·The Adyar Library Series–No. 64
* GENERAL EDITOR:
DR, G, SRINIVASA MURTI, BA., B.L., M.B. & C.M., VAIDYARATNA
Director, Adyar Library
GAUTAMA-DHARMASŪTRA-PARISISTA
(SECOND PRASNA)

·'GAUTAMA-DHARMASŪTRA- PARIS'ISTA (SECOND PRASNA) EDITED BY A. N. KRISHNA AIYANGAR, BL.A., L.T., Adyar Library ADYAR LIBRARY 1943 ·Price Rs. 9-0-0

·TO THE MEMORY OF
HELENA PETROVNA BLAVATSKY
CO-FOUNDER OF THE THEOSOPHICAL SOCIETY
AND THE ADYAR LIBRARY

·viii GAUTAMA-DHARMASTTRA-PARISISTA contribution. The emphasis on the spiritual greatness of the wisdom of ancient India makes more a promise of escape from this world than a solution for the problems in this life. So far as I am concerned, the true value of the wisdom of ancient India lies in its capacity to solve certain problems that face man at present. Rationalism started in European thought in the eighteenth century and developed into immense proportions in the nineteenth century: Religion has been discredited; God is condemned; faith has been displaced from community life. But reason has not made. man happier; reason has not offered any solution to problems whose origia is attributed to religion and faith. Man, is faced only with more serious problems, reason has only proved the old Upanişadic statement : अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः स्वयं धीराः पण्डितमन्यमानाः । जन्यमानाः परियन्ति मूढाः अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ।। It is worth while to inquire whether the social order in ancient India can offer any clue to modern problems. It is not at all contended that one can refer to an ancient text for a solution of any modern problem in the same way in which one can refer to an income-tax reckoner to find out the amount of tax one has to pay. Ancient civilization is only a sign-post that guides us; it is not a rest-house where one can spend one's time during 2 journey. If one clings to a sign-post on the road, ode is shissing the very purpose for which it is erected on the road-side. In any progression, there must be a moving away from . the previous positions; but that does not mean that there is a breaking away from the earlier positions. There is a break from the former positions when one falls down and not when one proceeds along. One can be said to be progressing or ·GAUTAMA-DHARMASUTRA-PARISISTA or Church outright; what has to be done is to find out the *. mistake in the Church that has given rise to this dissatisfaction. One docs not kill a man who is ailing; the proper method is to treat him to prescribed medicines. It is here that perhaps ancient Indian wisdom can give some help to modern man in his perplexities regarding the foundations of moral order in man's life. The foundations of moral order in human society have been dealt with in the Dharmasüstras in India. When it is said that such foundations are to be seen in the Vedas, it does not mean that icre is a doctrine of undiluted authori. tarianism. "It is said so in a text; so it must be accepted." This is not what is called the “Vedic authority" for Dharma "moral order." It is a rationally worked out doctrine, necessitated by the very nature of man's reason and satisiying to its fullest extent. Reason by its very nature establishes something that is not confined to reason. It is like a small nirror that can reflect the whole vast licavenly regions. Man's life is traced to a source and is projected to an ultimate objective, both transcending reason, but comprehended by reason, as in the case of a small mirror that teflects the vast heavens. " Natural sclection," " survival of the fittest" and such other postulates attain a wider meaning within the framework of the "Vedic auhority for moral order." Life is made a fundamental instead of discarding it as an accident, in the scheme of this universe. There is a life unconditioned by material transformations side by side with lite confined to material transiormations, and life altimalely rc-ascumes the unconditioned state. The law goycuring this progression of conditioned life towards the unconditioned state is what called the moral order. It is to be traced from the prior inconditioned sta:e and is to be reason ·FOREWORD related to the ultimate unconditioned state. The law within the material transformation may be a scientific law; but what is called "Vedic las" is the lay comprehending the unconditioned state of lite and the life in the conditioned state. It is man's reason that investigates this law; and reason is satisfied by the validity of this law. It is not anti-rational; it may be super-rational. Reason can comprehend what is super-rational, though reason cannot delimut what is super. rational. This is the great value of the Dharmasastras. The different applications of the law may not have much of a practical value except as a guide for understanding the nature of the application of a law. But they have as much value to one who wishes to formulate moral law in a society vader modern conditions as a textbook on medicine has to a medical practitioner to understand a certain case that he has to treat. He will not find an answer his difficulties in the text; but he can find a guide for such difficulties in it. Similarly, in the specific laws, which had a validity at one time, one finds a guide in the mode of formulating laws to suit modern conditions. This is the true value of such a publication. It has a definite purpose in man's life in modern life. It is far more than an antiquarian curiosity for an Acadernic man. C. KUNHAN RASA ·PREFACE In the course of preparing the Descriptive Catalogue for the Dharmasāstra section of the Sanskrit Januscripts in the Adyar Library, I came across three manuscripts of the Gautama-dharmasitra.parisista, consisting of two prasnas. Of these, one manuscript contained only a portion of first prasna. It was found that the second prasna of the parisista was unpublished and it was accordingly pointed out to the Library authorities that the work might be published by the Adyar Library. Dr. G. Srinivasa Alurti, che Director of the Adyar Library was kind enough to include it in the programme for the Adyar Library Series in which the work is now given the Serial No. 64. My thanks are due to the Director of the Adyar Library Dr. G. Srinivasa Varti for all the acts of kindness and encouragement which I have received in bringing out the work. Di. Kunhan Raja, the Editor of the Adyar Library Bulletin not only furnished the space in the Bulletin for the publication of the work but has further placed me under a deep debt of gratitude by writing the 'Foreword' to the work. Pandit V. Krishnamacharya was kind enough to read through the press.copy of the work and suggest useful emendations. I record with pleasure the help which I have received at every stage, in bringing out the work, from Pandit

·xiv
GAUTAHA-DHARJIASŪTRA PARIS'ISTA
N. Ramachandra Bhat of the Adyar Library. The peat and
expeditions printing of the Vasanta Press has placed me
under a deep sense of obligation to the Superintendent,
Mr. C. Subbarayudu.
Adyar Library,
A. N. KRISHNA AIYANGAR
21 April 1948.

·LIST OF ABBREVIATIONS OF WORKS CITED IN THE FOOTNOTES 1. 9: Yājſlavalkyasmyti, with the Commentary of Aparārka, Anandasrama Sanskrit Series, No. 46, 2 Volumes, 1903.4. 2. 31962ra: Āpastambadharmasūtram, with the Commentary Ujjvala, Edited by Pandit A. Mahadeva Sastri and Panditaratnam K. Rangacharya, Government Oriental Library Senes (Mysore), No. 15, 1898. 3. F. Manusmrti, with the Commentary of Kullūka Bbafta, Gujarati Press Edition, 1913. 4. RT46. (Haft73h) Bralmacärikānda of Kriya. kalpataru, of Lakşmīdhara, Edited by Prof. K. V. Rangaswami Aiyangar, Gaekwad Oriental Series. 5. nap: Gautamadharmasitram, with the bbāşya of Maskari, Edited by L. Srinivasacharya, Government Oriental Library Series (Mysore), No. 50, 1917 6. ETT:, 927. A. 341., 9. 1., ST., Paräsarasmrti (Paräsara Madhava), Asiatic Society of Bengal, Edited by Maha. mahopadhyāya Chandrakanta Tarkalankara, Volumes 1 and 2. (Ācāra and Prāyascitta). 7. grafander: Prāyascittendusekhara, Anandasrama Sars. krit Series, No. 103, 1931. 8. 14: Bodhyanadharmasītran, with the Commentary of Govindasvāmin, Edited by L. Srinivasacharya, Government Oriental Library Series (Mysore), No. 34, 1907.

·хуі
GAUTAMA-DHARNASTTRA-PARISISTA
9. aparaguai Brahmavaivartapuranam, Anandasrama Sanskrit
Series, No 102, 2 Volumes, 1935.
10. H7941: Bhāvaprakäsa, Kashi Sanskrit Series (Haridas
Sanskrit Granthamala), No. 130, 2 Volumes, 1938.
11. HATTO Matsyapurānam, Anandasrama Sanskrit Series,
No. 54, 1907.
12. Chata: Madanapūrijala, Edited by Pandit Madhusudana
Smiştiratna, Asiatic Society of Bengal, 1893.
13. @: Mannesmrti, see under No. 3.
14. HERE Maskari, see under No. 5.
15. a. Firm., Alitakşara, see under Yajcavalkya, No. '16.
16. u4642, 43., Yajnavalkyasuli, with the Mitikgarā of
Vijñānesvara, Nirnayasagar Press, 1926.
17. fas: Vimanesvara, see Mitākgara and Yajñavalkya,
No. 16.
18. fry: Vişmesmyf. Edited by J. Jolly. Asiatic Society of
Bengal, 1881.
19. 7: Viramitrodaya, Suddhiprakāsa, Chowkbamba
Sanskrit Series, 1937.
20. dary; Vaidyanatha, see No. 21.
21. FT. 9., Smiştimuktaphalam, Edited by
R, Gbarpure,
Collection of Hindu Law Texts Series No. 25 (5 and 6),
1910.
22. ffatrint: Smratnākara, Edited by Dharmadhikari
Chakravarti Aiyangar (Telugu).
23. Smilnam Samuccayali, Anandašrama Sanskrit Series No. 48,
1905.

·LIST OF ABBREVIATIONS xvii Pp. 35-45. Pp. 112-116. References to the undermentioned works (with the abbreviation given against each) are given to the above collection. a. अधिः अत्रिसहिता Pp.9.27. . आपस्तम्बस्मृतिः आपस्तम्बमृतिः C. देवल: देवलस्मृतिः Pp.85-89. यमः यमस्मृति: वसिष्ठः वसिष्टस्मृति: Pp. 187.231. मृहारीतस्मृतिः वृद्धदारीतस्मृतिः वेदव्यासस्मृतिः वेदव्यासस्मृतिः h. शः शवस्मृतिः संवर्तः संवर्तस्मृतिः 24. स्वप्नप्रकाशिका Svapnaprakasika, (Manuscript) Transcript, Shelf No. VIII.1.25. Serial No. 60593, pp. 61-87, deposited in the Adyar Library. 25. Erla: Härrasmrti, Aştādas'asmộtayaḥ, Venkateshwar Press, Bombay, 1924, pp. 56-77. 26. हेमादिः, प्रा, का. Caturvargacintamani, Vol. IV (Prayascitta Kanda), Asiatic Society of Bengal, 1911. Pp. 232-356. Pp.357-371. Pp.374-395. Pp. 411.424. C

·CONTENTS
PAGE
Dedication
vii
xiji
Foreword
Preface
List of Abbreviations
Introduction
Detailed Sanskrit Contents
XV
xxi
. xxxix
xlvii
Errata
Text
1
91
Word Index of Satras
Index of Authors and works Cited in the Footnotes
Index of Vedic Citations
126
129

·INTRODUCTION The word Dharma is one of the most comprehensive and important term in Sanskrit literature. According to commentators it is explained as denoting an act whịch produces a result (to the soul) called apūrra, the cause of heavenly bliss and final liberation. It has, however, been understood in ordinary usage to have a far wider meaning. The term has been used in various contexts to signify a prescribed course of conduct, duty, ordinance, statute, law, usage, practice, custom, custom. ary observances of castes, religion, piety, justice, equity, virtue, morality, nature, character, a characteristic quality or peculiarity etc. Pūrvamimämsä professes to teach Dharma exclusively. The work of Mano which is the standard treatise on Dharmasastra is the most familiar example specially devoted to the exposition of Dharma.' The vedic meaning of the term—which is held to be derived from the root dhr (to uphold, to support, to nourish)-as sustainer included ordinances, and gradually extended its signi. ficance to include the meaning of fixed principles of conduct, and the whole body of dharna literature later on. All dharmasätras and the code of Manu describe the dharma of all the Varnas and every dlarma work is intended to explain the duties and obligations of the varnas. The fivelold classification of dharma adopted by Medhatithi is followed by Vijñādesvara in 1 Encyclopaedia of Religion and Ethics. Vol IV. p 703 Kane, History of Dharmasdstro, Vol I. PP 1.3 ·xxii GAUTAMA-DHARMASÕTRA-PARISISTA his Mitakşará, by Haradatta on Gautama and by Govindarāja on Manu.' This fivefold classification under varna-dliarma, Asrama-dharma, varnāsrama-dharma, naimittika-dharma and gupa-dharma is occasioned by the very first verse in the Yajſavalkyasmști.' It is in this sense that the word dharma is understood in Dharmasastra. 0 BACKGROUND OF DHARMAS'ASTRA The first and ultimate source of Dharma is the Veda or srutii' To the Hindu the Veda is the source of all knowledge and religion. It enjoins actions to be performed and enumerates actions which are inhibited. The rules for the conduct of daily life are laid down according to the Veda. The entire Veda is the source of Dharma and no part of it can be rejected on the ground of being inconsistent in teaching. If there is is such a difference in the Veda itself, it is explained as giving permission to both the practices as in the case of edila and antıdita homas. Dharmasastra comes next and derives both its inspiration and matter from the sruli or Veda. Those whose knowledge of the Veda was unquestioned could expound it without in any way conflicting with the vedic practices. As such, their exposition was authoritative. Excepting the code ol Manu which is attributed to the father of the ncc all other works have been composed by sages of approved merit and knowledge of thc sruli. But a preeminence has been assigned to the code of Manu and any smsti which contradicts Manu is not considered as good for being followed in actual Kaloka on alanu. II. 25 वर्गाधमेतानो मोहिमानशेषतः। sanw, II.. TW.11.13 ·INTRODUCTION xxiii 1 life. Thus dharma literature dealing with the life of the people of the land, laying down the rules for the daily life and occupa. tions of the people in the minutest details entered into all the aspects and spheres of human action such as economic, social or religious. Its all-pervasive character has made it coextensive with the Veda in authority and spirit.' The sintis therefore set forth the ideal of life both in this world and in the world above as obtained from a knowl. edge of the Veda. Any lapses could not be condoned and had to be expiated. Such expiation was through vedic rites in which vedic mantras were utilized for the purpose. One of the basic assumptions of the Hindu view of life is that life is eternal. The soul or átmá never perishes though the body or sarira which it occupies dies. The soul is reborn several times through its own karma and continves to function birth after birth till it attains liberation or mokşa. The self is related to Paramātma or Supreme Soul. The good or bad actions of a soul follow it by an eternal and inexorable moral law of the universe. The doer vanishes but the deed survives and adheres to the self or ätmathe real doer. The important incidents in the life of a person good or bad are the result of the past actions of the individual which bave moulded his destiny in the present life. These go by the term pirrajan. mavāsand recognized by vedāntins. One rises up or falls 1 Brhaspatismts, G.OS. LXXXV. p. 3: वेदार्थप्रतिबद्धत्वात् प्रामाण्यं तु मनोः स्मृतम् । मन्वर्थविपरीता तु या स्मृति: सा न शस्यते ॥ ....L-.-. strative career ·xxiv GAUTAMA DHARMASUTRA-PARISISTA down in the ladder according to the good or bad actions that he performs in his lives. One has to work out his karma and the moral law is so inexorable that there is no escaping it. Mokşa' is the release from the cycle of births and deaths which result in rebirth. Any one incarnation is only a hyphen in the long history of its existence, a short interval in the awesome prospect of viewing the past incarnations or the future oncs that stretch forward and backward to eternity. To be born is to court pain (duhkha). To be released from the cycle of births is therefore the object of a proper life lived by following. the precepts of Dharmasīstra which embody the vedic teachings. Man is the only rational being among God's creations. He alone has the capacity to lift himself to the position of the gods by his own effort. But this goal is defective in as much as when the pumpa or merit which he has acquired througlı good actions is exhausted like oil in a lamp, he is sent back to the carth, to begin a new cycle of births and deaths. The highest bliss is not derived from residence in the Heaven of Indra. For, the span of the life of an Indra is only onc-fourteenth of the day of Brahim. The aim is to attain a position for the soul, after the weary march through several births, from which there is no return, which is commonly called Parama Padam. Reincarnations can be accepted as good if they help in such an ascent. The nscent to the Pitsloka is known by the name of Dhima-yana and the path of the soul which does not return to the earth, Dera-yana.' In the attempt to attain the object of lifxeration one has prepare himself by living through a full life in this world according to the precepts taught by the Dharmas'istras. This Sreda to be Wolpipa of the month of Lalo dhan (Gawad's Oriental Senes, Xo ca infra., pp 1-7, las 10-13 ·INTRODUCTION XXY brings us to a consideration of the varņăsrama scheme which is the special contribution of our literature to the world. The first three varmas--the Brāhmaṇa, the Ksatriya and the Vaisya form the bulk of the society. The first varna (representing the intellect of the community) is devoted to a dedicated life of studying the vedas and mastering the entire literature and to act as the teachers of the community. The second (representing the strength of the community in its physical aspect) is entrusted with the duty of protecting the country and the people. The third--the Veisya-was econontically the most affluent as it thrived on trade and agriculture and was the main stay of the social structure. The fourth varņa the S'adra was to assist the first three in the discharge of their duties. No special teaching or schooling was esscntial for his uplift. He had no daily routine to attend to, the negligence of which entailed sin. This aspect is figuratively explained in the Puruṣasākta hymn where the origin of the castes is stated as emanating from the mouth, the arms, the thighs and the feet of the Purusa. No one can stand or walk without the fect and the thighs, and to the community, the Vaisya and the Sudra are as important as the thighs and feet are to the human body. A regulated life within the varnās'rama scheme, according to the principles laid down in the dharma works, gradually lifted itself up to the liighest bliss by its own merits. The scheme of the Asramas was no less important or significant. To the first two varpas the first three asnamas were open. The fourth Israma was open only to the Brahmana. To the kşatnya the fourth, and to the Vaisya the third and fourth dsramas kere barred as they would be diverted 1 Yogi-Yaaralya-chied in Purdrara 31. hatiya Vol 1, Part I p 153. चत्वारोपाप्रणम्योका आधमाः धुतियोगिता । क्षत्रियस्य अयः प्रोका: दावेशयोः। ת ·Xxvi GAUTAMA-DHARMASUTRA-PARISISTA from the most useful occupations of protection of the people (Prajapalana yajña) and increasing the economic prosperity of the community, through trade and agriculture. The rise of the new schools of thought opened the fourth dsrama to all the people by the spread of Buddhism and Jainism. Consequently, the social equlibrium must have suffered from an unequal distribution of the population in the various economic spheres of activity. The importance attached to the duty of protection can be seen in the exemption given to war materials and Elephants which are made unpunishable for acts of trespass and are called prajāpālas.' The most important asrama common to all the varņas was the grhasthasrama. According to Manu the grhastha is. the srestha and he alone supports the whole society. The Brahmacarya Israma is the period of preparation for life in the world. The canaprastha and the sanyasin get out of the life of the grhastha and live in the forests or the outskirts. The householder lives in villages and towns, and as neither the Brahamacärin nor the sanyåsin has the right to cook food for liimself the grhastha has to supply their food as well besides his own requirements. He performs the sacrifices and sråddhas for the satisfaction of the gods. He is competent to procreate children and it is part of his duty to continue the race. Tlins the grhasthuisrama is the only Israma which is capable of discharging the three natal debts with which a person is born. The doctrine of the puruşărthas-Dharma, Artha, l'ama and Jloksa apply to him with equal ease. To the Brahmacári, Dharma alone applies and to the last two asramas the last purus Jrtha alonc applies. It is to the grhastha that all the four pusuşinhas can apply without infringing dharma rules. The whole community depended on the grhastha (householder). egy effatyre qZITAT Fal: 1 Varadismito, p. 170.

·xxviii GAUTAMA-DHARSIASUTRA-PARIS'ISTA for this three-fold division, In later metrical smrtis this division has been consciously adopted. In the well ordered scheme of life through the asramas which take their roots in the Vedas, any dereliction of duty enjoined was a sin, as each one was a violation of Dharma either of omission or of commission. The law of Karma being inexorable, such omissions had to be expiated either by other births or by penances in this very birth. These sins may • cffend only Dharma or may be against other individuals. In the latter casc it offended both God and man. Civil as well as criminal offences fave thus, apart from the cognizance which the courts take note of, a spiritual significance which could not be escaped. One may hoodwink a loman judge, but the ever-vigilant Dharma with his never failing witnesses can not be given the slip.' Tlie gravity of the offence will have to be taken into consideration and the more Grave the offence the larger the number of births that one had to undergo. Genuine repentence was recognized but any insincerity in the expiatory ceremony or pretence was not tolcrated.' Confession was one of the methods by which expiation was permitted. The Christians have been practising it for long.' chapters on IYS7ala by Anastambe, have been printed in the collections of Dharma-Sastra Teuts by Jisananda Vida-44an (Vol 1, p. 567-9841 and 1 N. Durt (Vol 1, PP 403-423). and in the Anandasrama Collection (No. 48) with the utile Smrtnamsdonnecojuh. (pp. 33-45). Apakara commesting Y3javulta II, 10-. cites the ser present WEBC aib, following verse भारिपचन्द्रावनितोऽनलय पोभूमियो हदयं यमय । भत्रिसटमेव साये धर्मय जानाति नरस्य इत्तमा Num. XI, 25, 27, 20 पया या नोभम स्वयं प्रस्वानुभापर्व। 1 HOT 7 Airijarvis genou ६षा 1 मन Trri ममता ·INTRODUCTION xxix of the several methods of expiation or prāyascitta Manu has enumerated five as important such as confession, repentence, tapas (austerity) adhyayana (recitation of the veda), and dāna (charity).' These ultimately resolved themselves into the existing functions of the castes and hence prayascitta only meant a more zealous pursuit of the duty of each person in his own varņa and ásratna. Heavier penalties and prayascittas are proposed for very serious sins and smaller penalties and prāyascitta for the smaller offences. Non-performance of prayascitta entailed in certain cases loss of caste and reinitiation.' The function of the classification into acāra, vyavahāra and priyaścitta is not for the sake of convenience only. There is a rationale behind it. Many mistakes are committed in the course of our lives and some of them are very small or very big. The law of Karma being inexorable, the bad effects of bad actions cling to the soul. when the belief in future lives was prominent and attempts were made to correct mistakes by undertaking penances for expiating sins, the attitude was one of faith in the efficacy of these expiatory rites. The belief was that there were two sides to cvery sin. One was the punishment which had to be undergone for committing the sin. This was physical. In the case of theft the king's jurisdiction over the thief was physical and punishment purified the offender. In cases where moral lapses of a serious nature » crc concerned or crimes which required both physical punish. nient and spiritual penance, to deprise the offender of the तथा तथा शरीर सतेनाधर्मेण मुच्यते । परवा पापं हि संतप्य तस्मात्सपात् प्रमुभ्यो। व कुयों पुनरिति निाया पूर्व तुमः ॥ Maxn, X1, 222, in an age ·XXX GAUTAMA-DJARMASŪTRA-PARIS'ISTA opportunity of correcting himself by denying him the right to perform expiatory ceremonies kras a more serious punishment than the physical one. For, it deprived him of the possibility at any stage of reclamation to society. The outcaste was one who suffered from this disability. Prayascitta had therefore an important part to play in the regulation of the life of the people. Prājascitta enabled the moral oflender who realized his mistake and was repentent to retrace his steps back to his original position and start afresh. A denial of the opportunity would mean eternal damnation, and Hinduism was in principle) against any person being shut out from legitimate opportunities of spiritual uplift, which alone mattered. Every other thing was transient and Dharma alone remained to accompany the soul in its weary march.' The Gautama. dharma-siltra parisista which is now presented as edited from two manuscripts available in the Adyar Library Nos. S. D. 55 and 24. G. 18. presents the prāyascitta part of Gautama. GAUTAMA-DHARMA-SUTRA The dharma-sitra of Gautama is the carlicst work known. Unlike the dharma-sülra of Baudhāyana and Apastamba it is wholly written in prasc. Baudhiyana and Apastamba have verses interspersed in their works. Gautama is referred to in the works of Baudhayana, Apastamba, Manu and Yājñavalkya.' The antiquity of the work as the first dharma-sutra has not been in dispute though there has been differences of opinion as to the later revisions of the work. The vicw of Dr. Balakrishna Ghose has been examined by YM. Kane and as the arguments advanced by Dr. Ghose are met by Prof. Srs, Introduan to Ritoksissturu, Motusado ISTE II. alv anl FP 210111 lat Dr Jayasual places the work of Gaslama between 30 and 200 BC Sre. Hanu on. Yaralys, p...

·Xxxii GAUTAMA DHARMASUTRA.PARISTSTA bhāsyas which by themselves can be regarded as digests t.. Mitaksara of Vijñānesvara." In the process of such an evolution, cach dharma-sūtra must have sought the help of others to fill up the gaps in its own literature. The general principle of accepting rules as workable and applicable to all in cases where specific directions have not been laid down in their own dharma literature-anuklamanyato grilyam--a principle which is accepted in other branches of literature, should have operated.* It is all the more important in cases where the dharma literature did not have other parts like the srauta, grla or salba parts as in the case of Gautama-dharina-stītra. EDITIONS OF GAUTAMA We have three editions of Gautama.dharma-silra: (1) No. 61 of the Anandasrama Series with the bhagya of Hara. datta ; (2) of which there is also a Telugu edition; (3) and with the commentary of Maskari in the Mysore Scries. Editions of the sotras alone are many and have not been recounted here. Of these, the Mysore edition contains, besides the text and commentary, a section--Kriyākānda-in eighteen chapters. The content of the Kryākānda is to treat about the acarr part as to the daily routine from getting up in the early morning, danta-dhāvana, stāna, japa, homa, pñjā etc. This is also found in the Telugu edition (1927). The Kriya. kanda is contained in the tyo manuscripts of the Adyar Library as the 1st prasna of the parisisła. The second prasna is the unprinted portion and is now published. Krtyakalpatan, Brahmacärikända. Introduction, pp. 6-8 (Edited by Prof. K. V Rangaswami Aryangar). * The principle is accepted in the case of Agama Literature for purposes of worsbip in the lerpples of South India Gautama dkarma-salra. Edited by L. Srinivasacharya, 1917 (Mysore). pp. 457.475. Telugu edation, Madras, 1927, pp. 489-514.

·INTRODUCTION xxxiii THE PRESENT EDITION . The two manuscripts utilized for the present edition are described here: (31)-8. D. 55. Paper-country-made-38 folia-The first prasna is numbered 1-16, and second numbered 1-22. Telugu script. Big handwriting. 10 lines per page. Size : 9}" X 59" Bound in book-form. In good condition. Complete. (+)-24.G. 18. Palm-leaf. 11 folia ; numbered 3 to 13.(First two folia lost). Grantha script. Fair medium handwriting. 9 to 11 lines per page. Size 19}" X 12". Not inked. Very damaged. First prasna incomplete and Second prasna completc. The second prasna deals with the prayascilla part of the Gautama-dharina-sitra in detail. It is divided into twenty sections and contains 500 sūtras. The following is an analysis of the number of stras in the parisista: (1-14 11-31 • 16-49 12-23 17-18 Chapt. 13-13 18-14) 19 17 20-11/ Total 500 The dharma-sūtra of Gautama contains sotras which are relevant to the portion covered in the parisista but which are brief. The explanation has to be sought here in the second prasna for a fuller treatment. The sūtras do not mention any names of writers. On examination it is possible to find parallel passages in both Alanu and Yajílaralkya, as niso Vasiştha. and Vişnu. Such passages have been furnished as footnotes under the relevant sotras in the text. The work is quoted with approval by Vajñancsvara commenting on Ydjiaralkyasmli in his Alitakşarā (III, 216)' and half of a section of the 6-77 12-12 3-31 4-66 15.47 7-21 8-28 9-20 10-19 14-23 19-24 Yajniavalkyasını, Nirnayasagar ellon, pp. 370-371, ·. XXXIV GAUTANA-DHARMASTTRA-PARISISTA parisişta is quoted witi slight changes in the order of citation terbatim. Madhava commenting. on Parāsara, quotes the same sūtras under Gautama (Parisara-dladhaviya, Vol. II, pp. 514-8). Vaidyanātha in his Smpti-mustaphala"(Prāyascittakanda) quotes the same sutras uader Vyddha Gautania (Ed. by Gharpure, p. 861)' though the two earlier writers quote them under Gautama and not Vpddha-Gautama. But Madhava quotes tinder Vrddha-Gautama certain sūtras which are not found in the present manuscript (Parásara-Mädhatiya, II, pp. 504-5).' And none of the sittras or verses quoted under Vrddha Gautama by the different writers of digests are traccable in the present work of Gautama.parisista. SOURCES OF THE PARISISTA The first prasna of the Parisista has been printed in the Mysore edition of the Gautama-dharma siitra with the * Smrtimukraphala, fuited by ) R. Gharpore. p 861. The stras referred to are cited bereunder: वृद्धगौतमः देवदथ्योपजीवी होगी । प्रतिज्ञाय बामणस्यादानादल्पायुः । पनी. यहुये मन्येकारामः लीयः । स्वामिना धर्मे नियुक्तस्तदनुष्टानाशको जलोदरी । दुर्यलयापे पलवतामुपेक्षायामहद्दीनः । व्यवहारपक्षपाते जिवारोगी। स्वयं प्रवर्तिन. धर्मानुष्शनारने प्रतिपटवियोगः । स्वयमप्रभु शुलरोगी। परिक्षीणमित्रयन्धुस्वामि. सजनावमन्ना परिभूततिः। अतिथि परसप्रश्नतः पपासपट्टिका । सूर्यास्ताले प्रति. भयादानादिरनियोगः । एना गुरुस्वामिमियमुपचरतः प्रामार्थपरिग्रंशः। विधम्माए. हारी सर्वदुःगाश्रयः। गोदुःसकारी गोनामहा । गोनिदयशिपिटनामः । यथानाको निस्तेजस्कः । सभायां गलपन्थी पुग्याक्षेपी पकणारा: । शिरचीधर्म के राक्ष माधुजनतपस्थिदेव द्विजगुरुज्ञानयोगदेश पकाम्यः। तदायरामभेस नेतादीनः । मनः मरम्मविकतः । परस्यामिलापी क्षयरोगी स्यात् । चौररक्षकः, "वहारेप्यमापौरातिपय यः। पागिम्यतामो मो तस्यन्तरगतम्य प॥ पारि: सरप्राणगंदेहो मस्तिव पापिन।" इति । . .

·INTRODUCTION • Хххү bhasya of Maskari.' It contains eighteen chapters. It opens with the pratijñā: athācārăn pravkşyāmil and true to the proroise, describes the äknika part. Conduct is the key to the four purusārthas is the slogan.' In the last sūtra of the first pras'na occurs the passage: Evam Kriyākāndam acarata” dharmarthakāmamokşāmām siddhir bharati siddhir bharati | The repetition of the last words is to denote.the end of a section. The word Kriyākānda in the sutra has been taken to be title of the portion by the editor of the Gautama-dharma sūtra in the Mysore series. But the editor of the work in the Telugu edition puts the following colophon: Iti Gautama-dharma-sutra Parisıste Kriyakanda namani astādaso ansa) 1 and rightly regards the portion as part of the Parisista. The second prasna which is now presented for the first, time, attempts to describe whatever has been left out in the dharmastītra to which it is attached. It lumits itself to the prayascitta portion which has not been elaborated in the Gautama-dharma-sútra. In the composition of the work, the Parisista has borrowed a great deal from the works of Nanu and Yājñavalkya. Other works on Dharmasastra have also been utilized such as Vişnu. Vasıştha, Paithinasi, Hārīta, Sarkha, Baudhāyana etc. An entire section on Dreams' has been bodily taken from the Hlatsyapurāņa. The verses of the Matsyapurana have been rendered into prose in sūtra style in the order in which the topics are cited in the verscs." pp. 457 to 475 "पाचाराल्लभते धर्ममाचारालभते धनमाचाराल्लभते सुखमाचारादेव मोक्षमानुयात् । Ibid., p. 457. See chapter 16, infra, pp. VY.V.

·Xxxviii GAUTAMA.DHARMASUTRA:PARIS'ISTA There are eleven manuscripts of the Gardama-dharma-sätra in the Adyar Library which contain this extra chapter and I have edited the chapter in the Adyar Library Billetin (Vol. X, pp. 206-203 with the help of these manuscripts). DATE OF THE PARIS'ISTA There is no definite indication as to the date of the work. Nor does the internal evidence furnish any further definite clue. The fact that the Parisista has borrowed largely from other works on dharmasastra definitely pushes back its date to the centuries after the Christian era. The chapter dealing with Svapra (dreams) which is definitely borrowed from the Matsyapurana will bring it further down to the Gapta times when the purinas took their present shape. The earliest work which cires the Parisista is the Mitakșari of Vijñānesvara. In fact, it is not too much to say that in several cases the Alitakşarā, in commenting on Yājñavalkya has taken the . clue from the Parisista. Illustrative instances can be found in p. 6, under sitra 7, p. 9, sítra 14, p. 27, sītras 16 and 17, pp. 32-33, sūtras 7-12, p. 35, the last sitra of the 7th chapter and the first sūtra of chapter 8, p. 36, sitras 3 and 4, P. 39, sūras 16 and 21 etc. Commenting on Yajñavalkya III, 216. Vijñanes vara has quoted over half of a section of the Parisista. The work had therefore attained to a position of authority by the time of Vijñanes'vara. Neither Medhatitli nor Visvarûpa lias quoted this Parisista. The argument of silence is at best only a partially correct view and cannot be pushed to the logical extreme. Under the present state of our knowledge all that we can say is that about A.D. 800 may be the latest date that can be assigned the Cowlana. dharnia-sülra.parisista ·विषयानुक्रमणी सूत्रसंख्या १ . २ ITI ६-९ १० विषयाः प्रथमोऽध्यायः प्रतिज्ञा भवप्राप्तिकारणानि कर्मानुरूपशरीरप्रणम् सत्त्वादिगुणपरिपाकः स्वर्गमार्गः देवयानपिढ्याने द्वितीयोऽध्यायः सत्त्वशुध्या मोक्षप्राप्तिः गृहस्थस्य मोक्षप्रात्युपायः कर्मविपाकः तत्राकामतो महापातकिनां संसारप्राप्तिः कामतो महापातकिनां संसारमाप्तिः तूंतीयोऽध्यायः महापातकिनां कर्मविपाक: पातकिनां कर्मविपाकः चतुर्थोऽध्यायः कर्मविपाकः २ . . . ८-१२ ·Xxxvi GAUTAMA-DHARSIASUTRA-PARIS'ISTA MANU AND VĀJŠAVALKYA The Parisista fallows Yājñavalkya in the main, both as to the matter taken and the arrangment. Beginning, from verse 131 of the third chapter of Yājäavalkya ile Parisista uofolds itself as it proceeds to deal with the various topics. In many places in the first five chapters, and in other places, verbal identity of the sütras to the verses of Yājñavalkya is clear. In lact the many textual difficulties which The two manuscripts presented were overcome by a close study of the Parisista with the Jlitākşară of Vijñancsvara, which had utilized the Parisista to the fullest extent, The extent of borrowing from Manu is also considerable. Manu has been accepted wherever Yājñavalkya 'has not touched the topic and laid down the role (chap. 2, sitras 9.12). A similar instance can be seen in chapter 6, stras 3 to 6 where sins entailing loss of caste are. enumerated. Where there is a difference of opinion between Yájāavalkya and Manu, the Parisiştu follows the former.' OTHER WORKS Apart from passages which have been cited for comparative study from Vişou in the footnotes, one passage of interest has to be noted. This occurs in chapter 6, sutras 1 and 2 under the topic atipitaka and anupātaka. The same topic is dealt with in chapter 5 under sūtra 4 and the same view is ciled by Yājňavalkya. But the petion of the same topic in chapter 6 is under a different classifcation which is supported by Vişnu. The Parisistu has accepted both the views under different classifications. Sec footnote No. 10 of 0.95, infra.

·INTRODUCTION xxxvii Remarkable identity of passages between the Parisista and Vasiştha are noticeable. These can be seen under chapter 7, sütra 6, chapter 9, sütras 5-10, chapter 14, sütras 6-7, chapter 20, sutra 9 etc. Similarly, identity of passages with Yama is found in p. ६०, Saikha, pp. १२.१४, ३२, ५१, ८६, Harita, pp. ३७.८, ७९-८०, Devala, P, ६२. Two sutras have been . bodily borrowed from Apastambadharmasútra (chapter 8, sütra 1 and chapter 11, sūtra 11). Other writers whose verses have been rendered into prose or reproduced with slight variations have been shown in the footnotes in the relevant places. The list given above is only illustrative but not exhaustive. The Gautama.dharma-sütrit contains an extra chapter in the editions of both Jivananda and M. N. Dutt.,This chapter has been omitted in the standard editions of the work issued from Mysore and Poona as neither Maskari nor Haradatta has commented on the chapter. The Parisista contains several of the stītras found in the extra chapter. Out of a total 31 sütras only 13 sütras do not find their counterparts in the Parisista. They are cited below: हिरण्यहारी दुर्दरी ॥ ७ ॥ पुचामरसीसविक्रया मद्यपः ॥ १७ ॥ एफशफविक्रयी मृगल्याधः ॥ १८ ॥ नाक्षत्री चादी ॥ २० ॥ नास्तिको रगोपजीवी ॥ २१ ॥ ब्रह्मपुरुषतम्कराणां देशिकः पिण्डहरः ॥ २३ ॥ पण्डो महापथिकः ॥ २४ ॥ मध्यामेही हि धर्मपन्नीषु स्यान्मैथुन- प्रवर्तकः ॥ २६ ॥ खोटः सगोत्रसमवयःस्त्रयभिगामी २७ ॥ श्रीमती- मातृभगिनीमातृभगिनीप्वभिगम्यावी जिनः ॥ २८ ॥ तेषां गण्डव्याधितव्यदरिद्राल्पायुपो ऽल्पवुद्धयः शटपण्डशैलूपतम्करपरपुरुषोप्य- परकर्मकराः खल्वाटनक्तंचरा नृशंससंकीर्णकूटकर्माणः कमतश्चान्त्याश्योपः परन्ते ॥ २९ ॥ तस्मात्कर्तव्यमयेह प्रायश्चितम् ॥ ३० ॥ विशुद्धलक्षणे र्जायन्ते धर्मस्य धारणादिति धर्मस्य धारणादिति ॥ ३१ ॥ गुजकुण्ड.

·सूत्रसंख्या . ५-४४ ४५-४७ xl GAUTAMA-DHARMASŪTRA-PARISISTA विपयाः पञ्चमोऽध्यायः महापातकसमानि उपपातकानि उपपातकायावृत्तौ फलविशेषः पष्ठोऽध्यायः यतिपातकानि अनुपातकानि जातिभ्रंशकराणि संकरीकरणम अपात्रीकरणम् मलिनीकरणम् प्रकीर्णकम् महापातकप्रायश्चित्तनिरूपणप्रतिज्ञा ब्रह्महत्याप्रायश्चित्तम् .. सप्तमोऽध्यायः सुरापप्रायश्चित्तम् २ . ४ . ५ ६ ७ . ८ . एकादश मद्यानि २ ५ . " . ८ " अकामत: मुगपाने प्रायश्चित्तान्तरम् रेनोविण्मूत्रप्राशने प्रायश्चित्तम् मद्यमाण्डत्योदकपाने मुरापानसमे मुवर्णस्तेये कामाकामकृतपापानां प्रायश्तेि विशेषः মুয়াবিমান मुवर्णपरिमितमुवर्णस्तये महापासमत्यम् " १३.-२० . .

·DETAILED SANSKRIT CONTENTS xli सूत्रसंख्या . . " " " . " . " . १२-१३ १४ १५ १६-२० २२-२३ २४-२६ २७ " विषयाः अष्टमोऽध्यायः गुरुतल्पे प्रायश्चित्तम् गुरुतरूपसमे धान्यादिहरणे ऋणानपाकरणे अनाहिताग्नितायां लाक्षालवणादिविक्रये निन्दितार्थोपजीवने भृतकाध्ययने जातिमात्रब्राह्मण्यादिगमने स्वैरिणीगमने बन्धकीगमने विधवागमने बतत्यागमने च गर्भकरणे नवमोऽध्यायः स्वैरिशुदादिगमने प्रायश्चित्तम् प्रतिलोमामने भार्यामुखमैथुने निष्कृत्यभावः रजस्वलागमने प्रायश्चित्तम चमारादिवधे 'अस्थिमसामनस्थिमतां च यधे भाद्रुमछेदने काकादिमिर्दशे दशमोऽध्यायः धादिवरजम्बलायाः प्रायश्चितम " . २८ " . .. . " . . . १२-३ १४ " . " . " . १६-१७ १८-२० .

·. " . " . . " . " . " . . " -xlii CAUTAMA-DAARNASTTRA-PARISISTA विषयाः सूत्रसंख्या वेदोक्तकमपरित्यागे प्रायश्चित्तम् . कन्यादूषणे आत्मार्थ पाकक्रियायां मद्यपत्रीनिपेवणे च नारीणां विक्रये ८ ब्रह्मसूत्रं विना भोजनादौ e रजस्वलयोरन्योन्यस्पर्श तस्करराजभृत्यादीनां ११ ब्रह्मोपजीविलक्षणम् १२ देवलकादीनां प्रायश्चित्तम् समुद्रयाने ब्राह्मणस्य १४ असत्प्रतिग्रहे सत्परिमहत्यागे १७ अदत्तादाने कर्मविपाकः १८ शाल्मलबहिर्वेदिपुरोडाशादिभक्षणे प्रायश्चित्तम् १९ एकादशोऽध्यायः अनिदेशाहगवादिक्षीरपाने प्रायश्चित्तम अन्नस्य केशादिना दूषणे शुद्धिः. श्वाशुच्छिष्टमक्षणे प्रायश्चित्तम् दीपोच्छिादिभोजने पीतशेषपाने १६-१७ ममेध्यादिस्पृष्टमक्षणे १८-१९ कुत्सितानभोजने २० उत्थितादिभोजने एकपडतो केनापि तत्यागे मोजने २२-२३ शवादिदूषितकूपस्थजलपाने २४-२५ चण्डाल यूपभाण्डादिजलपाने " . . . " " " . " .

·DETAILED SANSKRIT CONTENTS विषयाः . . -- . " . " . " " . . सूत्रसंख्या द्वादशोऽध्यायः म्लेच्छादिपुष्करणीशौचाशौचनिर्णयपूर्वकं तज्जलपाने प्राय- श्चित्तम् -४ रजकादिभाण्डस्थजलपाने प्रायश्चित्तम् अन्त्यजखानितकूपादौ स्नानकरणे पर्युषितभोजने ९-१०० सक्त्वादीनां निशि वर्जनम् ; अवर्जने च ११-१२ अनाहुतायन्नभोजने १३-१५ भिन्नभाजनादिषु भोजने १६-१७ हस्तदत्तादिक्रियादुष्टाभोज्यभक्षणे १८-१९ मुरापानसमानि २० अमोज्यानाः गणिकालक्षणम् , तदनभोजने च प्रायश्चित्तम् .. २२-२४ गणलक्षणम् २५ त्रयोदशोऽध्यायः अभोज्याना: कदर्यलक्षणम् पण्डलक्षणम् ३ मार्जारलक्षणम् ४ कुक्कुटलक्षणम् ६ पतितलक्षणम् अपविद्धलक्षणम् चण्डाटलक्षणम् एतेषामन्नभोजने प्रायश्चित्तम् भ्रूणहालक्षणम् पुनरभोज्यानाः . . . २ . . . ७ ८ . . . .

·xliv GAUTAMA-DHARMASŪTRA-PARIS'ISTA सूत्रसंख्या . . . " . . विषयाः बलात्कारेणाभोज्यभोजने प्रायश्चित्तम् चतुर्दशोऽध्यायः अपुत्राद्यन्नभोजने प्रायश्चित्तम् अभोज्यानि, तद्भक्षणे च नखच्युतवृतादेगौमांसतुल्यता, तद्भक्षणे व हस्तदत्तभोजननिषेध; पीतशेषपानादी प्रायश्चित्तम सुरापानसमं जलम् चण्डालादिस्पृष्टवस्त्रशुद्धिः चण्डालादिस्पृष्टसुवर्णादिशुद्धिः चण्डालादिस्पृष्टधान्यशुद्धिः पञ्चदशोऽध्यायः गृहदाहे सति तत्रस्थधान्यशुद्धिः হাসিনাগালি मन्त्रशुद्धिः घृतगुडादिशुद्धिः बालानां शुद्धता शूर्पयत्रादिस्पर्शे दोषः दिवा मैथुने प्रायश्चित्तम् विप्रेण वादे तत्ताडनादौ च असंनिहितजलदेशादौ विण्मूत्रोत्सगे, सूर्योदये स्वापे नियकर्मलोपे मातकवतलोपे तो मापा अगमने ९ १०-११ १२ १३-१६ १७-२१ २२-२३ III.1.III Injili, . . . ३ . . ८ . . ११-१२ " . . " १८-१९ २० २१ २२ " . 4 ·DETAILED SANSKRIT CONTENTS xlv सूत्रसंख्या २४ " . " " " ७ ९-१० . विषयाः कुलक्षयकरं कर्म : पोडशोऽध्यायः अन्नातभोजनादौ प्रायश्चित्तम् . पङ्क्तो वैषम्यकरणे अमेध्यगन्धाघ्राणे कुनख्यादीनां पतितादिपङ्क्तिभोजने नीलवस्त्रधारणे नीलवस्त्रधारणनिषेधापवादः पालाशकाष्ठकृतपादुकादिधारणे प्रायश्चित्तम् गुरुशिष्याद्यन्तरागमने दुःस्वमारिष्टदर्शने दुःस्वमनिरूपणम् , तत्प्रायश्चित्तं च सप्तदशोऽध्यायः निषिद्धदेशगमने प्रायश्चित्तम् स्वशकृतीक्षणे अग्नेः खदायध:करणे दर्भः पादप्रमार्जने अनभिवाद्याभिवादने निषिद्धकालेऽभ्यगादौ अस्पृश्यस्पृष्टस्पर्श यूपचण्डालादिस्पर्श देवलकस्पर्शनिषेधः महापथिकलक्षणम् उपस्पशननिमितानि १२-४९ . २ " . . ४-१०. " . . " २४ १५-१६ - १८.

·GAUTANIA-DHARSHASITRA-PARISISTA सूत्रसंख्या 4. ६-७ " " . ८-१० . १२ . विषयाः अष्टादशोऽध्यायः भुज्ञानस्यास्पृश्यस्पर्श प्रायश्चित्तम् असंभाग्यसंभाषणे विना यज्ञोपवीतेन भोजनादौ इन्द्रचापादिदर्शने अप्सु स्वप्रतिबिम्बदर्शने नुदादिपू प्रकीर्णकप्रायश्चित्तोपसंहारः एकोनविंशोऽध्यायः अथ रहस्यप्रायश्चित्तानि तत्र बहिःसंध्यया शुद्धिः 'अग्नेमन्वे' इति सूतजपेन शुद्धिः सर्वपापक्षयकरा मन्त्राः गायत्रीजपमहिमा रकादशिनीजपमहिमा विशोऽध्यायः जपयज्ञप्रशंसा रुद्रजपप्रशंसा कृष्णाजिनदानप्रशंसा धेदाभ्यास: पधा. सर्वपापहरणोपायः Ilire. „IITÉ IL : . . . . १० ११ .

·ERRATA LINE PAGE '11 2 read उच्चैःस्वरः for उच्चैःस्वर 12 2 ब्रह्महा " ब्रह्मदा " 14 26 " " cite स्तेनः स्तेयाद् cites स्तेनस्तेयाद 33 " 36 20 उशना उशनाः 40 25 " " " 42 13 गच्छेच्छरपत्रैवेष्टयित्वा " गच्छेल्लोहितदभवेष्टयित्वा स्याश्रधानस्य 61 3 •स्याघ्रधानस्य " . 79 11 cites cite " ·॥ श्रीरस्तु ॥ ॥ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् ॥ द्वितीयः प्रश्नः प्रथमोऽध्यायः 'अथातो धर्मशेषान् व्याख्यास्यामः' ॥ १॥ 'अन्त्यपक्षिस्थावरतां दोपैर्मनोवाकायकर्मभिर्जीवोऽयं भवयोनिशतेषु प्रयाति ॥ २ ॥ परद्रव्याणि मनसा ध्यायंस्तथानिष्टानि चिन्तयन् वितथाभिनि- वेशी जायनेऽन्स्यासु योनिषु ॥ ३ ॥ The manuscript af begins with the following salutations : श्रीगणेशाय नमः । श्रीदक्षिणामूर्तिगुरवे नमः । हरि: ओम् । 'Parallel quotations from the standard works on dbarmasastra such as Manu, Yajñavalkya, Vişnu and Vasiştha have been cited poder each sutra, wherever they have been traced Quotations from the Mitaksara of Vijñanesvara, Parāsara-Madhavrya and some of the minor smslis have also been added as they were found . useful. अदक्षिणस्थावरता-: अत्यन्तपक्षे स्थावरता-के. *ct., अन्त्यपशिस्थावरतां मनोवाकायकर्मजः । दोषः प्रयाति जीवोऽयं भवयोनिशतेषु च ।। याज्ञवल्क्यः, ३१३३. जायते आसुरयोनिषु---अ. scf., परद्रव्याण्यभिध्यायंस्तथानिष्शनि चिन्तयन् ।। वितयाभिनिवेशी च जायतेऽन्त्यासु योनिषु ॥ याज्ञवल्क्यः, ३,१३४.

·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् पिशुनोऽनृतवादी 'परुषोऽनिबद्धप्रलापी मृगपक्षिपु जायते ॥४॥ अदचादाननिरतः 'परदारगो हिंसकश्चाविधानेन 'स्थावरप्वमि- जायते ॥ ५ ॥ शौचवानात्मज्ञम्तपस्वी विजितेन्द्रियो दान्तः 'कर्मवेदविद्यावित् सात्विको देवयोनितां याति' ॥ ६ ॥ विषयवारम्भी' व्यमोऽसत्कार्यनिरतो राजसी मनुप्येषु "मृतो जन्माधिगच्छति ॥ ७॥ 10 1 । 'पुरुषो-फ. cf., पुरुषोऽन्तवादी च पिशुनः पयस्तपा । अनिबद्धप्रलापी च मृगपक्षिषु जायते ॥ याज्ञवल्क्य : ३, १५. परदारणहिमकवाविधानेन-क. स्थायरेऽभिजायते-क. ct., अदत्तादाननिरतः परदारोपप्ठेवकः । मकवाविधानेन स्थावरेष्यामिनायते ॥ याशवल्यमः, ३, १३९. Compare sutrás 3 to 5 with Manu, XII, 5—7 and 9. परम्येष्वमिध्यानं मनसानिष्टचिन्तनम्। वितयाभिनिवेशव त्रियिधं कर्म मानसम् । पाप्यमवृतं चैव पैशुन्यं चापि सर्वशः । अपक्षप्रलापन वाहमयं स्याचविधम् ॥ अदत्तानामुपादानं हिरा चेवाविधानतः । परमारोपसेवा च शारीनिविधं स्मृतम् ॥ गरजे: फर्मदीयेति स्थापरता नरः । याचिक: पक्षिमगा मानगैरन्यजातिताम् ॥ कमरदेवविद्यासात्विको-अ कर्महन् मालिको–क. 'cl., मश:शौचमन दान्तस्तपस्वी विजितेन्द्रियः । धाडेदविवादित सात्विको देवयोनिताम् ॥ यासक्या..... 'विचारम्भम्यमो-क. . Wat., ममी भार्यरतोऽभीर आम्भी विश्यौ च यः । गरमो मनुष्दषु मतो मामिति ॥ मास्वयः, ३,१३८ ·४ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम ग्य तैः प्रस्थापिताः परमपदं प्राप्नुवन्ति ॥ ११ ॥ पुनरावृत्तिम्तेपामिह न विद्यते ॥ १२ ॥ 'घूमनिशाकृष्णपक्षदक्षिणायनपितृलोकचन्द्रमोऽभिमानिनीदेवताः प्राप्य पुनरेव वायुवृष्टिजलभूमी:' प्राप्य त्रीयाद्यन्नरूपेण शुक्रत्वमवाप्य' यजदानतपोयुक्ताः संसारिणो योनि ब्रजन्ति ॥ १३ अचिरादिघूमादिमार्गद्वयं यः, प्रमचो न विज्ञानात्यसौ भुजः' शलम: कृमिः कीटो वा भवेत् ॥ १४ ॥ इति द्वितीयप्रने प्रथमोऽध्यायः ·द्वितीयोऽध्यायः द्वितीयोऽध्यायः अथवा वेदमभ्यसन् न्यस्तकर्मा वने वसन् 'मितभुगयाचिताशीच परां सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ १ ॥ "अप्रतिग्रहेणोपार्जितधनः सत्यवादी 'श्राद्धानुष्ठाननिरत आत्म. तत्त्वज्ञाननिष्ठोऽतिथिप्रियो गृहस्थो मुक्ति प्राप्नुयात् ॥ २ ॥ 'महापात किनो दारुणान् तामिस्रादिनरकान् प्राप्य तत्र प्रचुरदुः- खमनुभूय पापशंपात् पुनरिह 'संसारे दुःखबहुलश्वसृगालादितिर्यग्योनिषु भूयो भूयो जायन्ते ॥ ३ ॥ महा मृगश्वमूकरोष्ट्रयोनि" प्राप्नुयात्" ॥ ४ ॥ 'अय पडतो वेदमभ्यसन--93; अथवा वेदमभ्यस्यन्-क. मितभुगयाचिता परी-अ. ch, अपरायभ्यमन् यस्तकर्मा बने बसन् । अयाचिताशी मितभुक पर सिदिमवाप्नुयात् ॥ याज्ञामयः,३,२.४. एवं मंन्यस्य कर्माणि स्वायपरमोऽस्पृहः । संन्यासेनापहत्येन: प्रायोति परमो गतिम् ॥ मनुः,,st. •प्रतिग्रहेण for अप्रतिग्रहेण-क. श्रदानुष्टान.-अ. विधिप्रियो for अतिविधियो-अ. ct., म्यायागतधनप्तरवाननिटोऽतिषित्रियः । भात्तस्यवादी चे रहस्योऽपि हि मुश्यते ॥ याज्ञवलयः, 1, २.५. নখােকলীদামিনিকানু , संपारेश्वगालादि.. "f.,महाशाताजा पोरामरकान् प्राप्य वारणान् । पर्मयाजायन्ते महापातकिरिस्वर ॥ यमामय., ३, २.६. परन् वर्षगान पोराभरकान् प्राप्य तरक्षयात् । संमागन प्रतिपयन्त महापातकिस्सिषमान ।। मनुः, ११,५४. "मगधगरपोनि- wed., पचपूछोटा प्रदा योनिरसति । यास्मरः, ३,१... . १ ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् सुरापः 'खरपुल्कसवेनयोनिम् ॥ ५ ॥ स्वर्णहारी 'कृमिकीटपतङ्गयोनिम् ॥ ६ ॥ गुरुतल्पगस्तृणगुल्मलतावं चाकामतः ॥ ७ ॥ कामतो दुःखबहुलयोनिषु ॥ ८ ॥ ब्रह्महा श्वसूकरखरोष्ट्रगोजाविमृगपक्षिचण्डाल पुल्कसानाम् ॥ ९ ॥ सुरापो "विभुक्कृमिकीटपतङ्गपक्षिणां हिंस्राणां च सत्त्वा- नाम् ॥ १० ॥ म्नेनस्तु विप्रो "लताहिसरटानां सरीसृपाणां "तिरश्चामम्बुचारिणां हिसाणां च पिशाचानाम्" ॥ ११ ॥ 'खरपुल्कसवेनयोनिगः- खलपुल्कसयवनयोनिम्- --क. 'l., वरपुल्कसवेणानां सुरापो नात्र संशयः । याज्ञवल्क्यः, ३, २०७, कृमिकीटकपतङ्गयो निम्---अ. +ct., कृमिकीटपतात्वं स्वर्णहारी समाप्नुयात् । याज्ञवल्क्य, ३, २.८ cf., तृणगुल्मलतात्वं च बहुशो गुरुतल्पगः । याज्ञवल्क्यः, ३, २०८. • ct., 'एतघाकामकृतविषयम् । कामकारकते त्यन्यास्वपि दुःसबहुलयोनिषु संसरन्ति । याज्ञवल्क्यस्मृतिव्याख्या मिताक्षरा, ३,२०० पृष्ठम् ३६८. वाण्डाल for चण्डाल-अ. cl.. 'वसूकरसरोष्ट्राणां गोजाविमृगपक्षिणाम् । चण्डालपुल्कसानां च यशदा योनिमृच्छति ॥ मनः, १२,५५. 'विद्याकिमिकीटपतङ्गपक्षिणा-अ. cf.. कृमिकीटपताना विड्भुजां वैव पक्षिणाम् । हिसाणां चैव सत्वानां सुरापो लाभको प्रजेत् ॥ मनुः, १२,५६६ " नाहिसरीमपाणा-अB लतारटानां सरीमपाणा-क. " विस्थाम्युचारिणां-अ. "c., लूनाहिसरटाना व तिरश्च याम्युचारिणाम् । दिपणा च पिशाबाना रंनो विप्रः पहनशः ।। मनुः, १२,५०, . 1 . 10

·तृतीयोऽध्यायः
गुरुतल्पगस्तु गुल्मलतानां कन्यादानां च 'दंष्ट्रिणां क्रूरकर्मकृतां .
*चैव संसरन्ति ॥ १२ ॥
इति द्वितीयम द्वितीयोऽध्यायः
तृतीयोऽध्यायः
ग्राहा क्षयरोगी 'म्यात् ॥ १ ॥
श्यावदन्तकः सुरापः ॥ २ ॥
कुनखी हेमहारी ॥ ३ ॥
दुश्चर्मा गुरुतल्पगः ॥ ४ ॥
रौरवादिनरकेषु सूकरादियोनिपु च दारुणं दुःखमनुभूयानन्तरं
दुरितशेपेण जननसमये क्षयरोगादियुक्ता भवन्ति ॥ ५ ॥

·I गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम 'दुःखप्रचुरेषु मानुपशरीरेषु संसरन्ति ॥ ६ ॥ अन्नहर्ताऽजीणांन्नः ॥ ७ ॥ 'पुस्तकहार्यननुज्ञाताध्यायी मूको भवति ॥ ८ ॥ धान्यमिश्रः पडङ्गुल: स्यात् ॥ ९॥ पिशुनो दुर्गन्धनासिकः ॥ १० ॥ 'तेलहता तैलपायी 'कीटविशेपः ॥ ११ ॥ असद्दोपसंकीर्तनो दुर्गन्धवदनः ॥ १२ ॥ दुःखप्रपुरमानुपारीरेषु---अ. Compare sutras 5 and 6 with मिताक्षरा on याज्ञवल्क्य, III, 209. एवं रौरवादिनरकेषु वसूकरसरादियोनिषु च दारुणं दुःखमनुभूयानन्तरं दुरितशेषण जननसमय एव क्षयरोगादिलक्षणयुक्ताः । प्रचुरेषु मानवशरीरेषु संगरन्ति" 'अनहोजीर्णनदी-अ. 'पुस्तकादिमहार्यननुज्ञातात्याशी मूको-अ. 'धान्यहर्गक 'दुर्गन्धः नास्तिक:-क. 'तिलहा . कफविशेष:---.. Compare sutras 7 to 12 with the following: अन्नहर्तामयावी म्यान्मुको वामपहारकः ।। धान्य मित्रोऽतिरिक्ताः पिशुनः पूतिनाशिकः । तेल सलमाया स्यात्प्रविश्वस्तु स्थाः ॥ याशवाय यः, ३, २१.०२११. अन्नहर्ताऽऽमया विवं मोक्यं पागपहारकः । पिशुनः पौतिनामिप्य सूचक पूतिनाम । [धान्पचौरोजीनत्व] आतिरेक्यं तु मिश्रः ॥ मनुः, ११, ५१, ५.. (ममि गधो या माः तेलं तैटरर नगः ॥ मनुः, ११, १२, १. अमापदारस्वामयावी। यागरहारको मूकः। मिथचोरोऽतिरिकार पूतिनामः पिशुनः । तैलं लसायिक । पतिपयम: सूपर: ॥ विष्णः, ५, १.१२, 7 .

·. : तृतीयोऽध्यायः : ९ 'एतच्च तिर्यक्त्वप्राप्त्यनन्तरं मानुपशरीरप्राप्तौ द्रष्टव्यम् ॥ १३ ॥ यद्वातद्वापरद्रव्यमपत्याहुतं च हविर्जग्ध्वा तिर्यक्त्वं याति ॥१४॥ परस्य योपितं हृत्वा ब्रह्मस्व मुवर्णव्यतिरिक्तं हवा बहु हिरण्यं प्रतिगृह्य चारण्ये निर्जले देशे ब्रह्मराक्षसः स्यात् ॥ १५ ॥ पत्रशाकं हृत्वा मयूरः ॥ १६ ॥ शुभान् गन्धान् छुच्छन्दरी नाम मूषिका जायते ॥ १७ ॥ धान्यहारी मूषको 'भवति ॥ १८ ॥ यानमुष्टः ॥ १९॥ फलं वानरः ॥ २०॥ जलं 'प्लयः ॥ २१॥ तब तिर्यक्त्वं प्राप्यानन्तरं-अ. 'ct., पतप तिर्यक्त्वप्राप्त्युत्तरकालं मानुषशरीरप्राप्ती टिष्यम् । 'यद्वा तदा ... हविः" इति मनुस्मरणात्-याश. मिता., ३, २१..११. षय मरकाभिभूतःसानो तिर्यक्त्वमुत्तीर्णाना मनुष्येषु क्षाणानि भवन्ति । १-omitted by s. 'cl., यद्वा तशा पदभ्यमपहत्य लाभ अपत्यं याति तिरकर जाया चैवावं दयिः ॥ मनुः, १२, १८:विशुः, ४, r. 'प्रामस्वसुवर्णम्यतिरिकं-श्र. 'ct.. परस्य योषितं सामनवमपत्य । अरण्ये निजले देदो मतिराक्षमः ॥ यातयः, ३,१५. संयोगं पतितर्गमा परस्वैर व योदितम् । मपाल व विसं भाति राक्षस: मनुः, १२, ... सिं Pom सामगगुरदयालारस-दर). मिति-omitted bys, ·१० गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम 1 . क्षीरं काकः ॥ २२ ॥ गृहोपस्करमुसलादि हत्वा सरटाख्यः कीटविशेषो भवेत् ॥२३ ।। मधु हत्या 'दंशः ॥२१॥ मांसं हत्वा गृध्रः ॥ २५ ॥ गां हत्वा 'गोधाख्यः माणिविशेषः ॥ २६ ॥ 'अमि पिकः ॥ २७ ॥ क्षीरफारो गृहोपस्कर-क. Compare sutras 16 to 23 with the following: पशाकं शिखी हत्वा गन्धान् छुच्छन्दरी शुभान् ॥ मूषको धान्यहारी त्याचानमुष्ट्र: कपि: फलम् । जलं प्रः पयः काको सहकारी क्षुपस्करम् ॥ यासयएक्यः ३, २१२-२१४. 'पनशाकं तु यदिणः १२, ६५; 'मुन्धुन्दरिः शुभान् गन्धान्' १२, ६५; 'धान्यं हत्या भवत्यातुः' १२, ६२; 'यानान्युष्ट' १२, ६५; 'फलमूलं तु मर्कटः। १२, ६७"जलं प्वः'१२, ६२; 'पयः काकः' १२, ६२; 'गृहकारी पुरस्वरम्' १२, ६-मनुः परशा बही। छुच्छन्दरिन्धान् । आसुर्धान्यहारी। यानमुः। फल पुष्प वा मर्कट: । जलं हत्वाभिमः । पयः काकः । गृइकार्युषस्वरम् ॥-विष्णः, ४, ३२, १,४४२,४०,१६,१०,३६. 'दयालो-क. • गोदास्य:-अ. 'अनं पिक:-अ. Compare sutras 24 to 27 with the following: : मधु दंशः पन एप्रो गो गोपामि यकस्तथा ॥ याज्ञ., ३,११५. 'माः १२, ६२; 'मासं यः १२, १३; 'गोषा गाम्' १२,४% 'बो भवति हरवामिम्'१२,६६-मनुः. मधुरतः । मासं सः । गोपा गाम् । अनि पकः॥ वि:, , ५, २०, . अनुपहियस्ताविम्यादयः 'बधे माति स्वापिम्.१,६६, 'अम्सिया' १, १४५, 'भमि बर: ४, ३५, इत्यादिनामित पायोनि प्रातस्याः । मनन ·तृतीयोऽध्यायः इक्ष्वादिरसं 'सारमेयः ॥ २८ ॥ लवणहारी चीयर्याख्य उच्चैःस्वर कीटविशेषः ॥ २९ ॥ कांस्यहारी हंसः ॥ ३० ॥ अश्वं पङ्गुर्भवेत् ॥ ३१ ॥ इति द्वितीयप्रश्ने तृतीयोऽध्यायः कसंज्ञककोशे 'अति पिकः' इत्येव पाठो दृश्यते । असंज्ञककोशे 'अमंपिक: । इति पाठः। अन्नहरणे च 'कृतानं सेधा' 'अकृतानं शस्यकः' ४४, १३-३४, इत्येताम्या सूधाभ्यां अन्म विष्णुराह । 'वाविस्कृतानं विविधमकृतासंतुल्यकः' इति व मनुः, १२, ६५. अस्यैव परिशियस्य चतुर्थाध्याये--'क्षारहारी बकः' ५८ स्यनेन सूत्रेण क्षीरहरणे पक- योनिप्राप्तिः, अत्रैवाध्याये 'क्षीरं काकः' २२ इत्यनेन क्षीरहरणे कायोनितिष प्रतिपायये। कोशान्तरलाभे समीचीनशठप्राप्तिः स्यादपि। सारमेयी-क. चिस्याख्य-क. मश्व शुभवेत् -- Compare sutras 28 to 31 with the following: : [भित्री बस पारस चोरीपणहारकः । पाश., ३, ११५ 'यथा-कास्यहारीहंस: इति"या-पहनामभापहारकात' या.मिता., . . 'सं भा' १२, १२; 'चीरीवर लवणम् ११, १३% 'सकांस्या. पहारी',६२-मनु:. संथा। मर चीरिवार । हंसः संस्थासरी वारद्वार: पविण: .

·. गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् चतुर्थोऽध्यायः 'ब्रह्महा कुष्ठी स्यात् ॥ १॥ "तेजसापहारी मण्डली ॥ २ ॥ देवब्राह्मणाकोशकः खलतिः ॥ ३ ॥ गरदामिदावुन्मत्तौ ॥ ४ ॥ "गुरं प्रतिहन्तापस्मारी ॥ ५ ॥ 'गोपश्चान्धः ॥ ६ ॥ धर्मपत्नी मुक्त्वान्यत्र प्रवृत्तः "शब्दभेदी प्राणिविशेषः ॥ ७ ॥ 'विज्ञानेश्वर attributes sutras 1 to 22 to V and 23 to 66 to गौतम (ct. याज्ञवल्क्यमिताक्षरा p. 370:371). माधव cites sutras 23 to 65 under गौतम (ef., पराशरमाधवीयम् , प्रायधिसकाण्डम्, p. 514.515 and 518). वैद्यनाथ cites satras 1 to 22 under शङ्ख and 23 to 65 under वृद्धगौतम.. (cf., स्मृतिमुक्ताफलम् , प्रायश्चित्तकाण्डम्, p. 861-862). cf., ततो मानुपता प्राप्य व्याधिभिस्तत्र पीध्यते । कुमरोगेण घोरेण ब्रह्महत्या प्रयोजयेत् ॥ शिवधर्मोत्तरे, परा. मा.प्रा., पृ.५.६. तेजसोऽपहारी-अ. मण्ड:-- El., ., देववाणाकोशको मूरः । विष्णु:,४५, १५. गुरुवामिद्विनामोश वेदनिन्दा तव । कृत्वा ( त्वा) भवति दुर्मुदिधिरो वापि मानवः ।। विष्णुधर्मोत्तरे, परा, मा. प्रा., पृ. ४९९, •d., टन्मत्तोऽनिदः । लोलजिबो गरदः । विष्णुः, ४५, १५, १६. 'गुरु खंरपिस्मारी-क, गुरुप्रतिइन्सापस्मारी-वैपनाया, स्प. म., पृ. ८६१. 'ci., गुरोः प्रतिकूलोऽस्मारी विष्णु:, ४५, १८ प्रतिमूलं गुरोरस्त मोऽप- स्मारी प्रजायत विष्णुधर्मोतरे, परा. मा. प्रा.,., १९९. गोनपाण्याल:--- wed., गोवस्त्यन्धः। विष्णुः,४५, १९. "शवेधी-विज्ञानेशरः, पा. मिता, पृ. ३७०; धर्मपनीमृतौ त्यक्त्वाम्यत्र प्रातः भादवेधी- येग्नाय:, म. म., पृ. ८६१. ।

·चतुर्योध्यायः 'भगमक्षः कुण्डाशी ॥ ८॥ देवब्राह्मणस्वापहारी पाण्डुरोगी ॥ ९ ॥ 'स्वापहारी काणः ॥ १०॥ : 'स्त्रीपण्योपजीवी षण्डः ॥ ११ ॥ 'कौमारदारत्यागी दुर्भगः ॥ १२ ॥ 'मृष्टकाशी वातगुल्मी' ॥ १३ ॥ अभक्ष्यभक्षको गण्डमाली ॥ १४ ॥ भगभक्ष:-omitted by क; विज्ञानेश्वर reads--'कुण्डाशी भगभक्षो देव- ब्रह्मस्वहारी (देवब्रह्मस्वहरः) । पाण्डरोगी न्यासापहारी च काण: ' for shtras 8,9 and 10; या मिता., पृ. ३७५ ; कुण्ाशी दंशभक्षः-धनाय:, स्म.म., पृ.८६" कुण्डाशी भगभक्तो देवनाराणापहारी पाण्डरोगी न्यासापहारी काण:-~-मदनपारिजातः, . . cf., भगभक्षस्तु कुण्डाशी [दीर्घरोगी च पीडक:]-विष्णुधर्मोत्तरे, परा. मा. प्रा., पृ. ४९९, कुण्डाशी भगास्या-विष्णुः, ४५, २४. शत in परा. मा. प्रा., पृ. ६१७ reads धो देवद्रव्योपजीवकः. मासापहारी काण:-; न्यासापहारी काण:--विज्ञानेश्वरवैद्यनाथी; The reading स्वापहारी काण: found in क MS. seems better as there is another sutra 'न्यासापहार्यनपत्यः' ३७, in the same chapter. *ण्योपजीवी-अ; सोमण्युपजीवी-~क स्त्रीवंश्योपजीव-वैद्यनाथः, कौमारीदारत्यागी-अ. cf., येत्यजन्ति स्वको भायों मूहाः पण्डितमानिनः । दुष्कर्मा दुर्भगश्चैव दरिद्रः संप्रजायते ॥ स्कान्दे, रेवासण्डे, परा. मा. प्रा., १.४९८. 'अमृष्टाशी गुल्मी-क; मिष्टेकाशी-विज्ञानेश्वरः. Get., मृष्टाश्येकाकी वातगुल्मी । विष्णु:, ४५, २५. मिटाश्येको महामाग वातगुल्मी प्रजायते ॥ विष्णुधर्मोतरे, रा. मा. प्रा, पृ.४९९. समस्यभक्षी-अ. 'ct., 'अमक्ष्यमक्षी गण्डमाली' शिवधर्मोहरे, १. मा. प्रा., १. ५१. .

·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् बामणीगामी निर्बीजी ॥ १५ ॥ क्रूरकर्मा वामनः ॥ १६ ॥ वस्त्रापहारी पतझः 'वित्री च ॥ १७ ॥ शय्यापहारी 'क्षपणकः ॥ १८ ॥ 'शशुक्त्यपहारी 'कपाली ॥ १९ ॥ दीपापहारी कौशिकः ॥ २० ॥ "मित्रध्रुक क्षयी ॥ २१ ॥ मातापित्रोराकोशकः 'करमोदरः ॥ २२ ॥ "अनृतवायल्पबल:'" मुहुर्मुहुः संलमयाक् ॥ २३ ॥ दुर्वीजी--अ. 'श्वनी-अत्रिी च-omitted by पंद्यनाथ and मदनपारिजात, cf., पखापहारक: भिनी। विष्णुः, ४५, १३; 'वित्री वसम् ' याज्ञवल्क्यः,३, 'यस्तापहारी त्रिी स्यात्' विष्णुधर्मातरे, परा. मा.प्रा., पृ. ५१६. २१५, . 'पीरपहारी-अ. •पाली--omitted by क. 'ef., [गोतस्त्वन्धः । दीपापहारकन्न । विष्णु, ४५, २. 'अन्धो दीपापहारी स्यात् ' विष्णुधर्मोत्तरे, परा. मा. प्रा., १.५१५; but or in PAGE 517 reads पाण्डरोगी दीपहारी. पनहर क्षयी-क. गण्डनारक:-क: सपका, सण्डयर:-इति व विज्ञानेपरपार्टी; घरण्डक:- वैद्यनाथ: सन-मदनपारिवात:. सिनेभर cites sutras 23 1066 under गौतम (See footnote 1.2.12. at the beginning of this chapter). cl.. गौतमोऽपियचिदिशेपमाह-वृत etc. पास. मिता. pp. 370.371). मात्र lollows him, देना (p. 361-862) and मदनगरिजात (pp. 701.702) cates under गौतम. भत्तवाद स्वस्थान:- अन्नवागुम्यर:-विहार्नेभामापा, अनुतला TR:-पनाया , तयार माहुः tc.-मदनारिभात.. .

·चतुर्थोऽध्यायः 'जलोदरो दारत्यागी ॥ २४ ॥ *कूटसाक्षी लिप्टपदुच्छ्तिजड्वाचरणः ॥ २५ ॥ विवाहविघ्नकर्ता "छिन्नोष्ठः ॥ २६ ॥ 'अवगोरणी छिन्नहस्तः ॥ २७ ॥ 'अयाज्ययाजको वराहः ॥ २८ ॥ अनिमन्त्रितभोजी वायसः ॥ २९ ।। मृष्टैकभोजी' वानरः ॥ ३०॥ मातृमोऽन्यः ॥ ३१॥ 'स्नुपागामी वातवृपणः ॥ ३२ ॥ चतुप्पथे विमुत्रविसर्जनेन' मुत्रकृड्री ॥ ३३ ॥ कन्यादूषकः षण्डः ॥ ३४॥ 'अबलो दारत्यागी-का दारत्यागी जलोदरी-विज्ञानेश्वरः. कूटसाक्षी नीपदुच्छ्रित-~-अ; फुटसाक्षी लीपदी उच्छिमाजवावरण: (भस्थूल- जलाचरण:)-विज्ञानेश्वरः। कूटसाक्षी लीपदी उच्नजहाचरण:-माधवमदनपारिजातो; श्लीपदी कूटसाक्षी उच्छ्रितजसाचरण:-वैधनाय:. 'भिन्नोष्टः-क. 'अपघोणाः कअवारण:--विधानेश्वरमाधवौ ; गोररक्षणे-वैशनाथः; भव- गोरणकर्ता-मदनपारिजात:. Siltras 28,29 and 30 are omitted here and cited after siitra 42 by विज्ञानेश्वर, माधव, वैद्यनाथ and मदनपारिजात. इटरभोजी-क; मिटकभोजी-मदनपारिजातः. स्नुषाहा प:-क. *विण्धविमनी-अविमूत्रविमर्जने - विज्ञानेश्वरमाधवमदनपारिमाता:, विमूत्रविमर्जनो-वैद्यनाथ:. •ck., चाण्डाल्यवकीणी कन्यादूषी सगोत्रागाम्यवीजी। शङ्खलिखितो, परा. मा. प्रा.प.५२२, . . .

·. गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम 'ईप्यालर्मशकः ॥ ३५ ॥ पित्रा' विवदमानोऽपामारी ।। ३६ ॥ .न्यासापहार्यनपत्यः ॥ ३७॥ बालपाती मृतापत्यः ॥ ३८ ॥ 'रनापहार्यतिदरिद्रः ॥ ३९ ॥ विद्याविक्रयी' 'पुरुषमृगः ॥ ४० ॥ 'वेदविक्रयी द्वीपी ॥ ११ ॥ यहुयानको जलप्लवः' ।। ४२ ।। यतस्ततोऽनन्" माजारः ॥ १३ ॥ कक्षवनदाही" खद्योतः ॥ ४४ ॥ "वामाचारो मुख विगन्धिः ।। १५ ।। हीन्याउर्मशक:-अ%; माधव cites sitra 46 before this. पित्रो:-माधवः. Sitra 38 is ormitted by विज्ञानेश्वर, मात्रय, वैद्यनाथ and मदनपारिजात, • रमापदाप्यतिरिक्ष:-अलापहारी अत्यन्तदरिब:---विज्ञानेश्वरमाधवनाय. मदनपारिजातात. विद्याक्रया-%B वेविषयी-मापरा. पुरुषः गुग:--मदनपारिजात:. Stilra 41 is omitted by A777. बहुवारको वैधनाय:. Sutras 28, 29 and 30 are cited after this sitra by विज्ञानेश्वर, मारव, शनाप and मदनपारिजात. यस्ततोऽनन्--; यत्र समाधन-मदनरारिमातः "कक्षवनदहनात-विज्ञानेश्वरः कक्षवनदाहक:-पेपनाया. "दानाचार्यो मुवशिषः-भ: दावाचार्यों मुषविगन्धिः--विनाने दारकाचार्यो मुसुविगन्धः- मायः; वारचचार्यो मुरविरगन्धः वैधनाथः पारिकारों मुआविगन्ध:--मदनगरिजातः. . । .

·१७ चतुर्थोऽध्यायः पर्युषितभोजी कृमिः ॥ ४६ ॥ अदनादायी बलीवर्दः ॥ ४७ ॥ मत्सरी भ्रमरः ॥ ४८ ॥ अग्न्युत्सादी 'मण्डलकुष्ठी ॥ १९ ॥ शदाचार्यः' श्वपाकः ॥ ५० ॥ गोहर्ता सर्पः ॥ ५१ ॥ स्नेहापहारी क्षयी ॥ ५२ ।। 'चण्डालीपुल्कसीगाम्यजगरः ॥ ५३ ।। प्रनजितागामी' मरुपिशाचः ॥ ५४ ॥ शूद्रीगामी' 'दीर्घकीटः ।। ५५ ।। सवर्णागामी'° दरिद्रः" ।। ५६ ।। . *Sutra 46 15 omitted here and cited after sütra 34 by #1978. 'मन्दकुष्टिः-अ%B मण्डलकुक्षी-वैद्यनाथ:. शमाचार:-अ. 'विज्ञानेश्वर, माधव, वैद्यनाथ and मदनपारिजात cite two additional 'sutras after sztra 52-अन्नापहार्यजीर्णी । ज्ञानापहारी मूकः॥ विज्ञानेश्वर reads आशापहारी for अन्नापहारी, ' A797 omits siitras 53 to 56 here and cites them in page 518 (Vol. II.) चाण्डालीपुल्कसी अचाण्डालीपुल्कसीगमने अजगर:-विज्ञानेश्वरमाधव. मदनपारिजाताः; चाण्डालीपुल्बसीगमकः रजक:-वैद्यनाथः. The order of citation by #147 is different. Sairas 53 to 56 and 63 are omitted here and cited together in page 518 of (Vol. II). 'प्रजितागमने-विज्ञानेश्वरमाधववैद्यनाथमदनपारिजाता:- 'मीगमने-विज्ञानेश्वरः; शदागमन-माधवैद्यनाथमदनपारिजाता:. दीपघटा-वैद्यनाथ:- सवर्णाभिगामी-विज्ञानेभरमाधववेदनाथमदनपारिजाता.. माधव cites sutra 63 after sutra 56. See परा.मा. प्रा.,.५१८. 3 ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् जंलहारी'मस्यः ॥ ५७ ॥ क्षीरहारी वकः ।। ५८ ॥ बांधूपिकोऽङ्गहीनः ॥ ५९॥ अविक्रयविक्रयी' गृध्रः ॥ ६० ॥ राजमहिषीगामी नपुंसकः ॥ ६१ ॥ राजाकोशको' गर्दभः ॥ ६२ ।। 1"गोगामी मण्डूकः ।। ६३ ॥ अनध्यायेऽध्ययने" "सृगालः ॥ ६४ ॥ परद्रव्यापहारी परप्रेष्यो "भवति" ॥ ६५ ॥ 3 4 . - जलापहारी-माधव:-~ibid., p.515. वैद्यनाथ cites one additional sutra alter this-'पञ्चमहापातकानि मिथ्यः'. क्षारहारी वैद्यनाथः. भषक:-क; पलाक:--विज्ञानेश्वरमाधववेद्यनाथमदनपारिजाता:. Sutras 59 to 64 are omitted by माधव. . "cf., वाधुषिको भ्रामरी । विष्णुः, ४५, २६. विकेयक्रिया-अ. cf., गत्वा तु राजमहिर्षी पण्डो भवति मानवः । वृद्धगौतमः, परा. मा. प्रा., पृ. ५२२. दुराकोशी-वैद्यनाथ:. 10 गो-omitted by भ. "अनध्यायाध्ययने-विज्ञानेश्वरः; अनध्यायाध्यायी-वैधनाथ:. "शुणाल:-मदनपारिजात: " भवति-amitted by विज्ञानेश्वर, माधव, वैद्यनाथ and मदनपारिजात. । 'ct., परद्रव्यापहारी व भृत्यानां प्रतिजीवकः । उमामहेश्वरसंवादे, परा. मा. प्रा., 8 .

·पञ्चमोऽध्यायः 'एतादृशैः "पापैः स्त्रियोऽप्येतेषामेव जन्तूनां मार्यात्वमुप- गच्छन्ति॥६६॥ इति द्वितीयप्रने चतुर्थोऽध्यायः . पञ्चमोऽध्यायः अथ ब्रह्महत्यासमं पातकं गुरूणामप्यधिक्षेपो वेदनिन्दा सुहृद्धधो- ऽधीतस्य 'च नाशनम्' अथ सुरापानसमं 'मत्या लशुनछत्राकविडाह ग्रामकुक्कुटपलाण्डु- गृञ्जनभक्षणं कौटिल्यं रजस्वलामुखास्वाद चतुर्वेदविदहमित्यनृतमापर्ण च' ॥ २ ॥ विज्ञानेश्वर cates two additional sutras after sutra 65: मत्स्यवधे गर्भवासाः। इत्येतेऽनूर्ध्वगमना: । याज्ञ. मिता., P, 371; वैद्यनाथ adds only one: मत्स्थवधे गर्दभः, p. 8623; मदनपारिजात adds two sixtras: मत्स्यवधे गर्भवासी। . इत्येकेडनूर्ध्वगामिनः, P. 702. प्राप्ते-अ. .., स्त्रियोऽप्येतेर कल्पेन हत्वा दोषमवाप्नुयुः। एतेषामेव जन्तूनां भार्यात्वमुपयान्ति ता: ।। मनुः १२,६९. पातकं वक्ष्यामो गुरुणा. के. च-omitted by क. .cf., गुरूणामप्यधिक्षेपो वेदनिन्दा सुद्धः । प्रझहत्यासमवेयमधीतस्य च नाशनम् ।। याज्ञवल्क्यः, ३, २२८. मत्स्यलशुन-के. •बिड्डाहकुक्कुट:--अ. चतुर्वेद एव चतुर्वेदोऽहमित्यनृतभाषणं चक; चतुर्थवेदविदोहमित्यनृतभाषणं १-अ.. ch., निषिद्धभक्षण जेव्यमुत्कर्षे च वचोऽन्तम् । रजस्वलामखास्वादः सुरापानसमानि तु ॥ याज्ञवल्क्यः, ३, २२९. . 1 8 19 ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् अथ सुवर्णस्तैयसमं मनुष्यस्त्रीमधेनुनिक्षेपाश्वरत्नापहरणं सर्वम् ॥३॥ अथ "गुरुतत्पसमं 'मित्रभार्याकुमारीभगिनीचण्डालीसमानगोत्रा- स्नुपागमनं प्रत्येकम् ॥ ४ ॥ छनाकं विदुराहं च लशुनं प्रामकुक्कटम् । पलाण्ड् गृजनं चैव मत्या जाध्वा पठेन्नरः ॥ मनुः, ५, १९. Also compare sutrast and 2 with the following: अनृतं च समुत्कर्षे राजमि च पैशुनम् । गुरोधातीकनिन्धः समानि प्रमहत्यया ।। ब्रह्मोसता वेदनिन्दा कौटसाक्ष्यं सुहद्वधः । गहितानाद्ययोजन्धिः सुरापानसमानि षट् ॥ मनुः, ११, ५५-५६. अत्र याज्ञवल्क्यमनविष्णूनां ब्रह्महत्यासममुरापानसमपातकनिर्देशे व्यत्यासो दृश्यते। 'वेदनिन्दा, मुहद्धः, अधीतस्य च नाशनम् ' इतोमानि माइत्यासमान्याह याज्ञवल्क्यः (३,२२८)। 'प्रयोज्झता, वेदनिन्दा, सुहद्धध' इति तान्येव मुरापानसमान्याइ मनुः (११,५६)। 'उत्कर्षे च बचोऽवतम् ' इति मुरापानसममाह याज्ञवल्क्यः (३,२२९) । भिवं च समुत्कर्षे' इति तदेव प्रबाहत्यासममाइ मनुः (११, ५५)। विष्णुरपि कौरसाक्ष्यं मुध एतौ सुरापानसमौ' (३६, २) इति मुहद्वधस्य सुरापानसमसमभ्युपैति मनुरिन, बाहत्यासमत्वं च माज्ञवल्क्यः (३, २२८) । "अनृतवचनमुत्क। रामगामि य शुनम् । गुरोयालीकनिर्यन्धः । वेदनिन्दा। अधीतस्य च त्यागः । अभोज्यातमदय.' भक्षणम् ।" (३५, 1-५, ५) इल्पेतान्युपपातकेषु पठति विष्णुः । मुरापानसममा हत्यांसमे यामवल्क्यमन् पठतः। विष्णुपटितानि प्रमहत्यासमानि त्वेतद्विमान्येय । 'याश्यस्य क्षत्रियस्य पेश्यस्य च रजस्वलमाथान्तरन्यासानिगोवायाम्चाविशातस्य गर्भस्य शरणागतस्य च घासनं प्रमहत्यारामानि ' (३६, १) इति। अब घ गौतम- धर्मसूधपरिशिर याज्ञवल्क्यमतानुरोधि । 1ct., अधरममनुष्यत्रीभूहरणं तथा। निशेषस्य म सर्व हि मुर्गस्यसमितम् ॥ यांगजस्वयः, ३, २१. निशेपस्यापहाणं नराधरजतस्य च। भूमिवप्रमगीनां प रामस्तयसमं स्मृतम् ॥ मनुः, ",५७. माय भूम्यपहरणं निझपापहरण मुवर्णस्वयसमम् । मिशः, १६, ३. गुस्वस्पतिसमक मित्रमाडिमारीबाणालीमागिनीसमान.-. ofधमाकुमारी सोनिमन्त्वनाम ।

·पञ्चमोऽध्यायः अथोपपातकानि ॥ ५ ॥ कालेऽनुपनीतता ॥ ६॥ गोवधः ॥ ७॥ 'ऋणानामनपाकरणम् ॥ ८॥ तथा देवर्षिपितॄणां च ॥ ९ ॥ 'सत्यधिकारेऽनाहितामित्वम् ॥ १० ॥ 'लवणादेर्विक्रयः ॥ ११ ॥ ज्येष्ठस्य तिष्ठतः 'कनीयसो भ्रातुर्विशहः ॥ १२ ॥ . सगोत्रासु सुतस्त्रीषु गुरुतल्पसमं स्मृतम् ।। याज्ञवल्यः, ३, २३१. रेतःसेक: स्वयोनीषु कुमारीष्वन्त्यजासु च। सख्युः पुत्रस्य च स्त्रीषु गुरुतल्पसमं विदुः ॥ मनुः, ११, ५६. पितृव्यमातामहमातुलश्वशुरनृपपत्न्यभिगमन गुरुदारगमनसमम् । पितृष्वसमातृष्य. सस्वरगमनं च । श्रोत्रियत्विगुपाध्यायमित्रपत्न्यभिगमनं च। स्वसुः सख्या: सगोत्राया उत्तमवर्णाया: कुमार्या अन्त्यजायी रजस्वलायाः शरणागतायाः प्रवाजिताया निक्षिप्तायाच॥ विष्णु:, ३६, ४-७. ऋणानामपाकरणमू-अ. १ सत्राधिकार्यनाहितामित्वम्-अ. लवणादिविक्रय:-अ. 'कनिष्ठमातृविवाह:-अ. Compare sutras 6 to 12 with the following : गोवधो बास्यता स्तेयमृणानां चानपाक्रिया। अनाहितामितापण्यविक्रयः परिवेदनम् ॥ याज्ञवल्क्यः ३, २३४. नात्यता' ११, ६२; 'गोवधः' ११, ५९; 'ऋणानामनपाक्रिया ११, ६५; 'अनाहितामिता' ११,६५; 'अपण्यानां च विक्रयः'1", ६२; 'परिवित्ति- 'तानुजेऽनूदे परिवेदनमेव च ११, ६---मनुः. व्रात्यता, ३५, १९; क्षत्रविशूदगोवधः, ३५, १३; देवर्षिपितृऋणानामनपा- किया, ३५, २९अनाहितामिता, ३५, २८ अविकेयविक्रयः, ३५, १४; परिविक्ति तानुजेन ज्येष्ठस्य, ३५, १५---विष्णुः. 1 . । - ·गौतमघमंसूत्रपरिशिष्टम 'पणपूर्वाध्यापकाध्यघनग्रहणम् ॥ १३ ॥ पणपूर्वाध्यापनं च ॥ १४ ॥ अधिकवृध्युपजीवित्वम् ॥ १५ ॥ लवणस्योत्पादनम् ॥ १६ ॥ स्त्रीशद्वधः ॥ १७ ॥ "निन्दितार्थोपजीवनम् ॥ १८ ॥ नास्तिक्यम् ॥ १९ ॥ अपत्यानां विक्रयः ॥ २० ॥ धान्यत्रपुसीसपश्वपहरणम् ॥ २१.६ अयाज्यानां च याजनम् ॥ २२ ॥ पितृमातृसुतत्यागः ॥ २३ ।। 1 परपूर्वापकारोऽनध्ययन ग्रहणम्--अ. वर्णपूर्वाध्यापने-अ. ' Compare sūtras 13 to 16 with the following: मृतादध्ययनादानं मृतकाध्यापनं तथा। पारदा पारिविश्य वाधुंध्यं लवरिया ॥ याचवल्क्यः ३, २१५. 'मृत्या चाध्ययनादान मृत्याध्यापनमेव च ११, १२; 'वाधुभ्यं' ११, १- मनु: मृताचाभ्ययनादानम् । ३५२१ मृतकाच्यापनम ३५, २०-विष्णुः, 'निन्दितार्थोपजीवनम्-अ, क. Compare sutras 17 to 20 with the following: श्रीसदाविदामधो निन्दितार्योपजीवनम् । नास्तिस्यं [मतकोपचा गुहाना के विक्रयः ॥ पाशवल्क्यः, ३, २३६. 'वीरविक्षारयो ११,६९; 'निन्दितामादन तथा'१५,१४'नास्ति. प्रयं.", 'भात्यस्य व विश्य:११, (-मनुः. विदशगोवधः । ३५ , विकर्मजीवनम् । ३५, "; नास्तिकता 4 ३५३३-विष्णु:..

·पञ्चमोऽध्यायः । २३ तटाकारामविक्रयः ॥ २४ ॥ कन्यादुषणम् ॥ २५॥ आत्मार्थ पाकक्रियारम्भः ।। २६ ॥ 'मद्यपस्त्रीसंगमः ॥ २७ ॥ सुतस्य संस्काराकरणम् ॥ २८ ॥ आर्द्रद्रुमच्छेदनम् ॥ २९ ॥ स्त्रियं पण्यत्वेन प्रयोज्य तल्लव्योपजीवनम् ॥ ३० ।। स्त्रीधनोपजीवनं च ॥ ३१ ॥ प्राणिवधेन जीवनम् ॥ ३२ ॥ । . Corppare sūtras 21 to 24 with the following: धान्यकुप्यपशुस्तेयमयाज्यानां च याजनम् । पितृमातृसुतत्यागस्तडागारामविक्रयः । याज्ञवल्क्यः ; ३, १३५. 'धान्यकुप्यपशुस्तेयम्' ११, ६६; '[गोवधो]ऽयाज्यसंयाज्यापारदार्यात्मवि- क्रयाः] ११, ५९, 'गुरुमातृपितृत्यागः [स्वाध्यायाग्न्यो:]सुतस्य च ११, ५९; 'तडागारामदारणामपत्यस्य च] विक्रय: : ११, ६१—मनु:- परस्वापहरणम् । ३५, ८; अयाज्ययाजनम् । ३५, १९, अमिपितृसुतदाराणां च । ३७, १४--विष्णुः. मद्यस्त्रीसंगम:-अ. Compare sūtras 25 to 28 with the following: कन्यासंदूषणं चैव (परिविन्दकयाजनम् । कन्याप्रदान तस्यैव कौटिल्यं व्रतलोपनम् ॥] आत्मनोऽये क्रियारम्भो मद्यपत्रीनिषेवणम् । स्वाध्यायामिसुतत्यागो [बान्धवत्याग एव च ॥] याज्ञवल्क्यः, ३, २३८- . "कन्याया दूषण चैव' १,६१, 'आत्मार्थ च कियारम्भः ११,६४; 'मयपत्रीनिषेषणम् ' ११, ६६; 'सुतस्य व'११, ५९- मनुः. आत्मार्थे क्रियारम्भः । ३५, २५; मद्यपत्रीनिषेवणम् । ३५, ३३; अमिपितृ- मातृसुतदाराणां च । ३५, ६--विष्णुः, ·२४ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् औषधं दत्वा वशीकरणेन जीवनम् ॥ ३३ ।। तिलेक्षुपीडाकरणस्य प्रवर्तनम् ॥ ३४ ॥ . द्रव्यग्रहणेन 'परदासीकरणरूपात्मविक्रयः ॥ ३५ ॥ शुदसेवनम् ॥ ३६ ॥ हीनेषु मैत्रीकरणम् ।। ३७ ॥ साधारणस्त्रीसंभोगः ॥ ३८ ॥ "अगृहीताश्रमित्वम् ॥ ३९ ॥ 'परानपरिपुष्टता' ॥ ४० ॥ "असच्छास्त्रामिगमनम् ॥ ११ ॥ आकरेप्वधिकारिता ॥ ४२ ॥ 'भार्याया विक्रयः ॥ ४३ ।। सी in परदासी omitted by क. Compare sūtras 29 to 35 with the following: इन्धनाथ हमच्छेदः सीहिनौषधिजीवनम् । नियन्त्रविधानं च व्यसनान्यात्मविक्रयः ॥ याज्ञवल्क्यः, ३, २४०:: 'इन्धनार्थमगुरुकाणां हुमाणागवपातनम्' ११, १४; 'हिंसौषधीनां स्त्र्याजीवो. ऽभिचारो मूलकर्म च' ११, ६३; "महायन्त्रप्रवर्तनम् । ११, ६३; "आत्मविक्रया: ११,५९- मनु:. दुमगुल्मवल्लीलतौषधीनां हिंसा । ३७, २४; स्त्रिया जीवनम् । ३५, २५; अभि- चारवलकर्मगु प्रवृत्तिः । ३७, २६ ; महामन्तप्रवर्तनम् । ३५, २३-विष्णुः. स्वयं गृहीताभ्रमित्वम्के. परामपरिपुष्टदेहः-के. Compare sūtras 36 to 40 with the following: शुद्धप्रेध्यं होनसख्यं हीनयोनिनिषेवणम् । तथैवानाश्रमे वासः परानपरिपुष्टता । याज्ञवल्क्यः, ३, २४१. असच्छाम्रादिगमनम् के. भाविक्रय:-क. .

·२५ पञ्चमोऽध्यायः एकैकमुपपातकम् ॥ १४ ॥. '. उपपातके तुरीयं पातके सहसं महापातके द्विगुणं नरकं वर्ष- संख्यया ॥४५॥ महापातकतां प्राप्नोत्यावृत्तमुपपातकम् ॥ ४६ ॥ एवं 'जातिभ्रंशकरादिभिः ॥ १७ ॥ इति द्वितीयप्रश्ने पश्चमोऽध्यायः . Compare sütras 41 to 44 with the following: असच्छास्त्राधिगमनमाकरेऽवधिकारिता । भार्याया विक्रयश्चेषामेकैकमुपपातकम् ॥ याज्ञवल्क्यः, ३, २४२. 'असच्छानाधिगमनम् ' ",13'सर्वाकरेवधीकारः", "तहागा- रामदाराणामपत्यस्य च विक्रयः'१,६१%'उपपातकम् ', 11,६६-मनुः. असरछासाभिगमनम्। ३५, १. सर्वाश्रेषधीकारः । १७, १९:अविकेय. विक्रयः । ३५, ३१% इत्युपपातकानि । १७, ३४-विष्णु:- १ उपपातके-omitted by भ. 'पातकसदक्ष-अ. 'ct., पातकेषु सहसं स्यान्महस्तास्सु)द्विगुणं तथा । उपपातके तुरीयं स्याधरकं वर्षसंख्यया ॥ अगिरा:, यास. मिता., ३, २५३. पृ.३८४. 'ct.. "युतमुपपातकादेरम्यासापेक्षया पतनहेतुभ्यम्"--या. मिता., .. २३४.२४२. 8 जातिभ्रंशकरादि- 'cf., "एवं गोवधादीनां प्रत्येकमुरपावकसंझा वेदितव्या मनुना (11, (५-७.) पुनरन्यान्यपि निमित्तानि जातिभ्रशारसंकरीकरणापावीकरणमलिनीकरणसंशानि परिगणितानि n" या. मिता.,३,२१४-२४२, पृ. ३८३.

·२६ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् । पष्टोऽध्यायः मातृगमनदुहितुगमनस्नुपागमनानि 'प्रत्येकमतिपातकानि ॥१॥ स्वसूसख्याः' सगोत्राया उत्तमवर्णाया रजस्वलायाः प्रव्रजितायाः' शरणागताया 'निक्षिप्तायाश्च गमनं प्रत्येकमनुपातकानि ॥ २ ॥ ब्राह्मणस्य "रुजःकरणमयमद्ययोर्घातिर्मत्या जैक्षयं पशौ पुंसि च मैथुनकरंणमित्येतानि जातिभ्रंशकराणि ॥ ३ ॥ मृगेमाजाविमीनाहि महिपीवधः "संकरीकरणम् ॥ ४ ॥ निन्दितेभ्यो घनादानं शूद्रसेवनं वाणिज्यं असीदजीवनमसभ्य- 2 प्रत्येकमतिपातकानि स्यु:-क. ch., मातृगमनं दुहितगमनं स्नुषागमनमित्यतिपातकानि । विष्णुः, ३४, १. "स्वससख्याया:-; सख्याया:-क. *नि in निक्षिप्तायाधomitted by क. ref., स्वसुः सख्याः सगोवाया उत्तमवाया: कुमार्या अन्त्यजाया रजस्वलागाः प्रजितायाः शरणागताया निक्षिप्ताया। अनुपातकिनस्त्वेते etc.--विष्णुः, ३६, ५-८. रज: for रुजः-अ. 'पशुसि च--. scf., बाह्मणस्य रुज: कृत्वा घ्रातिप्रेयमद्ययोः। ब्रह्मयं च मैथुन पुंसि जातिभ्रंशकरं स्मृतम् ।। मनुः, ११, ६७. ब्राह्मणस्य हजस्करणम् । अप्रेयमद्ययोतिः । ब्रह्मयम् । पशुप मैथुनाचरणम् । पुंसि व । इति जातिभ्रंशकराणि ॥ विष्णुः, ३८, १-६. . The portion from 2 to 4 omitted by %. १० संकलीकरणम्-अ and क. Wct., खरावोष्ट्रमृगेभानामजाचिकवधस्तथा। संकरीकरण शेयं मीनाहिमहिषस्य च ॥ मनुः, ११,६८ प्राम्यारण्यानां पशूनां हिंसा संकरीकरणम् । विष्णुः, ३९, 1.

·पष्ठोऽध्यायः २७ . भाषणमपात्रीकरणम्' ॥ ५ ॥ 'पक्षिजलचरकृमिकीटघातनं' जलजसूदनं 'मघानुगतभोजनानि 'फलेन्धनकुसुमस्तेयमित्येतन्मलिनीकरणमुच्यते ॥ ६ ॥ 'अतोऽन्यदनुक्तं पापजातं' प्रकीर्णकमिति कथ्यते ॥ ७॥ अथ महापातकादीनां प्रायश्चित्तं संक्षेपेण" कथ्यते ॥ ८ ॥. ब्रमहा शिर:कपाली ध्वजवानन्यच्छिरःकपालं" दण्डाग्रसमारोपित कृत्वा भिक्षाशी कर्म वेदयन् “ स्वव्यापादितशिरःकपालात्मकध्वजवान" तदलामेऽन्यस्य" ब्राह्मणस्यैव" शिरःकपालं धृत्वा द्वादशाब्दानि कुटी 1cf., निन्दिवेभ्यो धनादानं वाणिज्यं शनसेयनम् । . अपात्रीकरणं शेयमसत्यस्य च भाषणम् ॥ मनुः, 11,६९. निन्दिवेभ्यो धनादानं वाणिज्य फुसीवजीवनमसल्यमापणं शसेवनमिल्लपानीकरणम् । 10 . विष्णुः, ४०, १ कुक्षि for पक्षि-अ. 'पातजलजन्दन-अ. ' मधानुगतो भोजनानि-अ. • फलेधःकुसुम --क. cf., कृमिकोटवयोहया मद्यानुगतमोजनम् । फलेयः मुमस्तेयमधैर्य व मटावहम् ॥ मनुः, ११, ... पक्षिणा जलचरागो अलजानां वपातनम् । मिकीटानी पामयानुगतभोजनम् । इति मत्स्यबहानि ॥ विध:,४,१४. 'ततोऽन्यदनुकंक. पातजातं--क. ct., सनुकंतरप्रकीर्णकम् । विधः, ४१, 1. अप-omitted by अ. "साक्षेपेग-अ. "पान मरिहरायाले-4. पदमारामारोपियं- "मेदयन-mitted bys, "इमान् lor मान-अ. सत्यभेनास्य--अ. . 10 1 16 ·२८ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् कृत्वा बने 'वसेत् ॥९॥ वालवासी जटी' वृक्षमूले घसेत् ॥ १० ॥ लोहितकेन मृन्मयखण्डशरावेण भिक्षायै प्राम' प्रविशेत् ॥ ११ ॥ सप्तागाराण्येव द्वारि स्थितो भिक्षां याचेत' ॥ १२ ॥ ३ . विसेद्वा-अ. cl., शि:कपाली ध्वजवान् भिक्षाशी कर्म वेदयन् । ब्रह्मा द्वादशाब्दानि मितमुक् शुद्धिमान्नुयात् ॥ याज्ञवल्क्यः, ३, २४३. महाहा द्वादश समा: फूटी कृत्वा वने वसेत् । भेक्षाश्यात्मविशुभ्यर्थं कृत्वा शवदिशरोध्वजम् ॥ मनुः, ११, ७२. अरण्ये कुटर्टी कृत्या वाग्यतः शवशिरोप्वजोऽर्धशाणीपक्षमधोनाभ्युपरिजान्वाच्छाय।। आपस्तम्बः,१,२४,११. कपाली खटाही गर्दभचर्मवासा अरण्यनिकेतनः श्मशाने ध्वजं शवशिरः कृत्वा कुटी . कारयेत् तामावसेत् . स्वकर्मावक्षाण ॥ बोधायन:, २,1, ३. खट्वाङ्गकमालपाणिर्वा द्वादशसंवत्सरान् ब्रह्मचारी भेक्ष्याय ग्राम प्रविशेत्कमा- चक्षाणः ॥ गौतमः, २२, ३. 'आहवजटी for वालवासा जटी-अ. ct., कृतथापनो वा निवसेवामान्ते गोबजेऽपि वा। आश्रमे वृक्षमूळे वा गोब्राह्मणहिते रतः ॥ मनुः, ११, ७४. 'कृतवापनो वेति विरल्याबटी वेति लक्ष्यते। अत एव संवर्त:- ब्रह्महा द्वादशाब्दानि बालवासा जटो घजी॥ इति"-याश. मिता., ३, ३४३ पृ. ३८४, कपाली खटानी गर्दैभचर्मवासा etc.-बोधायनः, , ३, ३. मृन्मयखण्डशरावेण भिक्षावरण प्राम-क. यतवागरण्ये द्वारि-अ. Compare sutras 11 and 12 with following खण्डेन लोहितकेन शरावेश ग्राम प्रतितिष्ठत । कोऽभिशस्ताय भिक्षामिति सप्ता. गारं चरेत् ॥ आपस्तम्बः, १,२४, १४-१५. सप्तागाराणि भैक्ष चरन् स्वकर्माक्षागस्तेन प्राणान् धारयेत् ॥ बोधायनः, २,१,३. । - ग ·पष्ठोऽध्यायः २५ मितभुक् शुद्धिमाप्नुयात्'.॥ १३ ॥ ततः सेतुस्नानं. कुर्वीत ॥ १४ ॥ ब्राह्मणेभ्यो गोभूतिलहिरण्यादिकं दद्यात् ॥ १५ ॥ ततः पूतो भवत्यकामतः ॥ १६ ॥ कामतश्चेम्वनिपतनं निर्दिष्टम् ॥ १७ ॥ इति द्वितीयप्रश्ने षष्ठोऽध्यायः . 1 2 4 cf., 'मितभुक् शुद्धिमाप्नुयात् ' याज्ञवल्क्यः, ३, २४३. 'ब्रह्महत्यापनोदाय मितभुनियतेन्द्रियः' मनुः, ११,७५. cf., रामचन्द्रसमादिष्टं नलसंचयसंचितम् ॥ सेतुं दृष्ट्वा समुदस्य ब्रह्महत्यां व्यपोहति । सेतुं दृष्ट्वा विशुद्धात्मा त्ववगाहेत सागरम् ॥ पराशरः, १२, ६९-७०.. बामणेभ्यो-omtted by अमाह्मणे-क. cf., पाने धन वा पर्याप्तं दत्वा शुद्धिमवाप्नुयात् । याज्ञवल्क्यः, ३, २५०. सर्वस्वं वेदविदुपे ब्राह्मणायोपपादयेत् । धनं वा जीवनायालं गृहं वा सपरिच्छदम् ॥ मनुः, ११,७६. भवति । सकामतश्चे मृग्वमौ पतनं नदीष्वपिन-अ. Compare stitras 16 and 17 with the following: प्रायश्चित्तरपत्येनो यदज्ञानकृतं भवेत् । कामतो व्यवहार्यस्तु वचनादिह जायते ॥ याज्ञवल्क्यः, ३, २२६. इयं विशुद्धिरुदिता प्रकाम्याकामतो द्विजम् । कामतो माझणवधे निकृतिर्न विधीयते । मनुः, १,८९. प्रास्येदात्मानमनौ वा समिद्धे निरवाशिराः ॥ मनुः, ११, ३. प्रायश्चित्तममौ सक्तिप्रायसिवच्छातस्य ॥ गौतमः, १२, १. न कामतो महापापं नरः कुर्यात्कथंचन । न तस्य निष्कृतिश्च मुम्वनिपतनाहते ॥ अविरा:, याज्ञ. मिता, ३,२४७. ३९२. .

·३० गौतमधर्मसूनपरिशिष्टम् सप्तमोऽध्यायः सुराप सुराम्बुधृतगोमत्रपयसामन्यतमममिस्पर्शाहाशक्तिक कृत्वा' पीत्वा मरणाच्छुद्धिमाप्नुयात् ॥ १॥ ब्राह्मणस्य 'माधूकमैक्षव ताल खार्जूर पानस द्राक्ष मधूथ सैर मारिष्ट' मैश्य' 'नारिकेलजमेकादशमद्यानि निषिद्धानि 'कामत ' ॥२॥ "अकामतश्चेद्वालवासा जटी वृक्षमूले ब्रह्महत्यावत चरेत् ॥ ३ ॥ 1 पयसामन्यतममग्ने सशांदाहशत पक्क फुला-अ ' सुराम्बुधृतगोमूत्रपयसामभिसनिभम् । सुरापोऽन्यतम पी वा मरणाच्छुद्धिमाप्नुयात् ॥ याज्ञवल्क्य , ३, २५३० सुरा पीत्वा द्विजो मोहादग्निवर्णो सुरा पिवेत् । तया त काये निर्दधे मुच्यते किल्बिषात्तः ॥ गोमूनममिवण वा पिवेदक्मेव वा । पयो धृत वामरणादोशद्रसमेव वा ॥ मतु ११,९०-९१ मधूकमेक्षय- 'सैरमारिष्ट-om tted by : 'सैरमादिष्टमेरेय--अ 'नारिकेरमजमेकादशमद्यानि-क 'कामतश्चेद्वा-अ c६ पानस द्राक्ष माधूक खाजूर तालमेक्षवम् । मधूय सैरमारिष्ट मरेय नारिकेलजम् ॥ समानानि विजानीयान्मद्यान्येकादशैप तु ॥ पुलस्त्य , याज्ञ मिता, ३ २५३,३९७ यक्षरक्ष पिशाचार मद्य मास सुरासवम् । साक्षागेन रातम्य देवानामनिता इति ।मनु,११,९५ वासोपजीवितब्रह्महत्यात- 8 .

·सप्तमोऽध्यायः पिण्याकं तण्डुलावयवान्या' त्रिवर्षे निशि भक्षयेत् ॥६॥ अयो वर्णा अज्ञानातु रेतोविण्मुत्रं सुरां पीत्वा पुनःसंस्कार- मर्हन्ति ॥ ५॥ मद्यभाण्डस्थितं' तोयमज्ञानाद्यदि कश्चिदिजः पिबेत् पद्मोदुम्बर- बिल्व पलाशकुशोदकं पीत्वा त्रिरात्रेण शुध्यति ॥ ६ ॥ . तण्डुलं वा-अ. Compare sūtras 3 and 4 with the following: वालवासा जटी चापि ब्रह्महत्याग्रतं चरेत् । पिण्याकं वा कणान्यापि भक्षयेविसमा निशि ॥ याज्ञवल्क्या, ३, २५४. कणान्या भक्षयेदब्दं पिण्याकं वा सकृषिशि । सुरापानापनुत्यर्थ वालवासा जटी ध्वजी ॥ मनुः, ११, ९२. 'cl., अज्ञानात्तु सुरां पीत्वा रेतोविण्मूत्रमेव च । पुनःसंस्कारमईन्ति प्रयो वर्गा द्विजातयः ॥ याज्ञवल्क्यः, ३, २५५.. अज्ञानात्प्राश्य विभूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव च । पुनःसंहकारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः ॥ मनुः, ११, १५०. अज्ञानाद्वारणी पीत्वा संस्कारेणैव शुध्यति ॥ मनुः, ११, १४६. अमत्या पाने पयोघृतमुदकं वायु प्रतिश्यहं तप्तानि स तप्तकृच्छः । ततोश्य संस्कारः । मूत्रपुरीषरेतसां च प्राशने ॥ गौतमः, १३, २-४. Also compare with वसिष्ठः, २०, २२-२३; and बोधायन:, २,1,२०. * मद्यभाण्डान्वितं-अ. पालाश for पलाश-भ. cf., मयभाण्डस्थितं तोयं यदि कश्चिमिनः पिबेत् । पयोदुम्बरविल्वपलाशानामुदकं पीत्वा त्रिरान्नेश विशुध्यति ॥ चसिटः, २०, २४.

·३२ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् ज्ञांनतः पञ्चरात्रं शङ्खपुप्पीशृतं पयः' पिवेत् ॥ ७ ॥ सुरापानसमे' लशुनादिभक्षणेऽर्धप्रायश्चित्तं चरेत् ॥ ८ ॥ सुवर्णस्तेनः प्रकीर्णकेश' आर्द्रवासा' आयसं मुसलं स्कन्धे निधाय राजानमुपतिठेदिदं पापं मया कृतमनेन मुसलेन घांतयस्वेति ॥९॥ स राज्ञा" सकृद्धननाच्छिक्षितः सन् पूतो भवतीत्येवं सकृत्ताडनेन हतो मृतः शुध्येत ॥ १० ॥ , 4 6 राहपृष्ठतः पय:--अपुष्पथितं पयः-फ. cf., अप: सुराभाजनस्था मद्यभाण्डस्थितास्तथा । पधरानं पिवेत्पीत्वा शलपुष्पीधितं पयः ॥ मनुः, ११, १४७, अपः सुराभाजनस्था: पीत्वा सप्तरात्रं शहपुष्पीशतं पयः पिबेत् । मद्यमाण्डस्थाध पचरात्रम् ॥ विष्णुः, ५१, २३-२४, 'ज्ञानतः पाने तु विष्णूकम्-मद्यमाऽस्थितं तोयं पीत्वा' etc. माझ. मिता., ३,२५५, पृ. ४०१-४.२. 'सुरापानसमं-- and क. लशुनादिभक्षणेऽथ प्रायवित्त चरे-अ of , छनाक विड्राहं च लशुन प्रामकुक्कुटम् । पलाई गृजन चैव मत्सा जाधवा पतेद्विसः ॥ मनुः, ५, १९ महितानाधयोर्जग्धि सुरापानसमानि षट् । मनुः, ११, ५६. तम स्वभावदुधलशुनभनख्वाकविडाहमामकुक्कुटपलाण्डूनां प्रत्येकममत्या सकृ. द्भक्षणे सांतपनम् । अभ्यासे यतिवान्द्रायणम् । मया सकृच्चेञ्चान्द्रम् । अभ्याचे तदात्तिः । अत्यन्ताम्यासे सुरापानसमं प्रायश्चित्तम् । अन्ते पुनरुपनयनमेठेषु सर्वत्र । .... सर्वन तत्कालछदितर्धप्रायश्चित्तम् ।। प्रायश्चित्तेन्दुशेखरः, पृ. ६१. . सुवर्णस्तेयेन-अ. प्रकीर्णन-अ 8 आईचारासा-अ. 'आयसमुपलं स्वन्धेनादाय राजानमवतिधभिदं-अ. राजा-अराजक 10 ·सप्तमोऽध्याय मुक्तो वा जीवन्नपि स्तेनस्तेयाद्विमुच्यते ॥ ११ ॥ अकामेन कृत यत्पाप' तत्कामाद्विगुण' भवेत् ॥ १२ ॥ Compare sūtras 9 to 11 with the following ब्राह्मणस्वणहारी तु राक्षे मुसलमर्पयेत् । स्वकर्म ख्यापयस्तेन हतो मुक्तोऽपि वा शुचि ॥ याज्ञवल्क्य , ३, २० सुवणस्तेयकृद्विप्रो राजानमभिगम्य तु । स्वकर्म ख्यापयन् ब्यान्मा भवाननुशास्त्विति ॥ गृहीत्वा मुसल राजा सकृद्धन्यातु त स्वयम । वर्धन शुष्यति स्तेनो ब्राह्मणस्तपसैव तु ।। मनुः, ११, १९-१.. सुवर्णस्तेयकृदाज्ञे कर्माचक्षाणो मुसलमर्पयेत । वधात्यागाद्वा पूतो भवति ॥ विष्णु, ५२, १-२ स्तेन प्रकीर्णकेशोऽसे मुसलमाधाय राजान गत्वा कर्माचक्षीत तेनेन हयात् । वधे मोक्ष ॥ आपस्तम्ब,१,२५ ४ स्तेन प्रकीर्य केशान् सैध्रक मुसलमादाय स्कन्धेन राजान गच्छेदनेन मा जहीति सेनन हन्यात् । अथाप्युदाहरन्ति-स्कन्धेनादाय मुसल राजानमन्वियात् । अनेन शाधि मा राजन् क्षत्रधर्ममनुस्मरन् । शासने का विसर्गे वा स्तेनो मुच्येत किल्मिषात् ॥ बोधायना, २,१,१५-१६ सुवर्णस्तेन प्रकीर्णकेश आर्द्रवासा आयस मुसलमादाय राजानमुपतिष्ठेदिद पाप मया कृतमनेन मुसलेन मा घातयस्वेति स राजा शिष्ट सन् पूतो भवति ।। शत, याज्ञ मिता , ३ २५७, ४०३ एव सकृत्ताडनेन राज्ञा हतो मृत शुध्येत् , मुक्तो वा मरणाजीवनपि विशुष्येदिति यावत् । या मिता ३ २५७,४०३ स्तेन प्रकीर्णकेशो मुमली राजानमियाकर्माचक्षाण । पूतो वधमोक्षाभ्याम् ॥ गौतम , १२,४०-४१ अकामनकृत यत्पाप यत्-4 तत्कामादिद्विगुण-अ 'ct विहित यदकामाना कामातद द्विगुण भवेत् ॥ देवल , याज्ञ मिता, ३ २२६ १ ३७५, अपरार्क, १.५९ अज्ञानाकामकृत यदुक ज्ञानकामकृते त द्विगुणम् । प्रायश्चित्तेन्दुशेखर, ४ २ - , , ·. ३४ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम जालसूर्यमरीचिस्थं 'नसरेणुः ॥ १३ ॥ रजांस्यष्टौ लिक्षा ॥ १४ ॥ तास्तिस्रो राजसर्पपः ॥ १५ ॥ ते' त्रयो गौरः ॥ १६ ॥ पटकं यवमध्यमः ॥ १७ ॥ ते त्रयः कृष्णलः ॥ १८ ॥ पञ्च ने माप ॥ १९ ॥ ते पोडश सुवर्ण इति' ॥ २० ॥ 1 बालसूर्यमरीचिस्य-क. 'प्रसरेणुरजोऽस्याप्टौ का तिम्रो राजमर्षपः-असरेणुरजांस्यष्टौ तास्तिस्रो राजसर्षपः-क. h-omitted by अ. पण्मयममयमा का पट्क यत्रमध्यस्थम्-अ. 'ते.-omitted by अ.. सुवर्ण-अ. 'Compare sutras 13 to 20 with the following जालसूर्यमरीचिस्यं त्रसरेणू रजः स्मृतम् । तेऽसौ लिक्षातु तास्तिनो राजसप उच्यते ।। गौरस्तु ते त्रयः षट् ते यवो मध्यस्तु ते त्रयः । कृष्णल: पट ते मापस्ते सुवर्णस्तु षोडश ॥ याज्ञवल्क्यः, 1, ३६२-३६३. जालान्तरगते भानौ यत्सूक्ष्म दृश्यते रजः । प्रथमं तत्प्रमाणाना सरेणुं प्रचक्षते ॥ सरेणवोऽशो विज्ञेया लिका परिमाणतः। ता राजर्षपस्तिसम्ते त्रयो गौरसर्षपः ॥ सर्षपा. पट यवो मध्यप्रियवं त्वेकृष्णलम् । पञ्चकृष्णाटको माषस्ते सुवर्णस्तु पोदश ॥ मनु, ८, १३१-१३४, 4 .

·अष्टमोऽध्यायः सन्मात्रहरणं महापातकम् ॥ २१ ॥ इति द्वितीयपने सप्तमोऽध्यायः अष्टमोऽध्यायः कामतो गुरुतल्पगामी सपणं शिश्नं परिवास्याञ्जलावाचाय दक्षिणा 'दिशमनावृत्तिं प्रजेत् ॥ १ ॥ ज्वलिता या सूमि परिप्वज्य समाप्नुयात् ॥ २ ॥ तन्मात्रहरण महापातकमितिक, तस्मात्तस्य हरण महापालकम-- of , अत षोडशमाषात्मकसुवर्णपरिमितहेमहरण एव महापातक्त्वि तनिमित मरणान्तिकादिप्रायश्चित्तविधान च। द्वित्रिमाात्मकहेमहरणं तु क्षत्रियाविहेमदरणवदुप- पातकमेवेति युक्तम् । किं च सुवर्णान्न्यूनपरिमाणहेमहरणे प्रायश्चित्तान्तरोपदेशात्तत्परिमाण- स्यैव हेनो हरणे मरणान्तिकादिप्रायश्चित्तमिति युक्तम् ॥ याज्ञ मिता., ३,२५०१ ४.४. परिवास्याअलावादायक दिशमनावृतिर्बजेत्-अ Compare sūtras 1 to 2 with the following ततेऽय शयने साधमायस्या योषिता स्वपेत् । गृहीत्वोत्कृत्य वृषणौ भैसा चोरहनेतनम् ॥ याज्ञवल्क्य , ३, १५९. गुरुतल्यभिभाष्यनस्तो स्वष्यादयोमये। सूमि ज्वलन्ती स्वालिष्ये मृत्युना स विशुध्यति । स्वयं का शिभषणाबुकृत्याधाय चाललो। नती दिशमातिदानिपातादजिमग ॥ मनु , 11, 01-१०४, गुरुतल्पगामी सपृषण शिभं परिवास्यानलावाधाय दक्षिणा दिशमनाति मजेत् । ज्वलिता वा सूमि परिष्वज्य समाप्नुयात् ॥ आपस्तम्ब, १,२५, १-२ तो लोहशयने गुरुतल्पग शयीत । सूमि वारिष्येज्वलन्तीम् । लि वा स्तृष- गमुत्कृस्याललावाधाय दक्षिणाप्रतीची ब्रजेदजिझमाशरीरनिपातनात् । मृत शुष्येत् ।। २३,९-१ .

·1 गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् अकामतः सापत्न्यमातृगमने द्वादशवार्षिकं चरेत् ॥ ३ ॥ गुरुतल्पसमे' चण्डालादिगमने नववापिकं कामतः ॥ ४ ॥ अकामतश्चेच्चान्द्रायणद्वयम् ॥ ५ ॥ एतच्च सकृद्मने ॥ ६॥ तत्र चेदं तोऽयःशयने सार्धमायस्या' इत्याधुकं मरणान्तिकं प्रायश्चित्तद्वयम् । तच जनन्यामकामकृते । तत्सपल्या तु सवर्णायामुत्तमवर्णायां च कामकृते दृष्टव्यम् ॥ पितृभायों तु विज्ञाय सवर्णा योऽधिगच्छति । जननी चाप्यविज्ञाय ना मृतः शुद्धिमाप्नुयात् ॥ इति षट्त्रिंशन्मते ऽभिधानात् ।। याश. मिता., ३, २५९, इ. ४०८.. cf., यतु शह्वेन द्वादशवार्षिकमुक्तम् : अधाशायी जटाधारी पर्णमूलफलाशनः । एककालं समनीत वर्षे तु द्वादशे गते॥ रुक्मस्तेयी सुरापथ ब्रह्मा गुरुतल्पगः । व्रतेने तेन शुध्यन्ति महापातकिनस्त्विमे ।। १५, १-३. इति, तत्समयणोंत्तमवर्गपितृदारगमने, अकामकृते वा प्रष्टव्यम् ॥ याज्ञ. मिता., ३, २५९, पृ.४.१. गुरुतल्पसमं-अ. cf.. रेत सेकः स्वयोनीषु कुमारीवन्त्यजासु च । सख्युः पुत्रस्य च स्त्रीषु गुरुतल्पसमं विदुः । मनुः, ११,५८. भतिदिष्टेषु सर्वत्र पादौनव्रतमाचरेत् ॥ उशना:,हेमादिः, प्रायश्चित्तकाण्डम.पृ.९९६. ci., अज्ञानतश्चान्द्रायणद्वयं कुर्यात् ॥ विष्णुः, ५३, ६. चण्डालपुल्कसानां च भुक्त्वा गत्वा च योषितम् । कृच्छाब्दमाचरेऽज्ञानादज्ञानादैन्दवद्वयम् ॥ यमः, श्लो. २८. 'ci.. यदा पुनहानतोऽज्ञानतो वा चण्डात्ययाः सकृद्रच्छति तदा- चण्डालपुल्वसानो तु भुक्त्वा गत्वा च योषितम् । कृच्छाम्दमायरेग्ज्ञानादज्ञानादन्दवइयम् ॥ इति यमायुकं संवत्सरं कृच्छानुष्ठानं चान्द्रायणद्वयं यथाक्रमेण द्रव्यम् ।। यान. मिता., ३, २६०,2.४११-४१२. प .

·अष्टमोऽध्यायः ३७ अत्यन्ताभ्यासे त्वमिप्रवेशः ॥ ७ ॥ धान्यानां हरणे कृच्छम् ॥ ८॥ तिलानामैन्दवम् ॥ ९॥ रत्नाना चान्द्रायणम् ॥१०॥ ऋणानामनपाकरणे सति सामर्थेऽनाहितामिताया चान्द्रा- यणम् ॥ ११ ॥ 'लाक्षालयणमधुमासतेलक्षीरदधिवृततक्रचर्मगन्धवासोर्णाकेशकेसरि- भूधेनुवेश्माश्म'शस्त्रविक्रये चान्द्रायणं धेनुचतुष्टयं च' ॥ १२ ॥ संतताभ्यासे- त्वत्यन्ताभ्यासे-क ' तथा- चण्डालान्त्यस्त्रियो गत्वा भुक्त्वा च प्रतिगृह्य च । पतत्यज्ञानती विप्रो ज्ञानात्साम्य तु गच्छति ॥ ११, १७५. इति चण्डालादिसाम्यं प्रतिपादयता मनुनापि कामतोऽसन्ताभ्यासे मरणान्तिक दर्शितम् । भरणान्तिक चात्रामिप्रवेशनम् । याज्ञ. मिता., ३,२६०,१.४११,४१२. act., धान्यानधनचौर्याणि कृत्वा कामाद्विजोत्तमः । स्वजातीयगृहादेव कृच्छ्राब्देन विशुध्यति ॥ मनु , ११, १६२. धान्यधनापहारी च कृच्छ्मन्दम् । विष्णु , ५२, ५. ऋता मनसाकरणे-अ, मृन्मयानामनपाकरणे-क. Compare with sūtras 9 to 11 (गोवधो आयता] स्यमृणाना नानपाकिया । याज्ञवल्क्य , ३, २३४. उपपातक्शुद्धि स्यादेवं वान्द्रायणेन तु ॥ याज्ञवल्क्य., ३, १६५ कृतदारो गृहे ज्येष्ठो यो नादध्यादुपासनम् । चान्द्रायणं चरेद्वर्ष प्रतिमासमहोऽपि वा। कार्णाजि या मिता., ३, २६५, पृ. ४२६. क्षार for लाक्षा-अ वस्त्र for शस्त्र-अ. 'f, सर्वान् रसानपोहेत कृतानं च तिल. सह। अश्मनो लवण चेव पशवो ये च मानुषाः॥ 4 , 6 7 ·. ३८ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् अत्यन्ताभ्यासे 'चोपनयत् ॥ १३ ॥ ये ब्राह्मणाघमा यद्रव्य' गर्हितेन कर्मणार्जयन्ति तद्रव्योत्सर्गेण 'शुध्यन्ति ते जप्यन तपसा वा ॥ १४ ॥ भृतकाध्ययने च निरात्र पयसा नाहीं "सुवर्चला पिवेत् ॥ अपदस्त विष मास सोम गन्धाच सर्वश । क्षीर क्षौद दधि घृत तेल मधु गुड कुशान् ।। मनु , १०, and ce मामलवणाक्षाक्षीरविक्रयी चान्द्रायण कुर्यात् ॥ विष्णु, ५४, २१ लाक्षालवणमधुमासतैलक्षीरदधितममृतगन्धचर्मवाससामन्यतमविनये चान्द्रायणम् । तथा-ऊणकिशकमरिभूधेनुवेश्मारमशस्त्रविक्रय च ॥ हारीत , याज्ञ मिता, ३, २६५, १४२६ अत्यन्ताभ्यासित चोपनयने-क चोपनयनम्-अ ct , त च ग्यश्वोपनयेत् ॥ विष्णु , ५४, २२ इद ब्राह्मणाघमाय द्रव्य-म, ये ब्राह्मणाधमाय द्रव्य-क कर्मणार्जयति-अ तद्रव्यस्य उत्सर्गेणक 'शुष्यति-क *1, यद्दहितेनार्जयन्ति वर्मणा बाह्मणा धनम् । तस्योत्सर्गेण शुभ्यन्ति जप्येन तपसेव च ।। मनु, ११, १९३ , विष्णु, ५४, २८ 'भूताध्ययनेन-4 प्रामणी-अ, क । सुवर्चलो-omitted by क uef , तथा 'मृतकाध्यापक्मतकाध्यापितयोष पयसा ब्राह्मसुवर्चला पिरेत्। इत्यधिकृत्य विष्णुनोक्तम्- मृतकाध्यापन कृत्वा मृतकाध्यापितस्तथा । अनुयोगप्रदानेन त्रीन् पक्षानियत पिवेत् ।। इति, याज्ञ मिता, ३, २६५,४४२७, मृताध्ययनाध्यापितयोहरीत आह- मृतवाध्यापन कृत्वा मृतकाध्यापितय य । अनुयोगप्रदानेन श्रीन पक्षासियत पिवेत् ॥ परा मा प्रा , पृ ४३४ . - 11 ·अष्टमोऽध्याय 3 . . 6 जातिमात्रब्राह्मणीगमने कामतो' वार्षिकम ॥ १६ ॥ श्रोत्रियभायांगुणवतीगमने' त्रैवार्षिकम् ॥ १७ ॥ एतत्सर्वमृतुकालविषयम् ॥ १८ ॥ अनृतौ तु त्रैमासिकमेव' ॥ १९ ॥ द्वित्रिव्यभिचारिब्राह्मणीगमने प्राजापत्यद्वयम् ॥ २० ॥ अकामतस्त्वेक' प्राजापत्यम् ॥ २१ ॥ जातिमात्रामण्या गमने-अ कामतो वा-अ cf, खटाङ्गी चौरवासा वा श्मधुलो विजने वने । प्राजापत्य चरेत्कृच्छमब्दमेक समाहित ॥ मनु, ११, १.५ शनीयभार्यागुणवतीगमने-के of द्वे परदारे । त्रीणि श्रोत्रियस्य ॥ गौतम , १२, ३१-३२ Compare sutras 16 to 18 with the following तत्रेय व्यवस्था। ऋतुकाले कामतो जातिमात्रब्राह्मणीगमने वार्षिक प्राकृत मनचर्यम् । तस्मिन्नेव काले क्मसाधनत्यादिगुणशालि-या मानण्या गमने द्वे वर्षे प्राकृत बाचर्यम् । तादृश्या एवं श्रोत्रियभाया गमने ग्रीणि वर्षाणि प्राकृत ब्रह्मचर्यम् । यदा श्रोत्रियपत्न्यां गुणवत्या ब्राह्मण्यां त्रैवार्षिकम् ॥ या मिता , ३, २६५, १४२० rch अन्तुकाले तु जातिमाश्रमासण्या कामतो गमने मानव त्रैमासिकम् ॥ याश मिता, ३ २६५, ४२७-४१८ चान्द्रायण वा त्रीन् मासानभ्यसेप्रियतेन्दिय ॥ मनु, ११, 'अकामकर्तृक-~-अ अमतस्यैक-क Compare sutras 20 and 21 with the following मानणश्वेद प्रेक्षापूर्वक ब्राह्मणदारानभिगच्छेतन्नित्तधमर्मण कृस्छो ऽनिवृत्तधर्म कर्मणोऽतिकच्छ्' इति तद्राह्मणभार्याया शूद्रायो द्रष्टव्यम् । द्वितित्रीषु वा विप्रोढासु द्विनिर्व्यभिचरितासु अनुद्धिपूर्वगमने वा। च सवर्त-विप्रामस्वजना गत्वा प्राजा पत्य समावरेत् ' (लो १५५) इति । कामतस्तु- राही प्रजिता धात्री साध्वीं वर्णोसमामपि । कृच्छद्वय प्रकुर्वीत सगोत्रामभिगम्य च ।। (लो ३६) इति यमोक कृदय इष्टव्यम् ।। याज्ञ मिता ३ २१५, ४२८ . 8 , ·४० गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् चतुर्व्यभिचारे' स्वैरिणी भवति' ॥ २२ ॥ तद्गमने त्रिरात्रोपोषणं घृतपात्रदानं च ॥ २३ ॥ पश्चन्यभिचारे' बन्धकी ॥ २४ ॥ तद्गमने किंचिद्दद्यात ॥ २५ ॥ अष्टमुष्टि भवेत्किञ्चिदिति ॥ २६ ॥ विधवां व्रतस्था गत्वा संवत्सरं नरेत ॥ २७ ॥ गर्भकरणे द्विगुणम् ॥ २८ ॥ इति द्वितीयप्रश्नेऽष्टमोऽध्यायः चतुर्व्यभिचारी-क 2cf, चतुर्थे स्वैरिणी प्रोका पचमे वन्धकी भवेत् ॥ स्मृत्यन्तरे, याज्ञ. मिता., पृ.४२८परा.मा.प्रा.,पृ. २७०, च-omitted by क. 'ct, स्वैरिण्या तु मृषल्यामवकीर्ण. सर्चलस्नात उदकुम्भ दद्यात् ।। शङ्खलिखितो, याज्ञ मिता; पृ. ४२० परा. मा. प्रा, पृ. २६९; स्मृ. मु., पृ. ८८८. पञ्चव्यभिचारी-अ%3; पञ्चमव्यभिचारीक, 'ef, चतुयें स्वैरिणी प्रोक्ता पञ्चमे बन्धकी भवेत् ॥ स्मृत्यन्तरे, याज्ञ. मिता., ३, २६५१.४२८. of, ब्राह्मणी बन्धयीं गत्वा किंचियाद्विजातये ।। षटत्रिंशन्मते, या. मिता., ३, २६५, ४२८; परा. मा. प्रा, २७८, षडिशे, स्मृ.मु., ८८८ .., अधमुष्टि भवेत्किचित् किंचिदटौ च पुष्कलम् । पुष्कलानि च चत्वारि आढकः परिकीर्तितः ॥ प्रायश्चित्तेन्दुशेखरः, पृ. ३९. .f, विधवागमने कृच्छ्रमहोरात्रसमन्वितम् । प्रतस्थागमने कृन्छु सपाद तु समाचरेत् ॥ धनुविंशतिमते, परा. मा. प्रा., पृ २०१स्म. मु,पृ.८८८. Dcf.. गमने तु व्रत यत्स्याद्गर्भ तद्विगुण भवेत् ॥ उशना , याइ मिता., ३. २६५, पृ. ४२७ परा. मा. प्रा. २७. म. मु, पृ. ८८८. 7 , ·नवमोऽध्यायः '४१ नवमोऽध्यायः ३ 4 कामतः 'स्वैरिशूद्रागमने सचैलनात उदकुम्भं दद्यात् ॥ १॥. वैश्यागमने' चतुर्थकालाहारो' ब्राह्मणान् भोजयेत् ॥ २ ॥ क्षत्रियागमने त्रिदिनमुपोप्य 'यवाहक दद्यात् ॥ ३ ॥ तत्र गोत्पत्तौ द्विगुणं चरेत् ।। १ || 'शूद्रश्चेद्राह्मणीमधिगच्छेद्वीरणपत्रैर्वेष्टयित्वा शूद्ममौ पातयेत् ॥५॥ ब्राह्मण्याः शिरसि वपनं 'कारयित्वा सर्पिषाभ्यज्य नमा खरमारोप्य महापथमनुवाजयत् पूता भवतीति विज्ञायते ॥ ६ ॥ स्वैरिशुद्यानुगमने-अ. वेश्यागमने-क. चतुर्थकालहारो-अ ; चतुर्यकालापहारो-के. क्षत्रियानुगमने-अ%3; क्षत्र्यागमने-फ. 'यवादिक-अ. Compare siſtras 1 to 3 with the following स्वैरिण्यां धन्यामवकीर्णः सचैलस्नात उदकुम्भ दद्यात् । वैश्यायां चतुर्थकाला- हारो ब्राह्मणान् भोजयेत् । क्षत्रियायां विरानोपोषितो यवाटक दयात् ॥ शहलिखितो, परा. मा. प्रा., पृ.२६९; स्म.मु., पृ. ८८८3 Viffanesvara cites these sutras with some additions in his commentary on याज्ञवल्क्य ३, २६५ (p. 428) and Attributes them to and to afaraa on p 440. 'ef., गमने तु व्रतं यत्स्याद्गर्भ तद्द्वगुण भवेत् ॥ उशना, याज्ञ. मिता., , २६५, पृ. ४२०% परा. मा. प्रा.,पृ. २७.स्मृ. मु., पृ.८८८. "शुद्राक्षणीगमने वीरणरटयित्वा-थ. कृवा सर्वेषामधिगन्छेदम्यग्य नमाम्बरीमारोप्य महारथमनुवाजयेत् पूतो-म Compare sutras 5 and 6 with the following शूश्वासणीमभिगच्छेद्वीरणयित्वा शुरामौ प्रास्येत् । मानण्याः शिरसि सन कारयित्वा ममा कृष्ण खरमारोप्य महापयमनुमंबाज येत पूता भवतीति विज्ञायते ॥ वसिष्ठः, ११,१-३. . . 6 ·४२. गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् 'वैश्यश्चेद्राह्मणीमधिगच्छेद्रोहितदभवेष्टयित्वा वैश्यममौ 'प्रास्येत् ।। ब्राह्मण्या 'गौरखरारोहणम् ॥ ८ ॥ 'क्षत्रियश्चेबामणीमधिगच्छेच्छरपष्ट यित्वा क्षत्रियममौ 'प्रास्येत् ।। ब्रामण्याः 'ख़रारोहणं पूर्ववत्' ॥ १० ॥ 'पाणिधृतभा या मुख मैथुनं यश्चरेत् तस्येह निष्कृतिर्नास्तीत्येवं प्रजापतिराह ॥ ११ ॥ रजस्वलाया: कामतः सकृद्मने सप्तरात्रव्रतम्" ।। १२ ।। अभ्यासे त्वतिकृच्छं" तत्र धेनुद्वयं च" ॥ १३ ॥ - . । घश्यप for देश्यक्षेत्-अ. 'प्रास्य for प्रास्येत्-अ. 'गौरसामारोहणम्-अ. क्षत्रियच for क्षत्रियत्-अ. प्रास्य for प्रास्येत्-अ. 'खरारोपण-क. Compare sätras 7 to 10 with the following: वैयााण मभिा छ छरपष्टयित्वा वैश्याम प्रास्येत् । बाहाण्याः शिरसि वपनं कारयित्वा नमां गौरसरमारोप्य महापथमनुर प्रागयेत् पता भक्ती'त विज्ञायते । राजन्यवाह्मणी भिगमछेरछरपटयित्वा राजन्यता प्रास्येत् ब्राह्मण्याः शिरसि वपनं कारयित्वा मर्षिषा समभ्यज्य नमा श्वेतं सरमारोप्य महापथमनुसंवाजयेत् पूता भवतीति विज्ञायते ॥ वसिष्टः,२१,३-५. पाणिग्रहीताया भाया-क. .f, यो विप्रः पुंमि समर्ग सदारेषु रति मुखे। तस्येह निकृतिनास्ति पुन: सस्करण विना ॥ मार्कण्डेय, हेमादिः, प्रा.,पृ. ३५.. यस्तु ब्रह्मणो धर्मपन्नीमुखे मैथुन सेवेत स दुष्यति । प्राजापत्येन शुभ्यति ।। उशना, वग. मा. प्रा., पृ. २०१६म.म,पृ.८९१. ck., अमानुषीषु परुष उत्क्यायामयोनिषु । रेत: सिक्त्वा जले चैव कृन्छ मातपन चरेत् ॥ मनु,११,१७३. अम्बसे-प्रति-9; अन्यसेत्यतिन्छक, "ti, जपला तु योगछेद्रभिणी पति तथा। तस्य पापविशुध्यर्थमतिकृच्छो विशोधकः ॥ सवतः, ग्लो. १६५. .

·प नवमोऽध्यायः श्वमार्जार 'गोधामण्डूक नकुलसर्पछुन्छुन्दरीमपकान् हत्या कृच्छु द्वादशरात्रं चौत् किंचिद्दयास्कामतः ॥ १४ ॥ अनुक्तनिष्कृतीनामस्थिमतां कृकलासाढीनां सहस्र हत्वानम्थिमतां जलकादीनां शकटपूर्णपरिमित हत्या मच्छा धेनुद्वयं दद्यात् ॥१५॥ | माजाल for मारि-क. नकुल cited twice bys, मूषस्यो for मूषकान्-अ. कृरछ्वादशरात्र--क. d, धमारिनकुलसर्पदइरभूषवान हत्वा कृष्ट्र दादशान चीत् विचिदयात् ॥ वसिष्ठः, २१, २७, य-पुनर्वसिटेनोक्तम्-'मार्जार etc ' इति तरकामतोऽभ्यासविषयम् ॥ यार. मिता., ३, १७.. मारिगोधानलमण्डाधि पतत्रिणः । हत्या यह पिवे क्षीर करछु वा पादिकं चरेत् ॥ याज्ञवस्ययः, ३, २७. इद च प्रयेकवविषयम् । समुदिनवधे तु- माजरिनकुलो हावा चापं माइक्मेव च । वगोषोलू कामच शहत्याप्रत चरेत् ।। इति मनक (11, १३१) पाण्मासिक द्रव्यम् । याज्ञ. मिता. ३, २०. महकमकुलकाव विम्मदहरमधावहिंसासु च । गौतमः, २२, २१. 'सप्तकरायक 'ct, अस्थन्वता तहस हत्वा । अनस्थिमतामनद्वारे च ॥ गौतमः,२२,२२-२३, अत्र बुदिपूर्व शहत्याप्रायवित्तम् । नेतरत्रंदिति इष्टव्यम् ॥ मस्करी, अस्थिमा तु तथानस्थिमतामन.। याज्ञवल्क्य:,,... अस्थिमा प्रागिनों कृस्ताराप्रभृतोनामनुक्क नाकृतीना स हत्वा अनस्थिगता र यूकमत्कुणदरामशकप्रमतीनामन शक्ट तत्परिपूर्ण मात्र हत्या हवामां पारमासिक प्राकृत ब्रह्मचर्य चरेदश धेनूवा दद्यात् ।। याक्ष. मिता., ३, २६९ अस्मिमता सत्वाना सहस्रस्प प्रमाणे । पूणे वानस्थनमा त बहसाबत चरेत् ॥ मनुः, १, १४...

·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् वैदिककर्मार्थव्यतिरेण 'वृक्षगुल्मलतादीना छेदने गायत्रीगतं जपेत् ॥ १६ ॥ कृप्यर्थ 'लागलाथै छेदने न दोपः ॥ १७ ॥ काकगृध्रादिपक्षिभिर्दष्ट पुरुषो ऽन्तर्जले प्राणायामत्रयं कृत्वा घृतं प्राश्य विशुध्यति नाभरघोदेशे ॥ १८ ॥ ऊर्ध्वदेशे तु द्विगुण भवेत् ॥ १९ ॥ 1 . क्षगुल्मलताना- ct, भृक्षगुल्मलतावीहरछेदने जप्यमृक्शतम् । याज्ञवल्क्य , ३, २०६. फलदाना तु पक्षाणा छेदने जप्यमृक्शतम् । गुल्मवालीलताना च पुष्पिताना व वीषयाम् ॥ मनु, ११, १४३. फलदाना आम्रपनसादिवृक्षाणा गुल्मादीना च यज्ञावस्यर्थ विना छेदने ऋचा गायत्र्यादीना शतं जाव्यम् ॥ या मिता., ३, २७६. ओषध्य पशवो प्रशास्तिर्यञ्च पक्षिणस्तथा । यक्षार्थ निधन प्राप्ता प्राप्नुवन्त्युच्छ्तिी पुन ॥ विष्णु , ५१, ६३ लागलाछेदने दोष-अ. 'cf. फलपुष्पोपगान् पादपान हिस्यात् । वर्षणपरणार्थ चोपहन्यात् ॥ पसिष्ठ, ११,११-१२. 'काक्रधादिपक्षिभिर्दष्टपुरुषो-क Fel , पुचलीवानरखरैश्चोष्ट्रादिवायसे । प्राणायाम जले कृत्वा घृत प्राश्य विशुध्यति ॥ यावरक्या, ३, २७७. श्वगालखरैर्दष्टो प्राय॑ कव्याद्भिरेव च । नरावीष्ट्रवराहैच प्राणायामेन शुध्यति ॥ मनु, ११, १९९ Also compare पशिष्ट, २५, २६, बोधायन, १, ५, १२५ and विष्णु, ५४,१२. .

·दशमोऽध्याय ४५ मस्तके 'तु चतुर्गुणम् ॥ २० ॥ इति द्वितीयप्रश्न नवमोऽध्याय दशमोऽध्यायः 1 श्वजम्बूकरासभैर्दष्टा रजस्वला 'पञ्चरात्र निराहारा पञ्चगव्येन शुध्यति ॥१॥ द्विगुणादि पर्ववत' ॥ २ ॥ श्वादिभिर्गस्तिमवलीढ प्रदेशमद्भि प्रक्षाल्यामौ निष्टपन पुर्यात्तेन शुद्धिर्भवति' ॥ ३ ॥ 1-omitted by के Compare sutras 19 and 20 with the following नामेवं तु दटस्य तदेव द्विगुण भवेत् । स्यादतत्विगुण वक्ग्रे मस्तके तु चतुर्गुणम् ॥ अगिरा , याज्ञ मिता, ३, २७७,१४३७,परा मा प्रा, ५५ पञ्चरात्रनिराहारा-अ cf रजस्वला यदा दटा शुना जम्बुकरासभै । पञ्चरात्र निराहारा पञ्चगव्यन शुध्यति । पुलस्त्य , याज्ञ. मिता, ३, २७७, पृ ४३०, परा मा प्रा, पृ ५५, [ध्यास , परा मा पा, पृ १२६] 'of ऊर्ध्व तु द्विगुण नामेर्वको तु त्रिगुण तथा । चतुगुण स्मृत मूर्ध्नि दृष्टेऽन्यताप्लुतिर्भवेत् ॥ पुरस्त्य , या मिता, ३, २५७, १४३, परा मा. प्रा. ५५-५६ श्वादिभिर्विगलितमपविद्ध प्रदशद्धि सम्यक् प्रक्षाल्यामौ-अ cf शुना घ्रातावलीढस्य दतैर्विदलितस्य च । अद्भि प्रक्षालन प्रोतममिना चोपचूलनम् ॥ मनु, ११, १९९ शुना प्रातावलीढस्य नसेविलिखितस्य च । अनि प्रक्षालन प्रोक्तममिना भूरि तापनम् ॥ पराशर, ५, ६ . .

·४६ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् वेदोक्तकर्मपरित्यागी चान्द्रायणं चरेत् ॥ ४ ॥ संवत्सरपर्यन्तं ब्राह्मणगृहे भिक्षेत' ॥ ५॥ कन्यादूपणे चान्द्रायणम् ॥ ६॥ आत्मनोऽय क्रियारम्भे मद्यपस्वीनिपेवणे तदेव ॥ ७ ॥ नारीणा विक्रयं कृत्वा चरञ्चान्द्रायणवतम् ॥ ८॥ ब्रह्मसूत्रं विना मुक्ते विमुत्रं कुरुते गायत्र्यएसहसं प्राणायामेन शुध्यति ॥ ९॥ ब्राह्मणीशद्वयो रजम्बलयोरन्योन्यस्पशें कमेण कृच्छेण दानेन शुद्धिः ॥ १० ॥ Compare sűtras 4 and 5 with the following: : वेदाग्न्यु सादी विषवणलाय्यधाशायर्या संवत्सरं सहदक्षेण वर्तेत । विष्णु:,५४,१३. प्रमादाह्मणो लोगाद्देशवालविपर्ययात् । अकृत्वैतानि कर्माणि प्राजापत्यं पृथक् चरेत् । हारीत:, हेमादिः, प्रा., पृ. ५३१. अग्निकार्य ब्रह्मयज्ञ देवर्षि पतृतर्पणम् । पक्या मती यदा भुङ्क्ते ज्ञानाचान्द्रायणं परेत । गौतम , हेमाद्रिः, प्रा, पृ. ५२५: 'नास्तिक्यं मालोपथ' गाज्ञवाक्यः, ३, २३६; 'उपपातशुद्धिः स्यादेवं चान्द्रायणेन तु' यावत्या, ३, २६५. Compare sutras 6 and 7 with the following "कन्यासंदूषणं चैव .......॥ आत्मनोऽयं कियारम्भो मद्यपस्त्रीनिषेवणम् ।" याज्ञवल्वयः३,२३०,२३९. उपपातकशुद्धिः स्यादेवं चान्द्रायणेन तु ॥ याज्ञवल्क्यः, ३, २६५. चरेवन्द्रमतम-क. +cf., नारीणा विक्रयं कृत्वा चरेशान्द्रायणव्रतम् ॥ चतुर्विशतिमतम् , याश. मिता., ch, मझरात्रं विना मुक्के विभूत्र कुरुतेऽथवा । गायत्र्यमलेग प्राणायामेन शुध्यति ॥ मरीचि , याश. मिता., ३, २८१. 'ct. सटा रजस्वलान्योन्यं माझणी रजा तथा । कृच्छ्रेण शुध्यते पूर्वा शमा दानेन शुध्यति । पराशरः, १४-१५.

·दशमोऽध्याय ४७ तस्करराजभृत्यवृक्षारोहणवृत्तिकगरदामिदाश्व गजारोहणवृत्तिकरकोप जीविगणान्नोपजीविशद्रोपाध्यायनक्षत्रोपजीविब्रह्मोपजीविनाम् ॥ ११ ॥ द्विजाना कार्येषु मुल्यन परिचारक स ब्रझोपजीवीत्युच्यते ॥१२॥ देवलकपुरोहितधूर्त कितवकूटकारापत्यमनुष्यपशुविक्रयिणा सर्वस्व त्यागानन्तर वार्षिक कृत्वा पितृतर्पण कृत्वा धेनूर्दद्यात् ॥ १३ ॥ ब्राह्मणस्य समुद्रयाने' त्रैवार्षिकम् ॥ ११ ॥ हिरण्यदान च सहस्रसख्याक ग्लेच्छादिभ्यो न गृहीयात् ॥१५॥ गृहीयाचेद्राह्मणेभ्यो दयात् ॥ १६ ॥ 1"गजारोहणवृत्तिवरकोपजीविशदोपाध्याय'-अ. .cf, ब्रह्मजीवी पाहाणकार्येषु (द्विजकार्येषु) मूल्येन परिवारक । याज्ञ मिता, २. २०८:४९ नव lor कितव-अ विकयण for वियिणा-अ ' Compare sutras 11 and 13 with the following अनृतवाक तो राजमृत्यो वृक्षारोपपत्तिगरदोगनतोऽभरथगजारोहणासी रोष जीवी भागणिक शूद्रोष प्य यो पलीपतिपिण्डको नोपजीवी मास्मिानीती विकि स्सको देवला पुरोहित स्तिको मद्यप कुटकारकोऽपत्यविक्रयी मनुष्यपविता चेति सानुरेत् समेत्य न्यायतो मामगरवस्थमा सवायस गे चतुथकालाहारा सबसर निष षणमुपस्पृशेयुस्तस्यान्ते दवपितृतपण गवाहिक घेत्येवं व्यवहायर्या ॥ प्रचेताः, याज्ञ मिता, २, २८,४ 'समुश्योगी-अ 'ct, अथ पतनीयानि । समुदसयान ब्राह्मणस्य एषामन्यत मस्कृत्वा मितभोजिन स्युरषोऽभ्यवैयु सवनानुकल्पम् । स्थानासनाभ्या विदरन्त एते विभिवषस्तदपद्दन्ति पापम् । बोधायन , २,१,४०-४१ म्लेच्छानिभोजन- 't यदहितेनाजयन्ति कर्मणा ब्राह्मणा धनम् । तस्योत्सर्गेण शुध्यति जप्येन तपसप च ।। म, 19, १९१, विष्णु, ५४, १८ ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम 'सापरिग्रहपरित्यागी 'मर्कटः ॥ १७ ॥ अदरसादाने' जम्बूकः गृनो द्वादश जम्मानि दा जन्मानि सूकरः भानयोनिशतं गत्वा जायन चण्डारेषु ॥ १८ ॥ शामलं 'गणपुप्पं 'करनिधितं दधि यहिदि पुरोटा जाय। नाभीयारह निशम् ॥ १० ॥ इति द्वितीयप्रभो रशमोऽध्याय:

·एकादशोऽध्यायः ४९ 'यदा भाजनस्थमन्नं 'केशमक्षिकादिना दृषितं 'तद्वयुदस्याप उप- स्पृशेत् ॥ ३॥ 'तच्चान्नं भस्मना स्पृशेत् ॥ ४ ॥ शुनामुच्छिष्टं भुक्त्वा मासमेकं गवाघ्रातं काकोच्छिष्ट "भुक्त्वा 'पक्षं व्रती भवेत् ॥ ५ ॥ ब्राह्मण शूद्रोच्छिष्टाशने सप्तरात्रं पञ्चगव्यं पिबेत् ॥ ६ ॥ वैश्योच्छिष्टाशने पञ्चरात्रम् ॥ ७ ॥ राजन्योच्छिष्टाशने त्रिरात्रम् ॥ ८॥ ब्राह्मणोच्छिष्टाशने स्वेकाहम् ॥ ९ ॥ मर्वत्र सुवर्णपञ्चकं पञ्च धेनूर्दद्यात् ॥ १० ॥ . यथाभोजनस्थमन-अ. * केशमक्षिकादूषितं-क. न्युदक्योप उपस्पृशेत्-अ. 4 This sūtra is omitted by . Compare Sütras 3 and 4 with the following यदा तु भाजनस्थमन केशादिदूषितं भवति तदा--- अन्ने भोजनकाले तु मक्षिकाकेशदूषिते। अनन्तर स्पृशेदापस्तच्चान्न भस्मना स्पृशेत् ॥ प्रचेता , याज्ञ. मिता , ३, २८९, पृ. ४५४. भुक्त्वा-romitted by क पक्षमती भवेत्-अ%B पक्षवत भवेत्के of, शुनोच्छिष्ट तथा मुक्त्वा मासमेकं प्रती भवेत् । काकोच्छि गवाघ्रात मुक्त्या पक्षं प्रती भवेत् ॥ शहा, १७, ४६. Compare sūtras 6 to 9 with the following ब्राह्मण शूद्रोच्छिष्टाशने सप्तरावम् । वैश्योच्छिाशने पञ्चरात्रम् । राजन्योच्छि- शाशने त्रिरात्रम् । ब्राह्मणोच्छिष्टाशने त्वेकाहम् ॥ विष्णु , ५१,५०-५३. cf, हिरण्यं ब्राह्मणाय दद्याद्गां वाचार्याय ॥ गौतमः, १०, १३. 6 7 B 10 7 ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् पितुज्येष्ठस्य च धातुरुच्छिष्टं भोक्तव्यम् ॥ ११ ॥ चण्डालपतितादीनामुच्छिष्टान्नमक्षणे चान्द्रायणं विप्रः ॥ १२ ॥ क्षत्रियस्तु सांतपनम् ॥ १३ ॥ द्विगुणसुवर्णादि पूर्ववत् ॥ १४ ॥ दीपोच्छिष्ट रात्रौ "रध्याहृतमभ्यमशिष्टं च तैलं भुक्त्वा नक्तेन शुध्यति ॥ १५॥ यत्किंचिद्भाजने पीतशेयं मुखनिःसृतं तदभोज्यम् ।। १६ ।। भोजने चान्द्रायणमभ्यासे" ॥ १७ ॥ 'c., पितुष्टस्य २ भ्रातरुच्छिष्टं भोक्तव्यम् ॥ आपस्तम्बः, , , . भीजने for भक्षणे-क. 'क्षत्रियस्प-अ. Compare stitras 12 and 13 with the following: चण्डालपतितादीनामुच्छिष्टानस्य भक्षणे। थान्द्रायण चरेद्विषः क्षत्रः सांतपन चरेत् ॥ अहिराः, याज्ञ. मिता., ३.. २८.४५५. अन्त्यानां गुफशेयं तु भक्षयित्वा द्विजातयः । चान्द्रायणं तदधि प्राक्षत्रविशा विधिः ॥ आपस्तम्बस्मृतिः, ५,९-१०, द्विजोन्छि-अ विप्रोटि-के. पध्याहत'-अ. momitted by 3f . Fel.. दीपोरितु यतलं रानौ रय्याहतं च यत् । अभ्यासाचे यछि मुस्त्वा नन शुष्यति ।। पशिन्मतम् , याश. मिता., ३, २८९%B2.४५५, यस्किविनोजने पितृशेष- 1 चान्द्रायणमभ्यसेन- अ. " Compare satsas 16 and 17 with the following: पिरतः पति तोयं भोजने मुसनिःपतम् । अपैयं तद्विजानीयाहरवा चान्दापणं चरेत् ॥ पराशरः ,... पीतशेपं तु यदिरिद्वाजने मुखनि:शतम् । बमोम्म दिजानीयाक्स्वा चान्दायगं चोत ।। (पहातातप:) इति सदस्यामविषयम् ॥ या. मिता.. ३, २८५; १.४५५. . .

·10 . एकादशोऽध्यायः अमेध्यपतित चण्डालपुल्कसरजस्वलावधूतकुष्टिकुनखिसंस्पृष्टानि "भुक्त्वा कृच्छू चरेत् ॥ १८ ॥ 'अकामतोऽर्धम् ॥ १९ ॥ रण्डापुत्र भोजनं कुर्पिति यत्रानं दास्तत्राहोरात्रोपवासः ॥२०॥ उत्थितस्तु यो' मुङ्क्ते वामकरनिर्मुक्तभाजने यो भुक्ते तस्य सांतपनम् ॥ २१ ॥ एकपड्कृत्युपविष्टानां ब्राह्मणाना सह भोजने यधेकोऽपि त्यजे- स्पात्रं शेषमन्नं न भोजयेत् ॥ २२ ॥ मोहांढुक्त्वा" कृच्छ्रे सान्तपनं चरेत् ॥ २३ ॥ चाण्डाल for चण्डाल-अ. 'भुक्त्वा कृच्छू चरेत्---omitted by अ. * This sūtra is omitted by 34. Compare sutras 18 and 19 with the following अमेध्यपतितचण्डालपुल्सरजस्वलावधूतकुणिकुष्टिकुनखिसस्पृष्टानि भुक्त्वा कृच्छ् चरेत् । शल, याज्ञ मिता , ३, २८९. एतत्कामकारविषयम् । अामतोऽर्धम् ॥ याज्ञ. मिता , ३, २८९; पृ. ४५५, 'राध्यादौ पुत्रभोजनं वुक्तभोजनं कुर्वीत यत्तन-अ 'ck, कुत्सित्वा वा यनानं दास्तन प्रायश्चितमदोरात्रम् । हारीतः, था. मिता., ३,२८५ ४५६ उत्थितस्तूभयो.अ वाकरनिर्मुक्तभोजने-अ, वामकरभाजने-क cf, समुत्थितस्तु यो भुङ्क्ते यो मुझे मुसभाजने। एवं वैवस्वत. प्राह भुक्त्वा सान्तपन चरेत् ॥ द्विशन्मतम् , याज्ञ मिता., ३, २८९, . ४५६. 10 विप्राणा-क. " मोहाचेहुक्त्वा-अ. "Compare stitras 22 and 23 with the following एक्पतयुपविशना विप्राणा सह भोजने । यथैोऽपि त्यजेपात्र शेषमनन भोजयेत् ॥ मोहाद्वजीत यस्तव पङ्कावुच्छियभोजने । प्रायश्चित्त चरेनि कृच्छु सान्तपन तथा ॥ पराशर,1,-८. । . . .

·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् लिन्न भिन्नं शव कूपस्थं यदि दृश्यते तज्जलं पीत्वा निरानं पयः पिवेत् ॥ २४ ॥ मानुपे द्विगुणम् ॥ २५ ॥ चण्डालकूपभाण्डस्थं जलं कामात् पिबेत् सांतपनं विप्रः ॥ २६ ॥ प्राजापत्यं क्षत्रियः ।। २७ ।। तद वैश्यः ।। २८॥ शुद्रः पादम् ॥ २९ ॥ अज्ञानात्तु 'त्र्यहेण शुध्येत् ॥ ३० ॥ Compare sutras24 and 25with the following: लिम मि शव व कूपस्यं यदि दृश्यते । पयः पिवेविराण मानुपे द्विगुणं स्मृतम् ॥ देवला, यास. मिता., ३, २८९.४५१. मृतपानसाकादत्यन्तोपहतायोदकं पीत्वा माणसिरायमुपसेत् ॥ विष्णः,५४, २. Compare sutras 26 to 29 with the following: चण्डालसमास्यं यो हानाल्पियते जलम् । प्रायश्चित क सस्य वणे व विधीयते ।। परेसान्तपन विरः प्राजापत्य व भूमिपः । सदर्षनु परेदेश्यः पादं गुस्स दापयेत् ॥ आपस्तम्बरमतिः, ४, १-२. A.S.S. edition of Apastamke reads 'योऽमानास्पिरठे मदम् ' for 'यो मानादिसते जलम्'. Bur the better reading is 'योजानास्पियत जलम् ' and is Supported by किनेर who reads 'प: कामादिक जलम् ' and comments कामाविषयम', ride. याह. मिता., ३, २८९१.४५६. प्राजापत्येन-क. '.. पागलभाशयमानातक रिवेत् । हेच येत सम्पत्ति । देवल, मा. निता..', १८५१.५५%; परा. मा.पा., पृ. ८५. 2 ·५३ द्वादशोऽध्याय अन्त्यजसंबन्धादल्पजलाशय' कूपवत् ॥ ३१॥ इति द्वितीयप्रश्ने एकादशोऽध्याय द्वादशोऽध्यायः म्लेच्छादीना पुष्करिण्या हदे' चैकदेशजलं पीत्वा जानुदनं 'चेच्छुचि ॥१॥ अधस्तादशुचिः ॥ २ ॥ कामतोऽहोरात्रम् ॥ ३ ॥ अकामानक्तभोजी' ॥ ४ ॥ रजकादिभाण्डस्थ जल' दधि पय पिबेविजातीना ब्रह्मकूचोंपवासेन निष्कृति ॥ ५ ॥ 1 . . अन्त्यज सम पाल्पजलाशये-क f, जलाशयेष्वथारूपेषु स्थावरेषु वसुधरे। फूपवत्कथिता शुद्धिर्महरसु न च दूषणम् ॥ विष्णु, २३, ४६ 'हादे च जल पीत्वा जानुन–क, हदैकदेशजल पीत्वा जानुन-अ घेच्छुद्धि- Compare sutras 1 to 4 with the following म्लेच्छादीनां जल पीत्वा पुष्करिण्या हदेऽपि वा । आनुदः शुचि झेयमधस्तादशुचि स्मृतम् ।। तत्तोय य पिवेद्विप्र कामतोऽधमतोऽपि वा। अकामालकभोजी स्यावहोरात्र कामत ॥ भापस्तम्य , या मिता,, • २०९।१४५६ 'जकादिमाशल- ·५४ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् शूद्रस्य दानेनोपवासेन ॥ ६॥ अन्त्यजैः खानितेषु' तटाककूपादिपु स्वात्वाचभ्य पीत्वा* चाभ्यासे प्राजापत्यम् ॥ ७॥ अनभ्यासे पञ्चगव्यम् ॥ ८ ॥ कामतः केवलं पर्युषितं भुक्त्या 'त्रिरात्रं व्रतं चरेत् ॥९॥ स्नेहाक्तं चेन्न दोषः ॥ १० ॥ 1ऋतायोपवासेन-क. Compara sutras 5 and 6 with the following: भाण्डस्थमन्त्यजानो तु जलं दधि पयः पिबेत । पादाणः क्षत्रियो वैश्यः शरश्चैव प्रमादतः ।। माकूचोपवासेन द्विजातीनां तु निष्कृतिः । शूरस्य चोपवासेन तथा दानेन शक्फितः ॥ पराशरः, ६, ३०-३१. सनिवेषु-अ. स्मात्मा च पीत्वा-क. f., अन्य खानिताः पास्तडागा धाप्य एव वा। एए स्नात्वा च पीत्वा च प्राजापत्येन शुध्यति ॥ (आपस्तम्स:) इति आपस्तम्बोफमभ्यासविषयं वेदितव्यम् ॥ याश. मिता., ३, २८९ पृ. ४५५. 'ct., पाकापडालपरिप्रहेषु पीत्वा जतं पाय्येन शुद्धिः। अन्त्यस्तु सानिता: गास्तहागानि तथैव च । ये स्नास्वा च पीत्वा च पाय्येन शुष्यति। आपस्तम्यस्मृतिः, २, ' and y. विरानंत-अ. •.. केवसानि च शुफानि तपा पषितं च यत् । गुस्युकं तथा भुक्ता निराध बती भवेत् ॥ दास; १५, ३३. 'वामतः' इति मिटानेश्वरः. See. याश. मिता., २, २८५ पृ.४५७. यवगोधूमरिका स्नेहार साम्य च ययित्या फ्युपितं तम्प्रायोपवसेत् ।। विन्धः,५१,1५. . पपुषित भोग्यं हाई रिसंस्थितम् । पाहता, 1. गुम मध्यं स्याम्पसमिति स्थितिः । ए, 10, ३.

·. द्वादशोऽध्याय सक्तुधानादधितिलसबद्ध' भोजन स्नान च निशि वर्जयेत् ॥ यदि स्यात् प्राणायामशत कार्यम् ॥ १२ ॥ यस्यानौ न क्रियते यस्य चान्न न दीयते तदभोज्यम् ॥ १३ ॥ भुक्त्वा तूपवसेदह' ॥ १४ ॥ अनिवेद्य देवपितृब्राह्मणेभ्यो वृथाक्सरसायसापूप"श कुलीभुक्त्वोप वास ॥ १५॥ सधानादधितिलसवन्ध-अ, सक्तून धाना दधितिलसबन्धक 'ck, न दिवा धाना । न रात्रौ तिलसबन्धम् । न द्रधिसकून् । and [स्नानमा चरेत् ] न रात्रौ ॥ विष्णु, ६८, २८-३०,६४, ६ धाना दघि च सक्तूच श्रीकामो वर्जयेनिशि । भोजन तिल्सबद्ध स्नान चैत्र विचक्षण ॥ बहन्छातातप , याश मिता ३, २८९,४५८ यदि न स्यात्-अ 'प्राणायामशत कार्य सर्वपापापनुत्तये। उपपातकजातानामनादित्य चैव हि ॥ याज्ञवल्क्य , ३,३०५ * यस्य चान दीयते मतदोग्यम्-क, यस्य चाप "ct नादत्वा । नाहुत्वा ।। विष्णु, ६८, ३२-१३ Compare sutras 13 and 14 with the following यस्य चामो न श्यिते यस्य चान न दीयते। न तमोज्य द्विजातीनां भुक्त्वा चोपक्सेदह ॥ लिखित , याश मिता , ३, २८,26 शकुल्यान् for शुष्कुली-अ cf. [उपवसेत् ।] शालूकम्याक्सरसयावपायसापूपशवलीदेवान्नानि हवीपि च ॥ विष्ण,५१,१७ वृयाकपरसयावशयसापूपशमुली । आहितामिर्द्विजो मुस्ता प्राजापत्य समाचरेत । लिखित अनाहितामेस्तु 'शेपेपरसेदह (मनु , ५ ३.) इत्युवामो दव्य -- यार मिता , ३, २८९, 1५८ था देवतायुद्देशमन्तरेण साधिता । याश मिता , १,१७३ . 8 ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् शुदाणां भाजने' भिन्नमाजने च' 'भुक्त्वाहोरात्रोपवासः पञ्च- गव्येन शुध्यति ॥ १६ ॥ 'वटाश्वित्थपर्णानां कुम्भीतिन्दुकपर्णयोः कोविदारकदम्ब 'पद्मप- लारापत्रेषु भवत्वैन्दवं चरेत् ॥ १७ ॥ माक्षिक "फाणितं शाकं गोरसं लवणं घृतं हस्तदत्तं भुक्त्वा दिन- भेकमभोजनम् ॥१८॥ अभ्यक्तमंत्रपुरीपकरणे श्राद्धानभोजने मृतसूतकशूद्वान्नभोजनेशः । भोजने- and क. 'च--omitted by भ. मुक्त्वा सर्वत्रोपवास:-क. 'cf., शाणा भाजने भुक्त्वा भुक्त्वा वा भित्रभाजने । अहोरायोपितो भूत्वा पानगव्येन शुध्यति ॥ संवर्तः, मा. मिताः, ३, ९८५, 9.४५८..

·म , 4 द्वादशोऽध्याय सह स्वमे त्रिरात्रमभोजनम् ॥ १९ ॥ 'क्षीरे रवणमुच्छिष्टे 'घृत रजकतीर्थेषु स्नान ताने गव्य "सुरापान समम् ॥ २०॥ गणान्न गणिकान्न' 'विप्रपत्याख्यातान्न 'स्तनगायकवाधुपिकान " 'च "वर्जयेत् ॥ २१॥ 'स्पर्शन- 'cf, अभ्यफमूत्रपुरीषकरणे मृतसूतक्शूद्वाभभोजने शुद्र सह स्वप्न निरात्रम मोजनम् ॥ हारीत , याज्ञ मिता ३, २८९, पृ ४५८ शूद्वान्न सूतकान्न च अभोज्य स्थानमेव च । पराशर, ११, ब्रह्मचर्याश्रमी श्राइभोजने त्रिरात्रमुपवसेत् ॥ विष्णु , ५१, ४३ क्षारलवणमुच्छिष्टे-~-अ चत-क सुरासमम्-क Fef गव्य मूर तथा तक नारिकेरोदक तथा। ताम्रपानस्थित पीत्वा पयो लवणसयुतम् ।। द्विज कामात्सुरापी स्यादज्ञानाचान्द्रभक्षणम् ।। मार्कण्डेय , हेमादि , प्रा, ४१९ ताम्रपाने पय पानमुच्छिष्टे धृतभोजनम् । दुग्ध स्वणसार्ध व सशे गोमासभक्षणम् ।। ब्रह्मवैवर्तपुराणे ब्रह्मासण्हे २७ अध्याये-लो २२. तापानस्थित गव्य क्षीर व रवणान्वितम् । रामेणैव यत्त घृत लत्रणमम्वु च ॥ वृद्धदारीतस्मृति , ५, २६६ नोच्छिष्टश्च धृतमादद्यात् ॥ विष्णु, ६८, ३६ 'गणिकान गणान्नक विप्र---omitted by 'धेन for स्तेन- धाधुष्यान for चाधुषिकान-अ 11 च--omitted by अ ये for वर्षयतक 1cf गान गणिकाम व विदुषा च सुष्मितम् । स्ठेनगायनयोश्चात तक्ष्णो वाधुधिषस्य च ॥ मनु ४, २०९-२१. . . 8 ·५८ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् तथाप्युदाहरन्ति ॥ २२ ॥ मृतभर्ता च या नारी रहस्यं कुरुने पतिम् । 'पश्चात्तापयते गर्भान् सा नारी गणिका स्मृता ।। २३ ।। . तस्या अन्न न भोक्तव्यं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥ २४ ॥ अस्तु जीवति चौर्येण गोसुवर्णापहारकः । परस्वं हरते नित्यं स विप्रो गण उच्यत' इति ॥ २५ ॥ । इति द्वितीयप्रने द्वादशोऽध्यायः त्रयोदशोऽध्यायः . निगलेन बद्धस्य कदर्यस्य पण्डडाम्भिकचिकित्सककरमृगयुद्धिप- स्पतितपिशुनकतु विक्रयिशस्त्रविक्रय्यपविद्ध'मारिकुक्कुटादीनाम', ३१ ॥ 1 पश्चात्प्रजायते-अ. cf., अभिगच्छति या नारी बहुभिः पुश्यर्मियः । व्यभिचारीति सा ज्ञेया प्रत्यक्षगणिक्रेति च ॥ पग. मा. प्रा., पृ. २९०० Icf., कदर्यस्य मुशमस्य वेश्यायाः कितवस्य च । गणानं भूमिपालानमन चैव श्वजीविनाम् ।। मालिकानं सूतिकानं भुक्त्वा मासं तं चरेत् ।। रास, १५, ३९-४०. *गपशवाक्षणसङ्का-कुरष्कः, मनुः, ४,२०९. मारकुटानाम्-अ. cf., दीक्षितस्य कदस्य बदस्य निगडत्य च ॥४, २१. अभिशस्तस्य षण्टस्य पुंधल्या दाम्भिवस्य च ॥४, २१ चिकित्सकस्य मृगयोः बास्योच्छिमभोजिनः । ४, विषदन्नं नगर्यच पतितासमभुतम् ॥ ४, २१३ . 5 ·प्रयोदशोऽध्याय. यो लोभात् 'पितरौ भृत्यान् पुत्रदारानात्मान' धर्मकृत्यं च पीडयति स कदर्य इति ॥ २ ॥ यश्च न जुहोत्युचिते काले न स्वाति न ददाति 'पितृदेवतार्चनादि न करोति स पण्ड इति ॥ ३ ॥ यस्तु 'दम्भार्थ स्नाति जपति च स मार्जार इति ॥ ४ ॥ पिशुनातिनोश्वान ऋतुविकयिणस्तथा । ४, २१४ सुवर्णकर्तुर्वणस्य शस्त्रविक्रयिणस्तथा ॥ ४, २१५ मनु कदर्यबद्धचौराणा लीबरनावतारिणाम् । देणाभिशस्तवाधु यगणिवागणदीक्षिणाम् ॥ चिकित्सकातुरबुद्धपुधलीमत्तविद्विषाम् । रोगपतितव्रात्यदाम्भिकोच्छिष्टभोजिनाम् ॥ शस्त्रविक्रयिर्मारतन्तुवायवत्तिनाम् ॥ नृशसराजरजस्कृतनवधजीविनाम् । पिशुनातिनोश्चैव तथा चाक्रिकन्दिनाम् ॥ एषामन न भोक्तव्य सोमविक्रयिणस्तथा ॥ याज्ञवल्क्य , १, १६१-१६५ वाधुषिक्कदर्यदीक्षितबन्धनिकामिशस्तपण्डानो च । 'पुश्चलीदाम्भिकचिकित्सक्लु- धक्कूगेयोच्छिष्टभोजिना च। पिशुनानृतवादिक्षतधर्मात्मरसविक्रयिणा च । धर्मकारनि- पादरसावतारिवेणशस्त्रविक्रयिणा च ॥ विष्णु , ५१, ९-१०, १२, १४. उत्सष्टपुश्वल्यभिशस्तानपदेश्यदाण्डिक्तक्षकदर्यबन्धनिकचिकित्सकमृगय्बनिषुचार्यु - च्छिष्टभोजिगणविद्विषाणानाम् ॥ गौतम , १५, १५ पथिकान्--अ. पुनदारानात्मान च-अ cf, आत्मान धर्मकृत्य च पुत्रदाराश्च पीडयेत् । लोभाय पितरौ भूत्यान् सक्दय इति स्मृत ॥ याज्ञ मिता,१,१६.. पितृदेवतार्चनार्थिन स षण्ड-क 'इम्भार्थक Bef, धर्मध्वजी सदा लुब्धश्छामिको रोक्दाभक । बैडालप्रतिको ज्ञेयो हिंस्र सर्वाभिसधक ॥ मनु, ४, १९५. . . , ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् यः सभागताना पक्षपातं समाश्रयत्तमाहुः कुक्कुटं 'देवाः ।। ५ ।' यो वा' म्वकर्म परित्यज्य परकर्म समाश्रयेदनापदि पतितः सः प्रकीर्तितः ॥ ६॥ पितृत्यागी देवत्यागी 'गुरूणामप्यपूजको गोब्राह्मणस्त्रीवधकृद. पविद्ध' इति कीर्तित ॥ ७ ॥ आशाकरस्त्वदाता दातुश्च प्रतिपेषकः शरणागतं यन्त्यजति स चण्डालः प्रकीर्तितः ॥ ८ ॥ 5 5 7 . यस्य भत्यस्य भागरताना-अ. 2 तमाहु कुक्कुटं देवा--amitted by t, for सो वा--क. 'यो वा स्वकर्म परित्यज्य पाकर्म समाधयेत्-omtted by a; सनापदि- omatted by क. सप्रकीर्तित -क of वर स्वधर्मो विगुण न पारवय स्वनुष्टितः । परधर्मेण जीवन् हि सद्य पतति जातितः॥ मनुः,१०,९. सुराणा for गुरूणा-अ. "कृदपविद्ध-omitted by t. Compare sutras 3-to 8 with the following न जुहोत्युचिठे काले २ स्नाति न ददाति च । पितृदेवार्चनादीन सपण्ड परिकीर्वित । दम्मा जपते नित्य तप्यते व तपस्तथा । न परमार्थमित्युक्त स मार्जारः प्रकीर्तितः ॥ सभागतानां य सभ्य पक्षपात समावरेत् । तमाहु कुटं देवास्तस्याप्यनं विवर्जयेत् ।। स्वधर्म य समुत्सृज्य परधर्म समाधयेत् । अनापदि तु विद्भिः पतित परिकीय॑वे ।। देवत्यागी पित्यागी गुरुप्पामप्यपूजका। गोवाझणस्त्रीवधवृदपविद्ध प्रकीर्तित.॥ आशाकरस्त्वदाता २ दातुश्च प्रतिषेधः । शरणागतं यस्त्यति स चण्डाल प्रकीर्तित ॥ यमर, स्मृ. म , ·त्रयोदशोऽध्यायः 'एतेषामन्नमभोज्यम् ॥ ९॥ भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥ १० ॥ अवलितस्य मूर्खस्य दुष्टवृत्तस्याश्रद्धधानस्यान यो भुङ्क्ते स भ्रूणहा भवति ॥ ११ ॥ 'यतिवानप्रस्थ याशुपतानामन्नमभोज्यम् ॥ १२ ॥ •षा for एतेषा- Compare sūtras 1, 9 and 10 nith the following चिकित्सकस्य करस्य तथा स्त्रीमृगजीविन । पण्डस्य कुलटायाध तथा बन्धनवारिण। बद्धस्य चैव चोरस्य अवीराया स्त्रियास्तथा। चर्मकारस्य देणस्य लीवस्य पतितस्य य॥ रुक्मकारस्य धूर्तस्य तथा वाधुपिषस्य च । क्दर्यस्य शसस्य वेश्याया क्तिवस्य च ।। गणान भूमिपालालमन्न चैव श्वजीविनाम् । मौखिकान सूतिकान भुक्त्वा मास व्रत चरेत् ॥ शङ्क, १७, ३६-४. मासव्रतस्य चान्द्रायणरूपत्वात् ।। परा मा प्रा., ३०८ शवेन खेतानैव किंचिदधिकान् पठित्वा चान्द्रायणमुक्तम् ॥ याज्ञ मिला, ३,२८९,४६० यत्वभोज्याने सुमन्तुनोक्तम्-अभिशस्तपतितपोनर्भवपुषल्यशुचिरा प्रकारतैलि. पचाक्रियावजिसुवर्णकारलेखकलैङ्गिवण्डबन्धकगणगणिकालानि चाभोज्यानि । सौनिकम- य्यादयुरडवर्मकारा अभोज्याना अप्रतिप्रायाध । अशनप्रतिप्रहयोयान्दायण चरेत् ॥ परा. मा प्रा.३.७ +ct अवरिप्तस्य मूर्सस्य दुष्टात्तस्य दुर्मवे । अन्नमश्रधानस्य यो भुइळे भ्रूणहा स वै ॥ स्मृतिरभम् , म , ४. यदि for यति--अ पतिठाना for पाशुपताना--के t, दावेवामिणो भोज्यौ मचारी गृही तथा । मुनेरसमभोग्य स्यात्सर्वेषां रिजिनां तथा ॥ यतिब्देन यतिवानपश्यो। रिशियन पाशुपतादय ॥ परा पृ १६ . क . मा आ.

·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् ये पलाहन्दीकृता' म्लेच्छचण्डालदस्युभिरशुभ गवादिप्राणि- हिंसनरूपं कर्म 'कारितास्तदुच्छिष्टभोजनं खरोष्ट्रविडराहामिपमक्षणं सस्त्रीणां तथा 'संगम्तत्सीभिश्च सह भोजनं तत्र मासोषिते द्विजातों' 'प्राजापत्यं विशोधनम् ॥ १३ ॥ इति द्वितीयप्रश्ने त्रयोदशोऽध्यायः चतुर्दशोऽध्यायः "अमतस्यान्नमपुत्रस्यान्नं भुक्त्वा त्रिरात्रमभोजनम् ॥ १॥ 1 3 4 क . भ यतु बलीद्वन्दीत-4. 'म्लेच्छचण्डालदस्युभिः सह-अ, चारिताfor सरिता:-क. संगत: tor सग-अ. द्विजातौ--omitted by क. प्राजापत्यविशोधनम्-अ. cf., बसाहासीकृता ये २ प्लेरछ्यण्टालदस्युभि.। अशुभ कारिताः कर्म गवादिप्रापिहिसनम् ।। उभिमार्जन चापि तथा तस्येव भोजनम् । खरोष्ट्रविडहाणामामिपत्य च भक्षणा तस्त्रीणां च तथा संग वाभिध सह भोजनम् । मासोषित द्विजातौ तु प्राजापत्य विशोधनम् ॥ देवल, १४-१९, Vijöādesivara attributes these verses to 31196784. See *3. 1481., 2, ९८९ ४६-४६१. तम्यान for अव्रतस्यान्न-1. "ct., भुक्त्या आधुपिदमावतस्यासुतस्य च । शस्य तथा गुस्त्या निराव स्यादभोजनम् ॥ लिखितः, यार. मिता, ३,२८९.४१५ .

·. . चतुर्दशोऽध्याय. अलायुकुम्भीफलरक्तशिग्रुरतमूलकश्चैतन्ताकवन्यवृन्ताकोपरलरण' हिड्गुकर्पूवर्जितनिर्यासान्न 'भक्षयत् ॥२॥ मतिपूर्वभक्षणाभ्यामे प्राजापत्यम् ॥ ३ ॥ अकामत सकृद्भक्षणे चोपवास ॥ ४ ॥ पशुपुरोडाशादेर्भक्षणेऽनात्विज्य एकोपवास * ॥ ५ ॥ घृतं वा यदि 'वा तैल विप्रो 'नाद्यान्नखच्युतम् ॥ ६ ॥ • श्वेतयन्ताकायन्यन्ताकोषलवर्ण- भक्षणात्-अ cf, नालिकाशणछवाककुयुम्भालानुविभवान् । कुम्भीकन्दवन्ताकोविद राक्ष वर्जयेत् ॥ याज्ञ मिता, १. १७५ लोहितान् वृक्षनियाँसान् वृश्चनप्रमस्तिथा । मनु, ५, ६ रोहितग्रहणात् हिवरादीनामनिषेध । याज्ञ मिता , १, १७१ अलावुशिक्वस्छनाकशुनानि च । पलाण्डवेतन्तावरक्तमूलकमेव च ॥ गृअनारुणक्षासम्जन्तुगर्भफरानि च । अकाल कुसुमादीनि द्विजो जग्ध्यैन्दव चरेत् ॥ वेदव्यासस्मृति , ३, ६४-६५ 'cf खटावार्ताक्कुम्भीक्वृश्चनप्रभवाणि च । भतण शिग्रुक चैव मुखण्ड क्वानि च ॥ एतेषां भक्षण कृत्वा प्राजापत्य समाचरेत् ॥ वृदयम तत्कामतोऽभ्यासविषयम् ।। याज्ञ मिता , ३, २८९,४५२ of अमत्यैतानि षट् जम्ध्या कृच्छू सान्तपन चरेत् । यतिचान्द्रायण वापि शेषेषूपक्सेदह ॥ मनु,५,२. 'cf , अनुपाकृतमांसानि देवानानि हवींषि च ॥ मनु , ५, . बहिर्वेदि पुरोडाश जग्ध्वा नाशादहर्निशम् ॥ पटर्विशन्मतम् , याज्ञ मिता , . १ब for वा-क वा--omitted by अ * Adds a before नाद्यात्- ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् अद्याचेत्तुल्यं गोमासभक्षणैः ॥ ७ ॥ पूर्ववत् प्रायश्चित्तम् ॥ ८ ॥ एफेन पाणिना दत्त घृतं तैलं 'लवण पानीयं पायसं च नानी- यात् ॥९॥ पीतशेष पानीयं पीत्वा 'ब्राह्मणस्त्रिरात्रं वतं कुर्यात् ॥ १० ॥ वामहस्तेन तथा ॥ ११ ॥ पादप पीतशेष शौचशेषं जल 'सुरासमं पर्यमिकरणं विना ॥१२!! वस्त्राणामेकपुरुषोद्वाह्यभाराधिकाना' स्थूलानामन्येषा च बहूना 1 . Compare sūtras 6 and 7 sath the following पृत वा यदि वा तैल विप्रो नामानखच्युतम् । यस्मादशुचि तत्वाह तुल्य गोमासभक्षणे ॥ वसिष्ठ , अपरार्क , १ २४२. 'शेपेपूपक्सेदह ' मनु , ५, २० of स्वण व्यजन चैव पृत तेल तथैव च । लेख पेय च विविध हस्तक्ष्त नभक्षयेत् ॥ पैटीनसि , परा. मा आ, पृ. ३०५ मानिदिनातक न--omitted by अ Compare sätras 10 and 11 with the following पीतावशेष पानीय पीत्वा तु ब्राह्मण इचित् । नियन तु व्रत कुर्याद्वामहस्तेन वा पुन । शङ,१७,५६ सुरापानसम--अ of विप्रस्य पीतशेष यत्तोयमन्य पिवेदि। मद्यपानमम प्रोक्त तत्तोय मुनिपुनवे ॥ देवल, स्मृम,८८१ पादप्रक्षालगोषणेन नाचामेत् ॥ योधायन,1, ५, १.. 'माराणा lor भाराधिकाना-अ 6 .

·चतुर्दशोऽध्यायः प्रचण्डलादिस्पृष्टाना वल्ककृताच 'प्रोक्षणाच्छुद्धि ॥ १३ ॥ श्वेतसूक्ष्मवस्त्रेषु 'पण्यप्वनूतनेषु विंशता बहुत्वम् ॥ १४ ॥ "चित्रवस्त्रेप्वेकादशसु बहुत्वम् ॥ १५ ॥ पण्येषु' नूतनेषु ततो न्यूनत्वादपि बहुत्वम् ॥ १६ ॥ "सौवर्णरजतयोश्चण्डालोदकीरजस्वलोच्छिष्टस्पर्शे त्रि सप्तभस्मभिरुदकेन च शुद्धि' ॥ १७ ॥ कास्यादेरावर्तनम् ॥ १८ ॥ "ताम्रभ्याम्लोदकाच्छुद्धि ॥ १९ ॥ पित्तरस्यापि "सौवर्णवत् ।। २० ॥ 3 4 . 'चण्डालादिस्पृष्टयादीना-अ वल्क कृता च--- शोषणाच्छुद्धि -अ ch, अद्विस्तु प्रोक्षण सोच रहना धान्यवाससाम् । मनु , ५, ११८ बहुत्व च पुरुषभारहार्याधिकरवमिति ध्याचक्षते-कुल्लूक ॥ प्रोक्षण सहताना च बहूना धान्यवाससाम् ॥ याज्ञवल्क्य , १,१८४ भनेक्पुरुषेर्यिमाणानां तु धान्यवास प्रमृतीना स्पृष्टानामस्पृष्टाना च प्रोक्षणमेवेति निवन्धकृत ॥ याज्ञ मिता,१,१८४ पुण्येषु नूतनेषु * This sūtra is omitted by के 'पुण्येषु-अ सौवर्णरजतयोच चण्डालशब्दरजस्वलाशब्दस्पर्श-अ of तेजसाना मणीना च सर्वस्याश्ममयस्य च । भस्मनाद्भिर्मंदा चैव शुद्धिरुका मनीषिभि ॥ मनु , ५, १११ तेजसानामुच्छिष्टाना गोशकद्रस्ममि परिमार्जनमन्यतमेन वा । मूरपुरीपासकशुक कुणपस्पृष्टाना पूर्वोकानामन्यतमेन वि सप्तकृत्व परिमार्जनम् ॥ बोधायन , १, ५, २६ and ४२ 10 ताम्र स्यादाम्लोदाच्छुद्धि- सौवर्णवग–क. 9 भ ·६६ गौतमधर्मसूनपरिशिष्टम् त्रपुसीसायसाना' भस्मजलाभ्याम् ॥२१॥ "धान्यमेकपुरुषोद्धरणमाराधिक चण्डालादिम्पृष्ट 'प्रोक्षणाच्छु- ध्यत् ॥ २२॥ एकपुरुषमार' प्रक्षालनाच्छु-येत् ॥ २३ ॥ इति द्वितीयप्रश्ने चतुर्दशोऽध्यायः , 'पुसीसायसादौ-क Compare sutras 18 to2l with the following तासाय कास्यरेत्याना पुण सीसकस्य च । शौच यथाहै वर्तव्य क्षाराम्लोदक्वारिमि ॥ मनु , ५, ११४ अपुसीसकतामा क्षाराम्लोदक्वारिभि । भस्मानि कांस्यलोहानां शुसि पावो वस्य तु ॥ याज्ञवल्क्य , ,१५. भस्मना शुध्यते कांस्य ताममम्लेन शुभ्यति । पराशर, ताम्ररीतित्रपुसीसमयानामम्लोदकेन । भस्मना कांस्यलोहयो ॥ विष्णु, २३, २५-२६. अम्भसा हैमरौप्याय वास्य शुध्यति मस्मना । अम्लस्तास चरेत्य च पुन पाकेन मृन्मयम् ॥ हस्पति , कुल्रक, ५, १४) धान्यमेवपुरुषारणभाराधिक-अ प्रोक्षणानुद्धि-अ and क 'पुरुषभार-क ' Compare sutras 22 and 23 with the following अद्भिस्तु प्रोक्षण शौच बहूनां धान्यवाससाम् । प्रक्षालानेन त्वल्पानामद्भि शौच विधीयते ॥ मनु,५,११८ प्रोक्षण सहताना च बहना धान्यचास साम् ॥ याज्ञवल्क्य,१,१८४ घहनां च । धान्याजिनरज्जुतान्तववेदसूत्रकापासवाससा च ॥ विष्णु, २१, 11-४ एतेषा प्रदानेन । अल्पाना च ॥ विष्णु, २३, १४-१८, . 5 ·६७ पञ्चदशोऽध्यायः पञ्चदशोऽध्यायः धान्ये गृहस्थिते गृहदाहे 'सति 'दग्धे तत्र नरपशुमरणे तद्धान्यं ' त्याज्यम् ॥ १ ॥ कुसूलगर्भस्थं भूमिगर्भस्थमभ्युक्षणाच्छुध्यति' ॥ २ ॥ शाणं' 'पाणितलं [पलमष्ट]मानं 'प्रस्थमाढकं द्रोणं द्रोणी] खारी चेति पूर्वपूर्वचतुर्गुणम् ॥ ३ ॥ . सति-omitted by अ. दग्धस्तत्र-अ. Compare sütras 1 and 2 with the following: गृहदाहे समुत्पने विपन्ने पशुमानुषे । अमोज्यस्ततो नीहिर्धातुद्रव्यस्य संग्रहः ॥ मृन्मयेनावरुद्धानामधो भुवि च तिष्टताम् । यक्माषतिलादीनां न दोष मनुरमवीत् ॥ आदिपुराणम् , अपरार्कः, पृ. २६०; परा. मा.प्रा., . १३६. • पाणि-अ. 'पाणितलं राजतं प्रस्थं- पाणितलं मान राजतं--क. प्रस्थं-omitted by क. 'ct., माषेचतुर्भिः शाणः स्यादरणः स निगद्यते । टः स एव कथितस्तद्वयं कोल उच्यते । क्षुदको वटकश्चैव इसणः स निगद्यते । कोलद्वयं तु कर्ष: स्यात्स प्रोतः पाणिमानिका । अक्षः पिचुः पाणितलं किचित्पाणिश्च तिन्दुकम् ॥ विडालपदकं चैव तथा षोडशिका मता। करमध्यो हंसपदं सुवर्ण कवलग्रहः ॥ उदुम्बा च पर्यायः कर्षमेव निगद्यते। स्यात्कर्षाभ्यामर्धफलं शुक्रिष्टमिका तथा ॥ शुक्तिभ्यां व पलं शेयं मुष्टिरानं चतुर्थिका। प्रधः षोडशी विल्वं पलमेवात्र कीत्यते॥

·६८ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् द्रोणप्रमाणनिर्मित नान्ने 'श्वगोलरविडाहगामकुक्कुटकाकादिस्टे' स्पृष्टमात्रमुद्धृत्य शपमन्न पर्यमिकृत्वा 'सहलगायत्र्याभिमन्त्रितजलै 'पर पलाभ्या प्रतिज्ञेया प्रस्त व निगद्यत । प्रतिभ्यामलि स्यात्कुरोशरावक ॥ अष्टमान व स क्षेय कुडवान्या व मानिका । शरायोऽष्टपल तज्ज्ञेयमत्र विचक्षणे ।। शरावाभ्या भवेत्प्रस्थश्चतु प्रस्थस्तथाढक । भाजन कास्यपान चतु पष्टिपलचस ॥ चतुर्भिराटकोण कलशो नल्वणोऽर्मण । उन्मान च घटो राशिद्रोणपर्यायसजित ॥ दोणाभ्या शूपकुम्भौ च चतु पटिशरावक । सूर्याभ्या च भवेद्रोणी बाहो गोणी च सा स्मृता ॥ द्रोणीचतुष्टय खारी कथिता सूक्ष्मबुद्धिभि । माषवाक्षविल्वानि फुडवप्रत्यमाठकम् । राशिगोणी सारिकेति यथोत्तरचतुर्गुणम् ॥ भावप्रकाशे पूर्वखण्डे द्वितीयभागे प्रथमे मानपरिभाषाप्रकरणे-सो ६-१७, १९ माषा =१ दाण, धरण, शाणा -१ पाणितलम् , कर्ष, अक्ष ४ पाणितलानि-१ पलम् , मुष्टि , विल्वम् ४ पलानि-अष्टमानम् , अबलि, कुड्य अश्मानानि =१प्रस्थ ४ प्रस्था -१ भाढकम ४ आढकानि-१ दोग, राशि ४ोणा = दोणी गोणी ४ द्रोण्य =खारी, सारिका भूगोचर for गोसर-अ काकादीनों स्टे for कासादिस्पृष्टे-क पर्यनीकरण कृत्वाक सहनगयभ्या प्रोक्षितजलै -2 पवन सुवर्जन इत्येनानुवाकेन-क 2 .

·1 -क . पञ्चदशोऽध्याय मान सुवर्जन इत्यनुवाक्न सहदभिमन्तितैवा 'जलैरभ्युक्ष्यैतदन्न शुद्ध मस्त्विति विप्रवचन लब्ध्वा शुध्यत् ॥ ४ ॥ 'एवमधिकान्नस्यापि ॥ ५ ॥ घृतदधिक्षीराणि शूद्रभाण्डस्थितानि द्विजभाण्डप्रक्षपणाच्छुध्यन्ति ।। गुडलवणादीना पर्यमिकरणम् ॥ ७॥ 'जलेरभ्युक्षेतदनक एव यतिकामस्यापि-अ, एवमधिकाप्नस्यापि न दूष Compare si tras 4 and 5 with the following गोघ्रावेऽने तथा केशमक्षिकाकीटदूषिते । सलिल भस्म मृद्रापि प्रक्षेप्तव्य विशुद्धये ॥ पादास्तमम्युनिर्णिकमज्ञात च सदा शुचि । याज्ञवल्क्य , ३, १८९, १९१ काश्वानावलीढ तु गवायात खरेण वा। स्वल्पमन त्यद्विप्र शुद्धिोणाढके भवेत् ॥ अक्षस्योदृत्य तन्मात्र यच्च लालाहत भवेत् । सुवर्णोदकमभ्युक्ष्य हुताशेनेव तापयेत् ।। हुताशनेन सस्पृष्ट सुवर्णमलिलेन च । विप्राणा वाघोषेण भोज्य भवति तक्षणात् ॥ पराशर,६,७१-७४ दोणाभ्यधिक सिद्धमन्नमुपहत न दुष्यति। तस्योपहतमात्रमपास्य गायथ्याभि मन्त्रित सुवर्णाम्भ प्रक्षिपेत् । बस्तस्य प्रदर्शयेदमश्च ॥ विष्णु , २३, ३५-३५ महता श्ववाय सप्रमृयुपहताना ते देश पुरुषानमुत्सृज्य पवमान सुवर्जन इत्ये. तेनानुवाकेनाभ्युक्षणम् ॥ बोधायन , १, ६, ४६ 'ct मधूदके पयोविकारे पात्रात् पात्रान्तरानयने शौचम् ॥ बोधायन १,६,७ घृतदधिपयस्तकाणामाधारभाण्डे स्थितानामदोष । आधारदोषे तु नयेत्पात्रात्पात्रा न्तर द्रव्यम्। घृत तु पायस क्षीर तयैवेधुरो गुड । शूरभाण्डस्थित तक तथा मधु न दुष्यति ॥ शक परा मा पृ १५१, अपरार्क,५ २६९ •ct गुडादीनामिक्षुविकाराणां प्रभूतानां गृहनिहितानां वार्यनिदानेन । सर्वलव णाना च ॥ विष्णु, २३, ३१-३२ .

·. गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् 'चाला उपनयनादर्वाक् शुद्धाः ॥ ८ ॥ शूर्पवस्त्रवायुसर्शनमनायुप्यमपुण्यं च ॥ ९ ॥ एवं वस्त्रकेशनखादिकम् ॥ १० ॥ दिवा स्वस्त्रियं गत्वा 'मत्या सयस्रोऽपोऽवगाध प्राणायामेन शुध्येत् ॥ ११ ॥ अमत्या चेत् स्नानमात्रम् ॥ १२ ॥ विप्र वादेन निर्जित्य त्रिरात्रोपवासः ॥ १३ ॥ मालस्योपनयनादाक् शुद्धिः- *c., प्रागुपनयनात् कामचारवादभक्षः । न तदुपस्पर्शनादशौचम् ॥ गौत and ७. Compare sutras 9 and 10 with the following: शूर्पवातनखामाम्यु स्नानवनपदोदकम् । मार्जनीरेणुकैशाभ्यु हन्ति पुण्य दिवाकृतम् ॥ अग्निः, श्लो. ३१९. मद्यपरश्यपोवगाय- 'd, प्राणायामी जले स्नात्वा खरयानोष्ट्रयानगः । नमः स्नात्वा च भुक्त्वा च गत्वा चैत्र दिवा नियम् ॥ याज्ञवल्क्यः,३,२९.. इदं च कामकारविषयम् ॥ याइ, मिता., ३, २९.. af., मैथुनं तु समासेव्य पुंसि योषिति वा द्विजः । गोयानेऽप्सु दिवा चैव सवासाः स्नानमाचरेत् ॥ मनुः, ११, १७४, 'मैथुनं तु ....स्नानमावरेत्' इति मनुस्मरणादकीमत: स्नानमानं कल्प्यम् ।। यात्र. मिता., ३, १९९. 'tt.. गुरु हुंकृत्य त्वत्स वि निर्जिल पादत्तः । यध्या वा बाससा क्षिप्रस सेहिनम् ॥ यावल्क्यः, ३, २९१. या यमेनोक्तम्- वादेन ब्राह्मण जित्वा प्रायश्चित्तविधिरसया । निराम्रोपोषित: लात्वा प्रणिपस प्रसादयेत् ॥ इति तदम्यासविषयम् । याज्ञ., मिता., ३, २९१, 1 .

·पञ्चदशोऽध्यायः विप्रं हन्तुं दण्डोद्यमे कृच्छ्रम् ॥ १४ ॥ ताइने वतिकृच्छम् ॥ १५॥ असुपाते' कृच्छातिकृच्छे ॥ १६ ॥ प्रमादेन ब्राह्मणप्रहारे' तूपोप्य स्नात्वा प्रसादयेत् ॥ १७ ॥ 'असनिहितजरदेशेऽपस्वमौ विमत्रमवश करोति सचेल स्नात्वा गा स्पृष्ट्वा शुध्यति ॥ १८॥ मत्योपयसेत् ॥ १९ ॥ अहते-- Compare sätras 14 to 16 with the following विप्रण्डोयमे कृत्यूस्त्वतिकृच्छो निशतने । कृच्छ्ातिकृच्छोऽस्वपाते कृच्टोऽभ्यन्तरशोणिते । याज्ञवल्क्य , ३ २५२ अवार्य चरेत्कृच्छमतिकृच्छू निपातने । कृच्छातिकृच्छौ कुर्वीत विप्रस्योत्पाय शोणितम् ॥ मनु , ११, २०८ अवगूर्य चरेत्वमतिकृच्छु निपातने। कुच्छ् चान्द्रायण चंब रोहितस्य प्रदर्शने ॥ बोधायन , २, १, . प्रमादादेवाझप्रहरे-क, प्रमादेन ब्राह्मण प्रहरे-अ •ct तायित्वा तृणेनापि कण्ठे वाध्य पाससा। विवादे वा विनिर्जित्य प्रणिपत्य प्रसादयेत् ॥ मनु, ११, २०५ गुरु हुकृत्य त्वकृत्य विप्र निर्जिल बादत । बध्वा वा वाससा क्षिप्र प्रसाद्योपवसेद्दिनम् ॥ याज्ञवल्क्य , ३, २९१ अतिसनिहित'-अ of, विनाद्भिरप्सु वाप्यात शारीर सनिवश्य च । सरो बहिराप्लुत्य गामालभ्य विशुध्यति । मनु, ११, २०१ इदमकामविषयम् ॥ याज्ञ मिता,३, १९१ cf, कामतस्तु- आपद्तो बिना तोय शारीर यो निषेवते। एकाह क्षपण कृत्वा सचैलो जलमाविशेत् ॥ यम , यशि मिता, ३, २९२ 6 .

·७२ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् . मत्या सूर्योदये स्वमे तिष्ठन् सावित्री' जपन्नुपवसेत ॥२०॥ . स्नानादिकर्मलोप उपवासः ॥ २१ ॥ अष्टशतजपो वा 'जीर्णमलवद्वाससो धारणे ॥ २२ ॥ ऋतौ भार्याया अगमनेऽर्धकृच्छ्रम् ॥ २३ ॥ दीपप्रशमनं पुंसः कूष्माण्डछेदनं खियः कुलक्षयकरं भवेद्. वम् ॥ २४ ॥ इति द्वितीयप्रभे पश्चदशोऽध्यायः सावित्र-स. *cf., तं घेदम्युदियात्सूर्यः शयानं कामचारतः । निम्लोघेद्वाप्यविज्ञानानपन्नुपवसे दिनम् ॥ मनुः, २, १२०. सूर्यान्युदितो ब्रह्मचारी तिछेदहरभुजानोऽभ्यस्तमितश्च रात्रि जपन् सावित्रीम् ॥ गौतमः, २३, २१. त्रच सूर्याभ्युवितः सन्नहस्तिष्ठेत् । सावित्री च जपेत् ॥ वसिष्ठः, २५, ४-५. Act., वेदोदिताना नित्यानां कर्मणां समतिकमे । स्नातकवतलोपे व प्रायश्चित्तमभोजनम् ॥ मनुः, ११, २०६. . नित्यं शुचिः सुगन्धिः स्नानशीलः ॥ गौतमः, ., २. जीर्णमलबद्वासोधारणे.-. cf., एतेषामाचाराणामेकैकस्य व्यतिक्रमे गायन्यशतं जप्यं कृत्वा पूतो मनति ॥ [इति स्नातकवतमधिकृत्य कतु, याज्ञ. मिता., ३, २९२. सति विभवे न जीर्णमलवद्वासाः स्यात् ।। गौतमः, १, ३. of , ऋतौ में गच्छेयो भायों सोऽपि कृत्याधमाचरेत् ॥ बृहस्पतिः, याज्ञ. मिता., ३, १९१. 'f.. सायणीये- पुंसां दीपप्रशमनात स्त्रीणां कूष्माण्डखण्डनात् । अचिरेणेव कालेन वंशच्छेदो मविष्यति ॥ स्मृतिरवाकरः, पृ. ३६१ स्मृ.म.,.४६ .

·षोडशोऽध्याय. पोडशोऽध्यायः अस्नात्वा भोजने रिक्तकमण्डलुवहने' चोपवास' ।। १ ।। . एकपडतौ' विषमेणानप्रदाने नदीप्रवाहबन्धनादौ विवाहविध करणे समेषु विषमपूजाकरणे च भक्ष्यानेन प्राजापत्य चरत् ॥ २ ॥ अमेध्यगन्धाघ्राणे प्राणायामम् ॥ ३ ॥ कुनखी श्यावदन्तकश्च कृच्छ्र चरित्या नखान्ताश्चोद्धरेत्" ॥४॥ रिक्तकमण्डलुदाने-अ ' बदन कमण्डलु रितमस्नातोऽशव भोजनम् । अहोरात्रेण शुद्धि स्याद्दिनजप्येन चैव हि ॥ हारीत , याज्ञ मिता, ३,२९२ ४६४ पडक्त्या के विषमेणानदाने-क नदीप्रवाहबन्धनात्तथा--क 'भिक्षानेन-अ of R पटकया विषम दद्यान्न याचेतन दापयेत् । यायको दापको दाता न वै स्वर्गस्य भागिन ॥ प्राजापत्यन कृच्छ्रेण मुच्यते कमणस्तत । नदीसकमहन्तुश्च कन्याविनकरस्य च ॥ समे विषमकर्तुश्च निष्कृतिर्नोपपद्यते । त्रयाणामपि चैतेषां प्रत्यापति च मार्गताम् ॥ भैक्षलम्धेन च मेन द्विजश्चा द्रायण चरेत् ।। यम,या मिता ३, २९१, ४६४ "cf यदुपस्थकृत पाप पद्या वा यत्कृत भवेत् । पाहुभ्यो मनसा वाचा धोत्रघ्राणेन चक्षुषा । सर्व दहति नि शेष प्राणायामैस्त्रिभि कृते । बोधायन , २, ४, १८ श्यावद तथ-क 10 a MS is corrupt It reads नखान्तावा धम्तेन पतिता अपि चेदस्तेन पतिनापि पङ्क्तिमोजने etc "of कुनखी श्यावदन्तय कृच्छू द्वादशराय चरित्वोरेयाताम् ॥ चमिठ, २. ७ . 9 10 ·4 1 गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् पतितादिपङ्क्तिमोजन उपोव्य पञ्चगव्यम् ॥ ५ ॥ नीलवस्त्रधारणे चैवम् ॥ ६ ॥ कम्बले पट्टवस्त्रे 'च नैत्यं न दोपः ॥ ७ ॥ 'पालाशकाष्ठकृतपादुकापीठाधुपयोगे' त्रिरात्रम् ॥ ८ ॥ गुरुशिष्ययोः स्वाध्याये सानाध्यदोहनकाले "विवाहे वस्कन्ययो. रन्तरागमनेऽभ्यासे चान्द्रायणम् ॥ ९ ॥ अनभ्यासे तूपवास." ॥ १० ॥ दु स्वमारिष्टदर्शनादौ घृतं हिरण्यं च दद्यात् ॥ ११ ॥ ch, अपाङ्ग्रेयस्य यः कथित् पड्तौ भुङ्क्ते द्विजोत्तमः । अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चमन्येन शुध्यति ।। मार्कण्डेयः, याज्ञ. मिता., ३, २९२, पृ. ४६४. '.. नीलीरतं यदा वस्त्रं प्रामणोऽधु धारयेत् । अहोरायोपितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुभ्यति ॥ आपस्तम्यस्मृतिः, ६, ४, र-ormitted by क. नित्यं-क. 'ct., कम्बले पट्टवस्त्रे व मौलीरागो न दुष्यति ॥ मुगु, याज्ञ. मिता., ३, २९२; ६४. पलाश for पालाश-क, पित्राथुपयोगे- of, अध्यात्य शयन यानमासने पादुके तथा । द्विज पलाशवृक्षस्य विरात्रं तु व्रती भवेत् ।। शक्षः, १७, ५१-५२. • विवाहवर'-अ. vict., होमकाले तथा दोहे स्वाध्याय दारसंग्रहे । अन्तरेण यदा गच्छेदिजश्चान्द्रायणं बरेत् ॥श:3B एतचाभ्यासविषयम् ।। याज्ञ मिता., ३, १९२, पृ. ४६५ Hd, शेषेधूपक्सेदहः' मनः, ५, २०. wat , दु.स्वप्नास्टिदर्शनादौ घृतं हिरण्यं च दद्यात् ॥ शलः, याह. मिता., ३, १५१, पृ. ४६५, -- 8 ·पोडशोऽध्याय 'नाभिं विनान्यगात्रेषु तृणवृक्षसमुद्भव ॥ १२ ॥ मूर्ध्नि 'कास्याना 'चूर्णनम् ॥ १३ ॥ मुण्डनम् ॥ १४ ॥ नमता ॥ १५॥ मलिनाम्वरधारित्वम् ॥ १६ ॥ "अभ्यङ्ग ॥ १७ ॥ 'उच्चात्प्रपतनम् ॥ १८ ॥ 'दोलारोहणम् ॥ १९ ॥ अर्जन' पद्मलोहानाम् ॥ २० ॥ ह्याना च 'मारणम् ॥ २१ ॥ 'रक्तपुष्पद्रुमचण्डालवराहभल्लकखरोष्ट्राणामारोहणम् ॥ २२ ॥ पकमासतैरसराणा भक्षणम् ॥ २३ ॥ नर्तनहसनविवाहगीतगानानि" ॥ २४ ॥ तन्त्रीवाद्यव्यतिरिक्तवाद्यवादनम् ॥ २५ ॥ "स्रोतोऽवगाहनम् ॥ २६ ॥ गोमयवारिस्नानम् ॥ २७ ॥ पोदकमजनम् ॥ २८ ॥ "महीतोयस्नानम् ॥ २९ ॥ नगाग्रेषु वा तृण-अ, नाभौ या गवेषु वा तृण-क कांस्यादीना-क पूणम्-अ * अभ्यजनमू-क दियारप्रयतनम्-अ 'आन्दोलनारोहण-क वजन-कामनन-श्र हरणम्- ररूपुणत चण्डाल'-अ ० चारोहणम् for आरोहणम्- नतनहासनविवाहगतगानानि-अ 'प्रेतोपगृहगमनम्- महिषीतोयस्नानम् . , 1 ·७६ . गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् मातुर्जठरप्रवेश• ॥ ३० ॥ शक्रध्वज चजचन्द्रसूर्याणा पतनम् ॥ ३१ ॥ दिव्यान्तरिक्षभौमोत्पातः ॥ ३२ ॥ देवब्राह्मणभूपालप्रजाना प्रकोपनम् ।। ३३ ॥ 'कुमार्यालिङ्गनम् ।। ३४ ॥ पुरुपमैथुनम् ॥ ३५॥ स्वगात्राणा' हानिः ॥ ३६ ।। दक्षिण दिग्गमनम् ॥ ३७॥ व्याधिपीडनम् ॥ ३८ ॥ 'फलापहरणम् ॥ ३९ ॥ शाइलशोपणम् ॥ ४० ॥ गृहपतनम् ।। ४१॥ पिशाचल्यादवानरे क्रीडनम् ॥ १२ ॥ परादभिभवः ॥ ४३ ॥ व्यसनम् ।। ४४ ॥ कापायस्पारणम् ॥ १५॥ 1 कुमार्या लिङ्गदर्शनम्-अ. 'स्वगोशणा- पलाशहरणम्क Compare sütras 33 to 40 with the following. देवद्विजादिभूपाना प्रजाना क्रोध एव च। आलिशन कुमारीणा प्राणिना चैव मधुनम् ।। झानिश्चैव स्वगात्राणां नीरकण्ठमन प्रियान् । दक्षिणाशामिगमनं व्याधिनाभिभवस्तथा । फलापहारथ तथा तथा शाइलशोषणम् ॥ इत्सशुभस्वाविशारे स्वाप्रकाशित, १०५ ·पोडशोऽध्याय -- 1 काषायद्रव्यक्रीडनम् ॥ ४६॥ "स्नेहायगाहनम्' ॥ ४७ ॥ स्नानम् for स्नेहावगाहनम्-क Compare satras 45 to 47 with the following कापायवस्त्रधारित्व तद्वत्वीडनके तया। स्नेहपानावगाहौ च रक्तमाल्यानुलेपनम् ॥ स्वप्रकाशिका, ७६. Compare sutras 12 to 47 with the following इदानी कथयिष्यामि निमित्त स्वप्नदर्शने । नाभि विनान्यगानेषु तृणवृक्षसमुद्व । घूर्णन मूर्ध्नि कस्यिाना मुण्डन नमता तथा । मलिनाम्बरधारित्वमस्या पङ्कदिग्धता ॥ उचात्प्रपतनं चैव दोलारोहणमेव च। अर्जन पक(प)लोहाना हयानामपि मारणम् ।। रकपुष्पहमाणा च मण्डलस्य (चण्डालस्य) तथैव च । वरादर्शखरोष्ट्राणा तथा चारोहण किया । भक्षण पक्षिमत्स्याना (पक्कमासाना) तैलस्य कृसरस्य च । मर्तन हसन चैव विवादो गीतमेव ॥ तन्त्रीवायविहीनाना बाद्यानामभिवादनम् । झोतोजगाइगमन स्नान गोमयवारिणा ॥ पद्धोदकेन च तथा महीतोयेन चाप्यय । मातु प्रवेशो जटरे चितारोहणमेव ॥ शमध्वपाभिपतन पतन शशिसूर्ययो । दिल्यान्तरिक्षभौमानामुल्याताना च दर्शनम् ॥ देवद्विजातिभूपालगुरुणा क्रोध एव य । आलिङ्गन कुमारीणां पुराण च मयुनम् ॥ हानिधेव स्वगात्राणा विरेकवमनकिया। दक्षिणासामिगमन व्यापिनाभिमवस्तथा ।। फ्लापहानिय तथा पुष्पहानिम्तथैव च । गृहाणा चैव पातच गृहममान स्था। कीडा पिशाचकव्यादवानरक्षनरैरपि । परादमिमवर तस्माच म्यगनोद्भव ॥

·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् एवमादिषु दुःस्वमेषु सहिरण्याज्यपात्रे यन्मे मन इति मुखमव- लोक्य' ब्राह्मणाय दद्यात् ॥ १८ ॥ अनुहा परिहवमिति सहनकृत्यो वा जपेत् ॥ ९ ॥ इति द्वितीयप्रश्ने पोडशोऽध्यायः सप्तदशोऽध्यायः अङ्गवणकलिङ्गदेशान् गत्वा पुनःसंस्कारमर्हति ॥१॥ कापायवसधारित्वं तद्वत्स्त्रीकीडनं तथा । स्नेहपानावगाहो व रफमाल्यानुलेपनम् ॥ एवमादीनि चान्यानि दुःस्वप्रानि विनिर्दिशेत् ।। मत्स्यपुराणम्, २४२, २-१५. मुखमवेक्ष्य-क. ct.. दुःस्वप्नारिष्टदर्शनादौ घृतं सुवर्ण च दद्यात् ।। शवः, याज्ञ. मिता.. ३, Compare sutras 48 and 49 with the following: दु.स्वप्नानेवमादीन्वे दृष्ट्वा नूमान कस्यचित् । सानं कुर्यादुषस्येव दद्याद्वेमतिलानि यः॥ पठेत्स्तोत्राणि देवानां रामौ देवालये पसेर । कृत्वैव त्रिदिनं विप्रो दुःस्वप्नात्परिमुच्यते ।। स्वमप्रकाशिका, पृ.७५. एवमादीनि चान्यानि दुःस्वप्नानि विनिर्दिशेत् । तेषामकथनं धन्यं भूयः प्रस्थापन तथा । कल्कनानं तिलहोमो ब्राह्मणानां व पूजनम् । स्तुतिय वासुदेवस्य तथा तस्यैर पूजनम् ।। नागेन्द्रमोक्षश्रवण क्षेयं दुःस्वपनाशनम् 1 मत्स्यपुराणम्, २४२, १५.१७. c., सिन्धुसौवीरसौराष्टान तथा प्रत्यन्तमसिनः । अजवाकलिङ्गाश्च गत्वा संस्कारमहति ॥ देवलः, श्लो. १६.

·सप्तदशोऽध्यायः आत्मन: 'शकृतीक्षेत चेत् सूर्य ब्राह्मणं गा वा पश्येत् ॥ २ ॥ अर्मि' खदादेरवः कृत्वा दर्रुश्च पादौ संमृज्योपवसेत् ।। ३ ।। क्षत्रियवैश्ययोरभिवादने तूपवास. ॥ ४ ॥ शूद्राभिवादने तु त्रिरात्रम् ॥ ५ ॥ । सकृतीक्षेत चेत्-अ शकृतिक्षेपश्वेत्के 't , प्रत्यादित्य न मेहेत न वीक्षेदात्मन शकृत् । दृष्ट्वा सूर्य निरीक्षेत गामग्नि ब्राह्माणं तया ॥ यम , या, मिता.. ३, २९१; . The text is printed here as found in 5 MS. The MS 3 omits sūtras 3 to 11 of this chapter bere except the words aft' (XVII, and 'सावित्रीसहरूमप्सु जपेत्' (XVII, 11) and cate them between the words "नयां स्नात्वा' and 'प्राणायामत्रयम्' of stitrator chapter XVIII Sutras 12 to 17 of chapter XIX are cited here between the words 'अ' (XVII, 3) and 'सावित्रीसहसमप्यु जपेत् ' (XVII, 11). Only the word 'stigat' (XIX, 12) is omitted here. Sütras 13 to 17 are repeated in chapter XIX Thus the MS. 37 reads as follows आत्मनः शक्ट्रीक्षेत घेत् सूर्य ग्राहय गा वा । पश्येदमि तथा देवीं सर्वकामप. नाशिनीम् । लक्ष जावा तु तो देवी महापातकनाशनीम् ॥ सुवर्णस्तै यह द्विषो बादा गुरुतल्यग । मुरापय विशुष्यन्ति लक्षं जमुर्न सशय ॥ एकादशाना रसानुकानां समूहो कादशिनी। सा च विशेषत सर्वगपहरा। एकादश गुणान्वापि स्वानाश्त्य धर्मवित । महद्भपथ तु पापेभ्यो मुच्यत मात्र सराय, इति । महापातवे कादशाहसिकशनादति- पातकादिषु चतुर्कश हास । सावित्रीसहवामप्यु जपेत् । डालरजवादिस्परों etc. ch, पादप्रतपन कृत्वा कृत्वा हिमयस्तथा। फुश प्रमग्य पादौ तु दिनमेकं प्रती भवेत् ५,५,४५-५.. नामेप्य प्रक्षिपदमौन व पादौ प्रतापयेता अधस्तामोपाध्याय न नमभिरगत । मनु , ४, ५३-५४ स्नातातलोपेन सिमभोजनम् । मनु, 11, २.३ Compare sutras 4 and 5 with the following शधियाभिवादनेऽहोरात्रमुपरसेत । श्याभिवादने विगत्रमा स्थाभिवादने विराप्रमुपवासः ॥ हारीता, याझ मिना, ३, २९१, १५. .

·गौतमधर्मसूनपरिशिष्टम् शय्यारूढपादुकोपानहारोपितपादोच्छिष्टान्धकारस्थ'श्राद्धजपहोम देवता पूजानिरताज्यसमित्पुष्पकुशाग्न्यम्बुमृदन्नमाणिक 'विप्रसमूहस्थ चामि चाद्य विरात्रम् ॥ ६॥ तत्प्रायश्चित्तमभिवाद्याभिवादकयोरपि समानम् ॥ ७ ॥ अशुचिर्नाभिवादयेत ॥ ८ ॥ पितृकार्याणि उर्चन् ॥ ९ ॥ शयानश्च ॥ १०॥ ? श्राद्ध--omitted by अ, धातो जप-क "पूजास्रामि पुष'-अ, "पूजाज्यसगित्पुष्प-क वित्र समूहस्थ- +ct शय्या पादुकोपानहारोपितपादोच्छिष्टान्धकारस्थश्राद्धकृजपदेवपूजानिरता भिवादने निरानमुपवास स्यादन्यत्र निमन्धितेनान्यत्र भोजनेऽपि विरात्रम् ॥ हारीत , याश मिता , ३, २९२,४६५ रामित्पुष्पकुशाग्याम्बुमृदनाक्षतपाणिरम् । जप होम य कुर्वाण नाभिवादेत वै द्विजम् ॥ आपस्तम्य , याज्ञ मिता, ३, २१२,४१५ जपयज्ञजलस्थय समित्पुष्पकुशानलान् । उदकुम्भ च भेक्ष च वहन्त नाभिवादयेत् ।। हारीत , कृत्यकल्पतरो प्रहाचारिकाण्डम् , पृ १९५ 'अभिवादयोरपि for अभिवादक्योरपि-व Compare sutras 7 to 10 with the following सोपानकाशनासनाभिवादननाकारान् वयेत् ॥ गौतम , , ४७ चशब्दात पादुकास्थय । मस्करी अभिवादस्यापीदमे प्रायश्चित्तम-" नोदकुम्भहस्तोऽभिवादयेत् । न भैक्ष चरन। न पुष्पाज्यादिहस्त । नाशुचि । न अपन् । न देवापतृार्य कुर्वन् । न शयान ॥ इति तस्यापि शडून प्रतिषेधात् ॥ या मिता ३, २९२,१४६५ .

·सप्तदशोऽध्याय ८१ सक्रान्त्यादिनिषिद्धकालेऽभ्यनभोजनमैथुनादौ सावित्रीसहस्रमप्पु जपेत' ॥ ११ ॥ चण्डालरजकादिस्पृष्टस्पर्श' तूपवास' ॥ १२ ॥ अभ्यासे त्रिरात्रम् ॥ १३ ॥ यूप चण्डाल देवलक वित्तार्थ देवपूजक ब्राह्मण च म्या "सचेलनानम् ॥ १४ ॥ 'पतद्विष्ण्यर्चकविषयम् ॥ १५ ॥ सूर्यचन्द्राद्यर्चकाना' सद्य पतनम् ॥ १६ ॥ 1cs कान्त्यादिनिमित्तेष्वस्नात्वा भोजनेसहन गायत्रीजप ॥ प्रायश्चित्तेन्दु. शेसर, २३ चण्डालाजकादिस्पर्श-अ ct बण्डालरजकादिम्पृष्टस्पर्शनिमिते वस्नात्या भोजने तपास ॥ प्रायविन्दु शेखर, २३ 'cf यत्तु देवलेनोक्तम्- अशुद्धान् स्वयमप्येतानशुद्धश्च यदि स्पृशेत् । विशुध्य युपवासेन विरात्रेण तत शुचि ॥ इति, तत् सहोपवेशनशयनादिना चिरस्पर्शविषयम् ॥ परा मा.प्रा, पृ ५३ चण्डालदेवलक-म सचेल स्नानम्-क 'cf, चैत्यक्षश्चितिपक्षण्डाल सोमविश्यी। एतास्तु प्रामण स्पृष्ट्वा सदासा जलमाविशेत् ॥ पराशर, १२, १७ चिर्ति व वितिकाष्ट च यूप चागलमेव च । स्पृष्ट्वा देवला व सवासा जलमाविशेत ॥ शितिमतम् , परा मा प्रा, वयाचनपरो विप्रो विलार्थी वत्यरत्रयम् । अमौ वलको नाम हव्यकव्येषु गर्हित ॥ स्मृत्यनारे, वीरमित्रोग्य शुद्धि प्रका आश्वमेधिके इति स्मृतिरनाकर ," एतद्विवचनविषयम-अ 'सूर्यचन्दाराचने-अ . . . 11 ·८२ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् तीर्थयात्रां विना शतयोजनादधिकदृरदेशगो महापथिकः ॥१७ ।। प्रहसनेऽनृतभाषणे' अधोवायुसमुत्स, मारिस्पर्श कर्म कुर्वन्नष उपस्पृशेत् ॥ १८ ॥ इति द्वितीयप सप्तदशोऽध्यायः अष्टादशोऽध्यायः भुझानस्य मातफेऽमेध्यपतने तदन्तं त्यस्त्वा नद्यां स्नात्वा' प्राणा. यामत्रयम्' ॥१॥ 'तीर्थयात्रामन्तरेण देशान्तरगमने देवल: प्रायश्चित्तमाह ॥ परा. मा. प्रा.,. ४४५. 'प्रहसेऽकृतभाषणे-क. अधोवायुविसर्जने-क 'cf., सुस्वा सुपा च भुक्त्वा च निष्ठीव्योक्त्वान्तानि च । पीत्वापोऽध्येष्यमागक्ष आचामेत्प्रयतोऽपि सन् ॥ मनुः, ५, १४५. अधोवायुसमुत्सर्गे वाकन्दे क्रोधसंभवे । मारिमूषिकास्पर्श प्रदासेतृतभापणे ॥ निमित्तेष्वेषु सर्वेषु कर्म कुर्वन्नपः स्पृशेत् ।। बृहस्पतिः, स्मृतिमाकरः,६५. MS. I reads thus: नयां स्नात्वा सदरीरथं कृत्वा दर्भच पाद संमृग्योपवसेत् । क्षत्रियवैश्योरभि. वादने तूरवासः । शहाभिवादने तु निराम् । शय्यास्तपादुकोपानदारोपितपादोच्छिशम्ध- फारस्थकृतो जपहोमदेवतापूजारसमित्युपकुशाम्त्यम्बुमृदम्रपाणिकं विप्रसमूहस्थं चाभिवाय त्रिरात्रम् । एतत्प्रायवित्तमभिवाद्याभिवादकयोरपि समानम् । अधुचिनाभिवादयेत् । पितृ. कार्याणि कुर्वन । शयानाय । संक्रान्त्यादिनिषिद्धकालेऽम्यगमोजनमेधुनानि प्राणायामन्त्रयम् । भुनानस्यासगोत्रस्पर्शने etc. See foot-note on XVII, 3, p. 79, c., मुझानस्य तु विप्रस्य विष्ठा मस्तके पत्तत् । म त्यक्त्वा नदीम्नातः प्राणायाम घिरम्यसेत् ।। धूपयाशवलया, अपराकः, . 111.

·अष्टादशोऽध्यायः ८३ मुजानम्यासगोत्रस्पर्शने तदन्न त्यक्त्वोदक स्पृशेत् ॥ २ ॥ गोत्रस्पदों तु भोजनाद्विरम्य शुद्धि' ॥ ३ ॥ 'मुभानम्योच्छिष्टम्पर्शने म्नान जप च कृत्वा दिनान्ने धृतप्रा- शनम् ॥ ४॥ चण्डारादिस्पर्श 'त्वम्नात्वा भोजने चान्द्रायणम् ॥ ५ ॥ असमाप्यै समापणे पुण्यकृतो मनसा ध्यायत ॥ ६ ॥ प्राझणन वा समाप्त ॥ ७ ॥ विना यज्ञोपवीतेनामत्याभक्षणे प्राणायामत्रयम् ॥ ८ ॥ भोजने नतम् ॥९॥ भुक्त्वानाचम्योत्थाने सद्य म्नानम् ॥ १०॥ Compare sutras 2 and 3 with the following भुझानस्यानुरिटेन सगोत्रेणासगोत्रेण या स्पर्श भोजनाद्विरम्य शुसि ॥ प्रायश्चित्ते न्दुशेखर, २५. 'भुनानस्योनिटम्पर्शनं जप च-अ cf , भुझानस्योरिटेन सवर्णेन स्पर्शे स्नान जपो वा । प्रायधिसेन्दुशखर , १२५ स्वस्नानभोजने-अ, अस्नात्वा भोजने-क •et, चण्डालादिस्यनिमित्तेष्वस्नात्वा भुको त्रिरात्र काय वा। मत्या चान्द्र सकृत् ॥ प्रायश्चित्तेन्दुशेखर, २३ . Compare sotras 6 and 7 with the following न म्लेच्छाशुच्यधार्मिक, सह सभाषेत । सभाष्य पुण्यकृतो मनसा ध्यायेत् । माह्मणेन वा सह सभाषेत ॥ गौतम, १,१५-१९ Compare sutras 8 and 9 with the following पिवतो मेहतश्चैव भुनतोऽनुपवीतिन । प्राणायामत्रिक पटक नक्कच त्रितय क्रमात् ॥ स्मृत्यन्तरे, याज्ञ मिता, 1 3 . वा सथ स्नानम्-अ 'cf यत्तिष्ठत्यनाचान्तो मुस्वा वानशनासत । सद्य स्नान प्राति सोऽन्यथा पतितो भवेत् ॥ स्मृत्यन्तरे, याज्ञ मिता ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम इन्द्रनापं 'पलशामि परस्में दयित्योपोप्य घगुर्दण्डं दक्षिणा च दधान' ॥ ११ ॥ अप्स स्वप्रतिविम्यं दृष्टा मयि तंज इति 'जपेत् ॥ १२ ॥ क्षुत्या मुक्त्या 'मुत्वानृतेऽपि 'चाचामत' ॥ १३ ॥ इति' 'प्रकीर्णकप्रायश्चित्तम् ॥ १४ ॥ इति द्वितीया ऽष्टादशोऽध्याय. एकोनविंशोऽध्यायः "अनृतं मवगन्धं "दिवा म्वापं दिवा मैथुन "नावीदर्शन पासवामि-अ ', इन्द्रचा पलाशामि यदन्यस्य प्रदर्शयत् । प्रायथितमहोरानं धनुर्दमय दक्षिण्य ॥ ऋष्यशाः, या fear., १, २९२. . . . cf., मयि तेज इति रडायों स्पो ष्वाम्युगतां जपेत् ॥ यावपमः, ३, २०१. सुस्वा यादृतेऽपिक. 'वाचामेत्-अ. f, मुस्था भुक्त्वा च शुत्वा च निडीयोस्वावृतानि च । पीत्वापोऽज्येष्यमाणच साचामेत्प्रयतोऽपि मन ।। मनु., ५, १४५. इति-mitted by क. विप्रकीर्णकप्रायविता-अ. 1° अकृतममध्यगन्ध- "दिवा स्थापन-अ. नमस्त्रीदर्शन पश्चादिसँग दृष्ट्वा-amitted by क.

·एकोनविंशोऽध्याय श्वादिसग दृष्टा वृपलान्न च 'पुनाति 'वहि सध्या झुपासिता ॥ १ ॥ अग्नेर्मन्वेति सूक्त जलमध्ये स्थित सन् जपेत् ॥ २ ॥ "वितन्तुगमनदोपान्मुच्यन' ॥ ३ ॥ अर्थ सर्वपापक्षयकरा मन्त्रा ॥ ४ ॥ विश्वानि देव सवितरिति ॥ ५॥ आकृष्णनेति ॥ ६॥ मच वाचं प्रपद्ये मनो यजु प्रपद्य 'ऋत प्रपद्य इति ॥ ७ ॥ तथा गायत्रीसहस्र महापातकेपु ॥ ८ ॥ 1 भुनाति–क 'पहि सध्यामुपासीत-अ cf अतृत मद्यगन्ध च दिवा मैथुनमेव च । पुनाति वृषलस्यान बहि सध्या धुगसिता ।। शातातप, याज्ञ मिता, ३, ३.७ निशाया वा दिवा वापि यदज्ञानकृत भवेत् । काल्यसध्याकरणातत्सर्व विप्रणश्यति ॥ याज्ञवल्क्य , ३, ३०० वितन्तुगमने दोषान्मुच्यते-~- Compare with sūtras 2 and 3 अमेमन्वऽनुवाक तु जपेदेनमनुतमम् । सिंहेमे मन्युरित्येवमनुवाक जपेरिज ॥ जावा पापे प्रमुच्यत बौधायनवचो यथा । चतुर्विशतिमतम् , 6 7 अथ---oritted by क ऋत प्रपये-omitted by सदा-क 'cf सहप्तकृत्वस्त्वम्यस्य बहिरेतन्त्रिक द्विज । महतोऽप्येनसो मोहात्त्ववेवाहिर्विमुच्यते ॥ मनु , ३,७९ सावित्री वा सहकृत्व आवर्जयसुनीते हैवात्मानम् ॥ गौतम , २४,१ - ·८६ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् प्रकीर्णकादिषु 'शतम् ॥ ९॥ . अथाप्युदाहरन्ति ॥ १० ॥ शतजप्या महादेवी सर्वपापप्रणाशनी । सहस्रजप्या च तथा उपपातकनाशनी ॥ ११ ॥ जप्यायुतं तथा देवी सर्वकल्मपनाशनी । लक्षं जप्या तु सा देवी महापातकनाशनी ॥ १२ ॥ सुवर्णस्तेयवृद्धिमो ब्रह्महा गुरुतल्पगः । सुरापश्च विशुध्यन्ति लक्ष 'जत्वा न संशय इति ॥ १३ ॥ 'एकादशानां रुद्रानुवाकानां समूहो रुदैकादशिनी ॥ १४ ॥ * From Tay to the end of sūtra 12 is omitted by 21. Set footnote XVII, 3, p. 79, Compare sutras 4 to 9 with the following: शुक्रियारण्यकजपो गायत्र्याक्ष विशेषतः । मर्वपापहरा होते रुदेवादशिनी तथा । याज्ञवल्क्यः, ३, ३.८. शुक्रियं नाम आरण्यकविशेष: 'विश्वानि देव सवितः' इत्यादि वाजसनेयके पश्यते । आरण्यकं च यजुः 'चं वाचं प्रपद्ये मनी यजुः प्रपो' इत्यादि तत्रैव पश्यते तयोर्जपः सकलमहापातकादिहरः । तथा गायथ्याश्च महापातकेषु लक्षमतिपातकोपपातक- योर्दशसहनमुपपातकेषु सहस्रं प्रकीर्णकयु शतमित्येवं जपः सर्वपापहरः ।। यात. मिता,, . . 1 जान-अ. Compare sutras 10 to 13 with the following: शतं जप्त्वा तु सा देवी दिनपापप्रणाशिनी। सहस्र जम्वा तु तथा पातकेभ्यः समुद्धरेत् ॥ दशाह जया तु सर्वकल्मषनाशिनी [M जप्ता तु सा देवी महापातकनाशिनी ॥] मुवर्णस्तेयकृतितो प्रमहा गुरुतल्पगः । मुरापश्च विशुष्यन्ति लक्षजप्यान संशयः ।। शहः, १२, १५-१५. Also see या. मिता., ३, ३.८. 'एकायशस्मानुशकाना-फ.

·विंशोऽध्याय सा च विशेषत सर्वपापहरा ॥ १५ ॥ एकादशगुणान्यापि रद्रानावृत्य धर्मवित । महद्भय 'स तु पापेभ्यो मुच्यते नात्र संशय 'महापातकंप्येकादशावृत्तिकथनादतिपातकादिपु 'चतुर्थोशो हास. कल्प्यः ॥ १७॥ इति द्वितीय प्रश्न एकोनविंशोऽध्याय. विंशोऽध्यायः पाकयज्ञा विधियज्ञा सवें ते जपयज्ञस्य षोडी क्ला नाईन्ति । ३ च for स-अ of, एकादशगुणाबापि रुद्रानावृत्य धर्मवित । महापापैरुपस्पृष्टो मुच्यते नात्र संशयः ।। सुरापो यदि का चोरो भ्रूणहा गुरुतल्पग । मुच्यते सर्वपापस्तु रुदास्तु सतत जपन् ॥ अहिरा , अपराव , पृ १२१९ महापातकेष्वेकादशकथना-क चतुर्थाशहासक - Compare slitras 14 to 17 with the followipg तथा रुगदशनी-एवादशाना दक्षानुवाकाना समाहारो वादशिनी । साथ विशेषतो जता सर्वपापहा एकादशगुणान्वापिदामावृत्य धर्मावत महद्य स तु पापेभ्यो मुच्यते नाय राशय ॥ इति महापातकप्वेकादशगुणात्तिदर्शनादतिपातकादिषु चतुर्थचतुशहासो योज- नीय ॥ याज्ञ मिता, ३,३०८ set, ये पाक्याथत्वारो विधियइसमन्विना । सर्वे से जपयास्य क्र माहन्नि योडशीम ॥ मनु, २, ८६, विष्णु, ५५, २., वसिष्ठ, १६," - ·1 . ८८ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम सर्वेपा यज्ञानामुतमो जपयज्ञ ॥ २ ॥ "यक्षराक्षसपिशाचा अतिभीषणा ग्रहाश्च जपिन नोपसर्पन्ति ।। ३ ।। दूरादेव च प्रयान्ति' ॥ ४ ॥ 'ससागरकाञ्चनसपूर्णपृथिवीदानादधिक पुण्य सकृद्रुद्रजपात ॥ ५॥ 'सहस्राब्दतपश्चर्यादधिकं पुण्य सदुद्रजपाद्भवति ॥ ६ ॥ 'कोटिगोदानादधिक पुण्य सदुद्रजपात ॥ ७ ॥ सयज्ञतपोदानतीर्थानि रुद्रजपस्य पोडशी कला नाहन्ति' ॥८॥ ch , विधियहाजपयज्ञो विशिष्टो दशभिर्गुणे ॥मनु, २, ८५, विष्णु, ५५, १९ आरम्भयज्ञानपयज्ञो विशिष्टो दशभिर्गुणे ॥ पसिष्ठ , २६, १० यक्षरक्ष पिशाचा अतिभीषणप्रहाच--- Compare sūtras 3 and 4 with the following यक्षरक्ष पिशाचाच महा सर्व विभीषणा । जापित नोपसर्पन्ति दूरादेवापयान्ति ते ।। हारीत , स्म मु, ३०२ ससागरसपूर्णकाधनपृथिवीदानादधिक-4, ससागरकाधनमपूर्णवृद्धिविधानाद- धिक-अ महादि for सहक्षाब्द-क कोटिदानाद्धिक-अ Compare sutras 5 to 8 with the following पृथ्वी ससागरा यो हि कृत्वा लिममन्विताम। दद्यात्काञ्चनसपूर्णो हैमोमौषधिसयुताम् ॥ तस्याधिवफल नून हदजापी सद्विज ।। तपस्तप्यति वात्सर्थ सहस्राब्दानि सयमा। नस तत्फलमानोति यत्सद्रजापक ॥ गवा चोटिप्रदान य करोति विधिवदुरौ । नस तत्फलमानोति यत्सहरजापत्र । यशास्तपासि दानानि तीर्थानि विविधानि न। एतानि द्रजापस्य कय नाइन्ति षोडशीम् ॥ व्यास, स्म मु,३४९ .

·विशोऽध्यायः कृष्णाजिने 'सर्पिर्मधुहिरण्यतिलान्निक्षिप्य यस्तु विप्राय ददाति स सर्व दुप्त तरति ॥ ९ ॥ सादौ वेदस्वीकरणं विचारोऽभ्यसनं जपो दान विप्रेभ्य इति वेदाभ्यास पञ्चधा ॥ १० ॥ ब्राहमस्मीति लक्षणं य पुर्यादात्मचिन्तनं सर्वपातकं 'हरति यथा तम सूर्योदय सूर्योदय ॥ ११ ॥ इति द्वितीयप्रश्ने विशोऽध्यायः . 3 अनुक्रमणिका पाकयज्ञा विधियज्ञा । 'अनृतं मद्यगन्धम् । भुनानस्य मस्तकेऽमे- ध्यपतने | अगवङ्गकलिनदेशान् गत्वा । असात्वा भोजने । धान्य गृहस्थिते । सर्पिर्मधु हिरण्य तिलाग्निक्षिप्य-अ ch, कृष्णाजिने तिलान् कृत्वा हिरण्य मधुसर्पिषी। ददाति यस्तु विप्राय सर्व तरति दुष्कृतम् ॥ वसिष्ठ , २८, २२ cf, वेदस्वीकरण पूर्व विचारोऽभ्यसन तन । तहान चब शिष्येभ्यो वेदाभ्यासो हि पञ्चधा ॥ या मिता , ३, ३१. हिन्ति for हरति-- 'of वेदाभ्यासरत क्षान्त पञ्चयज्ञकियापरम् । न स्पृशन्तीह पापानि महापातक्जान्यपि ॥ यावत्वय , ३, ३१. यद्यकायशत साध्य कृत वेदश्च धार्यते । सर्व तत्सम्य वेदामिहत्यनिरिवन्धनम् ॥ वसि०, २५।' सर्वेषामपि चैतेषामात्मज्ञान पर स्मृतम् । तस्यव्य सर्वविद्याना प्राप्यते बमृत तत। मनु, १२,८५. अन्तममेध्यगन्धम्--अ . 12 ·९० । । गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् गृहदाहे' | अप्रतम्यान्नम् | 'निगलेन बद्धस्य 'कदयस्य । म्लेच्छादीनां पुष्करिण्यां 'हदे । अनिर्दशाहगोमहिषीक्षारपाने' । श्वजम्यूकरासमैदष्टा' । कामतः 'स्वैरिशूद्रागमने । कामतो गुरुतल्पगागी । सुरापः सुरायुधृतगो- मूत्रपयसाम् । मातृरामनदुहितगमनस्नुपागमनानि । अथ "ब्रह्महत्यासमम् । ब्रह्महा कुछी स्यात् । ब्रह्महा "क्षयरोगी। "अथवा वेदमभ्यसन् । अथातो धर्मशेषान् व्याख्यास्यामः इति गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टे द्वितीय: पय: ममाप्तः 18 ॥ B . । 1 गृहदाहे सति-क निगले निवद्धस्य-क. कदर्यस्य-omitted by के. हादे-क. क्षीरपाने-omitted by अ, दृष्टा-omitted by अ. स्वैरिशुद्धा गमने-के; स्वैरिशदानुगमने-अ. गोमूतपयसाम्-omitted by क. मावगमनदुहितगमने । अथ-अ. बाहलासमं पातक वक्ष्याम,. क्षयरोगी स्यात्-क. " पहुंको अदमभ्यसन-अ. व्याख्यास्यामः । हरिः ओम । तत्सत् । गौतमसूत्रस्य द्वितीय श्रः ममात । श्रीदक्षिणामूर्तिगुरुपरबद्यार्पणमस्तु । यो सत्मत् । आवार सुब्वावधानुलगारि पुस्तुम-33; प्यास्यास्यामः । हरिः भोम् । श्रीकृष्णार्पणमस्तुक. 1 ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टस्थपदसूची अ अमहीनः, ४, ५९ अकामतः, २, ७, ४, ५, १६%3, अज, २, ५, अजगरः,४,५३ ३, ८,३८, ३.31,१९3 अजावर्ज, ११,२ अजीर्णानः, ३, . अकामात्, १२, अज्ञानात, ७,५,७,११,३. अकामेन, ७, १२ अनलौ, १ अकार्पण्य, ," अगमने, १५, २३ अगृहीतामित्वम, ५, ३९ अतिकृच्छम् , ९, १३, १५, १५ अनि, ३, २५; १५,३ अतिकृच्छे, १५, १६ अतिथिप्रियः, २,२ अमि, १५, ६. अतिदरिद्र, ४, ३९ अमिद, १०, ११ अतिपातकादिषु, १९,१७ अभिदौ, ४ अतिपातकानि, ६,१ अभिपतनं, ६, १७ अतिभीषणः, २०,३ अमिप्रवेशः, ,. अत्यन्ताभ्यासे, ८, ७, ८, १३ अग्मिस्पर्शात , ५,१ अत्र, ११,१६ अग्निहोनिणः, १,१. अथ, १, १, ५,१५,२५,३ अमेर्मन्वे, १९,२ अनौ, ९,५९,०५,५१०,३; १९,१. १२,१३,१५,१० अथवा, २," अान्युत्सादी, ४,४९ अदत्तादाननिरतः, १,५ अनेयमद्ययोः, ६, ३ अदसादाने, १०, १८ अम, १५,.

·. ९२ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् अदत्तादायी, ५, ४० अनस्थिमा, १, १५ अदाता, अनाचम्य, १८,१० अद्भिः, १०३ अनापदि, १३,६ अयाद,४,७१४, ७ भनाया,१,११ अधात्वा, १७, अनायुष्य, १५, अधस्तात, १२,२ अनाविन्य, १४,५ अषिक१०,५,२०,२.५ अनावृत्ति, ८, अनाहितापिताया, ८, १ अधिस्दूरदशगः, १७, १. अनादिवामित्वम् , ५, १. अधिकानस्य, १५,५ अनिवद्धालापी, १४ अधिकारिता, ५, ४२ अनिमन्त्रितभोजी, ४, २९ अधिकारे, ५,१. अनिशाह, "," अधिक्षेपः,५," भनिवेय, १२, १५ अधिगरछति, 1, अनिशनि, १,३ अधिगमोत्२,५,७,१ अमुक,६,७ अपीतस्य, ५," अनुरूनिष्कृतीनी, ९,१५ अधोदेशे, ५, 10 अनुपनीतता, ५, ६ अधोगधुमन्ममें, १५, १८ अनुपातमनि, , अध्ययनप्रणम्,५,१३ अनुभूय, २,७३,५ अध्ययने, ... अनुदान, १५, अनुमामयेद, ६ अध्याप६,५,१३ अध्यापन, ५,१४ अनुहवं परिहामिति, ११, अनध्याय, अनुतने पु, , 10 अननुमाताध्यायी, ३, म, १९. अनन्तरं, १,५ अनुतमार्ग, ५.२ अश्रुतमारणे, 11, 14 अनपत्यः,४,५ अनपाकरणम्,५, अानयादी, 1,05, असारपो अने, १०॥ अनम्यास, २ ,,.. भनी, ९ अनन, । जस्था,1,11 ·पदसूची अपहत्य, ३,१४ : अन्तरागमने, १६, अन्तरिक्ष, १६, ३१ अपात्रीकरणम् , ६,५ अन्तर्जले, ९, १० अपि, ४, १६५,13,23, अन्त्य,१,२ २९७ १९, २२, १३, १४, अन्त्यजसंबन्धात्, ११, ३१ १६, १४, २०, १५,५,१५,५; : अन्त्यजे १३, १८, १३, १९, १०, ११, १६ अन्या,, अपुण्यं, १५, १ अन्यः,४,६४,३१ अपुनस्य,१४,१ अन्धकारस्थ, १७,६ अपूजकः, १३, अक्ष, ११, ३, ११, ४, ११, २०; अप्प, १२, १५ ११, २२, १२, १३, १२, २४; अप्रतिग्रहेण, २, १ १३,५७१३,११,११,१२,१४, असु, १५.१८3१५,११,१८,१२ १७१५,४ अभक्षणे, 16, अभपाणिकं, १५,६ अभक्ष्यभक्षकः, ५, १४ अनप्रदाने, १६,१ अभिजायते, १,५ अनहर्ता, ३, . अभिभवः, १६, ४३ अन्ने, १५,४ अभिमन्त्रितजले:, १५, अन्यगात्रेषु, १६, १२ अभिमन्त्रितः, १५,४ अन्यत्, ६,७६१ अभिमानिनीः, १,३ अन्यतम,७,१ अभिवादकयोः, १५,.. भन्यत्र, ५,७ अभिवादने, १७,४१,५ अन्यस्य,६,९ अभिवादयेत्, १७, अन्येषा, ४,३ भभिवाय, १५,१७,. भन्योन्यस्पों, 1,.. अभोजनम् ; ११, १२,१८,१२, अपः, ११,३१५,११,१७,१८ १९:१४," अपस्य,१०,18 अभोज्यम् , 11, 18; १२,१३,१३, अपत्यानां, ५,२० अपविर, ३,७ अभ्यत, १२,१ अपस्मारी, ४, ५,३६ अभ्याग,१६,१७ अपहरण, ५,१५,२७ अन्या,१५,५ .

·८ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् अभ्याशिष्टं, ११, १५ अर्हति, १५, अंन्यज्य, १,६ अर्हन्ति, ४, ५, २०, २०, अभ्यसन्, २, अलायु,१४,२ अभ्यसनं, २०,१. अल्पजलाशये, ११, ३१ अभ्यासे, ६, १३, ११, १५, १२,७; अल्पवला, ४, २३ १६, १७, १३ अवगाह्य, १५, ११ अभ्युक्षणात, १५,२ अवोरणी, ४, २५ अभ्युक्ष्य, १५,४ अवधूत, ११, १८ अमत्या, १५, १२, १८,८ अवलिप्तस्य, १३, ११ अमेध्य, ११, १० अवलीढं, १०,३ अमेध्यगन्धाघ्राणे, १६, ३ अवलोक्य, १६, ४८ अमेध्यपतने, १८,. अवसः, १५, १८ अम्बु, ७,१:१५,६ अवाप्नुयात्, २,१ अम्बुचारिणां, २, १३ अवाप्य, १, १३ अम्लोदकात् , १४, १९ अवि, २,५६,४ अयं,,२ अविकेय विकयी, ४, ६. अयाचिताशी, ३," अविधानेन, १,५ अयाश्ययाजका, ४, २० अवतस्य, १४," अयाज्यानां, ५, २२ अशुचिः, १२, २०१७, ८ अयुतं, १९, १२. अशुभं, १३, १३ भरण्ये, ३, १५ अनन्,४,४३ अरिष्टदर्शनादौ, १६, ११ अधीयात् , १०, १९४, अर्क, १२, १० अरम,८,१२ अचिः, १,११ अभ्रधानस्य, १३,11 अविरादि, १,१४ अभं, ३,३१ अर्जन, १६, २. अभ, ५, ३,१०,११ अर्धकृच्छम् , १५, ३ अश्वत्यपर्णाना, १२, १५ अर्धप्रायश्चितं, ५, ८ अरमानं, १५, ३ अर्धम् , ११,१९ अटमुष्टि, ८, २६ अर्वाक, १५, ८ अशतपः, १५२२ ·पसूची अष्टौ, ५, १४ असंनिहितजलदेशे, १५, १८ असंभाष्यैः, १८,६ असगोत्रस्पर्शने, १८,२ असच्छास्त्राभिगमनम् , ५,४१ असत्कार्यनिरतः, १, असदोषसंकीर्तनः, ३, १२ असभ्यभाषणं, ६," अवपाते, १५, १६ असौ, १,९,१४ अस्त, १५, ४ अस्थिमतां, ९, १५ अस्नात्वा, १६,१;१८,५ अस्पृदा, ," अई, ५,२ अहः, १, ११, १२, १४ अहर्निशम् , १०, १९ अहि, २,११६, अहुतं, ३, १४ अहोरात्रं, ११, २० अहोरात्र, १२, १६ अहोरात्रम् , १२, ३ आ भाकरेषु, ५, ४२ श्रा कृष्णेन, १९,६ आकोशका, ४,३,४, २२ आचम्य, १२,७ आचामेत् ; १८, १३ भाग्य, १५,६ भाडकं, १५, ३ आत्मचिन्तनं, १०, ११ आत्मज्ञः, १,६ आत्मतत्त्वज्ञाननिष्ठः, २,२ आत्मनः, १७,२ आत्मनोऽये, १०, आत्मविक्रयः, ५, ३५ आत्मानं, १३, २ आत्मार्थ, ५, २६ आदौ, २०," आधाय,८,१ आप्नुयात्,६,१३," आयस, आयसानां, १४, २१ आरम्भी,, आराम, ५, २४ आरिष्ट, ७,२ आरोप्य,५,६ आरोहणम् , १६, २२ आर्जयन्ति, ८, १४ आई, ५, २९ आईवासाः, आवर्तनम् , १४, १८ आविटः, १,९ आतं, ५, ४१ आवृत्य, १९,१६ माशाकरः, आह, ९," आहुः, १३,५ . इ ·उदृत्य, १५, ४ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् इत्यादि,.३, २८ उत्थितः, ११, २१ इति, ५,२६,३६,६,७; उत्पादनम् , ५, १६ ७,६७,१०,७, २०२८,२६, उपातः, १६,३२ ९,६, ९, ११, १०, १२; ११, उदकं, १८, २ २०; १२, २५; १३, २; १३, ३; उदकी, १४, १५: १३, ४, १३, १५, ३, १५, ४: उदकुम्म, ९, १ १६, ४९, १८, १४; १९, २;.१९, उदकेन, १४, १५ ५, १९, ६; १९, ७, १९, १३, उदाहरन्ति, १२, २२, १९,१० २०,१०२०,११ उदुम्बर, ७,६ उद्धरेत्, १६,४ इन्दयार्प, १८, ११ उन्मत्तौ, ४, अगच्छन्ति, ४, ६६ दह, १, १०, १, १२, २,३,९,११ उपजीवनम्, ५, १८ उपतित, ५,९ ईलिः, ४, ३५ उपनयनात्, १५,८ उपनयेत, ८,१३ उचिते, १३, ३ उपपातकनाशनी, १६,११ उचात्, १६.१८ उपपातकम्, ५,४५,४६ उच्चैःस्वर:, ३, २९ उपपत्तिकानि, ५,५. उष्टिं, ११,५; १९, ५९ उपपातके, ५,४५ उरिष्ट, १५,६ अपक्सेत्, १२, १४, १५, १५; १५, उच्छिष्टस्पनि, १८, उच्छिष्टाशभक्षणे, ११, १२ उपवास:, ",२०% १२, १५, १२, अच्छिटे, १२, २० उच्यते, ६,६; १०, ११, १२, २५ १५,२१% 3१६,111,100, उत्तमः, १०,२ ४१७,१२ उत्तमवर्गायाः, ६,२ उपवासेन, १२,५; १२, ६ . उत्तरायण,.," उपसन्ति, २०,३ उत्थाने, १८,.. उपस्पृशेत,१,३; १५, 16 ear उ ·उपानहारोपितपाद, १५,६ उपार्जितधनः, २, २ पासिता, १९," उपोषणं, ८, २३ . r कर्णा, 4, १२ पदसूची एकपुरुषोद्वाधभाराधिकानां, १४, १३ एकादश,७,२ एकादशगुणान् , १९,१६., : एकादशसु, १४, १५ उपोष्य, २, ३, १५, १५, १६, ५; एकादशानां, १९, १४ १६११ एकादशात्तिकथनात् , १५, १७ एकाइम्, ११, ब्द, २,१% 3१३, १३ उष्ट्रयोनि, २, ४ एकैक, ५, ४ उष्ट्राणां, १६, २२ एकोपवासः, १४,५ एतत्, ३,१३,६,९3८,६८,१८, १७,७:१५, १५ ऊर्ध्वदेशे, ९, १९ एतदनं, १५,४ ऊपरलवर्ण, १४, २ एतदेव, ११,२ एतादृशैः, ४, ६६ एतानि, ६, ३ ऋचं वाचं प्रपये, १९, एतेषा, ४, ६६३, १ । ऋणाना, ५,८८," एवं, ५,४४,७,१०,११५, ऋतं प्रपद्ये,१९, ऋतुकालविषयम् , ८, १८ एव, १,१३, २,१२,५,६६%, ऋतौ, १५, २३ एवम् ,१६,६ ए एवमादिषु, १६, ४८ एकं, ८, २०७१,५; १२, १८ ऐ एकः, ११, २२ ऐक्षवं, ७,२ एकदेशजलं, १२,१ ऐन्दवं, १२, १७ एकपको, १६,२ ऐन्दवम् , 4,8 एकपक्कयुपविष्टाना, ११, २२ ओ एकपुरुषभारे, ४, २३ एकपुरुषोदरणमाराधिक, १४, २२ औषधं, ५, ३३ IJ ·९८ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् । फ कागः,४,१० कक्षनदाही, ४,४४ कम्यते, ६,५६,८ कदम्ब, १२, १७ कार्यः, १३, २ कदर्यस्य, १३, कनीयसः, ५, १२ कन्यादूषणम्, २५ कन्यादूषणे, १०,६ कपाली, ४, १९ कम्बले, १६,. करनिर्मथितं, १०, १९ करभोदरः, ४. २२ करोति, १३, ३, १५, १८ फरवर्जित, १४, २ कर्म, ६,५:१३, १६; १५, १८ कर्मकृत्, १,६ कर्मणा, 4, १४ फल्म, २०,५,२०,८ कलिशदेशान्, १५,१ कल्प्यः, ११,१७ कधित्, ७,६ कांस्यहारी, ३,३. कांस्यादेः, १४,10 कांस्यानां, १६, १३ काकः,३,२२ काक,९,१८ • छाकादिस्थ, १५, काकोटि, १,५ कामतः, २,६,१५, ७,२; । ६८,४,५,११,१२;' १४१२,३,१२,१ कामात,७,१२,११,२६ कायकर्मभिः, १,२ कारयित्वा, ९,६ कारिताः, १२.३ कार्यम् , १२, १२ कार्येषु, १०, १२ काले, ५, ६; १३, ३ काषायव्य क्रीडनम्, १६, ४१ कापायवसधारित्वम् , १६,४५ किंचित् , ,२५,०,२६४ कितप, १०, १३ कीट:, १, १४ कोट, १,६२,१० कीटपातनं, ६,६ कीटविशेषः, ३,१५3३, २३, ३, २९ कीर्तितः, १३, ७ कुक्कटं, १३,५ कुक्कुटादीनाम, १३,. कुटी, ६, कुण्डाशी,, कुनखिसंस्पृष्टानि, ११, १८ कुनसी, १, ३,१६,४ कुमायोलिशनम्, १६, ३४ कुम्मी, १२, १७ कुम्भीफल, १४, २ ·पदसूची ९९ कुर,१,२. कृमि, ६, कुरुते, १०, ११, २३ कृष्णपक्ष,१,१३ कुर्यात्, १०,1; १४, १.२., " कृष्णलः, ७, १८ कुर्वन् ; १५,५१७, १८ कृष्णाजिने, २... कुर्वीत, ६,४ कृष्यर्थ, १, १७ कुलक्षयकरं, १५, २४ हसर, १२, १५ कृसराण्णं, १६, २३ कुशोदकं, ७,६ केवलं, १२,९ कुष्टि,११,१८ केश, ८, १२; ११,३; १५, .. कुष्ठी, ४," केमरि, ८, १२ कुसीदजीवनं, ६,५ कोटिगोदानात् , २०, कोविदार, १२, १७ कुसूलगर्भस्थ, १५, २ कौटिल्यं, ५,२ कौमारदारत्यागी, ४, १२. कूटकार,१०,१३ फूटसाक्षी, ५, २५ कौशिकः, ४, २. ऋतुविक्रयि, १३,. कूप, ११,२६ कमेण, १०, १० कूपवत, ११,३१ फूषस्य, ११, २४ कव्याद, १६, ४२ क्रव्यादानां, ३, १२ कूपादिषु, १२,७ कूष्माण्डछेदनं, १५, २४ क्रियते, १२, १३ क्रियारम्मे, १.७ कृकलासादीना, ९, १५ कृच्छं, ९, १४७,१८१, २३, कीडनम् , १६, ४२ क्रूरकर्मकृतां, २, १२ कृच्छ्रम,4,031५, १४ क्रूरकर्मा, ४, १६ कृच्छेण, १०, १० क्रूरकृत्, कृतं, ५,५७, १२ क्लिनं, ११, २४ कृत्वा, ६, ७, ९, १८; १०, क्षत्रिय, २,९ ८:१०,१३,१८,४ क्षत्रियः, १,११,१३, ११, २० कृमिः, १, १४,२,६२, 1.;,४६ क्षत्रिय, १५, ४ ·. १०० गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् क्षत्रियागमने, ९,३ : गणनोपजीवि, १." क्षपणका,४,10 मगिर, १२, २३ क्षयरोगादियुकाः, ३,५ गणिकानं, १२, २१ क्षयरोगी, ३,. गण्डमाली, ४,४ क्षयी, ५,२१,५२ यत्वा,८,२७,१०,१८,१५, १९ शान्ति, १,११ क्षीरं, ३, २२ गन्ध,१२ क्षीर, ८, १२ धान् , ३,१७ क्षीरपाने, ११, क्षीरदारी, ५,५८ गमने, ८,६,९.१२ क्षीराणि, १५, ६ गरद,४,४;"," क्षरि, १२, २० गर्दमः, ४, २ गर्भकरणे, ८, २० सुत्वा, १८,१३ गर्भान्, १२, २३ गोत्पत्ती, ९, खादेः, १५, ३ गहिवन, 4, 10 खद्योतः, ४,४४ गलितं, १०,३ खरं, १६ गवानातं, ११,५ सर, २, ५, २,५; १३१३, १५, गवादिप्राणिहिंसनरूपं, १३, १३ गन्यं, १२, २. खरारोहणं, २,९. गां, ३, १६, १५, १८९५,२ खलतिः, ४, ३ गानानि, १६, २४ खानितेषु, १२, . गायक,.१२, २१ खारी, १५,३ गायत्र्यष्टसहतं, १०, खाई, ५,२ गायत्रीशत, १,१५ गायत्रीसहन, १९० गच्छन्ति, १,१. गीत, १६, २४ गजारोहणात्तिक, १०," गुह१५, ७ गुणवतीगमने,610 गणानं, १२, २३ गुरुं, ४,५ ४,१६, २२ . .. ग गणः, १२, २५ ·17829 . घ पदसूची, गुरुतल्पग:, ,१२,१५, २, १२, ३, ४; गौर:, ५, १६ गौरखरारोहणम्, १८ गुस्तल्पगामी, " ग्रहाः,२०,३ गुरुतल्पसमं, ५,४ प्राम, ६, ११. गुरुतल्पसमे, ५,४ प्रामकुक्कुट,५२,१५,४ गुरुशिष्ययोः, १६, गुरूणां, ५, १, १३, . गुल्म, २,७२,१२,१,१६ घातयस्व, ७, गृजनमक्षणं, ५,२० घृतं, १,१०, १२, १८, १२, २०%B धः, ३, २५, ४, ६०,१०,१८ १४,६3 १४,५,१६,११ गृध्रादि, ९,१८ पृत,७१,८,१२, १५, ६ गृहदाहे, १५,१ घृतपात्रदान, ८, २३ गृहपतनम्, १६," घृतप्राशनम्,१५ एहस्थः, २,२ प्रातिः, ६,३ • गृहस्थिते, १५, १ गृहोपत्करमुसलादि, ३, २३ गृह्णीयात् , १०, १५, १०, १६ च, १,५१,०१,११,२,१, गो, २, ५, ६,१५; ११, १२, २,७२,१.3,3;२,१२, २५,१३,१५, ३,५३,१३,१४३,१५, गोगामी, ४, ६३ गोमः, ४६ ५,७५,४,५,२१,५,३१3. गोवरुप”, १८, ३. ६,३34,04.१२,८,१३%3B गोधा, ५, १४ ८,१५, ८,२३,९,१५१०, गोपाख्यः, ३, २६ १५,११,४;",131",१५; गोमयवारिस्नानम्, १६, २७ १२,१,१२,१२,१२, गोमांसमक्षणे:, ", १३, १२, १६१२, २१%B1२, गोमूत्र, .. १३,८,१३,१३,१४,१४, गोरसं, १२, १८ गोवधः, ५, १,१४,१३,१४,१७31५,३, गोहर्ता, ४, ५१ १५,४१५५७१५,१७१६, ·गौतमधर्मस्त्रपरिशिष्टम . !,११,१८११, २३, १२, ११, ११, १६, २१:१५,३3B १७११, १५, १२, २४,१३,१% १५,६,१७, १०, १५, १४%B १८, ४; १८, ११, १८, १३, धर्म, ८, १२ १९, १.१९, ११, १९, १३. चान्द्रायणं, ८, 1941, १२% १९, १५, २०, ३, २०७४ १.४०,०",133, चकात्,, १५; १२, २४, १३,10% १६, चण्डालं, १७, १४ ९१८,५ चण्डाल:, १३,८ चान्द्रायणद्वयम्,.५ चण्डाल, २,७१,१२,१८. चान्द्रायणदतम्, १०८ ११, २६, १३, १३, १४, १५, चिकित्सक, १३, १५, १२१५, १२ चित्रवस्त्रेषु, १४, १५ चण्डालादिगमने, ८, चिन्तयन,१,३ चण्डालादिस्पर्श, १८,५ चीर्याख्या, ३,१७ चण्डालादिस्ट, १४, २२ चूर्णनम्, १६, १३ चण्डालादिस्पृष्टानां, १४, १३ घेत, ६, १७, ३, ५,९,७% चण्डाली, ४, ५३, ५, १,५७.१६,१२,११२, यण्डाले, "," १.१४, १५, १२, १७, २ चर्पणम् , ५, २० धौर्येण, १२, १५ चतुर्थकालाहारः, १,२ तुश:, १७, १७ चतुर्वेदवित, ५,२ छत्राक,५,२ चतुर्व्यभिधार, ८, २२ छिनहस्तः, ४, २७ स्वतुष्पथे, ४, ३३ छिन्नोटः, ४, २६ छुच्युन्दरी, ३,१५,१४ बन्दमाः छेदने, 1,148,10 चन्द्रायकानां, १५,१६ चरित्वा, १६,४ भरेत, ७,३,६३,१५, जया, ३, १४,९ जटी, ६,..",३ ·पदसूची १०३. जटरप्रवेशः, १६, ३. जले;, १५, ४ जन्तूनां, ४, ६६ जलोदर, ४, २४ जननसमये, ३,५ जातिभ्रंशकराणि, ६, ३ जन्म,,. जातिभ्रंशकरादिभिः, ५, ७ जन्मानि, १०,१८ जातिमात्र, ८, १६ जपं, १८, जानुदनं, १२, जपः, २०, १. जायते, १,३; १,४३, १५, १०, जप, १५,६ जपति, ३, ४ जायन्ते, २,३ जपन्, १५, २. जालसूर्यमरीचिस्य, ५, १३ जपयज्ञा, २०, २ जीर्ण, १५, २२ .जपयज्ञस्य, २.१ जीवः, ", २ जपिन, २०, ३ जीवति, १२,२५ जपेत्, ९, १६, १६, ४५; १७,"; जीवन् , "," १८,१२,१९,२ जीवनम् , ५, ३२, ५,३३ जत्वा, १५,१३ जुहोति, १३, ३ जेनयं, ६, ३ अप्या, १९,१२ अप्येन, ८,१४ ज्ञानतः,, जम्बूकः, १०,१८. ज्येष्टस्य, ५, १२;"," अलिता, जम्बूक,.." ३,२१3११,२४, ११,२६%3 चाम्भिकः, १३," १२,५,१४,१२ तं, १३,५ जलचर, ६,६ जलजसूदन, १६ ताक, ५१४ १२,५ जललका, ४,४२ जलमये, १९,२ सण्डलाक्यवान, ४ बलहारी, १,५७ तत्, ३,१४,१२;"," जलाभ्याम्, १४,२१ 5.11, 11, १४, १२, अलूकादीनां, ९, १५ ४ त ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् . . ततः, ६:१४, ६, १६, १४, १६: ताडने, १५, १५ तत्र, २, ३,९,३; ९, १३, ९, १५; ताडनेन, ५, १० ११, २०१३, १३% १५, १ तामसः, १,८ तस्त्रीभिः, १२, १३. सामित्रादि, ३,३ तत्स्त्रीणां, १३, १३ ताम्रस्य, १४, १५ तथा, १,३, १,११५, ९, १२, ताने, १२, २० २२, १३,.१३, १४, ११; १९, तालं, ७, २ ८; १५,११,११,१२ तिन्दुकपर्णयोः, १२, १५ तदनं, १८, ११८, २ . विस्था, २," वदर्भ, ११, २८ तिर्यक्त्वं, ३, १४ तदलामे, ६, तिर्यक्त्वप्रात्यनन्तरं, ३,१३ तदुच्छिष्टभोजनं, १३, १३ तिर्यजन्तुष, १,८ तदेव, १०, 'तिर्यम्योनिषु, २, ३ तवमने, ८,२३,२५ तिल, ५, ३४, ६,.१५ वाव्योत्सर्गेण, ८, तिलसंपद्ध, १२, ११. तन्त्रीवाद्यव्यतिरिक्त, १६, २५ तिलान, २०,९ तन्मानहरण, २१ तिलाना, ८, तपः, २०, तिष्ठत:, ५, १२ तपसा,८,१४ तिइन् , १५, २० तपस्वी, 1, ६. तिप्तः, ५, १५ तपोयुक्ताः, १, १३ तीर्थयात्रा, १७,१७. तप्तकृच्छ्राध, ५, १५ तीर्थानि, २०, तमा, २०११ , २,१२,१२,७५,८, तमसा,१,९ ८, १९, २११, ३, तरति, २०, १९९,२०,",१३%3 तहम्धोपजीवनम् , ३.. ११, ११; १,१०, १२, १४, तस्य,५,११3५,२१ १२, २५, १३,४३,८५, तस्याः, १२, २४ तस्कर, १." १८,५,११,१२,१६,१७२., N THE , १५ ·. तेन, १०,३ तेषां, १, १२ पदसूची १०५ तुरीयं, ५,४५ त्रैमासिकं, ८९ तुल्यं, १४, वार्षिकम् , ८, १५; १०, १३ तृण, २,७,१६,१२ श्यहेण, ११, ३० वे, ५,१६, १८, ५, १९; " २०,८,१४२., दंशः, ३, २४ दंष्ट्रिणां, २, १२ दक्षिणदिग्गमनम्, १६, ३७ तै:, १, १ दक्षिणा, ८,१८,११ तेजसापहारी, ५,२ दक्षिणायन, १, १३ तैलं, ११, १५; १४, ६. १४, ९ दग्धे, १५," तैल, ८, १२; १६, २३ दण्डाप्रसमारोपितं, ६, तेलपायी, ३," दण्डोद्यमे, १५, १४ तेलहर्ता, ३, १ दत्त, १४, ९. तोयं, ५, ६ दत्या, ५, ३३ त्यक्त्वा, १८,११८,२ ददाति, १३, ३, २०, त्यजति, १३, ८ दद्यात्, ६, १५,८,२५,५,७, त्यजेत् , ११, २२ त्याग्यम्, १५,१ १०, ११, ११,१०, १६, ११%3 अप, ५, २१3 १४, २१ १६,४०% १८,११ जयः, ७,५,५,१६,१८ दधुः, ११,२.. प्रसरेणः, ७, १३ दधि, ८, १२%, १०, १९% १२,५ त्रिदिनं, ९,३ १२, ११, १५,६ त्रिरात्रं, ८, १५; ११, २४; १२, ९. दम्भरहिताः, १, ११ दम्भार्थ, १३, ४ १२, १५% १४,१; १४, १. त्रिरात्र, ८, २३, १५, १३ दया, १,११ त्रिरात्रम्, ११,८; १६, ८, १५,५ दरिद्रः, ४, ५६ दर्भः, १५, ३ त्रिरात्रेण, ७, ६ दर्शयित्वा, १८, ११ त्रिवर्ष, ५,४ “दश, १०, १८ त्रिःसप्त, १४, १७ 'दरः, १,१८ क ·. . गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् दष्टा, १.१. दुर्भगः, ४, १२ दस्युभिः, १३, १३ दुश्चर्मा, ३,४ दातुः, १३,८ दुष्कृतं, २०,९ दानं, २०,१० दुष्टकृतस्य, १३," दान, १, १३, १०,८ दुःस्वन, १६, ११ दानपरा:,१,११ दुःस्वामेषु, १६, १८ दानेन, १०, १०, १२,६ दुहितगमन, ६,१ दान्त,१,६ दूरात्, २.४ दारत्यागी, ४, २४ दूषितं, ११,३ दारान, १३,२ दृश्यते, ११, २४ दारुणं, ३,५ दृष्टा, १८, १२, १९," दारुणान् , २,३ देव, ४, ३, ४, ५, ५, ५, १२, १५%; दाइशक्तिकं, १ १६, ३३ दिनं, १२, १८ देवताः, १,१३ दिनान्ते, १८,४ देवतापूजानिरत, १५, ६ दिवा, १५, १९, देवत्तार्चनादि, १३,३ दिव्य, १६, ३२ देवत्यागी, १३, . दिशं,,. देवपूजकं, १७, १४. दीपप्रशमनं, १५, २४ देवयोनितो, १,६ दीपापहारी, ४, २० देवलकं, १५, ४ दीपोच्छिष्ट, १५, १५ देवलक, ९०,१३ दीगते, १२, १३ देवाः, १३,५ दीर्घकीटः, ४, ५५ देवी, १७, १२ दुःख, ३,५ देशे, ३, १५ दुःसप्रचुरेषु, ३, दोलारोहणम् , १६,९ दोषः, ९, 10513,1.51६, ७ दुःसबहुल्योतिषु, ३, ८ दोषः, १,२ दुरितशेषेण, ३,५ द्रव्यं, १४ दुर्गन्धनासिका, ३,.. दृध्यमहणेन, १, ३५ दुर्गन्धवदनः, ३, १२ •ख्यम, ३,१३ . 4 ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् . नतम्, १८, १ नफेन, ११, १५ नक्षत्रोपजीवि, १०, ११ नखच्युतम्, १४,६ नखादिकम् , १५, १० नखात्तान्, १६,४ नम्रताः १६,१५ नमस्त्रीदर्शनं, १९, " नमा, १,६ नदीप्रवाट्बन्धनादौ, १६, २ नद्या, १८,१ नपुंसकः, ४,६१ नर, १५,१ नरकं, ४,४५ नरकान्.२,३ नरकेषु, ३,५ नर्तन, १६, २४ नववार्षिक नामि, १६, १२ नामः, ९, १० निक्षेप, ५,३ निगलेन, १३," नित्यं, ११, २५ निकाल१,८ निधाय, ५९ निन्दितार्थ, निन्दितेभ्यः, ६,५ निराहारा, १०,१ निर्जले, ३,१५ निर्जित्य, १५, १३ निर्दिष्टम् , ६, १४ निर्वाजी, ४, १५ निर्यासान् , १४, २ निशि, ७,४; १२, ११ निषिद्धानि, ७, २. निष्कृतिः, ९, ११, १२,५ निष्टपन, १०,३ नीलवस्त्रधारणे, १६, ६ नूतनेषु, १४, १६ मेल्यं, १९,७ न्यस्तकर्मा, २,. न्यासापहारी, ४, ७ न्यूनत्वात, १४, १६ प नारी, १२, २३ नारीणां, .., नालिकेरज, ७,२ नारानं, ५," नास्ति, ," मास्तिक, 1,0 नास्तिक्य, १९ निक्षिप्तायाथ,१,३ निक्षिप्य, २., पकमांस, १६, १३ पक्ष, ११,५ पक्षपातं, १३,५ पति, १,२,३,539," पक्षिणां, २,.

·पक्षिमिः, १,१८ पक्षिय,1,४ पोदकममनम, १६, २८ . पथपा, २. पथ,५,१९%",. पञ्चगव्यं", पञ्चगव्यम्, १२,८१,५ पथगठयेन, 1.1; १२, 16 १० पया, ",... पघरायम",. पयष्यभिचारे, ८, १४ पारस्प्रे, 16, पणपूर्व, ५, १३; ५, १४ पथ्यत्वेन, ५,३. पायेषु, १४, १४:१४, १६ पता,४,१७ पतx,१,१. पठायोनिम्, २, पतनम्,1," पतिसः, १३, पतित, 11,10. पतितारिफिमोग्ने, १९,५ पतितादीना", पटिम्, १२,५ पत्रणा." पप,५,११,१.. परसूची परकर्म, १६ परदारगः,१,५ परदासीकरणस्य, ५, १५ परद्रव्यं, ३, १४ परद्रय्यागि, ,२ परदण्यापहारी, ४, ५ परप्रेन्यः, ४, ५ परमप," परस्मे, १८," परस्य, ३.१५ परस्त्र, १२, २५ परी, २," परान्, ११,४५ परानपरिपुरठा, ५,४. परिचार,.,१२ परित्यग्य, ११, परिवास्य,,. परिषभ्य,,२ पथरः,, पनिर, ४,३ परिम्.१५, . परमिया, १५, qfi... पितभोगी. . परमा,.. पण.... RT..." पर रंगः १५. पर,x ·२९० . गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् पशु, ५, २१,१०, १३, १४, ५ पशुमरणे, १५, १ पशौ, ६, ३ + पथात्, १२, २३ पश्येत् , १७,२ पश्वादिसंग, १९१ पाकक्रियारम्भः, ५, २६ पाक्यज्ञाः, २०," पाणितलं, १५, ३ पाणिधृतभार्यायाः, ९, ११ पाणिना, १४, पाण्डुरोगी, ४, ९ पातक, ५,. पातके, ५, ४५ पातयेत्, १,५ पानं, ११, २२ पादम्, ११, २१ पादशेष, १४, १२ पादुका, १६, १७,६ पादौ, १७, ३ पानस,,२ पानीयं, १४, १ पापं, ५, ६, १२ पापजातं, , पापशेषात् , २, ३ पापेभ्यः, १९,६ पापैः, ४, ६६ पायस, ४,९ पायस, १२, १५ पालाशफाकत,१६, पाशुपतानां, १३, १२ पिकः, ३,२५ पिण्याकं, ५,४ पितरौ, १३, २ पितः, ११,११ पितृ, ५, २३ ; १२, १५, १३, १३ पितृकार्याणि, १५, पितृतर्पणं, १०, १३ पितृत्यागी, १३, ७ पितृलोक, १, १३ पितृणां, ५,९ पित्तलस्य, १४, २० पित्रा, ४, ३६ पिबेत् , ५, ६, ७,१५,११, ६, ११, २४,११,२६, १२,५ पिशाच, १६,४२ पिशाचाः, २०, ३ पिशाचानाम् , ३, ११ पिशुना, १,४,३:१० पिशुन, १३,१ पीटाघुपयोगे, १६, पीडयति, १३, १ पीडाकरणस्य, ५,३४ पीतशेष, ११, १६, १४,1031४,१२ पीत्वा, ",13.५,५,६१,२४ १२,११२,१४,१. पुंसः, १५, १४ पुंसि, ६३ पुभ्यं, २०,५,२०,६२०," पुण्यता, १८,६ ·११२ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् प्राणायामन्नये, ५, १० वलीवर्दः, ४,४७ प्राणायाममयम्, १८,१310,0 पहिर्वेदि, १०,18 प्राणयामम्, १६३ रहिःसंध्या, १९६ प्राणायामशत, १२, १२. बहु, ३,१५ प्राणायामेन, १०,५१५, ११ वहुत्वम् , १४, १४ १४, १५, १४, १६ प्रापिवपेन, ५, ३२ बहुयाजक:, ४,४२ प्राणिविशेषः, ३, २६;,. बहनां, १४, १३ प्रापयते, १२, २३ बालपाती, ४, ३० भामुयाद, २,२२,४ घायः, १५, प्रामुवन्ति, १, १ विल्व,५,६ प्रामोति, ५,४६ ब्रह्मर्च, १२,५ प्राप्य,१,९१,२,३ अमराक्षसः, ३,१५ प्रामधित, ६,१५, ब्रह्मसूत्र, १०,. प्रायश्चित्तम,१४, ब्रह्मत्वं, ३, १५ प्राश्य,९,१० बमाइत्यानतं, ५,३ प्रास्येत्, ९,७९,९ ब्रह्महत्यासम, ५,१ प्रोक्षणात, १४, १३, १४, २२ प्रबहा,२,४,२,३,33; श्वः,३,२१ प्रमाइमस्मि, २०," फलें, ३, २० प्रमोपजीपिनाम्, १०," प्रझोपजीवी, १०, १२ फलापहरणम्,1, मामगं, १५,३७४ फाणित, ११,१० प्राणः,११,१४,१- मामण, ४,३:११,१६,३३ पामगरहे, १०,५ प्राममहारे, १५, 10 बदस्य, १३." माझगस्य, ६,३,१३,१०, मन्दीकृताः,११, माणसापहरी, ४, पस्थत, १.३.. प्रादगापमाः,,m ·६ ११४ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम भैश्यासेन, १६, २ मयभाण्डस्थित, ५, ६ मोकन्यं, १२, २४ मयानि, ५,२ भोकम्यम् , ११, १ मयानुगतभोजनानि, ६, भोजनं, ११, २०; १२, ११, १३, १३ मधु, ३, २४, ८, १२, १०, १ भोजन, १५, ११ मधूध, २ भोजनात्, १८,३ मनः, १,२ भोजने, ११, १७, ११, ११, १६, ; मनमा, १, ३,१८, ६ १८,५; 16,8 मनुष्य,५,३,१०, भोजयेत, ९,२; ११, २२ मनुष्येषु, १,७ भौम, १६, ३२ मनो यजुः प्रपये, १९,७ भ्रमरः,४,४८ मन्ताः, १९, ग्रातुः, ५, १२, १,११ मया, ग्राम्यते, १.५ मपि तेज इति, १०, १२ भ्रूणहा, १३, ११ मयूरः,३,१६ मरणात्,७१ मरुपिशाच:, ४, ५४ मक्षिकादिना, ११,३ मर्कटः, १०, १० मलवद्वामः, १५, २२ मण्डलकुष्टी, ४,४९ मलिनाम्बरधारित्वम् , १६, १६ मण्डली,,२ मलिनीकरणम्, ६,६ मण्डूकः,४,६३ मशकः,४,१५ मस्तके, ९, २०१८ मतिपूर्वभक्षणाभ्यासे, १४, ३ महद्यः, १९, १६ मत्या, ५, २, ६, ३, १५, ११, १५, महादेवी, १९,११ महाप, ९,६ मत्मरी, ४,४० महापाथकः, १५,10 मत्स्य:,४,५७ महापातकता, ५,४६ गद्यग-धं, १९,. महापातकनाशनी, १९, १२ मद्यपस्थीनिषेवणे, १०,५ महापातकम्, ७,२१ मद्यपस्योसंगमः, ५, २७ महापातकादीनां, ६, ८ म मण्डक, ९,१४ ·पदसूची ११५ महापातकिन:, २, ३ महापातके, ५, ४५ महापातकेषु, १९, ८, १९, १७ महिषी, ११,१ महिषीवधः, ६,४ महीतोयस्नानम् , १६, २९ मांसं, ३, २५ मांस, ८, १२ माक्षिक, १२, १८ मातापित्रोः, ४, २२ मातुः, १६,३० मात, ५,०३ मातृगमन, ६,१ मानमः, ४,३१ माधूक, ७,२ मानुपशरीरप्राप्तौ, ३, १३ मानुषशरीरेषु, ३, ६ मानुपे, ११, २५ मारणम्, १६, २१ मारिः, ४, ४३, १३, ४ मार्जार, ९, १४३,. मारिस्परों, १७, १८ मापः, ७,१९ मासं, ११,५ मागोषित, ३५ मिनमुक,.,.;६,११ मिभुरू, ४, २१ मित्रभार्या, ५, मीन, ६. मुक्ति, २, २ मुक्तिमार्गेषु, १, ११ मुक्त्वा,४,७ मुखं, १६, ४८ मुसनिःसनं, ११, १६ मुखविगन्धिः, ४,४५ मुखे, ," मुच्यते, १०,३; १९, १६ मुण्डनम्,१६,१४ मुमलं, ", मुमलेन, , मुहुर्मुहुःसंलगक, ४, २३ मूरः,३,८ मूत्र,१०,१९ मूत्रकृच्छी, ४, ३३ मूर्खस्य, १३," मूर्तीि, 16, १३ मूल्येन, १०, १२ मूषकः,३,१८ मूरधन,३,१४ मूपिका, ३, १४ मृग,१४:२,४,५,४ मृगयु, १३," मृत्.१७६ मृतः,.,.;.... मृत, १२, १९ मतभा, १२.२३ मृतापत्यः,४,१८ मृन्मय करावेग, ६, १२ मामोत्री, , ३.

·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् गृऐकासी, ४,९३ यस्थ, १२, १३ मैत्रीकरणम् , ५, ३७ या, १२, १३ मैथुनं, ९, १५; १९,१ याचकः, १,८ मेथुनकरणं, ६, ३ याचेत, ६, १२ मैथुनादौ, १७, ११ याजनम्, ५, २२ मोहात्, ११, २३ याति, १,६३,१० म्लेच्छ, १३, १३ यानं, ३, १९ म्लेच्छादिभ्यः, १०, १५ युक्ताः"," म्लेच्छादीना, १२," यूपं, 1५,४ ये, १, १८, १४; १३, १३ यः, १, १४, ५,११:११, २१, १२, योनि, १, १३ २५, १३, २; १३,३१३,४; योनियु, १, ३ १३,५; १३,635 १३, ८, १३, मोषितं, ३, १५ ११:२०,१०,१ यक्ष, २०,३ रजपुष्पम, १६, २२ यश, १, १२, २०,८ यशानी, २०,२ रक्तशि, १३,२ यज्ञोपवीतेन, १८,८ रनोपजीवि, १०," यत्, ३,४७,१२,१४ रजयतीर्थेषु, १२, २० यतस्तत:,४, रजका दिमा, १२,५ यति, १३.१२ रजमादिस्पृश्स्पर्श, १७, १२ यविचिन्,1,१६ रजतयोः, १४, रजसा,., यथा, २०१५ रजस्वलयोः,.,. यदा, ११,३ बजसला,१०,११,१८ यदि, 1", २२; ", १: रजस्वालामुशायदा, ५, ६ १२,२४, लाया,१५,१२ यन्मे मनति, १६,४८ रजस्वलोरिसम्परों, १४,0 यामध्यमा, ७,१७ पास, पयाड, २,३ सार, ",२० गन, ११,२. .

·११८ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् वर्जयेत् , १२, ११, १२, २१ चा(पिकः, ४, ५९ वर्णाः, ७,५ वार्धषिकान्नं, १२, २१ वर्षमख्यथा, ४,४५ वार्षिक, १०, १३ वल्ककृतां, १४, १३ वालवासाः,५,३ वशीकरणेन, ५,३३ वासससी, ६,. वसन् ,२,१ वास,८,१२ वसेत् , ६,९६, १० विशता, १४, १४ यस्त्र, १५, १० विक्रय, १०,८ वस्ववायुम्पर्शनं, १५, ९ विकया, ५, ११, ५, २०, ५, २४%3 वस्त्राणां, १४, १३ वनापहारी, ४, १५ विकयिणां, १०, १३ चा, १, १४३, १४;",४५, ११; विक्रये, ५, १२ ८, २, ८, १४, १३, ६, १४,६; विचारः, २०,१० १५,४; १५, २२,१६,४९, १५, विजानाति, १, १४ २,१८,७,१५,१६ विजितेन्द्रियः, १,६ वाक्, १,२ विज्ञायते, ६,६ वाणिज्य, ६,५ विड्मुक्, २, १० वातगुल्मी, ४, १३ विवाह, ५, २; १५, ४ वातपणा, ४,३२ विड्राहामिपभक्षणं, १३, १३ वादेन, १५, १३ विमूनं, ७,५,१०, ९, १५, १८ वाद्यवादनम्, १६, २५ विमूत्रविसर्जनेन, ४, ३३ वितथाभिनिवेशी, १,३ वानप्रस्थ, १३, १२ वितन्तुगमनदोपात, १९,३ वानरः, ३, २०७४,३० वानरैः, १६, ४१ वित्तार्थ, १५, १४ वामकरनिर्मुक्तभाजने, ११, २१ विद्यते, १, १२ 'विद्याविक्रयी, ४, .. वामनः, ४, १६ वामहस्तेन, १४, ११ विधयां, ८, १० विधियज्ञाः, २०, वामाचारः,४,४५ घायसः,४,२९ विना, १०,११४, १२, १६, ११, वायु,१,१३ १५, १७, १८,८ ·पदसूची . देवं, २, वित्रं, १५, १३, १५, १४ वृक्षसमुद्भवः, १६, ११ विप्रः, २, ११, ११, १२; ११, २६; वृक्षारोहणत्तिक, १०, ११ १२, २५; १४,६१,१३ वृथा, १२, १५ विप्रप्रत्याख्यातासं, १२, २१ वृध्युपजीवित्वम् , ५, १५ विश्वयनं, १५, वृष्टि, १, १३ विप्रममूहस्थं, १५,६ कृपलान, १९," विप्राय, २०, ५ विप्रेभ्यः, २०,१० वेदनिन्दा, ५,१ विमुच्यते," वेदयन् , ६, विरम्य, १८, ३ वेदविकयी, ४,४ विवदमानः, ४, ३० वेदविद्यावित, १,६ विवाहः, ५, १२ वेदम्वीकरणं, २ .. विवाह, १६, २४ वेदाभ्यास:, २०१९ विवाहविधकरणे, १७,२ वेदोक्तकर्मपरिलागी, ... विवाहविनका, , .. नयोनिम्, २,५ विवाहे, १६,५ वेधम,८,१२ विशुध्यति, ६,१८ वेटयित्वा, २,५९,७९,५ विशुष्यन्ति, १९,१३ वैदिकार्मार्थभ्यतिरेकेग, ९. 18 विशेषतः, ११, १५ वेद्युते, ," विसोधनम्, १३, १३ वेश्य, ,. विश्राम्य, ," वैश्यः, ५,५१, २८ विश्वानि देव सवितः, १९,५ वश्ययोः, १७.. विषमपूजाकरणे, ७,२ वैश्यागमने,,२ विषमेण, १६, २ वैश्योसियाराने, 1,. विषयेषु, 1,. ध्यप्र:,१,. विश्वविश्यम, 100 ध्यगनम्, वीशेत,१२ प्यारस्यास्यामः,1," पारणपः, १,५ भ्यागिदिनम्, 10.16 पुनस्य, 11, समूटे, .... मन्ति, १.३ ·.. बजेत् , ," वत, १२, ९, १४, १० प्रता, ८, २७ नती, ११,५ बीद्यासपेण, १, १३ शकटपूर्णपरिमितं, ९, ५ शकुत्, १७,२ शक्रमज, १६, ३१ शा, ४, १९ शपुषीतं, ७,७ शणपुष्पं, १०, १९ शतजप्या, ११,११ गौतमधर्मसमपरिशिष्टम् शाङ्कलशोषणम् , १६, ४. शाल्मल, १०, १९ शिक्षितः, ७,१० शिर:कपालं, ६.९ शिरःकपात्यत्मकम्वजवान् , ६.१ शिर:कपाली, ६,१ शिरसि, २,६ शिनं, शुफ्त्यपहारी, ४, १९ शुकत्वं, १, १३ शुक्राक्ष,,११ शुचिः, १२," शुद्ध, १५,४ शुदाः, १५,८ शुर्वि, ६, १३," शुद्धिः, १०,३;1.1.2013 १४,१७,१४, १९:14.1 शुध्यति, ..... . शतयोजनात् , १५,७ शन्दभेदी, ज्यानः, १.१. शम्यापहारी, 10 प्यास्त, १७६ शरणागत, शरणागतापा:,६,२ शरपत्रैः .. दालम:,१,१४ पा",२४ दाली:, १२,१५ शुष्यन्ति, 4,111५,६ मुध्येत्, ११, ३.१४, २१, 11, २३१५,४ १५, 11 गुण्येत, ... गुना, ११,५ शुभान,,0 प्रायविधि,1, सार,१३.१८ गणं, १५.३ मास्पिटानि, १५.६ ·पदसूची १२१ पण्ढा, स शर्ष, १५, १ शदवध:, ५,१७ शूद्रसेवन, ६,५ षटकं, ५, १७ शुद्रसेवनम् , ५, ३६ शुदस्य, १२,.६ पात्रं, ११,१ शृद्धाचार्यः, ५,५० पण्ड, १३, १३, ३ शुदाणां, १२, १६ ४,११;४,३४ शुदामभोजने, १२, १९ . षोडश, ७, २० शदीगामी, ४, ५५ पोडशी, २०,१,२०,८ सदः, १२, १९ शोच्छिष्टाशने, ११,६ शोपाध्याय, १०," संकरीकरणम् , ६,४ संक्रान्त्यादिनिषिद्धकाले, १७," शेषं, ११, २२; १५, ४ संक्षेपेण, ६, संगः, १३, १३ संगत्यागिनः, १," संभाषणे, १८,६ - श्यावदन्तकः, ३, २,१६, ४ संभाषेत, १८,७ प्राकृत, १७, संमृग्य, १५, ३ यासानुष्ठाननिरतः, २,२ संवत्सरं, 4२७ प्राद्धालभोजने, १२,९ संवत्सरपर्यन्तं, ... घोत्रियभार्या, ८, १७ संशयः, १९,१९, 16 संसरन्ति, २,१२,३,६ लिपस्ट्रितजवायरणः, ४, २५ भ, २,३, २, ४, २,९९,१४; संमारिणः, "," संमारे, २,३ संस्कराकरणम्, ५, २० भाकः,४,५. भादिभिः..., R:, .........१२; १२, २५ १,२:५३:३.११ श्वानयोनिशतं, १०, १० १५,६,१:१९,१६; २... वित्री, ४,१७ मान,५१.4,15,11,३ श्वेत, १४,४ १५,४;.,५२..,. सान्ताक, 1४ शौच, १,१ शौचवान् , १,६ शौचशेषं, १४, १२ . 16 ·: १२२ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम सक्तु, १२,१ सर्प, १, १४ सगोत्रायाः, ६,२ रापिः, २०१ सचेलं, १५, १८ सर्पिषा, ९, ६ मचलस्नानम् , १५, ४ सर्व, ८, १८, २०, सलानातः, ," सर्व, २०, सति, ५, १०,८,१५; १५," सर्वकल्मपनापानी, ११,२ सत्परिप्रहपरित्यागी, १०, १७ सर्वत्र, ११,१० मत्यवादी, २,२ सर्वातक, २०, ११ सत्यवतपरायणा:,१,११ सर्वपापक्षयकराः, १९,४ सत्वानाम्,२,१. सर्वपापप्रणाशनी, १९, ११ सापत्तनम्, ५,१६ सर्वपापहरा, १९, १५ सयानानम्,१८,१. सर्वम्, ", ३ सन्, ७, १०, ११,२ सध्यसागानन्तरं, १०,५ सप्तरार्थ, ",६ रखामा ",२ रामरावतम्,,१२ स, २०,. समागाराणि, ६, १२ सर्वेषां, २०,२ सभागताना, १३,५ स्वर्गागामी, १,५६. समानगोग्रा, ५, मवस्त्रः, १५, ११ समानम्,१५,७ पगं," समागरकाशनगंपूर्ण, २.५ मामाभुषा,,२ गमायन, ३.५:11. सह,११,१२,१३,११,१५१५ समित, रा, ५,४५,५ गमुश्याने, १०, १४ महकन्या,१५,४५ सदनगायमा १४ ममे], १२ गनप्या," महामंया....१५ रामायापा, २०६ भस्टापा, ३,२१ गाटाना, ३," सरिभ्याम्मरये ,,e itri, ," गरिने, ",२२%3"," माः,,५. .न.11,111,1 ·सिद्धि, २, पदसूची १२३ सानाय्यदोहनकालै, १६, १ सुवर्णस्तैयसम, ५, ३ सा, १२, १३, ११, १२, १३, १५ सुवर्णापहारका, १२, २५ साविकः, १,६ सुद्धः, ५,१ साधारणस्त्रीसंभोगः, ५, ३० सूकरः,१०,१८ सापत्न्यमातृगमने, ८३ सूकर, २, ४,२,९ सामध्ये, ८, १ सूकरादियोनिपु,३,५ सारमेय:, ३, २८ सूर्फ, १९,२ सावित्री, १५, १० सूक्ष्मवस्त्रेषु, १४, १४ सावित्रीसहवं, १७,११ सूतक, १२, १९ सूमि, ५, २ सीस, ५, २१; १४, २१ सूर्य, १५,१ सुतत्यागः,५,२३ सूर्य, १, ११, १५, १६ सुतस्य,५,२८ सूर्याणां, १६, ३१ मुवा, १८,१३ सूर्योदये, १५, २०; २०, ११ सुरसम,१,११ सुगाल:,४,६४ सुरा, ७,५ सुगालादि, २,३ सुरा," सेतुस्नान, ६, १४ 'सुरापः, २, ५, २,१०,३,२;1; सरं,,२ सौवर्ण, १४, १७ सुरापानसम,५,२ सौवर्णवत्, १४, २० । सुरापानसमम् , १२, २० सुरापानसमे, .. स्तेनः, २, १३,५; १२, २१ सुरासमं, १४, १२ होय, ३, ६ स्तेयाद,७,१ सुवर्जन, १५, ४ स्त्रियं, ५, ३. सुवर्णः, ५, २० स्त्रियः, १, १६१५, २४ सुवर्णपटकं, ११,१. स्त्री, ५,५,१७ सुवर्णव्यतिरिक्त, ३,१५ स्त्रीधनोपजीवन, ५,३॥ सुवर्णस्तेन:, ७,९ स्त्रीपण्योपजीवी, ४," सुवर्णस्वेयकृत , १९,१३ स्त्रीवधकृत, १३,७ सुवर्चलो, ८, १५ ·१२४ गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम स्थावरता, 1,२ स्वन्यापादित, ६, : स्थावरेषु, १,५ सससख्या:, ६ स्थितः, ६, १२,१९,२ स्वस्त्रिय, १५, ११ स्थूलाना, १४, १३ स्वाध्याये, १६, स्नाति, १३, ३,१३,४ स्वायं, १९,१ स्नात्वा, १२, ४, १५, १४, १५, १८; स्वापहारी, १, १० १०१ स्वैरिणी, ८, २२ स्नान, १२, ११, १२, २०; 14,४ स्वैरियागमने,, स्नानमात्रम्, १५, १२ स्नानादिकर्मलोपे, १५, २१ स्नुषागमन, ५,४ हंसः, ३,३० स्नुपागमनानि, ६.१ हता,७,१. स्नुषागामी, ४, ३२ हत्या,१,१४:१५ स्नेहाक्त, १२,१० हननात, ७,1. स्नेहापहारी, ४, ५२ हन्दं, १५, १४ स्नेहावगाहनम् ,.,४७ हयानां, १६, १७ स्पृशेद, ११, १८,२ म्यूटमात्र, १५, हरति, २०, ५ स्था, १५,१८१५,१४ हरते, १२, २५ स्मातकर्मानुशनारा:, ," हविः, ३,४ स्मृडा, १२, १३ हरान, १६,२४ स्पार, ३,१३,३,१५ ;; हस्तातं, १२, १८ हानिः, १५, ३६ मोतोऽवगाइनम्, १६, २६ हिंसाः, १,५ स्पर्म, 11, दिमागी १,१.२," सपना, १६,२९ दि, १९," स्को, ११,९१५.३० दित१४, २ सप्रतिविम्, १८, १६ हिरण्यं, 1, १५: 1," स्वर्ग,.,. स्वर्ग... दिल्यानं,१०,१५ हरणे, ८,८ १३,१२

·पदसूची
हिरण्यादिकं, ६, १५
हेमहारी, ३,३
होम, १५,६
हृत्वा, ३, १५, ३, १६, ३, २३, ३, हदे, १२, १
२४;,३, २५%, ३, २६
हीनेषु, ५, ३०
हासः, १९, १७
The first number indicates the adhyāya and the second the
sutra. .

·INDEX OF AUTHOURS AND WORKS CITED
IN THE FOOTNOTES
(The numbers indicate pages)
अगिराः, २५, २९,४५,५०, ८७ गौतमः (लोकगौतमः) २.
अनिः, ५०
गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् , ४६
अपराः, २३. ६४, ६५, ६९, ८२, ८७ चतुर्विंशतिमतम् , ४०, ४६, ८१,८५
आदिपुराणम् , ६५
देवलः,३३,५२,६२, ६४,७८,८१,८२
आपस्तम्यः, (धर्मसूत्रम् ) २८, ३३, पराशरः, २९,४५, ४६, ५०,५१,५४,
५६, ५७, ६६,६९,८१
आपस्तम्बः, ५३, ५४, ६२,८. पराशरमाधवीयम, १, १२, १३, १४,
आपस्तम्बस्मृतिः,५.,५२,५४,४ १५, १७, १८, ३८, ४०, ४१,
उमामहेश्वरसंवादः, १०
वशना, ३५, ४०,१,४२
६७,६९,८१, ८२
श्रयाः,८४
पुलस्त्यः, २०,४५
फाजिनिः, ३७
पैठीनसिः, ४८, ६४
प्रनेताः, ४,४९
कृत्यकल्पतरूः, (ग्रह्मचारिकाण्ठम् ) ८०
प्रायश्चितेन्दुपोखरः, ३२, ३३, ४०, ८१,
तुः, ७२
गौतमः (धर्मसूत्रम्) २८, २९,३१, ३३, पदरछातातपः, ५०, ५५
२५, ३१, ३, ४, ५, .., हामः, ६३
वृहस्पतिः, ६६,७१,८३
गौतमः (गौतमधर्मसूधपरिशिष्टम् , १२, योधायनः, २८, ११, ११, ४४, ४०,

·. . मन्थक सूची বনবৃণিমু, ৭৩ यमः, ३६, ३५, ६, ७, १, भावप्रकाशः, ६० मृगु,७४ याइवल्ययः, १, २, ३, ४, ५, ६, मत्स्यपुराणम्, ७८ ५,८,९,१०, ११, १४, १५, पदनपारिजातः, १३, १४, १५, १६, २०, २१, २२, २३, २४, २५, १७,१८१९ २८, २९, ३०, ३१, १३, १५, मनः, १,२,३,५,६,७,८,९,१०, ११, १६, १०, ११, २२, २३, २४, २५, २६, २७, २८, २९, ३०, ३१, ३२, ३३, ३४, ३५, लिखित, ५५, ६२ ३६, ३५, १८, ३९, ४२, ४३, वसिष्ठः, १, ३१, ४१,४१, ४३, ४४, ६४, ७२,७३, ८७,८८,८९ ५५, ६०, ६३, ६४, ६५, ६६, विज्ञाने धरः, १, १२, १३, १४, १५, १६,१७,१८,१९,४१,५२, ५४ विष्णु: (स्मृति:) १, ५, ८, ९, १०, मरीचिः, ४६ ११, १२, १३, १४, १८, २०, मस्करी, ४३, ८० २१, २२, २३, २४, २५, २६, 'महाभारतम् (आश्वमेधिकपर्व), " २७, ३२, १३, ३६, ३५, ३०, माधवः (पराशरमाधवः), १२, १४, १५, १५,१५,१८ मार्कण्डेयः, ४२,.५७, ४४ मिताक्षरा (याज्ञवल्क्यस्मृतियाख्या) , विणुधर्मोतरम् , १२, १३, १४ ६, ८, १, १, १२, १३, १९, वीरमित्रोदयः (शुदिप्रकाशः), ८१ २५, २८, २९, ३०, ३२, ३३, गौतमः, १२, १४, १८ ३५, ३६, ३५, ३८, १९, ४., वृदयावत्ययः, १ ११, ४३, ४४, ४५, ४६, ४५, पवहारीतस्मृतिः, ५७ ४८, ४९, ५०,५१, ५२, ५३, ५४, वेदव्यासस्मृतिः, १३ १५, ५६, ५७, ५९, ६१, ६२, ६३, वैद्यनाथः (स्मृतिमुक्ताफलम्), १२, १, १४, १५, १६,१७,१८,१९ ८०,८३,८४, ८५, ८१,८५,८९ व्यासः, ४५, ८५ .

·१२८
गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम्
शमः, १२, १३, १४,३३,३६,४१, स्कन्दपुराणम्, १३
४९, ५१, ५४, ५८, ६१,६४,६९, स्मृतिमुक्ताफलम् , १२, १३, ४०,११,
५४,७८,७९,८०,८६
४२, ६.,६१,६४, ७२, ८५,८८
शखलिखितौ, १५, ४०, ४१ स्मृतिरमम् , ६१
शातातपः, ८५.
स्मृतिरनाकरः, ७२, ८१, ८१
शिवधर्मोत्तरम, १२, १३
स्मृत्यन्तरम् , ४०, ५६,८१, ८३
पत्रिंशन्मतम् , ३६, ४०, ४५, ५०, समप्रकाशिका, ७६, ५, ७८
५१,६३
हारीतः, ३५, ४६, ५१, ५६, ५७,
पदिशः, ४०
७१, ७५,८०,८८
संवर्तः २८,३९, ४२, ५६
हेमादिः (प्रायवित्तसण्ड:), ३६, ४२,
सुमन्तुः,६१

·INDEX OF VEDIC CITATIONS . . 'अमेमन्वे'. १९, २---(प्रथमस्य प्रचेतसः) अ. वे., ४, २, ३, १; तै. सं., ४, ५, १५, १; काठ. सं., २२, १५; ते. प्रा., ३, ९, १६, ४; आप. श्री., २०, २३, ४, चैतानसू., १, ११; मान. श्री., १, ५, ५, ५, मान, गृ., १, ५, ५, २३, १८, २, ६, ५; वृद्धहारी. सं.,., २३२; कौशिक. गृ., ९, १; २७, ३४ ; बौ. ध., ४, ५, ५; (प्रथम- स्यामृतानाम् ) मैवा. सं., ३, १६, ५: १९०, ६ 'अनुहवं परिवम् ' १६,४९–अ. वे., १९, ८, ४; आप. मन्त्रपाठा, 1, १३, ५, आप. गृ.,३,५,२; नक्ष. कल्प:., २,६,४ 'आकृष्णेन' १९,६-(रजसा वर्तमानः) ऋ. वे., १, ३५, २; वाज. सं., ३३, ४३; ३४, ३१%3 मैत्रा. सं., ४, १२, ६:१५६, १६; याश. अं., १, २९९ ५. परा. सं., ९, २१४, ३०४; ऋ. विधा., १, १८,२-३; (आसत्येन रजसा वर्तमान:) ते. सं., ३, ४, ११, २; मैत्रा. सं., ४, १४, ६ : २२४," 'ऋतं वाचं प्रपद्ये १९, ७-वाज. सं., ३६, १ 'तं प्रपथे'.९,-ते. दा., ३, ५, १,१; पार, गृ., ३, ४, ६ 'पवमानः सुवर्जन:' १५, ४-ते. दा., १, ४, ८, १; १, ६, ३, ४; आप. श्री.,,. १७,१३, १४, ३०, १; हिर. गृ., 1,१०,२; २१, २,१८, १; बौ. ध., १, ६, १४, ५, २, ५, ८, 11; (पवमानः खर्जन:) मैत्रा. सं., ३, ११, १० : ११५, 17; काठ. सं., ३८, २ 'मनो यजुः प्रपद्ये' १९, ५ वाज. सं., ३६,१; शाड्डा. श्री., ६, २,१ - 17 ·गौतमधर्मसूत्रपरिशिष्टम् 'मयि तेजः' १८, १२-शत. पा.,१४, २, ५, ६ ; बृह. उप., ३, ५, ६ हि 2., १, १३..१; या. भ., 4, २७९ 'यन्मे मनः । १६, ४४---(यन्मे मनः परागत) ते. सं., ५, ६, ७, २; आप, और १३, १४; १९, ३, ५; हिर.ए., , १११६ (यन्मे मनो यम गतं), मैत्रा. सं., १,७,१: ९५, ७, काठ. सं.; २९, २: पध. बा. १, १५, १५; जैमि. म., १, १६०; माध, धी., ५, १९, ५; मान, *विश्वानि देव सवितः' १९,५-*. चे., ५, ८३, ५; वाज, सं., ३०, ३; शत पा., १३, ४, २, १०:६, २, ९ते, मा., २, ४, ६, ३ ;ते. आर. १०,१०,१,४६, माना, उप.,.,.,. राहा. १६, १, २१; आप. श्रौ., ६, १३, १; २०, २५, ६