who came in intimate contact with them These Vahâsıddhas mostly belonged to the 7th 8th and 9th centuries of the Christian era and our anthors here namely, Anangavajra and Indrabhutı belonged to the end of the 7th and the beginning of the 8th century, or in a time when Vajrayana had already made a great headway and, was almost casting into the shade the original or the purer form of the Buddhist religion $ 2 The Authors In the Tangyur Catalogue of P Cordier Indrabhuti is men tioned as the disciple of Anangavajra From other Tibetan sources Indrabhūti appears to be the father of Guru Padma simbhuva who went to Tibet in the year 747 A D at the instance of his brother in law Sántarakgita, both of whom were instrumen tal in founding the first great monastery at Samye in Tibet in the year 749 AD modelled on the Odantapura style: If we take Indrabhuti as 30 years senior to his son, then big time will fall somewhere in 717 AD and if his guru Aningarajra is 1 This work has been undertaken for publ rat on in the Gaelwad's Onental Series and the edition is to come out shortly 2 Vadde!! Lamaism p 25 ·11 INTRODUCTION taken to be twelve years his senior then the time of Anangarajra will be cir 705 AD and the best period of his life, therefore, he must bare spent in the latter part of the 7th century. Anangavajra is again mentioned as the disciple of Padmavajra or Saroruhnrajra, famous in the history of Tantrism as the author of the Guhyasiddh: Taranath' mentions Padmavajra as a contemporary of Kambalapa, Lalitavajra and Kulkuripi who were well known authors of Vajrayana works and introduced many original Tantras Indrabhûtı had a disciplo in his sister Labsmuikara Deri who after being initiated into mysticism by her elder brother rose to saint-hood 2 Anangarajra was the author of several Vajrayana works besides the Prajnopayarınıécayasiddhı printed and publisbed here for the first time In the Tangyur Catalogue Anangarajra is styled as Acaryya, Yogin, Yogisvara, Sripada and Vlahacarya and the following works are ascribed to him in the Tangyurs . Sri Hevajrasadhana (Ehanåtha Heruka) Hevajrasådlana Herajra nama sadhanopäyıká Homabarına Krama 5 Visanirvahana bhavani hrama It may be remarhed that Padmavajra, the guru of Anangara)- ra, introduced the Hevajratantra and hence it is that Ananga, his disciple, devoted more energies in elucidating this Tantra than in anything else Indrabhuti, the disciple of Acangarapra, was a more prolific writer than his preceptor and, therefore, in the Tangyar we find quite a large number of works attributed to lus authorshrp. He 19 styled as Vahicarya, Odiyanasıddha, Acurya, Avadhöta, etc and is definitely mentioned as the blag of Odiyiga which is differently spelt as Oddiyana, or Uddiyana 6 The following * orks are ascribed in the Tanggur to Indrabhūti besides the Jignasıddhe published in this volume ? 3 1 1 Taranath Geschisle, p 185 2 Grubwede! Die Geschisten der 64 Zanderer att. on lodrabhūtı See Shastri MT Haraprasad, Bauddha Gün 0 Dohā, ef pendıı p ) • Ibid, appendis, p 14 5 For dengbeation of the place dee Sadhanamāh II, introduction, Ο ΣΥΣΤ1td ·INTRODUCTION VIII 1 2 3 4 6 7 S 9 10 11 Śrı Cakrasamvara tantraraja samvara samuccaja nama yrtti Sri Cakrasamvara Stotra Cakrasamvaranubandha Samgraha Siddhi Vajrayogini sadhana Vajrayogim mantra tattva sradhisthana nirdesa Sukla Vajrayoginiºadbana Dabinivajrapaſjara mahatantrarajasya panjha pratha mapatalasuk habandha nama Kulikamzhatattvanirnaya Sri Samputatılaka nama yoginitantrarajasya tıkå smr tisandarkanaloha Sri Anandapuspamala Sri Tattvamrtoprdesa Mahamayasadhana Śrı Shrva Buddha samayoga nama Tantrapanjika Sri Sarva Buddha samayoga Dakinjalasamvara tantrar tha tika Sarva Buddha samayoga ganavrtti Vajrasattvopäyıka Śrı Sarva Buddha samayoga Dakını jala samvara maha tantraraja nama mandalopayika Sahajasiddhi Tattvastakadrsti Ratnacakrabhışokopadeśa Arya Bañjuśrı namasangiti vrttı Kurukulla sadhana 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 All $ 3 Teachings of the Praznopayaviniscayasiddhi Anangavajra s work is charuterized by the boldness and the astonishing nature of the terchings contained in it like those of his predecessor Padmayajra and his successor Indrabhuti these authors have written more or less in a suppressed style, as much of it which to day appears as indecent, must have been similarly treated in their own time too The language used in these books is known technically as the Sandhyabhasa or the Twilight Language which can be esplained in two ways, one in a refined sense while the other in a gross sense, or in otber words, it is a ·XIV INTRODUCTION language which may be explained by the light of the day or by the darkness of the night, and this fact leads to the language being particularly named as the Sandhyabhasa or the twilight language In the Prajnopayar intécayasıddht the author divides his The first he names as subject matter into five different chapters the Transformation of the ideas of Prajña (wisdom) and Upaya (incans), the second relates to the worship of the Vajracăryya or the Preceptor who grants the initition, the third refers to the ceremony of initiation with the Bodhi mind, the fourth 18 the meditation on the highest bnowledge, and the fifth refers to the manifold practices for obtaining the said knowledge In these five short chapters Anangavajra has laid bare the principal teachings of the Tantric Buddhism or Vajrayina as it is called, and has shown tho lofty philosophy underlying it in a bold stylo and in a direct and unequivocal manner This 19, in fact, the shortest work on the subject with the maximum of information on the intricate system of religion In the first chapter the author defines Bhara or Existence which onginates from false reflections and the refirction of the worldly phenomenon as real This gres TISO to manifold sufferings and to a large number of actions and their results Isom them originates birth and death and a variety of such sufferings So long tho people of the universo consider its outward manifestations as real duo 10 ignorance will neither do good to themselvce nor to tho people at large It is for that reason the followers of Buddhrem rho are bent upon emancipating the three worlds should abandon their reflection of reality Once reality is undoned one should not go to the other ea treme, and think everything 19 unrea! Granting that there is difference between the two in the cognition there exists no such difference It is better to tahn the world as real rather than to reflect every thing as unreal, becaure a lamp which 18 burning can go out but homean it be extinguished (Virtana) when it is not burning ? The Te Nection of reality should be abandoned because it is like magie so also that of unreality because it 24 non existent When the conception of unreality is abandoned it gises free to n state which us neither the Samsara nor the Jirána The realization of ·INTRODUCTION XY the voidness (Sunyala) of all phenomena, after careful discrimina tion between knowledge and the object of knowledge is which is known as the highest knowledge or the knowledge of Prajña The compassion 18 of the nature of affection (Raga) as it removes the sufferings (Ranzati) which spring up from numberless causes This compassion is called Upāya or means ' because it always lihe a boat leads him topards the goal The commiogling of the two--Prajna and Upaya--8 like the comminghng of water and mill where the duality is merged into one without distinction and is called Prajnopaya This the author goes on to say is the creative principle of the Universe and everything emerges and develops from this principle This Prajnopaya is called Maha sukha because it gives eternal bappiness and it is known as Samantabhadra as it 18 wholly auspicious The second chapter opens with the remark that the truth cannot be defined because it is dependent more or less on self realization and therefore the previous teachers have not attempt ed definition in the numerous Sutrantas or works on mantras and practices The truth can only be obtained from a qualified preceptor and without him however much one may try one cannot get it Thus he fails to obtain success as the field though well tilled cannot grow of the seed is wanting It is therefore very necessary that . preceptor well versed in the Tantric lore should be served and worshipped with all devotion so that the truth may be obtained eventually and the perfection may be gained As the Suryakanta (Sun Crystal) jewel burns when 10 comes in contact with the rays of the Sun so also the Citta (mind) jewel of the disciple suddenly bursts into flames when it comes in contact with the preceptor who after haring attained the truth radiatez strong rays of knowledge The next chapter deals with the initiation of the disciple with Prajnopaz a The preceptor should be approached by the disciple in the company of the Vudra who appears charming in outward appezrance and 13 profusely deched in ornaments Then the disciple should worship the preceptor with a long panegyric and at the end should entreat the guru to grant liim the initiation so that he nlay be regarded as belonging to the famils (huli) of the Buddhas as their offspring The preceptor 4s ·YVI INTRODUCTION a mark of great pleasure and farour should then grant the requisite initiation after associating the disciple with the Mudrà previously described Further on, the guru gives him the fire 'Samayas' enumerated on page 13, lines 9 10, and imparts instructions on "Samvara' or restraint imposed on a Bodhisattva The pitunted disciple thereupon should pay compliments to the preceptor for this act of great kindness which had given him the much longedfor freedom from sufferings, and should take a vow to place all beings in the three worlds in the sphere of Buddha-hood, after obtaining it himself In the fourth chapter the author dilates on the meditation of Prajnopaya This consists in the meditation on something which is neither Sunya nor its opposite, nor a negation of the two By the acceptance of Sunya or Asunya numerous false constructions arise, and in their abandonment, the determination comes in , therefore, both these should be given up In the attempt to abandon both also the cognition of self becomes predominant Therefore both should be given up One should think himself As unchanging absolute, aimless, stainless and without a beginning or an end like the sky The compassionate Bodhisattva should not neglect the beings nor should he think whether they exist or not Prajña 19 so called because it does not admt of transforma tion and Krpi 18 so called because it strives to do good to all beings like the Cintimanı jewel The Prajña is absolute, Krpå or compassion is absolute, they both commingle together in cognition When this commingling takes place there is neither the knower nor the knowledge nor the object of hnowledge, and that 19 etnctly what 14 called the highest knowledge There is neither any doer, nor enjoper and because it is free from the bnowledge of either the doer or the enjoyer it is called the knowledge of the great Truth In this there is no receiver, no giver, no object to be given nor to be talen Those who have realized this great truth acquire innumerable attuinments even while doing ordinary things, such as seeing, hearing, talling, laughing and cating or when their attention 13 othert190 diverted This is called non dualty, the Bodhi mind, thunderbolt, or Vajrasattva or the enlightened one or the enlightenment' Thuis is called the Prajña paramita, the embodiment of all the Paramitas or Samatr or ·INTRODUCTION XIN of the guru who are well versed in Vapayāni and are free from all false son structions touch the highest emancipation in one life The author further says that those who always busy themselves in Mudra Mandala, muttering and meditation can never obtain perfection in innumerable cycles of years The attaininent of the knowledge of Prajñopaya is essential for emancipation and when the ascetic is initiated into the mysteries of Vajrayana he is able to obtun salvation, and this again is possible only through the kind offices Vajrasattva the holder of the thunderbolt has said that no gin is committed by the act of commingling the Prajna with Upiya The ascetio has no food forbidden to him and no drink prohibited and no woman not enjoyable He may indulge in all kinds of vices and sins auch as the killing of animals stealing others' properties, enjoying the company of women, and telling lies The author then gives a sermon with the words that by those identical actions which make ordinary men rot in hell for a hundred crores of cycles the Yogin 13 liberated The ascetic who is joined with the great Upaya and is working for the uplift of the world, has no action howsoever nasty, which cannot be done by bim Further on, the author says that the knowledge of the Tatbågatas 18 what 18 known as Vajrayana and one who 19 initiated in its mysteries is said to be invested with Vajrajñana or the Thunderbolt knowledge The knowledge the author continues in his characteristic simple style is not burnt by fire or inundated by water, or pierced by the sharpest instruments It is unsupported like space, it pervades the universo and is devoid of all characteristics and is called the highest truth known as Mahamudra (great woman) Samantabhadra (tharaughly auspicious), and the Dharmakaya (the spiritual body) known as Adarśa knowledge because, as the reflection is surely been on a mirror, even so the Dharmakaya is seen in the mirror of cognition It is called Samata knowledge because this is the cognition of the Tathagatas with its characteristic sameness both to themselves and to all other beings It 19 also Pratyaveksana knowledge because it is pure in origin, 18 without a beginning, It is known resplendent by nature, and peryades the Universe as Krt yanusthana krowledge, because the duties of the Buddha It is It is ·INTRODUOTION havo to bo performed at all places and in all times and becauso tho dutios are incumbent on all tlie Buddhay It 19 also called Susisuddha knowledge, beoluse by this the ascetic becomes free from the two obstructions of Klesa and Jieya' which come in the way of obtaining omancipation It is also known as tho Sambhogaköya because the Buddhas enjoy the identical actions as all other human beings and have the samc dcerea as others It is also known as Nirmunalaya because the Buddhas are created and have many qualities and forms and are devoid of characteristics The realization of this Vajrayana leads to happness and to the highest goal of Nirvana or emancipation But the ascetic who obtains this knowledge should behave like Vajrasattva and consider himself as the Deity in all his doings, such as standmg sleeping, sitting, salkıng, etc He can worship himself and others by means of dance, songs, vocal ins. truments flowers, garlands, the Camara and the parasol He may besmear on his body fragrant unguents and worslıp himself, having his mind fixed on the Buddha He can live the life of a Vrator shaven headed ascetic (mundita) or a housebolider, or a servant, or a king, or a master of the servants or whatevor he may choose He should only think himself as pervading everything, as tho embodiment of all the Buddhas, as self originated--wath complete freedom of movements, by thinking thus, he way obtain perfection in one life He is at liberty to take any food whether prohibited or permitted, and even suol things as thie cxcreta of the different animals and the five nectara, be should have no hatred towards any kind of women, especially of tho lower classes and of the untouchables because the more such women are utilized for the purpose of secret practices, the speedier becomes the attainment of perfection The author then proceeds to sound a note of warning to the aspirants of perfection by saying that by the muttering of mantras and meditations which as numerous 18 tho sands contained in the continent of Jambudvipa, no emancipation can be obtuned, even if the ascetic 19 undowed with great spiritual powers By following such and ro For kleslyarana and Jooyavarana see Taltıxa sa nigraka introduction pago ·INTRODUCTION XX1 other rules started by ignorant mon it is difficult to obtain even an entranre into the Buddhist fold how then is it possible to become a Vajrasattva 2 Therefore, it should be remembered that the nature of the highest truth is such that it can be realized only by the ascetic himself Those who are unable to understand this kind of truth after proper education and reason are full with the darkness of ignorance and should be classed among the beginners who can be trusted only with the lower forms of religious conduct Emata. tor itav Page line 17 मन. यया भू. 21 13 .मर्षण ययाभू. मिद्ध •वरो 21 17 मिद्ध • वचो 37 20 13 यदि यदा 2 तदा •पिणा 76 यदा •पिणाम् यविन्त. 19 65 7 याद्यन्त

·I
PRAJNOPĀYAVINISCAYASIDDHI
OF
ANANGAVAJRA.
१
श्रीमदनङ्गवचविरचिता
प्रज्ञोपायविनिश्चयसिद्धिः

·प्रज्ञोपायविनिश्चर्यसिद्धिः। प्रथमः परिच्छेदः । नमः श्रीवनसत्वाय । यचाभूतसमस्तकल्पपटलालिप्तं' स्वभावामलं बौद्ध धर्म शरीरमप्रतिसमं सद्धर्मध्यास्पदम् । सम्भोगं च विचित्ररूपरचितं सन्निर्मितं जायते प्रज्ञोपायमयं प्रणम्य तदलं चैतत् तदेवीच्यते ॥१॥ श्रीमतानङ्ग वच्चेण संक्षेपात् तत्त्वतो मया । अज्ञाततत्स्वरूपाणां हितायाशेषजन्मिनाम् ॥ २ ॥ अभूतकल्पसम्भूतो भाव'सङ्कल्पनात्मकः । भवः स एव चाख्यातो बालव्यामोहको बुधैः ॥ ३ ॥ ततः प्रजायतेऽशेपमोशराशिः सुदुःसहः । असकृविविधं चैव महत्कर्मकदम्बकम् ॥ ४ ॥ ताभ्यां च मरणोत्पादप्रमत्यात्वन्तविस्तरम् । अजसं जायते दुःखमश्रद्धा सक्तचेतसाम्" ॥५॥ 1 DN । COन्द। N.वा'। • N है। 1 BCDE .सा। BCE .त्या। • B.मित्त। ECOनतत्त्व.. 8 D.का। 10EOसन्धा.

·8 प्रशोपायविनिश्चयमिद्धो यावद् भावमहाग्राहो भवचारकर्त्तिनाम् । प्रजाहीनतया तावत् स्वहितं परहितं न च ॥६॥ अतस्विजगदानन्दं कर्तुकामेस्स्वविभ्रमम् । हर्तुकामैश्च सन्त्याज्यो भाव ग्राहो मनीपिभिः ॥ ७ ॥ भाव'ग्राहं परित्यज्य नाभावं कल्पयेद् वुधः । यदि नामानयोर्भेदः कल्पना नैव भिद्यते ॥८॥ वरं हि भावसङ्कल्पो न त्वभावप्रकल्पना । निर्वाति ज्वलितो दीपो निर्दृतः कां गतिं व्रजेत् ॥ ६ ॥ यावद् भावत्य सङ्कल्पस्तावद् भावो हि लक्ष्यते । न द्यादिरहितस्येह व्योम्नो निधनसम्भवः ॥ १० ॥ अभावमाचसाध्योऽपि उपायरहितो न च । स्वपरार्थासमर्थोऽसौ अभावत्वात् खपुप्पवत् ॥ ११ ॥ एवं भावः परित्याज्यो भ्रान्तत्वादिन्द्र"जालवत् । अभावत्वादभावश्च बुद्धत्वफलवाञ्छिभिः ॥ १२ ॥ यथानयोः परित्यागे संश्यो]" यदवस्थितः । असंसारमनिर्वाणमधुना श्रूयतां बुधाः ॥ १३ ॥ परा"मर्पणयोगेन धर्माणां निःस्वभावता। ज्ञानज्ञेयविभागेन प्रज्ञातत्त्वं तदुच्यते ॥ १४ ॥ 1 DN स्वतः, BCE वहितं. . DN भावा, BCE भावना। + BCE वि.। 7 DN चाभा० । BCDE .तोशेषो। 11 BCE .न्द्रिय.. " ON • त्यायो, BCE वात् क्षयो। . BCE नए। DN वा०॥ NE तत्व.। 8 BCE Oभ्य । 10 D.ध्ये Doनो। 1 B.रि.. . 12 ·. प्रज्ञोपायविपञ्चो नाम प्रथमः परिच्छेदः । रजत्यशेषदुःखौघानुत्यास्तु दुःखहेतुतः । सर्वसत्त्वान् यतस्तस्मात् कृपा रागः प्रगौं यते ॥ १५ ॥ उपानयत्यभिमतं यन्नौकेवा'नुकूलतः। सदानुकूलयोगेन सैवो'यायः प्रकीर्तितः ॥ १६ ॥ उभयोर्मे लनं यच सलिलक्षौरयोरिव । अद्दयाकारयोगेन प्रज्ञोपायः स उच्यते ॥ १७ ॥ प्रक्षेप्तुं चापनेतुं च शक्यते यत्र नैव हि। प्रक्षेपाय च यदु धर्मतत्त्वं तदुच्यते ॥ १८ ॥ प्राग्राहकसन्त्यक्तं सदसत्पर वर्जितम् । लक्ष्यलक्षणनिर्मुक्तं शुद्ध प्रकृतिनिर्मलम् ॥ १६ ॥ न इयं नादयं शान्तं शिवं सर्वत्र संस्थितम् । प्रत्यात्मवेद्यमचलं प्रज्ञोपायमनाकुलम् ॥ २० ॥ तदेव सर्वबुद्धानामालयं परमाद्भुतम् । श्रेयःसम्पत्करं दिव्यं धर्मधातु प्रकीर्तितम् ॥ २१ ॥ अप्रतिष्ठितनिर्वाणं व्यव"सम्बुद्धसेवितम् । स्वाधिष्ठानपदं रम्यं प्रज्ञापारमिताशिवम् ॥ २२ ॥ कायचयं त्रियानं" च असङ्ख्या मन्तकोटयः । मुद्रामण्डलचक्र च कौलि"कं तदनु"तरम् ॥ २३ ॥ 1 DN .क्ष.। . All MSS add यस्मात् । 5 CDE सर्वो.1 CBE यस्तदु.। ...। 1CBE •काय। " CDN च तदु. 1 2 B.तो। • BCDE लोके चा[प्य]. । CBE .न्मी। . CE यत्य.. 10 BCDE एष । 1 CDN लौकि।

·प्रशोमायविनियसिहौ . सर्वे विनिर्गतास्तस्माद् देवदैत्येन्द्रमानवाः । प्रेतादयस्तथा चान्ये निरुध्यन्ते च तत्र हि ॥ २४ ॥ चिन्तामणिरिवाशेपजगतः सर्वदा स्थितः । भुक्तिमुक्तिपदं सम्यक् प्रज्ञोपायस्वरूपतः ॥ २५ ॥ इदमेव समागम्य सम्बुद्धाः सुगताः पुरा। सम्बुद्ध्यन्ते च सर्वच सम्भोत्स्यन्ते जगद्धिताः ॥ २६ ॥ अनन्तसुखरूपत्वात् श्रीमहासुखसंज्ञितम् । समन्तभद्रमण्यं तदभिसम्बोधिकारकम् ॥ २७ ॥ बिजगदखिलदःखध्वंसनै कप्रत्तेः अनुपमकरुणायाः सङ्गमुक्ताग्रबुद्धे । अपरिमितविचिवज्ञेयराशेः समत्वं स्वपरपरसुखाङ्गं तत्त्वमूचुर्मुनीन्द्राः ॥ २८ ॥ इति प्रज्ञोपायविनिश्चयसिद्धौ प्रज्ञोपायविपञ्चो नाम प्रथमः परिच्छेदः। 1 BE प्रेतोदयं तथा चान्यं । D •णात्, N •याम्। : EC.क्ष. : BCE .यु.1 + EC संसद • B • बुद्धैः।

·द्वितीयः परिच्छेदः। . अथातः कथ्यते किञ्चित् तत्त्वरत्नस्य लब्धये । हिताय भवदुर्भेदभ्रान्तिव्यामोहितात्मनाम् ॥ १ ॥ उपायः पूर्व'सम्बुद्धैर्यथोद्दिष्टः समासतः । श्रीमतानङ्गविजेण करुणाविष्टचेतसा ॥ २ ॥ इदं तदिति तहक्तुं नैव शक्यं जिनैरपि । प्रत्यात्मवेद्यरूपत्वाद् बाह्यार्थे न च गृह्यते ॥ ३ ॥ तथा च यध्वसम्बु जगदानन्दकारकैः । आख्यातं नैव सूत्रान्तमन्लचर्यादिषु क्रमात् ॥ ४ ॥ श्रुतादिज्ञानगम्यं तन्न भवेद् वै कदाचन । शब्दार्थयोरसम्बन्धात् शास्त्रलक्षणसूचकम् ॥ ५ ॥ अत एव सदाऽऽसत्या युक्तं सद्गुरुसेवनम् । न च तेन विना तत्त्वं प्राप्यते कल्पको टिभिः ॥६॥ अप्राप्ते तत्त्वरत्ने तु सिद्धिनैव कदाचन । सुविशुद्धेऽपि सत्क्षेचे बीजाभावाद् यथाङ्कुरः ॥ ७ ॥ साम्रा'याः सन्ति ये केचित् प्रज्ञोपायार्थदेशकाः। चिन्तामणिरिवाद्भुता निर्विकल्यपर्थ स्थिताः ॥ ८॥ तत्त्वेनैव परिज्ञाय आचार्यान् वसुधातले । तानुपासीत यत्नेन आत्मसियन हेतवे ॥६॥ 1 D सर्वः। * DN .थादि.1 DN लोऽनेक। . DN चे.. D repeats Ch I, el 25 after this. 1 DN .मा. • EBC तेन। .E.शौतलत्वे.। . BCDN -थे।

·प्रोपायविनियमिझो सर्वे विनिर्गतास्तम्माद देवदैत्येन्द्रमानवाः। प्रतादयस्तथा चान्ये निरुध्यन्ते च तच हि ॥ २४ ॥ चिन्तामणिरिवाशेपजगतः सर्वदा स्थितः । भुक्तिमुक्तिपदं सम्यक् प्रनोपायस्वरूपतः ॥ २५ ॥ इदमेव समागम्य मम्बुद्धाः सुगताः पुरा । सम्बुड्यन्ते च सर्वत्र सम्भोत्स्यन्ते जगहिताः ॥ २६ ॥ अनन्तसुखरूपत्वात् श्रीमदासुखसंजितम् । समन्तभद्रमण्यं तदभिसम्बोधिकारकम् ॥ २७ ॥ विजगदखिलदुःखध्वंसनेकप्रत्तेः अनुपमकरुणयाः सङ्गमुलाग्रबुद्धे । अपरिमितविचिवजेयराशेः समत्वं स्वपरपरसुखाचं तत्त्वमूचुर्मुनीन्द्राः ॥ २८ ॥ इति प्रजोपायविनिथयसिद्धी प्रजोपायविपञ्चो नाम प्रथमः परिच्छेदः। 1 BE प्रेतोदयं तथा चान्यं । D •णात, N.याम् । . BCE .यु.1 . .EC.क्ष.। • EC .मंसहै। • B • बुद्धैः।

·द्वितीयः परिच्छेदः। . अथातः कथ्यते किञ्चित् तत्त्वरत्नस्य लब्धये। हिताय भवदुर्भेदभ्रान्तिव्यामोहितात्मनाम् ॥ १ ॥ उपायः पूर्वसम्बुद्धैर्यथोद्दिष्टः समासतः । श्रीमतानगावचेण करुणाविष्टचेतसा ॥२॥ इदं तदिति तदक्तुं नैव शक्यं जिनैरपि। प्रत्यात्मवेद्यरूपत्वाद् बाह्यार्थे न च गृह्यते ॥ ३ ॥ तथा च थध्वसम्बुद्धर्जगदानन्दकारकैः । अाख्यातं नैव सूचान्तमन्त्रचर्यादिषु क्रमात् ॥ ४ ॥ श्रुतादिनानगम्यं तन्न भवेद् वै कदाचन । शब्दार्थयोरसम्बन्धात् शास्त्रलक्षणसूचकम् ॥५॥ अत एव सदाऽऽसया युक्तं सद्गुरुसेवनम् । न च तेन विना तत्त्वं प्राप्यते कल्पकोटिभिः ॥ ६॥ अप्राप्ते तत्वरत्ने तु सिद्धि व कदाचन । सुविशुद्धेऽपि सत्क्षेत्रे बीजाभावाद् यथाङ्गुरः ॥ ७ ॥ साम्नायाः सन्ति ये केचित् प्रजोपायार्थ देशकाः। चिन्तामणिरिवाद्भुता निर्विकल्पपस्थिताः ॥८॥ तत्त्वेनैव परिज्ञाय आचार्यान वसुधातले । तानुपासौत यत्नेन आत्मसिड्यग्रहेतवे ।। JD सर्व। . DN .थादि.। + DN .तोऽनेक। DN चे। "D repents Ch. I, sl, 25 after this. 7 DN .मा. · EBC aas . BCDN •थे। E शीतलत्वे.

·प्रज्ञोपायविनियसिद्धी अनन्तबोधिसत्सौख्यं प्राप्यते यस्य तेजसा । श्रेष्ठत्वं सर्वभूतानां' त्रैलोक्ये सचराचरे॥१०॥ तत् किमर्थं कृपासूतौ तबाकारणवत्सले । मायामलिनचेतोभिढौँकयन्ति दुराशयाः ॥ ११ ॥ असत्प्रणामसत्कारैदृढं चो पास्य सद्गुरुम् । धौरादिदानपूजाभिरायुर्यावत् समोहिते ॥ १२ ॥ सम्प्राप्ते तत्त्वरत्ने तु सर्वबुद्धगुणालये। वार्तामपि न पृच्छन्ति छिद्रान्वेषणदारुणाः ॥ १३ ॥ तथाऽन्येऽपि दुरात्मानो ढोकन्ते गुरुवचिणम् । विहेठयन्ति चात्मानमात्मनैव दुराशयाः ॥ १४ ॥ हरणे गुरुमुद्राया रत्नत्रयधरस्य च । निर्विकल्पाः प्रतिक्षेच्या धर्मतायाश्च योगिनः ॥ १५ ॥ उक्ताः श्रीवजनाथेन समय तु महाद्भुते । जुगुप्साबुद्दयो नित्यं स्वमात्रासकारिणः ॥ १६ ॥ उपास्यैक गुरुं पूर्व नानुगृह्णाति मामिति । आश्रयन्त्यपरं दुष्टास्तदोपकथनोत्सुकाः ॥ १७ ॥ योगिताचार्यसंज्ञा च कथमस्माकमस्त्विति । एतन्माचप्रवृत्तास्ते बुद्धत्वं प्रति नार्थिनः ॥ १८ ॥ कथञ्चित् प्राप्य तद् ज्ञानं मन्यन्ते न गुरुं पुरा। ज्ञातारो वयमित्याहुर्मत्तः केचिन्न चापरे ॥ १६ ॥ 1 BCDE •बुद्धाना। .चा.1 Boन० । * CDEN QUI . DN प.। : D क्रियामूडो। .EOF.1 B DN: SD.ना.। 10 E मस्तके चित्ते; D केचित् शूनन ।

·वच्चाचार्याराधननिर्देशो नाम दितीयः परिच्छेदः । . अन्ये च कुपिताः प्राहुः गृह त्वं यत्' समर्पितम् । अहं न तव शिष्योऽस्मि न भवान् साम्प्रतं गुरुः ॥ २० ॥ कुतस्तेषां भवेत् सिद्धिः सौख्यं चैवेह जन्मनि । गुरुवञ्चनचित्ता ये ते भ्रमन्ति विडम्विताः ॥ २१ ॥ एवम्बिधाश्च ये सत्त्वाः स्वार्थसम्पदहिर्मुखाः । उक्ताः श्रीवजनार्थेन सर्वे ते ऽपाय भाजनाः ॥ २२ ॥ न तेपां नरकादन्या गतिरस्त्यात्मविहिपाम् । पच्यन्ते घोरकर्माणो दुःखैर्बहुविधैर्मशम् ॥ २३ ॥ अत एव सदा सद्भिरनन्तफलदायकः । आचार्यः सर्वभावेन आत्मश्रेयोऽर्थवाञ्छिभिः ॥ २४ ॥ ईर्ष्यामात्सर्यमुत्सृज्य मानाहकारमेव च । मायासाध्यं तथापास्य सम्बोधौ कृतनिश्चयैः ॥ २५ ॥ सदा [परहित]"स्यैव चर्ययाकम्प्यचेतसा । पर्युपास्यो जगन्नाथो गुरुः सर्वार्थसिद्धिदः ॥ २६ ॥ स्वकार्यनिरपेक्षेण" पूजामण्डलपूर्वकैः । विष्कालं परया भक्त्या शिरसा पादवन्दनैः ॥ २७ ॥ प्राप्नुवन्ति ततोऽविघ्नं गुरुपादप्रसादतः"। शिष्यास्तु" परमं तत्त्वं यध्वबुधैर्यथोदितम् ॥ २८ ॥ 1 DN ग्टहाणतत् । D.काः। 5. BCE .मत्त्वे। 7 BDE पाप । • B .या। 11 DN क्षश्च । 11 D.य। 2 Eभगवा । + Bत्वा.. • BCE सर्वथा। * Doर्भवेत् । 10 BCE परचित.; DN प्ररुदितः। 1- BCE प्रभावाद्गुरुमग्निधौ।

·१. प्रशोमायविनिययसिद्धी नित्यं प्रभास्वरं शुद्धं वोधिचित्तं जिनालयम् । सर्वधर्ममयं दिव्यं निखिलास्पदकारणम् ॥ २६ ॥ ध्वस्तसान्द्रान्धकारस्य सन्निधानाद् विवस्वतः । धगिति प्रज्वलत्युच्चैः सूर्यकान्तिमणिर्यथा ॥ ३० ॥ सन्निधानात् जगदृष्टेस्तत्त्वयोगखरार्चिपः । ज्वलत्यस्तमलध्वान्तशिष्यचेतोमणिस्तथा ॥ ३१ ॥ प्रबोधानन्तरं श्रीमान तत्त्वरत्नप्रदीपितः । दशदिक्संस्थितेवुद्धेः कारुण्याक्षिप्तमानसैः ॥ ३२ ॥ तूर्णमागत्य सम्बुद्धे शिष्योऽधिष्ठीयते ध्रुवम् । अधिष्ठानाच्च बुद्धानां सर्वबुद्धसमो भवेत् ॥ ३३ ॥ मानं [स्पी' कपटपटलं सर्वमुत्सृज्य धौरैः' यैः साम्नायो' गुरुरसमया" श्रद्धया सेव्यतेऽत्र । अग्राः" प्राप्ताः सकलसुगताः यत् समासाद्य वोधिं नूनं तत्तै"र्जिनगुणपदं" प्राप्यते तत्त्वरत्नम् ॥ ३४ ॥ इति प्रनोपायविनिश्चय सिद्दी वजाचार्याराधननिर्देशो नाम द्वितीयः परिच्छेदः । - 1E.रि.. . D • BCE •९ । ' BE श्राद्ध. D साथ, CN शाध्य । • BDE .य., ये । BCDE 11 " N भगति ते BCE नूनं तु ते । D.ज्वला । • DN . • DN •मयो। BCDEO 10C.यो। 8 11 " DN निधि।

·तृतीयः परिच्छेदः। अथातः कथ्यते सम्यक् वचसत्त्वपदार्थिनाम् । साधकानां हितार्थायाभिषेकं विभवास्पदम् ॥ १ ॥ मन्त्रमार्गानुसारेण अभिषिक्तों यदा बुधः । प्रत्यक्षं सर्वबुद्धानां मण्डले सुगतालये ॥२॥ अनन्तलोकधात्वीशो ग्राह्यस्तथापि धीमता। स्वाधिष्ठानकम प्राप्य समयक्ष तिभीरुणा ॥३॥ मन्त्रमार्गे तथा चोक्तं सम्बुद्धेः परमार्थतः । वजसत्त्वादिदेवानां समयो दुरतिक्रमः ॥ ४ ॥ अथातः सर्वयनेनाभिषेकार्थं जिनात्मजः। उपसर्प यथायोगं वजाचार्यगुणोदधिम् ॥ ५ ॥ नवयौवनसम्पन्नां प्राप्य मुद्रां सुलोचनाम् । सक्चन्दनसुवस्वाद्यैर्भूपयित्वा निवेदयेत् ॥ ६ ॥ गन्धमाल्यादिसत्कारैः शौरपूजादिविस्तरैः। भक्त्या सम्पूज्य यत्नेन मुद्रया सह नायकम् ॥ ७ ॥ शिष्यो भूमौ समारोप्य श्रद्धया जानुमण्डलम् । अध्येपयीत शास्तारं स्तोरणानेन साञ्जलिः ॥८॥ 1 EC .त्मक. । EC संपा। ECOT C •प्यु, B प्रो.। N •क्तोऽपि । + DN •टा। SE द्वौ। .

·प्रज्ञोयायविनिरायसिौ नित्यं प्रभास्वरं शुद्धं बोधिचित्तं जिनालयम् । सर्वधर्ममयं दिव्यं निखिलास्पदकारणम् ॥ २९ ॥ ध्वस्तसान्द्रान्धकारस्य सन्निधानाद् विवस्वतः । धगिति प्रज्वलत्युच्चैः सूर्यकान्तिमर्यिथा ॥ ३० ॥ सन्निधानात् जगदृष्टस्तत्त्वयोगखरार्चिपः । ज्वलत्यस्तमलध्वान्तशिष्यचेतोमणिस्तथा ॥ ३१ ॥ प्रबोधानन्तरं श्रीमान तत्त्वरत्नप्रदीपितः । दशदिक् संस्थितैबुद्दे कारुण्याक्षिप्तमानसैः ॥ ३२ ॥ तूर्णमागत्य सम्बुछ शिष्योऽधिष्ठीयते ध्रुवम् । अधिष्ठानाच्च बुद्धानां सर्वबुद्धसमों भवेत् ॥ ३३ ॥ मानं स्पद्ध] कपटपटलं सर्वमुत्सृज्य धोः' यैः साम्नायो' गुरुरसमया" श्रद्धया सेव्यतेऽत्र । अग्राः" प्राप्ताः सकलसुगताः यत् समासाद्य बोधिं नूनं तत्तैर्जिनगुणपदं" प्राप्यते तत्त्वरत्नम् ॥ ३४ ॥ इति प्रनोपायविनिथयसिद्धौ वज्राचार्याराधननिर्देशो नाम द्वितीयः परिच्छेदः । 1B.रि.. . D.शं! • BCE •दुः। 1 BEथाड, D साथ, CN शाध्य . BDE .य. Cयैः। " BCDE घडाः। " N मुनक्ति ते BCE नूनं तु ते । .D.ज्वलाः। • DN से स। • DN •मयो। BBCDE..। 10C.यो। 8 DN निधि।

·तृतीयः परिच्छेदः। अथातः कथ्यते सम्यक् बजसत्त्वयदार्थिनाम् । साधकानां हितार्थायाभिषेकं चिभवास्पदम् ॥१॥ मन्त्रमार्गानुसारेण अभिपितो यदा बुधः । प्रत्यक्षं सर्वबुद्धानां मण्डले सुगतालये ॥२॥ अनन्तलाकधात्वीशो ग्राह्यस्तथापि धीमता। स्वाधिष्ठानक्रमं प्राप्य समयक्ष तिभीरुणा ॥३॥ मन्त्रमार्गे तथा चोक्तं सम्बुद्धेः परमार्थतः । वजसत्त्वादिदेवानां समयो दुरतिक्रमः ॥ ४ ॥ अथातः सर्वयत्नेनाभिषेकार्थं जिनात्मजः । उपसर्प्य यथायोगं वज्राचार्यगुणोदधिम् ॥ ५ ॥ नवयौवनसम्पन्नां प्राप्य मुद्रां सुलोचनाम् । सक्चन्दनसुवस्वाद्यैर्भूपयित्वा निवेदयेत् ॥६॥ गन्धमाल्यादिसत्कारैः क्षीरपूजादिविस्तरैः । भक्त्या सम्पूज्य यत्नेन मुद्रया सह नायकम् ॥ ७ ॥ शिष्यो भूमौ समारोप्य श्रद्धया जानुमण्डलम् । अध्येपयौत शास्तारं स्तोत्रणानेन साञ्जलिः॥ ८॥ I EC.त्मक. । JECसप्रा.। B प्रो०) + N •तोऽमि। . DN •o1 . EC.tges ·. १२ प्रज्ञोयायविनियसिद्धी नमस्ते शून्यतागर्भ सर्वसङ्कल्पवर्जित । सर्वज्ञ ज्ञानसन्दोह जानमूर्ते नमोऽस्तु ते ॥ ६ ॥ जगदनानविच्छेदिशुद्धतत्त्वार्थदेशक । धर्मनैरात्म्यमम्भूत वनसत्त्व नमोऽस्तु ते ॥ १० ॥ सम्बुद्धा बोधिसत्वाथ [त्वत्तः] पारमितागुणाः । सम्भवन्ति सदा नाथ बोधिचित्त नमोऽस्तु ते ॥ ११ ॥ रत्नत्रयं महायानं त्वत्तः स्थावरजङ्गमम् । चैधातुकमिदं सर्वं जगदौर नमोऽस्तु ते ॥ १२ ॥ चिन्तामणिरिवाद्भुत जगदिष्टार्थसिद्धये । सुगतानाकर श्रीमन् वुद्धपुत्र नमोऽस्तु ते ॥ १३ ॥ ज्ञातं मेऽनुत्तरं तत्त्वं प्रसादात् ते गुणार्णव । वजाभिषेक सर्वन प्रसादं कुरु साम्प्रतम् ॥ १४ ॥ रहस्यं सर्वबुद्धानां दर्शितं धर्मवजिणा। यथा श्रीचित्तवजेण तथा नाथ प्रसौद मे ॥ १५ ॥ भवत्पादाम्बुजे त्यत्वा नान्या में विद्यते गतिः । तस्मात् कुरु दयानाथ मंसारगतिनिर्जित ॥ १६ ॥ वजाचार्यस्ततः श्रीमान सानुकम्पो हिताशयः । समुत्पाद्य कृपां शिष्यं पाहय गणमण्डले ॥ १७॥ पञ्चकामगुणको” वितानविततोज्ज्वले । योगिनौयोगसंयुक्त घण्टाकणकणवने ॥ १८ ॥ 1 D.सिन 3 EC संस्तु। SE omits up to Ši 22. 1 Dदेशि। • BDN • . BDEN तत्त्व, Cत्वन्त.। ' EC लतः, D तत्त्व. । DB मा० । Bणे। 6 . 8 ·बोधिचित्ताभिषेकस्तृतीयः परिच्छेदः । पुष्पधूपाकुले रम्ये सक्सुरामोदसत्सुखे । वनसत्त्वादिदेवानामालये परमाद्भुते ॥ १६ ॥ मुद्रायोगं ततः कृत्वा श्राचार्यः सुभगोत्तमः । निवेश्य पद्मभाण्डे तु' बोधिचित्तं जिनालये ॥२०॥ उच्छ्रितैश्चामरैः छर्गाथामङ्गलगीतिभिः । मुद्रायुक्तं ततः शिष्यमभिषिञ्चेत् जगत्प्रभुः ॥ २१ ॥ दत्त्वाऽभिषेक सद्रत्नमाचार्यः परमेश्वरः । दद्याद् वै समयं रम्यं दिव्यं प्रकृतिनिर्मलम् ॥ २२ ॥ महारत्नं सकर्पूरं रक्तचन्दनयोजितम् । कुलिशम्बुसमायुक्त पञ्चमं वाकसमुद्भवम् ॥ २३ ॥ इदं ते समयं वत्स पूर्ववुखैरुदाहृतम् । पालयस्व सदा भद्र संवरं शृणु साम्प्रतम् ॥ २४ ॥ नहि प्राणिवधः कार्यः चिरत्नं मा परित्यज । आचार्यस्ते न सन्त्याज्यः संवरो दुरतिक्रमः ॥ २५ ॥ बोधिचित्ताभिपिलाय] शिष्याय विगतैनसे'। अनुज्ञां च ततो दद्यात् तस्मै बुद्धाग्रस्तूनवे ॥ २६ ॥ आबोधिमण्डपर्यन्तं दिशि चक्र समन्ततः । प्रवर्त्तयस्व सत्त्वाग्र धर्मचक्रमनुत्तरम् ॥ २७ ॥ प्रज्ञोपायस्वरूपात्मा चिन्तामणिरिवोच्यते । अखिन्नो विगतासङ्गः सत्त्वार्थं कुरु साम्प्रतम् ॥ २८ ॥ ICE .न। N .च." Bo, • BC • यं, N .या। • D.जेत् । * BCE FIT य', DN केन। BCE •ण मूर्ततः । - E.या। 1 BCE.तकल्मषः।

·प्रज्ञोपायविनिश्चयसिद्धी नमस्ते शून्यतागर्भ सर्वसङ्कल्पवर्जित । सर्वन ज्ञानसन्दोह ज्ञानमूर्ते नमोऽस्तु ते ॥ ९ ॥ जगदन्नानविच्छेदिशुद्धतत्त्वार्थदेशक । धर्मनैरात्म्यसम्भूत वनसत्त्व नमोऽस्तु ते ॥ १० ॥ सम्बुद्धा बोधिमत्त्वाश्य [त्वत्तः] पारमितागुणाः । सम्भवन्ति सदा नाथ बोधिचित्त नमोऽस्तु ते ॥ ११ ॥ रत्नत्रयं महायानं त्वत्तः स्थावरजङ्गमम् । चैधातुकमिदं सर्वं जगदौर नमोऽस्तु ते ॥ १२ ॥ चिन्तामणिरिवाद्भुत जगदिष्टार्थसिद्धये । सुगताज्ञाकर श्रीमन् बुद्धपुत्र नमोऽस्तु ते ॥ १३ ॥ ज्ञातं मेऽनुत्तरं तत्त्वं प्रसादात् ते गुणार्णव । वजाभिषेक सर्वन प्रसादं कुरु साम्प्रतम् ॥ १४ ॥ रहस्यं सर्वबुद्धानां दर्शितं धर्मवजिणा' । यथा श्रौचित्तवजेण तथा नाथ प्रसीद मे ॥ १५ ॥ भवत्पादाम्बुजे त्यता नान्या मे विद्यते गतिः । तस्मात् कुरु दयानाथ संसारगतिनिर्जित ॥ १६ वज्राचार्यस्ततः श्रीमान सानुकम्पो हिताशयः समुत्पाद्य रुपा शिष्यं नास्य गणमण्डले ।। पञ्चकामगुणाकोणे वितानविततोज्ज्वले । योगिनीयोगसंयुक्त घण्टाकणकणस्वने ॥ 1 D.तिन। I EC संस्तु.। * E omits up to Śi 22. Dदेशि . BDN • 4 BDEN ara.. • EC ततः, D तत्व। '. DB मा.! 8 B.T 7 ·बोधिचित्ताभिषेकस्तृतीयः परिच्छेदः । पुष्यधूपाकुले रम्ये सक्सुरामोदसत्सुखे । वजसत्त्वादिदेवानामालये परमाद्भुते ॥ १६ ॥ मुद्रायोगं ततः कृत्वा प्राचार्यः सुभगोत्तमः । निवेश्य पद्मभाण्डे तु बोधिचित्तं जिनालयें ॥ २० ॥ उच्छितैश्चामरैः छचैर्गाथामङ्गलगोतिभिः । मुद्रायुक्तं ततः शिष्यमभिषिक्षेत् जगत्प्रभुः ॥ २१ ॥ दत्त्वाऽभिषेकं सद्रत्नमाचार्यः परमेश्वरः । दद्याद् वै समयं रम्यं दिव्यं प्रकृतिनिर्मलम् ॥ २२ ॥ महारत्नं सकर्पूरं रक्तचन्दनयोजितम् । कुलिशाम्बुसमायुक्तं पञ्चमं वाक्समुद्भवम् ॥ २३ ॥ इदं ते समयं वत्स पूर्वबुद्धैरुदाहृतम् । पालयस्व सदा भद्र संवरं शृणु साम्प्रतम् ॥ २४ ॥ नहि प्राणिवधः कार्यः त्रिरत्नं मा परित्यज । आचार्यस्ते न सन्त्या ज्वः संवरो दुरतिक्रमः ॥ २५ ॥ बोधिचित्ताभिपि[काय शिष्याय विगतैनसे'। अनुज्ञां च ततो दद्यात् तस्मै बुद्धाग्रस्तूनवे ॥ २६ ॥ आबोधिमण्डपर्यन्तं दिशि चक्र समन्ततः । प्रवर्त्तयस्व सत्त्वाय धर्मचक्रमनुत्तरम् ॥ २७ ॥ प्रज्ञोपायस्वरूपात्मा चिन्तामणिरिवोच्यते । अखिन्नो विगतासङ्गः सत्त्वार्थं कुरु साम्प्रतम् ॥ २८ ॥ 1 CE Oन। Bor N०च०। E.या। , BCE .तकल्मषः। . * BC , N •या। D •जेत् । • BCE तो यः, DN •केन । BCE •ण मूर्त्ततः।

·प्रझोपायविनिरायसिद्धी प्राप्ताभिषेकः सानुनः कृतकृत्यः प्रहर्षितः वदेत् सुमधुरां वाणों जगदानन्दकारिणीम् ॥ २६ ॥ अद्य मे सफलं जन्म सफलं जीवितं च मे । अद्य बुद्धकुले जातो बुद्धपुत्रोऽस्मि साम्प्रतम् ॥ ३० ॥ कल्पाणवान्महाघोराज्जन्सवीचिसमाकुल्लात् । तारितोऽहं त्वया नाथ लोशपङ्क्ष सुदुस्तरात् ॥ ३१ ॥ निप्पन्नमिव चात्मानं जाने' युष्मत्प्रसादतः। बोधये न च मे काझा प्रहोणाः सर्ववासनाः ॥ ३२ ॥ निपत्य पादयोर्भक्त्या प्रहृष्टोत्फुल्ललोचनः । 'यद् यदिष्टतरं द्रव्यं तत् तदेव निवेदयेत् ॥ ३३ ॥ निरवग्रहचित्तेन गुरुणापि कृपालुना । शिष्यस्याग्रहनाशाय 'ग्राह्यं तस्य हिताय च ॥ ३४ ॥ ततः प्रणम्य सम्पूज्य दत्त्वा च गुरुदक्षिणाम् । एवं विज्ञापयेत्' भूयः सम्प्राप्ताभिमतास्पदः ॥ ३५ ॥ अधुना भवबुद्धानः सुप्रसादो ममान्तिकें । यथा तेऽनुत्तरां बोधि प्रसादात्" साधयाम्यहम् ॥३६ निप्याद्यानुत्तरं बौद्धं" पदं सर्वाग्रपूजितम् । त"व स्थापयिष्यामि सत्त्वांस्त्रिभववर्तिनः ॥ ३७॥ : DN •द्वात्। 10.2। • BCE जातेषु । • A reads differently: यद्यदिएर' द्रव्यं विशिएतरमेव वा । नायें स्नेहानुरता वा तकद व निवेदयेत् । • DN तदया. BCE सम्रा० । BCDEN तदि.! 1 BN .यते। SEC.स्य च । • A सदा मम। 10 EC भाच्य तत् DB भावात् । 11 DN .त्तरा बोधि । 12 BCDEN तेनै। .

·दोधिचित्ताभिषेकलतीयः परिच्छेदः । १५ देयोऽभिषेको विधिभियथोक्तः शिष्याधिमुक्तिं मनसावगम्य । उदारगम्भीरनयाधिमुक्तो वा'चैव दद्यादभिषेकरत्नम् ॥ ३८॥ प्राप्ताशेषाभिषेकप्रवरकुलिशमृदुर्लभातुल्यसम्पत्'- सम्भोगक्षेत्रलक्ष्मीग्रहणाति महाबोधिचित्ताभिषेकः । लब्धानुन्नस्त्रिलोको दुरितरिमुज़यारम्भसन्नद्धबुद्धिः बोधावारोप्य चित्तं विपुल मिह चरेन्निर्मलं तत्तयोगी ॥ ३६॥ इति प्रज्ञोपायविनिश्चयसिद्धी बोधिचित्ताभिषेकस्तृतीयः परिच्छेदः। IA .क्ति। . ECम्यक • BCE के। 2 PC रोका। A त.. BEC.लस्त..

·प्रशोपायविनियमिती चतुर्थः परिच्छेदः। अथातः कथ्यते स्पष्टं प्रनोपायाग्रभावना। परार्थारब्धवीर्याणां साधकानां हिताय वैं ॥१॥ यां विभाव्य न संसारे घोरे' दुस्तरवारिधी । निर्वाणेऽपि न तिष्ठन्ति योगिनः स्वार्थमाचके ॥ २ ॥ यस्याः प्रकर्षपर्यन्तं बुद्धानाममला द्भुता । हानिदिविनिर्मुक्ता जाता बोधिरनुत्तरा ॥३॥ पञ्चस्कन्धादिकान् धर्मान् नातिकामति यो न च । कदाचित् परिय्लाति सर्वधर्मसमात्मताम्] ॥ ४ ॥ न शून्यभावनां कुर्यात् नापि चाशून्यभावनाम् । न शून्यं सन्त्यजेद् योगी न चाशून्यं परित्यजेत् ॥ ५ ॥ अशून्यथून्ययो हे जायतेऽनल्पकल्पना । परित्यागे च मङ्कल्पस्तस्मादेतद् द्वयं त्यजेत् ॥ ६ ॥ उभयग्राह्यसत्यागाद्' विमुको विगतास्पदः । अहमित्येप सङ्कल्पस्तस्मादेतद् इयं त्यजेत् ॥ ७॥ निर्विकारी निरासङ्गो" निष्काझो गतकल्मपः । आद्यन्त कल्पनामुक्तो व्योमवद् भावयेद् बुधः॥८॥ 1 EC.लब्ध D.शब्द.1 7 EC नां ममता.1 MISS• समा। • EC विनिमुः। 11 A हो। DN च न, EC न च । • EC नियत्त०, D रनन्त । s EC परित्यागः। 3 DN .तच्च सं० । 12 B •न्तो।

·तत्त्वभावना नाम चतुर्थ परिच्छेदः । 2 न चापि सत्त्ववैमुख्यं कर्त्तव्यं करुणावता। सत्त्वो नामा'स्ति नास्तौति न चैवं परिकल्पयेत् ॥ ६ ॥ निष्प्रपञ्चस्वरूयत्वात् प्रति परिकीर्च्यते । चिन्तामणिरिवाशेषसत्त्वार्थकरणं कृपा ॥ १० ॥ निरालम्बपदे प्रज्ञा' निरालम्बा महाकृपा । एकीभूता धिया साई गगने गगनं यथा ॥ ११ ॥ न यत्र भावकः कश्चित् नापि काचिद् विभावना। भावनौयं न चैवास्ति सोच्यते तत्त्वभावना ॥ १२ ॥ न कर्त्ता कश्चिदस्त्यच भोक्ता नैवाचं विद्यते। कर्तृभोक्तृविनिर्मुक्ता परमार्थविभावना' ॥ १३ ॥ न चात्र ग्राहकः कश्चित् न वा कश्चित् समर्पकः । न प्रहार्यमतः किञ्चित् ग्राह्यं नैवात्र विद्यते ॥ १४ ॥ पश्यतां सर्वरूपाणि शृण्वतां शब्दमेव च । जल्पतां हसतां वापि प्राश्नतां विविधान् रसान् ॥ १५ ॥ कुर्वतां सर्यकर्माणि अन्यच गत"चेतसाम् । अजसं योगिनां योगो जायते तत्त्ववेदि"नाम् ॥ १६ ॥ एतदद्वयमित्युक्तं बोधिचित्तमिदं परम् । वजं श्रीवजसत्त्वं च सम्बुद्धो बोधिरेव च ॥ १७ ॥ . 1 A सत्वानाम | 2 EC •भावत्वात्, BDN •रूपा त्वं, A • रूपत्व । + N .ब.। } D प्रोता। 6 Dक्तव्य। (ABCE चा० । 8 EC बाध.। 1 Doव। 10 A चैव । " EC परि। 1: EC योगि। 11 EC .म्रागम्य० । . . .

·प्रशोपायविनिश्चयसिद्धी प्रज्ञापारमिता चैया सर्वपारमितामयी। समता चेयमेवोक्ता सर्वबुद्धामभावना ॥ १८ ॥ अचैव सर्वमुत्पन्नं जगत् स्थिरचलात्म'कम् । अनन्ता बोधिसत्त्वाश्च सम्बुद्धाः श्रावकादयः ॥ १८ ॥ तदेव भावयेद योगी भावाभाववियोगतः। भावाभावविनिर्मुक्तो भावयन् सिध्यते लघु ॥ २० ॥ अशेपदोपविद्धपी संक्रशविमुखो ध्रुवम् । अनन्तास्तस्य जायन्ते श्रीमन्तः सौगता गुणाः ॥ २१॥ अनल्पसङ्कल्पतमोऽभिभूतं प्रभञ्जनोन्मत्ततडिवलं च । रागादिदुर्वारमलावलितं चित्तं हि संसारमुवाच वजौ ॥ २२ ॥ प्रभाखरं कल्पनया विमुक्तं प्रहोणरागादिमलप्रलेपम् । ग्राह्यं न च ग्राहकमसत्त्वं तदेव निर्वाणवरं जगाद ॥२३॥ अतश्च नातः परमस्ति किञ्चित् • निमित्तभूतं बहुदुःखराशेः । अनन्तसौख्योदयहेतुभूतं मुमुक्षवो नास्ति ततः परं च ॥ २४ ॥ 1 EC.दि. + DN •। E •स्तु नैतत्. C •स्तु नातत् । . EC भाव। • ECत्वा । Cतत्य.।

·तत्वभावना नाम चतुर्थः परिच्छेदः। १६ अशेषदुःखक्षयवद्धकः सम्बुद्धसत्सौख्यमवाप्तुकामैः। चित्तं स्थिरीकृत्य विचार्य यनात् तस्य स्वभावः क्रियतां स्वभावः ॥ २५ ॥ यावत् कल्पतमः पटेन गुरुणा रुई मनो जन्मिनां तावद् दुःखमनन्तकं विरहितं स्यात् तेन यावत् 'ततः । तावत् सौख्यमुदारमप्रतिसमं तात्पर्यमारतः कार्य तत्कृतये स्वयं सुविपुलां रक्ष्यन्ति तत्सङ्गतिम् ॥२६॥ इति प्रज्ञोपायविनिश्चयसिद्धौ तत्त्वभावना नाम चतुर्थः परिच्छेदः । नात्तत्, EC तत् । 1 EC .रयन् । . DN तु तत् omitted in EC. . D. • EC क्ष। GA .म.।

·२० प्रजोपायविनियमिद्रो पञ्चमः परिच्छेदः। अथातः कथ्यते स्पष्टं सङ्कल्पारिनिसदनी । सर्वधर्मसमुद्भूता तत्त्वचर्या निरुत्तरा ॥ १ ॥ हिताय बुडपुत्राणां सम्बोधौ ये व्यवस्थिताः । तत्त्वतोऽनङ्गवजेण प्रज्ञापारमिता परा ॥२॥ जन्मार्णवान्महाघोराज्जराथूर्मिसमाकुलात् । तारणी सर्वभूतानां नौकेव शेमगामिनी ॥३॥ क्षिप्रसिद्धिकरा दिव्या हृद्या सर्वगुणोदया । चिन्तामणिरिवा'द्भुता ईप्सितार्थप्रसाधिका ॥ ४ ॥ विनाऽनया वजधरप्रशस्तया समस्तसम्बुद्धगुणाभूतया। न जायते सिद्धिरतो मुमुक्षवः चरन्तु चर्यामतुलामिमां बुधाः ॥ ५ ॥ मुरारिशक त्रिपुरारिवित्तद"- ब्रह्मादिकाभ्यर्चितपादपङ्कजाम् । मां चरित्वा त्वधनाशिनौं द्रुतं" परामवाप्ताः पदवौं तथागताः ॥ ६ ॥ 1 A तय। . ECDN ज्व० । ABCDE वो०। ABCE .3.1 • CE •त्र.1 CE निम्इ। : ECBD .न्यपरि। 4 EC JO1 0 BCE Oमड़। CE सु.। 10 ABCE पद (!):

·तत्त्वचर्या निर्देशो नाम पञ्चमः परिच्छेदः । २१ सद्भुतचर्या गदितेयमेव श्रीवनसत्त्वेन जगद्धितेन । अन्या विचित्रा तु समस्तनाना- विनेयलेाकस्य वशेन यातु ॥ ७ ॥ सिद्धिः प्रसिध्यत्यखिला यथोक्ता विचित्रचर्याभिरनुत्तरा तु । समन्तभद्रातुलसिद्धिरार्या सैवेति' वजी भगवान् जगाद ॥ ८ ॥ प्रणम्य सर्वथा नाथं श्रीमदाचार्यवजिणम् । आश्रयेद् गुह्यचयीं तु कृतकृत्यो महामतिः ॥ ६ ॥ ततः स्वच्छन्दमाभूय सर्वासङ्गबहिर्मुखः । विचरेत् तत्त्वयुक्तात्मा केसरीव समन्ततः ॥ १ ययाभूतार्थसम्बेत्ता जगदुद्धरणाशयः । सम्यग्दृष्टिप्रदत्तात्मा दृढचित्तो निराश्रयः ॥ ११ ॥ स्वप्नमायोपमं सर्व स्कन्धधात्वादिलक्षणम् । चैधातुकमिदं तद्वत् ज्ञात्वेत्थं च समासतः ॥ १२ ॥ कौलत्यस्यानसिहं तु जौवितैश्वर्यसङ्गमम् । तथाटलोकधर्म च सर्व त्यतातिदूरतः ॥ १३ ॥ अप्रकम्यः" सदा भूत्वा निईन्दः कृतनिश्चयः" । पदपारमितायोगेन बुद्धसिद्धिप्रसिद्धये ॥ १४ ॥ ० ॥ 1 EC • मुङ्गः। : DN सेतु, A सा तु । SEC तथा। 7 EC चित्त। • ECइत्थं ज्ञात्वा । 11 EC.ल्प। 2 ABCE च। 'E सैव तु, ABDN नैवेति। ' A परमानन्दसन्दरः। : ABCE मर्व। 10 ADN •र्यमेव च । 2 BCE .संचयः। .

·२२ प्रज्ञोपायविनिश्चयमिहो सत्त्वार्थे ऽतिशधासक्तो न सत्त्वपरिकल्प'कः । वोधावारोप्य चित्तं तु तत्त्वचयीं समाश्रयेत् ॥ १५ ॥ प्रन्नोपायसुयुक्तात्मा सर्वासनपराङ्मुखः । जन्मनौ हैव सिध्येत तत्त्वाभ्यासकृतश्रमः ॥ १६ ॥ चित्तानुकूलयोगेन' स्वाधिष्ठानप्रदीपितः । आचरेत् समयं कृत्स्नं मन्त्र मार्गप्रकाशितम् ॥ १७ ॥ विघ्नमारादिशान्त्यर्थं पञ्चामृतमधिश्रयेत् । एया त्वनुत्तरा रक्षा विएम'बादिव्यवस्थिता ॥ १८ ॥ ज्वरा गरा विपा रोगा' डाकिन्युपद्रवा ग्रहाः । मारा विनायकाश्चैव प्रशमं यान्त्यनेन हि ॥ १६ ॥ नरोद्भवं तथाऽऽश्वं च औष्ट्रं मातङ्गसम्भवम् । प्रदीपं भष्ठयेत् प्राज्ञः श्वानमेव तु पञ्चमम् ॥ २० ॥ अन्धैश्च समर्दिव्यै"श्चित्तस्योत्कर्पकारकः । मरुत्स"क्षाभशान्त्यर्थं प्रौणयेत् चित्तवजिणम् ॥ २१ ॥ प्रज्ञापारमिता सेव्या सर्वथा मुक्तिकाझिभिः । परमार्थे स्थिता शुद्धा संरत्या तनु धारिणी ॥ २२ ॥ ललनारूपमास्थाय सर्वचैव व्यवस्थिता। अतोऽयं वजनाथेन प्रोक्ता बाह्मार्थसम्भवा ॥ २३ ॥ . . : DNB •ल्पि.। IA.था.। • BCE .पति। ACE..। • B .समनु.। 6 BCDEN या चित्तानुकूलेग । BDN •५.। A चरारोगविषयोग०, DND परारोगविषारोगा। BCE उ.1 10A रखे। 11 EC मारुत. BA रूप.। . 8 ·तत्त्व चयांनिर्देशो नाम पम मरिच्छेद । . २३ कामयन् तत्त्वयोगेन ॥ ॥ ब्राह्मणादिकुलोत्पन्नां मुद्रां वै अन्त्यजोद्भवाम् । दुःशौला परमागां च विकृतां विकलां तथा ॥ २४ ॥ जनयित्रौं स्वसारं च स्वपुत्रौ भागिनेयिकाम् । लघु सिध्येत साधकः ॥ २५ ॥ वंशादिसम्भवैः श्रव्य थित्तस्योत्कर्षकारकैः । करगर्वाद्यमुद्राभिर्नानारसविचेष्टितः ॥ २६ ॥ स्वाधिदैवतयोगेन पञ्चकामगुणैर्वरैः । हा चित्तरत्नस्य आत्मानं पूजयेत् सदा ॥ २७ ॥ प्रदौपाम्बुजवचाम्बुष्टौर पूजादिविस्तरैः। सक्चन्दनसुवस्वाद्यथित्तस्यानन्द कारकैः ॥ २८॥ गम्यागम्यादिमकल्पं नात्र कुर्यात् कदाचन । मायोपमादियोगेन भोक्तव्यं सर्वमेव हि ॥ २९ ॥ धर्मधातुममुद्भूता न केचित् परिपन्धिनः । प्रभुञ्जीत यथाकामं निर्विशङ्खन चेतसा ॥ ३० ॥ सम्भोगार्थमिदं सर्वं चैधातुकमशेषतः । निर्मितं वजनाथेन साधकानां हिताय च ॥ ३१ ॥ अनन्तनानसम्प्राप्ता बन्ध्या नैव तथागताः। सततं भावनाशक्त्या निपिक्तादिषु का कथा ॥ ३२ ॥ सर्वभावस्वभावोऽयं बोधिचित्तस्वरूपतः । म एव भगवान् वची तस्मादात्मैव देवता ॥ ३३ ॥ 1 A शू•। s BCE शब्द० । 5A •गन्धमाल्यादिसत्कार। 1 DN मित। • BCE वन्दनैव, DN वन्दयेन्न । ABCE मार्या। + CE स्थाविकल्पकार। BCDNE.लीनः । BCDEN .सत्त्वेन । 10 BCE सयमात्मेव।

·२० प्रशोपायविनिश्चयसिद्धी . मण्डलेनोपवासेन मुद्रया चैत्यकर्मणा। आहुत्या मन्त्रजापेन पुस्तकाघोपणेन च ॥ ३४ ॥ श्रीमता वजनाथेन येऽपि चान्ये निदर्शिताः । अधिमुक्तिवशाः केचित् तैश्च किं तत्त्ववेदिनः ॥ ३५ ॥ असता[ौँ] यथा तक्र सारमादाय सन्त्यजेत् । एवं धर्मामृतं प्राप्य त्यजेनिःशेपकल्पनाम् ॥ ३६ ॥ निर्विकल्पो यदा' धीमान् त्यक्तासङ्गों निरास्पदः । तदा सिद्धोन्न' सन्देहश्चित्तं वजवचो यथा ॥ ३७ ॥ मुद्रालिङ्गनसंयोगा वजावेशप्रवर्त्तनात् । सक्षौराधरपानाच्च तत्कण्ठध्वनिदीपनात् ॥ ३८ ॥ विपुलानन्दसम्भोगात् तदूर"स्फोटनाद् ध्रुवम् । न चिरान्मन्मथो राजा वजसत्त्वः प्रसिध्यति ॥ ३९ ॥ तथा तथा प्रवर्तेत यथा न क्षुभ्यते मनः। संक्षुब्धे चित्तरत्ने तु सिद्धि व कदाचन ॥ ४० ॥ तस्मात् सिद्धिं परामिच्छन् साधको विगताग्रहः" । चित्तानुकूलयोगेन साधयेत् परमं पदम् ॥ ४१ ॥ गोमयाधारयोगेन सूत्र" सन्धा'यते यथा। चित्तसूर्य तथा धार्य ५२ य S 1A.सत्व। A वादिना। AER.1 7 BCE •तशयो। B पुनस्तथा EC • 1 DN गतीग्रहा,E गर 1 DX वेय धा.. , ·तत्त्वचर्यानिर्देशो नाम पञ्चमः परिच्छेदः । २५ येन तेन प्रयोगेन' यत्र तत्र व्यवस्थितः । कालसङ्ख्यां परित्यज्य तत्त्ववेदी प्रसिध्यति ॥ ४३ ॥ प्रतिदिनमद्दयमसमं योऽनिशमन सेवते बितत्त्वायम् । वजोपमममलमसौं कायं छायासमं लभते ॥ ४४ ॥ अामृष्येत्थं सुधीमान् प्रकृतिसुविपुलान् प्रजया सर्वधर्मान् च्छेत्तुं चैलोक्यदुःखं प्रतिदिनसुमहदौर्यसन्नाहनः । ध्यायेत् श्रीवनसत्त्वं सकलगुणनिधि सर्वभावस्वभावः चित्तं चारोप्य बोधी विषयसुखरतः सिध्यतौहैव धाम्मि" ॥ ४५ ॥ अनास्पदाः कल्पनया विमुक्ताः स्वभावतः शुद्धतमाः समस्ताः" । अनात्मसंज्ञाविपयाः प्रक"त्या स्वप्नेन्द्रजालप्रतिभासतुल्याः ॥ ४६॥ यदाव"बुद्धा निरवग्रहण चित्तेन सद्भिर्विपुलाशयैस्तु । तदाभिभूताः सहजावगत्या न बा“धनाजालमलीभवन्ति ॥ ४७॥ 2 Bहन्ति । A ३ 1A कारेगा। 3 EC समुप० । A.ममा 7 DN OR० । » EC बु०, A २० 8 बुधः । 11 EC न्ताः 19 A यथा दि। ECB .त् को हि। s ACE क्षेनु। 10 EC जन्मनि। 12 D.६.1 + A बो०। 4 ·प्रज्ञोपार्यावनिश्चर्यामही लाभालाभे च येपामयशसि यशसि स्फारिदुग्वे सुखे च निन्दायां संस्तुतौ च धातसकलमलं तुल्यमेव स्वचेतः । मुक्तः सर्वैर्विकल्पैर्जगति सकरुणं चर्ययाने च सक्तं युक्तं तेषां करस्थं सुगतपदमिति प्रोक्तवान् वजसत्त्वः ॥ दुर्जनकुटिलोत्कटकोटरनिर्यातदुर्वचोभुजङ्गम् । को न विभति परा हितकारितमतिघोरकर्माणम् ॥ ४६ ॥ मनोहरं भूरिसुभापितामृतं असज्जनानां मनसे न रोचते। सुनिर्मलानन्दिगभस्तिमालिकाः सरोरुहं नोत्सहते हिमार्चिपः ॥ ५० ॥ तदेव सन्तः सुजनस्य मानस रसाईमसान्वितमोक्षणं च । करोति चन्द्रांशुवितानसङ्गमात् क्षरत्यतीवामृतमिन्दुकान्तिः ॥ ५१ ॥ अतोऽहमार्याः कृतसम्पुटान्नलिः विचक्षणाः सज्जनधर्म मा] स्थिताः । समर्पयामि प्रवरं भवत्स्विदं समामतो यद् रचितं मया स्फुटम् ॥ ५२ ॥ 1 DN यथा। 3 DN •न । BCE प्राप्त 7 ECB मंगा. • EC भववक्विदDN छिर। · EC omit, Aar 6 ABCDE Toi MSS .ता. 10 EC दुरितं ।

·तत्वचर्यानिर्देशो नाम पञ्चम परिच्छेद । २७ श्रीवजसत्त्वेन यथोक्तमेव तथैव निर्दिष्टमिदं मयाऽपि । अथास्ति बैगुण्यमुदाहृतस्य क्षन्तव्यमार्यैस्तदपौति याचे ॥५३॥ गुरुचरणाम्बुजसेवाविठयितममृतं शुभाकराख्येन। यन्मे तदखिलजगतां विहितं साधनं कृपया ॥ ५४ ॥ श्रीमत्रैलोक्यराज्ञः प्रवर गुणनिधेर्देवदैत्येन्द्रमौलः कृत्वा तत्त्वानुविधं द्रुततरफलदं साधनं यन्मयाऽत्र । प्राप्तं पुण्यं विशालं विमलगुणनिधे हेतुभूतं सुयुक्तं जित्वा कल्यारिचक्र भवतु जगदिदं बोधिचित्तेन तेन॥ ५५ ॥ इति प्रज्ञोपायविनिश्चयसिद्धौ तत्वचर्यानिर्देशो नाम पञ्चमः परिच्छेदः । रुतिरियमनङ्गवजपादानाम् । ॥ समाप्तोऽयं ग्रन्थः ॥ 1 BCDEN यथोदित च । B विहिता जगता। BEC ••। 1 A .धिया। • DN omnit the colophon. C.यदमय (')। • AEC साधारण । & DN 8 BCDE पिसन्तु।

·II
JNANASIDDHI
OF
INDRABHOTI.
श्रीमदिन्द्रभूतिविरचिता
ज्ञानसिद्धिः ।

·श्रीमदिन्द्रभूतिविरचिता ज्ञानसिद्धिः। प्रथमः परिच्छेदः । नमो वचमत्वाय । प्रणिपत्य जगनाथं सर्वजिनवरार्चितम् । सर्वबुद्धमयं सिद्धिव्यापिनं गगनोपमम् ॥ १ ॥ सर्वदं सर्वसत्त्वेभ्यः सर्वज्ञं वरवजिणम् । भक्त्याऽहं सर्वभावेन वक्ष्ये तत्साधनं परम् ॥ २ ॥ अशेषयोगतन्त्रोक्तं वजयान मनुत्तरम् । ये न जानन्ति मूढाते भ्रमन्तौह भवार्णवे ॥ ३ ॥ ये तु सत्त्वाः समारूढाः सर्वसङ्कल्पवर्जिताः। ते स्पृशन्ति परां बोधिं जन्मनौहैव माधकाः ॥ ४ ॥ मुद्रामण्डलमन्वाद्यैर्जापभावनतत्परैः। नैव सिद्धिं परां यान्ति कल्पासङ्ग्येयकोटिभिः॥५॥ रूपयौवनसम्पत्तेर्भोगैश्वर्यबलस्य च । जन्मगोचमहत्तस्य न चित्ते मानमुदहेत् ॥ ६ ॥ 2 B योग। N सा1 MSS साम्पत्य ।

·ज्ञानसिद्धौ ३२ मतिमान पण्डितोऽस्मौति सर्वशिल्पकलासु च । कुशलः पार्थिवश्वाहमिति चित्ते न योजयेत् ॥ ७॥ शौलवान् श्रुतवान् वौरो रूपाद्यैरपि संयुतः। [स्वमुक्तः] परमुक्तेश्च नात्मानमुपलभ्यते ॥८॥ सर्वसत्त्वमनोव्यापी वनसत्त्वः स्वयं स्थितः । इति सञ्चिन्त्य योगात्मा न कञ्चिदवकल्पयेत् ॥८॥ बाला मूर्खा दरिद्राश्च दुःशौला रोगपीडिताः। एवमारिनेकैश्च संयुक्तान नावमानयेत् ॥ १० ॥ भक्तो रत्नत्रये श्राद्धो बोधिचित्तविभूपितः । सर्वसत्त्वानुकम्पौ च समयौ संवरे स्थितः ॥ ११ ॥ शुष्कलोहितमांसं च बोधिचित्तविमिश्रितम् । महोदकसमायुक्तं भक्षयेत् तत्त्ववित् मदा ॥ १२ ॥ नरवहयगोदीपं करिणां गर्दभस्य च । भक्षयेत् तत्त्वसिद्ध्यर्थं सर्वसङ्कल्पवर्जितम् ॥ १३ ॥ घातयेत् त्रिभवोत्पत्तिं] परवित्तानि हारयेत् । कामयेत् परदारान्वै मृपावादमुदीरयेत् ॥ १४ ॥ कर्मणा येन वै सत्त्वाः कल्पकोटिशतान्यपि । पच्यन्ते नरके घोरे तेन योगौ विमुच्यते ॥ १५ ॥ महोपायसमायुक्तो योगी लोकार्थकारकः । [नाका] विद्यते तस्य सर्वसत्त्वजुगुप्सितम् ॥ १६ ॥ MISS रोना.। I Hमक। 'H स्य, B श्य। MSS न्यप० । 4 MSS उतरन् । N.। * MSS omit. PMSSनाकारक।

·तत्वनिर्देश श. प्रथमः परिच्छेदः। प्रजोपायसमायोगात् नास्ति पापं प्रकीर्तितम् । इत्युवाच स्वयं वजौ वनसत्त्वविकुर्वितः ॥ १७ ॥ भक्ष्याभक्ष्यविनिर्मुक्तः पेयापेय विवर्जितः । गम्यागम्यविनिर्मुक्तो भवेद् योगी समाहितः ॥ १८ ॥ प्रतीत्योत्पन्नसद्भावान् सर्वभावान् विचारयेत् । गतागतिविनिर्मुक्तोऽनुपपन्नान्] निरात्मकान् ॥ १६ ॥ मायोपमादिदृष्टान्तर्योज्यते प्रतिजानता। अहं मम विकल्पं च न कुर्यात् योगतत्त्ववित् ॥ २० ॥ सर्वव्यापी महावजः सर्वाकाशप्रतिष्ठितः । सर्वसत्वमनोव्यापी सर्वपुण्यमहोदयः ॥ २१ ॥ अन्योन्यव्यापको वजः सर्ववित् लोकनायकः । एप वजधरो राजा सर्वमन्त्रेषु वर्णितः ॥ २२ ॥ गुरुप्रसादी यस्यास्ति स लभेत् तत्त्वमुत्तमम् । अन्यथा क्लिश्यते बालः चिरकालविमोहितः ॥ २३ ॥ गुरुर्बुद्धो भवेद् धर्मः सतश्चापि स एव हि । प्रसादाद ज्ञायते तस्य यस्य रत्नत्रयं वरम् ॥ २४ ॥ अज्ञानतिमिरान्धानामेय मार्गप्रदर्शकः । स भवेत् सर्वसौख्याग्यः सर्वकामप्रदायकः ॥ २५ ॥ धर्मगम्भीरनिष्ठात्मा विविक्तकरुणात्मकः । रत्नचयप्रतिष्ठायौँ' धर्मदाने निरामिषः ॥२६॥ MSS नानुत्पत्रान् । +MMSS बु.। 1 HB पापापाप० । . B लभते। 5MSS .C। 5 ·ज्ञानसिद्धौ ३२ मतिमान पण्डितोऽस्मौति सर्वशिल्पकलासु च । कुशलः पार्थिवश्चाहमिति चित्ते न योजयेत् ॥ ७ ॥ शौलवान् श्रुतवान् वौरो [रूपा द्यैरपि संयुतः। [स्वमुक्तः] परमुक्तेश्च नात्मानमुपलभ्यते ॥८॥ सर्वसत्वमनोव्यापी वनसत्त्वः स्वयं स्थितः । इति सञ्चिन्त्य योगात्मा न कञ्चिदवकल्पयेत् ॥९॥ बाला मूर्खा दरिद्राश्च दुःशौला रोगपीडिताः। एवमारिनेकैश्च संयुक्तान् नावमानयेत् ॥ १० ॥ भक्तो रत्नत्रये श्राद्धो बोधिचित्तविभूपितः। सर्वसत्त्वानुकम्यौ च समयौ संवरे स्थितः ॥ ११ ॥ शुष्कलोहितमांसं च बोधिचित्त विमिश्रितम् । महोदकसमायुक्तं भक्षयेत् तत्त्ववित् सदा ॥ १२ ॥ नरहयगोदीपं करिणां गर्दभस्य च । भक्षयेत् तत्त्वसिद्धार्थ सर्वसङ्कल्पवर्जितम् ॥ १३ ॥ घातयेत् विभवो त्यत्तिं परवित्तानि हारयेत् । कामयेत् परदारान्वै मृपावादमुदीरयेत् ॥ १४ ॥ कर्मणा येन वै सत्त्वाः कल्पकोटिशतान्यपि । पच्यन्ते नरके घोरे तेन योगी विमुच्यते ॥ १५ ॥ महोयायसमायुक्तो योगी लोकार्थकारकः । [नाकार्य] विद्यते तस्य सर्वसत्त्वजुगुप्सितम् ॥ १६ ॥ 1MSS रोना। Hसका। • H .स्य, क्ष। MSS .न्यप० । NSS उत्तरन् । N .ते। MSS omit. MSSनाकारका A ·तत्त्वनिर्देश प्रथम परिच्छेदः । प्रज्ञोपायसमायोगात् नास्ति पापं प्रकीर्तितम् । इत्युवाच स्वयं वजी वजसत्त्वविकुर्वितः ॥ १७ ॥ भक्ष्याभट्यविनिर्मुक्तः पेयापेय विवर्जितः । गम्यागम्यविनिर्मुक्तो भवेद योगी समाहितः ॥ १८ ॥ प्रतीत्योत्पन्नसद्भावान् सर्वभावान् विचारयेत् । गतागतिविनिर्मुक्तोऽनुपपन्नान्] निरात्मकान् ॥ १६ ॥ मायोपमादिदृष्टान्तर्योज्यते प्रतिजानता। अहं मम विकल्यं च न कुर्याद् योगतत्त्ववित् ॥ २० ॥ सर्वव्यापी महावजः सर्वाकाशप्रतिष्ठितः । सर्वसत्त्वमनोव्यापी सर्वपुण्यमहोदयः ॥ २१ ॥ अन्योन्यव्यापको वजः सर्ववित् लोकनायकः । एप वजधरो राजा सर्वमन्नेषु वर्णितः ॥ २२ ॥ गुरुप्रसादो यस्यास्ति 'स लभेत् तत्वमुत्तमम् । अन्यथा लिश्यते बालः चिरकालविमोहितः ॥ २३ ॥ गुरुर्बुडो भवेद् धर्मः सङ्घश्चापि स एव हि । प्रसादाद् ज्ञायते तस्य यस्य रत्नत्रयं वरम् ॥ २४ ॥ अज्ञानतिमिरान्धानामेप मार्गप्रदर्शकः । स भवेत् सर्वसौख्याग्यः सर्वकामप्रदायकः ॥ २५ ॥ धर्मगम्भौरनिष्ठात्मा विवित्तकरुणात्मकः । रत्नत्रयप्रतिष्ठार्थों धर्मदाने निरामिषः ॥ २६ ॥ 1HB पापापाप० । . B लभते । SMSS.र्धा। MSS नानुत्पन्नान् । ISS बु.। . 5 ·ज्ञानमिद्धो स गुरुः शिष्यसङ्गा हौ सर्वबुद्धानुकारकः । इत्युवाच जगन्नाथो नान्ये वै गुरवः स्मृताः ॥ २७ ॥ यस्मान्न तत्समो ह्यस्ति पूजनीयो महामुनिः । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन पूजयेद् गुरुवरं व्रतौ ॥ २८ ॥ तत्समो विद्यते लाके मान्यों न त्रिभवे जनः । वजसत्त्वः स्वयं लोके सर्वसम्पत्तये स्थितः ॥ २६ ॥ आराध्योऽनेकधा शिप्यैः सत्सम्पदमभी सुभिः । अधौण पुण्यकामैश्च सर्वविघ्नविनायकैः ॥ ३० ॥ मपां समयानां हि समयोऽयं निरुत्तरः । रक्ष्योऽयं भवतां नित्यं सर्वसम्पत्प्रदायकः ॥ ३१ ॥ लब्धुं ज्ञानवरं दिव्यं सर्वसङ्कल्पवर्जितम् । वजनानाभिपिक्तो हि साधयेद् बोधिमुत्तमाम् ॥ ३२ ॥ सम्यग् जानसमायुक्तो लेख्यमणमयमण्डले"। गृह्णीयादभिषेकं चेत् समयाद् भ्रश्यते ह्यसौ ॥ ३३ ॥ समयभ्रंशतो दःखं कायिकं मानसं तथा । अर्थनाणे" भवेत् तस्य मरणं शीघ्रमेव च ॥ ३४ ॥ मृते च नारकं दुःखं कल्पकोटिशतान्यपि । अनुभूय य दोक्तिछेत् चाण्डाले हौनजे कुले ॥ ३५ ॥ F MSS मग्रा । * H मत्यो, B नान्यो । MSS प्य । + HB मतसम्पदभिः। • BH तिन.Yौन । INS रक्षयं नवता। ISS मम्म। * AN omit. . HN .ने। 12 VH Bक्त । HISS लेण्य मिय्या ने मगरल | ISS .शाद् भवेद । MSS 11 B.रूपमः।

·तत्त्वनिर्देशः प्रथमः परिच्छेदः । उत्पद्यते स मूढात्मा मूको वा विकला'ऽथवा । जात्यन्या हि भवेद् जातो जातौ जातौ न संशयः ॥ ३६॥ सर्वताथागतं ज्ञानं वजयानमिति स्मृतम् । तेनाभिषिक्तो मतिमान् अभिपित्तोऽभिधीयते ॥ ३७ ॥ स योगी सर्वबुद्धात्मा सर्वदेवान्तिके गणैः । कृतान्नलिपुटैर्भू त्वा अभिवन्द्यो जगत्यतिः ॥ ३८॥ [कुर्वन्ति रक्षणं] वौरा बोधिसत्त्वा महाबलाः । बुद्धाश्चापि महात्मानो वजकायाः सदा स्थिताः ॥ ३६ ॥ मत्य धर्मपरो ह्येप बुडवम प्रवर्तकः सगीरवाः प्रशंसन्ति अधिष्ठानसमन्विताः ॥ ४० ॥ लोकपालास्तथा चान्ये महाबलपराक्रमाः। सर्वस्थानगतस्यापि रक्षमाणाः प्रतिष्ठिताः ॥ ४१ ॥ ये चापि सर्वलोकेषु मारविघ्राः प्रतिष्ठिताः । तेऽपि तस्य न कुर्वन्ति विघं भीताः प्रयान्ति च ॥ ४२ ॥ सर्वदेवादयः सिद्धाः सर्वाकाशचराचराः । न लड्वयन्ति च तं तेऽप्यपायगतिभौरवः ॥ ४३ ॥ वौर्यस्य ज्ञानविज्ञानसिद्धेही निर्भवत्यपि । यदि मोहवशादेव लड्डयन्ति विमोहिताः ॥ ४४ ॥ मर्वनो वरदो वादी वर्णसंस्थानके विना । गतागतिविनिर्मुक्तो अचाल्यः सर्ववायुभिः ॥ ४५ ॥ 3 | JISS वलको B अविवन्धा। Bरुप.। 7 JISS ! 9 ISS डिहा.। MSS •टो भू.। + JISS omit. 6 HN धर्म। BJINS च।

·আলপিন্ত্রী दयते नाग्निस्कन्धेन लाव्यते न जलेन च । भिद्यते नहि शस्त्रेण तीक्ष्णेनापि प्रयत्नतः ॥ ४६ ॥ अप्रतिष्ठं यथाकाशं व्यापि लक्षणवर्जितम् । इदं तत् परमं तत्त्वं वचनानमनुत्तरम् ॥ ४७ ॥ ख्याता समन्तभद्रेति महामुद्रा च मंजिता । धर्मकायमिदं ज्ञेयमादर्श'ज्ञानमित्यपि ॥४८॥ प्रतिबिम्बं यथादर्श स्वकीयं दृश्यते ध्रुवम् । धर्मकायस्तथा जाने दृश्येतादर्शमंस्थिते ॥ ४६ ॥ सर्वताथागतं ज्ञानमात्मनः प्राणिनामपि । एक स्वभावसम्बोधी समतान्जानमुच्यते ॥ ५० ॥ आदिशुद्धमनुत्पन्न प्रकृत्यैव प्रभास्वरम् । अन्योन्यव्यापकज्ञानात् प्रत्यवेक्षणकं स्मृतम् ॥ ५१ ॥ मर्वत्र सर्वदा सर्व बुद्धकृत्यप्रवर्तनम् । सर्वबुद्धककार्यत्वात् कृत्यानुष्ठानमुच्यते ॥ ५२ ॥ क्लेशज्ञेयावृतं सर्वं यदा मुक्तं भवेत् तदा । सुविशुद्धमिति ख्यातं वचिणां वरयोगिनाम् ॥ ५३ ॥ तथा वैनेयधर्मेषु सर्वकामगणेषु च । सर्वबुबैकसम्भोगात् कायः साम्भोगिको मतः ॥ ५४ ॥ मर्वलष्टाणसयुक्तो नानाकायो घलक्षणः । निर्मितत्वात् च बुद्धानां कायो नैर्माणिको मतः ॥ ५५ ॥ 1 Hशन। . VISS - * NB माया + SS तेच । (MSS .ग.। . Nय.। 18.m..

·तत्वनिर्देशः प्रथमः परिच्छेदः। ज्ञात्वा तद्भावतो योगी महामुद्राप्रसिद्धये। सिध्यते जन्मनीहैव सर्वसङ्कल्प वर्जितः ॥ ५६ ॥ महामुद्रेति विज्ञेया सर्वबुद्धमया शिवा । सिद्धा साऽनेकतन्वेषु देशिता वरयोगिना ॥ ५७ ॥ गर्भ चक्र मा नयेत् च क्षेचे क्षेचे प्रतिक्षणम् । सर्वताथागतं सम्यक् तब सन्धारयेद् व्रतौ ॥ ५८ ॥ कुमारक्रौडनं सर्व शिल्पसन्दर्शनं तथा । अन्तःपुरात् निष्कमणं मारधर्षणमेव च ॥ ५ ॥ देवावतारणं चैव धर्मचक्रप्रवर्तनम् । महानिर्वाणं [सन्दृश्यं यच्चान्यत् मर्वक्रौडनम् ॥ ६ ॥ सर्ववचमयं सर्व योगी नित्यं प्रभावयेत् । नापूर्व दृश्यते द्य[स्य] नायोज्यं पूर्वसंस्थितम् ॥ ६१ ॥ सर्वताथागतं कृत्यं सर्ववजमयं शिवम् । चैकाल्यं यत्तु पर्यन्तं सर्वमेवावलोकयेत् ॥ ६२ ॥ मर्ववाग्विषयातीतं सर्वलक्षणवर्जितम् । ईदृशं चिन्तयेद् योगी [सर्वबुद्धत्वदायकम् ॥ ६३ ॥ सर्वभूमिविनिर्मुक्तं कार्यकारणवर्जितम् । सिद्धं विभावयन् योगौ जन्मनौदैव सिद्ध्यति ॥ ६४ ॥ सर्वोपायविधिज्ञस्य योगिनः सर्ववजिणः । सिध्यतेऽनुत्तरं तत्त्वं वनसत्त्ववरो यथा ॥ ६५ ॥ 1 BN .कल्पवि.। 2 B.मैं। IMSS क्रमा.। +MSS • sISS सन्दर्शये। 6 VISS omit. & H omits the bracketted portion. PASS .त्।

·धानमिडी . स्थितः सुप्तो निपणश्च चंक्रमेदथवापि च । भापणे वचवाक्ये च वनसत्त्वत्वमावहेत् ॥ ६ ॥ रूपशब्दरसस्पर्शानुपभुज्य' सदा व्रती। पूजां तु सर्वबुद्धानां करोमौति ममारभेत् ॥ ७ ॥ सत्त्वेभ्योऽपि तदा दद्याद् भक्तवस्त्रादिकं तथा । अन्यद् वापि च यत् किञ्चित् तथैव विधिमाचरेत् ॥ ६८ ॥ नृत्यगौतैस्तथा वाद्यैः पुष्पमाल्या दिभृपणः । सग्दामचामरैः छत्रैः परात्मानं प्रपूजयत् ॥ ६ ॥ सुगन्धि'गन्धलेपाचैरपि लिप्तं यथाविधि । आत्मानं पूजयेद् योगी सर्वबुद्धमनुस्मरन् ॥ ७० ॥ व्रती वा मुण्डितो वाऽथ गृहौ वा सेवकोऽथ वा । राजा वा सेवकाध्यष्टो यथाऽमौ रोचयेद् व्रती ॥ ७१ ॥ तथासौ कुरुते योगी सर्वथा न प्रदुष्यति । सर्वकल्पविनिर्मुक्तो यथाकामक्रियाकरः ॥ ७२ ॥ सर्वभावस्वभावोऽमौ सर्वबुद्धमयो विभुः । स्वयम्भूः कामचारी च सर्वसत्त्वहृदि स्थितः ॥ ७३ ॥ भावयेत् तत्त्वयोगी स सर्वतत्त्वमनुस्मरन् । सर्ववचमयं मिडं लघु वजत्वमामुयात् ॥ ७४ ॥ नात्र विना न माराश्च सर्वे वश्या भवन्ति च । सर्वदःखविनिर्मुक्तमात्मानं साधयेद् व्रतौ ॥ ७५ ॥ 1 H • लेत. N •जयेत् । IN .ला. 2 MSS TO 1 • BH .न्धा.. H •न्तु ·तत्त्वनिर्देश प्रथम परिच्छेदः । सिध्यते सर्वबुद्धत्वं दिने विधिविवर्जितम् । आत्मानं सर्वसंयुक्तं सदा पश्यन महाव्रतौ ॥ ७६ ॥ सर्वपूजाविशेपैश्च आत्मानं पूजयेत् मदा । अन्येभ्योऽपि तथा देयं वजसत्त्वमनुस्मरन ॥ ७७ ॥ सर्वसत्त्वान्नसम्भूतान् प्राणिनो'ऽपि [विडु भवान् । संगृह्म च महायोगौ भक्षयेत् तत्त्वसिद्धये ॥ ७८ ॥ महाप्रदीपसंयुक्तः समयेऽन्यैर्जुगुसितैः । पञ्चामृतं सदा भक्ष्यं पूज्याश्चैव तथागताः ॥ ७६ ॥ सर्वाङ्गकुत्सितायां वा न कुर्यादवमाननाम् । स्त्रियं सर्वकुलोत्पन्नां पूजयेद् वज्रधारिणीम् ॥ ८० ॥ अजातपुष्यमयुक्तां बोधिचित्तसमन्विताम् । सेव येत् तत्त्वसिद्ध्यर्थं निर्विकल्पविधिस्थितः ॥ ८ ॥ चण्डालकुलसम्भूतां डोम्बिकां वा विशेषतः । जुगुप्सितकुलोत्पन्नां सेक्यन मिद्धिमाप्नुयात् ॥ २ ॥ द्विजातिकुलसम्भूताः कन्याः काम्यास्तु योगिनः । था चित्तं न प्रदुष्येत् तथा कार्य सुशोभनम् ॥ ८३ ॥ मञ्चकैः च्छदि (?) सम्मिश्रः पुरौपादिविमिश्रितः। पूजयेद् वज्रसत्त्वात्मा निर्विकल्पेन चेतसा ॥ ८४ ॥ यथाकामक्रियाकारी यथारु'चितचेष्टितः। माधयेद् वजसत्त्वत्वमन्यथा तिश्यते ध्रुवम् ॥ ८५ ॥ . -- 1 B.ना। ISS यैर। 5MSSभक्ष.. Hपक्ष। - BH H०, No HB 4. HB ना। . H नु० । .

·ज्ञानसिद्धी . व्रतोपवास नियम देवतारूपभावनैः । नानाभुजसमायुक्तः सिध्यते नहि साधनैः ॥८६॥ जम्बूद्दीपरजाकल्पमन्त्रजापविभावनैः। सिध्यते नहि बुद्धत्वं महावीर्यवतामपि ॥ ८७ ॥ एवमाद्यैरनेकैश्च शिशुभिः कल्पितैर्नयैः । दुर्लभं सुगतौ जन्म वजसत्त्वं कथं भवेत् ॥८८॥ महामण्डलमुद्रादीन जगाद भगवान् मुनिः । सम्यग्ज्ञानसमायोगभव्यताविगतात्मनाम् ॥ ८ ॥ स्वसंवेद्यस्वभावं यत् तत्त्वरत्नमनुत्तरम् । युक्त्यागमविचारैस्तु ग्रहौतुं ये तु न क्षमाः ॥ ६ ॥ अन्नानमोहसंच्छन्ना अपरोक्षकबुद्धयः । आदिकर्मिकग्रा ह्या स्ते होनधर्मस्य भाजनाः ॥ ११ ॥ तान् प्रत्युक्ता' जगन्नाथैः वनसत्त्वविभावनैः । भुजवर्णसमायुक्तमुद्रामण्डलकैस्तथा ॥ १२ ॥ अपरप्रत्युपायैर्ये गम्भौरज्ञानभाजनाः । अकम्प्याः पापमिचैश्च मारविघ्नविनायकाः ॥१३॥ तेषां तत्त्वमिदं शुई सर्वकल्पविवर्जितम् । अगम्यं सर्वसत्त्वानां ब्रह्मादीनां च सर्वथा ॥ १४ ॥ देशितं लोकनाथैस्तु ज्ञानमत्य तं परम् । सिद्धिदं जन्मनौहैव सर्वबुद्धमयं शिवम् ॥ १५ ॥ इति ज्ञानसिद्धौ तत्त्वनिर्देशः प्रथमः परिच्छेदः । I MISS •मो। 5 HB .य.1 SMSS मो। ३NISSनं। & JISS TATTI रमुका।

·द्वितीयः परिच्छेदः। पञ्चबुद्धस्वभावत्वात् पञ्चकन्या जिनाः स्मृताः । धातवो लोचनाद्यास्तु बुद्धकायस्त'तो मतः ॥ १ ॥ एवं चेत् प्राणिनः सर्वे सम्बुडास्त्रिभवे सदा । बुद्धत्वाय क्रियाः सर्वा वृथैव श्रुतभावनाः ॥ २ ॥ बुद्धत्वात् सर्वलोकस्य सर्वेऽपि भिवेन तु । सुखदुःखपिपासादिबाधा तस्य न युज्यते ॥३॥ पडभिज्ञादयश्चापि बोधौ गुणविभूतयः । कथं ते न प्रवर्त्तन्ते वुद्धकायो भवेद् यदि ॥ ४ ॥ यस्वेवं न प्रजानाति स सम्बुद्धो भवेत् कथम् । एवं जानाति चेत् कश्चिदसौ बुद्धो भविष्यति ॥ ५ ॥ क्रमादभ्यासयोगेन यस्य चिन्ता प्रवर्तते बुद्धो भवेदसौ योगी नान्ये बुद्धत्वसाधकाः ॥ ६ ॥ स्वभावाद् यदि ते बुद्धा नाभ्यासेन प्रयोजनम् । संयुक्तिकसदाभ्यास युक्तितोऽयुक्तिवर्जितम् ॥ ७ ॥ यद्यनाथो जनः कश्चित् राजाऽहमिति भावयेत् । कल्पकोटिशतेनापि नासौ राज्यमवाप्नुयात् ॥ ८ ॥ मिथ्याकल्पनया यस्मा राज्यं तस्य न विद्यते। मिथ्याभावनया तस्माद् बुद्दत्वं न भविष्यति ॥ ६ ॥ MISS यता IBN घडभिज्ञाना । N omits * BH सामति + Bस.। २ 6 ·भानामती ४२ तन्त्रराजेपु संबद्धः स्कन्धाद्यायतनादिपु । तत्त्वं नामभिरुद्दिष्टं संयुक्त समभापया ॥ १० ॥ [शुक्र] वैरोचनं' ख्यातं वजोदकं तथाऽपरम् । स्त्रीन्द्रियं च यथा पद्मं वजं पुंसेन्द्रियं तथा ॥ ११ ॥ स्वभावाद् देवताकायं तस्माद् वक्तुं न युज्यते । युक्त्यागमानुसारेण यस्माद् वक्तुं न शक्यते ॥ १२ ॥ कृतकं देवतारूपं वजसत्त्वो भवेद् यदि । संस्कृती जायते तस्मात् नश्यते तु घटादिवत् ॥ १३ ॥ ततो निष्फलता यायात्' बोधिचर्या त्वनेकधा । भावनाऽपि किमर्थं स्याद् यदि भूत्वा विनश्यति ॥ १४ ॥ मनोमयकृतं रूपं कथं संस्कृतमुच्यते । कथं विनश्यति चैतत् शृणु मो हार्णवाधुना ॥ १५ ॥ चित्तस्य कल्पना ह्येषा सापि मंस्कृतिलक्षणा। मनमा कल्पितं यत् तदविनाशि कथं भवेत् ॥ १६ ॥ भुजवर्णसमायुक्तं यथापूर्वव्यवस्थितम् । अकृतं देवतारूपं भाव्यते तन्मयाऽधुना ॥ १७ ॥ अकृतं देवतारूपं भाव्यते तत् त्वया यदि'। स्थितं पूर्वमनुत्पन्नं भाव्यते किं प्रयोजनम् ॥ १८ ॥ भवये तादृशें रूपं मत्वा इमिति भावना। भावने हे विचार्येऽत्र योगिना रूपसाधने ॥ १६ ॥ IN ममया.1 * HB नो। 5 HB .का। TH1.1 MISS arte 1 * HB सकृद मद । • Homits. B.ताया या। • Twice in N.

·रूपभावनानिषेधो हितोय. परिच्छेद। तादृशोऽहं भवेयमिति यदि ध्यानं प्रकलप्यते । यदा ध्यानं स्फुटौभूतं दृश्यते देवता तु सा ॥ २० ॥ 'पटादौ रूपमालोक्य यदा ध्यानं [प्रकरुप्यते । तदा]... जातस्य ते बुधाः (१) ॥ २१ ॥ अजातं देवतारूपं ध्याने तब गतं यदि । सर्वाभिन्नाप्रवृत्तेस्तु [त]द रूपं चैव तत्क्षणात् ॥ २२ ॥ एवं चेत् नास्ति ते सम्यक् तद् ध्यानेनागतं भवेत् । त्वया निय्यादितं रूपं कृतकं किं न बुध्यसे ॥ २३ ॥ अहं तदिति पक्षे तु दयं तब न विद्यते । सिद्धस्य साधनं नास्ति कथं ध्यानग्रकल्पना ॥ २४ ॥ सर्वज्ञत्वं हि सर्वज्ञो न भूयः प्राप्तुमिच्छति । बुद्धत्यं त्वया कार्य बुद्धत्वं नान्यकारिता ॥ २५ ॥ एवं ते नास्ति सम्यक्त्वं कथं मिथ्या प्रकल्प्यते । अक्षतं बुद्धकृत्यं यत् तदेवा हम्मतिथा ॥ २६ ॥ अकृतं देवतारूयं तदिदानौं विचार्यते । अकृतं शक्यते वक्तुं रूपित्वान्न घटादिवत् ॥ २७ ॥ अत एव जगन्नाथा बालानां प्रतिबोधने । निर्वाणं दर्शयन्त्येव रूपस्यानित्यदर्शकाः ॥ २८ ॥ तस्मात् त्वरूपवान बुद्ध कचित् लोके प्रवर्तते । बुद्धरूपप्रसिद्ध्यर्थं न कार्या रूपभावना ॥ २६ ॥ 1 H omits three lines * RRI MSS 21 Incomplete in MSS + HB .सन । F HSS बन्।

·रूपभावनानिषेधो द्वितीयः परिच्छेदः । 8५ कायस्थं चेद भवेद ज्ञानं कायाभावे न सर्ववित् । प्रतीत्यसम्भवं ज्ञानमतो नाशमवामुयात् ॥ ४ ॥ विनाशिज्ञानकायानां सर्वन्नत्वं न युज्यते । अतोऽपि बुद्धकायो हि सर्वज्ञो न विधीयते ॥ ४१ ॥ ज्ञानादन्यत्वपक्षे तु बुद्धकायः कथं भवेत् । बुद्धस्य प्रतिमेत्येवं वक्तुं युक्तं हि योगिना ॥ ४२ ॥ तस्मात् मूढतरो लोको यो रूयं ध्यातुमिच्छति । बुद्धज्ञानप्रसियर्थमाकाशे भोक्तुमिच्छति ॥ ४३ ॥ सत्त्वेषु करुणाहौनाः श्रद्धाप्रज्ञाविवर्जिताः । गम्भीरोदारधर्मेषु बुद्धिस्तेषां भवेन्नहि ॥ ४४ ॥ एतेषां धर्म होनानामितश्चेतश्च धावताम् । उन्मत्तवत् प्रयातेषु [युगपद् धर्ममोहिताम् ॥ ४५ ॥ करुणा महती कार्या सत्त्वेभ्योऽपि विशिष्टता। नापमानमतो युक्तं सम्यग्ज्ञानोपदेशकैः ॥ ४६ ॥ ज्ञानसिद्धौ रूपभावनानिषेधो द्वितीयः परिच्छेदः। MISS add ता। 1 HN .तान।

·. ४७ द भाकारनिराकरणत्ततीय परिच्छेद । चक्षुर्विज्ञान[मार्ग] यत् तद् ज्ञानेन विकल्प्यते । विकारित्वं प्रसज्येत बुद्धन्नानस्य नान्यथा ॥ १० ॥ अविकारं तु तद् ज्ञानं सर्वबुद्धेः प्रदर्शितम् । तस्मान्न युज्यते वक्तुमेकत्वमिति निथयः ॥ ११ ॥ ज्ञानस्य प्रतिभासोऽयं न तद् ज्ञानं प्रकल्प्यते । प्रतिभासनिरोधेन ज्ञानं कस्मानिरुध्यते ॥ १२॥ तस्मादसिद्धमेकत्वं त्वदाचैव सुनिश्चितम् । एकत्वं तु किमर्थं हि परिकल्पयसे [वृथा] ॥ १३ ॥ युक्त्यागमविरुद्धत्वात् निष्फलत्वाच्च सर्वथा । ज्ञानं तदेव साकारमित्येवं नहि युज्यते ॥ १४ ॥ आकाराट् व्यतिरिक्ते तु ज्ञाने ज्ञानं न युज्यते । ज्ञेये सति भवेद् ज्ञानं न तु ज्ञेये तिरस्कृते ॥ १५ ॥ आकारेभ्यः पृथग्भूतं जानं चेद् यदि कल्प्यते । आकाराश्च पृथग्भूता ज्ञानादेव निराश्रयात् ॥ १६ ॥ ज्ञानस्योत्पादकाले तु नाकागणां समुद्भवः । आकाराणां समुत्यादे ज्ञानं नैवोपपद्यते ॥ १७ ॥ यथा घटस्य निप्पत्तौ न पटस्योद्भवो भवेत् । पृथवादेव धर्माणामेवं लाके प्रदृश्यते ॥ १८ ॥ , 1 MMSS मागम्य । 3 II त्वया, NB तया । SMSS तदेव ज्ञानसा ! 7MSS .त । 9 B.मला MISS । • MISS .नि. BN .य०, Hadds सति । SHN .गे।

·ज्ञानसिद्धौ 8. न बजातेन पुत्रेण पुत्री' भवितुमर्हति । एवं निराश्रये ज्ञाने साकारं कथमिप्यते ॥ १९॥ किमपेक्ष्य भवेद ज्ञानं साकारं येन तद्भवेत् । साकारजानमित्येव आकाररहितं न तु ॥ २० ॥ आकाररहिते ज्ञाने साकारत्वं कथं भवेत् । आकारैः सहितं यत् तु तत् साकारं प्रकल्पते ॥ २१ ॥ सर्वाकारविनिर्मुक्तं बुद्धज्ञानं कथं भवेत् ॥ आकारेण विनाऽपोह साकारत्वं भवेद् यदि । बुद्धज्ञानं विना बुद्धः कथं तत्त्वं भविष्यति ॥ २२ ॥ न तद् जानं न सर्वज्ञः पृथग्नाने विकल्पते । अथ साकारता ज्ञाने सिद्धि नैवोपपद्यते ॥ २३ ॥ आकारेण ममायुक्तं साकारत्वं भवेद् यदि । 'न संयोगतया दृष्टं बुद्धवत् मंप्रवर्तके ॥ २४ ॥ रूपिणो नहि संयोगा अरूपेणैव सर्वथा । यथाकाशेन संयोगात् न [घटस्योद्भवो भवेत् ॥ २५ ॥ थाकारेण च युक्तं [हि] साकारत्वं भवेद् यदि। सापेक्षत्वाद् विनाशित्वं विपामग्यं भविष्यति ॥ २६ ॥ प्रतीत्वसम्भवं यत् तद् बुद्धज्ञानं भवेन्नहि । संस्कृतत्त्वं यथा जाने साकारत्वं न सिध्यति ॥ २७ ॥ Bम.॥ SMSS मपुत्रो। B •मयो, HN श्रयो । * B repeats बुद्धज्ञान विना बुद्धः etc. instead of this line, SN.ते। • MISS घटम्योस्यते यतः।। 7 Bस.।

·38 " साकारनिराकरणस्तृतीयः मरिच्छेदः । आकारज्ञानयोश्चैव अन्यत्वं तु तयोर्यदि । अन्योन्यकं मयोक्तं च कथं ज्ञानं भविष्यति ॥ २८॥ आकाराश्च पृथग्ज्ञानादित्येवं यदि कल्पते । अनादन्यतया तेपामज्ञानत्वं प्रसज्यते ॥ २६ ॥ आकारेभ्यो यथाऽन्यत्तु निराकारमतो भवेत् । तथा ज्ञानं निराकारं कथमेवं न कल्पते ॥ ३० ॥ ज्ञानसिद्धौ साकारनिराकरणस्तृतीयः परिच्छेदः । . : MSS दार 1MSS.यो।

·ज्ञानमिद्धो . न यजातेन पुत्रेण पुत्री' भवितुमर्हति । एवं निराश्रये जाने साकारं कथमिप्यते ॥ १६ ॥ किमपेक्ष्य भवेद् नानं साकारं येन तद्भवेत् । साकारज्ञानमित्येव श्राकाररहितं न तु ॥ २० ॥ श्राकाररहिते जाने साकारत्वं कथं भवेत् । आकार सहितं यत् तु तत् साकारं प्रकल्पते ॥ २१ ॥ सर्वाकारविनिर्मुक्तं बुद्धनानं कथं भवेत्॥ श्राकारेण विनाऽपीह माकारत्वं भवेद् यदि । बुद्धज्ञानं विना बुद्धः कथं तत्त्वं भविष्यति ॥ २२ ॥ न तद् ज्ञानं न सर्वज्ञः पृथग्ज्ञाने विकल्पते । अथ साकारता ज्ञाने सिद्धिं नैवोपपद्यते ॥ २३ ॥ श्राकारेण समायुक्तं साकारत्वं भवेद् यदि । 'न मंयोगतया दृष्टं बुद्धवत् संप्रवर्तके ॥ २४ ॥ रूपिणी नहि संयोगा अरूपेणैव सर्वथा ।

·निराकारनिराकरणचतुर्थ परिच्छेदः । दृष्टान्तरेव ते तुल्या धर्माश्चेत् सर्वथा स्मृताः। भवेयुर्न च दृष्टान्ताः साध्यत्वात् सर्वयत्नतः ॥ १० ॥ पुरुषे सिंहदृष्टान्तो यथा लोके प्रवर्त्तते । शौर्यादिगुणसंयोगात् न तु पुच्छादिसम्भवैः ॥ ११ ॥ तस्मान्न सर्वथाऽभावाः सर्वभावाः स्वभावतः। युक्त्यागमानुसारेण बोद्धव्यं पुरुषोत्तमैः ॥ १२ ॥ तस्मात् त्वया यदुद्दिष्टं बालालापनगामिना। न तद्भूतं वदन्त्येव जगदुइरणोद्यमाः ॥ १३ ॥ शशशृङ्ग यथाऽभावं वन्ध्यायाः पुत्रवत् तथा । न क्वचित् सर्वभावानामभावो देशितो जिनैः ॥ १४ ॥ यदि रूपादयो भावा विद्यन्ते नैव सर्वथा । दिव्यचक्षुः कथं सिद्धं बुद्धानां करुणात्मनाम् ॥ १५ ॥ दिव्यश्रोचादयः सर्वे न भवन्ति ततस्तथा । सर्वज्ञो हि ततो न स्यादभिज्ञानामभावतः ॥ १६ ॥ निराकारेण ज्ञानेन बुद्धकाये सुसंयुते । मर्वाभिज्ञाः प्रवर्तन्ते सर्ववित्त्वं कयं नहि ॥ १७ ॥ चक्षुरादिभिरेवैते रूयाद्यायतनादयः । अनुभाव्याः सचेतस्कैरेवं लोके प्रवर्तते ॥ १८॥ रूपादयो न सन्तीति त्वयैवोक्तं पुनः पुनः । अभावेन कथं योगो भवेदिति प्रकल्प्यते ॥ १६ ॥ ASS.र। 1 HB है। MSS .ये।

·५२ ज्ञानमिड़ी यद्यभावेन योगः स्याद् युक्तं वक्तुं त्वयेदृशम् । अभावः सर्वथा येषां तद्योगः कथमिप्यते ॥ २० ॥ अयोगेऽपि भवेद् ज्ञानं प्रणिधानवशात् तथा । करोति सर्वसत्त्वार्थं यथा वैनेयभाजने ॥ २१ ॥ नासौ किञ्चिद् यदा वेत्ति सत्त्वार्थ कुरुते कथम् । नावेदको हि सर्वज्ञो न कृपा सत्त्वसङ्गहे ॥ २२ ॥ प्रणिधानेन सत्त्वार्थः चिन्तामणिरिवापरः। करोतीति न तद्भक्त्या प्रतिभाति सतामिह ॥ २३ ॥ सर्वसत्त्वार्थसंसिद्धौ नियतत्वं सदा यतः । चिन्तामणिरतः ख्यातं ज्ञानं तदज'डात्मकम् ॥२४॥ अदृष्टेऽप्यकृतं यत्र स्वकीया जानकल्पना। सर्वज्ञोऽहं जगत्स्वाम्य प्यभूवमिति किं नहि ॥ २५ ॥ बोधिचित्तं समुत्पाद्य सर्वसम्भारसंवृतः । महोत्साहो महावीर्यो भावनाचिन्तनादिभिः ॥ २६ ॥ सङ्घर्मश्रवणाद्यैस्तु दुःखे नैव प्रयोजनम् । अपूर्वस्यादयो नास्ति स्थितपूर्वं च नश्यति ॥ २७ ॥ ईदृशं यदि बुद्दत्वं वृथा सर्वमतोऽखिस्तम् । भयेभ्यो मरणादिभ्यो मुक्तो नारकपोडनात् ॥ २८ ॥ प्रियाप्रियादिदुःखैश्च रहितत्वजडात्मकः । सर्वधर्मस्वभावज्ञः सर्वज्ञो हि निरुच्यते ॥ २६ ॥ 1 H.ते। Hतत्त। MSS तु तज्ज। • H त्व.। HN यानाः। JB.. 1 HN .तो यः।

·निराकारनिराकरणचतुर्थ परिच्छेद । स्वभावज्ञानसर्वज्ञ इति सम्बुद्धदेशितः । सर्व प्रत्यक्षतो वेत्ति सर्वज्ञस्तेन कथ्यते ॥ ३० ॥ [निहन्ति] नारकं दुःखं संसारेऽपि प्रवर्तकम् । चक्रवादिसौख्यं च लभते नात्र संशयः ॥ ३१ ॥ ज्ञानसिद्धौ निराकारनिराकरणश्चतुर्थः परिच्छेदः ।

·५४ ज्ञानसिद्धी पञ्चमः परिच्छेदः। एवं दोपसमूढत्वात् निराकारमतो न चेत् । ततो निश्चित्ततातत्त्वमधुना प्रतिपिध्यते ॥ १ ॥ किञ्चिन्मूढतरावस्थं जानमिच्छन्ति मोहिनः' । मुढभावनया मूढं प्राप्नुवन्त्येव दुर्णयाः ॥ २ ॥ हेतुना सदृशं जानं फलं लोके तु युज्यते । कोद्वा नहि जायन्ते शालयः क्वचिदेव तु ॥३॥ निर्विकल्पमतो ज्ञानं नहि युक्तं विधीयते । ज्ञानस्य निर्विकल्पत्वमन्यथा नहि युज्यते ॥ ४ ॥ ज्ञानस्य निर्विकल्पत्वं सत्यमुक्तं तथागतैः। तत्वज्ञानस्य मूढस्य निर्विकल्पत्वकल्पना ।

·मूठभावनानिषेधः पञ्चम परिच्छेदः । निर्विकल्पनमाचत्वं स्मरणं क्रियते यदि पदान्येतानि सर्वाणि स्मर्यन्ते तु कथं नहि ॥ । उभयार्थविहीनत्वात् न ज्ञानं नापि सर्ववित् । प्रतिषिद्धमिदं तत्त्वं मिथ्याज्ञानं तु मोहिनाम् ॥ १० ॥ ज्ञानसिहौ मुढभावनानिषेधः पञ्चमः परिच्छेदः ।

·ज्ञानसिद्धी षष्ठः परिच्छेदः। नाश्वासं नापि प्रश्वासं तत्त्वं भवितुमर्हति । तयोर्मध्ये भवन्ना पि वायुस्तत्त्वं कथं भवेत् ॥ १ ॥ मध्ये न किंचिदप्यस्ति कथं तत्त्वं भविष्यति । वायुर्यदि भवेत्तत्त्वं भस्त्रापार्श्वे भविष्यति ॥ २ ॥ प्रेरणे भस्त्रया वायोः तथैव क्षेपणेऽपि च । यथा कश्चित् धमेद् भस्त्रां तहदेहो धमेन्मनः ॥ ३ ॥ न वायुधमकः कश्चित् न वायुधयामकस्तथा। कायस्य धर्म केनेव भस्त्राया धम केन च ॥ ४ ॥ न विशेपः तयोदृष्टो योगिभिः तत्त्वदर्शिभिः । नरेण मनसा तुल्यं धमकत्वक्रियां प्रति ॥ ५ ॥ भस्त्राया वायुना तुल्यं श्वासप्रश्वास वायुना। भस्त्रावातं यथा तत्त्वं देहवायुस्तथा भवेत् ॥ ६ ॥ देहवायुः यदा तत्त्वं सर्वहारविनिर्गतम् । न तत्त्वं युज्यते वक्तुमावेश त्वात् प्रभंजनः ॥ ७ ॥ भ्रष्टमार्गग] मूढानां मिथ्यातत्त्वप्रभाविनाम् । न तेयां सुगतौ जन्म गतिरेकैव नारकी ॥८॥ ज्ञानसिद्धौ आश्वासप्रतिषेधः पाठः ।

·१७ सप्तमः परिच्छेदः। सुखं हौन्द्रिय केचित् तत्त्वमाहुनराधमाः। [तत्त्व] महासुखं नैव प्रवदन्ति जिनोत्तमाः ॥१॥ प्रतीत्योत्पादसम्भूतं न तत्त्वं जायते क्वचित् । न तत्सुखं स्वभावेन विद्यते सर्वदा यतः ॥ २ ॥ सर्वताथागतं ज्ञानं स्वसंवेद्यस्वभावकम् । सर्वसौख्याअभूतत्वात् महासुखमिति स्मृतम् ॥ ३ ॥ अनित्यं महासुखं नैव सदा नित्यं महासुखम् । कच्छकण्डूयनोत्पन्नं कथं महासुखं नहि ॥ ४ ॥ रागतुल्यं सुखं नास्ति तजिनेभ्यः समाददन् । भुनौत सर्वकामांश्च जुगुप्सां नैव कारयेत् ॥ ५ ॥ योगभद्रेषु सर्वेषु वनसत्त्वेन देशितम् । योगिनां चित्तसौख्यार्थं न तत्त्वं परमार्थतः ॥ ६ ॥ ज्ञानसिद्धौ महासुखप्रतिवर्णिकाप्रतिषेधः सप्तमः । MSS तच्चामि ।

·ज्ञानसिद्धी अष्टमः परिच्छेदः। [स्वसंवेद्यं प्रतिषिद्धं सम्यग्नानमतो नहि । मिथ्या तत्त्वानि सर्वाणि कल्पितानि सुमोहिनाम् ॥ १ ॥ स्वबुद्धेर्न निषेध्यानि अन्यान्यपि विचक्षणैः । सम्यक् तत्त्वं यथा लभ्यं तदिदानों प्रकथ्यते ॥२॥ परौतवुद्धयः सत्त्वा अल्पपुण्याल्पवीर्यकाः। कथं ते प्राप्नुयुर्ज्ञानं सर्वताथागतं परम् ॥३॥ [अनुक्रमं ब्रवीम्येप सर्वबुद्धस्तु देशितम् । जानुनी संप्रतिष्ठाप्य धरण्यां सुप्रतिष्ठितः ॥ ४ ॥ वदेदेवं ततः श्राद्धो ऋजुकायः कृताञ्जलिः । संबुद्धाः शासिनो लोके भविष्यन्तोऽप्यनागताः ॥ ५ ॥ वर्तमाना गताश्चैव सद्धर्मप्रतिदेशकाः। सर्वबुद्धानहं वन्दे एतान् तत्त्वप्रदेशकान् ॥ ६ ॥ अहं निर्यातयाम्येप पूजोपस्थानकर्मणि । आत्मानं सर्वबुद्धानां प्रतिग्रहन्तु नायकाः ॥७॥ सर्वपूजाविशेषैस्तु पूज[यश्च] जगद्गुरून् । आकाशधातुपर्यन्तै रा] सुमेरुपरिग्रहैः ॥८॥ धर्मधातुसमुत्पन्नैरर्चितैर्विवि] धैर्वरैः। अतीतानागतैः सर्वैर्वजसत्वविकुर्वितैः ॥ ६ ॥ 1 MISS GE! SMSS •यन्। ASS तद। ISS .न ।

·પૂર , पुण्यज्ञानसम्भारप्रास्युपायोऽयमा परिच्छेदः । ममुत्पन्नानि पापानि सर्वाण्यपि स तत्त्व वित् । प्रतिदेश्य समादध्यादकरसम्बरं पुनः ॥ १० ॥ यत् पुण्यं सर्ववुद्धानां तत्सुतानां च धीमताम् । थावकसङ्घबुद्धानां यच्चान्यत् सर्वदेहिनाम् ॥ ११ ॥ अनुमोदे तथा पुण्यं सर्वजन्मसु यत्कृतम् । स्वकीयं परकीयं च संहृष्टेन तु चेतसा ॥ १२ ॥ धर्मतत्त्वरथारूढा दशदिक्सर्वतः स्थिताः । धर्मद्योतनदक्षास्तु महाकारुण्यचेतसः । 'प्रकाशयन्तु ते धमी विज्ञप्तिं तत्करोम्यहम् ॥ १३ ॥ कृताञ्जलिपटो भूत्वाऽसौ निर्वान्तु कदा कथम् । भवेयुः प्राणिनो बुद्धा सर्वे यावत् प्रतिष्ठिताः ॥ १४ ॥ तावत् तिष्ठन्तु ते नाथाः सर्वसत्त्वार्थकारकाः। कायवाचनसं पुण्यं कृतं कारितमेव वा ॥ १५ ॥ यच्चानुमोदितं किंचित् तेन लोकोऽस्तु सर्ववित् । चिकालं तु यथाशक्त्या पुष्यादिभिः प्रपूज्य च ॥ १६ ॥ मण्डलं सर्ववुद्वेभ्यो वनसत्त्वेभ्य एव च । कृत्वा पञ्चामृतं मिश्रं अमिश्रं वा प्रकल्पितम् ॥ १७ ॥ सर्वकल्पविमुक्तात्मा गृह्णीयात् समयादिकम् । तत्त्वसंग्रहतन्त्रादौ स्थितं समयसम्बरम् ॥ १८ ॥ प्राणिनश्च [न] ते घात्या अदत्तं नैव चाहरेत् । नाचरेत् काममिथ्या वा मृषां नैव हि भापयेत् ॥ १६ ॥ . 1MSS जगत् । . HBथाहा। : Bomits प्रकाशयन्तु...नाथाः । B सयं तैः।

·ज्ञानसिद्धी
सर्वानर्थस्य
मूलत्वात् मद्यपानं विवर्जयेत् ।
पैशुन्यमथ पारुष्यं सम्भिन्नालापभापणम् ॥ २० ॥
अविद्यासत्त्वविहेपमिथ्यावृष्टिं च सर्वथा ।
उत्पादयाम्यपूर्वं तु स्थापयिष्यामि निर्दृतौ ॥ २१ ॥
समाध्यङ्ग ततः सर्वं गृह्णीयात् संवरं परम् ।
बोधिचित्तं तथोत्पाद्यं सर्वपुण्यमहोदयम् ॥ २२ ॥
सर्वसत्त्वं महान्तं च स्थाप्य सर्वनभूमिपु।
सर्वदुःखहरो ह्येपां भवेयं करुणात्मकः ॥ २३ ॥
सर्वसम्पत्प्रदाता च बोधिमार्गोपदेशकः ।
सम्यक् चित्तं समुत्पाद्यं ममत्वं सर्वदेहिषु ॥ २४ ॥
बोधिचित्तमिदं ज्ञेयं अन्यथा वितथं भवेत् ।
बोधिचित्तं न तन्नाम विषमत्वं यदा स्थितम् ॥ २५ ॥
न तदुत्पद्यते जानं आदिमध्यान्तवर्जितम् ।
नाधिष्ठानं प्रकुर्वन्ति सर्वदा सर्ववजिणः ॥ २६ ॥
सर्वदेवादयथापि न तं रक्षन्ति विधिपः ।
तस्मादुपायविद्योगो सर्वसत्त्वैकबान्धवः ॥ २७ ॥
अविसंवादकं चित्तं
समुत्पाद्य
ततो
हृढम्।
कृतेनानेन
सम्बुद्धाः तुष्टाः सर्वकृतात्मकाः ॥ २८ ॥
अधिष्ठानं प्रकुर्वन्ति महावलपराक्रमाः।
मारविघापदश्चापि नावतारगवेयकाः ॥ २६ ॥
वजपाण्यादयो हृष्टा रक्षां कुर्वन्ति नित्यशः ।
सर्वपापविशुद्धिं च लभतेऽसौ नरोत्तमः ॥ ३० ॥

·पुण्य ज्ञानमम्भारप्राप्युपायोऽएमः परिच्छेदः । सर्वपुण्योदयश्चापि सम्यक्ज्ञानोदयं भवेत् । अन्यथा नहि तत्त्वानां उदयं सर्वथा भवेत् ॥ ३१ ॥ तस्मादादी विधाननो य[दज्ञानं प्राप्तुमिच्छति । जन्मनोहैव सिद्धार्थ निरुपद्रवतां प्रति ॥३२॥ सर्वविघ्नविनाशर्थं श्रायुरारोग्यवर्द्धनम् । करणीयमतीऽवश्यं योगिना फलकाविणा ॥ ३३ ॥ नानातन्त्रेषु निर्दिष्टं कृपया बुद्धवजिणा। एप मार्गस्थितो योगौ शुक्लपक्षे यथा शशी। वृद्धिक्रम समायाति क्षयं न तु कदाचन ॥ ३४ ॥ होनवौर्यो यदा कश्चित् बुद्धत्वं प्राप्नुयान्नहि । चक्रवर्तिसुखं राज्यं सर्वजन्मसु कारयेत् ॥ ३५ ॥ यत्पुण्यं सर्ववुद्धानां सर्वदिक्कालभाविनाम् । तत्तस्य रोमक्रयाये प्रवदन्ति जिनोत्तमाः॥३६॥ ज्ञानसिद्धौ पुण्यज्ञानसम्भारप्राप्त्युपायोऽष्टमः ॥ Bउभयं।

·जानमिद्धो नवमः परिच्छेदः । कथं देशनया पापं सायं गच्छेत् सुदारुणम् । अनुमोदनया पुण्यं कथं सम्भुज्यते तथा ॥ १ ॥ प्राणान्तपातकादीनि कर्त्तव्यं क्वचिदववीत् । क्वचिन्नेति च तन्वेपु कथं तन्न विरुध्यते ॥ २ ॥ पञ्चामृतादिकं सर्वं अभक्ष्यं गम्यते तथा । अप्रियादीन्यनेकानि कथं तैस्तु शुभोदयः ॥ ३ ॥ 'यथाक्रमं ब्रवीम्येषां तन्त्र तन्त्र निदर्शितम् । मन्दधौजनबोधार्थ मर्वबुधैः [सवजिभिः] ॥ ४ ॥ यत्कर्म क्रियते किञ्चित् कायवाङ्मनसैः क्रिया । चतुर्थो विद्यते नान्यस्तेपामेवं विचार्यते ॥ ५ ॥ 'चित्तेन न विना कायः किञ्चित् कर्त' भवेत् क्षमः । वचनं च विना तेन भवेत् नैव कदाचन ॥ ६ ॥ काये वाक्कर्मणौ तस्माद्भवतां मानसेऽदयम् । चित्तेनैव जगत् सर्वं क्रियते यत् शुभाशुभम् ॥ ७ ॥ 'हितार्थ यद्भवेत्कर्म सर्व सच्चरितं भवेत् । विपर्ययादपुण्यं तत् प्रवदन्ति जिनोत्तमाः ॥८॥ 1 HB .पापायें । Brepeats प्राणान्त. etc, instead of this line .MMSS सर्वादिभि । * This and the two following lines are repeated in all AMSS. SH omits these threo lincs.

·पापपुण्योत्पादविनाशपरिज्ञाननिर्देशो नवमः परिच्छेदः । चित्तेनैव तु तत्सर्वं क्रियते यत् शुभाशुभम् । चित्तेनैव भवेन्नाश इत्युवाच जगगुरुः ॥ ६॥ सत्वापकारनिष्यन्नं यत्यापं परिकीर्तितम् । हितचित्तं समुत्पाद्य संभ्रष्टः प्रतिदेशयेत् ॥ १० ॥ उत्साहेन कृतं पूर्व अपकारसमन्दितम् । प्रतिपक्षात् भवेन्नाशो यस्मात् तेनैव तत्कृतम् ॥ ११ ॥ घटमुत्पाद्य यः कश्चित् भिनत्त्येव तु तत् स्वयम् । तथा पापं समुत्पन्नं नाशयेत् आत्मना स तु ॥ १२ ॥ देशयिष्याम्यहं पश्चा दिति मूढः करोति चेत् । न चास्य देशना युक्ता न पापं तस्य नश्यति ॥ १३ ॥ तथा पुण्यविनाशश्च तहदेव भवत्यपि । कृते पुण्येऽपि छिद्रित्वाद् भवेन्नाशं न संशयः ॥ १४ ॥ ददतथ' यदा चित्ते दातुमिच्छा न वर्तते। दत्तेऽपि च न तत्युण्यं प्रभविष्यति कस्यचित् ॥ १५ ॥ सर्वेपामधिकं स्थानं यत्र सर्व विनश्यति । कल्पकोटिसहस्रश्च समुपात्तं शुभं महत् ॥ १६ ॥ उत्पन्नबोधिचित्तस्य पुण्यसम्भारसञ्चयः । कल्पकोटिशतोपात्तः क्षणादेव विनश्यति ॥ १७ ॥ तादृशेऽप्रतिघे नान्यद् द्वितौ यमनुजेऽप्रिये । ततोऽपि रक्ष्यमत्यर्थ एवमुक्तं तथागतः ॥१८॥ तस्मिन् स्वल्पोपकारेण पुण्यराशिमहान भवेत् । सर्वेषां सर्वसौस्थानां आकरत्वागुणदधी ॥ १६ ॥ IH.भ.1 मस्या.. BOनच ·६४ शामिद्धौ केचिन्मूढतरा बाला युक्त्यागम मपश्यकाः । कल्पे नैव भवेत् पापं इत्याहुः स्वात्मनाशकाः ॥ २० ॥ कल्पनारहितो योगी यदि पापैर्न लिप्यते । ईपाद्युत्यादहेतौ तु विकारित्वं न युज्यते ॥ २१ ॥ विहाय लौकिकॊ वृत्तिमन्यथा तु भवेन्न किम् । शिरसा गमनं युक्तं तथा पापाणभक्षणम् ॥ २२ ॥ शौतवातपिपासादिवाधा तत्य न युज्यते । आक्रोशाद्यपकारैश्च न खेदमुपसंहरेत् ॥ २३ ॥ स्वकीयं यदि कर्त्तव्यं लाभाधाकृष्टदुःस्त्यजम् । निर्विकल्पं प्रकल्प्येत न तथान्यत्र तद्भवेत् ॥ २४ ॥ अनुत्पादसायं नैव पापानां कर्मणामिह । क्रोधाहकारयोगाच्च न पापं परिशुध्यते ॥ २५ ॥ देवतैव च तत् सर्व करोतीति प्रकल्प्यते । उत्पादात् पूर्वमेवासौ कारयेत् न' कथं भृशम् ॥ २६ ॥ देवतैव करोतीति मिथ्येयं परिकल्पना। यस्मात् लाभाभिभूतानां क्रियेयं कर्तुमिच्छताम् ॥ २७ ॥ अनुमोदादिसर्वाणि चिन्तायत्नानि सर्वतः । पुण्यसंभारयुक्तानि ज्ञातव्यानौह' धौधनैः ॥ २८ ॥ कायवाक्सहितं होनं तत्पुण्यं सममस्तु ते। एकान्त तौचित्तस्य यत्पुण्यं बुद्धवर्णितम् ॥ २६ ॥ JHB Oल्प। • AMSS चेत्तत् । SH -यते। 7 Hव्य नेह। : MSS.हरा०॥ + H कालयन। ở HN và• | 8 Bएकस्या ·पापपुण्योत्पादविनाशपरिज्ञामनिर्देशो नवमः परिच्छेदः । ६५ प्राणिहिंसादि यत् कर्म लाभाद्याविष्टचेतसः । कुशलं न भवेत् सर्व पुण्यं तु करुणोत्थितम् ॥ ३० ॥ यत् कर्म परहितार्थ क्रियते तु कृपात्मकैः । तत् सर्व पुण्यमित्याहुर्जगदाशाप्रपूरकै ॥ ३१ ॥ निषेध्यमप्यनुज्ञातं कृपया दृढचेतसाम् । न तु स्वार्थाभिभूतानां करुणाहौनदेहिनाम् ॥ ३२ ॥ कृते पुण्येऽप्यनर्थाय कस्यचिट्विष्यतो जनम् । पापमेव भवेत् तस्य प्रवदन्ति जिनोत्तमाः ॥ ३३ ॥ उक्तं च- कल्पान्तादोधिसत्वानां शुभं वा यदि वाऽशुभम् । सर्वे कल्याणतामेति तेषां वश्यं यतो मनः ॥ ३४ ॥ इति ज्ञानसिद्धौ पापपुण्योत्पादविनाशपरिज्ञाननिर्देश नवमः॥ 3 HB Om | 1 MSS ! 2 HB 0ई01 9 ·६६ ज्ञानसिौ दशमः परिच्छेदः। पञ्चामृतमविधार्थ चित्तसंसाधनापरैः । अंजादिमांसमप्येवं योगिनां विहितं जिनैः ॥१॥ सर्वेऽपि प्राणिनः सर्व भक्षन्तोऽपि न बुद्धकाः। न प्रजानन्ति ते मूढाश्चिन्ता विगतबुद्धयः ॥ २ ॥ सर्वसम्पूर्णभूतत्वात् कायस्तावत् शुचिर्न हि। तत्सा'वभक्षकः कश्चित् सर्वं भुक्तं न तेन किम् ॥ ३ ॥ क्षौरादिकं तथा सर्व सर्वेषामेव [देहिनाम् । भक्ष्याभक्ष्यप्रसिद्धानां शुचित्वं नैव सिध्यति ॥ ४ ॥ भक्तवस्तूनि सर्वाणि अशुचौनि प्रबुध्यते । यस्माजलेन संभूतिः तेपामिह प्रदृश्यते ॥ ५ ॥ वृष्टिर्जलसमूहेन सर्व प्रक्षाल्य कुत्सितम् । सर्वसस्यानि निप्याद्य समुद्रादीन् विपत् ततः॥६॥ तज्जैरशुचिभिर्युक्त र्नागैरुत्थापितं जलम् । पुनर्दष्टेः तथा सर्वसस्यं सम्पादयेज्जलम् ॥ ७ ॥ पुष्करिण्यादिके तहत् सर्वेषां सर्व शालनम् । शुच्यशुच्यादिकं तस्मात् सर्वं नैवाच विद्यते ॥ ८॥ IISS OF 3MSS.दि. 5 B .त्ता। 7 Bएणे. H वृद्धे। MSS •खा. H.रा.. • H सर्वप्रियाणि। MISS ! B1 8 ·अयशयकल्पनाविविल्लो नाम दशमः परिच्छेदः । , शुचित्वं अस्ति चेत् किञ्चित् अशुचित्वं भविष्यति । शुच्यमावादशुचित्वं सर्वथा नोपलभ्यते ॥६॥ आपेक्षिकत्वमन्योन्यपारापारकवद्यथा । लौकिको कल्पनैवैषा शुच्यशुच्यादिकल्पना ॥ १० ॥ ज्ञानसिद्धौ शुच्यशुच्यकल्पनाविविक्तो नाम दशमः ॥

·६० ज्ञानसिद्धी एकादशः परिच्छेदः । अगम्यागमनस्यापि विचारः क्रियतेऽधुना। योगिनां समनुज्ञातं अविरुद्धं यथा तु तत् ॥ १ ॥ सर्वेषां देहिनामेव अस्येवोत्पादनाशनम् । तच्च कर्मवशादेव सर्वदा' विभवे भवेत् ॥२॥ माता पिता च पुत्रः स्यात् पुत्रो माता पिता भवेत् । चेटौं भार्यापि तौ स्यातां भार्या माता भवत्यपि ॥३॥ एवमादौनि रूपाणि अनेकानि सुविस्तरैः। भवेनादौ भवन्तीति वजसत्त्वेन देशितम् ॥ ४ ॥ एवं स्थिते तु संसारे दीर्घकालप्रवर्तिते । माता पिता न [भूतो हि कश्चित् सत्त्वो न विद्यते ॥ ५ ॥ दुहिबाद्याः तथा सर्वाः प्राग्भूताः सन्ति पङ्गतौ। तस्माच्च महती कार्या कृपेत्युक्ता जिनोत्तमैः ॥ ६ ॥ अत एव तु ते नाथाः वजसत्त्वादयो वराः । दुहिचादिरनुन्ना तो] योगिनां चित्तसाधने ॥ ७ ॥ कल्पनाजलपूर्णस्य संसारस्य महोदधेः । वजयानं समारुह्य को वा पारंगमिप्यति ॥८॥ मिथ्याज्ञानानि सर्वाणि युक्त्यागमसमायुतैः। निषिद्धानि क्रमात् तानि सर्वदीपाकराणि हि ॥ ६ ॥ ज्ञानसिद्धौ गम्यागम्यरहितो नाम एकादशः ॥ - Homits. . BH •,N •एयः । H.ति। . HN भावत्व. 1 ·हादशः परिच्छेदः । वचज्ञानप्रबोधार्थ युक्तिरप्युच्यतेऽधुना। योगतन्त्रोक्तदृष्टान्तहितायोत्तमयोगिनाम् ॥ १ ॥ रूपकायादयो भावास्तत्त्वरूपं यथा न ते । तहारणं कृतं पूर्व अरूपत्वं ततः स्थितम् ॥ २ ॥ सर्वदोपप्रसङ्गित्वाद् भावस्तत्त्वं भवेत् नहि। अभावोऽपि न तत् तत्त्वं सर्वदुःखाकरं परम् ॥ ३ ॥ भावाभावौ न तौ तत्त्वं भवेत् ताभ्यां विवर्जितम् । न देशस्थमतो युक्तं सर्वज्ञो न भवेत् तदा ॥ ४ ॥ व्यापित्वं वचकायत्वं अवि'कारित्वं एव च । सर्वजत्वमतः सिद्धं सम्यग्ज्ञानत्य युक्तितः ॥ ५ ॥ रूपिणो नहि व्यापित्वं वनकायमतो नहि । अविकार्यं न तस्यास्ति न सर्वज्ञो भविष्यति ॥ ६ ॥ क्रमात् जानाति यः कश्चित् सर्वं नासौ प्रबुध्यते। ज्ञेयानामप्रमाणत्वान्नासौ सर्वज्ञ इष्यते ॥ ७ ॥ कल्पकोटिसहस्रेण नासौ ज्ञातुं भवेत् क्षमः । एकस्मिन्नेव दिग्भागे यत् ज्ञेयं परिकीर्तितम् ॥ ८॥ उत्पद्य चेत् भवेन्नाशः तस्मादुत्पाद्यते नहि । सुस्थितं चैव ज्ञानं तत् भ्रममावविनाशनम् ॥८॥ गतागतं भवेद्यस्य सुस्थितत्वं न विद्यते । चलत्वादेकदेशस्थान्नाशस्तस्य प्रयुज्यते ॥ १० ॥ ON प्रकौ.1 1 B.धि..

·७० ज्ञानसिद्धी . अवर्यो यो भवेद्धर्मः कस्तं नाशयितुं क्षमः । शस्त्रोदकविपामीनां बुद्धो जातो भवेत् न तु ॥ ११ ॥ 'सर्वाकारप्रतिष्ठात्मा निश्चला गगनोपमः । असंक्लिष्टोऽविकारश्च सर्वथा सर्वकालिकः ॥ १२ ॥ असार्वकालिको यस्तु न सर्वन्नो भवेत् स तुं। तस्मात् सर्वप्रकालं तु भवितव्यं इति स्मृतम् ॥ १३ ॥ स्थितमेवं महाज्ञानं सर्वेपामेव देहिनाम् । न प्रजानन्ति मूढास्ते वाला मोहपटाताः ॥ १४ ॥ लोप्टश्च धावति क्षिप्तो नासौ प्रक्षेपकस्तथा। एवं चित्तेन यदाव्यं तद्धावति न चित्त कम्] ॥ १५ ॥ चित्तेन भास्यते यत्तत् तदेव तु निरीक्ष्यते । इदं तत् कीदृशं चित्तमिति चिन्ता न वर्तते ॥ १६ ॥ ज्ञानसिद्धौ तत्त्वस्थापनं नाम द्वादशः ॥ 1 H omits three lines. . H भावयन्ति । +MSS .तां। N सदा। HB प्रव.।

·१ त्रयोदश: परिच्छेदः । एष मूढतरो लाको मोक्षार्थमात्मनिश्चये। प्रपातेऽपि क्षिपत्येव पर्जन्येन प्रचोदितः ॥१॥ ईदृशी दृश्यते चेष्टा बहूनामपि देहिनाम् । सन्त्यज्य सुगतौ [यानमन्यत् मार्ग समाश्रयेत् ॥ २ ॥ तद्विधों मनुजः कश्चित् मार्गमन्यत् प्रदर्शयेत् । पृच्छकोऽपि न तं पृच्छेत् येन तत्त्वं प्रबुध्यते ॥ ३ ॥ यदि मोहवशात् मार्ग दर्शयन्तमपश्यकम् । न शिवं लभ्यते गन्तुस्तन्मार्गेणैव यायिनः ॥ ४ ॥ स्वयमपश्यको मार्ग कथमन्यं नयेदृशम् । हावे यदि गच्छेतां तयोर्दुःखं न संशयः ॥ ५ ॥ अटव्यां संप्रविष्टस्य जात्यन्धस्य यथा क्रिया। द्वितीयं तादृशं कश्चित् कथं ग्रामं प्रवेशयेत् ॥ ६ ॥ एवं जात्यन्धभूतास्ते सम्यग् ज्ञानमपश्यकाः। अशक्तास्तत्पदं प्राप्तुं कथमन्यं तु प्रापयेत् ॥ ७ ॥ तस्मात् परीक्ष्य कर्त्तव्यं गुरूणां पर्युपासनम् । शिष्यक्तिसमायुक्तः प्रवदन्ति जिनोत्तमाः॥८॥' रत्नत्रयेषु बुद्धात्मा कृपावान् सर्वजन्तुषु । त्यागादिसंयतो धीरः सर्वपुण्यमहोदयः ॥६॥ 1 MSS मार्गमाश्रयेत् only. SMSS यद्यत्तत्त्वं । ; MSS दावं द्वौ (१)। . B नह्यन्यो। + B •न्तु.. MSS .दा.1 ·ज्ञानमिही बोधिचित्तसमुत्पन्नः प्रसन्नो गुणवान सुधौः । अक्रोधनो महोत्साही धर्मगम्भौरनिश्चयः॥१०॥ सयुक्तिकं धर्मदानं निरा भा]सं सदा मतम् । अल्पेच्छता सदा तस्य सम्भारदयसम्भृतः ॥ ११ ॥ गुरुरेप समाख्यातः सर्ववुद्धैः सवजिभिः । स एव सर्वसत्त्वानां शासको लोकनायकः ॥ १२ ॥ अन्ये च गुरवः ख्याता मिथ्याज्ञानाभिमानिनः । लाभाद्यर्थं प्रकुर्वन्ति धर्म त्य] देशनां पराम् ॥ १३ ॥ पापमित्राश्च ते बालाः सत्त्वनाशे प्रतिष्ठिताः। मारपाक्षिकगोचास्तेऽपरात्मानो विनाशकाः ॥ १४ ॥ वर्जनौयाश्च ते सत्त्वा न तेषां पर्युपासनम् । न तेपां प्रतिघं कुर्यात् न ते [पूज्य तरा भवेत् ॥ १५ ॥ श्रावकैः सह संवासो [यथा नेष्टं तथागतैः । तथैवैवंविधैः साई न संवासो विशिष्यते ॥ १६ ॥ पूर्वोक्तलक्षणैः तस्मात् प्राचार्यो हि विधीयते शिष्यस्य लक्षणं चैव कथ्यते स यथा भवेत् ॥ १७ ॥ ज्ञानसिद्धौ गुरुलक्षणनिर्देशः त्रयोदशः ॥ Bधर्मदेशतां वर। .MSS तैद । DISS यत्या.

·चतुर्दशः परिच्छेदः । नौकारूढो यथा कथित् कर्णधारः सुशिक्षितः । पारं महोदधेर्याति नान्यथा पारगो भवेत् ॥ १॥ तबद् गुरौ चिरत्ने च बोधिचित्ते च' भक्तिमान् । करुणा च तथा लोके नौरियं संप्रकीर्तिता ॥ २ गुरुः कर्णधरो विद्वान् नौका धर्मः प्रकाशितः । संसारपारगन्तणां वनसत्त्वेन देशितम् ॥ ३ ॥ कर्णधार विना नौका पारं प्राप्तुं क्षमा नहि । गुणैः सर्वैः' प्रपूर्णोपि ना गुरुभवपारगः ॥ ४ ॥ तस्मादेवास्य चैवेदं कार्य सर्व दृढव्रतैः। सदा पूजारतो योगी बाबैराध्यात्मिकैस्तथा ॥ ५ ॥ वन्दनादिक्रियाः सर्वाः प्रकुर्यात् सर्वकालिकाः । श्रद्धा प्रज्ञासमायुक्तः कृपाः सर्वजन्तुषु ॥ ६ ॥ अक्रोधनोऽविसंवादी त्यागादिगुण भूपितः] । सुवीर्यच महोत्साही गुरोराज्ञां सदा करः ॥ ७ ॥ आज्ञप्तश्च स्वयं बुद्धा परिचर्या'] दिकं [चरेत् ।' यथाशक्ति यथालाभं भोज्यभक्तादिकं तथा ॥ ८॥ ॥ * HN về : 1 + HB शुद्ध 1 Bन । ३ Aन। T MISS.वर्द। 5 B वि[भूषित, H विभूतय । ISS करा.। 10 ·B ज्ञानसिद्धौ . तिरस्कारे कृतेऽप्येवं स्वयमेव न दुभनाः । शिष्यः सर्वगुणोपेतो युक्त्यागमपरीक्षकः ॥ ६ ॥ अपरीक्षकजातीयः पृच्छेत् 'परहितच्च यः । शिष्यो न भवितुं शक्तो' बुबैरेवं प्रदर्श्यते ॥ १० ॥ मृत्पिण्डो हि यथा बालैः क्षिप्यते अच तन वै तहत् परवशः कश्चित् [स शिष्यत्वस्थ भाजनम् ॥ ११ ॥ ज्ञानसिद्धौ शिष्यलक्षणपरिच्छेदः चतुर्दशः ॥ 1 MSS पारहितच य (1)। HB क्या। • H शिष्येण । • NSS सर्वमस्थ ·पञ्चदशः परिच्छेदः। सम्यक्तत्त्वं यथाभूतं पूर्वमुक्तं सयुक्तिकम् । सर्वतन्त्र स्थित तत्वं तेभ्यः किञ्चिन्निमद्यते ॥१॥ चोरशब्दो [यथा] लोके भक्ष्यार्थ प्रतिपादयेत् । केषाञ्चित् चोरमेवाहुः तन्त्रऽप्येवं पदास्तथा ॥२॥ नैरे'वाक्षरनिर्देशैर्मदमध्याधिमात्रकैः । धर्मश्रद्धोंच्यते बुद्धः सत्त्वानुग्रहकारकैः ॥३॥ केवलं तत्त्वमेवाहुः कश्चित् [मध्येन्द्रिय स्तथा । कश्चित् मृहिन्द्रियः कर्म केवलं वक्ति नान्यथा ॥ ४ ॥ श्रीसमाजोत्तरे देशितम्- अनादिनिधनं शान्तं भावाभावाक्षयं विभुम् । शून्यताकरुणाभिन्न बोधिचित्तमिति स्मृतम् ॥ ५ ॥ अनादिनिधनमिति उत्पादविनाशाभावम् । अनेन 'व्यापित्वं अविकारित्वं सार्वकालिकत्वं च कथितम् । देशस्थरूपि'विकारिकालान्तरिकानां विनाशित्वात्। अरू- 'पित्वेऽपि देशस्थो यदि स्यात् विनाश्येव भवति । यथा कस्वरोकादीनां सुगन्धं अरूप्यपि देशस्थत्वात् कस्वरो- 11 तेनैः। NSS दि। Mss .वो। + MSS पन्ददय० (१)। All the AISS repeat from व्यामित्व...परिवारयामौति । H.पि. B., N HB •प्य" -- ·ज्ञानसिद्धी कादीनां तद्वासितंद्रव्यस्य वाऽभावे विनाशि त्यादिकारि च। शान्तमिति सर्वक्लेशानामागन्तुकत्वात् प्रकृतिशान्तम् । पूर्वोक्तगुणयुक्तत्वात्तिदेव] भावाभावाक्षयम् । विभुं प्रभु स्वामी सर्वेपां लौकिकलोकोत्तरार्थसम्पादकत्वात्। शून्यता- करुणाभिन्नं इति। सर्वधर्मनिःस्वभावतया सर्वतथागत- जानपरिज्ञानं शून्यता [तया करुणया वा अभिन्नमेकी- भूतं यत् चित्तम्। करुणा नाम सर्वसत्त्वान अम्मिन्नेव ज्ञानराजे प्रतिष्ठापयिष्यामि, सर्वसुखोपधानश्च परि- वारयिष्यामौति सम्यगाशयः । एतदुक्तं भवति- सर्वधर्मस्वभावतो योगी सर्वतथागतः। सह अन्योन्यव्यापकभावेन सदा स्थितो बुद्धकृत्यकरः सर्वसत्त्वेषु महाकरुणाप्रमाणानुगतं बोधिचित्तं वज इत्यर्थः। अनेन भावनाप्येव कर्तव्येति निदर्शितम् । बोधि- चित्तमिति स्मृतमिति अशेपयोगतन्त्रेधेवं अभिप्रापयति । आदिकर्मिकादौनां तु बोधिचित्तं सर्वसत्त्वान'नुत्तरायां सम्यकसम्बोधौ प्रतिष्ठापया'मौति चित्तमात्रम् । पुनस्तचैव देशितम्- समाज मौलनं प्रोक्तं सर्वबुद्धाभिधानकम् ॥ ६ ॥ अरूपिणाम् अनादिनिधनत्वासम्भवाद्धर्मकाया एव बुद्धाः। तेपां मीलनं सर्वतथागतज्ञानवधरत्वमेव निर्दिष्टमन्यथा रूपकायेन यदि मीलनं स्यात् परमाण- प्रमाणादि सर्वतथागतानां मौलने आकाशमपि 1 Homits .परिज्ञान । SH •त्त्वानु। + HN •ữ : HB भूतेन। • B.पयिध्या. ।

·तन्त्रोक्ततत्त्वाक्षरपरनिदर्शनं पचदशः परिच्छेदः । ७७ प्राधिकतरा' भवेयुः। सर्वशब्दस्य निरवशेषत्वात चित्तानामल्पानां मौलनं युज्यते। पुनस्तवैव तथा उत्पन्नक्रमाणां अक्षतं सम्यग् ज्ञानम् । एवं च तचैव प्रकाशितम्- ध्यायन्ति येऽमुं सुविशुद्धमनादिभावमित्यादि। प्रथमपटलेऽपि- अथायं सर्वाकाशधातुः सर्वतथागतवजमयसंस्थितोऽभूत्। पुनः- अनुत्पन्नेषु धर्मेयु न भावो न च भावना । आकाशवदयोगेन इति भावः प्रगीयते ॥७॥ पुन:- प्रकृतिप्रभास्वरा धर्मा आदिशुद्धा नभःसमाः । बोधिनाऽभिसम यमिदं वोधिनयं दृढम् ॥ ८॥ नवमे पटले- क्रमशोत्पत्तिकं चैव क्रमशोत्पन्नकस्तथा । तद्यथा-अपि नाम कुलपुत्रा आकाशः सर्वचानुगतः। आकाशानुगतानि सर्वधर्माणि, तानि न कामधातु- स्थितानि नारूपधातुस्थितानि न चतुर्महाभूतस्थितानि एवमेव कुलपुत्राः सर्वधी अनुगन्तव्याः। इममर्थं च संविज्ञाय तथागताः सर्वसत्त्वानां चाश्रयं विज्ञापयन्त एवं धर्म देशयन्ति । एवमेव कुलपुत्रा आकाशवद- निरुक्तास्ते तथागतसमया अनुगन्तव्याः। तद्यथा- अपि . H.ने। 1 H से।

·ज्ञानसिद्धी नाम कुलपुत्राः काण्डं च मथनीयं च पुरुषहस्तव्याया- म[च्च प्रतीत्य धूमः प्रादुर्भवति अग्निमभिनिवर्तयति। स चाग्निर्न काण्डे स्थितो न मथनीयस्थितो न पुरुषहस्त- व्यायामस्थितः। एवमेव कुलपुत्राः सर्वतथागतवचसमया अनुगन्तव्याः गमनागमनाद्यैरिति । दशमे पटले- कायवातचित्तवचाणां कायवाचित्तभावनम् । निर्विकल्पनिरालम्बसमता न क्वचित् स्थितम् ॥६॥ दादशे पटले- खतुल्यसमयभूतेषु निर्विकल्पस्वभाविषु । स्वभावशुद्धधर्मेषु नाटकोऽयं प्रभाव्यते ॥ १० ॥ घोडशे' पटले- पातनं वजसूचस्य रजसोऽपि निपातनम् । न कार्य मन्त्रतत्त्वेन कारयेत् नापि दुर्लभाः ॥ ११ ॥ मण्डलसूचस्व रजःपातनादिकं च न कुर्यात् । मन्त्र- तत्त्वेनेति मनःसन्त्राणभूतत्वात् मन्त्रज्ञानं सम्यग्ज्ञानं निदर्शितं इत्यर्थः। यद्येवं मोहात् करोति चेत् बोधि- दुष्करो भवतीति । मण्डलेनादिकर्मिकसत्त्वकृपाकरुणा- बुद्धत्वं वजध[रत्वं च दुर्लभं भवतीत्यर्थः। तस्मात् सम्यग्- ज्ञानाभियुक्तेन महायोगिना मण्डललिखनप्रवेशाभि- घेकादिकं निपिडं इति । 1 B मे। B न्वास०। ISS OR . HN .त्रेण । Repeated in HX ·तन्वोलतत्त्वाक्षरयरनिदर्शनं पंचदश परिच्छेदः । लोचना वनसत्त्वानां दीप्यमाना स्वभावतः। ज्ञानं ताथागतं शुद्धं तद्वैरोचनमुच्यते ॥ १२ ॥ सर्वाशिटजनैः ज्ञानं मिथ्यागुरुजनैरपि । अप्रकम्प्यस्वभावत्वात् अाम्योऽसौ प्रकथ्यते ॥ १३ ॥ रत्नानि प्रभवन्त्येव बुद्धादि नियतो ध्रुवम् । ज्ञानसत्त्वार्थयुक्तं तद् रत्नसम्भवमुच्यते ॥ १४ ॥ अप्रतिष्ठितनिर्वाणं अलिप्तं भवनिईतौ। असंख्यगुणसंयोगात् अमिताभः स उच्यते ॥ १५ ॥ सर्वसत्त्वार्थकार्याणां प्रसाधकतमः स्वयम् । अबन्ध्यं तत् महाजानं अमोघसिद्धिरुच्यते ॥ १६ ॥ सूक्ष्ममौदारिक रूपं चैकात्यपरिभावितम् । दृश्यते सर्वक्षेत्रस्थं लोचना तेन कथ्यते ॥ १७ ॥ सर्वताधागतं ज्ञानमात्मौयं मामकं यतः । अन्योन्यव्यापकादेव मामको तेन तत् स्मृतम् ॥ १८ ॥ सर्वदोपहरं ज्ञानं सर्वताथागतं परम् । सगडलवामिनी ग्याता मर्वसंशोधनोद्यतम् ॥ १८ ॥ महाकरुणया नित्यं जगदुद्धरणाशयम् । सत्त्वोत्तारणदक्षत्वात् ताराज्ञानं प्रकाशितम् ॥ २० ॥ धातुभूतान् पृथिव्यादौन बुद्धज्ञानोपभोगिनाम् । लोचनाद्यास्तु कौव॑न्ते सर्वकामोपभोगिनाम् ॥ २१ ॥ 1 MSS 1०। BHB मानादिकं । . H.नि. . HB माना ·খামিক্সী मरणादिभ[ यांन्मुक्तं सर्वताथागतं परम् । प्रकटं दमनज्ञानं ततो यमान्तकः स्मृतः ॥ २२ ॥ मिथ्याज्ञानं [निवा]ऱ्याशु मूढसत्त्वप्रकाशितम् । सम्यक् ज्ञानप्रतिष्ठात्मयोगात् प्रज्ञान्तकः स्मृतः ॥ २३ ॥ जगदाह्लादनं सर्वनातिटलन् विचारयन् । भवेटलिप्तसम्बोधिं तेन पद्मान्तकः स्मृतः ॥ २४ ॥ विघ्नादिभिर्विमुक्तात्मा ज्ञानं सर्वार्थसाधकम् । सर्वबुद्धमयं सिद्धं तेन विघ्नान्तकः स्मृतः ॥ २५ ॥ ज्ञानज्ञेयं विना न स्यात् समापत्तिरतः स्मृता । विभवाभिमुखं जानं रागादिचयसाधनम् ॥ २६ ॥ सर्ववुद्धमयं शुद्धं त्रिमुखं तत् प्रकीर्तितम् । सुविशुद्धस्य सद्भावात् शुक्लवर्णं प्रकाशितम् ॥ २७ ॥ सर्वदा [नानु] पीतत्व रक्तं कारुण्यवत् सदा। रत्नत्रयोपकारादि कर्तुर्दमनमुच्यते ॥ २८ ॥ ज्ञानं तत् कृष्णमित्याहुर्जगदर्थकरं परम् । नानोपायविचित्रत्वात् श्यामवर्णं प्रकाशितम् ॥ २६ ॥ रूपाद्यायतनादौनि प्रभुज्यन्ते स्वयं यतः। पड्भुजं कथ्यते तेन ज्ञानं बौद्ध तथागतैः ॥ ३० ॥ बोधिचित्तं भवेद् वजं प्रज्ञा घण्टा विधीयते । चक्रं अज्ञानच्छेदाच्च रत्नं तु दुर्लभादपि ॥ ३१ ॥ ISS यमु.1 ५MSS विना.। B. पैविः। SHN •यु०॥ MSS .दु.॥ • B .ध्री। MSS •दानु ।

·तन्त्रोक्ततत्त्वाक्षरमरनिदर्शन पचदश परिच्छेद । ३ १ भवदोपैरलिप्तत्वात् ज्ञानं तत् पद्ममुच्यते । खगः क्लेशारिसंच्छेदात् उत्पलं लवनात् ततः ॥ ३२ ॥ संसारजलनिमग्नैर्यस्मात् ज्ञानं न ज्ञायते । बुद्धानुगानां सत्त्वानां ताडनान्मुहुरं स्मृतम् ॥ ३३ ॥ दण्डेन शासनादण्डज्ञानं तत् सत्त्वशासकम् । अन्योन्यव्यापकाभेदा[त्] विश्ववजमिति स्मृतम् ॥ ३४ ॥ एवं मया श्रुतमेकस्मिन् समये भगवान् सर्वतथागत- कायवाचित्तहृदयवञ्चयोपिनगेषु विजहार एकस्मिन्नेव काले। भगवानैश्वर्यादिगुणयुक्तत्वात् । हृदयं ज्ञानं तदेव वज्जयोपित् अभेद्यप्रज्ञास्वभावत्वात् , तदेव भगं' सर्व- क्लेशभञ्जनात्, तेषु सर्वतथागतकायवाचित्तहृदयवन- योपिद्भगेपु विजहार। एतदुक्तं भवति- सर्वतथागतज्ञानेषु अन्योन्यव्याप्य- व्यापकभूतेषु योगिनो ज्ञानं तदन्तर्गतमेव सर्वथैव स्थित- मिति तत्त्वं सर्वज्ञा नेषु क्रमेण स्थितमित्यर्थः । अनभि- लाप्यानभिलाप्य इत्यादि अप्रमेयबोधिसत्त्वमहासत्त्वैः सहेत्यर्थः। तेऽप्यनेनैव न्यायेन संस्थिता इत्यभिप्रायः । उक्तं च तत्त्वसंग्रहे तन्त्रराजे-सर्वतथागतमहाबोधि- दृढसत्त्व इत्यारभ्य अनादिनिधनः शान्तो भगवान् महा- बोधिसत्त्ववजः समन्तभद्रो महाबोधिसत्वः सर्वतथागत- हृदयेषु विजहार। ५H सज्ञा। 1 Bण। 3 HN •ति I HN adds furtlter युगपदेव सर्वेषु ज्ञानेषु स्थित fazt which seems to be redundant and is omitted in B 11 ·ज्ञानसिौ अथ सर्वतथागताः प्राहुः- कथं त्वं कुलपुत्रानुत्तरां सम्यक्सम्बोधिमभिसंभोत्स्यसे यस्त्वं सर्वतथागततत्त्वान्यभि- ज्ञाय इष्टतराण्युपहस'सौति । सर्वार्थसिद्धिबोधिसत्त्व आह- भगवन्तः सर्वतथागताः आज्ञाप यथ] कथं प्रतिपद्यामीदृशं तत्त्वमिति । तथागता बाहुः- प्रतिपद्यस्व कुलपुत्र स्वचित्तप्रत्यवे- क्षणसमाधानेन प्रकृतिसिद्धेन रुचिजतेन मन्त्रेणेति ओं चित्तप्रतिवेधं करोमौति । महाबोधिसत्त्व आह। श्रा ज्ञातो भगवन्तः सर्वतथा- ग[ता]: स्वहृदि चन्द्रमण्डलाकारं पश्यामि । प्रकृतिप्रभास्वरमिदं कुलपुत्र चित्तं चन्द्रमण्डलवत् । चन्द्रमण्डलं प्रकृतिप्रभास्वरं तहत् ज्ञानम्। यथाक्रमाच्च- [न्द्र मण्डलं सम्पूर्णं भवति तहत् प्रकृतिप्रभास्वरं चित्त- रत्नमपि परिपूर्ण भवति। यथा चन्द्रमण्डलमागन्तुक- कलाभिः सूर्यमण्डल] रश्म्यपगमात् क्रमात् पूर्ण दृश्यते तहत् प्रकृतिपरिशुद्धं चित्तरत्नमपि सर्वक्लेशमलकलङ्काय- गमक्रमात् परिपूर्णबुद्धगुणं दृश्यते इति अदयसमताविजयेऽपि-- ॐ सर्वतथागतज्ञानवजस्वभावात्मकोऽहम् । पुनर्नवमपटले- स्वच्छं हि सर्वसत्त्वानां चित्तं शान्तं प्रभास्वरम् । अलिप्तं विविधैर्भावैश्चित्ताद्यत्तत्त्वभावना ॥ ३५ ॥ 1 JISS .मह.1 ISS .येत् । 4 MSS ! 8 MISS .ते।

·तन्त्रोक्ततत्त्वाक्षरपरनिदन पंचदशः परिच्छेद। बुद्धकायविधानज्ञ उपभुंजौत तत्त्वतः । अन्यथा नैव सिध्यन्ति सर्वमन्त्रोदयाः शुभाः ॥ ३६ ॥ पुनश्च त्रयोदशे पटले- मण्डलं सर्वबुद्धानां तत्त्वज्ञानाच्च' मण्डलम् । साधकानामिदं तत्त्वं चिन्तामणिरि वाद्भुतम् ॥ ३७ ॥ गुह्येन्दुमणितिलकं तन्त्रराजेऽपि कथितम् । सर्वाङ्गभावनाऽतीतं कल्पनाकल्पवर्जितम् ॥ ३८ ॥ मात्राबिन्दुसमातीतमेतत् मण्डलमुत्तमम् । पुनस्तचैव- स चैव सर्वभावेन सर्वदा समवस्थितः । अनादिनिधनः सत्त्वो वजसत्त्वः परं सुखम् ॥ ३६ ॥ पुनः- बोधिचित्ताहते नान्यत् सौख्यमस्ति विधातुके । बोधिचित्तमयं सौख्यं सर्वसौख्यमसर्पणम् ॥ ४० ॥ महासमयतन्त्रेऽपि निर्दिष्टम्- अहं च कामरूपायः सर्वबुद्धैरधिष्ठितः । मयाऽपि धर्मकायाग्राः सर्वबुद्धा ह्यधिष्ठिता' ॥ ४१ ॥ पुनश्च- सुरतो भगवान्नित्यो वजसत्त्वो महासुखः । अतः प्रसूतिर्यस्मात्तस्मादिदं न च लक्ष्यते ॥ ४२ ॥ B.मि.। JISS.षामिः। 1 B न च । 3 HB इंदि स्थिता।

·প্রলম্বিত্রী 8 पुनश्च- महासत्त्वो महावचो वनसत्त्वस्तदुच्यते । तस्य तत्त्वम्- अनादिनिधनः सत्त्वो वजसत्त्वो महारतः । समन्तभद्रः सर्वात्मा बोधिवुद्धः विधातुके ॥ ४३ ॥ स्थावरः सर्व एवाग्रो महावजो महावलः । जङ्गमश्चित्तसंस्कारात् सर्वकृत् सर्व एव हि ॥ ४४ ॥ उक्तं च मायाजालेऽपि- जानैकचारमला' ज्ञानमूर्तिस्तथागतः । निप्फलः सर्वगो व्यापी सूक्ष्मवीजमनाश्रवः ॥ ४५ ॥ बोधिचित्तोत्पादः सप्तमपटले- अनुत्पन्नेषु धर्मेषु अनक्षरमनालयम् । कल्पकल्पनया वयं उत्पादोऽयं प्रगौयते ॥ ४६ ॥ पुनस्तचैव- प्रकृत्या भास्वरा धर्मा आदिशुद्धा ह्यनाविलाः। न बोधिर्नापि वुद्धत्वं न सत्त्वो नापि जीविता ॥ ४७ ॥ श्रीवजमण्डस्लालङ्कारे निगदितम्- सर्वत्र सर्वधातौ तु सर्वसत्त्वाश्च सर्वतः । सर्वकायमयं व्याप्य चित्तधारेव संस्थिता ॥४८॥ अनाश्रवा दिचिन्ता च निर्मला निर्ममा स्वयम् । शून्या गगनसमा चैव भावाभावविवर्जिता ॥ ४६॥ ॥ 1 H .m, B रो। H •त्तोदय.,N .. । SHN .पटलः सप्तमः, B प्रथमपटले । • HN कृता विना । MSS .वैः ·. तन्त्रोक्ततत्त्वाक्षरपरनिदर्शन पचदश परिच्छेद । अनादिनिधना शान्ता सर्वधर्मेश्वरौ च सा । विभ्रती सर्वरूपाणि सत्यदयसमाश्रिता ॥ ५० ॥ परमा परमार्थेन धर्मकायेति सा स्मृता । सर्वेन्द्रियं च विज्ञानं चित्तं सर्वत्र सर्वतः ॥ ५१ ॥ मनोज्ञानमिति ख्याता प्रज्ञा बुद्धिर्मतिः स्मृतिः । विपश्यना च सर्वत्रज्ञानस्य' व्यवदानतः ॥ ५२ ॥ शाश्वतोच्छेदनिर्मुक्ता अविन्तद्दय[वर्जिता] । संकृत्या परमार्थेन द्विधा तस्याः प्रकल्पना ॥ ५३॥ यथेन्धनं समाश्रित्य तेजोवीजं तु संस्थितम् । तिलेषु वा यथा तैलं रस इक्षोः प्रकल्पितः ॥ ५४ ॥ पुप्येषु वा यथा गन्धो दभि नवनीतं यथा। सर्वत्र सर्वसत्त्वेपु स्थावरे जङ्गमेषु च । रूपारूपगता चापि महामुद्रा प्रतिष्ठिता ॥ ५५ ॥ पुनः- जानममरणमलक्षणमघोषमनादिशुद्ध विमलं प्रभास्वरं अनभिलाप्यमिति । सम्बरतन्त्रे निगदितम्- न योगः प्रतिबिम्बेषु निपित्तादिपु जायते । बोधिचित्तमहायोगात् योगिनस्तेन देवताः ॥ ४६ ॥ 1 Mss add ज्ञेया सोश। 2 HB विधातव्या । 3 HB तक। * HN सर्वः।

·ज्ञानमिदो बोधिचित्तं इदं वंजं सर्वबुद्धत्वमात्मनः । तस्मात् सार्वात्म्ययोगेन सर्वबुद्धत्वमाप्नुते ॥ ४७ ॥ एनं पश्यन्ति संयुक्त सर्वथा पूजयन्ति ये] । दृष्टास्तैः पूजिताश्चैव सर्वबुद्धा भवन्ति हि ॥ ४८ ॥ दर्शनस्पर्शनाभ्यां च सर्वबुद्धस्य वाऽस्य हि । अमण्डलप्रविष्टाश्च] दृष्टसत्या भवन्ति हि ॥ ४६ ॥ दर्शनस्पर्शनाभ्यां च श्रवणस्मरणेन च । सर्वपापैर्विमुच्यन्ते पूज्यन्ते सर्वसिद्धिभिः ॥ ५० ॥ सर्वयोगसमायोगैः सर्वबुद्धस्य वाऽस्य हि । [नार्याऽपि] हि विमुच्यन्ते वुद्धबोधिं स्मृन्ति च ॥ ५१ ॥ सर्वत्र सर्वतः सर्वं सर्वथा सर्वदा स्वयम् । सर्वबुद्धमयं सिद्धं स्वमात्मानं प्रपश्यति ॥ ५२ ॥ सर्वात्मसंस्थिताश्चैनं पूजयन्ति तथागताः। सर्वपूजामहामेघव्यूहप्रसरसञ्चयैः ॥ ५३ ॥ सर्वभोगोपभोगैश्च सेव्यमानैर्यथासुखम् । स्वाधिदैवतयोगेन स्व[मात्मानं प्रपूजयेत् ॥ ५४ ॥ पुनश्च-- विचित्रकर्मयोगेन विचित्रविनयात्मना । सत्त्वानां विनयार्थाय तदन्ये विधयः स्मृताः ॥ ५५ ॥ पुनः-- अनादिनिधनः सत्त्वो वजसत्त्वः परं यतः। सुभगेतिाच विख्याती सुस्थिती बुद्धमुद्रया ॥ ५६ ॥ EMSS ययेन । MSS .पि।

·3 तन्वोक्ततत्त्वाक्षरपरनिदर्शन पचदश परिच्छेद । पुनश्च विचित्रकर्मयोगेन विचित्रविधिकाशिणाम् । बुद्धवज्रधराद्यास्तु कृतका विनयाः स्मृताः ॥ ५७ ॥ ग्रन्यवाहुल्यभयात्परमाद्यगुह्ययनोच्चयादि' न लिखित- मिति । ज्ञानसिहौ तन्त्रोक्ततत्त्वाक्षरपरनिदर्शनपरिच्छेदः पंचदशः ॥

·CC ज्ञानमिडौ षोडशः परिच्छेदः । एवं ज्ञानवरं सम्यगुपायेन समायुतम् । भावयित्वा सुतीर्थ्यात्मा जन्मन्यव सिध्यति ॥ १ ॥ उपायः करुणामूलं बोधिचित्तं सुसंस्कृतम् । समता सर्वसत्त्वेषु त्रिरत्ने वरपूज्यता ॥ २ ॥ आसाक्षात्करणं शून्यं सर्वकामविरागिता । परिभो गोऽपि पूजार्थं सर्वताथागतं वहेत् ॥ ३ ॥ प्रणाममादितः कृत्वा यावती परिणामना। उपाय [ए]प संबुद्धैः करुणादिः प्रदेशितः ॥ ४ ॥ एवं सोपायविद्योगी सर्वबुद्ध इवापरः । न तस्योपद्रवं किञ्चित् सदा सर्वच विद्यते ॥५॥ मन्त्रमुद्रादियोगेन परीक्षा परिकीर्तिता। सर्वागमनिबन्धेषु सर्वबुद्धैश्च ति]त्सुतैः ॥ ६ ॥ तैरेव ससुतैर्बुद्धैः कल्पकोटिशतान्तरम् । रक्षा कृता तथा नैव यथैव ज्ञानभाविनः ॥ ७॥ चतुरौर्यापथैर्युक्ता भावना समुदाहृता । स्थानं च योगिना रोच्यं सर्वसौख्यपदायकम् ॥ ८॥ नोपवासरतो योगी न सा'नथुद्धिकल्पनः । नानाकल्पविविक्तात्मा भवेद् योगी वरात्मकः ॥ ६ ॥ कायिकं मानसं दुःखं नावकाशं प्रदापयेत् । सर्वसौख्यसमायुक्तः सिध्यते नात्र संशयः ॥ १० ॥ · HN Tot ·उपायनिर्देशन घोडा परिच्छेद । ज्ञातयः सर्वसत्त्वा वै न परोऽस्यत्र पङ्गतौ। तस्मान्न कुत्रचित् ग्राद्य विशेषो झुपलभ्यते ॥ ११ ॥ स्थाने देशे गृहे वाऽथ पुस्तके प्रतिमासु च । सर्वग्राह्यविनिर्मुक्तो योगी बुच्चैस्तु वर्णितः ॥ १२ ॥ ज्ञानसिद्धौ उपानिर्देशनपरिच्छेदः घोडशः ।

·६० ज्ञानमिदो सप्तदशः परिच्छेदः । सम्यग्ज्ञानसमुत्पन्नो योगी प्रार्थयते यदा । अभिषेकः प्रदातव्यस्वैधातुकनमस्कृतः ॥ १ ॥ सर्वोपकरणैर्युक्तः सर्वपूजासुसंवृतः । आराधयेद्वरं वज्रगुरुं सर्वगुणार्णवम् ॥ २ ॥ भक्ष्यभोज्यादियुक्तेन पुष्पगन्धादिकेन च । सम्पूज्य मण्डलं कृत्वा कृताञ्जलिभुटो गदेत् ॥ ३ ॥ सम्यग्ज्ञानवरं ग्राम प्रसादात् करुणात्मक । स्वसंवेद्यस्वभावं च पादत्तमपि निश्चयम् ॥ ४ ॥ दमेवाड्यं ज्ञानं नान्यज्जगति विद्यते। पीतं धर्मामृतं प्राप्य प्रार्थयेत महागुरुम् ॥ ५ ॥ सर्वसत्त्वार्थकार्याणि यथाशक्त्या करोम्यहम् । धर्मादाने नयेत् कोऽपि [हितं दास्याम्यहं यथा ॥ ६ ॥ अभिषेक वरं रत्नं प्रसादात् प्राप्यते यदि। गृहौतुमहमिच्छामि प्रसादं कुरुताभयम् ॥ ७ ॥ गुरुणापि हि दृष्टेन गुरणपूर्ण जना रदि। एवं देयं प्रसादादि] सर्वबुद्धानुवर्तितम् ॥ ८॥ वक्तव्यं कृपया युक्तं वचः सर्वार्थसम्प्रदम् । धर्मराज्याभिषेकाग्रम'भिषेकं निरुत्तरम् ॥८॥ MSS एवमस्तप्रदास्यादि (१) HB गैर०, N •ग्रेर ।

·वज्रज्ञानाभिकविधि सप्तदश परिच्छेद । ततो दिनावधिं कृत्वा शिष्याय वचनं वदेत् । अमुकस्मिन् दिने वत्स करिष्यामि प्रपूरणम् ॥ १० ॥ मनसा भवतो वश्यं कुरु चित्तमतो दृढम् । दुष्यरणं यतो न स्यात्तथा कार्य महामते ॥ ११ ॥ ततो दिनावधिं प्राप्त सर्वबुद्धान् प्रपूजयेत् । आर्यसवाय भोज्यं च दद्याच्चैव सदक्षिणम् ॥ १२ ॥ गणभोज्यमुदारं च गुरूणां च विशेषतः । यथाशक्त्या त्वनाथानां [विधिं सर्व] समाचरेत् ॥ १३ ॥ 'ततो गुरोर्दक्षिणाद्या सर्वबुद्धानुवर्णिता । सर्वतो विश्वगुरवे सिद्धमुत्तरदक्षिणम् ॥ १४ ॥ यस्य यदुप्परित्याज्यं तदुत्तममिति स्मृतम् । यद्यदिष्टतरं किञ्चित् विशिष्टतरमेव वा। तत्तद्धि गुरवे देयं तदेवाक्षयमिच्छता ॥ १५ ॥ अथास्याभिमतं स्यादै चिचं कार्यमथापि वा। तद्देयमथया कार्य स्वल्पमप्युत्तमं हितम् ॥ १६ ॥ अथोत्तमं भवेद्यस्य [दद्याच्चेत् तं न दक्षिणाम् । सर्वाचार्याप मानेन स नित्यं दुःखमाप्नुते ॥ १७ ॥ सम्बरतन्त्रोक्ता दक्षिणेयम् । श्रात्मानमपि निर्यात्य पुनर्मूल्यैस्तु मोक्षयेत् । नानातन्त्रेषु निर्दिष्टा दक्षिणेयं निरुत्तरा ॥ १८ ॥ सर्वबुद्ध 1 Bomits कृत्वा दिनावधि । . MSS मर्वविधि। * Thıs line may better be read as wat दद्यात् 5 JISS नैव दद्यात्तद्दक्षिणाम् । वर्णिता गुरुदक्षिणाम। + H •दुख। • HB पशाने।

·२ ज्ञानसिद्धी तत:- सर्वबुद्धमयं योगं सर्वसम्पत्सुखोदयम् । अगम्यं सर्वसचानां लोकनाथेन भापितम् ॥ १६ ॥ सर्वताथागतं चित्तं सर्व वाक्काय] सम्भवम् । हयोरप्येवमाज्ञाय अधिष्ठानं प्रयोजयेत् ॥ २० ॥ मानसं मर्वमेवेदं कायिकं वाक्समुद्भवम् । सर्वबुद्धमधिष्ठायानुन्नां तस्य प्रदापयेत् ॥ २१ ॥ अभिपित्तमिमं बुद्धैरतीतानागतैरपि । सर्ववजधरैथापि सर्ववचधराय च ॥ २२ ॥ एककायोऽसि बुद्धानां त्वमिदानीमनाहतः । धाभिषेकदानेन कुरु सत्त्वेधनुग्रहम् ॥ २३ ॥ रत्नत्रये यथाशक्तया रक्षा कार्या शुभोदया । वजसत्त्वादिक कार्य सर्वबुद्धैर्निदर्शितम् ॥ २४ ॥ मय्यवमन्यना कार्या न त्वया वरवजिणा। विपमा परिहारेण कालं कृत्वा सुदारुणम् ॥ २५ ॥ घोरं नरकदुःखौघं मा भूत् कल्पशतान्तरम् । मिथ्याधर्मसमाचारा ये तु लोकविडम्बकाः ॥ २६ ॥ न तेषु सम्भवं कुर्यात् सद्धर्मप्रतिपक्षकाः । मूढा धर्मविहीनास्ते स्व'सुखोदयमानसाः ॥ २७ ॥ पुण्यहीनाः परां बोधिं नैव प्राप्स्यन्ति दुर्नयाः। इतस्ततश्च संसारे ते भ्रमन्ति हि पङ्गतौ ॥ २८॥ 1MSS .कायवाक.। 3ISS रिह। KB स्व.1 MSS.ते। + B नाप्य.।

·बच्चज्ञानाभिषेकविधि सप्तदश परिच्छेद । . ६३ लोकमोहनशीलाश्च सद्धर्मप्रतिपक्षकाः। एघंविधा अनेके च' धर्मभ्रमसमाश्रयाः ॥ २६ ॥ न तेषां सुगतौ जन्म बुद्धत्वं अपि दुर्लभम् । एतेभ्यस्तु सदा रक्षा भवितव्या महामते ॥ ३० ॥ मारपाशनिबद्धास्ते परात्म विधि] नायकाः। कुरु सत्त्वार्थमधुना सर्ववुद्धाधिप स्वयम् ॥ ३१ ॥ यथाविनयतो धर्म प्रकाशय जनेऽखिले । संशयं नहि धर्मे तु कर्त्तव्यमधुना त्वया ॥ ३२ ॥ नाभिषेकं पुनर्ग्राह्यं त्वयेदानी महामते । सम्यक् धर्मपरो विहान् चैधातुकनमस्कृतः । अभिषेकं त्वया प्राप्त विद्यते न [ह्यतः] परम् ॥ ३३ ॥ सर्वताथागतज्ञानवराभिषिक्तस्य योगिनः माहात्म्य श्रीसमाजे निर्दिष्टम्- तद्यथा सर्वतथागतकायवाक्- चित्तवजगुह्यसमभिपितो भगवन्तः श्राचार्याः सर्वतथा- गतैः सर्वबोधिसत्त्वैश्च कथं द्रष्टव्यः ! सर्वतथागताः प्राहुः- बोधिचित्तं वजं इव कुलपुत्राः सर्वतथागतैः सर्वबोधिसत्त्वश्च द्रष्टव्यम् । तत् कस्माइतोः ? बोधिचित्तवजश्चाचार्यो इयमेव तदधिकारं यावत् कुलपुत्राः संक्षेपतः कथयामि। यावन्तो दशदिग्लोकधातुपु वुद्धाः बोधिसत्त्वाश्च तिष्ठन्ति प्रयन्ति च सर्वे ते त्रिकाल- समयमागत्य तमाचार्य सर्वतथागतपूजाभिः संपूच्य सर्व- : । 1 H .काश्च । MSS.व्योऽसि । • MSSहत । • B सर्वत । 3 HB . नवि., N .विवि०। 5_HN जन्तुना।

·६8 ज्ञानसिद्धी बुद्धक्षेत्रे पुनरपि प्रकाशयन्ति। एवं च वाग्वजाक्षर निश्चारयन्ति । पितास्माकं सर्वतथागतानां मातास्माकं सर्वतथागतानामिति। तद्यथा- अपि नाम कुलपुत्रा यावन्तो बुद्धा भगवन्तो दशसु दिक्षु प्रचरन्ति तेषां च बुद्धानां भगवतां यावन्तः कायवाचित्तपुण्यस्कन्धा आचार्यस्य रोमकूपानविवरे विशिष्यते। तत् कस्मात् हेतोः? बोधिचित्तं कुलपुत्राः सर्वबुद्धज्ञानानां सारभूत- मुत्पत्तिभूतं यावत् सर्वजनानाकरमिति । ज्ञानसिद्धौ वजनानाभिषेकविधिः सप्तदशः ।

·६५ अष्टादश: परिच्छेदः। महाज्ञानप्रभवितमहायोगीश्वरस्य प्रभावं कल्पकोटि- शतेनापि सर्वतथागतैरपि न शक्यं वर्णयितुम्। श्रीसम्बरोक्तं किञ्चिन्माचं कथ्यते-- सर्वत्र सर्वतः सर्व सर्वथा सर्वदा स्वयम् । सर्वबुद्धादिभिर्लोके सर्वभावान् भवत्यसौ ॥१॥ बुद्धक्षेत्रेषु सर्वेषु बुद्धनिर्वाणमावहन् । दर्शय बुद्धकार्याणि बुद्धनिर्माणमायया ॥ २ ॥ बुद्धवजधरादौनां विश्वरूपत्रिधात्मकैः । वैधातुकमहाराज सर्वकार्याणि दर्शय ॥ ३ ॥ सन्धिविग्रहपूरि राज्यं मायाविकुर्वितम् । चैधातुकमहाराज अवष्टभ्य च साहसैः ॥ ४ ॥ प्रमादोऽयं जगत् सर्व विश्वनर्तित दर्शय । एवमाद्यास्त्वनन्तायाः धर्मधातुसमागमैः ॥ ५ ॥ आकाशधातुपर्यन्ताः सर्वबुद्धादयो धराः । 'समाविशन्ति सर्वात्मा सिौश्वर्यप्रसिद्धिभिः ॥६॥ सर्वतो विश्वविनयं सत्त्वधातुं प्रसाधयेत् । 'विक्रीडति विचित्रः श्रीवजसत्त्वस्तथागतः ॥ ७॥ ॥ 1 MSS रचलादिवत(') । ? This line is read after fags in all MSS * This line is read before faktorlagråa in all 1155 ·६६ पानसिडी रतिक्रीडाविकुर्वितः सर्वतो विश्वसम्बरैः । सर्वाकाशावकाशः श्रीवजसत्त्वः प्रतिष्ठितः ॥८॥' इत्याह भगवान् श्रीवजसत्त्वः- सर्वशुद्ध्यधिमोक्षण प्रसह्य बलवानधः । पराक्रमकमणात् तु सर्वलोकान् प्रमर्दयेत् ॥६॥ अन्यन्तु दुष्टरौद्राग्रं सत्त्वधातुमनेकधा । पापैश्चौरैरवस्कन्धः सर्वमेव विशोधयेत् ॥ १० ॥ च्छलेन मायया चैव प्रसह्य बलवानधः । पञ्चायुधनिबन्धैश्च सर्वलोकान् जयेत् तदा ॥ ११ ॥ विजित्य सकलां सिद्धिं जगत् स्थावरजङ्गमम् । विचिचविनयोपायैः स्वपराननुपालयेत् ॥ १२ ॥ कामिनीनां भवेत् कामो रौद्राणां रौद्रमुत्तमम् । सौम्यानां परमं सौम्यं [हठानां] हठविक्रमः ॥ १३ ॥ परमेशं समाक्रम्य प्रसय बलवानधः । उमादेवौं समाकृष्य चोपभोगैर्भुनक्त्यसौ ॥ १४ ॥ नारायणं समाक्रम्य असह्य बलवानधः । रूपिणी तु समाकृष्य उपभोगैर्भुनक्त्यसौ ॥ १५ ॥ प्रजापति तमामान्य प्रप्तव' बलपानधा। प्रशान्तदेवीमासाद्य उपभोगैर्भुनक्त्यसौ ॥१६॥ " 1 After this tho line कापा. and ममावि., etc, ar : Hत्यन्त, B .त्यल्प + HU .कय। 'c., एवमाद्या., etc all MSS. हरव्या। । ।

·९७ प्रभावनिर्देशो नाम अधिमात्रेन्द्रियविधानमयादशः । कामदेवं समाक्रम्य प्रसह्य बलवानधः । रतिप्रीतिकृत्यैश्वर्यं समाक्रम्य भुन[त्यसौ ॥ १७ ॥ एवमाद्यास्त्वनन्ताया वचकांग्रविक्रमाः। एवमाद्या विकुर्वन्ति नानातन्त्र निदर्शनात् ] ॥१८॥ ज्ञानसिद्धौ प्रभावनिर्देशो नाम अधिमात्रेन्द्रिय- विधानमष्टादशः ॥

·ज्ञानमिदो ६८ उनविंशः परिच्छेदः । यस्तु सम्यक् न वेत्त्येव मिथ्यातत्त्वसुयोगवान् । मध्येन्द्रियो] हि विख्यातस्तत्कृत्यमधुनोच्यते ॥१॥ नमस्कारादिकं सर्वं यत्पूर्वं मार्गमुक्तवान् । तत्सर्वमपि कर्त्तव्यं गाथाः सामाजिकास्तथा ॥ २ ॥ सर्वाकारवरोपेतां झरित्वेव स्वदेवताम् । निष्पाद्य पूर्ववद् योगौ मार्गस्थो जपमारभेत् ॥ ३ ॥ अवसाने तु कर्त्तव्यं सर्वबुद्धाः स औरसाः । प्रसादं मम कर्त्तव्यं शरण्येऽस्य कृपात्मकाः ॥ ४ ॥ अनादिकालमद्यापि संसारे संसरन्नहम् । खिन्नोऽस्मि सर्वदा दुःखैः सम्यग्ज्ञानमपश्यकः ॥ ५ ॥ यथा ज्ञानोदयो भूयात् तथाहं कर्तुमुद्यतः । क्रमेणानेन संयुक्तो यदि सम्यक् प्रवर्तते । भवेत् ज्ञानोदयं तस्य न मिथ्यामार्गयायिनः ॥ ६ ॥ ॥ ज्ञानसिद्धी मध्येन्द्रियविधिनिर्देश एकोनविंशतितमः॥ 1 HB सदि.N दि.। . HB तक ISS add कुरुथ तु which does not fit in here.

·विंशतितमः परिच्छेदः । मुद्रामण्डलवर्णादिभुजस्थानविभाविताः। समाधित्रयमुद्रादिहाराश्चैव महगुजाः ॥ १ ॥ नानाप्रपञ्चनाम्नायात् सर्वे ते मृदवः स्मृताः। तेषामपि यथान्यायं ब्रवीमि तत्त्वसम्भवम् ॥२॥ मध्याधिमावमार्गेपु प्रतिष्ठाय यथानयम् । तन्त्रोक्तं सर्वदा कार्य देवतामन्त्रजापिना ॥ ३ ॥ यदि चित्तं समं यस्य ज्ञानं तस्योदयं भवेत् । अन्यथा नहि तत्प्राप्तिः कल्पकोटिशतैरपि ॥ ४ ॥ सर्वदा चिन्तया युक्तो महाकारुण्यवान् सुधीः । पूर्वोक्तलक्षणोपेतो योगी ज्ञानवरं लभेत् ॥ ५ ॥ मध्यान्तयोई यो] श्चैव भावनामाचमुख्यता । सम्यक् ज्ञानोदयार्थाय प्रोक्ता कृत्यमपश्यता ॥ ६ ॥ तत्त्वं विना न बुद्धत्वं तत्त्वं मार्ग विना न [च] । [तन्मार्गस्थितयोरेव] प्रतिपदज्ञानमावहेत् ॥ ७ ॥ मार्गभ्रष्टो भवेद् यस्तु करुणाहौनचेतसाम् । लाभाद्यर्थं प्रपञ्चात्मा न तेयाभुदयो भवेत् ॥८॥ नासिौ मुद्दिन्द्रियनिशपरिच्छेदः विंशतितमः || 1 HB रो।

·१.. ज्ञानसिद्धी . अमुकस्य इदं गुह्यं सर्वतन्त्रेषु गोपितम् । तन्निर्दिष्टं मया सम्यक् योगिनां ज्ञानसिद्धये ॥ १ ॥ वजज्ञानवरो योगो येषां नैव हि विद्यते । भावनां देवतारूपैः कर्तुमुद्युक्तचेतसाम् ॥ २ ॥ दर्शनं पुस्तकस्यापि न दातव्यं प्रजानता। वजज्ञानप्रतिक्षेपात् नरकं यान्ति मोहिताः ॥ ३ ॥ तेषां नरकहेतुत्वात् सोप्य वौचिं व्रजेन्नरः। तत्परानर्थसद्भावाद्रक्षणीयमिति ध्रुवम् ॥ ४ ॥ अन्यथा समयमंशो भवेदिति प्रकाशितम् । योगतन्त्रेवनेकेषु सर्वबुद्धैः कृपात्मकैः ॥ ५ ॥ विधूतकल्पनाजालं वजज्ञानमिदं परम् । साधनं वजसत्त्वस्य कृतमार्ग सयुक्तिकम् ॥ ६ ॥ साधनोपायिकां कृत्वा यन्मयोपचितं शुभम् । तेनास्तु सर्वसत्त्वानां वजसत्त्वत्वमुत्तमम् ॥ ७ ॥ ॥ श्रीमदोडियानविनिर्गता ज्ञानसिद्धिर्नाम साधनीपायिका समाप्ता ॥ ॥ कृतिरिय श्रीइन्द्रभूतिपादानाम् ॥

·INDEX OF VERSES, ... ... १८ ... ४६ ... ७५ ८४ ४० ८६ ... ... ८8 ... २५ ५७ अकृतं देवतारूपं प्रशतं देवताल्पं व्यक्रोधनोऽविसंवादी अगम्यागमनस्यापि छजडं बोधरूप तु अनातं देवतारूब अजातपुष्पसंयुक्ता बज्ञानतिमिरान्धानां अज्ञानमोहसंच्छन्ना मटयां मप्रविश्स्य यत एव जगन्नाथा व्यत एव तु ते नाथा: बत एवं सदाऽऽसत्या अत एव सदा सद्भिः अतश्च नावः परमस्ति यतस्त्रिजगदानन्द यतोऽहमार्याः छात्रैव सर्वमुत्पन्न हाथातः कथ्यते किञ्चित् अधातः कथ्यते सम्यक् अथातः कथ्यते स्प अथातः कथ्यते स्पर अधातः सर्वयनेन अथास्याभिमतं स्यादै यथोत्तम भयेद्यस्य पदृष्टेऽप्यकृतं यत्र ब्यद्य मे सफल जन्म अधिष्ठान प्रकुर्वन्ति अधुना भवबुद्धाय च्यनन्तजानसम्प्रामा ४२ / धनन्तबोधिसत्सौख्यं ४३ / व्यमन्तलोकधावीशी ७३, व्यनन्तसुखरूपत्वात् ६८ धनल्पसङ्कल्पलमो ५० धनादिकालमद्यामि १३ | धनादिनिधनं शान्त ३६ / व्यनादिनिधनं शान्तं ३३ | अनादिनिधनः मत्वो अनादिनिधना मत्वो १ | अनादिनिधना शान्ता ४३ घनाश्रवादिचिन्ता च ६० घनास्पदाः कल्पनया ७ व्यनित्य महासुखं नैव ८ अनुक्रम ब्रोम्येम १९ व्यनुत्पन्नेषु धर्मे ४ अनुत्पन्नेषु धर्मेष २६ व्यनुत्पादक्षयं नैव १७ व्यनुमोदादि सर्वाणि ७ अनुमोदे तथा पुरयं ११/ अन्यथा समयभ्रंशो १६ अन्यदोषप्रसङ्गाच्च २० धन्यन्तु दुररौद्रायं ११. अन्ये च कुपिताः प्राड ८५ अन्ये च गुरवः स्याताः ६५ | धनीश्च समयैदियः ५२ | अन्योन्यव्यापको वच्च १४ पपरप्रत्युपायें ६. स्थपरोक्षकभातीयः ... Ca ... ६ ... ... ... ... ... ... ... ... ७२ २२ ... 80 ·89 .. ... 86 ... ४ ... ४८ ... 89 88 ... ८५ ७३ ... ... ( १०२ ) २९ याकारा व्यतिरिके तु २६) याकाराय रथाज्ञानात् ५ ग्राकारेगाव युक्त हि ७६ | याकार विनापौर ७ धाकारेण समायुक्त याकारेभ्यः एथग्भूतं १२ आकारेभ्यो यथाऽन्यत्त ६. अाकाशधातुपर्यन्ताः ३ व्याज्ञप्तश्च स्वयं बुद्धा ध्यात्मानमपि निर्यात्य २३ व्यादिशुद्धमनुत्पन्न ५२ ध्यापेक्षिकत्वमन्योन्य ४६ | व्यायोधिमण्डपर्यन्तं आम्रप्येत्यं सुधीमान् १८ व्याराध्योऽनेकधा शिष्यैः यासाक्षात्करणं शून्य ६. इदं तदिति तदक्तुं १६ इदं ते समयं वत्स १९इदमेव समागम्य १८ इदमेवादयं ज्ञानं व्यप्रकम्पः सदा भूत्वा. व्यतिरं यथाकाशं व्यतिरिनिर्वाणं व्यतिरिनिर्वाणं खप्राप्त तत्त्वरत्ने तु प्रभावमात्रसाध्योऽपि यभिषिक्तमिमं बुद्धैः पभिषेकवरं रत्नं पभूतकल्पसम्भूतो यमुकस्य इदं गुह्य सम्मतार्थों यथा तकं अयोगेऽपि भवेद ज्ञानं यरूपं न भवेद रूपं अवर्यो यो भवेद्धर्मः अवसाने तु कर्तव्यं यविकारं तु तद् ज्ञान यविद्यासत्त्वविद्वेष अविसंवादकं चित्त अशून्यशून्ययोहे अशेषदुःखक्षय परेघदोषविहेमो व्यशेधयोगतन्त्रोक्तं संस्कृतो भवेद भावो ३६ ... ७. ... २५ ३४ 80 CC ... ... ... :::: .

·... ७३ ... उपानयत्यभिमतं उपायः करणामूलं उपायः पूर्वसम्बद्धैः उपास्यैकगुरुं पूर्व उभयग्राह्यसन्यागाद उभयार्थविहीनत्वात् उभयोमेलनं यच्च C ... ... ५ ७८ ... ४५ ... ४४ ... ५ / कर्णधार विना नौका कर्मणा वेन वै सत्त्वाः ७ कल्पकोटिसहरण कन्पनाजलपूर्णस्य १६ कल्यनारहितो योगी ५५ कल्पान्ताबोधिसत्वाना ५ कल्पासवान्महाघोरात् कामदेवं समाक्रम्य कामिनौनां भवेत् कामो १२ कायत्रयं त्रियान च १७ कायवाश्चित्तवयाणां ४५ कायवाक्सहितं होनं कायस्थ चेद् भवेद ज्ञानं ४१ कायस्य नाशर्मित्वात् ४३ कायाद भिन्नमभिन्न वा ७१ कायिक मानसं दुःख काये वाक्कर्मणौ तस्मात् ४३ किश्चिन्मूढतरावस्यं ५४ किमपेक्ष्य भवेद ज्ञान कुतस्तेषा भवेत् सिद्धिः कुमारकोडन सर्व कुर्वता सर्वकर्माशि कुर्वन्ति रक्षणं वोराः कृतकं देवतारूप कृतालिगुटो भूत्वा कृते पुण्यऽप्यनीय केचिन्मूठतरा पालाः केवल तत्त्वमेवाः कोकृत्यस्त्यानमिदं तु ४६ क्रमशोत्पत्तिकं चैव ६२! क्रमाज्जानाति यः कश्चित् ८ क्रमादभ्यासयोगेन ४५ / क्रमेयानेन संयुक्तो ए एककायोऽसि बुद्धानां एतदद्वयमित्युक्तं ষ প্রমহীনা एनं पश्यन्ति संयुक्त एवं चेत्प्रागिनः सर्वे एवं चेचाम्ति ते सम्यक एवं जात्यन्धभूतास्ते एवं ज्ञानवरं सम्यक एवं ते नास्ति सम्यक्त्वं एवं दोषसमूठत्वात् एवं भावः परित्यान्यो एवम्बिधाश्च ये सत्त्वाः एवं सोयायविद्योगी एवं स्थिते तु संसार एवमादौनि रूमाणि एवमाद्यान्त्वनन्ताग्रा: एवमाधैरनेकैश्च एप मार्गस्थितो योगी एष मूढतरो लोको .. ५४ ... ge ४ ... ८८ ... .. २ 80 ६५ ७५ क कथं तयोरेकता हि कथं देशनया मापं कश्चित् प्राप्य तद् ज्ञानं करुणा महतो कार्या ... ...

·सशज्ञेयारतं सर्व विप्रसिद्धिकरा दिया क्षौरादिकं तथा सर्व ... ४२ २२ खतुल्यसमयभूतेषु रख्याता समन्तभोति २६ | चतुरौर्यापधैर्युक्ता चित्तम्य कल्पना होगा ६६ / चित्तानुकूलयोगेन चित्तन न विना कायः चित्तेन भास्यते यत्तत् चित्तेनैव तु तत्सर्व चिन्तामणिरिवाशेष चिन्तामणिरिवाइत ६१ चोरशब्दो यथा लोके ६९ | च्छलेन मायया चैव ७५ 88 ... ४४ २३ ... ... ७३ ... ग गणभोन्यमुदारं च गतागतं भवेद्यम्य गत्वा चेत् तत् प्रजानाति गन्धमाल्यादिसत्कारैः गमनं चक्षरादीनां गम्यागम्यादिसल्य गर्भचक्रं मानयेच्च गुरुः कर्णधरो विदान् गुरुचरणाम्बुजमेवा गुरुणापि हि दृऐन गुरुप्रसादो यस्यास्ति गुरुरेष समाख्यातः गुरुर्बुद्धो भवेद्धर्मः गुयेन्दुमणितिलकं गोमयाधारयोगेन ग्राह्यग्राहक सन्त्यक्त घ घटमुत्पाद्य यः कश्चित् धातयेत् विभवोत्पत्ति घोरं नरकदुःखांचं जगदज्ञानविच्छेदि जगदाज़ादनं सर्व जनयित्री खमारंच अन्माणवान्महाघोरात् जम्बूद्दीपरजःकन्न्प ज्वरा गरा विषा रोगा ज्ञातं मेऽनुत्तरं तत्त्वं ज्ञातयः सर्वसत्त्वा ते ज्ञात्वा तङ्कावतो योगी झानं तत् कृष्णमित्याः ज्ञानं बौद्धमनाभोग २२ ३३ ७२ ५४ २४ ज्ञानज्ञेयं विना न म्यात् ५ ५७ ... 80 86 ... ... ४५ ज्ञानम्य निर्विकल्पत्वं ज्ञानस्य प्रतिभामोऽयं ६३ ज्ञानस्थोत्पादकाले तु ३२ ज्ञानादन्यत्वपक्ष तु ८२ ज्ञानकचक्षुरमलो त ५१ | तज्जैरथुचिभियुक्त ततः प्रजायतेऽशेष ततः प्रगाम्य सम्पत्य नक्षरादिभिरते चक्षविज्ञानमार्ग यत् पण्डालकुलमम्भतां ...

·{ १५ ) ... . ३ ५८ ... ... ततः स्वच्छन्दमाभूय ततो गुरोर्दक्षिणाद्या ततो दिनाधिं कृत्वा ततो दिनावधिं प्राले ततो निम्फलता यायात् तत्किमधे कृपामूर्ती तत्त्वं विना न बुद्धत्वं तत्वेनैव परिज्ञाय तत्समो विद्यते लोके तथा च यधसम्बुद्धैः २१ / वान् प्रत्यक्ता जगनाथैः ८५ ताभ्यां च मरणोत्पाद ८१ लावत् तियन्त ते नाथाः ६५ / तिरस्कारे कृतेऽप्येवं ४२ / सूर्णमागत्य सम्बुद्धैः तेषां तत्त्वमिदं मुई ८ ते नरकहेतुत्वात् रेवाक्षरनिर्देश ३४ | सेरेव समुतैः ७/विभगदखिलदुःख. १. ... 80 ०५ ... तथा तथा प्रवर्तते २8 hv ... २ ... ... ... 88 तथाऽन्येऽपि दुरामानो तथा पुण्यविनाशव तथासो कुरते योगी तथा वैनेयधर्मधु तदेव भावयेद योगी तदेव सन्तः सुजनस्य तदेव सर्व वुद्धानां नह गुरौ भिरने च नदिधो मनुमः कथित् तम्लरानेषु संबद्धैः तस्मात् त्वया यदुद्दियं तस्मात् वरूपवान् बुद्ध तस्मात् परोक्ष्य कर्तव्यं सस्मात् मिद्धि परामिछन् तस्मादसिद्धमेकत्वं तस्मादादौ विधानज्ञो तस्मादेवास्य चैवेदं तस्मान सर्वधाऽभावाः तस्मान्मूदतरो लोको तस्मिन् खल्पोपकारेण तादृशेप्रतिधे नान्यद तादृशोऽहं भवेयमिति ६३ ३८ दत्त्वाऽभिषेक समय ३६ / ददतच यदा चित्त १८ दण्डेन शासनादण्ड २६ / दर्शन पुस्तकस्यामि ५ । दर्शनस्पर्थनाभ्यां च ७३ | दर्शनस्पर्शनाभ्या च २१. दाते नानिस्कन्धेन ४२ दिव्यं चक्षुः कृपालूनां ५१ / दिव्यश्रोत्रादयः सर्वे ४३ दुर्जन कुटिलोत्कट १/ दुश्त्रिाद्याः तथा सर्वाः २३ दृयान्तैरेव ते तुल्या १७ देयोऽभिधेको ६१ देवतैव करोतीति ७३/ देवतैव च तत्सर्व ५१ | देवावतारणं चैव ४५ देशयिष्याम्यहं पश्चात् ২ সুিন লীলায় ६३ देहदायुर्यदा तत्त्वं १३ दिशातिकुलसम्भूताः ... २६ .. ५९ ... ... ६३ ... ६३ ...

·... Ce ... ४ ३१ ... ( १.७ ) ८५ प्रणाममादित कला ८६ / प्रणिधानेन सत्वार्थ प्रणिमत्य जगन्नाथ ५८ प्रमादोऽय जगत्सर्व १० प्राणान्तपातकादौनि ७८ प्राणिनश्च न ते धात्या. ७२ प्राणिहिसादि यत् कर्म ९२ प्राप्ताभिषेक सानुज्ञ ५१ मामाशेषाभिषेक ७२ प्राप्नुवन्ति ततोऽविघ्न ६६ प्रियाप्रियादिदु खैश्च प्रेरणे भस्त्रया वायो पूट ... .. .. . १५ है पूर 8 ३२ घर .. ... ५ परमा परमार्थन परमेशं समाक्रम्य परामर्यायोगेन परौतबुद्धय सत्त्वा यश्यता सर्वरूपाणि पातनं वचसूत्रस्य यायमित्राश ने बाला पुण्य होना परा बोधि पुरुषे सिंहदृष्टान्तो पूर्वोक्तन्नक्षणे तस्मात् पुष्करिण्यादिके तहत् पुष्पधूपाकुले रम्ये पुथोघु वा यथा गन्धो प्रकृतिप्रभाखरा धर्मा प्रकृत्याभाखरा धर्मा प्रक्षेप्नु चापनेतु च प्रजापति समाक्रम्य प्रज्ञापारमिता चैधा মাথমিনা प्रज्ञोपायसमायोगात प्रजोपायसुयुक्तात्मा प्रज्ञोपायखरूमात्मा प्रतिबिम्ब यथादर्श प्रतिमेव तु निश्चयो এবিদিশৰৱষম प्रतिघिद्ध तु साकार प्रतीत्यसम्भव यत् तद प्रवीन्योत्पन्नसावान् प्रतौन्योत्पादसम्भूत प्रदौपाम्बुजवचाव प्रबोधानन्तर श्रीमान् प्रभाखर कल्पनया प्रणम्य सर्वथा नाथ ६५ ... ४१ ८५ २२ 88 ६ २२ बाला मूर्खा दरिद्वारा बुडकायविधानज्ञ बुद्धधुक्षेत्रे सर्वेषु बुद्धत्वात्सर्वलोकस्य बुद्धवचधरादौना बुझाना चक्षुरादिभि बोधिचित्त इद वय बोधिचित्त भवेद वच बोधिचित्त समुत्पाद्य बोधिचित्तमिद ज्ञेय बोधिचित्तसमुत्पन्न बोधिचित्तादृते नान्यत् बोधिचित्ताभिषिक्ताय ब्राह्मणादिकुलोत्पन्ना Co ५२ २ २५ ... 8C २३ ... ... ३२ २३ / भक्तरलूनि सर्वाणि १. भक्तो रत्नत्रवे श्राडो १- मध्यभोज्यारियुक्तन २१ / भयाभक्ष्यविनिर्मुक्त .. ...

·५८ सर्वभौगोपभोगे ५० सवयोगसमायोगै ४३ / सर्वलक्षणसयुक्तो ३५ सर्ववचमय सर्व सर्ववाविषयातीत ३७ सर्वविघ्नविनाशार्थ ३६ ५४ ३० १२ सर्वव्यापी महावन ५२ मर्वकल्पविमुक्तात्मा सर्वज्ञत्वं न तस्यास्ति सर्वज्ञल हि सर्वक्षो सवज्ञो वरदो वादी सर्वज्ञ भर्वदर्शों च मर्वताथागत कृत्य मर्वताथागतं चित्त सर्वताथागत ज्ञान मर्वताथागत ज्ञान मर्वताथागत ज्ञान मर्वताथागत ज्ञान सर्वतो विश्वविनय मर्वत्र सर्वत सर्व मर्वन सर्वत सर्व सर्वत्र सर्वदा सर्व सर्वत्र सर्वधातौ तु सर्वत्र सर्वसत्त्वेषु मर्वद सर्वसत्वेभ्य सर्वदा चिन्तया युक्तो सर्वदा नानुपौलत्वं सर्वदेवादयश्चापि मर्वदेवादयः सिद्धा सर्वदोषप्रसङ्गित्वाद मर्वदोषहर ज्ञान सर्व धर्मखभावज्ञो सर्वपुण्योदयश्चापि मर्वमुजाविधोविच मर्व पूजाविधिस्त सर्वबुद्धमय योग मर्वबुद्धमय शुद्ध मर्वभावखभावोऽय भर्वभावसभावोऽसो मर्वभूमिविनिर्मुक्त ४८ ३५, सर्वशुद्घधिमोक्षण ३६ सर्वसत्त्व महान्त च ५७ | मर्वसत्वमनोयापी ७६) सर्वमत्त्वान्न सम्भतान ८५ । सर्वसत्त्वार्थकार्याण ८६ | मर्वसत्वार्थकार्याणि ६५. सर्वसत्त्वार्थमसिद्धौ ३६ सर्वसम्पत्पदाना च ca मर्वसम्पूर्णभूतत्वात ५ सकारप्रतिष्ठात्मा ३१ सकारवरोपेता ६६ | मर्वाकार विनिर्मुक्त सर्वाङ्गकुत्सिताया वा ६. | मर्वात्मसस्थिताश्चैन ३५ सर्वानर्थस्य मूलत्वात এe | মালিন ভাল ७६ | सर्वेऽपि प्रागिन सर्व ७६ मर्ने विनिर्गतास्तस्माद ६९। सर्वेषा देहिनामेव ३९ मर्वेषा ममयाना हि ५८ सर्वेषामधिक स्थान ८२, सर्वोपकरणयुक्त ८. सर्वोपायविधिज्ञस्य २३ | माधनोमायिका कृत्वा ३८ सामाया सन्ति ये केपित ३० सिद्धि प्रसिध्यायखिला ६ ३४ ३७ १०० २१ ·INDEX OF BIPORTANT WORDS. श्रा ..- यकरसम्बर ध्यक्षोभ्य ४६ ७,६,७२.६१ ... ५६ । ब्याकार ७६ ध्याचार्य ६० : यादर्शज्ञान १८ ! ब्यादिकर्मिक धगम्यागमन ... व्यसत्त्व ... ४. यजड च्यायतन ... B२ .. २४ द . ... ई ... CG १,६६ उ यजडात्मक ५२ च्याश्व व्यजातपुष्प यावास प्रमादिमांस ६६ च्याति व्यय ५, १७,८. पदयसमताविजय २ ब्यधिमुक्ति २४ इन्द्रमाल व्यधिछान ३५. ६. इन्द्रभूति पनड़वध स्थनिर्वागा ... 8 ईयांपथ ब्यनुमोदना थाभाव अभिज्ञा उत्पल व्यभिषित ३५ उत्पाद पभिषेक १९. १३. १५,९०.८३ उपवास अमिताभ ७४ उपाय ध्यमोघसिद्धि २३ अम्बु यरूपत्व ₹ पवित्र मोहिमान घवीचि पशुचिल्ल অযু पसंमार 61 ८१ Cg १४ ... उमा ... ... श्रा .. आ ...

·( १९५ ) ५१ पञ्चायुध पद्म ... ६६ ४२,२ ३२ दिव्यश्रोत्र दीप देवावतारण देशना देइवायु पभभाण्ड ... ... ... पमान्तक ५६ | परमार्थविभावना परमेश पारमिता ध धर्मकाय धर्मचक्र १२ ह. .. ४२ धर्मचक्रप्रवर्तन धर्मतत्त्व धर्मधातु ६. धर्म शरीर धातु १७, २५,८० धति 8 ... न है ... ५,१८,२०, ३ । पुंसेन्द्रिय पुरुषहस्तव्यायाम ५ पुस्तक ५ पैशुन्य ३ प्रजापति ४१ प्रज्ञा १७ प्रज्ञातत्व प्रशान्तक प्रज्ञापारमिता २२ २२1 ८६ प्रज्ञोपाय ४८,५. प्रज्ञोपायमय प्रज्ञोयायस्वरूप १९४३ प्रतिभास ५४ प्रतिमा २३, ८५ प्रतीत्यसम्भव प्रत्य वेक्षणक ३६ प्रदीप प्रशान्तदेवी प्रश्वास प्रहार्य प प्रीति २३ ४१ ४१ बाधना २२, ३६, ५६, ६६ बाल ... १७ नरक नरोद्भव नारायण निराकार निरालम्ब निर्वाण निश्चितता निषित निष्क्रमण नर्माणिक नौ नौका ... द ४५.80 ... २२, २३, ३६ ... ... व २५ मञ्चकाम पञ्चबुद्ध पञ्चकन्ध पञ्चाम्टत 38 ·( ११८ ) ... २०, ३१, ४३ ... २६ ... समता साधन सम्मासान ३६ साम्भोगिक समन्तभद ६,३६ | मुगतपद १९, १३, २२, ३४, ३६.५६ सुविशुद्ध समयमंश समयी २२ / सूर्यकान्ति समर्पक सेवक समाम ७६ मेवकाध्यक्ष ममाध्य ६. मोरय मम्बरतात ५.६५ मम्बद्ध १७, १८ । म्यान मम्भार ७२ स्वीन्द्रिय १३. 88.8५,५१.६९ बत মনুল ८१ मरण पालन मातापागल ३५.५०,५० समवेद्यस्वभाव माका et.8। १६. २९, ४२ ... ४२ २९. २५ 8., ५० ·GAEKWAD'S ORIENTAL SERIES. Critical editions of uaprinted Sanskrit Works, edited by competent scholars, and published by the Oriental Institute, Baroda. 1. BOOKS PUBLISHED. Rs. A. Kävyamimārsă: a work on poetics, by Rajasekhara (880-920 AD). edited by C. D Dalal, and R Anantakrishna Sastry, 1916 Re-issue 1924 This book has been set as a text-boot by the Bombay and Patna Universities 2. Naranārāyaṇānanda: a poem on the Pauränic story of Vas- , com. 122) and 1231 edited by C. D Dalal and R Anantakrishna Sastry, 1916 out of print 3. Tackasangraha: a work on Philosophy (refutation of Vaiseșika theory of atomic creation) by Anandajñāna ' pkará half of 2-0 4. Pārthaparākrama: a drama describing Arjuna's recovery of the cows of King Viráţa, by Prah]ādanndeva, the founder of Pilappar and the younger brother of the Paramára king of Chandrārati (a state in Mārwār), and a feudatary of the kings of uzerat, who was a Yuvarāja in Samvat 1220 or A.D 1164: edited by CD. Dalal, 1917 .. 5. Rāstraudhavamsa: an historical poem (Mabākāvya) describing the history of the Bagulas of Mayūragin, from Rástraudha, king of Kanau) and the originator of the dynasty, to Nārāyana Shab of Mayūragiri by Rudra Kavi, composed in S'aka 1518 or A.D. 1596: edited by Pandit Embar Krishnamacharya with Intro. duction by C. D. Dalal, 1917 1-12 6. Liigānušāsana : on Grammar, by Vamana, who lized between the last quarter of the Sth century and the first quarter of the 9th century. edited by C. D Dalal, 1918 0-8 7. Vasantavilāsa: an historical poem (Nahakávya) des. cribing the life of Vastupāla and the history of ·2 Rs. A. Guzerat, og Bālachandrasuri (from Modheraka or Modhera in Karli Prant, Baroda State), contemporary of Vastupala, composed after his death for his son in Samvat 1296 (A.D. 1240) : edited by C. D. Dalal, 1917." 1-8 8. Rūpakaşațkam: six dramas by Vatsarája, minister of Paramardıdeva of Kalinjara, who lived between the 2nd half of the 12th and the 1st quarter of 13th century: edited by C. D. Dalal, 1918 9. Mohaparājaya: an allegorical drama describing the overcoming of King Bloha (Temptation), or the conver sion of Kumārapala, the Chalukya King of Guzcrat, to Jainism, by Yasahpāla, an officer of King Ajayac f- .An 100 4 2-0 2-0 2-8 10. Hammiramadamardana: a drama glorifying the two brothers Vastupala and Tejahpala and their King Viradhavala of Dholka, by Jayasımhasūri, pupil of Virasūr, and an Acārya of the temple of Munisu vrata at Broach, composed between Samvat 1276 and 1286 or AD 1220 and 1939. cdited by C D. Dalal, 1920. 11 Udayasundarīkathā: a romance (Campū, in prose and poetry) by Soddbala, a contemporary of and patronised by the three brothers Chchittarāja, Nagarjuna, and Mummunıraje, successive rulers of Konkan, composed between A Ď. 1026 and 1050. edited by C. D. Dalal and Pandit Embar Krishnamacharya, 1920 12 Mahāvidyāvidambana: a work on Nyāya Philosophy, by Bbatta Vadindra who lived about AD. 1210 to 1274: edited by M. R Telang, 1920 13 Pricīnagurjarakāvysangraha : a collection of old Guzerati poems dating from 12th to 16th centuries A.D. edited by C. D. Dalal, 1920 14. Kumārapālapratibodha: a biographical work Prākſta, by Somaprabhācharya, composed in Sativat 1241 Or A.D. 1195 : edited by Diuni Jingvijayaji, 1920. 15 Ganakärikā : & work on Philosophy (Pāśupato School) by Bbásarvajna wbo lived in the nd half of the 10th century. edited by C. D. Dalal, 1921 16. Sangitamakaranda: a work on Music by Narada: edited by M. R. Telang, 1920 .. 17. Kavindrācírya List: list of Sanskrit works in the collection of Kavindrācārya, a Benares Pandit (1656 A.D.): edited by R. Anantakrishna Shastry, with a foreword by Ds. Gangapaths Jha, 1921 18. Vārāhagſhyasūtra: Vedic ritual (domestic) of the Yajurvede. edited by Dr. R. Shamasastry, 1920 19. Lekhapaddhati : a collection of models of state and private documents, dating from 8th to 15th centuries in 7-8 1-4 0-12 0-10 ·3 Rs. A. A.D.; edited by C. D Dalal and G K, Shrigondekar, 1925 20. Bhavisayattakahā or Paicamikahā: romance in Apabhramsa language by Dhanapala (circa 12th century): edited by C. D Dalal, and Dr P D. Gune, 1923. 21. A Descriptive Catalogue of the Palm -leaf and Im. portant Paper MSS, in the Bhandars at Jessalmere, compiled by C. D. Dalal, and edited by Pandit L. B. Gandhi, 1923 3-4 22, 23. Paraśurāmakalpsútra: a work on Tantra, with commentary by Rāmesvara and Paddhati by Umānan. da : edited by A. Mahadeva Sastry, B.A 2 vols, 1923. 11-0 24. Tantrarahasya : a work on the Prabhakara School of Pārvamimāmri, by Rámánujācārya : edited by Dr. R. Shamasastry, 1923 25, 32, Samarāngana : a work on architecture, townplanning and engineering, by king Bhoja of Dhara (11th centary): edited by Mabamahopadhyaya T. Ganapati Shastri, Ph.D. 2 vols., 1924-1925 10-0 26, 41. Sādhanamālā : a Buddhist Tantric text of rituals, dated 1165 AD. consisting of 312 small works, composed by distinguished writers : edited by Benoytosh Bhattacharyya, di 4, Ph.D. pol., 1925-1928 27. A Descriptive Catalogue of Mss. in the Central Library, Baroda. Vol 1 (Veda, Vedalaksana and Upanisadsi, compiled by G. K. Shrigondekar, M.A. and 6. S. Ramaswami Shastri, with a Preface by Dr. B. Bhattacharyya, Ph.D. 1925 28 Mánasolläsa or Abhilaşitārthacintamani : an encyclopædic work divided into one hundred chapters, .. 1-8 1 1- 2-19 29. Nalavilāsa: a drama by Ramchandrasūri, pupil of Hemachandrasūri, describing the Paurānika story of Nala and Damayanti, edited by G K. Shrigondekar and L. B. Gandhi, 1926 2-4 30, 31. Tattvasangraha: a Buddhist philosophical work of the 8th century by S'āntaraksita, a Professor at Nalanda with Paõjikā (commentary) by his disciple Kamalasila, also a Professor at Nalanda : edited by Pandit Embar Krishnamācharya with a Foreword in English by Dr. B. Bhattacharyya, M.A, PhD 2 vols 1926 33, 34. Mirat-i-Ahmadi : with its Khatimae or Supplement. By Ali Alabammad Khan, tbe last Moghul Dewan of Gujarat: edited in the original Persian by Syed Nawa bali, Professor of Persian, Baroda College, 3 vols. (vol. I and III in the Press), vol. II. 1928 12-0 ·Rs. A 35 Mānavagrltyasūtra: a work on Vedic ritual (domestic) of the Yajurveda with the Bhāsya of AstÃvakra: edited with an introduction in Sanskrit cy Pandit Rāmakrishna Harshaji S'ästri, with a Preface by Prof. B. C. Lele, 1926 5-0 36. Nāțyásāstra: of Bhorata with the commentary of Abhinavagupta of Kashmir: edited by M. Ramakrish. na Kavi, MA. 4 vols, vol. I, illustrated, 1926 37. Apabhrams'akāvyatrayi: consisting of three works, the Carcari, Upadeśarasāyana and Kõlasyarūpakulaka, by Jinadatta Sūri (12th century) with commentaries : edited by L. B. Gandhi, 1927 4-0 38. Nyā yapraveśa, Part 1 (Sanskrit Text): on Buddhist Logic of Dinnāga, with commentaries of Haribhadra Sūri and Pārsvadeva: edited by Principal A. B. Dhruva, M.A., LL.B, Pro-Vice-Chancellor, Hindu University, Benares Shortly. 39. Nyāyapraveša, Part II (Tibetan Text): edited with introduction, notes, appendices, etc., by Pandit Vidhu. sekhara Bhattacharyya, Principal, Vidyabhavana, Vis. vabbaratı, 1927 1-8 40 Advayavajrasangraha: consisting of twenty short works on Buddhist philosophy by Adrayavajra, a Bad. dhist savant belonging to the 11th century A.D., edited by Mahamahopidhyāya Dr. Haraprasad Shastri, M.A, C.I.E., Hon D. LITT. 1927 42. Kalpadrukośa : standard work on Sanskrit Lexicography by Keśava: edited with an elaborate introduc. tion and indexes by Pandit Ramavatara Sarma, MA Sahityacharya of Patna In two volumes, vol. 1, 1928 10-0 43. Mirat-i-Ahmadi Supplement : by Ali Muhammad Khan. Translated into English from the origina Persian by Dr C. N. Seddon, I.CS. (retired) and Prof. Syed Nawab Ali, M.A. Corrected Re-isste, shortly. .. 6-8 BOOKS IN THE PRESS. 1. Rāmacarita of Abhinands, Court poet of Hāravarsa (cir. 9th century A.D): edited by K, S. Ramarwami Shastri 2. Nāgyadarpaņa: on dramaturgy by Ramacandra Suri with his own commentary: edited by Pandit L. B. Gandhi and K. Shrigondekar, M A. 3. Nätyaśāstra: Vol II. edited by M. Ramakrishna Kavi, 4, Joyük nyosanità: an authoritative Palichanicra rock: edited by Pandit E. Krsnamacaryys of Vadtal. 6. Buddhist works on Logic: containing reconstructed texts from Chinese, Tibetan texts and English transla. tion of Chinese texts of ancient authors liko Någårjuna Vneubandhu, etc. by Prof. Giuseppe Tucci of Italy.

·5 Rs. 8. > 6 Mānasollāsa or Abhilasītārthacintamani, wl*I). edited by G, K. Shrigondekar, M.A. 7. A Descriptive Catalogue of MSS. in the Oriental Institute, Baroda, vol. II (S'rauta, Dharma and Grhya Sätras) compiled by the Library staff, 8. A Descriptive Catalogue of MSS, in the Jain Bhandars at Pattan; edited from the notes of the late Mr. C. D. Dalal, by Pandit L. B Gandhi, 2 vols 9 Bhāvaprakāśana of Sāradātanaya an ancient work on Dramaturgy' edited by Pandit Ramaswami Shastrı, Oriental Institute, Baroda and His Holiness Yadugiri Yatiraja Swami, Melkot, 10. Prajñopāyaviniscayasiddhi of Anangavajra and Jitām nasiddhi of Indrabhūti. two important works belonging to the little known Vajrayāna school of Buddhism (8th century AD) edited by Dr B Bhattacharyya. Ph.D. 11. Siddhāntabinda : on Vedanta philosophy by Madhusū. dana Sarasvati with commentary of Purusottama. edited by P. C Divanji, MA., LI, N. 12. Tathāgataguhyaka or Guhyasamāja: the earliest and the most authoritative work of the Tantra School of the Buddhists: edited by Dr B Bhattacharya, Ph.D., Director, Oriental Institute, Baroda. 13. Influence of Portuguese on the Asiatic Languages: Translated into English from Portuguese by Prof. A Y Soares, M A., Baroda College, Baroda Persian Chronicle: history of the Safv Perzod of Persian History 16th and 16th centuries by Hasan Ramlu. edited by C. N. Seddon, ICS (retired), Reader in Persian and Marathi, University of Oxford 15. Naħjarājayasodhűşana : by Nrsimbakayi alias Abhi. nava Kalidasa, a work on Sanskrit Poetics and relates to the glorification of Nağjarīja, son of Virabhūpa of fygore: edited by E Krishnamacharya.

·PUBLISHED BY THE GOVERNMENT OF H.H. THE
MAHARAJA GAEKWAD OF BARODA.
Gazetteer of the Baroda State. By Rao Bahadur Govindbhai H.
Desai, BA, LL B., Naeb Dewan, Baroda State, and the late
Principal A, B. Clarke, B A. With map 2 volumes, 1923, each
Rs. 15.
Census of India, 1921, Vol. XVII, Baroda. By Satyavrata
Blukerjea, BA , Subah, Baroda Division, formerly Superintendent
of Census Operations, Barotla State
In three parts 1921-22-
Rs. As. P.
Part I Report
16 8 0
II Imperial Tables
900
III State Tables
4 8 0
9
.
Miral-j-Ahmadi, the Original Persian Text. Edited by Professor
Nawab Ali. In 3 volumes
(Goekwad's Oriental Series. Vol II, 1927, Rs. 12. Vols. 1 and 111
are in the Press.)
English Translations of Vols I and II are also in preparation.