·इतितनाम । नचमत्यातमा सादितन्न । इत्येवंपापक्षयकामेनानिशुश्रूषाकार्येत्युक्तंमवति । अतःपापक्षयकामेनापिसंहिताहोमो । विधेयइतियावत् । किंचउपाफर्मोगलेनापिसांख्यायनसूत्रेप्रत्यूचंवेदेनजुहुयादित्यादिनाअनेकहोमविधयोमिहिताः । तथाचसूत्र- अक्षतसनांधानानांदरितमित्राणांमत्यूनवेदेनजुहुयादितिहैफआहुःसूक्तानुवाकाद्याभिरितिवाध्यायायाद्यादिभिरितिमांडकेयोऽथहस्मा दकोषीतकिरमिमीळेपुरोहितमित्येफाकुयुंभकस्तदवीदावदस्त्वंशकुनेगृणानाजमदमिनापामतेविश्वंगतानोयज्ञयज्ञियायोनःखोअरणःप्रति- चक्ष्यविचक्ष्यामेयाहिमरुत्ससायचेराजन्मृतंहविरितिवृचास्तच्छंयोरारणीमहइत्येकाहुतशेपाद्धविःप्रानंतीति ।। एवंपराशरस्मृतीप्रायश्चितप्रकरणेद्वितीयाध्यायेपारायणांगत्वेनदशांशहोमोभिहितः । तथाहि-ब्रह्महानरकस्यांतेपांडकुष्ठीप्रजा यते । प्रायश्चिप्रकुर्वतिसयत्पातकशांतये ॥ चत्वारःकलशाःकार्या:पंचरलसमन्विताः । पंचपल्लवसंयुक्ताःसितवस्त्रेणवेष्टिताः ॥ कपाय पंचकोपेतानानाविधफलान्विताः । सर्वोपधिसमायुक्ताःस्थाप्या:प्रतिदिशंदिशं | रूप्यमष्टदलंपद्ममध्यकुंभोपरिन्यसेत् । तस्योपरिन्यसेद्दे- पंत्रमाणंचचतुर्मुग्यं ।। पलार्धाममाणेनसुवर्णेनयिनिर्मितं । अर्चयेत्पुरुषसूक्तेनत्रिकालंपतिवासरं ॥ यजमानःशुभैर्गधैःपुष्पैधूपैर्यथाविधि। पूर्यादिकुंभेपुततोतामणानाचारिणः ॥ पाठयेयुःखकान्वेदानुग्वेदप्रभृतीन्शनैः । दशांशेनततोहोमोग्रहशांतिपुरःसरः ॥ मध्येकुंडेविधात व्योपृतातम्तिलप्रीहिमिः । द्वादशाहमिदंकर्मसमाप्यद्विजपुंगवः ॥ भद्रेपीठेयजमानममिपिचेद्यथाविधि । ततोदधायथाशक्तिगोमूहेमति लादिकं ।। बामणेभ्यस्ततोदेयमाचार्याययथाविधि । आदित्यावसवोरुद्राविश्वेदेवामरुद्गणाः ॥ प्रीताःसर्वेव्यपोहंतुममपापंसुदारुणं । इत्सुदीर्यमुहुर्भनयातमाचार्यक्षमापयेत् ।। एवंविधानेविहितेश्वेतकुष्ठंविनश्यति ॥ इति ॥ यद्यपिरुद्रकल्पद्रुमेलिखितकालिकापुराणे- ·इतितसाम । नार्मासमा किभउपा ऋषिदेवतछंदऊहविचारः । विधेयइतियाय अदातसानाधानानं प्रयुज्यमानेषुसूक्त पूर्वदेवतोहःकार्यउतछंदऊहइतिविमर्शसर्वानुक्रमपरिभाषारंभएव- 'ऋपिदैवतच्छंदांस्यनुक्रमि हकोपीतफिरमिकमपरिमहाद, पचगृद्यपरिशिष्टेपि-'अधास्यमंत्राणामृपिदैवतच्छंदांसि' इतितथैवांगीकारात्, तथासांख्यायनसूत्रे- चक्ष्यविनायीयोमंत्रोयदेवत्योपच्छेदस्तयातयातंर्तमंत्रमनुव्यात्' इतिक्रमनिर्देशात् , एवमाधुनिकयाज्ञिकाचाराच 'यद्यपिग्यात्स्वयंब्रह्मात्रैलो- पणदागः । तथापिलौकिफाचारंगनापिनलंघयेत् ॥ इतिवचनाद्याज्ञिकाचारानुगृहीतदेवताप्राथम्यबोधकवचनानांकर्मकांडविप- गमावल्यादेयतायाःफलदागृत्वेनाभ्यदितस्यापत्प्राथम्यंयुक्तंमत्या। तथाश्रौतस्मातकर्मकांडोदधिपारदृश्वभिर्भट्टनारायणकौस्तुभकारशांतिरत्न- हिमादिपूर्तफमलाफरादिमहानिबंधफारधुरीणेलोकोदिधीर्णयानेकशःप्रणीतप्रयोगग्रंथेप्यासेतुहिमालयंप्रथितेषु सूक्तमंत्रादिप्रयोगावसरेऋषि- दिवतछंदःमगेणेपसूक्तादीनांविनियोगादनसंहितायामस्माभिरपिसावकमआदृतः ॥ परत्विमपक्षप्राचीनानसहते-तेपामतेछंदःप्राथ- म्यमेवन्याय्य । तथाननग्वेदकल्पद्रुमे-छंदःमाथम्ये 'गायछंदोदैवतवित्' इतिसर्वानुक्रमउदाहृतएव । अन्यान्युदाहरिप्यते । तथादिनिरुक्तभाप्योवाहतसामवेदनामणे- 'योहयाअविदितायछंदोदैवतत्राह्मणेनमंत्रेणयाजयतिवाध्यापयतिवाम्थाणुंवच्छेतिगर्ते पापात्यतेप्रमीयतेवापापीयान्भवति' इति । अथर्ववेदे---'गणकऋपिः निन्द्गायत्रीछंदः गणपतिर्देवता' इत्यादि । पारिजाते-'आप छंदोदैवतंचविनियोगस्तथैवच। वेदितव्यंप्रयलेनवाझणेनविपश्चिता' इति । गोभिलोप्येयमाह-'आयात्वित्यनुवाकस्यवामदेवऋषिःस्मृतः। आनुष्टुभंगवेच्छंदोवाग्देवीदेवतास्मृता' इति । मदनरतेकात्यायनः—'आपैछंदश्चदैवत्यंविनियोगस्तथैवच । वेदितव्यप्रयलेनब्राह्मणेनवि Aai ·ऋषिद. प्रक्स. शेषत' इति । सांख्यायनसूत्रे-मपीछदासिदेवता श्रद्धामधेचतर्पयित्वेति' सर्वत्रछदएवपूर्वममिहितमितिछद प्राथम्यमेव न्याय्य । उदाहृतश्रुतिस्मृतिप्रामाण्यात् , तत्रश्रुतक्रमपरित्यागेनीजाभावात्तासाक्रमवोधनएवतात्पर्याञ्च । तथावृहद्देववायां-'नियमोयज पेहोमेमपिश्छदोथदैवत । अन्यथाचेत्प्रयुजानस्तत्फलचात्रहीयते ॥ अर्थेप्सव खल्वृपयश्छदोभिर्देवता पुरा । अभ्यधावन्नितिछदोमध्ये वाहुर्मनीषिण ॥ अपितुप्रथमव्याच्छदस्तुतदनतरं । देवतामथमत्राणाकर्मस्लेवमितिश्रुति' इति ॥ आचार्यखंडेगृह्याधानप्रस्तावे- 'सपिछदोदैवतचविनियोगमनुक्रमात् । अस्मृत्वार्षादिकविप्रोजुहुयाद्वाजपेदपि ॥ यजेद्वाध्यापयेद्वापिनलभेत्कर्मणाफलम्' इति । तथा रामवाजपेय्यांगृह्यकारोपि-'ऋषिमादौप्रयुजीतछदोमध्येनियोजयेत् । देवतामवसानेचमत्रज्ञोमत्रसिद्धय'इति। तथाश्रीवत्सगोत्रभास्क- रकृतमहारुद्रपद्धत्यांछंदोभापायां-'वक्तव्यछदआदौतुततश्चर्षि प्रकीर्तित । देवताविनियोगश्चतेत्तिरीयकपाठकै ॥ आवलायनानातु ऋपिच्छदोदैवतपूर्वकोविनियोग । तथाचपरिभापायां-'आयच्छदोदैवतविद्याननाध्यापनाभ्याश्रेयोधिगच्छती'ति ।। तथावेदभाप्य- कारैर्माधवाचार्यरपिकाभ्याप्योपोद्धातातेऋषिच्छदोदेवताविचार कृत सुरूपकृलुमितिसूक्केतेएवमपिच्छदसी इद्रपच्छेतिचतुर्थ्यामृ- चिलिंगदर्शनार्दिद्रोदेवतेतिछदएवपूर्वमुदाहृत । आत्वेतिसूक्तेशपिच्छदोदेवताविनियोगा पूर्ववत् । इत्यादिषुबहुपुम्बलेपुछदएवपूर्वत । निरुक्तभाप्यारोप्येवमेव ।। अदंविचार्यते । किंश्रुतिस्मृत्यादीनाद्वैविध्यदर्शनाद्विकल्प । सोपिशाखाभेदेनकाडभेदेनवाव्यवस्थित उतसर्वन। नतापदायः । शाखातरेतैत्तिरीयशाखायानारायणोपनिषत्सु-'गायत्र्यागायत्रीछदोविश्वामित्रापि सवितादेवता' इति । छंदोभापायां-'वक्तव्यछद ·आदौतुततश्चर्पि.प्रकीर्तितः । देवताविनियोगश्चतैत्तिरीयकपाठकैः । इतिविशिप्यकमवोधकश्रुतिस्मृत्यादिप्रमाणदर्शनेनसंदेहस्यैवाभावा- त् । नद्वितीयः। योहवाअविदितायच्छंदोदैवतत्रामणेनमंत्रेणयाजयतिवाध्यापयतिवेत्यादिनाकर्मकांडएवादिज्ञानेफलस्सतदज्ञानेप्रत्य- वायस्यचाभिधानात्कांडांतरस्यानुपस्थितेः । नत्तीयः । विरुद्धार्थकानांनिरवकाशानांप्रमाणानांपोडशिग्रहणाग्रहणवद्वैकल्पिकत्वस्यव तुंशक्यत्वेपिविरुद्धार्थकपदरहितानांप्रकृतेतथावक्तुमशक्यत्वात् । अतःछंदःप्राथम्यबोधकथुत्यादिनाप्रमाणांतराणामपिर्सग्राहकत्वपरतया एकवाक्यत्वलाभाच्छंदःप्राथम्यमेवोचितं । सर्वानुक्रमस्यंअनुक्रमिप्यामइत्यंत सूक्तप्रतीकादीनिप्रदर्शयिष्यामइतिव्याख्येयं । अतएव सर्यानुफामभाष्यकारेणापि एताननुक्रमिष्यामोव्याख्यास्यामइतिव्याख्यायअनेकार्थत्वाद्धातूनामित्युक्तं । देवतास्मरणमंतेवाकुर्यादितिव- हचगृषपरिशिष्टवाक्यस्यकेपुचित्पुस्तकेप्वदर्शनात् । केपुचित्तुदेवतास्मरणमेववाकुर्यादितिपाठदर्शनेनतस्यापिदेवताप्राथम्येअसाधकत्वात् । गनैवंविनिगमनाविरहः देवतापाथम्यावगत्यविशेषेपिछंदोविषयेहेतुनिर्देशपूर्वकप्रथमादिपदघटितस्मृत्यवधृततात्पर्यकक्रमवोधकोक्तश्रुतेरेव विनिगमफस्यात् । 'श्रुतिस्मृतिविरोधेतुस्मृतेस्त्यागोविधीयते । तथैवलौकिकंवाक्यस्मृतिबाधेपरित्यजेत्' इतिस्मृत्यपेक्षयाश्रुतेर्बलवत्त्वात् देयताप्राथम्यमोधकश्रुत्यनुपलब्धेश्च । देवताप्राथम्याभासकप्रमाणानांसंग्रहपरतयोन्नीतत्वात् । द्विविधाचारदर्शनेपिश्रुत्यविरुद्धाचारस्यप्रा- माणिकरयेनअंधस्पेवांधलगरयेतिन्यायेनपरंपरागताचारांतरस्याश्रद्धेयत्यात् । सर्वानुक्रमण्यांदेवताप्राथम्यव्यवहारदर्शनेपि 'तुहिवैतच्छन्द- विशिष्टान्यपिदेयतच्छंदांसिद्वित्रिचतुःपंचषसूक्तभांजियथासंख्यम्' इतिपरिभाषानुसारेणकचित्पूर्वसूक्तसाहचर्यात्प्रथमदेवताउत्तरत्रक पिः । कचित्पूर्वत्रछंदःउत्तरत्रदेवताइतिच । तदुदाहरणानितु-'प्राग्नयेपंचामेयोवत्सआग्नेयतुप्रनूनंतृचमामेयःश्येनः' 'अमिहींतागायत्रं ·मपिदै. अक्सं. विंद्रामीऐंद्राम' इत्यादीनि ॥ तुह्यादिशब्दाभावेपियथा-'परगायत्रमाग्वत्सप्रेमपिश्चानुक्तगोत्र प्रामस्याकाण्वोऽष्टममडलमाचिचतुस्लिं- शन्मेधातिथिमेध्यातिथी' । 'जागतमूर्ध्वप्रागुशनस प्रदेवदशवत्सर्भािलदन । 'नवममडलपावमानसौम्यखादिष्ठयादशमधुच्छदा' इत्यादिबहुपुस्पलेपुव्युत्क्रमदर्शनात्। साहचयक्तिरवाधकत्यागीकारेपि-'अस्यमेष्टौनागतत्र्यनुष्टुवतद्यावापृथिव्येकाद्वेऐंद्यौत्वाष्ट्रचौवाढेिराका- सिनीवाल्योरत्यालिंगोक्तदेवता' । 'ऋतमेकादशजगत्यतपष्ठयेंद्रासोमीसरखतित्वमितिसारस्वतो/ोयोनोवार्हस्पत्येतवोमारुती' । 'वा योसैकागायनमुक्तादेवता प्रउगेणाद्यतुतृचत्यैद्रवायवीद्यावापृथिव्योत्यस्तृचोहाविर्धानोवातृतीय पादोवामेयोंबितमेनुष्टुभौहतीन' । 'क निक्रदतृचप्रदक्षिणिज्जागतमध्येतिशकर्यष्टिर्वेताभ्यासपिरध्वनिवाश्यमानशकुततुष्टाव' इति । 'अयसउपात्यानुष्टुप्पुरीप्येभ्योगिभ्य ' इति । 'तिस्र पदपार्जन्यतुपर्जन्यायतृचगायत्रमेतकुमारआमेयोऽपश्यत्' इत्यादिबहुस्थलेपुतत्रैवव्यभिचारदर्शनात् कपिदैवतच्छदासीत्य स्यसग्राहकत्वमेवन्याय्य । यत्तु आश्वलायनानादेवताप्राथम्यामासकाथर्वणसर्वानुक्रमण्यां 'आश्वलायनानुक्रमानुसारेणानुक्रमिप्याम. खिलान्वर्जयित्वे' तिप्रतिज्ञाय 'इद्रत्वातृचविश्वामित्रगोतमविरूपा प्रत्यूचमिंद्रमरुदमयोपिगायत्रमि' त्यादीनाएकादशपटलेविंशतितम काडस्याव्यभिचारेणपिदैवतछदासिप्रदर्शितानीतितद्वदृचानायौतस्मातसूत्रम्दाश्वलायनभिन्नावलायनपरनतुझ्चश्रौतस्मातसूत्रकृचाश्व- लायनपर || तथाचवृहदावलायनस्मृतौ-'तपसाविदितविप्रामयातायत्क्षणादिव । श्रौतस्यकर्मण सिद्ध्यैश्रौतसूनमयात ॥ तएतमृदु । गभीरेगभीरार्थशिवप्रदे। सुदुशेयेपुविदुपामनसाप्रीतिवर्धने ॥ श्रौतस्पेवचयदाप्यमयैवचकृतद्विजा । गृषभाष्यकरिष्यतिद्विजाइतिनीकृत ।।' उपनयनप्रकरणेयज्ञोपवीतविधिप्रकरणेच । 'प्रत्यक्षरमापिछदोदैवागान्यक्षराणिच । भूतेतत्वात्मवर्णीश्वस्थानज्ञात्वाजपेत्सदा ॥ तथा । - ·'प्राप्यादिसर्वविज्ञायतंत्रविन्मंत्रसूक्तयोः । यज्ञोपवीतमंत्रेणकुर्यायज्ञोपवीतनं ॥ ब्रह्मास्याद्यज्ञसूत्रस्यमुनिर्गायत्रमीरितं । छंदःप्रजापतिर्देव- मोफारमधवानिवृत्' इति । एतेनसर्वानुक्रमण्यांमयसाव्यपदेशेनअव्यभिचारेणचदेवताप्राथम्योत्त्याछंदोपेक्षयादेवतायाःप्राथम्यमितिवदं- तोनिरताः । सत्येकस्मिन्याधकेमाधफसहस्रस्याप्यकिंचित्करत्वमितिन्यायेनभूयसाव्यपदेशसासाधकत्वात् । श्रुतिरूपसाधकस्यप्रमाणांतरा- नपेक्षस्पप्रागेवाभिहितत्वादित्यलं विस्तरेण ॥ श्रुतिस्मृतिप्रमाणानामेकवाक्यत्वकल्पनात् । सर्वेषांचाविरोधेनछंदःपाथम्यमीरितं ॥१॥ इति र. क. छंदोदेवतोहक्रमनिर्णयः ॥ रोदःशब्दविचारः। अथरोदःशब्दरोदसीमब्दयोर्नपुंसकत्रीलिंगयोर्विचारःक्रियते ॥ रुदधातुप्रकृतिकअसुन्प्रत्ययातःसांतोनपुंसकएकः । तत्प्रकृतिकगौरा- दिलीपंतस्त्वपरःसीलिंगः । वेदेकोशेचोभयोरपितथादर्शनात् । तथाहि । नहित्वारोदसीउभे । विचमेअस्यरोदसी । नरोदसीअपनुदंतधो राः । इत्यादिमंत्रेषुद्यावापृथिवीवाचकःसांतोनपुंसकः । अतएवपदकालेद्विवचनांतत्वेनप्रगृह्यत्वादितिशब्दप्रयोगःसंगच्छते । तस्यचद्या वाटथिवीदेवतावाचफस्यदेवतोचारणकालेप्रथमांतस्यरोदसीइतिखरूपं । अन्वाधानकालेद्वितीयांतस्यरोदसीइति । होम्यादिद्रव्यत्यागकाले चतुर्यंतस्यरोदोभ्यामिति । अतएवचएतेपृष्ठानीतिमंत्रेरोदसोरितिसप्तमीद्विवचनांतमुपपद्यते । डीपंतेतत्रतत्रांतोदाचखरव्यत्ययकल्पना छांदसत्वेनपूर्वसवर्णादिकंरोदसोरित्यत्रईकारलोषकल्पनंचत्वादितिमहदेवगौरवं । सांताश्रयणेतुनकिंचित्कल्पनीयमितिमहदेवलाधयम् । अमरकोशेपितृतीयकांडेनानार्थवर्गएकोनर्विशदधिकद्विशतश्लोफे प्रसूरश्चापिभूधावौरौदस्यौरोदसीचतेइति । रामाश्रमकृततट्टीकायामपि ।

·गा.छंदो.
ऋक्म. घारापयिन्यौरोदस्यौद्यापाभूमीचरोदसी । रोदश्वरोदसीचापिदिविभूमीपथक्पृथक् । सहप्रयोगेप्युभयोरोद स्यादपिरोदसीतिविश्वः । इति
दर्शनाचसांतएरप्रायः । यस्तु । जोपचदीमसुर्यासचष्यविपितम्तुकारोदसी । सचामरुत्सुरादसी । मिम्यक्षयेपुरोदसी । अधस्सैपुरोदसी।
इतिचतुर्पदाहरणेपुईकारांतएकवचनांतः । सतुमरुत्स्त्रीवाचक रुद्रस्त्रीवाचक विद्युद्वाचकश्चेतिनकाप्यनुपपत्ति. । स्पष्टंचेदपेदभाप्ये । परा
गुमाअयास । जोपधदीमसुर्यामचध्यैइतिमंत्रव्याख्यानसरेपराशुमाअयासइतिमोरोदसीइत्यनद्यावापृथिवीवाचकत्वेडीपंतस्यातोदात्तस्यवा
छंदसीत्पनेनपूर्वसवर्णदीद्विवचनांतत्वेनमरुतिभापः । मरुत्वियादिवाचकत्वेतुलुप्तसप्तम्यतईदूतौचसप्तम्यर्थइतिगृह्याद्रष्टव्यमितिसुधीमि
निभावनीयं । इति मग्वेदकल्पद्रुमेरोद शब्दनिर्णयः ॥
संहितास्थगायत्र्यादिच्छंदांसि ।
श्री ॥ अथास्यांशाकलसंहितायांगायत्र्यादिच्छंदसामुगियत्ताबुमुत्सूनाप्रीत्यैतत्तत्संख्यानियमंदर्शयिष्ये । तत्रतावत् २४५१ गायत्र्यएक
१ गायत्र्यादिछंदोभेदपरिगणनं गायत्री ८ पदपक्ति-उप्णिग्गर्भा-पादनिन्-अतिनिर-यवमध्या-वर्धमाना-प्रतिष्टा-हसीयसी । उप्णि ७ पुरज.
मिर-अकुप्-वाच्याशिरा-तनुशिरा-पिपीलिकमध्या-अनुष्टुगर्भा-उष्णिक् । अनुहुए ६ महापदपंक्ति -कृति -पिपीलिकमध्या-काविराज नष्टरूपी-
विराज । गृहती १० पुरसादृहती-व्यंकुसारिणी-उरोवृहती-कंधोपीवी-उपरियादृहती-विष्टारहती-अवृहती-पिपीलिकमध्या-विषमपदाहती ।
पंक्तिः ७ विराट् रातोवृहती-विपरीता-प्रस्तारपंक्ति -आस्तारपक्ति -सस्तारपंक्ति-पिशरपक्ति । त्रिष्टुप् १२ जगती-अभिसारिणी-विराट्स्थाना-
विरादरूपा-ज्योतिष्मती-पुरसाज्योति मध्येज्योति -उपरिटाग्योति - महावृहती-ययमध्या-पत्त्युत्तरा-विरारपूर्वा । जगती ३ निष्टुप्-महासतो-
वृहती- महापंक्ति । प्रगाथाः ६ याईत.-काकुम -महावाईत विपरीतोत्तर -आनुष्टुभ -आष्टम्मुसास्मृचा. इति ।
॥७॥

·पंचाशदधिकचतुर्विशतिशतानि । ३४१ उष्णिहएकचत्वारिंशदधिकशतत्रयं । ८५५ अनुष्टुभःपंचपंचाशदधिकान्यष्टौशतानि । १८१ बृहत्यएकाशीत्यधिकंशतं । ३१२ पंक्तयोद्वादशाधिकशतत्रयं । ४२५३ त्रिष्टुभस्त्रिपंचाशदधिकद्विचत्वारिंशच्छतानि । १३४८ जगत्यो ऽष्टाचत्वारिंशदुत्तरत्रिशताधिकंसहस्रं । १७ अतिजगत्यःसप्तदश । १९ शर्यएकोनविंशतिः । ९ अतिशकोनव । ६ अष्टयःपट् । ८४ अत्यष्टयश्चतुरशीतिः । २ धृतीद्वे । १ एकाऽतिधृतिः । ६ एकपदाःपट् । ८७ द्विपदाःसप्ताशीतिः । '१०० वार्हताःप्रगाथाः शतं । ९४ विपरीतोत्तराश्चतुरधिकानवतिः । ५५ ककुभाःपंचपंचाशत् । १ महावार्हतएकः' । एवंसमिलित्वा २५० सार्धशतद्वयं । एतेदृचादृचाइतिकृत्वातएवद्विगुणाऋचः ५०० पंचशतानि ॥ एवंसकलाःशाकलसंहितायांखिलरहितायामृचो १०४७२ युत्तरसप्तत्य धिकचतुःशताधिकदशसहस्राणि संख्येति ॥ यत्तु 'ऋचांदशसहस्राणिऋचापंचशतानिच ॥ ऋचामशीतिःपादश्चैतत्पारायणमुच्यते ॥ इतिकस्यचिद्वचनं तद्वालखिल्याध्यायादिखिलसहितशाकलसंहिताविषयमितिध्येयं ॥ खिलरहितायास्तुपूर्वोक्तायाएवसंख्यायाःप्रतीतेः॥ एवमत्रप्रथमाप्टकेत्राचः १३७० द्वितीये ११५७ तृतीये १२०९ चतुर्थे १२६९ पंचमे १२६३ पठे १६५० सप्तमे १२६३ अष्टमे१२९३। एतत्संकलनपूर्वोक्तमेव । सूक्तसंख्यात्वनुक्रमण्यामेव 'तदेतत्सूक्तसहस्र' इत्यादिनापठिता सापिवालखिल्याध्यायान्विताया एवघटते । अन्यथातुपडधिकंसहस्रं । तदित्थं । प्रथमाष्टके सूक्तानि १२१ द्वितीये ११९ तृतीये १२२ चतुर्थे १३० पंचमे १२९ पच्छे १२४ सप्तमे ११६ अष्टमे १४५ एतत्संकलनप्रागुक्तमेव ।

·स्वा.न. अक्सं. MY MY ॥८॥ १ ४ . ८ २ २ ५ खाहावत्यूचः। मंत्रप्रतीक अष्टाध्यायवर्गा मत्रप्रतीक. अष्टकाभ्यायवर्गा अष्टकाध्यायवर्गाः मत्रप्रतीकं. खाहायजंकृणोतन २५ आपूणोऽअस्यकलशः ३ २ ११ आर्यावर्यऽआपरि० ६ १२ तुतमेअपस्तदुतायते ३० तिष्ठाहरीरथुआ ३ २ १७ खाहाकृतस्यतृपत० १७ पूपृण्वतमरुत्वते. ११ इंद्र साहापितु० ३ ३ १४ आद्नुतेऽजर्नु ४२ खाहकृतान्याग ११ साहामयेवरुणा २१ विश्वेदेवा खााकृ० २५ पुरोगाऽअमि० २ ९ आशिमेस० ५ २ २ वर्षिहोत्रमुतपोत्रं० घृतमिमिक्षेतमस्य २३ याव स्वाहा ५ २ ४ मातलीकव्यैर्यमो० तुभ्यहिन्यानोव० २ २५ आनोव॒र्हिः० २९ आमेवहवरुण. २२ आर्यायग्रेसमि० २ ८ २३ आनोयातमुप० २५ सद्योजातोय॑मिमीत० ८ ६ निर्दिष्टेषुस्वाहावन्मनेप्वपिप्रदानाप्रदानार्थकस्वाहाकारभेदेनद्वैविध्यपरिकल्प्य प्रदानार्थकस्वाहाकारवत्स्वेवातेपुन.खाहाकारोमास्त्वन्य प्रापेक्षितएवेतिनिर्णीयजुह्रतिकेचनशिष्टास्तन्मतेनप्रदानार्थकस्वाहाकारघटितमंत्रप्रतीकमूर्ति * ईदृक्पुष्पविन्यास कृतः । कैश्चित्तुस्वाहान येवरुणाय ३।८।२१ आयाह्यर्यआपरि ६३३१२ वेपिहोत्रमुतपोत्रं ७।५।३० इतिमंत्रयमेवप्रदानार्थकंनिर्णीतंतत्राप्याद्योवैकल्पिकइति । तत्र सदसत्सद्भिरूहनीयम् । ७ ६ २ ८ २ ४ ८ ·खाहाकारवन्मंत्रविचारः। श्रीवेदपुरुषायनमः ॥ अथऋगानायकतिपयमंत्राःखाहाकारवंतआनातास्तत्रसंशयः-किमेतेषांहोमेविनियोगःप्रदानार्थकखाहाकारांतर युतानामुतकेवलानामिति । किंतावत्प्राप्त । नकेवलानांहोमेविनियोगःसंभवति । होमस्यत्यागात्मकतया मंत्रमध्यपठितस्सचखाहाकारस्य गंगावययतया पदानार्थत्वाभावादंतेपुनःप्रदानार्थकखाहाकारःप्रयोक्तव्यइति । अतएवभगवान्जैमिनिःसंकर्षकांडे 'खाहाकृत्य' (अ.१४ पा. ४ सू.१०) 'चपट् (१४४४४१९) इतिसूत्राभ्याक्रमेण 'खाहाकृत्यत्रमणातेजुहोमि' 'साहाकृतमिंद्रायतेजुहोमि' इत्यादावुपसर्जनत्वेना न्वितानांसाहाकाराणांमुख्य विशेष्यत्वाभावात् द्रव्यस्तुतिद्वारैववाक्यार्थसमन्वयादमदानार्थत्वं । वपट्तेविष्णवासआकृणोमी' त्यत्रवपददस्य स्वाहामतगन्दवत्ममासाभावेनखतंत्रतयाप्रदानार्थत्वेप्राप्ते । आकृणोमि ' इत्यत्रतदन्वयेनाखातंत्र्याविशेषादप्रदानार्थत्वंनिर्णीय तत्रतत्र प्रदानार्थकस्साहाकारांतरप्रयोगंबते । इतिप्राप्तेनूमः-नऋगाम्नायपठितेषुखाहाकारवत्सुमंत्रेषुहोमकालेपुनरन्यःखाहाकारःप्रयोक्तव्यइति । कुतः । पठतिहिमगवानाश्वलायनःश्रौतसूत्रप्रथमाध्यायस्यैकादश्यांकंडिकायां-'स्वाहाकारांतैमैत्रैर्नचेन्मपठितः' इति । व्याख्यौ चैतद्वृत्तिनारायणः-- यत्रकापिस्वाहाकारोनपठितस्तदांतेखाहाकारःकर्तव्यः । यत्रकापिपठितश्चेत्सएवप्रदानार्थकोभवति' इति । कारिकाकार-मंचनाचार्यमभृतिप्राचीनप्रयोगकाराश्चैवमेवप्रतिपादयंति । शौनकोपि--'यसिन्मंत्रेनपठितःखाहाकारोभवेद्यदि । साहातश्चप्रयोक्तव्योहोमेपुमणवादिना' इति । अत्रवचनद्वयेपियद्यपूर्वविधिरंगीक्रियते तदापर्युदासन्यायेनखाहाकारघटितान्यहोमसाधनी भूतमंत्रत्यायच्छेदेनअंतेखाहाकारविधिरितिवक्तव्यम् । अथहोमसाधनीभूतमंत्रेषुअंतेखाहाकारोवचनांतरेणप्राप्तइत्युच्यतेतदानेनवचनेन ·स्वा.वि. नक्स. साहाकारयल्सुमनेपुसप्रतिपिध्यतइत्यापतति । अन्यथावचनवैयर्थ्यापतिदेारा । नन्वेवं 'साहारत्य' 'वपद' इतिसंकर्मकांडस्थाधि करणद्वयविरोध । तत्रहीतरविशेषणतयान्वितार्थकस्वाहापदस्यपदानार्थत्वनिरम्यातेपुन साहापदप्रयोगव्यवस्थापनात् । न । तस्या-धलायनो तकर्मातिरिक्तर्मविषयत्वात् । आश्वलायनमोक्तकर्मसूक्तसूत्रेणतद्वाधात् । अतएव अमिष्टोमस्थसौत्येहनिहौनकांडपठितप्रवृताहुतिहोमे 'स्वाहानाचे' इत्येकोमा । 'खाहावाचस्पतये' इतिद्वितीय । एवमन्येपिबहवोमत्रा सति तनापिमत्रपठितखाहाकारएवप्रदानार्थइति मनातेप्रदानार्थकान्यखाहाकारंनप्रयुजति । एवमयाश्चेतिमपि । अध्वर्युकांडपठितप्रवृताहुतिहोमेतु 'जुष्टोवाचोभूयास' इतिमत्रे म्वाहाकारसत्वेपि तसिन्माषा साहासरखत्याइतिमनातेपुन वाहाकारयोजनादरीदृश्यतेकेशवादिप्राचीनप्रयोगेषु । एवबगलामुख्यादिता त्रिकमनेष्वपि । मत्रमध्येखाहाकारसत्वेपिमनातेपुन साहाकार प्रयोज्यइतिताविद्भिरुक्तत्वात् । नचानत्यसाहाकारस्यवस्थानच्युतनस कुडलादीनाकडूयनालकरणादिकार्याक्षमत्वमिवनप्रदानार्थत्वम् । अतएवयज्ञायज्ञीयेसामनि इरापदस्यगिरापदस्थानएवनिवेशआवृत्तिश्यक ल्प्यतइतिशक्यम् । यत्रकापिस्थितस्यदीपस्येवपदस्याप्यर्थप्रकाशकत्वानपायात् । देहिब्राह्मणायनात्मणायदेहीत्यादिवाक्याभ्यामविशेषेणयो धानुभवाच । अतएव ' पुरस्तात्साहाफारावाअन्येदेवाउपरिष्टाखाहाकारावाअन्ये ' इतिश्रुत्याउभयोरपिप्रदानार्थत्यमनूयते । एतेनम पटकादिमभ्यपठितसाहाकारातेहुत्वाशेषमत्रोनिगदेनोधारणीयइतिकेषाचित्प्रलापोनिरस्त । नचसम्छुतस्येतरविशेषणतयोपसितार्थ फस्सखाहाशब्दस्यकथप्रधानतयाप्रदानार्थावबोधकत्वमितिवाच्यम् । नचेन्मनेपठितइतिसूत्रबलादेवतादृशखाहाकारघटितमनेपुवाहापद स्थावृत्त्याप्रदानार्थावबोध कल्पनीयइतिदिक् ॥

·पारायणहोमाधारंभकालः। श्रीः ।। जपाचारंभकालस्नुपरशुरामेणोक्तः ॥ वैशाखेश्नावणेमासेचाश्विनेमार्गशीर्षके । माघफाल्गुनयोपिसितेपक्षेशुभेदिने ॥ वेदारंभः प्रकर्तव्यःपुत्रपौत्रादिराद्धये ।। इति । कार्तिकेखर्णलामःस्यादितिकेचित् । वाणितुसंग्रहेअनध्यायतिथीन्सर्वान्रिक्ताप्टम्यौविहायच । इनरायुनफर्तव्योवेदारंभःशुभप्रदः ॥ अनध्यायेचसंध्यायामपराडेकथंचन । म्पियरिजखलायांतुवेदारंभोनसिद्धिदः ॥ इति ॥ रत्नमा लाया-सोममोम्यगुरुशुक्रवासरासर्वकर्ममुभवंतिसिद्धिदाइति ॥ निप्कामतयावेदाधनुष्ठानेतुयदाश्रद्धोत्पद्यतेतदैवारंभःकार्यः । नश्वः अगुपासीतफोहिमनुष्यस्पश्चोयेदेतिश्रुतिः । श्व.फरवाणीत्येवमुपासनाकालांतरप्रतीक्षानकार्या । हियस्मान्मनुप्यस्यवःकालसंबंधिजीवनंकोवे दफोजानीयात् आयुपोऽस्थिरत्यादितिश्रुत्यर्थः । परशुरामोपियदैवजायतेवितंचिश्रद्धासमन्वितं । तदैवपुण्यकालोयंयतोऽनित्यहिजी वितं ।। अतःसर्वेपुफालेपुजपसारंमणशुभंइति ॥ दीपिकायामपि-ईश्वराराधनार्थवाअथवापापनुचये । यदिरुद्रायनुष्ठाननमुहूर्तादिचि तमेदिति ॥ फाम्येतुदिनंसंशोध्यमेव ॥ एवमारंभोत्तरंमध्येनध्यायपातेतुजपहोमाभिषेकादिकर्तव्यमेव । ततोवेदादिमारभ्यसंततमधीयीतना स्थांतरानध्यायोनास्यांतराजननमरणमशुचि (अशौचनेत्यर्थः) नांतराच्याहरेनांतराविरमेतत्रिःप्राणानायम्याचम्यप्रणवंबाप्रविधाययावत्का लमधीयीतततःसर्वनिशानिशांतरंसलिललोप्यपरिदध्यात् । निशांतरसंध्यांनिशादीन्लोप्यविहायसमापयेदित्यर्थः । इत्यादिविशेषोज्ञेयः॥ -

·, पाराय
मक्सं.
॥१०॥
वेदपारायणप्रयोगः।
पूर्वोक्तशुभेकालेपारायणदिननिश्चित्यतत्प्राग्दिनेकृतनित्यक्रिय शुलवासा.सपत्नीकोयजमान पूजितेप्टदेवतोगोमयलिप्तेशुचौदेशेषाङ्मुखउ
पविश्याचम्यप्राणानायम्यदेशकालौसंकीर्त्यअमुकगोत्रस्यामुकशर्मणोममकायिकादिसमस्तदोपनिवर्हणद्वाराऋग्वेदांतर्गतसब्राह्मणशाकलसंहि
तापारायणाधिकारार्थपडब्दचतुरब्दद्यब्दाब्दान्यतमंपूर्वोत्तरांगसहितंसर्वप्रायश्चित्तंप्रतिकृच्छंगोमूल्यरजतनिष्कपादप्रत्यानायेनकार्षापणैक
गोमूल्यपत्यानायेनवाहमाचरिष्यामि इतिसंकल्प्योक्तप्रकारेणसर्वप्रायश्चित्तमाचरेत् ॥ पुनर्देशकालावुत्कीर्त्यममसमस्तपापक्षयद्वाराऋग्वे-
दांतर्गतसब्राह्मणशाकलसंहितापारायणाधिकारार्थमृग्विधानोक्तक्रमणप्रणवादिजपमहंकरिप्ये इतिसंकल्प्य ॥ प्रणवस्यपरब्रह्मपरमात्मागाय-
त्रीव्याहृतीनांपरमेष्ठीप्रजापतिःप्रजापतिहतीगायत्र्या० ॥ आपोहिष्ठेतिनवर्चस्यांवरीप.सिंधुद्वीपआपोगायत्रीपंचमीवर्धमानासप्तमीप्रतिष्ठा
अंत्येद्वेअनुष्टुभौ ॥ एतोन्विद्रमितितिसृणामांगिरसस्तिरश्चीइंद्रोऽनुष्टुप् ॥ ऋतंचेतितृचस्यमाधुच्छंदसोधमर्पणोभाववृत्तिरनुष्टुप् ।। शंनइंद्रा-
मीतिपंचदशर्चस्यसूक्तस्यमैत्रावरुणिर्वसिष्ठोविश्वेदेवास्त्रिष्टुप् ॥ खस्तिनोमिमीतेतिपंचानामानेय खस्त्यात्रेयोविश्वेदेवास्त्रिष्टुवंत्येद्वेअनुष्टुभौ ।
| पावमानीनांछंदादिनवमेमंडलेआलोचनीयं । शंवत्यादीनांपाठःकपिजलाधिकरणन्यायेनतिसृणांतिसृणामेवेतिकेचित् ॥ ऋग्विधाने-
तर्पयित्वाद्भिराचार्यानृपीछंदांसिदेवताइत्यनेनाचार्यादीनांतर्पणमभिहितं । तत्राचार्यादीनांविशेषरूपेणानुपादानासामान्यरूपेणेतिगम्यते
तद्यथा । आचार्यास्तृप्यतु । ऋपयस्तृप्यतु। छंदासितृप्यतु। देवतास्तृप्यंत्विति । ततो रौद्रमंत्राञ्जपेत् । कद्रुद्रायेतिनवर्चस्यघौरःकण्वोरुद्रो
गायत्र्यत्यानुष्टुप् । इमारुद्रायतवसइत्येकादशर्चस्यसूक्तस्यांगिरसोरुद्रोजगत्यंत्येद्वेत्रिष्टुमौ । आतेपितरितिपंचदशर्चस्यसूक्तस्यगृत्समदोरुद्र-
॥१०॥

·बिष्टुप् । इमारुद्रायसिरधन्वनइतिचतुर्ऋचस्पमैत्रावरुणिवसिष्ठोरुद्रोजगत्यंत्यात्रिष्टुप् । ततोयुतसहस्रशतदशान्यतमयासंख्ययागायत्रींज- पित् ॥ पुनर्देशकालोसंकीर्त्यऋग्वेदांतर्गतसत्रामणशाकलसंहितापारायणांगत्वेनगणपतिपूजनंखस्तिवाचनमातृकापूजननांदीश्राद्धंग्रहयज्ञंच- करिप्य इतिसंकल्प्योक्तप्रकारेणकुर्यात् । एवंपूतोधिकारीभवति॥ ततःपारायणदिनेकर्ताकृतनित्यक्रियोदर्भासनेप्रामुखउपविश्यपवित्रपाणिः प्राणानायम्यदेशकालोनिर्दिश्य अमुकगोत्रस्यशर्भणोममकायिकादिसमस्तदुरितक्षयपूर्वकंश्रीवेदपुरुषप्रीतिद्वाराअमृतत्वप्राप्त्यर्थआदोषणवसम स्तव्याहृतिसहितायाःअंतेमहानाम्न्युपनिषत्सहितायाऋग्वेदांतर्गतशाकलसंहितायाःपारायणमहंकरिष्ये। ऋत्विग्द्वाराकरणेतुऋत्विजंवृत्वातं- मधुपणाईयेत् । ततःपारायणकर्तादेवालयेखगृहेवागोमयोपलिप्तभूमौहस्तायामविस्तारोचांवेर्दिकृत्वातदुपरियवसंमिश्रांमृत्तिकांसंस्थाप्यत- प्रमहीचोरित्यादिविधिनासुदृढंकलशंयुप्रक्षालितंपुष्पपल्लवमालाचंदनकुंकुमादिभूषितंप्रतिष्ठाप्यतत्त्वायामीतितत्रवरुणमावाह्यसंपूज्य ॥ तत उपरामकुशतंवत्सनान्वाकृतिवेदंब्रह्मणःशिरउपधानत्वेनकलशोपरिनिधायखस्त्ययनंपठेत् । खस्त्ययनंतायमितिद्वयोरात्रेयःखस्त्यानेयो- विश्वेदेवाखिष्टुप्इतिऋद्वयंपठेत् ।। ततऊर्ध्वाप्रपंचाशत्कुशनिर्मितंकूचैप्रत्यगग्रंवेदोपरिप्रतिष्ठाप्यप्राणप्रतिष्ठापूर्वकंब्रह्मजज्ञानमितिमंत्रेणावाह- नायुपचारःपूजयेत् । ब्रह्मदक्षिणभागेद्वितीयकलशोपरिमतिमायांसावित्रीपूजनमुक्तंकैश्चित्तन्मूलाभावादुपेक्ष्यं । ततोगुरुंब्राह्मणांश्चसंपूज्य विष्णुंमरेत् ॥ ततोदेवतासंनिधौदर्भासनेदर्भपाणिःप्राङ्मुखउपविश्याचम्य । प्रणवस्यपरब्रह्मपरमात्मागायत्रीव्याहृतीनांपरमेष्ठीप्रजापतिः प्रजापतिर्घहतीजपविः । ॐ भूर्भुवःसःइतिजपित्वाऋपिछंदआधुच्चारणपूर्वकंअमिमीळइत्यादिपारायणमारभेत । पूर्वोक्तविरामस्थलेविरमे- त् । प्रत्यहमहरद्वयपर्यतंपठेत् । त्वरयासमापनेच्छायांसार्धप्रहरद्वयपर्यंतपठेत् । कर्मसमाप्त्यंतंब्रह्मचर्यमधःशयनंखल्पंहविप्याशनंचकार्य ।

·पाराय.
ऋक्सं.
शक्तौसत्यामुपोपणंबामपूजनंचप्रत्यहंसमाप्त्यंतकार्य । पतितरजखलादिसंभाषणंतत्समक्षमध्ययनंचनकुर्यात् । आसमाप्तेनानीयाद्यथाश
क्तिवापःफलान्योदनहविष्यमात्रमल्पंजीतनोपरिशयीतनमैथुनंचरेत्पतितायैर्नसंभापेतनैतत्समीपेधीयीतेतिबोधायनोक्तेः । ऋत्विकर्तृक
पारायणेपारायणकारयित्राप्येतेनियमाःकार्याः । संहितांसमाप्यमहानाम्नी:पठित्वाब्राह्मणंपठेत् । केवलसंहितामारायणेमहानातीरेवपठेत् ।
आरण्यपंचकमध्येप्रथमारण्यफत्रयस्यव्राह्मणांतर्गतत्वाद्रामणसमाप्त्यनंतरंपाठ । महानाम्नीसंज्ञकंचतुर्थारण्यकंपूर्वोक्तमाग्विधानवचनादेव
संहितासमाप्त्यनंतरमेवपठेत् । पंचमारण्यकस्यमहाप्रतयज्ञसूत्ररूपत्वादारण्यकत्रयानंतरंपाठ. ॥ इति ।
॥११॥
॥११॥

·संहिताखाहाकारविधिः।
श्रीवेदपुरुषायनमः ॥ श्रौतसातेपुकर्मखखिलविगुणतानाशनेनेष्टसिधैरुद्रंद्रप्रयवंद्यसकलविधिविदाकर्मिणोयंसरंति ॥
प्रज्ञानानंददेहासकलमुनिजनध्येयरूपम्परेशोविष्णुखैमात्रवाच्योनिखिलजनहितःसर्वगःसर्वतोऽव्यात् ॥ १॥ऋग्वेदेयाशा-
कलाख्यास्तिशासातस्याःकुर्वेगुर्जरोपाइयोहम् ॥गोपालाख्यापद्धतिशोनकीयान्ग्रंथान्दृष्ट्वाहोमजांशालिनींच ॥२॥ तत्रताव-
येदपारायणफलमाहशौनकः-पारायणाभ्यांद्वाभ्यांवाऽनश्नन्यःसततंपठेत् ॥ अनृतेभ्यःपातकेभ्योमुच्यतेनात्रसंशयः ॥
निमि-पारायणैःशूद्रीगमनात्पातकानरः ॥ गंगाप्सुमजनाचैवमुच्यतेनात्रसंशयः ॥ चतुर्भिःशूद्रीगमनात्तदन्नाशनपात-
फात् ॥ पंचभिवायाज्ययाजैरग्राह्यग्रहणाचथा ।। पइभिःपारायणैःवर्णस्तेयस्त्रीपशुपातनात् ॥ सप्तभिःप्राजापत्यस्सहीना-
चाराचवंधनात् ।। अष्टभिश्चांद्रायणाचगुरुतल्पगमात्तथा ॥ रजस्खलासंगमाचमुच्यतेपातकानरः । नवभिस्तुसुरापानात्पा-
तकान्मुन्यतेतथा ॥ असोमपानाद्दशभिरेकादशभित्रमहा ॥ द्वादशभिःपूर्वजन्मकृतादिहापिजन्मनि ॥ पातकान्मुच्यतेस्वर्ग-
लोकंगच्छतिशाश्वतं ॥ अनिष्टोमादिक्रतुभिरिष्टंभवतितेनवै ॥ वेदाध्यायीसदैवस्यादपाप्मासत्यवाक्शुचिः ॥ ययंकामयते
कामंतंतवेदेनसाधयेत् ॥ असाध्यंनास्तियत्किचिद्ररमणोहिफलंमहत् ॥ इतिवेदपारायणमहिमानंप्रदर्येदानींखाध्यायाभ्या-
सलक्षणानिवदन्तदंतरंगभूतंहोमविधिमाह-तत्रादौशरीरशुद्यादिकमाह || सिद्धमंत्रविधानेनजपै.मैर्द्विजोत्तमः ॥
तपसावर्गमामोतितपसाविंदमहत् ॥१॥ तपोयुक्तससिध्यतिकर्माणिनियतात्मनः॥ विद्वेपणंसंवन विपनरोगनाशनं ॥२॥

·स्वाहाक
ऋक्सं.
(विद्वेपणइमांपनामीत्यायं इंद्रोतिभिरित्यादिसूक्तसंडंच । संवननसंसमिदित्यादि । विषमंकंकतोनकंकतइत्यादि । रोगना-
शनंअक्षीभ्यांतइत्यादि । उपलक्षणत्यादन्यान्यप्यलक्ष्मीनाशनादीन्यूद्धानि) ॥ येनयेनार्थमृपिणायुददेवताःस्तुताः ॥
ससकामसमृद्धयतेपातपायथातथा ॥३॥ वानिकर्माणिवक्ष्यामिविविधानिचकर्मणां ॥ पुरचरणमादौतुकर्मणामिद्धिकारणं
॥ ४ ॥ स्वाध्यायाभ्यासनसादौमाजापत्यंचरेद्विजः ।। केशश्मश्रुलोमनसान्वापयित्वाप्लुतःशुचिः ॥ ५॥ विष्ठेदहनिरात्री-
तुशुचिरासीतवाग्यतः ॥ सत्यवादीपवित्राणिजपेयाहृतयस्तथा ॥ ६ ॥ ॐकारावास्तुताजालासावित्रींचतदित्यूचं ॥ आ-
पोहिष्ठेतिसूकंतुशुद्धवत्योधमर्पणं ॥७॥ शंवत्यःखस्तिमत्यचपावमान्यस्तथैवच ॥ सर्वत्रतत्प्रयोक्तव्यमादावंतेचकर्मणां
॥ ८॥ शुद्धवत्याशुचीवोहव्येत्यादयः । अघमर्पणमृतंचेतिसूक्तं । शंवत्याशंनइंद्रामीत्यादयः। स्वस्तिमत्यास्वस्तिनोमिमी-
वामित्यादयः ॥ पावमान्य स्वादिष्ठयेत्यादयः ॥ आसहस्रादाशताद्वादशांतमथवाजपेत् ॥ ॐकारव्याहृतीस्तिसःसावित्री-
मथवाऽयुतं ॥ ९॥ आपोहिष्ठेत्यादिजप्यमंत्राणांशत्यपेक्षयासहस्रशतदोत्यादृचिसंख्यावेदितव्याः। यद्वोकारव्याहृति-
पूर्विकांसावित्रीमयुतसंख्ययाजावानंतरंकिंकर्तव्यंतदाह । तर्पयित्वादिराचार्यानृपीन्छंदांसिदेवताः ॥ प्रपद्येतविरूपाक्षरौ-
द्रमनगणंजपेत् ॥ १० ॥ अनायैर्नाभिभापैतनशूद्रापिगहितैः ॥ नरजस्खलयानार्यापतितैर्नालजैर्नृभिः ॥ ११॥ नदेव-
मामणद्वेष्ट्रानाचार्यगुरुनिंदकैः ॥ नमातापितृविद्विष्टै वमन्येतकंचन ॥ १२ ॥ त्रिरात्रमेवोपवसेदादितःसर्वकर्मणां ॥
त्रीणिनक्तानियाकुर्यात्ततःकर्मसमारभेत् ॥ १३ ॥ नित्यंप्रयोगिणांचैवप्रयोगादौत्रत्र्यहं ॥ उपरिष्टादुपवसेत्कृत्वासांतप-
॥१२॥

·नादिकं ॥ १४ ॥ आयुष्याण्येवकमाणिमंत्रयुक्तःसमारभेत् ॥ सवासाःसाशरस्कोप्सुस्तास्वाभ्युक्ष्यजपेद्विजः॥१५॥ शुद्ध- पत्यस्तयांब्यत्सापावमान्योघमर्पण।। एवंत्रिराप्लुत्यशुचिःप्राणायामान्समाचरेत् ॥१६॥ 'अंब्यत्यआपोहिष्ठेत्यादयः । त्रीप- डप्टीद्वादशवापोडशाष्टादशापिया ॥ आशताद्वायमेत्प्राणान्जपन्ब्रह्माघमर्पणं ॥१७॥ प्राणायामैदग्धदोपःशुलांबरधराशुचिः॥ यथाविध्यपआचम्यारोहेद्वैदर्भग्रस्तरं ॥१८॥ पवित्रपाणिःकृत्वातुउपखंदक्षिणोत्तरं ॥ दिशोरेवांतरप्रेक्ष्यानिमिपंछाद्यचक्षुपी ॥ १९ ॥ ॐकारव्याहृतीस्तिस्रःसावित्रींचतदित्यूचं ।। मनसैताअनुद्रुत्यवेदादिसमुपक्रमेत् ॥ २० ॥ मंद्रमेवपठेत्प्रातरु- चैर्मध्यंदिनेपठेत् ॥ सोचैरेवापरातेतुसंध्याकालउपारमेत् ॥२१॥ ब्रा मुहूर्तेचोत्थायत्रिराप्लुत्यपठेविजः ॥ मध्यमांवृत्तिमा- स्थायनद्रुतानविलंबितां ।। २२ ॥ पूर्वसंध्यांजपंस्तिष्ठेदुपासीतचपश्चिमां ॥ नांतराव्याहरेतविरमेदाकथंचन ॥ २३ ॥ विरमेद्रामणेप्राप्तेकामतेनतुसंवदेत् ॥ शूद्भदृष्ट्वसंप्राप्तनाधीयीतकदाचन ॥ २४ ॥ ऋष्यादिसर्वविज्ञायपठेत्सुनियतः शुचिः ॥ सर्वान्कामानयानोतिपापैश्वपरिमुच्यते ॥ २५ ॥ अनश्नन्संहितामेतांमाताप्रातर्दिनेदिने ॥ आयुर्विद्याधनंपुत्रा- न्गृहांयामोत्यनुत्तमान् ॥२६।। एतद्ब्रह्मजपन्द्रानेक्षेतान्यांवतद्विधान् ॥ प्रेक्ष्याचम्योदकंपूतःपश्येद्गामग्निभास्करौ ॥२७॥ इत्थंसाधारण्येनखाध्यायधर्मानभिधायसंप्रतिहोमधर्मान्वक्तुमुपक्रमते ।। आदायतुसावित्र्याकर्मकुर्वीतशांतये ।। पुष्टयेधन- लाभायपशुलाभायभूतये ॥ २८ ॥ एपाहिसंहितादेवैःसर्वब्रह्ममयीनिचत् ॥ उग्रेणतपसादृष्टाविश्वामित्रेणधीमता ॥ २९ ॥ होमांचजपयांवनित्यं कुतियतया ॥ आज्यद्रव्यमनादेशेजुहोतिपुविधीयते ॥३०॥ सर्वपापहरोहोमःप्रत्यूचंचतिल:

·स्वाहाका.
सक्सं.
॥२॥
स्मृतः ॥ गृह्योक्तविधिनासर्वकर्मकुर्वीततत्वयित् ।। ३१ ॥ शत्यातुविप्राःसंभोज्यानरयूक्तसमसंख्यया ॥ वर्गाध्यायप्र-
संख्यावामंडलापधिवापुनः ॥ ३२ ॥ अथैतस्यविवरणमित्थं-अनादेशेआज्यद्रव्यमित्यनेनामिन्संहिताहोमेआज्यं
होम्यद्रव्यंप्रतमितिसिद्धं ॥ सर्वपापहरोहोमस्तिल स्मृतइतितिलहोमस्ससर्वपापहर्तृत्ववर्णनातिलद्रव्यंकाम्यमित्यपिसिद्धं
सात् तथापिपापनाशनस्सनर्वस्याप्यपेक्षितत्वातिलाअपिनित्यप्रायाएव ॥ तिलैराज्येनचहोतव्यमित्यर्थः ॥ प्रत्यूचमितिय-
दतामंत्रविभागोजापितएव ।। ऋशब्दयात्रछंदोवाची॥ तेनयसछंदसोयानिर्दिष्टाक्षरसंख्यासायसिन्नवसानेपूर्यतेतावत्यक्
यथानिमीळइविगायत्रीकार ॥ गायत्रीछंदसस्तुचतुर्विशत्यक्षराणि तान्यग्निमीळइत्यारभ्यरलधातममित्यवसानेपूर्यते तसा-
ज्जातात्रैकमार ॥ एवमुष्णिगादिप्पपिद्रष्टव्यं ॥ ऋचोपिकचिदेकायसानाभवंतिकचिट्ठयवसानाकिचित्र्यवसानाअपि ॥
तकपदाद्विपदार्थकारसानाः गायच्यादिशकयता मर्याद्वयवसाना अतिशफर्याद्या प्रायः सर्वारुयवसानाइति सर्वत्राग-
तेखाहाकारंपठित्वाहोतयं नचेन्मंत्रेपठितइत्याद्याश्वलायनेनोक्तलात् ॥ यस्मिन्मत्रेनपठितःखाहाकारोभवेद्यदि । खाहाँ-
वःसप्रयोक्तव्योहोमेपुप्रणयादिनाइतिकारिकोक्तेश्च प्रतिमंत्रमादौप्रणवःपठ्यएव ।। होमविधेरुपसाधनीभूतंकुंडकरणादिप्रा-
चीनंतंत्रविष्टदादिप्रतीचीनंचगृयोक्तविधिनैवकुर्यात् ॥ तत्वविदित्यनेनास्यहोमस्साधिकारिणदर्शयति योवेदखलक्षणतो-
र्थवश्ववत्वंनानाविरुएवाराधिकारीनान्यइति ।। ततःकर्मविरामेविप्राभोज्याः ॥ तेचशक्यपेक्षयानसूक्तवर्गाध्यायमंडल-
समसंख्याः॥ ऋगादीनांसंख्यात्वन्यत्रशेयेति॥ ॥ अथहोमकर्तुःफलंनिरूपयन्नभिचारणेविधिषिशेपमाह-
॥१३॥

·सर्वकामसमृध्यर्थपरंनींदमुच्यते ॥ एपैवप्रतिलोमोक्तापच्छ शत्रुविनाशिनी ।। अक्षरप्रतिलोमेयमभिचारेपुशसते ॥ अक्षर- प्रतिलोमेयंयसिन्युज्येतकर्मणि ॥ तदमोघंविजानीयादेतद्वैब्रह्मणोवलं ॥ व्याघातकेमासमिधोप्यक्षरप्रतिलोमया ।। जुहुया- सापेपतैलंविभीतरुकृतसुवः ॥ यइच्छेत्पीडनंशत्रोरपियोचाटनंपुनः ।। पच्छासंपीडयेच्छन्वर्णशश्चममापयेदिति ।। ॐका- रपूर्वाव्याहृतयोमधुच्छंदसआदितः ॥ मुक्तान्यतेमहानाम्यःसंहितासाऽमृतास्मृता ॥ अमृतत्वंययुर्देवाःपूर्वसंहितयानया ॥ जपेदेनशुचिनित्यममृतत्वंचगच्छति ।। अत्रैवतुजपेन्मध्येपितृसूक्तान्यनेकशः॥पित्र्यांतांसंहितांविद्यात्पितन्त्रीणातिचैतया॥ एवमेवसमाहृत्यवाययीसंहिताभवेत् ॥ रोद्यादित्यावैश्वदेवीयदैवत्यांचकामयेत् ॥ कुतिवास्तुशमनंमध्येगोष्ठसधर्मवित् ॥ पुष्पैर्गधैवमाल्यैश्ववानस्पत्यैस्तथौपधैः ।। वास्तुसर्वप्रतिकिरेत्सप्तधान्यैस्तथैवच ॥ वास्तोष्पतियजेचात्रपायसेनवृहस्पति ॥ औद्यग्पलाशैशवलिंग्रतिदिशहरेत् ।। सूर्योवायुर्यमःपितरोनि:तिवरुणस्तथा ॥ सोमोमहेंद्रइत्येतादिक्षुदिग्देवतास्मृताः॥ दद्यादानंग्राह्मणेभ्याशिवंभवतुवास्त्विति ॥ (भवतिवास्तुनिपाठः)॥३४॥ऋपीणांमंत्रदृष्टेनप्रत्यक्षासिद्धिरिष्यते ।। सर्वत्र- दक्षिणांदयानंवाकर्मसिद्धये ॥ ३५ ॥ नत्वेनगदक्षिणकर्मकिंचिदस्तीतिशौनकः ॥ भक्त्याहिपूर्णपात्रेणसंमिताप्यंततोभवेत् ।। ३६ ।। तस्मात्स्वल्पापिदातव्यादक्षिणाकर्मसिद्धये ॥ ऋषभैकादशादद्यायेनवातुप्यतेगुरुः ॥ ३७॥ धर्मज्ञेसत्यवादिनि ब्रह्मदानंचदीयते ॥ तदिदंपरमंत्रह्मगुह्मपावनमद्भुतं ॥ ३८॥ नाप्रशांतायदातव्यंनापुत्रायातपखिने ॥ नासंवत्सरोपिवा- । यनाशिष्यायाहितायच॥३९॥ यएतेनैवविधिनावेदमभ्यस्यतेद्विजः । सनरःसर्वदापूतोमनाशुद्धियजायते ।। ४० ।। इति ॥ ।

·ऋक्सं.
स्वाहाक
॥३॥
खाहाकारप्रयोगः।
॥ अथैवत्प्राचीनप्रयोगासाधारणींपरिमापांचानुसत्यप्रयोगोलिख्यते ॥ वनवेदतत्ववित्तपोनिष्ठ संहिताहोमचिकी'-
बामणोहोमदिनात्पूर्वचतुर्थेदिनेनित्यकर्माणिनिर्वाचम्यमाणानायम्पदेशकालोसंकीर्त्यकरिष्यमाणऋग्वेदांतर्गतशाकलसं-
हिताहोमेशरीरशुद्विद्वाराधिकारसिद्धयेप्राजापत्यकच्छूतत्प्रत्याम्नायगोनिष्कयीभूतामुफपरिमाणद्रव्यदानेनामाचरिष्येइति
संकल्पयेत् ॥ प्राजापत्यस्सगोभिन्न प्रत्याम्नायचिकीर्षायांतवाऊहयेत् । ततोयानिकानीतिमंत्रेणकेशश्मथुलोमनसानियापयि-
त्वाविधिनासायात् ।। ततोबाकूर्चविधिनापंचगन्यपिवेदितिकेचिदाहुः ॥ ततस्तद्दिनवाग्यतःशुचिस्तिष्ठन्नीत्वातथाविध-
आसीनोरात्रिनयेत् ।। ततायोभूतेस्नानादिकृतनित्यक्रियामणयव्याहृतिपूर्विकांसावित्रीजस्तावक्ष्यमाणान्मंत्रान्जपेत् ॥ तेच
आपोहिष्ठेतिसूक्तं शुचीवोहच्या अग्निःशुचित्रततमः उदनेशुचय इत्येवंतिस्रःएतोन्विमितितिस्रश्च ऋतंचेतिसूक्तं शंनइंद्रा-
ग्रीतिसूक्तं सस्तिनोमिमीतेतिमूक्तशेपं खादिष्ठयेत्यारभ्य क्षीरंसर्पिमेधूदकमित्ता-पायमान्योदशोत्तरपदशतान्युचइति एते
मंत्राः शक्तनसहस्रावृत्याजघ्याः तावदशक्तेनतुशतावृत्त्या तत्राप्यशक्तेनपुनर्दशावृत्त्येति । एवमशक्तीप्रणयव्याहृतिपूर्विका
गायत्रीमयुतसंख्ययाजपेत् ।। केचिन्मंत्रजपगायत्रीजपयो समुच्चयमाहुः ॥ तन ॥ वाक्यमूलेऽथवेतिपदेनगायत्रीजपस्यपा-
क्षिकत्वद्योतनात् ॥ ततःआचार्यास्तर्पयामि ऋषीस्तर्पयामि देवतास्तर्पयामि छंदांसितर्पयामीतिजलेनतर्पयित्वा रुद्रेशरणा-
१ देवताछंद शब्दयो.प्रथमाविभक्तिखीसरेतृप्यंत्वितिक्रियाविञया ।
॥१४॥

·गतोसीतिभावयनूरुद्रदैवत्यमंत्रगणंजपेत् ॥ तेचमंत्राःकद्रुद्रायेतिनवर्चसूक्तं इमारुद्रायेत्येकादशसूक्तं आतेपितरितिपंचद- शमूक्तं इमारुद्रायस्विरधन्वनइतिचतुष्कंसूक्तं आयोराजानं तमुष्टहिभुवनयपितरंत्र्यंबकमित्येताश्चतस्रऋचइत्येतान्मंत्रान्ज- पित्वाऽनार्यशूद्रगर्हितरजस्खलास्त्रीपतितांत्यजदेवब्राह्मणद्वेष्टगुर्वाचार्यनिंदकमातापित्रद्वेभिःसहसंभापणादिवर्जयेतुनचकम- प्यवमन्येत ॥ अत्रत्रिरात्रंशक्तस्योपवासाःअशक्तस्सनक्तानि ॥ एतावान्विधिर्वेदपारायणहोमयो:समानाइतऊर्चपारायण- विधौविशेपोविधिमूलतएवयोध्यः होमविधानस्यैवात्रप्रतिज्ञातत्वात्तनलिखितवंतोवयं ॥ ॥ एवंत्रिरात्राचीर्णव्रतश्चंद्रतारा- नुकूल्यादिनिर्णीतेपुण्येदिनेसंभृतसंभार:कर्तास्वासनेशुचौदेशेचोपविश्याचमनप्राणायामान्कृत्वादेशकालौसंकीर्त्याऽमुकगो- अस्सामुकशर्मणोममपूर्वजन्मेहजन्मसंचितसकलपापनिवर्हणद्वाराभीष्टकामसिद्ध्यर्थं श्रीवेदपुरुपांतर्गतसावित्रीप्रजापतिप्रीत्य- ) र्थचऋग्वेदांतर्गतशाकलसंहितायाःप्रत्यूचंतिलाज्यद्रव्यहोमंकरिष्यइतिसंकल्प्य तदंगताविहितंनिर्विनवासिद्धार्थमहागणप- तिपूजनपूर्वकंस्खस्तिपुण्याहवाचनमातृकापूजननांदीश्राद्धमाचार्यादिवरणंचकरिष्यइतिसंकल्पयेत् ॥ स्वयंहोमचिकीर्षायांत्र- लादीनेववृणुयात् नत्वाचार्य ॥ किंच ॥ श्रीकामाशांतिकामोवाग्रहयज्ञसमाचरेत् ॥ तथा नैतदृतेविसिध्यंतिकर्माणिनि- ।' पिलान्यपीतिवचनाद्रहयज्ञसमुच्चयेच्छायांप्रजापतिप्रीत्यर्थमित्यंतेग्रहयज्ञपुरःसरमितिसंकल्पवाक्येऊहयेत्। ततोगणेशपूजना- । दिनांदीश्राद्धांतंकृत्वाआचार्यादीन्वृत्वाखर्यहोमपक्षेब्रह्मादीनेचवावृत्वामधुपकोदिनापूजयेत् ।। ततआचार्यःपवनपावनभूशु- शादिविधिनात्मानपावयित्वामंगलतूर्यादिघोपेणहोममंडपंप्रविश्यसर्पपविकिरणपंचगव्यप्रोक्षणादिदेवयजनरक्षखेत्यंतेहेमा- VAvo

·।
H
स्वाहाव
ऋक्सं.
॥४॥
BReeeeeerse
घायुक्तरीत्यामंडपपूजाकुर्यात् ॥ कमंडपामावपक्षेमंडपपूजापिनविधेया ॥ ततोद्विहस्तपरिमितनिर्मितकुंडात्संडिला-
द्वापाच्यांनिर्मितचतुरस्रवेयासर्वतोभद्रमंडलंविरच्यतस्मिन्त्रमादिमंडलदेवताआवाह्यतदुपरिमहीयौरित्यादिविधिनाकलशौ
मंस्थाप्यमथमकलचोपर्यापलान्मापावधिहेमनिर्मितायांसावित्रीप्रतिमायामयुत्तारणविधिमंस्कृतायांसावित्रीमावाहयेदेवं ॥
तत्सवितुर्विश्वामित्र सवितागायत्रीसावित्र्यावाहनेविनियोगः ॐतत्सवितु प्रचोदयात् भूर्भुवःस्वःसावित्रींसांगांसपरिवारों
सायुधोसशक्तिकामसांसुवर्णप्रतिमायामावाहयामीत्यावाह्य तदस्त्वित्यादिनाप्रतिष्ठापयेत् ॥ ततोद्वितीयकलशेपंचाशद्धिः-
कुशैवत्सजानुसहवेदकत्वातंनिधायतदुपरिप्रागुक्तपरिमाणांसौवीनसप्रतिमामवस्थाप्यतत्रब्रह्माणमावाहयेदनेनमंत्रेण ॥
ब्रह्मजन्नानगातमोवामदेवोनमात्रिष्टुप् प्रमावाहनेविनियोगः ब्रह्मजज्ञानंप्रथम विवः भूर्भुवःस्वानमाणसांगंसपरिवारमि-
त्याधापाध्यायेत् ॥ यथा । एहिसर्वाधिपतेसुरेंद्रलोकेनसाधूपितृदेवताभिः ।। सर्वसधातास्समितप्रभावोविशाध्वरनासवतं
हिताय॥१॥सारूढंचतुर्वकंवमथुलंरक्तवर्णकं ।। लंबोदरंचजटिलंचतुर्बाहुँप्रजापति ॥२॥ अक्षमालादर्भमुष्टिमूर्धाधोदक्षिणे
करे । सुर्वकमंडलुबामकरेसावित्रिसंयुतं ॥ ३ ॥ पद्मयोनिचतुर्मूर्तिवेदापासंपितामहं ।। यज्ञाध्यक्षचतुर्वतसैतुभ्यंनमोनमः
१४ ॥ इत्थंध्यात्वामावित्रींप्रमाणंचांडानुसमयेनपदार्थानुसमयेनापोडशोपचारैःपूजयेत् ॥ एतावत्कर्माचार्यसन्दावेपि
यजमानएपकुर्यादितिकैपांचिदाशयः ॥ अथाचार्यःकुंडेशंडिलेवातत्तदुक्तसंस्कारकरणपूर्वकमग्निस्थापनामिसंस्काराग्निध्या
नान्युक्तमार्गेणकृत्वाग्रहयज्ञपकुंडादीशान्यामुक्तलक्षणायांग्रहवेद्यामूर्यादिग्रहान्तदधिदेवतास्तत्प्रत्यधिदेवताःक्रतुसाद्गुण्य-
॥१५॥

·देवताक्रतुसंरक्षकदेवताशावायसंपूज्य तदीशान्यांकलशेवरुणस्थापनपूर्वकंसंपूज्याग्नेतिकमागत्यान्वादध्यात् ।। तद्यथा । समिद्वयंत्रयंचादायदेशकालौस्मृत्वासनवग्रहमखऋग्वेदांतर्गतशाकलसंहिताहोमेदेवतापरिग्रहार्थमन्वाधानकरिष्ये ॥ ग्रहय- झाकरणपक्षेसनवग्रहमखइतिनोचारयेत् किंतु ऋग्वेदांतर्गतेत्यादिकरिष्यइत्यंतमेवोच्चारयेत् ।। ततोसिन्नन्वाहितेनावित्यादिच- क्षुषीआज्येनेत्यंतमुक्त्वा ग्रहयज्ञपक्षेसूर्यादिग्रहान्अष्टोत्तरशताष्टाविंशत्यष्टान्यतमसंख्याभिःअर्कोदिजातीयसमिचाज्याहु- तिमिावदधिदेवतास्तत्प्रत्यधिदेवताश्चतैरेवद्रव्यैतन्यूनसंख्याहुतिभिःगणपत्यादिक्रतुसाद्गुण्यदेवता इंद्रादिक्रतुसंरक्षकदेव- ताशतैरेवद्व्यतितोपिन्यूनसंख्याहुतिभिरिति ॥ ग्रहयज्ञाकरणपक्षेत्वेतदनिर्दिश्यैवानप्रधानं-अग्निं १ सोमं २ विश्वा- न्देवान् ३ ब्रह्माणं ४ ऋपीन् ५ ऋग्वेदं ६ यजुर्वेद ७ सामवेदं ८ सावित्री ९ ब्रह्माणं १० श्रद्धां ११ मेघा १२ प्रज्ञा १३ धारणा १४ सदसस्पति १५ अनुमति १६ छंदांस्यृपीन् १७ नियं १८ हियं १९ सवितारं २० शतचिनः २१ माध्यमान २२ गृत्समदं २३ विश्वामित्र २४ वामदेवं २५ अनि २६ भरद्वाजं २७ जामदग्यं २८ गौतम २९ वसिष्ठं ३० प्रगाथान् ३१ पावमानीः ३२ क्षुद्रसूक्तान् ३३ महामुक्तान् ३४ महानाम्नी ३५ उपनिपदं ३६ हव्यवाहं ३७ एता- देवतास्तिलाज्याभ्यामेकैकयाहुत्यायक्ष्ये । पुनरत्रमधानं- अभिनववारं ९ वायु ३ इंद्रवायू ३ मित्रावरुणौ ३ अश्वि- १-अनान्वाधाने ऐभिरमइखादिवैश्वदेवसूक्तेषु, 'वैश्वदेवलंसूक्तभेदप्रयोगेइतिसर्वानुक्रममवष्टभ्यदेवताविमार्गकेचिदिच्छंतितस्यपाक्षिम्लाहहुविस्तृतिशंक्या- चनमध्येसमावेश कृतः । अथचेगदप्रयोगएवसौरस्संमन्यमानास्तदाटिप्पनेनिवेशितादेवताआलोच्यतनतनान्याधेयाः ।

·मक्सं. स्वाहाक नौ ३ इंद्रे ३ विश्वान्देवान् ३ सरस्वती ३ इंद्र २३ मरुतः १ इंद्रमरुतः १ मरुतः १ इंद्रमरुतः १ मरुतः २ इंद्रं ५१ अग्निं ५ निर्मथ्याहवनीयावनी १ अनि ६ इध्म १ तनूनपातं १ नराशंसं १ इळं १ बर्हि १ देवीरः १ उपासानक्ते १ दैव्यौहोतारोमचेतसौ १ सरस्वतीळाभारतीः १ त्वष्टारं १ वनस्पति १ स्वाहाकृतीः १ विश्वान्देवान् १२ इंद्रमृतुं १ मरु- तरतून १ त्वष्टारमृतुं १ अमिमृतुं १ इंद्रमृतुं १ मित्रावरुणावृतू १ द्रविणोदसमग्निमृतुं १ अश्विनावृतू १ अमिमृतुं १ इंद्र ९ इंद्रावरुणौ ९ ब्रह्मणस्पतिं ३ इंद्रसोमब्रह्मणस्पतीन् १ दक्षिणेद्रब्रह्मणस्पतीन् १ सदसैस्पति ३ नराशंसं १ अमा- मरुतः ९ [१] भून् ८ इंद्राग्नी ६ अश्विनौ ४ सवितारं ४ अग्निं २ देवीः १ इंद्राणीवरुणान्यनायीः १ द्यावाधि- व्यौ १ पृथिवीं १ विष्णुं ६ वायुं १ इंद्रवायू २ मित्रावरुणौ ३ मरुतः ३ विश्वान्देवान् ३ पूपणं ३ अपः ७ अग्यपः १ अग्निं १ कम् १ अग्निं १ सेवितारं ३ वरुणं ३१ अग्निं २२ देवान् १ इंद्रं ४ उलूसलं २ उलूसलमुसले २ प्रजापतिह- रिचंद्रं १ इंद्र २३ अश्विनौ ३ उपसं ३ अग्निं १८ इंद्रं ३० [२ ] अश्विनौ १२ अग्निमित्रवरुणरात्रिसवितन् १ स. वितारं १ अनि १२ यूपं २ अग्निं ६ मरुतः ४० ब्रह्मणस्पति ८ वरुणमित्रार्यम्णः ३ आदित्यान् ३ वरुणमित्रार्यम्णः ३ पूपणं १० रुद्र २ रुद्रमित्रवरुणान् १ भद्रं ३ सोमं ३ अग्यश्युपसः २ अग्निं २१ अग्निदेवान् १ अश्विनौ २५ [३] ॥१६॥ १-समिममिया । २-भेदपक्षे अग्निं २ विश्वान् देवान् १ अग्नि ९ (एवं १२) ३-अप्रचतुर्णामपिवासदसस्पति । ४-मकलानिंद्रइतिकेचित् । ५-भगभक्तस्येसस्वाभगोवा । -अधिषवणचर्मदेवतावा।

·उपसं २० सूर्य १३ इंद्र ७२ अग्निं ९ वैश्वानरमग्निं ७ अग्निं ५ इंद्रं ३८ [२६।४ ] मरुतः १५ अग्निं १३२ इंद्र ५७ [५] मरुतः ३४ विश्वान्देवान् १९ सोमं २३ उपसं १५ अश्विनौ ३ अग्नीपोमौ १२ अग्निं ७ देवा- नीन् १ अग्निं ७ अग्निमित्रवरुणादितिसिंधुगृथिवीद्याः १ [६] उपसमैग्निं ११ द्रविणोदसमग्निं ९ शुचिमनिं ८ वैश्वा- नरमग्निं ३ जातवेदसमग्निं १ इंद्रं ५८ विश्वान्देवान् २९ इंद्रानी २१ ऋभून १४ द्यावापृथिव्यम्यश्विनः १ [७] अ- श्विनौ २४ उपोरात्री १ उपसं १९ रुद्रं ११ सूर्य ६ अश्विनौ ८३ इंद्र १५ [८] विश्वान्देवान् १५ उपसं २६ स्वनय ७ भावयव्यं ५ रोमशा १ भावयव्यं १ अग्निं १९ इंद्रं ५ इंदु १ इंद्रं २७ इंद्रापर्वतेंद्रान् १ इंद्रं ७ वायु ९ इंद्रवायू ५ पायुं १ मित्रावरुणौ ५ रोदसीमित्रवरुणेंद्राम्यर्यमभगसोमान् १ देवमरुदग्निमित्रवरुणमघवतः १[९] मित्रावरुणौ ३ पूपर्ण ४ विश्वान्देवान् १ मित्रावरुणौ १ अश्विनौ ३ इंद्रे १ अग्निं १ मरुतः १ इंद्राग्नी १ वृहस्पति १ विश्वान्देवान् ? आर्मि २६ इध्मं १ तनूनपातं १ नराशंसं १ इळं १ बर्हिष १ देवीारः १ उपासानक्ते १ दैव्यौहोतारौप्रचेतसौ १ सर- १. प. विश्वान्गन ४ इंदापूपणौ १ विशान्देवान् ४ अदितिं १ विश्वान्देवान् ९ (एवं १९) । २-यदैवत्यवासूतमितिपक्षेग्निरेवदेवता । ३-देविरूपइ- सारभ्यजातवेदसदत्यंतशुद्धोभिर्विकल्पेन । ४-में. प. विश्वान्देवान् १ रोदसी १ विश्वान्देवान् १ अग्निरोदसीः १ विश्वान्देवान् ३ इंद्ररोदसीः १ सूर्यररिमरो- ( दीः १ विश्वान्देवान् । सूर्यरश्मिरोदसी: १ विश्वान्देवान् १ रौदस्यो २ वरुणरोदसीः १ विश्वान्देवान् २ रोदसी १ विश्वान्देवान् ११ (एवं २९)। ५-भ.प. रुदमरतः १ उपासानले १ विश्वान्देवान् १ अश्विनी १ विश्वान्देवान् १ मिनावरुणसिंधून १ विश्वान्देवान २ मित्रावरुणौ २ विश्वान्देवान् ५ (एवं १५) ।

·ऋक्सं. स्याहाक खतीळाभारतीः १ त्वष्टारं १ वनस्पति १ स्वाहाकृती: १ इंद्रं १ अग्निं ४३ मित्रं १ मित्रावरुणौ १९ विष्णुं६ इंद्राविष्णू ३ विष्णुं ८ अश्विनौ १२ [१०] द्यावापृथिव्यौ १० ऋभून् १४ अश्व ३५ विश्वान्देवान् ४१ वाक्समुद्राक्षरापः १ शकधूमसोमी १ अग्निवायुसूर्यान १ वाचं १ मूर्य २ कालचक्र १ सरस्वती १ साध्यान् १ मूर्य १ सरस्वंतं १ मरुत्वंत- मिंद्रं १५ [११] मरुतः १५ इंद्रं १ मरुतः २० इंद्र ८ अगातिं १ इंद्रं १ अगस्ति २ इंद्रं १ मरुतः २ मरुत्वंतमिंद्र ४ मरुतः ३ इंद्र ४५ रति ६ अश्विनौ ३९ [१२] द्यावापृथिव्यौ ११ विश्वान्देवान् ११ अन्नं ११ इध्मं १ तनू- नपातं १ इळं १ वर्हिपं १ देवीारः १ उपासानक्ते १ दैन्यौहोतारौप्रचेतसौ १ सरस्वतीळाभारतीः १ त्वष्टारं १ वन- स्पति १ स्वाहाकृतीः १ अग्निं ८ बृहस्पति ८ अतृणमूर्यान् १६ अग्निं २९ इमं १ नराशंसं १ इळं १ वर्हि १ देवीरः १ उपासानक्ते १ दैव्यौहोतारौप्रचेतसौ १ सरस्वतीळाभारतीः १ त्वष्टारं १ वनस्पतिं १ स्वाहाकृतीः १ अग्निं ४९ [१३] इंद्र १२६ ब्रह्मणस्पति १ बृहस्पतिं ३ ब्रह्मणस्पति १ बृहस्पति ३ ब्रह्मणस्पति १ बृहस्पतिं ? ब्रह्मणस्पति १ वृहस्पतिं ५ ब्रह्मणस्पति १ बृहस्पतिं १ ब्रह्मणस्पतिं १ [१४] बृहस्पति १ ब्रह्मणस्पति ८ बृहस्पति १ ब्रह्मणस्पति १ इंद्राब्रह्मणस्पती १ ब्रह्मणस्पति १३ आदित्यान् १७ वरुणं ११ विश्वान्देवान् ७ १-पर्जन्यानीवा । २-भ. प. विश्वान्देवान् ४ अहिर्युभ्य १ वटारं ११ मरुतः २ विधान्देवान् २(एवं ११)। ३-भे. प. विभान्देयान ६ ॥१७॥ वरुणं १ ( एवं )।

·इंद्र ६ इंद्रासोमी १ इंद्रं ? सरस्वतींद्रौ १ बृहस्पति १ इंद्र १ मरुतः-१ विश्वान्देवान् ७ द्यावापृथिव्यौ १ इंद्र २ राकां २ मिनीपाली २ गुंगूसिनीवालिराकासरखतींद्राणीवरुणानीः १ रुद्रं १५ मरुतः १५ अपानपातं १५ मरुतः १ त्वष्टार १ अनि १ इंद्रे १ मित्रावरुणौ १ [१५] द्रविणोदसं ४ अश्विनौ १ अग्निं १ सवितारं ११ अश्विनौ ८ सोमापूषणौ ५ सोमापूषणादितीः १ वायुं २ इंद्रवायू १ मित्रावरुणौ ३ अश्विनौ ३ इंद्रं ३ विश्वान्देवान् ३ सरस्वती ३ द्यावापृथिव्यौ ३ शकुंतं ६ अग्निं २३ वैश्वानरमग्निं २६ इध्मं १ तनूनपातं १ इळं १ वहिषं १ देवीरः १ उपासानक्ते १ दैन्यौहोतारौ- प्रचेतसौ १ सरस्वतीळाभारतीः १ त्वष्टारं १ वनस्पति १ स्वाहाकृतीः १ अग्निं ३३ [१६] यूपं ५ यूपान् ५७श्चनं १ अग्निं २७ इंद्रागी ९ अनि ४२ विश्वान्देवान् १ अग्निं ३ विश्वान्देवान् १ अग्निं ८ पुरीष्यानीन् १ अग्निं १४ अग्नींद्रौ १ अग्नि? वैश्वानरमग्निं ३ मरुतः ३ आत्मानं २ उपाध्यायं १ ऋतून १अग्निं ३६[१७] इंद्र ६१ नदीः३ विश्वामित्रं १ नदीः१ . इंद्रे २ विश्वामित्रं १ नदीः १ विश्वामित्रं १ नदीः ३ इंद्रे १५३ [३.१८] इंद्रापर्वतौ १ इंद्रं १ ससर्परीवाचं १ रांगानि ४ इंद्र ४ विर्धान्देवान् ५८ [१९] अश्विनौ ९ मित्रं ९ ऋभून् ४ इंद्रऋभून् ३ उपसं ७ इंद्रावरुणौ ३ 12. प. मित्रावरुणी १ विश्वान्देवान् १ उपासानते १ विश्वान्देवान् २ द्यावापृथिवी १ इंद्रं १ ( एवं )। २-मरुतइत्यादीनामव्युत्तरभाव्यन्यतानां । शानाविशेषणंगा । ३-हविर्धागाया। ४-प्रत्यमिःप्रकारयेसूक्तयोरन्यासांद्यावापृथिव्यादीनानिपातादृश्यतेअतस्तयोलिंगोक्तादेवताःपाक्षिकाः । ५-अनसूक्ते । म्यापिदेश । 5-7. प. Aft : विश्वान्देवान् २ द्यावापृथिवी १ विश्वान्देवान् । सूर्ययावापृथिवीः १ यावापृथिवी २ द्यां ! विश्वान्देवान् १ सवितारं १ निभान्धेगान २ मि १ ६ १ अभिनी १ विश्रान्देशान् ५ अमि विश्वान्देवान २३ संवत्सरादित्यान ३ सिंधून १ विश्वान्देवान् ६ अग्निं २ (एवं ५८) । - १ १ -

·ऋक्सं.
स्वाहाक
वृहस्पति ३ पूपणं ३ सवितारं ३ सोमं ३ मित्रावरुणौ ३ अग्निं १ अग्निवरुणौ ४ अग्निं ३५ रुद्रं १ अग्निं १५ रक्षो-
हणमग्नि १५ [२०] वैश्वानरमनिं १५ अग्निं ७४ सोम अश्विनौ २ इंद्रं ४२ वामदेवं १ इंद्रं २ इंद्रवामदेवौ १
वामदेवं ३ इंद्र ८० [.२१] ' इंद्रमात्मानं ३ श्येनं ९ 'इंद्र १८ इंद्रोपसौ ३ इंद्र ५० इंद्राचौ २ [ २२ ] ऋभून्
४८ द्यावापृथिव्यौ १ दधिक्रावाणं १९ मूर्य १ इंद्रावरुणौ ११ सदस्युं ६ इंद्रावरुणौ ४ अश्विनौ २१ वायुं १ इंद्र-
वायु ३ वायुं ५ इंद्राबृहस्पती ६ बृहस्पति ९ इंद्राबृहस्पती २ [२३] उपसं १८ सवितारं १३ विश्वान्देवान् १० द्या-
याथिव्यौ ७ क्षेत्रपति ३ शुनं १ गुनासीरौ १ सीतां १ शुनासीरौ १ अनि ३७ मरुद्रुद्रविष्णून् १ अग्निं २० इध्मं १
नराशंसं १ इळं १ वहिष १ देवीरः १ उपासानक्त १ दैव्यौहोतारौप्रचेतसौ १ सरस्वतीलाभारवी: १ त्वष्टारं १ वन-
स्पति १ स्वाहाकृतीः १ अनि १२७ [२।२४ ] विश्वान्देवान् १ अग्निं ५ इंद्रानी १ अग्नि ६ इंद्रं २६ णंचयेंद्री ४
इंद्र ८ इंद्राकुत्सौ १ इंद्र ६८ [२५] सूर्य १ अनि ४ विश्वान्देवान् ३० रुद्रं १ विश्वान्देवान् ५६ देवपत्नीः २
१- प.अमि ३ सवितृवरुणमित्रान १ सूर्य १ (एवं ५) अन्यथिन १ सूर्य १ उपसं १ अट्युपसः १ सूर्य १ प्रत्समीतिसूक्तद्वयेनार्यपाक्षिणोदेवताविभागः ।
२-क्यामहामितिसूक्तेत्यतिमाऋतंवादेवता । ३-दयेनदेवतायाअष्टचत्वेअथवेतमित्यस्यांइंद्रदेवतापाक्षिकी। ४-अनत्यायुजेतिपंचर्चेसूकेइंद्रासोमावादेवते ।
५-भ. प. विश्रान्देवान् ७ अनि १ उपसं १ विश्वान्देवान् १ (ए १०)। ६-उग्रमयातमित्यादिपादीकुत्सदैवयोउशनोदेवलोवा । उशनायरसहस्यैरि-
तिपादस्योरानादेयताया । ७-भ. प. मिनावरुणो १ विश्वान्देवान् १ अधिनी १ विवान्देशन् १ मस्तः १ विवान्देवान् ? उपासानक्के । विवान्देवान् २०
॥१८॥

·[२६] विश्वान्देवान् २५ इंद्रवायू १ वायुं १ इंद्रवायू २ विश्वान्देवान ८ मरुतः १०३ वरंतमहिपींशशीयसी ४ पुरुमी १ वरतं १ मरुतः ६ रथवीति १ मित्रावरुणौ ५९ [२७] अश्विनौ ४८ उपसं १६ सवितारं १४ पर्जन्यं १० पृथिवीं ३ वरुणं ८ इंद्रानी ६ मरुतः ९ अग्निं ५४ [२८] वैश्वानरमग्निं २१ अनि ९८ [२९] इंद्रे ६४ विश्वा- न्देवान् १ इंद्र १ विश्वान्देवान् १ इंद्रं ५६ चायमानं १ गां८[३०] इंद्रे १२८ बुंतक्षाणं ३ इंद्रं १४ सोमं ५ इंद्र १४ देवभूमींद्रान् १ इंद्रे १ प्रस्तोकं ४ रथं ३ दुंदुभि २ दुंदुभींद्रौ १ [३१] अनि १० मरुतः ५ पूपणं ४ मरुतः ३ विश्चान्देवान् ६२ पूषणं ३२ इंद्राग्नी २५ सरस्वती १४ [३२] अश्विनौ २२ उपसं १२ मरुतः ११ मित्रावरुणौ ११ आणि १ विश्रान्देवान् २ मरुतः १ विश्वान्देवान् १ भूमि १ विवान्देवान् ३ भूमि १ विश्वान्देवान् । (एवं २०)। विश्वान्देवान् २ सवितारे १ इंद्र १ विश्वान्देवान् १६२ १ बृहस्पति ३ महतः १ रुद्रं १ विश्रान्देशान् १ पर्जन्यं २ मरुतः १ विश्वान्देवान् २ अश्विनी १ (एवं१८)। नदी १ द्यावापृथिवी । गायुं १ सोमं । ६ १ अनि १ धर्म १ अभिनी १ विश्वाग्देवान् २ सरखती १ वृहस्पतिं १ अमिं ३ विश्वान्देवान् १ अश्विनौ १ (एवं १७)। इंद्र २ अनि १ सूर्य १ आणि १ विश्वान्देवान् १ सूर्य १ अनि १ सूर्य २ विश्वान्देवान् २ मुतंभरं १ अग्निं २ (एवं १५)। इंद्रसूर्यो १ विश्वान्देवान् २ इंद्रामी १ विश्रान्देवान् ६ अपः १ ( एवं ११)। विवान्देवान् ६ देवपत्नीः २ ( एवं ८) १-. प. उपसं १ सूर्यरइमीन् १ सूर्य ३ विश्वान्देवान् । मिनाव- । रुणामीन् १ (एवं ")। वैद्युतमानि १ उपसं १ इंद्रसूर्या १ अमिं २ (एवं ५)। विश्वान्देवान् १ सूर्ये १ विश्वान्देवान् ३ (एवं ५)। सवितारं २विश्वान्देवान् १ सवितार २ (एवं ५)। अनि २ विश्वान्देवान् १ इंद्रवायू १ वायुं १ इंद्रवायू २ आमि ३ विश्वान्देवान् ५ (एवं १५)।२-भ. प. विश्वान्देवान्, १ आर्मि १ अहोराने १ वायुं १ अभिनी १ विश्रान्देवान् १ सरखती १ पूषणं १ अमितयारी १ रुनं १ मरुतः २ विष्णुं १ विश्वान्देवान् २ (एवं १५) १

·स्वाहाका
ऋक्सं.
॥८॥
इंद्रावरुणौ ११ इंद्राविष्णू ८ द्यावापृथिव्या ६ सवितारं ६ इंद्रासोमी ५ बृहस्पति ३ सोमारुद्रौ ४ वर्म १ धनुः १ ज्यां
१ कोटि १ इपुधिं १ सारथिरश्मीन् १ अश्वान् १ रथं १ रथगोपान् ? ब्राह्मणपिसोमद्यावापृथिविपूष्णः १ इपून २
प्रतोदं १ अश्वं १ हस्तनाणं १ इवून २ युद्धभूमिकवचब्रह्मणस्पत्यदितीः १ वर्मसोमवरुणान् १ देवब्रह्माणि १ अग्निं २५
[३३] इध्मं १ नराशंस १ इळे १ बर्हिषं १ देवीरः १ उपासानक्तं १ दैव्यौहोतारौप्रचेतसौ १ सरस्वतीळाभारतीः
१ त्वष्टारं १ वनस्पति १ स्वाहाकृतीः १ अग्निं २० वैश्वानरमग्निं १६ अग्निं ३३ वैश्वानरमग्निं ३ अनि ३७ इंद्र २१
सुदासं ४ इंद्र १२२ ["।३४ ] वसिष्टपुत्रान् ९ वसिष्ठं ५ विश्वान्देवान् १५ अहिं १ अहिर्बुभ्यं १ विश्वान्देवान्
४० [३५] सविवारं ६ वाजिनः २ विश्वान्देवान् १४ अग्नींद्रमित्रावरुणाधिभगपूपब्रह्मणस्पतिसोमरुद्रान् ?
भगं ५ उपसं १ विश्वान्देवान् ११ दधिक्रायुपोग्निभगेंद्रविष्णुपूपब्रह्मणस्पत्यादित्यद्यावापृथिव्यपः १ दधिको ४ सवि-
विश्वान्देवान् १ सूर्य । दायादृथिवी १ मरतः २ ६१ अपः १ सवितारं । अनि १ अधिनी १ विश्वान्देवान् ५ (एवं१५)। सूर्य २ विश्वान्देवान्, १०
भर्मि १ सोमं । विश्वान्देवान् २ (एवं १६)। विश्वान्देवान् र सोमं । विश्वान्देवान् ८ अग्निं १ विश्वान्देवान् ३ अमिपर्जन्यो १ विश्रान्देवान् १(एवं१०)।
१. प. देवान् १ अपः १ नं २ यज्ञं ३ देवान् २ वरुणं १ देवान् ३ आमि १ अपांनपातं १ अहिं १ अहियुध्य १ देवान् २ देवपतीत्वधारः १ वटारं
१ (एवं २५)। २-. प. विश्वान्देवान् ३ इंद्रायमणी १ रदं १ नदीः १ महत १ विश्वान्देवान् १ विष्णुमरुतः १ (एवं )। ऋभून २ इंदं ६ (एवं ८)।
विश्वान्देवान् १ वायुपुषणी १ विश्वान्देवान् ५ (एवं )। विश्वान्देवान् १ अनि १ देवान् १ अमिं ३ ( एवं ६)। विश्वान्देवान् १ यज्ञ १ विश्वान्देवान् २
अमिं १ ६धिकाश्युपोमिभगेंद्रविष्णुपूपब्रह्मणसत्यादियद्यावापृथिव्यपः १ (एवं ६)।
१
॥१९॥

·। तारं ४ रुद्रं ४ अपः ४ ऋभून् ४ अपः ४ मित्रावरुणौ १ अग्निं १ विश्वान्देवान् १ नदीः १ आदित्यान् ६ द्यावापृ. थिन्यौ ३ वास्तोप्पति ४ प्रस्थापिनीं ७ मरुतः ४९ रुद्रं १ [३६] सूर्य १ मित्रावरुणौ १८ मूर्य ३ मित्रावरुणौ ३ सूर्य ४ सूर्यमित्रावरुणान् १ मित्रावरुणौ १४ आदित्यान् १० सूर्य ३ मित्रावरुणौ ३ अश्विनौ ५६ उपसं ४० [३४॥३७] इंद्रावरुणौ ३० वरुणं २७ वायुं ४ इंद्रवायू ३ वायुं १ इंद्रवायू १ वायुं १ इंद्रवायू ४ वायुं १ इंद्रवायू १ वायं १ इंद्रवायू ? वायु १ इंद्रानी २० सरस्वती २ सरखंत १ सरस्वती ६ सरसंतं ३ इंद्रं १ बृहस्पति १ इंद्राब्रह्मणस्पती १ वृहस्पति ५ इंद्राब्रह्मणस्पती १ इंद्रावृहस्पती १ इंद्रं ६ इंद्रावृहस्पती १ विष्णुं ३ इंद्राविण ३ विष्णुं ८ [३८] पर्जन्यं ९ मंडू- कान् १० इंद्रासोमौ ७ इंद्र १ सोमं १ अग्नि १ विश्वान्देवान् १ सोमं २ अनि १ इंद्रासोमौ १ इंद्रे १ ग्रावाणं १ मरुतः १ इंद्रं ४ वसिष्ठाशी पृथिव्यंतरिक्षाणि १ इंद्रासोमी २ इंद्र २९ आसंग ५ इंद्र ४० विमिदं २ इंद्र २० पाकस्थामानं ४ इंद्र १८ कुरुंगं ३ [३९] अश्विनौ ३६ अश्विकशून् १ क\ २ इंद्र ४५ तिरिंदिरं ३ मरुतः ३६ अश्विनी ५० अनि १० [४०] इंद्र' १२१ आदित्यान् ३ अदिति १ आदित्यान् १ अदिति २ अश्विनी १ अग्निमर्यानिलान् ? आदि- त्यान् १३ अग्निं ३३ आदित्यान् २ त्रसदस्युं २ मरुतः २६ [ ४१] इंद्र १६ चित्रं २ अश्विनी १८ अग्निं ३० इंद्र १-शौनकीयमतेतु इंद्र ११९ वारखोप्पतींद्रौ १ इंद्र १ इतिविशेषः । २-अत्र २७ विश्वोत्तर वच सूफे भ. प. सोमं १ आमि १ वटार १६२ ११ पूषणं १ विष्णुं १ अश्विनी १ मित्रावरुणो १ अश्विनी १ (एवं १०)।

·स्वाहाका
ऋपसं.
॥९॥
२७ वरुणं ३ मित्रावरुणौ ९ विश्वान्देवान् ३ मित्रावरुणौ १२ अश्विनौ १९ वायुं ६ विश्वान्देवान् ४१ यज्ञं २ यज-
मान २ दंपती ५ दंपत्याशिपः ९ [४२] इंद्र ६७ अश्विनौ२४ इंद्र १४ इंद्राग्नी १० अनि १० इंद्राग्नी १२ वरुणं १६ अग्नि
६३ अनींद्रौ १ इंद्रे ६१ [१३] पृथुश्रवसं वायु ४ पृथुधवसं ३ वायु १पृपुथवसं १ आदित्यान् १३ आदित्योपसः
५सोमं १५अग्निं २० इंद्र ५१ देवान् १ ३९ आदित्यान् ९ अदिति ३ आदित्यान् ९.४४] इंद्र १३ ऋक्षाश्वमेघी ६
इंद्र १० विश्वदेववरुणान् १ वरुणं १ इंद्रे २१ अग्निं ३३ अधिनी १८ अग्निं १२ श्रुतर्वणं ३ अनि १६ इंद्र ३३ सोमं
९ इंद्रे ९ देवान् १ इंद्रे १८ [१४५] विश्वान्देवान् ९ अग्निं ९ अश्विनौ २० इंद्रे ९२ इंद्र न १ मरुतः १२ इंद्र
२२ इंद्रामरतः १ इंद्रावृहस्पती १ इंद्र ४८ [२७ ४६ ] सुपर्ण १ वजं १ वाचं २ इंद्रं १ मित्रावरुणौ ४ मित्रावरु-
णादित्यान् १ आदित्यान् १ अश्विनी २ वायुं २ मूर्य २ उपसं १ पवमान १ ग २ अनि ३५ अनामरुतः १ परमा-
नसोमं ४० इध्मं १ तनूनपातं १ इळ १ वर्हिप १ देवीरः १ उपामानक्ते १ दैव्यौहोतारौप्रचेतसो १ सरस्वतीळामा-
रतीः १ त्वष्टारं १ वनस्पति १ स्वाहाकृतीः १ पवमानसोमं ५१५ [४७४८१४९] अग्निपवमानं.३ पवमानसोमं ३१
अग्निपरमानं ५ परमानमोमं ३ पापमान्यध्येतारं २[५०५११५२] पवमानसोम ४९८ अनि ५५ [1५३ ] इंद्रे ३
1-अत्रैकादशसूलात्मकवालसिल्याध्यायस्यदेवतान्याधानयुभुत्सायां इंद्र ५० विश्रान्देवान् १ ६ १३ अमिसूर्यो १ अभिनी ४ विश्वान्देगन् ३ देवावरणी
७ इतिक्रमः । २-मे. प. विधान्देवान् ३ अर्यमयदणी १ विश्वान्देवान् ५ (एवं९),
॥२०॥

·अपः ९ यमं १ यमी १ यम१यमी १यम ३यमी ३ यमं १ यमी १ यम १ यमी १ अग्निं १८ हविर्धानं ५ यमं ५ अंगिरः- पित्रथर्वभृगुसोमान् ? यमं ३यमश्वानौ ३ यमं ४ पितरं १४ अनि १४ सरण्यु२ पूपणं ४ सरस्वती ३ अपः५ मृत्यु ४ धातारं १ त्वष्टारं १ पितृमेधं ८ [५४ ] अवनीपोमान् १ अपः ७ अग्निं १८ इंद्रे २५ अश्विनौ ३ सोमं ११ पूपणं ९ इंद्र २५ वसनं १ इंद्रं ३ वसुकं १ इंद्रं १ वमुकं १ इंद्रं १ वसुकं १ इंद्रं १ वसुनं १ इंद्र ८ अपः १५ विश्वान्देवान् ११ इंद्र ९ [५५] विश्वान्देवान् १ इंद्रं २ कुरुश्रवणं २ उपमश्रवसं ४ अक्षान् .१ अक्षनिंदा ५ अक्षान् १ अक्षनिंदा १ अक्षान् १ अक्षनिंदा २ अक्षान् १ कृषि १ अक्षनिंदा १ विश्वान्देवान् २८ सूर्य १२ इंद्र ५ अश्विनौ ३१ इंद्र ३३ अग्निं २२ [१२।५६] वैकुंठमिंद्र३७ अनि १ देवान् १ अग्निं १ देवान् १ अग्निं १ देवान् ? अनि १देवान् १ अनि १ देवान् ६ अग्निं ३ देवान् २ अग्निं ६ इंद्रं १४ विश्वान्देवान् १३ मनआवर्तनं १२ निर्मतिं ३ नितिसोमौ १ असुनीति २ पृथिवीद्यावंतरिक्षसोमपूपाखस्तयः १ द्यावापृथिव्यौ ३ असमाति ४ इंद्रं १ असमातिं १ जीवं ५ हस्तं १ विश्वान्देवान् १-मे. प. विश्रान्देवान् ९ अश्वत्थगर्भाशमी १ उपोमी १ (एवं ११)।२-भ. प. विश्वान्देवान् ३ उपासमनिं २ विधान्देवान् . (एवं १४)। विश्वान्देवान् १३ सवितारं १ ( एवं १४)। ३-अन ७ विश्वोत्तर भे. प. इंद्रं १ अमिततुं १ विभान्देवान् ३ सोमं १ (एवं ६)। ४-रुद्रं २ अश्विनी २ रुद्रं २ विश्वान्देवान् १ वास्तोष्पतिरुद्री १ वास्तोप्पलमी १ अगिरसः १ इंद्रं ३ आर्मि १ नासत्येंद्रान् । सोमं १ आणि १ आदित्यनाभानेदिष्टी १ नाभा- नेदिष्टधेन १ अनि १ इंद्रामी १ इंद्रं १ मिनावरुणनाभानेदिष्टान् १ वरुणं १ मित्रावरुणौ १ वरुणं १ देवान् १ (एवं २७)॥

·ऋक्सं.
स्वाहाक
॥१०॥
३४ [ १९५७ ] सावणि ४ विश्वान्देवान् १४ पथ्यास्वस्तिनी २ विश्वान्देवान् ४८ बृहस्पतिं २४ अग्निं १२
इधर्म १ नराशंसं १ इळं १ वर्हि १ देवीरः १ उपासानते १ दैव्यौहोतारौप्रचेतसौ १ सरखतीळाभारतीः १
त्वष्टारं १ वनस्पति १ स्वाहाकृतीः १ ज्ञानं ११ [ ५८ ] देवान् ९ इंद्र १७ नदीः ९ ग्राव्णः ८ मरुतः १६ अग्निं १४
विश्वकर्माणं १४ मन्यु १४ सूर्याविवाह ११ सोमं ५ सोमाकी १ चंद्रमसं १ सूर्यासावित्री ९ चासः २ राजयक्ष्महणं १
गूर्यासावित्री १६ [५९] इंद्र' २३ रक्षोहणमग्निं २५ सूर्यवैश्वानरौ १९ इंद्रं ४ इंद्रासोमौ १ इंद्र १३ पुरुष १६ अग्निं
१५ विश्वान्देवान् ३० ग्राव्णः १४ [६० ] उर्वशी १ पुरूरवसं १ उर्वशी १ पुरूरवसं २ उर्वशी १ पुरूरवसं १ उर्वशी ३
पुरूरवसं १ उर्वशी १ पुरूरवसं १ उर्वशी १ पुरुरवसं २उर्वशी १ पुरूरवसं १ इंद्रं १३ ओपधीः २३ देवान् १२ इंद्र १२
विश्वान्देवान् २४ दुघर्ण १२ इंद्रे ३ वृहस्पति १ इंद्र ७ आद्यादेवीं १ इंद्र २३ [६१ ] अश्विनौ ११ दक्षिणां ११ सरमा
१ पणीन् १ सरमा १ पणीन् १ सरमा १ पणीन् १ सरमा १ पणीन् १ सरमा १ पणीन् २ विश्वान्देवान् ७ इध्मं १
१-भ. प. अंगिरस. ६ विश्वान्देवान् १ सावणि ४ ( एवं ११) । २-विश्वान्देयान् ९ यो १ विभान्देवान् ४ पथ्यावस्ति २ विश्वान्देवान् १ (एवं१५)।
विश्रान्देवान् ४ आदित्यार्यमणः १ विश्रान्देवान् ३ नदीः १ विश्वान्देवान् ४ धावापृथिव्यो १ विश्वान्देवान् ३ (एवं १५)। विश्वान्देवान् ४ मित्रावरुणी
१ गई। विधान्देवान् १ धावापृथिव्यो १ विश्वान्देवान् ३ अश्विनी १ विश्वान्देवान् ३ ( एवं १५)। विश्वान्देवान् ६ अमीपोमो १ विश्वान्देवान् ।
(एवं 1५)। ३-इंदाणियपाकपीनांदेवतात्वेरिवत्र्य इंद्राणी १ इंद्र ५ इंद्राणी २ ६ २ इंद्राणी २, १ पायपि १ इंदं ४ पाकपि ४ नं १ इति ।
॥२१॥

·SAVASA तनूनपातं १ इळ १ वर्हि १ देवीरः १ उपासानक्ते १' दैव्यौहोतारौप्रचेतसौ १ सरखतीळाभारतीः १ त्वष्टारं १ वनस्पति १ स्वाहाकृतीः १ इंद्रं ३० विश्वान्देवान् १० अग्निं ९ इंद्र ९ धनान्नदानं ९ रक्षोहणमग्निं ९ ऐंद्रंलवं १३ [६२] इंद्रं ९ प्रजापति १० अग्निं ८ वेनं ८ अग्निं ४ वरुणं १ सोमं १ वरुणं २ सोमेंद्रौ १ आंभृणीवाचं ८ विश्वा- न्देवान् ८ रात्रि ८ विश्वान्देवान् ९ भाववृत्ति १४ इंद्रं ३ धुभूम्यश्विनः १ मित्रावरुणौ ६ इंद्र १४ यमं ७ अनिवायु- सूर्यान् ७ विश्वान्देवान् ७ इंद्रं ६ सवितारं ३ विश्वावसुं ३ अग्निं ६ विश्वान्देवान् ६ अग्निं ८ [६३] अश्विनौ ६ इंद्र ६ सपत्नीनाशनं ६ अरण्यानी ६ इंद्रं १० सवितारं ५ अग्निं ५ श्रद्धा ५ इंद्रं १० भाववृत्तिं ५ अलक्ष्मीनाशनं १ ब्रह्म- णस्पतिं २ अलक्ष्मीनाशनं १ विश्वान्देवान् १ अग्निं ५ विश्वान्देवान् ५ सूर्य ५ शची ६ इंद्रं ५ इंद्रानी ५ प्रजा- ( पतिं ६ यक्ष्महणं ६ दुःस्वप्ननाशनं ६ विश्वान्देवान् ६ सपत्ननाशनं ५ इंद्र १ सोमवरुणवृहस्पत्यनुमतिधातुविधावन् १ । इंद्रं १ वायुं ४ गाः ४ सूर्य ४ इंद्र ४ उपसं ४ राजानं ११ ग्रावाणं ४ ऋभून् १ अग्निं ३ मायाभेदं ३ ताक्ष्य ३ इंद्रं ६ विश्वान्देवान् ३ यजमानं १ यजमानपन्नी १ होतारं १ विष्णुत्वष्टप्रजापविधातून १ सिनीवालिसरखत्यश्विनः १ अश्विनौ १ आदित्यान् ३ वायु ३ अग्निं ५ जातवेदसमनिं ३ सूर्य ३ भाववृत्तिं ३ अग्निं १ संज्ञानं ३॥ (एवमत्रसक- लाऋचः १०४७२ द्विसप्तत्युत्तरचतुःशवाधिकदशसहस्राणि ॥) अग्निनववारमित्यादिसंज्ञानंत्रिवारंचतिलाज्याभ्यामयप्र- भृत्यष्टदिनावधिदिनक्रमणप्रतिदिनंशाकलसंहिताप्रथमद्वितीयाधष्टकक्रमेणाष्टाध्यायमंत्रैर्यक्ष्ये ॥ सर्वहोमविशेषेणखिष्ट-

·स्वाहाका
कृतममिमिध्मसनहनेनरुद्रमित्यादियक्ष्यइत्यतेसमिधाचनावादध्यात् ॥ सकलहोमदिनावध्यंतरापेक्षायांतमेवपान्याधान-
मक्सं. ।
पाकीतयेत् ॥ ततःपरिसमूहनाद्यम्यर्चनांतविधायेध्माधानादिकुर्यात् ॥ आचार्यसहोमकर्तृत्वेत्यागयजमानाकुर्यात् ॥
॥११॥
एवंचक्षुपीहत्याकरिष्यमाणहोमेग्नत्याहुतित्यागकर्तुमसमर्थायजमानश्चेदिहवत्यागंकुर्यात् ॥ सचैवम् ॥ इमउपकल्पिते
तिलाज्यद्रव्येऽन्वाधानोक्तसंख्यावदानपर्याप्नेऽन्वाधानोक्तदेवताभ्योनममेतिपुष्पाक्षतजलमुत्सजेदिति ॥ प्रत्यवदानंत्याग-
| करणेशक्तवेत्तत्रतत्रैवतत्तद्देववानामचतुर्थ्याविभत्त्यांत्यजेदिति ॥ अथाचार्योन्यश्चैकऋत्विगित्येवमुभौतिलाज्ययो प्रतिद्-
व्यमेकावदानप्रणवाद्येनस्वाहाकारांतेनमंत्रणप्रतिमंजुहुयाताम् ॥ तम्राज्यंखुवपिलपरिमितमाचार्येणहोतव्यं अन्येनझात्वि-
जामध्यमानामिकांगुष्ठयोगलक्षणयामृगीमुद्रयातिलाहोतन्याः ॥ ग्रहयज्ञसमुच्चयपक्षेसूर्यााद्देशेनार्कादिजातीयसमिचर्वाज्या-
न्यन्वाधानोक्तसंख्ययात्यक्त्वान्दोमेऋत्विजोयोजयेत् ॥ ग्रहहोमांतेआचार्यबिंजीतिलाज्येआयादिहव्यवाहांतसप्तत्रिंशद्देव-
ताभ्याप्रणवाद्यैःसाहतिर्नाममंत्र?त्वाग्निमीळइत्यादिशाकलसंहितामंत्रैमत्राणामृपिदैवतच्छेदोर्थान्जानंदीशुचीपसनात्मानौ
जुहुयाताम् ।। तत्रापिवेदार्थानामनभ्यस्तशास्त्रस्यदुर्जेयत्वादर्थज्ञानामावेपियाजनाध्यापनादौप्रत्यवायाभावः किंतुमंत्रोक्त-
फलाल्पत्वमेव || ऋपिदैवतछन्दसामपरिज्ञानेतुमंत्रोक्तफलहानिर्दोपचश्रूयते-एताभ्यामेवानेवंविदोयातयामानिछंदांसि
मपंतिस्थाणुवातिगर्वेवापात्यतेप्रमीयतेवापापीयान्भवतीतिविज्ञायतइति ॥ तधामंत्रदेवताविदएपहविर्देवाअपिखीकुवैति
नत्वतथाविधयेत्याशौनकः ॥ मंत्राणांदेववाविद्य प्रयुक्तकर्मकर्दिचित् ।। जुपंतेतस्सदेवासोहविनादेवताविदः ॥ इत्यादि।
॥२२॥

·देवताविदइत्यपिछंदसोरप्युपलक्षणं तयोरपिज्ञानसावश्यकत्वात् ॥ आकरेप्यष्यादिसर्वविज्ञायेत्यादिस्पष्टं ॥ तसादृपिदैव- तछंदसांपरिज्ञानमवश्यतयाकर्तव्यं ॥ ऋष्यादिपरिज्ञानंचसर्वानुक्रमविदासुलभं ॥ सर्वानुकमण्यविदातुमत्कृतसानुक्रमा- पनुयायिसूक्तप्रतीकऋपसंख्यकपिदैवतछंदःप्रयोगावलोकनवतासुगममेवेति ॥ एवमग्निमीळइत्यारभ्यसमानीवइत्यंत प्रत्य- अमक्तद्रव्याभ्यांहोमकुर्याताम्।। ऋक्वरूपंतप्रागेवदर्शितमितिनपुनरिहलिख्यतइति।। इत्थंचप्रतिदिनंनियमिताध्यायमंत्रैर्हो - संकत्वामुर्धानंदिवइत्यनेन(धामंतइत्यनयाऋचावा) पूर्णाहुतिंचहुत्वाने परिसमूहनपर्युक्षणार्चनानिकृत्वायजमानऋत्विजबह- मिाणाशनादिमतिनोगपेयुः शतायेदुपपसेपुरपि ॥ ततःश्वोभूतस्नानादिनित्यकर्माणिविधायावाहितदेवताःसंपूज्याग्नेःसमी- करिपदनिर्गकरप्पासिंगारणा परिरागगनगशणायनानिकत्याक्रमप्राप्ताष्टाध्यायमंत्रैरुक्तद्रव्यहोमंकृत्वावशिष्टंपूर्वदिनव- कुर्यात् ॥ एपमनदिर्तगापणालाहोमरागाशिदनमूहम् ॥ सकलहोमसमाप्तौशेपेणखिष्टकृतंदुत्वारज्जुनहरणादि- प्रागभितहोमातेइंद्रादिलोफपालेभ्यापलाशपर्णप्यापरपणापासीन्दयाऽऽवाहितदेवताभ्यक्षेत्रपालायचयलीन्दद्यात् ॥ ततःसमुद्रादुर्मिरित्यादिनःपूर्णाहुतिइत्यादिकाम उक्तसारापालापूर्णपाप्रविमोकायुपस्थानविभूतियंदनांतेसा- वित्रीप्रजापत्याघापाहितदेवतास्ततन्मौर्यथापिगारांपूज्यसमामिणभिमानार्थसपूगगोरूपांतत्तुष्टिकरद्रव्यरूपांवाद- क्षिणादचातथैवनमादीन्यथाविभवसंपूज्यतत्वदनुरूपदिक्षिणादचारातदुषितस्तुतिपाधिमापयेत् ॥ तोणिसंपूज्यसा- ·स्याहाका प्रक्स. ॥ ॥१२॥ वित्र्यादिदेवतापीठान्याचार्यादिहस्तेप्रतिपाद्याग्निविसृज्यशाकलसंहितासारसूक्तवर्गाध्यायमंडलसंख्यान्यतमसंख्ययाखश- त्यनुमृतयात्राह्मणभोजनसंकल्प्यकर्मसाद्गुण्यतायविष्णुसंस्मृत्यसकलंकर्मेश्वरार्पणंकुर्यात् ।। इविसंहिताहोमप्रयोगः ॥ अथाभिचारादिकर्मणिप्रतिलोमाक्षरोच्चारणमंत्रैर्षिभीतकवेणसर्पपतैलहोमादिविधिप्रयोगोमूलएक्स्फुटतरोतोनमयानविवि- च्यतइतिदिक्॥ ॥ अथसंहिताहोमकरणाशक्तस्सानुकल्पा:कैविदुच्यते॥तेचयथा ॥ मुक्तादिभूताभिमग्भिर्जुहुयादित्येकः१ अनुवाकाधाभिर्जुहुयादिविद्वितीयः२ अध्यायायाभिर्जुहुयादितितृतीयः ३ मंडलाधायंत्यभूताभिर्मग्भि होतव्यमिति- चतुर्थः ४ इत्येवंचत्वारोनुकल्पाअशक्तंप्रत्युपतिष्ठते॥अत्रमूलानिमांडकेयसांख्यायनादिसूत्राण्याकरादेवोपलब्धव्यानिविस्त- रभीत्यानातलियामहे ॥ मुक्तादिज्ञानंतदियत्ताज्ञानंचसर्वानुक्रमपरिश्रमवतांसुलभतरं ॥ मूक्तानुवाकादिभूतमग्योमप्रयो. गोपिप्राग्वदुन्नेयइत्यलंविस्तरेण ॥ प्राचामार्गान्सीयबुद्ध्यावयुध्यप्रोक्तत्वसिन्वस्त्ववस्तुप्रबुद्धा ॥ सद्धिःसारंग्राह्यमत्राप्यसारं हेयंयन्मादेपसद्धर्मएच ।।१।। धृत्वामनसीष्टदुईशरणंचरणायुजन्मसारेः।। गुजेरगोपालाख्योप्यकापेमेतन्मुदर्थेमार्याणाम् ।।२।। ॥ इतिसंहिताहोमविधिासमासः ॥ ॥२३॥ > ·- संहिताहोमांगमृपितर्पणं। तच्च तर्पयित्वाद्भिराचार्यानृपीन्छदांसिदेवताः' इतिशौनकीयपरिभाषातो विशेषविधानामावाच आचार्यास्तर्पयामि ऋषीस्तर्पयामि देवतास्तर्पयामि छंदांसितर्पयामीत्येवतर्पणकुवैतिशिष्टास्तद्वदेवास्माभिरप्यकारिप्रयोगे ।। अथकेचननिर्दिष्टप्रमाणतएवसंहितर्पिदैवतछंदासि तर्पयतितदर्थमयमुपन्यासः ॥ तत्रादौसुमंतुजैमिनीत्यादियेचान्येआचार्यास्तइत्यतानाचार्यास्तर्पयित्वा॥ऋषितर्पणंकुर्यात् मधुछंदसंतर्पयामि। जेतारं । मेधातिथिं ॥ १॥ शुनःशेपं । हिरण्यस्तूपं ॥२॥ कण्वं । प्रस्कण्वं ॥ ३ ॥ सव्यं । नोघां ॥ ४॥ पराशरं । गोतमं ॥५॥ कुत्सं ॥ ६॥ कश्यपं । ऋजावांबरीपसहदेवभयमानसुराधसः । त्रितं ॥ ७॥ कक्षीवंतं ॥ ८॥ (प्रथमाष्टकः)॥ ॥ भावयव्यं । रोमशां । परुच्छेपं ॥१॥ दीर्घतमसं ॥२ ॥ इंद्रं । मरुतः । अगस्त्यं ॥ ३ ॥ लोपामुद्रां । ब्रह्मचारिणं ॥ ४ ॥ गृत्समदं । सोमाहु- तिं ॥ ५ ॥ ६ ॥ कूमैं ॥ ७ ॥ विश्वामित्रं ॥ ८ ॥ (द्वितीयाष्टकः) ॥ ॥ ऋपमं । अत्कीलं । कतं । गाथिनं । देवश्रवादेववातौ। ॥१॥ कुशिकं । नदीं । घोरं । प्रजापतिं ॥२॥ ३ ॥ जमदग्निं । वामदेवं ॥ ४ ॥ आदितिं ॥ ५॥ ६॥ त्रसदस्युं । पुरु- मीलाजमीह्रौ ॥ ७॥ बुधगविष्ठिरौ । कुमारं । वृशं । वसुश्रुतं । इपं ॥ ८ ॥ (तृतीयाष्टकः ) ॥ ॥ गयं । सुतंभरं । धरुणं । पुरुं । द्वितंमृक्तवाहसं । वत्रिं । प्रयखंतं । ससं । विश्वसामानं । द्युम्नं । विश्वचर्षणिं । बंधुं । सुबंधुं । श्रुतबंधुं । विप्रबंधुं । वसूयून् । अ- त्रिं । विश्ववारां । गौरिवीति । बभ्रु । अवस्युं । गातुं ॥ १ ॥ संवरणं । प्रभूवसुं । अवत्सारंसदापणं । प्रतिक्षत्रं ॥ २॥ प्रतिरथं । प्रतिभानुं । प्रतिप्रभ । खस्त्यात्रेयं । श्यावाश्वं । श्रुतविदं ॥ ३ ॥ अर्चनानसं । रातहव्यं । यजतं । उरुचति । वाहुवृक्तं । पौरं ।

·ऋ.तर्प.
नक्सं.
॥१॥
अवस्युं । सधवधि । सत्यश्रवसं । एक्यामरुतं ॥ ४ ॥ मरद्वाज । वीतहव्यं ॥५॥६॥ महोत्रं । शुनहोत्रं । नरं । शंयुं । गर्ग ॥७॥
निधानं ॥ ८॥ (चतुर्थाष्टकः) ॥ ॥पायुं । वसिष्ठं ॥ १॥२॥ शक्तिं ॥ ३॥ ४॥५॥६॥ मेध्यातिथिं । आसंगं । शश्व-
ती । प्रियमेधं । देवातिथि ॥ ७॥ ब्रह्मातिथि । वत्सं । पुनर्वसं । सध्वंसं । शशकण । प्रगाथं ॥ ८॥ (पंचमाप्टकः) । ॥
पर्वत । नारदं । गोपूत्यश्वसूक्तिनी । इरिंगिठिं । सोमरिं ॥ १ ॥ विश्वमनसं । व्यश्वं । मर्नु ॥ २ ॥ नीपातिथिं । सहस्रवसुरोचिपं ।
नाभा । विरूपं । त्रिशोकं ॥ ३ ॥ वर्ग । भर्ग । कलि । मत्स्यं । मान्यं । मत्स्यान्जालनद्धान् ॥ ४॥ पुरुहन्मानं । सुदीर्ति ।
हर्यत । गौपवनं । पुरुसुतिं । कृनुं । एकछन् । कुमीदिं ॥५॥ उशनसं । कृष्णं । विश्वकं । द्युम्नीकं । नृमेधपुरुमेधौ । अपाला ।
श्रुतकक्षं । सुरुक्षं । विदं । पूतदक्षं । तिरीं । धुतानं । रेमं ॥ ६॥ नृमेधं । नेम । प्रयोग । अमिपावकं । अमीगृहपतियविष्ठ्यौ ।
असितं । देवलं ॥ ७॥ दृवच्युतं । इध्मवाहं । रगणं । बृहन्मति ॥ ८॥ (पष्ठाटकः) || ॥ अयास्यं । कविं । उचथ्यं ।
अमहीयुं । निधुर्वि ॥ १॥ भूगुं । शतंवैसानसान् । पवित्रं । वत्मपि । रेणुं । अपमं । हरिमंतं ॥ २॥ वसुं । वेनं । अकृष्टमापान् ।
सिकतानिवावरी । पृभियोजान् ॥ ३ ॥ प्रतर्दनं । इंद्रप्रमति । वृपगणं । मन्यु । उपमन्युं । व्याघ्रपदं । कर्णश्रुतं । मृळीकं । वसु-
कं ॥ ४ ॥ अंधीगुं । ययाति । नहुपं । मर्नु । द्वितं । शिखंडिन्यावप्सरसौ । अमिं । चक्षु । ऊरुं । ऊर्ध्वसदानं । कृतयशसं । ऋ-
पंचयं । अमीन्धिष्ण्यान् । व्यरुणत्रसदस्यून् । अनानतं । शिशुं ॥ ५ ॥ त्रिशिरसं | सिंधुद्वीपं । यमी । यमं । हविर्धाने । विवख-
तं । शंखें । दमनं । संकुमुकं ॥ ६॥ मथितं । च्यवनं । विमदं । वसुझतं । वमुक्रपती । कवपं ॥ ७ ॥ अक्षं । लुशं । अत्रितपसं।
॥२४॥

·इंद्रमुप्फवंतं । घोपां । सुहस्त्यं ॥ ८ ॥ (सप्तमाष्टकः ) ॥ ॥ सप्तगुं । वैकुंठमिन्द्रं । देवान् । अग्निसोचीकं । वृहदुक्थं । अगस्त्य- स्यखसारं । नामानेदिष्ठं ॥ १ ॥ गयं । वमुकर्ण । सुमित्रं ॥ २ ॥ वृहस्पतिं । अदितिं । सिंधुदक्षं । जरत्कणसर्प । स्यूमरश्मि । अमिवैश्वानरं । सप्ति । विश्वकर्माणं । सूर्यासावित्रीं ॥ ३ ॥ इंद्राणी । वृपाकपि । मूर्धन्वंतं । नारायणं । अरुणं । शार्यातं । तान्वं । अर्बुदंसर्प ॥ ४ ॥ पुरूरवसं । उर्वशीं । वरु । सर्वहरिं । भिपजं । देवापि । वनं । दुवस्युं । वुधं । मुद्गलं । अप्रतिरथं । अष्टकं दुर्मि–सुमित्रगुणं । सुमित्रंदुर्मित्रगुणं ॥५॥ भूतांशं । दिव्यं । दक्षिणां । पणीन् । सरमांदेवशुनी । जुहूंब्रह्मजायां । ऊर्ध्वनामानं । परशुरामं । अष्टादंष्ट्रं । नभप्रभेदनं । शतप्रभेदनं । सधिं । धर्म । उपस्तुतं । अग्मियुतं । अमियूपं । भिक्षु । उरुक्षयं । इंद्रलयं ॥ ६॥ वृहद्दिवं । हिरण्यगर्भ। चित्रमहसं । अग्निवरुणसोमान् । वाचं। कुल्मलबर्हिषं । अंहोमुचं । रात्रि । विहव्यं । प्रजापतिपरमेष्ठिनं । यज्ञं। सुकीर्ति। शकपूर्त। सुदासं । मांधातारं । गोधां। जूतिं । वातजूर्ति । विप्रजूति । वृपाणकं । करिक्रतं । अमियुतं । एतशां।ऋष्यशृंगं । अंगं । विश्वावमुंदेवगंधर्व । अमिंतापसं । जरितारं । द्रोणं । सारिसृकं । स्तंवमित्रं ॥७॥ सुपर्ण । ऊर्ध्वकृशनं । देवमुनिं । सुवेदसं । पृथु । अतं । श्रद्धां । शासं । इंद्रमातरं । शिरिंविठं। केतुं । भुवनं । साधनं । शचीं । पूरणं । यक्ष्मनाशनं । रक्षोहणं । विवृहणं । प्रचेतसं । कपोतं । अनिलं । शवरं । विभ्राजं । इटतं । संवते । ध्रुवं । अभीवतै । ऊर्ध्वग्रावाणं । सूनुं । पतंगं । अरिष्टनेमि । शिविं । का- गिराजं । प्रतर्दनं । वसुमनसं । जयं । प्रथं । सप्रथं । तपुर्धानं । प्रजावतं । लप्टारं । विष्णुं । सत्यधृति । उलं । श्येनं । सर्परा- झी । अघमर्षणं । संवननं ।। ८ । ( अष्टमाष्टकः ) ॥ इत्यृषितर्पणं ॥

·--
.तर्प.
॥
पापसं.
अवम्युं । सप्तवधि । सत्यरसं । एक्यामरुतं ॥ ४ ॥ भरद्वाजं । चीतहव्यं ॥५॥६॥ महोत्रं । शुनहोत्रं । नरं । शंयुं । गर्ग ॥७॥
पाजिधान ॥ ८॥ (चतुर्थाष्टकः) ॥ ॥ पायुं । वसिष्ठ ॥१॥२॥ शक्तिं ॥ ३॥४॥५॥ ६॥ मेध्यातिथि । आसंगं । शश्व-
ती । प्रियमेधं । देवातिथि ॥ ७॥ ब्रह्मातिथि । वत्सं । पुनर्वत्सं । सध्वंसं । शशफणे । प्रगार्थ ।। ८ ॥ (पंचमाष्टकः)।
परत । नारदं । गोत्यश्वसूक्तिनौ । हरिविठि । सोरिं ॥ १ ॥ विश्वमनसं व्यश्वं । मर्नु ॥ २ ॥ नीपातिथिं । सहसंवसुरोचिपं ।
नामाकं । विरूपं । त्रिशोकं ॥ ३ ॥ वगं । भर्ग । कलिं । मत्स्यं । मान्यं । मत्स्यान्जालनद्धान् ॥ ४ ॥ पुरुहन्मानं । सुदीर्ति ।
हर्यते । गौपानं । पुरुमुर्ति । कटु । एकधुन् । उमीदि ॥ ५ ॥ उशनसं । कृष्णं । विश्वकं । घुम्नीकं । नुमेधपुरुमेधी । अपालां ।
श्रुतकक्षं । सुरुक्ष । बिहुँ । पूतदक्षं । तिरी । द्युतानं । रैभं ॥६॥ नृमेधं । नेमं । प्रयोगं । अमिपावकं । अमीगृहपतियविछ्यौ ।
असितं । देवलं ॥७॥ दृहच्युतं । दध्मवाहं । रहूगणं । वृहन्मतिं ॥ ८॥ (पठाएकः) । ॥ अयास्यं । कर्यि । उचथ्यं ।
अमहीयु । निधुवि ।। १॥ भूगं । शर्तवैसानसान् । पवित्रं । वत्मर्षि । रेणुं । अपमं । हरिमंतं ॥ २॥ वसुं । वेनं । अकृष्टमापान् ।
सिकतानिवावरी । पृभियोजान् ॥ ३ ॥ प्रतर्दनं । इंद्रप्रमति । वृपगणं । मन्यु । उपमन्युं । व्याघ्रपदं । कर्णश्रुतं । मृळीकं । वसु-
कं ॥ ४ ॥ अंधीगुं । ययातिं । नहुष । मर्नु । द्वितं । शिखंडिन्यायप्सरसौ । अमिं । चहुं । ऊरुं । ऊर्ध्वसमान । कृतयशसं । ऋ-
। गंचयं । अमीन्धिष्ण्यान् । व्यरुणत्रसदस्यून् । अनानतं । शिशुं ॥ ५॥ त्रिशिरसं । सिंधुद्वीपं । यमी । यमं । हविर्धाने । विवखं.
तं । शरं । दमनं । संकुसुकं ॥ ६ ॥ मथितं । च्यवनं । विमदं । वसुकृतं । वमुक्रपली । कवर्ष ॥ ७ ॥ अक्षं । लशं । अनितपसं।
॥२४॥

·अन्नं । तृणं ॥ ५ ॥ ६॥ राकां । सिनीवाली । गुंग्वादिदेवताः । अपोनपातं ॥ ७ ॥ हविर्धानं । शकुंतं ॥ ८॥ द्वितीयाप्टकः ।। । यूपान् । प्रश्चनं । अमीन्पुरीप्यान् । उपाध्यायं । ऋत्विजः ॥ १ ॥ नदीः । विश्वामित्रं ॥ २ ॥ ससर्परीवाचं । रथांगानि ॥ ३ ॥ संवत्सरं । अमिरक्षोहणं ॥ ४ ॥ ५॥ आशिपः । वामदेवं । ऋतं । इंद्रमिवात्मानंवामदेवं । सुपर्णात्मानंवामदेवं ॥ ६ ॥ दधिक्रां । त्रसदस्युं ॥ ७ ॥ क्षेत्रपतिं । शुनं । शुनासीरौ । सीतां । गां । घृतं ॥ ८ ॥ तृतीयाष्टकः ॥ ॥ उशनसं । ऋणंचयं । कुत्सं ॥१॥ अत्रिं । भूमि । सुतंभरं । देवपत्नीः ॥ २ ॥ अग्निवैद्युतं । शशीयसीं । पुरुमीहं । तरंतं । रथवीति ॥ ३ ॥ ४ ॥ ५ ॥ चायमानम- भ्यावर्तिनं । गाः ॥ ६ ॥ Qतक्षाणं । प्रस्तोकं । रथं । दुंदुभि ।। ७ ।। धेन्विपू । पृश्नि । अहोरात्री ॥ ८ ॥ चतुर्थाष्टकः ॥ ॥ वर्म । धनुः । ज्यां । आनी । इपुधि । सारथिं । रथगोपान् । ब्राह्मणपितॄन् । प्रतोदं । हस्तनं । युद्धभूमिकवचानि ।। १ ।। मुदास ॥२॥ वसिष्ठपुत्रपौत्रान् । वसिष्ठं ॥ ३ ॥ वाजिनः । वास्तोप्पतिं । प्रसापिनीं ॥ ४ ॥ ५॥ ६ ॥ मंडूकान् । वसिष्ठाशिपः । अंतरिक्षं । इंद्रासोमौरक्षोहणौ । मावाणं । अनिलं । आसंगं । विभिंदु । पाकस्थामानं । कुरुंगं ॥ ७ ॥ अश्विकशून् । तिरिंदिरं । वरूं ।। ८॥ पंचमाष्टकः ।। ॥१॥ यजमानं । दंपती ॥ २ ॥ ३ ॥ पृथुश्रवसं ॥ ४ ॥ ऋक्षाश्वमेधौ । हविपं । श्रृंतर्वणं ॥ ५॥ ६॥ सुपणे । सूर्यप्रभावी पवमानं । पवमानसोमं ॥ ७ ॥ ८ ॥ पष्ठाष्टकः ।। ॥ १ ॥ पवमानमानिं । पावमान्यध्येतार ॥ २ ॥ ३ ॥ ४ ॥ ५ ॥ यमं । यमी । अंगिरःपित्रथर्वभृगून् । श्वानौ । सरण्यू । मृत्यु । धातारं । पितृमेधं ॥ ६ ॥ वसुकं । अश्वत्थगौशमीं ॥ ७ ॥ कुरुश्रवण । उपमश्रवसं । अक्षकृषिकितवनिंदांच अक्षान् ॥ ८ ॥ सप्तमाष्टकः ।। ॥ चैकुंठमिंद्रं ।

·ऋक्सं. देवतर्प. ॥२॥ । संहिताहोमांगदेवतर्पणं ॥ तश्चेत्यं ॥ अनितर्पयामि । सोमं । विश्वान्देवान् । प्रमाणं । ऋषीन् । ऋग्वेदं । यजुर्वेदं । सामवेदं । सावित्रीं । ब्रह्माणं । श्रद्धां । मेधा । प्रज्ञा । धारणां । सदसस्पतिं । अनुमतिं । छंदांस्यृपीन् । श्रियं । हियं । सवितारं । शतचिनः । माध्यमान् । गृत्समदं । विश्वामितं । वामदेवं । अत्रिं । भरद्वाज । जामदम्यं । गौतमं । वसिष्ठं । प्रगाथान् । पावमानीः । क्षुद्रसूक्तांन् । महासू- फान् । महानाप्नीं । उपनिषदं । हव्यवाहं । इति ३७ देवतास्तर्पयित्वा । ततःसंहितास्थादेवतास्तर्पयेत् ।। ॥ ताश्च-अमितर्पयामि । वायुं । इंद्रवायू । मित्रावरुणो । अश्विनी । इंद्रं । विश्वान्देवान् । सरसनीं । मरुतः । अमीनिमथ्याहवनीयो । अमिमिमं ( समिद्धंवा ) । तनूनपातं । नराशंसं । इळं । बर्हिपं । देवीारः । उपासानक्ते । दैव्योहोतारोमचेतसौ । सरखतीळा- भारतीः । त्वष्टारं । वनस्पति । साहातीः । अमिंद्रविणोदसं । इंद्रावरुणौ । ब्रह्मणस्पति । सोमं । दक्षिणां । सदसस्पति । अमामरुतः ॥ १॥ ऋभून् । सवितारं । देवीः । इंद्राणीवरुणान्यमायीः । द्यावापृथिव्यौ । पृथिवीं । देवान् (विष्णुंवा )। इंद्रमरु- त्वंतं । पूपणं । अपः । ६ । भग । उलखलं । मुसलं । हरिश्चंद्रप्रजापतिंचर्मवा । उपसं ॥ २ ॥ रात्रि । यूपं । अर्यमणं । आदित्यान् । रुद्रं ।। ३ ।। सूर्य । अमिवैवानरं ॥ ४ ॥ अमिमध्यमं ॥ ५ ॥ अदिति । सिंधु । धां ॥ ६ ॥ अमिमुपसं । अमिंशुचिं । अभिजातवेदसं ॥ ७ ॥ सूर्यरश्मीन् । धर्म ॥ ८ ॥ प्रथमाष्टकः ॥ ॥ रोगशां इंदुं । पर्वतं ॥ १॥ वृहस्पति ॥ २॥ अधं । वाक्समुद्राऽवक्षरान् । शफधूमं । संवत्सरसंसंकालचक्र | साध्यान् । पर्जन्यं । सरसंतं ॥ ३ ॥ रति ॥ ४ ॥ अहिर्बुध्यं । ॥२५॥ .

·प्रगाथान् पावमानीः क्षुद्रसूक्तान् महासूक्तान् महानाम्नीः उपनिषदं हव्यवाहं एताःसप्तत्रिंशत् ३७ प्रधानांगदेवताः घृतप्लुततिलद्रव्येण एकैकयाहुत्यायक्ष्ये।।पुनरत्रप्रधान ॥ अग्निववारं ९ वायु ३ इंद्रवायू ३ मित्रावरुणौ ३ अश्विनौ ३ इंद्रं ३ विश्वान्देवान् ३ सरखती ३ इंद्र २३ मरुतः १ इंद्रामरुतः १ मरुतः १. इंद्रामरुतः १ मरुतः २ इंद्र ५१ अनिं ५ अमीनिर्मथ्याहवनीयौ १ अनि ६ अग्नि- समिद्धं ( इध्मंवा ) १ अमिंतनूनपातं १ अमिनराशंसं १ अमिमिळं १ अनिवर्हिपं १ अमिमूर्तीदेवीरः १ अग्निमूर्तीउपासानक्ते १ अमीदेव्यौहोतारीप्रचेतसौ १ अमिमूर्तीःसरखतीळाभारतीदेवीः १ अमित्वष्टारं १ अमिवनस्पति १ अग्निमूर्तीःखाहाकृतीः (विश्वाः । न्देवान् ) १ अमिदेवान् २ अमींद्रवायुवृहस्पतिमित्राग्निपूपभगादित्यमारुतगणान् १ देवान् १ अमिं १ अमिदेवान् ४ देवामींद्र- वायुमित्रमूर्तिविशेषान् १ अमिं १ अग्निदेवान् १ इंद्रर्तृ १ मरुतून १ त्वष्ट्रऋतून् १ अम्यूतून १ इंद्र' १ मित्रावरुणन १ अमिंद्र- । विणोदसमृतुंच १ अश्तून् १ अम्यूतून १ इंद्र ९ इंद्रावरुणौ ९ ब्रह्मणस्पतिं ३ इंद्रसोमब्रह्मणस्पतीन् १ दक्षिणेंद्रसोमब्रह्मणस्पतीन् । १ सदसस्पति ३ नराशंसं (सदसस्पतिवा) १ अनामरुतः ९ ॥ १॥ ऋभून् ८ इंद्रामी ६ अश्विनौ ४ सवितारं ४ अग्निं २ । देवीः १ इंद्राणीवरुणान्यमायीः १ द्यावापृथिव्यौ १ पृथिवीं १ विष्णुं ६ वायु १ इंद्रवायू २ मित्रावरुणौ ३ इंद्रमरुत्वंतं ३ विश्वा- । देवान् ३ पूषणं ३ अपः ७ अवनीन् १ अग्निं १ कं १ अग्निं १ सवितारं २ भगं १ वरुणं ३१ अनि २२ देवान् १ इंद्रं ४ उलूख- लं २ उलखलमुसले २ हरिश्चंद्रप्रजापति १ इंद्र २३ अश्विनौ ३ उपसं ३ अनि १८ इंद्रं ३० ॥२॥ अश्विनौ १२ अमिमित्र- वरुणरात्रिसवितॄन् १ सवितारं १० अमिं १२ यूपं २ अमिं ६ मरुतः ४० ब्रह्मणस्पतिं ८ वरुणमित्रार्यम्णः ३ आदित्यान् ३ वरुण-

·ऋक्सं.
अन्वाधा.
॥३॥
SAVANA
अम्यास्यततु । मन । निर्मतिं । असुनीति । पय्यास्वस्ति । असमाति । जीव । हस्त । नासत्यो । नाभानेदिष्ठान् ॥ १ ॥ सावार्ण ।
नौम्पादिर | ज्ञान ।। २ ॥ विश्वकर्माण । मन्यु । सूर्याविवाह । अर्क । चद्रमस । मनुप्यविवाहाशिप । वास । यक्ष्मण ।
सूर्यासावित्रीं ॥ ३ ॥ वृपारुपि पुरुष ॥ ४ ॥ उर्वशीं । पुरूरवस । ओषधी । द्रुघण । अप्वा ॥ ५॥ यजमानान् । सरमादेव-
शुनीं । पणीन् । परमात्मानर्मिद्र । यज्ञपरमात्मान । वाचमध्यमा । गायत्र्यादिछदासि । धनान्नदान । इद्रलय ॥ ६ ॥ वेन |
आभृणीवाच । भाववृत्त । वात । विश्वावसुदेवगधर्व ॥ ७॥ सपत्ननाशिनी । अरण्यानी । श्रद्धा । अलक्ष्मीनाशिनी । शंची।
दु खमहन । इद्रसपत्नहन । अनुमतिमघवद्धातृविधातॄन् । राजानमभिषिक्त । मायाभेद । ताय । यजमानाशिप । पत्याशिप ।
होनाशिप । सर्पराजीं । सज्ञान ॥८॥ अष्टमाष्टक ॥ इतिसहितास्थदेवतातर्पण ।। ततश्छदसातर्पणं ।। गायत्रीतर्पयामि । उप्णिह !
अनुष्टुभ । वृहतीं । पक्तिं । त्रिष्टभ । जगती । अतिजगतीं । शरी। अतिशक्करी । अप्टिं । अत्याष्टिं । धृति । अतिधृति इतिछद
म्तर्पण ।। अत्र तर्पयित्वाद्भिराचार्यानृपीश्छदासिदेवता' इतिशौनकाच्छदस्तर्पणोत्तरवादेवतातर्पणकार्य ।।
॥
शाकलसंहितामग्घोमान्वाधानं ।
अथविधातरेणसूक्तभेदपक्षविभक्तदेवतान्याधान ॥ अप्रधान ॥ आदित्यादिनवग्रहान् अमुकद्रव्येरमुकसख्याकाभि. ॥ पुनरत्र-
प्रधान||अमिं सोम विश्वान्देवान् ब्रह्माण कपीन् ऋग्वेद यजुर्वेद सामवेद सावित्री ब्रह्माण श्रद्धा मेधा प्रज्ञा धारणा सदसस्पति अनुमति
छदास्यृपीन् श्रिय द्विय सवितार शतर्चिन. माध्यमान् गृत्समद विश्वामित्र वामदेव अत्रिं भरद्वाज जमदमि गौतम वसिष्ठ
॥२६॥

·उपासानते १ अमियाबिद्रपर्वतदेवान् ? अश्यपानपादहोरात्राणि १ देवपूपानीन् १ मित्रवरुणसिंधून १ मित्रवरुणदेवान् १ देवसंघ १ मित्रावरुणौ २ विश्वान्देवान् ४ मित्रावरुणौ १ उपसं २६ सनयदानं ७ खनयंभावयव्यं ५ रोमशां १ खनयंभावयव्यं १ अग्निं १९ इंदै ५ इंदं १ इंद्र २७ इंद्रापर्वतेंद्रान् १ इंद्रं ७ वायु ९ इंद्रवायू ५ वायु १ मित्रावरुणौ ५ सूर्यरोदसीमित्रवरुणरुद्रेद्रायर्यमभगसो- मान् १ देवेंद्रमरुदमिमित्रवरुणान् १॥९॥ मित्रावरुणौ ३ पूपणं ४ विश्वान्देवान् १ मित्रावरुणौ १ अश्विनौ ३ इंद्रं १ अमिं १ मरुतः १ इंद्रामी १ वृहस्पतिं १ विश्वान्देवान् १ अमि २६ अमिंसमिद्धं १ अमिंतनूनपातं १ अग्निनराशंसं १ अमिमिळं १ अनिवर्हिषं १ अमिमूर्तीदेवीरः १ अमिमूर्तीउपासानक्ते १ अमीदव्यौहोतारौप्रचेतसौ १ अमिमूर्तीःसरस्वतीळाभारतीः १ अमिंत्वष्टारं १ अनिवनस्प- तिं १ स्वाहाकृतीः १ इंद्रं १ अमिं ४३ मित्रं १ मित्रावरुणौ १९ विष्णुं ६ इंद्राविष्णू ३ विष्णुं ८ ॥१०॥ अश्विनौ १२ द्यावापृथि- व्यौ १० ऋभून् १४ अश्च ३५ आदित्यवाय्वमीन् १ सूर्यरथचक्राश्वान् १ आदित्यमंडलसप्तरश्मीन् १ परमेश्वरदुज्ञेयतां २ संश- योत्थापनं १ प्रश्नमादित्यविषयकं १ पृथिव्यादित्यवृष्टिहविरुत्पत्तीः १ घुटथिवीवृष्टीः १ आदित्यदेवान् १ आदित्यचक्रं १ संवत्सर- चक्र ३ सप्तर्तन १ सूर्यरश्मीनांस्त्रीत्वपुरुषत्वज्ञानं १ आहुतिंगोरूपां १ अन्यादित्यव्यतिहारोपासकदुर्लभतां १ सोमसूर्यमंडलपरिभ्रमणा- नि १ जीवपरमात्मानौ १ आदित्यतद्रश्मीन् १ आदित्योपासनानुपासनप्रशंसानिंदे १ अमिवाय्यादित्यानांन्वंतरिक्षयाधानज्ञानप्रशंसां १ अक्षरप्रशंसां १ सूर्यगायत्रसामनी १ गोसवितृधर्मान् १ गां २ वत्सगावौ १ शरीरजीवौ १ ब्रह्मसाक्षात्कार १ ज्ञान १ धुप्रथिव्या- दित्यपृष्टीः १ प्रभंपृथिव्यायंतादिविषयकं १ प्रतिवाक्यं १ आदित्यरश्मीन् १ परिदेवनंब्रह्मात्माननुभवृनिमित्तं १ देहात्मजीवात्मा- --

·अन्वाध
ऋक्सं.
॥४॥
मित्रार्यम्णः ३ पूर्ण १० रुद्रं २ रुद्रमित्रवरुणान् १ रुद्रं ३ सोमं ३ अन्यच्युपसः २ अमिं २१ अमिदेवान् १ अश्विनी २५॥३॥
उपसं २० सूर्य १३ इंद्र ७२ अग्निं ९ अग्निवैश्वानरं ७ अमि ५ इंद्रं ३८ ॥ ४ ॥ मरुतः १५ अग्निं १२०: अमिंमध्य-
मं ३ अमि . इंद्र ५७ ॥ ५॥ मरुतः ३४ ऋतुदेवान् १ देवान् १ भगमित्रादितिदक्षमरुद्गणार्यमवरुणसोमाश्विसरखतीः १
वायुपृथिवीधुमावाश्चिनः १ इंद्रापूषणौ १ इंद्रपूषतार्श्वगृहस्पतीन् १ मरुतः १ देवान् २ अदितिं १ वरुणमित्रार्यम्णः ३ इंद्रमरुत्यूप-
भगान् १ पूषविष्णुमरुद्गणान् १ वायुसिंध्योषधीः १ राज्यहलाकयाः १ वनस्पतिसूर्यगाः १ मित्रवरुणार्यमेंद्रवृहस्पतिविष्णून १ सोमं
२३ उपसं १५ अश्विनी ३ अमीपोमो १२ अग्निं ७ देवामीन् १ अमिं ७ अमिमित्रवरुणादितिसिंधुपृथिवीधाः (असिंवा) १ ॥ ६ ॥
अमिमीपसं ११ अमिंद्रविणोदसं ९ अमिंशुचि ८ अमिवैश्वानरं ३ अमिंजातवेदसं १ इंद्रमरुत्वंतं ३० इंद्रं २८ चंदरदिमरोदांसि १
रोदसी १ देवरोदांसि १ अमारोदांसि १ देवरोदांसि १ देववरुणार्यमरोदांसि १ देवरोदांसि १ इंद्रारोदांसि १ सूर्यरश्मिरोदांसि १
इंद्रवरुणाम्यर्यमसवितृरोदांसि १ सूर्यरश्मिरोदांसि १ देवरोदांसि १ अमारोदांसि १ वरुणारोदांसि १ आदित्यरोदांसि १ बृहस्पतिरोदा-
सि १ रोदसी १ मित्रवरुणादितिसिंधुष्टथियीचाः १ इंद्रमित्रवरुणामिमारुतशदितीः १ देवान् १ पितृद्यावापृथिवीः १ नराशंसापूपणौ १
बृहस्पतिं १ इंद्रं १ सवितृमित्रवरुणादितिसिंधुपृथिवीयाः १ आदित्यमुमतीः १ देवेंद्रमरुददितीः १ इंद्राम्यर्यमसवितृमित्रवरुणादि-
तिसिंधुएथिवीयाः १ इंद्रामी २१ ऋभून् १४ घुटथिव्यायश्चिमित्रवरुणादितिसिंधुष्टथिवीद्याः १ अश्विनौ २४ ॥ ७॥ उपासारात्री?
उपसं १८ उपोमित्रवरणादितिसिंधुष्टथियीयाः १ रुद्रं ११ सूर्य ६ अश्विनी ८२ दुःखमनाशनं १ इंद्रं ,१५॥ ८ ॥ रुद्रामरुतः १
॥२७॥

·इंद्रं २ राकां २ सिनीवाली २ गुंगूसिनीवालीराकासरखतींद्राणीवरुणानीः १ रुद्रं १५ मरुतः १५ अपानपातं १५इंद्रामधू १ मरुन्माध- वान् १ खष्ट्रशुक्रौ १ अमिशुची १ इंद्रानभसौ १ मित्रवरुणनभस्यान १ ॥ १५ ॥ अमिंद्रविणोदसमिपंच १ अमिंद्रविणोदसमूर्ज- च १ अमिंद्रविणोदसंसहंच १ अमिंद्रविणोदसंसहस्यंच १ अश्वितपान् १ अमितपस्यौ १ सवितारं ११ अश्विनौ ८ सोमापूपणौ ५ मोमपूपादितीः १ वायु २ इंद्रवायू १. मित्रावरुणौ ३ अश्विनौ ३ इंद्रं ३ विश्वान्देवान् ३ सरखती ३ द्यावापृथिव्यौ ३ शकुंतं ६ अनि २३ अमिवैश्वानरं २६ अमिंसमिद्धं १ अमिंतनूनपातं १ अमिमिळं १ अनिवर्हिषं १ आमिमूर्तीदेवीरः १ अमिमूर्तीउपासा- नक्त १ अमीदेव्योहोतारोपचेतसौ १ अमिमूर्ती सरखतीळाभारतीः १ अग्नित्वष्टारं १ अमिंवनस्पति १ खाहाकृतीः १ अनि ३३ ॥१६॥यूपं ५ यूपान् २ विश्वान्देवान् ? यूपान् २ स्थाणुंछिन्नयूपमूलं १ अमि २७ इंद्रामी९ अमिं ४२ अम्युपोश्विदधिक्राः १ अमिं३ दधिकाम्युपोवृहस्पतिसवित्रश्चिमित्रवरुणभगवसुरुद्रादित्यान् १ अनि ८ अमीन्पुरीप्यान् १ अमिं १४ अमींद्रौ १ अमिं १ अमिवैश्वानरं ३ मरुतः ३ परब्रह्म २ उपाध्यायवैश्वामित्रं १ अमि २५ ऋत्विजः १ अग्निं ११॥ १७ ॥ इंद्रं २२७ ॥१८॥ इंद्रापर्वतौ १ इंद्र १३ वाचंससर्परी २ रथांगानि ४ इंद्र ४ अग्निं १ द्यावापृथिव्यौ ३ दिवं १ द्यावापृथिव्यौ ३ दिवं १ द्यावापृथिन्यौ १ सवितारं १ त्यष्टमन् १ मरुत्सरस्वतीः १ विष्णुं १ इंद्रं १ आश्विनौ १ देवेंद्रर्भून् १ अर्यमादितिदेववरुणान् १ अमिपृथिवीयप्सूर्यातरिक्षाणि १ पर्यतादितिमरुतः १ अमिदेवान् १ अमिं १ उपासाहनी १ अमिं ९ अहोरात्रे १ द्यावापृथिव्यौ ४ दिशः १ इंद्रवपत ६ ॥ १९॥ । देवान् १ संवत्सरं २ संवत्सरादित्यान् १ सिंधुसंवत्सरेळासरखतीभारतीः १ सवितृधिषणे १ सवितृमित्रवरुणाम्रोदांसि १ अभिवायुसूर्यान् ।

·ऋक्सं.
अल्बाधा
नौ १ ब्रह्मात्मज्ञानाज्ञानप्रशंसानिंदे १ गां १ वाचंमाध्यमिकां १ वागपाः १ शकमासोमौ १ अमिसूर्यवायून् १ वाचं १
सूर्य २ कालचक्रंसंवत्सरसंसं ? सरस्वती १ साध्यान १ पर्जन्यामीन् १ सरखंतं १ इंद्रमरुत्वंतं १५ ॥ ११ ॥ मरुतः १५ इंद्र १
मरुतः २० इंद्रं १३ मरुतः २ इंद्रमरुत्वंतं ४ मरुतः ३ इंद्रं ४५ रतिं ६ अश्विनौ ३९ ॥ १२॥ द्यावापृथिव्या ११ अमिस-
वितृदेवान् १ मित्रार्यमवरुणदेवान् १ देवाग्मिवरुणान् ? देव्योपासानकाः १ अहिर्बुध्न्यसिंध्वपांनपातः १ त्वप्टेंद्रौ १ इंद्रं १ मरुद्दया-
वाप्रथिवीः १ मरुत्सेनाः १ अश्विपूपविष्णुवाबिंद्रान् १ देवदीधितिं १ अन्नं ११ अग्निसमिद्धं १ अमिंतनूनपातं १ अमिमिळं १
अनिवर्हि १ अमिमूर्तीदेवीधरः १ अमिमूर्तीउपासानक्ते १ अमीदैव्यौहोतारोप्रचेतसौ १ अमिमूर्ती सरखतीळाभार-
तीः१ अमिंत्वष्टार १ अमिवनस्पति १ खाहाकृतीः १ आमि ८ बृहस्पति ८ अप्तृणसूर्यान् १६ अमि २९ अमिंसमिद्धं १ अमिनराशंसं १
अमिमिळं १ अमिबहिष १ अमिमूतीर्देवीरः १ अमिमूर्तीउपासानक्त १ अमिदैव्याहोतारौप्रचेतसो १ अमिमूर्तीःसरखतीळाभार-
तीः१ अमिंत्वष्टारं १ अगिंवनस्पति १ खाहाकृतीः १ अमि ४९ ॥ १३ ॥ इंद्र १२६ ब्रह्मणस्पति १ बृहस्पतिं ३ ब्रह्मणस्पति १
बृहस्पति ३ ब्रह्मणस्पति १ बृहस्पति १ ब्राह्मणस्पति १ बृहस्पति ५ ब्रह्मणस्पति १ वृहस्पति १ ब्रह्मणस्पति १ ॥१४॥ वृहस्पति १
ब्रह्मणस्पति ८ बृहस्पति १ ब्रह्मणस्पति १ इंद्राब्रह्मणस्पती १ ब्रह्मणस्पति १३आदित्यान् १७ वरुणं ११ आदित्यमित्रावरुणान् १ देवान १
देववसुमित्रवरुणादितींद्रमरुतः १ देवान् ३ वरुणं १ इंद्रं ५इंद्रासोमौ १ इंद्र १ सरखतीद्री १ वृहस्पतिं १ मरुतः १ मित्रावरुणौ १
देवान् १ इंद्र १ त्वष्ट्रिळामगरोदःपूपाश्चिनः १ उपासानक्ताद्यावापृथिवीः १ देवाहिर्बुध्याजैकपादिंद्रान् १ विश्वान्देवान् १ द्यावापृथिव्यौ ?
॥२८॥

·१ वाय्यमिपूषभगान् १ मरुतः १ वायुदेवपलीः १ उपासानक्ते १ वास्तोप्पतित्वष्ट्रवाक्वनस्पत्योपधीः १ मेधादित्यान् १ अग्निवैद्युतं १ मरुद्गणमगोपधीयुक्नगिरीन् १ वाय्वपाः १ मरुतः १ मरुद्गणं १ भूमि १ मरुदहिर्बुध्न्यान् १ देवनितीन् १ देवेष १ भूम्युर्वश्यौ १ देवसंघ १ वरुणमित्रभगादितिवायून् १ अदितिमित्रवरुणान् १ सवितारं १ इंद्रं १ भगसवित्रिंद्वान् १ इंद्रमरुत्वंतं १ बृहस्पतिं ३ मरुतः १ रुद्रं १ ऋम्बिद्रपलीनदीसरखतीराकाः १ पर्जन्यं २ मरुतः १ पृथिव्यंतरिक्षवनस्पत्योपधीः १ देवान् १ अश्विनौ १ नदीः १ धावापृथिव्यौ १ वायु १ सोमं २ इंद्रं १ मा ( अमिवा ) १ धर्म १ अश्विनौ १ पूपवायू १ अमिंजातवेदसंमरुतश्च १ सरस्वती १ वृहस्पति ( अमिंवा ) १ अमिं ३ देवान् १ अश्विनौ १ इंई २ अमिं ३ विश्वान्देवान् १ सूर्य १ अमि (सूर्यवा) १ सूर्य २ मदं १ देवसंघ १ सुतंभरं १ अमिं २ इंद्रोपआदित्यान् १ सूर्योपोनदीद्याः १ मेघवंगिरसः १ इंद्रानी १ अंगिरसः .२ अंगिरः- सरमाः २ सूर्य २ देवान् १ अंतर्यामिणे १ अमींद्रवरुणमित्रदेवमारुतवलविष्ण्वश्विद्रदेवपलीपूपभगसरस्वतीः १ इंद्रामिमित्रवरु- णादित्यादित्यपृथिवीधुमरुत्पर्वताविष्णुपूषब्रह्मणस्पतिभगसवितृन् १ विष्णुवायुसोमव॑श्वित्वष्ट्न् १ मरुतवलवृहस्पतिपूपवरुणमित्रार्य- म्णः १ पर्वतनदीमगादितीः १ देवपत्नीः २ ॥ २६ ॥ उपसं १ सूर्यरश्मीन् १ सूर्य ३ सूर्योपःसूर्यरश्मीन् १ मित्रवरुणामीन् १ अमिवैद्युतं १ उपसः १ इंद्रेद्वात्मसूर्यो १ अमि १ अमासवितारौ १ सवितृभगाश्विन १ सवितृभगौ १ पूपभगादितिसूर्येद्रविष्णुवरुण- मित्रामीन् १ सवितृनदीः १ देवमित्रवरुणान् १ सूर्य २ देवदेवपत्नीः १ अमासवितारौ १ सवितारं १ अग्निदेवान् ३ इंद्रवायू १ वायु १ इंद्रवायू २ देवाश्युपोमीन् १ मित्रवरुणसोमविष्ण्वनीन् १ आदित्यवखिंद्रवाय्वमीन् १ अश्विभगादितियूपद्यावापृथिवीः १ वायु-

·अन्नाधा
क्स.
१ इंद्रामिदेवान् १ इद्रपूपाश्विदेवान् १ ओपधींदान् १ रोदोमिदीप्ती १ अमिजिहाविश्वदेवान् १ अप्रिमति १ अश्विनौ ९ मित्रं ९
ममून् ४ इन् ३ उपस ७ इद्रावरुणौ ३ वृहस्पतिं ३ पूपण ३ सवितार ३ सोम ३ मित्रावरणौ ३ अमि १ अमीवरुणौ ४
अनि ५१ अमिरक्षोहण १५ ॥ २० ॥ अमिवैश्वानरं १५ अमि ५८ उपोम्यश्विसूर्यान् ? सवितृरुणमित्रदेवान् १ देवसूर्यान् १
सूर्य २ उपोम्यश्विन १ सूर्य १ उपसं १ अश्व्युपस १ सूर्य १ अमिं ६ सोमकसाहदेव्य र अधिनी २ इन्द्र ४२ वामदेव १ इद्र ६३॥२१॥
मतदेव ३ इद्र २३ श्येनसुपर्णात्मानं ८ इद्र १ इद्रासोमी ५ इद्र १३ इद्रोपसौ ३ इद्रं ४० इद्राश्वौ २॥२२॥ मभून् ४८ द्यावाप्ट-
थिव्यो १ दधिका १९ सूर्य १ इंद्रावरणौ ११ आत्मान ६ इद्रावरणौ ४ अश्विनौ २१ वायु १ इद्रवायू ६ वायु १ इद्रवायू ३ वायु ५
इद्राबृहस्पती ६ गृहम्पतिं ९ इद्राहस्पती २ ॥ २३ ॥ उपस १८ सवितारं १३ देवाभूमिवरुणमित्रान् १ देवान् १ अदितिसिं-
धुस्खस्त्युपासानक्ता १ अर्यमवरणामींद्रविष्णून १ पर्वतमरुद्भगवरुणमित्रान् १ रोदोहिर्बुध्यान १ देवादितीद्रमित्रवरणान् १ अमि १
उपसं १ सवितृभगवरुणमित्रायमेंद्रान् ७ चापाप्रथिव्यौ १ क्षेत्रपतिं ३ शुन १ गुनासीरौ १ सीता २ शुनासीरी १ अमि ३७ मरु
दुद्राविष्णून् १ अमि २० अमिंसमिद्ध १ अग्मिनराशर्स १ अमिमिळ १ अमिवहिप १ अमिमूर्दिपीर १ अमिमूर्तीउपासानक्ते १
अमीदैन्यौहोतारोप्रचेतसो १ अमिमूर्ती सरखतीळाभारती १ अमित्यष्टारं १ अप्रिवनस्पति १ साहाती १ अमि १२७ ॥ २४ ॥
मरदविमिनवरुणान् १ अमिं ५ इद्रामी १ अमिं ६ इद्र ८ उसनईद्रौ १ इद्र १७ मणचयो ४ इद्र ७ इद्रगुत्सोशनस.
१ इंद्राउत्सौ १ इन्द्र ६८ ॥ २५ ॥ सूर्य १ अर्व ४ मित्रावरुणो १ मित्रवरणार्यमवाय्यिद्रमरुद्वान् १ अश्विरदान १
SASAMAY
॥२९॥

·इंद्रामी २५ सरखती १४ ॥ ३२ ॥ अश्विनौ २२ उपसं १२ मरुतः ११ मित्रावरुणौ ११ इंद्रावरुणौ ११ इंद्राविष्णू ८ द्यावापृथि- व्यौ ६ सवितारं ६ इंद्रासोमी ५ वृहस्पति ३ सोमारुद्रौ ४ वर्म १ धनुः १ ज्यां १ आना १ इपुधि १ सारथिरश्मीन् १ अश्वान् १ रथं १ रथगोपान् १ ब्राह्मणपितृसोम्यधुएथिवीपूष्णः १ इयून् २ प्रतोदं १ हस्तत्राणं १ विपाक्तमुखबाणं २ युद्धभूमिब्रह्मणस्पत्यदितीः १ कवचसोमवरुणदेवान् १ देवब्रह्माणि १ अगि २५ ॥ ३३ ॥ अमिंसमिद्धं १ अमिनराशंसं १ अग्निमिळं १ अनिवर्हि १ अमिमूर्ती- देवीद्वारः.१ अभिमूर्तीउपासानक्ते १ अग्नीदैव्यौहोतारौप्रचेतसौ १ अग्निमूर्तीःसरस्वतीळाभारतीः १ अमिंत्वष्टारं १ अमिवनस्पतिं १ अमिमूर्ती.खाहाकृतीः १ अमिं २० अमिवैश्वानरं १६ अग्निं ३३ अग्निवैश्वानरं ३ अनिं ३७ इंद्र २१ दानसौदासं ४ इंद्रं १२२ ॥ ३४ ॥ वसिष्ठपुत्रान् ९ वसिष्ठं ५ देवान् १ अपः १ इंद्रं २ यज्ञं ३ देवान् २ वरुणं २ देवानं २ अमि १ अमिमपानपातं १ अमिमहिं १ अमिमहिर्बुध्यं १ देवान् २ देवपत्नीत्वष्ट्न् १ त्वष्टारं १ देवपत्नीद्युतथिवीवरुणायीत्यष्टन् १ पर्वताब्देवपन्योपधीधुवन- स्पत्यंतरिक्षयावापृथिवीः १ धुपृथिवीवरुणमरुतः १ इंद्रवरुणमित्राम्यवोपधीवृक्षान् १ इंद्राग्निवरुणसोमपूपभगनराशंसपुरंधिरैसत्यशंसा- र्यम्णः १ धावरुणधुप्रथिव्यद्रिदेवस्तुतीः १ अमिमित्रवरुणाश्चिपुण्यकर्मवायून १ धुपृथिव्यंतरिक्षौषधियुर्वेदान् १ इंद्रवसुवरुणादित्यरु- द्रत्वष्टदेवपलीः १ सोमवसमावयज्ञयूपमित्योपधिवेदीः १ सूर्यचतुर्दिक्पर्वतनद्यपाः १ अदितिमरुद्विष्णुपूपभवित्रवायून् १ सवित्रुपःप- जन्यक्षेत्रपतीन् १ देवसरखतीध्यमिपाड्रातिपादिव्यपार्थिवाप्यान् १ सत्यपत्यश्वगोऋभुपितॄन् १ अजैकपादहिर्बुध्न्यसमुद्रापानपात्पृश्नीः १ आदित्यरुद्रवसुदेवान् १ देवयज्ञियमनुयजनदेवान् १ ॥ ३५ ॥ सूर्यपृथिव्यमीन् १ मित्रावरुणौ १ वायुधेनुपर्जन्यात् १ इंद्रार्य-

·ऋक्सं.
८ मरुतः ४
अन्धाधा.
॥७॥
सोमवृहस्पत्यादित्यान् १ देवाम्यूमुरुद्रान् १ मित्रवरुणरेवतींदाम्यदिती १ सूर्याचद्रमसौ १ मरुत ९१ अमामरुत
शसीयसी ४ पुरुमीददवि १ तरतवैददधिं १ मरुत ६ रथवीतिदाल्भ्य ३ मित्रावरणी ५९ ॥ २७॥ अश्विनी ४८ उपस १६
सरितार १४ पर्जन्य १० एथिवी ३ वरण ८ इद्रामी ६ मरुत ९ आम ५४ ॥ २८ ॥ अमिवैश्वानर २१ अमि ९८ ॥ २९॥
इद्र ६४ वरणमिनेंद्रपूपविष्णवमिसवित्रोपधिपर्वतान् १ इन्द्र १ इद्रदेवान् २१ इद्र ५६ दानचायमानीय १ गा १ इद्र १ गा ५
गयेंद्रान् १ ॥३०॥ इद्र १२८ व्रतक्षाण ३ इद्र १४ सोम ५ इन्द्र १४ देवभूमिवृहस्पतीदान १ इद्र १ दानप्रास्तोफ ४ रथ ३
दुदुभि २ दुदुभीदौ १ ॥३१॥ अमि १० मरुत २ धेन्विषे १ इद्रवरुणार्यमविष्णून् १ पूषण ५ मरुत २ द्यावाभूमी १ मित्र-
वरुणामिविश्वदेवान् १ अनि १ अहोराने १ वायु १ अश्विरथाश्विन १ पर्जन्यवायुमरत १ सरखती १ पूषण १ त्वष्टमी १ रुद्र १
मरुत १ मरुद्गण १ विष्णु १ अहिर्बुध्न्यपर्वतसवितृविश्वदेवभगान् १ विश्वान्देवान् ? देवादित्तिवरणमित्राम्यर्यमसवितृमगान् १ सूर्यदे-
वान् १ द्यावापृथिव्यौ १ मरुत २ इद्र १ अप १ सवितारं १ अमिदेवान् १ अश्विनी १ आदित्यवसुमरुद्रुद्रान् १ रुद्रसरस्वतीविष्णु
वायुम्भुविधानविधातृपर्नन्यान् १ सवित्रभगापानपात्त्वापृथिवी १ अहिन्याजैकपात्पृथिवीसमुद्रविश्वदेवान् १ देवपलीविश्व
देवान् १ सूर्य २ अदितिवरणमित्रार्यमभगान् १ आदित्यादिती १ द्युएथिव्यमिवखादित्यादिती १ देवान् ४ वरुणमिनामीन् १ इद्र-
पृथिवीपूपभगादितिपचजनान् १ देवान् १ अमि १ सोम १ इंद्रादिदेवान् १ पथान १ अतियाजयागनिराकृतिं १ मरदादित्यान् १
सोम १ उप सिंधुपर्वतपितॄन् १ देवसूर्यामीन् १ इद्रसरखतीपर्जन्योपध्यनीन् १ विश्वान्देवान् ४ पूपण ३२ इद्रापूषणो ६ पूपण ४
॥३॥

·CSAASAGAR इंद्रामी २५ सरखती १४ ॥ ३२ ॥ अश्विनौ २२ उपस १२ मरुतः ११ मित्रावरुणौ ११ इंद्रावरुणो ११ इंद्राविष्णू ८ द्यावापृथि- व्यौ ६ सवितारं ६ इंद्रासोमी ५ वृहस्पतिं ३ सोमारुद्रौ ४ वर्म १ धनुः १ ज्यां १ आली १ इपुधिं १ सारथिरश्मीन् १ अश्वान १ रथं १ रथगोपान् १ ब्राह्मणपितृसोम्यापृथिवीपूप्णः १ इषून २ प्रतोदं १ हस्तत्राणं १ विषाक्तमुखवाणं २ युद्धभूमिब्रह्मणस्सत्यदितीः १ कवचसोमवरुणदेवान् १ देवब्रह्माणि १ अनि २५ ॥ ३३ ॥ अग्निसमिद्धं १ अमिनराशंसं १ अमिमिळं १ अनिवर्हिर्ष १ अमिमूर्ती- देवीरः १ अप्रिमूर्तीउपासानते १ अमीदव्यौहोतारोमचेतसौ १ अमिमूर्तीःसरखतीळाभारतीः १ अमित्वष्टार १ अमिंचनस्पति १ अमिमूर्ती साहाकृतीः १ अमि २० अनिवैश्वानरं १६ अमिं ३३ अमिवैश्वानरं ३ अमिं ३७ इंद्र २१ दानसौदासं ४ इंद्रं १२२ ॥ ३४ ॥ वसिष्ठपुत्रान् ९ वसिष्ठं ५ देवान् १ अपः १ इंद्रं २ यज्ञं ३ देवान् २ वरुणं २ देवान् २ अमिं १ अमिमपानपातं १ अमिमहिं १ अमिमदिर्बुध्यं १ देवान् २ देवपत्नीत्वष्टून् १ त्वष्टारं १ देवपलीघुटथिवीवरुणायीत्वष्टन् १ पर्वताब्देवपक्योषधीयुवन- स्पत्यंतरिक्षद्यावापृथिवीः १ धुपृथिवीवरुणमरुतः १ इंद्रवरुणमित्राम्यवोषधीवृक्षान् १ इंद्रामिवरुणसोमपूपभगनराशंसपुरंधिरैसत्यशंसा- र्यम्णः १ धातृवरुणपुष्टथिव्यद्रिदेवस्तुतीः १ अमिमित्रवरुणाधिपुण्यकर्मवायून् १ घुटथिव्यंतरिक्षौपधिवृक्षंद्रान् १ इंद्रवसुवरुणादित्यरु- दूत्वष्टुदेवपत्नीः १ सोमब्रह्मप्राययज्ञयूपमित्योपधिवेदीः १ सूर्यचतुर्दिवपर्वतनधपाः १ अदितिमरुद्विष्णुपूपमवित्रवायून् १ सवित्रुपःप- अन्यक्षेत्रपतीन् १ देवसरखतीध्यभिपाड्रातिपादिव्यपार्थिवाप्यान् १ सत्यपत्यश्वगोऋभुपितॄन् १ अजैकपादहिर्बुध्यसमुद्रापांनपात्पनीः १ आदित्यरुद्रवसुदेवान् १ देवयज्ञियमनुयजनदेवान् १॥ ३५ ॥ सूर्यपृथिव्यमीन् १ मित्रावरुणी १ वायुधेनुपर्जन्यात् १ इंद्रार्य-

·नावसं.
अन्धाधा
॥८॥
मणौ १ रुद्र १ सरसतीनदी १ मरुद्वाच १ भूमिपूपभगवाजान् १ मरुद्विष्णून् १ भून् १ इंद्र ५ सवितृपर्वतेंद्रदेवान् १ सवि-
तार ६ वाजिन २ अम्युष पलीयनमानहोतॄन् १ बर्हिर्वायुपूण १ वसून् १ विश्वदेवामिभगाश्वींद्रान् १ मित्रवरुणेंद्राम्यर्यमादिति-
विष्णुसरखतीमरुत १ देवान् १ घुटथिवीवरणमित्रामिदेवान् १ देवसवितॄन् १ मित्रवरुणापृथिवींद्रार्यमादितिवायुभगान् १ मरुद-
मिसरखती १ वरणमित्रार्यमादिती १ विष्णुरुद्राश्विन १ पूपसरसतीदेवपनीवायून् १ घुटथिवीवरुणमित्रामिदेवान् १ अमींद्रमित
वरणाश्चिभगपूपब्रह्मणस्पतिसोमरुद्रान् १ भग ५ उपस १ अगिर पर्जन्यनदीपलीयजमानान् १ अगि १ देवहो गयजमानात् १ अमि
१ अमिमरविंदराव्युपोमित्रवरुणान् १ अमिदेवान् १ देवद्यावापृथिवी १ यज्ञविंगमीन १ देवागीन् १ देवान् १ अमिदेवान् १
दधिकाश्च्युपोमिभगेंद्रविष्णुपूपत्रमणम्पत्यादित्यापृयिव्यपसूर्यान् ? दधिक्रा ४ सवितार ४ रुद्र ४ अप
४ नमून् ३ विश्वान्देवान्
१ अप ४ मित्रावरुणो १ अनि १ विश्वान्देवान् १ नदी १ आदित्यान् ६ द्यावाप्टयिव्यौ ३ पास्तोप्पतिं ४ इद्र ७ मरुत ४९
रुद्र १ ॥ ३६ ॥ सूर्य १ मित्रावरुणो १८ सूर्य ३ मिनावरणौ २ सूर्य ४ सूर्यमित्रवरणान् १ मित्रावरुणौ १४ अदिति १० सूर्य
३ मित्रावरणौ ३ अश्विनी ५६ उपस ४० ॥ ३७ ॥ इद्रावरुणौ ३० वरुण २७ वायु ४ इंद्रवायू ३ वायु १ इद्रवायू १ यायु १
इद्रावायू ४ वायु १ इद्रवायू १ वायु १ इद्रवायू १ वायु १ इद्रामी २० सरखती २ सरसत १ सरस्वत ६ सरखत ३ इद्र १
वृहस्पति १ इंद्रानझणस्पती १ वृहस्पतिं ५ इद्राब्रह्मणस्पती १ इद्राबृहस्मृती १ इद्र ६ इद्राहस्पती १ विष्णु ३ इद्राविष्णू ३
विष्णु ८ ॥ ३८ ॥ पर्जन्य ९ मडूकान १० इंद्रासोमौरक्षोहणी ७ इद्र १ सोम १ अमि १ देवान् १ सोम २ अपि १ इद्रासो-
॥३१॥

·मौरक्षोहणौ १ इंद्रं १ प्राव्णः १ मरुतः १ इंद्रं ४ वसिष्ठाशी:पृथिव्यंतरिक्षाणि १ इंद्रं १ इंद्रासोमौरक्षोहणौ १ इंद्र २९ आसंगं ५ इंद्र ४० दानवैभिंदवं २ इंद्रं २० दानपाकसंसामीयंकौरयाणीयं ४ इंद्रं १४ पूपणं ४ दानकौरंगं ३ ॥ ३९ ।। अश्विनी ३६ अश्विनीदानकाशयंचैदीयंच १ दानकाशवं २ इंद्र ४५ दानंतैरिंदिरंपार्शवीयं ३ मरुतः ३६ अश्विनौ ५० अनि १० ॥ ४० ॥ इंद्र १२१ आदित्यान् ७ अश्विनौ १ अमिसूर्यवायून् १ आदित्यान १३ दानंत्रासदस्यवं २ मरुतः २६ ॥ ४१ ॥ इंद्रं १६ दान- चैनं २ अश्विनी १८ अमि ३० इंद्र २७ दानवारवंसौपामीयं ३ मित्रावरुणौ ९ आदित्यश्विमरुतः १ मरुतः १ विष्णुं १ मित्रावरुणौ १२ अश्विनी ११ वायुं ६ मरुद्रमणस्पतिदेवान् १ अमिदेवान् १ यनं १ देवान् १ देवमरुददितीः १ मरुदिंद्रवरुणादित्यान् १ वरुणादिदे- वान् १ मरुद्विष्ण्यधिपूपइंद्रान् ? मरुत्सवितॄन् १ मरुदादिदेवान् ४ अर्यममित्रवरुणान् १ देवान् ५ त्रयस्त्रिंशद्देवान् १ वरुणमित्रार्यम- देवपल्यगीन् ३' मरुतः १ सोमं १ अमि १ त्वष्टारं १ इंद्रं १ रुद्रं १ पूषणं १ विष्णुं १ अश्विनौ १ मित्रावरुणौ १ अत्रीन् १ विश्वान्देवान् ४ यज्ञयजमानौ ४ दंपती ५ दंपत्याशिपः ९ ॥ ४२ ॥ इंद्र ६७ अश्विनी २४.इंद्र १४ इंद्रामी १० अमिं १० इंद्रामी १२ वरुणं १३ अश्विनौ ३ अमि ६३ अमेंद्रौ १ इंद्रं ६१.॥ ४३ ॥ दानंपाथुश्रवसं ४ वायु ४ इंद्रं ३ वायु .१ इंद्रं १ आदित्यान् १३ आदित्योपसः ५ सोम १५ अनि २० इंद्रं ४१ देवान् १ इंद्र ३४ आदित्यान् २१ ॥ ४४ ॥ इंदं १३ दानमा- श्चिमेधीयं ६ इंद्रं १० इंद्रामिविश्वदेववरुणान् १ वरुणं १ इंद्रे २१ अग्निं ३३ अश्विनौ १८ अग्निं १२ दानश्रौतर्वणंआक्षीयं ३ अमिं १६ इंद्रं ३३ सोमं ९ इंद्रं ९ देवान् १ इंद्रं १८ ॥ १५ ॥ देवान् १ वरुणमित्रार्यम्णः १ देवान् १ अर्यमवरुणौ १ देवान्

·ऋक्सं.
अन्वाधा.
॥९॥
२ इंद्रविष्णुमरुदश्विनः १ देवान् २ अमिं ९ अश्विनौ २० इंद्र ९२ इंद्रभून् १ मरुतः १२ इंद्र २२ इंद्रामरुतः १ इंद्राबृहस्पती
१ इंद्रं ५० ॥ ४६ ।। वाचंदेवीं २ इंद्रं १ मित्रावरुणो ४ मित्रवरुणादित्यान् १ आदित्यान् १ अश्विनौ २ वायु २ सूर्य २ उपसं
१ सोमंपवमानं १ गां २ अमिं ३५ अमामरुतः १ सोमंपवमानं ४० अंमिंसमिद्धंपवमानं १ अमिंतनूनपातंपवमानं १ अग्नि-
मिळंपवमानं १ अनिवर्हिपंपवमानं १ अमिमूर्तीदेवीरःपवमानं १ अमिमूर्तीउपासानक्तेपवमानं १ अमीदव्यौहोतारौप्रचेतसोपवमानं
१ अमिमूर्तीःसरस्वतीळाभारती:पवमानं १ अग्नित्वष्टारंपवमानं १ अगिवनस्पतिंपवमानं १ साहाकृतीः १ सोमंपवमानं ५१५
।। ४७ ॥४८॥ ४९ ॥ अनिंपवमानं ३ सोमंपवमानं १८ पूपणंपवमानं ३ सोमंपवमानं १० अनिंपवमानं २ सवितारंपवमानं
१ अमिसवितारोपवमानौ १ विश्वान्देवान्पवमानान् १ सोमंपवमानं ३ पावमान्यध्येतृन्पवमानान् २ सोमंपवमानं ४९८ ॥ ५० ॥
॥ ५१ ॥ ५२ ॥ अग्निं ५५ ॥ ५३ ॥ इंद्रं ३ अपः ९ यमं १ यमी १ यमं १ यमी १ यमं ३ यमी ३ यमं १ यमी १
यमं १ यमी १ अमिं १८ शकटेहविर्धानाख्ये ५ यमं ५ पितृनंगिरोर्वभूगुनामकान् १ पितॄन् ३ श्वानौसारमेयौ ३ यमं ४
पितॄन् १४ अग्नि १४ सरप्यूं २ पूपणं ४ सरखती ३ अपः ५ मृत्युं ४ धातारं १ त्वष्टारं १ पितृमेधं ७ प्रजापतिं १ ॥ ५४ ।।
अबमीपोमान् १ अपः ७ अमि १८ इंद्रं २५ अश्विनौ ३ सोमं ११ पूपणं ९ इंद्रं ४४ अमिमपानपातं १५ इंद्रामरुतः १
विश्वान्देवान् १ देवसंघ १ सवितृभगार्यमदेवान् १ देवभुविभ्ववाजान् १ देवान् १ हिरण्यगर्भ २ शमीमरणिकारणभूतां १ कण्वं १
इंद्रं ९ ॥ ५५ ॥ विश्वान्देवान् १ इंद्र २ दानकोरुश्रवणंत्रासदस्यवीयं २ उपमश्रवसं ४ अक्षान् १ कितवनिंदा ४ कितवाक्षनिंदा १
१ अमित्राप्रियेपवमानोगुणः।
॥३२॥

·१ पदानिंदा १ अक्षान् २ कितवनिंदा २ अक्षान् १ कृषि १ अक्षनिंदां १ अमिथुपृथिवीदेवावनानि १ धुपृथिवीसंधुपर्वतसूर्ययोष:- सोमान् १ धुपृथिव्युपोमीन १ उपासामी १ उपासानीन् १ उपोग्यश्विनः १ सवितृधिपणामीन् १ देवस्तोत्रसूर्यामीन् १ आदित्या- मोन् १ इंद्रमित्रवरुणभगाग्निदेवान् १ आदित्यवृहस्पतिपूपाश्चिभगामीन १ आदित्यामीन् १ मरुद्रुद्रामिदेवान् १ देवान् १ उपोन- काापृथिवीवरुणमित्रार्यमेंद्रमरुत्पर्वतावादित्यतिरिक्षखर्गान् १ घुटथिवीनिर्ऋतीः १ अदितिदेवावनानि १ ग्रावदेवावनानि १ इंद्रेळावृ- हस्पती १ अश्विनौ १ मरुद्गणं १ सोमं १ देवान् ३ अग्निमित्रवरुणसवितॄन् १ देवान् ? सवितारं १ सूर्य १२ इंद्र'५ अश्विनौ ३१ इंद्रं ३३ अमिं २२ ॥५६॥ इंद्रवैकुंठं ३७ अमिंसौचीकं १ देवान् १ अमिंसौचीकं १ देवान् १ अमिंसौचीकं १ देवान् १ अग्निंसौ- चीकं १देवान् १ अमिंसौचीकं १ देवान् ६ अग्निसोचीकं ३ देवान् २ अमिंसौचीकं ६ इंद्र १४ अग्निवायुसूर्यान् १ पृथिवीदेवसूर्यान् १ खोमाभिमानिदेवाधर्मदेवादित्यान् १ अंगिरसः ३ वृहदुक्थं १ इंद्र १ तंतुमय्याख्यं १ मनआवर्तनं ३ सोमं १'मनआवर्तनं १२ निर्ऋति ३ निर्गतिसोमो १ देवीमसुनीति २ पृथिवीवंतरिक्षसोमपूपस्वस्तीः १ द्यावापृथिव्यौ २ इंद्रद्यावापृथिवीः १ असमातिं ४ इंद्र १ असमाति १ अर्थसुबंधोर्जीविताहानरूपं ५ सुबंधोःस्पर्शनहेतुभूतादेवतां १ रुद्र २ अश्विनी २ वास्तोप्पतिरुद्रष्टिं ३ रुद्रयास्त्रोप्पर्ति १ वास्तोप्पत्यग्नी १ अंगिरसः १ इंद्रं ३ अमि १ नासत्येंद्रान् १ सोमं १ अग्निं १ आदित्यद्याः १ नाभानेदिष्ठधेनू १ अग्निं १ इंद्रामी १ इंद्रं १ मित्रवरुणनामानेदिष्ठान १ वरुणं १ मित्रावरुणौ १ वरुणं १ देवान् १ ॥ ५७ ॥ अंगिरसः ६ विश्वान्देवान् ? दानसावर्णीयं ४ देवान् ८ इंद्राग्निमित्रवरुणभगद्युएथिवीमरुतः १ द्यां १ देवान् ४ पथ्यावस्ति २ विश्वदेवादितीः १ देवान् २

·kam
अन्धाधा
ऋक्सं.
॥१०॥
नराशसपूपामिसूर्यचद्रमोयमेंद्रवायूपोरायश्विन १ अमिबृहस्पत्यजैकपादहिर्बुध्न्यान् १ पृथिव्यर्यमणौ १ अश्वान् १ वाविद्रपूण १
एसविंशतिनमुवनस्पतिपर्वतामिकशानवसतिप्यरुद्रान् १ नदीसरस्वतीसरयुर्सिध्याद्या १ देवमातृदेवपलीत्यष्टुिंदवाजभगमरुत १
मरुत १ मरुद्रिादिदेववरणमित्रान् १ मरुददिती १ द्यावापृथिव्यो १ होजायज्ञौ १ गंय १ विश्वदेवादिती १ अमींद्रवरुणमि-
नार्यमवायुपूपसरखत्यादित्यविष्णुमरुद्दयुसोमरुद्रादितिब्रह्मणस्पतीन् १ इद्रामीषोमान् १ देवान् २ मित्रावरणौ १ गा १ देवान् १
द्यावापृथिव्यौ १ पर्नन्येंद्रवायुवरणमित्रार्यमादितिपार्थिवदिव्यातरिक्षदेवान् १ मभुसोमान् १ देवान् १ अश्विनौ १ माध्यमिक-
वागजैकपासिंध्वद्विश्वदेवसरखती १ देवान् १ देवानिंद्रज्येष्ठा १ मरुत १ इद्रवस्खादित्यादितिरुद्रमरत्त्वष्टदेवपली १ अदितिद्युष्ट-
थिव्यमींद्रविष्णुमरुदादित्यवमुरुद्रसवितॄन् १ सरसद्वरणपूपविष्णुवाय्वश्विन १ यज्ञदेवलिंगध्वर्यादिद्युपृथिवींद्रान् १ अमीपोमो १
देवान् २ देवयातपर्जन्यायोपध्ययमामिवायुसूर्यान् १ सिंध्वतरिक्षाजैकपान्मेधाहिर्बुध्यदेवान् १ देवान् १ अम्यादित्यक्षेत्रपतीन् १
देवान् २ बृहस्पतिं २४ अमिं १२ अमिंसमिद्ध १ अमिनराशस १ अमिमिळं १ अनिवर्हिप १ अमिमूर्तीदेवीभर १ अमिमूर्ती
उपासानक्ते १ अमीदेव्यौहोतारौप्रचेतसौ १ अमिमूर्ती सरखतीळाभारती १ अमित्वष्टार १ अमिवनस्पति १ स्वाहाती १ ज्ञान
११ ॥ ५८ ॥ देवान् ९ इद्र १७ नदी ९ ग्राव्ण ८ मरत १६ अमिं १४ विश्वकर्माण १४ मन्यु १४ सोम ५ सूर्याविवाह
११ देवान् १ सोमार्की १ चद्रमस १ विवाहमाशिष ९ वधूवास सस्पर्शनिंदा २ दपतियक्ष्मनाश १ सूर्यासावित्री १६
॥ ५९ ॥ इद्र २३ अमिरक्षोहण २५ सूर्यममिवेश्वानरच १९ इद्र ४ सोमेंद्रौ १ इद्र १३ पुरुष १६ अनि १५ देवान् १ अमिं ३
॥३३॥

·अम्मरुदिंद्रान् १ मरुद्वरुणमित्रायमेंद्रान् १ इंद्रासूर्यौ १ इंद्रं १ रुद्रं १ वृहस्पतिसोमजाम्यथर्वदेवभृगून् १ छुटथिवीनराशंसयमादि तित्वष्ट्रद्रविणोदऋमुरोदसीमरुद्विष्णून् १ अहिर्बुध्यसूर्यचंद्रमोशुटथिवीः १ पूषापानपाद्वाय्वश्विनः १ अग्निदेवपत्न्यदितिचंद्रसूर्यदान् ? अंगिरोमाद्रपस्खदितीः १ यावापृथियौ र देवान् र अर्यममित्रयरुणदेवजनरुद्रमरुद्गणान् १ सूर्यचंद्रमोहिवुन्याश्चिनः १ मित्रवरुणाधिनः १ अश्विपूपमग.दिब्रह्मादीन् १ इंद्र १ सवित्रिंद्रमरुतः १ द्यावापृथिव्यौ १ इंद्रं १ देवस्तोत्रं १ गोयाच्नां १ ग्राव्णः १४ ॥६०॥ उर्वशी १ पुरूरवसं १ उर्वशी र पुरूरवसं २ उर्वशी १ पुरूरवसं १ उर्वश्याचप्सरसः १ उर्वशी १ पुरूरवसं १ उर्वशी १ पुरूरवसं १ उर्वशी १ पुरुरवसं २ उर्वशी १ पुरूरवसं १ इंद्राधौ १३ ओपधीः २३ बृहस्पतिमित्रवरुणपूपादित्यवखिंद्रान् १ वृहस्पतिं ३ देवान् २ वृहस्पति १ अनि ५ इंद्रं १२ इंद्रदेवसवित्रदितीः १ गवादितीः १ इंद्रादिती २ ऋत्विजः १२ Qषणं १२ इंद्रं ३ वृहस्पति १ इंद्रं ७ देवीमप्यां १ मरुतः १ इंद्र २२ ।। ६१ ॥ अश्विनौ ११ दक्षिणां ११ सरमां १ पणीनसुरान् १ सरमा १ पणीनसुरान् १ सरमा १ पणीनसुरान् १ सरमां १ पणीनसुरान् १ सरमां १ पणीनसुरान् १ आदित्यवरुणवाय्वग्निसोमा- पाः १ सोमवरुणमिनामिवृहस्पतिब्रह्मनायादानानि १ देववृहस्पतिब्रह्मजायाः १ देवसप्तर्षिबृहस्पतिब्रह्मजायाः १ देवजुबृहस्पतीन् १ देवमनुप्यराजवृहस्पतित्रामजायादानानि १ देववृहस्पतिब्रह्मजायापार्हस्पत्ययज्ञान् १ अमिंसमिद्धं १ अग्निंतनूनपातं १ अमिमिळं १ अमिवहिपं १ अमिमूतीर्देवीरः १ अमिमूर्तीउपासानक्ते १ अग्नीदैव्यौहोतारौप्रचेतसौ १ अग्निमूर्ती सरसतीळाभारतीः १ अमि- त्वष्टार १ अमिंवनस्पतिं १ खाहाकृतीः १ इंद्रं ३० अग्यादित्यवायुसूर्यरश्मीन् १ अग्निवायुसूर्यान् १ वेदिजायापतिदेवान् १ देव- ·- अन्याधा. नक्स. ॥११॥ मध्यमस्थान १ वाचमाध्यमिकाचपरमात्मछद सोममहान् १ यज्ञ २ ब्रह्मसर्वरूपवाच १ छदोयोगधिष्ण्यवागृत्विगिंद्राधान् १ सप्ताश्व- सूर्यान् १ अमिं ९ इन्द्र ९ धनानदान ९ अमिरक्षोहण ९ इद्र २२ ॥ ६२ ॥ प्रजापति १० आनिं ८ वेन । अनि ४ वरुण १ सोम १ वरणापा २ इद्र १ वाचमाभृणी ८ देवार्यममित्रवरुणान् १ वरुणमित्रार्यम्ण ३ वरुणमित्रार्यममरुद्भुतेंद्रान् १ वरुणमित्रार्यम्ण १ वरुणमित्रार्यमादित्यान् १ वसुमित्रवरणार्यमानीन् १ रात्रि ८ अमिं १ इद्रमरुद्विप्ण्वम्यतरिक्षवायून् १ देवान् २ धुरथिन्यहोरात्र्यवोपधिदेवसोमान् १ अमिं १ इद्राश्चिबृहस्पतिदेवान् १ इद्र १ इद्राग्निवसुरुद्रादित्यान् १ भाववृत्ति १४ इद्र ३ अश्विनी २ इद्र २ गुभूम्यश्विन १ मित्रावरुणो ६ इद्र १४ यम ७ अमिसूर्यवायून् ७ देवान् १ वातौ १ वात २ देवमरुद्भूतानि २ अप १ निहा १ इद्र ६ सवितार ३ विश्वावसु ३ अमिं ७ अर्यमभगवृहस्पतिदेववाग्देवी १ सोमायादित्यविष्णुसूर्यब्रह्मवृहस्प- तीन १ इद्रवायुस्पतीन् १ अर्यमगृहस्पतींद्रवायुविष्णुसरखतीसवितन् १ अमि ९ ॥ ६३ ॥ अश्विनौ ६ इद्र ६ सपलीवाधन ६ अरण्यानी ६ इद्र १० सवितार ५ अमि ५ श्रद्धा ५ इद्र १० भाववृत्त ५ अलक्ष्मीनाशन १ ब्रह्मणस्पतिं २ अलक्ष्मीनाशन १ विश्वान्देवान् १ अमि ५ इद्रदेवान् २ इद्रमरुद्देवान् १ देवान् २ सूर्य ५ शची ६ इन्द्र १० गर्भसमाधान ६ यक्ष्मनाशन ६ दुख- मनाशन ५ देवान् ३ यम १ देवान् १ सपत्ननाशन ५ इद्र २ सोमवरणवृहस्पत्यनुमतींद्रघातृविधातॄन् १ इद्र १ वायु ४ गा ४ सूर्य ४ इद्र ४ उपस ४ अभिषिक्तरानस्तुति ११ ग्राव्ण ४ मभून् १ अमिं ३ मायाभेद ३ ताय ३ इद्र ६ धातृसवितृविष्णून १ धातृसवितृविष्ण्यमीन् १ धातृसवितृविष्णुसूर्यान् १ बृहस्पतिं ३ पुनकामयजमानाशिष १ पुनकामपन्याशिप, १ होत्राशिप १ ॥३४॥ - ·विष्णुला प्रजापतिधातून १ सिनीवालीसरखत्यश्चिनः १ अश्विनौ १ अदितिं ३ वायुं ३ अमिं ३ अमिंजातवेदसं ३ सूर्य ३ भावं- गृत्ति ३ अमि १ संज्ञानं ३ ॥ ६४ ॥ इतिशाफलसंहितामंत्रदेवतान्वाधानं ।। अनुवाकाग्देवतान्वाधान। श्रीः ।। अमि १ इंद्रद्विः ३ अग्निं ४ ब्रह्मणस्पतिं ५ कं ६ अम्रिद्विः ८ अमयश्युपसः ९ इंद्रं १० अग्निंत्रिः १३ मरुतः १४ अनि १५ इंद्र १६ अश्विनौ १७ इंद्रं १८ अमिं १९ वायु २० अनि २१ अश्विनौ २२ इंद्रमरुत्वंतं २३ अश्विनौ २४ अनि २५ इं, २६ ब्रह्मणस्पति २७ रुद्रं २८ अमिंद्विः ३० इंद्रद्विः ३२ अमिंत्रिः ३५ इंद्रं ३६ ऋभून् ३७ वायुं ३८ अमिंद्विः ४० इंद्रं ४१ इंद्रसूर्यो ४२ मरुतः ४३ अश्विनी ४४ अनिद्विः ४६ इंद्रद्विः ४८ विश्वान्देवान् ४९ अश्विनी ५० अमिं ५१ इंद्रं ५२ देवान् ५३ मरुतः ५४ अश्विनौ ५५ इंद्रवायू ५६ इंद्रंचतुः ६० यज्ञयजमानौ ६१ अमिंद्विः ६३ इंद्रद्विः ६५ मरुतः ६६ सोमंपवमानसप्त ७३ अमिं ७४ सरण्यूः ७५ अपोपोनपातंवा ७६ इंद्रं ७७ रुद्रं ७८ अग्निं ७९ सोमं ८० अनि ८१ वि- श्वान्देवान् ८२ इंद्र ८३ भाववृत्ति ८४ इंद्र ८५ ॥ इत्यनुवाकदेवताःपंचाशीतिः ॥ अनुवाकाचामृप्यादयः। श्रीः ॥ अमिमीळइत्यस्यवैश्वामित्रोमधुच्छंदाअमिर्गायत्री १ सुरूपकृत्रुमित्यस्यवैश्वामित्रोमधुच्छंदाइंद्रोगायत्री २ एंद्रसानसिमित्यस्य वैश्वामित्रोमधुच्छंदाइंदोगायत्री ३ अमिंदूतमित्यसकायोमेघातिथिरमिर्गायत्री ४ सोमानमित्यस्यकाण्योमेधातिथिब्रह्मणस्पतिर्गायत्री ५ ·ऋक्सं. ऋचामृ. ॥१२॥ कस्यनूनमित्यस्याजीगर्ति शुन शेष सकृत्रिमोवेश्वामित्रोदेवरात कस्त्रिष्टुप् ६ त्वमनेप्रथमइत्यस्यागिरसोहिरण्यस्तूपोग्निर्जगती ७ प्रवीयह- मित्यस्यघौर कण्वोमिहती ८ अमेविवखदित्यस्यकाण्व प्रकण्योग्यध्युपसोबृहती ९ अभित्यमेपमित्यस्यागिरस सव्यइद्रोजगती १० नूचित्सहोजाइत्यस्यगौतमोनोधामिर्जगती ११ पश्वानतायुमित्यस्यशात्त्य पराशरोमिर्द्विपदाविराट् १२ उपप्रयतइत्यस्यराहूगणोगोतमो- मिर्गायत्री १३ प्रयेशुमतइत्यस्यराहूगणोगोतमोमरुतोजगती १४ इमस्तोममित्यस्यागिरस कुत्सोमिर्जगती १५ इदमित्रवरुणममिमूतय- इत्यस्यागिरस कुत्सइदोजगती १६ नासत्याभ्यामित्यस्पदैर्घतमस कक्षीवानश्विनौत्रिष्टुप् १७ कदित्थानृनित्यस्वदेर्पतमस कक्षीवानिंद्रस्ति- टुप् १८ अग्निहोतारमित्यस्यदैवोदासि परुच्छेपोमिरत्यष्टि १९ आवाजुवइत्यस्यदेवोदासि परुच्छेपोवायुरत्यष्टि २० वेदिपदइत्यस्यौ- चथ्योदीर्घतमाअमिर्जगती २१ अबोध्यमिमइत्यस्यौचथ्योदीर्घतमाअश्विनौजगती २२ कयाशुभेत्यस्यैद्रइद्रोमरुत्वास्त्रिष्टुप् २३ युवोर- जासीत्यस्यमैत्रावरुणिरगस्त्योश्विनोत्रिष्टुप् २४ त्वममेद्युमिरित्यस्यशौनकोगृत्समदोमिर्जगती २५ योजातएवेत्यस्यशौनकोगृत्समदइद्रस्त्रि- हुप् २६ गणानास्वेत्यस्यशौनकोगृत्समदोब्रह्मणस्पतिर्जगती २७ आतेपितरित्यस्यशौनकोगृत्समदोरुद्रोनिवृत्रिष्टुप् २८ सोमस्यमेत्यस्य गाथिनोविश्वामित्रोमिस्त्रिष्टुप् २९ प्रयोदेवायेत्यस्यवैश्वामित्रमपभोमिरनुष्टुप् ३० इच्छतित्वेत्यस्यमाथिनोविश्वामित्रइदखिष्टुप् ३१ इद्र- मतिरित्यस्यगाथिनोविश्वामित्रइद्रस्त्रिष्टुप् ३२ इममहइत्यस्यवेश्वामित्रोवाच्योवाप्रजापतिरमिस्त्रिष्टुप् ३३ स्वायमइत्यस्यगौतमोवामदेवोमि- रष्टि ३४ भद्रतेअमइत्यस्यगौतमोवामदेवोमिस्त्रिष्टुप् ३५ यनइद्रइत्यस्यगोतमोवामदेवइद्रस्त्रिष्टुप् ३६ प्रमुभ्यइत्यस्यगौतमोवामदेव- कभवत्रिष्टुप् ३७ अप्रपिनेत्यस्पगीतमोवामदेवोवायुर्गायत्री ३८ अयोध्यमिरित्यस्यानेयौबुधगविष्ठिरावग्निम्बिष्टुप् ३९ प्रवेधसइत्यस्यागि- ॥३५॥ CAM ·रसौषरणोमिखिष्टुप् १० महिमहइत्यस्यप्राजापत्य सवरणइलिष्टुप् ११ विदादिवइत्यस्यात्रेय सदाटणइंद्रसूर्यात्रिष्टुप् ४२ आरुद्रासइ- त्यस्यानेय श्यावायोमरुतोजगती ४३ यदद्यस्यइत्यस्यात्रेय पोरोश्विनावनुष्टुप् ४४ त्वयमइत्यस्यगार्हस्पत्योभरद्वानोमिलिष्टुप् ४५ त्वम- मेयज्ञानामित्यस्यपार्हस्पत्योभरद्वाजोमिर्गायत्री १६ वृषामहइत्यस्सबार्हस्पत्योमरद्वाजइद्रसिष्टुप् ४७ योरयिवइत्यस्यपार्हस्पत्य शयुरिंद्रोनु- पुप् ४८ हुवेवोदेवीमित्यस्यमारद्वाज मजिश्वाविश्वेदेवास्त्रिष्टुप् ४९ स्तुपेनरेत्यस्सपार्हस्पत्योभरद्वाजोश्विनौत्रिष्टुप् ५० अमिनरइत्यस्यमैत्रा- वरुणियसिष्ठोमिविराळनुष्टुप् ५१ स्वेयदित्यसमैत्रावरुणिर्वसिष्ठइलिष्टुप् ५२ प्रशुकेत्विस्यस्यमैत्रावरुणिर्वसिष्ठोदेवाविराद्विपदा ५३ कईव्यक्ताइत्यस्यमैनावरुणिर्वसिष्ठोमरुतोविराद्विपदा ५४ अपखसुरित्यस्यमैत्रावरुणिर्वसिष्ठोश्विनौत्रिष्टुप् ५५ प्रवीरयेत्यस्यमत्रावरुणिर्व- सिष्ठइद्रवायूनिष्टुप् ५६ माचिदन्यदित्यस्यकाण्व प्रगाथइद्रोहती ५७ महाँइद्रोयइत्यस्यकाण्योवत्सइद्रोगायत्री ५८ इद् सुतेष्वित्यस काण्योनारदइन्द्रउणिक १९ वयमुत्वामपूयेत्यस्यकाण्व सोभरिरिंद्र ककुबुणिक् ६० योयजातीत्यस्यवैवखतोमनुर्यज्ञयजमानौगायत्री ६१ इमेविप्रस्पेत्यस्यागिरसोविरूपोमिर्गायत्री ६२ अमआयाहीत्यस्यपागाथोभोमिहती ६३ योराजेत्यस्यागिरस पुरुहन्मेंद्रोबृहती ६४ आनूनइद्रेत्यन्यकाण्य कुसीदींद्रोगायत्री ६५ गौर्धयतीत्यस्यागिरसोविंदुर्मरुतोगायनी ६६ खादिष्ठयेत्यस्यवैश्वामित्रोमधुच्छदा पवमान सोमोगायनी ६७ पवखदक्षसाधनइत्यस्यागस्त्योद्दवच्युत पवमान सोमोगायत्री ६८ अयावीतीत्यस्यागिरसोमहीयु पवमान सोमोगायत्री ६९ प्रदेवमच्छेत्यस्यमालदनोवत्सप्रि पवमान सोमोजगती ७० प्रतआशवइत्यस्याकृष्टामापा पवमान सोमोजगती ७१ अस्यप्रेपेत्यस्यमै- त्रावरुणिर्वसिष्ठ पवमान सोमस्त्रिष्टुप् ७२ सखायआनीत्यसकाण्वोपर्यंतनारदौदेशिखडिन्यावप्सरसौवनापिकेपवमान सोमउष्णिक ७३

·वासिष्ठ.
ऋक्स.
अबृहन्नित्यस्याप्त्यस्त्रितोग्निस्त्रिष्टुप् ७४ त्वष्टादुहित्रइत्यस्ययामायनोदेवश्रवासरण्यूत्रिष्टुप् ७५ प्रदेवोत्यस्यैलूपःकवपआपोपोनपात्रिष्टुप्
७६ अच्छामइंद्रमित्यस्यांगिरसःकृष्णइंद्रोजगती ७७ इदमित्थेत्यस्यमानवोनामानेदिष्ठोरुद्रस्रिष्टुप् ७८ भद्राअमेरित्यस्यवाभ्यश्वःसुमि-
॥१३॥ ।
नोमिर्जगती ७९ सत्येनोत्तमितेत्यस्यसूर्यासावित्रीसोमोनुष्टुप् ८० संजागृवद्भिरित्यस्यवैतव्योरुणोमिर्जगती ८१ इंद्रदृयेत्यस्यवांदनोदु-
वस्युर्विश्वेदेवाजगती ८२ तमस्यद्यावापृथिवीइत्यस्यवैरूपःशतप्रभेदनइंद्रोजगती ८३ नासदासीदित्यस्यप्रजापतिःपरमेष्ठीभाववृत्तित्रिष्टुप्
८४ शासइत्थेत्यस्यभारद्वाजःशासइंद्रोनुष्टुप् ८५ ॥ इत्यनुवाकाचामृप्यादयः ।।
यासिष्ठविपयेविशेपः।
इंद्रोतिभिरितीमंवर्गवासिधानाधीयीरन्सर्वानुक्रमेवासिष्ठान्प्रतितच्छ्वणनिषेधमुखेनोपेयभूततदध्ययनप्रतिषेधात् । तथाहि-'अंत्याअ-
भिशापार्थास्तावसिष्ठद्वेषिण्योनवसिष्ठाःशृण्वंति' इति । अत्रभाष्यम्-इंद्रापर्वतेतिसूक्तस्य अंत्याईद्रोतिभिरित्याद्याश्चतस्रऋचः अभिशापा-
ः । अभिशापोनामाप्रियशंसनरूपोऽर्थः प्रयोजनं यासां । ताश्च वसिष्ठद्वेपकर्त्यः । अतो वसिष्ठगोत्रोत्पन्ना न शृण्वंति ।। लिङथैलो-
टोरूपं । यदिशृणुयुस्तदातेषांशिरःशतधाभियेत । तदुक्तंहदेवतायां-'शतधाभिद्यतेमूर्धाकीर्तितेनश्रुतेनवा । तेपांबालाःप्रमीयते' इतीति ।
सकलसंहिताध्ययनादिकर्मफलसिद्धिस्त्वेपामेतद्वर्गविकलसंहिताध्ययनादिनैवभवति । अतएवचरणव्यूहे-एकंशतसहसंचाद्विपंचाशत्सहस्रा
र्धमेतानिचतुर्दशपदानिवासिष्ठानांतव्यतिरिक्तानांतुएकंशतेत्यादिचतुर्दशांतानिपदानिगृहीत्वाइंद्रोतिभिरित्यायेकंसप्ततिपदानिमिलित्वेत्तरे-
पापंचाशीतिरितिपदसंख्याविमागःसंगच्छतइतिदिक् ।।
॥३६॥

·॥ अथऋग्विधानं॥ श्रीवेदपुरुषायनमः ।। ॐ खयंभुवेब्रह्मणेविश्वगोप्त्रेनमस्कृत्वामंत्राभ्यस्तथैव ॥ विचक्षुरस्म्य॒ग्विधानपुराणपुरादृष्टमृषिभिमैत्रदृग्भिः ॥१॥ मंत्रेभ्योमंत्रहग्भ्यश्चसमानायानुपूर्वशः ।। कर्मणामृपिद्दष्टानांविधिप्रोवाचशौनकः ॥ २ ॥ ऋपिभिर्विविधामंत्रादृष्टादृष्टप्रयोजनाः ॥ प्रयो- जनायचोद्दिष्टास्तस्मिंस्तस्मिन्प्रदर्शिताः ।। ३ ॥ नानार्थानिचकर्माणिशांतिपुष्ट्याश्रयाणिच ॥ सिद्धयश्चतपोमूलाःश्रद्दधानस्यकुर्वतः ॥ ४ ॥ स्तुत्यादयोयेविकारा:प्रदिष्टास्तथार्थवादाक्रासूक्तेपुचैव ॥ यैर्यैःकामैर्ऋषिभिर्देवताश्चतुष्ट्यंतेतान्छृणुप्वोच्यमानान् ॥ ५ ।। आयुःख! द्रविणसूनवश्वचतुर्विधप्रोक्तमाशास्यमग्रे ॥ अन्येकामा शतश.सप्रदिष्टाःसंस्तुवद्भिर्ऋषिभिर्देवताश्च ॥ ६॥ सिद्धामंत्राविविधाब्राह्मणस्य फलंयच्छंतिविधिवत्प्रयुक्ताः ॥ सत्यंतेपांसाधनसंयमश्चशमस्तितिक्षानसूयादमश्च ॥ ७ ॥ तस्माद्द्विजःप्रशांतात्माजपहोमपरायणः ॥ । तपस्यध्ययनेयुक्तोभवेद्भूतानुकंपकः ॥ ८॥ क्षत्रियोवाहुवीर्येणतरेदापदमात्मनः ।। धनेनवैश्यःशूद्रस्तुजपहोमैजिोचमः ॥ ९ ॥ तप- साखर्गमाप्नोतितपसाविंदतेमहत् ॥ तपोयुक्तस्यसिध्यंतिकर्माणिनियतात्मनः ॥ १० ॥ विद्वेषणसंवननविपनरोगनाशनं । येनयेनार्थमृ- 1 पिणायदथैदेवताःस्तुताः ॥ ११ ॥ ससकामःसमृद्धश्चतेपांतेपांतथातथा ।। तानिकर्माणिवक्ष्यामिविविधानिचकर्मणां ॥ १२ ॥ पुरश्च- रणमादौतुकर्मणांसिद्धिकारकं ॥ खाध्यायाभ्यसनस्यादौपानापत्यंचरेविजः ॥ १३ ॥ केशश्मश्रुलोमनखान्यापयित्वाप्लुतःशुचिः ॥ तिष्ठे- ।' दहनिरात्रौतुशुचिरासीतवाग्यतः ॥ १४ ॥ सत्यवादीपवित्राणिजपेयाहृत्तयस्तथा ॥ ॐकारावास्तुताजप्त्वासावित्रींचतदित्यूचं ॥१५॥ आपोहिष्ठतिसूकंतुशुद्धवत्योऽयमर्पणं ॥ शंवत्यःखस्तिमत्यश्चपावमान्यस्तथैवच ॥ १६ ॥ सर्वत्रतत्रयोक्तव्यमादावतेचकर्मणां ॥ ALAVAVALA

·ऋग्विधा-
॥२॥
प्मुखात्वाभ्युक्ष्यजपेद्विजः ।। शुद्धवत्यस्तथांब्वत्यःपावमान्योऽघमर्पणं ॥५६॥ एवंत्रिराप्लुत्यशुचिःप्राणायामान्समाचरेत् ॥ त्रीन्पडप्टौ ।
द्वादशवापोडशाष्टादशापिवा ॥ ५७ ॥ आशताद्वायमेस्राणान्जपन्ब्रह्माघमर्षणं ॥ यावद्वामनसस्तुष्टिस्तावत्प्राणान्समायमेत् ॥ ५८ ॥
यथायथामनस्तस्यदुप्कृतंकर्मगर्हति ॥ तथातथाशरीरंतत्तेनाधर्मेणमुच्यते ॥ ५९ ॥ प्राणायामैर्दग्धदोषःशुक्लांबरधरःशुचिः ॥ यथाविध्य-
पआचम्यआरोहेहभप्रस्तरं ॥ ६० ॥ पवित्रपाणिःकृत्वातूपस्थवैदक्षिणोत्तरं ॥ दिशोरेवांतरंप्रेक्ष्यानिमिपंछाद्यचक्षुपी ॥ ६१ ॥ ॐकारं
व्याहृतीस्तिस्रःसावित्रींचतदित्यूचं ॥ मनसैताअनुद्रुत्यवेदादिसमुपक्रमेत् ॥ ६२ ॥ मंद्रमेवपठेत्प्रातरुच्चैर्मध्यंदिनेपठेत् ॥ सोचैरेवापरा-
हेतुसंध्याकालउपारमेत् ॥ ६३ ॥ ब्रा मुहूर्तेचोत्थायत्रिराप्लुत्यपठेविजः ॥ मध्यमांवृत्तिमास्थायनद्रुतांनविलंबितां ॥ ६४ ॥ पूर्वासं-
ध्यांजपंस्तिष्ठेदुपासीतचपश्चिमां ॥ नचांतराव्याहरेतविरमेद्वाकथंचन ॥ ६५ ॥ विरमेद्राह्मणेप्राप्ते कामंतेनतुसंवदेत् ॥ शूद्भदृष्ट्वैवसंप्राप्तंना-
धीयीतकथंचन ॥ ६६ ॥ आमेयंसूक्तमार्यतुमुख्यंब्रह्मर्पिसंमतं ॥ रायस्पोपंधुरंधन्यंजपन्विप्रोऽर्थमामुयात् ॥ ६७ ॥ ऋर्षिसर्वमिदंजप्त्वा
सपुत्रंनियतःशुचिः ॥ संहिताफलमामोतिऋग्वेदस्यनसंशयः ॥ ६८ ॥ एकादशगुणंघेतज्जपन्ब्रह्मसनातनं ॥ सर्वान्कामानवामोतिपापैश्च
परिमुच्यते ॥ ६९ ॥ अनश्नन्संहितामेतांप्रात.प्रातर्दिनेदिने ॥ आयुर्विद्यांधनंपुत्रान्गृहांश्चामोत्यनामयान् ॥ ७० ॥ एतद्ब्रह्मजपन्शूद्रा-
नेक्षेतान्यांश्चतद्विधान् ।। प्रेक्ष्याचम्योदकंपूतःपश्येद्गाममिभास्करौ ॥ ७१ ॥ मंद्रजपोदशगुणउपांशुस्याच्छतान्वितः ॥ सहस्रमानसंवि-
द्यादेपजप्यविधिःस्मृतः ॥ ७२ ॥ आदावेवतुसावित्र्याकर्मकुर्वीतशांतये ॥ पुष्टयेधनलाभायपशुफामायभूतये ॥ ७३ ।। एपाहिसंहिता
देवै.सर्वब्रह्ममयीनिवृत् ॥ उग्रेणतपसादृष्टाविश्वामित्रेणधीमता ॥ ७४ ॥ होमांश्चजपयज्ञांश्चनित्यंकुवर्तिचैतया ॥ सर्वकामसमृद्ध्यर्थपरव-
॥३८॥

·होदमुच्यते ॥ ७५ ॥ एपैवप्रतिलोमोक्तापच्छःशत्रुविनाशिनी ॥ अक्षरप्रतिलोमेयमाभिचारेपुशस्यते ॥ ७६ ॥ अक्षरप्रतिलोमेयंयस्मि- न्युज्येतकर्मणि ॥ तदमोविजानीयादेतद्वैब्रह्मणोबलं ॥ ७७ ॥ व्याघातकेध्मसमिधोधक्षरप्रतिलोमया ॥ जुहुयात्सार्षपंतैलंवैभीतक- कृतस्रुचः ॥ ७८ ॥ यइच्छेत्पीडनंशत्रोरपिवोच्चाटनंपुनः ॥ पच्छःसंपीडयेच्छन्वर्णशश्चप्रमापयेत् ॥ ७९ ॥ इतिपरिभाषा ॥ ॥ ऋग्वेदाद्यस्यसूक्तस्यविधिवक्ष्याम्यतःपरं ॥ यथाऋषिर्मधुच्छंदाःकमैतेनाकरोत्पुरा ॥ ८० ॥ शिरसाधारयेदमिनियतःपरिवत्सरं ॥ चतु- र्थप्राणकालीयोहुतशिष्टमदन्हविः ॥ ८१ ॥ जुहूंत्रिरुपतिष्ठंश्चसत्यवादीदिनेदिने ॥ व्रतकालेतुसंप्राप्तआग्नेयंनिर्वपेचरुं ॥ ८२ ॥ अन- मोध्यानमात्रोऽमित्रतांतेऽस्योपतिष्ठति ॥ दहेयमितियंचेच्छेत्तंदहत्येवपावकः ॥ ८३ ॥ अप्स्वप्यमिचलत्येवतद्रतस्यमहात्मनः ।।.समर्धय- तितंचेष्टैःकामैर्वहिःप्रयत्नतः ॥ ८४ ॥ अतःपरंतचाःसप्तवाय्वाद्यायेप्रकीर्तिताः ॥ तान्जपन्प्रयतोनित्यमिष्टान्कामान्समश्नुते ॥ ८५ ॥ मेधातिथावृषौपुनःसदसस्पतिमित्यूचं ॥ मेघाकामोजपेन्नित्यंजुहुयाचाज्यमेतया ॥ ८६ ॥ स्पोनेतितथिवीनित्यंत्रात्याविप्रःशुचिर्जपेत् ॥ विंदतेमहतीभूमिमसपत्नामकंटकां ॥ ८७ ॥ इदंविष्णुरितीमाभिःपंचभिःश्राद्धकर्मणि ॥ अंगुष्ठमनेऽवगाखेचेनरक्षांसिवाधते ॥ ८८ ॥ अंगुष्ठमात्रोभगवान्विष्णुःपर्यटतेमहीं ॥ राक्षसानांवधायितच्छ्राद्धेप्रहरिप्यति ॥ ८९ ॥ अक्षय्यंचभवेदन्नं श्रद्धाभक्तिसमन्वितं ।। तस्मा- च्छा पुसर्वेप्वयंगुष्ठग्रहणस्मृतं ॥ ९० ॥ सप्तजन्मकृतंपाईंकृत्वाचाभक्ष्यभक्षणं ॥ तद्विष्णोरित्यपांमध्येसकृजत्वाविशुध्यति ॥ ९१ ॥ अंबयोयंतियाःमोक्तानवर्चस्त्वाभिपेचनीः ॥ आयुष्यस्ताःपरिप्रोक्ताभैषज्यःपापमोचनीः ॥ ९२ ॥ शुनःशेपमृपिबद्धःसंनिरुद्धोथवाजपेत् ॥ मुच्यतेसर्वपापेभ्योगदीचाप्यगदोभवेत ॥ ९३ ॥ यइच्छेच्छाश्वतान्कामानिंद्रात्प्राप्स्येपुरंदरात् ॥ सपोडशभिरेवम्भिरिदस्तूयादिनेदिने

·ऋग्विधा
क्स.
॥ ९४ ॥ हैरण्यस्तूपइद्रस्यमूक्तकर्माभिसस्तव ॥ तज्जप प्रयत शत्रूनयत्नात्प्रतिबाध्यते ॥९५॥ आकृष्णेनेत्यूचात्वेवयोनित्यसूर्यमर्चति ॥
प्रातमध्येऽस्तगापिसनीवेदगद सुखी ॥ ९६ ॥ आकृष्णेनेत्यूचलेताध्यायनिशिदिवौकस ॥ अमौहत्वैतयाचाज्यदीर्घमायुरवाप्नुयात्
॥ ९७ ॥ येतेपथाइतीमातुसावित्रीमध्वगोऽभ्यसेत् ॥ खम्तिमाननतेऽध्यानगृहाश्चामोत्यनामयान् ॥ ९८ ।। संपूपन्नितियत्सूक्तधौर क
प्योनगावृषि ॥ अध्वन्यमेतद्विनेयपरिपथ्यपसेधन ।। ९९ ॥ रौद्रीमि पनिरीशानतुष्ट्यायोदिनेदिने ॥ सनारीसहित शातिंशकरात्मा
मुयात्मदा ॥ १०० ॥ एतेनैवपळर्चेनजुहुयादाज्यमन्वह ॥ चरुचकल्पयेद्रौद्रभूतिकामोऽथपर्वसु ॥ १ ॥ उदित्युद्यतमादित्यमुपतिष्ठेदि
नेदिने । हृद्रोगनाशन तत्परमारोग्यवर्धन ॥२॥ द्विपतमित्यथार्धयद्विप्यातजपन्मरेत् ॥ आगस्कृत्सप्तरात्रेणविद्वेपमधिगच्छति
॥ ३॥ रोगहीतोरोगीचप्रस्कण्यस्योत्तमतृच ॥ आरोग्यमेत प्रयतोजपेन्नित्यमनेफश ॥ ४ ॥ उत्तमस्तस्यचार्धचोद्विपद्वेपइतिस्मृत ।।
यद्विप्यात्तमभिध्यायेदृष्ट्वाचैननपेदिद ॥ ५ ॥ आगम्चेत्रिरात्रेणविद्वेषसनियच्छति ॥ उदयत्यायुरक्षय्यतेनोमध्यदिनेजपन् ॥ ६ ॥
अम्तमनतिसूर्येतु द्विपतप्रतिबाध्यते ॥ ओजस्तेनस्तथारोग्यद्विपद्वेषप्रकीर्तित ॥ ७ ।। नवपश्वेतिसूक्तानियानिग पराशर ॥ अरातीना
हरेत्प्राणान्छश्चैवनियच्छति ॥ ८॥ सौपर्णानिपवित्राणिसूक्तान्येकादशाभ्यसेत् ॥ वाउन्पुत्रान्पन्वित्तवर्गमायुरनघता ॥९॥
आध्यात्मिकी कइत्येतानपस्तुसुसमाहित ॥ प्राप्नुयात्सपरघामविश्वज्योति सनातन ॥ ११०॥ आनोभद्रीयमायुप्यवैश्वदेवनपन्मुनि ॥
मुमूर्परपिनत्वैतदीर्घमायुरवाप्नुयात् ॥ ११ ॥ पितॄणाश्राद्धकालेतुमध्यित्येतत्तृचपठेत् ॥ अघोरा पितरस्तस्यविशतिज्योतिरुत्तम ॥ १२ ॥
त्वसोमेतिचसूक्तेनपश्येचद्रमुपोदित ॥ उपतिष्ठेत्समित्पाणिर्मासिमासिनवनव ॥१३॥ तन्मासतस्यदु खहिनजातुनिविधभवेत् ॥ गौतमेन
॥३९॥

·पुरादृष्टंमृत्योनाशनमात्मनः ॥ १४ ॥ उचंतमुपतिष्ठेतपूर्णेचैतत्समाहितः ॥ वासांस्यपिसविंदेतचंद्रस्यैतिसलोकतां ॥ १५ ॥ धनकामो अपेनित्यमेताइतितुनित्यशः ।। नात्याशुचिस्तुनियतइष्टंधनमवामुयात् ॥ १६ ॥ आयुरीप्सन्निसमितिकोत्संसूक्तंसदाभ्यसेत् ॥ आज्या- पुतीयजुहुयात्मत्यूचंयाम्यतःशुचिः ॥ १७ ॥ जपेदाप्लुत्यनियतःससाक्षादापदंतरेत् ॥ अपनःगोशुचदितिग्नात्वामध्यंदिनेरवौ ॥१८॥ शुचिकामोजिताहारःमत्यूचंजुहुयाहृतं ॥ समिधोऽन्यहमिष्टौवामूक्तमेतदघापहं ॥ १९ ॥ यथामुंजादिवेषीकांतथापापात्प्रमुच्यते ॥ जात- वेदसइत्यादिसदावस्त्ययनेजपेत् ॥ १२० ॥ दुर्गेपथिप्रयातस्यनास्यारिभ्योभयंभवेत् ।। राजकार्येश्वयूथेवाअभिशस्तोऽप्यनेकपा ॥२१॥ अशक्तोऽपतिमाकार्येभयेमाणांतिकथया ॥ जातवेदसइत्येतांजपेस्तेभ्यःप्रमुच्यते ॥ २२ ॥ सिपाधयिपुरथैतुमस्तितोमनसाजपेत् ॥ सिद्धार्थःखम्तिमानेतिप्रमीयतनपाध्यनि ॥ २३ ॥ कृतार्थःखगृहान्गच्छन्नेतामेवसदाभ्यसेत् ॥ उदितेसवितर्येतांजपेदस्तंगतेतथा ॥ २४ ॥ अहःखस्त्ययनमातारात्रिखस्त्ययनंनिशि ॥ व्युष्टायांचजपेन्नित्यमेतांदुःखमनाशिनी ॥ २५ ॥ प्रमंदिनप्रसूर्यस्यांजपेन प्रमोचनी ॥ इद्रचमनसाध्यायेनारीगर्भममुंचति ॥ २६ ॥ आपत्सुसर्वकामोवानितंनित्यंजपेदृषि ॥ जपनिंद्रमितिलातोवैश्वदेवतुसप्तकं ॥ २७ ॥ मुच्यतेजुहुयादाज्यविश्वस्मादेवोऽहसः ॥ शंतातीयंपरसूक्तंपंचविंशकमुत्तमं ॥ २८ ॥ नासत्यौतुनमस्कृत्यपरामृद्धिमवासु- यात् ॥ पर्मसंस्तवनंसूक्तंसर्वपापैःममुच्यते ॥ २९ ॥ इमाइतिजपेच्छश्चद्रौद्रसूक्तंद्विजःशुचिः ॥ आयुर्विधांधनंपुत्रान्गृहांश्यामोत्यना मयान् ॥ १३०॥ चीतेप्वपत्यगोष्ठेपुदुःखमेतित्र(?)मात्मनः ॥ मानोमहातमित्याभ्यांत्रिरात्रोपोषितःशुचिः ॥ ३१ ॥ औदुंबरीश्वजुहुयाद धिमध्वाज्यसंस्कृताः ॥ सूक्तेनजुहुयादाज्यमांदावतेचकर्मणां ॥ ३२ ॥ ऊर्ध्ववाहुस्तुसूक्तेनतुष्टावशतशोभवं ॥ छित्त्वासर्वान्म ,

·ऋक्सं.
ऋग्विधा.
॥४॥
सुपाशान्जीवेद्रोगविवर्जितः ॥ ३३ ॥ तिष्ठन्नुयंतमादित्यंसमित्पाणिःशुचिःसदा ॥ चित्रमित्युपतिष्ठेतसूक्तेनानेनभास्करं ॥ ३४ ॥
अतिस्तवेनचैतेननित्यमध्यंदिनेरविं । गृणानोपोहतेरिपंपामोतिचधनायुपी ॥ ३५ ॥ अधःसमस्येतिंजपेत्प्रातःप्रातर्दिनेदिने । दुःखमं
नुदतेक्षिप्रैनचास्याभोजनाद्भयं ॥ ३६ ॥ उभेपुनामीतिपरारिपुन्यस्तुप्रकीर्तिताः ॥ ताजपन्हंतिरक्षांसिसपलांश्चनियच्छति ॥ ३७ ॥
निवर्त्यपंचयज्ञांचहुत्वाचामिंकृताहिकः ।। येदेवासोदिव्यनयाजपन्कामानवामुयात् ॥ ३८ ॥ इंद्राविष्णूनमस्कृत्यविष्णोर्नुकमितित्रिभिः ॥
समित्पाणिःशुचिर्भूत्वोपतिष्ठेत्तुदिनेदिने । ३९ ।। धर्मबुद्धिंधनंपुत्रानारोग्यधर्मवर्धनं ॥ प्राप्नोतिचपरंस्थानज्योतीरूपंसनातनं ।। १४०।।
आततायिनमायांतंदृष्ट्वाव्याघ्रमथोवृकं ॥ नमागरनितिजपस्तेभ्यएवप्रमुच्यते ।। ४१ ॥ त्रिरात्रोपोपितोरात्रौजपेदासूर्यदर्शनात् ॥ आप्लु-
त्यप्रयतःसौरीरुपतिष्ठेदिवाकरं ।। ४२ ॥ पश्यंतितस्करानैनंनचान्येपापवृत्तयः ॥ एकशतानित्रायेततस्करेभ्यश्चरन्पथि ॥ ४३ ॥ स्तेयं
कृत्वाद्विजोमोहात्रिरात्रोपोषितःशुचिः ।। सूतंजप्त्वास्यवामीयंक्षिप्रमुच्येतकिल्विषात् ॥ ४४ ॥ ज्ञातिपुत्रसुहृन्मित्रैर्यश्वराज्यचिकीर्षति ।
नित्यंसनियतोमूत्वासूक्तंतुमनसाजपेत् ॥ ४५ ॥ कयाशुभेतिपैशुन्यंकृत्वाचार्यनृपद्विजैः ॥ श्रुत्वापरंरहस्यंतुगुरोरप्याहशौनकः ।। ४६ ॥
इमंनुसोममित्येतेद्वेऋचौपयतोजपेत् ॥ सर्वान्कामानवामोतिनकिंचित्पातकंभवेत् ॥ ४७ ।। पितुंन्वित्युपतिष्ठेतनित्यमनमुपस्थितं ॥ पूज-
येदशनंनित्यं जीयादविकुत्सितं ।। ४८ ॥ नास्यस्यादन्नजोव्याधिविपमप्यन्नतामियात् ॥ विपंचपीत्वैतत्सूक्तंजपेतविपनाशनं ॥ ४९ ॥
नावाम्यतस्तु जीतनाशुचिर्नजुगुप्सितं || दद्याचपूजयेचैवजुहुयाचशुचिःसदा ॥ १५० ॥ क्षुद्भर्यनास्सर्किचित्स्यानानजव्याधिमाप्नुयात् ।।
उत्पथप्रतिपन्नोयोप्रष्टोवाविषथःकचित् ।। ५१ ॥ पंथानंप्रतिपद्येतकृत्वावाकर्मगर्हितं ॥ अमेनयेतिसूक्तेनप्रत्यूचंजुहुयाद्धृतं ॥ ५२ ॥
॥४०॥

·अपश्चायतोनित्यमुपतिष्ठेतचानलं ॥ खात्वाजपेदनर्वाणनमस्कृत्यबृहस्पतिं ॥ ५३ ॥ वीरान्धनंचनामोतिसुश्लोक्यांकीर्तिमृच्छति ॥ कंकतोनेतियत्सूक्तंविषातःप्रयतोजपेत् ।। ५४ ॥ विषनक्रमतेचास्यसर्पदृष्टिविषादपि ॥ यत्कीटलतासुविषदंष्ट्रिवृश्चिकजंचयत् ॥ ५५ ॥ मौलंचकृत्रिमंचैवजपन्सर्वव्यपोहति ॥ धर्मबुद्धिंधनंपुत्रान्सौभाग्यंधनवर्धनं ॥५६॥ आरोग्यंपुष्टिमायुष्यंपशून्विद्यांमहद्यशः ॥ त्रिरात्रोपो- पितःसातःमयतश्चरितव्रतः ॥ ५७ ॥ प्राणायामशतंकृत्वोपतिष्ठेतशतक्रतुं ॥ एकाहंकरसंयुक्तःपादौसंधायवाग्यतः ॥ ५८ ॥ योजातइ- तिसूक्तेनऋपिंगृत्समदंसरन् ॥ शतकृत्वोजपेदिंद्रमिंद्रश्रेष्ठानिचांततः ॥ ५९॥ एकाहालभतेवित्तंद्यहात्सिद्धिमनुत्तमां ॥ अहोभि- त्रिभिरारोग्यंचतुर्भिरशनंबहु ॥ १६० ॥ पंचभिर्ब्रह्मवर्चसंपभिरायुःसुखावहं ॥ सप्तभिस्तनयान्पुष्टिमष्टभिःप्राप्नुयात्सदा ॥ ६१ ॥ मियोभवतिचेंद्रस्खमियंधामसगच्छति ।। रिपुदस्युशमनरायस्पोषकरंपरं ॥ ६२ ॥ गणानामितियत्सूक्तंतजपेत्सुखवर्धनं ॥ संध्ययोः प्रयतस्त्वेतज्जपेन्नित्यंबृहस्पतिं ।। ६३ ॥ उपतिष्ठेतसूक्तेनसर्वकामसमृद्धये ॥ योमेराजनितीमांतुदुःखमशमनीमृचं ॥ ६४ ॥ जवाना- शयतिक्षिपंदुःखमंब्राह्मणःशुचिः ॥ अहोरात्रमुपोप्यैकंनियतोब्रह्मवित्तमः ॥ १५ ॥ प्रजार्थेजुहुयादाज्यंचरुवापयसिशृतं ॥ राकामहमि- तीमाभिःषष्ठ्याशुक्लस्यपंचभिः ॥ ६६ ॥ हविःशेपंखयंप्राश्यविंदतेमहतींप्रजां ।। व्याधिनायोऽभिभूतःस्याद्धोरेणप्राणहारिणा ॥ ६७॥ चतुर्दशीमुपोप्यैकांकृष्णस्यजुहुयाच्चरं ॥ आतेसूक्तेनरौद्रेणप्रत्यूचंदाग्यतःशुचिः ॥ ६८ ॥ पूर्वमाज्याहुतीर्तुत्वाअयोपस्थायशंकरं ॥ हविःशेपेणवतेतएकातरमतंद्रितः ॥ ६९ ॥ पूर्वमासिजयेन्मृत्युरोगेभ्यश्चप्रमुच्यते ॥ अभिशस्येतयोमोहाकुर्याद्वाकर्मगर्हितं ॥ १७० ॥ खात्वा जन्जपेदप्सुअंबीत्युचमतंद्रितः ।। अध्वनिप्रस्थितोयस्तुपश्येच्छकुनिमुत्थितं ॥ ७१ ॥ अप्रशस्तंप्रशस्तंवास्थित्वेक्ष्यप्रयतोजपेत् ॥ SAVAN

·--
ऋक्सं.
ऋग्विधा.
कनिक्रदविमुक्ताभ्यामुमतिष्ठत्कृतस्तरं ॥ ७२ ॥ शकुनिंबायसंवापिमृगंदष्ट्रिणमेवया ॥ अथदृष्दैिवजप्तव्यमेतत्तस्करमोहनं ॥ १७३ ॥
इत्य॒ग्विधानेप्रथमोऽध्यायः ॥ १ ॥ ॥ कल्याणवादीवान्योवानवारौतिनदृश्यते ॥ जपेदेवनमस्कृत्यसिद्धार्थःसंनिवर्तते ॥ ७४ ॥
नतस्यास्तिमयंकिंचिद्दस्युभ्योऽध्वनिनकचित् ।। तरत्यपिचदुर्गाणिखस्तिमांश्वसुखीभवेत् ॥ ७५ ॥ यस्यमुक्तंनजी]तनतिष्ठेद्वाकथंचन ॥
ध्यात्वासोऽतरमन्नस्याग्निरसीत्यूचंजपेत् ॥ ७६ ॥ विश्वामित्रस्यसंवादंनद्यतिक्रमणेजपेत् ॥ आप्लुत्याचम्यविधिवदुदकस्यांजलिंक्षिपेत्
।। ७७ ॥ नमःसवयइत्येतद्योनित्यंहिसमाचरेत् ॥ तनयःस्रोतसापांतिसंपुत्रमिवमातरः ॥७८॥ भयंचास्यनविद्येतनदीतीरेवनेप्वपि ॥
जलचरेभ्योभूतेभ्यःशीतोष्णैर्नचबाध्यते ॥ ७९ ॥ पूर्णीतितीर्घ सरितंरमध्वमितिसंसरेत् ॥ ओवित्यृचमपांमध्येजपेद्योवैनदीतरन
॥ १८० ॥ सशीमंतीरमामोतिगाधंवाविंदतेद्विजः ।। युक्तेनैवरथेनाशुयोपांपारंतितीर्पति ।। ८१ ॥ उद्वऊर्मिरितीमांतुजपेतनियतःखयं ॥
अध्यानंप्रस्सितश्चैवमामट्टैरितिसंस्मरेत् ।। ८२ ॥ कार्याण्यशेपत कृत्यापुनरायातिवैगृहं ।। अदातारंसुपुष्टार्थसर्वदाविष्टचेतनं ॥ ८३ ॥
हत्यातद्धनमन्विच्छन्कितेकृयत्यूचंजपेत् ॥ इंद्रापर्यतेतिसूक्तमायुयंदाविर्णस्मृतं ।। ८४ ॥ वागिद्रियममूदोयोनविद्यापतिपद्यते ॥ इंद्रि-
यार्थान्यथार्यान्वायोनवेत्तिकथंचन ।। ८५ ॥ विद्यावाधिगतायस्यप्रणश्येतपुनःपुनः ॥ ससर्परीचौजप्त्वाद्वौमासौप्रतिपद्यते ॥ ८६ ॥
अनसासंप्रयातस्तुस्थिरौगावावितिसरेत् ॥ चतस्रःकुशलेनैतिसिद्धार्थःस्थिरयानगः ॥ ८७ ॥ यानाक्षमपभमंतं दृष्ट्वादुर्गपथिद्विजः ॥
अभिव्ययसैतिजपेचमक्षवलंदधत् ।। ८८ ॥ कृष्णपक्षेचतुर्दश्यांत्रिरात्रोपोषितःशुचिः ॥ दक्षिणप्रवणेदेशेश्मशानस्थःसमाहितः ।।८९॥
रकोप्मीप्यसिपाणिश्चमेल्बकेम्मोऽनिलाशनः ॥ समाईजुहुयाचैलेसाप्पैलवणान्वितं ।। १९० ॥ समिधोराजवृक्षस्यवसिष्ठदेषिणी-पठन् ।
॥४॥

·यंद्विप्यानस्वकृत्वातुशम्याकेनाकृतिनिशि ॥९१ ॥ अधिष्ठायचतांकुर्यादृग्भिश्चतसमिर्द्विजः ॥ उद्दिश्यनामहोमोयंसप्तरात्रंनजीवति ॥१२॥ वसिष्ठानांततोहंतिब्रह्मतकुशिकोदितं ॥ नास्यकश्चिदवध्योऽस्तिजपतोजु तोपिवा ॥ ९३ ॥ द्वाविंशकंजपेत्सूक्तमाध्यात्मिकमनुत्तमं ॥ पर्वसुप्रयतोनित्यमिष्टान्कामान्समश्नुते ॥ ९४ ।। वृहस्पतिमजाश्वंसवितारंवझुमेवच ॥ ऋतावृतौदिनेदिनेत्युचैःपंचभिरन्वहं ॥ ९५ ॥ वृहस्पतइतिपंचाहप्रत्यूचंजुहुयादृतं ॥ हुत्वामिमर्चयित्वातुगंधमाल्यैःसुधूपकैः ॥ ९६ ॥ एतावद्देवताःपंचकामैरर्चतिपंचभिः ॥ रतैरपत्यैः पशुभिर्मखैदीर्पणचायुपा ॥ ९७ ॥ अथवेदादिगीतायाःप्रसारजननंविधि ॥ गायत्र्याःसंप्रवक्ष्यामिधर्मकामार्थमोक्षदं ॥ ९८ ॥ नित्येनै- मिचिकेकाम्येत्रितयेतुपरायणं ॥ गायत्र्याश्चपरंनास्तिइहलोकेपरत्रच ।। ९९ ।। मेध्यान्नमितभुमौनीतिःस्नानार्चनतत्परः ॥ जपेल्लक्षत्र- यंधीमाननन्यमानसक्रियः ॥ २०० । कर्मभिर्योजयेत्पश्चात्क्रमशःखेच्छयापिवा ॥ यावत्कार्यनकुर्वीतनलोपेत्तावत्तद्गतं ॥ १ ॥ आदित्य- स्योदयेसात्वासहस्रप्रत्यहंजपेत् ॥ आयुरारोग्यमैश्वर्यधनंचलभतेध्रुवं ॥ २ ॥ त्रिरात्रोपोषितःसम्यग्घृतंहुत्वासहस्रशः ॥ सहस्रलाभमामो- तिराहुसूर्यसमागमे ॥ ३ ॥ पालाशसमिधांचैवघृताक्तानांहुताशने ।। सहस्रलाभमामोतिराहुसूर्यसमागमे ॥ ४ ॥ हुत्वातुखादिरंवहौस- घृतंरक्तचंदनं ॥ सहसंहेमचामोतिराहुचंद्रसमागमे ॥ ५॥ रक्तचंदनमिश्रंतुसवृतहव्यवाहने ॥ हुत्वागोमयमामोतिसहस्रंगोधनंद्विजः ॥ ६ ॥ यस्यास्तुगोमियेनगुटिकानांसहस्रशः ॥ हुत्वातांगामवाप्नोतिघृताक्तानांहुताशने ॥ ७ ॥ यवैरश्वास्तिलैर्ग जान्महिपीर्यावस्ति- था ॥ शालितंडुलहोमेनकन्यालाभमवामुयात् ।। ८ ॥ जातीचंपकरक्तार्ककुसुमानांसहस्रशः ॥ हुत्वावस्खाण्यवानोतिधृताक्तानांहुताशने ॥९॥ सूर्यविंबेजलमध्येतोयंहुत्वासहस्रशः ॥ सहसंप्राप्नुयाद्वैमरौप्यमिंदुमयेहुते ॥२१०॥ अलक्ष्मीपापसंयुक्तोमलव्याधिविनाशकैः॥

·सक्सं.
ऋविधा
मुच्येत्सहस्रजप्तेनसायावस्तुजलेनवै ॥ ११ ॥ यांदिशंसप्तजप्तेनलोप्टेनसंप्रचारयेत् ॥ चौरामिमारुतोत्थानिभयानिनभवंतिवै ॥ १२ ॥
क्षीराहारोजपलक्षमपमृत्युंन्यपोहति ॥ घृताशीप्रामुयान्मेधांवहुविज्ञानसंचयं ॥ १३ ॥ हुत्वावेतसपत्राणिवृताक्तानिहुताशने ॥ लक्षाद-
पपियद्देवंसार्वभौमनसंशयः ॥ १४ ॥ लक्षेणभस्महोमस्यकृत्याधुचिष्ठतेजलात् ॥ आदित्याभिमुखःस्थित्वानाभिमात्रेजलेशुचिः ॥१५॥
तिलानांलक्षहोमेनघृताक्तानांहुताशने ॥ सर्वकामसमृद्धात्मापरंस्थानमवाप्नुयात् ॥ १६ ॥ यवानांलक्षहोमेनघृताक्तानांहुताशने ॥ सर्वका-
मसमृद्धात्मापरंस्थानमवाप्नुयात् ॥ १७ ॥ घृतस्याहुतिलक्षणसर्वान्कामानवामुयात् ॥ पंचगव्याशनोलक्षंजपन्जातिसरोभवेत् ॥ १८ ॥
तदेवानलेहुल्वापामोतिवहुशोधनं ॥ अन्नाद्ययनान्नित्यमन्नाचंचभवेत्सदा ॥ १९ ॥ जुहुयात्सर्वसाध्यानामाहुत्ययुतसंख्यया ॥ रक्त-
सिद्धार्थकान्हुत्वासर्वान्साधयतेरिपून् ॥ २२० ॥.लवणंमधुसंयुक्तंहुत्वासवगीभवेत् ॥ हुत्वातुकरवीराणिरक्तानिजनयेज्वरं ॥ २१ ॥
हुत्वावैभीतकतैलंदेशादेवप्रचारयेत् ॥ हुत्वातुनिवपत्राणिविद्वेषजनयेन्नृणां ॥ २२ ॥ रक्तानांतंडुलानांतुघृताक्तानांहुताशने ॥ हुत्वावल-
मवामोतिशत्रुभिर्नसजीयते ॥ २३ ॥ प्रत्यानयनसियर्थमधुसर्पिःसमन्वितं ॥ गव्यंक्षीरंप्रदीप्तेमौजुह्वतस्तत्पशाम्यति ॥ २४ ॥ ब्रह्मचा-
रीमिताहारोयःसहसत्रयंजपेत् ॥ संवत्सरेणलभतेधनेश्वर्यनसंशयः ॥ २५ ॥ शमीबिल्वपलाशानामर्फस्यतुविशेषतः ॥ पुप्पाणांसमियां
चैवहुत्वाहेममवाप्नुयात् ।। २६ ॥ अब्रह्मत्र्यंबकादीनांयस्यायतनमाश्रितः ॥ जपेल्लक्षनिराहारःसतस्यवरदोभवेत् ॥ २७ ॥ विल्यानांल-
क्षहोमेनघृताक्तानांहुताशने || पराश्रियमवाप्नोतियदिनभ्रूणहाभवेत् ॥ २८ ॥ पद्मानांलक्षहोमेनवृताक्तानांहुताशने ॥ पामोतिराज्यम-
खिलमसपत्नमकंटकं ॥ २९ ॥ पंचविंशतिलक्षणदधिक्षीरघृताशनः ॥ वदेहेसिध्यतेजंतुःकौशिकस्यमतंयथा ॥ २३० ॥ एकाहपंच-
॥४२॥

·गव्याशी काहंमारुताशनः ॥ एकाहंब्राह्मणानाशीगायत्रीजपउच्यते ॥ ३१ ॥ शतेनगायत्र्यास्त्रात्वाशतमंतर्जलेजपेत् ॥ शतेनापस्ततः पीलासर्वपापैःप्रमुच्यते ॥ ३२ ॥ गोप्नःपितृप्नोमातृनोब्रह्महागुरुतल्पगः ॥ सुवर्णरत्नहारीचयश्चविप्रःसुरांपिवेत् ॥ ३३ ॥ अयाज्यया- जनंकृत्वाकृत्वावाकर्मगर्हितं ॥ नसीदेप्रतिगृह्वानोमहीमपिससागरां ॥ ३४ ॥ येचास्यदुःस्थितालोकेग्रहाःसूर्यादयोभुवि ॥ तेयांतिसौम्य- तांसशिवाइतिनसंशयः ॥ ३५ ॥ कृणुप्वेतिजपन्सूक्तंरक्षोनंदस्युभिर्वृतः ॥ अरातीनांहरेत्प्राणान्रक्षास्यपिचनाशयेत् ॥ ३६ ॥ उपति- ठेतयोवदिपरीत्यूचादिनेदिने ॥ तरक्षतिस्वयंवहिर्विश्वतोविश्वतोमुखः।।३७॥ कोअद्येतितुसूक्तेनयोनित्यंशक्तिमर्चति ॥ जपेद्वाथनमस्कारैःश- तितोलभतेवरान् ॥ ३८ ॥ कयेतिवामदेव्येनकुर्यात्खस्त्ययनंनिशि ॥ जपेद्वासंधिवेलासुब्रह्मैतत्कुशिकोदितं ॥ ३९ ॥ हंसःशुचिपदित्य- चाशुचिरीक्षेदिवाकरं ॥ अंतकालेजपन्नेतिब्रह्मणःसद्मशाश्वतं ॥ २४० ॥ कृषिप्रपद्यमानस्तुस्थालीपायथाविधि ॥ जुहुयात्क्षेत्रमध्येतुशु- नवाहास्तुपंचभिः ॥ ४१ ॥ यथालिंगंतुविहरेल्लांगलंचकृषीवलः ॥ इंद्रायचमरुभ्यश्चपर्जन्यायभगायच ॥ ४२ ॥ पूणेधान्यायसीतायै शुनासीरमथोत्तरं ॥ हुत्वातुपृथगेतानियजेदेताश्वदेवताः ॥ ४३ ।। गंधमाल्योपहारैश्चफललाजासुरासबैः ॥ प्रलापनेप्रणयनेखलसीतोप- हारयोः ।। ४४ ॥ एताएवजपेन्नित्यंदेवताविधिनाशुचिः ॥ अमोघंकर्मभवतिकृपिर्वर्धतिसर्वदा ॥ ४५॥ क्षेत्रस्यपतिनेत्येतत्क्षेत्रपत्यंतृचं जपेत् ।। ईक्षेत्स्यद्विजोनित्यंविंदतेक्षेत्रमुत्तमं ॥ ४६॥ आखूत्करेषुचरुणायजेदेतानमूषकान् ॥ चित्रइदाजेत्यनयास्तुत्वाचाखुपतिंसदा ॥ ४७ ॥ बामणान्भोजयेदवकीनाशांश्चैवभोजयेत् ॥ अप्रमत्तःशांतिपरःखयमेवकृत्रिजेत् ॥ १८॥ भूमिभंगेगवांहिंसातृणकीटादि- नाशनं ॥ एतेषुयत्कृतंपापंखलंदानेनशुध्यति ॥ १९ ॥ धान्यानांविंशकंभागंश्रोत्रियेभ्योनिवेदयेत् ॥ विंशकस्सहिदानेनकृपिदोपात्प्रमु-

·ऋग्विध
॥७॥
ऋक्सं. ' च्यते ॥ २५० ॥ समुद्राद्वितिसूक्तेनयःसदाजुहुयाद्धृतं ॥ पूर्वोक्तेनैवकल्पेनसंयतामाजितेंद्रियः ॥ ५१ ॥ विज्योतिषैतिज्वलयेद्यत्रे-
च्छेज्जातवेदसि ॥ तममिःसर्वतःपातिभद्रेणद्रविणेनचं ॥ ५२ ॥ विश्वानिनइतिद्वाभ्यामृगम्यायोवहिमर्चति ॥ सतरत्यापदःसर्वायशः
) प्राप्नोतिचाक्षयं ॥ ५३ ।। हुत्वावहिमुपस्थायप्राणार्थव्यवाहनं । अमेत्वमितिसूक्तेनधनमायुश्चवांछता ॥ ५४ । यइच्छेद्विविधंवित्तंस-
त्वंचानुपममहत् ॥ उरोष्टइतिसूक्तेनापतिष्ठेच्छतक्रतुं ॥ ५५ ॥ प्रजाकामोयजेन्नित्यंचरुणादेवपलयः ॥ उपहृत्योपहारंचशेषभुंजीतवा-
ग्यतः ॥ ५६ ॥ उच्छिष्टंचप्रदातव्यंमार्यायैपुत्रमिच्छता ॥ धेन्वाःसरूपवत्सायाःपयसासाधयेच्चकै ॥ ५७ ।। अनुरूपांप्रजामस्यांलभतेना-
वसंशयः ।। खस्त्यात्रेयंजपेन्नित्यंप्रातःप्रातःशुचिद्विजः ॥ ५८ ॥ एतत्वस्त्ययनंपुण्यंसर्वकल्मपनाशनं ॥ सुहृदंज्ञातिजंचैवगच्छंतमनुमं-
त्रयेत् ॥५९॥ खस्तिपंथामितिप्रोच्यस्वस्तिमान्बजतेऽध्वनि। विजिहीप्ववनस्पतेतदिदंच्यावनस्मृतं ॥२६०॥ यश्यावयितुकामःस्याच्यावये-
चदिदंजपन् ॥ द्विपंतवापदाक्रम्यभूमौपांसुमयीकृति ॥११॥ निप्पिपन्निवसंग्रामाच्यवतेनात्रसंशयः ॥ स्त्रियंगर्भप्रमूढावापाययेदनुमंत्रितं
॥६२॥ उदकंच्यावयेन्नैवगर्भोऽपश्यवतेसुखं ॥ अच्छावदेतिसूक्तंतुवृष्टिकामःप्रयोजयेत् ॥६३॥ निराहारःक्लिन्नवासाह्यचिरेणप्रवर्षति ॥
हुत्यायुतंवैतसीनांक्षीराक्तानांहुताशने ॥ ६४ ॥ महद्वर्षमवाप्नोतिसूक्तेनाच्छायदेनहि ॥ यइच्छेद्वरदादेवीं श्रियं नित्यकुलेस्थितां ॥ ६५ ॥
सशुचिःप्रयतोमूत्वाजुहुयादाज्यमन्वहं ॥ श्रियःपंचदशर्चचश्रीकामःसततंजपेत् ॥३६॥ आवाहयेच्छूियंप पंचभिःक(न)न्यकेपिवा (8) ॥
उपहारानुपहरेच्छुक्लान्भक्ष्यान्पयोदधि ॥ ६७ ॥ वालीवाचशालीनांपयसासंप्रकल्पयेत् ॥ चांद्रायणकृतात्मातुप्रपयेत्प्रयतःश्रियं ॥६८॥
सर्वोषधीभिःफांटाभिःलात्वाद्भिःपावनैरपि ॥ उपैतुमादेवसंखइतिराज्ञोऽभिपेचनी ॥६॥ मनसःकाममित्येपापशुकामाभिपेचनी ॥ कर्दमेने-
॥४३॥

·तिय म्हायात्प्रजाकाम शुचित्रत. ॥२७०॥ अश्वपूर्वामितिलायाद्राज्यकाम शुचिव्रतः ॥ लोहितेचर्मणिलायाद्राह्मणस्तुयथाविधि ॥ ७१ ॥ राजकर्मणिवैयाप्रेक्षत्रियस्त्वयरोरवे ॥ वस्तचर्मणिवैश्यस्तुहोम कार्यस्त्वनतरं ॥ ७२ ॥ चंद्रामितितुपानिजुहुयात्सर्पिषाद्विज ॥ आदि- त्यवर्णइत्यनयाल्विहोमविधीयते ॥ ७३ ॥ विल्वेध्मएववामि स्यात्स्यालीश्वजुहुयाद्विज ॥ दशसाहसिकोहोम श्रीकाम प्रथमोविधि. ॥ ७४ ॥ हुत्वात्प्रयुतसम्यगनताविंदतेश्रिय ॥ अयुतशतकृत्वस्तुहुत्याशुक्लानिर्पिपा ॥ ७५ ॥ अनंतामव्यवच्छिन्नाशाश्वतींविंदते श्रिय ॥ अशक्तौजपएवोक्तोदशसाहसिकावर ॥ ७६ ॥ जप्त्वातुप्रयुतंसम्यगनताविंदतेश्रिय ॥ अयुतंशतकृत्वस्तुजप्त्वाश्रियमुपाश्नुते ||७७॥अप्लेजुहुयान्नित्यपद्मान्ययुतशोनिशि ॥ दृष्ट्वाश्रियतूपरमेरिकलासत्वाद्विभेतवै ॥ ७८ ॥ विल्वाशीविल्वनिलयोजुहन्धिल्वानिस- पिपा ॥ एकविंशतिरात्रेणपरासिद्धिनियच्छति ॥ ७९ ॥ येनयेनचकामेनजुहोतिपयत थियै ।। पनान्यथापिविल्वानिससकाम समृद्ध्यति ॥ २८० ॥ नजातुरूपणोऽर्थायश्रियमावाहयेत्कचित् ॥ नयत्किंचनझामेनहोम कार्य कथंचन ॥ ८१ ॥ महद्वापार्यमानेनराज्यकामेनवा पुनः ॥ वाच परमार्थयितायनाद्युक्त श्रिययजेत् ॥ ८२ ॥ अनेत्यष्टर्चसूक्तेनजुहुयादाज्यमन्वह ॥ ओजखिनीमवाप्नोतिप्रजाधर्मवतींशुमा ॥८२|| अच्छानइत्यूचादीप्तमुपतिष्ठेद्विभावसु ।। प्रजाप्राप्यजयेच्छवूस्तरतेदुरितानिच ॥ ८१ ॥ आगावइतिसूक्तेनगोत्रगालोकमातरः ॥ उपतिष्ठेद्रजंतीश्चयइच्छेत्ता सदाक्षया ॥८५॥ त्वामिद्धीतिप्रगायेनापतिष्ठेच्छतक्रतुं । मध्याहेसध्ययोश्चैवजपन्धनमवाप्नुयात् ॥ ८६ ॥ उपेतितिसूभीराज्ञोदुदुभीन्सस्पृशेद्रणे ॥ ओजोबलमवामोतिशत्रूश्चैवनियच्छति ॥ ८७ ॥ पाणिनातृणमादाययज्ञायजेतियोऽभ्यसेत् ॥ सोऽधीतस्यास्पसूक्तस्यफलंपामोतिनातृण ॥ ८८ ॥ सूक्तातेचतृणत्पनाविरिणेचोदकेपिवा ॥ निक्षिपेत्तत्मयजेनत्यक्तेऽन्यत्रभयावहं ॥८९॥ ।

·ऋग्विधा.
सि.
॥८॥
तृणपाणिजयन्सूक्तरक्षोपदस्युमित ॥ नभयविंदतेकिंचिद्रक्षोभ्योऽरिभ्यएवच ॥ २९० ॥ गृहात्प्रपद्यमानस्तुपथानंधनकाम्यया ॥ जपे-
सोध्वनियत्नेननापिपथामितिवान् ॥ ९१॥ येकेचज्मेत्यृचत्वेताध्यायन्निशिदिवौकस ॥ अमौहुत्यातयाचाज्यदीर्घमायुरवामुयात् ॥१२॥
वयमुत्वेतिसूक्ततुपोष्णद्रविणवर्धन ॥ नित्यजपेच्छुचिर्भूत्वाधनविंदत्यभीप्सित ॥९३॥ यस्यनष्टभवेत्किंचिद्रव्यगोद्विपदधन ।। नश्येद्वाध्व-
नियोमोहात्सपूषन्सजपेन्निशि ॥९॥ इयमित्येतदाद्यतसूक्तसारखतद्विज ॥ नित्यजपेच्छुचिर्भूत्वावाग्मीभवतिबुद्धिमान् ॥९५॥ सवामिति
तुयत्सूक्तमष्टचैत्रैष्टुभमत ॥ तज्जपन्प्रयतोनित्यमिष्टान्कामान्समश्नुते ॥१६॥ योअद्रिभित्तुयत्सूक्ततत्सपलनिबर्हण ॥ बृहस्पतिनमस्कृत्वास-
पनाम्तृणुतेवहून ॥९७॥ एनस्तीवाभिशस्तोवाकृत्वाकर्मविगर्हित । सोमारौद्रजपेत्सूक्तहरमेनोव्यपोहति १९८३ जीमूतसूक्तसविर्षियथा-
लिंगमवेक्ष्यते ॥ ऋम्भि कर्माणितिखस्यागानायथाविधि ॥९९॥ सग्रामतुपयातस्यराजश्चैतत्प्रयोजयेत् ।। सर्वाण्यगानिरय्याश्वसदवाश्या
नुमत्रयेत् ॥३००। यमेवदेशगच्छेतशन्वाप्यनुमत्रित ॥ नाजित्वाविनिवर्तेतपरहिब्रह्मणोरल ॥१॥ पुत्रानायुरथारोग्ययइच्छेदव्ययसुख ।
सोमिनरइतिसूक्तेनजुहुयादाज्यमन्वह ॥२॥ प्रामयेथनिभि सूक्तै सध्ययोर्जपमारभेत् ॥ नरक्षोभ्योभयवैतिधनप्रामोतिचाक्षय |॥३॥ अभि-
वाय प्रगायेननित्यमर्चतिवज्रिण ॥ सश्रियविपुलरामुक्तेपामोतिषधनायुपी ॥४॥ शवतीशनइदामीइत्येतेसततजपेत् ॥ नरक्षोभ्योनभूतेभ्यो
व्याधिभ्योनभयभवेत् ।।५|| निर्वेष्टुकामोरोगार्ताभगसूक्तसदाभ्यसेत् || निवेशविंदतेक्षिप्ररोगेभ्यश्चममुच्यते ॥ ६॥ इमाइतिजपेन्नित्यरौद्र
सूक्तद्विज शुचि ॥ तजपन्मजयावितै स्वयचैवतरिष्यति ॥ ७ ॥ उत्तितीपुरथोयस्तुशक्त्सोत्या समागमे ॥ समुद्रज्येष्ठाइत्येतज्जपेरसूक्त
भयापह ॥ ८ ॥ आदित्यदैवतेसूक्तेरिपुनेरोगनाशने ॥ पठेत्मात शुचिर्भूत्वारिपुरोगै प्रमुच्यते ॥ ९॥ वास्तोप्पतेप्रतीत्येतत्सूक्तवास्तो-
॥४४॥

·प्पतिजपन् । सातःकृत्वावैश्वदेवंपरंग्रझेदमुच्यते ॥ ३१० ॥ अमीवहेतिसूकेनभूतानिखापयेन्निशि ॥ नहिमखापनंकिंचिदीदर्शविद्यते फचित् ॥ ११ ॥ संवाधेविषमेदुर्गेवद्धोवानिर्गतःकचित् ॥ पलायन्वागृहीतोवातस्करैःसंजपेदिदं ॥ १२ ॥ अमीवहाविश्ववतीमुद्धृत्या- न्याःभयोजयेत् ॥ सूक्तमेतज्जपेत्सर्वमितिमन्वेतिशौनकः ॥ १३ ॥ निरात्रंनियतोऽनश्नन्छूपयेत्पायसंचरुं ॥ तेनाहुतिशतंपूर्णेजुहुयात्सर्पि- पाद्विजः ॥ १४ ॥ समुद्दिश्यमहादेवंत्र्यंबकंत्र्यंबकेत्यूचा ॥ एतत्पर्वशतंकृत्वाजीवेदब्दशतंसुखी ॥ १५ ॥ तच्चक्षुरित्यूचास्नातउपतिष्ठे- दिवाकरं ।। उद्यतंमध्यगंचैवदीर्घमायुर्जिजीविपुः ॥ १६ ॥ राज्याअपरकालेयउत्थायप्रयतःशुचिः ॥ व्युषाइत्युपतिष्ठेतपनि सूक्तैःकृतां- जलिः ॥ १७ ॥ प्रामुयात्सहिरण्यादिनानारूपंधनंबहु ।। अश्वांश्चपुरुपान्धान्यं स्त्रियोवासांस्यजाविकान् ॥ १८ ॥ ध्रुवासुत्वासुक्षितिपुजप- न्बद्धःप्रमुच्यते ॥ तिष्ठन्रात्रौजपेदेनांविपाशःसन्प्रमुच्यते ॥ १९ ॥ अहोरात्रंस्थितश्चैवमनश्नन्स्याद्विचेष्टितः ॥ अयःपाशाःस्फुटत्यस्यदा- रुपाशास्तथैवच ।। ३२० ।। स्योनेतिपृथिवीदेवीप्रपद्येन्नियतःसदा ॥ जपेदेनांचतत्रापिभूमिपाशात्प्रमुच्यते ॥ २१॥ अगम्यागमनेचैत- मायश्चित्तविधीयते । अन्यत्रगुरुतल्पाच्चतस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २२ ॥ द्वादशाहम जानःखगोत्रागमनेजपेत् ॥ अर्धमासमभुजानःस- खिदारेषुसंविशन् ॥ २३ ॥ इदमापःप्रवहतयकिचेदमृचपुनः ॥ इतिचैताजपेदापःप्रविश्यैतेपुकर्मसु ॥ २४ ॥ इंद्राविष्णूनमस्कृत्यजुहु- यादाज्यमन्वहं ।। सूक्ताभ्यांपरएताभ्यांयइच्छेद्भुमिमात्मनः ॥ २५ ॥ आस्यद विगाह्यांभःप्राङ्मुखःप्रयतःशुचिः ॥ सूक्ताभ्यांतिस्रएता- ( भ्यामुपतिष्ठेदिवाकरं ॥ ३६॥ अनन्नतातुजप्तव्यंवृष्टिकामेनयत्नतः ॥ पंचरात्रेव्यतीतेतुमहद्वर्षमवाप्नुयात् ॥ २७ ॥ योऽरिभिःसंप्रपद्येत अभिशस्खेतवामृपा ॥ उपोप्यैकंत्रिरात्रंसजुहुयादाज्यमन्वहं ॥ २८ ॥ इंद्रासोमेतिसूक्तंतुजपेचैतच्छतावरं ॥ किंचिद्दद्याविजेभ्योतेस्तृणु-

·ऋक्सं.
ऋग्विधा.
॥९॥
तेसर्वगात्रवान् ॥ २९ ॥ यस्यलुप्येद्रतमोहाद्रात्यैर्वासंस्पृशेविजः ॥ उपोप्याज्यंचजुहुयात्मनेत्रतपाइति ॥ ३३० ॥ प्रमम्राजमितित्वे-
तज्जपन्नीवेदिवाकर । उद्यंतमुपतिष्ठेतस्नात्वास्नात्वादिनेदिने ॥ ३१ ॥ अभियुक्तोभवेद्यस्तुविवदेद्वापिकेनचित् ॥ निर्जित्यसगणान्शत्रू-
न्क्षिप्रवादपराजयेत् ॥ ३२ ॥ शममिरमिभिश्चेतिप्रपद्येद्वायुभास्करौ ।। अनिंप्रथमतःस्तुत्वामहाकृच्यात्प्रमुच्यते ॥ ३३ ।। नहीतियश्च-
तुप्फेणग्नात्वावैप्रातरुत्थितः ॥ द्वौमूमावुपतिष्ठेतसत्रायतिभयात्वयं ॥ ३४॥ तृचंजप्त्वायदित्येतत्स्नात्वाभ्यर्च्यपुरंदरं ।। प्रामुयान्मानसान्का-
मान्संपूज्यवसुरोचिपः ॥ ३५ ॥ आद्यानित्रीणिसूक्तानिपंचचाग्रेबृहन्निति ॥ पट्तथान्यानिसूक्तानिअमिनरइतीतिच ॥ ३६ ॥ प्रकृता-
नीतिचाध्यायंभोजनात्प्राक्पठेदिदं ॥ सर्वान्कामानवाप्नोतिमुच्यतेसर्वकिल्विषैः ॥ ३७॥ प्राग्भोजनमिदंब्रह्मन्मानवात्तुमहर्पिणां ॥ पूर्वा-
खेजपतोनित्यमर्थसिद्धि सदामवेत् ॥ ३८ ॥ अमिनेत्याश्विनंसूक्तंचतुर्विशकमुत्तमं ॥ जपेत्रातःशुचिर्भूत्वानासत्यावय॑सुव्रतः ॥३९॥
सप्राप्नुयात्परामृद्धिंद्रविणंचो मेवच ॥ समिधेतिजुहोत्यमासूक्तेनप्रत्यूचंघृतं ॥ १४० ॥ समृद्धिमतुलांप्राप्यसमानांजीवतेशतं ॥ द्विच-
त्वारिंशकेनेदंशुक्रेनाद्येतिवजिणं ॥ ४१ ॥ सख्यंलब्ध्वामहेंद्रेणसपनांस्तृणुतेबहून् ॥ प्राश्नीयाजपतोत्रास्तिप्रश्नंगत्वाविधानतः ॥ ४२ ॥
तस्मात्पूर्वाहिकोध्यायःस्मृतोयंरिप्रनाशनः ।। वाशंमहीतिजप्त्वाचप्रामोत्यारोग्यमेवच ॥ ४३ ॥ दुःखमनी पराजप्वाप्रातःपापैःप्रमुच्यते ॥
गंनोभवेतिद्वाभ्यांतुभुक्त्वान्नप्रयतःशुचिः ॥ ४४ ॥ हृदयेपाणिनास्पृष्ट्वाज्योग्जीवेदगदःसुखी ॥ यतोभयविजानीयात्तस्यादिशियतव्रतः
॥ १५ ॥ शुचौदेशेमिमाधायजुहुयादिंद्रमर्च्यच ॥ यतइत्याज्यमुत्पूतंपभिर्गधान्निवेद्यच •॥ ४६॥ पायसंदधिमथंवायूपान्वाभ्युपहार-
येत् ॥ अहोरात्रमुपोप्यैकंतिलान्वाधृतमेववा ॥ ४७ ॥ उत्वामंदवितिलातोहुत्वाशत्रून्प्रमापयेत् ॥ वद्धोवाप्यवरुद्धोवावाग्यतःप्रयतोजपेत्
VASAN
॥४५॥

·॥ १८॥ त्यान्यिस्यादित्यदैवत्यसयोमुच्येतबंधनात् ॥ यद्दयावस्तुजपेन्नित्यंप्रगार्थनियतःशुचिः ॥ १९॥ सकीर्तिनतुलांप्राप्यसर्वान्कामा- न्समश्नुते ॥ त्वंनोभमइतिसूक्तेन त्वाामिंघृतेनतु ॥ ३५० ॥ पालितोविश्वतोदीप्तात्प्रामुयाद्वतितोरयिं ॥ आतुसूक्तेनसततंधनंयाचे- पुरंदरं ।। ५१ ॥ प्रसमित्पाणयेतस्मैधनंयच्छतिकृत्रहा ॥ कन्यावारितिसूक्तंतुसततंनियतोजपेत् ॥ ५२ ॥ त्वन्दोपिणीतथालोम्नीक्षिप्रेत- रमात्ममोचयेत् ॥ यदद्यकञ्चेत्युदितेरवौस्तुत्वापुरंदरं ॥ ५३ ॥ गृणन्नपोहतेरिप्रंवश्यवाकुरुतेजगन् । यद्वागितिढचेनैत्यगौरीयोऽर्चतिसुत्र- तः ॥ ५४ ॥ तस्यनासंस्कृतावाणीमुखादुच्चार्यतेकचित् ॥ षण्महानितिदृष्ट्वार्कमुपतिष्ठेदृचंपठन् ॥ ५५ ॥ ब्रुवन्नप्यनृतांवाणीनलिंपेदनृते- नसः ।। पूर्णेचंद्रमसिज्योत्स्नामिययेत्यनुसेवयेत् ॥ ५६ ॥ चंद्रदृष्टिस्त्वनिमिपोवर्चखोदृष्टिमान्भवेत् ॥ प्रजाइतिजपन्नात्वानयोनिप्रति- जायते ॥ ५७ ॥ मातेतिगामुपस्पृश्यजपन्गास्तुसमश्नुते ।। वचोविदमितित्वेतांजपन्याचंसमश्नुते ॥ ५८ ॥ पावमानपरंोतन्नवममंडलं पठेत् ॥ स्त्रोत्याशुचिःशुचौदेशेसपवित्रःसकांचनः ॥ ५९ ॥ इत्य॒ग्विधानेद्वितीयोऽध्यायः ॥ २॥ ॥ खादिष्ठयेतिगायत्रीःपायमानी- पेद्विजः ॥ पवित्राणांपवित्रंतुपावमानीर्ऋचोजपेत् ॥ ३६० ॥.प्रयतोऽप्सुनिमज्याशुसर्वपापैःप्रमुच्यते ॥ एतासांकीर्तनं पुण्यस्मरणंधार- गंतथा ॥ ६१॥ याथातथ्येनचज्ञात्वाब्रह्मलोकंसमक्षुते ॥ एतेषांतुयथोक्तानांगुणवद्यद्यदुत्तरं ॥ ६२ ॥ कीर्तनात्तुभवेत्पूतःस्मरणात्स्मर- तेपरं !! धारणाद्रमाणमेतिपूतात्माविजितेंद्रियः ॥ ६३ ॥ याथातथ्येनचज्ञात्वाब्रह्मणोविंदतेपदं ॥ श्रावयेद्देवताकृत्येब्राह्मणान्मुंजतोऽग्रतः ॥ ६४ ॥ प्रीणातिदेवतांशश्वत्समर्धयतिकर्मवा ॥ पित्र्येपितॄन्त्रीणयंतिश्राविताःप्रयतात्मना ।। ६५ ॥ कृत्वादोपान्सुमहतोप्यपेयादीन्यपी- यच ॥ जप्त्वातरत्समंदीयंप्रविश्यापख्यहाच्छुचिः ॥ ६६॥ अक्षय्यंचभवेदन्नंपितृभ्यःपरमंमधु ॥ यःपावमानीरध्येतिपूतात्माविजितेंद्रियः ·अक्सं. ऋग्विधा. ॥१०॥ ॥ ६७ ॥ तस्यकामदुघाभूत्वोपतिठतिचधेनवः ॥ आयुर्वलंयशोविग्रजांकीर्तिमनामयं ॥६८॥ खाध्यायंपुण्यमतुलंपूतःप्रामोतिचाक्षयं ॥ अशक्तस्तुजपेयुक्तविंशद्वैखानसीचः ॥ ६९ ॥ सप्तर्षिभिश्चयाःमोक्काःपवित्रस्पचयाःपराः ॥ ऋचांद्विषष्टिःमोक्तयंपवखेत्यृपिसत्तमैः । ॥ ३७० ॥ सर्वकल्मषनाशायपावनायशिवायच ॥ स्वादिष्ठयेतिसूक्तानांसप्तपष्टिरिहोदिताः ।। ७१ ॥ दशोचराण्यचांश्चैवपावमानीःश- तानिषद् ॥ एतज्जुबन्जपेन्मंत्रघोरंमृत्युभयहरेत् ॥ ७२ ।। व्याधिभ्य परिमोक्षंचलभतेनात्रसंशयः ॥ प्रतिगृह्यापतिमायभुक्त्वाचान्नंविग- हितं ॥ ७३ ॥ जपस्तरत्समंदीयंमविश्यापरुयहाच्छुचिः ।। पायमानंपरखेतद्रहसामपनोदनं ॥ ७४ ॥ प्राणानायम्यचध्यायेदंतेदेवान्पित- नृपीन् । उपोप्याज्यंचजुहुयादमिंसोमंचपूजयेत् ॥ ७५ ॥ सरखतींचार्चयेतपोवुमधुसपिपा ॥ अध्यात्मकंपवित्रतेसूक्तंजप्त्वापुनःशुचिः ॥ ७६ ।। गतिमिष्टामवामोतिविंदतेचेहसिद्धयः ॥ नानानमितिसूक्तान्यतत्कालेचजपेत्सकृत् ॥ ७७ ॥ जप्त्वाचैवपरंस्थानममृतत्वंचग- च्छति ॥ आपोहिष्ठेतिनियतःप्रयुंजीतसदाद्विजः ॥ ७८ ॥ स्नानार्थशुद्धिकामम्तुजपेतत्रिःसमाहितः ॥ अप्सुचैवनिमज्जित्वात्रिःपठेत्तुस- माहितः ॥ ७९ ॥ ब्रह्महातुकपालेनखट्वांगीचीरसंवृतः ॥ चरेद्वादशवाणिखकर्मपरिकीर्तयन् ॥ ३८० ॥ अजपन्मनसैवैतदापोहिष्ठेति संस्मरेत् ।। ऊबैतुपंचमाद्वाजपेदेवसहस्रशः ॥ ८१ ॥ अपरस्तुत्रिसाहस्रोजपःस्यात्प्रत्यहंसदा ॥ पूर्णतुद्वादशेवर्षेब्राह्मणोविप्रमुच्यते ॥ ८२॥ समेत्यब्राह्मणाब्युरथतंचरितत्रतं । आचरितंभवेकिचिन्मिथ्यावादीपतेपुनः ॥ ८३ ॥ दशावरान्दशपरान्हन्यात्स्वमनृतंवदन् । ॐभोइतिवदेद्विगैरनुज्ञातःशुचिर्जपेत् ।। ८४ ॥ सालीपाकंचकुर्वीतसोमयेव्रतचारिणे ॥ एवंसमुच्यतेपापात्सावित्रीमतिपद्यच ॥ ८५ ॥ ब्रह्महातुपुराशकस्त्वाष्ट्रहत्वात्वृषिप्रभु | सिंधुद्वीपस्तमेताभिरभिषिच्यव्यमोचयत् ॥ ८६ ॥ ब्रह्मखंचगुरुद्रव्यंस्तेयंकृत्वाजपन्निमाः ॥ ॥४६॥ AU ·अनेनैवविधानेनपड्भिर्वषैःप्रमुच्यते ॥ ८७ ॥ ब्रह्महाचसुरापश्चनियमेनजपन्निमाः ॥ अनेनैवोपचारेणब्रह्मभइवमुच्यते ॥ ८८ ॥ ब्राह्मणस्यरुषोद्यम्यजयेदेतान्निपात्यच ।। त्र्यहनिपात्योपवसेदेकाहमवगूर्यच ॥ ८९ ॥ शोणितंतुप्रहारेणोत्पाद्यसकथंचन ॥ त्रिरात्रमेवोप- वसेज्जपेतापिप्रसाद्यतं ॥ ३९० ॥ प्रातरुत्थायसततंकुर्यान्मार्जनमात्मनः ॥ रात्रौकृतस्यपापस्याविज्ञातस्यापिनिप्कृतिः ॥ ९१ ॥ सायं- चनित्यमेताभिःकुर्यान्मार्जनमात्मनः ॥ दिवाकृतस्यपापस्याविज्ञातस्यापिनिष्कृतिः ।। ९२ ॥ उपतिष्ठतराजानंयमसूक्तेनबैद्विजः । स्थाली- पाकंतुकुतिपक्षयोर्यमदैवतं ॥ ९३ ॥ अष्टम्यांचचतुर्दश्यायजेतहविपायमं ॥ परेयिवांसमित्येतत्सूक्तमत्रप्रयोजयेत् ।।९४ ॥ पुरायुपःप्र- | मीयेतनजातुसकथंचन ॥ पीयेत्तस्ययमोराजामृतिंचांतेप्रयच्छति ॥ ९५ ॥ धर्मराजायखाहेतिमंत्रांतेजुहुयाद्धविः ॥ वैशाखपौर्णमास्यांतु कर्मनित्यंप्रयोजयेत् ॥ ९६ ॥ अयनेपर्वसुखात्यायःप्रदद्यात्तिलोदकं ॥ यमायसगणायैवतद्भयंनसविंदति ॥ ९७ ॥ नित्यमेवप्रपद्येतपरं- मृत्योजपन्द्विजः ।। नक्तभोजीमिताहारःपरिसंवत्सरंसदा ॥ ९८ ॥ नैपुरायुपान्मृत्युर्नयतेससुतप्रजं ।। फलाहारोजपन्मृत्युंनिभिर्वरमिता- शनः ॥ ९९ ॥ पप्ठेकालेतुभुंजीतफलमूलमथापिवा । सानासनाभ्यांविहरेदुदकेशिशिरेवसन् ॥ ४०० ॥ ग्रीष्मेपंचवपास्तुस्याद्वाख- प्रावकाशकः ॥ एवंयुक्तोजयेन्मृत्युरोगेभ्यश्चप्रमुच्यते ॥ १ ॥ आतुर्भार्यामपुत्रस्यसंतानार्थमृतेपतौ ॥ देवरोन्वारुरुक्षतीमुदीप्वेतिनिव- । तेयेत् ॥ २ ॥ ऋतुकालेतुसंप्राप्तेघृताभ्यक्तोऽथवाग्यतः ॥ एकमुत्पादयेत्पुत्रनद्वितीयकथंचन ॥३॥ दशारक्षतुशांत्यर्थभद्रनइतिसंस्मरेत् ॥ नित्यंजपेच्छुचिर्भूत्वामानसंविंदतेसुखं ॥ ४ ॥ फलाहारोभवेन्मासमासंचापःपिवेत्ततः ॥ वायुभक्षोभवेन्मासंजपन्नेतत्सहस्रशः ॥ ५॥ मनसैवास्यसिध्यंतिसर्वेकामा:समीहिताः ॥ दिव्यापश्यतिगंधर्वान्सिद्धान्पश्यतिचारणान् ॥ ६ ॥ अंतर्धानंत्रजत्यस्माल्लोकादाकाशगोभवे- ·ऋषसं. फविधा ॥११॥ त् ॥ दूरात्पश्यतिदूरायशृणोतिपरमेष्ठिवत् ॥ ७ ॥ प्रदेनेतिनिपतोपेतमरुभन्यन ॥ मागतिकमरेमाशिमगादनि ॥८॥ भीतकास्तुत्रीनशान्गंधे समभिवासयेत् ।। पुपरपकिरेंगन्यापयितापिहायसि ॥ ९ ॥ महत्परादौगिनिनिम्तिोत् ॥ मो. पामेत्यूचंत्येतामनसैवनपेनिमि ॥ ४१०॥ व्युरायादितेजपनादेनियो । एनाने नोटिलतान्योनंजीयते ॥ ११ ॥ सर. जेतुमिच्छेतस्पृष्ट्वाम नितंजपेत् ।। सूक्तशेषजयत्यन्यान्चीयतेनसकेननित् ॥ १२॥ भगुणागारकेनेनेगचानेन ॥ नमोनियन वरुणस्यचक्षसइतिनित्यशः ॥ १३ ॥ अग्यैयचोचमर्ग कापौनोग प्रमुच्यते ।। तवाग्मंगागि मेनोम्योगिपगुन्यने ।। ११॥ दि. स्परीतिसूकतुजपेच्दासमन्वितः ॥ सर्वत्रलभतेयायदानाम.समाहितः ॥ १५॥ मारगामेतिनगरेगहोगहनेमि ।। गनिमा- न्यजतेऽध्यानपिंदतेनपरंसुगं ॥ १६ ॥ क्षीणायुरितिमन्नेतर्फनिलुइपिगं ॥ गोममिनिगानमानमारमा ॥ १७॥ गई. सहत्य पंचाहंजपेदायुर्लभेतसः ।। पृतेनसिंधुद्वीपसमूतनैननलेगयेत् ॥ १८ ॥ गरिमामनेनिलमेन्निांनोनी ॥ आमा चान्यमात्मानंचसमालभेत् ॥ १९ ॥ जीपायप्रिनीतनित्यमेतातेना ॥ मोतापमन्यसानिमुनीमाजिरः ॥ २०॥ इ. मिरथेतिमंत्रोयंसहससनिरुच्यते ॥ अर्थमासंहपिप्याजमर्भमागंपर पित् ॥ २१ ।। उपोन्पनासमरनशिगुनी ॥ जीवन पगाल्पजुहुयारपायफेघृतं ॥ २२ ॥ मुरमुनीनमगावरामी परंभपेत् ॥ एत्मादुतिमदर्मातेनकामेन गुमो ॥ २३ ॥ नमोपना फमैतजानीयात्मिनिमेवतु ॥ व्यर्थमनर्थमेतत्फलं नागमयच्छति ॥ २४ ॥ गणनासकामभादियानिमुनो ॥ उमाबनगम- स्नुसहसंमोजयेद्विजान् ॥ २५ ॥ पशुकामोजपेलोछेजुहुगामाप्पुरोषितः ॥ विपिनातेननिरत सहमक्दिोगन् ॥ २६ ॥ दनोदिन. A ·VA हेमानांकारयेत्रिवृतमणिं । सहस्रसमिधांचैवसंपाताभिहतोभवेत् ॥ २७ ॥ हुत्वासहस्रसंपातंशिरसाधारयेततं ॥ पाणिनावाशुचिनित्यंस- हस्रानुचरोभवेत् ॥ २८ ॥ परावतःखस्त्ययनस्नातकस्यविधीयते ॥ खर्गकामश्चतंनित्यंजपेतनियतप्रतः ॥ २९ ॥ वृहस्पतेप्रथममितिनि- त्यज्ञानस्तुर्विजपेत् ॥ ज्ञानवान्भवतिश्रीमाननंतांविंदतेश्रियं ।। ४३०॥ अलक्ष्मीनाशनार्थतुपयोभक्षोभयेन्नरः ॥ वयःनुपर्णाइत्येतांजप- वैविंदतेश्रियं ॥ ३१ ॥ तमसाप्रावृतोयस्तुमन्येतात्मानमात्मनि ॥ अश्रियावापिसंयुक्तोजपन्नेतांप्रमुच्यते ॥ ३२ ॥ अक्षिणीप्रातरुत्थाय- विमृजीतैतयासदा ॥ चक्षुप्मान्मवतिश्रीमाँलक्ष्मीश्चापिप्रवर्धते ॥ ३३ ।। नतंविदायेत्येतांचजपन्विमःसमाहितः। विहायफल्मपंसर्वब्रह्मा- भ्येतिसनातनं ॥ ३४ ॥ अनयापर्वसुलात्वाय.प्रदद्यात्तिलोदकं ॥ यमायसगणायैवतद्भयंसनविंदति ॥ ३५ ॥ यस्तेमन्योइतिसदासपत्न- त्विमेजपेत् ।। धृतेनामिहुतंद्वाभ्यांधारयेदायसंमणि ॥ ३६ ॥ जुहुयादायसंशंकुमाभ्यामेवचतुर्दशी । खादिरेध्मसमिद्धेमौसपलान्प्रति- बाधते ॥ ३७ ॥ यथाहिपरमंब्रह्मगुह्यंपावनमद्भुतं । तथासंवननंहानह्यस्माद्विद्यतेपरं ॥ ३८ ॥ उपोप्यद्वादशाहानिजपन्नेतमृर्षिमुनिः। तत्मनाप्रयतःसस्यात्रिरहोभ्युदयादपः ॥ ३९ ॥ अंतेतुद्वादशाहस्यशुचौदेशेसमाहितः ।। पुंसःप्रतिकृतिकुर्याद्भुमौपांसुमयींकृती ॥४४०॥ तस्याहृदयदेशंतुसमाक्रम्यजपेदृषि ॥ अमोघंफर्मजानीयादहोरात्रेगतेसति ॥ ४१ ॥ त्र्याहेणधनि वैश्यंचतूरात्रेणक्षत्रियं ।। राजानंपंचरा- त्रेणपात्रेणद्विजोत्तमं ।। ४२ ॥ तपखिनःसप्तराबाजपेढुंजीतचैवतं ॥ अपिवोपितःसुखातोजपेदेतत्सदास्थितः ।। ४३ ॥ यइच्छेदशमा- नेतुंदीनंतुपरिवर्जयेत् ॥ सहस्रसंपातहुतं बिल्वानांचूर्णमावपेत् ॥ ४४ ।। उदपानेवर्शनेतुतंजनंक्षिप्रमानयेत् ॥ मातर्यात्मनिपुत्रेषुपितृमा- तृसुहृत्सुच ॥ ४५ ॥ हृद्यमेतत्प्रयुजीतशिरसाधारयेततं ।। सुमित्रंतुपरिप्वज्यमूर्धन्याघ्रायचात्मजं ॥ ४६॥ हृद्यमेतत्प्रयुजीतशांत्यर्थाय ·( ऋक्सं. ॥१२॥ मुखायच ॥ असंसिद्धसंवननेपांसुप्रतिकृतिपथि ॥ ४७ ॥ प्रज्वाल्यजुहुयादमिंघृतेनब्राह्मणोयदि ॥ क्षत्रियस्त्वथतैलेनसार्पपेणविशोपिच ऋग्विधाः ॥ १८ ॥ आयसीवाप्रतिकृतिममिमध्येनियापयेत् ॥ तांचप्रज्वलितांमत्वाजुहुयातन्मनाःशुचिः ॥ ४९॥ उग्रणमहसाहन्यात्क्रुद्धश्चजु- हुयावृतं ॥ यथायथाप्रज्वलितेहूयतेजातवेदसि ॥ ४५० ।। दीप्तांप्रतिकृतिविप्रस्तथासवशमेष्यति ॥ श्मशानदग्धपांसूनांकुर्याद्वेदिविल- क्षणां ॥ ५१ ॥ भीतकेध्मज्वलितेलोहप्रतिकृतिन्यसेत् ॥ अर्धरात्रेस्थितेतैलंसार्पपंलवणान्वितं ॥ ५२ ॥ तत्रशरमयंकुर्यात्प्रस्तरंपति- लोमतः ॥ त्रिपुशंकुपुचासीनोजुहुयादुरदर्शनः ॥ ५३ ॥ मुक्तकेशोवधंग्रेप्सुरचिरेणप्रसाधयेत् ॥ अथवाभिचरेदेनंजुहुयादात्मशोणितं ॥ ५४ ॥ वर्शनयतिराजानंक्षिप्रजनपदंपुरं ॥ पुष्टिकर्मापिकर्तव्यहृद्येनैवयतात्मना ॥ ५५ ॥ अनागसिनकुतिब्राह्मणोवधसंयुतं । सरू- पवत्सायागोश्चपयसासाधयेञ्चरुं ॥ ५६ ॥ सहस्रसंपातहुतंपायसेवत्समग्रजं ॥ सहस्रानुचरोवत्सःसस्याद्रोगैर्विवर्जितः ॥ ५७ ॥. गाश्चैव पाययेचाश्चमवंतिव्याधिवर्जिताः ॥ पुत्रांश्वप्रार्थयेन्नित्यंप्रियानन्यांश्चसज्जनान् ॥ ५८ ॥ निरामयाश्चस्निग्धाश्चमवंतिविगतज्वराः ॥ स्त्रि- यंचेदभिमन्येततस्याःसंवननंमहत् ।। ५९ ॥ ब्रीहीणांनखभिन्नानांतंडुलान्सूक्ष्मचूर्णितान् ॥ सहस्रसंपातहुतान्खेदयेत्कुशलोमिना ॥४६०॥ तेनप्रतिकृतिकुर्यातांध्यात्वामनसास्त्रियं । अक्तांसर्पपतैलेनजुहुयादंगशश्चतां ।। ६१ ॥ पादौप्रथमतश्छिद्यात्फडित्यमौनिधापयेत् ॥ अथ- जंजानुजीचऊरूवाहूततःशिरः ॥ ६२ ॥ छित्त्वाहृदयदेशंतुहृदयेखेनिवेशयेत् ॥ जपन्नेतमृर्षिविप्रस्त्रीवशंसाधिगच्छति ॥ १३ ॥ ॥४८॥ नैतत्परगृहीतासुनसाध्वीपुकथंचन ।। नधर्मव्रतशीलासुकुर्वीतद्विजसत्तमः ॥ ६४ ॥ कामपरिगृहीतामुहीनवर्णासुयश्चरेत् ॥ पतिमस्यागु- ) णीकुर्व-पूर्वपश्चात्ततास्त्रियं ॥ ६५ ॥ भुक्तावापायसंसद्यइछर्दयित्वानिधापयेत् ॥ तच्र्णकृत्यजायायैदेयंसंवननंस्मृतं ॥ ६६ ॥ महावृक्ष- ·फलान्येवमयुग्मान्यमिमंत्रयेत् ॥ तेषांयुग्मानिर्भजीतसयमर्यानिशेषयेत् ।। ६७ ॥ तानिदद्यायमिच्छेत्तुवशीकर्तुजपन्नृषि ॥ सुहृद्भूत्वासु- हृद्यस्यदेयंसंवननस्मृतं ॥ ६८ ॥ एकैकमभिरूपंतुहृद्यसूक्ताद्यतःपुनः ॥ कर्माणित्वभिरूपाणिकुर्याद्यस्तुयथेच्छति ॥ ६९ ॥ पराकदास- स्सविधिहयेनोक्तंविदुर्बुधाः ॥ स्त्रीणांसंवननंचैतत्पुंसामपिविधीयते ॥ १७० ॥ द्वेष्येतुज्ञातिनामेवजपेचैवसदायुधि ॥ खादिरंकारयेच्छ- कुहदितसंनिवेशयेत् ॥ ७१ ॥ कृत्वापतिकृतिपूर्वपांसुभिर्वाथवातुपैः ॥ इपुमप्यनुमंत्र्यैवसंग्रामसंप्रकल्पयेत् ॥ ७२ ॥ रिपुनमेतज्जानी- यात्मयुक्तमपराजितं ॥ पराकदासप्रेप्याथहृद्यसंवननंस्मृतं ॥ ७३ ॥ चिंतयन्मनसैवैतत्सूक्तंसिद्धिंनियच्छति ॥ सूर्यायैभाववृत्तंतुश्रावये- कन्यकापिता ॥ ७४ ॥ अनुरूपंसुसदृशंमारतेनविंदति ॥ इमामितिजपेत्कन्यानाभिमालभ्यनित्यशः ॥ ७५ ॥ एवमेवजपेद्भःदीर्घा- युःसमवेत्ततः ।। लापयेदभिरूपैश्चमाताकन्यापितापिवा ॥ ७६ ॥ शतंपुत्रवतीयावन्नचभावियुज्यते ॥ सम्राज्ञीतिजपेन्मूर्ध्निकन्यामालभ्य नित्यशः ॥७७॥ श्वश्रूश्वशुरदेवरैर्ननांद्राचापिपूज्यते ॥ इंद्राण्याकृतसंवादखानेसूक्तंप्रयोजयेत् ॥७८॥ नववर्गोत्तमयुतंपतिसौभाग्यपुत्रदं ।। जलपुप्पोत्करयुतेचित्रकुंभसमावृते ॥ ७९ ॥ कर्तव्योऽत्रतथायोगःसोमगंधर्ववह्निनां ॥ भगायाप्सरसांचैवयक्षाधिपतयेपिच ॥ ४८०॥ इंद्राण्येदेवपलीनारतिप्रद्युम्नयोस्तथा ॥ नदीसलिलसंपूर्णपंचगव्यसमायुते ।। ८१ ॥ हुत्वामिलापयेत्कन्यांस्थितांदेशेतुदक्षिणे ॥ प्रियंगुव टनागानांकपायोद्धृष्टकेरसं ॥८२॥ संपाताभिहुतंकृत्वासर्वोपधिसमन्वितं ॥ अभिमंत्र्यचसूक्तांतेनवभिश्वस्तुवीतवै ॥ ८३॥ एताभिरद्भिःपूर्णे नअभिपिंचेदुपोषितां ॥ याःपतिभ्यःस्त्रियस्तन्व्यःशाम्यतेनास्थितेनवै ? ॥८४॥ सापयेदाहनस्याद्भिविद्यायांविप्रवादिनी ॥ सूक्तादुपोद्धरेदेनं नतेशइतितुढचं ॥८५॥ उपदिष्टेयमेकेषापुंसःकर्मणिपौरुपे ॥रक्षोहणंवाजिनमित्येतद्रोहणंजपेत् ॥८६॥ अमिंप्रज्वाल्यचैतेनउपतिष्ठेतनि

·-
ऋक्सं.
ऋम्विधा
॥१३॥
त्यशः ।। आज्याहुतीश्चजुहुयाचेनरक्षांसिवाधते ॥८७॥ एतद्रक्षोहणंशांति परमैपापकीर्तिता। हविप्पांतीयमेतत्तुसूक्तमत्रप्रयोजयेत् ॥८॥
गर्हितान्नात्तृयोगेचहविप्पांतीयमभ्यसेत् ॥ पवित्रपरमेतद्ध्यातव्यंचाप्यभीदणशः ॥ ८९॥ आदित्येदृष्टिमास्थायपण्मासान्नियतोभवेत् ।। ।
देवयानंसपंथानंपश्यत्यादित्यमंडले ॥ ४९० ।। विद्यावानरीचाम्यस्खकायस्साप्रकाशते । हविप्पांतीयमभ्यस्यसर्वपापैःप्रमुच्यते ॥९॥
इंद्रस्तवेतिसूक्तंतुजपेच्छनुनिवर्हणं ॥ पवित्राणांपवित्रंचगुह्यपावनमद्भुतं ।। ९२ ॥ शुक्लपक्षेशुभेवारेसुनक्षत्रेसुगोचरे ॥ द्वादश्यांपुत्रका-
मायचरुंरुतिवैष्णवं ॥९३॥ दंपत्योरुपवास स्यादेकादश्यांसुरालये ॥ मम्भि.पोडशभि सम्यगर्चयित्वाजनार्दनं ॥२४॥ चरुंपुरुषसूक्तेन
अपयेत्सुत्रकाम्यया ॥ प्रामुयाद्वैष्णवंयुनमचिरात्संततिक्षमं ॥९५।। द्वादशद्वादशी सम्यक्पयसानिर्वपेचरुं । य.करोतिह्यस्यस्याद्यातिविष्णोः
परंपद ।। ९६ ॥ हुत्वामिविधिवत्सम्यगृग्भि पोडशभिर्बुधः ॥ कृताजलिपुटोभूत्यास्तवंताभिःप्रयोजयेत् ॥ ९७ ॥ केशवमार्गशीर्षतुपौ-
पेनारायणंतथा ॥ माधवंमाघमासेतुगोविंदंफाल्गुनेपुनः ॥ ९८ ।। चैत्रेचैवतथाविष्णुपैशाखेमधुसूदनं ॥ ज्येष्ठेत्रिविक्रमविद्यादापाढेवाम-
नंविदुः ॥ ९९ ॥ श्रारणेश्रीधरविद्यादृषीकेशंतत परे । आश्विनेपद्मनाभंतुदामोदरंचकार्तिके ॥ ५०० ॥ द्वादशैतानिनामानिऋष्यशृ-
गोऽब्रवीन्मुनिः ।। पूजयेन्मासनामभि सर्वान्कामान्समश्नुते ॥ १ ॥ आयुष्मंतसुतंसूतेपरामेधासमन्वितं ॥ धनवंतंप्रजावंतंधार्मिकंसात्विकं
तथा ॥ २ ॥ समिधोश्वत्थवृक्षम्य त्यामिंजुहुयात्पुन ॥ उपस्थानंहुताशस्यध्यात्वाच॑मधुसूदनं ॥ ३ ॥ हविर्दोमंततःकुर्यात्मत्यूचंवाग्य-
त.शुचिः ॥ सूक्तेनजुहुयादाज्यमादायतेचपूर्ववत् ॥ ४ ॥ हपि शेषनमस्कृत्वानारीनारायणपति ॥ भक्षयित्वाहविःशेपलब्धाशीःसंवि-
शेरक्षणं ।। ५ ।। ततस्तुत्वेदंकर्मकर्तव्यंद्विजतर्पणं ।। द्वितीयंस्त्रीनिवर्तेतयावद्गर्भचविंदति ।। ६॥ अपुत्रामृतपुत्रावायाचकन्या प्रसूयते ।।
॥४९॥

·क्षिसाजनवेसुत्रमृष्य,गोयथाब्रवीत् ॥ ७ ॥ अर्चनसंप्रवक्ष्यामिविष्णोरमिततेजसः ॥ यत्कृत्वामुनयःसर्वेब्रह्मनिर्वाणमामुयुः ॥ ८॥ अप्समौहृदयेसूर्येसंडिलेप्रतिमाच ॥ पोतेषुहरेःसम्यगर्चनंमुनिभिःस्मृतं ॥ ९ ॥ अमौक्रियावतांदेवोदिविदेवोमनीषिणां ॥ प्रतिमाखल्पबुद्धीनांयोगिनांहृदयेहरिः ॥५१०॥ आपोषायतनंतस्सतस्माचामुसदाहरिः। तस्यसर्वगतत्वाचखंडिलेभावितात्मनां ॥११॥ दद्यात्पुरुषसूक्तेनयःयुप्पाण्यपएक्वा । अचिंतस्याजगदिदंतेनसर्वचराचरं ।। १२ ।। आनुष्टुभस्यसूकस्यत्रिष्टुवंतस्यदेवता ।। पुरुषोऽथजग- हीजमृपिर्नारायणःस्मृतः ॥ १३ ॥ नारायणमहाबाहोशृणुप्वैकंमहाप्रभो ॥ वक्ष्येपुरुषसूक्तस्यविधानंत्वनंप्रति ॥ १४ ॥ अग्निकार्यज- पविधिस्तोत्रंचैवतदात्मकं ॥ नास्वायथोक्तविधिनायाङ्मुखःशुद्धमानसः ॥ १५॥ प्रथमांविन्यसेद्वामेद्वितीयांदक्षिणेकरे ॥ तृतीयांवाम- पादेतुचतुर्थीदक्षिणेन्यसेत् ॥ १६ ॥ पंचमीवामजानुनिषष्ठींवैदक्षिणेन्यसेत् ॥ सप्तमींवामकुक्षौतुअष्टमींदक्षिणेन्यसेत् ॥ १७ ॥ नवमी- नाभिदेशेतुदशमीहृदयेन्यसेत् ॥ एकादशीकंठदेशेद्वादशीवामबाहुके ॥ १८ ॥ त्रयोदशींदक्षिणेचआस्येचैवचतुर्दशी ।। अक्ष्णो:पंचदशी चैवषोडशीमूर्णिविन्यसेत् ॥ १९ ॥ एवंन्यासविधिकृत्वापश्चात्पूजांसमारभेत् ॥ यथादेहेतथादेवेन्यासंकृत्वाविधानतः ॥ ५२० ॥ आ- द्ययावाहयेद्देवमृचातुपुरुषोत्तमं । द्वितीययासनंदद्यात्पाद्यंचैवतृतीयया ॥ २१ ॥ अय॑चतुर्थ्यादातव्यपंचम्याचमनीयकं ।। पष्ठयाखानं प्रकुतिसप्तम्यावस्त्रमेवतु ॥ २२ ॥ यज्ञोपवीतमष्टम्यानवम्याचानुलेपनं ॥ पुप्पंदशम्यादातव्यमेकादश्यातुधूपकं ॥ २३ ॥ द्वादश्या दीपकंदद्यात्रयोदश्यानिवेदनं ॥ चतुर्दश्यानमस्कारंपंचदश्याप्रदक्षिणां ॥ २४ ॥ दक्षिणातुयथाशक्तिपोडश्याचप्रदापयेत् ।। खानेवरेच- नैवेद्येदद्यादाचमनीयकं ॥ २५ ॥ ततःप्रदक्षिणांकृत्वाजपंकुर्यात्समाहितः ॥ यथाशक्तिपित्वातुसूक्तंतस्सैनिवेदयेत् ॥ २६ ॥ देवस्यद-

·ऋग्विधा.
ऋक्सं.
-
॥१४॥
क्षिणेपाचे कुंडंस्थंडिलमेववा ॥ कारयेत्प्रथमैनैवद्वितीयेनतुप्रोक्षणं ॥ २७ ॥ तृतीययामिमादध्याच्चतुर्थ्याचसमिधनं ॥ पंचम्याज्यस्पश्रप-
पंचरोश्चश्रपणंतथा ।। २८ ॥ पष्ठेनैवामिमध्येतुकल्पयेत्पनमासनं ॥ चिंतयेद्देवदेवेशंकालानलसमप्रभं ॥ २९ ॥ ततोगधंचपुप्पंचधू-
पदीपनिवेदनं ॥ अनुज्ञाप्यततःकुर्यात्सप्तम्यादियथाक्रमं ॥५३० ॥ समिधस्तावतीःपूर्वजुहुयादभिघारिताः ॥ ततोवृतेनजुहुयाचरुणाच
ततःपुनः ॥३१॥ एवंहुत्वाततश्चैवमनुज्ञाप्ययथाक्रमं ॥ अमेभगवतस्तस्यसमीपेस्तोत्रमुच्चरेत् ॥३२॥ जितंतेपुंडरीकाक्षनमस्तेविश्वभावन ।।
सुब्रह्मण्यनमस्तेस्तुमहापुरुषपूर्वज ॥ ३३ ॥ नमोहिरण्यगर्भायप्रधानाव्यक्तरूपिणे ॥ ॐनमोवासुदेवायशुद्धज्ञानखरूपिणे ॥ ३४ ॥
देवानांदानवानांचसामान्यमसिदैवतं ॥ सर्वदाचरणद्वंद्वंद्रजामिशरणंतव ॥ ३५॥ एकस्त्वमसिलोकस्यस्रष्टासंहारकस्तथा ॥ अव्यक्त-
श्वानुमंताचगुणमायासमावृतः ॥ ३६ ॥ संसारसागरंघोरमनंतलेशभाजनं ॥ त्वामेवशरणंप्राप्यनिस्तरंतिमनीषिणः ॥ ३७ ॥ नतेरूपन-
चाकारोनायुधानिनचास्पदं । तथापिपुरुषाकारोभक्तानांत्वप्रकाशसे ॥ ३८ ॥ नैवकिंचित्परोक्षतेनप्रत्यक्षोसिकस्यचित् ॥ नैवकिंचिदसा-
ध्यंतेनचसाध्योसिकस्यचित् ॥ ३९ ॥ कार्याणांकारणंपूर्णवचसांवाच्यमुत्तमं ॥ योगिनांपरमांसिद्धिंविदंतिपरमंविदः ॥ ५४०॥ अहं
भीतोलिदेवेशसंसारेमिन्महाभये ॥ त्राहिमापुंडरीकाक्षनजानेशरणपरं ॥४१॥ कालेप्वपिचसर्वेषुदिक्षुसर्वासुचाच्युत ॥ शरीरेविगते-
वापिवर्ततेमेमहद्भयं ॥ ४२ ॥ त्वत्पादकमलादन्यन्नमेजन्मांतरेप्वपि ॥ निमिचंकुशलस्यास्तियेनगच्छामिसद्गतिं ॥ ४३ ॥ विज्ञानंयदि-
दंप्राप्तयदिदंज्ञानमर्जितं ॥ जन्मांतरेपिमेदेवमामूदस्यपरिक्षयः ॥ १४ ॥ दुर्गतावपिजातस्यत्वद्गतोमेमनोरथः ॥ यदिनाथंचविंदेयतावता-
सिकृतीसदा ॥ ४५ ॥ अकामकलुपंचित्तममतेपादयो,स्थितं ॥ कामयेविष्णुपादौतुसर्वजन्मसुकेवलं ॥ ४६॥ पुरुषस्यहरेःसूक्तंखय॑ध-
.
॥५०॥

·न्ययशस्करं ॥ आत्मज्ञानमिदंपुण्यंयोगज्ञानमिदंपरं ॥ १७ ॥ इत्येवमनयास्तुत्यास्तुत्वादेवंदिनेदिने ॥ किंकरोस्मीतिचात्मनंदेवायै पनिवेदयेत् ॥ १८ ॥ फलाहारोभवेन्मासंपश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ ४९ ॥ फलानिभुक्त्वोपवसेन्मासमद्भिश्चवर्तयेत् ॥ अरण्ये निवसेन्नित्यंजपनेतमृपिंसदा ॥ ५५० ॥ त्रिस्त्रिपवणकालेपुलायादप्सुसमाहितः ॥ आदित्यमुपतिष्ठेतसूक्तेनानेननित्यशः ॥ ५१ ॥ आज्याहुतीरनेनैवहुत्वैतचिंतयेदृषि ॥ ऊर्ध्वमासात्फलाहारस्त्रिभिर्वर्जयेद्दिवं ॥ १२ ॥ तद्भक्तस्तन्मनायुक्तोदशवर्षाण्यनन्यभाक् ॥ साक्षात्पश्यतितदेवनारायणमनामयं ॥ ५३ ॥ ग्राह्यमत्यंतयत्नेनत्वष्टारंजगतोऽव्ययं ॥ गृहस्थधर्मवर्तेतन्यायवृत्तःसमाहितः ॥ ५४ ॥ एतदेवंचिंतयेतनारायणमनामयं ॥ अर्धरात्रेत्यक्तनिद्रउत्थायशुचिवाग्यतः ॥ ५५ ॥ संप्रसुप्तेषुभूतेषुयोगयुंजीतयोगवित् ॥ ऋज्वासीनः समेदेशेनितेशब्दवर्जिते ॥ ५६ ॥ सव्यंपादंदक्षिणस्यांजानुनिश्लेपयेत्ततः ॥ संहृत्यदक्षिणंपादंसव्येजानुनियच्छति ॥ ५७ ॥ ब्रह्मांज लिकृतःस्सस्सोयोगसंमीलितेक्षणः ॥ अमित्युक्त्वाखहृदयंचिंतयेदविकुत्सितः ॥ ५८ ॥ तत्रात्मानसमादध्यादिद्रियाणिमनस्तथा ॥ नचवु ध्येतकिंचान्यन्नपश्येच्छृणुयानच ॥ ५९ ॥ ननमस्येत्सदायोगंतदाप्राप्तःसउच्यते ॥ हृद्यतमृषिमभ्यस्येत्पश्यन्नेवयथाश्रुतिः ॥ ५६० ॥ माणानायम्यचासीनोयावञ्चितंतदर्पितं ।। उच्छृसिप्यत्यधोनाभिगमयित्वामनस्तथा ॥ ६१ ॥ उच्छ्सैदेवमसकृत्तन्मनायोगमुन्नयेत् ॥ एवंहियुंग्यात्सामान्यनपश्येच्छृणुयानच ॥ ६२ ॥ तदाशनैर्नियच्छेतहृदयादूर्ध्वमेवतु ।। समौतुजानूचासंचनासिकानयनेब्रुवौ ॥६३ ॥ भुयोर्मध्येपरंथानंतत्रैतद्धारयेत्सिरं ॥ ललाटदेशेधार्याथमूर्धानंगमयेत्ततः ॥६४॥ उच्छृसंश्चयथाकालंनाभितत्वोच्छ्सेपुनः ॥ एतत्प- रंस्थानमुक्तंब्रह्मणःपरमात्मनः ॥ ६५ ॥ एवंयुक्तोमहात्मासन्महात्मानंप्रपद्यते ॥ यदिस्यात्सुकृतीशुद्धोयदिवापापकृत्तमः ॥ ६६ ॥ उप-

·लन्याएर अप्रगनिमासमय निः । मसपासददैन प्रयतोजपेत् ।। ६७ ॥ अपिजिनामनोदयगच्छेतपरमांगतिं ॥ धारणातुष्ट- ) ऋग्विधा
गर्गदमणानेननिलगः ॥ १८ ॥ आदित्यगोनंप्रमसियशापुनधारयेन् । पीताप्रेममुद्राययापिमनोरमेत् ॥ ६९ ॥ नत्वेवविष-
पामायणाग्रीनागन || यामंजानीयात्प्रनगेन्मरगेगनि ।। ५७० ॥ धार्मिकाणांडलेशुद्धयोगमष्टोमिजायते ॥ गर्भितामसावि-
देवगएपरिगामः ॥ ७९ ॥ तदागर्भ परयोतिर्नशामुन्नयन् ॥ योगीयोगेवरप्राप्यनिद्वःपरमात्मवित् ॥७२ ।। सर्वयात्मना-
नानारोपितरायणः ॥ उमेरमदानानपरिमिदमुरुमं ।। ७३ ॥ अपिपानकमयुक्त.फालेनमुश्तीभवेत् ॥ येनयेनचकामेनजपेदि.
मगृपिंगदा ।। ७१ ॥ गगकाम गलाम्पा मानम्मकुतः ॥ होगंगाप्यथमाजाप्यमुपहारमथोननं ।। ७५ ॥ कुतियेनकामेनतरिस-
दिमाभागे । शानिमहद्विगगोलोफेनगंगनिं ।। ७६ ॥ पापेनविप्रमोक्षानुनन्गिदिमधारयेत् ॥ ज्ञानगम्यपरंगमंच्याप्यसय
परमितं ।। ७७ ।। मायमत्यांवरेननमाम्येतिगनातनं । महगीतिसूकंगकामफलपदं ।। ७८ ॥ वेदगर्गगरीरेणगनारायणः
स्मृतः ॥ मन्द्रमायामामुलेयासिताः ॥ ७९ ॥ आपमेनद्रष्टव्यंजगत्साररजंगमं ॥ अतःसंपठमानोपिमकिनपरिहारयेत्
।। ५८० ।। महानुकंपीभगमन्थगतेपुरुषोत्तमः ।। पूजाधत्तम्पदेसम्पयनाल्ययमुपाहतात् ॥ ८१ ॥ आरण्यकविधानेननिपेत्प्रत्यहंगरं ॥
नारायणायगाहेनिमंताते उगादविः ॥ ८२ ॥ आमद्दयापन गर्दिव्यहोनुदंदातिमः ॥ अपिशाचरुमाहगतंत्रणेकेननिर्वपेत् ॥ ८३ ॥ ॥५१॥
यातोबारियायतेमदासर्यान्ममापयेत् ॥ सहमम्येप्पिनानानकामानालमतेफलं ॥८॥ पुस्पायु.समायुक्तःसिद्धोवापिनरेन्मही ॥ध्येयः-
मागपितृमंडलमध्यवर्तीनारायणःसरसिजामनमनिविष्टः । केयूपान्मकरकुंडलयान्किरीटीहारीहिरण्मयवपुर्धतशरानकः ॥ ८५ ॥

·एतत्तुय पठतिकेवलमेवसूक्तंनारायणस्यचरणावभिवंधवंद्यौ । पाठेनतेनपरमेणसनातनस्थस्थानंजरामरणवर्जितमेतिविष्णोः ॥ ८६ ॥ हविषामौजलेषुप्पैर्ध्यानेनहृदयेहरि ॥ यजतिसूरयोनित्यंजपेतरविमडले ॥ ८७ ॥ विल्वपत्रंशमीपत्रपत्रभुंगारकस्यच ॥ मालतीकुशपद्म चसधस्तुष्टिकरहरेः ॥ ८८ ॥ यत्रतत्पश्यते किंचित्तच्यायेन्मनसैवतु ॥ सपाद्यतत्प्रसादाचदेवदेवस्यचक्रिणः ।।८९॥ पत्रैश्चपुष्पैश्चफलैश्च तोर्यरक्रीतलव्धैश्वसदैवसत्सु ।। भक्त्यैकलभ्येपुरुषेपुराणेमुक्त्यैकिमर्थंकियतेतुयल ॥ ५९० ॥ इत्येवमुक्त पुरुषस्यविष्णोराविधिविष्णु- कुमारनाम्ना ।। मुत्त्येकमार्गप्रतिनोधनायदृष्ट्वाविधानंत्विहनारदोक्त ॥ ९१ ॥ याओषधी खस्त्ययनजपेतनियतव्रत ॥ ओषधीश्चयजेन्नि- त्यपण्मासानेवनित्यशः ॥ ९२ ॥ इत्य॒ग्विधानेतृतीयोध्यायः ॥ ३ ॥ ॥ इट्वाशरदिवैरुद्रमोषधीश्चयजेत्तथा ॥ तस्यामयानभयंतित- थाजीर्णादिकानिच ॥ ९३ ॥ क्रियातुसप्तराणसप्तकृत्व समाहित ॥ प्रपद्येतौषधीविप्र सूक्तमेतज्जपन्सदा ॥ ९४ ॥ द्विपक्षेत्रादिहाल- यमितिविज्ञापयेतच ॥ स्वक्षेत्रेचरुणैवेष्ट्वाविंदतेद्विपदोषधी ॥ ९५ ॥ वृष्टिकामोजिताहार प्रपद्येतवृहस्पतिं ।। पायसेनोपहारेणहोमेनच समन्धित ।। ९६ ।। वृहम्पतेप्रतीत्येतदृष्टिकाम प्रयोजयेत् ।। पर्जन्यंचनमस्कृत्वावृष्टिविंदतिशोभना ॥ ९७ ॥ सर्वत्रतुपराशातियो- प्रतिरथस्त्वृषिः ।। यमेवदेशंगच्छेतशत्रुवाप्यनुमत्रित ॥ ९८ ॥ नाजित्वाविनिवर्तेतपरंहिब्रह्मणोनलं ।। सर्वकामै पेदतत्सर्वकामसमृद्धये ॥ ९९ ।। सग्राममभ्युद्यातोबाराजाचैतत्प्रयोजयेत् ॥ सर्वान्विजयतेशत्रून्नपराजीयतेपरैः ॥ ६०० ॥ पथिखस्त्ययनॅचैतत्तस्करेभ्यश्चर- पथि ॥ भूतोरगपिशाचेभ्य सर्वेभ्य परिरक्षति ॥ १ ॥ भूताशस्यम्पे सूक्तंप्रजाकाम शुचिर्जपन् ॥ अनुरूपांप्रजामाशुलमतेनात्रसंशय ॥ २ ॥ थालीपाफेननासत्यावधिनौतुयजेटिज ॥ अनेनैवतुसूक्तेन त्वाश्वाननुमंत्रयेत् ॥ ३ ॥ पायसंकृसरैमासमोदनंदधिसत्तुकान् ॥ Docooment

·ऋग्विधा
ऋक्सं.
॥१६॥
कुल्मापांश्चरंभांश्चफलानिविविधानिच ॥ ४ ॥ चित्रमाल्यशुभानगधानन्नपानानियानिच ॥ भक्ष्यंभोज्यंचपेयंचसमाहृत्योदितेरवौ ।।
भूतांशमभ्यसेत्तावद्यावदस्तमितोरविः ॥ ५॥ अर्धरात्रेत्वतिकातेततोऽश्विभ्यांनिवेदयेत् ॥ दीर्घायुपंसुरूपंचलभेत्पुत्रसुवर्चसं ॥ ६ ॥
रूपयांश्चमवेन्नित्यंभूतांशयोऽभ्यसेत्सदा ॥ सार्वकामिकमप्येनमृषिविद्याद्विचक्षणः ॥ ७ ॥ नवाउदेवाइत्येतज्जपेतनियतव्रतः ॥ अन्नविं-
दतिसर्वत्रयायत्रोपतिष्ठति ॥ ८ ॥ पाप्मोपहतमात्मानंयोमन्येतविचक्षणः ॥ सजपेन्नियतोभूत्वालघुमन्येतपाप्मना ॥ ९॥ वाचप्रप-
येद्वाकामोहुनेदाशुजपन्निमाः । अहंरुद्रेभिरित्येतद्वाग्मीभवतिपूजितः ॥ ६१० ॥ नतमित्यष्टकंसूक्तंचैश्वदेवंजपन्मुनिः ॥ कृत्यंतुकल्मषं
हत्याविश्वैर्देवै सहासते ॥ ११ ॥ रात्रीप्रपद्येन्मनसाशुचि.पर्णनतोनिशि ॥ य कामयेतनपुनर्जायेयमितियोनिषु ॥ १२ ॥ सहसकृत्योम-
नसाजपेद्रात्रीतिरात्रिपु ॥ थालीपाकेनरात्रिंचयजेताहरहार्नशि ॥ तन्मनानिशिचासीनस्तिष्ठेदहनिधार्मिकः ॥ १३ ॥ ऊध्र्सवत्सराचै-
वचरुपयसिसंस्कृतं ॥ सहस्रकृत्यस्त्वेतेनदिवाहोमोविधीयते ॥ १४॥ जुहुयान्निशिपूर्वस्मिन्भागेरात्रौसमाहितः॥ दिवाचाविश्पति(?) कार्य
छायायामंशुतेजसा ॥ १५ ॥ प्रतिप्रयतआत्मवान्सूक्तंतुमनसाजपेत् ॥ संवत्सरेतृतीयेतुसर्पिपासाधयेचलं ॥ १६ ॥ अथास्यवरदादेवी
रात्रिर्भवतिशर्वरी ॥ विज्ञापयीततादेवींवरदांखयमागतां ॥१७॥ संवत्सरेमतौमासिदिवसेसिन्क्षणेपिवा ॥ प्रयाणकालोभवितातववत्सेति
वत्सला ॥ १८ ॥ रात्रिसूक्तंजपन्नेवतंकालंप्रतिपद्यते ॥ नयोनिपुनरायातिसर्वपापैःप्रमुच्यते ॥ १९ ॥ ममामेवर्चइत्येतत्सर्वकामै पेट्वि-
जः ॥ जुह्वन्नाज्यमनेनैवसर्वान्कामानवामुयात् ॥ ६२० ॥ यांकल्पयंतीतिसदाजपेतनियतव्रतः ॥ नैनंकृत्यानिहिंसंतिकुदाभिचरितानि
च ॥ २१ ॥ यमागिरसकल्पैस्तुतद्विदोभिचरेतसः ॥ प्रत्यंगिरसकल्पेनसर्यास्तान्पतिवाधते ॥ २२ ॥ प्रत्यंगिरसविद्वांस्तुनरिप्येतकदा-
॥५२॥

·चन ।। नैनरुत्यानिहिंमंतिज्ञातानातानिवाकचित् ॥ २३ ॥ अजानताजानतावाद्धनाधर्पितेनवा ॥ आष्टवादुरुक्तंवाननोविंदतितद्वि- दं ॥ २४ ॥ एवमेवजपेन्नित्यमृपिंसस्त्ययनायवै ॥ सर्वप्रायश्चित्तमेतदभापतकषि स्वयं ॥ २५ ॥ सावराणानिवेशेषुनगराणांतथैवच ॥ प्रामाणाचगृहाणांचजपेततमृपिंगदा ॥ २६ ॥ जातरूपमयविद्वान्कारयेत्रिवृतमणि ॥ सहस्रसंपातहतमृपिणातेनतंततः ॥ २७ ॥ प्रति- मुच्येतशिरसिग्रीवायामययोरसि ॥ नैन कृत्यानिहिंसतिज्ञाताज्ञातानियानिच ॥ २८ ॥ अनेनैवतुसूक्तेनराज्ञातुसमलोहित ॥ कारयेत मणिविद्वास्तावदेवानुमंत्रणं ॥ २९ ॥ सग्रामेपुवजाग्राणिवादिनाण्यनुमंत्रयेत् ॥ आसनानिचशय्याश्चयानानिविविधानिच ॥ ६३० ॥ तस्याभिचरतेसाक्षादगिरपिरपिस्वयं ॥ प्रत्यगिरसकल्पेनसर्वतत्पतिवाधते ॥ ३१ ॥ अमानुपीरभिचरेत्कृत्या सूक्तंजपन्निदं ॥ मुच्यतेस- तोनिष्टाकिंपुनर्मानुपाद्यं ॥ ३२ ॥ तपस्वीनियतोदात प्रयोक्ताचेद्भवेदृषिः ॥ सर्वतरतिशातात्मातपोहिसुमहद्बलं ॥ ३३ ॥ आयुष्य. मायुर्वर्चस्वसूक्तंदाक्षायणंमहत् ॥ अलंकारहिरण्यवाप्राप्यदाक्षायणजपेत् ।। प्राप्तांस श्रियमादत्तेवहुचान्समश्नुते ॥ ३४ ॥ नासदासीदि- तिजपेजुहुयायोगतत्पर. ॥ प्रजापतेस्तुसायुज्यद्वादशाब्दै समश्नुते ॥ ३५ ॥ उतदेवाइतिजपेदामयावीयतत्रतः॥ घृतकुंभंनिधायाथजुहु- याज्जातवेदसि ॥ ३६ ॥ कुंभसपातमन्यस्मिन्काम्यपानेनिधापयेत् ।। योऽन्नार्यलनचान्नस्यात्सइदंसप्रकाशयेत् ॥ ३७ ॥ तेनाज्येनागम- भ्यज्यानकैरन्नभाग्भवेत् ॥ रोगातस्याप्यनेनैवगात्रमक्त्वाजपेदिदं ॥ अजीर्णान्नोत्थजयीतसुखीमवतिविज्वरः ॥ ३८ ॥ अमेअच्छावदे- त्येतद्धनकाम.प्रयोजयेत् ॥ नियत सर्पिपाहुत्वाजपेदयुतशःपुन. ॥ ३९॥ खादिराणांहिसमिधांजुहुयादशतीर्दश ॥ दशकृत्व सदारेण रायस्सोयेणपुप्यति ॥ ६४० ॥ निल्योदुवरपालाशैम्तथारौहितकैश्चय. ॥ जुहुयाद्धनकामस्तुरायस्पोषेणपुप्यति ॥ ४१ ॥ वैभीतकेमै ।'

·ऋम्विधा.
॥१७॥
नधनुदुपादमामकं ।। द्विपढेषतम्याने मूतमेतत्प्रयोजयेत् ।। ४२ ॥ द्विपंतंघनिनंहवाद्विपतोविदतेषनं ॥ अथवाजप्यमेवस्याद्राय-
म्पोरधनार्थिना ॥ १३ ॥ अयमोजरितेतिजपेदमिमयेमति ॥ विधिनातर्पयित्वामिपयोदधितादिभिः ॥ ४४ ।। स्वयंपातुंयावदिच्छेचा-
बदुलानार्दिशं । अपामिदंपग्नियेत्मततोदकपारया १४५|| उतदइवमूत्वाप्यमेमपजमंतिकात् ।। अरण्यमेत्यपाठांतुकीणीयाधयमुष्टि-
ना ॥ १६ ॥ यदिगोम्यामिमोमायत्वारिकीणाम्योपधि ॥ यदिवारुण्यमिररुणायत्वांपरिक्रीणाम्यहंततः ॥ ४७ ॥ वसुभ्यश्वाथरुद्रेम्य
आदिभ्योगापुनः ।। श्रदेयमिश्रेिभ्य परियीणाम्यहंततः ॥ १८ ॥ क्षिप्त्वासुमनम पूर्वमोपध्यासहवीरुधैः ॥ तस्यानीयसमादत्ते
कर्मयाकरिष्यति ॥ ४२ ॥ नानुमन्येसंदधीतोषधीनांचविहायसि ।। महणेतीपधीनांचसर्वपरिधिर्मरेत् ॥ ५० ॥ उत्पापयीताथपा-
टोरिरमानिनितपनि ॥ प्रानभायेदेनार्ममदिनपचारिणां ।। ५१ ॥ तदलाभेवनाताकन्ययानाभणेनरा ।। प्रातःशुचिन्तांतेननि पि-
वेदनुमंतितां ।। ५२ ॥ दमामितितुमूक्तेनमतान्योदशावरं ॥ मानीगायतेतेनपतिश्चातीवमन्यते ॥ ५३ ॥ पतिस्तुपरिजप्येनापाटामे-
तेनरोपियेत् ॥ पयमामप्तगणमपान्प्रतिगाधते ॥ ५४ ॥ मूलमंत्रजपैग्न्यैर्यापतिं जेतुमिच्छति ॥ अलोकायमलोकम्यामजतेनरकेहिंसा
॥ ५५ ॥ जन्ययानोपनीतानिचूर्णमलीप गन्यपि ।। पिनागयेयु.पुतन्मानान्य ममानरेन् ॥ ५६ ॥ प्रियंवदामर्तरियामायग्या परा-
यणं । वाम रायम्या पत्यु माननमहत् ।। प्रियंमनारमामाघपिनदेवौषधीमिमां ॥ ५७ ॥ प्रियंवदांगीलांचधर्मपत्नीमनिंदितां ॥
आनन्येतयोमोहातमाहुःपुरवावमं ॥ ५८ ॥ अरण्यानीत्यरण्येषुजपेयूक्तमनेकशः॥ आरण्यानींनमम्वाारण्यान्प्रतिनाधते ॥ ५९॥
श्रद्धामूक्तंजपेन्नित्यं श्रद्धाकाम.समाहितः ॥ मर्वत्रलमवेश्रद्धामेघामूक्तंतथैवच ॥ ६६० ॥ ब्राझीमामाघसूलेद्वेजपेतनियतमतः ॥ तापि-
॥५॥

·घेतयथाशक्त्याव्यहासिद्धिनियच्छति ॥ ६१ ॥ शंखपुप्पीतुपयसाब्राह्मीपुष्पाणिसर्पिपा । शतावरीचपयसावचामद्भिद्यतेनवा ॥ २ ॥ सूक्ताभ्यामनुमंत्राभ्यामेकैकांतुत्र्यहंपिवेत् ॥ श्रद्धांमेधास्मृतिपुष्टिवललक्ष्मींचविंदति ॥ ६३ ॥ सिद्धिपामोतिपरमादीर्घमायुःसमश्नुते ॥ अथवामनसाध्यायेत्सूक्तसिद्धिनियच्छति ।। ६४ ॥ शासइत्थासपलसंग्रामेविजिगीपतः प्रयोक्तव्यंतुशुचिनाजुहुयात्तत्रसिद्धयः ॥६५॥ अथवाजप्यमेवस्यासंग्राममभिगच्छतः ।। शासइत्येतियोहंतुंशत्रूस्तांस्तुविवाधते ॥ ६६ ॥ अलक्ष्मीनाशनार्थतुजपेन्नित्यशिरिबिठं ।। अपामार्गमयींशाखांसदर्भासहवीरुधैः ॥६७॥ गृहीत्वात्मानंपावयेदधश्चो+चनित्यशः ।। आज्यंयानेनजुहुयात्सहसंदशतीर्दश ।। व्यहेणनु- दतेदेहादलक्ष्मीशतवार्षिकी ॥ ६८॥ चांद्रायणंचरन्नेतरसूक्तंसिद्धिकरंजपेत् ॥ अलक्ष्मीनुदतेदेहादपिवर्षसहसिकी ।। ६९ ॥ गृहीतंय- क्ष्मणादर्भान्गृहीत्वासंस्पृशन्जपेत् ॥ मुंचामित्वाहविषेतियक्ष्माणमपकर्षति ॥ ६७० ॥ समिद्धममिंजुहुयादाज्येनैवयथाविधि ॥ संपात- माज्येनिनयेत्संपातैश्चपयःपिवेत् ॥ ७१ ॥ संपातभाजनेसर्पिश्चूर्णतत्रनिधापयेत् ॥ तत्रास्यभोजनीयस्यात्पानीयंचानुमंत्रितं ॥ ७२ ॥ सादिराणिचकाठानिचूर्णकृत्वासहायुभिः ॥ साधयीतरसंचैपांमध्वाज्याभ्यांपिवेत्सह ।। ७३ ॥ मुंचामित्याहविपतितत्रतत्रप्रयोजयेत् ।। यक्ष्माणमपतिशरीरारोग्यकर्मणा ॥ ७४ ॥ यस्यागर्भ:प्रमीयेततत्रामौजुहुयाद्धविः ॥ ब्रह्मणाग्निःसंविदानइत्याज्येनयथाविधि ।।७५।। आज्यशेपेणचाम्यज्यगर्भिणीयसवेत्ततः । पिबदेवाज्यशेषतुजीवन्तस्याःप्रजायते ॥ ७६ ॥ जातानिचेत्प्रमीयेरन्नाज्यंकृत्यानुमंत्रितं ॥ जुहुयादामामिरितिसंपातानिनयेन्मणौ ॥ ७७ ॥ मणितुत्रिवृतेसूत्रेवासयेद्वाससासह ॥ न्यग्रोध गयातत्रशुक्ललोहितवेष्टितं ॥ ७८ ॥ तसावित्र्ययुतेनैवानुमंत्र्याथयथाविधि ।। संपातेरयुतेनैवब्रह्मणेतिचसंस्तुतं ।। ७९॥ उपरिष्टाचसावित्र्यातावदेवानुमंत्रणं ।। सर्वैःखस्त्ययनै- -

·पसं.
ऋग्विधा.
॥१८॥
श्चैवनपेदमिहुतमणि ॥ ६८० ॥ शिरसाधारयेन्नारीप्रयतागर्मिणीसती ॥ तृतीयेगर्भमासेतुमणिमेतसमासजेत् ॥ पुष्पवतीपरमारीगौ
सवत्साचरेयथा ॥ ८१ ॥ वहुपानीययवसान्वत्सेनपिरतासह ॥ जातस्यतुकुमारस्यकठेतमणिमासजेत् ॥ ८२ ॥ आज्यशेषपुरस्कृत्यत-
मभ्यज्यमारक ॥ हुत्वासस्त्ययनैरेवस्तीपुमासप्रसूयते ॥ ८३ ॥ ऊववर्षात्म्वस्त्ययनपुनरेवविधीयते ॥ पुन स्तनमदानार्थश्रद्धासूक्तेन
पाययेत् ।। ८४ ॥ मेधासूक्तनचैवैतपिष्टव्रीहिमयकृत ।। मधुमिश्रजातरूपमेधावीतेनजायते ॥ ८५ ।। शतवाणिजीवेतम्रियतेनपुरा-
युप ॥ स्मृतमेवचतस्यस्यात्पण्मासाचतत पर ॥ ८६ ॥ आज्यसस्कृत्यजुहुयादक्षीभ्यातइतिद्विज ॥ पाणिनातुघृताक्तेनमूर्धानसस्पृशे-
चत ॥ ८७ ॥ कर्णीनेचचुबुझनासिकाचैवसस्टशेत् ॥ एवमेवजपेन्नित्ययक्ष्मणोविप्रमुच्यते ॥ ८८ ॥ पूर्वोक्तेनैवकल्पेनयक्ष्मनाशन-
माचरेत् ॥ होमैश्चैवजपैश्चैवयक्ष्मनाशनमाचरेत् ।। ८९ ॥ अपेहीतिजपेत्सूक्तशुचिर्दु समनाशन ॥ देवा कपोतइतितुकपोतस्यप्रवेशने
॥ ६९० ॥ सूक्तेनजुहुयादाज्ययमदूतहतविदु ॥ सपत्ननप्रयुजीतरूपमजपहोमयो ॥९१ ॥ येनेदमितिवेनित्यजपेतनियतात ॥
समाधिमनसस्तेनविंदतेनैवमुखति ॥ ९२ ।। मयोभूतिइतितुगवाखस्त्ययनंजपेत् ॥ ययानातुघृताक्तानाकारीपेमौसमाहित ॥ ९३ ॥
जुहुयाद्गोष्ठमध्येतुदधिमध्वाज्यसस्कतान् ॥ राजानमभिषिच्येतपुप्येणश्रवणेनवा ॥ ९४ ॥ पौणसावित्रसौम्याविरोहिण्यामुत्तरासुन ॥
हुत्यामिराजलिंगामि सावित्र्याप्रयत शुचि ॥ ९५ ॥ महाव्याहृतिभिश्चैवसपाताभिहुतोभवेत् ॥ सर्वोपधिरसै श्लक्ष्णैर्नदीनासलिलेनच
॥ ९६ ॥ व्याघ्रचर्मण्यथासीनमासद्यामभिषिच्यच ॥ तिष्ठन्प्रत्यच्युखोत्याज्जयत्वष्टथिवीमिमा ॥९७ ॥ धर्मस्तेनिखिलोराजन्यर्धतापाल-
यप्रजा ॥ वर्धत्वचश्रियैपुष्टोजयायाभ्युदयायच ॥ ९८ ॥ राजान सतुतेगोरेततोऽप्रतिरथजपेत् ॥ वैयाप्रतुभवेचर्मसमिदौदुबरीभवेत्
॥५४॥

·॥ ९९ ॥ निरेनमभिपिच्यैवंदुंदुभीनभिमंत्रयेत् ॥ प्राच्यात्वादिशिवसवोद्यभिषिचंतुतेजसे ॥ ७०० ॥ दक्षिणस्यांत्वादिशिरुद्राअ-
भिषिचंतुद्धये ॥ प्रतीच्यात्यादिश्यादित्याअभिषिचंतुपुष्टये ॥ १॥ विश्वेदेवाउदीच्यांत्वाअभिषिचंतुश्श्रेयसे | अभिपिच्यचराजा-
नमाशीभिरभिनंद्यच ॥ २ ॥ आत्याहार्पमतरेधीत्यथैनमभिमंत्रयेत् ॥ पतंगमितिवैनित्यंजपेदज्ञानभेदनं ॥३॥ मायाभेदनमेत-
द्धिसर्वामाया प्रवाधते ॥ शांचरीमिंद्रजालावामायामेतेनवारयेत् ॥ ४ ॥ अदृष्टानांचसत्वानांमायामेतेनवाधते ॥ त्यमूप्वितिखस्त्य-
यनंजपेतनियतरतः ॥ ५ ॥ पुप्पंदृष्ट्वातुयागर्भनगृहीयाद्वयोन्विता ॥ विष्णुर्योनिनेजमेपयोनिस्पृष्ट्वाततोजपेत् ॥६॥ महिनी-
णामवास्त्वितिपथिखस्त्ययनेजपेत् ॥ प्रामयेथद्विपद्वेप्यंजपेविप्यस्यनिष्कृति ॥ ७॥ आयंगौःसार्पराजीतुसानेतेनबाधते ॥ पवि-
त्राणांपवित्रंतुजपेदेवाघमर्पणं ॥ ८॥ आप प्रविश्ययश्चैतनि.पठेतसमाहितः ॥ अथाश्वमेधावभृथस्तादृशंमनुरब्रवीत् ॥ ९॥ अशु-
च्येवनिमज्जित्वात्रि पठेदधमर्पणं ॥ अथाश्वमेधावभृथाएवंतदृषिरब्रवीत् ॥ ७१०॥ यथाश्वमेधःकतुराट्सर्वपापप्रणोदनः । तथाप-
मषणसूक्तंसर्वपापप्रणोदनं ॥ ११ ॥ सेनादारणमेतत्स्यान्नैर्हस्त्यमितिशौनकः ।। मनसाध्येयमेतत्तुमन्यतेशौनकस्तृपिः ॥ १२ ॥ संस-
मिावसेपन्सौमातृकरणंमहत् ॥ ज्ञातिभेदेप्रयुजीतनभिद्यतेकदाचन ॥ १३ ॥ कृतेभेदेतुसंज्ञानमेतत्संधिकरंजपेत् ।। नतत्रभेदोभूयः
स्याद्यतत्सततंजपेत् ॥ १४ ॥ तच्छयोरावृणीमहइतिखस्त्ययनंजपेत् ॥ महानान्यःपरंब्रह्मशुक्रज्योतिःसनातनं ॥ १५ ॥ सपलभ्यश्व-
पुण्याश्चपावमान्य पराःस्मृताः ॥ वृष्टिकामोजपेचैताआपोहता ()सनातनाः ॥१६॥ ॐकारपूर्वाव्याहृतयोमधुच्छंदसआदितः ।। सूक्ता-
न्यतेमहानाम्यःसदितासाऽमृतास्मृता ॥ १७ ॥ अमृतत्वंययर्वेदाःपूर्वसंहितयानया ॥ जपेदेनांशुचिनित्यममृतत्वंसगच्छति ॥ १८ ॥

·। ऋक्सं. ऋग्निः ॥१०॥ औवतुनपेन्मध्येपितृसूक्तान्यनेकश ॥ पित्र्यातासहिताविद्यापितॄन्त्रीणातिचैतया ॥ १९ ॥ एषमेवसमाहृत्यवाससीसहिताभवेत् ।। रोयादित्यावैश्वदेवीयद्देवत्याचकामयेत् ॥ ७२० ॥ उतिवास्तुशमनमध्येगोष्ठस्यधर्मवित् ॥ पुप्पेर्गधैश्चमाल्यैश्चवानस्पत्यैस्तथोपधैः ॥ २१ ॥ वास्तुसर्वप्रविकिरेल्सप्तधान्यैस्तथैवच ।। वास्तोप्पतियजच्चापायसेनगृहस्पतिं ॥२२॥ औदुवरपलाशैश्चलिपतिदिशहरेत् ।। सूर्योचायुर्यम पितरोवरणोनि तिस्तथा ॥ २३ ॥ सोमोमहेंद्रइत्येतादिक्षुदिग्देवता स्मृता ॥ दद्यादानबामणेभ्य शिवभवतुवास्त्विति ॥ २४ ॥ प्रतिसवत्सरकार्यगृहेपैगृहमेधिना ।। यद्येवसविधनान्यदनुक्तमपिकिंचन ।। २५ ।। अमिमिंद्रमथोवायुसूर्य मन्याश्चदेवता ॥ आराधयिपुर्यायोयामभिधत्तेतथानतर ॥ २६ ॥ अभिरूपेणसूक्तेनयथादिष्टप्रयोजन ॥ रूपीणामरदृष्टेनमत्यक्षासिद्धिरिप्यते ॥ २७ ॥ सनप्रदक्षिणादद्यादनवाकर्मसिद्धये । नत्येवादक्षिणकर्ममिचिदम्तीतिशनिक ॥ २८ ॥ शत्याहिपूर्णपात्रेणसमिताप्यततोभवेत् ॥ तस्मात्सल्पापिदातव्यादक्षिणाकर्मसिद्धये ॥ २९ ॥ नपभैकादशादद्याद्येनवातुप्यतेगुरु ॥ धर्मज्ञेसत्यवादिनिब्रह्मदानप्रदीयते ॥७३०॥ तदिदपरमब्रमगुद्यपावनमद्भुत ॥ नाप्रशातायदातव्यनापुत्रायातपखिने ॥ नासवत्सरोपितायनाशिप्यायाहितायच ॥ ३१ ॥ इत्यग्विधा- नेचतुथोऽध्याय ॥ ४ ॥ ॥ नराणामाग्यहीनानामृग्विधानमजानता ॥ ऋग्वेद कल्पवृक्षोयफलनैवप्रयच्छति ॥ ३२ ॥ रलगर्भवा- वासमग्वेद प्रतिभातिमे ॥ मग्विधानप्रदीपेनविनानैवप्रकाशते ॥ ३३ ॥ रलाफरइवोदारमग्वेदोत्यतदुस्तर. ॥ मग्विधानमहापूत विनानेवफलप्रद ॥ ३४ ॥ निधानसर्वरतानामृग्वेदोब्रह्ममदिर ॥ मग्विधानविधानेन ध्रुवमेतदवाप्यते ॥ ३५ ॥ ग्वेद पठितोप्येपन- णामवतिनिप्फल ॥ मग्विधानविनातस्मादध्येयतत्प्रयलत ॥ ३६ ॥ सूक्ततत्वार्थ कथनमृम्विधानमवैतिय ॥ मग्वेदोजायतेतस्यपसा- ॥५५॥ . 2000 ·waRememovercome दोस्फुल्लमानसः ॥ ३७ ॥ आयुष्यसंपदोमूलसद्यःकल्मपनाशनं ।। ऋग्विधानाभ्यनुष्ठानंशुभंकीर्तिकरंपरं ॥ ३८ ॥ ऋविधानेनसंयुक्त- मृग्वेदंवेत्तियोद्विजः ॥ धर्मार्थकाममोक्षाणामाश्रयःसभवेद्धवं ।। ३९ ॥ वेदेषुप्रथमोवेदआयुर्वेदनिधिःप्रभुः ॥ ऋग्विधानसदाभ्यासाद- तीवपरितुप्यति ।। ७४० ॥ शत्रुनाशमनस्तुष्टिसुहृज्जनसमागमान् ॥ ऋग्वेदःकुरुतेनित्यमृग्विधानेनतोपितः ॥४१॥ ऋग्वेदंवे- त्तियःसांगग्विधानरतःसदा ॥ मनोरथादप्यधिकमवेत्तस्यसमीहितं ॥ ४२ ॥ कुलेजन्मनिशीलेवाप्रज्ञायामुद्यमेपिघा ।। ऋविधानपरि- ज्ञानादुशंतिचरितार्थतां ॥ ४३ ॥ तुप्यंतिदेवताःसर्वाःसंपद्यतेविभूतयः ॥ दुराधयःप्रणश्यतिनित्यमृग्विधिपाठिनां ॥ ७४४ ।। नमः- शौनकायनमःशौनकाय ॥ इत्यूविधानफलश्रुतिः ॥ ।। ऋविधानसमाप्तं ॥ ऋग्विधानसमाप्तं ॥

·॥ अथप्रथमाष्टकप्रारंभः॥

·॥ अथसर्वानुक्रमपरिभाषा ॥ श्रीगणेशायनमः ॥ श्रीवेदपुरुयायनमः ॥ अथऋग्वेदाम्नायेशाकलकैसूक्तमतीकऋक्संख्यांऋपिदैवतच्छंदांस्यनुक्रमि प्यामायधोपदेशन तज्ज्ञानमृतेश्रौतस्मातकर्मप्रसिद्धिमत्राणांब्राह्मणायच्छंदोदैवतविद्याजनाध्यापनाभ्यांश्रेयोधि गच्छत्येताभ्यामेवानेवंविदोयातयामानिछंदांसिभवंति स्थाणुंवर्च्छतिगर्तेवापात्यतेप्रमीयतेा पापीयान्भवतीतिवि ज्ञायते ॥ १॥ अथऋपयःशतर्चिनआयेमंडलैत्येक्षुद्रसूक्तामहासूक्तामध्यमेषुमाध्यमाःक्वचित्कथंचिदविशेषितंब्रह्मक पिमनियमनुक्कगोमांगिरसंविद्याद्यस्यवाक्यंसऋपिर्यातेनोच्यतेसादेवायदक्षरपरिमाणंतच्छंदोऽर्थेप्सवऋपयोदेव ताश्छंदोभिरभ्यधावन तिस्रएवदेवताःक्षित्यंतरिक्षद्युस्थाना अग्निर्वायुःसूर्यइत्येवंव्याहृतयःप्रोक्ताव्यस्ताःसमस्तानांप्र जापति ( राप्तुप्रजापति ) रोंकारःसर्वदैवत्यःपारमेष्ट्योाब्राह्मोदैवआध्यात्मिकस्तत्तत्स्थानाअन्यास्तद्विभूतयःकर्मपृथ क्वाद्धिपृथगभिधानस्तुतयोभवत्यैकैववामहानात्मादेवाससूर्यइत्याचक्षते सहिसर्वभूतात्मातदुक्तमृपिणासूर्यआ माजगतस्तस्थुपश्चेतितद्विभूतयोऽन्यादेवतास्तदप्येतद्दचोक्तमिद्रमित्रंवरुणमग्निमाहुरत्यथाभिधानंत्यनुक्रमिप्यामः प्रायेणेंद्रेमरुतोराज्ञांचदानस्तुतयः ॥२॥ अथच्छंदांसिगायत्र्युप्णिगनुष्टुन्वृहतीपंक्तित्रिष्टु'जगत्यतिजगतीशक्कर्यति शक्कर्यश्यत्यष्टीधृत्यतिधृतर्यश्चतुर्विंशत्यक्षरादीनिचतुरुत्तराण्यूनाधिकेनैकेननिद्भुरिजौद्वाभ्यांविराट्स्वराजीपादपू

·परिभा.
ऋक्सं.
4
॥२॥
रणार्थतुझेप्रसंयोगकाक्षरीभावान्व्यूहेदाद्येतुसप्तवगै पादविशेषात्संज्ञाविशेपास्ताननुक्रामंतएवोदाहरिष्यामोविराडू
पाविराट्रस्थानाचवहूनाअपित्रिष्टुभएवेत्युद्देशस्तत्रदशैकादशद्वादशाक्षराणां वैराजत्रैष्टुभजागताइतिसंज्ञाअनादेशेष्टा
क्षराःपादश्चितुष्पदाश्चर्चः ॥ ३ ॥ प्रथमछंदखिपदागायत्रीपंचकाश्चत्यार षट्कश्चैकश्चतुर्थश्चतुष्कोवापदपंक्तिःपट्सप्तै
कादशाउप्णिग्गीस्त्रयःसप्तकाःपादनिवृन्मध्यमःपकश्चैदतिनिद्दशकश्चैद्यवमा यस्यास्तुपरसप्तकाप्टकाःसावध
मानाविपरीताप्रतिष्ठाद्वीपकौसप्तकश्चह्नसीयसी ॥ ४ ॥ द्वितीयमुष्णित्रिपदात्यौद्वादशकआद्यश्चेत्पुरउप्णिन
ध्यमश्चेककुप्रैष्टुभजागतचतुष्कोःककुब्न्यंकुशिरैकादशिनों पर पट्कस्तनुशिरा मध्येचेपिपीलिकमध्याआद्यःपंच
करखयोप्टकाअनुष्टुव्गीचतुःसप्तकोष्णिगेव ॥ ५॥ तृतीयमनुष्टुप्पंचपंचका षट्कश्चैकोमहापदपंक्तिर्जागतावष्टकश्च
कृतिमध्येचेदप्टकःपिपीलिकमानवकयोर्मध्येजागतः काविराण्नववैराजत्रयोदशैर्नष्टरूपांदशकास्त्रयोविराळेकादश
काया ॥६॥ चतुर्थबहतीतृतीयोद्वादशकआद्यश्चैत्पुरस्तादृहतीद्वितीयश्चेन्न्यकुसारिण्युरोबृहतीवास्कंधोग्रीवीवांत्यश्चेदु
परिष्टाद्वृहत्यष्टिनोर्मध्यैदशकौविष्टारबृहतींत्रिजागतोयबृहतीत्रयोदशिनोर्मध्येप्टकःपिपीलिकमध्यानवकाष्ठ्येकादश्य
प्टिनोविषमपदाचतुर्नवकावृहत्येव ॥७॥ पंचमपंक्तिःपंचपदार्थचतुप्पदाविराड्दशकैरयुजौजागतौसतोवृहतीयुजाचे
द्विपरीताद्याचे प्रस्तारपंक्तिरंत्यौचेदास्तारपंक्तिराद्यांत्यौचेत्संस्तारपंकिर्मध्यमाचेद्विष्टारपंक्तिः ॥ ८॥ पठंत्रिष्टुप्त्रैष्टु
॥२॥

·भपाद्वौतुजागतीयस्याःसाजागतेजगतीत्रैष्टुभत्रिष्टुव्वैराजोजागतौाभिसारिणीनवौवैराजस्ष्टुभश्चद्वौवावैराजौ नवकस्त्रैष्टुभश्चविराट्स्थानकादशिनस्त्रयोष्टकञ्चविराडूपाद्वादशि स्त्रयोष्टकश्चज्योतिष्मतीयतोष्टकस्ततोज्योतिश्चत्वा रोप्टकाजागतश्चमहावृहतीमध्येचेद्यवमध्यांद्यौदशकावष्टकास्त्रयःपंक्त्युत्तराविराट्पूर्वावा ॥९॥ सप्तमंजगीजागतप दाष्टिनस्त्रयःस्वौचद्वौमहासतोबृहत्यष्टकौसप्तकःपट्कौदशकोनवकश्चपळष्टकावामहापंक्तिः॥ १०॥ अथप्रगाथाबृह तीसतोवृहत्यौवार्हतःककुप्चेत्पूर्वाकाकुभौमहाबृहतीमहासतोवृहत्यौमहावार्हतोबृहतीविपरीतेविपरीतोत्तरोनुष्टुद्गा यत्र्यौचानुष्टुभोऽनुष्टुम्मुखास्तृचाइत्युक्तेः ॥११॥ सूक्तसंख्यानुवर्ततआन्यस्याःसूक्तसंख्याांऋपिश्चान्यस्मादृपेरवा विशिष्टस्तुहिहंवैतच्छन्दविशिष्टोन्यपिदैवतच्छंदांसिद्वित्रिचतुःपंचपदसूक्तभांजि यथासंख्यमनिरुक्तासंख्याविंशति रनादेशेविंद्रोदेवतात्रिष्टुप्छंदःप्रगाथावार्हताविंशिकाद्विपदाविराजस्तदर्धमेकपाद्विर्द्विपदास्त्वृचःसमामनंत्ययुक्ष्वं त्याद्विपदैवमंडलादिष्वाग्नेयमैंद्रोत्रिष्टुवंतस्यसूक्तस्य॑शिष्टाजगत्यआदौगायत्रप्राग्घिरपयस्तूपात् ॥१२॥ (गोधाघो पाविश्ववारापालोपनिपन्निपत् । ब्रह्मजायाजुहूर्नामागस्त्यस्यस्वसादितिः ॥ इंद्राणीचंद्रमाताचसरमारोमशोर्वशी । लोपामुद्राचनद्यश्चयमीनारीचशश्वती ॥ श्रीाक्षासार्पराज्ञीवाश्रद्धामेधाचदक्षिणा । रात्रीसूर्याचसावित्रीब्रह्मवादि न्यईरिताः॥१३॥ पादाअतिजगत्यांतुत्रयोद्वादशकाःपरौ। अष्टकोशक्करीपादाःसप्दैवाष्टाक्षराःस्मृताः॥ अतिशाकर

·---
मंडलं१
अनु.१
पादीद्वापादितःमोळगाक्षरी। जागतश्चाष्टकावष्टिपादाःपोळगकात्रयः॥ अष्टकोचात्यष्टिपादाजागतीचाप्टकास्त्रयः।
जागतचाप्टकवायतिपादीतुजागती ।। पादास्रयोप्टकाश्वाथपोळगाक्षरएवच । अष्टकश्चाथातिधृतोद्वीपादोजाग
तीततः ॥ त्रयोप्टकाजागतश्चतधाष्टाक्षरकायपि । परःसप्तकपादास्तुममंगात्स्वयमीरिताः) ॥१४॥ इतिपरिभाषा ॥
अग्निनगमधुच्छेदाथामित्रों गायोवायव्यद्रवायवमत्रावरुणास्तृाअश्विनाद्वादशाश्विनंद्रवैश्वदेवसारस्वता
स्तृचा:मप्तताःप्रउगदेवाःमुरूपकृढुंदशैमातुयुंजत्यादहेत्येताःपण्मारुत्यौवीलुचिदिंद्रेणेत्यद्याचेंद्रमिदंद्रसा
नमिमिंद्रहिगायंतिद्वादानुष्टुभविंद्रमष्टौजेतामाधुच्छंदसौनिंद्वादशमेधातिथिःकाण्वआग्नेयमग्निनेतिपादो
व्यग्निदेवोनिर्मथ्याहयनीयाभ्यासुसमिद्धइतीमःसमिद्धोवाग्निस्तनूननिराशंमइटोवहिर्दैवीरउपासान
फदिव्यौहोतारीप्रचेतसातिस्रोदेव्यःसरस्वतीळाभारत्य॑स्त्वष्टायनस्पतिःस्वाहाकृतयइतिप्रत्युचंदेवताएतदा
प्रीसूफमेतेनान्यान्युक्तदेवतान्येकादशहानिवनाराशंसान्याप्रशब्दोकानियतनूनपांत्यभिवश्वदेवमिंद्रसोम
मृतथ्यंतचेंद्रीमारतीत्याष्याग्नेय्यद्रीमत्रावरुणीचतम्रोद्रविणोदसंआश्विन्याग्नेयुतुदेवताःसर्वोत्यानवेंद्रावर
णयोरेंद्रावरुणयुगाकुपादनिवृती(इंद्रोहगीयसीवा)सोमानमितिपंचब्राह्मणस्पत्याश्चतुामिंद्रश्चसोमश्चपंचम्यां
दक्षिणाचान्याःसादसस्पत्यानाराशंमीयांत्यापतित्यमानिमारुतं ॥१॥
॥
॥३॥

·॥ श्रीगणेशायनमः ॥ श्रीसरस्वत्यैनमः ॥ श्रीवेदपुरुपायनमः ॥ हरिःओ३म् । (मं.१ अ.१ सू. १) अग्निमीळेपुरोहितंय॒ज्ञस्यदेवमृत्विज । होतारंरलधामि ॥ अग्निःपूर्वेभिर्कपि भिरीड्योनूतनैरुत । सदे॒वाँऽएहव॑क्षति ॥ अग्निनारयिमश्नवत्पोपमेवदिवेदिवे । यशसैवीरवत्तमं ॥ अग्नेयय॒ज्ञमध्वरं विश्वतःपरिभूरर्सि । सइहेवेगच्छति ॥ अग्निहॊताकविक्रतुःसत्यश्चित्रश्रवस्तमः । देवोदेवेभिरागमत् ॥ १॥ यहूँ गदाशुपेत्वमग्नेभद्रकरिष्यसि । तवेत्तत्सत्यमगिरः॥ उपत्याग्नेदिवेदिवेदोपविस्तर्धियाययं। नमोभरतऽएमसि ॥राजे तमध्वराणांगोपामृतस्यदीदिविं। वर्धमानस्वेदमै सनःपितेवसूनवेग्नेसूपायनोभव।सर्चस्वानःस्वस्तये ॥२॥ (११११२) वायवााहिदर्शमेसोमाऽअरकृताः । तेषांपाहिश्रुधीहवै ॥ वार्यक्थेभिर्जरतेत्वामच्छाजरितारः। सुतसौमाऽअ हुर्विदः ॥ वायोतवाचतीधेनाजिगातिदाशुपं । उरूचीसोमपीतये ॥ इंद्रवायू इमेसुताऽउपप्रयोभिरागतं । इंदवो वामुशंतिहि ॥ वायविंद्रश्चचेतथःसुतानीवाजिनीवसू । तावार्यातमुपद्रुवत् ॥३॥ वायविंद्रश्चसुन्वतऽआयातमुप निष्कृतं । मक्ष्वी त्याधियानरा ॥ मित्रहवेपूतदक्षवरुणंचरिशादंसं । धियघृताचींसाधता ॥ ऋतेनमित्रावरुणा (१११११) अग्निमीळइतिनवर्चस्वसूक्तस्यवैश्वामित्रोमधुच्छंदाअग्निर्गायत्री। (११११२ ) वायवायाहीतिनवर्चस्यसूक्तस्यमधुच्छंदाः आद्ययखवायु:द्वितीयतृचवेंद्रवायूतृतीयतृचस्पमित्रावरुणौगायत्री ।

·मंडलं?
ऋक्सं.
अनु. २
अ.१.१
तावृधावृतस्पृशा । क्रतुवृहतमाशाथे॥ कवीनौमित्रावरुणातुविजाताऽउरुक्षया । दक्षदधातेऽअपस॥४॥(१०१३)
अश्विनायग्यरीरिपोद्रवत्पाणीशुभस्पती । पुरुभुजाचनस्यतं ॥ अश्विनापुरुदंससानराशवीरयाधिया । धिप्पयायन
तुंगिरः ॥ दायुवावःसुतानासत्यायुक्तवहिपः । आयातंरुद्रवर्तनी ॥ इंद्रायोहिचित्रभानोसुताऽहमेत्यायवः ।
अण्वयी भिस्तनापुतासः ॥ इंद्रायाहिधियेषितोविप्रजूतःसुताव॑तः । उपब्रह्माणिवाघतः ॥इंद्रायोहितूतुजानऽउपब्रह्मा
णिहरियः । सुतेद॑धिष्वनश्चनः॥ ५॥ ओमासश्चर्षणीधृतोविश्वेदेवासऽआर्गत । दाश्वांसौदाशुपःसुत' ॥ विश्वेदे
वासोऽअसुरःसुतमार्गततूर्णयः । उनाऽईवस्वसंराणि ॥ विश्वेदेवासोऽअनिऽऽपहिमायासोऽअनुहः । मेधैजुर्पत
वहयः । पायकानःसरस्वतीवाजेभिर्वाजिनीवती । यज्ञवष्टुधियावसुः ॥ चोयित्रीसूनृानांचेततीसुमतीनां । यज्ञं
दधेसरस्वती॥ महोऽअर्णःसरस्वतीमर्चेतयतिकेतुर्ना। धियोविश्वाविरोजति॥६॥(१।२।१) सुरूपफूलुमूतयेसुदुघोमिव
गोदुहे । जुहूमसिर्विद्यपि ॥ उपनःसयनाहिसोम॑स्यसोमपाःपिव । गोदाऽइट्रेवतोमदः ॥ अर्थाऽअंर्तमानांवि
चामेसुमतीनां । मानोऽअतिख्यऽआर्गहि ॥ परहिविग्रमस्तृतमिंद्रपृच्छाविपश्चित । यस्तैसर्खिभ्युऽआवर ॥ उतनु
(१२२३) अश्विनायज्वरीरितिद्वादशस्यसूकम्यवैश्वामिनोमधुच्छंदा:आधचस्याश्विनौद्वितीयतृचसेंद्रातृतीयतृचस्यविश्वेदेवाः
चतुर्थचस्यसरस्वतीगायत्री। (१।२।१) मुरूपकलुमितिदशर्चस्यसूतस्यवैश्वामिनोमधुच्छंदाइंद्रोगायत्री।
॥४॥

·बंतुनोनिदोनिसन्यतश्चिदारत । दानाइंद्रुइदुर्वः॥ ७ ॥ उतनःसुभगोऽअरिर्वोचेयुदस्मकृष्टयः । स्यामेदिंद्रस्यश मणि ॥ एमाशुमाशबैभरयजश्रियनृमादनं । पतयन्मयत्सखं ॥ अस्यपीत्वाशतक्रतोपुनोत्राणामभवः । प्रायो वाजेपुवाजिन ॥ तत्वावाजेपुवाजिनवाजांमःशतक्रतो । धनानामिंद्रसातये ॥ योरायोवनिर्महान्त्सुपारःसुन्वतः सखा । तस्माऽइंद्रायगायत ॥८॥(१।२।२) आत्वेतानिपीतेंद्रमभिप्रायत । सखायःस्तोम॑वाहसः॥ पुरूतमपुरूणामी शानवायर्याणां । इं→सोमेसर्चामुते ॥सोनोयोगऽआ वत्सरायेसपुरंध्यां ।गमद्वाजेभिरासनः॥ यस्यसंस्थेनवृण्वतेह रीसमत्सुशत्रवः । तस्माऽइंद्रायगायत । सुतपानेसुताऽहमेशुचयोयंतिवीतये । सोमासोदध्याशिरः ॥ ९॥ त्वंसु तस्य॑पीतयेसद्योवृद्धोऽअंजायथाः । इंद्रज्यैष्ट्यायसुक्रतो ॥ आत्याविशत्वाशवःसोमांसऽइंद्रगिर्वणः । शतैसंतुप्रचेत से ॥ त्वांस्तोमोऽअवीवृधन्त्वामुक्थाशतक्रतो। त्वांवर्धतुनौगिरः ॥ अक्षितोतिःसनेदिमवाजमिंद्र सहुनिणं । यस्मि विश्वानिपौस्या। मानोमा अभिद्रुहन्तनूनामिंद्रगिर्वणः। ईशानीयवयावधं ॥ १० ॥(१।२।३) युंजंतिवनमरुपं चरैतपर्रितस्थुपः । रोचंतेरोचनादिवि' ॥ युंजय॑स्य॒काम्याहरीविपक्षसारथै । शोणाधृष्णूनृवाहसा॥ केतुंकृण्वन्नके (शरा२) आत्वेतेतिदशर्चस्यसूक्तस्यमधुच्छंदाइंद्रोगायत्री । (२२२३) युंजतीतिदशर्चस्वसूक्तस्यमधुच्छंदा आद्यानांतिसृणामि न्द्रावतःपण्णांमरुतःवीलुचिदिदेणेतिद्वयोरिद्रश्चदशम्याइंद्रोगायत्री। o ·मंडलं१ नक्स. अनु. ३ अ.१२.१ -- तपेोमर्याऽअपेशसे । समुपद्भिरजायथाः ॥ आदर्हस्वधामनुपुनर्ग त्वमेरिरे । दानानामयज्ञियं ॥ वीलुचिंदा रुजलुभिर्गुहाचिदिवहिभिः । अविदऽनियाऽअर्नु ॥ ११ ॥ देवयंतीयामतिमच्छाविदद्वसुंगिरः । महामनू पतश्रुतं'। इंद्रेणसंहिदक्षसेसंजम्मानोऽअर्विभ्युपा । मदूसमानवर्चसा ॥ अनवद्यैरभिर्युभिर्मुखःसहस्वदर्चति । ग रिद्रस्यकाम्यः । अतःपरिमन्नागहिदिवोवारोचनादधि । सर्मस्मिनुंजतेगिरः ॥ इतोासातिमीमहेदिवोवापा चियादपि।इंद्रमहोवारज॑सः॥१२॥ (१।४) इंमिद्गाधिोवृहदि ममिकिर्णः। इंद्रवाणीरनूषत ॥ इंद्रुइद्ध योःसचासंमिश्नु आवंचोयुजा । इंद्रोवज्रीहिरण्ययः ॥ इंद्रौदीर्घायुचक्षस आसूर्यरोहयद्दिवि । विगोभिरद्रिमैरय त् ॥ इंद्ववाजेपुनोवसहस्रप्रधनेषुच । उग्रऽग्राभिरूतिभिः ॥ इंद्रव्यमहाधनऽईद्रुम हवामहे । युजंयत्रेपुवृत्रिण ॥ १३ ॥ सनौवपन्न{चरुंसादावनपावृधि । अस्मभ्यमप्रतिष्कुतः ॥ तुंजेतुजेयऽउत्तरेस्तोमाऽइंद्रस्यवृत्रिणः । न विधेऽअस्यसुष्टुति ॥ वृषायूथेववंसंगःकृष्टीरियोज॑सा । ईशानोऽअप्रतिष्फुतः ॥ यऽएकश्चर्षणीनांवसूनामिरज्य ति । इंद्व-पंचक्षितीनां ॥ इंद्रवोविश्वतस्परिहामहेजनेभ्यः। अस्मार्कमस्तुकेवलः ॥१४॥ (१२३३१) एंद्रसानसिं रयिंसृजित्वानसदासहै । वर्षिष्ठमूतयैभर ॥ नियेनेमुष्टिकृत्ययानिवृत्रारुणर्धामहै । त्योासोन्यर्वता ॥ इंद्रुत्योर्तास (२।४) इंद्रमिदितिदास्यसूजपमधुच्छंदाईद्रोगायत्री। ( ११३१) गद्रेतिदशर्चस्यसूक्तस्यमधुच्छंदाइंद्रोगायत्री।

·ऽआवयंवघनादंदीमहि । जयैमसंयुधिस्पृधः ॥ ययंशूरैभिरस्तुभिरिंद्रुत्वायुजाव्यं । सासह्यामपृतन्यतः ॥ म हाँऽइंद्रपुरश्चनुमहित्वमस्तुवन्त्रिणे । द्यौर्नथिनाशवः ॥ १५ ॥ समोहेवायऽआतिनरःस्तोकस्यसनितौ । विर्मा सोवाधियाययः ॥ यःकुक्षिःसौमपातमःसमुद्रऽपिन्वते । उर्वीरापोनकाकुदः ॥ एवाह्यस्यसूनृताविरप्शीगोमती मही । पक्वाशाखानदाशुपै ॥ एवाहितेविभूतयऽकृतर्यऽइंद्रमावते । सद्यश्चित्संतिदाशुपै ॥ एवाद्यस्यकाम्यास्तोम उक्थंचशंस्या। इंद्रायसोमपीतये॥१६॥(१।३१२) इंद्रहिमत्स्यर्धसोविश्वेभिःसोमपर्वभिः। महाँऽअभिष्टिरोजसा॥ एमैनंसृजतासुतेमंदिमिंद्रायमंदिनै । चक्रिविश्वानिचक्रये ॥ मत्स्वासुशिप्रमुदिभिःस्तोमैभिर्विश्वचर्पणे । सचैपुसर्व नेण्या' ॥ अदृग्रमिंद्रतेगिरःप्रतित्वामुर्दहासत । अजोपावृषभंपति ॥ संचौदयचित्रमुर्वाग्रार्धऽइंद्र्वरेण्यं । असदित्तै विभुप्रभु ॥ १७ ॥ अस्मान्त्सुत्तत्रचोदयेंद्ररायेर स्वतः । तुर्विद्युम्नयशस्वतः ॥ संगोमंदिव्यावदस्मेपृथुश्रयोवृह त् । विश्वायुर्धयक्षितं । अस्मेहियोवृहयुम्नंसहय॒सातमं । इंदूतारथिनीरिपः ।। वसोरिद्र्वसुंपतिंगीभिणत ऋग्मिय । होमगंतारमूतये ॥ सुतेस्तन्योकसेवृहहुत एदरिः । इंद्रायशूपमर्चति ॥१८॥ (१।३।३) गायतित्वा ऽगायत्रिणोर्चन्त्यर्कमर्किर्णः । ब्रह्माणस्त्वाशतक्रतऽउद्वंशमिवयेमिरे ॥ यत्सानो सानुमारुहद्भूर्यस्पष्टका । तदिंद्रो ( १।३।२ ) इंद्रेहीतिदशर्चस्वसूक्तस्यमधुच्छंदाइंद्रोगायत्री। (१॥३॥३) गायंतीतिद्वादशर्चस्यसूक्तस्यमधुच्छंदाइंद्रोऽनुष्टुप् ।

·ऋक्सं. मंडलं? अ.१अ.१ अनु.३ ऽअर्थचेततियूथेनयुप्णिरैजति ॥ युश्वाहिकेशिनाहरीपणाकक्ष्या । अर्थानऽइंद्रसोमपागिरामुप॑श्रुतिंचर ॥ एहि स्तोमाँऽअभिस्वराभिगृणीधारुव । ब्रह्मचनोवसोसचेंद्रय॒ज्ञंचवर्धय ॥ उक्थमिंद्रायशंस्यवर्धनंपुरुनिप्पिधैं । शुक्रोय थासुतेपुणोरारणत्सख्येपुंच ॥ तमिसखित्वईमहेतंरायेतंसुवीर्यं । सशुक्रऽजतनःशकदिद्वोयसुदर्यमानः ॥ १९ ॥ मुविवृतंसुनिरजमिंद्रुत्वादातमिद्यशः । गवामपजंवृधिकृणुप्वराधोऽअद्रिवः ॥ नहित्यारोद॑सीऽभेऽपायर्माण मिन्व॑तः । जेपुःस्वर्वतीपःसंगाऽअस्मभ्यधूनहि ॥ आश्रुत्कर्णश्रुधीहनूचिदधिप्वमेगिरः । इंद्रुस्तोममिमममत प्वायुजश्चिदंतरं ॥ विद्माहित्यापैतमवाजेपुहवनश्रुतं । वृषेतमस्यहूमहऊतिसंहस्रसातमां ॥ आतूनऽइंद्रकौशिकम दसानःसुतंर्पिय । नव्यमायुःप्रसूतिरधीसहस्रसामूपि ॥ परित्यागिर्वणोगिरहमाभवंतुविश्वतः । युद्धायुमनुवृद्ध योजुष्टभिवंतुजुष्टयः ॥२०॥ (१।३१४) इं→विश्वाऽअवीवृधन्त्समुद्रव्यचसंगिरः । रथीतमरथीनांवाजानांसत्पतिप ति ॥ सख्येतऽइंद्रवाजिनोमाभैमशवसस्पते । त्वामुभिप्रणौनुमोजेारमपराजितं ॥ पूर्वीरिंद्रस्यरातयोनयिदस्यत्यू तयः । यदीवाजस्यगोम॑तःस्तोतृभ्योमहंतेमुघ' ॥ पुरां दुर्युवाकविरमितीजाऽअजायत । इंद्रोविश्वस्यकर्मणोधर्ता युज्रीपुरुष्टुतः ॥ त्वंवलस्यगोमतोपावरद्रिवोविल । त्वांयाऽअविभ्युपस्तुज्यमानासऽआविपुः ॥ तवाहंशरराति (१।३१४) इंद्रविश्वाइत्यष्टर्चस्वसूक्तस्यजेतामाधुच्छंदसइंद्रोनुष्टुप् ।

·भिःमत्यायसिंधुमावदन् । उपातिष्ठतगिर्वणोविदुष्टेतस्यकारवः ॥ मायाभिरिंद्रमायित्वंशुष्णमातिरः । विदुष्टेत स्यमधिरास्तेषांश्रवांस्युत्तिर ॥ इंद्रुमीशानमोजसाभिस्तोमाऽअनूपत । सहवंयस्यरातयऽजतवासंतिभूयसीः ॥२१॥ (१।४।१ ) अग्निंदूतंणीमहेहोतारंविश्ववेदसं । अस्यय॒ज्ञस्य॑सुक्रतुं ॥ अग्निमग्निहवीमभिःसाहवंतविश्पतिम् । हव्यवाहपुरुप्रियं' ॥ अग्नेदे॒वाँऽहावहजज्ञानोयुक्तवहिपे । असिहोतानऽईड्यः । ताँऽशतोविवोधय॒यदग्नेयासिंदू त्य । दुवैरासंत्सिवहिर्षि ॥ घृताहवनदीदिवःप्रतिप्मरिर्पतोदह । अग्नेत्वरक्षस्विनः ॥ अग्निनाग्निःसमिध्यतेकविर्गृह पतियुवा । हव्यवाड्जुह्वास्यः ॥ २२॥ कविमग्निमुप॑स्तुहिसत्यधर्माणमध्वरे। देवममीवचातनं ॥ यस्त्वामग्नेहविष्प तिर्दृतंदैवसपर्यति । तस्य॑स्मप्राविताभव ॥ योऽअग्निदेवीतयेहविष्माऽआविवासति । तस्मैपावकमूळय ॥ सनः पावकदीदिवोग्नेदे॒वाँऽहावह । उपयुज्ञहुविश्वनः ॥ सनःस्तान आभरगायत्रेणनवीयसा। रयिंवीरवतीमिपं । अग्ने । शुक्रेणशोचिपाविश्वाभिर्देवहूतिभिः । इमस्तोमंजुषस्वनः ॥ २३ ॥ (११४।२) सुसमिद्धोनुआवहदे॒वाँऽग्नेहविष्म । (१।४।१) अग्मिंदूतमितिद्वादशर्चस्यसूक्तस्यकाण्वोमेधातिथिरग्निर्गायत्रीअग्निनाग्निरित्यस्यानिर्मथ्याहवनीयावग्नीदेवते । (१।४।२) सु । |समिद्धइतिद्वादशस्यसूक्तस्यमेधातिथिःप्रथमायाइध्मः (समिद्धोग्निर्वा) द्वितीयायास्तनूनपात्तृतीयायानराशंसःचतुर्थ्याइळ:पंचम्यायाह: पष्टयादेव्योद्वारःसप्तम्याउपासानक्ताअष्टम्यादैव्यौहोतारौ (प्रचेतसावितिगुणः)नवम्या:सरस्वतीळाभारत्यादशम्यास्त्वष्टाएकादश्यावनस्प ।

·स्म. मंडलं? अनु.४ ॥७॥ ते । होतःपाययक्षिच ॥ मधुमंतंतनूनपाद्यदेवेपुनःकये । अद्याकृणुहिवीतये ॥ नराशसमिहमियमुस्मिन्यज्ञऽउप हये । मधुजिहंहविष्कृत ॥ अग्नेसुसतमरथैदेवाँऽईळितऽआवह । असिहोतामर्हितः ॥ स्तृणीतर्हिरीनुपग्घृती छमनीषिणः। यत्रामृतस्य॒चक्षणं ॥ विश्रयंतामृतायधोद्वारोदेवीरसश्चतः । अद्यानूनंचयष्टये ॥ २४ ॥ नतोपासा सुपेर्गसास्मिन्यज्ञऽउपहये । हुदैनौवहिरासदै । तासुजिह्वाऽउपहयेहोतारादेव्याकवी । यद्वनौयक्षताममम् ॥ इ लासरस्वतीमहीतिम्रोदेवीमयोभुवः । यहि सीदत्य॒मिधः ॥ इहत्वष्टारमग्रियंवश्वरूपमुपहये । अस्माकमस्तुकेव लः ॥ अवसृजावनस्पतॄदेवदेवेभ्योहविः । प्रदातुर्रस्तुचेतनं । स्वाहा॑य॒ज्ञंकृणोतनाय॒यवनोगृहे । तत्रदे॒वाँऽउप तये ॥ २५ ॥ (११४३) ऐभिरग्नेदुवोगिरोविश्वेभिःसोमपीतये । देवेभिर्याहियक्षिच ॥ आत्वाकण्याऽअहूपतगृणं तिविधियः। देवेभिरग्नऽआर्गहि ॥ द्रवायूवृहस्पतिमित्राग्निंपूपर्णभग । आदित्यान्मारतंगणं' ॥ प्रौनियंत इंदयोमत्सरामादयिष्णयः। द्रुप्सामर्थ्यश्चमुपदः ॥ ईळतेत्यामवस्ययःकण्यासोयुक्तबहिषः । हुविष्मतोऽअरंकृतः ॥ घृतपठामनोयुज़ोयेत्यायहतिवहयः । आदे॒वान्त्सोमपीतये ॥ २६ ॥ तान्यजत्राँऽऋतावृधोग्नेपलीवतस्कृधि । मध्यः तिःद्वादश्याःसाहाकृतयोदेवता गायत्रीउँदः ( एतदापीसूकं)। (१।४।३) ऐभिरमइतिद्वादशस्यसूक्तम्यमेधातिथिर्विश्वेदेवागायत्री। (वैधदेवत्वंसूफभेदप्रयोगे । यहिंगसांदेवतेतिपक्षेद्ययोयोरपितृतीयायाविश्वेदेवा.ततोनवानाममिःएवंद्वादग)।

·सुजिहपायय ॥ येयजत्रायऽईड्यास्तेतैपिवंतुजिह्वया। मधौरग्नेवपद्दति ॥ आकीसूर्यस्यरोचनाद्विश्वान्देवाँऽउपधः। विमोहोतेहर्वक्षति ॥ विश्वेभिःसोम्यंमध्यग्नऽइंद्रेणवायुना । पिबामित्रस्य॒धामभिः ॥ त्वंहोतामनुहितोग्नेय॒ज्ञेपुंसी दसि । सेमंनोऽअध्वरंयज । युवाहरपीरथैहरितौदेवरोहितः । तार्भिर्दैवाँऽइहावह ।। २७ । ( ११४४ ) इंद्रुसो मपिर्वऽऋतुनात्याविशंत्विदेवः । मत्सरासस्तदौकसः॥मरुतःपिर्वतऽऋतुनापोत्राद्यशंपुनीतन । यूयंहिष्ठासुदानवः ।। अभियगृणीहिनोमायोनेष्टःपिर्वऽऋतुनो । त्वंहिरनधाऽअसि अग्नेदेवाँऽहुहावहसादयायोनिपुत्रिषु । परिभूपपि वऽऋतुर्ना ॥ ब्राह्मणादिगुराधसःपिवासोममृतूंरर्नु । तवेद्धिसृख्यमस्तृतं ॥ युवंदक्षघृतम्रतमित्रावरुणदूळभै । ऋतु यज्ञमाशाथे ॥ २८ ॥ द्रविणोदाद्रविणसोनावहस्तासोऽअध्वरे । यज्ञेपुदेवीळते ॥ दूविणोदाददातुनोबसू नियानिविरे। देवेपुतावनामहे ॥ द्रविणोदाःर्पिपीपतिजुहोतप्रचतिष्ठत । नेष्ट्रातुभिरिप्यत ॥ यत्त्वातुरीयमृतु भिषिणोदोयजामहे । अर्धस्मानोददिर्भव ॥ अश्विनापितमधुदीर्घग्नीशुचित्रता । ऋतुनायज्ञवाहसा ॥ गार्हपत्ये नसंत्यऽऋतुनायजनीरसि । देवान्देवय॒तेयज ॥ २९॥ (४५) आत्वविहंतुहरयोवृषणंसोमपीतये । इंद्रत्वासूर (१।४।४) इंद्रसोममितिद्वादशस्यसूक्तस्यमेधातिथिःआद्यानांपण्णांईंद्रोमरुतस्त्वष्टाग्निरिंद्रोमित्रावरुणौततश्चतसृगांद्रविणोदाअग्निः एकादश्याअश्विनौद्वादश्यामिर्गायत्री । (स्तुदेवताएताः) । (११४५) आत्वावहत्वितिनवर्चस्वसूक्तस्यमेधातिथिरिंद्रोगायत्री।

·मंडलं १
ऋक्सं.
अनु.५
॥८॥
चक्षसः ॥ इमाधानाधृतस्नुवोहरीऽहोपंवक्षतः । इंद्रसुखतमेरथै ॥ इंद्रमातहवामहऽइंद्रप्रय॒त्य॑ध्वरे । इं→सोमस्य
पीतये॥ उपनःसुतमार्गहिहारंभिरिंद्रकेशिभिः। सुतेहित्वाहवामहे ॥सेमनःस्तोममागापेदंसवनसुतं । गोरोनर्तृपितः
पिंव॥३०॥ इमेसोमासऽइंदवःमुतासोअर्धिर्हिषि । ताँऽईसहसेपिव ॥ अयंतेस्तोमोऽअग्रियोहृदिस्पृर्गस्तुशंतमः।
अथासोमसुतंर्पिव ॥ विश्वमित्सर्वनंसुतमिंद्रोमायगच्छति। वृत्रहासोमपीतये ॥ सेमंतःकाममाणगोभिरश्वैःशतक
तो। स्तोमत्वास्वाध्यः ॥३१ ॥ (१।४।६) इंद्रावरुणयोहंसम्राजोरवऽआणे । तानौमृळातऽईदृशै ॥ गंतारा
हिस्थोसेहव॑विस्यमावतः । धर्ता चर्पणीनां ॥ अनुकामतर्पयेथामिद्रावरुणरायऽआ। तावनिर्दिष्ठमीमहे ॥ यु
वाकुहिशीनायुवाकुसुमतीनां । भुयामवाज़दान ॥ इंद्रःसहस्रदानांवरुणःशंस्यांनां । ऋतुर्भवत्युक्थ्य ॥ ३२ ॥
तयोरिदवसावर्यसनेमनिधीमहि । स्यादुतपरेचनं ।। इंद्रावरुणवामहं वेचित्रायराधसे । अस्मान्सुजिग्युप॑स्कृतं ॥
इंद्रावरुणनूनुवांसिपसंतीपुधीप्या । अस्मभ्यंशर्मयच्छतं ॥ प्रामश्नोतुसुष्टुतिरिंद्रावरुणयांहुवे । यामृधाथै सधस्तुं
तिं ॥ ३३ ॥ ( १।५।१) सोमानस्वरणंकृणहिब्रह्मणस्पते । कक्षीयतयऽऔशिजः ॥ योरेवान्योऽअमीवहावमुवि
(१।४।६) इंद्रावरुणयोरितिनवर्चम्यसूक्तस्यमेधातिथिरिंद्रावरुणौगायत्री । युवाकुहिदुचौपादनिवृतौ (इंद्रःसहस्रतिहसीयसी
वा)। (१।१।१) सोमानमितिनवर्चम्पसूक्तस्यमेधातिथि.आद्यानांविरणांब्रह्मणस्पतिःचतुयाइंद्रसोमब्रह्मणस्पतयःपंचम्याईद्रसोमब्रह्मण
॥८॥

·. पुष्टिवर्धनः । सनःसिपक्तुयस्तुरः ॥ मानःशंसोऽअररुपोधूर्तिःप्रणङ्मय॑स्य । रक्षाणोब्रह्मणस्पते ॥ सर्घावीरोनार प्यतियमिंद्रोब्रह्मणस्पतिः । सोमोहिनोतिमत्यै ॥ त्वंतंब्रह्मणस्पतेसोमऽइंद्रश्चमत्यै । दक्षिणापात्वंहसः ॥ ३४ ॥ सदसस्पतिमद्भुतंप्रियमिद्रस्यकाम्य । सनिमेधामयासिपं ॥ यस्मादृतेनसिध्यतियज्ञोविपश्चितश्चन । सधीनांयोगमि न्यति ॥ आभोतिहविष्कृतिमांचकृणोत्यध्वरं । होदेिवेपुंगच्छति ॥ नराशसँसुधृष्टम॒मप॑श्यसप्रर्थस्तमं । दिवोन सामखसं ॥ ३५ ॥ ( ११५।२) प्रतित्यंचारुमध्वरंगोपीथायप्रहूयसे । मरुद्भिरग्नऽआर्गहि ॥ नहिदेवोनमोमहस्त युक्रतुपरः। मुरुदि० ॥ येमहोरजसोविदुर्विश्वेदेवासोऽअद्रुहः । मुरुद्भिः॥ यऽजग्राऽअर्कानुचुराधृष्टासऽओज सा। मुरुद्भिः॥ येशुभ्राधोरवर्पसःसुक्षत्रासौरिशादसः । मरुद्भिः ॥ ३६ ॥ येनाकस्याधिरोचनेदिविदे॒वासऽआस ते । मुरुद्भिः ॥ यऽईसयंतिपर्वतान्तिरःसमुद्रमणवं । मरुद्भि० ॥ आयेतन्वतिरश्मिभिस्तिरःसमुद्रमोजसा । मरु मि० ॥ अभि|पूर्वपीतयेसृजामिसोम्यंमधु । मुरुद्भि० ॥ ३७ ॥ ॥ इतिप्रथमाष्टकेप्रथमोऽध्यायः॥ १॥ स्पतयोदक्षिणाचततश्चतसृणांसदस्पतिः (अंसायानराशंसोवा) गायत्री । (१।५।२) प्रतित्यमितिनवर्चस्यसूक्तस्यमेधातिथिरमामरु तोगायत्री । इतिप्रथमोऽध्यायः । aroo

·मंडलं१
ऋक्सं.
--
अ.११.१
अनु.५
॥ अथप्रत्यध्यायगतदेवतत्यागसंग्रहः ॥
प्रथमाष्टके मूक्तमंख्या १२१ ऋचः १३७०
प्रथमाध्याये वर्गाः ३७ सूक्तानि १० ऋचः १९४ ॥ अथत्यागः ।। अमयइदनमम ९ वायवइदं० ३ इंद्रयायुभ्यामिदं० ३
मिनारुणाभ्यामिदं० ३ अश्विभ्यामिदं० ३ इंद्रायेदं० ३ विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं० ३ सरखत्याइदं० ३ इंद्रायेदं० २३ मरुझ्यइदं० इंद्र
मरुभ्यइद० मरुभ्यइदं० इंद्रमरुभ्यइदं० मरुभ्यइद २ इंद्रायेदं० ५१ अमयइदं० ५निर्मथ्याहवनीयाभ्याममिभ्यामिदं० अमयइदं०६
इध्माय(समिद्धायवा)मयइदं० तनूनपातइदं० नराशंसायेदं० इळायेदं० वर्हिपददं० देवीभ्योद्वाhइदं० उपासानक्ताभ्यामिदं० दैवीभ्यां
होतृभ्यांप्रचेतोभ्यामिदं० सरखतीळाभारतीभ्यइदं त्वष्टइदं० वनस्पतयइदं० साहाकृतिभ्यइदं० विश्वेभ्योदेवेभ्य इदं०१२ (अग्नयइदं०२
विश्वेभ्योदेवभ्यइदं० अमयइदं० ९) इंद्रायेदं० मरुभ्यइदं० त्वष्ट्रइदं० अमयइदं० इंद्रायेदं० मित्रावरुणाभ्यामिदं द्रविणोदरोमय
इदं०४ अश्विभ्यामिदं० अमयइदं० इंद्रायेदं० ९ इंद्रावरुणाभ्यामिदं० ९ ब्रह्मणस्पतयइदं० ३ इंद्रसोमब्रह्मणम्पतिभ्यइदं० दक्षिणे
दूसोमब्रह्मणस्पतिभ्यइदं० सदसस्पतयइदं० ३ सदसस्पतयेनराशंसायवेदं० अमामरुभ्यइदं० ९॥ इतिप्रथमोऽध्यायः ॥ १॥
॥९॥

·. अयमष्टावार्भवमिहपळेंद्राग्नमातर्युजासैकाचतनआश्विन्यस्तथासावित्र्य॑आग्नेय्यौद्वेदेवीनामेकैकेंद्राणीवरुणा न्यग्नायीनांद्यावापृथिव्यपार्थिवीपवैष्णव्योऽतोदेवादैवीवातीवाश्चतुर्विंशतिर्वायव्यैकेंद्रयायव्योमैत्रावरुणमरु त्वतीयवैश्वदेवपीप्णास्तृाःशिष्टाआप्योत्याध्यक्षुग्नेय्यप्वंतःपुरउप्णिपरानुष्टुपतिनश्चात्याएकविंशीप्रतिष्ठा कस्यपंचोनाजीगतिःशुनःशेपःसकृत्रिमोवैश्वामित्रौदेवरातोवारुणंतुत्रैष्टुर्भमादौकाय्याग्नेय्यौसावित्रस्तृचोगाय त्रोस्यांत्याभागीर्वायञ्चित्मकावसिप्वदशाग्नेयंत्वन्वंसप्तोनागायत्रंत्यादैवीत्रिष्टुंव्यत्रयावानवपळनुष्टुवादियच्चि 'योलूखल्यौपरेमौसल्याचप्रजापतेर्हरिश्चंद्रस्यात्याचर्मप्रशंसायच्चित्सप्तपक्तिमायोन्यधिकस्मिाकंपाद निर्च च्छचत्रिष्टुप्परौतृचावाश्विनीपस्यौत्वमग्नेढ्यूनाहिरण्यस्तूपआग्नेयंत्रिष्टुंवत्याप्टमीपोळश्याचेंद्रस्यपंचोना ॥२॥ हरिः ॐ ॥ (१।५।३) अयंदेवाय॒जन्मनेस्तोमोविप्रेभिरासया ।अारिरत्नधातमः॥यइंद्रायवचोयुतितधुर्मनसाहरी । शमीभिर्यज्ञमाशत ॥ तक्षन्नासत्याभ्यांपरिज्मानंसुखंरथे । तक्षन्धेनुसंवर्घाम् ॥ युवानापितरापुनःसत्यमंत्राऽऋजूय वः । कुभवौविष्यक्रत ॥ संयोमदासोऽअग्मतेंद्रेणचमुरुत्वता । आदित्येभिश्चराजभिः ॥ १॥ उतत्यंमसंनयंत्व टुंदे॒वस्यनिष्कृतं । अकर्तचतुरःपुनः । तेनोरलानिधत्त त्रिरासाप्तानिसुन्वते। एकमेकंसुशुस्तिभिः॥ अधारयंतवद्ध (११५६३.) अयंदेवायेसष्टर्चस्वसूक्तस्यमेधातिथिळभवोगायत्री।'

·ऋक्सं.
मंडलं?
अ.१.२
अनु.५
॥१०॥
योभजंतसुकृत्ययो । भागदेवेषयज्ञियम् ॥ २॥ (१२५१४ ) इहेंद्राग्नीऽउपह्वयेतयोरित्स्तोममुश्मसि । तासोमसोम
पातमा ॥ ताय॒ज्ञेपुप्रशंसतेंद्राग्नी भतानरः । तार्गायत्रेऍगायत ॥ तामित्रस्यप्रशस्तयऽइंद्राग्नीताहवामहे । सोमपा
सोमपीतये ॥ जनासंताहयामहुऽउपेदंसंर्वनंसुतम् । इंद्राग्नीऽपहर्गच्छतां ॥ तामहांतासदुस्पतीऽइंद्राग्नीरक्षउजतं ।
अप्रजाःसंत्यत्रिणः ॥ ते सत्येनजागृतमधिप्रचेतुनैपदे । इंद्रामोशर्मयच्छतम् ॥ ३॥ (११५३५) प्रायुजाविवोधया
श्विनावेहगच्छताम् । अस्यसोमस्यपीतये ॥ यासुरारीतमोभादेवादिविस्पृशा । अश्विनाताहवामहे ॥ यावांक
शामधुमत्यश्विनासूनृतावती । तयायुमिमिक्षतम् ॥ नहिवामस्तिदूरकेयत्रारथै नगच्छथः । अविनासोमिनौगृ
हम्' ॥ हिरण्यपाणिमूतयेसवितारमुप॑हये । सचेत्ादेवापदं' ॥ ४॥ अपांनपातमवसेसवितारमुपस्तुहि । तस्यैव
तान्युश्मसि ॥ विभक्कारहवामहेवसौश्चित्रस्य॒राधसः । सतारनृचक्षसम् ॥ सायऽआनिषीदतसवितास्तोम्योनु
नः । दाताराधोसिशुभति ॥ अग्नेपनी रिहार्यहदेवा मुशतीरुप । त्यष्टारसोमपीतये ॥ आग्नाऽअग्नऽहासेहोत्री
(१३५४४ ) इहेंद्राग्नीइतिपळर्चस्यसूक्तस्यमेधातिथिरिंद्रानीगायत्री । (१।५।५) प्रातयुजेलेकविंशत्यूचस्यसूक्तस्यमेधातिथिःआद्यानां
चतसृणामश्विनौततश्चतसृणांसविताततोद्वयोरमिःततएकस्यादेव्याततएकस्याइंद्राणीवरुणान्यमाय्यःततोद्वयोवाथिव्यौततएकस्याः
पृथिवीततःपण्णांविष्णुः (अतोदेवाइत्यस्यादेवावा) गायत्री।
॥१०॥

·यविष्ठभारतीम् । वस्त्रींधिपणावह ॥ ५॥ अभिनौदे॒वीरवसामहःशर्मणानृपत्नीः । अच्छिन्नपत्राःसचंता ॥ इहें द्वाणीमुपह्वयेवरुणानीस्वस्तये । अग्नायींसोमपीतये ॥ महीद्यौःपृथिवीचनऽड्मयमिमिक्षतां । पिपृतांनोभरीम भिः ॥ तयोरिद्धृतवत्पयोविनारिहंतिधीतिभिः । गंधर्वस्यध्रुवेपदे' ।। स्योनापृथिविभवानृक्षरानवेर्शनी । यच्छानः शर्मसप्रर्थः ॥ ६ ॥ अौदे॒वाऽअवंतुनीयतीविष्णुविचक्रमे । पृथिव्याःसप्तधामभिः ॥ इदंविष्णुर्विचक्रमैत्रेधानिर्द घेपदम् । समूहमस्यपांसुरे' ॥ त्रीणिपदाविचक्रमेविष्णुर्गोपाऽअदाभ्यः । अतोधर्माणिधारयन् ॥ विष्णोःकर्माणि पश्यतयतोवतानिपस्पशे । इंद्रस्य॒युज्यसखा ॥ तद्विष्णोःपरमपदंसौपश्यंतिसूरयः । दिवौवचक्षुराततम् ॥ तद्वि सोविपन्यवौजागृवांसःसमिधते । विष्णोर्यत्परमपदं ॥७॥ (११५।६) तीब्राःसोसिऽआगह्याशीर्वतःसुताऽडमे । वायोतान्प्रस्थितान्पिव ॥ उभादेवादिविस्पृशेद्रवायूहवामहे । अस्यसोम॑स्यपीतये ॥ इंद्रवायूमनोजुवाविहिवंतऽऊ (१।५।६) तीमाःसोमासइतिचतुर्विशत्यूचस्यसूक्तस्यमेधातिथिःआद्यायावायुःततोद्वयोरिंद्रवायूततसिसृणांमित्रावरुणौततस्तिमृणांम रुतः ( मरुत्वानिंद्रइतिकेचित्) ततस्तिसृणांविश्वेदेवाःततस्तिसृणांपूपाततःसप्तानामापःततएकस्याअग्न्यापःततएकस्याअग्निःअप्वंतरिति पुरउष्णिमासुमइत्यगुष्ठपइदमापइत्याद्यास्तिस्रोनुष्टुभःआपःपृणीतेतिप्रतिष्ठाशेपागायत्र्यः ॥ (अन्यापइत्यत्रापशब्दस्यपूर्वनिपातेप्राप्तेद्वं द्वघिइतिसूत्रादग्निशब्दस्यपूर्वनिपातःकृतः)।

·।
क्स.
मंडलं१
स.१२.२
॥११॥
तये । सहस्राक्षाधियस्पती ॥ मित्रव्यहवामहेवरुणसोमपीतये । जज्ञानापूतदक्षसा ॥ तेनुयातायातस्यज्यो
तिपस्पती । तामित्रावरुणाहुवे ॥ ८॥ वरुणःप्रायिता वन्मित्रोविश्वाभिरूतिभिः । करतांनःसुराधसः ॥ मरुत्वं
तहयामहुऽइंद्रमासोमपीतये । सजूर्गणेनतूंपतु ॥ इंद्रज्येष्ठामरुद्गणादेवासःपूर्वरातयः । पिश्येममश्रुताम् ॥ हुत
पुत्रंसुदानयऽइंद्रेणुसहसायुजा । मानौदुःशंसऽईशत ॥ विश्वान्दे॒वान्हवामहेमरुतःसोमपीतये । उग्राहिएश्निमातरः
॥ ९॥ जयतामिवतन्यतुर्मरुतमितिधृष्णुया । यच्छुभैयाथानरः ॥ हुस्काराद्विद्युतस्पर्यतौजाताऽअवंतुनः ।
मुरुतौमृळयंतुनः ॥ आपूचित्रवहिपमाणेधरुणदिवः। आनिष्टंयापशुम्' ॥ पूपाराजानुमाणिरर्पगृहुंगुहाँहि
तं । अविदचित्रवहिपम् ॥ उतोसमामिदुभिःपड्युक्ताऽअनुसेविंधत् । गोभिर्यवनचर्कपत् ॥ १० ॥ अंवोयत्य
ध्वभिर्जामयोऽअध्वरीयतां । पूंचतीमधुनापर्यः ॥ अमूर्याऽउपसूर्येयाभिर्वासूर्यःसह । तानौहिन्वंत्वध्वरम् ॥
अपोदेवीरपह्वयेयगाव:पिर्वतिनः। सिंधुभ्यःकत्वहुविः ॥ अप्स्वंतरमृतमप्मुभैपुजमपामुतप्रस्तिये। देवाभ
तवाजिनः ॥ अप्सुमेसोमोऽअब्रवीदंतर्विश्वानिभेजा। अमिंचविश्वशंभुवमार्पश्चविश्वभपजीः ॥ ११॥ आपः
पृणीतभैपजंवरूधेतन्ये मम । ज्योकसूर्यदृशे॥ इदमापःप्रयहतयत्किंचदुरितमर्यि । यद्वाहमभिदुद्रोहयद्वा
शेपउतानृतम् ॥ आपोऽअद्यान्वघारिपरसैनसम॑गस्महि । पय॑स्वानमऽमार्गहितमाससृजवर्चसा ॥ साने
॥१२॥

·वर्चसासृजसमजयासमायुषा । विद्युमऽअस्यदेवाऽइंद्रोविद्यात्सहऽऋषिभिः ॥ १२॥ ( श६१ ) कस्य॑नून कतमस्यामृतानांमनामहेचारदेवस्यनाम । कोनोमह्याऽअदितयेपुनर्दारिपतरचदृशेयमातरंच ॥ अग्नेर्वयंप्रथमस्या मृानामनामहेचारुदेवस्यनाम । सनौमह्याऽअदितयेपुर्नपितरंचदृशेयमातरैच ॥ अभिवादेवसवितुरीशानवा याणां । सदावन्भागमीमहे ॥ यश्चिद्धितइत्थाभगःशशमानःपुरानिदः । अद्वैपोहस्तयोर्दधे ॥ भगंभक्तस्यतेव्यमु दशेमतवाव॑सा । मूर्धानरायऽआरभे ॥ १३ ॥ नहितैक्षत्रंनसहोनमन्युवर्यश्चनामीपतयंत आपुः । नेमाऽआपो अनिमिपंचरती येवातस्यामिनत्यम्य ॥ अवुभेराजावरुणोवनस्योर्ध्वस्तूपंददतेपूतदक्षः। नीचीनाःस्थुरुपरिवुन एंपामस्मेऽअंतर्निहिताःकेतवःस्युः ॥ उरुहिराजावरुणश्चकारसूर्यायपंथामन्तवाऽ। अपपादामतिधातवेकरुताप बक्ताहृदयाविधश्चित् ॥ शतंतैराजन्भिपजःसहनमुर्वागभीरासुमतिप्टेंऽअस्तु । वाधस्वदूरेनितिपराचैःकृतंचिदेनः ममुग्ध्यस्मत् ॥ अमीयऽऋक्षानिहितासऽउच्चानक्तंददृकुहचिद्दिवेयुः । अदब्धानिवरुणस्यव्रतानिविचार्कशचंद्र मानक्तमेति ॥ १४ ॥ तत्त्वायामिब्रह्मणावंदमानुस्तदाशस्तियजमानोहविभिः । अहेळमानोवरुणेहवोध्युरुशंसमान (११६३१) कस्यनूनमितिपंचदशर्चस्यसूक्तस्यआजीगतिःशुनःशेपःसकृत्रिमोवैश्वामित्रोदेवरातः आद्यायाःकःद्वितीयायाअग्निलतस्ति- मृणांसविता (भगभक्तम्येयस्याभंगोवा ) नहितेक्षत्रमित्याद्यानांवरुणस्त्रिष्टुप् अभित्वेत्यादितियोगायत्र्यः ।

·मंडलं १ म...२ अनु.६ ॥१२॥ आयुःप्रमोपीः ॥ तदिग्नतहिवामामादुनयाचदाविष्टे । शुनःोपोयमहभीतःमोऽअस्मानाजावर जोगुमोकू ।। शुनःगेपोहा भीतरित्रादिस्यंदुपदेशः । अयनराजायणःमसृग्याविहाँऽअदधोविमुमोक्कुपा मान् ॥ गहलोपरणनीभिरयज्ञेभिरीमहेहुविभिः क्षय॑नम्मभ्यमसुरमताराजग्नेनामिश्रियःकृतानि । उदु मरणार्गमम्पदामंनिर्मभ्यमंश्रयाय । अाग्यमादित्यग्रतेतपानागमोऽअदितयेस्याम॥१५॥ (१०६२) यचि जिनेदिनीयथामदेरणानं । मिनीममिद्यायपि ॥ मानौयुधायहुलये जिहीळानस्य॑रीरधः । माहणानस्यमन्यवै। मिली कार्यनमनोरधीर नगदितं । गीभिरुिणमीमहि ॥ पराहिमेरिर्मन्यय:पतिवर्यऽदृष्टये । वयोनमतीरुपं ।। कदार्शनियनरमापरणं करामहे । मुट्ठीकायोगपर्वमं ॥ १६ ॥ तदिममानाशातेये तानप्रयुच्छतः । धृतमताय दाशुषे । येहायोबीनापुदम॑तरिक्षणपततां । येर्दनावःसमुद्रियः ॥ येदमामोधृतम्रतोद्वादशजाय॑तः । पेदायऽप जायते ॥ येवास्सिपनिमुरौप्यसंवृहतः । यदायेऽअध्यासते ॥ निषमादधृतम्रतोवरुणःपुस्त्या म्या । साम्रो ग्यायमुर्नुः ॥ १७ ॥ अतोविश्वान्य ताचिकिरयाऽअभिपश्यति । तानियाचकत्या ॥ सनोविश्वाहामुफतुरा दित्यःगुपर्धा करत् । प्रणमादूषितारिपत् ॥ विधंद्रापिहिरण्यपरुणोयस्तनिर्णिज । परिस्पोनिदिरे । नयं (१२) गणितिनश्यकशिपस्यमूलम्यगुनःशेपोवरणोगायत्री । ॥१२॥ - ·दिप्सतिदिप्सोनद्रुह्मणोजनानां । नदेवमुभिर्मातयः॥ तयोमार्नुपेष्वायश्चिक्रेऽअसाम्या । अस्माकमुदरेष्वा ॥ १८ ॥ परमेयंतिधीतयोगावोनगन्यूतीरनु । इच्छंतीरुरुचक्षसं ॥ संनुवौचाव पुनर्योमेमध्वाभृतं । होत्यक्षद सेमिया ॥ दर्शनुविश्वदर्शतंदशरथुमधिक्षमि । एता पतमेगिरः॥ इममैवरुणश्रुधीहर्वमुद्यार्चमृळय । त्यामव॒स्युरा चके ॥ त्वविश्वस्यमेधिरदिवश्वग्मचराजसि । सयामनिप्रतिश्रुधि ॥ उर्दुत्तममुमुग्धिनोविपाशंमध्युमंचूत । अर्वाध मानिजीवसे ॥ १९॥ (१९६३) यसिप्वाहिमियेध्यवाण्यूजोपते । सेमंनोऽअध्वरंयज ॥ निनोहोतावरेण्यःसदीय विष्ठमन्मभिः । अग्नेदिविमतावर्चः ।। आहिप्ासूनवैपितापिर्यजेत्यापय । सखासख्येवरेण्यः ॥ आनौवहींरिशाद सोवरुणोमित्रोऽअर्यमा । सीदतुम पोयथा ॥ पूर्णहोतरस्यनोमंदस्वस॒ख्यस्यच । इमाऽपुश्रुधीगिरः ॥ २०॥ य चिद्धिशर्धतात देवंदैवंयर्जामहे । त्वेऽइ यतेहविः ॥ प्रयोनौऽअस्तुविश्पतिर्होतामुंद्रोवरेण्यः । मिया:स्वमयौव य' ॥ स्वग्नयोहिवार्यदेवासौदधिरेचनः । स्वप्नयोमनामहे ॥ अथानऽभयैपाममृतमानां । मिथःसैतुप्रशस्तयः॥ विश्वेभिरग्नेऽअग्निभिरिमयज्ञमिदंवचः। चनौधाःसहसोयहो ॥२१॥ (१६४) अन्नत्वापारवंतंबंदध्याऽअग्निंनो (२०६३) वसिप्वेतिदशर्चस्यसूक्तस्यशुनःशेपोग्निर्गायनी । (२०६४) अश्वनत्वेतित्रयोदशस्यसूक्तस्यशुनःशेपोऽमिर्गायत्री । नमोम हन्यइत्यस्यादेवालिटुप।

·ऋक्सं.
मंडलं १
अनु.६
.
॥१३॥
भिः। सम्राजतमध्यराणां ॥ सर्वानःसूनुःशवसापृथुपंगामासुशेवः । मीट्वाँऽअस्माकंवभूयात् ॥ सौदूराचासाचनि
मत्यौदपायोः । पाहिसमिविश्वायुः ॥ इममूपुत्वमस्मासनिंगायचंनन्यांसं । अग्नेदेवेपुप्रयोचः ॥ आनौभजपर
मेष्वावाजेपुमध्यमेए । शिक्षावस्वोऽअंतमस्य ॥ २२ ॥ विभक्तासिचित्रभानोसिंधौरूमाऽउपाकऽआ । सद्योदाशुषे
क्षरसि ॥ यमग्नेपृत्सुमर्त्यमवावाजेपुयंजनाः । संयताशश्वतीरिर्पः ॥ नकिरस्यसहत्यपर्येताकर्यस्यचित् । वाजोऽअ
स्तिश्रुवायं ॥ सवाजविश्वचर्षणिरदिरस्तुतरुता । विप्रेभिरस्तुसनिता ॥ जराबोधतदिविहिवशेविशेय॒ज्ञियाय ।
स्तोमरुद्रायदृर्शीकं ॥ २३ ॥ सनौमुहाँऽअनिमानोधूमकेतुःपुरुश्चंद्रः । धियेवाजोयहिन्यतु ॥ सरेवाँऽइवविश्पतिर्दै
व्याकेतुःशृणोतुनः। उक्थैरग्निर्वृहानुः ॥ नौमूहयोनमौऽअर्भकेभ्योनमोयुव॑भ्योनमंऽआशिनेभ्यः । योमदे
यान्यर्दिशुक्राममाज्यायसःशसमाक्षिदेवाः ॥२४॥ (१९०५) यत्रप्रायांपृथुवुनऽऊोभवतिसोतवे। उलूखेलसु
तानामवेविंद्रजल्गुलः ॥ यद्वाविवजधनाधिपण्याकृता । उलूखेल० ॥यनार्यपच्यवमुपच्यवंचशिक्षते । उलूर्ख
ल० ॥ यत्रमायिवभतेरश्मीन्यमितवाऽईव । उलूखेल० ॥ यचिद्धित्वंगृहेगृहऽउलूखलकयुज्यसै । इहयुमत्तम
( शा) यत्रमावेविनवर्षस्यसूक्तस्यआद्यानांचतसृणामिंद्रःततोद्वयोरुलूखलंततोद्वयोगलूरपलमुसले त्यायाःप्रजापतिर्हरिश्चंद्रः
(अधिषवणचर्मदेवतावा) आद्या.पळनुष्टुभःअंत्यास्तिस्रोगायभ्यः ।
Awe0
॥१३॥

·वजयंतामिवदुंदुभिः ॥ २५ ॥ उतस्मतेवनस्पतेवातोथियात्यमित् । अथोऽइंद्रायपातवेसुनुसोममुलूखल ॥ आयजीवोजसातमाता च्याविज तः । हरीऽड्यांधासिवप्सता ॥ तानोऽअद्यवनस्पतीऽऋष्वायुष्वभिःसोत भिः। इंद्रायमधुमत्सुतम् ॥ उच्छिष्टंचम्योर्भरसोमपवित्रआर्सेज । निर्धेहिगोरर्धित्वृचि' ।। २६ ॥ (११६६) यचिद्धिसत्यसोमपाऽअनाशस्ताऽस्मसि । आतूनऽइंद्रशंसय॒गोप्वश्वेपुशुभ्रिसहने तुवीमघ ॥ शिमिन्वाजा नांपतेशचीवस्तवदंसा । आतून० ॥ निप्वापयामिधूशासस्तामयुध्यमाने । आतून० ॥ ससंतुत्याऽअरा तयोयोर्धेतुशूररातयः । आतून० ॥ समिंद्रगर्दभम॒णनुवंतपापामुया । आतून० ॥, पातिकुंडणाच्या॑दूर वातोपनादपि । आतून० ॥ सर्वपरिक्रोशंजहिजभावकदाश्च । आतून० ॥ २७ ॥ ( ११६७) आव ऽइंट्रॅक्रिवियथावाजयंतःशतक्रतुं । मंहिष्ठंसिंचऽइंदुभिः ॥ शतवायःशुचीनांसहस्रवासमाशिरां । एदुनिम्नं नरीयते ॥ संयन्मयशुष्मिणऽएनाह्यस्योदरै । समुद्रोनव्यचौधे ॥ अयमुसमतसिकपोतऽइवगर्भधि । वचस्तचिन्नऽओहसे ॥ स्तोत्रंराधानांपतेगिर्वाहोवीयस्यते । विभूतिरस्तुसूनृता ॥ २८ ॥ ऊर्ध्वतिष्ठानऽऊतयेस्मि (१।६।६) यशिद्धिसत्येतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यानःशेपइंद्रपंक्तिः । (११६७) आपइंद्रमितिद्वाविंशत्यूचस्यसूक्तस्यशुनाशेपइंद्रासप्तद- श्यादितिसृणामश्विनौततस्तिसृणामुपागायत्रीअरमाकमितिपादनिवृत्शश्वदिंद्रइतित्रिष्टुप् ।

·ऋक्सं.
मंडलं१
अ.१.२
अनु.७
॥१४॥
न्वाजेशतक्रतो । समन्येपुनवावहै ॥ योगैयोगेतवस्तरवाजेवाजेहवामहे । सायऽइंद्रमूतये ॥ आोगमद्यदिश्रव
त्सहुत्रिणीभिरूतिभिः । वाजेभिरुपनोहवै ॥ अनुप्रलस्योकसोहुवेतु विप्रतिनरं । यतेपूर्वपिताहुवे ॥ तत्वायविश्व
वाराशास्महेपुरुहूत । सर्खेवसोजरितृभ्यः ॥ २९ ॥ अस्माकैशिमिणीनांसोमपाःसोमपाना । सखैवजिन्सखीना
म् ॥ तथातर्दस्तुसोमपाःसर्खेवचिन्ताकृणु । यर्थातऽश्मसीष्टये ॥ रेवतीनःसधमादुऽइंदॆसंतुतुविजाः । क्षुमं
तोयाभिर्मदेम ॥ आयत्यावान्त्मनाप्तःस्तोतृभ्योधृष्णवियानः । ऋणोरक्षनचक्र्यौः ॥ आयडुवःशतक्रतवाकामैजरि
वृणां । अणोरक्षनशचीभिः ॥ ३० ॥ शन्धुदिंद्रपोग्रंथद्भिर्जिगायनानदद्भिःशाश्वसद्भिर्धनानि । सनौहिरण्यरर्थदं
सनावान्त्सनःसनितासनयेसौदात् ॥ आश्विनावश्ववित्येषायातशवीरया । गोमद्दय़ाहिरण्यवत् ॥ समानयोज
नौहिवारथौदवावमर्त्यः । समुद्रेऽअश्विनेयते ॥ न्यन्यस्यमूर्धनिचक्ररथस्ययेमथुः। परिधामन्यदीयते ॥ कस्तऽ
उपःकप्रियेभुजेमतोऽअमत्यें । कनक्षसेविभावरि ॥ वयंहितेऽअर्मन्मह्यान्तादार्पराकात् । अश्वेनचित्रेऽअरुपि ॥
त्वंत्येभिरागहिवाजेभिर्दुहितदिवः । अस्मेयिंनिधारय ॥ ३१॥ (१९७१) त्वमग्नेमथमोऽअंगिराऽऋपिर्दैवोदे
वानामभवःशिवःसां । तत्रुतेकवयोविनापसोजायंतमरुतोभ्राज॑दृष्टयः ॥ त्वमग्नेप्रथमोऽअंगिरस्तमःकुचिर्दैवा
( १७१) त्वममइत्यष्टादशर्चस्वसूक्तस्पांगिरसोहिरण्यस्तूपोमिर्जगतीभष्टमीपोळश्यत्याखिष्टुभः ।
॥१४॥

·नांपरिभूपसितं । विभुविधस्मभुषनायमेधिरोद्विमाताशयुःकतिधाचिदायवै ॥ त्वमग्नेप्रथमोमातरिश्वन आविर्भ यमुकत्यावियर्वते । अरैजेतारोदसीहोतृसूर्येसनोभरमय॑जोमहोयसो ॥ त्यमग्नेमनवेद्यामवाशयःपुरूरवसेसुकृतम् कृतरः । यात्रेणुयरिपत्रोर्मुच्र्यसेपर्यात्वापूर्वमनयुन्नापरपुनः ॥ त्वमवृषभःपुष्टिवर्धन उद्यतत्रुचेभवसिवायः यातिपरिपदायपतिमेोयुरमेयिर्शऽआयिोससि ॥ ३२ ॥ त्वम॑ग्नेज़िनवर्तनिनसमन्पिपपिविदथेवि धणे । यःशूरसातापरितक्म्येधनैदुनिश्चित्सम॑ताहंसिभूय॑सः ।। त्वंतर्मनेऽअमृतत्वउत्तमेमतदधासिश्रवसेदिवे दिवे । यस्तातृपाण भायजन्मनमर्यःकृणोषिप्रय आचसूरये ॥ त्वंनौऽअग्नेसनयधनानांयशसैकारुकृणुहिस्ता नः । अभ्यामकर्मापसानवैनवावापृथिवीमायतनः ॥ त्वंनोऽअग्नेपित्रोरुपस्यऽआदेवोदेवेनवाजाविः । तनू दोधिप्रम॑तिश्चकारवेत्वकल्याणयसुविश्वमोर्पिपे ॥ त्वम॑ग्नेममंतिस्त्वंपितासिनस्त्वंयस्कृत्तज़ामयौवयं । सत्यारा यशतिनःसंसमिणःसुवीरयंतिमतपार्मदाम्य ॥ ३३ ॥ त्यामप्रथममायुमायदेवाऽअकृण्वन्न पस्यविश्पतिम् । इलामकृष्न्मनुपस्पशासनीपितुर्यत्पुत्रोममकस्यजायते ॥ त्वंनोऽअग्नेतर्वदेवपायुभिर्मघोनौरक्षतन्वश्ववंद्य । वाता तोफस्कृत युगामुस्सनिमपंरक्षमाणस्तवते ॥ त्वमग्रेयन्यवैपायुरंतरोनिपंगायचतुरक्षऽइध्यसे । योरातहव्यो । कायधायसेकोरेचिन्ममनसायनोपित' ॥ त्वमग्नउरुशंसायवाघतेस्पार्हयद्रेक्णःपरंमंवनोपितत् । आधस्यचित्र ।

·ऋक्सं. मंडलं१ अ.१.२ अनु.७ ॥१५॥ मंतिरुच्यसेपिताप्रपाकंशास्सिप्रदिशोविदुष्टरः ॥ त्वमग्नेप्रयतदक्षिणनवमवस्यूतंपरिपासिविश्वतः । स्वादुक्षद्मायो वसतौयौनकृजीचयाजयतेसोपमादिवः ॥ ३४ ॥ इमामग्नेशरणिमीमृपोनऽममध्यानयमामदूरात् । आपिः पितापमतिःसोम्यानाभृमिरस्य॒पिकृन्मानां ॥ मनुष्वद॑ग्नेऽअंगिरस्वदैगिरोययातिवत्सद॑नेपूर्ववच्छुचे । अच्छेया ह्यावहादैन्यंजनमासादयहिपियक्षिचप्रियं' ॥ एतेनाग्नेब्रह्मणावावृधस्वशक्तीवायत्तेचकमायिदावा । उतपणेप्यभि पस्योऽअस्मान्त्सनःसृजसुमत्यावाजवत्या ॥ ३५ ॥ (१७१२) इंद्रस्यनुवीर्याणिप्रवौचयानिचकारप्रथमानिवज्री । अहुन्नहिमन्वपस्ततईप्रवक्षणाअभिनत्पर्वतानां ॥ अहुन्नहिपर्वतेशिश्रियाणत्वष्टास्मैवनस्वयैततक्ष । वाश्राऽईवधेनवः स्पंदमानाऽअंजःसमुद्रमजग्मुरापः ॥ वृपायर्माणोवृणीतसोमंत्रिकटुकेप्वपिवत्सुतस्य ॥ आसार्यकमपादत्तवज्रम हन्नेनंप्रथमजामहीनां ॥ यदिंद्राहन्प्रथमजामहीनामान्मायिनाममिनाःमोतमायाः। आत्सूर्यजनयन्द्यामुपासतादी नाशनकिलाविवित्से ॥ अर्हन्छुत्रंत्रतरंव्यसमिंद्रोवज्ञणमहुतावधेन । स्कंधौसीवकुलिशेनाविवृक्णार्हिःशयतऽउ पपृथिव्याः ॥ ३६॥ अयोद्धेवदुर्मदुऽआहिजुमहावीरंतुविवाध जीपं । नातारीदस्यसमृतिवधानांसंरुजानाः पिपिपुऽइंद्रशत्रुः॥ अपादहस्तोऽपृतन्यदिंद्रुमास्यवज्रमधिसानौजघान । वृष्णोवधि:मतिमानवु पन्पुरुत्रानोऽ (१११७२।) इंद्रस्पन्विनिपंचदशम्पसूकस्पहिरण्यस्तूपइंद्रनिष्टुप् ।'

·रायुधस्तः ॥ नदनभिन्नममुयाशानमनोरहाणाऽअतियत्यापः । याचित्रोमहिनापतिष्ठत्तासामहिःपत्सुतःशीर्व भूव ॥ नीचार्ययाऽअभवत्रपुत्रंद्रोऽअस्याऽअयवर्धर्जभार.। उत्तरासूरधरःपुत्रऽआसीदानुःशयेसहवत्सानघेनुः ॥ आतिछंतीनामनिवेशनानांकाष्ठानांमध्येनिहितशरीरं । नस्सनिण्यविचरत्यापौदीर्घतम आशयदिंद्रशत्रुः ॥ ३७॥ दासर्पनीरहिंगोपाऽअतिष्ठन्निरुद्धाऽआपःपणि गावः । अपांचिलमपिहित्यदासीदृत्रंजपुन्वाँऽअपतवार ॥ अभ्योवारोऽअभवस्तदिद्रसृकेयत्त्वामृत्यहदेव एकः । अजयोगाऽअजेयःशूरसोममासृजःसर्तसप्तसिंधून् ॥ ना स्मविद्युनतन्यतुःसिपेधनयामिहमकिरद्रादुनिच । इंद्रेश्चयद्युयुधातेऽअहिश्चोतापुरीभ्योमघवाविजिग्ये ॥ अहेर्या तारकर्मपश्यऽइंद्रहृदियत्तेजनुपोभीरगच्छत् । नवचयनवतिंचनवती श्येनोनभीतोऽअतरोरजोसि ॥ इंद्रायातो सितस्यराजाशमस्यचशृंगिणोवज्रवाहुः । सेदुराजाक्षयतिचर्पणीनामरांननेमिःपरितार्वभूव ॥ ३८ ॥ इतिप्रथमाप्ट केद्वितीयोऽध्यायः ॥ २॥ द्वितीयाध्याये वर्गाः ३८ सूक्तानि १३ ऋचः १८९ ॥ त्यागः ॥ ऋभुभ्यइदं. ८ इंद्रामिभ्यामिदं. ६ अश्विभ्यामिदं. ४ सवित्र- । इदं. ४ अमयइदं. २ देवीभ्यइदं. इंद्राणीवरुणान्यमायीभ्यइदं. द्यावापृथिवीभ्यामिदं. २ पृथिव्याइदं. विष्णवइदं. (प्रथमायादेवे- । ( भ्योवा ) ६ वायवइदं. इंद्रवायुभ्यामिदं. २ मित्रावरुणाभ्यामिदं. ३ मरुभ्यः ( मरुत्वतइंद्रायवा ) इदं. ३ विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. - ॥ ॥

·A
ऋक्सं.
मंडले?
अ.१अ.३
अनु.७
॥१६॥
पूष्णइदं. ३ अन्धइदं. ७ अग्यभ्यइदं. अमयइदः कायेदं. अमयइदं. सवित्रइद. ३ ( अत्यायाभगायवा) वरुणायेदं. ३१ अम-
यइदं. २२ देवेभ्यइदं. इंद्रायेदं. ४ उलूखलायेदं. २ उलखलमुसलाभ्यामिद. २ प्रजापतयेहरिश्चंद्राय ( अधिपवणचर्मणे ) वेदं.
इंद्रायेदं. २३ अश्विभ्यामिदं. ३ उपसइदं. ३,अमयइदं. १८ इंद्रायेदं १५॥ इतिद्वितीयोऽध्यायः ।।
एतत्रिश्चिद्वादशाश्विननवम्यंत्येत्रिष्टुभौहयाम्येकादशसावित्रनवमीजगत्यांद्याचसालिंगोक्तदैवतपादानवोविं
शतिःकण्वोघौरआग्नेयमागाथमूर्ध्वऊषुयौप्योकीळंपंचोनीमारुतंहिगायत्रंतुकद्धप्रयद्दशप्रागाधंतूत्तिष्ठाप्टोत्रा
मणस्पत्यैयरक्षतिनववरुणमित्रार्यम्णौमध्येतृचआदित्येभ्योगायत्रहिसंपूर्पदशपीप्णकद्रुद्रायनवरौद्वैतृतीयामै
त्रावरुणीचात्यस्तृचःसौम्योत्यानुष्टुंबग्नेपळूनाप्रस्कण्यःकाण्वआग्नेयतुप्रागाधमाद्योढ्चोश्च्युपसांचत्वमग्नेदशा
नुष्टुभमर्धर्वोत्योदैवएपोपंचोनाश्विनंतुगायत्रं ॥ ३ ॥
हरिःओ३म्॥ (११७३) एतायामोर्पगन्यंतऽइंद्रमुस्माकंसुप्रीतिवावृधाति। अनामृणःकुविदादुस्थरायोगवांकेतपर
मावर्जतनः ॥ उपेहंधनदाममतीत॒जुष्टांनश्येनोवसतिप॑तामि । इंदैनमस्यन्नुपमेभिरर्यःस्तोतृभ्योहल्योऽअस्तिया
मन् ॥ निसर्वसेनऽइपुधीरसक्तसमर्योगाऽअजतियस्यवष्टि । चोप्कूयाणइंद्रुभूरियाममापणि रस्मदर्धिप्रवृद्ध ॥
(१७३) एतायामेतिपंचदशर्चस्ससक्तस्यहिरण्यस्तपददलिप ।।
॥१६॥

·यधीहिंदस्य॑धनि पुननँ एकश्चरनुपशानिरिंद्र । धनोरधिविपुणक्तव्यायन्नयज्वानःसनकाःप्रेतिमीयुः ॥ पराचि च्छीपोवैजुस्तइंद्राय॑ज्वानोयचभिःस्पर्धमानाः। प्रयदिवोहरिवःस्थातरुनिव्रताँऽअधमोरोदस्योः ॥१॥ अर्यु युत्सन्ननव॒धस्यसेनामयोतयंतक्षितयोनवग्वाः । वृषायुधोनवर्धयोनिरष्टायद्भिरिंद्राच्चितयंतआयन् ॥ त्वमेताव्दु तीजक्षतश्चाधियोरजसऽइंद्रपारे। अादहोदिवऽआदस्युमुच्चाप्रसुन्वतःस्तुवतःशंसमावः ॥ चक्राणासःपरीणहपृथि व्याहिरण्येनमणिनाशुभमानाः।नहिन्वानासस्तितिरुस्तऽइंद्रंपरिस्पोऽअदधात्सूर्येण ॥ परियदिगुरोदेसीऽभेऽअर्बु भोजीमहिनाविश्वतःसीम् । अमन्यमानाँऽअभिमन्यमा निर्ब्रह्मभिरधमोदस्युमिंद्र ॥ नयेदिवःपृथिव्याऽअंतमापुर्न मायाभिर्धनदांपर्यभूवन् । युज़वज्रवृषभश्चक्रऽइंद्रोनियोतिपातमसोगाऽअदुक्षत् ॥ २॥ अनुस्वधामक्षरन्नापो ऽअस्यावतमध्यऽआनाव्यानां । सधीचीनम सातमिंद्रओजिष्ठेनुहन्मनाहन्नुभिधून ॥ न्याविध्यदिलीविशंस्य हहाविशृंगिणमभिनुच्छुष्णमिद्रः । यावत्त मघवन्यावदोजोवन्त्रैणशत्रुमवधीःपृतन्यु ॥अभिसिध्मोअजिगादस्यश त्रुन्वितिग्मेनवृषभेणापुरोभेत् । संवत्रैणासृजत्रभिःप्रस्वामतिमतिरच्छाशदानः ॥ आवःकुत्सर्मियस्मिंचाक न्ाोयुध्यतंवृषभंदर्शयुं । शुफर्युतोरेणुर्नक्षतद्यामुच्चैत्रेयोनृपागायतस्थौ ॥ आवःशमैवृपभंतुासुक्षेत्रजेपेम॑घव

·मंडलं?
अ.१अ.३
अनु.७
सक्स. निवत्र्यंगां । ज्योकिदव्रतस्थिवांसोऽअक्रन्छत्रूयतामधरावेदनाकः ॥३॥ (१७४) त्रिश्चिन्नोअद्याभवतंनवेदमावि
भुायामतरातिरश्विना । युवोहियंत्रहिन्येयवाससोभ्यायसेन्याभवतंमनीपिभिः ॥ त्रयः वयोमधुवाहनेरथेसोम
स्यपेनामनुविश्वइद्विदुः । त्रयःस्तभासःस्कभितासंऽआरभेनिनक्कैयाथस्त्रिश्चिनादिया ॥ समानेऽअहुंबिर्रवद्यगो
•॥१७॥
हनात्रियशंमधुनामिमिक्षतं । निर्वाजवतीरिपोऽअश्विनायुपंदोपाऽअस्मभ्यमुपसश्चपिन्वतं ॥ त्रितियोतत्रिरनु
मतेजनेत्रिःसुमाव्यत्रैधेर्वशिक्षतं । त्रिर्नावहतमधिनायुवंत्रिःपृक्षोऽअस्मेऽअक्षरैयपिन्वतं ॥ त्रिनारयिंवहतमश्वि
नायुवंत्रिदेवातात्रिरुतायतंधियः । त्रिःसौभगत्यंत्रिरुतःश्रयासिनस्विष्ठयांसूरैदुहितारुहुद्रथ ॥ विनोऽअन्धि
नादिव्यानिपजात्रिःपार्थिवानिविरुदत्तमयः । ओमानशंयोर्ममकायसूनवैविधातुशर्मयहतंशुभस्पती ॥ ४ ॥ त्रि
नौऽअधिनायजतादिवेदिवपरिविधातुपृथिवीर्मशायतं । तिम्रोनासत्यारथ्यापरावतऽआत्मेववातःस्वसराणिगच्छ
तं ॥ त्रिरश्चिनासिंधुभिःसप्तमातृभिनयऽआहावास्त्रेधाविष्कृतं । तिनःपृथिवीरुपरिवादियोनाकैरक्षेद्युभिर
कुभिर्हित ॥ कत्रीचक्रात्रिवृतोरथस्य॒क्त्रयौवंधुरोयेसनीळाः । क़दायोगौवाजिनोरासभस्ययेनयनासत्योपया
या ॥ आनासत्यागच्छतंहूयतेहुविर्मध्वःपियतमधुपेभिरासभिः । युवोहिपूर्वसवितोपसोरथमृतायचित्रंघृतवतमि
(७४) निश्चिदितिद्वादशम्यसूकस्यहिरण्यस्तूपोश्विनौजगतीनवम्यंत्येत्रिष्टुभौ ।
॥१७॥

·प्यति ॥ आनासत्यात्रिभिरैकादशैरिहदेवेभिर्यातमधुपैय॑मश्विना । प्रायुस्तारिष्टनीरपासिमक्षतसेतद्वेषोभवतंसचा भुवा ॥ आनौऽअधिनावृितारथैनाल्चर्यिवहतंसुवीरं । शृण्वंावामवसेजोहवीमियुधेचनोभवतवासातौ ॥५॥ (१७५) हयाम्यग्निंप्रथमस्वस्तयेह्वयामिमित्रावरुणाविहायसे । हामिरात्रींजर्गतोनिवेशनी हयामिदेवंसवि तारमूतये ॥ आकृष्णेनर सावर्तमानोनिवेशयन्नमृतमत्यैच । हिरण्ययेनसवितारथेनादे॒वोयोतिभुवनानिपश्यन् ।। यातिदेवःप्रयतायात्युद्वतायातिशुभ्राभ्यायजतोहरिभ्यां । आदेवोयोतिसवितापरावतोपविश्वादुरितावार्धमानः ॥ अभीतकृर्शनर्विश्वरूपहिर॑ण्यशम्यंयजतोवृहत । आस्थाद्रथसविताचित्रभानुःकृष्णारजासितविपदधानः ॥ वि जनान्यायाःशितिपादोऽअख्यत्र,हिरण्यप्रगंवहतः । शश्वद्विशःसवितुर्दैव्यस्योपस्थेविश्वाभुवनानितस्थुः ॥ तिम्रोद्यावःसवितुर्दाऽउपस्याँडएकायमस्यभुवनेविरापाट् । आणिनरथ्य॑म॒मृतार्धितस्थुरिहब्रवीतुयऽतिच्चिकैतत् ॥६॥ विसुपर्णोऽअंतरिक्षाण्यख्यद्गभीरवैपाऽअसुरःसुनीथः । केदानीसूर्यःकश्चिकेतकतमांद्यारश्मिरस्याततान ।। अष्टोव्यख्यत्ककुभःपृथिव्यास्त्रीधन्युयोजनास॒प्तसिंधूंन् । हिरण्याक्षःसवितादेवऽआगाद्दधद्रलादापेवार्याणि ॥ (१५) हयामीत्येकादशर्चस्वसूक्तस्पहिरण्यस्तूपःसवितात्रिष्टुप् । आद्यायाश्चतुर्युपादेपुक्रमेणाग्निमित्रावरुणरात्रिसवितारोदेवताः आद्यानवम्योजगत्यौ।

·ऋक्सं.
मंडलं १
अ.१.३
अनु.८
॥१८॥
हिरण्यपाणिःसविताविचर्षणिभेद्यावापृथिवीऽअंतरीयते।अपामीवांवातवेतिसूर्यमभिकृष्णेनरजसाद्यामृणोति ॥
हिरण्यहस्तोअसुरःसुनीधासुमृळीकःस्वायात्वर्वाङ् । अपसेधवक्षसौयातुधानानस्थाद्देवःमतिदोपणानः ॥ येते
थाःसवितःपूर्व्यासोरणयःसुफ़्ताऽअंतरिक्षे ॥ तेभिर्नोऽअद्यपृथिभिःसुगेभीरक्षाचनोऽअधिचहिदेव ॥७॥ (१।८।१)
प्रवौयहपुरूणांविशांदेवय॒तीनौ । अग्निंसूक्तभिर्वचौभिरीमहेयसीमिदुन्यईळते ॥ जनासोऽअग्निंदधिरेसहोवृधहुविष्म
तोविधेमते । सत्वनौऽअद्यसुमोऽहाविताभावाजेपुसत्य ॥ प्रत्वादूतंवृणीमहेहोतारंविश्वयेदसं । महस्तैसतोवि
चरत्यर्चोदिविस्पृशंतिभानवः ॥ देवासस्त्वावरु॑णोमित्रोऽअर्यमासंदूतंप्रलमिधते । विश्वंसोऽअग्नेजयतित्वयाधनय
स्तैदाशमयः । मुंद्रोहोर्तागृहपतिरग्नैदूतोविशामसि । त्वेविण्यासंगतानिय॒ताभुवायानिदेवाऽअकृण्वत ॥ ८॥ त्वे
ऽइदोसुभगेयविष्ट्यविश्वमाहूयतेहुविः । सत्वनोऽअद्यसुमाऽतापुरंयक्षिदेवान्सुवीयौ ॥ तंमित्धानमुस्विनउप
स्वराजमासते । होत्राभिरग्निमर्नुपःसमिधतेतितिर्वांसोऽअतिनिधः॥नंतोत्रमतरत्रोदसीअपऽरुक्षयायचक्रिरे ।
भुयुत्कण्वेवृपाद्युम्याहुत:कंदवोगविष्टिषु ॥ संसौंदस्वमहाँसिशोचस्वदेववीतमः ॥ विधूममग्नेअरुपमियेध्यतु
जप्रशस्तदर्शतं ॥ यदेिवासोमनवेधुरिहयजिहव्यवाहन। यंकण्वोमेध्यातिथिर्धनुस्मृतयंपायर्मुपस्तुतः ॥९॥
( १८।१ ) प्रयोयद्धमितिविंशत्यूचम्यसूकम्यघौरःकण्वोमिःऊर्ध्वपुणविद्वयोयूपःप्रगाथा (अयुजोहत्यःयुजःसतोहत्यइत्यर्थः) ।
॥१८॥

·यमग्निंमेध्यातिथिःकईधऋतादधि ॥ तस्यप्रेपौदीदियुस्तमिमाऽऋचस्तमग्निवर्धयामसि ॥ रायस्पूर्धिस्वधावो स्तिहितग्नेदेवेष्वाप्य ॥ त्वंवाज॑स्य॒श्रुत्यस्वराजसिसौमृळमहाँअसि ॥ ऊर्ध्वपुर्णऽऊतयेतिष्ठादेवोनसविता'। ♚वाजस्यसनितायनिर्वाियद्भिवहयामहे ॥ ऊोनःपाहसोनिकैतुनाविश्_समत्रिणदह । कृधीन ऊर्ची चरायजीवसेविदावेएनोदुवः ॥ पाहिनोऽअग्नेरक्षसःपाहिधुर्तेरराव्णः। पाहिरीपंतऽउतवाजिघांसतोबृहद्भानो यर्विष्ठ्य ॥ १० ॥ घनेविग्विजयराणस्तपुर्जेभ्योऽअस्मभुक् । योमर्त्यःशिशीतेऽअत्य॒क्तुभिर्मानःसरिपुरीशत ।। अग्निवनेसुवीर्यमग्निःकाय॒सौभगं । अग्निःप्रावन्मित्रोतमेातिथिम॒ग्निःसाताऽउपस्तुत' ॥ अग्निनातुर्वशंय? परावर्तऽउग्रादेवहवामहे ॥ अग्निर्नयनयवास्त्वंवृहद्रथंतुर्वीतिदस्य॑वेसहः ॥ नित्यामग्नेमज्योति॒िर्जनायशश्व ते॥ दीदेयकवऽऋतजातऽउक्षितोयनमस्यंतिकृष्टयः ॥ त्वेपासोऽअग्नेरमवंतोऽअर्चयोभीमासोनप्रतीतये ॥ रक्षस्वि नःसमिद्यातुमावतोविश्●समुत्रिणेदह ॥ ११॥ ( १८०२) कीळंवःशोमारुतमनर्वाणरथेशुभं । कण्वाऽअभिन गायत ॥ येपूर्पतीभिष्टिभिःसाकंवाशीभिजिभिः। अर्जायतस्वानवः ॥ इहेशृण्वऽएषांकशाहस्तेपुयद्वदीन् । नियामैचित्रमृजते ।। प्रवःशीयपृष्वयेत्वेपर्युम्नायशुष्मिणे। देवत्तंब्रह्मगायत॥प्रशंसागोप्वघ्न्यकीळंयच्छ|मारुतं । (शबा२) क्रीवइतिपंचदशर्चस्यसूक्तस्यकण्योमरुतोगायत्री।

·ऋक्सं.
मंडलं१
अ.१.३
अनु.८
॥१९॥
जंभेरसस्यवावृधे ॥ १२॥ कोयोपिठऽआनरोदियश्चग्मचधूतयः। यत्सीमंतनधूनुथ' ॥ नियोयामायमानुपोद्धऽ
प्रायमन्यवै । जिीतपर्वतोगिरिः ॥ येषामन्मै पृथिवीर्जुजुर्वाऽईवविश्पतिः॥भियायामपुरेजते । स्थिरंहिजार्नमेप
वयोमातुनिरैतये । यत्सीम द्विताशवः ॥ उदुत्येसूनवोगिरःकाष्ठाऽअज्मैप्वलत । यात्राऽअभिजुयातवे ॥१३॥ त्यं
चिदादीर्घपृथुमिहोनातममृधं । प्रच्याययंतियामभिः ॥ मरुतोयद्धयोचलंजनाऽअचुच्ययीतन । गिरौंडरचुच्यवीत
न ॥ यद्धयोतिमरुतःसंहब्रुवतेपन्ना ॥ शृणोतिकश्चिदेपा ॥ प्रांतशीभमाशुभिःसंतिकण्वैपुवोदुचः ॥ तोऽमादया
ध्यै ॥ अस्तिहिष्मामायवःस्मर्सिमाययमैपां । विश्वचिदायुजीवसे ॥ १४ ॥ (१८॥३) कर्द्धनूनकधमियःपितापुत्रं
नहस्तयोः । दुधिधेय॒क्तवहिपः ॥ वनूनंकद्वोऽअर्थगंतादिवोनपृथिव्याः। कवोगावोनरण्यंति ॥ कवःसुम्नानव्यासि
मरुतःकविता। कोई विश्वानिसौभंगा॥ यायश्निमातरोमतीसःस्यातन। स्तोतावोऽअमृतःस्यात् ॥ मायौमृगोन
यवसेजरिताभूदोप्यः । पृथाय॒मस्यगादुप ॥ १५ ॥ मोपुणःपरापरानितिदुईावधीत् । पदीष्टतृप्णयासह' ॥
सत्यत्वेपाऽअमवतोधन्वंचिदारुद्रियांसः । मिहकृण्वंत्ययाता' ॥ वावविद्युमिमातियत्सनमातासिंपक्ति । यदैपां
वृष्टिरसजि ॥ दिवाचित्तमःकृण्वंतिपर्जन्यनोदवाहेन । यत्पृथिवींव्युदंति ॥ अर्धस्वनान्मरुतांविश्वमासमपाधियं ।
(११८॥३) कद्धनूनमितिपंचदशस्यसूक्तस्यकण्वोममतोगायत्री ।
॥१९॥

·अरेजंतप्रमानुपाः ॥ १६ ॥ मरुतोवीलुपाणिनिश्चित्रारोधस्वतीरर्नु । यातेमर्खिद्रयामभिः ।। स्थिरावःसंतुनेमयोर थाऽअश्वासऽएषां । सुसंस्कृताऽअभीशयः ॥ अच्छावदातनागिराजरायब्रह्मणस्पति । अग्निमित्रंनदर्शतं ॥ मिमी हिश्लोकमास्येपर्जन्यइवततनः। गायगायत्रमुक्थ्यं ॥ वंदस्वमारुतंगणंत्येपंपनस्युमकिण । अस्मेवृद्धाऽअसन्निह' । ॥ १७ ॥ ( ११८१४ ) प्रयदित्यापरावतःशोचिर्नमानमस्यथ । कस्य॒क्रत्वामरुतःकस्य॒वर्पसाकयाथकहधूतयः ॥ स्थिरावःसत्वायुधापराणुदैवीळूऽतप्रतिप्कौ । युष्माकमस्तुतविपीपनीयसीमामय॑स्यमायिनः ॥ परायस्थिरंह थनरोवर्तयथागुरु । वियोधनवनि पृथिव्याव्याशाःपर्वतानां ॥ नहिवःशत्रुवियदेऽअधिद्यविनभूम्यारिशादसः । युप्माकेमस्तुतविपीतनायुजारुद्रासोनूचिदाधृ ॥ प्रवेपयंतिपर्वतान्विविचंतिवनस्पतीन् । प्रोऽआरतमरुतोदुर्मदा ऽइव॒देवासःसर्वयाविशा ॥ १८ ॥ उपोरथैपुपृषतीरयुग्ध्वंपष्टिर्वहतिरोहितः । आवोयाायपृथिवीचिंदोदवीभयं तमानुपाः ॥ आवोमलतनायकंरुद्राऽअवौवृणीमहे । गंानूननोवसायापुरत्थाकायविभ्युपै ॥ युष्मपितोमरु तोमत्यैपितऽआयोनोअभ्ऽईपते । वितंयुयोतशवसाव्योज॑सावियुष्माकाभिरूतिभिः ॥ अमिहिमयज्यवःकण्वंद दप्रचेतसः । असमिभिर्मरुतआनऽतिभिर्गाष्टिनविद्युतः ॥ असाम्योजौविभृथासुदानवोसामिधूतयःशवः । ( १८१४) प्रयदित्थेतिदशर्चस्यसूक्तस्यकण्वोमरुतोवाहतप्रगाथाः (अयुजोबृहत्य युज सतोहत्य.)।

·ऋक्सं.
मंडलं?
अ.अ.३
अनु.८
॥२०॥
कृषिद्विपैमरुतःपरिमन्यवऽइपुंनसृजतद्विपं ॥ १९ ॥ (११८५ ) उत्तिष्ठब्रह्मणस्पतेदेव॒यंतस्त्वमहे । उपप्रयतुमरु
तःसुदानव इंद्रपासूभवासा ॥ त्यामिन्द्रिसहसस्पुत्रमत्यैउपतेधनैहिते । सुवीर्यमरुतऽास्वश्व्युदधौतयोऽआ
चुके' ॥ प्रेतुब्रह्मणस्पतिःप्रदेव्यैतुसुनृता । अच्छावीरंनयतिरोधसंदेवायनियंतुनः ॥ योवापतेदातिसून वसुस
धत्तेअक्षितिनवः । तस्माऽइळीसुवीरासायजामहेसुप्रर्तिमनेहस ॥ अनूनंब्रह्मणस्पतिर्मत्रैवदत्युक्थ्ये । यस्मिन्निद्रो
यरुणोमित्रोऽअर्युमादेवाऽओकांसिचक्रिरे' ॥ २० ॥ तमिद्वौचेमाविदथैपुशंभुवमंत्रदेवाऽअनेहस । इमांचवाचन
तिहर्यथानरोविश्वेद्धामावोऽअन्नवत् ॥ कोदेवयंमिश्नजनकोयुक्तवहिपं । प्रदाश्वान्पुस्त्यांभिरस्थितांतवत्क्षयद
धे ॥ उपक्षत्रंचीतहतिराजभियेचित्सुक्षितिदधे । नास्यवर्तानतरुतामहाधनेनार्भेऽअस्तिवृत्रिणः ॥ २१ ॥
( १८६ ) यंरक्षतिप्रचेतसोवरुणोमित्रोऽअर्यमा । नूचित्सदभ्यतेजनः ॥वाहुतेपिप्रतिपांतिमय रिपः । अरिष्टः
सर्वऽएधते ॥ विदुर्गाविद्विषःपुरोऽनंतराजानऽएषां । नयंतिदुरितातिरः ॥ सुगःपाऽअनृक्षरआदित्यासतंयते।
नात्रावखादोऽअस्तिवः ॥ ययनयथान आदित्याऽजुनापधा । प्रवःसधीतयैनशत् ॥ २२ ॥ सरलमोवसु
( १८५) उत्तिष्ठेत्यष्टचस्यसूक्तस्यकण्वोब्रह्मणस्पतिःअयुजोबृहत्यःयुज.सतोवृहत्यः । ( १।८।६) यंरक्षन्तीतिनवर्चस्वसूक्तस्यपौरःक
क.आद्यानांतिसृणामंत्यानांतिसूणांचवरुणमिनार्यमणस्तृतीयादिविसृणामादित्यागायत्री ।
॥२०॥

·विश्वतोकमुतत्मा ॥ अच्छागच्छुत्यस्तृतः ॥ कथारांधामससायःस्तोमैमित्रस्यायुम्णः । महिप्सरोवरुणस्य ॥ मायो भंतमाशपतप्रतियोचेदेव॒यंत । मुम्नैरिऽआविवासे ॥ चतुर्रश्चिदर्दमानाद्विभीयादानिधातोः । नदुरुक्तार्यस्पृहये त् ॥ २३ ॥ ( १८१७ ) संपूंपन्नध्यनस्तिव्यहोविमुचोनपात् । सक्ष्यादेवमणस्पुरः ॥ योनःपूपन्नघोवृकोदुःशेय आदिदेगति । अपस्मतंपथोजहि ॥ अपत्यपरिपंथिनमुपीवाणहुरूश्चित । दूरमधिचुतेरैज ॥ त्वंतस्यद्वयाविनोपर्शस स्यास्यचित् । पदाभितिष्ठतपुर्षि ॥ आतत्तदनमंतुमःपूनवौवृणीमहे । येनपिवनचौदयः ॥ २४ ॥ अानोविश्व मीभगहिर॑ण्यवाशीमत्तम । धनानिमुपणाकृधि अतिनःसश्चतौनयसुगानःसुपाकृणु । पूर्वन्निहक्रतुविदः ॥ अ भिमूयमनयननवज्यारोऽअध्यने । पून्निहक्रतु० ॥ शुग्धिपूर्धिप्रयसिचशिशीहिप्रास्युदर । पून्निहक्रतु०॥ नपूपणमेथामसिसूक्तरभिगृणीमसि । वसूनिदुस्मीमहे ॥ २५ ॥ ( १८८) कद्रुद्रायप्रचैतसेमीढुष्टमायतव्य॑से । योचेमुशंतमहदे ॥ यथानोऽअदितिःकरत्पश्यनृभ्योयथागर्थे । यातोकार्यद्रिये ॥ यांनोमित्रोवरुणोयारुद्र श्चिकैतति । यथाविश्यमजोर्पसः ॥ गाथपतिमेधपतिरुद्रजलापभेपजं । तच्छंयोःसुम्नीमहे ॥ यःशुक्रऽईव॒सूर्योहि ( १८७) संपूपनितिदशस्यमूक्तम्यकण्यापूपागायत्री। ( १८१८) कद्रायेतिनवर्चस्यसूक्तम्यकण्वोरुद्रस्तृतीयायामित्रावरुणाच सप्तम्यादितृयस्यसोमोगायत्र्यन्त्यानुष्टुप् ।

·+ ऋक्सं. मंडलं१ अनु.९ ॥२१॥ रेण्यमित्रोचते । श्रेष्ठौदेवानांवसुः ॥ २६ ॥ शनःकरत्यर्पतसुगंमेपार्यमेष्ये । नृभ्योनारिभ्योगवै ॥ अस्मेसोमश्रिय मधिनिर्धेहिशतस्य॑नृणां । महिश्रयस्तुविनृम्णं' ॥ मानःसोमपरिवाधोमारातयोजुहुरंत । आनऽइंदोवाभज ॥ यास्तै जाऽअमृतस्यपरस्मिन्धामन्नृतस्य । मूर्धानाभासोमवेन आभूपतीःसोमवेदः ॥ २७ ॥ (१।९।१ ) अग्नेविय स्वदुपसश्चित्रंराधोऽअमर्त्य । आदाशुजातवेदोवहात्वमुद्यादेवाँऽऽपर्बुधः ॥ जुष्टोहिदूतोऽअसिंहव्यवाहुनोग्नैथीर धराणां । सजूर श्विभ्यांमुपसासुवीर्यमस्मेधेहिश्रयौवृहत् ॥अद्यादूतंवृणीमहेवसुमुग्निपुरुप्रियं । धूमकैतुंभाऽनजीक व्युष्टिषुय॒ज्ञानामध्वनिय । श्रेष्ठयविष्ठमतिथिस्वातंजुष्टंजायदाशुषे । देवाँअच्छायातवेजातवैदसमुग्निमीळेब्यु प्टिषु ॥ स्तुविष्यामित्वामहंविश्वस्यामृतभोजन । अनेत्रातार॑म॒मृतैमियेध्ययजिष्ठंहव्यवाहन ॥ २८ ॥ सुशंसोबोधि गृणतेयविष्ट्युमधुजिह्वःस्वाहुतः । प्रस्कण्वस्यप्रतिरन्नायुर्जीवसेनम॒स्यादैव्यंजनं ॥ होतारंविश्वर्वेदसंसंहित्याविशs इंधते । सऽआवहपुरुहूतप्रचेतसोग्नेदे॒वाँऽहद्ववत् ।। सवितारमुपसमुश्विनाभगमग्निंव्युष्टिपुक्षपः 1 कांसस्त्वासु तसोमासऽइंधतेहव्यवाहस्वध्वर ॥ पतिध्वराणामनैदूतोविशामसि । उपवूध आवहसोमपीतयेदे॒वाँऽअद्यस्वदृशः॥ अग्नेपूर्वाअनूपसौविभावसोदीदेविश्वदर्शतः । असिग्राम ववितापुरोहितोसियज्ञेषमानुपः ॥ २९ ॥ नित्यज्ञस्य ( १।९।१) अमेविवस्खदितिचतुर्दशम्यसूक्तम्यकाम.मरकण्वोमिराद्येअश्युपश्चअयुजोहत्य युजःसतोवृहत्यः । ॥२॥ 1 -+ ·साधनमग्नेहोतारमृत्विज । मनुष्यवधीमहिप्रचेतसंजीरंदूतममर्त्य ॥ यद्देवानॉमित्रमहःपुरोहितांतरोयासिदत्य सिंधोरिवप्रस्वनितासऽऊर्मयोगेाजतेऽअर्चयः ॥ श्रुधिश्रुत्कर्णवह्निभिर्देवैरैग्नेसयाभिः । आसीदंतुहिपिमित्रोऽ अर्यमाातुर्यााणोऽअध्वरं ॥ शृण्वंतुस्तोमैमुरुतःसुदानवोग्निजिह्वाऽऋतावृधः । पिवतुसोमुंवरुणोधृतव्रतोश्विभ्या मुपसासजूः ॥ ३० ॥ ( १९९२ ) त्वमग्नेवऽरिहरुद्राँऽआदित्याँऽत । यास्वध्वरंजनम जातंघृतापै ॥ श्रु ष्टीयानोहिद्वाशुपैदे॒वाऽअंग्नेविचेतसः । तात्रौहिदश्वगिर्वणस्त्रयस्त्रिंशतमावह ॥ प्रियमेधवदंत्रिवजातवेदोविरूपव त् । अंगिरस्वन्महितप्रस्कण्वस्यश्रुधीहवै ॥ महिकेरवऽऊतयेमियमेधाऽअहूषत । राजतमध्यराणामग्निंशुक्रेणशो चिपा ॥ घृताहवनसंत्येमाऽउपुश्रुधीगिरः । याभिःकण्वस्यसूनवोहवतेवसेत्वा ॥ ३१ ॥ त्वांचित्रश्रवस्तमहवतेविक्षु जुतवः । शोचिप्कैशंपुरुप्रियाग्नेहव्यायवो वे ॥ नित्वाहोतारमृत्विजंदधिरेवसुवित्तमं । श्रुत्कर्णप्रथस्तमविप्रोऽअग्ने दिविष्टिषु ॥ आत्यविर्माऽअचुच्यवुःसुतसोमाऽअभिप्रयः । बृहद्भाविभ्रतोहविरग्नेमतीयदाशुषे ॥ प्रातर्याव्णःसह स्कृतसोमपेयायसंत्य । इहाद्यदैव्यंजनहिरासादयावसो ॥ अर्वाचंदैव्यंजनमग्नेयश्वसहूतिभिः । अयंसोमःसुदान (१९५२) त्वमवसूनितिदशम्यसूक्तस्यप्रकण्योनिरन्त्यायादेवाश्चानुष्टुप् ।

·m ऋक्सं. मंडलं? अनु. ९ ॥२२॥ यस्तंपतितिरोऽअह्रयम् ॥ ३२ ॥ ( १।९।३ ) एषोऽउपाअाव्युच्छतिप्रियादिवः । स्तुपेामश्विनावृहत् ॥ यादुम्रासिंधुमातरामनोतीरयीणां । धियादेवासुविदा ॥ युच्यतेवांककुहासौजूर्णायामधिविष्टपि । यद्वारथोवि भिप्पात् ॥ हुयिपाजारोऽअपांपिपतिपपुरिनरा । पिताकुटस्यचर्पणिः ॥ आदारोवोमतीनांनासत्यामतवचसा। पातंसोम॑स्यधृष्णुया' ॥ ३३ ॥ यानःपीपरदश्विनाज्योतिप्मतीतर्मस्तिरः । तामस्मेरासाथामिष ॥ आनौनावार्म तीनांयातंपारायुगंतवे । युंजामिश्विनार) ।। अरित्रैवांदिवस्पृथुतीर्थेसिंधूनारथः । धियायुयुज्रऽइंदवः ॥ दिवस्क पवासऽइंदवोवसुसिंधूनांपदे । स्वत्रिंकुहधित्सथः॥ अर्भूदुभाऽऽअंशवेहिरण्यप्रतिसूर्यः । व्यख्यजिहयासितः ॥ ३४ ॥ अभूदुपारमेवेपंथाऽकुतस्य॑साधुया। अदर्शिवि तिर्दिवः ॥ तत्तदिश्चिनोरवोजरिताप्रतिभूपति । मसोमस्य॒पितोः ॥ वासानाविवस्वतिसोम॑स्यपीत्यागिरा। मनुष्वच्छभूऽआर्गतं ॥ युवोरुपाऽअनुनियपरिज्मनो रुपाचरत् । कुतावनथोऽतुर्भिः ॥ उभार्पियतमश्विनोभानुःशर्मयच्छतं । अविद्वियाभिरूतिभिः ॥ ३५ ॥ इतिप्र थमाष्टकेतृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥ (११९१३) एपोपाइतिपंचवमर्चस्यसूक्तम्यप्रस्कण्वोश्विनौगायत्री । ॥२२॥ ॥

·तृतीयाध्याये वर्गाः ३५ सूक्तानि १४ ऋचः १७३ ॥ त्यागः ॥ इंद्रायेदं. १५ अश्विभ्यामिदं. १२ अमिमित्रावरुणरात्रिसवितृ- भ्यइदं. सवित्रइदं. १० अगयइदं. १२ यूपायेदं. २ अमयइदं.६ मरुभ्यइदं. ४० ब्रह्मणस्पतयइदं. ८ वरुणमित्रार्यमभ्यइदं.३ आदि- स्येभ्यइदं. ३ वरुणमित्रार्यमभ्यइदं. ३ पूष्णइदं. १० रुद्रायेदं. २ मित्रावरुणरुद्रेभ्यइदं. रुद्रायेदं. ३ सोमायेदं. ३. अभ्यश्च्युषो- भ्यइदं: २ अमयइदं. २१ अमिदेवेभ्यइदं. अश्विभ्यामिदं. १५॥ इतिप्रथमेतृतीयोऽध्यायः ॥ अयंदशप्रागार्थतुसहपोळशोपस्यंतूंपञ्चतुष्कमानुष्टुभंतूंदुत्यंसप्तोनासौर्यनवाद्यागायत्र्योत्यस्तृचोरोग उपनिप दंत्योर्ध!द्विपनोऽभित्यपंचोनासव्योद्वित्रिष्टुवंतमंगिराइंद्रतुल्यंपुत्रमिच्छन्नभ्यध्यायत्सव्यइतीद्रएवास्यपुत्रो जायतत्यंसुत्रयोदश्यंत्येत्रिष्टुभौन्यूप्वेकादशांत्येत्रिष्टुंभौमानोंत्यात्रिष्टुप्पष्ट्यष्टमीनवमीच दिवश्चिदष्टौजागतंह्ये पप्रपप्रमंहिष्ठायनूचिन्नवनोधागौतम॑आग्नेयंहिचतुस्त्रिष्टुवंतवयाइत्सप्तवैश्वानरीयवहिपंचास्माइदुपोळश ॥४॥ हरिः ॐ३म् ॥ (११९१४) अर्यवांमधुमत्तमःसुतःसोम॑ऽऋतावृधा । तम॑श्विनापिवतंतिरोऽअयंत्तरतानि दाशुपे ॥ त्रिवधुरेणंत्रिवृतासुपेर्शसारथेनातिमश्विना । कण्वासोवांब्रह्मकृण्वंत्यध्वरेतेपांसुशृणुतंहवै ॥ अश्विनाम धुमत्तमातंसोममृतावृधा । अथाद्यदस्रावसुविभ्रतारथैदाश्वांसमुपगच्छतं ॥ त्रिपधस्थेवर्हिषि विश्ववेदसामध्वाय॒ज्ञं . (१।९।४) अर्यवामितिदशर्चस्यसूक्तस्यप्रस्कण्वोश्विनौअयुजोबृहत्योयुजःसतोबृहत्यः ।

·नक्स.
थ.१२.४
अनु.९
॥२३॥
मिमिक्षतं । कण्वासोवांसुतसोमाऽअभिद्यवोयुवाहवंतेऽअश्विना ॥ याभिःकण्व॑मभिष्टिभिःप्रावतंयुवमश्विना । ता । मंडलं १
भिःयस्माँ अवतंशुभस्पतीपातंसोममृतावृधा ॥ १॥ सुदासैदस्रायसुविभ्रतारपृक्षौवहतमश्विना ।यिंसमुद्रादु ।
तयादिवरपर्यस्मेधत्तंपुरुस्पृह ॥ यन्नासत्यापरावतियद्वास्थोअर्धितुर्वशे । अतोरथैनसुवृतान आगतंसाकसूर्यस्यरश्मि
भिः॥ अर्याचावांसप्तयोध्यरश्रियोवहेतुसयनेदुपं । इपंपृचंतासुकृतैसुदानवऽआवर्हिःसीदतनरा ॥ ते नासत्यागत
रथेनुसूर्यत्वचा । येन॒शश्वदूहथुर्दाशुपेवसुमध्यःसोमस्यपीतये । उक्थेभिरर्वागसेपुरूवसूऽअकैचनियामहे । शश्व
रकण्यानांसदसिप्रियेहिकसोमपपथुरश्विना ॥ २॥(११९१५.) सहवामे नऽउपोव्युच्छादुहितर्दिवः । सहद्युम्ने बू
हुताविभावरिरायादेविदार्वती ॥ अर्थावतीर्गोमतीविश्वसुविदोभूरिच्ययंतवस्तवे । उदीरयप्रतिमासूनृतोऽउपश्चोद
राधौमघोना ॥ वासोपाऽउच्छाचनुदेवीजीरारानां । येऽस्याऽआचरणेपुदधिरेसमुद्रेनभ्रवस्यवः ॥ उपोयेतेम
यामेषुयुंजतेमनौदानायसूरयः । अत्राहृतत्कण्व॑ऽएपांकण्यतमोनामगृणातिनृणां' ॥ आपायोपैवसूनर्युपार्यातिप्रभु
जुती । जरयतीजनपदीयतऽउत्पातयतिपक्षिणः ॥ ३ ॥ वियासृजतिसमनव्यर्थिनःपदंनवेत्योदती । ययोन
किंप्टेपप्तियांसंऽआसतेव्युष्टौवाजिनीवति ॥ एपायुक्तपरावतःसूर्यस्योदयनादधि । शतरधेभिःसुभगोपाऽयंविया
(१।९।५) सहवामेनेतिपोळशर्चम्यसूक्तम्यप्रस्कण्वउपाःअयुजोहत्योयुजःसतोवृहत्यः ।
॥२३॥

·त्यभिमानुपान् ॥ विश्वमस्यानानामचक्षसेजगज्योतिष्कृणोतिसूनरौं । अपद्वेपोमघोनीदुहितादिवऽउपाऽउच्छ्दप निधः ॥ उपऽआाहिभानुनाचंद्रेणदुहितर्दिवः । आवहतीभूर्यस्मभ्यंसौभगव्युच्छंतीदिविष्टिषु ॥ विश्वस्यहिमाण नंजीयनत्येवियदुच्छसिसूनरि । सानोरथैनवृहताविभावरिश्रुधिचित्रामघेहवै ॥ ४ ॥ उपोवाजंहिवंस्वयश्चित्रोमार्नु पेजने । तेनावहसुकृतोऽअधुराँऽउपयेत्यागृणंतिवहयः ॥ विश्वान्दे॒वाँऽआव॑हसोमपीतयेतरिक्षादुपस्त्वं । सास्मासु धागोमुदायदुक्थ्यमुपोवाजसुवीर्यम् ॥ यस्यारुशतोऽअर्चय प्रतिभद्राऽअदक्षत । सानोयिंविश्ववारसुपेशसमु पाददातुसुरम्य ॥ येचिद्धित्वामृपयःपूर्वऽकृतजुहूरेवसेमहि । सानःस्तोमाऽअभिगृणीहिराधसोपं शुक्रेणशोचिपा । उपोययभानुनाविद्वारायणोदिवः । प्रौयच्छतादकंपृथुच्छर्दिःप्रदेविगोमतीरिपः ॥ सनौरायाहताविश्वपेश सामिमिक्ष्यासमिळाभिरा । संघुम्ने विश्वतुरोपोमहिसंवाजैर्वाजिनीवति ॥५॥(१।९।६ ) उपौभद्रेभिरागहिदि पश्चिंद्रोचनादधि । वहत्यकृणप्सव॒ऽउपत्यासोमिनोगृह' ॥ सुपेशसंसुखंरथुयमध्यस्थाऽउपस्त्वं । तेनासुश्रवसंजनप्रा वाद्यदुहितर्दिवः ॥ वयश्चित्तेपतत्रिणोद्विपच्चतुष्पदर्जुनि । उपःमारनृतूर दिवोऽतेभ्य॒स्परि ॥ व्युच्छंतीहिरश्मि ( ११९१६) उपोभद्रेभिरितिचतुर्मचम्यसूक्तम्यप्रस्कण्वउपाअनुष्टुप् ।

·मंडलं१
अक्सं.
अ.१३.४
अनु.१०
॥२४॥
भिर्विश्वमाभासिरोचनं । तांत्यामपर्वसूययोगीभिःकोऽअहपत ॥ ६॥ (२९७) उदुत्यजातवेदसंदेवंवहतिके
तवः । शेविश्वायुसूर्यम् ॥ अपत्येतायोयथानक्षत्रायंत्य॒क्तुभिः । सूरायविश्वचक्षसे ॥ अहेश्रमस्यकेतयोविन्मयो
जनाँडअनु । भ्रांजैतोऽअग्नयोयथा ॥ तरणिविश्वदर्शतोज्योतिष्कृदेसिसूर्य । विश्वमाभासिरोचन' ॥ प्रत्यङ्देवा
नांविश: त्यगुर्देषिमानुपान् । प्रत्यविश्वस्वदृशे ॥ ७ ॥ येनापावकचक्षसाभुरण्यंतजनाँऽअनु । त्वंवरुणपश्यसि॥
विद्यामपिरजस्पृथ्यहामिमानोऽअक्तुभिः । पइय॒जन्मानिसूर्य ॥ सुप्तत्याहुरितोरवहतिदेवसूर्य । शोचिष्कैशंविचक्ष
ण ॥ अयुक्तसप्तशुध्युपःसूरोरथस्यनुप्त्यः। ताभिर्यातिस्वयुक्तिभिः ।। उद्यंतम॑सस्परिज्योतिप्पश्यंतऽउत्तरं । देवं
देवनासूर्यमगन्मज्योतिरुत्तमं । उद्यन्नद्यमित्रमहऽआरोहन्नुत्तरांदिवे । द्रोगंमर्मसूर्यहरिमाणचनाशय ॥ शुकेषु
मेहरिमाणरोपणाकासुदध्मसि । अथोहारिद्वयेपुमेहरिमाणनिमसि ॥ उदगायमादित्योविन्यनुसहसासह । द्वि
पंतमयरधयन्मोऽअर्हद्धिपतेरधं ॥ ८॥ (१।१०।१ ) अभियंमेपंपुरुहूतमृग्मियमिंद्रगीर्भिर्मदतावस्वोऽअर्णवं ।
यस्युद्यावोनविचरतिमानुपाभुजेमंहिष्ठमुभिविप्रेमर्चत ॥ अभीर्मवन्यन्स्वभिष्टिमूतोतरिक्षप्रांतविपीभिरावृतं । इंद्र
(११7012 ) अभित्यमितिपंचदशर्चस्यसत्तम्यआगिरस.सव्यद्रोजगतीअंत्येद्वेजिटभो ।
(१।९।७) उदुत्यमितित्रयोदशर्षस्यसूक्तस्यप्रस्कण्वःसूर्योगायत्रीत्याश्चतस्रोनुष्टुभः (अल्पस्तृचोरोगामउपनिषदलयोधयोंद्विपमइतिगुणः) ।
॥२४॥

·दासऽनुभयोमदुच्युतशतक्रतुंजवनीनृतारहत् ॥ त्वंगोत्रमगिरोभ्योवृणोरपोतात्रयेशतरेषुगातावत् द्विमुदायर्यावहोवस्वाजावद्भिवावसानस्य॑नर्तयन् ॥ त्यमुपामपिधानावृणोरपाधारयःपर्वतदानुमद्वसु । युयदिंद्रुशव साबधीरहिमादित्सूर्यदिव्यारोहयोशे' ॥ त्वमायाभिरमायिनोधमःस्वधाभिर्येऽअधिशुप्तावजुह्वत । त्वंपिपौर्नेम णःप्राइजःपुरःप्रऽऋजिन्धानंदस्युहत्येप्याविथ ॥९॥ त्वंकुत्सशुष्णहत्येप्यायिथारैधयोतिथिग्वायशंवरम् । महांतचि दर्बुदनिकमी:पदासनादेवदस्युहत्यायजज्ञिपे ॥ त्वविश्वातविपीसध्यग्घितातQराधःसोमपीथायहर्पते । तवज्रश्चि कितेवाहोहितोयुश्चाशत्रोरविश्वानिवृष्ण्यो । विजानीटार्यान्येचदस्य॑वोर्हिष्मतरंधयाशासदतान् । शाकीभव । यजमानस्यचोदिताविश्वेत्तातैसधुमादेषुचाकन ॥ अनुव्रतायधयन्नपग्रतानाभूभिरिंद्रश्नथयन्नाभुवः ॥ युद्धस्य । चिद्वर्धतोयामिनक्षतःस्तांनोम्रोविजंघानसंदिहः ॥ तक्षद्यतऽशनासहसासहोविरोदसीमज्मनावाधते॒शवः । आत्यावार्तस्यनृमणोमनोयुज़ आपूर्यमाणमवहनभिश्रयः ॥ १० ॥ मंदिष्टयदुशनैकाव्येसचाँऽइंद्रौवंकूकुतराधिति इति । गोयिंनिरपःस्रोतसासृजद्विशुणस्यइंहिताऐरयत्पुरैः ॥ आस्मारथैवृपपाणेपुतिष्ठसिशार्यातस्यप्रभृतायेषु मंदसे । इंद्वयर्थासुतसोमेपुचाकनौनुर्वाणुश्लोकमारोहसेदिपि ॥ अदाऽअभीमहुतेवचस्यकक्षीयतेवृचयामिंद्रसु न्यते । मेन भयोवृपणश्वस्य॑सुक्रतोविश्वेत्तातेसर्वनेषुम्रवाच्या ॥ इंद्रोऽअनायिसुयोनिरकेनेपुस्तोमोदुर्योनयूपः । -

·मंडलं १
ऋक्सं.
अनु.१०
अ.१२.४
॥२६॥
ण्यातेसोमांसोवृत्रहत्येऽसत्पते । यत्कारवेदवित्राण्यप्रतिवहिमतेनिसहस्राणिर्हयः ॥ युधायुधमुपधेदैपिधृष्णुया
पुरापुरंसमिदंर्हस्योज॑सा । नम्यायद्रुिसख्यापरावर्तिनियोनमुचिनाममायिन ॥ त्वंकरैजमुतपर्णयवधीस्तेजिष्ठया
तिथिग्वस्यवर्तनी । त्वंशतावदस्याभिनुत्पुरौनानुदःपरिपूताऽजिवना ॥ त्वमेताजनराजोद्विर्दशावंधुनासुश्रव
सोपजग्मुषः । पृष्टिंसहस्रानतिनवश्रुतोनिचक्रेणरादुष्पावृणक् ॥ त्वमाविथसुश्रवसंतवोतिभिस्तयत्रामभिरिद्रु
तूर्वयाणं । त्वमस्मैकुसमतिथिग्यमायुंमहेराजेयूनैऽअरंधनायः ॥ यऽचद्रिदेवगोपाःसायस्तेशिवतमाऽअसा
म । त्यस्तोपामत्वया॑सुवीराद्राीय आयु:प्रतरंदानाः ॥ १६ ॥ ( १११०४ ) मानौऽअस्मिन्मघवन्पृत्स्वहसिन
हितेऽअंतःशवसःपरीण” । अदयोनद्यो रोवृद्धाकथानक्षोणीर्भियसासमारत ॥ अाँशुक्रायशाकिनशचीपते
शृण्वंतमिदैमहयन्नभिष्टुंहि । योधृष्णुनाशवसारोद॑सीऽभवृषावृपत्वापभोन्युंजतै ॥ अर्चादिवेवृहुतेशूप्य वचःस्वक्ष
यस्यधृपतोधृषन्मनः। वृहच्छ्वाऽअसुरोवर्हणाकृतःपुरोहरिभ्यांवृषभोरथोहिपः ॥ त्वंदियोबृहतःसार्नुकोपयोवृत्मना
धूपताशंचरंभिनत् । यन्मायिनौदिनोदिनाधृषच्छुितांगभस्तिमशनिपृतन्यसि ॥ नियमृणक्षिश्वसनस्यमूर्धनिशुष्ण
स्यचिद्वंदिनोरोरुवदना । प्राचीनैनम सार्हणावतायद्याचित्कृणवःकस्त्वापार ॥ १७ ॥ त्वमाविधनयतुर्व
(११०४ ) मानोअस्मिन्नित्येकादशस्यसूक्तस्यसव्यइंद्रोजगतीपष्ठपष्टमीनवम्येकादृश्यत्रिष्टुभः ।
॥२६॥

·शंयदुत्वंतुीतिय्यशतकतो। त्वरथमैतशंकृत्व्येधनत्वंपुरॊनवर्तिदभयोनवं ॥ सघाराजासत्प॑तिःशूशुजनौरातह व्य प्रतियःशासमिन्वति । उक्थावायोऽअभिगृणातिराधसादानुरस्माऽउपरापिन्वतेदिवः ॥ असमंक्षत्रमसमामनी पाग्रसौमुपाऽअर्पसासंतुने । येतऽइंद्रदुपौवर्धयतिमहिक्षत्रस्थविरवृष्ण्येच ॥ तुभ्येदेतेवहुलाऽअद्भिदुग्धाश्चमूपद शमसाऽद्रुपानाः । व्य॑श्रुहितर्पयाकाममेपामधामनौवसुदेयायकृष्व ॥ अपाम॑तिष्ठद्धरुणहरंतमोतव॒त्रस्यजठरैपुप तः। अभीमिंद्रोनद्योवविाहिताविश्वाऽअनुष्ठाःप्रवणेपुजिन्नते ॥ सशेधमर्धिधाद्युम्नमस्मेमर्हिक्षत्रंजनापाळिद्रुत व्यै ॥ रक्षाचनोमघोनःपाहिसूरीनायेचनःस्वपत्याऽषेधाः ॥ १८॥ (१११०५ ) दिवचिदस्यपरिमाविषप्रथऽइंद्र नमुहागृथिवीचनप्रति । भीमस्तुर्विप्मान्चर्पणिभ्य॑ऽआतपःशिशीवजंतेजसेनवंसंगः ॥ सोऽअर्णवोननद्यःसमुद्रियः प्रतिगृभ्णातिविधितावरीमभिः । इंदुःसोम॑स्यपीतयैवृपायतेसनात्सयुध्मऽओजसापनस्यते ॥ त्वंतर्मिंद्रुपर्वतनभोज सेमहोनृम्णस्य॒धर्मणामिरज्यसि । प्रवीर्येणदेवतातिचेकितेविश्व॑स्माऽउग्रःकर्मणेपुरोहितः ॥ सऽइद्वनैनमुस्युभिर्वच स्यतेचारुजनेषुप्रब्रुवाण इंद्रियं । वृपाछंदुर्भवतिहर्यतोवृपाक्षेमणधेनौमघवायदिन्वति ॥ सऽइन्महानिसमिथानिम ज्मनाकृणोतियुध्मऽओज॑साजनैभ्यः । अाचनश्रद्दधतिविपीमतऽइंद्रायवज्रनिघनिम्नतेवधं ॥ १९ ॥ सहि व (१११०५) दिवश्चिदित्यष्टचस्यसूक्तस्यसव्यइंद्रोजगती।

·ऋक्सं.
मंडलं१
अ.१.४
अनु.१०
॥२७॥
स्युःसर्दनानिकृत्रिमाक्ष्मयाधानऽओज॑सायिनाशयन् । ज्योतीपिकृण्वन्नयुकाणियग्यवेवसुकतुःसर्तवाऽअपःसृजत्॥
दानाय॒मनःसोमपावन्नस्तुतेर्वीचाहरीवंदनचुदाकृधि । यमिठासःसारथयोय हैद्रतेनत्वाकेताऽआदनुवंतिभूर्णयः॥
अप्रैक्षितवसुनिभर्पिहस्तयोरपाईसहस्तन्विश्रुतोर्दधे । आतासोतासोनकर्तृभिस्तनूईतेकतवऽइंभूरयः ॥ २० ॥
(१११०१६ ) एपप्रपूरित्तस्य॑चन्धिपोत्योनयोपामुदयंस्तभुर्वणिः । दक्षमहेपाययतेहिरण्ययरथमावृत्याहरियोगम
वसं ॥ तंगूर्तयोनेमुन्निपुःपरीणसःसमुद्रनसंचरणेसनिप्ययः । पतिदक्षस्यविदर्थस्य॒नूसहौगिरिनयेनाऽअधिरोहुतेज
सा ॥ सतुर्वणिर्मुहाँऽअरेणुपास्यगिरेभृष्टिर्नधाजतेतुजाशवः । येन॒शुष्णमायिनमाय॒सोमदेदुध्रऽआभूपुरामयन्निदाम
नि ॥ देवीयक्तिपिपीत्याधोतयऽइंट्रेसिपत्त्युपसंनसूर्यः । योधृष्णुनाशर्यसाबाधतेतमऽइयतिरेणुवृहदहरिप्पर्णिः॥
वियत्तिरोधरुणमच्युतरजोतिष्ठिपोदिवऽआतासुवर्हणा । स्वमा यन्मदऽइंद्रहाहन्छु–निरपामाब्जोऽअर्णवं ॥
त्वंदियोधरुणधिपुऽओजसापृथिव्याऽइंद्वसदनेपुमाहिनः । त्वंसुतस्य॒मर्देऽअरिणाऽअपोवियुत्रस्पसमयापाप्यारुजः
॥ २१ ॥ (१।१०७ ) ममंहिष्ठायवृहुतेवृहद्रयेसत्यशुष्मायतवसैमृतिभरे । अपार्मिवप्रणेयस्यदुर्धरंराधौविधायु
शसेऽअपावृतं ॥ अर्धतेविश्वमहासदिष्टय आपोनिम्नेत्सर्वनाहुविष्म॑तः । यत्पर्यतेनसमशीतयुतऽइंद्रस्याः
(१।१०।६) एपप्रपूर्वीरिविपळर्चस्यसूक्तम्यसव्य द्रोजगती । (१।१०।७) प्रमंदिमायेतिपठस्यसूतस्पर्सच्यईद्रोजगती ।
॥२७॥

·yayavayavas श्रथिताहिरण्ययः ॥ अस्मैभीमायनमसासमध्वरऽउपोनशुभ्र आभरापनीयसे । यस्यधामनवसेनामद्रियंज्योतिर कारिहुरितोनायसे । इमेतऽइंद्रुतेवयंपुरुष्टुतयेत्वारभ्युचरामसिप्रभूवसो । नहित्वदन्योगिर्वणोगिरःसर्पक्षोणीरिव प्रतिनोहर्यतः ॥ भूरितऽइंद्रवीर्य तवस्मस्यस्यस्तोतुमघवन्काममार्पण । अनुतेद्यौर्वृहतीवीर्यममऽयंर्चतेपृथिवी नेमऽओजसे ॥ त्वंतर्मिंद्रुपर्वतमहामुरुंवत्रैणवन्निन्पर्वशश्चकर्तिथ । अवारजोनिवृताःसर्तवाऽअपःसुत्राविश्वेदधिपे केवलंसहः ॥ २२ ॥ (इतिप्रथमेमण्डलेदशमोनुवाकः) । (११११) नूर्चित्सहोजाऽअमृतोनितुदतहोतायतोऽअ भवद्विवस्वतः । विसाधिष्ठेभिःपथिभीरजौममआदेवताताहुविविवासति ॥ आस्वम युवमानोऽअजरस्तृप्ये विष्यन्नतसेपुतिष्ठति । अत्योनपृष्ठं पितस्यरोचतेदियोनसा स्तनयन्नचिक्रदत् ॥ ऋाणारुद्रेभिर्वसुभिःपुरोहितोहोता निपत्तोरयिषाळमर्त्यः । रथोनविश्वजसान आयुपुन्यानुपग्वार्यादेवण्वति ॥ विवातजूतोऽअतसे'तिष्ठतेवृथाजु हूभिःसृण्यातुष्विणिः । तृषुयदग्नेबुनिनौपायसैकृष्णंतऽएमुरुशदूर्मेऽअजर ॥ तपुर्जभोवनुआवातचोदितोयूथेन ।' साहॉऽअववातिवंसंगः । अभिवजनक्षितपाज॑सारजःस्थातुश्चरथैभयतेपंतत्रिर्णः ॥ २३ ॥ धृष्ट्वाभृगयोमार्नुपेवार । यिनचारसुहजनेभ्यः । होतारमग्नेऽअतिथिवरेण्यंमत्रनशेवंदिव्यायजन्मने ॥ होतारसप्तजुहोयर्जिष्ठंयवाघतो (११११) चिदितिनवर्चस्वसूक्तस्यगौतमोनोधाअग्निर्जगतीअत्याश्वतयषिष्टुभः ।

·*
मंडलं?
ऋक्सं.
अनु. १६
अ.१अ.४
॥२८॥
णतेऽअध्वरेणु । अग्निविश्वैपामरर्तिवसूनांसपर्यामिप्रय॑सायामिरत्न ॥ अछिंद्रासूनोसहसोनोऽअद्यस्तोतृभ्योमित्रमहः
शर्मयच्छ । अग्नैगृणंतमहंसऽउरुष्योर्जीनपात्पूभिरायसीभिः॥ भवावरूथंगृणतेर्विभावोभामघवन्मघयोःशम। उरु
प्याग्नेऽअहंसोगृर्णतेपातर्मभूधियावसुर्जगम्यात् ॥ २४॥ (१।११।२) वगाऽइदैग्नेऽअ॒ग्नयस्तेऽअन्येत्वेविश्वेऽअमृर्ता
मादयंते । वैश्वानसनाभिरसिक्षितीनांस्थूर्णेवजोंऽउपमिद्ययंथ ॥ मूर्धादिवोनाभिरग्निःपृथिव्याऽअर्थाभवदरतीरोई
स्योः । तत्यादेवासौजनयंतदेवंवैश्वानरज्योतिरिदायीय ॥ आसूर्येनश्मयोध्रुवासवैिश्वानरेदधिरेग्नावसूनि । यापर्व
तेप्योपंधीप्वप्सुयामा पेप्वसितस्पराजा ॥ वृहतीऽईवसूनवरोदसीगिरोहोमिनुष्योनदक्षः । स्वर्वतेसत्यशुष्मायपु
पीवैश्वानरायनृतमाययह्वीः ॥ दिवश्चित्तेवृहतोजातवेदोवैश्वानरप्ररिरिचेमहित्वं । राजाकृष्टीनामसिमानुपीणांयु
धादेवेभ्योवरिवश्वकर्थ ॥ प्रनूमहित्वं भस्य॑वोचंयंपूरवोवृत्रहणूसचते । वैश्वानरोदस्य॒ग्निर्जघन्वाँऽअधूंनोत्का
वाऽअवशंवरभेत् ॥ वैश्वानरोमहिम्नाविश्वकृष्टिर्भरद्वाजेपुयजतोविभावा । शातयनेयेशुतिनीभिर॒ग्निःपुरुणीधैर्जरते
सुनृतावान् ॥ २५ ॥ (१।११।३) वहियशसविदर्थस्यकेतुसुमाव्यदूतंसद्योऽअर्थे । द्विजन्मानयिर्मियप्रशस्तरा
तिभरभृगवेमातरिश्या ॥ अस्यशासुरुभयांसःसचंतेहुविष्मतऽशिजोयेचमताः । दिवश्चित्पूर्वोन्यसादिहोतापृच्छयो
(१२१११२) वयाइदितिसप्तर्चस्यसूक्तस्यनोधावैश्वानरोग्निसिंधुप् । (१२११३३) वढियशसमितिपंचर्चस्यसूक्तस्यनोधाअमिस्त्रिष्टुप् ।
1॥२८॥

·विश्पतिर्विधुवेधाः ॥ नव्य॑सीहृदऽआजार्यमानमसल्सुकीतिर्मधुजिह्वमश्याः । यमृत्विजोजनेमानुपासःमयस्वं तऽआयोजीर्जनंत ॥ उशिकायकोवसुर्मानुपपुवरैण्योहोताधायिविथु । दमूनागृहपतिर्दम॒ऽआँऽअग्नि वद्रयपती रयीणां ॥ तत्वावयंपतिमन्नेरयीणांप्रशंसामोमतिभिर्गोतमासः । आशुनवाजभरमर्जयतःमातर्मसूधियावसुर्जग म्यात् ॥ २६ ॥ (१११११४) अस्माऽइदुप्रतवसैतुरायुप्रयोनहमिस्तोमंमाहिनाय। ऋचीपमायाधिंगवोहमिंद्रायन माणिराततमा॥ अस्माऽइदुपयेऽव॒मयसिमराम्यांगपंवाघेसुवृक्ति । इंद्रायहृदाम सामनीपाप्रलायपत्येधियोमर्जयं त॥ अस्माऽइदुत्यमुपमस्वाभराम्यांगूपमास्यैन । महिष्ठुमच्छोक्तिभिर्मतीनांसुवृक्तिभिःसूरिंवायुधध्यै ॥ अस्माऽइदु स्तोमंसंहिनोमिरधुनतप्तत्सिनाय। गिरैश्चगिर्वाहसेसुवृक्तींद्रायविश्वमिन्वमेधिराय ॥ अस्माऽइदुसप्तिमिवनवस्येंद्री यार्कजुह्वाईसमैजे । वीरंदानौकसंवदध्यैपुरांगूर्तश्रवसंदर्माण ॥ २७ ॥ अस्माऽइदुत्व तक्षद्वस्वस्तमंस्वयंरणा य । त्रस्यचिद्विदयेनमर्मतुजन्नीशानस्तुजताकियेधाः ॥ अस्येदुमातुःसर्वनेषुसद्योमहःपितुंपपिचाश्चान्ना । मुषा यद्विष्णुःपचतंसहीयान्विध्यद्वराहतिरोऽअद्विमस्ता ॥ अस्माऽइदुग्नाचिदेवपत्नीरिंद्रायार्कमहिहत्यऽजवुः । परिद्या वापृथिवीभ्रनास्यतेमहिमानपरिष्टः ॥ अस्येदेवप्ररिरिचेमहित्वंदिवस्मृथिव्याःपर्यंतरिक्षात् । स्वराळिंद्रोदम (१११२४) अम्माइद्वितिपोळशर्चलसूक्तस्यनोधाइंद्रनिष्टुप् ।

·भनव्य॑सीहृदऽआजार्यमानमुस्मत्सुकीर्तिमधुजिह्वमश्याः । यमृत्विजोधुजनेमानुपासःप्रयस्व शिपायकोवमुर्मानुषपुवरेण्योहोताधायिविधु । दमूनागृहपतिर्दमऽऽअग्नि वद्रयपती हरिः ओ३म् ॥ (तिमग्नेरयीणांप्रशंसामोमतिभिर्गोतमासः । आशूनवार्जभरमर्जयत भातर्मभूधियावसुर्जग यायाच मार्केनरेवि:१।४) अस्माऽइदुभत्यसेतुरायप्रयोनहमिस्तोममाहिनाय। ऋचीपमायाधिगयऽओहमिद्रायन अंगिरसोगाऽअविर्भस्वर्षांभराभ्यांगपमारसैन । महिमच्छोक्तिभिर्मतीनांमुक्तिनासरियायुधध्ये ॥ अस्मा इदु गृणानोऽअंगिरोवीरंदानौसंदध्यपुरांगुर्तश्रवसंदर्माण ॥ २७ ॥ शंतनरः ॥ ससुष्ट्रप्टवतरिसनाय। गिरगिहिसेसुपुक्तीदायविश्वमिन्यमेधिराया अस्माऽसतिमियश्रवस्येंद्रा अस्माइदुत्वष्टाताव स्वस्तिमस्थय रणा तदुप्रयक्षतममनमर्मतुजन्नीनिस्तुजताकियधाः ॥ अस्येमातुःमयनेएसयोमहापितुंपियाथार्यन्ना । मुषा जासनाळे यान्विध्यवराहतिरोऽअद्विमस्ता । अस्माइनाश्चियनीरिंद्रीयामष्ट्रिहत्य॑ऽस्युः । परिया वायुवती निास्यतेमहिमानपरिटः ॥ अस्यैदेयरिरिपेमहित्यंदियस्पृथिव्याःपर्यंतरिक्षात् । म्युरालिंद्रोदम सासुदंसागरमाइद्वितिपोळयाम्पसूकमनोधाइंद्रग्निपुर। सहोभिः • गुस्साहनाजन्यानपलादुपस्यातस्वसाराजा ॥":"53 मददुः । पर्तिनपलीरुशतीरुशंतस्पृशतित्याशवसावन्मनीषाः ॥ सनादेवतवरायोगर्भस्तौनक्षीयतेनोपदस्यंतिदस्म । (१२१११५) प्रमन्महइतित्रयोदशर्चस्यसूक्तस्यनोधाईद्रलिनुप् ।

·सं.
मंडलं
अनु.१
॥३०॥
धुमाऽअसिकतुमाँऽइंद्रुधीर:शिक्षाशचीवास्तवनःशचीभिः ॥ सनायतेगोतमऽइंद्रुनव्यमर्त हरियोजनाय । सु
नीथाय॑नःशवसाननीधा प्रातमधूधियायसुर्जगम्यात् ॥ ३ ॥ (१११११६ ) त्यमुहाँऽईयोहुशुष्माजजानः
थिवीऽअमेधाः । यद्धविश्वागिरयश्चिदाभियाइहास:किरणानर्जन् ॥ आयद्ध ऽइंद्रवितायेरातेवबंजरितावा
होधात् । येनावियतक्रतोऽअमित्रान्पुरऽप्णासिपुरुहूतपूर्वीः ॥ त्वंसत्यऽइंद्रधृष्णुरेतान्त्वमृभुक्षानर्यस्त्वंपाट् ।
त्वंशुष्णाजनैपुक्षऽआणायूने कुझ्यामतेसाहन ॥ त्वंहृत्यदिद्रचोदीःसखौयुर्वयन्निन्वृपकर्मन्नुभ्नाः। यर्द्धशूर
वृषमणःपराचविदस्यूर्योनावतोवृथापाद' ॥ त्वंहुत्यदिंद्रार्रिपण्यन्दृडस्यचिन्मीनामजुष्टौ । व्यस्मदाकाष्ठाऽअ
तिवर्धनेवनिन्द्रथिह्यमित्रान् ॥ ४ ॥ त्याहृत्यदिंदाणसातीस्वमीतुनर्रऽआजाहवंते ॥ तस्वधावऽयमासमर्यऽ
अतिर्वाजेप्यतसायाभूत् ॥ त्वंहुत्यदिद्रमप्तयुध्यन्पुरोवजिन्पुरुकुत्सायदर्दः । पहिर्नयत्सुदासेयथावगैहोराजन्वरिवः
पुरवैकः ॥ त्वंत्यानऽइंद्रदेवचित्रामिपमापोनपीपयःपरिज्मन् । यशिरप्रत्यस्मभ्ययंसित्मनुमूर्जनविश्वधक्षरध्यै ॥
मारितऽइंद्रुगोतमेभित्रीयाण्योक्तानम॑साहरिभ्यां । सुपेर्शसंवाजमार्भरान मातर्मुक्षुधियावसुर्जगम्यात् ॥५॥
१२१११७ ) घृष्णेशधीयुसुमखायवेधसेनोधैःसुदृक्तिंप्रभरामरुधः । अपोनधीरोम सासुहस्त्योगिरःसमैजेविदर्थे
(१।११।६) त्वमहानितिनवर्चस्वसूक्तस्यनोधाइंद्रबिष्टुप् । (१।११।७) वृष्णेशर्धायेतिपंचदशस्यसूक्तस्यनोधामरुतोजगतीअंत्यात्रिष्टुप् ।
॥३०॥

·प्याभुवः ॥ तेजज्ञिरेदिवऽऋप्वासऽउक्षणोरुद्रस्यमर्याऽअसुराऽअरेपसः । पावकासःशुचयःसूर्याऽइवसानोनद्रु प्सिनोधोरवर्पसः ॥ युवानोरुद्राऽअजराऽअभोग्घनौववक्षुरधिंगावःपर्वताऽइव । दृढाचिद्विश्वाभुवनानिपार्थिवान प्याययंतिदिव्यानिमज्मना ॥ चित्रैरंजिभिर्वपुपेव्यैजतेवक्षःसुरुक्माँऽअधियेतिरेशुभे । अंसेप्येषांनिर्मिमृाऽष्टयः साकंजज्ञिरेस्वधादिवोनरः ॥ ईशानकृतोऽनयोरिशादसोवातान्विद्युतस्तविपीभिरक्रत । दुहंत्यूर्धर्दिव्यानिधूत योभूमिपिन्वंतिपयसापरिचयः ॥६॥ पिन्व॑त्य॒पोमुरुतःसुदानवःपयौघृतद्विदर्थेप्याभुवः । अत्यंनमिहेविनय तिवाजिनमुत्सदुहतिस्त॒नय॑तमक्षितं ॥ महिपासोमायिनश्चित्रभानवोगिरयोनस्वतवसोरघुष्यदः। मृगाऽइवहस्तिनः खादथावनायदारुणीपुतविपीरयुग्ध्यं ॥ सिंहाऽईवनानदतिप्रचेतसःपिशाऽईवसुपिशौविश्ववेदसः। क्षपोजिन्वतः पतीभिऽष्टिभिःसमित्सवाधःशयसार्हिमन्यवः ॥ रोदसीआवंदतागणनियोनृपांचःशराःशवसाहिमन्यवः । आवं धुरैप्यमतिर्नदर्शतावद्युन्नतस्थौमरुतोरथेपुवः ॥ विश्ववेदसोरभिःसौकसःसंमिश्लासःस्तविपीभिर्विशिनः । अस्ताऽइ(दधिरेगर्भस्त्योरनंतशुष्मावृपंखादयोनरः ॥७॥ हिरण्ययेभिःविभिःपयोवृधऽउर्जिनंतऽआपथ्यो न पर्वतान् । मुखाऽअयासःस्वस्तौध्रुवच्युतोदुधकृतौमुरुतोभ्राज॑दृष्टयः ॥ घृपावकंवनि विचणिरुद्रस्यसूनुंहवसा गृणीमसि । रजस्तुरैतवस॒मारुतंगणम॒जीपिणवृषणंसश्चतचिये ॥ प्रनूसमतःशव॑साजनाँऽअतितस्थौर्यऽकृतीमरुतो A

·अ.अ.५
॥३१॥
यमार्वत । अवद्भिर्याजभरतेधनानृभिराच्छ्यक्रतुमाक्षेतिपुप्यति॥ चकृत्यैमरुतःपृत्सुदुष्टरद्युमंत॒शुष्ममघत्सुधत्तन। मंडलं १
धनस्पृतमुक्यविश्वचर्षणितोकपुप्येमतनयंशतंहिमाः॥ नूष्ठिरमरुतोवीरवतमृतीपाहयिमस्मासुंधत्त । सहनिर्णशुति
नैशझुवांसमातर्मभूधियावसुर्जगम्यात् ॥८॥ (१।१२।१) पधानतायुंगुहाचततनमौयुजाननमोवहतं॥ सजोपाधीराः
अनु.१२
पदैरनुग्मुनुपरवासीदुन्विधेयजत्राः॥ ऋतस्यदेवाऽअनुव्रतागु वत्परिष्टियानभूम ॥ वर्धतीमापःपुन्वासुशिश्चिमृतस्य
योनाग सुजातं ॥ पुष्टिनरण्याक्षितिर्नपृथ्वीगिरिनभुमक्षोदोनशंभु ॥ अत्योनाज्मन्सर्गप्रतक्तःसिंधुनक्षोदुःकड
ईवराते ॥ ज़ामिःसिंधूनांभ्रातैवस्ववामिभ्यानराजावान्यत्ति ॥ यद्वातजूतोवनाव्यस्थाग्निदातिरोमापृथिव्याः।।
श्वर्सित्य॒प्सुर्खसोनसीदन्क्रत्वाचेतिष्ठोविशामुपर्भुत् ॥ सोमोनवेधाऽमृतप्रजातःपशुर्नशिवभु(रेभाः ॥ ९ ॥
(१।१२।२) यिर्नचित्रासूरोनसंदगायुर्नमाणोनियोनसूनुः ॥ तक्कानभूणिर्वनासिपतिपयोनधेनुःशुचिर्विभावा ॥
दाधारक्षेममोकोनण्योयोनपकोजेंताजनानां ॥ ऋषिर्नस्तुभ्यायिक्षप्रशस्तोवाजीनप्रीतोययौदधाति ॥ दुरोकशोचिः
ऋतुर्ननित्योजायेवयोनावर विश्वस्मै ॥ चित्रोयदाश्वेतोनविक्षुरथोनरुक्मीत्वैपःसमत्सु ॥ सेनैवमृष्टामदधात्यस्तुर्न
विद्युत्त्येषतीका ॥ युमोईजातोयमोजनित्वंजारःकुनीनापतिर्जनीनां ॥ तंवश्वरार्धात्यंवसत्यास्तुंनगायोनक्षतऽर्द्ध।
• --(२१२२१) पश्वानेतिदशर्चस्यसक्तस्यशक्तियःपराशरोनिर्द्विपदोविराट्। (१।१२।२) रयिर्नेतिदशर्चस्यसूक्तस्यपराशरोमिर्द्विपदाविराट् ।
॥३१॥

·सिंधुनक्षोदःपनीचीरेनोन्नवतगाव:स्वदेशीक ॥ १०॥ (१।१२।३ ) वनैपुजायुर्मत मित्रोवृणीतेश्रुष्टिंराजेवाजु ये ॥ क्षेमोनसाधुःऋतुर्नभद्रोभुव॑त्स्वाधीहोताहव्यवाद ॥ हस्तेदानोनृम्णाविश्वान्यमैदे॒वान्धांद्गुहानिपीदन् ॥ विदं तीमनरोधियधाहदायत्तुष्टान्मंत्राँऽअर्शसन् ॥ [जोनक्षांदाधारपृथिवींतस्तंभंद्यांमत्रभिःसृत्यैः ॥ प्रियापदानिपश्वो निपाहिविश्वायुरग्नेगुहागुहेगाः॥ यऽईचिकेतगुहाभवतमायःससाद्धारामृतस्य॑ ॥ वियेचूतंत्युतासर्पतऽआदिद्वसू निप्रवाचामै ॥ वियोवीरुत्सुरोधन्महित्वोतपूजाऽउतप्रसूप्वतः ॥. चितिरपांदमविश्वायुःसीवधीराःसंमार्यचक्रुः ॥ ११ ॥ ( १।१२।४ ) श्रीणन्नुपस्थादिवंभुरण्युःस्थातुश्चरर्थमुक्तून्व्यूर्णोत् ॥ परियदेपामेकोविश्वेषांभुवहेवोदेवानां महित्वा' ॥ आदित्तेविश्वक्रतुजुपंतशुष्काद्यद्देवजीवोजनिष्ठाः ॥ भजतविश्वेदेवत्वंनामऽतंसपतोऽअमृतमेवैः॥ त्रुइतस्यप्रेाऽऋतस्य॑धीतिर्विश्वायुर्विश्वेऽअपांसिचक्रुः ॥ यस्तुभ्यंदाशाद्योतिशिक्षात्तस्मैचिकित्वापिंदयस्व ॥ होतानिपत्तोमनोरपत्येसचिन्न्वासांपतीरयीणां ॥ इच्छंतरेतौमिथस्तनूपुसंजानतस्वैर्दभैरमूराः॥ पितुर्नपुत्राःऋतुजुपंत श्रोपन्येऽअस्यशासतुरासः ॥ विरायऽऔर्णोदुर पुरुक्षुःपिपेशनाकस्तृभिर्दमूनाः ॥ १२ ॥ ( १।१२।५) शुक्रःशुशु (१।१२।३) वनेवितिदशर्चस्यसूक्तस्यपराशरोग्निर्द्विपदाविराट् । (१।१२।४) श्रीणन्नितिदशर्चस्यसूक्तस्यपराशरोग्निर्द्विपदाविराट् । (१।१२।५) शुक्रइतिदशस्यसूक्तस्यपराशरोग्निाद्वैपदाविराट् ।

·मंडलं?
ऋक्सं.
अनु. १२
अ.अ.५
॥३२॥
क्वाँऽऊपोनज़ारःपप्रासमीचीदियोनज्योतिः ॥ परिप्रातःक्रत्यावभूथभुवोदेवानापितापुत्रःसन् ॥ वैधाऽअदृप्तोऽ
अग्निर्विजानन्नूधनगोनांस्वाापितूनां ॥ जनशेऽआहूर्यःसन्मध्येनिपत्तोरण्योदुरोणे ॥ पुत्रोनजातोरण्योदुरो
णेवाजीनप्रीतोविशोवितारीत् ॥ विशोयदढनृभिःसनीळाऽअग्निदेवत्वाविश्वान्यश्याः ॥ नप्टिऽएतानृतार्मिनंतिन
भ्योयदेभ्यः श्रुष्टिंचकर्थ ॥ तत्तुतेदंसोयदहन्त्समानैर्नृभिर्यद्युक्तोविवेरपासि ॥ उपोनज़ारोविभावोसःसंज्ञातरूपश्चिकै
तदस्मै ॥ त्मनावहतोदुरोन्य॒ण्वन्नवतविश्वेवशीके ॥ १३ ॥ (१।१२।६) वनेमपूर्वीर्योमनीषाऽअग्निःसुशो
कोविश्वान्यश्याः॥ आदैव्यानिव्रताचिकित्वानामानुपस्य॒जनस्य॒जन्म ॥ गर्भोयोऽअपांग वनानांगर्भश्चस्थातांगर्भ
चरयौ ॥ अद्रौचिदस्माऽअंतर्दुरोणेविशांनविश्वोऽअमृतःस्वाधीः ॥ सहिषपायोऽअग्नीरयीणांदाशुद्योऽस्माऽअ
रसूक्तैः ॥ एताचिकित्वोभूमानिपाहिदेवानांजन्ममीश्चविद्वान् ॥ वर्धान्यपूर्वीक्षपोविरूपाःस्थातुश्चरर्थमृतम
वीतं ॥ अराधिहोतास्वपित्तःकृण्वन्विश्वान्यपासिसत्या' ॥ गोपुप्रशस्तिवनेषुधिभरतविश्धैवलिंस्वर्णः ॥ वित्वा
नरैःपुरुत्रासंपर्यन्पितुर्नजिर्विवेदोभरंत ॥ साधुनगृभुरस्तेवशरोयातेवभीमस्त्येषःसमत्सु ॥ १४ ॥ (१११२७)
उपप्रजिन्यन्नुशतीरुशंतपतिननित्य॑जनयुःसनीळाः । खसारःश्यावीमरुपीमजुप्रन्चित्रमुच्छंतीमुपसनगावः॥ वीलुचि
(१।१२।६) वनैमेत्येकादशस्यसूक्तस्यपराशरोग्निपिदाचिराद् । (१।१२।७) उपप्रजिन्यन्निविवशर्चस्यसूक्तस्यपराशरोग्निस्त्रिष्टुप् ।
॥३२॥

·दृढापितरौनऽउक्थैरट्रैिरुजन्नंगिरसोरवेण । चर्दिवोवृहतोगातुमस्मेऽअहःस्वविविदुःकेतुमुनाः ॥ दधन्नृतंधन यन्नस्यधीतिमादिदुर्योंदिधिष्वो विभृत्राः । अतृप्यंतीरूपसौयंत्यच्छादेवान्जन्मप्रय॑साव॒र्धय॑तीः ॥ मधीद्यदीविभृतो मातरिश्यागृहेहेश्येतोजेन्योभूत् । आदींराजेनसहीयसेसचासन्नादूत्यै भृगवाणोविवाय ॥ महेयत्पित्रऽईरसंदिवे करवत्सरत्यूशन्यश्चिकित्वान् । सृजदस्ताधृपतादिद्युमस्#स्वायाँदेवोदुहितरित्विपिंधात् ॥ १५ ॥ स्वऽआयस्तुभ्यंद मऽआविभातिनमौवादाादुशतोऽअनुद्यून् । वर्षोऽअग्नेवोऽअस्यद्विवीयासदायासरथयंजुनासि ॥ अग्निविश्वा अभिपृक्षःसचंतेसमुद्रनम्रवतःसप्तयहीः । नजामिभिविचिकितेवयोनोयदादेवेपुप्रम॑तिंचिकित्वान् ॥ आयदिपे नृपतितेज आनुट्छुचिरेतोनिपिक्तंद्यौरभीकै । अग्निःशधमनवायुनिस्वाध्यजनयत्सूदर्यच्च ॥ मनोनयोध्यनःसद्य एत्येकःसत्रासूरोवस्वऽईशे । राजानामित्रावरुणासुपाणीगोमियममृतरक्षमाणा ॥ मानोऽअग्नेसख्यापित्र्याणिप्र मर्पिष्ठाऽअभिविदुष्कविःसन् । नभोनरूपंजरिमार्मिनातिपुरातस्याऽअभिशेस्तुरधीहि ॥ १६ ॥ (१।१२।८) निकायधिसःश_तस्कर्हस्तेदानोनयाँपुरूणि । अग्नि वद्रयपतौरयीणांसत्राचक्राणोऽअमृानिविश्वा ॥ अस्मे । वृत्संपरिपंतनविदन्निच्छतोविश्वेऽअमृताऽअमूराः । श्रमयुर्वःपदव्यौधियंधास्तस्थुःपदेपरमेचाव॑ग्नेः' ॥ तिम्रोयग्ने (१।१२।८ ) निकाव्येतिदशर्चस्वसूक्तस्यपराशरोग्निखिष्टुप् । ।

·ऋक्सं. अनु.१२ अ.१.५ ॥३॥ शरदस्त्वामिच्छुचिघृतेनशुचयःसपर्यान् । नामानिचिद्दधिरेयज्ञियान्यसूदयंतत:सुजाताः ॥ आरोदसीबृहुती वेविदानाःमरुद्रियांजधिरेयज्ञियासः । विदन्मोंनेमर्धिताचिकित्वानग्निपदेपरमेतस्थिवांस ॥ संजानानाऽउप॑सीद नभिजुपक्षीवंतोनमुर्खन्नमस्खन् । रिरिकांसस्तन्वःकृण्यतस्वाःसखासख्युनिमिपरक्षमाणाः ॥ १७ ॥ त्रिःसप्तयद्गु द्यानित्वेऽइत्पदाविदुन्निहितायज्ञियासः । तेभीरक्षतेऽअमृतसजोर्पाःपशून्चस्थातॄन्चरथैचपाहि ॥ विद्वाँऽअग्नवयुना निक्षितीनांानुपछुरुधौजीवसैधाः । अंतर्विद्वाँऽअध्यनोदेवयानानतंद्रोदूतोऽभवोहविर्वाट् ॥ स्वाध्योदिवs आसप्तयहीरायोदुरोग्य॒तज्ञाऽजानन् । विदद्गव्यसरमादृढमूर्धेयेनानुकमार्नुपीभोजतेविट्' ॥ आयेविश्वास्वपत्या नितस्थुःकृण्णानासोऽअमृतत्वार्यगातुं । महामहद्भिःपृथिवीवितस्थमातापुत्रैरदितिर्धायसेवेः ॥ अधिनियंनिर्दधु श्चारुमस्मिन्दियोयदुक्षीऽअमृताऽअकृण्वन् । अधक्षरंतिसिंधवोनसृष्टा-मनीचीरग्नेऽअरुपीरजानन् ॥ १८ ॥ (१।१२।९) रयिर्नयःपितृवित्तोययोधाःसुमणीतिश्चिकितुपोनशासुः । स्योनशीरतिधिनीणानोहोत्वसविधतो वितारीत् ॥ देवोनयःसवितासत्यमन्माक्रानिपातियुजनानिविश्वा । पुरुप्रशस्तोऽअमति सत्य आत्मेवशेोदिधि पायोभूत् ॥ देवोनयःपृथिवींविश्वायाऽउपक्षेतिहितमित्रोनराजा । पुरःसदःशर्मुसदोनयीराऽनयद्यापतिजुष्टेय ' (१।१२।९) रयिर्नेतिदशर्यस्पसूक्तस्यपराशरोनिस्रिष्टुप् । ॥३३॥ www.

·।' नारी ॥ तत्वानरोदमुआनियमिद्धमग्नेसर्चतक्षितिपुंध्रुवासु । अधियुम्नंनिर्दधुर्भूर्यस्मिन्भवविश्वायुर्धरुणोरयीणां' विपक्षोऽअग्नेमघवानोऽअश्युर्विसूरयोददतोविश्वमायुः । सनेमवाजसमिथेप्वोभागदेवेषुश्रवसेदानाः॥ १९॥ क्रु तस्य॒हि नवौवावशानाःस्मदूभी:पीपर्यंतद्युभक्ताः। परावतःसुमतिंभिक्षमाणाविसिंर्धवःसमयास रदि ॥ त्वेऽअग्ने सुमतिंभिक्षमाणादिविश्रवोदधिरेयज्ञियासः । नक्कांचचक्रुरुपसाविरूपेकृष्णंचवर्णमहणंचसंधुः ॥ यात्रायेमन्त्सुि पूंदोऽअग्नेतस्याममघांनोवयंच । छायेवविश्वभुवनंसिसक्ष्यापमिवात्रोदसीऽअंतरिक्षं ॥ अर्वद्भिरग्नेऽअतोनृभिर्ने न्वीरैर्वीरान्वनुयामात्योताः । ईशानास:पितृवित्तस्रायोविसूरयःशुतहिमानोऽअश्युः ॥ एतातेऽअग्नऽउचानिये धोजुष्टोनिसंतुमनसेढदेचे। शुकैमरायःसुधुरोयमंतेधिश्रौदेवभक्तंदर्धानाः॥२०॥ ( १।१३।१ ) उपप्रयंतोऽअध्वरं मंत्रैवोचेमाग्नये । आरेऽअस्मेशृण्वते ॥ यानीहितीपुपूर्वःसजरमानासुकृष्टिषु । अरक्षाशुपेगये ॥ उतद्रुतुजं तव उदग्निबहानि । धनंजयोरणैरणे ॥ यस्यदूतोऽअसिक्षवेर्पिहुव्यानिवीतये । दुस्मत्कृणोप्य॑ध्व॒रम् ॥ तमि त्सुहुव्यमगिरःसुदेवंसंहसोयहो । जनाऽआहुःसुहि ॥ २१ ॥ आचवहासिताँऽहदे॒वाँऽउपप्रशस्तये । हुव्यासुंश्चं द्रवीतये ॥ नयोरुपन्दिरश्यैःशृण्वेरर्थस्यकञ्चन । यर्दनेयासिंदूत्यै ॥ त्वोतोाज्यहयोभिपूर्वस्मादपरः । प्रदायाँ (२०१३।१) उपप्रयन्तइतिनवर्षस्यसूक्तस्यराहूगणोगोवमोमिर्गायत्री

·मंडलं?
अ.अ.५
अनु. १३
॥३४॥
ऋक्सं. अंग्नेऽअस्थात् ॥ उतद्युमत्सुवीर्यवृहदैग्नेविवाससि । देवेभ्योदेवदाशुषे ॥ २२ ॥ ( १।१३।२ ) जुपस्वसुप्रथस्तम
वोदेवप्सरस्तमं । हव्याजुह्वानऽआसन ॥ अर्थातेऽअंगिरस्तुमाग्नेवेधस्तमप्रियं । वोचेमुब्रह्मसानसि ॥ कस्तैज़ा
मिर्जनानामग्नेकोदार्श्वध्वरः । कोहुकस्मिन्नसिथितः ॥ त्वंजामिर्जनानामग्नमित्रोऽअसिमियः । सखासखिभ्य॒ऽई
ड्यः ।। यर्जानोमित्रावरुणायजादेवाँऽनतंबृहत् । अग्नेयक्षिस्वंदमै ॥ २३ ॥ (१३१३६३ ) कातऽउपैतिर्मनसोवरी
यभुवदनेशंतमाकामनीपा । कोर्यायःपरिदक्षत आपकेनवातेम सादाशेम । एय॑ग्नऽहहोतानिपीदादधःसुपुरs
एताभवानः । अवतांत्वारोदसीविश्वमिन्यामहेसौमनसायंदेवान् ॥ प्रसुविश्ाक्षसोधयनेभायज्ञानामभि
शस्तिपायर्या । अथार्यहुसोमपतिहरिभ्यामातिथ्यमस्मैचकृमासुदाने ॥ प्र॒जावतावर्चसायहिरासाचहुवेनिसत्सीहदे
वैः। वेपिहोत्रमुतपोवंयजत्रबोधिप्रयंतर्जनितर्वसूनां ॥ यथाविप्रस्य॒मनुपोहुविभिर्देवाँऽअर्यजःकुविभिःकविःसन् ।
एवाहोतःसत्यतत्वमद्याग्नेमंद्राजुहायजस्व ॥ २४ ॥ (१।१३।४ ) कथादाशेमानयुकास्मैदेवर्जुष्टोच्यतेभामिने
गीः । योमत्यप्वमृतऽऋतावाहोतायजिष्ठऽइत्कृणोतिदेवान् ॥ योऽअध्वरेपुशंतमऽवृत्तावाहोतातमूनौभिराकृणु
( १।१३।२) जुपखेतिपंचर्चस्यसूक्तस्यगोतमोग्निर्गायत्री । ( १॥१३॥३) कातइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यगोतमोमिस्त्रिष्टुप् । (१।१३।४ )
कथादाशेमेतिपंचर्चस्यसूक्तस्यगोतमोनिस्त्रिद्युम् ।
॥३४॥

·VASAVASAVAYAnc ध्वं । अग्निर्यद्वेर्मतीयदे॒वान्सचावोधातिमनसायजाति ॥ सहिक्रतुःसमयःससाधुमित्रोनभूदद्भुतस्यरथीः । तमेधै पुप्रथमदेवयंतीविशउपब्रुवतेदस्ममारीः ॥ सौनृणांनृतमोरिशादोऽअग्निगिरोसावेतुधीतिं । तनाचयेमधानःश विष्ठावाजप्रसूताऽपर्यंतमम ॥ एवाग्निर्गोतमेभिर्ऋतावाविप्रेभिरस्तोष्टजातवेदाः । स एषुद्युम्नंपीपयुत्सवाजंसपु ष्टिंयातिजोपमाचिकित्वान् ॥ २५ ॥ (१।१३।५ ) अभित्वागोतमागिराजातवेदोविचर्पणे । द्युम्नैरभिप्रणोनुमः ॥ तमुत्यागोतमोगरारायस्कामोदुवस्यति । द्युम्नै० ॥ तमुत्वावाजसातममंगिरस्वर्द्धवामहे । द्युम्नैः ॥ तत्वावृत्रहं तमयोदस्यूरवधूनुपे । द्युम्नै० ॥ अर्वोचामरहूंगणाऽअग्नयेमधुमद्वचः । द्युम्नै० ॥ २६ ॥ (१११३३६ ) हिरण्यके शोरज॑सोविसारेहि(निर्वातऽइवध्रजीमान् । शुचिभ्राजाऽउपसोनवैदायशस्वतीरपस्युबोनसत्याः ॥ आतैसुपर्णा अमिनंतँऽएवैःकृष्णोनौनाववृपभोयदीदं । शिवाभिर्नस्मयमानाभिरागात्पततिमिहःस्तनयैत्यभ्रा' ॥ यर्दामृतस्यप यसापियानोनयन्नुतस्यैपथिभीरजिष्ठः । अर्यमामित्रोवरुणःपरिज्मात्वचंत्युपरस्ययोनौ । अग्नेवाज॑स्य॒गोमतऽई शनिःसहसोयहो । अस्मेधेहिजातवेदोमहिनवः ॥ सऽधानोवसुष्कविरग्निरीळेन्योगिरा । रेवदस्मभ्यपुर्वणीकदी (२१३५) अभित्येतिपंचर्चस्वसूक्तस्यगोतमोग्निर्गायत्री । (१२१३१६) हिरण्यकेशइतिद्वादशर्चस्वसूक्तस्यगोतमोग्निर्गायत्रीआद्या स्तिस्रोनुष्टुभःततस्तिस्रउप्णिाहः (आद्यानांतिसूणांमध्यमोनिःपार्थिवोवा)।

·ऋक्सं.
मंडलं?
अनु.१६
दिहि ॥ क्षपोराजन्नुतत्मनानेवस्तीरुतोपसः । सतिग्मजंभरक्षसौदहति ॥ २७ ॥ अयानोऽअग्नऽतिभिर्गायत्रस्य
प्रभमणि । विश्वासुधीपुवैद्य ॥ आनोऽअग्नेयिंभरसत्रासाहवरेण्यं । विश्वासुपृत्सुदुष्टर ॥ आर्नोऽअग्नेसुचेतुनार
यिविश्वायुपोपर्स । माडीकंधेहिजीवसै ॥ प्रपूतास्तिग्मशौचिपेवाचौगोतमाग्नये । भरीस्वसुम्नयुगिरः ॥ योनोऽअग्ने
भिदासत्यंतिदूरपदीष्टसः । अस्माकमिद्धेभव ॥ सहस्राक्षोविचर्षणिग्नीरक्षांसिसेधति । होतागृणीतऽक्थ्यः
॥ २८ ॥ ( ११३७ ) इत्याहिसोम॒ऽइन्मदेब्रह्माचकावर्धनं । शविष्ठयज्रिन्नोजसापृथिव्यानिःशाऽअहिमर्चन्न
नुस्वराज्य ॥ सत्यामबृपामदुःसोमःश्येनाभृतःसुतः । येनावृत्रंनियोजचंथवज्रिन्नोजसार्चन्ननु० ॥ प्रेहीहि
प्णुहिनतेवोनियंसते । इंद्रनृम्णंहितेशवोहनौपुत्रजयाऽअपोर्चननु० ॥ निरिभूम्याऽअधियुजयंधनिर्दिवः । सू
जामुरुत्यतीरवजीवर्धन्याऽहमाऽअपोर्चन्न०॥ इंद्रौपुत्रस्यदोधतःसानुवर्त्रणहीळितः।अभिक्रम्याजिनतेपःसायची
दयनर्चन्न० ॥ २९ ॥ अधिसानौनिर्जिनतेवन्त्रैणशुतपर्वणा । मंदानऽइंद्रोऽअंधेसःसखिभ्योगातुमिच्छृत्यर्चन्न० ॥
इंद्रूतुभ्यमिदंद्रिवोनुत्तंवन्निन्वीय । यद्धृत्यमायिनमृगंतमुत्वमाययावधीरर्चन्न० ॥ वित॒वासोऽअस्थिरन्नवृतिना
व्या अनु । महत्तऽइंद्रवीर्यवाहोस्वलहितमर्चन्न० ॥ सहस्रसाकमर्चतपरिष्टोभतविंशतिः । शतैनमन्वनोनयुरिंद्रा
'(१।१३।७) इत्याहीतिपोहगर्चस्यसूक्तस्यगोतमदंद्रोत्यायाध्यअनुरथर्वाचपंक्तिः ।
॥३५॥

·यब्रह्मोद्यतुमर्चन्न० ॥ इंद्रोवत्रस्य॒तविपीनिरहुन्त्सहसासहः । महत्तदस्यपास्यैनंजघन्वाँऽअसृजदर्चन्न० ॥३०॥ इमेचित्तर्वमन्यतेभियसामुही । यदिद्रवज्रिन्नोजसावुत्रंमुरुत्वाँऽअबधीरपन० ॥ नवेपसानतन्यतेंद्रपुत्रोविवी भयत् । अभ्यैनवत्रेऽआय॒सःसहस्रभृष्टिरायतार्चन्न० ॥ यदुवंतर्वचाशनिवप्रैणसमयोधयः । अहिमिंगुजियासतो दिवितवद्वधेशवोर्चन्न० ॥ अभिष्टनेतेऽअद्रिवोयत्स्थाजगंञ्चरेजते । त्वष्टाचित्तवमन्यवऽइंद्रवेचिज्यतेभियार्चन्न० ॥ नहिनुयादधीमसी,कोवीर्यापरः । तस्मिन्न॒म्णमुतक्रतुदेवाऽओजोसिसंदधुरर्चन्न० ॥ यामम प्पिताध्यधिय मलत । तस्मिन्नामाणिपूर्वथेंऽक्थासमग्मतार्च० ॥ ३१ ॥ इतिप्रथमाष्टकेपंचमोऽध्यायः॥५॥ पंचमाध्यायेवर्गाः सूक्तानि ऋचः १८५ ॥ त्यागः ॥ इंद्रायेदं. २२ मरुभ्यइदं. १५ अग्नयइदं. १२० मध्यमायामयइदं. ३ अम यइदं. ९ इंद्रायेदं. ११॥ इतिप्रथमपंचमोऽध्यायः॥ इंद्रोनवोपोषुपड्जगत्यंतमश्वावतिजागतमसाविविंशतिःपळनुष्टुभंओप्णिहपक्तिगायत्रत्रैष्टुभास्तृचाःप्रगार्थः प्रयेद्वादशमारुतंहपंचम्यंत्येत्रिष्टुभीमरुतोदशगायत्रप्रत्यक्षसःपडूजागर्तमाविद्युन्मद्भिराद्यांत्येप्रस्तारपंक्तीपंच, मीयिरारूपनिोदशबैश्वदेवतुपंचाद्याःसप्तमीचजगत्य षष्ठीविराट्स्थानकजुनीतीनवगायत्रमंत्यानुष्टुप्त्वंसोम ध्यधिकासोन्यपंचम्यादिगायत्र्योद्वादगोप्णिश्चैताउत्यान्यूनोपस्यैचतुर्जगत्यादिषलुप्णिगतंतचोंल्यआश्वि

·मंडलं१
ऋक्सं.
॥
अनु.१३
अ.अ.६
॥३६॥
SAVAvvar
नोनीपोमीद्वादशाग्नीपोमीयमाद्यास्तिस्रोनुष्टुभउपांत्यास्तिस्रोगायत्र्यौप्टमीजगतीवेमंपोळशंकुत्सआग्नेयंतद्वित्रि
टुवंतपूर्वोदेवास्त्रयःपादादेवास्तन्नोमित्रोध)लिंगोकदेवतौयदैवत्यंवासूक्तम् ॥ ६ ॥
हरिःओ३म् ॥ (१।१३।८) इंद्रोमदायवावृधेशसेवृत्रहानृभिः । तमिन्महत्स्वाजिपूतेम हवामहेसवाजेपुर
नौविपत् ।। असहिषीरसेन्योसिभूरिपरादिः । असिभ्रस्यचिदृधोयजमानायशिक्षसिसुन्वतेभूरितेवसु॥ यदुदीर
तऽआजोधृष्णवेधीयतेधा । युक्ष्यामदुच्युताहरीकहनःकंवसौदोस्माँऽईवसौदधः ॥ क्रया॑म॒हाँऽअनुष्यधंभी
मऽआयोवृधेशवः । श्रियऽऋप्वऽऽपाकयोनिशिग्रीहरिवान्द'हस्तयोर्वज्रमायस' ॥ आपप्रौपार्थिवरजौवदधेरौच
नादिवि । नत्वावाँऽइंद्रुकञ्चननजातोन निप्यतेतिविश्वववक्षिथ ॥१॥ योऽअर्योर्मतभोजनंपरादातिदाशुपै।
इंद्रोऽअस्मभ्यशिक्षतुविभजाभूरितेवर्सभक्षीयतवराधसः ॥ मदेमदेहिनोददिऍथागामृजुक्रतुः । संभायपुरूशतो
भयाहुस्त्यावसुशिशीहिरायआर्भर ॥ मादयस्वसुतेसचाशर्वसेशूरराधसे । विद्माहियापुरूवसुमुपुकान्सिसृज्महे
थांनोविताभव ॥ एतेतऽइंद्रजंतवोविश्वपुष्यंतिवार्य । अंतर्हिख्योजनानामुर्योवेदोऽअदाशुपांतेपानोवेदुऽआभर
॥ २ ॥ (११।९ ) उपोषणहीगिरोमघवन्मातथाऽइव । यदानःसूनृतावतःकर आदर्थयासऽइद्योजान्विद्रते
(१११३१८) इंद्रोमदायेतिनवर्चस्यसूक्तम्यगोतमइंद्रापंक्तिः । (२११३१९) उपोप्षितिपळर्चस्यसूक्तस्यगोतमइंद्र.पंक्तिरंत्याजगती ।
॥३६॥

·हरौ ॥ अक्षन्नमिदंतवमियाऽअधूपत । अस्तोपतस्वभानवोविमानर्विष्ठयामतीयोजा० ॥ सुसंदृशैत्वाव्यंमधवन्वं दिपीमहि । अनूनंपूर्णवैधुरःस्तुतोयाहिवशाँऽअनुयोजा० ॥ सघातंवृषणरथमधितिष्ठातिगोविद । यःपात्रहारियोज़ नंपूर्णमिद्रुचिकैततियोजा०॥युक्तस्तैअस्तुदक्षिणउतसव्यःशतक्रतो । ते जायामुपग्रियांमैदानोयाङ्गंधसोयोजा०॥ युनज्मितेब्रह्मणाकेशिनाहरीऽउपप्राहिदधिपेगर्भस्त्योः । उत्त्वासुतासौरभसाऽअमंदिपुःपूपण्वान्वज्रिन्समुपल्या मदः ॥ ३ ॥ (१११३।१० ) अश्वावतिप्रथमोगोऍगच्छतिसुधावीरिद्रमर्त्यस्तोतिभिः । तमित्पृणक्षिवसुनाभवी यसासिंधुमापोयथाभितोविचैतसः॥ आपोनदे॒वीरुपयंतिहोत्रियमुवःपश्यतिवितियथारजः। प्राचैर्देवासःप्रणयंति देवहाप्रियजोपयंतेवराऽईव ॥ अधिद्वयौरदधाऽउक्थ्यं वचौयत चामिथुनायासपर्यतः । असैयत्तोतेतैक्षेति पुष्यतिभद्राशक्तिर्यज॑मानायसुन्वते ॥ आदगिराःप्रथमंदधिरेवयंऽद्धाग्नयःशम्यायेसुकृत्या । सवैपणेःसर्मविंद तभोर्जनमवावंतगोमतमापृथुनरः ॥ यज्ञैरर्थ,प्रथमःपृथस्ततेततःसूर्योत्तपावेन आजनि । आगाऽआजदुशाका व्यःसायमस्य॑जातममृतंयजामहे ॥ यहिर्वायत्स्वपत्यायवृज्यतेर्कोवाश्लोकमाघोफ्तेदिवि । ग्रावायत्रयदतिकारुरु क्थ्यंगस्तस्येदिंद्रोअभिपित्येपुरण्यति ॥ ४ ॥ (१।१३।११ ) अविसोमऽइंद्रतेशष्टिकृष्णवाहि । आत्|पृण (१।१३।१०) अश्वावतीविपळर्चस्वसूक्तस्यगोतमइंद्रोजगवी । (१।१३।११) असावीतिविंशत्यूचस्यसूक्तस्यगोतमइंद्रआद्याःपळनुष्टुभः yavarav

·मंडलं१
अ.१३.६
अनु. १३
॥३७॥
ऋक्सं. । वित्यद्रियंरजःसूर्योनश्मिभिः ॥ इंद्रुमिद्ध बहुतोप्रतिधृष्टशवसें । ऋषीणांचस्तुतीरुपय॒ज्ञंचमानुपाणां ॥ आतिष्ठ
वृत्रहन्नथैयुक्काब्रह्मणाहरी । अर्वाचीनसुतेमनोग्रााकृणोतुवग्नुना ॥ इममिंद्रसुतपिज्येष्ठममत्य॑मद । शुक्रस्य॑त्या
भ्यक्षरन्धारोऽमृतस्यसार्दने ॥ इंद्रायनूनमर्चतोक्थानिचत्रवीतन । सुताऽअमत्सुरिंदवोज्येष्ठनमस्यतासहः ॥५॥
नकिष्टद्वधीतरोहरीयर्दिद्रुयच्छसे । नकिट्वानुमज्मनानकिःस्वयऽआनशे ॥ यऽएकऽइद्विदर्यतेवसुमतीयवाशुपै ।
ईशानोऽअप्रतिप्कुतऽइंद्रोऽअंग ॥ कुदामर्तमराधसंपदाधुंपमिवस्फुरत् । कदानःशुश्रवद्भिरइंद्रो० ॥ यश्चिद्धित्या
बहुम्य आसुतावाँऽआवियासति । उग्रंतत्प॑त्यतेशवऽइंद्रो० ॥ स्वादोरित्थाविपूवतोमर्ध्वःपिवंतिगौर्यः । याऽइंद्रेण
सयावरीकृष्णामदतिशोभसेवस्वीर स्वराज्य ॥ ६ ॥ ताऽस्यपृशनायुयःसोमैत्रीणंतिपृश्न॑यः । प्रियाऽइंद्रस्यधेनयो
वनहिन्वंतिसायकवस्वी० ॥ ताऽस्यनमसासहःसपर्यंतिमचेतसः । बृतान्य॑स्यसश्चिरेपुरूणिपूर्वचित्तवस्वी०॥
इंद्रौदधीचोऽअस्थभिव॒त्राण्यप्रतिप्कुतः । जघाननवतीनवै ॥ इच्छन्नश्वस्ययच्छिर:पर्वतेष्वपश्रितं । तद्विदच्छर्यणा
वति । अत्राहगोरमन्यतनामत्वष्टुरपीच्यै । इत्थाचंद्रमसोगृहे ॥७॥ कोऽअद्ययुतधुरिगाऽतस्यशिर्मीवतोभा
मिनोंदुर्हणायून् । आसन्निपून्हत्स्वसौमयोभून्यपंपांभृत्यामृणधत्सर्जीवात् ॥ कऽईपतेतुज्यतेकोर्विभायुकोमंसते
सप्तम्याधास्तिस्रउपिणदृशम्याद्यालिन पंतयात्रयोदशाद्यालिस्रोगायत्र्यःपोळश्याद्यालितत्रिष्टुभःोटोद्वेषहतीसतोयुदत्यौ।
॥३७॥

·संतर्मिकोऽति । कस्तोकायकऽइभायोतरायेधिवतन्वेईकोजाय ॥ कोऽअग्निमी हुविवृतेन चाय॑जाताऽक्र तुभिर्धवेभिः । कस्मैदेवाऽआवहानाशहोमकोमसतेवीतिहोत्रःसुदेवः ॥ त्वमंगप्रशंसिपोदेवःशविष्ठमत्यै। नत्वद् न्योमघवन्नस्तिमड़ितेंद्रबवीमितेवचः ॥ मातेराधासमातऽऊतयोवसोस्मान्कदाचनादभन् । विश्वाचनऽउपमिमी हिमानुपवसूनिचर्पणिभ्य आ ॥ ८॥ (११४३१) प्रयेशुभतेजनयोनसप्तयोयामबुद्रस्य॑सूनवःसुदंससः । रो दमीहिमुरुतश्चक्रिरेवुधेमदंतिवीराविदथेषुष्ययः ॥ तक्षितासौमहिमानमाशतदिविरुद्रासोऽअधिचक्रिरेसदः । अचतोऽअर्कजनयंतऽइंद्रियमधिनियोदधिरेपृश्निमातरः ॥ गोमातरोयच्छुभयंतेऽअंजिभिस्तनूऍशुभ्रादधिरेविरु मतः । वाधविश्व॑मभिमातिनमपवमान्येषामनुरीयतेघृत' ॥ पियेभ्राजतेसुमखासऽऋष्टिभि प्रच्यावयतोऽअच्यु ताचिदोज॑सा । मनोजुवोयन्मरुतोरथेष्वावृषवातासःपृषतीरयुग्ध्वं ॥ प्रयद्रथैपुफ्तीरयुग्ध्ववाजेऽअद्रिमरुतोरहयै तः । उतारूपस्यविष्यतिधाराश्चमैवोदभिव्युदंतिभूम ॥ आयौवहंतुसप्तयोरघुष्यदौरघुपत्वानु प्रजिंगातवाहुभिः । सीदतावहिरुरुवःसदस्कृतमादयध्वंमरुतोमध्वोऽअंधसः॥९॥ तैवर्धतस्वतवसोमहित्वनानाकैतस्थुरुरुचक्रिरेसदः।।' विष्णुर्यद्धावट्टपणंमदच्युतंवयोनीदन्नधिवहिपिप्रिये ॥ शूराऽइवेद्युयुधयोनजग्मयःश्रवस्यवोनपृतनासुयेतिरे । (१।१४।१) प्रयेशुंभंतइतिद्वादशस्यसूतस्यगोतमोमरुतोजगतीपंचम्यंत्येत्रिष्टुभौ ।

·नक्स.
मंडलं १
अ.१.६
अनु.१४
॥३८॥
भयतेविश्वाश्र्वनामुरुयोराजोन इवत्वेपसदृशोनरः ॥ त्वष्टायज॑सुकृतंहिरण्यय॑सहस्रभृष्टिस्वपाऽअवर्तयत् ।
धत्तऽइंद्रोनर्यपासिकर्तवेहन्छुत्रंनिरपामौजदर्णव' ॥ ऊर्श्वनुनुवतंतऽओज॑सादाबहाणंचिद्विभिदुर्विपर्वतं । धर्म
तोवाणमरुतःसुदानवोमसोमस्यरण्यानिचक्रिरे ॥ जिमंनुद्रेवतंतयादिशासिंचन्नुत्संगोतमायतृष्णजे । आगच्छं
तीमवसाचित्रानवःकाविप्रेस्यतर्पयंतधामभिः ॥ यावःशर्मशशमानायुसंतत्रिधातूनिदाशुपैयच्छुताधि । अस्म
भ्यतानिमरुतोयियंतरपिनौधत्तवृषणःसुवीर ॥ १० ॥ (१।१।२ ) मरुतोयस्यहिक्षयपाथादिवोचिमहसः । ससु
गोपातमोजनः ॥ यहीयज्ञयाहसोविस्यवामतीनां । मरुतःशृणुताहय ॥ उतायस्यवाजिनोनुविप्रमतक्षत । सर्ग
तागोमतिजे' ॥ अस्यवीरसंवहिपिसुतःसोमोदिविष्टिषु । उक्थमर्दश्चशस्यते ॥ अस्यौपुत्वाभुवोविश्यायश्चर्पणी
रभि । सूरचित्सनुपीरिपः ॥ ११ ॥ पूर्वीभिर्हिदेदाशिमशरदिर्मरुतोययं । अर्कोभिश्चर्षणीनां' ॥ सुभगःसप्रयज्य
योमरुतोऽअस्तुमयः । यस्य॒प्रयांसिपपंथ ॥ शशमानस्य॑वानःस्वेदस्यसत्यशवसः । विदाकार्मस्युवेर्नतः ॥ यूयंत
सत्यशवसऽआविर्तमहित्वना । विध्यताविद्युतारक्षः ॥ गृहतागुण्यंतमोवियातविश्वमत्रिण । ज्योतिप्कायदु
इमर्सि ॥ १२ ।। ( १११४।३ ) प्रत्वक्षसःप्रतवसोविशिनोनानताऽअविथुराऽनजीपिणः । जुष्टतमासोनृतमासो
(१।१४।२) मरतोयस्येतिदशर्चस्यसूक्तम्यगोतमोमरुतोगायत्री । (१।१४।३) प्रत्वक्षसइविपळर्चम्यसूकस्यगोतमोमरुतोजगती।
॥३८॥

·अंजिभियानब्रेकेचिदुस्राईवस्तृभिः ॥ उप रेपुयदर्चिध्वंययिंवर्यऽइवमरुतःके चित्पथा । श्चोततिकोशाऽउप बोरथेष्वाधृतर्मुक्षतामधुवर्णमर्चते । प्रैपामज्मेषुविथुरेवरेजतेभूमिर्यामपुयद्धयुंजतेशुभे। तेकीळयोधुनयोधाजदृष्टयः स्वयंमहित्वंपनयंतधूतयः ॥ सहिस्वस्त्यर्पदश्वोयुर्वागणो याऽईशानस्तविपीभिरावृतः । असिसत्यऽऋणयावानेद्यो स्याधियःप्राविताथावृपागणः ॥ पितुःपुनस्यजन्मनावदामसिसोमस्यजिह्वापजिगातिचक्षसा । यदीमिंद्रूशम्य॒क्का णऽआशुतादिन्नामानियज्ञियानिदधिरे ॥ श्रियसेकंभानुभिःसंमिमिक्षिरेतेरश्मिभिस्तऽऋक्वभिःसुखादयः । तेवाशी मंतऽष्मिणोऽअभीरवोविद्रेफ्रियस्यमारुतस्य॒धाम्नः ॥ १३ ॥ (११४।४ ) आविद्युन्मद्भिर्मरुतःस्वरथेभिर्यातs ऋष्टिमद्भिरश्वपर्णैः । आवर्षिष्ठयानऽहपावयोनप॑प्ततासुमायाः ॥ तैरुणेभिर्वरमापिशंगैःशुभेकंयांतिरतूर्भिरश्वैः रुक्मोनचित्रःस्वधितीवान् व्यारथस्यजंघनंतभूम ॥ श्रयेकंवोऽअधितनूपुवाशीमेधावनानकृणवंतऽऊर्ध्वा । युष्म भ्यंकमरुतःसुजातास्तुविद्युम्नासौधनयंतेऽअद्रिं ॥ अहानिगृध्राःपर्यावऽआगुरिमांधियवाार्याचदे॒वीं । ब्रह्मकृण्वं । तोगोतमासोऽअध्यनुद्रऽउत्सुधिंपिर्वध्यै ॥ एतत्त्यन्नयोजनमचेतिसस्वर्हयन्म॑रुतोगोतमोवः । पश्यन्हिर॑ण्यच कानयोदंष्ट्रान्विधावतोवराहून ॥ एपास्यायोमरुतोनुभ/प्रतिष्टोभतिवाघतोनवाणी । अस्तौभयदृासामर्नुस्वधांग (१।१४।४ ) आविद्युन्मद्भिरितिपळर्चस्यसूक्तस्यगोतमोमरुतस्त्रिष्टुप्आद्यांत्येप्रस्तारपंक्तीपंचमीविराडूपा।

·- अनु.१५ ॥३९॥ ऋक्सं. भस्त्योः ॥ १४ ॥ (१२१४।५) आनौभद्राःक्रतवोयंतुविश्वतोदधासोऽअपरीतासऽउद्भिदः । देवानीयासमि मंडलं१ दृधेऽअसन्नायुवोरक्षितारोंदिवेदिवे ॥ देवानाभद्रामुमति–जयतांदेवानारातिभिनोनिवर्ततां । देवानांसख्यमुप सेदिमायंदेवानऽआयुःभतिरंतुजीवसे ॥ तान्पूर्वयानिविाहूमहेवयंभगमित्रमर्दितिदक्षमुन्निध । अर्यमणवरुणसो ममधिनासरस्वतीनःसुभगामयस्करत् ॥ तन्नोवातौमयोभुवातुभेजंतन्मातापृथिवीतत्पिताद्यौः । तद्रावाणःसोम सुतौमयोभुवस्तदंश्विनाशृणुतंधिष्ण्यायु' ॥ तमीनिंजगतस्तस्थुपस्पतिधियंजिन्यमवसेहूमहेवयं । पुपानोयथावे दसामसदृधेरैक्षितापायुरदब्धःस्वस्तये ॥ १५ ॥ स्वस्तिनऽइंद्रौद्धश्रवाःस्वस्तिनःपूपाविश्ववेदाः । स्वस्तिनस्तायो ऽअरिष्टनेमिःस्वस्तिनोबृहस्पर्तिर्दधातु ॥ पृर्पदश्वामुरुतःपृश्निमातरःशुभयावानोविदथैपुजग्मयः । अग्निजिह्वामन वःसूरचक्षसोविश्नोदे॒वाऽअवसार्गमन्निह' ॥ भद्रंकर्णेभिःशृणुयामदेवाभद्रंपश्येमाक्षभिर्यजत्राः । स्थिरैरंगैस्तुष्टु वांसस्तनूभिर्व्यशेमदेवहितयदायुः ॥ शतमिन्नुशरदोऽअंतिदेवायानचक्राजरसतनूनी । पुत्रासोयत्रपितरोभपति (१।१४।५) आनोभद्राइविदशर्चस्यसूक्तस्यगोतमोविश्वेदेवाखिष्टुप् आद्यापंचसप्तमीचजगत्यःषष्ठीविराट्स्थाना । (सूक्तभेदप्रयोगप ॥३९॥ क्षेतुआद्यानांचतसृणांविश्वेदेवाःततएकस्याइंद्रापूपणौततश्चतसृणांविश्वेदेवाःवतएफस्याअदितिःएवंदश । ऋजुनीतीत्येतदव्यवहितामिम । सूक्तेतुभेदप्रयोगकरणाशक्यत्वानवानामपिविश्वेदेवाएव)।

·मानौमध्या रिपतायुगंतोः ॥ अदितिौरदितिरंतरिक्षमर्दितिर्मातासपितासपुत्रः। विश्वेदेवाऽअदितिःपंचजना अदितिर्जातमदितिर्जनित्वं ॥ १६ ॥ (१३१४६ ) ऋजुनीतीनोवरुणोमित्रोनयतुविद्वान् । अर्यमादेवैःसजोषाः ॥ तेहिवस्वोवर्सवानास्तेऽअप्रैमूरामहोभिः। व्रतारक्षतेविश्वाहा ।। तेऽअस्मभ्यंशर्मयंसन्नमृतामत्येभ्यः । वाधमानाऽ अद्विषः ॥ विनःपृथःसुवितायचियंत्विोमरुतः । पूपाभगोवंद्यासः ॥ उतनोधियोगोऽअग्राःपूपन्विष्णवेवयायः । कर्तानःस्वस्तिमतः ॥ १७ ॥ मधुवाताऽऋतायतेमधुक्षरंतिसिंधवः । मावीनःसंत्वोप॑धीः ॥ मधुनक्तमुतोपसोमधु मुत्पार्थिवरजः । मधुचौरस्तुनःपिता' ॥ मधुमान्नोवनस्पतिर्मधुमाँऽअस्तुसूर्यः । माध्वीर्गावोभवंतुनः ॥ शंनोमि त्रःशवरुणःशौभवत्वर्यमा । शंनुऽईड्रोवृहस्पतिःशनोविष्णुरुरुक्रमः ॥ १८॥ (१११४७ ) त्वंसौममचिकितो मनीपात्वंरजिष्ठुमर्नुनेपिपंथाँ । तवप्रणीतीपतरोनऽइंदोदेवेपुरत्नमभजंतुधीराः ॥ त्वंसौमुक्रर्तुभिःसुक्रतुर्भूस्त्वंदौःसु दौविश्ववेदाः । त्वंवृषावृपत्वेभिर्महित्वाद्युम्नेभिर्युम्न्यभवोनृचक्षाः ॥ राज्ञोनुतेवरुणस्यतानिवृहद्गभीरंतवसोमधा म। शुचिष्ट्वमसिमियोनमित्रोदक्षाय्योऽअर्यमेवासिसोम ॥ यातेधामानिदिवियाएथिव्यायापर्वतप्वोपंधीप्प्सु । ते (१२१४६६) ऋजुनीतीनइतिनवर्चस्वसूक्तस्यगोवमोविश्वेदेवागायत्रीअंत्यानुष्टुप् । (२१४७) त्वंसोमइतित्रयोविंशत्यूचस्वसूक्तस्य गोतमःसोमस्त्रिष्टुप्पंचम्यादिद्धादशगायत्र्यःसप्तदश्युष्णिकू ।

·,
ऋक्सं.
मंडल
अ.१अ.६
अनु. १३
॥४०॥
भिनॊविश्वःसुमनाऽअहेळवाजेन्त्सोमप्रतिहव्याभाय ॥ त्वंसौमासिसत्पतिस्त्वंराजोत वहा । त्वंभद्रोऽसिक
तुः ॥ १९ ॥ त्वंचसोमनौवशौजीवातुनमरामहे । मयस्तोत्रोवनस्पतिः ॥ त्वंसोममुहेभरांत्वंयूनऽऋतायते । दक्षद
धासिजीवसे ॥ त्वनःसोमविश्वतोरक्षाराजन्नपाय॒तः । नरिप्येत्त्वातःसा ॥ सोमयास्तैमयोभुवऽकृतयःसंतिद्वारा
। ताभिनोंविताभव ॥ इयज्ञमिदंवचौजुजुपाणऽउपाहि । सोमत्वनौयुधेर्भव ॥ २० ॥ सोमगीभिष्ट्वावयंवर्ध
यामोवचोविदः । सुमुळीकोन आविश ॥ गयस्फानौऽअमीबहावसुवित्पुष्टिवर्धनः । सुमित्रःसौमनोभव ॥ सोम
रारंधिनाढदिगावोनयसेवा । मर्यऽइवस्वऽओक्य ॥ यःसौमसख्येतरारणदेवमयः । तंदक्षःसचतेकविः ॥
उरुष्याणोऽअभिर्शस्तेःसोमुनिपाखंहसः । सांसुशेवऽएधिनः ॥ २१ ॥ आप्यायस्वसमैतुतेविश्वतःसोमवृष्ण्य ।
भवावास्यसंगथै ॥ आप्यायस्वमदिन्तमसोमविश्वेभिरंशुभिः । भवानःसुश्रवस्तमःसांधे ॥ संतेपयोसिसम
यंतुवाजाःसंवृष्ण्यान्यभिमातिषाहः । आप्यायमानोऽअमृतायसोमदिविश्नयास्युत्तमानिधिप्य ॥ यातेधामानिहुपि
पायतितातेविश्वोपरिभूरस्तुयज्ञं । गयस्फानःप्तरणःसुवीरोचौरहापचरासोमदुर्यान् ॥ सोमोधेनुंसोमोऽअवतमा
शुंसोमौवीरकर्मण्यददाति । सादन्यविथ्यसभेयपितृश्रवणयोददाशदस्मै ॥ २२ ॥ अपवियुत्सुपृतनासुपस्विर्पा
मप्सांजनस्यगोपां । भरेपुजांसुक्षितिसुनवसंजयैतत्वाम मदेमसोम ॥ त्वमिमाओषधी सोमविश्वास्त्वमपोऽअंज
॥४०॥

·नयस्त्वंगाः । त्वमाथिो तरिक्षत्वंज्योतिपावितमौववर्थ ॥ देवेननोमनसादेवसोमरायोभागसंहसावन्नभियुध्य । मात्वातनदीशिपेवीर्यस्योभयेभ्यःप्रचिकित्सागविष्टौ ॥ २३ ॥ (१२१४८) एताऽत्याऽपस केतुमक्रतुपूर्वेऽअ धेरजसोभानुमजते । निष्कृण्वानाऽआयुधानीवधृष्णवःप्रतिगावोरुपीयतिमातरः ॥ उपप्तन्नरुणाभानयोवृथास्वा युज़ोऽअरुपीर्गाऽअयुक्षत । अनुपासोव्युनानिपूर्वथारुशतंभानुमरुपीरशिश्रयुः ॥ अचैतिनारीरपसोनविष्टिभिः समानेनयोजनापरावतः । इपंवहतीःसुकृतैसुदानवेविश्वेदहयज॑मानायसुन्वते ॥ अधिपेशासिवपतेनृतूरिवापो गुंतेवक्षऽस्रववर्जहं । ज्योतिर्विश्वस्मैभुवनायकृण्वतीगावोनजव्युपाऽआवर्तमः ॥ प्रत्यर्चीरुशदस्याऽअदर्शिवि तिष्ठतेवाधतेकृष्णमव। स्वरुंनपेशोविदथेष्वजन्चित्रंदिवोदुहिताभानुमश्रेत् ॥ २४ ॥ अतारिष्मतम॑सस्पारमुस्यो पाऽउच्छंतीवयुनाकृणोति । श्रियेछंदोनस्मयतेविभातीसुप्रतीकासौमनसायर्याजीगः ॥ भास्वतीनेत्रीसूनृतानांदिवस्त वेदुहितागोतमेभिः । प्र॒जावतोनृवतोऽअश्ववुध्यानुपोगोऽअग्राँऽउपमासिवाान् ॥ उपस्तमश्यांयशसमुवीरंदासर्प वगैरयिमश्वबुध्यं । सुदंससाश्रवसायाविभासिवाजप्रसूतासुभगेवृहत ॥ विश्वानिदेवीभुवनाभिचक्ष्याप्रतीचीचक्षुरु वियाविभाति । विश्वजीवंचरसेवोधयंतीविश्वस्य॒वाचमविदन्मनायोः ॥ पुनःपुनर्जायमानापुराणीसमानंवर्णमुभि (१।१४।८) एताउत्याइत्यष्टादशस्यसूक्तस्यगोतमउपा:अंत्यानांतिसृणामश्विनौआद्याश्चतस्रोजगत्यःततोष्टौत्रिष्टुभःअंत्याःपलुष्णिहः ।

·P
मंडलं१
--
अ.१२.६
अनु.१६
॥४२॥
शुभमाना । श्वनीवलुर्विजआमिनानामतस्यदेवीज़रयंत्यायुः ॥ २५ ॥ व्यूव॑तीदियोऽअंती अवोध्यपुस्वसारं
सनुतयुयोति । प्रमिनतीमनुष्यायुगानियोपाज़ारस्यचक्षसाविभाति ॥ पशून्नचित्रासुभगांप्रथानासिंधुनक्षोदेवि
याव्यश्चैत् । अमिनतीदेव्यानिव्रतानिसूर्यस्यचेतिरश्मिभिदृशाना' ।। उपुस्तचित्रमाभरास्मभ्यवाजिनीवति । येने
तोकंचतनयंचधामहे ॥ उपोऽअद्येहगोमत्यापतिविभावरि । रेषदुस्मेव्युच्छसूनृतावति ॥ युक्ष्वाहिवाजिनीवृत्य
योऽअद्यारुणाँऽउपः । अर्थानोविश्वासौभगान्यावह ॥ २६ ॥ अधिनातिरस्मदागोमेद्दय़ाहिरण्ययत् । अर्वान
धंसमनसानियच्छतं ॥. यायित्थाश्लोकमादियोज्योतिर्जनायचक्रथुः । आनऽऊजैवहतमधिनायुर्व' ॥ पहदेवाम
योभायाहिरण्यवर्तनी । उपधौवहंतुसोमपीतये ॥ २७ ॥ (१।१।९) अग्नीपोमाविमंसुमैशृणुतंपणाहय ।
मतिसूक्तानिहर्यतभवतदाशुप्रेमयः ॥ अग्नीपोमायोऽअघोमिदंवर्चःसपर्यति । तस्मैधत्तंसुपीयुगांपोपुंस्वन्ध्य ॥
अग्नीपोमाय आहुतियोयांदााद्धविष्कृति । समजांसुवीर्यविश्वमायुयश्नवत् ॥ अग्नीपोमाचेतितद्वीयवायदमु
प्णीतमयसंपणिंगाः । अातिरतवृसयस्यशेषोविंदतंज्योतिरेकवहुभ्यः ॥ युवमेतानिदिविरोचनान्यग्निश्चसोमसकेतू
अधत्तं । युवंसिंधूऽभिस्तेरबद्यादग्नीपोमावमुंचतंगृभीतान् ॥ आन्यंदियोमातरिश्वीजभारामभाद्न्यपरिश्येनो
(१३१४९) अग्नीपोमाविविवादशस्यसूक्तस्यगोवगोनीपोमोत्रिष्टुप् आधास्तिनोनुष्टुभो(ष्टमीजगवीवा नवम्पादितिस्रोगायभ्यः ।
॥४१॥

·ऽअद्रेः । अग्नीपोमानणावावृधानोरंयज्ञार्यचक्रथुरुलोकं ॥ २८ ॥ अग्नीपोमाहुयिपुःप्रस्थितस्ययीतंयंतंवृषणा जुपेथा । सुशर्माणास्ववसाहिभूतमाधत्तयज॑मानायशंयोः ॥ योऽअग्नीपोाहविपासपुर्याईयद्रीचामनमायोघृतेन । तस्यैवतंरक्षतंपातमंहसोविशेजनायमहिशर्मयच्छतं ॥ अग्नीपोमासर्वदमासहतीयनतंगिरः । मदैवत्राभूषथुः ॥ अग्नीपोमायनेनवायोवाघृतेनदार्शति । तस्मदीदयतंबृहत् ॥ अग्नीपोमाविमानिनोयुयंहव्याजुजोपतं । आयातमुर्प नःसा । अनीपोमापिपृतमयतोनऽआप्यायंतामुनियाहव्यसूदः । अस्मेपलानिमपत्सुधत्तंकृणुतनोऽअभश्रुष्टि मंत ॥ २९ ॥ (१।१५।१ ) इमंस्तोमुमहतजातवैदसेरर्थमियममहेमामनीपयो । भद्राहिन प्रमतिरस्पसंसधग्नेम ख्येमारिपामाव॒यंत ॥ यस्मत्वमायसेसधित्यनुवक्षितिदर्धतेसुवीर्य । सर्तृतावुननमभोत्यंहतिरने० ॥ गुमत्या समिधसाधयाधिय॒स्त्वेदेवाहुविरदंत्याहुतं । त्वमादित्याआहुतान्त्रमस्यग्ने० ॥ भरामध्मंणपामावीपितेचि तयतःपर्वणापर्वणाव्यं । जीवातयेप्रतरंसाधयाधियोग्ने० ॥ विशांगोपाऽस्यचरंतिजंतौद्विपयदुतचतुप्पा भिः। चित्रः केतऽपसौमहाँऽअस्यग्ने० ॥ ३० ॥ त्वमेधपुरतहोतांसिपूर्व प्रशान्तापोताजनुपापुरोहितः । घि (२०१५।१ ) इमंस्तोममितिपोळदाम्यसूफसाङ्गिरसाउत्सोनि:पूर्वदिइन्यम्यादेशअग्निश्चतन्नोमिनदयसाधर्चस्वमिनागणादि विसिंधुष्टविनीयापोजगतीभंयेत्रिष्टुभी(यदैवत्वंवासूचमितिपशेऽपिलदेवता)।

·हक्सं.
मंडलं १
अनु.१५
॥४२॥
श्वाविद्वाँऽआत्विज्याधीरपुप्यस्यग्नै० ॥ योयश्वतःसुप्रतीकःसङ्कसिंदूरेचित्संतळिदिवातिरोचसे । रान्याश्चिदंधी
ऽअतिदेवपश्यस्यग्ने० ॥ पूर्वोदेवाभवतुसुन्वतोरथोस्माकंशंसोऽअभ्यस्तुद्यः । तदारानीतोतर्दृष्यतावचोग्ने०॥
वधैर्दुःशंसाँऽअर्पढ्योजहिदूरेवायेऽतियाकेचित्रिणः । अर्थायज्ञायगृणतेसुगंध्यग्नै० ॥ यदर्युक्थाऽअरुपारो
हितारथेषातजूतावृषभस्यैवतेरवः। आदिन्यसिनिनौधूमकैतुनाग्ने० ॥ ३१॥ अर्धस्वनादुतविभ्युःपतत्रिणौद्रुप्सा
यत्तैयवसादोव्यस्थिरन् ॥ सुगंतत्तैतायकेभ्योरथेभ्योग्ने० ॥ अयंमत्रस्य॒वरुणस्य॒धार्यसेवयातांमुरुतांहेळोऽअद्भुतः ।
मृळासुनोभूत्यैषांमनःपुनर० ॥ देवोदेवानामसिमित्रोऽअद्भुतोवसुर्वसूनामसिचारुरध्वरे । शर्मन्त्स्यामृतसपथ
स्तुमे ०॥ तत्तभद्रंयत्समिद्धःस्वेदमेसोमाहुतोजरसेमृळयत्तमः। दासिरलंद्रविणंचदाशुपेग्नै०॥ यस्मत्वंसुद्रविणोददा
शोनागास्त्वमंदितेसर्वाता । यभद्रेणशर्वसाचोदयांसिप्र॒जावतारार्धसातेस्याम ॥ सत्वम॑ग्नेसौभगुत्वस्यविद्वानुस्माक
मायुम्भतिरेहदैव। तन्नौमित्रोवरुणोमामहंतामदितिःसिंधुःपृथिवीऽउतद्यौः॥३२॥ ॥ इतिप्रथमाष्टकेपाठोऽध्यायः॥६॥
पष्टाध्यायेवर्गाः ३२ सूक्तानि १४ ऋष. १६३ ॥ त्यागः॥इंद्रायेदं.४१ मरुभ्यइदं. ३४ विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. ४ इंद्रापूपभ्यामिदं.
विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. ४ अदित्याइदं. विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. ९ सोमायेदं. २३ उपसइदं. १५ अश्विभ्यामिदं. ३ अमीपोमाभ्यामिदं. १२
अमयइदं. ७ देवामिभ्यददं ( देवेभ्योऽमिभ्य.) अमयइदं. ७ अग्निमित्रावरुणादितिसिंधुएथिवींद्युभ्यइदं. ॥ इतिप्रथमेपठोध्यायः ॥
VAAVAvavi
॥४२॥

·॥ ॥ देएकादशौपसायवाग्नयसप्रलथानवद्रविणोदसैपनोप्टौशुचयेगाय–वैश्वानरस्यतचंवैश्वानरीय॑जातवेदसएका जातवेदस्यमेतदादीन्येकभूयांसिसूक्तसहस्रमेतत्तुकश्यपासयोवृपैकोनावागिराऋजाश्यांवरीपंसहदेवभय मानसुराधसःप्रमंदिनएकादशकुत्सश्चतुस्त्रिष्टुवंतमाद्यागर्भस्राविण्युपनिषदिमांतेत्यात्रिष्टुप्तत्तेष्टौयोनिर्नवचंद्र माएकोनाप्स्यस्त्रितोवैिश्वदेवहिपांकमलात्रिष्टुंवष्टमीमहावृहतीयवमध्येदमित्रंसप्तत्रिष्टुतैयज्ञस्तृचयइंद्रा ग्नीसोनेंद्रागंतुविह्यष्टौतनवार्भवंतुपंचम्यंत्येत्रिष्टुभौतक्षन्पंचात्यात्रिष्टुंवीळेपंचाधिकाश्धिनमायौपादौलिङ्गो क्तदेववित्येत्रिष्टुभौ ॥ ७॥ ॥ हरिःओ३म् ॥ ( १११५।२ ) द्वेविरूपेचरतःस्वर्थेऽअन्यान्यावत्समुप॑धापयेते । हरिरन्यस्यांभवतिस्वधावान्छु कोऽअन्यस्यौददृशेसुवर्चाः ॥ दशेमंत्वष्टुर्जनयंतगर्भमद्रासोयुवतयोविभृत्रं । तिग्मानीकुंस्वय॑शसंजनैपुविरोचमान परिपींनयंति ॥ त्रीणिजानापरिभूपत्यस्यसमुद्रऽएकदिव्येकमप्सु । पूर्वामनुपदिशंपार्थिवानामृतून्प्रशासद्विदधावनु छु ॥ कऽमंवौनिण्यमाचिकेतवत्सोमार्जनयतस्वधाभिः । बह्वीनांगोऽअपसामुपस्थान्महान्कविनिश्चरतिस्वधा वान् ॥ आविष्योवर्धतेचारुरासुजिमानामूर्ध्वःस्वयंशाऽउपस्थे । उभेत्वष्टुविभ्यतुर्जायमानामतीचीसिंहप्रतिजोपयेते ( १।१५।२) द्वेविरूपेइत्येकादशस्यसूक्तस्यांगिरसःकुत्सउपोनिस्त्रिष्टुप् । ( इतआरभ्यजातवेदसइत्यवंशुद्धोग्निवा )।

·मक्सं.
अ.अ.६
अनु.१५
॥४२॥
श्वविद्वाँऽआविज्याधीरपुष्य॒स्यग्ने० ॥ योविश्वतःसुप्रतीक सङ्कसिंदूरेचित्संतुळिदिवातिरोचसे । रान्याश्चिदंधो मंडलं १
ऽअतिदेवपश्यस्यग्ने० ॥ पूर्वीदेवाभवतुसुन्व॒तोरथोस्मार्कशंसोऽअभ्यस्तुद्यः । तदाजानीतोतपुप्यतावचोग्ने० ॥
वधैर्दुःशमाँऽअपंढ्योजहिदूरेवायेऽअंतियाकेचित्रिणः । अर्थायज्ञायगृणतेसुगंकृध्यग्ने० ॥ यदयुक्थाऽअरुपारो
हितारथेवातजूतावृषभस्यैवरवः । आदिन्यसिनिनौधूमकेतुनाग्नै० ॥ ३१॥ अधस्वनादुर्बिभ्युःपतत्रिौद्रुप्सा
यत्रीयवसादोव्यस्थिरन ॥ सुगंतत्तैतायकेभ्योरथेभ्योग्नै० ॥ अयंमत्रस्य॒वरुणस्यधायसेवयातांमरुतांहेलोऽअद्भुतः।
मुळामुनोभूत्वेषामनःपुनरग्ने० ॥ देवोदेवानामसिमित्रोऽअद्भुतोवसुर्वसूनामसिचारुरध्व॒रे । शर्मन्स्यामतसमर्थ है
स्तमेग्ने०॥ तत्तभद्रयत्समिन्द्रःस्वेदमेसोमाहुतोजरसेमृळयत्तमः। दासिरपंद्रविणचदाशुपेग्ने०॥ यस्मैत्यमुद्रविणोदा
शोनागास्त्वमंदितेसर्वाता । यंभद्रेणशर्वसाचोदयांसिप्र॒जावतारार्धसातेस्याम ॥ सत्वमसौभगत्वस्य विद्वानस्माक
मायुःप्रतिरहदैव। तन्नौमित्रोवरुणोमामहंतामदितिःसिंधुःपृथिवीऽउतद्यौः॥३२॥ ॥ इतिप्रथमाष्टकेपाठोऽध्यायः॥६॥
पष्टाध्यायेवर्गाः ३२ सूक्तानि १४ ऋषः १६३ ॥ त्यागः॥इंद्रायेदं. ४१ मरुभ्यइदं. ३४ विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. ४ इंद्रापूपभ्यामिदं.
विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. ४ अदित्याइदं. विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. ९ सोमायेदं. २३ उपसइद. १५ अश्विभ्यामिदं. ३ अमीपोमाभ्यामिदं. १२
अमयइदं. ७ देवामिभ्यइदं ( देवेभ्योऽग्निभ्य.) अमयइदं. ७ अमिमित्रावरुणादितिसिंधुपृथिवी भ्यइदं. ॥ इतिपथमेषष्ठोध्यायः ।।
॥४२॥

·॥ ॥ । देएकादशौपसायवाग्नयसप्रत्नथानवद्रविणोदसैपनोप्टौशुचयेगायत्रवैश्वानरस्यतवैश्वानरीयजातवेदसएका जातवेदस्यमेतदादीन्येकभूयांसिसूक्तसहस्रमेतत्तुकश्यपासयोवृपैकोनावागिराजाश्चांवरीषसहदेवभय मानसुराधसःप्रमंदिनएकादशकुत्संञ्चतुस्त्रिष्टुवंतमाद्यागर्भन्नाविण्युपनिषदिमांतत्यात्रिष्टुप्तत्तेष्टौयोनिर्नवचंद्र माएकोनाप्स्यस्त्रितोवैिश्वदेवहिपांक्तमं यात्रिष्टुंबष्टमीमहाबृहतीयवमध्येद्रमित्रसप्तत्रिष्टुवंतैयज्ञस्तृचयइंद्रा नीसप्तोनेंद्रामंतुविह्यष्टौतनवार्भवतुपंचम्यंत्येत्रिष्टुभौतक्षन्पंचात्यात्रिष्टुवीळेपंचाधिकाश्विनमाद्यौपादौलिङ्गो कदेवतावंत्येत्रिष्टुभौ ॥ ७॥ ॥ हरिःओ३म् ॥ ( १।१५।२ ) द्वेविरूपेचरतःस्वर्थेऽअन्यान्यायत्समुपधापयेते । हरिरन्यस्यांभवतिस्वधान्छुि कोऽअन्यस्यांददृशेसुवर्चाः ॥ दशेमंत्वष्टुर्जनयंतगर्भमतंद्रासोयुवतयोविभृत्रं । तिग्मानीकस्वयशसंजनैपुविरोचमानं परिपीनयंति ॥ त्रीणिजानापरिभूपत्यस्यसमुद्र एकदिव्येकमप्सु । पूर्वामनुप्रदिशंपार्थिवानामृतून्मशासद्विदधावनु ॥ कड्मयोनिण्यमाचिकेतवत्सोमार्जनयतस्वधाभिः । बहीनांगर्भोऽअपसामुपस्थान्महान्कृविनिश्चरतिस्वधा वान् ।। जाविष्ट्यौवर्धतेचारुरासुजिह्मानामूर्ध्वःस्वयंशाऽउपस्थे । उभेत्वष्टुर्विभ्यतुर्जायमानाप्रतीचीसिंहप्रति॑िजोपयेते ( १।१५।२) द्वेविरूपेइत्येकादशस्यसूक्तस्यांगिरसःकुत्सउपोग्निस्त्रिष्टुप् । ( इतआरभ्यजातवेदसइयतंशुद्धोग्निा )।

·ऋक्स.
मंडलं१
अ.१२.७
॥४॥
॥ १॥ उभेभद्रेजोपयेतेनमेनेगावोनवानाऽउप॑तस्थुरेवैः । सदाणांदक्षपतिर्वभूवजितियंदक्षिणतोहुविभिः ॥ उद्यै
यमीतिसवितेयवाहभेसिचायततेभीमकंजन् । उच्छुक्रमकमजतेसिमस्मानामातृभ्योवर्मनाजहाति ॥ त्येपंरूपं
कृणुतऽउत्तयत्सपॅचानःसदनेगोभिरभिः। कृषि«भंपरिमर्मूज्यतेधीःसादेवातासमितिर्वभूव ॥ उरतेयापर्यंति
बुभंविरोचमानमहिपस्य॒धाम । विश्वेभिरग्नेस्वयंशोभिरिद्धोदव्धेभिःपायुभिःपाह्यस्मान् ॥ धन्युन्स्रोतःकृणुतेगा
तुमूर्मिशुरूमिभिरभि क्षतिक्षां । विश्वासनानिजठरैपुधत्तेतनासुचरतिसूर्यु ॥ एवानोऽअग्नेसमिधावृधानोरेव
त्पविकश्रवसे विभाहि । तन्नौमित्रोवरुणोमामहंतामंदितिःसिंधुःपृथिवीऽउतद्योः ॥ २॥ (१।१५।३ ) समलथा
सहसाजायमानःसद्यःकाया॑निवळधत्तविश्वा । आपेश्चमबंधिपणाचसाधनदेवाऽअग्निंधारयन्द्रविणोदां ॥ सपूर्व
यानिविदाकव्यतायोरिमा जाऽअजनयन्मनां । विवस्वताचक्षसाद्यामपश्चदेवा ॥ तमीळतमथुमयजसा विश
sआरीराहुतमंजसानं । ऊर्जःपुत्रभरतंसृप्रदानुदेवा० ॥ समातरिश्ापुरुषारपुष्टिदिगातुंतनयायस्वर्वित् । विशां
गोपार्जनितारोदस्योर्दैवा० ॥ नक्तोपासावर्णमामेम्यानेधापयतेशिशुमेकैसमीची । द्यावाक्षाारुक्मोऽअंतर्विभातिदे
वा० ॥३॥ रायोयुनःमंगमनोवसूनांय॒ज्ञस्यकेतुमन्मसाधनोवेः । अमृतत्वंरक्षमाणासऽएनंदेवा० ॥ नूचपुराचसदनं
(१।१५।३) समन्वयेविनाचम्यसूक्तस्यकुत्सोद्रविणोदाममित्रिष्टुम् ।
॥४३॥

·रयीणांजातस्य॑चजायमानखचक्षा । सतश्चगोपांभवतश्चभूर्दैवा० ॥ द्रविणोदादविणसस्तुरस्य॑द्रविणोदाःसनरस्य प्रय॑सत् । दुषिणोदावीरवतीमिपैनोदविणोदारांसतेदीर्घमायुः ॥ एवानोऽअग्नेसमिधावृधानोवत्यविश्रयसेवि हि । तन्नौमित्रोवरुणोमामहंतामदितिःसिंधु:पृथिवीऽतद्यौः ॥ ४॥ ( १११५/४ ) अपनःशो चदुधमग्नेशशु ग्ध्यायिं । अपनःशोशुच' ॥ सुक्षेत्रियासंगातुयावसूयाचयजामहे । अपनः० ॥ प्रयद्भदिष्ठऽएपांपास्माकासश्च सूरयः । अपनः ॥ प्रयत्तेऽअग्नेसूरयोजायमहिमतैव्यं । अपनः ॥ प्रयदृग्नेःसहस्वतोविश्वतोयंतिभानवः। अप नः ॥ त्वंहिविश्वतोमुखबिश्वतःपरिभूरसिं । अपनः ॥ द्विषोनोविश्वतोमुखातिनावेयपारय । अपनः ॥ सनः सिंधुमिवनावयातिपस्विस्तये । अपनः० ॥५॥ ( १११५।५ ) वैश्वानरस्यसुमतौस्यामराजाहिकंभुवनानामभि श्रीः । इतोजातोविश्वमिदंविचष्टेयैश्वानरोयततेसूर्येण ॥ पृष्टोदिविपृष्टोऽअग्निःपृथिव्यांपृष्टोविश्वाऽओषधीराविवे श । वैश्वानरःसहंसापृष्टोऽअग्निःसनोदिवासरिपःपातुनक्कै ॥ वैश्वानरततत्स॒त्यम॑स्त्वस्माबायोम॒घवानःसचंतां । तन्नौमित्रो० ॥ ६॥ (१।१५।६ ) जातवेदसेसुनवामसोममरातीयतोनिदहातिवेदः । सनःपर्पदतिदुर्गाणिविन्या ( १।१५।४ ) अपनइत्यष्टर्चस्यसूक्तस्यकुत्सःशुचिरग्निर्गायत्री । (१११५।५) वैश्वानरस्येतिवचम्यसूक्तस्यकुत्सोवैश्वानरोग्निस्त्रिष्टुप् । (१२१५।६) जातवेदसइयेकर्चस्वसूक्तसमारीचःकश्यपोजातवेदाममिनिष्टुप् ।

·ऋक्सं.
मंडलं१
अ.अ.७
॥४४॥
नावेवसिंधुंदुरितात्यग्निः ॥ ७॥ (१११५७ ) सयोवृपावृष्ण्येभिःसमौकामहोदिवःपृथिव्याचसम्राट् । सतीनस
वाहव्योभरैपुमरुत्यान्नोभयविंद्रकृती' । यस्यानाप्तःसूर्यस्येव॒यामोभरैभरेयहांशुष्मोऽअस्ति । पन्तमःसखिभिः
स्वेभिरेवैमरु० ॥ दियोनयस्यरेतसोदुानाःपंथासोयंतिशयसापरीताः । तर पाःसासहिःपास्येभिर्मरु०॥ सोऽअंगि
रोभिरंगिरस्तमोभूद्वपापभिःसखिभिःसख़ासन् । ऋग्मिभिग्मीगातुभिर्येष्ठौमुरु० ॥ ससूनुभिर्नरुद्रेभियान
पायैसासहॉऽअमित्रान् । सनीळेभिःश्रयस्यानितूर्वन्मरु० ॥८॥ समैन्युमी:समर्दनस्यकर्तास्माकैभिभिःसूर्यसन
त् । अस्मिन्नहुन्त्सत्प॑तिःपुरुहूतोमरु० ॥ तमूतयौरणयन्सातीतंक्षेमस्यक्षितयःकृण्यतां । सविश्वस्यकरुणस्येश
ऽएकोमरु० ॥ तमप्संतशवसऽउत्सवेपुनरोनरमसेतंधाय । सोऽअंधेचित्तमसिज्योतिर्विदन्मरु० ॥ ससव्येनयम
तिवार्धतश्चित्सदक्षिणेसंगृभीताकृतानि । सकीरिणाचित्सनिताधनानिमरु० ॥ सग्रामैभिःसनितासरथैभिदेविश्वा
भिःकृष्टिभिन्वय । सपरिस्पेभिरभिभूरशस्तीमरु० ॥९॥ सज़ामिभिर्यत्समातिमी जामिभिर्वा पुरुहूतऽएवैः।
अपांतोकस्यतनयस्यजेपेमुरु० ॥ सर्वज्रभृद्देस्युहाभीमऽउग्रःसहस्रचेताःतनीभ्या । चम्रीपोनशवसापांचज
(२१५/७ ) सयोवृपेयेरोनविंशत्यूचस्यसूक्तस्यवागिरामन्नाश्वांरीपसहदेवभयमानसुराधसइंद्रस्त्रिष्टुप् । (इतआरभ्यमरुत्वानिंद्र
इतिकश्चिन् । तन्न । सर्वानुक्रमादिभिरनाढतत्वात्)।
॥४४॥

·न्योमुरु०॥ तस्यवज्रःकंदतिस्मत्स्वादिवोनयेपोवथःशिमीवान् । तसचंतेसनयस्तंधनानिमरु० ॥ यस्याजस्रंश सामानमुक्थंपरिभुजद्रोदसीविश्वतःसीं । सारिपत्क्रतुभिर्मदसानोमुरु० ॥ नयस्यदेवादेवतानमर्ताऽआपश्चनशर्व सोऽअंतमापुः । सपरिक्वात्वक्षसाक्ष्मोविचमुरु० ॥ १० ॥ रोहिच्छयावासुमदशुर्ललामीर्युक्षारायऽन्नावस्य । वृ पण्वंतविभ्रतीधूर्परथमंद्राचिकेतनाहुपीपुविक्षु ॥ एतत्त्यत्तऽइंद्र्वृष्णऽउक्थवाागिराऽअभिगृणतिराधः । ऋचा श्वःप्रष्टिभिरंवरीपःसहदेवोभय॑मानःसुराधाः ॥ दस्यून्छिम्यूँऽश्चपुरुहूतऽएवैर्हत्वापृथिव्यांश निवहीत् । सनत्क्षेत्रं सखिभिःश्विल्येभिःसनत्सूर्यसनंदपःसुवज्रः ॥ विश्वाहेंद्रोअधिवक्तानोऽअस्त्वपरिहृताःसनुयामवाजै । तन्नौमित्रो० ॥ ११॥ (१११५८) प्रमंदिनैपितुमदर्चतायचोयःकृष्णगर्भानिरहन्नृजिवना । अवस्यवोवृषणवज्रदक्षिणमुरुत्यंत सख्यायहवामहे ॥ योव्यसंजाहृषाणे मन्युनायःशवरयोऽअहन्पिग्रॅमतं । इंद्रोयःशुर्णमशुपंन्याणङ्मरु० ॥ यस्य॒द्यावापृथिवीपास्यमुहद्यस्य॑तेवरुणोयस्य॒सूर्यः । यस्येंद्रस्यसिंधवःसश्चतिव्रतंमरु० ॥ योऽअश्वानांयोगांगोपति वंशीय आरितःकर्मणिकर्मणिस्थिरः । वीळोश्चिदिंद्रोयोऽअसुन्वतोवधोमरु० ॥ योविश्वस्य॒जगतःप्राणतस्पतिर्योब्रह्म प्रथमोगाऽअविदत् । इंद्रोयोदस्यूरधराँऽअवातिरन्मुरु० ॥ यःशूरैभिर्हव्योयीनीरुभिर्योधादिर्हयतेयश्चजिग्यु (१।१५।८ ) प्रमंदिनइत्येकादशस्यसूक्तस्यांगिरसःकुत्सइंद्रोजगतीअंसाश्चतस्रत्रिष्टुभः । (आद्यागर्भस्राविणीतिगुणः) ।

·ऋक्सं. मंडलं? अ.१.७ अनु.१५: ॥४५॥ मिः । इंद्र्यविश्वाभुवनाभिसंधुर्मरु० ॥ १२ ॥ रुद्राणामेतिदिविचक्षणोद्रेभिर्योपातनुतेपृथुज्रयः । इंद्रम नीपाऽअभ्यर्चतिश्रुतमरु० ॥ यामरुत्वःपरमेसधस्थेयद्वावमेवजनैमादयासे । अत आयाह्यध्वरंनोऽअच्छात्वाया हुविश्चक्रमासत्यराधः ।। त्यायेंद्रुसोमसुषुमासुदक्षत्वायाहुविश्चकृमाब्रह्मवाहः । अोनियुत्वःसगणोमरुद्भिरस्मिन्य ज्ञेवहिपिमादयस्व ॥ मादयस्वहरिभिर्येतऽइंद्रविय॑स्वृशिप्रेविस॒जस्वधेर्ने । आत्वासुशिप्रहरीयोवहंतूशन्हुन्यानिप्रति नोजुपस्व ॥ मरुत्स्तोत्रस्यजनस्यगोपायमिंद्रेणसनुयामयाज । तन्नौमित्रो० ॥ १३ ॥ (१।१५।९) इमांतेधियंप्र भैरेमहोमहीमुस्यस्तोत्रेधिपणायतऽआनजे । तमुत्सवेचप्रसवेचसासहिमिंद्रदेवासःशर्वसामदुन्ननु ॥ अस्पश्रयौनयः सप्तविभ्रतिद्यावाक्षामापृथिवीदर्शतंयपुः । अस्मेसूर्याचंद्रमसाभिचक्षेश्रद्धेकमिंद्रचरतोवितर्तुरं' ॥ तस्मारथैमघय न्यावसातजैर्ऋयतेऽअनुमदामसंगमे। आजानइंद्रुमनसापुरुष्टुतत्वायन्यौमघवन्धर्मयच्छनः ॥ व्यंजयेमत्वायु जावृतम॒स्माकमंशमुवाभरैभरे । अस्मभ्यमिंद्रुवरिवःसुगंकृधिप्रशत्रूणांमघयन्वृष्ण्यारुज ॥ नानाहित्याहर्वमानाज नाऽइमेधानांधर्तरवसाविपन्यवः । अस्माकस्मारथमातिष्ठसातये हौनिभृतमनस्तव ॥ १४ ॥ गोजिर्तावाहू अमितक्रतुःसिमःकर्मन्कर्मन्छुतमूतिःखजंकरः । अकल्पऽइंद्रःप्रतिमानमोजसाथाजनाविह्नयंतेसिपासर्वः ॥ उत्तेश (१।१५।९) इमांतइत्येकादशस्यसूक्तस्यकुत्सईद्रोज़गतीअंत्यात्रिष्टुप् ।

·तान्मघवन्नुच्चभूयसऽउत्सहस्राद्रिरिचेकृष्टिषुश्रवः । अमात्रत्वांधिपणांतित्विपमह्यधावत्राणिजिन्नसेपुरंदर ॥ त्रिवि ष्ट्रिधातुप्रतिमानमोर्जसस्तिस्रोभूमीपत्रीणिरोचना । अतीदंविधंभुवनंववक्षिधाशत्रुरिद्रज़नुपासनादसि ॥ त्वां देवेषूप्रथमहवामहेत्ववभूथपृतनासुसासहिः । सेमनःकारुमुपमन्युमुद्भिमिद्रःकृणोतुप्रसवेरथपुरः ॥ त्वंजिंगेधन धनारुरोधिथा प्याजामघवन्महत्सुंच । त्वामुग्रमव॑सेसंशिशीमुस्थान इंद्रुहर्वनेपुचोदय ॥ विश्वाहेंद्रोऽअधिवक्ता नोऽअस्त्वपरिहृताःसनुयामवाजे । तन्नौमित्रो० ॥१५॥ (१११५।१० ) ततऽइंद्रियपरमपराचैरधारयंतकवर्यःपुरे दं । क्षमेदमुन्यहिव्यंन्यदस्यसमीपृच्यतेसमनेर्यकेतुः ॥ सर्धारयत्पृथिवीं प्रथञ्चवणहत्वानिरपःसंसर्ज। अह नहिमभिनद्रौहिणव्यहुन्ध्यैसमुघवाशचीभिः ॥ सजातूर्भर्माश्रद्दधानऽओजःपुरोपिदिनचरद्धिदासीः । विद्वान्य जिन्दस्यवेहेतिमुस्यायंसहौवर्धयाद्युम्नमिंद्र ॥ तदूचुपेमार्नुपेमायुगानिकीर्तेन्यमघवानामविर्धत् । उपप्रयन्दस्युहत्या ययुनीयद्धसूनुःश्रवसेनामदुधे॥ तदस्येदंपश्यताभरिपुष्टंथदिंद्रस्यधत्तनवीर्याय । सगाऽविंदुत्सोऽअविश्वान्त्स ऽओषधीःसोऽअपःसवनानि ॥ १६ ॥ भूरिकर्मणेवृषभायवृष्णसत्यशुष्मायसुनवामसोम । यऽआदृत्यापरिपंथीवशू रोय॑ज्यनोविभजन्नेतिवेदः ॥ तदिद्रुमेववीर्यचकर्थयत्ससंतवज्रेणावोधयोहि । अनुत्वांपलीहषितंवयंचविश्वेदेवासोs (१।१५।१०) तत्तइत्यष्टर्चस्यसूक्तस्यकुत्सइंद्रबिष्टुप् ।

·ऋक्सं.
मंडलं?
थ.अ.७
अनु. १५
॥४६॥
अमदन्ननुत्वा ॥ शुष्णंपिjकुर्यवंयुमिद्रयदावधीर्विपुरःशंवरस्य । तन्नौमित्रो० ॥ १७ ॥ (११५११) योनिष्ट
ऽइंद्रनिपदैऽअकारितमानिषीदवानोना । विमुच्यावयौवसायाचन्दिोपावस्तोवहीयसःप्रपित्वे ॥ ओत्येनरऽई
मूतयेगुइँचित्तान्त्सद्योऽअध्यनोजगम्यात् । देवासौमन्युंदासस्यश्चमन्तेनु आवक्षन्त्सुवितायवर्ण ॥ अव॒त्मनाभर
तेकेतवेदाऽअव॒त्मनाभरतेफेनमुदन । क्षीरेणस्नातःकुर्यवस्य॒योपैहतेतेस्यांतांप्रवणेशिफायाः ॥ युयोपनाभिरुपरस्या
योःप्रपूर्वाभिस्तिरतेराष्टिशूरः । अंजसीकुलिशीवीरपतीपयोहिन्यानाऽदभिर्भरते ॥ प्रतियत्स्यानीथादर्शिदस्योरो
कोनाच्छासदनंजानतीगोत् । अर्धस्मानोमघवन्चकृतादिन्मानौमुवनिष्पपीपरांदाः ।। १८ ॥ सत्वंनऽइंद्रुसूर्येसोऽ
अपवनागास्त्वऽआभजजीवशुसे । मांतरभुजमारी रिपोनःश्वदितंतेमहुतऽइंद्रियाय ॥ अर्धामन्येश्नत्तेऽअस्माऽअ
धायिवृपाचोदस्वमहुतेधनाय । मानोऽअकृतेपुरुहूतयोनाविंद्रुक्षुध्ययोवयंऽआसुतिंदाः ॥ मानौवधीरिंद्रमापरदा
मानःप्रियाभोजनानिप्रमोपीः । आंडामानौमघवन्छऋनिर्भेन्मान पात्रभित्सहानुपाणि ॥ अर्वाडेहिसोमकामत्या
हुर्यसुतस्तस्य॑पियामदाय । उरुव्याजठर आपस्वपितेवनःशृणुहिहूयमानः ॥ १९ ॥ ( १११५।१२) चंद्रमा
(१२१५।११) योनिष्टइतिनवर्चस्यसूक्तस्यकुत्सइंद्रस्रिष्टुप् । (१।१५।१२) चंद्रमाइत्येकोनविंशत्यूचस्यसूक्तस्यप्त्यखित्तोविश्वेदेवाः
पंक्तिःअंत्यात्रिष्टुप्अष्टमीमहाहतीयवमध्या । ( सूक्तभेदप्रयोगपक्षेतुआद्यायाविश्वेदेवा द्वितीयायारोदसीतृतीयायाविश्वेदेवाःचतुर्थ्या
॥४६॥

·RANASva अप्स्वीतरासुपर्णोधावतेदिवि । नवोहिरण्यनेमयःपदंविदंतिविद्युतोवृत्तमेऽअस्यरोदसी ॥ अर्थमिद्वाऽऽअर्थिन sआजायायुवतेपति । तुंजातेवृष्ण्य॒पयःपरिदायरसदुहेवित्तं० ॥ मोषुदैवाऽअदःस्वीरवंपादिविस्परि । मासोम्य स्यशंभुवःशूनभूमकदाचनवित्तं०॥ यज्ञंपृच्छाम्यवमंसतदूतोविवोचति । कऽऋतंपूर्व्यगतंकस्तविभर्तिनूतनोवित्तं०॥ अमीयेदेवाःस्थनविष्वारौचनेदिवः । कऽऋतंकदनृतवपनावऽआहुतिर्वित्तं० ॥ २० ॥ कईऽतस्य॑धर्णसिकद्व रुणस्य॒चक्षणं । कदर्यम्णोम॒हस्पृथातिकामेमढ्योवित्तं० ॥ अहंसोऽअस्मियःपुरासुतेवदामिकानिचित् । ताव्यं त्याध्योवृकोनतृष्णजमृगवित्तं० ॥ समांतपंत्यभितःसपीरिवपर्शवः । मूपोनशिश्नाव्यदंतिमाध्यःस्तोतारतेशतक तोवित्तं ॥ अमीयेसप्तरश्मयस्तोमेनाभिरातता । वितस्तद्वैदाप्यःसामित्वायरेभंतियत्तं० ॥ अमीयेपंचोक्षणो मध्येतस्थुमहोविः । देवत्रानुवाच्यैसधीचीनानिवृतुर्वित्तं० ॥ २१॥ सुपर्णाऽएतऽआसमध्येऽआरोनेदि वः । तेसैधंतिपथोवृकंतरतयह्वीपोव॒त्तं० ॥ नव्यंतदुक्थ्यहितंदेवासःसुप्रवाचनं । ऋतमपंतिसिंधवःसत्यंतातान सूर्योवित्तं ॥ अग्नेतवत्यदुक्थ्यदेवेष्वस्त्याप्य । सनःसत्तोमनुष्वदादेवान्यक्षिविदुष्टरोवृत्तं० ॥ सत्तोहोतामनुष्वदा अग्निरोदस्यःतस्तिमृणाविश्वेदेवाःअष्टम्याइंद्ररोदस्यःनवम्याःसूर्यरश्मिरोदस्यःदशम्याविश्वेदेवाःएकादश्याःसूर्यरश्मिरोदस्यद्वादश्यावि श्वेदेवाःततोद्वयोरग्निरोदसीततएकस्यावरुणरोदस्यःततोद्वयोर्विश्वेदेवाःततएकस्यारोदसीअंत्यायाविश्वेदेवाः । उत्तरसूक्तद्वयेविश्वेदेवाएव) ।

·ऋक्सं.
मंडलं१
थ.११.७
अनु.१६
॥४७॥
देवाँऽअच्छा विदुष्टरः । अमिर्हव्या पूदतिर्देवोदेवेपुमेधिरोवित्त ॥ ब्रह्माकृणोतिवरुणोगातुविद्तमीमहे ।। व्यूर्णो
तिहदामतिनव्योजायतामृतंवत्तं ॥ २२ ॥ असीयःपंथाऽआदित्योदिविसवाच्यंकृतः । नसदैवाऽअतिक्रमेतम
सोनपश्ययित्त॥ त्रितःकृपेयहितोट्टेयान्हवतऽकृतयै । तच्छुश्राववृहस्पतिःकृण्वन्नैहरणादुरुवित्तं० ॥ अरुणो
मासकृद्धृतःपृथायंतदर्शहि । उनिहीतेनिचाय्यातप्टेयपृष्ट्यामुयीयत्तं० ॥ एनांगूपेणवुयमिंद्रवंतीभिष्यामधुजनेस
वैवीराः । तन्नौमित्रो० ॥ २३ ॥ ( १११६।१ ) इंद्रमित्रवरुणमग्निमूतयेमारुता| अदितिहवामहे । रधुनदुर्गा
देसवःमुदानयोविन्यस्मान्नोऽहमोनिप्पिपर्तन ॥ तऽआदित्याऽआगतासर्वातयेभूतदेवावृत्तूर्यपुशंभुवः। रथुन ।
अंतुनःपितरःमुप्रयाचनाऽउतढेवीदेवपुत्रेऽऋतार्धा । रर्थन० ॥ नराशंसवाजिनवाजयनिहायद्वीरंपूर्णसुम्नैरी
महे । र,न० ॥ बृहस्पतेसमिन्नःसुगंकृधियोयत्तेमर्नुहितंतदीमहे । रर्थन० ॥ इंदूंकुत्सौहणुशचीपतिकाटेनि
वाढऽऋपिरहृदूतये । रथंन० ॥ दे!िदेव्यदितिनिपातुदेवखातानायतामयुच्छन् । तन्नौमित्रो० ॥ २४ ॥
( १११६।२ ) यज्ञोदेवानांप्रत्येतिसुम्नमादित्यासोभवतामूळयंतः । आवोर्वाचीसुमतिर्ववृत्याÉहोश्चिद्यावरिवोवित्त
(१।१६।१) इंद्रमित्रमितिसप्तर्चस्यसूक्तस्यकुत्सोविश्वेदेवाजगतीअंत्यात्रिष्टुप् । ( १।१६।२ ) यज्ञोदेवानामितियस्यसूक्तस्यकुत्सो
विश्वेदेवालिटुप् ।
॥४७॥

·रासत् ॥ उप॑नोदे॒वाऽअसागमत्वंगिरसांसामभिःस्तूयमानाः । इंद्रऽइंद्रियैर्मरुतोमरुद्भिरादित्यैर्नोऽअदितिःशर्मयं सत् ॥ तन्नऽइंद्रस्तरुणस्तदुग्निस्तदर्यमातत्सविताचनौधात् । तन्नौमित्रो० ॥ २५॥ (१।१६।३ ) यऽइंद्राग्नी चित्रतमोरथोवामभिविश्वानिभुवनानिचप्टें । तेनायतिंसरर्थतस्थिवांसाथासोमस्यपिवतंसुतस्य॑ ॥ यावदिदंभुवनवि श्वमस्त्युरुव्यावरिमागभीरं । तावोऽअयंपातसोमोऽअ॒स्त्वरमिंद्राग्नीमनसेयुवभ्यां ॥ चक्राधेहिसध्यङ्गाम भद्रसंधीचीनावृत्रहणाऽजूतस्थः । ताविंद्राग्नीसध्यचानिषद्यावृष्णःसोमस्यवृषणापेथा ॥ समिद्धेप्यग्निनिज़ाना यतधुंचावहिरुतिस्तिराणा । तीनैःसोमःपरिपिक्तभिर्वागेंद्राग्नीसौमनसाययातं ॥ यानीद्राग्नीचक्रथुवीयर्याणियानि रूपाण्युतवृष्ण्यांनि । यावांप्रतानि ख्याशिवानतेभिःसोमस्यपिवतंसुतस्य ॥ २६ ॥ यदवंप्रथमवीवृणानो यसो मोऽअसुरैनौविहव्यः । तांसत्यांश्रद्धामभ्याहियातमथासोमस्यपिवतंसुतस्य ।। यदिद्रामीमदथःस्वेदुरोणेयगृह्मणिरा जनिवायजत्रा । अतःपरिवृपणावाहियातमथा० ॥ यदिंद्राग्नीयदुपुतुर्वशेषयगुह्यप्वनुषुपूरुषस्थः । अतःपरिवृषणा वाहियातमथा० ॥ यदिँद्राग्नीऽअवमस्यौपृथिव्यांमध्यमस्यौपरमस्यांमुतस्थः । अतःपरिवपणावाहियातमथा०॥ यदिंद्राग्नीपरमस्यौपृथिव्यांमध्यमस्यामव॒मस्यांमुतस्थः । अतःपरिवृपणावाहियातमा० ॥ यदिंद्राग्नीदिविष्ठोयत्पृथि (१२१६॥३) यइंद्राग्नीइतित्रयोदशस्यसूक्तस्यकुत्सइंद्राग्नीत्रिष्टुप् । --

·मंडलं१
ऋक्सं.
य.अ.७
अनु.१६
॥४८॥
व्यांयत्पतेप्योपधीप्वप्सु । अतःपरिवपणावाहियातमा० ॥ यदिद्राग्नीऽउदितासूर्यस्यमध्यदिवःस्वधामादयेथे ।
अतःपरियपणावाहियातमथा० ॥ एवेंद्राग्नीपपासुतस्य॒विश्वास्मभ्यंसंजयधनानि । तन्नोमित्रो० ॥ २७॥
( १।१६।४ ) विह्यख्यमनसावस्य॑ऽइच्छनिंद्राग्नीजासत्तासजातान् । नान्यायुवत्प्रमतिरस्तिमासवांधियवाज़
यंतीमतक्षं ॥ अर्थहिभूरिदावत्तरावांविामातुरुतापास्यालात् । अथासोम॑स्य॒प्रयंतीयुषभ्यामिंद्राग्नीस्तोमैजनया
मिनव्यं ॥ माच्छेझरश्मीरितिनार्धमानाःपितॄणांशुक्तीरेनुयच्छमानाः । इंद्राग्निभ्यांकंवृषणोमदंतिताह्यद्रीधिपणा
याऽउपस्थे ॥ युवाभ्यादेवीधिपणामदायेंद्रग्निीसोममुशतीसुनोति । तावश्विनाभद्रहस्तासुपाणीऽआधौवतमधुनापू
मप्पु' ॥ युवामिद्राग्नीवसुनोविभागेतवस्तमाशुश्रवथबृहत्यै । तावासद्यावृहिर्पियज्ञेअस्मिन्प्रचर्पणीमादयेथांसुत
स्य ॥ २८ ॥ प्रर्पणिभ्यःपृतनाहवेपुप्रथिव्यारिरिचाथेविश्च । प्रसिंधुभ्यःप्रगिरिभ्योमहित्वापेंद्राग्नीवियाभुव
नात्युन्या ॥ आर्भरतशिक्षतंवन्नवाहअस्माँऽइंद्राग्नीअवतशचीभिः । इमेनुतेश्मयःसूर्यस्ययेभिःसपित्वंपितरोनs
आसन् । पुरैदरा शिक्षर्तवज्रहस्तास्मॉऽइंद्राग्नीऽअयतंभरेषु । तन्नौमित्रो० ॥ २९ ॥ (२२६५) ततंमेऽअपुस्तदु
तायतेपुनःस्वादिष्ठाधीतिरुचायशस्यते । अयंसमुद्रऽहविश्वदेव्यःस्वाहाकृतत्यसमुतृप्णुतऽभवः ॥ आभोगयं
( १३१६४)विद्यरयमित्यष्टर्चस्वसूकस्यपुत्सइंद्रामीत्रिगुप् । (२१६५)तर्तमइतिनवर्चस्पसूक्तम्यकुत्सकभयोजगवीपंचम्यंत्येत्रिष्टुभौ ।
॥४८॥

·प्रयदिच्छंतऽपेतनापाका पांचोममुकेचिदापर्यः । सौधन्वनासश्चरितस्यभूमनार्गच्छतसवितुर्दाशुोगृहं' ॥ तत्सवि तावौमृतत्वमासुवदोमुंयच्छ्वर्यंतऽऐतन । त्यचिच्चमसमसुरस्यभक्षणमेकसतमकृणुताचतुर्वयं ॥ विष्ट्वीशमीतरणि त्वेनवाघतोमासःसंतोऽअमृतत्वमानशुः । सौधन्वनाऽऋभवःसूरचक्षसःसंवत्सरेसमपृच्यंतधीतिभिः ॥ क्षेत्रमिव विममुस्तेजनेऽएकंपात्रमुभवोजेहमानं । उपस्तुताऽउपमनार्धमानाऽअमत्र्येपुश्रवऽइच्छमानाः ॥ ३०॥ आर्मनी पामुंतरिक्षस्यनृभ्यः चेवघृतं हवामद्मिना । तरणित्वायेपितुरस्यसचिरऽऋभवोवाजमरुहंदिवोरजः॥ऋभुर्नऽइंद्रुः शसानीयानृभुर्वाजेभिर्वसुभिर्वसुर्ददिः। युष्माकैदेवाऽअवसाहनिप्रिये भितिष्ठेमपृत्सुतीरसुन्वतां ॥ निश्चमणऽऋभ वोगामपिंशतसंवत्सेनासृजतामातरपुनः। सौधन्वनासःस्वपस्यानरोजिव्रीयुवानापितराकृणोतन ॥ वाजेभिर्नोवा जसातावविद्वभुमॉऽइंद्रचित्रमादपिराधः । तन्नौमित्रो० ॥ ३१ ॥ (१११६।६ ) तक्षत्र/सुवृतविद्मनापंसस्तक्ष न्हरी इंद्ववाहावृषण्वसू । तक्षपितृभ्यामृभोयुवय॒स्तक्षन्यत्सायमातरसचाभुवै ॥ आनौयज्ञायतक्षतऽभुमयः क्रत्वदायसुप्र॒जाव॑तीमिपं । यथाक्षयामसर्ववीरयाविशातन्नःशीयधासथास्विद्रिय' ॥ आतक्षतसातिमस्मभ्यम भवःसातिरायसातिमर्वतेनरः । सातिनोजैत्रीसमहेतविश्वांजामिमामिपृतनासुसक्षणि ॥ ऋभुक्षणमिंद्रुमा वs (१।१६।६) तश्वथमितिपंचर्चस्वसूक्तस्यकुत्सनामयोजगतीअंत्यात्रिष्टुम् ।

·मंडलं
ऋक्स.
अनु. १६
अ.१अ.७
॥४९॥
ऊतय॑ऽभून्याजान्मरुतःसोमपीतये । उभामित्रावरुणानूनमश्विनातेनौहिन्वंतुसातयेधियेजिप ॥ ऋभुभयसं
सिंगातुसातिसमय॒जिद्वाजोऽअस्माँऽअविष्टु । तन्नौमित्रो० ॥ ३२ ॥ (१११६७ ) ईद्यावापृथिवीपूर्वचित्तयेग्मिंघ
मैसुरुचयामन्निष्टयै । याभिर्भरैकारमंशायजिन्ययस्ताभिरूपुऽतिभिरश्चिनागतं ॥ युवोनायसुभराऽअसश्चतो
रथमातस्थुर्वचसंनमंतवे । यानिधियोवथःकर्मन्निष्टयेताभिः ॥ युवंतासांदिव्यस्य प्रशासनेविशांक्षयथोऽअमृतस्यम
ज्मना । याभिधेनुमस्वैपिन्व॑थोनराताभिः ॥ याभिःपरिज्मातनयस्यमग्माद्विमातातुर्पतरणिविभूति । यानि
खिमंतुरभवद्विचक्षणस्तार्भि० ॥ या रे निवृतंसितमयऽउद्वंदनमैरैयतवद्देशे। याभिःकण्वप्रसिपासतमातता
भि० ॥ ३३ ॥ याभिरंतकंजसमानुमारणेभुज्युयाभिरव्यथिभिर्जिजिन्वथुः। याभिःकर्क(वय्येचजिन्वथुस्ताभिः ।।
याभिःशुचंतिधनसांसुपंसदैतप्तधर्ममोम्यावतमये । याभिःपृश्निगुंपुरुकुत्समावतताभि० ॥ याभिःशचीभिर्खपणाप
रावृजप्रांधश्रोणंचक्षसऽएतवेकृथः । याभिवर्तिकांग्रसिताममुंचतताभि० ॥ याभिःसिंधुंमधुमंतमसंश्चर्तुवसिष्ठ्यामि
रजरायजिन्वतं । याभिःकुत्सश्रुतय॑नर्यमावतताभि० ॥ याभिर्विश्पलाधनसामय॑सहनमीठऽआजायजिन्वतं ।
याभिर्वशमुश्यप्रेणिमावतताभिः ॥ ३४ ॥ याभिःसुदानूऽऔशिजायवणिजैदीर्घश्वसेमधुकोशोऽअक्षरत् । कुक्षी
*(१।१६७) ईळेद्यावापृथिवीइविपंचविंशत्यूचम्यसूक्तस्यकुत्सःआद्यायाद्यावापृथिव्यम्यश्विनःशिष्टानामश्विनौजगतीअंत्येद्वेत्रिष्टुभी।
॥४९॥

·चंतस्तोतारंयाभिरावंततामि० ॥ याभौरसांक्षोसोनापिपिन्वथुरनश्चयाभीरथमावतंज़िपे । याभिस्त्रिशोकऽनि योऽदार्जतताभिः ॥ याभिःसूर्यपरियाथःपरावर्तिमंधातारक्षेत्रपत्येष्यावतं । याभिर्विप्रेमभरद्वाजमाताभिः ॥ याभिर्महामतिथग्वकशोजुवंदिवोदासंशंवरहत्य आवतं । याभिःपूभिर्येव॒सदस्युमावतताभि० ॥ यानिविपि पानमुपस्तुतंकलियाभिर्वित्तानिंदुस्यर्थः । याभिय॑न्धमुतपृथिमावतताभिः ॥ ३५ ॥ याभिर्नराशयवेयाभिरत्र येयाभिःपुरामनवेगातुमीपथुः । याभिःशारीराजतस्यूमरश्मयताभिः ॥ याभिःपठाजठरस्यमज्मनाग्निर्नादीदेच्चि तऽद्धोऽअज्मन्ना। याभिःशर्यातमर्वथोमहाधनेताभिः ॥ याभिरंगिरोमनसानिरण्यथोग्रंगच्छयोविवरेगोऽअर्ण सः। याभिर्मनुशर्रमपासमावंतताभि० ॥ याभिःपत्नीविमुदाय॑न्यूहथुराघवायाभिररुणीरशिक्षतं । याभिःसुदासऽ ऊहथुःसुदेव्यैताभिः ॥ याभिःशातीभवथोददाशुभुज्युयाभिरवथोयाभिरभिंगुं । ओम्यावतींसुभरामृतस्तुभं ताभिः ॥ ३६॥ याभिःकृशानुमसनेदुवस्यथौजवेयाभिएनोऽअवैतमावतं । मधुप्रियंभरथोयत्सरड्भ्यस्ताभिः ॥ याभिर्नरैगोपुयुधनृपा क्षेत्रस्यसातात यस्युजिन्यथः । याभोरांडअोयाभिरर्वतस्ताभि० ॥ याभिःकुत्समार्जुनेयं शतक्रतूमतुतिप्रचंभीतिमावतं । यार्भिसंतिपुरुषतिमाततार्भि० ॥ अम॑स्वतीमश्विनावाचमुस्मेकृतोदनां -

·पावसं.
मंडलं१
॥
अ.अ.८ ।
अनु.१६
॥५०॥
पणामनीपां । अधूत्येवसेनिहयेवांयुधेचनोभवतवासातौ ॥ द्युभिरक्तुभिःपरिपातमस्मानरिटेभिरश्विनासौभंगे
भिः । तन्नौमित्रो० ॥ ३७॥ ॥ इतिप्रथमाप्टकेसप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥
सप्तमाध्यायेवर्गाः ३७ सूक्तानि १८ ऋचः १७९॥ त्यागः ।। उपसेमयइदं.११ द्रविणोदसेमयइदं. ९ अमयेशुचयइदं. ८ अमर्यवैश्वा-
नरायेदं. ३ जातवेदसेमयइदं.इंद्रायेद.५८ विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं रोदसीभ्यामिदं. विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. अमिरोदसीभ्यइदं. विश्वेभ्योदेवेभ्य-
इदं. ३ इंद्ररोदसीभ्यइदं. सूर्यरश्मिरोदसीभ्यइदं. विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. सूर्यरश्मिरोदसीभ्यइदं. विश्वोभ्योदेवेभ्यइदं. अमिरोदसीभ्यइदं.
२ वरुणरोदसीभ्यइद. विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. २ रोदसीभ्यामिद. विश्वेभ्योदेवेभ्यइद. ११ इद्रामिभ्यामिदं. २१ भुभ्यइदं.१४ द्यावाट-
थिव्यम्यश्विभ्यइदं. अश्विभ्यामिद. २४ ।। इतिप्रथमेसप्तमोऽध्यायः ॥
इदंविंशतिरुपस्यैद्वितीयोध!रात्रेश्चैमाएकादशरौद्रद्वित्रिष्टुवंतचित्रंपदसौर्यनासत्याभ्यांपंचाधिकाकक्षीवा
न्दैर्घतमर्सउशिक्प्रसूतआश्विनंवैमध्यआयामेकादशीवारर्थदशजागतकाराधद्वादशोत्यादुःस्वमनाशिन्याद्या
गायत्रीद्वितीयाककुप्र्तृतीयोचतुर्थीकाविराण्नष्टरूप्यौपंचमीतनुशिरीषष्ठ्यक्षरैरुप्णिग्विष्टारबृहतीकृतिविरा
तिस्रोगायत्र्यःकदित्थापंचोनावैश्वदेवया ॥ ८॥
॥
॥
॥
हरिओम् ( १११६३८ ) इदंश्रेष्ठज्योतिपांज्योतिरागाञ्चित्रकेतोऽअजनिष्टविभ्यां । यथाप्रसूतासवितुःसवाय
(१।१६।८) इदंश्रेष्ठमितिविंशत्यूचस्यसूतस्यकुत्सउपाद्वितीयायाअर्ध!रात्रित्रिष्टुप् ।
॥५०॥

·ऽएवाराव्युपसेयोनिमारैक् ॥ रुशद्वत्सारुशतीश्वेत्यागादारैगुकृष्णासदनान्यस्याः । समानवंधू अमृतेऽअनूचीद्या यावर्णचरतऽआमिनाने' । समानोऽअध्वास्वनौरनंतस्तमन्यााचरतोदेवशिष्टे । नमेथेनतस्थतुःसुमकेनतोपा सासमनसाविरूपे ॥ भास्वतीनेत्रीसूनृानामचैतिचित्राविदुरौन आवः । प्राजिग नोरायोऽख्यदुपाऽजी गर्भुवनानिविश्वा ॥ जिमश्ये चरितवेमघोन्याभोगयऽदृष्टयैरायऽउत्वं । दुभ्रंपश्यन्य उर्वियाविचक्षऽपा० ॥ ॥१॥ क्षत्राय॑त्वंशवसेत्वंमहीयाऽदृष्टयेत्वमर्थमिवत्वमित्यै । विसंघशाजीविताभिमुचक्षऽउपा० ॥ एषादिवोदुहि ताप्रयदर्शिव्युच्छंतीयुवतिःशुक्रवासाः । विश्वस्येशानापार्थिवस्यवस्वऽउपोऽअद्येहसुभगेव्युच्छ ॥ परायतीनामन्वे तपार्थ आयतीनांप्रथमाशश्व॑तीनां । व्युच्छंतीजीवर्मुदीरयेत्युपामृतंकंचनवोधयंती ॥ उपोयदुग्निंसमिधेचकर्थवि यदावश्चक्षसासूर्यस्य । यन्मानुपान्य॒क्ष्याणाँऽअजीगस्तदेवेपुंचकृषभद्रममः ॥ कियात्यायत्समयाभवातियान्यूपुर्या श्चनूनंब्युच्छान् । अनुपूर्वाःकृपतेवावशानाप्रदीध्यानाजोपमन्याभिरेति ॥ २॥ ईयुष्टेयेपूर्वतरामपश्यन्व्युच्छंतीमु पर्समासः । अस्माभिरूनुप्रतिचक्ष्याभूदोतेयंतियेऽअपरीपुपश्यान् ॥ यावयद्वेषाऽऋतपाऽऋतुजाःसुम्नावरीसूवृत्ता हरयंती। सुमंगलीविधतीदे॒वींतिमिहाद्योपुःश्रेष्ठतमायुच्छ ॥ शञ्चत्पुरोपायुवासदेव्यथोऽअद्येदंव्यावोमघोनी । अथोव्युच्छादुत्तराँऽअनुवूनजरामृताचरतिस्वधाभिः ॥ व्यजिभिर्दिव आस्विद्यौदपकृष्णांनिर्णिजदेव्यावः ।

·ऋक्सं. मंडलं११ आ.१२.८ अनु.१६ ॥५॥ प्रबोधयत्यरुणेमिर रोपायर्यातिसुयुज़ारथैन । आयहतीपोप्यावार्याणिचित्रकेतुं कृणुतेचेकिताना । ईयुषीणामुपमा शश्व॑तीनांविभातीनांप्रथमोपाव्यश्चैत् ॥ ३ ॥ उदीयजीवोऽअसुन आगादपुयागात्तमुआज्योतिरेति । आरक्पं थायातसूर्यायागन्मयत्रप्रतिरंतऽआयुः । स्यूमनावाचऽउदियतिपहिःस्तानोरेभऽजपसौविभातीः । अद्यातदुच्छ गृणतेमपोन्यस्मेऽआयुनिदिदीहिमजावत् ॥ यागोमतीरुपमःसर्यवीराव्युच्छंतिदाशुपेमाय । वायोरिवसूनृानामु दुताऽअश्वदाऽअश्नपत्सोमुमुर्त्या ॥ मातादेवानामदितेरनीकय॒ज्ञस्यकेतुडतीविाहि । प्रशस्तिकृद्रह्मणेनोय? च्छानौजनैजनयविश्ववारे । यचित्रममऽउपसोबहतीज़ानार्यशशमानायभद्रं । वौमित्रो० ॥ ४॥ (१९) इमारुद्राय॑तयसैकपर्दिन यदीरायप्रभरामहेमतीः । यथाशमसद्रुिपदेचतुष्पद्वैविश्वैपुष्टंग्रामेऽअस्मिन्ननातुरं। कानौरुद्वोतनोमयंस्कृधिक्षयदीरायनमसाविधमते । यच्छंचयोश्चम रायजेपितातदश्यामृतबरुद्रप्रणीति । अश्या मतेसुमतिदेवय॒ज्याक्षयद्वारस्य॒तव॑रुद्रमीढ्वः । सुम्नायन्निद्विशोऽअस्माकमाचरारिष्टवीराजुहवामत्तेहुविः ॥ त्वेष वयंरुद्रयंजसाधवकुंकृविमवसेनिहयामहे । आरेऽअस्मद्देव्यंहेलोऽअस्यतुसुमतिमिद्वयमस्यार्पणीमहे ॥ दिवोराहम रुपंकपर्दिमैत्येपंरूपनमसानिहयामहे। हस्तेविभ्र पूजापार्याणिशर्मवमच्छदिरस्मभ्ययंसत् ॥५॥ दंपित्रेमरुतामुच्यते (१।१६।९) इमारवायेसैकादशस्यसूक्तस्य कुत्सोरद्रोजगतीअंवेदेत्रिष्टुभौ । मृ ·वचःस्वादोःस्वादीयोरुद्रायवर्धनं । रावांचनोऽअमृतमतभोजनत्मनेतोकायतनयायमूळ ॥मानौमहातमुतमानोऽअर्भ कमानऽउक्षतमुतमा उक्षितं । मानौवधी:पितरंभोतमातरंमानःमियास्तुन्वौरुद्ररीरिपः॥ मानस्तोकेतनयेमानंऽआयो मानोगोषुमानोऽअधेपुरीरिपः । वीरान्मानौरुद्रभामितोर्वधीहविष्म॑तःसदमित्त्वाहवामहे ॥ उपतेस्तोमान्पशुपाऽड वाकरंरास्वापितमरुतांसुम्नमस्मे । भद्राहितैसुमतिमळयत्तुमार्थाव॒यमवऽइत्तवृणीमहे ॥ आरेतैगोनमुतपूरुषघ्नंक्षय द्वीरसुम्नमस्तेऽअस्तु । मुळाचनोअर्धिचहिदेवाधाचनःशर्मयच्छद्विवहींः ॥ अवोचामनमोऽअस्माऽअवस्ःशृणो तुनोहवरुद्रोमरुत्वान् । तन्नौमित्रो० ॥ ६ ॥ ( १११६१० ) चित्रंदेवानामुदगादीकंच मित्रस्यवरुणस्याग्नेः । आमाद्यावापृथिवीऽअंतरिक्षंसूर्य आत्माजगतस्तस्थुषश्च ॥ सूर्योदेवीमुपसंरोचमानांमर्योनयोपामभ्येतिपश्चात् । यवान देवयंतायुगानिवितन्वतेप्रर्तिभद्रायभद्र' ॥ भद्राऽअश्वाहरितःसूर्यस्यचित्राऽएग्विाऽअनुमाद्यासः । नम स्यतोदिवऽआपृष्ठमस्थुःपरिद्यावापृथिवीयतिसद्यः' ॥ तत्सूर्यस्यदेवत्वंतन्महित्यमध्याकतोंविततसंभार । यदेद युक्तहरितःसधस्थादादात्रीवासस्तनुतेसिमस्मै ॥ तन्मित्रस्यवरुणस्याभिचक्षेसूर्योरूपंकृणुतेद्योरुपस्थे । अनंतमन्यद्गु । शदस्यपाजःकृष्णमुन्यद्धरितःसंभरंति ॥ अद्यादेवाऽउदितासूर्यस्यनिरंहसःपिपृतानिर्रवद्यात् । तन्नौमित्रो० ॥ ७ ॥ (१।१६।१९) चित्रंदेवानामिविपळर्चस्यसूक्तस्यकुत्स:सूर्यविधुः ।

·ऋक्सं. थ.१२.८ (१२१७११) नासत्याभ्यांवहिरिवाजेस्तोमाऽइयर्म्युध्रियैववातः । यावर्भगायविम॒दाय॑ज़ायांसनाजुान्यूहतूर । मंडलं१ थैन ॥ वीलुपत्मभिरागुहेमभिर्वादेवानावाजूतिभिःशार्शदाना । तद्रासभोनासत्यासहस्रमाजायमस्यधनेजिगाय ॥ अनु. १५ तुौहभुज्युमश्विनोदमेघेयिनकश्चिन्ममृयाँऽअाहाः । तमूहथुनौभिरात्म॒न्वीभिरंतरिक्षघुद्भिरपोदकाभिः ॥ ति स्राक्षपखिरहातिमदिर्नासत्याभुज्युमूहथुःपतंगैः । समुद्रस्यधन्वन्नाईस्य॑पारेत्र्भिीरथैःशुतप॑द्भिःपळश्यैः ॥ अनार भणेतदवीरयेथामनास्थानेअंग्रभणेसमुद्रे । यदश्विनाऊहथुर्भुज्युमस्तैशतारित्रांनार्वमातस्थिवांस ॥ ८॥ यमश्वि नादधुःश्वेतमश्चमघायशदित्स्वस्ति । तद्वौदात्रंमहिकीर्तेन्यभूत्पद्वोयाजीसमिद्धव्योऽअर्यः ॥ युनिरास्तु वृतेपज्रियायकक्षीयतेऽअरदतपुरधि। कारोतराच्छफादश्वस्यवृष्णःशतंकुंभाँऽसिंचतंसुरायाः॥ हिमेनाग्नि समेवार येथापितुमतीमूर्जमस्माऽअधत्तं । ऋषीसेअमिश्विनावनीतमुन्निन्यथुःसर्वगणस्वस्ति' ॥ परावर्तनासत्यानुदेथामु चावुभंचक्रथुर्जिह्मवारं । क्षरन्नापोनपायर्नायरायेसहस्रायतृप्यतेगोतमस्य ॥ जुजुरुपौनासत्योतयविप्रामुंचतंद्रापि मिवच्यानात् । प्रातिरतंजहितस्यायुर्दादित्पर्तिमकृणुतंकनीनौ ॥ ९ ॥ तद्वनिराशंस्यंराध्यैचाभिष्टिमन्नासत्या ॥५२॥ वरूथं । यद्विद्वांसानिधिमिवाप॑गृहमुद्दर्शतादूपथुर्वेदनाय ॥ तद्वानरासनयेदंसंऽजग्रमाविष्कृणोमितन्यतुर्नवृष्टिं । (१।१७।१ ) नारदा गामिनिपंचाशत्यूचस्यमूक्तस्यदैर्घतमसःकक्षीवानश्विनौत्रिष्टुप् ।

·दुध्यङ्यन्मयोधर्वणोयामश्वस्यशीर्णाप्रयदीमुवाच ॥ अजौहवीन्नासत्याकरावामहेयामन्पुरुभुजापुरधिः। श्रुतंत च्छा रिववधिमत्याहिरण्यहस्तमश्विनावदत्तं ॥ आस्नोवृकस्यवर्तिकामभीकैयुवनरानासत्यामुमुक्तं । उतोकविपुरुभु जायुवकृपमाणमकृणुतंविचः ॥ चरित्रहिवेरिवाच्छेदिपर्णमाजाखेलस्युपरितक्म्यायां । सद्योजंघामार्यसीविश्पला यधनहितेसतवेप्रत्यंधत्तं ॥ १० ॥ शतंमेषान्युक्यचक्षदानमृजाश्वतंपितांधंचकार । तस्माऽअक्षीनासत्याविचक्षा आधत्तंदनाभिपजावनन्।ि ॥ आवार’दुहितासूर्यस्य॒कामवातिष्ठदर्वताजयंती । विश्वेदेवाऽअन्वमन्यंतहनिःस मुश्रियानासत्यासचेथे ॥ यदयातदिवोदासायवर्ति राजायाश्विनाहयता । रेवदुवाहसचनोरथौवांवृषभश्चशिंशु मारेश्वयुक्ता'. ॥ रयिमुक्षत्रस्वपत्यमायुःसुवीर्यनासत्यावहता । आज़हावींसमनसोपवा स्त्रिरहौभागंदधतीमयातं ॥ परिविष्टंजाहुविश्वतःसींसुगेभिर्नक्तमूहथुरजोभिः। विभिंदुनानासत्यारथै विपर्वताँऽअजरयूजयातं ॥ ११॥ एकस्यावस्तौरावतरायवर्शमश्विनास॒नय॑सहा । निरहतंदुच्छुनाऽइंद्रवंतापृथुश्रवसोवृषणावरांतीः ॥ शरस्यचिं दार्चत्कस्यावतादानीचादुच्चार्चक्रथुःपातयाः । शयर्वेचिन्नासत्याशीभिर्जसुरयस्तयपिप्यथुर्गा ॥ अवस्यतेस्तुवते कृष्णियार्यऽऋय तेनासत्याशचीभिः । पशुंननष्टमिवदर्शनायविष्णाप्वददथुर्विश्वकाय ॥ दशरात्रीरशिवनानघून बनईश्नथितमप्स्वतः। विप॒तंभमुदनिप्रवृक्तमुन्निन्यथुःसोममिवस्रवण ॥ प्रांदसौस्यश्विनावयोचमुस्यपतिःस्यां

·अक्सं.
मंडलं१
अनु.१५
॥५३॥
सुगवःसुवीरः । उतपश्यन्ननुवन्दीर्घमायुरस्तमिवेजरिमाणेजगम्या ॥ १२ ॥ (१२१२) मद्यःसोमस्याश्चिना
माय लोहोतावासतेवां । वर्हिष्मतीरातिविश्रितागीरिपायतिनासत्योपवाजैः ॥ योामश्विनामनसोजीयान
थःस्वधोविशऽआजिगाति । येनगच्छथःसुकृतौदुरोणतेननरावृतिरस्मभ्ययात्तं ॥ पिनरावहसःपांचजन्यमृवीसा
दत्रिमुचथोगणेन । मिनतादस्योरशिवस्यमायाऽअनुपूर्वपणाचोदयंता ॥ अधुंनगूहुर्मश्विनादुरेवैर्गपिनरावृपणारे
भमप्सु । मंतरिणीथोविए॒तदंसौभिनवौजूयतिपूर्व्याकृतानि ॥ सुपुप्यासननिरुपस्थैसूर्यनदम्रातमसिक्षियंत ।
शुभेरुक्मनदर्शनिखातमुद्रूपथुरश्विनावंदनाय ॥ १३ ॥ तद्वनिराशस्य॑पढियेणकक्षीर्वतानासत्यापरिज्मन् । श
फादश्वस्यवाजिनोजनायशतंकुंभॉऽसिंचतमधूनां ॥ युवनरास्तुव॒तेकृष्णियार्यविष्णाप्पैददथुर्विश्वकाय । घोपाय
चिपितृपदैदुरोणेपतियत्याऽअश्विनावदत्तं ॥ युवंश्याायरुशतीमदत्वंमुहम्मोणस्याश्चिनाकण्याय । प्रवाच्यंतद्वेष
णाकृतवायन्नार्षदायश्रयोऽअध्यर्धत्तं ॥ पुरूवपास्यश्चिनादानानिपेदवऽऊहथुराशुमश्चै । सहस्रसांवाजिनमप्रतीत
महिहनश्रयस्यैतरुत्रं ॥ एतानिवांश्रव॒स्यासुदानब्रह्मागूपंसदनरोदस्योः । यद्वीपज्रासोऽअश्विनाहयतेयातमिपाच
विदुचवाज ॥ १४ ॥ सूनोमाननाधिनागृणानावाजंचिोयभुरणारदता । अगस्त्येवीणावाधानासंविश्पलौना
(११११२) मध्वःसोमस्येतिपंचविंशत्यूचस्पसूक्तस्यकक्षीवानश्विनौनिष्टुप् ।
॥५२॥

·सत्यारिणीतं ॥ कुहयांतासुष्टुतिकाव्यस्यदिवोनपातावृपणाशयुत्रा । हिर॑ण्यस्यैवकुलशंनितमुर्दूषथुर्दशमेऽश्चि । नाहन ॥ युयंच्यानमश्विनाजरतपुनर्युवानंचक्रथुःशचीभिः । युवोरथदुहितासूर्यस्यसहथियानासत्यावृणीत ॥ युपं तुायपूष्येभिरेवैःपुनर्मन्यावंभवतंयुवाना । युवंभुज्युमर्णसोनिःसमुद्राद्विभिरूहथुर्ऋत्रेभिरश्वैः ॥ अजोहवीदश्वि नातीय्योवांपोहःसमुद्रमव्यथिर्जगन्यान् । निष्टमूहथुःसुयुज़ारथैनमनौजवसावृपणास्वस्ति ॥ १५ ॥ अजोहनीद श्विनावर्तिकावामास्नोयत्सीममुंचतंवृकस्य । विजयुपाययथुःसान्वद्र्र्जाविष्वाचौऽअहतंविषेण ॥ शतं पान्वृक्यै मामहानंतमःप्रीतमर्शिवनपित्रा । आक्षीऽनाधेऽअश्विनावधत्तज्योतिरंधायचक्रथुर्विचः ॥ शुनमधायभरमह यत्साकीर॑श्विनावृपणानरेति । जार कनीनऽइवचक्षदानऽऋत्राश्वःशुतमेकंच पान् ॥ महीवामूतिरश्विनामयो भूरुतमामंधिप्ण्यासरिणीथः । अायुवामिद॑य॒त्पुरैधिरागच्छतंसींवृषणाववाभिः ॥ अथैनुदस्रास्तविपक्ताम पिन्वतंशयर्वेऽअश्विनागां । युवंशीभिर्विमुदाय॑जायांन्यूहथुःपुरुमित्रस्य॒योपा ॥ १६॥ यवंवृकैणाश्विनावपतेपैदु हतामनुपायदना । अभिदस्युंजकुरेणाधमैतोरुज्योतिश्चक्रथुरायीय ॥ आथर्वणायांश्विनादधीचेभ्यंशिर प्रत्यैरयतं । सांमधुप्रयोचतायन्त्वाष्ट्रंयद्दनावपिकक्ष्यवां ॥ सदाकवीसुमतिमाचकेवांविश्वाधियोऽअधिनाप्रावतमे । अस्मेर पिनासत्यावृहतमपत्यसाचंश्रुत्यैरराथां ॥ हिर॑ण्यहस्तमश्विनारराणापुत्रंनरावधिमत्याऽदत्तं । त्रिधाहश्यामश्वि - ·ऋक्सं. मंडलं? अ.श्य.८ अनु.१५ ॥५४॥ नाविकस्तमुज़ीयसऽऐरयतंसुदानू ॥ एतानिवामश्विनावीयर्याणिप्रपूयोण्यायोवोचन् । ब्रह्मण्यतोवृषणायुध भ्यासुवीरासोविदथमायदेम ॥ १७ ॥ (१।१७। ३) आवारथोऽअंश्विनाश्यनपत्यासुमुळीकास्यवायाङ् । योमत्यस्यमनसोजवीयान्त्रिवधुरोपणावातरंहाः ॥ त्रिवधुरेणविवृतारधैनत्रिचक्रेणसुवृतायातमर्वाक् । पिन्च तंगाजिन्वतमर्वतोनोवर्धय॑तमश्विनावीरमस्मे ॥ प्रवद्यामनासुवृतारथैनुदाविमंतश्लोकमः। किमंगांपत्य वतिगर्मिष्ठाहुर्विप्रासोऽअधिनापुराजा: ॥ आवाश्ये॒नासोऽअश्विनायहंतुरथैयुक्तासंऽआशवःपतंगाः । येऽअसुरों दिव्यासोनगृाऽअभिप्रयोनासत्यावहति ॥ आवारथैयुवतिस्तिष्ठदव॑जुष्ट्वीनरादुहितासूर्यस्य । परियामश्वावपुपः पतंगावयौवहत्वरुपाऽअभी ॥ १८ ॥ उद्वंदनमैरतंदूंसनाभिरुद्वेमंदनावृपणाशचीभिः । निष्टोम्यारयथासमु द्रात्पुनश्यानंचक्रथुर्युवान ।। युवमत्रयेनीतायतप्तमूर्जमोमानमश्विनावधत्तं । युपंकण्वायापिरिप्ताय॒चक्षुःप्रत्यध तंसुष्टुतिं जुषाणा' ॥ युबंधेनुंशयवैनाधितायापिन्वतमश्विनापूार्य । अमुंचतवर्तिकामहसोनि-प्रतिपादित लोयाऽअधत्तं ॥ युश्वेतपेदवऽइंद्रजुतमहिहनमश्विनादत्तमश्चै । जोहूमर्योऽअभिभूतिमुग्रंसह सांवृर्पणवीडगं ॥ तावानरास्वर्वसेसुजाताहर्वामहेऽअश्विनानाधमानाः । आनऽउपवसुमतारथैनगिरौंजुपाणासुविताययातं ॥ आश्ये (१।१७।३) आवारयइत्येकादशर्चस्यसूक्तम्यकक्षीवानश्विनौत्रिष्टुप् । - ·नस्युजर्वसानूतनेनास्मेयातनासत्यासजोपाः । हवेहिवामश्विनारातहव्यः शश्वत्तमायोऽउपसोव्युष्टौ॥१९॥(१।१७।४) आधारथैपुरुमायंमनोजुवैज़ीरायज्ञियजीवसैहुवे । सहस्रकेतुंबनिनशतसुश्रुष्टीवानवरिवोधामभिप्रयः ॥ ऊर्ध्वा धीतिःप्रत्य॑स्यप्रयामन्यायिशस्मन्समयंतऽआदिशः । स्वदामिधर्मप्रतियंत्यूतयऽआवामूर्जानीरथमश्विनारुहत् ॥ संयमिधःस्पृधानासोऽअग्मतशुभेमुखाऽअमिताज़ायवोरणे । युवोरहमवणेचैकितेरथोयदश्विनावहथःसूरिमावर॥ युवंभुज्यंभुराणविभितस्वयुक्तिभिर्निवहतापितृभ्य आ । यासिष्टंवर्तिपणाविजेन्यदिवोदासायमर्हिचेतियाम वः॥ युवोरश्विनावऍपेयुवायुज़र,वाणीयेमतुरस्युशध्ये । आचौपतित्वंसख्यायजग्मुपीयोपावृणीतजेन्यायुवांपती ॥ ॥ २० ॥ युवरभंपरिपूतेरुरुप्यथोहिमे धर्मपरितप्तमनये । युवंशयोरवसर्पिप्यथुर्गविपदीर्पणवंदनस्तार्यायुपा ॥ यु वंदननितंजरण्ययार,नदनाकरणासमिन्वथः । क्षेत्रादाविप्रैजनथोविन्ययाप्रयामत्रविधतेसांभुवत् ॥ अर्ग च्छतकृपमाणपरावतिपितुःस्वस्य॒त्यज॑सानिवाधितं । स्वर्यतीरितऽकृतीयुवोरहेचित्राऽअभीकैऽअभवन्नभिष्टयः ।। तस्यायांमधुमन्मक्षिकारपन्मदेसोमस्यौशिजोहुँचन्यति । युदधीचोमनऽआविवासथोथाशिर प्रतिवामश्च्यवदत् ।। युवपेदवैपुरुवारमश्विनास्पृधांधेतिरुतारैदुवस्यथः । शयभियुंपृतनासुदुष्टरचकृत्य॒मिन्द्रमिवचर्षणीसह ॥ २१ ॥ (२१७४) आपारथमितिदशर्चस्वसूक्तस्यकक्षीवानश्विनीजगती ।

·कस्स.
मंडलं
अनु.१०
(१११७१५) कारांधुद्धोनाधिनावांकोबांजोपऽभयोः । कथाविधात्यप्रचेताः ॥ विद्वांसाविहु पृच्छेदविद्वान
स्थापरोऽअचेताः । नूचिन्नुमतेऽअौ ॥ तावद्वांसाहवामहेयांतानोविद्वांसामन्मवोचैतमद्य । प्रार्चदयमानोयुवा
कुः ॥ विपृच्छामिपाक्यानदेवान्यपटुकृतस्याद्भुतस्यदना । पातंत्सधसोयुपंचरभ्य॑सोनः॥ प्रयापोभृगवाणेनशो
भेयांपाचायजतिपज्रियोयाँ । प्रेषयुर्नविद्वान् ॥ २२ ॥ श्रुतंगायचंतकवानस्याहंचिद्धिरिरेभाधिनायां । आक्षी
शुभस्पतीदन' ॥ युपंह्यास्तमहोरन्युवायन्निरततंसतं । तानौवसूमुगोपास्यतिपातंनोकादायोः ॥ माकस्मैधा
तमभ्यमित्रिणेनोमाकुत्रानोगृहेभ्यो नवौगुः । स्तनाभुजोऽअशिश्वीः ॥ दुहीयन्मित्रर्धितयेयुवाकुंरायेचनोमिमीतं
वाजयत्यै । पेचनोमिमीतंधेनुमत्यै ॥ अश्विनौरसनरर्थमनश्चवाजिनीवतोः । तेनाहंभूरिचाकन ॥ अयंसमहमात
नूह्यातेजनाँऽअनु । सोमपेयसुखोरथः ॥ अवस्वमस्यनिविदर्भुजतश्चरेवतः । उभातापनिनश्यतः॥२३॥ (१३१८११)
कदित्थान:पात्रदेवयुतांश्रवृद्गिरोऽअंगिरसातुरण्यन् । प्रयदानविशऽआहुर्म्यस्योरकसतेऽअपरेयर्जत्रः ॥ स्तंभीद्ध
(१।१७५) काराधदिविद्वादशर्चस्यसूचम्यकक्षीवानश्विनौआधागायत्रीद्वितीयाककुतृतीयाकाविरादयतुर्थीनष्टरूपीपंचमीतनुशि
रापप्ठयुणिसप्तमीविष्टारहत्यष्टमीकृतिनवमीविरा यास्तिस्रोगायत्र्यः (अंत्यादु.स्वप्ननाशिनी)। (१११८३१) फदित्थेतिपंचद
शम्यसूपम्यकक्षीवानिद्रनिष्टुप् ( विश्वेदेवाग)।
॥५५॥

·द्यांसधरुणग्रुपायभुर्वाजायद्रविणंनरोगोः । अनुस्वजांमहिपश्चक्षतत्रांमेनामश्वस्यपरिमातरंगोः ॥ नक्षद्धयमरुणीः पूरादतुरोविशामगिरसामनुयून् । तक्षद्वज॑नियुतंतस्तंभळ्यांचतुष्पदेनर्यायद्विपादै ॥ अस्यमदेवयदाऽऋतायापी घृतमुनियाणामनीकं । यद्धप्रसगैत्रिककुन्निवर्तदपद्रुहोमानुपस्यदुरौवः ॥ तुभ्यंपयोयत्पितरावीताराधःसुरेतस्तु रणेभुरण्य । शुचियत्तेरेक्ण आयजंतसर्दुघायाःपर्यऽम्रियायाः ॥ २४ ॥ अधप्रजज्ञेतरणिर्ममत्तुप्ररोच्यस्याऽउप सोनसूरः । इंदुर्येभिराष्ट्रस्वेदुहव्यैः वेणसिंचंजरणाभिधाम ॥ स्विध्मायगुनर्धितिरपस्यात्सूरोऽअध्वरेपरिरोधना गोः । यद्धप्रभासिकृत्ल्याँऽअनुद्यूनन विशेप॒श्विपेतुराय ॥ अष्टामहोदिवऽआदोहरीऽहद्युम्नासाहेमभियोधानऽउत्स। हरियत्तमंदिनदुक्षन्युधेगोरेभसमद्रिभिर्वाताप्यं ॥ त्वायसंप्रतिवर्तयोगोर्दिवोऽअश्मानमुप॑नीतमृन्वा । कुत्यय पुरुहूतवन्वन्छुप्र्णम तैःपरियासिवधैः ॥ पुरायत्सूरस्तमसोऽअपीतेस्तमंद्रिवःफलिगंहेतिमस्य । शुष्णस्यचित्प रिहितंयदोर्जीविपरिसुग्रथितंतदादः ॥ २५ ॥ अनुत्वामहीपाज॑सीऽअचक्रेद्यावाक्षामामदतामिंद्रुकर्मन् । त्वंत्र माशयानं सरासुमहोवत्रेणसिप्वपोचराहुँ ॥ त्वमिंद्रुनर्योयाँऽअयोन्तिष्ठावातस्यसुयुजोवहिष्ठान् । यतकाव्यऽजश नामदिनदाद्वृत्रहणूपायैततावत्रं ॥ त्वंसूरोहरितारामयोनृन्भरञ्चक्रमेतशोनायमिंद्र । प्रास्यपारनवृतिनाव्यया॑नाम पिंकुर्तमवर्तयोय॑ज्यून ॥ त्वंनोऽअस्याऽइंद्रदुर्हाया पाहिनिवोदुरिताभीकै । प्रनोवाजात्रुथ्यो अवुध्यानिपे ·मक्स. मंडलं १ ॥ अ१८८ यधिश्रयमेसूनृताय ॥ मासातैऽअस्मरमुमतिर्विदमद्वाजंप्रमाहुःसमिपावरंत । आनौभजमघान्गोप्युयोमहिधास्तसध माद.स्याम ॥ २६ ॥ ॥ इतिप्रथमाष्टकेअष्टमोऽध्यायः ॥ ८॥ ॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु । अष्टमात्यायेवर्गा २६ सूतानि ९ च १३५ ॥ त्याग ॥ उपोरानिभ्यामिद. उपमहद. २८ उपोमित्रावरुणादितिसिष्टथिवी- घुस्यहद. रुद्रायेद. ११ सूर्यायेद ९ अश्विभ्यामिद ८३ इद्रायेद. १५ इतिप्रथमेष्टमोध्याय ॥ ८ ॥ अनु. १८ ॥५६॥ ॥ इतिप्रथमाष्टक समाप्तः ।। - ·॥ अथद्वितीयाष्टकप्रारंभः॥

·we ॥ ॥ ॥ ॥ ॐअयोवैश्वदेरीमावोविरापेपृथुःसप्तोनोपस्यैतूपाउच्छंतीप्रातारलसप्तस्वनयस्यदानस्तुतिरुपजगत्यावमंदानि तिकदीवान्दानतुष्टःपंचभिर्भावयव्यंतुष्टायांत्येअनुष्टुभ भावयव्यरोमगोपत्योःसंवादोग्निमेकादशपरुच्छे पोर्दवोदासिराग्नेयंपारुच्छेपंसर्वमात्यष्टतत्रातिधृतिःषष्ठ्ययंजायताष्टीयंत्वमेकादशपष्टचंदवीप्रमायोतिशकर्या वष्टिरत्येंद्रयाहिदांत्यात्रिष्टुंविंद्रायसप्तत्वयावयंपड्युवंतमैंद्रापार्वतोर्धउभेसप्तादौत्रिष्टुप्तिस्रोनुष्टुभोगायत्री धृतिरप्टिंरात्यापड्वायव्यत्वत्याप्टिःस्तीर्णनवचतुर्थ्याद्याःपंचैद्यश्योपांत्येअष्टीप्रसुसप्तमंत्रावरुणत्वंत्येलिंगोतदेव तेअंत्यात्रिष्टुप् ॥१॥ हरिःओम् ।। ( १।१८।२ ) प्रवःपांतरघुमन्युयोधौयज्ञरुद्रायमीहुषैभरध्वं । दियोऽस्तोप्यसुरस्यवीरेरिपुध्येव मुरुतोरोद॑स्योः ॥ पत्नीवपूर्वहूतियायुधध्याऽउपासानक्तापुरुधाविदनि । स्तरी कंव्युतवसनासूर्यस्यक्रियासुनी हिरण्यैः ।। ममनःपरिमावसहर्हाममतुवातौअपांवृषण्यान् । शिशीतमिद्रापर्वतायुयंनस्तनोविश्वरिवस्यंतुदे॒वाः । उतत्यामैय॒शसांश्चेतनायुष्यंतापांतीशिजोहुवध्यै । प्रबोनपातमुपांकृणुध्वंप्रमातरारास्पिनस्यायोः ॥ आयौरवण्यु (२।१८।२) प्रवःपातमितिपंचदशर्चस्यसूक्तास्पदैर्घतमसःफनीवान्विश्वेदेवात्रिष्टुप्पंचमीपष्ठपौपिरापे । (भेदप्रयोगपक्षेतुआद्यानां पण्णांक्रमेणरुद्रमतउपामाननाविश्वेदेवाअश्विनौविश्वेदेवामित्रावरुणसिंधवोदेवताःतवोद्वयोर्विश्वेदेवाःवतोद्वयोर्मिसाररुणीअंत्यपंचानां विश्वेदेवाःएवं १५)।

·मंडलं १
ऋक्सं.
अनु. १०
अ.अ.१
॥२॥
मौशिजोहुवध्ययोपैवसिमर्जुनस्य॒न । प्रःपुष्णेदावनुऽआँऽअच्छायोचेयवसुतांतिमुग्नेः ॥ १॥ श्रुतंमैमित्रावरु
णाहवेमोतर्भुतसदनेविश्वतःसीं । श्रोतुनःश्रोतुरातिःसुनोर्तुःसुक्षेत्रासिंधुरद्भिः ॥ स्तुपैसावावरुणमित्ररातिर्गवांश
तापृक्षमिपुपुग्ने । श्रुतरंथेमियरथैदाना:सद्यःपुष्टिनिरंधानासोऽअग्मन् ॥ अस्यस्तुपेमहिमघस्य॒राधःसोसनेमन
हुपःसुवीराः । जनोयःपुत्रेभ्योवाजिनीवानश्वावतोथिनोमासूरिः ॥ जनोयोमित्रावरुणावभिभूगपोनवांसुनोत्य
क्ष्णयाधुरु । स्वयंसय हृदयनिर्धत्तु आपयदीहोत्राभिर्मतार्या ॥ सवाधतोन?पोर्दसुजूतःशर्धस्तरोनरांगूतश्श्रयाः ।
विसंप्टरातिर्यातिवाहस्वाविश्वासुपृत्सुसमिच्छूरः॥२॥ अधग्मंतानहुपोहवैसूरेःश्रोताराजानोऽअमृतस्यमंद्राः।
नभोजुयोयन्निवस्यराधःप्रशस्तयेमहिनारर्थवते ॥ एतंशधंधामयस्यसूरेरित्ययोचन्दर्शतयस्य॒नशै । द्युम्नानियेषुवसु
तातीरारन्विसन्तुप्रभृधेपुवाज ॥ मंदामहेदर्शतयस्यधासेर्यित्पंचविभ्रतोयंत्या । किमिष्टाश्यऽइष्टरश्मिरेत
ईशानासुस्तरुपऽनंजतेनन् । हिरण्यकर्णमणिग्रीवमर्णस्तनोविश्धेवरिवस्यंतुदे॒वाः । अर्योगिरःसद्यऽआजग्मुपीरो
नाश्चाकंतुभयवस्। प्रत्यारोमामशारस्यशिश्वस्त्रयोराज़ऽआयवसस्यजिष्णोः । रथोवांमित्रावरुणादीर्घाप्ताः
स्यूमंगभस्तिःसूरोनाद्यौत् ॥ ३ ॥ (१।१८।३) पृथूरथोदक्षिणायाऽअयोज्य देवासोऽअमृतासोऽअस्थुः । कृष्णादु
(१।१८।३ ) यूपयानित्रयोदशर्चस्वसूक्तस्यपदीनानुपात्रिष्टुप् ।
॥२॥

·दस्थादर्याईविहायाश्चिकित्संतोमानुपायुक्षयाय । पूर्वाविश्वस्सा वनादवोधिजयतीवाजवृहतीसत्री । उच्चाव्यं
ख्यावृतिःपुनर्भूरोपाऽगन्प्रथमापूर्वहूतौ ॥ यद्यभागविभासिनुभ्यउपोदेविमर्त्यत्रासुजाते। देवोनोऽअस
वितादमूनाऽअनागसोवोचतिसूर्याय ।। गृहंगृहमहुनायात्यच्छादिवेदिवेऽअधिनामादधाना । सिपासंतीद्योतुनाश
श्वदामादममिजतेवढूंना ॥ भगस्यस्वसावरुणस्यजामिरुपःसूनृतेप्रथमाजरस्व । पश्चासदध्यायोऽअघस्य॑धाता
जयमतदक्षिणयारथैन ॥ ४ ॥ उदीरतांसूनृताऽउत्पुरंधीरुदुनयःशुशुचानासोऽअस्थुः । साविसूनितमसापगृहा
विष्कृण्वंत्युपसौविभाती: ॥ अपान्यदेत्यभ्यन्यदेतिविपुरूपेऽअर्हनीसंचरेते । परिक्षितोस्तमोऽअन्यागुहाकरद्यौ
दुपा शोचतारथैन । सदीरद्यसदृशीरिदुश्चोदीर्घसंचंतेवरुणस्यधाम । अनवद्यास्त्रिंशतयोजनान्येकैकाक्रतुंपरियं
तिसद्यः ॥ जानत्यःप्रथमस्यनार्मशुक्राकृष्णाद॑जनिष्टश्चितीची । क्रुत्तस्य॒योपानमिनातिधामाहरहनिप्कृतमाचरै
ती ॥ कन्यैवतन्य शाशंदानॉऽएपिदेविदेवमिर्यक्षमाणं । संस्मयमानायुवतिःपुरस्तादाविर्वक्षासिकृणुविभाती'
॥५॥ सुसंकाशामात्मदेवयोपाविस्तन्वकृणुपेशेकं । भद्रात्वमुपोवितरंव्युच्छ्नतत्तेऽअन्याऽउपसौनशंत ॥
श्ववितीर्गोमतीविश्वा रायतमानारश्मिभिःसूर्यस्य । परचुयंतिपुनराचयंतिभद्रानामवहमानापासः । ऋत
स्परश्मिमनुयच्छमानाभद्रभट्टैक्रतुमस्मासुधेहि । उपौनोऽअद्यसुहवाव्युच्छामासुरायौमघत्सुचस्युः ॥ ६ ॥

·ऋक्सं. श्र.२.१ । अनु.१८ ॥३॥ (१२१८४ ) उपाऽउच्छंतीसमिधानेऽअग्नाऽद्यन्नसूर्यऽउर्वियाज्योतिरश्रेत् । देवोनोऽअसतान्वर्थप्रासाचीहि पत्नचतुष्पदित्यै ॥ अमिनतीदव्यानि तानिप्रमिनतीमनुष्यायुगानि । ईयुपीणामुपमाशयतीनामायतीनांमधमो पायद्यौत् ॥ एपादिवोदुहिताप्रत्यदर्शिज्योतिर्वसौनासमनापुरस्तात् । तस्यपंथामन्वैतिसाधुर्मजागृतीपनदिशौमि नाति ॥ उपोऽअदर्शिशुंध्युवोनवक्षौनोधाऽवाविरकृतमियाणि । अझसन्नसमतोयोधर्यतीशश्वत्तमागात्पुनरेयुपी णां ॥ पूर्वेऽअर्धरजसोऽअष्ट्यस्य॒गांजनियकृतप्रकेतुं । व्युप्रयतेवितुरंपरीयडओभाषणंतीपित्रोरुपया ॥ ७ ॥ एवेदेपापुरुतमादृशेकनाजामिनपरिवृणक्तिजामि । अरेपसातन्याशाशदानाना दीपतेनमहोर्विभाती' | अभ्रा तेवपुंसऽएतिप्रतीचीगारुर्गियसनयेधानां । जायेवपत्य॑ऽउशतीसुवासाऽपाहुनेवनिरिणीतेऽअप्सः ॥ स्वसास्व रोज्यायस्यैयोनिमारगपत्यस्याःप्रतिचक्ष्येय । व्युच्छंती रश्मिभिःसूर्यस्याज्यक्तसमनगाऽग्राः ॥ आसांपूर्वासामह सुस्वसृणामप॑रापूर्वामभ्येतिपश्चात् । ताःप्रयन्नव्यसीनमस्मेरेवदुच्छंतुसुदिर्नाऽउपासः ॥ प्रबोधयोपःपृणतोम घोन्यबुध्यमानाःपुणयःससंतु । वर्तुच्छमघवयोमघोनिवत्स्तोत्रेसूनृतेज़ारयंती ॥ ८॥ अवेयमश्वैद्युतिःपुरस्तायुक्त गामरुणानामनीकं । विनूनमुच्छादसतिप्रकेतुर्गुहंगृहमुपतिष्ठातेऽअग्निः ॥ उत्तेवयंश्चिद्वसतेरैपप्तन्नरश्चयर्पितुभा ' (१२१८४४) उपाउच्छंतीतित्रयोदशम्यसूक्तस्यकलीनगनुपात्रिष्टुप् । ।

·-- जोव्युष्टी। अमासतेवहसिभूरिवाममुपोदेविदाशुप्रेमाय । अस्तौदस्तोम्यानह्मणामेवीवृधध्वमुशतीरुपातः । युष्मा कैदेवीरवसासनेमसहुनिणच तिनंचवाज ॥९॥(११८१५) प्रातारतप्रातरित्वादधातितंचिकित्वान्प्रतिगृह्यानिध ते । तेन॑प्र॒जांवर्धय॑मानऽआरायस्पोर्पणसचतेसुवीरः ॥ सुगुरसत्सुहिरण्यःस्वश्वौवृहदैस्मैवयऽइंद्रौदधाति । यस्त्वा यंतवसुनापातरित्वोमुक्षीजयेवपर्दिमुत्सिनाति ॥ आर्यमद्यसुकृतप्रातरिच्छन्निष्टेःपुत्रवसुमतारथैन । अंशोःसुतंपायय मत्सरस्वक्षयद्वीरवर्धयसूनृताभिः ॥ उपक्षरंतिसिंधवोमयोभुवऽईजानंचयक्ष्यमाणंच नवः । पूर्णतेचपपुरिचश्रवस्य चौघृतस्यधाराऽउपयंतिविश्वतः ॥ नाकस्यपृष्ठेऽअधितिष्ठतिश्रितोय:पृणातिसहदेवे(गच्छति । तस्माऽआपौघृतमर्ष तिसिंधवस्तस्माऽऽयंदक्षिणापिन्वतेसदा ॥ दक्षिणावतामिदिमानिचित्रादक्षिणावतांदिविसूर्यासः । दक्षिणावंतोऽ अमृतमजतेदक्षिणावंतःप्रतिरत आयुः । मापूर्णतोदुरितुमेन आरन्माजारिपुःसूरयःसुव्रतासः । अन्यस्तेपीपरिधि रस्तुकश्चिदणंतमुभिसंयतुशोकाः ॥ १०॥ (१११८१६) अमंदान्स्तोमान्मभैरेमनीपासिंधावधिक्षियतोभाव्यस्य (११८१५) प्रातारत्नमितिसप्तर्षस्यसूक्तस्यकक्षीवान्खनयस्वदानस्तुविषिष्टुप्चतुर्थीपंचम्योजगत्यौ । (खनयनानोराजोदानस्तुति रतःस्वनयोदेवता)। (१।१८।६) अमंदानितिसप्तर्चस्वसूकस्यकक्षीवानृपिःअगाधितेत्यस्यभावयव्यापिःरोमंशादेवताउपोपमइत्यस्वरो मशावरपिकास्यनयोदेवतात्रिष्टुप् । (खनयएवभावयव्यशब्देनोच्यवेरोमशास्वनयभार्या प्रत्येकाचौतयोःपरस्परसंवादाभाधाभिःपंचभि प

·न
ऋपसं.
अ२१
योमेसहस्रममिमीतसवानतूाराजाश्रयदृच्छमानः ॥ शुतराजोनार्धमानस्यनिष्काच्छुतमयान्मयतान्त्सुद्यऽआद। मंडलं १
शतंकक्षीवाऽअसुरस्यगोनादिविश्नोजरमार्ततान ॥ उपमाश्यावाःस्वनयेनदत्तावधूमंतोदशरथासोऽअस्थुः । पुष्टिः
अनु. १९
सहस्रमनुगव्युमागात्सनत्कुक्षीवाँऽअभिपित्वेऽअहां ॥ चत्वारिंशद्दशरथस्य॒शोणाःसहस्रस्याग्रेश्रेणिनयंति । मुदच्यु
तःकृशनावतोऽअान्कक्षीवैतऽउर्दमृक्षतपत्राः ॥ पूर्वामनुप्रयतिमाददेवस्त्रीन्युक्ताँऽअष्टारिायसोगाः । सुगंध
वोयेविश्याऽइववाऽअनस्वंत श्रव॒ऽऐपंतपत्राः ॥ आगंधितापरिगधितायाकशीकेजंर्गहे । ददातिमययादुरीया
नांभोज्योशुता ॥ उपोप परामृशमामेभ्राणिमन्यथाः । सर्वोहमस्मिरोमुशागुंधारीणामियायिका' ॥ ११ ॥
(१।१९।१ ) अग्निहोतारंमन्य॒दास्वतंव(सूर्नुसहसोजातपैदसंविपनजातवेदसं । यऽर्थ्यांस्वध्वरोदे॒वोदेवाच्याक
पा। घृतस्य॒विभ्राष्टिमनुपष्टिशोचिपाजुह्वानस्यसर्पिपः ॥ यजित्नायजमानाहुवेमज्येष्ठमंगिरसांविप्रमन्मभविप्रे
भिःशुमन्म॑भिः । परिग्मानमिद्यांहोतारंचर्षणीनां । शोचिशंपणयममाविशःप्रावतुजूतयेविर्शः ॥ सहिपुरू
चिदोर्जसा रुक्मतादीद्यानोभवतिगृहंतःपरशुद्रुहंतरः। वीलुचिस्य॒सम॒तौववद्धनैयस्थिरं । निष्पहमाणोय
नितुष्ट कक्षीवान्भावयव्यमस्तोत्ततश्चसएवदेवता) । (१।१९।२) अमिहोतारमित्येकादशर्चस्वसूक्तस्सदैवोदासि परुच्छेपोरमित्यष्टी ॥४॥

·मतेनार्यतेधन्वासहानायते ॥ दृह्वाचिंदस्माऽअनुदुर्य विदेतेजिष्ठाभिरणिभियिवसेग्नयैदाष्ट्यवसे । प्रयःपुरूणि गार्हतेतक्षद्वनॆवशोचिो । स्थिराचिदन्नानिरिणात्योज॑सानिस्थिराणिचिदोज॑सा ॥ तमस्यपृक्षमुप॑रासुधीमहिनक्तयः सुदर्शतरोदिातरादायुपेदिातरात् । आदस्यायुर्घभणवद्वीलुशर्मनसून । भक्तमभक्तमयोव्यतोऽअजराऽअंग्न योव्यतोऽअजराः ॥ १२ ॥ सहिशोनमारुतंतुविष्वणिरमस्वतीपूर्वस्विष्टनिरातनास्विष्टनिः । आदद्धव्यान्याद दिय॒ज्ञस्यकेतुरर्हणा । अर्धस्मास्युहर्पतोहपीवतोविश्जुपंतपंथांनरःशुभेनपंथी ॥ द्वितायीकीस्तासोऽअभिंद्यवोनम स्यंतऽउपवोचैतभृगवोम तौदाशाभृगवः । अग्निरीशेवसूनांशुचिर्योधर्णिरेपां । मियाँऽअपिीऽवनिपीष्टमेधिर आ निपोष्टमेधिरः ॥ विश्वासांत्वाविशांपतिहवामहेसर्वासांसमानंदंपतिंभुजेसत्यगिर्वाहसंभुजे । अतिथिमानुपाणांप तुर्नयस्याया। अमीचविश्वेऽअमृतासुऽआवयोहव्यादे॒वेष्वावयः ॥ त्वमग्नेसहसासहन्तमःशुष्मितमोजायसेदेव तातयेयिर्नदेवातये । शुष्मितमोहितेमदोद्युन्निन्तमऽतकर्तुः । अर्धस्मातेपरिचरंत्यजरश्रुष्टीवानोनार्जरं ॥ प्रवौमहेसहसासहस्वतऽउपवूधै पशुपेनाग्नयेस्तोमोवभूत्वग्नये । प्रतियीहुविष्मान्विश्वासुक्षासुजोवे । अगैरेभोनर्ज रतऽऋषणांजूर्णिोतंऽऋपूणां ॥ सनोनेदिष्ठंदर्देशानुऽआभराग्नेदेवेभिःसर्चनाःसुचेतुनामहोरायःसुचेतुना । महि ·महासं. मंडलं१ अ.२.१ अनु. १९ गविष्टनस्कृधिमंचभुजेऽअस्य । महिम्तोतृभ्योमपयन्सुवीर्यमीरुयोनगमा ॥ १३ ॥ (१।१९।२ ) अयंजोय तुमर्नुगरोधरीमणिहोतायजिष्ठउभिजामतमग्निःस्वमर्नुप्रतं । विश्वभुष्टिःससीयतेयिरिवश्रवस्यते । अदधोहोता निपददिळस्पदेपरिवीताळस्पदे ॥ तंयनुसाधुमर्पियातयामस्य॒तस्य॑पृथानममाहुविष्मतादे॒वताताहुविष्म॑ता । सर्न Sऊर्जामुपाभृत्ययाकृपानर्यति । यमातरिश्वामनयेपरावौदेवभा:पंगवतः ॥ एवैनमुद्यःपयतिपार्थिवंमुहुगीरेतो वृषभःकनिद्रेतःकनिकदत् । शुतंचक्षाणोऽअक्षभिर्देवोयनेपुतुर्वर्णिः। सदोदर्धानुऽउपरेषुमानुप्यग्निःपरैपुसार्नु ९॥ समुतुःपुरोहितोदमैदमे॒ग्निर्यजस्याध्वरस्यचेततिक्रत्याय॒ज्ञस्यचेतति। कांवेधाऽईपूयतेविश्वोजातानिपस्पशे । यौघृतश्रीरतिधिरजायतबहिधाऽअजायत। कत्यायदस्यतविपी पुंचते॒ग्नेरवैणमुरुतांनभोज्येपिरायनभोज्यो। सहि प्मादानमिन्यति वनांचमग्मा । सनवासतेदुरितादभिहुतःशंसायादभिद्रुतः॥१४॥ विश्वोविहांयाऽअतिर्वसुर्द घेहस्तुदक्षिणेतरणिनशिश्रयच्छ्युस्ययानसिंश्रयत् । विश्वस्माऽइदिषुध्यतेदैवत्राव्यमोहिपे। विश्वस्माऽइत्सुकृतवार मृण्यत्यग्निरान्पति ॥ समानुपेयुजनेशंतमोहितोऽग्निर्यज्ञेपुजेन्योनविश्पतिःमियोयज्ञेविश्पतिः । सहन्यामा नुपाणामिळाकृतानिपत्यते । सनवासतेवरुणस्यपूर्तेर्महोदेवस्यधूर्तेः ॥ अग्निहोतारमीळतेवसुधितिप्रियंचेतिष्ठमर (१।१९।२) अयंजायन्त्यष्टचस्वसूक्तम्यपगच्छेपोनिरसष्ठी।

·तिन्येरिरेहव्यवाहुंन्येरिरे । बिश्वायुविश्ववैदसंहोतारंयजतंकविं । देवासौरण्वमसेवसूयोगीीरण्यवसूययः ॥ १५ ॥ (१।१९।३ ) यंत्वरथमिंद्रमेधातयेपाकासंतमिपिरणयसिमानवद्यनयसि । सद्यश्चित्तमभिष्टयेकरोव शश्चवाजिनं । सास्मार्कमनवद्यतूतुजानवेधामिमांवाचनवेधसा ॥ सःश्रुधियःमाघृतनासुकासुचिदक्षाय्य॑ऽइंद्रभर हूतयेनृभिरसप्रतूर्तयेनृभिः । यशरैःस्वः सनितायोविर्वाजतरुता । तमीशानार्सऽइरधंतवाजिनपृक्षमत्यूनवाजि नं ॥ दुस्मोहिमावृषणपिन्सत्वच॑कंचिद्यावीरररुशूरमत्यपरिणद्धिमत्यै । इंद्रोततुभ्यंतहियेतद्रुद्राय॒स्वय॑शसे । मित्रार्ययोचंवरुणायसप्रथःसुमुळीकार्यसप्रथः ॥ अस्माकंवऽइंद्रमुश्मसीप्टयेसखायं विश्वायुप्रासहंयुज़वाजेषुप्रासहुंयु * अस्माकंब्रह्मोतयेापृत्सुपुकासुचित् । नहित्वाशत्रुःस्तरतेस्तृणोपियंविश्वंशत्रुस्तृणोपियं' ॥ निपूनमातिमतिकर्य स्यचित्तेजिष्ठाभिरणिभिर्नोतिभिरुग्राभिरुयोतिभिः । नेषिणोयापुरानेनाःशूरमन्यसे । विश्वानिपूरोरपपर्पिवहि रासावहिर्नोऽअच्छे॥१६॥प्रतद्वौचेयंभव्यायेंदवेहव्योनयऽपवान्मन्मरेजतिरक्षोहामन्मरेजति । स्वयंसोऽअस्मदा निदोवधैरैजेतदुर्मतिं । अवस्रवेशंसोवतरमवक्षुद्रमिवनवेत् ॥ वनेमतद्धोत्रेयाचितंत्ावनेमविरयिवःसुवीर्यर ज्यसतैसुवीर्य । दुर्मन्मानंसुमंतुभिरेमिपाचीमहि । आसत्याभिरिद्रद्युम्नहूतिभिर्यजत्रद्युम्नंहूतिभिः ॥ प्रावोऽअ (१।१९।३ ) यत्वरथमित्यैकादशर्चस्यसूक्तस्सपरच्छेपइंद्रापष्ठयाइंदुरत्यष्टीअष्टमीनवम्यावविशकर्यावेकादश्यष्टिः । - ·मंडलं१ अनु.१० अ.२... ऋक्सं. ) स्मेस्वयंशोभिस्तीपरिवर्ग:इंद्रौदुर्मतीनांदरीमन्दुर्मतीनां । स्वयंसारिपयध्ययानंऽउपेपेऽअत्रैः । हुतेमसन्नवक्षतिक्षि साजूणिर्नवक्षति ॥ त्यनऽइंद्ररायापरीणसायाहिपृधाँऽअनेहापुरोयाह्यरक्षा । सर्चस्वनःपराकऽआसर्चस्वास्तमी ।' का । पाहिनौदूरादाराभिष्टिभिःसापााभिष्टिभिः ॥ त्वनऽइंद्ररायातरूपसोग्रचित्त्वामहिमासक्षुदवसेमहेमि नावसे । ओजिष्ठत्रातर्वितार,कंचिदमर्त्य । अन्यमुस्मद्रिरिपे कंचिदद्रिवोरिरिक्षतंचिदद्रिवः ॥ पाहिनऽइंद्रसु [तनिधोययातासमिदुर्मतीनांदेवःसन्दुर्मतीनां ॥ हुंतापापस्यरक्षसखाताविप्रस्यमाव॑तः । अधाहित्वाजनिताजी जनदसोरक्षोहणत्याजीर्जनद्वसो ॥ १७ ॥ ( १।१९।४ ) एंद्रयाापनःपरायतोनायमच्छाविदर्थानीयसत्प॑तिरस्तरा जैवसत्प॑तिः। हामहेत्वाद्ययंप्रय॑स्वतःसुतेसा । पुत्रासोनपितरवाजसातये॒मंहिष्ठवाजसातये ॥ पियासोममिंद्रसुवान मदिभिःकोशैनसिक्तम॑वतंनवंसंगस्तातृपाणोनवंसंगः । मदायहर्युतायतेतुविष्टमायधार्यसे । आत्यायच्छंतुहुरितोन सूर्यमहाविश्वसूर्य अविददियोनिहितगुहानिधिवेर्नगर्भपरिवीतमश्मन्यतेऽअंतरश्मनि ।जयजीगामिवसिपा सनंगिरस्तमः । अपावृणोदिपऽइंद्रःपरीवृताद्वारऽइपःपरीवृताः॥ दाहाणोवज्रमिंद्योगभस्त्योःक्षमेवतिग्ममर्सनायु । संश्यदहिहत्यायसंश्यत् । संविव्यानऽओज॑साशोभिरिंद्रमज्मना ! तप्टैयवृक्षवनिनोनिवृश्चसिपरश्वनिपश्चसि ॥ । (२।१९।४) एंद्रयाहीतिदर्थस्यमूक्तम्यपरुच्छेपइंद्रोत्यष्टिरंतात्रिष्टुम् । ( अष्टीअष्टिरित्युभयविधोपिप्रयोगःसाधुः)।

·त्ववृथानद्यऽइंद्रसर्तुवेच्छासमुद्रमंसृज़ोरयाऽइववाजयतोरथाऽइव। तऽकृतीरयुंजतसमानमर्थमक्षित। धेनूरियमनवे विश्वदौहसोजनायविश्वदौहसः॥१८॥ इमांतवाचैवसूयंतऽआयोर,नधीर:स्वाऽअतक्षिपुःसुम्नायुत्वामतक्षिषुः । शुभंतोजेन्ययथावाजेपुविप्रवाजिन। अयमिवशर्वसेसातयेधनाविश्वाधनानिसातये ॥ भिनत्पुरौनवृतिमिद्रपूरवेदिवो दासायमहिंदाशुपेनृतीवघेणदाशुपैनृतो । अतिथिग्वायशंवरंगिरेरुयोऽअर्वाभरत् । महोधनानिदयमानुऽओज॑सावि श्वाधनान्योजसा ॥ इंद्रःसमत्सुयजमानमार्यप्रावृद्विश्वेषुशतमूतिराजिपुस्वमाडेप्याजिएं । मनवेशासंबृतान्त्वचैक प्णामरंधयत् । दक्षन्नविश्वततपाणमौपतिन्यर्शसानोपति ॥ सूरेश्चक्रप्रवृहज्जातऽओज॑साप्रपित्वेवाचमरुणोमुपाय तीशान आर्मुपायति । उशनायत्परावतोजगन्नूतयेकवे । सुम्नानिविश्वाम पेवतुर्वणिरहाविश्चैवतुर्वणिः ॥ सनोन व्यभिपकर्मन्नुक्थैःपुरांदर्तःपायुभिःपाहिशग्मैः । दिवोदासमिरिंदुस्तानोवावृधीथाऽअहौभिरिवद्यौः ॥ १९ ॥ ( १।१९।५ ) इंद्रायहिद्यौरसुरोऽअनम्नतेंद्रीयमुहीपृथिवीवरीमभिर्युम्नसातावरीमभिः । इं,विश्वसजोपसोदे॒वासो दधिरेपुरः । इंद्रायविश्वासर्वनानिमानुषारातानिसंतुमानुपा ॥ विश्वेपुहित्वासर्वनेषुतुंजतेसमानमेवृषमण्यवःपृथक् स्वःसनिष्यवःपृथक् । तत्वानानपूर्णिशूपस्यधुरिधीमहि । इंदूंनयश्चितयतऽआयवःस्तोमैभिरिद्रमायवः ॥ वि ' (१।१९।५) इंद्रायहीतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यपरुच्छेपइंद्रोयष्टिः । - ·ऋक्सं. मंडलं१ अ.२५.१ अनु.१६ त्यांततनेमिथुनाऽअवस्यौवजस्य॑सातागव्य॑स्यनिःसृजःसक्षतऽइंद्रनिःसृजः । यद्व्यंताद्वाजनास्वर्यतासमूहसि । आविष्फरिक्रगुपणंसचाभुव॑वमिंद्रसचाभुवै ॥ विदुरैऽअस्यवीर्यस्यपूरवःपुरोयदिशार्रदीरवातिरःसासहानोऽ अयातिरः । शास॒स्तमिद्रुमर्त्यमय॑ज्युशवसस्पते । महीममुष्णाःपृथिवीमिमाऽअपोमैदसानऽइमाऽअपः ॥ आदित्तै ऽअस्थवीर्यस्यचकिरन्मदेश्यपन्नुशिजोयदाविथसखीयतोयदाविध । चकर्थकारमेभ्यःपृतनासुमवतवे । तेऽअन्याम न्यांनुद्यसनिष्णतश्रवस्यंतःसनिष्णत ॥ उतोनोऽअस्याऽनुपसोजुपेताकस्यबोधिहुविपोह/मभिःस्वाताहीम भिः । यदिंद्रुहंतवेमृधोपविनिन्चिकैतसि । आमेऽअस्यवेधसोनवीयसोमन्म॑श्रुधिनवीयसः ॥ त्वंतमिद्रवा धानोऽअस्मयुरेमियततुविजातमर्त्यवत्रैणशूरमत्यै । जहियोनोऽअघायतिशृणुप्यसुश्रवस्तमः । रिटंनयामन्नर्पभूतु दुर्मतिविश्वापभूतुदुर्मतिः ॥ २० ॥ (१।१९।६ ) त्वयाययमघवन्पूर्ण्यधनुऽइंद्रत्वोताःसासह्यामपृतन्यतोनुयाम वनुष्यतः । नेदिष्ठेऽअस्मिन्नहुन्यधियोचानुसुन्वते । अस्मिन्य॒ज्ञेवियेमाभरैकृतंवोजयंतोमरैकृत ॥ स्वर्जेपे भरऽआप्रस्यवक्मन्युपुर्बुधःस्वस्मिन्नंजसिकाणस्यस्वस्मिन्नंजसि । अहुनिंबोयाविदेशीर्णाशीर्णोपवाच्यः । अस्म बातेसध्य॑क्संतुरातयौभद्राभद्रस्यरातयः ॥ तत्तुप्रयःमनातेशुशुधनंयस्मिन्युशेवारमकृण्वतक्षयमृतस्य॒वारसिक्षयं । (२।१९।६) लयावयमितिपळर्चस्वसूक्तस्यपरच्छेपइंद्रोयुवंतमिंद्रेत्यर्धर्चइंद्रापर्वतावत्यष्टिः ।

·- वितद्वौचरद्वितांतःपश्यतिरश्मिभिः । सोविदेऽअन्विद्रोगवेषणोवंधुक्षियोगवेपणः ॥ नूऽइत्यातेपूर्वाचवा च्ययदंगिरोभ्योवृणोरपत्रुजमिंद्रुशिक्षन्नपजं । ऐभ्यःसमान्यादिशास्मभ्यजेपियोसिंच । सुन्वन्यौरंधयाकंचिंदतं हणायतैचिदत्रुतं' ॥ संयजनान्क्रतुभिःशूरऽईक्षयद्धनैहितेतरुपंतश्नवस्यवःप्रयक्षतश्रवस्यवः । तस्माऽआयु:प्र॒जाव दिद्वार्धेऽअर्चत्योज॑सा । इंद्रऽओक्यदिधिपंतधीतोदेवाँऽअच्छानधीतयः ॥ युवंतमिद्रापर्वतापुरोयुधायोन:पृत न्यादपतंतुमिद्धतवजेणतंतमिद्धतं । दूरचत्तायच्छन्त्सद्गहन्यदिनक्षत् । अस्माकंशत्रून्परिशूरविश्ववादृर्मादपीष्टवि श्वतः ॥ २१ ॥ ( १११९१७ ) उभे'नामरोदसीऽऋतेनद्रुहौदहामिसंमहीरनिद्राः । अभिवग्ययत्रहुताऽअमित्रो ।' वैलस्थानंपरितृहाऽअशैरन् ॥ अभिवग्यांचिदद्रिवःशीर्षायातुमतीनां । छिंधिवटुरिणापदामहापटूरिणापदा', अर्वासांमघवन्जहिशीयातुमतीनां । बलस्थानकेऽअर्मकेमहावैलस्थेऽअर्मके' ।। यासाँतिस्रःपंचाशतौभिyगैरूपाच पः । तत्सुतैमनायतितकत्सुतेमनायति ॥ पिशंगभृष्टिमंभृणपिशाचिमिंद्रुसंमृण । सर्वरक्षोनिवर्हय ।। अवर्महइंद्र दाहिधंधीनःशुशोचहिद्यौःक्षानभीषाऽअद्रिवोघृणान्नभीपाँऽअद्रिवः। शुष्मितमोहिशुप्मिभिधैरुपेभिरीयसे । अ पूरुषनोऽअप्रतीतशूरसत्वभित्रिसप्पैःशूरसत्वभिः ॥ वनोतिहिसुन्वन्क्षयंपरीणसःसुन्यानोहिमायजत्यवृद्धिपोदेवा । (१।१९।७) उभेपुनामीतिसप्तर्चस्यमुक्तस्यपरुच्छेपइद्रआयात्रिष्टुद्वितीयादितिस्रोनुष्टुभ.पंचमीगायत्रीपष्ठीधृतिःसप्तम्यष्टिः ।

·मंडलं१
अ.२.१
अनु. २०
॥cil
नामविषः । मुन्यानऽइत्सिपासतिगृहावाग्यवृतः । सुन्यानायेंद्रौददात्याभुवर्यिददात्याभु॥२२॥(१।२०११)
आत्याजुयोरारहाणाऽअभिप्रयोगायोवहत्यिहपूर्वपीतयेसोमस्यपूर्वपीतये । ऊर्ध्यातेऽअनुसूनृतामनस्तिष्ठतुजानती।
निगुत्वतार नाहिदायनेवायोमुसपैदावन ॥ मंदतुल्यामंदिनोवायविंदवोस्मकाणासःमुकताऽअभिद्योगोभिः
काणाऽअभियवः । यद्धकाणाऽपुरध्यदक्षमतऽकृतयः । सधीचीनानियुतौदाय धियऽउपब्रुवतई धियः ॥ आयुयु
फेरोहितायागुरगणावायूरथैऽअजिराधुरियोढयेहियाधुरियोईवे । पयोधयापुरैपिंजार आर्ससतीमिय । प्रचक्षयरो
देसीयांसयोपमानवसेवामयोपमः ॥ तुभ्यमुपासःशुर्चयःपरावर्तिभद्रावस्त्रांतन्यतेमुरश्मि(चित्रानव्यपुरश्मि
तुभ्यधेनुःमर्दुघाविश्वावसूनिदोहते । अर्जनयोमरुतोवृक्षणाभ्योदियऽआवृक्षणाभ्यः ॥ तुभ्यशुक्रासःशुचयस्तुर
ण्ययोमर्दपूषाऽईपर्णतभुर्यण्यपामिपंतभुवर्णि । त्यांत्सारीदर्समानोभर्गमीट्टेतकयीय । त्यविश्वस्माद्भुवनात्पासिधर्म
णासुर्यात्पामिधर्मणा ॥ त्वनौवायचेपामपूयःसोमानांप्रथमःपीतिमर्हसिसुतानांपीतिमर्हसि । उतोविहुत्मतीनांवि
शांयवर्नुपीणां । विश्वाऽइत्तै नवौदुहऽआशिरघृतंदुहतऽआशिरम् ॥ २३ ॥ ( २।२०१२ ) स्तीर्णबुर्हिरुपनोयाहि
(११२००१) आवाजुम्मतिपळचस्ससूरामपगच्छेपोवायुरसतियाष्टिः । (११२०१२) मीर्णयहिरितिनवर्चस्यसूरतम्यपरच्छेपो-
वायुंचतुभ्यादिपंचानामिद्रोगअत्यष्टिःसप्तम्यष्टम्यावष्टी।
॥८॥

·awww वीतयसहस्रेणनियुतानियुत्वतेशतिनीभिर्नियुत्वते । तुभ्यंहिपूर्वपीतयेदे॒वादेवार्ययेमिरे । प्रत्सुतासोमधुमंतोऽअस्थि न्मदायकत्वेऽअस्थिरन् ॥ तुभ्यायंसोमःपरिपूतोऽअदिभिःस्पार्हावसानःपरिकोशमर्पतिशुक्रावसानोऽअर्पति । तवायंभाग आयुपुसोमोवेर्पयते । वहयायोनियुतौयाह्यस्मयुर्जुपाणोर्याह्यस्मयुः+ ॥ आनौनियुद्भिःशतिनीभिर ध्वरंसहस्रिणीभिरुपयाहिवीतयेवायोहव्यानिवीतये । तवायंभागऽऋत्वियःसरश्मिःसूर्येसा । अध्वर्युभिर्भरमाणा ऽअयंसतवायोशुक्राऽअयंसत ॥ आवारथौनियुत्वान्यक्षदवसेभिप्रयोसिसुधितानिवीतयेवायोहुव्यानिवीतये । पिर्व तंमध्योऽअंधसापूर्वपेयहिवाहितं । वायवाचंद्रेणराधसागतुमिंद्रश्चराधसागतं । आवधियोववृत्युरध्यराँउपेमाम मर्मुजंतवाजिनमाशुमत्य॑नवाजिनं । तेपॉपिचतमस्मयूऽआनौगंतमिहोत्या । इंद्रवायूसुतानामद्रिभिर्युवमदायवा जदायुवं ॥ २४ ॥ इमेवांसोमाऽअप्स्वासुताऽहाध्व॒र्युभिर्भरमाणाऽअयंसतवायोशुक्राऽअयंसत । एतेवामभ्यसूक्ष ततिर पवित्रमाशवः। युवायवोतिरोमाण्यव्ययासोमासोऽअत्यव्यया ॥ अतिवायोसमतोर्याहिशश्वतोयनावावदति तगच्छतंगृहमिद्रश्चगच्छतो निसूनृताददृशेरीयतेघृतमापूर्णानियुतायाथोऽअध्वरमिंद्रश्चयाथोऽअध्वरं ॥अनाहुत हेथेमध्यऽआहुतियमश्वत्थमुपतिष्ठतज़ायोस्मतेसैतुजायवः। साकंगावःसुर्वतेपच्यतेयोनतैवायऽउपदस्यतिधेनवो नाप॑दस्यंतिधेनवः । इमेयेतेसुर्यायोवाहोजातन्दीपतयत्युक्षणोमहिनाधतऽक्षणः । धन्वन्चिद्येऽअनाशवाजीरा VAGe-

·मंडलं१
ऋक्सं.
अनु.२०
अ.२३.१
चिदगिरीकसः । सूर्यस्येवरश्मयोदुर्नियंतोहस्तयोर्दुनियंतवः॥ २५ ॥ (११२००३) प्रसुज्येष्ठनिचिराभ्योवृहन्नमौ
हुव्यंमृतिभरतामूळयङ्ग्यांस्वादिष्ठंमृळययाँ । तासम्राजाघृतासुतीयज्ञेय॑जऽउपस्तुता। अथैनोःक्षत्रंनकुतश्चनाधृपैदेव
त्वंनूचिदाधृ ॥ अदर्शिगातुरुरवेवरीयसीपंर्धाऽकृतस्य॒समयस्तरश्मिभिश्चक्षुर्भगस्यरश्मिभिः। द्युक्षमित्रस्य॒सादनमर्य
म्णोवरुणस्यच । अर्थादधातेवृहदुक्थ्यवर्यऽउपस्तुत्यवृहद्वर्यः ॥ ज्योतिप्मतीमर्दितिधारयत्क्षितिस्वर्वतीमार्सचेते
दिवेदिवेजागृयांसादिवेदिवे । ज्योतिप्मरक्षत्रमाशातेऽआदित्यादानुनस्पती । मित्रस्तयोर्यरुणोयातयजनोर्यमायात
यजनः॥ अयंमत्रावरुणायशंतमःसोमा॑भूत्ववपानेप्वाभगोदेवोदे॒वेष्वाभंगः । तदेवासौजुपेरतविश्वेऽअद्यसृजोप
सः । ताराजानाकरधोयदीमहऽऋतावानायदीमहे ॥ योमित्रावरुणायाधिजनौनर्णितंपरिपातोऽअंहसोदा
श्वासमत॒मंहसः । तमर्यमाभिरक्षत्यूयंतमनुव्रतं । उक्थैर्यऽएनोःपरिभूपतिव्रतस्तोमैराभूपतिव्रत' ॥ नमौदिवे
हुतेरोदसीभ्यांमित्रायवोचंवरुणायमीहुपैसुमृळीकार्यमीहुपै । इंद्रमग्निमुपस्तुहिद्युक्षमयुमणंभगै । ज्योग्जीवतःप्रज
(११२०॥३) प्रमुज्येष्टमितिसप्तम्यसूफस्यपरच्छेपोमित्रावरुणौनमोदिवइत्यस्यारोदसीमित्रावरुणेंद्राम्यर्यमभगसोमादेवताःऊतीदे
वानामित्यस्यादेवमग्निमित्रवरुणमघवंतोदेवताअत्यष्टिःयात्रिष्टुप् ।
॥९॥

·। यासचेमहिसोमस्योतीसचेमहि ॥ ऊतीदेवानावयमिंद्रवंतोमंसीमहिस्वय॑शसोमरुद्भिः। अग्निमित्रोवरुणःशमयसन्त दश्याममघांनोव्यंच ॥ २६ ॥ इतिद्वितीयाप्टकेप्रथमोऽध्यायः॥ १॥ द्वितीयाष्टके मूक्तानि ११९ ऋचः ११५७ नवमाध्याये वर्गाः२६ सूक्तानि १५ ऋचः १३७ ॥ त्यागः ॥ रुद्रमरुभ्यइदं. उपासानक्ताभ्यामिदं. विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. अश्विभ्या- मिदं. विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. मित्रावरुणसिंधुभ्यइदं. विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. २ मित्रावरुणाभ्यामिदं. २ विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. ५ उपसइदं. २६ वनयायेदं. ७ भावयव्यायेदं. ५ रोमशायेदं. भावयव्यायेदं. अग्नयइदं. १९ इंद्रायेदं. ५ इंदवइदं. इंद्रायेदं. २७ इंद्रापर्वतेंद्रे- भ्यइदं. इंद्रायेदं. ७ वायवइदं. ९ इंद्रवायुभ्यामिदं. ५ वायवइदं. मित्रावरुणाभ्यामिदं. ६ सूर्यरोदसीमित्रावरुणरुद्राम्यर्यमभगसो- मेभ्यइदं. देवेंद्रमरुदमिमित्रावरुणेभ्यइदं. १ ॥ इतिद्वितीयेप्रथमः ॥ १ ॥ सुषुमतृचमतिशाकरप्रप्रचतुष्कंपोप्णमस्तुश्रौपळेकादर्शवैश्वदेवीमैत्रावरुण्याश्चिन्यस्तिनऐंद्याग्नेयीमारुत्यै द्राग्नीवार्हस्पत्यावैश्वदेव्यत्यात्रिष्टुप्पंचमीवृहतीवैश्वदेवमेतदेवमन्यासामर्पिसूक्तमयोगेवैश्वदेवत्वंसूक्तभेदप्रयो गैयल्लिंगसादेवावेदिपदेसप्तोनादीर्घतमाऔचय॑आग्नेयंतुद्वित्रिष्टुवंतंतुत्रिष्टुन्दशमीवावळित्थासमिद्धआणि यआनुष्टुभमत्येंद्रीप्रतव्यसीमष्टावाग्नेयतुतत्रिष्टुवंतमेतिप्रसप्तजागतंतंपृच्छतपंचांत्यात्रिष्टुत्रिमूर्धानंकथामर्थी

·.
ऋक्सं.
मंडलं?
अ.२.२
अनु.२०
॥१०॥
महःसवैराजपुरुतृचमौष्णिहमित्रंनवमैत्रावरुणहिजागतंमैत्र्या_युवंसप्तयजामहेचतुष्कविष्णोःपडैष्णवहि।
प्रयोजागतवैद्रश्चाद्यस्तृचौभवपंचायोधिपळाधिनत्यंत्येत्रिष्टुभौ ॥१॥
हरिःओम् (१।२०१४) मुपुमातिमदिभिर्गोश्रीतामत्सराऽमेसोमांसोमत्सराऽहमे। आराजानादिविस्पृशास्त्रागै
तुमुपनः । इमेयाँमित्रावरुणागाशिरःसोमाःशुक्रागाशिरः॥ इमऽआयोतमिदेवःसोमामोदध्याशिरःसुतासोदध्या
शिरः। उतांमुपसोधुधिसाफैसूर्यस्यरश्मिभिः सुतोमित्रावरुणायपीतयेचारतार्यपीतये॥ तयाँधेनुनासरीमं|
दुहृत्यदिभिःसोमैदुहृत्यदिभिः । अस्मत्रार्गतमुपनो चासोमपीतये । अयंया मित्रावरुणानृभिःसुतःसोमऽआपीतये
सुतः ॥१॥ (१।२०१५) प्रपूष्णस्तुविजातवंशस्यतेमहित्वमस्यतवसोनतंदतेस्तोत्रमस्यूनतंदते । अचीमिसुम्नुयन्नुहम
त्यूर्तिमयोभुवं । विश्व॑स्य॒योमन आयुयुवेमखोदेवऽआयुयुवेमुखः ॥ महित्यापूपन्नजिरंनयामनिस्तोमैभिःकृण्यऽमु
गोयथामृधऽउष्ट्रोनपीपरोमृधः । हुयेयत्वामयोभुदेवंसख्यायमत्यैः । अस्माकमांगूपान्युम्निनस्कृधिवाजेपुद्युम्न
नस्कृधि । यस्य॑तेपूषन्सख्येविपन्यवःकाचित्संतोवसावुभुज्रिरऽइतिकवावुभुज्रिरे । ताम त्वानवीयसीनियुत
रायऽईमहे । अहेळमानऽउरुशंसस भववाजेबाजेसरीभव ॥ अस्याऽऊपुणऽउपसातये पोहळमानोररियाँऽअंजा
(१२००४) मुपुमेतितपस्यसूकम्पपरच्छेपोमित्रावरुणापविभफरी। (१२२०१५) प्रप्रपूष्णइतिचतुरंचस्यसूक्तस्यपरुच्छेपःपूपात्यष्टिः।
॥१०॥

·श्वश्रयस्थतामजाय । ओपुत्याववृतीमहिस्तोमैभिर्दस्मसाधुभिः। नहित्यापूपन्नतिमन्य आघृणेनतेसुख्यमपझुवे ॥ ॥ २॥ ( ११२०१६ ) अस्तुत्रपिट्पुरोऽअग्निंधियादधुआनुतच्छोंदिव्यंकृणीमहऽइंद्रवायूपृणीमहे । यर्द्धकाणा विवस्यतिनाभासंदायिनव्य॑सी । अधमसूनऽउपयंतुधीतोदे॒वाँऽअच्छानधीतयः ॥ यद्धत्यन्मित्रावरुणावृतादध्यो दुदार्थेऽअनृतस्वैनमुन्युनादक्षस्य॒स्वेनमुन्युना । युवोरित्याधिसमस्वपश्यामहिरण्ययं । धीभिश्चनम सास्वेमिरक्षभिः सोमस्यस्वेभिरक्षभिः ॥ युवांस्तोमैभिर्देव॒यंतोऽअश्विनाश्रावस्तऽइवश्लोकमाययोयुवाहव्याभ्यायवः । युवोर्विश्वा ऽअधिनियापृश्चिविश्वयेदसा । मुपायंतेवांपवयोहिरण्ययेरथैदनाहिरण्ययै ॥ अचैतिदनायु नाकमृण्वथोयुंजते वारथयुज़ोदिविष्टिप्वध्वस्मानोदिविष्टिषु । अधिवांस्थामवंधुरेरथैदनाहिरण्यये । पृथैवयंतावनुशासतारजोजसाशा संतारजः ॥ शचीभिर्नःशचीवसूदिवानक्कैदशस्यतं । माचारातिरुपदसत्कदाचनास्मातिःकदाचन ॥ ३ ॥ पनि (१२२०६६) अस्तुओषळियेकादशस्यसूक्तस्यपरच्छेपआद्यायाविश्वेदेवाःद्वितीयायामित्रावरुणौतृतीयादितिसृणामाश्विनौषष्ठयाइंद्रः सप्तम्यामिरटम्यामम्वोनवम्याइंद्रामीदशम्याबृहस्पतिरत्यायाविश्वेदेवाअत्यष्टिःपंचमीवृहत्यंत्यात्रिष्टुप् । (वैश्वदेवमेतत्सूक्तं । अत्रप्रत्येक देवतापिभागस्त्वाफरएयपठितः । अनयैवदिशासर्वत्रापिवैश्वदेवसूक्तेदेवताविभाग:कर्तव्यइतिहितदनुज्ञा । यथाह-एवमन्यासामपिसूक्त- प्रयोगवैश्वदेवत्वं सूफभेदप्रयोगेतुयतिसादेवतेति)।. +

·+h
"सं.
मडलं १
अथ.२
अनु.२६
॥१२॥
द्रवृपपाणासऽइंदवऽऽमेसुताऽअद्रिषुतासऽउद्भिदुस्तुभ्यसुतासंऽउद्भिदः । तेत्वमिदंतुदावनेमुहेचित्रायुराधसे । गी
भिगिहिःस्तवमानऽआर्गहिसुमृळीकोनऽआर्गहि ॥ ओपूर्णोऽअग्नेशृणुहित्तमीलितोदे॒वेभ्योत्रवसियज्ञियेभ्योराज
भ्योयज्ञियेभ्यः । यद्धत्यामंगिरोभ्योधेनुंदैवाऽअदंचन । वितांदुहेऽअर्यमाकर्तरीसचीऽएपवैिदमेसा ॥ मोवो
अस्मदुभितानिपास्यासनाभूवन्द्युम्नानिमोतारिपुरस्मत्पुरोतजारिपुः । यश्चित्रंयुगेयुगेनव्यंघोपादमर्त्य । अस्मा
सुतन्मरुतोयच्च॑दुष्टरदिधृतायञ्चदुष्टर ॥ ध्यहमेज़नुपंपूर्वोऽअंगिराःप्रियमेधःकणोऽअनिर्मनुर्विदुस्ते पूर्वमनुर्वि
दुः । तपादेवेचायतिरस्माकंतेपुनार्भयः । तेषापदेनुमानमेगिरेंद्राग्नीऽआनमेगिरा' ॥ होतायक्षद्वनिनौवंतवार्य
बृहस्पतिर्यजतिनऽक्षभिःपुरुवारेभिरुक्षभिः । जगृभ्मादूरऽआदिशंश्लोकमद्वेरधत्मनो । अधारयदरिंदोनिसुक
तुःपुरूसद्मानिसुक्रतुः ॥ येदैवासोदिव्येकादशस्थपृथिव्यामध्येकादशस्थ । अप्सुक्षितौमहिनैकादशस्थतेदेवासोयज्ञ
मिमं पधं ॥ ४ ॥ ( १।२१।१ ) वेदिपदैप्रियामायसुद्युतैधासिविषभरायोनिमग्नयै । वस्खेणेववासयामन्मना
शुचिज्योतीरथंशुक्रवणेतमोहन ॥ अभिद्विजात्रिपद मृग्यतेसंवत्सरेवावृधेज़ग्धमीपुनः । अन्यस्यासाजियाजे
न्योवृतान्यान्येनवनिनौमृष्टमारणः ॥ कृष्णप्रतीवविजेऽअस्यसक्षिताउभातरेतेऽअभिमातराशिर्छ । प्राचाहिं
• (१।२१।१ ) वेदिपददविनयोदशम्यसूतस्यौपथ्योदीर्घतमा मिर्जगती येद्वेत्रिष्टुभौशमीत्रिष्टुन्या ।।
॥११॥

·ध्वसयतंत्रपुच्युतमासाच्यंकुपवर्धनपितुः । मुमुक्ष्यो मनवेमानवस्यतेरघुवःकृष्णसीतासऽऊजुर्वः । असमनाऽ अजिरासौरघुप्यदोवातंजताउपयुज्यंतऽआशर्वः ॥ आदस्यतेध्यसयतोवृधेरतेकृष्णमभ्यमहिवर्पःकरिकतः । यत्सी महीमवनिप्राभिमभृशदभिश्वसन्स्तनयन्नेतिनानंदत् ॥ ५ ॥ भूपन्नयोधिवधूपुनम्नतेवृपेवपत्नौरभ्येतिरोरु॑वत् । ओजायनिस्तन्वश्वशुंभतेभीमोनभंगादविधावदुभिः ॥ ससंस्तिरोयष्टिरःसंगृभायतिजाननेवजानतीनित्य आ शये । पुनर्वर्धतेऽअर्पियंतिदेव्यम॒न्यःपित्रोःकृण्वतेसा ॥ तमगुवःकेशिनी सहिरैभिरऽऊर्ध्वातस्थुर्मपी प्राय वेपुनः। तासाजरांप्रमुंचनैतिनानंदसुपरैजनयंजीवमस्तृतं ॥ अधीवासंपरिमारिहन्नहतुवियेभिःसत्वभिर्यातिषि ज्रयः । वयोदधत्पद्वरेरिहत्सदानुश्येन सचतेवर्तनीरहे ॥ अस्माकमग्नेमघव॑त्सुदीदिह्यधुश्वसीवान्वृषभोदमूनाः। अवास्याशिशुमतीरदीदेवमवयुत्सुपरिजर्भुराणः॥ ६ ॥ इदर्भग्नेसुधितदुर्धितादधिमियादुचिन्मन्मनःप्रेयोऽअस्तुते। यत्तशुक्रतुन्वो रोचतेशुचितेनास्मभ्यवनसेरत्नमात्वं' ॥ रायुनावमुतोंगृहायनित्यारित्रांद्वतीं रास्यग्ने । अस्मा कधीराऽजतनामघोनोजनाश्चयापारयाच्छMयाच ॥ अभीनोऽअग्नऽउक्थमि गुर्याद्यावाक्षामासिंधवश्वस्वगूर्ताः । गव्यंयव्यंयंतौदीर्घाहे वरमहण्योवरंत ॥ ७॥ (१२२११२) वळित्यातद्वधायिदर्शतदे॒वस्य॒भर्ग:सहसोयतोजन । ' (१२२१।२) वळित्थेतित्रयोदशर्चस्यसूक्तस्यदीर्घतमाअग्निर्जगवीअंत्येत्रिष्टुभौ । - "

·क्सं.
अ.२.२
॥१२॥
यदीमुपहरतेसाधतेमति तस्य॒धेनाऽअनयंतस तः ॥ पृक्षोवपुःपितुमान्नित्य आशयेद्वितीयमासप्तशिवासुमातृए ।
मंडलं
तृतीय॑मस्पषमस्यदोहमेदर्शप्रमतिजनयंतयोर्पणः॥ निर्यदीवुभान्महिपस्यवसऽईशानासःशवसातसूरयः। यदी
अनु.२
मर्नुप्रदियोमध्यऽआधवेगुहासतमातरिश्वामथायति ॥ प्रयत्पितुःपरमान्नीयतेपर्यापृक्षुधौवीरुधोदमुरोहति । उभाय
दस्यजनुपयदिन्वत आदिद्यविष्टोऽअभवद्भुणाशुचिः ॥ आदिन्मातराविशुद्यास्वाशुचिरहिंस्यमानऽउर्वियाविवाय
थे। अनुयत्पूर्याऽअरुहत्सनाजुयोनिनव्य॑सीप्यवरासुधायते ॥ ८॥ आदिद्धोतारंपृणतेदिविष्टिषुभर्गमिवपश्चाना
संजते । देवान्यकत्यामग्मापुरुष्टुतोमर्तशंसैश्विधायेतिधार्यसे ॥ वियदाद्यजतोयातचोदितोहारोनयकाज
रणाऽअनाकृतः । तस्य॒पत्मन्दापःकृष्णजेहसःशुचिजन्मनोरज़ऽआव्य॑ध्वनः ॥ रथोनयातःशिक्कभिःकृतोद्यामंगेभि
ररुपेभिरीयते । आदस्यतेकृष्णासौदक्षिसूरयःशूरस्येवत्वेषादीपतेवयः ॥ त्वयाह्यग्नेवरुणोधृतम्रतोमित्रः शाशुद्रे
र्यमामुदानवः । यत्सीमनुकतुनाविश्वाविभुर्रान्ननेमिःपरिभूरायथाः ॥ त्वम॑ग्नेशशमानायसुन्यतेरीयविष्ठदेव
तांतिमिन्यसि । तंत्वानुनव्र्यसहसोयुपन्यूयंभग्नकारेमहिरनधीमहि ॥ अस्मेयिंनस्वदमूनसंभगंदर्शनपश्चासिध
र्णसिं । मीऽरिययोयमतिजन्मनीऽभेदेवानांशंसंमृतऽआसुफर्तुः ॥ उतनःसुद्योत्माजीरावोहोमिंद्रःणयञ्च ।
दूरधः । सौनेपनेर्पतमेर रोग्निमिसुयितवस्योऽअच्छः ॥ अस्ताव्यग्निःशिमीवद्भिःसाम्राज्यायप्रतुरंदधानः।।
॥१२॥

·अमीचयेमुघवानोवयंचमिहुंनोऽअतिनिष्टतन्युः ॥ ९॥ (१२२२३) समिद्धोऽअग्न आहदे॒वाँऽअद्ययतधुंचे। संतनुष्वपूर्यसुतसोमायदाशुपै ॥ धृतवतुमुपमासिमधुमंतंतनूनपात् । यज्ञविप्रस्यमावतःशशमानस्यदाशुषः ॥ शुचिःपायकोऽअद्भुतोमध्यायज्ञमिमिक्षति । नराशंसस्त्रिरादिवोदे॒वोदेवेऽयज्ञियः ॥ ईळितोऽअग्न आवहें चित्रमिह प्रियं । यहित्वामुत्तिर्ममाच्छोसुजिह्ववच्यते ॥ स्तृणानासौयतचुचोवृहिर्यजेस्वध्वरे । जेदेवव्य॑चस्तममिंद्रायशर्मस अर्थः ॥ विश्र्चयंतामृतावृधःप्रयदेवेभ्योमहीः । पायकास पस्पृहोदा देवीरसश्चतः ॥ १० ॥ आनंदमानेऽउपाके नतोपासासुपेशंसा । यहीऽऋतस्यमातरासीदतांवहिरासुमत् ॥ मुंद्रजिह्वाजुगुर्वणीहोतारादैाकवी । युशनीय क्षताममंसिधमर्दिविस्पृशै ॥ शुचिर्दैवेर्पिताहोत्रामुरुत्सुभारती । इळासरस्वतीमहीवर्हिःसौदंतुज्ञियाः ॥ त भस्तुरी मद्भुतंपुरुवारपुरुत्मना । त्वष्टापोषायुविष्य॑तुरायेनाभानोऽअस्मयु: ॥ अवसृजन्नुपत्मनादेवान्यक्षिवनस्प ते । अग्निर्हन्या पूदतिचोदेवेपुमेधिरः ॥ पुण्यवतमरुत्वतेविश्वदेवायवायवै । स्वाहागायत्रवेपसेहव्यमिद्रायकर्त न ॥ स्वाहाकृतान्यागापहव्यानिधीतये । इंद्रागहिश्रुधीहजुत्वाहवतेऽअध्युरे ॥ ११॥ ( ११२१४ ) प्रतव्य॑सी '(२२११३) समिद्धोअग्नइतित्रयोदशर्चस्यसूक्तस्यदीर्घतमाऋपिःइध्मसनूनपानराशंसइलोवहिर्देवीरउपासानतादेव्याहोतारीसरस्वती लाभारत्यस्त्वष्टावनस्पतिःलाहाकवयइतिक्रमेणदेवताः अनुष्टुप् । (१।२।४) प्रतव्यसीमित्यष्टर्चस्वसूक्तस्यदीर्घतमाअग्निर्जगतीअंत्यात्रिष्टुप् ।

·सं.
मंडलं१
अ.२२.२
अनु.२१
॥१३॥
vAVASAVAwar
नन्यसीधीतिमग्नयेवाचोमुर्तिसहसःसूनवैभरे । अपांनपाद्योवसुभिःसहमियोहोतापृथिव्यांन्यसौंदवृत्वियः ॥ सजाय
मानःपरमेच्योमन्याविरग्निरभवन्मातरिश्वने । अस्यकत्वासमिधानस्य॑म॒ज्मनापद्यावांशोचिःपृथिवीऽअरोचयत् ।।
अस्यत्वेषाऽअजराऽअस्यभानवःसुसंदृशःसुप्रतीकस्यसुद्युतः । भात्वक्षसोऽअत्य॒क्तुर्नसिंधवोग्नेरैजंतेऽअससंतोऽअज
राः॥ यमैरिरेभृगयोविश्ववेदसंनाभापृथिव्याभुवनस्यमज्मना । अग्निंतंगीर्भिनुिहिस्वआदमेयऽएकोवस्वोवरुणो
नराजति ॥ नयोवरायमरुतामिवस्वनःसेनैवसृष्टादिव्यायथाशनिः । अग्निर्जभस्तिगितरत्तिभर्वतियोधोनशत्रून्त्सव
नान्यूजते ॥ कुपिन्नोऽग्निरुचर्थस्यपीरसद्धसुप्कुविद्वसुभिःकाममावरत् । चोदःकुवितुतुज्यात्सातयेधियःशुचिप्रती
कंतमयाधियाणे ॥ घृतप्रतीकंवऽकृतस्यधूर्पदमग्निमित्रनसमिधानऽनजते । इंधानोऽअक्रोविदथै पुदीद्यच्छुकवर्णा
मुर्दुनोयंसतेधिय ॥ अप्रयुच्छन्नभयुच्छन्दिरग्नेशिवेभिःपायुभिःपाहिशग्मैः । अदब्धेभिरपितेभिरिटेनिमिपद्भिः
परिपाहिनोजाः ॥ १२ ॥ (११२११५) एतिहोता तमस्यमाययोोदधानःशुचिपेशसंधिये । अभिनुचःक्रम
तेदक्षिणावृतोयाऽअस्य॒धामप्रथमहुनिंसते ॥ अभीमृतस्यदोहनाऽअनूपतयोनौदेवस्य॒सद॑नेपरीवृताः । अपामुपस्थेवि
भृतोयदासदर्धस्वधाऽअधय॒द्या िरीयते ॥ युयूपतःसर्वयसातदिद्वपुःसमानमर्थवितरित्रतामिधः । आदीभगोन
(श२५) एतीविसप्तस्यसूतस्यदीर्घतमाअग्निर्जगती ।
॥१३॥

·हव्यःसमस्मदावोहुर्नरश्मीन्समयंस्तुसारथिः ॥ यमींदासर्वयसासपर्यतःसमानेयोनामिथुनासमौकसा । दिवानन कैपलितोयुवाजनिपुरूचरनजरोमानुपायुगा' ॥ तीहिन्यंतिधीतयोदशत्रिशोदेवमासऽकृतयेहवामहे । धनोर धियतऽआसण्यत्यभिवद्भियुनानाधित ॥ त्वंयग्नेदिव्यस्य॒राजसित्वंपार्थिवस्यपशुपाऽव॒त्मना । एनौतs एतेबृहतीऽअभिनियाहिरण्ययीवकरीवहिराशाते ॥ अग्नेजुपस्वप्रतिहटतद्वचोमंद्रुस्वावऽऋतजातसुक्रतो । योवि श्वतःप्रत्यक्षसिदश्रुतोरण्यासंदृष्टौपितुमाँऽव॒क्षयः ॥ १३ ॥ (२२११६ ) तपृच्छतासर्जगामासर्वद॑सचिकित्वाँईय तेसान्वीयते । तस्मिन्संतिपूशिपस्तस्मिन्निष्टयःसवाजस्य॒शवसःशुष्मिणस्पतिः ॥ तमित्पृच्छंतिनसमोविच्छतिस्वे नेवधीरोमनसायदग्रभीत् । नम॒प्यतेप्रथमंनापरवचोस्यकत्वासचतेऽअप्रैदृपितः ॥ तमिद्गच्छंतिजुहस्तमर्वतीर्वि श्वान्येकःशृणवृद्वचासिमे । पुरुप्रैपस्ततुरिर्यज़साधनोच्छिद्रोतिःशिशुरादत्तसंरभः ॥ उपस्थायचरतियत्समारतसद्यो जातस्तत्सारयुज्यभिः । अभिश्वांतंमृशतेनांयेमुदेयदीगच्छत्युशतीरपिष्ठित ॥ सईमृगोऽअप्योवनर्गुरुपत्वच्युपम स्यांनिर्धायि । व्यंब्रवीद्वयुनामत्येभ्योग्निर्विद्वाँऽतचिद्धिसत्यः ॥ १४ ॥ (१२२१७ ) त्रिमूर्धानसप्तरभिरणी पर्नूनमग्निपत्रोरुपस्थे । निपतमस्यचरतोध्रुवस्यविश्वादिवोरौचनाप॑मिवांस ॥ उक्षाम॒हाँऽअभिववक्षऽएनेऽअजरस्त (१।२१।६) पृच्छतेतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यदीर्घवमाअग्निर्जगतीअंत्यात्रिष्टुप् ।(१।२१।७)त्रिमूर्घानमितिपंचर्चस्यसूक्तस्यदीर्घतमाअभिनिष्टुप् ।

·ऋक्सं. मंडलं? अ.२१२ अनु. २ ॥१४॥ स्थावितऽतिष्पः । उर्व्याःपदोनिर्दधातिसानौरिहंत्यू/ऽअरुषासोऽअस्य ॥ समानंवत्समुभिसंचरतीविष्वधे नूविचरतःसुमेके । अनपवृज्याँऽअधनोमिओनेविश्वान्केताँऽअधिमहोदाने ॥ धीरासःपदंकवयौनयंतिनान हृदा रक्षमाणाऽअजुय । सिपासंतःपर्यपश्यंतसिंधुमाविरैभ्योऽअभवत्सूर्योनन्' ॥ दिदृक्षेण्यःपरिकाष्ठासुजेन्यऽईळेन्यौ महोऽअर्भायजीपसे । पुरुत्रायदभवत्सूरहेभ्योगभ॑भ्योमघाविश्वदर्शतः॥१५॥ (१।२१३८) कथातेऽअग्नेशुचयंतऽआ योर्ददाशुर्याजेभिराशुपाणाः । उभयत्तोकेतनदानाऽमृतस्य॒साम॑व॒णय॑तदे॒वाः+ ॥ बोर्धामेऽअस्यवर्चसोयविष्ठमं हिष्ठस्यप्रभृतस्यस्वधारः। पीयतित्योऽअनुत्वोगृणातिवृंदारुस्तेतन्यैवंदेऽअग्ने ॥ येपाययोमामतेयंतेऽअग्नेपश्यतोऽअं धंदुरितादरक्षन् । रक्षतान्त्सुकृतौविश्ववेदादिप्सतऽइद्विपयोनार्हदेभुः ॥ योनोंऽअग्नेऽअररियाँऽअघायुररातीवा मर्चर्यतिद्वये । मंत्रौगुरुःपुनरस्तुसोऽअस्माऽअनुमुक्षीष्टतन्दुरुक्तः ॥ उतवायःसंहस्यप्रविद्वान्मतामतैमर्चय॑ति द्वयेन । अतःपाहिस्तवमानस्तुतमग्नेमाकि!दुरितार्यधायीः॥ १६ ॥ (२२११९) मथीद्यदीविष्टोमातरिश्वाहो तारंगिन्याप्सुबिश्वदैन्यं । नियंदुधर्मनुष्यासुविधुवर्णचित्रवपुषेविभावै ॥ दानमिन्नदेदभंतमन्माग्निर्वरूधुममत स्वचाकन् । जुतविश्वान्यस्य॒कर्मोपस्तुतिभरमाणस्यकारोः ॥ नित्यैचिन्नुयंसर्दनेजगृध्रप्रशस्तिभिर्दधिरेयज्ञिया (१।२१।८) कथावइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यदीर्घतमाअग्निनिष्टुप् । (११२११९) मयीयदीमितिपंचर्चस्वसूतस्यदीर्घतमाअप्रिस्रिष्टुप् । ॥१४॥ VAVSAvi ·सः। प्रसूनयंतगृभयंतऽष्टावश्वासोनोरारहाणाः ॥ पुरुणिदुस्मोनिरिणातिजभैराद्रोचतेवन आविभावा । आदस्य॒वातोऽअनुवातिशोचिरस्तुर्नशामसुनामनुछ्न् । नयंरिपोनरपण्योग संतरेपणारेपर्यंति । अंधाऽ पश्यानदभन्नभिख्यानित्यासऽईप्रेतारोऽअरक्षन् ॥ १७ ॥ (१२२१११० ) मुहासरायऽएपपतिर्दन्निनऽहनस्व सुनःपदऽआ । उपधजतमद्रयोविधन्नित् ॥ सयोवृानुरांनरोदस्योःश्रवौमिरस्तिजीवीतसर्गः । प्रयासम्राणःशि श्रीतयोनौ ॥ आयःपुरंनामिणीमर्दीदे॒दत्यःकविन भन्यो नावा । सूरोनरुरुक्वान्छुतात्मा ॥ अभिद्विजन्मात्रीरौच नानिविश्वारजोसिशुशुचानोऽअस्थात् । होतायजिष्ठोऽअपांसधस्यै ॥ अयंसहोतायोद्विजन्माविश्वदुधेवार्याणिश्रव स्या । मोयोऽअस्मैसुतुकौदार्श ॥ १८ ॥ (११२१।११ ) पुरुत्वादाश्वान्याचेरिरग्नेतस्विदा । तोदस्यैवशरण sआमहस्य॑ ॥ व्यनिनऽस्यधुनिन महोपेचिदररुषः। कदाचनप्रजिगतोऽअदैवयोः ॥ सचंद्रोविमोमहोबार्धन्त मोदिवि । प्रत्तेऽअग्नेवनुपःस्याम ॥१९॥ (१।२१।१२) मित्रनयंशिम्यागोपुंगव्यवःस्वाध्योविदथै अप्सुजीर्जनन् । अरैजेतारोदसीपाज॑सागिरापतिप्रियंय॑जतंजनुपामवः ॥ यद्धत्यद्वापुरुमीहस्य॑सोमिनःप्रमित्रासोनदधिरेस्वाभुवः। (१२२१।१०) मह.सरायइतिपंचर्चस्यसूक्तस्पदीर्घतमाअग्निर्विराद् । (१०२१।११) पुरुत्वेतितृचस्यमुक्तस्यदीर्घतमाअमिरुणिक् । । (१।२१।१२).मिनयमितिनवर्षस्यसूक्तस्यदीर्घतमामित्रावरुणावाद्यायामिनोजगती। - ·अक्सं. मंडलं१ २२२ अनु.२१ अधुक्रतुविदतंगातुमचैतऽजतर्भुतंवृषणापुस्त्यांवतः ॥ आयाभूपक्षियोजन्मरोदस्योःमृवाच्यवृपणादक्षसेमहे । यदीमृतायुभयोयदर्वमहोत्रयाशियाचीयोऽअध्वरं । प्रसाक्षितिरसुरामहिमियऽस्तावानायुत्तमाघोपयोबृहत् । युदियोवृहुतोदक्षमा रंगांनधुर्युपैयुंजाथेऽअपः ॥महीऽअमहिनापारमृण्वयोरेणवस्तुज़ऽआसान्धेनवः । स्वर तिताऽईपुरतातिसूर्यमानिघुर्चऽउपसंस्तक्वीरिव ॥ २० ॥ आवामृतार्यकेशिनौरनूपतमित्यत्रवरुणगातुमर्चयः । अवरमासृजनपिन्तधियोयुवंवि'स्य॒मन्मनामिरज्यथः ॥ योवौयुःशशमानोहुदार्शतिकविताय तिमन्मुसाध नः । उपाहतंगर्छथोवीथोऽधरमच्छागिर्रःसुमतिंर्गतमस्मयू' ॥ युवायज्ञैःयमागोभिरंजतऽऋावानाम सोन प्रयुक्तिषु । भरतियांमन्मनासयतागिरोदृप्यतामनसारेवदाशाथे ॥ ऐपद्वयोदधायरेवशाधैन मायाभिरित तिमाहिन । नांद्यायोइभि तसिंधयोनर्देवत्वंपणयोना शुर्मघ' ॥ २१ ॥ ( १।२१।१३ ) युपंपस्राणिपीयसाप साथैयुयोरच्छिद्वामंतवोसर्गाः । अातिरतमzतानिविश्वऽतेनमिनावरुणासचेथे ॥ एतचनत्योविचिकेतदेपास त्योमंत्र:कविशुस्तऽर्यावान् । निरनिहंतिचतुरभिरुनोदैनिदोहप्रथमाऽअर्यन् ॥ अपादेतिपथमापद्धतीनांकस्त द्वौमित्रापरणाचिकेत । गर्भ[भारंभैरत्याचिदस्यऽकृतंपिपर्त्यतनितारीत् ॥ प्रतमित्परतारंकनीनापश्यामसिनो " (१२१०१३) युववाणीविसप्तर्षस्यसूतस्यदीपतमामित्रावरुणौत्रिष्टुम् ।

·हिनोतियायिदर्थसपर्यन्त्सरातहव्योमा पोनहोतो ॥ उताविक्षुमद्यास्वंधोगाव s आपश्चपीपयंतदेवीः । उतोनो s अस्यपूर्व्य - पतिर्दन्वीतंपातंपर्यसऽस्रियायाः ॥ २३ ॥ ( १२२१३१५ ) विष्णोर्नुकवीर्याणिप्रवौचयापार्थिवानिवि रिठाः । यस्योरपुत्रिविक्रमणेष्वधिक्षियंतिभुवनानिविश्वा ॥ प्रविष्णवेशूपमैतुमन्मगिरिक्षितऽउरुगायायवृष्णे । पनिपर्धमानं । अनवग्णाषिततावसनिमियंमत्रस्य॒वरुणस्यधाम ॥ अनश्वोजातोऽअनभीशुरर्वाकनिकदत्पतयदूर्ध्व सानुः । अचित्तंबाजुजुपुर्युनिःप्रमिधामवरुणेगृणतः ॥ आधेनवौमामतेयमवंतीब्रह्मप्रियपीपयन्सस्मिन्नूर्धन् । पित्वोभिक्षेतवयुनानिविद्वानासाविवासन्नदितिमुरुप्येत् ॥ आवामित्रावरुणाहुव्यदृष्टिनमसादेवायवसाववृत्यां । अस्माकंनमपृतनासुसह्याऽअस्माकंदृष्टिर्दिव्यासुपारा॥३॥ (१२२१११४) यजामहेवांमुहःसजोपाहव्येभिर्मित्रावरु शानमोभिः। घृतेश्रुतस्नुअधयामस्मेऽअध्वर्यवोनधीतिभिर्भरैति ॥ प्रस्तुतिर्वाधामनप्रयुक्तिरामिमित्रावरुणासुदू तिः । अनक्तियांविदथै पुहोतासुन्नयाँसूरिधूपणाविय॑क्षन् ॥ पीपायधनुरदितितायजनायमित्रावरुणाहवर्दे । । " (२२२९।१४) यजामहइतिचतुर्करचस्यसूकपदीर्घतमामित्रावरुणौत्रिष्टुप् । (१।२१।१५) विष्णोर्नुकमितिपऊर्चस्यसूतस्पदीर्घ रागाhिamsagri

·प्रसं.
मंडलं१
स.२.२
अनु.२१
॥१६॥
यदंदीर्घप्रयतंसधथुमेकोविममैत्रिभिरित्पदेभिः ॥ यस्यत्रीपूर्णामधुनापुदान्यक्षीयमाणाःस्व॒धयामदैति । यत्रि
धातुपृथिवीतद्यामेकौदाधारभुवनानिविश्वागतदस्यमियमभिपाथोऽअश्यांनरोयत्रदेव॒ययोमदति । उरुकमस्यसहिवं
धुरित्याविष्णो युदेपरमेमध्व॒ऽउत्सः ॥ तावांवास्तून्युश्मसिगमध्ययगायोभूरिशंगाऽअयासः । अनाहुतदुरुगायस्य
वृर्णःपरमपदमवभातिभूरि ॥ २४ ॥ (११२१०१३) प्रवःपातमधसोधियायतेमहेशूरायविणवेचार्चत । यासानुनि
पर्वतानामाभ्यामहस्तस्थतुरर्वतेवसाधुना ॥ येपमित्थासमरणशिवितोरिंद्राविष्णूसुतपा मुरुध्यति । यामा
यमतिधीयमानुमित्कशानोरस्तुरसनामुरुप्यर्थः ॥ ताऽईवतिमद्यस्यपौंस्यनिमातरानयतिरेतसेभुजे । दर्धातिपुत्रो
रंपरपितुर्नामतृतीयमधिरोचनेदिवः ॥ तत्तदिदस्यपास्यगृणीमसीनस्य॑त्रातुर्रयुकय॑मीदुर्पः । यापार्थिवानित्रुिभिरि ।
द्विगामभिरुरुकमिप्टोरुगायार्यजीवसे ॥ द्वेऽइदस्यक्रमणेस्वईशोभिख्यायमल्भरण्यति । तृतीय॑मस्यनकिरादधर्ष ,
तिवर्यश्चनपतयतःपतत्रिणःो तुभिःसाकंनयुतिंचनामभिश्चक्रंनाचंव्यतीरिवीविपत् । वृहच्छरीरोविमिमानुप्रार्फ
भिर्युवाकुमार प्रत्येत्याइव ॥ २५ ॥ ( ११२१।१७) भवामित्रोनशेव्यौघृतासुतिर्विभूतद्युम्न एवयाऽसुप्रथाः ।
(२२२१२१६ ) प्रवःपातमितिपळस्यसूकस्यदीर्घसमांआघांनातिरामिद्राविष्णूप्तस्तिमृणां विष्णुर्जगती। (१२२१६१७) भयां
मित्रइविपंचसंसूक्तस्यदीर्पतमाविष्णुर्जगती ।
॥१६॥

·अर्धातेविष्णोविदुचिदर्थ्यस्तोमा॑य॒ज्ञश्चराध्यौहुविष्म॑ता ॥ यःपुर्व्यायवेधसेनीयसेसुमानयेविणवेदाशति । योजातमस्यमहतोमहिनवत्सेदुश्नयोभियुज्यचिभ्य॑सत् ॥ तमुस्तोतारःपूर्वयाविदऽऋतस्यगर्भजनुपापिपर्तन । आसंजानंतोनामचिद्विवक्तनमहस्तैविष्णोसुमतिभजामहे ॥ तमस्यराजावरुणस्तमश्विनाक्रतुंसचंतमारुतस्यवेधसः । दाधारदामुत्तममहर्विदैव्रजंचविष्णुःसखियाँऽअपोर्तुते ॥ आयोविवायसुचायदैव्यऽइंद्रायविष्णुःसुकृतसुकृत्तरः। वेधाऽजिन्वत्रिषस्थ आर्यमृतस्यभागेयजमानमा जत् ॥ २६ ॥ (१।२२।१ ) अवोध्यग्निमऽउदेतिसूर्योव्यु पाचंद्रामायोऽअर्चिा। आयुक्षातामुश्विनायातवेरथंप्रासावीदे॒वःसविताजगत्पृथक् ॥ ययुंजाथेवृषणमश्विनारथ घृतेननोमधूनाक्षत्रर्मुक्षतं । अस्माकंब्रह्मपृतनासुजिन्यतंवयंधनाशूरसाताभजेमहि ॥ अर्यानिचक्रोमधुवाहनोरथों जीरा योऽशश्चिोर्यातुसुष्टुतः । त्रिवधुरोमघाविश्वसौभगःशंनआवक्षट्ठिपदेचतुष्पदे ॥ आनऽऊजैवहतमश्विना यसंग(मत्यानाकर्शयामिमिक्षतं । प्रायुस्तारिधनीरपासिमक्षतंसेतद्वेषोभवतंसचाभुर्वा । युवहुग जगतीषुधत्थोयु पविभुषनेणतः । गुगनिंगृपणायपञ्चवनस्पतीऽरचिनारयेयां ॥ युवहस्थोभिपजाभिपजेमिराहस्थोथ्याई राध्यमिः। गौतमनगरियजमायोया सुविष्मान्मनसादुदाश ॥२७॥ ॥ इतिद्वितीयाप्टकेद्वितीयोऽध्यायः॥२॥ (११५२१) पोfakfastramमापीर्षगाशचिनौजगत्ययेद्वेत्रिष्टुभौ ।

·मंडल ऋक्सं. अनु. २२ अ.२८.३ ॥१७॥ दशमाध्याये वर्गाः२७सूक्तानि २१ ऋचः १४३॥ त्यागः-मित्रावरुणाभ्यामिदं. ३ पूष्णइदं. ४ विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. मित्रावरुणा- भ्यामिदं. अश्विभ्यामिदं. ३ इंद्रायेदं. अगयइदं. मरुभ्यइद. इंद्रामिभ्यामिदं. वृहस्पतयइदं. विधेभ्योदेवेभ्यइदं.. अमयइदं. २६ समिद्धायामयइदं. तनूनपातइदं. नराशंसायेदं. इळायेदं. वहिपइदं. देवीभ्योद्वार्थ्यहदं. उपासानक्ताभ्यामिदं. देवीभ्यांहोतृभ्यांप्रचेतो- भ्यामिदं. सरखतीळाभारतीभ्यइदं. त्वष्ट्रइदं. वनम्पतयइदं. साहाकृतीभ्यइदं. इंद्रायेदं. आयइदं. ४३ मित्रायेदं. मित्रापरुणाभ्या- मिदं. १९ विप्णयइदं. ६ इंद्राविष्णुभ्यामिदं. ३ विष्णवइदं. ८ अश्विभ्यामिदं. ६ ॥ इतिद्वितीयेद्वितीयः ॥ २॥ घसूअंत्यानुष्टुप्प्रद्यावापंचद्यावापृथिवीयंतुजागतंतुतेहिकिमुश्रेष्ठःपळूनर्भिवंत्रिष्टुवंर्तमानोग्यधिकाश्यस्तुतिस्तु तृतीयापट्योजगत्यौयदकंदःसप्तोनास्यद्विपंचाशदल्पस्तवत्येतत्संशयोत्थापनप्रश्नपतिवाक्यान्यत्रप्रायेणंज्ञान मोक्षाक्षरप्रशंसाचपंचपादंसाकंजानीयद्गायत्रेयंसशिंक्सप्तार्धगर्भागौरीरितिजगत्यएतदंतंतुवैश्वदेवतस्याःस मुद्राइतिवाचःसमुद्र आपोक्षरंसाप्रस्तारपंक्तिःशकमयमितिशकधूमउक्षाणंपृश्निमितिसोमस्त्रयःकेशिनइत्यतिः सूर्योवायुश्चकेशिनश्चत्वारिवाग्याचइंद्रमित्रंसीयौद्वादशेतिसंवत्सरसंस्थैकालचक्रवर्णनैयस्तेसरस्वत्यैयझेनसा ध्येभ्यःपरानुष्टुप्सौरीपर्जन्याग्निदेवतापात्यासरस्वतेसूर्यायकियापंचोनासंघार्दस्तृतीयाद्ययुजोमरुतांपाक्यम । त्यस्तृचोगस्त्यस्यर्चशिष्टाइंद्रस्यैकादशीचमरुत्वास्त्विद्रोदेयता ॥३॥ ॥ - ·- हरिओम् ॥ (११२२२२) परुद्रापुरुमंतूंषुधादशस्थतनोवृषणाव॒भिष्टौ । दायरेक्र्णऽजीचथ्योघांप्रयत्स साधेऽअगाभिस्ती' ॥ कोयाँदाशत्सुमृतयेचिदुस्यैवसूयद्धेधेनमसापदेगोः । जिगतमस्मेरेवतीःपुरधीःकामुमेणेव मनसाचरता ॥ युक्तौ यांतीयापेरुर्विमध्येऽअगसोधार्यिपत्रः । उपयामवःशरणगमेयंशूरोनाज्मपतयदिरेवः। उपरतुतिरीचय्यमुरुप्यन्मामामिमेतत्रिणीविर्दुग्धा । मामामेधौदर्शतयश्चितोधाक्प्रयावद्धत्मनिसादतिक्षा । नागराधौमातृतमादासायदींसुसमुब्धमयाधुः । शिरोयदपत्रेतुनोवितक्षस्वयंदास उरोऽअसावपिग्ध ॥ दीर्घत मामामतेयो जुर्वान्दशमेयुगे । अपामधयतीनावलाभवतिसारथिः ॥ १॥ (१।२२।३) प्रद्याय॒ज्ञैःपृथिवीs तापर्धामहीस्तुपेविदथेषुप्रचेतसा । देवेभिर्येदेवपुत्रेसुदंससेत्याधियावाणिप्रभूपतः ॥ उतमन्येपितुरहोमो मातुर्मदिस्यतयस्तद्धीमभिः । सुरेतसापितराभूमचक्रतुरुरु जायाऽअमृतवरीमभिः ॥ तेसूनयःस्वप॑सःसुदंससो मुहीजुर्मातरांपूर्वपित्तये । स्थातुर्यसत्यंजर्गतश्चधर्मणिपुत्रस्यपाथःपदमईयाविनः तेमायिनोममिरेसुपचैतसो जामीसोनीमिथुनासमौकसा । नव्यनव्य॑तंतुमातन्वतेदिविसमुद्रेऽअंतःकवयःसुदीतयः ॥ तद्राधीऽअद्यसवि (१२२२१२) पसूरुद्राइतिपळर्चस्वसूकपदीर्घतमाअश्विनौत्रिष्टुपत्यानुष्टुप् । (१।२२।३ ) प्रद्यावायरितिपचर्चस्यसूक्तस्यदीर्घ- पमायावाधिण्योजगती । ।

·मंडलं
ऋक्सं.
अनु. २२
म.श्य.३
॥१८॥
तुर्वरेण्यंवयंदेवस्यप्रसवेर्मनामहे । अस्मभ्यैद्यावापृथिवीसुचेतुनारयिंधत्वसुमंतंशतग्विन ॥२॥ (१।२२।४)
तेहिद्यावापृथिवीविश्वशंभुवऽऋतावरीरजसोधारयत्कवी । सुजन्मनीधिपणेऽअंतरीयतेदे॒वोदेवीधर्मणासूर्यःशुचिः॥
उरुव्यर्चसामुहिनीऽअंसश्चापितामाताचभुवनानिरक्षतः । सुधृष्टमेवपुष्य नरोद॑सीपितायत्सीमभिरूपैरासयत्॥
सवर्हिःपुत्रःपित्रोःपवित्रवान्पुनातिधीरोभुवनानिमायर्या । धेनुंचपृश्निपभंसुरेतसंविश्वाहाशुकंपोऽअस्यदुक्षत.॥
अयंदेवार्नामपामपस्तमोयोजजानुरोदसीविश्वशंभुवा । वियोममेरेजसीसुक्रत्ययाजरैभिःस्कभनेभिःसानृचे ॥
तेनौगृणानेमहिनीमहिश्रवःक्षत्रंद्यावापृथिवीधासथोवृहत् । येनाभिकृष्टीस्तृतामविश्वहाँपनाय्यूमोजोऽअस्मेसर्मि
न्वतं ॥ ३॥ ( ११२२१५ ) किमुश्रेष्ठःकियविष्ठोनऽआर्जगुन्किमीयतेदूत्यै कद्यदूचिम । ननिदिमचमसंयोमहाकु
लोग्नेभ्रातर्दुणऽइद्भूतिमूदिम ॥ एकैचमसंचतुर्र कृणोतनतद्वौदेवाऽअंबुवंतनु आगमं । सौधन्वनायद्येवाकरिप्यर्थ
साकदेवैर्यज्ञियांसोभविष्यथ ॥ अग्निंदूतंप्रतियदवीतनावःकोरथऽजतेहकवः। धेनुःक|युवशाकाद्वातानि
भ्रातरवःकृत्व्यमसि ॥ चक्रयांसंऽऋभवस्तदंपृच्छतक्केदभृद्यस्यदूतोनऽआर्जगन् । यदावाख्यच्चमसांचतुरःकृताना
(१२२।४) तेहीतिपंचर्चस्यसूक्तस्यदीर्घतमाद्यावापृथिव्योजगती । (१२२२।५) किमुश्रेष्ठइतिचतुर्दशर्चस्यसूकस्पदीर्घतमानभवो
॥१८॥

·दित्त्वष्टाग्नास्वतन्यानजे ॥ हनामैनाँऽइतित्वष्टायदवीच्चमसंयदेवपानमनिदिपुः । अन्यानामानिकृण्वतेसुतेसची ऽअन्यरैनान्कन्या नामभिःस्परत् ॥ ४ ॥ इंद्रोहरीयुयुजेऽअश्विनार,बृहस्पतिर्विधरूपामुपाजत । ऋभुर्विन्यावा जौवाँऽअंगच्छतस्वपसोयज्ञियभागमैतन ॥ निश्चमणोगामरिणीतधीतिभिर्याजरतायुवशाताकृणोतन । सौधन्व नाऽअयादवमतक्षतयुक्त्यारथमुपदे॒वाँऽअयासन ॥ इदमुकंपित्तेत्यब्रवीत दंवाघापिवतामुंजनेजनं । सौधन्य नायद्वितन्नेवहर्यथतृतीयेपासर्वनेमादयाध्यै ॥ आपोभूयिष्ठाऽइत्येकोऽअब्रवीग्निभूयिष्ठऽइत्यन्योऽब्रवीत् । वधर्य तीबहुभ्यःप्रैकोऽअब्रवीदृतावदैतश्चमसाँऽअपिशत ॥ श्रोणामेकऽउदुकंगामाजतिमांसमेकःपिंशतिसूनयाभूतं । । आनिघुचःशकुदेकोऽअभित्किंस्वित्पुत्रेभ्यःपितराऽउपावतुः ॥५॥ उद्वत्स्वस्माऽअकृणोतनातृणनिवत्स्वपःस्व पुस्ययानरः । अगोह्यस्य॒यदस्तिनागृहेतवेदम॒भवोनानुगच्छथ ।। संमील्यय वनापर्यसर्पतवस्वित्तात्यापितरावs आसतुः । अर्शपतयःकरस्वऽआदर्दयःप्रावासोतस्माऽअब्रवीतन ॥ सुपुष्वांसऽऋभवस्तदंपृच्छतागौद्यकऽड्दनौ अबुधत् । श्वानवस्तोवोधयितारमब्रवीत्संवत्सरऽड्दमुद्याव्यख्यत ।। दिवायाँतिमरुतोभूम्याग्निरयंवातौऽअंतरि क्षेणयाति । अभियांतिवरुणःसमुद्रेयुष्माऽइच्छन्तःशवसोनपातः ॥ ६ ॥ (१४२२१६) मानौमित्रोवरुणोऽअर्य (२२२२६) मानोमित्रइतिद्वाविंशत्यूचस्वसूकस्यदीर्घतमाअश्वषिष्ठतृतीयापष्ठयोजगत्यौ। (अश्वस्तुत्याश्वोदेवता )।

·मंडलं?
१.२३.३
अनु.२२
॥१९॥
मायुरिनभुक्षामरुतःपरिख्यन् । यहाजिनौदेवजातस्युस प्रवक्ष्यामोविदथैवीयर्याणि ॥ यनिर्णिजारेक्सामा
तस्यरातिभीतांमुसतोनयति । सुपाडजोमेम्यद्विश्वरूपऽइंद्रापूष्णोःमियमप्यतिपार्थः ॥ एपच्छार्ग:पुरोऽअनया '
जिनापूष्णोभागोनीयतेविश्वदेव्यः । अभिप्रियंयत्पुरोळाशमवतात्वष्टेदैनसीश्रवसायजिन्वति ॥ यद्धविर्यमृतुशोदे
त्यानंत्रिर्मानुपाःपर्य_नयंति । अत्रापूष्णःप्रथमोभागऐतियशंदेवेभ्यःप्रतिवेदयन्नजः ॥ होताध्वर्युरावयाऽअग्नि
मिधोमायग्राभऽजुतशंस्तासुर्विप्रः । ते यशेनवरंकृतेनुर्विष्टेनवक्षणाऽआघृणध्वं ॥ ७ ॥ यूपत्रस्काऽतयेयूंपवाहा
शुपालंयेऽअश्वयूपायतक्षति । येचार्यतेपचनसंभरैत्युतोतेषामभिगूतिर्नऽइन्वतु ॥ उपप्रागात्सुमन्मैधायिमन्मदेवा
नामाशाऽउपवीतपृष्ठः । अन्य विमाऽनपयोमदंतिदेवानांपुष्टेचकृमासुबंधु ॥ यद्वाजिनोदामसंदानमवतोयाशीर्ष
प्यारशुनार रस्य । यापास्यप्रभृतमायेई तृणसर्वातातेऽअपिवेस्तु ॥ यदस्यऋषिपोमक्षिकाशयदास्वरीस्व
धितौरिप्तमस्ति । यद्धस्तयोःशमितुर्यन्नुखेपुसर्वातातेऽअर्पिदे॒वेवस्तु ॥ यदूर्वध्यमुदरस्यापयातिय आमस्यऋविषोग
धोऽअस्ति । सुकृतातच्छमितारःकृण्वंतूतमेपैश्तपाकैपचंतु ॥ ८ ॥ यत्तेगात्राग्निापच्यमानाभिशूलंनिहतस्या
बुधावति । मातभूम्यामागिन्मातॄणेपुदेवेभ्यस्तदुशन्यौरातमस्तु ५ येवाजिनपरिपक्ष्यतिपकंयऽईमाहुःमुरभिनिई
रेति । येचावतोमांसभक्षामुपासतऽउतोतेर्पामभिर्तिर्नऽइन्यतु ॥ यन्नीक्षणमास्पचैन्याऽउखायायापात्राणियप्णऽ
॥१९॥

·आसेर्चनानि । ऊष्मण्यापिधानाचरूणामंकाःसूनाःपरिभूषत्यश्च ॥ निक्रमणनिषदनं विवर्तनयञ्चपड़ीशमर्वतः । य चप्पीयञ्चंपासिंजघाससर्वातातेऽपिदेवेवस्तु ॥ मात्वाग्मिध्वनयीद्भूमगधिर्मोखाभ्राजैत्युभिर्विक्तजधिः । इष्टंवीत मभिगूर्तयपट्कृततंदे॒वासःमतगृभ्णत्यश्च ॥९॥ यदायवासऽउपस्तृणत्यधीवासंयाहिर॑ण्यान्यस्मै । संदानमर्वत पड़ीशफ्रियादेवेष्वामियंति ॥ यत्तेसादेमहंसाशूकृतस्यपापोवाकशयावातुतोद । सुचेवताविषोऽअध्व॒रेषुसर्वा तातेब्रह्मणासूदयामि ॥ चतुस्त्रिंशद्धाजिनौदेवबंधोक्रोरन्धस्य॒स्वधितिःसमेति । अछिद्रागात्रावयुनाकृणोलपरुष्प रुरनुपुष्याविशस्त । एकस्त्वष्टुरवस्याविशस्ताद्वायंतारांभवतस्तथऽऋतुः । यातेगात्राणामृतुधाकृणोमितातापिंडा नांमजुहोम्यग्नौ ॥ मात्वातपत्मिय आत्मापियंतमास्वधितिस्तन्वआतिष्ठिपत्ते । मातैगृभुर्रविशस्तातिहायछिद्रा गानाण्यसिनामिथूकः ॥ नवाएतन्नियसेनरिष्यसिदेवॉऽइदेषिपथिभिःसुगेभिः। हरीतयुजापतीअभूतामु स्थाद्वाजीधुरिरासंभस्य ॥ सुगव्यनोवाजीस्वभव्यपुंसःपुत्राँऽतविश्वापुपरपि । अनागास्त्वंनोऽअदितिःकृणोतुक्षत्रं नोऽअन्धौवनताहुविष्मान् ॥ १०॥ ( ११२२२७ ) यदकैदप्रथमंजायमानऽद्यन्त्समुद्रादुतवापुरीपात् । श्येनस्य पक्षाहरिणस्यैवाहूऽउपस्तुत्यमहिंज़ाततेऽअर्वन् ॥ यमे दत्तंत्रितऽएनमायुनगिंर्द्रऽएणप्रथमोऽअय॑तिष्ठत् । गंधर्वोs (२२२१७) यदकदइतित्रयोदशस्यसूकस्यदीर्घतमाअश्वखिष्टुप् ।

·ऋक्सं. अ.२१.३ अनु. २ ॥२०॥ अस्यरशनामगृभ्णात्सूरादश्चैवसोनिरंतष्ट ॥ असियमोऽअादित्योऽअवनसिवितोगुयेनतेन । असिसोमैनसम । मंडलं १ याविऍक्त आहुस्तेत्रीणिदिविवर्धनानि ॥ त्रीणितऽआहुर्दिविवंर्धनानित्रीण्यप्सुत्रीण्यंतःसमुद्रे । उतेवमेवरुणश्छ न्यातऽआहुःपरमंजनित्र ॥ हुमातैवाजिन्नवमार्जनानीमाशुफानांसनितुर्निधाना । अतिभद्रारशनाऽअप श्यमृतस्ययाऽअभिरक्षतिगोपाः ॥ ११ ॥ आत्मानंतमनसारादजानामवोदिवापतयतपतंग । शिरोऽअपश्यपुधि भिःसुगंभिररेणुभिर्जेहमानपतत्रि' । अत्रतिरूपमुत्तममपश्यंजिगीपमाणमिपऽआपदेगोः । यदातेमर्तोऽअनुभोग मानळादिवसि ऽओप॑धीरजीगः ॥ अनुत्वारोऽअनुमर्योऽअर्वन्ननुगावोनुभगःकनीनौ । अनुवाास्तव॑स॒ख्यमी युर देवाममिरेवीर्यते ॥ हिरण्यशृंगोयौऽअस्यपादामनौजवाऽअवरऽइंद्रऽआसीत् । देवाऽइदस्यहविरचमायन्योऽ अवतप्रथमोऽअध्यतिष्ठत् ॥ ईर्मीसःसिलिंकमध्यमासःसंशूर॑णासोदिव्यासोऽअत्याः । इंसाऽईवश्रेणिशोयतंतेय दाक्षिपुर्दिव्यमममाः ॥ १२ ॥ तवशरीरंपतयिष्यव॑न्तचिचयातऽइवध्रीमान् । तवशृंगाणिविष्ठितापुरुत्रा । रण्येपुज राणाचरंति ॥ उपप्रागाच्छसनवाज्यादेवीचामनसादीनिः । अजःपुरोनीयतेनाभिस्या पश्चात्कव ॥२०॥ योयंतिरेभाः ॥ उपमार्गात्पर्मयत्स॒धस्थमा अछापितरंमातरंच' । अद्यादेवान्जुष्टतमोहिगुम्याऽअधाशास्तेदाशु ·पेवार्याणि ॥ १३ ॥ ( ११२२३८ ) अस्यवामस्यपलितस्पृहोतुस्तस्य॒भ्रातामध्यमोऽअस्त्यश्नः । तृतीयोभ्राताघृतपृष्ठो ऽअस्यात्रापश्यविश्पर्तिसप्तपुत्रं ॥ सप्तद्युतिरथमेकचक्रमेकोऽअन्धोवहत्तिसप्तनामा । बिनाभिचक्रमजरमनुर्वयत्रे माविश्वाभुवनाधितस्थुः ॥ इमरथमधियेसप्ततस्थुःसप्तचक्रसप्तर्हित्यश्वाः । सप्तस्वसारोऽअभिसंनवतेयगवानि हितासप्तनाम ॥ कोर्ददर्शप्रथमंजायमानमस्य॒न्वंतंयदनुस्थाविभर्ति । भूम्याऽअसुरसंगात्माकस्वित्कोविद्वांसमुपंगा स्रष्टुंमेतत् ॥ पार्कःपृच्छामिमनसाविजानन्देवानामेनानिहितापदानि । वत्सेवष्कयेधिसप्ततंतून्विततिरेकवयऽओ तवा ॥ १४ ॥ अचिकित्वान्चिकितुपंश्चिदकवीन्पृच्छामिविनेनुनविद्वान् । वियस्तस्तंभपळिमारजस्य॒जस्यरूपे किमर्पिविदेक ॥ इहवीतुयऽईमुंगवेदास्यवामस्युनिहितंपदवेः । शीर्णःक्षीरंदुहतेगावोऽअस्थवनिवसानाऽउदुकं (१।२२।८)अस्यवामस्येतिद्विपंचाशहचस्यसूक्तस्यदीर्घतमाआद्यानामेकचत्वारिंशहचांविश्वेदेवास्तस्याःसमुद्राइत्यस्यावाक्समुद्राक्षरापः शकमयमित्यस्याःशफधूमसोमौत्रयःकेशिनइत्यस्याअमिसूर्यवायवो (केशिनइतिगुणः) चत्वारिवागित्यम्यावाक्इंद्रमित्रमितिद्वयोःसूर्यो द्वादशप्रधयेत्यस्याःकालचक्र (अनसंवत्सरसंस्थंकालचक्रवर्णन) यस्याइत्यस्याःसरखतीयज्ञेनेत्यस्याःसाध्या:समानमित्यस्याःसूर्यो (पर्ज न्यानीवा) दिव्यंसुपर्णमित्यस्या:सरस्खान (सूर्योवा) त्रिष्टुप् द्वादशीपंचदशीत्रयोविंशीएकोनविंशीपतिश्येकचत्वारिशीचजगत्याद्विच त्वारिंशीप्रस्तारपंक्तिःएकपंचाशदनुष्टुप् ।

·मंडलं१
म.२१.३
अनु.२२
॥२१॥
ऋक्सं. '' पदार्पः॥ मातापितरमृतऽआवभाजधीत्यग्रेम सासंहिजग्मे । साथीभरसुर्गभैरसानिर्विद्धानमस्वतऽइदुपयाकर्मी
युः ॥ युक्तामातासीद्धरिदक्षिणायाऽअतिष्ठद्गीवृजनीप्य॒तः । अमीमेद्वत्सोऽअनुगामपश्यद्विश्वरूप्यंत्रिषुयोजनेषु।।
तिम्रोमावस्त्रीन्पितन्बिभ्रदेकऽऊर्ध्वस्तस्थीनेमवग्लापयति । मुंत्रयतेदियोऽअमुप्यपृष्ठेविश्वविद्वाचमविश्वमिन्यां
॥ १५ ॥ द्वादशारंनहितजरायवर्तिचकंपरिधामृतस्य । आपुत्राऽअंग्नेमिथुनासोऽअसप्तशतानिविंशतिश्चत
स्थुः ॥ पंचपादपितरद्वादशाकृतिंदिवऽआहुःपरेऽअर्धपुरीपिण । अथेमेऽअन्यऽउपरेविचक्षणंसप्तचक्रेपळेरऽआहु
रपितं ॥ पंचारचक्रेपरिवर्तमानेतस्मिन्नातस्थु धनानिविश्वा । तस्यनाक्षस्तप्यतेभूरिभारःसनादेवनीयतेसनाभिः।।
सनैमिचक्रमजरंविधावृतऽउत्तानायांदशयुक्तावहति । सूर्यस्यचक्षुरजसैत्यांततस्मिन्नार्पिताभुव॑नानिविश्वा ॥ सार्क
जानौसप्तर्थमाहुरेकजंपळियमाऽऋपयोदेवजाऽइति । तेपामिष्टानिविहितानिधामशःस्थात्रेरैजतेविकृतानिरूपशः+
॥ १६ ॥ त्रियःसतीस्ताँउमेपुंसऽआहुःपश्यदक्षण्यान्नविचैतद्धः । कविर्यःपुत्रःसईमाचिकेतयस्ताविजानात्सपितु
पितासत् ।। अवापरणपुर एनावरेणपुदायत्संविनंतीगौरुदस्थात् । साकद्रीचीकंस्विद(परांगास्वित्सूतेनहियूथे
ऽअंतः ॥ अवापरणपितर्रयोऽस्थानुवेदंपरऽएनावरेणं. । कवीयमानःकऽहमयौचद्देवमनःकुतोऽअधिप्रजातं ।।
येऽअर्वाचस्ताँऽउपरांचऽआहुर्येपराचस्तोंऽऽअर्वाचऽआहुः । इंद्रश्चयाचक्रथुःसोमतानिधुरानयुक्तारज॑सोवहति ।।
॥२१॥

·द्वासुपूर्णासयुज़ासखायासमानक्षपरिपस्वजाते । तयोरन्यःपिपलवाद्वत्त्यनभन्नन्योऽअभिचाकशीति ॥ १७ ॥ यमुपर्णाऽअमृतस्यभागमनिमेपंविदामस्वरैति । इनोविश्वस्यभुवनस्यगोपाःसमाधीर पाकमत्राविवेश ॥ यस्मि न्युक्षेमध्वः सुपर्णानिविशंतेसुर्यतेचाधिविश्थे । तस्येदाहुःपिप्पलस्वातनोन्नशद्यःपितरनवेदं ॥ यहायत्रेऽअधि गायत्रमाहितत्रैष्टुंभावात्रैष्टुंभंनिरर्तक्षतायद्वाजगजगत्याहितपदंयऽइत्तद्विदुस्तेऽअमृतत्वमानशुः ॥ गायत्रेणप्रतिमि भीतेऽअर्कमर्केणसामत्रष्टुभेनयाका याकनवाकद्विपदाचर्तुप्पदाक्षरैणमिमतेसप्तवाणीः ॥जगतासिंधुदिव्यस्तभायद्रथं तरेसूर्यपर्यपश्यत् । गायत्रस्यसमिस्तिस्रऽआहुस्ततौमहापरिरिचेमहित्वा' ॥ १८ ॥ उपह्वयेसुदुघाँधेनुमेतांसुहस्तौ गोधुगुतदोहदेनां । श्रेष्ठसवंसवितासविपन्नोभीद्धोधर्मस्तदुपुप्रयोचं ॥ हिंकृण्वतीवसुपनीवसूनांवत्समिच्छंतीमनसा भ्यागात् । दुहामश्विभ्यांऽपयोऽअन्येयंसावर्धतामहुतेसौभगाय ॥ गौरमीमेदवत्समिपंतमूर्धा हिङ्घकृणोन्मात चाई। सूकाणधर्ममभिवावशानामिमातिमायुपर्यतेपोभिः ॥ अयंसर्शिक्तेयेनगौरभीतामिमातिमायुध्यसनाव धिचिता। साचित्तिभिर्निहिचकारमयविद्युद्भतीप्रतिवृत्रिमौहत ॥ अनछयेतुरगौतुजीवमेजद्भुवंमध्यऽआपस्त्या नां । जीवोमृतस्यचरतिस्वधाभिरमोमयेनासयोनिः ॥ १९ ॥ अपश्यंगोपामनिपद्यमानमाचपराचपुथिभिश्चरै तं । ससधीची सविपूचीर्वसौनाआवरीवर्तिभुवनेप्तः ॥ यऽईचकारनसोऽअस्यवैदृऽय दर्शहिरुगिन्नुतस्मात् ।

·५
क्सं.
अ.२अ.३
अनु.२२
॥२२॥
समातुर्योनापरिवीतोऽअंतर्वहुप्रजानितिमाविवेश ॥ द्यौमपिताजनितानाभिरवंधुममातापृथिवीमुहीयं । उत्तान मंडलं१
योश्चम्बो योनिरंतरत्रापितार्दुहितुर्गर्भमाधात् ॥ पृच्छामित्वापरमंतैपृथिव्याःपृच्छामियत्रभुवनस्यनाभिः । पृच्छा
मित्यावृष्णोऽअश्यस्यरेतःपृच्छामिवाचःपरमव्योम ॥ इयंवेदिःपरोऽअंतःपृथिव्याऽअय॑य॒ज्ञोभुवनस्य॒नाभिः । अयं
सोमोवृष्णोऽअवस्यरेतौब्रह्माययाचःपरमंव्योम ॥ २०॥ सप्ताधैगु भुवनस्यरेतीविष्णौस्तिष्ठतिदिशाविधर्मणि ।
तेधीतिभिर्मनसातेविपश्चितःपरिभुवःपरिभयंतिविश्वतः ॥ नविजानामियर्दिवेदमस्मिनिण्यःसंनद्धोमनसाचरामि।
युदामार्गन्प्रथमजाऽमृतस्यादिद्वाचोऽअनुवेभागमस्याः ॥ अपाङ्मा.तिस्वधागृभीतोमोमत्यैनासोनिः।।
ताशताविपूचीनावियतान्य१न्यंचिक्युर्ननिचिक्युरन्य' ॥ ऋचोऽअक्षरैपरमेव्योमन्यस्मिन्देवाऽअधिविश्वैनिपे ।
दुः। यस्तन्नवेदकिमुचाकरिष्यतियइत्तद्विदुस्तऽहमेसमासते ॥ सूयवसाद्भगवतीहिभूयाऽअोवयंभगवंतःस्याम ।
अद्धितृणमभ्येविश्वदानीपिवशुद्धमुदकमाचरती ॥ २१ ॥ गौरीमिमायसलिलानितक्षत्येकपदीद्विपदीसाचतुष्पदी।
अष्टापदीनवपदीवभूवुपीसहस्राक्षरापरमेच्योमन् ॥ तस्याःसमुद्राऽअधिविक्षरंतितेनजीवंतिदिशश्चतस्रः। ततःक्ष
रत्यक्षरंतद्विश्वमुपजीवति ॥ शकमयधूममारादपश्यविपूवापरऽएनावरेण । उक्षाणनिमपर्चतवीरास्तानिधर्माणि
प्रथमान्यासन् ॥ त्रय:केगिर्नऽऋतुथाविचक्षतेसंवत्सरेवपतऽएकएपां । विश्वमेकोऽअभिचष्टेशचीभिर्धाजिरेकस्यद ।
॥२२॥

·दृशेनरूपं ॥ चत्वारिवापरिमितापुदानितानिविदुर्ब्राह्मणायेमनीपिणः । गुहात्रीणिनिहितानेंगयंतितुरीयवाची मनुव्वदंति ॥ इंमित्रवरुणम॒ग्निर्माहुरथोंदिव्यःससुपर्णोगरुत्मान् । एकसद्विविहुधादित्य॒ग्निंयममातरिश्चान माहुः ॥ २२ ॥ कृष्णनिया हर्रयःसुपर्णाऽअपोवानादिवमुत्पतति । तऽआव॑वृत्रन्सदनाहतस्यादिद्धृतेनपृथिवी व्युद्यते ॥ द्वादशधयश्चक्रमेकंत्रीणिनभ्यानिकऽतच्चिकेत । तसिन्साकंत्रिंशतानशंकवौर्पिता:पुष्टिर्नचलाचला सः॥ यस्तेस्तनःशशयोयोमयोभूपेनविश्वापुष्यसिवार्याणि । योरत्नधासुविद्यःसुदवःसरस्वतितमिहधातवेकः ॥ यज्ञेन॑य॒ज्ञमयजंतदेवास्तानिधर्माणिप्रथमान्यांसन् । तेहुनाकैमहिमानःसचंतयत्रपूर्वसाध्याःसंतिदेवाः ॥ समान मेतदुकमुच्चैत्यवचाहभिः । भूमिपर्जन्याजिन्वतिदिवजिन्वंत्य॒ग्नयः ॥ दिव्यंसुपर्णायसंवृहतमपांगभेदर्शतमोपंधी नां । अभी तोवृष्टिभिस्तर्पयतसरस्वतमर्वसेजोहवीमि ॥ २३ ॥ (१२२३।१ ) काशुभासर्वयसःसनीळा:समान्या मुरुतःसंमिमिक्षुः । कयामतीकुतऽएतासऽएतेचैतिशुष्मवृषणोवसूया ॥ कस्य॒ब्रह्माणिजुजुपुर्युवानःकोऽअध्वरेमरु तआववर्त । श्येनॉऽध तोऽअंतरिक्षेकेनमहामनसारीरमाम ॥ कुतस्त्वमिद्रुमाहिनःसन्नेकौयासिसत्पतेकिंतऽ ( ११२३३१) कयाशुभेतिपंचदशर्चस्यसूक्तस्यतृतीयाद्ययुगृचामेकादशीवानांमरुतःत्रयोदश्यादितिसृणामगस्त्यःशिष्टानामिंद्रमापिः सर्वसूफस्यमरुत्वानिंद्रोदेववानिटुप्छंदः।

·TA
मंडलं?
ऋक्सं.
अनु. २३
अ.२अ.३
॥२३॥
इत्था। संपृच्छसेसमराणःशुभानर्योचेस्तन्नौहरिवोयत्तेऽअस्मे ॥ ब्रह्माणिमेमतयःशंसुतासःशुष्मइयर्तिप्रभृतोमेऽअ
द्रिः। आशासतप्रतिहर्यत्युक्थेमाहरीवहतस्तानोऽअच्छ ॥ अौव्यमैतभिर्युज़ानाःस्वक्षेत्रभिस्तन्वं शुभमानाः ।
महौभिरेताऽउपयुज्महेन्चिंद्रवधामनुहिनौवभूर्थ ॥ २४ ॥ कस्यावौमरुतःस्वधासीद्यन्मामेकसमधत्ताहिहत्यै ।
,' अहंाग्रस्तविपस्तुविष्मान्विश्वस्य॒शवोरनमंयधनः ॥ भूरिचकर्थयुज्यभिरस्मेसमानेभिपभपास्यभिः । भूरीणि
हिफूणामाशनिसेंद्रुकामरुतोयदर्शाम ॥ वर्षीयुमरुतऽइंद्वियेणस्वेनभामैनतविपोबभूवान् । अहमेतामनवेवि
श्वश्चैद्राःसुगाऽअपश्चैकरवज्रवाहुः ॥ अनुत्तमातैमघवन्नर्नुिनत्यावाँऽअस्तिदेवताविदानः। नजाय॑मानोनतिनजा
तोयानिफरिप्याकृणुहिमवृद्ध ॥ एकस्यचिन्मेवभ्यस्त्वोजोयानुर्दधृप्वाणवैमनीपा । अहंद्युयोर्मरुतोविदानो
यानिच्यवमिंद्रुइदीशऽपपां ॥ २५ ॥ अमैदन्मामरुतःस्तोमोऽअत्यन्मनरःश्रुत्यंब्रह्मचक्र । इंद्रायवृष्णेसुमखायम
यंसख्येसांयस्तन्वैतनूभिः॥ एवेदेतेप्रतिमारोचमानाऽअनैद्यःश्रवऽएपोदधानाः । संचक्ष्यामरुतश्चंद्रवर्णाऽअच्छौ
तमेछुदाथाचनूनं' ॥ कोन्यत्रमरुतोमामहेवःप्रांतनुसखीऽरच्छासखायः । मन्मानिचित्राऽअपिवातयताएषांभू
तुनर्वेदामऽनुतानां ॥ आय(वुस्याहुवसेनकारुरस्मान्चक्रेमान्यस्यमेधा। ओवर्तमरुतोविप्रमच्छेमाब्रह्माणिजरिता
॥२३॥

·॥
॥
वोऽअर्चत् ॥ एषवःस्तोमोमरुतऽयंगीमौदार्यस्यमान्यस्यकारोः । एपायांसीष्टतन्वयांविद्यामेपंजनजीरदानुं ॥ ।
॥ २६ ॥ इतिद्वितीयाष्टकेतृतीयोऽध्यायः॥३॥
.
एकादशाध्याये वर्गाः २६ सूक्तानि ८ ऋचः १३२ ॥ त्यागः।। अश्विभ्यामिदं. ६ द्यावापृथिवीभ्यामिदं.१० ऋभुभ्यददं. १४ अश्वायेदं.
३५ विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. ११ वाक्समुद्राक्षरोधइद( वागयइतिवा ). शकधूमसोमाभ्यामिदं. केश्यमिसूर्यवायुभ्यइदं. वाचइदं.
सूर्यायेदं. २ कालचकायेदं. सरखत्याइदं. साध्येभ्यइदं. पर्जन्याग्निभ्यामिदं. सरखतइदं.मरुत्वत. इंद्रायेदं.१५॥इतिद्वितीयेतृतीयः ॥३॥
तन्न्यगस्त्योमारुतंहिद्वित्रिष्टुवंतमित्रावरुणयोदीक्षितयोरुवंशीमप्सरसंदृष्ट्वावासतीवरेकुंभेरेतोपतत्ततोगस्त्यय
सिष्ठावजायेतांसहस्रमेकादशायेंद्रीयज्ञायज्ञादशत्रित्रिष्टुवंतमहोप्टौद्वितीयाविराननूनपंचागस्त्येवेंद्रेहविपिम
रुतामुद्यतइंद्रागस्त्ययोःसंवादऐंद्रस्तत्राघातृतीयाचेंद्रवाक्यचतुर्थीचादौबृहतीतिम्रोनुष्टुभ प्रतिवःपण्मारुतं
तुंचतस्रात्यामरुत्वतीयांश्चित्रस्तृचंगायत्रंगायत्सप्तोनात्वंराजादर्शमत्सिपळानुष्टुभंतुत्रिष्टुवंतत्वाद्यास्कंधोग्री
यी|मत्सिनआचर्पणिमाःपंचयद्धस्यापूर्वीःपजायापत्योर्लोपामुद्रायाअगस्त्यस्यचव्यूचाभ्यौरत्यर्थसंवादश्रु
त्वांतेवासीब्रह्मचार्यत्येवृहत्यादीअपश्यधुवोर्दशान्धिनंवैकदुनवाभूदिदमष्टौपष्टयंत्येत्रिष्टुभौतयुंजाथांपट् ॥४॥

·अक्सं. म.२.४ अनु.२३ ॥२४॥ हरि ओम् ॥ (२२२२) तनुयोचामरभसायजन्मनेपूर्वमहित्वपभस्यकेतवे । ऐधेवयामन्मरुतस्तुविप्वणो मंडलं? युधेशकास्तविषार्णिकर्तन ॥ नित्यंनसूनुमधुविभ्रतऽउपक्रीकैतिकीळाविदर्थेषुष्ययः । नक्षतिरुद्राऽअवसानमुस्वि ननर्म(तिस्वर्तवसोहयिष्कृत ॥ यस्माऽऊर्मासोऽअमृताअसतरायस्पोपैचहुविाददाशुपै । उक्षत्यस्मैमुरुतौहिताs ईवपुरूरजॉसिपय॑सामयोभुवः ॥ आयेरजासितविपीभिरयतप्रयऽपवासःस्वर्यतासोऽअधजन् । भयतेविश्वाभयंना निहुाचित्रोवोयामःप्रयतास्युष्टि ॥ यत्त्येपयामानुदयतपर्वतान्दियो|पृष्ठनोऽअचुच्ययुः । विश्वोवोऽअज्मन्भ यतेवनस्पतीरथीयंतीयप्रजिहीतऽओपंधिः ॥१॥ यूयं उग्रामरुतःसुचेतुनारिष्टयामाःसुमतिपिपर्तन । यत्रायोदि द्युदर्दतिक्रिविदंतीरिणार्तिपश्वःसुधितेवबर्हणा ॥ मस्तभदैप्णाऽअनवधराधसोलातृणासौविदथैपुसुष्टुताः । अचे त्यमदिरस्य॑पीतयेविदुर्वीरस्य॑प्रथमानिपौंस्या ॥ शुतर्भुजिभिस्तमभिर्दुतेपात्पू रक्षतामरुतोयमावत । जनयम । प्रास्तवसोविरप्शिनःपाथनाशंसात्तनयस्यपुष्टिषु ॥ विश्वानिभद्रामरुतोरथैपुवोमिथुस्पृध्यैवतविपाण्याहिता । अंसे । प्वावाप्रपंथेपुरादयोक्षौवश्चक्रासमयायिावृते ॥ भूरीणिभद्रानयेपुवाहुपुवक्षःसुरुक्मारंभसासौऽअंजयः । असेष्वे । ॥२४॥ ता:पवि'क्षुराऽअधिययोनपक्षान्व्यनुनियोधिरे,॥ २ ॥ मुहांतोमह्नाविभ्यो विर्भूतयोदूरदृशोयेदिव्याऽईवस्तृभिः। ( ११२३१२) तभुवोचामेतिपंचदशस्वसूक्तम्यमैगावरुणिरगस्त्योमरुतोजगसंत्येद्वेत्रिष्टुभो ।

·मंद्राःसुजिह्वाःस्वारतार आसभिःसंमिश्लाऽइंद्रेमुरुतःपरिष्टुभः ॥ तःसुजातामरुतोमहित्वनंदीर्घौदात्रमदितेरि वनृतं । इंद्रश्चनत्यज॑साविटुंणातितजनाययस्मैसुकृतेऽअराध्वं ॥ तद्वौजामित्वमरुतःपरैयुगेपुरूयच्छंसममृतासऽआ वत । अयाधियामनवेश्रुष्टिमाव्यासाकंनरौदंसनैराचिकित्रिरे ॥ ये दीर्घमरुतःशूशामयुप्माकैनपरीणसातुरासः। आयत्ततर्नन्वृजनेजनास एभिर्यज्ञेभिस्तदुभीष्टिमश्यां ॥ एपवःस्तोमोमरुतइयंगीमीदार्यस्यमान्यस्य॑कारोः । एपायो सीष्टतन्वयांविद्यामेषजनजीरदानुं ॥ ३ ।। ( १।२३।३ ) सहनेतऽइंद्रोतयौनःसहस्रमिपोहरिवोगूर्ततमाः । सह भ्ररायोमादयध्यैसहनिणऽउपनोयतुवाजाः ॥ आनोवोभिर्मरुतोयांत्वच्छाज्येष्ठेभिर्वावृहर्दिवैःसुमायाः । अध्यदेपां नियुतःपरमा:समुद्रस्यचिद्धनयतपारे' ॥ मम्यक्षयेपुसुधिताघृताचीहिर॑ण्यनिर्णिगुपरानऽऋष्टिः । गुहाचरतीमर्नु पोनयोपासभावंतीवियैवसंवाक् ॥ पराशुभ्राऽअयासौयव्यासाधारण्येवमुरुतौमिमिक्षुः । नरोदसीऽअपनुदंत घोराजुपंतवृधसख्यायदेवाः ॥ जोपद्यीभसुर्यासचध्यविपिंतस्तुकारोदसीनृमाः । आसूर्येव विधुतोरथगात्त्वेपन तीकान सोनेत्या' ॥ ४॥ आस्थापयंतयुवतियुवानःशुभेनिमिश्लांविदर्थेषुपुत्रां । अर्कोयद्वौमरुतोहुविष्मान्गायदा थसुतसोमोदुवस्यन् ॥ प्रतविवक्मिवक्म्योयऽपामरुतामहिमासत्योऽअस्ति । सचायींवृषमणाऽअहंयुःस्थिरा (१२२३३३) सहस्रतइत्येकादशर्चस्यसूक्तस्यअगस्त्योमरुतंआद्यायाइंद्रस्रिष्टुप् ।

·Ik
ऋक्सं.
अ.२.४
अनु. २३
॥२५॥
चिजनीवेहतेसुभागाः ॥ पांतिमित्रावरुणायद्याच्चयतईमर्यमोऽअप्रशस्तान् । उतच्ययतेऽअच्युताधुवाणिवावृधs 1, मंडलं १
ईमरुतोदातवारः॥ नहींनुवोमरुतोऽअंत्य॒स्मेऽआरााच्चिच्छवसोऽअंतमापुः तेधृप्णुनाशर्वसाशूशुषांसोर्णोनद्वेषोध
पतापरिपुः ॥ ययमाद्रस्यप्रेष्ठाययंश्वोवोचेमहिसमर्ये । वयंपुरामहिंचनोऽअनघून्तन्नऽऋभुक्षानरामर्नुष्यात् ॥ एप
वःस्तोमोमरुतऽड्यंगीीार्यस्यमान्यस्य॑कारोः । एपायासीष्टतन्वयांविद्यामपंवृजनजीरदान ॥ ५ ॥ (११२३१४)
यज्ञाय॑ज्ञावासमनातुर्वणिर्धियधियंवोदेवयाऽउदधिध्वे । आयोर्वाचःसुवितायरोदस्योर्मुहेववृत्यामवसेसुदृक्तिभिः॥
यत्रासोनयेस्वजाःस्वतवसऽइपस्वरभिजायतधूतयः । सहुनियासोऽअपांनोर्मर्यऽआसागावोवंद्यासोनोक्षणः ॥ सोमा
सोनयेसुतास्तृप्तांशवोहत्सुपीतासौदुवोनासते । ऐंपामसैपुरंभिणीवरार हस्तैपुरवादिश्चकृतिश्चसंदधे ॥ अवस्वयु
कादिवऽआवृाययुरमाःकर्शयाचोदतत्मनो । अरेणवस्तुविजाताऽअचुच्यवुईहानिचिन्मरुतोभ्राज॑दृष्टयः ॥
कोवोतमरुतऽऋप्टिविद्युतोरेजतित्मनाहन्वैवजिह्वा । धन्यच्युतऽड्पांनयामनिपुरुप्रैपोऽअहन्यो नैतशः ॥ ६ ॥
क्वस्विदस्यरजसोमहस्परंकावरमरुतोयस्मिन्नायुय । यच्यावर्यथविथुरेवसंहितव्यद्रिणापतथत्वेपमर्णव' ॥ सातिर्न
वोमवतीस्वर्वतीत्वेषाविपाकामरुतःपिपिप्वती । भद्रावोरातिःणतोनदक्षिणापृथुजीऽअसुर्येवजंजती ॥ प्रतिष्टो
( १।२३।४) यज्ञायज्ञेतिदशर्चस्वसूक्तस्यअगस्त्योमरुतोजगतीअंत्यास्तिस्रस्रिष्टुभः ।
॥२५॥

·भंतिसिंधवाविन्योयदुधियांवाचमुदीरयति । अवस्मयंतविद्युतःपृथिव्यायदोघृतमरुतःमुष्णुपंत ॥ अद्भूतपृश्निर्म हुतेरायत्येपमयासामुरुतामनीकं । तेसैप्सरासौजनयंताभ्युमादित्स्वधामिपिरांपर्यपश्यन् ॥ एषवःस्तोमौमरुतऽ यंगीमीदार्यस्यमान्यस्वकारोः । एपायोसीटतन्वैवयांविद्यामपंचूजनजीरदान ॥ ७॥ (१२२३१५ ) महश्चित्त्वमिंद्र यताएतान्महचिदसित्यजसोवरूता । सनौवेधोमुरुतांचिकित्वान्त्सुम्नानुप्तवहिप्रेष्ठौ ॥ अयुज्रन्तऽइंद्रविश्वक टीवदानासोनिषिधौमर्त्यत्रा । मरुतापृत्सुतिहाँसमानास्वर्मीहस्यप्रधनस्यसातौ' ॥ अम्युक्साइंद्रऋष्टिरस्मेसने म्यम्मुरुतौजुनंति । अग्निश्चिद्धिातसे शुक्कानापोनद्वीपंदर्धतिप्रयासि ॥ त्वंतूनऽइंद्रुतरयिंदाऽओजिष्ठयादक्षि णयेवराति । स्तुतश्चयास्तेचक तवायोःस्तनमध्वःपीपयंतवाजैः ॥ त्वेरायऽइंद्रतोशर्तमाःप्रणेतारःकस्यचिद्दतायो। तेपुणौमरुतोमूळयंतुयेस्मापुरागातूयंतीयदे॒वाः ॥ ८ ॥ प्रति॒िप्रयोहीद्रमीडपोनृन्महापार्थिवेसर्दनेयतस्व । अधयर्दै पांपृथुवुनासऽएतास्तीर्थेनार्य पौस्यानितस्थुः ॥ प्रतिधोराणामेतानामयासामरुतांशृण्वआयतामुपब्दिः । येम त्यपृतनायतमूमैनणावानप॒तय॑तसर्गः ॥ त्वंमानेभ्यऽइंद्रविश्वजन्यारामुरुद्भिःशुरुधोगोऽअंग्राः । स्तवानेभिःस्तव (११२३१५) महश्चिदित्यष्टर्चम्यसूकम्यअगस्त्यइंद्रनिटुद्वितीयाविराट् ।

·ऋक्सं. मंडलं? अनु. २३ ॥२६॥ सेदेववैविद्यामेषजनजीरदानुं ॥९॥ (१।२३।६ ) ननूनमस्तिनोश्यःकस्तद्वैयदद्भुतं । अन्यस्यचित्तमभिस चरेण्यमुताधीविनश्यति ॥ किंनऽइंद्रजिघांससिभ्रातरोमरुतस्तव । तेभिःकल्पस्वसाधुयामानःसमरणेवधीः ॥ किनौभ्रातरगस्त्यससासन्नतिमन्यसे । यद्माहितेयधामनोस्मभ्युमिन्नत्सिसि॥ अरैकृण्वंतुवेदिंसमुग्निर्मिधतांपुरः । तत्रामृतस्यचेतनयतेतनवावहै ॥ त्वमौशिपेपसुपते॒वसूनांत्वमित्राणामित्रपते॒धेष्ठः । इंद्रुत्वंमुरुद्भिःसंर्वदुस्वाधप्रा शानऽस्तुथाहुवीपि ॥ १० ॥ (११२३१७) प्रतिवएनानम॑साहमैमिसूक्के भिक्षेसुमतिंतुराणां । रराणामरुतो वैद्याभिनिहळौधत्तविर्मुचध्यमान् ॥ एपःस्तोमोमरुतोनमस्वान्हृदातृष्टोमनसाधायिदेवाः । उपेमार्यातमनसाजु पाणायूयंहिष्ठानमसऽइद्धासः ॥ स्तुतासौनोमुरुतौमूळयंतूतस्तुतोमघवाशंभविष्ठः । ऊनिःसंतुकोम्यायनान्यहाँ निश्मिरुतोजिगीषा ॥ अस्माहतविषादीपमाणऽइंद्रागियामरुतोरेज॑मानः । युप्मयहुव्यानिर्शितान्यासन्ता न्यारेचकृमामृळतानः ॥ येनमानासश्चितयतऽजनाव्युष्टिपुशवसाशश्व॑तीनां । सनोमरुद्भिर्युपश्रवोधाजग्रऽजने भिःस्थऽपिरःसहोदाः ॥ वहींसहीयसोनन्भ,मरुद्भिरवयातहेळाः । सुप्रकेतेभिःसासहिर्दधानोविद्यामेपंधुजनै (१२२३६६) ननूनमितिपंचर्चस्वसूक्तम्यप्रथमतृतीयचतुर्थीनामृचामिंद्रोगस्त्योद्वितीयापंचम्योरगस्त्यमापिरिंद्रोदेवताआद्यावृहतीतत सिमोनु त्यात्रिष्टुप् । (१२२३१७.) प्रतियइतिपळर्चस्वसूक्तस्यअगस्त्योमरुतःअत्यानांचवसृणामरुत्वानिंद्रबिष्टुप् । ॥२६॥ Voca ·जीरदान ॥ ११ ॥ (२२३८) चित्रोवोस्तुयामश्चिवऽकृतीसुदानवः । मरुतोऽहिमानवः ॥ आरसार्वःसु दानयोमरतऽजतीशः । आरेऽअश्मायमर्यथ ॥ तृणंस्कंदस्पनुविशःपरियुंक्तसुदानवः । ऊन्निकर्तजीवसे ॥ १२॥ ( ११२३।९) गायत्सामनभन्यायथावरचीमतावृधानस्वर्वत् । गार्योधनवौचहिप्यदधाऽआयत्सझा , दिव्यंविासान् ।। अर्घद्वपापभिःस्वेर्दुहन्यै गोनानोऽअतियर्जुगुर्यात् । प्रमैयुमनांगूतहोताभरतमोमिथुना यज॑त्रः ॥ नक्षुद्धोतापरिसप्तमितायन्भरगर्भमाशरदःपृथिव्याः । दोनयमानोरुवगौरततोनरोदसीचरद्वा ।' * ॥ ताफर्पितरास्मप्रच्यालानिदेययंतौभरते । जुजौपदिंद्रौदमपर्चानासत्येवसुरम्यौरथेष्ठाः ॥ तमुष्टुहीं,योह सत्यायःशूरोमघवायोरथेष्ठाः । प्रतीचश्चिद्योधीयान्वृषण्वान्यश्चित्तमसोविहुंता' ॥ १३ ॥ प्रयदित्यामहिना नृभ्योऽअस्त्यररोदसीकस्य नास्मै । संविव्यऽइंद्रौवजनभूमाभतिस्वधावाऽओपुशमिवद्या' । समत्सुत्वाशूरसता मुराणप्रतिमपरितंसयध्यै । स॒जोपमऽइंद्रुमदेक्षोणी:सूरिंचियेऽअनुमतिवाः ॥ एवाहितेशंसवनासमुद्रा ) पोयतंऽआसुमदैतिदेवीः । विश्वातऽअनुजोप्याभूगौःसूरीऽश्चिद्यदिधिपायेजिनान् ॥ अामयासुपखायऽएन स्वमिष्टयौनरांनशंसः । असुद्यर्थानऽइंद्रौवंदनेष्ठास्तुरोनकर्मनयमानऽउक्था ॥ विष्र्धसोनुरांनशंसरस्माकोसदि (११२३३८) चित्रोवइतितपस्यागस्त्योमगतोगायत्री । (१२२३९) गायत्सामेविषयोदशर्चस्पसूतस्यअगस्त्य इंद्रसिधुम् ।

·ऋक्सं.
मंडलं१
अ.२३४
अनु.२३
॥२७||
द्वोवज्रहस्तः । मित्रायुवोनपूर्पतिंसुशिष्टीमध्यायुवऽउपशिक्षतियज्ञैः ॥ १४ ॥ यज्ञोहिमेंकश्चिद्दुधमुहुराणश्चिन्म
नसापरीयन् । तीर्थेनाच्छातातृाणमोकौदीर्घानसिधमाकृणोत्यध्या । मोपूर्णऽइंद्रात्रपृत्सुद्देवैरस्तिहिप्मातेशुष्मिन्न ।
व्याः । मुहश्चिद्यस्यमीडपोयव्याहविष्म॑तोमुरुतोवंदतेगी: ॥ एषःस्तोम॑ऽइंद्रुतुभ्य॑मस्मेऽएते गातुंहरिपोविदोनः ।
आनौववृत्याःसुवितार्यदेवविद्यामेपंयुजनजीरदानुं ॥ १५ ॥ (१।२३।१०) त्वराजेंद्रयेचदेवारक्षानन्यायसुरत्वम्
स्मान् । त्वंसत्पतिर्मघानस्तस्य॒स्त्वंसत्योयसवानःसहोदाः ॥ दनोविशऽइंद्रमृधवाचःसृप्तयत्पुरःशर्मशारदीर्दत् ।
ऋणोरपोऽअनद्यार्णायूनेत्रपुरुकुत्सायरंधीः ॥ अज़ावृतऽइंद्रशूरपली-चयेभिःपुरुहूतनूनं । रक्षोऽअग्निमशुपं
तूर्ययाणसिंहोनदमे॒ऽअपौसिवस्तौः ॥ शेषन्नुतऽईद्रुसस्मिन्योनौमस्तियेपीरवस्यमहा । सृजदास्यव्यापागास्ति
छुद्धरीधृप्तामृष्ट्वाजान् ॥ यहुकुत्समिंद्रुयस्मिन्चाकन्स्यूमन्यूऽग्नावातस्या । प्रसूरश्चकंपृहताभीकेभिस्पृधों
यासिपुद्वज्रवाहुः ॥ १६ ॥ जघन्वाँऽइंद्रमिनेरून्चोदप्रवृद्धोहरिवोऽअदाशुन् । प्रयेपश्यन्नर्यमणंसचायोस्त्वयाशूर्ता
वहमानाऽअपत्यं ॥ रपत्कविरिद्रार्कसातीक्षादासायोपचहणींकः । करत्तिस्रोमघवादानुचित्रानिदुर्योणेकुर्यवाचम
धिवेत् ॥ सनातातऽइंद्रनव्याऽआगुःसहोनभोवरणायपूर्वीः । भिनत्पुरोनमिदोऽअदैवीनुनमोवधुरदेवस्यपीयोः ॥
(०२३३१०) त्वंराजेविदार्चपसूक्तस्यअगस्त्यइंद्रबिष्टुप् ।
॥२७॥

·त्वंधुनिरिंद्रुधुनिमतीणोपःसीरानम्रर्वतीः । प्रयत्समुद्रमतिशूरपपिपारातुर्वशयर्दुस्वस्ति' ॥ त्वमस्मार्कमिंद्रधि श्वस्याऽअट्रकतमोनुरां पाता । सनोविश्वासांस्पृधांसहोदाविद्यामेपंधुजनंजीरदानुं ॥ १७ ॥ (२२॥११ ) म त्स्यपायितमहःपात्रस्येवहरिवोमत्सरोमदः । वृपतिवृष्णऽइंदुर्वाजीसहस्रसातमः ॥ आनस्तेगंतुमत्सरोवपामदोवरे ण्यः । सहावाँऽइंद्रसानसिपृतनापाळमर्त्यः ॥ त्वंहिशूरःसनिताचोदयोम पोरथ । सहावांदस्युंमतमोपःपानशो चिो ॥ मुपायसूर्यकवेचक्रमीशानऽओज॑सा । वहशुष्णायवधंकुत्सवातस्याश्वैः ॥ शुष्मितमोहितेमदोद्युम्निन्तमा तक्रतुः । त्रघ्नावरिवोविदामंसीष्ठाऽअवसातमः ॥ यथापूर्वेभ्योजरितृभ्य॑ऽइंद्रुमर्यऽड्वापोनतृप्यतेवभूर्थ । ता मनुत्वानिविदैजोहवीमिविद्यामेषजनजीरदानुं ॥ १८॥ ( ११२३३१२ ) मसिनोवस्यइष्टयऽइंद्रमिंदोवृपाविंश । घायाणऽइन्यसिशत्रुमतिनविदसि ॥ तस्मिन्नाशयागिरोयऽएकश्चर्षणीनां । अनुस्वधायमुप्यतेययनचर्केपट्टा॥ यस्यविश्वानिहस्तयोःपंचक्षितीनांवसु । स्पाशयस्वयोऽअस्मधुग्दिव्येवाशनिर्जहि ॥ असुन्वंतंसमंजहिदूणाशयोनते मयः । अस्मभ्य॑मस्य॒वेदनंदुद्धिसूरिश्चिदोहते ॥ आयोयस्यद्विवर्हसोर्केघुसानुपगसत् । आजाविंद्रस्येंदोपावोवाजेषु (११२३३११) मत्स्यपायीतिपळर्चस्यसूक्तस्यअगस्त्यइंद्रोनुष्टुप्आद्यास्कंधोपीवीअंत्यात्रिघुप् । (११२३३१२) मत्सिनइतिपळर्चस्यसू क्तस्यअगस्त्यइंद्रोनुष्टुवंयात्रिष्टुप् ।

·मंडलं१
ऋक्सं.
अनु.२३
अ.२अ४
॥२८॥
वाजिन ॥ यथापूर्वेभ्योजरितृभ्य॑ऽइंद्रुमर्यऽड्यापोनतृप्यतेवभूध । तामनुत्वानिविदैजोहवीमिविद्यामेजनजीरदा
D ॥ १९ ॥ (१२३।१३ ) आचर्पणिप्रापभोजनानाराजोकृष्टीनांपुरुहूतऽइंद्रः । स्तुतःव॒स्यन्नवसोपमुद्रिग्यु
क्त्याहरीवृषणायाह्या ॥ येतेवृषणोवृषभासऽइंद्रब्रह्मयुजोपरथासोऽअत्याः । ताँऽआतिष्ठतेभिरायांपूर्वाह
मिहेत्वासुतऽइंद्रुसोमे ॥ आतिष्ठर,पणवृपतिसुतःसोमःपरिपिक्तामधूनि । युक्त्वावृषभ्यांवृपभक्षितीनांहरिभ्यां
याहिमवतोपमुद्रिश ॥ अयंयज्ञोदेवयाऽअयंमियेऽमाब्रह्माण्य॒यमिदूसोमः । स्तीर्णवहिरातुक्रिप्रयाहिपिानि
पद्यविमुंचाहरीऽह' ॥ ओसुटुंतऽइंद्रयाह्यांडुपब्रह्माणिमान्यस्य॑कारोः । विद्यामवस्तोरवसागणंतौविद्यामपंयुज
नंजीरदानुं ॥ २० ॥ (१।२३।१४) यद्धस्यातऽइंद्रश्रुष्टिरस्तियविभूधजरितृभ्यऽकृती । मानःकाममहयै
तमाधुग्विश्वतिऽअश्यांपर्यापऽआयोः ॥ नघाराजगुआदभन्नीयानुस्वाराकृणतयोनौ । आपश्चिदस्मैसुतु
कोऽअपनगम॑न्न॒ऽइंद्रसख्यावर्यश्च ॥ जेतानृभिरिद्रःपृत्सुशूरःश्रोताहवनाधमानस्यकारोः । प्रभारथैदाशुषऽऽ
पाकऽउद्येतागिरोयदिचत्मनाभूत' ॥ एवानृभिरिंद्रःसुश्रवस्थामखादःपृक्षोऽअभिमित्रिणीभूत् । समर्यऽपःस्तव
तेविर्वाचिसत्राकरोयजमानस्य॒शंसः ॥ त्वयायमघवनिंद्रुशत्रूनुभिप्याममहुतोमन्यमानान् । त्यंत्रातात्यमुनोधैर्भू
(१।२३।१३) आचर्षणिप्राइविपचस्पसूक्तम्यअगस्त्यइंद्रबिष्टुप् । (२२३०१४) यदस्यातइतिपचस्पसूतस्यअगस्त्यइंद्रनिष्टुप् ।
॥२८॥

·विधामपंधुजनजीरदातुं ॥ २१ ॥ ( ११२३३१५) पूरिहंशरदः शत्रमाणादोपावस्तौरुपसौजरयतीः। मिनातिनि जरिमातुनूनामप्यनुपलीपणोजगम्युः ॥ येचिद्धिपूर्वऽऋतसापऽआसन्त्साकंदेवेभिरवदन्नृतानि । तेचिदासुन यंतमापुःसमुनुपीपभिर्जगम्युः ॥ नमृपाश्रांतंयदवैतिदेवाविश्वाऽइत्स्पृधोऽअभ्यश्नवाव । जयावेदत्रशतनाथमा जिंयत्सम्यंचामिथुनावभ्याय ॥ नदस्यमारुतःकामऽआर्गन्नितऽआजातोऽअमुतःकुर्तश्चित् । लोपामुद्रावृषणंनी रिणातिधीरमधीराधयतिवसंतं ॥ इमनुसोममंतितोहत्सुपीतमुपब्रुवे । यत्सीमार्गश्चक्रमातत्सुम॒ळतुपुलुकामोहिम त्यः ॥ अगस्त्यःखनमानःनिजामपत्यंवलमिच्छमानः । उभौवर्णावृपिरुनःपुपोपसत्यावेष्वाशिपोजगाम २२ ॥ (१।२४।१ ) युवोरजोसिसुयमासोऽअश्वारथीयद्वांपर्यणीसिदीयत् । हिरण्ययावांपुवर्यःनुपायन्मध्यापि ताजपसःसचेथे ॥ युवमत्स्यायनक्षोयद्विपत्मनोनय॑स्य॒मय॑ज्योः । स्वसायाँविश्वगूर्तीभरातिवाजायेट्टैमधुपा विशेष ॥ युपपर्यऽस्त्रियायामधत्तंपकमामायामवपूर्व्यगोः । अंतर्यद्वनिनोवामृतप्यूहारोनशुचिर्यजतेहविष्मान् ॥ एमाग गर्भपोनक्षोदोवृणीतमेपे । तद्वानरावन्धिनापश्चऽइष्टीरथ्येयकाप्रतियंतिमयः ॥ आयादानाय RAMIRIKA) पारदगिरिपळपस्यसूकस्पागस्त्यःआद्ययोयोलोपामुद्रामपिकाअंत्ययोयोरगस्त्यंतेवासीब्रह्मचारीकपिःसर्वासार Sathifunny I (२१) युवोरजांसीविदशससूक्तस्यअगस्त्योश्विनौत्रिष्टुप् ।

·Kr पक्स. मंडलं१ १२.४ अनु. २४ ॥२९॥ ववृतीयदमागोरोहणतोयोनजिनिः । अपक्षोणीसंचमाहिनावांजोयामक्षुरंहसोयजत्रा ॥ २३ ॥ नियावेथैनि युतःसुदानूउपस्वधाभिःसृजधःपुरैधिं । प्रेपद्वेषद्वातोनसुरिरामहेदैदेसुव्रतोनवाजै ॥ वयंचिद्धिांजरितारःहत्या विपन्यामयिषणिहितावान् । अाचिद्धिप्माधिनायनिंद्यापाथोहिप्मावृपणावंतिदेवं ॥ युवांचिदिप्माश्चिनापनु द्यून्विरुद्रस्यमुनर्यणस्यसातौ । अगस्त्यौनरांनृपुपर्शस्तःकारांधुनीवचितयत्सहनेः॥ प्रयदहेथेमहिनारथस्य॒मस्पंद्राया थोम पोनहोता । धुत्तंसूरिभ्यतयास्वन्ध्यंनासत्यारयिपाचःस्याम ॥ तंवारथत्यमद्याहुवेमस्तोमेरधिनासुविताय नव्यै । अरिष्टनेमिपरिचामियानविद्यामेपंधुजनजीरदानू ॥ २४ ॥ (२२४३२ ) कदुष्ठाविपारयीणामध्यर्यताय दुन्निनीयोऽअ॒पां । अर्ययौयज्ञोऽअंकृतप्रशस्तियसुधितीअर्विताराजनानां । आयामश्वासःशुचयःपयस्पावातरंहसो दिव्यासोऽअाः । मनोजुगोपूर्पणोबीतपृष्ठाऽएहस्वराजोऽअश्विनावहंतु ॥ आवारथीवनिर्नवत्वान्त्सुप्रयधुरःसु विताय॑गम्याः। वृणःस्थातारामनसोज यानुईपूर्वोयजतोधिप्यायः ॥ इहेहज़ातासमवावशीतामरेपतिन्वाई नामभिःस्वैः । जिष्णुगीमन्यःसुमखस्यसूरिदियोऽअन्यःसुभर्गःपुत्रऽऊहे ॥ प्रॉनिचेरुः ककुद्दोवशाँऽअनुपिशंगरूपः सदनानिगम्याः । हसऽअन्यस्यपीपर्यंतवाजैर्मधारजांस्यश्चिनाविघोषः ॥ २५ ॥ प्रवाशरद्वान्वृषभोननिःपाइपूर्वी (१।२४।२) कश्रेष्ठेविनवर्षम्यसूक्तम्यागस्योधिनौत्रिष्टुप् ।' ॥२९॥ - ·। रिपश्चरतिमध्यप्णन् । एवैन्यस्यपीपर्यंतयाजतीर्थ्यानयोन आणुः ॥ असजिवास्थविरावेधसागीर्वाद्धेऽs श्विनावधाक्षरती । उपस्तुतावयतनार्धमानयामन्नयामन्छृणुतहरमे ॥ उतस्यावारुशतोवप्ससोगीस्विर्हिपिसदेसि पिन्यतेनुन् । वृपयामेपोपणापीपायगोर्नसेकेम पोदशस्यन् ॥ युवांपूपेयश्चिनापुरधिरग्निमुपानर्जरतेहुविष्मा न । हुपेयायरिवस्याणानोयिद्यामेपंधुजनजीरदानुं ॥ २६ ॥ (१२२४३) अभूदिदंवयुनमोऽभूपतारोवृप ण्वान्मदंतामनीषिणः । धियंजिन्याधिष्ण्याविश्पलावसूदियोनपातासुकृतेशुचित्रता ॥ इंद्रतमाहिधिष्ण्यामरुत्तमा दुसादसिष्ठााीर्तमा । पूर्णरथैवहेथेमध्वाचिततेनंदाश्वांसमुफ्याथोऽअश्विना ॥ किमत्रदम्राकृणुधःकिमा साथैजनीयःकश्चिदहविर्महीयते । अतिक्रमिष्टंजुरतपणेरसुंज्योतिर्विप्रायकृणुतंवचस्यर्वे ॥ जंभयतमभितोराय॑तःश नौहुतंमृधौयिदथुस्तान्यश्विना । वाचवाचंजरितूनिनीकृतमुभाशंसनासत्यावतमम ॥ युवमेतंचक्रथुःसिंधुपुप्लुवर्मा त्मन्यतैपक्षिणीध्यायकं । ये देवत्राम सानिरूहथुःसुपसनीपैतथुक्षोदसोम॒हः+ ॥ २७ ॥ अवविद्धंतोश्यमप्स्व । तरनारंभणेतमसिमविद्धं । चतस्रोनावोजठलस्यजुष्टाऽउश्विभ्यामिपिताःपारयति ॥ कास्विदृक्षोनिष्ठितोमध्येs अर्णसोयंतीयोनधितःपर्यपस्वजत् । पर्णामृगस्यपतरोरिवारभऽउदश्विनाऽऊहथुःश्रोमतायकं ॥ तद्वौनरानास (११२४॥३) अभूदिमित्यष्टर्चस्वसूक्तस्यअगस्त्योश्विनौजगतीपष्टपंत्येत्रिष्टुभौ - ·मंडलं१ ऋक्स म.२अ.५ अनु.२४ ॥३०॥ त्यावर्नुप्याद्यद्वामानासऽउचयमाचन् । अस्माद्यसदसःसोम्यादाविद्यामेषवृजनजीरदातुं ॥ २८ ॥ (१।२४।४), तंयुजाथांमनसोयोजीयान्त्रिवंधुरोवृषणायखिंचक्रः । येनौपयाथःसुकृतौदुरोणंत्रिधा नापतथोविनपणैः ॥ सुवृ द्रथौवर्ततेयन्नभिक्षायत्तिष्ठयःक्रतुमंतानुपृक्षे । वपुर्वपुष्यासंचतामियंगीर्दिवोदुहित्रोपसासचेथे ॥ आतिष्ठतंसुवृतयो रथौवामनुव्रतानिवर्ततेहुविष्मान् । येननरानासत्येयध्यैवतियोथस्तनयायत्मनेच ॥ मायांवृकोमाकीरादधीमा परिवर्तमुतमातिधक्तं । अयं भागोनिहितऽयंगीर्दनाविमेवानिधोमधूनां ॥ युवांगोतमःपुरुमीढोऽअत्रिर्दनाह वतेवसेहविष्मान् । दिर्शनर्दिष्टामृतयेव॒यंतामेहवनासत्योपयातं ॥ अारिष्मतमसस्पारमस्यप्रतिवांस्तोमोऽअश्वि नावधायि । एहतिंपथिभिर्देवयानविद्यामेजनजीरदान ॥ २९ ॥ इतिद्वितीयाप्टकेचतुर्थोऽध्यायः ॥४॥॥ द्वादशाध्याये वर्गाः २९ सूक्तानि १८ ऋचः १४२ ॥ त्यागः ॥ मरुन्धइदं. १५ इंद्रायेदं. मरुभ्यइदं.२० इंद्रायेदं. १३ मरुभ्यइदं. २ मरुत्वतइंद्रायेदं. ४ मरुभ्यइदं. ३ इंद्रायेदं. ४५ रत्याइंद. ६ अश्विभ्यामिदं. ३३ ॥ इतिद्वितीयेचतुर्थः ॥ ४ ॥ तावांकतरैकादशद्यावापृथिवीयमानोवैश्वदेवपितुन्वन्नस्तुतिर्गायत्रत्वाद्यानुष्टुगर्भातृतीयांत्येपंचम्याद्याश्चत स्रोनुष्टुभत्याबृहतीसिमिद्धआप्रियोग्नेनयाप्टापाग्नेयमनर्वाणवार्हस्पत्यैकंकतःपोळशोपनिषदप्तृणसौर्यमानु ' (१।२४।४) तयुंजायामिविपळचम्यसूतस्पअगस्त्योश्विनौत्रिष्टुप् । 1 ॥३०॥ -- ·टुभविपशंकावानगस्त्यःप्राब्रवीदृशम्याद्याश्चतिस्रोमहापंक्तयोमहाबृहतीचयआंगिरसःशौनहोत्रीभूत्वाभार्ग वःशौनकोभवत्सगृत्समदोद्वितीयंमंडलमपश्यत्त्वमग्नेजागतंतुयज्ञेनसप्तोनासमिद्धएकादशाप्रेसप्तमीजगीहु बेनक्सोमाहुतिर्भार्गवोहहोताटावानुष्टुभमिमांमेगायत्रहिश्रेष्ठंपड्वाजयन्निवांत्यानुष्टुप् ॥१॥ हरिःओम् ॥ ( ११२४।५ ) तावामद्यतापरहुवेमोच्छंत्यामुपसिवहिरुक्थैः । नासत्याकुहचित्संतावोदिवोन पातामुदास्तराय' ॥ अस्मेऽऊपुषणामादयेथामुत्पणीऽहतमामदंता । श्रुतंमेऽअच्छौक्तिभिर्मतीनामेष्टानरानि चैताराचकणैः ॥ श्रियेपूपन्निपुकृतेवदेवानासत्यावहुतुंसूर्यायाः । वुच्यतेवांककुहाऽअप्सुजातायुगाजूर्णेवरुणस्य॒भू २ः ॥ अस्मेसापामाध्वीरातिरस्तुस्तोमहिनोतंमान्यस्यकारोः । अनुयद्वाश्रवस्यासुदानूसुवीर्यायचर्पणयोमदति ॥ ए पवांस्तोमोऽअधिनावकारिमानेभिर्मघवानासुदृक्ति । यातंवर्तिस्तनयाय॒त्मनैचागस्त्यैनासत्यामदैता ॥ अतारिष्मत मसस्पारमस्यप्रतिवास्तोमोऽअश्विनावधायि । एहयातंपथिभिर्देवयानैर्विद्या पंधुजनजीरदान ॥ १॥ (१२२४१६) कतरापूर्वीकतरापरायोःकथाजातेकवयःकोविर्वेद । विश्र्धात्मनाविभृतोयद्धनामुविवर्ततेऽअर्हनीचक्रियेव ॥ भूरिद्वेऽ अचरंतीचरैतपद्वंतगर्भमपर्दीदधाते । नित्यंनसूनुंपित्रोरुपस्थेद्यावारक्षतंपृथिवीनोऽअभ्यात् ॥ अनेहोदात्रमर्दितेरन (१।२४।५) तावामितिपळर्चस्यसूकस्यागस्त्योश्विनौत्रिष्टुप् । ( १।२४।६) कतरेत्येकादशर्चस्यसूक्तस्यमगस्त्योद्यावापृथिवीत्रिष्टुप् ।

·म.२२.५ अनु. २४ ॥३१॥ बहुवेस्वर्वदधनमस्वत् । तद्रोदसीजनयतंजरित्रेद्यावा. ॥ अतप्यमानेऽअवसायतीऽअनुष्यामरोदसीदेवपुत्रे । मंडलं१ भेदेवानामुभयभिरहांद्यावा० ॥ संगच्छमानेयुक्तीसमैतेस्वाराजामीपित्रोरुपस्थे । अभिजिप्रतीभुवनस्यनाभिंद्या वा० ॥ २ ॥ जींसद्मनीवृहतीऽते हुवेदेवानामसाजनित्री । दुधातेयेऽअमृतैसुप्रीकेद्यावा० ॥ जुर्वीपृथ्वीबहु लेदूरेऽतेऽउप॑त्रुवेनम॑साय॒ज्ञेऽअस्मिन् । दुधातेयेसुभगैसुप्रतूर्तीद्यावा० ॥ देवान्यायच॑कृमाकञ्चिदागःसायंवा मदुमिजास्पतिवा । इयंधी याऽअवयानमेपांद्यावा० ॥ उभाशंसानर्यामामविष्टामुभेमामूतीऽअवसासचेता । भू रिचिदुर्यःमुदास्तरायेपामदैतऽइपयेमदेवाः ॥ ऋतंदिवेतदवोचंपृथिव्याऽअभिवावायप्रथमंसुमेधाः । पाताम॑वद्या दुरितादुभीकैपितामाताचरक्षतामोभिः ॥ इदावापृथिवीस॒त्यम॑स्तुपितातुर्यदिहोपत्रुवेवाँ । भूतंदेवानामयमे है अवोभिर्विद्यामेषजनजीरदातुं ॥ ३ ॥ (१२२४७) आनऽइळाभिर्विदर्थेसुशस्तिन्धिानरःसवितादेवएतु। अपुियायुयानोमसथानोविश्,जगदभिपित्वेमनीपा ॥ आनोविश्वऽआस्क्रोगमंतुदेवामित्रोऽअर्यमावरुणःसजो पौः । भुवन्यानोविश्युधासःकरन्सुपाहाविथुरंनशवः ॥ प्रेष्ठोऽअतिथिंगणीपेग्निंशस्तिभिस्तुर्वणिःसुजोपाः । ॥३१॥ (१२२४७) आनइळेयेकादशससूक्तस्यअगस्त्योविश्वेदेवास्त्रिष्टुप (सूक्तभेदप्रयोगेतु-आयचनमृणांविश्वेदेवाःवतएकस्याअहिर्बुध्यः ववएसम्पास्त्वष्टाववएकस्याईद्रवितोद्वयोमरतःततोद्वयोर्विश्वेदेवाःएवमेकादश)।

·असुद्यानोवरुणःसुकीर्तिरिपश्चपर्पदरिगूर्तःसूरिः ॥ उपवsएनिमसाजिगीपोपासानासुदुधैवधेनुः । समानेऽअ हन्विमिमानोऽअर्कविरूपेपर्यसिसस्मिन्नूधन ॥ उतनोहिंधुभ्यो मयस्कःशिशुंनपिप्युपविवेतिसिंधुः । येनुनपातम पांजुनाममनोजुवोवृषणोयवहति ॥ ४ ॥ उतनऽईत्वष्टागत्वच्छास्मत्सूरिभिरभिपित्वेसजोपाः । आवृत्रहेंश्वर्पणि प्रास्तुविष्टमोनरांनऽहगम्याः ॥ उतनईमतयोश्वयोगाःशिशुंनगावस्तरुणरिहंति । तमीगिरोजनयोनपली सुरभिष्ट मनरांनसंत ॥ उतनऽईमरुतोवृद्धसैनाःस्मद्रोदसीसम॑नसःसदंतु । पृर्पदश्वासोवनयोनरारिशांदसोमित्रयुज़ोनदे वा: ॥ अनुयदेपांमहिनाचिकित्रेप्रयुजतेप्रयुजस्तेसुवृक्ति । अध्यदैपांसुदिनेनशरुर्विश्वमेरिणग्रुपायंतसेनाः ॥ प्रोड अश्विनाववसेकृणुध्वंप्रपूपर्णस्वतवसोहिसति । अद्वेषोविष्णुर्वातंऽऋभुक्षाऽअच्छासुम्नायववृतीयदे॒वान् ॥ इयंसायो ऽअस्मेदीधितिर्यजत्राऽअपिप्राणीचसदनीचभूयाः । नियादेवेषयततेवसूयुर्विद्यामपंवृजनजीरदान ॥५॥ (१।२४।८) पितुंनुस्तोपमहोधर्माणुंतविपी । यस्य॑त्रितोव्योजसावृत्रंविपर्वमर्दयत् ।। स्वादोपितोमधौपितोव॒यंत्वाववृमहे । अस्मा कमविताभव ।। उपनःपितवाचरशिवःशिवाभिरूतिभिः । मयोभुरद्विषेण्यःसांसुशेवोऽअयाः ॥ तवत्येपितोर सारजांस्यनुविष्ठिताः । दिविवाताऽइवश्रिताः ॥ तवृत्त्येपितोददतस्तवस्वादिष्ठतेपितो । प्रस्वामानोरसानांतुविग्री (११२४३८) पितुंन्वित्येकादशर्चस्यसूक्तस्यअगस्त्योन्नंगायत्रीआद्यानुष्टुन्गर्भातृतीयापंचमायाश्चतस्रोनुष्टुभोत्याबृहतीवा !

·नक्स.
मंडले१
अनु. २४
वोडइवेरते ॥ ६ ॥ त्येपितोमहानौदेवानांमनोहितं । अारिचारकेतुनातवाहिमवसायधीत् ॥ यदोर्पितोऽअज
गन्यिवस्वपर्वतानां । अोचिन्नोमधोपितोरभक्षार्यगम्याः ॥ यदुपामोपंधीनांपरिशारिशामहे । वार्तापपीवइद्भ
व ॥ यत्तेसोमुगाशिरोयाशिरोभजामहे । वार्ताप० ॥ करंभऽऔपधैभपीवोवृकऽउंदारथिः । वाताप० ।।
तत्वावयंपितोवचौभिगोनहव्यासुपूदिम । देवेभ्य॑स्त्यासधमादमुस्मभ्यत्वासधमादै ॥ ७॥ (११२४९ ) समि
द्धोऽअधराजसिदेवोवै.सहस्रजित् । दूतोहव्याकविर्वह ॥ तनूनपातयतेमाय॒ज्ञःसमज्यते । दर्धत्सहुनिणीरि
पः॥ आजुह्वानोनऽईड्यौदेवॉऽआवक्षियज्ञियान् । अग्नेसहस्रसाऽसि ॥ प्राचीन हिरोजसासहवीरमस्तृणन् ।
यत्रादित्यासिराजेथ ॥ विराट्सम्राडिम्वी:प्रभ्भीर्वह्वीश्वभूयसीश्चयाः । दुरौघृतान्यक्षरन् ॥ ८॥ सुरुक्मेहिसुपेश
साधिश्रियालिराजतः । उपासावेहीदतां ॥ प्रथमाहिसुवाचसाहोतासुदैव्या॑कवी । यद्वनौयक्षतामिमं ॥ भारती
केसरस्वतियानःसर्वाऽउपत्रुवे । तानश्चोदयतश्रिये ॥ त्वष्टारूपाणिहिमभु.पशुन्विश्वान्समानुजे । तेषानःस्फाति
मार्यज ॥ उपत्मन्यावनस्पतेपायौदेवेभ्यःसृज । अग्निर्हव्यानिसिप्वदत् ॥ पुरोगाऽअग्निदेवानांगायत्रेणसम॑ज्यते ।
(१।२४।९) समिद्धरत्येकादशस्यसूतस्पभगस्त्यमसनूनपादिळोवाईदेवीरिउपासानपादेव्यौदोवासैसरस्वतीठाभारत्यस्त्वष्टा
वनस्पतिखाहारुतयइतिक्रमेणदेवता गायत्रीन्छ ।
॥३२॥

·- JAVANA स्वाहाँकृतीपुरोचते ॥ ९॥ (१।२४।१० ) अग्ने॒नय॑ऽसुपारायेऽअस्मान्विश्वानिदेववयुनानिविद्वान् । युयोध्य? स्मर्जुहुराणमेनोभूयिष्ठानमऽउतिविधेम ॥ अग्नेत्वंपारयानव्योऽअस्मान्त्स्वस्तिमिरतिदुर्गाणिविश्वा । पूर्वपृथ्वी बहुलानजीभातोकायतनयायशयोः ॥ अग्नत्वमस्मधुयोध्यमीवाऽअनग्निनाऽअभ्यमैतकृष्टीः । पुनरस्मभ्यसु वितार्यदेवक्षाविश्वेभिरमृतेभिर्यजत्र ॥ पाहिनोऽअग्नेपायुभिरजनैरुतप्रियेसदनुऽआशुशुक्वान् । मातैभयंजरितारेय विठनूनविद्न्मापसंहस्वः॥ मानोऽग्नेसृजोऽअघायाविष्यवेरिपदुच्छुनायै । मादुत्वदर्शतेमादतैनोमारीपते सहसायन्परांदाः ॥ १० ॥ विधत्वायाऽऋतजातयंसगुणानोऽअग्नेतन्वे वरूथं । विश्वाद्रिरिक्षोरुतानिनित्सोरभि ।' हुतामसहिदैवविष्पट् ॥ त्वंताँऽअग्नऽभयान्विविद्वान्येपिप्रपत्वेम पोयजत्र । अभिपित्वमनवेशास्योभूमर्मुजे न्यजशिम्भिर्नाकः ॥ अर्याचामनिवचनान्यस्मिन्मानस्यसूनुःसंहसानेऽअग्नौ । वयंसहस्रमृषिभिःसनेमविद्यामपंच जनजीरावें ॥ ११ ॥ (१।२४।११ ) अनर्वाणवृषभमुंद्रजिह्वबृहस्पतिवर्धयानव्यमुकैः । गाथान्यःसुरुचोयस्यदे वाऽआशृण्वंतनवमानस्य॒मर्ताः ॥ तमृत्वियाऽउपवाचःसचंतेसर्गानयोदेवय॒तामसर्जि । बृहस्पतिःसाजोवरांसिधि भ्वाभवत्समृतेमा॑त॒रिश्वा ॥ उपस्तुतिनमसऽउद्यतिंचश्लोकसत्सवितेवप्रवाहू । अस्यकत्या॑हन्यो योऽअस्तिमृगोन ( १।२४।१०) अग्नेनयेत्यष्टर्चस्यसूक्तस्सअगस्त्योमिस्त्रिष्टुप् । (१।२४।११) अनर्वाणमित्यष्टर्चस्यसूक्तस्यअगस्त्योवृहस्पतिनिष्टुप् ।

·ऋक्सं.
मंडलं १
थ.२.५
अनु.२४
॥३३॥
भीमोऽअरक्षसस्तुर्विष्मान् ॥ अस्यश्लोकौदुिवीयतेपृथिव्यामत्योनयसद्यक्षभृद्विचैताः । मृगाणांनहेतयोयंतिचेमागृह
स्पतेरहिमायाँऽअभिवून' ॥ येत्वदिवोनिकमन्यमानाःपापाभद्रमुपजीवतिपत्राः । नदूट्ये अनुददासियामवृहस्प
तेचयसऽइत्पिारुं ॥ १२ ॥ सुप्रैतुःसूयवसोनपंधादुनियंतुःपरिप्रीतोनमित्रः । अनर्वाणोऽअभियेचक्षतेनोपीवृता
अपोर्णवंतोऽअस्थुः ॥ संयंस्तुभोवनयोनयंतिसमुनस्रवतोरोधचकाः । सविद्वाँऽउभयचष्टेऽअंतर्वृहस्पतिरतर आप
श्वगृधः ॥ एवामहस्तुविजातस्तुविष्मान्वृहस्पतिवृषभोर्धायिदे॒वः । सनःस्तुतोवीरवद्धातुगोमद्विद्यामपंवजनंजीरा
नुं ॥ १३ ॥ (११२४।१२) कंकतोनकंकतोथौसतीनकैकतः। द्वापितिप्लुपीऽइतिन्यदृष्टोऽअलिप्सत ॥ अदृष्टी
न्हत्याय॒त्योहंतिपरायती । अर्थोऽअवघ्नतीहत्यथोपिनष्टिपिपती' ॥ शरासःकुशरासोदुर्भासःसर्याऽजत । मौजा
ऽअदृष्टापरिणा:सर्वैसाकंन्य॑लिप्सत ।। निगावोगोष्ठेऽअसदुन्निमृगासौऽअविक्षत । निकेतोजनानांन्य दृष्टोऽअलि
प्सत ॥ एतऽउत्येप्रत्यदृश्शन्प्रदीपंतस्कराऽइव । अष्टाविश्वदृष्टाःपतिबुद्धाऽअभूतन ॥ १४ ॥ द्यौःपितापृथिवी
मातासोमोभ्रातादितिःस्वा । अदृष्टाविश्वदृष्टास्तिष्ठतेलयतासुकै । येऽस्यायेऽअंग्ाःसूचीकायेप्रकंकृताः । अई
ष्टाःकिंचनेहवःसर्वेसाकंनिर्जस्यत ॥ उत्पुरस्तात्सूर्यऽएतिविश्वदृष्टोऽअदृष्टुहा । अदृष्टान्त्सर्वान्जंभयन्सर्वाश्चयातुधा
(१।२४।१२)कंकवइतिषोळशर्चस्यसूक्तस्यअगस्त्योमृणसूर्याअनुष्टुप्दशम्याशस्तिस्रोमहापंक्तयत्रयोदशीमहावृहती(विपन्नमेतत्सूक्त)।
॥३३॥

·न्यः ॥ उपप्तदुसौसूर्य:पुरुविश्वानिजूर्वन् । आदित्यःपर्वतेभ्योविश्वदृष्टोऽअदृष्टुहा' ।। सूर्यविषमासंजामितिसुरा वतोगृहे । सोचिन्नुनमरातिनोवयंमरामारेऽअस्ययोजनहरिष्ठामधुत्वामधुलाकार ॥ १५ ॥ इयत्तिकाशकुंतिकास कार्जघासतेविपं । सोचिन्नु० ॥ त्रिसप्तर्विप्पुलिंगुकाविपस्यपुष्पमक्षन् । ताश्चिन्नु० ॥ नवानांनयतीनांविपस्यरोपुंपी णां । सर्वसामग्र नामारे० ॥ निःसप्तमयूर्य:सुप्तस्वारोऽअग्रुर्वः । तास्तेविपंजिनिरऽउदकंकुंभिनीरिव ॥ इय तकाकुपुंभकस्तुकभिन्द्यश्मना । ततौपिंप्रवावृतेपराचीर संवतः ॥ कुपुंभकस्तदंब्रवीगिरेःप्रवर्तमानकः । वृश्चिक स्यासंविपरसंवृश्चिकतेविपं ॥ १६ ॥ (इतिशातचिनप्रथममंडलं ॥ अत्रसूक्तानि १९१) ॥ ॥ (परिशिष्टं ॥ मा विभेर्नमरिष्यसिपरित्यापामिसर्वतः । धनेनहन्मिवृश्चिकमहिंदंडेनार्गतं ॥ आदित्यरथवेगैनविष्णुबाहुबलेनच । गरु डपक्षनिपातनभूमिंगच्छमहायशाः ॥ गरुडस्यजातमात्रेणयोलोकाःप्रपिताः । प्रकंपितामहीसासशैलयनकार्न ना ।। गगनंनष्टचंद्रार्कज्योतिपैनप्रकाशते । देवताभयभीताश्चमारुतौनष्ठवायतिमारुतौनप्नुवायत्यानमः ॥ भोसर्पभ द्रुभद्रतैदूरंगच्छमहायशाः । जनमेजयस्ययज्ञातेऽआस्तीकवचनंस्मर ॥ आस्तीकवचनं श्रुत्वा॑यःसोननिवर्तते । शत धाभिद्यतेमूर्ध्निशिंशक्षफुलंयथा ॥ नर्मदायैनम प्रातर्नर्मदायैनमोनिशि । नौस्तुनर्मदेतुभ्यंत्राहिमांविषसर्पतः॥

·अ२अ५ ॥३४॥ । योर्जरत्कारुणाजातोजरत्कन्यांमहायशाः । तस्यसपर्पिभद्रूतेदुरंगच्छमहायशाः ॥ १॥) ॥ (२११११ ) त्वम॑ग्नेछु । मंडलं' भिस्त्वमाशुशुक्षणिस्त्वमयस्त्वमश्मनपरि । त्वंवनैभ्यस्त्वमोपंधीभ्यस्त्वंनृणांनृपतेजायसेशुचिः ॥ तग्निहोत्रंतर्व अनु.१ पोत्रमृत्वियंतर्वनेष्टत्वमग्निदृताय॒तः । तवप्रशास्त्रत्वमध्वरीयसिब्रह्माचासिंगृहप॑तिश्चनोदमे ॥ त्वमग्नऽइंद्रोवृषभःस तामसित्वंविष्णुरुरुगायो मुर्यः । त्वंमारयिविब्रह्मणस्पतॄत्वंविधर्तःसचसेपुरंध्या ॥ त्वमग्नेराजावरुणोधृतव्रतस्त्वं मिनोभासिदुस्मऽईड्यः । त्वमयुमासत्पतिर्यस्यसंभुजंत्वमंशौविदथैदेवभाजयुः ॥ त्वमग्नत्वष्टाविधतेसुवीर्यंतयुग्ना चौमित्रमहःसजात्य । त्वमांशुहेमाररिपेवन्ध्यंत्यनुरांशोऽअसिपुरूनसुः ॥ १७ ॥ त्वम॑ग्नेरुद्रोऽअसुरोमहोदुिवस्त्वं शोमारुतंपृक्षऽईशिपे । त्वंवातररुणैर्यासिशंगयस्त्वपूपाविधतःपासिनुत्मना ॥ त्वमग्नेद्रविणोदाऽअरंकृतत्वंदेवः सवितारनधाऽसि । त्वंभगौनृपते॒वस्वऽईशित्वंपायुर्दमेयस्तैर्विधत् ॥ त्यामग्नेदम आविश्पतिविशस्त्यांराजा नंसुविदनमजते । त्वंचिश्वानिस्वनीकपत्यसैत्वंसहस्राणिशुतादशप्रति ॥ त्यामग्नेपितरमिष्टिभिर्नरस्त्वांधात्राय शम्यातनूरुचे । त्वंपुत्रोभवसियस्तेधित्त्वंसांसुशेवःपास्याधृषः ॥ त्वम॑ग्नऽभुराकनमयस्त्ववाजस्यक्षुमतों रायऽईशिपे । त्वंनिभास्य दक्षिदापनेविशि रसियज्ञमातनिः ॥ १८॥ त्वमग्नेऽअदितिर्देवाशुपेत्वंहोत्राभार (२०११) (अथगामिदेद्वितीयेमढलेचतस्रोनुवाका ) ॥ त्वममइतिपोळशर्चस्वसूतपशौनकोगृत्समदोमिर्जगती । ॥३४॥ Novevo ·तीवर्धसेगिरा । त्यमिशितहिमासिदक्षसेत्ववृत्रहासुपसरस्वता ॥ त्वमग्नेसु तऽउत्तमंवयस्तवस्पार्हेवर्णऽआसंह शिश्रियः । त्वंवा: तरणोवृहन्नसत्वरयिर्वहुलोविश्वतस्पृथुः ॥ त्वाम॑ग्नऽआदित्यासऽआस्यत्वांजिह्वांशुचयश्च क्रिरेकवे । त्वातिषाचौऽअध्वरेसश्चिरेत्वेदेवाहविरदंत्याहुतं ॥ त्वेऽअग्नेविश्वेऽअमृतासोऽअगुहआसादेवाहुवि रदंत्याहृतं । त्वयामासःस्वदंतऽआसुतित्वंग वीरुधांजज्ञिपेशुचिः ॥ त्वंतान्संचप्रतिचासिमुज्मनाग्नेसुजातप्रचंदे परिच्यसे । पृक्षोयदत्रैमहिनावितेभुवदनुद्यावापृथिवीरोदसीऽउभे ॥ येस्तोतृभ्योगोऽअग्राम_पेशसमग्नेरातिमुपसृ जंतिसूरयः । अस्मान्चतांश्चमहिनेपिवस्य आवृहद्धदेमविदथै सुवीराः ॥ १९ ॥ ( २१११२) यज्ञेनवर्धतजातवेदसम ग्निंयजध्वं विपातनागिरा । समिधानं प्रयसंस्वर्णराक्षंहोतारंजनैपुधूपदै ॥ अभिवानीपौववाशिरेग्नैवत्सन स्वसंरेपुधेनवः । दिवऽइवेदतिर्मानुपायुगाक्षपोभासिपुरुवारसंयतः ॥ तंदेवावुनेरजसःसुदंससंदिवस्पृथिव्योररर्ति न्यैरिरे । रथमिववेद्येशुक्रशोचिपमुग्निमित्रनक्षितिपुप्रशंस्यै ॥ तमुक्षर्माणरजसिस्वऽआदमैचंद्रमिवसुरुचढारऽआद धुः । पृश्याःपतरंचितयंतमक्षभिःपाथोनपायुजनसीऽउभेऽअर्नु ॥ सहोताविपरिभूत्वध्वरंतर्मुहव्यैर्मनुपऽजते गिरा । हिरिशिप्रोवृधसानासुज यौनस्तृभिश्चितयद्रोदसीऽअर्नु ॥ २०॥ सनौरेवत्समिधानःस्वस्तयेसंदस्वान्न (२०१२)र पटोनिर्जगती।

·ऋक्सं. अ.२.५ ॥३५॥ यिमुस्मासुंदीदिहि । आनःकृणुप्वसुवितायरोद॑सीऽअग्नेहुव्यामनुषोदेववीतयै ॥ दानोऽअग्नेयहुतोदाःसंहनिणोदु । मंडलं २ रोनवाजश्रुत्याऽअपावृधि । प्राचीद्यावापृथिवीब्रह्मणाकृधिस्वर्णशुक्रमुपसोविर्दिद्युतुः ॥ सऽ धान उपसोराम्या अनु.१ अनुस्वर्णदीदेदरुपेणभानुना । होत्राभिरग्निर्मनुपःस्वध्यरोराजाविशामतिथिश्चारुरायवे ॥ एवानोऽअग्नेऽअमृतेषु पूर्व्यधीप्पीपायवृहद्दिवेपुमानुपा। दुहानाधेनुर्बुजनैपुकारत्मनाशुतिनपुरुरूपमिपर्णि ॥ ययमग्नेऽअवतावासुवीर्य ब्रह्मणावाचितयेमाजनाऽअति । अस्माकंद्युम्नमधिपंचकृष्टिपूचास्वर्णशुशुचीतदुष्टर ॥ सनौवोधिसहस्यप्रशंस्योय मिन्तमुजाताऽपर्यंतसूरयः । यमग्नेय॒ज्ञमुपयंतिवाजिनोनित्यैतोकेदौद्विवासस्वेदमै ॥ भोसोजातवेदःस्पामतेस्तो तारोऽअग्नेसूरयश्चशमणि । वस्खोरायःपुरुश्चंद्रस्यभूय॑सः जातःस्वप॒त्यस्यशग्धिनः ॥ येस्तोतृभ्योगोऽग्राम पेश समग्नेरातिमुपसृजतिसूरयः । अस्माऽन्चतांश्चप्रहिनेपिवस्य॒ऽआवृहदेमविदथैसुविराः ॥ २१॥ (२॥१॥३) समिद्धो |ऽअग्निनिहितःपृथिव्यांपत्यविश्वानिभुवनान्यस्थात् । होतापायक प्रदियःसुमेधादेवोदे॒वाय॑जत्व॒ग्निरहैन् ॥ नरा शंसःप्रतिधामान्यजन्तिस्रोदिवःप्रतिमहास्वर्चिः । घृतग्रुपाम साहव्यमुंदन्मूर्धन्यज्ञस्यसम॑नक्तुदेवान् ॥ ईळितोऽ (२२१॥३) समिद्धोअमिरित्येकादशस्यसूक्तस्यगृत्समदइध्मोनराशंसइलोवहिर्देवीरउपासानतादेव्यौहोतारौसरस्थातीलाभारत्य स्त्वष्टावनस्पतिस्वाहामृत्यइतिक्रमेणदेवतात्रिष्टुप्पष्ठीसप्तम्योजगत्यौ। ॥३५॥ ७.

·अग्नेमनसानोऽअहंन्देवान्यक्षिमानुपात्पूर्वोऽअद्य । सऽआवहमरुतांश|ऽअच्युतामद्रनरोवर्हिपदेयजध्वं ॥ देवव हिंवर्धमानंसुवीरस्तीर्णरायेसुभरंवेद्यस्यां । घृतेनाकंवसवःसीदतेदंविश्वेदेवाऽआदित्यायज्ञियासः ॥ विनयंतामुर्वि याहूयानाद्वारौदेवी सुपायणानमोभिः । व्यर्चस्वतीविप्रथतामजुर्यावर्णपुनानाय॒शससुवीरं ॥ २२ ॥ साध्यपासि सनानऽउक्षितेऽजपासानतावय्येवरण्विते । तंततंसंवर्यतीसमीचीय॒ज्ञस्य॒पेशःसुदुघेपर्यस्वती ॥ दैव्याहोताराप्रथ माविदुष्टरऽक्रुजुय॑क्षतःसमृचायपुष्टरा । देवान्यजतातुधासमंजतोना पृथिव्याऽअघिसार्नुपुत्रिपु' ॥ सरस्वती साधयंतीधिय॑नऽइळादेवीभारतीविश्वतूर्तिः । तिम्रोदेवी स्वधार्हिरेदमच्छिद्रंपांतुशरणनिपद्य ॥ पिशंगरूपःसुभ रोवयोधाःश्रुष्टीवीरोजायतेदेयकामः । प्रजात्वष्टाविय॑तुनाभिमुस्मेऽअर्थादेवानामप्यतुपार्थः ॥ वनस्पतिरवसृजन्नु पस्थाग्निर्हविःसूदयातिप्रधीभिः । निधासमक्तंनयतुप्रजानन्देवेभ्योदैव्य॑ शमितोप॑ह॒व्यं ॥ घृतंमिमिक्षेघृतमस्ययो निघृतेश्रतोघृतम्य॑स्य॒धाम । अनुष्व॒धमावहमादयस्व॒स्वाहाकृतंवृषभवक्षिहव्यं ॥ २३ ॥ (२११४ ) हुवेवःसुद्यो त्मानंसुयक्तिविशामुग्निमतिथिसुप्रयसै । मित्रऽइत्योदिधिपायोभूहेवऽआदेवेज जातवेदाः ॥ इमंविधंतोऽअपांस धस्थैद्वितादधु गोविल्याईयोः । एपविश्वा॑न्य॒भ्य॑स्तुभूमादेवानामग्निरतिर्जीरावः ॥ अग्निदेवासोमानुपीपुविक्षु (२२११४) हुवेवइतिनवर्चस्यसूक्तस्यभार्गवःसोमाहुतिरग्निखिष्टुप् ।

·THAN
असं.
मंडलं २
अ.२.५
अनु.१
॥३६॥
प्रियंधुःक्षेप्यंतोनमित्रं । सर्दीदयदुशतीसाऽआदक्षाय्योयोदावतेदमऽआ॥ अस्यरण्यास्वस्यैवपुष्टिःसंदृष्टिरस्य
हियानस्य॒दक्षौः । वियोभरिभ्रदोपंधीपुजिहामोनरोदोधवीतिवारान् ॥ आयन्मेऽअभ्मैवनदुःपनतोशि
ग्भ्योनानिमीतवर्ण । सचित्रेणचिकितेरसुभासा जुर्यायोमुहुरायुवाभूत् ॥ २४ ॥ आयोवातातृपाणोनभातिवा
र्णपधारथ्यैवस्वानीत् । कृष्णाध्यातपूरण्यश्चिकेतद्यौरिवस्मय॑मानोनभौभिः॥ सयोव्याभिदक्षदुर्वीपशु तस्वयुर
गोपाः। अग्निःशोचिष्माऽअनुसान्युष्णन्कृष्णय॑धिरस्वदयन्नभूम ॥ नूतपूर्वस्याव॑सोऽअधीतौतृतीयविदथेमन्मशंसि।
अस्मेऽअग्नेसैयद्वीरवृहतैक्षुमंतवाजस्वपत्ययिंदाः ॥ त्वयायागृत्समदासौऽअग्नेगुहावन्यंतऽउपराँऽअभिप्युः। सुवी
रासोऽअभिमातिपाहःस्मत्सरिभ्योगृणतेतद्वयोधाः ॥२५॥ (२१११५) होताजनिष्टचेतनःपितापतृभ्य॑ऽतिय प्रयक्ष
न्जेन्य॒वसंशकेमवाजिनीयमै ॥ आयमिन्सप्तरश्मय॑स्त॒ताय॒ज्ञस्यनेतरि । मनुष्यदैव्य॑मष्टमंपोताविश्व॑तदिन्वति ॥
दुधन्येवायदीमनुवोचद्रह्माणिवेतत् । परिविवानिकाऱ्यानेमिश्चक्रमिवाभवत् ॥ साकंहिशुचिनाशुचिःप्रशास्ताक
तुनानि । यद्वाँऽस्यताध्रुवावयाऽइवा रोहते ॥ ताऽअस्यवर्णमायुयोनेष्टुःसचंतधेनवः । कुवित्तिसभ्य॒ऽआव
रस्वारोयाऽदययुः ॥ यदीमातुरुपस्वसौघृतंभ त्यस्थित । तासामध्वर्युरागतोयोवृष्टीवमोदते ॥ स्वःस्वायधा
(२।१५) होताजनिष्टेयष्टर्चस्यसूक्तस्यसोमाहुतिरग्निरनुष्टुप् ।
॥३६॥

·यसेकृणुतामुत्विगृत्यिज । स्तोमैय॒ज्ञंचादरवनेमाररिमावयं ॥ याविद्वाँऽअरुंकरद्विश्वेभ्योयजतेभ्यः । अयमनुत्पा अपियंयज्ञंचकुमाव॒यं ॥ २६ ॥ (२।१६ ) इमामेऽअग्नेसमिमिमामुपसदैवनेः । इमाऽषुधुंधीगिरः ॥ अया तेऽअग्नेविधेमोजौनपादश्वमिष्टे । एनासूक्ते सुजात ॥ तत्वांगीर्भिगिर्वणसंद्रविणस्युंद्रविणोदः । सपर्येमसपर्यवः ॥ सर्वाधिसूरिमघवावसुपते॒वसुंदावन् । युयोध्य? स्मद्वेषांसि ॥ सनोवृष्टिंदिवस्परिसनोवामनर्वाण । सनःसहुत्रिणी रिपः ॥ ईळानायाव॒स्यवेयविष्ठदूतनोगिरा । यजिष्ठहोतरागहि ॥ अंतर्खनुऽईय॑से विद्वान्जन्मोभोकवे । दूतोजन्य वृमियः ॥ सविद्वाँऽआर्चपिप्रयोयक्षिचिकित्यऽआनुषक् । आचास्मिन्सत्सिवहिपि ॥ २७ ॥ (२२११७) श्रेष्ठेय विष्ठभारताग्नेद्युमंतमार्भर । वसौपुरुस्पृहरयिं ॥ मानोऽअरातिरीशतदेवस्य॒मय॑स्यच । पर्पितस्याऽतद्विषः ॥ विश्वाऽतत्वावयंधाराऽउदन्योऽइव । अतिगाहेमहिद्विपः॥ शुचिःपावकवंद्योग् वृहद्विरॊचसे। त्वंघृतेभिराहृतः ॥ त्वंनोऽअसिभारतानेवशाभिरक्षभिः।अष्टाप॑दीभिराहृतः॥वनःसर्पिरसुतिःलोहोतावरेण्यः । सहसस्पुत्रोऽअद्भुतः ॥२८ ॥ (२।११८) वाजयन्निवनूरथान्योगाऽअग्नरुपस्तुहि । यशस्तमस्यमीहुपः ॥ यःसुनीथोर्ददाशुपैजुर्योज़रय॑न्न (२२११६) इमामइत्यष्टर्चस्वसूक्तस्यसोमाहुतिरग्निर्गायत्री। (२०१७) श्रेष्ठमितिपळर्चस्यसूक्तस्यसोमाहुतिरग्निगायत्री। (२२११८) वाजयन्नितिषळर्चस्वसूक्तस्यगृत्समदोग्निर्गायत्र्यंत्यानुष्टुप् ।

·मंडलं२
स.२२.६
अनु.१
॥३७॥
रिपतीकऽआहुतः ॥ यक्रियादमे॒प्वादोपोपर्सिप्रशस्यते । यस्य॑तनमीयते ॥ आयःस्वर्णभानुनाचित्रोवि
भाल्चा । अंजानोऽअजरैरभि ॥ अत्रिम स्वराज्य॑म॒ग्निमुक्थानिवावृधुः । विश्वाऽअधिनियौदघे ॥ अग्नेरिंद्रस्य
सोखदेवानामूतिभियं । अरिप्यंतःसचेमाभिप्यामपृतन्यतः ॥ २९ ॥ इतिद्वितीयाप्टकेपंचमोऽध्यायः॥५॥
त्रयोदशा याये वर्गाः २९ सूक्तानि १६ ऋचः १५९ ॥ त्याग, || अश्विभ्यामिदं. ६ द्यावापृथिवीभ्यामिदं. ११ विश्वेभ्योदेवे-
भ्यइदं. ४ अहयेवुध्यायेद. त्वष्टूइदं. इंद्रायेदं. मरुधइदं. २ विश्वेभ्योदेवेभ्यइदं. २ अनायेद. ११ समिद्धायामयइदं. तनूनपातइदं.
इलायेदं. वर्हिपड्दं. देवीभ्योद्घार्थ्यइदं. उपासानक्ताभ्या. देवीभ्याहोतृभ्याप्रचेतोभ्यामिदं. सरखतीळाभारतीभ्यइदं. त्वष्टइदं.
वनस्पतयइदं. साहाकृतीम्यइद. अमयइदं. ८ वृहस्पतयइदं. ८ अप्तृणसूर्येभ्यइदं. १३ अमयइदं. २९ समिद्धायामयइदं. नराशंसा-
येदं. इलायेदं. वर्हिषइदं. देवीभ्योद्वाHइदं. उपासानक्ताम्यामिदं. देवीभ्यांहोतृभ्याप्रचेतोभ्यामिदं. सरखतीळाभारतीभ्यइदं. त्वइदै.
वनस्पतयइदं. साहारत्तीभ्यइदं. अग्नयइदं. ३७ ॥ इतिद्वितीयेपंचमः ॥ ५॥
निहोताजोत्र श्रुधिसैकेंद्रविराट्स्थानमृत्यायोजातःपंचोनकतुःसप्तोनात्यात्रिष्टुंबध्वर्यवोद्वादप्रघदशम
योनवांत्यात्रिष्टुप्तदस्मैद्वित्रिष्टुवतप्रातरसायिवयंतैसनोविराडूपाविश्वजितेपत्रिष्टुवंतंत्रिकद्रुकेपुचतुष्कम
ट्याघतिशाक्करमैत्याष्टिांगणानामेकोनाब्राह्मणस्पस्यहँबाहेस्पत्यास्तुदृष्टलिंगाःपंचदश्यंत्येत्रिष्टुभौ ॥ १ ॥
॥३७॥

·हरिओम् ॥ ( २११९) निहोताहोतृपदनेविदानस्त्वेपोदीदियाँऽअसदत्सुदक्षः । अदब्धव्रतप्रमतिर्वसिष्ठःसह नभरःशुचिजिह्वोऽअग्निः ॥ त्वंदूतस्त्वमुनःपरस्पास्त्वंवस्य॒ऽआपभप्रणेता । अग्नेतोकस्य॑नस्तनैतनूनामप्रयुच्छ न्दीर्घरोधिगोपाः ॥ विधेमतेपरमेजन्मन्नग्नेयधेमस्तोमरवरेसधस्थे । यस्माद्योनैदारिंधायजेतंप्रत्येहवींपिंजुहुरेसमि द्धे ॥ अग्नेयजस्वहुविपायर्जीयान्छुष्टीदेष्णमुभिर्गृणीहिराधः। त्वंद्यसिरयपीरयीणांत्वंशुक्रस्य॒वचसोमनोता ॥ भयंतेनीयतेबसच्यदुिवेर्दिवजाय॑मानस्यदस्म । कृधिक्षुमंतजरितार्रमग्नेकृधिपतिस्वप॒त्यस्य॑रायः ॥ सैनानीकेनसु विदत्रोऽअस्मैयादेवाँऽआयजिष्ठःस्वस्ति । अदब्धोगोपाऽउतनःपरस्पाऽअग्नेयुमदुतवहिदीहि ॥ १ ॥(२।१।१०) जोहूत्रोऽअग्निःप्रथमःपितेवेळस्पुदेमनुपायत्समिद्धः । श्रियंवसानोऽअमृतोविचंतामम॒जेन्यःश्नवस्य:सवाजी' ॥ श्रूयाऽअग्निश्चित्रभानुर्हव॑मे॒विश्वाभिगीर्भिरमृतोविचैताः । स्यावारथैवहतोरोहितायोतारुपाचक्रेविर्भूत्रः ॥ उत्ताना यामजनयन्त्सुप्र॒तुंभुवग्निःपुरुषेशांसुगर्भः । शिरिणायांचिदुक्तुनामहोभिरपरीवृतोवसतिप्रचैताः ॥ जिधर्म्यग्निंदुवि पाघृते प्रतिक्षियंभुव॑नानिविश्वा । पृथुतिरश्चावय॑सावृहंतव्यचिष्ठमनैरभसंघानं ॥ आविश्वतःप्रत्यंचजिधर्म्यरक्ष सामनसात पेत । मर्यश्रीःस्पृहयोऽअग्नि भिमशैतन्वाईज राणः ॥ जयाभागसहसानोवरणत्वादूतासोमनु (२२११९) निहोतेतिपळर्चस्यसूक्तस्यगृत्समदोग्निविष्टुप् । (२।१।१०) जोहूनइतिपळर्चस्वसूक्तस्यगृत्समदोमिनिष्टुप् ।

·ऋक्सं.
मंडलं२
अ.२.६
अनु. १
॥३८॥
यदेम । अनमग्निंजुविचस्यामधुचंधनसाजौहवीमि ॥२॥ (२६१११ ) श्रुधीहवमिंद्रुमारिपण्यःस्यामतेदा
वनेवसूनां । इमाहित्यामूर्जीवर्धयतिवसूययःसिंधवोनक्षरतः ॥. सृजोमहीरियाऽअर्पिन्वःपरिठिताऽअर्हिनाशूरपू
धीः । अमहँचिहासंमन्यमानमाभिनदुक्थैर्यावृधानः ॥ उक्थेप्विन्नुशूर्यपुंचाकन्त्स्तोमैविंद्रद्रियेषुच । तुभ्ये
देतायासुमंदमानःप्रयायवैसिस्रतेनशुभ्राः ॥ शुभ्रंनुतेशुप्मैवर्धयतःशुभ्रंववाहोर्दधानाः । शुभ्रस्त्वमिद्रयावृधा
नोऽअस्मेदामीविंशःसूर्येणसह्याः ॥ गुहाहितंगुह्यंगूहमप्स्वपीवृतंमायिनंक्षियंते । तोऽअपोद्यांतस्तभ्यांसमहुन्नहिशू
रवीर्येण ॥ ३ ॥ स्तवानुतंऽइंद्रपूर्ध्यामहान्युतस्तवामनूतनाकृतानि । स्तवावग्रवाहोरुशंतस्तवाहरीसूर्यस्यकेतू' ॥ ह
रीनुतऽइंद्रवाजयताधृतश्रुतस्वारमस्वार्टी । विसंमनाभूमिरप्रथिष्टारस्तपर्वतश्चित्सरिप्यन्' ॥ निपर्यंतःसायप्रयुच्छ
न्समावृभिर्वावशानोऽकान् । दूरेपारेवाणीवर्धयतऽइंट्रैपितांधमनिपप्रधुनि' ॥ इंद्रोमहांसिंधुमाशयनिमायापिन
युत्रमस्फुरन्निः । अरैजेतारोदसीभियानेकनिक्रदतोवृष्णोऽअस्य॒वनात् ॥ अरौरवीद्वृष्णोऽअस्यवज्रोमानुपंयन्मार्नु
पोनिजूयीत् । निमायिनौदानवस्यमायाऽअादयत्पपिवान्त्सुतस्य॑ ॥ ४ ॥ पिापियदिंद्रशूरसोममंदैतुत्यामंदिनः
सुतासः । पूर्णतस्तेकुक्षीवर्धयंत्वित्थासुतःपौरऽइंद्रमाव ॥ त्वेऽहंद्राप्यभूमविप्राधियवनेमऽऋतयासप॑तः । अवस्यवों
(२।१।११) श्रुधीहवमित्येकविंशत्यूचस्यसूक्तस्यगृत्समदइंद्रोविराटूस्थानाअत्यात्रिष्टुप् ।
॥३८॥

·धीमहिप्रशस्तिंसद्यस्तैरायोदावनस्याम ॥ स्यामतेतऽइंट्ठयेतऽकृतीऽअवस्यवऽऊजैवर्धय॑तः । शुष्मिन्तमयंचाकर्नामदे वास्मेयिंगसिवीरवैतं ॥ रासक्षयंरासिमित्रमस्मेरासिशर्धऽइंद्रुमारुतनः । सजोपसोयेचमंदसानाःभवायवःपांत्यय णीतिं ॥ व्यंत्विन्नुयेघुमंदसानस्तृपत्सोमपाहिद्ब्रह्मदिंद्र । अस्मान्त्सुपृत्स्वातरुवावर्धयोद्यांवृहद्भिः ॥५॥ बृहंत ऽइन्नुयतैतरुत्रोक्थेभिर्वासुम्नमाविवासान्। स्तृणानासौवर्हिःपस्त्यांवत्त्वोताऽइदिद्रुवार्जमग्मन् ॥ उग्रेष्विन्नुशूरमंद सानस्त्रिकद्रुकेपुपाहिसोममिंद्र । प्रदोधुवच्छश्रुषुप्रीणानोयाहिहरिभ्यांसुतस्य॑पीति ॥ धिप्वाशःशूरये वृत्रमवा भिनदानुमौर्णवाभं । अपावृणोर्योतिरायर्यायनिसव्यतःसादिदस्युरिंद्र ॥ सनैमयेतेऽकृतिभिस्तरतोविश्वाःस्पृधऽआ येणदस्यूँन् । अस्मभ्यंतत्त्वाष्ट्रंविश्वरूपमरंधयःसाख्यस्यवि॒िताय॑ ॥ अस्यसुवानस्यमंदिनस्त्रितस्य॒न्यदुंदवावृधानोऽs स्तः । अवर्तयत्सूर्योनचक्रमिनलमिंद्रोऽअंगिरस्वान् ॥ नूनंसातेप्रतिवरजरित्रैर्दुहीयदिगुदक्षिणामघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्योमातिधग्भगोनोवृहदेमविदथै सुवीराः॥ ६॥ (२२२१) योजातऽएवप्रथमोमन॑स्वान्देवोदे॒वान्क्रतुना पुर्यभूषत् । यस्य॒शुष्माद्रोदसीऽअभ्य॑सेतांनृम्णस्य॑म॒ह्नासर्जनासऽइंद्रः ॥ यःपृथिवींव्यर्थमानामहृद्यःपर्वतान्प्रकुपि ताँऽअरेम्णात् । योऽअंतरिक्षविममेवरीयोयोद्यामस्तनात्सर्जनासऽइंद्रः ॥ योहत्याहिमरिणात्सप्तसिंधून्योगाऽउदा (२।२।१) योजावइतिपंचदशर्चस्वसूक्तस्यगृत्समदइंद्रखिष्टुप् ।

·मंडलं
ऋक्सं.
अनु.२
म.२.६
॥३९॥
जैदपधावलस्य । योऽअश्मनोरंतरग्निंजजानसंवृक्समत्सुसर्जनासऽइंद्रः ॥ येनेमाविश्वाच्यवनाकृतानियोदासंवर्णम
धरंगुहाकः । नीययोर्जिगीयाँलक्षमाददुर्यःपुष्टानिस० ॥ यस्मापृच्छंतिकुहसेतिपोरमुतेमाहुनैपोऽअस्तीत्यैनं ।.सो
ऽअर्यःपुष्टीविजेऽहुयार्मिनातश्रर्दस्मैधत्तस० ॥ ७ ॥ योभ्रस्य॑चोदितायःकृशस्ययोब्रह्मणोनार्धमानस्यकीरेः। युक्त
प्राणोोवितासुशिनःसुतसोमस्य॒स० ॥ यस्याश्वासःपदिशियस्यगाोयस्य॒ग्रामायस्य॒विश्धेरासः । यःसूर्ययऽपस
जजानुयोऽअपनेतास तास० ॥ र्यक्रंदसीसंयुतीविह्वयेतेपरेवरऽभयाऽअमित्राः । समानंचिद्रर्थमातस्थिवांसाना
नाहयेतेस०॥ यस्मान्नऽकृतेविजयतजन सोययुध्यमानाऽअहसेहवते। योविश्वस्यप्रतिमानवभूवयोऽअच्युतच्युत्स०॥
यःशश्वतोमोनोदधानानमन्यमानान्छीजघान । यःशर्धतेनानुदातिशुध्यायोदस्योर्हतास० ॥ ८॥ यःशंवर
पर्वतेपुक्षियंतचत्वारिंश्यांशरद्यन्यविदत् । ओजायमानयोऽअहिज़घानदानुशयानंस० ॥ यःसप्तरश्मिपभस्तुर्वि
प्मानवा जत्सर्तसप्तसिंधून् । यो हिणमस्फुरद्वयाहुमारोहंतस०॥ द्यााचिदस्मैपृथिवीनमेतेशुष्माचिदस्य
पर्वताभयंते । यःसोमपानिचितोववाहुर्योवज्रहस्तःस० ॥ यःमुन्वतमतियःपचैत्यःशंसतयःशशमानमूती । यस्य
ब्रह्मवर्धनयस्य॒सोमोयस्पेदंराधःस०॥ यमुन्यतेपर्चते ऽआचिद्वाज़ंदर्दपिसकिसिमृत्युः। वयंतऽइंद्रविश्वहमिया
॥३९॥

·स:सुवीरासोयिदधमादेम ॥ ९॥ ( २२२२२) ऋतुर्जनित्रीतस्याऽअपस्परिमजातऽआशिद्यासुवर्धते । तदाह नाऽभवत्पिप्युपीपयोशों:पीयूपंप्रथमंतदुक्थ्य ॥ सधीमायतिपरविर्धतीःपयोविश्वप्यायप्रभरंतभोजनं । समा नोऽअध्यापवर्तामनुष्यदे॒यस्ताकृणोःप्रथमंसास्युक्थ्यः ॥ अन्वेकौवदतियातितद्रूपामिनन्तदपाऽएकऽईयते । वि श्वाऽएकस्यविनुदस्तितिक्षतेयस्ता० । प्रजाभ्यःपुष्टिंविभजतऽआसतेयिमिवपृष्ठप्रभवतमायते । असिन्वन्दंष्ट्रपितु रत्तिभोजनयस्ता० ॥ अर्धाकृणोःपृथिवींसंदृशैदिवेयोधौतीनामहिहन्नारिणक्पथः । तत्वास्तोमैभिरुदभिर्नवाजिनंदे वंदेवाऽअजनन्त्सा०॥ १० ॥ योभोजनंचदयंसेचवर्धनमाादाशुष्कंमधुमदुदोर्हिथ । सशेवधिनिधिपेविवस्वति विश्वस्यैकऽईशिपेसा० ॥ यःपुष्पिणीश्च स्व॑श्चधर्मणाधिदानेव्यवनीरधारयः । यश्चासमाऽअर्जनोद्द्युितौदिवऽज रुवाउँअभितःसा० ॥ योनार्मरंसहवसुंनिहतवेपृक्षायचदासर्वेशायचावहः । ऊर्जयेत्याऽअपरिविष्टमास्यमुतवाद्यपु रुकृत्सा० ॥ शतवायस्यदर्शसाकमाऽएकस्यश्रुष्टीयर्द्धचोदमाथि । अरजौदस्यून्समुनन्दभीतयेसुमाव्योऽअभवः सा० ॥ विश्वेदनुरोधनाऽअस्य॒पौंस्यद्दुरस्सैदधिरेकृलवेधन ॥ पळेस्तनाविष्टिरपंचसंदृशःपरिपुरोऽअभवःसा० ॥ ॥११॥ सुप्रवाचनंतवीरवीर्य यदेकेनुक्रतुनाविदसैवसु । जातूष्ठिरस्यमययःसहस्वतीयाचकर्थसेंद्रविश्वास्युय्यः ॥ ( २।२।२) तुर्जनित्रीतित्रयोदशर्चस्वसूक्तस्यगृत्समदइंद्रोजगसंयात्रिष्टुप् ।

·पसं. म.२.६ ॥४०॥ अश्मयःसरंपसस्तरायकंतुर्वीतयेचवय्यायचचुति । नीचासंतमुदनयःपरावृप्रांधश्रोणंश्रययन्त्सा० ॥ अस्मभ्यंत मंडलं२ सोदानायराधःसमर्थयस्वबहुतैवसव्यं । इंद्रुयचित्रंश्रयस्याऽअनुङ्न्वृहदेमविदधै सुधीराः॥ १२ ॥ (२२२२३) अनु.२ अध्वर्यवोभरतेंद्राय॒सोममामत्रेभिःसिंचतामयमंधः । कामीहिवीरःसर्दमस्यपीतिजुहोतवृष्णेतदिपर्वष्टि ॥ अध्यर्य वोयोऽअपोढ़िवांसंवत्रंजघानाशन्यैववृक्षं । तस्माऽएभरततद्वशायऽएपऽइंद्रोऽअर्हतिपीतिमस्य ॥ अध्वर्यवीयोह भीकंजघानयोगाऽउदाजदपहिलंवः । ताऽएतम॑तरिक्षेनवातमिंद्रुसोमरोर्णतजूनवः । अध्वर्योयऽउरणंजघा ननवचस्यासनयतिंचवाहून् । योऽअर्बुदमनीचार्याधेतमिद्वंसोमस्यभृथेहिनोत ॥ अव॑र्योयःस्वश्नैजघानयःशु मशुपयोव्यंस । यःपिjनर्मुचियोरधिक्रांतस्माऽइंद्रायांर्धसोजुहोत ॥ अर्ध्वर्यवोयःशर्तशंवरस्यपुरोविभेदाश्मनेवपू वीः । योनिःशतमिद्रःसहमपापनरतासोममम ॥ १३ ॥ अर्ध्वयोयःशतमासहस्रभूम्याऽउपस्थेवपजप न्यान् । कुसंस्यायोरतिथग्वस्यवीरान्याणग्भरतासोममस्मै ॥ अवयवोयन्नरःकामाध्येश्रुष्टीवहतोनशथातदि दें। गर्भस्तिपूर्तभरतश्रुतायेंद्रोयसोमयज्ययोजुहोत ॥ अध्वर्ययःकतैनाश्रुष्टिमस्मैवनेनिपूर्तयन्ऽउन्नयध्वं । जुषाणोह ॥४०॥ स्त्यमुभियावशेऽइंद्रायसोममदिरंजुहोत ॥ अयर्यवःपयसोधर्यथागोःसोमेभिरींपृणताभोजमिंद्र। वेदाहमस्युनिर्भ (शरा३) अध्वर्यवइतिद्वादशर्चस्यसूतस्यगृत्समद द्रनिष्टुप् ।

·तमऽएतद्दिसैतभूयौयजतचिकेत ॥ अध्ययोयोदिव्यस्य॒वस्वोयःपार्थिवस्य॒क्षय॑स्य॒राजा। तमूरनपुणतायवेनें,सोमें भिस्तदोवोऽअस्तु ॥ अस्मभ्यंतसोदानायराधःसमर्थयस्ववहुतैवसव्य। इंद्रयचित्रंश्रवस्याऽअनुद्युन्वृहवदेमविदर्थे सुवीराः ॥ १४॥ (२।२।४) प्रधान्यस्यमहतोमहानिसत्यासत्यस्य॒करणानियोचं। त्रिकटुकेष्वपिवत्सुतस्यास्यमद्देऽअ हिमिंद्रोजघान ॥ अवशेद्यामस्तभायगृहंतमारोद॑सीऽअपृणदंतरिक्षं । सारयत्पृथिवीं प्रथचसोमस्यतामऽइंद्रश्चका र ॥ सफ़ेबुप्राचोविमिमायमानैर्वत्रेणखान्यतृणन्नुदीना.। वृथासृजत्पृथिभिर्दीर्घाथैःसोमस्य० ।। सर्पवोढन्परिगया दुभीतेर्विश्वमधागायुधमिद्धेऽअ॒ग्नौ । संगोभिरश्वैरसृजद्रथेभिःसोमस्य० ॥ सऽईमुहींधुनिमेोररम्णात्सोऽअस्नातून पारयत्स्वस्ति । तऽउत्स्नायरयिमभिप्रतस्थुःसोमस्य० ॥ १५ ॥ सोदैसिंधुमरिणान्महित्वावज्रेणानंऽउपसःसर्पि पेप । अजवसौजविनीभिर्विवृश्चन्त्सोमस्य० ॥ सविद्वाँऽअपगोहंकनीनामाविर्भवन्नुदतिष्ठत्परावृक् । प्रतिश्रोणःस्था बनर्गचष्टसोमस्य० ॥ मिनट्ठलमंगिरोभिर्गुणानोविपर्वतस्यदंहितान्यैरत् । रिणग्रोधासिकृत्रिमण्येपासोमस्य० ॥ स्वमैनाभ्युप्याचुर्मुरिंधुनिचथदस्युप्रदुभीतिमावः । भीचिदत्रविविहिरण्यंसोम॑स्य० ॥ नूनंसाते०॥ १६ ॥ (२१२१५) प्रवःसुतांज्येष्ठतमायसुष्टुतिमग्नाविसमिधानेहविर्भरे । इंद्रमजुर्यज़रयतमुक्षितंसनाधुवानमवसेहवामहे (२।२।४ ) प्रधान्वितिदशर्चस्वसूक्तस्यगृत्समदइंद्रखिष्टुप् । (२।२।५) प्रवःसतामितिनवर्चस्यसूक्तस्यगृत्समदइंद्रोजगत्यंत्यात्रिष्टुप् । ' ·ऋक्सं. म.२.६ ॥४॥ यस्मादिंद्रोहताकिंचनेमृतेविश्वान्यस्मिन्संभृतार्थिवीयी। जठरेसोम॑तन्वीईसहोमहोहस्तेवज्रभरैतिशीर्पणिक्रतु ॥ न । मंडल २ क्षोणीम्योपरिवैतऽइंद्वियनसमुद्रपर्वतैरिद्रतेरथः । नवज्रमन्वश्नोतिकश्चनयदाशुभिःपतसियोजनापुरु'विश्य अनु.२ स्मैयजतायधृष्णयेक्रतुंभरतिवृषभायसश्चते । वृपायजस्वहुविविदुष्टर पिद्रुसोमवृषभेणभानुना ॥वृष्णःकोशःपयते मध्यऽमिषभानीयवृषभायपातये । वृषणाध्वर्युपभासोऽअयोवृषणसोमवृषभायसुप्वति ॥१७॥ वृपतिवत्रंज ततेपारधोपूर्पणाहरीवृषभाण्यायुधा । वृष्णोमदस्यवृषभुत्वीशिपऽइंद्रुसोम॑स्यवृषभस्यतृप्णुहि ॥ प्रतेनानसमैने वचस्युवमर्षणायामसर्वनेपुदाईपिः। कुविन्नोऽअस्यवर्चसोनियोधिपदिंद्रुमुत्संनवऍनःसिचामहे ॥ पुरासवाधाभ्या वृत्स्वनोधेनुर्नवत्संयवसस्यपिप्युपी । सकृत्सुतेसुमतिभिःशतकतोसंपत्तीभिनवृषणोनसीमहि ॥ नूनंसाते०॥ १८॥ ( २।२।६ ) तदस्मनव्य॑मंगिरस्वदर्चतशुप्मायदस्य लोदीरते । विश्वायद्गोत्रासहसापरीवृतामदेसोमस्यदंहितान्यैर यत् ॥ सर्भूतुयोहप्रथमायधार्यसऽओज़ोमिमा॑नोमहिमानमातिरत् । शूरोयोयुत्सुतन्वैपरिव्यतशीर्पणियांमहिनाम त्यमुंचत ॥ अधाकृणोःप्रथमवीर्यमुहद्यदस्याग्रेब्राह्मणाशुष्ममेरयः। रथेष्ठेनुहर्यश्वेनविच्युताःमजीरयःसिस्रतेसध्य? क्पृथक् ।। अधायोविवाभुव॑नाभिमुज्मनेशानुकृत्प्रर्वयाऽअभ्यवर्धत । आद्रोदसीज्योतिपावहिरातनोत्सीव्यन्तमा ॥४॥ (२२२२६) तदरमाइतिनवर्चस्यसूफस्यगृत्समदइंद्रोजगत्यंत्रोद्वेत्रिष्टुभौ ।

·सिदुर्धितासमव्ययत् ॥ सप्राचीनान्पर्वतान्हंहुदोर्जसाधराचीनमकृणोदपामर्पः । अधारयत्पृथिवीं विश्वायसमस्त नान्माययाद्यामवनसः ॥ १९ ॥ सास्माऽअरवाहुभ्यांयंपिताकृणोद्विश्वस्मादाजनुपोवेदसस्परि । येनापृथिव्यांनि क्रिविशयध्यैवणहत्व्यर्पूणक्तुविष्वणिः ॥ अमारिवपित्रोःसासतीसमानादाससस्त्वामियेभगै । कृधिप्रकेतमु पैमास्यांभरदुद्धिभागंतन्वो ये मामहः ॥ भोजत्वामिद्रव्यंहुवेमदिष्वमिंद्रापासवाजान् । अविड्डीद्रचित्रयांनऊ तीकृधिपन्निद्रवस्यसोनः ॥ नूनंसातेप्र० ॥ २० ॥ (२।२७ ) प्रातारधोनोयोजिसस्निश्चतुर्युगस्त्रिकशःसप्तर श्मिः । दारित्रोमनुष्यःस्वाःसऽष्टिभिर्मतिभीरह्योभूत् ॥ सास्माऽअरैप्रथमंसद्वितीयमुतोतृतीयंमनुपःसहोता। अन्यस्यागर्भमन्यऽऊंजनंतसोऽअन्येभिःसचतेजेन्योवृा ॥ हरीनुकरथऽइंद्रस्ययोजमायैसूक्तेनवर्चसानवैन । मोषु त्यामवहयोहिविपानिरीरमन्यजमानासोऽअन्ये ॥ आद्वाभ्यांहरिभ्यामिंद्रयाह्याचतुर्भिराहियमानः । आष्टाभि र्दशभिःसोमपेयमयंसुतःसुमखुमामृधंस्कः ॥ आविंशत्यात्रिंशतायााडाचत्वारिंशताहरिभिर्युजानः । आपंचाश तासुरथैभिरिद्रापृष्ट्यासप्तत्यासोमपेये ॥ २१ ॥ आशीत्या वृत्यायाह्यांडाशतेनहरिभिरुह्यमानः । अयंहितेशुन होत्रेपुसोम॒ऽइंद्रत्वायापरिपिक्तोमर्दाय ॥ ममबौद्रयाह्यच्छाविश्थाहरीधुरिधिप्पारर्थस्य । पुरुत्राहिविहव्योवभूथा -(२।२७) प्रातारथइतिनवर्चस्वसूक्तस्यगृत्समदइंद्रस्रिष्टुप् ।

·ऋक्सं.
मंडलं २
म.२.६ ।
अनु.२
॥४२॥
स्मिन्सनेमादयस्व ॥ नमऽईणसख्यंवियौपदुस्मभ्य॑मस्यदक्षिणादुहीत । उपुज्येष्ठेवरूथेगभस्तीमायायेजिगी
वांसःस्याम ॥ नूनंसाते. ॥ २२ ॥ ( २।२।८ ) अाय्यस्यांधसोमदायमनीषिणःसुवानस्य॒मय॑सः । यस्मिन्निद्रम
दिविवावृधानऽओकौदुधेब्रह्मण्यंतश्चनरः॥ अस्यमैदानोमध्योवन स्तोहिमिंद्रोऽअर्णोवृतविश्चत् । प्रययोनस्वस
राण्यच्छापयाँसिचन॒दीनांचकमंत ॥ समाहिनइंद्वोऽअर्णोऽअपर्रियदहिहाच्छासमुद्रं । अजनयुत्सूर्यदिगाऽअक्तु
नाहौवयुनानिसाधत् ॥ सोऽअप्रतीनिमनवेपुरूणींद्रोदाशहाशुपेहंतिपत्रं । सद्योयोनृभ्योऽअतसायोभूत्पस्पृधाने
भ्यासूर्यस्यसातौ ॥ समुन्तऽइंदुःसूर्यमादेवोरिणामयीयस्तवान् । आयद्वयिंगुहर्दवद्यमस्मभरदर्शनशोदशुपन्'
॥ २३ ॥ सरैधयत्स॒दिवःसारथयेशुष्णमशुपंकुर्यवंकुत्साय । दिवोदासायनवृतिंचनवेंद्रुःपुरोव्यैरच्छंवरस्य ॥ एवा
तऽद्वोचधमहेमश्रवस्यानत्मनावाजयतः । अश्यामतत्साप्तमाशुपाणानुनमोवधुरदेवस्यपीयोः ॥ एवातेगृत्समदाः
शूरमन्मावस्यवोनवयुनानितक्षुः । ब्राह्मण्यंतऽइंद्रतेनीयऽइपमूर्जसुक्षितिसुम्नमश्युः ॥ नूनंसाते. ॥२४॥ (२०२९)
यंतेवयंऽइंद्रवद्धिपुणःप्रभरामहेवाजयुर्नरर्थे । विपन्यवोदीय॑तोमनीपासुम्नमियक्षतस्त्वावतोनृन्' ॥ त्वंनऽइंद्र
त्याभिरूतीत्वायतोऽभिष्टिपासिजनान् । त्यमिनोदाशुपौवस्थेत्याधीरभियोनक्षतित्वा ॥ सनोयुवेंद्रोजोहवःससा
(२।२।८।) अपाय्यस्येतिनार्चस्यसूतस्यगृत्समदइंद्रबिष्टुप् । (२।२।९) वयंतइविनपर्यस्यसूकस्यगृत्समदइंद्रनिष्टुप्तृतीयाविरादूपा ।
॥४२॥

·शिवोनरामस्तुपाता । यसतयःशशमानमूतीपर्यंतचस्तुवंचिपुणेपत् ॥ तमुस्तुपऽइंद्रुतगृणीपेयस्मिन्पुरावावृधुः शाशदुश्च । सवस्वःकामपीपरदियानोर्ब्रह्मण्यतोनूतनस्यायोः ॥ सोऽअंगिरसामुचाजुजुष्यान्नातूतोदिंद्रौगातु मिष्णन् । मुष्णन्नुपसःसूर्येणस्तयाननस्यचिच्छिन्नयत्पूर्व्याणि ॥ २५ ॥ सहश्रुतऽइंद्रोनामदेवऽर्थो वन्म पेद् स्मतमः । अवप्रियमर्शसानस्यसाहान्छिरोभरदासस्य॑स्वधावान् ॥ सहेंद्र कृष्णयोनी:पुरंदरोदासीरैरयति । अ जनयुन्मनक्षामपञ्चसुत्राशंसंयजमानस्यतूतोत् ॥ तस्मैतव॒स्य॑ मर्नुदायिसवेंद्रीयदेवेभिरर्णसातौ । प्रतियद॑स्य॒वत्रै बाहो(हत्वीदस्यून्पुरऽआर्यनीनितारीत् ॥ नूनंसाते० ॥२६॥ (२।२।१०) विश्वजितेधनजितैस्वर्जितसत्राजितैनृजि तऽउर्वराजिते । अश्वजितेगोजितेऽअजितेभुरेंद्रायसोमैयजतायहर्यत' ॥अभिभुवैभिभंगार्यवन्वतेपाहायसहमानाय वेधसे । तुविश्यवहयेदुष्टरीतवसासाहेनमऽइंद्रायवोचत ॥ सत्रासाहोर्जनभक्षोजनंसहश्यवनोयुध्मोऽअनुजोपमु क्षितः । वृतंचयःसहुरिविक्ष्यारितऽइंद्रस्यवोचप्रकृतानवीयर्या ॥ अनानुदोवृषभोदोधतोयुधोगंभीरऽऋप्वोऽअसम टकाव्यः । धचोदःश्नर्थनोवीळितस्पृथुरिंद्रःसुय॒ज्ञऽपसःस्वर्जनत् ॥ यज्ञे गातुमप्तु विविद्रिरेधियोहिन्यानाऽ शिजौमनीषिणः । अभिस्वरानिपदागाऽव॒स्यवऽइंद्रेहिन्यानाद्रविणान्याशत ॥ इंश्रेष्ठानिद्रवणानिधेहिचित्ति (२।१०) विश्वजिवइतिपळस्पसूक्तस्यगृत्समदइंद्रोजगसंत्यात्रिष्टुप् ।

·रितंकुतचननारातयस्तितिरुन याविनः । विश्वाः चस्तुवंचिपुणेपत् ॥ तमुस्तुपऽइंद्रुतगृणीपेयस्मिन्पुरावावृधुः त्वनौगोपाःपंचिकृचिक्षणस्तवताय॑मृतिभिर्जरामहे यायोः ॥ सोऽअंगिरसामुचाजुजुष्वान्ब्रह्मांतूतोदिंद्रोगातु उतवायोनोमर्चादनांगसोरातीवामतःसानुकोवृकः याणि ॥ २५ ॥ सहश्रुतऽइंद्रोनामदेवऽङ्ख वन्म पेद वातारत्वातनूनहिवामहेवस्पर्तरधिवक्तारमस्मयुं । बृहस्वान् ॥ सत्रहेंद्र:कृष्णयोनीःपुरंदरोदासीरैरयति । अ सुवृआंब्रह्मणस्पतेस्पाविसुमनुप्यादंदीमहि । यानौदुरेतवस्य मर्नुदायिसवेंद्रीयदेवेभिरर्णसातौ । प्रतियदस्यवत्रै यमुत्तमंधीमहेवयोवृहस्पतेपप्रिंणासनिनायुजा।मानौदुः॥ (२।२।१०) विश्वजितेधनजितैस्वर्जितैसत्राजितैनृजि अनानुदोभोजग्मिराहवंनिष्टप्ताशत्रुपृतनासुसासहिः । गायहर्यंत ॥ अभिभुवैभि गायवन्तेर्पाहायसहमानाय णः ॥ अदेयेन॒मनसायोरिपुण्यतिशासामुग्रोमन्यमानोजियार सत्रासाहोर्जनभक्षोर्जनंसहश्ययनोयुध्मोऽअनुजोर्पमु र्धतः ॥ भरैपुहव्योनमसोप॒सद्योगंतावाजेपुसनिताधनधनं । ॥ अनानुदोवृपभोदोधतोवृधोगंभीरऽप्योऽअसम रथाऽइव ॥ तेजिष्ठयातपनीरक्षसस्तपुयेवानिदेदधिरेदृष्टवीर्य जनत् ॥ यज्ञे गातुमप्रोविविद्रिरेधियोहिन्यानाऽऊ ऽअर्दय ॥ बृहस्पतेऽअतियदुर्योऽअहीयुमद्विभातिकमजदविणान्याशत ॥ इंद्रुश्रेष्ठनिद्रवणानिधेहिचित्ति चित्रं' ॥ ३१॥ मानःस्तेनेभ्योयेऽअभिगृहस्पदेनिरामिणी-

·मंडलं.
ऋक्सं.
अ.अ.७
॥४४॥
॥
॥
तेनपुरःसानोविदुः ॥ विश्र्धेभ्योहित्वा भुवनेभ्य॒स्परित्वष्टानुत्साम्नःसाम्नःकविः। सचिणयाब्रह्मणस्पतिर्दुहो
हुंतामहऽऋतस्य॑धरि ॥ तश्रियेव्यजिहीतपर्वतोगयागोत्रमुदरजीयदेगिरः । इंद्रेणयुजातमसापरीकृतंबृहस्पतेनिस
पामौजोऽअर्णवं ॥ ब्रह्मणस्पतॄत्वमुस्ययंतासूक्तस्यबोधितनयंचजिन्य । विश्व॑तद्रयदवैतिदेवावृहईदेमविदथैसुची
राः ॥ ३२ ॥ ॥ इतिद्वितीयाप्टकेपाठोध्यायः ॥ ६ ॥
चतुर्दशाध्याये वर्गाः ३२ सूक्तानि १५ ऋचः १५७॥ त्यागः ॥ अमयइदं. १२ इंद्रायेदं. १२३ ब्रह्मणस्पतयइदं. बृहस्पतयइदं.
३ ब्रह्मणस्पतयइदं. वृहस्पतयइदं. ३ ब्रामणस्पतयइदं. बृहस्पतयइदं. ब्रह्मणस्पतयइदं. यहस्पतयइदं. ५ ब्रह्मणस्पतयइदं. गृहस्पतयइदं.
ब्रह्मणस्पतयइदं. ।। इतिद्वितीयेषष्ठः ॥ ६॥
सेमांपोळशांत्यात्रिष्टुंव्दादशीचसेंद्रीचैधानःपंचजागतत्वृजुश्चतुष्कमिमागिरत्यूनाकूर्मोगामिदोहिवादित्य
मिदमेकादशवारुणमुपांत्यादुःस्वमनाशिनीधृतप्रताःसप्तवैश्वदेवमृतमेकादशजगत्यंतैपष्टयेंद्रासोमीसरस्वति
त्वमितिसारस्वतोधीयोनोवार्हस्पत्यातंयोमारुत्यस्माकंसप्तवैश्वदेवंत्रिष्टुवंतमस्यमेप्टोजागतंत्र्यनुष्टुवंतंद्यावा.
पृथिव्यैकावेऐयोत्याष्ट्र चौपद्विद्वेराकासिनीवाल्योरत्यालिंगोकदेवतातपंचोनारौद्रेधारापरामारुतंत्रिष्टुवंतमु
पेमपोनप्लीयतभ्यंपळतव्यंतुजागतंत ॥१॥
॥
॥४४॥

·हरिओम् ॥ ( २१३२२ ) सेमामविडिप्रभृतियऽईशिपयाविधेमनवयामहागिरा । यानोमीट्वान्स्तवतेसखात बृहस्पते॒सीपःसोतनौमति ॥ योनंत्वान्यनमन्न्योजसोतादर्दमन्युनाशवराणिवि । प्राच्यावयदच्युताब्रह्मणस्पति राचाविशुद्धसुमंतविपर्वतं ॥ तद्देवानांदेवतमायकव॑मभेनन्हादतवीळिता । उद्गाऽआजदभिनुब्रह्मणावुलमाह त्तमोव्यचक्षयत्स्वः ॥ अश्मास्यमवतंब्रह्मणस्पतिर्मधुंधारमुभियमोजसातॄणत् । तमेवविश्वैपपिरेस्वदृशौवहुसाकसि सिचुरुत्समुद्रिण ॥ सनाताकाचिद्भुनाभीत्वामाद्भिःशरद्भिर्दुरौवरंतवः । अयंतंताचरतोऽअन्यदन्यदिद्याचका रययुनाब्रह्मणस्पतिः॥१॥ अभिनक्षतोऽअभियेतानशुनिधिपणीनांपरमगुहाहितं । तेविद्वांसःप्रतिचक्ष्यानृतापु नयंतऽऽआयंतदुदीयुराविश ॥ ऋतावानःप्रतिचक्ष्यानृतापुनरात आतस्थुःकवयोमहस्पृथः। तेवाहुभ्यांधमितम निमश्मनिनकिप्पोऽअस्त्यरणोजहुर्हितं ॥ कृतज्यनक्षिप्रेणब्रह्मणस्पतिर्यवष्टिप्रतर्दश्नोतिधन्वना । तस्यसाध्वीरि पोयाभिरस्यतिनृचक्षसोदृशयेकर्णयोनयः ॥ ससैनयःसविनयःपुरोहितःससुष्टुंतःसयुधिब्रह्मणस्पतिः। चाक्ष्मोयद्वा जंभरतेमतीधनादित्सूर्यस्तपतितप्यतुर्वृथा ॥ विभुप्रभुप्रथममेहनावतोवृहस्पतेःसुविदाणिराध्या । इमासातानिवे न्यस्यवाजिनोयेनजनाऽभयेभुंजतेविर्शः॥२॥ योवरेवुजनैविश्वाविभुमहामुरण्वःशवसाववक्षिथ । सदेवोदे॒वान्प्रति (२।३२२) सेमामितिपोळशर्चस्यसूक्तस्यगृत्समदोब्रह्मणस्पतिःप्रथमादशम्योबृहस्पतिज्दश्यद्राब्रह्मणस्पतीजगतीद्वादश्यंत्येत्रिष्टुभो। SAVA

·मंडल २
अनु.३
॥४॥
पप्रथेपृथुविभेदुतापरिभूणिस्पतिः ॥ रिश्रमत्यम॑घरानायुगोरिदार्पश्चनप्रमिनंतितंगा । अच्छंद्राब्राह्मणस्पतीहुवि
नोंपराजिनानिगात ॥ उताशिताऽअनुशृण्यतिरहय सभेयोनिग्रोभरतेमतीधना। बीलुदेषाऽअनुवर्गणमाद
दि महमानीसमिथैमणस्पतिः ॥ ब्राह्मणस्पतैरभरद्यथायुगंमत्योमन्युमंहिकमीकरिप्युतः । योगाऽउदाजत्सद्विवेषि
पभिनन्महीरीति शमासरत्ययह ॥ ब्रह्मणस्पतेमुयमस्यविश्वहाराय म्यामरथ्योपयस्वतः। धीरेपुतीराँऽउपग्धि
नरसंयदीगानोनह्मणापिमेह ॥ ब्राह्मणस्पतॄत्वमस्पयंतामुक्तस्य॑योधितनयंचजिन्य । विश्व॑तद्रयदतिदेनागृहद्धदे
मद मुधीराः॥३॥(२॥३॥३) इंधानोऽअग्निनिरद्वनुष्यत तब्रह्माशूशुपट्टातहव्यऽइत् । जाते जातमतिसपस
गतेयेयजहणतेनर्मणसतिः। वीरेभीरायनरद्वनुप्यतोगोभीरयिर्पमधद्बोधतित्मना । तोकंचतस्पतनयंचयर्धतेयं
यगु०॥मिधुशोद गिर्मागेऽपायतोवृषधीउँभिष्टयोजमा। अग्नेरिप्रसितिर्नाहुवर्तयययुज०॥तस्माऽअर्प
तिदिव्याऽसश्चत ममभि प्रथमोगोएंगच्छति । अनिभृष्टतविपिहुँत्यो माययंयुजातस्माऽइदिधुनयंतसिंधुवो
छिट्टागर्मदधिरेणुमणि देवानामुम्नेसुभग मधुएंधयंयंयुज० ॥ ४ ॥ (३४) ऋजुरिच्छंमोपनरद्वनुप्यतोदैत्यन्निद
देवयंतमभ्य॑सत् । मुनापीरिदैनयत्पृत्सुदुष्टरंयग्दर्यज्योभिजातिभोजनं ॥ यजस्वपीििहमनायतोभद्मनःकृणु
(३) इंधानइनिरंपर्यम्पसूसम्यगृत्समदोत्रमणस्पविनंगवी । (३।४) ऋतुरिदिविचतुझ्चस्वसूचस्यगृत्समदोब्रह्मणस्पतिर्नगती ।
॥४५॥

·घातत्य । हुविफणुप्यसुभगोयथाससित्राह्मणस्पतेरवऽआश्रृणीमहे ॥ सजनेनसपिशासजन्मनासपुत्रेजिभरतप नानृभिः । देवानाय पितरमाविसतिश्रद्धार्मनादृविपाब्रह्मणस्पति ॥ योऽअस्मैहुव्यैर्मृतद्धिविधत्मतप्राचानयात प्राह्मणस्पतिः। उलप्यतीमहसोरक्षतीरिपो होचिदस्माऽउचकिरहुतः॥५॥ (२०१५) मागिर आदित्येभ्यो तरन्ः गुनाद्राजभ्योजहाजुहोमि। गुणोतुमित्रोऽअर्यमाभगोनस्तुविजातोवरुणोदोऽअंशः।मस्तोमंस+तवोमेऽअमित्रो अर्यमावरुणोजुपंत । आदित्यासःशुचयोधारंपताऽअजिनाऽअनवद्याऽरिष्टाः ॥ तऽआदित्यासंऽउरोगभीरा ऽअदब्धामोदिसतोभूर्यक्षाः । अंतःपश्यंतिवृजिनोतसाधुसर्वराजभ्यःपरमाचिदंति ॥ धारयंतऽआदित्यासोजग रस्थादेवाविश्वस्यभुवनस्यगोपाः। दीर्घाधियोरक्षमाणाऽअसुर्यमृतानिश्चर्यमानाऽऋणानि । विद्यामादित्याऽअसो योऽशस्ययदर्यमन्भय आचिन्मयोभु । युष्माकमित्रावरुणाप्रणीतोपरिश्वधैवदुरितानिवृज्यां ॥ ६ ॥ सुगोहियोs अर्यमन्मिपंथोऽअनुक्षरोवरुणसाधुरस्ति । तेनादित्याऽअधिवोचतानोयच्छतानोदुप्परिहंतुशर्म ॥ पितुनोऽआदि तीराजपुत्रातिद्वेषास्यर्यमासुगेभिः । वृहन्मित्रस्यवरुणस्य॒शर्मोप॑स्यामपुरुवीराऽअरिष्टाः ॥ तिम्रोभूमीर्धारयन्त्रीऽरुत यूनीणितावदर्थेऽअंतरेषां । तनादित्यामहिवोमहित्वंतर्यमन्वरुणमित्रुचारु ॥ त्रीरोचनादिव्याधारयंतहिर (२०३५) इमागिरहविसापदार्चस्वसूक्तस्वगामिदःकूर्मादित्यात्रिष्टुप् ।

·मंडलं२
+-
ऋक्सं.
अनु.३
अ.२५७
॥४६॥
ण्ययाःशुचयोधार्रपूताः । अस्वमजोऽअनिमिषाऽअन्धाऽउपसजिवेमयाय ॥ त्वविश्वेपांवरुणासिराज़ायदे
पाऽअसुरयेचमीः। शुतनौरास्वशुरदौविचक्षेश्यामायूंषिसुधितानिपूर्वी ॥ ७॥ नदक्षिणाविचिकितनसव्यानमाची
नमादित्यानोतपश्चा । पाक्यांचिद्वसवोधीयाचिद्युप्मानीतोऽअभयंज्योतिरश्यां ॥ योराजभ्यऽस्तुनिन्यौदाशयं
यतिपुष्टर्यश्चनित्याः । सरवान्यातिप्रथमोरथैनवसुदााविदथेषुप्रशस्तः ॥ शुचिरपःसूयवसाऽअदब्धऽउपक्षेति
दवया सुवीरः । नकिष्टंनंत्यंतितोनदूरायऽआदित्यानाभवतिमीतौ ॥ अदितमिवरुणोतमूळयद्वौवयंचकृमाकञ्चि
दार्गः । उर्वश्यामभयंज्योतिरिंद्रमानौदीर्घाऽअभिनशन्तमिनाः ॥ उभेऽअस्मैपीपयतःसमीचीदियोवृष्टिंसुभगोनाम
पुष्यन् । उभाक्षावाजयन्यातिपृत्सूभाव|भवतःसाधू अस्मै ॥ यायोमायाऽअभिदुहेयजत्राःपाशाऽआदित्यारि
पवेषिचुत्ताः। अश्वीनताँऽअतियेपरथेनारियाऽजरावाशमन्त्स्याम ॥ माहंमुयोनौवरुणप्रियस्यभूरिदान आदिंशून
मापैः । मारायोजिन्सुयमादयस्थांवृहदेमविदयसुवीराः॥ ८॥ (२३३२६ ) इदंकुवेर्रादित्यस्य॑स्वराजोविश्वानि
सांत्य॒भ्य॑स्तुमहा। अतियोमंद्रोय॒जथायदेवासुकीतिभिक्षेवरुणस्यभूरैः ॥ ततेसुभासःस्यामस्वाध्यौवरुणतुष्टुवां
सः । उपार्यनऽऊपसांगोमतीनाम॒ग्नयोनजरमाणाऽअनुयून' ॥ तस्यामपुरुवीरस्य॒शमैन्नुरुशंसस्यवरुणप्रणेतः । यूयं
(२।३१६) इदंकवेरियेकादशस्वसूलस्वगार्समद मोवरुणनिष्टुप् (दशमीदु-स्वप्ननाशिनीतिप्वपिसूक्तेषुपाक्षिकोगृत्समदोस्त्येव)। ।
॥४६॥

·न:पुत्राऽअदितैरदब्धाऽअभिक्षमध्वंयुज्यायदेवाः॥ प्रसीमादित्योऽसृजद्विधताऽतसिंधोवरुणस्ययात । नश्रा म्यंतिनविमुचंत्येतेवयोनपस्तूरघुयापरिज्मन् ॥ विमच् थायरशनामिवारोऽध्यामतेवरुणखामृतस्यै । मातंतुश्छेदिव यतोधियमेमामात्र शार्यपस:पुरऽऋतोः ॥९॥ अपोसुम्यक्षवरुणभियसंमत्सम्राकृतावोनुमागृभाय । दामैववत्साद्वि मुमुग्ध्यंहोनहित्वदारेनिमिपश्चन ॥ मानौवधैर्वरुणयेतऽदृष्टावेन:कृण्वतमसुरभ्रीणति । माज्योतिपःप्रवसथानिंग न्मविषमृधःशिरथोजीवसैनः ॥ नमःपुरातैवरुणोतनूनमुतापरंतुविजातवाम । त्वेहिकपर्वतेनश्रितान्यप्रच्युतानि दूळभव्रतानि ॥ परंऽणासावीरधुमत्कृतानिमाहराजन्नन्यकृतेनभोज । अर्युष्टाऽइन्नुभूयसीरुपास आनौजीवान्य रुणतासंशाधि ॥ योमराजन्युज्यौवासावास्वप्नेभयंभीरत्मह्यमाहे । स्तेनोवायोदिप्सतिनोवृकौवात्वंतस्माद्वरुणपा ह्यस्मान् ॥माहं० ॥१०॥ (२॥३॥७) धृतव्रताऽआदित्याऽइपिराऽआरेमकर्तरहसूरिवागः।शृण्वतोवोवरुणमित्रदेवा भद्रस्यविद्वाऽअसेहुवेवः॥ यूयंदेवाःप्रमति!यमोजौयूयद्वेषांसिसनुतर्युयोत ।अभिक्षत्तारोऽअभिचक्षमध्वमुद्यार्चनो मृळयतापरंच॥किमनुवःकृणवामापरेणुकिंसनैनवसऽआप्येन। यूयंनौमित्रावरुणादितेचस्वस्तिमिद्रामरुतोदधात॥ हुयेदैवायुयमिदापर्यःस्तेम॒ळतनार्धमानायुमौं । मावोरोमध्यमवाळुतेभन्मायुप्मावत्स्वापिएनमिष्म ॥ प्रवृऽएको ( २२७.) धृतवताइतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यगामिदाकूर्मोविश्वेदेवास्त्रिष्टुप् (भेदप्रयोगे-आद्यानापण्णांविश्वेदेवाःअंत्यायावरुणः)।

·मंडलं२
ऋक्सं.
म.२अ.७
॥४६॥
ण्ययाःशुचयोधारपूताः । अस्वमजोऽअनिमिषाऽअदब्धाऽउरुशंसांजवेमयीय ॥त्वविश्वैपांवरुणासिराजायदे
वाऽसुरयेचुमतीः । शुतोरास्वशरदौय॒िचक्षेश्यामायूँपिसुधितानिपूर्वी ॥७॥ नदक्षिणायिचिकितनसल्यानमाची
नमादित्यानोतपश्चा । पाल्यांचिद्धसबोधीयाँचियुप्मानीतोऽअभयंग्योतिरश्यां ॥ योराजभ्यननिभ्योदाशयंव
धर्यतिपुष्टर्यश्चनियाः । सरवान्यातिप्रथमोरथैनवसुदााविदथेषुप्रशस्तः ॥ शुचिरपःसूयवसाऽअऽउपक्षेतियु
बययाःसुवीरैः । नकिष्टप्नत्यंतितोनदुराधऽआदित्यानांभवतिप्रणीतौ ॥ अदितमिवरुणोतम॑ळयौवयंचफुमाकचि
दार्गः । उर्वश्यामभयंज्योतिरिंद्रमानौदीर्घाऽअभिनशन्तमिस्राः ॥ उभेऽअस्मैपीपयतःसमीचीदियोवृष्टिंसुभगोनाम
पुष्यन् । उभाक्षावाजयन्यातिपृत्यूभाव(भवतःसाधूऽस्मै ॥ यायौमायाऽअभिगुहेयजत्राःपाशाऽआदित्यारि
पोयिवृत्ताः । अश्वीवृताऽअतियेपरथेनारिष्टाऽउरावाशर्मन्स्याम ॥ मामघोनौवरुणप्रियस्य॑भूरिदानऽआदिंशन
मापेः । मारायोराजन्त्सुयमादयस्थांवृहस्देमविदर्थसुवीराः ॥ ८ ॥ (२२३१६ ) इदंकवरादित्यस्य॑स्वराजोविश्वानि
सांत्यभ्य॑स्तुमहा । अतियोमुंद्रोयजथायदेवःसुकीर्तिभिक्षेवरुणस्यभूरैः ॥ ततेसुभगासःस्यामस्वाध्यौवरुणतुष्टुवां
सः। पायनऽउपसांगोमतीनामुग्नयोनजरमाणाऽअनुयून' ॥ तवस्यामपुरुषीरस्यशर्मनुरुशंसस्यवरुणप्रणेतः । यूयं
(२।३।६) इदंकरित्येकादशस्यसूकस्यगार्ल्समद.कूर्गोवरुणनिष्टुप् (दशमीदुःस्थापनाशिनीविष्वपिसूकेयुपाक्षिकोगृत्समदोस्त्येय)। ।
॥४६॥

·नापुत्राऽअदितेरदब्धाऽअभिक्षमध्ययुायदेयाः॥ प्रसीमादित्योऽअसृजद्विधताँऽऋतंसिंधवोवरुणस्ययंति । नश्री म्यंतिनविमुचंत्यतेवयोनपतरघुयापरिग्मन् ॥ विमच् थायरशुनामिवार्गऽध्यामतेवरुणखामृतसं । मातंतुश्छेदिव यतोधिय मामानाशार्यपसःपुरऽन्तोः ॥९॥ अपोसम्यक्षवरुणभियसंमत्सम्राकृतायो मागभाय । दामैववत्साद्वि मुंमुग्ध्यंहौनहित्वदारेनिमिपश्चनेझें ॥ मानौवधैर्वरुणयेतेऽष्टावेन कृण्वंतमसुरभ्रीणंति । माज्योतिपःप्रवसथानिंग न्मविषमृधःशिश्रथोजीवसैनः ॥ नमःपुरातैवरुणोतनूनमुतापरंतुविजातबवाम । त्वेहिकपर्वतेनथितान्यप्रच्युतानि दूळभम्रतानि ॥ परऽणासावीरधमत्कृतानिमाहराजन्नन्यकृतेनभोज । अव्युष्टाऽइन्नुभूयसीरुपास आनौजीवान्य रुणतासंशाधि ॥ योमराजन्युज्यौवासावास्वमभयंभीरवेमामाह । स्तेनोवायोदिप्सतिनोवृकौवात्वंतस्माद्वरुणपा ह्युस्मान् ॥माहं० ॥१०॥ (२०३७) धृतंत्रताऽआदित्याऽइपिराऽआरेमत्कर्तरहसूरिवागः ।शृण्वतोवोवरुणमित्रदेवा भद्रस्यविद्वाँऽअसेहुवेवः ॥ यूयंदेवाःप्रमति!यमोजौयूयंद्वेषांसिसनुतर्युयोत । अभिक्षत्तारोऽअभिचक्षमध्वमुद्याचनो मृळयंतापरंच किमूनुवःकृणवामापरेणकिंसनैनवसवऽआप्यैन। यूयंनौमित्रावरुणादितेचस्वस्तिमिद्रामरुतोदधात॥ हुयेदैवायुयमिदापर्यःस्थतेम॒ळतनार्धमानाय॒मा । मावोरथोमध्यमवाळुतेभन्मायुष्मावत्स्वापिपुंश्रमिष्म ॥ प्रयुऽएको (२।३० ) धृतमताइतिसप्तस्यसूतस्यगासमदःकूमोविश्वेदेवा -गाmaduriविश्वेदेवा:अंत्यायावरुणः)।

·अ.२५.७
॥
अनु.३
॥४७॥
ऋक्सं.
मिमयभूर्यागोयन्मपितेकितवंशशास। आरेपार्शाऽआरेऽअधानिदेवामामाधिपुत्रेविमिवग्रभीष्ट ॥ अर्वाचौऽअद्या
मंडलं २
भवतायजत्राऽआयोहार्दिभय॑मानोव्ययेयं । त्राध्यनोदेवानिजुरोपकस्पत्राध्यकर्तादवपदौयजत्राः ॥ माहं० ॥११॥
(२२३८) ऋतदेवार्यकृतेर्सवित्रऽइंायाहि नरमंतऽआपः। अहरहर्यात्य॒क्तुरपांकियात्याप्रथमःसर्ग आसां ॥ योटु
वायसिनमत्राभरिष्यत्प्रतंजनित्रीविदुप॑ऽउयाचा पृथोरदैतीरनुजोर्पमस्मैदिवेर्दिवेधुनयोयंत्यर्थ ॥ऊोह्यस्थादध्यंतर
क्षेधावृत्रायप्रवृधजभार । मिहुंचानऽउपहीमढुंद्रोत्तिग्मायुधोऽअजयच्छत्रुमिंद्रः॥ बृहस्पतेतपुपाश्वविध्ययुकदरसो
ऽअसुरस्यवीरान् । याजचंपतापुरार्चिदेवाहिशत्रुमस्माकमिंद्र ॥ अवक्षिपदियोऽअश्मानमुच्चायेनशत्रुमंदसानो
निर्वाः। तोकस्य॑सातीतनयस्यभूरैरस्माऽअर्धकृणुतादिंद्रुगोनौ ॥ १२॥महिक्रतुहधोयंचनुथोरध्रस्य॑स्थोयज॑मानस्य ,
चोदी । इंद्रासोमायुवमुस्माँऽअविष्टमुस्मिन्भयस्यैकृणुतमुलोक' ॥ नमातमन्नश्रमन्नोततद्वन्नयोचाममासुनोतेतिसो
में । योमपृणाद्योदद्वयोनियोधाद्योासुन्वंतमुपगोभिरायत् ॥ सरस्वतित्वम॒स्माँऽअविहिमरुत्वंती,पतीजैपिशत्रून् । ।
त्यंचिच्छतंतविपीयाणमिद्रोहंतिवृषभशंडिकानां ॥ योनःसत्यऽउताजिघलुभिख्याय॒तंतिगिते विध्य । वृ
हस्पतऽआयुधैर्जेपिशव॒न्दुहेरीपंतपरिधेहिराजन् ॥ अस्माभिःसत्वभिःशूरशुरैर्वीयो कृधियानिकांनि । ज्योग
(२।१८)ऋतदेवायत्येकादशर्चस्पसूकस्यगृत्समदर्शद्रःषष्ठपाइंद्रासोमौअष्टम्याःसरस्ववीनवम्यादृहस्पविरेकादश्यामश्वस्त्रिष्टुवत्पाजगती ।
॥४७॥

·भूयन धूपितासोहत्वीतेपामाभरानोवसूनि ॥ तंवःशर्धमारुतंसुन्नयुगिरोपब्रुवेनम॑सादैव्यंजन । यथारयिंसर्ववीरन शामहाऽअपत्यसाचंश्रुत्यैदिवेदिवे ॥ १३ ॥ (२।३।९) अस्माकैमित्रावरुणावतरथमादित्यैरुदैर्वसुभिःसचाभुवा। प्रयद्वयोनपप्तन्वम॑नस्परिश्रवस्ययोहपर्वतोवनर्पदः ॥ अर्धस्मानऽउदैवतासजोपसोरथदेवासोऽअभिविक्षुर्याजयु । यदाशवःपाभिस्तित्रतोरजःपृथिव्याःसानौजपनंतपाणिभिः ॥ उतस्यनऽइंद्रोविश्वचर्षणिर्दिवःशर्धेनमारुतेनसुक तुः । अनुनुस्यात्यकाभिरूतिभीरथमहेसनयेवाजसातये ॥ उतस्यदेवोभुवनस्यसक्षणिस्त्वष्टाग्नाभिःसजोपाजूजुवद्र थे । इळाभगौवृहहिवोतरोदसीपूपापुरधिरश्विनावधापती ॥ उतत्येदे॒वीसुभगैमिथूशोपासानक्ताजगतामपीजुवा । स्तुपेयद्वापृथिविनव्य॑सावचःस्थातुश्चवयस्त्रियाऽउपस्तिरै ॥ उतवःशंसमुशिामिवश्मस्यहिषुभ्योजएकपादुत । त्रितऽभुक्षाःसविताचौदधेपांनादाशुहेमाधियामि ॥ एतावोवश्म्युद्यतायजत्राऽअतक्षन्नायवोनव्य॑सेसं । श्र वस्यवोवाचकानाःसप्तिर्नरथ्योऽअधीतिमश्याः ॥ १४ ॥ (२२३६१० ) अस्यमैद्यावापृथिवीऽऋतायतोभूतमवि (२।२९) अस्माकमितिसप्तर्चस्यसूक्तस्पगृत्समदोविश्वेदेवाजगत्यंत्यात्रिष्टुप् । ( २।३।१०) अस्यमइत्यष्टर्चस्यसूक्तस्यगृत्समदआद्याया । द्यावापृथिवीद्वितीयातृतीययोरिंद्रः (त्वष्टावा) चतुर्थीपचम्योराकापष्ठीसप्तम्यो सिनीवालीअंत्यायागुंगूसिनीवालीराकासरस्वतींद्राणीवरु णान्योजगतीअंत्यास्तिस्रोनुभः । ( भेटपोआदायामित्रावरुणौद्वितीयाचतुर्थीपंचमीनाविश्वेदेवा.तृतीयायाउपासानकापाठयाद्यावापृथि वीसप्तम्याईद्रः)।

·मंडलं २
अनु.४
म.२७.७
॥४८॥
त्रीवर्चसःसिसितः । ययोरायु-प्रतरतेऽदंपुरऽउपस्तुतेयसूयुवीमहोदधे ॥ मानोगुह्यारिपंऽआयोरहेन्दभन्मानेऽ
आभ्योरीरधोदुच्छुनाभ्यः । मानोवियोःसख्याविद्धितस्यनःसुम्नायतामनसातत्त्वैमहे ॥ अहेळतामनसाश्रुष्टिमा
हुदुहानांधेनुंपिप्युपामसश्चत । पाभिराशुंवर्चसाचवाजि त्याहिनोमिपुरुहूतविश्वहाँ ॥ राकामहंसुहवाँसुष्टुतीहुवे
शृणोर्तुनःसुभगावोधतुत्मना । सीव्य॒त्वपःसूच्याच्छिद्यमानयादातुवीरंशतदायमुक्थ्य ॥ यास्तैराकेसुमतयःसुपेश
सोयाभिर्ददासिदाशुषेवसूनि । ताभिर्नोऽअद्यसुमर्नाऽउपाहिसहस्रपोपंसुभगेरराणा ॥ सिनीवालिपृथुष्टुकेयादेवा
नामसिस्वा । जुषस्वंहव्यमाहुप्र॒जांदैयिदिदिडिनः ॥ यासंबाहुःस्वैगुरिःसुपूावहुसूर्वरी । तस्यैविश्पल्याविःसि
नीवाल्य होतन ॥ यागुंगूर्यासिनीवालीयाराकायासरस्वती। इंद्राणीमहऽऊतयेवरुणानीस्वस्तये ॥१५॥ (२०४१)
आतेपितमरुतांसुम्नमॆतुमानःसूर्यस्यसंदृशौयुयोथाः । अभिनौवीरोऽअर्वतिक्षमेतमजायेमहिरुद्रप्रजाभिः ॥ त्यादत्ते
भीरुगुर्शतमेभिःशुतहिाऽअशीयभेजेभिः । व्यस्मद्वेषौवितुरंव्यहोव्यमीवाश्चातयस्वाविषूचीः ॥ श्रेष्ठौजातस्यरु
दचियासितयस्तमस्तवसावज्रवाहो । पषिणःपारमहसःस्वस्तिविश्वाऽअभीतीरपसोयुयोधि ॥ मात्ारुद्रचुक्रुधामान
मोभिर्मादुष्टुतीयपभमासहूती। उन्नोवीराँऽअर्पयभेपुजेभिर्भिपतमत्वाभिपजाँशृणोमि ॥ हवीममियतेयोहुयिर्भिरय
(४१) आतेपितरितिपंचदशर्षस्यसूफस्यगृत्समदोरुद्रोजगतीअंत्यात्रिष्टुप् ।
॥४८॥

·मभीरुद्रदिपीय । ऋदरःसुयोमानोऽअस्यैवभ्रुःसुशिौरीरधन्मनायै ॥ १६ ॥ उन्माममंदवृषभोमुरुत्वान्त्व क्षीयसाययसानाधमानं । घृणीवच्छायामपाऽअशीयार्विवासेयरुद्रस्य॑सुम्नं ॥ कस्यतैरुद्रमृळ्याकुर्हस्तीयोऽअस्ति भेजोजलापः । अपभर्तारप॑सोदैव्य॑स्याभीनुमावृषभचक्षमीथाः ॥ प्रवनवैवृषभार्यश्वितीचेमहोमहीसुष्टुतिमीरया मि । नमस्याल्मलीकिननमोभिर्गृणीमसित्वेपंरुद्रस्य॒नाम ॥ स्थिरेभिरंगैःपुरुरूपऽउग्रोवर्धःशुक्रेभिःपिपिरोहिर ण्यैः। ईशानादस्यभुवनस्यभूरेनवाऽउंयोपद्रुद्रार्दसुर्य' ॥ अर्हन्विभर्पिसायंकानिधन्वाहन्निष्कर्यजतंविश्वरूपं । अर्ह निर्दयसेविश्यमभ्यनयाऽओजीयोरुद्वत्वदस्ति ॥ १७ ॥ स्तुहिश्रुतंगसद्युवानमृगंनभीममुपहनुमुग्रं । मृळारि बेरुद्रस्तानोन्यतेऽअस्मन्निवपंतुसेनाः ॥ कुमारश्चित्पितरवंदमानप्रतिनानामरुद्रौपयंत । भूरेतारंसत्पतिंगृणीपे स्तुतस्त्यंभपजारांस्य॒स्मे ॥ यावोभेपजामरुतःशुचीनियाशंर्तमावृषणोयामयोभु । यानिमनुरवृणीतापतानुस्ताशंच योथरुद्रस्यवश्मि ॥ परिणोहेतीरुद्रस्यवृज्याःपरित्येपस्यदुर्मतिर्महीगात् । अवस्थिरामघव॑झ्यस्तनुप्वमीदस्तोकायतन यायमूळ ॥ एवार्यभ्रोवृषभचेकितानुयादेवनहणीपेनहसि । हवनश्रुन्नौरुद्वेहवोधिवृहदेमविदर्थेसुवीराः ॥१८॥ ( २२ ) धारावरामरुतोष्ण्वोजसोमृगानभीमास्तविपीभिरर्चिनः । अग्नयोन शुचानाऽजीपिोभूमिधर्मतो (शा२) भारावरातिपंचपशर्षस्यसूफस्यगृत्समदोमरुतोजगसंयात्रिष्टुप् । -

·ऋक्सं.
) मंडलं २
अ.२म.७
॥४९॥
ऽअपगाऽवृण्वत ॥ घावोनस्तृभिश्चितयंतखादिनोय॑भियानद्युतयंतयुष्टयः । रुद्रोयौमरुतोरुक्मवक्षसोवृपा
निपृश्यां शुक्रऽअनि ॥ उक्षतेऽअश्वाँऽअत्यौऽझ्याजिनदस्पकर्णैस्तुरयंतऽआशुभिः । हिरण्यशिमामरुतोदवि
ध्यतःपृङ्ख्याथफ्तीभिःसमन्यवः ॥ पृक्षेताविश्वाभुवनाववक्षिरेम॒त्रायासदमाजीरदानवः । पृर्पदश्वासोऽअनवभ्र
राधसऽऋजिप्यासोनवयुनै धूर्पदः ॥ इंधन्वभिर्धेनुभीरप्शदूधभिरध्वस्मभिःपृथिमिर्धाजदृष्टयः । आईसासोनस्व
राणिगंतनुमधोर्मदायमरुतःसमन्यवः ॥ १९ ॥ आनोब्रह्माणिमरुतःसमन्यवोनरांनशंसःसर्वनानिगंतन । अर्धा
मिवपिप्यतधेनुमूर्धनिकाधियजरित्रेवाजपेशसं ॥ तनौदातमरुतोवाजिनरर्थऽआपानंब्रह्मचितयहिवेदिवे । इप
स्तोतृभ्योवृजनैपुकारवैसनिमेधामरिष्टंदुष्टरसहः ॥ ययुंजतैमरुतोरुक्मक्षसोश्वानर्धेपुभगुऽआसुदानवः । धेनुर्नशि
श्वस्वसैरेषुपिन्यतेजनायरातहविपेमहीमि ॥ योनौमरुतोकातिमोरिपुर्दधेसवोरक्षतारिपः । वर्तय॑तत'पाच
क्रियाभितमवरुद्राऽअशौहंतनावधः ॥ चित्रंतोमरुतोयामचेकितेपृश्यायदूधरप्यापोदुहुः । यानिदेनवमान
स्वरंद्रियालितंजरायजुरतामंदाभ्याः॥ २० ॥ तान्यौमुहोमरुतऽएवयानोविष्णोरेपस्यप्रभृथेहवामहे । हिरण्यवर्णा
न्ककुहान्युत चोब्रह्मण्यंतःशस्य॒राधऽईमहे ॥ तेदशग्याःप्रथमाय॒ज्ञमूहिरीतेनौहिन्वंतूपसोव्युष्टिषु । उपानरामीररु
गैरपोर्णतेमहोज्योतिपाशुचतागोऽअर्णसा ॥ तेक्षोणीभिररुणेभर्नाजिभीरुद्राऽमृतस्य॒सद॑नेपुवावृधुः । निमेषमाना
॥४९॥

·ऽअत्यैनपाज॑सासुश्चंद्रवर्णदधिरेसुपेशसं ॥ ताँऽयानोमहिवरूथमूतयऽउपपेटेनानमसागृणीमसि ।वितानयान्पच होनुभिष्टय आववर्तदवरांचक्रियावसे ॥ ययारभ्रंपारयथात्यहोयानिदोमुंचथंचंद्वितारं । अर्वाचीसामरुतोया |ऽतिरोपुवावसुमतिर्जिगातु ॥ २१॥ (२२४३ ) उमसृक्षिवाजयुर्वचस्यांचनौदधीतनाद्योगिरोमे । अपांना दाशुहेमाकुवित्ससुपेसिस्करतिजोर्पिपद्धि ॥ इमंस्वस्मैहृदऽआसुतष्ट्रमंत्रैवोचेमकुविद॑स्य॒वेर्दत् । अपांनपादसुर्यस्यम हाविश्वान्योभुवनाजजान ॥ समन्यायंत्युपैयंत्यन्याःसमानमूनद्यःपृणंति । तभूचिंशुचयोदीदिवांसमपानपात परितस्थुरापः ॥ तमस्मैरायुवतयोयुवानमर्मुज्यमानाःपरियंत्यापः । सशुक्रेभिःशिक्कभीरेवदुस्मैदीदायांनिध्मोघृतनि णिगुप्सु' ॥ अस्मति॒िस्रोऽव्यथ्यायनारीर्दैवार्यदेवीदिधिपत्यन्नै । कृाऽड्योपहिर्पसत्रेऽअप्सुसपीयूषधयतिपूर्वसू नौ ॥ २२ ॥ अवस्याव्रजनिमास्यचस्व?होरिपःसंपृचःपाहिसूरीन् । आमासुपूर्वपरोऽअप्रमृप्यनारांतयोविनशन्नाद्रे तानि ॥ स्वऽआदमैसुदुघायर्यधेनुःस्वधांपीपायसुभ्वन्नमत्ति । सोऽअपांनादुर्जय॑न्नप्स्वैतर्वसुदेयायविधतेविर्भा ति ॥ योऽअपस्वाशुचिनादैव्यैनऽऋतावाज॑म्रऽउर्वियाविभाति । व्याऽइदुन्याभुवनान्यस्य॒पजायतेवीरुधश्चम॒जा मिः ॥ अपांनपादायस्थादुपस्थंजिमानामू:विद्युतंवसानः। तस्य॒ज्येष्ठमहिमानवहतीहिरण्यवर्णाःपरियंतिय॒ह्वीः ॥ (२।४३) उपेमितिपंचदशर्षस्यसूक्तस्यगृत्समदोपनिपात्रिष्टुप् । - ·ऋक्सं. अनु. ४ म.२अ.७ ॥५०॥ हिरण्यरूपःसहिरण्यसंटगपानपात्सेदुहिरण्यवर्णः। हिरण्ययात्परियोनैर्निपाहिरण्यदादंदुत्यन्नमस्मै ॥२३॥ तदुस्या , मंडलं२ नकिमुतघानामापीच्यैवर्धनसुरपां । यKिधतैयुवतयःसमित्याहिरण्यवर्णघृतमन्नमस्य ॥ अस्मबहुनामयमायसख्ये युविधमन साहुपिभिः । संसानुमामिदिर्धिपामिविल्मर्दधाम्यन्नैःपरिवंदऽग्भिः ॥ सऽ वृजिनयत्तासुगर्भस ऽईशिर्धयतितरिहंति । सोऽअपानपादनभिम्लातवर्णोन्यस्येहतन्याविवेष ॥ अस्मिन्पदेपरमेतस्थिवांसमध्यस्मर्भि विश्वहादीदिवांस।आपोनप्लेघृतमन्नवहतीःस्वयमकैःपरिदीयंतियहीः ॥अयाँसमग्नेसुक्षितिजनायायांसमुमुघझ्यः सुवति । विश्व॑तद्भद्रंयदयतिवावृहद्धदेमविदथै सुवीर्राः॥ २४ ॥ (२।४।४) तुभ्यहिन्यानोवसिष्टुगाऽअपोधुक्षन्सी मर्विभिरदिभिर्नरः । पिस्वाहाप्रतवपटूतहोत्रादासोमप्रथमोयऽईशिपे ॥ यज्ञैःसंमिश्ला:पृषतीभिटिभिर्याम न्छुभ्रासोऽअंजिप्रियाऽजत । आसद्यायहिभैरतस्यसूनवःपोत्रादासोमैपिवतादियोनरः॥ अमेवनःसुहाऽआहिर्गत ननिवर्हिर्पिसदतनारणिप्टन । अर्थामंदस्वजुजुपाणोऽअंधसुस्त्यष्टदेवेभिर्जनिभिःसुमणः ॥ आवक्षिदेवाँऽहप्रिय क्षिचोशन्होंतर्निपदायोनिपुत्रिषु । प्रतिवीहिपस्थितंसोम्यंमधुपिवाग्नीधात्तवभागस्यतृप्णुहि ॥ एषस्यतैतन्यौनृम्णवर्धं ॥५०॥ नःसहुऽओज:दिविवाहोर्हितः । तुभ्यसुतोमघयन्तुभ्यमाभृतस्त्वमस्यवाह्मणादातृपत्तिव ॥ जुधायज्ञंवोधतुहवस्य (२१४४ ) तुभ्यमितिपत्रस्यसूक्तस्यगृत्समद इंद्रोमरुतस्त्वष्टाग्निरिंद्रोमित्रावरुणावितिक्रमेणदेवताजगती ।

·मेसत्तोहोतानिविदःपूर्व्याऽअनु । अच्छाराजानानमंऽएत्यावृतप्रशास्त्रादार्पिवतंसोम्यंमधु ॥ २५॥ द्वितीयेसप्तमः॥ पंचदशाध्याये वर्गाः२५ सूक्तानि १३ ऋचः१३७॥ त्यागः॥ दृहस्पतयइदं ब्रह्मणस्पतयइदं. ८ बृहस्पतय.ब्रह्मणस्पतय.इंद्राब्रह्मणस्प- तिभ्या. ब्रह्मणस्पतय.१३ आदित्येभ्य. १७ वरुणाये. ११ विश्वेभ्योदेवेभ्यः ६ वरुणाये. इंद्राये. ५ इंद्रासोमाभ्या. इंद्राये. सरखतीइंद्राभ्या. गृहस्पतय. इंद्राये. मरुन्ध. मित्रावरुणाभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य. इंद्राये. विश्वेभ्योदेवेभ्य. उपासानक्ताभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य. २ द्यावापृ- थिवीभ्या. इंद्राये. २ राकायाइ. २ सिनीवाल्या. २ गुगूसिनीवालीराकासरखतींद्राणीवरुणानीभ्य. रुद्राये. १५ मरुभ्य. १५ अपांनप्त्रे- गय. १५ इंद्रायमधवइ. मरुभ्योमाधवायेदं. त्वष्ट्रेशुक्राये. अमयेशुचय. इंद्रायनभाये. मित्रावरुणाभ्यां नमस्याये.॥ द्वितीयेसप्तमः ॥७॥ मंदस्योदप्यएकादशसाचित्रमावाणेवाष्टावाश्चिनसोमापूषणापट्सोमापौष्णमैत्योध!प्यदितैर्वायोसैकागाय अंगुणादेयताःमउगेणांधेतुतृचेंत्यद्रयाय द्यावापृथिव्योत्यस्तृचोहविर्धानोातृतीयःपादोवाग्नेयावितमेनुष्टु भौहती निरुदत्तृ प्रदक्षिणिजागतमध्यतिकर्यष्टिर्वताभ्यामृपिरध्वनिवाश्यमानंशकुंतंतुष्टावकुशिक स्पैपीरधिरिंमतुल्यपुत्रमिच्छन्ब्रह्माचर्यचचारतस्येंद्रएवगाथीपुत्रोज गाथिनोविश्वामित्रःसतृतीयंमंडलमपश्य रसोगस्यज्यभिपिश्वानरायपंचोनावैश्वानरीयंतुजागतंतुवैश्वानरायैकादर्शसमित्समिदाप्रिय मत्यशिःप्रकार पश्त्यानेययोरन्यारागपिनिपातोदश्यते ॥ १ ॥ ॥ ॥

·मंडलं२
ऋक्सं.
स.२८८
अनु.४
हरिओम्(२।४।५)॥मदस्वहोवादनुजोपमधुसोध्ययवःसपूर्णावष्ट्यासि । तस्माऽएतभरततद्वृशोदृदिर्होत्रात्सोमैद्र
विणोदःपिवऽऋतुभिः॥ यमुपूर्वमहुवेतमिदं वेसेदुहव्यौदिर्योनामुपत्यते । अध्वर्युभिःप्रस्थितंसोम्यंमधुपोत्रात्सोमंद्र
वि०॥ मेघैतुतेवहयोयेभिरीयसेरिंपण्यन्वीळयस्वावनस्पते । आयूर्याधृष्णोऽअभिगूर्यात्वंनेष्ट्रात्सोमैद्रवि० ॥ अर्पा
द्धोत्रादुतपोवादमत्तोतनेष्वादजुपतृप्रयोहितं । तुरीयंपाव॒मम॑क्तममयैद्रविणोदाःपिंवतुद्राविणोदुसः ॥ अर्याचमुद्य
ययनृवाहणरथैयुंजाथामिहाविमोचनं । पृक्तहुवीपमधुनाहिकैगृतमथासोमैपिवर्तवाजिनीवसू ॥ जोयग्नेसमिधं
जोप्या तिजोपिब्रह्मजन्यूजोर्पिसुष्टुतिं । विश्वेभिर्विश्वाँऽऋतुनावसोमहऽशन्दे॒वाँऽशतःपाययाहुविः ॥ १ ॥
( २२४६ ) उदुष्यदे॒वःसवितासवायशश्वत्तमंतदपावहिरस्थात् । नूनंदेवेभ्योविहिधातिरलमथा जद्वीतिहोत्रस्व
स्तौ ॥ विश्वस्यहिश्रुष्टयेदे॒वऽऊर्ध्वःप्रवाहांपृथुपाणिःसिसति । आपश्चिदस्यतऽआनिमृग्राऽअयंचिद्वातौरमतेपर
ज्मन् ॥ आशुभिश्चिद्यान्विमुचातिनूनमरीरमदतमानंचिदेतोः । अद्यर्पूणांचिन्न्ययाँऽअविष्यामनुव्रतसवितुर्मोक्या
गात् ॥ पुनःसम॑व्य॒द्विततवर्यतीमध्याकर्तान्य॑धाच्छक्मधीरः । उत्संहायर्यास्थान्तरेदर्धरमैतिःसवितादेवआगो
(२२४५) मन्दस्वैतिपळर्चस्यसूक्तस्यगृत्समदःआद्यानांचतसृणांद्रविणोदा:पंचम्याआश्विनौपष्ठयाअग्निर्जगती । (२०४६) उदुष्य
इत्येकादराचम्यसूक्तस्यगृत्समदासवितात्रिष्टुप् ।
॥५॥

·त् ॥ नानौकॉसिदुर्योविश्वमायुर्वितिष्ठतेप्रभवःशोकोऽअग्नेः । ज्येष्ठमातासूनवैभागमाधादन्यस्य॒केतमिषितसवित्रा | ॥ २॥ समाववर्तिविष्ठितोजिगीपुर्विश्वेषांकामुश्चरताममाभूत् । शश्वाँऽअपोविकृतहिव्यागादनुव्रतसवितुर्दैव्य॑स्य ।। त्याहितमप्यमप्सुभागधन्वान्याम॑गयसोवितस्थुः । वनानिविभ्योनकिरस्य॒तानिवृतादेवस्यसवितुमिनंति ।। याद्वा ध्यवरुणोयोनिमप्यमनिशितंनिमिषज राणः । विश्वौमाताडोजमापशुगीत्स्यशोजन्मानिसविताव्याकः । नय स्वेटोवरुणोनमित्रोतमय॒मानमिनतिरुद्रः । नारातयस्तमिदंस्वस्तिहुवेदेवंसवितारंनोभिः ॥ भगंधियवाजयतःपु र िनराशंसोग्नास्पतिर्नोऽअव्याः । आयेवामस्यसंगधेरयीणांप्रियादेवस्यसवितुःस्याम ॥ अस्मभ्यंतहिवोऽअद्भ्यः थिव्यास्त्वयादत्तकाम्यंराधऽआगात् । शंयत्स्तोतृभ्यऽआपयभात्युरुशंसायसवितर्जरित्रे ॥ ३ ॥ ( २।४।७) या पणियतदिदर्थजरेथेगृधैवतंनिधिमंतुमच्छ । ब्रह्माणैवविदर्थऽउक्थशासदितेवहव्याजन्यापुरुत्रा ॥ प्रातर्यावणार थ्यैवीराजेवयमावरमासचेथे । मेनेऽइवतन्वाई शुभमानदंपतीवक्रतुविदाजनैपु ॥ शृंगैवनःप्रथमार्गतमुशिफा विज राणातरोभिः । चक्रवाकेवप्रतिवस्तारुसााियातथ्यवशका ॥ नावेवनःपारयतंयुगेनभ्यैवनऽउपधी पृधी । श्वानैवनोऽअरिंपण्यातनूनाखुर्गलेवविनसंपातम॒स्मान् ॥ वातेवांजुर्यानधैरीतिरक्षीऽवचक्षुपातिमा (४७) प्रावाणेवेत्यष्टर्चस्पसूक्तस्यगृत्समदोश्विनौत्रिष्टुप

·मंडलं२
अनु.४
अ.२.८
॥५२॥
ऋक्सं.
क् । हस्तावियतन्वे शंभविष्ठापादेवनोनयतवस्योऽअच्छे ॥ ४ ॥ ओष्ठाविवमध्यास्नेवदैतास्तनाविवपिप्यतंजीवसे
नः । नासैवनस्तन्यौरक्षिताराकर्णीविवसुश्रुाभूतमस्मे ॥ हस्तेवशक्तिमभिसदुदीनःक्षार्मेवनःसमजतरजासि ।
इमागिरोऽअविनायुप्मयंतीणोत्रेणेवस्वधितिसंर्शिशीतं ॥ एतानिवामश्विनावर्धनानिब्रह्मस्तोमैगृत्समदासोऽअक्र
न् । तानिनराजुजुषाणोपयातंवृहदेमयदर्थेसुवीराः॥ ५॥ (रा४८) सोमापूपणाजननारयीणांजननादियो
जननापृथिव्याः। जातीविश्वस्यभुवनस्यगोपादेवाऽअकृण्वन्नमृतस्य॒नाभि ॥ इमौदेवौजाय॑मानौजुपंतेमौतमांसिगू
हतामणुष्टा । आभ्यामिपकमामास्व॒तःसीमापूषभ्यौजनदुनियाँसु ॥ सोर्मापूपणारजसोविमानसप्तचरथमवि
श्वमिन्वं । विपतमनसायुज्यमानतंर्जिन्यथोषणापंचरमि ॥ दिव्यन्यःसदनंचक्रऽउच्चापृथिव्यामन्योऽअध्यं
तरिक्षे । तावस्मभ्यपुरुवारंपुरुर्धारायस्पोवियतांनाभिमस्मे ॥ विश्वान्यन्योभुवनाजजानविश्वमन्योऽअभिच
शाण एति । सोापूपणापतंधियमेयुवाभ्यांविश्वाःतनाजयेम ॥ धियंपूपार्जिन्वतुविश्वमिन्योरयिंसोमोरयपति
दधातु । अवतुदेव्यदितिरनावृहदेमविदथै सुवीराः ॥ ६ ॥ (२२४९) वायोयेतेसहुनिणोरासस्तेभरागहि ।
(४८) सोमापूपणेविपळस्पसूक्तस्यगृत्समदासोमापूपणीअंपाया:सोमपूपादित्यानिष्टुप्। (२।४।९) वायोइत्येकविंशत्यूचस्पसूक्तस्य ।
गृत्समदआद्ययोद्वयोर्वायुस्तृतीयायाइंद्रवायूचतुर्थ्यादितिसृणामित्रावरुणौसप्तम्यादितिसृणामश्विनौदशम्यादितिसृणाभिद्रःत्रयोदश्यादि
॥५२॥

·नियुत्वान्त्सोमपीतये ॥ नियुत्वान्यायवागवयंशुक्रोऽअयामिते । गासिसुन्व॒तोगृह' ॥ शुक्रस्याद्यगर्वाशिऽइंद्र वायूनियुत्वतः । आयातपिवतंनरा ॥ अवामित्रावरुणासुतःसोमऽऋतावृधा । ममेदिहश्रुतहवं ॥ राजानावनभि दुहाध्रुवेसदस्युत्तमे । सहस्रस्थूणऽआसाते ॥७॥ तासम्राजाघृतासुतीऽआदित्यादानुनस्पती । सचेतेऽअनवरं ।। गोमदूपुनासत्याविद्यातमश्विना । वृतरुिद्रानृपाय्य ॥ नयत्परोनांतरऽआदुपद्वृषण्वसू । दुःशंसोमोरिपुः ॥ तानऽआवौडमश्विनारयिंपिशंगसंदृशं । धिष्ण्यावरिवोविद ॥ इंद्रोऽअंगमहद्भयमभीपदपचुच्यवत् । सहिस्थिरो विचर्षणिः ॥ ८॥ इंद्रश्चमृळयातिनोननःपश्चादुर्घनशत् । भुभवातिनःपुरः ॥ इंद्रुऽआशाभ्यस्परिसर्वाभ्योऽअ भयंकरत् । जेताशत्रून्विचर्षणिः ॥ विश्वेदेवास आर्गतशृणुतामऽड्महवै । एदंवर्हिनिपीदत ॥ तीब्रोवोमधुमाँs अयंशुनोत्रेपुमत्सरः । एतपिवतकाम्य ॥ इंद्रज्येष्ठामरुद्गणादेवासःपूर्वरातयः । विश्वममश्रुताहवं ॥९॥ अवित मेनदीत देवितमेसरस्वति । अप्रशस्ताऽईवस्मसिप्रशस्तिमंवनस्कृधि ॥ त्वेविश्वासरस्वतिथितार्दूषिदेव्यां । शुन । होत्रिपुमत्स्वप्र॒जादेविदिदिष्विनः ॥ इमाब्रह्मसरस्वतिजुपस्ववाजिनीवति । यात्रुमन्म॑गृत्समदाऽतावरिप्रियादे॒वेषु जुह्वति ॥ प्रेताय॒ज्ञस्यशंभुवायुवामिदावृणीमहे । अग्निचहव्यवाहनं ॥ द्यावान पृथिवीऽहमंसिध्रमुद्यादिविस्पृश ।। तिसृणांविश्वेदेवाःपोडश्यादितिसृणांसरस्वतीअंत्यानांतिसृणांद्यावाप्रथिवी (हविर्धानावा)गायत्रीवितमइतिद्वेअनुष्टुभौइमाब्रह्मेतिबृहती ।

·मंडलं२
प्राक्सः ।
अनु.४
अ२.८
॥ ओष्ठाविद्यमध्धास्नेवदैतास्ताविवपिप्यतंजीवसै
यज्ञदेयच्छता ॥ आर्यामुपस्यमद्रुहादेवाःसीदंतुय॒ज्ञियाः । इहाई शक्तिमुभिसैद्दीनःक्षामेवनःसमजतरजासि ।
जनुषपत्रुवाणऽइयर्तिवाचमरितेवनाय । सुमंगलश्वशकुनेभासिमात्यामश्विनावर्धनानिब्रह्मस्तोमैगृत्समदासोऽअक्र
ऽउद्धधीन्मासुपर्णोमात्याविदृदिर्घमान्वीरोऽअस्ता । पित्र्यामनुप्रति
२४८) सोमापूपणाजननारयीणांजननाचिो
॥१३॥ क्षिणतीगृहाणांसुमंगलौभद्रवादीशकुंते । मानःस्तेनऽईशतमाशमृतस्यनामि ॥ मौदेवौजायमानौजुपातमासिगू
प्रदक्षिणिमिणंतिकारोवयोवदैतऽऋतुथाशकुंतयः नदुनियाँसु ॥ सोमापूपणारजसोविमानसप्तचक्ररथम
उद्गातेशकुनेसामंगायसिब्रह्मपुत्रऽ सर्वनेषुशंससि रश्मि ॥ दिव्यन्यःसदनंचक्रऽउच्चापृथिव्यामन्योऽअध्यं
वैदेमविदथै सुवीराः ॥१२॥ ( इतिगार्समदंद्वितीय
नःशकुनैपुण्यमाद ॥ आवदुंस्त्वंशकुनेमुद्रमादत माभिमस्मे ॥ विश्ान्यन्योभुवनाज़जान॒विश्वमुन्योऽअभिच
द्रमुत्तरतोद.। भद्रंपुरस्तान्नोवद्रपश्चात्कपिंजर
पाःपृतनाजयेम ॥ धियपूपार्जिन्वतुविश्वमिन्वोयिंसोमोरयपति
', यंकृधि ॥ भद्रमधस्तान्नोवदभद्रमुपरिप्टानोवद ।
राः॥६॥ (२४९ ) वायोयेतेसहुषिणोरासतभिरागहि ।
गौअंत्याया:सोमपूपादित्यात्रिष्टुप्। (२।४।९)वायोइत्येकविंशत्यूचस्यसूक्तस्य
द्वितीयातिशफरीअष्टिर्वा ।
( २।४।१०') कनिक्रददितिचस्यसूक्तस्यगृत्समदंशकुंता मित्रावरुणौसप्तम्यादितिमृणामश्विनौदशम्यादितिमृणामिद्रःत्रयोदश्यादि
॥५२॥

·AN तरकृधि । अभयंसततंपश्चाद्रमुत्तरतोहे ॥ यौभयामिते । गंतासिसुन्व॒तोगृह' ॥ शुक्रस्याद्यगाशि इंद्र भिनोद॥आयद॑स्त्वं०॥ इतिपरिशिष्टं॥१॥) (३१रुणासुतःसोम॑ऽऋतावृधा । ममेदिहश्रुतहा ॥ राजानावनभि दीर्घाजेऽगदिगमायेऽभनेतन्जुपस्व ॥ प्रांतासम्राजाघृतासुतीऽआदित्यादानुनस्पती । सचेतेऽअनवरं॥ दाकवीनांगृत्सायचित्तवसंगातुर्मीपुः ॥ मोदप्ये ॥ नयत्परोनांतरऽआदुधपठ्ठपण्वसू । दुःशंसोमोरिपुः ॥ तर्दुवामोऽअग्निमुपसिस्वस॒णां ॥ अवर्धयन्सुभरियोविद ॥ इंद्रोऽअंगमहद्भयमभीपदपचुच्यवत् । सहिस्थिरो देयामोऽग्निंजनिमन्वपुष्यन् ॥ शुक्रेभिरंगरजऽअत् । भद्रभवातिनःपुरः ॥ इंद्रुऽआशाभ्यस्परिसर्वाभ्योऽअ पांश्रियोमिमीतेपातीरनूंनाः ॥ १३ ॥ वनाजासीमनंतशृणुतामऽइमंहवै । एदंवर्हिनिपीदत ॥ तीनोयोमधुमाँs सोनीरेफंगभेदधिरेमप्तयाणीः ॥ स्तीर्णाऽअस्यसंहतोविश्वदेवासःपूरातयः। विश्वेमम॑श्रुतावै ॥९॥ अंवित नामहीदुस्मस्यमातरांसमीची' ॥ बभ्राणःसूनोसहसोव्यद्याहस्कृधि ॥ त्वेविश्वासरस्वतिश्रिता!पिदेव्यां । शुन पायत्रयायुधेकाव्यैन । पितुश्चिदूधर्जनुपाविवेदव्य॑स्यधाराऽअसृभवति । यामन्मगृत्समदातावरिप्रियादेवेषु भिगुहारभूव ॥ पितुश्चगर्भजनितुचवभेपूर्वीरेकोऽअधयुत्पीप्यांनाः) द्यावानःपृथिवीऽमंसिधमादविस्पर्श । अथवैश्वामिनेतृतीयेमैडलेपंचानुपाकाः (३।१।१ ) सोमम्यमेतित्रयोविभयोनावा गायत्रीवितमइविद्वेअनुष्टुभौइमाब्रह्मेतिगृहती।

·मंहयमानायसाध । स्यान्नःसूनुस्तनयोजायाग्नेसााअयामिते । गंासिसुन्व॒तोगृह' ॥ शुक्रस्याद्यगांशिर इंद्र र तागृधैपृतनपुतम॒ग्नयेजनामसि । द्विताहोतारमा रुणासुतःसोमऽत्रताधा । ममेदिहश्रुतहवं ॥ राजानावनाम ऽभेसमाबोरभवत्पुत्रऽईयः । हुव्यवाळग्निरचयतासमाजांघृतासुतीऽआदित्यादानुनस्पती । सचैतेऽअनवरं। णिदेवासोऽअग्निजनयंतचित्तिभिः। रुरुचान धेय्य ॥ नयत्परोनांतरऽआदुधपठ्ठपण्वसू । दुःशंसोमयोंरिपुः ॥ रेण्यंगृणीमहेऽअहयवाजमुग्मिय। रातिंभृगूणाई भरियोविद ॥ इंद्रोऽअंगमहद्भयमभीपदर्पचुच्यवत् । सहिस्थिरो नापार्जश्रयसमिट्टतहिपः । यतव॒चःसुरुच ऽअत् । भद्रभवातिनःपुरः ॥ इंद्रुऽआशाभ्य॒स्परिर्वाभ्योऽअ यंपरिहोतर्यज्ञेष्ठतवहिपोनरः । अग्नेदुर्वऽइन सीमनस्तशृणुतामऽइमंहवै । एदंवर्हिर्निपीदत ॥ तीनोवोमधुमाँs वर्महज़ातंयनमुपसोऽअधारयन् । सोऽअध्यहोविश्वरादेवासःपूर्परातयः । विश्वेमम॑श्रुताहवं ॥ ९॥ अवित तिस्पध्यरंदुयस्पतदम्य॑जातपैदसं । रथी तस्वहसोव्यद्यौइस्कृधि ॥ त्वेविश्वासरस्वतिश्रितापूँपिदेव्यां । शुन रिग्मनोमेरपुनाशिजोऽअम॒त्ययः। तासामेकामस्यधाराऽअसृजवति । यात्रुमन्म॑गृत्समदाऽऋतावरिप्रियादेवेषु पीरिपार्ससीमण्यन्तस्वधितिनतेजसे। सउद्धतो अधयत्पीयानाः) द्याान:पृथिवीऽडमंसिध्रमुद्यदिविस्पृश । ( ।।२) पैश्वानरायेतिपंपदार्पस्यसूक्तम्पविश्वामित्रेचमेतित्रयोविंशीनावा)गायत्रीवितमइतिद्वेअनुष्टुभौइमाब्रह्मेतिगृहती । New ·अक्सं. मंडलं३ म.२थ.८ अनु.१ पुप्रजजिवावृपाचित्रेषुनानदुन्नसिंहः । वैश्वानरःपृथुपाजाऽअयोवसुरलादयमानोविदाशुपै ॥ वैश्वानरःप्रलथाना कुमारीहद्दिवस्पृष्ठभंदमानःसुमन्मभिः । सपूर्ववजनयन्ज॑तवेधनसमानमज्मपर्यंतिजागृषिः ॥ ऋताचनियज्ञिय॑विर्म मुक्थ्यमायंदुधातरिश्चादिविक्षय । तंचित्रयामहरिकेशमीमहेसुदीतिमग्निंसुवितायनव्य॑से ॥ शुचिनयामन्नि पिरंवदर्शकेतुंदिवोरोचनस्थामुप । अग्निमूर्धान दिवोऽअप्रतिप्कुतंतमीमहेनम॑सावाजिनवृहत् ॥ मद्रहोतारंशु चिमईयापि दमूनसमुक्थ्यविश्वचर्पणिं । र,नचित्रंचपुपायदर्शतंम हितसमिद्वायऽईमहे ॥ १९ ॥ ( २११३) वैश्वानरायपृथुपाजसेविपोराविधंतधरुणेपुगातवे । अग्निर्हिदेवाँऽअमृतौदुवस्यत्यथाधर्माणिसनतानदंदुपत् ॥ अं तर्दूतोरोदसीदुस्मईयतेहोतानिपत्तोमर्नुपःपुरोहितः । क्षयवृहतपरिभूपतिद्युभिर्देवेभिरग्निरपितोधियासुः ॥ तुंय ज्ञानांविदर्थस्य॒साधनविप्रासोऽअग्निमहयंतचितिभिः । अपांसियस्मिन्नधिसंधुर्गिरस्तस्मिन्त्सुम्नानियज॑मानुऽआर्च के ॥ पिताय॒ज्ञानामसुरोविपश्चिताविमानमग्निर्वयुनचवापता । आशिरोदसीभूरिवर्पसापुरुतियोभदतेधामभिः कवि+चंद्रमग्निंचंद्ररथहरिव्रतवैश्वानरमप्सुपदैस्वर्विद । विगाहपूर्णितविपीभिरातभूर्णिदेवासऽहसुनियंदधुः ॥ २० ॥ अग्निर्देवेभिर्मनुपश्चजंतुभिस्तन्यानोयज्ञपुरुपेशसंधिया .। स्थीरंतरीयतेसाधदिष्टिभिर्जीरोदमूनाऽअभिश ) . ( ३३१॥३).वैश्वानरायेत्येकादशम्यसूतस्यविश्वामित्रोवैश्वानरोग्निर्जगती ।

·८ स्तिवातनः ॥ अग्नेजस्विस्वपत्यऽआयुन्यूजोपिन्वस्वसामपादिदहन. गृवऽशिग्देवाना मसिसुक्रतुविषा' ॥ विश्पर्तियुहमतिथिनर सदायतारधीनामुशिबंचवाघता । अध्वराणांचेनिंजातवेदसंप्रशंसति नमसाजूतिभिधे' । विभावदेवःसुरणःपरिक्षितीग्निर्वभूयशवसासुमद्रथः । तस्यैतानिभरिपोषिणोत्यमुप॑भूपे मदमऽआसुवृक्तिभिः ॥ वैश्वानरतवधामान्याचकेयेभिःस्वर्विदभवोविचक्षण । जातऽआपणोभुवनानिरोदसीऽअ ताविश्वोपरिभूरसित्मना ॥ वैश्वानरस्यदंसनाभ्योवृहदरिणादेकःस्वपस्ययाकविः । उभापितरांम॒हय॑न्नजायताग्नि वापृथिवीभूरिरेतसा ॥ २१ ॥ ( ३।११४ ) समित्समित्सुमनावोध्य॒स्मेशुचा चासुमतिरासिवस्वः। आदेवदेवा न्युज.यवक्षिसखासखीन्सुमायक्ष्यग्ने ॥ यंदेवासस्त्रिरहन्नायजतेदिवेदिवेवरुणोमित्रोऽअग्निः । सेमंयज्ञमधुमंतं कृधीनस्तनपाद्धृतयोनिविधते ॥ प्रदीधितिर्विश्ववाराजिगातिहोतारमळ:प्रथमंयजध्यै । अच्छानमौभिपभवंद ध्यसवान्यक्षदिषितोय यान् ॥ ऊोवोगातुर घरेऽकार्वाशोचीपिपस्थितारजांसि । दिवोवानाभान्यसादि होस्तृिणीमहिंदेवव्यंचाविवर्हिः ॥ सप्तहोत्राणिमनसावृणानाऽइन्नतोविश्वप्रर्तियन्नृतेन । नृपेशंसोविदथेषुप्रजा (३।१।४) समित्समिदित्येकादशर्चस्यसूक्तस्यविश्वामिनइध्मलतूनपादिलोहिदेवीरउपासानक्तादैव्यौहोतारौसरस्वतीळाभारत्य स्त्वष्टावनस्पतिस्वाहाम्तयइतिक्रमेणदेवतास्त्रिष्टुप् ।

·मंडलं३
क्सं.
अनु. १
अ.अ.८
ताऽअभी मयज्ञविचरंतपूर्वी: ॥ २२ ॥ आनंदमानेऽउपसाऽउपाकेऽतस्मयेतेतन्वाईविरूपे । यानोमित्रोवर
णोजुजौपदिंद्रोमरुत्वाऽजतामहाभिः ॥ दैन्याहोताराप्रथमान्यूजेसप्तपृक्षासःस्वधामदति । क्रुतंशंसतऽतमित्त
sआहुर व्रतंतपादीध्यानाः ॥ आभारतीभारतीभिःसजोपाऽइळादेवैमनुष्येभिर॒ग्निः । सरस्वतीसारस्वतेभिर्वा
तिम्रोदेवीहिरेदंसदंतु ।। तन्नस्तुरीपमधपोषयितुदेवत्वष्टविरैराणःस्यस्व । यतोवीरःकर्मण्य सुदर्भयुक्तावाजा
यतेदे॒वामः ॥ वनस्पतेवसृजोपदेवान॒ग्निर्हविःशमितासूदयाति । सेदुहोतासत्यतरोयजातियादेवानांजनिमानि
वेद । आयाह्यग्नेसमिधानोऽअडिंन्द्रेणदेवैःसरथैतुरेभिः । वर्हिर्नऽआस्तामदितिःसुपुत्रास्वाहादेवाऽअमृामादयं
तां ॥ २३ ॥ ( ३।१५) प्रत्य॒ग्निरुपसश्चेकितानोबोधिविप्रःपीःकवीनां । पृथुपादेिवयद्भिःसमिद्धोपद्वारातम
सोवहिरावः ॥ प्रेद्वग्निावृधेस्तोमैभिगीभिःस्तोतॄणांनमस्य॑ऽक्थैः । पूर्वीऽऋतस्य॑संदृश्चिकानःसंदूतोऽद्यौदुपसो
विरोके' ॥ अाय्य॒ग्निर्मानुपीपुविक्ष्य पांग मित्रऽकृतेनुसाधन् । आहर्यंतोय॑जतःसान्वस्थादर्भूदुविनोहव्योमती
ना' । मित्रोऽअग्निर्भवतियत्सर्मिद्धोमित्रोहोतावरुणोजातवैदाः । मित्रोऽअध्व॒र्युरिपिरोदमूनामित्रासिंधूनामुतपर्व
(३२११५) प्रत्यमिरित्येकादशर्चस्वसूक्तस्यविश्वामित्रोमिनिष्टुप् (प्रत्यग्निःप्रकारवःसूक्तयोरन्यासांद्यावापृथिव्यादीनांनिपातादृश्यते
अतस्तयोलिगोक्तादेवताःपाक्षिकाः)।
॥५६॥

·तानां ॥ पातिप्रियंरिपोऽअप्रैपदंवेःपातयतश्चरणंसूर्यस्य । पाति॒नाभासप्तशीणिमुग्निःपातिदेवानामुपमादमृष्यः ॥ २४ ॥ कुभुश्चक्रऽईड्यंचारुनामविश्वानिर्देवोवयुनानिविद्वान् । ससस्य॒चर्मघृतवत्पदंवेस्तदिग्नीरक्षत्यमयुच्छन् । आयोनिमुग्निपुंतवतमस्थात्पृथुप्रैगाणमुशंतमुशानः। दीद्यानःशुचिष्वःपावकःपुनःपुनर्मातरानन्यसीकः । सद्यो जातऽओपधीभिर्ववक्षेयदीवर्धति स्वोघृतेन । आप॑ऽइवप्रवताशुंभमानाऽउसृष्यग्निःपित्रोरुपस्थे ॥ उर्दुष्टुतःसमिधा यहोऽअद्यौद्वमन्दुिवोऽअधिनाभापृथिव्याः। मित्रोऽअग्निरीड्योमातरिश्वादूतोवंक्षाजथायदे॒वान् ॥उदस्तंभीत्स मिधानामृप्पो निर्भवन्नुत्तमोरोचनानौ । यदीभृगुभ्यःपरिमातरिश्वागुहासंतहव्यवाहसमीधे ॥ इमिग्ने०॥२५॥ (३।१।६) प्रकारचोमनुनावच्यमानादेवीचीनयतदेव॒यंतः। दक्षिणावाद्वाजिनीप्राच्यतिहुविर्भरत्य॒ग्नयेघृताची ॥ रोदसीऽअपृणाजायमान उतरिक्थाऽअधुनुप्रयज्यो । दिवचिदनेमहिनापृथिव्यावच्यंतातेवह्नयःसप्तजिह्वाः॥द्यौ श्चत्वापृथिवीयज्ञियासोनिहोतारंसादयतेदाय । यदीविशोमानुपीर्देव॒यंतीःप्रय॑स्वतीरीळतेशुक्रमर्चिः ॥ महान्त्स धस्थे ध्रुवऽआनिपत्तोन्तवामाहिनेहर्यमाणः । आस्कैसपी अजरेऽअमृक्तेसवर्दुघेऽउरुगायस्य॑धेनू ॥ बृतातेऽअ मेमतोमहानितवक्रत्वारोदसीऽआतिथ । त्वंदूतोऽभवोजायमानुस्त्वनेतापभचर्पणीनां ॥ २६ ॥ तस्यैवाके (३३१६) प्रकारवइत्यैकादशर्चस्वसूक्तम्पविश्वामित्रोग्निखिष्टुप् ।

·मंडलं ३ अनु.१ अ.२.८ ऋक्सं. शिनायोग्याभितस्नुवारोहिताधुरिधिप्व । अथाहदेवान्दैवविश्वान्स्वधराकृणुहिजातवेदः ॥ विश्चिदातरुचयं तरोकाउपोर्षिभातीर भासिपूर्वीः । अपोयदनेशधग्वनेषुहोतुमद्रस्य॑प॒नय॑तदेवाः ॥ उरौवायेऽअंतरिक्षेमदंति दिवोवायेरौचनेसंतिदे॒वाः । ऊमायायेसुहासोयज॑त्राऽआयेमिरेोऽअग्नेऽअश्वोः ॥ ऐभिरग्नेसरथैयाह्याना राविभवोह्यश्वाः । पत्नीवतस्त्रिंशतंचींश्चदेवाननुप्वधमाहमादयस्व ॥ सहोतायस्यरोदसीचिदुयज्ञयज्ञमभित्र धेणीतः । प्राचीऽअध्वरेवतस्थतुःसुमेकैऽकृतावरीऽकृतजातस्यसत्ये ॥ इळामग्ने पुरुदंससनिंगोःशश्वत्तमंहवमा नायसाध । स्थानःसूनुस्तनयोविजावाग्नेसातेसुमतिर्भूत्वमे ॥ २७ ॥ इतिद्वितीयाप्टकेप्टमोऽध्यायः ॥ ८॥ ॥ पोडगाध्याये वर्गाः २७ सूक्तानि १३ ऋचः १४०॥ त्यागः॥ द्रविणोदसेमयइपायेदं. द्रविणोदसेग्मयऊर्जाये. द्रविणोदसेमयेसहाये. द्रविणोदसेग्नयेसहस्याये. अश्विभ्यांतपम, अमयेतपस्याये. सवित्र. ११ अश्विभ्या. ८ सोमापूपणाभ्या. ५ सोमापूपणादितिभ्य. वायव. २ इंद्रवायुभ्या. मित्रावरुणाभ्या. ३ अश्विभ्या. ३ इंद्राये. ३ विश्वेभ्योदेवेभ्य. ३ सरस्वत्याइ. ३ द्यावापृथिवीभ्या. ३ शकुंताये. ६ अमय. २३ वैश्वानरायामय. २६ समिद्धायामय, तनूनपात. इळाये. बर्हिप, देवीभ्योद्वार्थ्य. उपासानक्ताभ्या. देवीभ्यांहोतृभ्यां- प्रचेतोभ्यामि. सरस्वतीळाभारती य. स्वष्टइ. वनस्पतय. साहाकृतिभ्य. अग्नयइदं. २२ ॥ इतिद्वितीयेष्टमः ॥ ॥.दितीयाष्टक समाप्तः ॥

·॥ इतिद्वितीयोऽष्टकःसमाप्तः॥ RROSESSIREES ·॥ अथतृतीयाष्टकप्रारंभः॥

·श्रीः ॥ प्रर्येऽजतियूपस्तुतिःषष्ट्याद्यांभिर्वहर्वोत्यात्रश्चन्यष्टमीवैश्वदेवीवातृतीयासप्तम्यावनुष्टुभौसखायोनव वार्हतंत्रिष्टुवंतत्वामग्नेऔष्णिहमग्निर्होतागायत्रैविंद्राग्नीऐंद्राग्नप्रवःसप्तऋषभस्त्वानुष्टुभमाहोताविपाजाका त्योत्कीलस्त्वयमग्निःपट्मागाथसमिध्यमानःपंचकतोवैश्वामित्रस्तुभवानोग्निहोतारंगाथीहाग्निमुपसमाद्यांत्ये वैश्वदेव्याविमनउपायेअनुष्टुभौविराडूपासतोवृहतीचात्यायंसउपांत्यानुष्टुप्पुरीष्येभ्योग्निभ्यौनिर्मथितोदेवश्न वादेवयात_भारतौतृतीयासतोवृहत्यग्नेसहस्वगायत्रमाद्यानुष्टुर्वग्नेदिवोवैराजमुपांत्याग्नेंद्रीवैश्वानरंनवतृचौवै श्वानरीयंमारुतौजागतौढुचआत्मस्तुतिर्वापूर्वात्मगीतांत्योपाध्यायस्तुतिःप्रवःपंचोनागायत्रंत्वृतव्यावाद्याग्ने जुपस्वपतृतीयाधुप्णित्रिष्टुप्जगत्यौस्तीदंपोळशाद्याचतुर्थीदशमीद्वादश्योनुष्टुभःषष्ठ्येकादश्युपांत्येचजग त्यःपंचम्युत्विग्भ्योवा ॥१॥ 'श्रीगणेशायनमः ॥ हरिःओम् ॥ (३।१७ ) प्रयऽआरुःशितिपृष्ठस्यधासेरामात विविशुःसप्तवाणीः । परि क्षितापितरासंचरेतेप्रसातेदीर्घमायुःप्रया ॥ दिवक्षसोधेनवोवृष्णोऽअश्वदेवीरातस्थौमधुमुदहतीः । तस्यत्वा सदसिक्षेमयंतपर्येकाचरतिवर्तनिंगौः ॥ आसींमरोहत्सुयमाभवती:पतिश्चिकित्वानयिविद्रयीणां । प्रनीलपृष्ठोऽअ (३३१७) प्रयआरुरित्येकादशर्चस्वसूक्तस्यगाथिनोविश्वामित्रोनिखिष्टुप् । ॥ ॥ ॥ ॥

·मंडलं३
अनु.१
ऋक्सं. तसस्य॑धासेस्ताऽभवासयत्पुरुधर्मतीकः ॥ महित्वाष्ट्रमूर्जयतीरजुयस्तंभूयनिवृहतौवहति । व्यंगभिदिद्युतानःसध
स्थडएकामियरोदसीऽआविवेश ॥ जानंतिवृष्णोऽअरुपस्यशेमुतबनस्यशास रणति । दिवोरुचःसुरुचोरोचमानाs
इलायेपांगण्यामाहिनागीः ॥ १॥ उतोपितृभ्यो विदानुषोपमुहोमहद्भ्यामनयंतशूपं । उक्षाहयत्रपरिधानमुक्तोरनु
स्बंधामजरितुर्ववक्ष ॥ अध्वर्युभिःपंचभिःसप्तविप्राःमियरक्षतेनिहितपर्दवेः । पांचौमदत्युक्षणोऽअजुर्यादेवादेवानाम
नुहिवतागुः ॥ दैव्याहोताराप्रथमान्यूजेसप्तपृक्षासःस्वधांमदंति । ऋतंशंसतऽऋतमित्तऽआहुरनुवतंत्रतपादीध्या
नाः ॥ छुपायंतैमहेऽअत्यायपूर्वीप्णेचित्राय॑श्मयःसुयामाः। देवहोतर्मुद्रतरश्चिकित्वान्महोदेवात्रोदसी एहक्षि॥
पृक्षप्रयजोद्रविणःसुवाचःसुकेतयऽऊपरेवदूपुः । उतोदिनेमहिनापृथिव्याःकृतंचिदेन समुहेर्दशस्य ॥ इमिग्ने
पुरुदंससनिंगोःशश्वत्तमहर्वमानायसाध । स्यान्नःसूनुस्तनयोविजायाग्नेसातेसुमतिर्भूत्वस्मे ॥ २॥ (३।११८ ) अं
जंतित्वामध्यरेदेव॒यंतोवनस्पतमधुनादेव्यैन । यदूर्ध्वस्तिष्ठादविणेहधत्ताद्यद्वाक्षयोमातुरस्याऽउपस्यै ॥ समिद्धस्यश्न
यमाणःपुरस्ताद्राचन्यानोऽअजरसुवीरं। आरेऽअस्मदमतिवाधमानुऽउच्छ्यस्वमहुतेसौभगाय ॥ उच्छ्यस्ववनस्पते
(१८) अंजतीत्येकादशस्यसूक्तस्यविश्वामित्रोयूपःपष्टयादिपंचानायूपाः (अष्टम्याविश्वेदेवावा) अंत्यायाप्रश्चनस्त्रिष्टुप्तृतीयास-
सम्यावनुष्टुभौ।
॥२॥

·वर्मन्पृथिव्याऽअधि । सुमितीमीयमानोवोंधाय॒ज्ञवाहसे ॥ युवांसुवासाःपरिवीतऽआगात्सऽश्रेयान्भवतिजा यमानः । तधीरासःकवयुऽउन्नयंतिस्वाध्यो मनसादेवयंतः ॥ जातोजायतेसुदिनत्वेऽअहाँसमर्यऽआविदथैवर्धमा नः । पुनतिधीराऽअपसोमनीपात्याविमऽर्दियतिवाचे ॥ ३ ॥ यान्वीनरौदेवयंतीनिमिम्युर्वनस्पतेस्वधितिर्वात तक्षं । तेदे॒वासःस्वरयस्तस्थिवांसःप्र॒जाव॑दुस्मेदिधिपतुरनै ॥ येवृक्णासोऽअधिक्षमिनिर्मितासोयत चः । तेनौच्यंतु पार्यदेवत्राक्षेसाधसः ॥ आदित्यारुद्रावसवःसुनीयाद्यावाक्षामापृथिवीऽअंतरिक्षं । सुजोपसोयज्ञमवंतुदेवाय कृण्वंत्वध्वरस्यकेतु ॥ हमाऽईवश्रेणिशोयानाःशुक्रावसानाःस्वरयोनऽआगुः । उन्नीयमानाःविभिःपुरस्तादेवा देवानामर्पियंतिपार्थः ॥ शृंगाणीवेच्छंगिणांसंददृश्रेचपालवंतःस्वरवापृथिव्यां । वायद्भिर्वा विहवेोपमाणाऽअस्माँ sअवतुपृतनाज्येषु ॥ वनस्पतेशतवशोविरोहसहस्रवल्शाविवयंरुहेम । यत्वामयस्वधितिस्तेजमानःप्रणिनार्यमहते सौभगाय ॥ ४॥ ( ३।११९) सायस्त्वाववृमहेदे॒वंम सऽऊतये । अपांनपातसुभगेसुदीदितिसुप्रर्तृर्तिमनेहस ॥ कार्यमानोचनात्वंयन्मावरजगन्नपः । नतत्तेऽअग्नेप्रमृपेनिवर्तनय(रेसन्निहाभवः ॥ अतितृष्टंववक्षिथाथैवसुमनाऽअ सि । प्रधान्येयंतिपर्यन्यऽसितेयेपासख्येऽअसिथितः ॥ ईयिवांसमतिनिधःशश्वतीरतिसश्चतः । अन्वीमविंद (२९) सखायइतिनवर्चस्यसूक्तस्यविश्वामित्रोमि हत्यत्यात्रिष्टप ।

·मंडलं
अनु..
ऋक्सं.
1.३२.१
निचिरासोऽअदुहोप्सुसिंहमियश्रुितं' ॥ ससृवांसमियत्मनाग्निमित्थातिरोहितं । ऐननयन्मातरिश्वापरावतोदेवे
भ्योमर्थितंपरि ॥ ५ ॥ तंटामतीऽअगृभ्णतदेवेभ्योहव्यवाहन । विश्वान्यज्ञाँऽअभिपासिमानुषतवक्रायवि
ध्य ॥ तद्भुतदंसनापाकायचिच्छदयति । त्यांयद॑ग्नेपशवःसमासतेसमिद्धमपिशवरे' ॥ आर्जुहोतास्वध्वरंशीरंपा
यकशोचिपं । आशंदूतमंजिरंपलमी श्रुष्टीदेवंसंपर्यंत ॥ त्रीणिशतात्रीसहस्राण्य॒ग्निंत्रिंशचदेवानयंचासपर्यन् ।
औक्षन्तैरस्त॒णन्वहिरस्मा आदिद्धोतारन्यसादयंत ॥ ६॥ ( ३।१।१० ) त्यामग्नेमनीपिणःसम्राजंचर्षणीनां ।
देयंमस इंधतेसमध्यरे' ॥ त्यांय॒ज्ञेप्नुत्विजमग्नेहातारमीळते । गोपाऽन्तस्यैदीदिहिस्वेदमे ॥ सपायस्तेददाशति
समिाजातवेदसे । सोऽग्नेधचेसुवीर्यसऍप्यति ॥ सकेतुरंध्वरार्णामग्निर्देवेभिरागमत् । अंजानःसप्तहोभिर्हविर्म
ते ॥ महोत्रैपूर्व्यवचोग्नयभरतावृहत् । विपांज्योतीपिविभ्रतेनवेधसे ॥७॥ अग्निवर्धतुनोगिरोयतोजायतऽउक्थ्यः ।
महेवायविणायदर्शतः ॥ अग्नेयजिष्ठोऽअध्वरेदेवान्दैवयतेयज । होतामुंद्रोविराजस्यतिनिधः ॥ सनःपावक
दीदिहिद्युमदस्मेसुवीर्य । भवास्तोतृभ्योऽअंतमःस्वस्तये ॥ तंत्वावि विपन्यवौजागृवांसःसमिधते । हुव्यवाहुमम
य॑सहोवृध ॥ ८ ॥ ( ३१११११ ) अग्निहॊतापुरोहितोवरस्य॒विचर्षणिः । सवैदयज्ञमानुपक् ॥ सहव्यवाळमर्त्य
(३३१।१०) लामनइतिनपर्चम्यसूक्तस्यविश्वामित्रोग्निरुणिक् । ( ३।१।११) अग्निहोतेतिनवर्चस्यसूक्तस्यविश्वामिनोमिगार्यनी ।
॥३॥

·ऽशिग्दूतश्चनौहितः । अग्निर्धियासम॒ण्यति ॥ अग्निर्धियासचैततिकेतुय॒ज्ञस्यपूव्यः । अर्धय॑स्यतरणि ॥ अग्निसूनुं सनश्रुतंसहसोजातदसं । वहिदेवाऽअकृण्वत ॥ अभ्यःपुरऽएताविशामग्निर्मानुपीणां । तूणीरथःसदानवः ॥९॥ साहान्विश्वाऽअभियुजःऋतुर्दैवानामभृक्तः । अग्निस्तुविश्रवस्तमः ॥ अभिप्रयांसिवाहंसादाश्याँऽअश्नोति मत्यैः । क्षयपावकोचिपः ॥ परिविश्वानिसुधिताग्नेरैश्याममन्म॑भिः । विप्रोसोजातवेदसः ॥ अग्नेविश्वानिवार्या वाजेपुसनिपामहे । त्वेदेवासऽपरिरे ॥ १० ॥ ( ३३१३१२) इंद्राग्नी आर्गतंसुतंगीर्भिर्नभोवरेण्यं । अस्यपतिंधि येपिता' ॥ इंद्राग्नीजरितुःसाय॒ज्ञोजिगातिचेतनः । अयापतिमिमंसुत' ॥ इंद्रमग्निंकविच्छदाय॒ज्ञस्यत्यार्पणे । तासोमस्येहपतां । तोशावहाहुवेसृजित्वानापराजिता । इंद्राग्नीर्वाजसातमा ॥ प्रामचैत्युक्थिनौनीाविदो जरितारः । इंद्राग्नीऽइपऽआवृणे ॥ ११ ॥ इंद्राग्नीनवृतिपुरोदासर्पलीरधूनुतं । साकमेनकर्मणा ॥ इंद्राग्नीऽअर्प सस्पर्युपप्रयतिधीतयः । तस्य॑प॒थ्याईअनु ॥ इंद्राग्नीतविषाणिवांसुधस्थानिप्रयोसिच । युवोरप्सूर्यहितं' । इंद्राग्नी रोचनादिवःपरिवाजेपुभूपथः । तद्वौचेतिप्रवीर्य' ॥ १२ ॥ ( ३।२।१ ) प्रौदवायाग्नयेवहिष्ठमर्चास्मै । गर्महेवे । भिरासनोयजिष्ठोवहिरासदत् ॥ ऋतावायस्यरोदसीदआंसर्चतऽकृतयः । हुविष्मतस्तीळतेतंसनिष्यंतोबसे ॥ सयं (३।१।१२) इंद्रामीइतिनवर्चस्यसूक्तस्यविश्वामित्रइंद्राग्नीगायत्री । (३।२।१) प्रवोदेवायेतिसप्तस्यसूक्तम्यवैश्वामित्रमपभोमिनुष्टुप् ।

·मंडलं३ अनु.२ ॥४॥ ताविम एषांसय॒ज्ञानामयाहिषः । अग्नितंबौदुवस्पतदातायोवर्निताम' ॥ सनःशर्माणिवीतयेग्नियच्छतुशंतमा । य तौनामुष्णपद्धसुदिविक्षितिभ्योऽअप्स्वा' ।। दीदियांसमपूर्व्यवस्वी भिरस्यधीतिभिः । ऋकाणोऽग्निमिधहोतारं विश्पतिविशां । उतनावीन्ननिषऽउक्थे(देवहूर्तमः । शनःशोचामुरुद्वृधोग्नेसहस्रसार्तमः ॥ नूनौरास्वसहस्रवत्तोक वत्पुष्टिमदर्स । धुमदग्नेसुपीर्यप्रविष्ठमनुपक्षितं ॥ १३ ॥ ( २ ) आहोतामंदोविदान्यस्थात्सत्योयाकवि तम सवैधाः । विद्युयःसहसस्पुत्रोऽअग्निःशोचिष्कैशःपृथिव्यांपाजोऽअश्रेत् ॥ अयोमितेनमऽउक्किंजुषस्वाय स्तुभ्यंचेततेसहस्वः । विद्वॉऽआवक्षिविदुपोनिपत्सिमध्यऽआवर्हिरूतयेयजत्र ॥ तांतऽउपसावाजयतीऽअग्मेवात स्यपथ्याभिरच्छे । यत्सौमुंजंतिपूर्व्यहविर्भिराधुरैयतस्थतुर्दुरोणे' ॥ मित्रचतुभ्यंवरुणःसहस्त्रोनेविश्वैमरुतःसुम्नम चन् । यच्छोचिसहसस्पुत्रतिष्ठोऽअभिक्षितीःथयन्त्सूर्योनृन्' ॥ यंतेऽअधररिमाहिकाममुत्तानहस्तानमसो पुसर्थ । यजिष्ठेनुमनसायक्षिदेवाननेधतामन्मनाविमोऽअग्ने ॥ त्वद्धिपुत्रसहसोविपूर्वावस्पयंत्यूतयोविवरजाः । त्यंदेहिसहुनिणरयिनोंदोघेणवर्चसासत्यमग्ने ।। तुभ्यदक्षकविक्रतोयानीमादेवमतीसोऽअपरेऽअकर्म । त्वंविधस्य सुरर्थस्यमोधिसर्वतदग्नेऽअमृतस्वदेह'.॥ १४ ॥ ( ३ ) विपासापृथुनाशो चानोवार्धस्वद्विपोरक्षसोऽअमी (शरा२ ) आहोतेतिसार्यस्यसूकम्पनपभोनिस्त्रिष्टुप् । ( ३२२॥३) विपाजसेविसप्तर्गस्पसूक्तलकात्यउत्कीलोमिनिष्टुप् ।

·या। सुशमणोवृहतःशमणिस्यामग्नेरहंसुहवस्यप्रणीतौ ॥ त्वंनोऽअस्याऽउपसोव्युष्टोत्यंसूर उदितेवोधिगोपाः । ज न्मयनित्यंतनयंजुपस्यस्तोममेऽअग्नेतन्यासुजात ।। त्वंनृचक्षावृषभानुपूर्वी:कृष्णास्वग्नेऽअरुपोविाहि । वसोनेपिचप पिचात्यहःकृधीनोरायशिौयविष्ठ ॥ अपोहोऽअग्नेयपभोदिदीहिपुरोविश्वाःसौभगासंजिगीवान् । यज्ञस्य॑नेता धमस्य॑पायोर्जातवेदोवृहुतःसुप्रणीते ॥ अच्छिद्वाशर्मजरितःपुरूणिदेवाँऽअच्छादीद्यानःसुमेधाः । रथोनसनिरभि पलियाजमनेत्यरोदसीनःसुमे ॥ प्रपीपयवृषभुजिन्यवाजानग्नत्वंरोदसीनःसुदोघे । देवेभिर्देवसुरुचारुचानोमानी गतस्यदुर्मतिःपरिधात् ॥ इळामग्ने० ॥ १५ ॥ (२४) अयम॒ग्निःसुवीर्यस्येशेमुहःसौभगस्य । रायऽईशेस्वपत्य सगोतर्दशेवदानां ॥ हुमनरोमरुतःसञ्चतायुधंयस्मिन्त्रायःशेधासः । अभियेसंतपृतनासुदृढ्योविवाहाशत्रु FISH ॥ सत्यनारायःशिशीधिमीद्वोऽअग्नेसुयीर्यस्य । तुर्विद्युम्नवर्षिष्ठस्यम॒जाव॑तोनमीयपशुष्मिणः ॥ चकियों पियानाभिसामुदिश्वकियेप्यादुर्यः । आदेवेपुयततऽआंसुवीर्य आशंसंऽतनृणां' ॥ मानोऽअग्नेम॑तयेमावीर तायेरीरधः । मागोतायेसहसस्पुनमानिदेपत्रेपास्याधि ॥ शुधियार्जस्यसुभग जायतोग्नैहुतोऽध्यरे । संराया (३।२।४ ) अयममिरितिपळचग्यसूक्तस्यउत्कीलोमिःआद्यातृतीयापंचम्योबृहत्य:द्वितीयाचतुर्थीपष्ठयःसतोबृहत्यः। निज ·मंडलं: अनु.२ फ़क्स. भूय॑सासृजमयोभुनातुर्विद्युम्नयशस्वता ॥ १५ ॥ (१२५) समिध्यमानःप्रथमानुधर्मासमक्तुभिरज्यतेविश्वया २० । शोचिप्कैशोघृतनिर्णिक्पावकःसुयज्ञोऽअग्निर्यजथायदे॒वान् ॥ यथाय॑जोहोत्रमनेपृथिव्यायादिवोजातवेद श्चिकित्वान् । एवान विपयिक्षिदे॒वान्मनुष्वद्यज्ञप्रतिममद्य ॥ त्रीण्यायूंपितवजातवेदस्तिनऽआजानीरुपसस्ते ऽअग्ने । ताभिर्दैवानामवौयक्षिविद्वानाभवयज॑मानायशंयोः ॥ अग्निंसुदीतिंसुदृर्शगृणंतोनमस्यामस्त्वेक्ष्यजातवे दः।त्यांदूतमरतिहव्यवाहदेवाऽअंकृण्वन्नमृतस्य॒नाभि । यस्त्वद्धोतापूर्वोऽअग्नेयीयान्द्विताचसत्तास्वधाचशंभुः। तस्यानुधर्मप्रय॑जाचिकित्योानोधाऽअध्वरंदेववीतौ ॥ १७ ॥ (३।२।६ ) भानोऽअग्नेसुमनाऽउपतौसखंवसख्य पितरैयसाधुः । पुरुनुहोहिक्षितयोजनानांप्रतिप्रतीचीदहतादरांतीः ॥ तपोवनेऽअंतराँऽअमित्रान्तपाशंमुमररुपःप रस्य। तपोवसोचिकितानोऽअचित्तान्वितैतिष्ठतामजराऽअयासः ॥ इध्मेनाग्नइच्छानोघृते जुहोमिहुव्यंतरसेवला य । यावदीशेब्रह्मणावंदमानऽहमांधियंशतसेयायदेवीं ॥ उच्छोचिपासहसस्पुत्रस्तुतोवृहद्वर्यःशशमानेधेहि । पर्दग्ने विश्वामित्रेपुशंयोमग्मातैतन्वभूरिकत्वः ॥ कृधिरत्नसुसनितर्धनानांसघेदनेभवसियत्समिद्धः । स्तोतुर्दुरोणे (२५) समिध्यमानइविपंचस्पसूक्तस्यवैश्वामित्रःकवोग्निलिष्टुप् । ( ३।२।६) भवानइविपंचर्चस्वसूक्तस्यकतोनिस्त्रिष्टुप् ।

·Infinitelgilitie - remi अमिताभगऽइवक्षितीनांदैवीनांदेवऽऋतुपाऽऋतावा । सत्रहासुनयोविश्ववेदाः Jaitutiqult yिागृषिगुपचदेवी हुस्पर्तिसयितारचदेवं । अश्विामित्रावरुणाभगंचवसूत्रुद्रॉड CARTitanittituti -rai दिपोगा यमिनिष्टुप् ! ( ३१२१८ ) अग्निमुपसमिविपचर्चस्वसूक्तस्यगाथ्यग्नि . सुभर्गस्यरेवत्सृप्राकरसादधिपेवपूपि ॥ १८ ॥ ( ३।२१७ ) अग्निहोतारंपवणेमियेधेगृत्सकविषिश्वविदुममूरं । सनौयक्षदेवतातायीयात्रायेवाजायवनतेमपानि ॥ प्रतेऽअग्नेहविष्म॑तीमियय॑च्छासुद्युम्नांरातिनीघृताची । प्रदु क्षिणिडेवतातिमुराणःसंरातिभिर्वसुभिर्यजर्मवेत् ॥ सतेजीयसामनसात्वोतऽतशिक्षस्वपत्यस्य॑शिक्षोः । अनेरायोन तमस्यमभूतौभूयामतेसुष्टुतर्यश्चवर्सः ॥ भूरणिहित्वेदधिरेऽअनीकानेदेवस्ययययोजना॑सः । सऽआवहदे॒वतातिय विएशोयद्यदिव्यंयासि ॥ यत्त्वाहोतारमनजन्मियेधैनिपादयंतीयजायदे॒वाः । सत्वनौऽअग्नेवितेहबोध्यधिश्र मासिघहिनसनई ॥ १९ ॥ ( ३१२१८ ) अग्निमुषसमश्विनादधिक्रांव्युष्टिषुहवतेवहिरुक्थैः । सुज्योतिपोनःण्वं गोगो मध्यरंवावशाना: ॥ अग्नेत्रीतवाजिनात्रीपधातिनस्तेजिह्वाऽऋतजातपूर्वीः । तिनऽइतेतन्यौ Palandhogगिरोऽप्रयुच्छन् । अग्नेभूरीणितजातवेदोदेवस्वधायोमृतस्य॒नाम । याश्चमायामायिनायि ॥ पीविराट्।

·मंडलं३ अ.३५.१ अनु. २ महक्म. आदित्याँहहुवे ॥ २० ॥ (३।२।९) इमनोयज्ञममृतेपुधेहीमा व्याजातवेदोजुपस्व । स्तोकानामग्नेमेसोपृत्त स्य॒होतःप्राशनिमथमोनिषधं ॥ धृतवतःपावकतेस्तोकाश्चोतंतिमेदसः । स्वधर्मन्देवीतयेश्रेष्ठेनोधेहिवार्य ॥ तुन्य स्तोकाधृतक्षुतोग्नेपियसत्य । ऋषिःश्रेष्ठःसमिध्यसेय॒ज्ञस्य॑प्रायिताभव ॥ तुभ्यश्चोतंत्यधिगोऽशचीवःस्तोकासौडग मेदसोघृतस्य । कविशस्तीप॒हुताभानुनााहुल्यार्जुपस्वमेधिर ॥ ओजिष्ठतेमध्यतोमेदुरभूतपतेवयंददामहे । वो तैतितेवसोतोकाऽअधित्वचितितान्दैवशोविहि ॥ २१॥ ( ३।२।१०) अयंसोऽअग्निर्यस्मिन्सोममिंद्रःसुतंदुधे जठरैवावशानः । सहुनिणवाजमत्यंनसतिससवात्सन्स्तूंयसेजातवेदः ॥' अग्नेयत्तेदिविपर्चःपृथिव्यांयदोपधीप प्स्वार्यजत्र । येनांतरिक्षमुतितंधत्येपःसभानुरर्णयोनृचक्षाः ॥ अमेदिवोऽअर्णमच्छाजिगास्यच्छादेयाँऽचिपेधि पण्याये । यारौचनेपरस्तात्सूर्यस्य॒याश्चावस्तापतितऽआपः ॥ पुरीष्यांसोऽअमर्यःमायणेभिःसजोप॑सः । जुपंतीय ज्ञमद्गृहनिमीवाऽइपोमहीः ॥ इमिग्ने० ॥ २२ ॥ (३।२।११) निमधितःसुर्धित आसधस्थेगुवाकविरपरस्य (३।२।९) इमनविपंचर्चस्यसूक्तस्यगाध्यमिःआद्यानिष्टुद्वितीयागृतीयेअनुष्टुभौचतुर्थीपिराडूपांत्यासतोदती । (३२।१०) अयंसशतिपंचर्चस्पसूतास्यगाथीअनिरुपालायाःपुरीप्यानयखिप्नुपूर्वतुर्थ्यनुष्टुप् । ( २२।११ ) निर्मथितइविपंचर्षस्वसूतखभारतौदेय श्रवोदेववातावमिस्रिष्टुप् तृतीयासतोहती।

·प्रणेता । जूर्यत्स्वग्निजरोवनेष्वादधेऽअमृतजातवेदाः ॥ अमैथिष्टांभारतारेवग्निदेवभवादे॒वातःसुदौ । अ विपश्यवृहुताभिरायेपांनौनेताभवतादनुान्' ॥ दशक्षिपःपूय॑सीमजीजनन्त्सुजातमातृप्रियं । अग्निस्तुहिदैव यातंदैवश्रयोयोज नामसदशी' ॥ निदिधेवर आपृथिव्याऽइळायास्पदेसुदिनत्वेऽअहाँ। दृपद्धत्यांमार्नुपऽआप यायांसरस्वत्यारेवदग्नेदिदीहि ॥ इमिग्ने० ॥२३॥ (३।२।१२) अग्नेसहस्वपृतनाऽअभिमातीरपास्य । दुष्टरस्तरनरी तीर्वधायज्ञवाहसे ॥ अग्नऽहळासमिध्यसेवीतिहोत्रोऽअमर्त्यः । जुपस्वसूनोऽअध्वरं' ॥ अग्नेद्युम्ने जागृवेसहसःसू नयाहुत । एदंवर्हिःसदोमम ॥ अग्नेविश्वेभिग्निभिर्देवेभिर्महयागिरः । यज्ञेपुयऽउचायवः ॥ अग्नेदादाशुपेरर्यिवीरवं तपरीणसं । शिशीहिनःसूनुमतः ॥२४॥ (३।२।१३) अग्नेदिवःसूनुरंसिप्रचेतास्तापृथिव्याऽतविश्ववेदाः । ऋग्दे वाँऽ हर्यजाचिकित्यः॥ अग्निःसनोतिवीर्याणिविद्वान्त्सनोतिवाजममृतायभूप॑न् । सौदेवाँऽएहवहापुरुक्षो ॥ अग्नि पृिथिवीविश्वजन्येऽआातिदेवीअमृतेऽअमूरः ।क्षयन्वाजैःपुरुश्चंद्रोनोभिः ॥ अग्नइंद्रश्चदाशुपौदुरोणेसुता वतोयज्ञमिहोपयातं । अमर्धतासोमपेयायदेवा अग्नेऽअपांसमिध्यसेदुरोणेनियःसूनोसहसोजातवेदः । सधस्था (३।२।१२) अमेसहखेतिपंचर्चस्यसूक्तस्यविश्वामित्रोग्निर्गायत्रीआद्यानुष्टुम् । (३।२।१३) अमेदिवइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यविश्वामि पोमिचतुर्थ्याद्रामीविराद्।

·मंडलं३ अनु.२ निमुहर्यमानऽकृती' ॥ २५ ॥ ( ३।२।१४ ) वैश्वानरंमनसाग्निनिचार्लाहविष्मतोऽअनुपत्यस्वर्विद । सुदा देवं ऋक्सं. रथिरबसूययोगीभीरण्यकुशकासौहवामहे ॥ तंशुभ्रमग्निमव॑सेहवामहेवैश्वानरमातरिन्धानमुक्थ्य । बृहस्पतिमर्नु स.अ... पोदेवतियेविर्घाश्रोतारमतिथिरघुप्यदै ॥ अश्वोनकंदुन्जनिभिःसमिध्यतेवैश्वानरःकुशिकेभिर्युगेयुगे। सनौऽअग्निः सुवीर्यस्वभ्युदर्धातुरलममृतेपुजाविः ॥ प्रतुवांजास्तविपीभिरग्नयःशुभेसंमिश्लाःपूर्पतीरयुक्षत । वृहदुक्षौमुरुतौ विश्ववेदसःअवैपयंतिपर्वताँऽअदाभ्याः ॥ अग्निनियोमुरुतौविश्वकृष्टय आत्ममुग्रमवऽईमहेवयं । तेस्वानिनौरुद्रि यावर्षनिर्णिजासिंहानहेपकतवःसुदानवः॥२६॥ प्रातंत्रातंगणंगणंसुशस्तिभिरग्नेर्भाममरुतामोजऽईमहे । पृर्पदश्वासो ऽअननधिसोगंतारोयविदथैपुधीराः ॥ अग्निरस्मिजन्मनाजातवैदाघृतंमचक्षुरमृतमऽआसन् । अख्रिधातूर जसोविमानोजस्रोपर्मोहविरस्मिनाम ॥ त्रिभिःपवित्रैरपुपोय हृदामतिज्योतिरनुप्रजानन् । पिष्ठरलमकृतस्व धाभिरादियावापृथिवीपर्यपश्यत् ॥ शतधारमुत्समक्षीयमाणंविपश्चितैपितरवक्त्यानां । मेळिंमदैतंपित्रोरुपस्थेतरौ दसीपिपृतंसत्यवाच ॥ २७ ॥ ( ३२२।१५ ) प्रोवाजाऽअभिधयोहुविष्मतोघृताच्या । देवान्जिगातिसुम्नयुः ॥ (३२२।१४) वैश्वानरमितिनवर्चस्यसूक्तस्यविश्वामिनःभाद्यानांनिसृणांवैश्वानरोमिश्चतुर्थ्यादितिसूणांमरुतःसप्तम्यष्टम्योरात्माअंत्या- याउपाध्यायःआधाःपद्जगोत्यास्तिनलिष्टुभः ।(२०१५)प्रवीवाजाइविपंचदशर्चस्वसूकस्यविश्वामिनोनिआघायाफ्तयोवागायत्री।

·- ईले अग्निर्विपश्चितागरायशपसाधनं । श्रुष्टीवानंधितापानं ॥ अग्नेशकैमतेवयंयमैदेवस्यवाजिनः । अतिद्वेपासित रेम ॥ समिध्यमानोऽअध्वरेऽग्निःपायकऽईड्यः । शोचिप्कैशस्तीमहे ॥. पृथुपाजाऽअमोघृतनिर्णिक्वाहुतः । अग्निर्यज्ञस्यहव्यवाद ॥ २८ ॥ तंसवाधौयतर्जुचऽइत्याधियाय॒ज्ञवतः । आचाग्निमूतये ॥ होतादेवोऽअमर्त्यः पुरस्तादेतिमाया । विदानिप्रचोदयन् ॥ वाजीवाजेषुधीयतेवरेपुप्रीयते । विप्रोयज्ञस्य॒साधनः ॥ धियाचव रैग्योभूतानांगर्भमादधे । दक्षस्यपितरंतना ॥ नित्वादधेवरेण्यदक्षस्येळासहस्कृत । अग्नेसुदीतिमुशिजे ॥ २९ ॥ अग्नियतुरमसुरमृतस्य॒योगेवनुपः । विप्रावाजःसमिधते ॥ ऊर्जानातमध्यरेदीदिवांसमुपद्यवि । अग्निमीळेकविक तुं ॥ ईन्यौनमस्यस्तिरस्तमासिदर्शतः । समग्निरिध्यतेवृा ॥ वृषोऽअग्निःसमिध्यतेश्वोनदेववाहनः । तंहविष्मत ऽईळते ॥ वृषणत्वायंपन्वृषणःसमिधीमहि । अग्नेदीय॑तंबृहत् ॥ ३० ॥ ( ३।२।१६ ) अग्नेजपवनोहविःपुरो काशेजातवेदः । प्रातःसावेधियावसो ॥ पुरोळाऽग्नेिपर्यंतस्तुभ्यवाघापरिष्कृतः । तंजुपस्वयविष्टय ॥ अग्नेवीहिपु रोळाशमाहुतंतिरोऽयं । सहसःसूनुरस्यध्वरेहितः ॥ माध्यदिनेसर्वनेजातवेदःपुरोळाशमिहकवेजुपस्व । अग्नेय हस्य॒तवभागधेयनामिनंतिविदर्थेपुधीराः ॥ अग्नेतृतीयेसर्वनेहिकानिपःपुरोळाशंसहसःसूनातं । अर्थादेवेष्वध्वरं (२०१६) अग्नेजुपखेतिपळर्चस्वसूक्तस्यविश्वामित्रोमिर्गायत्रीतृतीयोणिक्चतुर्थीत्रिष्टुप्पंचमीजगती।

·मंडलं३
ऋक्सं.
अनु. २
अ.३८.१
विपुन्ययाधारलवंतममृतैपुजावि ॥ अग्नवृधानऽआहुतिंपुरोळाशेजातवेदः । जुपर्वतिरोऽअस्य॥३१॥(३।२।१७)
अस्तीदमधिमर्थनमर्तिजननंकृतं । एतांविश्पलीमा राग्निमैथामपूर्वा ॥ अरण्योनिहितोजातवेदागर्भऽइवसुधि
तोगर्भिणीषु । द्विवेदिवऽईयोजागृयदि विप्मनिर्मनुष्येभिरग्निः ॥ उत्तानायामर्यभराचिकित्वान्त्सद्यःप्रीता
वृषणंजजान । अरुपस्तूंपोरुशदस्य॒पाज़ऽइळायास्पुत्रोययुनेजनिष्ट ॥ इायास्त्वापदेवयंना पृथिव्याऽअधि । जा
तवेदोनिधीमह्यग्नेहव्याययोहवे ॥ मथतानरःकविमयंतप्रचैतसममृतसुप्रतीकं । य॒ज्ञस्यकेतुप्रथमपुरस्तादुनिनरोज
नयतासुशेयं ॥ ३२ ॥ यदीमथैतिवाभिर्विरोचतेश्वोनवार्यरुषोयनेष्वा । चित्रोनयामनुश्विनोरनिवृतःपरिपूण
स्यमनस्तृणादर्हन् ॥ जातोऽअग्नोरोचतेचेकितानोवाजीविप्रःकविशस्तःसुदानुः । यंदेवासऽइज्य विश्वविदहव्यवा
हमदधुरध्वरेषु ॥ सीदहोतःस्वऽलोकचिकित्वान्त्सादायसुकृतस्य॒योनौ । देवावीर्दैवान्हविपायजास्य वृहद्यज
मानेवयोधाः ॥ कृणोतंधूमवृषणंसखायोनेधंतऽइतनवाजमर्छ । अयमग्निःपृतनापासुवीरोयेन॑दे॒वासोऽअसंहंत
दस्यून् । अयंयोनि:त्वियोयौजातोऽअरोचथाः । तंजाननग्न आसीदार्थानोवर्धयागिरः ॥ ३३ ॥ तनूनपा
(२०१७) अस्तीदर्मिविपोळशर्चस्यसूक्तस्यविश्वामिनोमिनिष्टुप् (पंचम्यात्विजोवा) आगाचतुर्थीदशमीद्वादश्योनुष्टुभःपष्टये-
कादशीपंचदश्योज-
॥८॥

·-
दुच्यतेगर्भऽआसुरोनराशंसौभवतियद्विजायते । मातरिश्वायदमिमीतमातरिवार्तस्य॒सर्गोऽअभवत्सरीमणि ॥ सुनि
मधानिमथितःमुनिधानिर्हितःकविः । अग्नेस्वध्यराकृणुदेवान्दैवतेयज ॥ अजीजनन्नमृतमल्सोमाणतरणिवी
लुभं । दशस्वारोऽअगुवःसमीची:पुमांसंजातमभिसरभंते ॥ प्रसप्तहोतासनकादरोचतमातुरुपस्थैयदशौचंदूध
नि । ननिर्मिपतिमुरणोदियेदिवेयदसुरस्यजठरादायत ॥ अमित्रायुधोमुरुतामिवघ्या मंथमजाब्रह्मणोविश्वमिर्द्वि ।
दुः। द्युम्नवद्रमकुशिकासऽएरिर एकऽएकोदर्मेऽअग्निंसमीधिरे ॥ यद्यत्वाप्रयतियज्ञेऽअस्मिन्होश्चिकित्योवृणी
मडीह ।ध्रुवमयाधुवमुतामिष्ठाःप्रजानन्व॒िद्वाँऽउपयाहिसोमै ॥ ३४ ॥ ॥ इतितृतीयाष्टकेप्रथमोऽध्यायः ॥ १ ॥
तृतीयाष्टकमुक्तानि १२२ ऋचः १२०९
सप्तदशाध्याये वर्गाः ३४ सूक्तानि २३ ऋचः १७६ ।। त्यागः ॥ अमयइदं. ११ यूपायेदं. ५ यूपेभ्य. २ विश्वेभ्योदेवेभ्य.
यूपेभ्य. ३ अमय. २७ इंद्रामिभ्या. ९ अमय. ४२ विश्वेभ्योदेवेभ्य. अग्नय. ३ विश्वेभ्योदेवेभ्य. अमय. ८ पुरीप्येभ्योमिभ्य.
अमय. १४ इंद्रामिभ्यामि. अग्नय. वैश्वानरायामय. ३ मरुभ्योमिभ्य.३ आत्मनः २ उपाध्यायाये. ऋतुभ्य. अमय. २४ ऋ-
विग्भ्यइ. अमय. ११ ।। इतितृतीयेप्रथमः ॥ १॥

·ऋक्सं. अ.३.२ ॥ इच्छंतिब्यधिकेंद्रशासत्कुशिकोविश्वामित्रएवाश्रुतेरिंद्रसोमंत्र्यूनाप्रपर्वतानांसप्तोनसिंवादोनदीभिर्विश्वामि । मंडलं३ त्रस्योत्तितीस्तित्रनदीवाक्यचतुर्थीपष्ट्यष्टमीदशम्यःपष्ठीसप्तम्योस्त्विद्रस्तुतिरत्यानुष्टुपिंद्रःपूर्भिदेकादर्शति अनु. ३ ठाहरीइमामूपांत्यांपोरोपश्यत्सानिर्दहेच्छस्यमानेतिश्रूयतेवाञहत्यायगायत्रमंत्यानुष्टुवभितप्टेवदशप्रजाप तिःसवैश्वामित्रोवाच्योाद्वौवातौनकोपींद्रमतिर्नवं ॥१॥ ॥ ॥ हरिःओम् ॥ (३३२१) इच्छंतित्वासोम्यासःसखायःसुन्यंतिसोमंदधतिप्रयांसि । तितिक्षतेऽअभिशस्तिज नानामिंद्रुत्वदाकश्चनहिकेतः ॥ नतैदूरेपरमाचिद्रास्यातुप्राहिहरियोहरिभ्यां । स्थिरायवृष्णेसवनाकृतेमायु तामाणिःसमिधानेऽअ॒ग्नौ ॥ इंद्रःसुशिमोमपातस्त्रोमहानातस्तुविकूर्मियावान् । यदुनोधााधितोमत्यैपुती त्यातेवृपभवीर्याणि ॥ त्वंहिमाच्यावयनच्युतान्येकौघुत्राचरसिजिनमानः । तद्याापृथिवीपर्वतासोनुव्रतायनि मितेवतस्थुः । उताभयेपुरुहूतश्रवौभिरेकोमवदोवृत्रहासन् । इमेचिदिंद्रुरोद॑सीऽअपरेयत्संगृभ्णामघवन्काशि । रित्ते ॥ १ ॥ प्रसूतऽइंद्रमवताहरिभ्यांप्रतेवनःप्रमृणन्नैतुशत्रून् । जहितीचोऽअनूचापराचोविश्र्धसत्यंकृणहिविष्टम स्तु ॥ यस्मैधायुरधामायाभक्तचिद्भजतेगेय पसः । भद्रातऽइंद्रसुमतिघृताचीसहस्रदानापुरुहूतरातिः ॥ (३२३१) इन्छंतित्वेतिद्वाविंशत्यूचस्यसूचम्यविश्वामित्रइंद्रस्त्रिष्टुप् ।

·सहदानुपुरुहूतक्षियंतमहस्तमिद्रुसर्पिणकुणारं । अभिनंवर्धमानपियोरुमपादमिंद्रतवाजघंथ ॥ निसा मनामिपिरामिंद्रुभूमिमहीमपारांसदनेससत्थ । अस्त-भाड्यांपभोऽअंतरिक्षमर्पन्त्वापुस्त्वयेहप्रसूताः ॥ अलातृणो पलऽइंद्र जोगोःपुराहतोय॑मानोन्यार । सुगान्पथोऽअकृणोन्निरजेगा:प्रावन्वाणीःपुरुहूतंधम॑तीः ॥ २ ॥ एकोदेवसुमतीसमीचीऽइंद्रुऽआपप्रौपृथिवीमुतां । उतांतरिक्षाभिनःसमीकऽइपोथी सयुजःशूरवाान् ॥ दि शुःसूर्योनर्मिनातिमर्दिष्टादिवेदिवेहर्यश्वप्रसूताः । संयदानळध्यनु आदिदश्वविमोचनंकृणुतेतत्त्वस्य ॥ दिदृक्षत पसोयामन्नतोर्विवस्वत्यामहिचित्रमनीकं । विश्वेजानंतिमहिनायदागादिंद्रस्यकर्मसुकृतापुरूणि ॥ महिज्योतिर्निहि तंवृक्षणास्वामापकंचरतिविभ्रतीगौः । विश्व॑स्वाद्मसंभृतमुनियायांयत्सीमिंद्रोऽअदधाभोजनाय ॥. इंद्रुह्ययामको शाअभूवन्यज्ञाय॑शिक्षगृणतेसखिभ्यः । दुर्मायौंदुरेवाम|सोनिपुंगिणौरिपोहत्वासः ॥ ३ ॥ संघोषःशृण्वेवमैर मित्रैर्जहीन्यैप्शनितपिष्ठां । वृश्चेमधस्ताद्विरुजासहस्वजहिरोमघवन्नधय॑स्व ॥ उद्धृहरक्षःसुहमूलमिंद्रवृश्चामध्यम त्यग्रंशृणीहि । आकीवतःसललूकंचकर्थब्रह्मद्विपेतपुपिहेतिमस्य ॥ स्वस्तयैवाजिभिश्चप्रणेतःसंयन्महीरिऽआसत्सि पूर्वीः । रायोतारोबृहतःस्यामास्मेऽअस्तुभगऽइंद्रप्रजावान् ॥ आनाभरभर्गमिंद्रद्युमंत नितेंद्देष्णस्यधीमहिपरेके । ऊर्वऽईवपप्रथेकामोऽअस्मेतमाणयसुपतवसूनां । इमंकाममंदयागोभिरन्यैश्चंद्रवतारार्धसापप्रर्थश्च । स्वर्यौमति

·मंडलं३
भ.३.२
॥१०॥
ऋक्सं. भिस्तुभ्यंविमाऽइंद्रायवाह:कुशिकासोऽअझन् ॥ आनौगोत्रादहिगोपतेगाःसमस्मभ्यसनयौयंतुराजाः। द्विवक्षोs
असिवृपभसत्यशुप्मोस्मभ्य॑सुम॑घवन्योधिगोदाः ॥ शुनंहुवेममघानमिद्रमस्मिन्भरेनृतवासातौ । शृण्पतमुग्रमू
तयैसमत्सुनतत्राणिसंजितधानां ॥ ४ ॥ ( ३।३।२) शासद्वहिर्दुहितुर्नत्यंगाद्विद्वाँऽतस्यदीधितिसपर्यन् ।
पितायत्रदुहितुःसेकमुंजन्संशग्म्येन॒मनसादधन्वे' ॥ नज़ामयेतान्वोरिथरिक्चकारगर्भसनितुर्निधान । यदी
मातरोजनयंतवमिन्यःकर्तासुकृतौरन्यऽधन्' ॥ अग्निर्जज्ञेजुताईरेज॑मानोमुहस्पुनॉऽअरुषस्य॑म॒यः । महान्ग
मह्याजातमैपांमुहीमवृद्धर्यश्वस्ययज्ञैः+ ॥ अभिजैीरसचंतस्पृधानमहिन्योतिस्तमसोनिरजानन् । तंजानतीःम
त्युदायन्नुपासःपतिर्गमिभनुदेकऽइंद्रः॥ वोळीसतीभिधीराऽअति॒दन्माचाहिन्यन्मनसासप्तविप्राः । विश्वामयिंद
न्पामृतस्य॑प्रजानन्नित्तानमसाविवेश ॥ ५॥ विदद्यदीसरारुग्णमद्रुमहिपार्थःपूर्व्यसभ्यफः । अनयत्सुपक्षरा
णामच्छारवप्रथमाजानतीगात् ॥ अगच्छदुविर्मतमःसखीयनसूदयत्सुकृतेगर्भमद्रिः । ससानमर्योयुवभिर्मसस्थाना
भवृदंगिराःसुद्योऽअर्चन ॥ सुतःसतःप्रतिमानपुरोभूविश्वविद्जनिमाहंतिशुष्ण । प्रणोदिवःपदुवीर्गव्युरन्सखास
खोरमुंचन्निवद्यात् ॥ निर्गव्यतामनसासेदुरकैःकृण्यानासौऽअमृतत्वार्यगातुं । इदचिन्नुसदनभूयैपायनमासाँड
(३।३।२) शासद्विरितिद्वाविंशत्यूचस्यसूतस्यैषीरथि फुशिकइंद्रस्रिष्टुप् ।
-
॥१०॥

·असिपासनृतेन ॥ संपश्यमानाऽअमदन्नभिस्वंपर्य:भूतस्परेतसोदुधानाः । विरोदसीऽअतपद्धोप॑ऽएषांजातेनिष्ठाम दधुर्गोईवीरान् ॥ ६ ॥ सजातेभित्रहासेर्दुहुन्यैरुदुनियाऽअसृजदिंद्रोऽअर्कैः । उरूच्यस्मैघृतदरतीमधुस्वाभ दुदुहेजेन्यागौः ॥ पित्रेचिचक्रुःसदनसमस्ममहित्विपीमत्सुकृतोविहिख्यन् । विष्कुम्नंतःस्कंभनेनाजनित्रीआसी नाऽध्यरभुसंविमिन्वन ॥ महीयर्दिधिषणाशिश्नथैधात्सद्योवृधविस्वरोदस्योः । गिरोयस्मिन्ननवद्याःसमीचीर्वि श्वाऽइंद्रायतविपीरनत्ताः। मह्यातेसख्यंवश्मिशक्तीरात्रघ्नेनियुतौयंतिपूर्वीः । महिस्तोत्रमयआर्गन्मसूरेख़स्मासुम घवन्योधिगोपाः ॥ महिक्षेत्रपुरुश्चंद्रवि विद्वानादित्सखिभ्यश्चरथंसमैरत् । इंद्रोनृभिरजनहीनिःसाकसूर्यमुपसंगा तुमग्नि' ॥ ७ ॥ अपश्चिदुपविभ्यो दमूनाःप्रसुध्रीचीरसृजद्विश्वश्चंद्राः । मध्यःपुनानाःकविभि:पवित्रै[भिहिन्वय कुभिर्धनुत्रीः ॥ अनुकृष्णवसुधितीजिहातेऽभेसूर्यस्यमुंहनायर्जत्रे । परियत्तैमहिमानजध्यसखायऽइंद्रकाम्या इजिप्याः ॥ पतिर्भववृत्रहन्सूनृतानांगिरांविश्वायुर्वृपभोवयोधाः । आनौगहिस॒ख्येभिःशिवेभिर्महान्महीभिरू तिभिःसरण्यन् ॥ तमंगिरस्वन्नमसासपर्यन्नव्यं कृणोमिसन्यसेपुराजां । द्रुहोवियाहिबहुलाऽअदेवीःस्वश्चनोमघव न्सात्तयेधाः ॥ मिह पावकाःप्रतताऽअभूवन्स्वस्तिनःपिहिपारमासां । इंद्रत्वरथिरःपाहिनोरिपोमधुमक्षुकृणुहि गोजितौनः ॥ अदेदिष्टवृत्रहागोपतिर्गाऽअंतःकृष्णाँऽअरुपैर्धामभिर्गात् । प्रसूनृतादिशमानऽतेन्दुरश्चविश्वाऽअ

·मंडलं३
अ.३२.२
॥११॥
ऋक्सं. । वृणोदपस्वाः ॥ शुनंहुवेममघामि ॥ ८॥ (शश) इंद्रुसोमसोमपतृपिमंमाध्यदिनसव चारुयत्ते ।
प्रघुथ्याशिप्रेमघवन्नृजीपिन्विमुच्याहरीऽहमादयस्व ॥ गाशिरमथिन मिंद्रशुक्रपिवासोमैररिमातेमदाय । ब्रह्मक
तामारुतेनागणे सजोपारुद्रस्तृपदार्थषस्व ॥ येतेशुप्मयेतर्विषीमवर्धनचैतऽईद्रमरुतस्तऽओजः । माध्यदिनेसर्वनेव
ब्रहस्तपिरुिंद्रेभिःसर्गणःसुशिन ॥ तऽइन्स्यमधुमद्विविप्रऽइंद्रस्यश|मरुतोयऽआसन् । येभिर्युत्रस्यैपितोववेदी
मर्मणोमन्य॑मानस्य॒मम ॥ मनुप्यर्दिसर्वनंजुपाणःपिवासोमंशश्व॑तेवीर्याय । सऽआवृत्स्वहर्यश्वय॒ज्ञैःसरण्युभिरपोड
अर्णासिसर्पि ॥ ९ ॥ त्वमपोयद्धयुजघन्वाँऽअत्याँऽइव॒मासृजःसर्तृवाजी । शयानमिंद्रुचरतावधेनवग्रियांसंपरिदे
वीरदेवं ॥ यामुऽइन्नमसावुद्धमिंद्रवृहतमृष्यमुजरंयुवानं । यस्यप्रियेममतुर्यज्ञियस्य॒नरोदसीमहिमानममाते ॥ ई
दस्यकर्मसुकृतापुरूणितानिदेवानर्मिनंतिविधे । दाधारयःपृथिवींद्यामुतेमांजजानसूर्यमुपससुदंसाः ॥ अद्रौघसत्यं
तवतन्महित्वंसद्योयजातोऽअपिवोहसोमै । नद्यावऽइंद्रतवसस्तऽओजोनाहानमााःशरदौवरंत ॥ त्वंसद्योऽपि
बोजातऽइंद्रुमदायसोमैपरमेव्योमन् । यद्धृद्याापृथिवीऽआविवेशीरभिवःपूर्व्यःकारुधायाः ॥ १० ॥ अहुन्नहिप
रिशयानमर्णऽओज़ायनितुविजाततव्यान् । नतैमहित्वमर्नुभूधद्यौर्यदन्यास्फ़िग्याक्षामयंस्थाः ॥ यज्ञोहित
(३६३६३) इंद्रसोममितिसप्तदशस्यसूक्तस्मविश्वामित्रइंद्रस्रिष्टुप् ।
॥११॥

·इंदुपर्धनोभूदुतमियःसुतसोमोमियः । यज्ञनयज्ञमपयज्ञियःसन्यज्ञस्तेवज्रमहिह|आवत् ॥ यज्ञेनेंद्रुमवसाचक्रेड अर्याग सुम्नायनव्यसेववृत्यां । यस्तोमेभिर्वावधेपूयेभियोर्मध्यमेभिरुतनूतनेभिः ॥ विवेषयन्माधिपर्णाज़जानुस्त पुरापार्यादिद्रुमहः । अंहसोय–पीपद्यर्धानोनावेवयांतमुभयैहयंते ॥ आपूर्णोऽअस्यकलशःस्वाहांसक्तैवकोशैसिसि चेपिध्ये । समुप्रियाऽवयवन्मदायप्रदक्षिणिभिसोमासऽइंद्र ॥ नत्यागभीरःपुरुहूतसिंधुर्नाद्रय परिपंतीवरंत। इत्यासखिभ्य इपितोयदिंद्रादृढचिदरजोगळपूर्व ॥ शुनंहुवेम० ॥ ११ ॥ ( ३।३।४ ) अपर्वतानामुशतीऽउप स्थादश्ऽइवितिहासमाने । गायैवशुभ्रेमातरौरिहाणेविपादच्छुतुद्रीपर्यसाजवते ॥ इंद्रेपितेप्रसवंभिक्षमाणेऽअ च्छासमुद्ररथ्येवयाथः । समाराणेऽर्मिभिःपिन्व॑मानेऽअन्यावामन्यामप्यतिशुभ्रे ॥ अच्छासिंधुमातृतमामयास विपाशमुसुभगोमगन्म । वत्समियमातरासंरिहाणेसमा योनिम संचरती ॥ एनाययंपयसापिन्वमानाऽअनुमो निदेवकृतंचरतीः । नवर्तवेप्रसवःसर्गततःकियुर्विप्रौनयोजोहवीति ॥ रमध्यमेवर्चसेसोम्यायऽऋतावरीरुपमुहूर्त मेवैः । प्रसिंधुमच्छांबृहुतीमनीपाव॒स्युरेहेकुशिकस्य॑सूनः ॥ १२ ॥ इंद्रोऽअ॒स्माँऽअरवनवाहुरपाहन्वृत्रंपरिधि (३३३१४) प्रपर्वतानामितित्रयोदशर्चस्यसूक्तस्यविश्वामित्रपिःचतुर्थीपष्टयष्टमीदशमीनांनदीनापकानद्योदेवताःएनावयमेतद्वचआ- तेकारोरितितिसृणाविश्वामित्रोदेवताइंद्रोअस्मानितिद्वयोरिद्रखिष्टुवंत्यानुष्टुप् ।

·मंडलं३
अअ.२
अनु. ३
॥१२॥
ऋक्सं. नदीनां । देवौनयत्सवितासंपाणिस्तस्य॑वयंसवेर्यामऽजवीः ॥ प्रयाच्यशश्वधावीर्यपतदिंद्रस्य॒कर्मयदहिंविधुश्चत् ।
विवघेणपरिपदोजघानायन्नापोय॑नमिच्छमानाः ॥ एतद्वचौजरितार्पिमृष्ठाऽआयत्तेघोषानुत्तरायुगानि । उक्थेषु
कारोपतिनोजुषस्वमानोनिकःपुरुपत्रानमस्ते ॥ ओपुस्व॑सारःकारवेशृणोतयुयोचोदूरादनसारथैन । निपूनमध्वंभव
तासुपाराऽअंधोऽअक्षाःसिंधवःस्रोत्याभिः ॥ आतैकारोशृणवामावचासिययार्थदूरादनसारथैन । नितेनंसपी
प्यानेयोपामर्यायेवकन्याशश्वचैते ॥ १३ ॥ यद्गभिरताःसंतरैयुर्गव्यन्यामऽइपितऽइंद्रजूतः । अर्पादहम
सवःसर्गतक्तआवौवृणेसुमतिंयज्ञियानां ॥ अारिपुर्भरतागृव्ययःसमभाविप्रःसुमतिनदीना । प्रपिन्वध्यमिपये
ती:सुराधाऽआवृक्षणा:पृणध्ययातशीभ ॥ उऽऊर्मिःशम्याहत्वापोयोक्राणिमुंचत । मार्दुष्कृतौव्यनसान्यौशूनमा
रतां ॥ १४ ॥ (२५) इंद्रःपूर्भिदातिरदासमुर्विदसुर्दय॑मानोविशत्रून् । ब्रह्मजूतस्तन्वावावृधानोभूरिदात्र
आपणद्रोदसीऽउभे ॥ मुखस्यतेतविपस्यप्रतिमिर्मिवाचममृायभूपैन् । इंद्रक्षितीनामसिमानुपीणांविशांदैवी
नामुतपूर्वया ॥ इंद्रोत्रमवृणोच्छर्धनीतिःप्रमायिनाममिनाद्वर्पणीतिः । अहुन्न्यैसमुशधग्वनैवाविर्धनाऽअकृ
गोदाम्याणां ॥ इंद्रस्वर्पाजनयन्नहानिज़िगायोशिग्भिःपृतनाऽअभिष्टिः । प्रारौचयन्मनवेकेतुमदामविदुज्योति
( ३३१५) इंद्रःपूर्मिरित्येकादशर्चस्वसूक्तस्यविश्वामित्र द्रषिष्टुप् ।
॥१२॥

·हुतरणाय ॥ इंदुस्तुजौवर्हणाऽआविवेशनृयदानोनयापुरूषण । अचेतयुद्धियऽइमाजरित्रेप्रेमवर्णमतिरच्छुक्रमासां ॥ १५ ।। महोमहानिपनयंत्य॒स्येंद्रस्यकर्मसुकृतापुरूणि । जनैनवृजिनान्सर्पिपेपमायाभिर्दरभिभूत्योजाः ॥ यु धंद्रौमुहापरिवश्वकारदेवेभ्यसत्प॑तिश्चर्षणिप्राः । विवस्वतःसदनेऽअस्युतानिविप्रोऽउक्थेवियोगणंति ॥ सत्रा साहुंवरेण्यंसहोदांससवांसंम्वरपञ्चदेवीः । ससानयापृथिवींद्यामुतेमामिंद्रमदंत्यनुधीरणासः ॥ ससानात्याँजतसूर्य समानेंद्रःससानपुरुभोजसंगां । हिरण्यय॑मुतभोगेससानहुत्वीदस्यून्मायुवर्णमावत् ॥ इंद्रऽओपधीरसनोदहानिवन स्पतीऽरसनोदंतरिक्षं । विभेदवलंनुनुदेयिवाचोर्थाभवद्दमिताभिऋतूनां ।। शुनंहुवेम०॥ १६ ॥ ( श६) तिष्ठा हरीरधआयुज्यमानायाहिवायुर्ननियुतोनोऽअच्छे । पिवास्योऽअभिसृष्टोऽअस्मेऽइंद्रुस्याहाररिमातेमदाय ॥ उपा जिरापुरुहूतायसप्तीहरीरथस्यधूर्वायुनज्मि । द्रुवद्यथासंभृतविश्वतश्चिदुपेमयज्ञमाहातऽइंद्र ॥ उपौनयस्ववृषणा तपुप्पोतेमवत्वंपभस्वधावः । यसैतामश्वाविमुचेहशोगादिवेदिवेसदृशीरद्धिधानाः+ ॥ ब्रह्मणातेब्रह्मयुायुनज्मि हरीससायासधमादेऽआशू । स्थिररथसुखमिद्राधितिष्ठन्मजानन्यिद्वाँऽउर्पयाहिसोम ॥ मातेहरीवृषणावीतपृष्ठानि रीरमन्यजमानांसोऽअन्ये । अत्याहिशश्वतोवयंतेरसुतेभिःकृणवामसोमैः ॥ १७ ॥ तवायंसोम॒स्त्वमेहाशश्व ( ३१३६) तिष्ठाहरीइत्येकादशर्चस्वसूक्तस्यविश्वामिन्नइंद्रस्त्रिष्टुप् ।

·अ.३.२ समंमुमना अस्पपीहि । अस्मिन्युझेयहिप्यानिषादधिषेमंजठर:इंदुमिंद्र ॥ स्तीर्णतेवहिःसुतऽईट्ठसोमःकृताधाना मंडलं३ अत्तरेतेहरिभ्यां । तदोकमेपुरुशाकायपृष्णेमरुत्वतेतुभ्यराताहुरीपि ॥ मनरःपर्यतास्तुभ्यमापःसमिंद्रुगोभिर्मधु मंतमकन् । तस्यागत्यामुमोऽप्यपाहिमजानन्यिद्वान्पथ्या अनुस्याः ॥ याँऽआभजोमरुतऽइंद्वसोमेयेत्यामवर्क नभवनाणते । तेभिरेसिजोपवायशानो टोपिजियासोममिंद्र ॥ इंपिव॑स्य॒धाचित्सुतस्याग्नेचीपाहिजिया यजत्र । अपर्याप्रियतमकहस्ताद्धोतुर्वायज्ञहविपौनुपम्य ॥ शुनंहुयेम० ॥ १८ ॥ ( ३।३१७ ) इमामपुप्रभृतिंसा तधाःनवच्छन्वदुतिभिर्याद॑मानः । मुसुतेवावृधेवर्धनेभिर्यःकर्मभिर्मुहनिःसुश्रुतोभूत् ॥ इंद्रायुसोमा:मृदियो विदर्दानाऽभुर्येभिर्युपपर्याविहायाः । प्रयम्यमानान्प्रतिपूभायेंगुपिवृषधूतस्यवृष्णः ॥ पिवावर्धस्वतघासुतास ऽइंदसोमासःप्रथमाऽजुतेमे । यथापिवःपूर्व्याऽईद्वसोमा एयापाहिपन्योऽअद्यानवीयान् ॥ महाँऽअमत्रोजनविर ग्रंशयःपत्यतेधृष्ण्योजः । नाहविव्याचपृथिवीचन यत्सोमासोऽहर्यममैदन् ॥ महाँऽउग्रोांवृधेवीर्यायसमां चक्रेयषभःकाव्येन । इंद्वीभगोवाज़दाऽस्यगायःप्रजायंदक्षिणाऽअस्यपूर्वी: ॥ १९ ॥ प्रयसिंधवःप्रसवंयधाय? ॥१॥ नापःसमुद्भध्यैवजग्मुः ॥ अश्चिदिंद्रुःसदमीवरीयान्यदींसोम:पृणतिदुग्धोऽअंशुः ॥ समुद्रेणसिंधोयादमाना (३३७) इमामूविलेकादशस्यसूक्तम्यविश्वामित्रोदशम्याआंगिरमोघोरइंद्रस्त्रिष्टुप् ।

·इंद्रायसोमंसुपुतभरतः । अशंदुहंतिहस्तिनौभरित्रैमध्यःपुनंतिधार्रयापवित्रः ॥ हृदाऽईवकुक्षयं सोमधाना:समावि व्याचसर्वनापुरूणि । अन्नायविंद्रप्रथमाव्याशेजघन्वाँऽवृणीतसोमै ॥ आतूर्भरमाकिरतत्परिष्ठाद्विमाहित्वा वसुपतिवसूनां। इंद्र्यत्तेमाहिदमस्त्य॒स्मभ्यंतद्धर्यश्वप्रयधि॥अस्मेप्रयंधिमघवन्नृजीपिन्निरायोविश्ववारस्यभूरेः अस्मेशतंशरदौजीवसेंधाऽअस्मेऽवीरान्छश्चतऽइंद्रशिमिन् ॥ शुनंहुवेम० ॥ २० ॥ ( ३३१८) वात्रहत्यायशवसेट तनापागायच । इंद्रुत्वावर्तयामसि ॥ अर्वाचीन॑सुतेमनऽतचक्षुःशतक्रतो । इंद्रकृण्वंतुवाघतः ॥ नामानितेशतक तोविश्वाभिगीर्भिरीमहे । इंद्राभिमातिपाद्यै ॥ पुरुष्टुतस्य॒धामभिःश॒तेन॑महयामसि । इंद्रस्यचर्पणीधृतः ॥ इंद्रवत्रा यहंतवेपुरुहूतमुपत्रुवे । भरेपुवाजसातये ॥ २१ ॥ वाजेपुसासहिर्भवत्वामीमहेशतक्रतो । इंद्रवत्रायहंतवे ॥ द्युम्नेषु पृतनाज्यपृत्सुतुर्युश्रयःसुच । इंद्रुसाक्ष्वाभिमातिषु ॥ शुप्मिन्तमनऽऊतयेद्युम्निनपाहिजापिं । इंद्रुसोमैशतक्रतो॥ इंद्रियाणिशतक्रतोयातेजनैपुपंचसु। इंद्रुतानित आणे ॥ अनिंद्रुश्रवोवृहद्युम्नंदधिप्वदुष्टर। उत्तेशुष्मतिरामसि ॥ अर्वावतोन आगुह्यशक्रपरावतः । उलोकोयस्तैऽअद्रिवऽइंद्रेहततऽआगहि ॥ २२ ॥( ३३९) अभितष्ट्रेवदी (३३३८) वात्रहत्यायेत्येकादशस्यसूक्तस्यविश्वामित्रइंद्रोगायत्रीअंत्यानुष्टुप् । ( ३।३।९ ) अभितप्टेवेतिदशर्चस्यसूक्तस्यवैश्वामित्रः प्रजापनिरिंद्रबिष्टुप् (वाच्यःप्रजापति, विश्वामित्रोवा)

·सं.
मंडलं ३
भ.३.२
अनु.४
॥१४॥
धयामनीपामयोनयाजीसुधुरोजिहाँनः । अभिप्रियाणिमभृशत्पर्राणिकवीरच्छामिसंदृशैसुमेधाः ॥ इनोतपृच्छ
जनिमाकवीनांमनोधृतःसुकृतस्तक्षतद्यां । इमाइतेपुण्यो वर्धमानामौवाताऽअधनुधर्मणिग्मन् ॥ निपीमिदगु
द्यादानाऽतिक्षत्रायरोदसीसमैजन् । संमात्राभिर्ममिरेयेमुरुींऽअंतर्महीसमृतेधार्यसेधुः ॥ आतिष्ठतपरिविंधे
अभूपन्छियोगसनिश्चरतिस्वरोचिः । महत्तद्वृष्णोऽअसुरस्यनामाविश्वरूपोऽअमृतानितस्थौ ॥ असूतपूर्वीपभोज्या
योनिमाऽस्यशुरुधःसंतिपूर्वीः । दिवोनपातायदधस्यधीभिःक्षत्रंराजानादिवोदधाधे ॥ २३ ॥ त्रीणिराजाना
विदर्थेपुरूणिपरिविश्यानिभूपथःसदासि । अपश्यममनसाजगन्वान्तेगंधर्वाउँअर्पिवायुकेशान् ॥ तदिन्चस्यवृषभ
स्य नोरानामभिर्ममिरेसम्यंगोः । अन्यदन्यदसुर्यवसानानिमायिनोममिरेरूपमस्मिन् ॥ तदिन्न्यस्यसयितुर्नकि
महिरण्ययीममतियामशिश्रेत् । आसुष्टुतीरोदसीविश्वमिन्वेऽअपीवयोपाजनिमानियने ॥ युवंप्रलयंसाधथोमहोय
देवीस्वस्तिःपरिणःस्यातं । गोपार्जिह्वस्यतस्थुपोविरूपाविश्वपश्यतिमायिनःकृतानि ॥ शुनंहुवेम० ॥२४॥ (३।४।१)
इंद्रमतिर्हृदऽआव॒च्यमानाच्छापतिस्तोम॑तष्टाजिगाति । याजाविर्विदथैशस्यमानेंद्रयत्तेजार्यतेविद्धितस्यै ॥ दिव
श्चिदापूाजायमानायिजायिविदथैशस्यमाना । भद्रावखाण्यर्जुनायनासेयमस्मेसनजापित्र्याधीः ॥ यमाचि
(३।४ार) इंद्रमतिरितिनवर्चस्यसूतस्यविश्वामित्रइद्रनिष्टुप् ।
॥१४॥

·दत्रयमसूरसूतजिह्वायाऽअग्रंपतदाह्यस्थात् । वपूंपिजातामिथुनासंचेतेतमोहनातऍपोचुभऽएता ॥ नकिरपानिंदिता मत्ययेऽअस्माकैपितरोगोयोधाः । इंद्रऽएपहिंहितामाहिनावानुगोत्राणिससृजेदंसनावान् । साहयत्रसखिभिर्न ग्वैरभिझ्यासव॑भिर्गाऽअनुग्मन् । सत्यंतदिंद्रोदशभिर्दग्विःसूर्यविवेतम॑सिक्षियंत ॥२५॥ इंद्रोमधुसंभृतमुनिया यांपुद्विवेदशफवन्नमेगोः । गुहाहितंगुटंगूढमप्सुहस्तैदधेदक्षिणेदक्षिणावान् ॥ ज्योतिणीततमसोविजानन्नारेस्या मदुरितादुभीकै । इमागिरःमोमपाःसोमवृद्धजुपस्वैद्रपुरुतमस्यकारोः ॥ ज्योतिर्यज्ञायरोदसीऽअनुष्यादारेस्यामदु रितस्यभूरेः भूरिचिद्धिर्तुजतोमत्यस्यसुपारासौवसवोवर्हणावत् ॥ शुनं०॥२६इतितृतीयाष्टकेद्वितीयोध्यायः॥ २॥ अष्टादशाध्याये वर्गाः २६ सूक्तानि १० ऋच १३७ ॥ त्यागः ।। इंद्रायेदं. ६१ नद्याइ. २ नदीभ्य. विश्वामित्रा. नदीभ्य. इंदाये. २ विश्वामित्राये. नदीभ्य. विश्वामित्राये. नदीभ्य. ३ इंद्राये. ६३ ॥ तृतीयेद्वितीयः ॥ २॥ दत्वागायत्रंह्यातूनउपनायाह्यष्टीवयंपंचवाईतत्वामंयुध्मस्यमरुत्वान्त्सद्योहशंसामहामिद्रःस्वाहाचपणीधृतं बादर्शाद्यांत्यौतृचौजागतगायत्रीधानावंतमष्टीपूर्वार्धगायत्रैपष्ठीजगतीद्रापर्वताचतुर्विंशतिराचंद्रापार्वतीपंचदश्या दियाघुससर्पयंचतम्रोरथांगस्तुतात्याअभिशापार्थास्तावसिष्ठद्वेपिण्यौनवसिष्ठाःशृण्वंतिदशमीपोळश्योजगत्यौ प्रयोदशीगायत्रीद्वादशीविंशीद्वाविंश्योनुष्टुभोटादशीवृहतीममहेयधिकोक्तगोत्र प्रजापतिहिवैश्वदेवंहोपसः॥ १॥ VASAVARANA.

·मंडलं३
ऋक्सं.
अनु.४
थ.३.३
॥१५॥
॥ हरिःओम् ॥ (३।४।२ ) इंद्रत्वावृषभवयंसुतेसोमहवामहे । साहिमध्योऽअंधसः ॥ इंद्रकतुविदैसुतंसोमै
हर्यपुरुष्टुतः। पिनाषस्वतार्तृपिं ॥ इंद्रप्रोधितानियज्ञविश्वेभिर्देवेभिः । तिरस्तवानविश्पते ॥ इंद्रुसोमाःसुताs
इमेतपयतिसत्पते । क्षयचंद्रासऽइंदवः ॥ दुधिष्वाजठरैसुतंसोममिंद्रुवरेण्यं । तद्युक्षासऽइंदवः ॥ १॥ गिर्वणः
पाहिनःसुतंमधोर्धाराभिरज्यसे । इंद्रुत्वादातमिद्यशः॥ अभिद्युम्नानिवनिनऽइंट्रेसचंतेऽअक्षिता । पीत्वीसोम॑स्यवा
वृधे । अर्थावतीनऽआर्गहिपरावर्तश्चवृत्रहन् । इमा पस्वनोगिरः ॥ यदैतरापरावर्तमर्वावतचहूयसै । इंद्रेहततऽ
आगहि ॥ २॥ ३४॥३) आतूनऽइंद्रमुग्घुवानःसोमपीतये । हरिभ्यायाह्यद्रिवः ॥ सत्तोहोनिऽत्वियस्ति
स्तिरेवहिरीनुषक् । अयुग्नन्मातरयः॥ इमानमब्रह्मवाहःक्रियंतऽआवहिःसीद । चीहिशूरपुरोळाशै ॥ रारंधिस
बनेपुणऽएपुस्तोमैपुत्रहन् । उक्थेविगिर्वणः ॥ मृतयःसोमपामुरुंरिहंतिशसस्पति । इंवत्सनमातरः ॥ ३ ॥
समंदस्वााधेसोरार्धसेतन्यामहे । नस्तोतारैनिदेकरः ॥ ययमिद्रत्वाययौ विप्मैतोजरामहे । उतत्वमस्मृयुर्वसो ॥
मारेऽअस्मद्विमुमुचोहरिप्रियाङिन्याहि । इंद्रस्वधायोमत्स्वेह' ॥ अर्वोचैत्वासुखेरथैवहतामिंद्रकेशिना । घृतस्व
(३।४।२) ईद्रत्वेतिनवचंस्यसूक्तम्यविश्वामिनइंद्रोगायनी । (३।४।३) आतूनइंद्रेतिनवर्चस्यसूक्तस्यविश्वामिनइंद्रोगायत्री ।
॥१५॥

·हिरासदै॥ ४ ॥ (३४४ ) उपनःसुतमार्गहिसोममिंद्रुगांशिरं । हरिभ्यांयस्तैऽअस्मयुः ॥ तमिद्रुमदुमागहिब हिष्ठांग्राभिःसुतं । कुविन्यस्यतृष्णवः ॥ इंद्रमित्थागिरोममाच्छांगुरिपिताऽइतः । आवृतेसोमपीतये ॥ इंद्रुसोम स्यपीतयेस्तोमैरिहहवामहे । उक्थेभिःकुविदागमत् ॥ इंद्रुसोमाःसुताऽइमेतान्दधिष्वशतक्रतो । जठरैवाजिनीवसो । ॥ ५॥ विझाहित्वाधनंजयवाजेषुदधृषकवे । अतिसुम्नीमहे ।। इमामगोशियाशिरंचनःपिव । आगत्या पंभिःसुतं ॥ तुभ्येदिगुस्वऽओक्यई सोमैचोदामिपीतये । एपरांरंतुतेहदि ॥ त्वांसुतस्य॑पीतयेगुलमिद्रहवामहे । कुशिकासोऽअव॒स्यवः ॥ ६ ॥ (३।४५ ) आाहाकुपवंधुरेष्ठास्तवेदनुप्रदिवःसोमपेयं । प्रियासखायाविमुचोप वर्हिस्वामिमेहव्यवाहोहवते ॥ आयाहिपूर्वीरतिचर्पणीरॉऽअर्यऽआशिपुऽउपनोहरिभ्यां । इमाहित्यामतयस्तोमत टाऽइंद्रहवतेसख्यं पाणाः ॥ आनौजनमोवृधसजोपाऽइंद्रदेवहरिभिर्याहितूर्य । अहंहित्यमितिभिर्जोहवीमिघृ तमयाःसधमादेमधूनां ॥ आचत्वामेतावृषणावहातोहरीसायासुधुरास्वंगा । धानादिंद्रुःसवनंजुपाणःसख़ास । ख्युःणवद्वंदनानि ॥ कुविन्मांगोपांकरसेजनस्यकुविद्राजानमघवन्नृजीपिन् । कुविन्मऽऋषिपपिवाससुतस्यकुविन्मे वस्त्रोऽअमृतस्य॒शिक्षाः ॥ आत्वावृहंतोहरयोयुज़ानाऽअर्वागिंद्रसधमादौवहंतु । प्रयेद्वितादिवऽजत्याताःसुसमृ (१४|४) उपनइतिनवर्चस्यसूक्तस्वविश्वामित्रइंद्रोगायत्री । (३।४।५) आयाहार्वाडियटर्चस्यसूक्तस्य विश्वामित्रइंद्रबिष्टुप् ।

·मंडलं
अनु.१
अक्स.
अ.३.३
॥१६॥
प्पासोपभस्यमूराः ॥ इंद्रपियवृपंधूतस्यवृष्णऽआयंतेश्येनऽशतेज़भार । यस्यमदेच्यावयसिपकष्टीर्यस्य॒मदेऽअर्प
गोवायर्थ ॥ शुनहुवेम० ॥ ७ ॥ (१६) अयंतेऽअस्तुहर्यतःसोमऽआहरिभिःसुतः । जुपाणऽहरिभिर्नs
आगह्यातिष्ठहरितरथ ॥ हुनुपसंमर्चयःसूर्यहुर्यन्नरोचयः । विद्वाँचिकित्वान्हर्यश्ववर्धसऽइंद्रविश्वाऽअभिनियः॥
द्यार्मिद्रोहरिंधायसंपृथिवींहरिवर्पस । अधारयद्धरितोभूरिभोजनययोरतर्हरिश्चरत् ॥ ज़ज्ञानोहरितोयपाविश्वमाभी
तिरोचनं । हयपोहरितंधत्तऽआयुधमाववादोहरि ॥ इंद्रोहर्यंतमजुनवजशुक्र भीवृतं । अपावृणोद्धरिंभिरद्रि
भिःमुतमुद्गाहरिभिराजत ॥ ८ ॥ (२४७ ) आमद्ररिहरिभिर्याहिमयूररोमभिः । मात्याकेचिनियमुन्धिनपा
शिनोतिधन्यताऽईहि ॥ त्रखादोवलंरुजःपुरांदुमोऽअपामजः।स्थातारथस्यहोरभिस्वरऽइंद्रौढार्चिदारुजः ॥
गंभीराऽधीऽरिवर्तुपुष्यसिगाऽईव । प्रसंगोपायर्वसंधेनवायथाहृदंकुल्याऽईवाशत ॥ आनस्तु यिंभुरांशनप्रै
तिजानते । युक्षपकंफलमकीर्वधूनही संपारणवसु ॥ स्वयुरिद्रस्वराळसिस्मद्दिष्टिःस्वय॑शस्तरः । सावधानऽओजे
सापुरुष्टुतभानःसुश्रयस्तमः ।। ९ ॥ ( ३।४८ ) युध्मयतेवृषभस्य॑स्वराजऽउग्रस्ययूनःस्थविरस्यधृष्यैः । अर्यतो
(३।४।६) अयंतइतिपंचर्चस्यसूकस्यविश्वामित्रइंद्रोवृहती । ( ४७ ) आमंटैरितिपंचर्चस्यसूकस्यविश्वामित्रइंद्रोहती।
(४८) युध्मस्यतइतिपंचर्चस्वसूकस्यविश्वामिग्रइंद्रनिष्टुप् ।
॥१॥

·वज्रिणौवीर्याणींश्रुतस्यमहतोमहानि ॥ महाँऽअसिमहिषवृष्ण्येभिर्धन॒स्पृहूँग्रसहमानोऽअन्यान् । एकोविश्वस्यभु वनस्य॒राजासयोधर्याचक्षयांचजनान् ॥ प्रमानाभीरिरिचरोचमानःप्रदेवेभिर्विश्वतोऽअप्रतीतः । प्रमज्मनादिवा इंद्रपृथिव्याःप्रोरोमहोऽअंतरिक्षाजीपी' ॥ उरुंगभीरंजनुपाभ्युपग्रंविश्वव्यचसमवृतंमतीना। इं→सोमास:प्रदिवि सुतासःसमुद्रंनस्रवतऽआविशंति ॥ यंसोममिंद्रपृथिवीद्यावागर्भनमातार्विभृतस्त्वाया । तहिन्यंतितर्मुतेमृत्यध्य यौवृषभपातवाऽउ ॥ १० ॥ (३२४९) मुरुत्याँऽइंद्रवृपभोरायपिवासोममनुप्वधंमदाय । आसिंचस्वजठरेम ध्वंऽमित्वंराजासिदिवःसुतानां ॥ सजोषाऽइंद्रुसर्गणोमरुद्भिःसोमंपिववृत्रहाशूरविद्वान् । जहिशद्र्रपमृधोनुद स्वाथाभयंकृणुहिवश्यतौनः ॥ तऽऋतुभिर्ऋतुपाःपाहिसोममिंद्रदेवेभिःसखिभिःसुतनः । याँऽआभजोमरुतोयेत्वा न्यहन्त्रमदधुस्तुभ्यमोजः ॥ येत्याहिहत्येमघवन्नवर्धन्येशावरेहरिवोयेगर्विष्टौ । येत्वानूनमनुमतिविप्राःपिद्रुसो मसगणोमुरुभिः ॥ मुरुत्वंतंवृषभवावृधानमकंवारिंदिव्यंशासमिंद्र । विश्वासाहमसेनूतनायोमेसहोदामिहत वेम ॥ ११॥ (३।४।१०) सुयोहजातोपभःकुनीनःभर्तुमावृद्धसःसुतस्य । साधोःपिवप्रतिकामयातेरसाशिरःप्रथ मंसोम्यस्य॑ ॥. यशायथास्तदईरस्यकामेशोःपीयूपमपियोगिरिष्ठां । ततैमातापरियोपाजनित्रीमुहापितुर्दम॒ऽआसिंचन (३४९) गगत्योतिपर्णग्गाकग्यविनागिनइंद्रस्त्रिानुस् । (३।४।१०) सद्योहजातइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यविश्वामित्रइंद्रनिष्टुप् ।

·.
मंडलं३
ऋक्सं.
अनु.४
न.३.३
॥१७॥
३ ॥ उपस्थायमातरमन्नमैट्टतिग्मर्मपश्यभिसोममूर्धः। प्रयावयनचरश्त्सोऽअन्यान्महानिचक्रेपुरुधमतीकः ॥
प्रस्तुरापाळभिभूत्योजायथाशंतन्यचक्रऽएपः । त्वष्टारमिंद्रोज़नुपाभिभूयामुप्यासोममपिवचमूर्षु ॥ शुनंहुवेम०
॥ १२ ॥ (,३।४।११) शंसामुहामिद्रयस्मिन्विश्वाऽआकृष्टयःसोमपाःकाममय॑न् । यसुक्रतुधिपणेविभ्वतृष्टंपनंग्न
त्राणांजनयंतदे॒वाः ॥ यंनुनकिःपृतनासुस्वराजद्धितातरतिनृतमहरिष्ठां । हुनतमःसत्वभिर्योहशुपैःपृथुजयोऽअमि
नादायुर्दस्योः ॥ सहावापृत्सुतरणि व्यिानुशीरोदसीमेहनावान् । भगोनकारेहव्योमतीनांपतेवचारःसुवौवयो
धा: ॥ धर्तादिवोरजसस्पृष्टऽऊोरथोनवायुर्वसुभिर्नियुत्यान् । रुपांयस्ता नितासूर्यस्यविभक्ताभागंधिपणेवा
* ॥ शुनंहुवेम० ॥ १३ ॥ ( ३।४।१२) इंदुःस्वाहापिवतुयस्य॒सोम॑ऽआगत्यातुचौपभोमुरुत्वान् । ओरुव्यचाः
पृणतामेभिरन्नैरास्यविस्तन्य काममृध्याः ॥ आतैसप'जवसैयुनज्मिययोरनुप्रदिवःश्रुष्टिमार्यः । इहत्यधेियुहर
यःसुशिपियात्वस्यसुपुतस्य॒चारोंः ॥ गोभिर्मिमिक्षुदधिरेसुपारमिंद्रूज्यष्ट्यायुधायसेगृणानाः । मदानःसोमैपपियाँ
नजिपिन्समस्मभ्यपुरुधागाऽईपण्य ॥ शुभकाममंदयागोभिरश्चैश्चंद्रताराधसापुमर्थश्च । स्वर्ययोमतिभिस्तुभ्यंवि
(२४।२१) शंसामहामितिपंचर्चस्यसूतस्यविश्वामित्रइंद्रखिष्टुम् । (३।४।१२) इंद्रासादेविपंचर्चस्वसूफस्यविश्वामित्र द्रबिष्टुम् ।
॥१७॥

·प्राऽइंद्राय॒वाह कुशकासोऽअकन् ॥ शुनंहुवेम० ॥ १४ ॥ (३।४।१३) चर्पणीधृतमघानमुक्थ्य मिगिरौ हुतीरभ्य॑नूषत । वावृधानपुरुहूतं वृक्तिभिरमजरमाणदिवेदिवे ॥ शुतर्कतुमर्णवंशाकिननरंगिरौमऽइंद्रुमुफ्यंति विश्वतः । वाजसनिपूर्भिदंतूर्णिमस्तुरंधामुसाचमभिपाचस्वर्विदै ॥ आकरेवसर्जिरिताप॑नस्यतेनेहसःस्तुभऽइंद्रोदुव स्यति । विवस्वतःसर्दन आहिपिप्रियेसवासार्हमभिमातिहनैस्तुहि ॥ नृणामुत्वानृतमंगीर्भिक्थैरभिप्रवीरमर्चतास वाधः । संसहसेपुरुमायोजिहीनोऽअस्यदिवऽएकऽईशे ॥ पूर्वीरस्यनिप्पिधोमत्येषुपुरूवसूनिपृथिवीविभर्ति । इंद्राय॒द्यावऽओपंधीरुतापोरपिंरक्षतिजीरयोवनानि ॥ १५ ॥ तुभ्यंब्रह्माणिगिरऽइंद्वतुभ्यसत्रादधिरेहरियोजुपस्व । बोध्या पिरवसोनूतनस्य॒सखैवसोजरितृभ्योवयोधाः ॥ इंद्रमरुत्वऽहपाहिसोमयाशार्यातेऽअर्पिवःसुतस्य । तवम णीतीतशूरशर्मन्नार्विवासंतिकवयःसुय॒ज्ञाः ॥ सर्वावशानऽहपाहिसोममरुद्भिरिंद्रसखिभिःसुतंनः । जातंयत्त्वा परिदेवाऽअभूपन्महेभरायपुरुहूतविश्वै ॥ अप्सूर्यमरुतऽआपिरेपोमैदुनिंद्रमनुदातिवाराः । तेभिःसाकर्पिवतुवृत्रखा दःसुतंसोमैदाशुपःस्वेस॒धस्थे ॥ इदंह्यन्योज॑सासुतंराधानांपते । पिवावस्यगिर्वणः ॥ यस्तेऽअनुस्वधामसत्सुतेनि ( श४.१३) चर्पणीधृतमितिद्वादशस्यसूक्तस्यविश्वामित्रइंद्रनिष्टुप्आद्यालियोजगत्याअंत्यास्तिस्रोगायव्यः ।

·मंडलं ३
-1॥१८॥
मक्सं.
यच्छतुन्य । सत्याममत्तुसोम्य ॥ प्रतेऽअश्नोतुकुझ्यो ब्राह्मणाशिरः । प्रयाहरराधसे ॥ १६ ॥ (श।१४)
५ ३५.३ । धानावंतकरभिणमपूपर्वतमुक्थिन । इंद्रमात पस्वनः ॥ पुरोळाशेपत्यजुषस्वेदारस्वच । तुभ्यहव्यानिसिस्रते॥
पुरोळाशचनोपसौजोपयसिगिर्रश्चनः । वधूयुरियोपणां ॥ पुरोळाशंसनंश्रुतप्रातःसावे पस्वनः । इंद्रुकतुहितगृह
न ॥ माध्यदिनस्य॒सर्वनस्यधानाःपुरोळाशमिंद्रकृप्हचारु । मयत्स्तोतार्जरितानूयर्थोपायर्माणऽउपगीर्भिरी?
॥ १७ ॥ तृतीयधानाःसर्वनेपुरुष्टुतपुरोळाशमा तमामहस्वनः । ऋभुमंतवावंतत्याकवेप्रयस्वंतऽउपशिक्षेमधीति
भिः ॥ पूपण्यतेतेचकृमाकरंभहरियतेहर्यश्वायधानाः । अपूपमद्धिसगणोमुरुभिःसोमंपिवयनहाशूरविद्वान् ॥ म
तिधानाभरततूयमस्मैपुरोळाशवीरतमायनृणां । दिवेदिवेसदृशीरिंद्रतुभ्यंच_तुत्वासोमपेयायधृष्णो ॥ १८ ॥
(. २४।१५) इंद्रापर्यताबहुतारथैनामीरिपऽभावहतंसुवीराः। वीतंएव्यान्यवरेएदेवावधांगीभिरियामदैता॥
तितासुकैमघवन्मापरोगाःसोमस्यनुत्वामुप्तस्ययक्षि । पितुर्नपुत्रःसिचमारंभेतऽइंद्रस्वादिष्यागिराशेचीयः ॥ शंसा
(३६४१४) धानातमित्यष्टर्चम्यमूक्तस्यविश्वामिनइंद्रस्रिष्टुपआगाश्चतस्रोगायत्र्यःपष्ठीजगती । ( ३।४।१५ ) इंद्रापर्यतेतिचतु
शत्यूचस्यसूक्तस्यविश्वामित्रनापिरिद्रोदेवताआद्यायाइंद्रापर्वतोपंदश्यादिद्वयोर्वाफ्ततश्चतसृणारधांगानितिनुम् दशमीपोळश्योजगलो
। द्वादशीविंशीद्वाविंश्योनुष्टुभःत्रयोदशीगायत्रीअष्टादशीहती ।।
॥१८॥

·वाध्वोप्रतिमेगृणीहींद्रायुवाहःकृणवावजुष्टै । एदंवर्हिर्यज॑मानस्यसीदााच दुक्थंमियशस्त' ॥ जायेदस्तैमघव न्सेदुयोनिस्तदित्त्वायुक्ताहर्रयोवहंतु । यदाकदाचंसुनामसोममग्निष्टवादूतोधन्वात्यच्छ ॥ परीयाहिमघवन्नाचाही भ्रातरुभयत्राऽअर्थ । यत्रारथस्यबृहतोनिधानविमोचनंवाजिनोरासभस्य ॥ १९ ॥ अपाःसोममस्तमिंद्रप्रयाहि कल्याणीऑयासुरणंगृहेते । यत्रारथस्यबृहतोनिधानविमोचनवाजिनोदक्षिणावत् ॥ इमेभोजाऽअंगिरसोविरूपादि वस्पुत्रासोऽअसुरस्यवीराः । विश्वामित्रायदर्दतोमघानिसहस्रसावेप्रतिरंत आयुः ॥ रूपरूपमघावोभवीतिमायाः कृण्वानस्तुन्वै परिवां । त्रिर्यदिवःपरिमुहूर्तमागात्स्वैमैत्रैरनृतुपाऽऋतार्वा ॥ महाँऽऋषिदेवजादेवजूतोस्तभ्रासिंधु मर्णवंनृचाः । विश्वामित्रीयदवहत्सुदासमप्रियायतकुशिकेभिरिंद्रः ॥ हंसाऽईवकृणुयश्लोकमद्रिभिर्मदैतोगीर्भिर ध्वरेसुतेसर्चा । देवेभिर्विप्राऽऋपयोनृचक्षसोविविध्वंकुशिकाःसोम्यंमधु ॥ २० ॥ उपप्रेतकुशिकाश्वेतयध्यमश्वैरा येप्रमुँचतासुदासः । राजाधुजघनत्यागपागुद्गायजातेवर आपृथिव्याः ॥ यऽडमेरोदसीऽभेऽअहमिंद्रुमर्तुष्ट वं । विश्वामित्रस्यरक्षतिब्रह्मेदभारतंजन ॥ विश्वामित्राऽअरासतबोंद्रायज्रिणे । करदिन्नःसुराधसः ॥ किंतकृण्वं तिकीकटेपुगावोनाशिरैदुहेनतपंतिधर्म । आनोभरप्रमगंदस्य॒वेदौनचाशाखमघवनधयानः ॥ ससर्परीरमतिवार्धमा नावृहन्मिमायजमदग्निदत्ता । आसूर्यस्यदुहितातताननवोदेवेप्व॒मृतमजुर्य' ॥ २१॥ ससर्परीरभरत्तूर्यमेभ्योधि

·मंडलं ३
अनु.५
॥१९॥
अक्सं. श्रयःपांचजन्यासुकृष्टिषु । सापक्ष्या नव्यमायुर्दानायांमैपलस्तिजमदग्नयोद्दुः ॥ स्थिरोगावोभवतांचीळुरक्षोमपा
विवाहिमायुगंविारि । इंःपातल्यैददतांश तोररिटनेमेऽअभिनःसचस्व ॥ वलंधेहितनूनोवलमिंदानलुत्सुनः ।
छा.३.३
नतोकायुतनयायजीवसेत्यहिबलदाऽसि ॥ अभिव्ययस्वखदिरस्यसारमोजोधेहिस्पंदनेशिशपायां । अक्षयीको
पीळितवीळयस्वमायामादुस्मादजीहिपोनः ॥ अयमुस्मान्यनुस्पतिर्माचहामार्चरीरिपत् । स्वस्त्यागृहेभ्य॒ऽआयुसाऽ
आय॒िमोचनात् ॥ २२ ॥ इंद्रोतिभिर्वहुलाभिर्नोऽअद्ययांच्छ्रेष्ठाभिर्मघवन्छूरजिन्य । योनीद्वेष्ट्यधरःसस्पदीष्टयमुद्धि
प्मस्तमुप्राणोजहातु ॥ परशुंचिद्वितपतिर्शिवलंचिद्विश्चति । जुखाचिदिद्वयेपैतीमयस्ताफेमस्यति ॥ नसायकस्यचि
कितेजनासोलोधनयंतिपशुमन्यमानाः । नायाजिनंवाजिन हासयंतिनगर्दुभंपुरोऽअन्धन्नियंति ॥ इमऽद्रभरतस्य
पुत्राऽअपपित्यचिकितुन पित्वं । हिन्वंत्यश्चमरणननिय॒ज्याबाजपरिणयंत्याजी ॥२३॥ (३।५।१) ममहेपिदृयो
यशूर्पशश्वत्कृत्व॒ऽईयायप्रजभ्रुः। गुणोतुनोदम्येभिरनीकःशृणोत्य॒ग्निर्दिव्यैरजनः ॥ महिम्हेद्विवेऽर्चािपृथिव्यैका
( ३।५।१ ) इममहइतिद्वाविंशत्यूचस्यसूकम्यवैश्वामित्रःप्रजापतिर्विश्वेदेवानिष्टुप् ( सूफभेदप्रयोगपभेदेवताः क्रमेणअमिः १ विशे-
, देवाः २ धावापृथिवी १ विश्वे. १ सूर्यगावापृर्षियः १ गावापृथिवी २ दौः १ विश्वेदेवाः १ सविता १ विशे, २ विष्णुः १ इंद्रः ।
। अधिनी १.विशेदेवाः ५ अप्तिः १ एवं २२ ।। उत्तरसूभिसिलाअपिविश्वेदेवाः)।
॥१९॥

·मोमऽइच्छन्चरतिप्रजानन् । यो स्तोमविदथेषुदे॒वाःसंपर्यौमादयतेसचायोः ॥युवोतिरोदसीसत्यमस्तुमहेपुर्णः सुवितायुप्रभूतं । इदंदिवेनमोऽअग्नेपृथिव्यसंपर्यामिप्रयसायामिरन । उतोहिवांपूर्व्याऽआविविद्रऽऋतावरीरोदसी सत्यवाचः । नरश्चिद्वांसमिथेशूरसातौववंदिरेपृथिविवेविदानाः ॥ कोऽअद्धादकऽहप्रवोचद्देवाँऽअच्छापथ्याई कासमेति । ददृश्रऽएपामव॒मासदासिपरेपुयागुह्येषुतेषु ॥ २४ ॥ कुविनृचक्षाऽअभिपीमचष्टऽमृतस्य॒योनाविघृते मदंती । नानाचक्रातेसदनयथावःसमानेनक्रतुनासंविदाने' । समान्यावियुतेदूरेऽअंतेध्रुवेपदेतस्थतुर्जागरूके । तस्वसौरायुवतीभवती आईब्रुवातेमिथुनानिनाम ॥ विश्वेदेतेजनिमासंविविक्तोमहोदेवान्विर्धतीनव्यथेते । एज दुवंपत्यतेविश्वमेकंचरत्पतत्रिविणविजातं ॥ स पुराणमध्येम्यारान्महापितु नितुर्जामितन्नः । देवासोयनैपनि तार एवैरुरीपथिव्युतेतस्थुरतः ॥ इमंस्तोमैरोदसीप्रवीम्यदूदराःगुणवन्नग्निजिह्वाः । मित्रःसुम्राजोवरुणोयुवान sआदित्यासःकवयःपप्रथानाः ॥ २५ ॥ हिरण्यपाणिःसवितासुजिह्वस्त्रिरादिवोविदथेपत्य॑मानः । देवेएचसवितः श्लोकमश्रेरादस्मभ्युमासुपसर्वाति ॥ सुकृत्सुपाणिःस्ववाँऽऋतादेिवस्त्वष्टासेतानिनोधात् । पूपण्वंतऽऋभयोमा दयध्वमूर्ध्वावाणोऽअध्वरमंतष्ट ॥ विद्युथामरुतऽऋष्टिमंतौदियोमर्याऽऋताताऽअयासः । सरस्वतीशृणयन्य शियांसोधार्थिसहपीरंतुरासः ॥ विष्णुंस्तोमा॑सःपुरुदस्समर्काभर्गस्येवकारिणोयामनिग्मन् । उरुक्रमःकंकुहोयस्य

·मंडलं३
अनु.५
पूर्वानमर्धतीयुफ्तयोजनित्रीः ।। इंद्रोयिन्यैवीय पय॑मानंऽजभेऽआपोरोदसीमहित्वा । पुरंदरोपवहाधृष्णुपैणः
संगृभ्यान आभराभूरिश्वः ॥ २६ ॥ नासत्यामेपितरविंधुएच्छांसजात्यमुश्विनोश्चारुंनाम । युवंहिस्थोरयदोनों
रयीणांद्वात्ररक्षेथेऽअकरदब्धा ॥ महत्तःकवयश्चारुनामयदेयाभवविश्वऽइंद्रे । सर्खनुभुभिःपुरुहूतमये
भिरिमाधिय॑सातयतक्षतानः ॥ अर्यमाणोऽअदितिर्यज्ञियासोदब्धानिवरुणस्यव्रतानि । युयोतनोऽअनपत्यानिगंतोः
प्रजापन्निःपशुमाँऽस्तुगातुः ॥ देवानादूतापुरुधप्रसूतोनागानोयोचतुर्वताता। शृणोतुनःपृथिवीधौरुतापःसूर्यो
नक्षत्र तरिक्षं ॥ शृण्वंतुनोषणःपर्वतासोधुपक्षमासऽइळयामदतः । आदित्यन| अदितिःशृणोतुयच्छतुनोम
रुतःशर्मभद्रं ॥ सदासुगापितुमॉऽस्तुपंथामध्यादेवाऽओप॑धीःसंपिक । भगोमेऽअसख्येनमध्याऽउद्गायोऽ
श्यांसदनंपुरुक्षोः ॥ स्वदखहव्यासमिपोदिदीह्यस्य संमिमीहिश्रयांसि । विश्वाऽअग्नेपृत्सुतान् पिशवनहावि
श्वासुमनादीदिहीनः ॥ २७ ॥ (३५२) उपसःपूर्वाऽअधयव्युपुर्महद्विजज्ञेऽअक्षरैपदेगोः । मृतादेवानामुपनुम
भूपेन्महद्देवानामसुरत्वमेकं ।। मोपूणोऽअजुहुरंतदेवामापूर्वेऽअग्नेपितरःपद्ज्ञाः । पुराण्योःसनो तुरंतर्मुहहे०॥
विमपुरुजाप॑तयंतिकामाःशम्यादीयेपूर्व्याणि । समिद्धेऽअग्नायुतमिदेममहद्दे० ॥ समानोराजाविर्भूतःपुरुत्रा
(शा२) उपसइतिद्वाविंशत्यूचस्यसूक्तम्यप्रजापतिर्विश्वेदेवानिष्टुप् ।
॥२०॥

·शर्यशयासुप्रयुतोवना । अन्यायत्संभरतिक्षेतिमातामहद्द० ॥ आक्षित्पूर्वास्वपराऽअनूरुत्सद्योजातासुतरुणीप्यतः। अंतर्वती:मुयतेऽअर्मवीतामहद्दे० ॥ २८ ॥ शुयुःपुरस्तादधनुदिमाताधनश्चरतिवत्स एकः । मित्रस्यतावरुणस्य तानिमहहे ॥ द्विमाताहोतावदथेषुसम्राळन्वग्रंचरतिक्षेतिधुनः। प्ररण्यांनिरण्यवाचौभरतेमुहहे ॥ शूरस्येवुयु ध्यतोऽअंतमस्यप्रतीचीनददृशेविश्वमायत् । अंतर्मतिश्चरतिनिप्पिगोर्मुहहे. ॥ निवैवेतिपलितोदूतऽस्वतर्मुहाँ श्चरतिरोचनेन । वपिविभ्रंभिनोविचप्टेमुहहे० ॥ विष्णुगोपाःपरमपातपार्थःमियाधामा॑न्य॒मृतादधानः । अग्नि टाविश्वाभुवनानिवेदमूहद्दे० ॥ २९ ॥ नानाचक्रातेयम्याईवपूषितयोरन्यद्रोर्चतकृष्णमुन्यत् । श्यावीचयदरुपीच स्वसारीमुहद्दे० ॥ माताचयत्रदुहिताचधेनूसंवर्धेधापयेतेसमीची । क्रुतस्य॒तेसदसीळेऽअंतर्मुहद्दे० ॥ अन्यस्या यत्सरितीमिमायकांभुवानिर्दधेधेनुरूपः । तस्य॒सापय॑सापिन्यतेोमुहहे० ॥ पावस्तेपुरुरूपावāप्यूात स्थाव्यविरेरिहाणा । तस्य॒सद्मविचरामिविद्वान्महद्दे० ॥ पदेऽइवनिहितेदस्मेऽअंतस्तयोरन्यद्गुह्यमाविरन्यत् । सधीचीनापथ्याईसाविषूचीमहद्दे० ॥३०॥ आधेनवोधुनयंतामशिश्वीःसवोःशशयाऽअप्रैदुग्धाः । नव्यान व्यायुक्तयोभर्वतीर्मुहहे० ॥ यदुन्यावृपभोरोरवीतिसोऽअन्यस्मिन्यूथेनिर्दधातिरेतः । सहिक्षावान्त्सभगःसरा जामुहहे ० ॥ वीरस्यनुस्वन्ध्यैजनासःअनुवौचामविदुरस्यदेवाः । पोहायुक्ताःपंचपंचावहंतिमुहहे० ॥ देवस्त्वष्टास AVAVAX

·मंडलं३
ऋक्सं.
अनु.५
अ.अ.४
॥२१॥
॥
॥
॥
वितायश्वरूपःपुपोप॑प्र॒जाःपुरंधार्जजान । इमाचविश्वाभुवनान्यस्यमहद्दे० ॥ महीसमैरचासमीचीऽउभेतेऽस्य
वसुनान्य॒ष्टे । शृण्वीरोविंदानोवसूनिमुहद्दे० ॥ इमांचनःपृथियोंविश्वयाऽउपक्षेतिहितमित्रोनराजा । पुरःस
दःशर्मसदोनवीरामहद्दे० ॥ निप्पियरीस्तऽओपधीरुतापौरयिंतऽइंद्रपृथिवीविभर्ति । सखोयस्तेवामुभाजःस्यामम
हद्दे० ॥ ३१ ॥ इतितृतीयाष्टकेतृतीयोध्यायः ॥ ३॥
एकोनविंशाध्याये वर्गाः ३१ सूक्तानि १६ ऋचः १५८ ॥ त्यागः ॥ इंद्रायेदं. ९० इंद्रापर्वताभ्या. १ इंद्राये. १३ ससर्प]
वाचइ. २ रथागेभ्य. ४ इंद्राये. ४ अमय. विश्वेभ्योदेवेभ्य. २ द्यावापृथिवीभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य. सूर्यायद्यावापृथिवीभ्या. यावाप्ट-
थिवीभ्या. २ द्यवइ. विश्वेभ्योदेवेभ्य. सवित्रइदं. विश्वेभ्योदेवेभ्य. २ विष्णवइ. इंद्राये. अश्विभ्यामि. विश्वेभ्योदेवेभ्य. ५ गय.
विश्वेभ्योदेवेभ्य. २२ ॥ इतितृतीयेतृतीयः ॥ ३ ॥
नताप्टौप्रमेपर्धेनुर्नवाश्विनैमित्रोमैत्रचतुर्गायत्र्यंतमिहेहवःसप्ताभवंजागतंतृचोत्यऐंद्रश्चोपउपसमिमाउव्यू
दावरुणवार्हस्पत्यपौणसावित्रसौम्यमैत्रावरुणास्तृचाअंत्योजमदग्न्यार्पोाचतुर्थ्यांचागायत्र्यौयःपूजयितुंदेव,
पितृमनुान्पेचांत्राणिशुनःश्येनरूपेणेद्रोवृत्त्यर्थमाहरन्मधुयस्यसवामदेवोगौतमश्चतुर्थमंडलमपश्यत्त्वांड
नेविंशतिरष्यतिजगतीतिरुपाद्याश्चतम्रोवारुण्यश्चर्यायोमर्येप्यायःपोळशाघारौद्रीकृणुप्यपंचोनाराक्षोना॥
', .
॥२॥

·॥ हरिःओम् ॥ ( ३।५।३ ) नतामिनंतिमायिनोनधी व्रतादेवानीप्रथमाध्रुवाणि । नरोदसीऽअदुहविद्याभर्न पर्वतानिनमतस्थिवांसः ॥ पड़ाराँऽएकोऽअचरन्विभय॒तंवर्षिष्ठमुपगावऽआगुः । तस्रोमहीरुपरास्तस्थुरत्यागुहाटे निहितेदर्यको ॥ त्रिपाजस्योपभोविश्वरूपतत्र्युधापुरुधजावान् । त्र्यनीकःपत्यतेमाहिनावान्त्सरैतोधावृषभः शश्वतीनां ॥ अभीक आसांपवीरबोध्यादित्यानामवचारुनाम । आप॑श्चिदस्माऽअरमंतदेवीःपृथग्न तीःपरिपीम मुंजन ॥ त्रीपधस्थासिंधवस्त्रिःकवीनामुतत्रिमाताविदथेषुसम्राट् । ऋतावरीर्योपणास्तिस्रोऽअप्यास्त्रिरादिवोविदथे पत्यमानाः ॥ त्रिरादिवःसवितर्वार्याणिदिवेदिवऽआसुवतिर्नोऽअहः । त्रिधातुरायऽआसुवावसूनिभगत्रातर्धिपणे सातवैधाः ॥ त्रिरादिवःसवितासोपवौतिराजानामित्रावरुणासुपाणी । आपश्चिदस्यरोद॑सीचिदुर्वीरलंभिक्षंतसवि तुःसवाय ॥ त्रिरुत्तमादूणारोचनानित्रयोराजंत्यसुरस्यवीराः । ऋताानऽइपिरादूळासस्त्रिरादिवोविदर्थसंतुदे वाः ॥ १ ॥(३५४) प्रमविविवाँऽअविदन्मनीपांधेनुचरैतींप्रयुतामगोपां । सद्यश्चिद्यादुदुहेभूरिधासेरिंद्रस्तदग्निः (३२५५३) नतामिनंतीत्यष्टचस्यसूकस्यगाथिनोविश्वामित्रोविश्वेदेवात्रिष्टुप् (भेदपक्षेविभाग:क्रमेणविश्वेदेवाः १ संवत्सरादित्याः ३ सिंधवः १ सविता १ विश्वेदेवाः २ एवमष्टौ ) । ( ३।५।४) प्रविविकानितिपळर्चस्यसूक्तस्यविश्वामित्रोविश्वेदेवास्त्रिष्टुप् .( भेदपक्षे विश्वेदेवाः ४ अमिः २ एवंपटू)।

·मंडलं३
अनु.५
॥२२॥
पनितारोऽअस्पाः ॥ इंदुःसुपुरावृषणामुहादिवोनप्रीताः शयंदुदुहे। विश्वेयर्दस्यारणर्यंतदेवाःप्रवोत्रवसवःसुम्न
मेश्यां ॥ याज़ामयोऽइच्छतिशक्तिनमयंतीर्जानगर्भमस्मिन् । अच्छापुत्रं नौवावशानामुहश्चरतिबिभ्रतव
पूंषि ॥ अारियस्मिरोद॑सीमुग्राव्णोयुज़ानोऽध्यरेमनीषा । हुमाऽमनोभूरिवाराऽभिवंतिदर्शताय
नाः ॥ यातेजिहामधुमतीसुमेधाऽअग्नेदेवेषुच्यतऽउरूची । तयेहविश्वाँऽअसेयजवानासदियपाययाचामधूनि ॥
याते अग्नेपर्यंतस्येधारामश्चंतीपीपर्यदेवचित्रा । तामस्मभ्य॑ममतिजातवेदोवसोरास्वसुमतिविश्वजन्यां ॥ २॥
(१५१५) धेनुःभूतस्यकाम्य॑दुहानांतःपुत्रश्चरतिदक्षिणायाः । आद्यौतर्निवहतिशुभ्रामोपसःस्तोमोऽअश्विनाव
जीगः ॥ सुगुग्यहंतिप्रतिवामृतेनोभियंतिपितरेवमेधाः । जरैथामस्मद्विपणेमनीषांयुयोरवश्चकमार्यातमर्याक् ॥
मुयुग्भिरश्वःसुवृतारथैनुदाविमंणुतंश्लोकमद्रेः । किमंगवांपत्यवतिगर्मिष्ठाहुविनासोऽअश्विनापुराजाः ॥ आ
मन्यामार्गतकचिदेवविधैजनासोऽअश्विाहयते । इमाहिवांगोऽहजीकामधूनिपमित्रासोनदुदुरुस्रोऽअप्रै।। तिरः
पुरूचिदश्विनारजीस्यांगपोवांमघवानाजनेषु । एहयातंपथिभिर्देवयानैर्दनाविमेवानिधयोमधूनां ॥ ३ ॥ पुराणमो
कःसख्यंशिवायुचौराद्रविणंजहाव्या । पुनःकृण्वानाःमुख्याशिवानिमयामदेमसहनूसमानाः ॥ अश्विनावा
(३।५।९) धेनुःप्रन्नतिनपर्चस्वमूतस्यविश्वामित्रोश्विनौत्रिष्टुप् ।
॥२२॥

·युनायुवंसंदक्षानियुद्भिश्चसजोषसायुवाना । नासत्यातिराऽयंजुपाणासोमैपिवतमुन्निधासुदानू ॥ अविनापर वामिपःपुरूचीरीयुर्गीर्भिर्यतमानाऽअम॒धाः । रथौहवामृतजाऽअद्रितःपरिचाप्रिथिवीयांतिसुद्यः ॥ अश्विना मधुपुत्तमोयुवाकुःसोमस्तंपातमागतंदुरोणे । रथौहवांभूरिवर्पःकरिकत्सुतायतोनिप्छ्रुतमार्गमिष्ठः ॥ ४ ॥ (३५६) मित्रोजनान्यातयतिब्रुवाणोमित्रोदोधारपृथिवीमुतद्यां । मित्रःकुष्टीरनिमिपाभिचष्टेमित्रायहुव्यंघृतवजुहोत ॥ प्रस मित्रमर्तोऽअस्तुप्रय॑स्वान्यस्तऽआदित्य॒शिक्षतिव्रतेनं । नहन्यतेनीयतत्वोतोनैनुमहोऽअश्नोत्यंतितोनदुरात् ॥ अनमीवासऽइलैयामदैतोमतोरिमन्नापृथिव्याः । आदित्यस्यव्रतमुपक्षियंतोवयंमित्रस्य॑सुमतौस्याम ॥ अयं मित्रो मुस्खःसुशेवोराजोसुक्षत्रोऽअंजनिष्टवेधाः । तस्य॑वयंसुमतौयज्ञियस्यार्पिभद्रेसौमनसेस्याम ॥ महाँऽआदि त्योनम॑सोपसोयातयजनोगृणतेसुशेवः । तस्माऽएतत्पन्यतमाय॒जुष्टमग्नोमित्रायविराजुहोत ॥ ५॥ मित्रस्य चर्षणीधृतोचोदेवसंसानसि । द्युम्नंचित्रश्रवस्तमं ॥ अभियोमहिनादिमित्रोवभूसप्रथाः । अभिश्रयोभिःधि पी* ॥ मित्रायपंचयेमिरेजनाऽअभिष्टिशवसे । सदेवान्विश्वान्विति ॥ मित्रोवेवायुपुजनीयवृत्तवहिपे । इपंड (२५६) मित्रोजनानितिनवर्चस्यसूक्तम्यविश्वामित्रोमित्रनिष्टुप् अंत्याश्चतस्रोगायन्यः ।

·मंडलं३
ऋक्सं.
अनु.५
अ.३.४
॥२३॥
इष्टताऽअकः ॥ ६ ॥ ( ३५१७) इहेहहोमर्नसाधुनिरऽउशिौजग्मुरभितानिवेदसा । याभिर्मायाभिःमति
जूतिवर्षसःसौधन्यनाय॒ज्ञियभागानुश ॥ याभिःशचीभिश्चमुसाँऽअपिंशतयाधियागामरिणीतचर्मणः। येनुह
रीमनसानिरक्षितते देवत्वम॒भवःसमानश ॥ इंद्रस्यसख्यम्भवःसमानशुमनोर्नपातोऽअपसौदधन्विरे । सौधन्न
नासोऽअमृतत्वमेरिरेविष्वीशमीभिःसुकृतःसुकृत्यया ॥ इंद्रेणयाथसरथैसुतेसचाँडअोवानांभवथासहश्रिया । न
वःप्रतिमसुकृतानिपातःसौधन्यनाऽभवोपीयर्याणिच ॥ इंद्रऽनुभुभिर्वार्जवद्भिःसमुक्षितंसुतंसोममायपस्वागर्भ
स्त्योः । धियेपितोम॑घवन्दाशुपौगृहेसोधन्वनेभिःसहमत्स्वानृभिः ॥ इंद्रऽऋभुमान्याजवान्मत्स्वेहनोस्मिन्त्सर्वनेश
यापुरुष्टुत । हुमानितुभ्य॑स्वसराणियेमिरेतादेवानामनुपश्चधर्मभिः ॥ इंद्रऽभुभिर्वाजिभिर्वाजयन्त्रिहस्तोमैजरि
तुरुर्पयाहियज्ञिय । शुतंतेभिरिपिरेभिरायसहस्रणीथोऽअपरस्यहोमनि ॥ ७॥ (.३।५।८) उपोपार्जनवाजि
निप्रचेताःस्तोमंजुषस्वगृणतोमघोनि । पुराणीदेवियुपतिःपुरैधिरनुप्रतंचरसिविश्ववारे ॥ उपोदेव्यमांविभाहिचं
द्ररथासूनृतोऽईरयंती । आत्यावहंतुसुयमासोऽअश्वाहिरण्यवर्णापृथुपार्जसोये' ॥ उपःप्रतीचीभुवनानिविश्वोर्धाति
(३२५७) इहेहवइतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यविश्वामिनभव.अंत्यानांतिसृणामिंद्रभवोजगवी । (३१५1८) उपोवाजेनेतिसप्तर्चस्यसू-
कम्यविश्वामित्रउपाविष्टुप् ।
॥२३॥

·छस्य॒मृतस्यकेतुः । समानमथैचरणीयमानाचक्रमिवनव्यस्याव॑वृत्स्व ॥ अवस्यूमेवचिन्वतीमघोन्युपायांतिस्वसंरस्य पत्नी । स्वर्जनंतीसुभगासुदंसाऽआंतद्दिवःप्रथऽआपृथिव्याः ॥ अच्छांवोदेवीमुपसंविभातीप्रोभरध्वनम॑सा. सुवृक्तिं । ऊमधुधादिविपाजोऽअश्रेलरोचनारुचेरण्वसदृक् ॥ ऋतावरीदिवोऽअरवोध्यारेवतीरोदसीचित्रम स्थात् । आयतीमग्न उपसविभातीवाममैपिद्रविणंभिक्षमाणः ॥ ऋतस्यबुधऽउपसामिपण्यन्वृषामुहीरोद॑सीऽआविवे श । महीमित्रस्य॒वरुणस्यमायाचंद्रेवभानुविधेपुरुत्रा' ॥ ८ ॥ ( २५।९ ) इमाऽउँवांभृमयोमन्यमानायुवावर्तेन तुज्याऽअभूवन् । कात्यदिंद्रावरुणायशोवांये स्मासिनभरथःसखिभ्यः ॥ अयमुवांपुरुतमोरयीयन्छश्वत्तममव॑से जोहवीति । सुजोपाविंद्रावरुणामरुद्भिर्दिवापृथिव्यामृणुतहवमे ॥ अ॒स्मेतदिद्रावरुणावसुप्याट्स्मेरयिमरुतःसवैवी रः । अस्मान्यरूत्रीःशरणैरवंत्व॒स्मान्होत्राभारतीदक्षिणाभिः ॥ बृहस्पतेजुपस्वनोहव्यानिविश्वदेव्य । रास्वरतानि हा। शुभमहुस्पतिमध्वरे(नमस्यत । अनाम्योज आचके ॥९॥ पमंचर्पणीनां विश्वरूपमदाभ्यं । बृह (२५५) गाउपागिराष्टापशम्यसूकम्यविश्वामित्रः (अंत्यतृचस्यजमदग्निर्वा ) आयतिमृगामिद्रावरुणौचतुर्यादितिसृणांवृहस्प- विदयंतइत्यादितिशृणांपूपावत्सपितुरियादितिनृणांसवितासोमइत्यादितिमृणांसोमआनोइत्यादितिमृणामित्रावरुणोदेवताःआयास्ति- स्वत्रिष्टुभःशिष्टाःपञ्चदशगायव्यः ।

·मंडलं४ अनु.१ त. ॥२४॥ पनि गरे । इयंतेपूरपराणेगुष्टुतिगुनन्यमी । अस्माभिस्तुभ्यंगस्यते ॥ तार्जुपस्थगिममयाजयंतीमवाधि। रिगोषणां ॥ योपियाभिपिश्यतिभुव॑नामंचपश्यति । मनःपूपायिता वत् ॥ तत्सवितुर्वरेण्यंभदेिवस्य धीमहि । धियोयोन प्रचोदयात् ॥ १० ॥ देपस्यमदिनुयं_जयंतःपुरंध्या । भर्गस्यरातिमीमहे ॥ देवनरःसव नारंरिमायसः फिर्भिः । नमस्पतिप्रियेषिताः* ॥ मोमोजिगातिगातुषिदेवानमितिनिकृतं । तस्ययोनिमा गई। सोमो अस्मभ्यनिषदेचतुष्पदेचपगरे । अनमीवाऽइपस्करत् ॥ अस्माकुमायुर्वर्धयन्नुभिमाती:महमानः । गोमःमधथुमार्मदत् ।। मानौमित्रावरुणाघृतर्गन्यूतिमुक्षतं । मध्यारजांसिसुकतू ॥ उमानमोवृामहादक्षस्य गजधः । दापिठाभिःशुचिनता ॥ गृणानाजमदग्निनायोनायुतस्य॑मीदतं । पातमोर्ममृतावृधा॥११॥ (इतिश्या मितृतीयमंडलंसमासं जत्रसूतानि ६२) (४।१।१) त्यांय समिनमुन्यदुिवामदेिवमतिन्य रिरइतिकवान्ये रिरे । अमत्ययजतमय पाढेवमादेयंजनतप्रचेतसंविश्वमादेयंजनतमचैतसं ॥ सभ्रातरंवरुणमनुआवृत्स्वदेयाँs अामुमतीयशनमज्येष्ठेयज्ञर्वनर्म । स्तानिमादित्यंचणीधृतराजनिचपणीधृष । ससायमभ्यार्यवृत्स्वाशें वामदेवेचतुमंडलेप्चानुवाकाः (३२२१) त्वांशमतिविंशत्यूचस्पसूक्तस्पगौतमोवामदेवोमिाईतीयादिचवमृणामग्निवरुणौत्रिष्टु- । आगासियाकमेगाक्षतिजगतीकृतयः। ॥२४॥ 1 ·नचक्ररयेवरंह्यास्मस्यदस्सरह्यो । अग्नेमुळीकंवरुणेस विदोमरुत्सुविश्वानुषु । तोकायतुजे शुचानुशंकृध्यस्म भ्यदस्मशंकृधि ।। त्वंनोऽअग्नेवरुणस्यविद्वान्देवस्यहेळोवयासिसीधाः । यजिष्ठोवहितमाशोशुचानोविन्वाद्धेपोसिन मुमुग्ध्य॒स्मत् ॥ सत्वनोऽअग्नेयमोभवोतीनेर्दिष्ठोऽअस्याऽउपसोव्युष्टौ । अर्ययक्ष्वनीवरुणंरराणोचीहिमळीकंसुहवो नऽएधि ॥ १२ ॥ अस्यश्रेष्ठांसुभगस्यसंदृग्देवस्यचित्रतमामत्यैपु । शुचिघृतंनतप्तमन्याया:स्पार्हादेवस्यमहनैषधे नोः ॥ निरस्यतार्परमासतिसत्यास्पा देवस्य॒जनिमान्युग्नेः । अनंतेऽअंतःपरिवीत आगाच्छुचिःशुक्रोऽअर्थोरोरु चानः ॥ सदूतोविश्वेभिर्वष्टिसमाहोताहिरण्यरधोरंसुजिह्वः । रोहिदश्वोवपुष्योविभावासारवापितुमतीयसंस त्' । सर्चतयन्मनुषोय॒ज्ञवधुःप्रतमह्यारशनयानयंति । सःत्यस्यदुर्यासुसाधन्देवोमर्तस्यसंधानत्वाप ॥ सवूनौs अग्निर्नयतुमजाननच्छारलदेवभक्तयदस्य । धियायद्विन्धेऽअमृताऽअकृण्वन्द्यौप्पिताजनितासत्यमुक्षन् ॥ १३ ॥ सर्जायतप्रथमःपस्त्यासुमहोबुभेरजसोऽअस्ययोनौ । अपार्दशीKगुहमानोऽतायोयुवानोवृषभस्यनीळे' ॥ प्रशंध ऽआर्तप्रथमविपन्याँऽऋतस्पयोनावृषभर्यनीळे । स्पार्होयुावपुष्योविभाषासप्तप्रियासौजनयंतवृष्णे ॥ अस्माकुमत्र पितरोमनुष्योऽअभिप्रसैदुताशुपाणाः । अश्म॑वजाःसुदुर्घावोऽअंतरुदुनाऽआजन्नुपसोहुवानाः ॥ तेमम॑जत दट्टयांसोऽअतिदेपामन्येऽअभितोविवौचन् । पुश्वयत्रासोऽअभिकारमर्चन्विदंतज्योतिश्चकृपतधीभिः ॥ - तेर्गव्य ।

·मंडलं४
ऋक्सं.
अनु.१
अ.३५
॥२५॥
तामनसादृध्रमुग्धंगायमानंपरिपतमार्दै । इनरोवर्चसादैव्येनजंगोमैतमुशिजोविर्वत्रुः ॥ १४ ॥ तेम॑न्वतप्रथम
नामधेनोस्त्रिःसप्तमातु-परमाणिविदन् । तानतौरभ्यनूपतवाऽआविर्भुवदरुणीर्यशसागोः ॥ नेशत्तमोदुर्धितरो
चतुद्यौरुहेव्याऽउपोभानुर्रर्त । आसूर्योवृहतस्तिष्ठदाऽजुमर्तेपुवृजिनाचपश्यन् ॥ आदित्पश्चायुधानाव्यख्य
नादिद्लधारयंतद्युभक्तं । विश्वेविश्वासुदुर्यासुदेवामित्रधियेवरुणसत्यमस्तु ॥ अच्छायोचेयशुशुचानमग्निंहोतारंवि
श्वभरसंयजिष्ठं । शुच्यूधोऽअतृणन्नगवामंधोनपूर्तपरिपिक्तमंशोः ॥ विश्वैपामदितिर्यज्ञियानांविषेपामतिथिर्मानु
पाणां । अग्निर्देवानाम आवृणानःसुमृळीकोभवतुजातवेदाः ॥ १५ ॥ (४।१।२) योमत्य॑मृतऽतावादेवो
देवेपरतिनिधायि । होतायजिष्ठोमहाशुचध्येहुव्यरग्निर्मनुपऽईयध्ये ॥ इहत्वसूनोसहसोनोऽअद्यजातोजातोऽउभ
याँऽअंतरग्ने । दूतऽईयसेयुयुजानप्वऋजुमुष्कान्वृषणःशुक्राँश्च ॥ अया॑वृधस्नरोहिताघृतस्नूऽऋतस्य॑मन्यमनसा
जविष्ठा । अंतरीयसेऽअरुपायुजानोयुप्माँश्चदेवान्निशुऽआचमतान् ॥ अर्यमणंवरुणमित्रमेपामिद्राविष्णूमरुतोऽ
अश्विनीत । स्वन्धोऽअग्नेसुरथःसुराधाऽएदुयहसुहविपेजनाय ॥ गोमाँऽअग्नेविमॉऽअश्वीयज्ञोनृवत्सखासमिदंप्रमृ
प्यः । इळावॉऽएषोऽअसुरमजावान्दीर्घोयिःपृथुवुभःसभायान् ॥ १६ ॥ यस्तऽध्मंजभरसिप्पिदानोमूर्धानया
(४।१।२) योमर्येप्निविविंशत्यूचम्यसूक्तस्यवामदेवोग्निस्त्रिष्टुप् ।
॥२५॥

·ततर्पतेत्वाया । भुवस्तस्य॒स्वतवाँ पायुर विश्वस्मात्सीमघायतऽरुष्य ॥ यस्तुभरादनियतेचिदन्ननिशिपन्मुंद्रमति थिमुदीरत् । आदॆवयुरिनर्धत्तेदुरोणेतस्मिन्नयि(वोऽस्तुदास्वान् ॥ यस्त्वांदोपायऽउपसिप्रशंसात्मियत्वाकृणव तेहुविष्मान् । अवोनस्वेदमऽआहेम्यावान्तमहसःपीपरोदाश्वांस ॥ यस्तुभ्यमग्नेऽअमृायदाशढुवस्त्वकृणवतेयत ढुक् । नसरायार्शशमानोवियोपन्नमहःपरिवरदपायोः ॥ यस्यत्वमग्नेऽअध्वरंजुजोपोदेवोमर्तस्यसुधितरराणः । प्रीतेदेसद्धोत्रासायविष्ठाामयस्य॑विधुतोवधासः ॥ १७ ॥ चित्तिमचितिचिनवृद्विविद्वान्पृष्ठेववीतावृजिनाचमी नं। रायेर्चनःस्वपत्यायदेवदितिंचरास्वादितिमुरुष्य ॥ कुविंशशासुःकवयोदधानिधारयतोदुर्यास्वायोः । अतस्त्वंह श्याँऽअग्नएतापनि पश्येरझुतॉऽअर्यऽएवैः ॥ त्वम॑ग्नेवाघतेसुप्रीतिःसुतसोमायविधतेयविष्ठ । रतभरशशमानाय घृप्वेपृथुश्चंद्रमयंसेचर्पणिमाः ॥ अर्धायद्वयमं त्वायापृद्धिहस्तैभिश्चमातनूभिः । र,नक्रतोऽअसाभुरिजोतं यमुःसध्यऽआशुपाणा: ॥ अधामातुरुपसःसप्तविमाजायैमहिप्रथमावेधसोनृन् । दिवस्पुत्राऽअंगिरसोभयेमाद्रिरु जेमधुनि शुचंतः ॥ १८ ॥ अधायान:पितरःपरासामुलासोऽअग्नऽवृतमाशुपाणाः । शुचीदयन्दीधितिमुक्थ शासःक्षामाभिदतोऽअरुणीरपत्रन ॥ सुकर्माणःसुरुचौदेवयंतोयोनदेवाजनिमाधम॑तः । शुचतोऽअग्निवृधंतऽइंद्र मूर्वगव्यपरिपदंतोऽअग्मन् ॥ आयूथेक्षुमतिपश्चोऽअख्यदेवानन्यजनिमात्युन । मतीनांचिदुर्वशीरकृपन्धेचिंद्

·+
मंडलं
ऋक्सं.
म.३.४
॥२६॥
र्यऽउपरस्यायोः ॥ अकर्मतेस्वर्पसोऽअभूमऽकृतम॑वन्ननुपमै विभातीः। अनमुग्निपुरुधासुंश्चंद्रदेवस्य॒मम॑जतश्चा
रुचक्षुः ॥ एतातेऽअग्नऽचनिधोवोचामवयेता पस्व । उच्छौंचस्वकृणुहिवय॑सोनोमहोरायःपुरुवारप्रयधि
॥ १९ ॥ (४।१।३) आबोराजानमध्य॒रस्य॑रुद्रहोतारंसत्ययजरोदस्योः । अग्निपुरातनयलोरचित्ताद्धिरण्यरूपमव॑से
कृणुध्वं । अयंयोनिश्चकुमार्ययंतेजायेव॒पय॑ऽउशुतीसुवार्साः । अर्वाचीनःपरिवीतोनिपीदेमाऽउतेस्वपाकप्रतीचीः ।
आशुण्यतेऽअपिताय॒मन्म॑नृचक्षसेसुमृळीकार्यवेधः । दे॒वाय॑शस्तिममृतायशंसयासोामधुपुद्यमीळे ॥ त्वंचि
नःशम्याऽअग्नेऽअस्याऽऋतस्यवोध्यतचित्स्वाधीः । कदातऽक्यासंधुमाद्यानिकदाभवंतिसख्यागृहेते ॥ कथाहत
दरुणाय॒त्वमग्नेकथादिवेगसेकन्नुऽआर्गः । कथामित्राय॑मीडुपैपृथिव्यैनवःकदर्यम्णेकद्भगाय ॥ २० ॥ कद्धिासु
वृधसानोऽग्नेिकद्वाताय॒प्रतवसेशुभ॑ये । परिज्मनेनासत्यायक्षेत्रवःकदैग्नेरुद्रायनृघ्ने' ॥ कथामहेपुष्टिंभरायपूष्णेकद्भु
द्रायसुर्मसायहर्दे । कद्विष्णवऽउरुगायायरेतोःकर्दनेशरयेबृहुत्यै ॥ कथाशीयमुरुतामृतार्यकथासूरेघृहुतेपृ
च्छ्यमानः । प्रतियोदितयेतुरायसाधादियोजातवेदश्चिकित्वान्' ॥ ऋते ऽऋतंनियतमीळऽआगोरामासचामधु
मत्पकमग्ने । कृष्णासतीरुशताधासिनेपाजामपूणपय॑सापीपाय ॥ तेनहिप्मावृषभश्चिदुक्तःपुमाऽग्निःपयसापृष्ठ्ये
(४।१।३) आवोराजानमिविपोडशर्चस्यसूक्तस्पवामदेवभआद्यायारुद्रोद्वितीयादीनामग्निस्त्रिष्टुप् ।
॥२६॥

·न । अस्पैदमानोऽअचरद्वयोधावूशुक्रदुदुहेपृश्निरूधः ॥ २१ ॥ तेनार्दैिव्य॑सन्भिदंतःसमंगिरसोनवंतगोभिः । शुननरःपरिपदनुपासमाविःस्वरभवजातेऽअग्नौ ॥ ऋते देवीरमृताऽअम॒क्ताऽअर्णोभिरापोमधुमद्भिरग्ने । वाजीनस गैपुप्रस्तुभानःप्रसमित्सवितवेदधन्युः ॥ माकस्ययक्षसमिद्धुरोगामावेशय॑प्रमिनतोमापेः । माभ्रातुरग्नेऽअनृजो ऋणर्मासख्युर्दारिपोर्भुजेम ॥ रक्षाणोऽअग्नेतवरक्षणेभीरारक्षाणःसुमखप्रीणानः । प्रतिप्फुरविरुजवीहोज़हिरक्षो महिचिद्वावृधान' ॥ एभिर्भवसुमनाऽअग्नेऽअरिमान्स्पृशमन्मभिःशूरवाजान् । उतब्रह्माण्यंगिरोजुपस्वसंतेशस्ति वाताजरेत ॥ एताविश्वाविदुपेतुभ्यवेधोनीथान्यग्नेनिण्यावचौसि । निवचनाकवयेकान्यान्यशसिपमुतिभिर्विन ऽउक्थैः ॥ २२ ॥ (४।११४ ) कृणुष्वपाजःप्रसितिनपृथ्वीयाहिराजेवामवॉइभेन । तृप्चीमनुप्रसितिंदूणानोस्ता सिविध्यरक्षसस्तपिष्ठैः ॥ तवभ्रमास आशुयाप्तत्य स्पृशधृपताशो चानः । तपूंष्यग्नेजुह्वापतंगानसदितोविसृज विष्वगुल्काः ॥ प्रतिस्पशोविसृजतूर्णितमोभापायुर्विशोऽअस्याऽअदब्धः । योनौदूरेऽअघशसोयोऽअंत्यग्नेमाकि प्टेव्यथिरादधीत् ॥ उदग्नेतिष्ठप्रत्यातनुप्यन्य मित्राओफ्तात्तिग्महेते । योनोऽअरोतिसमिधानचक्रेनीचाधक्ष्यत सनशुष्क ॥ ऊोभवप्रतिविध्याध्यस्मदाविष्कृणुप्वदैव्यान्यग्ने । अवस्थिरातनुहियातुजूनीजामिमामिप्रमृणीहि (४।११४) कृणुष्वेतिपचदशर्चस्यसूक्तस्यवामदेवोरक्षोहाग्निस्त्रिष्टुप् ।'

·मंडलं ४ ऋक्सं. अनु. १ अ.३.४ ॥२७॥ शत्रून् ॥ २३ ॥ सतेजानातिसुमतियविष्ठ्यऽईब्रह्मणेगातुमैरत् । विश्वान्यस्मसुदिनानिरायोद्युम्नान्योंविदुरौ अभियोत् ॥ सैदनेऽअस्तुसुभगःसुदानुर्यस्त्यानित्येनहविषायऽउक्थैः । पिपतिम्वआयुपिदुरोणेविश्वेदस्मसुदि नासासदिष्टिः ॥ गीमितेसुमतिघोप्युसिंतेवावाजिरतामियंगीः । स्वास्त्यासुरामर्जयेमापेक्षत्राणिधार येरनुघून' ॥ हत्याभूर्याचरेदुपत्मन्दोपावस्तदीदियांसमनुयून् । क्रोळंतस्त्यासुमनसःसपेमाभिद्युम्नातस्थिवांसोज नानां ॥ यस्त्वास्वश्वःसुहिरण्योऽग्न उपयातिवसुमतारथैन । तस्याताभवसितस्यसम्पायस्तै आतिथ्यमांनु पग्जुजोपत् ॥ २४ ॥ महोजामिवंधुतावचौभिस्तन्मापितुर्गोतमादन्धियाय । त्वंनोऽअस्यवर्चसश्चिकिद्धिहोतर्यपि ठसुक्रतोदमूनाः ॥ अस्वमजस्तरणयःसुशेवाऽअतंद्रासोयुकाऽअमिष्ठाः । तेपायवःसध्यचोनिपद्याग्नेतवनःपांत्वम् । र ॥ येपाययोमामतेयंतेऽअग्नुपश्यतोऽअंधंदुरितादरक्षन् । ररक्षतान्त्सुकृतौविश्ववेदादिप्सतऽइद्विपयोनार्हदेभुः ॥ त्वया॑य॒यंसधन्यस्त्योतास्तवप्रीत्यश्यामयाजान् । उभाशंसासूदयसत्यतातेनुष्याकृणुयहयाण ॥ अयातेऽअग्नेस । मिर्धाविधमप्रतिस्तोमैशस्यमानंगृभाय । दहाशसौरक्षसःपाय पस्मान्द्रुहोनिदोमित्रमहोऽभयधात् ॥ २५ ॥ इति । तृतीयाप्टकेचतुर्थोऽध्यायः ॥ ४॥ । ॥२७॥ ॥

·विशाध्यायेवर्गाः २५ सूतानि ११ ऋचः १३५ ॥ त्यागः ॥ विश्वेभ्योदेवेभ्य, संवत्सरादित्येभ्य. ३ सिंधुभ्य. सवित्र. विश्वे- भ्योदेवेभ्य. ६ अग्नय. २ अश्विभ्यामि. ९ मित्राय. ९ ऋभुभ्य. ४ इंद्रमभुभ्य. ३ उपस. ७ इंद्रावरुणाभ्यामि. ३ वृहस्पतय. ३ पूष्णइ. ३ सवित्र. ३ सोमाये. ३ मित्रावरुणाभ्या. ३ अग्नय. अमीवरुणाभ्या. ४ अमय. ३५ रुद्राये. अग्नय, १५ रक्षोभेमय.१५ इतितृतीयेचतुर्थ. ॥ ४ ॥ वैश्वानरायवैश्वानरीयमूर्ध्वजप्वेकादायमिहादौजगतीपंचानुष्टुभोदूतंवोष्टौगायत्रत्वग्नेमृळानेतमद्यपदपांक्त पंचमीमहापदपंक्तिरत्योष्णिचतुर्थीपठ्युपांत्यावासप्तम्या:पंचकौमुख्यौतृतीयःसप्तकोनवकश्चाष्टम्याःपंचकः पादश्चतुष्कःसप्तकस्रैष्टुभचभद्रंपड्यस्त्वांप्रत्यग्निःपंचलिंगोक्तदैवतंत्वेकैप्रत्यग्निरग्निर्होतादशगायत्रमृपिर्वोध दितिद्वाभ्यांसोमकंसाहदेव्यमभ्यवदत्पराभ्यामस्याश्विनावायुरयाचतासत्यासकेंद्रेत्वमहाअसिझ्यामेकपर्दा यंपंथाःसप्तोनासंवादइंद्रादितिवामदेवानां ॥१॥ ॥ हरिःओम् ( ४१११५ ) वैश्वानरायमीहुपैसृजोपाःकथादाशेमाग्नयेवृहद्धाः । अनेनवृहताक्षथेनोपस्तभाय दुपमिन्नरोधः ॥ मानिंदतयऽहमांमद्यैरातिदेवोदोमायस्वधार्वान् । पाायगृत्सौऽअमृतोविचैतावैश्वानरोनृत (४।१५) वैश्वानरायेतिपंचदशर्चस्यसूक्तस्यवामदेवोवैश्वानरोमिस्रिष्टुप् । . ॥

·मंडलं ४ अनु. १ स.३.४ ॥२७॥ गन् ॥ २३ ॥ सतेजानातिसुमतियविष्ठ्यऽईतब्रह्मणेगातुमरेत् । विन्यस्मैसुदिनानिरायोद्युम्नान्यांविदुरौं ऽअभियात् ॥ सैदैग्नेऽअस्तुसुभर्ग:मुदानुर्यस्त्यानित्यैनहविषायऽउक्थैः । पिप्रीपतिस्वऽआयुपिदुरोणेविश्वेदस्मैसुदि नासासदिष्टिः ॥ अ मितेमुमतिघोप्यसितैवावाजिरतामियंगीः । स्वास्त्वासुरथामर्जयेमास्मेक्षत्राणिधार येरनुयून' ॥ हत्याभूर्याचरेदुपत्मन्दोपावस्तीदिवांसमनुघुन् । क्रोळेतस्त्वासुमनसःसपेमाभिद्युम्नातस्थिवांसोज नानां ॥ यस्तास्वश्वःसुहिरण्योऽअंग्नऽउपयातिवसुमतारथैन । तस्य॑त्राताभवसितस्यसम्पायस्तऽआतिथ्यमांनु पग्जुजोपत् ॥ २४ ॥ महोजामिबंधुतावचौभिस्तापितुर्गातमादन्धियाय । वनोऽअस्यवर्चसश्चिकिद्धिहोतर्यवि एसुकतोदमूनाः ॥ अस्वमजस्तरर्णयःसुशेवाऽअतंद्रासोकाऽअभ्रमिष्ठाः । तेपाययःसध्यंचोनिपद्याग्नेतर्वनःपांत्वम् र ॥ येपाययोमामतेयंतेऽअग्नेपश्यतोऽअंधंदुरितादरक्षन् । ररक्षतान्त्सुकृतौविश्ववेदादिप्सतऽइद्विपोनाहेदेभुः ॥ खाद्ययंसधन्य॑स्त्वोतास्तवप्रीत्यश्यामयाान् । उभाशंसूिदयसत्यतातेनुष्टुयारृणुह्ययाण ॥ अयातेऽअग्नेस मिधाविधेमप्रतिस्तोमशुस्यमानंगभाय । दहाशसौरक्षसःपाह्यस्मान्द्रुहोनिदोमित्रमहोऽअवद्यात् ॥ २५ ॥ इति तृतीयाप्टकेचतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥ ॥२७॥ ।

·विंशाध्यायेवर्गाः २५ सूक्तानि ११ ऋचः १३५ ॥ त्यागः ॥ विश्वेभ्योदेवेभ्य. संवत्सरादित्येभ्य. ३ सिंधुभ्य. सवित्र. विश्वे. भ्योदेवेभ्य. ६ अमय. २ अश्विभ्यामि. ९ मित्राय. ९ ऋभुभ्य. ४ इंद्रऋभुभ्य. ३ उपस. ७ इंद्रावरुणाभ्यामि. ३ वृहस्पतय. ३ पूप्णइ. ३ सवित्र. ३ सोमाये. ३ मित्रावरुणाभ्या. ३ अमय. अमीवरुणाभ्या. ४ अमय. ३५ रुद्राये. अमय.१५ रक्षोभेमय. १५ इतितृतीयेचतुर्थः ॥ ४॥ वैश्वानरायवैश्वानरीयमूर्धऊप्वेकादायमिहादौजगतीपंचानुष्टुभोदूतंवोष्टौगायत्रत्वग्नेमृळाग्नेतमद्यपदपांक पंचमीमहापदपंक्तिरंत्योणिक्चतुर्थीपष्ट्युपांत्यावासप्तम्या:पंचकौमुख्यौतृतीयःसप्तकोनवकश्चाष्टम्याःपंचकः पादश्चतुष्कःसप्तकस्त्रैष्टुभश्चभद्रपड्यस्त्वांप्रत्यग्निःपंचलिंगोक्तदैवतंत्वेकैप्रत्यग्निरग्निहॊतादशगायत्रमृपिर्वोध दितियाभ्योसोमकंसाहदेव्यमभ्यवदत्पराभ्यामस्याश्विनावायुरयाचासत्यःसैद्रत्वमहाँअसिन्न्यामेकपा यपंथासप्तोनासंवादइंद्रादितिवामदेवानां ॥१॥ ॥ इरिगोग ( ४।११५ ) वैश्वानरायमीहुपैसजोपाःकथादाशेमाग्नयवृहदाः । अनेनबृहतावक्षथेनोप॑स्तभाय पुगियरोधः ॥ मानिदतय इमांमायरातिदेवोदौमायस्वधावान् पाायगृत्सोऽअमृतोविचैतावैश्वानरोतृत ॥ ॥ F37- (११) भानगगेसिपंपराग्यसूफम्पयामदेवोवैश्वानरोनिग्निष्टुप् ।

·मंडलं ४ ऋक्सं. अनु.१ अ.३.. ॥२८॥ मोयहोऽअग्निः ॥ सामद्विबहमिहितिग्मभृष्टिःसुहनरेतावृषभस्तुविष्मान् । पदनगोरपगूढविविद्वान॒ग्निर्मह्यंप्रेर्दुवो चन्मनीषां* ॥ प्रताऽअग्निर्नभसत्तिग्मजभस्तपिठेनशोचिपायःसुराधाः । प्रयेमिनंतिवरुणस्य॒धाममियामित्रस्यचेत तोभुयाणि ॥ अभ्रातरोनयोर्पणोव्यंतःपतिरिपोनजनयोदुरेवाः । पापासःसंतोऽअनृताऽअसत्याऽदंपदमजनताग भीर+ ॥१॥ दर्मेऽअग्नेकियतेपावकामिनतेगुरुंभारंनमन्म । बृहधायधृपतागंभीरगृहपृ;प्रय॑सासप्तधातु ॥ तमिन्ये वसमनासमानमभिकापुनतीधीतिरश्याः। ससस्युचर्मन्नधिचारुपृश्नेररुपऽआरुपितंजारु ॥ प्रवाच्यं वर्चस:किमऽअस्यगुहाहितमुप॑निणिग्वदंति । यदुनियाणामवारिववन्पातिमियरुपोऽअग्रपदंवेः ॥ इदमुत्यन्म हिमहामनीकयदुनियासर्चतपूर्व्यगौः । कुतस्यपदेऽअधिदीनिंगुहारघुप्यायद्विवेद ॥ अर्धद्युतानःपित्रोःसचा सामनुतगुह्यंचारुपृश्नैः । मातुप्पदेपरमेऽअंतिपद्गोणःशोचिषःमर्यतस्यजिता ॥ २ ॥ ऋतयोचेनम॑सापुच्छमान स्तवाशाजातवेदोयदीदं । त्वमस्यःयसियद्धविश्वदिवियदुद्रवियत्पृथिव्यां' ॥ किंनोऽअस्यद्रविणकद्धरलंविनो वोचोजातवेदश्चिकित्वान् । गुहाध्यनःपरमंयन्नोऽअस्यरेकुंपदंननिदानाऽअर्गन्म ॥ कामर्यादावयुनाफद्धवाममच्छो गमेमघोनवाज । कदानौदेवीरमृर्तस्यपनी सूरोवर्णनततनन्नुपासः ॥ अनिरेणवर्चसाफलवनमृतीत्यैनकृधुनातृपा सः । अधातेऽग्नेिफिमिहादत्यनायुधामऽआसतासचंतां ॥ अस्यश्रियेसमिधानस्यवृष्णोयसोरनीकंदमऽआरुरोच । 1511 ·मंडलं ४ अनु.१ ॥२॥ नमुसंतजामिनाममायोः ॥ ५ ॥ (१७) अयमिहमयमोधायिधाभिाँतायजिष्ठोऽअध्वरेप्पीन्यः । यम मैगनोभुगेगेविकनिपुनिवशिपिग ॥ अप्नेदार्तऽआनुपरभुद्देयम्यपतनं । अधाहित्याजगृचिरेमी गोविचीत । कुनानिनितमपश्यतोद्यामिगस्तृभिः । विश्वपामभराणाहस्कृर्ताग्दमैदमे ॥ आशंदूतंयियस्वतो विभागणीरभि । आजभ्रुः केतुमाययोभृगंगणंगिविंग ॥ तमींहोतारमानुपकिकित्यांनिपंदिरे । रायक शीनियजिष्ठमधामभिः ॥ ६ ॥ तंगवतीपुमातृपुवन आपीतमधितं । चित्रंमतंगुहाहितमुवेर्दकूचिदुधिन । मुगस्ययद्विगुंतामस्मिनृतस्यधामणर्यंतदे॒वाः । महाँऽअग्निर्नर्ममागतहन्योवेरध्यरायममिट्टताया ॥ येरध्यर संदूत्यानिविदानुभेऽअंतारोदमीमनिहित्यान् । दूतऽईयमेदियऽउराणोविदुष्टरोदियऽआरोधनानि ॥ कृष्णंतऽ एमरुसंतःपुरोभाचरिष्यनिर्यपामिदेकै । यदप्रयीतादर्धतेहगर्भमुश्चिजातोभयमीदूतः ॥ मद्योजातस्यदर शानुमोजोगदस्यातोऽअनुवातिगोचिः । गुणक्तितिग्मामैतसे'जिहांस्थिराचिदनादयतैविभः ॥ तृएयदन्नातृषु जामतृपंदूतहणुतेयहोऽग्निः । वातस्यमेळिंचतेनिजूनाशुंनोजयतेहिन्येऽभवी ॥ ७ ॥ (४।१।८) दूतं (०१७) अयमिहतोकादाम्पसूकम्पबामदेवोमिनिटुम्मायाजगतीद्वितीयाया:पंचानुष्टुभः । (४।१।८) दूर्तयइत्यष्टचम्पमूक्त म्परामदेवोरेयानरोमिर्गायत्री। ॥२१॥ ।

·चौविश्ववेदसंहव्यवाहुंममर्त्य । यजिष्ठजसेगिरा' सहिवेद्वावसुधितिमहाँऽआरोधनंदिवः । सदे॒वाँऽएहर्वक्षति । सर्वदद्वेव आनमदे॒वाँऽतायतेदमे । दातम्रियाणिचिद्वसु ॥ सहोतासेदूत्यचिकित्वाँऽअंतरीयते । विद्वाँऽआरो धनंदियः ॥ तेस्यामयेऽअग्नयेंददाशुहव्यातिभिः । यऽईपुप्यतऽइंधुते ॥ तेरायतिसुवीर्यःससवांसोविण्विरे । येऽअग्नादधिरेदुवः ।। अस्मेरायोदिवेदिवसंचरंतुपुरुस्पृहः । अस्मेवाजासऽईरतां ॥ सविर्घश्चर्पणीनांशवसामानुपा णां । अतिक्षिप्रेयविध्यति ॥ ८ ॥ (४।१।९ ) अग्नेमृळमहाँऽसियऽईमादेवयुंजन । हुयेथवहिरासदै ॥ समानु पीपुदूळभौविधुवावीरमर्त्यः । दूतोविश्वैपांभुवत् ॥ ससद्मपरिणीयतेहोतामंद्रोदिविष्टिषु । उतपोतानिपीदति ॥ उतनाऽअग्निरध्वरऽतोगृहपतिर्दमे । उतब्रह्मानिपीदति ॥ वेपियध्वरीयतामुपवक्ताजनानां । हुव्याचमानुपाणां॥ येपीदस्यदूत्ययस्य॒जुजोपोऽअध्वरं । हुव्यंमतस्य॒वो वे ॥ अस्माकैजोप्यध्वरमस्माकय॒ज्ञमगिरः । अस्माकैश णुधीहवै ॥ परितेदूळभोरथोस्माँऽअश्नोतुविश्वतः । येनरक्षसिदाशुषः ॥९॥ (४।१।१०) अग्नेतमद्यानस्तो । मेगानभइदिस्पृशै । ध्यातिऽओहैः ॥ अधाग्नेिको द्रस्यदक्षस्यसाधोः । रथीतस्यवृहतोवभूध ॥ भारतिय उदिणी (४२११५.) भोगलेल्यष्टम्यसूक्तस्यवामदेवोग्निर्गायत्री। (४।१।१० ) अग्नेतमद्येत्यष्टर्चस्यसूक्तस्यवामदेवोग्निःपदपंक्तिःपंचमीमहा ·अनु. २ क्सं. थ.३२." ॥३०॥ एभिनोऽअर्भवनिोऽअर्यास्त्र पूर्णज्योतिः । अग्नेविश्वेभिःसुमनाऽअनीकैः ॥ आभिप्टैऽयगीर्भिर्गुणंतोग्नेदा { मंडलं४ शेम । प्रतेंदिवोनस्तनयंतिशुष्माः ॥ तयस्वादिष्ठाग्नेसंदृष्टिरिदाचिदहऽदाचिदक्तोः । थियेरुक्मोनरोचतऽउ पाके' ॥ घृतंनपूर्ततनूररेपाःशुचिहिरण्यं । तत्तैरुक्मोनरॊचतस्वधावः ॥ कृतंचिद्धिप्मासनैमिद्धेपो ऽहनोपम तात् । इत्थायज॑मानादृतावः ॥ शिवानःसख्यासंतुभ्रात्राग्नेदेवे युष्मे । सानोनाभिःसदनैसस्मिन्नूधन् ॥ १० ॥ ( ४।२।१ ) भदंतेऽअग्नेमहसिन्ननीकमुपाकऽआरोचतेसूर्यस्य । रुशदृशेर्ददृशेनयाचिदक्षितंदृशऽआरूपेऽ अन्न ॥ विर्षाह्यग्नेगृणतेमनीपाखंवेपसातुविजातस्तानः । विश्वेभिर्यद्वावनःशुक्रवैस्तन्नौरास्वसुमहोभूरिमन्म ॥ त्वदने काव्यात्यन्मनीपास्त्वदुक्थाजायंतेराध्या॑नि । त्वदेतिद्रर्पिणवीरपैशाऽइत्यार्धियेदाशुप्रेमाय ॥ त्वद्वाजीवो जंभुरोविहांयाऽअभिष्टिकृर्जायतेसत्यशुप्मः । त्वपिर्दैवजूतोमयोभुस्त्वदाशुजूजुवाँऽअंग्नेऽअर्वा ॥ त्यामग्नेप्रथमंदै यंतौदेवमीऽअमृतमंद्रजिहं । द्वेषोयुतमार्विवासंतिधीभिर्दमूनसंगृहप॑तिममूरं ॥ आरेऽअस्मदमतिमारेऽअहंऽआ रेविश्वौदुर्मत्तियन्निपासि । दोषाशिवःसंहसःसूनोऽअग्नेयंदेवऽआचित्सर्चसेस्वस्ति ॥ ११ ॥ (२२) यस्त्या ॥३०॥ ,' मनाइनर्धतेयत निस्तेऽअन्नंकृणवत्सस्मिन्नन् । ससुद्युम्नैरभ्य॑स्तुमसक्षत्तवक्रत्याजातवेदश्चिकित्वान् ॥ इध्मंय (४।२।१ ) भद्रंतइतिपळर्चस्वसूक्तस्सवामदेवोमिस्त्रिष्टुप् । (४।२।२) यस्त्वाममइतिषळर्चस्वसूक्तस्यवामदेवोमिनिष्टुप् ।

·रोगमरच्छन्नमाणोमोऽअनीफुगारांपर्यन। राधानाप्रतिदोषामुपारांपुष्यसिंचालमित्रान् ।मिरीशेा । ताक्षभिर्यस्यापिर्यापपरगरायः । दधातिरदाविधतेवियानुपशात्यायस्वधावान् ॥ यचित्रितपुरुषवार्य विििसभिधमाफभिदागः । पीप्य गाँऽअदितेरनागान्थ्येनौसिशिवथोविष्यगमे ॥ महश्चिदाऽएनसोऽr भीर्यादेवानागुतगत्यांनां । मातेराराय:समिद्रिपामयच्छोरोफायतनयायशंयोः ॥ याहुत्यसयोगीय गि गदिपिताम पायजमाः । एपोप्य मन्पताव्यात्मतार्यप्रतरंनुऽआयुः ॥ १२ ॥ (४।२१३ ) प्रत्यनिरुपसा गर्मगल्यहिभातीनांगुमनारमधेय । यातमधिनासुकृतोपुरोणमुत्सूर्योज्योतिपादेयऽति ॥ _भासवितादेवो श्रेष्टुरादपिध्या विमोगरायो । अप्रतंपरणोयंतिमित्रोयत्सूर्यदिव्यारोहयति ॥ यसीमण्यन्तर्मसेविगे वक्षे माऽयस्तोडगध । संयारितागायतीस्पर्शविश्वस्युजर्गतोयाति ॥ यहिछेभिविन्यासितंतुमयच्ययनसितं देवयस्म । दबिध्यतोमयासूर्यस्यगर्गपागापुरतमोऽअप्स्वत: गायतोऽगनियाथायन्यानोपयतेन । फायातिस्पयाकोदेवदिवास्कंगासप्तम्यातिनाफै ॥ १३ ॥ (१२।४) प्रत्यनिरुपसोजातयेदाऽख्य योरोष (४।२।३) प्रसपिरिधिम्यसूपणापामयेयोनिग्निम् । (१।२।४) प्रापिकपराषिपंपारणम्पयागदेयोमिनिमुः (गगयोः सूक्तयो:फेरिणामार्गलिकोपदेयतामा भाषासूगोभागानासिराणामरिया:सपिरापगणगियापम्या:सूर्यः अपरफेकण-

·सं.
मंडलं४
अ.३..
अनु.२
॥३१॥
3
मानामहोभिः । आनासत्योरुगायारथेnमय॒ज्ञमुप॑नोयातमच्छ ॥ अर्धकेतुसवितादेवोऽअश्रेज्योतिर्विश्वस्मैभुवनाय
कृष्णन् । आमाद्यावापृथिवीऽअंतरिक्षुविसूर्योरश्मिभिश्चेकितानः ॥ आवहत्यरुणीज्योतिपान्महीचित्रारश्मिभि
श्चेकिताना । प्रोधयंतीसुनितार्यदेव्युपाऽईयतेसुयुज़ारथैन ॥ आवांबहिष्ठाऽहतेवहंतुरथाऽअन्यासऽउपसोयु
प्टो । मेहियामधुपेयायसोमाऽअस्मिन्यज्ञेपणामादयेथां ॥ अनायतो० ॥ १४ ॥ (४।२।५ ) अग्निहोतानोऽअ
घरेवाजीसन्परिणीयते । देवोढेवेयुज्ञियः ॥ परित्रिविष्यध्वरंयात्य॒ग्नीरीरिव । आदेवेषुप्रयोदधत् ॥ परिवाजेप
तिःकविरग्नि व्यान्यक्रमीत् । दधद्रलानिदाशुपै ॥ अयंयःमुंजयेपुरोदेववातेसमध्यते । धुमॉऽअमित्रदं नः ॥
अस्ययावीरऽईवतोग्नेरीगीतमयः । तिग्मजंभस्यमीहुर्पः॥१५॥तमतनानसिमरुपनदियःशिशु । मर्मुज्यतैदिवेदि
ये ॥ नोधद्यन्माहरिभ्याकुमारःमाहदेव्यः । अच्छानहूतऽउदरं ॥ उतत्याय॑जताहरीकुमारासहिव्यात् । प्रयता
सुद्यऽआईदे ॥ एपोंदवावश्विनाकुमार साहदेव्यः । दीर्घायुंरस्तुसोमकः ॥ तंयुक्दैवावश्विनाकुमारसाहदेव्यं ।
दीर्घायुपंकृणोतन ॥ १६ ॥ (१२।६) आसत्योर्यातुमघाँऽनजीपीद्रवत्वस्यहरयऽउपनः । तस्माऽइदंधःसुपुमा
अग्यश्विनःसूर्यउपाअध्युपस.सूर्यइत्येवं ज्ञेयाः)। (४।२।५) अग्निहोतेतिदशर्चस्यसूक्तस्यवामदेवोग्निःसप्तम्यष्टम्योःसोमाअंत्ययोरश्विनौगा-
यत्री । (४।२।६) आसत्योयात्रित्येकविंशत्यूचस्यसूकस्यवामदेवइंद्रस्त्रिष्टुप् ।
॥३१॥

·मुदामिहाभिपित्वंकरतेगृणानः ॥ अवस्यशूराध्यनीनांतस्मिन्नोऽअद्यसर्वनेमदध्यै । शंसात्युक्थमुशर्नेववेधाश्चिकि तुपेऽअसुर्यायमन्म ॥ कविर्ननिण्यंविदानिसाधन्वृषायत्सेकेविपिपानोऽअचीत् । दिवऽइत्थाजीजनत्सप्तकारून हाचिच्चक्रुर्वयुागणंतः ॥ स्वयद्वेर्दिसुदृशीकमकर्महिज्योतीरुरुचुर्यद्धवस्तौः । अंधातमासिदुर्धिताविचक्षेनृभ्यश्च कारनृतमोऽअभिष्टौ ॥ यवक्षऽइंद्रोऽअमितमृजीप्युभेऽआपतौरोदसीमहित्वा । अतंश्चिदस्यमहिमाविरैच्यभियो विश्वाभुवनावभूव ॥ १७ ॥ विश्वानिशक्रोनर्याणिविद्वानपोरिरेचसखिभिर्निकामैः । अश्मानंचिद्येविभिदुर्वचोभि गंगोमतमुशिजोवियत्रुः ॥ अपोत्रंबग्रियांसंपरोहन्यावत्तेवज्रपृथिवीसचेताः । प्राणीसिसमुद्रियाण्यैनो पतिर्भव न्छयमाशूरभृष्णो । अपोयदद्रिपुरुहूतदर्दरावि वत्सरापूर्यते । सोनेतावाजमादर्पिभूरिंगोत्रारुजन्नंगिरोभिए शाना ॥ अच्छाकविनृमणोगाऽअभिष्टौस्वर्पातामघवन्नार्धमानं । ऊतिभिस्तमिपणोद्युम्नहूतौनिमायावानब्रह्मादस्यु रस ॥ आदस्युनामर्नसायाह्यस्तंभुक्त्तकुत्सःसख्येनिकामः । स्वेयोनौनिपदतसरूपाविवाचिकित्सदृतचिद्धनारी ॥ १८॥ यासिफुत्सैनसरथमवस्युस्तोदोवातस्यहोरीशानः । क्रुज्रावाजंनगध्ययुषूपन्कृविर्यदहुन्पायर्यायभूपात् ।। पुरायशुष्णमशुपंनिवहीं अपित्वेऽआकुर्ययंसहस्रा । सद्योदस्यून्प्रम॒णकुत्स्येन॒प्रसूरीश्चक्रवृहताभीकै ॥ त्वंपिघुमृ गर्यशशुपांसमुजिनेवैदथिनायरधीः । पंचाशत्कृष्णानिवपःसहस्रात्कनपुरोजरिमाविदर्दः ॥ सूरऽउपाकेतन्यद AN - ·N ऋक्सं. म.अ.. ॥३२॥ धानोवियत्तेचेत्य॒मृतस्य॒वः । मृगोनहुस्तीतविपीमुपाणःसिंहोनभीमऽआयुधानिविर्धत् ॥ इंदूंकाविसूयंतोऽअग्म । मंडलं ४ न्स्वमींद्वेनसर्वनेचकानाः । श्रवस्यवःशशमानासंऽउक्थैरोकोनरण्यासुद्दशीवपुष्टिः ॥ १९ ॥ तमिगुइंद्रसुहवहुवे अनु.२ मयस्ताचकारनर्यापुरूणि । योमावतेजरित्रेगध्यचिन्मखुवाजंभरतिस्साहराधाः ॥ तिग्मायदंत निःपातिकस्मि चिच्छूरमुहुकेजनानां। घोरायदयसमृतिर्भवात्यर्धस्मानतन्यौवोधिगोपाः ॥भुवौवितावामदेवस्यधीनांभुवःसांव कोपार्जसाती । त्यामनुप्रमतिमार्जगन्मोरुशंसोजरित्रेविश्वधस्याः ॥ एभिभिरिंद्रत्वायुभिष्ट्वासपर्वभिर्मपन्विश्व॑s आजी । घावोनयुम्नैरभिसंतोऽअर्यक्षपोमदेमशरदश्चपूर्वी: ॥ एवेदिंद्रायवृषभायवृष्णब्रह्माकर्मभृगोनर) । नू चिद्यानःसुख्यायियोपदसन्नऽग्रोवितातनूपाः ॥ नूष्टुतऽईनूणानऽइपंजरित्रेनद्योइनपीपेः । अारितेहरि योब्रानयंधियास्यमियःसदासाः ॥२०॥ (४।२७ ) त्यमुहाँऽईद्वतुभ्यदुक्षाऽअनुक्षत्रमहामन्यतद्यौः । त्वं कुत्रंशसाजघन्वान्त्सृजःसि रहिनाजप्रसानान्' ॥ तवत्विपोजनिमन्नेजतद्यौरेजभूमिर्भियसास्वस्यमन्योः। ऋषायं तसुध पर्वतासऽआर्दुधन्यानिसरयतऽआपः ॥ भिनद्दिरिंशसावनमिष्णाविष्कृण्यानःसंहसानऽओजः । यी दृवणमंदसानःसन्नापोजर्वसाहुतप्णीः॥ सुवीरस्तेजनतामन्यतद्यौरिद्रस्यकर्तास्वपस्तमोभूत्। यऽईजजा स्वयं ॥३२॥ (४१२२७) त्वमहानिरीकविंशत्यूचस्पसूतस्यवामदेवइंद्रनिष्टुपअसिायामित्येकपदापिराद ।

·सुवज्रमनपच्युतंसदसोनभूम ॥ यऽएकऽइच्यावयतिप्रभूमाराजाकृष्टीनापुरुहुतऽइंद्रः । सत्यमेन॒मनुविश्वमदंतिरा तिदेवस्यगृणुतोमघोनः ॥ २१ ॥ सत्रासोमाऽअभवन्नस्यविश्वसत्रामदासोबृहतोमर्दिष्ठाः । सत्राभोवसुपतिर्वसूनां दवे विश्वाऽअधियाऽइंद्रकृष्टी: ॥ त्वमर्धप्रथमंजाय॑मानोमेविश्वाऽअधियाऽइंद्रकृष्टीः । त्वंप्रति वर्तऽआशयानम हिंपणमघवन्विवृश्चः॥ सत्राहणंदाधुपितु मिट्टैमहामपारंवृषभंसुवन। हतायोऽत्रंसनितोतवाजंदातामघानिमघवा ।। सुराधाः ॥ अयंवृतश्चातयतेसमीचीर्यऽआजिएमघाशृण्व एकः। अयंवा भरतियंसनोत्युस्यप्रियासःसख्येस्याम ॥ अयंशृण्वेऽअधजयन्नुतघ्नन्नयमुतप्रकृणुतेयुधागाः । यदासत्यकृणुतेमन्युमिंद्रोविश्वद्दलुभयतऽएजंदस्मात् ॥ २२ ॥ समिंद्रोगाऽअजयत्संहिरण्यासमश्वियामघवायोहपूर्वीः । एभिभितमोऽअस्यशाकैरायोविभुक्तासभरश्चवस्वः॥कि यस्विदिवोऽअध्यतिमातुःकियंत्पितुजनितुर्योजान । योऽअस्य॒शुष्मैमुहुकैरियर्तिवातोनजूतःस्तनय॑द्भित्रैः॥क्षि यंतत्वमक्षियंतकृणोतीतिरेणुंमघासमोह । विभंजनुरशनिमॉऽइव॒द्यौरुतस्तोतारैमघवावसौधात् ॥ अयंचक्रमिप गुत्सूर्यस्यन्येतशरीरमत्सरमाणं । आकृष्णऽईजुहुराणोजिघतित्वचोवुभेरजसोऽअस्ययोनौ ॥ असिन्यायजमानोन होता ॥ २३ ॥ गुव्यंतऽइंद्रसुख्यायविनाऽअन्वायतोवृपणंवाजयतः । जनीयंतौजनिदामक्षितोतिमाच्यावयामोव तेनकोशै ॥ वातानोयोधिदईशान आपिरभिख्यातामंडितासोम्यानौ । सापितापतृतमःपितॄणांकतेमुलोकमुश

·ऋक्सं.
मंडलं ४
म.३.५
अनु.
२
॥३३॥
तेवयोधाः ॥ ससीयतामवितावाधिसौगृणानऽइंद्रस्तुयतेवयोधाः । वयंह्यातेचक्रमासपाधऽआभिःशमीभिर्मयै
तऽइंद्र ॥ स्तुतऽइंद्रोमघवायवुत्राभूरीण्येकोऽअमृतीनिहति। अस्यमियोर्जरितायस्यशर्मन्नकिर्दैवावारयतेनमः॥
एवान इंद्रौमाविरप्शीकरत्सत्याचपणीधृदैन । त्वंराजिनुपौधेह्यस्मेऽअधिश्रोमाहिन्यजरित्रे' ॥ नूष्टुतs
इंद्र० ॥ २४ ॥ (रा८) अयंपंथाऽअनुवित्तःपुराणोयतौदेवाऽदायंतविधे। अंश्चिदार्जनिपीष्टप्रवृद्धोमामा
तर्रममुयापतयेकः ॥ नाहमतोनिरैयादुर्गहुँतत्तिरश्चापाान्निर्गमाणि । बहुर्निमेऽअकृताकांनियुध्यत्वेनुसंत्दैन
पृच्छ । परायतीमातरमन्चष्टननानुगान्यनुनूगमानि । त्वष्टंर्गृहेऽअपिवत्सोममिद्रःशतधन्यचम्वोःसुतस्य॑ ॥ किंस
ऽऋधकृणवयंसहस्रमासोजभारशरर्दश्चपूर्वीः । नहीन्व॑स्यप्रतिमानमस्त्यंतर्जातेपूतयेजनित्वाः ॥ अवद्यमिवमन्यमा
नागुहाकरिद्रमातापीर्यणान्य॒ष्टं । अथोद॑स्थात्स्वयमत्तवानऽआरोदसीऽअपृणाज्जार्यमानः॥ २५ ॥ एताऽअर्पत्यल
लाभवती तावरीरिवसंकोशमानाः । एताविपच्छकिमिदंर्भनतिकमापोऽअपिरिधिरुजति ॥ किमुग्विदस्मैनि
विदोभ तेंद्रस्यावादिधिपंतऽआपः । ममतान्पुत्रोमहुतावधेनयुबंजघन्वाँऽसृजद्विसिंधून ॥ मम॑चनत्यायुवतिः
(४।२।८) अयपंथाइतित्रयोदशस्यसूक्तस्यवामदेवऋपिःआद्यायाइंद्रमपि नहीन्वस्वेत्यादिसार्धतिसृणामदितिर्मपिकाआद्यरयावामदे
वोदेवता नामतइत्यादिपंचाधर्चानामत्यानांपण्णामृचांचेंद्रोदेवतानहीन्वस्येतिमार्धतिमृणांवामदेवोदेवतात्रिष्टुप् ।
॥३२॥

·परामुममधनत्याकुपोजगारं । मर्मचिदापःशिर्णवेममृधुर्मर्मचिदिद्वःसहुसोदतिष्ठत् ॥ मम॑चनतैमघयन्व्यसोनि विविधाँऽअपहजपान । अधानिविद्धऽउत्तरोबभूवान्चिरोदासस्य॒संर्पिणग्यधेन ॥ गृष्टिःसंसूयस्थविरतवागार्मना प्यंगभंतुम्रमिंद्र । अरीलंवत्संचरायमातास्वयंगातुंतवऽइच्छमानं ॥ उतमातामहिपमन्वयेनमीत्वा॑जहतिपुत्रदे वाः । अर्थानवीढ़त्रमिंद्रोहनिष्यन्सविष्णोवितरविक्रमस्व ॥ कस्तैमातरंविधामचक्रच्छ्युंकस्त्वामजिघांसच्चर तं । कस्तैदे॒वोऽअधिमाडौँकऽआसीद्यत्माक्षिणाःपितरपाद्गृह्यं ॥ अवांशुनऽआंत्राणिपेचेनदेवे'विविदेमर्दितारै । अपश्यंज़ायाममहीयमानामामेश्येनोमध्वाजभार ॥ २६ ॥ इतितृतीयाप्टकेपंचमोऽध्यायः ॥५॥ एफपिशाध्यायेवर्गाः २६ सूक्तानि १४ ऋच. १४८॥ त्याग ॥ वैश्वानरायामय. १५ अमय. ५९ सवितृवरुणमित्रेभ्य० सूर्या- गे. ३ गायश्विभ्य. सूर्याये. उपस. अध्युपोभ्य. सूर्याये. अमय. ६ सोमकाये. २ अश्विभ्या. २ इंद्राये. ४२ वामदेवाये. इंद्राये. २ इंश्यामदेगाभ्या. यागदेवाये. ३ इंद्राये. ६ ॥ इतितृतीयेपचमः ॥५॥ पयेफादशानभायातुयनाकथोपांत्यस्तिस्रऋतुदेव्योवाकासुष्टुतिरुपांत्यानुष्टुप्कोअद्याप्टावहंमनुःसप्ताद्याभिस्ति रागिरिमभिरिगानमृपिस्तुष्टायेंद्रोवात्मानपरानवाष्टीवाश्येनस्तुतिर्गर्भेनुपंचात्याशकरीत्यायुजेंद्रासोमवानः ।

·मंडलं४ ऋक्सं. ॥ ॥ म.३.६ अनु.२ ॥३४॥ स्तुतौनकिश्चतुर्विंशतिदिवश्चित्तृचउपस्यश्चगायत्रैह्यष्टम्यंत्येअनुष्टुभौकयापंचोनाभीपुपादनिचूदातूनश्चतुर्विश तिरत्याभ्यामैंद्राश्वौस्तुतौ ॥१॥ ॥ हरिःओम् ॥ (४।२।९) एवात्वामिद्रयज्रिन्नविश्वेदेवासःसुहासऽऊमाः। महामुभेरोदसीयुद्धमृप्रनिरे कमिट्टैणतेवृत्रहत्यै ॥ अर्यासृजंतजियोनदेवाभुवःसम्राळिंद्रसत्ययौनिः । अहुन्नहिंपरिशोनमर्ण:प्रवर्तनीररदोयि श्वनाः ॥ अतृष्णुवंतविर्यतमनुध्यमबुध्यमानंसुषुपाणमिंद्र । सप्तप्रतिमवर्तऽआशानुमहिंवन्नणविरिणाऽअपूर्व न* ॥ अक्षौदयच्छसाक्षामभंवार्णवातस्तविपीभिरिंद्रः । दृढ़ान्यौनादुशमानऽओजो/भिनत्ककुभःपर्वतानां ॥ अभिप्रदद्रुर्जनयोनगर्भरथाऽइप्रययुःसाकमद्रयः । अतर्पयोविसृतऽजनऽऊन्त्विंयुताँऽअरिणाऽइंसिंधून ॥१॥ त्वंमुहीमवनिविश्वधैनातुतियेवाक्षरतीं। अर्रमयोनमसैज़दणैःसुतरणाँऽअकृणोरिदुसिंधून ॥ प्रायोनभन्यो नवकध्वनाऽअपिन्यावतीनीतज्ञाः । धन्यान्यनाऽअपृणक्तृपाणाँऽअधोगिंद्रःस्तो दसुंपलीः ॥ पूर्वीरुपसंःश रर्दश्चगूर्तायुजपन्याँऽअराजद्विसिंधून् । परिष्ठिताऽअतृणधानाःसीराऽइंदुःस्रतिवेपृथिव्या' ॥ बीभिःपुत्र मोऽअदानंनिवेशनाद्धरिवऽआजभर्थ । व्यं धोऽअख्युदहिमाददानोनिर्भूदुखच्छित्समरंतपर्व ॥ प्रतेपूर्वाणिकर (४।२९) एवात्वामित्येकादशस्यसूक्तस्यवामदेवइंद्रनिष्टुप् । ॥३४॥ HARTA ·णानिविप्राविद्वाँऽआहविदुधेकरांसि । यायथावृष्ण्यांनिस्वगूर्तापासिराजन्न विवेपीः ॥ नूषुतऽइंद्र० ॥ २॥ । ( ४।२।१० ) आनऽइंद्रौदूरादानऽआसार्दभिष्टिकृदवसेयासदुनः । ओजिष्ठेभिर्नृपतिर्वनवाहुःसंगेसमत्सुतुर्वणिः पृतन्यून' ॥ आनुऽइंद्रोहरिभित्विार्वाचीनोवसेराधसेच । तिष्ठातिवज्रीमघांविरप्शीमयज्ञमनोवाजसातौ ॥ इमयमंत्वमस्माकमिंद्रपुरोदधत्सनिष्यसिकतुनः । श्वघ्नीवनिन्सनयेधनानात्वावयमर्यऽआजिंजयेम ॥ उशन्नुपु सुमनाऽउपाकेसोमस्यनुसुप्तस्यस्वधावः । पाऽईप्रतिभृतस्य॒मध्वःसमंधसाममदःपृष्ठ्यैन ॥ वियोररप्शऽऋषिभि नेवेभिर्वृक्षोनपक्वःसृण्योनजेता । मर्योनयोपामुभिमन्यमानोच्छाविवक्मिपुरुहूतमिंद्र ॥ ३ ॥ गिरिर्नयःस्वतवॉऽ प्वऽइंद्रःसनादेवसहसेजातऽजयः । आदर्तावब्रुस्थविरंनभीमजदेवकोशंवसुनान्य॒ष्टं ॥ नयस्यैवर्ताजनुपान्वस्तिन राधसऽआमरीतामुघस्य । उद्वाघूपाणस्तविपीवऽउग्रास्मभ्यदद्धिपुरुहूतरायः ॥ ईरायःक्षयस्यचर्षणीनामुतजम पवर्तासिगोना । शिक्षानर समिधेपुप्रहायान्वस्वौराशिम॑भिनेतासभूरि ॥ कयातच्छृण्वेशच्याशचिष्ठोययाकृणोतिमु हुकाचिदृप्वः। पुरुदाशुषेविचयिष्ठोऽअंहोदधाति॒िद्रविणंजरित्रे ॥ मानौमधीराभराद्धितन्न प्रदाशुपेदातवेभूरिय ते । नव्येदेष्णेशस्तेऽअस्मिन्तऽक्थेप्रवाममिंद्रस्तुवंतः ॥ नूष्टुतऽइंद्रु०॥ ४ ॥ ( ४।२।११) आयात्विद्रोच ( 121901 आनटइत्येकादशर्चस्यसक्तस्यवामदेवइंद्रस्त्रिष्टुप् । (४।२।११) आयात्विंद्रइत्येकादशर्चस्वसूक्तस्यवामदेवइंद्रबिष्टुप् ।

·मंडलं ४ अनु.३ अ.३.६ ॥३५॥ ऋक्सं. सऽउपनऽहस्तुतःसं मादस्तुशूरः । वायुधानस्तविपीर्यस्यपूर्वीचोर्नक्षत्रमुभिभूतिपुयात् ॥ तस्वेदिहस्तवथवृष्ण्या नितुविद्युम्नस्यतुविरार्धसोनून । यस्य॒क्रतुर्विोनसघादसाहान्तरुत्रोऽअभ्यस्तिकृष्टीः ॥ आयात्विद्रोदिया पृथिव्यामधुसमुद्रादुतनापुरीपात् । स्वर्णरादवसेनोमरुत्यान्परावतौयासदनादृतस्य ॥ स्थूरस्परायो…हुतोयऽईशेत मुष्टयामयिदपि । योवायुनाजयतिगोमतीपुप्रधृणुयानयतबस्योऽअर्छ ॥ उपयोनमोनमसिस्तभायन्नियंतिया चैजनयन्यजध्यै । मजसानापुरुवारऽउक्थैरेंद्रैकृण्वीतसर्दनेपुहोता ॥ ५॥ धिपायदिधिपण्यंतःसरण्यान्त्सदैतोड अदिमौशिजस्पगोहै। आदुरोपाःपास्त्यस्यहोतायोनौमहान्रसंचरणेपुयहिः॥ सूत्रायीभाषरस्यवृष्णःसिर्पक्तिशुष्मः स्तुवतेभराय । गुहायीमाशिजस्यगोहेप्रयद्धियेप्रायसेमाय ॥ वियद्वरीसिपर्वतस्यवृण्वपयोभिर्जिन्वेऽअपांजवी सि । विदद्गौरस्य॑गयस्यगोहेयदीवार्जायसुध्यो वहति ॥ भद्रातेहस्तासुकृतोतपाणीमयंतारास्तुवतेराधऽइंद्र । का तेनिपत्तिःकिमुनोममत्सिफिनोदुहर्पसेदातवाऽ ॥ एवावस्वऽइंद्रसत्यःसम्राटुंतावु–परिवःपूरवैकः । पुरुष्टुतक त्वनिःशग्धिरायोभक्षीयतेसोदैव्यस्य ॥ नूष्टुतऽई० ॥ ६ ॥ (४।३।१ ) यन्नऽइंद्रोजुजुपेयञ्चवष्टितन्नोमुहान्कर तिशुष्म्याचित् । मामस्तोममघवासोममुक्थायोऽअश्मा शवसाविभ्रदेति ॥ पापंचितुरश्रिमस्यन्नुग्रोवाहुभ्यांनृ (४१३१) यन्नइंद्रइत्येकादशर्चस्यसतम्यवामदेवइंद्रखिष्टप । ॥२५॥ -- ·तमःशचीवान् । श्रियेपरुष्णीमुपाणऽऊर्णीयस्याःपाणिसख्यायविन्ये' ॥ योदेवोदेवतमोजायमानोमहोवाभि महद्भिश्वशुष्मैः । दोनोवनवाबोरुतिंद्याममनरेजयत्प्रभूम ॥ विश्वारोधांसिप्रवर्तश्चपूर्वीद्योष्विाजनिमःजत क्षाः। आमातराभरतिशुष्म्यागोवत्परिज्मन्नोनुवंतवाताः ॥ तातूंतऽइंद्रमहतोमहानिविश्वेप्वित्सर्वनेपुवाया। यच्छूरधृष्णोधृपतादधृष्वानहिंवत्रैणशयसाविवेपीः ॥७॥ तातूतेसत्यातुविनम्णविश्वामधेनवःसिस्रतेवृष्णऽऊभः अर्धाहत्वद्रूपमणोभियानाःप्रसिधोजवसाचक्रमंत ॥ अनाहतेहरिवस्ताऽदेवीरवौभिरिंद्रस्तवंतस्वसारः । यत्सीम नुप्रमुचोवद्वधानादीर्घामनुप्रसितिस्पंदयध्यै ॥ पिपीळेऽअंशुर्मद्योनसिंधुरात्वाशीशशमानस्यशक्तिः । अस्मयक्शुशु चानस्ययम्याऽआशुनरश्मितुव्योजसंगोः ॥ अस्मेवर्षिष्ठाकृणुहिज्येष्ठानृम्णानिस॒त्रासहुरेसहोसि । अस्मभ्यवृत्रासुह नानिरंधिजहिवर्धर्वनुपोमय॑स्य ।। अस्माकुमित्सुघृणुहित्वमिद्रास्मभ्यचित्राँऽउपमाहिवाजान् । अस्मभ्यविश्वाऽइप णःपुरंधीरस्माकंसुम॑घवन्बोधिगोदा: ॥ नूष्टुतऽईद्रु०॥ ८॥ (१३२ ) कथामहामवृधत्कस्यहोर्तुर्यज्ञं पाणोऽअ भिसोमुमूर्धः । पिवनुशानोजुपर्माणोऽअंधौववक्षऽऋष्वःशुचतेधाय ॥ कोऽअस्यवीरःसंधुमादमापसानंशसुमृति- भिःकोऽअस्य । कस्यचित्रंचिकितेकदूतीवृधे वच्छशमानस्य॒यज्योः ॥ कुधाशृणोतियानमिद्रःकथाशृण्वन्नसा (.४।३।२) कथामहामित्येकादशर्चस्यसूक्तस्यवामदेवइंद्रखिष्ण गानांतिमानतदेवतावा)।

·मंडलं४
ऋक्सं.
भ३.६
॥३६॥
मस्सवेद । काऽअस्यपूर्वीरुपमातयोहानमाहुःपपुरिजरित्रे' ॥ कथाऽसवाधःशशमानोऽअस्य॒नशभिद्रविणंदी
ध्यानः । देवो वन्नवैदाम तानानमौजगृभ्याँऽअभियजुर्जीपत् ॥ कथाकदुस्याऽउपसोव्युष्टौदे॒वोमर्तस्यसख्यंजु
जोप । कथाकदस्यसख्यंसखिभ्योयेऽस्मिन्कामसुयुजततने' ॥९॥ किमादमत्रंसख्यंसखिभ्यःकुदानुतेधानंमन
वाम । चियेसुदृशोवपुरस्यसर्गाःर्यपूर्णचित्रतममिपुऽआगोः ॥ दुइंजिघांसन्ध्यरसमनिंद्रांतेतितेतिग्मातुजसेऽअ
नीका । नणाविद्यऋणयाननोदूरेऽअाताऽपसौववाधे ॥ तस्यहिशुरुधःसंतिपूर्गितस्य॑धीतिजिनानि
हंति । तस्य लोकोवधिराततर्दकर्णीवुधानःशुचानऽआयोः ॥ तस्यदृहाधरुणानिसंतिपुरूणिचंद्रायपुपेवy
पि । एतेन॑दीर्घर्मिपर्णतपूर्वाऽकृतेनगावऽतमावियेशुः ॥ तयमानऽकुतमिदनोत्य॒तस्य॒शुष्मस्तुऱ्याऽउंगव्युः।
ऋतायपृथ्वीबहुलगभीरेऽकृतार्यधेनूपरमेदुहाते ॥ नूष्टुतऽईट्ठ० ॥ १० ॥ (४।३।३) कासुष्टुतिःशय॑सःसूनुमिंद्रम
चीनंराधस आववर्तत् । दिहिनीरोणतेवसूनिसगोपतिर्निप्पिधौनोजनासः ॥ सत्रहत्येहव्यासऽईयःससुष्टु
तइंद्रसत्यराधाः । सयामुन्नामघवामीयत्रमण्यतेसुष्ययेवरिवोधात् ॥ तमिन्नरोविहयंतेसमीकेरिरिकांसस्तन्यः
कृण्वतनां । मिथोयत्यागमुभयासोऽअग्मन्नरस्तोकस्यतनयस्यसातौ' ॥ ऋतूयंतिक्षितयोयोर्गऽउमाशुपाणासौमिथो
(४३३३) कासुष्टुतिरित्येकावर्चस्यसूकस्यवामदेवइंद्रबिष्टुपदशम्यनुष्टुप् ।
॥३६॥

·अर्णसातौ । संयद्विशोर्यवृत्रंतयुध्माऽआदिन्नेमऽइंद्रयतऽअभीकै ॥ आदिनेमऽइंद्वियंयजंतऽआदित्य॒क्तिःपुरोळा शरिरिच्यात् ।आदित्सोमोचिर्पगुच्यादसुप्वीनादिजुजोपवृषभंयजध्यै ॥ ११ ॥ कृणोत्यस्मैवरिवोयऽइत्थेद्रायुसोम मुशतेसुनोति । सधीची नमनसाविवेनन्तमित्सायंकृणुतेसमत्सु ॥ यऽइंद्रायसुनव॒त्सोममुद्यपात्पक्तीरुतभृज्जा तिधानाः । प्रतिमनायोरुचानिहर्यन्तस्मिन्दधद्वृषणशुष्ममिंद्रः ॥ यदासमर्यव्यचेदृावादीर्घयदाजिमभ्यख्यद् यः । अचिक्रदुषणपल्यच्छादुरोण आनिर्मितंसोमसुद्भिः ॥ भूयसावस्नमंचरत्कनीयोविक्रीतोऽअकानिपुनर्यन् । सभूय॑साकीयोनारिरेचीहीनादक्षाविदुहतियाणं' ॥ कऽहमंदशभिर्ममेंद्रक्रीणातिधेनुभिः । यदायुत्राणिजंघनुद नमेपुनर्ददत् ॥ नूष्टुतऽईद्रु० ॥ १२ ॥ ( ४।३।४) कोऽअद्यनोंदेवामऽशन्निंद्रस्यसख्यंजुजोष । कोर्यामहे सेपार्यायसमिद्धेऽअग्नीसुतसोमऽईटे । कोनानामवर्चसासोन्यायमनायुर्वीभवतिवर्तऽस्राः । कऽइंद्रस्य॒युज्यंकःस खित्वकोधात्रयष्टिकययकऽकृती' ॥ कोदेवानामयोऽअद्यावृणीतेकऽआदित्याँऽअदितिज्योतिरीट्टे । कस्याश्विना विंद्रोऽग्निःसुतस्यांशोपियंतिमनसाविवेनं ॥ तस्माऽअग्निभरतःशर्मयंसज्योपश्यात्सूर्यमुच्चरतं । यऽइंद्रायसुन वामेत्याहुननर्यायनृतमायनृणां । नतंजिनंतिवहानदुभ्राऽऽवस्माऽअदितिःशमयंसत् । प्रियःसुकृत्मियऽइंफ्रेम (४।३।४) कोअयेत्यष्टर्चस्यमूक्तस्सवामदेवइद्रखिष्टुए ।

·मंडलं४
अनु.३
अ.३.६
॥३७॥
नायुःमियःसुमायी:मियोऽअस्यसोमी' ॥ १३ ॥ सुप्रायःप्राशुपाळेपवीरःसुप्वैपक्तिकृणुतेकैवलेंद्रः । नासुप्रापिर्न
ऋक्सं.
सम्पानजामिर्दुप्पाब्यौपहुँतेदाचः ॥ नवर्तापणिनासख्यमिंद्रोऽसुन्यतासुतपाःसंगृणीते । आस्यवेदःखिदतिहंति
नग्नविसुर्वयेमुक्तयुकेवलोभूत् ॥ इंद्रंपरेवरेमध्यमासऽइंट्ठयांतीसितासऽइंद्र । इंट्रैक्षियंतऽतियुध्यमानाऽईनरौ
वाजयंतोहयते ॥ १४ ॥ (४।३।५) अहंमनुरभयंसूर्यश्चाईकुक्षीयाँऽनपिरस्मिविप्रः । अहंकुरसंमार्जुनेयंन्यूजेहंक
विरुशनापश्यतामा ॥ अहंभूमिमददामा याहयुष्टिंदाशुप्रेमाय । अहमपोऽअनयंयायशानाममदे॒वासोऽअनुकेत
मायन् ॥ अहंपुरोमंदसानोव्यरनवसाकंनव॒तीःशंवरस्य । शततमवेश्यसर्वातादिवोदासमतिथिग्यदा ॥ प्रसुप
विभ्योमरुतोविरस्तुपश्येनःश्येनेभ्य॑ऽआशुपत्यो । अचक्रयायत्स्वधासुपर्णो व्यंभरन्मनवेदेवजुष्टं ॥ भरद्यदिविर
तोवेविजानःपृथोरणामनौजवाऽअसर्जि । तूर्यययामधुनासोम्येनोतनवौविविदेश्येनोऽअन ॥ जीपीश्येनोददमा
नोऽअंशुंपरावतःशकुनोमुंद्रमदं । सोमैभरद्दाहाणोदेवाान्विोऽअमुष्मादुत्तरादादाय ॥ आदायश्येनोऽभर
(8॥३२५) अमनुरितिसप्तम्यसूक्तस्पयामदेवःयानांतिसृणामात्मादेवनाअंत्यानाचतसृणांश्येनग्निष्टुप् (आद्यनुवामदेवेंद्रयोर
पित्यविकल्पगादुः केचिन्)।
॥३७॥

·सोममुह सवाँऽअयुतंचसाकं । अत्रापुरधिरजहादरातीर्मदेसोमस्यमूरा अमरः ॥ १५ ॥ (४१३६ ) गर्भेनुसन्न पामवेदमुहंदेवानांजनिमानिविश्वा । शतंमापुर आयसीररक्षन्नधश्येनोजवसानिरंदीयं ॥ नपासमाम जोपंज भाराभीमासत्वक्षसावीर्यण । ईर्मापुरधिरजहादरातीरुतवाताऽअतरच्छू वानः ॥ अवयच्छयेनोऽअस्वनीदधद्योर्वि यद्यढुिवातऽहःपुरैधिं । सृजधदस्माऽअवहक्षिपज्यांकृशानुरस्तामनसाभुरण्यन् ॥ ऋजिप्यऽईमिंद्रावतोनभुज्यु श्येनोजभारबृहतोऽअधिष्णोः । अंतःपतत्पतत्र्य॑स्यपूर्णमधयामनिवर्सितस्य॒तद्वेः ॥ अर्धश्वेतंकलशंगोभिरक्तमापि प्यानमघाशुक्रमंधः । अध्वर्युभिःप्रयतमध्वोऽअमिंद्रोमदायप्रतिधत्पिर्यध्यैशरोमदायप्रतिधत्पिवध्यै ॥ १६ ॥ (४॥३७ ) त्वायुजातवतत्सौमसख्यऽइंद्रोऽअपोमनवेसस्रुतस्कः । अहुन्नहिमरणात्सप्तसिंधूनपावृणोदपिहितेवखा नि ॥ त्वायुजानिर्सिनुत्सूर्यस्येंद्रश्चकंसहसासद्यऽईदो । अधिष्णुनाबृहतावर्तमानमहोद्नुहोऽअपविश्वायुधायि ॥ अ हुन्निन्द्रोऽअहग्निरिंदोपुरादस्यून्मध्यदिनाभीकै । दुर्गदुरोणेकानयातांपुरूसहवाशर्वानिहीत् ॥ विश्वस्मा सीमधुमाँऽईदस्यून्विशोदासीरकृणोरप्रशस्ताः । अवधेिथामम॒णतंनिशत्रूनविन्देथामपंचितिवधत्रैः ॥ एवासत्यम (४३३६६) गर्भेन्वितिपंचम्यसूक्तस्यवामदेवाश्येनस्त्रिष्टुर्बल्याशकरी (परानवाष्टौवेत्यनुक्रमण्यामुक्तेरधश्वेतमित्यस्यांपाक्षिकींद्रदेवता यदिश्येनदेवतायाभष्टचत्वस्वीकृतंचेत्) । (४।३।७) त्यायुजेतिपंचर्चस्यसूक्तम्यवामदेवइंद्रनिष्टुप् ( इंद्रासोमौयादेवते)।

·मंडलं४
ऋक्सं.
अनु.३.
म.३२.६
॥३८॥
घवानायुवंतदिश्वसोमोर्वमश्चयंगोः । आदतमपिहितान्यनारिरिचयुःक्षाश्चित्ततदाना' ॥ १७ ॥ (३८)
आनःस्तुतऽउपवाजेभिरूतीऽइंद्रयाहिहरिभिर्मदसानः । तिरश्चिदुर्यःसर्वनापुरूण्यांगूषेभिणानःसत्यराधाः ॥ आ
हिमायातिनश्चिकित्वान्यमानःसोभिरुपय॒ज्ञं । स्वश्वोयोऽअभीरुमन्यमानःसुष्वाणेभिर्मदतिसंहवीरैः ॥ श्रा
वयेदस्यकावाजयध्य॑जुष्टामनुप्रदिर्शमंदुयध्यै । उद्धावृपाणोराधसेतुविष्मान्करन्नऽइंद्रःसुतीर्थार्भयंच ॥ अच्छायो
गंतानाधमानमूतीऽइत्याविमहमानगृणंत । उपत्मनिदानोधुर्या शून्सहस्राणिशतानिवज्रवाहुः ॥ त्योासोमघ
यन्निद्रुविययंतस्यामसूरोगुणतः । भेजानासौवृहद्दिवस्यरायऽआंकाय्य॑स्यदाय पुरुक्षोः ॥ १८ ॥ (४।३९
नकिरिद्रुत्वदुत्तरोनज्यायाँऽअस्तिवृत्रहन् । नकिरवायथात्वं' ॥सत्रातेऽअनुकृष्टयोविश्वा॑चक्रेययातुः । सत्रामुहाँड
असिश्रुतः ॥ विश्र्धेचनेदना|देवासऽइंद्रयुयुधुः । यदहानक्तुमातिरः ॥ यत्रोताधितेभ्यश्चक्रंकुत्साय॒युध्यते ।
मुपायऽद्वसूर्य ॥ यदुवाँऽपाय॒तोविश्वाँऽअर्युध्यऽएकऽइत् । त्वमिद्रवपूँरहन् ॥ १९॥ यत्रोतमायकमरिणा
ऽइंद्रसूर्य । प्रायःशचीभिरेतशं ॥ किमादुतासिंवृत्रहुन्मघवन्मन्युमत्तमः । अत्राहदानुमातिरः ॥ एतद्धेदुतवीर्य?
(४।३२८) आनःस्तुतइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यवामदेवइंद्रस्त्रिष्टुप् । (४।३२९) नकिरिंद्रेतिचतुर्विशत्यूचस्यसूक्तस्यवामदेवइन्द्रःचतुर्दश्या-
दितिमृणामिंद्रोपसौगायनीअष्टम्यंसेअनुवुभौ ।
॥३८॥

·मिफर्धपारय । स्त्रियंय?र्हणायुवंबधीर्दुहितरंदियः ॥ दिवचिद्वादुहितरमहान्महीयानां । उपासमिंद्रुसर्पिण क् ॥ अपोपाऽअनसस्सरत्सर्पिष्टादह विभ्युपी । नियसीशिश्नदृषी ॥ २० ॥ एतदस्याऽअनःशयेसुसपिष्टुंविषा या । ससारसीपरावतः ॥ उतनिधुविवाल्यवितस्थानामधिक्षमि । परिष्ठाऽइंद्रमायया ॥ उतशुष्णस्यधृष्णुयामम धोऽअभिवेदनं । पुरोयदस्यसंपण' ॥ उतदासकौलितरंहुतःपर्वतादपि । अाहन्द्रुिशंवरं ।। तदासस्यवर्चि नामहस्राणिशतावधीः । अधिपंचमधीवि ॥ २१ ॥ उतत्यपुत्रमवापरावृक्तंशतक्रतुः । उक्थेविंगुऽआभजत्॥ उतत्यातुर्वशायर्दूऽअम्माताराशचीपतिः। इंद्रोविद्वाँऽअपारयत् ॥ उतत्यासुद्यऽआर्यासरयोरिंद्रपारतः । अर्णाचि वरथावधीः ॥ अनुदार्जहितानयोधश्रोणंचवृत्रहन् । नतत्तेसुम्नमध्ये ॥ शुतमश्मन्मयीनांपुरामिंद्रोव्याख्यत् । दि यौदासायदाशुपै ॥ २२ ॥ अस्यपियहभीतयेसहस्रात्रिंशतहथैः । दासानामिंद्रोमायया ॥ सघेदुतासिवृत्रहन्समा नऽईदुगोप॑तिः । यस्ताविश्वानिचिच्युपे ।। उतनूनंयदिद्रियंकरिष्याऽइंद्रुपौंस्य । अद्यानकिष्टदामिनत् ॥ यामाम तऽमादुरेदेवोदावर्युमा । वामपूपावामभगोयामदेवःकरूलती ॥ २३ ॥ (४॥३॥१०) कानचित्रऽआ वदूतीस दाधःसा । कयाशचिप्ठयायुता ॥ कस्त्वासत्योमदानामंहिष्ठोमत्सदंधसः । हाचिदारजेवसे ॥ अभीषणःस (१३३१०) कयानइतिपंचदशर्चस्वसूक्तस्यवामदेवइंद्रोगायत्रीतृतीयापादनिवृत् ।

·मंडलं ४
T
ऋक्सं.
अनु. ३
अअ.
॥३९॥
खीनामयितार्जरितॄणां । शुभवास्यूतिभिः ॥ जमीनऽभाववृत्म्पयनयुत्तमतः । नियुनिश्चर्षणीनां ॥ पता
हिनामाहापदेवगच्छसि । अभक्षिसूर्येसा ॥ २४ ॥ संयत्तऽइंद्रमुन्यतःसंचकार्णिदधन्निरे। अश्वेऽअधसूर्य।
जनमाहित्यामाहुरिन्मघनिशचीपते । दातारर्विदीधयुं । उतम्मासघाइत्परिशसमानार्यमुन्यते । पुरुचिन्महसे
नसु । नहिष्मातेसृतंचनराधोनरत आमुरः । नच्यौलानिकरिप्यतः ॥ अस्माऽभतुतेशुतमस्मान्महमूतयः ।
अस्मान्विोऽअभियः ॥ २५ ॥ अस्माँऽहाणीप्पसख्यायस्वस्तये । महोरायेदिपिमते ॥ जम्माँऽपिद्धिति
श्वरायापरीणसा । अस्माविश्वाभिरूतिभिः॥ अस्मभ्यंताँऽअधिजाँऽअस्तैगोम॑तः। नाभिरिंदोतिभिः॥
अस्माकृष्णुयारथौद्युमाऽइंद्रानेपच्युतः { गुन्युरश्चयुरीयते ॥ अम्माकमुत्तमंधिरोपसूर्य । पियामिगोपरि
॥२६॥ (१३६११) आतूनऽइंद्रानवरमामधमार्गहि । महान्महीभिरूतिभिः॥ भूमिधिवासितूजिराचित्रचि
त्रिणीप्पा । चिरणोप्यूतये ॥ दुइँभिश्विच्छशीयांसंहसिनाधृतमोजसा । ससिभिर्यत्वेना ॥ युमित्वेसायं
वाभिनौनुमः । अस्माँ अस्माँऽइदुर्दय ॥ सनचिनाभिरदियोनबुधाभिनतिभिः । अनाधृष्टाभिरागहि ॥ २७ ॥
भूयामोपुत्वातःसायऽइंद्गोमतः । युजोपाजायपृप्तये ॥ वो ऽईनिज्मास्यगोमतः । सनौयंधिमहीमि
( १४३११ ) मानून इतिचतुर्विमात्यूपस्यपूणम्पयामदेपोलायोरिंदामौगायत्री ।
॥३९॥

·॥ नत्यावरतेऽअन्यथायहित्ससिस्तुतोमघं । स्तोतृभ्यऽइंद्रगिर्वणः ॥ अभियागोतमागिरापतप्रदावनै । इंद्रुवा जायघृष्र्धये ॥ प्रतवोचामवीर्यायामंदसान आरुजः । पुरोदासीरभीत्य ॥ २८ ॥' तातेगणतिवेधसोयानिचकर्थ पौंस्यो । सुतेप्चिंद्रगिर्वणः ॥ अवीवृधंतगोतमाऽइंद्रुत्वेस्तोम॑वाहसः। ऐवुधावीरवद्यशः ॥ यञ्चिद्धिशवतामसींद्रसा धारणस्त्वं । तत्वाव॒यंहवामहे ॥ अर्वाचीनोवसोभवास्मेसुमत्स्वाधसः । सोमानामिंद्रसोमपाः ॥ अस्माकैत्वामतीना मास्तोम॑ऽइंद्रयच्छतु । अर्वागावर्तयाहरी ॥ पुरोळाशचनोघौजोपासे गिर्रश्चनः । वधूयुरिवयोर्पणां ॥ २९ ॥ सह व्यतीनांयुक्तानामिंद्रमीमहे । शतंसोमस्यखायः ॥ सहस्रातेशताव॒यंगवामावियामसि । अस्मत्राराध एतु ते ॥ दर्शतेकलशानांहिरण्यानामधीमहि । भूरिदाऽअसिवृत्रहन् ॥ भूरिदाभूरिदेहिनोमादुभंभूर्याभर । भूरिदि द्रदित्ससि ॥ भूरिदाह्यसिश्रुतःपुरुत्राशूरवृत्रहन् । आनौभजस्वराधसि ॥ प्रवधूविचक्षणशंसामिगोपणोनपात् । माभ्यांगाऽअनुशिश्नथः ॥ कनीनके विद्रुधेनवेद्रुपदेऽअर्भके। बघूयामपुशोभते ॥ अरैमऽनयाम्णेमर्नुस्रयाम्णे। बधूयामवृत्रिधा ॥ ३० ॥ ॥ इतितृतीयाटकेपाठोध्यायः॥ ६॥ द्वाविंशाध्यायेवर्गाः३० सूक्तानि १४ ऋच. १५९ ॥ त्यागः ॥ इंद्रायेदं ५१ ऋताये. ३ इंद्राये. २० आत्मन. ३ सुपर्णात्मनेश्येना थे. ८ इंद्राये. इंद्रासोमाभ्यामि. ५ इंद्राये. १३ इंद्रोपसाभ्यामि. ३ इंद्राये. ५० इंद्राश्वाभ्या. २ ॥इतितृतीयेपष्ठः ॥ ६॥ ॥

·मंडलं४ अनु.४ ॥४०॥ ॥ ॥ माभुभ्यएकादशाभारभुपिंदोपन नात्यानिष्टुंउपनोप्टाचतुरनुष्टुरंतमुतोहिदगदाधिकहिद्यांना विन्याधा त्यानुष्टुंदधिकाव्ण पंचतन्नोत्याजगत्यात्यामारीद्राकोनामेकादगदारुणं ममद्वितादशन सदरगु.पीगारस पळाद्याभारमन्तःकरमतपुरुमीहाजमीहीमीझेनानाधिनहितंगामेषस्यनिष्टुरंतमयं रायव्यापागातुगायौपायो नुप्फमानुष्टुभवाचारायव्यापिहिषयगायन्यमिदनापढद्रागाईस्पत्यंगायन यस्ततंभकादगार्हस्पत्यमंत्वन्यानोपात्यानगती ॥१॥ हरिओम् ॥ ( ४|४१) प्रभुभ्यांदूतमिवाचमिप्यऽउपस्तिश्तरीधेनुर्मीळे । येवातंजतास्तरणिभिरे अ.परियांमद्योऽभपसारभूतु । यदारमनुभ-पितृभ्यापारविष्टीपणो मनाभिः । आदिदेगानामुपमुख्याय धीरांस.पुष्टिमवहन्मनाय ॥ पुनर्येयकु.पित्तगानामनायूपैरजरणागनि । तेगाजोविन्याऽनुभुरिंद्रांतीमधु प्मरमोनोग्नुयज्ञ ॥ यत्मपत्समभोगामन्यत्नपत्ममुभयोमाऽअर्पिगन् । संपत्समझन्भासोऽअस्यास्ताभिःश मीभिरमृतत्वांशुः ॥ ज्येष्ठऽौहचममाद्वारेतिकनीयान्त्रीणामत्याह । निष्ठऽहचतुरस्करेतित्वदनभन स्तत्पनयुद्वचारः ॥ १॥ मत्य चुनर्रऽएाहिबरनुम्बधामृभौजग्मुरेतां । विधाजमानाँश्चमुसाँऽअहेबानत्वष्टा (४१) प्रभुदयकादायसूकम्पपानदेवकमानिष्टुप् । ॥४०॥ है ·चतुरोदवान् ॥ द्वादशङ्न्यदोह्यस्यातिथ्येरणन्नुभवःसंतः । सुक्षेत्राकृण्वन्ननयंतसिंधून्धन्यातिष्ठन्नोपंधीनि नमार्पः ॥ रथंयेचक्रुःसुवृतनरेष्ठांयेधेनुर्विश्ववैविश्वरूपां । तऽआक्षित्युभवौयिनःस्ववसःस्वप॑सःसुहस्ताः ॥ अ पोहोपाम पंतदेवाऽअभिक्रयाम सादीध्यानाः । वाजौदेवानामभवत्सुकर्मेद्रस्यऽऋभुक्षावरुणस्यविना ॥ येहरी मेधयोक्थामदतऽइंद्रायचक्रुःसुयुजायेऽअश्या । तेरायस्पोपद्रविणान्य॒स्मेधत्तऽभवःक्षेमयंतीनमित्र' ॥ इदाहःपी तिमुतवोमद॑धुर्नऽऋतेश्रांतस्य॑सख्यायदेवाः । तेनूनमस्मेऽभवोवसूनितृतीयेऽअस्मिन्त्सर्वनेदधात ॥२॥ (४।४।२) ऋभुविभ्यावाजऽइंद्रोनोऽअच्छेमयुझरनधेयोपयात । इदाहियोधिपादेव्यलामात्पीतिसंमर्दाऽअग्मतावः ॥ त्रि दानासोजन्मनोवाजरनाऽउतऽऋतुभिधंभवोमादयध्वं । संवोमदाऽअग्मतसंपुरधिःसुवीरांमुस्मेयिमेयध्वं ॥ अयं बोयज्ञऽभवोकारियमामनुष्वदिवोदधिध्ये । प्रयोच्छौजुजुषाणासोऽअस्थुरभृतविश्वेऽअग्रियोताजाः ॥ अभूदु वोविधतेरत्नधेमिदानरोदाशुपेमाय । पिर्वतवाजाऽऋभवोदेवोमहितृतीयंसवनमाय ॥ आवाजायातोपन ऋभुक्षामहोनरोद्रविणसोरणानाः । आव:पीतयोभिपित्वेऽअह्नामिमाऽअस्तैनवस्वऽइवग्मन् ॥ ३ ॥ आनंपातःशव सोयातनोमयज्ञनमसाहूयमानाः । सजोप॑सःसूरयोयस्य॑चस्थमयःपातरलधाऽइंद्रवंतः ॥ सुजोपाऽइंद्रवरुणेनुसोमस (४।४।२) ऋभुर्विभ्वेत्येकादशर्चस्यसूक्तस्यबामदेवभवनिष्टुप् ।

·मंडलं
अनु.४
ऋक्सं.
अ.३.७
॥४१॥
जोर्पाःपाहिगिर्वणोमरुद्भिः। अग्रपाभितुपाभिःसुजोपाग्नास्पलीभीरनधाभिःसृजोपाः॥ सजोषसऽआदित्यैमादयध्वं
सजोषसऽभवः पर्वतेभिः। सृजोपसोदैव्यैनासयित्रास॒जोषसःसिंधुंभीरतधेभिः॥ येऽअश्विनायेपितरायऽकृतीधेनुंत
तधुभयोयेऽअर्धा । येऽअसत्रायनग्रोदसीयेविन्योन:स्वपत्यार्निचक्रुः ॥ येगोमतवाजवतंसुवीरैरपिंधुत्ववसु
मंतपुरुधुं । तेऽअंग्रेपाऽभवोमंदसानाऽअस्मेधत्तयेरातिगृणंति ॥ नाभूितनौतीपामानिःशस्ताऽभवोयज्ञे
ऽअस्मिन् । समिंद्रेणमदथसंमरुद्भिःसंराजभीरत्नधेर्यायदेवाः ॥ ४ ॥ ( ४।४।३ ) इहोपयातशवसोनपात्तःसौधन्य
नाऽभवोमार्पभूत । अस्मिन्हिवःसर्वनेरनधेयंगमंत्विद्रुमनुवोमदासः ॥ आगन्नृभूणामिहरलधेयमभूत्सोम॑स्य॒सुपुतस्य
पीतिः । सुकृत्ययायत्स्यपुस्पा एकविचक्रमसंचतुर्धा ॥ व्यकृणोतचमसंचतुर्धाससेविशिक्षेयंपीत । अर्थत
पाजाऽअमृतस्यपंथांगणंदेवानामृभवःसुहस्ताः ॥ किमयस्विञ्चमसऽएपऽसियंकाव्यैनचतुरोविचक्र । अासुनुध्वं
सर्वमदायपातऽभयोमधुनःसोम्यस्य ॥ शाकर्तपितरायुानाशच्याकर्तचमसंदेवपान । शच्याहरीधनुतरावत
द्रुवाहापभयोवाजरताः॥ ५ ॥ योर्वःसुनोत्य॑भिपित्वेऽअहौतीप्रयोजासःसयनमाय । तस्मरयिम॒भवःसर्ववीरमा
तक्षतपणोमंदसानाः ॥ प्रातःसुतमपिबोहर्यश्वमाध्यैदिसनं केलंते । समृभुभिःपियस्वरत्नधेभिःसखींऽर्याउँईद्र
(राया३) इहोपेविनवग्यसूकस्यवामदेवरभवनिष्टुप् ।,
॥४॥

·चकृपेसुकृत्या' ॥ येदे॒वासोऽअर्भवतासुकृत्याश्येनाऽवेदर्धिदिविनिपेद । तेरलंधातशवसोनपातःसौधन्यनाऽ. यतामृतासः ॥ यत्तृतीयंसर्वनरत्नधेयमकृणुध्वंस्वपस्यासुहस्ताः । तदृभवःपरिषिक्तंवऽएतत्समदेभिरिंद्रियेभिःपिय ध्यं ॥ ६ ॥ (४४) अनवोजातोऽअनभीशुरुक्थ्यो रथविचक्रःपरिवर्ततेरजः । महत्तद्वौदेव्य॑स्यमवाचनद्या मृभय पृथिवींयच्चपुष्यथ ॥ रथयेचक्रुःसुवृत्तसुचेतसोविहरतम सस्परिध्यया । ताँऽऊन्स्यसव॑नस्यपीतयऽआयो वाजाऋभवोवेदयामसि ॥ तद्वौवाजाऽभवःसुप्रवाचनदेवेषुविभ्योऽअभवन्महित्वनं । जिव्रीयत्संतापतरसना जुरापुर्युानाचरायतथि ॥ एकविचक्रचमसंचतुर्वयंनिश्चमणोगामरिणीतधीतिभिः । अर्थादेवेष्व॑मृतत्वनिश श्रुष्टीाजाऽक्रभवस्तईऽउक्थ्यं ॥ ऋभुतोःिप्रथमश्रवस्तमोवाजश्रुतासोयमर्जीजन्नरः । विभ्वतष्टोविदथेषुप्रया च्यायंदेवासोथासविचर्षणिः ॥ ७ ॥ सवाज्यवसिऽपिर्वचस्ययासशूरोऽअस्तापृतनासुदुष्टरः । सरायस्पोपंससुयी यदधेयंबाजोविभ्वाँऽभवोयमाविपुः ॥ श्रेष्ठःपेशोऽअधिधायिदर्शस्तिोमोवाजाऽभवस्तंजुजुष्टन । धीरासोहि धाकृवयोविपश्चितस्तान्वऽएनाब्रह्मणावेदयामसि ॥ यूयमस्मभ्यंधिपर्णाभ्य॒स्परविद्वांसोविश्वानर्याणिभोजना । यु मतवाजंवृषशुष्ममुत्तममानौयिमभवस्तक्षतावयः ॥ इह जामिहरयिंरराणाऽहश्रयोवीरबत्तक्षतानः । येन॑व॒यंचि (४।४।४) अनश्वोजातपतिनवर्चस्यसूक्तस्यवामदेवकभवोजगत्यंयात्रिष्टुप् ।

·अनु.४ ॥४२॥ फसं. , तयेमात्यन्यान्तवार्गचित्रमभयोददानः ॥ ८॥ (४५) उपनोवाजाऽअध्वरम॒भुक्षादेवायातपथिभिर्देवयानैः।। मंडलं ४ यायज्ञमनुपोविश्वासुदेधि धेरैण्याःसुदिनप्वह्नीं ॥ तेवोदेम सेसंतुयज्ञाजुष्टांसोऽअद्यघृतनिर्णिजोगुः । प्रवःतु तासौहरयतपूर्णाःकत्येदायहर्पयंतपीताः ॥ युदायंदेवहितयावःस्तोमौवाजाऽनप्रभुक्षणोदेवः । जुहेमनुष्वदु परासुयि युप्मेसर्चावृहदियेपुसोमं ।। पीयोऽअश्वाशुचाहिभूतार्य:शिमावाजिनःसुनिष्काः । इंद्रस्यसूनोशवसो नपातोनुवश्चेत्यग्रियंमदाय ॥ भुम॒भुक्षणोयिंवा वाजिन्तमयुज । इंद्रवंतहवामहेसदासातममश्विन ॥९॥ सेइभवोयमबथयूयमिंद्रश्चमत्यै । सधीभिरस्तुसनितामेधाताऽसोऽअर्वता । विनौवाजाऽनसभुक्षण पथश्चितन्यष्ट वे । अस्मभ्यसूरयःस्तुताविश्वाऽआस्तिरीपर्णि ॥ तनौवाजाऽभुक्षणऽइंद्रनासत्यायि । समश्वचर्पणिभ्यऽआयु रुर्शस्तऽमपतये ॥ १० ।। (४६) उत्तोहियाँदानासंतिपूर्वायापूरुभ्यखसदस्युनितोशे । क्षेत्रासांददथुरुर्वरासां घुनंदस्युभ्योऽअभिभूतिमुग्रं ॥ तयाजिनपुरुनिषिध्यानंदधिकार्मुददथुर्विश्वकृष्टिं । ऋजिप्यंश्येनंर्गुपितप्सुमा चर्कत्यमर्योनृपतिनशूर ॥ यसीम वर्तवद्रतविश्व:पूरुर्मदेतिहर्षमाणः । पछिध्यतमेधऍनशूरैरथतुरंवातमिवध ॥४२॥ (४५) उपनइत्यष्टर्चस्वसूक्तम्यवामदेवनाभपत्रिष्टुप्ल्याश्चतसोनुष्टुभः । (४६) उतोहीतिदशर्चस्पसूक्तस्यवामदेवोदधिकावा- आद्यायाद्यावाथिवीनिष्टुप् - ·जैतं ॥ यःमरिंधानोगासमत्सुसन्तश्चरतिगोपुगच्छन् ।आविजीकोविदानिचिक्यात्ता योः ॥ तस्मैनवस्त्रमर्थिनतायुमनुक्रोशंतिक्षितयोभरैषु । नीचार्यमानजसुरिनश्येनंश्नवश्वाच्छापशुमच्चयूथं ॥११॥ उतासुप्रथमःसरिष्यन्निवैवेतिर्णिभीरानां । नकृण्वानोजन्योनशुारेणुंरेरिहत्किरणदश्वान् ॥ तस्य पाजीसहुरिर्वतावाशुश्रूपमाणस्तन्यासमर्ये । तुरैयती'तुरयन्नृजिप्योधिभ्रुवो किरतेरेणुमजन्' ॥ तस्मास्यतन्यतो , रिपथोपायतोऽअभियुजौभयंते । यदासहस्रमभिपीमयोधीदुर्वर्तुःस्माभवतिभीमऽजन ॥ तस्मास्यपनयंतिज नापूर्तिमष्टिमोऽअभिभूतिमाशोः । उतनमाहुःसमिथेवियतःप दधिकाऽसरत्सहनैः ॥ आदधिक्राःशवसापंचकू ग्योतिपापरततान । सहस्रसाःर्शतसावाज्यापृणक्तुमध्यासममावासि ॥ १२ ॥ (४४७) आशं Harmiritiगनिगरमियाऽजुतचर्किराम । उच्छंतीमर्मामुपसःसूदयंत्वतिविश्वानिदुरितानिपर्पन ॥ महश्चर्क Mirmitelyायणः । यंपूरुभ्योदीवियांसनाग्निंददथुमित्रावरुणात रिं ॥ योऽअवस्यदधिका natarnarudlarampaljी। जागतमदितिःकृणोतुसमित्रेणवरुणेनास॒जोपाः ॥ दधिक्राणऽड्प ५. Haularitrullirlyinayat गागरुणागिप्रगनियामाऽइंद्रवज्रवाहुं ॥ इंद्रमिवेदुभयेविह्वयंतऽदीरा - (Niwim ) llentina rivaputarinterimiliargrls AMAN ·धिष्टवत्रं । योनोंदुरेोवृकतिर्दभीति॒िस्तस्मिन्मिमाथामभिभूत्योजः ॥ इंद्रायुवंवरुणाभूतमस्यायपgang नोः । सानौदुहीयद्यवसैवगत्वीसहस्रधारापर्यसामुहीगौः ॥ १५ ॥ तोकेहितेतनयवरांसुसूरोदृशीवृषणश्चपौ सै। इंद्रानोऽअवरुणास्यातामयोभिर्दस्मापरितक्म्यायां ॥ युवामिद्ध्यवसेपूर्व्यायपरिप्रभूतीगविपःस्वापी । वृणीम हेसख्यायप्रियायुशूरामंहिष्ठापितरैवशंभू ॥ तायांधियोर्वसेवाजयंतीराजिनजग्मुर्युवयूःसुदानू । थियेनगावऽउप सोम॑मस्थुरिंद्रूगिरोवरुणमेमनीपाः ॥ इमाऽइंद्रवरुणमेमनीपाऽअग्मन्नुपद्रविणमिच्छमानाः । उपमस्थुञ्जेप्टारऽइय पोपीरियश्रयसोभिक्षमाणाः ॥ अश्य॑स्य॒त्मनारय॑स्यपुष्टेर्नित्यस्यरायःपतयःस्याम । ताचक्राणाऽकृतिभिर्नव्य सीभिरस्मत्रारायौनियुतःसर्चतां ॥ आनोवृहताबृहतीभितीऽइंद्रयातवरणवार्जसातौ । यद्यिपृतनासुप्रक्रीका न्तस्य॑वांस्यामसनितारऽआजेः ॥ १६ ॥ ( ४१०) ममंद्विताराष्ट्रक्षत्रियस्यविश्वायोर्विधैऽअमृतायानः । क्रसर्चतेवरुणस्यदेवाराजामिकृष्टरुपमस्यवः ॥ अहंराजावरुणोमातान्यसुर्याणिप्रथमाधारयंत । क्रतुंसचते० ॥ अहमिंद्रोवरुणस्तेमहित्योर्वीगंभीरेरजसीसुमेके । त्वष्टैवविश्वाभुवनानिविद्वान्त्समैरयरोदसीधारयच ॥ अहमपोऽs पिन्वमुक्षमाणाधारयदिवंसदनऽऋतस्य । क्रुतेनपुत्रोऽअदितावोतत्रिधातुप्रथयद्विभूम ॥ मांनःस्वश्वावाजयतो (४।४।१०) ममद्वितेतिदशर्चस्यसूक्तस्यपौरुकुत्स्यत्रसदस्युनपिःआद्यानांपण्णांत्रसदस्युर्देवताअंत्यानांचतसृणामिंद्रावरुणौनिष्टुप् ।

·मंडलं४
म.३.७
अनु.४
॥४४॥
मांयुताःसमरणेहवते । कृणोम्याजिमपवाहमिंद्रऽइयमिरेणुमभिभूत्योजाः ॥ १७ ॥ अहंताविश्वोचकनकिदिव्यं
क्स.
सहावरतेऽअप्रतीतं । यन्मासोमासोममदुन्यदुस्थोभेभयेतेरजसीऽअपारे' ॥ विदुष्टेविश्वाभुवनानितस्यतापत्रयी
पियरुणायवेधः । त्वंत्राणिपिपेजघन्वान्त्वंयुताऽअरिणाऽइंद्रसिंधून ॥ अस्माकमपितरस्तऽआसन्त्सप्तऽत्राप
योदीर्गहेयुध्यमाने । तऽआर्यजंतव॒सदस्युमस्याऽइंद्नयत्रतुरमर्धदेव ॥ पुरुकुत्सानीहिवामाशद्धव्येभिरिंद्रावरु
णानमोभिः । अथाराजानंसदस्युमस्यायवर्णददथुरर्धदेव ॥ रायावयंसंसवांसोमदेमहव्ये देवायसेनगावः ।
तांधेनुर्मिद्रावरुणायुनौविश्वाहांधत्तम पस्फुरंतीं ॥ १८ ॥ ( ४४११) कऽर्जुश्रवत्कतमोयज्ञियानांवदारुदेवः
कतमो पाते । कस्यमांदेवीममृतेपुप्रेष्ठीहृदिपामसुष्टुतिं हव्यां' ॥ कोम॒ळातिकतम आगमिष्ठोदेवा मुकतमाशं
भविष्ठः । रथंकर्माहुवर्दश्वमाèयंसूर्यस्यदुहिताणीत ॥ महिष्मागच्छथऽईवतोयूनिंद्रोनशक्तिपरितक्म्यायां ।
दिवऽआजातादिव्यासुपर्णाकयाशचीनांभयथाशचिष्ठा ॥ कायाभूदुपमातिःकर्यानऽआन्धिनागमथोयाना । को
वामहश्चित्त्यज॑सोऽअभीकऽउरुप्यतैमाध्यीदनानऽकृती' ॥ जुरुवारथःपरिनक्षतिद्यामायत्समुद्राभिवर्ततेयां । म
ध्यामाध्वीमधुवांमुपायन्यत्सीयांपृक्षोभुरजैतपक्काः ॥ सिंधुहेवारसासिंचदश्वान्पृणाययौरुषासःपरिग्मन् । तदूषु
(४|४|११ ) कउश्रवदितिसपस्यसतम्यसीहोतीपसमीहाजमीहाशितोत्रिएप ।
॥४४॥

·मिजिरंचेतियायेनपतीभवथःसूर्यायाः ॥ इहेहयद्वौसमनापंपृक्षेसेयमस्मेसुमतिजिरला । कृप्यतंजरितारयुव हश्रितःकाौनासत्यायुवद्रिक ॥ १९ ॥ (४.१२ ) तवारथैवयमद्यावेमपृथुज्रयमश्विनासंगतिगोः । यःसूर्या वहतिबंधुरायुर्गिवाहसंपुरुतमैवसूयुं ॥ युवनियमश्विनादे॒वतातांदिवोनपातावनथःशचीभिः । युवोर्वपुरभिपृक्षःस चवहतियत्ककुहासोरथैवां ॥ कोर्यामुद्याकरतेरातहव्यऽकृतयैवासुतपेयायवाः । तस्यवावुनुपैपायनमौयेमा नोअश्विनाववर्तत् ॥ हिरण्ययेनपुरुभूरथेnमंयनासत्योर्पयातं । पिथिइन्मधुनःसोम्यस्य॒दधथोरलंविधतेजना य ॥ आनौयातंदियोऽअच्छापृथिव्याहिरण्ययेनसुवृतारथैन । मावामन्येनियमन्देव॒यंतःसंयद्ददेनाभिःपूर्व्यावौ ॥ नूनौयिपुरुषीरवृहतदम्रामिमाथामुभयेष्व॒स्मे । नरोयामश्विनास्तोममावत्स॒धस्तुतिमाजमीढासोऽअग्मन् ॥ हेहयद्वा० ॥ २० ॥ (४|४१३) एपस्यभानुरुर्दियर्तियुज्यतेरथःपरिज्मादियोऽअस्यसानपि । पृक्षासोऽअस्मि मिथुनाऽअधित्रयोदृतिस्तुरीयोमधुनोविरप्शते ॥ उद्वौपृक्षासोमधुमंतऽईरतेरथाऽअश्वांसऽउपसोव्युष्टिषु । अपो यंतस्तमापरीवृतस्वर्णशुक्रतन्वंतऽआरजः॥ मध्वःपिवतंमधुपेभिरासभितमियम(नेयुजाधारथे । आवर्तनि मधुनाजिन्यथस्पृथोतिवहथैमधुमंतमश्विना ॥ हुसासोयेवांमधुमंतोऽअनिधोहिरण्यपर्णाऽजहुर्वऽउपधः । उद् (४।४।१२) तंवामितिसप्तर्षस्यसूतस्यपुरुमीहाजमीहावश्विनौत्रिष्टुप्। (४४।१३)एपस्पइतिसप्तर्चस्वसूक्तस्सवामदेवोश्विनौजगत्पत्यात्रिष्टुप्।

·ऋक्सं. अ.३.७ अनु.५ ॥४५॥ म॒तौमदिनौमदिनिरपृशोमधोनमक्षःसर्वनानिगच्छथः ।। स्वध्यरासोमधुमंतोऽअग्नयनार्जरतेप्रतिवस्तौरश्विना । मंडलं ४ यनिकहस्तस्तरणिर्विचक्षणःसोमैसुपायमधुमंतमद्रिभिः ॥ आकेनिपासोऽअर्हभिर्दविध्वतःस्वर्णशुतन्यंतऽआर जः । सूरश्चिदश्वान्युयुजानऽईयतेविश्वाँऽअनुस्वधांचेतथस्पृथः ॥ प्रामयोचमश्विनाधिQधारथःस्वन्धोऽअज रोयोऽअस्ति । ये सद्यःपरिरजीसियाथो विप्मैतंतरणिभोजमच्छ ॥ २१ ॥ (४।५।१) अप्रैपियामधूनांसुतंवायो दिविष्टिषु । त्यहिपूर्वपाऽअसि ॥ शतेनानोऽअभिष्टिभिर्नियुत्वाँऽइंद्रसारथिः । वायोसुतस्यतॄपतं ॥ आवासहस्रंह रयऽइंद्रवायूऽअभिप्रयः । वस्तुसोमपीतये ॥ रहिरण्ययंधुरमिंद्रवायूस्वध्वरं । आहिस्थाचौदिविस्पृशे ॥ रथैनष्ट धुपाज॑सादाश्यांसमुपंगच्छतं । इंद्रवायूहागतं ॥ इंद्रवायूऽअयंसुतस्तदेवेभिःसजोषसा । पिर्यंतदाशुपौगृहे ॥ इह प्रयाणमस्तुवामिद्रवायूविमोचनं । इवांसोमपीतये ॥ २२ ॥ (४।५।२ ) वायोशुक्रोऽअयामितेमध्योऽअग्रंदिर्षि प्टिए । आर्याहिसोमपीतयेसाझेदैवनियुव॑ता ॥ इंद्रेश्चवाययेषांसोमानांपीतिमर्हथः । युवांहियंतीदयोनिम्नमापो नसभ्यरु ॥ वायुविंद्रश्वशुप्मिासरर्थशयसस्पती । नियुत्यैतानऽकृतयआयतिसोमपीतये ॥ यावांसंतपुरुस्पृहौ । ॥४५॥ (४।५।१) अप्रपिवेतिसप्तर्षम्यसूक्तस्यवामदेव इंद्रवायूआगायायायुर्गायत्री । (४।५।२) वायोइतिचतुर्मचम्यसूक्तम्यवागदेवइंद्रवायू । आद्यायावायुरनुष्टुप् ।

·नियुतौदाशुपैनरा । अस्मेताय॑ज्ञवासें वायूनियच्छतं ॥ २३ ॥ (५३) विहिहोवाऽअवीताविपोनरायोऽअ यः। वायवाचंद्रेशरथैनयाहिमुतस्यपीतये ॥ नियुवाणोऽअर्शस्तीनियुत्वाँऽइंद्रसारथिः । वायवा० ॥ अनुकृष्णेवसु धितीयेमातेविश्वपैशसा । वायवा० ।। यहतुत्वामनोयुजौयुक्तासौनवृत्तिनवं । वायवा० ॥ कायोतहरीणांयुवस्व पोप्याणां । जतातेसहस्रिणोरथऽआर्यातुपाज॑सा ॥ २४ ॥ (१५।४ ) इदामास्यहविःप्रियमिद्राबृहस्पती । उधमर्दश्चशस्यते ॥ अर्यवांपरिषिच्यतेसोमऽइंद्राबृहस्पती । चारुर्मदायपीतये ॥ आनऽइंद्राबृहस्पतीगृहमिंद्रश्चग च्छतं । सोमपासोमपीतये ॥ अस्मेऽइंद्राबृहस्पतीपिंधत्तंशतग्विन । अश्वांचंतसहस्रिण ॥ इंद्राबृहस्पतीवयंसुतेगी भिहवामहे । अस्यसोमस्यपीतये ॥ सोममिंद्रावृहस्पतीपिवतंदाशुपौगृहे । मादयेथांतदोकसा ॥ २५॥ (१५५) यस्तस्तंभुसहसाविज्मोऽअंतान्वृहस्पतिस्निपस्थोरवेण । तं लासऽऋपयोदीध्यानाःपुरोविनोदधिरेमंद्रजिह्व ।। धुने तयःसुप्रतिंमदैतोबृहस्पतेऽअभियेनस्ततने । पतंसृप्रमदब्धमूर्ववृहस्पतरक्षतादस्ययोनि ॥ वृहस्पतेयापरमापराव दतऽमातऽनतस्पृशोनिपैदुः । तुभ्यखाताऽवृताऽअद्रिदुग्धामध्वःश्चोतत्यभितोविरप्श' ॥ बृहस्पतिःमधमंजार्य (४।५।३) विहिहोत्राइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यवामदेवोवायुरनुष्टुप् । (४।५।४) इदंवामितिपळर्चस्वसूक्तस्सवामदेवइंद्रावृहस्पतीगायत्री। (४।५।५) यस्तस्तंभेत्येकादशचम्यसूक्तस्यवामदेवोवृहस्पतिरंत्ययोर्द्वयोरिंद्राबृहस्पतीत्रिष्टुपदशमीजगती ।

·T4
मंडलं
अ.३.७
अनु.५
ऋक्सं. मानोमहोज्योतिपःपरमेव्योमन् । सप्तास्य॑स्तुविजातोरणविसप्तरश्मिरधमत्तमांसि ॥ ससुष्टुभासऽनकतागणे व
ठरुरोजफलिगरवेणं । बृहस्पतिरुनियाहव्यसूदुःकनिक्रदुवार्यशतीरुजित् ॥ २६ ॥ एवापि।विश्वदेवायवृष्णय
विधेमुनमसाहुविभिः । बृहस्पतेसुप्र॒जावीरचतोवयंस्यामुपतयोरयीणां' :॥ सऽइद्राजापतिजन्यानिविश्वाशुष्मै
॥४६॥
णतस्थाभिवीर्येण । बृहस्पतियःसुभृतंविभर्तिवल्गूयतिवंदतेपूर्वभाजै ॥ सऽइत्क्षेतिसुधितऽओकसिस्वेतस्माऽइळा
पिन्यतेविश्वदानीम् । तस्मविशःस्वयमेवानमंतेयस्मिन्ननाराजनिपूर्व एति ॥ अप्रतीतोजयतिसंधानप्रतिजन्या
न्युतयासर्जन्या । अवस्ययोपरिवः कृणोतिब्रह्मणेराजातमवंतिदेवाः ॥ इंद्रश्चसोमंपिवतंबृहस्पते॒स्मिन्यज्ञेमैदसा
नापण्वसू । आवौविशंत्विर्दवःस्वाभुवोस्मेयिंसर्ववीरंनियच्छतं ॥ बृहस्पतऽइंद्रवर्धनिःसचासापासुमतिर्भूत्वस्मे।
अविष्टंधियोजिगृतंपुरंधीर्जजस्तमर्योवनुपामरातीः ॥२७॥ इतितृतीयाष्टकेसप्तमोध्यायः ॥ ७ ॥
॥
प्रयोविंशाध्यायेवर्गाः २७ सूक्तानि १८ ऋचः १४४ ॥ त्यागः ॥ ऋभुभ्य. ४८ घाच्याटथिवीभ्या. दधिकाष्ण. १९
सूर्याये. इंद्रावरुणाभ्या. ११ प्रसदस्यवआत्मन. ६ इंद्रावरुणाभ्या. ४ अश्विभ्या. २१ वायव. इंद्रावायुभ्या.३ वायव. ५ इंद्रायहस्प-
तिम्या. ६ वृहस्पतय. ९ इंद्राहस्पतिभ्या. २ ॥ इतितृतीयेसप्तमः ॥ ७ ॥
॥४६॥

·AVAVAN ॥ इदमुपस्तुप्रतिष्यासप्तगायत्रतद्देवस्यसावित्रंतुजागतमभूदेवःपत्रिष्टुवंतकोयोदशवैश्वदेवंत्रिगायत्र्यंतंतुम हीसप्तद्यावापृथिवीर्यक्षेत्रस्याष्टौतिनक्षेत्रपा शुनायैकापरापुरराष्णिक्सांत्याचगुनासीराभ्यामुपांत्येसीतायै तेचानुष्टुभावाद्याचतुर्थीचसमुद्रादेकादशांग्नेयंजगत्यंतसौर्यवापंचागव्यंचामृतस्तुतिवनिमोत्रिभ्योभौमोत्रिप चमेमंडलेनुक्तगोत्रमात्रेयंविद्योत्संक्त्यंतस्यचसूक्तस्यशेपमानुष्टुभमवोधिद्वादशबुधगविष्ठिरौकुमारंकुमारोव शोवाजा उभौवाशकर्यतैकवीत्यूचोस्तुशएवत्वमग्नेवसुश्रुतआद्याविरातृतीयामारुतरौद्रावैष्णवीत्वाममए कादर्शसुसमिद्धायानंगायत्रमग्निंतंदशपांक्सखायइप:पंत्यतैत्वामग्नेसप्तजागतं ॥ १ ॥ ॥ ॥ हरिःओम् ॥ (४।५।६ ) इदमुत्यत्पुरुतमपुरस्ताज्योतिस्तमसोव्युनावदस्थात् । नूनंदिवोदुहितरौविभाती गर्गातुंकृणवन्नुपसोजनाय ॥ अस्थुरुचित्राऽउपसःपुरस्तान्मिताऽव॒स्वरवोध्वरे। व्यूजस्यतमसोद्वारोच्छतौरग्रन्छु चयःपावकाः ॥ उच्छंतीरद्यर्चितयंतभोजानाधोदेयायोपसौमघोनीः । अचित्रेऽअंतःपणयःससत्वयुध्यमानास्तम सोविमध्ये ॥ कुवित्सदैवी सनयोनोवायामौवभूयार्दुपसोवोऽअद्य । येनानग्वेऽअंगिरदर्शग्वेसप्तास्यैरेवतीरेवदू पा यूयंहिदेवी तयुग्मिरश्वैःपरिप्रयाधभुवनानिसद्यः। प्रबोधयतीरुपसःसुसंतद्धिपाच्चतुष्पाञ्चरायज़ीय' ॥१॥ (४।५।६) इदमुत्यदियेकादशर्चस्यसूक्तस्यगौतमोवामदेवउपात्रिष्टुम् ।

·मंडलं ४
अ.अ.८
अनु.५
॥४७॥
कैस्विदासांकतमापुराणीयाविधानाविधुभूणां । शुभंयच्छुभ्राऽउपसश्चरतिनविज्ञायतेसदृशौरजुर्याः ॥ तापा
ऋक्सं.
ताभद्राऽउपसःपुरासुरभिष्टिद्युम्नाऽमृतांतसत्याः । यावी जानःशशमानऽउक्थैःस्तुवन्छंसंदविणंसद्यऽआप ॥ ता
आचरंतिसमनापुरस्तात्समानतःसमनापप्रधानाः । ऋतस्य॑दे॒वीःसदसोधानागांनसर्गाऽऊपोजरते ॥ ताऽऽ
नेयममनासमानीरमीतवर्णाऽउपसंश्चरंति । गूहतीरभ्वमसितंरुद्भिःशुक्रास्तनूभिःशुचयोरुचानाः ॥ रयिदि
योदुहितरोविभातीप्र॒जाव॑तंयच्छतास्मासुदेवीः । स्पोनादावःप्रतियुध्यमानाःसुवीर्यस्य॒पतयःस्याम ॥ तद्वौदिवोदु
हितरोविभातीरुपब्रुवऽउपसोयज्ञकेतुः । वयंस्यामयशसोजनैपुतढ्यौश्चधुत्ताप्रथिवीदेवी' ॥ २॥ (४।५।७ ) प्र
तिप्यासूनरीजनीच्युच्छंतीपरिस्वसुः । दिवोऽअदर्शिदुहिता' ॥ अश्वैवचित्रारुपीमातागामृतावरी । सांभूदुश्चि
नोपाः ॥ उतसास्यश्विनौरुतमातागामसि । तोपोवस्वऽईशिपे ॥ यावयद्वैपसंत्वाचिकित्वित्स॒नृतावरि ।
प्रतिस्तोमैरभुत्स्महि ॥ प्रतिभद्राऽअक्षतगांसर्गानश्मयः । ओपाऽअप्राऽउरुनयः ॥ आपापीविभावराव
ज्योतिपातमः । उपोऽअनुस्वधार्मव ॥ आद्यांतनोपिरश्मिभिरांतरिक्षमुरुप्रियं । उपःशुक्रेणशोचिपा॥३॥ (४।५।८)
तहेवस्यसवितुर्वायमुहद्वृणीमहेऽअसुरस्युप्रचेतसः । छुदिनंदाशुषेयच्छतित्मनातन्नौमुहाँऽउदयान्देवोऽअक्तुभिः ॥
(४।५।७) प्रविष्यतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यवामदेवउपागायत्री (४५८) तहेवस्येतिसप्तम्यसूक्तम्यवामदेवःसविताजगती ।
॥४७॥

·- दिवोधर्ताभुवनस्यप्र॒जापतिःपिशंगद्रापिंप्रतिमुचतेकविः । विचक्षणःपृथय॑न्नापृणन्नुर्वजीजनत्सवितासुम्नमुक्थ्य ॥ आपारजासिदिव्यानिपार्थिवाश्लोकदेवःकृणुतेस्वायधर्मणे । प्रवाहऽस्राक्सवितासीमनिनिवेशयन्प्रसुवन्नक्तुभि र्जगत् ॥ अभ्योभुवनानिमचार्कशतानिदेवःसविताभिर्रक्षते । प्रास्राग्वाहभुनस्यप्र॒जाभ्योधृतव्रतोमहोऽअज्म स्वराजति ॥ त्रिरंतरिक्षसवितामहित्वनानीरजांसिपरिभूस्त्रीणिरोचना । तिस्रोदिव:पृथिवीस्तिस्रऽइन्वतित्रिभितै रभिनौरक्षतित्मा ॥ वृहत्सुम्न प्रसवीतानिवेशनोजर्गतःस्थातुरुभय॑स्य॒योवशी । सौदेवासविताशर्मयच्छत्वस्मेक्षया यत्रिवरूथमहसः ॥ आर्गन्देवऽऋतुभिर्वर्धेतुक्षयंदातुनःसवितासुप्र॒जामिपं । सनःक्षपाभिरहभिश्चजिन्वतुप्रजातं रयिमस्मेसमिन्वतु ॥ ४ ॥ (४।५।९ ) अभूदेवःसवितावंद्योनुनऽहदानीमहऽउपवाच्योनृभिः। वियोरलाभजति मानवेभ्यःश्रेष्ठनोऽअत्रद्रविणयथादर्धत् ॥ देवेभ्योहिप्रथमंयज्ञियेभ्योमृतत्वंसुवर्सिभागमुत्तमं । आदिवामानसवि तप॑णुपेनूचीनाजीवितामा पेभ्यः ॥ अचित्तीयच्चकृमादैव्येजनेदीनैर्दवै प्रभूतीपूरुषत्वा । देवेएचसवितुर्मानुपेषु ।' चत्वंनोऽअत्रसुवतादनांगसः ॥ नप्रमियसवितुर्दैव्यस्य॒तद्यथाविश्वंभुवनंधारयिष्यति । यत्पृथिव्यावरिमन्नास्वैगुरि वमन्दिवःसुवतिसत्यम॑स्य॒तत् ॥ इंद्रज्येष्ठान्वृहद्भ्यःपर्वतेभ्यःक्षयाँ एभ्यःसुवसिपस्त्यांवतः । यायथा तयंतीवि (४।५।९) अभूदेवइतिपळर्चस्यसूक्तम्यवामदेवःसविताजगत्ययात्रिष्टुप् ।

·मंडलं४
अनु. ५
सन..
॥४८॥
यमिरऽएवैवतस्थुःसवितःसपार्यते ॥ येतेत्रिरहन्त्सवितःसयासौट्वेिदिवसौभगमासुवति । इंद्रोद्यावापृथिवीसिंधुर
ऋक्सं.
दिदित्यै!अदिति शर्मयसत् ॥ ५॥ (४।५।१० ) कोस्वातासयकोवस्तायाभूमीऽअदितेत्रासीयां
नः। सहीयसोवरुणमित्रमतात्को परेवरिवोधातिदेवाः ॥ प्रयेधामानिपूाण्यान्वियदुच्छान्वियोतारोऽअV
राः। विधातारोवितेदधुरजसाऽमृतधीतयोरुरुचंतनुस्माः ॥ प॒स्त्या मदितिसिंधुमकैःस्वस्तिमीळेसख्यायदेवीं।
उभेयर्थानोऽअर्हनीनिपातऽउपासानताकरतामदग्धे ॥ व्यर्यमावरुणश्चेतिपंथामिपस्पतिःसुवितंगातुमग्निः । इंद्रा
विष्णूनृवदुपुस्तानाशमनीयंतममयुद्धरूयं ॥ आपर्वतस्यमरुतामासिदे॒वस्य॑वातुरमभगस्य । पात्पतिर्जन्यादहसोनो
मित्रोमित्रियादुतनऽउरुप्येत् ॥६॥ नूरोदसीऽअहिनाबुध्यनस्तुवीतदैवीऽअप्येभिरिदैः। समुद्नसंचरणेसनिप्ययों
धर्मस्वरसोनद्यो अपग्रन् ॥ देवनादेव्यदितिनिपातुवस्त्राताायतामप्रयुच्छन् । नहिमित्रस्यवरुणस्यधासिमहीम
सिमियंसानुग्नेः ॥ अग्निरीशेवसय॑स्याग्निर्मुहःसीभगस्य । तान्यस्मभ्यरासते ॥ उपौमघोन्यावहुसूनृतेवायी
पुरु । अस्मभ्यवाजिनीवति ॥ तत्सुनःसविताभगोवरुणोमित्रोऽअर्यमा । इंद्रोनोराधसागमत्॥७॥ (५।११) मही
(४।५।१०) कोवस्त्रातेतिदशर्चम्यसूक्तस्यवामदेवोविश्वेदेवास्त्रिष्टुप्अत्यास्तिस्रोगायत्र्यः। (भेदपक्षे-विश्वेदेवाः ७ अमिः १ उपाः १
विश्वेदेवाः१एवंदश)। (४।५।११) महोइतिसप्तर्चस्वसूक्तम्यवामदेवोगावाप्रथिवीनिष्टुप्यास्तिस्रोगायत्र्यः ।
॥४८॥

·द्यावापृथिवीऽहज्येष्ठेरुचाभवताशुचर्यद्भिः । यत्सींवरिष्ठेबृहतीविमिन्वब्रुवद्धोक्षापप्रथानेभिरेवैः ॥ देवीदे वेभिर्यजतेयजत्रैरमिनतीतस्थतुरुक्षमा॑णे । ऋतावरीऽअद्रुह्मदेवपुत्रेय॒ज्ञस्य॑नेत्रीशुचय॑न्दिरः ॥ सऽइत्स्वपाभुवने प्वासयऽहमेद्यावापृथिवीजजान । उर्वीगंभीरेरजसीसुमेकै अवशेधीरःशच्यासमैरत् ॥ नूरौदसीवृहद्भिर्नावस्थैःप नीवद्भिरिपर्यंतीस॒जोपाः । उरूचीविश्वेयजतेनिपातंधियास्यामरथ्यःसदासाः+ ॥ प्रांमहिद्योऽअभ्युपस्तुतिंभरा महे । शुचीऽउपप्रशस्तये ॥ पुनानेतन्वामिथःस्वेन॒दक्षैणराजथः । ऊह्याथैसनादृतं ॥ महीमित्रस्य॑साधथस्तरतीपि प्रतीऽकृतं । परियज्ञनिपैदथुः ॥ ८॥ (४।५।१२ ) क्षेत्रस्य॒पतिनावयंहितेनैवजयामसि । गामश्चैपोपयित्वासनो मृळातीदृशै ॥ क्षेत्रस्यपतेमधुमंतमूर्मिधेनुर्रिवपयोऽअस्मासुंधुत्व । मधुश्रुतं तमिवसुइँतमृतस्य॑नःपतयोमृळयंतु ॥ मधुमतीरोपंधीर्यावऽआपोमधुमन्नोभवत्वंतरिक्षं । क्षेत्रस्य॒पतिर्मधुमानोऽअस्त्वरिप्यंतोऽअन्वैनंचरेम ॥ शुनवाहाः (१।५।१२) क्षेत्रस्त्यष्टर्चस्वसूक्तस्यवामदेवआधानांतिमृणांक्षेत्रपतिर्देवताचतुर्थ्याःशुनःपंचम्यष्टम्योःशुनासीरौपष्टीसप्तम्योःसीता आद्याचतुर्थीपष्टीसप्तम्योनुष्टुभःपंचमीपुरउष्णिक्शेपास्त्रिष्टुभः (अत्रचतुर्थ्याःशुनोऽदंतः। तथाशुनासीरावित्यत्रकेचिद्वाय्बादित्यावित्युञ्चार यन्तितन्नचतुरस्रं यतःवायुःशुनःसूर्यएवानसीरःशुनासीरौवायुसूयौंवदंति। शुनासीरंयास्कइंद्रतुमेनेसूर्येद्रौतौमन्यतेशाकणिरितिशुनासी रस्वरूपेशौनफेनाचार्यमतदर्शनव्याजेनवैविध्यप्रतिपादितंतस्मात्प्रकृतिभूतशुनासीरगब्देनोच्चारणंयुक्तं)।

·मंडलं४
ऋक्सं.
म.३८
अनु.५
॥४९॥
रःशुनंकृपतुलांगलं । शुनरत्रायंतांशुनमष्ट्रामुगिय ॥ शुनासीराविमांवाचजुपेथांयद्दिविचक्रधुःपर्यः । ते
नेमामुपसिंचतं ॥ अर्याचीसुभगेभवृप्तीतवंदामहेत्या । यानःसुभगासंसियानःसुफलासंसि ॥ इंदुःसीतांनिहा
तुतापूपानुयच्छतु । सानःपय॑स्वतीदुहामुत्तरामुत्तरांसमा ॥ शुननःफालापिपंतुभूमिशुनकीनाशोऽअभियंतुवाहैः ।
शुनपर्जन्योमधूनापयोभिःशुनासीराशुनमस्मासुंधत्तं ॥९॥ (४।५।१३) समुद्रादुर्मिर्मधुमॉऽउदारदुपांशुनासममृत
त्यानट् । घृतस्य॒नामगुह्यंयदस्तिजिहादेवानामृतस्य॒नाभिः ॥ वयंनामप्रयामाघृतस्यास्सिन्यज्ञेधारयामानो
भिः । उपब्रह्माVणवच्छस्यमानचतुःशृंगोवमीगौरऽएतत् ॥ चत्वारिशंगात्रयोऽअस्यपादादेशीसप्तहस्तासोऽ
अस्य । त्रिधावृद्धोपभोरोरवीतिमहोदेवोमर्त्याउँआविवेश ॥ त्रिधाहितंपणिभिर्गुह्यमानगविदे॒वासोघृतमन्वविंदन।
इंद्रुऽएकसूर्य एकजजानवेनादेकैस्वधयानिष्टतक्षुः ॥ एताऽअर्पतिहृद्यात्समुद्राच्छतघ्रजारिपुणानावच: । घृतस्य॒धा
राऽअभिचाकशीमिहिरण्ययोवेतसोमध्येऽआसां ॥ १० ॥ सम्यक्रवंतिसरितीनघेनाऽअंतर्हृदाम सापूयमानाः ।
एतेऽअर्पत्यूर्मयोघृतस्यमृगाऽईवक्षिप॒णोरीषमाणाः ॥ सिंघारिवप्राध्यनेशघनासोवातप्रमियःपतयंतियहाः । घृतस्य
धारोऽअरुपनियाजीकाष्ठाभिदन्नूमिभिःपिन्व॑मानः ॥ अभियंतमर्मनेत्योपाःकल्याण्य]:स्मय॑मानासोऽअग्नि । घु
(४१५१३) समुद्रादूमिरित्येकादशर्चस्वसूक्तस्यवामदेवोग्निस्त्रिष्टुरत्याजगती (सूर्योवापोवागावोवाघृतस्तुति देवता)।
॥४९॥

·enenereverenenenerences तस्पधारा समिधानसंतुतार्जुपाणोहर्यतिजातवेदाः ॥ कन्याऽइयवस्तुमेतृपाउँऽअज्यैजानाऽअभिचाकशीमि । यत्रु सोमःसूयतेय-यज्ञोघृतस्यधाराऽअभितत्पवंते ॥ अभ्यर्पतसुष्टुर्तिगव्यमाजिमस्मासुभद्रादविणानिधत्त । इमय॒ज्ञनय तदेवतांनो'तस्पंधारामधुमत्पते ॥ धामन्तेविश्वंभुवनमधिचितम॑तःसमुद्रेय?तरायुपि । अपामनीकेसमिथेय आभृतस्तमश्यामधुमंतंतsiम' ॥ ११ ॥ ( इतिवामदेवंचतुर्थमंडलंसमाप्तं अत्रसूक्तानि ५८ ) ( ५।१।१ ) अ बोम्यग्निःसमिधाजनानाप्रतिधनुर्मिवायतीमुपास । यहाऽईवप्रवृयामुजिहाना प्रभानवःसिनतेनाकमच्छ ॥ अवाधि होयजर्धायदेवानोऽअग्निःसुमना मातरस्थात् । समिद्धस्यरुशददर्शिपाजोमहान्देवस्तमसोनिरमोचि ॥ यदीग णस्यरशनाम गःशुचिरलेशुचिभिर्गोभिरग्निः । आइर्क्षिणायुज्यतेवाजयंत्युत्तानामोऽअधयजुहूभिः ॥ अग्निम च्छादेवयतामनांसिचखूपीवसूर्यसंचरति । यदींसुतिऽपसाविरूपेश्वेतोवाजीजायतेऽअऽअहाँ । जनिष्टहिजे न्योऽअग्रेऽअहाँहितोहितेप्यरुपोवनेषु । दमैदमेसप्तरलादानोग्निहोतानिषसादायीयान् ॥ अग्निहोतान्य॑सीद्य जीयानुपस्थैमातुःसंरभाऽऽलोके । युवाकविःपुरुनिऽकृतार्वाधाकृष्टीनामुतमध्यऽडुद्धः ॥ १२ ॥ प्रणुत्यंविर्तम ध्वरे साधुमग्निहोतरिमीळतेनमोभिः । आयस्ततानरोदसीऽऋतेन्नित्यमृतियाजिनंघृतेन ॥ मार्जाल्योज्यतेस्वे आत्रेयेपंचमेमंडलेपडनुवाकाः (५।१।१ ) अबोधीतिद्वादशस्यसूक्तस्यआत्रेयौवुधगविष्टिरावनिखिष्टुप् ।

·मंडलं ५
ऋक्सं.
अनु.१
अ.भ.८
.
॥५०॥
दमूना:कविप्रशस्तोऽअतिथिःशियोनः । सहस्रशंगोपभस्तदोजाविश्वाँऽअग्नेसहंसापास्यन्यान् ॥ प्रसद्योऽग्ने
अत्येप्यन्यानाविर्यस्मैचारुतमोवभूयं । ईळेन्यौवपुष्योविभावामियोविशामतिथिर्मानुपीणां ॥ तुभ्यभरंतिक्षितयोय
विष्ठलिमग्नेऽअंतितऽओतदूरात् । आभर्दिष्ठस्यसुमतिर्चिकिद्धिबृहत्तेऽअग्नेमहिशर्मभद्री ॥ आद्यरधभानुमोभानु
मतमोतिष्ठेयजतेभिःसमंत । विद्वान्पथीनामुपतरिक्षमेहदे॒वान्हवरायवक्षि ॥ अयोचामकवयेमेायवौदा
रुपभायवृणे । गर्विष्ठिरोनमसास्तोम॑म॒नौदिवीवरुक्ममुरुव्यंचमश्रेत् ॥ १३ ॥ (५।१।२) कुमारंमातायुवतिः
समुन्धंगुहाविभर्तिनददातिपित्रे । अनीकमस्यनमनजासःपुरःपश्यतिनिहितमरतौ ॥ कमेतत्वयुवतेकुमारंपेपी
विभर्पिमहिपीजजान । पूर्वीहिंगर्भःशरदोषवर्धापश्यंजातंयदसूतमाता' ॥ हिरण्यदंतशुचिवर्णमारात्क्षेत्रादपश्यमा
युधामिमानं । दानोऽअस्माऽअमृतविकृत्किमामनिंद्राःकृणवन्ननुक्थाः ॥ क्षेत्रांदपश्यंसनुतश्चरतंसुमधूर्थनपुरु
शोभमान । नताऽअगृभ्रश्नजनिष्टहिपापलिक्कीरिघुवतयोभवंति ॥ केमैमर्यफवियवंतगोभिनयेपांगोपाऽअरणश्चिदा
से । यईजगुभुरवतेजंत्याजातिपश्वऽउपनश्चिकित्वान्' ॥ वसांराजानवसतिजनानामतियोनिदधुर्मत्येषु । ब्रह्मा
(५।१।२) कुमारमितिद्वादशस्यसूक्तस्यआत्रेयःकुमारनरपिःकमेतविज्योतिपैत्यनयोर्जारोटशोमिनिष्टुप्अंत्याशफरी ( पाक्षिको
जारोशःसर्वसूक्तेपि । यद्यपिमुद्रितामुद्रितपुस्तकेपुबहुव्रजानोशइत्युपलभ्यतेतथापिजरनाम्नअपेःपुत्रोजारोयशदतिभाष्येस्पष्टं)।
-
॥५०॥

·प्यत्रेरक्तसृजंतुनिंदितारोनिंद्यासोभवंतु ॥ १४ ॥ शुनश्चिच्छेपनिदितसहस्रादिमुंचोऽअमिष्टहिषः । एवास्म दैग्नेविमुमुग्धिपाशान्होर्तश्चिकित्वऽहतूनिपर्व ॥ हृणीयानोऽअपहिमदय्ये प्रमदेवानांवतपाऽउवाच । इंद्रौविद्वा ऽअनुहित्वाचचक्षतेनाहमनेऽअनुशिष्टऽआगां ॥ विज्योतिपाबृहताात्यग्निराविर्विश्वानिकृणुतेमहित्वा । प्रादेवी याःसंहतेदुरेवाःशिर्शीतेशंगरक्षसेविनिः ॥ उतस्वानासौदिविषत्वग्नेस्तिग्मायुधारक्षसेहंतवाऽऽ । मदेचिदस्युमरु तिमामानवरंतेपरिवाधोऽअदेवीः ॥ एततेस्तोमंतुविजातविपोरर्थनधीरःस्वाऽअतक्षं । यदीद॑ग्नेप्रतित्वदेवहर्याः स्वर्वतीरप एनाजयेम ॥ तुविग्रीवोवृषभोर्वावधानोशञ्चर्यःसम॑जातिवेदः । इतीमम॒ग्निममृताऽअवोचन्यहिष्मते मनवेशर्मयंसद्धविष्म॑ते॒मनवेशर्मयंसत् ॥ १५ ॥ ( ५।१।३ ) त्वमग्नेवरुणोजायसेयत्त्वमित्रोभवसियत्समिद्धः । त्वे विश्सहसस्पुत्रदेवास्त्वमिंद्रोदाशुपेमाय ॥ त्वमर्यमाभयसियत्कनीनांनामस्वधावन्गुह्यं विभर्पि । अंतिमित्रंसु धितनगोभिर्यदंपतीसमनसाकृणोपि ॥ तश्रियेमुरुतौमर्जयंतरुद्रुयत्तेजनिमचारचित्रं । पदयद्विष्णोरुपमंनिधायि तेनपासिगुह्यंनामगोनी ॥ तश्रियासुदृशोदेवदेवाःपुरूदधानाऽअमृतसपंत । होतारमुग्निंम पोनिपैदुर्दशस्यंतऽऊ शिजःशसमायोः ॥ नत्वद्धोताऽपूर्वोऽअग्नेयर्जीयान्नकाव्यैःपुरोऽअस्तिस्वधावः । विशश्चयस्याऽअतिथिर्भासिसय (५॥२॥३) लममइतिद्वादशर्चस्पसूक्तस्यानेयोवसुक्षुतोग्निस्तृतीयायामरुद्रविष्णवस्रिावाद्याविराट् ।

·मंडलं
अ.अ.८
अनु.१
॥५॥
ऋक्सं. ज्ञेनवनवदेवमान् ॥ ययमन्नेवनुयामुत्योतावसूययौहुपिपावुध्यमानाः । वयंसमविदथेष्वहाययंरायासंहसरपुत्रम
तीन् ॥ १६ ॥ योनऽआगोऽअभ्येनोभरात्यधीदुपमपर्शसेदधात । जहीचिकित्योऽअभिस्तिमेतामग्नेयोनोमर्चय
तिद्वयन ॥ त्यामस्याव्युषिदेवपूर्वदूतंकृण्यानाऽयजंतहव्यः । संस्थेयदग्नऽईयसेरयीणांदेवोमर्यसुभिरिध्यमानः॥
अस्मृधिपितरंयोधिविद्वान्पुत्रोयस्तैसहसःसूनऽऊहे । कदाचिकित्योऽअभिचक्षसेनोग्नेकदाँऽतचिद्योतयासे ॥ भू
रिनामवंदमानोदधातिपितावसोयद्वितजोपासे । कुविदे॒वस्य॒सहसाचकानःसुम्नमग्नियनतेवाधानः ॥ त्वमंगजे
रितारयविष्ठविश्वान्यग्नेदुरितातिपर्पि । स्तेनाऽअन्त्रिपयोजनासोज्ञातकेताजिनाऽअभूपन् ॥ इमेयामासस्य
द्विर्गभूवन्यसवेवातदिदागोऽअवाचि । नाहायमग्निरभिस्तयेनोनरीपतेवावृधानःपरीदात् ॥ १७ ॥ ( ५११४)
त्यामग्नेवसुपतिवनामभिप्रमदेऽअध्वरे(राजन् । त्ययावाजवाजयंतौजयेमाभिप्यामपृत्सुतीर्मत्यीनां ॥ हन्ययाळ
ग्निजरःपितानौविभुर्विभार्यासुद्दीकोऽअस्मे । सुगाईपत्याःसमिपौदिदीयस्मद्यसंमिमीहिश्रयासि ॥ विशांक
विविश्पतिमानुपीणांशुचिपायकंघृत'छमग्निं । निहोतारंविश्वविद॑दधिध्वेसदे॒वे(वनकार्याणि ॥ जुषस्यामऽइळया
मजोपायर्तमानोरश्मिभिःसूर्यस्य । जुपय॑नःसृमिजातऽआवाहविरायवक्षि ॥ जुष्टोदनाऽअतिधि?
(५।११४ ) त्वाममइत्ये कादशग्यसूफसवमुक्षुतोनिस्रिष्टुम् ।
॥५१॥

·रोणऽडमनोयज्ञमुफ्याहिविद्वान् । विश्वाऽअग्नेऽअभियुजौविहत्यांशत्रूयतामाभराभोज॑नानि ॥ १८॥ वधेन॒दस्यु पहिचातयस्ववर्यःकृण्वानस्तन्वे स्वायै । पिपर्पियत्सहसस्पुत्रदे॒वान्त्सोऽअग्नेपाहिनृतमवाजेऽअस्मान् ॥ यंतेऽअग्न ऽउक्थैविधेमव॒यंहव्यैःपावकभद्रशोचे । अस्मेयिविश्वारसमिन्वास्मविश्वानिद्रविणानिधेहि ॥ अस्माकमग्नेऽअ ध्वरं पस्वसहसःसूनोत्रिपधस्थहव्यं । वयंदेवे'सुकृतःस्यामशर्मणानस्विरूथेनपाहि ॥ विश्वानिनोदुर्गहाजातवेदः सिंधुंननावादुरितातिपर्पि । अग्नेऽअत्रिवन्नमसागृणानोऽस्माकंवोध्यवितातनूनी ॥ यस्त्वाहृदाकीरिणामन्यमानोम @मोजोहवीमि । जातवेदोऽयशोऽअस्मासुधेहिप्रजाभिरग्नेऽअमृतत्वम॑श्यां ॥ यस्मैत्वंसुकृतैजातवेदऽउलोकमग्ने कृणवःस्योनं । अश्विनसपुत्रिणवीरवंतगोमतंर्यिनशतेस्वस्ति ॥ १९ ॥ (५।१५ ) सुसमिद्धायशोचिघृतंतीनंजु होतन । अग्नजातवेदसे ॥ नराशंसःसुपूदतीमयज्ञमाभ्यः । कविर्हिमधुहस्त्यः ॥ ईळितोऽअग्नऽआवहेंद्रचित्रमि हप्रियं । सुखैरथैभिरूतये ॥ ऊर्णवाविप्रथस्वाभ्यार्काऽअनूपत । भवानःशुभ्रसातये ॥ देवीारोविनयध्वंसुप्रा यणानंऽऊतये । प्रयघृणीतन ॥ २० ॥ सुप्रतीकवयोवृायहीऽतस्यमातरां । दोषामुपासमीमहे ॥ वातस्यप (५।१५) सुसमिद्धायेत्येकादशर्चस्यसूक्तस्पवसुश्रुतःइसोनराशंसइळोवाहर्देवीरउपासानक्तादैव्यौहोतारौसरस्वतीळाभारत्यस्त्वष्टा वनस्पतिस्वाहाकृतयोगायत्री।

·ऋक्सं.
मंडलं५
थ.३२.८
अनु.२
॥५२॥
स्मन्नीळितादेव्याहोतारामर्नुपः । इमनायज्ञमागतं ॥ इळासरस्वतीमहीतियोदेवीमयोभुवः । बहिःसीदत्वनिधः॥
शिवस्त्वंटरिहार्गहिविभुःपोपंतत्मना । यज्ञेय॑ज्ञेनऽउदैव ।। यत्रवेत्यवनस्पतेदे॒वानांगुह्यानामानि । तत्रहव्यानि
गामय ॥ स्वाहाग्नयेवरुणायस्वाहेंद्रायमरुद्यः । स्वादेिवेन्यौहुविः ॥ २१ ॥ (५।१।६) अग्नितमन्युयोयतुर
स्तययंतिधेनवः । अस्तुमवतऽआशवोस्त॒नित्यासोयाजिनऽइपैस्तोतृभ्यऽआर्भर ॥ सोऽअग्निोपर्मुर्गुणेसंयमायतिधे
नवः । समयतोरपुटुवःसंसुजातासःसूरयऽइप० ॥ अग्निहिवाजिनविशेदातिविश्वचर्षणिः । अग्नीरायेस्वाभुवंसमी
तोतिवार्यमिपं० ॥ आतेऽअग्नऽइधीमहिद्युमंतदेवाजरं । यद्धस्यातेपनीयसीसमिट्टीदयतिघवीपं० ॥ आतेऽअग्न
ऽऋचाहुविःशुक्रस्यशोचिपस्पते । सुश्चंद्वदस्मविश्पतेहव्यवाटतुभ्येहयतऽइपं० ॥ २२ ॥ प्रोत्येऽअग्नयोमिएविश्वपु
प्यतिवार्य । तेहिन्विरेतऽइन्विरेतऽईपण्यंत्यानुपगिपं० ॥ तवत्येऽग्नेऽअर्चयोमहियाधंतवाजिनः । येपत्वभिः
शुफानांजाभुरंतगोनामिपं० ॥ नानोऽअग्नऽआभरस्तोतृभ्यःसुक्षितीरिपः । तेस्यामयऽआनृनुस्त्वादूतासोदमैदम
ऽइ० ॥ उभेसुश्चंद्रसर्पिपोद-श्रीणीपऽआसनि । तोनऽउत्युंपूर्याऽउक्थेप्शवसस्पतऽइपं० ॥ एयाँऽअग्निमंजुर्य
मुगीभिर्यज्ञेभिरानुपक् । ददुस्मेसुवीर्यमुतत्यदाश्वभ्यमिपं० ॥ २३ ॥ (५।१७ ) सायःसंवःतम्यंचमिस्तो
(५॥१॥६) अनितमितिदशर्चस्वसूक्तस्यवगुथुनोनि:पंक्तिः । (५।१।७) ससाय:समितिदशचस्पसूफ़सभात्रेयइपोपिरतुदुर्वलापंक्तिः ।
॥५२॥

·मैचाग्नये । वर्षिष्ठायक्षितीनामू|नप्वेसहस्वते ॥ कुर्बाचिद्यस्य॒समृतौरण्यानरौनृपर्दने । अर्हतश्चिद्यमितेसैजन यंतिजंतवः ॥ संयदिपोवनामहेसंहव्यामानुपाणां । उतद्युम्नस्य॒शवसऽऋतस्यरश्मिमार्ददे ॥ सःस्माकृणोतिकेतु मानक्तंचिदूर आसते । पावकोयद्वनस्पतीन्प्रस्मोमिनात्य॒जरः ॥ अवस्मयस्य॒वेषणेस्वेदंपथिपुजुह्वति । अभीमह स्वजेन्यभूमापृष्ठेवरुरुहुः ॥ २४ ॥ यंमत्यःपुरुस्पृहविदद्विश्वस्य॒धाय॑से । प्रस्वादनंपितूनामस्ततातिचिदायवै ॥ सहिष्माधन्वाक्षितदातानदात्यापशुः । हिरिश्मश्रुःशुचिदन्नुभुरनिभृष्टतविपिः ॥ शुचि:प्मयस्माऽअत्रिवत्प्रस्वधि तीवरीयते । सुपूरसूतमाताकाणायदानशेभग ॥ आयस्तैसर्पिरासुतेग्नेशमस्तिधायसे । ऐद्युम्नमुतश्रव॒ऽआचित्तं मत्पुधाः ॥ इतिचिन्मन्युमधिजस्त्याातमा शुददे । आर्दनेऽअर्पणतोत्रिःसासह्यादस्यूनिपःसांसह्यान्नृन्। २५ ॥ ( ५।११८) त्वामनऽऋतायवःसमाधिरेतनासंऽकृतयेसहस्कृत । पुरुश्चंद्रयजतंविश्वायसंदमूनसंग हपतिवरेण्यं ॥ त्यामग्नेऽअतिथिंपूय॑विशःशोचिप्केशंगृहपतिनिपैदिरे । बृहत्कैतुंपुरुरूपधनुस्मृतमुशर्माणस्ववसंजर द्विर्षे ॥ त्यामग्नेमानुपीरीळतेविशोहोत्रायिदंविविचिरलधाम । गुहासंतसुभगविश्वदर्शतंतुविषणसंसुयजघृतश्नि ये ॥ त्यामग्नेधर्णसिंविश्वाव॒यंगीर्भिर्गुणंतोनमसोपसेदिम । सनौजुपस्वसमिधानोऽगिरोदेवोमतस्ययशसासुदी (५।१८) सामग्नस्तायवइतिसप्तस्वमूफस्यइपोग्मिर्जगती।

·अथ८
।
।
ऋपसं. तिभिः ॥ त्वममेपुरुरूपौपिशेविशेषयोदधासिमनापुरुष्टुत । पुरुण्यतामहमारिराजमिचिमितिसिलिणाणस
नापै ॥ त्यामग्नेसमिधानंयविष्टपादूतंचक्रिरेहव्यवाहनं । उगमयमंतपोनिमातंगादभिरेनोपर्मति।।
त्यामग्नेमदिवा तंवृतैःगुम्नायनामुपमिधासमाधिरे । मधानमोषधीभिरुधितो भिननिगाधिरारिति
॥५३॥
उसे ॥ २६ ॥ इतितृतीयाष्टकेऽष्टमोध्यायः ॥८॥
॥
चतुर्विगाध्याये. २६ मूक्तानि १६ पान १५२॥ त्याग || उपम. १८ गपित्र. १३ विश्वमोदेवेन्य. ७ TAR. ग.
विश्वम्योदेवेभ्य. चापापृथिवीम्या. ७ क्षेत्रपतय. ३ शुनारे. शुनागीराभ्या. सीतापा. २ गुनगमोगमा. भार. ३७ मागुनी
प्णुभ्य. अमय. २० समिझायामय. नरादासाये. इळाने पर्हिगइ. देवी-योद्वा इ. उपामानहान्या. देवीमाहोरमा. मनोग्या.
सरसतीळाभारतीभ्य. वद. यनम्पतय. बाहाकृतिभ्य. आग २७ ॥ इतिगृतीऽएमः ॥८॥

·III
on
॥ इतितृतीयोऽष्टकःसमाप्तः॥

·॥ अथचतुर्थाष्टकमारंभः॥ LADMAAD ·अत्यामग्नेगयोत्यापंचम्यौपंक्तीअग्नओजिष्ठमंत्याचतुर्थ्यांचजनस्यपट्सुतंभरोजागतप्राग्नयेचैतोगायत्रत्वग्निंस्तो मेनप्रवेधसेपंचांगिरसोधरुणोवृहत्पूरःपत्त्यंतह्यायज्ञैःप्रातर्मुक्तवाहाद्वितोभ्यवस्थापत्रिर्गायत्रावनुष्टुभौविरा डूपायमग्नेचतुष्कप्रयस्वतःपत्त्यंतहमनुष्वत्ससः प्रविश्वसामन्विश्वसामाग्नेद्युम्नोविश्वचर्षणिरनेत्वंगौपायना लौपायनाविंधुःसुवंधुःश्रुतवंधुर्विप्रबंधुश्चैक द्वैपदमच्छायोनववसूयवआनुष्टुभमैग्नेगायत्रमंत्यावैश्वदेव्य नस्वंतापवृष्णःपौरुकुत्स्यौद्वौव्यरुणत्रसदस्यूराजानौभारतश्चाश्वमेधोत्यास्तिस्रोनुष्टुभौनात्मात्मनेदद्यादि तिसर्वास्वत्रिंकेचिदंत्येंद्राग्नीसमिद्धोविश्ववारात्रेयींत्रिष्टुब्जगतींत्रिष्टुवनुष्टुब्गायत्र्यौव्यर्यमापंचोनागौरिवीतिः शाक्त्यऐंद्रमुशायदौशनसोवापादकस्यवधुणंचयोप्यत्रराजास्तुतइंद्रोरथायसप्तोनावस्युरुग्रमितिकोत्स्यो शनसौवापादौपरेंद्राकौत्स्यदर्दादशगातुः ॥ १॥ ॥ श्रीगणेशायनमः ॥ हरिःओम् ॥ (५।११९ ) त्वामग्नेहविष्मतोदेवंमतीसऽईळते । मन्य॑त्वाजातवेदसंसह व्यावक्ष्यानुपक्' । अग्निहॊतादास्वतःक्षय॑स्यवृक्तवहिपः । संयुज्ञासश्चरतियंसंवाजासःश्रव॒स्यवः ॥ तस्मयंशिशुय थानव॑जनिष्टारणी । धुरिमानुषीणांविशामग्निंस्वध्वरं ॥ तस्मदुर्घभीयसेपुत्रोनहार्याणां । पुरुयोदग्धासिवनाग्ने (५।२९) त्वाममइतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यात्रेयोगयोनिरनुष्टुप्पंचमीसप्तम्यौपंक्ती । ॥ ॥ ॥

·ऋक्सं.
अ.४अ.१
॥२॥
पशुयवसे ॥ अर्धस्मयस्यार्चयःसम्यक्संबंधूिमिनः । यदीमहवितोदिव्युपध्मातेवधर्मतिशिर्शातेध्मात यथा ॥ मंडलं ५
तवाहममऽकृतिभिर्मित्रस्यचप्रशस्तिभिः । द्वेपोयुतोनदुरितातुर्याममर्त्यांनां ॥ तनोऽअग्नेऽअभीनरोयिसहस्वऽआ अनु. १
भैर । सक्षेपयत्सपोपय वद्वाजस्यसातयतिधिपृत्सुनोवृधे ॥१॥ (५।१।१० ) अग्नऽओजिष्ठमाभरद्युम्नमस्म
भ्यमध्रिगो । प्रनौरायापरीणसारत्सिवाायुपंथी ॥ त्वंनोअग्नेऽअद्भुतक्रत्वादक्षस्यमहना । त्वेऽअसुर्य मारुहका
णामित्रोनयज्ञियः ॥ त्यंनोऽअग्नऽएपांगर्यपुष्टिंचवर्धय । येस्तोमेभिःप्रसूरयोनरौमघान्यानशुः ॥ येऽअंग्नेचंद्रगि
रःशुभत्यश्वराधसः । शुष्मैभिःशुष्मिणोन दिवश्विद्येपोवृहत्सुकीर्तिर्वोतित्मना । तव॒त्येऽग्नेऽअर्चयोभ्राजतोयं
तिधृष्णुया। परिज्मानोन विद्युतःस्वानोरथोनाजयुः ॥ नूनोऽअग्नऽकृतयेसवार्धसश्चरातये । अस्माकोसश्चसूर
योविश्वाऽआशस्तिरीपर्णि ॥ त्वंनो अग्नेऽअंगिरःस्तुतस्तानऽआभर ॥ होतविभ्यासहरयिंस्तोतृभ्यःस्तर्वसेचनऽति
धिपृत्सुनौबुधे ॥ २॥ (५।११११ ) जनस्यगोपाऽअजनिष्टजाविरग्निःसुदक्षःसुवितायनव्य॑से । घृतप्रेतीकोबृह
तादिविस्पृशांद्युमद्विभातिभरतेभ्यःशुचिः ॥ यज्ञस्यकतुंप्रथमपुरोहितमग्निनरस्त्रिपधस्थेसमर्माधिरे । इंद्रेणदेवैःसरथं
(५।१३१०) अमोजिष्ठमितिमप्तर्यस्यसूतस्यगयोमिनुष्टुप्चतुर्थीसप्तम्यौपंक्ती। (५।१।११) जनस्येतिपळर्चस्यसूक्तस्थानेयः
मुतंभरोमिर्जगती।
| ॥२॥

·NAVASAPvAAAAVr सर्हिपिसीदुन्निहोताय॒जायसुक्रतुः । असमृष्टोजायसेमात्रोःशुचिर्मद्रःकविरुदतिष्ठोविवस्वतः । घृतेनत्वावर्धयन्न मआहुतधूमस्तेकेनुर्रभवद्दिविश्रितः ॥ अग्नि यज्ञमुफ्वेतुसाधुयाग्निरोविर्भरतगृहेगृहे । अग्निंर्दूतोऽअभयद्धच्य वाहनोग्निवणानार्पणतेहविक्रतुं ॥ तुभ्येदमैग्नेमधुमत्तमंवचस्तुभ्यमनीपाऽयमस्तुसंहदे । त्वांगिरःसिंधुमिवाव नीमहीराणतिशवसावर्धयतिच ॥ त्वामग्नेअंगिरसोगुहाहितमन्वविंदन्छिश्रियाणंवर्नेवने । सजायसमध्यमानःस होमहत्त्वााहुःसहंसस्पुत्रमैगिरः ॥ ३ ॥ (५।१।१२ ) प्राग्नयेबृहतेयज्ञियाय ऋतस्यवृष्णेऽअसुरायमन्म । घृतं नयज्ञऽआस्ये सुपूतगिरेभरेवृषभार्यप्रतीची' ॥ कृतंचिकित्वऽकृतमिचिकियतस्य॒धाराऽअनुधिपूर्वीः । नाया तुसहसानद्वये ऽक्रुतंसपाम्यरुषस्यवृर्णः ॥ कानोऽअग्नऽऋतर्यन्नृतेन॒भुवोनदाउचर्थस्य॒नव्यः । वेदामेदेवऽ तुपाऋतूनांनाहंपतिसनितुरस्परायः ॥ तेऽअग्नेरिपवेवंर्धनासःकेपायवःसनिपंतद्युमंतः । केधासिमनेऽअन॒तस्यपां तिक आसंतोवर्चसःसंतिगोपाः ॥ सांयस्तेविऍणाऽअग्नएतेशिवासुःसंतोऽअशिवाऽअभूवन् । अधूर्पतस्वयमे तेवचौभिजूयतेजिनानिब्रुवंतः ॥ यस्तेऽअग्ने॒नम॑साय॒ज्ञमीदृऽतंसात्यरुपस्यवृष्णः । तस्य॒क्षयःपृथुरासाधुरैतु प्रसस्रोणस्य॒नहुषस्यशेषः ॥ ४ ॥ (५।१११३ ) अचैतस्त्वाहवामहेचैतःसमिधीमहि । अग्नेऽअर्चतऽकृतये ।। अग्नेः (५।१।१२) प्रामयइतिपळर्चस्वसूक्तस्यसुतंभरोग्निस्त्रिष्टुप् । (५।१।१३) अचैतइविपळर्चस्यसूक्तस्यसुतंभरोग्निर्गायत्री।

·ऋक्सं. मंडलं५ भ.४ा. अनु.१ स्तोममनामहेसिध्रमर्दिविस्पृशः । देवस्यद्रविणस्यवः ॥ अग्निणुपतनोगिरोहोतायोमार्नुपेवा । सर्यक्षदेव्यंजन ॥ त्वमग्नेसमाऽअसिजुष्टोहोतावरेण्यः । त्वायज्ञवितन्यते ॥ त्यामग्नेवाजसातमविप्रावधतिसुष्टुतं । सनौरास्वसुवी ये ॥ अग्नेनेमिरराँऽईवदे॒वाँस्वपरिभूरसि । आराधश्चित्र जसे ॥ ५॥ (५।१।१४) अग्निस्तोमैनबोधयसमिधा नोऽअमर्त्य । हुव्यादेवेएनोदधत् ॥ तमध्वरेप्वीळतेदेवंर्ताऽअमत्यै । यजिष्ठंमानुजने ॥ तंहिशश्चतऽईळतेचा देवघृतभुता । अग्निहन्याययोद्धये ॥ अग्निर्जातोऽअरोचतघ्नन्दस्यून्ज्योतिपातमः। अविद्गाऽअपःस्वः ॥ अग्नि मीळेन्यकविघृतपृष्ठंसपर्यंत । वेर्तुमेशृणवृद्धवं ॥ अग्निंघृते वावृधुःस्तोमेभिर्विश्वचर्पणिं । स्वाधीभिर्वचस्युभिः ॥ ॥ ६ ॥ (५।२।१ ) प्रवेधसैकवयेवेद्यायगिरभरेयशसैपूाय । घृतर्पसत्तोऽअसुरःसुशेवौरायोधर्ताधरुणोवस्वोऽi ग्निः ॥ तेनऽऋतंधरुणधारयंतय॒ज्ञस्यशाकेपरमेव्योमन् । दिवोधर्मन्धरुणेसेदुपोनृन्जातरजाताँऽअभियेननभुः ॥ अहोयुवस्तुन्वस्तन्यतेवियोमहदुष्टरपूार्य । ससंवतोनवजातस्तुतुर्यात्सिंहनक्रुद्धमभितःपरिपुः ॥ मातेयगरसेप प्रथानोजनैजनधार्यसेचक्षसेच । वयौवयोजरसेयधान परित्मनाविपुंरूपोजिगासि ॥ वाजोनुतेशर्वसस्पात्यंतमुरुं (५।१११४) अप्रिंसोमेनेतिपठर्चस्यसूक्तस्यमुतंभरोग्निर्गायत्री । (५।२।१) प्रवेधसइतिपंचर्चम्यसूतस्यआंगिरसोनिर्वरुणनिष्टुप् ।

·पारमृण्यति ॥ अस्यस्तोमैमघोनःसख्येवुद्धशौचिपः । विश्वायसिन्तुविषणिसमर्येशुष्म॑मादधुः ॥ अधायनऽएपां धामहेसचोधिपृत्सुनौधे ॥ ८॥ ( ५।२।३ ) आयज्ञैर्देव॒मय॑ऽइत्थातव्याँसमूतये । अग्निंकृतेस्वध्वरेपूरुरीळी यआयुक्ततुजागिरा । दिवोनयस्यरेतसावृहच्छोचैत्यर्चयः ॥ अस्यक्रत्वाविचेतसोदुस्मस्यवसुरथऽआ । अधाविश्वा ॥तावसे ॥ अस्यहिस्वय॑शस्तरऽआसार्विधर्मन्मन्यमे । तनार्कचित्रशोचिपमंद्रपुरोमनीपर्या ॥ अस्यवासाऽऽअर्चिपा || मुहयोग्निर्विक्षुप्रर्शस्यते ॥ नूनऽइद्धियार्यमासासचंतसूरयः । ऊर्जीनपादुभिष्टयपाहिशुग्धिवस्तर्यजतैधिपृत्सुनौतु मृक्तहिसेस्वस्यदक्षस्यमहना । इंदुसर्धत्तऽआनुपक्स्तोताचित्तेऽअमर्त्य ॥ तंवौदीर्घायुशोचिषंगिराहुवेमघोनी । धे ॥ ९ ॥ ( ५।२।४ ) मातग्निःपुरुप्रियोविशस्तवेतातिथिः । विश्वानियोऽअमोहन्यामतपुरण्यति ॥ द्विता ( ५।२।२ ) वृहद्वयइविपंचर्चस्यसूक्तम्यात्रेयापूररनुष्टुप्त्यापंक्तिः । ( ५।२।३ ) आयज्ञैरितिपंचर्चस्वसूक्तस्यपूरुरनुष्टुप्अंत्यापंक्तिः । दोपपुरणदेवरायः । पदंनतायुमुद्वादानोमहोरायचितयन्नत्रिमस्पः ॥ ७ ॥ ( ५।२।२) पृहद्वयोहिमानपेडिया याग्नये । यमिग्रनप्रस्तिभिर्मतीसोदधिरेपुरः ॥ सहियुभिर्जनानांहोतादास्यवाहोः । विहव्यमग्निरांनुपरभगोन ( ५।२।४ ) प्रातरनिरितिपंचर्चस्यसूक्तम्यानेयोमृतवाहाद्वितोमिनुष्टुप् त्यापंक्तिः । ' A ·मंडलं ५ अनु. २ भ.४.१ अरिष्टोयेपारधीय॑श्वदावन्नीयते ॥ चित्रावायेषुदीधितिरासन्नुक्यापांतिये । स्तीर्णबहिःस्वर्णरेनयासिदधिरेपरि ॥ येमपंचाशतद्दुरधानांसधस्तुति । युमर्द महियोवृहत्कृधिमपोनौनृवदमृतनृणां' ॥ १० ॥ (५।२२५) अभ्य यस्था:प्रजायतेप्रवर्वनिचिकेत । उपस्थैमातुर्विचष्टे । जुहुरेविचितयंतीनिमिपनृम्णपाति । आहांपुरविविशुः ॥ आपत्रेयस्यजंतवायुमर्धतकृष्टयः । निष्कर्मीयोवृहदुक्थऽएनामध्यानाजयुः ॥ प्रियंदुग्धनकाम्यमामिज़ा म्योःसा । धर्मोनयाजजठरोद॑धःशश्वतोदर्भः ॥ फ्रीळन्नोरश्मऽआभुवःसंभमनायायुनावेविंदानः । ताऽस्यस न्धृपजोनतिग्माःसुसंशिताक्ष्यौपक्षणेस्थाः ॥ ११॥ ( ५।२।६ ) यमग्नेयाजसातमत्वंचिन्मन्यसेरयिं । नौगी भिःश्रवाय्यदेवत्राफ्नयायुज ॥ येऽअग्नेनेरयतितेयुद्धाऽजमस्यशयंसः । अपद्वेषोऽअपहरोन्यतस्यसश्चिरे ॥ होतो रत्वावृणीमहेग्नेदक्षस्यसाधनं । यज्ञेषुपूयंगिराप्रयस्वंतोहवामहे ॥ इत्थायातऽऊतयेसहसायन्दुिवेदिये । राय तार्यसुक्रतोगोभिःप्यामसधमादौवीरैःस्यामसधमादः ॥ १२॥ ( ५।२७ ) मनुप्वत्त्वानिधीमहिमनुष्यत्समिधीम हि । अग्नैमनुष्वदैगिरोदे॒वान्दैवयतेयंज ॥ त्वंहिमानुजनेग्नेसुप्रीतऽध्यसै । मुर्चस्त्वायंत्यानुपक्सुजातसपिरासु (१।२।५) अभ्यवस्थाइतिपंचर्चस्यसूफस्यायोवनिरनिःआये गायन्यौतृतीयाचतुावनुष्टुभोपंचमीविराइरूपा । (१।२।६) यमन इतिचतुर्मचस्वसूक्तस्यायःप्रयवंतोनियुष्टुप्शंसापंक्तिः । (५।२।७) मनुष्वदितिचतुर्मयस्सस्स्यायःससोमिरनुष्टुभत्यापंक्तिः ।

·ते ॥ त्यांविधैजोक्सोदेवासौदूतमकत । सपर्यंतस्त्वाकवेयज्ञेषुदेवीळते ॥ देवंबौदेवयज्ययाग्निमीळीतमयः । समिद्धःशुकदीदिघृतस्य॒योनिमासंदःससस्पयोनिमासदः ॥ १३॥ (५।२८) प्रविश्वसामन्नत्रिवदीपावकशो चिपे । योऽअध्वरेप्वीड्योहोतामंद्रतमोविशि' ॥ न्यग्निंजातवेदसंदर्धातादेवमृत्विज । प्रयुज्ञऽएत्यानुपगद्यादेव व्यचस्तमः ॥ चिकित्यिन्मनसत्वादेवंमतीसऽऊतये । वरेण्यस्य॒तेवसऽझ्यानासोऽअमन्महि ॥ अग्नेचिकिय स्यन इदंवचःसहस्य । तत्वासुशिप्रदंपतेस्तोमैर्वर्धत्यत्रयोगीर्भिःशुभंत्यत्रयः ॥ १४ ॥ ( ५।२।९ ) अग्नेसहैतमाभरद्युम्न स्यमासहायिं । विश्वायश्चर्पणीरभ्याईसावाजेपुसासहत् ॥ तमग्नेपृतनापहरयिंसहस्वआर्भर । त्वंहिसत्योऽअद्भु तोदातावास्युगोम॑तः ॥ विश्वेहित्यासजोषसोजनासोयुक्तवहिपः । होरिंसद्मसुप्रियंव्यतिवायर्यापुरु' ॥ सहिष्मा विश्वपणिभिमातिसोधे । अग्नऽएणुक्षयप्धारेवन्नःशुक्रदीदिहियुमत्पविकदीदिहि ॥१५॥ (५।२।१०) अग्नेत्यं नोऽअंतमजताताशिवोभवावरूयः ॥वसुरग्निर्वसुश्रवाऽअच्छानक्षिद्युमत्तमरयिंदाः॥ सनोवोधिश्रुधीहव॑मुरुष्या (५०) प्रविश्वसामन्निविचतुर्मचस्यसूक्तस्यायोविश्वसामाग्निरनुष्टुप्अंत्यापंक्तिः। (पारा९) अमेसहतमितिचतु चस्वसूक्त सायोशुनोविश्वचर्षणिरनिरनुष्टुअंत्यापंक्तिः । (५।२।१०) अमेत्वंनइतिचतुर्कचस्यसूक्तस्यगौपायना (लौपायनावा) बंधुःसुर्यधुः भुतधुर्विप्रधुमक्रमेणर्पयोऽनिर्विपदाविराट् ।

·ऋक्सं. मंडलं५ अ.क्ष.. अनु.२ णोऽअपाय॒तःस्मस्मात् ॥ तत्वांशोधिष्ठदीदिवःसुम्नार्यनूतमीमहेसर्सिभ्यः॥१६॥ (५।२।११) अच्छायोऽअग्निमव॑से देवंगासिसनोवसुः । रासत्पुत्रऽनपूणामृतापिपतिद्विपः ॥ सहिस॒त्योयंपूर्वचिद्देवासचिधर्माधिरे । होतारमंद्रर्जि हमित्सुदीतिभिर्विभावसुं ॥ सोंधीतीवरिष्ठयाश्रेष्ठयाचसुमत्या । अग्नेरायोदिदीहिनःसुवृक्तिभिर्वरेण्य ॥ अग्निवे (राजत्यग्निर्मत प्याविशन् । अग्मिनोहव्यवाहनोग्गिंधीभिःसंपर्यंत ॥ अग्निस्तुविभ्रवस्तमंतुविब्रह्माणमुत्तमं । अतूत श्रावयत्पतिपुत्रंददातिदाशुपे ॥ १७ ॥ अग्निर्ददातिसत्प॑तिंसासाहुयोयुधानृभिः । अग्निरत्यैरघुष्यदंजेतारमपराजि तं ॥ यद्वाहिष्ठतमयवृहदविभावसो। महिषीवृत्वयिस्त्वद्वाजाऽउदीरते ॥ तद्युमंतोऽअर्चयोग्रायवोच्यतेवृह त् । जतोतैतन्यतुर्यथास्वानोऽतत्मादिवः ॥ एवाँऽअग्निसूयवःसहसानंयंदिम । सनोविश्वाऽअतिद्विषःपप नावेसुक्रतुः ॥ १८ ॥ ( ५।२।१२ ) अग्नैपावकरोचिपामंद्रयोदेवजिह्वया । आदेवान्यक्षियक्षिच ॥ तंत्याघृतस्न वीम?चित्रभानोस्वर्दशै । देवाँऽआयीतयैयह ॥ वीतिहौत्रत्वाकवेधुमतसमिधीमहि । अग्नेवृहतमध्यरे' ॥ अग्नेवि श्वेभिरागहिदेवेभिर्हव्यदातये । होतारत्वावृणीमहे ॥ यजमानायसुन्वतऽआग्नेसुवीर्यवह । देवैरासत्सिवृहिपि (५२११) अच्छावइतिनवर्चम्यसूतस्यात्रेयोवसूयकोमिनुष्टुप् । (५।२।१२) भनेपावकेविनवर्चस्यसूक्तम्यवसूययोनिरंत्याया विश्वेदेवागायत्री।

·॥ १९ ॥ समिधानःसंहस्रजिदग्नेधर्माणिपुष्यसि । दबानादूतऽउक्थ्यः ॥ न्यग्निंजातवेदसंहोवायविष्ठ्यं । दातादेवमृत्विज ॥ प्रय॒ज्ञऽएत्यानुपगद्यादेवव्य॑चस्तमः । स्तृणीतवृहिरासदै ॥ एदम॒रुतोऽअश्विामित्रःसौदंतुष रुणः । देवासःसर्वयाविशा' ॥ २० ॥ ( ५।२११३ ) अनस्वतासत्प॑तिर्मामहमेगावाचेतिष्ठोऽअसुरोमघोनः । त्रैव प्णोऽग्नेिदशभिःसहनैश्वानरयरुणश्चिकेत ॥ योमैशताचविंशतिंचगोनाहरीचयुक्तासुधुरादाति । वैश्वानरसु टुंतोवावृधानोग्नेयच्छ्न्यरुणायशर्म ॥ एवातेऽअग्नेसुमतिंचकानोनर्विष्ठायनवमंत्रसदस्युः । योमेगिरस्तुविजातस्यपू वीर्युक्तेनाभिव्यरुणोगृणाति ॥ योमऽइति वोचत्यश्वमेधायसूरयै । ददद्दचासनियतेददन्मेधामृतायते ॥ यस्यमा परुपा शतमुर्पयत्युक्षणः । अश्वमेधस्यदानाःसोमाऽइत्याशिरः ॥ इंद्राग्नीशतदान्यश्वमेधेमुवीय । क्षत्रंधारयतं वृहहिविसूर्यमिवाजरै ॥ २१ ॥ ( ५।२।१४ ) समिद्धोऽअग्निर्दिविशोचिरश्रेत्प्रत्यड्डपसमुर्वियाविभाति । एतिप्रा (५।२।१३) अनसंतेतिपळर्चस्यसूक्तस्तत्रैवृष्णल्यरुणःपौरुकुत्स्यवसदस्युरितोश्वमेधश्चैतेस्पयोऽग्निरंत्यायाइंद्राग्नीत्रिष्टुप् अंत्या स्तिनोनुष्टुभः । (अस्मिन्सूक्तेभौमोत्रिरेवदेवतेतिकेचिन् अन्यथायोमेशताचविंशतिंचगोनामित्यादिदातृक्रियायाअनुपपत्तेः । नैनदन्ये मन्यतेमात्माध्यासपनम्वीकारेणतथाप्युपपत्तेः) । (५।२।१४) समिद्धइतिपळर्चम्यसूक्तस्यात्रेयीविश्ववारामपिकाग्निः आद्या.कमेणत्रि टुब्जगतीनिष्टुवनुष्टुभःअंपेद्वेगायत्र्यौ ।

·मंडलं५ अक्सं. अनु.२ म.४. चीविश्वारानमोभियॉऽईळांनाइविपांघृताची ॥ समिध्यमानोऽअमृतस्यराजसिहुयिकृण्वंतसचसेस्वस्तये । वि सत्तेद्रविणंयमिन्वस्यातिथ्यमग्नेनिचधत्तऽइत्पुरः ॥ अग्नेश_महतसौभगायतवद्युम्नान्युत्तमानिसंतु । संजोस्प त्यसुयममाणुप्वशत्रूयतामभितिष्ठामहाँसि ॥ समिद्धस्यप्रमहुसोग्नेयंदेतवृश्रियै । वृषभोद्युम्नवाऽअसिसमध्यरेप्पि ध्यसे । समिद्धोऽअग्न आहुतदेवान्यक्षिस्वध्वर । त्यहिहव्यवाळसि ॥ आ होतादुवस्यताग्निमयत्यध्यरे । पृणी ध्वंहव्यवाहनं ॥ २२ ॥ ( ५।२।१५) व्यर्यमाम पोदे॒वातात्रीरोंचनादिव्याधारयंत । अतित्यामरुतःपूतदक्षा स्त्यमैपामृषिरिद्रासिधीरः ॥ अनुयदीमरुतोमंदसानमानिंद्रपपियांससुतर्क्स । आदत्तवज्रमभियदर्हिहन्नपोयहीर सृजत्सर्तृवाऽ । उतब्रह्माणोमरुतोमेऽअस्येंदुःसोमस्य॒सुपुत्तस्यपेयाः । तद्भिहुव्यंम पेगाऽअविदुदहुन्नहिपापियाँऽई द्रोऽअस्य । आद्रोदसीयितरंविकभायरसंविव्यानश्चिभियसैमृगफः । जिगतिमिंद्रोऽअपजगुराण-प्रतिश्वसंतमर्वदा नवहन ॥ अधुकत्यामघवन्तुभ्यदेवाऽअनुविश्ऽअददुःसोमपेय । यत्सूर्यस्यहुरितःपतैतीःपुरःसुतीरुपराऽएतशे कः ॥ २३ ॥ नवयदस्यनवृतिंचभोगान्साकंवत्रैणमघायियुश्चत् । अर्चतीमुरुतःसधस्थेत्रष्टुंभेनुवर्चसायाधत द्यां' ॥ ससासख्येऽअपचत्तूर्यमग्निस्पक्रयामहिषात्रीशतानि । त्रीसाकमिट्ठोमर्नुपःसरोसिसुतंपियवहायसो १ (५।२।१५) व्यर्यमेतिपंचदशर्चस्यसूक्तस्यशाक्योगौरिवीविरिंद्र (उशनायदितिपादस्योशनावा)निष्टुप् ।

·मै ॥ त्रीयच्छतामहिषाणामघोमास्त्रीसरीसिमघांसोम्यापाः । कारंनविश्वेऽअहंतदे॒वाभरमिंद्राययदहिँजघान । शनायसंहत्यैरयातंगृहमिंद्रजूजुवानेभिरश्वैः । वन्वानोऽअसरथययाथकुत्सैनदेवैरवनोहशुष्ण ॥ मान्यञ्चकर्म वृहःसूर्यस्यकुत्सायान्यरियोयातवेकः । अनासोदस्यूँऽरमृणोवर्धननिर्योणऽआवृणङ्मृधवाचः॥ २४॥ स्तोमास । स्त्यागौरिवीतेरवर्धन्नरधयोवैदथिनायुपिj । आत्वामृजिश्वासख्यायचक्रेपचन्पतीरपिवःसोममस्य ॥ नवग्वासःसुत । सौमासऽइंद्रदर्शग्वासोऽअभ्यचैत्यकैः । गन्यंचिदुर्वमपिधानवंततंचिन्नःशशमानाऽअपैनन् ॥ कथोनुतेपरिचरा णिविद्वान्वीर्यामघवन्याचकर्थ । याचोनुनव्याकृणवःशविष्ठप्रेदुतातेविदथेषुब्रवाम ॥ एताविश्वाचकृयाँऽइंद्रुभूर्यपरी तोजनुपवीर्येण । याचिन्नुवंचिन्कृणवौदधृष्वान्नतैवर्तातवियाऽअस्तितस्याः ॥ इंद्रबहक्रियाणाजुपस्वयातैशवि छुनव्याऽअकर्म । वस्त्रेवभद्रासुकृतायसूयूरथंनधीरःस्वाऽअतक्षं ॥ २५ ॥ ( ५।२।१६ ) कस्यवीरःकोऽअपश्य दिसुखरथमीयमानहरिभ्यां । योरयावज्रीसुतसोममिच्छन्तदोकोगंतापुरुहूतऽऊती' ॥ अाचचक्षपदमस्यसस्व रुग्रंनिधातुरन्यायमिच्छन् । अपृच्छमन्याँऽतितेमऽआहुरिंद्रनरोधानाऽअशेम ॥ मनुव्यंसुतेयातेकृतानींद्रना मयानिनोजुजोपः । वेदविद्वान्कृणवंचविद्वान्वहतेयंमघवासर्वसेनः ॥ स्थिरंमनश्चकृपेजातऽईवेपीदेकौयुधयेभू । (पारा१६) क१स्येतिपंचदशर्चस्यसूतस्यात्रेयोवधुरिंद्रोत्यानांचवसृणामृणंचयेंद्रौदेवतेत्रिष्टुप् ।

·- मंडलं५ अनु.२ 'पाक्सं. यस त् । अश्मानचिच्छवसादिद्युतोविविदोगामूर्वमुनिर्याणां ॥ परोयत्त्वपरमऽआजनिष्ठापरावतिश्रुत्यनाम विभ्रत् । अतविदिदिभयंतदेवाविश्वाऽअपोऽअजयदासपत्नीः ॥ २६ ॥ तुभ्येदेतेमुरुतःसुशेवाऽअत्युसुन्य त्यंधः । अहिंमोहानमुपऽआशा प्रमायाभिर्मायिनसक्षदिंद्रः ॥ विमृधौजनुपादानमिन्वन्नहुन्गौमघवन्संचका नः । अादासस्युनर्मुचे शिरोयदवर्तयोमनवेगातुमिच्छन्। ॥ युजंहिमामकृथाऽआदिदिवशिरोदासस्युनर्मुचेमथा यन् । अश्मानचित्स्वयं वर्तमानप्रक्रियेवरोद॑सीमरुन्धः ॥ खियोहिदास आयुधानिचक्रेकिंमाकरन्नवलाऽस्य सेनाः। अंतीख्यदुभेऽअस्य॒धेनेऽअधोपयुधयेदस्युमिंद्रः ॥ समगायोभितौनयंतेहेहयुत्सैवियुतायदासन् । सं ताऽइंद्रोऽअसृजदस्यशाकैर्यदींसोमामःसुप्ताऽअमंदन ॥ २७ ॥ यदीसोमाभ्रुधूताऽअमैदुन्नरौरवीद्वृषभःसादने पु । पुरंदरम्पपियाँऽइंद्रोऽअस्यपुनर्गमिददादुनियाणां ॥ भद्रमिदंशमाऽअग्नेऽअनगवांचत्वारिददंतःसुहम्रो । ऋणंचयस्यमयंतामधानिप्रत्यग्रभीष्मऋतमस्यनृणां' ।। सुपेशसंमावराजंत्यस्तुंगवासहरुशमासोऽअग्ने । तीमाऽइंद्र मममंदुःसुतासोकोयुष्टीपरितक्म्यायाः ॥ औच्छ्रुत्सारात्रीपरितक्म्यायाँऽर्णचयेराजनिशानां । अत्यनिया जीरघुरज्यमानोवृधुश्चत्वार्यसनत्सहना । चतुःसहनगन्यस्यपश्वःप्रत्ययभीष्मरुशमेवग्ने । धर्मश्चित्तप्तःप्रवृजेय ·म आसीदयस्मयस्तम्बादामविप्राः ॥ २८॥ (५।२।१७ ) इंद्रोरायवर्तकृणोतियमध्यान्मघावाजयंत ।। वपश्वोन्युनोतिगोपाऽअरिष्टोयातिप्रथमःसिपासन् ॥ आप्रवहरिवोमाविवेनःपिशंगरातेऽअभिनःसचस्व । नहि । त्वदिद्र्वस्योऽअन्यदस्त्यमेनॉश्चिजनिवतश्चकर्थ ॥ उद्यत्सहःसहसऽआर्जनिष्टदेदिष्टऽइंद्रऽइंद्रियाणिविश्वा । प्राची दयत्सुदुघावत्रेऽअंतर्विज्योतिपासंववृत्वत्तमौवः ॥ अनवस्तेरथमायतान्त्वष्टावनपुरुहूतद्युमंत । ब्रह्माणऽइंद्रम हयतोऽअरवर्धयन्नहयेहंतवाऽई ॥ वृष्णेयत्तेवृषणोऽअर्कमर्चानिंद्यावाणोऽअदितिःसजोपाः । अनश्वासोये व यौरथाऽइंद्रेपिताऽअभ्यवर्ततदस्यून् ॥ २९ ॥ प्रतेपूर्वाणिकरणानिवोचप्रनूतनामघवन्याचकर्थ । शक्तीवोयद्विभरा रोदसीऽभेजय॑न्नपोमनवेदानुचित्राः ॥ तदिन्नुतेकरणंदस्मविप्राहिंयनन्नोजोऽअनामिमीथाः । शुष्णस्यचित्रे मायाऽअगृभ्णा पित्वंयन्नपदस्यूँऽरसेधः ॥ त्वमपोयट्वेतुशायारमयःसुदुो:पारऽइंद्र । उग्रर्मयातमहोहकुत्स संहयामुशनारैतदेवाः ॥ इंद्राकुत्सावहमानारथेनावामत्याऽअपकर्णेवहंतु । निःपीमद्भ्योधर्मयोनिःपधान्म घोनोहृदोवरथस्तमांसि ॥ वातस्ययुक्तान्त्सुयुजश्चिदान्कविश्चिदेषोऽजगन्नवस्युः । विश्वेतेऽअमरुतःसखायs (५/२०१७ ) इंद्रोरथायेतित्रयोदशस्यसूक्तस्यात्रेयोक्स्युरिंद्रः ( उग्रमयातमित्यादिपादौकुत्सदैवत्यौउशनोदेवत्यौवा ) नवम्या इंद्राकुत्सौत्रिष्टुप् ।

·मंडलं ५ अनु. २ प्रमाणितर्विरीमवर्धन ॥ ३०॥ सूरचिदर्थपरितम्यायांपूर्वकरदुपरजजुबांस । भरचक्रमेतगःसरिंणातिपुरो दरसनिष्यतिकनः । आयंजनाऽअभिपजगामंद्रुःसायंमुतसोममिच्छन् । यद्न्यायायवेदिभ्रियातेयस्यजीर मधुर्यवश्थति ॥ येनाकनैतचाफ तनूमिती अमृतमोतेऽअंहुआरन् । वायंधियज्यूंऽरुतते योजोजनेषुयेपुते स्याम ॥ ३१ ॥ ( ५।२०१८ ) अदईरत्सम जोविसानित्वमर्णपान्यवधानाऽअरम्णाः । मुहातमिंद्रुपर्वतवियतः गृजोविधाराऽअर्यदानवहन् । त्यमुत्सीऽस्तुभिधानाँऽअरहऽअधःपर्वतस्ययजिन् । अहिचिदुग्रप्रयुतशयानंज पन्याऽद्रुतर्विषीमवत्याः । त्यसंचिन्महुतोनिर्मुगस्यवधर्जपानुतर्विपीभिरिद्रः । यऽएकऽइदंपतिर्मय॑मानुऽाद स्मादन्योऽअजनिष्टतान् ॥ त्यदिपावधयामदतमिहोनपतिंसुय॒धतमोगां । वृषप्रभादानुवस्यभामवन्त्रैणजी निजंघानुशुणात्यंदिस्यक भिनित्तममर्मणोदिदिदस्यममा यदीसुक्षत्मभृतामदस्ययुयुत्संततर्मसिहय॒धाः ॥ त्यंचिदित्वात्पयंगनिमसूर्येतर्मसियाधानं । तंचिन्मंदानोपभःसुतस्योचैरिद्रोऽअपगूर्याजधान ॥ ३२ ॥ उ पदिंद्रीमहुरोदानपाययधर्यमिष्टमहोऽअर्मतीतं । यदींवर्जस्यप्रभृतौदाभविश्वस्पMतोरंधमंचकार ॥ त्यचिदर्णमधु पंशयानमसिन्वंयमह्याददुग्रः । अपार्दमुमतावर्धननिदुर्योणऽआयणमृध्राचं ॥ कोऽअस्पृशुष्मतविपींवरात (५।२।२८) अददरुत्समितिद्वादशस्यसूचस्यायोगातुरिंद्रनियुप् ।

·त. sएकोधन भरतेऽअप्रैतीर । इमेचिदस्यज्रयसोनुदेवीऽइंद्रुस्यौजसोभियसाजिहाते ॥ न्यस्मैदेवीस्वधितिर्जिहीतऽई द्रायगातुरुशतीवयेमे । सं युवतेविश्वमाभिरर्नुस्वधानेक्षितयौनमंत ॥ एकंनुत्वासत्पतिंपांचजन्यंजातंशणो मियशसंजनेषु । तमजगृभ्र. रोनविष्ठंदोपावस्तोर्हर्वमानासऽइंद्रे ॥ एवाहित्वामृतुथायातयतमघाविप्रेभ्योदद तंशृणोमि । किंतैवारणौगृहत अत्यायानिदधुःकाममिंद्र ॥ ३३ ॥ इतिचतुर्थाष्टकेप्रथमोऽध्यायः ॥१॥ र्थाष्टकेसूक्तानि १३० ऋचः १२६९ जोसुन्वतंशाध्यायेवर्गा ३३ सूक्तानि २४, १६८ ॥ त्याग ॥ अग्नयइद. १०० विश्वेभ्योदेवेभ्य-अमय, ५ इद्राग्निभ्या. पेविदाशुभअसे. ८ उशनसइद्राभ्या. इंद्राये ७ रुणचयेद्राभ्या. ४ इद्राये. ७ इंद्रकुत्सोशनोभ्य. इंद्रकुत्साभ्या. इंद्राये. १६ ॥ र्धसावदिंद्रौमघवान पेशत्रिमग्नजपुमांतुमयः गणोजातशत्रुन त्रिष्टुवतैयस्तेष्टौप्रभूवसुरांगिरस पत्त्यतैसआगमत्पतृतीयाजगतीस यंतमायाहिनवत्र्युष्णिाात्यानुष्टुम्मध्येचसासौरीतदादीतिहासःस्तु श्वदेववैतत्पोळश्याचतिजगत्यायंत्यैकपदाप्रशंतमाब्यूनैकादशीरौद्याधेनय (५२ ·है अ४.१ मंडलं ५ अनु. २ 'असं. ' इंप्रमाणितविपीमवर्धन् ॥ ३० ॥ सूरश्चिद्र परितक्म्यायापूर्वकरदुपरंजजुवांस । भश्चक्रमेशःसरिणातिपुरो दधत्सनिप्यतिक्रतुनः ॥ आयंजनाऽअभिचक्षैजगामेंद्रुःसायंसुतसोममिच्छन् । यद्न्यावादिधियात्रेयस्य॑जीर मध्ययनश्चरति ॥ येचाकनतचाकनंतनूतेमाऽअमृतमोतेऽअंहु आइन् । वावंधियन्यूँऽरुतते योजोजनेपुयेपुते स्याम ॥ ३१ ॥ ( ५।२।१८ ) अर्दुरुत्समस॒जोरिखानित्वमर्णवान्यद्वधानाँऽअरम्णाः । महांतमिंद्रुपर्वतवियतः सृजोविधाराऽअदानवहन् ॥ त्यमुत्साऽऋतुर्विद्वधानॉऽअर्रहऽअधःपर्यंतस्यवन्निन् । अहिंचिदुग्रप्रयुतशयानंज पन्यॉऽइतर्विपीमधत्याः ॥ त्यस्य॑चिन्महुतोनिम॒गस्य॒वधर्जघानतर्विपीभिरिंदः । यऽएकऽइ तिर्मन्य॑मान॒ऽआद स्मादन्योऽअजनिष्टतव्यान् ॥ त्यंचिंदेपास्वधयामदतमिहोनपतिंसुवृधतमोगां । वृषभर्मादानवस्यभामयणाजी निजघानशुष्ण ॥ त्यचिदस्यकतुभिर्निपत्तममर्मणोदिदिदस्यममा यदीसुक्षत्रप्रभृतामदस्ययुयुत्संततमसिहर्येधाः ॥ त्यंचिद्वित्थात्पर्यशानमसूर्यंतमसिवायुधानं । तंचिन्मंदानोपभःसुतस्योचैरिंद्रोऽअपुगूर्याजधान ॥ ३२ ॥ उ द्यदिंद्रोमहुतेदानुयायपधुर्यमिष्टसहोऽअप्रतीतं । यदीवनस्यप्रभृतौदाभविश्वस्पMतोरैधमंचकार ॥ त्यंघिदर्णमधु पंशयानमसिन्नग्रंमद्याददुग्रः । अपार्दमनमहुतावर्धननिदुर्योण आणडमृधयांचं ॥ कोऽअस्य॒शुष्मंतर्विपींवरात (५।२।१८) अर्दरुत्समितिद्वादशस्यसूकस्यानेयोगातुरिंद्रस्रिष्टुप् ।

·ऽएकोधन भरतेऽअर्पतीतः । इमेचिदस्यज्रयसोनुदेवीऽइंद्रुस्यौजसोभियसाजिहाते ॥ न्यस्मैदे॒वीस्वर्धितिर्जिहीतऽई द्रोयगातुरूंगतीवयेमे । संयदोजौयुवतेविर्धमाभिरनुस्वधानेक्षितयौनमंत ॥ एकंनुत्वासत्प॑तिंपांचजन्यजातंशृणो मियशसंजनेषु । मैजगृभ्रऽआशसोनविष्ठंदोपावस्तोहव॑मानासऽइंद्रे ॥ एवाहित्वामृतुथायातयतमघाविप्रेभ्योदर्द तंशृणोमि । किंतवमाणौगृहसायोयेत्यायानिदधुःकाममिंद्र ॥ ३३ ॥ इतिचतुर्थाष्टकेप्रथमोऽध्यायः ॥ १ ॥ चतुर्थाष्टकमुक्तानि १३० ऋचः १२६९ पंचाक्दाध्यायेवर्गाः ३३ सूक्तानि २४ ऋचः १६८ ॥ त्याग ॥ अमयइदं. १०० विश्वेभ्योदेवेभ्य-अग्नय. ५ इंद्राग्निभ्या. आय. ६ इंद्रागो ८ उशनसइंद्राभ्या. इंद्राये. १७ ऋणंचयेद्राभ्या. ४ इंद्राये. ७ इंद्रकुत्सोशनोभ्य. इंद्रकुत्साभ्या. इंद्राये. १६ ॥ इतिचतुर्थेप्रथमः ॥ महिदशप्राजापर्त्यःसंवरणोजातश,नवत्रिष्टुवंतैयस्तेष्टौप्रभूवसुरांगिरसःपत्यंतसआगमत्पतृतीयाजगतीस भानुनापंचात्रिरुरोरानुष्टुभयदिंद्रपंक्त्य॑तमायाहिनवत्र्युष्णिायंत्यानुष्टुंम्मध्येचसासौरींतदादीतिहासःस्तु तिकर्मादत्रिरेवदेवःकोनविंशतिवैश्वदेववैतत्पोळश्याद्यतिजगत्यावत्यैकपदामर्शतमा यूनैकादशीरौद्याधेनव

·मंडलं ५
ऋक्सं.
अनु. ३
अ.४.२
॥१०॥
वसऽइंद्रुक्रतुष्टमाभर । अस्मभ्यचर्पणीसहंसस्निवाजेपुदुष्टरं । यदिद्रतेचतस्रोयच्छू संततिस्रः । यद्वापंचक्षितीना
मवस्तत्सुनऽआर्भर ॥ आतेोवरेण्यंवृषन्तमस्यहूमहे । वृषजूतिहिज़िप आभूभिरिद्रतुर्वणिः ॥ पाह्यसिराधसे
जज़िपेवृष्णितेशवः । स्वक्षेत्रतेधृपन्मनःसत्राहमिंद्रुपौंस्यै ॥ त्वंतमिद्रुमर्त्यममिव॒यंतमद्रियः। सर्वरथाशतक्रतोनिया
हिशवसस्पते ॥ ५॥ त्वामित्रहन्तमजनासोयुक्तवहिपः । उग्रंपूर्वीपपूर्व्यहवैतेवाजसातये ॥ अस्माकमिंद्रदुष्टरपु
रोयानिमाजिए । सयानिधनँधनेवाजयंतमवारथ ॥ अस्माकमिंद्रहिनोरथमवापुरंध्या । वयंशविष्ठ्यार्यदिविश्न
चोदधीमहिदिविस्तोममनामहे ॥ ६ ॥ (५।३।४ ) सऽआर्गमदिंद्रोयोवसूनांचितदातुंदामनोरयीणां । धन्यचरो
नवंसंगरलूपाणचकमानःर्पियतुदुग्ध{\' ॥ आतेहहरिवःशूरशिप्रेरुहुत्सोमोनपर्यंतस्यपृष्ठे । अनुत्वाराजन्नतोन
हुिन्वन्गीर्भिर्मदेमपुरुहूतविश्च ॥ चुकंनवृत्तपुरुहूतवेपमनौभियामेऽअमतेरिदंद्रिवः। रथादर्धित्वाजरितासंदावृध
कुविन्नुस्तोपन्मघवन्पुरुवसुः ॥ एपनावैवजरितातऽयंतिवाचवृहाशुपाणः । प्रसव्येनमपन्यंसिरायःप्रदक्षिणि
द्धरियोमाविनः ॥ वृपोत्यावृपणंवर्धतुद्यौपावृषभ्यांवहसेहरिभ्यां । सनोवृपापरथःसुशिमवृर्पक्रतोपावचिन्भ
रेधाः ॥ योरोहितौयाजिनीवाजिनीवात्रिभिःशुतैःसर्चमानावर्दिष्ट । यूनेसमस्मैक्षितयौनमंतांश्रुतर्रथायमरुतोदुवो
(५।३।४) सआगमदिविपळचस्यसूतस्यप्रभूवमुरिंद्रस्रिष्टुप्ततीयाजगवी।
॥१०॥

·या' ॥ ७ ॥ (५५) संभानुनायततेसूर्यस्याजुह्वानोघृतपृष्ठःस्वंचाः । तस्माऽअमृध्राऽउपसोव्युच्छान्यऽइंद्री यसुनवामेत्याह ॥ समिद्धाग्निर्वनवस्तीर्णहियुक्तावासुतसोमोजराते । ग्रावाणोयस्यैपिरंवदंत्ययदध्वर्युर्हविपाव सिंधु ॥ वधूरियंपतिमिच्छंत्येतियवहामहिपीमिपिरां । आर्यनवस्याद्रथ आचघोपात्पुरूसहस्रापरिवर्तयाते ॥ नसराजाव्यथतेयस्मिन्निद्रस्तीबंसोमंपिवतिगोसखायं । आसंत्वनैरतिहतिवृत्रंक्षेतिक्षितीःसुभगोनामपुप्यन् ॥ पु प्यात्क्षेमेऽअभियोगैभवात्युभेवृतीसंयतीसंजयाति । प्रियःसूर्यप्रियोऽअग्नाभवातियऽइंद्रायसुतसौमोददाशत् ॥८॥ (५।२६) उरोटऽइंद्रुराधसोविभ्वीरातिःशतक्रतो । अधानोविश्वचर्पणेद्युम्नासुक्षत्रमंहय ॥ यदीमिंद्रश्र वायमिपैशविष्ठदधिषे । प्रप्रदीर्घश्रुत्तमहिरण्यवर्णदुष्टरै ॥ शुष्मासोयेतेऽअद्रिवोमेहनाकेतसापः । उभादेवाय भिष्टयेदियचग्मश्चराजथः ॥ उतोनोऽअस्यकस्यचिद्दक्षस्य॒तव॑वृत्रहन् । अस्मभ्यनृम्णमाभरास्मभ्यनृमणस्यसे ॥ नूतऽआभिरभिष्टिभिस्तवशमन्छतक्रतो । इंद्रुस्यामसुगोपाःशूरस्यामसुगोपाः ॥ ९॥ (५।३१७) यदिद्रचित्र मेहनास्तित्यादौतमद्रिवः । राधस्तन्नौविदद्वसऽउभयाहुस्त्याभर ॥ यन्मन्यसेवरेण्यमिद्राक्षंतदाभर । विद्याम (५।१५) संभानुनेतिपंचर्चस्यसूक्तस्यभौमोत्रिरिंद्रस्रिष्टुप् । (५।१६) उरोष्टइतिपंचर्चस्वसूक्तस्यात्रिरिंद्रोनुष्टुप् । (५।३१७) य दिनेतिपंचर्चस्यसूतस्यानिरिंद्रोनुष्टुर्यत्यापंक्तिः । AVAS-~

·अक्सं.
मंडलं५
अ.४.२
॥११॥
स तवयमकूपारस्पदावने ॥ यत्तेदित्सुप्राध्यंमनोऽअस्तिश्रुतंवृहत् । तेनहाचिदद्रिय आवाजैदर्पिसातये ॥
मंहिष्ठंवोमुघोनाराजानंचर्षणीनां । इंद्वमुपप्रशस्तयेपूर्वीभिर्जुजुपेगिरः ॥ अस्माऽइत्काव्य॒वर्चक्थमिंद्रायशंस्यै ।
तस्माऽजनस्वाहसेगिरोवर्धत्यत्रयोगिरःशुभुंत्यत्रयः ॥ १० ॥ (५३२८) आयाह्यद्रिभिःसुतंसोमसोमपतेपिव ।
वृपनिंद्रुवृषभिर्युत्रहतम ॥ पानावावृषामदोवपासोमा॑ऽअर्यसुतः । वृषन्निद्रु० ॥ वृपात्यार्पणहुयेयनिन्चित्राभिरू
तिभिः । वृन्निंगु० ॥ जीपीवज्रीपभस्तुरापाच्छुप्मीराजावहासौमुपाया । युक्त्वाहरिभ्यामुपैयासर्वाड्मा
ध्यदिनेसर्वनेमत्सृदिंद्रः ॥ यासूर्यस्वर्भानुस्तमसाविध्यदासुरः । अक्षैत्रविद्यामुग्धोभुवनान्यदीधयुः ॥ ११ ॥
स्वर्भानोर यदिद्रमायाऽअवोदिवोवर्तमानाऽअवार्हन् । गुढंसूर्यतमसापनतेनतुरीयेणब्राह्मणाविंदुदत्रिः ॥ मामामि
मंतसंतमत्रऽइरस्याद्गुग्धोभियसानिारीत् । त्यमित्रोऽअसिसत्यराधास्तीमेहायवरुणश्चराजा ॥ प्राणोब्रह्मायुयु
जानःसंपर्यन्कीरिणादेवान्नमसोपशिक्षन् । अत्रिःसूर्यस्यदिविचक्षुराधात्स्वर्भानोरमायाऽअधुक्षत् ॥ यवैसूर्यस्वर्भा
नुस्तमसाविध्यदासुरः । अयस्तमन्चविंदन्नयन्येऽअनुवन् ॥ १२ ॥ ( ५।३।९) कोनुयौमित्रावरुणावृताय
(५।३१८)आयाहीतिनयम्यसूफस्यानिःआद्यानांचतसृणामिंद्रःपंचम्या:सूर्यःपष्ठयादिचतरमृणामनिर्देवता आधास्तिनाउष्णिहःपंचम्यं
सेऽनुष्टुभौशिष्टानिष्टुभः।(५।३।९) कोनुपामितिविंशत्यूचस्यसूक्तम्यानिर्विश्वेदेवारित्रष्टुप्पोडशीसप्तदश्यापतिजगत्यावरीकपदा। (भेदपक्षे
॥११॥

·न्दुिवोर्यामहापार्थिवस्यवादे । तस्य॑वासदसिवासीयांनोयज्ञायतेोपशुपोनवानि ॥ तेनौमित्रोवरुणोऽअर्यमायु , रिंद्रऽभुक्षामरुतौजुफ्त । नौभिर्वायेदधतेसुयुक्तिस्तोमरुद्रायमीहुपैसजोर्पाः ॥ आवांयेष्ठौश्विनाहुवध्य॒वातस्यप । स्मन्नथ्य॑स्यपुष्टौ । उतादियोऽअसुरायमन्मप्रांधौसीयज्यवेभरध्वं ॥ प्रसक्षणोदिव्यःकण्यहोतात्र्तिोदिवःसजोपा पातोऽअग्निः । पूपाभर्गःप्रभृथेविश्वभौजाऽआजिनर्जग्मुराश्वश्वतमाः ॥ प्रवौर्यियुक्ताश्वभरध्यरायऽएपेवसेदधी तुधीः । सुशेवऽएयैरौशिजस्यहोतायेऽएामरुतस्तुराणौ ॥ १३ ॥ प्रोवायुथियुजंकृणुध्वंप्रदेवंविप्रैपनितार्रम फैः । पुध्यवऽनतसापःपुरंधीर्वस्वीर्नोऽअत्रुपलीराधियेधुः ॥ उपवऽएपेवंयेभिःशूपैःप्रयहीदिवश्चितय॑द्भिः । उ पासानोविदुपीवविश्वमाहावहतोमल्ययज्ञं ॥ अभियोऽअर्चपोप्यायतोनृन्यास्तोष्पतित्वष्टाररराणः । धन्यास जापाभिषणानोभिर्यनस्पती रोपधीरायऽएपे ॥ तुजेन॒स्त पर्वताःसंतुस्वतोयेयसयोनवीराः । पनितऽआट्योय॑ज़ सारादानोप/शःशंसनर्योऽअभिष्टौ ॥ वृष्णोऽअस्तोपिभूम्यस्य॒गर्भत्रितोनपातमुपांसुवृक्ति । गृणीतेऽअग्निरेतरीनशू पशोषिष्फेशोनिरिणाविना ॥ १४ ॥ कथामहेद्रियायत्रवामुकद्रायचिकितुपेभाय । आपऽओपधीकृतनौवंतु -गिरापरणो १ विधरेगा: १ मशिनौ १ विदेयाः १ मरुतः १ विश्वेदेवाः १ उपासानक्ते १ विश्वेदेवाः २ अग्निः १ विश्वेदेवाः २ गगः १ लिगेगाः १ भूमिः १ विशेषाः ३ भूगिः १ विधे १ एवं २० । GovavNT

·ऋक्सं.
मंडलं५
भ.४.२
अनु.३
॥१२॥
द्यौर्वनागिरयौवृक्षकैशाः ॥ शृणोतुन ऊर्जापतिर्गिरःसन स्तरीयाँऽइपिरःपरिग्मा । शृण्वत्वापःपुरोनशुभ्राःपरिघु
चौववृहाणस्याः ॥ वदाचिन्नुमहांतोयेऽएवानांमदस्मावादानाः । वय॑श्चनसुन्य आयंतिक्षुभामर्तमय
तंवधस्नः ॥ आदैव्यानिपार्थिवानिजन्मापश्चाच्छासुम॑खायवोचं । वर्धतांद्यायोगिरश्चंद्रायोऽदावर्धतामभिपाता
ऽअणीः ॥ पदेपदेमेजरिमानिर्धायिवरूत्रीवाशुक्रायापायुभिश्च । सिपंक्तुमातामहीरसानःस्मत्सूरिभिजुहस्तऽऋजु
वनिः॥ १५ ॥ कथादमिनम॑सासुदा नेत्यामरुतोऽअच्छोक्तीप्रश्रवसोम॒रुतोऽअच्छोक्तौ । मानोहिर्बुभ्योरिपेधा
दुस्माकैभूदुपमातिवनिः ॥ इति चिन्नप्रजायैपशुमत्यदेवासोवनमत्योवऽआदॆवासोवनमत्यौवः । अत्राशिवांतन्यौ
धासिमस्याजरांचिन्मेनितिर्जग्रसीत ॥ तांवौदेवाःसुमतिमूर्जयंतीमिप॑मश्यामवसवःशसागोः । सानःसुदानुर्मूळय
तीदेवीप्रतिद्रवतीसुवितायंगम्याः ॥ अभिनऽइळायूथस्यमातास्मन्नदीभिर्वशीवागृणातु । उर्वशीवावृहहिवाणाना
भ्यूानाप्रभृथस्यायोः + ॥ सिर्पक्तुनऽऊर्जव्य॑स्यपुष्टेः ॥ १६ ॥ ( ५।३।१० ) प्रशंतमावरुणंदीर्धितीगीमित्रंभग
मदितिंनूनमश्याः । पृपंद्योनिःपंचहोताशृणोत्यतूर्तपंथाऽअसुरोमयोभुः ॥ प्रतिमेस्तोममदितिर्जगृभ्यात्सूनूनमा
(५।२१०) प्रशंतमेत्यष्टादशचस्पसूक्तस्पानिविश्वेदेवाःएकादश्यारुद्रनिष्टुप्सप्तदृश्येफपदा । (भेदपो-विश्वेदेवाः २ सविता ?
इंद्रः १ विश्वेदेवाः १ इंद्रः १ बृहस्पतिः ३ मरुतः १ रुद्रः १ विश्वेदेवाः १ पर्जन्यः २ मरुतः १ विश्वेदेवाः २ अश्विनौ १ एवं १८)।
+
॥१२॥

·न ताहृद्येसुशेव । ब्रह्मप्रियंदेवहितंयदस्त्य॒हमित्रेवरुणेयन्मयोभु' ॥ उदीरयकविर्तमंकवीनामुनत्तैनमुभिमाघृतेन सनोवसूनिप्रयताहितानिचंद्राणिदेवःसवितासुवाति ॥ समिंद्रणोमनसानेपिगोभिःसंसूरिभिहरिवःसंस्वस्ति । संब्रह्म णादेवहितंयदस्तिसंदे॒वानांसुमत्यायज्ञियानां ॥ देवोभर्गःसवितारायोऽअंशऽइंद्रौत्रस्यसंजितोधनानां । क्रुभुक्षा वाजेऽउतवापुरैधिरवैतुनोऽअमृतासस्तुरासः ॥ १७ ॥ मुरुत्वतोऽअप्रतीतस्यजिष्णोर यंतःप्रवामाकृतानि । नते पूर्वेमघवन्नापरासोनवीर्यनूतनःकञ्चनापं ॥ उपस्तुहिप्रथमरनधेयंवृहस्पतिसनितारंधनानां । यःशंसतेस्तुवतेशंभ विष्ठःपुरूवसुरागमजोढुवानं ॥ तवोतिभिःसर्चमानाऽअरिष्टाबृहस्पतेमघानःसुवीराः । येऽअश्वदाऽउतवासंतिगो दायेवस्त्रदाःसुभगास्तेपुरायः ॥ विसर्माणकृणुहिवित्तमैपायेभुंजतेऽअर्पणंतोनऽउक्थैः । अपव्रतान्प्रसवेवावृधानान्त्र मद्विषःसूर्याद्यावयस्व ॥ यऽओहतेरक्षौदे॒ववीतावचक्रेभिस्तमरुतोनियांत । योवःशमीशशमानस्यनिंदात्तुच्छया कान्किरतेसिप्विदानः ॥ १८ ॥ तमुष्टुहियःस्विपुःसुधन्वायोविश्वस्य॒क्षयतिभेषजय । यत्वामहेसौमनसायर दंनौभिर्देवमसुरंदुवस्य ॥ दमूनसोऽअपसोयेसुहस्तावृष्णःपीनद्योविभ्वतष्टाः । सरस्वतीबृहद्दिवोतराकादशस्य तीवरिवस्यंतुशुभ्राः ॥ प्रसूमहेसुशरणायमेधांगिरभरेनव्य॑सीजार्यमानां । यऽआहुनादुहितुर्वक्षणासुरूपामिनानोऽ अकृणोद्दिनः । प्रसुष्टुतिःस्तनयंतरुवंतमिळस्पतिजरितर्नूनमश्याः । योऽअव्दिमाँऽउँदनिमॉऽइयर्तिप्रविद्युतारोद ·मंडलं५ अ.४.२ अनु.३ ॥१३॥ ऋक्सं. है सीऽक्षर्माणः ॥ एपःस्तोमोमारुतशोऽअच्छारुद्रस्यसूयुयन्यूँरुदश्या० । कामौरायेहवतेमास्य॒स्त्युपस्तुहिएपदश्वाँ ऽ यासः ॥ प्रेपःस्तोम पृथिवीमुंतरिक्षवनस्पती रोपंधीरायेऽअश्याः । देवोदेवःसुहयोभूतुमयमानौमातापृथिवीदु मतीर्थात् ॥ उरौदेवाऽअनिवाघेस्याम ॥ समुश्चिनोरय॑सानूतनेनमयोभुासुप्रणींतीगमेम। आनौरयिंवहतमोतीरा नाविश्वान्यमृतासौभगानि ॥ १९॥ ( ५।३।११ ) आधेनवःपय॑सातूयर्थाऽअम॑र्धतीरुपनोयंतुमध्यो । महोराये हतीःसप्तविप्रोमयोभुवोजरिताजौहवीति ॥ आसुष्टुतीनम॑सावर्तयध्यैद्यावावाञ्जयपृथिवीऽअमृधे । पितामाताम धुंवचाःसुहस्ताभरैभरेनोयशसावविष्टां ॥ अध्यर्यवश्चकुवांसोमधूनिप्रवायवैभरतचारुशुकं । होतैयनःप्रथमःपाह्यस्य देवमनौररिमामाय ॥ दशक्षिपोयुंजतेवाहऽअāिसोम॑स्य॒याशमितारासुहस्तां । मध्वोरसैसुगर्भस्तिगिरिष्ठांचनि श्चददुदुहेशुक्रमशः ॥ अायितेजुजुषाणायुसोमःमवेदक्षायवृहुतेमदाय । हरीरथेसुधुरायोगैऽअर्यागिंद्रमियाक णुहिहूयमानः ॥ २० ॥ आनौमुहीमरम॑तिंसजोपानांदेवींनम॑सारातहव्यां । मधोर्मदायबृहुतीमृतज्ञामाग्नैवहथि भिर्देव्यानैः ॥ अंजंतियंप॒थय॑तोनवियपायतनाग्निनातपैतः। पितुर्नपुत्रऽउपसिप्रेठऽआफूर्मोऽअग्निमृतयन्नसादि। (५।३।११) आधेनवइतिसप्तदशर्चस्यसूक्तस्यानिर्विश्वेदेवाख्रिष्टुप्पोडश्येकपदाविराद्, (भेदपक्षे-नदी १ द्यावापृथिवी १ वायुः १ सोमः१ इंद्रः १ अग्निः १ धर्मः १ अश्विनौ १ विश्वेदेवाः २ सरस्वती १ बृहस्पतिः १ अग्निः ३ विश्वेदेवाः १ अश्विनी १ एवं १७) । ॥१३॥ ..

·अछामहीहतीशतमागीतोनगत्वृश्चिना वध्यै । मयोभुासरथाांतर्वाग्गंतनिधिंधुरमाणिर्ननामि ॥ प्रतव्य सोनमऽउकिंतुरस्याहंपूष्णउतवायोरदिक्षि। याराधसाचोदितारामतीनांयावास्यद्रविणोदाऽउतत्मन् ॥आनाम भिर्मरुतोवक्षिवियानारूपेभिर्जातवेदोहुवानः । यज्ञंगिरोजरितुःसुष्टुतिंचविश्वेगंतमुरुतोविश्वऽकृती' ॥ २१ ॥ आ नौदियोहतःपर्वतादासरस्वतीयजतागंतुय॒ज्ञं । हदेवी जुपाणाघृताचीशग्मांनोवाचमुशतीशृणोतु ॥ आवेधसं नीलपृष्ठंबृहतगृहस्पतिसर्दनेसादयध्वं । सादद्यौनिदमऽआदीदिवासहिर॑ण्यवर्णमरुपंसपेम ॥ आधर्णसिहदिवोरा गोविश्वेभिर्गत्योमभिवानः । मावसनिऽओपधीरमृध्रस्त्रिधातुशृंगोवृपभोवयोधाः ॥ मातुष्पदेपरमेशुक्रऽआयो विपन्ययौरास्पिासोऽअग्मन् । सुशेव्युनमंसारातहव्याःशिमृत्यायवोनवासे ॥ वृहद्वयोवृहतेतुभ्यमग्नेधिया जुरौमिथुनासःसचंत । देवोदेवःसुहयोभूतुमामानौमातापृथिवीदुर्मतौात् ॥ उरौदेवाऽअनिवाधेस्याम ॥ सम श्विनोरवसानूतनेनमयोभुयासुप्रणीतीगमेम । आनोयिंवहतमोतवीरानाविश्वान्यमृतासौभगानि॥२२॥(५।३।१२) तमुलांपूर्वावश्यथेमाज्येष्ठतातिवर्हिपदस्वर्विद । प्रतीचीनंजनदोहसेगिराशुंजयतमनुयासुवर्धसे ॥ श्रियेसुदृ (पा।१२) वपन्नथेतिपंचदशर्षस्यसूक्तस्यकाश्यपोवत्सारोविश्वेदेवाजगत्यंत्येत्रिष्टुभौ (भेदपक्षे-इंद्रः २ अग्निः १ सूर्यः १ अमिः १ विश्वेदेवाः १ सूर्यः १ अग्निः १ सूर्यः २ विश्वेदेवाः २ सुतंभरः १ अग्निः २ एवं १५)।

·मंडलं ५
-
अ.४.२
॥१४॥
शीरुपरस्ययाःविरोर्चमानःकुर्भामचोदते । सुगोपाऽअसिनदायसुक्रतोपरोमायाभितऽआसनामते ॥ अत्यै
हुविःसंचतेसचधातुचारिष्टगातुःसहोतासहोभरिः । प्रसाणोऽअनुवहिपाशिशुमध्येयुवाजरोविनुहाहितः ॥ म
4ऽएतेसुयुजोयामन्निष्टयेनीचीरमुष्मैयम्य॑ऽऋतावृधः । सुयंतुभिःसर्वशासैरभीशुभिःक्रियिर्नामानिप्रणेमुपायति ॥
, अनु.३
संज राणस्तरुभिःसुतेगृभवयाकिनचित्तर्गर्भासुसुस्वरुः । धारवाके जुगाथशोभसेवर्धस्वपत्नीभिजीयोऽअध्वरे'
॥ २३ ॥ यावदर्दशेतागुच्यतेसंच्छायादधिरेसिधास्वा । महीमस्मभ्यमुरुपामुरुजयोवृहत्सुवीरमनपच्युत
सहः ॥ येत्यगुर्जनियान्याऽअतिस्पृधःसमीतामनसासूर्यःकविः । संरक्षतपरिविश्वतोगर्यमस्मार्कशर्मवनवृत्स्वार्य
सुः ॥ ज्यायांसमस्ययतुर्नस्यकेतुनऽऋपिस्वरंचरतियासुनामते । यादृश्मिन्धायितपस्याविद्द्यऽऽस्वयंवहतेसोऽ
अरैकरत् ।। समुद्रमासामवंतस्थेऽअग्रिमानर्रिप्यतिसवयस्मिन्नायता । अवानहार्दिकवणस्यैरेजतेयत्रामतिर्विद्यते
पूतवंधनी ॥ सहिक्षत्रस्य॑मन॒सस्यचितिभिरेवावृदस्य॑यजतस्यस]ः । अवत्सारस्यस्पृणवामरभिःशविष्ठ्वाजविदुपा
चिदये ॥ २४॥ इयेनऽआसामर्दितिःकक्ष्यो मदौविश्वारस्ययजतस्यमायिनः । समन्यमन्यमर्थयंत्येतवेविदुर्विपा
परिपानमंतिते ॥ सदापृणोर्यजतोविद्विपौवधीद्वाहुबुक्तःश्रुतवित्तविःसर्चा । उभासवराप्रत्यैतिभातिचयदीग
गंभजतेसुमयाभिः ॥ सुतभरोयज॑मानस्य॒मप॑तिर्विश्वासामूधःसधियामुदंचनः । भरद्धेनूरसंवच्छिनियेपयौनुबु
॥१४॥

·वाणोऽअध्यतिनस्वपन्। ॥ योजागारतमृचःकामयंतेयोजागारतमुसामानियंति । योजागारतमयंसोम आहुतवाह मस्मिसख्येन्योकाः ॥ अग्निीगारतमृचःकामयतेग्निर्जागारतमुसामानियंति । अग्निर्जागारतमयंसोमऽआहुतवाह मस्मिसख्येन्यौकाः ॥ २५ ॥ (परिशिष्टं ॥ जागर्पित्वंभुवनेजातवेदोजागर्पियत्यजतेहुविष्मान् । इदंहविःश्रद्दा नोजुहोमितेनपासिगुह्यंनामगोनी ॥ ( ५।४।१ ) विदादिवोविष्यन्नद्रिमुक्थैरायत्याऽउपसोऽअचिनौगुः । अपाय तजिनीरुत्स्वर्गाद्विदुरोमानुपीवावः ॥ विसूर्योऽअमतिननियसादोद्गौमाताजनितीगोत् । धन्वर्णसोनद्य: खादोऽअर्णाःस्थूणैवसुमिताहतद्योः ॥ अस्माऽउक्थायपर्वतस्य॒ग महीनांजनुपूक्य । विपर्वतोजितिसा धेतद्यौराविसिंतोदसयंतभूमं ।। सूक्तेभिवावचौभिर्देवजुष्टेरिंद्रान्वमीऽअसेहुवध्य । उक्थेभिहिमाकवयःसुय ज्ञाऽआविसंतोमरुतोयति ॥ एतोन्यासुध्यो भाममदुच्छुनामिनवामावरीयः । आरेद्वेषांसिसनुतर्दधामा यामप्रांचोयज॑मानमछे ॥ २६ ॥ एताधियंकृणामासखायोपयामाताँणुतजंगोः । ययाम विशिशिप्रंजिगाय यावृणिग्यकुरापापुरीपं ॥ अनूनोदहस्तयतोऽअद्विरार्चन्येन॒दशमासोनर्वग्वाः । ऋतंयतीसरमागाऽविंदद्विा (४१) विदादिवइत्येकादशर्चस्यसूक्तस्यात्रेयःसदापृणोविश्वेदेवानिष्टुप् (भेदपक्षे-इंद्रसूर्यौ १ विश्वेदेवाः २ इंद्राग्नी १ विश्वेदेवाः ६ आपः १ एवं ११ । अत्रसूक्तेसदापूणर्यजतइत्यादिलिंगोक्तपिभिःसमुच्चयइतिकचित्) ।

·ऋक्सं. श्र.४.२ ॥१५॥ अनु.४ निसत्यांगिराश्चकार ॥ विश्ऽअस्याव्युपिमाहिनायाःसंयगोभिरंगिरसोनवंत। उत्सऽआसांपरमेस॒धय॑ऽकृतस्यपथा मंडलं५ सरमाविद्गाः ॥ आसूर्यायातुसप्तावःक्षेत्रंयदस्योर्वियार्दीर्घयाथे । रघुःश्येनःपतयदंधोऽअच्छायुाकविर्दीदय गोपुगच्छन् ॥ आसूर्योऽअरुहच्छुकमोर्युक्तयद्धरितोयीतपृष्ठाः । उद्गाननामनयंतधीराऽआशृण्वतीरापोऽअर्या गतिष्ठन् ॥ धिर्ययोऽअप्मुदधिपेस्वर्षीययातरन्दर्शमासोनय॑ग्वाः । अयाधियास्यामदेवगोपाऽअयाधियातुतुर्यामा त्यहः ॥ २७ ॥ (५।४।२) योनविद्वाँऽयुजिस्वयंधुरितावहामिद्धृतरणीमवस्युय । नास्यविश्मिविमुर्चनावृतंपु नविद्वान्पथःपुरऽएतऽजुनैपति ॥ अग्नऽइंद्रवरुणमित्रदेवा शर्ध:प्रयतमाहूतोतर्विष्णो । उभानासत्यारुद्रोऽअध नाःपूपाभगःसरस्वतीजुर्पत ॥ इंद्राग्नीमित्रावरुणादितिवःपृथिवींद्यांम॒रुतःपर्वताँऽअपः । हुयेविष्णुपूर्णब्रह्मणस्प तिभLनुशंससवितारमूतये ॥ उतनोविष्णुरुतवातोऽअग्निधौद्रविणोदाऽतसोमोमयंस्करत् । उतऽभवऽतराये नोऽअश्विनोतत्यष्टोतविभ्वानुमंसते ॥ उतत्यन्नोमारुतशर्धआर्गमविविक्षयंय॑जतंवहिरासदै. । बृहस्पति शर्मपूपोत नौयमवरूथ्यवरुणोमित्रोऽअर्यमा' ॥ उतत्येनःपर्वतासःसुशस्तयःसुदीतयौनद्य खामणेभुवन् । भगौविभुक्ताश । (५४२) हयोनेसष्टर्चम्यसूक्तस्यात्रेयःप्रतिक्षत्रोविश्वेदेवाजगतीसप्तम्यष्टम्योर्देवपढ्यःद्वितीयांत्रिष्टुभौ (भेदपक्षे-विश्वेदेवाः ६ , देवपदयः २ एवं ८)। - ·॥ यसायसागमदुरुव्यचाऽअदितिःश्रोतुमेह ॥ देवानांपनीरुशतीरवंतुनःप्रातुनस्तुजयेवाजसातये । याःपार्थिवा सोयाऽअपामर्पितेतानौदेवीःसुवाःशर्मयच्छत ।। उतनाव्यतुदेवपलीरिंद्राण्याग्नाय्यश्विनीराट् । आरोदसीवरु णानीणोतुव्यंतुदेवीर्यातुर्जनौनां ॥ २८ ॥ ॥ इतिचतुर्थाष्टकेद्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ पढुिंशाध्यायेवर्गाः २८ सूक्तानि १४ ऋचः १४६ ॥त्यागः ॥ इंद्रायेदं. ५२ सूर्याये. अत्रय. ४ मित्रावरुणाभ्या. विश्वेभ्योदेवे भ्य. अश्विभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य. मरुभ्य. विश्वेभ्योदेवेभ्य. उपासानक्ताभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य, २ अग्नय. विश्वेभ्योदेवेभ्य. २ मरुभ्य. विश्वेभ्योदेवेभ्य. भूम्याइ. विश्वेभ्योदेवेभ्य.३ भूम्याइ. विश्वेभ्योदेवेभ्य. ३ सवित्र. इंद्राये. विश्वेभ्योदेवेभ्य.इंद्राये. वृहस्पतय.३ मरुभ्य. रुद्राये. विश्वेभ्योदेवेभ्य. पर्जन्याये. २ मरुध. विश्वेभ्योदेवेभ्य. २ अश्विभ्या. नद्याइ. द्यावापृथिवीभ्या. वायव. सोमाये. इंद्राये. अमय, धर्माये, अश्विभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य. २ सरखत्या. वृहम्पतय. अमय, ३ विश्वेभ्योदेवेभ्य. अश्विभ्या. इंद्राये. २ अमय. सूर्याये. अमय. विश्वेभ्योदेवेभ्य. सूर्याये. अमय. मूर्याये. २ विश्वेभ्योदेवेभ्य. २ मुंतंभराये. अमय. २ इंद्रसूर्याभ्यामि. विश्वेभ्योदे वेभ्य. २ इंद्रामिभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य..६ अधइ. विश्वेभ्योदेवेभ्य. ६ देवानांपलीभ्य. २ ॥ इतिचतुर्थे द्वितीयः॥ प्रयुंजतीसप्तमतिरथःकदुपंचप्रतिभानुर्जागतदेवंवःमतिभोंत्यातृणपाणिर्विश्वःस्वस्त्यात्रेयःपंक्त्यंतमन्नेपंचोना चतुर्थ्यद्रवाययींवायव्यैकेंद्रवायव्यौंचतन्नोगायत्र्यःपळुप्णिहस्तिनोजगत्यस्त्रिष्टुभोवांत्येअनुष्टुभौमश्यावान्य

·--
अक्सं.
मंडलं ५
--
म.४.३
अनु.४
--
-
॥
॥
यूनाश्यावाश्वोमारतहत पंक्तिपष्टयंत्येर्चकोवेदपोळशककुव्हत्यनुष्टुपुरउष्णिककुप्सतोबृहत्यौगायत्रीसतो
वृहीककुभौगायत्रीसतोवृहत्यौककुप्सतोवृहतीप्रशर्धायपंचोनाजागतमुपांत्यात्रिष्टुप्प्रयज्यवोदशात्यात्रिष्टुंब
अनवपार्हतैतृतीयासप्तम्यौसतोबृहत्यावारुद्रासोष्टीद्वित्रिष्टुवंततमुमवत्रिष्टुवंतमीळेद्विजगत्यंतमाग्नेयंचयाके
टैकोनागायत्रैश्यावाश्चोत्रवेददधीतरंतपुरुमीढीदायरथवीतिमरुतश्चदानतुष्टःप्रशशंसवुवाचतरंतमहिषी
शशीयसीपंचम्यनुष्टुम्नवमीसतोबृहत्य॒तेननवश्रुतविन्मत्रावरुणवैतत् ॥ ३ ॥
॥ हरिःम् ॥ ॥ (१।४।३ ) प्रयुंजतीदिवऽएतिब्रुवाणामहीमातार्दुहितुर्वोधयंती । आविर्वासंतीयुवतिर्म
नीपापितृभ्यऽआसद।जोहुवाना ॥ अजिरासस्तदंपऽईयमानाऽआतस्थिवांसोऽअमृतस्य॒नाभि । अनंतासंऽरियो
विश्वतःसीपरिद्यावापृथिवीयतिपंथाः ॥ उक्षासमुद्रोऽअरुपःसुपर्णःपूर्वस्य॒योनिपितुराविवेश । मध्ये दिवोनिहितः
निरश्माविचक्रमेर सस्पात्यंत ॥ चत्वारऽईविभ्रतिक्षेमयंतोदशगर्भचरसैधापयंते । विधातवःपरमाऽअस्यगावों
दिवश्चरतिपरिसद्योऽअंतान ॥ इदंवपुर्निवचनंजनासश्चरतियन्नय॑स्तस्थुरापः । द्वेयीविभृतोमातुरन्येऽहेहज़ाते
(५।४।३) प्रयुंजतीतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यात्रेयःप्रतिरथोविश्वेदेवास्रिष्टुप् (भेदपक्षे-उपाः १ सूर्यरश्मयः १ सूर्यः ३ विशेदेवाः
मित्रावरुणाग्नयः १ एवं ७)।
॥१६॥

·यम्या सर्वधू ॥ वितन्यतेधियोऽअस्माऽअपांसिवापुत्राय॑मातरोवयंति । उपप्रक्षेपणोमोदमानादिवस्पथावों यंत्यच्छ ॥ तदस्तुमित्रावरुणातदग्नेशंयोरस्मभ्यमिदमस्तुशस्तं । अशीमहिंगाधमुतप्रतिष्ठानमोदिवेबृहतेसार्दनाय ॥१॥ ( ५४४ ) कदुप्रियायधाम्नेमनामहेस्वक्षत्रायुस्वयंशसेमहेवयं । आमेन्यस्यरजसोयद्धऽआँअपोवृणा नावितुनोतिमायिनी ॥ ताऽलतयंयुनवीरवक्षणंसमान्यावृतयाविन्धमारजः । अपोऽअपांचीरपराऽअपेजतेप्रपूर्वा भिस्तिरतेदेवयुर्जनः॥ आग्राभिरहन्येभिरक्तुभिर्वरिष्ठवज्रमार्जिघर्तिमायिनि । शुसंवायस्यमचरन्त्स्वेदमैसंवर्तय तोविचवर्तयन्नहो ॥ तामस्यरीतिपरशोरियमत्यनीकमख्यंभुजेऽस्वर्पसः । सचायदिपितुमतमिवक्षयरलंदांति भरहूतयेविशे' ॥ सजिह्वयाचतुरनीकऽकंजतेचारुवानोवरुणोयतन्नरिं । नतस्य विद्मपुरुषत्वाव॒यंयतोभगःसवि तादातियायें ॥ २ ॥ (५४.५ ) देवंवोऽअद्यसवितारमेपेभगचरतविभजतमायोः । आवानरापुरुभुजाववृत्यादि वेदिवेचिदश्विनासखीयन् ॥ प्रतियाणमसुरस्यवद्धान्त्सूक्तैर्देवंसवितारैदुवस्य । उपत्रुवीतनमसाविजानन्ज्येष्ठंच रत्नविभजैतमायोः ॥ अद्वयादयतेवार्याणिपूषाभगोऽआदितिर्वस्तऽजनः। इंद्रोविष्णुवरुणोमित्रोऽअग्निरानि (५।४।४) कदुप्रियायेतिपंचर्चस्यसूक्तस्यात्रेयःप्रतिभानुर्विश्वेदेवाजगती ( भेदपक्षे-विद्युतोग्निः १ उपाः १ इंद्रसूर्यो १ अग्निः २ एवं ५) (५।४।५) देवंवइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यात्रेयःप्रतिप्रभुर्विश्वेदेवानिवप् ( भेदपक्षे-विश्वेदेवाः १ सूर्यः १ विश्वेदेवाः ३ एवं ५)।

·---
ऋक्सं.
अनु.४
॥१७॥
दार्जनयंतदुस्माः ॥ तन्नोऽअनासवितावस्यतसिंधवऽपयतोऽअनुग्मन् । उपयद्वोचैऽअध्वरस्यहोतारायःस्यो ( मंडलं५
मुपतयोवार्जरताः ॥ प्रयेवसुभ्यऽईवदानमोदुर्येमित्रेवरुणेसूक्ताचः । अय॑त्वकृणुतावरीयोदिवऍथिन्योरयसा
मदेम ॥ ३ ॥ परिशिष्टं । सूक्तांतेर्तृणान्यग्नावरण्यैवोदुपिया ॥ यत्स्तॄणैरध्ययनंतधीतैस्तृणानिभवतेभव ॥वा
पीकूपतडागानांसमुद्रगच्छस्वाहा ॥ ॥ (१४६ ) विश्वौदेवस्यनेतुर्मर्तीवुरीतसख्यं । विश्वोरायऽईपुध्यतिधु
नंबणीतपुष्यसै ॥ तेतैदेवनेतर्येचेमाँऽअनुशसे । तेरायातेह्याईपृचेसचैमहिसचथ्यः* ॥ अतोनऽआनृनतिधीनतःप
लीर्दशस्यत.। आरेविश्वपथेष्ठांटिपोयुयोतुयूयुविः ॥ ययहि भिहितोदुद्रवद्रोण्यापृशुः । नृमणावीरपरत्योर्णाधीरे
सनिता ॥ एपतेदेवनेतारथस्पतिःशयिः। शंरायेशंस्वस्तय॑ऽइपःस्तुतोमनामहेदेवस्तुतोमनामहे ॥४॥(५।४७)
अग्नेसुतस्यपीतयेविश्वैरूमैभिरागहि । देवेभिर्हन्यातये ॥ ऋतधीतयआगतसत्यधर्माणोऽअध्वरं । अग्नेःवितज़ि
(५४१६) विश्वोदेवस्येतिपंचर्चस्यसूक्तम्यस्यस्त्यात्रेयोविश्वेदेवाअनुष्टुप्अंत्यापंक्तिः (भेदपक्षे सविता २ विश्वेदेवाः १ सविता २
एवं ५) (५४७ ) अमेसुतस्येतिपंचस्यसूक्तस्यस्यस्त्यानेयोविश्वेदेवाश्चतुर्थीपष्ठीसप्तमीनामिंद्रयायुःपंचम्यावायुःआधाधनस्रोगाय
व्यापंचम्यादिपलुष्णिहःएकादश्यादितिस्रोजगसः (निठुभोवा) अंत्येद्वेनुष्टुभौ (भेदपक्षे-अग्निः २ विश्वेदेवाः १ इंद्रवायू.१ वायुः १
इंद्रवायू २ अमिः ३ विश्वेवाः ५ एवं १५)।
॥१७॥

·हया ॥ विभिर्विमसंत्यप्राताभिरागहि । देवेभिःसोमपीतये ॥ अयंसोम॑श्चमूसुतोऽर्मपरिपिच्यते । प्रियऽई द्रायवायवै ॥ वायुवायोहिवीतयेजुपाणोहव्यातये । पिासुतस्यांधसोऽअभिप्रयः ॥ ५॥ इंद्रश्चवायवेपांसुताना पीतिमर्हथः । तान् पेथामरेपसावभिप्रयः ॥ सुताऽइंद्रायवायवेसोमासोदध्याशिरः । निम्नंनयंतिसिंधवोभिप्रयः ।। सजूर्विश्वेभिर्देवेभिरश्विभ्या॑मुपासः । आयाह्यग्नेऽअत्रिवत्सुतेरैण ॥ सृजूर्मित्रावरुणाभ्यांसजूःसोमैनविष्णुना। आयाह्यग्नेऽअत्रिवत्सुतेरण ॥ सजूरादित्यैर्वसुभिःसजूरिद्रेणवायुना । आांद्यग्नेऽअत्रुिवत्सुतेरैण ॥ ६॥ स्वस्ति नोमिमीतामश्विनाभगःस्वस्तिदेव्यदितिरनुर्वणः । स्वस्तिपूपाऽअसुरोदधातुनःस्वस्तिद्यावापृथिवीसुचेतुना ॥ स्वस्त येवायुमुपत्रवामहेसोम॑स्वस्तिभुवनस्य॒यस्पतिः । बृहस्पतिसर्वगणस्वस्तयैस्वस्तयऽआदित्यासौभवंतुनः ॥ विश्वेदेवा नोऽअद्यास्वस्तवैश्वानरोवसुरग्निःस्वस्तये । देवाऽअवंत्युभवःस्व॒स्तयेस्वस्तिनौरुद्रःपात्वहसः ॥ स्वस्तिमित्रावरुणा स्वस्तिपथ्येरेवति । स्वस्तिनऽइंद्रश्चाग्निश्चस्वस्तिनोऽअदितेकृधि॥स्वस्तिपंथामनुचरेमसूर्याचंद्रुमसाविव । पुनर्ददुता ताजानतासंगमेमहि ॥ ७ ॥ (परिशिष्टं ॥ ॥ स्व॒स्त्ययनतार्थ्यमरिष्टनेमिमहद्भूतंवायसंदेवानां । असुरनमि सखंसमत्स॒वृहद्यशोनामियारुहेम ॥ अंहोमुचमागिरसंगयचस्वस्त्यात्रेयमनसाचताय । प्रयतपाणिःशरणं प्रपद्ये

·मंडलं५
1
म.म.
अनु.४
m
॥१८॥
स्वम्तिमैनाधेपयनोऽअस्तु ॥) (५४८) प्रश्यायाश्चष्णुयाामरुदिनाकभिः । येऽअgोधमनुष्वधनबोम
दैतियशियाः ॥ तेहिस्थिरस्पृशयमःमसाय:मंतिघृष्णुया । तेयामनाधृषद्विनस्मापांतिशतः ॥ तेस्मुद्रासोनोक्ष
णोतिदंतिगरीः । मरुतामधामहौदिविक्षमार्चमन्महे ॥ मुरुत्वोदधीमहिस्तोमयज्ञंचधृष्णुया । विश्वेयेमानुपा
युगापांतिमयरिपः ॥ अहतोयगुदानवोनरोऽअगामिशवसः। प्रयशंयज्ञियेभ्योदिबोऽर्चामुरुन्धः ॥ ८॥ आरु
फर्मरायुधानर्रऽनुरप्पाऽष्टीररक्षत । भन्यनाँडअहयिद्युतोमरुतोजस्तीरिवभानुरर्तत्मादिवः+ ॥ येवायुधंत
पाधियाय उरावंतरिक्षुआ। जनवानदीनांसधस्यैवामहोदियः ॥ शमारुतमुच्छससत्यशयसमृभ्वसं । वृत्तस्म
तेशुभेनर मस्पंद्रायुजतत्मना । उतस्मतेपरप्ण्यामूणीवसतगुंध्ययः । उतपन्यारानामद्रिभिदंत्योजसा ॥ आपथ
योचिर्पयोतस्पथाऽभनुपथाः । एतेभिर्मनामभिर्युष्टिारऽऔहते ॥ ९॥ अधानरोन्यौहत्तेधानियुतऽओहते।
अधापारीयताऽइतिचित्रारूपाणिदया ॥ छंदुःस्तुभःकुभंन्यवऽउत्समाकीरिणौनृतुः । तेमेकेचिन्नतायवऽऊमोआ
सन्दुशिविणे ॥ यऽप्याऽष्टिविद्युतःकवयःसंतिवेधसः । तम॒पेमारुतंगणं मुस्यारमागिरा ॥ अच्छऽऋषे
मारुतंगणंदानामित्रनयोपा । दिवोवाधृष्णवऽओज॑सास्तुताधीभिरिपण्यत ॥ नूमन्यानऽपंपांदेवाँऽअच्छानवृक्ष
(४८) प्रश्याापतिमतदगम्यसूसम्पात्रेयःश्यावाश्वोमरुतोनुष्टुप्पटगत्यपंक्ती।
॥१८॥

·-- णा । दानासचेतसूरिभिर्याम श्रुतेभिरंजिभिः॥ प्रयेमैवंध्येपेगांवोचैतसूरयःपृश्निवोचंतमातरै । अापितरमिष्मिण रुद्रवोचंतशिर्कसः ॥ सप्तमैसप्तशाकिन एकमेकाशताददुः । यमुनायामधिश्रुतमुद्राधोगव्यमृजेनिराधोऽअश्यम जे ॥ १० ॥ ( ५।४।९) कोवेदुजार्नमेपाको|पुरासुम्नेर्वासमरुतां । यद्युयुग्नेकिलास्यः ॥ ऐतान्त्रथैपुतस्थुपःकः शुश्रावकथाययुः । कस्मैसञःसुदासेऽअन्वापयऽइळाभिर्वृष्टयःसह ॥ तेम आहुर्यआय॒युरुपद्युभिर्विभिर्मदै । न रोमोऽअरेपसऽमान्पश्यन्नितिष्टुहि ॥ येऽअंजिषुयेवाशीपुस्वानवःम्रक्षुरुक्मपुखादिए । आयारथेपुधन्व॑सु ॥ युष्माकैस्मारथाँऽअनुमुदेद॑धेमरुतोजीरदानवः । वृष्टीद्यावौयतीरिव ॥ ११ ॥ आयनरःसुदानवोददाशुपैदिवःको शमचुच्यवुः । विपर्जन्यसृजंतिरोदसीऽअनुधन्वनायंतिवृष्टयः ॥ ततृदानाःसिंधवःक्षोद॑सारजाप्रसस्रुर्धेनोयथा । स्पेनाऽअश्वोऽहवायनोविमोचनेवियद्वततऽएन्यः ॥ आयातमरुतोदिवऽआंतरिक्षामादुत।मावस्थातपरावतः॥ मावोसानितभाकुभाक्रुमर्मावःसिंधुर्निरीरमत् । मावःपरिष्ठात्सरयुःपुरीपिण्य॒स्मेऽइत्सुम्नमस्तुवः ॥ तंवःशर्धरथा नांत्वपंगणंमारुतनव्य॑सीनां । अनुप्रयतिवृष्टयः ॥ १२ ॥ शर्धशर्धवऽएषांवातंत्रातंगणंगणंसुशस्तिभिः। अनुक्रामे (५४९) कोवेदेतिपोळशर्षस्यसूक्तस्यश्यावाश्वोमरुतः क्रमेणककुप्वृहत्यनुष्टुप्पुरउष्णिककुप्सतोवृहतीसतोवृहतीगायत्रीसतोवृहत्ती ककुककुगायत्रीसतोवृहतीसतोवृहतीककुप्सतोवृहत्यः।

·मा
नक्सं.
अनु.४
१९॥
मधीतिभिः ॥ कस्माऽअद्यसुर्जातायरातहन्यायप्रययुः । एनाया#नमरुतः ॥ येनतोकायुतनयायधान्य चीजेंवई
ध्येऽअक्षितं । अस्मभ्यंतर्द्धत्तनुयढईमहेराधौविश्वायुसौभग ॥ अतीयामनिदस्तिरःस्वस्तिभिर्हित्यायधमरीतीः ।
दृष्ट्वीशयोरार्पऽग्निभैषजस्याममरुतःसुह' ॥ सुदेवःसमहासतिसुधीरौनरोमरुतःसमत्यैः । यंत्रायध्वेस्यामते ॥
स्तुहिभोजान्नुवृतोऽअस्य॒याम॑निरणनगावोनयबसे । यतःपूर्वाऽश्वसखीऽरहयगिराणीहिकामिनः ॥ १३ ॥
(पा.१०) प्रशधीयमारुतायस्वानवऽहमावार्चमनजापर्वत॒च्युते । धर्मस्तुभैदिवऽआयज्यनेद्युम्नश्रेयसैमहिनृ
म्णमर्चत ॥ प्रयोमरुतस्तपादुन्यवौययोवृधौऽअश्य॒युजःपरिचयः । संविधुतादधतिवाशतिवि॒ितःस्वरंत्यापोय
नापरिज्रयः ॥ विद्युन्महसोनरोऽअश्म॑दिद्योवातत्विपोमरुतःपर्वत॒च्युतः । अब्दयाचिन्मुहुराहादुनीवृतस्तुनर्यद
मारभसाऽउदौजसः ॥ व्यक्तूचट्ठाव्यहानिशिक्कसोव्य तरिक्षंविरजोसिधूतयः । वियदनाँऽअर्जयनाऽईयथायि
दुर्गाणिमरुतोनाहरिप्यथ ॥ तवीर्ययोमरुतोमहित्यनंदीर्घततानसूर्योनयोजनं । एतानयामेऽअभीतशोचिपोनन्ध
दायश्यातनागिरिं ॥ १४ ॥ अाजिश(मरुतोयदर्णसंमोपथात्रुक्षकपनेवेधसः । अर्धस्मानोऽअरमतिंसजोप
सश्चक्षुरिवयंतम नेपथासुगं' ॥ नसीयतेमरुतोनहन्यतेनवैधतिनव्यथतेनरिप्यति । नास्यरायऽउपदस्यंतिनोतय
(५४१०) प्रार्धायेतिपंचदशर्चस्यसूतस्यश्यावाश्वोमरुतोजगतीचतुर्दशीत्रिष्टुप् ।
॥१९॥

·मापिवायंराजनिवासुपूदथ ॥ नियुत्वतोग्रामजितोयथानरौर्यमणोनमरुतःकवंधिनः । पिन्वत्युत्सयदिनासोऽअ स्वरन्ब्युदंतिपृथिवींमध्वोऽअंधसा ॥ प्रवत्वतीयपंथिवीमरुङ्ग्यःप्रवत्यैतीद्यौर्भवतिमययः । प्रवत्वंती:पयोऽअंतरि क्ष्याः वत्वतःपर्वताजीरदानवः ॥ यन्मरुतःसभरसःस्वर्णरःसूर्यऽउदितेमदथादिवोनरः । नवोश्वाश्रथयंता सिन तःसुद्योऽअस्याध्वनापारमश्नुथ ॥ १५ ॥ अंसैषुवऽऋष्टयपत्सुखादयोवक्षःसुरुक्मामरुतोरथेशुभः । अग्निधाजसो विद्युतोगर्भस्त्योःशिमाःशीर्पसुवितताहिरण्ययीः ॥ तंनाकमोऽअभीतशोचिपुरुशुत्पिप्पलंमरुतोविधूनुथ । सम च्यंतवृजनातत्विपतयत्वरंतिधोपविततमृतायवः ॥ युष्मादत्तस्यमरुतोविचेतसोरायःस्यामरो वयस्वतः। नयो युछतितिष्योत्यादिवो स्मेरारतमरुतःसहस्रिणं ।। यूयंरयिमरुतःस्पाहवारंयूयमृषिमवथसामविप्रं । यूयमवतंभ रतायवाजयूयं धत्थराजानं श्रुष्टिमंत । तद्वौयामिद्रविणंसद्यऽऊतयोयेनावपुर्णततनाम रभि । इदंसुमेमरुतोहर्यता वचोयस्य॒तरैमतरसाशतंहिाः ॥ १६ ॥ ( ५।४।११) प्रर्यज्यवोमरुतोभ्राज॑दृष्टयोवृहद्वयोदधिरेरुक्मवक्षसः । ई यतेऽअश्वैःसुयमैभिराशुभिःशुभयातामनुराऽअवृत्सत ॥ स्वयंदधिध्वेतविपीयाविदवृहन्महांतर्वियाविराज ।' थ। उतांतरिक्षममिरेव्योजसाशुभ० ॥ साकंजाता:सुर्घःसाकमुक्षिताःश्रियेचिदानतरंवावृधुर्नरैः । विरोकिणःसूर्य (५।४।११) प्रयज्यवइविदशर्चस्वसूतस्यश्यावाश्वोमरुतोजगतीअंत्यात्रिष्टुप् ।

·स्यवाज्यापम् विष्वर्णिरिहमंधायिदर्शतः। मावोयामैपुमरुतश्चिरंकरत्मतरथेषुचोदत ॥ रथुनुमारुतंवयंवेवस्युमा हुवामहे । आयन्तिस्थौसुरणानिविर्धतीसामुरुसुरोदसी' ॥ तंवःशधैरथेशुभैत्येपंपनस्युमाह॒वे । यस्मिन्सुर्जा तासुभगामहीयतेसामरुत्सुमीहुपी' ॥ २० ॥ (५।५।१ ) आरुद्रासऽइंद्रवंतःसुजोपसोहिरण्यरथाःसुयितार्यगं तन । इयंयोऽअस्मत्पतिहर्यतेमतिस्तृष्णजेनदिवऽउत्साऽउदन्या । वाशीमंतऽऋष्टिमंतोमनीपिणःसुधयानऽइपुमं तोनिपुंगिणः । स्वश्वास्थसुरा:पृश्निमातरःस्वायुधामरुतोयाथनाशुभं ॥ धनुथद्यांपर्वतान्दाशुदेवसुनियोवाजिहते यामनोभिया । कोपर्यथपृथिवीपृश्निमातरःशुभेयग्राःपूर्वतीरयुग्ध्वं ॥ वातत्विपोमुरुतोवर्षनिर्णिजोयमांऽइव॒सुर्स दृशःसुपेशंसः । पिशंगांश्वाऽअरुणाचाऽअरेपसःप्रत्यक्षसोमहिनाद्यौरियोरवः ॥ पुरुगुप्साऽअंज़िमंतःसुदानवस्त्येष सदृशोऽअनवभ्रराधसः । सुजातासौजनुरुक्मवक्षसोदिवोऽअर्कोऽअमृतनामभेजिरे ॥ २१ ॥ ऋष्टयोवोमरुतोऽ अंसयोरधिसहऽओजौवाहोर्वोक्लंहितं । नृम्णाशीर्षस्वायुधारथेपुवोविश्व:श्रीरर्धितनू'पिपिशे ॥ गोमदायुद्रर्थ वत्सुवीरचंद्रवद्राधौमरुतोददानः । प्रशस्तिनःकृणुतरुद्रियासोभक्षीयवोसोदैव्य॑स्य ॥ हृयेनरोमरुतोमुळतानुस्तुर्वी (५।५।१) आरुद्रासइत्यष्टर्चस्यसूक्तस्यश्यावाश्वोमरुतोजगत्यंसेवेत्रिष्टुभौ ।

·मंडलं.
भ.४.३
ऋक्सं. स्यैवरश्मयःशुभ० ॥ आभूषेण्ययोमरुतोमहित्यूनंदिट्टक्षेण्यंसूर्यस्येवचक्षणं । उतोऽअस्माँ अमृतत्वेदधातनशुभैः॥
उदीरयधामरुतःसमुद्रतोयूयंाष्टिंचर्पयथापुरीपिणः । नवौदवाऽउपदस्यंतिधेनवःशुभै० ॥ १७ ॥ यदान्धर्पपूर्व
तीरयुग्ध्वंहिरण्ययान्प्रत्यत्काँऽअमुग्ध्यं । विश्वाऽइत्स्मृधोमरुतोव्यस्यधुशुभ० ॥ नपर्वतानन्द्यौवरंतयोयत्राध्विंम
॥२०॥
रुतोगच्छथैदुतत् । उतद्यावापृथिवीयाधनापरिशुभ० ॥ यत्पूर्व्यमरुतोयञ्चनूतनयदुद्यतेवसीयशस्यतै । विश्व
स्य॒तस्य॑भवधानवेदसःशुभै० ॥ मूळर्तनोमरुतोमावधिष्टनास्मभ्यंशमैवॉलंवियतन । अधिस्तोत्रस्य॑सख्यस्य॑गातनशु
भै० ॥ यूयमस्मान्नयतवस्योऽअच्छानिरहुतिभ्यौमरुतोगुणानाः। जुपयनोहव्यदातियजत्रावयंस्यामुपतयोरयीणां'
॥ १८॥(५॥१२) अग्नेशर्धतमागणंपिष्टरुक्मेभिरंजिभिः । विशोऽअद्यमरुतामहयेदिवश्चिंद्रोचनादधि ।
याचिन्मन्यसेहृदातदिनमैजग्मुराशसः । येतेनेदिष्ठंहवनान्यागमन्तान्वर्धभीमसैदृशः ॥ मीहुमतीवपृथिवीपराह
तामदैत्येत्य॒स्मदा । ऋक्षोनवोमरुतःशिमीयाँऽअमौदुभोगौरिवभीमयुः ॥ नियेरिणत्योज॑सायथागावोनदुर्धरः ।
अश्मानचित्स्वयंपवैतगिरिप्राचयंतियाम॑भिः ॥ उत्तिष्ठनूनमैपास्तोमःसमुक्षितानां । मरुतापुरुतम॒मपूय॑गयांस
गमिवह्वये ॥ १९ ॥ युध्वंयरुपीरथैयुध्वंरथेपुरोहितः । युध्वंहरीऽअजिराधुरियोहवेवहिष्ठाधुरियोहवे ॥ उत
(१।४।१२) अप्रेशधैवमितिनवर्चस्वसूक्तस्पश्यावाश्वोमरुतोवृहतीतृतीयासप्तम्यौसतोवृहत्यौ।
॥२०॥

·स्याज्यरुपम् विष्वर्णिरिहस्म॑धायिदर्शतः । मावोयामेषुमरुतश्चिरंकरत्प्रतंरथेपुचोदत ॥ रधुनुमारुतंवयंभ्रवस्युमा हुवामहे । आयस्मिन्तस्थौसुरणानिविर्धतीसामरुत्सुरोदसी' ॥ तंवःशधैरथेशुभत्वेषपनुस्युमाहुवे । यस्मिन्सुर्जा तासुभगामहीयतेसामरुत्सुमीडपी' ॥ २०॥ ( ५।५।१) आरुद्रासऽइंद्रवंतःसजोपसोहिरण्यरथाःसुवितायंगं । तन । इयंवोऽअस्मत्प्रतियतेमुतिस्तृष्णजेनदिवऽउत्साऽउदन्यवै ॥ वाशीमंतऽऋष्टिमंतौमनीपिणःसुधन्वानऽइघुमं तोनिपुंगिणः । स्वास्थसुरा:पृश्निमातरःस्वायुधामरुतोयाथनाशुभं ॥ धुनुथद्यांपर्यंतान्दाशुषेवसुनियोवनाजिहते यामनोभिया । कोपर्यथपृथिवींपृश्निमातरःशुभेयदुग्राःपृफ्तीरयुग्ध्वं ॥ वातत्विपोमरुतोवर्षनिर्णिजोयमाऽइवसुस दृशःसुपेशंसः । पिशंगाश्वाऽअरुणाश्चाऽअरेपसःप्रत्वक्षसोमहिनाद्यौरिवोरवः ॥ पुरुद्रप्साऽजिमंतःसुदानवस्त्वेष सदृशोऽअनवधराधसः । सुजातासौजनुारुक्मवक्षसोदियोऽअर्काऽअमृतनामभेजिरे ।। २१ ॥ ऋष्टयोवोमरुतोऽ अंसयोरधिसहऽओजोवाहोऊवलंहितं । नृम्णाशीर्पस्वायुधारथेपुवोविश्वावःश्रीरर्धित॒नूपुंपिपिशे ॥ गोमदन्याद्रर्थ वत्सुवीरचंद्रवद्राधोमरुतोददानः । प्रशस्तिनःकृणुतरुद्रियासोभनीयवोवसोदैव्य॑स्य ॥ हुयेनरोमरुतोमृळतानस्तुर्वी (५।५।१) आरुद्रामइत्यष्टर्चस्यसूक्तस्यश्यावाश्वोमरुतोजगसंत्येद्वेत्रिष्टुभौ ।

·ऋक्सं.
मंडलं ५
म.४.३,
॥२०॥
स्येवरश्मयःशुभै० ॥ आभूपेण्यचोमरुतोमहित्वनंदिक्षेण्यंसूर्यस्येवचक्षणं । तोऽअ॒स्माँ अमृतत्वेदधातनुशुभै०॥
उदीरयथामरुतःसमुद्वतोयूयंवृष्टिंचर्पयथापुरीपिणः । नयौदनाऽउप॑दस्यंतिधेनवःशुभ० ॥ १७ ॥ यदश्चान्धर्षपूप
तीरयुग्ध्वहिरण्ययान्प्रत्यत्काँऽअमुग्ध्वं । विश्वाऽइत्स्पृधोमरुतोव्यस्यथशुभै० ॥ नपर्वताननुद्यौवरंतयोयत्राचिंध्यम
रुतोगच्छथेदुतत् । उतद्यावापृथिवीयाथनापरिशुभैः ॥ यत्पूर्व्यमरुतोयञ्चनूतनयदुद्यतैयसोयर्चशस्यते । विश्व
स्यतस्य॑भवथानवेदसःशुभ० ॥ मुळतनोमरुतोमाधिष्टनास्मभ्यंशर्मवॉलंवियतन । अधिस्तोत्रस्य॑सख्यस्यगातनुशु
#० ॥ यूयमस्मान्नयतवस्योऽअच्छानिरहुतिभ्योमरुतोरणानाः। जुपयनोहव्यदातियजत्राव॒यंस्यामुपतयोरयीणां'
॥ १८ ॥ ( ५।४।१२) अग्नेशधैतमागणंपिष्टरुक्मेभिरजिभिः । विशोऽअद्यमरुतामहयेदिवश्चिद्रोचनादधि ॥
याचिन्मन्यसेहृदातदिन्मजग्मुराशर्सः । येतेनेदिष्ठंहवनान्यागमन्तान्वर्धभीमसैदृशः ॥ मीनुमतीयपृथिवीपराह
तामदैत्येत्य॒स्मदा । ऋक्षोनवोमरुतःशिमीवाँऽअमौदुधोगौर्रियभीमयुः ॥ नियेरिणत्योजसायथागावोनदुर्धरः ।
अश्मानचित्स्वयं पर्वतंगिरिप्रवियंतियामभिः ॥ उत्तिष्ठनूनमैपांस्तोमःसमुक्षितानां । मुरुतापुरुतममपूयंगयांस
गमिवह्वये ॥ १९॥ युध्वंयरपोरथैयुध्वंरथेपुरोहितः । युध्वंहरीऽअजिराधुरियो वहिष्ठाधुरियोडवे ॥ जूत
(५४१२) अमेशधैतमितिनवर्चस्यसूक्तस्यश्यावाश्वोमरुतोवृहतीतृतीयासप्तम्यौसतोवृहत्यौ।
॥२०॥

·स्यवाज्यापम् विष्वणिरिहस्संधायिदर्शतः। मावोयामैपुमरुतश्चिरंकरत्प्रतंरथेपुचोदत ॥ रथुनुमारुतंवयंभवस्युमा हुवामहे । आयस्मिन्तस्थौसुरणानिविर्धतीसामरुत्सुरोदसी' ॥ तंवःशधैरथेशुभत्वेषपनुस्युमाहुवे । यस्मिन्त्सुजा तासुभगामहीयतेस,मुरुत्सुमीडुपी' ॥ २०॥ (५।५।१ ) आरुद्रासऽइंद्रवंतःसजोप॑सोहिरण्यरथाःसुवितायंगं तन । इयंवोऽअस्मत्प्रतिहर्यतेमुतिस्तृष्णजेनदिवऽउत्साऽउदन्यवै। वाशीमंतऽऋष्टिमंतोमनीषिणःसुधन्वानऽइपुमं तोनिगिणः । स्वश्वास्थसुरा:पृश्निमातरःस्वायुधामरुतोयाथनाशुभ ॥ धुनुथद्यांपर्यंतान्दाशुपेवसुनियोवाजिहते यामनोभिया । कोपर्यथपृथिवींपृश्निमातरःशुभेयद्ग्राःपृषतीरयुग्ध्वं ॥ वातत्विपोमरुतोवर्षनिर्णिजोयमाऽईवसुस दृशःसुपेशसः । पिशंगाश्वाऽअरुणार्धाऽअरेपसःप्रत्यक्षसोमहिनाद्यौरिवोरवः ॥ पुरुगुप्साऽजिमंतःसुदानवस्त्येप सैदृशोऽअनव॒भ्रराधसः । सुजातासौजनुारुक्मवक्षसोदिवोऽअर्काऽअमृतनामभेजिरे ॥ २१ ॥ ऋष्टयौवोमरुतोऽ अंसयोरधिसहऽओजोवाहोर्वोवलहितं । नम्णाशीपस्वायुधारथेपुवोविश्वाव:श्रीरर्धितनूऍपिपिशे ॥ गोमुदश्वोद्रर्थ वत्सुवीरचंद्रद्राधौमरुतोददानः । प्रशस्तिनःकृणुतरुद्रियासोभक्षीययोवसोदैव्य॑स्य ॥ हुयेनरोमरुतोमुळानस्तुर्वी (५।५।१ ) आरुद्रासश्त्यष्टर्चस्पसूक्तस्यश्यावाश्वोमरुतोजगत्यंत्येद्वेत्रिष्टुभौ ।

·मंडलं५
प.भ.३
अनु.५
॥२॥
ऋक्सं.
मपासोऽअमृताऽऋतज्ञाः । सत्यवतःकयोयुवानोवृहद्रियोवृहदुक्षमाणाः ॥ २२ ॥ (५।५।२ ) तर्मुनूनंतविपी
मंतमेपास्तुपेगणंमारुतनव्य॑सीनां । यऽआश्वाऽअमवद्धहतऽउतेशिरेऽअमृतस्यस्वराजः ॥ त्वेपंगणंतवसंखादिह
स्तंधुनियतमायिनंदातिवारं । मयोभुवोयेऽअमितामहित्वावंदस्वविप्रतुविरार्धसोनृन्' ॥ आवौयंतूदवाहासोऽअद्य
पुष्टिंयेविश्वैमुरुतौजुनंति । अयंयोऽअग्निमरुतःसमिद्धऽएतं पध्वंकवयोयुवानः ॥ यूयंराजानमिर्यजनायविभ्वतुष्टं
जनयधायजत्राः। युष्मदेतिमुष्टिहावाहुजूतोयुष्मत्सदश्वोमरुतःसुवीरः ॥ अराऽड्वेदचरमाऽअहेवप्रर्पजायतेऽअर्क
यामीभिः । पृश्नःपुत्राऽपमासोरभिष्ठाःस्वामत्यामरुतःसमिमिक्षुः ॥ यत्मासिष्टपर्पतीभिर धैर्वीलुपविभिर्मरु
तोरथैभिः । क्षोदैतऽआपौरिणतेवनान्यवोनियोवृषभःदतुद्यौः ॥ प्रष्टियामन्पृथिवीचिंदेपाभतेवगर्भस्वमिच्छ
वौधुः। वातान्ह्यान्धुर्यायुयुग्नेयपस्वेदैचक्रिरेरुद्रियासः॥ हुयेनरो०॥२३॥ (१५/३) प्रवःस्पर्कक्रन्त्सुवितायदाव
ने दियेमपृथिव्याऽऋतंभरे। उक्षतेऽअश्वान्तरुपंत आरजोनुस्वभानुश्रथयंतेऽअर्णवैः ॥ अमादेपांभियसाभूमिरेज
तिनी पूर्णाक्षरतिव्यथिर्यती । दूरदृशोयेचितयंतऽएमभिरंतर्महेविदथैयेतिरेनरः॥ गामिश्रियसेशंगमुत्तमंसूर्योन
चक्षुरजसोविसर्जने ।अत्याऽइवसुश्वार्रवस्थनमयोऽइयश्रियसैचेतथानरः ॥ कोवौमुहांतिमहतामुदश्नवत्कस्का
(१२) तमुनूनमित्यष्टर्चस्यसूक्तस्यश्यावाश्वोमरुतविलुप् । (५।५८३) प्रवःस्पळित्यष्टर्चस्यसूतस्यश्यावाश्वोमरुतोजगत्यत्यात्रिष्टुप् ।
॥२॥

·, व्यामरुतःको पौंस्या। यूयंहभूमिकिरणनरैजथप्रयदर वेसुवितायदावने ॥ अश्वाऽडुवेदरुपास सवैधःशूरोऽइवयु धःप्रोतयुयुधुः । मर्याऽइवसुधौवावृधुनर:सूर्यस्यचक्षुःप्रर्मिनंतिवृष्टिभिः ॥ तेऽअज्येष्ठाऽअनिष्ठासऽद्भिदोमध्य मासोमहंसाविवावृधुः । सुजातासौजनुपापृश्निमातरोदिवोमर्याऽआनोऽअच्छोजिगातन ॥ वयोनयेश्रेणी:पृप्तुरोजसां तान्दिचोहुतःसानुनस्परि । अचासऽएपामुभयेयाविदुःप्रपर्वतस्यनभनूँरचुच्यवुः ॥ मिमातुद्यौरदितिवीतयेनःसं दानुचित्राऽउपसोयतंतां । आचुच्यबुर्दिव्यंकोशमेतऽऋपैरुद्रस्य॑मरुतौगृणानाः ॥२४॥ (५।५।४) ईळेऽअग्निंस्वर्व संनमोभिरिहर्पसत्तोवियत्कृतनः । रथैरिवर्भरेवाजयद्भिःप्रदक्षिणिन्मरुतांस्तोममध्यां॥ आयेतस्थुःपृपतीपुश्रुता सुसुखपुरुद्रामरुतोरथेषु । वनाचिदुग्राजिहतेनिवौभियापृथिवीचिंद्रेजतेपर्वतश्चित् ॥ पर्वतश्चिन्महियुद्धोविभायदि वश्चित्सानुरेजतस्वनेवः । यत्क्रीळथमरुतऽऋष्टिमंतऽआपऽइवसध्यैचोधवध्ये ॥ वराऽड्वेनैवतासोहिरण्यैरभि स्वधार्मिस्तुन्वःपिपि) । श्रियेश्रेयांसस्तवसोरथैपुसत्रामहाँसिचक्रिरेतनूपु ॥ अज्येष्ठासोऽअनिष्ठामऽएतेसंभ्रा तरोवावृधुःसौभगाय । युापितास्वारुद्रऽएपांसुदुघापृश्निःसुदिनामुरुभ्यः ॥ यदुत्तमेमरुतोमध्यभेवायदावमेसुभ गासोदिविष्ठ । अतोनोरुद्राऊतवावस्याग्नेवित्ताद्धविपोयद्याम ।। अग्निश्चयन्मरुतोविश्ववेदसोदिवोपहभ्यऽउ (५।५।४ ) ईळेअग्निमित्यष्टर्चस्यसूतस्यश्यावाश्वोमरुतत्रिष्टुवंत्येद्वेजगत्यौ (आग्नेयंचवेत्यनुक्रमण्युक्तेरमामरुतोवा)।

·मंडलं ५
अ.४.३
अनु.५
॥२२॥
ऋक्सं... रादधिष्णुर्भिः । तेमैदसानाधुनयोरिशादसोवामंधत्तयज॑मानायसुन्यते' ॥ अग्नेमरुनिःशुभयद्भिवभिःसोमैपिव
मंदसानोर्गणश्रिभिः। पावकेभिर्विश्वमिन्वेभिरायुभिर्वैश्वानरदिकितुनासः ॥ २५ ॥ ( ५।५।५ ) केष्ठानरः
श्रेष्ठतमायऽएकऽएकऽआयय । परमस्या परावतः ॥ कीवोश्वाःका भीशवःकथंर्शककथाय॑य । पृष्ठेसदौनसोर्य
मः॥ जपनेचोद॑ऽएषाविसक्थानिनरौयमुः । पुत्रकथेनजनयः ॥ परावीरासऽएतन्मयांसोभद्रजानयः । अग्नित
पोयथासंध ॥ सनत्साश्यपशुमुतगव्यशतावयं । श्यावार्थस्तुतायुयादोवीरायौपुववृहत् ॥ २६ ॥ उतत्यास्त्रीशी
यसीपुंसोभवति॒िवस्य॑सी । अदैवत्रादराधसः ॥ वियाजानातिजसुरिवितृष्यतविकामिन । देवत्राणुतेमनः ॥ उत
पानमोऽअस्तुतःपुमाऽइतित्रुबेपणिः । सवैरदेय॒ऽइत्समः ॥ जुतमैरपद्युपतिममदुपीप्रतिश्यावायवर्तनि । विरोहि
तापुरुमीढार्ययेमतुर्वियिदीर्पयशसे ॥ योर्मेधेनूनांशतवददश्चिर्यधाददत् । तरंतऽइयम॒हना ॥ २७ ॥ यऽहुंचहेत
ऽआशुभिःपिर्वतोमदिरंमधु । अत्रश्नवासिदधिरे ॥ येषांश्रियाधिरोदसीविभ्राजतेरथेपा । दिविरुक्मऽईवोपरि ॥
(५।५।५) केप्ठानरइत्येकोनविंशत्यूचस्यसूक्तम्यश्यावाश्वः आद्यानांतिसृणांयईवहंतइत्यादिपण्णांचमरुतःपंचम्यादितिसृणांतरंतमहि
पीशशीयसी उतमेरपदित्यस्या 'पुरमीहोयोमेधेनुनामित्यस्यासरंत एतमेस्तोममियादितिसृणांरथवीविर्गायत्रीपंचम्यनुष्टुप्नवमीसतोयह
ती। (अयोपुरमीद्धृतरतौवैददश्वी रथवीतिर्दाभ्यः)।
॥२२॥

·•ehenenenenener युवासमारुतोगुणस्त्वेपरथोऽअनेद्यः । शुभंयावाप्रतिष्कुतः ॥ कोवैदनूनमैपांयत्रामदंतिधूतयः । ऋताताऽअरेप सः ॥ यूयंमतैविपन्यवःप्रणेतारंऽइत्याधिया । श्रोतारोयामहूतिपु ॥ २८॥ तेनोव निकाम्यापुरुश्चंद्रारिशादसः। आर्यज्ञियासोववृत्तन ॥ एतमेस्तोममूदाायपरावह । गिरौदेविरथीरिव ॥ तमेवोचतादितिसुतसोमेरथवी तौ । नकामोऽअपवेतिमे ॥ एपक्षैतिरथवीतिमघवागोमतीरनु । पर्वतेष्वपश्रितः ॥ २९ ॥ (५।५।६ ) ऋतेनऽ तमपिहितंध्रुवंवांसूर्यस्य॒यत्रविमुचंत्यश्वान् । दर्शशतासहतस्थुस्तदेकदेवानांश्रेष्ठंवघुपामपश्यं ॥ तत्सुवामित्रावरु णामहित्वमीर्मातस्थुपीरहभिर्दुदुहे । विश्वाःपिन्वयःस्वसरस्य॒धेनाऽअनुवामेक:पविराववर्त ॥ अधारयतंथि पीमुतामित्रराजानावरुणामहोभिः । वर्धय॑तमोपी पिन्वतंगाऽअवृष्टिंजतंजीरदानू ॥ आवामश्वासःसुयु जोयहत्यतरश्मयऽउपयंत्र्वाक् । घृतस्य॑निर्णिगर्नुवर्ततेवामुपसिंधवादिविक्षरंति ॥ अनुश्रुतामुमतिंवर्धदुर्वी पहिरियय पारक्षमाणा । नमस्वंताधृतदक्षाधिगते॒मित्रासाथैवरुणेळास्वतः ॥ ३० ॥ अविहस्तासुकृतैपरस्पायं प्रासविरुणेळास्यतः । राजानाक्षत्रमणीयमानासहस्रस्थूणविभृथःसहद्वौ ॥ हिरण्यनिर्णिगोऽअस्य॒स्थूणावि भ्रागतेदियवाननीय । भद्रेक्षेत्रेनिमितातिल्पिलेचासनममध्योऽअधिगय॑स्य ॥ हिरण्यरूपमुपसोयुष्टावयःस्थू (५।५।६) पासेनपातमितिनवर्षम्पसूक्तम्यागःभुतविन्मित्रावरुणौत्रिष्टुप् ।

·सं.
मंडलं५
म.४.४
॥२३॥
णमुदितासूर्यस्य । आरोहयोवरुणमित्रगर्तमतश्चक्षार्थेऽअदितिदितिच ॥ यद्वंहिष्टनातिविधैसुदानूऽअच्छिदंशर्मभु
वनस्यगोपा । तेननोमित्रावरुणावविष्र्टसिपासंतोजिगीयांसःस्याम ॥ ३१ ॥ इतिचतुर्थाऽप्टकेतृतीयोऽध्यायः ॥३॥
मप्तविंगाध्यायेवर्गाः ३१ सूतानि १६ ऋचः १६१ ॥ त्यागः ॥ उपसइ. सूर्यरश्मिभ्य. सूर्याये. ३ विश्वेभ्योदेवेभ्य. मित्रा-
वरुणाभ्याममय. विद्युतेमय. उपस. इंद्रसूर्याभ्या. अाय.२ विश्वेभ्योदेवेभ्य. सूर्याये. विश्वेभ्योदेवेभ्य. ३ सवित्र. २ विश्वेभ्योदेवे.
सवित्र. २ अमय. २ विश्वेभ्योदेवेभ्य. इंद्रयायुभ्या. वायव. इंद्रयायुम्या. २ अमय. ३ विश्वेभ्योदेवेभ्य. ५ मरुभ्य. ९१ अनामरु
भ्य. ८ मरुभ्य. ४ शमीयस्याइ. ४ पुरुमीढाये. तरंताये. मरुभ्य. ६ रथवीतय. ३ मित्रावरुणाभ्या. ९॥ इतिचतुर्थेतृतीयः ॥
ऋतस्यसप्तार्चनानाजागतंवरुणपत्यंतंतुयश्चिकेतपातहव्यआचिकितानानुष्टुभंतुचळित्यापंचयजतःमवोगा
यत्रत्रीरोचनाचतुप्कमुरुचर्किःपुरूरुणागायत्रत्वानस्तृवाहुक्तआमित्रऔष्णिहयदद्यदशपौरआश्विनंतदा
नुष्टुभंतुकूधःप्रतिनवावस्युःपक्तिमाभातिपंचाम्पिातर्यावाणाश्विनीनवसप्तवभिल्युप्णिगादिचतुर्थीत्रिष्टुप्प
चानुष्टुभत्याःपंचगर्भनाविण्यउपनिर्पन्महेदशसत्यश्रयाउपस्तुपाक्कैद्युतद्यामानंपड्युंजतेपंचश्यावाश्वःसावि
बंतुजागर्ततत्सवितुर्नवगायत्रमाद्यानुष्टुवच्छदशात्रिःपार्जन्यमुपाद्यास्तिस्रीजगत्यउपांत्यानुस॒व्यळित्थातृचंपा
र्थियमानुष्टुभप्रसम्राजेष्टीचारुणमिद्राग्नीपद्राग्नमानुष्टुभयिराद्पूर्तिप्रवोनववयामरुन्मारुतमतिजागतेवाई
स्पत्योभरद्वाजःपष्ठमंडलमपश्यत्त्वंह्यग्नेसप्तोना ॥१॥
॥
॥
॥२३॥

·॥ हरिःओम् ॥ ( ५।५७ ) मतस्यगोपावधितिष्ठथोर , सत्यधर्माणापरमेव्योमनि । यमत्रमित्रावरुणायथायुव । तस्मशुष्टिमधुमत्पिन्वतेदुिवः ॥ सम्राजावस्यभुवनस्वराजधोमित्रावरुणाविदथेस्वईशा । पुष्टियाराधोऽअमृतत्व मीमहद्यावापृथिवीविचरंतितन्यवः ॥ समाजाऽग्रापभादियस्पतीपृथिव्यामित्रावरुणाविचर्पणी चित्रेभिरभैरुप पृष्ट्याहथोदिविपर्जन्यद्रुप्सामधुमंतऽईरते ॥ रथयुंजतेमुरुतःशुभेसुर्खशूरोनर्मित्रावरुणागविष्टिषु । रजोसिचिना सितमुरुतःसुमाययाद्यावर्षयतमरुणामरेपर्स ॥ धर्मणामित्रावरुणाविपश्चितावतारक्षेथेऽअसुरस्यमायया । तेन विचरंतितन्यचौदुिवःसम्राजापयसानऽउक्षतं । चाचंसुमित्रावरुणाविरावतींपर्जन्यश्चित्रांवदतित्विपीमतीं । अभ्रा विश्वभुवनविराजथःसूर्यमाधत्थोदिविचित्र्यरथ ॥ १॥ ( ५।५।८ ) वरुणंबोरिशादसमृचामित्रहवामहे । परिम । श्यांगतिमित्रस्य॑यायांपथा । अस्यमियस्यशर्मण्यहिंसानस्यसश्चिरे ॥ युवाभ्यामित्रावरुणोपमंधेयामृचा । यजक्षय | जियवाहोर्जगन्यांसास्वर्णरं ॥ तावाहासुचेतुनामयतमस्माऽअर्चते । शेवंहिज़ार्यवांविर्धासुक्षासुजोगुवे ॥ यन्नूनम् | ( ५।५७ ) प्रातस्यगोपावितिसप्तर्चस्वसूतस्यात्रेयोर्चनानामिनावरुणौजगती । ( ५५/८ ) वरुणंयइतिसप्तर्चस्वसूफाम्याचनानागि ग्रावरुणापनुष्टुपत्यरपंक्तिः ।

·ऋक्सं.
मंडलं ५
म
॥२४॥
मघोनांस्तोवृणांचस्पूर्धसै ॥ आनौमित्रसुदीतिविरुणश्चसधस्थऽआ। स्वेक्षयमघोनांसखीनांचयुधसै ॥ युनीयेपुंव
रुणक्षत्रवृहविभृथः । उरुणोवार्जसातयेकृतरायेऽस्वस्तये ॥ उच्छंत्यांमेयजतादेवक्षत्रेरुशद्गवि । सुतंसोमनहस्ति
भिरापडिविनिराविभ्रतावर्चनानसं ॥२॥(५।५।९) यश्चिकेतससुक्रतुर्देवत्रासबवीतुनः। वरुणोयस्यदर्शतोमित्रो
यापनतेगिरः॥ ताहिश्रेष्ठवर्चसाराजानादीर्घश्रुत्तमा। तासत्पतीऽमतावृधsकुतावानाजनेजने ॥ तामियानोवसेपू
ोऽउपयुधेसा । स्वश्वासःसुचेतुनायाजाऽअभिप्रदायने । मित्रोऽअंहोश्चिदादुरुक्षयायगातुंपनते । मित्रस्य॒हिमतूर्व
तःसुमतिरस्तिविधुतः ॥ वयंमत्रस्यासित्यामसमर्थस्तमे । अनेहसस्त्योतयःसत्रावरुणशेषसः॥ युमिमंजनयत
थासंचनयथः। मामघोनःपरिख्यतमोऽअस्माकमपीणांगोपीनऽउरुप्यतं ॥ ३ ॥ (५।५।१० ) आर्चिकितारमु
कर्तृदेवामत रिशादसा । वरुणायऽऋतपैशसेदधीतपयंसेमुहे' ॥ ताहिक्षत्रमविहुतंसम्यगंसुर्यमार्शाते । अर्धग्रतेय
मानुपस्वर्णधायिदर्शत' ।। तावामेपेरथानामुरूगन्यूतिमेपां । रातहव्यस्यसुष्टुतिंदुधृक्स्तोमर्मनामहे ॥ अधाहि
काायुवंदस्यिपूभिरेद्भुता । निकेतुनाजनानांचिकेथैपूतदक्षसा ॥ तहतथियिगृहच्छ्वऽएपऽकपीणां । जयसा
(यापा९) यश्चितेतिपळर्चस्वसूक्तस्यात्रेयोरातहव्योमिनावरुणायनुष्टुवंयापंक्तिः । (५।५।१०) आचिकितानेतिपळचस्यसूक्तस्य
रातहल्योमिनावरुणानुष्टुप् ।
॥२४॥

·VAASAN नावरंपृथ्वतिक्षरंतियामभिः ॥ आयामीयचक्षसामित्रंवयंचसूरयः । व्यचिठेवहुपाय्येयतैमहिस्वराज्य ॥ ४ ॥ (५५।११) वळित्यादैवनिष्कृतमादित्यायजतंबृहत् । वरुणमित्राय॑म॒न्वर्षिष्ठंक्षत्राशाथे ॥ आयद्योनिहिरण्यय वरुणमित्रसदथः । धर्ताराचर्षणीनांयंतसुम्नंरिशादसा ॥ विश्वेहिविश्ववेदसोवरुणोमित्रोऽअर्यमा । तापदेवसश्चि रेपांतिमयैरिपः ॥ तेहिसत्याऽऋतस्पृशऽऋतावानोजनेजने । सुनीथासःसुदानवोहोश्चिदुरुचक्रेयः ॥ कोनुवामि त्रांस्तुतोवरुणोवातनूनां । तत्सुवामेतेमतिरत्रिभ्य॒ऽएक्तेमतिः ॥ ५॥ (५।५।१२ ) प्रवौमित्रायंगायतवरुणा यविपागिरा । महिक्षत्रावृतंवृहत्' । सम्राज़ायाघृतयोनीमित्रश्चोभावरुणश्च । देवादेवेषूप्रशस्ता' ॥ तानःशक्तंपा धिवस्यमहोरायोदिव्यस्य । महिवांक्षत्रंदेवेषु॥ ऋतमृतेनुसफ्तेपिरंदक्षमाशाते । अदुहादेवौवर्धते॥ वृष्टिद्यावारीत्या पेपस्पतीदानुमत्याः।वृहंतगर्तमाशाते ॥६॥ (५।५।१३) त्रीरोचनावरुणीऽरुतबून्त्रीणिमित्रधारयथोरजांसि। वा वृधानावमतिक्षत्रियस्यान्तंरक्षमाणावजुयः ॥ इरावतीवरुणधेनवौवांमधुमदांसिंधवोमित्रदुहे । त्रयस्तस्थुर्वप भासस्तिसृणांधिपणानारतोधाविद्युमंतः ॥ प्रातर्दैवीमदितिजोहवीमिमध्यंदिनऽउदितासूर्यस्य । रायेमित्रावरुणा (१५.११) बळित्यादेवेतिपंचर्चस्वसूक्तस्यात्रेयोयजतोमित्रावरुणावनुष्टुप् । (५।५।१२) प्रवोमित्रायेतिपंचर्चस्यसूक्तस्ययजतो मनावरुणौगायत्री । (५।५।१३) त्रीरोचनेतिचतुर्वचस्यसूक्तस्यात्रेयउरुचनिर्मित्रावरुणौत्रिष्टुप् । --

·ऋक्सं.
मडल५.
म.४.४
अनु.६
॥२५॥
सर्वताते तोकायतनयायशंयोः ॥ याधुरारजसोरोचनस्योतादित्यादिव्यापार्थिवस्य । नदेिवाऽअमृताऽआर्मि
नंतिव्रतानिमित्रावरुणाधुवाणि ॥ ७ ॥ ( ५।५।१४) पुरूरुणाचिद्धयस्त्यानूनविरुण । मियंसिवांसुमति ॥
तावाँसम्यगदुद्दाणेपमश्यामधार्यसे । वयंतेरुद्रास्याम ॥ पातनौरुद्रापायुभिरुत येथांसुत्रात्रा । तुर्यामुदस्यून्तुनू
भिः॥ माकया तक्रतूयशंभुजेमातनूभिः । माशेपसामातनसा ॥ ८॥ (५।५।१५) आनौगंतरिशादसावरुण
मित्रबहां । उपमंचारुमध्यरं' ॥ विश्व॑स्य॒हिर्मचेतसावरुणमित्रराजथः । ईशानापिप्यतंधियः॥ उपनःसुतमार्गत
वरुणमित्रदाशुषः । अस्यसोमस्यपीतये ॥ ९॥ (५।५।१६ ) आमित्रेयरुणेव॒यंगीर्भिर्जुहुमोऽअत्रिवत् । निहिर्षि
सदर्तृसोमपीतये ॥ तेनस्योभुव:माधर्मणायातयजना । नियहिपि०॥ मित्रचनोवरुणश्चजुपेतोयज्ञमिष्टये। निच
हिपिसदतांसोम ० ॥१०॥ (५३१) यद्यस्थःपरायतियावत्य॑श्विना । यद्वापुरुपुरुभुजायदंतरिक्षऽआगतं ॥
हत्यापुरुभूतमापुरूंदसासिधिर्धता । वरस्यायाम्यधिगृहयेतुषिष्टमाभुजे' ॥ ईन्यिद्वपुषेवपुश्चक्ररर्धस्ययेमथुः । पर्य
(५।५।१४ ) पुरूरुणैतिचतुर्नचस्यसूकस्योरुचक्रिमित्रावरुणौगायत्री । (५।५।१५) आनोगंतमितितृयस्यसूक्तस्यात्रेयोपावृतोमि
वावरुणोगायत्री । (५।५।१६) आमित्रइतितृचस्यसूक्तस्यवाहुक्तोमित्रावरुणावृष्णिम् । (५।६।१ ) यदद्यस्वइतिदशर्चस्वसूक्तस्या
श्रेयःपौरोश्विनावनुष्टुप् ।
॥२५॥

·न्याना पायुगामहारजाँसिदीयथः ॥ तदूषुवामेनाकृतविश्वायतामनुष्टवै । नानाज़ातावरेपसासमुस्मेवंधुमेयथुः॥ आयद्वीसूर्यारतिष्ठद्रपुष्यदंसदा । परिवामरुपावयौघृणावरंत आतपः ॥ ११॥ युवोरत्रिश्चिकेततिनरासुम्नेनचे तसा । धर्मयामरेपर्सनासत्यास्त्राभुरण्यति ॥ उग्रोचाककुहोययिःशृण्वयामैपुसंतनिः । यद्वदिंसौभिरविनाविन राववर्तति ॥ मध्यऽपुमधूयुवारुद्रासिपंक्तिपिप्युपी । यत्समुद्रातिपर्पथःपक्वाःपृक्षोभरंतवां ।। सत्यमिद्वाऽऽअश्वि नायुवामाहुर्मयोभुर्या । तायामन्यामहूतमायामन्नाम॒ळयतमा ॥ इमाब्रह्माणिवर्धनाश्विभ्यासंतुशंतमा । यातक्षा मरथीऽइवावौचामबृहन्नमः ॥ १२ ॥ (५।६।२ ) कूष्ठोदेवावश्विनाधादियोमनावसू । तच्छ्वथोवृषण्वसूऽअत्रि र्वामाविवासति ॥ कुहत्याकुहनुश्रुतादिविदे॒वानासत्या । कस्मिन्नायतथोजनेकोवानदीनांसर्चा ॥ कयाःकहंग च्छथःकमच्छायुजाथेरथे । कस्यब्रह्माणिरण्यथोत्यामुश्मसीष्टये ॥ पौरंचियुदतपौरपौरायजिन्वथः । यदीगृ भीततातयेसिंहमिवद्रुहस्पदे ॥मच्यानाजुजुरुषोवृत्रिमत्कॅनमुँचथः।युवायदोकथःपुनराकाममृण्वेवध्वः ॥१३॥ अस्तिहिामिहतोतास्मसिवांसंदृशिश्रिये । नूश्रुतंमऽआगंतुमयौभिर्वाजिनीवसू ॥ को,मद्यपुरूणामानेमनीनां कोविमौविप्रवाहसाकोयज्ञैर्वाजिनीवसू ॥ आवारथोरानांयेष्ठौयात्वश्विना । पुरूचिदस्मयुस्तिरऽऔगूपोमर्येप्या'॥ (५।६।२) कूष्ठोदेवावितिदशर्चस्यसूक्तस्यपौरोश्विनावनुष्टुप् ।

·मंडलं ५
म.४म.
अनु.६
॥२६॥
अक्स. शामधूयुवास्माकमस्तुचप॒तिः । अर्वाचीनायिचेतसाविभिःश्येनेवदीयतं ॥ अधिनायद्धहिचिच्छुश्रूयातमि
महा। वस्वीरूपुवाभुजःपुंचंतिसुवापृचः ॥ १५ ॥ ( ५।६।३ ) प्रतिप्रियतमरवृर्पणवसुयाईनं । स्तोतार्यामश्वि
नावृषिःस्तोमैनप्रतिभूपतिमावीममश्रुतहा । अत्याांतमश्विनातिरोविश्वाऽअहंसना । दाहिरण्यवर्तनीसुघुम्ना
सिंधुवाहसामाध्वी० ॥ आनोरनानिविभ्रतावचिनागच्छतंयुध । रुद्वाहिर॑ण्यवर्तनीजुपाणावाजिनीवसूमाध्वी० ॥
सुभौवांवृषण्वसूरथैवाणीच्याहिता । उताकहोमृगःपृक्षःकृणोतिवापुपोमाध्वी० ॥ बोधिन्मनसारथ्येपिराहवन
श्रुता । विभिश्यानमश्विनानिर्याथोऽअयाविनमाध्वी० ॥ १५ ॥ आवानरामनोयुजोश्वासामुषितप्सवः ।
वयोवहंतुपीतयेसहसुम्नेभिरश्विनामाध्वी० ॥ अविनावेहगच्छतनासत्यामायिवैनतं । तिरश्चिदर्ययापरिवर्तिर्यातम
दाभ्यामाध्वी० ॥ अस्मिन्यज्ञेऽभेदाभ्याजरितारैशुभस्पती । अवस्युमश्विनायुबंगृणंतमुप॑भूपयोमाध्वी० ॥ अभूदु
पारुत्पशुराग्निरंधावृत्वियः । अयोजिवांवृषण्वसूरथोदनावमोमाध्वी० ॥ १६ ॥ (५।६४ ) आभात्य॒ग्निरु
पसामनीकगुद्विाणांदेवयावाचोऽअस्थुः । अर्याचानूनरथ्येहयातंपीपवांसमश्विनाधर्ममर्छ ॥ नसंस्कृतंपमिमीतो
गमिष्ठांविनूनमश्विनोपस्तुतेह । दिवाभिपित्वेवसागमिष्ठाप्रत्यवर्तिदाशुपेशंभविष्ठा ॥ उतातिंसंगवेप्रातरौमध्यं
(५।६।३)प्रतिप्रियतममितिनवर्चस्वसूकस्यात्रेयोवस्युरश्विनौपंक्तिः। (५।६।५)आभात्यग्निरितिपंचर्चस्वसूकस्वभौमोत्रिरश्विनौत्रिष्टुप् ।
॥२६॥

·1
अक्सं.
मंडलं ५
भ.४म.४
अनु. ६
॥२६॥
शमूपुवामधूयुपास्माकमस्तुचकृतिः । अर्वाचीनाविचेतसायिभिःश्येनेवदीयतं ॥ अधिनायकहिचिच्छुश्रूयातमि
मंहवं । वस्वीरू यांभुजःचंतिसुवांचः ॥ १४ ॥ ( ५।६।३ ) प्रतिप्रियतमरवृपणंवसुवाहनं । स्तोतामश्वि
नावृषिःस्तोमैनप्रतिभूपतिमाध्वीमर्मश्रुतंहवै ॥ अत्यातमश्विनातिरोवियोऽअहंसा । दमाहिरण्यवर्तनीसुघुम्ना
सिंधुवाहसामाधी० ॥ आनोरत्नानिविधतावश्विनागच्छतंयुवं । रुद्वाहिरण्यवर्तनीजुपाणावाजिनीवसूमाध्वी० ॥
सुटुभौवांवृषण्वसूरथैवाणीच्याहिता । उताककुहोमृगःपृक्षःकृणोतिवापुपोमाध्वी० ॥ योधिन्मनसायैपिराहवन
श्रुता । विभिश्श्यानमश्विनानियाथोऽअर्द्धयाविनमाध्वी० ॥ १५ ॥ आवानरामनोयुजोश्वासः पितप्सवः ।
वयोवहतुपीतयेसह सुम्नेभिरश्विनामाध्वी० ॥ अधिनावेहगच्छतुनासत्यामायिवैनतं । तिरश्चिदर्ययापरिवर्तिर्यातम
"माध्यी० ॥ अस्मिन्यज्ञेऽअंदाभ्याजरितारैशुभस्पती । अवस्युमश्विनायुर्वगृणंतमुफ्भूपयोमाध्वी० ॥ अभूदु
- ४ जिवांवृषण्वसूरथोदय़ावमामाध्वी० ॥ १६ ॥ (५६४ ) आभात्यग्निरु
मोट्यातंपीपियांसमश्विनाधर्ममच्छ ॥ नसँस्कृतं मिमीतो
----- मंगवेप्रातरहोर र
॥२६॥

·। - विभाती । देवीमुपसंस्वरावहतीप्रद्धिविसोमतिभिर्जरते ॥ एपाजनैदर्शताबोधयंतीसुगान्पृथःकृण्वतीयात्यने । बृह द्र्थावृहतीविश्वमिन्वोपाज्योतिर्यच्छृत्यग्रेऽअह्नीं ।। एपागोभिररुणेभियुजानाधंतीयिमायुचक्रे । पृथोरदतीसुचि तार्यदेवीपुरुष्टुताविश्ववाराविर्भाति॥एपाव्यनीभवतिद्विवहीं आविष्कृण्वानातन्यपुरस्तात् । ऋतस्यपंथामन्वैतिसा धुप्रैजानतीवनदिशौमिनाति । एपाशुभ्रानतन्यौविदानोवस्त्रातीदृशयनोऽअस्थात् । अपद्धेपोवाधमानातमास्युपा दिवोदुहिताज्योतिपागात् ॥ एपातीचीवुहितादिवोनृन्योपैवभुद्रानिरिणीतेऽअप्सः । ब्यूर्वतीदाशुपेवार्याणिपुन ज्योतिर्युवतिःपूर्वथाकः ॥२३॥ (५।६।९) गुंजतेमनऽउतयुजतेधियोविप्राविप॒स्यवृहतोविपश्चितः । विहोत्रादधेवयु नाविदेकऽइन्महीदेवस्यसवितुःपरिष्टुतिः॥ विश्वारूपाणिप्रतिमुंचतेकविःपासवीद्वंद्विपदेचतुप्पदे । विनाकमख्य त्सवितावरेण्यो प्रयाणमुपसोविराजति ॥ यस्ययाणमन्वन्यऽइद्ययुर्देवादे॒वय॑महिमानमोजसा। यःपार्थिवानिवि ममेसऽएतशोरजासिवःसवितामहित्वना ॥ उतांसिसवितस्त्रीणिरोचनोतसूर्यस्यरश्मिभिःसमुच्यसि । उतरा त्रीमुभयतःपरीयसऽतमित्रोभयसिदेवधर्मभिः ॥ उतेर्शिपेप्रसवस्य॒त्वमेकऽइदुतप्पाभवसिदेवयामभिः । उतेदंवि । भुवनविराजसिश्यावाश्वस्तेसवितःस्तोम॑मानशे ॥ २४ ॥ (५।६।१०) तत्सवितुर्वृणीमहेयंदेवस्य॒भोज॑नं । श्रे (५।६।९) युंजतेमनइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यात्रेयःश्यावाश्वःसविताजगती । (५।६।१०) तत्सवितुरितिनवर्चस्वसूक्तस्यश्यावाश्वःसवि- -

·| मंडलं ५
अ.भ.४
अनु. ६
॥२८॥
ऋक्सं. । समुधातमतुरंभर्गस्यधीमहि ॥ अस्य॒हिस्वय॑शस्तरंसवितुःकञ्चनप्रियं । नमिनंतिस्वराज्य ॥ सहिरानिदाशुपैसुवा
तिसबिताभगः । तंभागंचित्रमीमहे ॥ अद्यानोदेवसवितःमजावत्सावीःसौभगं । परोदुप्यायसुव ॥ विश्वानिदेव
सवितर्दुरितानिपरासुव । यमुद्रंतन्नऽआसुंव ॥ २५ ॥ अनागमोऽअदितयेदेवस्यसचितुःसवे । विश्वामानिधीम
हि ॥ आविश्वदेवसत्प॑तिंसूद्यावृणीमहे । सत्यसपंसवितारै ॥ यऽहमेऽभेऽअहनीपुरऽएत्यमयुच्छन् । स्वाधी
वःसविता ॥ यऽइमाविश्वाजातान्याश्रावयतिश्लोकैन । प्रचसुवातिसविता ॥ २६ ॥ (५।६।११ ) अच्छा
वदतवसंगीर्भिराभिःस्तुहिपर्जन्यनमसार्विवास । कनिकदद्वृषभोजीरदानूरेतौदधात्योपंधीपुगर्भ ॥ विवक्षान्हैत्युतहै
तिरक्षसोविश्वविभायभुवनमहाबंधात् । उतानागाऽईपतेवृष्ण्यावतोयत्पर्जन्यःस्तुनयन्हतिदुष्कृतः ॥ धीबकशया
श्वाँऽअभिक्षिपन्नावि तान्कृणुतेवयाँ अहं । दूरात्सिंहस्य॑स्तनथाऽउदीरतेयत्पर्जन्यःकृणुतेप्यनर्भः ॥ प्रयाता
चांतिपतयंतिविद्युतऽउदोपंधीर्जिहतेपिन्यतेस्वः । इराविश्वस्मभुवनायजायतेयत्पर्जन्य:पृथिवींरेतसार्वति ॥ यस्य॑व
तेपृथिवीनन्नमीतियस्यग्रतेशफयन रीति । यस्तऽओपधीविश्वरूपाःसनःपर्जन्यमहिशर्मयच्छ ॥ २७ ॥ दियो
नौष्टिमरुतोररीध्वप्रर्पिन्वतवृष्णोऽअन्यस्यधाराः । अर्थाडेन्ते स्तनयिनुनापोनिचिन्नसुरःपितानः ॥ अभिकेंद
तागायत्रीआद्यानुष्टुप् । (५।६।११) अच्छावदेतिदशर्चस्वसूकस्यभीमोत्रिःपर्जन्यनिष्टुद्वितीयादितिम्रोजगत्योनवम्यनुष्टुप् ।
॥२८॥

·स्तनयगर्भमाधाऽउदन्वतापरिंदीयारथैन । दृतिसुकविर्पितन्यचसमाभवतूद्वताानपादाः ॥ महांतकोशमुदचानि पिंचस्पंदतांकुल्याविर्पिताःपुरस्तात् । घृतेनद्यावापृथिवीव्युधिसुप्रपाणंभवत्वन्याभ्यः ॥ यत्पर्जन्यकनिक्रदत्स्तनय न्हर्सिदुष्कृतः । प्रतीदंविश्वमोदतेयत्किंचपृथिव्यामधिं ॥ अवीवर्षमुदुपूभायाकर्धन्वान्यत्यैतवाऽई । अजीजन ऽओपंधी जनायकमुतप्र॒जाभ्योविदोमनीपां* ॥ २८ ॥ ( ५।६।१२) वळित्यापर्वतानांखिद्रविभर्पिपृथिवि । प्रयाभूमिप्रवत्वतिमहाजिनोपिमहिनि ॥ स्तोमासस्त्वाविचारिणिप्रतिप्टोभंयुक्तुभिः। प्रयावाMनहेपैतपेरुमस्यस्यर्जु नि ॥ दृह्वाचिद्यावनस्पतीक्ष्मयादर्धोजसा । यत्तेऽअभ्रस्यविद्युतौदिवोवपतिवृष्टयः ॥ २९ ॥ ॥ (परिशिष्टं ॥ वर्षतुतेविभावरिदियोऽअभ्रस्य॑विद्युतः । रोहतुसर्वबीजान्यवब्रह्मद्विपोजहि ॥) (५।६।१३) प्रसम्राजवृहदर्चा गभीरंब्रीमियंवरुणायश्रुताय । वियोजघानशमितेवचौपस्तिरैपृथिवींसूर्याय ॥ वनेपुव्यतरिक्षततानुवाजमवत्सु पर्यऽस्त्रियांसु । हृत्सुक्रतुंवरुणोऽअप्स्वग्निंदिविसूर्यमदधात्सोममद्रौ ॥ नीची वारंवरुणःकप्रससर्जरोदसीs अंतरिक्षं । तेनविश्वस्यभुवनस्य॒राजायवनवृष्टियुनत्तिभूमं ॥ उनत्तिभूमिपृथिवीमुतद्यायदादुग्धंवरुणोवष्ट्यादित् । समभ्रेणवसतपर्वतासस्तविपीयंतःश्रथयंतवीराः ॥ इमामवासुरस्य॑श्रुतस्य॑म॒हीमायांवरु॑णस्य॒प्रोचं । माननेवतस्थि (५।६।१२) वळित्थेतितृचस्यसूक्तस्यभौमोत्रिःपृथिव्यनुष्टुप् । (५।६।१३) प्रसम्राजइत्यष्टर्चस्यसूकस्वभौमोत्रिवरुणत्रिष्टुप् ।

·what
अ.४५.४
॥२९॥
मंडलं५
ऋक्सं. वाँऽ त रक्षेवियोममेथिवींसूर्येण ॥ ३० ॥ इमामूनुकविर्तमस्यमायांमहीदेवस्य॒नकिरादधर्ष । एकंयदुगानपूर्णत्वे
नीरासिंचतीरयर्नयःसमुद्र' । अर्यम्यवरुणमित्र्यवासखायासमिद्भातरंया । वेशवानित्यवरुणारणवायत्सीमार्ग
। अनु.६
चक्रमाशिवथस्तत् ॥ कितवासोयद्भिरिपुर्नदीवियापासत्यमुतयन्नवृद्म । सर्याताविष्यशिधिरेवदेवार्धातेस्यामव
रुणमियासः ॥ ३१ ॥ (५।६।१४ ) इंद्राग्नीयमबंधऽभावाजेपुमत्य दृढाचित्सप्रभेदतिद्युम्नावाणीरिवत्रितः ॥
यापृतनासुदुष्टरायावाजेपुश्रया- । यापंचचर्पणीरभीद्वाग्नीताहयामहे ॥ तयोरिदमयच्छवस्तिग्मादिद्युन्मयो ।
नौः । प्रतिद्वणागभस्त्योर्गानऽएफ्ते ॥ तावामेपेरानामिंद्राग्नीहवामहे । पीतुरस्यराधसोविद्वांसागिर्वणस्त |
मा ॥ तायुधंतावनुयुन्मतीयदेवायदर्भा । अहंताचित्पुरोदुधेशेवदेवावर्वते ॥ एवंद्वाग्निभ्यामहाविहव्यंशष्यवृतनपू
तमर्दिभिः। तारिपुत्रपौवृहद्वयिंगृणर्मुदिधृतमिपंगृणसुदिधृतं ॥ ३२ ॥ ( ५।६।१५ ) प्रयोमुहेमतौयंतुविष्ण
मुरुत्वतेगिरिजाऽवयामरुत् । प्रशधीयप्रय॑ज्यवेसुखादयेतवसे ददिष्टयेधुनिग्रतायशर्वसे ॥ प्रयेज़ातामहिनायेच
नुस्वयंप्रविद्मावतऽएत्यामरुत् । कत्यातोमरुतोनाधृपेशवौदानामहातदेपामधृष्टासोनार्द्रयः ॥ प्रयेदिवोह
(५।६।१४) इंद्रानीयमिविपळर्चस्यसूक्तस्येंद्राम्यनुष्टुप्अंत्याविराट्पूर्या । (५।६।१५) प्रयोमहइतिनवर्चस्यसूक्तस्यात्रेयएवयामरु
न्मरतोऽतिजगती।
॥२९॥

·cre- प्पास्वापूधासमाप्मिणः ॥ ३२ ॥ अपारोयोमष्टिमाशयसस्त्यपंशोयत्येव॒याम॑रुत् । स्थातारोहिमर्सिती IIभाक्षम्। ममता निररममासमानस्तारसदसऽएययामरुत् । यदायुक्तत्मनास्यादधिष्णुभिर्विप्पर्धसोविम॑हसोजिगाति गांधीभिः सनोनयोमयागंजयहत्येिपोयिसविषऽएययामरुत् । येनासहतऽजतस्वरोचिपःस्थारेश्मानोहिर मरभिस्पनतंजरप्पतानिदः गुफांसोनामयः ।। तेरुदासःमुमसाऽअग्नयोयधातुविद्युम्नाऽभवत्येव॒याम॑रुत् । दी पृपुमधुममापाधियेपामग्मेप्यामहाशास्य तनसां ॥ अद्वेपोनौमरुतोगातुमेतनश्रोताहवंजरितुरेवयामरुत् । विष्णमिदासमन्ययोगुयोतनस्मद्वथ्यो नदंसनापद्धपांसिसनुतः ॥ गंतानोयज्ञयज्ञियाःसुशमिश्रोताहवमरक्ष एवं गरपानि ८७) ॥ ५ ॥ (॥ परिशिष्टं ॥ हिरण्यवर्णाहरिणींसुवर्णरजतम्रजां । चंद्रोहिरण्मयींलक्ष्मीजातवे पार्मस्त ग्यधारोनपर्यंतासोव्योमनियूयंतसंप्रचेतसःस्यातदुर्धयोनिदः ॥३४॥ (इत्यात्रेयपंचममंडलंसमाप्तम् ॥ हस्तिनांदममोदिनीं । नियदेयीमुपदयेनीमंदिवी पता ॥ कांसोस्मिताहिर॑ण्यमाकारामाज्वलतींतृप्तांतर्पयंतीं। दोमायह ॥सांमुऽावहजातवेदोलक्ष्मीमनपगामिनी । यस्यां हिरण्यंविंदेयंगामधुपुरुषानुहं ॥ अश्वपूरथमध्यां पस्थितांपलाँतामिहोपहनिये। चंद्रांप्रभासांयशसाज्वलंतीनियलोकेदेवजुटामुदारां। तांपद्मिनीमीशरणमहं

·मंडलं ६
म.अ.४
अनु.६
॥३०॥
ऋक्सं. प्रपद्येऽलक्ष्मीमनश्यतात्यार्पणे ॥१॥ आदित्यवर्णेत सोधिजातोवनस्पतिस्तयाक्षोधयिल्यः। तस्युफलानितपुसानु
दंतुमायांतरायाचाह्याऽलद मीः ॥ उपेतुमादेवसखःकीर्तिश्चमर्णिनासह। प्रादुर्भूतोस्मिराष्ट्रेस्सिन्कीर्तिमृद्धिंदातु
मे ॥ क्षुत्पिपासामलांज्येष्ठामलक्ष्मीनाशयाम्यहं । अभूतिमसमृद्धिंचसर्वानिर्गुदमेगृहात् ॥ गंधद्वारांदुराधर्षानित्यपु
टांकरीपिणी । ईश्वरीसर्वभूतानांतामिहोपह्वयश्रियं ॥ मनसःकाममाकूतवाचःसत्यमशीमहि । पशूनांरूपमन्नस्यम
यश्रीश्यतायशः ॥ २॥ कर्दमेनप्रजाभूतामयिसंभवकदम । नियवासयंमकुलेमातरपद्ममालिनी ॥ आपुनजंतु
स्निग्धानिचिलीत्वसमेगृहे । निदेवींमातरंश्रियवासर्यमेकुले ॥ आपुष्करिणींपुष्टिंसुवीहेममालिनी । सूर्याहि
रण्मयीलक्ष्मीजातवेदोमऽआवह ॥ आर्द्रायःकरिणीयष्टिंपिंगलापद्ममालिनी। चंद्राहिरण्मयीलक्ष्मीजातवेदोमऽआर्य
ह॥ तांमऽआवहजातवेदोलक्ष्मीमनपगामिनीं । यस्याहिरण्यंमभूतंगार्योदास्योश्वानविंदेयंपुरुपानुहं ॥ ३ ॥ यःशु
चिःप्रय॑तोभूत्वाजुहुर्यादाज्यमन्यहं । सूक्तपंचदशर्चचश्रीकामःसततंजपेत् ॥ पद्माननेपाऽऊरूपद्माक्षीपद्मसंभवे ।
तन्मभजसिपद्माक्षीयेनसौख्यलभाम्यहं ॥ अश्वदायींगोदायीधनदायीमहाधने। धनंमेजुर्पतादेविसर्वकामांश्चदेहिमे॥
पद्माननेपाविद्मपत्रेपद्मप्रियेपदायताक्षी । विश्वप्रियेविश्वमनोनुकूलेत्वत्पादपद्ममयसंनिधत्स्व ॥ पुत्रपौवर्ध
नधान्यंहुस्त्यन्यादिगवरंथं । प्रजानांभवसीमाताऽआयुप्मतंकरोतु मे ॥ धनमग्निर्धनवायुर्धनंसूर्योधनवसुः। धनमिंद्रोह
॥३०॥

·हस्पतिरुणंधनमस्तुते ॥ वैनतेयसोमंपियुसोमंपिवतुवृत्रहा । सोमधनस्यसोमिनोमाददातुसोमिनः ॥ नक्रोधोन चमात्सर्यनलोभौनाशुभामतिः । भवैतिकृतपुण्यानांभुक्तानांश्रीसूकंजपेत् ॥ सरसिजनिलयेसरोजहस्तेधवलतरां शुकगंधमाल्यशोभे । भगवतिहरिवल्लभैमनोजेत्रिभुवनभूतिकरिप्रसीदमुह्यं ॥ विष्णुपतीक्षमादेवींमाधवीमाधवनि यां । लक्ष्मीप्रियसखीदेवींनुमाम्य॑च्युतवल्लभां॥ महालक्ष्मीचविद्महे विष्णुपत्नीचधीमहि । तन्नौलक्ष्मीःप्रचोदयात् ॥ श्रीवर्चस्वमायुप्यमारोग्यमाविधाच्छोभमानमहीयते । धान्यंधनपशुंबहुपुत्रलाभंशतसंवत्सरंदीर्घमायुः ॥ ४ ॥ इतिपरिशिष्टं ॥६॥) (६।१।१ ) त्वह्यग्नेप्रथमोमुनोतास्याधियोऽअर्भवोदस्म॒होता । त्वंसीवपन्नकृणोर्दुष्टस्तु सहोविश्वस्मसहसेसहध्यै ॥ अधाहोतान्य॑सीदोयजीयानिळस्पृदऽइपयन्नीड्यःसन् । तंत्वानरःप्रथमंदेवयंतौमहोराये चितयतोऽअनुग्मन् ॥ तेवयंतबहुभिर्वसम्यस्त्वेरयिंजोगवांसोऽअनुग्मन् । रुशैतमग्निंदर्शतंवृहतवपावतविश्वहां दीदियांस ॥ पुदंदेवस्यनमसाव्यतःश्नवस्यवःश्रवऽआपन्नमृतं । नामानिचिदधिरेयज्ञियानिभद्रायांतेरणयंतसंह प्टौ ॥ त्यांवर्धतिक्षितय:पृथिव्यांत्वांरायऽउभयासोजनानां । त्वंत्रातातरणेचेत्योभूःपितामातासमिन्मानुपाणां ॥ ३५ ॥ सपर्येण्यासमियोयित्वग्निर्होतामद्रोनिसादायीयान् । तत्वावयंदमऽआदीदिवांसमुपजुवाधोनम॑सा भारद्वाजेपछेगडलेपउनुपाफाः । (६१।१ ) त्वंशामइतित्रयोदशस्यसूक्तस्यवाहस्पत्योभरद्वाजोमिनिष्टुप् ।

·मंडल
ऋक्सं.
अनु. १
भ.४.५
॥३१॥
सदेम ॥ तंत्य वयंसुध्यो नव्यमग्नेसुम्नायबऽईमहेदेवयंर्तः । त्वविशाऽअनयोदीर्यानोदियोऽअंग्रेबृहतारोचनेन ।
विशांकृतिविश्पतिशश्वतीनोनितोनिवृषभचर्षणीनां । प्रेतीपणिमिपर्यंतपावकराजन्तमग्निंयजतरयीणां' | सोऽ
मऽईजेशशमेचमीयस्तऽआनंसमिाहव्याति । य आहुतिपरिवेदानमोभिर्विश्वेत्सयामादधतेत्योतः ॥ अस्मा
महिमहेविधेमनमोभिरग्नेसमिधोतहव्यः। येदीसूनोसहसोगीर्भिरुक्थैरातैभद्रायासुमतीयतेम ॥आयस्तृतथरोद
सीविभासाश्रोभिश्वनवस्य पस्तरुत्रः । वृहद्भिर्वाजःस्थविरेभिरस्मेरेवभिरग्नेवितरंविाहि ॥ नृव_सोसमिद्यस्मे
भूरितोफायतनयायपन्धः । पूर्वीरिपोवृहतीरारेऽअघाऽअस्मभद्रासौश्यसानिसंतु ॥ पुरूय॑ग्ने पुरुधात्यायावसूनिरा
जन्यसुर्तातेऽअश्या । पुरूणिहित्येपुरुषारसंत्यग्नेयसुविधतेराजनित्वे ॥ ३६॥ इतिचतुर्धाप्टकेचतुर्थोऽध्यायः॥४॥
अष्टाविंशाध्याये वर्गाः ३६ सूक्तानि २६ ऋच. १७७ ॥ त्याग ॥ मित्रावरुणाभ्या. ५० अश्विभ्या. ४८ उपस. १६ सवित्र.
१४ पर्जन्याये. १० पृथिव्या. ३ वरुणाये. ८ इंद्रामिभ्यां. ६ मरुध. ९ अमय. १३ ॥ इतिचतुर्थेचतुर्थः ।।
त्य कादशानुष्टुभंशकयतमग्नेऽष्टीयवाहोतढुवेसप्तमनन्यसामूर्धानंवैश्वानरीयंहिद्विजगत्यंतपृक्षस्यांत्यात्रिष्टु
वहश्चपुरोवोद्विपदांतयजस्वपण्मध्यत्यद्विभ्वाग्नायआनुष्टुभंशकर्यतमिममूप्येकोनावीतहव्यऋपिर्याजागतैमा
॥३॥

·॥ । ॥ ॥ ग्दशम्यास्तृतीयापंचदश्यांशफयापष्टयतिशफर्यनुष्टुंबृहत्याउपांत्यत्वमग्नेष्टाचत्वारिंशद्गायत्रवर्धमानाद्यापष्ठी पराप्तपिश्यनुष्टनिष्टप्पूर्वपांत्ये ॥१॥ ॥ हरिःभोम् ।। ( ११२ ) त्यहिक्षतयद्यशोग्नमित्रोनपय॑से । त्यविचर्षणेश्रोवसौपुष्टिंनऍप्यसि ॥ त्यांहिप्मा पणयाँशभिंगीभिरीळंत । त्यांचाजीयांत्यफोरजस्तूर्विश्वचर्षणिः ॥ सजोपस्त्वादिवोनरोय॒ज्ञस्यकेनुर्मिधते । यहरयमानुपागनःमुम्नायु हऽध्यरे' ॥ ऋद्यस्तै सुदानवेधियामतःशर्मते । ऊतीपवृहतोदिवोद्विपोऽअहोनत रति ॥ समिधायस्तऽआईतिनिशितिमानत् । व्यायतसपुप्यतिक्षयमग्नेशतायुपं ॥ १ ॥ त्वेपस्तैधूमऽण्यति विपिपनमाऽआततः । सूरोनहिधुतात्यंचपापायकोचसे ॥ अधाहिविक्ष्यीयोसिमियोनोऽअतिथिः । रण्यापुरी पर्यःसुनुर्नययायः ॥ प्रत्याहिद्रोणेऽअग्यसेग्नेयाजीनकृत्व्यः । परिज्मेवस्वधागयोत्योनहार्यःशिशुः ॥ त्वंत्या पिदच्युताग्ने शुर्नयर्यसे । धामाहयतेऽमजपनापश्चंतिगिकसः ॥ वेपियवरीयतामग्नेहोतादमविशां । समृधोपि श्पतेफ्णुजपस्यव्यमगिरः ॥ अच्छानोमित्रमहोदेवयानग्नेयोचःमुमतिरोदस्योः । यीहिस्वस्तिसंक्षितिंदियोनृद्धि (१२) त्यहिक्षेतवदित्यफादास्यसूरास्पयाईस्पत्योभरद्वाजोऽपिरनुष्टुयंत्याशफरी। Rec७८- ·मंडलं ६ अनु. १ भ.४भ.. ॥३२॥ ऋफ्स. पोऽहासिदुरितातरमतातरमतयावसातरम ।। २ ।। (६३९६३) अग्नेसक्षेपस्तुपाऽतेजाऽरुज्योतिर्नशतेदेययुटै। यंत्यमित्रेणवरुणःसजोपाबपासित्यसामर्तमहः ॥ ईयज्ञेभिःशशमशीभिधारायाग्नयैददाश । एवाचनतंय शसामञ्जुष्टिनीहोमतनशनप्रतिः ॥ सूरोनयस्यदृशतिरेपाभीमायदेतिशुचतस्तऽआधीः । हेपस्वतःशुरुधोनायम कोकु चिट्ठपोसतिनेजाः ॥ तिग्मंचिदममहिवोऽअस्यभसदश्योनयमऽसानऽआसा । विजेहमानःपरशुर्न जिहादविन्द्राययतिदारुधक्षेत् ॥ सऽइदस्तैवप्रतिधादसिप्यन्छिशीततेजोयसोनधारां । चित्रजतिरतिर्योऽअ कोर्नद्रुषारयुपत्मजंहाः ॥ ३ ॥ सईरभोनप्रतियस्तऽम्राःशौचिपारारपीतिमित्रमहाः । नयऽईमरुपोयोदि यान्नमयोऽअरुपोयोदिवानृन्' ॥ दियोनयत्यविधुतोनवीनोद्वारुक्षऽओप॑धीषुनूनोत् । घृणानयोधजसापत्मनाय भारोदसीवसुनादंसुपती ॥ धायोभिर्वायोयुज्यभिरर्विद्युन्नदविद्योत्स्वभिःशुष्मैः। श(यायोमरुतांततक्षऽऋभुर्न त्वेपोरभसानोऽधीत् ॥ ४ ॥ ( ६१४ ) याहोतर्म पोदेवातायझेभिःसूनोसहसोयासि । एवानोऽअद्यर्स मनासमानानुशन्ननउशतीयक्षिदेवान् + ॥ सनौविभावाचक्षणिर्नवस्तौग्निदारुवेद्यश्चनौधात् । विश्वायुर्योऽअमृ तोमर्त्यपूपर्भुदतिथिर्जातवेदाः ॥ द्यायोनयस्यपनयंत्यभ्यंभासांसिवस्तसूर्योनशुक्रः । वियऽइनोत्य॒जरःपायकोने (६।१।३) अप्रेसक्षेपदित्यष्टर्चस्वसूतस्यभरद्वाजोऽग्निनिष्टुप् । (६।१।४ ) यथाहोदरित्यष्टचस्यसूतस्यभरद्वाजोऽग्निस्त्रिष्टुम् ।

·स्यचिच्छिश्नवत्पूर्व्याणि ॥ वृद्माहिरांनोऽअस्य साचक्रेऽअग्निर्जनुपाज्मान्न । सत्वनऽऊर्जसनऽऊर्जधाराजेवजेर युकेक्षेप्यतः ॥ नितिक्तियोारणमन्नमतिवायुनराष्ट्रयत्यैत्य॒क्तून् । तुर्यामुयस्तऽआदिशामरांतीरत्योनहृतःपततः परिहुत् ॥ ५॥ आसूर्योनर्भानुमद्भिरग्नैततंथरोद॑सीविभासा । चित्रो यत्परितमास्युक्तःशोचिपापत्मन्नाशिजो नदीयन् ॥ त्यांहि{द्रतममर्कशोर्वमहेमहिनाभोय॑ग्ने । इंद्रंनत्याशवसादेवावायुंपणंतिरार्धसानृतमाः॥ नूनो ऽअग्नेयुकेभिःस्वस्तिवेपिरायःपृथिभिःपय॒हः । तासूरिभ्योगृणतेरासिसुम्नंमदैमशतर्हिमाःसुवीराः ॥ ६ ॥(६।११५) हुवेवःसूनुंसहसोयुवानुमद्रौघवाचंमृतिभिर्यविष्ठं । यऽइन्वतिद्रवणानिप्रचैताविश्ववाराणिपुरुवारोऽअधुक्' ॥ त्वे वसूनिपुर्वणीकहोतोपायस्तोरेरिरेयज्ञियासः । क्षामेव विश्वाभुवनानियस्मिन्संसौभंगानिदधिरेपायके' ॥ त्वंविक्षु प्रदिवःसीद आसुक्रवारीरंभोवार्याणां । अतऽइनोपिविधतेचिकित्वोव्यांनुपग्जातवेदोवसूनि ॥ योनःस त्यो ऽअभिदासद योऽअंतरोमित्रमहोवनुष्यात् । तमजरेभिर्वपभिस्तवस्वैस्तपातपिष्ठतपसातप॑स्वान् ॥ यस्तैय॒ज्ञेनसमि धायऽउक्थैरर्केभिःसूनोसहसोदाशत् । समयप्वमृतप्रचेतारायाद्युम्नेनुश्रवसाविभाति ॥ सतत्कृधीपितस्तूर्यमग्ने स्पृधौवाधस्वसहसासहस्वान् । यच्छ्स्यसैद्युभिरक्तोवचौभिस्त पस्वजरितुर्कोपिमन्म ॥ अश्यामतकार्ममग्नेतवोतीs (६३११५) हुवेवइतिसप्तर्चस्वसूक्तस्यभरद्वाजोऽग्निखिष्टुप् ।

·क्सं.
मंडलं
अ.४.५
॥३३॥
अनु.१
अश्यामयिंरयिवःसुवीरें । अश्यामयाजमभियाजस्तोश्यामद्युम्नमंजराजरते ॥७॥ (६।११६) प्रनय॑सासहसःसनुम
यज्ञेनगातुमयऽच्छमा॑नः । वृश्चनंकृष्णयामरुशर्तवीतीहोतारंदिव्यंजिगाति ॥ सःवितानस्तन्यतूरॊचनस्थाs
अजरैभिर्नानदद्भिर्यविधः । यःपावकःपुरुतमःपुरूणिपृथून्यग्निरनुयातिभवन् ॥ वितेविप्ग्यातजूतासोऽअग्नेभामा
सःशुचेशुचयश्चरंति । तुविवक्षासोदिव्यानवग्वावनावनंतिभूपतारुजतः ॥ येतेशुक्रासःशुचयःशुचिप्मःक्षांवपतिवि
पितासोऽअश्याः । अर्धभ्रमस्तऽउर्वियाविर्भातियातय॑मानोऽअधिसानुपृश्नेः ॥ अर्धजिह्वापापतीतिवृष्णोंगोपुयुधो
नाशनिःसृजाना । शूरस्येवमर्सितिःक्षातिरगेवतुभीमोदयतेवनानि ॥ आभानुनापार्थिवानिज्रयोसिमुहस्तोदस्य॑धृ
पताततंथ । साधुस्वापभयासहोभिःस्पृधौवनुष्यन्वनुपोनिāर्व ॥ सचित्रचित्रंचितयंतमस्मेचित्रक्षनचित्रतमंवयो
धां । चंद्रयिंपुरुवीरवृहतचंद्रचंद्राभिPणतेयुवस्व ॥ ८॥ (६।११७) मूर्धानदियोऽअतिपृथिव्यायुधानरमृतऽ
आजातमग्निं । कविसमाजमतिधिंजनानामासन्नापा–जनयंतदेवाः ॥ नाभियज्ञानांसदनरयीणांमहामाहावमभि
संनयंत । वैश्वानरय॑मध्वराणाय॒ज्ञस्य॑केतुंजनयंतदेवाः ॥ त्वद्विमौजायतेवाय॑नेत्यद्वीरासोऽअभिमातिपाहः ।
वैश्वानरत्वमस्मासुधेहिय निराजन्स्पृहुयायाणि ॥ त्वाविश्धेऽअमृतजायमा शिशुनदेवाऽअभिसंनयंते । तवक्रतु
(६।१।६)प्रनन्यसेतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजोऽग्निनिष्टुप् (६।१।७)मूर्धानमितिसप्तर्षस्यसूकस्यवाईस्पत्योवैश्वानरनिष्ठुयंत्येद्वेजगलौ।
॥३३॥

·भिरमृतत्वमायन्वैश्वानरयत्पित्रोरीदेः ॥ वैश्वानरतयतानिवृतानिमहान्यग्नेनकिरादधर्प । यजायमानःपित्रोरुप स्थेविदतुंवयुनेष्वहां ॥ वैश्वानरस्यविमितानिचक्षसासानिदिवोऽअमृतस्यकेतुना । तस्येदुविश्वाभुवनाधिमूर्ध निवयाऽइवरुरुहुःसप्तवित्रुहः ॥ वियोरजांस्यमिमीतसुकतुर्वैश्वानरोविदिवोरौचनाकविः। परियोविश्वाभुवनानिप प्रथेदधोगोपाऽअमृतस्यरक्षिता' ॥९॥ (६।११८) पृक्षस्यवृष्णोऽअरुषस्यनूसह अनुवौचंविदाजातवेदसः। वैश्वानरायमतिर्नव्य॑सीशुचिःसोमऽइवपवतेचारग्नये॥ सजाय॑मानःपरमेव्योमनितान्यग्नितपाऽअरक्षत । व्य? तरिक्षममिमीतसुक्रतुर्वैश्वानरोमहिनानामस्पृशत् ॥ व्यस्तभाद्रोदसीमित्रोऽअद्भुतोतावदकृणोज्योतिपातमः । विचर्मणीवधिपणेऽअवर्तयद्वैश्वानरोविश्वमधत्तवृष्ण्यं ॥ अपामुपस्थैमहिपाऽअगृभ्णतविशोराजानमुप॑तस्थुग्मि थे। आदूतोऽअग्निमभरद्विवस्वतोवैश्वानरंमातरिश्वापरावतः ॥ युगेयुगेवियगृणयोग्नेपियशसँधेहिनव्य॑सी । पव्येवराजन्नुपर्शसमजरनीचानिवृश्चनिनंनतेसा ॥ अस्माकमग्नेमघवत्सुधारयानामिक्षत्रमजरसुवीर्य । व्यंजयेम शतिनंसहुनिणवैश्वानरवाजमग्नेतयोतिभिः ॥ अदव्धेभिस्तगोपाभिरिष्टेस्माकैपाहित्रिपधस्थसूरीन् । रक्षाचनोदु (६१८) पृक्षस्येतिसप्तर्चस्वसूकस्यभरद्वाजोवैश्वानरोमिर्जगत्यंत्यानिमुप् ।

·मंडलं भ.४२.५ अंनु.१ ॥३४॥ ऋक्सं. पांशोऽअग्ने॒वश्वानरप्रचंतारीःस्तानः ॥ १० ॥ (६।२९ ) अहंश्चकृष्णमहरजुनचवितेतेरजसीवेद्याभिः। श्वानरोजायमानोनराजावातिरज्योतिपाग्निस्तमौसि ॥ नाहंतंतुनविजानाम्योतुंनयंवयतिसमरेतमानाः। कस्यस्वि पुत्रऽ हवक्त्वानिपुरोदात्यर्वरेणपत्रा' ॥ सऽइत्तंतुसविानात्योतुंसवक्त्वान्युतुथायदाति । यऽईचिकैतभृत स्यगोपाऽअवश्चरन्परोऽअन्येनुपश्यन् ॥ अयंहोताप्रथमःपश्यतेममिदज्योतिरमृतमय॑षु । अयंसज॑ज्ञेध्रुवsआनिप तोमर्त्यस्तन्वाईवर्धमानः ॥ध्रुवंज्योतिर्निहितंदृशयेकंमनोजविष्टंप॒तय॑त्स्व॒तः । विश्वेदेवाःसमनसःसकताऽएकंकर्तु मभिवियतिसाधु' ॥ विमेकर्णापतयतोविचक्षुर्वी दंज्योतिर्हृदय आहितयत् । विमेमनश्चरतिदूरऽआधी किंस्विद्ध क्ष्यामिकिमुनूमनिये ॥ विश्वेदेवाऽअनमस्यन्भियानास्त्वाम॑ग्ने॒तमसितस्थिवांस । पैश्वानरोंवतूतयेनोमोयतूतये नः ॥ ११ ॥ (६।१।१०) पुरोवोमंदिव्यंसुप्रियतियज्ञेऽअग्निमध्वरेदधिध्वं । पुरऽउक्थेभिःसहिनौविभावा स्वध्वराकरतिजातवेदाः ॥ तमुद्युमःपुर्वणीकहोतरग्नेऽअग्निनिर्मपऽइधानः। स्तोमंयमस्मैममतेवरूपंघृतंनशुचिमृत यःपर्वते ॥ पीपायसःश्वसामत्यैपुयोऽअग्नयेदाशविप्रेऽउक्थैः । चित्राभिस्तमूतिनिश्चित्रशोचिय॒जय॑सातागोमतो (६११९) अइश्वकृष्णमितिसप्तर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजोवैश्वानरोग्निनिष्टुप् । (६।१।१०) पुरोवइतिसप्तर्चस्यसूकस्यभरद्वाजोमिनि घुवंत्याद्विपदाविराट्। ॥३४॥ - ·दधाति ॥ आयःपुप्रौजायमानऽवींदूरेदशाभासाकृष्णाा । अर्धवहुचित्तमऽअायास्तिर शोचिदिदृशेपाव कः ॥ नूनश्चित्रपुरुवााभिरूतीऽअरयिमघवयश्चधेहि । येरार्धमाश्रयसाचात्यन्यान्सुवीर्यभिश्चाभिसंतिजना न् ॥ इमयज्ञंचनौधाऽअग्नऽजशन्यंत आसानोजुहुतेहुविष्मान् ।भरद्वाजेपुदधिपेसुदृक्तिमवीर्वाजस्य॒गय॑स्यसातौ ॥ विद्वैपांसीनुहिवर्धयेळांमदैमशतर्हिमाःसुवीराः ॥ १२ ॥ (६।१।११) यजस्वहोतरिपितोयजीयाननेवाधौमरुतां नप्रयुक्ति । आनौमित्रावरुणानासत्याद्यावाहोत्रायपृथिवीववृत्याः ॥ त्वंहोतामद्रतमोनोऽअध्रुगंतवोविदथामयै पु। पावकर्याजुह्वा वहिरासाग्नेयजस्वतन्वीतवस्वां ॥ धन्याचिद्धित्वेधिपणावष्टिप्रदे॒वान्जन्मगृणतेयजध्यै । वे पिष्ठोऽअंगिरसायद्धविमोमधुच्छंदोभनेतिरेभऽदृष्टौ ॥ अदिद्युतत्स्वपाकोविभावाग्नेयजस्वरोदसीऽउरूंची। आयु नयनमसारातहव्याऽअंजतिसुप्र॒यसंपंचजनाः ॥ श्रृंजेहुयन्नमसावर्हिरग्नावामि ग्घृतवतीसुवृक्तिः। अभ्यक्षिसमस देनेपृथिव्याऽअश्रोयियज्ञःसूर्येनचक्षुः ॥ दशस्यानःपुर्वणीकहोतर्देवेभिरग्नेऽअग्निभिरिधानः । रायःसूनोसहसोवाव सानाऽअर्तिनसेमवृजननांहः ॥ १३ ॥ (६३१२१२) मध्येहोतादुरोणेवहिपोराळग्निस्तोदस्यरोदसीयजध्यै । अयं ससूनुःसहसऽक्रुतावादूरात्सूर्योनशोचिपाततान ॥ आयस्मिन्त्वेस्वकियजत्रयाद्राजन्त्सर्वतातेवुनुद्यौः । त्रिपध ) (६।१।११) यजखहोतरितिपळर्चस्वसूक्तस्यभरद्वाजोऽग्निनिष्टुप् । (६।१।१२) मध्येहोतेतिपळर्चस्यसूतस्यभरद्वाजोऽग्निनियुः । ।

·मंडलं६ अ.४भ.. अनु.१ ऋक्सं. स्थस्ततपोनजहाँहव्यामपानिमानुपायजध्ये ॥ तेञ्जिष्ठायस्यारतिवनराइतोदोऽअध्यन्नधसानोऽअद्यौत् । अद्रोपो नदयिताचैततिमन्नमयोऽओषधीषु ॥ सामाभितरीनशूपैग्निट्येदम॒ऽआजातपैदाः। इन्नोयन्यन्क्रत्वाना योमा पितेवजायायियः ॥ अर्धस्मास्यपनयंतिभासोवृधायत्तक्षदनुयातिपृथ्वी । सद्योयस्पद्रोविपितोध यान णोनतागुरतिधन्वारान ॥ सत्यनोऽअर्यन्नियाविश्वेभिरग्नेऽअग्निनिरिधानः । वेपिरायोयियासिदुच्छुनामदेमश तहिमाःसुवीराः ॥ १४ ॥ (१।१।१३ ) त्यविश्वासुभगसौभगान्यग्नेवियतिबनिनोनयाः । श्रुष्टीरयिर्याजोयत्रतू यदियोयुष्टिरीब्यौरी तिरपां ॥ त्वंभगौनऽआहिरनमिषेपरिज्मेवक्षयसिद्स्मवर्चाः । अग्नेमिनोनवृहतऽऋतस्यासि पत्तावामस्यदेवभूरेः ॥ ससत्प॑तिःशव॑साहतियुनमग्नेविप्रोविपणेभर्तिवाज । यत्वप्रचेतऽऋतजातरायांसजोपानप्ता पाहिनोपि ॥ यतेसूनोसहसोगीर्भिरुक्थैर्यज्ञर्मोनिशितिवेद्यान । विश्वसदैवप्रतिवारमग्नेधुत्तेधान्य पत्यतेबस व्यः" ॥ तानृभ्यऽआसौश्रवसासुवीराग्नेसूनोसहसःपुष्यसैधाः ।। कृणोपियच्छवसाभूरिपश्चोवयोवृकायारयेजसु रये ॥ पद्मास्नोसहसोनोविहायाऽअग्नेतोकंतनयवाजिनौदाः । विश्वाभिगीर्भिरभिपूर्तिमश्यांमAमशतर्हिमाः सुधीराः ॥ १५ ॥ (६।१।१४) अग्नायोमर्योदुवोधियंजुजोपंधीतिभिः । भसन्नुपमपूय॑ऽइपैवुरीतावसे ॥ (६।१।१३) त्वद्विश्वेविपळर्चस्वसूफस्यभरद्वाजोऽमिनिष्टुप् । (६।१।१४) अमायइतिपळर्चस्यसूफस्यभरद्वाजोऽमिरनुष्टुवंत्याशकरी । ॥३५ A ·|ऽअग्निरिद्धिप्रचेताऽअग्निर्वेधस्तमऽऋषिः । अग्निहोतारमीळतेय॒ज्ञेपुमर्नुपोविशः ॥ नानाह्य पुग्नेवसेस्पर्धतेरायो अर्यः । तूर्वतोदस्युमायौवतैःसीक्षतोऽअवत' ॥ अग्निरप्सामृतीपहवीरंददातिसत्पतिं । यस्यत्रसतिशवसः संचक्षिशत्रवोभिया ॥ अग्निहिविझनानिदोदेवोमर्तमुरुष्यति । सहावायस्यावृतोयिाजेष्ववृतः ॥ अच्छानोमि त्रमहोदेवदेवानग्मेवोचःसुमतिरोदस्योः । वीहिस्वस्तिंसुक्षितिदिवोनन्द्रुिपोऽअहाँसिदुरितातरेमतातरेमतवावसातरे म ॥ १६ ॥ (६।१।१५ ) इममूषुवोऽअतिथिमुपधुंधविश्वासांविशांपतिजसेगिरा । वेतीहिवोज़नुपाकञ्चिदाशु चियोकिदत्तिगीयदच्युतं ॥ मित्रनयंसुतिभृगवोधुर्वनस्पतावीयमूर्ध्वशोचिपं । सत्वंसुप्रीतोवीतहव्येऽअद्भु तप्रशस्तिभिर्महयसेदिवेदिवे ॥ सत्वंदक्षस्याकोवृधोभूयः परस्यांतरस्य॒तरुपः । रायःसूनोसहसोमयेष्वादियच्छ वीतहव्यायसप्रोभराजायसप्रथः ॥ द्युतानंयोऽअतिथिस्वर्णरमुग्निहोतारमर्नुपःस्वध्वरं । विमि॑नाक्षवचसंसुवृक्ति भिहव्यवाहमतिदेवम॒जसे ॥ पावकयायश्चितयंत्याकृपाक्षामन्त्रुरुचऽउपसोनभानुना । तूर्वन्नयामन्नेशिस्यनूरणऽ आयोघृणेनतंतृपाणोऽअजरः ॥ १७ ॥ अग्निमग्निवासमि_दुवस्यतप्रियप्रियंवोऽअतिथिंगृणीपणि । उपयोगीर्भिर (६।१।१५) इममूवित्येकोनावेशत्यूचस्यसूत्रस्यांगिरसोगीतहव्यो (भरद्वाजोवा) ग्निर्जगतीतृतीयापंचदश्योशकाँपप्ठयतिशकरी सप्तदश्यनुष्टुप्अष्टादशीवृहतीशेपास्त्रिष्टुभः ।

·मंडलं६
म.४.५
अनु.१
॥३६॥
मृतविवासतदेवोदेवेषुवनेतेहिवार्यदेवोदेवेपुव तेहिनोदुवः ॥ समिद्धमग्निंसमिधोगिराणेशुचिपावकंपुरोऽअध्वरे
ध्रुवं । विमहोतारपुरुवारमगृहकम्सुिम्नेरीमहेजातवेदसं ॥ त्यांदूतमनेऽअमृतयुगेयुगेहव्ययाहंदधिरेपायुमीब्य । दे
वासश्चमा सञ्चजाविवि विश्पर्तिनमसानिपेदिरे ॥ विभूपन्नग्नऽभयाँऽअनुव्रतादूतोदे॒वानांरजसीसीयसे ।
यत्तेधीतिसुमतिमावृणीमहेधस्मानस्त्रिवरूथःशियोभव ॥ सुप्रतीकंसुदृशंस्खंचमविद्वांसोविदुष्टरंसपेम । सयक्षति
भ्वाययुनानिविद्वान्प्रहव्यमग्निरमृतेपुवोचत् ॥ १८ ॥ तमग्नेपास्युततंपिपर्पियस्तऽआनटवयेशूरधीतिं । यज्ञस्यया
निर्शितियोदितियातमित्पृणक्षिशय॑सोतराया ॥ त्वम॑ग्नेयनुप्यतोनिपाहित्व,नःसहसावन्नवद्यात् । संवाध्यस्मन्य
दुभ्यॆतुपाःसंरयिःस्पृहयायःसहस्री' ॥ अग्निहोतागृहपतिःसराजाविश्वविद्जनिमाजातवेदाः। देवानामुतयोम
-नायजिसपर्यजतामृताया । अग्नेयद्यविशोऽअध्वरस्यहोतःपाकशोचेवेष्ट्वंहियज्वा । ऋताय॑जासिमहिना
वियर्डब्यावहयविष्ठयातेऽअद्य॥ अभिप्रयासिसुधितानिहिख्योनित्वादधीतरोदसीयजध्ये । अवानोमपन्या
जैसातायग्नेविश्वानिदुरितातरेमतातरेमतवासातरेम ॥ १९ ॥ अग्नेविश्वेभिःस्वनीकदेवैरूणावंतंप्रथमःसीदयोनि ।
कुलायिनघृतवतंसवित्रेयॉर्नययज॑मानायसाधु' ॥ इममुत्यमधर्ववग्निंमथंतिवेधसः । यमकूयंतमा यन्नद्रंश्या
व्याभ्यः ॥ जनियादेवीतयेसर्वातास्व॒स्तये । आदे॒वान्वक्ष्यमृतोऽऋतावृधौयशंदेवेपिस्पृशः ॥ यमुत्वागृह
॥३६॥

·पतेजनानामग्नेऽअकर्मसमिधाबृहत । अस्थूरिनोगार्हपत्यानिसंतुतिग्मेननस्तेज॑सासंशिंशाधि ॥ २०॥ (६।२१) त्वमग्नेयज्ञानांहोता विश्वपाहितः । देवेभिर्मानुपेजने ॥ सनोमंद्राभिरध्वरेजिहाभिर्यजामहः । आदे॒वान्वक्षियक्षि च ॥ वेत्याहिधोऽअध्यनःपृथश्चदेवांजसा । अग्नेयज्ञेपुंसुक्रतो ।। त्वामीळेऽअर्धद्विताभरतोवाजिभिःशुने । ईजेय शेयज्ञिय ॥ त्वमिमावा-पुरुदिवोदासायसुन्वते । भरद्वाजायदाशुपै ॥ २१ ॥ त्वंदूतोऽअमर्त्यऽआवहादैव्यंज नै । शृण्यन्विप्रस्यसुष्टुति ॥ त्यामग्नेस्वाथ्यो मतीसोदेवीतये । य॒ज्ञेपुदेवीळते ॥ तवयक्षिसंदृशमुतक्रतुसुदा नवः । विधेजुपंतकामिनः ॥ त्वंहोतामनुहितोवहिरासाविदुष्टरः । अग्नेयक्षिदिवोविशः ॥ अग्नआयाहिवीतयेग णानोहव्यदातये । निहोतासत्सिर्हिषि ॥ २२ ॥ तंत्ासमिद्भिरंगिरोघृतेनवर्धयामसि । बृहच्छौचायविष्ठ्य ॥ स नःपृथुश्रवाय्युमच्छोदेवविवाससि । वृहद॑ग्नेसुवीर्य ॥ त्वामग्नेपुष्करादध्य निरमंथत । मूर्धीविश्वस्यवाघतः ॥ तमुत्वाध्यङ्ऽऋर्पिःपुत्रऽईधेऽअथर्वणः । वृत्रहणपुरंदरं ॥ तमुत्वापाथ्योवृपासमीधेदस्युहंतमं । धनंजयरणैरणे ॥ २३ ॥ एघुपुबाणितेग्नेऽइत्थेतरागिरः। एभिवर्धासऽइंदुभिः ॥ यत्रक्कचतेमनोदादधसऽउत्तरं । तत्रासदःकृ (६।२।१) त्वममेयज्ञानामित्यष्टाचत्वारिशचस्यसूक्तस्यवाहस्पत्योभरद्वाजोग्निर्गायत्रीआद्यापष्ठयौवर्धमानेसप्तविश्यनुष्टुप्पट्चत्वारिं शीत्रिष्टुप्अंत्येद्वेअनुष्टुभौ। AAVVV VAGAR

·मंडलं
म.४.५
अनु.२
॥३७॥
ऋक्सं. गवसे ॥ नहितपूर्तमक्षिपद्धर्वग्नेमानांयसो । अथादुवौवनवसे ॥ आग्निरेगामिभारतोयवहापुरुचेतनः । दिवोदा
सस्यसत्प॑तिः ॥ सहिविश्वातिपाधिवारयिंदाशन्महित्वना । बन्वन्नातोऽअस्तृतः ॥ २४ ॥ सर्पलवन्नवीयुसाग्नेछु
म्नेनसंयता । वृहत्ततंथभानुना ॥ पर्वःसखायोऽअग्नयेस्तोमयज्ञंचष्णुया । अर्चगायचवेधसे ॥ सहियोमानुपायु
गासीद्धोताकविक्रतुः । दूतश्चहव्यवाहनः ।। ताराजानाशुचित्रतादित्यान्मारुतंगणं । यसोयक्षीहरोदेसी ॥ घस्वी
तेऽअग्नेसंदृष्टिरिपयतेमाय । ऊजीनपादृमृतस्य ॥२५॥ क्रत्वादाऽस्तुश्रेष्ठोद्यत्वावन्यन्त्सुरेणाः । मतऽआना
शसुक्ति ॥ तेतेऽअपनेत्योताऽपयतोविश्वमायुः । तरतोऽअर्योऽअरातीव॒न्वंतोऽअर्योऽअरांतीः ॥ अग्निस्तिग्मेन
शोचिपायासद्विश्व॑न्य पत्रिण । अग्निनौवनतेरपि ॥ सुवीरयिमा जातवेदोविचर्पणे । जहिरक्षासिसुक्रतो ।
त्यंन पााहसोजातवेदोऽअघाय॒तः । रक्षाणोब्रह्मणस्कवे ॥ २६ ॥ योनोऽअग्नेदुरेय आमविधायदार्शति । तस्मा
नापावंहसः ॥ त्वंतदेवजियापरिवाधस्वदुष्कृत । मतोयोनोजिघांसति ॥ भरद्वाजायसप्रथःशर्मयच्छसहत्य ।।
अग्नेवरेण्यंवसु ॥ अग्निनाणिजघनद्रविणस्युपिन्यया । समिद्धःशुक्रऽआहेतः ।। गर्भेमातुःपितुष्पिताविदिद्युता
नोऽअक्षरै । सीदन्तस्य॒योनिमा' ॥ २७ ॥ ब्रह्म जायदाभजातवेदोविचपणे । अग्नेयहीदयद्दियि' । उपत्वार
ण्वसदृशंमयस्वंतःसहस्कृत । अग्नेससृज्महेगिरः ॥ उपछायामिवणेरगन्मुशर्मतव्यं । अग्नेहिरण्यसंदृशः ॥ यत्र
॥३७॥

·moviecenes ॥ ॥ मऽईवशर्यहाति॒िग्मभृगोनवंसंगः । अग्नेपुरोरुरोजिथ ॥ आर्यहस्तेनखादिनशिYजातनविर्धति । यिशामुनिंस्वध्व * ॥ २८ ॥ प्रर्वदेवीतयेभरतायसुविर्तमं । आस्वेयोनौनिपीदतु ॥ आजातंजातवेदसिमियंर्शिशीतातिथिं । स्योनऽआगृहप॑तिं ॥ अग्नेयुझ्याहियेतवाश्वासोदेवसाधवः । अवहतिमन्यवे ॥ अच्छानोयाह्यावहाभिप्रयांसिवीत ये । आदे॒वान्त्सोमपीतये ॥ उर्दनेभारतयुमदजनेणदविद्युतत् । शोचाविर्भाह्यजर ॥ २९ ॥ वीतीयोदे॒वमौदु यस्पेग्निमीळीताऽध्वरेहविष्मान् । होतारसत्ययजरोदस्योरत्तानहस्तोनमसार्विवासेत् ॥ आतेऽअग्नऽऋचाहुपिई दातृष्टंभरामसि । तेतेभयंतक्षणऽऋषभासोंवशाऽऽत' ॥ अग्निदेयासोऽअग्रियमिंधतेवृत्रहन्तमं । येनायसन्या तातृदारक्षासियाजिना ॥ ३० ॥ इतिचतुर्थाष्टकेपंचमोऽध्यायः॥५॥ एकोनत्रिंशाध्यायेवर्गाः ३० सूक्तानि १५ ऋचः १६० ॥ त्यागः ॥ अग्नय. ४१ वैश्वानरायामय. २१ अग्नय. ९८ ॥ इति पिवपंचोनेंत्रष्टुभद्विपदांततमुष्टुहिमहान्सप्लोनाद्यौर्नविपिप्रोविरोळिमाउद्धादर्शनवम्येकादश्यौवैश्वदेव्याय एकएकादशसुतइद्दपायातेनवश्रुधीनोष्टौकिमस्यांत्याचायमानस्याभ्यावर्तिनोदानस्तुतिरागावोगव्यंद्वि तीयेंद्रीचात्यश्चपादोंत्यानुष्टुन्जागतस्तृचोद्वितीयादिः॥ १ ॥ चतुर्थेपंचमः ॥ ॥ ॥ ॥ ..

·मंडलं
ऋसं.
अनु. २
अ.४.६
॥३८॥
॥ हरिःओम् ॥ ( ६।२।२ ) पिवासोममभियमुग्रतर्दऽर्वगव्यंमर्हिगृणानऽइंद्र । वियोधृष्णोवधिपोवज्रहस्तवि
श्वोत्रममित्रियाशयोंभिः ॥ सऽईपादियऽऋजीपीतरीयःशिर्मवान्वृषभोयोर्मतीनां । योगौभिर्द्धज्रभृद्योहरिष्ठाः
सऽइंद्रचित्राँऽअभितूंधिवाजान् ॥ एवापाहिलथामंदतुत्वाश्रुधिग्रमवायुधस्वोतगीर्भिः । आविःसूर्यकृणुहिपीपि
हीपोजहिशत्रैरभिगाऽइंद्रद्वंधि ॥ तेत्यामावृहदिंद्रस्वधावऽइमेपीताऽऽक्षयंतद्युमंत । महामनूनंतवसंविभूतिमत्स
रासोज पंतप्रसाह ॥ येभिःसूर्यमुपसमंदसानोवासयोपट्टहानिदत् । महामद्रिंपरिगाऽइंट्ठसंतनुत्थाऽअच्युतंसद
सस्परिस्वात् ॥ १॥ तक्रत्वातयत सनाभिरामासुपक्कंशच्यानिदीधः । आर्णोईरऽनियाभ्योविदोद्गात
असृज़ोऽअंगिरस्वान् ॥ पप्राथुक्षांमहिदसोव्यु वींमुपद्यामृप्योवृहदिंद्रस्तभायः । अधारयोरोद॑सीदेवपुत्रेपलेमातरी
यहीऽमृतस्य॑ ॥ अत्याविन्यपुरऽइंद्रदेवाऽएकैवसंदधिभर्राय । अदैवीयदुभ्याहिटदेवान्त्स्वातावृणतऽइंद्रुम
॥ अद्यौश्चित्तेऽअपसानुवाद्विताभमद्भियसास्वस्यमन्योः । अहिंयदिंद्रोऽअभ्योहसाननिचिद्विधायुःशयथैज़
धान । अधुत्वष्टतिमहऽवजैसहभृष्टिंधवृतच्छुतानि । निकोममरमणसंयेनुनतमहिंसर्पिणगृजीपिन् ॥ २॥
वर्धान्यंविधैमरुतःसजोपाःपचच्छुतमहिपाँऽइंद्वतुभ्य । पूपाविष्णुस्त्रीणिसरीसिधावन्त्रणमदिरमुंशुमस्मै ॥ आ
(६२२) पियासोममितिपंचदशर्चस्यसूक्तस्ययाईस्पत्योभरद्वाजइंद्रनिष्टुयंत्याद्विपदात्रिष्टुप् ।
॥३८॥

·क्षोदोमहिवृतंनदीनांपरिष्ठितमसृजऽमिमपा । तासामनुप्रयतऽइंद्वपंथांमार्दयोनीचीरपसःसमुद्रं ॥ एवाताविश्वा चकृवांसमिंद्रमहामुग्रमंजुर्यसहोदां । सुवीरत्वास्वायुधंसुवज्रमाब्रह्मनव्यमव॑सेववृत्यात् ॥ सनोवाजायश्रवसऽइपेच रायेधेहिद्युमतऽइंद्रविान् । भरद्वाजेनृवतऽइंद्रसूरीन्दिविर्चस्मैधिपायेन इंद्र ॥ अयावाजदेवहितंसनेममदेमशत हिमाःसुवीराः ॥ ३ ॥ ( ६।२।३ ) तमुष्टुहियोऽअभिभूत्योजाव॒न्वन्नातःपुरुहूतऽइंद्रः । अाहमुग्रंसहमानमाभि गीर्भिर्धवृषभचर्पणीनां ॥ सयुध्मःसत्वाखकृत्समातुविक्षोनंदनुमाँऽजीपी । वृहद्रेणुश्श्ययनोमानुपीणामे कःकृष्टीनामभवत्सहावा ॥ त्वंहुनुत्यदंदमायोदस्यूरेकःकृष्टीरवनोराीय । अस्तिस्विन्नुवीयतऽइंद्रुनस्विदस्तितई तुधाविवौचः ॥ सदिद्धितेतुविजातस्य॒मन्येसहःसहिष्ठतुरतस्तुरस्य । उग्रमुग्रस्य॑तवसस्तवीयोरभ्रस्यरध्रुतुरौवभूव ॥ तन्नःप्रलंसख्यमस्तुयुप्मेऽइत्थावदद्भिवलमंसिरोभिः । हन्नच्युतच्युद्दस्मेपर्यंतमृणोःपुरोविदुरोऽअस्यविश्वाः ॥ ४ ॥ सहिधीभिर्हन्योऽअस्त्युग्रऽईशानुकृन्महुतित्तूर्ये । सतोकातातर्नयसबजीवितंतसाय्योऽअभवत्समत्सु ॥ सम ज्मनाजनिममानुपाणाममननाम्नातिप्रसर्ने । सद्युम्नेनसशसोतरायासवीर्यणनृतमःसमौकाः ॥ सयोनमुहेनमि धूजनोभूत्सुमंतुनामाचुर्मुरिंधुनिच । पुणपिघुशंवरशुष्णमिद्रःपुरांच्यानायशयायनूचित् ॥ उदावतात्वक्षसाप (६।२।३) तमुटुहोतिपंचदशर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रनिष्टुप् । -

·मंडलं६
म.४.६
अनु.२
॥३९॥
ऋक्स./न्यसाचयत्रहत्यायुरमिंद्रतिष्ठ । धिष्यवज्रहस्तऽआदक्षिणवाभिप्रमैदपुरुदत्रमाया: ॥ अग्निर्नशुष्कवनमिंद्रहृतीर
क्षोनिधश्यशनि भीमा । गंभीरय॑ऽऋष्ययायोरुरोजाध्यानयहुरितादंभयंञ्च ॥ ५ ॥ आसहसंपथिभिरिंद्ररायातुर्वि
द्युम्नतुयियाजेभिर्वाक् । याहिरांनोसहसोयस्पनूचिददेवऽईशेपुरुहूतयोतोः ॥ प्रतुविद्युम्नस्य॒स्थविरस्यघृप्वैदिवोरर
शेमहिमापृथिव्याः। नास्पृशत्रुर्नमतिमार्नमस्तिनप्रतिष्ठिःपुरुमायस्यसयोः ॥ प्रतत्तेऽअद्याकरणकृतंभूत्कुत्सयदायु
मतिथिग्वमस्म । पुरूसहसानिशिशाऽअभिक्षामुत्तूयाणधृषतानिनेथ ॥ अनुत्वाहिलेऽअर्धदेवदेवामदुन्विधैकवित
मंकवीनां । करोयवरिवोवाधितार्यदिजायतन्वैगृणानः ॥ अनुद्यावापृथिवीतत्तऽओजोमाजिहतऽइंद्रदे
याः । कृष्वानोऽअकृतयत्तेऽअस्त्युक्थनवीयोजनयस्वय॒ज्ञैः ॥ ६ ॥ (राट ) महाँऽइंद्रौनृवदाचर्षणिपाऽत
तद्विवहीं अमिनःसहोभिः । अस्मद्यग्वायुधैवीर्यायोरुःपृथुःसुकृतःकर्तृभिर्भूत् ॥ इंद्रमेवधिपासातयेधाद्गृहतमृष्य
मजरंयुचान । अहेिनशर्वसाशूशुवांसंसद्यश्चिद्योधेिऽअसामि ॥ पृथूकरनावहुलागभस्तीऽअस्मयंसमिमीहि
श्रयांसि । यूथेपश्वःपशुपादमूनाऽअस्माँऽईट्ठाभ्यायवृत्स्वाजी ॥ तंवऽइंद्रचतिर्नमस्यशाकरिहनूनोजयंतोहुवेम ।
याचित्पूवैजरितारऽआसुरनेद्याऽअनवद्याऽअरिष्टाः॥धृतम्रतोधनदाःसोम॑वृद्धःसहिवामस्य॒वसुनःपुरुक्षुः। संजग्मिरे
(६२।४ ) महाँइंद्रइतित्रयोदशस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रनिष्टुप् ।
॥३९॥

·पृथ्या रायोऽअस्मिन्समुद्रेनसिंधोयादमानाः ॥ ७ ॥ शविष्ठनआर्भरशूरशऽओर्जिमुमोजोऽअभिभूत विद्युम्नायूप्ण्यामानुपाणामस्मभ्यंदाहरियोमादयध्यै ॥ यस्तुमर्द पृतनापाळमधऽइंद्वतंनऽआर्भरशशुवास । येन ' यान्त्वहस्तीयान्कृतब्रौद्रोपद्धर्महाः । राजभियन्मधुनःसोम्यस्यविन्यायित्पुरांदुर्लुमात् ॥ शतैरपद्रन्प॒णय॑ऽ (६।२।५) द्यौर्नयइतित्रयोदशस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रनिष्ठप्सप्तमीविराट्पंक्तिः । तोकस्पतनयस्यसातौमसीमहिजिगीवांसस्त्वोताः ॥ आनोभरवृर्पणंशुममिंद्रधनस्कृतंशशुवांससुदई । येनवंसमिट भिसमत्वर्वाडिन्द्रद्युम्नंस्वर्वद्धेस्मे' ॥ नृवत्तऽइंद्रनृतमाभिरूतीवंसीमहिवामंश्रीमतेभिः । ईक्षेहिवस्वऽभयस्यराज तैनासुशत्रून्तवोतिभिरुतज़ामीऽरजर्जामीन् ॥ आतेशुप्मोवृषभएतुपश्चादोत्तरादधरादापुरस्तात् । आविश्वतोऽअ धारनमर्हिस्थरंवृहत ॥ मरुत्वैतवृषभवावृधानमकवारिंदिव्यंशासमिंद्र । विश्वासाहुमवसेनूतनायोग्रंसहोदामिहतं हुवेम ॥ जनवज्रिन्महिचिन्मन्यमानमेभ्योनृभ्योरंधयायेप्वस्मि । अधाहित्वापृथिव्यांशूर॑सातौहवामहेतनयेगोप्य प्सु ॥ ययंतऽएभिःपुरुहूतसख्यैःशत्रौ शत्रोरुतरऽइत्स्याम । नंतोत्राण्युभयांनिशूररायामदेमबृहुतात्वोतः॥८॥ (६।२।५ ) धौनयऽइंद्राभिभूमार्यस्तस्थौरयिःशवसापृत्सुजनान् । निःसहस्रभरमुर्वरासांदद्धिसूनोसहसोचतुरं।

·मंडलं ६
भ.४म.६
अनु. २
ऋक्स-रंद्रात्रदशीणयेकायर्कसातौ । युधैःशुष्णस्याशुपस्यमाया पित्योनारिरचीकिंचनम+ ॥ महोबुहोऽअपविश्वायुधायि
वनस्ययत्पतनुपादिशुष्र्णः । उरुपसरथंसारथयेकरिद्रःकुरायसूर्यस्यसाती' ॥९॥ प्रश्येनोनमदिरमंशुमस्मशिरो
दासस्थनमुचमायन । प्रायन्नीसाप्यंमसंतपृणग्रायासमिपासंस्वस्ति ॥ विपिनोरहिमायस्यहवाःपुरोयजिन्छ
॥४०॥
सानदर्दः । सुदामन्तद्रेक्णोऽअप्रमृप्यमृजिवनदानंदाशुपैदाः ॥ सवैतसुंदशमायंदशोणितूतु जिमिद्रास्वभिष्टिसु
नः । आतुग्रंशश्वदि द्योतनायमातुर्नसीमुपसृजाऽड्यध्ये ॥ सईस्पृधौवनतेऽअर्मतीतोविभ्रद्धवृत्रहणगर्भस्तो ।
तिप्ठद्धरीऽअध्यस्तैगर्तेवचीयुावहतऽइंद्रमप्य ॥ सनेमतेबसानव्य॑ऽइंद्रुमपूरवस्तवंतऽएनायज्ञः । सप्तयत्पुर-श
Hशारदीर्दर्द्धन्दासी:पुरुकुत्सायशिक्षन ॥ त्वंयुधऽइंद्रपूयॊभूर्वरिवस्यन्नुशनैकाव्याय । परानववास्त्वमनुदेयमहेपि
ददाथस्वनापतिं ॥ त्वंधुनिरिंद्रधुनिमतीणोपासीराननवतीः । प्रयत्समुद्रमतिशूरपपिपारयातुर्वशयदुस्वस्ति ।
तर्वहत्यदिद्वविधमाजीसस्तोधुनीचुर्मुरीयाहुसिप्प् । दीदयदित्तुभ्यंसोमेभिःसुन्वन्दुभीतिरिध्मभृतिःपक्भ्य:+
॥ १० ॥ (६।२।६) इमाऽत्वापुरुतमस्यकारोहव्यवीरहाहवंते। धियोरथेष्ठामजरंनवीयोरयिविभूतिरीयते
वचस्या' ॥ तमुस्तुपऽइंद्रयोयिदानोगिवाहसंगीभिर्यज्ञद्धं । यस्यदिवमतिमहाधिव्याःपुरुमायस्य॑रिरिचेहि
(६२।६) इमाउवेतिद्वादशर्चस्वसूकस्यभरद्वाजद्रोनवम्येकादश्योविश्वदेवास्त्रिष्टुप् ।
॥४०॥

·त्वं ॥ सऽइत्तौवयुनंतन्वत्सूर्येणव्युनवच्चकार । कदातेमाऽअमृतस्यधामेर्यक्षतोनर्मिनंतिस्वधावः।। यस्ताचका रसकुहस्विर्दिवःकमाजनैचरतिकासुविक्षु । कस्तैय॒ज्ञोमनसेशंवरायकोऽअर्कऽइंद्रकतमःसहोता ॥ इदाहितेवेविपतः पुराजा मुनास आसुःपुरुकृत्सखायः । येमध्यमार्सऽतनूतनासऽउतावमस्यपुरुहूतवोधि ॥ ११॥ तपृच्छंतोवरा सुःपर्राणिमनातऽइंद्रुश्रुत्यानुयेमुः । अर्चामसिवीरब्रह्मवाहोयादेवविद्मतात्त्वामहांत ॥ अभित्वापाजोरक्षसोवितस्थे महिजज्ञानमभितत्सुतिष्ठ । सर्वपलेनयुज्यनसख्यावजेणधृष्णोऽअपुतानुदस्व ॥ सतुश्रुधींद्रनूतनस्यब्रह्मण्यतोवीर कारुधायः । त्वंह्या पिःमृदिविपितॄणांश_भूथसुहवऽएप्टौं ॥ प्रोतयेवरुणमित्रमिद्रमरुतःकृष्वासैनोऽअद्य । प्रपूपर्णविष्णुमग्निंपुरधिसवितारमोपंधीःपर्वताँश्च ॥ इमऽउत्वापुरुशाकप्रयज्योजरितारोऽअभ्यर्चत्यकैः । श्रुधीहव माह॒वतो वानोनत्वावाँऽअन्योऽअमृतत्वदस्ति । नूमऽआवाचमुपयाहिविद्वान्विश्वेभिःसूनोसहसोयर्जनः । येऽ ग्निजिह्वाऽऋतुसापऽआसुर्येम चक्रुरुपरंदाय ॥ सनौवोधिपुर एतासुगेपूतदुर्गेपथिकृद्विदानः। येऽअभमासऽर वोवहितास्तेभिर्नऽइंद्वाभिवक्षियाजै ॥ १२॥ ( ६।२७) यऽएकइद्धव्यश्चर्पणीनामिद्वंतंगीर्भिरभ्यर्चऽआभिः। यापत्यतेवृषभोवृष्ण्यावान्त्सत्यःसापुरुमायःसहस्वान् ॥ तमनःपूर्वपितरोनवग्वाःसप्तविसोऽअभिवाजयतः। (६।२१७) यएकइदित्येकादशर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रस्रिष्टुप् । ।

·मंडलंद
म.४म.६
अनु.२
॥४१॥
सं. नक्षहाभंतरिपर्यते॒ष्ठामोपयाचंमृतिभिःशर्षिष्ठं ॥ तमीमहऽइंद्रमस्यरायःपुरुवीरस्यनृवतःपुरुक्षोः । योऽअस्कृधो
युरजःस्वन्तिमाभैरहरियोमादयध्ये ॥ तन्नोवियोचोयर्दितेपुराचिजरितारऽआनशुःसुम्नमिंद्र । कस्तभागःकिंव
योदुभ्रसिद्धःपुरुहूतपुख्यसोसुरमः ॥ तंपृच्छंतीयज्रहस्तंरथेष्ठामिंढेवेपीयरीयस्यनूगीः । तुविनाभंतुविकूमिरेभो
दांगातुर्मिनक्षतेनुघमच्छ ॥ १३ ॥ अयाहुत्यमाययावावृधानमनोजोस्वतःपर्वतेन । अच्युताचिदीळितावोजो
रुजोविनाधृपताविरप्शिन ॥ तंयोधियानव्य॑स्याशविष्ठमुलप्रलयपरितंसयध्यै । सनौवक्षदनिमानःसुवोंटोविश्वा
न्यतिदुर्गाणि ॥ आजायद्हणेपार्थिवानिदिव्यानिदीपयोतरिक्षा । तापन्विश्वतःशोचिपातान्वाद्विपैशोच
यक्षामपश्च ॥ भुयोजनस्यदिन्यस्यराजापाधियस्यजगतस्त्वेपसंदृक् । धिप्यवज्रदक्षिणऽईद्वहस्तेविश्वाऽअजुर्यदयसे
विमायाः ॥ आसंयतमिंद्रणःस्वस्तिशेत्रुतूर्यायवृहतीममृध्रां । ययादासान्यायाणिनाकरौवन्निन्सुतुकानापा
णि ॥ सनौनियुद्भिःपुरुहूतयेधोयिश्वर्या राभिरागहिमयज्यो । नयाऽअवोवरतनदेवऽआभिर्याहितूयमामयद्रिक
॥ १४ ॥ (६।२।८) सुतऽइत्त्वंनिर्मिश्लऽइंद्रुसोमेस्तोमेग्राणिशस्यमानऽउक्थे । यदायुक्ताभ्यामघवन्हरिभ्यांविभ्रद्ध
बेनाहोरियासि ॥ यादिविपार्येसुप्विमिंद्रवृत्रहत्येयसिशूरसाती । यद्वादक्षस्यविभ्युपोऽअविभ्युदरैधय शर्धेतऽ
(६२६८) सुवइदितिशयसूफस्यभरद्वाजइंद्रषिष्टुप् ।
॥४१॥

·इंद्रुदस्यून् । पातासुतमिंद्रोऽअस्तुसोमप्रणेनीयोरितारमूती । कर्तावीरायसुप्वयऽउलोकंदातावसुस्तुवतेकीरये चित् ॥ गंतेयांतिसर्वनाहरभ्यांबधिर्वज्रपपिःसोमैदृदिर्गाः। कीवीरंनर्यसवैवीरश्रोताहर्वगृणतःस्तोमवाहाः ॥ अ स्मैवयंयद्वावानुतद्विविष्मऽइंद्राययोनदिवोऽअपस्कः । सुतेसोमैस्तुमसिशंसदुक्थेंद्रायब्रह्मवर्धयथासत् ॥१५॥ ब्रह्माणिहिचकृपेवर्धनानितावत्तऽइंद्रमतिभिर्विविष्मः । सुतेसोमैसुतपाःशर्तमानिरांद्याक्रियास्मवक्षणानियज्ञैः ॥ सनौवोधिपुरोळाशंरराणःपिवातुसोमंगोऽजीकमिंद्र । एदंवर्हिर्यजमानस्यसीदोरंकृधित्वायतऽउलोकं+ ॥ समैद स्वाह्यनुजोपमुग्रप्रत्वायज्ञासऽइमेऽअक्षुवंतु । प्रेमेहवासःपुरुहूतमस्मेऽआत्यंधीरवसऽइंद्रयम्याः ॥ तंवःसखायःसं यथासुतेपुसोमेभिरीपृणताभोजमिद्र। कुवित्तस्माऽअसतिनोभरायनसुप्विमिंद्रोसेमृधाति ॥ एवेदिंद्रःसुतेऽस्ता विसोमभरद्वाजेपुक्षयदिन्मघोनः। असद्याजरित्रऽतसूरिरिंद्रोरायोविश्ववारस्यदाता ॥ १६ ॥ (६३१) वृपा मदुऽइंद्रेश्लोकऽडक्थासचासोमैपुसुतपाऽजीपी । अर्चव्योमघवानृभ्यऽउक्थैर्युक्षोराजागिरामक्षितोतिः ॥ ततु रिवीरोनोविचैताःश्रोताहर्वगृणतऽन्यूँतिः । वसुःशंसौनरांकारुधायावाजीस्तुतोविदथैदातिवाज ॥ अक्षोनच श्योःशरवृहन्प्रतेमहारिरिचेरोदस्योः । वृक्षस्यनुतेपुरुहूतत्यान्यू तयोरुरुहुरिंद्रपूर्वीः ॥ शचीवतस्तेपुरुशाकशा (६१) वृपामदइतिदशर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रस्रिष्टुप् ।

·~ अनु.३ अ.क्ष्म.६ ॥४२॥ मंडलं ऋक्सं. कागामिवयुतयःसंचरणीः । वत्सानांनतंतयस्तऽइंद्रदामन्यतोऽअदामानःसुदामन् ॥ अन्यदृद्यकवरमन्यदुग्धोस घसन्मुहुराक्रिरिद्रः। मित्रोनोऽअवरुणश्चपूपाविशस्यपर्येतास्ति ॥ १७ ॥ पित्यदापोनपर्वतस्यपृष्ठादुक्थेभिरि दानयंतयः । तत्वाभिःसुष्टुतिभिर्वाजयंतऽआर्जिनजग्मुर्गिहोऽअश्वाः ॥ नयंजरैतिशरदोनमासानद्यावृऽइंद्रम चकर्शयति । युद्धस्यचिद्वर्धतामस्पतनूःस्तोमैभिरुक्थश्चशस्यमाना ॥ नवीळयेनमतेनस्थिरायनशतेदस्युजतायस्त वान् । अज्राऽइंद्रस्यगिरयश्चिट्टप्वागंभीरेचिद्भवतिगाधर्मस्मै ॥ गंभीरेनऽरुणांमत्रिन्मेपोयधिसुतपावन्याजा न् । स्थाऽऽऽऊर्ध्व ऊतीऽअरिपण्यन्नक्तोव्युष्टीपरितक्म्यायां ॥ सर्चस्वनायमसेऽअभीकऽ तोयातमिद्रपाहिरि पः। अमानमरण्येपाहिरिपोमदैमशतर्हिमाःसुवीराः ॥ १८ ॥ (६३२) यातऽतिरवमायापरमायामध्यमें देशस्मिन्नस्ति । ताभिरूपुत्रहत्यैवीन एभिश्चयाजैर्महानऽउम्र ॥ आभिःस्पृधौमिथुतीररिपण्यन्नमित्रस्यव्यथयाम न्युमिंद्र । आभिर्विश्वोऽअभियुज़ोवि'चीरायायविशोवतारीर्दासीः ॥ इंद्रजामयऽतयेजोमयोर्वाचीनासौवनुपौयु युझे । त्वमैपांयिथुराशयौसिजहिवृष्ण्यानिकृणुहीपराचः॥ शूरोवाशूरैवनशरीरस्तनूरुचातरुपियत्फुण्यते । तोके वागोपुतनय्यदप्सुषिकंदसीऽउर्वरासुबवैते ॥ नहित्यारोनतुरोनकृष्णुर्नत्यायोधोमन्यमानोयुयोर्ध । इंद्वनकिताम ।' (६२) यातअतिरितिनवर्चस्वसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रनिष्टुप् । ।

·त्यस्त्येपांविश्वाजातान्यभ्यसितानि ॥ १९ ॥ सर्पत्यतऽभयोन॒म्णमयोर्यदीवेधसःसमिथेहवते । वृत्रेामहोनृवति क्षयैवाव्यचस्वतायदिवितंतसैते ॥ अर्धस्मातेर्पणयोयदेजानिद्रवातोतभवावरूता । अस्माकोसोयेनृतमासोऽअर्यड इंद्रसूरयोदधिरेपुरोनः ॥ अनुतेदायिमहऽइंद्रियार्यसत्रातेविन्धमनुवृत्रहत्यै । अनुक्षत्रमनुसहोयजत्रेद्रदेवेभिरतेनृ पद्ये ॥ एवानःस्पृधःसमजासमत्स्विद्ररारंघिमियतीरदेवीः । विद्यामवस्तोरवसागृणंतोभरद्वाजाऽउततऽइंद्रनूनं ॥ २० ॥ ( ६॥३॥३) श्रुधीनऽइंद्रवामसित्वामहोवाजस्यसातौवावृपाणाः । संयद्विशोर्यंतशूर॑साताऽग्रंनोवःपा येऽअहन्दाः ॥ त्वांवाजीहवतेवाजिनेयोमहोवार्जस्यगध्यस्यसातौ । त्यांनेविसत्पतितरुत्वांचप्टेमुष्टिहागोपुयुध्य न ॥ त्वंकविंचौदयोर्कसातौत्वंकुत्सायशुष्णदाशुवर्क । त्वंशिरोऽअमर्मणःपराहन्नतिथिग्वायशंस्यैकरिष्यन् ॥ त्वरयंप्रभरोयोधमृप्वमावोयुध्यतंवृषभंदशा । त्वंतुमेवेतसवेसान्त्वंतुर्जिगणंतमिंद्रतूतोः ॥ त्वंतदुक्थमिद्रवह कःप्रयच्छुतासहस्राशूरदर्पि । अगिरे संशंवरहुन्प्रावोदिवोदासंचित्राभिस्ती' ॥ २१॥ त्वंश्रद्धाभिर्मदसानः सोमैर्दुभीतयेचुमुरिमिंद्रसिष्वप् । त्वरजिंपिठीनसेदशस्यन्पुष्टिंसहस्रांशच्यासचाहन् ॥ अहंचनतत्सूरिभिरानश्यांत ज्यायऽइंद्रसुम्नमोर्जः । त्वयायत्स्तवतेसधवीरवीरास्विरूथेनुनहुपाशविष्ठ ॥ यंतेऽअस्यामिद्रद्युम्नहूतौसखायः '(६।३।३) धुधीनइत्यष्टर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रस्त्रिष्टुप् ।

·मंडलं६
KA
अनु.३
॥४२॥
सं. । फागामिवद्युतयःसंचरणी । वृत्सानांनततयस्तऽइंद्वदामन्यतोऽअवामानःसुदामन् ॥ अन्यदुधकवरमन्यदुश्वोस
म. . घसन्मुहुराचक्रिरिंद्रः । मित्रोनोऽअवरुणश्चपूपार्योयशस्यपर्येताति ॥ १७ ॥ वित्वदापोनपर्यंतस्यपृष्ठादुक्थेभिरि
दानयंतयः । तत्वाभिमुष्टुतिभिर्वाजयंतऽआजिनर्जग्मुर्गिहोऽअन्याः ॥ नयंजरैतिशरदोनमासानद्यावऽइंद्रम
वकर्शयति । युद्धस्यचिद्वर्धतामस्यतनूःस्तोमेभिरुक्थैश्चशस्यमाना ॥ नवीळवेनतेनस्थिरायनशतेदस्युंजतायस्त
वान् । अचाऽइंद्रस्यगिरयश्चिदृप्यागंभीरेचिद्भवतिगाधर्मस्मै ॥ गंभीरेनऽरुणामत्रिन्प्रेपोयधिसुतपावन्वाजा
न् । स्थाऽऊपुऽऊर्ध्वऽकृतीऽर्रिपण्यन्नुत्तोयुष्टीपरितक्म्यायां ।। सर्चस्वनायमर्वसेऽअभीकऽहतोवातमिद्रपाहिरि
प: । अमाचैनमरण्यपाहिरिपोमदेमशतहिमाःसुवीराः ॥ १८ ॥ ( ६३२२) यातऽतिरवमायापरमायामध्यमें
देशप्मिन्नस्ति । ताभिरूपुत्रहत्यैवीन एभिश्चयाजैर्महान्नऽउन ॥ आभिःस्पृधौमिथुतीरपण्यन्नमित्रस्यव्यथयाम
न्युमिंद्र । आभिर्विश्वोऽअभियुज़ोविनूँचीरायर्यायविशोर्वतारीर्दासीः ॥ इंद्रज़ामयेऽतयेमियोर्वाचीनासौवनुपौयु
युजे । त्वमेपांविधुराशौसिजहिवृष्ण्योनिकृणुहीपराचः ॥ शूरॊवाशूरैयनतेशरीरसनूरुचातरुपियत्कृण्वते । तोके
यागोपुतनयेपदप्सुविकंदसीऽउर्घरासुत्रपैते ॥ नहित्याशूरोनतुरोनधुप्युनत्यायोधोमन्यमानोयुयोर्ध । इंदुनर्किट्टान
(६२) यातऊतिरितिनवर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रनिष्टुप् ।
॥४२॥

·kRNK त्यस्त्येषांविश्वाजातान्यभ्यसितानि ॥ १९॥ सत्यतऽभयौम्णमुयोर्यदीवेधसःसमिथेहवते । त्रेमिहोनृवति क्षयेवाव्यर्चस्वंतादिवितंतसतै ॥ अर्धस्मातेचर्पणयोयदेजानिंबातोतभवावरूता । अस्माकोसोयेनृतमासोऽअर्यs इंद्रसूरयोदधिरेपुरोनः ॥ अनुतेदायिमहऽइंद्रियार्यसत्रातेविश्वमनुवृत्रहत्यै । अनुक्षत्रमनुसहोयजदेवेभिरर्नुतेनृ पये ॥ एवानःस्पृधःसमजासमत्विदरारधिमियतीरदेवीः । विद्यामवस्तोरवसागणंताभरद्वाजाऽउततऽइंद्रनून ॥ २० ॥ ( ६२३ ) श्रुधीनऽइंद्रुह्वया॑मसित्वामहोवार्जस्यसातौयावृपाणाः । संयद्विशोर्यंतशूर॑साताऽग्रंनोवःपा र्येऽअईन्दाः ॥ त्यांबाजीहवतेवाजिनेयोमहोवाजस्यमध्यस्यसातौ । त्वांवधिसत्प॑तितरुव॒त्वांचष्टेमुष्टिहागोप्युर्य न ॥ त्वंकृषिचौदयोर्कसातीत्वकुत्सायशुष्णदाशुपैवर्षं । त्वंशिरोऽअमर्मणःपराहन्नतिथिग्यायशंस्यकरिष्यन् ॥ त्वरथंमभरोयोधमृप्वमायोयुध्येतंयपभंदशंथु । त्यतुयेतसवेसाहन्त्वंतुर्जिगणंतमिंद्रतूतोः ॥ त्वंतदुक्थमिद्रवर्ह पाकःप्रयच्छतासहस्राशरदपि । अगिरे संशचरहन्प्रायोदिवोदासंचित्राभिंती' ॥ २१॥ त्वंश्रद्धाभिर्मदसानः सोगर्दभीतयेचुर्मुरिमिंद्रसिप्वप् । त्वरजिपिटीनसेदशस्यन्पष्टिंसहस्रांशच्यासचर्चाहन् ॥ अहंचनतत्सूरिभिरानश्यांत पग्यायऽइंद्रसुम्नगोजः । त्ययायत्स्तयतसधीरवीरास्विस्थ नहुपाशविष्ठ ॥ यंतेऽअस्यामिंद्रद्युम्नहतीसायः (दाश३) धीनइत्यष्टपस्यसूतस्यभरद्वाजइंद्रनिष्टुप् ।

·मंडलं
थ.४२.६
अनु.३
॥४३॥
ऋक्सं. स्याममहिनप्रेष्ठाः । मातर्दनिःक्षत्रश्नीरस्तुश्रेष्ठौघनेत्रुत्राणासनयेधनानां ॥ २२ ॥ (६।३।४ ) किमस्यमदेकिम्बस्य
पीताविंद्वःकिमस्यसंख्येचकार । रणवायेनिपदिकिंतेऽस्यपुराविविकिमुनूतनासः ॥ सदस्यमदेसद्धस्पपीतावि
दुःसदस्यसंख्येचकार । रणायायेनिपदिसत्तेऽस्यपुराविविद्वेसदुनूतनासः ॥ नहिनुतैमहिमनःसमस्यनमघवन्मघ
वृत्त्वस्य विद्म । नराधसोराधसोनूतनस्येंद्रनकिर्ददृशऽइंद्रियते ॥ एतत्त्यतऽइंद्रियमचेतियेनावधीवरशिखस्यशेषः ।
वज्रस्ययत्तेनिहतस्यशुप्मात्स्यनाचिदिंद्रपरमोदार ॥षधीदिंद्रोवरशिखस्यशेषोभ्यावर्तिनचायमानायशिक्षन् ।
चीवतोयरियूपीयायांहन्पूर्वेऽअभियसार्परोद ॥२३ ॥ विगच्छतर्मिर्णऽइंद्रसाम्यव्यावत्यांपुरुहूतश्रव॒स्या।
छुचीवतःशरयेपत्यमानाःपात्राभिंदानान्यान्यायन् ॥ यस्य॒गावावरुपास्यवस्यूऽअंतरूपुचरतोरिहाणा । सरंज
यायतुर्वशंपरादादृचीयतोदैयातायशिक्षन् ॥ द्वयाँऽअंग्नेथिनोविंशतिंगावधूमतोमघवामीसम्राट् । अभ्यावर्ती
चायमानोददातिदूणाशेयंदक्षिणापार्थवानाम् ॥ २४ ॥ ( ६॥३॥५) आगावोऽअग्मन्नुतभद्रमऋन्सीदतुगोठेरण
यत्वसे । मजार्वती पुरुरूपोऽहस्युरिंद्रायपूर्वीरुपसोदुहानाः ॥ इंद्रीयज्यनेपृणतेचशिक्षत्युपेद्ददातिनस्वमुपायति ।
(६।३।४) किमस्यमदइत्यष्टर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रःअंत्यायाधायमानोराजात्रिष्टुप् । (६३५) आगावइत्यष्टर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजो
गौलिष्टुप् (द्वितीयायाइंद्रश्यांत्यपादस्यच ) द्वितीयाचास्तिस्रोजगत्यात्यानुष्टुप् ।
॥४॥

·मंडलं
अ.४.७
अनु.३
॥४४॥
॥
॥
ऋक्सं. त्येवुस्तक्षादेवतत्वामिद्धिपळूनामागार्थस्वादुरेकत्रिंशद्गर्ग:पंचादीसौम्योगव्यूत्यर्धचोंलिंगोकदेवतःप्रस्तो
कइतित्रिष्टुव॑नुष्टुब्गायत्रीद्विपदासाझ्यस्यमस्तोकस्यदानस्तुतिःपरौतृचौरथदुंदुभिदैवत्यांचद्रोत्योर्ध!युजा
नोवृहतीत्रिष्टुद्विपदादिवस्पृथिव्याजगुती ॥१॥
॥
॥ हरिःओम् ॥ ( ६३६ ) इंद्रवोनरःसख्यायसेपुर्महोयंतःसुमतयेचकानाः । महोहिदातावज्रहस्तोऽअस्तिम
हामुरण्यमव॑सेयजध्वं ॥ आयस्मिन्हस्तेनयामिमिथुरारथेहिरण्ययेरथेष्ठाः । आरश्मयोगर्भस्त्योःस्थूरयोराध्यन्नश्वा
सोवृषणोयुज़ानाः ॥ श्रियेतेपादावऽआमिमिधुर्धष्णुज्रीशसादक्षिणावान् । यसानोऽअत्कंसुरभिदृशेकंस्व?
नृतविपिरोवभूध ॥ ससोमऽआमिश्चतमःसुतोभद्यस्मिन्पतिःपुच्यतेसंतिधानाः । इं₹नरःस्तुतौब्रह्मकाराऽज़
क्थाशंसंतोदेवांततमाः॥ नतेऽअंतःशवसोधाय्यस्यवितुर्वावधेऽरोदसीमहित्वा । आतासूरिणतितूर्तुजानोयूथे
वाप्सुसमीजमानऽऊती' ॥एवेदिंद्रःसुहर्वऽप्वोऽस्तूितीऽअनूतीहिरिशिपःसत्वा । एवाहिज़ातोऽअसमात्योजाःपु
रूचत्रानतिनिदस्यून ॥१॥(६।३।७) भूयऽइद्वावृधेवीयर्याय एकोऽअजुर्योदयतेवसूनि । प्ररिरिचेदिवऽइंद्र:पृधि
व्याऽअर्धमिदंस्यप्रतिरोद॑सीऽभे' ॥ अामन्यवृहदसुर्यमस्ययानिदाधारनकिरामिनाति । दिवेदिवेसूर्योदर्शतोभू
(६३१६) इंद्रवदतिपळर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रबिष्टुप् । (६२७) भूयइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रनिष्टुप् ।
॥४४॥

·द्विसान्युर्वियासुफतुर्धात् ॥ अद्याचिचित्तदपौनदीनायाभ्योऽअरदोगातुमिंद्र । निपर्वताऽअसदोनसैदुस्त्व योहठानिसुकतोरजांसि ॥ सत्यमित्तन्नत्वायाँऽअन्योऽअस्तींद्रदेवोनमोज्यार्यान् । अहुन्नहिपरिशानुमोवास जोऽअपोऽअच्छासमुद्रं ॥ त्वमपोविदुरोविपूचीरिढमरुजःपर्वतस्य । राजाभोजर्गतश्चर्षणीनांसाकंसूर्यजनय न्यामुपास ॥ २॥ (३८) अभूरेकोरयिपतेरयीणामाहस्तयोरधिधाऽइंद्रकृष्टीः । पितोकेऽअप्सुतनयेचसूरेवो घंतचर्पणयोविवाचः ॥ त्वद्भिद्रपार्थिवानिविश्वाच्युताचिच्याययंतेरजासि । द्यावाक्षामापर्वतासोवनानिविश्वट्ट ठभयतेऽअज्मनाते ॥ त्वंकुत्सैनाभिशुष्णमिद्राशुपंयुध्यकुर्यवंगविष्टौ । दर्शनपित्वेऽअधसूर्यस्यमुपायचक्रमविवेरपी सि ॥ त्यंशतान्ययशंवरस्यपुरोजघंथाप्रतीनिदस्योः । अशिक्षोयत्रशच्याशचीवोदिवोदासायसुन्यतेसुतभरद्वाजाय गृणतेवसूनि ॥ ससत्यसत्वन्मातेरणायरथमातिष्ठतुविनम्णभीमं । याहिमपथिन्नवसोपमुद्रिक्प्रचश्रुतश्नावयचर्पणि ॥ ३ ॥ (६३९ ) अपूर्व्यापुरुतान्यस्महेवीरायतवसेतुराय । विरप्शिनिणेशंतमानिवचास्यासास्थ विरायतक्षं ॥ समातग़सूर्येणाकवीनामा संयगुजदद्रिगुणानः । स्वाधीभित्रकभिर्वावशानऽउदुनियाणामसृजन्नि (६।३१८) अभूरेफरविपंचर्चस्पसूक्तस्यभारद्वजाःसुहोत्रइंद्रस्रिष्टुप्चतुर्थीशकरी (सुहोनःशुनहोत्रोनरोगर्गधरजिश्वाइत्येतेषापयोयह स्पतेःपौत्राउतदोपतेर्भरतस्यपौनाइतिविपयेइतिहासःभूयते) । (६३९) अपूर्व्यतिपंचर्चस्वसूक्तस्यसुद्दोनइंद्रषिटुप् । भ्यः

·मंडलं
प, दान ॥ सयहिभिर्मभिर्गोपुशचन्मित भिःपुरुकृत्वाजिगाय । पुरःपुरोहासखिभिःसखीयन्हढाररोजकुविभिः
कविःसन् ॥ सनीव्याभिर्जरितारमच्छामहोवाजेभिर्महद्भिश्वशुष्मः । पुरुवीरभिवृषभक्षितीनामागिर्वणःसुविताय
प्राहि ॥ ससर्गेणशसाततोऽअत्यैरपऽइंद्रौदक्षिणतस्तुरापाट् । इत्यासज़ानाऽअनपावृदर्थदिवेदिवेवियिपुरप्रमृ
प्यं ॥ ४॥ (६३१० ) यओजिष्ठऽइंद्वतंसुनौदामदोवृपन्तस्वभिष्टिास्वान् । सौवश्युयोवनवरस्वश्वौयुवास
मत्सुसासहदुमित्रान् । त्याही द्रायसेविाचोहवतेचर्पणयःशूरसातो । त्यविप्रेभिर्विपणीऽरशायस्त्वोतऽइत्सनिता
याजमयीं ॥ वताइटोभयाँऽअमित्रान्दासापुत्राण्या-चशूर । वीर्यनैवसुधिभिरकरापृत्सुदपिनृणांनृतम ॥
सत्यनऽइंद्राकवाभिरूतीससाविश्वायुरवितायुधैर्भूः स्वातायवांमसित्वायुध्येतोनेमधितापृत्सुशूर ॥ नूनंनऽई
दापरायचस्याभर्वामुळीकऽतनोऽअभिष्टौ । इत्थागृणतामुहिनस्पृशमन्दिवियामुपायगोपतमाः ॥५॥ (६।३।११)
संचत्येजग्मुगिरेऽइंद्रपूर्वीपिंचत्ययतियिभ्योमनीपाः । पुरानुनचस्तुतयऋषीणांपस्पृधऽइंट्रेऽअध्युक्थाको ॥ पुरु
हुतोय:पुंरुगूर्तऽऋभ्योऽएकःपुरुप्रशस्तोऽअस्तियः । रथोनमहेशयसेयुजानो स्माभिरिंद्रोऽअनुमाद्योभूत् । नयहि
संतिधीतयोनवाणीरिनक्षतीभिवर्धयतीः । यदिस्तोतार शतंयत्सह गृणंतिगिर्वणसंशंतदस्म ॥ अस्माऽएतद्दि
(६।१०) योजिष्टइविपंचर्चस्वसूतस्यभारद्वाजःशुनहोगइंद्रस्मिनुस्। (६।३।११) संपत्यइतिपंचपस्वसूक्तस्यामहोत्रइंद्रनिगुप्।
॥४५॥

·बल । (दाश१६) मुंद्रस्यकवेर्दिव्यस्यवहेर्विमन्मनोवचनस्यमध्वः । तिगोऽअंग्राः ॥ अयमुशानःपदिमुनाऽऋतधीतिभितयुग्युजानः । रुजद भभियोधदिंद्रः । अयंद्योतयद्द्युतोव्यक्तून्दोपावस्तोःशुरदृऽइंदुरिंद्र । इमंकेतुम शुचिजन्मनऽपसंश्चकार । अयंरोचयदुरुचौरुचानोऽयवासयतेनंपूर्वीः । अयमीयतऽऋतयु स्वर्विदानामिनाचर्पणिमाः ॥ नूणानोPणतेर्पनराजन्निपःपिन्वयसुदेयायपूर्वीः । अपऽओपंधीरविषा ६.नेगाअतोनूनृचर्सेरिरीहि ॥ ११ ॥ ( ११३६१७ ) इंद्रुपिबतुभ्यसुतोमदायावस्यहरीविमुचासोया । उत भगोयगुण आनिषद्यार्थायज्ञार्यगृणुतेवयोधाः ॥ अस्य॑पिवयस्य॑जज्ञानऽईमदायकत्वेऽअर्पियोविरप्शिन् । तमु तेगाचोनर आपोऽअद्विरिइंसम॑ह्यन्पीतयेसमस्मै ॥ समिद्धेऽअग्नीसुतऽइंसोमऽआवावहंतुहर्रयोपहिष्ठाः । त्वाय तामनसाजोहवीमींद्रायोहिसुविताय॑महेनः ।। आयाहिशश्वदुशताययाथेंद्रमहामनसासोमपेयै । उपब्रह्माणिशृणवs इमानोधातेय॒ज्ञस्तन्वे वयोधात् ॥ यदिंदादिविपार्ययदृधग्यास्वेसर्दनयत्रवासि । अतोनोयज्ञमव॑सेनियुत्यान्स (६॥३॥१६) मद्रस्यकवेरितिपंचर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रषिष्टुप् । (६।३।१७ ) इंद्रपिबेतिपंचर्चस्वसूक्तस्यमरद्वाजइंद्रनिष्टुप् ।

·ऋक्सं. मंडलं६ ४.७ अनु.३ पुरुश्चंद्रस्पत्वमिद्ववस्वः। पर्तिर्वभूधासमोजानामेकोविश्वस्पभुवनस्पराजा ।। सतुश्रुधिश्रुत्यायोर्दुवोयुर्नभूमाभि रायोऽअर्थः । असोयानःशयसाचकानोयुगेयुगेवयसाचेकितानः ॥ ८॥ (६।२१४ ) अर्वाग्रथविश्वरितऽग्ने =युक्तासोहर्रयोवहंतु । कीरिश्चिद्धित्याहवतेस्वर्वानृधीमहिंसधमादस्तेऽअद्य ॥ प्रोद्रोणेऽहरयःकर्माग्मन्पुनानासऽ ऋज्यतोऽअभूवन् । इंद्रोनोऽअस्यपूर्व्यःपीयाद्युक्षीमदस्यसोम्यस्यराजा॥ आसम्राणासःशवसानमच्छंद्रसुचक्ररथ्या सोऽअश्वाः । अभिश्रवऽऋज्यतोवहेयुइँचिन्नुवायोरमृतंविदस्येत् ॥ वरिष्ठोऽअस्य॒दक्षिणामियीद्रौमघोनातुविकूर्मि तमः । यर्यायनिवःपरियास्वहौमघाचंधृष्णोदयसेविसुरीन्' ॥ इंद्रोवाजस्य॒स्थविरस्यदातेंद्रोगीर्भिवतांयुद्धमहाः। इंद्रौत्रहनिष्ठोऽअस्तुसत्वातासूरि:पृणतितूर्तुजानः ॥ ९॥ (६।१५) अपादितऽउर्दुनश्चित्रतमोमहीभपयुम तीमिंहति । पन्यसींधीतिदैव्यस्ययामन्जनस्यरातिबनतेसुदानुः ॥ दूराचिदावसतोऽअस्पकर्णाघोपादिंद्रस्यतन्यति ध्रुयाणः । एयमै दे॒वहूतिर्ववृत्यान्मद्यगिंद्रमियमृच्याना ॥ तंबौधियापरमयापुराजामजरमिंद्रमभ्य॑नूप्यकः । ब्रह्माचगिरौदधिरैसमस्मिन्महाँश्चस्तोमोऽअधिवर्धदिनै । वर्धाययज्ञऽउत्तसोमऽई,वर्धाब्रह्मगिर्रऽउक्धाचमन्म । वर्धार्हनमुपसोयाम॑न्नकोर्धान्माःिशरदोद्यावृऽइंद्रे ॥ एवार्जनानंसहसेऽअसामिवावृधानंरार्धसेचश्रुताय । महा (६।३।१४) अप्रियमितिपंचर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रखिष्ठम्। ( ६।३।१५) अपादितइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रनिष्टुप् ।

·- मुग्रमवसेविप्रनूनमाविवासेमवृत्रतूर्येषु ॥ १०॥ (६।३।१६) मंद्रस्यकवेर्दिव्यस्यवहेविनमन्मनोवचनस्यमयः । अपोनस्तस्य॑सचनदेवेपोयुवस्वगृणतेगोऽअंग्राः । अयमुशानःपर्यद्रिमुन्नाऽऋतधीतिभितयुग्युज़ानः । रुजदर ग्णविवलस्य॒सापोऽवचौभिरभियोधदिद्रः ॥ अयंद्योतयद्युतोव्यक्तून्दोपावस्तोःशरदुऽइंदुरिंद्र । इमंकेतुम दधुचिदलांशुचिजन्मनऽउपसंश्चकार ॥ अयंरोचयदुरुचौरुचानोश्यवासयते पूर्वीः । अयमीयतऽऋतयु म्भिर धैःस्वर्विदानामिनाचर्षणिप्राः ॥ नूणानोणतेप्रेलराजुन्निपापिन्ववसुदेयायपूर्वीः । अपऽओपधीरविपा । वानिगाऽअतोनृनृचसैरिरीहि ॥ ११ ॥ ( ६।११७ ) इंद्रुपिबतुभ्यसुतोमदायावस्यहरीविमुचासखाया । उत प्रायगण आनिपद्याय॒ज्ञायगृणुतेवयोधाः ॥ अस्यपिवयस्य॑जज्ञानऽइंद्र्मदायकत्वेऽअर्पियोविरप्शिन् । तमु तेगावोनर आपोऽअद्विरिंदुसमान्पीतयेसमस्मै । समिद्धेऽअ॒ग्नौसुतऽईसोमऽआत्वावस्तुहर्रयोवहिष्ठरः । त्वाय तामनसाजोहवीमींदायाहिसुवितायमहेनः ॥ आयोहिशचंदुशतायाथेंद्रमहामनसासोमपेय । उपन्नमणिशृणवs इमानोथतियुजस्तन्येश्वयोधात् ॥ यदिदादिविपार्येयधग्यद्वास्वेसर्दनेयन्त्रवासि । अतोनोयज्ञमसनियुत्वान्स (६।३।१६) मंद्रस्यकवेरितिपंचर्चस्यमुक्तस्यभरद्वाजइद्रबिष्टुप् । (६।३।१७ ) इंद्रपिवेतिपंचर्चस्वसूक्तस्यभरद्वाजइदलिष्टुप् ।

·मंडलं
अनु.३
म.४थ.७
॥४७॥
ऋक्सं.12 जोाःपाहिगिर्वणोमरुन्निः ॥ १२ ॥ ( ।।१८) अहेळमान॒ऽउपयाहिय॒ज्ञंतुभ्यपयंतऽइंदयःसुतासः । गावोन
जिन्रस्वमोकोऽअच्छंद्रासहिप्रथमोयज्ञियानां ॥ यातेकाकुत्सुफ़तायावरिष्ठाययाशश्वत्पिर्वसिमध्येऽमि । तयां
पाहिमतेऽअध्वर्युरस्थात्सतेवौवर्ततामिंद्रग्रव्यु: ॥ एपद्रुप्सोपभोविश्वरूपऽइंद्रायवृष्णसमकारिसोमः । एतपि
वहरिवःस्थातरुम्रयस्येशिपेमदिवियस्तेऽअन्न ॥ सुतःसोमोऽअसुंतादिंद्रुवस्यानयंत्रेयान्चिकितुपेरणाय । एतंतितिर्व
ऽउपयाज्ञितेनविश्वास्तपिपीरार्पणस्व ॥ र्यामसत्येंद्रयापुर्याडरतेसोम॑स्त॒न्येभवाति । शकतोमादयस्वासुते
पुप्रासाँऽअपृतनासुप्रविधु' ॥ १३ ॥ (६।३।१९) प्रत्यस्मपिपीपविश्वानियिदुपैभर । अरंगमाय॒जग्मये
पश्चाद्दध्वनेनरे । एमैनंमत्येतनसोमेभिःसोमपातमं । अमोभिजीपिमिंद्रसुतेभिरिंदुभिः ॥ यदीसुतेभिरिंदु
भिःसोमैभिप्रतिभूपंथ । वेदाविश्व॑स्य॒मेधिरोधृपत्तमिदेपते ॥ अस्माऽअस्माऽइदंधसोयोमभरासुतं । फुयित्सम
स्यजेन्यस्यशतोभिशस्तेरवस्परत् ॥ १४ ॥ (१।२२०) यस्य॒त्यच्छंवरमदेदियौदासायरधयः । अयंससोमऽइंद्र
तेसुतःपिर्य ॥ यस्यतीसुतममध्यमंतंचुरक्षसे । अयंस० ॥ यस्य॒गाऽअंतरश्मनोमदेवाऽअवास॒जः । अयंस०॥
(६।३।१८) अहेळमानइतिपंचर्षस्यसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रनिष्टुप् । (६६१९) प्रत्यरमाइतिचतुर्मचस्पसूतस्यभरद्वाजइंद्रोनुष्टुपंत्या
बृहती । (६३०२०) यस्सत्यदितिचतुर्मचस्यसूफस्यभरद्वाजइंद्रउष्णिम् ।
॥४७॥

·कल्स यस्यमंदानोऽअंधसोमाधोनंदधिपेशवः । अयंस० ॥ १५ ॥ (६१४११) योरयिवोर्यितमोयोद्युम्नैर्युम्नवत्तमः । सोमःसुतःसऽइत्तेस्तिस्वधापतेमदः ॥ यःशुग्मस्तुविशग्मतेरायोदामाम॑तीनां । सोमःसुतः० ॥ ये वृद्धोनशर्वसा तुरोनस्वाभिरूतिभिः । सोमःसुतः ॥ त्यमुयोऽअप्रहणगृणीपेशसस्पति । इद्रविश्वासार्हनमंहिष्ठविश्वचर्पणिं ॥ यंवर्धयंतीद्गिरम्पतितुरस्यराधसः। तमिन्यस्यरोदसीदेवीशुष्मैसपर्यतः ॥ १६ ॥ तऽक्यस्यवहणेायोपस्तृणी पनि । विपोनयत्योतयोवियद्रोहतिसक्षितः ॥ अविद्दमित्रोनीयान्पपानोदेवेभ्योवस्योऽअचत् । ससवान्स्ती लाभितरी भिरुरुप्यापायुरभवत्सखिभ्यः ॥ तस्यपधिवेधाऽअपायिश्रियेमनासिदेवासोऽअक्रन् । दानोनाम महोवचौभिर्यपुर्दशयैवेन्योन्यायः ॥ धुमत्तमदक्षधेह्यस्मेसेधाजनानांपूर्वीररातीः । वयोवयःकृणुहिशचीभिर्धन स्पसातावस्माँ अविवि ॥ इंद्रुतुभ्यमिन्मघवन्नभूमययंदात्रेहरिवोमाविनः । नकिरापिर्ददृशेमर्त्यत्राकिमंगरंध्रचोद नंत्याहुः ॥ १७ ॥ माजवनेवृपभनोररीथामातेरेवतःसख्येरिणाम । पूर्वीटऽइंद्रनिप्पिधोजनेपुजासुप्वीन्प्रहा णतः ॥ उदुभ्राणीवस्तनयन्नियन्द्वोराधास्यध्यानिगव्यो । त्वमसिमदिवःकारुायामात्वादामान आदभन्मघो (६४१) योरयिवइतिचतुर्विशत्यस्पसूक्तस्यवादस्पत्यःशंयुरिंद्रनिष्टवाद्याःपळनुष्टुभःसप्तम्यादितिनोविराट्पक्तयः। (तिसृप्पष्टम्ये ।। वविराट्सप्तमीनयम्यौतुत्रिष्टुमाधितिकेचित् )। -

·मंडलं
भ.४अ.
अनु.४
॥४८॥
ऋक्सं. नः ॥ अयोधीप्रमहेसुतानामिंद्रायभसद्यस्य॒राजा । यःपूर्व्यातिनूतनाभिगीभिवायुधेणतामृपीणा ॥ अ
स्थमदपुरुवपीसिविद्वानिंद्रोत्राय॑ तीजघान । तमुग्रहोषिमधुमंतमस्मसोमवीरायशिप्रिणेपिर्वध्यै ॥ पातासुतमि
द्रोऽअस्तुसोमहायुपत्रेणमंदसानः । गायशंपरावर्तश्चिदच्छावसुधीनामयिताकारायाः ॥ १८ ॥ इदत्यत्पा
मिंद्रुपानमिद्रस्यमियममृतमपायि । मत्सद्यासौमनसायंदेवंव्य स्मद्रुपौयुयवव्यंहः ॥ एनामैदानोजहिशूशत्रू
न्जामिमजामिमघवन्नमित्रान् । अभिपेणाऽअभ्याईदेदिशानान्परांचऽइंद्रप्रभृणाजहीच ॥ आसुप्माणोमघवनिंद्र
पृत्स्वीस्मभ्यमहिवरिवःसुगंकः । अपांतोकस्यतनयस्यजेपऽइंद्रसूरीन्कृणुहिमानोऽअर्ध ॥ आत्याहर्रयोवृषणोयुज़ा
नायपरथासोवृषरश्मयोत्याः । अस्मत्रांचोवृषणोवज्रवाहोवृष्णमायसुयुजौवहंतु ॥ आतैपन्यपणोद्रोर्णमस्थुर्पत
पुपोनोमयोमदतः । इंद्रप्रतुभ्यंवृर्षभिःसुतानांवृष्णभरंतिवृषभायुसोमं ॥ १९ ॥ वृपासिदियोपुनःपृथिव्यायपा
सिंधूनांवृषभस्तियांनां । वृष्णेतऽइंदुर्वृषभपीपायस्वादूरसौमधुपेयोवराय ॥ अयंदेवःसहसाजायमान इंद्रेणयुजाप
णिमस्तभायत् । अयंस्वस्पपितुरायुधानींदुरमुष्णादर्शिवस्यमायाः।। अयमकृणोदुपसःसुपतीर्यसूर्येऽअधाज्यो
तिरतः। अयंत्रिधा दिविरोचनेत्रितेविंददमृतनिळं ॥ अयंद्यावापृथिवीविष्कभाययंरथमयुनक्सप्तरश्मि ।
अयंगोपुशच्यापकमंतःसोमौदाधारदर्शयंत्रमुत्स ।। २० ।। (परिशिष्टं ।। ॥ चक्षुश्वश्रोत्रचमनश्चयायप्राणापानौदे
॥४८॥

·हड्दंशरीरं ॥ द्वीप्रत्यंचविनुलोमौविसर्गवतंतमन्येदर्शयंत्रमुत्सै ॥ नर्खश्चपृष्ठश्चकरौंचवाहूजधैचोरूऽदरैशिरश्च ॥ रोमाणिमासंरुधिरस्थिमजमेच्छरीरंजलवुडुदोपमं ॥ ध्रुवौललाटेचताचकोंहकपोलौछुवुकस्तथाच । ओष्ठौ चताश्चतथैवजिह्वामेतच्छरीरंमुखरनकोश ॥) (६४२) यऽआनयत्परावतःसुनीतीतुर्वशयदु । इंद्रःसनोयुवा सखा ॥ अविप्रेचियोदधदनाशुनाचिदर्वता । इंद्रोजेाहितंधन ॥ महीरस्यप्रणीतयःपूर्वीरुतप्रशस्तयः। नास्यक्षी यंतऽकृतयः ।। सखायोब्रह्मवाहसेचैतप्रचगायत । सहिनःप्रमतिर्महीन ॥ त्वमेकस्यवृत्रहन्नविताद्वयोरसि । उतेह शेयर्धायुयं ॥ २१॥ नय॒सीदतिद्विषःकृणोप्युक्थशंसिनः। नृभिःसुवीरऽउच्यसे । ब्रह्माणब्रह्मवाहसंगीर्भिःस खायमृग्मिय । गांनदोहसेहुवे ॥ यस्यविश्वानिहस्तयोरूचुर्वसूनिनिद्विता । वीरस्यपृतनापहः ॥ विदृतानिचिदद्रि वोजनानांशचीपते । हमायाऽअनानत ॥ तमुत्वासत्यसोमपाऽइंद्रवाजानांपते । अहमहिनवस्यवः ॥ २२ ॥ तमुत्वायःपुरासिथयोानूनहितेधर्ने । हव्यःसाश्रुधीहवं ॥ धीभिरभिरर्वतोवाजाँऽइंद्रश्रवाया॑न् । त्वयांजेष्महि तंधन ॥ अभूरुवीरगिर्वणोमहाँऽइंद्रुधनैहितें । भरेवितंतसायः ॥ यातऽतिरमित्रहन्मथूर्जवस्तुमासति । तया नोहिनुहीरथ ॥ सरथैनीतमोस्मानाभियुग्वना । जेपिजिप्णोहितंधन ॥ २३ ॥ यऽएकइत्तमुष्टुहिकृष्टीनांविर्च (६४२) यानदिनित्रयस्त्रिशदचस्वसूक्तस्यशंयुरिद्रोत्यतृचस्ययूचुस्तक्षागायत्रीएकोनत्रिंश्यतिनिदेकत्रिंशीपादनिचूदंत्यानुष्टुप् ।

·मंडलं
४.७
अनु.४
॥४९॥
ऋक्सं. पणिः । पतिर्ज वृषकतुः ॥ योग्रॅणतामिदासिथापिरूतीशिवःसा । सत्वनऽइंद्रमृदय ॥ धिप्वयजंगभस्त्योर
धोहाययजियः । सासहीष्ठाऽअभिस्पृधः ॥ मुझरयीणांयुजसायंकीरिचोदनं । ब्रह्मवाहस्तमहुवे ॥ सहिविश्वा
निपार्थिवाँऽएकोवसूनिपय॑ते । गिर्वणस्तमोऽअधिंगुः ।। २४ ॥ सनौनियुद्भिराणकामवाजेभिरश्चिभिः । गोम
दिगोपतेधृषत् ॥ तद्वोगायसुतेसापुरुहूतायसव॑ने । शयद्गवेनशाकिने । नपावसुनियमतेदानवार्जस्यगोमतः।
यत्सीमुपनदिः । कुवित्सस्यप्रजिंगोमैतदस्युहागमत् । शचीभिरपनोवरत् ॥ इमाऽऽत्वाशतक्रतोभिप्रणौनु
बुगिरः । इंद्रयत्सनमातरः॥ २५ ॥ दुणा सख्यंतगीरसिवीरगन्यते । अश्वोऽअश्वायतेभव ॥ समैदस्वाधि
सोरार्धसेतन्यामहे । नस्तोतारैनिदेकरः ॥ इमाऽऽत्यासुतेसुतेनतेगिर्वणोगिरः । वत्संगावोनधेनवः ॥ पुस्तमपुरू
णांस्तोवणांयिवाचि । वाजेभिर्वाजयता' ॥ अस्माकमिंद्रभूतुतेस्तोमोवाहिष्ठोऽअंतमः । अस्मानायेमहेहिनु ॥ अधि
युःषणीनांयपिष्ठमूर्धन्नस्थात् । उरुःकक्षोनांग्यः ॥ यस्यायोरिवद्र्वद्रारातिःसहुत्रिणीं । सद्योदानायमहत।।
तत्सुनोविश्वेऽअर्यऽआसागणंतिकारवः । वृसहस्रदातमंसूरिसहस्रसातमं ॥ २६ ॥ (४३) त्वामिद्धिहवा
महेसातावार्जस्यकारवः । त्यांधुनेबिट्ठसत्प॑तिनरस्त्यांकाष्ठास्वर्वतः ॥ सत्वनश्चित्रवजहमधृष्णुयामहस्तानोऽi
(४३) त्वामिद्धीतिचतुर्दशर्चस्वसूक्तस्यशंयुरिंद्रःअयुजोबृहत्यःयुज.सवोहत्यः।
॥४९॥

·दियः । गाम परध्यमिंद्वसंकिरसत्रावाजुन जिग्युपे ॥ यःसवाहाविचर्षणिरिंदूतहमहेवयं । सहत्रमुष्कतुर्विनृम्णसत्प भासमर्मुनोयुधे ॥ यासेजनान्वृषभेषमन्युनापौमीहऽचीपम । अस्माकंयोध्यवितामहाधनेतनूष्यप्सुसूये। इंद्रज्येष्ठेनऽआऽओजिष्टपपुरिश्रवः । येनेमेचित्रवज्रहस्तरोदेसीओभेसुशिमप्राः ॥ २७ ॥ त्वामुग्रमवसेवर्ष णीसा{राजेन्देवे'हमहे । विश्वासुनौविथुरादिनावसोमित्रान्त्सुपहान्कृधि॥यर्दिनापीप्वाँऽओौनृम्णंचकृष्टि ए। यहापंचक्षितीनांद्युम्नमाभरसत्राविश्वानिपास्या ॥ यातृक्षोमघवन्द्रुह्यावाजनेयत्पूरौकञ्चवृष्ण्य । अस्मभ्यंत गिरीहिसंनुपायेमित्रान्पृत्सुतुर्वणे ॥ इंद्रज्रिधातुशरणंत्रिवरूधस्वस्तिमत् । छर्दिर्यच्छमघवयश्चमीचयावयादिद्युमें भ्यः ॥ येगव्यतामनसाशघुमाद रभिमंतिधृणुया । अधस्मानोमघवन्निंदगिर्वणस्तनूपाऽअंतमोभव ॥ २८ ॥ अर्धस्मानोयुधेवेंद्रनायमवायुधि । यदंतरिक्षेपतयतिपूर्णिनोदुिधस्तिग्ममूर्धानः ॥ यत्रशूरांसस्तन्यौवितन्वतेनि याशमपितृणां । अर्धस्मायच्छतन्ये तनैचर्दिचित्तयावयुद्वेषः ॥ यदिद्रुसर्गेऽअर्वतश्चोदयासेमहाधने । असमने |ऽअध्यनिवृजिनेपटिश्यनाऽईवश्रवस्य॒तः । सिंधूऽरिवप्रवणऽआशुयाय॒तोयदिकोशमनुष्वर्णि । आयेवयोनवत त्यामिपिगृभीतायाहो ॥ २९॥ (६४) स्वादुप्किलायमधुमाँऽउतायंतीनःकिलायरसवाँऽतायं । (६।४।४) स्वादुटिकलायमित्येकत्रिंशयस्यसूक्तस्यभारद्वाजोगर्गइंद्रःआद्यानापंचानांसोमोगव्युतीत्यस्यादेवभूमींद्रा:प्रस्तोकइत्यादि

·-
मंडलं ६
ऋक्सं.
अ.४म.७
अनु.४
॥५011
उतोन्यस्यपिवांसमिनकश्चनसंहतऽआह्वेषु ॥ अयंस्वादुरिहमदिष्ठऽआसयस्येंद्रोवृत्रहत्यममाद । पुरूणियश्यो
लावरस्यविनवर्तिनयंचदेह्यो इन्' ॥ अयमपीतऽउर्दियतिवाचमुयमनीपामुशतीमजीगः । अयंपळुवीरमिमी
तधीरोनयाभ्योभुवनकञ्चनारे ॥ अयंसयोधरिमाणपृथिव्यावाणदिवोऽअकृणोदयंसः । अयंपीयूपैतिसर्पप्रव
त्सुसोौदाधारो तरिक्षं ॥ अयंवदच्चिदृशीकमणःशुक्रसद्मनामुपसामनीके । अयंमहान्महुतास्कंभनेनोद्या
मस्तनापभोमुरुत्वान् ॥ ३० ॥ धृपत्विकलशेसोममिंद्रवृत्रहाशूरसमरेवसूनां । माध्यदिनेसर्वन आप
स्वरयिस्थानौरयिमस्मासुधेहि ॥ इंद्रप्रणःपुरऽएतेवपश्यमनोनयप्रतुरंवस्योऽअच्छे । भवासुपारोऽअतिपारयोनो
भवासुनीतिकृतवामनीतिः ॥ उरुंनौलोकमनुनेपिवद्वान्स्वर्वज्योतिरभयंस्वस्ति । अष्वातऽइंदुस्थविरस्यवाहूऽ
उपस्थैयामशरणावृहता ॥ यरिन इंद्रवंधुरेधावहिष्ठयोःशतावन्नश्वयोरा । इपमार्चक्षीपांवपिष्ठांमानस्तारीन्मघय
नायोऽअर्यः ॥ इंद्रमृळमयजीवातुमिच्छचोदयुधिय॒मय॑सोनधारी । यत्किंचाहत्यायुरिदवामितर्जुपस्वकृधिर्मा
देववैतं ॥ ३१ ॥ त्रातारमिंद्रमवितारमिंद्रहवेहवेसुहवंशूरमिंद्र । हयामिशक्रपुरुहूतमिंद्रस्वस्तिनोमघा धात्विद्रः॥
चतसृणांप्रस्तोकोवनस्पतइत्यादितिसणारयउपश्वासयेतिद्वयोर्दुदुभिःआयूरजइत्यस्यादुंदुभींद्रौत्रिष्टुप् एकोनविंशीवृहतीत्रयोविश्यनुष्टुप्च
तुर्विशीगायत्रीपंचविंशीद्विपदासप्तविंशीजगती।
॥५०॥

·- इंद्रसुत्रामास्ववाँऽअयोभिःसुमृळीकोभवतुविश्ववेदाः । बाधतांद्वेषोऽअभयंकृणोतुसुवीर्यस्यपतयःस्याम ॥ तस्यैव यसुमतीयज्ञियस्यापिभद्रेसौमनसेस्याम । ससुत्रामास्वाँऽइंद्रोऽअस्मेऽआराञ्चिद्वेषःसनुतर्युयोतु ॥ अव॒त्वेऽइंद्रन वतोनोमिगिरोब्रह्माणिनियुतौंधवंते । उरूनराधःसर्वनापुरूण्यपोगा जिन्युवसेसमिटून ॥ कऽईस्तवत्कःणात्को यजातेयदुनमिन्मपाविश्वहावेत् । पादाविषमहरन्नन्यमन्यंकृणोतिपूर्वमपरंशचीभिः ॥ ३२ ॥ शृण्वेवीरऽग्रमु अंदमायन्नन्यमन्यमतिनेनीयमानः । एधमानद्विळुभयस्यराजाचोष्कूयतेविशुऽइंद्रौमनुष्यान* ॥ परापूर्वपांसख्या वृणक्तिवितर्तुराणोऽअपरेभिरेति । अनानुभूतीरवधून्वानःपूर्वीरिंद्रशरदस्ततरीति ॥ रूपंरूपंप्रतिरूपोवभूवतदस्य रूपंप्रतिचक्षणाय । इंद्रोमायाभिःपुरुरूपऽईयतेयुक्ताह्यस्यहरयःशुतादर्श ॥ युजानोहरितारथेभूरित्वष्टेहराजति । कोविश्वाहाद्विपुतःपक्ष आसततासीनेपुसूरिषु ॥ अगव्यूतिक्षेत्रमार्गन्मदेवाऽर्वीसतीभूमिरहूरणाहूत् । बृह स्पतेमचिकित्सागविष्टावित्थासतेजरित्रऽइंद्वपंथा ॥ ३३ ॥ दिवेदिवेसदृशीरन्यमर्धकृष्णाऽअसेधदपुसनोजाः। अहेन्दासापभोवस्नयंतोदवजेवर्चिनशंवरच ॥ प्रस्तोकऽइन्नुराधसस्तऽइंद्वदशकोशयीर्दशवाजिनौदात् । दिवोदा', सादतिथिग्वस्यराधःशांवरंवसुमत्यमभीष्म ॥ दशाश्वान्दशकोशान्दशवस्त्राधिभोजना । दशौहिरण्यपिंडान्दिवो दासादसानिपं ॥ दशरथान्प्रष्टिमतःशुतंगाऽअथर्वभ्यः । अश्वधःपायवेदात् ॥ महिराधोविन्धजन्यंदधानान्भर -

·मंडलं ६
भाटभ.८
अनु. ४
॥५२॥
-
ऋक्सं. । श्यावास्वरुपोवृश्यिावारुपोवृर्षा ॥ बृहद्भिरग्नेऽर्षिभिःशुणदेवशोचिपा । भरद्वाजेसमिधानोयविष्टयरेवन्नः
शुक्रदीदिहिद्युमत्पावकदीदिहि ॥ विश्वासांगृहप॑तिर्विशामसित्वम॑ग्नेमानुपीणां । शतपूभिर्यविष्ठपाद्यहंसःसमेद्धार
। शुतहिमाःस्तोतृभ्योयेचददति ॥ त्वनश्चित्रऽऊत्यावसोराधोसिचोदय । अस्परायस्त्वमग्नेरीरसिविदागाधंतुचेतु
नः॥ पर्पितोकंतनयंपर्तृभिष्ट्वमदब्धैरप्रयुत्वभिः । अग्नेहेळासिदैव्यायुयोधिनोदेवानिहरीसिच ॥ २॥ आसखायः
सवर्दघांधेनुमजध्वमुपनव्य॑सावचः । सृजध्वमनपस्फुरां ॥ याशीयमारुतायस्वभानवेश्वोमृत्युधुक्षत । यामुळी
केमरुतातुराणायासुम्नरैययावरी॥ भरद्वाजायाधुक्षतद्विता । धेनुंचविश्वदोहसमिपंचविश्व जसं ॥ तंवऽइंटेंनसु
ऋतुंबरुणमियमायिनै । अर्यमणंनमसमभोजसंविष्णुनस्तुपऽआदिशै ॥ त्येपंशनमारुतंतुविप्वय॑नर्वाणपूषण
संयाशता । संसहस्राकारिपच्चर्पणिभ्यऽआँऽआविगंडावस्करत्सुवेदानोवस्करत् ॥ आमापूपन्नुपंद्रशंसिपंनुतेऽ
अपिकर्णऽआणे । अघाऽअर्योऽअरातयः॥३॥ माकिंचीमुढुहोवनस्पतिमशस्तीविहिनीनशः । मोतसूरोऽ
अहएवाचनग्रीवाऽआदर्धतः ॥ तेरिवतेचूकमस्तुसख्यं । अछिद्रस्यद्धन्यतःसुपूर्णस्यदधन्वतः ॥ परोहिम
एकादशीककुपद्वादशीसतोवृहतीनयोदशीपुरउष्णिक्चतुर्दशीबृहतीपंचदश्यतिजगतीपोडशीककुप्सप्तदशीसतोहतीअष्टादशीपुरउष्णिा
एकोनविंशीयहतीविंशीहतीएकविशीमहावृहचीयवमध्याद्वाविंश्यनुप् । (पृभिसूतमिदंवणपाणिकंच)।
॥५२॥

·त्यरसिसमोदेवरुतनिया । अभिस्य:पूपन्पृतनासुनस्त्वमानूनंयापुरा ॥ वामीवामस्यधूतय प्रणीतिरस्तुसूत्र ता। देवस्ययामरुतोमत्यस्यवैज़ानस्यमयज्यवः॥ सद्यश्चिद्यस्य॑चकृति परिचांदेवोनैतिसूर्यः । वेपंशवोदधिरेनाम यनियमरुतोवहंशवोज्येष्ठंवृत्रहंशवः॥ सकृद्धद्यौरजायतसकृभूमिरजायत । पृश्यांदुग्धंसकृत्पयस्तदन्योनाजाय ते ॥ ४ ॥ (परिशिष्टं । सूकांतेतृणान्यग्नावरण्यैवोदकेपिवा । यत्स्तृणैरभ्ययनंतधीतस्तुणानिभवतेभर्व ॥ वा पीकूपतडागानांसमुद्भगच्छस्वाहा ॥) (६४६ ) स्तुपेजनसुव्रतनव्य॑सीभिगीर्भिमित्रावरुणासुनयंता । तऽआर्ग मंतुतहर्बुवंतुसुक्षत्रासोवरुणोमित्रोऽग्निः ॥ विशोविशईज्यमध्वरेप्वदृप्सक्रतुमरर्तियुक्त्योः । दिवःशिशुसहसः सूनुमग्नियज्ञस्यकेतुमरुपयजध्य ॥ अरुपस्यदुहितराविरूपेस्तृभिरन्यापिपिशेसूरोऽअन्या । मिथस्तुराविचरतीपा यमन्म॑श्रुतंनक्षतऽऋच्यमाने ॥ प्रयायुमच्छावृहुतीमनीपावृहद्रयिं विश्ववाररथनां । द्युतामानियुतःपत्य॑मानः कृषिःकविर्मियक्षसिप्रयज्यो । समेवपुश्छदयदुश्चिनोर्योरथोविरुक्मान्मनसायुजानः । येननरानासत्येपयध्यैवर्ति थिस्तनयाय॒त्मनेच ॥ ५ ॥ पर्जन्यवातापमाथिव्याःपुरीपाणिजिन्वतमप्यांनि । सत्यश्रुतःकवयोयस्य॑गीर्भिर्ज (६४।६) स्तुपेजनमितिपंचदशर्चस्वसूक्तस्यभरद्वाजऋजिश्वाविश्वेदेवात्रिष्टुयंत्याशकरी ( इतञ्चत्वारिवैश्व. भेदपक्षे-विश्वेदेवाः १ अमिः १ अहोरात्रे १ वायुः १ अश्विनौ १ विश्वेदेवाः १ सरस्वती १ पूपा १ अमित्वष्टारौ१रुद्रः१मरुतः२विष्णुः१विश्वेदेवाः२एवं१५)

·मंडलं
ऋक्सं.
मम.८
अनु.५
॥५३॥
गतःस्थातुर्जगदाकृणुध्वं ॥ पातीरयीकन्याचित्रायुःसरस्वतीवीरपत्नीधियंधात् । नाभिरच्छिद्रंशरणंसजोपांदुराध
पंगृणतेशर्मयंसत् ॥ पृथस्पथःपरिंपतिवचस्याकामैनकृतोऽअभ्यांनळकं । सनौरासच्छुरुधश्चंद्रायाधियधियंसीपधा
तिमपूपा' ॥ प्रथमभाजयशसवयोधांसुपादेिवंसुगर्भस्तिमृभ्य । होतायक्षद्यजतंपस्त्यानामुग्निस्त्वष्टारसुहषयभा
यो । भुवनस्यपितरंगीर्भिराभीरुद्रंदिवर्धारुद्रमुक्तौ । बृहतऽमृध्यमुजरसुपुम्नमृधग्घुवेमकविनैपितासः ॥ ६ ॥
आयुवानःकवयोयज्ञियासोमरुतोगुंतणतोवरस्यां । अचित्रंचिद्धिजिन्यथायुधंतऽइत्थानक्षतोनरोऽअंगिरस्वत् ॥
प्रवीरायमतवसैतुराया|यूपशुरक्षिरस्त । सर्पिस्पृशतितन्विश्रुतस्य॒स्तृभिर्ननाकवचनस्यधिपः ॥ योरजीसिविम |
मेपाधियानिनिश्चिद्विष्णुमनवेवाधिताय । तस्यतेशर्मन्नुपद्यमानेरायामदेमतन्वाईतनाच ॥ तन्नोहिqभ्योऽअनि
रस्तत्पर्यंतस्तत्सविताचोधात् । तदोपंधीभिरभिरातिपाचोभगःपुरधिर्जिन्वतुराये ॥ नूनौपिंथ्यचर्पणिनां
पुरुषीरमहऽतर्यगोपां । क्षयदाताजरयेनजनान्स्पृधोऽअदैवीरभिचक्रामविशऽआदेवीरभ्यश्नाम ॥ ७ ॥
(५१) हुयेवोदेवीमदितिनमौभिर्मुळीकायवरुणमित्रमग्निं । अभिक्षदामर्यमणंसुशेत्रावन्देवान्त्सवितारंभग
(६५।१ ) हुवेवइतिपंचदशर्चस्यसूतस्यऋजिश्वाविश्वेदेवात्रिष्टुप् (भेदपक्षे-विश्वे. १ सूर्यः १ यावापृथिवी १ मरुतः २ इंद्रः १
अपः १ सविता १ अमिः १ अश्विनौ १ विश्वे०५ एवं १५)।
॥५३॥

·घ॥ सुज्योतिपःसूर्यदक्षपिदननागास्त्वेसुमहोवीहिदेवान् । द्विजन्मानीय ऋतसापःसत्याःस्वर्वतोयजताऽअग्निजि हाः ॥ उतावापृथिवीपत्रमुरवृहद्रोदसीशरणंसुषुम्ने । महस्करधोवरियोयर्थानोस्मेक्षयायधिपणेऽअनेहः ॥ आनौरुद्रस्य॑सुनोनमंतामद्याहूतासोवसवोधृष्टाः । यदीम:महतिवाहितासौवाधेम॒रुतोऽअामदे॒वान् ॥ मम्य धयेपुरोदसीनुदेवीसिपंक्तिपूपाऽअभ्यर्धयज्वा । श्रुत्वाहवैमरुतोययाथभूमरिजंतेऽअध्वनिप्रविते ॥ ८॥ अभि त्यवीरंगिर्वणसमचंद्वह्मणाजरितर्नवैन । श्रवृदिद्धवमुपंचस्तानोरासद्वाजाँउपमहोणानः+ ॥ ओमानमापो मानुपीरमृतंधाततोकायुतनयायशंयोः । यूयंहिष्ठाभपजोमातृतमाविश्वस्यस्थातुर्जगतोजनित्रीः ॥ आनौदेवःस । वितात्रार्यमाणोहिरण्यपाणिर्यजतोजगम्यात् । योदत्रयाँऽउपसोनप्रतीकंन्यूर्णतेदाशुपेवार्याणि ॥ उतत्वंसूनोसह सोनोऽअद्यादेवाँऽअस्मिन्नवरेववृत्याः । स्यामहतसमिद्रातीतवस्यामुग्नेर्वसासुवीरः ॥ उतत्यामेहमाजग्म्यातना संत्याधीभिर्युवमंगविप्रा । अनिमहस्तमसोमुमुक्कंतूर्वतनरादुरितादभीकै ॥९॥ तेनौरायोद्युमतोवाजवतोदाता रोभूतनृवतःपुरुक्षोः । दशस्यतोदिव्या पार्थिवासोगोजाताऽअप्यामृळाचदेवाः ॥ तेनौरुद्रःसरस्वतीसजोपामीढु प्मतोविष्णुर्मुळतुवायुः । ऋभुक्षावाजोदैव्योंविधातापर्जन्यायातापिप्यतामिपैनः ॥ तस्यदेवासविताभगोनोपान पादवतुदानुपनिः । त्वष्टादेवेभिर्जनिभिःसजोपाद्यौवेभिःपृथिवीसमुद्रैः ॥ उतनोहियुभ्यः शृणोत्वजऽएकपात्य )

·मंडलं६
अनु.५
म.४भ.८
१४॥
ऋक्सं. थिवीसमुद्रः । विश्वेदेवाऽतायुधोहुवानास्तुतामंत्राःकविशस्ताऽअवतु ॥ एवानांतोममतस्य॑धीभिर्भरद्वाजाऽअ
भ्येचैत्यकः । माहुतासोवसयोधृष्टाविधैस्तुतासौभूतायजत्राः॥१०॥ (६।५।२) उदुत्यच्चक्षुर्महिमित्रयोराँऽएतिमियं
वरुणयोरदब्धं । तस्य॒शुचिदर्शतमनीकरुक्मोनदिवऽदिताव्यद्यौत् ॥ वेदयत्रीणिविदान्येषांदेवानांजन्म
सनुतराचविप्रः । ऋजुमर्तेपुवृजिनाचपश्यन्नभिचष्टेसूरौअर्यऽएान् ॥ स्तुपऽवोमहऽऋतस्यगोपानदितिमित्रंचर
सुजातान् । अर्थमभिगमदब्धधीतीनच्छाबोचेसधन्यःपायकान् ॥ रिशादसःसत्पतींऽरदब्धान्महोराज्ञःसुवस
नस्पदावन् । यूनःसुक्षत्रान्क्षय॑तोदिवोननादित्यान्याम्यदितिदुवोयु' ॥ द्यौ प्पितःपृथिविमातरध्रुगग्नेभ्रातर्वसयो
मृळतानः । विश्व आदित्याऽअदितेसजोऽअस्मभ्यंशमबहुलंविर्यंत ॥ ११ ॥ मानोवृाययुक्यैसमस्माऽअघाय
तेरीरधतायजत्राः। यूयंहिछारोनस्तनूनौयूयंदक्षस्यवर्चसोधभूव ॥ मायएनोऽअन्यकृतंभुजेममातत्कर्मवसयो
यच्चयध्वे । विश्वस्यहिक्षयथविश्वदेवाःस्वयंरिपुस्तन्वैरीरिपीट ॥ नमऽइदुमंनमुआविवासेनमौदाधारपृथिवीमुत
द्यां । नौदेवेभ्योनमऽईशऽएपांकृतंचिदेनोनमसाविवासे ॥ ऋतस्यवोर्च्य पूतदक्षानृतस्यपस्त्य॒सदोऽअदब्धान् ।
(६५।२) उदुत्सदितिपोळशर्चस्यसूक्तस्यकाजिश्वाविश्वेदेवास्त्रिष्टुप्त्रयोदश्याद्यास्तिस्रउष्णिहोत्यानुष्टुप् ( भेदपक्षे-सूर्यः २ विश्वेदे-
वाः १० अग्निः १ सोमः १ विश्वेदेवाः २ एवं १६)।
॥५४॥

·अनु.५ अ.४५.८ ॥५५॥ रुक्सं. भुवासोतुमापितरेदे॒वहूतौ ॥ विश्वदानीसुमनसःस्यामपश्येमनुसूर्यमुच्चरतं । ताकद्धसंपतिर्वसूनांदेवाँऽओहा : मंडलं ६ नोवसागमिधः ॥ १४ ॥ इंद्वोनेदिष्ठमयसागमिष्टःसरस्वतीसिंधुभिःपिन्व॑माना । पर्जन्योनऽओपधीभिर्मयोभुरग्निः सुशंसःसुहवःपिते ॥ विश्वेदेवासऽआर्गतशृणुतामऽमहय । एदवहिनिपीदत ॥ योोदेवाघृत नाहव्येनप्रतिभू पति । तविश्वऽउपगच्छथ ॥ उपनःसूनबोगिरःशृण्वत्वमृतस्यये । सुमृळीकाभवंतुनः ॥ विश्वेदेवाऽऋतावृधऽस्तु भिर्हवनश्रुतः । जुषतायुज्य॑पर्यः ॥ १५॥ स्तोत्रमिंद्रोमरुद्गणस्त्वष्टुमान्मित्रोऽअर्यमा । इमाच्या पंतनः ॥ इमं 8 नौऽअग्नेऽअध्यरहोतर्वयुनशोर्यज । चिकित्यान्दव्यंजन ॥ विश्वेदेवाःशृणुतेमंहवमेयेऽअंतरिक्षेयऽउपद्यविष्ठ । ये अंग्निजिह्वाऽजतवायर्जनाऽआसद्यास्मिन्यहिपिमादयध्वं ॥ विश्वेदेवाममशृण्वंतुयज्ञियाऽभेरोदसीऽअपांनपाचम न्म । मावोवचौसिपरिचक्ष्याणियोचंसुम्नेप्विद्वोऽअंतमामदेम ॥ येकेचज्मामुहिनोऽअहिमायादिवोजजिरेऽअपांस धस्यै । तेऽअस्मभ्यमिपयेविश्वमायुःक्षपउनावरिवस्यंतुदेवाः ॥ अग्नीपर्जन्यावतंधियमेस्मिन्हवैसुहवासुष्टुतिनः। इळामन्योजनयुद्गर्भमन्यःमजावतीरिपुऽआत्तमस्मे ॥ स्तीर्णेहिपिसमिधानेऽअग्नीसूक्तनमहानमसाविवासे । अस्मिन्नोऽअद्यविदथैयजत्राविश्वेदेवाहुविषिमादयध्वं ॥ १६ ॥ ( ६५४ ) यमुत्वापथस्पतेरथुनवाजसातये (६५४) वयमुत्वेतिदशर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाज.पूपागायत्रीअष्टम्यनुष्टुप् । - ·धियपूंपन्नयुज्महि ॥ अभिनोनयवसुवीरंप्रयतदक्षिणं । वामगृहपतिनय ॥ आदित्संतंचिदाघृणेपूपन्दानायचो दय । पणेचिद्विदामनः ॥ विप॒थोवाजसातयेचिनुहिविमृधोजहि । साधतामुमनोधियः ॥ परिधिपणीनामारे याहृदयाकये । अथैमुस्मभ्यरंधय ॥ १७ ॥ विप्रूपन्नारयातुदपुणेरिच्छदिमियं । अर्थे० ॥ आरिखकिकिराकृणुप णीनांहृदयाकये । अथै० ॥ यांप्रूपन्ब्रह्मचोदनीमारांविभाघृणे । तयांसमस्यहृदयमारिखकिकिराणु ॥ यातेऽ अष्ट्रागोऽऔपशाघृणेपशुसाधनी । तस्यास्तसुम्नमीमहे ॥ उतनौगोपर्णिधियमन्साोजसामुत । नृवत्कृणुहिवीत यै ।। १८ ।। ( ६५५ ) संपूपन्यिदुनिययोऽअंजसानुशासति । य एवेदमितिब्रवत् ॥ समुपूष्णागमेमहियोग हाँऽअभिशासति । इमऽएवेतिचत्रवत् ॥ पृष्णचनरिप्यतिनकोशोवपद्यते । नोऽअस्यव्यथतेपविः ॥ योऽअसमै हुविपाविधन्नतंपूपार्पिमृप्यते । प्रथमोविंदतवसु ॥ पूपागाऽअन्वैतुनःपूपारक्षत्वर्वतः । पूपावाजसनोतुनः॥१९॥ पूपन्ननुप्रगाऽईहियजमानस्यसुन्वतः । अस्माकंस्तुवतामुत ॥ माकिर्नेशन्माकीरिपन्माकीसंशारिकेवटे । अथा रिटाभिरागहि ॥ शृण्वंतपूपर्णव्यमियम ट्वेदसं । ईशानरायऽईमहे ॥ पूपन्तवतेवयंनरिप्येमकदाचन । स्तोता रस्तऽहमसि ॥ परिपूपापरस्ताद्धस्तैदधातुदक्षिणं । पुनर्नोनष्टमाजंतु ॥ २० ॥ (१५६) एहिवांविमुचोनपा (६५।५) संपूपन्नितिदशर्चस्वसूक्तस्यभरद्वाजःपूपागायत्री । (५६) एहिवामितिपळचस्पसूक्तस्यभरद्वाजःपूषागायत्री ।

·- .४८ अनु.५ - क्सं. दाणेसर्सचायहै । धीरृतस्पनोभव ॥ रथीतमंकपर्दिनमीशानंराधसोमुहः । रायःसायमीमहे ॥ रायोधारा ६ मंडलं ६ स्यार्पणयसौराशिरैजान्ध । धीवतोधीवतःसां ॥ पूषणन्जावमुप॑स्तोपामवाजिनं । स्वसुर्योजारऽउच्यते ।। मादिधिषुमनवस्वसुर्जारम्णोतुनः । भाद्रस्यसखाममं ॥ आजासःपूपर्णरथेनिशूभास्तेजननिय । देवंहंतुवि ॥५६॥ । चतारा (६५७)यनमादिदेशतिकरभादितिषणानते देवऽआदिशेतघासरीतमःसख्यासत्पतिर्युजा। इंदौपुत्राणिजिन्नत ॥ उतादापरुपेगसूरश्चक्रहिरण्यय । न्यैरयद्वधीतमः ॥ यद्यत्यापुरुष्टुतबामदनमंतुमः । । तत्सुनोमर्मसाधय ॥ इमंचनोगपेपणंसातयेसीपधोगणं । आरात्पूंपन्नसिश्रुतः+ ॥ आतैस्वस्तिमीमहऽआरेऽअघा मुपावसु । अद्याचसर्वातयेश्वचसर्वातये ॥ २२ ॥ (६५८) इंद्वानुषपणावयंसख्यायस्वस्तये । हुवेमयाजसा तये ॥ सोम॑मन्यऽउपासनुत्पातयेचम्बोःसुतं । करंभमन्यऽइच्छति ॥ अजाऽअन्यस्यवहयोहरी अन्यस्यसंभृता । ताभ्यागुत्राणिजिन्नते ॥ यदिवोऽअनयद्रितौमबीरपोषन्तमः । तत्रपूपाभवत्सा ॥ तांपूष्णःसुमतिंवयंयुक्षस्यमय यार्मिय । इंद्रस्यचारंभामहे ॥ उत्पूपणंयुवामहेभी\ऽरिवसारथिः। मह्याइं स्वस्तये ॥ २३ ॥ ( ६।५।९) शुक्र (६।५।७) यएनमितिपळर्चस्यसूकस्यभरद्वाज.पूपागायत्रीअंत्यानुष्टुप् । (६५1८) इंद्रान्वितिपळस्यसूतस्यभरद्वाजहंद्रापूपणी गायत्री । (६५।९) शुक्रंतइविचतुझ्चस्वसूकस्यभरद्वाज.पुपात्रिष्टुद्वितीयाजगती ।

·तेऽअन्यय॑जतंतेऽअन्यद्विपुरूपेऽअहनीद्यारिवासि । विश्वाहिमायाऽअसिस्वधावोभद्रातैपूपन्निहरातिरस्तु ॥ अ जाश्वःपशुपावाजपस्त्योधियंजिन्योभुवनेविश्वेऽपितः । अष्ट्रांपूपार्शिधिरामुद्व वृजत्संचाणोभुवनादेवऽईयते॥ यास्तेपूपन्नायोऽअंतःसमुद्रहिरण्ययीरंतरिक्षेचरति । ताभिर्यासिद्त्यांसूर्यस्यकामैनकृतप्रवऽइच्छानः ॥ पूपासुवं धुचिऽआपृथिव्याऽळस्पतिर्मघवादस्मवर्चाः । यंदेवासोऽअददुःसूर्यायकामैनकृतंतवसंस्वच ॥ २४ ॥(६।५।१०) मनुवौचासुतेपुवांवीर्याईयानिचक्रथुः । हुतासोवांपतरोंदेवविवऽइंद्राग्नीजीवथोयुव' ॥ वळित्थामहिमावामिंद्रा नीपनिआ । समानोवोजनिताचातरायुवंयमाविहेहमातरा ॥ ओकिवांसासुतेसचाँऽअश्वासप्ताऽवादने । ई द्वान्यनीऽअवसेवनिर्णायंदेवाहवामहे ॥ यऽइंद्रामीसुतेपुवांस्तवृत्तेप्वृतावृधा । जोपवाकंवदंतःपनहोपिणान देवाभसर्थचन ॥ इंद्राग्नीकोऽअस्यवादेवीमतश्चिकेतति । विपूचोऽअश्वान्युयुजानऽईयतऽएक:समानारथै ॥ २५ ॥ इंद्राग्नीऽअपादियंपूर्वागात्पद्वतीभ्यः । हित्वीशिरोजिह्वयावादुच्चरत्रिंशत्पदान्यक्रमीत् ॥ इंद्राग्नी आ हितन्यतेनरोधन्यानिवाहोः । मानोऽअस्मिन्महाधनेपरीवर्तंगविष्टिपु ॥ इंद्राग्नीतपंतिमाघाऽअर्योऽअरातयः। अपद्वेषांस्याकृतंयुयुतंसूर्यादधि ॥ इंद्रानीयुवोरपिवसुदिव्यानिपार्थिवा । आनऽहहप्रयच्छतर्यिविश्वायुपोपसं ॥ (६५६१०) अनुवोचतिदशर्षस्यसूतस्यभरद्वाजइंद्रामीवृहतीअंत्याश्चतस्रोनुष्टुभः ।

·ऋक्सं.
भ.४८
अनु.५
॥५७||
इंद्रांनीऽउक्थवाहसास्तोमैभिर्हवनश्रुता । विश्वाभिगीर्भिरागतमस्यसोमस्यपीतये ॥ २६ ॥ (६५।११) भट्टमंडलं ६
त्रमुतसनोतिवाजमिदायोऽअग्नीसहुरीसपुर्यात् । हरज्यतावसय॑स्य॒भूरेःसहस्तमासहसावाजयंता ॥ तायोधिष्टम
भिगाऽईंद्रनूनमपःस्वरुपसोऽअग्नऽहाः। दिशःवरुपसऽइंद्रचित्राऽअपोगाऽग्नेयुयसेनियुत्वान् ॥ आवृत्रहणा
वृत्रहभिःशुष्मैरिद्रयानिमोभिरग्नेऽअर्याक् । युवंराधोभिरकवेभिरिंद्राग्नेऽअस्मेर्भवतमुत्तमेभिः ॥ तार्डवेययौरिदंप
मेविश्_पुराकृतं । इंद्राशीनमर्धतः ॥ उग्राविनिनामृर्धऽइंद्राग्नीहवामहे । तानौमूळातऽईदृशैं ॥ २७ ॥ हुतोगुना
ण्यार्याहतोदासानिसत्पती । हुतोविश्वाऽअपद्विपः ॥ इंद्राग्नीयुवामिमे भिस्तोमाऽअनूपत। पिवतंशंभुवासुतं ॥
यावांसंतिपुरुस्पृहोनियुतौदाशुपैनरा । इंद्राग्नीताभिरागतं ॥ ताभिरागच्छतंनरोपेदंसवनंसुतं । इंद्राग्नीसोमपीत
ये ॥ तमीळिप्वयोऽअर्चिपायनाविश्वोपरिप्वज॑त् । कृष्णाकृणोतिजिह्वया ॥ २८॥ यऽऽआवियोसतिसुम्नमि
स्यमयैः । द्युम्नायसुतराऽअपः ॥ तानोवाजयतीरिऽआशूपिपृतमर्वतः । इंद्रमग्निंचयोहवे ॥ उभावामिद्रा
नीऽआहुवयाऽउभाराधसःसहायध्यै । उभादातारा विपरियीणामुभावाजस्यसातयेहुवेयां ॥ आनोगव्येभिर
यसव्य रुपगच्छतं । सायौदेवासख्यायशंभुर्वेद्वाग्नीतायामहे ॥ इंद्राग्नीशृणुतंत्यज॑मानस्यसुन्व॒तः । वीतं
(६५।११) अथवमितिपंचदशर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजहंद्राग्नीगायत्रीआद्यास्तिस्रयोदशीचत्रिष्टुभःचतुर्दशीहत्यंत्यानम् ।
॥
॥५७॥

·हव्यान्यार्गतंपियतंसोम्यंमधु ॥ २९ ।। ( ६।५।१२) इयमैददाद्रभसमृणच्युतंदिवोदासंबध्युश्वार्यदाशुपै । या
शश्चैतमाचखादावसंपणितातेदात्राणितविपासरस्वति ॥ इयंशुष्म॑भिर्विसुखाऽईवारुजत्सा गिरीणांतविपेभिरूमि
मिः। पारावतभीमसेसुवृतिभिःसरस्वतीमाविचासेमधीतिभिः ।। सरस्वतिदेवनिदोनिवर्हयप्र॒जांविश्वस्यवृसंयस्य
मायिनः । उतक्षितिभ्योवीरविंदोविपमेभ्योऽअनवोवाजिनीवति ॥ प्रौदेवीसरस्वतीचार्जेभिर्वाजिनीवती ।
धीनामविय॑वतु ॥ यस्यादेविसरस्वत्युपतेधनैहिते । इंनवृत्तूर्ये ॥ ३० ॥ त्वंदेविसरस्वत्यवावाजेपुवाजिनि ।
रदापनःसनि' ॥ उतस्यानःसरस्वतीघोराहिरण्यवर्तनिः । वृत्रघ्नीष्टिसुष्टुति ॥ यस्याऽअनंतोऽअर्हृतस्त्वेषश्च
रिप्रणवः। अमश्चरतिरोरुवत् ॥ सानोविश्वाऽअतिद्विपःस्वसूरन्याऽऋतावरी । अत॒न्नहेवसूर्यः॥ उतनःमियामिया
संसप्तस्वसामु ष्टा । सरस्वतीस्तोम्याभूत् ॥ ३१ ॥ आपापीपार्थिवान्युरुरजोऽअंतरिक्षं । सरस्वतीनिदातु ॥
विधासप्तधातुःपंचजातावर्धयंती। वाजेवाजेहव्याभूत् ॥ प्रयामहिम्नामुहि सुचेकितेशुम्नेमि न्याऽअपसाम
पर्तमा । रथऽइयवृहत्तीविश्वनेकृतोपस्तुल्यचिकितुपासरस्वती ॥ सरस्वत्यभिनोनपिवस्यीमापरफरी:पय॑सामानऽ
(६५।१२ ) श्यमददादितिचतुर्दशर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाज:सरस्वतीगायत्रीआद्यास्तिनस्त्रयोदशीचजगोत्यात्रिष्टुप् ।
॥ इतिचतुर्था केऽष्टमोऽध्यायः॥८॥
SAVASANA
आर्धक् । जुपस्वनःसख्यावश्याचमात्यक्षेत्राण्यरणानिगन्म ॥ ३२ ॥

·,
मंडलं
ऋक्सं.
भ.४८
अनु.५
द्वात्रिंशाध्यायेवा. ३२ सूक्तानि १४ कच. १६६ ॥ त्यागः ॥ अग्नय. १० मरुभ्य. २ धेनवइपाये. इंद्रावरुणार्यमविष्णुभ्य.
मरुभ्य . पूण. पूण. १ पृश्नय. २ द्यावामूमिभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य. अमय. अहोरात्राभ्या. वायव. अश्विभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य. सर-
खत्याइ. पूण. अमयेत्वष्ट्रइ. रुद्राये. मरुभ्य. २ विष्णव. विश्वेभ्योदेवेभ्य. ३ सूर्यायेद. द्यावापृथिवीभ्या. मरुभ्य. २ इंद्राये. अभ्य,
सविन. अमय. अधिभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य, ५ सूर्याये. २ विधेभ्योदेवेभ्य. १० अमय. सोमाये. विश्वेभ्योदेवेभ्य. ४ सोमाये. वि-
श्वेभ्योदेवेभ्य. ८ अमय. विश्वेभ्योदेवेभ्य. ३ अमिपर्जन्याभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य. पूष्णइ. ३२ इंद्रापूपभ्या.६ पूष्ण. ४ इद्रामिभ्या.२५
सरस्वत्याइ. १४ ॥ इतिचतुर्थेऽष्टमः ॥
॥५८॥
॥ इतिचतुर्थाष्टकःसमाप्तः॥
॥५८॥

·॥ अथपंचमाष्टकमारंभः॥

·मंडलं.
द्वाविंशाध्यायवर्गा ३२ सूक्तानि १४ च १६६ ॥ त्याग ॥ अमय. १० मरुभ्य. २ धेनवदपाये. इद्रावरुणार्यमविष्णुभ्य.
पूष्ण. पूण १ पृश्नय. २ यावाभूमिभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य. अमय. अहोरात्राभ्या. वायच. अश्विभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य. सर-
सत्याह पूष्ण अमयेत्वष्ट्रइ. रुद्राये. मरुभ्य. २ विष्णव. विश्वेभ्योदेवेभ्य. ३ सूर्यायेद. द्यावापृथिवीभ्या. मरुभ्य. २ इद्राये. अभ्य.
सवित्र अनय अश्विभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य. ५ सूर्याये. २ विधेभ्योटेवेभ्य. १० अमय. सोमाये. विश्वेभ्योदेवेभ्य. ४ सोमाये. वि-
धेभ्योदेवेभ्य. ८ अमय. विश्वेभ्योदेवेभ्य. ३ अग्निपर्जन्याभ्या. विवेभ्योदेवेभ्यः पूष्णइ. ३२ इद्रापूपभ्या.६ पूष्ण. ४ इद्रामिभ्या.२५
सरखत्याइ. १४ ।। इतिचतुथेऽष्टम. ।।
अनु.५
॥ इतिचतुर्थाप्टकःसमाप्तः॥
॥५८॥

·rans
॥ अथपंचमाष्टकप्रारंभः॥
প্রেধান

·मंडलं ६
॥२॥
ऋक्सं. भिरिपिरैःशयध्यपरिव्यर्थिाशुपोमय॑स्य ॥ तानव्य॑सोजरमाणस्य॒मन्मोपभूपतोयुयुजानसप्ती । शुभंपृक्षमिपमूर्जव
अ.५.१
हताहोतायक्षत्मनोऽअश्रुग्यांना ॥ तावल्गूदुनापुरुशार्कतमामुलानन्यसावचसाबिवासे । याशंसतेस्तुवतेशंभवि
घाघभूवतुर्गुणतेचित्ररांती ॥ १॥ ताभुज्युविभिन्यःसमुद्रानुग्रस्यसूनुमूहथूरजोभिः । अरेणुभिर्योजनेभिर्भुजंताप
तत्रिभिरणसोनिरुपस्थात् ॥ विजयुपारथ्यायातमश्रुितंहवैवृपणावधिमत्याः । दशस्यंताशयपिप्यधुर्गामितिच्य
वानासुमतिंभुरण्यू ॥ यद्रोदसीमदिवोऽअस्तिभूमाहेळोदेवानामुतमयंत्रा । तदोदित्यावसवोरुद्रियासोरक्षोयुजेतपु
पदधात ॥ यऽईराजानावृतुथाविदधगजसोमित्रोवरुणश्चिकेतत् । गंभीरायरक्षसेहेतिमस्यद्रोधायचिद्वचेसऽआने
पाय ।। अंतरवस्तनयायतिघुमतातिंनृवतारथैन । सत्येनत्यज॑सामय॑स्यवनुष्यतामर्पिशीववृक्तं ॥ आप
रमाभिरुतमध्यमाभिनियुद्भिर्यातममाभिरक् । दृदस्यचिद्गोमतोचिवजस्यदुरोंवतगृणतेर्चित्रराती ॥ २ ॥
(६।६२) की त्यावल्गपुरुहूताद्यदुतोनस्तोर्मोविदुम्नमस्वान् । आयोऽअर्वाडासत्यायवर्तपेष्ठाह्यसंथोऽअस्यमन्म
न ॥ अरंभेगंतवनायास्मैणानायथापिाथोऽअंधः । परिहत्त्यगुर्तियाथोरिपोनयत्परोनांतरस्तुतुर्यात् ॥ अर्का
रिघामधसोवरीमन्नस्तारिबहि:समायणतमं । उत्तानहस्तोयुवयुयैवंदाबांनतोऽअद्रयऽआंजन ॥ ऋोषामग्निरंध्य
(६२) फखेत्येकादशर्चस्वसूरसम्मभरद्वाजोश्विनौत्रिष्टुप्आद्याविराऊत्येकपदा ।
॥२॥

·रेप्यस्थात्मरातिरैतिजूणिनीपृताची। प्रहोतागूर्तमनाऽउराणोयुक्तयोनासत्याहवीमन् ॥ अधिधियेदुहितासूर्यस्य रतस्यापुरभुजाशतोति । प्रमायाभिर्मायिनाभूतमनरान्तूजनिमन्युजियानां ॥ ३ ॥ युवंश्रीभिर्दर्शताभिराभिः शुभपुष्टि हथुःसूर्यायोः । प्रयांवयोवपुपेर्नुपप्तन्नक्षद्वाणीसुष्टुताधिष्ण्यावां ॥ आवांवयोश्वासोपहियाऽअभिप्रयोना सत्यायदंतु । प्रारथोमनौजवाऽअसीप:पृक्षऽपिधोऽअनुपूर्वी: ॥ पुरुहिवांपुरुभुजादेष्णधेनुनऽइपंपिन्वतमस फ्रां । स्तुतश्चयांमाध्वीसुष्टुतिश्चरसश्चियेवाम रातिमम्मन् ॥ जतमऽरजेपुरयस्यरध्वीसुमीहेशतपैरुकेचपक्का । शां डोदाधिरणिनःस्मद्दिष्टीन्दशवशासौऽअभिपाचऋप्वान् ॥ संवाशतानासत्यासहस्राधानापुरुपंागिरेदात् । भरद्वाजायवीरनूगिरेोद्धतारक्षांसिपुरुदंससास्युः ॥ आवासुम्नेवरिमन्सूरिभिःप्यां ॥ ४ ॥ ( ६६३ ) उदुश्चिय ऽउपसोरोचमानाऽअस्थुरपांनोर्मयोरुरीतः । कृणोतिविश्वासुपासुगान्यभूदुवस्वीदक्षिणामपोनी ॥ भद्राददृक्षऽउ वियाविभास्युत्तशोचिर्भानयोधामपप्तन् । आविर्वक्षःकृणुपेशंभमानोपोदेविरोचमानामहौभिः ॥ वहतिसीमरुणा सोशंतोगा:सुभार्पियाप्रथानां । अपेजतेशरोऽअस्तैवशत्रून्याधतेतमोऽअजिरोनयोहा ॥ सुगोततेसुपधापर्वते प्यातेऽअपस्तरसिस्वभानो । सानुऽआहपृथुयामन्नृप्रयिंदिवोदुहितरिपयध्यै ॥ साबयोक्षभिरवातोपोवरंवह (६६६३) उभियइतिपळचस्यसूकस्सभरद्वाजउपालिष्टुप् ।

·मंडलं ६
+
अनु.६
-
सिजोपमर्नु । त्यदिवोदुहितार्हदेवीपूर्वहूतीमहादसोजरमाणस्य॒मन्मोपभूपतोयुयुजानसप्ती । शुभंपृक्षमिपमूर्जव
ऋक्सं.
मासतेवहासभूरियाममुपोदेविदाशुषेमाय ॥ ५ शार्कतमामशानव्य॑सावचसार्विवासे । याशंसतेस्तुयतेशंभवि
जीगः । याभानुनारुशताराम्यास्वयितिरस्तमस यःसमुद्रानुग्रस्यसूनुमूहथूरजोभिः । अरेणुभिर्योजनेभिर्भुजंताप
अयज्ञस्यबहुतोनयतीबिंताधितेतमऽजायाः मदिश्रुतंहवेपणावधिमत्याः । दुशस्यंताशयपिप्यथुर्गामितिच्य
रयत्पत्य॑मानाऽअोधातविधतेरतमद्य' ॥ दामिाहेळोदेवानामुतमर्त्यत्रा । तदादित्यावसयोरुद्रियासोरक्षोयुजेत'
दुक्थानिप्ममार्यतेवहयापुरार्चित् ॥ इदाहितऽत्रीयरुणश्चिकैतत् । गंभीरायरक्षसेहेतिम॑स्यद्रोधायचिवर्चसऽआनं
गाचसत्यानृणामभयदे॒वहूतिः ॥ उच्छादियोदुहिारथैन । सत्येनत्यज॑सामयस्ययनुप्यतामपिशीर्षावृक्तं । आप
यमधेिहिश्रोनः ॥ ६ ॥ (३५) वपुर्नुतम् । इहस्यचिद्गोमतोविजस्यदुरौवर्तगृणतेचित्रराती ॥ २ ॥
सकृच्छुकंदुदुहेपृश्निरूधः ॥ येऽअग्नयोनशोचविन्नमस्वान् । आयोऽअर्याजासत्यायवर्तप्रेष्ठाह्यसंथोऽअस्यमन्म
म्णःपास्यभिश्वभूवन् ॥ रुद्रस्ययेमीहुपःसंतिपुत्रा अंधः। परिहत्यहुर्तियाथोरिपोनयत्परोनांतरस्तुतुर्यात् ॥ अर्का
भमाधात् ॥ नयऽईपतेजनुपीयान्यतःसतौवद्यमानहस्तोयुव्युर्यवंदावनिक्षतोऽअद्रयऽआंजन् ॥ ऊोवामग्निरध्व
(६६४) एपास्येतिपळर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजउपास्रिष्टु
विष्टप्नाद्याविराळंतीकपदा।
॥२॥

·|मंडलं ६ अनु.६ ऋक्सं. भ.५.१ ॥४॥ भूपतोयुयुजानसप्ती । शुभपृक्षमिषमूर्जब पोः । परियधोरोदसीचिदुर्वासंतिस्पशोऽअदब्धासोऽअभूराः ॥ ९ वचसाविधासे । यासितस्तुयतेभवि मादियद्योः । दोनक्षत्रऽजतबिधयोभूमिमातान्याधासिनायोः ॥ थूरजोभिः । अरेणुभिर्योजनेभिर्भुजंताप यःपृणंति । नम॒प्यंतेयुवतयोातावियत्पयोविश्वजिन्वाभरते ॥ ताजि मत्याः । दुशस्वंताशयपिप्यथुर्गामितिच्य तेभूत् । तद्वामहित्वंघृतान्नावस्तुयुवंदाशुपेविचयिष्टमहः ॥ प्रयद्वार वा । तदादित्यावसवोरुद्रियासोरक्षोयुजेत' नयेदे॒वासऽओहंसानमर्ताऽअयज्ञसाचोऽअप्योनपुत्राः ॥ वियद्वार गंभीरायरक्षसेहेतिमस्यद्रोधायचिद्वचसऽआनं आद्वबियामसत्यान्युक्थानकिर्देवेभिर्यतथोमधिारर्थन । सत्येनत्य सामय॑स्यवनुष्यतामपिशीर्ववृक्तं ॥ आप यु । अनुयद्गावःस्फुरान॒जिप्यधृष्णुपद्रणेवृषणयुक्त । दृहस्यचिद्गोमतोषिजस्यदुरीवर्तगृणतेचित्रराती ॥ २ ॥ द्वक्तवहिपोयजध्ये । आयऽइंद्रावरुणावपेऽविदुन्नमस्वान् । आयोऽअर्थानासत्यापपर्तप्रेष्ठायसथोऽअस्यमन्म धाताहिभूतं । मघोनामहिधातुविशुष्म॑ऽकृतेन अंधः । परिहत्यद्वतियाथोरिपोनयत्परोनांतरस्तुतुर्यात् ॥ अर्का ना। वर्त्रेणान्यःशसाहतियुत्रंसिप॑स्य॒न्योजतानहस्तोयुवयुर्ववंदावनिक्षतोऽअद्रयऽआंजन् ॥ ऊो मग्निरध्व ऽइंद्रावरुणामहित्वाद्याश्चपृथिविभूतमुर्वी' ॥ सं. त्रिष्टुप्आद्याविराळंयैकपदा। (६।६७) श्रुष्टीवामित्येकादशर्चस्वसूक्तस्यभरद्वाजइंद्रा ·सरिदास्यान्यसद्वपिरयिवतचजनान् ॥ ११ ॥ गनाऽउराणोयुक्तयोनासत्याहामन् ॥ आधाश्रयदाहतासूर्यस्य पपिप्यात्मयोभनबियनुपामर्शस्तीः ॥ उतनःसुस्तमनरान्तूजनिमन्यज्ञियानां ॥ ३॥ युवंश्रीभिर्दर्शताभिराभिः साहान्सपोएम्नातिरतेतरिः ।। नूनऽइंद्रावक्षद्वाणीसुष्टुताधिष्ण्यावां ॥ आयांवयोश्वासोवहिष्ठाऽअभिप्रयोना मनापारितातरम ॥ ममघागृहमन्मनुनिषिधोऽअनुपूर्वी: ॥ पुरुहियापुरुभुजादेष्णधेनुनऽइपंपिन्वतमस भात्य॒गरोनशोधिपा । इंद्रावरणासुतपाविमतिमग्मन् ॥ उतमऽनेपुर्रयस्यध्वीसुमीदेशतंपैकेचपक्का । शां फ्यातिपीतये ॥ इयरणामधुमत्तमस्यवृष्णःऋप्वान् ॥ संवौशतानासत्यासहस्राश्वानांपुरुपंधागिरेदात् । मादयेषां ॥ १२ ॥ ( ६६८) संवकर्मणास: ॥ आवासुम्नेवरिमन्सूरिभिःप्यां ॥ ४ ॥ ( ६६३ ) उदुनिय रिटर्न:पुधिभिःपारयंता ॥ याविश्वासांजनितारोतिविश्वासुपथासुगान्यभूदुवस्वीदक्षिणामघोनी ॥ भद्राहक्षऽउ तुमस्तोमासोगीयमानासोऽ: ॥ इंद्रीविष्णूपक्ष:कृणुपेशंभमानोपोदेविरोचमानामहाभिः ।। यहतिसीमरुणा नांसंस्तोमा॑सःशुस्यमा॑नासऽउक्थैः ॥ आवामऽअस्तेयशत्रून्वाधतेतमोऽअजिरोनयोहा ॥ सुगोततेसुपापर्यते बनामतीनामुपग्रमाणिश्णुतगिरोमे ॥ इंद्रायिष्णानप्वेर्यिदिवोदुहितरियध्यै ॥ साहुयोक्षभिरवातोपोयवह (६।६८) संवामित्यष्टर्चस्यसूफस्यभरद्वाजइंद्राविष्णूनि ।

·मंडलं ६ ऋक्सं. अनु.६ म.५३.. प्रथतंजीवसेनोरजासि ॥ इंद्राविष्णूहविषावावृधानानाद्वानानमंसारातहव्या । घृतासुतीद्रविणंधत्तमस्मेसमुद्रःस्थः फलशःसोमधानः ॥ इंद्राविष्णूपितमध्वोऽअस्यसोमस्यदम्राजठरैपृणेथां । आवामंधांसिमदिराय॑ग्मन्नपब्रह्माणि शृणुतंहवमे ॥ उभाजिग्यथुर्नपराजयेथेनपराजिग्येकतरश्चनैनोंः । इंद्रश्चविष्णोयदर्पस्पृधेथांत्रेधासह वितदैरये ॥५॥ थां ॥ १३ ॥ (१६९ ) घृतवतीभुवनानामभिनियो:पृथ्वीमंधुदुर्पसुपेशसा । द्यावा॑पृथिवीवरुणस्य॒धर्मणावि कभितेऽअजरेभूरिरेतसा ॥ असश्चंतीभूरिधारेपर्यस्वतीघृतंदुहातेसुकृतेशुचिते । राजतीऽअस्यभुवनस्यरोदसीs अस्मेरेतःसिंचतयन्मनुहितं ॥ यो मजयेक्रमणायरोदसीमौदाधिपणेससाधति । प्रमजाभिर्जायतेधर्मणस्प रियुयोःसिक्ताविरूपाणिसर्वता ॥ घृतेनद्यावापृथिवीऽअभीवृतेतश्चिांघृतपृचौघृतावृधा । वींपृथ्वीहोतृसूर्येषु रोहितेतेऽइद्विाऽईळतेसुम्नमिष्टये ॥ मधुनोद्यावापृथिवीमिमिक्षतांमधुश्रुतामधुदुघेमधुनते । दानयज्ञंद्रविणंच देवतामहिश्रयोवामस्मेसुवीर्य ॥ ऊर्जनोद्योश्चपृथिवीच पिन्वतापितामाताविश्वविासुदंससा । मरराणेरोदसीवि । श्वशंभुवासनिवारयिमस्मेसमिन्यतां ॥ १४ ॥ (१।६।१० ) उदुष्यदेवःसविताहिरण्यर्यावाहऽयंस्तसर्वनायसु । (६९) धृतवतीतिपळर्चस्यसूतस्यभरद्वाजोद्यावापृथिव्योजगती । (६।६।१०) उदुप्येतिपळर्चस्यसूक्तस्यभरद्वाजःसविताजगती अंत्यास्तिनलिष्टुभः।

·मनुः । पते पाणीऽअभिप्रप्णुतेमसोयुवासुदक्षोरजसोविधर्मणि ।। दे॒वस्य॑व॒यंसवितुःसीमनिश्रेष्ठेस्यामवसुनश्चदाव ने । योविश्वस्यद्धिपदोयश्चर्तुप्पदोनिवेनिप्रसवेचासिभूमनः॥अदब्धेभिःसवितःपायुभिष्वंशिवेभिद्यपरिपाहिनोग । ये । हिर॑ण्यजिहःसुवितायनव्य॑सुरक्षामाकिर्नोऽअघशंसऽईशत॥ उदुप्यदेवःसवितादमूनाहिरण्यपाणि प्रतिदोपर्म स्थात् । अयोहनुर्यजतोमंद्रजिहादाशुसुवतिभूरियाम ॥उर्दूऽअयाँऽउपयुक्तववाहूहिरण्ययासवितासुप्रतींका। दियोरोहाँस्यरुहपृथिव्याऽअसरमत्पतयत्कञ्चिदभ्वं ॥ याममद्यसवितर्वाममुश्वोदिवेदिवेवाममस्मभ्य॑सावीः । वाम स्यहिक्षयस्यदेवभूरैयाधियार्यामुभाजःस्याम ॥ १५॥(६६११) इंद्रासोमामहितद्वामहित्वंयुवमहानिप्रथमानिच फथुः । युवंसूर्यवियिदर्युवस्व विश्वातमांस्यहतंनिदश्च ॥ इंद्रासोमावासयथऽउपासमुत्सूर्यनयोज्योतिपासह । उपास्कभधुःस्कभनेनाप्रथपृथिवींमातरंयि ॥ इंद्रासोमायहिमपःपरिष्ठांथोत्रमनुवाद्यौरमन्यत । प्राणीस्यै र रयतनदीनामासमुद्राणिपप्रथुःपुरूणि ॥ इंद्रासोमापकमामास्वंतर्निगवामिधथुर्वक्षणांसु । जगभथुरनपिनद्धमासु शचित्रासुजगतीप्वतः ॥ इंद्रासोमायुवमंगतरत्रमपत्यसाचंश्रुत्यैरराथे । युवंशुष्मनर्यचर्पणिभ्यःसंर्विव्यथुःपृत नापाईमुमा ॥ १६ ॥ ( ६।६।१२ ) योऽअविभिन्मथमजाऽतावावृहस्पतिरगिसोहविष्मान् । द्विवर्हज्मामाघ (६।६।११)इंद्रासोमेतिपंचर्चस्यसूफस्यभरद्वाजइंद्रासोमौत्रिष्टुप् । (६।६।१२)योअद्रिभिदितितृचस्यसूक्तस्यभरद्वाजोवृहस्पतिनिष्टुप् ।

·मंडलं ६ भ.५म.१ अनु.६ ऋक्सं. मसत्पितान आरोदसीयपभोरौरवीति ॥ जायचिद्यऽईवतऽउलोकंवृहस्पतिर्देवहूतांचकार। मन्त्राणिविपुरोदर्द रीतिजयन्छयूँमित्रान्पृत्सुसाहन ॥ बृहस्पतिःसमैजयुद्ध निमहोग्रजान्गोमतोदेवऽएपः। अपःसिपासन्तस्वरमंती तोवृहस्पतिर्हत्यमित्रमः ॥१७॥ (६।६।१३) सोमारुद्राधारयधामसुर्यमामिष्टयोरमचयंतु । दमैदमेसप्तरला दधानाशनीभूतंद्विपदेशचतुष्पदे। सोमारुद्वाविवृहतविपूचीमीयायानोगर्यमाविवेश आरेवधेियांनितिपराचर स्मभद्रासौभयुसानिसंतु ॥ सोमा॑रुद्रायुयमेतान्यस्मविश्वातनूपुभेजानिधत्तं । अवस्यतर्मुचतयन्नोऽअस्तितनूपपद्धत तमेोऽअस्मत् ॥ तिग्मायुधौतिग्महैतीसुशेयोसोमारुद्राविहसुम॒ळतंनः । मनोमुंचतवरणस्यपाशागोपायतैनःसुमन स्याना ॥ १८ ॥ (६।६।१४) जीमूर्तस्येवभवतिप्रतीकयद्वमींयातिसमदामुपस्थे । अनाविद्धयातन्वाजयुत्वंसत्या चर्मणोमहिमापिपर्तु ॥ धन्यनागाधन्यनाजियेमधन्वनातीयाःसमदोजयेम । धनुःरात्रौरपकामकृणोतिधन्वनास (६६१३) सोमारुद्रेतिचतुर्मचस्पसूक्तस्यभरद्वाजःसोमारुद्रौत्रिष्टुप् । (६६।१४) जीमूतस्येवेत्येकोनविशत्यूचस्यसूफस्यभार द्वाजःपायुः आधानानानांक्रमेणवर्मधनुाधनुष्कोटीपुधिःसारथीरश्मयोऽधारयोरथगोपाः । दशम्यामाक्षणपितृसोमपृथिवीपूपाणः । एकादश्यादिद्वयोरिपयःप्रयोदश्या:प्रतोदःचतुर्दश्याहस्तत्राणं पंचदशीपोडश्योरिपवः सप्तदश्यायुद्धभूमिफयचम्रह्मणस्पत्यदित्यः अष्टा दश्यायमसोमवरुणाःअंत्यायादेवप्रमाणिप्रिष्टुप् । पष्ठीदशम्योजगसौद्वादशीत्रयोदशीपंचदशीपोळश्यत्यानुष्टुभःसप्तदशीपंक्तिः । (प्रयो- ·चा:मृदिशौजयेम ॥यक्ष्यतीवेदार्गनीगंतिकर्णप्रियंसखायंपरिपस्वजाना।योपैवशिङ्केवितताधिधन्वन्याऽयंसमनेपा रयंती ॥ तेऽआचरतीसमनवयोमातेपुत्रविभृतामुपस्थे । अपशन्विध्यतांसंविदानेऽआलीऽइमेविप्फुरंतीsi मित्रान् ॥बहीनांपिताबहुरस्यपुत्रश्चिश्चाणोतिसमनावगत्यं । पुधिःसंका पृतनाञ्चसा:पृष्ठेनिन॑द्धोजयतिप्रसृतः ॥ १९ ॥ रथेतिष्ठन्नयतिवाजिनःपुरोययत्रकामयतेसुपारधिः । अभीशूनांमहिमानपनायतमनःपश्चादनुयच्छंतिर श्मयः । तीमान्योपान्कृण्वतेवृषपाणयोश्वारथैभिःसहवाजयतः । अवकामतःप्रपदैरमित्रान्क्षिणतिशरनपव्ययं तः॥ रथवाहनंहविरस्य॒नाम्यत्रायुधंनिहितमस्य॒वम् । तत्रारथमुप॑शुग्मंसदेमविश्वाहावयंसुमनस्यमांनाः ॥ स्वादु पंसदःपितरौययोधाःकृच्छ्रेश्रितःशक्तीवंतोगभीराः । चित्रसेनाऽइऍवलाऽअमृध्राःसतोवीराऽरवौत्रातसाहाः ॥ ग्रामणासःपितरःसोम्यासःशिवनोद्यावापृथिवीऽअनेहसा । पूपानःपातुदुरितादृतावृधोरक्षामाकि!ऽअ॒घशंसऽई शत ॥ २० ॥ सुपर्णचस्तेमृगोऽअस्यादतोगोभिःसंनद्धापततिप्रभूता । यत्रानरःसंचविचद्रवैतितत्रास्मभ्यमिपवःशर्म यंसन् ॥ ऋजीतपरिग्धिनोरमाभवतुनस्तनूः । सोमोऽअधिबवीतुनोदितिःशर्मयच्छतु ॥ आतिसान्वैपांजपना दृश्याःप्रतोदइत्यत्राश्वोदेवतेतिकेचित् । चतुर्दश्याहस्तन्नमित्यत्रहस्तत्राणंचतुर्दश्यामितिशौनकोक्तेईस्तत्राणमेवयुक्तं । परापत्त्यादयोलिं 18 गोक्तदेवताइयेयमनुक्रमण्यांसत्यामंत्ययोयोर्विश्वेदेवाइतिकेचिन्मन्यतेवहुदैवतत्वात् पंचदश्यादिद्वयोधिपाक्तमुखवाणइतिशौनकः)।

·मंडलं
| अनु.१
अ..भ.१
ऋक्सं.
ऽउपजिनते । अश्वांजनिप्रचतसोश्वासमत्सुचोदय ॥ अहिरिवभोगैःपर्येतियाहुंग्यायहितिपरिवार्धमानः। हस्तप्नो
विश्वाव॒युनानिविद्वान्पुमान्पुमांसपरिपातुविश्वतः ॥ आलाक्तायारुरुशीमेथीयस्याऽअयोमुखं । इदंपर्जन्यरेतस
ऽइप्यदेव्यबृहन्नमः ॥ २१॥ अवसृष्टापरापतशरव्येब्रह्मसंशिते । गच्छामित्रान्मर्पद्यस्वमामीपांकंचनोच्छिपः ।।
यत्रवाणाःसंपततिकुमाराविशिखाऽईय । तत्रानोब्रह्मणस्पतिरदितिःशर्मयच्छतुविश्वाहाशर्मयच्छतु ॥ मर्माणितेव
मणाछादयामिसोमस्वाराजामृतेना वस्ता । उरोर्वरीयोवरुणस्तकृणोतुजयंतत्वानुदेवामदंतु ॥ योनःस्वोऽअरणो
यश्चनियोजिघांसति । देवास्तंसंर्वधूतुब्रह्मवर्मममांतरं ॥ २२ ॥ (इतिभारद्वाजपष्ठमंडलंसमाप्तं अत्रसूक्तानि७५)
(७१२१) अग्निंनरोदीधितिभिसरण्योर्हस्तच्युतीजनयंतप्रशस्तं । दूरेदृशैगृहप॑तिमधुर्यु' ॥ तम॒ग्निमस्तेवसोन्यू
ण्यन्त्सुप्रति॒िचक्षमसेकुतश्चित् । दक्षाय्योयोदमऽआसनित्यः ॥ प्रेद्धोऽअग्नेदीदिहिपुरोनोजस्रयासूायविष्ठ ।
त्यांशश्वतऽउपयंतियाजाः ॥ प्रतेऽअग्नयोग्निभ्योवरनिःसुवीरांस शोशुचंतयुमंतः । यत्रानरःसमासतेसुजाता: ॥
दानोऽअग्नेधियारयिंसुधीरस्वपत्यंसंहस्यप्रशस्तं । नयंयावातरतियातुमावान् ॥ २३ ॥ उपयमेतियुवतिःसुददो
पावस्तौहविष्मतीघृताची । उपस्वैनमरमतिर्वसूयुः ॥ विश्वाऽअग्नेपदहारातीर्येभिस्तपोभिरदहोजरूथं । प्रनिस्वरं
वासिष्ठेसप्तमेमंडलेपडनुवाकाः (७।१।१ ) अग्निनरइतिपंचविंशत्यूचस्यसूक्तस्यमैत्रावरुणिर्वसिप्टोनिर्विराअंत्या:सप्तनिष्टुभः ।
॥७॥

·तियस्वामीयां ॥ आयस्तैऽअग्नऽइधुतेऽअनीकवसिष्ठशुक्रदीदिव-पार्वक । जूतोनाएभिःस्तवथैरिहयाः ॥ वियेते ऽअग्नेभेजिरेऽअकिमान पित्र्यासःपुरुत्रा । उत्तोऽएभिःसुमाऽहस्याः ॥ इमेनरोवृत्रहत्येपुशूराविश्वाऽअर्दे वीरभिसैतुमायाः । येमेधियंपनयंतप्रशस्तां ॥२॥ माशूनैऽअग्नेनिर्पदामनृणांमाशेपसोवीरतापरित्वा । प्रजा तीपुदुर्यासुदुर्य ॥ यमश्वीनित्यमुपयातियशंजावतस्वपत्यक्षयनः । स्वर्जन्मनाशेर्पसावावृधान ॥ पाहिनोऽअग्नेर क्षसोऽअर्जुष्टात्पाहिधूर्तेरररुपोऽअपायोः । त्वायुजातनाएँरभिप्यां ॥ सेग्निसनीऽरत्य॑स्त्यन्यान्यवाजीतनयोवी लुपाणिः । सहस्रपाथाऽअक्षरासमेति ॥ सेदग्नियोयनुप्यतोनिपातसमेद्धारमहंसउरुष्यात् । सुजातासःपरिचरं तियोराः ॥ २५ ॥ अयंसोऽअग्निराहुतःपुरुषायमीशानःसमिदिधेहविष्मान् । परियमेत्यध्वरेपुहोता ॥ त्वेऽअंग्नs आहर्षनानिभूरीशानासऽआजुहुयामनित्या । उभाकृण्वंतोवहतूमियेधे ॥ इमोऽअग्नेवीततमानिहव्याजम्रोवक्षिदेव तांतिमच्छे । प्रतिनऽईसुरभीणिव्यंतु ॥ मानोऽअग्नेवीरतेपरांदादुर्वाससेम॑तयेमानोऽअस्यै । मान क्षुधेमारक्षसंऽजक तायोमानोद मावन आजुहुर्थाः ॥ नूमेब्रह्माण्यग्नऽउच्छशाधित्वंदेयमघवन्यःसुपूदः । रातीत्यामोभासऽआतैयू यंपांतस्वस्तिभिःसानः ॥ २६ ॥ त्वम॑ग्नेसहोरण्यसंहक्सुद्दीतीमूनोसहसोदिदीहि । मात्वेसचातनवेनित्य आध गायीरोऽअस्मन्नयोंविदासीत् ॥ मानोऽअभेदुर्भूतयेस.पुदेवेढेष्यग्निपुप्रोचः । मातेऽअस्मान्दुर्मतयोभृमार्घिट्टेव ·॥ हरिःओम् ॥ (१२) जुपस्वनःसमिधमग्नेऽअद्यशो वृहद्यजतंधममृण्वन् । उपस्पृशदिव्यंसानुस्तूपैः संरश्मिस्तितनःसूर्यस्य ।। नराशंसस्यमहिमानमेपामुप॑स्तोपामयजतस्ययः । येसुक्रतवःशुचयोधिय॒धाःस्वदंतिदे पाऽभयांनिहन्या' । ईलेन्ययोऽअसुरंसुदक्षमततरोदसीसत्यवाचे । मनुष्यदृग्निमनासमिद्धंसमध्यरायसमि न्मदिम ॥ सपर्ययोभरमाणाऽअभिनुप्रजनम॑सावहिरनौ । आजुबानाघृतपृष्टंपृदयर्यवोहविमिर्जयध्वं ॥ स्याध्यो यियुरोदेद्ययंतोशिश्रयूरथयुर्दैवतांता । पूर्वीशिशुनमात रिहाणेसमावोनसमनेष्वंजन ॥ १ ॥ उतयोपं दिव्येमदीनऽउपासानासुदुपैयधेनुः । बर्हिपदापुरुहूतेमघोनीऽआयज्ञियसुविताय॑श्रयेतां ॥ विप्राय॒ज्ञेपुमा पेषु कास्मन्येषांजातवेदसायजध्य । ऊध्यनोऽअध्वरकृतहपुतादेवपुवनयोवार्याणि ॥ आभारतीभारतीभिःसजोपाऽ रायगेनुभ्यभिग्निः । सरस्वतीसारस्वतेभिर्याक्तिोदेवीहिरेदंसदंतु ॥ तन्नस्तुरीपमधपोपयिनुदेवत्वष्टविरे राणायस्य । योयीरःकर्मण्यसुदर्भोयुक्तावाजायतेदेयकामः ॥वनस्पतेव॑सृजोपदे॒वान॒ग्निर्हविःर्शमितासूंदयाति। रोयुयोतासत्यतरोयजातियादेवानांजनिमानिवेद ॥ आयाह्यग्नेसमिधानोऽअर्वाडिंन्द्रेणदेवैःसुर/तुरेभिः । बर्हि (१३) सुपरसत्येकापास्यसूतस्यगेनायरुणिर्वसिष्ठःइमोनराशंसइलोयहिदेवीरउपासानकाव्यौहोतारीसरस्वतीळाभारत्य पालिलावासयग्निम् ।

·सं. मंडलं म.५म.२ | अनु. १ -आस्तामदितिःसुपुत्रास्वाहादेवाऽअमृतामादयंतां ॥ २॥ (७॥१॥३) अग्निवोदेवमग्निभिःसजोपायजिष्ठंदूत मध्वरेकृणुधं । योमत्यैपुनिवितावातपुर्धाघृतानःपायकः ॥ प्रोदश्वोनयर्यसेप्यन्यदामहःसंवरणाव्यस्था त् । आदस्यबातोऽअनुयातिशोचिरस्मतेनर्जनकृष्णमस्ति ॥ उद्यस्यतेनवजातस्यवृष्णोग्नेचरत्यजराऽइधानाः। अच्छाद्यामरुपोधूमऽएतिसंदूतोऽअग्नऽईयसेहिदेवान्' || वियस्य॑तेपृथिव्यांपाजोऽअर्कोत्तुषुयदन्नासमवृक्तजभः । सेनेवसृष्टाप्रसितिष्टऽएतिययनर्दस्मजुहाविवेक्षि ॥ तमिहोपातमुपसियविष्ठमग्निमत्यनमर्जयतनरः । निशिशानाऽ अतिथिमस्ययोनौदीदायशोचिराहुतस्यवृर्णः ॥ ३ ॥ सुसंस्कैस्वनीकप्रतीकवियद्रुक्मोनरोर्चसऽउपाके । यिोनते तन्यतुरैतिशुष्मचित्रोनसूर प्रतिक्षिभानुं ॥ यायःस्वाहाग्नयेदाशेमपरीळाभिर्पतवनिश्चहन्यैः । तेभिर्नोऽअग्ने अमितमोभिःशतपूर्भिरायसीभिर्निपाहि ॥ यावतिसंतदारपेऽअधृष्टागिरोयायामिनूवतीहरुप्याः । तामिनः सूनोसहसोनिपाहिस्मत्सूरीजरिवन्जातवेदः॥ निर्यत्पूतेवस्वधितिःशुचिर्गात्स्वावपातन्वाइरोच॑मानः। आयोमा त्रोरुशेन्योजनिष्टदेवयज्यायसुकर्तुःपावकः ॥ एतानोऽअग्नेसोगादिदीह्यपिक्रतुसुचेतसंवतेम । विश्वास्तोतृभ्यो गृणतेचसंतुयूयंपातस्वस्तिभिःसदानः ॥ ४ ॥ (७१।४ ) प्रव शुक्रायभानवैभरध्वंहव्यंमृतिंचाग्नयेसुपूतं । योदै (७१।३),अमिवइतिदशर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठोमिनिष्टुप् । (१।४) प्रवाशुक्रायेतिदशम्यमतमाnि ·॥ -- प्यानिमानुपाजुनूंप्यंतश्विानिविमनाजिगाति ॥ सगृत्सोऽअग्निस्तरुणश्चिदस्तुयतोष्ठिोऽअनिष्टमातुः । संयो पनायुयांगपिन्भूरिपिनासमिचिसद्यः ॥ अस्पदे॒वस्यसंसधनीकैयंमतीसःश्येतंजगृधे । नियोगृभंपौरुषेयी मुपोचदुरोकमणिरायशुशोच ॥ अयंकविरकविषुप्रचेतामतेप्वग्निरमृतोनिर्धायि । समानोऽअजुहुरःसहस्वःसदा ममनसायाम । आयोयोनिदेवकृतंससादुकत्यायग्निरमृताऽअारीत् । तमोपधीश्ववनिनश्चगर्भभूमिश्चविश्व पायसमिति ॥ ५॥ ईशयग्निरमृतस्य॒भूरेरीशेरायःसुवीर्यस्य॒दातोः । मात्वावयंसहसावन्नवीरामासवःपरिप दाममायः ॥ परिपjधरणस्परेक्णोनिय॑स्यरायःपतयःस्याम । नशेपोऽअग्नेऽअन्यजातमस्त्यचैतानस्यमापथोवि सा ॥ नहिमभायार्रणःसुशेयोन्योर्दोमनसामंतवाऽई । अाचिदोकःपुनरित्सऽएत्यानोवाज्यभीपाळेतुनयः॥ स्वर्गीयनुप्यतोनिहित्यमुनःसहसावन्नवद्यात् । संत्यावस्मन्वदुभ्येतुपाथःसंरयिःस्पृहुयायःसहनी' ॥ एतानो ऽभोसी गादिदी पिक्रतुंसुचेतसंवतेम। विश्वास्तोतृभ्योगृणतेचसंतुयूयंपातस्वस्तिभिःसदानः ॥६॥ (७।११५) मा प्रत्यसैभर गिरदियोऽअरतपृथिव्याः। योविन्धेपामुमृतानामुपस्यैवैश्वानरोायु'जागृवद्भिः ॥ पृष्टोदिवि पाय्यमिपृथिव्यांनेतासिंधूनांवृषभःस्तियानां । समानुपीरभिविशोविभातिवैश्वानरोवृधानोवरैण ॥ त्वद्भिया (१५) मामयहतिनवर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठोवैश्वानरोमिस्त्रिष्टुप् ।

·मंडलं.
भ.५म.२
अनु. १
॥१०॥
'ऋक्सं.
विशऽआयनसिकीरसमनाजहती जनानि । पैश्वानरपूरवेशोशुचानःपुरोयद॑ग्नेदुरयन्नदीदेः । तत्रिधातुपृथिवी
ऽजतद्यौवैश्वानरवतर्मनेसचंत । त्यंभासारोदसीऽआर्ततथाजनेणशोचिपाशोचानः ॥ त्वामहरितोवावशाना
गिरःसचंतेधुनयोघृताचीः । पर्तिकृष्टीनारथ्यरयीणांपैश्वानरमुपसाकेतुमही ॥७॥ त्वेऽअसुर्य श्वसंयोन्य॒ण्वन्क
तुहितैमित्रमहोजुपंत । त्वंदस्यूरोकसोऽअग्नऽआजऽरुग्योतिर्जनयन्नायर्याय ॥ सजाय॑मानःपरमेन्योमन्यायुर्नपाधः
परिपासिसद्यः । त्वंभुवनाजनयन्नभिन्नप॑त्यायजातवेदोदशस्यन् ॥ तामनेऽअस्मेऽइपमेरेयस्ववैश्वानरद्युमती
* जातवेदः। ययाराधःपिन्व॑सिविश्ववारपृथुश्रवोदाशुप्रेमाय ॥ तनोऽअग्नेमघवत्यःपुरुर्धारयिंनियाजश्रुत्यैयुवस्य।
। वैश्वानरमाईन शर्मयच्छद्रेभिरग्नेयमुभिःसजोपाः ॥ ८॥ (७१६) प्रसघाजोऽअसुरस्यमशस्तिपुंसःकृष्टीनाम
नुमाघस्य । इंद्रस्येवप्रतवसंस्कृतानियंदेवारंवंदमानोविवक्मि ॥ कविकेतुंधासिंभानुमद्रैर्हिन्वंतिशंराज्यरोदस्योः ।
पुरंदरस्य॑गीर्भिरावयासेग्नेर्चतानिपूर्ध्यामहानि ॥ न्यक्रतून्प्रधिनौमृधवाचःपणीरश्रद्धाँऽअबुधाऽअयज्ञान् । प्रमता
न्दस्यूरग्निविवायपूर्वश्चकारापराँऽअर्यज्यून् । योऽअपाचीनतमसिमदैती माचीचकारनृतमःशचीभिः । तमीशा
नवस्वोऽअग्निंगणीपेनानतंदुमयतपृतन्यून' ॥ योदेह्यो अनमयद्वधनैर्योऽअर्यपलीरुषसंश्चकार । सनिरुध्यान
(७१११६) प्रसम्राज़इतिसप्तर्चस्यसूतस्यवसिष्ठोवैश्वानरोमिनिष्टुप् ।
॥१०॥

·पोयहोऽअग्निविशश्चकैवलिहृतःसहोभिः ॥ यस्य॒शर्मन्नुपविश्जनासऽएवैस्तस्थुःसुमतिंभिक्षमाणाः । वैश्वानरोव रमारोदस्योराग्निःसंसादपित्रोरुपस्थ ॥ आदेवोददेवुभ्यावसूनिवैश्वानरऽउदितासूर्यस्य । आसमुद्रादवरादापर स्मादाग्निर्ददेदिवऽआधिव्याः ॥ ९ ॥ (१७) प्रौदेवंचित्सहसानमग्निमश्वनवाजिनहिपेनमोभिः । भानो दूतोऽध्यरस्य विद्यान्मदेवेथिविदेमित?ः ॥ आयाह्यग्नेपथ्याई अनुस्वामंद्रोदेवानासख्यं पाणः । आसानुशु मैदयन्पृथिव्याजभेभिर्विश्वमुशधग्वानि ॥ प्राचीनोयज्ञःसुतिविहिःपाणीतेऽअग्निरौळितोनहोता । आमा तर्राविश्ववारे वानोयोयविष्ठजज़िपेसुशेवः ॥ सद्योऽअध्वरेरैथुिरंजनंतमानुपासोविचेतसोय एषां । विशामंधा यिविश्पतिर्दुरोणेईग्निर्मद्रोम(वचाऽऋताया ॥ असादियुतोवहिराजगन्यानग्निह्मानृपदने विधर्ता । द्योश्चयंथि वीवावधातेऽआयंहोतायर्जतिविश्वयारं ॥ एतेद्युम्नेभिर्विश्वमातिरंतमंत्र्येवारंनर्याऽअतक्षन् । प्रयेविर्शस्तिरतश्नोप माणाऽआयेमेऽअस्पदीधयन्नृतस्य ॥ भूत्वामनऽईमवसिधा ईशानसूनोसहसोवसूनां । इपस्तोतृभ्योमघवन्यऽआ नज्यूयंतिस्वस्तिभिःसदानः ॥ १०॥ (७११८) इंधेराजासमोनमोभिर्यस्य॒प्रतीकुमाहृतंघृतेन । नरौहन्येमि रीळतेसवाधऽआग्निरम्रऽउपसमिशोचि ॥ अयमुष्यसुमहाँऽअवेदिहोतामंद्रोम पोयहोऽअग्निः । विभाऽकासस (१७) प्रवोदेवमितिसप्तर्यस्यसूक्तस्यवसिष्ठोमिनिष्टुप् । (१८) इंधेराजेतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठोमिनिष्टुप् ।

·--
अक्स.
मंडलं
म.५म.२
अनु.१
जानःधिम्यांकृष्णपयिरोपंधीभिर्षयक्षे ॥ कानोऽअग्नेविर्वसःसुवृकिंकास्वधाम॒णयःशस्यमानः। कदाभवमपत
यासुदवरायोतारोदुष्टरस्यसाधोः ॥ प्रमायमग्निर्भरतस्य॑ शृण्वेवियत्सूर्योनरोचतेवृहद्भाः । अभियःपूरुपृतनासुत
स्यौद्युतानोदव्योऽअतिधिःशुशोच ॥ असन्नित्वेऽआहवनानिभूरिभुवोविन्धेभिःसुमनाऽअन कैः । स्तुतश्चिदग्नेश
॥११॥ण्यगृणानःस्वयंवर्धस्वतन्यसुजात ॥ इदंचचःशतसाःसंसहस्रमुग्नय॑जनिषीष्टद्विवहींः । शयत्स्तोतृभ्यऽआपयेभ
योतिद्युमदमीवचानिरक्षोहा ॥ नूत्यामनऽईमहेवसिष्ठाऽईशानसूनोसहसोवसूनां । इपस्तोतृभ्योमघवन्यआन
न्यूयंतिस्वस्तिभिःसदानः ॥ ११ ॥ (१९) अयोधिजारऽउपसामुपस्थाद्धोतामद्रःकवितमःपायकः । दर्धा
तिकेतुमुभयस्यजतो व्यादेवेषुद्रगविणंसुकृत्सु ॥ ससुक्रतुर्योविदुरःपणीनापुनानोऽअपुरुभोजसनः । होतामंद्रोय
शांदमूनास्तिरस्तमौददृशेराम्याणौ ॥ अमूरःकविरदितिर्विवस्वान्त्सुसंसन्मित्रोऽअतिथिःशिवोनः। चित्रभानुरुपसौ
भात्यनेपांगर्भःभूस्व१आवियेश ॥ ईळेन्यौवोम पोयुगेपुंसमनगाऽ शुचजातवेदाः । सुसंदृशाभानुनायोविभातिम
तिगाव समिधानंयुधंत ॥ अग्नेयाहिदूत्यै मारिपण्योदेयाँऽअच्छाब्रह्मकृतागणेनं । सरस्वतीमुरुतोऽअश्विनापोय
सिंदेवाननधेयायविधान् ॥ त्यामग्नेसमिधानोवसिष्ठोजरूधहुन्यक्षिरायपुरधि।पुरणीथार्जातवेदोजरस्वयूयंपातस्व
(१९) अयोधिजारदविपळर्चस्वसूक्तस्ययसिष्टोमिनिष्टुप् ।
॥१॥

·SAVvv स्तिभिःसदानः ॥ १२ ॥ (७१।१० ) उपोनज़ारःपृथुपाजोऽअश्रेद्दर्विद्युतद्दीच्छो चानः । वृपाहारःशाचरा भौतिभासाधियोहिन्यानऽशतीरंजीगः ॥ स्वर्णवस्तौरुषसामरोचियतिन्वानाऽशिजोनमन्म । अग्निर्जन्मानि देवऽआविविद्वान्वद्दतोव्यायावनिष्ठः ॥ अच्छागिरोमतोदेव॒यंतीग्निंयति॒िद्रविणंभिक्षमाणाः । सुसंदृशंसुप्र तीकस्वचैहव्यवाहमतिमानुपाणां ॥ इंद्रनोऽअग्नेवसुभिःसजोपारुद्ररुद्रेभिरावहावृहत । आदित्येभिरदितिविश्व जन्यांवृहस्पतिमभिर्विश्ववारं ॥ मुंद्रहोतारमुशिजोयविष्ठमुग्निविशऽईळतेऽअध्वरेषु । सहिक्षावाँऽअभवद्रयीणा मतंद्रोदूतोय॒जायदे॒वान् ॥ १३ ॥ (७॥१॥११ ) महाँऽअस्यध्व॒रस्य॑केतोन तेत्वमृामादयंते । आविश्वे भिःसरथयाहिदेवैर्य होताप्रथमःसंदेह ॥ त्वामीळतेऽअजिरंदायहविष्म॑तःसमिन्मानुपासः । यस्यदेवैरास दोहिग्नेहान्यस्मैसुदिनभिवंति ॥ त्रिश्चिदृक्तोःप्रचिकितुर्वसूनित्वेऽअंतर्दाशुपेमाय । मनुष्वदग्नऽङ्हयक्षिदेवा न्भानोदूतोऽअभिशस्तिपार्या ॥ अग्निरी बृहतोऽअध्वरस्याग्निर्विश्वस्यहविष कृतस्य॑ । ऋतुंह्यस्यवसवोजुपंतार्थादे वादधिरेहव्यवाहै ॥ आग्नेवहहविद्यायदेवानिंद्रज्येष्ठासऽहादयंतां । इमयशंदिविदेवेपुंधेहियूयंपातस्वस्तिभिः (७१।१०) उपोनजारइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यवसिष्टोग्निस्त्रिष्टुप् । (१११११) महाँअसीतिपंचर्चस्यसूक्तस्यवसिष्टोनिस्रिष्टुप् ।

·सं. मंडलं म.५म.२ ॥१२॥ अनु.. सदानः ॥ १४ ॥ (७१।१२) अन्ममुहानमसाविष्ठयोदीदायसमिद्धःस्वरोणे । चित्रानुरोदसीऽअंतर्वी स्याहुतं विश्वतःप्रत्यंच ॥ समहाविश्वादुरितानिसाहानग्निष्टंवेदमऽआजातवेदाः । सनौरक्षिपडुरितादवद्यादस्मा गतऽउतनामघोनः ॥ त्वंवरुणऽतमित्रोऽभनेत्यांवर्धतिमतिभिर्वसिष्ठाः। त्वेवसुसुपणनानिसंतुयूयंपातस्वस्ति भिःसदानः ॥ १५ ॥ ( ७।१।१३ ) प्राग्नये विश्वशुधियंधै सुर मन्मधीतिभरध्वं । भरेहविर्नहिपिंप्रीणानो श्वानराययतयमतीनां' ॥ त्वम॑ग्नेशोचिपाशोशुचानऽआरोद॑सीऽअपृणाजार्यमानः । त्वंदे॒वाँऽअभिशस्तेरमुंचोवै श्वानरजातवेदोमहित्वा ।। जातोयग्रभुवनाव्यख्या पशूनगोपाऽइर्य परिज्मा । वैश्वानरब्रमणेविंदगातुयूयंपातस्व स्तिभिःसदानः ॥ १६ ॥ (७।१।१४) समिाजातवेदसेदे॒वार्यदेवहूतिभिः । हुविभिःशुक्रशोचिपेनमुस्विनौवयंदा शेमामये । वर्यतेऽअग्नेसमिधाविधमवयंदशिमसुष्टुतीर्यजत्र । वयंघृतेनाध्वरस्यहोतयंदेवहुविभिद्रशोचे ॥ आ नोवेभिरुपदे॒वहूतिम याहिवपटुतिंजुपाणः । तुभ्यदेवायदाशतःस्यामयूयंपातस्वस्तिभिःसदानः॥१७॥॥१.१५) उपसायमीढुषऽआस्पैजुहुताहविः । योनोनर्दिष्ठमाप्य ॥ यापंचचर्पणीरभिनिपसादमैदमे । कविर्गृहपतिर्युयो ।। (७१।१२) अगन्मेतिचस्यसूफस्यवसिष्ठोमिनिष्टुप् । (७।१।१३) प्राप्नयइतिहचस्यसूफस्यवसिष्टोवैश्वानरोमिनिष्टुप् । (३१।१४) समितितृयस्यसूळस्पयसिष्ठोमिस्त्रिष्टुवाद्याहती। (२०१५) उपसद्यायतिपंचदशस्य सूकम्यवसिष्ठोमिर्गायत्री । ॥१२॥ ।

·जरु सनोवेदोऽअमात्यमग्नीरक्षतुविश्वतः । उतास्मान्पात्वंहसः॥ नवंनुस्तोममुनयविःश्येनार्यजीजनं । वस्वःकुविद्वना तिनः ॥ स्पार्हायस्यनियोशेयिवीरवतोयथा । अप्रैयज्ञस्यशोचतः ॥ १८ ॥ सेमांवेतुवफ्टुतिम॒ग्निर्जुपतनोगिरः। यजिष्ठोहव्यवाहनः ॥ नित्वानक्ष्यविश्पतेद्युमंतदेवधीमहि । सुवीरमग्न आहुत ॥ क्षऽनश्चदीदिहिस्वग्नयस्त्वया वयं । सुवीरस्त्वमस्मयुः॥ उपत्यासातयेनरोविनासोयंतिधीतिभिः। उपाक्षरासहुनिणी ॥ अग्नीरक्षांसिसेधतिश शौचिरमर्त्यः । शुचि:पायकऽईड्यः ॥ १९॥ सनोराधांस्याभुरेशानःसहसोयहो । भगश्चदातुवाय ॥ त्वम॑ग्नेवी रवद्यशोदेवश्चसविताभर्गः । दितिश्चदातिवाय ॥ अग्नेरक्षाणोअंहसःप्रतिप्मदेवरीपतः । तपिष्ठरजरौदह ॥ अर्धा महीनऽआयस्यनाधृष्टोनृपीतये । पूभवाशत जिः ॥ त्वनःपाचंहसोदोपविस्तरघायुतः । दिवानकमदाभ्य ॥२०॥ (७।१।१६ ) एनावोऽअग्निनमसोजोनातमाहुवे । प्रियंचेतिष्ठमरतिस्वध्वरंविश्वस्यदूतममृत ॥ सयोजतेऽअरुपा विश्वभौजसासदुद्रवत्स्वाहुतः । सुब्रह्माय॒ज्ञःसुशमीवसूनांदेवंराधोजनानां ॥ उर्दस्यशोचिरस्थादाजुह्वानस्यमीहुपः। उद्भूमासोऽअरुपासौदिविस्पृशःसमग्निमिधनरः ॥ तत्वादूतकृण्महेयशस्तमदे॒वाँऽआवीतयैवह । विश्वासूनोसह सोमर्तृभोजनारास्वतद्यत्त्वमहे॥ त्वमग्नेगृहपतिस्त्वंहोतानोऽअध्वरे । त्वंपोाविश्ववारप्रचेतायक्षिवेपिचवाय॥ कृषि (७।१।१६) एनावोअग्निमितिद्वादशस्यसूतस्यवसिष्ठोनिःप्रथमाद्ययुजोबृहत्यःद्वितीयादियुजःसतोबृहत्यः ।

·दासनपितरसुदासः । अष्टिनापजवनस्यकेतैदूणाक्षित्रमजरैदुवोयु' ॥ २८ ॥ (२२) यस्तिग्मभृगोवृषभो नभीमऽएकःकृष्टीच्यावयतिप्रविन्याः । यशश्वतोऽअदाशुपोगर्यस्यप्रयंतासिसुप्वितरायवेदः ॥ त्वंहत्यदिद्रुकुत्स मावःशुपमाणतन्यासमर्ये । दासंयच्छुष्णकुर्यवंन्यस्माऽअरैधयऽआर्जुनेयायशिक्षन् ॥ त्वंधृष्णोधृप्तावीतहव्यं । प्रायोविश्वाभिरूतिभिःसुदास । प्रपौरुकुत्सिंत्रसदस्युमाव क्षेत्रसातावृत्रहत्यैपुपूरु' ॥ त्वंनृभिर्नेमणोदेववीतौभूरी णिवाहर्यश्वहंसि । त्वंनिदस्युचुमुरिधुनिचास्वापयोभीतयेसुहंतु ॥ तवच्यौतानिवज्रहस्तृतानिनवयत्पुरौनवृति सद्यः । निवेर्शनेशततमाविवेपीरहन्चयुननमुचिमुताईन् ॥ २९ ॥ सनातातऽइंद्रुभोजनानिरातहव्यायदाशुपैसु दासे । वृष्णेतृहरीवृषणायुनज्मिव्यंतुब्रह्माणिपुरुशाकुवाजं ॥ मातेऽअस्यांसहसाव॒न्परिष्टाघार्यभूमहरिवःपरादै । बायस्वनोयुकेभिर्वस्वस्तवमियासःसूरिऍस्याम ॥ प्रियासऽइत्तैमघवन्नभिष्टौनरोमदेमशरणेसखायः । नितुर्वनि याद्वैशिशीह्यतिथिग्यायशंस्यैकरिष्यन् ॥ सद्यश्चिन्नुतेमघवन्नभिष्टौनरःशंसंत्युक्थशासऽउक्था । येतेहभिर्विपुणीं । sरदान्नुस्मान्यूणीप्व्युज्याय॒तस्मै ॥ एतेस्तोमानरांनृतमतुभ्यमस्मद्येचोददतोमघानि । तेपीमिंद्रवृत्रहत्येशिवोभूःस (२) यतिग्मभंगइत्येकादशस्वसूकस्यवसिष्ठइंद्रस्रिष्टुप् ।

·म.५.२
अनु.२
॥१४॥
मंडलं.
ऋक्सं. विदर्थेमृधयांचं ॥ निगव्ययोनवोद्रुह्यश्चपृष्टिःशतासुपुपुःषट्सहस्रा । पृष्टिवीरासोऽअधिपढ्योयुविश्वेदिंद्रस्य
वीयाकृतानि ॥ इंद्रेणतेतृत्सोवेविपाणाऽआपोनसृष्टाऽअधवंतनीचीः । दुर्मित्रासःप्रकलविन्मिानाजहुर्विश्वानि
भोज॑नासुदास ॥ २६ ॥ अर्धवीरस्य॑शूत्रपामनिद्रंपराशधैतनुनुदेऽअभिक्षां । इंद्रौमन्युमन्युम्योमिमायभेजेपथोवं
तपित्य॑मानः ॥ आणचित्तद्वेकंचकारसिंह्यचित्पत्वेनाजघान । अबकीर्वेश्यावृश्चदिंद्रु-मायच्छद्विधाभोजना
सुदास ॥ शश्व॑तोहिशनवोराछुटै दस्य॑चिच्छधंतोविंदुरधि । मोऽएन स्तुव॒तोय कृणोतिति॒िग्मतस्मिन्निहिवर्ज
मिंद्र ॥ आवृदिंदैमुनातृत्सवश्चप्रात्रभेदंसर्वातामुपायत् । अजासश्चशिम्रोयक्षवश्चवलिंशीर्षाणिजभ्रुरश्यानि ॥
नतऽइंद्रसुमतयोनरायःसंचक्षेपूर्वाऽउपसोननूलाः । देवकंचिन्मान्यमानं थावत्मनाबृहतःशंवरभेत् ॥ २७ ॥
मयगृहादममदुस्त्वायार्पराशरःशुतातुर्वसिष्ठः । नभोजस्य॑स॒ख्यमृताधासूरिभ्यःसुदिनाव्युच्छान् ॥ द्वेनखुर्दैव
वतःशतेगोरावधूमतासुदासः । अहन्ननेपैजबनस्यदानहोतेवसापर्येमिरेभन् ॥ चत्वारोमापैजयनस्यदानाःस्म
दिष्टयःकृशनिनौनिक । ऋचासोमापृथिविष्ठाःसुदासस्तोकतोकायुनर्वसेवहति ॥ यस्यश्रवोरोदसीऽअंत:शी ।
ऐंशीणेविवभाजाविभक्ता । सप्वेदिद्वनम्रवतोगणंतिनियुध्यामधिर्मशिशाभीकै ॥ इमनरोमरुतःसभृतानुदियो
॥१४॥

·दासंनपितरसुदासः । अधिष्टनापैजयनस्युकेतैदूणाशक्षत्रमुजरैदुवोयु ॥ २८ ॥ ( ७।२।२ ) यस्तिग्मभंगोवृपभो नभीमऽएक:कृष्टीच्यावयतिमविश्वाः । याशयतोऽअदाशुपोगर्यस्यप्रयंतासिसुप्वितरायवेदः ॥ त्वंत्यदिद्रुकुत्स मावःशुभ्रुपमाणस्तन्यासमयें । दासंयच्छुणकुर्यवन्यस्माऽअरंधयऽआर्जनेयायशिक्षन् ॥ त्वंधृष्णोधृप्तावीतहव्यं प्रायोविश्वाभिरूतिभिःसुदास । प्रपौरुकुत्सिंत्रसदस्युमाव क्षेत्रसातावृत्रहत्येषुपूरं ॥ त्वंनृभिमणोदेवीतीभूरी णियुवाहर्यश्वहंसि । त्वंनिदस्युचुर्मुरिधुनिचापियोभीतयेसुहंतु ॥ तवच्यौतानिवज्रहस्तृतानिनयत्पुरौनवृति सद्यः । निवेशनेशततमाविवेपीरहन्चयुननर्मुचिमुताईन् ॥ २९ ॥ सनातातऽइंद्रभोजनानिरातहव्यायदाशुपैसु दासे । पृणेतहरीवृषणायुनज्मिव्यंतुब्रह्माणिपुरुशाकवाज ॥ मातेऽअस्यांसहसायन्परिटाबघायभूमहरिवःपरादै । मार्यरयगोपभिर्यस्थैस्तयमियासःसूरिऍस्याम ॥ प्रयासऽइत्तैमघवन्नभिष्टौनरोमदेमशरणेसखायः । नितुर्वनि या शिशीव्यतिथिग्यायशंस्यकरिष्यन् ॥ सद्यश्चिन्नुतेमपवनभिष्टौनरःशंसंत्युक्थशासक्था । येतेवेभिर्विपणी रापुरमान्णीप्युयुज्यायतस्मै ॥ एतेस्तोमानरांनृतमतुभ्यमस्मयचोददतोमघानि । तेषामिंद्रवृत्रहत्यैशिवोभूःस (२९) पलिग्मगइलोकादशस्वसूफसवसिष्ठईद्रस्रिष्टुप् ।

·मंडलं ७ ॥ अनु. २ खाचवितानृणां ॥ नूइंद्रशूरस्तवमानऽकृतीब्रह्मजूतस्तन्यावावृधस्व । उपनोवाान्मिमीापस्तीन्यूयंपात्त. ॥ ३०॥ ॥ इतिपंचमाष्टकेद्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ ॥ ॥ ॥ चतुर्विंशाध्यायेवर्गाः ३० सूतानि १८ ऋच) १५६॥ त्यागः ॥ समिद्धायामय. नराशंसाये. इळाये. बर्हिपइ. देवीभ्योद्वायंइ. उपासानक्ताभ्या. देवीभ्यांहोतृभ्या. सरखतीळाभारतीभ्य. त्वदवनस्पतय, खादाकृतीभ्य. अग्नय. २० वैश्वानरायामय. १६ अमय. ३३ वैधानरायामय. ३ अमय. ३७ इंद्राये. २१ सुदासइ. ४ इंद्राये. २१॥ इतिपंचमेद्वितीयः॥ उग्रोदशासपिपिवनयराजमृतेत्यामुदुपज्योनिरातेनसोमःपचंद्रनरोब्रह्माणोयंसोमआनःप्रचोद्वादशगायन त्रिविराळंतमोपुसताधिकामगातृतीयाद्विपदासीदासरग्नीप्रक्षिप्यमाणाःशक्तिरत्यंप्रगाथमालेभसोर्धर्चउक्त दह्यततंपुत्रोफवसिष्ठःसमापयतेतिशाव्यायनकवसिष्ठस्यैवहतपुत्रस्यार्पमितितांडकैश्वित्यंचापळूनासंस्तवाव सिष्ठस्यसपुत्रस्येंद्रेणवासंवाद शुक्रपंचाधिकावैश्वदेवंहाचाएकविंशतिद्विपदाअब्जामहेरपर्चउत्तरोहिर्बुध्या यशन:पंचोनाशांतिः ॥३॥ ॥ ॥ ॥ हरिःओम् ॥ (७।२।३) उग्रोजज्ञेवीर्यायस्वधावान्चक्रिरपोनोयत्करिष्यन् । जग्मियुवानृपढ्नुमोभित्राता (२३) प्रोजसइतिशयसूतस्यवसिष्ठइंद्रनिष्टुप् । ॥ ~ ।

·नाट्टएनसोमहश्चित् ॥ हंतात्रमिंद्रुःशूश्वान भावीन्नुवीरोजरितारमूती । कतीसुदासेऽअयाऽलोकंदातापसु मुहुरादाशुभूत् ॥ युध्मोऽअनखंजकृत्समदार सत्रापाट्ज़नुपेमपहिः । व्यासऽइंद्वापृतनाःस्वोज़ाऽअधाविन्ध शत्रूयतेजपान ॥ उभेचिदिंद्रोदसीमहित्वाप॑माधुतविपीभिस्तुविष्मः । निवज्रमिंद्रोहरिवान्मिमिक्षन्त्समंधसाम पुवाऽऽयोच ।। वृपाजजानवृषणरणायतमुचिनारीनयससूव । प्रयासेनानीरधनृभ्योऽअस्तीनःसत्वागवेषणःसधृ प्णुः ॥ १॥ नूचित्सधैंपतेजनोन!पन्मनोयोऽअस्यधोरमाविवासात् । यज्ञैर्यऽइंद्रेदधतेदुवासिक्षयत्सरायऽऋतुपा sजाः ॥ यदिवपूर्वोऽअपरायशिक्षन्नयुज्यायान्कनीयसोदेष्ण' । अमृतऽइत्पांसीतदूरमाचिचित्र्यभरार यिनः ॥ यस्तऽइंद्रप्रियोजनोदर्दाशुदसन्निरके अद्रिवःसखाते । व्यतेऽअस्यांसुमतौचनिष्ठाःत्यामवरूथेऽअनतोनृपी तो ॥ एपःस्तोमोऽअचिकट्टपातऽउतस्तामुमघवन्नक्रपिष्ट । रायस्कामोजरतारतऽआगन्त्वमंगविस्वऽआशको नः॥ सनऽद्वत्ययतायाऽषेधास्त्मनाचयमघांनोजुनति । वस्वीपुतेजरित्रेऽस्तुशुक्किय० ॥२॥ (२४) असाविडेयंगोऽजीकर्मधोन्यस्मिन्निंद्रोजनुमुवाच । बोधामसित्वाहर्यश्वयोधानःस्तोमसोमदेषु ॥ प्रयति यशंपिपर्यंतिवृहिःसोममादोविदथैदुधवाचः । न्युभियंतेय॒शौगृभादादूरऽउपदोवृष॑णोनृपाः ॥ त्वमिन्नावित (२४) असाविदेवमितिदशर्चस्यसूक्तस्यवसिष्टइंद्रविष्टुप् ।

·-
मंडलं ७
अनु.२
ऋक्सं.
.५.३
॥१६॥
याऽअपस्कपरिष्ठिताऽमहिनाशूरपूर्वीः । त्वायकरथ्योऽनघेनारेजतेविश्वोकृत्रिमाणिभीपा ॥ भीमोविवेपायुधे
भिरेपामपासिविधानयाणिविद्वान् । इंदुःपुरोजहपाणोविदूधोद्विवज्रहस्तोमहिनाजधान | नयातर्वऽइंद्रजूजुवु!
नवंदनाशविठयद्याभिः । सर्धदुर्योविपुणस्पMतोर्माशिश्नदेवाऽअपिंगुतनः ॥ ३ ॥ अभिक्रत्वैद्रभुरधज्मन्नतेवि
व्यमहिमा रजासि । स्वेनाहिजुत्रंशसाजपंथनशत्रुरंत विविदद्युधाते ॥ देवाश्चित्तेऽअसुर्यायपूर्व क्षत्रायममिरेस
होसि । इंद्रौमघानिदयतेविषाद्र्वार्जस्यजोहुवंतसातौ ॥ कीरिश्चिद्धित्यामर्वसेजुहावेशानमिंद्रसौभगस्यभूरैः ।
अवौवभूथशतमूतेऽअस्मेऽअभिक्षुत्तुस्त्वावतोवरूता' ॥ सोयस्तऽइंद्रविश्वहस्यामनमोबुधासौमहिनातरुत्र । वन्वं
तुस्मातेवसासमीके भीतिमर्योवनुपांशवासि ॥ सनऽइंदुत्वय॑तायाऽपेधास्त्मनाचयेमघवानोजुनंतिं । वस्वीपुतेज
रित्रेऽस्तुशक्तियं०॥४(२५)पिवासोममिंद्रुमदतुत्वायतेसुपायहर्यश्वादिः । सोतुर्बाहुभ्यांसुर्यतोनाया । यस्ते
मदोयुज्यश्चारुरस्तियेनत्राणिहर्यन्वहंसि । सत्वार्मिंद्रप्रभूवसोममत्तु ॥ बोधासुमैमघवन्याचमेमांयांतेवसिष्ठोऽअर्च
तिप्रशस्ति । इमाब्रह्मसधुमादेजुषस्व ॥ श्रुधीहवविपिपानस्यादुर्योधाविमस्याचतोमनीपां । कृप्यादुवांस्यंतमासचे
मा' ॥ नतेगिरोऽअमृप्येतुरस्यनसुष्टुतिमसुर्यस्यविद्धान । सदतिनामस्वयशोविवक्मि ॥ ५ ॥ भूरिहितेसर्वना
(२।५) पियासोममिविनार्यस्वासूक्तस्यवसिष्ठइंद्रोविराळंयात्रिष्टुप् ।
॥१६॥

·मार्नुपपुभूरिमनीपीहवतेत्वामित् । मारेऽअस्मन्मघवन्ज्योकः ॥ तुभ्येदिमासर्वनाशूरविधातुभ्यंब्रह्माणिवर्धनाक णोमि । त्यनृभिर्हन्यौविश्वासि ॥ नूचिन्नुमन्य॑मानस्यदुस्मोदनुवंतिमहिमानमुन । नवीर्यमिंद्रतेनराधः॥ येच पूर्वऽपयोयेचनूलाऽइंद्रुब्रह्माणिजनयतविप्राः । अस्मतेसंतुसख्याशिवानियूयं० ॥ ६॥ (७१२।६) उदुब्रह्मा प्यरतश्रवस्येंद्रसमर्येमयावसिष्ठ । आयोविश्वानिशर्वसाततानौपश्रोतामऽईवतोवचौसि ॥ अयोमियोपंऽइंद्रदेव जामिरिरज्यंतयच्छुरुधोविवाचि । नहिस्वमायुश्चिकितेजनैपुतानीदंहांस्यतिपर्ण्यस्मान् ॥ युजेरथंगवेषणहरिभ्या मुपब्रह्माणिजुजुपाणमस्थुः । विवाधिष्टस्यरोदसीमहित्वद्रोवृत्राण्यप्रतीजघन्वान् ॥ आपश्चित्पिप्युस्तोईनगावो नानृतंजरितारस्तऽइंद्र । याहिवायुननियुतौनोऽअच्छात्वंहिधीभिर्दयसेविवाजान् ॥ तेत्वामदाऽइंद्रमादयंतुशु प्मिणेतुविराधसंजरिने । एकौदेवत्रादयसेहिमानस्मिन् सर्वनेमादयस्व ॥ एवेदि,वृर्पणवनबाहुवसिष्ठासोऽअ भ्यर्चत्युः । सनःस्तुतोवीरवद्धातुगोमयूयंतिस्वस्तिभिःसदानः ॥ ७ ॥ (१२७ ) योनिष्टऽइंद्रसदनेऽअकारि तमानृभिःपुरुहूतपयाहि । असोयानोयितायुधेचददोवसूनिममदश्वसोमैः ॥ गृभीततेमनऽइंद्रद्विवहीःसुतःसोमः परिपितामधूंनि । विसृष्टधेनाभरतेसुवृक्तिरियमिंटुंजोढुवतीमनीपा' ॥ आनौदिवऽआपृथिव्याऽजीपिन्निदंव (७२।६) उदुब्रह्माणीतिपळर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठइंद्रबिष्टुप् । (७२।७) योनिष्टइतिपळर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठइंद्रनिष्टुप् ।

·मंडलं७
सं.
भ.५.३
अनु.२
॥१७॥
हिसोमपेयाययाहि । वहेतुत्वाहर्रयोमयंचमांगूपमातवसंमाय ॥ आनोविश्वा॑भिरूतिभिःसजोपाब्रह्मजुपाणो
हर्यश्वयाहि । वरीवृजस्थविरेभिःसुशिमास्मेदधदर्पणंशुष्ममिंद्र ॥ एपःस्तोमा॑महऽग्राययाहेधुरी यात्योनयाजय॑न्न
धायि । इंद्रवायमर्कऽई वसूनांदिवीवद्यामधिनः श्रीमतंधाः ॥ एवानंऽइंद्रवार्यस्यपूर्धिप्रतेमहीसुमतिविदाम ।
इपपिन्यमधर्वयःसुवीरौयूयंपात० ॥ ८ ॥ ( ७१२२८) आतेमहऽइंद्रोत्युग्रसमन्यवोयत्समरतसेनाः । पातिदि
द्युन्नयस्यवाहोर्मातेमनौविष्यग्विचारीत् ॥ निदुर्गऽइंद्रश्नथियुमित्रानुभियेनोमासोऽअमंति । आरेतंशंसक
हिनिनित्सोरानौभरसंभरणवसूनां ॥ शुर्ततेशिप्रिन्नूतयःसुदाससहस्रशंसाऽउतरातिरस्तु । जहिवर्वनुपोमय॑स्या
स्मद्युम्नमधिरलंचधेहि ॥ त्वावतोहीकत्वेऽअस्मित्वावतोवितुःशूरराती । विश्वेदानितविपीवऽउग्रॅऽओक कृणु
पहरिवोनमधीः ॥ कुहिएतेहर्यश्वायशुपमिद्वेसहोदेवजूतमियानाः । सत्राकृधिसुह शूरवृत्रावृयंतरुत्राःसनुया
मवाजे ॥ एवानऽइंद्रवाय॑स्यपूर्धिप्रतेमहीसुमतिविदाम । इपपिन्यमघव॑यःसुवीरोयूयंपात० ॥९॥ (७२।९)
नसोमऽइंद्रमसंतोममादनाब्रह्माणोमघवानंसुतासः । तस्माऽउक्थंजनयेयजुर्बोपन्नृवन्नवीयःशृणयद्यानः ॥ उक्थ
उक्थेसोमऽइंद्रममादनीधे यमघानंसुतासः । यीसवाधःपतनपुत्राःसमानदेक्षाऽअसेहवते ॥ चकारता
(७१२१८) आतेमहइविपळचस्पसूक्तस्यवसिष्टइंद्रस्त्रिष्टुम् । (३२२९) नसोमइतिपंचर्चस्पसूक्तस्यवसिष्टइंद्रनिष्टुप् ।
॥१७॥

·णव॑नुनमन्यायानित्रुवंतिवेधसःसुतेषु । जनीरिवपतिरेक समानोनिमामृजेपुरऽइंद्रःसुसर्वाः ॥ एवातमाहुरुतश्य ऽइंद्व एकोविभक्तातरनिर्मघाना । मिथस्तुरऽऊतयोयस्यपूर्वीरस्मेभद्राणिसश्चतम्रियाणि ॥ एवावसिष्ठऽइंद्रमूतयेनू न्कृष्टीनांपभंसुतेगृणाति । सहस्रिणऽउपनोमाहिवाान्यूयंपात ॥१०॥ (७२।१०) इंद्रनरौनेमर्धिताहवं तेयत्पायर्यायुनर्जतधियस्ताः । शूरोनृपाताशवसश्चकानऽआगोमतिव्रजेभजात्वनः ॥ यऽइंद्रुशुष्मौमघवन्तेऽअस्तिशि क्षासखिभ्यःपुरुहूतनृभ्यः । त्वंहितामघवन्विताऽअपावृधिपरिवृतनराधः ॥ इंद्वोराजाजर्गतश्चर्पणीनामधिक्षमि विपुरूपयदस्ति । ततोददातिदाशुपेवसूनिचोदाधऽउपस्तुतश्चिर्या ॥ नूचिन्नइंद्रोमघवासहूतीदानोवाजंनि यमतेनऽकृती । अनायस्य॒दक्षिणापीपाययामंनृभ्योऽअभिवीतासखिभ्यः ॥ नूऽइंद्ररायेवरिवस्कृधीन आतेमनी यकृत्याममघार्य । गोमुदायद्रथवळ्यंतोयूयंपात० ॥ ११॥ ( ७।२।११ ) ब्रह्माणऽइंद्रोफ्याहिविद्वानरूचस्तेहर यःसंतुयुक्ताः । विश्वेचिद्धित्वावियतमोऽअस्माकमिच्छृणुहिविश्वमिन्व ॥ हवंतऽइंद्रमहिमाव्यानुब्रह्मयत्पासि शवसिन्नृपीणां । आयद्वजदधिपेहस्तऽउग्रघोरःसन्कत्वाजनिष्ठाऽअपाढः ॥ तवाणीतींद्रजोढुवानान्त्संयन्नृन्नरोद सीनिनेथ । मुहेक्षत्रायशवसेहिजज्ञेतूतुर्जिचित्त जिरशिश्नत् ॥ एभिर्नऽइंद्राहभिर्दशस्यदुमित्रासोहिक्षितयःपर्यते । (२।१०) इंद्रनरइतिपंचर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठइंद्रनिष्टुप् । (७।२।११) ब्रह्माणइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठइंद्रस्रिष्टुप् । .. )

·मंडलं.७
भ.५.३
अनु. २
॥१८॥
ऋक्सं. प्रतियञ्चष्टेऽअनृतमनेनाऽअद्वितावरुणोमायीन सात् ॥ वोचेमेदिंद्रमघानमेनंमहोरायोराधसोयद्ददन्नः । योऽ
अतोन कृतिमयिष्ठोयूयंपात० ॥ १२ ॥ (७२।१२) अयंसोमऽइंद्रुतुभ्यसुन्य आतुप्रयोहिहरिवस्तदोकाः ।
पिवात्य स्पसुपुतस्युचारोर्ददौमपानिमघवन्नियानः ॥ ब्रहन्वीर कृतिजुपाणोर्वाचीनोहरिभिर्याहित्य । अस्मि
नूपुसर्वनेमादयस्वोपब्रह्माणिशृणवऽमानः ॥ कार्तेऽअस्त्यरकृतिःसूक्तैःकदानूनंतैमघवन्दाशेम । विश्वामतीरातत
नेत्यायाधीमऽइंद्रशृणवोहयेमा ॥ जतोपातेपुरुष्याइदासन्येषांपूर्वपामशृणोपीणां । अधाहत्वामघवन्जोहवीमि
त्वनइंद्रासिपमतिःपिते ॥ वोचेमेदिमघोनमेनंमहोरायोराधसोयद्ददन्नः । योऽअर्थतोब्राकृतिमविष्ठोयूयंपा
त० ॥ १३ ॥ (७।२।१३) आदिवशवसायाहिशुष्मिन्भवविधऽइंद्रायोऽअस्य । महेन॒म्णायनृपतेसुवज्रमहि
क्षत्रायुपौस्यायशूर ॥ हवंतऽऽत्वाहव्य॑विर्वाचितनपुशूराःसूर्यस्यसातौ । त्वविश्वैपुसेन्योजनैपुत्वंयुत्राणिरंधयासुहं
तु ॥ अहायदिद्रसुदिनाव्युच्छान्दधोयत्केतुर्मुपमसमरौ । न्यग्निःसीदसरोनहोताहुवानोऽअसुभगायदे॒वान् ।
वयंतेतऽइंद्वयेर्चदेवस्तवंतशूरददतोमघानि । यच्छासूरिभ्यऽउपमंवरूथस्वाभुवौजरणाम॑श्मवंत ॥ वोचमेदिंदैमघवा
(७।२।१२) अयंसोमइतिपंचर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठइद्रनिष्टुप् । (५२।१३) आनोदेवइतिपंचर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठइंद्रनिष्टुप् ।
॥१८॥

·नमेनमहोरायोराधसोयइदन्नः । योऽअर्चतोब्रह्मकृतिमविष्ठोयूयंपात० ॥ १४ ॥ (१२।१४ ) प्रवऽइंद्रायमादन हर्यश्वायगायत । सखायःसोमपार्ने । शंसेदुक्थंसुदानवऽउताक्षयानरः । चकमासत्यराधसे ॥ त्वंनऽइंद्रवाज़ युस्त्वंगव्युशतक्रतो । त्यहिरण्ययुर्वसो ॥ वयमिद्रत्यायवोभिप्रौनुमोवृपन् । विद्धीत्वस्य नौयसो ॥ मानौनिदे घवयेोरंधीरराव्णे । त्वेऽअपितुर्मम ॥ त्वंवर्मासिसमर्थःपुरोयोधश्चवृत्रहन् । त्वयाप्रतिध्रुवेयुजा+ ॥ १५॥ महाँऽउतासियस्यतेनुस्वधावरीसहः । मनातेऽइंद्वरोदसी ॥ तंत्यामरुत्वतीपरिभुवद्वाणीसयावरी । नक्षमाणासह धुभिः ॥ ऊर्ध्वासस्त्वान्विदेवोभुवन्दुस्समुपद्यपि । संतेनमंतकृष्टयः ॥ प्रवौमहेमहिवृधैभरध्वंप्रचैतसेप्रसुमतिंकृणु ध्वं । विशःपूर्वी पचराचर्पणिमाः ॥ उरुव्यचसेमहिनैसुवृक्तिमिंद्रायब्रह्मजनयंतविप्राः । तस्य॑व्रतानिनर्मिनंतिधी राः ॥ इंदँवाणीरनुत्तमन्युमेवसत्राराजानंदधिरेसहध्यै । हर्यश्वायवयासमापीन् ॥ १६ ॥ (७१२।१५ ) मोषु त्वावायतश्चनारेऽअस्मन्निरीरमन् । आरााच्चित्सधमादन आर्गहीहवासन्नुपश्रुधि ॥ इमेहिब्रह्मकृतःसुतेसचाम (७२।१४ ) प्रवद्रायेतिद्वादशस्यसूक्तस्यवसिष्ठइंद्रोगायत्र्यंसास्तिस्रोविराजः । (१२।१५) मोपुत्वेतिसप्तविंशत्यूचस्यसूक्तस्यव सिप्टइंद्रःप्रथमाचतुर्थीपष्टयादियुगृचश्चबृहत्यःद्वितीयापंचम्याद्ययुगृचश्चसतोबृहत्यारायस्कामइतितृतीयाद्विपदाविराट् (इंद्रक्रतुन्नइत्यर्धों यासिष्ठःशक्तिप्रापिरितिशाट्यायनप्रामणं, इद्रक्रतुन्नइत्युग्द्वयात्मकस्यशक्तिऋपिरितितांडकब्राह्मणं)।

·मंडल
अनु.२
म.५.३
॥१९॥
ऋक्सं. धोनमचऽआसते । इंद्रेकामंजरितारोवसूयोरथेनपामार्दधुः ॥ रायस्कामोवज्रहस्तंसुदक्षिणपुत्रोनपितरहुये ॥
हुमऽइंद्रायसुन्विरेसोमासोदाशिरः। ताँऽआमदाययनहस्तपीतयेहरिभ्यायायोकऽआ ॥श्रवच्छूकर्णऽईयतेव
सूनांनूचिनोमधिपद्गिरः । सद्यश्चिद्यःसहस्राणिशताददुन्नकिदित्सतमामिनत् ॥ १७ ॥ सवीरोऽअप्रतिष्कुतऽइंद्रे
णशशुवेनृभिः । यस्तैगभीरासर्वनानिवृत्रहन्त्सुनोत्याचधावति ॥ भवावरूथमपयन्मघोनायत्समासिशर्धतः । वि
त्वाहतस्यवेदनभजेमह्यादुणाशोभरागय । सुनोतासोमपानेसोममिंद्रायविण । पर्चतापकीरवसेकृणुध्वमित्पृणन्नि
पृणतेमयः ॥ माधतसोमिनोदक्षतामहेकृणुध्वंरायऽआतुजे । तरणिरिजयतिक्षेतिपुप्यतिनदेवासःकवनये ॥
नर्किःसुदासोर,पयोसनरीरमत् । इंद्रीयस्यापितायस्यमरुतोगमत्सगोमतिजे ॥१८॥ गमद्वाजयाजयनिंद्रम
त्यायस्यत्वमविताभुवः । अस्माकैयोध्ययितारानामस्माकैशूरनृणां ॥ उदिन्यस्यरिच्यतेंशोधनजिग्युपः । यs
इंद्रोहरियान्नदतितंरिपोदक्षेदधातिसोमिनि ॥ मंत्रमसुर्धितंसुपेशसंदधातयज्ञियेप्वा । पूर्वीश्चनप्रतियस्तरंति
तंयऽइंद्रेकर्मणाभुत् ॥ कस्तमिद्रुत्वावसुमामोदधर्षति । श्रद्धाऽइत्तैमघवन्पायदिधिवाजीवाजसिपासति ॥ म
घोनःस्मवृत्रहत्यैपुचोदययेददतिमियावसु । तत्प्रणीतीहर्यश्वसूरिभिर्विश्वातरेमदुरिता' ॥ १९ ॥ तदिदायमंच
सुत्पुप्यसिमध्यमं । सत्राविश्व॑स्यपरमस्यराजसिनकिट्टागोप॑वृण्वते ॥ त्वविश्वस्यधनदाऽअसिश्रुतोयऽईभवत्याज
॥१९॥

·यः। तवायविश्वःपुरुहूतपार्थियोवस्युनोमंभिक्षते ॥ यदिंद्रुयावतस्त्वमे॒ताव॑दुहमीशीय । स्तोतारमिर्दिधिपेयरदाव सोनापत्यायरासीय ॥ शिक्षयमिन्मयतेदिवेदिवरायऽआकुहचिदिदै । नहित्वद्न्यन्मघवन्न आप्यवस्योऽअ स्तिपिताचन ॥ तरणिरित्सिपासतिवाजंपुरंध्यायुजा । आवऽइंद्रपुरुहूतंनमेगिरानेमिंतप्टेंवसुट्दै ॥ २० ॥ नदुष्टु तीमयोयिंदतेयसुननेधत यिनशत् । सुशक्तिरिन्मपन्तुभ्यमातेदेष्णंयत्पाउँदिवि ॥ अभिशूरनोनुमोदु ग्धाऽपिधेनवः । ईशानमस्यजगतःस्वदृशमीशानमिंद्रतस्थुपः ॥ नत्वावाँऽअन्योदिव्योनपार्थिवोनजातोनजनि प्यते । अन्यायंतीमघवन्निद्रवा जिनौगव्यंतस्त्वाहवामहे ॥ अभीपुतस्तदाभरेंद्रज्यायःकनीयसः । पुरूवसुहिमघव न्सनादसिभरेभरेचहव्यः॥परांणुदस्वमघवन्नमित्रान्सुवेदानोवसूकृधि । अस्माकैबोध्ययितामहाधनेभावुधःसखी नां ॥ इंद्वक्रतुन आभरपितापुत्रेभ्योया । शिक्षाणोऽअस्मिन्पुरुहूतयामनिजीवाज्योतिरशीमहि ॥ मानोऽअज्ञा ताजनादुराध्यो माशिवासोऽअवक्रमुः। त्वयावयंवतःशवतीरपोर्तिशूरतरामसि ॥ २१ ॥ (७।२।१६) श्वि त्यंचौमादक्षिणतस्कपर्दाधियंजिन्यासोऽअभिहिमंदुः। उत्तिष्ठन्वोचेपरिवहिपोन्नमैदूरादवितवेवर्सिष्ठाः ॥ दूरा (२।१६ ) वित्यंचइतिचतुर्दशर्चस्पसूकस्यवसिष्ठ वापि आद्यानापंचानांवसिष्ठपुत्रात्रापयःआद्यानांनवानांवसिष्टपुत्रादेवताःअंत्या- नांपंचानायसिष्ठोदेवतात्रिष्टुप् (आद्यानांनवानामिंद्रोदेवताअंत्यानांपंचानांवसिष्ठोदेवताव्यत्यासेनमिथऋपीतौवा)।

·मंडलं७
अनु.२
|
'दिंद्रमनयन्नासुतेनतिरोशंतमतिपांतमुग्रं । पाशद्युम्नस्यवाय॒तस्य॒सोमात्सुतादिंद्रोऽवृणीतावसिष्ठान् ॥ एवेन्नुकसि
धुमेभिस्ततारेवन्नुकभेदर्मभिर्जपान । एवेन्नुकंदाशराज्ञेसुदासप्रावदिवोब्रह्मणायोवसिष्ठाः ॥ जुष्टीनरोब्रह्मणायःपि
तुणामक्षमव्ययनकिलोरिपाथ। यच्छकरीषुवृहतारवणेदे॒शुष्ममधातावसिष्ठाः ॥ उद्व्यामिवेत्तृष्णजौनाथितासो
दीधयुर्दाशराज्ञेयुतासः । यसिंठस्यस्तुवतऽइंद्रोऽअश्रोदुरंतृत्सुभ्योऽअकृणोदुलोकं ॥ २२ ॥ दंडाऽइवेद्गोऽअर्ज
सऽआसन्परिच्छिन्नाभरताऽअर्भकासः । अभवच्चपुरऽएतावसिऽआदित्तृत्सूनांविशोऽअप्रथंत ॥ त्रयःकृण्वंति
नेपुरेतस्तिस्रजाऽआर्याज्योतिरपाः । त्रयोघर्मासंऽउपससचंतेसर्वा इत्ताँऽअनुविदुर्वसिष्ठाः ॥ सूर्यस्येववृक्ष
थोज्योतिरेषांसमुद्रस्यैवमहिमागंभीरः । वातस्येवमजबोनान्येन॒स्तोमोवसिष्ठाऽअन्वैतवेवः ॥ तऽइन्निण्यहृदयस्यम
। केतःसहस्रयत्शमभिसंचरंति । यमेततंपरिधिवयतोऽप्सरसऽउपसेदुर्वसिष्ठाः ॥ विद्युतोज्योतिःपरिसंजिहाँनंमि
त्रावरुणायदपश्यतात्या । तत्तेजन्मोतकवसिष्ठागस्त्योयत्याविशऽआजभार ॥ २३ ॥ उतासिमैत्रावरुणोर्वसिष्ठोर्व
श्याब्रह्मन्मनसोधिजातः । द्रुप्संस्कृनंब्रह्मणादेव्यै विश्वेदेवाःपुष्करेत्वाददंत ॥ सम्रकेतऽउभयस्य विद्वान्त्सहस्र
दानऽतवासानः । यमेततंपरिधियिष्यन्नप्सरसःपरिजजेवसिष्ठः ॥ सत्रेहज़ाताविपितानमाभिःकुंभेरेतःसि
पिचतु:समानं । ततौहुमानऽउदियायमध्यात्ततौजातमूपिमाहुर्वसिष्ठं ॥ उक्थभृतसामभृतविभर्तिप्राणविभ्रत्म
॥२०॥

·दात्यने । उपनमाध्यसुमनस्यानाऽआर्योगच्छातिप्रतृदोवसिष्ठः॥ २४ ॥ (७३।१ ) प्रशुक्रतुदेवीमनीपाऽअ स्मत्सुतष्टोरथोनवाजी' ॥ विदुःपृथिव्यादिवोजनित्रंशृण्वंत्यापोऽअधक्षरंतीः ॥ आपश्चिदस्मैपिन्यतपृथ्वीव॒त्रेपुशूरा मंसतऽग्राः ॥ आधूप्यस्दधाताश्वानिंद्रोनयनीहिरण्यवाहुः ॥ अभिप्रस्थाताहैवयज्ञयातेवपत्मन्त्मनाहिनीत ॥ मनासमत्सुहिनोतयशंदर्धातकेतुंजनायवीरं ॥ उदस्य॒शुष्माद्भानुर्तिविभर्तिभारंपृथिवीनभूम ॥ हामिदेवॉs अातुरग्नेसाधन्नतेनधियंदधामि ॥ अभिवौदेवाधियदधिध्वंप्रौदेवत्रावाचकृणुध्वं ॥ आचप्टऽआसांपाथीनदीनां वरुणऽमःसहस्रचक्षाः ॥ २५ ॥ राजाराष्ट्राणांपेशौनदीनामनुत्तमस्मैक्ष–विश्वायु ॥ अविष्टोऽअस्मान्विश्वासुवि श्वर्युकृणोतुशंसनिनित्सोः ॥ व्यतुदिद्युटिपामशेवायुयोतविष्यप्रस्तिनूनां ॥ अवीन्नोऽअग्निहब्यान्नमोभिःश्रेष्ठौड अस्माऽअधायिस्तोमः ॥ सर्दैवेभिरपानपातसखायंकृध्वंशिवोनोऽअस्तु ॥ अब्जामुक्थैरहिंगृणीपेवु नदीनारजः सुपीदैन् ॥ मानोहिर्बुभ्योरिषेधान्मायज्ञोऽअस्यन्निधतायोः ॥ उतनऽएपुनृपुश्रवोधुःप्ररायेस्तुशर्धेतोऽअर्य: ॥ एतीयेनुवाफेद्वाविशतिसूतानि (७।३।१) प्रशुत्वितिपंचविशत्यूचस्यसूक्तस्यवसिष्ठोविश्वेदेवाद्विपदाविराट् अंत्याश्चतस्रत्रिष्टुभःअब्जामु फ्यैरितिद्विपदायाअहिदेवता मानोहिर्बुभ्योरित्यस्याअहिर्बुध्न्यः (इतश्चत्वारिवैश्वदेवसूक्तानि। भेदपक्षे-देवाः१आपः १ इंद्रः२ यज्ञः ३ देवाः २ वरुणः १ देवाः ३ अमिः १ अपानपात् १ अहिः १ अहिषुभ्यः १ देवाः२ देवपन्नीत्वष्टारः १ त्वष्टा १ विश्वे.४ एवं २५) convocacacas

·सं.
मंडलं ७
भ.५.३
अनु. ३
॥२१॥
तपैतिशत्रुवपूर्णभूमामहासेनासोऽअमेभिरेपां ॥ आयनःपनीर्गमन्त्यच्छात्वष्टासुपाणिर्दधातुचीरान् ॥ २६ ॥
प्रर्तिनःस्तोमत्वष्टाजुपेतस्यादुस्मेऽअरमतिर्वसूयुः ॥ तानोरासन्नातिपाचोबसून्यारोदसीवरुणानीभृणोतु । यस्त्री
भिमुशरणोनोऽअस्तुत्यष्टासुदबोयिदधातुरायः ॥ तन्नोरायःपर्वतास्तन्न आपस्तौतिपाचऽओपधीरुतद्यौः । धन
स्पतिभिःपृथिवीसृजोपोऽभैरोदसीपरिपासतोनः ॥ अनुतदुर्वीरोदसीजिहातामर्नुयक्षोवरुण इंद्रसखा । अनुवि
मुरुतोयेसहासौरायास्यामधुरुणधियध्यै ॥ तन्नुऽइंद्रोवरुणोमित्रोऽअग्निरापऽओपधीनिनौजुपंत । शमन्त्स्याम
मरुतामुपस्थैर्यात० ॥ २७ ॥ ( ७।३।२) शंनऽइंद्वाग्नीभवतामयोभिःशन इंद्रावरुणारातहव्या । शमिंद्वासोमा
। सुवितायशयोःर्शनऽइंद्रापूपणावाजसाती ॥ शंनोभगःशमुनःशंसोऽअस्तुशंन पुरैधिःशमुसंतुरायः । निःसत्यस्यसु
) यमस्यशंसःशनोऽअर्यमापुरुजातोऽस्तु ॥ शंनोधाताशर्मुधर्तानोऽअस्तुशंनऽउरूचीभवतुस्वधाभिः । शंरोदसीर
हुतीर्शनोऽअद्विाशनौदेयानासुहानिसंतु ॥ शनोऽअग्निोतिरनीकोऽअस्तुशंनोमित्रावरुणावृश्चिनाशं । शंनासु
कृतासुकृतानिसंतुशंनेऽइपिरोऽअभियातुवातः ॥ शनीद्यार्यापृथिवीपूर्वहतीशमंतरिक्षंदृशयेनोऽअस्तु । शंनओप
धीनिनौभवतुर्शनोरर्जसस्पतिरस्तुजिष्णुः ॥ २८ ॥ शनऽइंटोयसुभिर्देवोऽअस्तुशादित्येभिर्वरुणःसुशंसः । शं
(३२) शंनइंद्रामीहविपंचदशर्चस्वसूतस्यवसिष्ठोविश्वेदेवाविष्टः (अत्रसूक्तेसर्वेपिविश्वेदेवाः )।
॥२१॥

·- नौरुद्रोरुद्रेभिर्जलापःशनस्त्वष्टानाभिरिहभृणोतु ॥ शनःसोमोभवतुब्रह्मनिःशनोग्राणिःशर्मुसंतुयज्ञाः । निःस्व रूणांमितयोभवतुंशन: स्व:शवस्तुवेदिः ॥ शनःसूर्य उरुचक्षाऽउदैतुनिश्चतंत्र प्रदिशौभवंतु । शनःपर्वताध्रुव योभवंतुशनःसिंधवःशमुसंत्वापः ॥ शनोऽअदितिर्भवतुवतेभिःशनोभवतुमरुतःस्वर्काः । शंनोविष्णुःशर्मुपूपानोs अस्तुशनोविशम्बस्तुवायुः ॥ शनौदेवःसवितात्रार्यमाणःशनोभवंतूपसोविभातीः । शन:पूर्जन्यौभवतुप्रजाभ्यः शंन क्षेत्रस्य॒पतिरस्तुशंभुः ॥ २९ ॥ शंनौदेवाविश्वदेवाभवंतुशंसरस्वतीसहधीभिरैस्तु । शमभिपाचःशर्मुरातिपा चःशनोदिव्या पार्थिवाःशनोऽअाः ॥ शनःसत्यस्यपतयोभयंतुशंनोऽअवतःशमुसंतुगावः । शनऽभवःसुकृतः सुहस्ताःशनोभवंतुपितरोहवैषु ॥ शनोऽअजऽएकपाद्देवोऽस्तुशंनोव॒िभ्य:शंसमुद्रः । शनोऽअपांनात्पेरुरस्तु शन पनिर्भवतुदेवोपा ॥ आदित्यारुद्रावसवोजुपतेदंब क्रियमाणनवीयः । शुण्यंतुनोदिव्याःपाधिवासोगोजा ताऽऊतयेयज्ञियांसः॥ येदे॒वानायज्ञियायज्ञियानांमनोर्यजत्राऽअमृतोऽऋतज्ञाः। तेनौरासंतामुरुगायमद्ययूयंपात. ॥ ३० ॥ ( अथपरिशिष्टं ॥ शंवती पारयंत्येतेतपृच्छंतिवचोयुर्जा । अभ्यारतंयमातुंयऽएवेदमितप्रवन् ॥ भा साकैपरिघुतंभारतीब्रह्मवर्धनीः । संजानानामहीमातायऽएवेदमितियत् ॥ इंद्रस्तविभुप्रभुभानुनेयंसरस्वतीं। ये सूर्यमरौचयो मेरोद॑सीऽउभे ॥ जुपस्वग्नेिऽअंगिरःकाण्वमेध्यातिथि । मात्यासोम॑स्यवहत्सुतस्यमधुमत्तमः ॥ - -

·मंडलं ७
ऋक्सं.
अनु.३
भ.५.४
॥२२॥
। त्वमग्नेअंगिरःशोर्चस्वदेववीतमः । आर्शतमशंतमाभिरष्टिभिःशांतिःस्वस्तिमकुर्वत ॥ शनःकनिकदइवःपुर्जन्यौs:
भिवतु । शंनोद्यावापृथिवीप्र॒जाभ्यःनिएघिद्विपदेशचतुप्पदे ॥१॥) इतिपंचमाष्टकेतृतीयोऽध्यायः ॥३॥
पंचत्रिंशाध्यायेवर्गाः ३० सूक्तानि १६ ऋचः १६५ ॥ त्यागः ॥ इंद्रायेद. १११ वसिष्ठपुत्रेभ्य. ९ वसिष्ठाये. ५ देवेभ्य.
अभ्यइ. इंद्राये. २ यज्ञाये. ३ देवेभ्य. २ वरुणाये. देवेभ्य. ३ अमय. अपांनप्लेमय. अहयेगय. अहयेवुध्यायामय. देवेभ्य. २
देवपत्नीत्वष्टभ्य. विश्वेभ्योदेवेभ्य. १९ ॥ इतिपंचमेतृतीयः ।।
प्रब्रह्मनवायोप्टोवुदुष्यःसावित्रमत्येवाजिन्यौभगमितिभागोवार्धचऊर्ध्वःसप्तवैश्वदेवत्योश्रुष्टिःप्रातर्भागंजग
त्याद्यालिंगोकदेवतांत्योपस्याप्रब्रह्माणःपट्टैश्वदेवंर्तुप्रवःपंचदधिक्रांदाधिजगत्याद्यालिंगोकदेवतादेवश्चतु
प्कंसावित्रमिमारौद्रंत्रिष्टुवंतमापोयमापमृभुक्षणआर्भर्वमंत्यावैश्वदेवीवासमुद्रज्येष्ठाआपामांमैत्रावरुण्या
मेयींवैश्वदेवीनदीस्तुतिर्जागतमंत्यातिजगतीशकरीवादित्यानांतृचमादित्यत्वादित्यासःप्रद्यावाद्यावाधि
वीर्यवास्तोर्यास्तोप्पत्यममीवहाप्टीवास्तोप्पत्याद्यागायत्रीशेपासयुपरिष्टा हत्यादयोनुष्टुभःमस्वापिन्यउपनि
पत्कईपंचाधिकामारुतंहाद्याएकादशद्विपदामध्वःसघमसाकमुक्षेपड्यंत्रायध्वेद्वादशत्रिप्रगाथादिनवम्याद्या ) ॥२२॥
गायत्र्योत्यानुष्टुवाद्रीमृत्युविमोचनी ॥४॥

·॥ हरिःम् ॥ (७३३३ ) प्रब्रह्मैतुसर्दनादृतस्यविरश्मिभिःसस्जेसूर्योगाः । विसार्नुनापृथिवीसंघवींपृथु प्रतीकमध्येधेऽअग्निः ॥ इमांवामित्रावरुणासुवृतिमिनकृण्वेऽअसुरानवीयः । इनोामन्यःपदवीरदधोजनच । मित्रोयंततिब्रुवाणः ॥ आवातस्य॒ध्रजतोरंतऽइत्याऽअपीपयंतधेनवोनसूदाः । महोदिवःसदनेजार्यमानोचिक्रदठ्ठप भःसस्मिन्नूधन ॥ गिरायऽएतायुनजद्धरीतऽइंद्रप्रियासुराशूरधायू । प्रयोमन्युरिरिक्षतोमनात्यासुक्रतुमर्यमणव वृत्यां ॥ यजतेऽअस्यसख्यंवय॑श्चनमुखिनःस्वऽऋतस्य॒धामन् । विपृक्षौवावधेनृभिःस्तान इदंनमौरुद्रायप्रेष्ठं ॥१॥ आयत्साकयशोवावशानाःसरस्वतीसप्तथीसिंधुमाता । याःसुष्वर्यंतसुदुघाःसुधाराऽअभिस्वेन॒पय॑सापीप्या॑नाः ॥ तत्येनोमरुतोमंदसानाधियतोकंचवाजिनौवंतु । मानःपरिख्यदक्षराचरत्यवीवृधन्युज्यंतेरयिनः ॥ प्रयोमहीमरम तिकृणुध्वंग्रपूपर्णविदथ्य नवीरं । भगंधियोवितारंनोऽअस्याःसातौवाजरातिपाचपुरधिं ॥ अच्छायंवोमरुतःश्लो कऽएत्वच्छाविष्णुंनिपिक्तपामोभिः । उतप्र॒जायगृणतेवयोधुयूयंपात० ॥२॥ (७३।४) आवोवाहिष्ठोवहतु (३६३) प्रब्रह्मेतिनवर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठोविश्वेदेवास्त्रिष्टुप् (भेदपक्षे-विश्वेदेवाः ३इंद्रार्यमणौ १ रुद्रः १ नद्यः १ मरुतः १ विश्वेदेवाः १ विष्णुमरुतः १ एवं ९)। (३४) आवोवाहिष्टइत्यष्टर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठोविश्वेदेवास्त्रिष्टुप् (भेदपक्षे-ऋभवः २ इंद्रः ६ एवमष्टौ)। )

·मंडलं७
अ.५म.४
अनु.३
॥२३॥
ऋक्स. ) तयध्यैरोवाजाकभुक्षणोऽअम॑तः । अभित्रिपृष्ठःसर्वनेपुसोमर्मदेसुशिमामहभिःपृणध्वं ॥ यूयंहरलमघवसुध
त्यस्वदृशऽकभुक्षणोऽअमृक्त । संय॒ज्ञेप्स्वधावंतःपिवध्यविनोराधोसिमतिभिर्दयध्वं ॥ उवोचिहिमघवन्देष्णंम
होऽअर्भस्यवसुनोविभागे । उभातेपूर्णायसुनागर्भस्तीनसूनृतानियमतेयसया ॥ त्यमिट्ठस्वयंशाकभुक्षावाजोनसा
धुरस्तमेप्य॒क्का । वयंनुतैदावाँसःस्यामब्रह्मकृण्वंतोहरियोवसिष्ठाः ॥ सनितासिप्रवतौदाशुपैचिद्याभिर्विवैपोहर्यश्व
धीभिः । यवन्मानुतेयुज्याभिरूतीकदानऽइंद्रराय आर्दशस्यः ॥ ३॥ यासय॑सीववेधसस्त्वनःकदानऽइंद्रुवचसो
योधः । अस्तैतात्याधियारयिंसुवीरंपृक्षोनोऽअर्वान्युहीतवाजी' ॥ अभियंदेवीनिक्रतिश्चिदीशेनक्षतऽइंद्रशरदः सुप
क्षः। उपनियंधुर्जरदष्टिमेत्यस्ववेशयफ्रणयतमाः ॥ आनोराधांसिसवितःस्तवध्याऽआरायौयंतुपर्वतस्यराती । स
दानोदिव्यःपायुःसिपक्यूयंपात० ॥४॥ (१३५ ) उदुप्यदेवः सविताय॑यामहिरण्ययीममतियामशिश्रेत् ।
नूनंभगोहव्योमा पेभिर्वियोरनापुरूवसुर्दधाति ॥ उर्दुतिष्ठसवितःश्रुध्यपस्यहिरण्यपाणेप्रभृतायुतस्य । व्युप/पृ
ध्वीमुमतिसृजानऽआनृभ्योमर्तभोजनंसुयानः ॥ अर्पिष्टुतःसयतादेवोऽस्तुयमाचिद्विन्धेवसवोगृणंति। सनःस्तो
मान्नमस्र्यपश्चन धाद्विश्वेभिःपातुपायुभिर्निसूरीन् ॥ अभियंदेव्यदितिर्गृणार्तिसवंदेवस्य॑सवितु पाणा। अभिसम्रा
(३.५) उदुप्यदेवइत्यष्टर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठःआद्यानांपण्णांसविताअंत्ययोर्द्वयोर्वाजिननिष्टप। (भगमित्यर्धर्चस्यमगोता ।।
॥२३॥

·novca जोवरुणोणत्यभिमित्रासोऽअर्यमासजोपाः ॥ अभियेमिथोवनुपःसपतेरातिदियोरातिषाचःपृथिव्याः । अहिq भ्यऽउतनःशृणोतुवरूव्येकंधेनुभिर्निपातु ॥ अनुतन्नोजास्पतिर्मसीष्टरनैदे॒वस्यसचितुरियानः । भर्गमुग्रोसेजोहवी तिभगमर्नुग्रोऽअधयातिरत्न ॥ शंनोभवंतुवाजिनोहवैपुदेवातामितद्रवःस्वर्काः । जंभयंतोहिंवृकरक्षासिसनेम्य॒स्म घुयबन्नीयाः ॥ वाजेवाजेवतवाजिनोनोधनपुविप्राऽअमृताऽऋतज्ञाः। अस्यमध्वःपिवतमादयध्यंतृप्तायातपथिमि देवयानैः ॥ ५ ॥ (३६) ऊोऽअग्निःसुमतिवस्वोऽअऽत्मतीचीजूणिर्दैवतातिमेति । भेजातेऽअद्रौरथ्येय ', पंचामृतंहोतानऽइपितोय॑जाति ॥ प्रावृजेसुमयावहिरेपामाविश्पतीत्वीरिटऽइयाते । विशामुक्तोरुपसःपूर्वहूतोवा । युःपूपास्वस्तयेनियुत्वान् ॥ ज्मयाऽअवसवोरंतदेवाऽउरावंतरिक्षेमर्जयंतशुधाः । अर्वाक्पथऽरुज्रयःकृणुध्वंश्रो । तादूतस्य॑जग्मुपोनोऽअस्य ॥ तेहियापुयज्ञियासऽजाःसधस्यविश्वेऽअभिसंतिदेवाः । ताँऽअध्यरऽशतोयक्ष्यग्ने • श्रुष्टीभग्नासत्यापुरधि ॥ आग्नेगिरीदिवऽआपृथिव्यामित्रयहवरुणमिमुग्निं । आर्यमणमदितिविष्णुमेपासरस्व तीमरुतोमादयंतां ॥ रेहव्यंमृतिभिर्युज्ञियानानक्षत्काममानामसिन्वन् । धातारयिमविदस्यसदासांसंक्षीमहियु ज्येभिर्नुदेवैः ॥ नूरोदसीऽअभिष्टुत्वसिष्ठ:तावानोवरुणोमित्रोऽअग्निः । यच्छतुचंद्राऽउपमनोऽअर्कयूयंपात० (३५६) ऊोअग्निरिविसप्तर्षस्यसूकस्यवसिष्ठोविश्वेदेवास्त्रिष्टुप् ( भेदपक्षे-विश्वेदेवाः १ वायुपूपणौ १ विश्वेदेवाः ५ एवं ७) । .

·मंडलं ७
अनु.३
म.५.४
॥२४॥
ऋक्सं. ॥ ६ ॥ (३७) ओश्रुष्टिविया समेतुप्रतिस्तोमैदधीमहितुराणों । यद्यदेवःसवितासुवातिस्यामास्यरनि
नोविभागे । मित्रस्तन्नोवरुणोरोदसीचद्युभक्तमिद्रोऽअर्यमाददातु । दिदैष्णुदेव्यदितीरेक्णोवायुश्चयनियुवतेभग
श्च ।। सेदुग्रोऽस्तुमरुतःसशुप्मीयंमत्यपृषदश्वाऽअर्वाथ । उतेम॒ग्निःसरस्वतीजुनंतनतस्यरायःपर्येतास्ति । अयं
हिनतावरुणऽमृतस्य॑मित्रोराजानोऽअर्यमापोधुः । सुहादेव्यदितिरनतेनोऽअहोऽअतिपर्पन्नरिष्टान् ॥ अस्यदेव
स्यमीहुपोत्याविष्णोरेपस्य॑प्रभृथेहविभिः । विदेहिरुद्रोद्रियमहित्वंयासिष्टंवर्तिरश्चिनाविरवत् ॥ मात्रपूपन्नाथ
णऽइरस्योवरूत्रीयातिपाचश्चरासन् । मयोभुवोनोऽअवतोनिपातुष्टिंपरिज्मावातौददातु ॥ नूरोदसीऽअभिष्टुते
वसिष्ठतावानोवरुणोमित्रोऽअग्निः । यच्छतुचंद्राऽपमनोऽअर्कयूयंति० ॥ ७ ॥ ( ७३८ ) प्रातर
निंपातरिंद्रहवामहेमातमित्रावरुणापातरश्विना । प्रातर्भगंपुषणब्रह्मणस्पतिप्रातःसोममुतरुद्रहुवेम ॥ प्रातर्जितंभग
मुग्रंहुवेमवयंपुत्रमर्दियोंविधर्ता । आध्रश्चियंमन्य॑मानस्तुरश्चिद्रार्जाचिभगंभक्षीत्याहे ॥ भगप्रणेतर्भगृसत्यराधो
भगेमांधियुमुवाददन्नः । भगप्रणौजनयुगोभिरश्वर्भगमनृभिवंतःस्याम ॥ उतेदानीभगवंतःस्यामोतपित्वऽत
(७३७ ) ओश्रुष्टिरितिसप्तर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठोविश्वेदेवामिषुप् ( अनासिलाविश्वेदेवाः)। (७३८) प्रातरमिमिविसप्तर्यस्यसू
तस्यवसिष्ठोभगः आद्यायाअमींद्रमित्रावरुणाश्विभगपूपब्रह्मणस्पतिरुद्रादेवताःअंत्यायाउपा आद्याजगतीशेपाधिष्टुभः ।
॥२४॥

·ABOVA मध्येऽअहो । तोदितामघवन्त्सूर्यस्ययंदेवानांसुमतौस्याम ॥ भगऽएवभगवाँऽअस्तुदेवास्ते वयंभगवंतःस्याम । तंत्ाभगसर्वेऽइजोहवीतसनौभगपुर एताभवेह' ॥ समध्वरायोपसोनमंतदधिक्रावैवशुचयेपदार्य । अर्वाचीनं सुविदंभगनोरथमिवान्धीवाजिन आवहंतु ॥ अश्यावतीर्गोमतीनऽउपासौवीरवतीःसदमुच्छंतुभद्राः । घृतंदुहाना विश्वतःपपीतायूयंति० ॥ ८ ॥ (७३।९) प्रब्रह्माणोऽअंगिरसोनक्षतप्रदुनुनभुन्य॑स्यवेतु । प्रधेनऽउदा तौनवंतयुज्यातामद्रीऽअध्वरस्यपेशः ॥ सुगस्तैऽअग्नेसनवित्तोऽअध्यायुक्ष्वासुतेहरितौरोहितश्च । येवासद्मन्नरुपावी वाहोहुवेदेवानांजनिमानिसत्तः ॥ समुवोय॒ज्ञमहयन्नमौभिःग्रहोतामंद्रोरिरिचऽउपाके । यज॑स्व॒सुपुर्वणीकदेवा नायज्ञियामरमतिववृत्याः ॥ यदावीरस्यरेवतौदुरोणेस्यौनशीरतिथिराचिकैतत् । सुप्रीतोऽअग्निःसुधितोदमुआ सविशेदौतिवार्यमियत्यै ॥ इमनोऽअग्नेऽअध्यरंजॅपस्वमरुस्विद्रेयशसंकृधीनः । आनताहिःसदतामुपासोशंतामि त्रावरुणायजेह' ॥ एवाग्निंसहस्यवसिष्ठोरायस्कामोविश्वप्यस्यस्तोत् । इपरपिंपप्रथद्वाजमस्मेयूयंपात० ॥९॥ (७६१०) प्रयोयज्ञेप्देव॒यंतोऽअर्चन्द्यावानमोभिःपृथिवीऽदृषध्यै । येषांब्रह्माण्यसमानिविप्राविवग्वियंतिवनि (७३९) प्रमाणइतिपळर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठोविश्वेदेवात्रिष्टुप् (भेदपक्षे-विश्वेदेवाः १ अग्निः १ देवाः १ अग्निः ३ एवं ६) । (७३।१०) प्रवोयशेष्वितिपंचर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठोविश्वेदेवात्रिष्टुप् (भेदपक्षे-विश्वेदेवाः १ यज्ञः १ विश्वेदेवाः २ अग्मिः १ दधिका- )

·ऋक्सं.
मंडलं७
अनु.३
,
नोनशाखाः ॥ प्रय॒ज्ञऽएंतुहेत्वोनसप्तरुचच्छध्वंसमनसोघृताचीः । स्तुणीतहिरध्यरायसाधूळशोचीपिदेवयून्य
स्थुः ॥ आपुत्रासोनमातरंविर्भूत्राःसानौदेवासोर्हिपःसदंतु । आविश्वाची विद्यामनुक्त्वग्नेमानोदेवातामृध
स्कः ॥ तेसीपपंतजोपमायजत्राऽऋतस्यधाराःसुदुघादुहानाः । ज्येष्ठेवोऽअद्यमहुऽआवसूनामागतनसम॑नसोयति
॥२५॥
छ ॥ एवानोऽअग्नेविश्वादशस्यत्वाव॒यंसंहसावन्नास्माः । रायायुजासंधमादोऽअरिष्टायूयंपात० ॥ १० ॥
(७३।११) दधिक्रांवःप्रथममश्विनोपसमग्निंसमिद्धंभगमूतयेहुवे । इंद्रविष्णुपूपर्णब्रह्मणस्पतिमादित्यान्द्यााप
थिवीऽअपःस्वः ॥ धिक्रामुनमसाबोधयंतऽदीराणायज्ञमुपयतः । इळाँदेवींवृहिपिसादयतोश्विनाविप्रासुहया
हुवेम ॥ दुधिकाणिंबुवुधानोऽअग्निमुप॑ब्रुवऽउपसंसूर्यगां । अनंमोश्चतोवरुणस्यर्धतेविश्वास्मदुरितायोवयंतु ॥
धिक्राांप्रथमोवाज्यर्वाग्रेरथानांभवतिप्रजानन् । संविधानऽउपसासूर्येणादित्येभिर्वसुभिरंगिरोभिः ॥ आनौदधि
काःपृथ्मिनक्त्युतस्यपंथामन्तवाऽई । शृणोतुनोदैव्यंशों अग्निःशृण्वंतुविश्धैमहिपाऽअमूराः ॥ ११ ॥
श्वयुपोग्निभगेंद्रविष्णुपूपब्रह्मणस्पत्यादित्यद्यावापृथिव्यापः १ एवं६)। (३।११) दधिक्रांवइतिपंचर्चस्यसूकस्यवसिष्टोदधिका आधा.
) यादधिकाश्युपोनिमगेंद्रविष्णुपूपनमणस्पत्यादित्ययावापृथिव्यापत्रिष्टुवाद्याजगवी।
॥२५॥

·(१२) आदेवोयानुसयतासुरनौतरिक्षप्रावहमानोऽअः। हस्तुदधानानयापुरूषणानपरापातुपा५न । उदस्पयाहसिंधिरावृहंताहिरण्यर्यादियोऽअंताऽअनष्टां । नूनंसोऽअस्यमहिमाप॑निष्टसूरश्चिदस्माऽअनुदादपस्यां' ।। सानोदयःसयितासहावासाविपद्धसंपतिर्वसूनि । विश्रयमाणोऽअमतिमुरूचीमतभोजनमधरासतेनः ॥ इमागिरः सयितारैसजिईपूर्णगभस्तिमीळतेसुपाणिं । चित्रंयोवृहदुस्मेर्दधातुयूयंपात० ॥ १२॥ (७३।१३ ) इमारुद्राय स्थिरधन्यनेगिरःविप्रेषयेदे॒वाय॑स्वधाने । अाहायसहमानायवेधसैतिग्मायुधायभरतागणोर्तुनः ॥ सहिक्षणक्ष म्यस्यजन्मनःसायज्येिनदिव्यस्यचेतति । अयुन्नवतीरुपनोदुरश्चरानमीवोरुगुजासुनोभव ॥ यातैद्धुिदवसृष्टावि स्परिक्ष्मयाचरतिपरिसाणक्तुनः । सहस्रतेस्वपिवातभेपजामानस्तोकेपुतनयेपुरीरिपः ॥ मानौवधीरुद्रमापरादा मातेभूमप्रसिताहीळितस्य । आनौभजयहिंपिजीवशंसेयूयंपतिः ॥१३॥ ( ७३२१४ ) आपोयंवःप्रथमदेवयंत इंदुपानमूर्मिमण्यतेळः । यौवयंशुचिमरिममद्यघृतप्रपंमधुमंतवनेम ॥ तमूर्मिमापोमधुमत्तमयोपांनांदवत्वाशुहे मा। यस्मिन्निंछोवसुभिर्मादयतितमश्यामदेवयंतोवोऽअद्य ॥ शतपवित्राःस्वधयामदैतीदेवीदेवानामर्पियंतिपा (७।३।१२) आदेवइविचतुर्वचस्यसूतस्यवसिष्ठःसवितात्रिष्टुप् । (१३५१३) इमारुद्रायेतिचतुर्मचस्यसूक्तस्यवसिष्ठोरुद्रोजगत्यं त्यानिष्टः । (७३।१४) आपोयंवइतिचतुर्मचस्पसूक्तस्यवसिष्ठआपत्रिष्टुप् ।

·मंडलं७
ऋक्सं.
म.५.४
अनु.३
॥२६॥
थः । ताऽइंद्रस्य॒नर्मिनंतितानिसिंधुभ्योहव्यंघृतवज्जुहोत ॥ याःसूर्योरश्मिभिराततानयाभ्य॒ऽइंद्रोऽअरंदगातुमू
मि । तेसिंधोवरिवोधातनानोयूयंपात० ॥१४॥ (७३।१५) ऋभुक्षणोवाजामादयध्वमस्मेनरोमघवानःसुतस्य
आयोर्वाचःकतोनयातांविभ्वोरधनयवर्तयंतु ॥ ऋभुभुभिरभिवःस्यामविभ्योविभुभिःशसाशवासि । वाजोऽअ
स्माँऽवतुवाजसातापिंद्रेणयुजातरुपेमयुत्रं ॥ तेचिद्धिपूर्वीरभिसंतिशासाविश्वाँऽअर्यऽउपरांतिवन्वन् । इंद्रो
विभ्योऽऋभुक्षावाजोऽअर्य-शत्रोमिथुत्याकृणन्विनृम्णं ॥ नूयासोवरिवःकर्तनानोभूतनोविन्धर्वसेसजोपाः । सम
स्मेऽइयर्सवोददीरन्यूयंपात० ॥ १५ ॥ (७३।१६ ) समुद्रज्येष्ठाःसलिलस्यमध्यात्पुनानायंत्यनिविशमानाः ।
इंद्रोयानीपभोरादुताऽआपोदे॒वीरिहमामवंतु ॥याऽआपोदिव्याऽउतवानयंतिखनित्रिमाऽतवाया:स्वयंजाः।
समुद्रायाःशुचयःपायुकास्ताऽआपो० ॥ यासांराजावरुणोयातिमध्यसत्यानृतेऽअयपश्यन्जानां । मधुश्रुतःशुच
योयाःवकास्ताऽआपो० ॥ यासुराजावरु॑णोयासुसोमोविश्वेदेवायासूर्जमदति । वैश्वानरोयाःस्वग्निःप्रविष्टस्ताऽ
आपो० ॥ १६॥ (७१३।१७ ) आमांमित्रावरुणेहरक्षतंकुलाययद्विश्वय॒न्मानऽआगन् । अजकावंदुर्दशीकंतिरो
(१३।१५)मभुक्षणइविचतुर्कचस्पसूक्तस्यवसिष्ठऋभवत्रिष्टुप्अंत्यायाविश्वेदेवाया । (३।१६)समुद्रज्येष्ठाइतिचतुझ्चस्यसूतस्यवसि
छआपत्रिष्टुपा(३३३१७)आमामितिचतुर्कचस्वसूक्तस्यवसिष्ठोमित्रावरुणावग्निर्विश्वेदेवानद्यइतिक्रमेणदेवताजगसंत्यातिजगतीशकरीवा।
॥२६॥

·दधेमामांपर्येनरपंसाविदुत्त्सरः ॥ यद्विजामुन्परुपियंदनभुवदष्टीवंतीपरिकुल्फौचदेहत् । अग्निष्टच्छोचनर्पवाधता मितोमामां० ॥ यछल्मलीभवतियन्नदीपुयदोषधीभ्य:परिजायतेविपं । विश्वेदेवानिरितस्तत्सुवंतुमामां० ॥ याः प्रयोनिवर्तऽजुद्धतऽउदन्वतीरनुकाश्चयाः । ताऽअस्मभ्यंपयसापिन्व॑माना शिधादेवीरशिपदाभवंतुसर्यान्द्योऽअ । शिमिदाभयंतु ॥ १७ ॥ (७३।१८ ) आदित्यानामसानूतनेनसतीमहिशर्मणाशंतमेन । अनागास्त्वेऽअदिति स्पेतुरासंऽहमयशंदधतुनोपमाणाः ॥ आदित्यासोऽअदितिर्मादयंतामित्रोऽअर्यमावरु॑णोरजिष्ठाः । अस्मासंतुभुवं नस्यगोपापियतुसोममर्वसेनोऽअद्य' ॥ आदित्याविश्वेमरुतश्चविश्वेदेवाश्चविश्वऽभवञ्चविश्थे । इंद्रोऽअग्निरश्चि गौतुष्टयानायूर्यपतिः ॥ १८ ॥ (७३।१९ ) आदित्यासोऽअदितयःस्यामुपूर्दैवत्रावसवोमवा । सनेममित्रावरु शारा योगमपायाधिषीभयतः ॥ मित्रस्तन्नो वरुणोमामहंतशमतोकायुतनयायगोपाः । मावोभुजेमान्यातमे, पोमातरपिसोयययये । तरण्ययोगिरसोनक्षतरनदेवस्यसवितुर्रियानाः । पिताचतन्नोमहान्यजंनोविश्वेदे Wirlोस ॥ १९ ॥ माया पृथिवीनमौभिसवाधऽईहुतीयजत्रे । तेचिद्धिपूर्वेकव (c) failufikenguermपसिधगापित्यास्त्रिष्टुप् । (४।३।१९) आदित्यासइतितृचस्यसूक्तस्यवसिष्ठआदित्यानिटुप् । (I) शासियोधापापियौनिष्टुप्।

·मंडलं ७
थ५.४
।
॥२७॥
अनु.३
ऋक्सं. योगुणतःपुरोमहीद॑धिरेदेवपुत्र ॥ पूर्वजेपितरानव्य॑सीभिगीर्भिःकृणुध्वंसदनेऽऋतस्य॑ । आनौद्यावापृथिवीदेव्यैन
जनैनयातमहिवांवरूधं । उतोहिवारलधानिसंर्तिपुरूर्णिद्यावापृथिवीसुदासे । अस्मेधत्तयदसदस्कृधोयुयूयंपात.
॥ २०॥ (२२१) वास्तौप्पतेप्रतिजानीयस्मान्स्वावेशोऽअनमीचोभवानः। यत्त्वेमहमतितन्नौजुपस्वर्शनोभ
यद्विपदेशचतुष्पदे ॥ वास्तोप्पतेतरणोन एधिगय॒स्फानोगोभिरश्वेभिरिंदो। अजरांसस्तेसख्येस्यामपितेवपुत्रान्म
तिनोजुपस्व ॥ वास्तोप्पतेशग्मासंसदीतसक्षीमहिरण्ययोगातुमत्या । पाहिमऽतयोगेवरेनोयूयंपात० ॥२१॥
(७१२२२) अमीवहार्यास्तोप्पतेविश्वारूपाण्याविशन् । सांसुशेवऽपधिनः ॥ यदर्जुनसारमेयदुतःपिशंगयच्छ
से। वीवधाजंतऽकृष्टयऽउपनकपुवसतोनिपुर्वप ॥ स्तनरायसारमेय॒तस्करवापुनःसर । स्तोतृनिंद्रस्यरायसिकि
मुस्मान्दुच्छुनायसे० ॥ त्वंसूकरस्पदहितवदर्दनुसूकरः । स्तोतृनिंद्रस्यरायसिकिमस्मा० ॥ सस्तुमातासस्तुपिता
सस्तुश्वासस्तुविश्पतिः। ससंतुसजातयःसस्त्व॒यमभितोजनः । यऽआस्तेयश्चचरतियश्चपश्यतिनोजनः। तेपास
हन्मोऽअक्षाणियथेदंहुयंता ॥ सहस्रशंगोपभोयःसमुद्रादुदाचरत् । तेनासहस्सैनावयंनिजन्स्विापयामसि ।
(२१) वस्तोप्पवइतिचस्यसूतस्पयसिप्टोवास्तोप्पतित्रिष्टुप् । (७।३।२२)अमीवहेत्यष्टर्चस्वस्फस्यवसिष्ठःमाद्यायावास्तो पतिः
द्विवीयादिसप्तानांमस्यापिनीआद्यागायत्रीतवस्तिमउपरिष्टादृहत्यः त्याचवस्रोनुभः ।
॥२७॥

·मोष्ठेशयायवेशयानारीर्यास्तत्पशीवरीः । स्त्रियोयाःपुण्यगंधास्ताःसर्वाःस्वापयामसि ॥ २२ ॥ ( ॥ परिशिष्टं ॥ स्वमस्यमाधिकरणेसचनिोपयाजन । आसूर्यमन्यान्स्वापयव्यूढंजानियादहं ॥ अर्जगरोनामसर्पःसपिरविषोम हान् । तस्मिन्हिसर्पःसुर्धितस्तेनत्वास्वापयामसि ॥ सर्पःसोऽअजगरःसर्पिरविपोमहान् । तस्युसपीसिंधवस्तस्य गाधर्मशीमहि ॥ काळिकोनामसोनवनागसहस्रबळः । यमुनहदेहसोजातो योनारायणवाहनः ॥ यदिकाळिकदू तस्ययदिकाःकाळिका यात् । जन्मभूमिमतिकांतोनिर्विषोयातिकाळिकः ॥ आयाहीपृथिभिरीलितेभिर्यज्ञममं नौभागधेयजुषस्व । तृप्तां हुर्तुिळस्येवयोपाभागस्तेपैतृप्वसेयीवपार्मिव ॥ यशस्करबलवंतंप्रभुत्वैतमेवराजाधिप ) तिर्वभूव । संकीर्णनांगावपतिनराणांसुमंगल्यसततंदीर्घमायुः ॥ कर्कोटकोनामसोयोदृष्टीविषऽउच्यते । तस्यसर्प ' स्यसर्पत्वंतस्मैसर्पनमोस्तुते ॥१) (४१) कईव्यक्तानरःसनीळारुद्रस्यमर्याऽअधास्वश्वाः ॥ नक़िापांज़ ' पिवेतेऽअंगविद्रेमियोजनित्रं ॥ अभिस्वपूभिर्मियोपत्तवातस्वनसःश्येनाऽअस्थधन् ॥ एतानिधीरौनिण्यार्चि केतृपृश्निर्यदूधोमहीजभार ॥ साथिसुवीरांमरुद्भिरस्तुसनात्सहतीपुष्यंतीनृम्णं' ॥ यामयेष्टाःशुभाशोर्भिया:क्रिया चतुर्थेनुवाकेपचदशसूक्तानि (४१) कईव्यक्ताइतिपंचविंशत्यूचस्यसूक्तस्यवसिष्ठोमरुतनिष्टुप्आद्याएकादशद्विपदाविराजः । (अत्रांत्या यावैश्वदेवत्वंकश्चिन्मन्यतेवन्मानाभावादुपेक्ष्य), vecover

·III
मंडलं ७
अक्सं.
म.५.४
अनु.४
॥२८॥
संमिश्लाऽओजोभिरुमाः ॥ उम्रऽओजःस्थिराशयास्पर्धामरुद्भिर्गणस्तुर्विष्मान् ॥ शुभ्रोवःशुप्मःध्मीमनासि
धुनिर्मुनि रियशस्यधृष्णोः ॥ सर्नेम्य॒स्मद्युयोतदिद्युमावौदुर्मतिरिहमण्डः ॥ प्रियावोनामहुवेतुराणामायत्तुपम
रुतीयायशानाः ॥ २३ ॥ स्वायुधासऽष्मिणःसुनिष्काऽतस्वयतन्य शुभमानाः ॥ शुचीवोहव्यामरुतःशुची
नांशुचिहिनोम्यध्वरंशुचिभ्यः । ऋतनसत्यम॑तसापऽआयन्छुचिजन्मानःशुचयःपायकाः ॥ अंसेष्वामरुतःखादयो
वोवक्षःसुरुक्माऽउपशिश्रियाणाः । विविद्युतोनयुष्टिीरुचानाऽअनुस्वधामायुधैर्यच्छमानाः ॥ प्रबुभ्यावऽईरतेम
होसिमनामानिप्रयज्यवस्तिरध्वं । सहस्रियंदम्यभागमेतंगृहमेधीय॑मरुतोजुपध्वं ॥ यदिस्तुतस्य॑मरुतोऽअधीथेत्था
विप्रस्पयाजिनोहीमन् । मथुरायःसुवीर्यस्यदातनूचिद्यमन्यऽआदभुदरावा ॥२४॥ अत्योसोनयेमरुतःस्वचौयादृशो
नशुभयतमीः। तेहयेष्ठाःशिशयोनशुधावत्सासोनप्रक्रीळिनःपयोधाः शस्तौनोमुरुतौमृळंतुवरिवस्यतोरोदसी
सुमेके । आरेगोहानृहायुधोवोऽअस्तुसुम्नेभिरस्मेवसवोनमध्वं ॥ आवोहोताजोहवीतिसत्तःसुत्राचीरातिमरुतोगृणा
नः । यऽईतोवृषणोऽअस्तिगोपाःसोऽअद्वयावीहयतेवऽउक्थैः ॥ इमेतुरंमरुतौरामयंतीमेसहःसहसऽआनमंति ।
इमेशंसक्नुप्यतोनिपातिगुरुद्वेषोऽअर्ररुषेदधति ॥ इभेरभंचिन्मरुतौजुनंतिभृमिचिद्यथावसवोजुपंत । अपवाधध्वं
वृषणस्तमौसित्तिविश्व॑तनयंतोकमस्से ॥ २५ ॥ मायौदात्रान्मरुतोनिरीरामभापश्चाध्मरथ्योविभागे । आनःस्पा
॥२८॥

·हेभजतनावसव्ये यदीसुजातंवृषणोवोऽअस्ति ॥ संयद्धनतमन्युभिर्जनासःशूरायवीप्वोपधीषुविक्षु । अर्धस्मानोम रुतोरुद्रियासस्वातारोभूतपृतनास्वर्यः ॥ भूरिचक्रमरुतःपित्र्याण्युक्थानियावःशुस्यंतेपुराचित् । मुरुभिरुनःपृत नासुसाहामरुद्भिरित्सनितावाजमा । अस्मेवीरोमरुतःशुष्म्य॑स्तुजनानायोऽअसुरोविधर्ता । अपोये सुक्षितयैतरे माधुस्वमोकोऽअभिवःस्याम ॥ तन्नऽइंट्रोवरुणोमित्रोऽअग्निरापऽओपधीर्वनिनौजुपंत । शर्मन्त्स्याममुरुतामुपस्थैयू यंपात०॥२६॥ (२) मध्योवोनाममारुतंयजत्राःप्रयज्ञेपुशवसामदंति। येरेजयतिरोदसीचिदुर्वीपिन्वत्युत्सयदया ॥ निचेतारोहिम॒रुतोगुणंतप्रणेतारोयजमानस्यमन्म । अस्माकमद्यविदथै पुर्हिरावीतयेसदतपिप्रिया णाः ॥ नैतादुन्येमरुतोयथेमेधाजतेरुक्मरायुधैस्तनूभिः । आरोदसीविश्वपिशःपिशाना:समानमज्यंजतेशुभे क' ॥ ऋधक्सार्वोमरुतोद्द्युिदंस्तुयद्वआर्गःपुरुपताकराम । मावस्तस्यामर्पिभूमायजत्राऽअस्मेवोऽअस्तुसुमतिश्च निष्ठा ॥ कृतेचिदत्रमुरुतोरणंतानवद्यासःशुचयःपायकाः । प्रणोवतसुमतिभिर्यजत्राःप्रवाजेभिस्तिरतपुष्यसैनः ॥ उतस्तुतासोमरुतोव्यंतुविश्वेभिर्नामभिनरोहवींपि । ददातनोऽअमृतस्य जायैजिगृतरायःसूनृतामघानि ॥ आस्तुतासोमरुतोविश्वऽकृतीऽअच्छासूरीन्सर्वाताजिगात । येन॒स्त्माशतिनोवर्धयतियूयंपात० ॥ २७ ॥ (७४२) मध्वोवइतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यवसिप्टोमरुतनिष्टुप् । सुरुया --- ·नोबहिःसदताविताचनःस्पार्हाणिदातवेवसु । अधंतोमरुतःसोम्येमधीस्वाहेहमादयाध्यै ॥ २९ ॥ सुस्वश्चिद्धित न्य शुभमानाऽआईसासोनीलपृष्ठाऽअपप्तन् । विश्वशोऽअभितोमानिदनरोनरण्याःसर्वनेमदतः॥ योनौमरुतो ऽअभिदुर्हणायुस्तिरश्चित्तार्निवसौजिघांसति । द्रुहःपाशान्प्रतिसच्चीष्टतर्पिष्ठेनुहन्मनाहंतनातं' ॥ सांतपनाऽ दंहविमरुतस्त जुटन । युष्माकोतीरशादसः ॥ गृहमेधासऽआगतमरुतोमार्पभूतन । युष्माकोतीसुदानवः ।। इहेहवःस्वतवसःकवयःसूर्यत्वचः । यज्ञमस्तऽआवणे ॥ व्यवक्रयजामहेसुगंधिपुष्टिवर्धनं । उर्वारुकमिवबंधनान्मृ त्योर्मुक्षीयमामृतात् ॥३०॥ इतिपंचमाष्टकेचतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥ पत्रिंशाध्यायेवर्गाः ३० सूक्तानि २४ ऋचः १५६ ॥ त्यागः ॥ विश्वेभ्योदेवेभ्यइ. ३ इंद्रायमभ्या. रुद्राये. नदीभ्य. मरुभ्य. विश्वेभ्योदेवेभ्य. विष्णुमरुभ्य. ऋभुभ्य. २ इंद्राये. ६ सवित्र. ६ वाजिभ्य. २ विश्वेभ्योदेवेभ्य. वायुपूपभ्या. विश्वेभ्योदेवेभ्य. १२ अमीदमित्रावरुणाश्विभगपूपब्रह्मणस्पतिसोमरुद्रेभ्य. भगाये. ५ उपसइ. विश्वेभ्योदेवेभ्य, अमय. देवेभ्य, अमय, ३ विश्वेभ्योदेवे- भ्य, यज्ञाये. विश्वेभ्योदेवेभ्य. २ अमय. दधिक्रात्युपोमिमगेंद्रविष्णुपूषब्रह्मणस्पत्यादित्यद्यावापृथिव्यन्यइ. दधिकाइ. ४ सवित्र, ४ रुद्राये. ४ अभ्य. ४ ऋभुभ्य. ३ विश्वेभ्योदेवेभ्य. अन्य. ४ मित्रावरुणाभ्या. अमय. विधेभ्योदेवेभ्य. नदीभ्य, आदित्येभ्य. ६ धावापृथिवीभ्या. ३ वास्तोप्पतय. ४ प्रखापिन्या..७ मरुन्य. ४९ रुद्राये. ॥ इतिपंचमेचतुर्थः ॥ ॥ ॥ ॥

·मंडलं ७
ऋक्सं.
भ.५८.५
अनु.४
॥३०॥
॥
॥
यदद्यमत्रावरुणंतुसौर्याद्योद्धांसप्तौत्सूर्यःपळाद्यास्तिस्रःसौर्यउद्धतीतिचापंचादिविपंचप्रतिवाममित्रयोरे
कोनागायत्रैदशम्यादयस्वयःप्रगाथा:पुरउप्णिक्चतुर्थ्यावादशादित्यास्तिस्रःसौर्य प्रतिवादशाश्विनंतदाशु
भ्रानवसवाद्याविराजआवारधोप्टावाविश्ववाराःसोपस्वसुःपळागोमतापंचातारिप्मेमाउयांपटूमागार्थव्यु
पाअष्टाउपस्यंतुवाउदुसघोपोररुचेष प्रतिपंचव्युपाःप्रतितृचं ॥५॥
॥ हरिओम् ॥ (७४।५) यद्यसूर्यबयोनागाऽजद्यन्मित्रायवरुणायसत्यं । वयंदेव॒त्रादितस्यामतर्वप्रियासो
ऽअर्यमन्गृणतः ॥ एषःस्यमित्रावरुणानृचक्षाऽउभेऽउदेतिसूर्योऽअभिग्मन् । विश्वस्यस्थातुर्जर्गतश्चगोपाऽऋजुमर्तेषु |
वृजिनाचपश्यन् ॥ अयुकसप्तहुरितःसधस्थाद्याऽवहतिसूर्यघृताचीः । धामानिमित्रावरुणायुवाकुःसंयोयूथेवज
निमानिचष्टें । उद्वीपृक्षासोमधुमंतोऽअस्थुरासूर्योऽअरुहच्छुक्रमणः । यस्माऽआदित्याऽअध्यनोरदंतिमित्रोऽअर्य
। मावरुणःसजोपाः॥ इमेचेतारोऽअनृतस्यभूरैमित्रोऽअर्यमावरुणोहिसंति । इमऽतस्यवावृधुर्दुरोणेशग्मासःपु
त्राऽअदितेरदब्धाः ॥ इमेमित्रोवरुणोदूळ सोचेतसंचिचितयंतिदक्षैः । अपिक्रतुसुचेतसंवत्तस्तिरश्चिदंहःसुपा
। नयंति ॥ १॥ इमेदिवोऽअनिमिपापृथिव्याश्चिकित्वांसोऽअचेतसैनयंति । प्रवाजेचिन्नद्योगाधर्मस्तिपारंनोऽभ
(४५) यदद्येविद्वादशस्यसूक्तस्यवसिष्ठोमिनावरुणावाद्यायाःसूर्यखिएप ।
॥३०॥

·स्यविष्पितस्यपर्यन् ॥ यद्गोपाददितिःशर्मभद्रंमित्रोयच्छतिवरुणःसुदासे । तस्मिन्नातोकंतनयंदानामाकर्मदेवहे नंतुरासः ॥ अवेदिहोत्राभिर्यजेतरिपःकाचिद्वरुणधुतःसः। परिद्वेषोभिरर्यमाणक्तूरुसुदासैवृपणाऽउलोकं' ॥ सस्वश्विद्धिसम॒तिस्त्वेष्यपामपीच्यॆनसहसासहते । युष्मद्भियापणोरेजमानादक्षस्यचिन्महिनामृळतानः ॥ योब्रह्म णेसुमतिमायजातेवाजस्यसातौपरमस्यरायः । सीक्षैतमन्युंमधानोऽअर्यऽरुक्षयायचक्रिरेसुधातु ॥ इयंदेवपुरोहि तिर्युवभ्यायज्ञेषुमित्रावरुणावकारि । विश्वानिदुर्गापिपृतंतिरोनौयूयंपात० ॥ २॥ ( ७४६ ) उढांच वरुणसु प्रतीकदेवोरेतिसूर्यस्ततन्वान् । अभियोविश्वाभुव॑नानिचष्टेसमन्युमर्येष्वाचिकेत ॥ प्रवांसमित्रावरुणावृतावावि मोमन्मानिदीर्घश्रुर्दियति । यस्य॒ब्रह्माणिसुक्रतूऽअर्वाथ आयत्क्रत्वानशरदःपृणैथै ॥ प्रोरोमित्रावरुणापृथिव्याः दिवऽप्वाइँहुतःसुदानू । स्पशोदधाथेऽओपंधीपुविश्वृधग्यतोऽअनिमिपरक्षमाणा ॥ शंसामित्रस्यवरुणस्य॒धाम शुष्मोरोदसीवद्वधेमहित्वा । अयुन्मासाऽअयज्वनामवीराःप्रय॒ज्ञमन्मायुजनैतिराते ॥ अमराविश्वावृपणाविमावां नयासुचित्रंददृशेनयक्षं । दुहःमचंतेऽअताजनानानवानिण्यान्यचितेऽअभूवन् ॥ समुवायज्ञमहयनाभिर्हवेचा (७४।६) उद्वांचझुरितिसप्तर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठोमित्रावरुणौत्रिष्टुप् ।

·मंडलं ७
अनु.४
म.५.५
॥३॥
मित्रावरुणासवाधः । प्रयांमन्मान्यचसेनानिकृतानिब्रह्मजुजुपन्निमानि ॥ इयंदेवपुरोहिति०॥ ३ ॥ ( ७४७)
उत्सूर्योवृहदुर्चीप्यश्रेत्पुरुविश्वाजनिसमानुपाणां । समोदिवाददृशेरोचमानःकृत्वाकृतःसुकृतःकर्तृभिर्भूत् ॥ ससूर्य
प्रतिपुरोनजाऽएभिःस्तोमेभिरतशेभिरेयः । प्रनोमित्रायवरुणायवोचोनागसोऽअर्यम्णेऽअग्नयेच ॥ विनःसहस्र
शुरुधौरदत्युतार्यानोवरणोमित्रोऽअग्निः । यच्छतुचंद्राऽपिमनोऽअर्कमानःकामपूपुरंतुस्तानाः ॥ द्या भूमीऽअं
दितवासीयांनोयेवाजःसजनिमानऽऋष्ये।माहे भूमवरुणस्यायोर्मामित्रस्यमियतमस्पनृणा प्रवाहांसिसृतंजी
वसैनऽआनोगयूंतिमुक्षसंघृतेन । आनोजनेश्चययतयुवानाश्रुतंमैमित्रावरुणाहरूमा ॥नूमित्रोवरुणोऽअर्यमानुस्त्मने
तोकायवर्रियोदधंतु । सुगानोविश्वासुपानिसंतुयूयंपात०॥४॥ (७।४।८) उद्वेतिसुभगोविश्वच॑क्षाःसाधारण सूर्योमा
नुपाणां । चक्षुमित्रस्यवरुणस्यदेवश्चमॆवयःसमर्विव्यक्तमांसि ॥उद्वैतिप्रसवीताजनानांमुहान्केतुरर्णयःसूर्यस्य। समानं
चकंपर्यावित्सन्यदैतृशोवहतिधूर्षुयुक्तः ॥ विभ्राजमानऽपसामुपस्थाद्वेभैरुदैत्यनुमद्यमानः । एपमैदेवःसविताच
च्छंदुयःसमानन मिनातिधाम ॥ दियोरुक्मऽउरुचक्षाऽउदेतिरेऽअर्थस्तरणिर्धाजमानः। नूनंजनाःसूर्यणप्रसूताऽ
(ver) उत्सूर्यविपळर्चस्वसूकस्यवसिष्ठाद्यानांतिसृणांसूर्यस्ततस्तिमृणामित्रावरणौत्रिष्टुं । (४८) अद्वेतीविषळचस्यसू
कस्यवसिष्ठःआयानांसाचनसूणांसूर्यस्ततोमित्रावरुणात्रिष्टुप् ।
॥३१॥

·अयनानिकृणवन्नपासि ॥ यत्राचारमृतागातुमस्मैश्येनोनदीयन्नन्वेतिपार्थः । प्रतिवांसूरऽउदितेविधेमनमौभि मित्रावरुणोतहव्यः ॥ नूमित्रोवरुणो० ॥ ५॥ (४९) दिविक्षयतारजसःपृथिव्यांप्रबोधृतस्य॑निर्णिोददीर न।हव्यंनोमित्रोऽअर्यमासुजातोराजासुक्षत्रोवरणोजुतआराजीनामहऽऋतस्यगोपासिंधुपतीक्षत्रियायातमर्वाक् । इळानोमित्रावरुणोतवृष्टिमदिवऽईन्वतंजीरदानू ॥ मित्रस्तन्नोवरुणोदेवोऽअर्य प्रसाधिष्ठेभिःपृथिभिनयंतु । वद्य निऽआरिःसुदास पार्मदेमसहदेवगोपाः ॥ योवांगमनसातदेतमूर्ध्वाधीतिकृणवद्धारयच । क्षेथाँ मित्रावरुणावृतेनताराजानासुक्षितीस्तर्पयेथां ॥ एषःस्तोमोवरणामित्रतुभ्यसोमःशुक्रोनायवेयामि । अविष्टंधियोजि मृतपुरंधीर्युयंपात० ॥ ६ ॥ ( ७४१० ) प्रतिवांसूर उदितसूकमित्र वरुणपूतदक्षं । योरसुर्यमक्षितज्येष्ठंधि श्वस्ययामंज्ञाचिताजिगनु ॥ ताहिदेवानाममुरातार्यातान:क्षितीकरतमूर्जयंतीः । अश्याममित्रावरुणायंांद्या यांचयनपीपय॒न्नहाच ॥ ताभूरिपाशायनृतस्य॒सेतूंदुरत्येपिमयाय । तस्यमित्रावरुणापथावामपोननावाई रितातरेगा।गानोमित्रारुणाष्ट्रव्यदृष्टिंघृतर्गव्यूतिमुक्षतमिळाभिप्रतियामवरमाजनायपृणीतमुद्रोदिव्यस्य॒चारोः॥ (५) विनिक्षयरोसिपंपर्पस्पसूकस्मयसिष्ठोमित्रावरुणौनिष्टुप्(IEE)प्रतिवामितिपचर्यस्यसूक्तस्यवसिष्ठोमित्रावरुणौनिष्टुप् ।

·मंडलं७
अनु.४
म.५म.५
॥३१॥
अ. . मित्रावरुणासयाधः । प्रधामन्मान्यचसेनानिकृतानिब्रह्मजुजुपन्निमानि ॥ यंदेवपुरोहिति०॥ ३ ॥ ( ७५१७)
उत्सूर्योवृहदुर्चीप्य॑श्रेत्पुरुविश्वाजनिममानुपाणां । समोदिवाददृशेरोचमानःकृत्याकृतःसुकृतःकर्तृभिर्भूत् ॥ ससूर्य
प्रतिपुरोनऽउद्गाऽएभिःस्तोमैभिरेतशेभिरेवैः । प्रनौमित्रायवरुणाययोचोनागसोऽअर्यम्णेऽअग्नयेच ॥ विनःसहर
शुरुधोरदत्सुतार्यानोवरणोमित्रोऽअग्निः । यच्छतुचंद्राऽउपमनोऽअर्कमानःकामैपूपुरंतुस्तानाः ॥ द्याभूमीऽअ
दितवासीयांनोयेवोजजुःसुजनमानऽऋप्वे।माहेळेभूमवरुणस्यवायोर्मामित्रस्य प्रियतमस्यनृणां ॥प्रवाहवासिसृतंजी
यसैनऽआनोगव्यूंतिमुक्षतंघृतेन। आनोजनेश्रययतंयुयानाश्रुतंमैमित्रावरुणाहवेमा'॥नूमित्रोवरुणोऽअर्यमानस्त्मने
तोकायुवरियोदधंतु । सुगानोविश्वासुपानिसंतुयूयंपात०॥४॥ (७४।८) उद्वैतिसुभगोविश्वच॑क्षाःसाधारणःसूर्योमा
नुपाणां । चक्षुमित्रस्यवरुणस्यदेवश्चमवयःसमविन्यक्तमासि॥उद्वेतिप्रसवीताजनानांमुहान्केतुरर्णवःसूर्यस्य। समानं
चक्रपर्याविवृत्सन्यदैतशोवर्हतिधूर्पयुक्तः ॥ वभ्राजमानऽउपसामुपस्थाभैरुदैत्यनुमद्यमानः । एपमेदेवःसयिताच
च्छंदयःसमाननमिनातधाम ॥ दिवोरुक्मरुचक्षाऽउदेतिरेऽअर्थस्तरणिर्धाजमानः। नूनंजनाःसूर्यणप्रसूताs
(७४७) उत्सूर्यइतिपळर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठआद्यानांतिसृणांसूर्यस्ततस्विसृणामित्रावरुणौत्रिष्टुं । (४८) उद्वेतीविपळर्चस्यसू
वस्यवसिष्ठःआद्यानांसार्धचतसृणांसूर्यसदोमित्रावरुणौनिष्टप् ।
॥३१॥

·अयन्नानिफुणयन्नपासि ॥ याचक्रुरमृागातुमस्मैश्यनोनदीयन्नन्वैतिपार्थः । प्रतिवांसूरऽउदितेविधेम॒नमोभि मित्रावरुणोतहव्यः ॥ नूमित्रोवरुणो० ॥ ५॥ ( ७४९) दिविक्षयतारजस पृथिव्यांप्रवौघृतस्य॑निर्णिजौददीर न्। हुव्यंनौमित्रोऽअर्यमासुजातोराजासुक्षत्रोवरुणोजुपंत॥आराजानामहऽऋतस्यगोपासिंधुपतीक्षत्रियायातमाक् । इळांनोमित्रावरुणोतवृष्टिमदिवऽइन्वतंजीरदानू ॥ मित्रस्तन्नोवरुणोदेवोऽअर्यःप्रसाधिष्ठेभिःपृथिभिनयंतु । वद्य थानऽआदुरिःसुदासंऽपामदेमसहदेवगोपाः ॥ योयांगर्तम सातादेतमूर्ध्वाधीतिकृणवारयच्च । उक्षेथाँ मित्रावरुणाघृतेनताराजानासुक्षितीस्तर्पयेथां ॥ एषःस्तोमोवरुणमिव॒तुभ्यंसोम-शुक्रोनवायवैयामि । अविष्टंधियोजि गृतपुरधीयंपात० ॥ ६ ॥ (७४.१० ) प्रतिवांसूरऽउदितेसूक्तमित्रहुवेवरुणपूतदक्षं । ययौरसुर्यमक्षितज्येष्ठंवि श्वस्ययामनाचिोजिगनु' ॥ ताहिदेवानामसुरातार्यातानःक्षितीःकरतमूर्जयंतीः । अश्याममित्रावरुणावयंवांद्या यांचयनपीपयन्नहाच ॥ ताभूरिपाशावतन्यसेतूंदुरत्येतूरिपवेमाय । तस्यमित्रावरुणापथावामपोननावादु रितातरेमआनौमित्रारुणाहव्यदृष्टिंघृतैर्गव्यूतिमुक्षतमिळाभिः।प्रतिवामवरमाजनायपृणीतमुद्रोदिव्यस्यचारोंः॥ (४९) दिविक्षयंतेतिपंचर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठोमित्रावरुणौत्रिष्टुपा(७४.१०)प्रविवामिविपंचर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठोमित्रावरुणौत्रिष्टुप् ।

·मंडलं७
अनु.४
'०॥७॥ (७४।११) प्रमित्रयोणियोःस्तोमोन एतुशष्यः । नमस्वान्तुविजातयोः॥ याधारयतदेवाः
पितरा । असुर्यायप्रमहसा ॥ तान:स्तिपातनपावरुणजरितॄणां । मिसाधयतंधियः ॥ यद्यसूरऽउदि
मित्रोऽअर्युमा । सुवार्तिसविताभगः॥ सुमावीरस्तुसक्षयःअनुयामन्सुदानवः । येनोऽअंहोतिपिप्रति ॥८॥
तस्वराजोऽअदितिरदव्धस्यतस्यये । महोराजानऽईशते ॥ प्रतिवांसूरऽउदितेमिनंगृणीपेवरुणं । अर्यमणरिशा
हिरण्ययामतिरियमयुकायशव॑से । इयंवि मेधातये ॥ तेस्थामदेववरुणतेमित्रसूरिभिःसह । इपस्व
हवःसूरचक्षसोग्निजिह्वाऽतावृधः । त्रीणियेयेमुर्विदानिधीतिभिर्विश्वा॑निपरिभूतिभिः ॥ ९ ॥
रद्मासमादहर्यज्ञमक्तुंचाहचे । अनाप्यवरुणोमित्रोऽअर्यमाक्षत्रंराजानऽआशत ॥ तोऽअद्यमनामहे
सूरऽउदिते । यदोहवरु॑णोमित्रोऽयुमायूयमृतस्यरथ्यः ॥ ऋतानिऽऋतजाताऽमतावृधोघोरासोऽअनृ
तद्विषः । तेषावःसुम्नेसुच्छदिष्टमेनर स्यामयेचसूरयः । उदुत्यदर्शवपुर्दिवईतिप्रतिहरे । यदीमाशुहतिदेवड
एतशोविश्वस्मैचक्षसेऽअरं ॥ शीर्णशीर्णोजगतस्तस्थुपस्पतिसमयाविश्वमारजः । सप्तस्वसारःसुवितायसूर्यवह
११) प्रमित्रयोरित्येकोनविंशत्यूचस्यसूक्तस्यवसिष्ठोमित्रावरुणाचतुर्थ्यादिदशानामादित्यःचतुर्दश्यादितिसृणांसूर्योगायत्री
दशीचतुर्दश्योरहत्य.एकादशीनयोदशीपंचदश्य.सतोवृहत्यापोडशीपुरउप्णिक् ।
॥३२॥

·तिहरितोरथै ॥ १० ॥ तच्चक्षुर्देवहितंशुक्रमुच्चरत् । पश्यैमशरद शतंजीवैमशरदःशतं' ॥ काव्येभिरदाभ्यायो । तंवरुणयुमत् । मित्रश्चसोमपीतये ॥ दिवोधार्मभिर्वरुणमित्रश्चार्यातमुगुहाँ । पिव॑तसोममातुजी' ॥ आयतिमि त्रावरुणाजुपाणावा तिनरा । पातंसोममृतावृधा ॥११॥ (७४।१२) प्रतिवांरचनृपतीज़रध्यैहविष्मतामन सायज्ञियैन । योवादूतोनधिष्ण्यावीगरच्छासूनुर्नपितराविवक्मि ॥ अशौच्यग्निःसमिधानोऽअस्मेऽउपोऽअदृश न्तमसचिदंताः । अचैतिकेतुरुपसःपुरस्ताच्छ्रियेदिवोदुहितुर्जायमानः ॥ अभिवानूनमश्विनासुहौतास्तोमैःसिपक्ति नासत्याविवक्वान् । पूर्वीभिर्यातपथ्याभिर्वाक्स्वर्विदावसुमतारथैन ॥ अवोवीनूनमश्विनायुवाकुर्हवेयद्वाँसुतेमाध्वी वसूयुः । आवविहंतुस्थविरासोऽअश्वाःपिाथोऽअस्मेसुपुतामधूनि ॥ प्राचीमुदेवाश्विनाधियममृध्रांसातयकृतंवसू । युं । विश्वाऽअविष्टवाज़ आपुरंधीस्तानःशक्तंशचीपतीशचीभिः ॥ १२॥ अविष्टंधीष्वश्विनानऽआसुप्र॒जापुद्रेतोऽ अहयनोऽअस्तु । आवांतोकेतनयेतू जानाःसुरत्नासोदे॒वींतिंगमेम ॥ एपस्यापूर्वगत्वेवसख्यनिधिर्हितोमाध्वी रातोऽअस्मे । अहेळतामनसायर्यातमागनंताहव्यमानुपीषुविक्षु ॥ एकस्मिन्योगेभुरणासमानेपरिवांसप्तस्रवतोर थोगात् । नायंतिसुम्यौदेवयुक्तायेवोधूप्तरणयोवहति ॥ असञ्चामृघबद्योहिभूतंयेग़यामघदेयजुनंति । प्रयेवं (७४।१२) प्रतिवामितिदशर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठोश्विनौत्रिष्टुप् ।

·थअ. अनु.४ ॥३३॥ मंडलं ७ कसं. १ धुसूनृताभितिरंगाचतोऽअश्यामघानि ॥ नूमेहमाणुतंयुयानायासिष्टंयुतिरश्चिनायिरायत् । धुत्तरतानि जरतंचसूरीन्यूयंपात० ॥ १३ ॥ (७४।१३) आशुभ्रायातमश्विनास्ववागिरोदनाजुजुपाणायुवाको। हुव्यानि चप्रतिभृतायीतनः ॥ प्रवामधासिमान्यस्थुररंगतंहुविपोनीतयेमे । तिरोऽअर्योहवनानिश्रुतनः ॥ प्रयारथोमनौ जवाऽइयर्तितिरोरजास्यश्विनाशतोतिः । अस्मभ्यसूर्यावसूऽइयानः ॥ अयंहयद्वदिवयाऽऽअद्रियोविवक्ति सोमसुद्युत्भ्यां । आवल्गूविप्रोववृतीतहव्यैः ॥ चित्रयांभोजनन्वस्तिन्यत्रयेमहिप्पंतंयुयोतं । योामोमानंद धतेमियःसन् ॥ १४ ॥ उतत्याजुरतेऽअश्विनाभूच्यानायप्रतीत्यहविर्दे । अधियद्वपातऽतिधत्थः ॥ जुत त्यंभुज्युमश्विनासायोमध्येजहुर्दुरेवासःसमुद्रे । निरीपर्पदरावायोयुवाकुः ॥ वृकायचिजसमानायशक्तमुतश्रुतं शयवेहूयमाना । याभ्यामपिन्वतमपोनस्तयचिच्छृत्य॑श्विनाशचीभिः ॥ एपस्यकारुर्जरतेसूकैरफ्रेवुधानऽपसी सुमन्मा । पातंवर्धन्यापयोभियंपात० ॥ १५ ॥ (१४) आवारथोरोदसीवद्वधानोहिरण्ययोवृपमि त्विश्वैः । घृतवर्तनि:पविभौरुचान पायोहानृपतिर्वाजिनीवान् ॥ सर्पप्रथानोऽअभिपंचभूमात्रियंधुरोमनसायो ॥३३॥ (७४।१३) आशुभ्रेतिनवर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठोश्विनौत्रिष्टुप्आधा सप्तविराजः । (७४।१४ ) आवारथइत्यष्टर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठो । श्विनौत्रिष्टुप् ।

·तुयुक्तः । विशोयेनगच्छंथोदेव॒यंती कुत्राचिद्याममश्विनादाना ॥ स्वश्वाय॒शसार्यातमाग्दनानिधिमधुमंतंपिका थः । विवारथौवध्वाईयादमानोंतान्दुिवोर्वाधतेवर्तनिभ्यो ॥ युवोःश्रियंपरियोपावृणीतसूरोदुहितापरितक्म्यायां । यद्देव॒यंतमयः शचीभिःपरिघंसमोमनावांवयोगात् ॥ योहस्यवारथिरावस्तऽस्रारथोयुजानःपरियातितिः । ते ननःशंयोरुपसोव्युष्टोन्यश्विनावहतंयज्ञेऽअस्मिन् ॥ नरागौरेवविद्युतंतृपाणास्माकमद्यसवनोपयातं । पुरुत्राहिवाम तिभिर्ववतेमाामन्येनिय॑मन्देव॒यंतः ॥ युवंभुज्युमर्वविद्धंसमुंद्रऽउर्दूहथुरणसोऽअनिधानैः । पतत्रिभिरश्रमैरव्य थिभिर्दसनाभिरश्विनापारयता ॥ नूमेहबमाणुतंयुवानायासिष्टंवर्तिरश्विनाविरॊचत् । धुत्तरत्नानिजरतंचसूरी न्यूयंपात० ॥ १६ ॥ (७४।१५) आविश्ववाराश्विनागतनःमतत्स्थानमवाचिवांपृथिव्यां । अश्वोनवाजीशुन छोऽअस्थादायत्सेदथुर्धवसेनयोनि ॥ सिपंक्तिसावांसुमतिश्चनिष्ठातापिघर्मोमनुपोदुरोणे । योवासमुद्रान्सरितःपि पर्यंतग्वाचिन्नसुयुजायुजानः ॥ यानिस्थानान्यश्विनाधाथैदिवोयहीप्वोपंधीपुविक्षु । निपर्वतस्यमूर्धनिसदंतेप जायदाशुषेवहता ॥ चनिष्टंदेवाऽओपंधीप्प्सुयद्योग्याऽअश्नवैथेऽऋषीणां । पुरूणिरत्नादधतीन्यपस्मेऽअनुपूर्वी णिचख्यधुर्युगानि ॥ शुश्रुवांसांघिदश्विनापुरूण्यभिब्रह्माणिचक्षार्थऋपीणां । प्रतिप्रतिवरमाजायास्मेवामस्तु (७४।१५) आविश्ववारेतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठोश्विनौत्रिष्टुप् ।

·मंडलं ७
ऋक्सं.
म.५.५
॥३४॥
सुमतिश्चनिष्ठा ॥ योवायज्ञोनासत्याहविष्मान्कृतब्रह्मासमोईभवाति । उपप्रांतवरमावसिष्ठमिमाब्रह्माण्यच्यते
युवभ्यां ॥ यमनीपाऽयमश्विनागीरिमांसुगृक्तिद्रूपणाजुपेथां । इमानमाणियुवयून्यग्मन्यूयंपात० ॥ १७ ॥
(५१) अपस्वसुरुषसोनग्जिहीवेरिणतिकृष्णीररुपायपंथी । अर्धामघागोमेघावांहुवेमदिवानक्तंशरुमस्मद्युयोत ॥
उपातिंदापेमायरथैनवाममश्विनावहता । युयुतमस्मदनिरामीयांदिवानफैमाध्वीनार्सीथांनः ॥ आवारर्थ
ममस्यांब्युटीसुम्नायवोवूषणोवर्तयंतु । स्यूमंगभस्तिमृतयुग्मिरम्पराधिनावसुमंतवहेयां ॥ योवारथौनृपती अस्ति
वोद्धात्रिवंधुरोवसुमाँऽस्रोमा । आनऽएनानासत्योपयातमभियद्वौविश्वयोजिगाति ॥ युवंच्यानंजरसौमुमुक्तं
निपेदर्वजहधुराशुमश्च । निरंहसस्तमसःस्पर्तमत्रिनिजाहुपंशिथिरेधौतमतः ॥ इयंमनीपा० ॥ १८ ॥ (७५२)
आगोम॑तानासत्यारथेनावावतापुरश्चंद्रेणयातं । अभिवविश्वानियुतःसचंतेस्पाईयाश्रियातन्याशुभाना' । आनो
देवेभिरुपयातमक्सजोफ्सानासत्यारथैन । युवोहिनःसुख्यापित्र्याणिसमानोबंधुरुततस्यवित्तं ॥ उदुस्तोमासोऽ
) अम्धिनौरबुध्रन्जामिनह्माण्युपसंश्चदेवीः आश्विासन्नोद॑सीधिष्ण्येमेऽअच्छाविप्रोनासत्याविवक्ति । विचेटुच्छंत्यश्वि
नापासामयाबझाणिकारयोभरते । कृयभानुंसवितादेवोऽअभेद्बहदुग्नयःसमिर्धाजरंते ॥ आपश्चातांन्नासत्यापु
(५१) अपसुरितिपळर्चस्पसूकस्यवसिष्ठोश्विनौत्रिष्टुप् । (५२) आगोमवेतिपंचर्चस्वसूक्तस्यवसियोधिनौविष्टुप् ।
॥३४॥

·रस्तादाविनायातमधुरादुर्दतात् । आविश्वतःपांचजन्येन यायूयंपात० ॥ १९॥ ( ७५।३ ) अतारिष्मतमस स्पारमुस्यप्रति॒िस्तोमदेवयंतोदानाः । पुरुदंसापुरुतापुराजामाहवतेऽअश्विनागी: ॥ न्युप्रियोमर्नुपःसादिहो तानासत्यायोयतेवंर्दतेच । अनीतंमध्वोऽअश्विनाऽउपाकऽआवांवोचेविदथै प्रय॑स्वान् ॥ अहेमयज्ञपृथामुराणाs हमांसुवृक्तिपणाजुपेथां । श्रुष्टीवेवप्रेषितोवामवोधिप्रतिस्तोमैरमाणोवसिष्ठः ॥ उपत्यावहींगमतीविशनोरक्षोह णासंभृतावीलुपाणी । समंधौस्यग्मतमत्सराणिमानौमर्धिष्टमागतंशिवेन ॥ आपश्चातानासत्या० ॥२०॥ (७।५।४) हुमाऽवादिविष्टयऽउनाहवंतेऽअश्विना । अयंामढेवसेशचीवसूविर्शविशंहिगच्छथः ॥ युवंचित्रंदैदथुर्भोजनंनरा चोदेथासूनृावते । अर्वाग्र,समनसानियच्छतपिवतंसोम्यंमधु ॥ आयातमुपभूपतमध्वःपिवतमश्विना । दुग्धपयो वृषणाजेन्यावसूमानौमर्धिष्टमार्गतं ॥ अश्वासोयेवामुपदाशुपौगृहयुवांदीयतिविर्धतः । मयुभिर्नराहयेभिरश्वि नादैवायातमस्मयू ॥ अाहयंतोऽअश्विनापृक्षःसचंतसूरयः । तार्यसतोम॒घव॑झ्योध्रुवंयशश्छदिरस्मभ्यनासत्या । प्रयेययुर॑वृकासोराऽइवनृपातारोजानां । तस्वेनशर्वसाशूशुवुर्नरऽजतक्षियंतिसुक्षिति॥२१॥ (७।५।५) व्यु१पा (७५६३) अतारिष्मेतिपंचर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठोश्विनौत्रिष्टुप् । (७५४) इमाउवामितिपळर्चस्यसूक्तस्यवसिप्टोश्विनौबृहतीद्विती याचतुर्थीपष्ठपःसतोबृहत्यः। (५५) व्यु१पाआवइत्याप्टर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठउपाखिनुप् ।

·मंडलं ७
ऋक्सं.
भ.५म..
अनु. ५
॥३४॥
सुमतिश्चनिष्ठा ॥ योवौयज्ञोनासत्याविष्मान्कृतब्रह्मासमोईभवाति । उपप्रांतवरमावसिष्टममाब्रह्माण्यच्यते
युवभ्यौ ॥ इयमनीपाऽयमश्विनागीरिमांसुवृक्तिपणाजुपेथां । इमाब्रह्माणियुवयून्यग्मन्यूयंपात० ॥ १७ ॥
(५१) अपस्वसुरुपसोनग्जिहीतेरिणक्तिकृष्णीररुपायपंथी । अश्वामघागोमघावांहुवेमदिवानक्तंशरुमस्मद्युयोतं ॥
उपातिंदाशुप्रेमायरर्थेनवाममश्विनावहता । युयुतमस्मदनिरामीवांदिवानमावीत्रासीधानः ॥ आवार
मवमस्यांव्युष्टौसुम्नाययोवृषणोवर्तयतु । स्यूमंगभस्तिमृतयुग्भिरश्वराश्विनावसुमंतंवहेथां ॥ योचारथोनृपतीऽअस्ति
घोडात्रिवधुरोवसुमाँऽनर्यामा । आनऽएनानासत्योपयातमभियद्वौविश्वयोजिगाति ।युवंच्यानंजरसौमुमुक्त
निपेदवऽऊहथुराशुमश्च । निरंहसस्तमसःस्पर्तमत्रिनिर्जा पशिथिरेतिमतः ॥ इयमनीपा० ॥ १८ ॥ (७५२)
आगोमतानासत्यारथेनाश्वावतापुरश्चंद्रेणयातं । अभिवाविश्वानियुतःसचंतेस्पाहयाश्रियातुन्वाशुभाना' ॥ आनो
देवेभिरुपयातमाक्सजोपसानासत्यारथैन । युवोहिनःसख्यापित्र्याणिसमानोबंधुरुततस्य वित्तं ॥ उदुस्तोमासोऽ
अधिनौरबुध्रन्जामिब्राण्युपसश्चदेवीः। आविर्वासनोदसीधिष्ण्येमेऽअच्छाविप्रोनासत्याविवक्ति॥ विदच्छंत्यश्वि
नाऽउपासःभवांब्रह्माणिकारवोभरते । ऊभानुसवितादेवोऽअभेद्वृहदुग्नयःसमिाजरते ॥ आपश्चातन्निासत्यापु
(७५।१ ) अपखसुरितिपळचस्यसूतस्यवसिष्ठोश्विनौत्रिष्टुप् । (५।२) आगोमवेतिपंचर्चस्यसूकस्यवसिष्ठोधिनौत्रिष्टुप् ।
॥३४॥

·orrenes रस्तादाविनायातमधुरादुर्दकात् । आविश्वतःपांचजन्येनरायायूयंति० ॥ १९ ॥ (७५६३ ) अारिष्मतमस स्पारमस्यप्रतिस्तोमदेव॒यंतोदधानाः। पुरुदंसापुरुतापुराजामाहवतेऽअश्विनागी: ॥ न्युप्रियोमर्नुपःसादिहो तानासत्यायोयते॒वंदतेच । अनीतंमध्वोऽअश्विनाऽउपाकऽआवांवोचेविदथै पुप्रय॑स्वान् ॥ अहेमयपृथामुराणाऽ इमांसुवृत्तिवपणाजुपेथां । श्रृष्टीवेवप्रेपितोवामबोधिप्रतिस्तोमर्जरमाणोवसिष्ठः ॥ उपत्यावहींगमतीविशनोरक्षोह णासंभृतावीळुपाणी । समंधौस्यग्मतमत्सराणिमानौमर्धिष्टमार्गतंशिवेन । आपश्चातान्नासत्या० ॥२०॥ (७।५।४) हमाऽवादिविष्टयऽउस्रावतेऽअश्विना । अयंामढेवसेशचीवसूविर्शविशंहिगच्छथः ।। युवंचित्रंददथुर्भोजनंनरा चोदेथांसूनृतावते । अर्वाग्रथंसमनसानियच्छतपिवतंसोम्यंमधु ॥ आर्यातमुप॑भूपतमध्वःपिवतमश्विना । दुग्धंपयो पणाजेन्यावसूमानौमर्धिष्टमार्गतं ॥ अश्वासोयेवामुपदाशुपौगृहयुवांदीयतिविधतः । मयुभिर्नराहयेभिरश्वि नादेवायातमस्मयू ॥ अर्धाहयतोऽअश्विनापृक्षःसचंतसूरयः । तार्यसतोमघवन्योभुवयशश्दिरस्मभ्य॒नासत्या ॥ प्रयेययुवकासोराऽइवनृपातारोजानां। तस्वेनशर्वसाशूशुवुर्नरऽउतक्षियंतिसुक्षिति॥२१॥ (७।५।५) न्यु१पा (५३) अवारिष्मेतिपंचर्चस्पसूक्तस्यवसिष्ठोश्विनौत्रिष्टुप् । (७५४) इमाउवामिविपळर्घस्यसूक्तस्यवसिष्ठोश्विनौबृहतीद्विती याचतुर्थीपष्टपासतोवृहत्यः। (७५५) व्यु१पाआवइत्यष्टर्चस्यसूतस्यवसिष्ठउपाखिष्टुप् ।

·म.५.५ अनु.५ मंडलं७ अक्स. आयोदिविजाऽऋतेनाविष्कृष्पानामहिमानमार्गात् । अपद्रुहस्तमऽआवरजुष्टमंगिरस्तमापोऽअजीगः ॥ महे नौऽअवसुवितायनोध्युपोमहेसौभगायुप्रयंधि । चित्ररपियशसँधेह्यस्मैदेविमर्तेपुमानुपिनव॒स्यु' ॥ एतेत्येभान योदर्शतायाचित्राऽउपसोऽअमृास आणुः । जनयंतोदव्यानिवृतान्यांपूर्णतोऽअंतरिक्षायंस्थुः ॥ एपास्यायुजाना ॥३५॥ पराकात्पंचक्षितीपरिसद्योजिगाति । अभिपश्यतीवयुनाजनानांदिवोदुहिताभुवनस्यपनी ॥ वाजिनीवतीसूर्यस्ययो पाचित्रामघारायऽईशवसूनां । ऋर्पिष्टुताज़रयतीमघोन्युपाऽउँच्छतिवह्निभिणाना' ॥ प्रतिद्युतानामरुपासोऽअ श्वाचित्राऽभरभन्नुपसवहतः। यातिशुभ्राविश्वपिशारथैनुदर्धातिरविधुतेजाय ॥ सत्यासत्येभिर्महुतीमहद्भिर्दै चीदेवेभिर्यजतायर्जः । रुजदृढानिदर्ददुनियाणांप्रतिगार्यऽउपसैवावर्शत ॥ नूनोगोमद्वीरवद्धेहिरलमुपोऽअश्वांव , त्पुरुभोजोऽअस्मे । मानौनहि पुरुपानिदेकर्पयंपात० ॥ २२ ॥ (७५/६ ) उदुज्योतिरमृतविश्वजन्यं विश्वानरः सवितादेवोऽअश्रेत् । क्रत्वादेवानामजनिष्टचक्षुराविरक नविश्व॑मुपाः ॥ प्रमेपथादेवयानाऽअश्रुन्नमर्धतोवसु मिरिष्कृतासः । अभूदुकेतुरुपसःपुरस्तात्प्रतीच्यागादर्धिहुयेभ्यः ॥ तानीदानियहुलान्यासन्यामाचीनमुदितासू ) ॥३५॥ यस्य । यतःपरिज़ारऽईवाच त्युपौदहक्षेनपुनर्यती ॥ तऽइहेवानौसधमादऽआसन्नतानिः कवयःपूर्व्यासः । गूळ (५६) उदुज्योतिरितिसप्तर्चस्यसूकस्यवसिष्ठउपानिष्टुप् ।

·ज्योति:पितरोऽअन्यविंदन्त्सत्यमैत्राऽअजनयन्नुपास। समानऽर्वेऽअधिसंगतासःसंजानतेनयततेमिथस्ते । तेदे॒वा नांनर्मिनंतिवृतान्यमर्धतोयसुभिर्यादमानाः ॥ प्रतित्यस्तोमैरीळतेवसिष्ठाऽउपर्बुधःसुभगेतुष्टुवांसः। गानेत्रीवाज पलीन उच्छोपःसुजातेप्रथमार्जरस्व ॥ एपानेत्रीराधसःसूनृतानामुपाऽउच्छंतीरिभ्यतेवसिष्ठः । दीर्घश्रुतरयिमस्मे दर्धानायूयंपात० ॥ २३ ॥ ( ७५७ ) उपौरुरुचेयुवतिर्नयोपाविश्वजीवप्रसुवंतीचरायै । अभूग्निःसमिधेमार्नु पाणामकोतिर्वाधमानातमांसि ॥ विश्वप्रतीचीसप्रथाऽउदस्थागुशद्वासोविभ्रतीशुक्रमश्चैत् । हिरण्यवर्णासुदी कसदृग्गामातानेव्यामरोचि ॥ देवानांचक्षुःसुभगावहतीवेतनयंतीसुदृशीकमन्च । उपाऽदर्शिरश्मिभियंता चित्रामा विश्वमनुप्रभूता ॥ अंतिवामादूरेऽअमित्रमुच्छो-गन्यूतिमभयंकृधीनः । यावयुद्वेषऽआभरावसूनिचोद यराधौगृणतेमघोनि । अस्मेश्रेष्ठेभिर्भानुभिर्विभा पोदेविप्रतिरंतीन आयुः । इपंचनोदधतीविश्ववारगोमदश्चात् द्रवञ्चराधः ॥ यांत्यादिवोदुहितर्वर्धयत्युपःसुजातेमतिभिर्वसिष्ठाः । सास्मासुधारयिमृण्वंवृहतैयूयंपात० ॥२४॥ ( ७५८) प्रतिकेतर्वप्रथमाऽअदृशन्नूर्वाऽअस्याऽअंजयोवियते । उपौऽअर्वाचौबृहतारथैनज्योतिष्मतावाम मस्मभ्यवक्षि ॥ प्रतिपीमग्निर्जरतेसमिद्धःप्रतिविपासोमतिभिर्गुणंतः । उपाांतिज्योतिपावार्धमानाविश्वातमांसिदु (७५७) उपोरुरुचइतिपळर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठउपात्रिष्टुप् । (७५६८) प्रतिकेतवइतिपंचर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठउपास्त्रिष्टुप् ।

·मंडलं७
म.५अ.
अनु.५
ऋक्सं. ऽआयोदिविजाऽऋतेनाविष्कृण्वानामहिमानमार्गात् । अपहस्तमऽआवरर्जुष्टमंगिरस्तमापुथ्योऽअजीगः ॥ महे
नौऽअद्यसुवितायवोध्युपोमहेसौभगाय॒मय॑धि । चित्रयियशसँधेह्यस्मैदेविमतेपुमानुपिश्रयस्युं ॥ एतेत्येभान
योदर्शतायाचित्राऽउपसोऽअमृासऽआगुः । जनयंतोदव्यानिम्रतान्यांपूर्णतोऽअंतरिक्षाव्यस्धुः ॥ एपास्यायुजाना
पराकात्पंचक्षितीःपरिसद्योर्जिगाति । अभिपश्यतीवयुनाजनानांदिवोदुहिताभुवनस्यपनी ॥ वाजिनीवतीसूर्यस्ययो
पाचित्रामघारायऽईशवसूनां । ऋर्पिष्टुताज़रयतीमघोन्युपाऽउच्छतिवहिभिर्गुणाना' ॥ प्रतिद्युतानामरुपासोऽअ
भ्याचित्राऽअश्रनुपसंवहतः । यातिशुभ्राविश्वपिशारथैनुदातिरवैविधुतेजनाय ॥ सत्यासत्येभिर्महुतीमहद्भिर्दै
वीदेवेभिर्यजतायज॑त्रैः । रुजदृढानिदर्ददुनियाणांप्रतिगार्वउपसवावशंत ॥ नूनोगोमंदीरवद्धेहिरनमुपोऽअन्याय
पुरुभोजोऽअस्मे । मानौवहि पुरुषानिदेक!यंतिः ॥ २२ ॥ (७५।६ ) उदुज्योतिरमृतविश्वजन्यविश्वानरः
सवितादेवोऽअश्वेत् । ऋदेवानामजनिष्टचक्षुराविरकर्भुव॑नविश्वमुपाः ॥ प्रमेादेवयानोऽअन्नमर्धतोवसु
भिरिप्कृतासः। अभूदुकेतुरुषसःपुरस्तात्मतीच्यागादर्धिहुर्येभ्यः ॥ तानीदहानिबहुलान्यासन्यामाचीनमुदितासू
यस्य । यतःपरिजारऽईवाचरंत्युपौदक्षेनपुनर्यतीय ॥ तऽइदे॒वानासधमादऽआसन्नतावानः कवयःपूर्व्यासः । गृह
(५६) उदुग्योतिरितिसप्तर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठउपालिष्टुप् ।
।
---
॥३५॥

·ज्योतिपितरोऽअन्वविंदन्त्सत्यमैत्राऽअजनयन्नुपास॥ समानऽर्वेऽअधिसंगतासःसंजानते॒नय॑तंतेमिथस्ते । तेदे॒वा नांनर्मिनंतिव्रतान्यमर्धतोपसुभिर्यादमानाः ॥ प्रतित्यास्तोमैरीळतेवसिष्ठाऽउपर्बुधःसुभगेतुष्टुवांसः । गानेत्रीवाजे पत्नीनऽउच्छोपःसुजातेप्रथमाजरस्व ॥ एषानेत्रीराधसःसूनृानामुपाऽउच्छंतीरिभ्यतेवसिष्ठः । दीर्घश्रुतरयिमस्मे दानायूयंपात० ॥ २३ ॥ (७५७ ) उपौरुरुचेयुवतिर्नयोपाविश्वजीवप्रसुवंतीचरायै । अभूग्निःसमिधेमान पाणामकोतिर्वार्धमानातमांसि ॥ विश्वप्रतीचीसप्रथाऽउदस्थाद्रुशद्वासोविधतीशुक्रमश्चैत् । हिर॑ण्यवर्णासुदृशी कसंहग्गामातानेत्र्यामरोचि ॥ देवानांचक्षुःसुभगावहतीवेतनयंतीसुदृशीकमश्च । उपाऽअदर्शिरश्मिभियंका चित्रामघाविश्वमनुप्रभूता ॥ अंतिवामादूरेऽअमित्रमुच्छोरींगव्यूतिमभयंकृधीनः । यावय॒हेपऽआभरावसूनिचोद ) राधोणतेमघोनि ॥ अस्मश्रेष्ठेभिर्भानुभिर्विभाापोदेविप्रतिरतीनऽआयुः । इपंचनोदधतीविश्ववारेगोम॒दश्वाव दर्थवचराधः ॥ यांत्वादिवोदुहितर्वर्धयत्युपसुजातेमतिभिर्वसिष्ठाः । सास्मासुधारयिमृष्यवृहतैयूयंपात० ॥२४॥ (५) प्रतिकेत प्रथमाऽअश्रन्नाऽअस्याऽअजयोविनयंते । उपोऽअर्वाचाबृहुतारथैनज्योतिप्मतावाम मुस्मभ्ययक्षि ॥ प्रतिपीमुग्निजरसमिद्धःमतिविप्रासोमतिभिर्गुणतः । उपायांतिज्योतिपावार्धमानाविश्वातमांसिदु (५७) उपोरुरुषतिपळर्षस्यसूक्तस्यवसिष्ठउपालिष्टुप् । ( ७५८) प्रतिकेतवइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठउपात्रिष्टुप् ।

·मंडल
अनु.५
॥३५॥
ऽआयोदिविजाऽकृतेनाविष्फुण्यानामहिमानमार्गात् । अपगुहस्तमऽआवरजुष्टमंगिरस्तमापर्थ्याऽअजीगः ॥ महे
गोऽअद्यसुविताययोध्युपोमुहेसौभगायनयंधि । चित्ररपियशसँधेह्यस्मैदेविमर्तेपुमानुपिश्चवस्यु' ॥ एतेत्येभान
योदर्शतार्याश्चित्राऽउपसोऽअमृतासऽआगुः । जनयंतोदेव्यानिमतान्यांपूर्णतोऽअंतरिक्षाव्यस्थुः॥ एपास्यायुजाना
पराकात्पंचक्षितीपरिसद्योर्जिगाति । अभिपश्यतीवयुनाजानांदियोदुहिताभुवनस्यपनी ॥ वाजिनीवतीसूर्यस्ययो
पाचित्रामघारायऽईशवसूनां । ऋपिष्टुताजरयतीमघोन्युपाऽउच्छतिवहिभिर्गुणाना' ॥ प्रतिद्युतानामरुपासोऽअ
श्वाचित्राऽअरश्नमुपसंवहतः । यातिशुधाविश्वपिशारथैनदर्धातिरतविधतेजनाय ॥ सत्यासत्येभिर्महुतीमहद्भिर्दै
चीदेवेभिर्यजतायर्जनः । रुजहानिदर्ददुनियाणांप्रतिगाऽपसवायर्शत ॥ नूनोगोमद्वीरवद्धेहिरलमुपोऽअभ्याव
पुरुभोजोऽअस्मे । मानौबहि:पुरुपतानिदेक!यंपात० ॥ २२ ॥ ( ७।५।६ ) उदुज्योतिरमृतविश्वजन्यविश्वानरः
सविताभ्योऽभवेत् । क्रत्वादेवा मजनिष्टचक्षुराविरक व विश्वमुपाः ॥ प्रपंथादेवयानाऽअन्नम॑र्धतोवसु
भिरिप्तासः । अभूदुकेतुरुपस:पुरस्तात्प्रतीच्यागादर्धिहुर्येभ्यः ॥ तानीदहानिबहुलान्यासन्यामाचीनुमुदितासू
यस्य । यतःपरिज़ारऽवाचरत्युोदट्टक्षेनपुनर्युतीय ॥ तऽइदेवानासधुमार्दऽआसन्नतानिःकवयःपूर्व्यासः । गूई
(५६) उदुग्योतिरितिसप्तर्चस्यसूफस्यवसिष्ठउपालिष्टुप् ।
॥३५॥

·ज्योति:पितरोऽअन्य विंदन्त्सत्यमैत्राऽअजनयन्नुपासा समानऽऊर्वेऽअधिसंगतासःसंजानतेनयततेमिथस्ते । तेदे॒वा नांनर्मिनंतिम्रतान्यमतोयसुभिर्यादमानाः ॥ प्रतिवास्तोमैरीळतेवसिष्ठाऽउपर्बुधःसुभगेतुष्टुवांसः । गानेत्रीवाज पतीनऽउच्छोपःमुजातेप्रथमार्जरस्व ॥ एपानेत्रीराधसःसूनृतानामुपाऽउच्छंतीरिभ्यतेवसिष्ठः । दीर्घश्रुतैरयिमस्मे दोनायूयंपात० ॥ २३ ॥ ( ७५७ ) उपौरुरुचेयुवतिर्नयोपाविश्वजीवप्रसुवंतीचरायै । अभूदग्निःसमिधेमार्नु पाणामफयोतिर्वाधमानातमांसि ॥ विश्वप्रतीचीसप्रथाऽउदस्थागुशद्धासोविर्धतीशुक्रमश्वेत् । हिर॑ण्यवर्णासुद्दी कसंदृग्गामातानेत्र्याहामरोचि ॥ देवानांचक्षुःसुभगावहतीवेतनयतीसुदृशीकमन्य । उपाऽअदर्शिरश्मिभियंता चित्रामघाविश्वमनुप्रभूता ॥ अंतिवामादूरेऽअमित्रमुच्छो-गव्यूतिमभयंकृधीनः । यावयद्वेष आभरावसूनिचोद युराधोगणतेमपोनि ॥ अस्मेश्रेष्ठेभिर्भानुभिर्विभा पोदेविप्रतिरतीनऽआयुः । इपंचनोदधतीविश्ववारेगोमदश्चात् द्रवञ्चराधः ॥ यांत्यादिवोदुहितर्वर्धय॑त्युपःसुजातेमतिभिर्वसिष्ठाः । सास्मासुधारयिमृष्यवृहतैयूयंपात० ॥२४॥ (५८) प्रतिकेतवःप्रथमाऽनर्वाऽस्याऽअंजयोवियते । उपोऽअर्वाचौबृहतारथैनज्योतिष्मतावाम मस्मभ्यवक्षि । प्रतिपीमग्निर्जरतेसमिद्धःमतिविपासोमतिभिर्गुणतः । उपायांतिज्योतिपावाधमानाविश्वातमांसिदु । (५७) उपोररुचइतिपळर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठउपास्रिष्टुप् । (५८) प्रतिकेतवइतिपंचर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठउपास्त्रिष्टुप् ।

·मंडलं७ ऋक्सं. अनु.५ म५.६ ।३७॥ णोतिसूनरी । उदुनियाःएजसूर्यःसचीऽद्यन्नक्षेत्रमर्चियत् । तवेर्दूषोव्युपिसूर्यस्यचसंभक्तेनगमेमहि ॥ प्रतित्वा दुहितविऽउपौजीराऽभुत्स्महि । यावहसिपुरुस्पाईवनन्यतिरजनदाशुपेमयः ॥ उच्छंतीयाकृणोपिमहामहिम ख्यदेविस्वदेशे । तस्यास्तेरनभाजऽईमहेवयस्याममातुर्नसूनवः ॥ तञ्चित्रंराधऽआभरोषोयदीर्घश्रुत्तमं । यचैदियो दुहितर्मर्तभोजनंतदोस्वभुनजामहे ।। भवःसूरिभ्योऽअमृतवसुत्यनवाजाँऽअस्मभ्यंगोम॑तः । चोयित्रीमघोनःसूत्र तावत्युपाऽच्छदपनिधः ॥ १॥ ( ७।५।१२ ) इंद्रावरुणायुचमध्यरायनोविशेजायमहिशर्मयच्छतं । दीर्घप्रय ज्युमतियोर्चनुष्यतिपयंजयेमपृतनासुदूढ्यः* ॥ सम्राळन्यःस्वराळन्यऽउच्यतेवांमुहांताविंद्वावरुणामहावसू । विधे देवासापरमेव्योमनिसंवामोजोवृपणासंवरुदधुः ॥ अन्यपाखान्यतमोजसासूर्यमैरयतंदिविप्रभुं । इंद्रावरुणामद ऽअस्यमायिनोपिन्वतमपितःपिन्वतंधियः ॥ युवामिद्युत्सुपृतनासुवहयोयुवांक्षेमस्यप्रसवेमितवः । ईशानावस्वs जुभयस्यकारवऽइंद्रावरुणासहाहवामहे ।। इंद्रावरुणायदुिमानिचक्रथुर्विश्वाजातानिभुवनस्यमज्मनो । क्षेमेणामि श्रोपरणदुवस्यतिमरुद्भिरुनःशुभमन्यऽईयते ॥२॥ महेशुल्कायवरुणस्यनुत्यिपऽओजौमिमातेध्रुवमस्ययत्स्वं । अ जामिमन्यःनथयतमातिरद्दधेभिर॒न्यःप्रवृणोतिभूय॑सः ॥ नतमहोनदुरितानिमर्त्यमिवरुणानतपःकुतश्चन । - ॥३७॥ ...1001ोजिमाreeमहिनाभी।

·यस्र्यदेयागच्छंयोबीयोऽअध्वरंनतंमतस्यनशतेपरिदृतिः ॥ अर्वानरादैव्येनासागतंशृणुतंहवयदि जुजोपथः । युरोहिंसख्यमुतवायदाप्यमाडीकमिंद्रावरुणानियच्छतं ॥ अस्माकमिंद्रावरुणाभरैभरेपुरोयोधाभवतंकृष्ट्योजसा । याहवंतऽउभयेऽअस्पृधिनरस्तोकस्यतनयस्यसाति' ।। अस्मेऽइंद्रोवरुणोमित्रोऽअर्यमाद्युम्नंयच्छंतुमहिशर्मसमर्थः। अपभ्रंज्योतिरदितताधौदे॒वस्यश्लोकसवितुर्मनामहे ॥ ३ ॥(७५१३) युवांनापश्य॑मानासऽआप्यमाचाग व्यतःपृथुपर्शयोययुः । दासाचपुत्राहुतमार्याणिचसुदासमिंद्रावरुणावसावतं ॥ यत्रानरःसमयतेकृतध्यज़ोयस्मिन्ना जाभवतिकिंधनामियं । यत्राभयंतेभुवनावशस्तत्रानऽइंद्रावरुणाधिवोचतं ॥ संभूम्याऽअंताध्यसिराऽअदृक्षतेंद्राव रुणादियियोपऽआरुहत् । अस्थुर्जनानामुपमामतियोगवसाहवनश्रुतागतं ॥ इंद्रावरुणावधाभिरतिभेदंवन्वं तामसुदासमावतं । ब्राण्येपांशृणुतंहवीमनिसत्यातृत्सूनामभवत्पुरोहितिः ॥ इंद्रावरुणाभ्यातपंतिमाघान्योव नुपामरातयः । युवंहिवस्वऽभयस्यराजयोधस्मानोवतपार्येदिवि ॥ ४॥ युवाहवंतऽउभयांसऽआजिप्विचव स्वोवरणंचसातौं । यराजभिर्दशभिनिवाधितंप्रसुदासमातंतृत्सुभिःसह' ॥ दशराजानःसमिताऽअय॑ज्यवःसु दासमिंद्रावरणानयुयुधुः । सत्यानृणाम सदामुपस्तुतिर्देवाएंपामभवन्देवहूतिषु ॥ दाशराज्ञेपर्रियत्तायविश्वतः (७५।१३) युवांनरेतिदशर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठइंद्रावरुणौजगती ।

·मंडलं७
अनु.५
1३८॥
ऋक्सं. सुदास इंद्रावरुणावशिक्षतं । वित्यंचोयनमसाकपर्दिनौधियाधीवतोऽअर्सपैतृसयः ॥ गुत्राण्यन्यासमिधेपुजि
मतान्यन्योऽअभिरक्षतेसा । यामहेवांवृपणासुक्तिभिरस्मेइंद्रावरुणाशर्मयच्छतं ॥ अस्मेऽइंद्रोवरुणोमित्रो
र्यमाद्युम्नयच्छतुमहिशर्मसप्रथः । अवधज्योतिरदितमतावृधौदेवस्यश्लोकसवितुर्मनामहे ॥ ५॥ (७५।१४) आ
पौराजानायध्वरेववृत्यांहुव्येभिरिंद्रावरुणानमोभिः । प्रयाघृताचीवाहोर्दानापरित्मनाविपुरूपाजिगाति ॥ युवोरा
ष्ट्रवृहदिन्वतियीयौसेतृभिररजुभिःसिनीथः । परिनोहेळोवरुणस्यवृज्याऽजरुंनऽइंद्र:कृणवदुलोकं ॥ पृतनीय
विदथेषुचारुकृतंब्रह्माणिसूरिऍप्रशस्ता । उपोरयिर्दैवजूतोनऽएतुपर्णःस्पार्दाभिरूतिभिस्तिरेतं ॥ अस्मेऽइंद्रावरुणा
विश्ववारयिंधत्तवसुमंतपुरुहूं । प्रयऽआदित्योऽअzतामनात्यमिताशूरोदयतेवसूनि ॥ इयमिंद्रूवरुणमष्टमेगी:मा
बत्तोकतनयेतूर्तुजाना । सुरासोदे॒वींतिंगमेमयूयंपात० ॥ ६ ॥ (७।५।१५ ) पुनीपेामरक्षसमनीपांसोममि
द्रायवरुणाय॒जुहूत् । घृतप्रतीकामुपसंनदेवींतानोयाम॑न्नुरुप्यतामभीकै ॥ स्पर्धवाउँदेवहयेऽअत्रयेपुंध्वजे'दिद्य
यापतैति । युवंताँईद्रावरुणायमित्रान्तंपराचःशर्याविषूचः॥ आपश्चिद्धिस्वय॑शसःसदःसुदेवीरि,वरणदेवताधुः।
कृष्टीरन्योधारयतिविकात्राण्यन्योऽअमृतीनिहंति ॥ ससुक्रतुतचिदस्तुहोतायऽआदित्यशवसायांनमस्वान् ।
(७५।१४)आवाराजानावितिपंचर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठइंद्रावरुणौत्रिष्टुप् (७।५।१५)पुनीपेवामितिपंचर्चस्यसूफस्यवसिष्ठइंद्रावरुणोनिष्टप।
॥३८॥

·आयवर्तदवसेवाहविष्मानसदित्ससुवितायुप्रय॑स्वान् ॥ इयमिंट्टूबरुणमष्टमेगी:मावत्तोकेतनयेतूर्तुजाना । सुरत्नासो देवयातिगमेमयूयात० ॥ ७ ॥ ( ७५१६) धीरात्वस्थमहिनाज़नूंपिवियस्तस्तंभरोदसीचिदुर्वी । प्रनामृप्यनु नुदेवृहतद्वितानक्षत्रपप्रर्थचभूमं ॥ तस्वातन्वा संर्वदेतत्कदान्तवरुणेभुवानि । किंमेहव्यमहणानोजुपेतक दार्मुळीकंसुमनाऽअभिख्य ॥ पृच्छेतदेनौवरुणस्पिोऽएमिचिकितपोवपृच्छे । समानमिन्मैकवयंश्चिदाहुयं हुतुभ्यंवरुणोहणीते ॥ किमार्गऽआसवरुणज्येष्ठंयत्स्तोतारंजिघांससिसखायं । प्रतन्मवोचोदूळभस्वधावोवत्वाने नानमसातुरऽईयां ॥ अद्रुग्धानिपिया॑सृजानोव्याययंचकृमातनूभिः । अवराजन्पशुतृपनतायुंसृजावृत्संनदानो पसिष्ठं ॥ नसःस्वोदक्षौवरुणभ्रुतिःसासुरांमन्युर्विभीदकोऽअचित्तिः । अस्तिज्यायान्कीयसऽउपारेस्वमश्चनेद तस्यमयोता' ॥ अरैदासोनमी/पैकराण्यहंदेवायभूर्णयेनागाः । अचैतयचितौदेवोऽअर्योगृत्सरायेकृवितरोजुना ति ॥ अयंसुतुभ्यवरुणस्वधायोहृदिस्तोमऽउपनितश्चिदस्तु । शन:क्षेमेशमुयोर्गेनोऽअस्तुयूयंतिस्वस्तिभिः० ॥८॥ (५११७) रदत्पथोवरुणःसूर्यायप्राणीसिसमुद्रियानदीनां । सर्गोनसृष्टोऽअवतीर्थतायन्चकारमहीरवनीरहेभ्यः॥ 1 आत्मातेषातोरजुआनधीनोत्पशुर्नभूणिर्यसेससवान् । अंतर्मुहीबृहतीरोदसीमेवितधामवरुणप्रियाणि ॥ परि (१५।१६) धीरात्वित्यष्टर्चस्वसूक्तस्यवसिष्टोवरुणस्रिष्टुप् । (७५।१७ ) रदत्पथइतिसप्तर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठोवरुणनिष्टुप् ।

·मंडलं ७
अ.५अ.६
अनु.५
॥३१॥
स्पशावरुणस्य॒स्मादष्टाऽउभपश्यति रोदसीसुमेकै । ऋताया॑नःकयोय॒ज्ञधीराःप्रचैतमोयऽपर्यंतमन्म ॥ वाचमेय
रुणोमेधिरायत्रिःसतनामाभ्याविभर्ति । विद्वान्पदस्यगुह्यानवौचयुगायविम॒ऽउपरायशिक्षन् ॥ तिम्रोद्यायोनिहिता
अंतरस्मिन्तिस्रोभूमीरुपरा:पद्दिधानाः । गृत्सोराजावरुणश्चक्रऽएतंदिविखंहिरण्यय॑शुभेकं ॥ अवसिंधुंवरुणो
द्योरिवस्थाहप्सोनश्चेतोमृगस्तुविष्मान् । गंभीरशंसोरजसोविमानःसुपारक्षत्रःसतोऽअस्यराजा ॥ योमुळांतिचा
पेचिदागौद्ययस्यामवरणेऽअनागाः । अनुग्रतान्यदिधंतोयूयंपातः ॥९॥ (७५।१८) प्रशंध्युचंवरुणायने
धौमतिबसिष्ठमीहुपेभरस्व । यईयांचंकरतेयजयंसहामवृर्पणवृहत ॥ अधान्यस्पसंदृशैजगन्यानोरनीकंवरुण
स्यमंसि । स्वर्यदश्मन्नधिपाऽऽऽअंधोभिमायपुर्दशानिनीयात् ॥आयद्गुहायवरुणचनाव॑प्रयत्समुद्रमीरायमध्ये।
अधियदुपांस्नुभिश्चरोवप्रखऽईसयावहशुभेकं । वसिष्ठंहवरुणोनाव्यापापिचकारस्वामहोभिः। स्तोतारंपिमः
सुदिनत्वेऽअायानुद्यावस्तृतनन्यादुपासः ॥ त्यानिनौसख्याभूयुःसाव?यदयुकंपुरार्चित् । वृहतमानवरुण
स्वधावःसहस्रद्वारंजगमागृहत ॥ यऽआपिनित्यौवरुणप्रियःसन्त्यामागाँसिकृणवत्सखाते । मातऽएनस्वंतोयक्षिन्भु
जेमयंधिष्माविप्रस्तुवतेवरूथं ॥ ध्रुवात्विासुक्षितिऍक्षियंतोव्यस्मत्पाशंवरुणोमुमोचत् । अवौयन्यानाऽअदितेरु
(७५।१८) प्रशुध्युवमितिसप्तर्षस्यसूफस्यवसिष्ठोवरुणनिष्णुपंत्याजगती । (अंसापाशविमोचनीविगुणः)।
॥२९॥

·पायूयंपात० ॥ १० ॥ (७५।१९ ) मोपुर्वरुणमृन्मयगृहराजन्नुहंगमं । मृळासुक्षत्रमूळयं ॥ यदेमिप्रस्फुरनिव तिर्नमातोऽद्रिवः। मृळा० ॥ त्वःसमहदीनताप्रतीपंजंगमाशुचे । मृळा० ॥ अपांमध्येतस्थिवांसंतृष्णाविद जरितारै । मृळा० ॥ यत्किंचेदंवरुणदैव्येजनैभिद्रोहंमनुष्याईश्चरामसि । अचित्तीयत्तधर्मायुयोपिममानस्तस्मादे नसोदेवरीरिपः ॥ ११॥ (७६१) प्रवीरयाशुचयोददिरेवामध्वर्युभिर्मधुमंतःसुतासः । वहवायोनियुतीयाह्य च्छापिासुतस्यांसोमदाय ॥ ईशानायप्रहुतियस्तऽआन्शुचिंसोमशुचिपास्तुभ्यवायो । कृणोतिंमत्येषुप्रशस्तं जातोजातोजायतेवाज्यस्य ।। रायेनुयंजज्ञतूरोदसीमेरायेदे॒वीधिपर्णाधातिदेवं । अर्धवायुनियुतःसश्चतस्वाऽजतश्वे तंवसुधितिनिरके ॥ उच्छन्नुपसःसुदिनाऽअरिपाउरुज्योतिर्विविदुर्दीध्यांनाः । गव्यचिदुर्वमुशिजोविर्वत्रुस्तेपामर्नुम दिवःसनुरापः ॥ तेसत्येनम सादीध्यानाःस्वेनयुक्तासःक्रतुनावहंति । इंद्रवायूवीरवाईरथवामीशानयोरभिपृक्षःस चंते ॥ ईशानासोयेदर्धस्वर्णोगोभिरश्वेभिर्वसुभिर्हिरण्यैः । इंद्रवायूसूरयोविश्वमायुरर्वद्भिवीरैःपृतनासुसह्युः ॥ अवतोनश्रवसोभिक्षमाणाऽइंद्रवायूसुष्टुतिभिर्वसिष्ठाः । वाजयंतःस्ववसेहुवेमयूयंपातः ॥ १२ ॥ (१६२२) कुवि (७५१९) मोपुवरुणेतिपंचर्चस्यसूक्तस्यवसिष्टोवरुणोगायत्र्यत्याजगतो । (७६३१) प्रवीरयेतिसप्तर्चस्यसूकस्यवसिष्ठः आद्यानां चतसृणांवायुरंत्यानांतिसृणामिंद्रवायूनिष्टुप् । (७६२) कुविदंगेतिसप्तर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठइंद्रवायूआद्यातृतीययोर्वायुनिष्टुप् ।

·मंडलं ७ अनु.६ म.५म.६ ऋस. , दंगनम॑सायुधासःपुरायाऽअनवद्यास आसन् । तेवायडॅमनवेषाधितायाासयन्नुपर्ससूर्यण ॥ शादूतानदर्भा यगोपामासश्चपाथाशरदश्चपूर्वीः । इंद्रवायूसुष्टुतिर्वामियानामाडीकी सुवितंचनव्यं ॥ पीवोऽअन्नारयिवृधःसुमे ) धाःश्वतःसिंपतिनियुमिभिश्रीः । तेवायसमनसोवितस्थुर्विश्वेन्नरःस्वपत्यानिचक्रुः ॥ यावृत्तरस्तन्यो यायदोजो ॥५॥ । यायनश्चक्षसादीध्यानाः। शुचिंसोमशुचिपापातमस्मेऽइंद्रवायूसदतवहिरेदं॥ नियुवानानियुतःस्पाईवीराऽइंद्रवायू सरर्थयातमुर्वाक् । इदंहिवांप्रभृतमध्योऽअग्रमर्धप्रीणानाविमुमुक्तमस्मे ॥ यावीशतंनियुतीयाःसहस्रमिंद्रवायूविश्व 'याराःसचैते । आभिर्यातंसुविदाभिर्याक्पातनराप्रतिभृतस्यमयः ॥ अवतोनश्रवसोभिक्षमाणाऽइंद्रवायूसुष्टुति भिर्वसिछाः । वाजयंतःस्वयंसेहुवेमयूयंपात० ॥ १३ ॥ ( ७६३ ) आवायोभूपशुचिपाऽउपनःसहस्रतेनियुतौवि श्ववार । उपौतऽअंधोमर्यमयामियस्यदेवदधिपूर्यपेयं ॥ प्रसोताजीरोऽअध्वरेप्यस्थात्सोममिंद्रायवायवेपिर्वध्यै । प्रयद्वांमध्वोऽअग्रियंभरैत्यध्वर्योदेव॒यंतःशचीभिः॥प्रयाभिर्यासिदाश्वांसमच्छानियुद्भिर्वाययिष्टयेदुरोणे । निनों रयिंसुभोजसंयुवस्वनिवीरंगन्यमश्यचराधः ॥ येवायचऽइंद्रुमादनासऽआदेवासोनितोर्शनासोऽअर्यः । नंतौयुत्रा । णिसूरिभिःप्यामसासह्वांसोयुधानृभिर॒मित्रान् ॥ आनौनियुद्भिःशतिनीभिरध्वरसहुनिणीभिरुपयाहियज्ञ । पायो (जा३) आवायोइविपंचर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठोवायुर्द्वितीयाचतुर्योरिंद्रवायूनिष्टुप् । ॥४०॥ - ·ऽअस्मिन्त्सर्वनेमादयस्वयूयंपातः ॥ १४ ॥ (७६४ ) शुचिंनुस्तोमनवजातमयेंद्राग्नीवृत्रहणाजुपेथों । उभाहि वासुहवाजोहवीमितावासद्यऽशतेधेष्ठां ।। तासानसीर्शवसानाहिभूतंकिंवृधाशवसाशूशुवांसा । क्षयतौरायोय वसस्यभूरेःपृवाजस्य॒स्थविरस्यघृप्वैः ।। उपोहयद्धिदथैवाजिनोगुभिर्विप्राःप्रमतिमिच्छमानाः । अतोनकाप्ठां नक्षमाणाऽइंद्राग्नीजोर्हवतोनरस्ते' ॥ गीभिर्विप्रःप्रमतिमिच्छमानऽई रयिंयुशसंपूर्वभाज । इंद्राग्नीवृत्रहणासुवज्रा प्रनोनव्यभिस्तिरतंदृष्णैः ॥ संयन्महीमियतीस्पर्धमानेतनूरुचाशूर॑सातायतैते । अदैवयुविदथैदेवयुभिःसत्राहतं सोमसुताजनेन ॥ १५॥ इमामुपुसोमसुतिमुपनऽएंद्राग्नीसौमनसाययातं । नूचिद्धिपरिमन्नाथै अस्मानावांशश्व द्भिर्ववृतीयवाजैः ॥ सोऽअंग्नएनानमसासमिद्धोच्छामित्रवरुणमिंद्रवोचेः । यत्सीमार्गश्चकृमातत्सुम॒ळतदर्यमादि तिःशिश्नथंतु ॥ एताऽअग्नऽआशुपाणासंऽदृष्टीर्युवोःसचाभ्यश्यामवाजान् । मेंद्रोनोविष्णुमरुतःपरिख्यन्यूयंपात. ॥ १६ ॥ (७६५) यांमस्यमन्म॑नऽइंद्राग्नीपूर्व्यस्तुतिः । अभ्रादृष्टिरिवाजनि ॥ शृणुतंजरितुहमिंद्रानीय नतगिरः । ईशानापिंप्यतधियः ॥ मापापत्यायनोनरेंद्राग्नीमाभिस्तये । मानौरीरधर्तनिदे ॥ इंद्रेऽअग्नानोवृह सुयुक्तिमेरयामहे । धियाधेनाऽअवस्यवः ॥ ताहिशश्चैतऽईळतऽइत्याविप्रासऽऊतये । सवाधोवाजसातये ॥ ता (६४) शुचिन्विसष्टर्चस्यसूक्तस्यवसिष्ठइंद्रामीत्रिष्टुप् । (७।६।५।) इयंवामितिद्वादशर्चस्वसूक्तस्यवसिष्ठइंद्रामीगाययंत्यानुष्टुप् । ..

·म.५७.६ ॥४१॥ ऋक्सं. याँगीर्भिपिन्यवःप्रयस्वंतोहवामहे । मेधसातासनिष्यवः ॥ १७ ॥ इंद्रानीऽअसागतमस्मभ्यचर्पणीसहा । मा मंडलं७ नौदुःशंसऽईशत ॥ माकस्पनोऽअररुपोधूर्तिःमणमयस्य । इंद्राग्नीशमयच्छतं ॥ गोमुद्धिरण्ययुद्धसुयद्वामश्चायुदी महे । इंद्राग्नीतनेमहि ॥ यत्सोमु आसुतेनरऽइंद्वानीऽअजोहवुः । सप्तीयंतासपर्ययः । उक्थेभिर्युव्रतमायाम दानाचिदागिरा। आंगपरायिवासतः ।। ताविहुःशंसंमत्यदुर्विद्वांसंरक्षस्विनं । आभोगहन्मनाहतमुधिंहन्मनाह तं ॥ १८ ॥ (७६) मक्षोदसाधायसासनऽएपासरस्वतीधरुणमायसीपूः । प्रयाधानारथ्येवयातिविश्वाअ पोमहिनासिंधुरन्याः ॥ एकाचेतत्सरस्वतीनदीनांशुचिर्यतीगिरिभ्यासमुद्रात् । रायश्चेतैतीभुवनस्यभूरेघृतंप यौदुदुहेना पाय ॥ सर्वावृधेनोयोपणासुयृपाशिर्वपभोयज्ञियासु । सवाजिनमघव॑भ्योदधातिपिसातयैतन्वमा मृजीत ॥ उतस्यानःसरस्वतीजुपाणोपनवत्सुभगाय॒ज्ञेऽअस्मिन् । मित भिनमस्यैरियानारायायुजाचिदुत्तरासखि भ्यः॥ इमाजुहानायुप्मदानमोभिःप्रतिस्तोमैसरस्वतिजुपस्व । तवृशमप्रियतमेदधानाऽउपस्थेयामशरणंनयुक्षं ॥ अयमुतेसरस्वतिवसिष्ठोदारीयुतस्पसुभगेव्यावः । यर्धशुभ्रस्तुयतेरासिवाजोन्यूयंपात० ॥ १९॥ (१६७) वृहदु ॥४१॥ (७६६ ) प्रक्षोदसेतिपळर्चस्यसूकस्ययसिष्ठःसरस्वतीतृतीयाया:सरस्वात्रिष्टुप् । (७६७ ) वृहदुगायिपइतिपळर्चस्वसूतस्य ) वसिष्ठःसरस्वतीअंत्यानांतिसृणांसरस्वान्आद्याइतीद्वितीयासतोबृहतीतृतीयाप्रस्तारपंक्किाअंसास्तिस्रोगायत्र्यः ।

·गायिपेवासुर्यानदीनां । सरस्वती मिन्महयासुवृक्तिभिःस्तोमैर्वसिष्ठरोद॑सी ॥ उभेयत्तेमहिनाशुभ्रेऽअंधेसीऽअ धिक्षियंतिपूरः । सानोयोध्यवित्रीमरुत्सखाचोदराधोमधोनी ॥ भद्रमिन्द्राकृणवत्सरस्वत्यकवारीचेततिवाजिनी वती, गुणानार्जमदग्निवत्स्तुपानाचवसिधवत् ॥ जनीयंतोन्वर्ग्रवःपुत्रीयंतःसुदानवः । सरस्वतंहवामहे ॥ येतेस रस्वऽऊमयोमधुमंतोधृतश्रुतः । तेभिर्नोऽविताभव ॥ पीपियां सरस्वतःस्तनयोविश्वदर्शतः । भक्षीमहि जामिप ॥ २० ॥ (६८) यज्ञेदिवोनृपदनेपृथिव्यानरोयत्रदेवयवोमदति । इंद्राययत्रसवनानिसुन्येगमन्मदायमथमंवयं श्व ॥ आदेच्यावृणीमहेवासिबृहस्पति!महऽआसखायः । यथाभवैममीहुपेऽअनागायोनौदातापरावतःपितेव ।। तमुग्येष्टुनम॑साहुविभिःसुशेवंब्रह्मणस्पतिगणीपे । इंश्लोकोमहिंदैव्यःसिपक्तयोब्रह्मणोदे॒वकृतस्यराजा ॥ सऽआ नोयोनिसदतुप्रेष्ठोबृहस्पतिर्विश्ववारोयोऽअस्ति । कामोरायःसुवीर्यस्यतंदात्पर्पन्नोऽअतिसश्चतोऽअरिष्टान् ॥ तमानों ऽअर्कममृतायजुष्टममेधासुरमृतासःपुराजाः । शुचिदंयजतंपस्त्यानांबृहस्पतिमनुर्वाणहुवेम ॥ २१ ॥ तंशग्मा सौऽअरुषासोऽअश्वाबृहस्पतिसहवाहोवहति । सहश्चिद्यस्युनीलवत्स॒धस्थुनभोनरूपमरुपंवानाः ॥ सहिशुचिःशत पत्र:सध्युहिरण्यवाशीरिपरःस्वर्षाः । बृहस्पतिःसस्वावेशऽऋष्वःपुरूसखिभ्य आसुतिकरिष्ठः ॥ देवीदेवस्यरोद (६८) यज्ञेदिवइविदार्चस्वसूकस्पयसिप्टोबृहस्पतिः आपायाद्रःसृतीयानवम्योरिंद्राब्रह्मणस्पतीअंत्यायाइंद्राबृहस्पतीत्रिष्टुप् ।

·मंडलं ७
म.५म.६
अनु.६
॥४२॥
क्सं. सीजनित्रीबृहस्पतिवावृधतुर्महित्वा । दक्षाय्ायदक्षतासखायःकरदनणेसुतरांसुगाधा' ॥ इयंब्रिह्मणस्पतेसुष्ट
तिर्महेंद्रायविणेऽअकारि । अविष्टंधियोजिगृतंपुरंधीर्जजस्तमर्योयनुपामरातीः ॥ वृहस्पतेयुवमिंद्रश्चवस्वोदिव्य
स्पेशाथेऽउतपार्थिवस्य । धत्तरपिस्तुयतेकीरयेचियूयंपात० ॥ २२ ॥ ( ७६९ ) अर्ध्वर्यवोरुणंदुग्धमशंजुहोर्तन
पभायक्षितीनां । गौराद्वेदीयाँऽअवपानमिंद्रोविन्वाहेातिसुतसोममिच्छन्। ॥ यद्दधिपेदिविचावन्नंदिवेदिवे
पीतिमिदस्ययक्षि । तिहृदोतम साजुपाणऽशनिद्रुपस्थितान्पाहिसोमान् ॥ जज्ञानःसोमंसहसेपपाथमतैमाताम
हिमानमुवाच । एंद्रपमाथो तरिक्षंयुधादेवेभ्योरिवश्चकर्थ ॥ यद्योधर्यामहुतोमन्यमानान्त्साक्षामतान्याहुभिः
शार्शदानान् । यद्वानृभिर्युतऽइंद्राभियुध्यास्तत्वयाजिसौश्रव॒संजयेम ॥ मेंद्रस्ययोचंप्रथमातानिप्रनूतनामघवाया
चकार । यदेददेवीरसहिष्टमायाऽअर्थाभवत्केवल सोमोऽअस्य ॥ तवेदंविश्वमभितःपशव्यं यत्पश्यसिचक्षसासूर्य
स्य । गामसिगोप॑तिरेकऽइंद्रभक्षीमहितेप्रर्यतस्यवस्वः ॥ हस्पतेयुवमिंद्रश्ववस्वौदिव्यस्यैशाथेऽउतपाधियस्य ।
धत्तयिंस्तुवतेकीरयचिद्यूयंपात० ॥ २३ ॥ (७६१० ) पुरोमात्रयातुन्वावृधानुनतेमहित्वमन्वनुवंति । उभेते
(६९) अभ्वर्यबदतिसप्तर्यस्यसूकस्यवसिष्ठइंद्रोत्यायाइंद्राटदस्पतीत्रिष्टुप् । (७।६।१०) परोमानयेविसप्तर्यस्पसूक्तस्यवसिष्ठो
विष्णुःउम्यक्षायेतिविमृगामिद्राधिष्णूत्रिष्टुप् ।
॥४२॥

·पिपुरजमीपृथिव्याविष्णोदेवृत्पमस्ययित्से ॥ नविष्णोजायमानोनजातोदेवमहिम्नःपमतमाप । उदस्तभ्राना फरवंदंतदाधर्धमाचीकुफुर्भपृथिव्याः ॥ इरावतीधेनुमतीहिभूतंट्यवसिनीम पेदशस्या । व्यस्तभारोदसीवि प्णयतदाधिवीमभितोमयूरः ॥ उरुंयज्ञार्यचक्रथुरुलोकंजनयतासूर्यमुपासमग्निं । दासस्यचिद्वपशिप्रस्यमाया जमधुनराएतनाग्यैः ॥ इंद्रोयिष्णूदंहिताःशंवरस्यनवपुरोनयर्तिचन्नथिष्टं । शतंर्चिनःसहचसाकहुथोऽअप्रत्य सुरस्यवीरान् ॥ इयमनीपाहतीवृहतौरक्रमातवसावर्धयंती । रेवांस्तोमविदर्थेपुविष्णोपिन्वतुमिपोजनेप्चिंद्र ॥ पपविष्णयास आकृणोमितन्मैजुपस्वशिपिविष्टहव्यं । वर्धतुत्वासुष्टुतयोगिरोमेयूयंपात० ॥ २४ ॥ (७६।११) नूमादयतेसनिप्यन्योविष्णवऽउरुगायायदाशत् । प्रयःसत्राचामनसायातऽएतायतनयमाविासात् ॥ त्यवि प्पोमुमतिविश्वजन्यामप्रयुतामेवयायोमतिदाः । पर्चीयानःसुवितस्यभूरेरचावतःपुरुश्चंद्रस्यरायः ॥ त्रिदेव थिवीमेपऽएतांविर्चक्रमेशतर्चसंमहित्वा । प्रविष्णुरस्तुतवसस्तीयान्त्वेपंद्यस्य॒स्थविरस्युनाम ॥ विचक्रमेपृथिवीमे पऽएतांशेत्रायविष्णुर्म पैदशस्यन् । ध्रुयासोऽअस्यकीरयोजनासऽउरुक्षितिसुजनिमाचकार ॥ प्रतत्तेऽद्यशिपिपि । टनामार्यः सामिवयुनानिविद्वान् । तत्वागृणामितबसमतव्यान्क्षयतमस्यरजसःपराके' ॥ किमित्तैविष्णोपरिचय ) नूगर्वइविसप्तस्यसूफस्यवसिष्टोविष्णुनिष्टुप् । (५६११)

·मंडलं
म.५.७॥
अनु.६
॥४३॥
भूत्मयविक्षशिपिविष्टोऽस्मि । मावोऽअस्मदपगृहऽएतद्यदन्यरूपःसमिथेवभूध ॥ वपट्तेविष्णयासऽआकृणो
मितन्मैजुपस्वशिपिविष्टहन्यं । वर्धेतुत्वासुष्टुतयोगिरोमेयूयंपात० . ॥ २५ ॥ इतिपंचमाप्टकेपष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥
अष्टत्रिंशाध्यायेवर्गाः २५ सूक्तानि २० ऋचः १४५ ॥ त्यगः ॥ उपस. ६ इंद्रावरुणाभ्या. ३० वरुणाये. २७ वायव. १
इंद्रवायुभ्या. ३ वायव. इंद्रवायुभ्या. वायव. इंद्रवायुभ्या. ४ वायव. इंद्रवायुभ्या. वायव. इंद्रवायुभ्या. वायव. इंद्रामिभ्या. २०
सरखत्या. २ सरखत. सरखत्या. ६ सरस्वत. ३ इंद्राये. बृहस्पतय. इंद्राब्रह्मणस्पतिभ्या. बृहस्पतय. ५ इंद्राब्रह्मणस्पतिभ्या. इंद्रायह
स्पतिभ्या. इंद्राये. ६ इंद्रावृहस्पतिभ्या. विष्णव. ३ इंद्राविष्णुभ्या. ३ विष्णव. ८ ॥ इतिपंचमेषष्ठः ।।
तिम्रःषट्पार्जन्यतुपर्जन्यायतृचंगायद्वितीयापादनिदेतेकुमारआग्नेयोपश्यद्वसिष्ठपववावृष्टिकामःसंवत्स
रंदशपर्जन्यस्तुतिःसंहृष्टान्मंडूकांस्तुष्टावाद्यानुष्टुपिंद्रासोमापंचाधिकेंद्रासोमंराक्षोमंशापाभिशापमार्यपट्सप्त
वाद्याजगत्यएकविंशीत्रयोविंश्यौचाष्टादशीमारुतीचंदशमीचतुर्दश्यावाग्नेय्यौदव्यैकादश्यत्यानुष्टुम्नयमीद्धा
दशीत्रयोदशीसौम्यःसप्तदशीग्राण्यष्टमीपोळश्यावंद्यौपवर्तयेतिचतनपेंद्योमानोरक्षइत्युपेरात्मानआशीरुत्त
रोधःपृथिव्यंतरिक्षंद्यौरितिदैवतःपरंगायत्रंमाग्वत्सप्रेर्कपिश्चानुक्कगोत्र:माडमत्स्यात्कायोप्टममंडलमाधिच
तुस्त्रिंशन्मेधातिथिमेध्याति.ऐंद्रवाईतद्विषगाधादिद्वित्रिष्टुयंतमादचंप्रगायोपश्यत्सपोरःसन्धातुःकण्य
)
॥४॥

·॥ स्यपुत्रतामात्सायोगिश्चासंगोयःखीभूत्वापुमानभूसमेध्यातिथयेदानंदत्वास्तुहिस्तुहीतिचतसृभिरात्मानं तुष्टापसीचास्पांगिरसीशश्वतीपुंस्त्वमुपलभ्यनपीतांत्ययातुष्टादवसोद्विचत्वारिंशन्मेधातिथिरागिरसश्चमि यमेधास्वादयोनुष्टुवंत्याभ्यांमेधातिधिविभिदोर्दानंतुष्टावपिवचतुर्विंशतिमध्यातिथि:प्रागार्थत्वनुष्टुब्गाय ध्यारपतीपांत्या फारयाणस्वैपाकस्थाम्नोदानस्तुतिर्यदिंद्रसैकादेयातिथिस्तृचोंत्यःपुरउष्णिगंतःकुरुंगस्यदान स्तुतिस्तत्पूर्वाश्चतसःपाण्योवा ॥ ७ ॥ ॥ ॥ हरिम् ॥ (७।६।१२) तिम्रोवाचःप्रयंदुज्योतिरायाऽएतदुहमधुदोघमूधः । सवत्संकृण्वन्ग मोपंधी गांसपोजातोपभोरवीति ॥ योवर्धनऽओपधीनांयोऽअपांयोविश्वस्यजगतोदेवऽईशें । सविधातुशरणशयसभि पर्तुम्योतिःस्वमिष्य रस्मे ॥ स्तुरीरुत्वद्भवतिसूतऽउत्वद्यथावतन्यचक्रऽएपः । पितुःपय प्रतिगृभ्णातिमाताते पि तार्यतेते पुत्रः ॥ यस्मिन्यिानिभुवनानितस्थुस्तिस्रोद्यावस्त्रेधाससुरापः । त्रयःकोशासऽउपसेचनासोमयः धोतंत्यभितौयिशं ॥ इदयापर्जन्यायस्वराजेहुदोऽअस्त्वरित जोपत् । मयोभुयोवृष्टयःसंत्य॒स्मेसुपिप्पलाs गोधीपर्गोपाः ॥ सरैतोधाभाशयतीनांतर्सिन्नात्माजगतस्तस्थुर्पश्च। तन्मऽक्रुतंपातुशतशारदाययूयंपात० ॥ (५६।१२) तिस्रोयाचप्रतिपळर्घस्यसूतस्याग्नेयःकुमारःपर्जन्यनिशुम्। (तिम्रोवाच पर्जन्यायतिसूक्तयोदृष्टिकामोवसिष्टःपाक्षिकः)

·मंडलं ७
अनु.६
५.७
कर. on १॥ (७६।१३ ) पर्जन्यायप्रगायतविस्पुत्रायमीडुपै । सनोयसमिच्छतु ॥ योग मोपंधीनांगवाकृणोत्य
तां । पर्जन्यःपुरुषीणां ॥ तस्माऽइदास्यहविर्जुहोतामधुमत्तमं । इळांनःसंयतैकरत् ॥ २॥ (७६।१४) संवत्सरंश
शयानाबाह्मणामतचारिणः । वार्चपर्जन्यजिन्वितांप्रमंडूकाऽअवादिपुः ॥ दिव्याऽआपोऽअभियदनुमायन्तनशु
४४॥ सरसीशानं । गामहुनमायुर्वत्सिनीनांमडूकानांवग्नुरासमेति ॥ यदीमेनाऽउशतोऽअभ्यवपीत्तृप्यावतःमा
प्यातायां । अक्खलीकृत्यापितरंनपुत्रोऽअन्योऽअन्यमुपवदैतमेति ॥ अन्योऽअन्यमनुगृभ्णात्येतोपांसर्गेयदमै
दिपातां । मडूकोयभिवृष्टःकनिप्कन्पृश्निःसंपृक्तहरितेनुवाच ॥ यदेपामन्योऽअन्यस्य॒वाचंशाक्तस्यैवदतिशिक्ष
माणः । सर्वतदेषांसमृधैवपर्वयत्सुवाचीवधनाध्यप्सु ॥ ३ ॥ गोायुरेकोऽअजायुरेकःपृश्निरेकोहरित एकडए
पां। समाननामविभ्रतोविरूपाःपुरुत्रावाचपिपिशुदतः ॥ ब्राह्मणासोऽअतिरात्रेनसोमेसरोनपूर्णमभितोवदैतः ।
संवत्सरस्यतदहुःपरिष्ठयन्मडूकाःप्रावुपीणवभूव ॥ ब्राह्मणासःसोमिनोवार्चमब्रह्मकृण्वंतःपरिवत्सरीणं । अध्वर्य
चौघमिर्णःसिप्विदानाऽआविर्भवंतिगुह्यानकेचित् ॥ देवहितिजुगुपुर्दादशस्य॑ऽऋतुंनरोनामिनंत्येते । संवत्सरेमा
(६।१३) पर्जन्यायेतितृचस्पसूक्तस्यामेयःकुमार पर्जन्योगायत्री । (७६।१४) संवत्सरमितिदशस्यसूक्तस्यवसिष्ठःपर्जन्यस्तु
तिहष्टमंडूकालिष्टुवाद्यानुष्टुप् ।
॥४४॥

·- प्यातायांतप्ताधर्माऽअनुयतेविसर्ग' ॥ गोमायुरदादुजमायुरदात्पृश्निरदारितोनोवसूनि । गामडूकाददंतः शतानिसहनसावेप्रतिरत आयुः ॥४॥ (परिशिष्टं ॥ उपप्लवंदमंडूकीवर्षमावदतादुरि । मध्येहृदस्यप्लवस्य॑नि । गृयचतुरःपुरः ॥) ( ७६।१५ ) इंद्रासोमातफ्तरक्षऽउजतन्यर्पयतंवृपणातमोवृधः । परांशृणीतमचितोन्यौपतं हतंनुदेथांनिशिशीतमत्रिणः ॥ इंद्रासोमासमपर्शसमभ्यंगपंतपुर्ययस्तुचरुरग्निवाँऽईव । ब्रह्मद्विपक्रव्यादेपोरचक्षसे । देपौधत्तमनवायंकिमीदिने ॥ इंद्रासोमादुष्कृतोवऽअंतर्रनारंभणेतमसप्रविध्यतं । यथानातःपुनरेकश्चनोदयत्त द्वामस्तुसहसेमन्युमच्छवः ॥ इंद्रासोमावर्तयतंद्वियोवधंसंपृथिव्याऽअघशंसायतहणं । उत्तक्षतस्वयपर्वतेभ्योयेनर क्षोयायधाननिर्वधः ॥ इंद्रासोमावर्तय॑तंदिवस्पर्यग्नितप्तेभिर्युवमश्महन्मभिः । तपुर्वधेभिरजरैभित्रिणोनिपर्शाने विध्यतयतुनिस्वरं ॥५॥ इंद्रासोमापरिवांभूतुबिश्वतऽइयंमतिःकक्ष्याश्चैववाजिना । यांबांहोत्रीपरिहिनोमिमेध येमाग्रमाणिनृपतीयजिन्वतं ॥ प्रतिस्मस्थांतुजयंगिरेवैर्हतंदुहोरक्षसौभंगुरावतः। इंद्रासोमादुष्कृतेमासुगंभूद्योनः (१५) इंद्रासोमाइविपंचविंशत्यूचस्यसूक्तंस्यवसिष्ठइंद्रासोमौअष्टमीपोडशीएकोनविंशीविश्यकविंशीद्वाविंशीचतुर्विंशीनामिंद्रः नवमीडादशीग्रयोदशीनांसोमादशमीचतुर्दश्योरग्नि.एकादश्याविश्वेदेवाःसप्तदश्यामावाण:अष्टादश्यामरुतःत्रयोविश्या वसिष्ठाशी:पृथि व्यंतरिक्षद्यायः आद्याःपडप्टादशीद्वाविशीत्रयोविश्योजगत्यात्यानुष्टुशिष्टानिष्टुभः (अस्मिन्सूक्तेरझोनत्वंगुणःसर्वासांदेवतानांवक्तव्यः)।

·मंडलं ७
अनु.६
.५अ.७
॥४५॥
कदाचिदभिदासतिगृहा' ॥ योमापाकैनुमनसाचरतमभिचष्टेऽअनृतेभिर्वघोभिः । आफ्ऽइयकाशिनासंग्र्भीताऽ
असन्नस्त्वासतऽइंद्रवक्ता' ॥ येोकशंसंविहरतऽएवैर्येवोभद्दूषयतिस्वधाभिः । अर्हयेवातान् ददातुसोमऽआया
दधातुनि तरुपस्थे । योनीरसंदिप्सतिपित्योऽअग्नेयोऽअचानीयोगवांयस्तनूनों । रिपुःस्तेनःस्तैयकृद्दभ्रमैतनिपही
यतांतन्यातनाच ॥ ६ ॥ पुरःसोऽअस्तुतन्वाईतनाचतिन पृथिवीरधोऽस्तुविश्वाः । प्रतिष्यतुयशोऽअस्पदे
यायोनोदिवादिसतियश्चनक्कै ॥ सुविज्ञानचिकितुपेजायसञ्चासञ्चवर्चसीपस्पृधाते । तयोर्यत्सत्यंयतरीयस्तदि
त्सोमोवतिहत्यासत् ॥ नवाऽउसोमोवृजिनहिनोतिनक्षत्रियमिथुयाधारयतं । हंतिरक्षोहंत्यासद्वदैतमुभाविंद्रस्यप्रसि
ताशयाते ॥ यर्दिवाहमनृतदेवआसमोवादेवाँऽअप्यूहेऽअग्ने । किमस्मभ्यजातवेदोहणीपेद्रो वाचस्तेनिक्र्थसचं
तां.॥ अद्यार्मुरीययर्दियातुधानोऽअस्मियदिवायुस्ततपपूरुषस्य । अधासवीरैर्दशभिर्वियूयायोमामोघंयातुधानेत्याह
॥ ७ ॥ योमार्यातुंयातुधानेत्यायोवारक्षाःशुचिरस्मीत्याह । इंद्रस्तहेतुमहुतावधेनविश्वस्यजंतोरधमस्पंदीष्ट ॥ प्र
याजिगातिखर्गलेवनक्तमपट्ठहातन्य गृहमाना । वाँऽअनंताँऽअवसादीप्टमावाणोघ्नंतुरक्षस उपब्दैः ॥ वि
तिष्ठध्वंमरुतोविविच्छतगृभायतरक्षसःसंर्पिनष्टन । वयोयेभूत्वीपुतयतिनक्तभिर्येवारिपोदधिरेदेवेऽअध्वरे ॥
प्रवर्तयदिवोऽअरमानमिंद्रुसोमशितंमघयन्त्संशिंशाधि । प्राक्तादपोकादधरादुर्दक्ताभिहिरक्षसःपर्वतेन ॥ एत
॥४५॥

·. . उत्पतयंतिवयांतवऽइंद्रदिप्सतिदिप्सवोदाभ्यं । शिशातशक्रापशुनम्यावधनूनसजसागपागमा इंद्रौयातनामभवत्पराशरोहविर्मीनामभ्या विवासतां । अभीदंशक्रःपरशुर्यथावनपात्रैव िदन्त्सतऽएतिरक्षसः॥ उलूकयातुंशुशुलुकयातुंजहिन्वयातुमुतकोकयातुं । सुपर्णातुमुतगृध्रयातुंपदैवप्रम॒णरक्षऽइंद्र ॥ मानोरक्षोऽअभि नंदयातुमार्यतामपोच्छतुमिथुनायाकिमीदिना । पृथिवीन पार्थिवात्पात्वहसोंतरिक्षंदिव्यात्पात्वस्मान् ॥ इंद्रजहि पुमांसंयातुधानमुतनियमाययाशाशदानां । विग्रीवासोमूरदेवाऽऋतुमातेदृशन्त्सूर्यमुच्चरतं ॥ प्रतिचक्ष्ववित्वं नैश्चसोमजागृतं । रक्षोभ्योवधर्मस्यतमशर्नियातुमयः ॥९॥ ( इतिवासिष्ठसप्तमंमंडलंसमाप्तंअत्रसूक्तानि१००.) ( ८1११) माचिदन्यद्विशंसतसखायोमारिपण्यत । इंद्रमित्स्तोतावृपणसासुतेमुहुरुक्थाचशंसत ॥ अवकक्षि यूपभंयथाजुरंगांनचर्पणीसह । विद्वेषणसंवननोभयंकरमंहिष्ठमुभयाविन ॥ यचिद्धित्वाजनाऽहमेनानाहवंतऽज़ प्रागाष्टममंहलेदशानुपाकाःतनप्रथमेनुवापंचसूक्तानि(८।१।११) माचिदन्यदितिचतुर्विंशचस्यसूक्तस्यआद्ययोर्द्वयोःकाण्वःप्रगाथ मापि:शिष्टानांकायोमेधातिथिमेध्यातिथीमपी स्तुहिस्तुहीत्यादिचतसृणांप्लायोंगिरासंगमपिःअंत्यायाआंगिरसीशश्वतीनपिकाइंद्रोदेवता स्तुहितुदीत्यादिपंचानामासंगोदेवताहती द्वितीयासवोवृहतीअंत्येद्वेत्रिष्टुभी (काण्वःप्रगाथइत्यत्रत्यःप्रगाथोवस्तुतोपौरःसन्ध्रातुःकण्यस्य पुनवांगवस्तीविहासःभूयते)।

·मंडलं ७
1.५अ.७
अनु.६
॥४५॥
कदाचिदभिदासतिदुहा' ॥ यौमापानमनसाचरतमभिचष्टेऽअनृतेभिर्वचौभिः । आपऽइवकाशिनासंगृभीताऽ
असन्नस्त्वासतऽइंद्रवता' ॥ येकसिविहरतऽएवर्ये भद्रंदूपयतिस्वधाभिः । अर्हयेवातान् ददातुसोमऽआवा
दधातुनितेरुपस्थे । योनीरसंदिप्सतिपित्योऽअग्नेयोऽअश्वानांयोगवांयस्तनूनों । रिपुःस्तेनःस्तैयकृद्दभ्रमैतुनिपही
यतांतन्वा तनाच ॥ ६ ॥ परःसोऽस्तुतन्वाईतनाचतिनःपृथिवीरधोऽस्तुविश्वाः । प्रतिशुप्यतुयशोऽअस्यदे
वायोनोदिवादिसतियश्चनक्कै ॥ सुविज्ञानचिकितुपेजनायुसच्चासञ्चवचसीपस्पृधाते । तयोर्यत्सत्यंयतरहीयस्तदि
सोमोवतिहंत्यासत् ॥ नवाऽजसोमोवृजिनहिनोतिनक्षत्रियमिथुयाधारयतं । हंतिरक्षोहंत्यासद्वदैतमुभाविंद्रस्यसि
तीशयाते ॥ यदिवाहमवृतदेव आसमोपवादे॒वाँऽअप्यूहेऽअग्ने । किमस्मभ्यजातवेदोहणीपेद्रोघवाचस्तेनिसचं
तां ॥ अद्यारीययर्दियातुधानोऽअस्मियविायुस्ततपपूरुपस्य । अधासवीरैर्दशभिर्वियूयायोमामोघंयातुधानेत्याह
॥ ७ ॥ योमायोतुंयातुधानेत्यायोरिक्षाःशुचिरस्मीत्याह । इंद्रुतहतुमहतावर्धनविश्वस्यजंतोरंधमस्पदीष्ट ॥ प्र
याजिगातिखर्गठेवनकमपंद्रुहातन्य गृहमाना । नॉऽअनंताँऽअवसाप॑दीष्टमाणिोनंतुरक्षसऽउपब्दैः ॥ पि
तिष्ठध्यमरुतोविश्विच्छतगृभायतरक्षसःसंपिंनष्टन । वयोयेभूत्वीपतयतिनक्तभिर्येवारिपोदधिरेदेवेऽअध्वरे ॥
प्रवर्तयदिवोऽअश्मानमिंद्रुसोर्मशितंमघवन्त्संशिंशाधि । प्राक्कादाक्तादधरादर्दतादभिजहिरक्षसःपर्वतेन ॥ एत
॥४५॥

·अत्यपतयंतिवयातयादिप्रातिदिप्सयोदाभ्यं । शिशीतेशकःपिशुनेभ्योवृधंनूनसृजदुनियातुमयः ॥ ८॥ इंद्रायातनामभवत्पराशरोधिर्मधीनामभ्या पिासतां । अभीर्दशक्रःपरशुर्ययावनंपात्रेव िदन्त्सतऽएतिरक्षसः॥ उलूकया।शशुलुकयातुंजहिश्वयातुमुतकोकयातुं । सुपर्णातुमुतगृर्धयातुंदृपदैवप्रम॒णरक्षऽइंद्र ॥ मानोरक्षोऽअभि नव्यातुमायतामपोच्छतुमिथुनायाकिमीदिना । पृथिवीनःपाधिवात्पात्वंहसोंतरिक्षंदिव्यात्पात्वस्मान् ॥ इंद्रजहि पुसिंयातुधानमुतस्त्रियमाययाशाशदानां । विनीवासोमूरदेवाऽऋदंतुमातेदृशन्त्सूर्यमुच्चरतं ॥ प्रतिचक्ष्वविचक्ष्वें ईश्वसोमजागृतं । रक्षोभ्योवधर्मस्पतमशनियातुमः ॥९॥ (इतिवासिष्ठसप्तमंमंडलंसमाप्तंअत्रसूक्तानि१००) (८१११) माचिदन्यदिशंसतसखायोमार्रिपण्यत । इंद्रुमित्स्तोतावृषणसासुतेमुहुरुक्थाचशंसत ॥ अवकक्षि गपभर्यधाजुरंगांनचर्पणीसह । विद्वेषणसंवर्ननोभयंकरमंहिष्ठमुभयाविन ॥ यञ्चिद्धित्याजनाऽहमेनानाहदैतऽ प्रागाधेष्टमंडलेदशानुवाका:तनप्रथमेनुवाकेपंचसूक्तानि(८1१।११) माचिदन्यदितिचतुस्त्रिंशदचस्यसूक्तस्यआद्ययोर्द्वयोःका :काण्वःप्रगाथ मपिःशिष्टानांकाण्योगेधातिथिमेध्यातिथीपी स्तुहिस्तुहीत्यादिधतहणांग्लायोंगिरासंगऋपिःअंत्यायामांगिरसीशश्वतीऋपिकाइंद्रोदेवता स्तुहिस्तुहीत्यादिपंचानामासंगोदेवताबृहती द्वितीयासतोबृहतीअंत्येवेत्रिष्टुभौ (फाण्वःप्रगाथइत्यत्रत्यःप्रगाथोवस्तुतोघौरःसन्भ्रातुःकण्वस्य पुनांगताइतीतिहासाश्रूयते)।

·मंडलं ८
ऋक्सं.
अनु. १
५.७
॥४६॥
तये । अस्माकब्रह्मेदमिंद्रभूतुतहाविश्वाचवर्धनं ॥ वितहूर्यतेमघवन्विपश्चितोर्योविपोजनानां । उपक्रमस्वपुरुरूप
माभरवाजनेर्दिष्टमूतये ॥ महेचनत्यामंद्रिवःपरांशुल्कार्यदेयां। नसहस्रायनायुाययजिवोनशतार्यशतामप॥१०॥
वस्याँऽइंद्रासिमेपितुरुतभ्रातुर जतः । मानाचमेछदयथःसमावसोवसुत्वनायराधसे ॥ कैयथक्केदसिपुरुनाचिद्धिते
मनः। अर्पियुध्मखजकृत्पुरंदरप्राय॒त्राऽअंगासिपुः ॥ प्रास्मैगायत्रमर्चतावातुर्यःपुरंदरः। याभिःकाण्यस्योपैय
हिरासदयासमुनीभनत्पुरः ॥ येतेसंतिदशग्विन शतिनोयेसहनिर्णः । अश्वांसोयेतेवृषणोरघुदुवस्तेभिर्नःस्तूयमा
गहि ॥ आत्ययसंवर्दुघाँहुवेगायत्रवैपसं । इंद्रधनुंसुदुघामन्यामिर्पमुरुधारामरंकृतं ॥ ११ ॥ यत्तुदत्सूर एतशय
कूवातस्यपूर्णिा । बहुत्कुत्समार्जुनेयंशतक्रतुस्त्सरगंधर्वमस्तृतं ॥ यकृतेचिदभिधिपःपुराजत्रुभ्य॑ऽआतृदः । सं
(तासंधिमपर्यापुरूवसुरिकर्तायितपुर्नः ॥ माभूमनिष्योऽयेंद्रत्वदरणाऽइव । यानिनप्रजहितान्यद्रिवोदुरोपा
सोऽअमन्महि ॥ अर्मन्महीदनाशयौनुप्रासंश्चवृत्रहन् । सकृत्सुतैमहताशूरराधसानुस्तोमैमुदीमहि ॥ यदिस्तोममम
श्रयदुस्माकमिंद्रुमिंदवः । तिरःपवित्रससवांसं आशवोमंदतुतुम्यावृधः ॥ १२ ॥ आत्ययसधस्तुतिवावातुःसख्यु
रागहि । उपस्तुतिमघोनांमत्वाव॒त्वातेवश्मिसुष्टुति ॥ सोताहिसोममदिभिरेमेनमप्सुर्धावत । गन्यावस्त्रैवास
यतऽइन्नरोनिर्धक्षन्वक्षणाभ्यः ॥ अधज्मोऽअर्धवादियोबृहतोरोचनादधि । अयार्वर्धस्वतन्यागिराममाजातासुक
॥४६॥

·तोपृण ॥ इंद्रायसुमर्दितमसोमसोतावरेण्यं । शुक्रऽएणंपीपयद्विवयाधियाहिन्यानंनवाजयुं' ॥ मात्वासोम॑स्य॒गल्दै यासदायाचन्हंगिरा । भूणिमृगंनसर्वनेषुचुक्रुधंकऽईशानुनाविपत् ॥१३॥ मदेनेपितंमदमुग्रमुग्रणशव॑सा । विश्वे पातरुतारमदुच्युतमदेहिष्माददातिनः ॥ शेवारवायापुरुदेवोमायदाशुपे। ससुन्वतेचस्तुवतेचंरासतेविश्वगूर्तोऽअ रिष्टुतः ॥ एंद्रयाहिमत्स्वचित्रेणदेवराधसा । सरोनास्युदरंसपीतिभिरासोमैभिरुरुस्फ़िर' ॥ आत्वासहस्रमाश तंयुक्तार हिरण्यये । ग्राहायुजोहरयऽइंद्रकेशिनोवहंतुसोमपीतये ॥ आत्यारथैहिरण्ययेहरीमयूरशेप्या। शितिपृष्ठा वहतांमध्वोऽअंधसोविवक्षणस्यपीतये ॥ १४ ॥ पिवात्वस्यगिर्वणःसुतस्यपूर्वपाऽईव । परिष्कृतस्यरसिनऽयमासु तिचारुर्मदायपत्यते ॥ यऽएकोऽअस्तिदंसनामहाँऽउग्रोऽअभिवतैः । गमत्सशिपीनसोपदार्गमद्धवन्नपरिवर्जति ॥ त्यपुरचरिष्ण्ववधैःशुष्णस्यसंर्पिणक् । त्वंभाऽअनुचरोऽअर्धद्वितायदिंद्रुहव्योभुवः॥ ममत्वासूर उदितमममध्यंदिने दिवः । मर्मप्रपित्वेऽअपिशव॒रेवसवास्तोमासोऽअवृत्सत ॥ स्तुहिस्तुहीदेतेोतमंहिष्ठासोमघोनों । निंदितावःप्रप थीपरमज्यामपस्यमेध्यातिथे ॥ १५ ॥ आयदश्वान्वनन्वतःश्रद्धयाहरथैरुहं । उतवामस्य॒वसुनश्चिकेततियोऽअस्ति या:पृशुः ॥ यज्रामामामहेसहत्वचाहिरण्यया । एपविश्वान्य॒भ्य॑स्तुसौभगासंगस्य॑स्वनथः॥ अप्लायौगि रतिदासद्न्यानासंगोऽअग्नेदुशभिःसहस्रैः । अधोक्षणोदशमयरुशतोनळाऽवसरसोनिरतिष्ठन् ॥ अन्वस्थस्थूरंद ·मंडलं ८ *7.५म.७ अनु.६ 1४७॥ ऋक्सं. दृशेपुरस्तादनस्थऽरुरवरवमाणः । शश्व॑तीनार्यभिचक्ष्याहुसुभद्रमर्यभोजनविभर्पि ॥ १६ ॥ (१२) इदंय सोसुतमधःपिपासुपूर्णमुदरं । अनभियिनरमाते ॥ नृभिधूतःसुतोऽअश्नरच्योवारःपरिपूतः । अन्योननिकोनदी पुं ॥ ततेपर्ययथागोभिःस्वादुमकर्मश्रीर्णतः इंद्रत्यास्मिन्त्सधमादें ॥ इंद्रुऽइत्सौमपाऽएकऽइंद्रःसुतपाविश्वायुः अंतर्दैवान्मयीश्च ॥ नयंशुक्रोनदुराशीनंतृप्राऽव्यर्चसं । अपस्पृण्वतेसुहाद ॥ १७ ॥ गोभिर्यदीमन्येऽअस्मन्मृ गंनग्रामृगयते । अभित्सरैतिधेनुभिः ॥ त्रयऽइंद्रस्य॒सोमाःसुतासःसंतुदे॒वस्य॑ । स्वेक्षयसुतपानः॥ त्रयःकोशासः योततितिम्रश्चब :सुपूर्णाः । समानेऽअधिभार्मन् ॥ शुचिरसिपुरुनि छाःक्षीरैमध्यतऽआशीर्तः । दुभामंदिष्ठःशूर स्य ॥ इमेतऽइंद्रुसोमास्तीग्राऽअस्मेसुतासः । शुक्राऽआशिर्रयाचंते ॥ १८ ॥ ताँऽआशिरपुरोळाशमिंद्रुमंसो मैत्रीणीहि । रेवंतहित्यांशृणोमि ॥ हत्सुपीतासोयुध्यंतेदुर्मदासोनसुर्रायां । ऊधनग्नार्जरते ॥ रेवाँऽइट्रेवतःस्तोता स्यात्यावतोमघोनः । प्रेवुहरिवःश्रुतस्य॑ ॥ उक्थंचनशस्यमानमगोरिराचिकेत । नगायत्रंगीयमानं ॥ मानऽइंद्र पीय॒तयेमाशर्धतेपरांदाः । शिक्षाशचीयःशचीभिः ॥ १९ ॥ यमुत्यातदिदाऽइंद्रत्वायंतःसखायः । कोऽज़ (८1१२) इदंबसोइतिद्विचत्वारिंशयस्यसूकस्यमेधातिथिरांगिरसःप्रियमेधयेत्युभायपीभत्ययोयोर्मेधातिथिर्भरपिरिंद्र अंत्ययोर्षिभि टुर्गायत्रीअष्टाविंश्यनुष्टुप् । ॥४७॥ .

·क्थेभिर्जरते ॥ नपेमन्यदायपनवजिन्नपसोनविष्टौ । तवेदुस्तोमैचिकेत ॥ इच्छातवाःसुन्वतनस्वप्नायस्पृहयात । 16 यंतिममादुमतंद्राः ॥ ओपुप्रयोहिवाजेभिर्माहणीथाऽअभ्य॑स्वान्। महाँऽइवयुवजानिः ॥ मोप्यपद्यदुर्हणावान्त्सा यंकरदारेऽअस्मत् । अश्रीरऽवजामाता ॥ २० ॥ विझायस्यवीरस्यभूरिदावरीसुमतिं । त्रिपुजातस्य॒मनांसि ।। आतूपिंचकण्यमंतनाविद्मशवसानात् ।यशस्तरंशतमूतः॥ज्येष्ठेनसोतरिंद्रायसोमवीरायशकाय। भरापिवन्नाय॥ योवेदिष्ठोऽअव्यथिप्वश्वायंतंजरितृभ्यः वाजस्तोतृभ्योगोमतं ॥ पन्यपन्यमित्सौतार आधावतमद्याय। सोमैवीराय शूराय ॥ २१ ॥ पातान्त्रहासुतमाोगमन्नारेऽअस्मत् । नियमतेशतमूतिः ॥ एहहरीब्रह्मयुजाशग्मावक्षतःसखा यं । गीर्भिश्रुतंगिर्वणसं ॥ स्वादवःसोमाऽआयोहिश्रीताःसोमाऽआयोहि । शिमिन्नृपीयःशचीयोनायमच्छसिधमा दै॥ स्तुतश्चयास्त्वावधतिमहेरार्धसेनम्णाय । इंद्रकारिणवृधंतः ॥ गिरश्चयास्तेगिर्वाहऽजक्थाचतुभ्यतानि । सुत्रा दधिरेशवासि ॥ २२ ॥एवेदेषतुविकूर्मिर्वाजाँऽएकोवज्रहस्तः। सनादमृक्तोदयते ॥ हंतावृत्रंदक्षिणेनेंद्रःपुरूपुरुहूतः। महान्महीभिःशचीभिः ॥ यस्मिन्विश्वाश्चर्पणयऽउतच्यौलाज्रयांसिच । अनुघेन्मंदीमघोनः ॥ एपऽएतानिचकारें Tोविश्वायोतिशृण्वे । वाजदामघोनी ॥ प्रभारधेगव्यतमपाकाञ्चिद्यमति । इनोवसुसहियोढ़ा ॥ २३ ॥ सनिताविमोऽअगिर्हतावनृभिःशूरः । सत्यौविताविधंत ॥ यजध्यैनंप्रियमेधाऽइंसत्राचामनसा । योभूत्सोमैः

·मंडलं८
अनु.१
.५म.७
४८॥
ऋक्सं. सत्यमद्वा ॥ गाथश्रयसंसत्प॑तिश्चर्वस्कामपुरुत्मानं । कण्यासोगातवाजिनं ॥ यऽऋतेचिद्गास्पदेभ्योदात्सखानृभ्यःश
चीवान् । येऽस्मिन्काममश्रियन् ॥ इत्याधीवंतमद्रिवःकायमेध्यातिथि । मेपोभूतो भियन्नयः ॥ शिक्षाविभिं
दोऽअस्मैचत्वार्ययुताददत् । अष्टापुरःसहस्र ॥ उतसुत्येपयोवृधामाकीरणस्यनुप्त्या । जनित्यनार्यमामहे ॥ २४ ॥
(३) पियासुतस्यरसिनोमत्स्वानऽइंट्ठगोमतः । आपिनाबोधिसधमाद्योयुधे माँऽभवंतुधियः ॥ भूयाम
तेसुमतीबाजिनौवयंमानःस्तरभिातये । अस्मान्चित्राभिरवताभिष्टिभिरानःसुम्नेषूयामय ॥ इमाऽत्वापुरूवसो
गिरोवर्धयामम । पायकर्णाःशुचयोविपश्चितोभिस्तोमैरनूपत ॥ अयंसहनर्षिभिःसहस्कृतःसमुद्रऽईवपप्रथे।
सत्यःसोऽस्यमहिमाणेशोयज्ञे'विपराज्य ॥ इंद्वमिद्देवातयऽइंद्रप्रयत्यध्वरे । इंद्रसमीकेवनिनौहवामहऽइं,
धनस्यसातये ॥ २५ ॥ इंद्रोमहारोदसीपप्रथच्छवऽइंद्रःसूर्यमरोचयत् । इंद्रेहुविश्वाभुवनानियेमिरऽइंद्रेसुवानास
sइंदवः ॥ अभिवापूर्वपीतय॒ऽइंद्रस्तोमैभिरायवः । समीचीनासंऽनुभवःसमस्वरत्रुद्रागंणंतपूर्य ॥ अस्येदिंद्रौवाय
धेवृष्ण्यंशवोमसुतस्यविष्णवि । अद्यातम॑स्यमहिमानमायवोर्नुष्टुवंतिपूर्वा ॥ तत्वायामिसुवीर्यंतद्ब्रह्मपूर्वचित्तये।
(८।१।३) पियासुवस्येतिचतुर्विशत्यूचस्वसूक्तस्यमेध्यातिथिरिद्रःअंसचतसृणांपाकस्थामादेवता प्रधमाघेकोनविंश्यताविपमाहत्यः
द्वितीयादिविंश्यंता:समाःसतोहत्य.अंत्याश्चतन कमेणानुष्टुब्गायत्र्यौवृहतीच ।
॥४८॥

·- येनायतिभ्योभृगवेधनहितेयेनप्रकण्वमाविथ ॥ येनासमुद्रमस॒जोमहीरपस्तद्विवृष्णितेशवः । सद्यःसोऽअस्यम हिमानसनशेयंक्षोणीरनुचक्रदे ॥ २६ ॥ शुग्धीनेऽइंट्ठयवारपियामिसुवीर्य । शुग्धियाजायप्रथमंसिपीसतेशग्धि स्तोमा॑यपूर्व्य ॥ शग्धीनोऽअस्ययद्धपारमाविधिर्यऽइंद्रसिसितः। शग्धियथारुशमंश्यावतकृमिंद्रुपावःस्वर्णरं॥ फसव्योऽअतसीनातुरोग्रणीतमयः । नहीन्यस्यमहिमानमिद्वियंस्वर्गुणंतऽआनशुः ॥ कदुस्तुवंतऽऋतयंतदेवतऽऋ पिकोविHऽओहते । कदावमघवन्निद्रसुन्वतःकर्दुस्तुतऽआर्गमः ॥ उदुत्येमधुमत्तमागिरःस्तोमासऽईरते । सत्रा जितोधनसाऽअक्षितोतयोवाजयंतोराऽइव ॥ २७ ॥ कण्योऽइभृगवःसूर्याऽइवविश्वमिद्धीतमानशुः । इं→स्तोमै भिर्मयतऽआयवःप्रियमेधासोऽअस्वरन् ॥ युक्ष्वाहिवृत्रहन्तमुहरीऽइंद्रपरावतः । अर्वाचीनोमघयन्त्सोमपीतयs उमऽप्येभिरागहि ॥ इमेहितकारवौवायशुर्धियाविपासोमेधसातये । सत्वनौमघवन्निंद्रगिर्वणोयेनोनशृणुधीहये ॥ निरिद्रवृहतीभ्योचुनधनुभ्योऽअस्फुरः । निरर्बुदस्यमृर्गयस्यमायिनोनिःपर्यंतस्य॒गाऽआजः ॥ निग्नयोरुरुचुनिरुसू योनिःसोमऽइंद्वियोरसः । निरंतरिक्षादधग्गेमहामहिकृपेतदिद्रुपौंस्य ॥२८॥ यमेदुरिंद्रोमरुतःपाकस्थामाकोर याणः । विश्वैपांत्मनाशोभिष्ठमुपैवदिविधार्वमानं ॥ रोहितमेपाकस्थामासुधुरैकक्ष्यप्रां । अद्विायोविवोधनं ॥ य स्माऽअन्येदशप्रतिधुरंयहतिवहयः । अस्तवयोनतुम्य ॥ आत्मापितुस्तनूसंऽओजोदाऽअभ्यंजनं । तुरीयमिद्रो ·अक्सं. अनु.१ म.५म.७ ॥४८॥ सत्यमद्धा ॥ गाथश्रयससत्प॑तिश्रवस्कामपुरुत्मानं । कयासोगातवाजिन ॥ यऽन्तेचिद्गास्पदेभ्योदात्सखानृभ्यःश मंडलं ८ चीवान् । येऽअस्मिन्काममश्रियन् ॥ इत्थाधीवंतमद्रिवःकाण्वमेध्यातिथिं । मेपोभूतो भियन्नयः ॥ शिक्षाविभिं दोऽअस्मैचत्वार्ययुताददत् । अष्टापरःसहना ॥ उतसुत्येपयोवृामाकीरणस्यनुप्त्या । जनित्यनार्यमामहे ॥ २४ ॥ ( ८११।३ ) पिासुतस्यसिनोमत्स्वान इंद्रुगोमतः । आपिनोंवोधिसधमाद्यौयुधे माँऽभवंतुधियः ॥ भूयाम तेसुमतौवाजिनीयर्यमानःस्तरभिातये । अस्मान्चित्राभिरवताभिष्टिभिरानःसुम्ने'यामय ॥ इमाऽउत्वापुरूवसो गिरोवर्धतुयामम । पावकवर्णाःशुचयोविपश्चितोभिस्तोमैरनूषत ॥ अयंसहनमृपिभिःसहस्कृतःसमुद्रऽईवपप्रथे। सत्यःसोऽअस्यमहिमाणेशायज्ञेषु विप्रराज्यै ॥ इंद्रुमिहेवतातयऽइंद्रप्रय॒त्य॑ध्व॒रे । इंद्रसमीकेवनिनोहवामाऽइंद्रं धनस्यसातये ॥ २५ ॥ इंद्रोमहारोदसीपप्रयच्छवइंदुःसूर्यमरोचयत् । इंद्रेहुविश्वाभुवनानियेमिरऽइंद्रसुवानास ऽइंदैवः ॥ अभिवापूर्वपीतयऽइंदुस्तोमैभिरायवः । समीचीनासंऽभवःसमस्वरबुदाणंतपूर्य ॥ अस्यैदिंद्रौवायू धेवृष्ण्यंशवोमसुतस्य॒विष्णवि । अद्यातम॑स्यमहिमानमायवोर्नुष्टुवंतिपूर्वथा ॥ तत्त्वायामिसुवीर्यंतब्रह्मपूर्वचित्तये। ॥४८॥ (८।११३) पिबासुवस्येतिचतुर्विशत्यूचस्यसूक्तस्यमेध्यातिथिरिंद्र अंत्यचतसृणांपाकस्थामादेयता प्रथमायेकोनविंश्यताविरमाहत्यः द्वितीयादिविश्यंता.समा.सतोहत्य अंसाश्चतस्र क्रमेणानुष्टुवगायथ्यौहतीच ।

·Recenameer येनातिभ्योभृगयेधनेहितेयेनप्रस्कण्यमाथि ॥ ये समुद्रमजोमहीरपस्तदिंद्रुवृष्णितेशवः । सद्यःसोऽअस्यम हिमानसनशेयक्षोणीरनुचक्रदे ॥ २६ ॥ शुग्धीनऽइंद्रयत्वार्थियामिसुवीर्य । शुग्धिवाजायप्रथमंसिपासतेशग्धि स्तोमायपूय॑ ॥ शुग्धीनोऽअस्ययद्धपौरमाथुिधियऽइंद्रसिसितः। शग्धियथारुशमश्याकंकृमिंद्रुप्रायःस्वर्णरं। कन्नव्योऽअतसीनातुरोग्रणीतमयः। नहीन्यस्यमहिमा मिद्रियस्वर्गुणंत आनशुः ॥ कस्तुवंतऽऋतयंतदेवतऽऋ पिःकोविHऽओहते । कदावमधयनिंद्रसुन्वतःकर्दुस्तुतऽआर्गमः ॥ उदुत्येमधुमत्तमागिरःस्तोमासऽईरते । सत्रा जितौधनसाऽअक्षितोतयोवाजयंतोराऽइव ॥ २७ ॥ कण्याऽइव॒भृगवःसूर्योऽव॒विश्वमिद्धीतमानशुः । इंटेंस्तोमै भिर्महयतऽआयवःमियमैधासोऽअस्वरन् ॥ युक्ष्वाहिवृत्रहन्तमहरीऽइंद्रपरावतः । अर्वाचीनोमघवन्त्सोमपीतयs उमऽनुभिरागहि ॥ इमेहितकारचौवावर्धियाविपासोमेधसातये । सत्वनोमघवन्निंदगिर्वणोवेनोनशृणुधीहवं ॥ निरिंद्रबृतीभ्योचुत्रंधर्नुभ्योऽअस्फुरः । निरवुदस्यमृगयस्यमायिनोनिःपर्वतस्यगाऽआजः ॥ निरन्नयोरुरुचुनिरुसू योनिःसोमऽइंद्रियोरसः । निरंतरिक्षादधम्प्रेमहामहिकृपेतदिंद्रुपौयं ॥ २८ ॥ यमेदुरिंद्रोमरुतःपाकस्थामाकोर याणः । विश्वैपांत्मनाशोभिष्ठमुपैवविविधार्वमानं ॥ रोहितं पाकस्थामासुधुरैकक्ष्यप्रां । अाद्वायोविवोधनं ॥ य मोऽअन्येदशप्रतिधुरंवहतिवहयः । अस्तवयोनतुय्यं ॥ आत्मापितुस्तनूसिंऽओजोदाऽअभ्यंजनं । तुरीयमिन्द्रो .

·| मंडलं ८
अनु.१
१.५भ.७
४९॥
"
अक्सं. हितस्य॒पार्कस्थामानभोजंदातारमवयं ॥ २९ ॥ (८।११४ ) यदिंद्रुमागपागुढङ्न्यग्वाहूयसेनृभिः । सिमापुरुनृ
तोऽअस्यानवेसिपशर्धतुर्वशे ॥ यद्वारुमेरुर्शमेश्याकेकृपऽइंद्रमादर्यसेसा। कण्यासस्त्वाब्रह्मभिःस्तोमवाहसऽइंद्राय
छत्यागेहि ॥ यथागोरोऽअपातंतृप्यन्नेत्ववेरिणं । आपित्वेनःप्रपित्वेतूयमागहिकण्यैपुसुसचापि ॥ मंदतुत्वा
मपयन्निद्रदेवोराधोदेयायसुन्वते । आमुष्यासोममपिवश्चमूसुतंज्येष्ठतद्दधिपेसहः ॥ प्रचक्रेसहसासहोवभंजमन्युमो
जसा । विश्वैतऽइंद्रपृतनाययोयहोनिवृक्षाऽईवयेमिरे ॥ ३० ॥ सहस्रेणेवसचतेयवीयुधायस्तऽआनलुपस्तुतिं । पुत्रं
प्रावर्गकृणुतेसुवीर्यदाश्नोतिनमऽउक्तिभिः ॥ मा ममामिप्मोग्रस्य॑स॒ख्येत । महत्तेवृष्णोऽअभिचक्ष्यकृतंपश्येमतु
शय? ॥ सव्याम स्फिग्यवावसेवृषानदानोऽअस्यरोपति । मध्यासंपृकाःसारपेणधेनवस्तूयमेहियापि ॥ अश्वी
रथी रूपऽइद्गोमाँऽइदिद्रतेसखा । श्वात्रभाजावय॑सासचतेसदाचंद्रोयोतिसभामुपै ॥ ऋश्योनतृप्यन्नवपानमार्गहि
पिवासोमयशाँऽअनु । निमेघमानोमघवन्दुिवेदिवऽओजिष्ठंदधिपेसहः ॥३१॥ अध्ययोद्वावयात्वंसोममिंद्र:पिपास
ति । उप॑नूनयुयुजेपणाहरीऽआर्चजगामवृवहा' ॥ स्वयंचित्सम॑न्यतेदारर्जनोयत्रासोम॑स्यतॄपर्सि । इदंतेऽअ
( ४ ) यदिद्रेत्येकविंशत्यूचस्पसूकस्यकाण्योदेवाविधिरिंद्राअंत्यतिसृणांकुरूंगः विपमाहत्यासमा:सतोवृहत्यःअंत्यापुरउष्णिक्
(प्रपूषणमित्यादिचतसृणांपूपादेवतावा)।
(॥४९॥

·2225 नयुज्यंसमुक्षितंतस्येहिप्रवापि॥ रथेष्ठार्याध्वर्यवःसोममिंद्रायसोतन।अधिव॒ध्नस्याद्रयोविचक्षतेसुन्वंतोदाश्वध्वरं ।। उप॑भयावातावृषणाहरीऽइंद्रमपसुवक्षतः । अर्वाचत्वासप्तयोध्यरश्रियोवहेतुसवनेदु५॥ अपूपर्णवृणीमहेयुज्यायपुरू यमुं। सक्रिशिक्षपुरुहूतनोधियातुजैरायेविमोचन ॥ ३२ ॥ सनःशिशीहिभुरिजोरिवक्षुरंरास्वरायोविमोचन । त्वेत नसुबेदमुनिय॑यसुयंत्यहिनोपिमत्य ॥ वेर्मित्वापूपन्नृजसेवेमिस्तोतव आघृणे । नतस्य_म्यर्रणहितसोस्तुपेपज्रायसा में ॥ परागावोयवसंकञ्चिदाणेनित्यरेक्ोऽअमर्त्य । अस्माकैपूपन्नवताशिवोभवमंहिष्ठोवाजसातये ।। स्थूरंराधः शतान्यकुरुंगस्यदिविष्टिषु । रास्त्वैिपस्य॑सुभगस्यराति'तुर्वशेष्वमन्महि ॥ धीभिःसातानिकाण्वस्यवाजिनःप्रियमेधै भिर्युभिः। पुष्टिंसहस्रानुनिर्मजामजेनिथानिगवामृर्पिः ॥ वृक्षाश्चिन्मेऽअभिपित्वेऽअरारणुः । गांभजतमेहनाव भजंतमेहना ॥ ३३ ॥ इतिपंचमाष्टकेसप्तमोऽध्यायः॥ ७॥ ॥ एकोनचत्वारिंशाध्यायेवर्गाः ३३ सूक्तानि ८ ऋचः १६५ ॥ त्यागः ॥ पर्जन्याये. ९ मंडूकेभ्य. १० इंद्रासोमाभ्या. ७ इंद्राये. सोमाये. अमय. विश्वेभ्योदेवेभ्य. सोमाये. २ अमय, इंद्रासोमाभ्यामि.इंद्राये.ग्राव्णइ.मरुभ्य. इंद्राये. ४ वसिष्ठाशी:पृथिव्यंतरिक्षेभ्य, इंद्रासोमाभ्या. २ इंद्राये. २९ आसंगाये. ५ इंद्राये. ४० विभिंदव. २ इंद्राये.२० पाकस्थाम्न. ४ इंद्राये. १८ कुरुंगाये. ३॥ इति पंचमेसप्तमः ॥ ॥ ॥

·WAVE
मंडलं८
ऋक्सं.
अनु.१
म.५८
॥५०॥
॥
॥
दूरादेकान्नचत्वारिंशद्रह्मातिथिराश्विनद्विवृहत्यनुष्टुवंतमत्याःपंचार्धर्चाश्चैद्यस्यकशोर्दानस्तुतिर्महाँइंद्रोष्टाच
त्वारिंशद्वत्सस्तृचात्यस्तिरिंदिरस्य॑पार्शव्यस्यदानस्तुतिःप्रयद्वापत्रिंशत्पुनर्वत्सोमारुतमानस्यधिकासध्वंस
आश्विनंह्यानुष्टुभंत्वानूनसैकाशशकर्णोत्येगायत्र्याउपाद्येचाद्याचतुर्थीपष्ठीचतुर्दश्यायेचबृहत्यःपंचमीककुन्द
शम्याद्यात्रिष्टुम्बिराड्जगत्योयत्स्थापट्नगाधोपश्यद्बहतीमध्येज्योतिरनुष्टुवांस्तारपंक्तिःप्रगाथस्त्वमग्नेदशव
संआग्नेयेगायत्रंत्यादेवीत्रिष्टुंवाद्याप्रतिष्ठोपाद्यावर्धमाना ॥ ८॥
॥ हरिओम् ॥ ( ८।११५ ) दूरादिहेव्यत्सत्यरुणप्सुरशिश्वितत् । विभानुंबिश्वातनत् ॥ नृवस्रामनोयुज़ा
रथैनपृथुपार्जसा । सधैथेऽअश्विनोपस ॥ युवाभ्यावाजिनीवसूप्रतिस्तोमाऽअक्षत । वाचैदूतोयीहिपे ॥ पुरुमि
याणऽऊतयेपुरुमंद्रापुरूवस् । स्तुपेकण्यासोऽअश्विना ॥ मंहिष्ठायाजसातमेपर्यंताशुभस्पती । गंतारादाशुपोगृहं।
॥१॥ वासुदेवायदाशुपैसुमेधामर्वितारिणी । घृतैर्गन्यूंतिमुक्षतं ॥ आनःस्तोममुपद्वयत्त्यश्येनेभिराशुभिः। यात
मश्वेभिरश्विना ॥ येमिस्तिनापरायोटिवोविश्वोनिरोचनो । त्रीऽरक्तून्परिदीय॑धः ॥ उतनोगोम॑तीरिपंतसाती
(८1१।५) दूरादिहेवेत्येकोनचत्वारिशहचवसूक्तस्यकाण्वोत्रातिथिरश्विनी यथाचिचैद्य.कशुरित्यादिसार्धद्वयोःकशुर्गायत्रीअंसा
तिम्र.क्रमेणहत्यावनुष्टुप् ।
॥५०॥

·रहविंदा । यिपृधःसातयसितं ॥ आनोगोमंतमधिनासुवीरंसुरथैरपि । बोहमश्वावतीरिपः ॥२॥ वावृधानाशुभस्प तीदय़ाहिरण्यवर्तनी । पिवतंसोम्यंमधु || अस्मभ्यवाजिनीवसूमघवंग्यश्वसप्रथः । छुर्दियतमाभ्यं ॥ निपुब्रह्मज नानायाबिष्टुंतूयमार्गतं । मोप्यन्याँऽउपारतं ॥ अस्यपिवतमश्विनायुवंमदस्यचारुणः । मध्यौरातस्य॑धिष्ण्या ॥ असआर्यहरयिंशतवतंसहुनिणं । पुरुधुंविश्वायसं ॥ ३ ॥ पुरुत्राचिद्धिवानराविह्वयतेमनीषिणः। वाघरि । चिनागतं ॥ जनांसोवृकहिषो विप्नतोऽअरंकृतः। युवाहवतेऽअश्विना ॥ अस्मार्कमधामयस्तोमोवाहिष्ठोऽअंत मः । युवाभ्याभूत्यश्विना । योहवांमधुनोतिराहितोरथचर्पणे । ततःपिवतमश्विना ॥ तेननोवाजिनीवसूपश्र्धेतो ) फायशंगये । पहतपीयरीरिपः॥४॥ उतनोदिव्याऽइपऽतसिंधूऽरहविंदा । अपद्वारैववर्षथः ॥ कदापाताग्यो विधत्समुद्रजहितोनरा । यद्वारयोविभिप्पात् ॥ युवंकायनासत्यापिरिप्तायहुयें । शश्वदूतीर्दशस्यथः ॥ तान । रायोतमतिभिनव्य॑सीभिःसुशस्तिभिः । यद्वीपण्यसूहुये ॥ याचित्कण्यमावतंमियमैधमुपस्तुतं । अनिशिंजार ) मधिना ॥ ५ ॥ यथोतफरव्येधनशुंगोप्यगस्त्य । यथावाजेपुसोभरि ॥ एतावद्वांवृषण्वसूऽअौवाभूयोऽगन्धिना । गृणंतःसुम्नीमहे ।। र,हिरण्यवंधुरं हिरण्याभीशुमश्विना । आहिस्थाौदिविस्पृशे ॥ हिरण्ययीवारमिरीपाऽअक्षौ हिरण्ययः । उभाचमाहिरण्यया ॥ तेननोवाजिनीवसूपरावर्तश्चिदार्गतं । उपेमांसुष्टुतिमम ॥ ६ ॥ आवहेथै पराका

·ऋक्सं.
अतु.२
भ.५३.८ )
॥५२॥
उतप्रवर्धयामति ॥ उतब्रह्मण्याययंतुभ्यमवृद्धवनिवः । यिोऽअतक्ष्मजीवसे ॥ अभिकण्योऽअनूपतापोनप्रयता
यती। इंद्रुवनन्वतीमतिः ॥ इंद्रमुक्यानियायधुःसमुद्रमिवसिंधवः। अनुत्तमन्युमजर ।। १५॥ आनोया
हिपरावतोहरिभ्याहर्यताभ्यां । इममिंद्रसुतपिच ॥ त्वामिद्वृत्रहतमजोसोयुक्तहिपः । हवतेवाजसातये ॥
अनुत्वारोदसीऽउभेचक्रनवत्यैतशं । अनुस्वानासऽइंदयः ।। मंदस्वासुस्वर्णरऽजतेंद्रशर्यणावति। मत्स्वाविवस्वतो
मती ॥ याग्रधानऽउपद्यविस्पायरोरवीत् । युत्रहासौमुपातमः ॥ १६ ॥ ऋपिहिपूर्वजाऽअस्येकऽईशानऽओ
जसा। इंद्रचोप्कूयसैवसं ॥ अस्माकत्वासुताँऽउपवीतपृष्ठाऽअभिप्रयः । शतंयहंतुहर्रयः।। इमांसुर्व्याधियंमधोर्पत
स्वपिप्युपी । कण्योऽउक्थे वावृधुः ॥ इंद्रमिद्विमहीनांमेधैवृणीतुमर्त्यः । इंद्रेसनिप्युरूतये ॥ अर्वोचैत्वापुरुष्टुतमि
यमेधस्तुताहरी । सोमपेयर्यायवृक्षतः॥ शतमुहंतिरिदिरेसहस्रंपर्शावाददे । राधासियाद्वानां ।। त्रीणिशतान्यवंतां
सहय़ादशगोना । द्दुप्पज्रायसाम्ने ॥ उदोनटककुहोदिय॒मुष्ट्रन्चितुर्युजोददत् । श्रयसायाद्वंजन ॥१७॥ (३२१२)
प्रयस्त्रिष्टुभमिमरुतोविमोऽअक्षरत् । विपर्वतेपुराजथ ॥ यद्गतविषीयवोयामैशुभ्राऽअचिध्वं । निपर्वताऽअहा
सत ॥ उदीरयंतवायुभिर्वाभास पृश्निमातरः । धुर्वातपिप्युपीमिपं ॥ वर्षतिमरुतोमिहुंअवैपयंतिपर्वतान् । यद्यामं
(बारा२) प्रयवइतिपद्मिशचस्वसूक्तस्यकामापुनर्वत्सोमरतोगायत्री।
॥५२॥

·पासपायुभिः ॥ नियद्यामाययोगिरिनिसिंधवोविधर्मणे । महेशुष्माययेमिरे' ॥ १८ ॥ युष्माऽनक्तमूतयेयुष्मा - विवाहयामहे । युष्मान्मयत्यध्वरे' ॥ उदुत्येऽअरुणप्सवश्चित्रायामभिरीरते । वाभाऽअधिष्णुनादिवः ॥ सृजं सिरश्मिमोसापंधांसूर्याययातवे । तेभानुभिवितस्थिरे ॥ इमामेमरुतोगिरमिमंस्तोममृभुक्षणः । इममैवनताहवै ॥ चांगतन ॥ यूयंहिष्ठासुंदानवोरात्रभुक्षणोदमे । तमचैतसोमदै ॥ आनौरयिंमदच्युतपुरुक्षुविश्वायसं । इयं श्रीणिसरीसियनयोदुदुहेवत्रिणेमधु । उत्संकर्वधमुद्रिणं ॥ १९ ॥ मरुतोयद्धवोदिवःसुम्नायंतोहवामहे । आतून जीगरतोदिया+ ॥ अधीगिरीणांयामैशुभ्राऽअचिध्वं । सुवानर्मदध्वऽइंदुभिः ॥ एतावतश्चिदेपांसुम्नंभिक्षेतम नाअभ्यस्यमन्मभिः ॥२०॥ येहसाऽचरोदसीधर्मत्यनुवृष्टिभिः। उत्सदुहंतोऽअक्षितं ॥ उदुस्वानेभिरी रतुउद्धेपायुभिः । टारनामपृश्निमातरः ॥ येनावतुर्वर्शेयद्येनकावधनस्कृत रायेसुतस्य॑धीमहि ॥ इमाऽर्ड हारदानधोपुतंनपिप्युपारिषः। यधान्कापवरयुमन्मभिः ॥ नूनंसुदानवोमदधावृत्तवहिपः । ब्रह्माकोवःसपर्यति पर्यशोदधुः ॥ विषयमायुर्विपदेतोडभरागिनः चक्राणाष्णिपास्यै ॥ अनुत्रितस्ययुध्यतःशुष्म॑मावन्नुतक । नहि पद्धवपुराताभिकपिः । शीऽभएतस्यजिन्यथ ॥ समुत्येमहुतीरूपःसंक्षोणीसमुसूर्य । संव ।' चन्यिदऋतू । पिपुस्खाअभियाशिमोशीपनिहरुण्ययी। शुधान्यजतश्रिये ॥ २२ ॥ शनायत

·मंडलं८
ऋक्सं.
VABOOR
म.५३.८
अनु.२
॥५२॥
रावतऽक्ष्णोरंध्रमांतन । धौनेचक्रदद्भिया' ॥आनोमुखस्पंदावनश्वर्हिरण्यपाणिभिः । देवासऽउपगंतन ॥ यदे
पांफ्तीरथेमष्टिहतिरोहितः । यातिशुभ्रारिणन्नपः ॥ सुपोमैशर्यणावत्या केपस्त्यावति । ययुर्निचक्रयानरः।
कदार्गच्छाथमरुतऽहत्याविम॑हवमानं । माडीकेभिर्नार्धमानं ॥ २३ ॥ कद्धनूनकधप्रियोयदिंद्रुमहातन । कोवः
सखित्वऽऔहते ॥ सहोपुणोवज्रहस्तःकण्यासोऽअग्निंसरुद्भिः । स्तुपेहिरण्यवाशीभिः ॥ ओपवृष्णःप्रयज्यूनानयं
सेसुविताय । वृत्यांचिनाजान् ॥ गिरयश्चिन्निहितेपर्शानासोमन्यमानाः । पर्वताश्चिन्नियेमिरे ॥ आक्ष्णयावा
नोवहत्यंतरिक्षणपततः। धातारःस्तुवतेवयः ॥ अग्निहिजानिपूर्व्यश्छंदोनसूरोऽअर्चिपा । तेभानुभिर्वित स्थिरे
॥ २४ ॥ ( ८।२।३) आनोविश्वाभिरूतिभिरश्विनागछतंयुवं । दमाहिरण्यवर्तनीपिर्वतंसोम्यंमधु ॥ आनूनंया
तमश्विनारथैनसूर्यत्वचा । भुजीहिरण्यपेशसाकवीगंभीरचेतसा ॥ आयातनहुपस्पर्यातरिक्षात्सुयुक्तिभिः । पिा
थोऽअश्विनामधुकण्वानांसर्यनेसुतं' ॥ आनौयातंदिवस्पतिरिक्षादधप्रिया । पुत्रःकण्व॑स्ययामिहसुपासोम्यंम
धु ॥ आनौयातमुपश्रुत्यश्विनासोमपीतये । स्वाहास्तोमस्थवर्धनाप्रकवीधीतिभिर्नरा ॥ २५ ॥ यञ्चिद्धिांपुरऽऋप
योजुहूरेवसेनरा । आयातमश्विनार्गतमुपेमांसुष्टुतिमर्म ॥ दिवचिद्रोचनादध्यानौगंतस्वर्विदा । धीभिर्वत्सप्रचेतसा
(८३२३) आनोविश्वाभिरितित्रयोविंशत्यूचस्यसूक्तस्यकाण्वःसध्वंसोश्विनावनुष्टुप् ।
॥५३॥

·स्तोमेभिर्हयनश्रुता ॥ किमन्येपासतेस्मत्स्तोमेभिरश्विना। पुत्रःकण्वस्यवार्पिगीर्भिर्वत्सोऽअवीवृधत् ॥आवांविर्भड इहायसहृत्स्तोमैभिरश्विना । अपात्रहंतमातानोंभूतंमयोभुवा आयद्वांयोपणारथुमतिष्ठद्वाजिनीवसू। विश्वान्य श्विनायुबंधीतान्यगच्छतं ॥ २६ ॥ अतःसहस्रनिर्णिजारथेनार्यातमश्विना । वत्सोवांमधुमदचोर्शसीत्काव्यःक विः ॥ पुरुमंद्रापुरूवसूमनोतरारयीणां । स्तोममेऽअश्विनाविममभिवहींऽअनूपातां ॥ आनोविश्वान्यश्विनाधत्तरा धांस्यहया । फुतनऽऋत्वियावतोमानोरीरधर्तनिदे ॥ यन्नासत्यापरावतियद्वास्थोऽअध्यंवरे । अतःसहस्रनिर्णिजा रथेनातिमश्विना ॥ योवांचासत्यावृर्पिगीर्भिर्वत्सोऽअवीवृधत् । तस्मैसहस्रनिर्णिजमिपंधत्तंघृतश्चत ॥ २७ ॥ प्रा स्माऽऊजघृतथुतमधिनायच्छतंयुवं । योवासुम्नायतुष्टवद्वसूयादानुनस्पती ॥ आनोगतंरिशादसेमंस्तोमैपुरुभुजा । कृतनःसुनियोनरमादातमभिष्टये ॥ आवांविश्वाभिरूतिभिःप्रियमेधाऽअहूपत । राजतावध्वराणामश्विनायामहू तिषु ॥ आनौगंतमयोभुवाविनाशंभुवायुवं । योवाविपन्यूधीतिभिंगीर्भिर्वत्सोऽअवीवृधत् ॥ याभिःकण्वमेधाति थियाभिर्वशंदर्शवजं । याभिर्गोशर्यमावतताभिर्नोवतनरा ॥ २८॥ यामिनरावसदस्युमावतंकृत्व्येधनै । ताभिः प्व! स्माँऽअश्विनामातवाजसातये ॥ प्रवांस्तोमाःसुवृक्तयोगिरोवर्धत्वश्विना । पुरुत्रावृत्रहंतमातानोभू

·मंडलं८
ऋक्सं.
म.५५.८
अनु.२
॥५॥
रावतऽक्ष्णोरंध्रमांतन । यौनेचक्रदभिया' ॥ आनॉमखस्यंदावनचाहरण्यपााणाभः । दवासऽउपगतन ।। यत
यदे
पार्वतीरथेप्रष्टिर्हतिरोहितः । यातिशुभ्रारिणन्नुपः ॥ सुपोमैशर्यणावत्या केपस्त्यावति । युयुर्निर्चक्रयानरः ।।
फदागच्छाथमरुतऽइत्याविहिवमानं । माडीकेभिन धमानं ॥ २३ ॥ कर्द्धनूनकमियोयदिंद्रुमहातन । कोषः
ससित्योहते ॥ सहोषणोवनहस्तःकण्यासोऽअग्निमरुद्भिः। स्तुपेहिरण्यवाशीभिः ॥ ओपवृष्णःप्रयज्यूनानव्य
सेसुविताये। युद्धत्यांचित्रयोजान् ॥ गिरयश्चिन्निहितेपीनासोमन्यमानाः । पर्वताश्चिनियेमिरे ॥ आक्ष्णयावा
नोवहत्यंतरिक्षणपततः। धातारःस्तुवतेवयः ॥ अग्निर्हिजानिपूर्व्यश्छंदोनसूरोऽअर्चिी । तेभानुभिर्वितस्थिरे
॥ २४ ॥ ( २।३ ) आनोविश्वाभिरूतिभिरचिनागच्छतंयुवं । दनाहिरण्यवर्तनीपिर्वतंसोम्यंमधु ॥ आनूनया
तमश्विनारथेनुसूर्यत्वचा । भुजीहिरण्यपेशसाकवीगंभीरचेतसा ।। आयतिनहुपस्पतिरिक्षात्सुक्तिभिः । पिया
थोऽअश्विनामधुकण्वानांसर्वनेसुतं' ॥ आनौयातंदिवस्पतिर्रिक्षादधप्रिया । पुत्रःकण्वस्यवामिहसुपासोम्यंम
धु ॥ आनौयातमुपश्रुत्यविनासोमपीतये। स्वाहास्तोम॑स्यवर्धनाप्रकवीधीतिभिर्नरा ॥ २५ ॥ यञ्चिद्धिवापुरऽऋप
योजुहूरेवसेनरा । आयातमश्विनागतमुपेमांसुष्टुतिमम ॥ दिवश्चिद्रोचनादध्यानौगंतंस्वर्विदा । धीभिर्वत्सप्रचेतसा
(८।२।३) आनोविश्वाभिरितित्रयोविंशत्यूचस्यसूतस्यकाण्वःसध्वंसोश्विनावनुष्यप् |
॥५३॥

·सोभियनबुता ॥ किमन्येपोसतस्मत्स्तोमेभिरश्चिा। पुत्रःकण्वस्यापिगीर्भित्सोऽअवीवृधत् ॥ आवांविHs रहायसहरस्तोमेभिरश्विना । अरिमापूर्वहंतमातानौभूतंमयोभुया ॥ आयद्वायोपणारथुमतिष्ठद्वाजिनीवसू। विश्वान्य धिनायुवंमधीतान्यगच्छतं ॥ २६ ॥ अतःसहस्रनिर्णिजारथेनायर्यातमश्विना । वत्सोवांमधुमद्धचोर्शसीत्काव्यःक विः ॥ पुरुमंद्रापुरूवस्मनोतर्रारयीणां । स्तोममेऽअश्विनाविममभिवही अनूपातां ॥ आनोविश्वान्यश्विनाधत्तरा भांस्याहया । पृतनऽवृत्यियावतोमानोरीरधर्तनिदे ॥ यासत्यापरावतियद्वास्थोऽअध्यवरे । अतःसह निर्णिजा । रथेनार्यातमधिना ॥ योयाँचासत्यापिभिर्वत्सोऽअचीवृधत् । तस्मैसहस्रनिर्णिजमिपंधत्तंघृतथुते ॥ २७ ॥ मा स्माऽजगतश्रुतमचिनायच्छतंयुयं । योवांसुम्नायतुष्टचद्वसूयादानुनस्पती ॥ आनोगतरिशादसेमंस्तोमपुरुभुजा । मृतनःसुनियोनरमादतिमभिष्टये | आयांविश्वाभिरूतिभिःप्रियमेधाऽअहपत । राजतावध्वराणामधिनायामह तिए । मानोगतमयोभुवाविनाशंभुवायुवं । योयोविपन्यूधीतिभिंगीर्भिर्वत्सोऽअवीवृधत् ॥ याभिःकण्वमेधाति । धिंयाभिर्वदर्शमजं । याभिगोशयुमार्यतताभिोंवतनरा ॥ २८ ॥ यामिनरावसदस्युमार्वतकृत्व्येधनै । ताभिः प्प स्माँ अधिनामावतवाजसातये ॥ प्रवास्तोमाःसुनतयोगिरोवर्धत्वश्विना । पुरुत्रावृत्रहंतमातानोभू - ·- स्तोमेभिर्हवनश्रुता । किमन्येपासस्मत्स्तोमेभिरश्चिा। पुत्रःकण्वस्यवामृपिंगीर्भिर्वत्सोऽअवीवृधत् ॥ आवाविमs इहायसेहत्स्तोमेभिरश्विना । अरिमावृत्रहंतमातानोभूमियोभुवा ॥आयद्वायोपणारथमतिष्ठद्वाजिनीवसू। विश्वान्य विनायुवंप्रधीतान्यगच्छतं ॥ २६ ॥ अतःसह निर्णिजारथेनातिमश्विना । वत्सोवांमधुमद्वचोर्शसीत्काव्यःक विः॥ पुरुमंदापुरूवसूमनोतरारयीणां । स्तोममेऽअश्विनाविममुभिवहीऽअनूपातां ॥ आनोविश्ान्यश्विनाधत्तरा धांस्यहया । कृतनऽऋत्वियावतोमानौरीरधर्तनिदै ॥ यन्नासत्यापरावतियद्वास्थोऽअध्यबरे । अतःसहस्रनिर्णिजा रथेनायातमश्विना । योवाचासत्यापिगीभिर्वत्सोऽअचीवृधत् । तस्मैसहस्रनिर्णिजमिपंधत्तंघृतथुते ॥ २७ ॥मा स्माऽऊजघृतभुतमश्विनायच्छतंयुवं । योपासुम्नायतुष्टवद्वसूयादानुनस्पती ॥ आनोगतंरिशादसेमंस्तोमपुरभुजा । कृतनःसुनियोनरेमादातमभिष्टये ॥ आवांविश्वाभिरूतिभिःप्रियमेधाऽअहूपत । राजैतावध्वराणामधिनायामहू तिषु ॥ आनोगतमयोभुवाविनाशंभुवायुवं । योवांविपन्यूधीतिभिंगीर्भिर्वत्सोऽअवीवृधत् ॥ याभिःकण्वमेधाति थियाभिशंदर्शनजं । याभिर्गोशर्यमावतताभिर्नोवतंनरा ॥ २८ ॥ यामिरासदस्युमावतंकृत्व्येधने । ताभिः । प्वमाँऽअधिनामावतचाजसातये ॥ प्रास्तोमाःसुवृतयोगिरोवर्धत्वश्विना । पुत्रावृत्रहंतमातानौभू