·પિકાઉg
જ ન ર મ – ૨
મુનિશ્રી ચન્દ્રશેખરવિજયજી

·મુનિશ્રી ચન્દ્રશેખરવિજયજીની કોમળ અને
કઠે૨ કલમે કંડારાતું માસિક
સુતિ ત”
: સ પદક :
હસમુખ સી. શાહ
નકલ : ૧૪૫૦ o
લવાજમ : વાર્ષિક રૂ. ૫-on
મુક્તિદૂતનું વર્ષ જૂલાઈથી શરૂ થાય છે.
ચાલુ વર્ષમાં થતાં ગ્રાહકોને જૂના અંકે સ્ટોકમાં હશે તે અપાશે.
રૂ, ૧oo ભરીને આજીવન સભ્ય બનો,
કાયમ માટે માસિક ભેટ મળશે.
– લવાજમ ભરવાનું સ્થળ :-
કમલ પ્રકાશન ટ્રસ્ટ ?
૫૦૮૨/૩, બીજે માળે, રતનપોળ નાકા, યાજ્ઞિક ઈન્સ્ટીટયુટ સામે,
ગાંધીરોડ, અમદાવાદ-૩૮૦૦૦૧ PHONE 30081
૧૧ હજાર બંધુઓને કાયમ માટે
કશાય લવાજમ વિના મોકલાતા
આપે સહકાર ન
આપ સહુના આર્થિક સહકાર ઉપર જ આ માસિક હરણફાળે
આગેકૂચ કરી રહ્યું છે. કમલ પ્રકાશન એ પબ્લિક ટ્રસ્ટ છે. દાનની
રકમ ઈન્કમટેક્ષમાં મજરે મળે છે. “કમલ પ્રકાશન ટ્રસ્ટ ના
નામને ચેક કે ડ્રાફટ આજે જ કાર્યાલય ઉપર મેકલીને અમુલ્ય
ધક યુક્તિદૂતને
સહકાર આપે.
આપના કેઈપણ પ્રસંગમાં મુક્તિદૂતને ભૂલશે નહિ

·૪ પ્રકાશક : કમલ પ્રકાશન ટ્રસ્ટ : ૫૦૮૨/૩ બીજે માળે, રતનપોળના નાકે, યાજ્ઞિક ઈન્સ્ટીટયૂટ સામે, ગાંધી રોડ, અમદાવાદ-૩૮૦૦૦૧ ફેન ૩૦૦૮૧ લેખક પરિચય : સિદ્ધાંતમહોદધિ, સચ્ચારિત્રચૂડામણિ સ્વ. પૂજ્યપાદ્ આ. ભગવન્ત શ્રીમદ્વિજય પ્રેમસૂરીશ્વરજી મહારાજા સાહેબના વિનય મુનિશ્રી ચન્દ્રશેખરવિજ્યજી પ્રથમ સંરકરણ : નકલ ૧૨૫૦ વિ. સં. ૨૦૭૧, સંવત્સરી પર્વ તા. ૯-૯-'૭૫ વર‘સં. ૨૫૦૧ સર્વાધિકાર સુરક્ષિત મુદ્રક : કાતિલાલ ડાહ્યાભાઈ પટેલ મંગલ મુદ્રણાલય, રતનપોળ અમદાવાદ- સૂલ્ય ૨ ૨-૦૦ ·વિશ્વના સર્વ ને જેણે પિતાના હૈયે સમાવી દીધા હોય એ ત્રિલેકયુસ તીર્થંકરદેવનું શાસન કોના હૈયે જઈ વસ્યું ન હોય ? શ્વાસે શ્વાસે એ પ્રભુશાસનને ઉપકાર રગડાતો હોય તે તેમાં શનિવાઈ ? એટલે...જ્યારે જ્યારે આ ધર્મશાસન ઉપર નાનું કે મારું કોઈ અડપલું કે આક્રમણ થયું અને ન જાણે કેટલાય બત્રીસ લક્ષણા એ રક્ષાના જંગમાં જંપલાવી દીધું. જાનની બાજી લાવા પરમ પિતાના પુણ્યવંતા શાસનના એ શહીદો બની ગયા. એમની શહાદતની ગાથાઓ અમર અક્ષાએ કંડારાઈ ગઈ. વંદન, વંદન તે શાસન-શહીદેને ! પણ...રડી ઊઠતાં અંતરે જણાવું છું કે આ કાળ એટલે શહીદોને જણાતો નથી તેટલે જયચંદેને દેખાય છે. ઘરમાં જ પાકયા છે; હૈયા ફૂટયા; શાસનકોહીઓ. જમાનાવાદની દિવાલની ઓથ લઈને એમણે પિતાની ભોગ- રસની ખીચડી પકાવી છે અને યોગીઓના શાસનના આ કિલ્લાને બંદુકની અણી તાકી છે. ના..આવા જયચંદ સેંકડે નથી; હજારે છે. ભલે...હજારેને બદલે કદાચ લાખે હોય તે ય ભલે. સંખ્યા બળની આ શાસનમાં કોઈ ગણતરી નથી. ગીરના વનમાં ટોળા ભટકે છે ગાડુરાન કે શિયાળેના...પણ તેથી એકલવીર બનીને ફરતે વનરાજ શું બે સાબિત થાય છે ? ચાલે, શૂરા શાસનસુભટે ! કર્તવ્યની હાકલ પડી છે...... ઝુકા શાસનરસાના જંગમાં ! આપણે થોડાક પણ ઝાઝા છીએ. આ પુસ્તકને સાવંત વાંચજો એનું મનન કરજો. સમ્યગ્દર્શન સાથે અનિવાર્યપણે સંકળાએલી ખુમારી તમને આમાંથી જરૂરી મળી રહેશે. સંઘર્ષ આપણે શ્વાસ. વિયઃ આપણે ઉગ્રવાસ. નવા ડીસા લિ. વિ. સં. ૨૦૩૧ શ્રા. સુ. ૫ મ ગુરુપાદપઘરેણું તા. ૧૧-૮-૭૫. વીર સંવત ૨૫૦૧ નિ ચોખરહિસ્ય ·અનુક્રમે ૫ થી ૨૫ ૬ ૧૩ ૧, જયવંતુ જિનશાસન..... ૨, જિનશાસનના અંતરંગ શત્રુઓ.….” ૧. રગને રોગ તરીકે અસ્વીકાર..... ૨. જૂથબંધી ૩. ગુમાવેલે આત્મવિશ્વાસ ૪. નિર્માલ્યતા ૩. સંગઠન ૪ શાસનેપકાર ૫ શાસન રક્ષા ૬. હતાશ ન થાઓ, પરિશિષ્ટ ૧ અને ૨ ૧. વેત પરિપત્ર ૨. શ્રીસંઘને નમ્ર નિવેદન ૩. વીરનિકેની શિક્ષાપત્રી ૭. સંસ્થાકીય માહિતી %E7% ને ૧૬ ૨૯ થી ૩૦ ૩૩ થી ૩૬ ૩૭ થી ૪ ૪૩ થી પર પ૩ થી ૪ ૫૩ ૫૭ ૧૭૪ કમલ. પ્રકાશન ટ્રસ્ટ અંગેની તમામ માહિતિ મેળવવા માટે આ પુસ્તકના છેડે આપેલું ટ્રસ્ટી મંડળનું નિવેદન નજરમાં લેવા નમ્ર વિનંતિ છે. ગૃહસ્થ સ્ત્રી-પુરુષોના ફેટાની યોજના હવે માં કરવામાં આવી છે, ટ્રસ્ટી મંડળ % છત્ર વ

·પુયવંતા મહાવિદેહક્ષેત્રના તપકવાધ્યાયનિરત, મહાસંયમી
મુનિવરેના સાર્થમાંથી, ન જાણે, ભૂલા પડીને વિખૂટા
પડેલા આ ભરતક્ષેત્રમાં આવી ચડેલા આ છે –
સિધાન્ત મહોદધિ, સુવિશુધસંયમમૂર્તિ, વાત્સલ્યમહોદધિ,
કર્મ શાસનપુણમતિ, સ્વ, આચાર્ય ભગવંત
શ્રીમદ્દ પ્રેમસૂરીશ્વરજી મહારાજા સાહેબ
અગણિત ઉપકારના અણુભાર નીચે દબાએલા-અમારા
આપના ચરણેમાં કેટાનકોટિ વંદન...
લિ પ્રતાપરાય તથા પ્રવિણકુમાર દલીચંદ તથા
આ સ. મધુકાન્તા પ્રતાપરાય તથા હસુમતિ પ્રવિણકુમાર

·જ્યવંતુ જિનશાસન [૧] કલિકાલસર્વજ્ઞ આચાર્ય ભગવંત શ્રીમદ્ હેમચન્દ્રસૂરીશ્વરજી મહારાજા સાહેબે વીતરાગસ્તોત્રમાં તીર્થંકર પરમાત્માનું, સિભાગ- વનું અને મુનિભગવંતોનું તે શરણ સ્વીકાર્યું; પરંતુ તીર્થ કરદેજે સ્થાપેલા શાસનનું પણ શરણ સ્વીકાર્યું. જેટલા શરણ્ય તીર્થંકરદેવ એટલું જ શરણ્ય એમનું શાસન. તીર્થ કરદેવે પણ આ શાસનને (તીર્થને) નમસ્કાર કરીને જ સમ- વસરમાં દેશના આપે છે કેમકે એમની ઉપર પણ એ જ ધર્મશ- સનને ઉપકાર થયું છે. જે આ “ શાસન અમને ન મળ્યું હોત તો? ત… અમે અનાથ બનીને વિય–કપાયના અંધકારમાં જયાં ને ત્યાં અથડાતા– ટિચાતા હેત; દૂર્ગતિઓમાં જ આંટા-ફેરા મારતા હેત.” એમ રિપુરંદર આચાર્ય ભગવંત શ્રીમદ્ હરિભદ્રસૂરીશ્વરજી મહારાજાએ પ કયાં કયાં ઉપકાર નથી પહોંચે સર્વ કલ્યાણકર જિનશા- સાનનો ? હરિબળ જેવા માછીમારને ય પહેલી પકડાએલી માછલીને છેડી મૂકવાની પ્રતિજ્ઞા દેવડાવીને એનું ય કલ્યાણ કર્યું. , ઘેર પાપ અર્જુન માળીને એણે ઉદ્ધાર કર્યો. રોહિણુઆ ચોરને એણે બચાવે. ડાકુ દઢપ્રહારીને તેજ ભવે મેલએણે અપાવ્યા.

·નર્તકીના મેહપાશમાં ફસાયેલા શ્રેષ્ઠીપુત્ર ઈલાચીકુમારને એણે બચાવી લઈને; વાંસ ઉપર જ કૈવલ્યદશાની ભેટ કરી દીધી. સુભીમાના ખૂની ચિલાતીપુત્રને ઘોર પશ્ચાત્તાપ ન કરાવીને મુક્તિપંથને અંત એણે જ બતાવ્યો. દુર્વાસાના અવતાર જેવા–અતિધી ચંદ્રાચાર્યને વીતરાગ- દશા એણે બક્ષી. રૂપકેષા ગણિકાના તનબદનમાં જ પિતાના સ્વર્ગ અને મોક્ષને જોતાં કામાંધ સ્થૂલભદ્રને અકામ અણગાર એણે જ બનાવ્યા. ગર્વથી ધમધમી ઉઠેલા બાહુબલિજીની મૂઠી ભરત ઉપરથી ફેર- વાવી લઈને પોતાના જ માથે મુકાવનાર એ જ શાસન! લેચ કરાવીને સમરાંગણને સમતાંગણ બનાવનાર એ જ શાસન ! અગાર મટાડીને અણગાર બનાવી દેનાર પણ એ જ શાસન ! ગોશાલક જેવા મહાપાપીને માટે ય મુક્તિની મંગળમાળા નકકી કરી આપનાર એ જ ધર્મશાસન છે. ઈન્દ્રભૂતિના અરમાન એણે ઉતાર્યા. સિદ્ધસેનના જ્ઞાનમદને એણે ઓગાળી નાંખે. કયાં કયાં નથી પહોંચ્યું આ ધર્મશાસન! લગ્નની પહેલી જ રાત્રિથી સંગવશાત આજીવન બ્રહ્મચારી બની જતાં દંપતી- વિજય અને વિજયા–ને અખૂટ બ્રહ્મ-બળ પૂરું પાડયું; આજ જિન- શાસને ! અને ભગવાન નેમનાથજીએ પેલી રાજુલને ચોરીમાં હાથ ઉપર હાથ ન આવ્યું તે :દીક્ષા સમયે મસ્તક ઉપર હાથ લેવડાવીને રાજુલને વિજયવાવટો ફરકાવ્ય; આ જ શાસને. પિતાએ એના નસીબમાં કેઢીઓ પતિ ફટકાર્યો તો ય હસ્તે એ એનો હાથ પકડી લેવા સજજ બની ગએલી મયણાની ખુમારી આ જ શાસનની દેણગી હતી.

·કામાંધ જેઠ દ્વારા મરણતોલ રીતે ઘાયલ થયેલા પતિને કઠણ હૈયું કરીને સુંદર ધર્મ કરાવીને સદ્ગતિમાં મોકલી મહાસની મદન- રેખા આ જ જિનશાસનનું ફરજંદ હતી. મહામુશીબતે મેળવેલા દેવકુમાર જેવા બત્રીસ પુત્રોને યુદ્ધમાં એકી સાથે ઈ નાંખવા છતાં માતા સુલતાના અંતરે અદીનતાનો ધ્વજ ફરકાવતું આ જ શાસન હતું. રામચંદ્રજી દ્વારા સતશિરોમણી સીતાને એકાકિની વનમાં મુકાવી દેવા છતાં; ધર્મનું શરણ સ્વીકારીને માત્ર પિતાના દુષ્કર્મને દેષ દેવાની અનોખી કળા આ શાસને જ એને શીખવી હતી. ૨૨-૨૨ વર્ષ સુધી ત્યક્તાની સ્થિતિમાં રહેલી અંજનાસુંદરીને આર્તધ્યાનની ભયંકર આંધીમાંથી ઉગારી લઈને કલ્યાણપંથે ચડાવી દેનાર પણ આ જ પ્રભુશાસન. રે! દુષ્ટને એણે ઉગાય ! અબળાને એણે સાચા અર્થમાં સબળા બનાવી ! એ તે ઠીક પણ પશુઓને ય આ શાસને તારક-પંથની વાટ ચીધી! મગધરાજ શ્રેણિકના પગ તળે કચડાએલા દેડકોને એણે દેવ બનાવ્યું. તીર્થકરદેવ ભગવાન મુનિસુવ્રતસ્વામીજીને નિમિત્ત બનાવીને ઘેડાને એણે તર્યો. ચંડશીઆ નાગનું કલ્યાણ એણે કર્યું. ગરૂડરાજ (જટાયુ) દેશવિરતિધર્મ પણ એણે આપે. ૨! ઉદેપુરના મહારાજાના પ્રાણપ્યારા સિંહને પંદર દીમાં જ માંસ છોડાવીને દૂધપાક પીતે એણે કરી દીધો ! અહે! સૌથી નોખું અને સાવ અનોખું, કેવું અદ્ભુત છે; તીર્થકરનું ધર્મશાસન. કંદમૂળમાં રહેલા અનંતજીવોની રક્ષા કરવાનું પણ એ કરે. માનવ-માનવને જ ચાહવાની સ્વાર્થભરી વાત એ કદી ન કરે;

·K 25 એ તે જીવમાત્રના હિતની જ વાત કરે. મામકા અને પરાયાના ભેદ એ ભુલાવે. છે અને જીવવા દો” ના લૌકિક સૂત્રથી પણ આગળ વધીને “મરીને પણ જીવવા દો ના અલૌકિક પાઠ એ ભણાવે. કેઈની મનથી પણ હિંસા કર્યા વિના જીવન જીવવાની કળા સર્વવિરતિ ધર્મને પંથ બતાડીને એ જ શીખવે. આલેક પરલેકના પૌગલિક સુખોની જીવલેણ ભૂરકીમાંથી ઉગારી લઈને પરમલેકના અનંત સુખના ગીત સુણાવીને જીવનની બધી ગતિવિધિઓને એ જ પલટી શકે. આથી જ કેટલાય બાળને એણે અબાળ બનાવી દીધા ! કેટલીક કુમારિકાઓને મોહરાજના સંગ્રામની શૂરવીર–રજપૂતાણી બનાવી દીધી ! ભગપંથે ડગ માગતી કેટલીય નમણી નવોઢાઓને સંસારને ભાગરસ ઓકાવી દઇને વિરતિધર્મની યોગિની બનાવી દીધી. એણે સહુને તાર્યા..ગરીબને અને અમીરોને; વાંઢાઓને અને કઈ કામીનીના કને; વિધવાઓને અને વિધુરોને; કામીઓને અને ધીઓને; માનને અને દાનવોને; દેવોને અને દેવેન્દ્રોને ! પાપીઓને અને ઘાતકીઓને. અનંતકાળથી એકધારી રીતે; એક યા બીજા ક્ષેત્રમાં આ ધર્મ શાસને અગણિત ઉપકારોની એકધારી પરંપરા ચલાવી છે. એથી જ એ સદા જયવંતુ બની રહ્યું છે. એની સ્વયે ભૂ વિરાટ શક્તિથી એ આજે ય મેરુની જેમ અગ્રકલ્પ બનીને ઊભું છે. સચરાચર સૃષ્ટિના ધારક-તારક એ ધર્મશાસનને લાખ લાખ વંદન ! જીવમેત્રના યોગ અને ક્ષેમના કારક એ જિનશાન અમારું સહુનું ક૯યાણ કરે. દુઃખિત અને પાપીઓનું પણ ઉદ્ધારક એ યોગશાસન સર્વત્ર જયવંતુ વર્તે. ૪

·જિનશાસનના અંતરંગ શત્રુઓ
[૨]
જેની ઉપર કાળની અસર છે તે તમામ પદાર્થો તડકા-છાંય.
ડાની અસર નીચે અવારનવાર આવે તે સહજ છે,
વર્તમાન જિનશાસન પાંચમા આરાના અંત સમય સુધી
નાનકડા ક્ષેત્રમાં પણ છવંત રહેવાનું છે એટલે એના અસ્તિત્વને
કાળ ૨૧ હજાર વર્ષ ગણાય છે. પરંતુ આ અવસર્પિણી કાળ ચાલે
છે એટલે ઉત્તરોત્તર ધર્મના વિષયમાં હાર થતું જાય એ આશ્ચર્યજનક
બાબત ન ગણાય. એક માન્યતા પ્રમાણે ૨૧ હજાર વર્ષના આ
કાળમાં ૨૧ વખત એનો ઉદયકાળ આવવાને; જેમાંના ત્રણ ઉદય
પસાર થઈ ગયા; હવે ચોથે ઉદયકાળ આવશે.
અવસર્પિણી તે અનંતી આવી અને ગઈ, એના કરતાં ય
આ અવસર્પિણ વધુ ઉગ્રતાથી વિનાશ વેરનારી હોવાના કારણે
એને પૂર્વને પુરૂષોએ હુંડા અવસર્પિણું કહી છે.
વળી વીર નિર્વાણ સમયે બેઠેલા ભસ્મયડના બધું મળીને થતાં
૨૫૦૦ વર્ષ લૌકિક ગણિત મુજમ પણ હમણાં જ પૂરાં થયાં.
* એટલે વિનાશ અને અભ્યદયની વચ્ચે સંક્રાન્તિ કાળ હાલ પસાર
થઈ રહ્યો છે એમ કહી શકાય.

·આમ હુંડા અવસર્પિણી; ત્રીજા ઉદય પછી અને ચોથા
ઉદયની પૂર્વેને અનુદયકાળ તથા ૨૫૦૦ વર્ષ પૂરા થતાં–સંક્રાંતિ
કાળ. આ ત્રણે ય વાતને નજર લાવતાં એવું વિધાન કરવાનું મન
થઈ જાય છે કે જયવતા જિનશાસનને માટે વર્તમાન પળ અત્યંત
ગંભીર કક્ષાની હોઈ શકે. બેશક; આ સમય પછી અભ્યદયની આશા
રાખી શકાય. પરંતુ તેમ છતાં અત્યારે તેના અભ્યદયકાળની વાત
અત્યંત અશોભનીય અને અનુચિત લાગે. સર્વનાશની આંધીમાં
સપડાએલા જિનશાસનના અભ્યદયની આગાહી કરનાર માણસ
સાચે હોવા છતાં હાંસીને પાત્ર જ બને.
ખૂબ જ ઉંડાણથી વર્તમાન પરિસ્થિતિને ખ્યાલ કરવામાં
આવે તે જ આ વાત સમજાય તેવી છે, જેઓ પોતાની ભૌતિક
લાગણીઓને પંપાળતી કેટલીક ધર્મક્રિયાઓમાં જ એકાંતે અટવાયા
છે તેઓને આ વાત કદી સમજાશે નહિ; અને તેવાઓ માટે આ
વાત છે પણ નહિ.
પરંતુ જેઓ સૂક્ષ્મદર્શ બનીને પૂર્વગ્રહોની પીડાથી સંપૂર્ણપણે
મુક્ત થઈ કાંઈક પણ ગંભીરપણે વિચારવા માંગતા હોય તેમની સાથે
જ આવી વાતો કરવાથી કેઈક અર્થ સરે તેમ છે; આ આંધીના
પ્રતિકારને કઈક ઉપાય શોધી શકાય તેમ છે.
સર્વનાશી આ આંધીનું ઉદ્ગમસ્થાન જેટલું બહાર છે; યુને-
આમાં કે દેશી -અંગ્રેજોમાં છે, તેનાથી ઘણું વિશે, તે ઘરમાં જ
છે. આપણે અહીં ઘરના જ વિનાશક તને વિચાર કરીશું.
[૧] રગ રગ તરીકે અસ્વીકાર :
જ્યાં સુધી રોગીને પિતાને પિતાને રોગ; રાગ જ ન ગણાય
ત્યાં સુધી ડોકટરની રોગીના રોગની જાણકારી કારગત ન નીવડે.
દર્દીના રોગની ભયંકરતા જેટલી ડોકટરને જણાય છે તેટલી જ તે
દર્દીને પણ લાગવી જોઈએ. જ્યાં સુધી તેને પિતાને રેગની ભયં.
૬

·કરતા નહિ સમજાય ત્યાં સુધી ઔષધ આપવાનો તે શું ? પણ
ઔષધની વાત કરવાને ય કશે જ અર્થ નથી.
જૈનસંઘ-બાહ્ય અને અત્યંતર–-કેટલા ભયંકર રોગોથી ઘેરાઇ
ચૂક્યું છે? એ વાત ગંભીરપણે કેટલા બંધુઓએ સ્વીકારશે ? પાધિમા-
ત્ય શિક્ષણે પેદા કરેલા હજારો દેશી અંગે પોતાના બુદ્ધિવાદ,
જમાનાવાદ અને શાસ્ત્રનિરપેક્ષતાને કારણે પાટડા ઉપર ચટેલી ઉધ
ઈની જેમ જૈન સંઘને કેટલો ખરાબ રીતે કરી-કરીને ખલાસ કરી
રહ્યા છે એ વાત કોણ જાણે છે? આસપાસ–પાસ એમણે જૈન
સંધના વિવિધ અંગે અને ઉપગેને કબજે લઈ લીધે છે.
પ્રમુખ, ચૂંટણ, બહુમતપદ્ધતિ અને જમાનો... આ બધા તને એ
લેકે એ અત્યંત પુષ્ટ કરીને ધર્મસ્થાનને જીવલેણ ઘાતો પહેચા-
ડયા છે એવું વિધાન કેટલા ધર્મ પ્રેમીઓ પણ સ્વીકારવા તૈયાર છે?
જૈનધર્મના ગણાતા કન્વેતામ્બર, દિગંબર, સ્થાનવાસી અને
તેરાપંથી–ારે ય આમ્નાયોમાં આ દેશવાસી અંગ્રેજો ફેલાયા છે
અને તે બધાયને પોતપોતાના આસ્નાની વફાદારીથી ભ્રષ્ટ બને
લાઓન–નો પાંચમે જ ફરકે ઊભું થયું છે કે જે ચારેયના
અસ્તિત્વ માટે જોખમી પૂરવાર થઈને જ રહેવાને છે.
આ ન ફરકે “એકતા” નું અતિ ઘાતકી શસ્ત્ર લાવ્યું
છે. ચારે ય આસ્નાની એકતાની મીઠી-મધુરી વાતો નીચે તે
ચારેય આમ્નામેની ઈમારત નીચે. રહેલી ધરતીને જ સરકાવી દેશે
એમ નિશંકપણે લાગે છે.
આ ચાર આસ્નાની શાસ્ત્રીય વિચાર પદ્ધતિમાં ઘણું બધું
અંતર છે.
જેના અનુયાયીઓની જીવનપદ્ધતિમાં ય વિરાટ અંતર છે એ
ચારેયને એક તે ત્યારે જ કરી શકાય કે એમની જીવાદોરી સમી મૂળ

·પિતાની મૂળભૂત
ભૂત માન્યતાઓને એકતા ખાતર કબરનશીન કરાય અને ચારેયને
જે સર્વમાન્ય વિચારે છે તેને જ સ્વીકારવાનો નિયમ બનાવાય.
અથવા જેની જે જે મૂળભૂત માન્યતાઓ છે તેમાં બાંધ છેડ
કરવાનો નિયમ નકકી કરાય. આમ બાંધછોડ દ્વારા દરેક આમ્નાય
માન્યતાથી ખસે એમાં જ પાંચમાં ફીરકાને
વિજય ડંકો વાગી જાય.
ખેર.…મૂળભૂત માન્યતાઓ ખરેખર ખોટી હોય અને તેને છોડી
દેવાથી ખરેખર કેઈ સાચૅ લાભ થવાનું હોય તો તેવી મૂળભૂત
માન્યતાઓને પકડી રાખવાનો આગ્રહ ન જ હોવું જોઈએ,
પરંતુ જ્યારે વસ્તુસ્થિતિ સાવ જુદા જ પ્રકારની છે ત્યારે જ
ચારેય આમ્નાયોના પોતપોતાની રીતના અસ્તિત્વને આગ્રહ આપણે
રાખીએ છીએ. આ એકતા વિધ્વંસક છે; નહિ કે વિકાસક.
એટલે ચારેય આમ્ના વચ્ચેનો સંઘર્ષ જેમ બિલકુલ ઈચ્છનીય
નથી તેમ તેઓ વચ્ચેની એકતા પણ બિલકુલ ઇચ્છનીય નથી.
ઉચ્છનીય છે; પરસ્પરની એકસપી.
ચારે ય આખા હાલ તે પોતપોતાની માન્યતામાં સ્થિર રહીને
પરસ્પરને જોરદાર ભાઈચારે કેળવે એ ખૂબ જ જરૂરી છે.
એકતાથી થતો ભાઈચારે અત્યંત દગાબાજ છે. એવો ભાઈ
ચારા કરતાં તે સંઘર્ષથી થતો શત્રુભાવ પણ સાર; કે જેનાથી
સહુ–સહુને આમ્નાયમાં વધુ સ્થિર થવાને તે પ્રયત્ન થાય.
પણ જે “એકસપી સ્વરૂપ ભાઈચાર થતો હોય તો તેના
જેવું ઉત્તમ અને અત્યંત આવશ્યક બીજું એકે ય ન ગણાય.
એકતાનું શસ્ત્ર અત્યંત વિઘાતક છે એ વાત તો કાળ જતાં જ
સમજાશે, જેની પાસે દીર્ધકાળનું વિશિષ્ટ અસ્તિત્વ છે, ગૌરવવંતો
ઈતિહાસ છે. પૂર્વજોના અકલંક જીવનનું ઉજજવળ જમાપાસું છે એને
જ આ એકતાના નાશ નીચે વધુ શોધવાનું અને ગુમાવવાનું પણ છે.
૮

·અત્યારે મને એક એકતાવાદીનો અભિપ્રાય યાદ આવે છે.
તેણે હિન્દુ-મુસ્લીમ એકતાનો આગ્રહ પ્રગટ કરીને કહેલું કે, “આ
એકતા તે જ શક્ય છે જે મુર્તી-હિન્દુઓની જેમ-ગે માંસ
ત્યાગી દે.
“પણ ધારે કે તેઓ ગોમાંસ ત્યાગવા તૈયાર ન જ થાય તો
શું કરવું? હા..એકતા તે કરવી જ જોઈએ, એને માટે ગમે તે
ભાગ આપવા તૈયાર રહેવું જોઈએ. એટલે બીજો રસ્તો એ છે કે
હિન્દુઓએ-મુસ્લીમની જેમ-ગોમાંસ ખાવાનું ચાલુ કરી દેવું.” કેટલે
ભયાનક આ એકતાને માગે છે?
બિલાડીના ટેપની જેમ હારની સંખ્યામાં ઘરમાં જ ફૂટી
નીકળેલા આ એકતાવાદીઓ ધર્મશાસન માટે અત્યંત જોખમી બની
રહ્યા છે.
કહે ભલા ! આ એકતા નામની ભયાનક રોગને સહુને ખ્યાલ
આવી ગયું છે ખરો ?
રેગની ભયાનકતાની તે વાત દૂર રહી, પણ કોઈ સમાન
સમારંભમાં કે કોઈ ધાર્મિક પ્રસંગમાં જશે તે એકતાવાદીઓ પોતાના
ભાષણોમાં જે ઠસ્સાથી એકતાની–મજ વિહોણ-વાત કરતા જોવા
મળશે તેના ઉપરથી ખ્યાલ આવશે કે આ રગ રગરૂપે તે નથી
રવીકારાયે પણ આશિર્વાદરૂપે સ્વીકારે છે. એવી વાત આ જમા-
નાની આગવી ફેશન ગણાવા લાગી છે !
રાગની રોગરૂપે અણસમજ અને એની ભયંકરતાનું અજ્ઞાનપણું
ધર્મનાશના અનેક ઘરેલું શોમાનું એક અતિ કાતીલ શસ્ત્ર છે.
એકતા જેવા બીજા પણ અનેક રોગે છે; જેને રોગરૂપે સ્વીકાર
કરવા માટે આજનો ઘણો ખરે વર્ગ ના–તૈયાર છે.
[૨] જૂથબંધી: આ આપણે બીજો ભયાનક શત્રુ છે. વિધા-

·દિના અનેક કારણોસર જે જૂથબંધી થાય તે કોઈ પણ સંયોગમાં પ્રશસ્ય ન ગણી શકાય. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં જૈનસંઘમાં એવી એક જૂથ- બંધીએ આકાર લીધો છે કે જેમાં અમુક વ્યક્તિ સામે અતિરાગ કે અતિદેવ જ કારણભૂત બન્યો છે. જેના પ્રતિ અતિ રાગ છે તેના ગમે તેવા વચનને માની લેવાની વૃત્તિ વ્યાપતી જાય છે, તેમજ જેના પ્રતિ અતિ હેપ છે ત્યાં “જન્મનોમે તન” જે માધવે કહ્યું તે મારે નહિ માનવાનું... પછી તે સાચું હોય કે ખોટું હેય; એની સાથે મારે કશી નિસ્બત નહિ. આવી કદરતા પણ બીજી બાજુ વ્યાપી રહી છે. આ છે; એ જૂથબંધીના પ્રતાઓનું માનસ. આવી જ્ય- બંધીને કદી પણ કેમ આવકાર્ય ગણી શકાય? આથી તે જૈનસંધને ભયંકર હાનિ પહોંચી છે, કેમકે વિરોધ કરવા જેવી સાચી વાતને પણ એ જૂથે પોતાની ઉપરોક્ત નીતિ અનુસાર કદી સાથ આપ્યો નથી, એથી નાનકડો એક જ વર્ષ જે વિરોધ કરતો હોય તેને પડે એટલે જોરદાર પડવો ઘટે તેટલું જોરદાર પડતો ન હોવાથી કયારેક મુશ્કેલીઓ પણ ઊભી થવાનો સંભવ રહે. આનાથી કોઈ પણ પક્ષ કે વિપક્ષને હાનિ પહોંચાડવાને બદલે સમસ્ત જૈન શાસનને જ હાનિ પહોંચે છે. -- પક્ષસ્વરૂપ રાજ્યો ગમે તેટલા મજબૂત બને પરંતુ જો તેનાથી કેન્દ્ર (જિનશાસન) નબળું પડતું હોય તે રાજ્યોની મજબૂતીમાં કયા શાસનપ્રેમીને આનંદ થશે ? અતિરાગપ્રેરિત કે અવિષપ્રેરિત જુઠી ભૂમિકા ઉપર ઊભી થએલી જૂથબંધીઓ એટલી હદ સુધી આગળ વધી છે કે જેમ અન્ય ધર્મોના અનુયાયીઓ સાથે આપણે ઝાઝા હળી-મળી શકતા નથી; જેમ પિતાને જેન ગણાવતાં દિગંબરાદિ આખા સાથે આપણે ·વધુ નિકટ આવી શકતા નથી તેમ પિતાની સાવ નજદિકમાં રહેલા- રેએ જ ગચ્છના હોવા છતાં–તેમની સાથે-પણ ભેગા હળી-મળી શકાતું નથી. આ પરિસ્થિતિ અત્યંત દુઃખદ છે; આઘાતજનક છે. પરંતુ હાલ તે આનો ઉપાય શોધવાને બદલે આગમાં પાણી છાંટવાને બદલે લાગતા-વળગતા કેટલાક હિતશત્રુઓ, વ્યક્તિઓ, સાપ્તાહિક વગેરે જૂથબંધીઓ એ આગમાં અંશે હોંશે પેટ્રોલ છાંટવાનું કામ કરે છે; કોણ જાણે કદાચ તેથી જ તેઓના રોટલી-દાળ નીકળતા હોય ! જૂથબંધીઓ તેડવામાં આવે નહિ; અથવા જે એ જૂથબંધી તૂટે તેમ ન જ હોય શાસનપ્રેમીઓએ પોતાના શાસનપ્રેમના નાતે એક સ્વયંભૂ સંગઠન કરવું પડશે. ભલે સામેથી સાથ ન જ મળે. જિન. શાસન ઉપરના આક્રમણને વિરોધ કરવાની નીતિને ભલે તેઓ ન અપનાવતા હોય; અને ભલે તેઓ આપણે વિરોધ કરવા માટે તે એટલા જ અપ્રમત્ત હોય...તો ય કંટાળ્યા વિના આપણે શાસન- રક્ષાના કાર્યમાં એકરસ બની જવું પડશે. આપણું એ સંગઠન માત્ર શાસન રસના નાતે હોવું જોઈએ. ત્યાં બીજો કોઈ પણ વિચાર ન હવે જોઈએ. જો આવું સ્વયં ભૂ સંગઠન નહિ કેળવીએ તો છાશવારે ને છાશવારે આપત્તિઓ જિનશાસન ઉપર આવતી જાય છે તેને ખાળ વાનું કામ અતિ કપરું બની જશે. એક-બીજાની અતિરાગવૃત્તિ કે વિપત્તિમાંથી જે ધ્યાપણે પણ ફારેગ નહિ થઈએ તે શાસનપ્રેમી તરીકેને દાવો કરવાને આપણને કોઈ અધિકાર નહિ રહે. એક વ્યક્તિ પ્રત્યેકના અતિ રાગ કે અતિ વિષમાંથી ઊંભી, થએલી કોઈ પણ વાતને વિચારવાનું પણ આપણે બંધ કરીએ. એને મહત્ત્વ આપવાનું પણ બંધ કરીએ. એવી રીતે શક્તિઓને કે સંપત્તિનો દુર્વ્યય કરવા કરતાં એ સઘળાંને સદુપયોગ આપણું સંગદિત તાકાત દ્વારા શાસનરક્ષામાં જ કાં ન કરીએ?

·રાષ્ટ્રીયસ્તરની ધર્મવિઘાતક ઉજવણીને વિરોધ આપણે જ
કર્યો. અને પરમાત્મા મહાવીરદેવની ફીમને તથા નાટકને, આપણા
તીને લગતી ડોકયુમેન્ટરી ફિલ્મોનો વિરોધ પણ આપણે જ કર્યો.
રાષ્ટ્રીય કાઉન્સીલ, રીસર્ચ સોસાયટી વગેરે ધર્મવિઘાતક બાંધકામોને
વિરોધ પણ આપણે જ કર્યો.
ભલે... પણ તેથી થાકી જવાની; ધરાઈ જવાની કે હવે બીજાઓ
વિરોધ કરે એવી સલાહ આપવાની આપણને કશી જરૂર નથી. આવા
સેકડો શાસનરક્ષાના કાર્યો આપણે જ શા માટે ન કરીએ? સાય
સહુ આપે; સહકાર સહુનો અપેક્ષિત છે; પરંતુ તેમ છતાં સાથ અને
સહકાર ન જ મળવાના હોય તો શાસનપ્રેમીઓ જ સંગઠિત બનીને
શાસનરક્ષાના અગણિત કાર્યો શા માટે ન કરે? આવું પુણ્ય આપણને
મળે પણ કયાંથી ?
પુણ્યના આવા ઉત્તમોત્તમ કાર્યોને જ આપણા જ માથે
સહુ નાંખતા રહે અથવા એવા કાર્યોથી વેગળા જ રહે ત્યારે આપણે
એ જ વિચાર કેમ ન કરવો કે, “એઓ પણ આપણું ઉપકારી છે
કે પુણ્યને પૂરેપૂરો હિસ્સો આપણને આપી રહ્યા છે !”
કઈ કેમ કઈ કરતું નથી ? એ પ્રશ્નને જ આપણે દેશનિકાલ
કરીએ. આપણે શું કરવાનું છે ? એ જ આપણે વિચારીએ; એમાં
જ આપણી સમગ્ર શક્તિ કેન્દ્રિત કરીએ.
બધા પાસે શાસનસેવાની બધી અપેક્ષા આપણે રાખી શકીએ
તેવી વર્તમાન સ્થિતિ પણ નથી. કેટલાક પુણ્યાત્માઓને અશાસ્ત્રીય
દેશ કાળનું કે જમાનાનું; લેકની સસ્તી કીર્તિનું કે રાજકારણી ઠગોની
કૃપા પામવાનું ઘેલું એટલી હદે વળગ્યું છે કે તેની ખાતર ધર્મશાસનને
જીવલેણ ધક્કો લાગી જાય તે પણ તેમની ભ્રમણાઓ માંથી તેઓ
બહાર આવવા પણ માંગતા નથી, એ વાતને ફેર વિચારવા પણ
તેઓ તૈયાર હોતા નથી.
-૧૨

·કેટલાક રાજકારણ લેકની ચમચાગીરી અને તેમની સાથે ફટાઓ પાડવાની ઘેલછામાં જ રાચે છે. કેટલાકોએ વળી અહેવા વિસર્જનના શુભાશયને જાહેર કરીને સંપ્રદાય-વિસર્જનના તુક્કા બે શરૂ કર્યા છે, જેમાં સ્વધર્મના માન્ય પરમાત્માની પ્રતિમા સામે સર્વ ધર્મના ક્રિયાકાંડની છૂટછાટ મૂકી છે. આમાં અહંના વિસર્જન કરતાં જમાનાવાદી લેકોના દ્વારા મળી જતાં માન સન્માનના સુંવાળા સ્પર્શ દ્વારા વિકરાળ અહંનું સર્જન જ જોવા મળે છે. કઈ વળી અન્યધર્મીય મંદિરમાં દર્શન કરવા દોડી જઈને લેક ખુશાલી મેળવવાને કીરીઓ કરે છે. કોઈ વીર ભક્ત વળી અન્ય પંથી મહર્ષિઓને પિતાના પુસ્તકનું સમર્પણ કરવા સુધી દોડી જાય છે ! આ બધી પરિસ્થિતિ એટલી વિષમ બની છે કે શાસન-સેવા કે સંસ્કૃતિના કાર્યમાં કોને નિમંત્રણ કરવું એ જ મોટો સવાલ થઈ પડે છે. ખેર. તેથી કાંઈ હતાશ ન થવાય, હજી પણ ઘણી મોટી સંખ્યામાં શાસનપ્રેમીઓ જીવે છે, એ બધાએ શાસનરક્ષાના કાર્યમાં સ્વયંભૂ રીતે લાગી જવું એ જ વર્તમાન પળની એકની એક માંગ છે. [3] ગુમાવેલે આત્મવિશ્વાસ: આ છે; આપણે ત્રીજા નંબરને આંતરિક ભયાનક શત્રુ. પરિરિથતિ ગમે તેટલી વણસી ગઈ હોય તે પણ જે પરિસ્થિતિને સમાલી લેવાનો આત્મવિશ્વાસ આપણી પાસે હોય તે બધી બીગડી સુધરી જ જાય. પેલે રાજપુત્ર યુદ્ધમાં હારીને હતાશ થઈ ગયો અને જ્યારે રાજમાતાને એ વાત કરી ત્યારે રાજમાતાએ તરત કહ્યું, “બેટા ! તું યુદ્ધ હારી ગયે એની મને જરા ય ચિંતા નથી; એ તે ફરી જીતી શકાય. પરંતુ તેને જીતી લેવા માટેનો આત્મવિશ્વાસ તું હારી ગયો છે એ જ મારા માટે મારી ચિંતાને વિષય બન્યો છે.

·નેપલીઅને આત્મવિશ્વાસથી જ આહપ્સ પર્વત ઉપર ચડાણ કર્યું ને ? જગદીશચંદ્ર બોઝ વનસ્પતિમાં જીવત્વની સાબિતિ કરતા હતા ત્યારે અંગ્રેજોએ એમની સામે ઈર્ષાથી પ્રેરાઈને, એમને જૂઠાં કરા- વવા માટે વિશ્વની જગાએ ભળતું પાણી લઈને વનસ્પતિના છેડ ઉપર રેડયું. વનસ્પતિનો છોડ કરમાય નહિ એટલે વનસ્પતિનું જીવ સિદ્ધ ન થયું. સહુની વચમાં બોઝને ભોંઠા પાડી દેવાની અંગ્રેજોની તરકીબ સફળ થઈ. પણ એ વખતે બેઝ સમજી ગયા કે અંગ્રેજોએ કપટ કર્યું છે. વિશ્વના સ્થાને ભળતી વસ્તુ મૂકી છે. પૂરા આત્મવિશ્વાસ સાથે બેઝ તે પ્રવાહી પી ગયા. અને એ રીતે અંગ્રેજોનું કૌભાંડ પ્રગટ કરી દીધું. વિષની ભળતી વસ્તુ જે આત્મવિશ્વાસથી બેઝ પી ગયા તે આત્મવિશ્વાસ આપણી પાસે હશે ખરો ? “આભ ફાટયું છે; થીગડું કયાં દેવું ?” એ આપણું વાકય ગુમાવી દીધેલા આત્મવિશ્વાસમાંથી. જ ઉદ્ભવ્યું છે ને ? શું એમ નથી લાગતું કે આપણી પ્રમાદસ્વરૂપ સુખશીલતા, અકર્મણ્યતા વગેરેને કારણે જ કાંઈ કામ નહિ કરવાની વૃત્તિ ઘર કરી ગઈ હશે ? અને તેથી જ આભ ફાટયાનું દૃષ્ટાન્ત લઈને નિરાંતનો દમ ખેંચીએ છીએ ! આ તે શાહમૃગવૃત્તિ જ થઈને ? ચારે બાજુ ધુમધડાકા થતા હોય ત્યારે શાહમૃગ રેતીમાં માં નાંખી દઈને નિરાંતનો દમ ખેંચે છે ! જે જિનશાસન સંક્રાતિના ત્રિભેટે ઊભું હોઈને ભારે વિકટ સ્થિતિમાં મુકાયું હોય તો તેવા વખતે “સબ સલામત’ને સાવ જૂઠ વિશ્વાસ જગતને આપો કે એકવીસ હજાર વર્ષ સુધી જૈન શાસન અવિચ્છિન્નપણે ચાલવાનું જ છે એ કેટલું બધું અનુચિત ગણાય જે જિનશાસન ૨૧ હજાર વર્ષ સુધી ચાલવાનું જ હતું તે ! ૧૪

·શા માટે યુગપ્રધાન સૂરિવર શ્રી કાલિક સરિજી મહારાજાએ એક
સાદજીના શીલની રક્ષા કાજે મોટા યુદ્ધને તર્ક સાધ્વીજીનું શીલ
જોખમાત તોય ૨૧ હજાર વર્ષ જિનશાસન ચાલવાનું જ હતું ને?
શા માટે પૂ. કાલિકાલસર્વજ્ઞ ભગવંત હેમચન્દ્રસૂરિજીની આજ્ઞાનું
પાલન કરીને પૂ. રામચન્દ્રસૂરિજીએ ધગધગતી લેઢાની પાટ ઉપર
સુઈ જઈ ને પ્રાણત્યાગ કર્યો ? આજ્ઞાભંગ કર્યો હતો તે ય ર૧ હજાર
વર્ષ જિનશાસન ટકવાનું હતું જ ને?
શા માટે મહામંત્રી વસ્તુપાળે ક્ષુલ્લક મુનિને લાફે મારનાર
માણસના આંગળા કાપી નાંખ્યા છે તેવી સજા ન ફટકારી હતી તે
એ ૨૧ હજાર વર્ષ શાસન ટકવાનું જ હતું ને?
આપણે આવી અડધી વાતે પકડવી ન જોઈએ. જેમ
જિનશાસાન ૨૧ હજાર વર્ષ સુધી નિશ્ચયતઃ ટકવાનું છે તેમાં તેની
ઉપરના આક્રમણને ખાળનારાઓ પાકવાનાં જ છે તે જ પ્રધાન
કારણ છે.
મુખ્ય વાત એ જ છે કે જિનશાસન ઊપરના બાહ્ય–
અત્યંતર આક્રમણની ભયાનકતા જ આપણને હજી સ્પશી નથી
અથવા તે આભ ફાટયાનું જણાતાં આપણે વિજયને આત્મવિશ્વાસ
ગુમાવી દીધો છે.
રે! વિજય તે કઈ વાર થાય પણ ખરે અને ન પણ થાય.
જય-પરાજય એ મહત્વની બાબત નથી. પરંતુ વિજય મેળવવા
જેગે ઠેઠ સુધીનો પ્રયત્ન તો કરવો જ જોઈએ. પછી પરિણામ
ગમે તે આવે. પરાજય થશે તે ય જગત તમારે યશ ગાતાં એમ જ
કહેશે કે, આ જિનશાસન ઉપર ભયંકર આક્ત આવી હતી પણ એ
પુરુષ મર્દ નીકળે. હાથમાં આવ્યું તે લઈને; એકલવીર બનીને એ
ઝઝુમે; ભારે પરાક્રમ દાખવ્યું. ભલે તે હારી ગયે. એ બહુ
ગંભીર બાબત નથી.”

·ઘરમાં ચાર પેસે ત્યારે તેને પડકાર તે પડે જ; તેની સામે બાથ બાથા ય કરવી ય પડે .. ભલે પછી કદાચ પરાજય મળે અને ચર ઘણું ધન ઉઠાવી જાય. પણ તે ય જગત તે માણસને મર્દ જ કહેશે. લડ્યા વિના તિજોરી ધરી દેનાર તે નિર્માલ્ય ગણાય. એટલે આપણે દરેક વાતે ઝઝુમવું જ રહ્યું. દેવગુરૂની કૃપાથી જ આપણે ઝઝુમીએ પૂરા આત્મવિશ્વાસથી આપણે આક્રમણોને મુકાબલે કરીએ. હવે બીજા કોઇનો સાથ મળે છે કે નહિ તે વિચાર કરવાની શી જરૂર ? સાથ મળે તે વાહ વાહ...ન મળે તે, “તારી હાંક સુણી કોઈ ન આવે” ગાતાં ગાતાં એકલવીર બનીને આગેકૂચ કરીએ. સર્વ કલ્યાણકર જિનશાસન ઉપર આફત ! અને આપણે પૂર્ણ શાન્તિ! અસંભવ..પૂરા આત્મવિશ્વાસની પુનઃ પ્રતિષ્ઠા અંતરે કરીએ...તો બધું સલામત છે. નહિ તો ગુમાવેલો વિશ્વાસ બધું વેરવિખેર કરીને જ રહેશે. [૪] નિર્માલ્યતા : જિનશાસન ઉપર ત્રાટકે “નિર્માલ્યતા” એ ઘણો મોટો દુશ્મન છે. સમગ્ર જૈન સંઘમાં ઘણું મોટા અંશમાં જે નિર્માલ્યતા વ્યાપી છે એણે સર્વશક્તિસંપન્ન જિનશાસનને નબળું બનાવવામાં ઘણો મોટો ભાગ ભજવ્યો હોય તેમ જણાય છે. મુખ્યત્વે ત્યાગી વર્ગમાં વ્યાપેલો આ દેષ વધુ નુકશાનજનક બન્યો હોય તેમ લાગે છે. આનું મુખ્ય કારણ ગૃહસ્થવર્ગની વધુ પડતી અનુચિત દરમ્યાનગીરી છે; અને તેમને મળેલી મોટાઈ છે. અંગ્રેજોના વખતથી જ ગૃહસ્થીવર્ગને હતુપૂર્વક માનચાંદ અને ખિતાબોની નવાજેશ થઈ છે. એ પરંપરા આજે પણ એક યા બીજી રીતે અધિકારી વર્ગે જારી રાખી છે, વેપારમાં પરવાનાઓ, સવલ વગેરે અમુક શ્રીમંત વર્ગને ખાસ કરીને વધુ આપવામાં આવે છે એની પાછળ એમનું બળ વધારીને ધમવર્ગને નબળો પાડીને સાફ કરી દેવા માટે ટકરાવવા માટે છે. ખાસ કરીને દિગંબર અને તેરાપંથી ૧૬ ·ગૃહસ્થને આ લાભ વધુ આપવામાં આવશે કેમકે એમનામાં પોતાના આખાય પ્રત્યેનું સાચું ગૌરવ કે ધર્મ પ્રત્યેની અચલ મમતા ઓછા પ્રમાણમાં હોય તે તેનો લાભ ખૂબ ઝડપથી મળી જાય. સ્થાનકવાસી વર્ગના અમુક ગૃહસ્થોને પણ આ રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે અને તેમના આમ્નાયના મુનિવર્ગ ઉપર તેમને અધિકાર પણ જોરદાર રીતે સ્થાપિત થયો છે. શ્વેતાંબર વર્ગને ગૃહરને પણ આ રીતે તૈયાર કરાવાય છે અને તેઓ પણ જેમ દિવસે દિવસે વધુ મજબૂત થતા જાય છે તેમ ત્યાગીવર્ગ તરફ વધુને વધુ નફરત અને આભડછેટ વ્યક્ત કરતા જાય છે. આવા શ્રીમંતોનું વગદાર સર્કલ તે હેય જ, એટલે તેમાં પણ તેમના આભડછેટના વિચાર વેગથી પ્રસરતા જઈને મોટી સંખ્યાના જેનોને ત્યાગી વર્ગથી છૂટા પાડી દેવામાં સફળતા મળતી રહે છે. આવા સમયે જો ત્યાગી વર્ગ “સ્વ-ગૌરવ અને સ્વ-કર્તવ્યનું વિસ્મરણ કરી દે તે તેમની ઉપર ગૃહસ્થ વર્ગનું આધિપત્ય જામી જતાં જરા ય વાર ન લાગે. છેલ્લે છેલ્લે શ્વેતામ્બર આસ્નાયમાં પણ આ સ્થિતિનું મહદંશે નિર્માણ થઈ ગયું જણાય છે. ગૃહસ્થ વર્ગ પિતાનું આધિપત્ય જ સ્થાપિત કરવા માટે ત્યાગી વર્ગને પરસ્પરના સંઘર્ષમાં ઉતારવાનું કાર્ય પણ જાણતાં કે અજાણતાં કરી ચૂક્યો છે. આ સંઘર્ષ ગમે તે નિમિત્તથી જાગ્યો હોય પરંતુ એક વાત ચોક્કસ જણાય છે કે તેના કારણે કેટલેક ત્યાગીવર્ગ પિતાની જવાબદારી અને જોખમદારીભર્યા ઝિંદાદિલી માંગતા કેટલાક કર્તવ્યથી વિમુખ થયે. આપ સલામતી શેધીને શાન્તિથી બેસી રહેવાનું પસંદ કરવા લાગે. પ્રત્યેક કજીઆને એકાંતે અપ્રશસ્ત કહીને પિતાની શક્તિને સાચી પુરવાર કરવા સતત જહેમત ઉઠાવતે રહ્યો.

·આ બધાયના પરિણામે વિચિત્ર પ્રકારની નિર્માલ્યતા આ
વર્ગમાં કેટલેક ઠેકાણે વ્યાપી.
જેમ એક બંધુએ કહ્યું છે કે, સ્ત્રીસ્વાતન્ય પુરુષવર્ગને
નિર્માલ્ય બનાવતું સાબિત થયું છે; તેમ આ વિષયમાં પણ
શકાય કે ભોગી લોકોનું આધિપત્ય ત્યાગી વર્ગને નિર્માલ્ય બનાવીને
રહે છે
એક વાર આ નિર્માલ્યતા ઘર કરી જાય છે પછી એને સુંવાળા
સંગ કેમે ય છૂટતે હેતો નથી. આ સંગને સાચો ઠરાવવા માટે
સામી છાવણીને કર્મઠ કાર્યકરોને, ઠીક લાગે તે રીતે ઠપકારવાની
તૈયારી સદા માટે બની રહે છે.” કશું જ કરવું નહિ; પણ..કરતા
હોય તેની ઉપર ચાફેરથી હુમલા જરૂર કરતા રહેવા.” આ એક જ
વાક્યમાં એ વર્ગના જીવનની કથા પૂરી થઈ જાય છે.
ઉત્તરોત્તર જિનશાસન ઉપરના આક્રમણ વધુ ખુંખાર બનતા
જાય છે; ભેદી બનતા જાય છે, “એક સાથે બધું સારું જોવા મળે
એવી જાતના ભૂહ ગોઠવાતા જાય છે; છતાં ગૃહસ્થપરસ્તીમાં જ
રાચતે આ ત્યાગી વર્ગ જરાક ઉગ્રતા લાવવા માટે તૈયાર થતો નથી;
એની શાહમૃગશાહીને ત્યાગવા એ લગીરે ગંભીર બનતો નથી.
જે કાળ હવે બલિદાન જ માંગે છે; જે ધરતી હવે લોહીનાં
છાંટણા જ માંગે છે; જ્યારે ધર્મમાતા રખોપાઓના શાસન રાગને
કસોટીએ ચડાવીને જ એમની કદર કરવા માંગે છે. તેવા સમયે જે
તાર, ટપાલ, ઠરા, સુફીઆણું સલાહોથી જ કાળ પસાર થતો
હોય, વાતના ડાયરા જ જામતા હોય અને નિંદા-કુથળીના કસુંબા
જ ઘૂંટાતા હોય તો એ કાળ જિનશાસન માટે કેવા અધઃપતનને
કાળ ગણી શકાય? કેઈ ગણિત નથી; અહીં માનવીય ગણિતના
બધા આંકડા ખૂટી પડે તેમ લાગે છે.
ઓપરેશન-ટેબલ ઉપર લાવી મૂકેલા લગભગ મરવા પડેલા
૧/

·દની ફેર વીંટળાએલા મને પેલા સર્જને યાદ આવે છે જે બધા; આ દર્દીની સારવાર કેવી રીતે કરવી તેની ચર્ચામાંથી જ ઊંચા આવતા નથી; પરસ્પરના વિવાદમાંથી ઝટ સમાધાન શોધતા નથી અને હજી તો બ્લડ-ટેસ્ટ, યુરીન ટેસ્ટ, સ્કુલ ટેસ્ટ, કાડીઓગ્રામની તબીબી ભાષામાં જ વાત કરી રહ્યા છે, અને સીગારેટના ધૂમાડા કહી રહ્યા છે. સર્વની રક્ષા કરવાની સ્વયંભૂ શકિત ધરાવતા જિનશાસનના રખપાંઓ બધા ભેગા મળીને પણ જે જિનશાસનની રક્ષા ન કરી શકે અને ચર્ચા, નિંદાના વર્તુળોમાંથી બહાર જ નીકળી ન શકે તે હવે કયાં જઈને આ દુઃખદ બીના કહેવી ? કેની પાસે જઈને ધા નાંખવી ? બલિદાન વિના તો રક્ષા શક્ય જ નથી. ધરતી પૂછે છે; બલિ- દાન દેટલું દેવું છે? ધરતી માંગે છે બલિદાન.. ધરતીને ઈતિહાસ લખાવે છે; બલિદાનના લોહીથી. આઝાદીને જે કાળ કહેવાતો હતો ત્યારે કેટલા બલિદને અપાયા વિશ્વયુદ્ધના સમયમાં જાપાનના શહેનશાહે એક જાહેરનામું બહાર પાડીને નવલેહીઓના મત માંગ્યા હતા. એક નવજવાન બેબ લઈને શત્રુની સબમરીનના ભૂંગળામાં પડે. સબમરીનને ડૂબાડે અને જાતે મેતના ઘાટે ઊતરે. આપણે ન માની શકીએ તેવી વાત છે કે ૧૦ હજાર જવાનોની માંગણી તો કલાકોમાં જ પૂરી થઈ ગઈ અને જેમના નામ નોંધાયા તેમણે તોફાન મચાવ્યું. લેહીના અક્ષરે અરે- જીઓ મેકલીને દેશ કાજેના બલિદાનમાં નામ નોંધવાની વિનંતિ કરી. છતાં જેમનાં નામ ન જ વીકારાયા તેમના માતાપિતાએ પણ પિતાને કમભાગી માનવા લાગ્યા.

·આ બધાયના પરિણામે વિચિત્ર પ્રકારની નિર્માલ્યતા આ
વર્ગમાં કેટલેક ઠેકાણે વ્યાપી.
જેમ એક બંધુએ કહ્યું છે કે, “સ્ત્રીસ્વાતન્ય પુરુષવર્ગને
નિર્માલ્ય બનાવતું સાબિત થયું છે; તેમ આ વિષયમાં પણ કહી
શકાય કે ભગી લેકોનું આધિપત્ય ત્યાગી વર્ગને નિર્માલ્ય બનાવીને
એક વાર આ નિર્માલ્યતા ઘર કરી જાય છે પછી એને સુંવાળા
સંગ કેમે ય છૂટ હોતો નથી. આ સંગને સાચે કરાવવા માટે
સામી છાવણીના કર્મઠ કાર્યકરોને, ઠીક લાગે તે રીતે ઠપકારવાની
તૈયારી સદા માટે બની રહે છે.” કશું જ કરવું નહિ; પર્ણ...કરતા
હોય તેની ઉપર ચાફેરથી હુમલા જરૂર કરતા રહેવા.” આ એક જ
વાકયમાં એ વર્ગના જીવનની કથા પૂરી થઈ જાય છે.
ઉત્તરોત્તર જિનશાસન ઉપરના આક્રમણે વધુ ખુંખાર બનતા
જાય છે; ભેદી બનતા જાય છે, “એક સાથે બધું સારું જોવા મળે
એવી જાતના ભૂહ ગોઠવાતા જાય છે; છતાં ગૃહસ્થપરસ્તીમાં જ
રાચતો આ ત્યાગી વર્ગ જરાક ઉગ્રતા લાવવા માટે તૈયાર થતો નથી;
એની શાહમૃગશાહીને ત્યાગવા એ લગીરે ગંભીર બનતું નથી.
જે કાળ હવે બલિદાન જ માંગે છે; જે ધરતી હવે લોહીનાં
છાંટણા જ માંગે છે; જ્યારે ધર્મમાતા રખોપાઓના શાસન રાગને
કરીએ ચડાવીને જ એમની કદર કરવા માંગે છે. તેવા સમયે જે
તાર, ટપાલ, ઠરા, સુફીઆણી સલાહોથી જ કાળ પસાર થતા
હોય, વાતોના ડાયરા જ જામતા હોય અને નિંદા-કુથળીના કસુંબા
જ ઘૂંટાતા હોય તે એ કાળ જિનશાસન માટે કેવા અધઃપતનનો
કાળ ગણું શકાય ? કઈ ગણિત નથી; અહીં માનવીય ગણિતના
બધા આંકડા ખૂટી પડે તેમ લાગે છે.
ઓપરેશન–ટેબલ ઉપર લાવી મૂકેલા લગભગ મરવા પડેલા
૧૮

·દર્દીની ચોફેર વીંટળાએલા મને પેલા સજેને યાદ આવે છે જે બધા; આ દર્દીની સારવાર કેવી રીતે કરવી તેની ચર્ચામાંથી જ ઊંચા આવતા નથી; પરસ્પરના વિવાદમાંથી ઝટ સમાધાન શોધતા નથી અને હજી તે બ્લડ-ટેસ્ટ, યુરીન ટેસ્ટ, સ્કુલ ટેસ્ટ, કડીગ્રામની તબીબી ભાષામાં જ વાત કરી રહ્યા છે, અને સીગારેટના ધૂમાડા કાઢી રહ્યા છે. સવની રક્ષા કરવાની સ્વયંભૂ શક્તિ ધરાવતા જિનશાસનના રપાએ બધા ભેગા મળીને પણ જે જિનશાસનની રક્ષા ન કરી શકે અને ચર્ચા, નિંદાના વર્તુળમાંથી બહાર જ નીકળી ન શકે તો હવે કયાં જઈને આ દુઃખદ બીના કહેવી ? કોની પાસે જઈને ધા નાંખવી ? બલિદાન વિના તે રક્ષા શક્ય જ નથી.ધરતી પૂછે છે; બલિ- દાન કેટલું દેવું છે ? ધરતી માગે છે બલિદાન.. ધરતીને ઈતિહાસ લખા છે; બલિદાનના લોહીથી. આઝાદીને જે કાળ કહેવાતું હતો ત્યારે કેટલા બલિદાન અપાયા હતા ? વિશ્વયુદ્ધના સમયમાં જાપાનના શહેનશાહે એક જાહેરનામું બહાર પાડીને નવલેહીઓના મત માંગ્યા હતા. એક નવજવાન બેબ લઈને શત્રુની સબમરીનના ભૂંગળામાં પડે. સબમરીનને ડૂબાડે અને જાતે મોતના ઘાટે ઊતરે. આપણે ન માની શકીએ તેવી વાત છે કે ૧૦ હજાર જવાનોની માંગણું તે કલાકોમાં જ પૂરી થઈ ગઈ અને જેમના નામ ન નોંધાયા તેમણે તેફાન મચાવ્યું. લેહીના અક્ષરે અરે- જીએ મેકલીને દેશ કાજેના બલિદાનમાં નામ નોંધવાની વિનંતિ કરી. છતાં જેમનાં નામ ન જ સ્વીકારાયા તેમના માતપિતાએ પણ પિતાને કમભાગ માનવા લાગ્યા.

·છે કયાંય આજે જિનશાસનની રક્ષા કાજે મરી ફીટવા જોગી શાસનદાઝ ! પેલે હ્યુ-એન-સંગ! ચીની યાત્રી ! ભારતમાંથી મૂલ્યવાન પુસ્તકો ભેટ મેળવીને જ્યારે ચીન જઈ રહ્યો હતો ત્યારે કોલેજના એક પ્રોફે. સરે નજીકની નદી પાર ઊતરવા પોતાના વિદ્યાથીને સાથે મોકલ્યા હતા. નદી પાર ઊતરતાં કમનશીબે છેડી વધુ ભારથી ડૂબવા લાગી. નાવિકે ભાર ઓછો કરવાની તાકીદ કરતાં કહ્યું, “આ પુસ્તક નદીમાં ફેંકી દેવા પડશે.” આ વાક્ય સાંભળતાં જ ચીની યાત્રી અવાચકુ જેવો બની ગયે. મૂલ્યવાન પુસ્તકોને નદીના તળીએ મૂકી દેવાની કલ્પના કરતાં ય તે પૂજી ઊઠે. સાથે આવેલા વિદ્યાર્થીએ સઘળી પરિસ્થિતિ સમજી લીધી. “મૂલ્યવાન પુસ્તકની રક્ષા પોતાના દેહનો ભાર ઓછો કરી દેતાં થઈ જાય તો ?” એક વિચાર વીજળીવેગે મનમાંથી પસાર થઈ ગયો. અને..બીજી જ પળે એ વિદ્યાર્થીએ ધસમસતા પાણીના પ્રવાહમાં ઝંપલાવી દીધું. નદીમાતાની ગોદનું કાયમ માટે શરણું લઈ લીધું ! ચીની યાત્રી અને નાવિકના મોંમાંથી એકી સાથે ભયની ચીસ નીકળી ગઈ! બલિદાન તે આનું નામ ! સર્વની રક્ષા કરવામાં સમર્થ જિન- શાસનની રક્ષા કરવા માટે આપણું જીવન છે. છે; કઈ આવી આપણી તૈયારી ? શાસનરક્ષાના જંગમાં સફળતાપૂર્વક ઝઝૂમવા ભેગા શસ્ત્રો તે આજે ય આ પળે આપણી પાસે તૈયાર છે. તપ, ત્યાગ અને જપથી માંડીને સર્વવિરતિ ધર્મના યોગક્ષેમના ન જાણે કેટલા બધા આધ્ય- ત્મિક પરિબળો આપણી પાસ પડેલા છે ? આ જ બધા આપણા શસ્ત્રો સાવ ખુલ્લા પડયા છે; ઊપાડીએ એટલી જ વાર ! 20 ·પણ ઉપાડવા જેટલી ય આપણી તૈયારી છે ખરી? એ માટે ચર્ચા-નિંદાના દૂષિત વાયુમંડળમાંથી એકદમ બહાર નીકળી જવા માટે આપણે સાવધાન છીએ ખરા? રે ! તેમ કરવાની ઈચ્છા પણ આપણું અંતરમાં સળવળે છે ખરી ? અરે ! તેવું પરાક્રમ કરનારા- આને ધન્યવાદ આપવા જેટલા બે શબ્દોનું ઔદાર્ય પણ આપણી પાસે છે ખરું ? કેવી અવદશા બેઠી છે આપણી મામકાઓની ખુશામતખોરી- માંથી, શ્રીમંતોની ચમચાગીરીમાંથી અને પરયાઓની નિંદાખેરીમાંથી આપણે બહાર આવી શકતા જ નથી ! જાવું છે ભગવાનના દરબારે! અને અસીમોપકારી ભગવાન અને તેના શાસનની રક્ષા કરવાની કેઈ ખેવના એકાદ રૂંવાડે ય જણાતી નથી. પેલે નાદિરશાહ ! પરદેશી સુલતાન ! દિલ્હીના મહમદશાહ ઉપર ચડી આવ્યું. બિચારે ! સામે જઈને અણધાર્યા અને રક્તહીન વિજયથી પગમાં પડે! નાદિરશાહ સ્તબ્ધ થઈ ગયે. મહમદશાહને એ મહેમાન બન્યો. ભજનાદિ વિધિ પતી ગયા બાદ નાદિરે મહમદશાહને કહ્યું કે, “તમારી બેગમો મારી સામે એકાંતમાં ઉન્મત્ત બનીને નૃત્ય કરે; એવી મારી ઈચ્છા છે.” નાદિરશાહની આ ભાવનાને ભારે આનંદથી ઝીલી લેતાં મહ- મદે હુકમ છોડી દીધા. દારૂ ઢીંચીને બેગમ નાદિર પાસે આવી ગઈ. પણ તે જ વખતે પિતાના તમામ શસ્ત્રો પિતાની ચારે બાજુ ખુલ્લા મૂકી દઈને નિશસ્ત્ર રીતે, ચત્તોપાટ પડીને નાદિર ઊંધવાને ડોળ કરવા લાગે. બેગમે આનંદમાં ગુસપુસ કરતી રાહ જુએ છે; નાદિરના જાગરણની અને નૃત્યના આરંભની.

·થોડીકવારે નાદિર જાતે જ બેઠો થઈ ગયો. તેણે મહમદશાહને બોલાવ્યો અને કહ્યું કે, “હવે મને સમજ પડી કે અખૂટ સમૃદ્ધિથી ભરેલા આ હિન્દુસ્તાનને પરદેશીઓ પરાજયની પછડાટો વારંવાર કેમ આપે છે? આ દેશની પ્રજા નિમય છે; અને ખુશામતખોર છે. “મારી ચોફેર ખુલ્લા શસ્ત્રો પહેલા હોવા છતાં એક પણ બે- ગમને ઉંઘમાં પડેલા મારા ગળા ઉપર તરવાર ફેરવી દઈને વૈરની વસુલાત કરવાનો વિચાર તે ન આવ્યો પણ મારી ખુશામત જ કરતી રહી, જે દેશની પ્રજા આટલી બધી નિર્માલ્ય હોય તે દેશનું રક્ષણ એની અઢળક સમૃદ્ધિમાત્રથી કદી ન થાય.” આ સાંભળીને મહમદશાહે મેં નીચું નાંખી દીધું. બેગમ શરદી બની ગઈ બેશક, પાટડે સર્વત્ર જામેલી ઉધઈની જેમ જેનસંઘના વ્યાપક- ક્ષેત્રમાં વ્યાપી ચૂકેલી નિર્માલ્યતાને માથે સઘળી ખાનાખરાબીનું દોષારોપણ કરીને માથેથી શાસનરક્ષાને બધે ભાર ઉતારી નાંખો હોય તો કશે ય વાંધો આવે તેમ નથી. પરંતુ તેમ કરવામાં બેવફાઈ લાગે છે; ૨પ તરીકેની કામગીરી કલંકિત થતી જણાય છે. “બીજા ગમે તે કરે મારાથી એમ ન જ કરાય” એવો રણકાર મનમાંથી એકદમ ઊડી જાય છે. મહારાજા કુમારપાળ ! પિતાનું આખું ય સૈન્ય બેવફા બની ગયું ત્યારે પણ હિંમત હારીને રણમાંથી નાસભાગ કરવાને બદલે માથે આવી પડેલા બેજને એકલપંડે ઉપાડવા માટે એકદમ સજજ બની ગયા હતા. હાથી ઉપર અંબાડીમાં બેઠેલા ગુર્જરેશ્વરે મહાવતની પાસેથી સઘળી માહિતી મેળવી લઈને પૂછયું કે “મારા પક્ષે આ પળે કોણ છે ? તે મને કહે.” મહાવતે કહ્યું, “ગૂર્જરેશ્વર! આપના પક્ષે આપ પોતે; હું મહાવત અને આપણે આ હાથી ! તે સિવાય કોઈ નહિ.” પૂરી ·સ્વસ્થતા સાથે કુમારપાળ બોલ્યા, “એહ? વિજય મેળવવા માટે આપણે ત્રણ તે ઘણાં છીએ.” અને તરત એમણે શત્રુન્ય તરફ હાથીને દોડાવી મૂકે. ભારે ચપળતાથી અરાજના હાથી પાસે પહોંચી જઈને તેને ગળચીમાંથી પકડીને નીચે પછાડ્યો. તેની છાતી ઉપર કુમારપાળ ચડી બેઠા. વિજયની નોબતો બજી ગઈ. જેને કેસરીઆ જ કરવા છે એને મરણઆ થવું જ પડે. જે હાથમાં હોય તેની જ સામે જોવું રહ્યું. પણ મરણીઓ થનાર તો એકે હજારો કહેવાય. એની આક્રમકતાને જોનારાઓને ધ્રુજારી વછૂટી જાય. જેને ની-તેમાં ય ભવેતામ્બર મૂર્તિપૂજક જૈનોનો–સંખ્યા ખૂબ જ નાની છે. લોકશાહીના યુગમાં સત્ય બહુમતીના પક્ષે ગણાય છે; વિજય પણ બહુમતીના શસ્ત્ર હાંસલ થતો હોય છે. રાતોરાત જૈનોની બહુમતી થાય તે અશક્ય છે; એટલું જ નહિ પણ આ વર્ગની બહુમતિ સદા માટે અસંભવિત છે. હવે જે લઘુમતિમાં છે એણે તે આત્મબળના ટંકાર ઉપર જ ઝઝૂમવું પડે. લઘુમતિમાં ય વળી ફાટ- ફૂટે છે; નિર્માલ્યતાદિ છે. ત્યાં તો થોડાક જ માણસોએ મર્દ બનીને, કામ કરીને, શાસનરક્ષાના આ જંગમાં ઝંપલાવી દેવું જ રહ્યું. એને તે કેસરીઆ કરવા સિવાય કંઈ ઉપાય જ નથી, જીવને ગાળે જ ખાવાની; અને ધનિકની ચમચાગીરી કરવાથી પ્રાપ્ત થતાં સધળા- સુખ-વૈભવને તિલાંજલિ દઈ દેવાની. સદા ઝઝૂમવાનું, એકલવીર બનીને લડતાં જ રહેવાનું. “જીવ્યા કરતાં ઝઝૂમવું ભલું” એ સૂત્ર જ એનું જીવન. મને પેલે રાજા જયશિખરી યાદ આવે છે, જેના માટે એવી કિંવદંતી સંભળાય છે કે ધડ ઉપરથી માથું જુદું થઈ ગયા પછી પણ રથનું પૈડું ઘૂમાવતા ·રહીને તેણે એકલાએ સેંકડો શત્રુઓના ધડ-મસ્તક જુદાં કરી નાંખ્યા હતા !!! જેના અંતરે જિનશાસનને મજીઠીઓ રાગ વસ્યો હશે એ આત્મા એની વર્તમાન દુર્દશાને જોઈને આરામથી એકાદ રાત પણ ઊંઘી નહિ શકે, આરામથી એકાદ ટંકનું ભોજન નહિ કરી શકે. ભેગરસિકે, જમાનાવાદીઓ, તકવાદીઓ, શ્રીમંતોની ખુશા- મતરી કરીને જ પોતાના દાળ-રોટી ભેગા થતાં તુચ્છ પ્રકૃતિના માનવોની ભરપેટ ગાળો ખાતાં રહીને પણ આગળ ધપવાની જેના રૂવાડે રૂવાંડે તમન્ના હોય તે જ માણસ શાસનરક્ષાના આ જંગમાં ઝંપલાવી શકે; અને વીરમૃત્યુને વરી શકે, આવા શાસનપ્રેમીઓને સૌથી વધુ ભય એટલે બહારના ઇસા- ઈઓ વગેરેથી નથી એટલે ઘરના માણસોથી હોય છે. એમાં ય જે ખૂબ નીકટના હોય છે એમનાથી જ એમને ભય રહે છે, એ કેને વિશ્વાસઘાત, દગ, પ્રપંચ વગેરે એકાએક આખી બાજીને ધૂળ ભેગી કરી દેવાનું સામર્થ્ય ધરાવતા હોય છે. સીઝરની વિશ્વવિખ્યાત કથાનું પેલું વાક્ય, “યું બ્રુટસ ટુ... અરે ! અત્યંત વિશ્વાસુ મિત્ર બ્રુટસ ! તું જ મને પકડાવી દેવામાં મદદગાર ! પણ... ...આ બધાય ઝેર જાણી જાણીને પીવાની આપણી તૈયારી હોય તે જ શાસનરક્ષાના આ અનિવાર્ય જંગમાં આપણે ઝંપલાવી શકીએ. અધવચમાં ગભરાઈને પડતું મૂકીને પીછેહઠ કરીએ તો શાસનનું અત્યંત વધુ અહિત થાય. એના કરતાં ખૂણે બેસીને નમ- સ્કાર મંત્રનો જપ કરીને સ્વકલ્યાણમાં દત્તચિત્ત બની રહીને જીવનના પૂર્ણવિરામની રાહ જોતા બેસી રહેવું એ વધુ ઈછનીય ગણુંય. ૨૪

·લાખ
નાનકડી વિરા–કેમ! પેલા યુવાન કેસીએ જરાક મેના
ધર્મવિરૂદ્ધ બોલવાનું સાહસ કર્યું કે તરત મુંબઈના દોઢ
વોરાએ સરઘસ લઈને સચિવાલયે પહોંચ્યા. દિલ્હીને જાવી મૂક્યું
અને એ યુવાન ગ્રેસી કાર્યકરને ઠપકે દિલ્હીથી જાહેર કરાયો ત્યારે
જ વાતાવરણ શાન્ત થયું.
જ્યાં બહુમત નથી ત્યા પહકારની ભાષા સિવાય કાર્યસિદ્ધિ
સંભવિત જ નથી. પણ આ માટે આપણે નિર્માલ્યતાઓને આપણે
દેશનિકાલ કરી શકશે ખરા ?
૨૫

·સગઠન
[૩]
જિન શાસનની મૂળભૂત પર પર શ્વેતામ્બર મૂર્તિપૂજક જૈને
પાસે છે. એની રક્ષા એમણે જ કરવાની રહી. દિગંબર વગેરે
પાછળથી નીકળેલા સંપ્રદાયો મૂળભૂત પરંપરાના ફાંટાઓ) છે. બેશકર
અપસ આપસમાં સહુ સંપીને રહીએ તે સ્વ સ્વ પરંપરાને દરેક
માણસ મજબૂત બનાવી શકે અને બાહ્ય આક્રમણ સામે ચારે યા
પરંપરાઓના અનુયાયીઓ સંપી જઈને એક બનીને ઊભા રહે તો.
આ કાળની દૃષ્ટિએ અતિ ઉત્તમ કક્ષાની એ શાસનરક્ષા ગણી શકાય,
પરંતુ ભારે કમનશીબીની વાત છે કે આ ચારે ય સંપીને રહી શકતા
નથી. એટલું જ નહી પરંતુ ચારની એકતા કરવાની આસમાની-
સુલતાનીમાં રાચીને કોઈ ભેદી વમળોના ચક્કરમાં એવા તો ચૂરચૂર
થઈ જાય છે કે એકતા તે કયાં ય રહી; પણ એકતાના વાદ નીચે
જ ઉગ્ર સંઘ ખડા થઈ જાય છે.
એટલે હવે “એકસંપીને આદર્શ તરીકે જ રાખીને; એના
અમલની મુશ્કેલીને સ્વીકારીને આપણે શાસનરક્ષાની બાબતમાં
આગળ વધીએ.
શું માત્ર વેતામ્બર મૂર્તિપૂજક જેનો શાસનરક્ષા કરી શકે ?
२४

·હા...જરૂર.. પણ તે માટે તેમણે સંગઠિત થવું ઘટે, તણખલાં પણ સંગઠિત બનીને દેરડું બની જાય છે ત્યારે મોટા દૈત હાથીને ય આલાનરતંભ સાથે બાંધી રાખે છે. કબૂતરો સંગઠિત થઈને પારધિની આખી જાળ ઉપાડીને ઉડી જાય છે; અને અભય પ્રાપ્ત કરે છે, લાકડીના કટકાઓ ભારો બનીને મોટા મલના મુક્કા સામે પણ અજેય બની જાય છે. સંગઠિત શકિતની જે તાકાત છે એની તો શી વાત કરવી ! એને મહિમા અપાર છે; એની ફલશ્રુતિઓ અપરંપાર છે. પણ અફસોસ ! વો દિન કહો. કહેવાય છે કે યુદ્ધની કથા. જ રમણીય હોય છે; યુદ્ધ પિને રમણીય હોતું નથી. એ જ વાતને પ્રસ્તુત વિષયમાં આ રીતે કહી શકાય કે સંગ- ઠનની વાતે જ રમણીય હોય છે સંગઠનને જન્મ તો ખૂબ જ જટિલ છે, વળી સંગઠન કોનું? ગમે તેના સંગઠનની આપણે હિમાયત કરશું અને તે સંગઠન કહેવાય કે શંભુમેળે કે ખીચડે જ કહેવાય ? જે તે પક્ષો સાથે સંગઠન કરીને ચૂંટણી જીતેલી કેંગ્રેસની કેવી દુર્દશા થઈ છે તે તો આપણી નજર સામે જ છે. આવા શંભુમેળાના સંગઠન તો સંસ્થાનું વિગઠન કરે..એના કરતાં અ– સંગઠન શું છે? શ્વેતામ્બર મૂર્તિપૂજક જૈનસંધ સમસ્તનું સંગઠન કરવું હોય તે તે પણ શાસ્ત્ર સાપેક્ષતાના ધોરણે જ કરવું જોઈએ. ચતુર્વિધ. સંધના જે સભ્ય સંપૂર્ણપણે જમાનાવાદી, ભેગમી, તકવાદી કે રાજકારણ બન્યા છે તેમની સાથે શાસ્ત્રયુક્ત વ્યકિતઓનું શી રીતે સંગઠન કરે ? ૨ ·રે! દૂધપાક અને મીઠાનું કદી સંગઠન હોય? એમાં ગુમ વવાનું દૂધપાકને જ છે. દૂધ અને તેજાબનું કદી સંગઠન હોય ? એમાં ફાટી જવાનું દૂધને જ છે. ગમે તેનું સંગઠન કદી હોઈ ન શકે. સંગઠન ગ્યનું જ હોય. દૂધ અને સાકરનું જ હૈય: દૂધપાક અને એલચીનું જ હોય. ૧ વળી જે લેકે જમાનાવાદી છે; જેઓ જમાનાવાદની રીત- રસમોથી શાસ્ત્રાજ્ઞાઓમાં ફેરફાર કરવાની વાહીઆત વાત કરે છે એવાઓ સાથે જ્યારે સંગઠન કરવાની વાત આવે છે ત્યારે શાસ્ત્રચુસ્તોને કાંઈક પણ જતું કરવું પડે છે; બાંધછોડ કર્યા વિના આ સંગઠન થઈ શકતું નથી. આવી બાંધછોડવાદી નીતિમાં સત્યને જ હારી જવાનું બને છે. ૨+૨=૪; અને ૨+૨=૬ એમ કહેનારા બે માણસનું સંગઠન કરવું હોય તે ૨ ૪ ૨= ૫ એમ કહીને વચલો માર્ગ કાઢ- વામાં આવે અને જો એ રીતે શનિ તથા સંગઠન સ્થપાતા હોય તિ તે બહેતર છે કે ૨ ૪૨ =૪ ના સત્યને જગત સમક્ષ જીવંત રાખવા માટે ઝગડવું પડે અને અસંગઠિત રહેવું પડે. સંગઠનનું બૂમરાણ ન હોય, જે શાસ્ત્રાજ્ઞાઓને માથે સ્વીકારી લે તે બધા ય નું સંગઠન આપોઆપ થઈને જ રહે છે. એને માટે સંમેલને ન જાય. અને જેમને જમાનાવાદી ધોરણોથી સંગઠન કરવાના છે તેમાં તો સાચને જ આંચ આવે. એવા સંગઠને માટે જે સંમેલન થાય તો પણ એ સંમેલન વધુ સંઘર્ષનું જ નિમિત્ત બનીને રહે. છે. મૂર્તિપૂજક જૈનસંધના કેટલાય સભ્યો સંપૂર્ણપણે જમા -વાદના ઘોડાપૂરમાં તણાયા છે, એટલે સમગ્રસંઘનું સંગઠન સંભવિત -જણાતું નથી. એમાં કોઈ જૈનાચાર્ય પિતાને જૈન પણ કહેવડાવવામાં શરમ અનુભવે છે; કોઈ જૈનાચાર્ય દિગંબરની ખુશામત મેળવવા

·તેમના મંદિરમાં એકપક્ષી રીતે દર્શન કરવા દોડી જાય છે; કોઈ
જૈનાચાર્ય યુદ્ધમાં જોડાઈ જવાનું જન-જવાનને એલાન કરે છે
અને સાધુ સાધ્વીઓને એ સમયે ઘાયલ
થએલા સૈનિકો માટે
લેહી આપવાને આદેશ આપે છે. કોઈ વળી લસાદિના મુહૂર્તો કાઢી
આપે છે; કોઈ ભારત સરકારને ખુશ કરી દેવાના પ્રયત્નમાં ગળાબૂડ
પડી રહે છે. આવી વ્યક્તિઓ સાથે શી રીતે સંગઠન થાય ? પિતાના
સિદ્ધાંતોની બાંધછોડ કરીને; કે તેને સંપૂર્ણ ત્યાગ કરી દઈને
જરૂર
સંગઠન થઈ શકે પણ તે તો જાજરાનું સંગઠન કહેવાય. એનો
છે અર્થ ? મંદિરને બદલે ગામ બહાર જાજરૂ બનાવ્યા હોય તો
હિન્દુ, મુસ્લિમ, ઈસાઈ, પારસી-સહુ-ત્યાં દોડતા આવે.
એટલે વેતામ્બર મૂર્તિપૂજક જનોનું પણ સર્વાગીણ સંગઠન
ખૂબ જરૂરી છતાં સંભવિત નથી.
અસ! ઘર જ ક્યું છે; ત્યાં શું થાય ? ઘરમાં જ ઘરને
ભાંગી નાંખનારાઓની મોટી જમાત ફૂટી નીકળી છે ત્યાં ઘર પૂરતું
ય સંગઠન કયાં સંભવિત છે?
તે હવે શું કરવું ? શું સંગઠનની વિચારણાને પડતી મૂકી
દેવી? અસંગઠિતપણે શાસનરક્ષાને જંગ ખેલી શકાશે ખરો ?
એમાં સફળતા મળશે ખરી ? આવા અનેક પ્રશ્નો જાગે છે.
આ પ્રશ્નો ઉપર વિચાર કરતાં એમ લાગે છે કે નાના પણું.
વર્તુળરૂપે સંગઠિત તે થવું જોઈએ.
જેઓ શાસ્ત્રચુસ્તતામાં માને છે; જમાનાવાદને અવગણે છે;
ભગવાન અને ભગવાનના શાસવના ખરેખર પ્રેમી છે તે બધા ય
જે કઈ કારણવશાત્ જુદા પડી ગયા હોય તે તે કારણે દૂર કરીને
તેમનું એક નાનકડું પણ સંગઠન આપમેળે થવામાં જે કઈ આડશ.
ઊભી થતી હોય તો તેનું નિવારણ કરી દેવું જોઈએ. તે ખાતર
“કશુંક” જતું પણ કરવું પડે છે તે માટે સહુએ તૈયાર રહેવું જોઈએ.
૨૯:

·આ રીતે સબળ એવા વિરોધપક્ષ તરીકેની પણ કામગીરી
આરંભી દેવી જોઈએ.
જો કે આ કાળની ભાષામાં બહુમતિમાં હોય તે જ શાસકપક્ષ
ગણાતો હોય છે. અને લઘુમતિમાં રહેનાર વિરોધપક્ષ ગણાતો હોય છે.
તે ભલે તેમ હો..આપણે વિરોધપક્ષ તરીકે કામગીરી ઉપાડીએ. શાસક
પક્ષની જે કઈ નીતિ રીતિ કે ગતિવિધિ જિનશાસનનું અહિત
કરનારી બનતી હોય તેની સામે પડકાર કરીએ; સંગઠિત બનીને
અવાજ ઉઠાવીએ અને એ અયોગ્ય નીતિરીતિઓનું નિવારણ કરીને
જ જપીએ. એ શાસક પક્ષ જે કાંઈ સારું કરે એને આપણે બેધડક
રીતે સન્માનીએ, એમાં પ્રેરક પણ બનીએ આ રીતે વિરોધપક્ષ
બનવા છતાં શાસકપક્ષને સહકારી–પક્ષ પણ બનીએ.
આવા સબળ વિરોધપક્ષની અત્યારે જ ખૂબ જરૂર છે. જેમ
સમય જાય છે તેમ જિનશાસન વધુ ને વધુ વિકરાળ બનતી જતી
-આંધીમાં સપડાતું જાય છે. આ સ્થિતિ અત્યંત અસહ્ય છે અને
આઘાતજનક છે. શાસનખેતીઓની નિંદા હરામ કરી દે તેવી છે.
વિરોધપક્ષ તરીકેની આપણી કામગીરી બહુમુખી હોવી જોઈએ;
મંડનાત્મક; અને ખંડનાત્મક.
એ જ રીતે વિરોધપક્ષે પોતાની કામગીરીનું આયોજન દીવ
દૃષ્ટિપૂર્વક કરવું જોઈએ. ઈસાઈ ધર્મગુની વેટીકન કન્ટ્રીમાં પ૦૦
–૫૦૦ વર્ષની ભાવી કામગીરીની કેવી વ્યવસ્થિત નોંધ થતી હોય
છે ? અને કેટલી ગણિતબદ્ધ રીતે એ સિદ્ધિઓ તબક્કાવાર હાંસલ
થતી રહે છે ?

·વહેલામાં વહેલી
તકે
આવું સબળ સંગતિ કાર્ય
ઉપાડી લઈએ.
અને... એની સાથે સાથે જ આવી કામગીરી માટે જરૂરી
અશ્વેતર બળનું જંગી ઉત્પાદન શરૂ કરીએ.
શાસનરક્ષાને આ કાર્યક્રમ યુદ્ધના ધોરણે ઉપાડવાનું છે એટલે
માત્ર બહિરંગ બળથી વિજય હાંસલ નહિ થાય; અંતરંગ બળાના
નિર્માણની પણ એટલી જ આવશ્યકતા રહેશે.
આ અંતરંગ બળામાં ત્રણ તો આવે છે. તપ, જપ
અને કાયોત્સર્ગ.
શક્ય તેટલે વધુ અદ્દમ વગેરેને તપ ગામે ગામ શરૂ થવો
જોઈએ. આખું વર્ષ-લગાતાર-અમે વારાફરતી ચાલુ જ રહેવા જોઈએ.
એની સાથે “નમો જિણાણું જિઅભયાણું! પદને શકય
તેટલો વધુ (રેજ ૧૨૦ માળાને, છેવટે રોજ ૫ માળાને) જપ પણ
કર જોઈએ,
એની સાથે શાસનરક્ષા નિમિત્તે લોગસ્સ વિધિપૂર્વક કાયો-
ત્સર્ગ (૫ લેગસ્સથી માંડીને રોજ ૧૦૦ લેગસ્ટ સુધીનો) કરે
જોઈએ. ભૂતકાળમાં શાસનરક્ષાના કાર્યોમાં કાયોત્સર્ગ એ અમોઘ
બળ પૂરવાર થયું છે.
આ ત્રણે ય અંતરંગ બળોનું ઉત્પાદન મોટા પ્રમાણમાં શરૂ
ચાય અને શાસનપ્રેમીઓનું એક સબળ સંગઠન થાય તે મને લાગે
છે કે બીજી બધી મુશ્કેલીઓનું નિવારણ થાય. હવનમાં હાડકાં
નાંખવાની દુષ્ટ વૃત્તિઓની અવગણના થાય અને આપમેળે એકધારી
રીતે શાસનરક્ષાના કાર્યમાં આગળને આગળ ધસતાં જ રહેવાની
પરમસિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય,
જો આ એકાદ ફુસકે શાસન રક્ષાના જંગને પસાર થઈ
૩૧.

·જાય તે ઉત્તમ કક્ષાના અભ્યદયના દર્શન કરવાને આપણે જ ભાગ્યશાળી
બની શકીએ.
ચાલે ત્યારે શાસનરક્ષાના આ જંગમાં જોડાઈ જવાનું સહુ
શાસનપ્રેમીઓને વણમાંગ્યું આમંત્રણ છે,
શરત એટલી છે કે :
હવે કોઈની નિંદા-કુથળીમાં પડવાનું નહિ.
સ્વબળના ઉત્પાદન માટે ગુરુકૃપાદિ મેળવવા માટે દત્તચિત્ત
બની જવાનું.
ચારિત્રનું નિર્માણ કરવાનું.
સુખીઓ વધુને વધુ સંપત્તિ આપે;
માતાપિતાએ તેજસ્વી સંતતિ આપે.
સહુ આ કાર્યમાં હાર્દિક સંમતિ આપે.
ચાલે, મોડું ન કરે...વિચારવા ન થોભો.
યા હોમ કરીને પડે, ફરોહ છે આગે.

·શાસનોપકોર
[૪]
શ્રીજિનશાસનની રક્ષા કરનારા આપણે તે કોણ? એ જ
આપણી રક્ષા કરી રહ્યું છે ત્યાં
એટલે રક્ષાને સેવાના જ પર્યાય તરીકે વિચારવી જોઈએ.
અથવા તે “શાસન રક્ષા” જ્યાં કહેવામાં આવે ત્યાં ગ્યતા પ્રમાણે
શાસન' શબ્દને અર્થ સંધ કરવો જોઈએ.
જિનશાસનને જગત ઉપર સર્વેકૃષ્ટ જો કોઈ ઉપકાર હોય
તો તે એક જ છે; જગદ્દર્શન.… અને પછી જગત્પતિ–દર્શન.
કઈ એ રાગની ખતરનાકતા ન સમજાવી; કેઈએ દેશને ખૂબ
ભયંકર દેવ ન કલ્લો; જે આ શાસને કહ્યો,
જે રાગદ્વેષ બહુ ખરાબ ન હોય તે જગત્ આખું ય સહામણું
લાગી જાય. જે રાગાદિદોષો ખરાબ સમજાય તે આખું ય જગત
અત્યંત બિહામણું લાગે. સુપ્રસિદ્ધ વૈજ્ઞાનિક જેમ્સ જીન્સે જે કહ્યું
છે કે, વિજ્ઞાનની મોટામાં મોટી શેધ જો કેઈ હોય તે એ જ છે
કે, “જગત્ જેવું દેખાય છે તેવું નથી.” આ તો એ શાસનપતિએ
જ કહેલી વાતનું પુનરાવર્તન નથી શું ?
જગત સહુને લાગે છે સહામણું; પણ હકીકતમાં એ છે
અત્યંત બિહામણું, વિપાકકતા આદિના કારણે
૩

·જેને કારમીરી શાલ, રૂપાળી નાર, કે મનમોહક પાક કહો છે તે બધા ય હકીકતે તે અણુપરમાણુઓના પેજ સિવાય બીજું કશું જ નથી ! આ વાસ્તવદર્શન જ જગત ઉપરને આપણે કારમે રાગ ઉપાડી લે છે; રાગમાંથી પેદા થતે દેશ પણ ઉઠાવી લે છે. પછી વિરક્તિની એક એવી તાજગીભરી મસ્તી પેદા થાય છે કે જેના અસ્તિત્વમાં જૂઠ, પ્રપંચ, કાવાદાવા, વિશ્વાસઘાત, લાંચ-રૂશ્વતખોરી, હરામખોરી વગેરે કઈ પણ અશુભ તત્ત્વનો ચિત્તમાં કે જીવનમાં પ્રવેશ જ સંભવિત બનતો નથી. જાગતનું પૂર્ણ દર્શન એટલે જ સમ્યગ્દર્શન, જિનશાસનના કારખાનામાં જ આ સમ્યગ્દર્શનના ચશ્માનું ઉત્પાદન થાય છે. જે આ ચશ્મા લગાવે છે એને જગતનું વાસ્તવિક દર્શન થઈ જ રહે છે. આ દર્શન થયા પછી એ આત્મા સ્વદોષદર્શન કરીને સ્વદોષ નાશ માટે સજજ બને છે અને તેની સાથે જ પરગુણદર્શન કરીને પર- પ્રીતિ માટે જાગરુક બને છે. પરમાત્માએ જે “શાસન નામની સંસ્થા સ્થાપી એનો સૌથી મોટો ઉપકાર આ જગદર્શન અને તેના દ્વારા પ્રાપ્ત થતી અના- સક્તિ છે. જે સર્વદેવના પ્રવેશને મનાઈ ફરમાવે છે. આ ઉપરથી એવી વ્યાપ્તિ આપણે જરૂર બાંધી શકીએ કે જ્યાં રાગ—રોષનો નાશ તરફની કોઈ પણ ગતિવિધિ નથી ત્યાં શાસન નથી, હા; ત્યાં ધર્મ [ ધર્મ ક્રિયા] હોઈ શકે પણ ત્યાં શાસન તે ન જ હોય. એવા આત્માને ધમ કહી શકાય પરંતુ શાસન પ્રવિષ્ટ તે ન જ કહેવાય. પૂર્વમાં અનંતા ધર્મો કરવા છતાં આપણે મેક્ષ થયો નથી એનું મુખ્ય કારણ આ જ હતું કે તે ધર્મોની સાથે શાસન કયારે ય ન હતું. આ જ કારણે “જયવીરાય ના પ્રાર્થના સૂત્રમાં પરમાત્મા ૬૪

·સમક્ષ અનેક પ્રાર્થનાઓ કર્યા પછી ખૂબ જ અર્થગંભીર રીતે કહ્યું
કહ્યું છે કે સધળા યે મંગળનું પણ જે મંગળ છે; સઘળાં ય
કલ્યાણનું પણ જે કલ્યાણ છે અને સઘળા ય ધર્મોમાં જે પ્રધાન છે
તે મંગળભૂત કલ્યાણભૂત અને પ્રધાનભૂત તે શ્રીજિનેશ્વરનું
શાસન જ છે.
આજના ધમ સમાજની પરિસ્થિતિ અત્યંત દુ:ખદ છે; એક
માણસ ધર્મ [ ધર્મક્રિયા] ખૂબ કર્યો હોય છતાં તે શાસનમાં ન
હોય; કેમકે ધર્મક્રિયાધારા તેના રાગાદિ દોષનો નાશ થતો ન
હોય. સૌથી મુખ્ય શાસન હોવા છતાં તે “બિચારું' બની જાય
અને તેના આશ્રિત જેવા ધર્મો જ પ્રધાનભૂત બની જાય એ કેવું ?
ખાવું, પીવું, પહેરવું, ફરવું એ બધી ક્રિયાઓ (objects)
પણ તેને પ્રાણધાર તો આત્મા (Subject) જ છે. આજનો
ભેગરસિક માનવ ખાવા, પીવાદિની ક્રિયાઓને જ મહત્ત્વ આપે
અને તેના પ્રાણભૂત તત્વ–આત્મા–ને કશું ય મહત્વ ન આપે તો
તે કેવું બેહૂદુ લાગે ?
આવી જ છે; આજની ધર્મક્રિયાઓ. તેમાં “શાસન' કયાં ય
દેખાતું નથી.
ઉપધાન, ઉજમણું, સંધે, જેની દીક્ષાઓ વગેરે...મંગળો તો
ખૂબ થતાં દેખાય છે પરંતુ તે મંગળોની પણ સફળતા જે માંગલ્યના
કારણે છે તે શાસન જ તેમાં લગભગ જણાતું નથી.
ધમે ઘણા વધ્યા છતાં જૈનસંઘ દીપ નથી એનું મુખ્ય
કારણ તેમાં શસાનનો અભાવ છે.
શરીરે વધેલા સેજથી સશક્તતાનું કદી અનુમાન થાય ખરું?
ટી. બી. ના ઇંજેકશન લેવા દ્વારા વધેલા વજનથી આરોગ્ય
(શક્તિ) નું માપ કદી નીકળે ખરું?
૩૫-

·ઓછું-વતું પણ શાસન [ સુખરાગની સૂગ] તે સર્વત્ર હોવું જોઈએ. એકલા ધર્મો કદી મોક્ષ આપી શકતા નથી. અને એવા ધર્મો ભવિષ્યમાં પણ કદી મોક્ષ આપી શકનાર નથી. જે આપણે મોક્ષ માટે જ તપ, ત્યાગ, જપથી માંડીને સાધુજીવનના ઘેર અને ઉગ્ર કષ્ટો વેઠતા હોઈએ તો આપણે આ જીવલેણ ભ્રમમાંથી ખૂબ જલદી નીકળી જવું પડશે કે, “ધર્મની ખૂબ ક્રિયાઓ કરવા માત્રથી આપણને મેક્ષ મળી જશે.” શાસનવિહોણું ધર્મો તે પરંપરા દુર્ગતિના ખાડામાં નાંખે છે. જ્યારે શાસન સાપેક્ષ અધર્મોની પણ દુર્ગતિમાં દીર્ધકાળ સુધી પટકી નાખવાની કઈ તાકાત નથી. જે આપણે સર્વવાસના-મોક્ષ પામવો હોય તો શાસનન્યુક્ત ધર્મોની અભિમુખ થવું પડશે, નહિ તે ખૂબ ધર્મ કરનારા હોવાથી ધમી ' અને “શાસનરસિક ' તરીકેની ભ્રામક ખ્યાતિમાં ફસાઈ જઈ ને જીવન હારી જઈશું. જગચિંતામણિ-સૂત્રને તે શબ્દો મને યાદ આવે છે, “જયંતુ અપડિહસાસણ–પરમાત્માનું શાસન અપ્રતિહત છે, હા, ખરેખર અપ્રતિત છે. એના અસ્તિત્વમાં અધર્મોની પણ દુર્ગતિમાપકતાની શક્તિ હણાઈ જાય છે. અર્થાત્ અધર્મો પણ શાસન સાપેક્ષ આત્માનું અકલ્યાણ કરી શકતા નથી. કેવો અસીમ ઉપકાર છે; શ્રી જિનશાસનનો કે જે જગત- દર્શન કરાવે છે અને અનિવાર્ય રીતે જીવનમાં ત્રાટકતાં અધર્મોની મારક-શક્તિને ખતમ કરી દઈને જીવાત્માને કલ્યાણપંથે દોરી જાય છે ! ૩૬

·શાસનક્ષા
[૫]
સૈકાલિક જગતના સર્વજોના હિતની જેણે ચિંતા કરી;
aખરાગ અને દુઃખની મહાપાપમયતાને સમજાવીને જેણે
અનંત આત્માઓને સત્યનું ભાન કરાવ્યું એવા એ જિનશાસનની
(જનસંઘની) ઉપર કઈ આફત આવે ત્યારે તેની રક્ષા કરવા માટે
આપણે સહુએ સાબદા બનવું જ રહ્યું. જૈનકુળમાં જન્મ્યા ત્યારથી
જ આપણે સહું તીર્થંકર પરમાત્મા મહાવીરદેવના સેવક તે છીએ
જ પણ હવે વીરના સૈનિક બનીએ. શાતિકાળમાં આપણે વીરસેવક
પણ યુદ્ધકાળમાં તે આપણે વીરસેનિક જ બની રહેવાનું છે.
એક સમય હતો કે જ્યારે બાહ્ય કે અત્યંતર કેઈ યુદ્ધ ન
હતું અને ત્યારે જનસંઘના તમામ અંગે–આચાર્ય ભગવંત
વગેરે—-જિનશાસનના ભવ્યથી ભવ્ય–અતિ ભવ્ય અબ્યુદય માટે
લાગી પડયા હતા. લહીઓએ રાત ને દી શાસ્ત્ર ગ્રન્થ લખતા
હતા; મુનિવરે શાસ્ત્રચના કરતા હતા; આચાર્યદેવો રાજવીઓને
આકર્ષતા અને ધર્મ પમાડતા હતા અને તેમના દ્વારા જૈનસંઘને
અભ્યદયની ટોચે મૂકતા હતા. રાજસભામાં પણ કલાકે સુધી ધર્મ.
ચર્ચાઓ થતી. રાજાઓ પણ તે તે ધર્મોના મંદિરે વગેરેને પુનરુ.
હારાદિમાં જીવંત રસ લેતા. એ રાજપુરુષ વિદ્વજનોની ભારે કદર

·કરતા વિદ્વત્સભાઓની સ્થાપના કરતા; વાદ થતાં અને નુતન શાસ્ત્ર રચનાઓ પણ થતી, આવું તે કેટલું ય રચનાત્મક કાર્ય થતું. પણ આજે કાળપુરૂષે પોતાનું પડખું ફેરવ્યું છે. એ કાળ હત; ધર્માલ્યુદયને. વર્તમાનકાળ છે; સર્વ આર્યધર્મોના સમૂળ ધર્મવંસને. બિનસાંપ્રદાયિકતાના પ્રપંચી સિદ્ધાન્તને અંગ્રેજોએ ભારતીય બંધારણમાં આબાદ ઘુસાડી દીધું અને ભારે જંગી બહુમતિ ધરાવતા હિન્દુ પ્રજાના ધર્મોને વિકસાવવાનું બંધ કરી દેવાની કુર નીતિ અપનાવી. લધુમતિના રક્ષણના નામે જંગી બહુમતની હિન્દુ પ્રજાને અને તેની જીવાદોરી સમા ધર્મો અને તેની વાડસમી સંસ્કૃતિની અવગણના કરી. મને કહેવા દે કે હાલ વધી રહેલા દેખાતા કેટલાક ધર્મો [ધર્મક્રિયાઓ] ફુગાવાની સ્થિતિમાં છે. મને કહેવા દે કે સદ્ધર દેખાતાં પાટડાને ઊધઈ એ કયારની લાગી ચૂકી છે. મને કહેવા દે કે અંદરના જ બુદ્ધિજીવી જમાનાવાદી માણસને હાથા બનાવીને તે તે ધર્મોનો નાશ કરવાની પ્રક્રિયા કયારની ચાલુ થઈ ગઈ છે. મને કહેવા દો કે તીર્થસ્થાને, શાસ્ત્રગ્રંથો વગેરેને “વિકાસ” સુધારા વગેરે દ્વારા વ્યવસ્થિત રીતે વિનાશ કરાવાઈ રહ્યો છે. મને કહેવા દો કે આની પાછળ હિન્દુસ્તાન છોડીને ચાલ્યા જવાનો દેખાવ કરનારા ઈસાઈ લોકોનું જ ભેજુ કામ કરી રહ્યું છે. તેમના દેખીતા શાસનકાળમાં તેમણે શિક્ષણ દ્વારા જ દેશી- અંગ્રેજોને તૈયાર ક્યાં તેમના જ હાથે તેમના જ ધર્મો અને સંસ્કૃતિ- ઓની તેમના જ હાથે કલેઆમ ચલાવાઈ રહી છે. મને કહેવા દે કે બિનસાંપ્રદાયિકતા, સમાજવાદ, સંતતિનિયમન, ૧૮ ·સમાનતા, વગેરે દ્વારા આ દેશની પ્રજાની વિરાધે અધેર કલે- આમ થઈ રહી છે. માતાના ગર્ભમાં જ બાળકોને (ગર્ભપાત દ્વારા) કાપી નાંખવાના ઘર કીમીઆઓ-હજારો–અમલમાં મુકાઈ ગયા છે. આવી ભેદભરમોથી ભરપૂર પરિસ્થિતિમાં આપણે જીવીએ છીએ. ધીકતી ધરા ઉપર ધર્મ ઊભે છે. આવા સમયે પૂર્વના કાળ જેવી ધર્મગેષ્ઠિઓ, ધર્મસભાઓ, રે! શાસ્ત્રસર્જને જેવી પ્રવૃત્તિઓને અવકાશ પણ કયાં છે ? વિના શસ્ત્ર, વિના શત્રુએ, મૈત્રીના દાવે, ઘરના જ માણસે દ્વારા ખૂનખાર જંગ તમામ ધર્મશાસનના ધરતી ઉપર જ્યારે ખેલાઈ રહ્યો હોય ત્યારે ઉંઘવાને ય અવકાશ કયાં છે ? શાન્તિથી બેસીને ય ખાવાને સમય કયાં છે ? શું રામ ભડકે બળતું હતું ત્યારે પેલે કુખ્યાત નીરો ફિડલ વગાડતે હેતે ! અફસ ! જેમને આ કયારના શરૂ થઈ ચૂકેલા પિતાની જ ધરતી ઉપરના ખૂનખાર જંગની ગંધ પણ આવી નથી; કદાચ એવી ગંધ આવી હશે તે લાપરવાઈ અને નિર્માલ્યતાના કારણે શાસ્ત્ર- વચની દિવાની આડશ ઊભી કરીને જેઓ યુદ્ધકીય સ્થિતિમાં પણ સબ–સલામતીને વાયર–લેસ સંદેશ ભક્તને સુણાવી રહ્યા છે એવા પણ શાસન–સંરક્ષકે (!) ને આ ધરતી ઉપર તોટો નથી ! કેટલી બધી કમનસીબીની આ બીના છે ! ખેર...બીજાની સામે જોવા જેટલી પણ હવે આપણને ફુરસદ હેવી ન ઘટે. બીજાઓને કદાચ રચનાત્મક ધર્મપ્રવૃત્તિ કરવાને રસ હોય તો ભલે તેઓ તેમજ કરે. આપણે તેમની ખૂબ અનુમોદના જે કરીએ. પણ એમના એ ધર્મકાર્યોની જવલંત ભાવી પરંપરાને મૂળ- ભાથી જ ઊખાડી નાંખે તેવા ઘરના જ માણસેના ભયાનક આક્રમણને ·મારી હઠાવવા આપણે તો શાસનરક્ષક વીર સુભટો જ બની રહીએ. કયારના સળગી ઉઠેલા સરહદના સીમાડાઓ ઉપર જ આપણે દિવસે ડેરા-તંબૂ નાંખીને પડાવ કરીએ ત્યાં જ રાતે પથારી કરીએ. બેશક, તે રચનાત્મક વલણવાદીઓ પાસે આપણી એટલી અપેક્ષા જરૂર છે કે તેમના કાર્યમાં જેમ આપણે અનુમોદના છે તેમ આપણા કાર્યમાં તેમની અનુમોદના આપણને પ્રાપ્ત થાય. આથી પ્રવૃત્તિ રચનાત્મક અને મંડનાત્મક-વિરોધી દેખાતી હોવા છત્તાં પરસ્પરનું સૌહાઈ એવું સરસ બની રહે કે એકબીજાની નિંદામાં પડીને આપણે જીવસટોસટનો જંગ હારી નજઈએ અને આમ છતાંય જો આપણી આ અપેક્ષા પૂર્ણ ન થાય તો ય કશે જ ન રાખીએ. આપણે આપણું કામ કર્યું જ જવાનું. એ ધર્મ ધુરંધરોના રચનાત્મક ધર્મ કાર્યો સદા માટે બની રહે અને આર્ય પ્રજા સદાની ધર્મજયતે ઝળહળતી રહે એ માટે આપણે તે સળગતા સીમાડાઓને જ સંભા ળવાના, કઈ સાથ આપે કે ન આપો; આપણે આપણું કાર્ય જારી રાખવાનું. એક જ વાત; સર્વકલ્યાણકર પ્રભુશાસનની રક્ષા. સેવા માટે જીવવા કરતાં ઝઝૂમવું ભલું. આપણે બનીએ વીરશાસનના વીરસૈનિક!' સૈનિક પાસે તો યુદ્ધના કાળમાં યુદ્ધની જ હવા હોય; યુદ્ધના જ નારા હોય; શાન્તિની વાતની એમની પાસે તે અપેક્ષાય ન રાખી શકાય. કૂર-કપટભર્યા યુદ્ધમાં તો સરળતા અને નિખાલસતાનેય એણે કયારેક અભરાઈએ મકવા પડે. એ તે એની વ્યુહરચના છે. દરેક બોલને એકજ રીતે જે બેટસમેન ફટકારે તે તરત જ આઉટ થાય. એ તે જેવો બોલ તે “ોક'. વીર વરતુપાળ વગેરેએ દિલ્હીના બાદશાહ વગેરે સાથે ૪૦ ·કેવી કુનેહભરી વ્યુહરચનાઓ ગોઠવી હતી ? આપણે પણ એ કને કેમ ન દાખવીએ ? આજે તે રચનાત્મક કાર્યવાદીઓ સૈનિકો પાસે પણ રચનાત્મક કાર્યની અપેક્ષા રાખવાની વાત કરીને પિતાની ભારોભાર મૂખેતાનું પ્રદર્શન કરે છે. રે! સૈનિક તે યુદ્ધભૂમિએ ચડેલે રજપૂત છે. શાસ- નરાજયનું જે એક અંગ છે; સૈન્યબળ. તેમાં જોડાએલા સૈનિક પાસે તમે યુદ્ધના સમયે રચનાત્મક કામગીરીની અપેક્ષા જ શી રીતે રાખી શકે ? હા, એ વાત ચોક્કસ છે કે જે ધર્માત્માએ રચનાત્મક કામગીરીમાં ઓતપ્રોત હોય તેમની હાદિક અનુમોદના તે સૈનિક પાસેથી જરૂર મળવી જોઈએ અને આ અનમેદને જ તેની રચ- નાત્મક કામગીરી છે. જેની જે તાકાત તે રીતે તેનું તે ક્ષેત્રમાં કાર્ય. આપણે બધા પાસે બધી અપેક્ષા કદી ન રાખી શકીએ. શાસનરક્ષાર્થ સૈનિકે પણ જોઈએ જ. તેમના હાથના સપાટા આક્રમને જેવા જ પડે છે વિના એમની સાન ઠેકાણે આવે પણ નહી. સમયને તકાજે તે એવો છે કે આર્યસંસ્કૃતિ પ્રેમીને કે જેના ધમના દરેક ઘર દીઠ એક યુવાને સૈનિક તરીકે ભરતી થવું જ જોઈએ. આ સૈનિક આક્રમકાના દાંત ખાટા કરીને શાસન રક્ષા કરે; અને પોતાના જીવનને ધર્મસાપેક્ષ બનાવીને પણ શાસનરક્ષા કરી શકે. એય બાજુના ચક્રો ખૂબ જીત રીતે ગતિમાન બનવા જોઈએ. રાષ્ટ્ર ઉપરના યુદ્ધકીય કાળનું વાતાવરણ તમે જોયું ? અખબારે, રેડીઓ, સામયિકે, રાજદ્વારી માણસના ભાષણે બધાય એકી સાથે કેવા જોરશોરથી યુદ્ધની વાત કરે છે? યુવાનને લશ્કરમાં ભરતી થઈ જવાની હાકલ કરે છે? પિરસ ચડી જાય તેવા ગીતના પ્રસારણ મને તો તમામ આર્યધર્મો ધરતી ઉપર ખૂનખાર યુદ્ધ કયારનું ૪૧ ·શરુ થઈ ગએલું જણાય છે, પણ આ યુદ્ધમાં હાકોટા નથી, શસ્ત્રો નથી, વિમાન ઊડતા નથી. સ્ટીમર દોડતી નથી, એટલે આવા જ યુદ્ધમાં યુદ્ધ સમજનારા આર્યો આ શાન્તિના દેખાવવાળા ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધસ્વરૂપ ખૂનખાર યુદ્ધને યુદ્ધ માનવાને જ તૈયાર નથી એ ખૂબ જ આઘાતજનક બીના છે. વસ્તુતઃ શત્રુઓ તરફના લેહીઆળ યુદ્ધ કરતાં તે અતિ ભારે આ જંગ ચાલી રહ્યો છે, જેમાં મિત્રો જ લડી રહ્યા છે અને શાન્તિ ના અંધારપટ નીચે આર્યોની નજર છેતરી છે; અછામાં અછી બુદ્ધિ ધરાવતી હિન્દુ પ્રજાની બુદ્ધિની પણ નજરબંધી કરી લીધી છે અસ્તુ. જે બન્યું તે બની ગયું. હવે સાબદા બનીએ. આપણે આપસની નિંદાબેરી, તેજોવધ પ્રવૃત્તિ, નિર્માલ્યતા વગેરેમાંથી જલદીમાં જલદ બહાર નીકળીએ અને આવી પડેલા ભીષણ યુદ્ધને જીતવા માટે મર ણી આ થઈએ; છેવટે કેસરીઆ કરીએ. ૪ ·હતાશ ન થાઓ પરિસ્થિતિનું ઝીણવટથી દર્શન કરતાં એ વાત તો ચોક્કસપણે સમજાય છે કે રોગ ધાર્યા કરતાં વધુ ઉગ્ર બની ચૂક્યું છે. કદાચ એમ પણ કહેવાનું કઈ માણસ સાહસ કરી દે કે, “હવે મેત તે નિશ્ચિત જ છે. કદાચ પ્રયત્નોથી એને થોડું દૂર ઠેલી શકાશે પણ નિવારી તો નહી શકાય.” અર્ધદગ્ધ માણસેએ, સત્તા, સંપત્તિ આદિની પુણ્યાઈથી ફાટી ગએલા સંતો અને જમાનાવાદી દેશી અંગ્રેજોને આ વાત પેટ ભરીને ને હસવા જેવી લાગે તે જરાય નવાઈ પામવા જેવું નથી. આવા તો આજે હિન્દુસ્તાનમાં લખે નિર્માલ્ય નીરે છે જેઓ પિતાની ફીડલ ભક્તિમાંથી ઊંચા જ આવતા નથી. હકીકતમાં આવા લોકોને આ દેશ; તેની પ્રજા; તેની સંસ્કૃતિ, તેના જાજરમાન મોક્ષપ્રાપક ધર્મો વગેરે જીવે કે જહન્નમમાં જાય તે બધું સરખું જ જણાતું હોય છે. આ બધાયના નામે પિતાનું ચરી ખાવાની વૃત્તિએ એમના જીવનના તમામ ક્ષેત્રમાં પિતાના ડેરા-તંબૂ નાંખી દીધા છે. માનપાન અને ખાનપાનમાંથી આ મહા-સ્વાર્થાન્ત અને સર્વદ્રોહી લેકે કદી ઊંચા જ આવતા નથી. આવાઓની આસપાસ જીહજૂરીઆઓનું ટોળું સતત જોવા મળે છે અતુ. -૪૩.

·ગેરા લકે પછી તે અમેરિકન હોય કે રશીઅન હોય–આજે પણ અ હિન્દુસ્તાન ઉપર રાજ કરી જ રહ્યા છે. એમણે આ દેશ ના હિન્દુસ્તાન” નામમાં હિન્દુ શબ્દ હતે માટે જ તે આખું નામ પણ ઉડાવી દીધું અને “ભારત” કે “ઈન્ડિયા' નામ ફેલાવી દીધું. અને કંગાળ આપણે હિન્દુઓ! રે ! ભૂલ્ય, દેશી અંગ્રેજો ! એમના ચમચાઓ! એ નામશેષ કરાતી હિન્દુ હિન્દુ પ્રજાની એમની તરકીબને આપણે વધાવી લીધી ! હવે તો પરિસ્થિતિ એવી વણસી છે કે એ લેકે જે ઢાંચે ગોઠવીને ગયા છે એથી ધમ કરો તેય; સંસ્કૃતિ સામે ઝુંબેશ ઉઠા- વવાની હાકલ કરો તેય એ બધુંય ધર્મ અને સંસ્કૃતિનું નાશક જ બની રહે છે. પેટના આંતરડા જ નબળા પડી ગયા હોય પછી તેમાં ચણાનું વેસન નાંખે તેય શક્તિશય થાય અને દૂધ કે ઘી ખાઓ- પીઓ તેય શક્તિશીષ થાય, પુસ્તકો છપાવીને આ સંસ્કૃતિનાશની ભેદી કરવાહી જાહેર કરવામાંય પ્રેસના ય—વાદને ઉત્તેજન મળી જાય છે, ધાર્મિક શાસ્ત્રગ્રંથને પુનર્મુદ્રિત કરાવીને તેની રક્ષા કરવા જતાં હસ્તલિખિત સાહિત્યના સર્જનમાં ભયંકર ઘટાડો થાય છે. તીર્થોમાં સગવડ આપીને યાત્રિકોની સંખ્યા વધારે તોય તીર્થોની તારકતા નષ્ટ થઈને તે બધાય હવા ખાવાના હીલ-સ્ટેશન જેવા બની જાય છે. મુનિજીવન પામીને સંસ્કૃતિરક્ષા માટે બહુમતવાદ આદિ ઉપર જ આધારિત થતી સંસ્થા વગેરે સ્થપાય તોય તેમાં અંતે એ કંકાસ જાગે છે કે એ સંસ્થા મરતી મરતી પણ પ્રભુશાસનને ધક્કો મારતી જાય છે. મંદિરના જીર્ણોદ્ધાર દ્વારા જીવંત કરાતી તેની કલાકારીગીરી ·એ જ મંદિરના દર્શનીયતાને નષ્ટ કરે છે અને પ્રદર્શનનું સાધન બની જાય છે. ધર્મપ્રચાર કે સંસ્કૃતિ પ્રસારની ધૂન વેગ પકડે છે ત્યારે ધર્મને મૂળભૂત પ્રભાવ નષ્ટ થઈ જાય છે. સ્થૂળ પરિબળો દ્વારા સંસ્કૃતિ રક્ષા કરનારાઓના પિતાના જ જીવનમાંથી સુમપરિબળો નષ્ટ થવા લાગે છે. આમ સંસ્કૃતિરક્ષા કાજે આપણે જે કાંઈ હાર્દિક અને વાસ્તવિક પણ પ્રયત્ન કરીએ તેય અંતે તે સંસ્કૃતિનાશમાં જ પરિણમે. લેખંડી વાતાવરણ ગોરાઓએ ચોમેર જમાવી દીધું છે. જે સંસ્કૃતિચાહકને આ કરૃ વાસ્તવિકતાનું દર્શન તીર્થોમાં થાય તે શું નીરે બનીને ફીડલ બજાવશે? શું તે “સબસલામતીની સાયરન વગાડશે ? અફસ. ખેર...પણ તોય આપણે હતાશ થઈ જવાની કશી જરૂર નથી. આર્યાવર્તની સંસ્કૃતિને થઈ ચૂકેલે મહાનાશ જ આપણામાં તીવ્ર આશીર્વાદ પૂરે છે. આર્યાવર્તની આ મેક્ષમૂલક ધર્મપ્રધાન સંસ્કૃતિ હજારે વર્ષોથી જીવંત રીતે આ ધરતી ઉપર છાઈ ગઈ હતી. અર આક્ર- મણે સામે પણ એ નષ્ટ ભ્રષ્ટ થઈ ન હતી. ક્યારેક એ સંસ્કૃતિની જીવરીશ મંદિર વગેરે ધર્મસ્થાનો, શાસ્ત્રગ્રન્થો, ધર્માત્માઓ ઉપર, વિનાશની તરવાર ચલાવાઈ તે તરત જ સંસ્કૃતિભક્તોએ તે ખાલી પડેલી જગાઓ સવાઈ વેગથી પૂરી દીધી ! રાજા, મહારાજાઓએ પણ આ માતા-સંસ્કૃતિની રક્ષા કરી છે. હજારો મંદિરના નિર્માણ- માં એમને સક્રિય સાથ અને સહકાર મળ્યો છે. બિનસાંપ્રદાયિકતાના નામે તમામ મંદિરની અવગણના કરવાનો ધિક્કારપાત્ર આજ કીમીઓ આ દેશના મુસ્લિમ રાજાઓએ પણ અપનાવ્યું નથી. હિન્દુ- એ મજીદો બાંધી આપી છે; મુસ્લિમોએ મંદિરે ચણી આપ્યા છે. આવી બધુમૂલ હતી; આપણું સંસ્કૃતિ. હવે જો હજારો વર્ષો ४५ ·ગોરા લેકે—પછી તે અમેરિકન હોય કે રશીઅન હોય-આજે પણ આ હિન્દુસ્તાન ઉપર રાજ કરી જ રહ્યા છે. એમણે આ દેશ ના હિન્દુસ્તાન' નામમાં હિન્દુ શબ્દ હતો માટે જ તે આખું નામ પણ ઉડાવી દીધું અને “ભારત” કે “ઈન્ડિયા” નામ ફેલાવી દીધું. અને કંગાળ આપણે હિન્દુઓ ! રે ! ભૂલ્ય, દેશી અંગ્રેજો ! એમના ચમચાઓ ! એ નામશેષ કરાતી હિન્દુ પ્રજાની એમની તરકીબને આપણે વધાવી લીધી ! હવે તો પરિસ્થિતિ એવી વણસી છે કે એ લેકે જે ઢાંચે ગોઠવીને ગયા છે એથી ધર્મ કરે તોય; સંસ્કૃતિ સામે ઝુંબેશ ઉઠા- વવાની હાકલ કરો તેય એ બધુંય ધર્મ અને સંસ્કૃતિનું નાશક જ બની રહે છે. પેટના આંતરડા જ નબળા પડી ગયા હોય પછી તેમાં ચણાનું વેસન નાંખો તોય શક્તિશેષ થાય અને દૂધ કે ઘી ખાઓ- પીઓ તેય શક્તિશાપ થાય. પુસ્તકો છપાવીને આ સંસ્કૃતિનાશની ભેદી કારવાદી જાહેર કરવામાંય પ્રેસના યન્સવાદને ઉત્તેજન મળી જાય છે. ધાર્મિક શાસ્ત્રગ્રંથને પુનર્મુદ્રિત કરાવીને તેની રક્ષા કરવા જતાં હસ્તલિખિત સાહિત્યના સર્જનમાં ભયંકર ઘટાડે થાય છે. તીર્થોમાં સગવડ આપીને યાત્રિકોની સંખ્યા વધારે હોય તીર્થોની તારકતા નષ્ટ થઈને તે બધાય હવા ખાવાના હીલ-સ્ટેશન જેવા બની જાય છે. મુનિજીવન પામીને સંસ્કૃતિરક્ષા માટે બહુમતવાદ આદિ ઉપર જ આધારિત થતી સંસ્થા વગેરે સ્થપાય તોય તેમાં અંતે એ કંકાસ જાગે છે કે એ સંસ્થા મરતી મરતી પણ પ્રભુશાસનને ધકકો મારતી જાય છે. મંદિરોના જીર્ણોદ્ધાર દ્વારા જીવંત કરાતી તેની કલાકારીગીરી ૪૪ ·એ જ મંદિરની દર્શનીયતાને નષ્ટ કરે છે અને પ્રદર્શનનું સાધન બની જાય છે. ધર્મપ્રચાર કે સંસ્કૃતિ પ્રસારની ધૂન વેગ પકડે છે ત્યારે ધર્મને મૂળભૂત પ્રભાવ નષ્ટ થઈ જાય છે. સ્થૂળ પરિબળો દ્વારા સંસ્કૃતિ રક્ષા કરનારાઓના પિતાના જ જીવનમાંથી સૂમપરિબળે નષ્ટ થવા લાગે છે. આમ સંસ્કૃતિરક્ષા કાજે આપણે જે કાંઈ હાર્દિક અને વાસ્તવિક પણ પ્રયત્ન કરીએ તેય અંતે તે સંસ્કૃતિનાશમાં જ પરિણમે. લે ખંડી વાતાવરણ ગોરાઓએ ચોમેર જમાવી દીધું છે. જે સંસ્કૃતિચાહકને આ કટુ વાસ્તવિકતાનું દર્શન તીર્થોમાં થાય તે શું નીર બનીને ફીડલ બજાવશે? શું તે “સબસલામતીની સાયરન વગાડશે ? અફસ, ખેર... પણ તેય આપણે હતાશ થઈ જવાની કશી જરૂર નથી. આર્યાવર્તની સંસ્કૃતિનો થઈ ચૂકેલે મહાનાશ જ આપણામાં તીવ્ર આશીર્વાદ પૂરે છે. આર્યાવર્તની આ મોક્ષમૂલક ધર્મપ્રધાન સંસ્કૃતિ હજારો વર્ષોથી જીવંત રીતે આ ધરતી ઉપર થઈ ગઈ હતી. અર આક- મણે સામે પણ એ નષ્ટ ભ્રષ્ટ થઈ ન હતી. ક્યારેક એ સંસ્કૃતિની જીવાદોરીશ મંદિર વગેરે ધર્મસ્થાને, શાસ્ત્રગ્રન્થો, ધર્મામાઓ ઉપર વિનાશની તરવાર ચલાવાઈ તે તરત જ સંસ્કૃતિભક્તોએ તે ખાલી પડેલી જગાઓ સવાઈ વેગથી પૂરી દીધી ! રાજા, મહારાજાઓએ પણ આ માતા–સંસ્કૃતિની રક્ષા કરી છે. હજારે મંદિરોના નિર્માણ માં એમને સક્રિય સાથ અને સહકાર મળે છે. બિનસાંપ્રદાયિકતાના નામે તમામ મંદિરની અવગણના કરવાને ધિક્કારપાત્ર આજના કીમીઓ આ દેશના મુસ્લિમ રાજાઓએ પણ અપનાવ્યો નથી. હિનદુ- ઓએ મજીદો બાંધી આપી છે; મુસ્લિમોએ મંદિર ચણ આપ્યા છે. આવી ભૂલ હતી; આપણી સંસ્કૃતિ. હવે જો હજારો વર્ષો ·જૂની અtવી સંસ્કૃતિને પણ ભયજનક સ્થિતિ સુધી હચમચાવી શકાય તે હું એમ પૂછું છું કે માત્ર ૩૫૦-૪૦૦ વર્ષ જૂની, આ દેશમાં પડેલી પાશ્ચિમાત્ય સંસ્કૃતિ (વિકૃતિ) આપણે હચમચાવીને ઉખેડી નાંખી નહિ શકીએ શું ? કયાં હજારો વર્ષ ? કયાં ચાર વર્ષ ? તો શા માટે હતાશ થવું ? યાદ રાખે રાજાઓના રાજ પણ એક દી ઉખડી ગયા છે. તો આપણી સંસ્કૃતિના સર્વનાશી વાય- રાઓને આપણે કેમ પાછા મારી હઠાવી ન શકીએ? હવે આ પ્રતિ–આક્રમણ અંગે આપણે થોડું વિચારીએ. આપણે જાણીએ છીએ કે “મોક્ષ” જ જેનો મૂલ અને પ્રધાન આદર્શ છે એ આર્ય પ્રજાના જીવનમાં સુખ માટે ધર્મ તો ન જ હેય પણ ધર્મ માટે સુખની અપેક્ષા રહે તો તે તદન સ્વાભાવિક છે. એ પ્રજાનું જીવન ધોરણ જે રફેદફે થઈ જાય તે આર્થિકચિંતા વગેરેમાં જ તે એવી ગળાબૂડ આવી જાય કે ધર્મ તત્ત્વને વાસ્તવિક રીતે સ્પર્શવાની કઈ સ્થિતિ જ ઊભી ન રહે. આજે તે ખેડૂત અને ખેતીને યાંત્રિક અને રાસાયણિક સાધન નથી; પશુગણ અને તેના દૂધ-છાણુ વગેરેને કતલખાના, ડેરી, ફટલાઈઝર, હાટ વગેરેથી; નારી અને તેના શીલને શિક્ષણ, સ્વાતંત્ર્ય નોકરી વગેરેથી;ગામડાંઓને નગરાવલંબી; બનાવવાથી; વેપારી અને વેપારને જાહેર ઉદ્યોગની કારમી ઘેલછા, પરવાને પરાવલંબ- નથી; યુવાન અને તેના બ્રહ્મચર્યને સિનેમા, સહશિક્ષણ, મતાધિકાર વગેરેથી; કૌટુંબિક પવિત્ર જીવનને ફેમીલી પ્લાનીંગ, વિભક્ત વ્યવસ્થા છૂટાછેડા–ગર્ભપાત પ્રચાર વિગેરેથી અને શિક્ષણને ધર્મમુક્ત કરવાથી આ દેશની પ્રજાની પૂરેપૂરી પનોતી બેસાડી દેવામાં આવી છે. એને બધી બાજુએથી ઘેરી લેવામાં આવી છે. દુખો અને પા–બંનેએ આર્યદેશની પવિત્ર પ્રજાના ગળે ·પિતાપિતાને ફાંસલે ઉતારી લીધું છે! આ બધાય કરતાં વધુમાં વધુ કમનસીબીની વાત તે એ છે કે ભયજનક સપાટીને પણ વટાવી ગએલી આ વાસ્તવિકતાને કબૂલવા પણ આ દેશની પ્રજાના અગ્ર ણીઓ લગીરે તૈયાર નથી. એનું કારણ એ છે કે પશ્ચિમાત્ય શિક્ષણ અને સત્તા, સંપત્તિના કેટલાંક દારૂના ચડેલા ઘેનને લીધે આ લેકે દેશી અંગ્રેજ જ છે. પેલા વિદેશી અંગ્રેજોના સગા મોટા ભાઈ જ છે. કે આ લોકોને આપણે વાસ્તવિક સ્થિતિ સમજાવવી જોઈએ, અથવા તે તેમની સામે સંસ્કૃતિરક્ષકએ સંગઠિત બનીને તેમને સ્થાનભ્રષ્ટ કરી દેવા જોઈએ. આ દેશની પ્રજાનું ઘણું જ મોટું અહિત વિદેશી અંગ્રેજો, આ દેશી અંગ્રેજો દ્વારા જ કરી રહ્યા છે. આપણા લેકે કુહાડીના હાથા બન્યા છે તે જાણે છે ? પિતાના સ્વાર્થોને સિદ્ધ કરવા માટે. શા માટે આ તો લાખે અમીચંદે, જયચંદો કે મીરજાફરો આર્યપ્રજાના ગામડે ગામડે ઘૂસેલા છે. દેશની પ્રજાને નાશ એમના જ હાથે થઈ રહ્યો છે. હવે વિચાર કરે કે શું આ લોકોની સાન ઠેકાણે લાવી દેવાનું કામ એ અત્યંત ભગીરથ કામ નથી ? આપણે સંસ્કૃતિરક્ષકે જ એમની સામે સંગઠિત થવાને તૈયાર છીએ ખરા? જે કઈ સંગઠન કરીશું; અને આપણી કામગીરી કરવા સંસ્થા સ્થાપીશું તો શું તે વ્યવસ્થિત રીતે ચાલશે ખરી? શું તે વ્યાપક બનશે ખરી ? શું તેને વ્યાપક ટેકે મળશે ખરે? વર્તમાન પ્રવાહ નજરમાં લેતાં આ બધા પ્રશ્નોને ઉત્તર નકારમાં જણાય છે. વળી બીજી વાત કે પૂર્વે મેં જણાવ્યું. ખેતી, વેપાર, શિક્ષણ, નારી વગેરે તમામ ક્ષેત્રોમાં જે ભયાનક બગાડ પેસી ગયું છે તે બધાને દૂર કરવાની આપણામાં આજે જ કઈ તાકાત છે ખરી ? જો એ બધી ભૌતિક સ્થિતિ સુધરે નહિ તો જે પ્રજા પિતાનું જીવન ૪૭

·પણ ટકાવી શકે તેમ નથી તેની પાસે આપણે ધર્મ અને સંસ્કૃતિ
રક્ષાની અપેક્ષા શી રીતે રાખી શકશું ભલા ?
તે હવે શું કરવું ! આ માટે આપણી પાસે ખૂબ સરળ અને
ખૂબ સરસ ઉપાય છે. એને સમજતાં પહેલાં આપણે મગજમાંથી
એક ભૂત-કે જે ઈ. સ. ૧૮૮૦માં ચૂંટણીનો કાયદો ઘડી ગોરાઓએ
હિન્દુસ્તાનની પ્રજાના મગજમાં દાખલ કરી દીધું છે તે–ને કાઢી
મૂકીએ કે, બહુમતિમાં ભગવાન છે; વિજય હાંસલ કરવામાં બહુમતી
હોવી જરૂરી છે વગેરે...
આ બહુ ખતરનાક વિચાર છે. ગિરના જંગલોમાં સિંહના
ટોળા કદી જડતા નથી; જડે છે, શિયાળોના કે ગાડરોના ટોળા.. તેથી
શું સિંહને નબળો જાહેર કરી શકાય ખરો ? અને કદાચ તેવું
બધાય ગાડરો ભેગા થઈને સર્વાનુમતે જાહેર કરે એટલે શું સિંહ
ખરેખર નબળો થઈ જાય ખરે ? આકાશમાં તારલા અસંખ્ય છે;
છના એકલા ચન્દ્રની ચમકની તોલે એ બિચારા આવી શકતા નથી.
બાવનાચંદનના વનના લાખે સાપ એક જ મોરલાના કેકાર
નાસભાગ કરી મૂકે છે.
મૂર્ખ, લુચ્ચા, અભણ, ગરીબ, સંસારી જનની જ કાયમ
બહુમતી રહી છે, તેથી શું ડાહ્યા, સરળ, સુખી, ભણેલા અને સાધુ
ઓએ પિતાની સ્થિતિ છેડી દઈને મૂર્ખ, લુચ્ચા વગેરે બહુમતિની
જમાતમાં ભળી જવું?
જે આટલી વાત બરાબર નજરમાં આવી જાય તે બહુમતિનું
આપણું મગજ ઉપર સ્વાર થએલું ભૂત તરત ભાગી જાય. એ
પછી આપણે કાંઈક બહેતર રીતે વિચાર કરી શકીએ.
આ સંસ્કૃતિની રચના કેઈ અજાયબ છે. એના અનેક સ્તરે
છે. પણ એ સ્તર એવી રીતે ગોઠવાયા છે કે ઉપર ઉપરના સ્તરમાં
નીચે નીચેના સ્તરો આવી જ જાય.
૪૮

·સ્નાતકની પદવી લેતાં વિદ્યાથી પાસે કેલેજના પ્રાથમિક વષેનું શિક્ષણ તે હોય જ ને? તાજેતરમાં જ કેલેજમાં પ્રવેશ કરેલા વિદ્યાર્થી પાસે એસ. એસ. સી. નું શિક્ષણ તો હોય જ ને ? એસ. એસ, સી. નો વિદ્યાથી ૭મી, ૮ મી, કે ૯મી ના વર્ગનું અધ્યયન તે મેળવી ચૂક હેય ને ? આવું જ આપણા સાંસ્કૃતિક સ્તરોમાં છે. જેને સમ્યગ્દર્શન પ્રાપ્ત થયું છે તેનામાં નીચલા સ્તરનું માર્ગનુસારી જીવન હોય જ. જેને ધર્મ પ્રાપ્ત થયો; તેનામાં સંસ્કૃતિ તો હોય જ; જેને શાસન પ્રાપ્ત થયું હોય તેનામાં ધર્મ હોય જ. જે ધર્માત્મા ઉકાળેલું પાણી પીતું હશે. તેને કેલા-ફેન્ટા, આઇસ્ક્રીમના ત્યાગનો ઉપદેશ આપે જ નહિ પડે. જે નિત્ય બેસણું કરતો હશે તે રસ્તે ચાલતાં ચાલતાં કળા, જામફળ તે નહિ જ ખાય. જે સાધુ થયાં હશે તેમને સિનેમાદિનો ત્યાગ બીડી પીવાને ત્યાગ આપમેળે થઈ જ જવાનું છે. નીચલા સ્તરોમાં સંખ્યા બેશક વધુ હોય અને ગુણવત્તા ઓછી હોય. ઉપલા-ઉપલા સ્તરમાં સંખ્યાબળ ઘટતું જાય અને ગુણવત્તા ખૂબ વધતી જાય. આપણે જેટલું ઊંચુ સ્તર પકડીએ અને તેને જ વ્યવસ્થિત બનાવીએ તે નીચલા સ્તરમાં વધુ પ્રયત્નો કરવાની જરૂર જ ન રહે. આ વાત બીજા દષ્ટાંતથી વિચારીએ. આ દેશમાં જન્મ પામેલ વ્યકિત મહાન છે; તેથી પણ મહાન વિશિષ્ટ પુણ્યસંપન્ન વ્યકિત છે. પણ તેવી કઈ ભૌતિક પુણ્યસંપન્ન વ્યક્તિ કરતાં આ દેશ-દેશની ધરતી–મહાન છે. તેનાથી ય મહાન આ દેશની આર્યપ્રજા છે; તેથી ય મહાન તેની ધર્મપ્રધાન ચાર પુરૂષાર્થની સંસ્કૃતિ છે. તેથી પણ મહાન ધર્મે છે. તેથી પણ મહાન ઉત્કૃષ્ટ સાધુધર્મ છે; તેથી પણ મહાન વિશ્વકલ્યાણકર ધર્મશાસન છે. ૪૮ ·આ બધા સ્તરોમાં આપણે જેટલું ઊંચું સ્તર પકડશું તેટલી નીચેના સ્તર ઉપર મહેનત કરવાની ઓછી થઈ જશે. ઉપલા સ્તરને પકડવામાં લાભ એ છે કે ત્યાં સંખ્યાની વ્યાપકતા નથી. ત્યાં સંકોચ છે અને સૂક્ષ્મતા છે. આથી આપણું કાર્યક્ષેત્ર સીમિત થવાની કામ કરવાની અનુકૂળતા રહે. અને લાભ ખૂબ વધુ મળે. આ રીતે વિચારતાં એમ લાગે છે કે દેશની ધરતીની રક્ષા કાજે પ્રજાને તૈયાર કરવી જોઈએ. તેથી ઉપર જઈ એ તે સંસ્કૃતિના તમામ પાસાઓ–ન્યાય, નીતિ, દયા, પ્રેમ, શીલ, સદાચારાદિ–ને જીવંત કરવા પડે. પણ તેથી ઉપર જઈએ તે આર્યધર્મો—તે તે ધર્મોના મોક્ષ પ્રાપક ક્રિયા કાંડેને સજીવન કરવા જોઈએ. જે સ્વધર્મને ચુસ્ત ક્રિયા- કાંડી આર્ય હશે તેને સાંસ્કૃતિરક્ષા અંગે કહેવાની જરૂર નહિ પડે. પણ આ ક્રિયાકાંડમાં ય ભેગરાગની અભિમુખતા સંભવિત છે તેને દૂર કરવા માટે છેલ્લુઅને સૌથી ઊંચું સ્તર વિશ્વકલ્યાણકર ધર્મશાસનમાં પ્રવેશ છે. જેને શાસનમાં પ્રવેશ થયે (ભગરાગની તીગ સૂત્રવાળા જે થયે) તેનામાં નીચે નીચેના ધર્મસ્તર, સંસ્કૃતિ- સ્તર પ્રજાપ્રેમ, રાષ્ટ્રની વફાદારી આપમેળે આવી જવાના છે. આ ઉપરથી આપણે સમજી શકશું કે રાષ્ટ્ર, પ્રજા, અને સંસ્કૃતિના સ્તરની સુરક્ષા કરવી હોય તો આપણે ધર્મરક્ષા કરવી જોઈએ. (સંસ્કૃતિથી વાનર મટી નર બનાય; ધર્મથી નર મટીને નારાયણ બનાય.) જીવનમાં ચુસ્તપણે મોક્ષપ્રાપક સ્વધર્મના ક્રિયા- કાંડને અમલ જોઈએ. અને તેથી પણ ઉપરના-શાસન સ્તરે જે જઈએ તો તે આપણું કામ થઈ જાય. શાસન કે જે ભેગસુખ પ્રત્યે તીવ્ર સૂગ પેદા કરવાનું જણાવે છે તેને વિશ્વમાત્રમાં પ્રસરાવવું જોઈએ. તેમ ન બને તે ·દુરતાતની પ્રજામાં ફેલાવવું જોઈએ. (સુખ પ્રત્યે નફરત જાગે એટલે સીની મારામારીઓ, સંપત્તિના કાળા કામો, વાસનાની તીવ્રતાઓ, માત્ર તરફની ફર મનોવૃત્તિઓ–બધું ય આપમેળે કબરનશીન થવા 1.) જે હિન્દુસ્તાનમાં ધર્મશાસન ન ફેલાવી શકાય તે પિતાના તમાં; છેવટે પિતાના ઘરમાં તે ફેલાવવું જ જોઈએ. અને કદાચ ય ન બને તે પોતાની જાતમાં તે અચૂકપણે વ્યાપ્ત કરવું જોઈએ. સબુર ! આ ધર્મશાશન પામવા માટે ઘણું વાસનાઓ, ણાઓ, કામનાઓ સળગાવી મારવી પડશે. સાંસારિક સુખે પ્રત્યે કરવાહ બની જવું પડશે. યાવત મુનિજીવન સ્વીકારવાપૂર્વક છ સંયમ ધર્મને રસાસ્વાદ લેવા સુધી તૈયાર થવું પડશે. આમ કરવામાં વાંધે પણ શા માટે હોવો જોઈએ ? જે રેખર આપણા હૃદયમાં વિશ્વમાત્રના જીવોનું હિત વસ્યું હોય. ધર્મ તે સંસ્કૃતિરક્ષાની તીવ્ર ખેવના હોય અને તે માટે આત્મશુદ્ધિ, માત્મભક્તિ અને જીવમૈત્રીને જીવનમાં ઓળધોળ કરી પ્રચંડ ધ્યાત્મિક બળ ઉત્પન્ન કરવા દ્વારા, વિશ્વમાત્રના કલ્યાણના સરે- માં આપણું એક કાંકરી પડીને કોઈ કુંડાળું દેરતી હોય તે એ પણું કેવું પરમ સદ્ભાગ્ય ? ! આપણી શુદ્ધિ, ભકિત અને મૈત્રીની તાકાત જે સ્વની સાથે ના કલ્યાણનું નિર્માણ કરતી હોય તે આથી વિશેષ આનંદની ત બીજી કઈ હોઈ શકે? હવે જો આ ભોગ આપવાની આપણું ધારી ન હોય તે ધર્મ કે સંસ્કૃતિરક્ષાની અથવા શાસનસેવાની તો એ આપણે ચેખો દંભ સાબિત થાય છે. કરવું કાંઈ નહિ; ? ઉલટું જ કરવું ...અને સાથે ધર્મરક્ષા કે શાસનરક્ષાની વાત રવી એ તે અત્યંત આધાતજનક ચરિત્ર છે. આ સઘળી વિચારણાને નિષ્કર્ષ ખૂબ શેઠા શબ્દોમાં આ રીતે હી શકાય કે સર્વકલ્યાણની ભાવનાપૂર્વક જેટલું સ્વકલ્યાણ જોરદાર પ૧

·૧
તેટલું સર્વકલ્યાણ વ્યાપક. સ્વની વિશુદ્ધિમાં જે પુણ્યની ઉત્પા
શકિત છે તે પુણ્ય સર્વના હિતમાં પરિણમવા લાગે છે.
પણ સબૂર ! સ્વહિતની કોઈ પણ આરાધના પાછળ “સર્વહિ
ની જીવંત કામના હોય તો જ તે સ્વહિતજનિત પુણ્ય
સર્વહિતમાં પરિણમે.
ચાલે ત્યારે; રાષ્ટ્ર, પ્રજા, સંસ્કૃતિ, ધર્મ અને શાસનની રે
માટે અને વિશ્વ, દેશ, ગામ, કુટુંબના કલ્યાણ માટે સહુ આપ
'જાત” ને જ સમાલીએ. સૂક્ષ્મના પ્રચંડ આંતરિક બળના ઉત્પાદન
કેન્દ્રસ્થાન આપણી જાત ને જ બનાવીએ. એ સૂક્ષ્મબળામાંથી
પુણ્યશક્તિને જે આવકાર્ય પ્રસ્ફોટ થશે એ જ દુષ્ટોને દૂર કર
સજજનોને જન્મ આપશે; સંતોના સત્ ને જીવંત બનાવશે. ૫
બધા રતન બધા પ્રશ્નો ઉકેલતા જશે.
નાફળ માટે અધીરા ન બનીએ. રે! ફળની આકાંક્ષા
ન રાખીએ. આપણે તે જીવવાનું અને વિશુદ્ધિ માટે ઝઝૂમવાનું..
થાશક્ય ઉચિત રીતે પરકલ્યાણ માટે સીધો પ્રયત્ન પણ કરે
રહેવાને. ફળની વાત તે ભવિતવ્યતા ઉપર છોડી દેવાની.
ઘર ઘરમાં જે એકેકે વિશુદ્ધિનો દીપક ઝળહળ થઈ જાય
ઓહ ! બધા જ પ્રશ્નો ઉકલી જાય.
જે ઘર ઘરમાં એકેકે શાસન સુભટ વીરસૈનિક બેસી જાય તે
ઓહ! તે આક્રમકે છેટેથી જ પાછા ફરી જાય.
આમ થતાં જ ઘર ઘરમાંથી અશુદ્ધિના તિમિર ઉલેચાઈ જ
ધર્મશ્રદ્ધાનો પ્રકાશ રેલાઈ જશે; ખુમારીના ઓજ અને તેજ સઘ
ય કુટુંબીજનોના લલાટે ઉપસી આવશે. અંતમાં શ્રીભગવગીતા
એક પ્લેકાર્થ મૂકીને આ પ્રકરણનું સમાપન કરું છું.
હે અર્જુન મનમાં નબળા વિચાર લાવ નહિ; એ નબળા
ઓને ફગાવી ઊઠ, ઊભે થા. અફસ ન કર. તર્કની જાળ
સપડાઈશ નહિ. વીરો અને વિદ્વાને વીતી ગએલી બાબતોને,
પ્રસિદ્ધિ ન જ મળી શકે તેવી બાબતોને કદી ખેદ કરતા નથી.

·પરિશિષ્ટ-૧
| પરિપત્ર
જ્યાં પક્ષવાદ [પાર્ટી–સ્પીરીટ ઉગ્ર બને છે ત્યાં સમગ્ર “શાસન
હેત સાવ ગૌણ બને છે. જેમાં રાજ્ય સ્વાયત્ત બનીને મજબૂત
તે કેન્દ્ર નબળું પડે તેમ પક્ષ મજબૂત થાય તો ધર્મશાસન
શું પડે. કેન્દ્ર કે ધર્મશાસન નબળા પડયા પછી મજબૂત રાજ્ય
મજબૂત પક્ષ પણ નબળા પડ્યા વિના રહેતા નથી.
આ વાત તમામ પક્ષવાદીઓએ ગંભીરપણે વિચારવી જોઈએ
આપણે પક્ષને મજબૂત બનાવવાનો પ્રત્યેક પ્રયત્ન “શાસનને
બનાવી રહ્યો છે,
પક્ષની મજબૂતીના પ્રયત્નમાં ઘણા સંઘ પણ નબળા પડયા
તેમાં વિખવાદે પેઠા છે; કેર્ટ સુધીના મામલાઓ ઉપસ્થિત થયા
આ બધી બાબતો ખૂબ દુઃખદ છે. આ સ્થિતિને દૂર કરવા માટે
કાલિક પગલાં ભરવાની વેળા પણ શાસનના હિતચિંતક વડેરાઓ
છો આવી લાગી છે. હવે મોડું કર્યું પાલવે તેવું નથી, અન્યથા
નળ અંધાધૂંધીને અજગર કયાં જઈને અટકશે ? કેને ગળી જશે?
કપી શકાય તેવું નથી.
આ અંગે મારા મનમાં તપરિપત્રની વિચારણું ઉદ્ભવી
છે
5.
],

·છે. ધર્મશાસનની સુંદર મજાની પ્રતિષ્ઠા ઠેર ઠેર થવી જોઈએ.
સંઘમાં ન થાય તો થોડાક પણ સંઘોમાં એ વ્યવસ્થા સુદા
થવી જોઈએ. થોડેક પણ ધર્મશાસન જીવતું હશે તે કાલે એ
બનશે એ નિર્વિવાદ વાદ છે.
ધર્મશાસનના હિતચિંતક વડેરાઓ ભેગા મળીને કે છેવટે
પણ વડા હિતૈષી પોતાના તરફથી આ પરિપત્ર બહાર પાડે. એ પરિ
પ્રત્યેક કલમ ધર્મશાસન સાથે જ સીધો સંબંધ ધરાવતી
જોઈએ. કયાંય પક્ષવાદને અંશતઃ ઉરોજન અપાવવું ન જે
આ શ્વેતપરિપત્રને જે સંઘે સ્વીકાર કરે તે સંઘના સાધારણખા
સાધર્મિક ભક્તિની અને ધાર્મિક પાઠશાળાની તમામ જવા
ઉઠાવી લેવી જોઈએ. વિશિષ્ટ પુણ્યના કારણે આજના કપરા છે
પણ
જેને ખૂબ ધનાઢય છે તો શા માટે આ ત્રણ બાબતે
વિશેષ પ્રેરણા કરીને દાનને થોડોક પ્રવાહ આ તરફ પણ ન વી
જે સંઘ કે સંઘે આ વેત [પવિત્ર] પરિપત્રને સ્વીકારે
ઉપરોક્ત ત્રણેય ખાતાઓ તરતા થઈ જાય.
એથી પણ આગળ વધીને એ શાસનહિતચિંતક વડિલે
મુનિઓનું બળ હોય તો ચાતુર્માસાદિ માટે તે સની વિ
અચૂક સ્વીકારે અને ઉત્તમ મુનિવરો આવે આથી તે સંઘમાં
કોટિનું જાગરણ વર્ષોવર્ષ વૃશિત થતાં તે સંઘોમાં ધર્મશા
થાપના સ્થિર થઈ જાય. આવા પચાસ જ સંઘે સંભાળી
તે પણ ઘણું કામ એ શાસન હિતચિંતક વડેરાઓ દ્વારા થયું
જરૂર કહી શકાશે.
આ ત–પરિપત્રની કલમે કેવા પ્રકારની હોવી જોઈએ
અહીં કેટલીક વાનગી રજુ કરું છું.
પY

·૧. દેવદ્રવ્યાદિ સાતે ય ક્ષેત્રની વ્યવસ્થા શાસ્ત્રવિધિપૂર્વકની જ હેવી જોઈએ. આ માટે દ્રવ્ય સપ્તતિકા ગ્રન્થને પ્રમાણભૂત માન. ૨. સંઘના અગ્રણી વહીવટદારો તે જ બની શકે જે જમાનાવાદના હિમાયતી ન હોય, પરંતુ શાસ્ત્રપદ્ધતિને જ સ્વીકારવાના દરેક વાત આગ્રહી હોય; એમનું જીવન પણ એક શ્રાવકને છાજે તેવું હોય. કૌર્ય, ગાંભીર્ય, ઔદાર્ય અને શાસ્ત્રની ઊંડી સૂઝ વાળા તે હોવા જોઈએ. ૩. એકલવિહારી, ઉસૂત્રપ્રરુપક, શિથીલાચારી સાધુને એક કે બે દિવસથી વધુ દિવસ ઉપાશ્રયમાં રહેવાનો સામાન્ય રીતે પ્રતિ બંધ હોવો જોઈએ. ૪. સાધુઓ માઈકમાં ન બેલે. સાથીઓ સાધુવંત પ્રવચન ન કરે. ૫. સાધુ ભગવંતની અધ્યક્ષતામાં જે તે ગૃહસ્થ ભાષણ ન કરે. ૬. સત્તાધારી સરકારી માણસોના હાથે કઈ પણ ધર્મસંસ્થાનું ઉદ્ધાટન ન થાય. ૭. મિથ્યાત્વની પિષક કોઈ પણ કહેવાતી ધર્મ પ્રવૃત્તિઓમાં સંઘગત રીતે ભાગ લેવો નહ. સંઘાગ્રણીઓએ વ્યક્તિગત ભાગ પણું લે નહિ. ૮. શુદ્ધ મોક્ષમાર્ગની આરાધના સિવાય ધર્મસ્થાનોમાં કઈ પણ પ્રકારનો પ્રચાર કે પ્રવૃત્તિ કરવી નહિ. ૯. ધર્માદાની રકમ ખૂબ જરૂર પૂરતી–મર્યાદિત જ રાખવી. બાકીની રકમેને શાસ્ત્રનીતિ મુજબ ઉપયોગ કરી દેવો. ૧૦. શ્રી સંઘના પ્રશ્નોમાં કદી કેટે જવું નહિ. તેવી બાબતોના નિકાલ માટે કોઈ એક શાસ્ત્રજ્ઞ, સુવિહત મુનિની કે પદસ્થની લવાદ તરીકે કાયમ માટે નિમણૂંક કરવી.

·છે. ધર્મશાસનની સુંદર મજાની પ્રતિષ્ઠા ઠેર ઠેર થવી જોઇએ.
સંધમાં ન થાય તે થોડાક પણ સંઘમાં એ વ્યવસ્થા સુદ
થવી જોઈએ. ઘોડેક પણ ધર્મશાસન જીવતું હશે તો કાલે એ મ
બનશે એ નિર્વિવાદ વાદ છે.
ધર્મશાસનના હિતચિંતક વડેરાઓ ભેગા મળીને કે છેવટે
પણ વડા હિતેષી પોતાના તરફથી આ પરિપત્ર બહાર પાડે. એ પરિ
પ્રત્યેક કલમ ધર્મશાસન સાથે જ સીધો સંબંધ ધરાવતી
જોઈએ. ક્યાંય પક્ષવાદને અંતઃ ઉરોજન અપાવવું ન જે
આ શ્વેતપરિપત્રનો જે સંધો સ્વીકાર કરે તે સંઘોના સાધારણખત
સાધર્મિક ભક્તિની અને ધાર્મિક પાઠશાળાની તમામ જવાબ
ઉઠાવી લેવી જોઈએ. વિશિષ્ટ પુણ્યના કારણે આજના કપરા કા
પણ જેનો ખૂબ ધનાઢય છે તો શા માટે આ ત્રણ બાબતે
વિશેષ પ્રેરણા કરીને દાનને થોડાક પ્રવાહ આ તરફ પણ ને વાળ
જે સંધ કે સંઘે આ શ્વેત પવિત્ર પરિપત્રને સ્વીકારે હું
ઉપરોક્ત ત્રણે ય ખાતાએ તરતા થઈ જાય.
એથી પણ આગળ વધીને એ શાસનહિતચિંતક વડિલે
મુનિઓનું બળ હેય તે ચાતુર્માસાદિ માટે તે સંઘની વિ
અચૂક સ્વીકારે અને ઉત્તમ મુનિવરે આ આથી તે સંઘોમાં
કાટિનું જાગરણ વર્ષોવર્ષ વૃદ્ધિગત થતાં તે સંઘમાં ધર્મશા
સ્થાપના સ્થિર થઈ જાય. આવા પચાસ જ સંઘો સંભાળી
તે પણ ઘણું કામ એ શાસન હિતચિંતક વડેરાઓ દ્વારા થયું
જરૂર કહી શકાશે.
આ ત–પરિપત્રની કલમો કેવા પ્રકારની હોવી જોઈએ
અહીં કેટલીક વાનગી રજુ કરું છું.
૫૪

·૬. સત્તાધારી સરકારી માણસેના હાથે કઈ પણ ધર્મ સંસ્થાનું ૭. મિથ્યાત્વની પિષક કઈ પણ કહેવાતી ધર્મ પ્રવૃત્તિઓમાં સંધગત રીતે ભાગ લેવા નહિ, સંધાગ્રણીઓએ વ્યક્તિગત ભાગ પણ .૮, શુદ્ધ મોક્ષમાર્ગની આરાધના સિવાય ધર્મસ્થાનમાં કઈ પણ ૯. ધમદાની રકમ ખૂબ જરૂર પૂરતી-મર્યાદિત જ રાખવી. બાકીની રકમોને શાસ્ત્રનીતિ મુજબ ઉપયેાગ કરી દે. ૧૦. શ્રી સંઘના પ્રશ્નોમાં કદી કેટે જવું નહિ. તેવી બાબતના નિકાલ માટે કેઇ એક શાસ્ત્રા, સુવિહત મુનિની કે પદસ્યની ૧. દેવવ્યાદિ સાતે ય ક્ષેત્રેની વ્યવસ્થા શસ્ત્રવિધિપૂર્વકની જ હોવી જોઈએ. આ માટે દ્રવ્ય સપ્તતિકા ગ્રન્થને પ્રમાણભૂત માન. ૨. સંઘના અગ્રણું વહીવટદારે તે જ બની શકે જે જમાનાવાદના હિમાયતી ન હોયપરંતુ શાસ્ત્રપદ્ધતિને જ સ્વીકારવાને દરેક વાત આગ્રહી હૈય; એમનું જીવન પણ એક શ્રાવકને છાજે તેવું હેય. ધૌર્ય, ગાંભીર્ય, ઔદાર્ય અને શાસ્ત્રની ઊંડી સૂઝ વાળા તે હોવા જોઈએ. ૩. એકલવિહારી, ઉસૂત્રપ્રરૂપક, શિથીલાચારી સાધુને એક કે બે દિવસથી વધુ દિવસ ઉપાશ્રયમાં રહેવાને સામાન્ય રીતે પ્રતિ બંધ હોવું જોઈએ. ૪. સાધુઓ માઈકમાં ન બેલે. સાધ્વીઓ સાધવત્ પ્રવચન ન કરે, ૫. સાધુ ભગવંતની અધ્યક્ષતામાં જે તે ગૃહસ્થ ભાષણ ન કરે. ઉદ્ધાટન ન થાય. લે નહિ. પ્રકારને પ્રચાર કે પ્રવૃત્તિ કરવી નહિ. લવાદ તરીકે કાયમ માટે નિમણૂંક કરવી.

·૧૧. વ્યાખ્યાનના સમય સિવાય સામાન્ય રીતે વિજાતીય પ્રવેશને
ઉપાશ્રયમાં નિષેધ રાખે.
૧૨. વેતામ્બર મૂ. પૂ. સંધના આંતરિક વિખવાદોમાં તે સંઘે
ઊતરવું પડે તો ય તેના ઉકેલ માટે યત્નશીલ બનવું પણ તે
વિખવાદને વધારવાનું કામ કદી કરવું નહિ.
૧૩. દેરાસરમાં કયાંય લાઈટ, માઈક, પંખા રાખવા નહિ. છેવટે,
ગભારામાં તે કશું ય રાખવું નહિ.
૧૪. તિથિના પ્રશ્નમાં બે ય પક્ષને આરાધના થાય તેવી સગવડ
કરી આપવા માટે શ્રીસંઘે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર રહેવું.

·પરિશિષ્ટ-૨
શ્રી સંઘને નમ્ર નિવેદન
મુનિશ્રી ચન્દ્રશેખરવિજયજી
જેના અંગે હવે કઈ ગંભીર વિચારણા ન કરીએ તે જૈન
સંઘનું ભાવી અત્યંત ભયાવહ બની જાય તેવા કેટલાક પડકાર
આપણી સમક્ષ કયારના ઉપસ્થિત થઈ ચૂકયા છે. એમાં કેટલાક વધુ
મહત્વના પડકારો નીચે પ્રમાણે જણાયા છે.
(૧) આપણી નવી પેઢીમાં ફેલાઈ ચૂકેલી ધર્મ પ્રત્યેની નફરત.
(૨) શાસ્ત્રીય સંગઠનને અભાવ.
(૩) આપણા અનેક તીર્થોની છિન્નભિન્ન અનાથ દશા. અને ત્યાં
થતી ઘેર આશાતનાઓ.
(૪) ધાર્મિક બાબત ઉપર ભીડાતા જતા નિત્ય નવા કાયદાના
ભયંકર સાણસાઓ અને તે અંગે આપણું અજ્ઞાનતા અને ઉપેક્ષા.
આ ચારે ય મુદ્દાઓને સંક્ષેપમાં વિચારીએ.
૧ લો મુદ્દો : જૈન શાસનના સઘળા ય અંગોની જાલવણ
કરવાની જવાબદારી હવે નવી પેઢીના શીર ઉપર આવી રહી છે. આ
નવી પેઢી પશ્ચિમાત્ય પવનોના વાવંટોળમાં મહદંશે ફસાઈ પડી છે.
ઘણા યુવાનો અને યુવતીઓનાં જીવનમાંથી ધર્મસંસ્કારે નષ્ટ થતા
જાય છે. જો આ અંગે સજાગ બનવામાં મોડું થાય તો આ નવી પેઢી
}
પણ

·જેન સંધના વિકાસમાં પોતાને મૂલ્યવાન ફાળે તે નહિ આપી શકે પરંતુ જાણે કે અજાણે અવરોધ ઊભા કરશે. ૨ જે મુદ્દો : શાસ્ત્રીય આધાર ઉપર સંગઠનની કોઈ ભૂમિકા આપણે કરવી પડશે. શ્રી સંધની વિશિષ્ટ શક્તિઓ વેરાએલા મણકાની જેમ વેરવિખેર સ્થિતિમાં પડી છે. શા માટે આપણે આ શક્તિઓને શાસ્ત્રનીતિના આધાર ઉપર સંગઠિત ન કરવી? સિદ્ધાંતમાં બાંધછોડ કરીને કે સિદ્ધાંતને ત્યાગ કરીને એક્તા કરવાની જે વાતોએ આજે ઉપાડ લીધે છે તે એકતા વધુ સંઘર્ષોને જ પેદા કરતી રહી છે. આને બદલે સહુ સ્વ-પરંપરામાં સ્થિર રહે અને એક બીજાને સંપ સાધે તે જ હાલ પૂરતું ખૂબ જરૂરી છે. આથી એવું ગૌરવવંતુ સંગઠનનું માળખું ઊભું થશે જેથી બાહ્ય આક્રમણ સામે સફળ મુકાબલા સાથે આપણે ઊભા રહી શકીશું. ૩ જે મુદ્દો : દક્ષિણના તથા મેવાડ વગેરે દેશોના તીર્થો ઘર આશાનતાઓથી ઘેરાઈ ગયા છે. મૂર્તિપૂજક જેને મૂર્તિને માનતા મટી રહ્યા છે. આ તીર્થોની આશાતનાઓનું નિવારણ આપણે કરીએ તે જ ઝેડ રૂપીઆથી પણ વધુ મૂલ્યવાનું એ પ્રાચીન તીર્થોને ઉગારી શકીએ. અન્યથા આપમેળે ખંડીએર બનીને ધરાશાયી થઈ જશે. ૪ થો મુદ્દો ધાર્મિક બાબતના વહીવટી ક્ષેત્ર ઉપર કાયદાઓના અજગરોએ ભરડો લઈને ભયાનક નુકશાન પહોંચાડ્યું છે. આર્થિક, સામાજિક ચિંતાઓના વધુ પડતા બેજને કારણે ગૃહસ્થ આ વિષ- યમાં પૂરતું ધ્યાન આપી પણ શકતા નથી. જો આમ જ ચાલશે તે તમામ પ્રકારની ધાર્મિક સંપત્તિઓ આપણી પાસેથી છીનવાઈ જશે. આવી તે અનેક બાબતો છે; પરંતુ અહીં માત્ર સામાન્ય. નિર્દેશ કર્યો છે. આવી બાબતોના ઉકેલરૂપે એક યોજના અહીં મૂકું છું. ઉત્તમ. ૫૦ ·આર્થિક, કક્ષાનું ત્યાગી જીવન જીવતા અનેક મુનિવરો અને અનેક સાધ્વીજી ભગવંતે તો તેમના આધ્યાત્મિક બળનું અનુપમ સર્જન સતત કરી જ રહ્યા છે. પરંતુ વાહનાદિ ઉપગ વગેરે કેટલીક એવી બાબતે છે જેનો ઉપયોગ તેઓ કરે નહિ; તે ઉપયોગ કરે છે… પણ નથી. બીજે વર્ગ તે ગૃહસ્થને છે; જેઓ સામાજિક ચિંતાઓના ભારે દબાણ નીચે પિતાનું અસ્તિત્વ ટકાવવા માટે જ રાત ને દી ઝઝૂમી રહ્યા છે. આ બનેય વર્ગની વચ્ચેથી પસાર થતો જૈનશાસનની સેવા કરવાને ભેખ લેત-યુવાન ગ્રહસ્થાને એક વર્ગ ઊભો કરવાનું જરૂરી લાગે છે. આ યુવાનોને આર્થિક કૌટુંબિક ચિંતાથી મુક્ત કરવા જોઈએ અને તેમને જૈન તત્ત્વજ્ઞાનને સુંદર અભ્યાસ કરાવવો જોઈએ. તથા શ્રાવકને છાજે એવા ઉત્તમ આચારથી એમનું જીવન સુવાસિત બનાવવું જોઈએ. ધર્મ, સંસ્કૃતિ અને સંગઠનના પાયાના વિપ ઉપર તેઓ ધારાવાહી રીતે ભાષણ આપી શકે, સ્નાત્ર પૂજ, વગેરે ભણાવી શકે તેવી રીતે તેમને તૈયાર કરવા જોઈએ. આવા પાંચ પાંચ યુવાનોની સર્વાગ સુંદર અને સર્વાગ સંપૂર્ણ ટૂકડીઓ બનાવવી જોઈએ. જે નીચે પ્રમાણે પ્રવૃત્તિ કરે. (૧) ક્રમશઃ ભારતભરના રાજ્યમાં પ્રવાસ કરે. (૨) પ્રભાતફેરી સ્તોત્રપાઠ, નાત્ર મહોત્સવ, ભાવના દ્વારા પ્રભુભક્તિની રમઝટ બોલાવે (૩) તેમાં જિનેશ્વર ભગવાન્ અને ભગવાનનું શાસન–આ બન્નેય સ્વરૂપ સમજાવીને પ્રભુભક્તિ અને સાચી વિશ્વમૈત્રીનો રસ સહુન અંતરમાં જગાડે. (૪) નિત્ય જિનપૂજા કરતે વિશાળ વર્ગ ગામેગાર તૈયાર કરે. (૫) જાહેર સભાઓનું આયોજન કરીને ધર્મ અને સંસ્કૃત ઉપરના ભયાનક આક્રમણને ખ્યાલ આપે. (૬) આપણું ગૌરવવંત ધર્મપરંપરાઓની સમજણ આપે તથા સંસ્કૃતિ અને ધર્મ શાસન ૫ ·રક્ષા ખાતર અપાએલા બલિદાનો વગેરે પ્રસંગો સાથે તે સમજાવે. (૭) આ રીતે નવી પેઢીને વિચાર કરતી મૂકે, અને જીવન પરિવર્તનના તબકકાવાર તૈયાર કરાવેલા ચાર કાર્ડની એમને પ્રભાવના કરે (2) જિનમંદિર અને તીર્થોની આશાતનાઓ અને આરાધનાઓની સમજણ આપે. (૯) માતપિતાની સેવા ભક્તિથી માંડીને પરાર્થ કરણ, સ્વાર્થ વિલેપન, ન્યાય, નીતિ અને સદાચારાદિના પાઠ શીખવે તથા (૧૦) સર્વસંગત્યાગી શ્રમણભગવતિ પ્રત્યે અપાર બહુમાન જગાડે (૧૧) આવી બહુમુખી પ્રવૃત્તિઓ આ પાંચ પાંચ યુવાનોની ટુકડીઓ શરૂ કરે, તેના કેન્દ્રો સ્થાપે. તે અંગે એક માસિક અથવા પૂર્તિ શરૂ કરાય અને નિત્ય કાર્યક્રમ અપાય (૧૨) આ સિવાયના પાંચ યુવાનો (એલ, એલ. બી. વગેરે થએલા) તમામ સૈનિકો અને કાર્યોની કારવાહી ઉપર નજર રાખી શકે તે માટે એક ઓફિસ ખોલાય. ધાર્મિક બાબત ઉપર કઈ પણ આફત આવે કે તરત તેની ગતિવિધિઓ તેઓ શરૂ કરે અને કાયદાની આફતોનું કાયદેસર પગલાંથી જ નિયંત્રણ કરે. ટૂંકમાં, જિનભક્તિ, સંધમૈત્રી અને વિશુદ્ધ ચારિત્રનું નિર્માણ આપણુ યુવાનોમાં અને યુવતીઓમાં કરવા માટે તથા વ્યાપક ભૂમિકા ઉપર શ્રીસંઘનું સંગઠન કરીને બાહ્ય પડકારો સામે મજબૂત સામને કરવા માટે કોઈ વચલા વર્ગની ખૂબ જરૂર મને જણાય છે. જો આવું કઈક નક્કરતા પૂર્ણ કાર્ય થશે તે શ્રીસંધનું હિત અબાધિત બનશે. આવી રચનાત્મક પ્રવૃત્તિને એક પ્રયોગ અખિલ ભારતીય સંસ્કૃતિ રક્ષક દળે, પાંચ યુવાનની એક ટૂકડીને તૈયાર કરીને ચાલુ કર્યો છે. તા. ૨૭ ડિસેમ્બર 'ઉજના દિવસે આ પાંચેય યુવાનોએ રાજસ્થાનને પ્રવાસ શરૂ કર્યો. ઉદેપુરથી આ પ્રવાસનો આરંભ થયો અને શિવગંજમાં અંત આવ્યો, પંદર દિવસમાં તેમણે અનેક મોટા ગામે-સાદડી, તખતગઢ, શિવગંજ–વગેરે ફર્યા. દરેક સ્થાને બે થી ત્રણ દિવસ રોકાઈને તેમણે પરમાત્મા, શાસન, શાસ્ત્રીય સંગઠન, શાસ્ત્રાણા- ·વફાદારી અને બાહ્ય આક્રમણની ભયાનક્તા સમજાવી. ગામે ગામ ધર્મ જાગરિકા (પ્રભાતફેરી ભવ્ય સ્નાત્રમહોત્સવ, ભાવના, જાહેર સભા, જૈન સભા, સ્તોત્રપાઠ વગેરે કાર્યક્રમોના આયોજનો થયા. અભૂતપૂર્વ આવકાર અને અભૂતપૂર્વક ઉમળકો શ્રીસંઘના આબાલગોપાલ સહુમાં જોવા મળે. પાંચ યુવાનની આ ટૂકડીને પણ આથી ખૂબ આત્મવિશ્વાસ આવ્યું. ત્યાર પછી આ યુવાને મહારાષ્ટ્રના ૬૦ દિવસના (ત્રણ કટકે) પ્રવાસ કરી ચૂક્યા છે. ત્યાર બાદ બાવીસ દિવસને બેંગલોર તરફ પ્રવાસ કરી આવ્યા છે. હવે તેઓ મદ્રાસ તથા ગુજરાતના જિલ્લા- ઓમાં પ્રચાર માટે નીકળશે. ત્યાર પછી ક્રમશ: ભારતભરના રાજમાં પ્રવાસ કરશે. પાંચ શ્રમણોપાસકોની એક ટૂકડીને આ પ્રયોગ સફળ થવામાં મને કઈ શંકા નથી. પણ હવે આ આખી બાબતને શ્રીસંઘ વિચારે; એટલું જ નહિ પણ માર્ગદર્શક બને અને બધી શકય રીતે સહાયક બને એ ખૂબ ઈચ્છનીય છે. આવી બાબતોમાં શ્રીસંઘના પુણ્યવાન ધર્માત્માઓ ઉદારતા ભર્યો વધુમાં વધુ સહકાર આપે તે ખૂબ જરૂરી છે. બાકીનું કામ તે પૂજનીય મુનિવર અને શ્રમણોપાસક યુવાનોની ટૂકડીઓ (જેમાં પાંચ યુવાને હોય)ને માસિક ખર્ચ (પુરસ્કાર, સાહિત્ય-વિતરણ, અને પ્રવાસ ખર્ચ લગભગ ત્રણ હજાર રૂપીઆ જેટલે હાલ ગણાય. આવા એકેક માસના દાતાઓ જે તૈયાર થાય તો કામ ઘણું જ સરળ થઇ જાય. આ પ્રયોગમાં સફળતા કેટલી મળે છે ? અને કેવી મળે છે ? તે માટે હાલ તે એક વર્ષ સુધી આ કાર્ય પ્રયોગાત્મક રીતે ચાલુ રહેશે. સહુ કેાઈ શ્રીસંધના હિતમાં રસ ધરાવતા થાય તે હજી બીજા અનેક કાર્યોને સામેલ કરવાની મારી ભાવના છે; જેમાં પૂજનીય શ્રમણ-શ્રમણ ભગવતે માટે અધ્યયન કેન્દ્રો, સાધર્મિક ભક્તિનું કાયમી આજન, ઘર ઘરમાં અને ઘટઘટમાં વિરતિ ધર્મનું અથાગ બહુમાન પેદા કરે અને સમ્યગદર્શનની પ્રાણવંતી પ્રતિષ્ઠા કરે તેવા ·સાહિત્યનું પ્રકાશન, હસ્તલિખિત ગ્રંથ તૈયાર કરાવવા માટે કહીએ તૈયાર કરવા માટેની શિક્ષણ સંસ્થા, પાઠશાળાઓ માટે શાસ્ત્ર ચુસ્ત અને ચારિત્રસંપન્ન શિક્ષકે તૈયાર કરતા ધર્માગારનું નિર્માણ; વંશ પરંપરાના ભગવદ્ભક્ત વફાદાર પૂજારી વર્ગનું નિર્માણ વગેરે વગેરે ઘણું જનાઓ ગણાવી શકાય. શ્રમણ પ્રધાન શ્રી ચતુર્વિધ સંઘ આ અંગેનું જાગરણ પ્રાપ્ત કરે અને માર્ગદર્શક બને, ઉદારતા પૂર્ણ સહકાર આપે એ જ અંતઃકરણની અભિલાષા છે. આ અંગે સઘળે પત્રવ્યવહાર અખિલ ભારતીય સંસ્કૃતિ રક્ષક દળ (યાજ્ઞિક ઈન્સ્ટીટ્યૂટ સામે, ૫૦૮૨/૩, ગાંધીરોડ, બીજે માળે, અમદાવાદ-૧]ના સરનામે કરી શકાશે. આ સંસ્થાનું બંધારણ છે; તેનું રજીસ્ટ્રેશન થએલું છે; આ સંસ્થા વ્યવસ્થિત રીતે શાસ્ત્રાજ્ઞાની વફાદારીપૂર્વક પિતાની કામગીરી કરી રહી છે. વિદ્યાશાળા લિ. વિ. સં. ૨૦૩૧ પિ. સુદ પાંચમ ગુરુચરણોપાસક ૧૭–૧-૭૫ મુનિ ચન્દ્રશેખરવિજય ધસ્કૃતિમાં પ્રચાર માટે પ્રકાશિત થયેલું સાહિત્ય ૧. ચાર પ્રતિજ્ઞાપત્રો ૧૧. ધર્મનાશની ભેદી ચાલ ૨. ઑત્ર પાઠ ૧૨. યુવકની મનોવ્યથા ૩. વીરસૈનિકની ફરજો ૧૩. સમાજમાં સ્ત્રીનું સ્થાન ૪. વીરસૈનિક ૧૪. સિનેમાને ત્યાગ કરો ૫. વિરસેનિકદળ ૧૫. સાદગી અપના ૬, ચાર પુરૂષાર્થ ૧૬. આપણે કયાં જઈ રહ્યા છીએ? ૭. રામાયણના પ્રેરક પ્રસંગે ૧૭. યુવકની મનોવ્યથા ૮. સિંહનાદ ૧૮. આધુનિક શિક્ષણ ૯. સ્વરાજનું લેખંડી ચેકડું ૧૯. ચિંતનની ચિનગારીઓ ૧૦. આપણી સંસ્કૃતિ ૨૦. પક્ષયુદ્ધ કે ધર્મયુદ્ધ ?

·શ્રી…...
અમે આપના કરમલમાં આ પુસ્તિકા સાદર
સમપિત કરતાં આનંદ અનુભવીએ છીએ. આપને
અમારી વિનંતિ છે કે આપ આટલી વાત અચૂક
ધ્યાનમાં લે –
૧. દેશ (રાષ્ટ્રની ધરતીને આબાદ બનાવવાની
ભયંકર ઘેલછાના કારણે ભારતના બુદ્ધિજીવી
[દેશી અંગ્રેજ] લોકેએ પ્રજાના સુખ અને
શાન્તિની કબર ખોદી છે. પ્રજાને હિતકર એવી
મિક્ષપ્રધાન ચાર પુરૂષાર્થની સંસ્કૃતિના ગળે
દૂપે દઈ દીધું છે. દેશના હિત માટે જ ઘડાએલું
બંધારણુ જે પ્રજાના હિતના લક્ષપૂર્વક નહિ જ
સુધારાય તે આપણું ભાવિ અતિ ભયાનક
જણાય છે.
૨. પશ્ચિમાત્ય પદ્ધતિના શિક્ષણે માનવને સ્વાથબ્ધ
બનાવીને શેતાન બનાવ્યો છે. ઈશ્વરપ્રીતિ અને
પાપભીતિના પાઠ ગળથુથીમાં જ જો નહિ
૬૩:

·અપાય તે શેતાન બનેલા કેટલાક શિક્ષિત,
બુદ્ધિજીવી માનવે દેશના ચાવીરૂપ સ્થાને ઉપર
ચડી જઈને સમગ્ર પ્રજાને ભ્રષ્ટાચાર, અનાચાર
અને માંસાહારની અગનજવાળાઓમાં હજી વધુ
ધકેલી મૂકશે.
અસ! જે આજ રીતે સર્વનાશનું ગણિત
આગળ વધશે તે ઈ. સ. ૨૦૧૦ ની સાલ સુધીમાં
હિન્દુસ્તાન એક વિરાટ સ્મશાન બની જાય તે
નવાઈ નહિ,
ચેતે ! હજી એ ગૌરાંગ પ્રજાની ચાલબાજીમાં
ફસાતા અટકે. વિકાસના સુંવાળા આદર્શવાળી
એમની ચોજનાઓની રાખ નીચે ધરબાએલા પ્રજા-
ના વિનાશના જીવલેણ અંગારાઓને જોઈ લો.
એ; સંતજને, સજજને, ધમીજને ! હવે તે
આપ શીઘ્રમેવ પ્રાગટય પામો ! આપનું “સત’ જ
આ આર્યપ્રજાને ઉગારી લેશે. અમને આપનામાં
પૂર્ણ વિશ્વાસ છે.
લિ.
વીરસેનિકોના જિનેન્દ્ર

·પરિશિષ્ટ-૩
વીરસૈનિકની શિક્ષાપત્રી
૧ માતપિતા કે કઈ પણ વડીલને સવારે પગે લાગીને જ પ્રવૃત્તિમાં
જોડાવું, તેમની સામે બેસવું કે થવું નહિ.
૨ રોજ નવકારશીનું પચ્ચખાણ કરવું.
૩ કંદમૂળને સદંતર ત્યાગ કરો.
૪ પિતાના પૈસાની સામગ્રીથી જ હમેશ જિનપૂજા કરવી.
૫ રાત્રિભોજન કરવું નહિ, છેવટે રાત્રે છેલ્લી વાર જમ્યા બાદ
ઉઠીને-પાણી સિવાય કશું લેવું નહિ.
૬ ૧૦૮ નવકાર મંત્રનો જપ કરે.
૭ સાંજે હમેશ પ્રભુદર્શન કરવા દેરાસરે જવું.
૮ શકય હોય તે હમેશ ગુરુવંદન કરવું
૯ સિનેમાના ઘેર પાપને પડછાયો પણ લે નહિ, છેવટે વર્ષમાં
૬ થી વધુ સિનેમા તો ન જ જોવા.
૧૦ વિકાર ઉત્પન્ન કરે તેવા તંગ, ચુસ્ત વગેરે પ્રકારનાં કપડાં પહેરવાં નહિ.
૧૧ પ્રણય કથાઓ, સામાજિક કથાઓ, ધુ બુકસ. ડીટેકટીવ નોવેલ
કદી વાંચવી નહિ.
૧૨ હમેશ રાત્રે સૂતા પહેલાં અડધા કલાક પ્રભુભકિત, ધૂન, તત્ત્વચર્ચા
વગેરે કુટુંબીજનોએ ભેગા મળીને કરવા. છેવટે જાતે પણ અડધો
૬૫

·કલાક તેવી આરાધના કરવી. રોજ સવારે ઊઠીને સ્તોત્ર પાઠ
કરો.
૧૩ ત્રિકાળ બાર નવકાર ગણવા.
૧૪ લેજ, હોટલ વગેરેની કોઈ પણ વસ્તુ કદી વાપરવી નહિ. છેવટે
ચા સિવાય તો કશું જ ન લેવું.
૧૫ તમામ ઠંડા પીણાં, આઈસ્ક્રીમ વગેરેને ત્યાગ કરવો.
૧૬ શાળા, કેલેજમાં શિક્ષકનું કદી અપમાન વગેરે ન કરવું.
૧૭ દર બેસતા મહિને સ્નાત્ર ભણાવવું,
૧૮ દર રવિવારે સામાયિક કરવું અને તેમાં નવકારમન્નાદિ સુત્રોને
કઠસ્થ કરવા,
૧૯ પિતાની ચોખ્ખી આવકના પાંચ ટકા શુભ ખાતાને ભાગ એ રૂપે
જૂદા કાઢવા અને શાસનરક્ષાના કાર્યોમાં આપવા.
૨૦ પૂજ્યશ્રીના તમામ પુસ્તકનું મનનપૂર્વક વાંચન કરવું.
૨૧ “મુક્તિદૂત” અક્ષરશ: વાંચવાની ટેવ પાડવી.
૨૨ તમામ પૂજ્ય પ્રત્યે અપાર બહુમાન રાખવું-
૨૩ મોટર સ્કુટરમાં જતાં પૂજ્ય સાધુ સાધ્વીજી ભગવંતિ વિહારમાં
જોવા મળે કે શકય હોય તે તુરત ઊતરી જઈને વંદન, સુખશાતા
-પૃથ્વી, આવશ્યકતા પૂછવી. છેવટે વાહનમાં બેસીને પણ “મથએણ
વંદામિ તે કરવું જ.
૨૪ ભક્તિ મહોત્સવ, વ્યાખ્યા વગેરેમાં ફેટા પાડવાની કે ફીલ્મ
લેવાની પ્રવૃત્તિ કદી કરવી નહિ. જ્યાં આ વાત કહી શકાય તેમ
હોય ત્યાં તેમ કહેવું અને તે પ્રવૃત્તિ અટકાવવી.
૨૫ ઈપણ પૂજનીય મુનિભગવંતનું વ્યાખ્યાન ટેઈપ (Tape)
કરવું નહિ.
૨૬ નાનકડે પણ સંઘ છરી પાળતો જ કાઢ; પણ બસ, ખટારાના
સંઘે કાઢવા નહિ; તેમ કરવું પડે તો તેને સંધ ન કહેતાં
યાત્રાપ્રવાસ કહે અને તેમાં સંઘપતિ તરીકેની માળ પહેરવી નહિ.

·૨૭ તીર્થોમાં ટ્રાછરટર, કેમેરા, ઠંડા પીણા, બરફ, આઈસ્ક્રીમ વગેરે
અભક્ષ્ય પદાર્થોને કદી ઉપયોગ કરવો નહિ.
૨૮ શત્રુંજય આદિ તીર્થભૂમિઓ ઉપર ઝાડે, પેશાબ, ઘૂંક કદી
કરવા નહિ.
૨૯ તીર્થભૂમિમાં પૂર્ણ બ્રહ્મચર્ય પાળવું. જલસારૂપે તીર્થયાત્રા કરવી
નહિ. દોડધામથી અનેક તીર્થો સ્પર્શવા કરતાં પૂર્ણ ભક્તિભાવથી
વિભોર બનીને એકાદ તીર્થમાં વધુ સમય રોકાવાનો આગ્રહ રાખવો.
૨૦ રરતાઓ ઉપર કઈ લખાણ હોય તે તેની ઉપર પગ મૂકીને
જ્ઞાનની આશાતના કરીને ચાલવું નહિ.
૩૧ પિસ્ટલ કવર, ટીકીટે. રૂપી આની નોટો વગેરેને કદી થૂક લગાડવું
નહિ.
૩ર અક્ષરવાળા કાગળમાં ચવાણું વગેરે લઈને ખાવું નહિ.
૩૩ ઉપકારી વકીલે, માતાપિતા કે સશુરુ, તિથિની આરાધના જે
રીતે કરતા હોય તે રીતે કરવી. પરંતુ આ પ્રશ્નને વિવાદનું ઉગ્ર
સ્વરૂપ કદી આપવું નહિ.
૩૪ તત્ત્વજ્ઞાનના સારા જાણકાર મુનિરાજ પાસે સમય કાઢીને તવજ્ઞાન
ભણવાની તક કદી જતી કરવી નહિ.
૩૫ એકવાર સમગ્ર જીવનની આલોચના (ભવ આલોચના) સશુરુ પાસે
કરી લેવી. પછી દર વર્ષે એક વાર આલોચના કરવી.
૩૬ પસ્તીમાં શ્રુતજ્ઞાન વેચાતું જોવા મળે તે ખરીદી લઈને તેની
સુરક્ષા કરવી,
૩૭ આત્માનું અહિત કરે તેવા સામાજિક, ભૌતિક ભાષણે કદી
સાંભળવા નહિ.
a૮ આસપાસમાં યુવાનોને વીરરૌનિક બનાવવા માટે યત્નશીલ રહેવું.
૩૯ મુકિતદૂતનું વાંચન વધુ વ્યાપક બનાવવા પ્રયત્ન કરવો.
દા.

·૪૦ પૂજનીય મુનિવરેના વ્યાખ્યાન-શ્રવણની અનુકૂળતા હોય તો છેવટે
અડધે કલાક પણ જિનવાણીનું શ્રવણ કરવું.
૪૧ શક્ય હોય તે પાંચ જિનાલના જ દર્શન કરવા,
૪૨ વાળ વધારીને નવી ફેશનના પ્રવાહમાં તણાવું નહિ.
૪૩ ખાસ કરીને તીર્થોમાં પૂજ્ય માટે જ ચા નાસ્તો કે ભજન
તૈયાર કરીને કે કરાવીને તેમની ભક્તિ કરવાને આગ્રહ રાખે
નહિ; તેવી ભક્તિથી પૂને ઘણે દોષ લાગે છે.
૪૪ સંધના આંતરિક વિવાદોમાં કદી રસ લે નહિ; એ અંગે ચર્ચા
પણ કયાંય કરવી નહિ.
૪૫ સંસાર ત્યાગીઓના અવર્ણવાદ કયાંય કરવા નહિ.
૪૬ સંસાર ત્યાગીઓની ઉગ્ર શિથિલતાને બિરદાવવી નહિ; ત્યાં માથું
નમાવવું નહિ.
૪૭ કાલાનુસારી સુંદર મુનિજીવન જીવતા કાઈ પણ મહાત્માના વંદક,
પૂજક બનવું; અન્યથા જીવન જીવતા હોય તેવાથી બાર હાથ
છેટા જ રહેવું.
૪૮ દેરા, ધાગા, મન્ન, તન્નની અહિક લાભપ્રદ પ્રવૃત્તિમાં પડવું નહિ.
મોક્ષના એક માત્ર આશયથી જ ધમ કરો.
૪૯ પ્રાય ચરવળા વિના સામાયિક, પ્રતિક્રમણ ન કરવા.
૫૦ સામાયિક, પ્રતિક્રમણમાં લાઈટની ઉઝઈને દોષ સેવ નહિ,
૫૧ સાંધા વિનાનું અને ઉત્તમ પ્રકારનું વસ્ત્ર પહેરીને જ જિનપૂજા
કરવી.
પર બને તો પેન્ટ વગેરેને બદલે બેતી અં વગેરે પ્રાચીન જ
સ્વીકાર. ઘરમાં પણ પ્રાચીન વેષભૂષાને રવીકાર કરવા સહુને
સમજણ આપવી.
૫૩ એંઠા મેએ બોલવું નહિ.
૫૪ ઍડું મૂકવું નહિ; થાળી ને પીવી.
૬૮

·પપ જ એકાદ વિગઈ ત્યાગવી; એક ટંકે અમુક દ્રવ્યથી વધુ
વાપરવા નહિ.
૫૬ વિદળનું સેવન કરવું નહિ. (કાચા દૂધ કે કાચું દહીં સાથે કઠોળ
મિશ્ર કરવું તે વિદળ)
૫૭ લગ્નાદિ પ્રસંગોમાં અભય અપેય વરતુઓના ઉપયોગ કદી
કરવા નહિ
૫૮ બનતા સુધી એલેપથી દવાઓનું સેવન કરવું નહિ.
પ૯ કઈ સાધાર્મિકની ભક્તિ જરૂરી જણાય તો બીજે બધે લાભ
જતો કરીને પણ આ લાભને અગ્રિમતા આપવી.
૬. કઈ પણ સ્વધર્મી બંધુને મળતાં “પ્રણામ કહીને માથું નમાવીને
નમસ્કાર કરે. પરધર્મી બંધુને “જજિનેન્દ્ર કહેવું. લખાણમાં
પણ આ રીતે વર્તવું.
૬૧ આજના પશ્ચિમ શિક્ષણને વધુ આગ્રહ રાખવો નહિ. જરૂર
પૂરતું જ શિક્ષણ લેવું, તેનું વિષ ન વ્યાપે તે માટે જૈન
તત્વજ્ઞાન અને આર્ય સંસ્કૃતિની પણ સુંદર જાણકારી મેળવવી.
૨ સંધમાં વિખવાદ સર્જવા જન્મેલા અને હાલ જીવતાં જૈનધર્મના
કેટલાક સાપ્તાહિક; પાક્ષિક, માસિકના કદી ગ્રાહક થવું નહિ.
૩ બાહ્ય આક્રમણ સામે કમર કસીને સંગઠિત બની રહેવું અને
જિનશાસનની શક્ય વધુ સેવાનો લાભ લે.
કજ જમાનાવાદી બાંધછેડે સ્વીકારીને ધર્મ કરવાના કે વિકસાવવાના
ભ્રમમાં કદી ફસાવવું નહિ. ડું પણ શુદ્ધ જ આગ્રહ
રાખો.
૬૫ લે, કોલેજે. હોસ્પીટલે વગેરેમાં સખાવતો કરવાને બદલે
જિનમંદિર, ઉપાશ્રયે, સાધમિકે, પાઠશાલાઓ, શાસ્ત્ર રચના
આદિના ધર્મકાર્યોમાં જ મુખ્યત્વે ધનને સયય કરવા આગ્રહી

·બનવું. (સખાવતો તે બીજા
પણ
કરશે.
પણ
ધર્મસ્થાનોમાં
બીજાઓ ધ્યાન આપવાના જ નથી.)
૬૬ અનુકૂળતાએ સ્વદ્રવ્યથી એક જિન પ્રતિમા તે ભરાવવી જ.
૬૭ લહી પાસે શાસ્ત્રોનું હસ્તલેખન કરાવવા પાછળ પ્રતિ વર્ષ
અમુક રકમ વાપરવી.
૬૮ દીન, દુઃખિત અને અબેલ પ્રાણીઓની અનુકંપાના પ્રસં
ગેમાં તે નાત-જાત, કોમના કોઈ ભેદ જોયા વિના શકય
તેટલે વધુ પુરુષાર્થ કરે.
૬૯ પરમાનંદ પચ્ચીશી કે તેવા કોઈક નિશ્ચયનયના આત્મસ્વરૂપની
ઝાંખી કરાવતા સંસ્કૃત કે કંઠસ્થ કરીને તેને જ પાઠ
કરો. તેની સાથે પહેલું પંચસૂત્ર અને પૂ. ઉપાધ્યાયજી મ.
ને જ્ઞાન સાર, અમૃતવેલની સજઝાય પણ કંઠસ્થ કરીને નિત્ય
પાઠ કરવો.
૭૦ કમસે કમ બે પ્રતિક્રમણના સૂત્રો અને બે પ્રતિક્રમણની વિધિ
કંઠસ્થ કરવા.
૭૧ કઈ પણ દીન દુખીને ઘરમાંથી ખાલી હાથે પાછો જવા દે
નહિ; તેને કડવા શબ્દોથી કહી તિરસ્કાર નહિ,
૭૨ દર છ મહિને એક વાર તે ઉપકારી સ્વ-ગુરુના દર્શન. વંદન
નાદિ કરવા.
૭૩ કુટુંબીજનો, ઘરાકે, મિત્રો વગેરે સાથે વાતે વાતે ચીડાવું નહિ,
ક્રોધ કરે નહિ કે હાથ ઉગામ નહિ.
૭૪ અવારનવાર અનિત્યાદિ બાર ભાવનાઓથી આભાને ભાવિત
કરવો,
ઉપ સર્વ સાથે મૈત્રી રાખવી, ગુણીજને પ્રત્યે પ્રમોદ કેળવો.

·દુઃખિત અને પાપીઓની કરુણ ચિંતવવી, આપણું ન જ ચાલે ત્યાં ય ફોધને બદલે ઉપેક્ષા–ભાવના ભાવવી. ૭૬ વૃદ્ધજનોને આદર કર. ૭૭ સદૈવ નમ્ર, નિખાલસ, નિસ્પૃહી બની રહેવું. સહુને પ્રિય થવાય તેવા ગુણોથી જીવનને સુશોભિત કરવું. ૭૮ બ્રહ્મચર્ય પાલનના કટ્ટર આગ્રહી બનવું. લેશ પણ વીર્યપાત ન થાય તે માટે સતત સજાગ બનીને ખાનપાન આદિને રોજ વ્યવહાર વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવી દે. ૭૯ હંમેશ પર ચિંતા કરવી. “મારે ગમે ત્યારે ક્યાંય ચાલ્યા જવાનું છે એ વાતનું રોજ મનન કરવું. ૮૦ પરધર્મો પ્રત્યે સહિષ્ણુ બનવું, કદી ધિકકાર, તિરસ્કાર કરવો નહિ, ૮૧ આર્ય ધર્મોન અને આર્ય પ્રજાને સમૂળે વંસ કરતા આંતર- રાષ્ટ્રીય દાવપેચેના પુરા જાણકાર બનવું, તે માટેના પૂજ્યશ્રીને ખાસ પુસ્તકનું વારંવાર મનન કરવું. ૮૨ એકતા, સર્વધર્મ પરિષદ, સર્વધર્મ સંમેલને, શંભૂમેળા જેવા સંગઠનોની વાતોના વમળમાં કદી ફસાવું નહિ. ૮૩ શાસ્ત્રનીતિના સંગઠનના પ્રસંગને વધાવી લેવામાં કયારેય પાછી પાની કરવી નહિ. ૮૪ ધર્મરક્ષા માટે જે કાંઈ કરવું પડે તે કરવામાં હિચકિચાટ અનુભવ નહિ. ૮૫ જેની તેની જે તે વાતમાં અંજાઈ જવા જેટલા “ભેળા ભાભા બનવું નહિ. ૮ શકય હોય તે ગૃહમંદિર અને ગૃહપૌષધશાળા અવશ્ય બનાવવા. ૮૭ ધર્મસ્થાનોમાં જે ઉછામણું બેલાય તેની રકમ બને તે તે જ પળે, છેવટે ત્રણ દિવસમાં ભરી દેવી. ૭૧.

·૮૮ ઘરમાં મુનિજીવનની આખી ઉપાધિ વસાવવી અને રોજ સવારે
તેનું દર્શન કરવું.
૮૯ સંઘની વહીવટી બાબતમાં સત્તાને બદલે સંધસત્તાને જ મહત્ત્વ
આપવું. ઈલેકશનને બદલે સીલેકશન તરફ જ ઝેક રાખ,
ધર્મચુસ્ત વડીલેની વાતને હંમેશ મહત્ત્વ આપવું.
૯૦ ઉપાશ્રયમાં તમામ મુનિવરોને વિધિપૂર્વક વંદન કરીને જ મુખ્ય
મુનિભગવંત પાસે બેસવું.
૯૧ ધાર્મિક કે રાજકીય વહીવટી ક્ષેત્રોમાં પ્રવેશ કરવો અને શકય
તેટલે અનિષ્ટ બાબતોને સખ્ત વિરોધ રજુ કરતા રહે.
૯૨ નળ વગેરે ઉપર ગરણું બાધવું અને સંખાર સૂકવો નહિ
અળગણ પાણીને ઉપયોગ કરે નહિ.
૩ ચેકડી વગેરે સ્થાને નિગદ ન થાય તેની કાળજી રાખવી.
૯૪ માંકડ, મરછર, ઉંદર વગેરે મારવાની દવાનો ઉપયોગ કરે નહિ.
૯૫ ઘરમાં બેને એમ. સી. પાળે તેવી સમજુતિ આપવી.
૯૬ ગુપ્ત રીતે સાધર્મિક બંધુબેનની ભક્તિને લાભ સતત લે.
૯૭ સ્થાનકવાસીને મંદિરમાગી બનાવવાનું કે વૈદિક ધર્મને જૈન
બનાવવાને કદાગ્રહ રાખ નહિ.
૯૮ ફુલાચારાનું અચૂક પાલન કરવું.
૯૯ દીક્ષા લેતાને અંતરાય ન કરવો, તેમજ પાકી ચકાસણું પણ
કરવી.
૧૦૦ જન્મદિવસ જેવા દિવસોએ કતલખાનેથી છ છોડાવવાની
પ્રવૃત્તિ કરવી તથા તેવા અનુકંપાદિના અનેક કાર્યો કરવા.
૧૦૧ સિનેમાની તર્જ ઉપર ધાર્મિક ગીત ગાવા નહિ.
૧૦૨ પ્રત્યેક પ્રતિમાજીને “નમો જિણાવ્યું”
બેલીને નમસ્કાર કરે.
૭૨

·૧૦૩ શાસનરક્ષા માટે હમેશ કોઈ ચીજ વસ્તુનો ત્યાગ કરવો.
લેગસનો કાયોત્સર્ગ કરવો. મન્નાધિરાજને જપ કરવો.
૧૦૪ તીર્થસ્થાનોમાં કરાતી અદ્યતન સગવડને લાભ લે નહિ.
૧૦૫ રાત્રે વધુમાં વધુ ૯ સુધી જ ભાવના રાખવી.
૧૦૬ રાત્રે લા પછી ઘરની બહાર રખડવું નહિ.
૧૦૭ બજારુ વસ્તુઓ વાપરવી નહિ.
૧૦૮ ધાર્મિક પ્રસંગમાં સત્તાધારી વર્ગના માણસોને કે મોટા શ્રીમંતોને
અતિથિવિશેષદિ બનાવવા નહિ.
૧૦૯ જિનપૂજાના વસ્ત્રો સાથે ગંજીફરાક વગેરે પહેરવા નહિ. સ્લીપર
વાપરવા નહિ.
૧૧૦ જિનશાસન અંગેની કોઈ પણ કારવાહીમાં શિસ્તભંગ કદી
કરવો નહિ.
૧૧૧ સગર્ભ અવસ્થાની ગૃહ સ્ત્રીને નવ માસ દરમિયાન એક લાખ
નમસ્કાર જપની પ્રેરણા કરવી,
૧૧૨ તીર્થસ્થાનોમાં પૂજારી વર્ગને અવશ્ય “કાંઈક આપવાનું રાખવું.
૭૩

·પ
કમલ પ્રકાશન (પબ્લિક) ટ્રસ્ટ
રજિ. નંબર ઈ. ૧૫૪૧ (તા. ૪–૧૧-૭)
ઇન્કમટેક્ષ મુકિત T. R. No.47/W.G. 68–69 (Dt. 14-2-69)
ઓફિસ : ૫૦૮૨/૩, બીજે માળે, રતનપોળ નાકા,
યાજ્ઞિક ઈન્સ્ટીટયૂટ સામે, સાંધીરોડ,
અમદાવાદ-૩૮૦૦૦૧
મુનિશ્રી ચન્દ્રશેખરવિજ્યજીની જ્ઞાનવાણી
વહાવતાં
આધ્યાત્મિક પુસ્તકો,
(ગુજરાતી તથા હિન્દી)
તથા
મુક્તિદૂત માસિક
ચિન્તક : મુનિશ્રી ચન્દ્રશેખરવિજયજી
સંપાદક : હસમુખ સી. શાહ
નકલ : ૧૪૫oo
લવાજમ : વાર્ષિક રૂ. ૫-૦૦
કમલ પ્રકાશન ટ્રસ્ટ તરફથી બહાર પડતાં
પુસ્તકની પ્રાપ્તિસ્થાનો
૧, સોમચંદ ડી. શાહ ૨, સેવંતીલાલ વી. જન
જીવન નિવાસ સામે
: - ૨૦, મહાજન ગલી
પાલીતાણા
૧ લે માળે, ઝવેરી બજાર
(સૌરાષ્ટ્ર)
મુંબઈ-૨
૩. જેન પ્રકાશન મંદિર
દેશીવાડાની પિાળ,
કાળુપુર, અમદાવાદ–૧

·ટ્રસ્ટી મંડળનું નિવેદન કમલ પ્રકાશન ટ્રસ્ટ (અમદાવાદ) મુખ્ય બે વિભાગમાં કામ કરી રહ્યું છે. ૧. પુસ્તક વિભાગ ૨. માસિક વિભાગ (૧) પુસ્તક વિભાગ : આજ સુધીમાં પૂજ્યપાદ મુનિશ્રી ચન્દ્રશેખરવિજયજીને કેડીબંધ પુસ્તકે અમે બહાર પાડી ચૂક્યા છીએ. કેટલાક પુસ્તકોની તે ચારથી પાંચ આવૃત્તિઓ પણ અમે પ્રગટ કરી છે. ગુજરાતી ભાષામાં પ્રગટ થઈ ચૂકેલા પુસ્તકોને હવે હિન્દીમાં અનુવાદિત કરીને પ્રગટ કરવાનું કાર્ય પણ ચાલી રહ્યું છે. આ પુસ્તકે મુખ્યત્વે જૈન દર્શનને, યાવત ગૌરવવંતી આર્યસંસ્કૃતિને જગતની સમક્ષ અર્વાચીન ભાષામાં રજૂ કરે છે. ક્રમબદ્ધ રીતે નવાં નવાં પુસ્તકે અમે બહાર પાડી રહ્યાં હતા. તેમાં અમને સુંદર આર્થિક સહકાર મળી જતાં જાંબુવાલા ગ્રંથમાળાનું નવું ક્ષિતિજ ખુલ્લું મૂક્યું, ૧૯૭૧ ની સાલથી દર વર્ષે પાંચ પુસ્તકોને એક સેટ અમે આ ગ્રંથમાળાના અન્વયે પ્રગટ કરી રહ્યા છીએ. પણ અમને આટલાથી જ સંતોષ ન હતું. એટલે નવી પેઢીના યુવાનો અને યુવતીઓ માટે જીવનઘડતર વાંચનમાળાનું બીજું ક્ષિતિજ પણ ખુલ્લું મૂકયું. એના અન્વયે અમે વીસ નાની પુસ્તિકાઓ (પોકેટ -બુક) બહાર પાડી છે. અમારા બધાં ય કાર્યો સારી રીતે ચાલતા જ રહે અને વેગ પકડતા રહે એ માટે અમને ઘણા મોટા આર્થિક સહકારની આવશ્યક્તા છે. દાનવીર તરફથી અમને સુંદર સહકાર મળી રહે તે માટે અમે “કમલ પ્રકાશન ટ્રસ્ટ” ને પબ્લિક ટ્રસ્ટ બનાવ્યું છે. અને તેના

·દાનને “ઈન્કમટેક્ષ એકઝમ્પટેડ” કરાવ્યું છે. વળી અમે એ માટે
સુંદર ભેજના પણ કરી છે, જે નીચે મુજબ છે.
દાન :
પદ :
લાભ :
રૂ. ૨૦૦૧ : શ્રુતભકત : સંસ્થાના
ભૂત-ભાવી તમામ પ્રાપ્ય
પુસ્તક ભેટ મળશે.
રૂા.
૧૦૦૧ : શ્રુતાનુરાગી : સંસ્થાના ભૂત-ભાવી તમામ પ્રાપ્ય
પુસ્તક ભેટ મળશે.
૨. ૫૦૧ : શ્રુતસભ્ય : સંસ્થાના તમામ ભાવી પુસ્તક ભેટ
મળશે.
ઉપરોક્ત તમામ દાતાઓની નામાવલિ સંસ્થા તરફથી પ્રગટ
થનારા (સિરીઝ સિવાયના) પુસ્તકમાં સંસ્થાના કુટુંબીજન
તરીકે આવશે.
દાનવીર ! “કમલ પ્રકાશન ટ્રસ્ટ' ના નામથી આપની
રકમ આજે જ ચેક, ડ્રાફટ કે મનીઓર્ડરથી મોકલીને અમને આપને
અમૂલ્ય સહકાર આપશો એવી આશા રાખીએ છીએ.
* પુસ્તક વિભાગમાં જ્ઞાન ખાતાની રકમ લેવામાં આવે છે
પુસ્તક વિભાગમાં : અમારા કુટુંબીજને
-શ્રુતસમુદ્ધારક :
૨.
૧. શ્રી શાંતિદાસ ખેતસી ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ-મુંબઈ
પૂરચંદ નરભેરામ સુતરીઆ-મદ્રાસ
રામજી શામજી વિરાણી અને શ્રીમતી સમરત રામજી
વિરાણી ટ્રસ્ટ-રાજકોટ
૪, શ્રી પ્રવીણકુમાર દલીચંદભાઈ–મુંબઈ
૩,

·૫. 2 બુતરક્ષક : ૧. શ્રી વિશાશ્રીમાળી તપાગચ્છીય જ્ઞાનાદિ ધાર્મિક ફંડખાતું– જામનગર, શ્રુતભક્ત : ૧. શ્રી ગુજરાતી જૈન શ્વેતામ્બર તપગચ્છ સંધ- (કલકત્તા) ૨, વેતામ્બર મૂર્તિપૂજક જૈન સંધ-લીંબડી ૩. શ્રીમતી લીલમબેન મણિલાલ-મુંબઈ ૪. શ્રી ઝવેરી બ્રધર્સ–ચુડા કાંતિલાલ ચીમનલાલ કોલસાવાળા-અમદાવાદ ૬. રૂબી કેચ બીલ્ડર્સ પ્રા. લી–મુંબઈ ૭. શ્રી સુદામડા વે. મૂર્તિપૂજક જૈન સંધ–સુદામડા ૮, નયનમલ ભૂરમલજી જૈન–મુંબઈ ૯. જેન વે. મૂ. પૂ. તપાગચ્છ સંધ-ભુજ ૧૦. જમનાદાસ ખુશાલદાસ વોરા સહાયક નિધિ હ. લાલદાસ જમનાદાસ–મુંબઈ શ્રુતાનુરાગી : ૧. શ્રી માંડલિકભાઈ જે. ઝવેરી–મુંબઈ સુબોધચંદ્ર લાલભાઈ-અમદાવાદ કવરલાલ હીરાલાલ પારેખ-અમદાવાદ અચલગઢ જૈન પેઢી–અચલગઢ ધરમદાસ ત્રીકમલાલ કપૂરવાલા–મુંબઈ જૈન વે. મૂર્તિ પૂજક સુધારા ખાતાની પેઢી–મહેસાણા ભનીબેન ધીરજલાલ પાનાચંદ શ્રોફ-અમદાવાદ ૮ શ્રીમતી પિટિબેન ભૂરમલજી(દેલંદર) ૮. શ્રી શાંતિનગર જૈન વે. મૂર્તિપૂજક સંઘ-અમદાવાદ- બારેજા-બેફળી જૈન સંઘબારેજા ૨. ૪. ૧૦: ૭૭.

·-- ૧૧. શ્રી પાર્શ્વનાથ જૈન પેઢી–હીડા (રાજસ્થાન) ૧૨. એક સદ્ગહસ્થ તરફથી. હ. પ્રફુલચંદ કાંતિલાલ દલાલ-મુંબઈ ૧૩. સ્વ, મફતલાલ મોહનલાલના સ્મરણાર્થે તેમના સુપુત્ર તરફથી --નવા ડીસા ૧૪. શ્રી કપુરચંદ એન. સુતરીઆ-મદ્રાસ ૧૫. દાદર આરાધના ભવન જૈન-પૌષધશાળા-દાદર–-મુંબઈ ૧૬. બેન સરોજના સ્મરણાર્થે હ. જેસીંગભાઈ-પેથાપુરવાળા --અમદાવાદ ૧૭. શ્રી વિઠ્ઠલદાસ ધનજીભાઈ બારદાનવાળા-જામનગર ૧૮. ,, મેતીચંદ હેમરાજ ઉપાશ્રયના જ્ઞાનખાતા તરફથી–જામનગર ૧૯, સુમનભાઈ મુલચંદ વાડીલાલ શાહ-મુંબઈ ૨૦. વોરા અમુલખભાઈ કેશવજી (રાજપુરવાળા) ભુજ ૨૧. શ્રી લાલગર માધવગર કોન્ટ્રાકટર-ભુજ ૨, પાટી જૈન સંઘ-મુંબઈ ૨૩. ચંદ્રાલય જ્ઞાન ટ્રસ્ટ-અમદાવાદ ભવાનીપુર મૂર્તિપૂજક જૈન વેતામ્બર સંઘ-કલકત્તા ૨૫. શ્રીમતી સુશીલાબેન બાબુભાઈ ભગુભાઈ (પેથાપુરવાળા) -અમદાવાદ ૨૬. નવરંગપુરા છે. મૂર્તિપૂજક સંઘ-અમદાવાદ શામજી વેલજી વીરાણી અને કડવીભાઈ વીરાણી સ્મારક ૨૪. ૨૭, -ટ્રસ્ટ રાજકોટ ૨૮. શ્રી રણછોડભાઈ શેપકરણભાઈ શેઠ મુંબઈ ૨૯, રસીકભાઈ ત્રીકમલાલ લોદરાવાળા–મુંબઈ શ્રુતસલ્ય : ૧. મહુવા વીશાશ્રીમાળી તપાગચ્છીય છે. મૂર્તિપૂજક સંધ -મહુવા બંદર ૨. શ્રી સ્વ. છબીલદાસ સુખલાલ કાળીદાસ-લીંબડી ·૪. ૮. ૧૨, ૩. શ્રી રસીકલાલ શીવલાલ ગાંધી–મુંબઈ હિંમતલાલ શામળભાઈ-અમદાવાદ ૫. શ્રીમતી જયાલક્ષ્મી કપૂરચંદ સુતરીઆ-મદ્રાસ ૬. શ્રી હાલારી વીશાઓસવાળ છે. મૂ. પૂ. જૈન જ્ઞાતિ સમસ્ત દેરાસર ટ્રસ્ટ-પડાણ ૭. શ્રી વિજયસભા જૈન જ્ઞાન મંદિર-ડભાઈ જમવણથલી ગ્વ. મૂ. પૂ. જૈન સંઘન્જામવણથલી ભોગીલાલ મગનલાલ શાહ-ભાવનગર ૧૦. રમેશચંદ્ર કપૂરચંદ સુતરીઆ-મદ્રાસ ૧૧. દીલીપકુમાર કપૂરચંદ સુતરીઆ-મદ્રાસ » ભરતકુમાર કપૂરચંદ સુતરીઆ-મદ્રાસ ૧૩. , સ્વ. મહેતા દલીચંદ માણેકચંદ (ખીલેસવાળા)-જામનગર ૧૪. શ્રી ચેટીલા જૈન છે. મૂ. પૂ. સંધ-ચોટીલા ૧૫, જૈન છે. મૂ. પૂ. સંધ-દાવણગીરી ૧૬. સંઘવી ભવાનજી હીરાચંદના સમાધિપૂર્વકના સ્વર્ગવાસ નિમિત્તે તેમના સુપુત્રો તરફથી-ભુજ ૧૭. શ્રી જયંતિલાલ વલમજી છેડા-ગઢસીસા પત્રી જૈન સંઘ–પત્રી ૧૯. પ્રવીણકુમાર દલીચંદભાઈ–મુંબઈ ૨૦, જૈન શ્વેતામ્બર તીર્થ પેઢી, અચલગઢ ૨૧. રંભાબાઈ ડેસાભાઈ–કલકત્તા ચંદ્રકાંતભાઈ કાંતીલાલ શાહ-અમદાવાદ ૨૩. સુતરીયા ચીમનભાઈ ઝવેરભાઈ (નાણાં ધીરનાર)–નડીયાદ ૨૪. શ્રી ઝીંઝુવાડા જૈન સંઘ-ઝીંઝુવાડા ૨૫. શ્રી કીરણબેન ઉપેન્દ્રકુમારના સ્મરણાર્થે હ. નટવરલાલ અમુલખભાઈ–ગોધરા ૨૬. શાહ ચતુરભાઈ નગીનદાસ, બેલગાંવ. ૧૮. 2 ૨૨. s

·શ્રીમતી જ્યાલક્ષ્મી પૂરચંદ સુતરીયા મદ્રાસ
શ્રી પૂરચંદભાઈ નરભેરામ સુતરીયા મદ્રાસ
જે કમલ પ્રકાશન દ્રસ્ટે પ્રગટ કરેલા ગુરૂમાતા નામના પુસ્તકે
અમારા ઉપરોક્ત ઉપકારી માતાપિતાના જીવનમાં ચમત્કાર સર્યો તે
ટ્રસ્ટની ઋણમુકિત અથે અમે તેમના સુપુત્ર (રમેશચંદ્ર-દિલીપકુમાર
તથા ભરતકુમાર) ટ્રસ્ટને રૂા. ૧૧૦૦૧ અપર્ણ કરીએ છીએ,
સ્વ. દાનવીર, ધર્માનુરાગી શેઠશ્રી રામજીભાઈ
વિરાણીએ સ્થાપેલ “શ્રી રામજી શામજી વિરાણી
અને શ્રીમતી સમરતબેન રામજી વિરાણું ટ્રસ્ટ
રાજકેટ તરફથી સ્વ. શેઠશ્રી રામજીભાઈની
પુણ્ય તિથિ પ્રસંગે રૂા. ૧૧૦૦૧ કમલ પ્રકાશન
ટ્રસ્ટ ને અર્પણ થયેલ છે.
હર મેનેજીંગ ટ્રસ્ટી.
શ્રી નગીનભાઈ રામજીભાઈ વિરાણું

·(૨) માસિક
વિભાગ :
કમલ પ્રકાશન પબ્લિક ટ્રસ્ટ તરફથી મુકિતદૂત' નામનું સે
પેઈજનું એક માસિક જન ૬૯થી અમે શરૂ કર્યું છે. આ
માસિક બહુ જ ટૂંકા સમયમાં સાડા ચૌદ હજાર નકલોને
લક્ષ્યાંક આંબી ગયું છે. મુકિતત’ નામનું આ માસિક સત્યને
સંપૂર્ણ રીતે વફાદાર રહીને આર્ય સંસ્કૃતિના એ જાજરમાન
ગૌરવોની ઘટઘટમાં પુનઃપ્રાણ પ્રતિષ્ઠા કરવા તલપે છે. આગળ
વધીને પ્રત્યેક માનવમાં અધ્યાત્મભાવના તેજલિસોટા પ્રસરાવવા
છે છે.
જૂન ૭૨ સુધી મુકિતદ્દતની પેટી યોજના દ્વારા
અગિઆર હજાર બંધુઓને (રેજ ૧૦ પૈસાનું દાન કરવાની
શરત મંજૂર રાખે ત્યાં સુધી) તો આ માસિક કાયમ માટે
લવાજમ મુકત બની રહેશે. જૂન ૭ર પછી થનારા ગ્રાહકોને
લવાજમ રૂા. ૧૫-૦૦ ભરવા સાથે પેટીયોજના બંધ કરવામાં
આવી હતી. પરંતુ જુન ૧૯૩૪ના મુક્તિદૂતના ૬ઠ્ઠા વર્ષના
આરંભથી કમ્મરતોડ મોંઘવારીના કારણે અમે પંચવર્ષીય
લવાજમ પેજના પણ બંધ કરીને નવા થનાર ગ્રાહકે માટે
વાર્ષિક લવાજમ પાંચ રૂપીઆની યોજના અમલમાં મૂકી છે.
અગિયાર હજાર બંધુઓને કાયમ માટે લવાજમ
મુક્તિને લાભ ચાલુ રાખ એ નાનીસૂની બાબત નથી,
દાનવીરેના આર્થિક સહકાર વિના અમે આ કાર્ય હમેશ
માટે ચાલુ રાખી શકીએ નહિ. આપનો સુંદર આર્થિક
સહકાર અમને મળી રહે તે માટે અમે નીચે મુજબની એક
યોજના કરી છે. આ યોજનાનો લાભ લેનાર દાતાઓનાં
નામ માસિકના એક કે વધુ અંકમાં પ્રગટ કરવામાં આવશે.
(o

·શ્રીમતી જ્યાલક્ષમી પૂરચંદ સુતરીયા મદ્રાસ
શ્રી કપૂરચંદભાઈ નરભેરામ સુતરીયા મદ્રાસ
A
જે કમલ પ્રકાશન ટ્રસ્ટે પ્રગટ કરેલા “ગુરૂમાતા” નામના પુસ્તકે
અમારા ઉપરોક્ત ઉપકારી માતાપિતાના જીવનમાં ચમત્કાર સર્યો તે
ટ્રસ્ટની ઋણમુકિત અથે અમે તેમના સુપુત્ર (રમેશચંદ્ર-દિલીપકુમાર
તથા ભરતકુમાર) ટ્રસ્ટને રૂા. ૧૧૦૦૧ અપર્ણ કરીએ છીએ.
સ્વ. દાનવીર, ધર્માનુરાગી શેઠશ્રી રામજીભાઈ
વિરાણુએ સ્થાપેલ “શ્રી રામજી શામજી વિરાણું
અને શ્રીમતી સમરતબેન રામજી વિરાણું દ્રસ્ટ
રાજકેટ તરફથી સ્વ. શેઠશ્રી રામજીભાઈની
પુણ્ય તિથિ પ્રસંગે રૂ. ૧૧૦૦૧ “કમલ પ્રકાશન
ટ્રસ્ટ ને અર્પણ થયેલ છે.
હા મેનેજીંગ ટ્રસ્ટી,
શ્રી નગીનભાઈ રામજીભાઈ વિરાણું

·વ, કાન્તિલાલ પ્રતાપરી મુંબઈ
સ્વ. સુભદ્રાબેન કાન્તિલાલ-મુંબઈ :
શ્રી લાલજીભાઈ પદમશીભાઈ ઝવેરી-ચૂડા
શ્રીમતી જયાબેન લાલજીભાઈ ઝવેરી-ચૂડા
.
જેમણે પોતાના બે પુત્ર-પુત્રી (હાલ મુનિશ્રી
ચન્દ્રશેખરવિજયજી તથા સાધ્વીશ્રી મહાનંદાશ્રીને
ચારિત્રધર્મના સંસ્કારનું ગળથૂથીમાં જ પાન કરાવીને
વિશ્વકલ્યાણકર શ્રીજિનશાસને સમર્પિત કર્યા તેમની
પુણ્યસ્મૃતિમાં........
હ, પ્રફુલલ કાન્તિલાલ પ્રતાપશી-મુંબઈ
પૂજ્યપાદ મુનિરાજશ્રી ચન્દ્રશેખરવિજયજીના સતત
સાનિધ્યે જેમના જીવનની અંતિમ પળે ધન્યતાને પામી,
અને જેઓ પિતાના ધર્મસંસ્કારને અણમેલ વારસો
મને આપીને આ જગતમાંથી વિદાય થયા તે પૂજનીય
માત-પિતાજીના સ્મરણમાં આ નાનકડા સુકૃતને ભાગી
બનીને ધન્યતા અનુભવું છું.
-સુરેશ લાલજીભાઈ ઝવેરી.

·રૂા. ૩ooo સંસ્કૃતિ સમુદ્ધારક
રૂ. ૨૦૦૦ સંસ્કૃતિ રક્ષક
રૂ. ૧૦oo સંસ્કૃતિ ભક્ત
રૂ. ૫oo સંસ્કૃતિ અનુરાગી
રૂા. રપ૦ સંસ્કૃતિ સભ્ય
૨, ૧oo આજીવન સભ્ય
રૂ. ૨૫ કે તેથી વધુ રકમનું દાન કરનારનું નામ માસિકના એક
અંકમાં આપવામાં આવશે.
ઉપરક્ત કઈ પણ પદ પ્રાપ્ત કરનાર પુણ્યવાન વ્યકિત સુચવે તો
અનુક્રમે પંદર, દસ, પાંચ, બે અને એક-ઠેકાણે (રૂ. ૨૫૦ તથા રૂા.
૧૦૦ દાતાને) મુકિતત માસિક કાયમ માટે લવાજમ વિના ભેટ
મોકલવામાં આવશે.
રૂ. ૨૫૦ થી ઉપરના દાતાઓની નામાવલી ટ્રસ્ટ તરફથી બહાર
પડતાં તમામ પુસ્તકમાં આપવામાં આવશે.
મલ પ્રકાશન પબ્લિક ટ્રસ્ટના દાનને ઇન્કમટેક્ષ એકઝમ્પશન
છેલું હોવાથી આપની ૨કમ કરમુક્ત બની રહેશે,
* માસિક વિભાગમાં જ્ઞાન ખાતાની રકમ લેવામાં
પાવતી નથી,
માસિક વિભાગમાં અમારા કુટુંબીજને :
સંસ્કૃતિ સમુદ્ધારક :
(૧) પિટબેન ભુરમલજી C/o. શા. નથમલ એન્ડ કુ. મુંબઈ
સંસ્કૃતિરક્ષક :
(૧) શ્રી રજનીકાન્ત લક્ષ્મીચંદ જાબૂવાળા-લીંબડી
જીવતલાલ પરતાપસી-મુંબઈ
(૩) નયનમલ ભુરમલજી જૈન-મુંબઈ
(૪)
પિપટબેન ભુરમલજી જૈન દેલર
(૨)

·સંસ્કૃતિભક્ત :
(૧) શ્રી ઉષાકાન્ત રમણલાલ શાહ–અમદાવાદ
(૨) શ્રી વ્રજલાલ ત્રિભોવનદાસ- એલ. ટી. વાળા)-સુરેન્દ્રનગર
(૩) શ્રીમતી ગજરાબેન મનસુખલાલ શાહ-અમદાવાદ (એ. બી. સી.
સજીકલવાળા)
(૪) શ્રી ભીખાભાઈ મોતીચંદ પબ્લિક ટ્રસ્ટ તરફથી
હ-શેઠ પોપટભાઈ ભીખાભાઈ-- મુંબઈ
(૫) એક સગ્ગહસ્થ તરસ્થી હ. શેઠ શાંતિભાઈ કપાસીમુંબઈ
(૬) રૂબી કોચ બીલ્ડર્સ પ્રા. લી.-મુંબઈ
(૭) શ્રી રમણિકલાલ કેશવલાલ–સુરેન્દ્રનગર
(૮) શ્રી ઝવેરી બ્રધર્સ-ચૂડા
(૯) એક સદ્ગહસ્થ તરફથી હ. વસંતભાઈ-મુંબઈ
(૧૦) શ્રી રવિચંદ માણેકચંદથાનગઢ
(૧૧) શ્રી લઘુભાઈ માણેકચંદ--જામનગર
(૧૨) શ્રી કાન્તીલાલ ચીમનલાલ કલસાવાળા-અમદાવાદ
(૧૩) શ્રી મણીલાલ મગનલાલ કેટવાળા–ધ્રાંગધ્રા
(૧૪) શ્રીમતી કુસુમબેન જયંતિલાલ આર. શાહ-મુંબઈ
(૧૫) શ્રી શરદચંદ્ર જેઠાલાલ પાટલીઆ-જામનગર
(૧૬) શ્રી વિઠ્ઠલદાસ ધનજીભાઈ બારદાનવાળા-જામનગર
(૧૭) કેદ્ર જૈન તપાગચ્છ સંધ તરફથી (જિનાલયની શતાબ્દિ
નિમિત્તે) કેદ્ર
(૧૮) શ્રી બીપીનચંદ્ર રતિલાલ નાનજીભાઈ-ધ્રાંગધ્રા
(૧૯) સ્વ. વસનજી નાનચંદના કુટુંબીજનો તરફથી-જામનગર
(૨૦) એક સગ્રુહસ્થ તરફથી

·(ર૧) શ્રીમતી કમળાબેન શાન્તિલાલ કપાસી-મુંબઈ
(૨૨) દેશી છબીલદાસ જીવણલાલ (મોટી મારવાડવાળા)-મુંબઈ
(૨૩) શ્રી જસવંતલાલ ચીમનલાલ શાહ-મુંબઈ
(૨૪) શ્રી રમણલાલ ચીમનલાલ શાહ (કોલસાવાળા) અમદાવાદ
(૨૫) શ્રી એકવાયર મુંબઈ
(૨૬) શ્રી પ્રતાપ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ-મુંબઈ હ. શેઠ જીવતલાલ પ્રતાપસી
(૨૭) સ્વ. મહેતા દલીચંદ માણેકચંદ (ખિલોસવાળા) જામનગર
સંસ્કૃતિ અનુરાગી :
(૧) શ્રી ચંપાબેન મણીલાલ નાગરદાસ–મુંબઈ
(૨) સંઘવી મણીલાલ સાંકરચંદ-જામનગર
(૩) મહેતા ચંદુલાલ રામજીભાઈ ચેલાવાળા–જામનગર
(૪) શાહ અંબાલાલ અમૃતલાલ-બેરસદ
સંસ્કૃતિ સભ્ય :
(૧) શ્રી શિવલાલ ભૂદરદાસ રાજકેટ
(૨) અમૃતલાલ હરકીશનદાસ (હોટલ એમ્બેસેડરવાળા) ભુજ
(૩) રજનીકાંત અંબાલાલ શાહ-મુંબઈ
(૪) સ્વ. ચાંપસી પાલણ તથા સ્વ. પાલણ વીરજી તથા તેમના
પુત્રવધુ સૌ. સ્વ. હીરાબેન સુંદરજીની પુણ્યસ્મૃતિ પ્રસંગે હ.
કેશવજી પાલણ–મુંબઈ
(૫) દોશી સુંદરજી ડાહ્યાભાઇ–મોરબી
(૬) શ્રી શાંતિલાલ રાયચંદ-મુંબઈ
(૭) એક સગ્રુહસ્થ તરફથી–મુંબઈ
(૮) શેઠ નાનાલાલ લલ્લુભાઈ હ. લક્ષ્મી પ્રીન્ટીંગ પ્રેસ–સુરેન્દ્રનગર
) અ.સૌ. મીનાક્ષી રમેશચંદ્ર સુતરીયા-મદ્રાસ
(૧૦) અ.સૌ. યોગિની દીલીપકુમાર સુતરીયા-મદ્રાસ
૮૩

·(૧૧) જેચંદભાઈ અમુલખ C/o. વિદ્યાર્થી વિકાસ ગૃહ-બોરડી
(૧૨) સાબરબાગ સોસાયટીના જૈન ભાઈઓ તરફથી–સાબરમતી
(૧૩) બચુભાઈ ચીમનલાલ ઝવેરી–મુંબઈ
(૧૪) કેશવલાલ ગીરધરલાલ એન્ડ કું.–અમદાવાદ
(૧૫) શાહ કુંવરજી તુલસીદાસ–ધ્રાંગધ્રા
(૧૬) શ્રીમતી તારા કીશોર દોશી-રાજકેટ
C/o કીશોર એન્ડ કુ. એડવોકેટ
(૧૭) શા. ભવાનજી હીરજી–મુંબઈ
(૧૮) અ.સૌ. હર્ષદા ભરતકુમાર સુતરીયા મદ્રાસ
(૧૯) પરેશકુમાર રમેશચંદ્ર સુતરીયા મદ્રાસ
3

·૦ કમલ પ્રકાશન ટ્રસ્ટ તરફથી પ્રકાશિત થયેલાં પુસ્તકે (ઘેર બેઠા વી. પી. થી મેળવો. પિસ્ટેજ ખર્ચ અલગ) લેખક : મુનિશ્રી ચન્દ્રશેખરવિજયજી ૧ સાધનાની પગદંડીએ ૨ શરણાગતિ ૨-૦૦ ૩ વિરાગની ભરતી ૨-૦૦ ૪ ઊંડા અંધારેથી ૨-૦૦ ૦ ૫ અધ્યાત્મસાર ૫-૦૦ ૬ ગુરુમાતા ૨૦-૦ ૦ ૦ ૭ વંદના ૮ વિરાટ જાગે છે ત્યારે ૨-૦૦ ૦ ૯ મહાપંથના અજવાળાં ૨-૦૦ ૦૧૦ જેન દર્શનમાં કર્મવાદ ૧–૫૦ ૦૧૧ સચિત્ર જીવન દર્શન ૩-૦૦ ૧૨ કાનજીભાઈ મત પ્રતિકાર ૦૧૩ તિમિર ગયું ને જ્યોતિ પ્રકાશી ૨-૦ ૦ ૧૪ ત્રિભુવનપ્રકાશ મહાવીરદેવ (અનન્તનાં પાત્ર) ૪-૦ ૦ ૦૧૫ વિજ્ઞાન અને ધર્મ ૫-૦૦ ૦૧૬ મુક્તિત માસિક ફાઈલ વર્ષ-૧ ૦૧૭ વર્ષ–૨ ૫-૦૦ ૧૮ જાગતા રે'જે ૬-૦ ૦ ૧૮ સેળ ભાવનાઓ ૨૦ જુની પેઢીને [નં. ૧૯ થી ૨૭] ૨૧ બેધ કથાઓ જાંબુવાલા ગ્રંથમાળા ૧૯૭૧ ૨૨ ઊઠ, જાગ, મુસાફીર સેટનું મૂલ્ય ૨–૫૦ ૨૩ જૈન જયતિ શાસનમ ૮૫ ૩-૦ ૩-૦૦ ·૦૨૪ વીર! મધુરી વાણી તારી ૦૨૫ નહિ એ જનમ બારબાર ૨૬ મૂઝવતા પ્રશ્નો ૨૭ ચક્રવતી બ્રહ્મદત [નં. ૨૬ થી ૩૦] ૨૮ વાર: કથનો ધર્મઃ જાંબૂવાલા ગ્રન્થમાળા ૧૯૭૨ ર૯ આપણી સંસ્કૃતિ સેટનું મૂલ્ય ૨-૫૦ ૩૦ વિકાસનું મહાભિયાન ૩૧ સોલહ ભાવનાએ ૩૧ પુરાની પીઢીકે [નં. ૩૧ થી ૩૫] ૩૩ બેધ કથાઓ જાંબૂવાલા ગ્રંથમાળા ૩૪ ઊઠ, જાગ મુસાફિર (હિન્દીમાં) ૧૯૭૧ ૩૫ જન જયતિ શાસનમ સેટનું મૂલ્ય ૨–૫૦ ૩૬ મુક્તિદૂત માસિક ફાઈલ વર્ષ-૩ ૫o o ૦૩૭ સિનેમાને ત્યાગ કરે ૦૩૮ સાદગી અપના ૦૩૯ આપણે કયાં જઈ રહ્યા છીએ ? ૦૨૦ સુખ જ ભયાનક છે [ન. ૩૭ થી ૪૬] ૦૪૧ વાગે : વિચારેશઃ પામો જીવનઘડતર વાંચનમાળા ૦૪૨ જયવંતુ જિનશાસન સેટ પહેલે ૦૪૩ વિજ્ઞાન ! એક સમસ્યા સેટનું મૂલ્ય ૨-૦૦ ૦૪૪ દયાળુ બનો ૦૪૫ પરલોક દૃષ્ટિ ૦૪૬ કેઠા સૂઝ બને ૮૬ ·૪૭ અંધભક્તિ પશ્ચિમની ૪૮ ત્રણ વાર્તાઓ નિં. ૪૭ થી ૨૧] ૪૯ દંભ–૧ ૫૦ દંભ-૨ જ ભૂવાલા ગ્રન્થમાળા ૧૯૭૩ સેટનું મૂલ્ય ૨-૫૦ ૫૧ જરા, કાન દઈને મને સાંભળે પર મુક્તિદૂત માસિક ફાઈલ વર્ષ–૪ પ-૦૦ ૦૫૩ આંધી આવી છે ૬-૦૦ ૦૫૪ બ્રહ્મચર્ય ૨-૦૦ પ૫ ચાલે જીવન પલટીએ ૫૬ સંસાર [નં. ૫૫ થી ૫૯] પ૭ નિશ્ચય વ્યવહાર જાંબુવાલા ગ્રંથમાળા ૧૯૭૪ ૫૮ આ માસને શ્લોક સેટનું મૂલ્ય ૨૫૦ ૫૦ મીની કથાઓ ૦૬૦ રામાયણના પ્રેરક પ્રસંગે ૪-૦૦ ૦૬૧ ચાર પુરૂષાર્થ ૨-૦૦ કર મુક્તિદૂત માસિક ફાઈલ વર્ષ-૫ ૫-૦ ૦ ૬૩ વરસેનિક દળ ૬૪ ધર્મયુદ્ધ કે પક્ષયુદ્ધ ૬૫ વીરસૈનિકની ફરજો ૬૬ આપણી સંસ્કૃતિમાં સ્ત્રીનું સ્થાન [નં. ૬૩ થી ૭૨] ૬૭ ધર્મગુરૂઓ હવે તે જાગે જીવનઘડતર વાંચનમાળા ૬૮ ચિંતનની ચિનગારીએ સેટ બીજો ૬૯ આધુનિક શિક્ષણ સેનું મૂલ્ય ૩-૦૦ ૭૦ ધર્મનાશની ભેદી ચાલ ૧ કાપવાદ-ત્યાગ ૭૨ યુવકની મનેયથા ૮૭ :

·૩-૦ ૦ ૩-૦ ૦ ૧-૦૦ ૧-૦૦ ૫-૦૦ ૭૩ સિંહનાદ ૭૪ સ્વરાજનું લોખંડી ચોકઠું ૭૫ ચેત, મછંદર ! ગોરખ આયા ૭૬ ત્રિલોકગુરૂ મહાવીરદેવ (હિન્દી ૭૭ ત્રિલેકગુરૂ મહાવીરદેવ [ગુજરાતી] ૭૮ આપણે ફેર વિચારીએ ૩૯ ત્રિલોકગુરૂ મહાવીરદેવ [અંગ્રેજી) , ૮૦ વીરસૈનિક [ગુજરાતી] ૮૧ મુક્તિદૂત માસિક ફાઈલ વર્ષ-૬ ૮૨ વરસૈનિક [હિન્દી) ૮૩ સળગતી સમસ્યાઓ ૮૪ આત્મા ૮૫ જિનશાસનરક્ષા ૮૬ ગાંધીવિચાર સમીક્ષા ૦-૫૦ ૫-૦૦ ૧-૫૦ ૩-૦ ૦ ૨-૦૦. ૨-૦૦ (પ્રેસમાં) o આ નિશાનવાળાં પુસ્તકે અપ્રાપ્ય છે. 0 એકી સાથે સે રૂપીયાના પુસ્તક ખરીદનાર કેઈ પણ વ્યક્તિને ૨૫ ટકા કમીશન માંગશે તે આપવામાં આવશે. ૦ રૂ. ૫૦૧ નું દાન કરીને ભાવી તમામ પુસ્તક ઘેર બેઠાં ભેટ મેળવો. ૮૮, ·૩-૦૦ કમલ પ્રકાશન ટ્રસ્ટ તરફથી પ્રકાશિત થયેલાં પુસ્તકે (ઘેર બેઠા વી. પી. થી મેળ પિોટેજ ખર્ચ અલગ) પ્રાપ્તિ સ્થાનઃ ૫૦૮૨/૩, બીજે માળે, યાજ્ઞિક ઈન્સ્ટીટયુટ સામે, રતનપોળના નાકે, ગાંધીરોડ, અમદાવાદ–૧. : પ્રાય પ્રકાશને : ફેન૩oo૮૧ લેખક : મુનિશ્રી ચન્દ્રશેખરવિજયજી ૧ સાધનાની પગદંડીએ ૨-૦૦ ૧૯ ચેત, મછંદર ! ગોરખ આયા ૨ શરણાગતિ ૨–૦ ૦ ૮-૦ ૦ ૩ વિરાગની ભરતી ૨–૦૦ ૨. સળગતી સમસ્યાઓ ૩-૦૦ ૪ ઊંડા અંધારેથી ૨-૦૦ ૧ આત્મા ૨-૦૦ ૫ ગુરૂમાતા ૨-૦૦ ૬ જૈન દર્શનમાં કર્મવાદ ૧–૫૦ ૨૨ જામ્બુવાલા ગ્રન્થમાળા સેટ ૧૯૭૧ ૨–૫૦ ૭ કાનજીભાઈ મત પ્રતિકાર ૨૩ જાંબુવાલા ગ્રન્થમાળા ૮ ત્રિભુવનપ્રકાશ મહાવીરદેવ સેટ ૧૯૭૨ ૨–૫૦ અનન્તનાં પાત્રો] ૪-૦૦ ૨૪ જા ભૂવાલા ગ્રન્થમાળા ૯ જાગતા રેજો ૬-૦૦ સેટ ૧૯૭૩ ૨-૫૦ ૧૦ બ્રહ્મચર્ય ૨–૦ ૦ ૨૫ જામ્બુવાલા ગ્રન્થમાળા ૧૧ રામાયણના પ્રેરક પ્રસંગે૪–૦૦ ૨–૫૦. ૧૨ ચાર પુરુષાર્થ ૩ સિંહનાદ ૨૬ જાંબુવાલા ગ્રન્થમાળા સેટ ૧૯૭૧ [હિન્દીમાં ૨-૫૦ જ સ્વરાજનું લોખંડી ચોકઠું ૨૭ વરસૈનિક [ગુજરાતી] ૦-૫૦ ૫ આપણે ફેર વિચારીએ ૫-૦૦ ૨૮ વીરસૈનિક [ હિન્દી ] ૧–૫૦ ૬ ત્રિલેકગુરુ મહાવીરદેવ ૨૯ જીવનઘડતર વાંચનમાળા (ગુજરાતી) “૧-૦૦ સેટ બીજો ૧૭ ત્રિલેન્ગર્સ મહાવીરદેવ (૧૦ પેકેટ બુકસ) ૩-૦૦ (હિન્દી) ૧-૦૦ ૩૦ મુક્તિદૂત ફિ. વર્ષ ૩,૪,૫,૬ ૧૮ ત્રિલેકગુરુ મહાવીરદેવ પ-૦૦ (અંગ્રેજી) ૩૧ જિનશાસનરક્ષા એકી સાથે સો રૂપીયાના પુસ્તકો ખરીદનાર કઈ પણ વ્યક્તિને ૨૫ ટકા કમીશન માંગશે તે આપવામાં આવશે. ૦ રૂ. ૫૦૧ નું દાન કરીને ભાવી તમામ પુરતક ઘેર બેઠાં બેટ મેળવો. રૂ. ૧૦૦૧નું દાન કરીને ભૂત–ભાવી પ્રાપ્ય તમામ પુસ્તકે ઘેર બેઠાં ભેટ મેળવો. સેટ ૧૯૭૪ ૩-૦૦ 8-9 ૦ દરેકનું મૂલ્ય 9.

·F6[ જુન શાશ્ય બી.)
શાસનરક્ષાના કાર્યોમાં જો તમે ફાળે આપવા ઈચ્છતા હો તે:-
૧, આર્થિક બાબતમાં તમારી વધુમાં વધુ ઉદારતા દાખવીને
શાસનરક્ષાના કાર્યોમાં સંપત્તિ અર્પણ કરે
૨, તેજસ્વી સંતતિ શાસનરક્ષકેના ચરણે ધરે,
૩. છેવટે.…શાસનરક્ષાના કાર્યોમાં હાર્દિક સંમતિ તે
આપે જ.
પણ સબૂર..
યાદ રાખજો કે સ્વરક્ષા વિના શાસનરક્ષા શકય નથી,
આપણા તરણતારણહાર ભગવાન જિનેશ્વરદેવની આજ્ઞા-
એનું વધુમાં વધુ પાલન જીવનમાં અને કુટુંબીજનેમાં
કર્યા વિના સ્વરક્ષા સંભવિત પણ નથી,
માટે જ....
ઘરઘરમાં જ્યોત જલાવે : શાસનરક્ષા-દીપની;
દિલ દિલમાં ખુમારી પ્રગટાવે : શાસન રક્ષા કાજે મરી ફીટવાની,