·TIYA BHAY S.N...... ng . RPM भूमिका माधकवर्गममीहित-पूरणरसिका मटा ऽऽगमख्याता । श्रीनगरस्थितपीठा मततं श्रीकंममर्दिनी जयति ॥१॥ अादरणीयाचागै चारुविचाग महोदागे। आश्रितशिवोपचागे मातापितरौ चिरं चन्दे ॥२॥ हं हो प्रणयामृतपानजनितामन्दानन्दसन्दोहभगल. साः ! कामकलाकलापरहस्यविज्ञानविस्ताग्नि गाहस्थ्यसुग्वविलासाः ! विलामिनीविलमिता- कलनलालमाः! मंजातघ्यवहारचातुयांऽऽचार्य- तोदया! महादया सहृदया:: नैनम्न विदितनरं नरिक्षाग्परीक्षणप्रयिमावीण्ययिलक्षणधि. पाणानां धिषणमहोदगणां वियुधधुगणानां तत्रभवनां प्रेतावनां यत प्रतिनणचलनापलक्षितप्राय गयपूर्णप्रणयनप्रणयिनः परब्रह्मणःप्रप- श्चिनाकुञ्चनविकुञ्चनोटश्चिन प्रपञ्च तत्तदाटकल्योपलाक्षतषु यत्र- नोपलभ्यमानेषु समुपयसुग्वायहपदार्थानवहेपु धर्मार्थकाममोनम्य- रूपम्य पुस्पार्थस्यैव प्राधान्यं वरीयतीति । तत्परिशानाय च हम्तामलकीकृताखण्डब्रह्माण्डभागडविज्ञान- नयाशर्मि गयएडलप्रमुखाविवुधमण्डला फुदमाणमार्चमारडन- चरणनखांशुमगडल. प्रकागडपण्डिनः न्यामचमिष्ठजमिनिगौतमक- गादनाग्दमनुशुक्रयात्म्यायनादिभि महर्षिभिः, मनुस्मृतिमभृतानि ·धर्माभिधायकशास्त्राणि, शुक्रनीत्यादीनि अर्थतत्वार्थसमर्पकशास्त्रा. गि, कामसूत्रादीनि कामशास्त्राणि, ब्रह्मसूत्रप्रभृतीनि माताभिधायक शास्त्राणि, समासव्यामरूपण शनश स्तत्र तत्राऽनिर्मायन्त । नत्र यथा धर्मार्थमोक्षाणां त्रयाणां पुम्पार्थानां म्बम्बरहस्यार्थसमर्थन तत्त- च्छाम्नागयेव परं जयन्ति तथेह कामाभिधतृतीय पुरुषार्थग्हम्यममर्थ कन्व परं प्रभवति कामागम एव । श्रम्य च कामागमस्य पणेता नन्दिप्रमुग्व येनकेतु बाभ्रव्य दत्तक सुवर्णनाभ घोटकमुख गानीय गोणिकापुत्र काकोक कुचिमार- वीरभद्र रन्तिदेव जयदेय कविशेखगचार्य चागयण यादगयणादयों वहयो विहंदशमुक्तामणयः समभूवन्। अनके च कामसूत्र कन्दर्पचडामाणे कामग्न गतिरहस्य नागर मर्यम्य मिकमबम्व मन्मथमहिना श्रनगरग, गनिमार्ग पञ्चमायक प्रभृतयः कामागमविषयका ग्रन्था श्रतिगोचर्गभवन्ति । येपु हि दृष्टि- पथमवनगन्ति कियन्तः कुत्रचित माम्प्रनमपि । नेप्येयाऽज्यतमोऽयं पञ्चमायकाप्योऽयमन्दी ग्रन्थः । यो हि दधिगमं कामागमरहम्यं मद्दतिमः मग्लैः सुनिर्मलश्च पी. सुविशदं निरूपयति । अस्य च ग्रंणता "श्रीकगठाचनपगयणः महीनागमज्ञानरचना चातुर्याचन्नामाग कावेशेवग्पदलान्छिनो ज्यानीध्वगचार्यः कयी. न्द्रः"हनि- "अम्ति अन्यहमर्थितापहरंग प्रीन्यकदीचागुरुः श्रीकण्टार्चनतत्पग भुवि चतुःपष्ठः कलानां निधिः । मगीतागममन्यमयरचनाचातुर्यचिन्तामणिः प्रख्यातः कविंशयगचिंतपदः श्रीज्योतिगशः कृती ॥ इत्यनेन पगेन म्बयमंव अन्यकृता प्रतिपादितम | अयन फोन्द्रः कनमंदेश मानवकार, कला प्रदर्यभय, शियन्नि ·वाऽन्यानि पतत्प्रणीनानि ग्रन्थग्लानि ("मानागम' इत्यादि ना म्ययमव मङ्गीतशाम्यग्रन्थमंगनृत्वं प्रदर्शितमनन) इति न शक्यते याथातथ्येन विनिश्चेतुम् । ग्रन्थश्चायं कवीन्द्रण पञ्चभिः मायके ममापिनः । नत्र प्रथम मायकं नायकलक्षणम्, नलिन्यादयश्चत्वार. म्यांभेदाः, तामक्षणानि स्त्रीणां दनिणयामपाययोः मिनामितपनया प्रतिपटादिनिधिक्रमण कामस्यारोहावगहो, नत्तढङ्गप्रत्यङ्कालिगनादिना श्रङ्गनानां द्रुतद्रा. यणम, तिथिभेदन नलिन्यादीनां दावणीपायाः, नामां सुग्तारमचो चिनः काल , उन्यादयाविपया न्ययभ्यन्त। द्वितीयमायके च शशादय पुरुषभदा, तलनगानि, मृग्यादयः म्त्रीभटाः, श्रयः ममसरनभदाः, पई विषमग्नभदाः, प्रचगडादिभेदन सुग्नम्य विध्यम तत्तद्देशीयानां पीणां स्वम्पाणि पदक जादिमाद्द- श्यन चन्याग वगङ्गभेदा., तेषां प्राशस्त्यम् प्रतिमेदाः इत्येवमादयश्च विषया प्रदर्शिता। तृतीये मायके च---- नत्तदङ्गप्रत्यङ्गटागन्या वहयों भाजप्रयोगाः, माङ्गमौर- भकगः म्नानायनंदहाः, सामान्या विशेषाश्च श्रङ्गरागाः, मुग्ववासकरा विविधा प्रयोगा, याजीकरणार्या स्तत्तदोषधचूर्णस्वरसादिप्रयोगाः, योनिगाढीकरणापायाः, मिन्दगदिप्रलपादयो यनिताद्रावणापायाः, ध्वज़हान्यवृद्धिकग उपहा., धारस्तम्भनोगया, श्रीपुरुपयशीकरगो- पाया, अभीष्टमिद्धिमदा चामुण्डादिमन्त्राः, नलिन्यादीनां त्रीणां वर्शाकरणमन्त्राः, योनिमौभाग्यफग धृपादिप्रयोगा', गर्भधारणो- पायाः, इत्ययमादयो ज्ञानव्या विषया मुनिमपिताः। चतुर्थे च मायक- कन्यकानां यगणम, नामांगुणा दीपाश्च, वगणांगणा दोषाश्च, श्रा- पदियो वियाहम्य अपौ भटाः नेपां लक्षणानि च. परदारगमणे दृश्यानि, .

·- दायकमांचिता स्त्रियः, मुखमाध्यानां फएमाध्यानाच त्रीणां लक्षणानि सुरते वर्जनीयर नार्यः, मुग्तचितानुचितम्थानानि, प्रालिगनभदा तालवणानि, चुम्बनभेदा, नगं स्वरूपाणि, नग्माघानस्थानानि, दशन क्षतम्थानानि, नांशपाश्चः इत्येयादया विषयाः समुपन्यस्ता: मन्ति पञ्चम मायके च-~ मदनानपत्रस्थान या स्तिस्त्रो नाडय , तामां लक्षणानि, करणप्रक रणवश्यं मानन्या विषयाः, नागगदयउत्तानवन्धभदाः, उपचीत फादय. पार्श्ववन्धप्रकागा, पद्मासनादय उपविएपन्धभेदा', हारिणा दयम्वधावन्ध्रप्रयाग विपरीतवन्ध, नदयोग्या स्त्रिया, आनन्दादय व्यनकानिचिन्हानि, म्याधीनपनिकाट्यो मा नायिकाभेटा', नमन गान" इत्ययमादयो ऽन्यावश्यका' विपया स्तथाप्रतिपादिता यथा मुकुमागधयोऽपि निगयाम मचिगणैव विनातुं प्रभवेयु । अम्य न ग्रन्थम्य कामसूत्रापेक्षया निमग्लन्यन मजनसमादरणीत्व मिति नास्यत्र काऽपिशवायसर । अयञ्च (कामागमः) गृहस्थाश्रमयात्रा मम्पिपादायपुभिः, निगतिशयपरमानन्दमहोदर दाम्पत्यानन्द-मन्दोह- रममिम्यादपिपुभि पुरनामयमचाणचातुर्याचार्यताऽऽदिन्मुभिर्घा माजनचरित्रवैचित्र्यप्रतिपित्सुभि , दुर्व्यवहारजिहासुभि कामकला ग्म्यामृतपिपामुभि पुस्पै ग्वश्यमेव जिशासितव्याऽध्येतव्य परि- शीलयितव्यश्चति निर्विवाद मेतत। अत एव मुष्ठ फिल केनाऽपि कविकुलकोकिलेन दाम्पत्यसुसमिद्धयर्थ कामशास्त्रं ममभ्यमेन । नदभ्यामादनिर्वाच्य ममन्दानन्दमश्नुते ॥ १॥ कामशास्त्रविहीनानां गतिः पाशविकी मता । तदभ्यामान सौख्यं म्यान् केवलं दुःख माप्नुयात् ॥२॥ , ·. अपिच- मंमार तु घरामा धरायां नगरं मतम् । श्रागारं नगरे तत्र मार मारङ्गालोचना ॥३॥ मारङ्गलोचनायाश्च मुरतं मारमुच्यते । नातः परतरं मार विद्यत मुखदं नृणाम् ।। ४ ।। मारभृतन्तु मर्वेषां परमानन्दमोदरम् । सुरतं ये न मेवन्त नेपां जन्मब निष्फलम् ।। ५ ।। श्रस्य चार्थम्य शस्न्यं पारमश्वरझानराशिम्पाणामुपनिषदां मध्यांदकनमायां वृहदारगयकाग्योपनिषदि- "नदयथा प्रियया स्त्रिया मम्परिप्वना न वाह्यं चेद नान्तर- मरमेवायं पुरुपः प्राजनात्मना मम्परिप्वना न वानं किञ्चन वेद नान्तरम्"-उत्यनया उपमयमृतम्य ब्रह्मानन्दम्य उपमानांकनं प्रियत- माविषयकानन्दं ममुपयर्णयन्न्या भ्रन्या एव समर्थिनम् । अपिच- कीशी गृहिणी योग्या गृहिणां भवति ध्रुवम् । कथं कि मुपदेष्टव्या तनकर्मप्रमाधने ।। गृहकर्मणि नर्णश्च प्रावीण्यं वृणुयात्कथम् । कथं गल्यतिवलं मा माशीन्य मनुशीलयेत् ।। व्यापांग्ण च कनह तूर्ण वीणाविगविणी । तरुणी ग्मणी चापि मवेन्पूर्णानुगांगणी ।। अनङ्गग्ङ्गप्रतिमां दयितां हृदयगमाम् । ममामाद्य निगयामं कथम्बा धनुकलयेन् ।

·. दृग्विदग्धमनोजम्य यामां दृग जीवितपदा । ता वामलोचनाश्चात्र पालोच्याः कथं वृधः ।। इत्यादिकं परिजयं सर्वभूतमुग्यप्रदम् | निशाम्प्रेण विज्ञाय शाश्वतं मुग्यमश्नुते ।। थपिच---- एतच्छास्त्रपरिभानमन्तरा कीदृशी कुमारी परिणया, परिणीताया- श्वप्रणयः प्रथमं कथं प्रणतव्यः,कथञ्च तस्याःस्वान्तं नितान्तमात्मन्या- सजनीयम्, कीदृशी मानिनीमानोन्मूलनप्रणाली ममाश्रयणीया, कि- गार्हस्थ्यसुखम्, के च नत्प्राप्युयायाः, इत्येवमादयाऽवश्यं ज्ञातव्या विषयाः कथं परिझायन। अत एव मुप्क्तं कनापि कविवरण- कि दाम्पत्यसुख लोके कानि तत्साधनानि च । कुमारी परिणीता तु कीदृशी सुखदा भवेत् ।। के च विस्रम्भणोपाया स्तासाभिह मुखावहाः । प्रमदानां कथश्चापि मदविद्रावणं भवेत् ।। कथं नष्टाऽनुगगश्च प्रत्यानेयों मनीपिभिः । बन्ध्यायां मृतवन्मायां वात्मजाप्तिः कथं भवेत् ।। मीनां वनितानाञ्च लक्षणानीह कानि च । पंश्चलीनान्तु नारीणां पग्निानं कथं भवेत् ।। तांसां विचटितभ्यश्र ह्यात्मानं रक्षयेत् कथम् ।। कथं शगर सुरतायामितन्तु विलासिनाम् । नवयावनकालीन-मुग्तक्षमतां व्रजेत् ॥

·प्रेनावद्भिर्भिपवयः प्रत्यहं मुपगतिताः । गर्भमन्धारणोपायाः के भवेयुः सुखप्रदाः॥ इत्येवमादयोऽवश्य ज्ञानव्या विषयाश्च ये । तानविज्ञाय मृढात्मा कथं गनिसुगं लभेत् ।। अपिच कामशास्त्रपरिज्ञानाभाव न गहम् यमुग्वम्यच नगण्यं ममामा- धत, प्रन्युत मग्णाद्यनिष्टमम्भावन मपि, इनि नाम्न्यगोचरं नत्रभवनां प्रतावनाम। यथाह कश्चिद्विपश्चिदग्गय?---- तिशास्त्रपरिज्ञानविमूढा ये नराधमाः । रति म्बगतिहीनायां विधित्मन्ति गतायुपः॥१॥ अवश्यं मरणं तेषां भवेदिति विनिश्चितम् । अताऽपि गतिशास्त्रम्य ज्ञानमावश्यकं मतम् ॥२॥ ये च केचिदिदानान्तना नव्यमभ्यम्मन्या विद्वांस एयंगुणविशिष्टं- रनिशास्त्रं दुर्व्यसनादिप्रवृत्तिप्रयोजकत्यरूपेण मन्दूषयन्नि तदवि चागज़म्भितमेचति नैनत् पिहिनचरं कामकलातत्वामृतजुषणं विदुपाम। सत्यमाह कश्चित कवीन्द्र पाश्चात्यमभ्यता-ऋग्गतम्यावेशमाहिनाः । गतिशास्वरहस्यान्त- पग्ज्ञिानविवर्जिता.।। मत्यप्रचारकम्मन्या विहांमो ये हताशयाः । दुर्विचार-गचार-व्यभिचार-प्रचारकम् || .

·म
(
अश्लीलबहुलाधारं त्वधर्मम्य प्रमारकम् ।
कामशास्त्रन्तु मन्यन्ते निर्दोपमपि मर्वथा ॥
नितान्तं गोपनीयश्च शास्त्रमतदत म्मृतम् ।
अतः कामागमग्रन्थाः मंग्राह्या नैव कर्हिचिन् ।।
न श्रोतव्या न द्रष्टव्या नाध्यतव्याः कथञ्चन ।
इत्येवं यत्प्रजल्पन्ति मौर्यप्रलपितन्तु तत् ।।
यचास्य शास्त्रस्य धर्मागमविरुद्धपारदारकाधिकारिकरति
प्रबृत्युपदेशप्रयोजकतया धर्मवहिप्कृतत्वं प्रख्यापितम् , तदेतच्छा.
स्वाऽनवलोकनमूलकमेवेति रतिशास्त्रीयतत्तद्ग्रन्थमन्दर्भपर्यालाच
नयैव स्फुटीभविष्यनि।
यथा च पारदारिकाधिकार पूर्वाचार्य स्तद् गहणीयत्वं प्रतिपादि-
नम्, तद्भवतां विश्रम्माय दिङ्मान मिहोदाहियते।
"यथाह कविशेखराचार्य:-
"अश्रद्धा मुपहास्यतां मलिनता मर्थक्षयं लाघवं
गहां ग्लानि मधोगति विकलता मायुःक्षयं दुर्गतिम् ।
इत्थं य परदारकर्मणिरतो लोकत्रये निन्दितां
विन्दन्ते परमापदः सुखधिया दुःखं नरास्ते सदा ॥"
अपि च यथाह कोकोकः कान्द्रः-
अमंगृहीतभार्या ब्रह्मयो यश्च गच्छति ।
मूनकं मततं तम्य ब्रह्महत्या दिने दिने ।
अपि च-"अज्ञाता द्विजवल्लभा गुरुवध मित्राङ्गना रोगिणी
चेटी प्रबंजिना मती रिपुथव शिप्या च गर्भान्विता ।
।

·म्रपनी मृतमन्ततिः ग्बलजना चाग्पृश्यजा गोत्रजा गन्तव्या न कठापि तत्रपुरुपरेताः खियः कामिभिः ॥ अन्यत्र गुम्यधगमनम्य "ब्रहत्या मुरापानं म्लयं गुर्वगनागमः। महान्नि पानकन्याहुः समर्गश्चापि नैःमह । इनि धर्मशास्त्रप्रदर्शित- महापानकान्तर्गनन्वन,मित्रागनादिगमनम्य चानुपातकान्तः पानिनया, चटीगमनादेश्च तत्तचात सदोपदापतत्वेन परियन्यं प्रतिपादनोऽस्य शास्त्रम्य व्यभिचारप्रचारकन्यं कथं कियन्कालश्च म्याम्यनीनि सुधी- भिग्याकलनीयम। अपिच कामशाम्चे यथा नत्तत्म्यलपु धर्मशाग्यमदर्शिनमार्गम्य अनुम्मरणमवलम्बितम् , तथैव अायुर्वेदान्तर्गतम्य म्यम्यवृत्तशारत्र- म्यापीनि मात्र मन्देहलेशोऽपि । नथा हि यथाऽप्रैय पूर्वस्मिन ("श्राझा ना." इति ) पद्य रोगिण्यागर्भिण्याश्च गति सन्दुषिता । ननिदपण- मायुर्वेदीयम्यस्थवृत्तोपदंशानुमन्धानमन्तरा कथा'मुपपद्यन म्मू- নিয়ম। नसन्दूषणकारणश यथाक्रमायुबंद- " गर्भिणीग्मणनेह गर्भनाशोऽथवा ध्रुवम् गमपीटा प्रजायेत तम्मानां परिवर्जयेत् ॥ थपिच- रोगिगी रमणी यम्तु भवन नष्टमानम । चलनयो भवेत्तम्य व्याधिभि म मपीच्यते ।। श्रपिच- "नघोदेवगृह चतुप्पथयटे शलस्य मानी " (पश्चगायक-५ २५) ·[१] अम्मिन्पद्य- निषिद्ध नदीप्रदेशादिकं सुग्नं-"नान्ययानी नायर्यानो...न रजःस्वलां नातुरा...नत्यचन्वरचतुप्पयोपवनश्मशानायनन मलिलोहितगुरु सुरालयेषु न सन्ध्ययोनारहसि व्यवायं गच्छत्' इत्यादिभिर्वचने वायुवेदप्रमियानादिकोपकारिवादिहेत्वनुसन्धानपेचकमेवेति प. प्रमेवनन्याम्पम्य श्रायुर्वेदार्पदशानुगामिम्यम् । यानि चात्र दहशथिल्याद्यापादकत्येन श्रायुर्वेदोपदेशविरुद्धानि करणानि प्रतिपादितानि, तानिकिल विलामिभिग्य साध्यायाः स्वस्य च प्रतिसत्यस्वभावमदनानपत्रकालादेपर्यवेक्षणपूर्वक मुपास्यमानानि न दोपकगगि" इति करणप्रकरणप्रारम्भ एव समुपदिष्टम्। यपिच- "यो भार्यायामृती मोहाढङ्गनेव प्रवर्तते । नम्य बीचष्टिताकाग जायते पण्डमंजित ॥ ऋता पुरुषवद्वापि प्रवर्तेताङ्गना यदि । ततः कन्या यदि भवन् मा भवेन्नरचेष्टिता ।। (मुधुरु मू० गा०२०) इत्यादी आयुर्वेदशास्त्रकार महर्षिभिागितग्नभ्य पगढन्यादि- महादोषदुष्टतया हयन्य यशापनितम । नयात्रापि व्यज्पने यथा-- "अल्पप्रयुगा पातुयोगयुका गर्भालमा म्पलगनुननागी । तीगा ननोटा चग्निा व नागयज्यां रतिपिनियन्ध ।।

·[.११ ] पोनाऽनेन नद्रनुमन्लग ऋतुकाल वर्जनीयनया प्रतिपादिनम्य विपगनग्नम्य कमर्षिकोऽयं प्रनिपधार्भािनंयशाऽम्य शास्त्रम्य स. म्पद्यत। ये च मृदा अश्लीलबहुलाधारन्यमम्य शास्त्रम्य मन्यन्ते, नैग्मिा- निम्नोता उपदेशालयः सम्यकपरिशीलनीयाः- ललिता परिणीता तु वनिता सा प्रशस्यन । दाम्पत्यसग्नपोयुपमन्दाह या प्रवाहयेत ॥१॥ कुटीग्मपि दीनानां यया च समलंकृतम् । इन्द्रमन्दिरमौन्दर्यमहिमाने विडम्बयन ॥ २ ॥ प्रशम्ता च रनिमित्र यया तु हृदयस्थया । म्यान्ते नितान्तं शान्ति स्यालोकद्वयमुग्वायहा ॥३॥ विपयाम्भाधिकल्लालाद या च जीवनपादपम् । विशीर्णमूलं झटिति मग्मं परिकल्पयन् ॥ ४ ॥ लोकं धमार्थकामानि गजनीतिन प्रत्ययम् । ममालाक्य प्रवर्तन मंयतो टारमंग्रह ॥ ५॥ तिशावरहस्यन पुरुषार्थत्रयस्थितिम । पालयन विधियदयुक्त मुग्बमक्षय्यमश्नुते ।।६।। अम्य च मर्यलोकोपकारकम्य धर्मार्थकामयबहागापदशक- वेग प्राशन्यं बहत्र प्रदर्शिनम पर्वाचार्याम्यायनादिभिर्महर्षिभिः- नधादि- ·तदेतद्ब्रह्मचर्येण परेण च ममाधिना । विहितं लोकयात्राय न रागार्थोऽस्य मम्बिधिः ।। धर्ममर्थञ्चकामञ्च प्रत्ययं लोकमेव च । पश्यत्येतस्य तत्वजो नच रागात्प्रवर्तते ।। किम्बहुना, निशानं मर्वथैव निरवा मर्यजनमुखकर लोकह- याविरुद्धञ्चति सर्वथा ममादरणीमव ।। नम्यैतम्य रनिशान्त्रस्य लोकद्वयाविरुद्धं म्वस्थवृत्तमार्गानुमारि- गं सापकारिणं विषयं महतपेण प्रतिपादयन्तं पञ्चसायकाल्यं ग्रन्थ- मत्युपयोगिनमिनिमत्या मार्बजनिकौलभ्याय पत्रिकाशयिपुभिः "ग. आपसंम्जनपुस्तकालयाऽध्यन मोतीलालवनारसीदासमहोदयः- मम्मार्थितोऽहं प्रामपुस्तकचतुष्टयाऽऽधारणाऽम्यशोधनकर्मणि प्रावर्तिपि। पुस्तकत्रयप्रेषकमहोदया दा. श्रीपाद कृष्णवल्वल्कर महाशया शनशा धन्यवादपुर मग्मभिनन्द्यन्नं ॥ "नयां नामानि प्राप्तिस्थानानि च यथा-- क मंमिनम पूनानगरम्य डाक्टर भगढारकर संस्थापित मा च्यान्यषणसम्धा मंग्रहालयाग्रामम । ग्य मंभितम् ग मशिनम् घ मंशितग चीकानाम्य गजकीय पुस्तकालयात्मामम्-- अपिच नप्रपाटानगणि प्रादर्शयम्। श्रादी विषयमूचीम. अ फागदिक्रमेण च नत लोकसूचीम, अन्त च पारिभाषिकशम्दानां मची म्ययागम्। " " " 1 ·[१३ ] नंदचं मपरिश्रमं मनेऽनिगाधने शुद्धपुम्नकामावन, मदशानन, श्रक्षग्योज कादिदोषण या जानानि म्वलितानि श्रीमनि प्रकाण्डप गिटन भवन्ति मंशाधनीयानि, विलोकनीयानि चादनीयविषयाह- म्यानि, भाकलनीयानि च कलिकलावलक्षायानि इनि निवेदयनि - . लाहार ३४१०.७७ - विशंवद [गढपालजनपदान्तर्गत श्रीनगगेपयनि- "खोला" 5ऽग्यग्रामवास्तव्य ] घिलडियालोपात मदानन्द शास्त्री ·अथ पञ्चसायकस्य विपयाणामनुक्रमणिका । A २ ३ - " प्रथम सायकः । (विषयाः) पृशवाःकाहाः [४] चित्रिणीचन्द्रकला- (विषया) पृटावाःगकादाः समुद्देश. ६ मंगलाचरगम प्रन्धक परिचय प्रदर्शनमा २ निथिभेदन चिविणवशीकरण- पर्वाचार्यागामुल्लेख विधय. [B] जानिममुंशः [५] शाइनीचन्द्रकला. नायकलक्षण समुहशः पाठमदस्य लक्षणम् तिभिंदन शमिनारशारण. पमिना स्वपम प्रमागः चिनिगा स्वायम शखिनी स्वरुपम [६] हम्निनीचन्द्रकला- हाम्तना स्वपम ममुद्दश. पग्रिन्यादाना मरतीचितानि- तिदिन हस्तिनावशांकरणा- . ३ द " " - थय' १. " प्रारा . . [२] चन्द्रकलाममुइशः४ पधिन्यादाना मुग्नाचिनमग- सामान्य चन्दाला निरुपम यनिरूपणाम प्रकारान्तरणचन्दकला निरुपणाम, १२ [७] मन्यममुदेश १०. चन्द्रकान्नादारनाथ शपणा. देवगन्धा म्यापम दिम गन्धर्षगला म्यम्प [३] पद्मिनी चन्द्रकला- । यसमागम्यगम ममुदेशः नमाया वापम नापन पमिनारसाकरण- द्वितीयःमायका [:] निदगांदगः 30 y १२ C विधय " ·प्रादायादा (विषया) गुल्यमाग भेदेन गायनायिक यादा नयाविनायनायिवयाः गम [२] (विषया) शवासादाः गौराष्ट्रादिदीयाः १/बादिदशाया १७ म यदशायाः १६ २ गोदशायाः मालवीयाश्चीलदर्शायाश्च ... " मुग्नग्धनम् अत्युचादिभेदन गरतम्यपद १5 भदाः " " .. नाविधरनानामुत्तममयमा धमत्वनिम्परगम प्रचण्टादिभेटन मुरनत्रावध्यम ,, [P] पुगपजानिममुद्दशः शशन्न मगाम् १६ -६ 4 লিন गुरदशाया सिन्धुंदशायाः कोशलादिग्रमवा ' द्वारियादिदेशीया मादिदशाया { पदादिदशाया नाटादिदंगाया १० म्लन्वंदशीयाः पावना या कामारदीयाय - মালালান লম্ব १३ [६योनिम्परूपममुद्देश । यानभानुषिध्यम यांनानामुनमम यमाधमत्वम् , अपनताम् १ । 11 [३] स्त्रीजातिम मुदशः, हरिमाननगम पदवाननाम परिणाम [१] क्योटक्षणममुदंश.. अवस्थामंदन यालादिममानिर. " - १ ३२ पगम तागां म्वभावलसराम [७) मामान्यकर्मसमु १४ . {५] देशपिशपात्रीलक्षा पसमुदा शलदिनारदेनाया मग कामाधिययम् , १६ या पिकाका: २२ ·" " " " ॥ " " 1 " " २ (विषयाः) पृादा:भगवादाः (विषयाः) पृष्टानागावाः (6) प्रीनिकारणसमुद्देशा२२ मदनाद्दापकोऽगग नर्गिस्याः प्रीते :स्वरूपम ३५ | नरमोहनाख्योऽङ्गगग. विषयजाया प्रीते.स्वरूपम् ३६] मरनरमोहनीनगगः मादृश्यजायाः प्रीत स्वरुपम अङ्गमौरभकर अन्नपः अभ्यामज्ञाया:प्रीते म्वरूपम (५) सर्वोत्तमगन्धसमु. [२] गगाविनाशममुद्देशः, रागविनाशहेतवः ०३ ३८ / राजयोग्योऽङगग. २४ : तृतीय सायकः कम्नदिलास्योऽयम [१] देहदार्गमध्यहरणस- मौरभ्यगर्भाख्योऽारागः मुइंशः (६) मुखवाससमुद्देशः अइरागस्य प्रयोजनम् मुसवामवामकोरमालमारादि. योगः १७ गानोर्गन्ध्यहरलेपः मुगगामकरो गुटत्वगादि योगः धर्मजगात्रदार्गन्ध्यहरप्रदहः रक्षादिदाभ्यहरपलेपः २४ मुनरागकर चर्णम गावदाग यह प्रलपा (७) वाजीकरणयोग- धम्नुनिहरःप्रलपः ममुद्दशः चाजांकरगा प्रयोजनम् [२] महापरिमलतैल. ममुद्देश विदारांचूर्णम महापरिमन विधानम श्राम नकनृणम शतावर्यादिना २३ 13] म्नानीयसुगन्धिम मुहश पनामादिगागयोगः पशमार्दव गम फोरलासमाजप्रांग: 'अगमाग्भकरणम मायादिचूर्णम् (8) सामान्याहुगग. नपुशालिगनागिन ३१ २७ समुंदशः মিলন २८ " ३ " १६ . " " २० " " . ७ " " " । " .

·८ ४६ " " " ५१ " " " " " " " (वषयाः) पृष्टादा गाहा (विषयाः) पृटानागावाः [२] योनिगादीकरण- श्वेतशरपुखादिगुटिका समुहेशः स्वतशरसुखाम् नम यानिगादाकरणप्रयोजनम २६ रवंताजघामूलादिप्रलएः निशाद्वयादिप्रलप: [१३] तिलकसमुदशः धातक्यादि योगः मस्जिष्टादिति लकः ५० ३२ ३१ पिक्वाजप्रयोगः [१४] अञ्जनसमुद्देशः ३८ ૨૨ रबलप्रयोग इन्दगीपप्रयोगः ३३ इन्दावरादिप्रलेप [१५] चूर्णसमुद्देशः मदनफ्लादिग्रमेह दुष्टादचूणम् ३३ (१६) लेपनममुद्देशः [६] कामिनीटावण वीर्यप्रनपविधानम् समुद्देश पतिदामाकरणकारः कामिनादावणप्रयोजनम सन्धादिप्रनष मिन्दरादिप्रलेप ঘদানুল ३४ ३८, गोरोचनादिप्रलेप टकणचूर्णप्रदेहः ३६ [१७] धूपसमुदेशः रोधादिचूर्णप्रलपः शुभ याटि धूपनम वाजपरमूलप्रलप [2) काममन्त्र [१०] भ्यजन्थलीकरण समुदा. ममुद्देश काम मन्त्र ।नयानन् ४० 67 कुचादि चूर्णन ४१ [१६] चामुण्डामन्त्र ब्रह्मरन्यादिचूर्णम ममुद्देश লাগ্ল্যানঃ सन्मन्नस्तद्ध्यानञ्च १४२ [११] ध्वजदीकरण [२०] विश्वेश्वगमन्त. समुद्देश समुंदश बरवादिप्रलप शाश्वश्वरीमन्त्र दि [१२] वीर्यस्तम्भन समुहशः [२१] पमिनीमन्त्र लजालुमलादप्रयाग ममुद्देश. ४३ ३० भन्लूक्मंढादिप्रताप " " 1 " " " " ३५ " " " " ध्यानच। " ·५ 11 ७० प्रसारच " " प्रसारथ (परपा) पृष्टानागर (विषया) पटाडा एकाडा पसिनामन्त्रस्तम्मापन [२६] गंमशाननसमुद्देश ४७ प्रसारश्व (4) भुजङ्गतन प्रयोग ६६ [२२] चित्रिणीमन्त्र- नाराकादिचूर्णम् ममुद्देशः शगगम्मप्रयोगः चरिणामन्त्रस्तरमाधन [३०] स्मरमन्दिर पुष्पममुहेश [२३] शहिनीमन्त्र- ज्योनि मनीपप्रयोग ममुद्देशः शहिनामन्त्रस्तन्मापन [३१] गर्भधारणसमुद्देश .. (ग, अश्वगन्धागाधिनदुग्ध- (२४) हस्तिनीमन्त्र- विधानम ममुद्देश लक्ष्मणामृलप्रयोग हस्तिनावशावरण मन्त्रस्त. वीजपूरमृत्नप्रयोगः स्मा पनप्रकारभ (प) कशेरुकादिपाचिनदग्धप्रयोग (२५) अनिच्छाहरण [३२] मुग्यप्रखयमन्त्र- ममुद्देश ममुद्दशः अनिन्दाहरणोपाय नयामुगरमन्त्रा (२६) म्तनात्थापन श्रारमयनगवररामन्न: ममुद्दश नदासान- মানান [३३] पाध्याकरणममुद्देशः भुनावगाविधानम् पनामावाला पानम १ दादिमनलपि पानम .५ पदम्पर प्रयोग (२७) पतिनम्ननोत्थाग गवमानयाजप्रयोग नसमुंदश ४६ [३४] कसम्झार- पगिराननम समुहशः [२८] योनिसंम्कार নিলনাঃবঃ ममुंदश निम्न प्रयोग ५२ यानि पनप्रसारः ६. [३५] गुमममुद्देश आगिनना ETTE " क . . H " २ " 11 " 1.

·7EI भगनासा: (विपी) पादाः या [अथ चतुर्थःमायकः ] ५३ (8) एमापानमुद्देश: [2] कन्यालक्षणममुद्देश पिवादात मन्यमानांम्बम्पम.,१०३ (10) मन्यत्रांसमु [२] कन्या दृषणममुद्देश माया:म्निय . " 7 न्याच्यात्रिय " मानसाधा न्यिका [3] धरलक्षणसमुद्देशः ५४ 11 घरम्य जग " , " . ८ " २७ " " " . [४घरदृपणममुहशः ५५ ग्याउपरम्परम [५] विधाहभेदममुद्दशः हिम्याभिदा यारिया: देवतरिवाह: प्राजापयनिगर मायनिवार गान्धांगरामशामियादा 10 श्रामरवाह (3) परदारन्यामममु. देश परतारना दपणान (७) दूतीममुहंगा दशामदशा पादांगमनापिना नानः पारगमन दा पाटनार दोगामागिता प्रिय ह () मुरममाध्याममुदंश : (११) मुग्नम्धानमः द्देश FIFAम्यानपान ग्राम्यानपारंगगानग (१०)आभलाषममुद्दशः अभिनापव्यम्जानि चाट. तानि (२३) श्रालिङ्गनममुदश अानितनप्रयोजनम् शानिनभेदा ममाधिस्टम বলাবছিলাল ६२ १५ जापनपन निदरम्बापम ऊगलतगाम ६.७ मिलतगहननवणम् मारनारम्बम्पम १८ नानाटवस्वम्पम (२४) चुम्बनममुदश ..' गुम्मनाथानाान २ दशमाभ्यनापगनिम्यनम्धा ६४.३३ । --- 4. ३४ " . . . . ३८ २: गामनगम . मगमाया गर ·" ४३ " ५ " " " " " ४७ . ६ " " " " " -- (विषया:) पृशका माका, विपगा। पृष्टापालिकाका स्फुारताख्यचुम्बनम् ४१ चान्द्रमसा नाडी ३ घृष्टवरूपम् ४२ गोरीनाडी स्वरूपम् पीडितस्वरूपम् २) उत्तानवन्धसमुद्देशः७० सम्पुटस्वरूपम् तत्तद्वन्धाश्रयणे हतुप्रदर्शनम् समौष्ठस्वरूपम् ४५ बन्धविशेषाश्रयण ज्ञातव्या व- (१५) नखाघातसमुद्देश पया ६ नखक्षतस्थानानि ४६ उत्तानवन्धावधानम् छुरितक्लक्षणम् ६६ समगदवन्धविधानम् अर्द्धन्दुसंजयस्वरूपम म नागरवन्धविधानम् व्योमपदव-धविधानम् मण्डलस्वरूपम् त्रविक्रमवन्धः शशक्स्तुतलक्षणम् मयूरपादस्वामम् ५१ चाटुलुकवन्धः १२ पंकजामभज्ञक्स्वरूपम् ५२ अवदारितवन्धः दर्दुरवस्वरूपम् (३) पार्श्ववन्धसमुद्देशः, नक्षताना कामावेशजनस्त्वम् ,, उपदातक्वन्धवरूपम् करजक्षतानां कामसर्वस्वम् सम्पुटवन्यस्वरूपम् १५ (१६) दशनाघातममुद्देश नागान्धवपम दशनाघातप्रमशः (४) उपविप्रवन्धसमु. दशनाघातस्थानान (१७) केशाकर्षणसमु. पयामनन्धत्वपम् पानिवन्धम्वरूपम् पोचिना. केशा. • ५६ (५) अधोमुखममुद्देशः वंशाणप्रभारः [पञ्चमःसायक] ६६ १ दन्तावलादियानाः ११) नाडीममुंदश (६) अध्ययन्धसमुंद्देश तिसंभगनान्यः व्यातररवन्ध समारणारूपानाहा २ त्रिपादपन्धः " " " " ६६ " " " 4 ५६ हारिणयन्धम्यरूपम् " २ .७५ " " २२ .

·२३ . " " (विषया) प्रातःगमाया.. (विषया) प्रका काम (७) पुरपायितममुद्देश ७५ वाधानपातराय म्वरूपम् पिरानवन्धबम्पम उकागठनाया स्वरूपम् गिनवा पस्य प्रमगमगतन वामामाबनाया स्वपम् सिरानानी नाया. प्रिय ७६ २५ लहान्लारनाया बम्पम् ३२ () मीलनादिगमद्देश । विपनाया.वपम ७६ माहनम्बम्पम् मानतम्बम्पम मी नादिराफ्नम् • अभिमारिकायाः स्वरूपम (8) अष्टनायिकासम प्रोषिताया म्वरपम इंग उपमहार ८.३३३ . " २. वांगडताया म्वरूपम् " ७७ " , --- अकारादि क्रमेण पद्यानामनुक्रमणिका । पूमा श्ला रनामा पृमा श्लो [प्रा] . श्रारण्ठं २३. श्रावट श्राचार अगम्यपत्र अंगुर्ट अन्युत्तमः श्रोमुलस्थाम अपामुली श्रन्यान्योः श्रमलनलिन शम्भाजाम्या স্মবস্তু श्रश्रद्राम् अम्निमत्यह श्रज्ञानादिन ७ . ४५. श्राचुम्याधर ७५ ५ श्रादायाग १८.३ श्रादायप्रथम २ श्रादापिस्ट ५५ श्रायाम ५७ ४१६ शालिग्यम श्रारम्भ १०८२४ श्रापा ६ आयाच २ ७६३५ ग्रानान्यता ·श्लोमा. पृ.मा.श्ला. -- २६३१२ इत्यादियोग इदममृत इन्दीवर इहामृतं पृ.मा श्खो। श्लोराः (ऐ) ७७ ५ २८ एणय ४६३ ७८ (यो) ३२ ३ ३४ श्रोष्टेन ५६ ३७७ (क) कापनेनैव ६१ ४२७ कनकरुचिर ७ कन्यावान्धव ७१५ ६४४४५ उक्तागच्छति उत्तानसुप्ताप्रथ उत्तानसुप्तायुव उशीर कृष्णा कन्या योयन करकुच १७२२० करतल ऊरूनटे ऊचभुजा कॉम्पतिः २८२२१ ५१३८३ ५२ ३८५ ६६ ४५० कर्पद्वयं ६२ ४ ३१ कार्द्धमा ७३ ५ १५ कशेर (ऋ) कक्षाकुचा कक्षानितम्ब ऋत्विग्भिः ५६ ४ ११ कक्षामुल्लसि ७१२३ ७२५१३ ६५४४४ ६४४४० एकं युवन्याश्चरणं एकं युवत्याहृद एकावझभ एकन एकोयुवत्या पभिर्जलं যায় परिधाया कक्षायुगं ७१५ ११ कान्तस्य वक्षः ७२ ५ १४ कान्लामुखं -१४ २३/ कान्तोऽङ्गगाया ६.४३० कान्तो नितम्य कान्ता मनोज २२ ५० ३८० कामिन्या २६३१॥ काय हाः किमत्रचित्रम ७५५ ५८ १६ १४ २ १० ·पृमावश्लो। लामाः पृ.मालो. । मलाकाः कुर्वीताविर कुवलय कुष्ठीरपलम् फ्राधान्प्रयानि दाण क्षीरोदनम् (ख) सा १८२२२ जानी कर्कट ३८ ३ ४ जाती प्रसूनः ७८ ५ ३२ ज्योनिप्पनी ४६३६८ ४४ ६२ तथा नखा नन्यनी ५३४ नस्सारण नम्या युबत्या तारापीडमुनः तिलप्रसून तुरग गन्धा ६ ५८२० ५१३८ गगडम्थली गाहं संश्लिपय गाढालिगन गात्रापरिष्ठात् गुलाफल: गुडत्वगना ५५, तुपकण ६३ ४ ३६ तैलं हठात् ५२ ३ ८६ प्रियलिदलित २० १ २६ ६८४५६ ९०१३॥ दन्तमकार: ७५ २० মণি गांगचना गौगतिनादी प्राचायाम दिन्नावलच्छाग इंप्टाकोटि दारिद्रपदुम २३२३८ 2 (घ) যাখান ३८३५१ (च) ७. दीर्घाताः दुश दुगंध 3. 3 देयो महोत्मय বয়ান पनि यदि मा मन्मथ ४८.१८ १६.धृत : ग्यमय त्या प्रजार्नु घनगाल मा.प्रशांत गुम्यिनानक नौ मिटायां:

·- छलांग पृ.गाना नयां देवगृह नाम्यामतः ७० नितम्बविम्यम् निशाढयं पृ०साला नोकाः प्रचगडवेग ६०४२५ प्रधानभूता २२ २ ३५ प्रमागिताम ७२ ५ १ प्रक्षालयत् ३१३३० प्रागङ्गग्गः प्रातः प्रीतिःसमा प्रौढाकान्त ७३ ५ ५ प्रौढाइनायाः ७५३४ २८३१६ फलंकदम्बस्य [] वरविहरण बलेन नारी वाला नूतन बह्माभ्येन्दु १६२१५ पत्युमुख पद्मासनं पथ्यामागचतुण्यं पथ्यामागचतुष्टयं गथ्या रसाला पलाशभस्मा पलाशतीर पापिष्टो पायस्थितायाः पिकरच पिकशिखि पिकाताजेन पीनधोणी पीनाम्बरपतनु पुंसःशगरे पुलफकरण पुष्परमार पुष्पारगग पुष्पोजनं पोल: प्रधानोमल प्रमानि ७७ ५ २७) भल्लुकमेट ३० ३३२ भदयाघना ३/ भुजङ्गलम् है भूयोविभाव्य ४७३६६ २६३२२ [म] १८२२५ मदनकथन ३३३३५ मापन .. ७८ ५ ३० गनोभा ১৪ ৬২ মাত্রার sy १७ माग मांगीम । गुमागाशा ३७३५० ३०३२६ ५०३६ ·या पृ मा ग माला युन्तल पृ मा 2 गा: ४. २३ वृद्धशाल्मलि १२२ ३ वृन्नारुढक १२२ अयनीकता २४ २ १६ व्यादष्ट व्यानिम्न ३० ३२३ मृगी वृष मृगी हयं मृदही (य) यष्टयुर्णम यद्ययष्ट यहाह यम्या:पतिः या पग या वीजपूर यामिन्याः यावचन्द्र याचंलखा यावर्तकी ३३ ३ ३६ शतावरी ६३ ४ ३५. शशफहरिए ७८ ५ २६ शुचिचरित द६५ ३गृहायचा ४६ ३ ७४ श्रीपर्णिकायाः ६१.२७ श्राणीतटे ८० ५ ३७, श्यामा ८० ५ ३६ सिवाकन्धर ३० ३ २५ लियागादतरं ध्चनपुपुशाण्य यतपुपुलाच ७ ३६३५७ (प) पतिपग्मिल रम्भाजले ग्मालजम्यू कक्षाही रंग्गायुगम २८ ३ २७ दशवर्षा ७६५३३ ल ] लघुशाल्मलि (च) यसामना घनिनशान्ति यमाभुजाम्य विद्यायान चिम्चा मथेन । संस्थापन ३. ३ २७ सम्पूर्णेन्दुनिया मम्पूरगन्दुमती ४.३ मम्मोग २२:३३ सम्बष्य ४५ ३ १४ मलसुरत ५५ ४१० मष्टमा ६.१८ मंकराग । ३५३४२ ६ ·पृ. साग 2 मा भ २ गेका ५ स्थलागी ३२३ ३१. स्पर्शन २३३ स्फाराकग ३४ ३ ४० स्फर्जदीप ३५ ३ ४४ स्वर्णाम्बुदी ६७ ४ ५५ त्रक्चन्दनाम्बरमनो ४ प्रकचन्दनाम्वरवि २६ २३६ ६ ६०४२६ 1 गेका. सदाडिम मधानकीपुष्प सधातकीलोभ सरोध्रधत्तर सलोध्र सर्वस्वमे साचार: साशक सिन्दुर सिन्धृत्य सितपिक सीमन्तपाव मोमन्त नयने २५३ ७८५ ३१ ह) ४ ३३३३७ हयागि ३६ ३५५ हरीतकीचन्दन ३०३ २५ हरीतकीतीय ६७ ४५६ हरीतकीश्रीफ ४११० हस्ताङ्गुली हस्तेन नेनं [] ६.४ ३३ ज्ञेया. इति पद्यानामनुक्रमणिका॥ सुवयाते सुरनरस स्त्रीपुंसयो स्थितोपविष्ट्र पु मा । पृ साग ११४ पञ्चमायकस्थपारिभापिकशब्दानां सूची। शब्दा शब्दा पद्मिनी ६मानङ्गलालायितम् चित्रिणी सत्कारः शाहिनी १ मायूगडिघ्रकम हस्तिनी हो अर्द्धचन्द्रः सुग्नान्सयः छुग्निम् चन्द्रकला १. म्मरमन्दिग्म मनाभवगृहम् ., करिकरीटायिनम म्फोटा ५१ १३ मीटनम " २ " " १ ·पृ सा.ir ३२३३२ " पृ मा . शब्दा ८. २३ मनोजंगहम् 5, १२५ कुसुमेपुवश्म =१२६, क्षाधिमदम् १ २० लतावष्टितम् "१२७/ जाधनम् : २७ विद्धकम् ११ ऊरूपगूढकम् १३२ तीर जलम् २ १०/ लालाटिकम् " तिलनगदुलम् ६२४३५ ३३६६ " " ३. निमिनम २ " २ " शब्दाः कन्दपनिधिः कामालयः कामागारम् चुचूलिका नन्निनी मातङ्गी द्वितीयामायकः হয় वृपः तुग्गः उधरतम नीचस्तम श्रन्युचरनम् प्रांतनीचरनम् सममुरतम् प्रचगवेगः मध्यंग लघुवेगः हरिणी तुरङ्गी घाला तरी प्रौढा वृक्षा मन्मथमन्दिग्म् घगहम कन्दगदम ग्तगुहा मदनानपत्रम " " ४४४ - ७ ३ ३. स्फुग्निम् ४ घृतम् ४ पीडितम् २६ सम्पुटकम् असमौष्टम छुरितकम् २ " अंन्दुकम् ५२ मगटलम मयुग्पादम पङ्कजपत्रम् । दरकम भुजङ्गवल्ली ममीण ३६३२६, चान्द्रमसी ३ २६ गांग २५ २६ पन्ध ... उत्नानन्धः ३.३ ३0' ममपादयन्ध . " ६८४५६ १६५ २ " " ' , ६ G ."

·पू. मा. ग. शब्दा ७७५ २७ ७८५ २६ पृ. मा. लो. शब्दा. ६ स्तनितम् ५ १० स्वाधीनपतिका ५ ११ उत्कण्ठिता वासकसञ्जिता कलहान्तरिता विप्रलमश्रा "५ ३० " ७१ ५३२ " ५ १६ खण्डिता ५ १७ अभिसारिका नागरवन्धः व्योममदवन्धः विक्रमवन्धः चाटुकफेलुकवन्धः अवदारिनवन्ध. उपचीतन्धः सम्पुटवन्धः नागवन्धः पन्नासनवन्ध. कीर्तिवन्धः हारिणवन्ध दन्तावलवन्ध. छागवन्धः तुरजवन्ध' व्यात्तकरवन्ध. त्रिपादवन्ध. विपरीतवन्धः सीकृतम् " ५ ३५ प्राषिता अवशिष्टाःशब्दाः ५२० पाववन्धः उपविष्टवन्ध ७३५ पुरुषायितम् ७५ ५२१. कलिरङ्गः ७६५२४ ५ २२ करणम ७५५२२ ५२३ स्मरागारम् ७७ ५ २६ मनोभवागारमुखम " " स १ ६५ ·श्री गणेशाय नमः। पञ्चसायकः प्रथमः सायकः निपरिमलामन्धुः कामिनीलिवन्ध- विहितभुवनमोदः मेव्यमानप्रमोदः । जयात मकरकेतु मोहनस्यकहेतु-, विचितबहसेवः कामिभिः कामदयः ।।१ "ग्रन्थकर्तुः परिचयप्रदर्शनम्- अस्ति प्रत्यह मथितापहरण प्रीत्यकंदीनागुरुः श्रीकएटार्चनतत्परो भुवि चतुपष्टेः कलानां निधिः- संगीतामृतमत्प्रमयरचना चातुर्य चिन्तामणिः प्रख्यातः कविशेखरार्चितपदः श्रीज्योतिरीशः कृती ॥२॥ (१) "पिहिनमदनमोदः" इन गपुम्नकम्य पाठ । (0) "धामानेपमहीपतिगिरि गुनारावाज पूजारनि कमशिन पुरनाम्य पादः ।

·“पूर्वाचार्याणा मुल्लेखः- दृष्ट्वा मन्मथतन्त्र मीश्वरमतं वात्स्यायनीयं मतं गोणीपुत्रक मूलदेव भणितं बाभ्रव्यवाक्यामृतम् । श्रीनन्दीश्वररन्तिदेवमणितं क्षेमेन्द्रविद्यागमं तेनाऽल्कृप्यतः पचसायक इति प्रीतिप्रदः कामिनाम् ॥३॥ [२] “अथ जातिममुद्देश:- "तत्र नायकस्य लक्षणम् - साचारः करुणामयः कृतमति वादावदाताशयः काम्यः कामकलानिधिः सुवचनः स्त्रीणां मती सुन्दरः । प्रात्यो नीतिपटुः क्षमीच कुतुकी शूर: कुलीनो युवा संक्षेपा दिह नायको निगदितः संगीतशिक्षान्वित: ॥४॥ "पीठमर्दस्य लक्षणम्- आचारे विनये नये च सुकृती तौर्यत्रिकेऽकृत्रिमः शाखे कोनुकाशल्पनाटकीवधी नानाकलाकाशले । ऊहापोह समस्तनमघटना विड़ितज्ञः पटुः मन्त्रज्ञ स्थिरमौहृदः प्रवचनः स्या पीठमद: सदा ॥५॥ "पद्मिन्याः स्वरूपम् - सम्पूर्णेन्दु मुखी विलोल नयना पीनस्तनी दाक्षिणा- - (३) तेनाकाप्यत" इति घपुस्नय पाठान्तरम् । (४) "कृत्रिम" इति पुस्तकाय पाटान्नरम ॥

·मृट्ठङ्गी विकचारविन्दमुरभि. श्यामाऽथ गारद्यानिः । अल्पाहाररता बिलामकुशला हमस्वना मानिनी लज्जालु गुरुदेवपूजनरता स्या नायिका पमिनी ॥ ६ ॥ चित्रिण्याः स्वरूपं दर्शयति- श्यामा पत्रमुखी कुरङ्गनयना दामोदरी वत्मला मंगीतागमवादिनी बरतनु स्तुङ्गस्तनी शिल्पिनी । विद्यालापरता मतगजगति माद्यन्मयूरस्वना विजया कविशरवर प्रणयिनी चित्रस्वना चित्रिणी||७|| “शविन्याः स्वरूपं निरूपयति- तन्वङ्गी कुटिलेक्षणा लघुकुचाऽऽभोगा मदावेशिनी प्राया दीर्घकचा स्वभावपिशुना कष्टोपभोग्या रता। पिङ्गा लोलगतिश्च घर्घरवा रकाम्बराल्हादिनी नानास्थाननसप्रदान रमिका मयं मता शसिनी ॥८॥ "हस्तिन्या स्वरूपम् - पीना म्वल्पतनु भृशं मदुगतिः करा नमत्कन्धग स्तोकापिङ्गल कुन्तला पृथुकुचा लडाविहीनानना । पिम्पोष्ठी यहुमोज्यमाजनांचः कटकमाध्यान्ती गांगङ्गी करिदानगन्धिमदन म्याना मता हम्मिनी || "पभिन्यादीनां नायिकाना सुरताचिता स्तिथयो निम्प्यन्त- .

·. ( ४ ) ब्रह्मास्येन्दु शराक्षिसङ्ख्य-तिथयः ख्याता नलिन्या रते पौलस्त्यास्यरसाष्टभास्कर तिथिनीता भवे चित्रिणी । रुद्रानङ्ग तुरङ्ग शम्भु तिथिभिः स्या च्छहिनी मोदिता शेपाः स्युः सुरतोत्सवेषु करिणीजातेः स्त्रियाः प्रीतय॥१०॥ ॥ इति जाति समुद्देशः॥ (२) अथ चन्द्रकलासमुद्देशः- अथ सर्वसामान्यां चन्द्रकलां निरूपयति अङ्गुष्ठे चरणो च गुल्फ-बलये जानुद्वये जल्योः नाभौ वक्षसि कक्षयो निगदित कएठेकपोलाघरे । नेत्रे कर्ण युगे ललाटफलके मौलौ च वामभ्रुवा मृर्धाध चलनक्रमेण कथित्ता चान्द्रीकलाः पक्षयोः ॥११॥ अथ प्रकारान्तरेण चन्द्रकला निरूपणम्- सीमन्ते नयनेऽधरे च गलके कक्षातटे चूचुके नामी श्रोणितटे मनोभवगृहे जवातंटे पिण्डके | गुल्फे पादतले तदलितलेऽङ्गुष्ठे च तिष्ठत्यसा वृद्धिक्षीणतया समं शशिकलालीलाकरो योषिताम् ॥१२॥ अथ चन्द्रकलादीपनार्थे "तत्तदङ्गषु किं किं कार्यमिति निरूपयति- मौला कुन्तलकर्पर्ण नयनयो राचुम्बन गएडयो- (१) "दानाग' इति स पुस्तरे लिखितम । (२) "बाहुके" इति ग पुनकाय पाठान्तरम् ।

·-- दन्तेनाधरपीडनञ्च सुमहत् स्फोटाञ्च नामा शनः ।। कनाकएट कपोल मण्डल कच श्रेणीपु देया नरवाः सीमन्ते लिखनं कर रुरमिजी गृहीत गाढं ततः ॥१३॥ कुर्वीताविरतं मनोमयगृहे मातङ्गलीलायित- जान्वङ्गुष्ठ पदोरु गुल्फ कलनं याऽन्योन्यतः कामिनोः । इत्येवं कथितः प्रदेशकलनादिन्दी फलादीपनं कर्तव्यश्च नरन विस्तरभया दुक्त प्रपञ्चोऽखिलः ॥१४॥ ॥ इति चन्द्रकला समुद्देशः ॥ "अथ पद्मिनीचन्द्रकलासमुद्देशः- गाढालिङ्गान पूर्वकं कसंह रालिग्न्य जहा स्थली दन्यामून्म नसानितम्बफलके पार्श्वच पृष्ठाद । मीत्कारध्वनि जागरुक पुलका माये दिने पधिनी मित्थं चन्द्रकलाविद. म्यवशतां कामानययु त्रियम् ॥१५॥ अथ द्वितीयायां तिथो पद्मिन्या वशीकरण प्रकारं निरुपयति- यानुम्च्याऽधरपल्लवं मनमु नगलिक पाश्र्धयोः मूदान्त जघनम्पलोरफलक कृत्या नगरालेसनम् । () टां बांटा मिस्य । "माय" पनि पाठान्तरम । (२) मारे दिन प्रतिनिपारिति भार। (३) "आनंन" इति पपुस्तकीय पाटानगरम ।

·. मर्षन्तो नखरैः पदाम्बुजयुगं कृत्वा कुरङ्गीदशं संसव्याविरतं प्रयुद्धमदनां कुयुः द्वितीयादिने ॥१६॥ "अथ चतुर्थ्यां तिथौ वशीकरणोपायं दर्शयति "श्लिष्ट्रवा गाढतरं निपीड्य च कुची पीत्वा च दन्तच्छदं बामोरा फरजक्षतं भुजलता मूले विशेषात्पुनः । मायूराङ्गकमर्द्धचन्द्रकुरित प्रायान् नखानादरात् दा बाह्यरतोपचारचतुराः प्राय चतुर्थ्यां तिथौ ॥१७|| "पञ्चम्यां तिथी पद्मिन्या:सद्यः द्रावणोपायं दर्शयति "बिम्बोष्ठं परिचुव्य दक्षिणकरणाऽऽकृष्य केशोञ्चयं स्वच्छन्देन विमृश्य चूचुकयुगं चुम्बन प्रियां भावयेत् ।। श्रामृश्यात्करः सखलपुलकं भयो नितम्बस्थली पञ्चम्यां द्रवतां नयेत्कमलिनी मित्याह वात्स्यायनः ॥१८॥ इति पभिनी चन्द्रकलासमुद्देशः ॥ “अथ चित्रिणी चन्द्रकला समुद्देशः दशम्यां तिथौ चित्रिण्या वशीकरणोपाय निरूपयति "चुम्बित्वालक मुन्मदः कररुहे गलिख्य वक्षोजक श्रोणी पृष्ठ भुआदिकर्ण जपन स्त्यानोरुयुग्मस्थलीम् । पाणिभ्यामुपगृहयन् खरमणी कान्तो दशम्यां तिथी कन्दप प्रतियोध्य चन्द्रकलया कुयुनिजां चित्रिणीम् ॥१६॥ (१) "सपोरू" इति गपुस्तके लिखितन् । (२) "भुजास्य" इति गपुस्तके दृश्यते ।

·“पष्ठयां तिथो चित्रिण्या द्रावणोपायं प्रदर्शयति श्लिष्ठा कन्धरकन्दली भुजलातापाशेन गाई ततः पायं पाय मजन मुत्पलदृशां वकारविन्दामवम् । नाभीकण्ठनितम्ब मंगमलय व्यापार पारंगम. पष्ठयां चन्द्रकलाकलापनिपुण देंया नसाःमर्वतः ॥२०॥ अष्टम्यां तिथौ चित्रिण्या द्रावणविधि निरूपयति "ग्रीवायां परिभ्य गाढ मसकन्नाभि नख रालिखन् दन्तोष्ठं परिपाडयन कुचतटीं चुम्ब न्मनाक् ताडयत । मानन्दं स्मरमन्दिरे करिकर क्रीडायितं कुर्वता नेतव्या तरुणी स्वकीयवशतां चएडी तिथा कामिनी॥२१॥ "सप्तम्यां तिथौ चित्रिण्या वशीकरणोपायं दर्शयति थालिङ्गय प्रमभं कपालनयमश्रोणिश्रुतीश्चम्बयेत् स्थानप्वेषु नखप्रदान कुशलो दत्वा नसान्निर्दयम् । दृष्ट्वा चाधरपल्लवं कुचयुगमा कृप्य केशान शो रुन्मेपं विदधीत मीत्कृनजुषो भानोम्निा नायकः ॥२२॥ इति चित्रिणी चन्द्रकला समुद्देशः ।। 'अथ शंखिनी चन्द्रकला समुद्देशः- विष्णुतियो रासिन्या फिरणापायमाह- कंचा मुल्लमित विलिग्थ्य फरज गलिङ्गय दोम्यां मुह :-- (१) माम्या मिनि र मग पुग्नके च रयते । .

·गांत्र चौरसिजो निपीड्य सुतरां विष्णो स्तिथौ चन्द्रवित् । "त्रयोदश्यां तिथौ तस्या द्रावणोपायं निरूपयति आचुम्वेच्च कपोलकण्ठगलके मृद्गन्नुरोजद्वयं कन्दर्पस्य तिथौ नखक्षातवशात् प्राक् शालिनी द्रावयेत् ॥२३॥ भानुतिथौ शंखिन्या वशीकरणोपायं निरूपयति न्यादष्टौष्टपुट कपोलनयनं श्रोत्रं नख रालिखेन सान्द्रानन्द निगूढ कण्ठ वलय भानोस्तिथो भामिनीम् । चतुर्दश्यां तिथौ तस्या द्रावणोपायं दर्शयति आघातं नखरैश्च तत्र चरण ग्रीवाकुचोर. स्थले कृत्वाऽऽलिख्य च भूतनाथदिवसे कुर्यात्सुधी विहलाम् ।२४। इति शंखिनी चन्द्रकला समुद्देशः॥ "अथ हस्तिनी चन्द्रकला समुद्देशः 'गिरिजा तिथौ हस्तिन्यावशीकरणोपायं दर्शयति "प्राकण्ठं परिरभ्य दोलतिकया निप्पीय वक्ताम्बुजं कक्षाश्च स्तनमण्डलोदरतटीं चञ्चनखै रामृशन् क्षोणी भृत्तनयातिथा वैथ मुहु कामालयं संस्पृशन् संस्पृश्या धर पल्लवं ग्रह तिथौ कुर्याद् द्रुतां हस्तिनीम् ॥२५॥ (१) ग्रामिनि क पुस्तके लिनिनन् । (२) "सेवेन् , २ मंजक पुस्तास्य पाठ 1 (३) "विह ,, इति य पुस्तके लिखितम् - ·. प्रथम सायकः।। पूर्णमाम्या ममावस्यां च तिथो हस्तिन्या द्रावणोपायं प्रदर्शयति- मम्पूर्णेन्दुतिया परिक्षगदिन तम्यब तुल्या निर्थि स्तस्या मय वशीकृता शशिकलासम्बोधनः कामिनी । कामाग्चुिचूलिकामु करजईन्त दन्तच्छद गरलेप. परिचुम्बनश्च विविधरित्याह नन्दीथरः॥२६॥ इति हम्तिनीचन्द्रकला ममुद्देशः ।। इति चन्द्रकलाममुद्देश:॥ पद्मिन्यादीनां नायकानां मुरतोचितममय मपवर्णयति । "कामिन्याः कथित अतुर्थ चरण कालो नलिन्या रने प्रारम्भप्रहर प्रयानि मुसितां चित्रानियां चित्रिणीम् । शहिन्याः ममुदीरितः कविवर याम स्तृतीयो मतो मातङ्गी द्रवतामुपति मुतगं नदिनम्यादयोः ॥ २७ ॥ "पद्मिन्या रात्रिमुरत मकिश्चित्करमिति दर्शयति । मुमयनि न पुमान पधिनी कापि गत्रा, निधुननामनि तम्यां नैव किचिन प्रयोज्यम् ।

·प्रथमः मायक शिशुरपि यदि कान्तां वासरे ता मुपेयात्, विकसति रवियोगात् सा हठात्पमिनीव ।। २८॥ अथेदानी चाभ्रव्यमूलदेवयो मतान्तर मत्राभिधीयते। "सत्वसमुद्देशः। देवसत्वाया लक्षणम् । त्रिवलिवालतमध्या कम्बुकण्टी विदग्धा, कमलसुरभिदेहा केतकीगर्भभव्या। शुचिचरितविचित्रा शीलसन्तोषयुक्ता, सुललितपिकवाणी स्यादियं देवमत्वा ॥ २६ ॥ गन्धर्वसत्वायाः स्वरूपं निरूपयति । चटुलचपलदृष्टि नृत्यगीतादिदक्षा, जनितविविधतुष्टि गन्धमाल्यानुरका । शिशिरसुरभिमासक्रीडनप्रेमपात्री, भवति रुचिरमूर्तिः सैव गन्धर्वसत्वा ॥ ३० ॥ यक्षमत्वाया लक्षणम् । गुरुकुचयुगभारा गौरदेहाऽतिदेहा तरुणहरिणनेत्रा कोपना चीतलजा। विविधमधुरभोज्या मत्स्यमांमानुरता, मुनिभिरियम्नया यक्षसत्वा प्रदिष्टा ॥३१॥ (6) मन्ना पुस्तके म मा पुस्लो च मपममुदेशन पठ्यते । " ·द्वितीयः मायकः॥ प्रेतसत्तायाः स्वरूपम्। वरविहरणविनर रात्रिसञ्चारधीरा, मलिनपिशुनचित्ता कुत्सिताहारचेष्टा । विकृतबदनचन्द्रा कृष्णवर्णाऽतिखया, मलिनवमनरला कीर्तिता प्रेतमत्वा ॥ ३२॥ इति मत्वममुद्देशः॥ हनि करिशेयर ज्योतीरयगचार्य विगत पञ्चमायके जात्यादि निरूपणो नाम प्रथमः मायकः ।। "प्रथद्वितीयःमायकः । अथ रतिभेदममुद्देशः प्रथ गुरप्रमाणभेदेन नायकनायिकयों भेदप्रदर्शक यात्म्यायनीयं मत मवतारयति "पायामः परिणाहकच पुरुषा लिङ्ग वराङ्गः स्त्रियः ज्ञातव्यास्तु ग्मग्रहारुण ममग्न्यातागुल: मर्वतः । जात्यातऽपि शशा धृपाथ तुग्गाः प्रान:म्मृताम्ताः परं, मृग्यश्चाकरिणीति विस्तरभयान मंचिप्य निष्कप्यतः ॥१॥ अथ नायकनायिकयोः ममसुरत माह । शशकहग्गिपल्या गौतुरहयो म्नधय हयगनपतिपन्यो कम्पं रतं म्यान । (1) मा पो निलिमा (0) "मामा::. पास पानाम ·द्वितीयः सायका इह भवति नितांतं प्रीति रन्योन्ययोगात् अपरमण मशक्यं स्त्री कथं स्वीकरोति ॥२॥ उच्चादिस्वरूपेण सुरतस्य पड् भेदान् दर्शयति । तत्र उच्चरतस्य नीचरतस्य च भेदद्वयं निरूपयति। मृगी वृपञ्चेत् कृपभी तुरङ्ग मेतद्वयं तूचरतं वदन्ति । अश्वा शशं गोःकरिणीश्चवैतमीचद्वयं तुष्टिकरं न यूनोः ||२|| अत्युच्चातिनचिरतयोः स्वरूपं दर्शयति । मुंगी इयं हस्तिवध शशञ्चेदत्युचनाचं सुरतं वदन्ति । प्राणप्रभेदेऽपि न च द्रवन्ति तम्मिन्न तृप्यन्ति नितम्बवत्यः।४। रताना मुत्तममध्यमाधमत्वं निरूपयति । स्त्रीपुंसयोः साम्यतरं प्रशस्तं मध्यद्वयं मध्यममामनन्ति । अत्युच्चकं वाप्यतिनीचकम्बा निन्यं रतजेःसुरतं प्रदिष्टम् ॥शा रतानां प्रीतिजनकत्वादिकं वर्णयति । प्रीतिः ममा म्यान् मुरते ममाव्ये- नीचद्वय योपिन एव तुष्टिः । अत्युच्च प्यतिनीकर्या तुष्टि ने यूनां नच मुन्दरीणाम् ॥ ६ ॥ इदानी प्रचण्डादिभेदेन सुरतस्य त्रैविध्यं दर्शयति। (२] अपगरण ममेव्य इति क. पुम्ना दृश्यते । (२) "अत्युच्च मनद् द्वितयं यान्त" इनि कगंग पुस्तक, मपुस्तके परस्यने (३) सम्य पगम्य भागः स पुम्ना न एयने ।

·द्वितीय. सायकः
प्रचण्डवेग म्न्यथ मध्यवंमस्तथापरः स्याल्लघुनामधेयः ।
पुंस स्तरूण्या उभयोरपीह विधा कवीन्द्राः सुरतं वदन्ति ।।७।।
इति रतिभेदसमुद्देश:-
अथ पुरुषजातिममुद्देश
तत्रादौ शशजातीयकानां नायकानां स्वरूपं
निरूपयति-
दीर्घाक्षाः सूक्ष्मदेहा लघुसमदशना लम्बकर्णाः सुवाचो
प्रीयायां जानुदेश करचरणतले कालिमान वहन्तः ।
अल्पाहाराः सुशौचा दिनमधिशयिनः कान्तिमन्ती धनाढ्याः
क्रीडावन्तो विनीता लघुतरसुरताः पुण्यभाजः शशा:स्युः८॥
अथ मृगजातीयकानां नायकानां स्वरूपवर्णयति
मुंचारकेशो मृदुवाक सुवेशः
मुदीर्घकण्ठ थपल: मुनेवः।
(५)ोगका विविरचित रनि रहस्य तु प्रचगादिवंगेन भवधारत मिन्युतम
"धा-मन्दमध्यमवगहा रयुर्वेगन उभय तथा । वंगः कामुकता ज्ञेयम्नेनाऽपि
इति ॥ यस्यायमाशयः -
मन्दवंगयोना. गाम प रतम । मध्ययगया यूनाः महमेऽप्यक्रनम् । प्रचार
वंगयां यना मामेऽप्येकग्नम । एवं प्राणि ग्नानि । मलवंगयायुवन्या मह मध्य
गम्य यूनः गाम चक रनम । मायमवेगया युवा या मन्दये गाय यन मामयंक
ग्तम । एवं पगरतानि । मदवंगयाऽनया चारवंगम्य सगरम च ग्नम ।
मध्यवेगयाऽगनगानगवेगभ्य नरम्य गाम स्तमालावयाऽनयामध्यगम्य
पुरुषम्प गहरबानम | नगवंगया युवाया मा मंदवंगम्य पुरुषम्य गगम च
निम, इनि पर्वनी गणनया नवधा रनमिति ॥
(२) करकमल दनि पुम्न लिमिनम ।
(३): 1 ग पुनो न लिमिनम ।
नवधा सम
"
-

·हितीयः सायक..॥ सुरक्षपाणिः समदन्तपद्भिः मामाग्ययुक्त: कथितो मृगोऽयम् ॥ अथ वृपभजातीयकानां नायकानां लक्षणं प्रतिजानीते- " म्फागकाराः मदा: सुरतरमकलालम्पटाः सुन्दराङ्गाः व्यढोरस्काः सुरुक्षाः सुसमजठारणा मांसला लालनेत्राः। अत्यन्तप्रोडयाक्या. परिलघुधृतयः क्रोधना मध्यवेगा उक्षाणो लिङ्ग मीपद्विततनयमित रङ्गुलीहन्ति ॥ ६ ॥ अश्वजातीयकानां नायकानां स्वरूपं निरूपयति- कार्ये हृष्टा बलिष्ठाः सितसमदशना: पीवरास्फोरवक्ता ग्रीवावाहरुदीर्याः परहितनिरताः सात्विका: स्निग्धवाचः । निर्लजाथारुशीला: पृथुतरगतयश्चण्डसम्भोगरता अश्वा लिङ्गं वहन्तो युवनिजनरता भानुसइख्याहुलीकम्।१०। इति पुरुपजातिसमुद्देशः॥ अथ स्त्रीजातिसमुद्देशः- तत्रहरिणी जातीयकानां स्त्रीणां स्वरूपं निरूपयति मृढङ्गी टोयनेत्रा चरविसलतिकाफोमला दीर्यवाहुः (१) अन्यन्नग्रीडवा हा इति कमनर पुग्नरे य पुस्ता च निसितम् (पागुणनयाभते दान पाटाला गपुग्नरे दम्यने । (३)"पानरा भ्याधग पनि म पुग्नकायं पायान्तरम् । .

·द्वितीयः सायक.॥ शोणाम्भोजाभिरामं वहति करयुगं वेदिमध्या मुकेशी । सुश्रोणिः कम्युएठी पृथुकुचयुगला यावहत्यगुलीक: पभिः कन्दर्पगई कथयति हरिणीं ता मिह ज्योतिरीश ॥१०॥ अथ वडवाजातीयकानां स्त्रीणां स्वरूपं निरूपयति च्यानिम्नोत्तुङ्गशीपा बहुतरकपिशस्थूलकेशप्रचारा चञ्चनीलाम्बुजादी मुललितवदना तुगवक्षोजमार्ग। गम्भीरावर्तनाभिलिमि रुपगता श्रोणिभागलमाङ्गी मेयं रन्ध्राद्गुलीकं वहति ग्तगुहारन्ध्रक व तुरङ्गी ॥ १२ ॥ अथ हस्तिनीजातीयकानांनायिकानां स्वरूपं दर्शयति "स्थूलाही स्थलगण्डा लघुतग्नयना स्थूलनीलाल्पकंशा विम्बोष्टी पीमराहुः कठिनगुकाचा हीनपातिदुष्टा । निर्ला रामभोषित तरलितवदना मर्षदा कष्टमाध्या निर्दिष्टा हस्तिनीयं वहति गविसम रहुलगुपदेशम् ॥१३॥ इति स्त्रीजातिममुद्देशः॥ अथ स्त्रीणां वयोलक्षणममुद्देशः-- अवस्थाभेदेन नायिकानां वालादिमंजालंनिरूपयति पाडगवां यालामित्यालपन्ति धीमन्नः । विंशत्यन्दा तम्ती विगारपाडा तनः परंपदा ॥१४॥ (१) "नयोगमान नाश पनपा पानांग पर मनामनवाया। 1URI ITE मा serpetry ·द्वितीयः सायकः॥ अथ तासां स्वभावलक्षण मुपदिशति । "वाला नूतनसङ्गमे रतिकरी सान्द्रान्धकारे भये दालोके सुख मातनोति तरुणी सम्भोगलीलाविधौ । आलोकेऽपि सुखायते सरभसं प्रौदा तमिसेङ्गना वृद्धा जीवितहारिणी न कुरुते कुत्रापि मौख्यं मनाक् ॥१॥ इति वयोलक्षणसमुद्देशः॥ "अथ देशविशपलक्षणसमुद्देशः “अथ देशभेदेन स्त्रीणां स्वरूपं निरूप्यते- "रूवाङ्गी बहुवादिनी चलमतिगीतप्रिया बातला शलाम्भोमिधिपार्श्वदेशचनिता पायो भवदीदशी । वर्षायां कुसुमाकरे च बहुशः मेव्या पुनः प्रीतिदा गुर्वाहारसुगन्धमाल्यवसनस्निग्धाङ्गरामादिभिः ॥१७|| अथ सौराष्ट्रकलिङ्गदेशप्रभवाणां स्त्रीणां स्वरूपं निरुपयति- "गूढग्रन्थि रहार्नेशं हि मकले गात्रे वहत्यच्छता मम्भोजप्रमवाऽरुणोत्पलकग शीतालये प्रेयमी-1 सौराष्ट्री च कलिद्देशयुवतिः काम भवन पिनता (१) कार्मिनी ,, इति पुस्तकीय पाठा नरम । (२) "शीतप्रिया" इनिग पस्तके लिगितम् । (३) "सम्भोगगमपुणगनमाये' " इति य पुस्लीयं पायनरम । (1) "गोममग इनि गपुम्नायं पाठान्तरम् ।

·द्वितीय मायक.॥ हेमन्ते शिशिरे नररनुदिनं सेव्या यथाकारक्षया ॥१७॥ “अथ बङ्गादिदेशप्रभवाणां स्त्रीणां लक्षणं लक्षयति- 'जया कोकिलकाकलीकलरवा मेठस्विनी शीतला निद्रालुश्च शिरीपकोमलतनु स्निग्धानना श्लेष्मला । चंगधीहटकामरूपतरुणी शीतादिकाल बिना गन्तव्या शरदि प्रकृष्टमदना ग्रीष्मे नरै राहता ॥१८॥ "अथ मध्यदेशीयानां स्त्रीणां स्वरूपं निरूपयति शुचिचरितविचित्रा चित्रमम्भोगमित्रा नरवदशनविरता शिल्पशिक्षानुरहा। स्थिरमतिनिजवन्धुः काममर्वस्वसिंधु भवति रुचिरवेशा कामिनी मध्यदेशा ॥१॥ अथ गोडदेशीयस्त्रीणां लक्षणं दर्शयति करकुचकरजाताश्लेपविन्यामदचा सकलसुरतसिन्धु निराम्यदक्षा । १७) "शीनादिना मन्त्री दनि ग पुस्तके म्यते ॥ (6) "स्थितमातानज बन्धु" इात पुस्तकीय पाठ ॥ (३) मदुवचनविभागा काम नानगरागा विगतरमणीति कोक्लिालापगीतिः । द्रवति मटिति कान्ता चिनसम्भोगशान्ना रमयात फिल वाली कार्तिता वग गाडी ।। "करकुच"-इति पद्यस्यान्ते कमज्ञकपुस्ता गगनकपुस्तके पद्यमेतदधिः पठ्यते। .

·१८ हिनीयः मायका न लघु न बहुवेगा प्रायशः कामरता रमयति मधुराल्पं मुन्दरी हन्त गाडी ॥२०॥ 'प्रथ मालव चोलदेशीयाङ्गनानां स्वरूपं दर्शयति "करतलहतितुष्टा वाबसम्भोगहष्टा चिरनिधुवनमाध्या मालवी धृतवाक्या । सुखयति सुखवेगा व्यज्जितानङ्गरागा चपलपिशुनलोला म्यादियं चालवाला ॥२१॥ "अथगुर्जरदेशीयानां स्त्रीणां स्वरूपं दर्शयति "कुवलयदलवर्णा चारुताटङ्ककर्णा चकितहरिणनेत्रा फुल्लराजीववक्ला। लनिधुवनरका कष्टसम्भागसता सुललितगतिरेपा गुर्जरी चारुवेपा ।।२२।। अथ मिन्धुदेशीयस्त्रीणां लक्षणं प्रतिपादयति "अंमलबलिनदृष्टि दिव्यरूपाङ्गयष्टिः कठिनमदनवेगा दुःखसाध्या प्रयोगे। विरमति मुरतान्ते कोपमायाति कौन्ते विविधपुरुपलोला मन्धी दुष्टशीला ॥२३॥ अथ कौशलावन्तिकान्देशीयानां स्त्रीणां स्वरूपं दर्शयति "पुलककरजठात्री दृष्टवाक्याभिधानी (३) "रमयनि न वान कार्निना हानि पुस्मीय ग पाट 1 (F)"अनगनिन"-डी ग तुम्नयने । (३) दुनमा परयोगा"शा 7 Tन पानरम ! १४) 'मिया".17 ला निगिनम ॥

·२ द्वितीय सायक. . "अथ लाटकर्णाटदेशीयानां स्त्रीणां स्वरूपं वर्णयति "गाई मंश्लिप्य कण्ठ लिखति कररूह. सर्वत कान्तदेह केशप्वाकृप्य चुम्वत्यधर मविरत मुशियातं ददाति । तृप्ति नो याति शीघ्रं द्रवति नच रते चएडवेगप्रगल्भा ज्ञातव्याः पण्डितेन्द्र रतिललितरति लाटकाटनारी ||२|| अथ पूर्वार्द्धन म्लेच्छाङ्गनानां पार्वतीयानाचो तरार्द्धन काश्मीरादिदेशीयानाञ्च स्त्रीणां स्वरूपं निर्दिशति "दुष्टा दुर्गन्धदेहा पशुसमसुरता चुम्बनाश्लेषहीनाः सा म्लेच्छाङ्गना स्यु लधुरतनिरताः पार्वतीयाश्च नार्यः काश्मीराभीरमध्या सकलरसकलामादहन्त्री नितान्तं साध्या देशानुसारादिहपटुमतिभि ोपितः सर्वदय ॥२६॥ "अथ शशिकलाबोधनजातितत्वादि ज्ञानस्य फलं दर्शयति- "जाते स्तत्वं ममम्तं निपिलशशिकलापोधनं सत्वर्षि मृग्यादीनां वशित्वं मदनरमकलाकातुकचाप्यशपम् । इत्यं य. कामिनीनां कलयति चरितं देशमात्म्यन संम्पक (१) गाग्लपनमग्रवाग्गा दान ग पुम्नाय पाटा तरम् । (२१ ग्याइनान्यदान प पुस्तकास पाटा नरम् । (३) पामागभाग या दान र पुम्नकाय पाठान्ताम् । तत न गमाचीनागान - मानि॥

·द्वितीयः सायकः।
थावत्तावत्म तस्याः प्रभवति हृदय प्राणनाथ सुसाय ॥३०॥
इति देशविशंपस्त्रीलतणममुद्देशः ।
"प्रथयोनि स्वरूपममुद्देशः-
"अथ योने चातुर्विध्यं निरूपयति-
"स्पर्शन पइनसमस्तरूणीजनाना
मभ्यन्तरे च गुटिकामम एव कोपि ।
योनि भवदध बलिप्रकरावकों
गोजिलिकामुखदककशगर्भदेश ॥३१॥
"अथ योनीना मुत्तममध्यमाधमत्वं दर्शयत्ति-
प्रत्युत्तम. प्रकथित. प्रथम कवीन्द्र
मध्यच मध्यमविध किल सम्प्रदिष्टः।
शेषद्वयं मदनकलिकलारसन
निन्धं मर्दय कथित मुरतोन्मवेषु ॥३२॥
इति योनिस्वरूपसमुद्देशः ॥
"यथ मामान्यकर्मममुद्देशः-
स्त्रीणां कामाधिक्यं प्रतिपादयति-
पदि ने शान्ति मुपयानि कदापि कार्य
नाम्मानिधि रिमति प्रचुर पयामि ।
नाप्यन्तको जगाति जन्तुमिगत तामिम्
यामापि नर पुरुपः सलु पाति तापम् ॥ ३३ ॥

·२२ द्वितीयः सायकः। "तस्मा नरेण रतिरागविचक्षणेन माया मुपास्य सकलां स्वरीरसाध्याम् । तासां मनोहरणमेव पर विधेय नो वेद कोऽपि हृदयं किमु कामिनीनाम् ॥३४॥ इति सामान्यकर्मसमुद्देशः ॥ निसर्गजायाःप्रीतः स्वरूपम् । "नाभ्यासतो नच भवेद विपयाभिमाना जन्मान्तरीयसहजा पुरुषस्य नार्या । प्रीति परस्परतया हृदयावनद्धा नैसर्गिकीति कथिता कविशेखरेण ॥ ३५ ॥ विपयजायाः प्रीतेः स्वरूपम्। "स्वकचन्दनाम्बरमनोहरभक्ष्यभाज्य नानाविध रुपचिता विषयः मदेव । प्रीतिः तः स्मृता विपयजेति कविप्रवीर मादृश्ययोगमुभगाकथिता ममाच ।। ३६ ॥ अथ अभ्यामिकी प्रीति निरूपयाते "प्रापेटाशल्पमुग्पूजनकोलिरङ्ग मङ्गीतमेवनविधा चुपचीयते या। अभ्यामकांशलवशेन कृशोदरीणा मभ्यासिकी निगदिता कविभि.पुगणः ॥३७॥ इति प्रोतिकरणममुद्देश- (६) अथ रागविनाशसमुद्देशः ।। .

·नृतीय सायन - -- दारिद्रयदुःसभर्यानजनगानगंग रुद्धगोपननुतादिभि रीयराणाम् । रांग त्यजन्ति पनिता रह निम्तरस्य भीत्या नचास्य कथित मकलो नियत ।। ३८॥ इति रामविनाश ममुद्देशः ॥ इति श्रीफनिशमर ज्योतीवर नृपतिविरचित- पञ्चमायक द्वितीय मायर ॥ ॥ अथ तृतीयः मायकः ।। [१] "अथ देहदोर्गन्यहरणममुद्देशः-- 'अगरागविलेपनस्य मुरतादावुपयोगितां दर्शयति- "प्रागगराग पुरपण कार्य स्त्रिया च मम्भागमुसाय रात्री। तस्मादह गन्धाधानमादी पिलामिनः मौमुदीरयामि ॥१॥ “तत्रादो कामिन्या गानोर्गन्ध्यहरं प्रलेप निरूपयति- मधानकोलोध्र मरिष्टपानं मचन्दने दाडिमपल्कलन । एपोशनाना सथित पीन्द्र गर्गग्दागन्ध्यहर प्रलप ॥२॥ अथ धर्मजनितगात्रदोर्गन्ध्यहरं विलपनं वर्णयति- - ·२४ तृतीयः सायकः हरीतकी, चन्दन, मुस्त, नागै- रुशीरलोधोत्पलरात्रिमूलः। स्त्रीपुंसयो घमजगानगन्धं विनाशयत्याशु विलेपनेन ॥ ३ ॥ अथ कक्षादि दौगन्ध्यहरं प्रलेपं निर्दिशति हरीतकीश्रीफलमुस्त युक्तं चिञ्चाफलं पृतिकरजवीजम् । कक्षादिदोर्गन्ध्य मपि प्रभृतं विनाशयत्याशु हठेन योग ।। ४ ॥ "सचन्दनोशीरकविल्वपत्र- कोलाक्षमञ्जाऽगुरुनागपुप्पैः। लिप्त्वा शरीरं प्रमदाहवेन चिरप्ररूढं विनिहन्ति गन्धम् ।। प्रकारान्तरेण तरुण्या गानोर्गन्ध्यहरं प्रलेपं निर्दिशति "सदाडिमच्चगमधुलोध्रपौः पिटः समानैः पिचुमन्दपत्रैः । विलिप्य गात्रं तरुणी निदाघे दुर्गन्धिधर्मापचयं निहन्ति ॥ ५ ॥ अथ धर्मसूतिहरं प्रयोगमुपदिशति सकारोशीरशिरोपलोध 1.)"रीत" इत्याय पराम्यान्ते पगमेनदाधिक पठपने-"ग पुस्तक- ·नृतीयः सायकः ॥ श्चूर्णीकृत रङ्गविलपनेन । ग्रीप्मे नराणां न कदापि देहे' धर्मसति सादिति भोजगजः ॥ ६ ॥ इति दुर्गान्धहरणसमुद्देशः । (१) अथ महापारमलतैलसमुद्देशः । अथ महापरिमलतैलं निरूपयति श्रादी बिल्वदलं ततो मरुवकं पुप्पाण्यशोकस्य तु प्रत्यादित्य मजस मेव हविषा प्रोटि स्तरां निक्षिपेत् । केतक्याः कुमुमानि चेह मुहशः शेपे तिपदादराद् इन्थं कार्य मिदं महापरिमलं तैलं नरः सिद्धये ॥ इति महापरिमलतलसमुद्देशः॥ (३) अथ स्नानीयसुगधिसमुद्देशः । अथ कुन्तलचेकण्यकरणोपायं निर्दिशति- "पणाम्बुदोशीग्मीयुतानां पथ्यान्धिनानाञ्च पितपनन । म्नांन्या नरः माग्भमय मांसाफएयमाप्नोति शिगंम्हाणाम् ।। अथ अङ्गमौरभार्थ विलपन मुपदिशीत--- पथ्याग्मालामलकीफलानां मजम्युजीमतदलान्पलानाम् ।

·५६ .. नृतीय मायक मांमीयुतानां परिलेपनेन नायानर सौरमकान्तिबद्धच ।। इति स्नानीयसुगन्धिममुद्देशः ।। (४) अथ ममान्याङ्गरागममुद्देश:-- अथ मदनोद्दीपक मङ्गरागं निरूपयति-- हगतकी-नायट-तुल्यभाग चनेचरम्यापि चतुर्थभाग । तबद्धभागः कथितो नसम्म स्याटप गन्धो मदनप्रकाश ॥१०॥ अथ नरमोहनाख्य मगरागं दर्शयति- एला-शटी-पत्रक चन्दनानि ताया- -मया-चन्द्र-धनोपलानि । समारभाध्यसुरराजयोग्य ख्यात मुगन्धा नग्मोहनारन्यः ॥११॥ अथ सुरनरमनोहरं विलेपनं निर्दिशति- ऐणय-काश्मीर-धना-Sr-लोध- निशाकगे-शीर ममानि पिष्ट्वा । लेप. प्रियोऽये सुरमानवाना मुदीरितः कवीन्द्रययः ॥ १२ ॥ (1) नरमानाथ हात कमवाय पाठान्नाम । (२) "धानवार नि -- पुना म्यन।

·नृतीय' मायक ॥ अथ विलामिनीना मङ्गमोरभाथ प्रलेपं कथयति- उशीर-कृष्णागुरु-चन्दनानि पत्रा-Sम्बु-तुल्यानि धनानि पिष्ठा । गतानि गात्रेषु विलामिनीनां श्रीयए डमुल्यं कथयन्ति गन्धम् ॥ १३ ॥ इति मामान्याङ्गरागममुद्देशः ॥ (५) “अथ मर्वोत्तमगन्धममुद्देशः॥ अथ नरेन्द्रवृन्दाभिनन्दनीयं मुगन्धं निरूपयति-- "जाती-कर्कट-कचन्दनधनश्रीवामशलयक कम्तरी कनक मनगरमुमः म्याणयक मंयुतम | एतानीन्युनानि पगजन्म: पिष्टोऽयगगः शुभः कार्यो गन्धकलाकलापागल वाणीन्द्रयोग्यः मदा॥१४॥ अंथ कस्तुरीदलाभिधं विलपनं निर्दिशति--- "पल्या भागचतुष्टयं जलमुची भागरुमा मत जान्या भागयुतं नर्थव शशिन म्यागेयभागइयम् । मागाः पञ्च शिलाग्मकम्य कथिता भागां नयम्यापिन कम्नृगदलमंत कं निगदिन मारभ्य वितरिटम ।। १५ ।।

·. गृतीयः मायकः "अथ मौरभ्यगर्भाभिध प्रलपं निरूपयति पथ्या भागचतुष्टयं जलमुचा भार्गकमानं मदा श्रीखण्डागुरुजातिकामृगमदस्योक्ताश्व भागाम्त्रयः। मांमीपश्यतुपाग्यालकमम: मम्यकतया पितः मवेरेभिरिहोत्तमः प्रकथितः मौरभ्यगर्माभिधः ॥१६॥ इति सर्वोत्तमगन्धसमुद्देश:॥ [६] अथ मुखवाससमुद्देशः-- अथ रसालफलसारादिकृतं वदनवासमुपदिशति "रसाल-जम्बूफल-गर्भसारः मकर्कटो माक्षिक-संयुतश्च । स्थितो मुखान्त पुरुषस्य रात्री करोति सारभ्यसुखं मुखस्य ॥१७॥ अथ गुडत्वगादिकृतां वटिकां निर्दिशति- "गुडत्वगेला-नख-जातिकाहः स्वर्णान्वितः सुद्रवटी विधया। नाम्यूलगर्भा दिवसे च रात्री करोति पुंमां प्रखवाम मिष्टम् ।। १८ ॥ अथ मुखबामकरं कुष्ठचूर्णप्रयोगं निरूपयति "यः कुठचूर्ण मधुना घृतेन (१) नापास्य जिताय. पाद: गमवायो पंगा निगम । नाय पादस्तु न हांगना ॥ () "भारभ्यमम, दर्शन गपुम्ननायं पाटानगा "भारभ्यमी नि TET नधि पाठानाम।

·नृतीय माया पिकाचवीजान्विन मत्ति नित्यम् । मासकमावण मुखं तदीयं गन्धायते केनाकपुप्पतुल्यम् ॥ १६ ॥ इति मुखवामनमुद्देशः। (७) अथ वाजीकरणयोगनमुद्देशः अथ वाजीकरणप्रयोजनं निरूपयति चलन नारी परितापनि न होनवीर्यस्य कदापि माग्न्यम् । श्रता यलार्थ तिलम्पटम्य बीजाभिधानं प्रथमं विदयात् ।।२०।। अथ विदारीचूर्ण प्रयोगं निर्दिशति चुग विदायी: म्बग्मेन नम्याः मम्मावितं माम्बरश्मिनाले । मध्याज्य-मम्मिश्रित माशुलीदया दश मियों गच्छति निविंशः ॥११॥ अधामलकचूर्ण-प्रयोग निरूपति "भयो विभाच्याऽऽमलकम्प नग ग्मच तम्यय मिताज्यमियम् ।

·ननीय मायक सक्षाद्र मालढि निशामुख यो नूनं म वृद्ध स्तरुणत्व मेति ॥ २२ ॥ अथ शतावर्यादिचूर्णविधान माह शतावरी-वानरि-गोक्षुराणां गोरक्ष मातङ्गवलावलानाम् । क्षीरेण चूर्णानि निपीय गत्री मथ्नाति दर्प तरुणी जनस्य ।। २३ ।। अथ वर्तक्यादानां मांमप्रयोग माह- यो वर्तकीलाक्कपिञ्जलानां मांम तथा वेश्मविहङ्गमस्य । च्यन मिद्धं मह मन्धन महाबलः म्यादुपभुज्य नूनम् ।।२४ ॥ अथ कोकिलाक्षवीजानां विधानमाह- मित पिक तरु बीजं तण्डुला: पष्ठिकानां मघृतमधुममतं प्रत्यहं याञ्चलेदि । जठर कुडरमध्ये याति यावन्न पार्क ग्मयति कृशदेहोऽव्यङ्गनानां ममहम् ॥ २५ ॥ अथ मांस्यादि चूर्ण प्रयोग माह-- मामी विदागन तथाचटाञ्च नीर गया तोंद घृतीपपनाम | पीन्या नगःशकग्या मुयुतां कुलिङ्गवद हप्यति मगत्रिम् ॥ २६ ॥ (1) "भाग्यन" नि पाटान्नाम् ।

·मृतीयः मायका
अथ शाल्मलीमूलादिविधानमाह--
लघुशाल्मलिमलेन तालमूली सुर्शिताम् ।
सर्पिपा पयसा पीया रती चटकवद मंत्र ।। २७ ।।
अथ वृद्धशाल्मलिमूलस्वरसविधानमाह ।
वृदशाल्मलिमलम्य ग्मं शर्करयापिन् ।
एतत्प्रयोगात्सप्ताहाआयते रतसोऽम्युधिः ॥ २८ ॥
ति वाजीकरणममुद्देश.॥
[=] "अथ योनि गाढीकरण ममुद्देशः
"अथ योनिगाढीकरण प्रयोजनं निर्दिशति-
पाढाङ्गनाया नवमृत्तिकायाः
श्लथं वगङ्गन मुखाय यूनाम् ।
तम्मानर अपजतो विधया
गाढा क्रिया मन्मथ मन्दिरम्य ॥ २० ॥
"अथ निशादि प्रलप माह-
"निशाहयं पङ्कजकेशरत्र
निप्पिप्य देवद्रमतुल्यमागम् ।
अनेन लिन मदनातपत्रं
प्रयाति महोच मलं युवन्याः ॥ ३० ॥

·३२ तृतीयः मायकः "अथ धातक्यादि प्रयोग माह सधातकी-पुप्पफल त्रिकन जम्वृत्वचासाररस तेन । लिप्त्वा वराङ्गं मधुकेन तुल्यं वृद्धापि कन्येव भवेत् पुरन्ध्री ॥३१॥ अथ कोकिलाक्ष वीज प्रयोग माह पिकाक्षवीजेन मनोजगेहं विलिप्य योपा नियमं चरन्ती। हठेन गादं लभते नदङ्ग दृष्टो नरे रेप सदैव योगः ॥ ३२ ॥ अथ इन्द्रगोपविधानं निरूपयति मा शक्रगोपं स्वयमेव पिष्टता विलिम्पति स्त्री कुसुमधुवेश्म । पाहत्य काठिन्य मलञ्च गाढं भवेच नात्रास्ति विकल्पमत्ता ॥ ३३ ॥ अथ इन्दीवरादिपलेपविधान माद इन्दीवरध्याधिवनोपणानां तुरङ्गगन्धा ययामिनीनाम् । (१) लिमंग पायं ममपुर्वग्म नि पाठान्नरम । (२) रजनाच्यानामिनि पाठान्नाम।

·नृतीय सायक
लपन नायर्या म्मर-चश्मरन्ध्र
मोचयत्याशु हठन योगः ॥ ३४ ॥
अथ मदनफलादियोगमाह
मदनकवनमार नौद्रतुल्यवराङ्गं
शिथिलतमपि यम्या पूरितं भूय एव ।
भानि कठिनमुचः कर्कश कामिनीना
मिनि निगदति याग गन्तिदेवी नग्न्द्रः ॥३॥
इति योनिगाढीकरणममुद्देशः॥
(8) "श्रथ कामिनीद्रावणममुद्देशः-
"अथ कामिनी द्रावण प्रयोजन निरूपयति-
"यद्यप्यष्टगुणाधिको निगदितः कामोऽङ्गानानां मटा
नो याति द्रवतां तथापि झटिति व्यायामिनां मङ्गमे ।
तम्माइपज-मम्प्रयोगविधिना मंजेपनो द्रावणं
किञ्चिपल्लवदायि पङ्कजदृशां प्रत्यायनं कामिनीः ॥३६।।
अथ निन्दरादिप्रयोग माह-
"मिन्दग-चिञ्चाफल-मातिकानि
तुल्यानि यम्या मदनानपतं ।
नितिप्यत मा पुम्प-प्रमजान
प्रागेर रेतः-अनि माननीति ॥३७॥

·३४ पञ्चमायके “अथ घोपाचूर्णप्रयोगं दर्शयति- "घोपारज' चौद्रममन्वितं चा क्षिप्तं यदीये मदनातपत्रे । दुता भवेत्मा हठमेव नारी दृष्ट. मदाऽयं किल योगराजः ॥३॥ "अथ टङ्कणचूर्णप्रयोगं दर्शयति- अगस्त्य-पत्र-द्रव-मंयुतेन मध्वाज्य-सम्मिश्रित-टङ्कणेन । लिप्त्वा ध्वज यो रमतेऽङ्गनायाः म शुक्रमावर्षति शीघ्रमेव ॥३६॥ “अथ रोधादिचूर्णप्रयोगमाह- म रोध-धत्तरक-पिप्पलीनां क्षुद्रोपणा-नाद्र विमिथितानाम् । लेपन लिङ्गस्य करोति रेतः- श्रुति विपक्ष-अमदाजनस्य ॥४०॥ “अथ वीजपूरमूलप्रयोगं निर्दिशति- तुपकरण-परिमित्र वीजपूरस्य मूल दिवम-कर-मयूरचे महितं वैश्मनीम् । ( "टयोप रजः" दी गपुस्तगाय पाठागरम । (२) पपुम्नो याद नगर पामिद रश्यते गिदाधमानुरामाला जानाप्रगन' न जानपिष्टया। गिनिप्प निगं प्रमदामुपयाा एशन रेन चरति प्रामम॥ (५) "गामोग्ग" इनि गमुचितः पादः । .

·नृतीय मायक ७ द्रवति झटिति कान्ता अपजस्याम्य योगा- दिति वदति नगेन्द्रो रन्तिदेवः कवीन्दः ॥४॥ इनि कामिनीद्रायणममुद्देशः। [१०] “अथ ध्वजस्थूलीकरणममुद्देशः- “अथ ध्वजवृद्ध्यर्थं कुष्ठाद्यचूर्णमाह-- म कुष्ठ-मातङ्ग बलाञ्चलानां बचाऽथगन्धागजपिप्पलीनाम् । तुझशत्रो नग्नीनयोगात लपन लिङ्गं मुशलन्य मति ।।४२|| अथ ब्रह्मवल्ल्यादिचूर्णप्रयोग माह- किमन चित्रं यदि ब्रह्मवल्ली- वचाऽश्वगन्धा-जलशुकचूर्णम् । उन्मनी वृहतीफलाद चर्णन कर्यान्मुशलप्रमाणम् ॥४३॥ अथ लोधादितलविधानमाह- मलान-काशीम-तुरनगन्धा- हेमप्रसन परिपाचितेन ।

·पम्चसायक - : तलेन वृद्धि खलु याति लिङ्गं घराङ्गनाऽलोकनमाहनश्च ॥४४॥ इति ध्वजस्थूलीकरणसमुद्देशः ।। [११] “अथ ध्वजदृढीकरणसमुद्देशः- अथ करवरिदलादिप्रलेपविधानमाहः- हयारि पत्रं नवनीत मध्ये वचा-बला-नाग वलामयश्च । लेपेन लिङ्ग महसव पुंसां लोहापमं स्यादिति दृष्टमेतत् ।।४।। इति ध्वजदृढीकरणसमुद्देशः ॥ (१२) "अथ वीर्यस्तम्भनसमुद्देशः- अथ लजालुमूलादिप्रयोगं निरूपयति- क्षीरेण वस्तस्य च यत्ममूलं लजालु-मूलं स्वयमेव पिष्ट्वा । यस्तु स्वपादौ परिलिप्य शेते रेतो न तस्य द्रवते कदाचित् ॥४६॥ अथ श्वेतशरपुङ्खफलादिप्रयोग माह- श्रेतेषुपुड्डाख्य-तरोः फलानि क्षीरेण पिष्टवा बट-पादपस्य । करञ्ज-वीजोदर मध्यगानि वनन्ति वीर्य वदने धृतानि ॥४७॥ - (१) 'पत्नामान' पुस्तकाय पाठ !

·३७ नृतीयः मायकः॥ "अथ शरपुङ्गमूलप्रयोगं निर्दिशति-- अंतेपुपुल्हा-चरणं गृहीत्या पुष्यायोगे पुरुषम्य कय्याम् । कुमारिका कतित मृत्रका बटुं न यान्याशु मनोजनीग्म् ।।८।। अथ काकजंघामूलविधान माह- "ग्राटाय कृपणतर काकजदा-- मूल मिताम्भोरुह-कशरश्च । लौद्रेण पिष्वा परिलिप्य नाभि म्तम्भं प्रयात्याशु नरम्य वीजम् ॥४६॥ इति वीर्यस्तम्भनसमुदेशः। (१३) "अथ तिलकसमुद्देशः- अथ मञ्जिष्ठादितिलकप्रयोग माह- माअष्ट-तोयद-यचा सिनभानु मृलः मायाङ्ग शोगितयुनः ममाष्टकंत्र । कन्या ललाटफलक निलकं ऋतना लोकत्रयं वशयनि क्षणमाकंग ॥५०॥ इनि निलकममुरंशः। -- ·-- - ' (१४) “अथ अञ्जनममुद्देशः- अथ वशीकरणाथ कजलप्रयोग माह- देवीमहात्मयादिने किले कजलं यत् मिद्धार्थकस्य सुरमन नरोत्तमातें। निःपातितं नरवरेण निशि श्मशाने तन्नेत्रगं भुवन मेव वशं करोति ॥५१॥ इत्यञ्जनसमुदेशः। (१५) “अथ चूर्णसमुद्देशः अथ वशीकरणार्थ कुष्ठादिचूर्ण माह- कुष्टी त्पलं मधुकरस्य च पत्रयुग्मं मृलं तथा तगरज मितकाकजंधा । यस्याः शिगेगतमिदं विहितन्तु चूर्ण दामीभवज्झटिति मा तरूणी न चित्रम् ॥५२॥ इति चूर्णममुद्देश ॥ (१६) अथ लेपन-समुद्देश- अथ वीर्यप्रलेपविधान माह---- मध्येन पाणिकमलेन निशावमाने यो रेतमा निजभवन विलामिनीनाम् । (१) तिनमान्जनम इति ग पुस्ताय पाठान्तरम । 1- घ पुस्तक पटामनढधिकामिन्यताऽग्रे पटाते तानाश प्ठतगर परिलिय. वनि गिदाना नहिन -टप बद्धम । म कपॉलपल विनिपातनन तेनानानन- रता दिन्नपानियोंग । - ८ ·३१ .. नृतीय. सायक वामांविलिम्पति पदं महमव यम्या म्तम्यव मा भवति नात्र विकल्पभावः ॥५३॥ अथ पतिदासीकरणप्रयोगमाह- सम्भोग-शेप-समय निज-कान्त-मई। था कामिनी स्पृशति वामपदाम्बुर्जन । तम्याः पतिः मपदि विन्दति दासभावं गोणी-मुनेत कथितः किल योगराजः ॥ ५४॥ अथ कपोतमलादिपलेपविधान माह- मिन्धृत्य-मानिक-कपीतमलानि पिष्ट्रा लिङ्गं विलिप्य तरुणी रमते नगं यः । मान्यं प्रयाति पुरुष न कदापि कार्म दामीभवदतिमनोहरदिव्यमूर्तिः ॥ ५५॥ अथ भल्लूकमेघनसारादिप्रयोगमाह-- "भल्लूक-मेद-धनमार-मनि पिष्टा लिप्तधजो निधुवनं विदधीत यम्याः। माहादिनी कुमुममायकमनताङ्गी परया मवेचिरतरं न हि संशयोन ॥५६॥ अथ गोरोचनादिमलेपं निरूपयति- गोगनना-शिशिरदीधिनिशम्भुचीज. काश्मीरनन्दनयुतः कनकध। - - ·पन्चमायक लिप्त वज. परिरमत्यवलां नरा य. स्तस्याः स एव हृदये मुकुटत्वमति ॥ ५७ ॥ इति लपनममुद्देशः ॥ अथ धूप-समुद्देशः- शृङ्गी-बचा-युवति-मर्जरसं समान कृत्वा टिं मलयजश्च पडेव मिश्रम् । यो धूपयनिजगृहं वमनं शरीरं तस्यापि दाम इब मोह मुपैति लोकः ॥ ५ ॥ इति धूपसमुद्देश. । [१८] अथ काममन्त्रसमुद्देशः- अथ मदनमन्त्रं दर्शयति-- "ॐ मद मद मादय मादय ही अमुकीं वशमानय स्वाहा"- अस्य मन्त्रस्य दशसहस्रसङ्ख्याकोन्मितो जयः । रक्तवर्णः प्रसूनमधुना घृतेन च होम- करणीयः ।। (.)ग संज्ञक पुस्तक यद्यपि नेपनसमुद्दश वहनि पाठान्तराणि ममुपलभ्यन्तं, तथापि तानिप्राचीन पुस्तकानिर्दिशनाति नान निशितानि । (.) ग मनमपुस्ता पोन मन्नर्मिम पठनि लेखा यथा-"मदमदपदमादौ मादयानाद्विवारं" तदनु च लिग्मनायं मौख्यद श्री च तम्मा। श्रप च पदमुपान्ने नामम्पाटि मंनी भवान मदनमन्त्र म्वाट्या मयुलोऽयम ।। पद्यमिद प्राचान पुस्तापु मूल मालाबनामनि दिग्पा निाटष्टम् । (३) म मजा पुनरे पतदगयाथ पयन पठयत-- शतशतपरिजापान स्यादयं मिनिदातादशदशकुमुमानां लोहितानान्च होमान् । इहतु गस्लमाग वामहम्नेन कायं मुपदिशति गमायाच्यानिगश सम्पग ॥ - ६ ·नृतीय सायक. म यामहस्तन कर्तव्यम् । अथ ध्यानमः-- कनकरुचिरमृतिः कुण्डलाकृष्टचापो युवतिहृदयमध्ये निश्चलारोपितानः । इति मनसि मनोज ध्याययद्यो जपस्थो वशयति स ममस्तं भूतलं मन्त्रशक्त्या ।। ५८ ॥ इति काममन्त्र समुद्देशः । (१६) अथ चामुण्डामन्त्र समद्देश:---- अथ चामुण्डमन्त्रः ॐ चामुण्डे ! जाय चामुण्डे ! माहययमुकीं वशमानय स्वाहा" इति मन्त्रः॥ अस्यमन्त्रस्य जपोलतमकम् । मदिरामिश्रित पलामकुमुमहामः करणीयः । सर्व वामहस्तन कर्तव्यम् ।। (१) "मयोऽयं पशन पाने गपुस्तक- मामुए। प्रथमं जवानरथिनं गम्नाधनमाक्ष्य मातम् रामानयात य पद माध्यं द्वितीयायुतम् । साहान्न प्रवादिप पित ग महामाइन गन्मन्प्रनिगा मेरिनरदो नाम्मानितोपि ।।

·४२
पञ्चसायक
अथ चामुण्डायाः ध्यानम्-
दंष्ट्राकोटिविसङ्कटा सुवदना सान्द्रान्धकारेस्थिता
खट्याङ्गासि-निगूढदक्षिणकरा वामे सपाशंशिरः ।
श्यामापिङ्गलमूर्द्वजाभयकारी शार्दलचर्माम्बरा
चामुण्डा शववाहिनी जपविधीध्येया सदासाधकैः ।।६० ॥
इति चामुण्डा मन्त्रसमुद्देशः ॥
[२०] विश्वेश्वरीसमुद्देशः-
अथ विश्वेश्वरीमन्त्रं निरूपयत्ति-
"ॐ नमश्चामुण्डे हिलि हिलि अमुकी वशमानय स्वाहा"
अस्य मन्त्रस्य जपो लक्षपरिमितः।
पलाशकुसुमैश्च होमः करणीयः ।।
सर्व यामहस्तेन कर्तच्यम् ।
अथ विश्वेश्वरीध्यानम्-
वबासकशरासना विनयना सव्येतरे साङ्कुशं
चामेनापि करेण पाशमुरसि न्यस्तोचमाङ्गसजा।
व्यामुशोरुकचा करालवदना वह्निप्रभा मध्यगा
ध्येया जाप्यविधौ नर रिति सदा विश्वेश्वरीसिद्धये ॥६१||
इति विश्वेश्वरीसमुद्देशः॥
(१) गमंज्ञकपुस्तके विश्वेश्वरांमन्यसमुद्देशो नोपलभ्यते ।

·मृतीयः नायक [२१] अथ पमिनीमन्त्रममुद्देशः- अथ पमिनीवशीकरणमन्त्रं निरूपयति- "ॐ कामेश्वर ! मोहय म्याहा" इति मन्त्रः ।। अनेन मन्त्रण मधुमिश्रित-जातीकुमुम-महितं ताम्युलमादित्यदिने पश्चशनवार मभिमन्त्रित पद्मिन्य दातव्यम् । पमिनी वश्या भवति ।। [क] इति पमिनीमन्त्रममुद्देशः ॥ [२२] अथ चित्रिणीमन्त्रसमुद्देश:- अथ चित्रिणीवशीकरणमन्त्रः- "ॐ पंच पच ॐ विहङ्गम विहङ्गम ॐ कामदेवाय म्याहा" इति मन्त्रः । थनेन मन्त्रेण रम्भामूलजलपुटित-जातीफल-मिलित- ताम्बूलमादित्यदिन पनशतयार मभिमन्त्रितं चित्रिण्य दातव्यम् । चित्रिणी पश्या भवति । इति चित्रिीमन्त्रममुद्देशः ॥ [] (1) "गामयाग्म" हात पाय पाटानाम् । int • अगर सामवाय स्याहा" ति गाना पायानगरमा ·पभमागक % 3D (२३) ग्रंथ शलिनीमन्त्रममुद्देशः । अथ शसिनी-वशीकरणमन्त्र:= "ॐ हर हर ॐ पच पच कामदेवाय स्वाहा" इति मन्त्रः । 'थनेन मन्त्रण तगरमूलं श्रीफलश्चादित्यवारे- अष्टोत्तरशतवारमभिमन्वितं शशिन्य- दातव्यम् । मा वश्या भवति ॥७॥ इति शहिनीमन्त्रममुद्देशः । अथ हस्तिनीमन्त्रसमुद्देशः--- [२४] अथ हस्तिनीवशीकरणमन्त्र:- "ॐ चिरि चिरि वशं कुरु कामदेवाय स्वाहा" इति मन्त्रः । अनेन मन्त्रेण आदित्यदिने नांद्रात कपोत- भ्रमरी ताम्युलदले विन्यस्य अष्टोत्तरशन---- मभिमन्त्रितं कृत्वा हस्तिन्य देयम् । हस्तिनी वश्या भवति ॥ [] इति हस्तिनीमन्त्रसमुद्देशः। (:) य मंत्रक पुस्तके "गाइलनामन्त्रममुद्दशो हस्तिन मन्त्रसमद्देशच न पठ्यते, परं पमिनमिन्नममुद्देशस्य चिनिामन्त्रसमुद्देशस्य चोपल यमानत्वा दवशिष्टं ममुद्देशद्वयर्मार वर्गीयमिति मृल एव विन्यस्तमिनि ।।

·२५ . नृतीय मायक (२५) “अथ अनिच्छाहरणममुद्देशः-- अथ अनिच्छाहरणोपायं निरूपयति । तीगेटनं द्विजवगय पुनः प्रदद्यान् पुष्योदधृतं मित बला चरणं कुमार्या । पिष्टं प्रदत्तमिति बैरिकृतामनियां नि:माग्येदिह मुद्दुविदित प्रमावः ॥६२[] इन्यनिन्छाहरणममुद्देशः। [२६] अथ स्तनोत्थापनममुद्देशः । अथ गजपिप्पल्यादि विधानम् । "मातङ्गकृपणामयबाजिगन्धा" वनायूनाः पयुषिताम्युमिश्रा । हयारिपत्रीनवनीतयोगान् कुर्वन्ति पीनं कुचकुम्भयुग्मम् ।।३३॥ अथ स्तनवृद्धिकरं भुजङ्गवमादिप्रयोगमाह- घमा भुजङ्गम्य हयारि-पत्र्य कोलम्य मंदः ममभागना । बनाज कुम्भं मढिगयतान्याः कुर्वन्ति पीनं मकलं हंटन ॥६॥ अध दाडिमकल्कमाधितं मिद्धार्थतेलविधानमाह- "तलं हटाद दाडिम-कन्क मिद्धं मिदाज लंपनना नितान्तम् । - ..

·पञ्चमायके नारी-स्तनी चारुती सुपीनी कुर्यादसा योगवरः मदेव ॥६५॥ इति स्तनोन्थापनसमुदृशः। [२७] “अथ पतितस्तनोत्थापनसमुद्देश:- "अथ श्रीपर्णिकातलं निरूपयति-- श्रीपर्णिकाया रसकल्कासद्धं तिलोद्भवं तैलवरं प्रदिष्टम् । तैलेन धक्षोजयुगे प्रेदेयं प्रयाति वृद्धिं पतितोऽपि नार्याः ॥६६॥ इति पतितस्तनोत्थापनसमुद्देशः । [२८] “अथ योनि संस्कारसमुद्देशः- “योनिधूपनविधिं दर्शयति- प्रक्षालयेन्निम्ब-कपायनीर- निशाज्यकृष्णाऽगुरुगुग्गुलूनाम् ।। धृपेन योनि निशि भूपयित्वा नारी प्रमोदं विदधाति भर्तः ॥६७|| अथ जातिकुसुमतैलं निरूपयति- जातीप्रमूनः सितमर्पपस्य तेलं पचेल्लध्वनले प्रधानम् ।। १५) प्रलेपादिति पाठान्नर साधीयः । - ·४७ मृतीय. सायक अभ्यङ्गयांगन मदव यांना साभाग्यमामाति रते पुरन्ध्री ॥६॥ इति योनिमस्कारसमुद्देशः। [२६] "अथ रोमशातनसमुद्देशः- अथ भुजङ्गतेलप्रयोगमाह- "भुजङ्ग-तलं कटुतलमध्ये मप्ताहमादित्यको निधयम् । तनल-योगेन विलासिनीनां नरपन्नि रोमाणि समूलमंत्र ।। ६६ ॥ "अथ तालकादिचूर्णमाह- "पलाश-भस्मान्वित तालचूर्णः रम्माम्युमिश्ररुपीलप्य भूयः । फन्दर्पगेहे मृगलाचनानां रोमाणि रोहन्ति कदापि नर ॥ ७० ॥ “अथ मृतशहादिचूर्णप्रयोगमाह- रम्माजले समदिनं विमान्य मम्मद कम्पोमाश पथान् । तालेन युशन क्लिपनेन रोमाणि निमलयति पणेन ।। ७१ ।। इति गमगाननमगुग ॥

·पञ्चसायक "अंथ स्मरमन्दिरपुष्पसमुद्देशः- अथ ज्योतिष्मतीपत्रप्रयोगमाह- "ज्योतिप्मतीकोमलपनमनी भृष्टं जवायाः कुसुमेन पिष्टम् । गृहाम्बुना पीतमिदं युवत्या करोति पुष्पं स्मरमन्दिरस्य ।। ७२ ।। इति स्मरमन्दिरपुष्पसमुद्देशः ।। (३१) “अथ गर्भधारणसमुद्देशः- "अथ तुरङ्गगन्धापाचितदुग्धप्रयोगमाह- "तुरङ्गगन्धाश्रित-पारि-सिद्ध- माजं पयः स्नानदिने निपीय । प्रामोति गर्भ नियमं चरन्ती पन्ध्यापि सूनुं पुरुषप्रमगाव ।।७।। “अथ लक्ष्मणाचूर्ण निरूपयति । पुप्योदघृतं लादमणमेव मूलं पुंसा निपिष्टं सघृतश्च पीतम् । क्षीरोदनं प्राश्य पतिप्रसङ्गाद गर्भ विधत्ते तरुणी न चित्रम् ॥७४।। (3) कस्तके गमुशोऽयं नोपलभ्यते । (२) गानस्तके पयस्यमयिक घरयते तथ प्राचानपुस्तकपाठविरो धार निसितम् । "(३)"इनि नराममुरेगः" इति गपुस्तगयं पाठान्नरम् ।

·नृनीय गायक अथ वीजपरमूलप्रयोगमाह- या वीजपूरमभूलमंक तीग्ण मिढे हविषा विमियम् । रता निपीय म्यपति प्रयानि दीपागपं मा ननयं प्रमने ॥७॥ इति गर्भधारणसमुदंशः "अथ गर्भसंस्थापननमुद्देशः- “अथ कशेरुकादिमाधितदुग्धप्रयोगमाह- कशमशृङ्गाटकीपनानि पयो-धनगएटशनावर्गभिः । मिदं पयः गरया विमित्र मम्धापयटममुद्रीगणलम ॥७६|| इति गर्भधारण ममुद्देश ॥ [३२] “अथ सुवप्रमवममुद्देशः- अध मुखप्रसवमन्त्र:-- ॐ हामृता मोमय निनभानुभ भामिनि । उःश्रया तुरगाणां मन्दिर निमन्तु ते ।। ७७ ।। "अथ द्वितीयः सुखममवमन्त्रः-- टममनमपां ममुरतं यम्नवलप गमिर्मविमुशत वि। - गमग राम।

·पन्चमागक नदनल पवना वामरा म्त सह लपणाम्बुधगर्दिशन्तुशान्तिम् ।। ७८ ।। "अथ मुखप्रमवकरस्तृतायो मन्त्रः-- ॐ मुक्काःपाशा विपाशाश्च मुक्काः मूर्येण रश्मयः । मुक्नः मर्वभयाद् एहि मा चिर मा चिरम् स्वाहा" ॥७॥ "अथ मन्त्राणां प्रयोग विधानमाह- एंभिजलं च्यावनमन्त्रगजे जप्त्वा प्रदेयं किल गर्भवत्यै । सद्यः प्रमते नवगूढगर्भा योगोऽयमात्रेयमुनिप्रदिष्टः ॥८० ।। एभिगन्त्रः सप्तवाग्मभिमन्त्रितं जलंगर्भवत्यपातुं दातव्यम् ।। "अथ अपर: सुरवप्रसवकरोमन्त्रः- " मन्मथ मन्मथ मन्मथवाहिनि ! लम्बोदरं मुश्च मञ्च लघु म्बाहा" इति मन्त्रः ।। अनेन मन्त्रेण मप्तवाग्मभिमन्त्रितं जलं गर्भवन्य पातुं दातव्यम् । मुमान प्रमोभवति ।। नि मुम्यप्रगवगमद्देशः। (यार मा म बानि माय गायनरम । पामगर नाभ्यन । .4 ·. तृतीय सायक (३३) अथ बन्ध्याकरण लमुद्देश:- अथ पलाशवीजादिप्रयोगमाह- पलाशनीग्दुमयोः फलानि पुष्पाण्यथा शाल्मलिपादपम्य । मयेन मामाईदिनं निपीय कन्ध्यां भवेनिश्चिमब नारी ॥ १ ॥ “अथ कदम्बफलप्रयोगमाह- फलं कदम्बम्य च मान्तिकानि तुपादकन त्रिदिनं निपीय। मानावयानेनियमेन चापि पन्ध्यामवश्यं कुरते हटन ||२|| अथ राचमवृत्ताजप्रयोगमाह- कपवयं गनमवृत्त-वीज मसाहमानं मिनशालिवारा। ग्ला निपीनं मृगशावकान्या पन्ध्यान्यमननियनं कंगति ।।३|| इनि भ्याकरण समुदेशः। [३४] अथ केशमंस्कारममुद्देशः । लिप्तप्रसनादिप्रलेप- निल-प्रगनं मह गारंग ·५२ पञ्चसायके -- समारचं गव्यधृतेन पिष्टम् । सप्ताहमात्रेण शिरः प्रलेपान भवन्ति दार्याः प्रचुराश्चकेशाः ||४|| अथ निम्वस्य तैलं निरूपयति- "कार्द्धमात्रं प्रसवं फलेन निम्बस्य नेलं नियमेन पीतम् । क्रमेण कुन्देन्दु-तुषारगार. शिरोरुहं मेचकतामुपैति || इति केशसंस्कारसमुद्देशः। (३५) अथ इन्द्रलुप्तसमुद्देशः- अथ गुआफलप्रयोगमाह- गुलाफलः नांद्रयुत विलिप्य - केशदेशं मकलेन्द्रलुप्तम् । अनेन यांगन मदव केशाः गहन्ति कृपणाः कुटिला विशालाः-६|| इनि इन्द्रनुमसमुदंशः। इति पत्रमायके उतीय मायक: मागे गनमालुम हो। पाठाराम २) पुस्त गपुस्तकमान पनुपः माग समाप्यने ।

·चन मायक ३ .. अथ चतुर्थः सायकः [१] “अथ कन्यालक्षणममुद्देशः- अथ विवाहोचितकन्यायाः स्वरूपं वर्णयति "नम्यात महति प्रभृतविभय चाग्निशीलान्वित विद्या धर्य-विवेक-शाय विभव-रलाध्य कुलीन कुलं । कन्या भ्रातृ युता मुशीलविनया रूपाज्ज्वला दक्षिणा अवांश्रितशुद्धवंशनिलया मद्रिविबाह्या नरः ।।१।। प्रकारान्तरण स्वरूपं निरूपयति- अम्माजास्या वहलनयना भूम्किशप्रचाग तुल्या निग्धा मुममदशना पागगाधराष्ट्री । रम्यश्रोत्रा मधुग्यचना कम्युएटी शुभाङ्गी मध्ये चीणा मुलालिनकग दनिणायनाभि ॥२॥ "पीनाणी कनककदलीम्तम्भजपाभिरामा रमाशाप्रमवनम्णा स्निग्धशामाइलीका । इत्थं पुना गुललिततनुर्लचणेरुतमर्या कन्या सद्भिनटुलचरिता मा विवाया गुणनः ॥ ३ ॥ इनि फन्यालरणममुदशः ॥ [२] "श्रथ कन्यादृपाणममुद्देश:--- थविवाद्यानां कन्यकानां म्वरूपं वर्णयति- गार्या पिशलान्तला कराननुपातिगमारला कृष्णा गांकरलोचना प्रभृगला कृष्णाधग दन्तुग। "..ACT TEHari i" in AIIPRITI ·. पञ्चमाया रुक्षाको विकटरतनी च सयला विधरचीरात्मजा वाचाला बहुभोजना च गदिनी प्रौढा च दुःखान्विता ॥४॥ पुष्पस्माधरवृतदेशनटिनी नतमसंज्ञा च या हास्य कृपयुगं कपालफलके यस्या भवेत् मत्वरम् । श्रङ्गुष्ठाधिकपर्वणी चरणयोयस्यान जानानुलिः पादस्यापि कनीनिका न पतति मायां तदन्यव वा ॥५॥ "प्रकारान्तरेण कन्यादपणानि वर्णयति-- "अज्ञातान्वयना म्वभावपिशुना लम्बाघरा चनला कुण्ठिश्विनिकुलोद्भवा च वितता यस्याः कार्टिनासिका । निन्या पल्लवजिहिका द्रुतगति न्यूनाधिकाङ्गी पुन- स्त्याज्याकामकलाकलापकुशल कन्या विवाह मदा ॥६॥ इनि कन्याद्पणममशः-- (३) "अथ वरलक्षणममुद्देशः- प्रयाताऽमलवंशजो नवरयाः शरभ शीलाश्रयः मानारः म्यिग्गाहदा गुणनिधि नानादुम्मी यली । सांभोगरती विशिष्टयना दाधिरायधयांश्रयः जामाता जगतानलं कवियरंग्याम्पिधी वगिनः ॥७॥ शनि ग्लनगमन ..

·५५
--
।
चतुर्थ मायक.
"अथ वरदपणममुद्देशः--
(४) "अथ वरस्य दृपणानि वर्णयति-
"पापिष्टी व्यसनी पूर्णरुपहती द्यतग्रियो भिनुको
रोगी पुंस्त्वविवर्जितश्चलमतिवेदशिकः कातरः ।
गृा दृष्टकुलायश्च कृपणा वृद्धो द्विचा सल:
कर्तव्या न वरः कदापि पुरुपरेवंविधा भृतले ।।८।।
इति चन्द्पणममुद्देशः ॥
(५) "अथ विवाहभेदसमुद्देशः ।
अथ विवाहस्य अष्टा भदान गण्यति
यादिवतक प्रजापतिभवो ब्राह्मा द्विजानां मता
गान्धर्वः सह गक्षमन कथितः क्षात्रस्य नजरमा ।
पैशाचागुग्मंजिना निगदिनों वैश्यम्य शुद्रम्य च
मरक्षपादपवर्गितं क्रमवशारपांगरिएकं लक्षणम् ।।६।।
"अथ आर्पवित्राहलक्षणं निरूपयति-
"विद्यावान गुणपूजितः मुचन्तिः मदंशजाता मुनिः
सौम्या मानग्नः मुशीलग्निया गहागन प्रार्थितः ।
(.)" मानान मन
(२) गगन पुन मनमान - पमिदनापनपते-
चौमारा मुनिगणी गदा यो
मामा दानसम्मत निगानी गान्धाशाला ॥
--
.
का पाटामा गमानानाग्म।
नगर पामरमान Smurरम
मार यममाभिध गृागमा श्रीरामपानमा: ॥"
3) गा11 मग Trrपाम।

·पञ्चसायकः कन्याया गृहनायक मपुलक स्तस्मै ददात्यादगत, श्रापों गायुगदक्षिणा निगदितस्तज्ज्ञ विवाहांवरः॥१०॥ "देवतविवाहस्वरूपं निरूपयति- ऋत्विग्भिः परिमण्डिते यहतिथं यत्रोत्सव चीनमे नानावर्णसुवर्णवखकुसुमराभृपिताङ्गी शुभा । कन्या दक्षिणयाद्विनीयविधिना यहीयते चाटराद देवः मोऽयमुदीरितः कविवरग्न्थिं विवाहो वरः ॥११॥ "माजापत्यविवाहं लक्षयति कन्या मान्धवमनिधी सुललिता विमोचमायादराद् उक्त्वा-"तुभ्यमियं मया स्वतनया दत्तेति हान्विता । धर्म सञ्चरती यथासुखमुभी मम्पद्य योग मदा माजापत्यकग्ग्रहः कवियप प्रमाणीकृत ॥ १२॥ ब्राह्मविवाहं निरूपयात- आयाचनपूर्वकं हिजयगयाच्छाद्य वामावरः विद्याशीलविवेकवंशविनयाचागन्विताय म्वयम् । कन्या प्रीनिमते घराय विधिना यहीयते सादर ब्राझोऽमामनिपुत् निगदितः श्रेष्ा विवाहोऽपा ॥१३॥ (३) "वहुविः" इति ग पुसायं पाटान्तरम् । १२) "द्विजाय विधना" इति प गुनगय पाटान्नान ! (३) "गोरुम्" भनि गपुम्नलाय पाटान्त न गोरायाम ॥

·, - पनुःनायकः गान्धर्वादिविवाहनयं निरूपति- कन्या यारनकामिनी पनिममं या म्बीकरोति स्वयम् गान्यत्र गहि कथ्यत, भुजवलाढाकृप्यते यन्पुनः । जयो गक्षम एप पण्डितर, चायद्विवाहोपर: पशाच कविशवगंगा कथितम्त्याज्य मदा यत्नतः ।।१।। प्रासुरविवाहं निरूपयति- श्रादायप्रथम चगदबहुतरंशुल्कं यथाकारक्षया बमालदर्नियभवन तनयामन्तीपमुत्पाद्यच । पचादप्कुलसम्भवाय मलिनं कन्याप्रदानं पृथा प्रग्याता निजवंशजायग्ण्यिम्तजग्मावासुरः ॥१५॥ इति विवाहलक्षणममुदशः-- (६) “अथ परदारत्यागममुद्देशः- परदारग्रहणे दृपणानि वर्णयनि- श्रद्धामुपहाम्यतां मलिमनामधलयलापर्य गहाँ ग्लानिमधोगति विकलतामायु क्षति दुर्गतिम् । इन्धं ये परदारकर्मगिरताःलोकत्रय निन्दिता विन्दन्ते परमापद मुसधिया दुःखं नराम्तेमदा ॥ १६ ॥ उदाहरति-- पालम्न्यः मुदत्यमय मुकुटव्याघृष्टपादाम्बुजी मथिल्याहरणादयाप मरणं वालियतीराज्यतः । (पमिद गपुम्न जनत।

·५८ पञ्चसायक -- पाञ्चालीप्रतिकाक्षितन निभृतं भीमान्मृतः कीचकः तस्मादन्यवधनरर्न मनमाप्यालापनीया भुवि ।। १७ ॥ इति पारदारिकममुद्देश.- [७] "ग्रंथ दूतीसमुद्देश:- "दशकामदशाः-- चनु प्रीतिरुदीरिता प्रथमतश्चित्तस्थिति स्यात्तत' सङ्कल्पस्तदनन्तरं निगदितो निद्राविनाशस्तथा । वैराग्यं विपयन्यकीर्तनमतो ग्रीडानिवत्तिस्ततो ऽन्युन्मादोमरणं दशप्रकटिताकन्दपचेष्टा इति ।। १८ ॥ परदारगमने समयं निरूपयति- कामिन्या नवर्यानेन, मिलति स्वेच्छाविहारोनृणा मुन्मादीमरणं तदामनमिजव्यामोहतो जायते । तस्मात्तद्विनिवारणाय पुरुपरन्याङ्गनाचात्मभि द्रष्टव्यति वदन्ति काश्यपमरुक्षेमेन्द्रवात्स्यायना ।। १६ ॥ अथ पूर्वश्लोकवर्णितस्वेच्छाविहारादीनुदाहरति- तागपीडसुता बिनःशमगमत्कादम्बरीकाइचया च्यामुत किलपुण्डरीकमनिरप्युचर्महाश्वेतया । उर्वश्या च पुरुरवानग्पनि मन्याजितोजीवितं तम्माद् गर्हितजीविनं वहुविधंमन्त्याजितं राजभिः॥ २० ॥ (३) धपुम्न नाममुद्देश प्रार्गम्भवपाश्रय नोपलभ्यते ।। .

·অনুগ শাষঙ্গ अथ दोत्यकोंचिताः स्त्रियोनिरूपयति-- दासीवाग्यनटी च विधवा वाला च धात्रीतथा कन्या प्रजिता च भिक्षुवनिता सम्बन्धिनी शिल्पिनी । मालाकारनिम्बिनी प्रतिसती दात्ये स्मृता यापितः आलाप्या: कविभि- पदयमदनव्यापारलीलानिधी ॥२१॥ इति दूतीममुदेशः॥ [८] अथ सुखसाध्याममुद्देशः : "प्रौदा कान्तविमानिता बहुगुणा रम्याऽनपत्या तथा रएडा स्वरपरा स्वतन्त्रगमना शिल्पा प्रिया गायिनी। पण्ढोन्मत्तदरिद्रमवावध रोगार्तिमम्पीडिना नूनं मिद्धथति दृतिका निगदिता रम्याभिमागेत्मये ॥ २२॥ इति मुग्यमाध्याममुद्देश । [६] अथ कष्टमाध्याममुद्देश:- एका बल्लभरक्षिता परजनालापे विरमा दृदा निस्नेहा गुरुयोयना गुरुजनाभीता च लावती । स्वस्था मुन्दरनायका पतिग्ता शिप्यादिकान्ता तथा दु:माध्या कविंशपरेण रमणीप्रीता तिप्रार्थने ॥ २३ ॥ इति कष्टमाध्याममुद्देशः। 13) "स्यातना' ही पाठान्तरम । (२) लाने , अनि प पुकार्य पाठान्तरम् ।

·६० पञ्चमाय [१०] अथ त्याज्यस्त्रीममुद्देशः। त्याज्याः स्त्रियो गणयति--- अबाता द्विजवल्लभा गुस्वमिंत्राङ्गना रोगिणी चेटी प्रबजिता मती रिपुषधूः शिप्या च गान्यिता । भ्रणमी मृतसन्ततिः खलजना चाम्पृश्यजा गोवजा गन्तव्यां न कदापि तत्र पुरुपरेताः स्त्रियःकामिभिः ।। २४ ॥ इति त्याज्यस्खीममुद्देशः॥ (११) अथ सुरतस्थानममुद्देशः अथ त्याज्यस्थानानि निरूपयति नयां देवगृहे चतुप्पथवटे शलस्य माना जल गुर्वग्निद्विजसंनिधौ परगृह दुर्ग श्मशान बन । सन्ध्यायां दिवमे कदापि सुरतं पुम्भि विकाञ्जलि दृष्ट्वाऽनेन विरोधमङ्कटमिति न्याज्यं मदा यत्नतः ॥२५॥ अथ सुरतोचितानि स्थानानि वर्णयति म्यादीपशिग्वाज्ज्वल सुललिन रम्योन्नते सुस्तरे धृपादगारमनाहरे मुकमुसम्रग्दामशोभान्बिने । वीणातालरवाकुले मनसिजनम्तावनानन्दित सम्भोगः कुशलः स्वकीयभवने कार्यों यथाकातया ॥२६॥ इति सुरतस्थानसमुद्देश.॥ (1) 'यगगना 'दति पटान्तरम । 1. ) गमनानिधारमा भूमिकायांच्या कृतामान तल द्रव्यमा (३) घ गजक पुगवं रामुद्देशाऽयं नापनभ्यते । (v) नाचणिोऽयशब्दस्तन नदागमापायाऽर्थः गरछन । "पन्न ' इयत्र जलमध्यगनवगाऽर्थः बरणीय.।

·चतुर्थ मायक (१२) “अथ अभिलापममुद्देशः-- अभिलापव्यञ्जकानि चेष्टितानि निरूपयति उका गच्छनि लजिता विग्मति प्रेम्णा मनागीचते केशानाश्च विजृम्भणं ग्चयनि प्रस्ताति गाथां मुहः । पालिङ्गत्यपगं विगति पर चुम्वत्यमा बालक गात्रं भञ्जनि जृम्भने विहमनि प्रत्युत्तरं याचत ॥२७॥ इति थभिलापसमुद्देशः॥ (१३) “अथ पालिङ्गनसमुद्देशः रमणीरागोद्रेकजननाय आलिङ्गनानि निरूपयति- माल्याश्रितान्नल मुक्चन: स्निग्धाङ्गगगोज्ज्वला नानाभूपणमुन्दरः म्मम्मस्ताम्बलपूर्णाननः । म्फजीपमनोजबामभवन शय्यातले नायको गगार्थ परिरम्भण प्रथमन कुर्यात्ममं योषिता ॥२॥ अथ आलिङ्गनभेदान् निरूपयति- "वृत्तामढकमंजकं प्रथमतन्नम्मालतावष्टितं तम्माआधनविद्धकावपि मतावृरूपगृढं पुनः । ज्ञातव्यं तिलतए इलं ग्मविदामालिङ्गनं योपितां तीरं नीरपुराम निगदित तम्माच लालाटिकम् ।। २६ ।। अथ वृक्षाधिरूढाख्यमालिङ्गनलक्षयति- एकेन पादन पदं रमन- गन्यन चाक्रम्य तमागम् । श्रापीड्य दायामपि कान्तपृष्टं वृक्षाधिस्दं प्रवदन्ति नज्जाः ॥३०॥ (१) "का गति" नि र गुम्नमाय पाटान्नाम ।

·२ নিশাষঙ্গ अथ लतावेष्टितकमालिङ्गनं वर्णयत्ति- ऊच भुजाभ्यां मगलागयष्टी- क्षोणीम्ह वल्लिग्विाधिरुय । नारी प्रियं नुम्बनि निम्तरङ्गा भवल्लतावेष्टितमंजकं तत् ॥ ३१ ॥ अथ जाधनमालिङ्गनं वर्णयति- श्राणीतटे घाटुयुगेन कान्त- मापीड्य मृताम्बरकेशभाग । वकामवं म्यादयति प्रहृष्टा तज्जः म्फुटं जापनमतदेव ॥ ३२॥ अथ विद्धकायमालिङ्गनं लक्षयति स्थितोपविष्टं पुमपं पुग्न्त्री मम्मीलितानं म्वकरप्रवन्धात् । याविध्यति प्रेमलमत्कुचाभ्या- मालिङ्गनं गिद्धमतदाहुः ॥ ३३ ॥ अथ ऊरूपगढ़मालिङ्गनं लक्षयात-- कान्तो मनोज व्यथितागयष्टयां- अापीडयेदृरुयुगं युक्त्या । ऊम्पघातेन कविप्रवीर रूरूपगूढं तदिदं प्रदिष्टम् ॥ ३४ ॥ () “मद्धार्थमालिङ्गनमलदाह' घमनव स्नवामिद पाठान्तामसमाचान, सदाथाभधम्यालिजनम्य पूबनन्यवनुपलभ्यमानत्वात् इति हम्मात विद्धकलत गादृश्या: गमजकपुम्नायपारावरोधाच्च । रतिरहस्य प्रदाननणमा श्यं यथा- "पद ग्रहतास्मिन वाजताक्ष स्वितारविर पुरष स्तनाभ्याम । . निनाम्वना विभ्यान तान गाट गृदायमा विद्धनमुन्यने नन ॥ •(1) "त्यधिनारयार." नि पाटालाम । " ·%3- चतुर्थ मायकः अथ तिलतण्डुलाग्यमालिङ्गनं निरूपयति- "यद्वाहु-बची-जयनेन गाढ. मन्योन्य मंमत-शरीर-यष्टयोः । कान्तस्य गाढं ममुपाकृतोऽय. मालिङ्गानं तत्तिलतण्डुलाग्यम् ।।३५॥ अथ नीरनीराख्यमालिङ्गनं वर्णयति= गात्री-परिष्टा-दथ तल्पमध्ये मंलीयते नन्मिथनं शरीर- कामाभिमानान् कृतपूर्णधष्ट- मालिङ्गनं चीग्जलं प्रदिष्टम् ॥३६॥ अथ लालाटिकमालिङ्गानं निरूपयति अन्योन्य-ममन-मुखं च बाह नत्रं ललाटं हदयं कपालम् । अानन्द-भाव-श्रम-मीलिनातं लालाटिक तत्वविदो बदन्ति ॥ ३७॥ इत्यालिङ्गनममुद्देशः ॥ अथ चुम्बनममुद्देश:-- [३४] श्रथ चुम्बनस्थानानि गणयति- गण्डस्थली मनक-दन्तयामा- ग्रीवा-कुचारःम्ननच्चुकानि । प्रालिङ्गनानन्तरमेव युनोः- स्थानानि चुम्बम्य बदन्ति मन्तः ॥ ३८॥ (1) • यन्मियन" प्रति गमाचानना निमानि । (6) "स्थन्न' इनि पपुम्नायं पायान्तरम "नि पम्न श्यते ॥ (३) "नग्जा ·स -- पञ्चमायके देशमात्म्येन अन्यानि चुम्बनम्थानानि निर्दिशति- कक्षायुगं वापि निवम्विनीनां कन्टर्ग-राग-स्फुरण-प्रवीराः । चुम्बन्ति कामं तरलायताच्या- देशस्य सात्म्येन मर्दव लायः ॥ ३६॥ अथ निर्मिताख्यं चुम्वनं लक्षयति- कान्तोऽङ्गनाया बदने स्वकीय- माक्षिप्य वक्त्रं कुतुकेन यत्र । न चुम्बति क्रोधवशेन नारी स्याच्चुम्बनं त्तन्निमितामिधानम् ॥ ४० ॥ अथ स्फुरिताख्यं चुम्बनं निरूपयति- पत्युमुखे तु स्वमुखं निवेश्य प्रेम्णा मनागञ्चति दन्तवेष्टम् । उच्चन गृह्णात्यपि कम्पितोष्ठी प्रोक्न मुनीन्द्रः स्फुरितं विनोदात् ।। ४१ ।। श्रथ घृष्टाभिधानं चुम्वनं दर्शयति- "हस्तेन नेत्रं परिमील्य भत्तः मम्मोलिनाक्षी वदने स्वजिह्वाम् । निक्षिप्य च क्रीडति यत्र लोला ख्यातं रमजः खलु घृष्टमंज्ञम् ॥ ४२ ॥ (१) निमितकलन ग रतिरहस्ये वन्यथैव वयेने-"निमितकमिदमाहु योनिता यद्वलेन प्रियमुगमभिवक्त न्यस्य निष्टसुदास्या,, इति । (२) तिरहस्य शरयमानिन "चनिनाम्ना निर्दिम ।

·५ +- चतुर्थ मायक अथ पीडिताख्यं चुम्बनं निर्दिशति- हम्ताङ्गली मम्पुटकेन यत्र कान्तोष्ठमादाय ग्मजया च । आस्वादये निर्दशनं विनोदात् स्याच्चुम्बन पीडितमेतदेव ॥४३॥ अथ सम्पुटाख्यं चुम्बनं लक्षयति कान्तामुखं स्वाधरमम्पुटेन पीत्वा मुहुः स्वादयति क्रमेण । नाग च तेनव विधानकन जयं मुनीन्द्ररिति मम्पुटाच्यम् ॥ ४४ ॥ अथ समौष्ठसंज्ञकं चुम्बनं लनयति- श्रोष्टेन कान्तोष्ठयुगं निपीय जिह्वां निधायाऽप्यथ तालुभागे । चुम्बोत्सव नृत्यति यत्र नारी प्रोनं मौष्ठं मुनिभिः पुराणः ॥ ४५ ॥ इति चुम्बनममुद्देशः॥ (१५) अथ नरवाघात समुद्देशः- अथ नखन्नतस्थानानि कथयति- कक्षा-कुचो-रः स्थल-कुत्ति-नाभि श्रोणी-ललाटाऽघ्रि-करेषु सद्यः । (1)"अंगुलि सम्पुटेन पिगडा य निर्दशनमो पुटनावपाहये- दित्य बाडित पञ्चममपि करगाम, दनि वानस्यायनीय मन्त्र निर्दि पीडितल वामनुवरानि लक्षणमनन् । (२) "चौरस्थल' इनि पाठातरम ।

·+ पञ्चमायक साडष्टमांडलिकश्च मयः मेव्यः मदेव स्तनकन्धगढी ।। ४६ ॥ अथ कुरिताख्यनखचतं निरूपयति- मस्थापनं मन्मथ-राग-राशे- सतं. मुनीन्द्ररझुरिताभिधानम् । बनोजकन्दर्पगृहाधरेषु दयं नवादा प्रमदाजनानाम् ।। ४७ ॥ अथ अर्द्वन्दुमंज्ञं नखनतं निरूपयति- करडयनैनव शिगेम्हाणा मम्योपयोग परिकीर्तयन्ति । श्रद्धन्दुमहाशामिदं नरव रर्द्धन्दुमंज्ञः कथितः ममामात् ॥ ४८ } अथ मण्डलाख्यंनखक्षतं वर्णयति- कक्षानितम्ब-मन-पार्थका दानव्यमेतत् करज मदेव । अर्द्धन्दुमंत्रद्वितयं प्रयुत स्यान्मण्डलाग्व्यं मदनावतमम् ।। ४६ ।। अथ शशकलुप्ताख्यं नखक्षतं निरूपयति- अस्तटे कामगृहे नितम्बे प्राचुर्मुनन्द्रिा विनियांगमस्य । स्थादेव गवर्नरः मुलग्ने तज्ज्ञः किलोनं शशकप्लुताग्व्यम् ॥ ५० ॥ (') "मेव्यः ग एप म्नन- बन्नारा ,, इनि पाटन्नरम् ।

·६७ चनुमायकः मीमन्नपाचे हदि चचुकादी शश्वन प्रयोज्यं मुरतप्रयोग! अथ मयूरपादं निरूपयति गालि ऋग्नखः म्तनान्तः पश्चादथाङ्गुष्टभवन रेखा ।' ५१ ॥ व्यक्तीकृता या मुनयनढत- मयूरपादं समुदीरयन्ति । अथ पङ्कजपत्रसंजं नवक्षतं निरूपयति अलबम स्फुरितारखं प्राइःचतं पड़जपत्रमंजम ।। ५२ ।। अथ दुर्दरकं निरूपयति न्यायुगं चोज्ज्वल-काम-भावः म्तने च कना-जधनान्तरेषु । विश्लेप देशान्तरंगे च नागे- मंम्मारक ददग्कं वदन्ति ॥ ५३॥ नखचताना कामावेशजनकत्वमुपपादयति-- प्रमः शगैरे युवनीकचे चा क्षतं नगम्य प्रतियीन्य मद्यः । कन्दपंगगाकुलचित्तवृत्ति - मुनरपि म्यान् किमुचित्रमस्य ॥ ५४ ॥ करजनतानां काममर्वस्वस्वरूपत्वं निरूपयति-- मम्वमेवाम्ति मनाभवम्य प्रेम्णा प्रयुक्त कर रतनः।

·- पन्चमायके नाऽस्माद् द्वितीय भुवि रागर्वाज मित्याह शीतांशुकलापकेतुः ॥ ५५ ॥ इति नखाघातममुद्देशः॥ अथ दशनघातसमुद्देशः- दन्तप्रकाराश्च नखप्रकार ज्ञेयाः ममा एवं ममश्च मद्भिः । शीत्कारहुङ्कारविचेष्टतायः प्रायो विशेपाः पुनरेव . कार्याः ।। ५६ ।। अथ दशनाघातस्थानानि निरूपयति- नथा नखास्तीव्रमुखाः समाङ्गा गगम्पृशो निर्मलदीप्तिमानः । दन्ता प्रदेया नखदानंदेश वत्तान्तगक्षिद्वितयं निहाय ।। ५७ ॥ इति दशनाघातममुद्देशः॥ अथ केशाकर्षण ममुद्देशः केशाः कीदृशाः भवेयुरित दर्शयति "भव्या धनारीच्यविजिना च श्यामा त्रिशाला बहुलाः कचाः म्यु.। घुम्वनदानायमरे प्रयोज्या गगोदयार्थ तरुणीजनानाम प्रजा नि यशवखनममुद्देशः॥ इति करिशेखर ज्योतीश्वविरचित पञ्चमायके चतुर्थःमायकः । "गपुस्ता पमिद पाने' मम्यप्य मांडलिभिः कचापं यम्याः पति परियनि मगर्नाम् । भुसङ्गवल्ली परिकीर्तितयं ग्तान्मय शकलाविधिनः ॥1 ·पश्चपाय [२] अथ उत्तानवन्धममुद्देशः । अथ “तत्तद्वन्धाश्रयणेग कारणं-"निरूपयति- "प्रमाग्तिाम-दय-मध्ययोगा- दादापि नागथतामुपति । मलमजानुद्वयवन्धयुका श्लथापि महाचमलं प्रयाति ॥५॥ बन्धविधान ज्ञातव्यविपयं दर्शयति- "तम्या युवन्याः प्रकृतिश्च मत्वं देशञ्च भावं मढनातपत्रम् । पालोक्य बन्धा परिकल्पनीया मम्भोग-काले पुरुपरसः ॥६॥ उत्तावन्धविधि निरूपयति उत्तानमुप्ता प्रमटोरुमध्ये स्थितः पति कामयतेप्रकामम् । तयादयोः प्रीतिकर प्रदिष्ट बन्धोनगणामतिदुल गाऽयम् ।।७।। (५) 'युरन्याः" इति मम्तकाय पाठान्तर । तच्चाऽममीचीना ॥ (0) "गनन " नि पायान्तरम् । (३) नागरोऽयम' दात पागनरम । .

·पवमायक पइयांस्थितो दम्तयुगन्न भृमी विक्रमः म्यादिति निम्बराजः ॥११ ।। "अथ चाटुकफेलुकाख्यं बन्धंनिरूपयति- "नितम्बविम्बं किल नायकेन मायाम्बिक हम्तयुगेनधृत्या। गुल्मानिधाय स्थित एव तम्या- धन्धोऽप्यमा चाटुकफेलुकः स्यात् ।। १२ ।। अथ अवदारिताख्यं वन्धं निरूपयति- कान्तस्यवनः स्थलगा च पाढा वालिङ्गय गाढं प्रमटा कगभ्याम् । किश्चिन्मतारुद्वययोगका यो वुधैरिन्यवहारितोऽयम् ॥ १३ ॥ इत्युत्तानवन्धममुद्देश “अथ पार्श्वबन्धममुद्देशः- उपवीतकाख्यं वन्धं दर्शयति एकं युनत्या हृदयं स्वपादी तथापितं तल्पगतं तदन्यम् । प्रोटागना बल्लभ एपरन्धः ब्यान पृथिव्यामपत्रीतकान्य ॥ १४ ।। • (2) "चादक पेपर डान गपम्नाय पाठान्तरम ।

·Fe पञ्चमायक - "कातिवन्धंलतयति-- . कान्तो नितम्बम्थित एवनायाः श्रोणी कराभ्यां यदि यातिधृत्वा । श्रास्फालयद्वापि कटिप्रवन्धात् प्रोनोमुनीन्द्ररिति कीर्तिबन्धः ॥ १८ ॥ इत्युपविष्टवन्धममुद्देशः।। [५] अथ अधोमुखवन्धसमुद्देशः हारिणाख्यं वन्धं लक्षयति- "अधोमुखम्या रमयेम नारी तत्पृष्टयती पशुतुल्यरूपः । भतापरिक्रीडति भावहीनी निर्दिश्यते हारिणवन्ध एषः ॥ १६ ॥ दन्तावलादिवन्धान निरूपयति- "दन्तावल-च्छाग-तुरङ्गमाणां क्रीडाप्रकारेश्च भवन्ति बन्धाः। इधरसहरणालीमा नोदाहृता विस्तरभीतितरले ॥ २०॥ - ३) "पिस्तरभारतस्ने" इति पुस्तके लिखितम ॥

·७६
पञ्चमायर्ष
इत्यादि भूरिविधं ग्टन्ती
प्रायःमुखं विन्दति केलिर) ॥ २४ ॥
विपतिरतावयोग्यां स्त्रियं दर्शयति-
अल्पप्रयुक्ता ऋतुयोगयुक्ता
गर्भालमा स्थूलतनुर्नताही।
क्षीणा नवोढा व्यरिता च नारी
चारतिज्ञ विपरीतवन्धे ॥ २५ ॥
इति पुरुषायितसमुदेशः ।।
[=] अंथ सत्कृितादिसमुद्देशः-
श्रथ मात्कृतं लक्षयति-
"द्रवतियदि न नारी पीढरागानियुका
मृदुनिधुवनयोगे दन्तसन्धो सारम् ।
(१) "पाप्रसृता दात पुस्तपाय पाठान्नरम् ॥
(1) धगज्ञस्तके मातााद ममुद्देसाठी पाठान्तरमिदमयिक गुपलभ्यते-
अथ मतादिनगमुद्देश
"धामस्वामावान्मदनस्य रागा हस्तप्रहारादतिमभ्युपैति ।
तरमाद्यवास्थानमा विवेयांवरानागा मुरतोपदेशे ॥ १
मद्यनारान्त दि ग्रहाा मुएश, भजन्ना गातोपचार ।
रान्तादित नाम वदन्ति तज्ज्ञा विस्तागहस्तेन तदा पतारम् ॥२॥
सागुटमध्यागुलसम्पहारात् म नायते उगलइनामधेय ।
•य संपलाङ्गप्रभवोऽभिधान गोश मान्द्र म नु विन्दुमान ॥ ३॥

·नि नाम: मामिदमा सागर ॥॥ अथ म्ननितन्य निरूपयति- रितिनि.नांगायराना निमगंगा परनामा मुपानांवाला नारदान ग्गनिमित गमानं गिगानं ॥२७॥ गवान्यपकरणम्य फन्ननिम्पयति । पाटिगांग: कामना मागपनागपूरपागा मानानुगगी संग प्रमा माग गमापादयनी पिपिषम् ॥ २८ ॥ नि गीतनादि मांगः ॥ नि अमः पापा ) इनिधारगिगा ज्यानाधपिपिन पत्रमाय. पक्षमागापरः ।। ममाममायं प्रत्यः ॥ (mirrivineeti " raimini गंगमरमान IT PREM (श्री गपुनयिं परिशिष्टं पाटान्तरम् । "पशमः मायक .

·पश्चमायफ [६] "अष्टनायिकासमुद्देशः अथ स्वाधीनपतिकायाः स्वरूपंनिरूपयति- "यस्याः पतिर्लिखति केलिकथानुरक्तः पार्श्व न मुञ्चति मनोभववेगयुक्तः । स्यात्सुन्दरी मकलमांख्यकलानिधाना म्याधीनपूर्वपतिकेति वदन्ति तज्ज्ञाः २६ ।। अथ उत्कण्ठितायाः स्वरूपं निरूपयति- पुप्पाङ्गगग-रुचिरा तरुणी प्रियस्य तिष्ठत्यनागमनहेतु-विचारलोला। एपाऽवला न हि चिरं परिदेवनीया मोत्कण्ठितेति कथिता कातिभिःपुराणः ॥ ३० ॥ "अथ वासकसज्जितायाः स्वरूपं निरूपयति सचन्दनाम्बरविभृपणभूपिताङ्गी या वल्लभागमन-मार्ग-विरूढ-दृष्टिः । नल्पंगता रुचिरवामगृहेऽवशेते सा कीर्तिता जगतिवासकसजितेति ॥ ३१ ॥ अथ कलहान्तरितायाः स्वरूपंवर्णयति क्रोधान्प्रयातिचरणे पतितोऽपि कान्तः प्रायःप्रचएडवचनाचरणनिरस्तः । . (१) गमुद्देशोऽयं गपुस्तो पन्चममाया समाप्ता दृश्यते इति प्रागेव परि शिष्ट निरूपितम।

·" नया गrimuनाही मादार नाना: ॥ १२ ॥ भय विमलयागाःलन ननयनि-- "मंडल सिम मादला A:Fri * ས་:) रायपोगनाम: मानापष्टिः मा पनि परिगनिमा || "प्रय बगिडतायाः म्यरूपं निरूपयनि- "माननिय पदनम्मरमाागांग নিঃশনালনাগাদ। पानाः प्रसाभिमग माग पुरया मा गनिनि कांगमा पर्शिम पृगमः ॥३॥ "पय अभिमारिकायाः म्यरूपं निम्पयनि- पारम्ममहाग्गा रिलाना या निर्मिनादि मानन मंन पानि । गुमाभिगागमा परश्मगन्तुं मा कीनिंना कर्गिममारिकति ॥३५॥ यथ प्रोपिनायाः स्वरूपं निरूपति- "नान प्रनिरिगंन रमण यम्पा दन्या विधिनिल गुरूकार्यमांगान । (Sarita Tantमयमाबानम ।। (2) Marristir" पाटा गमाधानता ॥

·--
पञ्चसायक
दुईरदुःखदहनेः परियोदताङ्गी
सा प्रोपिता प्रियतमा कथिता मुनीन्द्रः ॥३६॥
इत्यष्टनायिकासमुद्देशः।
अथ ग्रन्थोपसंहरणम्-
"यावचन्द्रकलाकिरीटहृदय शलाधिराजात्मजा
यावद्वक्षसि माधवस्य कमला सानन्दमादीव्यति ।
यावत्कामकलाविवर्तचटुलं क्षोणीतलं राजते
तावच्छी कधिशेखरस्य कृनिनः काव्यं मुदे दीव्यताम् ॥३७॥
यावल्लेखां बहुति शिरसा शङ्कर शीतरस्मे-
यावेदावदनकमले ब्रह्मणःसन्तिसाङ्गाः ।
यावंद्गङ्गा वहतिभुवने यावदाकाशभानु
स्तावत्कीविवसतु विमला सा त्रिलोकीश्चपायात् ॥३॥
इति पश्चमःमायकः ॥
इति कविशेखर श्रीज्योतीश्वराचार्यविरचिते पञ्चसायके
पञ्चम'सायकः।
समाप्तश्चायं ग्रन्थः ॥
(१) घ संज्ञकपुस्तके चरमं पादत्रयमित्थं पठ्यने-
यावद् भास्वान गगंन पलके द्योतयन विश्वमाया:।
नाम भ्रामं चरति धारणा यावदास्ते संशला
• तावद् गोपान्नज गणपतेः प्रीतये काव्य मस्तु ॥१०॥

·नांदया " -- " : प्रदर्वमा प्राभूत ६ सिमा नवमित: - पञ्चमायकस्याऽशुदिपत्रम् । पृ.पं. अशुद्धम शुद्धम् पृ. अशुद्धम् शुद्धम् १ नादया: મણિરજૂ ८८निनन पाणाना ह । पूर्णमाम्या पूर्णमाम्या "त त ७ पंगना प्रगनारी द्वितीयः सायकः 10ढग पिहदश निकृष्णन "२. चतुःपने चतुप्पट २६निकृष्णतः ७ चानिगचि चातिनीच २२ पुस्तक पुम्न ४यपादयो यामादयों महम भगम निमा १५ । नमिनः ५ ११ पान रा २वम्युगी कम्युगटी ६ नवाल्या नात्यायाः ज्योतिरीश: ३ ज्योतिरंश २भव भये- " २२नायाग्न नयापन ८ १२ पुम्तमाय ग ग पुम्नकीय गार्हस्थ्य २४ १लयतन लक्षयति गयः ८स्तस्राय म्तगय ८१६ इथय दाये २० १२ मादहन्त्रा मोदहन्ती कर्मणिरती मगिरताः २० म्यु इति स्युरिति निन्दिता निन्दिताः 1 नातिम नृप्तिम १५ समार समा च ।, २२ पुष रिपा -३१मचन्दन सचन्दन ६२० नया बनच्या २० धर्मजानन धर्मनित दुरिमा शनिमन्न रानिमलः प्रथम' मायक ३ घमनगाव घर्मजगा १1०चतुष्टः गनुपरः ७ चिम्चाफ निघाफ ५ १३ चाग्य चवराय ६ गहन्थ है य? " " " " " . ८ नरिमा- ८ " " १४ पार: " " ३ १५ मदुगातः लिप्पन मरगान चांग मांगन भुजस्ता गुम्बयन १६ दशः रामचन्दन रक्तचन्दन , २० नदिम नानिशुद्धम ३१. माह ३३ पर्शियनन খিবন ३५ ५ कुणय कुशादि मुनना .:- श्रम्पयन ·( . ए. श्रशुद्धम् शुद्धम ४ प्रारमि ऋत्विाम्भ: ६वधना पिपिना " " " " मन्ना पृ. प अशुद्धम् शुद्धम पनापन विनायत २० पानास्पा पाठस्यास्या गन व ३७ ।। मनोननारम मनाननारम ३६ ७ गोणीमुनेत गाणामुतन । चामुगडमन्त्रः चामुण्डामात्र. भरारी भयरी इति -५ १०मानाममा तन्निमिना ४ यम्यापन सम्यापन कचरादा २३ रन्धारादी " . पञ्चम.साक. ६६ । चत्य मायरः पञ्चम साया' ७११० स्यादप पादप ७२ ২ पादा ७३ ७म्यिनया নিয়া . ४२, १७ प्रवा तु ५०१७ मुम्वप्रसव मुखप्रसव चतुर्थ मायक १ रक्षाड़ा चाही ३ नर्णरुपद मगम्पदा , १७ उदाति महानि १८ नत्रायलभ्यन तनांगनभ्यत , गदनायक गृहनायर २० पुसकीय पुस्तरीय ७५ १२ इति इति परिशिष्टम् ८० १३ पश्चम पन्चम १७पाटनय पाटत्रयं ।

·अपूर्व विज्ञापनम् । . अयि ब्रह्मानन्दसहोदगनन्दमन्दोहदोहनरमालसाः कामकलारह- स्यविज्ञानलालसा: सरसह्याः सहदया:। नतन्न विदितं श्रीमता यद्धि नाम कामाव्यतृतीयपुरुषार्थरहस्यज्ञानमपि गृहम्थाना नितान्त- मावश्यकमिति। तदर्थं च कल्याणकविरचितोऽनगरङ्गाल्यो ग्रन्थो नितरामुपयोगी एप हि सरलया भाषया मर्व कामशानतत्वं सम्य. गाविष्करोति तम्यतम्य सटिप्पणम्य मुद्रणं जातम् । सन्ति चात्र शुभकृष्णापक्षयोः प्रतिपदादेतिथिक्रमेण वीणा तत्तदंगेषुदक्षिणवाम- पार्श्वयोः कामयारोहावराही, तत्तदंगम्पादिना स्त्रीणामाशुद्राव, पमिन्यादयः खभिदाः शशादयः पुरुषभेदा: आलिङ्गनादिविवरणं, चित्ररतानि. कन्यावरण, कन्याविनम्भणं,स्त्रीणामनुरागविरागाचहानि, अनेक वणीकरणादियन्त्रमन्त्रविशेषाः, वृप्ययोगा: टेतवमादयो वि. पयः । नितान्त गोपनीयमिदम । प्रत्युपयोगिनोऽतिदुर्लभभ्य चास्य मूल्य साधरुप्यकं मात्रम् १||) ये महाशया एतत्प्राप्तुमीहन्त त: गोप्रमव पर प्रप्यम् ॥ कुचीमारतन्त्र-श्रीवुचीमार मुनिप्रगीत माहित्याचार्य पं० मधुग. प्रसाद दीक्षित द्वारा संशोधित । मोतीलाल बनारसीदास, पञ्जाव संस्कृत पुस्तकालय, मैदमिट्टा बाजार, लाहौर।।

·॥ यन्त्रस्थ ॥
वीरभद्र विचित.
"कन्दर्पचूड़ामणिः"
अति दुर्लभमिदं प्राचीन ग्रन्थाल कामशाम्म मर्वम्वभूतम
महर्षियात्म्यायनप्रणीतम्य काममत्रम्य मग्लसरसपद्यमयं व्याख्यानम्
कियच्चाम्यवैचित्र्य मिति त्वम्य पद्यमयन्यार यानेन म्फुट मेव प्रतीयते
अन्यश्चायं साम्प्रतं मुद्रगावम्थायां वर्तते । म्यल्पनेव कालेन श्रीमत
नयनयो गचर्ग भविष्यति ।
श्री वात्म्यायन प्रणीतं
॥कामसूत्रम् ॥
यशोधर विरचितया जयमंगलायटीफया समेतम् ।
अतिदुर्लभमिदं ग्रन्थरत्नं कामनामानं तृतीय
पुरुषार्थ मम्यक् प्रोद्घाटितरहस्यं कर्तुमद्वितीयमे
वरीवर्ति । अतिप्राचीनं मकलस्यापि कामशास्त्र
प्रपञ्चस्य मूलभूतञ्च साम्प्रतं यदुपलभ्यते तदेत
देव । किम्बहुना-अनन्ते भारतीयविद्याभाण्डागारे
कामशास्रस्य सर्वस्वभूतमेतदेवावशिष्टमस्ति । एत.
स्य विचित्रता तु एतदवलोकनेनैव ज्ञातुं शक्यने
नान्यथेतिगृह्यतामिदं सहृदयः मत्वरमेव ।।
Within thistorleol Lututio11 lukvice - bas
By Bilu Shast FORI
मोतीलाल बनारसीदास,
पञ्जाब मंस्कृत पुस्तकालय,
संदमिट्टा बाजार, लाही