·GENERAL PREFACE The Sanskrit Education Society is one of the latest efforts made by lovers of Sanskrit in Madras to check the crosion or elimination of Sanskrit which is imminent in the differeat sectors of its studies in this part of the country, notwithstanding that South India has been a stronghold of this language in the past amongst all those who prize intellectval stimulation and spiritual inspiration. The Society was started with the blessings of H.H. Sri Chandrasekharendra Sarasvati, Sankaracharya of Kanchi Kamakoti Peetha, on the occasion of the Golden Jubilee of his accession to the Peetba. I have had the pleasure and privilege of being connected with its management from the inception. In spite of the difficulties of the present situation aod the many causes demanding the help and patronage of the philanthropists, we may assert that during the short period of our existence, we have made fairly steady progress, although it is not spectacular. In Pettai, near Madras, we have a large area of land where our buildings are coming up and a Sanskrit advanced study centre is functioning We have been concentrating in training young Pandits already qualified in one Sastra to become equipped in another Sastra. We have started a few research projects and publication schemes. a Concordance of Verbal Derivatives, a New Model Sanskrit Grammar and a Dictionary of Indeclinables. Another undertaking of ours is the book on The Teaching of Sanskrit. This and the Concordance of Verbal Derivatives, I am happy we are able to release to the public now. The maintenance and promotion of Sanskrit study in the schools face two difficulties today, one stemming from the language formulae of the Government which is explicitly unfavourable to Sanskrit and secondly, the lack of improved methods of making its learning easy an popular The Fray' wrdy' W' anulat itself in having addressed itself to the latter problem and brought out these books written by able and experienced scholars, Pt. S. Ramasubba Sastrigal and Prof. K. Rama Varma Raja. On behalf of the Society, I must also express my appreciation of the services rendered to tbe Society by Dr. V. Raghavan who has beer in geacral charge of these and other research projects and publications of the Society. What he and others have been ·doing in this part of the country, in the midst of all sorts of difficulties, must evoke the admiration of Sanskritists all ever the country. These and other research projects and the teaching work of the Socicly have been recciviog assistance from the Central Sanskrit Board which deserves all praise for its efforts to rehabilitate in the country Sanskrit, the bedrock of Indian culture. I wish all success to Sri T. V. Viswanatha Aiyar, Secretary of the Society, who has beco building up the resources of the Society and managing its affairs so well. I am quite sure that the Samskrit Education Society will cre long emerge as an active advanced Centre of a Uarvecsity type for Saaskrit in the South. C. P. RAMASWAMI AIYAR President, The Samskrit Education Society, Madras.

·PREFACE In addition to evolving sound methods of teaching the language and works composed in it, ancient Sanskrit writers prepared also several ready-made tools to assist them in their pedagogic mission. The compilation of indexes and concordances is no new line of work fashioned by modern scholarship. These ready-made instruments of scholarship are as old as the post- Vedic literature, when different kinds of Anukramanis, lists of words of different kinds of morphological kingskip, etc., arose. In grammar itself, separate hand-books for alerting students on gender and other slippery matters were prepared. The difference is that all these old tools, including the dictionaries, were made in metrical form. Special sets of verses were composed to collect together words or roots which underwent identical modification, or took the same grammatical formative characteristics to enable easy memorisation by students, e.g. the verses listing roots which took two objects (dvi-karmaka) and the verres enumerating roots which do not take the augment 'i'' (Aniškärikas). Difficult forms like the frequentative Yanluganta were also dealt with in special monographs by writers like S'esa Kroaa. In modern times, the study of Sanskrit has called for the preparation of not only grammars arranged in a new way but also all kinds of 'made-easy' compilations for ready reference and getting at a glance all possible forms. The roots, Dhatus, the variety of conjugations, Guna and Viddhi, formative augments and the rules and exceptions in their incidence, these constitute a major scare, if we may say so, to students of Sanskrit. One of the tasks on which many modern teachers and authors of popular grammars and handbooks of Sanskrit had always engaged themselves is the compilation of dictionaries of conjugational forms. Thesc varied in completeness and size but the publication of the stupendous Dhaturamnakara by the Jain Sadhu Lavanyavijaya io seven volumes, which superseded all lesser compriatioas, foros not only a monumental achievement in the field, but also one of the greatest boons to teachers and students alike of Sanskrit. The difficulty of the Dhalus does not cod with their conju. gation. The primary derivatives from radical bases, the Xpl. forms.-locluding participics, Infinitives, seruods and redupli. catives, are not easily compreheaded and mastered. Even thos:

·iv constantly in touch with the language and its grammar get confounded in respect of many of these forms: 'num' coming or not coming in a present participle; the form of the past passive participle in the case of a particular root and the 'se' and 'anit regulations in this respect*; the exact form of a desiderative or one kind or another of a reduplicative form of a root, all such doubts occur constantly, apart from the main doubts regarding the conjugation and the Atmanepada or Parasmaipada character of a root. In the case of some of the out of the way roots and out of the way derivative forms, even Vyakaraņa Pandits have doubts and differences of opinion. A carefully compiled concordance of all primary derivatives of all roots, original and derived, which would be an indispensable book of reference, had been in the mi of the undersigaed for a long time and he gratified that the scheme took proper shape and the work could be taken up by the Samskrit Education Society, Madras. Pandit S. Ramasubba Sastrigal who was entrusted with the work of preparing this Krdanta-Concordance is the foremost Vaiynkarana of South India. After studying Vyakaraņa under the late Mabāmahopadhyaya Dandapanisyami Dikshitar of Chidambaram, Sri Ramasubba Sastrigal taught at the Annamalai University, at the Ramesvaram Devasthanam Sanskrit College, Madurai, of which he was also Principal for some time, and later at the R.M.S. Vidyasala, Chidambaram. An honoured member of the galaxy of erudite Pandits associated with the Kanchi Kamakoti Pitha, Šāstraratnākara Ramasubba Sastrigal has distinguished himself in many gatherings of Pandits in different parts of India. When the teaching unit of the Samskrit Education Society was started, and it was happily decided that special steps should be taken to equip the younger generation of Pandits with an adequate depth of knowledge in Vyākafana,"it was Sri Ramasubba Sastrigal whom the Society asked to take charge of their post-S'iromaņi course in Vyakaraña. Apart from devoting its attention to ways and means of deepening the scholarship of young Pandits, the Society legitimately thought also of ways and means of propagating Sanskrit and facilitating its study and mastery by the wider community desirous CJ. Kasıki and Pada mañjari on VII, 2.22 where they illustrate the word Kaşta by sayiag 1#7017 and explain that it is so because it is hard to understand the rules of Idagama etc. भ्याकाणम्य स्टत्वमिडागमादिव्यवस्थाया पुर्तानरमात् ।

·of learning it. Towards the realisation of this aim, certain research and publication schemes tyere proposed by the under. signed and the Society approved them. One of the projects thus proposed is the present compilation Kodantarüpamala. The idea became a practical proposition because of the availability at the Society of the services of the distinguished Vaiyākaraña, Sri Ramasubba Sastrigal, and the assistance of his two students in the first-batch, Nyáya.Siromaņis V. S. Srivatsankacharya and T. K. Pranatartiharan, both of whom qualified themselves in Vyakarana under the Society's scheme, There are about 2000 roots in the ten groups given in the Dhatupātha; these multiply further when we take also their twelve kinds of derivative forms, desiderative, casual etc., and the frequentatives of different kinds. One hundred and thirty sufixes, forming declinable and indeclinable words, could be added to them in their own form or when compounded with other words. Such formations are also affected by the special characteristics of the group to which a root belongs. All these factors make the Kydania a bewildering department of Sanskrit grammar, In the present Concordance, the problems of this subject have beer tackled and all possible care has been taken to formulate and present all the possible forms of all the roots. Twenty of the essential Kpts are fully dealt with for every root; the rest are shown wherever, under special circumstances, they occur according to rules applicable to specific roots. For examples of roots under which the largest number of derivatives are given, Kr and Gam may be seen. The forms are presented in a specific order: First the root is given with its qumber, group and other characteristics which number seven; the meanings of the roots are then given; in respect of the above, authorities are also cited where necessary. Then the twenty Krdanta - forms are set forth and in the end, additional forms for desiderative etc. are also given : where necessary several further forms are added as under Kr. To support the fortas set forth, citations of usages in Bhail Xtry, Dhatu Kavya and other poems and also other relevant treatises are added in the footnotes. To conserve space and make the presentation neat and compact, a scheme of abbreviations has been employed and a key to this has been supplied. A compilation called Dholurūpapral astha was brought out long ago by Sri Srikaatha Sastri in Telugu script from Mysore, where ·vi along with conjugational forms, ten Kris alone were worked out. In 1885, W.D. Whitney, as a supplement to his Sonskrit Grammar, brought out his The Roots, Verb-forms and Primary Derivatives of the Sanskrit Language, The former book, whose scope was limited, is no longer available and the latter, in Roman script, although now reprinted, is neither full nor solely concerned with the derivatives; also its script prevents its use among the mass of Sanskrit students in the country. It may therefore be said that not only is our present effort more complete than any attempted previously but also the matesial bas been assanged and presented in such a manner that maximum usefulacss is assured for the work. In the present work, it is proposed to deal completely with 1500 roots and with another 500 more in a brief manner. As the whole work will take some time to be completed and will also be very large in size, it is proposed to issue the book in convenient volumes of 250 pages cach. The first of these volumes is now placed before the public. In addition to formulatiog the lines on which this Concordance should be compiled and arranged, the undersigned has read and checked the proofs of each forme before it was struck; and in this work, he has been assisted by Pandit A. M. Srinivasachariar. The Samskrit Education Society and Sri Ramasubba Sastrigal, the author, might be congratulated on undertaking and accomplishing this big and difficult work. Thanks are due to the Central Sanskrit Board who scrutinised and approved the plan of this work and extended some assistance; in view of the time, labour and expense which this project will iovolve, it is hoped the Board will continue their interest in this work and give it increased assistance for its early completion. V. RAGHAVAN ·1. । " . ॥ धीः॥ ॥ श्रीगुरुभ्यो नमः॥ उपोद्घातः। अयि भोः मान्या गीर्वाणवाणीप्रण यिनः ! मक्तां पुरतः कृदन्तरूप- मालाख्यमिमं ग्रन्थमुपहारतया समर्प्य सविनयं किञ्चिद्विज्ञाप्यते । मद्रपुरीस्थ- संस्कृतविद्यासमितेः कृते अन्यस्यास्य सम्पादने प्रवृत्तोऽहमभवम् । ग्रन्थरचनाप्रकार: ग्रन्थेऽस्मिन् दशविकरणीपठितानां धातूनामकारादिक्रममाश्रित्य लेखन क्रियते । तादृशी लेखनक्रमानुस्यूता संख्या प्रथमतो निर्दिष्टा। तदनन्तरम् , अर्थविशिष्टत्वेन धातुस्वरूपनिर्देशः। तदनु, उपातघातोर्गणसंख्या, पश्चात् गणस्य नाम, ततः धातुपाठपठनक्रमानुसारिणी संख्या, तदुपरि सकर्मकत्वाकर्म- कत्वादिनिर्देशः, अनन्तरम् , सेडनिडादिप्रदर्शनम् , ततः परस्मैपदात्मनेपदा. दिसूचनम् , पश्चाव (सति सम्भवे) अन्तर्गणनिर्देशः (पटादिः, शमादिः), कुत्रचित (सम्भवे सति) देवश्लोकश्च इत्येवं रीतिराहता | कचिद्धात्वर्थविचा- रोऽपि, यत्रावश्यकता, तत्र प्रादर्शि । ततः, ण्वुल, तृच, शता, शानच, किम्, निष्ठा (तक्तवतू) पचायच्, तव्यत् , अनीयर् , ण्यत् , खलर, (यक् ) घन्, तुमुन् , क्तिन् , स्युट, क्त्वा, ल्यप् , क्त्वाणमुलौ इत्येवं क्रमेण रूपाणि प्रदर्शितानि । तत्र प्रथमतः शुद्धाद्धातोः, अनन्तरं ण्यन्तात् , तदनु सन्नन्तात् , अन्ते सति सम्भवे यङन्ताच्च रूपाणि विलिखितानि । कचित् कचित् उणादिप्रत्ययनिप्पन्ना अपि शब्दाः तत्तद्धातुपसङ्गे अर्थसामञ्जस्य प्रयोगपाचुर्यश्चानुसृत्य दशपायुणादिवृत्यनुरोधेन प्रदर्शिताः । मूले यत्र रूपनिष्पत्तौ प्रमाणस्यावश्यकता, सताधोभागे 1,2,3 इत्यादिक्रमेण प्रमाणं प्रदर्शितम् । एवमेव प्रयोगप्रदर्शनार्थ A.B.C. इत्यादिक्रमेण उपाचमन्यगतसर्ग लोकसंख्याप्रदर्शनपूर्वकं श्लोकस्सन्दर्शितः । [अ] इत्युपादाय कुत्रचित् घावविचारादिः कृतः । यस्रोमयोर्धात्वोः रूपाणि सदृशानि, तल पुनर्लेखनस्यानपेक्षितत्वेन पूर्वलिखितधातुसंख्यानिर्देशपूर्वकम तिदेशः कृतः। यद्यस्ति विशेषः, सोऽपि . . i-A ·viii प्रदर्शितः। " - तत्वत्सूत्रोपादानस्थलेषु पाठकानां सौकर्याय यथासम्भवम् , अध्यायपादसूत्रसंख्या मपि प्रदगिताः । वार्तिकविषये तु-उपाचयातिकानां महाभाष्ये यत्रावतारः कृतः, तत्सूत्रसंख्या प्रदर्शिता । अवधेयाः शास्त्रीया विशेपाः । घातको द्विविधाः-औपदेशिकाः, आतिदेशिकाश्चति । घातुपाठे पाणि- निना साक्षात् पठिनाः औपदेशिकाः । 'सनाद्यन्ता धातवः' (3-1-32) इति सूवबोधितघातुसंज्ञकाः, 'सन् क्यच् काम्यच् क्यङ् क्यपोऽयाचार किम् णिज्यडी तथा। यगाय ईयङ् णिङ् चेति द्वादशामी सनादयः ॥" इत्युक्ताः सनादिप्रत्ययान्ताः द्वादश भातिदेशिकाः । तेषु णिच्-सन्- यहन्तास्त्रय एवात्र कृत्प्रत्ययमकृतित्वेनोपाचाः । यद्यपि क्यजाद्यन्तेभ्योऽपि धातुभ्यः एते साधारणाः कृत्प्रत्यया भवितुमर्हन्ति-यथा- पुत्रीयकः, पुत्रीयिता, पुत्रकाम्यकः, पुत्रकाम्या-इति ; तथापि क्यजादीनां सुबन्त प्रातिपदिक- प्रकृतिकत्वेन तेपामानन्त्यात् , तेभ्यः कृत्प्रत्ययपदर्शनं दुम्साघमिति परित्यक्तम् । यड्लकस्तु केपाश्चिन्मते छान्दसत्वात् तदन्तेभ्योऽपि नात्र कृत्प्रत्ययाः प्रदर्शिताः। भाचार्यः. तत्तद्धातुपु सकाराद्यनुबन्धकरणेन कार्यविशेष प्रतिपादयति । एघ वृद्धौ ' इत्यादिपु अनुदानाकारस्यानुबन्धस्य करणेन, 'ईङ् गतो' इत्यादिषु डकारस्यानुबन्धस्य करणेन च 'अनुदात्तडित आत्मनेपदम् । (1-3-12) इति शानच्प्रत्यय शास्ति-एघमानः, अयमानः इति शानजर्थम् । एवम् 'अल गत्यादिपु ' इत्यादिषु अकारस्य म्परितत्वप्रतिज्ञानेन, 'अणुव् आच्छादने' इत्यादिषु प्रकार येत्संज्ञासम्पादनेन च, 'स्वरितत्रितः कभिप्राये क्रियाफले' (1.3-72) इति सूत्रेण विवक्षामेदेन आत्मनेपदं परस्मैपदं च .शास्ति । एवमाकारादीनां वर्णानां, जि टु डु इत्येतेपाश्चानुबन्धानां फरणेन कार्यविशेष तलतल प्रतिपादयति । धातोरर्थनिर्देशः मद्रपुरीस्थबालमनोरमामुद्रालयमुद्रितधातुपाठकोशमव- लम्ब्य कृतः । तत्र प्रसिद्धिप्राचुर्यात् धात्वर्थ एको निर्दिष्टः । घातूनामने- कार्यत्वात् , प्रामाणिका अन्ये अप्याः ज्ञेयाः । अत एव भाष्ये 'अग्नौ परि- यथा-- ·- + ix चाथ्योपचाय्यसमूद्याः' (3-1-131) इत्यत्र 'ऊहिरपि वद्यर्थे वर्तते । कथं पुनरन्यो नामान्यस्यार्थे वर्तते ! कयमूहिवद्यर्थे वर्तते । बहा अपि पातको भवन्ति ।' इत्युक्तम् । 'सेघतेर्गतौ' (8-3-113) इत्यत्र गतिमहणम् , ........गुद क्रीडायामेव ' इत्यत्र एवकारग्रहणम्-इत्यादिकं घातूनामने. कार्थत्वे लिङ्गम् । एतत्सर्वमभिप्रेत्यैव- 'घातवश्चोपसर्गाश्च निपाताश्चेति ते त्रयः । अनेकार्थाः स्मृताः प्राज्ञः ; पाठस्तेषां निदर्शनम् ।।' इत्यभियुक्तरुक्तम् । कचित्-सामान्यतः, अर्थनिर्देशे कृतेऽपि, अर्थविशेषे एव पर्यवसानं भवति । अत एष, " सत्यपि हि शब्दार्थत्वे भिद्यते एवैपामभिधेयम् । तथा हि-कवतिस्तावदव्यक्ते शब्दे वर्तते-उष्ट्रः कोकूयते-इति । कुवतिरप्यात. स्वरे वर्तते-चोकूयते वृपल इति । पीडित इत्यर्थः। कौतिस्तु शब्दमात्रे ।" इति 'न कवतेङि । (7-4-63) इत्यत्र न्यासे प्रोक्तं सङ्गच्छते । एवम् , • उपसर्गेन धात्वर्थो बलादन्यत्र नीयते । विहाराहारसंहारपहारपरिहारवत् ।।' इत्युक्तरीत्यापि घातूनां नानार्थत्वं स्वयमेव यथायथमूह्यम् । यथाप्रमाणमेता- शार्थानामपि ग्रन्थेऽत्र प्रदर्शनं कृतम् । अर्थभेदेन, उपसर्गसमभिव्याहारेण च धातोः सकर्मकत्वमकर्मकत्वं च भवति । यथा-भूधातुरकर्मकोऽपि, सुखमनुभवति इत्यत्रोपसर्गसमभिव्याहारात् सकर्मको भवति । एवं जिघातुः पराभवार्थे सकर्मकः-शत्रून् जयति इति, नयाथै अकर्मकः-देवदत्तो जयति इति । अतश्च सामान्यतः धातुपाठकोशेषु थोऽर्थः प्रदर्शितः, तस्मिन्नर्थे तस्य धातोः कर्मान्वययोग्यतायां सकर्मकत्वम् , नो चेदकर्मकत्वम् इत्याशयेनात्र सकर्मकत्वमकर्मकत्वं च प्रदर्शितमित्यपि ज्ञेयम् । धातवः सेटः, अनिटः, विकल्पितेटश्चेति त्रिघा भिन्नाः। सेटोऽपि धातो: कुत्रचित् प्रत्ययेषु इण्णिषेधः, इविकल्पश्च भवति । अनिटोऽपि घातोः प्रत्यय- विशेपे कचिदिडिपीयते । एतत्सर्व प्रमाणप्रदर्शनपूर्वकं तत्र तल लिखितम् । परस्मैपदात्मनेपदोभयपदित्वेन घातवो भिन्नाः। तत्र परस्मैपदिनोऽपि धातोः उपसर्गवशात् , अर्थविशेषानिमित्ताच आत्मनेपदं भवति । यथा- -जिपातुः ii ·X -- स्वयं परस्मैपद्यपि 'विपराभ्यां जे:' (1-3-19) इति शास्त्रात् वि-परा-पूर्वकत्वे मात्मनेपदी भवति----विजयमानः, पराजयमानः इति । एवं आत्मनेपदिनोऽपि धातोः परस्मैपदं भवति-यथा ; रमुधातुरात्मनेपदी; तस्य 'व्यापरिभ्यो रमः' (1-3-83) इति शास्त्रात् परस्मैपदं, शता-भवति विरमन् इति । एवमादयो विशेषा अपि प्रमाणं प्रदर्य यथासम्भवं निरूपिताः । दशस्वपि विकरणेषु अन्तर्गणाः केचन कार्यविशेषार्थ निर्दिष्टाः। तेषां प्रयोजनमपि तत्तद्धातुपु प्रमाणोपन्यासेनास्माभिः प्रदर्शितम् । यथा -स्वादिषु घटादयः इति केचन घातयः पठिताः । तेषां फलं तु-'घटादयो मितः' (गणसूत्रं भ्वादौ) इति मित्संज्ञा । मित्संज्ञाफलं तु-'मितां हस्वः' (6-4-92) इति उपधाहस्वः । यथा-घटकः इत्यत्र ण्यन्ताबुलि णिज्निमितक उपधाहस्यो भवति । एवमादयोऽन्तर्गणाः प्रायः सर्वेष्वपि विकरणेषु सन्ति । तत्र तत्रास्माभिस्तेषां प्रदर्शनं कृतम् । तत्र कृदन्तप्रकरणेपूपयुक्तानामेवान्तर्ग- णानामस्माभिः प्रदर्शनं कृतम् , नान्येषाम् । 'रुदादिभ्यः सार्वधातुके' (1-2-76) इत्यत्रोपात्तस्य रुदादिरूपादादिकावान्तरगणस्य कृदन्तरूपेष्वनुप- युक्ततया नात्रीपादानम्-इत्यादिकं यथायथमूह्यम् । देवनाम्ना प्राचीनवैयाकरणेन एकस्मिन् गणे, भिन्नेषु गणेषु वा पठि- तानां सरूपाणाम्, अंशतो मिन्नानां च धातूनां पुनः पाठस्य प्रयोजनप्रदर्शनार्थ श्लोकरूपः कश्चन ग्रन्थो निर्मितः, यस्य ग्रन्थस्य वैयाकरणनिकाये 'दैवम् । इत्याख्या । यथा- 'पठितस्य पुनः पाठे फलं वृत्तेन वक्ष्यते । न विना वृत्बन्धेन वस्तु प्रायेण सुग्रहम् ।। दाओ दते ददातीति, दाणो यच्छति, दो द्यति । दाति दायति दाप्दैपोः, दयते रक्षणे हितः ॥' इति । ग्रन्थस्यास्य श्रीकृष्णलीलाशुकमुनिविरचिता पुरुपकारवातिकाख्या व्याख्या वर्तते-यत्र च बहवोऽपूर्वांशाः प्रतिपादिताः। तयोः प्रकृतोपयोगी अवश्य- मुपादेयांशोऽस्मिन् ग्रन्थे तत्र तत्र प्रदर्शितः । पाणिनिना 'भू सत्तायाम् ' इत्यारभ्य, 'बहुलम् , एतन्निदर्शनम् । इत्यन्ते धातुपाठे दशस्वपि गणेषु पायो द्विसइनसंख्याका घातवो निर्दिष्टाः ।

·। तेभ्यस्सर्वेभ्यः कर्तृकर्मभावादिष्वर्थेषु विहिताः कृत्प्रत्ययाः प्रायेण त्रिंशदधिक- शतसंख्याका उपलभ्यन्ते । ते सर्वेऽपि न सर्वेभ्यो धातुभ्यो भवन्ति । धातुत्वनिमित्तकाः केचन प्रत्ययाः। ते च ण्वुलतजादय आसन्नविंशाः । घातुत्वव्याप्यनिमित्तकाः केचन युजादयः प्रत्ययाः--ते यथा 'चलनशब्दा- दिकर्मकाद् यु । (3-2-148) इत्यादयः । अन्ये केचन धातुस्वरूपोपादानेन विहिताः-यथा 'हरतेरनुद्यमनेऽच्' (3-2-9) इत्यादयः । एते सर्वेऽपि तत्र तत्र यथासम्भवं प्रतिपादिताः । सूत्रपाठक्रमे यद्यपि, 'धातोः' (3-1-91) इत्यनन्तरं तव्यदादयः कृत्यप्रत्यया एवं प्रक्रान्ताः; तथापि ग्रन्थेऽस्मिन् कर्तृवाचकानां ण्वुलादीनां प्राथम्यमाश्रितम् । तत्र निदानं तु-सकर्मकार्मकसाधारण्येन धातुमात्रात् 'कर्तरि कृत् ' (3-4-67) इत्यनुशासनेन ण्वुलादीनां विधानात् तस्य व्यापक. त्वेन प्राधान्यमिति । अनन्तरं भावकर्थिकपत्ययानाम्, तदनु भावाद्यर्थकानां घनादीनाम् , अन्ते, भव्ययसंज्ञायोग्यानां तुमुनादीनां च निवेश:--इति क्रमोऽत्रातः । उणादीनां कुत्रचिदेव प्रदर्शनात् , तेपामन्ते निवेशः । अत्र ग्रन्थे ण्वुलन्तेन पदेन, 'वुल्तृचौ' (3-1-133), 'तुमुन्- ण्वुलौ क्रियायां क्रियार्थायाम् ' (3-3-10), 'रोगाख्यायां ण्वुल् बहुलम् ' (3-3-103), 'घात्वर्थनिर्देशे ण्वुल् वाच्यः' (वा. 3-3-103), 'संज्ञायाम्' (3-3-109) इत्यादीनां तन्त्रेण निर्देशो ज्ञेयः । एवम् , तृजन्तेन पदेन तच्छीलाद्यधिकारे 'तृन्' (3-2-135) इति सूत्रेण विहितस्य तृनन्तस्यापि ग्रहणं ज्ञेयम्। शानजन्तेन, 'ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश् ' (3-2-129) इति विहितस्यापि ग्रहणम् । क्तान्तेन पदेन 'निष्ठा' (3-2-102), 'आदि. कर्मणि क्तः कर्तरि च' (3-4-71), 'गत्यर्थाकर्मक (3-4-73), 'तोऽधिकरणे च धौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्यः। (3-4-76), 'नपुंसके भावे ता' (3-3-114) इति विहितानां तन्त्रेण निर्देशः । क्तवत्वन्तेन पदेन, 'निष्ठा' (3-2-102), 'आदिकर्मणि निष्ठा वक्तव्या' (वा. 3-4-71) इति विहितयोग्रहणम् । तुमुन्नन्तेन, 'तुमुन्ण्वुलो क्रियायां क्रियार्थायाम् ' (3-3-10), 'समानकर्तृकेषु तुमुन् ' (3-3-158), कालसमयवेलासु तुमुन् । (3-3-167) इति विहितानां ग्रहणम् । एतेषां प्रत्येकमर्थः, काल, ·xii . " - इति वचनात् इत्यादिकं यद्यपि भिद्यते एव ; तथापि शब्दम्वरूपमात्रप्रदर्शनपरैरस्मा- भिस्तेषां विशिष्य निर्देशो न कृतः-इति ज्ञेयम् । प्वुल्, तृच्, शता, शानच् , किम् , तक्तवतू, पचायच् इत्याद्याः प्रत्ययाः प्रायः 'कर्तरि कृत् ' (3-4-67) इत्यनुशासनात् कर्तरि भवन्ति । तव्यत् , अनीयर् , ण्यत् (यत्), खल्, (यक्) (कचित् क्तप्रत्ययोऽपि), इत्यादयः प्रत्ययाः 'तयोरेव कृत्यक्तखलाः' (3-4-70) इति वचनात् सकर्मकेभ्यः कर्मणि, अकर्मकेभ्यो भावे च भवन्ति । घञ् , क्तिन् , अप, अच् , अकारप्रत्ययः, इत्यादयः मावे अकर्तरि च कारकादौ भवन्ति। तुमुन् , क्वा, (ल्यप्) क्त्वाणमुलौ इत्येते प्रत्ययाः 'अव्ययकृतो भावे' (भाष्येष्टिः) भावे भवन्ति । शवन्तात् स्त्रियाम् , 'उगित्तश्च' (4-1-6) इति टीपि नुमागम- प्रवृत्ती द्वाभ्यां सूलाभ्यां पाणिनिर्निर्णयमकरोत्-तद्यथा—'शपश्यनोनित्यम् ' (7-1-81) इति भ्वादिदिवादिगणपठितघातुप्रकृतिकशवन्तानां नित्यं नुम् - भवन्ती, दीन्यन्ती, इति । तुदादिगणपठितानां, अदादौ आकारान्तधातूनां च 'आच्छीनद्योर्नुम्' (1-1-80) इति वा नुम्-तुदती-तुदन्ती, याती-यान्ती इति । अन्येषां पण्णां शतन्तानां नुमागमो नैव भवति । यथा-वसत्ती (अदादौ), दधती (जुहोत्यादौ), सुन्वती (स्वादौ), कुर्वती (तनादौ), रुन्धती, (रुघादी) कोणती (यादौ), इति । चुरादीनां तु शत्रूपे विकरणप्रत्यये सति । 'शपश्यनो:-' (7-1-81) इति नित्ये नुमि चौरयन्ती-इत्येव । एवञ्च प्रत्ययादाश्वसन्त्यः (मेघसन्देशे १.८) इति पाठस्तु न प्रामाणिकः। आश्वसत्य इत्येव साधु । एतत्सर्व तत्तद्धातुषु विवेचितम् । मन्थेऽत्र प्रदर्शितेषु रूपेषु लिङ्गविशेषविवक्षा न । केवल प्रातिपदिक- प्रदर्शने एव तासंयम् । शास्त्रेण लिङ्गविशेषनिर्देशपूर्व के प्रत्ययविधानस्थलेषु लिङ्गं विवक्षितमेव । यथा-'नपुंसके भावे क्तः' (3-3-114) शयितम् , 'स्त्रियां तिन् ' (3-3-94) मनिः, 'चनजपाः पुंसि' (लिङ्गानुशासनम् ) भावः, इति । एतत् सर्वमनुभवयलेन ज्ञेयम् । सर्मकेषु पातुपु 'कर्मण्यण ! (3-3-1) इति सामान्येन विहितो- ऽप्यण् पत्ययः प्रयोगपलाद कुम्मकारः इत्यादिषु कचिदेव भवति । न तु - ·'आदित्यं पश्यति ' इत्यादौ । मत एव, 'मादित्यं पश्यति ' इत्यादौ कर्मण्यण् कुतो न ! इत्याशक्य, 'अनभिधानात् ।' इत्युक्तं भाष्ये (3-2-1)। अत्र कैयटः- नित्यानां शब्दानामिदमन्वाख्यानमालम् । न च, आदित्य पश्य- तीत्यार्थप्रतिपादनाय आदित्यदर्शादयः शब्दा लोके प्रयुज्यन्ते, इति शास्त्र- णापि साधुत्वेन नानुशास्यन्त इत्यर्थः।' इति । अज गतिक्षेपणयोः' अस भुवि' 'चक्षिङ् व्यक्तायां वाचि' इत्यादिषु, कुत्रचिदेव प्रत्ययेषु धातुस्वरूपस्योपलब्धिः, कुलचित् तत्स्थाने भादेशमूतस्यैवोपलब्धिरित्यादिकं यथाप्रमाणमत्र रूपप्रदर्शनसमये प्रदर्शितम् । सामान्यतः पठितानामपि घातूनां कुत्रचित् नियतप्रत्ययविषयका एव प्रयोगा इति भाष्यवचनादवगम्यते । तद्यथा--'........यथा- अन्यत्राप्यविशेषविहिताः शब्दाः नियतविषया दृश्यन्ते । कान्यत्र ? तद्यथा- घरतिरस्मै अविशेपेणोपदिष्टः ; सः घृतम् , घृणा, धर्म इत्येवंविषयः । रशिरस्मै अविशेषेणोपदिष्टः ; स राशिः, रश्मिः, रशना इत्येवंविषयः । लुशिरस्मै अविशेषेणोपदिष्टः ; स लोष्ट इत्येवंविषयः ।' इति 'तृवत् कोप्टः' (7.1-95) इत्यत्र भाष्यम् । ग्रन्थोऽयम् , अनधीतव्याकरणानां कृदन्तान् साधून शब्दान् प्रयुयु. क्षणां महते फलाय प्रकल्पेतेति मन्ये । मद्रपुरीयविश्वविद्यालये संस्कृतविभागाध्यक्षाणां संस्कृतविद्यासमितेरङ्ग- भूतानाम् , तत्र प्रचाल्यमानग्रन्थप्रकाशनादिकार्यावेक्षकाणाम् , पद्मभूषण डाक्टर् वे. राघवार्याणां जागरूकतया पुनः पुनः पर्यवेक्षणं मुद्रणस्य परिष्कृतत्वे निदानमिति तेभ्यो मदीयां कृतज्ञता सामोदं निवेदयामि । किंच संस्कृतभाषाध्येतृभिः विद्यार्थिभिः, गैर्वाणीप्रणयिभिश्च धातुकृदन्तविषये अनुभूयमानं क्लेशं सन्देहं च पर्यालोच्य, एतादृशमन्थनिर्माणं सुबहु उपकुर्यादिति एतद्ग्रन्थनिर्माणस्यावश्यकतां, तन्निर्माणरेखां च निरूप्य एते एव श्रीराघवमहाशयाः समितये प्ररोचनामकुर्वन् । संस्कृतविद्यासमितेः प्रोत्साहनेनैवातीतवयस्कस्यापि मम, एतद्वन्य- निर्माणे शक्तिः समुत्पन्नेति समित्यै विनयपूर्वकं प्रणामान् समर्पयामि ।

·xiv . मातृकाग्रन्थलेखने, परिष्कृततया मुद्रणोपयोगितया पुनर्लेखने, मुद्रणकाले संशोधने च सहयोगमातन्वते, न्यायशिरोमणये मन्निकटे व्याकरणमघीत्य व्याकरणविद्याप्रवीणपरीक्षोत्तीय अघीतवेदान्ताय श्री. उ. वे. पैयम्याडि-चेट्टलर्-वा. श्रीवत्साकाचार्याय; तथा प्रमाणाद्यन्वेषणे, महाकवीनां प्रयोगादिसङ्कलने, मुद्रणकाले संशोधने च सहायमूताय न्यायव्याकरणशिरोमणये श्री. T. K. प्रणतातिहराय च भगवान् श्रेयांसि मयांसि विदध्यादिति प्रार्थये। मुद्रणपत्राणां शोधनसमये निपुणं तत्तत् परिशोध्योपकृतवद्भयः, श्री. उ. वे. अ. मु. श्रीनिवासाचार्येभ्यश्च कार्तश्यमाविष्करोमि । किञ्चित् कालविलम्बेनापि मुद्रणकार्य सोत्साह सम्पादितवते कैरविणीक्षेत्रस्थ भारती विजयमुद्रणालयाधिकारिणे श्री.c. रामार्याय उत्तरोत्तरं श्रेयांसि भगवान् वितनुतादिति प्रार्थये । अत्र ग्रन्थे यथामति शास्त्राणि पर्यालोच्य रूपाणि विलिखितानि तेपु यदि, अनवधानात् प्रमाद्वा दोषाः स्युः-तर्हि क्षमापरैः पण्डितवरैस्ते गच्छतः स्खलनं कापि भवत्येव प्रमादतः । हसन्ति दुर्जनास्तत्र समादधति सजनाः ॥' इति न्यायेन क्षन्तव्या इति सप्रश्रयं प्रार्थये । इत्यं सहृदयविधेयः नासरत्ये?, पूविरुन्दवल्ली शास्त्ररत्नाकर, कुलपति, कोट्टारमामाभिजनः श. रामसुब्रह्मण्यशास्त्री 17-7-1965 प्रधानाध्यापकः संस्कृत विद्यासमितेः कलाशाला। - मद्रास-५६ ·॥ श्रीः॥ ॥ अस्मिन् ग्रन्थे उपयुक्तानां ग्रन्थानां ससङ्केताक्षराणां सूची ॥ अनर्घराघवम्-मुरारिविरचितम् । श्रीलक्ष्मणसरिविरचितया आकराख्यव्याख्यया सह तञ्जानगरे पूर्णचन्द्रोदयमुद्राक्षरशालायां 1900 वर्षे मुद्रितम् । अभिधानरत्नमाला- हलायुधविरचिता । Williams & Norgate, London 1861. अमरकोश:-अमरसिंह विरचितः । मानुजीदीक्षितकृतसुधाख्य- व्याख्यया सार्क निर्णयसागरमुद्रणालये मुम्बय्यां 1944 वर्षे (षष्ठं संस्करणम्) मुद्रितः । अष्टाध्यायी-मद्रपुरीययालमनोरमामुद्रणालये 1912 वर्षे मुद्रिता । वार्तिक-गणपाठ-धातुपाठसहिता। आख्यातचन्द्रिका-भट्टमल्लविरचिता। काशी-चौखाम्मासंस्कृत- मुद्रणालये 1936 वर्षे मुद्रिता । कविकल्पद्रुमः-~-योपदेवविरचितः। आशुबोधविद्याभूषणेन कारकत्ता- नगयों 1904 वर्षे प्रकाशितः । काशिका-बामनजयादित्यविरचिता । काश्यां चौखाम्बामुद्रणालये 1952 वर्षे मुद्रिता । तृतीय संस्करणम् । किरातार्जुनीयम्-मारविविरचितम् । कुमारसम्भवः-कालिदासविरचितः । क्षीरतरङ्गिणी-क्षीरस्वामिरचिता। श्रीरामलाल कपूर ट्रस्ट द्वारा संवत् 2014 वर्षे प्रकाशिता । प्रथमावृत्तिः । चम्पूरामायणम् (च. रा.)--भोजविरचितम् । दशपायुणादिवृत्तिः (द. उ.)-काश्यां सरस्वतीमवनद्वारा 1943 वर्षे प्रकाशिता। दुर्घटवृत्ति:-~-शरणदेवकृता । तिरुवनन्तपुरम् संस्कृत सीरीस-द्वारा तिरुवनन्तपुरे 1942 वर्षे मुद्रिना। (द्वित्तीय संस्करणम् ) ·xvi दैवम्-देवकृतम् । कृष्णलीलाशुकमुनिविरचितपुरुषकारात्यवाति- कोपेतम् । अजमेर-नगरे भारतीयप्राच्यविद्याप्रतिष्ठान-द्वारा संवत् 2019 वर्षे मुद्रितम् । धातुकाव्यम् (धा. का.)-मट्टतिरिनारायणविरचितम् । मुम्बय्या निर्णयसागरमुद्रणालये 1915 वर्षे काव्यमालायां १० संख्यायां सञ्चिकायां मुद्रितम् । (तृतीयं संस्करणम्) धातुरूपप्रकाशिका-श्रीकण्ठशास्त्रिविरचिता । आन्ध्राक्षरे मैसूर विद्यातरङ्गिणीमुद्रालये 1898 वर्षे मुद्रिता । न्यास:--जिनेन्द्रयुद्धिविरचितः । काशिकावृत्तिव्याख्याभूतः । पदमञ्जरी-हरदत्तविरचितकाशिकात्तिव्याख्या । परिभापेन्दुशेखरः-नागेशविरचितः । भैरवी-तत्यप्रकाशिका- ख्यव्याख्याद्वयोपेतः । काश्यां चौखाम्यामुद्रणालये 1931 वर्षे मुद्रितः । प्रक्रियासर्वस्वम् (प्र. स.)-भट्टतिरिनारायणविरचितम् । तिरुवनन्तपुरे तिरुवनन्तपुरम संस्कृत सीरीम्-द्वारा मुद्रितम् । प्रौढमनोरमा--भट्टोजीदीक्षितविरचिता । शब्दरत्न -भैरवी -भाव- प्रकाश-सरलाव्याख्यानसहिता काश्यां चोखाम्मामुद्रणालये 1939 वर्षे मुद्रिता । भट्टिकाव्यम्-I (म., भ. का.) भट्टिविरचितम् । जयमङ्गलाख्य- व्याख्यासहितम् । निर्णयसागरमुद्रालये मुम्बम्यां 1900 वर्षे मुदितम् । भट्टिकाव्यम्-सा चन्द्रकला-विद्योतिनीसहितम् । काश्यां चौखा- बामुद्रणालये 1051 वर्षे भागप्रयात्मना मुदितम् । द्वितीयं संस्करणम् । भारतचम्प:-अनन्तकविविरचिता । महाभाष्यम् --भगवत्पतञ्जलिमहपिभिरनुगृहीतम्। मुम्बया निर्ण- पसागरमदालये कैपटरतप्रदीप-नागेशभट्टकृतोद्योतसहित 1951 वर्षे पयमसंस्करणतया मुदितम् । माधवीयधातुष्पतिः (मा. घा. यू.)-सायणाचार्यविरचिता फायां मेरि हार नामके यन्त्रागमे 1897 व मुदिता । - ·xvii यादवाभ्युदयः (या. अ.)-वेङ्कटनाथ(वेदान्तदेशिक कृतः । रघुवंश:-कालिदासविरचितः । लघुशब्देन्दुशेखरः--नागेशमट्टविरचितः । चन्द्रिकादिव्याख्या- सहितः काश्यां गायघाट भार्गवपुस्तकालये 1932 वर्षे मुद्रितः । वाचस्पत्यम्--तारानाथतर्फवाचस्पतिरचितम् । काश्यां चौखा- मामुद्रणालये 1962 वर्षे पुनः प्रकाशितम् । वासुदेवविजयम्- (वा. वि.) वासुदेवविरचितम् । मुम्पय्यां निर्ण- यसागरमुद्रणालये काव्यमालायां १०-सञ्चिकायां तृतीयसंस्करणतया 1915 वर्षे मुद्रितम् । शब्दकल्पद्रुमः :-स्यार राजा राधाकान्तदेवबहादुरेण विरचितः । वाराणस्यां मोतिलाल बनारसीदास द्वारा 1981 वर्षे पुनः प्रकाशितः । शब्दकौस्तुभ:-भट्टोजीदीक्षितविरचितः । चौखाम्बासंस्कृतमुद्रणा- लये वाराणस्यां 1933 वर्षे मुद्रितः । शाकुन्तलम्-कालिदासविरचितम् । शिशुपालवधः-माघविरचितः । मुम्वय्यां निर्णयसागरमुद्रालये मल्लिनाथकृतव्याख्यया सह 1910 वर्षे पञ्चमसंस्करणतया मुद्रितः । सरस्वतीकण्ठाभरणम्--भोजदेवविरचितम् । तिरुवनन्तपुरं संस्कृत सीरीम् द्वारा तिरुवनन्तपुरे 1937 वर्षे मुद्रितम् । दण्डनाथकृतव्याख्यानेन सहितम् । सिद्धान्तकौमुदी (सि. कौ.)-तत्त्ववोधिनीव्याख्यया सह मुम्बय्या श्री वेवटेश्वर स्टीम् मुद्रणालये मुद्रिता । सिद्धान्तकौमुदी 1-II पालमनोरमाव्याख्यासहिता। मद्रपुर्या बालमनोरमामुद्रालये 1929 वर्षे मुद्रिता । एतग्रन्थगतसंख्यैव धातुसंख्यायां सूत्रपाठसंख्यायां चोपयुक्ता। भन्येऽपि वैराग्यपश्चकादयः--यथायथमुपाचाः ।

·मक पारिभाषिकशब्दसङ्केताक्षरविवरणम् अकर्मक भनि- मनिट आ or आत्म- आत्मनेपदम् Bor उम- उभयपदी गणसूत्रम् पor पर परस्मैपदम् वे. वेद श्लो. श्लोकः ग.सू. सकर्मकः स or सक. से. सेट

·श्री:
श्रीवाग्देवतायै नमः
कृदन्तरूपमाला
(1) जगन्माता परा शक्तिर्भजतामिष्टदायिनी।
कुरुताद् भावुकं देवी शब्दब्रह्मस्वरूपिणी ।।
(2) पाणिनि परमाचार्य कात्यायनमुनि तथा ।
भाष्यकारं फणीशं च नमामि सततं गुरुन् ।
(3) शकरामिख्यया ख्याती श्रौतस्मात क्रियारतौ।
पितरावन्वगृहीतां माम् , अहं तौ सदा मजे॥
(4) श्रीदण्डपाणिमखिनामखिलागमवेदिनाम् ।
अव्याजकृपयाऽवाप्ता पाणिनीये नये मतिः।
आलम्ब्य तां यथाबुद्धि प्राचीनार्यविनिर्मितान् ।
ग्रन्थान् संशील्य यत्नेन रुदन्तानां प्रदर्शिका ॥
(6) पाणिनीयमहासूत्रप्रथिता सुमनोहरा।
कृदन्तरूपमालेयं गुम्फिता सुघियां मुदे ।।
(1) अत्यन्तक्लेशजटिलं कार्य यत्साधित मया।
विबुघामोदनं तस्य पर्याप्त पारितोषिकम् ॥
(8) कोट्टारग्रामसम्भूतरामसुब्बाख्यशास्त्रिणा ।
कृदन्तरूपमालेयं रचिता जयताद्भुवि ।।
(5)

·॥ कृदन्तरूपमाला ॥ . अकिता-त्री, तृच् (न्) (1) "अक कुटिलायां गतौ" (I-स्वादिः-792 सकर्मकः-सेट्-परस्मैपदी) घटादिः मित् । 'इदितस्त्वकते तत्र कुटिलायां गतावकेत् ।' (लो 41) इति देवः । णिच्- सन्- अचिकिषक:-पिका आकक:-किका, 'अकक:-किका, ण्वुल अकविता-त्री, अचिकिषिता-त्री शता अकन्-न्ती, अकयन्-न्ती, अचिकिपन्-न्ती अकिष्यन्-न्ती-ती, अकयिष्यन्-ती-न्ती, अचिकिपिध्यन्- अकयमानः, अकयिष्यमाणः; [न्ती-ती; शानच कि अक्-अको अकः निष्ठा अचिकिषितः-तम्-तवान् । अकितम्-त:, अकितः, अन्ये प्रत्ययाः अकः, अकः, अचिकिषुः, अचिकयिषुः अकितव्यम् , अकयितव्यम्, अचिकिषितव्यम् ; तव्यः अनीयर अकनीयम् , अकनीयम्, अचिकिषणीयम् ; अचिकिष्यम् । आक्यम्, प्यत् or यत् खल ईपदक:-दुरकः-स्वकः : क्यमानः, अक्यमानः, अचिकिष्यमाणः यक् आकः, अकः, अचिकिपः, घञ् अकितुम्, अकयितुम् , अचिकिषितुम्; तुमुन् किन् अकना, अचिकिपा, अचिकयिषा; 'मितां हस्व:' (6-4-92) 2A 'तितुन--7-2-9) इतीणिषेधः । इति जो उपधाया हस्वः । 3. 'अप्रत्ययात् ' (3-3-102) इति स्त्रियामकार: प्रत्ययः1 टाप् । 1A 'अनादेद्वितीयत्य' (6-1-2) इति द्वितीय A. स्यकाचः द्वित्वम् । 'कुहोवु:' 'माग्यमासं स्थगये क्यं वा कगामि किं वा हरयेऽकिताय ' धातु- (7-4-62) इत्यभ्यासस्य चुतम् । 2. 'सनाशंसभिक्ष उः' (3-2-168) काव्ये 2-8. श्लोकः। इति उप्रत्ययः। अक्यम्, 24अक्तिः, 1.

·अकनम् , अकनम्, अकित्वा, पत्वा ल्यप् फ्याणमुली अकि अचिकिषणम् । अकयित्वा, मचिकिपित्या समकथ्य', समचिकिप्य 'आकम् २, ) अचिकिपम् २,7 अकम् २, समक्य, अकित्वा २, अचिकिपर २ . आकमाकम्, अकयित्वा २, -- . (2) "अकि लक्षणे" (स्वादिः-1-87. सक. सेट् - आत्मनेपदी।) लक्षणं-चिहम् । 'इदितस्त्वकते तस कुटिलायां गतावकेत् ।' लो 41) इति देवः। अकः-क्तिका, अड्ककः-किका, 'अचिकिपक:-पिका अक्षिता-त्री, अवयिता-त्री, अचिकिषिता-त्री अकयन्-न्ती, अङ्कयिष्यन्न्ती-ती; अङ्कमानः, अक्ष्यमानः, अचिकिपमाणः अतिप्यमाणः, अयिप्यमाणः, अश्चिकिषिष्यमाणः; -मः। भक्ति:- तं, अक्षितः- तम्तवान् , अञ्चिफिपितः तवान् । अरः, अक्षः, पश्चिकिपुः, अश्विकयिपुः । অক্সি, अङ्कयितव्यम् , अश्चिकिपितव्यम् अनीयम् , अकनीयम् , अचिकिपणीयम् । श्यम्, अड्क्यम्, अश्चिकिप्यम्। ईपद:-दुरः स्वतः अश्यमानः, अयमानः, अश्चिकिष्यमाण: अन् -अडी- - 1. ल्यपि लघुपूर्वात ' 16-4.56) (7.4.62) दलभ्यासस्य चकार: ॥ इतिपरमादेशः 5 'योगान्तस्य लोपः । (8-2-23)। 2. •चिगमुलोदोऽन्यतरस्याम् । (6-493) युग्धाया दोपविकल्पः। 6 इदिवान्, 'अनिदिता (6-4-24) इति नलोपोना 3. इदितो नुम् धातो:17-1-58) इदिनु । B पलादिनान् पहिलवनिमपितान, 'नन्द प्रयोगादमः " (6.1-3) इति वनप्रदेशान टएकाफिलान' मारस्य निरव निशेषः । इदनुः' धा-का. I.3 4.

·अक्षितुम् , असू अङ्कः, पर्यक:- पल्यङ्कः, अड्कः, अश्चिकियः अयितुम् , अश्चिकिषितुम् ; अट्टा, मङ्कना, अश्चिकिपा, अश्चिकयिषा%; अङ्कनम्, अङ्कनम् , अश्चिकिषणम् ; प्राकनम् । अङ्कित्वा, अङ्कयित्वा, अश्चिकिपित्ता समय, समय, समश्चिकिष्य; अमकम् २) अकम् २, अश्चिकिषम् ; २ } (3) अक्षु व्याप्तौ” (भ्वादि:-1-654. सक- वेट्- पर-) 'संधाते च। इति क्षीरस्वामी । अक्षकः क्षिका, मक्षक: क्षिका, अचिक्षिपक:- पिका अक्षिता - त्री, अक्षयिता - त्री, अचिक्षिपिता- त्री; अष्टा •ष्टी, अक्षन् - न्ती, अचिक्षिपन् । न्ती अणुवन् - वती, अक्षिप्यन्-अक्ष्यन्-ती-न्ती, अक्षयिष्यन् ती-न्ती, अचिक्षिपिष्यन्- अक्षयमाणः, अक्षयिष्यमाणः; [ती-न्ती; अट्'-अक्षौ अक्षः, अक् अक्षौ-अक्षः, भष्टः-टम् - टवान् , अक्षितः, अचिक्षिषितम्-तः-तवान् । अक्षयन् - न्ती, 6. 1. 'परेश्च घायो: '(8-2-22) इति लत्वं 5. 'स्वरतिसूति-'(7-2-44) वा। मञ्च इत्यर्थः । इतीविकल्पः। G. 'अक्षोऽन्यतरस्याम् । (3-1-75) 2 'गुरोच हलः' (3-3-103) इति इति वा इनुः । उवा। स्त्रियां अकार प्रत्ययः। 'स्को:- (8-2-29) इति कलोपः। 3. 'इजादेस्सनुमः' (8-4-32) इति 8. 'सयोगान्तस्य लोपः' (8-2-23)। नियमात् णत्वं न । 9. ऊदित्वात, 'यस्य विभाषा' (7-2-15) 4. मौणादिक उरन्। इतीगिषेधः | ककारलोपः। 7.

·. min अगि अक्षः, अक्षः, 'काष्ठाक्षः (ज्वलनः), मचिक्षिपुः, अचिक्षयिषुः, अक्षितव्यम् अक्षयितव्यम् , अचिक्षिपितव्यम् । अष्टव्यम् मक्षणीयम् , अक्षणीयम् , अचिक्षिपणीयम् । अक्ष्यम् , अक्ष्यम्, अचिक्षिष्यम् । ईपदक्षः-दुरक्षः-स्वक्षः अक्ष्यमाणः, अक्ष्यमाणः, अचिक्षिप्यमाणः अचिक्षिपः; अक्षः, मक्षितुम् - अक्षयितुम् , अचिक्षिपितुम्; अक्षः अष्टुम् , अष्टिः, अक्षणा, अचिक्षिषा, अचिक्षयिषा; , अक्षणम्, अक्षणम्, अक्षित्वा, अष्टा, समक्ष्य, अक्षयित्वा, समक्ष्य, अचिक्षिपणम् । अचिक्षिपित्वा; समचिक्षिप्य; अचिक्षिपम् २, । अचिक्षिपित्वा २, मक्षि। अक्षम् २, अक्षम् २, अक्षित्वा २, ६ अक्षयित्वा २, अष्ट्वा २ . (4) "अग कुटिलायां गतौ" (भ्वादिः-1-493-सक. से. पर.) घटादिः। आगक :-गिका, अगक:-गिका, अजिगिपकः - पिका; इत्यादि सर्व अक (1.) घातुवत् योद्धव्यम् । (5) "अगि गतौ" (म्वादि:-1-146-सक. से. पर.) अङ्गन् •न्ती, मणिप्यन्-न्ती-ती, अगायन्-न्ती, अङ्गयिष्यन-न्ती-ती%B अनिगिपन्न्ती इत्यादिरूपाणि विना,अवशिष्टानि अकि 2. धातुपत् योद्धव्यानि। अस्य घातारोणादिके निप्रत्यये नलोपे (अजाति-ज्यालाम्पेणोर्व गच्छति इत्यर्थे) अमि ॥ . . 1. 'स्मंपर' (3-2-1) इयर। औगादिक प्रसः।

·अङ्क ७ संज्ञायां घः = अङ्गम् । प्रशस्तानि अङ्गानि यस्याः सा = अङ्गना। 'अङ्गात् कल्याणे (ग. सू,-5-2-100) इति पामादित्वात् नः प्रत्ययः । 'विल- गदेणं शबराङ्गनाजनप्रवङ्गित मङ्गलघेनुतङ्गितम् ' पा-का. 1-20. (6) 'अघि गत्याक्षेपे' (भ्वादिः-1-109-सक. सेट्-आ.) गत्याक्षेपो = निन्दा (गतौ-गत्यारम्मे च)। अङ्कः - विका, अनिधिषक: पिका, इत्यादिरूपाणि 'अकि लक्षणे' (2.) इति धातुवद् बोध्यानि । अहितम् =मावे क्तः - 'अरकि कोलैर्लघु तद्रयस्वमात् प्रबुद्धय सिंहः पुनरचितं सदा' घा. का-1-15. (7) 'अङ्क पदे लक्षणे च' (X-1927-चुरादिः सक, सेट्-उभ-) अदन्तः । लक्षण इत्यस्य मवेदयतीति णौ' (लो 41) इति देवः । अङ्ककः - किका, अश्चिकयिषकः - पिका; अयिता -त्री, अञ्चिकयिपिता -त्री; अश्चिकयिपन् - न्ती ; अङ्कयिष्यन्-न्ती-ती, अश्चिकयिपिप्यन् - ती-न्ती अयमानः, अश्चिकयिषमाणः; मयिप्यमाणः, अश्चिकयिपिप्यमाणः अन् - अड्को - अड्कः; अदितम् - त: तवान्, अश्चिकयिषित :- तवान् । यश्चिकयिपुः अयितव्यम् , अश्चिकयिपितव्यम् । अश्चिकयिषणीयम् । अञ्चिकयिप्यम् । ईपदक:-दुरकः-स्वका अथमाना, अश्चिकयिष्यमाणः मच्चिकपिपः; अश्चिकयिपितुम्; अधिकयिपा; अश्यन् । न्ती, अका अनीयम् , अधम्, अर्क, अयितुम् , अना ·मज H मयित्वा, समक्ष्य, Cry अङ्कनम्, अश्चिकयिषणम् । यश्चिकयिषित्वा समश्चिकयिप्य मकम् २, अश्चिकयिषम् २ अश्चिकयिपित्वा २ 1. घातोनित्यणिजन्तत्वात गिब्रहिताद्रूपाणि न भवन्ति । अनेकाच- त्वाद् यडन्तरूपाण्यपि न। (8) 'अङ्ग पदे लक्षणे च' (X-1928-चुरादि:-सक. सेद- उम.) अदन्तः । पूर्वधातुवत (1) सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि । (9) अज गतिक्षेपणयोः" (स्वादिः-I-230 सक. सेट्-पर-) क्षेपणम् =प्रेरणम् । वायक :-यिका, वाय:-यिका विवीपक:- अजिजिपकः-पिका, ; वेवीयक; वेता-त्री, अजिता-त्री, वाययिता-त्री, विवीपिता-त्री,अजिजिपिता, वीयिता·त्री; पजन्ती, चाययन् • न्ती, विवीपन - न्ती, अनिजिपन्न्ती; वेप्यन्-न्ती-ती , अजिप्यन् - ती -न्ती, वाययिष्यन् - तीन्ती, विवीपिप्यन् - ती- ती, अजिजिषिष्यन्-तीन्ती; पाययमानः, वायविष्यमाणः, वेधीयमानः, वैवीयिष्यमाणः ; परिवी:-परिव्यौ परिव्यः, समक्-समजी समजः यीतः, अजित वायितम्-तः, विवीपितः, अनिनिपितः, वेवीयित: तम्-तवान् , मनः, मजा, आलिः, पदाजिः, विवीपुः, विवाययियुः, अजिजिपुः, आजिनयिपुः, वेवीय 1A , ·अज , . वेतव्यम्-अजितव्यम् , पाययितव्यम् , विवीषितव्यम् , अजिजिषितव्यम् , वेवीयितव्यम् । यिनीयम् , वायनीयम् , विवीषणीयम् , अजिजिषणीयम् , वेवीयनीयम्। वेयम् , वाय्यम्, विवीप्यम् , अजिजिष्यम्, वेवीप्यम; ईषद्वयः, दुर्वयः, सुवयः; वीयमानः, वाय्यमानः, विवीष्यमाणः, अजिजिष्यमाणः । वेवीप्यमानः ; 'समजः, A समाजः, उदाज:, वायः, वात मना :(मृगाः), व्यजः', व्यानःP; वेतुम्, अजितुम्, वाययितुम्, विवीषितुम् , अजिजिपितुम् , वेवीयितुम् । वीतिः, अक्तिः, समज्या,वायना, विवीषा, विवाययिषा, अजिजिषा, आजिजयिपा, वेवीया प्रवयणम् - प्राजनम् , वायनम् , विवीपणम् , अजिजिषणम् , वीत्वा, मजित्वा, वाययित्वा, विवीषित्वा, अजिजिपित्वा, वेवीयित्वा; प्रवीय, प्राज्य, प्रवाय्य, प्रविवीध्य, प्राजिजिष्य, प्रवेवीच्या वायम् २, वीत्वा २, अजित्वा २, वायम् २ वाययित्वा २, विवीषम् २, विवीपित्या २, अजिजिपम् २, अजिजिपित्या २, वेवीयम् २, वेवीयित्वा २; औणादिके = अजिनम् - अजिरम्' वेवीयनम् । 6. 1. 'समुदोरज: १शुषु'(3-3-69) इत्यपू। b. 'बा यौ' (2-4-57) इति पीभावोपा। 1-A 'अजिव्रज्योश्च' (7.3-60) इति अजिनम् = चर्म। अजति वीयते कुखं न भवति। 'पशूनां समजो वा तत्-कर्म, कर्ता वा। इन प्रत्ययः। ऽन्येषां समाजोऽथ सर्मिणाम्' 7. अजिरम् - वेश्म । अजन्त्यस्मिन् इति अमरकोशः। इत्यधिकरणे किर प्रत्ययः। 2. 'वातशुनीतिलशर्धेषु अजधेट्नहातीना' B. 'गुहाद्वारेण निर्यातः समजेन (वा. 3-2-25) इति सश् । मुम् । सार्वधातुकवान पीभावः। पशूनिव' भट्टिकाव्ये -7-59. C. 'मेघाल्सयोपात्तवनोपशोभं कदम्ब 3. 'गोवरसंचरनवजव्यज-3-3-119) वातमजं मृगाणाम्' भ-का-2-17. इति धान्तो निपातितः। D. 'निर्याजमिज्या वते वध 'संज्ञायां समज'(3399)इति नियां भूयो वभाषे मुनिना कुमारः क्यम् । निपातनात वीभावो न। भ-का-2-37. 2 ·अजि (10) 'अजि भाषा:' (x - चुरादिः 1786-सक. सेट. उम.) मञ्जकः - ब्जिका, व्यनकः, अलिजयिषक: - पिका; अञ्जयिता·त्री, भलिजयिपिता-त्री अजयन् - न्ती, अञ्जिनयिषन् -न्ती अजयिष्यन् - वी-न्ती, मन्निजयिषिप्यन् - ती-न्ती; अञ्जयमानः, अजिजयिषमाणः अञ्जयिष्यमाणः, मञ्जिनयिपिप्यमाणः व्यन्-व्यञ्जौ-व्यतः अनितम् - तः-तवान्, मन्निनयिपितः - तवान् । न्यतः, अञ्जिजयिपुः । अञ्जयितव्यम् , अझिजयिषितन्यम् । व्यञ्जनीयम् , अञ्जिजयिषणीयम् । अन्ज्यम्, अजिजयिप्यम् । ईपदमः, दुरजः, स्वतः अन्यमानः, अञ्जिजयिष्यमाणः अन्निजयिषः; अञ्जयितुम् , अञ्जिजयिपितुम् । अञ्जना- व्यसना, अग्निजयिया; व्यञ्जनम्, मञ्जिजयिषणम् । मञ्जयित्वा, अजिजयिपित्वा: अभिव्यज्य, व्यजिनयिष्य ; व्यतम् २, । अजिजयिषम् २ मझिजयिपित्वा २ (11) अट गतौ' (I-वादि:-295 सक. सेट्. पर.) आटकः - टिका, टकः - टिका , अटिटिषकः - पिका, 'मटाटक:-टिका: मटिता • त्री, आरयिता -त्री; बटिटिपिता • त्री, अटाटिता-त्री 3 अजः, } . ..'सूचिसूचि-'(बा. 3-1-22) इति यन् । 'मटाटकः' इत्यत्र 'यस्य हल' (6-4-49) इति यमरस टोप: 'भवो लोप:' (6-4-43) इलघरोपः ।

·मंट - -- अंटन-पर्यटन् -न्ती, आटयन् - न्ती; अटिटिषन् -न्ती; अटिष्यन् - तीन्ती, आटयिष्यन् - ती-न्ती, अटिटिषिष्यन् - न्ती-ती; आटयमानः, आरयिष्यमाणः, मटाट्यमानः । अट्, अटौ - अटः; अटितम् , आटितम् , अटिटिपितम् - तः - तवान् ; अटाटितम् - तः तवान् । अटः,B पर्याटी, "भिक्षाटः, रात्रिमटः राज्यटः, अटिटिषुः, आटिटयिषुः। 'कुलटा, अंटाटः, अटनः मटितव्यम् , आटयितव्यम् , अटिटिषितव्यम् , अटाटितव्यम् । अटनीयम् , आटनीयम् , अटिटिषणीयम् , अटाटनीयम् । आरयम् , आटयम् , अटिटिष्यम् , अटाटघम् । ईपदटः दुरट:-स्वरः। अट्यमानः, भाट्यमानः, अटिटिष्यमाणः, अटाट्यमानः; आट:, आटा, अटिटिपः, अटाटा अटितुम् , भाटयितुम् , अटिटिषितुम् , अटाटितुम् । अहिः, अटा, आटना, पर्याटना, अटाटा, अटिटिषा, आटिटयिषा, अटाच्या पर्यटनम् , आटनम् , अटिटिषणम् , अटाटनम् । अटित्वा, आटयित्वा, अटिटिपित्या, अटाटित्वा; पर्यट्य, समाट्य, समटिटिष्य, समटाट्य ; , 1. 'मुप्यजातौ णिनिस्ताच्छीक्ष्ये' इति A. 'मटाटयमानोऽरण्यानि ससीत: (3-2-78) गिनिः। सहलक्ष्मणः'भ-का.4.2 2. 'कर्मग्यण' (3-2-1) इति अण् । B. 'अम्लेटकैः चाकटुचाटुभाषितैरटैः 3. रात्रे: कृति विभाषा' (6-3-72) पटसंरटिताजनोत्करः। घा. का. इति मुम् वा । 1-39.5. 4. शकवादित्वात् (वा. 1-1-64) पररूपम् । 'नारायणे रात्रिमटानानामसातये 5. 'परिसर्यापरिचर्यामृगयाटाटया तत्र जनिष्यमाणे' पासुदेवविज- नामुपसंख्यानम् ' वा (3-3-101) यकाव्ये 3.1. इति शे यकिटयशब्दस्य द्वित्वम् , V. नन्यादेराकृतिगणत्वाल्ल्युः। पूर्वभागे यकारनिवृत्तिीर्घश्च निपा- खते। देवलं गमनमात्रमर्थः ।

·अट्ट अटित्वा २, , . . - - आटम् २, आटम् २, अटिटिपम् २, 1 अटाटम् २, आटयित्वा २, मटविः, अटवी; (12) अट्ट अतिक्रमहिंसनयोः (I-भ्वादि:-254. सक-सेट्. आ.) अट्टकः-ट्टिका, भट्टकः-टिका, 'अटिहिषकः, अट्टिटिपकः-पिका; अट्टिता-त्री, अट्टयिता-त्री, अटिट्टिपिता-त्री, मट्टिटिपिता-त्री; अट्टयन् न्ती, अट्टयिष्यन्-ती-ती; भट्टमानः, अट्टयमानः, अटिट्टिपमाणः, अटिटिपमाणः अट्टिष्यमाणः, अट्टयिष्यमाणः, अटिट्टिपिप्यमाणः, अट्टिटिपिप्यमाणः अट्, भट्टी अट्टः, Pमार्गात् ; अट्टिनम्-तः-तवान् , अट्टिनः, अटिट्टिपितम् , अट्टिटिपितम्-तः तवान् । अट्टः, अट्टः, अटिट्टिषुः, अट्टिटिपुः । अट्टितव्यम् , अट्टयितव्यम् , अटिट्टिषितव्यम्, अट्टिटिषितव्यम् ; अहनीयम् , अट्टनीयम् , अटिट्टिषणीयम् , अट्टिटिपणीयम् । भट्टयम् , अट्टयम् , मटिट्टिष्यम् , मट्टिटिप्यम् ; ईपटट्टः, दुरदृः, स्वट्टः । अट्टयमानः, अट्टयमानः, अटिहिष्यमाणः, अट्टिटिष्यमाणः ; अट्टः, अट्टः, अटिट्टिपः, अट्टिटिषः; अदितुम् , अट्टयितुम् , अटिट्टिपितुम्, अट्टिटिषितुम् ; अट्टा', अट्टना, अटिट्टिपा, अट्टिटिपा%3B R. औणादिको शब्दो। 1 धातुरयं तोपधः दोपध इति मतद्वयम् । तोपधत्वे - अटिहिपकः इत्यादि, दोपधत्वे अहिटिपक इत्यादि च रूपाणीति ज्ञेयम् । टोपधोऽपि कल्पद्रुमे-तत्पक्षे विपि अट् इति । 2. 'गुरोध हलः' ( 3-3-103 ) इत्यः प्रत्ययः । A. 'हिंसातिकमयोररहतेऽनादरेटयेत् ।' (लो 72) इति देवः । यतिकमः- उल्लघनम् । B. 'मार्गात् स दृष्ट्वा हरिपादलाठन व्यवेटनोध्या महनीयचेष्टितः। तत्केलिसंघोष्टि- तलोटमानमर्ने मरुद्घहितपोस्फुटगुमे ।' पा. का 1-34. तोपधे दोपधे वा क्विपि रूपम् । - - ·अट्ट , - अट्टनम् , अट्टनम् , अरिट्टिपणम् , अहिटिषणम् अट्टित्वा, अट्टयित्वा, अटिट्टिपित्वा, अट्टिटिपित्या; समय, समय, समटिट्टिष्य, समहिटिप्य ; अट्टम् 2 7 भट्टम् ३ अटिट्टिपम 2 । अहिटिपम् 2 पट्टित्वा 25 अट्टयित्वा अटिहिषित्वा 25 अट्टिटिपित्वा 2 (13) 'अट्ट अनादरे' (x - चुरादि:- 1561 अक-सेंट-उभयपदी ।) 'हिंसातिकमयोरट्टेरदृतेऽनादरेऽयेत्' (श्लो 72) इति देवः । अट्टकः-टिका,A अहिटयिपक:-पिका; अट्टयिता-त्री, अहिट यिपिता-त्री; अट्टयन्-न्ती, अहिटयिषन्-न्ती; अयिष्यन्-न्ती-ती, अहिटयिषिष्यन्-न्ती-ती; अट्टयमानः, अहिटयिषमाणः; अट्टयिष्यमाणः, अहिटयिषिप्यमाणः; अत', अट्टो-अट्टा, अट्टितम्-तः-तवान्, अट्टः, अट्टयितव्यम् , अहिट यिषितम्-तः-तवान् । अहिटयिषुः । अटियिषितव्यम् । अहिरयिषणीयम् । अहिटयिष्यम् । . अनीयम् , अट्टयम्, ईपदट्टः, दुरट्टः, स्वः अट्टयमाना, अयितुम् , भट्टना, अट्टनम्, महिष्टयिष्यमाणः; अटियिषितुम् ; अटियिपा; अहिरयिषणम् अष्टियिपित्वा; समरियिष्य; अयित्वा, समट्टय, अय दोपधः । तसक्षे टकारस्य संयोगान्तलोपे 'वाइवसाने' (8-4-56) इति वत्वे रूपदयम् । A. अस्य चुरादित्वात् शुद्धधातो रूपाणि, भजादित्वायडन्तरूपाणि पन भवन्ति ।

·१४ मह भट्टम् २, अहिटयिषम् २ अट्टयित्वा २, 'अठि गतौ' (I-भ्वादि:-261-सक. से- आ.) 'अकि लक्षणे' (2.) इति धातुवद्रूपाणि ज्ञेयानि । किपि अन्-इति रूपम् । संयोगान्तलोपः । न+अन् =Aअनन् । (15) 'अड उद्यगने' (I-भ्वादिः - 358•सक. से. पर.) शतरि अडन्छ । अडतीत्यडः वृश्चिकलागूलः । विशिष्टोऽड: व्यडः। तस्यापत्यमत इञ् व्याडि: आचार्यः। संग्रहनामकस्य लक्षग्रन्थपरिमितस्य व्याकरण- शास्त्रस्य कर्ता पाणिने गिनेयः। स्वागतादित्वात् आदिवृद्धिपत्तिषेधः । इति मा. घा. वृत्तिः । अन्यानि सर्वाणि रूपाणि 'अट गतौ' (1) इतिवत् बोध्यानि। (16) अड्ड अभियोगे" (I-भ्वादि:-348-सक. से - पर.) अभियोगः-समाधानम् । अयं दोपधः। अड्डकः-ड्डिका, गड्डकः-डिका, 'अड्डिडिपका-षिका अडिता-त्री, अड्डयिता-त्री, अड्डिडिपिता-त्री अड्डन्-न्ती, अड्डयन्-न्ती, अड्डिडिपन्-न्ती; अड्डिप्यन्-न्ती-ती, अड्डयिन्यन्-न्ती-न्ती, अड्डिडिषिष्यन्-ती-न्ती; अट्ठयमानः, अड्डयिप्यमाणः; अह, मत् - अद्- अड्डौ - अड्डः । भड्डितम् - तः तवान् , अडितः, अड्डिडिषितम्-तः-तवान् । अद्भुः, अड्डः, अडिडिपुः, मड्डिडयिषुः . A. 'अनन् कुमार्गपु शुभाध्वनैव वन् प्रमन् मृशोत्कण्ठितगोपिके हरौ।' घा. का. 1.35 B'प्ररोडकानङ्गविलोलितवृतान् रतावडद्भिः ललनाजनैः खलैः। धा. का. 1.46. 'नन्द्राः संयोगादयः' (6-1-3) इति A. 'प्रदण्ठिताधैरनुलुण्ठाईरेः प्रयुटुबो- दकारस्य द्वित्वनिषेधः । धादिः अतीव शोभितान् 'धा.का. 2. होपधपक्षे एवं रूपम् । 1-45. 1.

·अण . अड्डयम्, अड्डयितुम् , अड्डनम् , अड्डनम, ~ अडितव्यम् , अड्डयितव्यम् , अड्डिडिषितव्यम् । अड्डनीयम् , अडुनीयम् , अड्डिडिपणीयम्; अड्डयम्, अड्डिडिष्यम् । ईषदड्डः दुरडः, स्वड्ड अड्डधमानः, अड्डयमानः, अड्डिडिष्यमाणः; अड्डः, अड्डः, अड्डिडिषः। अड्डा, अड्डना, अड्डिडिषा, अड्डिडयिया; अड्डितुम् , अद्विदिषितुम् । अड्डिडिपणम् । अड्डित्वा, अड्डयित्वा, अड्डिडिपित्या प्राड्य, समड्डय, समड्डिडिष्य; अड्डम् २, अड्डम् २, अड्डिडिपम् २० अडित्वा २, अड्डयित्वा २, मड्डिडिपित्या २ (17) "अण शब्दार्थः" (T-भ्वादिः 444-अक. से-पर.) 'अणेरणति शब्दार्थे, प्राणते त्वण्यते श्यनि ।' (92) इति देवः । आणक:-णिका, आणकः-णिका, अणिणिपक:-षिका: अणिता-त्री, आणयिता-त्री, अणिणि पिता, त्री; अणन्ती, आणयन्-न्ती, भणिणिपन्-न्ती; अणिष्यन-ती-न्ती, आणयिष्यन्-ती-न्ती, मणिणिपिष्यन्-ती-न्ती आणयमानः, आणयिष्यमाणः आण' आणौ-आणः; माणितम-तः-तवान् , आणितम् तः-तवान् , अणिमिषितम्-त:-तवान् । श्रणः, प्राणः, मानः ध्वाक्षाणी, मणिणिपुः, गाणिणयिषुः । 1 'अनुनासिकस्य विझलोः विति' A 'अणदिश: केलिरणमनोज्ञया वाण्या भणन्तो मणिभूषणोत्कणाः । वनात (6-4-15) इत्ति दीर्घः। फुमारा: क्वणिताप्रथवेणको प्रणद्विषा- . 'कर्तर्युपमाने ' (3-2-79) इति णिनिः। नम्रणिताश्रमाययुः ॥धा-का 1-53. 2 ·आणः, आणः, . अणितुम् , आण्टिः, अणित्वा, १६ अण अणितव्यम् , आणयितव्यम्, पणिणिषितव्यम् । अणनीयम, आणनीयम् , अणिणिपणीयम आण्यम्, आण्यम्, अणिणिप्यम ईपदणः - दुरणः - स्वणः अण्यमानः, आण्यमानः, मणिणिप्यमाणः; मणिणिपः आणयितुम् , अणिणिपितुम् । আগনা, अणिणिपा, आणिण यिपा अणनम्, आणनम्, अणिणिपणम् । आणयित्वा, अणिणि पित्वा प्राण्य, प्राण्य, समणिणिप्य आणम् 2 आणम् 3, मणिणिषम् 21 अणित्वा 2 आणयित्वा 2, अणिणि पित्वा 2 (18) अण प्राणने" (IV. दिवादिः-1175 अक. से. आ.) A अणेरणति शब्दार्थे प्राणते त्वण्यते श्यनि' (श्लो 92) इति देवः । आणक:-णिका, आणकः-णिका, अणिणिपक:-पिका; अणिता-त्री, आणयिता-त्री, अणिणिपिता-त्री आणयन्-न्ती,आणयिष्यन्-न्ती-ती; अण्य मानः, आणयमानः, अणिणिपमाणः अणिप्यमाणः आणयिष्यमाणः, अणिणि पिष्यमाणः; 'प्राणू-प्राणी-प्राणः; अगितः-तम् तवान् , आणितः, अणिणिपितम् तः-तवान् । आणः, अणिणिपुः, माणिण यिषुः । 1 अनुनासिकस्य-' (6-4-15) इति दीर्घ: । धुत्वम् । 2. 'अत उपधायाः' (7-2-116) इति वृद्धिः । 3. दिवादित्वात् श्यन् । 4. 'अनुनासिकस्य- (G-4-15) इति उपधायाः दीर्घः! A. 'अन , इति नकारान्तः, तवर्गीयान्तेषु पाठात-इति शाकटायन: " अण, ·अत आण्यम् , आणः, अणितुम, पाण्या अणितव्यम् , आणयितव्यम् , अणिणिपितव्यम् । अणनीयम् , आणनीयम् , अणिणिपणीयम् । आण्यम्, अणिणियम् । ईपदणः, दुरणः, स्वणः; ईपदाणः, दुराणः, स्वाणः अण्यमानः, आण्यमानः, अणिणिष्यमाणः आणः, अणिणिषः आणयितुम् , मणिणिपितुम् । आण्टिः, आणना, अणिणिषा, आणिणयिपा%3B अणनम्, आणनम्, अणिणिपणम्। मणित्वा, आणयित्वा. अणिणिपित्वा प्राणिविष्य : प्राण्य, आणम् २, आणम् २, अणिणिपम २ अणित्वा २, आणयित्वा २, अणिणिपित्वा २. (19) अत सातत्यगमने" (I-भ्वादिः-38-सक. से. पर.) 'पन्धनेऽन्तति, सातत्यगमनेऽतति, चिन्तयेत् ।' (सी. 94) इति देवः । सातत्यगमनम् सन्ततगमनम् । भातक:-तिका, आतक:-तिका, अतितिपक:-पिका; अतिता-त्री, आतयिता त्री, अतितिपिता-त्री; (अ) अतन्-न्ती, आतयन्-न्ती, अतितिपन्न्ती; अतिप्यन्-न्ती-ती, आतयिष्यन्-ती-न्ती, अतितिपिप्यन्-न्ती-ती; आतयमानः, भातयिष्यमाणः अत्-अनौ-मतः, मार्गाद (मा) अतितम्-तः तवान्, मातितः, अतितिषितम्-तः तवान् ।

·अति आतः, आतः, भतितुम् , अतिः अतित्वा, समत्य, अतः, पदातिः', मार्गातः, आतः, अतितिषः, मातितयिपुः; मतितव्यम् , भातयितव्यम् , अतितिषितव्यम्। अतनीयम्, आतनीयम् , अतितिषणीयम्; आत्यम्, आत्यम्, अतितिप्यम् । ईषदतः, दुरतः, स्वतः; ईपदातः, दुरातः, स्वातः मत्यमानः, आत्यमानः, अतितिप्यमाणः अतितिषः आतयितुम् , अतितिपितुम्। आतना, अतितिषा, पातितयिपा अतनम्, आवनम्, अतितिषणम् । आतयित्वा, अतितिपित्वा समात्य, समतितिप्य; आवम् २, आतम् २, अतितिपम् २, अतिला २, मातयित्वा २, अतितिपित्वा २ 'अतिथिः, आत्मा ॥ (I-भ्वादिः-6 :-61-सक. सेट. पर.) 'बन्धनेऽन्तति, सातत्यगमनेऽतति, चिन्तयेत् । ' (इलो 94) इति देवः । अन्तःक:- अन्तकः-न्तिका, अन्ति तिषक:-पिका; अन्तिता-त्री, अन्तयिता-त्री, अन्तितिपिता-त्री; अन्तयन्न्ती, अन्तितिपन्न्ती अन्तिप्यन्-ती-न्ती, अन्तयिष्यन्-तीन्ती, अन्तितिपिप्यन्-ती-न्ती; A. "अमियातायभूभृतं सचिह्न 3. मनि प्रत्यय: C-81. ६.उ. पुरः। शं प्रस्थित धाम समवं. 'नन्याः संयोगादयः (G-1-3) इति पुरकरेक्षणम्।' म. का. 10-21. नझाम्प दित्वनिपेषः। मतस्पायरः। पचायन् B. 'अतर्दशास्त्वर विर्दमाशया: पाज्याति-(G-3-52) प्रसंशप्तरसमन्तितान्तिकाः । इति पदाव: गदिइण प्रययः। धुतान्दुषित्तगजेन्दरोधिनस्तुप्यन्तु :. दादुमादिती 1. इपिन् सन्तो गुणविन्दुलोदशाः॥ (धा.का.19.1 (20) अति बन्धने" :न्तिका, भन्तन्-न्ती, 1. . पादस्व प्रत्ययः ·. अन्तः अन्त्यम्, अन्त्यम्, भन्तः, अन्तयमानः, अन्तयिन्यमाण: भन्', अन्ती, अन्तितम्-त:-तवान् , अन्तितः, अन्तितिपितम्-तः तवान् । मन्तः, समन्ती, अन्तितिपुः, मन्तितयिषुः । अन्तितव्यम्, अन्तयितव्यम्, अन्तितिपितव्यम् ; अन्तनीयम् , अन्तनीयम्, मन्तितिपणीयम्; मन्तितिप्यम्। पदन्तः, दुरन्तः, स्वन्तः। अन्त्यमानः, अन्त्यमान, अन्तितिप्यमाणः अन्तितिपः अन्तः, मन्तितुम् , अन्तयितुम् , मन्तितिपितुम् अन्ता, अन्तना, अन्तितिपा. मन्तितयिपा; अन्तनम, अन्तनम्, अन्तिविपणम् अन्तित्वा, अन्तपित्या, अन्तितिपित्वा समन्त्य, समन्य, समन्तितिप्य; अन्तितिपम् २ अन्तम् २, । मन्तम् २, मन्तित्या २, अन्तपित्या २, अन्तितिपित्वा २ '(21) " अद मक्षणे" (II-अदादि:-1011-सक भनि. पर.) भादक:-दिका, आदफ:-दिका, जिपसक:-सिका; "मपा-त्री, आदयिता-त्री, जिपरिमता, श्री मदन-ती, दयन्न्ती, विपसन्-न्ती; अम्यन्-ती-नी. भाददियन्-तीन्ती, पिस्सियन-तीन्ती ·२० मद } आदितम्-तः, माधम्, जिघरस्सम् । मा'दयमानः, भादयिष्यमाणः सस्यात, आमा, क्रव्या B3, कन्या दः, प्राणात् , आमिपा दः जग्धम्मघः ग्यवान् , जिघसितम्-तः-तवान् , 'अन्नम्-न्नवान् । 'पसः, मन्ना दी, पुत्रादिनी, आदिवान् , जाक्षि वान् , अमरः, जिपर मः, अतल्यम्, आदयितव्यम् , जिपत्सितव्यम् । अदनीयम् , मादनीयम् , जिघत्सनीयम् । आधम्, ईपददः-दुरदः स्वदः मधमानः, माधमानः, जिघत्स्यमानः "घासः, घसः, "न्यादः, निघसः, आदः, संघसः, प्रघसः, जिघरसः "अतुम्-आदको (वा याति), भादयितुम्, जिघस्सितुम् ; 'अदेः प्रतिषेधः (वा-1-3-87) इति इति घरला अस्य भक्षणार्थत्वेऽपि भात्मनेर. 8. 'मुप्यजाती--(3-2-78) इति णिनिः। दित्वमेव। 9. •लिटयन्यतरम्याम् ' (2-4-10) इति 'पदोऽनने ' (3-2-63) इति विद । पस्ल विकरुपेन । 'यस्वेचज्-' कल्ये च' (3-2-69) इति विद। (7-2-67) इति दद। 4. 'वासरूपो-' (3-1-84) इति न्याये 10. 'मुघस्यदः पमरम्' (3-2-100) नाणपि। इति तन्धीलादिपु पु पमर 5. 'अदो अग्धिस्यप् ति चिति' (2-4-30) जम्प्यादेशः। 11. 'एनपोय' (2-4-35) इति परल । बहुल ठगि, अन्नपE-- (0-4-51) 12. 'नौण र' (3-3-60) इति वा थम् । इति वातिफत् प्रयोगोऽयमपि साधुः। 13. 'उपमर्गेः(3-3-59) इस्पर । भधाप्णः (1-1-55) इति 1. 'मनग्युलौ कियायो कियायाम् ' निधाय । (3-3-10) इति समुन्सी। . 1. 2. 3. प्रत्ययः। . .

·मदि आदनम्, जिपत्सित्वा; प्रजिघत्स्य , } अदनम्, जिघत्सनम् । जन्धिः, आदना, जिघत्सा, जिवत्सयिषा; जग्ध्वा, आदयित्वा, प्रजग्ध्य, समाध, आदम् २, आदम् २, जिघत्सम् २ जग्ध्वा २, आदयित्वा २,) जिपत्सित्वा २ 'अन्त्रिः, अद्रिः; (22) 'अदि बन्धने' (I-भ्वादिः-62-सक. से. पर-) धातोरस्य पूर्वलिखितान्ततिवत् (20) सर्वाणि रूपाणि बोध्यानि । (23) " अन प्राणने" (II अदादि:-1070-अक. से. पर.) प्रपूर्वकोऽयं प्रायेण । आनकः-निका, आनक:-निका, अनिनिषकः-पिका; अनिता-त्री, आनयिता-त्री, अनिनिपिता-त्री; आनयन्-न्ती, अनिनिपन्-न्ती; प्राणयन् प्राणिप्यन्-ती-न्ती, प्राणयिष्यन्-ती-न्ती, 'प्राणिणिपिप्यन्-न्ती-ती; प्राणयमानः, प्राणयिष्यमाणः; हे प्राण ; मा-प्राणी-प्राणः प्राणितम्-तः तवान् । आनितम्-तः, अनिनिषितम्-त:-तवान् । अनन्-ती, B प्राणन् 4 1. औगादिक: त्रिन् प्रत्ययः (द. उ. णत्वम् । 1.37.)। ऋषिः। 6. विपि, 'अनुनासिकस्य हि- 2. औगादिकः (द. उ. 1-4), किन् (G-4-15) इति दीर्घः। 'मलो. प्रत्ययः। प: पातिपदिकान्तस्य' (8-277 3. 'अनितेः (s-4-19) इति खम् । इति नकारलोपः। 'उभौ साभ्यासस्य' (8-4-21) इति A. 'न जिजीवामुखो प्रातः प्राणता णत्वम्। रहितस्त्वया' म. का.14.58. . 'पदान्तस्य' (8-4-37) इति निषेध B. 'प्राणयन्तमरि प्रोपे राक्षसेन्दी वामित्वा • अन्तः (8-4-20) इति विभीषणम् । भ, का. 9-101.

·अनितुम् , , अनिस्वा २, मानयित्वा २. भाननिषम् २, अन्यु प्राणः, प्राणः, अनिनिपुः, प्राणिणिपुः, आनिनयिषुः । प्राणितव्यम् , प्राणयितव्यम् , प्राणिणिपितव्यम् । प्राणनीयम् , आननीयम् , अनिनिपणीयम् । प्राण्यम्, प्राण्यम् , प्राणिणिप्यम् ; ईघदनः-दुरनः-स्वनः अन्यमानः, आन्यमानः, अनिनिष्यमाणः प्राणः , अपानः, व्यानः, उदानः, समानः, प्राणः, अनिनिषः, आनयितुम् , अनिनिपितुम् ; आन्तिः', प्राणना, अनिनिषा, आनिनयिषा ; अननम्, आननम्, अनिनिषणम् प्राणनम्, अनित्वा, आनयित्वा, अनिनिपित्वा; प्राण्य, प्राण्य, प्राणिणिय ; प्राणम् २, प्राणम् २, मनिनिपित्वा २ (24) “ अन्चु गतिपूजनयोः" (I-भ्वादिः-189-स-पर.से.) 'गतियाचनयोरञ्चत्यञ्चते, णो विशेषणे । अञ्चयत्यञ्चतीत्येकं गतिपूजनयोरपि ।।' 50) देवः। অঘম্বিকা, अश्चिचिषक:-पिका; अश्चिता-त्री, अञ्चयिता-त्री, अश्चिचिपिता-त्री अञ्चन्-न्ती, अञ्चयन्-न्ती, अश्चिचिपन्-न्ती अश्विप्यन्-ती-न्ती, अश्चयिष्यन्-ती-न्ती, पश्चिचिषिप्यन्-ती-न्ती; भश्चयमानः, अवपिप्यमाणः } अश्चक:-चिका, . 1. 'अनुनासिकम्य कि- (6-4-15) p. इति दोधा। c. 'प्राणिणिपुनं पोऽयं योऽमाक्षीत प्रमदावनम्। म. का. 9-101. 'उदश्वसन प्राणमिवाप्य काचित् दृष्ट्वा सलील मृा जक्षतं तम्' घा.का.2-31.

·, अश्वः, अश, in } अन्धु २३ प्राङ्, उदङ्, देवव्यङ्, तिर्यङ्, अब यह, न्यड्, सध्यङ्, सघी ची; अश्चितम् -त: -तवान्, अच्चि अक्तम्-क्त:-क्तवान्, अश्चिचिपितम्-तः-तवान् । तः-तवान्, समक्न: समक्नवान्, अञ्चिचिपुः, अश्चिचयिषुः मश्चितव्यम् , अञ्चयितव्यम् , अश्चिचिषितव्यम्। अञ्चनीयम् , अञ्चनीयम् , अञ्चिचिपणीयम् । मड्क्यम्, 'मन्च्यम्, अच्यम्, अश्चिचिष्यम् । ईपदञ्चः, दुरश्चः, स्वश्चः। मन्यमानः, अञ्च्यमानः, अचिचिप्यमाणः अच्यमानः, अश्चिचिपः अः, ऋत्विग्-' (3.2-50) इत्यादिना (7-2-15) इतीणिषेधः। किन् । 'अनिदित्ता-' (6-4-21) 4. गत्यर्थे निठायामनिदत्वात् त्वम् । इति नलोपे, 'उगिदचा--(7-1-70) पूजाया 'अये: पूजायाम्' (7-2-53) इति नुम् । नुमो नकारस्य, 'विन्प्रत्य- इति सेट्रत्वात् पुत्वाभावः। यस्य कु: । (8-2-02) इति कुत्वम् । 'चजोः फु पिण्यतोः (7-3-52) 'अये: पूजायाम्' (7-2-53) इतीद । इति कुत्वम्। गतौ सुमलोपः। 'नाये: पूजायाम् ' (G-4-30) इति 3. 'अयोऽनपादाने' (8-2-49) इति पूजायां नलोपनिषेपः । गतौ ? निष्ठानत्वम् । अपादाने तु 'उदक 'भनिदिताम्-' (6-4:24) इति मुदकं पात्' इति मवति । नलोपः। उदितोवा' (1-2-561 इति 'उदोऽनुदके' (3-3-123) इति घमन्तोनिपातितः। पत्वायो विकल्पात् 'यस विभाषा' मापदनमूतो रामः न्यश्चस्तं प्राप्य मद्विधाः म.5-30. B. 'सीतो सौमित्रिणा व सधीची प्रस्नुमकिम्' भ. Gi. c. उऔरजितलाल शिरोऽहित्य सवहन् ' म. 0-40. D. पोवासस्थान कृतान्दानायशिमम् ' म. 7-53 D अश्वः, उदक, } अश्चः, 1. 2. 5. 0.

·રેક अन्चु अश्चितुम् , अक्तम्, } अञ्चयितुम् , अश्चिचिषितुम् । अश्चा, अञ्चना, अश्चिचिपा, अञ्चिचयिषा उदकोदचनः अञ्चनम्, अञ्चिचिषणम् । अश्चित्वा, समच्य, अञ्चयित्वा २, } } अञ्चयित्वा, अञ्चिचिषित्वा; अक्त्वा, समच्य, } प्राच्य, समश्चिचिप्य; अञ्चम् २, अश्चिचिपम् २० अधित्वा २, अवस्वा २, } अश्चिचिपित्वा २ (25) "अन्नु गतौ याचने च" (I-स्वादिः-862. उभ.सक.से.) 'गतियाचनयोरश्चत्यञ्चते, जो विशेषणे । अञ्चयत्यञ्चतीत्येकं गतिपूजन- योरपि ॥' इति (श्लो 50) देवः । शानचि-मञ्चमानः, अश्चिष्यमाणः, अश्चि- चिपमाणः, अश्चिचिपिप्यमाणः, इत्यादिरूपाणि अधिकानि। अवशिष्टानि गतिपूजनार्थक (24) धातो गत्यर्थकधातुवत् ज्ञेयानि । 'अचि । इति पाठे तु निष्ठायां अश्चितः इत्येकमेव रूपम् । 'अनिदिताम्-' नलोपो न भवति । "अचु" इति पाठे तु अचन्-अचन्ती इत्यादिरूपाणि । क्वायाम् , 'उदितो वा' (1-2-56) इतीडिकल्पः-अचित्या-अक्त्वा इति रूपे । निष्ठायां तु 'यस्य विभाषा' 7-2-15) इति वचनात् अक्तम्-इत्येकमेव रूपम् । (26) 'अन्चु विशेषणे' (x.चुरादि:-1739. उम. से.) विशेषणम् =व्यावर्तनम् । उदिस्करणात विमापितो णिच् । 'गति. याचनयोरश्वत्यगते गौ विशेषणे। अउपत्यवतीत्येकं गतिजनयोरपि ।। इति (सो.) देवः । णिच्यो गतिपूजनार्थक्याती (et) णिजन्तरूपाणीव, णिजमावपक्षे च मौवादिकगत्यर्थका (21) चुधातुबपाणीति च ज्ञेयानि ।। (6-4-24) इति .

·जिका, " - अचू (27) "अन्जू व्यक्तिम्रक्षण(दण)कान्तिगतिपु" (VII-रुघादिः - 1458-सक. वेट्-पर.) व्यक्तिः =प्रकटता । म्रक्षणं-घृतादिसेकः । व्यञ्जक:- व्यञ्जकः - पञ्जिका, अजिजिप'कः - पिका; अजिता -त्री, अञ्जयिता-त्री, अञ्जिजिपिता-त्री; *व्यञ्जन् -न्ती, व्यञ्जयन्-न्ती, अञ्जिजिपन् :न्ती; व्यजिष्यन् - न्ती, ती, व्यञ्जयिन्यन्-न्ती, ती, अजिजिपिप्यन्-न्ती-ती; व्यक्षयन् - व्यञ्जयमानः, व्यञ्जयिष्यमाणः व्यन्- - व्यौ - व्याः व्यक्तम्-क्त:-क्तवान्, व्यजितम् , अजिजिपितम्-तः-तवान् । अनः, अञ्ज, अञ्जिजिपुः, व्यजिजिपुः, अजिजयिषुः। मायितव्यम् , अजिजिपितव्यम् । अक्तव्यम्, व्यञ्जनीयम् , व्यञ्जनीयम्, अजिजिषणीयम् । *व्यङ्गमम् , व्यज्यम्, अनिजिप्यम् । 'आज्यम्, ईपदम:- दुरजः-स्वतः व्यज्यमानः, व्यज्यमानः, अजिजिप्यमाणः मः, अजिजिपः 1. 'स्मिपूरवशा पनि. (7-2-74) भापदिन्जे: संज्ञायानुपपया- इति नित्यमिट् । नम् ।' (वा 3-1-109) इति रूपपि 1.A. 'स्वरतिमूति-(7-2-14) इति रूपम् । उपधानचारलोपः। कदित्वादिकियः । अनिदिनाम्-' (G-4-21) इति पादिभ्यः' (3-1-78) इति नलोपः मम्पत्यये "श्नान्नसोपे। (6-4-23) 'ससिस्मयिषमाणोऽगाद मायो व्य. 'इनसोरोप:' (0-4-11101 जिजिपुः निर: ' म.प्र. 9-53. 'मजोः कुपिण्यतो: '(6-3-32) इति पुरवम् । } 4. 5. 2. A 3.

·२६ अन्ध व्यजितुम् , व्यक्तिम्, } अञ्जयितुम् , न्यञ्जनम् , व्यञ्जनम्, मरवा " अजिजिषितुम् ; व्यक्तुम् , व्यक्तिः अन्नना, व्यञ्जिजिपा, व्यञ्जिजयिषा: व्यञ्जा, अञ्जिजिषणम् अजित्वा अनयित्वा, अग्जिनिपित्वा ; अक्त्वा ममिव्यज्य, अमिन्यव्य, समल्जिजिष्य; अजम् २, भक्त्वा २, अजम् २, अजिजिपम् २ अजिजिवित्वा २ मञ्जलिः (28) 'अन्ध दृष्टयुपघाते' (x-चुरादि:- 1:- 1925. सक. सेट्-उम-) 'उपसंहारे' इत्येके । अन्धक: :-धिका, अन्दिधयिषक: पिका; अन्धयिता-त्री, मन्दिधयिपितान्त्री अन्धयन्न्ती, मन्दिधयिषन्-न्ती अन्धयिष्यन्-न्ती-ती, मन्दिघयिपिप्यन्न्ती-ती; अन्धयमानः, मन्दिधयिषमाणः अन्धयिष्यमाण:, मन्दिघयिषिष्यमाणः अन् - अन्धो. -अन्धः। 1. 'जान्तनशी विभाष ' (6-4-32) इति 2. भौगादिश मलिन् प्रत्ययः । वा उपधानकरलोपः। A. • मोरिमदित एव वीर्यशतकृत् तस्मिन् पतत्यययन पिटास्म ममार दलितसलस्येशस्य पादाक्तिः। कृष्णोऽप्यधुजलालितेऽतिसुखयत्यामुच्य पुष्पोत्कर देवोपे हनदुःखने रसयति ध्यावर्षदेनं क्षितौ ॥ (घा. . 3-62) ·अवि २७ अन्घितम् - तः - तवान् । अन्दिधयिषितम् - - तः तवान् । मन्धः, 'जनुषाऽन्धः, अन्दिधयिषुः । अन्धयितव्यम् , अन्दिधयिषितव्यम् । मन्धनीयम् , भन्दिधयिषणीयम् । अन्ध्यम्, अन्दिधयिप्यम् । ईपदन्धः - दुरन्धः - स्वन्धः अन्ध्यमानः, अन्दिधयिष्यमाणः मन्धः, अन्दिधयिषः, अन्धयितुम् , अन्दिधयिषितुम् ; अन्धना, अन्दिधयिषा; मन्धनम्, अन्दिघयिषणम् । अन्धयित्वा, अन्दिघयिपित्वा: समन्ध्य, समन्दिधयिष्य अन्धम् २, अन्दिधयिषम् २ अन्धयित्वा २, अन्घिदयिपित्वा २॥ (29) "अवि शब्दे" (I.भ्वादि :- 378. अक-से-आ-) अम्बक : म्बिका, अम्बकः-म्बिका, अम्बि विषक :-पिका; अम्बिता-त्री, अम्बयिता-त्री, अम्बिधिषितात्री अम्बयन्-न्ती, अम्बयिष्यन्-न्ती-ती, अम्बमानः, अम्बयमानः, अम्बि विषमाणः अम्बिष्यमाणः, अम्बयिष्यमाणः, अम्बि विषिष्यमाणः अन् - अम्बो • अम्बः; अम्बितम्-तः तवान्, अम्बिविषितम्-तः तवान् । अम्बा, अम्धिविषुः, अम्धिचयिषुः । अम्बितव्यम्, अम्बयितव्यम् , अम्विविषितव्यम् । 1. 'पुंसाऽनुजो जनुपान्ध इति वक्तव्यम्' (6-3-3-वा.) इति तृतीयाया: अलुका A 'सकम्पहेरम्बसमानलम्वनाः समावजन् अम्बिनयण्डिकास्तदा । प्रलम्बसा. स्नाः कवरत्विषो वृषा; अक्लोयिताः क्षीवतयाऽतिशोमराः ' धा. का. 1-49. अम्बितः, अम्बः, ·अम्बा अमि अम्बनीयम् , अम्बनीयम् , अन्त्रिविषणीयम् ; अम्व्यम्, अव्यम् , अम्बिविप्यम् । ईपदम्बा-दुरम्बः-स्वभ्यः अम्व्यमानः, अव्यमानः, अम्विविष्यमाणः अम्बः, अन्त्रः, अम्मिविषः अम्वितुम् , अम्बयितुम् , अम्बिबिपितुम् , अम्बना, मम्बिविपा, अम्बिययिषा: अम्बनम्, अम्बनम् , अम्बि विषणम् । अम्बित्वा, अम्बयित्वा, अम्बिबिपित्वा; समम्व्य, समव्य, समम्बिविप्य; अम्बम् २, अम्बम्, अम्बि विषम् २ अम्बिस्वा २, भवयित्वा २, अम्विविपित्वा २ (30) "अभि शव्दे" (I-भ्वादि :-385. अक. से. आ.) (29) अम्पतिवद्रूपाणि सर्वाणि ज्ञेयानि । (31) (I-भ्वादि:-556•सक. से. पर.) अम्रकः-निका, :-निका, अविनियक:-पिका; अमिता-त्री, अविमिपिता-त्री: अम्रन्-न्ती अप्रयन्न्ती, अधिनिषन्-न्ती; अनिष्यन्-न्ती-ती, अम्रयिष्यन्न्ती-ती, अविग्निपिप्यन्-न्ती-ती; समयमाणः, अमयिष्यमाणः । अप् - अग्रो - अनः म नितम्-त:-तवान्, अग्रितः, अविम्रिपितम्-तः तवान् : अविनिपुः, अविनायिपुः । अमितव्यम्, समपिनत्यम् , अविनिचितन्यम् } } अभ्र गतौ" अम्रक:- अप्रयिता-त्री, - अन्नः पर्यनी', अनः, ·अम २२. अमणीयम् , अग्रणीयम् , अम्यम्, अभितुम् , अभ्रयितुम् , अम्रणा, अम्रणम् , अबिभिषणीयम् । अम्रयम्, अबिमिष्यम्। ईषदम्रः, दुरभः, स्वनः अभ्रयमाणः, अम्रघमाणः, अविभ्रिष्यमाणः; अम्रः, अभ्रः, अबिम्रिपः अविनिषितुम् । अम्रा, अविभिषा, अविनयिषा अम्रणम् , अविभिषणम् ; अनित्वा, अनयित्वा, अविनिपित्वा समनय, समभ्रच, समविभ्रिष्य अभ्रम् २, । अनम् २, अविमिषम् २॥ अनित्या २, J अप्रयित्वा २, अविभिपित्वा २, (32) 'अम गत्यादिषु' (I-भ्वादि : .. 465-सक-से-पर.) 'गत्यादावमतीति स्याद् रोगे स्यादामयत्यमेः ।' (श्लो 147, पूर्वार्धम् ) इति देवः । 'अमकः-मिका, आमकर:-मिका, अमिमिषक:-षिका अमिता-त्री, आमयिता-त्री, अमिमिषिता-त्री; अमन्-न्ती, आमयन्-न्ती, अमिमिषन्-न्ती अमिष्यन्-ती-ती, मामयिष्यन्-न्ती-ती, अमि मिषिष्यन्-न्ती-ती; आमयमानः, आमयिष्यमाण. 2आन्-मामौ-आमः; 1. 'नोदात्तोपदेशस्य मान्तस्यानाचमे:' (1-3-34) इति वृद्धिनिषेधः । 1 A. अस्य धातोरमन्तत्वेन प्राप्त मित्त्वं, 'न कम्यमिवमाम् ' (ग. सू. भ्वादी) इति निषिच्यते । अतः 'मिता हस्वः' (6-4-32) इति हस्थो न | 'अनुनासिकस्य क्विझलो: क्छिति । (6-4-15) इति दीर्घः । 'भो नो धातोः' (8-2-64) इति नत्वम् । A 'वनाद्वनं सानुममन् मन् गृहं व्याघोत्करोऽहम्मतिमीमिताशयः। चान्तामिष- छान्तजला फलावली जान्वा समज्होमनमक्रमीद् गुहाम् ॥' धा. का. 1-61. 2.

·३. अम अम्यम् , अमः . अमितुम् , आमना, समभ्य, अमितम् -:-तवान्, आमितः, अमि मिपितः-तवान् । 'आन्तम्-न्तः-न्तवान्, अमः, आमः, अमिमिषुः, आमिमयिषुः, अभ्यमी अमितव्यम् , आमयितन्यम् , अमिमिपितन्यम् । अमनीयम् , आमनीयम् , अमिमिषणीयम् । आम्यम्, अमि मिप्यम् । ईषदम :-दुरम :-स्वमः । सम्यमानः, आम्यमानः, अमिमिध्यमाणः आमः, अमिमिषः आमयितुम् , अमिमिषितुम् । 'आन्तिः, अमिमिषा, मामिमयिपा; अमनम् , आमनम्, अमिमिषणम् ममित्वा, आमयित्वा, अमिमिपित्वा समाम्य, सममिमिप्य; आमम् २, आमम् २, ममिमिपम् २ अमित्वा २, आमयित्वा अमिमिपित्वा २ (33) 'अम रोगे' (x.चुरादिः 1721-सक. से. उ.) 'गत्यादावमतीति स्याद् रोगे स्यादामयत्यमेः ।' (श्लो 147 पूर्वार्धम् ।) इति देवः । आमक:-मिका, आमिमयिषक:-पिका; “रुष्यमत्वरघुवाऽऽस्वनाम्' (1-2-25) इति निष्ठायामिविकल्पः । इस. भावपझे 'अनुनासिकस्य-' (6-4-15) इति दीर्घः । 'जिक्षिविश्रीश्वमाययाभ्यमपरिभूप्रसूभ्यय' (3-2-157) इति तच्छीला- दिपु कर्तृषु इनिः। 3. 'पोरदुपधात्' (3-1-98) इति यत् । 4. 'तितो-' (6-2-9) तीगिषेधः । अनुनासिकस्य- *(5-4-16) इति दोघः। A 'तेषां निहन्यमानानां संघुटः कर्णमेदिभिः। अदम्यमितत्रासमास्वान्ता. शेषदिर अगत् ॥' म. का. 9-91. 'शेले विपिणं क्षिप्रं अनादरणमभ्यमी। न्याय परिभवी हि पापमय्य. पिन कपिम्' म.का. 1-20. } 1- D ·अमे आमिमयिपिता-त्री; आमिमयिषन्-न्ती; आमिमयिषिष्यन्-न्ती-ती; आमिमयिषमाणः आमिमयिषिष्यमाणः आमयिता-त्री, (A) Bामयन्-न्ती, आमयिष्यन्-न्ती-ती, मामयमानः आमयिष्यमाणः, 'आन्-आमो-आमः भाभितम्-त:- त:-तवान्, आमः, आमयः, आमयितव्यम् , आमनीयम् , आभ्यम्, ईषदामः, दुरामः, स्वामः आम्यमानः, आमः, 3 भामिमयिषितम्-तः-तवान्, आमिमयिषुः मामिमयिषितव्यम् । शामिमयिषणीयम् । आमिमयिष्यम् । आमयितुम् , आमना, आमनम् , आमयित्वा, समाम्य, आमम् २, आमयित्वा २, आमिमयिष्यमाणः आमिमयिषः, आमिमयिषितुम् ; आमिमयिषा; आमिमयिषणम् आमिमयिषित्वा समामिमयिष्य आमिमयिषम् २, आमिमयिषित्वा २० } 1. अमन्तत्वेन मित्त्वं तु न । 'नान्ये मितोऽहेतौ (ग. सू. चुरादौ) इति निषेधात् । स्वार्थे णिचि परत: इपादिपञ्चकव्यतिरिकाः मितो न भवन्तीति तदर्थः । 2. 'मो नो धातोः (8-2-64) इति नत्वम् । न चात्र स्थानिवद्भाव:-'पूर्वत्रा- सिद्धे-'(वा. 1-1-58) इति तनिषेधात् । 3. औणादिक: अयम् । रोगः। A अस्य धातोश्चुरादिपाठात् शुद्धधातोरेव रूपाणि । अजादित्वात् यत् न । B 'द्रागामयन् विचटदस्थिकयाऽय मुष्टया प्रास्फोटयत् तमजितोऽपि स पाटि- ताम् । दिष्टयेष हिंण्यति देव्यम युधीवि संमोदमर्जयति पोषति नाकिलोके ।' घा.का.3-39.

·३२ अय " , अयनीयम् , आय्यम्, (34) अय गतौ” (I-भ्वादिः - 474. सक. से. आ.) आयक :-यिका, आयक:-यिका, अयिविपक:-पिका; अयिता-त्री, पाययिता-त्री, अयियिषिता-त्री; आययन्-न्ती, आययिष्यन्-न्ती-ती; प्लायमानः, 'पलायमानः, आययमानः, भयियिषमाणः अयमानः अयिष्यमाणः, आययिष्यमाणः, अयियिषिष्यमाणः "अत् , मतौ, मतः; अयितम्-तः-तवान् , आयितम्-तः, अयियिपितम्-तः-तवान् । अयः, आयः, अयियिषुः, आयिययिषुः अयितव्यम् , आययितव्यम् , अयियिपितव्यम् । आयनीयम् , अयियिषणीयम् । आय्यम्, अयियिष्यम् । ईपदयः, दुरयः, स्वयः अय्यमानः, आय्यमानः, अयियिष्यमाणः आयः, आययितुम् , मयियिपितुम् । अतिः, भायना, अयियिषा, आयिययिषा; (अयनम्, | 'प्लायनम्-दुलयनम् , मायनम् , अयियिषणम् । पलायनम्, शोमन अन्तरियणं, (देशादन्यत्र) अन्तरयनः-देशः, अयित्वा, आययित्वा, अयियिपित्वा; समाय्य, समयियिष्य आयम् २, आयम् २, अयियिषम् २ अयित्वा २, आययित्वा २, 'अपस्यायती (8-2-10) इति बसि लोपः। 'भयन (6-4-25) इति गत्वम् । अयियिषः मायः, अयितुम् , , h समय्य, 1. 3. 2. पति सोपेरु।

·३३ " , . अर्कय म् , (35) "अर्क स्तवने (x-चुरादिः -1644. सक. सेट्. उम.) 'तपने' इत्येके । अर्ककः-किका, अचि कयिषक:-पिका; अर्कयिता-त्री, अर्चिकयिषिता-त्री अर्कयन्-न्ती, अर्चिकयिषन्-न्ती; अर्कयिष्यन्-न्ती-ती, अचिकयिषिष्यन्-न्ती-ती; अर्कयमाणः, अर्चिकयिषमाणः अर्कयिष्यमाणः, अर्चिकयिषिष्यमाणः; "अ-अौ-अर्कः अति:- तम्- तवान्, अर्चिकयिषितम्-तः-तवान् । मर्कः, अधिकयिषुः। अर्कयितव्यम् , अर्चिकयिषितव्यम्; अर्कणीयम् , अचिकयिषणीयम् । अचिकयिष्यम् । ईषदर्कः, दुरर्कः, स्वर्कः; अर्कयमाणः, अर्चिकयिष्यमाणः; अकियिषः; अचिकयिषितुम् । भर्फणा, अचिकयिपा; अर्चिकयिषणम् । मर्कयित्वा, अचिकयिषित्वा; समय, समर्चिकयिष्य; अर्कम् २, अर्चिकयिषम् २० । अर्कयित्वा २, अर्चिकयिपित्वा २ 4. 'ण्यासभन्यो युच्५ {3-3-107) इति युन् । 'नन्द्राः संयोगादयः' (6-1-3) इति 'सौधे विटकजुषि पश्यति धूसितो- रेफस्य द्वित्वनिषेधः। ऽयं राजारिकीटवलचूर्णनयातिपूज्यः। 'रात्सस्य' (8-2-24) इति नियमात् अपयण तेन समरेष्वविशोठितस्त्वं ककारस्य संयोगान्तलोपोन। संशुण्ठिताहितमदेन विजोडितोऽसि।' 'निष्ठायां सेटि' (6-4-52) इति घा का.3-27. पेर्लोपः। अर्कः, अर्पयितुम् , अर्कणम् , ran . 1. A. 2. 3. 5 ·अचं अर्चयिता-त्री, *36) "अर्च पूजायाम्" (J-स्वादि :-204-सक. से. पर.) 'पूजायां णौ विभागाऽचरर्चयत्यर्चतेर्चति । भूयादौ पाठ- सामर्थ्यात् कर्तगामिफलेचति ॥' (श्लो-49.) इति देवः । अर्चकः चिका, अर्चक:-चिंका, अर्चिचिपक:-पिका; अर्चिता-त्री, अर्चिचियिता-त्री; अर्चन् न्ती, अर्चयन्-न्ती, अर्चिचिपन्-न्ती; अर्चियन्-न्ती-ती, अर्चयिष्यन्न्ती-ती, अर्चिचिपिप्यन्-न्ती-ती; अर्चयमानः, अर्चयिष्यमाणः Al-अर्ची-अर्चः अर्चितम्-त:-तवान्, अर्चितः, अर्चिचिपितम्-तः-तवान् । अर्चः, अर्चः, अचिंचिपुः, अर्चिचयिपुः अतिव्यम्, अर्चयितव्यम्, अचिचिपितव्यम् । भर्चिचिपणीयम् । 'अय॑म् अर्यम् , भर्चिचिप्यम् । ईपदः दुरर्चः-स्वर्चः; अच्यमानः, अय॑मानः, अर्चिविष्यमाणः अर्चः, भचिंतुम्, अर्चयितुम् , पचिचिपितुम् । अर्चा, अर्चना, अर्चिचिपा, अचियिपा; अर्चनम्, अचिचिपणम् । मर्च मिला, अचिचिपित्वा अर्चनीयम् , अर्चनीयम् , अर्थः, अर्चिचिपः; अर्चनम् , अर्चिवा, ·मर्च ३५ समर्य, समर्य, अर्चम् २, अर्चित्वा २, अर्चम् २, अर्चयित्वा २, समचिचिप्य अर्चिचिपम् २० अर्चिचिपित्वा २७ मर्कः Vom अनिवयिपः । (37) 'अर्च पूजायाम्' (x-चुरादि:-1809. से. उ. आधृषीयः ।) 'पूजायां णौ विभाषाऽर्चेरर्चयत्यर्चतेऽर्चति । म्वादौ पाठसामर्यात् फर्तृगामिफलेऽर्चति ॥' (लो.49.) इति देवः । अर्चक:-चिका इत्यादिकानां प्यन्ताण्यन्तसाधारण्येन लिखितत्वात् पूर्वोक्त (36) पूजार्थकार्चतिवद्रूपाणि ज्ञैयानि । ण्यन्तात् सनि तु अर्चिचयिपक:-पिका, अचिचयिष्यम अचिंचयिपिता-त्री, अचियिष्यमाणः अर्चिचयिपन्न्ती, अचिंचयिषिप्यन्-न्ती-ती, अचिंचयिपितुम् । अचिंचयिषमाणः, अचियिपा मचियिपिध्यमाणः, अर्चिचयिषणम् अचिंचयिषितम्-तः-तवान्, अचिंचयिपित्या, समर्षिचयिया मचियिषुः, अचिंचयिषम् २, अर्चिनयिपितन्यम् । अविचयिपित्वा २, अर्चिवयिपणीयम् इमानि रूपाणि-इति विशेपः । A. 'आभूषाद्वा' (ग. म.) इति लिचो वैकल्पिकवम् । ' शेषान परि परस्मैपदम् ' (1-3-78) इति लिजमावपक्षे परम्मपदी। शाकटायनानु अनुदापत्वमस्स धातोरङ्गीकृत्यात्मनेपदिस्वं ब्ने । ततो मानचि ' अर्चमानः' इति रूपम् ।

·. अद (41) 'अर्द गतौ याचने च' (I-भ्वादि:- 55-सक. से. पर.) अर्दयेदर्दतेऽद्धी हिंसनेऽदति याचने।' (103) इति देवः । शाक- टायनस्तु अनुदात्तेतमिमं धातुं मन्यते । 'यातने च इत्येके' -इति क्षीरस्वामी। याचने द्विकर्मकः । मर्दक:-दिका, अर्दक:-दिका, अदिदिपकः-पिका ; अर्दिता-त्री, भर्दयिता-त्री, अदिदिषिता-त्री; मर्दन-न्ती, अर्दयन्-न्ती, अदिदिपन्न्ती अदिभ्यन्-न्ती-ती, अर्दयिष्यन्-न्ती-ती, अदिदिषिप्यन्-ती-न्ती अर्दयमानः, मर्दयिष्यमाणः अत्-अर्द्ध-अदी-अर्दः समIA:, न्यर्णः, व्याणः, अभ्यर्ण:-अभ्यदितः (विदुरे)? Aमर्दितम्-तः-तवान् , अर्दितः, अदिदिपितम्-तः-तवान् । अर्दः, ननार्दनः अर्दः, मर्दिदिपुः, अर्दिदयिपुः । अदितव्यम्, अर्दयितव्यम् , अदिदिपितव्यम् । मर्दनीयम् , अदिदिपणीयम् । अर्धम् , अदिदिप्यम् । ईपदर्दः दुरदः-स्वर्दः; अर्धमानः, अर्थमानः, अदिदिप्यमाणः मर्दः, अदिदिपः मर्दितुम् । अर्दयितुम् , अदिदिपितुम् ; नन्दाः संयोपादय: ' (G-1-3.) इति रेफम्य निस्वनिषेधः । 1.A. 'असनिविभ्यः' 15-2.24) इति इणिषेधः। 'रदाभ्यां निष्ठातो न:-- (8-2-42) इति नरपे, पत्ये च रूपम् । 2. 'अमेधाविरसे(02-23) इति इमिगषेपः। 3. निन्दिहिरवादिभ्यो-'(3-1-131) इति नन्दादित्वात् स्तरि 'पताम्यगाधनि राइन मार्गदमाच्यानि रदन मना मनः । नदन मदादार्दित- संश्योऽधुना पण रामो मा गर्दभस्वनेः ' पा. का. 1-8. B. मपर्णो गिरिष्टामान् भम्पर्णानादिदद दुतम् । Iतस्यान महासम्मान मदान्तस्विरपि (भ... 8-10.3 अदनीयम् , अर्थम् , अः, 1. . .

·अदिवा, अर्दम् २, अदित्वा २, अर्दम् २१ } } . मर्द मर्दा, अदना, अदिदिषा, अर्दिदयिपा; अर्दयित्वा, अदिदिषित्वा समर्दया समर्थ, समर्दिदिप्य अदिदिषम् २, अर्दयित्वा २, अदिदिपित्वा २७ (41 A) 'अर्द हिंसायाम्' (x - चुरादिः - 1829. सक. सेट्. उम.) आधुपीयः । 'अर्दयेदर्दतेऽदेंची हिंसनेऽर्दति याचने' (103) इति देवः । शाकटायनपक्षे आत्मनेपदी। अर्दक:-दिका, अर्दिदयिपक:-पिका, अर्दक:-दिका मर्दयिता-त्री, अदिदयिपिता-त्री, अर्दिता-त्री; अर्दयन्-न्ती, अदिदयिषन्-न्ती, अर्दन्न्ती; अर्दयिष्यन्न्ती-ती, अदिदयिपिप्यन्-न्ती ती, अदिप्यन्न्ती-ती; अर्दयमानः, भर्दिदयिषमाणः, 'मर्दमानः अर्दयिष्यमाणः, अदिदयिपिष्यमाणः, अदिप्यमाणः अ अ-मर्दी-अर्दः अदितम्-तः, अदिदयिपितः, समर्णः-न्यर्णः-व्यर्ण:- अभ्यर्णः, अभ्यर्दितः; सवान् अर्दः, अदियिपुः, अर्दः, जनार्दनः, अदिदिपुः, समदी; अर्दयितव्यम् , अदिदयिषितव्यम् , अर्दितव्यम् । अर्दनीयम् , अर्दिदयिषणीयम्, अर्दनीयम् । 1. गिजभावपक्षे शुखादातोसनि रूपाणि पूर्वलिसिता (41) दंतियत् यानि । 2. शाकटायनमते गिजभावपशेऽनुदात्तेरवात् शानज् भवति । 2.A. 'पावसाने' (8-4-50) इति पर्व विकल्पः । 'रात् सत्य' (8-2-24) इति नियमात् संयोगान्तोपोन। 3. णिमभाषपशे 'भर्देनिविभ्यः' (7-2-24) रतीरिणयेथे, 'रदाभ्यो-' (8-2-429 इति निठानरचे णत्वम् । अमेधावियें। (7.9.25) इति निठायामिणिषेधः। विहरे 'अभ्यक्ति' इत्येव । 5. गिजभावपक्षे नन्यादिसात् (3.1-134) कर्तरि म्युः । G. 'सुप्पमाती--(3.2-73) इति णिनिः ताछील्ये । . .

·मर्ज (38) अर्जितम् , 'अर्ज अर्जने' (I-म्बादि:-224-सक. सेट. पर.) पूजार्थक-भौवादिकार्चति (36) बद्रूपाणि सर्वाण्यप्यस्य ज्ञेयानि । (89) 'अर्ज प्रतियत्ने' (x-चुरादि:-1726-सक. से. उभ.) 'प्रतियत्नेऽर्जयेदर्जेरजेतीत्यर्जने पदम् ' इति (63) देवः । प्रतियत्नः गुणाधानमिति कौमुदी। पर्जक:-जिका, अर्जिजयिपकः-पिका; अर्जविता-त्री, अर्जिजयिपिता-त्री; अर्जयन्-न्ती, अजिजयिषन्-न्ती, अर्जयिष्यन्न्ती-ती, अजिजयिषिष्यन्-न्ती-ती; अर्जयमानः, अर्जिजयिषमाणः अर्जयिष्यमाणः, अर्जिजयिपिप्यमाणः तः, अर्जिजयिपितम्-तः-तवान् । अर्जः, अर्जिनयिषुः । अर्जयितव्यम् , अर्जिजयिषितव्यम् । अर्जनीयम् , अजिंजयिषणीयम् । अर्जिजयिष्यम् ; ईषदर्जः-दुरर्जः-स्वर्गः: अय॑मानः, मर्जिजयिष्यमाणः अर्ज, भर्जिजयिषः अर्जिनयिषितुम् । अर्जना, अर्जिजयिया; अर्जिजयिषणम् मर्जयित्वा, अर्जिजयिपित्ता समये, समर्जिजयिष्य अर्जम् २ अर्जिजिपम् २ । अर्जयित्वा २, अर्जिजयिपित्वा मय॑म् , . अर्जयितुम् , अर्जनम्, - 1 अर्जुनः; 1. भौगादिकः उनन प्रत्ययो शिक् च । क्ष: पार्यच ।

·अर्थ मर्थ यमानः, (40) 'अर्थ उपयाञ्नायाम्' (x-चुरादि:-1905-सक. सेट- आत्मने-आगवीयः यः । अदन्तः) अर्थकः-थिका, अतिथयिषक:-पिका; अर्थयिता-त्री, अतिथयिषिता.त्री अतिययिषमाणः । अर्थयिष्यमाणः, अतिथयिषिप्यमाणः; अर्थ-अर्थी-अर्थः; अर्थितम्-तः-तवान्, अतिथयिषितम्-तः-तवान; अर्थः, विद्यार्थी, अतिथयिपुः । अर्थयितव्यम्, अतिथयिषितव्यम् । अर्थनीयम् , अतिथयिषणीयम्; अर्यम् , अतिथयिष्यम् , ईषदर्थः, दुरर्थः, स्वर्थः अर्यमानः, अतिथयिष्यमाणः; अर्थः अतिथयिषः अर्थयितुम् , अतिथयिषितुम् ; अर्थना, अभ्यर्थना, अतिथयिषा; अतिथयिषणम् । अर्थयित्वा, अतिथयियित्वा: समर्तिथयिष्य ; अर्थयित्वा २, अतिथयिषम् २, अतिथयिपित्वा २; अर्थनम् , B समर्थ्य, अभ्यर्थ्य, अर्थम् २, 2. 1. "आगर्वादात्मनेपदिनः, इति ग. सू. चुरादौ। तेन ण्यन्ताच्छानजेव । “प्रार्थ- यन्ति शयनोत्थितं प्रियाः'' इत्यादि तु कृदन्तात् 'तत्करोति- इति णिचि नेयम्" इति मा धा. वृत्तौ॥ 'रात् सस्य' (8-2-24) इति नियमात् संयोगान्तलोपो न । 3. 'सुप्यजातौ णिनिस्ताच्छोल्ये (3-2-78) इति णिनिः । 'तच्चाकर्ण्य सरोषमुत्पदयते स्मोत्तुमचं हरिः प्रोत्तिष्ठन्नसिचर्मणी गृहितवान् कंसोऽपि मृग्योऽसताम | द्रष्टृणां कुहकोऽय शूरयितृभिः स्तुत्योऽसिना वीरया- चके स्थूलितभोतिरथितवधास्सत्राशनर्गवितैः' (धा. का. 3-58.) 'न जिहियाकाराथ सीतामभ्यर्थ्य तर्जितः । नाप्यूजी विमरामास वैदेचा प्रसितो मशम् ॥" भ. का. 6.3. A. R.

·४० सर्व अर्थम् : अर्थमानः; अदः अदः। अर्दयितुम् , अदितुम् । अर्दा; अदित्वा; समर्थ ; Aअर्यम् , अर्दिदयिष्यम्, ईपदर्दः, दुरर्दः, स्वर्दः। अर्धमानः, अदिदयिष्यमाणः, अर्दिदविपः, अर्दिदयिषितुम् , भर्दना, अदिदविपा, अर्दयित्वा, अर्दिदयिपित्ता, समर्थ, समर्दिदयिष्य, मर्दम् २, अदिदयिषम् २, अर्दम् २ अर्दित्वा २ (42) 'अर्ब गतौ' (I-भ्वादिः 415-सक. से. पर.) भर्वक:-बिका, अबकः-विका, अविविषकः-धिका; अर्पिता-त्री, अवयिता-त्री, अर्जिबिपिता-त्री Bअर्बन्-न्ती, अर्जयन्-न्ती, अविविषन्-न्ती; अबिष्यन्-न्ती-ती, अयिभ्यन् न्ती-ती,, अभिविषिप्यन्-न्ती-ती; मयमाणः, अवयिष्यमाणः भर्प - अर्व - मरू - अबः अर्पितम् - तः-तवान् , अर्षितः अविविषितम्-तः-तवान् । अर्थः, अबः, अर्पिविपुः, भविषयिपुः अबितन्यम् , अवयितव्यम् , अविविपितव्यम् । अर्बणीयम् , अर्बणीयम् , भर्विविषणीयम् । अर्व्यम् , अर्पिविष्यम् । ईपदर्भ:-दुखः-स्वनः अयम् , 1. 'नन्द्रा:- (C-1-3) इति रेफम्य दित्वनिषेधः। A. कृष्णोऽविययितारिभीरमिमयन् दोप्या प्रयन भ्रामयन् कार्य प्रोपितवान् भशोकिनमति भूमावचीकन्नमुम् । मोग्यः स च हिसितः पदमुरासाश्मीदः शुन्धित: तावत् एवं बलमा अपितवान मुटपा हली मुटिम् ॥' घा. का. 3-50 'हसंस्मुरम्मतमर्वतो रवे: पर्वद्भिासयंत रजिमा करे। प्रवम्य सानुपमन्यं पपिनी प्रकन्य नाशा: प्रमोतिरिख । पा. का. It' ·अब अर्मा, भणम् , अवणा, अर्पणम्, भवयित्वा, अर्बम् २, अबित्वा २, मई मयमाणः, अर्यमाणः, अविविष्यमाणः मयः, मरिविषः अर्षितुम् , अवयितुम् , अविविषितुम् । अनिविषा, अर्पियिषा अर्पिविषणम् भबिस्या, अर्विविपित्वा; समर्व्य, समय, समर्पिविष्य सर्वम् २, अर्पिविषम् २॥ अबयित्वा २, अर्विविपित्वा २. (43) " अर्व हिंसायाम्" ([-म्यादि:-584. सक. सेट. पर.) अर्वक:-विका, अर्विविपक:- पिका, इत्यादिकानि (42) अप्रतिवद्पाणि सर्वाणि ज्ञेयानि । A' अफर्विताकाक्षितमर्वकं सतां मांसादिसञ्चवकदुष्टभर्वकम् । कर्वद्वधकेलिरसेन सर्वितं गर्विकं शपरेण सर्वताम् ॥' था. का. 1-74 (44) "अर्ह पूजाजाम् " (I-भ्वादिः-740-सक. से. पर.) --पूजनेऽर्हति चाहयेत् ।' (197) इति देवः । अहंकः-हिका, अईकः-हिका, 'मर्जिहिपकः-षिका ; . अर्हिता-त्री, अहं यिता-त्री, अजिहि पिता-त्री अईयन्-न्ती, अर्जिहिपन्-न्ती; अहिष्यन् • न्ती-ती, अईयिष्यन्-न्ती - ती, अजिहि षिष्यन्-न्ती-ती; अईयमाणः, अर्हयिष्यमाणः; अर्ट-अई-अही-अहः; अहः, पूजा है:-पूजा, अहः, अजिदिपुः, अर्जियिषुः, "अईन् । 1. 'गुरोध हलः' (3-3-103) इति स्त्रियो अकारप्रत्यय: भावादौ । 'नन्द्रा:-(G-I-3) इति रेफस्य द्वित्वनिषेधे 'कुहोश्चुः । (7-4-62) इति पुत्वम् । 'हो ढ: ' (8.2-31) इति बत्वम् । 'भईः' (3-2 12) इत्यच् कर्मण्युपपदे । भदन्तत्वात् टाप् । "अहः प्रशंसायाम् ' (3-2-133) इति प्रशंसायो शता। प्रशंसाया अन्यत्र 'बध- मईति घोरः' इति लडेव । अहन्-न्ती, , 21 3. 5. 6 ·अर्जिहिपः अयितुम, अई अहितव्यम् , अयितव्यम् । अर्जिहिपितव्यम् । Aणीयम् , अर्हणीयम् , अजिहिपणीयम् । मम्, अयम् , अर्जिहिप्यम् । ईपदईः, दुईः, स्वहः । अर्यमाणः, मह्यमाणः, अर्जिहिप्यमाणः अहः, अर्घः, मई:, महितुम् , भर्जिहिपितुम् : मर्दा, अहणा, भर्जिहिषा, अर्जिह यिषा; भणम्, महणम् , अर्जिहिषणम् अहित्या, अईयित्वा, अजिहि पित्वा; समय, समर्थ, समर्जिहिप्य; अहम् २, अर्हम् २, अर्जिहिषम २ अहित्वा २, अजिहि पित्वा २. . (45) " अहं पूजायाम्" (x-चुरादिः-1732-सक. सेट्. उभ.) -पूजनेऽहति चाईयेत् ।' (197) इति देवः । पूर्वोक्तभौवादिकार्ह तिवत् (44) रूपाणि सर्वाणि ज्ञेयानि । ण्यन्तात् सनि तु इमानि रूपाणि-- अजिहयिपकः-पिका; अर्जिह यिपितव्यम् । अर्जिहयिपिता-त्री; अर्जिह यिपणीयम्; अर्जिह विपन्न्ती; अर्जिह यिप्यम् । महि यिपिप्यन्-न्ती-ती; ईपदहि यिपः-दुरजिंह यिपः स्व निहयिषः । अर्जिहयिषमाणः महियिष्यमाणः; अजिह यिपिप्यमाणः अजिहायिपः अर्जियिपितम्-तः तवान् । अजियिपितुम् । अजिहायिपुः । अर्जिइ यिषा; } महयित्या २, } 1. 'न्यवादीनां च ' (7-3-53) इति पुत्वम् । 'मूल्यै पूजा विधावः-'इस्यमरः A. गोविन्दस्तुहिनांसुरम्यवदनः कसे जगदोहिनं प्रोहिघ्यधगदहंणीयमहिमा मोदेन निन्ये निशाम्' धा. का. 1-92.

·अल ४३ अर्जिहयिषणम् । अजिहयिषम् २ । अर्जिहयिपित्ता अर्जिह यिपित्वा २ समर्जिह यिष्य इति ।। (45A) " अर्ह पूजायाम्" (x-चुरादिः-1831. सक. से. उम.) आधुपीयः। '..--पूजनेऽर्हति चाहयेत् ।' (197) इति देवः ।। 'आधृषाद्वा' (गणसूत्रं चुरादौ) इति णिचो वैकल्पिकत्वम् । णिज- न्तात् पूजार्थक-चौरादिका (45) हयतिवत् , णिजभावपक्षे भौवादिकाहे तिवत् (44) च रूपाणि ज्ञेयानि । शाकटायनमते णिजभावपक्षे आत्मनेपदी। तदानीं शानचि 'अर्हमाणः' इति रूपम्-इति विशेषः । (46) अल भूषणपर्याप्तिवारणेपु" (r-भ्वादिः-615-सक. से. पर.) भालक:-लिका, मालक: लिका, अलिलिपक:-पिका; अलिता-त्री, आलयिता-त्री, अलिलिपिता-त्री अलन्-न्ती, आलयन्-न्ती, अलिलिपन - न्ती; अलिप्यन्-न्ती-ती, आलयिष्यन्-न्ती-ती, अलिलिषिष्यन्-न्ती-ती; Aमलमानः आलयमानः, अलिलिषमाणः; अलिप्यमाणः, आलयिप्यमाणः, मलिलिपिप्यमाणः अल - अलौ-अलः अलितः-तं-तवान्, आलित-तः, अलिलिपितः तवान् । अलः, आलः, अलिलिपुः, आलिलयिपुः; मलितव्यम् , आलयितव्यम् , अलिलिषितव्यम् । अलिलिपणीयमा आत्यम्, अलिलिष्यम् । ईषदल:-दुरल: स्वलः; A. अयं धातुः स्वरितेत्-इत्येके-इति सिद्धान्तकौमुदी। तदानी शानजपीति विशेषः । मैत्रेयोऽप्येवमेव । आलनीयम, अलनीयम् , आल्यम्, ·अव मलितुम् , अलनम्, अलिवा, } अत्यमानः, आश्यमानः, अलिलिष्यमाणः आलः, आला, अलिलिपः, 'माली-आलि:, अंलकम् , अलका आलयितुम् , अलिलिपितुम् । 'अहितिः, आलना, अलिलिपा, आलिलयिषा: भालनम् । अलिलिषणम् । आलयित्वा, अलिलिपित्वा; समल्य, समाश्य, समलिलिप्य; आलम् २, आलम् २, अलिलिपम् २७ मलित्वा २, श्रालयित्वा २, अलिलिपित्वा २. (47) "अव रक्षण गति कान्ति प्रीति तृप्ति अवगम प्रवेश श्रवण स्वाम्यर्थ याचन क्रियेच्छा दीप्ति अवाप्ति आलिङ्गन हिंसाऽऽदान भाग वृद्धिपु" (I-भ्वादिः-600 सक. से-पर.) 'अव्-रक्षणे गतौ कान्तो प्रीतौ तृप्तौ द्युतौ श्रुतौ । प्राप्तौ श्लेपेऽयने वेशे भागे वृद्धौ ग्रहे वधे ॥ स्वाम्यर्थेऽवगमे कामे कृतौ-' इति योपदेवः । आवक:-विका, भावक:-विका, मविविषक:-पिका; आवयिता-त्री, अविविपिता-त्री; अवन्ती, आवयन-न्ती, अविविषन्-न्ती; अविष्यन्न्नी-ती, आवयिष्यन्-न्ती-ती, अविविषिष्यन्-न्ती-ती; आवयमानः, आवयिप्यमाणः; . मविता-त्री, 2. . 1. 'इन् वपादिभ्यः' (वा. 3-3-105) इतीम् । कृदिकारादक्षिनः' (ग. सू. 4-1-45) इति डीए । क्युन शिल्लिसंजयो: ' (द. उगा-3-3.) इति क्युन् । 'शिपकादीनां च ' (वा. 7-3-44) इति इत्यं न । 4. 'तिनुपमहादीना-' (1.2.9. पा) इति पयुदामान र मवति । तर विदित विषादो एररस्नाऽऽमिपादः थियमनिशमयन्तं परंतं मान्यवन्तम् । म..10-17. 3. A.

·अश . अवनीयम् , 'ऊतिः, भवितुम् , ऊ:-जनौः, जनावौ-जनावः । अवितः तम्-तवान्, आवितम् , अविविषितम्-तः-तवान् । भवः, आवः, अविविषुः, आविवयिषुः । अवितव्यम् , आवयितव्यम् , भविविषितव्यम् । आवनीयम् , अविविषणीयम् ; आव्यम्, आव्यम्, अविविष्यम् । ईषदवः, दुरवः, स्ववः अव्यमानः, आव्यमानः, अविविष्यमाणः अविविधः आवः, आवः, आवना, अविविषा, आविवयिषा%B आवयितुम् , अविविषितुम् ; अवनम्, आवनम्, अविविषणम् ; पवित्वा, आवयित्वा, मविविषित्वा; समव्य, समाव्य, समविविष्य आवम् २, आवम् २, अविविषम् २० अवित्वा २, आवयित्वा २, अवनी-अवनिः, ओतुः (विडाल:). V48) “अश भोजने" (IX-क्रयादि:-1623. सक. से-पर-) 'व्याप्तावश्नुत इत्याहुः, अश्नातीति तु भोजने ।' (166) इति देवः । आशक:-आशकः-शिका, अशिशिषकः-पिका, अशाशक:-शिका, अशिता-त्री, आशयिता-त्री, अशिशिपिता-त्री, अशाशिता-त्री; अविवियित्वा ३, ओम् , 1. IA. 'ज्वरस्वर--(G-4-20) इत्युपघावकारयोख्छ । 'एत्येधत्यूसु । (6-1-89) इति वृद्धिः। 2. 'ऊतियूति-'(3-3-97) इति क्तिनि उदात्तान्तो निपातितः। 3. भौणादिके मन्प्रत्यये प्रत्ययस्य टिलोपे इडभावे ऊठि गुणे व रूपम् । 4. औणादिकेऽनिप्रत्यये 'कृदिकारात्-' (4-1-45, ग. सू.) इति डीपि रूपद्वयम् । 5. औणादिक: तुन् प्रत्ययः, ऊट गुणः । 6. 'सूचिपूत्रिमूव्यव्यवंशूर्णोतिभ्यो यद् वाच्यः' (पा. 3-1-22) इति पर।

·४६ अश - - मनन्-ती, आशयन्-न्ती, अशिशिषन्-न्ती 3 । अशिष्यन्-न्ती-ती, आशयिष्यन्-न्ती-ती, अशिशिपिप्यन्न्ती-ती; मशाश्यमानः, अशाशिष्यमाणः भट-अशौ-अशः BAअशितम्-A:, आशितम्-तः, मशिशिपितम् , मशाशित:-तवान् । मशः, आशः, 'अन्नाशः, कुण्डाशी, नराशी, Cफलाशी, मशिशिषुः । अनाश्वान् अशितव्यम् , आशयितव्यम् , अशिशिषितव्यम् , अशाशितव्यम् । अशनीयम् , आशनीयम् , अशिशिषणीयम् , अशाशनीयम् । भाश्यम् , अशिशिप्यम् , अशाश्यम्। ईषदशः-दुरशः-स्वशः अश्यमानः, आश्यमानः, अशिशिष्यमाणः, अशाश्यमानः आशः, अशिशिषः, अशाशः अशितुम्, आशयितुम् , अशाशितुम्; आश्यम्, आशः। मशिशिपितुम् , A. 2. 3. 1. 'क्रयादिभ्य:-' (3-1-81.) इतिश्ना 'सदोद्गारसुगन्धीनां फलानामलमा- विकरणप्रत्ययः। 'नाऽभ्यस्तयोरातः' शिताः' भ. का. (7-38) आर- (6-4-111) इति आलोपः। पूर्वात् 'आदिकर्मणि कः-(3-4-71) निगरणचलना-' (1-3-97) इति इति कर्तरि कः। ण्यन्तात् परस्मैपदमेव । B. 'परस्त्रीभोगहरण धर्म एव नरा- प्रश्वभ्रस्ज (8-2-36) शिनाम् । मुखमस्तीत्यभाषिष्टाः का षत्वम् । तस्य जश्त्वेन हः। मे साशङ्कता त्वयि म. का. (9-122) 3.A 'तोऽधिकरणे च ध्रौव्यगतिप्रत्य- c. 'फलाशिनो निरकुलभाजः सानार्थभ्यः' (3-4-76) इति दिव्याङ्गनाऽनगरसानभिज्ञाः । अधिकरणे कः। का. (12-49) 'कर्मण्यम् ' (3-2-1) इत्यण् । D. 'लोकानशिशिपोस्तुल्यः कृतान्तस्य 'सुप्य जातो णिनि:-' (3-2-78) विपर्यये। पने चिकरिषोक्षान् वलं इति णिनिः। जिगरिपुः कपेः।।' भ. का. (3-54) 'उपेयिवान--(3-2-109) इति नञ् 'अशनीयमियाशंसुर्महानायाद. पूर्वकादस्मात् वसन्तो निपातितः । शोभन:, म.का. (7-70) 4. 5. - . E.

·अश अशाशम् २ अशिया २, } अशाशिवा in अष्टिः, नाशना, अशिशिषा, आशिशयिषा, अशाशा, अशनाया अशनम् ,आशनम् , अशिशिषणम् । अशाशनम् । अशित्वा, आशयित्वा, अशिशिपित्वा, अशाशित्वा; समश्य, प्राश्य, समशिशिष्य, समशाश्य; आशम् २, आशम् २, ) अशिशिषम् २, आशयित्वा २, अशिशिपित्वा २, (49) "अशू व्याप्तौ सङ्घाते च” (v-स्वादिः-1284-सक-वेट - आ-) 'व्याप्तावश्नुत इत्याहुरभातीति तु भोजने।' इति देवः (166) भाशकः- शिका, आशक:-शिका, “अशिशिषकः-पिका, अशाशक:-शिका; अष्टा-ष्टी, अशिता-त्री, आशयिता-त्री, अशिशिपिता-त्री, अशाशिता-त्री; आशयन्-न्ती, आशयिष्यन्-न्ती-ती; 'अश्नुवानः, आशयमानः, अशिशिषमाणः, अशाश्यमानः अशिष्यमाणः आशयिष्यमाणः, अशिशिषिष्यमाणः, अशा शिष्यमाणः मक्ष्यमाणः . . A } अट्-अशौ- -अशः। "अष्टम् - :-प्टवान् "आशितम्-तः, अशिशिषितः, अशाशितः-तवान् । अशः, आशः, अशिशिपुः, आशिशयिपुः, अशाश:13 2. 'अचिश्नुधातु- 3. 1. पत्वम् ष्टुत्वम् । 'तितुत्र-' (7-2-9) 6. 'स्वरतिसूति-1 (7-2-44) इति इति नेट। वा इद। 'म प्रत्ययात् । (3-3-102) इत्य 7. 'स्वादिभ्यः-3. इति श्नुविक- प्रत्ययः। रणप्रत्ययः । अशनमात्मन इच्उतीत्यर्थ क्यचि, (6-4-77) इयुव। 'अशनायोदन्यधनाया बुभुक्षापि 8. 'पूर्ववत् सन:' (1-3-62) इति पासागर्थेषु' (1-4-34) इति निपा- शानच्. तनादीवाभावः। 9. ऊदित्वात् इइविकल्पः स्त्रियां कधजन्तादकारप्रत्ययः। विभाषा' (7-2-15) इति इणिषेधः । 'स्मिपूज्वा- (7-2-74) इति 10. पचायच् (3-1-134.) 'योऽपि नित्य मिट् । च' (2-4-74.) इति यो लक् । 5. 'सूचिसूत्रि--(वा. 3-1-22.) इति A. "शक्तवृष्टिपरिघप्रासगदामुदरपाणयः। यङ् । 'दीर्घोऽकित:' (7-4-83) व्यश्नुयाना दिश: प्रायुः वन दृष्टि- इत्यभ्यासस्य दीर्घः। विषोपमाः' म. का. (9.4.) यस्य 4.

·अपं अश्विव्य, } आशयितव्यम्, अशिशिषितव्यम् , अशाशितव्यम् । आश्यम्, अष्टन्यम्, अशनीयम्, आशनीयम् , अशिशिपणीयम् , अशाशनीयम् । आश्यम्, अशिशिप्यम् , अशाश्यम्। ईपदश:-दुरशः-स्वशः, माश्यमानः, अशिशिष्यमाणः, अश्यमानः, अशाश्यमानः आशा, मशिशिपः, अशाशः। अशितुम् , आशयितुम् , अशिशिषितुम् , अशाशितुम् । अष्टुम्, आशना, अशिशिपा, माशिशयिषा, अशाशा' आशनम्, अशिशिपणम् , मशनम्, अशाशनम् अशित्वा, आशयित्वा, अशिशिपित्वा, अशाशिस्वा । आशा, } अष्टिः, अष्टा, , भशित्वा २, समश्य, प्राश्य, प्राशिशिष्य , समशाश्य आशम् २, भाशम् २, अशिशिपम् २, अशाशम् २, भाशयित्वा २, अशिशिपित्या २, ६ मशाशित्वा २, भष्ट्वा २, मधः, ' अशनिः, 'मश्मा, मक्षः, अक्षरम् , -~-इमे ओणादिकाः । (50) " अप गतिदीप्त्यादानेपु" (I-म्यादि:-888-सक-सेट-उभयपदी) उत्तरत्र विलेख्यमानस्य अस (51) धातोः पाठभेदोऽयम् - तद्वत् सर्वाणि रूपाणि योध्यानि ! 1. •भप्राया(3-3-102)। इति 4. मनिन् (६. 3. 6-78) प्रत्ययः । यन्नत् प्रसारप्रययः। 5. मप्रसपः (२. उ.9.21.)। 2. पनप्रापया (द. 3.8.123) । 6. 'धरी: सन्' (१. . 8.00) ३. अनिमयपः (६. . 1.1.)। इति सरन्यस्पयः।

·मंस ४९ (3) “अस गतिदीप्त्यादानेपु" (I-भ्वादिः-886-सक-सेट - उभयपदी) 'असतेऽसति गत्यादौ, मुव्यस्ति, क्षेपणेऽस्यति।' (184 श्लोकः।) इति देवः। आसक:-सिका, भासकः सिका, मसिसिपक:-पिका; मसिता-त्री, आसयिता-त्री, असिसिपिता-त्री; असन्-न्ती, आसयन्-न्ती, असिसिपन्न्ती; असिप्यन्-न्ती-ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती, असिसिपिप्यन्-न्ती-ती; असमानः, आसयमानः, असिसिषमाणः असिष्यमाणा, मासयिष्यमाणः, असिसिषिष्यमाणः 'मः, असो, असः असितम्-तः, आसितम्-तः, असिसिपितः-तवान् । असिसिषुः, आसिसयिषुः । असितव्यम्, आसयितव्यम्, असिसिषितव्यम् । असनीयम् , आसनीयम् , असिसिषणीयम् । आस्यम्, आस्यम्, भसिसिष्यम् । ईषदसः, दुरसः, स्वसः, आसः, भासः, आसयितुम्, असिसिपितुम् । अस्तिः, आसना, असिसिपा, आसिसयिषा असिसिषणम् । असनम्, भासयित्वा, असिसिषित्वा प्रास्य, समास्य, प्रासिसिष्य ; आसम् २, मासम् २, असिसिषम् २ असित्वा २, आसयित्वा २, मसिसिषित्वा २. असः, आसा, असिसिपः असितुम् , आसनम्, असित्वा, खरवसानयोर्विसर्जनीयः' 1. 'सन्योः' (6-1-9) इति द्वित्वम् । 2. किपि, 'ससजुषो रुः' (8-2-66) इति रुत्वम् । (8-3-15) इति विसर्गः। 7 ·असे " भविता, (52) अस मुवि" (II-अदादिः-1065-अक. सेट्. पर.) असतेऽसति गत्यादौ ' मुव्यस्ति, क्षेपणेऽस्यति ' (184) इति देवः । 'मायकः-विका, भावका-विका, भूपक:-पिका, विमावयिपकः-पिका, 24 बोमूयक:-यिका; भावयिता, वुमूपिता, विभावयिपिता-बोमूयिता-त्री; सन्-सती, भावयन् , बुभूपन्, विभावविपन्-न्ती; भविष्यन् , भावयिष्यन् , वुभूपिप्यन्, विभावविषिप्यन्-न्ती-ती%B BAव्यतिपाणः, भावयमानः, मावयिष्यमाणः, बोभूयमानः, बोमूयिष्यमाणः ; भू:-भुवी-भुवः 'भूतः-तम्-तवान् , भावितः, बुमूपितः, विभावयियितः योभूयित: तवान् । भवः, भावः, वुमूयुः, विभावयिपुः, भवितव्यम् , भावयितव्यम् , चुभूपितव्यम् , विभावयिपित्तव्यम् , योभूयितव्यम् । भवनीयम् , ? प्रमाबनीयम् , बुम्पणीयम् , विभावयिषणीयम् , मोभ्यनीयम् ; प्रभवनीयम् BAमन्यम् , अवश्य भाव्यम् , भाव्यम् , बुभूप्यम् , विभावयिप्यम् , चोमूय्यम् ; ईषद्भवम् , दुर्भवम् , मुभवम् । भूयमानः, भाव्यमाना, वुमूप्यमाणः, विभावयिष्यमाणः, योमय्यमानः; वोमूयः . . 1. 'मस्ते' 2-4-52) इति भार्ध तुकत्वात् भूभावो न। धातुकविश्ये 'भू' आदेशः। 3.A 'कर्तरि फर्मव्यतीहारे' (1-3-14) 1.A 'सनि प्रहगुहोच' (7-2-12) इति इति शानबू' । सोरायोप:' इणिगषेधः । 'इको झल् ' (1-2.9) (G-4-111) इति धात्वकारलोपः। इति सन: कित्त्वम् । ' उपसर्गप्रादुर्व्यामस्तिर्यच्परः 2. 'ओः पुयज्यपरे। (7-4-50) इति (S-3-87) इति पत्वम् । अभ्यासोकारस्येत्वम् । 4. 'युकः किति' (7-2-11) तीण. 2.A आपधातुरविस्तायां भूगावः । मतच हलादित्वात् यप्रयय उत्प. 'न भाभू-' (6-4-34) इति गत्वं न । घते-यया अजपाती। 'गुणो 6. 'प्यन्तभादीनां-' (वा 8-4-34) यलफोः' (1-4-52) इलभ्यासे इति जावं ना गुणः। 6.A 'अचो यत्' (3-1-97) इति यत् । 3. 'सोरलोपः, (6-4-111) इति 'ओरावश्यके (3-1-125) इति ध्यत् । धावकारस्य लोपः। शतुः सावधा- णियः। 5. 7.

·भावः, बुभूपः बुमूपितुम्, - , } भवः विभावयिपः, बोभूयः, भावः भवितुम् , भावयितुम् , विभावयिषितुम् , बोमूयितुम् । भूतिः, भावना, बुभूपा, विभावयिपा, बोमूया ;' भवनम्, भावनम, बुभूषणम्, विभावयिपणम् , चोमूयनम् । भूत्वा, भावयित्वा, बुभूषित्या, विभावयिपित्या, पोभूयित्वा । अनुभूय, अनुभाव्य, अनुबुमूष्य, अनुभावयिष्य, अनुबोभूय्य; भावम् २, 1 भावम् २, । बुभुषम् २, । विभावयिपम् २ भूत्वा २, भावयित्वा २, बुषित्वा २, विभावयिपित्वा २ बोम्यम् २१ बोभूयित्वा २.5 (53) असु क्षेपणे" (IV-दिवादिः-1209. सक. से. पर.) असतेऽसति गत्यादौ, भुव्यस्ति, क्षेपणेऽस्यति ।' (184) इति देवः । आसक:-सिका, आसक:-सिका, असिसिपक:-पिका आसयिता-त्री, असिसिषिता-त्री; अस्यन्-न्ती, निरस्यन् , आसयन्-न्ती, असिसिपन्-न्ती; असिष्यन्-न्ती-ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती, असिसिपिप्यन्न्ती-ती "निरस्यमानः, निरस्यन् , आसयमानः, आसयिप्यमाणः अ:-असौ-म -असः "निरस्तम्-स्तवान्, र आसितः, मसिसिपिता-तवान् । Bअसितमनेन, मसः, सन्न्यासी', भासः, असिसिपुः, आसिसयिषुः । 1. 'ऋदोरम्' (3-3-57) इत्यम् भावे । 'राक्षसान् बटुयज्ञेषु पिण्डीशूरान् एरच ' (3-3-56) इत्यच् । निरस्तवान् ।' भ.का. (5-85.) 'दिवादिभ्यः श्यन् ' (3-1-69) इति B.' सौनागा अस्थते वे निष्ठायां विक- रुपेन इटमिच्छन्ति' इति काशिका 'उपसर्गादस्यत्यूद्योविचनम् ' (वा. (72-17.)। तेन इदमपि रूपं 1-3-29) इति शानजपि । 5. धातोरुदित्वात् 'यस्य विभाषा' 'उवाच मारुतिः सन्यासिन्यत्र (7-2-15) इतीण। वानरान्' भ. का. (7-76.1 असिता-त्री, " A. 2. 3. श्यन् । 4. साधु । C.

·अंस आसः, मसिसिपः असितुम्, आसना, , निरास्य, आसम् २ २. असितव्यम् , आसयितव्यम् , असिसिषितव्यम् । असनीयम् , आसनीयम् , असिसिपणीयम्; आस्यम् , समस्या, आस्यम्, असिसिप्यम् ; ईपदसः, दुरसः, स्वसः। अस्यमानः, आस्यमानः, असिसिष्यमाणः निरासः, व्यासः, प्रासः इप्वासः, आसयितुम् , असिसिपितुम् । अस्तिः, उपास्तिः, असिसिपा, आसिसयिषा; निरसनम् , निरासनम्, असिसिषणम् ; असित्वा, अस्त्या, आसयित्वा, असिसिपित्वा; पर्यस्य-न्यस्य निरस्य, निरसिसिष्य ; *यहात्यासं आसम् २, असिसिपम् २ असित्वा २ गाःपाययति, आसयित्वा २, असिपित्वा २ अस्त्वा २० "असुरः, असिः.. (54) "अंस' सङ्घाते” (x-चुरादिः-1918. सक. से. उभय.) अदन्तः। अंसकः-सिका, अंसिसयिपक:-पिका; अंसयिता-त्री, अंसिसयिषिता-त्री; बाहुलकात् संज्ञायां क्यपि समस्या 6. अस्पतीति असिः। इ. प्रत्ययः । इति रूपं साधु । (द. उ. 1.68) 2. प्रास्यते इति प्रासः। 'धर्तरि च A. दीव्यमान शितान् वाणान् अस्य- कारके संज्ञायाम् ' (3-3-19) इति मान महागदा:।' म. का. (5-81.) भावे घम् । B. 'नाडायनो बादरिकश्च तस्मै व्या. 2A. इषवोऽस्यन्ते अनेन इति इप्यासः। सश्च कानीनमुनिगरीयान् । पा.वि. 'हलच' (3-3-121.) इति करणे 1-64. घम्। 'प्यासो धन्वघन्दिनोः। C. भ्रातरि न्यस्य यातो मां मृगावित् इति हैमः ।। इति अमरसुधा । मृगयामसौ' भ. का. (5. 82.) 3. 'दितो वा' (7-2-50) इतीट् वा । D. "अंस समाघाते'। समाघातो- 'अस्यतितृषोः क्रियान्तरे कालेषु विभाजनम् । अंशयति । चन्द्रो (3-4-57) इति णमुल् । दन्त्यान्तमाह-अंसयति। मयूरब- * अकरन्' (६. र. 8-24.) इति सका।" इति क्षीरतररिणी। 1. .

·५३ भसा भयन्ती भतिसविपन्न्ती भंसानिया-ती-ती, मंसिराविपिन-ती-सी अपमानः, सिराधिषमाणः भंसमिध्यमाणः, असिसविषिष्यमाणः। भन्' सौ.स मंसितम्-स: शिसमिपिता रा:-सपान् । भंस:, सिसमिपुः। भंसचिवस्या, मंसिसविषितम्यग। शंसनीयम्। भसिराविषणीयम्। सिसकिया। ईपरस:, दुरस:, स्पेसः अस्यमानः, मंसिसयिष्यमाण: अंसा सिससिपः। भंसयितुग, गंसिरायिपितु अंसना, शिरामिपा। सिसमिपण. भसविस्पा, सिसमिपिया समस्या, उदरस, रामंसिसमिध्य सय २, सिरामिषम् २१ अंगरिया २, सिरामिषिस्या २. (55) "अह व्याप्ती" (V-यादि:-1272-सक.सेर.पर.) मादक:-दिका, माजहिपक:-पिका मदिता-पी, भादयिता-श्री, अशिदिपिसानी समग, . मादक:-दिका ·५४ आहितः, महितव्यम् , महनीयम् , आह्यम्, अदि अहव'न्-ती, भाहयन्-न्ती, अजिहिपन्-न्ती; महिप्यन्-न्ती-ती, माहयिष्यन् न्ती-ती, अजिहि पिप्यन्-न्ती-ती, भायमानः, आहयिष्यमाणः, मट्-अड्-महौ-अहः, महितम्-तः, अजिहि पितः-तवान् । अहः, आहः, अजिहिपुः, आजिहयिषुः । हयितव्यम्, अजिहि पितव्यम्; आहनीयम् , अजिहिपणीयम् । आह्यम् , अजिहिप्यम् । ईपदहः, दुरहः, स्वहः, अामानः, आदमानः, अजिहिप्यमाणः आहः, आहा, अजिहिपः; थाहयितुम् , मजिहिपितुम् । अजिहिपा, आजिहयिषा: आहनम् , अजिहिपणम् । अहित्या, आइयित्वा, अजिहि पित्वा समजिहिप्य; समझ, भाहम् २, आहम् २, अजिहिपम् २ अहित्वा २, आहयित्वा २, अजिहिपित्वा २. (56) 'अहि गो' (I-भ्यादि:-635-सक-सेट. आत्मनेपदी) 'अहि प्लिह यक्रगतो' इति काशकृत्स्नधातुपाठे पटवते-इति क्षीरस्वामी। महकः-हिका, अंहकः-हिका, यमिहिपक:-पिका; अंहिता-त्री, अंहयिता-त्री, अलिहि पिता-त्री अहितुम् , आदिः, महनम्, माहना, समाय, } .

·महि . अशिहिपुः। भहनीयम्, - अंहः अंदितुम् , अंहित्या २, मंड्यन्-स्ती, अंहयिष्यन्न्ती-ती; अंहमानः, अंहयमागः, बलिहिषमाणः अंहिष्यमाणः. अंदायिध्यमाणः, अअिदिषिष्यमाणः भन्-अंही-अंहः अंहित:-त, अंहिता, अजिहिपितः-तवान् । अंहः, अंहः, अशिदयिपुः । अंहितव्यम् , अंदायितव्यम् , अजिहिषितव्यग; अंहनीया, भनिदिषणीयम्; अहम् , अंदम्, अजिदिप्यम् । ईपदहः, दुरहः, स्वदः अंशमानः, अंधमानः, अशिहिष्यमाणः अंहः, अअिहिषः अंडयितुम् , अतिहिपितुः महा', अंहना, अनिहिपा, अजिदयिपा शंदनम्, अलिदिपण भहित्वा, अंहयित्वा, अनिहिपित्वा; समंद सगंध, समनिहित्य: अंहम् २, अंदम् २, अशिपिम् २, भंदयित्वा २, अनिहिपित्या २ अंहः-हसी. (57) “अहि भाषार्थः" (र-गुरादिः-1798. भक. से. उभ.) "अहि भासा" इति क्षीरस्वामी । इदिस्करणसामर्थ्यात् णिपो पैकल्पिकत्वम् । णिच्पक्षे, णिजभावपक्षे घ, पूर्वोक्तभावादिकाहति (56) यद्पाणि शेयागि। परंतु, अस्य पातोः 1. 'गुरोध हसः (3-3-103) इति A. गादिष्ट जाताअदिपस्तदासी उरकण्ठमानो भरतो गुरूणाम् ॥'भ. अप्रत्ययः । २. औणादिक असुन्प्रत्ययः। पापमर्थः । का. (3-25) जाता मििहया यस्स ' जिगेनोपंगहोरिसकुष्ठ य इति बहुपीहिः। तम्।' यमरा भहनम्, } } sem .

·- माछि णिजमावपक्षे 'शेषात् कर्तरि परस्मैपदम् । (1-3-78) इति परस्मैपदित्वमेव । तदानीं शतरि-बहन-न्ती, अंहिष्यन्-न्ती-ती; Aदुरंदः, इति रूपाणि । ण्यन्तात् सनि तु- अअिहयिषक:-पिका; अलिहयिष्यम् । ईषद निहयिषः-इत्यादि। अजियिपिता-त्री; अञिहयिष्यमाणः अजिहयिषन्-न्ती; अजिहयिपः अजिहयिपिष्यन्-न्ती-ती; अञ्जिहयिपा; मनिह यिषमाणः अजिहयिषितुम् । पनिहायिषिष्यमाणः मनिहयिषणम् । मल्लिहयिषितः-तवान् । अञ्जिह यिषित्वा समञ्जिह यिष्य अञ्जिहयिषम् २ अञ्जियिषितव्यम् । अनि यिपित्वा २० मजिहायिपणीयम्; इत्यादिरूपाणीति विशेषः। आकारादिधातवः । (58) “आछि आयामे" (I-भ्वादिः-209 अक. से. पर-) "भान्छक:-छिका, आन्छकः-छिका, आश्चिच्छिपक:-पिका; आन्छिता, त्री, आन्छयिता-त्री, आश्चिच्छिविता-त्री; आन्छयन्-न्ती, माञ्चिच्छिपन्-न्ती आन्छिप्यन्-ती-न्ती, मान्छयिप्यन्-ती-न्ती, माञ्चिच्छिषिप्यन्न्ती-ती%B मान्छयमानः, मान्छयिष्यमाणः; मलिहयिषुः । . } मान्छन्-न्ती, . 1. नन्द्राः संयोगादयः (6-1-3) इति नकारस्य द्वित्वनिषेधः। 'होश्युः' (7-4-62) इति पुत्वम् । अनुस्वारः । परसवर्णश्च । 2. 'इदितो नुम् धातोः' (7-1-53) इति नम् । 'मन्या:-- (6-1-3) इति नकारस्य द्वित्वनिषेपः । 'छे च' (G•1-73) इति अभ्या- सस्य तुकू पुत्वम् । A. "वीय दुरंहमभिरहय महयामा मौग्ध्य प्रलण्डय च तोडय निर्ममत्वम् । सनायन्स इति परिवरोजशहा नार्यो हरेः समरकेलिमसिप्वदन्त ॥" था. का. 3.47. 3.

·भाल . आन्-आम्छौ-भान्छः भान्छिता-त:, शामिछतः, शाशिच्छिषितम्-स-सपान्। भान्छः, आम्छ, भाविच्छिपुर, माधिच्छगिषुः । आन्छितन्यम्, भानावितव्यम्, माधिचिषितव्यम्। आम्छनीया, बामनीयम्, মিম্বিী। भान्छपम्, आपिजिण्यम्। ईपदाम्छः, दुराम्छः, स्वान्छः । मान्छयमानः, शाम्धमानः भाभिनिष्यमाण: भान्छः, आम्छ, माधिच्छिपः। আলিম, भान्छयितुग माथिचिपितुग आम्छा, शाम्छना, आशिच्छिया, भाबिच्छगिषा: आम्छगर, मान भाभिजिपणम्। भान्छित्या, भाम्छमिया, भागिच्छिपिया समान्छ, समान्छय, रामाणिपिछष्या भाम्छम् २, आमछग २, । पाणिचिछपग २) । भामिछस्या २, आग्छमिस्वा २, भान्छिच्छिपिरया २।। (59) "आप्ट व्याप्तौ" (v-यादि:-1260. सक. भनिद-पर.) "आपगल्यापतीत्यापेयों या जो लगने पये। व्याप्त्यर्थरमाण । स्वादेराप्नोतीति पदं भवेत् ॥" (137) इति देवः। मापक:-मापक:-पिका, आपक:-पिका, ईप्सका शिका आसा-प्सी, प्रापयिता-त्री, ईप्सिता-त्री। 'आप्नुवन्-यती, पापगन्-न्ती, ईरान-ती 1. कारस्य योगान्तस्य -- (8-123) इति शोषः। 2. दिवार भनिदितो (15-1-21) इति मलोपोग। 3. सनि 'भाशप्रपामीत् ' (1-1-65) इतोरपे, हिरमे, 'भोऽभ्यास' (7-1-64) इस्मभ्यारालोपः। 1. सादिभ्मा-8-1-73) इति शुमलमे उन । 'गुरार्थिते मानसराधे मजे गितमलामि । नाछित हरितवास्जिीनमारत गणना ॥' भा. का. 1.५५. 'दोर्दण्डानिमशेरारपणामोयतः ' इति लोका क्षीरस्पामगुपाता। } } । मा रिपते a ·आप्स्यन्-न्ती-ती, आप्ल आपयिष्यन्-न्ती-ती, ईप्सिप्यन्-न्ती-ती; प्रापयमाणः, प्रापयिष्यमाणः; आपः'; आप्तः-संप्राप्तः-तम्-प्तवान् , प्रापितम् , Pईप्सितः-तवान् । आपः, आपः, व्यापी-व्यापिनी, ईप्सुः, आपिपयिपुः; आप्तव्यम्, आपयितव्यम् , ईप्सितव्यम् । प्रापणीयम् , ईप्सनीयम्। आपनीयम् , प्राप्यम्, ईप्स्यम् । आप्यम्, ईपदाप:-दुरापः-स्वापः प्राप्यमानः, प्राप्यमानः, ईप्स्यमानः आप, ईप्सः माप्तुम् , आप्तिः, प्रापणम् । आपः, आपयितुम् , प्रापणा, आपनम् , भापयित्वा, प्रापय्य पाप्य, ईप्सितुम् । ईप्सा, भापिपयिषा ईप्सनम् । ईप्सित्वा । आप्त्या, प्राप्य, प्रेप्स्य; . 1. . 3. 'माप्नोतेर्हस्वश्च' (द. उ. 7-1.) इति विसनियोगेन हस्वत्वे, अतृन्- 16-4-11) इति सर्वनामस्थाने दीर्घः। 'आपः स्त्री भूम्नि वार्वारि--' इति अमरकोशात् नित्यं यहुवचनम् । 'किन भावादिभ्यः निष्टायामनिड्भ्यः' (या. 3-3-94) इति किन् । 'गुरोध हल' (3-3-103) इत्यस्यापवादः। 'विभाषाऽऽप:'(6-4-57) इति रयादेशो वा। 'तस्य मिनीयतो दूतः संप्राप्तोऽस्मि वशंवद: भ. का. 0-100. अन्वयादिविभिन्नानां यथासंख्यमनीप्सितम्' म. का. 0. 132. c. 'दिव्यापिनीलोचनलोमनीया मजाऽन्वयाः स्नेहमिव सवन्तीः' भ. का. 2-13. D. 'संप्राप्यो निजजिराद्धतपसः साधोः स देवोऽपि तागृज्वोक्तुमुपानसे सुकृतिनी प्रस्तिनुवानः सलान् ॥' घा, का.2-60. 'प्रापय्य शौरिमय ता भगिनी वाक्यरक्षीणसौददमपेतशुचाऽवतानीत् ' वा.वि. 3-500 A. B. , E.

·ईप्सम् २ ईप्सित्वा . । -- मापम् २, मापम् २, माप्त्या २, (60) " आप्ल लम्भने" (x-जुरादि:-1840-सक. सेह. उम.) आरपीयः । लम्भनम् याति:-इति क्षीरस्यामी । मापयत्यापनीत्यापेयों या जो लम्मने पदे । व्याप्त्यर्थसास्य तु स्वादे- रामोतीति पदं भवेत् ।।' (137) इति देवः । भाषीयस्यात् णिची येलिरफत्वम् । गिरक्षे स्पाणि पूर्व लिखि. सम्पामोतेरिव (59) नेपानि । गिजमावाशे 'शेषात् कर्तरि परम्मैपदम् । (1-3-78) इति परमादितमेव । नारि "आपन्-न्ती' इत्येव रूपम् । शार औरसर्गिकत्वात् । ईमका इत्यादि न रूपम् । प्यन्तात् सनि तु--- आपिपयिषक: पिका, भापिपयिष्यम्। आपिपयिपिता त्री, आसियिष्यमाणः आरिपविपन्न्ती, आपिपयिपितम् । आरिपयिपिप्पन्न्ती ती, मापिपयिषः आपिपयिषमाणः, आपिपयिपा; आपिपयिषिष्यमाणः, आपिरयिपणम् । आरिपयिपितः-तं-तवान्, आपिरयिपित्वा; मापिपयियुः, समापिपयिष्य; पापिपयिपितव्यम् । आविपयिषम् २० भाविपयिषणीयम्; ज्ञेयानि । (610 आस उपवेशने" (II अदादिः-1021-अक. से. मा.) मासक :-सिका, आमः-सिका, आसिसिपक:-पिका, दुरासिका' आसिता-त्री, आसयिता-श्री, आसिसिपिता-श्री; गापिपपिपिरवा २' इति रूपाणि 1. • संज्ञायाम् ' (3-3-100) इति पुर। 'दुरीश्वरद्वारबहिवितर्दिादुरासिकाये रचितोऽयमलिः' इति धेराग्यपके (3) A. "यापन भेदमरि तनजनहितं चित्री गोपहरिः तूरियो वितनन् पनिर्दिवमगात् दूसो यथा पादित:"पा. का. 3-51.

·यास आसः, - अध्यासयन्, आसयन्-न्ती, आसयिप्यन्-न्ती-ती; "आसीनः, Bआसिसिपमाणः, आसिसिपिण्यमाणः; आः-आसौ-आसः; आसितम्-त:-तवान् , आसितः, आसिसिपित:-तवान् । आसः, आसिसिपुः, आसिसयिपुः मासितव्यम्, भासयितव्यम् , आसिसिपितव्यम् । आसनीयम्, आसनीयम्, आसिसिपणीयम्; आस्यम्, आस्यम्, आसिसिष्यम् ; ईपदास:-दुरासः-स्वासः उपास्यमानः, आस्यमानः, आसिसिप्यमाणः आसः, आसः, कैलासः, आसिसिपः । आसितुम् , आसयितुम् , आसिसिषितुम् ; 'मासना, उपासना, उपास्तिः, आस्या, आसिसिपा; आसनम्, Aआसनम् , आसिसिपणम् । 1. 'अणावकर्मकात् वित्तवत्कर्तृकात् । (I-3-88) इति ण्यन्तात् शतैव । 2. 'ईदास: ' (7-2-83) इति आनस्यादेरीकारः । " केलिः प्रयोजनमस्य = फेल: 'घूडादिभ्य उपसंख्यानम्' (वा. 5-1-110) इत्यण् । भास्यतेऽस्मिन् इत्यासः । 'हलच' (3-3-121) इत्यधिकरणे घम् । केलचासावासश्चेति 'विशेषणं विशेष्येण-1 (2-1-57) इति संज्ञात्वात् लोहित- शाल्यादिवत् समासो नित्यम् ॥" इति मा. धा. वृत्तिः । 'ज्याचभन्यो यु । (3-3-107) इति शुद्धादेव धातो: युचू । बाहुलकात् क्तिन्-इति मा.धा. वृत्तिः। पाऽमरूप-'(3-1-94) इति न्यायेन ज्यदपि भावे इति मा. धा. वृत्तिः । तिवर्गपारीणमसौ भवन्तम् अध्यासयन् मासनमेकमिन्द्रः । विवेकश्वत्यमगात सुराणा ते मयिलो वास्यमिदं समाये ॥' भ. फा. 2-40. 'अध्यासिसिपमाणेऽय वियन्मध्य निशाकरे ।' भ. का. 8-33. 'आकाशचारिवनिताभिरुपास्यमाना साऽऽह स्म तन्मनसिकृत्य महान्त- मर्यम् .. वा. वि. 3.51. 'प्रायोपासनया शान्ति मन्यानो वालिगम्भवः । युक्त्वा योगं स्थित:ोले विधितवेदनाम् ॥' भ. का. 7-73. E. "इंडपोऽयमीश: समुपास्तिशीलराशासितः पीतपटी सानः । स्वीयश्च से कशनीपी मोनितो नसचिन नेली ॥" 3. b. . A. B. C. D. ध...25.

·आसित्वा, उपास्य, 61-A) . . भासयित्वा, आसिसिषित्वा समास्य, आसिसिष्य ; भासम् २, आसम् २, आसिसिपम् २ भासित्वा २, आसयित्वा २, आसिसिषित्वा ; (61-A) "इ गतौ” (I-भ्वादि:-320-सक-अनिद्-पर-) अयत्येतीयते गत्यां अघीतेऽध्येति चेडिको।' (श्लो 14) इति देवः। 'इट किट कटी गतौ' इति धातुपाठे निर्दिश्यते । 'कटी' इत्यत 'कटि + इ-' इति हस्वकारात्मकं धात्वन्तरं प्रश्लिष्टमिति केचित् । तस्य च मयति-इयाय-एता-इत्यादीनि रूपाणि । अत एव 'उदयति विततो रश्मि- रज्जौ अहिमरुचौ हिमधाम्नि याति चास्तम्' (शिशुपालवधे 4-20), 'उदयति दिननाथो याति शीतांशुरस्तम्' इत्यादिप्रयोगाणामुपपतिः । आयकः-यिका, आयक:-यिका, ईपिषकः-पिका; "एता-त्री, आययिता-त्री, ईपिपिता-त्री; उदयन् } न्ती, आययन्-न्ती, ईपिपन्न्ती; अयन् एष्यन्-न्ती-ती, आययिष्यन्-न्ती-ती, ईपिषिष्यन्न्ती-ती; आययमानः, आययिष्यमाणः; 'इत्-इतौ-इतः इत-त:-तवान् , आयितः, ईपिपितः, तवान् । अयः, आयः, ईषिपुः, पायिययिषुः । आययितव्यम् , ईपिषितव्यम् । अयनीयम्, आयनीयम् , ईषिषणीयम् ; एयम् , उपेयम् , आय्यम् , 1. 'इको झल्' (1-2-9) इति सन: कित्वाद् गुणाभावः । 'अज्झनगर्मा--" (6-4-16) इति दीर्घः। 'सन्यतः' (1-4-79) इत्यभ्यासस्येत्त्वम् । (7-2-11) ति इणिषेधः। 'सार्वधातु कार्धधातुकयो-' (7-3-84) रिति गुणः । 'हस्वस्य पिति कृति तुक् ' (G-1-71) इति तुक् । • एलि पररूपम् । (6-1-94) इति पररूपम्। 'प्राण्डिताशोदयशमण्डितरकुटरले डिताकदीधितीन् ।' धा. का. 1-12 एतव्यम्, ईषिप्यम् । . श्रयुकः किती 3. 4. A.

·६२ इफ ईपिप्ययाणः । ईविधः। ईपिपितुम्; आययितुम् , इपिपा, अयनम् , - इत्या २ }, आययित्वा २}, ईपदयः-दुरयः-स्वयः ईयमानः, आय्यमानः, 'अयः, मायः, माया, एतुम्, इतिः, भायना, आयिययिपा आयनम्, ईपिषणम् ; इत्वा, आययित्वा, ईपिपित्वा समित्य, 'उपेत्य, समाय्य, समीपिप्य; आयम् २ ईपिपम् २ । ईपिपित्वा २. (62) “इक स्मरणे" (IT-अदादि:-1047-सक. अनिद-पर.) 'अयत्येतीयते गत्यां, अधीतेऽध्येति चेडिकोः।' (14) इति देवः । नित्यमधिपूर्वकः । अध्यायकः-यिका, अधिगमकः-मिका, अपिजिगमिषक:-पिका; अधिगमयिता-त्री, अधिजिगमिपिता-त्री Aअघीयन्-न्ती, मधियन्, अधिगमयन्-न्ती, अधिजिगमिपन्-न्ती अध्येप्यन्-न्ती-ती, अधिगमयिष्यन्-न्ती-ती, अघिजिगमिपिप्यन्-न्ती-ती; अधिगमयमानः, अधिगम यिष्यमाण ; अध्येता-त्री, । 1. 2. 3. 5. अकृत्सार्वधातुकयो - (7-4-25) रिति दीर्घः । 'एरच ' (3-3-56) इति भावेऽच् । 'अकर्तरि च कारके-' (3-3-19) इति पञ् । 'पत्वनुकोरसिद्धः' (5-1-56) इत्येकादेशशाम्नस्यासिद्धत्वात् तुक । 'गौ गमिरबोधने ' (2-4-46) 'इश्वदिकः' (वा. 2-4-45) इत्यतिदेशात् गमादेशः । अमन्तत्वेन मित्तात् 'मिता हस्व:' (6-4-92) इति उपधाहस्वः ! अन्यत्र-योधने प्रत्याययक:-यिका-प्रत्यायितम्-इत्यादि । 6. 'सनि च' (2-4-47) इति गमादेशः । 'गमेरिटू परस्मैपदेषु । (7-2-55) इतीडागमः । योधने तु प्रतीपिपकः इत्यादि। A. 'सूतोऽपि गनासलिले: पवित्वा सहाश्वमात्मानमनल्पमन्युः । ससीतयो राघव. योरधीयन् सन् कदुष्णं पुरमाविवेश ॥' म. का. 3-18 'इदिक (वा. 2-4-45) इति अतिदेशेन 'इणो यण् ' (G-1-81) इत्यत्र यणा भाव्यम् । तदानीं 'भघियन्' इति रूपमिति केचित् ।

·६३ अधीत:-तम् , अधीत्-अघीतौ अघीतः अधिगमितः, अघि जिगमिषितः-तवान् । अध्ययः, मन्त्राध्यायः, अधिजिगमिषुः, अधिजिगमयिषुः । अध्येतव्यम् , अधिगम यितव्यम् , अधिजिगमिषितव्यम् । अध्ययनीयम् , अधिगमनीयम्, प्रत्यायनीयम्, अधिजिगमिषणीयम् । प्रत्याय्यम्, अघिजिगमिष्यम् । अध्येयम् । अधिगम्यम् , Aअधीत्यः, अधिगमः, अध्येतुम् , ईपदध्ययः, दुरध्ययः, स्वध्ययः । अधीयमानः, अधिगम्यमानः, प्रत्याय्यमानः, अघिजिगांस्यमानः' अध्यायः प्रत्यायः, अघिजिगमिषः; अधिगमयितुम् , अधिजिगमिषितुम् । अधीतिः, अधिगमना, अधिजिगमिषा, अधिजिगमयिषा%3 अध्ययनम्, अधिगमनम् , अधिजिगमिषणम् ; "अघीत्य, मधिगमय्य, अधिजिगमिष्य ; अध्यायम् २, अधिगमम् २,। अघिजिगमिषम् २ ; अधिगामम् २ (63) " इख गतौ” (I-भ्वादिः-140-सक. से पर.) एखक:-खिका, एखक:-खिका, "एचिखिषक:-पिका; 3. . 5. 1. 'षत्वतुकोरसिद्धः' (G-1-56) इत्येकादेशस्यासिद्धत्वात् तुक् । 2. 'कर्मण्यण' (3-2-1) इत्यण । 'अज्झनगमा सनि' (6-4-10) इति दीर्घः । 4. 'षत्वतुकोरसिद्धः। (6-1-86) इत्येकादेशशास्त्रासिया तुक् । 'ल्यपि लघुपूर्वात् । (6-4-56) इति रयादेशः । 'विष्णमुलोदीर्घोऽन्यतरस्याम्' (6-4-93) इति दीपविकल्पः । ओणे: ऋदित्करणात् लिशात् उपधाकार्य प्रबलम् । लघूपधगुणः । 'इन्वदिकः (वा. 2-4-45)' इत्यतिदेशात्-'पतिस्तु (3-1-109) इति क्यपि 'अधीत्य' इति रूपम् । इत्यः स्वधीतोपनिषद्भिरेषामधीत्यरूपः स वियम् झमेण ।' धा. का. 2-45. इति प्रयोगः ।........'एतिस्तु-'(3-1-108) इति क्यविधौ नित्यमधिपूर्ववादस्यैतिग्रहणेन न ग्रहः । तथा च भाप्ये-मायेयं ध्याकरणं । इति यदन्तो निर्दिश्यते । इति माधषधातुवृत्तौ। 6. 7.

·इखि एखिता-त्री, एखयिता-त्री, एचिखिपिता-त्री; एखन्-न्ती, एखयन्-न्ती, एचिखिपन्-न्ती एखिष्यन्-न्ती-ती, एखयिष्यन्-न्ती-ती, एचिखिपिप्यन्-न्ती-ती; एखयमानः, एखयिष्यमाणः इक्-इखौ-इखः; इखितः-तम् , एखितः, एचिखिषितः-तवान् । 'इख:, एचिखिपुः, एनिखयिपुः; एसितव्यम् , एखयितव्यम् , एचिखिपितव्यम् । एखनीयम् , एखनीयम् , एचिखिषणीयम् । एचिखिप्यम् । ईपदेख:-दुरेखः स्वेखः *इख्यमानः, एख्यमानः, एचिखिप्यमाणः; एखः, , एख्यम्, एख्यम् , एखः, एखः, एचिखिपः; एखनम् , एखनम् , एखितुम् , एखयितुम् , एचिखिपितुम् ; इक्तिः, एखना, एचिखिपा, एचिखयिषा; एचितिषणम् । 'एखित्वा, एखयित्या, एचिखिषित्वा; प्रेख्य, समिख्य, समेख्य, समेचिखिष्य एखम् २, एखम् २, 1 एचिखिपम् । एखित्वा २, एखयित्वा २, (64) " इखि गतौ" (I-स्वादिः-141-सक. सेट्. पर.) "इट्सकः-खिका, इसकः-खिका, "इश्चिखिपक:-पिका; 'इगुपयशाप्रीकिरः कः' (3-1-135) 6. 'अजादेद्वितीयस्य- (0-1-2) इति इति कर्तरि कः, गुणाभावः। द्वित्वम् । 'नन्दाः सेयोगादयः' 2. 'पिदिति च (1-1-5) इति (6-1-3) इति नकारस्य द्वित्व. गुणनिषेधः। 3. 'खरिच' (S-4.55) इति चत्वम्। A. "एखकोरोत्करमिद्वितं शुकैः प्रेसल 'न क्त्वा सेट् (1-2-18इति तावल्गनरजमण्डपम् । विलादेणं कित्वनिषेधे लघूपधगुणः । शयराजनाजनप्रवलितं मालधेनुतलि- 6. 'इदितो नुम् -' (7.1-55) इति नम् । धा. का. (1-20) 1. निषेधः । तम् ॥

·इसन्न्ती, इखि इजिता-त्री, इसयिता-त्री, इञ्चिखिपिता-त्री; इवयन्-न्ती, इश्चिखिपन्-न्ती; इतिष्यन्-न्ती-ती इसयिष्यन्-न्ती-ती, इञ्चिखिषिष्यन्-न्ती-ती; इड्जयमानः, इसयिप्यमाणः; Aइटित-तम् , इसितव्यम् , इङ् खितः, इड्सः, "प्रेक्षणः,इड्खः, इञ्चिखिपुः, इसयितव्यम् , "प्रेक्षणीयम्, इसनीयम् , इड्डयम्, इख्यम् , ईपदिङ्खः, दुरितः, स्विङ्खः, - इल यमानः, इङ्ख्यमानः, इड्खः, इड्खः, इतितुम् , इश्चिखिपितः तवान् ; इञ्चिखयिपुः । इश्चिखिपितव्यम् । इश्चिखिषणीयम्; इश्चिखिष्यम् । इलयितुम् , -- प्रेटणम् , प्रेक्षणम् , इद्वित्वा, इसयित्वा, प्रेक्षय, "इटम् २, है इसम् २, इखित्वा २, इसयित्या २, इश्चिखिष्यमाणः; इश्चिखिपः इश्चिखिपितुम् । 'इश्चिखिपा, इश्चिखयिषा; इश्चिखिषणम् । इश्चिखिषित्वा; प्रेश्चिखिष्य ; इश्चिखिपम् २० । इञ्चिखि पित्वा २ समिडूख्य, - 1. 3. 5. 'कृत्यच: ' (8-4-29) इति णत्वम् । 2. 'गुरोश्च हल: ' (3-3-103) इति अप्रत्ययः । 'ण्यासश्रन्थो युच् ' (3-3-107) इति युम् । 'अप्रत्ययात् । (3.3-102) इत्यः प्रत्ययः । • नित्यवीप्सयोः' (8-1-4) इति द्वित्वम् । " एखच्चकोरोत्करमिशितं शुकै. प्रेकुलतावल्गनरक्षमण्डपम् । विलगदेणे शबराजना- जनप्रवलितं मलधेनुतङ्गितम् ॥" धा. का. 1-20. B. "वनान्तप्रेसणः पापः फलानो परिगिसकः । प्रणिशिष्यति नो भूयः प्रणिन्या- स्मान्मधून्ययम् ॥" भ का. 9-106. 'प्रेवतीति–प्रेक्षणः। बाहुलकात् कर्तरि ल्युट । इति भहिमाम्यव्याख्याने । A. 8 ·(65) " इगि गत्यर्थः” (I-भ्वादिः-153. सक. से. पर.) इङ्गका-ङ्गिका-इङ्गितम्-त:-तवान् , इत्यादीनि सर्वाण्यपि पूर्वोक्तखि- (64) धातुवद्रूपाणि ज्ञेयानि । (66) " इङ् अध्ययने" (Ir-अदादिः-1046. सक-अनिद-आत्म.) नित्यमधिपूर्वः। 'अयत्येतीयते गत्यां, अघीतेऽध्येति चेडिकोः ।' इति (श्लो 14) देवः । 'घात्वर्थ वाघते कश्चित् कश्चित्तमनुवर्तते। विशिनष्टि तमेवार्थमुपसर्गगतिस्त्रिघा ।' इति क्षीस्तरङ्गिण्यामुद्धृतः श्लोकः । अध्यायक:-यिका, अध्यापक: पिका, अधिजिगमिषकः-पिका; अध्येता-त्री, अध्यापयिता-त्री, अधिजिगमिपिता-त्री; अध्यापयिष्यन्न्ती-ती; अघीयन पारायणम्, "अध्यापयन्-'न्ती, अघीयानः, अधिजिगांसमानः'; अधिजिगांसिप्यमाणः अध्येध्यमाणः, 8. A 1. 'कीसोनां जो 6-1-48) इति मात्ये 'अर्तिही-1 (1-3-3G) इति पुका '' (2-4-18) इति सनि गमिः । गमेरिट् परस्मैपदेषु। (7-2-55) इति इटा' परस्मैपदेषु । इत्यस्य तणनयोरभावे' इत्यर्थः । ३. 'एधार्यो: शहरिणि (3-2-130) इतिशता। अगिरथ' (G-3-45) इति प्रियो जीए । अधीयन् पारायणं बह- नाभीयान इलपः। ७. 'पुपयुधनशनने- (1-3-66) इति प्यन्तात् परस्मैपदमेव। 0. इयइ पूर्वम् । पश्चात् दीपः। 'च' (2-4-48) इति गमादेशः। 'भग्ननगमो सनि 6-4-10) दीपः। आधधातुकत्येट' (1-2-35) इतीट् । वायमान स्थापिलशामिनर युयु. क्षमाणान मनिशं मुमुसून । माया- पयन्तं विनयात् प्रमुः पद्गाः भरद्वाजनि शिष्यम ॥' म. का. 3-41. B. 'इम्पजुरमधीयानान् सामन्यांचा समचंयन् । पुमुंजे देवमाया शुस्मनल व होमवान् ।' म. का.

·इट अधीतः तम् , अध्येतव्यम् । अध्येयम्, - अधीत्य, अध्यापितः, अधिजिगमिपितः तवान् । अध्ययः, 'मन्त्राध्यायः, अध्यापः, अधिजिगमिपुः, 'अधिजिगापयिपुः । अध्यापिपयिपुः। अध्यापयितव्यम् , अधिजिगामिपितव्यम् । अध्ययनीयम् , अध्यापनीयम्, अधिजिगमिषणीयम्। अध्याप्यम्, अधिजिगमिप्यम् । ईपदध्ययः, दुरध्ययः, स्वध्ययः; अघीयमानः, अध्याप्यमानः, अधिजिगांस्यमानः; "अध्यायः, अध्यायः, "उपाध्यायः, उपाध्याया, उपाध्यायी, उपाध्यायानी, अध्यापः, अधिनिगमिषः । अध्येतुम्, अध्यापयितुम् , अधिजिगमिपितुम् । अधीतिः, अध्यापना, अधिजिगमिषा, अभिनिगापरिपा, अध्यापिपयिषा; अध्ययनम् , अध्यापनम्, अधिजिगमिषणम् अध्याय, अधिनिगमिष्य : अध्यायम् २, अध्यापम् २, अधिनिगमिषम् २ (67) "इट गतौ" (I-यादि:-318-सक. सेट्. पर.) पटकः टिफा, पटकः टिका, पटिटिषक: पिका, एटन्न्ती, इत्यादीनि स्पाणि 'इख' (63) धातुवत् योध्यानि । 1. 'कर्मण्यम् । (3-2-1) इत्या । इस्यः स्वधीतोपनिषदिरेपामधी- जीप संधः।। (2-1-61) इति स्यरूपः । पिया कमेण । इयम्जन गादेशावा, पक्षे भारवे पुकि अभ्या. राजपथं समायात् वाताकुलोमाता- पिपयिपुः इति रूपम् । ताकमीशः पा. का.2-48. कर्मणि या । 'ततः कपिसमाहारे एकनिश्वासमा अध्यायन्याय-3-3-122) इति गतम् । उपाध्याय सामाम पेशामा अभिकरणे धम्। पाप- मुभीयोऽध्यापिप दिशाम ॥' भ. बादः। का.7-31. 'इच' (3-3-21) इति भावादी c. 'मातम्पाध्याय पोरानुग वा' (. पम् भज्ञायाम् । 4-1-49.) इति स्त्रियामागुम्पा । मध्यापा। अपादाने खियामुपसंख्यानं तदन्ताच D. "टैक्टिश्यागतान मटकैरेटप. पानी । (पा, 3-3-21) इति दी भाटिएका कटा ममान " धा.का.1.12. , A. 2. . 3. अध्ययन- ·इण (68) " इण् गतौ" (II-अदादिः-1045-अनिद. सक-पर-) 'भयत्येतीयते गत्याम् , अघीतेऽध्येति चेडिकोः' (14 श्लो.) इति देवः । आयक:-यिका, गमकः- मिका, प्रत्यायकः-यिका, जिगमिषक:-पिका, [प्रतीविषकः-पिका; एता-त्री, आययिता-त्री, गमयिता-त्री, जिगमिषिता-त्री, प्रतीषिपिता-त्री; मनयन यती, प्रत्याययन्-स्ती, गमयन्-न्ती, जिगमिषन्-न्ती,प्रतीपिपन्-न्ती; जिगमिपियन्- " - एष्यन्-'न्ती-ती, प्रत्याययिष्यन्न्ती-ती, गमयिष्यन्न्ती-ती, जिगमिषिष्यन्- न्ती-ती, प्रतीपिपिप्यन्-ती-न्ती ; प्रत्याययमानः, प्रत्याययिष्यमाणः परीत्-परीती-परीतः । इत- इतः-इतवान् , उपेतः, प्रत्यायितः, अवगमितः, जिगमिपितः, प्रतीपितः-तवान् । 2. ज 1. 'चो णिति । (7-2-115) इति वृद्धौ आयादेशः। 'णौ गमिरमोधने । (2-1-46) इति गमादेशः। अमन्तवान्मित्त्वेन उपधाहस्वः । 3. इणो वोधनायकत्वात् । अयोधने' (2-4-48) इत्युपत्या गमादेशाभावः । • सनि च' (2-4-47) इति गमादेशः । ' गमेरिट् परस्मैपदेषु' (7-2-58) इसस 'परस्मैपदेषु ' इत्यस्य तदानयोरभावे इत्यर्यकतया अन मन इद् भवति । 'सनि च ' (2-1-47) इत्यत्नापि अयोधने ' इत्यनुवृत्त्या गमादेशाभावे, अजादि. स्वाद् 'अजादेद्वितीयस्य' (G-1-2) इति द्वितीयस्यैकाचो द्वित्वे, 'भग्क्षनगमा सनि । (6-4-10) इति दीर्मः। 'इणो यण् । (6-4-51) इति यणादेशः। 'आफ्छीनद्यो म्(7-1•s0) इति नुमागमस्य वैकल्पिकत्वात् रूपद्धयम् । & 'पवतुकोरसिद्धः' (6-1-SG) इत्यनेन एकादेशशास्तस्यासिद्धत्यात् तुक् । 9. आ+इतः एतः, उपxएन =इति स्थिते 'एत्येधन्यूदगु । (0-1-89) इति सि याधिया, 'ओमागोम' (6-1-93) इति पररूपम् । A. 'नियंत्स्फुलिमालधूपराशि किं हि भूमी पिनयम भानुम् । भादन्तनिष्पी. डितपीतमिन्दं छीवाम गुफलताऽस्यियम् ' ॥ भ. फा. 12-18. 'भात धनेश्वरस्य युधि यः गमेनमायो धनं तमहमितो विलोक्य विबुधैः कृतोत्त. मायोधनम् ।' म. का. 10-36. G. 7. B.

·, - उपेयुषी, अत्ययी, अत्यायः, जिगमिपुः, जिगमयिपुः, परीपिपुः, एतव्यम् , उपैतव्यम्, पत्याययितव्यम् , गमयितव्यम् , जिगमिषितम्या , {प्रतीपिषितव्यंग अपनीयम् , प्रत्यायनीयम्, गमनीयम् , जिगमिषणीयम्, प्रतीपिरणीयम् इत्यम्', अनभ्याशमित्या, प्रत्याय्यग, अपगम्यम्, निगमिथ्या , प्रतीविष्यम्। ईपदयः, दुरयः स्वयः, ईपदायः-ईपदयगमः इत्यादि। ईयमाना, प्रत्याग्यमानः, अवगम्यमानः, "जिगोलमानः, पतीप्यमाणः; . 1. इन शिभिभ्यि:--' (3-2-163) इति तोलादिसु करए । त। 2. उपेथियाननाधार-' (3-2100 इति गुप्रययाती निपातितः । उप हास्यातिपतिवार-समीयिपार - ईपिवार - इलायपि सियति । दीप दणः किति' (1-1-60) इति पीपः। 3. 'अगितप' (1-10) इति । ' राम्प्रशारणम् ' (0-1-131) ARR राम्प्रसारणम् । . 'जितिविधी - ' (1.2.107) इस्लोन तच्छीलादिए इनि।। B. 'श्याव्यधासंदरती--' (3-1-11) इति 'ति' इरगुपयाहारगार कर प्रलया। 'पागधरला ' (6.1.89) सिदि। 7 'एतिस्तुशा-'(3-1-100) इति यपि तुर । 8. 'रयेऽनभ्याशस्य ' (पा-0-0-70) इति पूर्वपदस्य गुम् । D. मकरसार्वधातुफयो-' (1-4-28) RIG दी 10. भागमा सगि' (0-1-10) इति दीर्घः । भागपदारफरवार रामो गेट । 'रावण: शुभमान शहर राक्षशानभ्युपेयुपा । स गुगुराया पके प्रकार निरदिवार भ.का. 11-22. 1. 'निारो भरते भीमान भने रामस्तपोवनम्। प्रपेये पूजितरतस्मिर पारण. मीयियाम् ॥' म. का. 4.1. C. 'भारस्यस्तेन दोन स्तुत्यो शुष्येण तपः शिष्येण गुरुमा प्रध्यममा एमसि' भ.का.0-50.

·. , - " इणे आयः, न्यायः', "पर्यायः,B अध्यायः, समयः,' अन्वयः, उदयः, न्ययः, व्ययः, अभ्युदयः, न्याय: अवगमः, प्रत्यायः एतुम् , प्रत्याययितुम् , गमयितुम् , जिगमिपितुम् , प्रतीपिपितुम् ; "इत्या, अपीतिः, 'समितिः, इतिः, समित्, प्रत्यायना, अवगमना, जिगमिषा, निगमयिषा, प्रतीपिषा, प्रत्याययिषा; अयनम्, अन्तरयणम् (वर्तते), अन्तरयनो (देशः), प्रतीषिषणम् । इत्या, आययित्वा, गमयित्वा, जिगमिपित्या, ईपिपित्वा; उपेत्य-परीत्य, प्रत्याय्य, अवगमय्य, अवजिगमिष्य, प्रतीविष्य प्रत्यायनम्, अवगमनम्, जिगमिषणम् , 1. संज्ञायाम् 'अध्यायन्याय-13-3-122) इत्यादिना पापवादो पञ् निपातितः । न्याय इति शास्त्रस्य संज्ञा । न्येति-निधिनोति इति शास्त्रयुक्खादिरत्र न्यायः । न अभ्रेपः। परावनुपात्यय इण: ' (3-3-39) इति अजपवादो पञ्। झमत्यानतिकमोऽनुपा- 2. त्ययः. - 6. -धमा। 8. D. 3. 'अध्यायन्याय-'(3-3-122) इत्यादिना पापवादो पञ् निपातितः । संज्ञायाम 4. 'एर' (3-3-56) इति भावेऽच् । एवं 'अभ्युदय ' इति यावदच् प्रत्ययः । 5. 'परिन्योर्नीणोताऽपयोः' (3-3-37) इति घम् । अप्रेषोऽस्खलनम्। न्याये स्थितः । 'संज्ञायां समजनिषदनिपतमनविदशी स्मृत्रिणः' (3-3-99) इति स्त्रियां भावे क्यप् । 7. पाहुलकात् तिन्नपि इत्यानेयः। समितिः= संपदादित्वात-(3-3-34} स्त्रियां भावादौ किम् । समित्-युद्धः । 'अयनं च ' (8-4-25) इत्यदेशे गत्वम् । देशविशेषे तु न अन्तरयनो देशः । 'अन्तशम्यस्याक्किविधिणत्वेषु उपसर्गसं वक्तव्यम्' (दा. 1-4-58) इति पचनात् उपसर्गस्वम् । 'कृस्यच ' (8-4-29) इत्यनेनैव सिद्धे, देशे णत्वामावाय 'अयनं च ' (8-4-25) इति सूत्रारम्भः । 'स्यपि लघुपूर्वात् । (6-4-56) इति परयादेशः । A. 'नरकस्यावतारोऽयं प्रत्यक्षोऽस्माकमागतः । अचेटा यदिहान्यायात् भनेनास्या- महे वयम् ॥' म. का. 7-82. B. न्याय्य ययन तत् कार्य पर्यायगाविरोधिभिः । निशोपशायः कर्तव्यः फलो- वामय संहतः ।।' म. का. 7.41. c. 'निराकरिष्णुदिजाजराणा तृगीताशेषगुगोऽतिमोहात् । पापाशयान अम्युदया- पंमा त प्रामभरक्ष:प्रवरान् दशात्पः ॥' भ. का. 11-41. 10.

·७१ } - आयम् २, प्रत्यायम् २, अवगमम् २ गमयित्वा २, इत्वा २, आययित्वा २, अवगामम् २ जिगमिपम् २, 1 प्रतीपिपग २) जिगमिषित्वा २, ईपिपित्वा २॥ (69) " इदि परमैश्वर्ये" (I-भ्वादिः-63-अक. से. पर.) परमैश्वर्यम् = परमेश्वरक्रिया-इति क्षीरस्वामी । इन्दक:-दिका, इन्दक:-दिका, 'इन्दिदिषकः-पिका; इन्दिता-ती, इन्दयिता-त्री, इन्दिदिपिता-नी; इन्दन्-न्ती, इन्दयन्-न्ती, इन्दिदिषन्-न्ती इन्दिप्यन्-न्ती-ती, इन्दयिष्यन् न्ती-ती, इन्दिदिषिष्यन्न्ती-ती; इन्दयमान, इन्दयिष्यमाणः इन्-इन्दौ-इन्दः इन्दितम्-त:-तवान्, इन्दिता, इन्दिादिपितः तवान् । इन्दिदिपुः, इन्दिदयिषुः । इन्द्रः इन्द्राणी, इन्दितव्यम् , इन्दयितव्यम्, इन्दिदिपितव्यम् । इन्दनीयम् , इन्दनीयम्, इन्दिदिपणीयम् । इन्धम् , इन्धम् , इन्दिदिष्यम् ईषदिन्दः, दुरिन्दः, स्विन्दः इन्धमान, इन्धमानः, इन्दिदिप्यमाणः इन्दः, इन्दिदिषः इन्दितुम्, इन्दयितुम् , इन्दिदिपितुम् । 'इन्दिरा 1. 2. 'निण्णमुलोदीर्घोऽन्यतरस्याम् । (0-1-93) इति णमुलि दीपविकरुपः । न्याः संयोगादयः । (6-1-3) इति नकारस्य द्रिस्यनिषेधः । औगादिके (८. उ. 8-10) र प्रत्यगे रूपम् । स्तियां पुयोगे 'इन्द्रवरुण-' (1.1-10) इत्यादिना ही , सरसेनियोगेनानुगागमध भवति । भौणादिके किरच प्रत्यये पम् । मतदकारवय विकर्दमाशया प्रशासरसमन्तितान्तिकाः । धुतान्दुके चितगजेन्द्ररोधा. तुमन्तु सम्तो गुगविले. पा. का.1-9. A.

·७२ नि इन्धी इन्दनम् , समिन्य, } - इन्दा, इन्दना, इन्दिदिया; इन्दनम्, इन्दिदिपणम् ; इन्दयित्वा, इन्दिदिपित्वा; समिन्ध, इमिन्दिदिष्य इन्दम् २, इन्दम् २, इन्दिदिषम् २७ इन्दित्वा २, इन्दयित्वा २, इन्दिदिपित्वा २, (70) "नि इन्धी दीप्तौ" (VII-रुघादिः-1548-अक. से. आ.) दीपनायामपि प्रयुज्यते । इन्धकः-धिका, इन्धकः-धिका, इन्दिधिपक:-पिका; इन्धिता-त्री, इन्धयिता-त्री, इन्दि घिपिता-त्री इन्धयन्न्ती, इन्धयिष्यन्-न्ती-ती 'इन्धानः, समिन्धानः, इन्धयमानः, इन्दिधिषमाणः इन्धिप्यमाणः, इन्धयिष्यमाणः, इन्दिधिषिप्यमाणः *समिघ्-समिघो-समिधः; अग्नीध', प्राप्टमिन्धः', अमिमिन्धः, इन्धः, इन्धनम्" इन्दिधिपुः, इन्दिषयिपुः; समिद्धम् , इद्धः, पद्धवान् , इन्घितम्-तः-तवान् , इन्दि घिपितः-तवान् : इन्धितव्यम् , इन्वयितव्यम् , इन्दिधिपितव्यम् । इन्धनीयम् , इन्धनीयम्, इन्दिधिषणीयम्। इन्ध्यम्, इन्घ्यम्, इन्दिधिप्यम् । ईपदिन्धः, दुरिन्धः, स्विन्धः; 1. 'पादिभ्यः भम् । (3-1-78) इति (7-2-14) इतीमावः। ममि मान्नलोप: '164-23) इति A. 'यम युनजिम का न समिन्धानो. नलोपे नसोरटोप:' (01-111) ऽस्त्रकौशलम् । ग. का. 0-37. इति अकारलोपः। 'अपो पतिनित्यमयिन्धनेन • 2. भनिदिता--(6-4-21) इति नलोपः। ल.बता नूनमशोपितोऽभूत् ।' याद 3. 'किए ग' (3-2-70) इति कर्मणि याभ्युदये 18-45. उपदे हिम् । C. "समिद्धशरणा दीक्षा देहे सदा मते .. 'मंग्य (3.2.1) एयर, 'प्रा- समिया प्ट्राम्यो:-4.6-3-20) इति मुम् । देहेलकमारा ॥" 'गोर :'(3-2-157) इति पतं. 10.7. माने श्रीदिनो निरयो . B. . 20 । ग... .

·-- एषः, इन्धयितुम् , ।। इद्धमानः, इन्ध्यमानः, इन्दिषिष्यमाणः •इन्धः, इन्दिधिपः। इन्धितुम् , इन्दिधिषितुम् ।.. इन्धा, समित्, इन्धना, इन्दिधिषा, इन्दिधयिषा; इन्धनम्, इन्धनम्, इन्दिधिपणम् । इन्धित्वा, इन्धयित्वा, इन्दिधिपित्वा; समिध्य, समिध्य, समिन्दिविष्य इन्धम् २, इन्धम् २, इन्दिधिषम् २ इन्धित्वा २, इन्धयित्वा २, इन्दिधिषित्वा २. (71) (VI-तुदादिः-1357-सक. सेट्. पर.) '- स्वमप्रेरणयोः' इति धातुकाव्ये पाठः । एलक:-लिका, एलक:-लिका, एलिलिषकः-पिका एलिता-त्री, एलयिता-त्री, एलिलिपिता-त्री; 'इलस्ती-ती, एलिलिपन्न्ती; एलिप्यन्न्ती-ती, एलयिप्यन्-न्ती-ती, एलिलिपिषिष्यन्-न्ती-ती%3B एलयमानः, एलयिष्यमाणः इल इलो-इलः; इलितम्-तः-तवान् , एलितम्-तः, एलिलिषितम्-तः तवान् । 'इलः, इला, एलः, एलिलिपुः, एलिलयिपुः एलितव्यम् , एलयितव्यम् , एलिलिषितव्यम् । इल स्वप्नक्षेपणयोः" एलयन्-न्ती, 1. 'अयोदधौम-' (G-4.29) इति घान्तो निपातितः। इध्म इत्यर्थः । 'संपदादिभ्यः---' (वा. 3-3-94) इति क्विप स्त्रियो भावादो। युर इत्यर्थः । 3. उपधाकार्यस्य द्वित्वात् प्रबलत्वात् पूर्व गुणे द्वितीयस्यैकाच: द्विस्वम् । 4. 'तुदादिभ्यः सः' (3-1-77) इति शः। 'सार्वधातुकमपिन् । (1-2-4) इति शस्य द्विग्नावाल्लघूपधगुणो न । 'आच्छीनद्योर्नुम् ' (7-1-80) इति नुम् विकल्पेन । 'इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः' (3-1-135) इति कर्तरि कः। टाप् स्त्रियाम् । इला- भूमिः। 'चिलितपीतपटेन चलन् इलन् अविलितोरुकृपा परितो दशम् ।' धा. का.2-78, 5. 6. 10 ·७४ एलनीयम् , एलनीयम् , एल्यम्, एलिलिषणीयम्; एलिलिप्यम् । एल्यम्, - ईपदेलः, दुरेला, स्वेला इल्यमानः, एलितुम्, इस्तिः-'इलितिः, एलनम् , एल्यमानः, एलः, एलयितुम् , एलना, एलनम् , एलयित्वा, एलिलिप्यमाणः; एलिलिपः एलिलिषितुम् । एलिलिपा, एलिलयिषा; एलिलिपणम् । एलिलिपित्वा; समेलिलिप्य ; एलिलिपम् २; १ एलित्वा, समिल्य, समेल्य, एलम् २, र एलम् २, । . (12) "इल प्रेरणे" (x-चुरादि:-1661-सक. सेट. उभ.) पूर्वोक्ततौदादिकेलतिवत् (71) णिजन्तात् रूपाणि सर्वाणि ज्ञेयानि । ण्यन्तात् पचायचि टापि एला-बहुलगन्धा, जलसंस्कारकफलविशेषः । द्राविड्यां [peoharis'] एलकाय । इति प्रसिद्धः । एलिलयिषकः-पिका; एलिलयिप्यमाणः एलिलयिपिता-त्री; एलिलयिपुः; पलिलयिपन्न्ती; एलिलयिपः एलिलयिपिप्यन्-न्ती-ती; एलिलयिपितुम् । एलिलयिषमाणः एलिलयिषा; एलिलयिपिप्यमाणः; एलिलयिषणम् । एलिलयिपितः तयान; एलिलयिपित्वा; एलिलयिपितव्यम् । समे लिलयिन्य; एलिसायिषणीयम; पलिलयिपम् २; इत्यादिरूपाणि- एलिसविल्यम् पलिलयिपिला २ इति विशेषः । 1. इलितिरित्यत्र ' तिघाहादीना-' (4.7-2-5) इति पदामादि माति । २ ला भेद' (1-21s) इति हिरन, तेन गुणः। .

·इयि प्रेन्वन्-न्ती, 2 इन्वः, इन्वका (73) "इवि व्याप्तौ” (भ्वादि:-587. अक. सेद-पर.) इन्वक:-विका, इन्वक:-विका, 'इन्विविपक:- पिका; इन्विता-श्री, इन्वयिता-त्री, इन्विविपिठा-त्री; इन्वयन्न्ती, इन्विविपन्न्ती इन्दिप्यन्-न्ती ती, इन्वयिन्यन्-म्ती-ती, इन्यिविषिष्यन्न्ती-ती; इन्वयमानः, इन्वयिष्यमाणः; इन्-इन्वौ-इन्वः; इन्वितम्-तः-तवान्, इन्वितः-तम्, इन्विविपितम्-त: तवान् । इन्विविपुः, इन्धिवयिपुः इन्वितव्यम्, इन्वयितव्यम् , इन्विविपितव्यम् । इन्वनीयम् , इन्वनीयम् , इन्धिविषणीयम् : इन्व्यम्, इन्व्यम्, इन्धिविष्यम् । ईपदिन्यः, दुरिन्यः, स्विन्धः इन्व्यमानः, इन्व्यमानः, इन्विविष्यमाणः; इन्धि विषः; इन्दितुम् , इन्वयितुम् , इन्विविपितुम् ; इन्वना, इन्पिविषा: इन्वनम्, इन्वनम्, इन्विविपणम् ; इन्वित्या, इन्वयित्वा, इन्विविपित्वा; समिन्व्य, समिन्य, समिन्यिविष्य इन्यिविषम् २ इन्वर २, इन्वित्या २, इन्विविपित्या २. . .. इन्वय २, ..

·७६ य एपक:- :-पिका, (74) "इप गौ" (IV-दिवादिः-1127-सक. सेट. पर.) 'इप्णात्यामीक्ष्ण्ये, इच्छायामिच्छेद्, गत्यर्थ इप्यति ।' (श्लो 168) इति देवः । एपक:-पिका, 'एपिपिषक:-पिका; एपिता-त्री, एपयिता-त्री, एपिपिपिता-त्री इप्यन्-न्ती, एपयन्-न्ती, एपिपिपन्-न्ती; एपिप्यन्-न्ती-ती, एपयिष्यन्-न्ती-ती; एपिपिपिप्यन्न्ती-ती; एपयमाणः, एपयिष्यमाणः; इट्-इपौ-इपः; इपितम्-*तः-तवान , एपितम्-तः, एपिपिपितः-तवान् । एपिपिषुः, एपिपयिपुः। एपयितव्यम् , एपिपिपितन्यम् । एषणीयम् , एपणीयम् , एपिपिपणीयम् ; एपिपिप्यम् । ईपदेपः, दुरेपः, स्वेषः। इप्यमाणः, एप्यमाणः, एपिपिप्यमाणः एपः, एपः, एपिषिषः। एपिपिपितुम् । "एपणा, 'परीष्टिः पर्येपणा, अन्वेषणा, एपिपिपा, एपिपयिषा प्रेपः, 'इपः, एषः, एपितव्यम् , एप्यम्, प्यः, एप्यम्, i एपितुम् , एपयितुम् , .. 2. 3. . 1. भोगेईदित्करणात् उपभाकाय प्रबलम् । पूर्व लघूपधगुणे द्वितीयस्यैकायः 'पिस् । इत्यस्य द्वित्वम् । 'तीयसह-(1-2-48) इतीदिल्पस्ट नात्र प्रवर्तते, 'इमेलकारे यन्प्रत्य- पात् प्रतिषेधो यकस्य:' (वा. 1-2-48) इति वार्तिकत् । 'दिवादिभ्यः श्यन् (3-1-69) इति श्यन् । यिनः छिद्रावात् गुणो न । गुरपसा--(3-1-135) इति रिकः। 'महोदोतपरप्येषु । (बा. 6-1-59) इति वृद्धिः। 'रनिन्यायस्य - (का. 3-3-107) इति युन् । 'परेयो ' (वा. 3-3-102) इति युच् वा । A. 'एपितुं प्रेषितो सो मया तस्यानुजो पनम् ॥' म. का. 5-52. B. नोनय मुहमय मे जोपालो गंम्पा. का. 2-57, ·प ७७ एपणम्, एपित्वा, प्रेय, एषणम् , एपयित्वा, प्रेष्य, एपम् २, एपिपिपणम् । एपिपिपित्वा समे पिषिष्य एपिपिषम् २ एपिपि पित्वा २. एषम् २, एपित्वा २, (75) “इप इच्छायाम् " (VI-तुदादिः 1351-सक. सेट. पर.) (म) 'इष्णात्याभीक्ष्ण्ये, इच्छायां इच्छेद्, गत्यर्थ इप्यति ।' (168 श्लो) इति देवः । एपकः-पिका, एपिपिपक:-पिका; एटव्यम् । एष्टा-टी, एपिता-त्री; 'इच्छन्-ती-ती; एपणीयम् । एपिष्यन्-न्ती ती, एप्यम् । "इद-इड्-इपो-इपः । ईपदेपः-दुरेपः-स्वेषः। इष्ट:-प्टम्-प्टवान् । इप्यमाणः। इपः, एषः, एपिपिपुः, 'इच्छुः शरणपी एष्टुम्-- एपितुम्; एषः। 5. 1. 'न परवा सेद' (1-2-18) इति कित्वनिषेधाद्गुणः । (अ) केचिदमु धातुमुदितं पठन्ति । तत्फलं तु क्त्वायामिविकल्प इति वसम्यम् । 'इपेस्तकारे श्यन्प्रत्ययात् प्रतिपेयो वकव्य' इति भाष्यात् तारादावार्थधातुके इयिकरूप: सिद्ध एवेयत उदिसस्य फल न । 2. सनि, णौ च पूर्वोकेषि (74) घानुपाणि ज्ञेयानि । 3. 'तीपसह-'1-2-43) इति तादेरार्धधातुकस्य इडिकापः । 4. 'इपगमियमो छः। (7-3-77) इति शे परे छकार भादेशः। 'झला जशोऽन्ते ' (8-2-39) इति जशवम् | चत्वंविकल्पः । 'यस्य विमाषा' (7-2-15) इतीणिषेधः । 'विन्दुरिस्तु: । 3-2-169) इति तच्छोलादिषु उप्रत्ययः एकरप निशतितः। 'सुप्यजाती-' (3-2-78) इति गिनिः । A. 'पटारमेषिता संख्ये सोदार सहिता मुशम्।' भ. का. 0-31. 'मुरादिवन्धुः पुरपोरचेगा: पुरन् पलानां जनजीवरही। स: स्थितो यत्र तई लोई स्तृवामराहकरानभोच्छन् ॥ " पा. का. 2-27. इच्छुःप्रमादं प्रणमन् मुप्रीव. प्रवदन ऋग्म् । 'अपासि प्रिम मनपा शरभ शरणपिणाम् ॥' म. का, 4.4. 6. 7. 8. B. म.टा.7-21. C. D.

·प्रेय ७८ इष्टि':, इच्छा एपणम्, एपणी एपित्वा एपम् २, एपित्वा २, इष्ट्वा २, इष्टका. " . , (76) “इष आभीक्ष्ण्ये (IX - क्रयादिः-1525. सक. सेट्. पर.) 'इष्णात्याभीक्ष्ण्ये, इच्छायां इच्छेद् , गत्यर्थ इप्यति ।' (श्लो. 168) इति देवः। 'इपेस्तकारे श्यन्पत्ययात् प्रतिषेधो वक्तव्य' (वा. 7.2-48) इति वचनान् अस्यापि धातोः तादेरार्द्धधातु कस्य इडिकल्पः । तदानीं शुद्धाद्धातोः (15) इच्छार्थकधातुवत् , ण्यन्तात् सन्नन्ताच्च (74) इपधातुवञ्च रूपाणि ज्ञेयानि । शतरि परं-इप्णन्-ती ('क्रयादिभ्यः भा' (3-1-81) इति नाप्रत्ययः । 'नाभ्यस्तयोरातः' (6-4-112) इति आकारलोपै रूपम् ) इति विशेषः, भाभीक्ष्ण्य पौनःपुन्यम्, भृशार्थो वा । तद्विषयायां क्रियायामित्यर्थः । (77) “ई (वी) गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनेपु" (II-अदादिः-1048 - स. अनि. पर.) 'अयत्येतीयते गत्यां, अघीतेऽध्येति चेडिकोः ।' (श्लो 14) इति देवः । प्रजनम् गर्भग्रहणम् । 'वी गति–' (II-1048. सक. अनि. पर.) इति घाती प्रश्लिष्टोऽयं धातुः। आयक: ::यिका, मायक:-यिका, ईपिपक:-पिका; एता-त्री, आययिता-त्री, ईपिपिता-श्री; "इयन्ती, मआययन्-न्ती, ईपिपन्-न्ती; शुयजीवितुभ्यः करणे' (ना 3-3-94) इति फिन् । बाहुलकागावेऽसीरिरिति । 'हा' (3-3-101) इति मावे शे यगमावो निपारयते। 3. करणे म्युटि स्त्रियो प् । तुमना । ..'यतिभ्यां तकन् । (द. 8. 3.30) इति तकन् प्रत्ययः। पवे योऽपिमि. रिति विप्रहः। •को पर' (1-2-9) इति सनः कित्वम् । 'पर्जन्यमहक्षण प्रात ते ' (माप्यम्। इति न्यायात् 'भग्ननगमो सनि' (0-4-10) इति दोपः। 'भरि नुपातु-'(6-4-17) इतीय । 'निरविक्रमादिच्छाना दानबहकमावतः ।। B. 'पन रासायं गमापात् पतालोद्रातपतारमोशः 'प.प्र.-१९, 1. . म.का.7-70.

·मायनीयन, आम्यम्, एयम् , उपेयम् , . एप्यन्न्ती-ती, माययिष्यन्-न्ती-ती, ईषिषिष्यन्न्ती-ती; आययमानः सापयिष्यमाणः ई:-दयोन्ड्यः ईत:-तम्-तवान् , मास्तिम्-तः, ईपिषितः तवान् । मयः, मायः, ईविषिषुः, सायियविषुः । एतव्यम् . माययितन्यम्, ईषिषितन्यम् । भयनीयम्, ईपिषमीयम् । ईपिप्यम्। ईषदयः, दुरयः, स्वयः ईयमानः, भाग्यमानः, ईषिष्यमाणः अयः, मायः, माययितुम्, ईपिषितुम् । ईतिः, भायना, ईपिक्षिा मापिययिषाः सयन, आयनम्, ईपिषणम् माययित्वा, ईषिषित्वा सनीय-प्रतीय, सनीषिष्य समाय्य, आयम २, मायम् २, ईपिषम् २० ईत्वा २, आपयित्वा २, ईपिपिता २. (Ts) "ईक्ष दर्शने" ([-स्वादिः-610. सक. सेट्, भाल.) ईक्षक:-क्षिका, ईक्षकः क्षिका, ईविक्षिश्क:-पिका; ईक्षिता-त्री, ईक्षयिता-त्री, ईचिक्षिपिता-त्री ईशयन्-न्ती, ईक्षयिष्यन्न्ती-ती; 1. 'पुरोचुः' (2-462) इसमासस चुत्वम् । 'इदं वनोऽनुशरमान ईते तस्मिन् समाशय शि निकमन्। धासुदेवषिजये -20 ते इति सन्तात् सामो। B. 'ई मताविति पतो, तस्मादेवमिति स्थिते । 'एटी 'वि पररूपे स्मादुपेय. मिति न लिपः॥' इति प्रक्रियासर्वस्वे (पु.). 'प्रतीय सा से बनेन दोभानुशोपिनातेव । राजन्नतसमनिसऽपि सोसन्धमासानेष्टी' म.र. 3-19. C in ·A ईक्ष्यम् , ईक्ष्यम् , . ईक्षितुम् , 'कृष्णाय ईक्षमाणः, ईक्षयमाणः, ईचिक्षिषमाणः ईक्षिष्यमाणः, ईक्षयिष्यमाणः, ईचिक्षिपिप्यमाणः; ईट-ईक्षी-ईक्षः ईक्षितः-तं-तवान्, ईक्षितः, ईचिक्षिषितः-तवान् । ईक्षः,प्रतीक्षा,प्रेक्षी', 'भरतप्रतीक्ष:-Pक्षा, अवसरप्रतीक्षः, ईचिक्षिषुः ईचिक्षयिपुः; ईक्षितव्यम् , ईक्षयितव्यम् , ईचिक्षिषितव्यम् । ईक्षणीयम् , ईक्षणीयम्, ईचिक्षिपणीयम्; ईचिक्षिष्यम् । ईषदीक्ष:-दुरीक्षः स्वीक्षः; ईक्ष्यमाणः, ईक्ष्यमाणः, ईचिक्षिप्यमाणः ईक्षः, व्यतीक्षा, ईक्षः ईचिक्षिपः ईक्षयितुम् , ईचिक्षिपितुम् ईक्षा, परीक्षा, ईक्षणा, ईचिक्षिपा, ईचिक्षयिषा; ईक्षणम्, ईचिक्षिपणम् । ईक्षित्वा, ईक्षयित्वा, ईचिक्षिपित्या; प्रेक्ष्य-परीक्ष्य, समीचिक्षिष्य ईक्षम् २, ईक्षम् २, ईचिक्षिणम् २ । ईक्षित्वा २, ईक्षयित्वा २, ईचिक्षिपित्वा २. 'राघीक्ष्योर्यस्य विप्रश्नः' (1-4-39) इति कृष्णस्य सम्प्रदानसंज्ञा । 2. 'स्को:' (8-2-29) इति फलोपः। 'सुप्यजातौ णिनि:- (3-2-78) इति ताच्छील्ये णिनिः । 4. 'इक्षिक्षमिभ्यो च' (वा. 3-2-1) इति कर्मण्युपपदे णः । दाम् । 5. कर्मव्यतीहारे विवक्षितेऽपि अभिधानस्वामाग्यात् अन गच् नेष्ट इति सष्टं भाध्ये (3-3-431 A. 'धीक्षमाणो मृगं रामः चित्रवृत्ति विसिध्मिये ॥' (भ. का. 5-510। 'स्तुतिशीला हरिकामा फलमक्षा कानने प्रताचारा। तदुपग्रहप्रतीक्षा वसति द्वन्द्वक्षमा मुनि- श्रेणी ॥ इति प्रक्रियासघंस्थे। 'ता: सान्वयन्ती भरतप्रतीक्षा संबन्धुता न्यक्षिपदाशु ते।' (म. का. 3-23)1 'भासीत राजायसरप्रतीक्षः तदा प्रयास वितथं न कुर्यात् ॥' (म. का. 12-29)। 'सलशितत्वमयदक्षणदीक्षितं तं मेश्यप जन्मफलमीपितवान् महात्मा ॥' (पा.का.1-17) ईक्षणम् , समीक्ष्य, 1. 3. C D.

·१ - (79) "ईखि गतौ" (I-भ्वादि:-143-सक, से.-पर.) ईसकः-खिका, ईङ्खक:-लिका, ईश्चिखिषकः-षिका, इंखिता, ईसयिता, ईश्चिखिपिता-त्री-ईवन्न्ती; इत्यादिकं सर्व 'इखि गतो' (64) इति धातुवत ज्ञेयम् । (60) “ ईङ् गतौ” (Iv-दिवादिः-1143-सक. अनि-आत्म-) 'अयत्येतीयते गत्यां, अधीतेऽध्येति चेडिकोः।' (श्लो-14) देवः । ईयमानः, एप्यमाणः, आययमानः, आययिष्यमाणः, ईपिषमाणः, ईपिषिष्यमाणः ; इति-शानचि रूपाणि । Bनिरीतः, अन्यानि सर्वाण्यपि 'ई। घातुवत् (77) रूपाणि ज्ञेयानि । (81) “ईज गतिकुत्सनयोः" (I-भ्वादि:-182-सक-सेट्-आत्म.) ईजक:-जिका, ईजक:-जिका, ईजिजिषकः-पिका; ईजिता-त्री, ईजयिता-त्री, ईजिजिषिता-त्री; ईजयन्-न्ती, ईनयिष्यन्-न्ती-ती; ईनमानः, ईनयमानः, ईजिजिषमाणः ईजिप्यमाणः, ईजयिष्यमाणः, ईजिजिपिष्यमाणः । ईक्-ईजी-ईजः ईजितम्-तः-तवान् , ईजितः, ईजिजिपितः-तवान् । ईनः, ईजिजिषुः, ईजिजयिषुः । ईजितव्यम् , ईजयितव्यम् , ईजिनिषितव्यम् । "ईजनीयम् , ईजिजिषणीयम् । ईजिजिप्यम् । 'निधायां सेटि । (6-4-52) इति शेर्लोपः। 'रनिटि' (6-4-61) इति गेर्लोपः। 3. निष्टायो सेट्त्वात् ' चजो:- (7-3-52) इति कुत्वं न । A. 'एखञ्चकोरोत्करमिसितं शुकैः प्रेङ्खलतावालानरङ्गमण्डपम् ।' (धा. का. 1-20)। 'आपीय तगिरममाननिरीतरोषः प्रीति श्यतोऽस्य स करेण शिरोधिमच्छाद । (धा. का. 2-59)! c. 'भजि विभ्राग्मिरनीजितैश्च यत् कदाप्यशोचद्भिरशेषजन्तुभिः। पा.का.1-25. 11 . ईजनीयम् , 'ईज्यम् , ईज्यम् , 1. 2. B.

·८२ ड " इंजः, ईजितुम् , . (82) "ईड स्तुतौ " ईपदीजः, दुरीनः, स्वीजः ईज्यमानः, ईज्यमानः, ईजिजिप्यमाणः ईजिजिपः ईना, ईजयितुम् , ईजिजिपितुम्: ईजा, ईजना, ईजिजिषा, ईजिजयिषा; ईजिजिपणम् । ईजनस्, ईजित्वा, ईजयित्वा, ईजिजिपित्वा । समीव्य, समीज्य, समीनिजिप्य : ईजम् २, ईजम् २, ईजिजिपम् २; ईजित्वा २, ईजयित्वा २, ईजिजिपित्वा २. (II-अदादिः-1019. सक. से. आत्म.) --स्तुत्यामी? तत्रेडयेग्णिचि ।' (श्लो-84) इति देवः । ईडकः-डिका, ईडकः-डिका, ईडिडिपक:-पिका; ईडिता-त्री, ईडयिता-त्री, ईडिडिपिता-त्री; ईडयन्-न्ती, ईडयिष्यन्न्ती-ती ईडानः, ईडयमानः, ईडिडिपमाणः; ईडिष्यमाणः, ईडयिष्यमाणः, ईडिडिषिप्यमाणः; ईट्-ईडौ-ईटः ईडितः-त-तवान् , ईडित:-त, ईडिडिपितः-तवान् । ईडिडिपुः, ईडिढयिपुः ईडितव्यम् , ईडयितव्यम् , ईडिडिपितव्यम् । ईडनीयम् , ईडनीयम् , ईडिडिपणीयम् । ईडयम् , ईडिडिप्यम् ; ईपदीडः, दुरीडः, स्वीडः; ईधमानः, ईडयमानः, ईडिडिष्यमाणः; ईडयितुम् , ईडिडिपितुम् ; A. 'ईडयोऽयमीशः समुपास्तिशीलैराशासितः पीतपटीं वसानः । स्वीयैश्चकसे कश-, नीयकासी रमोष्ठनिसी नतचित्तनिजी ॥' धा. का. 2-45. . ईडयम् , ईडिडिपः; ईडितुम्, .

·८३ डा, ईडनम् , इंडिाडापरवा ३. } - . ईडना, ईडिडिषा, ईडिडयिषा: ईडनम् , ईडिडिपणम् ; ईडित्वा, इंडयित्वा, ईडिडिपित्वा समीडया समीड्य, समीडिडिप्य; ईडम् २, ईडम् २, ईडित्वा २, ईडयित्वा २, (82-A) " ईड स्तुतौ" (x-चुरादिः-1668. सक. सेट्. उभय.) '-स्तुत्यामी? तत्रेडयेणिचि ।' (श्लो-84) इति देवः । ईडकः डिका, ईडिडयिषक:-पिका; ईडयिता-त्री, ईडिडयिपिता-त्री ईडयन्-न्ती, ईडिडयिषन्-न्ती; ईडयिष्यन्-म्ती-ती, ईडिडविषिष्यन्-न्ती-ती; ईडयमानः, ईडिडयिषमाणः; ईडयिन्यमाणः, ईडिडयिविष्यमाणः । ईद-ईडौ-ईडः; ईडितम्-तः, ईडिडयिपित्तः-तवान् । ईडः, ईडिडयिपुः ईडयितव्यम् , ईडिडयिषितव्यम् । ईडिडयिपणीयम्; व्यम्, ईडिडयिष्यम् । ईपदीड:-दुरीडः-स्वीडः; ईडयमानः, ईडिडयिष्यमाणः इंडिडविपः ईडयितुम् , ईडिडयिपितुम् । ईडना, ईडिडयिषा ईडनीयम् , ईठः, 1. 'गुरोश्च हल: '(3-3-103) इत्यः प्रत्ययः। 'खेदस्त्वियान् पटहगर्दनगर्जिताशे रजे सगर्धन सुगर्दितवीरलोके । महाप्रपूर्वितनृपे शिशुना रणं वः स्यादेव मानपरिशंसकमीडपधाम्नाम् ॥' घा. का.3-31- ·८४ र समीडया ईडम् २, ईरयमाणः, ईडनम् , ईडिडयिषणम् । ईडयित्वा, ईडिडविपित्वा समीतिडयिप्य; ईडिडयिषम् २० ईडिडयिपित्वा २. (83) "ईर गतौ कम्पने च" (II-अदादिः-1018-अक. सक. सेट्र. आत्म.) '-ईरयतीरति । ईरेः क्षेपे विभाषा गो लकीर्ते गतिकम्पयोः ।।" (श्लो-153) इति देवः। ईरक:-रिका, ईरकः-रिका, ईरिरिपक:-पिका; ईरिता-त्री, ईरयिता-त्री, ईरिरिपिता-त्री; 'ईरयन्-न्ती, ईरयिष्यन्-स्ती-ती; ईराणः, ईरिरिषमाणः; ईरिष्यमाणः, ईरयिष्यमाणः, ईरिरिषिष्यमाणः ई:-ईरौ-ईरः; ईरित:-तम्-तवान्, ईरित:-तं, ईरिरिपितः-तवान्। ईरः, समीरः, 'नीरः, ईरः, ईरिरिपुः, ईरिरयिषुः, "स्वैरी, समीरणः; ईरितन्यम्, ईरयितव्यम् , ईरिरिपितव्यम् । ईरणीयम् , ईरणीयम् , ईरिरिपणीयम्; ईर्यम् , ईरिरिष्यम्, ईषदीर:-दुरीरः-स्वीरः Aर्यमाणः, प्रेर्यमाणः, ईयमाणः, ईरिरिप्यमाणः; 'निगरणचलनार्थेभ्यश्च (1-3-87) इति ण्यन्तात् परस्मैपदमेव । 2. गत्यर्थकत्वे तु ण्यन्तात् आत्मनेपदमपि भवति । इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः' (3-1-135) इति कर्तरि कः। घायुः । 'निम्नम् ईते - गच्छतीति नीरम्-जलम् । वृत्तिविषये निश्शब्द: निम्नार्यकः, इति माधवीयधातुवृत्तौ । 'कर्मण्यण' (3-2-1) इत्यण् । 6. स्वेन ईरितुं शीलमस्येति ताच्छील्ये 'सुष्यजाती--(3-2-78) इति गिनिः । 'चलनशब्दार्यादकर्मकायुच' (3-2-148) इति युच् तच्छीलादिषु । वायुः। अथवा, ण्यन्तात् नन्दादित्वात् कर्तरि ल्युः । A. 'चिकीर्षिते पूर्वतरं स तस्मिन् क्षेमकरेऽ मुहुरीयमाणः । मात्राऽतिमानं शुभमेव घुदय चि सुबोधि समापन ॥' भ. का. 12-6. " " ईर्थम् , 1. 3. 4. 0.

·ईर:, 'स्वैरम्, ईरितुम् , ईरयितुम् , ईरणा, ईरणम् , ईरणम्, ईरित्वा, र्य, ईरिरिपः ईरिरिषितुम् । ईरिरिपा; ईरिरयिषा; ईरिरिषणम् । ईरिरिषित्वा समीरिरिष्य ईरिरिषम् २ । ईरयित्वा, समीर्य, ईरम् २, m ईरित्वा २, (84) "ईर क्षेपे" (x-चुरादिः-1811-सक. सेद. उभ. आधुपीया) 'ईश्यतीरति । ईरेः क्षेपे विमापा गो लकीर्ते गतिफम्पयोः।' (श्लो. 163) इति देवः। माधुषाद्वा। (ग. सू. चुरादौ) इति णिचो वैकल्पिकत्वम् । ण्यन्तात शुद्धाच धातोः पूर्वोक्रतिवत् (83) रूपाणि सर्वाणि ज्ञेयानि । णिजभावपक्षे 'शेषात् कर्तरि परस्मैपदम् ' (1-3-78) इति शास्त्रात् शतरि ईरन्न्ती ईरिष्यन्-न्ती-ती इति रूपाणि-इति विशेषः । ण्यन्तात् सनि तु--- ईरिरयिषक:-पिका, ईरिरयिष्यम् । ईरिरयिषिता-त्री, ईषदीरिरयिषः; ईरिरयिपन-न्ती, ईररियिष्यमाणः ईरिरयिषिष्यन्न्ती-ती, ईरिरयिषितुम् । ईरिरयिषमाणः, ईरिरयिषा; ईरिरयिषिष्यमाणः, ईरिरयिषणम् ईरियिषितः-तवान् , ईरिरविपित्वा ईरिरयिपुः, समीरिरयिष्य : ईरिरयिषितव्यम् , ईरिरयिषम् २ ईरिरयिषणीयम्; ईरिरयिषित्वा २. इत्यादि स्पाणि । स्वभावा- 1. ईरणम् = ईरः। स्वेनाभिप्रायेणेरोऽस्मिन्-इति स्वैरम् । घम् । पुंसकलिगत्वम् ।

·ईय (85) " ईर्ष्या ईर्ष्यायाम्" (I-स्वादिः-510-सक-सेट्.पर.) ईर्ष्या असहनम् । ईमंक:-यिंका, ईयकः-यिका, ईचिश्यिपक:-पिका; ईयिता-त्री, ईययिता-त्री, ईचिक्ष्यिपिता-त्री ईयन्-न्ती, ईययन-न्ती, ईचिश्यिपन्न्ती; ईयिप्यन्न्ती-ती, ईययिष्यन्-न्ती-ती, ईचिक्ष्यिपिप्यन्-न्ती-ती; ईययमाणः, ईययिप्यमाणः; ई-ईक्ष्यौ ईक्ष्यः । ईयितम्-तः-तवान्, ईयितः, ईचिक्ष्यिपितः-तवान् । ईचिक्ष्यिपुः । इयितव्यम् , ईययितव्यम्, ईर्चिक्ष्यिषितव्यम् । ईयणीयम् , ईग्रंणीयम् , ईचिक्ष्यिपणीयम् ; ईय॑म् , ईचिक्ष्यिप्यम् । ईषदीयः, दुरीयः, स्वीयः; ईद्यमाणः, ईयमाणः, ईचिक्ष्यिप्यमाणः; इदियतुम् , ईययितुम् , ईचिदियषितुम् । ईयणा, ईचिक्ष्यिषा; ईयणम् , ईयणम् , ईचिक्ष्यिषणम् । ईयित्वा, ईययित्वा, ईचिक्ष्यिषित्वा समीर्य, समीय, समीचिंक्ष्यिप्य; ईय॑म् २, ईर्चिक्ष्यिपम् २, ईक्ष्यित्वा २, ईययित्वा २, ईक्ष्यम् , ईचिक्ष्यिपः। ईयम् २, 2. 1. अभ्यासे चकारेकारयोः, उत्तरखण्डे ककारपकारयकारीणां च अवर्ण बोध्यम् | 'स्कोः संयोगाद्यो:-' (8-2-29) इति ककारस्य लोपः। षकारस्य जश्वम् । यकारस्य संयोगान्तलोपः। A. 'राधास्तेालहावलोकनात् ईयां हयन्त्या रमया प्रमोदितम् ।' धा.का.1-66.

·20 , ईय (86) “ईये ईर्ष्यायाम्" ([-भ्वादिः-511-सक. सेट्. पर.) ईर्ष्या-कामजम् असहनम्-इति क्षीरस्वामी। ईयक-यिका, ईर्यक:-यिका, ईयिषक:-ईयिषिषक:-"षिका; ईयिता-त्री, ईययिता-त्री, ईत्यिषिता, ईप्यिषिषिता-त्री; ईय॑न्-न्ती, ईययन्न्ती, ईर्थ्ययिषन्-न्ती, ईयिषिषन्-न्ती; ईषिष्यन्न्ती-ती, ईय॑यिष्यन्-न्ती-ती, ईययिषिष्यन्-न्ती-ती, ईण्यिपिषिध्यन्न्ती-वी ईय॑यमाणः, ईर्ण्ययिष्यमाणः *ई-ईयो-ईयः; ईयितम्-तः-तवान् , ईयितः, ईयिषितम् , ईठिषिषितम्-तः-तवान् । ईयः, ईयः, ईयिपुः, ईप्यिषिषुः । ईयितव्यम् , ईययितव्यम् , ईयिपितव्यम् , ईयिपिपितव्यम् ; ईयणीयम् , ईर्यणीयम् , ईयिषणीयम् , ईयिषिषणीयम् । ईष्र्ण्ययम् , ईय॑म् , ईध्ययिष्यम् , ईपिपिष्यम् । ईषदीयः, दुरीयः, स्वीय; ईय॑माणः, ईर्यमाणः, ईय॒यिष्यमाणः, ईयिषिष्यमाणः; ईयः, ईयः, ईययिषः, ईयिषिषः ; ईयितुम् , ईर्ण्ययितुम् , ईयिपितुम् , ईयिपिषितुम् । Aईर्ष्या, ईयणा, ईयिषा, ईष्यिपिपा; ईय॑णम् , ईय॑णम् , ईयिषणम् , ईषिषणम् ; ईयित्वा, ईर्ण्ययित्वा, ईययपित्वा, ईर्ण्यिपिपित्वा ; समीर्य, समीर्थ्य, समीयिष्य, समीयिपिप्य ; ईय॑म् २, ईययिषम् २, । ईण्यिपिषम् २१ . ईय॑म् २, 1. 'इर्श्यतेस्तृतीयस्य ' (वा. 6-1-3) इति वार्तिके तृतीयस्य व्यञ्जनस्य, तृतीयस्य एकाच इति वा पक्षद्वयमभिप्रेतम् । आयपक्षे एवं रूपम् । यकारस्य द्वित्वम् । 2. द्वितीयपक्षे सनो द्वित्वम् । 'लोपो थ्योर्वलि' (6-1-66) इति पलि लोपे, 'झलो जशोऽन्ते' (8-2-39) इति जश्त्वम् । 'रात् सस्य ' (8-2-24) इति नियमात् संयोगान्तलोपो न । A. 'राधाकृसेक्ष्याकलहावलोकनात् ईष्या हयन्या रमया प्रमोदितम् । घा.का. 1-66. 3.

·(87) "ईश ऐश्वर्य (II-अदादिः-1020. अक. सेद. आत्म.) ईशक:-शिका, ईशकः-शिका, ईशिशिपक:-पिका; ईशिता-त्री, ईशयिता-त्री, ईशिशिषिता-त्री; ईशयन्-न्ती, ईशयिष्यन्-ती-ती; ईशानः, ईशयमानः, ईशिशिषमाणः ईशिष्यमाणः, ईशयिष्यमाणः, ईशिशिषिष्यमाणः भुजगेट ईशितः-तम्-तवान्, ईशितः, ईशिशिषितः-तवान्। "ईशः, ईश्वर:-रा, ईशिशिषुः, ईशानः, ईश्वरी', ईशिशयिषुः । ईशितव्यम् , ईशयितव्यम्, ईशिशिपितव्यम् । ईशनीयम् , ईशनीयम् , ईशिशिपणीयम् । ईश्यम् , ईशिशिष्यम् । ईषदीशः, दुरीशः, स्वीशः ईश्यमानः, ईश्यमानः, ईशिशिष्यमाणः; ईशः, ईशिशिपः । ईशितुम् , ईशयितुम् , ईशिशिपितुम्। ईश्यम् , ईशा, 1. 2. 3. . शान्तत्वात् 'प्रश्चभ्रान--(8-2-36) इति पत्वे, जश्त्वम् । 'स्थेशमासपिसकसो वरच' (3-2-175) इति घरच् ताछीलिकः । 'नेट् पशि कृति-(1-2-8) इतीणिषेधः । स्त्रियां टाप् । 'ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश' (3-2-129) इति चानय । 'अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते' (32-73) इति वनिपि, स्त्रियों 'वनो र च' (4-1-7) इति भी रेफादेशचा आत्रेयादयस्तु व्याप्तयर्थकादश्नुतेरौणादिके (5-17) वरटि धातो. रीकारे, टिस्वात् पि समयन्ति । बहुलग्रहणादीशघातोरेव वा वरटि रूपमि- त्यपि च केचित् । A. 'तमीशितारं तिसगां गतीनां सुस्वाय नृणामुररीकृताजम् ।' था. वि. 3-24. ममितपचमीशानं सर्वभोगीणमुत्तमम्।' भ. का. 6-97. c. 'मुजगेशि निवाकराभिरामे द्विषतां शोककरे तदाऽवती' वा. वि. 2-67. ईडयोऽयमीशः समुपास्ति शीलैराशासितः पीतपटौं वसानः। घा. का. 2-45. 'अमीरवर्स स्त्रीभिः भासुराभिरिहेश्वरः॥' म. का. 7-25. F. 'समप्रशलिस्समयोपयातः प्राणेश्वरी प्राप्तमियेष पौरिः' या. अ.13-1.गौरा- दित्वात् सीम्। D. E.

·उक्ष ईशना, ईशनम् , -- समीश्य, } ईशा, ईशिशिषा, ईशिशयिषा; ईशनम् , ईशिशिषणम् ; ईशित्वा, ईशयित्वा, ईशिशिषित्वा; समीश्य, समीशिशिष्य ईशम् २, १ ईशम् २, ईशिशिषम् २; ईशित्वा २, ईशयित्वा २, ईशिशिषित्वा २. (88) "ईष गतिहिंसादर्शनेषु" (I-भ्वादिः-611-सक. सेट. आत्म.) 'ईषतीतीष उन्छेऽथें, गत्यादावीपते भवेत् ।' (श्लो-169) इति देवः । ईजघातुवत् (81) रूपाणि ज्ञेयानि । मनीषा—'गुरोश्च हलः (3-3-103) इति अप्रत्ययः । 'शकन्ध्वादिषु टेः पररूपं वाच्यम्' (6-1-94) इति पररूपम् । मनस ईषा-मनीषा। ईपितवान् । (89) ईष उच्छे” (I-भ्वादिः-684-सक. सेट्-पर.) 'ईषतीतीष उन्छेऽर्थे, गत्यादावीपते भवेत् ।' (श्लो-169) इति देवः । ईपन्-न्ती, ईषिष्यन्-न्ती-ती, ईषयन्-न्ती, ईषयिष्यन्-न्ती-ती, ईपिपिषन् न्ती, ईपिषिषिष्यन्-न्ती-ती, इति शतरि परं विशेषः। घनि ईषः । अन्यानि रूपाणि सर्वाग्यपि ईजधातुवत् (81) ज्ञेयानि । (90) " ईह चेष्टायाम् " (I-भ्वादि:-632. अक.सेट्. आत्म.) ईज गतिकुत्सनयोः-(81) इति धातुवत् सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि । अभिधानस्वाभाव्यात् स्त्रियां कर्मव्यतीहारेऽपि णच् नेष्ट इति, तेन व्यतीहा-इत्येव रूपमिति च भाप्ये । ७1) " उक्ष सेचने" (I-भ्वादिः-657. सक. सेट्-पर.) उक्षक-क्षिका, उक्षकः-क्षिका, उचिक्षिपकः-पिका; उक्षिता-त्री, उक्षयिता-त्री, उचिक्षिपिता-त्री . A. 'संक्लशितस्वस्यदक्षगदीक्षितं त प्रेक्ष्यैष जन्मफलमीपितवान् महात्मा ॥' धा.का.1-77. B. 'शूषन् दशोरमृतयूपमजूष कस्त्वं भूषस्यन्पमतिरीयभुजा प्रियः क्षमाम् ॥ घा. का.1-86. 12 ·उक्ष उक्षयन् न्ती, उचिक्षिपन्न्ती; उक्षयिष्यमाणः उचिक्षिपिप्यन्-न्ती-ती; *उद-इ-टक्षी-उ वक्षन-न्ती, 'व्यत्युक्षमाणः, रक्षयमाणः, उक्षिप्यन्-न्ती-ती, उक्षयिष्यन् न्ती-ती, -उक्षः उक्षितम्-तः, रक्षित:-त, उक्षः, रक्षः, उचिक्षिपुः, उक्षितन्यम् , उक्षयितव्यम् , उक्षणीयम् , रक्षणीयम् , उक्ष्यम्, टक्ष्यम् , ईपदुक्षः, दुरुक्षः, सूक्षः उक्ष्यमाणः, उक्ष्यमाणः, उक्षः, उचिक्षिपितः-तवान् । रविशयिपुः उचिक्षियितव्यम् । उचिक्षिपणीयम् विक्षिप्यम् । उक्षितुम् , दक्षयितुम् , प्रोक्षणम्, उझा-उक्षणा,व्यात्युक्षी, उचिक्षिपा, उक्षणम्, उक्षित्वा, उक्षयित्वा, प्रोक्ष्य, अभ्युक्ष्य, उक्षम् २, उक्षम् २, उक्षित्वा २, उक्षयित्वा २, 'उक्षा. उचिक्षिष्यमाणः उचिक्षिपः उचिक्षिपितुम् उचिक्षयिपा: टचिक्षिपणम् । उचिक्षिपित्या प्रोचिक्षिप्य; उचिक्षिपम् २ उचिक्षिपित्वा २. 3. 1. फर्तरि कर्मध्यति हारे (1-3-14) इति आत्मनेपदम् । 2. 'स्को:- (6-2-29) इति कलोपः। 'कर्मव्यतिहारे गच् स्त्रियाम् ' (3-3-43) इति णचि 'णयस्त्रियामम् (5-4-14) इत्यम् । टिड्डा--(4-1-15) इति गए । वन् उक्षन्-' (द. 3-6-55.) इत्यादिना कनिन्प्रत्ययः । टक्षा-पभः । A. 'उक्षन्नेनं मन्दहासेन रक्षन् विश्वन निझन् यच्चीस्त्रिक्षितापाः ॥' घा. फा. 1-83. 'ता: कान्तैस्सह करपुरकरेरिताम्बुध्यात्युक्षीमभिसरणग्लहामदीश्यन् ।' शिशु. पालबधे (6-32)। B.

·उख " " उख गत्यर्थः - ओखितम् । (92) (I भ्यादि:-128-सक. सेट्. पर.) मोखक:-खिका, ओखक:-खिका, 1ोचिखिषक:-पिका; ओखिता-त्री, ओखयिता-त्री, ओचिखिपिता-त्री मोखन्-न्ती, ओखयन्-न्ती, ओचिखिपन्न्ती; भोखिष्यन्-न्ती-ती, ओखयिष्यन्-न्ती-ती, ओचिखिषिप्यन्-न्ती-ती; ओखयमानः, ओखयिष्यमाणः । उक्-उखौ उखः; तः-तवान् , जोखितः-तं, ओचिखिषितम्-तः तवान् । उखितम् , ओचिखिषुः,ओचिखयिषुः । ओचिखिपितव्यम् । ओखितव्यम् , ओखनीयम् , औचिखिषणीयम् । ओख्यम् , ओचिखिप्यम् ईषदोखः, दुरोखः,स्वोखः । उख्यमानः, ओख्यमानः, ओचिखिप्यमाणः ओखः, ओखः, ओचिखिपः। ओखयितुम् , ओचिखिपितुम् । ओचिखिषा,ओचिखयिषा; ओचिखिषणम् । ओखनम् , प्रोखणम् , ओखनम् , "ओखित्वा, ओखयित्वा, ओचिखिपित्वा । उखः, ओखः, ओखयितव्यम् , ओखनीयम् , ओख्यम् , ओखितुम् , *उक्तिः, ओखना, 2. 1. ओणे: ऋदित्करणात् द्वित्वात् उपधाकार्य प्रबलम् । तेन पूर्व लघूपधगुणः । पश्चात् द्वित्वम् । तत: 'कुहोश्चुः ' (7-4-62) इति अभ्यासे चुखम् । 'उदुपधात् भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम ' (1-2-21) इत्यत्र 'शधिकरणेभ्य एवेष्यते' (वा. 1-2-21) इति वातिकात् कित्त्वविकल्पः । 3. 'इगुपध-(3-1-135) इति कर्तरि कः। उखो मुनिः। 'तितुप्र--(7-2-9) इति नेट् । 'खरि च' (8-4-55) इति चर्वम् । 'एठि पररूपम् ' (6-1-94) इति पररूपम् | 'कृत्यच: ' (6-4-29) इति गत्वम् । 'म क्त्वा सेट' (1-2018) इति कित्त्वनिषेधाद्गुणः । 'अरासितवम्भिरलाखिनच्छदै: प्रदाखिताधाखिफलेश्च शाखिभिः । (घा. का. 1-18) प्रश्च खिंत प्रोखितसत्त्वमङ्कितं खगैर्वखन मारुतबडिसौरभम् ॥' 4. 6. A.

·(93) " उखि गतौ" उछ समुख्य, समोख्य, समोचिखिष्य ; ओखम् २, ओखम् २, ओचिखिषम् २० ओखित्वा २, मोखयित्वा २, ओचिखिपित्व। २. (I-भ्वादि:-129-सक.सेट्-पर.) गत्यर्थफेहतिवत् (64) सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि । (94) " उङ् शब्दे" (I-भ्वादि:-953-ठाक. अनि.आत्म-) आवक:-विका, आवक:-विका, 1ऊषिषकः पिका ओता-त्री, आवयिता-त्री, ऊपिपिता-त्री; आवयन्न्ती, आवयिप्यन्-न्ती-ती; Aअवमानः, आवयमानः, अपिषमाणः ओप्यमाणः, आवयिप्यमाणः, ऊषि षिष्यमाणः "समुत्-समुतौ-समुतः ; उतम्-तः-तवान्, आवितम्-तः तवान् , ऊपिपितम्-तः-तवान् । ऊपिपुः, भाविवयिपुर आवः, ओतव्यम् , आवयितव्यम् , ऊपिपितव्यम् । अवनीयम् , आवनीयम् , ऊषिपणीयम्; ऊपिप्यम् । *अन्यम् , अवश्याव्यम् , आव्यम् , ईपदवः-दुरवः स्ववः; ऊयमानः, आव्यमान', ऊपिप्यमाणः अवः, . 'अवः, आवः, ऊपिषः 2. 1. 'इको झलू । (1-2-9) इति सन: कित्वे, 'अज्झनगमा सनि' (6-4-16) इति दीपः। द्वित्वम् । 'हस्वस्प पिति-'(6-1-71) इति तुक् । 3. पचायच् । 'अचो यत्' (3-1-97) इति यत् । 'ओरावश्यके' (3-1-125) इति ण्यत् । 'अकूरसार्वधातुकयोदीघ: । (7-4-25) इति दीर्घः । 7. 'ऋदोरम् । (3-3-57) इत्या भावे । A. 'स्तोत्रावमानः दुतवेवाणः च्युताशुभैर्योमचरज्युन वे प्रवे भवान्धिप्तवमारताना तामयं मकिनिमेयमधिम् ॥' धा, का. 2-38. 5. 6.

·ओतुम् , आवयितुम् , आवनम्, आवयित्वा ~ ऊपिपितुम्; आवना, ऊपिपा, आविवयिषा; ऊपिपणम् । अवनम्, ऊपिपित्या उत्वा, समुत्य, समाव्य, समूपिप्य; आवम् २, भावम् २, । ऊपिषम् २ उत्या २,5 आवयित्वा २. (95) उच समवाये" (IV दिवादिः-1223. सक. सेट. पर.) समवाया ऐक्यम्-इति क्षीरस्वामी । ओचक:-चिका, ओचक: चिका, ओचिचिपक:-पिका; ओचिता-त्रो, ओचयिता-त्री, ओचिचिपिता-त्री 'उच्यन्-न्ती, औचयन्-न्ती, आचिचिपन्-न्ती; ओचिष्यन्-न्ती-ती, ओचयिष्यन्-न्ती-ती, ओचिचिपिभ्यन्न्ती-ती; ओचयमानः, भोचयिष्यमाणः; उक्-उचौ-उचः। उचितम्-तः-तवान् , ओचितः-तं, ओचिचिपितः तवान् । ओक: न्योका', ओकः, ओचिचिपुः, ओचिचयिपुः । ओचितव्यम् , मोचयितव्यम् , भोचिचिषितव्यम् । ओचिचिपणीयम् । ओचिचिप्यम् । ईपदोचः, दुरोचः, स्वोचः, उच्यमानः, ओच्यमानः, ओचिचिप्यमाणः; ओक:-न्योकः, ओकः, ओचिचिषः ओचनीयम् , ओच्यम् , ओचनीयम् , ओच्यम्, -- ·९४ उक्तिः ओचनम् , समोच्य, - उछि ओचितुम्, ओचयितुम् , ओनिचिपितुम् ; ओवना, आचिचिषा, ओचिचयिपा; ओचनम्, मोचिचिषणम् ; मोचित्वा, ओचयित्वा, औचिचिपित्वा: समोचिचिप्य; समुच्य, ओचम् २, ओचम् २, । ओचिचिपम् २ ओचित्वा २, ओचयित्वा २ ओचिचिपित्ला २. ओका-ओकसी. (96) " उछि उञ्छे" (I-भ्वादिः-215-सफ, सेट पर.) शशपोरुन्तीत्युन्छे स्वरभेदाद् द्विरुच्यते ।' (श्लो-55) इति देवः । उम्छक:-न्छिका, उठक: छिका, 'ठश्चिच्छिषकः-पिका; उञ्छिना-त्री, उन्छयिता-त्री, उश्चिच्छिपिता-त्री उन्छन्-न्ती, दन्छयन्-न्ती, उश्चिच्छिपन्न्ती उन्छिप्यन्-न्ती-ती, उम्छयिप्यन्-न्ती-सी, उशिच्छिपिप्यन्-न्ती-ती%3B उन्छयमानः, उञ्छयिष्यमाणः उन्-उन्छौ-उन्छः उन्छितः-त-तवान्, उन्छितः तम्, उञ्चिच्छिपितः-तवान् । उञ्चिच्छिषुः, उञ्चिच्छयिपुः; उन्छितव्यम् , उञ्छयितव्यम् उश्चिच्छिपितव्यम् । उल्छनीयम् , उञ्छनीयम् , उश्चिच्छिषणीयम् । उन्छचम् उन्छ्यम्, उश्चिच्छिप्यम् । उज्छः, उन्छः, 1. 3. 'न फवा सेद' (1-2-18) इति कित्तनिषेधात् गुणः । 'आमीक्ष्ण्ये णमुल च' (3-4-22) इत्यत्र चकारात् क्त्वाऽपि । 'निलवीप्सयोः' (8-1-4) इति द्वितम् । औणादिके असुन्प्रत्यये बाहुलकात् कुत्वम् । 'मुस्तामोष्यमस: किटिस्त्वमसमो लुम्यन् खलानोकसो भृश्यभ्रंशनवर्शकाकृशदयस्तृष्णाहरो हृष्य मे ॥'धा का. 2-66. 'मन्द्र : संयोगादयः' (6-1-3) इति नकारस्य द्विन्वनिषेधः । 'छे च' 16 1-37) इति तक् । अस्याभ्यासावयवत्ताभावात् हलादिश्शेषो न । - ·- उन्छितुम् , उछी ईषदुन्छः, दुरुन्छः, सून्छः । उम्छयमानः, उन्छयमानः, उश्चिच्छिष्यमाणः उन्छः, उन्छः, सश्चिच्छिपः उन्छयितुम् , उश्चिच्छिषितुम् । उन्छा, उन्छना, उञ्चिच्छिपा, उञ्चिच्छयिषा: Bउन्छनम् , उज्छनम् उञ्चिच्छिपणम् । उन्छित्वा, उन्छयित्वा, उश्चिच्छिपित्वा ; समुन्छय, समुन्छय, समुश्चिच्छिष्य; उन्न्छम् २, उन्छम् २, उचिच्छिषम् २ उन्छित्वा २, उन्छयित्वा २, उश्चिच्छिपित्वा २. (97) “उछि उञ्छे" (vr-तुदादिः-1254-सक. सेट्.पर.) 'शशपोरुञ्छतीत्युन्छे स्वरभेदाद् द्विरुच्यते ।' (श्लो-55) इति देवः । शतरि परंउछती-उन्छन्ती इति रूपम् । 'आच्छीनद्योर्नुम् । (7-1-80) इति नुमो वैकल्पिकत्वम् । अन्यत् सर्वमपि भौवादिकोञ्छतिवत् (96) ज्ञेयम् । (98) “उछी दिवासे” (I-भ्वादि:-216. सक. सेट. पर.) विवासः समाप्तिः। प्रायेणायं विपूर्वकः प्रयुज्यते इति पुरुपकारः । 'शशपोरुज्छतीत्युछे स्वरभेदाद् द्विरुच्यते। उच्छतीति विवासे स्यात् इदितोऽनिदितस्तयोः ।' (श्लो-56) इति देवः । व्युच्छक:-च्छिका, उच्छक: च्छिका, उचिच्छिपक:-पिका; व्युच्छिता-त्री, उच्छयिता-त्री, उचिच्छिपिता-त्री व्युच्छन्-न्ती, उचिच्छिपन्-न्ती - व्युच्छयन्न्ती, A. 'उञ्छो धान्यश आदानं. कणिशायर्जन सिलम् ।' इति यादवप्रकाशः। B. 'अहूर्णचिताः परिमूर्छितव्रताः स्फूर्णामया अप्रयुशः कृतोञ्छनाः। भजन्ति यो म्युष्टिमतोऽपि भूयसी ध्रजन्ति यत् ध्रजनमात्रतो जना; ॥ धा. का. 1-29. C. 'शुक्णव्याचरसोञ्छती फलगणानन्युग्छितायां निशि स्नान्ती नाति मिनिता सुजनता यस्मिन् हितं जर्जती।'धा. का.2-73.

·उच्छः, उच्छः, उच्छः, उछी व्युच्छिप्यन्-न्ती-ती, उच्छयिप्यन्न्ती-ती, उचिच्छिपिप्यन्-न्ती-ती व्युच्छयमानः, व्युच्छयिप्यमाणः 'ब्युट्-व्युशौ-व्युशः "व्युष्टः-प्टम्-प्टवान्- व्युष्टा, व्युच्छितम्-तः-तवान् , उचिच्छिपितः-तवान् । उच्छः, उचिच्छिपुः, उचिच्छयिपुः ब्युच्छितव्यम् , व्युच्छयितव्यम् , उचिच्छिपितव्यम् । व्युच्छनीयम् , उच्छनीयम्, उचिच्छिपणीयम् । व्युच्छधम्, उच्छयम्, उचिच्छिष्यम् । ईपदुच्छः-दुरुच्छ:-सूच्छः व्युच्छयमानः, उच्छ्यमानः, उचिच्छिप्यमाणः। उचिच्छिपः। उच्छितुम् , व्युच्छयितुम् , उचिच्छिपितुम् ; Bउटि:-उच्छा', व्युच्छना, उचिच्छिषा, उचिच्छयिपा उच्छनम् , उच्छनम्, उचिच्छिषणम् । उच्छित्वा, उच्छयित्वा, उचिच्छिपित्वा; व्युच्छय, व्युच्छय, व्युचिच्छिप्य ; उच्छम् २, उचिच्छिपम् २ उच्छित्वा २, उचिच्छिपित्वा २. (VI-तुदादिः-1295-सक. सेट् पर.) शशपोरुज्छतीत्युञ्छे स्वर मेदाद् द्विरुच्यते । उच्छतीति विवासे स्यात् इदितोऽनिदितस्तयोः ॥' (श्लो-55) इति देवः । 1. 'च्छ्कोः शूद्-'(6-3-19) इति श: ! पदान्ते विश्व-' (8-2-38) इत्यादिना पत्वे जरत्वे च रूपम् । 2. वीदितो निष्टायाम् ' (7-2-14) इति इद ना 'प्रश्वधरज-' (8-2-36) इत्ति पत्वम् । 3. बाहुलकात् तिन् । यत्वम् । 'न्युष्टिः फले समृद्धौ च ' इत्यमरः। 'गुरोथ हलः' (3-3-103) इति अप्रत्ययः । 'रजन्यां व्युष्टायामुषसि जनयामास तनयम् ।' इति क्षीरतरङ्गिण्यामुपात्तः श्लोकः। B. "अहणचित्ता: परिमूच्छितव्रता: स्फूर्णामया अप्रयुशः कृतोञ्छना:। भजन्ति यो म्युष्टिमतोऽपि भूयसी ध्रजन्ति यत् प्रजनमात्रतो जनाः ॥" घा. का. 1-29. उच्छम् , (99) “उछी विवासे" A. - ·९७ " उज्झिता-त्री, -- 'अतिक्रमणबन्धनवर्जनेषु च द्रुमे-' इति धातुकाव्ये । शतरि उच्छन्- न्ती-ती-इति रूपाणि, 'आच्छीनचोर्नुम्-' (7-1-80) इति नुमो वैकल्पि- कत्वात् । अन्यानि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकोच्छतिवत् (98) ज्ञेयानि । उच्छितम् । (100), " उज्झ उत्सर्गे (VI-तुदादिः-1304-सक. सेट्. पर.) उज्झकः-झिका, उज्झक:-झिका, उजिझिषकः-पिका; उज्झयिता-त्री, उजिशिषिता-त्री; उज्झन्-न्ती, उज्झयन्-न्ती, उजिझिपन्-न्ती; उज्झिष्यन्-न्ती-ती, उज्झयिप्यन्-न्ती-ती, उजिझिपिष्यन्-न्ती-ती; उज्झयमानः, उज्झयिष्यमाणः; उत्-उज्झौ-उज्झः; Bउज्झितम्-तः, उज्झितः-त, उन्जिझिषितः-तवान् । उजिझिपुः, उज्झः, उज्झः, उजिझयिषुः । उज्झितव्यम् , उज्झयितव्यम् , उजिझिषितव्यम् । उज्झनीयम् , उज्झनीयम्, उजिझियणीयम् । 'उद्धयः नदः, उन्झ्यम् , उज्झ्यम्, उज्जिझिप्यम् । ईपदुज्झः, दुरुज्झः, सूज्झः; उज्झयमानः उज्झयमानः उज्जिझिष्यमाणः उज्जिझिपः उज्झयितुम् , उज्जिझिपितुम् । उज्झना, उज्जिझिपा, उज्जिझयिषा; 1. दोषधोऽयं धातुः। 'नन्द्रा:-'(6-1-3) इति दकारस्य द्वित्वनिषेधः । 'भिद्योद्धयो नदे' (3-1-115) इति क्यपि धकारः निपातितो नदे | उज्झति- उदकमित्य कर्तरि क्यम् । A. 'वृक्णग्यावरसोच्छती फलगणान् भव्युच्छितायां निशि स्नान्ती नछति मिच्छिता सुजनता यस्मिन् हितं अर्जती।'धा. का. 2-73. B. 'नित्यं भूपतिमुन्जनोज्झितमना यत्रास्त खल्या सुखम् ॥' धा. का. 2-73. समुत्तरन्तावव्यथ्यौ नदान भिद्धयोद्धयसन्निभान् । भ. का. 6-59. 'तोयदागम इबोद्धयभिधयो मधेयसदृशं विचेष्टितम् ॥ रघुवंशे--11-3. 13 उज्झा, उज्झितुम् , उज्झा, 2. . C.

·उध्रेस ~ उज्झनम्, उज्झनम्, उज्जिझिपणम् । उज्झित्वा, उज्झयित्वा, उज्जिझिपित्ता समुज्झच, समुज्झय, समुज्जिझिप्य; उज्झम् २, उज्झम् २, उज्जिझिपम् २१ उज्झित्वा २, (100-A) " उठ उपधाते" (I-स्वादि:-338-सक. सेट् पर.) Aओठक-ठिका, ओठक-ठिका, ओटिठिपकः-पिका-इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि उख (92) धातुवज्ञयानि । (101) “उभ्रस उञ्छे" (x-चुरादिः-1743. सक. सेट्. उम.) 'भ्रस्नाति भ्रासयत्युल्छे पदे तु नि णिचि भ्रसेः ।' (श्लो-190) इति देवः। 'उद्धासकः-सिका, उदिधासयिषक:-पिका ; उध्रासयिता-त्री, उदिनासयिषिता-त्री; उघ्रासयन्-न्ती, उदिधासयिपन्-न्ती; उध्रासयिप्यन्-न्ती-ती, उदिघ्रासयिपिप्यन्-न्ती-ती; उध्रासयमानः, उदिध्रासयिषमाणः उधासयिष्यमाणः, उदिवासयिपिप्यमाणः उध्राः-उद्धासौ-उध्रासः उघासितम्-तः तवान्, उदिध्रासयिपितः-तवान् । उदिघ्रासयिषुः । उध्रासः, उध्रासयितव्यम् । उदिध्रासयिपितव्यम् । उधासनीयम् , उदिधासयिषणीयम् : . 1. A. 'उध्रस' इत्यत्र उमरः धात्ववयव इति काश्यपक्षीरस्वाम्यादीनां पक्षमय- लम्ब्य रूपाणि विलिख्यन्ते । ज्यादादप्ययं धातु: पठ्यते । उभयत्र उकार इत्- इत्यन्ये । देवोऽप्येवमेवाह । 'धनाश्रयत्वेऽपि सकाठपयंठदछन् मृगालीहठकर्मवर्जितान् । रोठन् नृशंसालठितरनोठकैतान धनाडयमणिपीठसंश्रयः ।।' धा. का. 1-41. 'शौर्याचितेन धृतलिजितचेलकेन संमोदितो हलधरोऽपि च मुष्टिकेन । मष्टया तुदन् मुहुरतित्रसदाशु दोभ्या॑मुभ्रासयजननुतस्तममोचयञ्च ।' घा.फा.3-42. B.

·उधासयितुम् , उन्दी उधास्यम् , उदिनासयिष्यम् : ईपद्मासः-दुरुधास: सूधासः उधास्यमानः, उदिवासयिष्यमाणः उधासा, उदिध्रासयिपः उदिधासयिषितुम् ; उध्रासना, उदिधासयिषा; उधासनम्, उदिध्रासयिषणम् उधासयित्वा, उदिधासयिपित्या; समुधास्य, समुदिध्रासयिष्य ; उधासम् २, उदिध्रासयिषम् २ उध्रासयित्वा २, उदिध्रासयिपित्वा २. (102) “ उन्दी क्लेदने" (VII-रुधादिः-1457-अक, सेट्. पर.) उन्दक:-न्दिका, उन्दक:-न्दिका, उन्दिदिषक:-पिका; उन्दिता-त्री, उन्दयिता-त्री, उन्दिदिषिता-त्री 'उन्दन-ती, उन्दयन्-न्ती, उन्दिदिषन्-न्ती; उन्दिप्यन्-न्ती-ती, उन्दयिष्यन्-न्ती-ती, उन्दिदियिष्यन्-न्ती-ती उन्दयमानः, उन्दयिष्यमाणः *उत्-उन्दी-उन्दः 'उन्न:-नम्-नवान्, उन्दिदिषितः तवान् । उन्दिदिषुः, उन्दिदयिपुः । उन्दितव्यम् , उन्दयितव्यम् , उन्दिदिषितव्यम् । उन्दनीयम् , उन्दनीयम् , उन्दिदिषणीयम्। 'नन्दा:- (6-1-3) इति नकारस्य द्वित्वनिषेधः । इनानलोप:' (6-4-23) इति नलोपे 'इनसोरलोप (6 4-111) इति अकारलोपः। अनिदितां-- (6-4-24) इत्युपधान कारस्य लोपः । 'श्वीदित:--- (7-2-14) इतीणिषेधः। 'मुदविदोन्द--' (8-2-56) इति निष्ठानखं विकल्पेन भवति । 'को नस्तृगेढि हिनसाम समुत्तमात्रैः तं गोपसूनुमिति तैललवाहगात्राः ।' *समुत्तः तम्-सवान , उन्दितम्-तः, 1. 2. 3. 4. घा.का.3-3 ·उन्म १०१ उन्धम् , उन्धम् , ईपदुन्दः, दुरुन्दः, सून्दः; 'उद्यमानः, उन्धमानः, उन्दिदिप्यम् । उन्दिदिप्यमाणः अवोदः, ओम, उन्दः, उन्द, उन्दितुम् , उन्दा, उन्दनम्, उन्दित्वा, उन्दयितुम् , उन्दना, उन्दनम्, उन्दयित्वा, समुन्ध, उन्दम् २, उन्दिदिषः। उन्दिदिषितुम्; उन्दिदिपा, उन्दिदयिषा; उन्दिदिषणम् ; उन्दिदिषित्वा; समुन्दिदिप्य; समुध, उन्दम् २, उन्दिवर, उन्दयत्व। २, ३ उन्दिदिषस्व २५ इन्दुः, 'उदकम्-कः, उम्भिता-त्री, उम्भयिता-त्री, 'ओदनम् . (103) " उन्म पूरणे" (VI-तुदादिः-1 1:-1320-सक. सेट्. पर.) उम्भकः-म्भिका, उम्भक:-म्मिका, उम्बिभिपक:-पिका; उम्बिमिषिता-त्री; "उम्भन्-न्ती-ती, उम्भयन्-न्ती, उम्बिमिषन्-न्ती उम्भिप्यन्-न्ती-ती, उम्मयिष्यन्-न्ती-ती, उम्बिनिषिप्यन्न्ती-ती; उम्मयमानः, उम्भयिष्यमाणः उप-उब्-उम्मौ उम्भः; उम्मितः-तम्-तवान् , उम्भितः, तम् , उम्बिमिषितः-तवान् । उम्बिमिषुः, उम्बिमयिपुः । उम्भः, उम्भः, 1. 2. 3. • अनिदितां हल- - (6-4-24) इति नलोपः। 'अयोदधौद्मप्रश्रय हिमश्रयाः' (6-4-29) इत्यनेन अस्माद्धातोर्घमि नलोपः, मन्प्रत्यये नलोप: गुणश्च निपात्यते | अवोद: ईषदाः। ओम - उन्दनम् । 'उन्देरिच्चादे: ' (द. उ. 1-197) इत्युः प्रत्ययः । 'क्युन् शिल्पिसंज्ञयोः ' (द. उ. 3-5).इत्यौणादिक: क्वन् । उन्देनलोपश्च' (द. उ. 5-22] इत्यौगादिको युच् | 'अनिदिताम्' (6-4-249 इति नलोपे 'शे तुम्कादीनां ' (वा. 7-1-59) इति नम् 4. 5. . 6.

·उम्मनीयम् , -- उम्मिभिपः उम्मयितुम् , उम्मितव्यम् , उम्भवितव्यम् , उम्विमिपितव्यम् । उम्भनीयम् , उम्पिमिषणीयम् उम्भ्यम्, उम्म्यम्, उम्बिमिप्यम् । ईपदुग्मः, दुरुम्मः, सूम्भः; उभ्यमानः, उम्भ्यमानः, उम्बिमिप्यमाणः 'अयस्कुम्भः, 'कुम्भी, उम्भः, उम्भितुम् , उम्बि मिषितुम् । उम्मा, उम्मना, उम्पिमिषा, उभिमयिपा; उम्मनम्, उम्भनम् , उम्बिभिषणम् । उम्मित्वा, उम्भयित्वा, उम्विमिपित्वा; समुभ्य, समुम्भ्य, समुम्निमिप्य; उम्मम् २, उम्मम् २, उम्बिमिषम् २० उम्मित्वा २, उम्मयित्वा २, उम्बिमिषित्वा. उभ पूरणे" (Iv-तुदादिः-1319-सक. सेह. पर.) ओमक:-मिका, ओमकः-मिका, 'ओविभिषक: पिका; मोमिता-त्री, ओभयिता-त्री, ओविमिपिता-त्री "उमन्न्ती ती, ओमयन्-न्ती, ओपिभिषन्-न्ती ओमिप्यन्-न्ती-ती, ओमयिप्यन्-न्त्री-ती, प्रोविभिपिप्यन्न्ती ती; ओमयमानः, मोमयिप्यमाणः उप्-उब्-उभौ-उमः } । } (104). 1. केन उभ्यते-पूर्यते इति बुम्मः । कर्मणि पम्। पोदरादितत् पररूपम् । 'मतः किमिकमकुम्म-- (6-3-40) इत्यत्र निपातनादा पररूपम् । 'मतः मिम' (8-3-46) इति विसर्गस्य सरवम् । 3. 'जावेरखीविरयात् । (1-1-63) इति गए । 1. उपपाकार्य दिखात् प्रबलम् इति पूर्व मधुपगुणः । अनन्तरता 'सन्यगे: ' (0-1-0) इति दिलम् । राप्रलयस्य 'सपनुमपिर' (1.2-0ति सि पपगुभो । • पीयूोभित हेमकुम्भपिशमसोग्गुम्मतमा पापा पृतविधिवा मोमा हामयोगान।"धा....

·१०२ उब्ज - . . मोभितुम् , उब्धिः, ओमनम् , ओपिभिषितः तवान् । उभितः, उभितम्-तवान् , ओमितः-तम् , उभौ, ओभः, ओविभिघुः, ओविमयिपुः । ओमितव्यम् , ओभयितव्यम् , ओविभिपितव्यम् । मोमनीयम्, ओमनीयम्, मोविभिषणीयम् । ओभ्यम् , ओभ्यम् , ओबिमिप्यम् । ईपदोमः, दुरोमः, स्वोभः उभ्यमानः, ओभ्यमानः, ओविमिप्यमाणः ओमः, मोमः, ओबिमिषः ओभयितुम् , ओविभिषितुम् । ओविभिषा, ओनिमयिषा ओबिमिपणम् । ओमित्या, ओभयित्वा, मोबिभिपित्वा प्रोभ्य, प्रोभ्य, प्रोविभिप्य; ओमम् २, ओभम् २, र ओविमिपम् २ ओमित्वा २, ओभयित्वा २, ओविमिपित्वा २. (105) "उब्ज आजवे" (VI-तुदादिः-1303-अक. सेट. पर.) उन्जिजिषक:-निपिका; उब्जक:-जिका, उब्जिता-त्री, उन्नयिता-त्री, उन्जिजिपिता-त्री; उब्जिजिषन्-न्ती; उब्जन्-उब्जती-न्ती, उब्जयन्-न्ती, ओमना, ओभनम् , . } उब्जक:- :-जिका, 1. 2- 3. 'इगुपधज्ञा' (3-1-135) इति कः । नित्यद्विवचनान्तः । 'न क्त्वा सेटू' (1-2-18) इति कित्वाभावात् गुणः । 'हयवरट' (माहेश्वरसूत्रम्-5) सूत्रस्थवातिकात् अस्योपध्मानीयोपपत्वं लभ्यते । तदा उपध्यानीयस्य शघु पाठात् झलावेन 'झलां जश्' (8-4-53) इति जदत्वेन बकारे यद्यपि-उन्जिता-उन्जितव्यम् इत्यादिरूपाणि भवन्ति । तथापि उब्जिजिपका-पिका इत्यादिरूपाणामसिद्धया दोपधपाठः भाष्यकृता आहतः । "नन्दा" (6-1-3) इति दकारस्य द्वित्वनिषेधः। असिद्ध 'स्तो: चुना (8-4-40) इत्यनन्तरं “भ उन्जेः" (वा. 8-4-40) इति दकारस्य भकारः । 'पीयूषोभितहेमकुम्भविशुममोजशुम्भत्तमा–'धा. का. 2-75.

·- अदनीयम् , ऊर्यम् , कीम् । ऊर्दिष्यमाणः, दयिष्यमाणः, कदिदिपिष्यमाणः; कुर्द-ऊदौं-उर्दः ऊर्दितः-तम्-तवान्, ऊर्दित:-तं, कदिदिषितः-तवान् । सदः, समदर्दी ऊर्दः, अदिदिषुः, ऊर्दिदयिपुः । अदितव्यम् , ऊर्दयितव्यम् , अदिदिषितव्यम्। ऊर्दनीयम्, अदिदिषणीयम् । गर्दिदिप्यम् । ईषर्दः, दुलदः, सूर्दः ऊर्धमानः, ऊर्यमानः, अदिदिप्यमाणः; दिदिपः। ऊदितुम् , कर्दयितुम्, ऊर्दिदियितुम् । ऊर्दा, ऊर्दना, कदिदिषा, ऊर्दिदयिषा; कदिदिषणम् । ऊदयित्वा, कदिदिपिवा; समूर्य, समूर्य, समूर्दिदिप्य; ऊर्दम् २, १ ऊर्दम् २, ऊर्दिदिषम् २७ ऊर्दयित्वा २, मर्दिदिपित्वा २. (107) " उवीं हिंसार्थः" (-भ्वादिः-589-सक. सेट्.पर.) 'उर्वक:-विका, ऊर्वक:-विका, 'विविषक:-पिका; उविता-त्री, ऊर्वयिता-त्री, ऊर्विविपिता-त्री ऊर्वन-न्ठी, ऊर्वयन्न्ती, विविषन्-न्ती कार्विघ्यन्-न्ती-ती, ऊर्वयिष्यन्-न्ती-ती, ऊर्विविषिप्यन्-न्ती-ती; ऊर्दनम् , . कदित्वा, } 1. 3. 'रात्सस्य' (8-2-24) इति नियमात् दकारस्य 'संयोगान्त । 18-2-23) लोपो न । 2. 'मुष्यजाती-' (3-2-73) इति वाच्छील्ये गिनिः । 'पघायो च' (5-9-78) इति दीर्घः। 'नन्दाः संयोगादयः' (6-1-3) इति रेफस्य द्वित्वनिषेधः । A. 'मुदा स चेतो दददे चिर हरौ स्वादात् सुरेः स्वस्तिमालोर्दने । मर्दतेवास्य पुरः स्वखूर्दकनान्तमूर्दी रिपुगोदसूयसो धा. का. 14. 4.

·उप १०५ i - ऊर्वितव्यम् , ऊर्वणीयम् , ऊर्वणीयम् । ऊर्यम् , अवितुम् , ऊर्वयितुम् , ऊर्वणा, ऊर्वणम् , ऊर्वणम् , ऊर्वित्वा, ऊर्ययमाणः, ऊर्वयिष्यमाणः; 'ऊ:-री-ठरः 'ऊर्णः-र्णम्र्णवान् , ऊर्वितम्-तः, विविषितम्-त:- 1:-तवान् ऊर्वः, ऊर्वः, ऊर्विविषुः, ऊर्विवयिपुः ऊर्वयितव्यम् , ऊर्विविषितव्यम् । ऊविविषणीयम् कय॑म् , अविविप्यम् । ईपर्वः, दुरूवः, सूर्वः; ऊर्यमाणः, ऊर्यमाणः, विविष्यमाणः ऊर्वः, ऊर्विविषः, ऊर्विविषितुम् : ऊर्वा, ऊर्विविषा, ऊर्विवयिषा; विविषणम् । ऊर्वयित्वा, ऊर्विविपित्वा समूळ, समूळ, समूर्षिविष्य ऊर्वम् २, ऊर्विविषम् २; ऊर्विवा २, ऊर्वयित्वा २, विविषित्वा २. (108) उष दाहे" (I-भ्वादिः-696. सक. सेट. पर.) ओषक:-पिका, ओषक:-पिका, ओपिपिषकः-पिका; ओषिता-त्री, ओषयिता-त्री, ओपिषिषिता-त्री; ओषन्-न्ती, ओषयन्-'ती, ओषिषिषन्-न्ती; भोपिष्यन्-न्ती-ती, ओषयिष्यन् न्ती-ती, ओषिषिषिष्यन-न्ती-ती; ‘रालोप:' (6-4-21) इति वकारस्य लोपः। 'पधाया दीर्घ इक:' (8.2.76) इति दीर्घः। श्वीदित:-' (7-2-14) इति इणिषेधः 1 'रालोपः' (6-4-21) इति पलोपः। 'हलि ध' (8-2-77) इति दीर्घः। 'रदाभ्यां--(8-2-42) इति निष्ठानत्वम् । णत्वम्। 3. लोणे: ऋदित्करणात् लिङ्गात् उपधाकार्य द्वित्व त् प्रबलम् । तेन गुणः । A. 'प्रश्यूतगोपीशुचमूर्णपूतनं तूर्णानस थूर्णवकादिदानवम् । दुर्विन् धूर्वितुमेव गूर्वणं मूर्वन्तमापूर्वितपर्वताघरम् ॥'धा. का. 1-73, उर्वम् २, } “ 1. 2.

·१०६ उच ओषयमाणः, ओषयिष्यमाणः; उट्-उयौ उपः । 'प्रत्युष्टम् , उपितम् , तः, ओपितः-तम् , उपः, ओषः, ओपितव्यम् , ओपयितव्यम् , ओषणीयम् , ओषणीयम् , ओप्यम्, ईपदोपः, दुरोपः, स्वोपः; ओप्यमाणः, उप्यमाणः, ओपिपिषितः तवान् । ओपिपिपुः, ओपिपयिषुः । भोपिपिपित्तव्यम् । ओपिपिपणीयम् । ओपिपिप्यम् । ओप्यम् , ओपः, ओपः, ओपयितुम् , भोपितुम्, उष्टिः, ओषणा, व्युष्टिः, ओपिपिप्यमाणः; ओपिपिपः मोपिपिषितुम् । ओपिपिषा, ओपिपयिषा; ओपिपिषणम् । ओपिपिपित्वा; समोपिपिप्य ; ओपिपिषम् २ ओपिपिषित्वा २७ ओपणम् , ओषणम् , औषयित्वा, ओपित्वा, समोष्य, व्युप्य, ओषम् २, ओपित्वा २, ओपम् २, ar } 'ऊप्मा, उप्णः. - 1. . 2. 'उदुपधात्-' (1-2-2A) इति कित्त्वविकल्पः । तेन रूपद्वयम् । 'प्रत्युष्टम्' इत्यत्र, 'आदितय' (7-2-16) इत्यत्र चकारस्यानुक्तसमुच्चयार्थत्वात् 'आश्वस्त' मितिवत् इदप्रतिषेधः' इति भट्टभास्करः।' इति माघयधातुवृचौ। 'इगुपधज्ञा-' (3-1-135) इति तरि कः। 'न कवा सेट्' (1-2-13) इति कित्त्वनियेषाद्गुणः । 'अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते' (3-2-15) इति मनिनि, बाहुलकादीपः । 'नेड् वशि कृति -17-2-8) इत्तीणिपेपः। 5. औगादिके (द. उ. 5-357 नक्प्रत्यये उष्ण. इति रूपं भवति । .....रेपोऽन्यान् मपतो नमोऽस्तु कमलाकोप्णस्तनं जोषते । 'घा. का. 1-87. 3. 4.

·उहिर (109) " उहिर अर्दने" (I-स्वादिः-739-सक सेट्. पर.) ओहकः-हिका, ओहक-हिका, ओजिहिषक:-पिका; ओहिता-त्री, ओह यिता-त्री, ओजिहि पिता-त्री; ओहन्-न्ती, ओहयन्-न्ती, ओजिहिषन् न्ती; मोहिष्यन्यन्तः-ती, } ओहयिष्यन्-ती-ती, ओजिहि पिप्यन्-ती-ती; ओहयमानः, ओहयिष्यमाणः ओहितम् तः ओहितम्-तः, ओजिहिषितम्-तः-तवान् । समुद्-उड्-उहाँ-वहः; - ओहः, ओजिहिपुः, ओहयितव्यम् , ओहनीयम् , ओहितव्यम् , ओहनीयम् , ओह्यम् , ईपदोहः, दुरोहः, स्वोहः उद्यमानः, ओजिह यिषुः । ओजिहि पितव्यम् । ओजिहिपणीयम्; ओजिहिप्यम् ; औद्यम् , - . ओहः, ओहः, ओहितुम्, *ऊदिः, ओह्यमानः, ओजिहिष्यमाणः ओजिहिषः ओह यितुम् , ओजिहिषितुम् । ओहना, ओजिहिषा, ओजिह यिपा ओहनम् ओजिहिषणम् । ओहयित्वा, ओजिहिषित्वा; समोय, समोजिहिप्य; ओहनम् , ओहित्वा, समुह्य, 2. 1. 'कुहोश्चुः' (7-4-62) इति अभ्यासे चुत्वम् । उदुपधात् भावादिकर्मणोरग्यतरस्याम्' (1-2-21) इति कित्वविकल्पः । अन्यत्र नित्यमेव कित्त्वम्-उहितमित्येव । 3. 'हो ढ: ' (8-2-31) इति ढवे चर्वविकल्पः । 4. ढवधत्वष्टुत्वढलोपदीर्घाः । 'गोविन्दस्तुहिनासुरम्यवदनः कंस जगहोहिनम् प्रोहियन् जगदहणीयमहिमा मोदेन निन्ये निशाम् ॥' धा. का. 1-92.

·ओहायचा २, } आजाहपत्या. ऊठयन्-न्ती, ऊठनीयम् , मोहम् २, ओहम् २, ओजिहिषम् २० मोहित्वा २, (110) "ऊठ उपघाते" (I-भ्वादि:-338-सक. सेइ, पर.) ऊठक-ठिका, ऊठक-ठिका, ऊटिठिपक:-पिका ऊठिता-त्री, ऊठयिता-त्री, ऊटिठिषिता-त्री; ऊटिठिपन्-न्ती: ऊठिष्यन्-न्ती-ती, ऊठयिष्यन्-न्ती-ती, ऊटिठिषिष्यन्-न्ती-ती; ऊठयमानः, ऊठयिष्यमाणः ऊट-उठौ-ऊठः; ऊठितः-तं, उठितः-त; ऊटिठिपितः-तवान् । ऊठः, ऊटिठिपुः, ऊटिठयिषुः; ऊठितव्यम् , ऊठयितव्यम् , ऊटिठिपितव्यम् । ऊठनीयम् , ऊटिठिषणीयम् । ऊठयम्, ऊठयम्, ऊटिठिप्यम् । ईपठः, दुरूठः, सूठः; ऊठयमानः, ऊठयमानः, ऊटिठिष्यमाणः ऊटिठिपः ऊठः, ऊठा, ऊठितुम् , ऊटिठिषितुम् । 'ऊठा, ऊठना, ऊटिठयिषा; ऊटिठिपणम् ऊठनम् , ऊठित्वा, ऊठयित्वा, ऊटिठिपित्वा ; समूठया समूठ्या समूटिठिष्य; कठम् २, ऊठम् २, ऊटिठिपम् २० ऊठयित्वा २, ऊटिठिपित्वा २. (111) "ऊन परिहाणे" (x-चुरादि:-1889. अक.सेद.उभ. अदन्ता.) ऊनिन यिपक: पिका ऊनक:- ऊनयिता त्री, ऊनिनयिपिता-त्री 'उठ' इति हस्वोपपाठम्य पाठान्तरमिदम् । 'गुरोश्च इल: '(3-3-103) इति स्त्रियाम् अप्रत्ययः । ऊठयितुम् , ऊटिठिपा, ऊठनम्, and ..निका, 1.

·1.९ ऊनः, मासोनः, ऊयी ऊनयन्-न्ती, ऊनिन यिपन्न्ती उनयिष्यन्न्ती-ती, ऊनिन यिपिप्यन्न्ती-ती; ऊनयमानः, ऊनिनयिपमाणः ऊनयिष्यमाणः, ऊनिन यिपिप्यमाणः ऊनौ-ऊनः; 'ऊनितम्-तः-तवान् , ऊनिनयिषितः तवान् । ऊनिनयिषुः । ऊनयितव्यम् , ऊनिनयिषितन्यम् । 'कननीयम् , ऊनिनयिपणीयम् । ऊनिन यिष्यम् । ऊन्यम्, ईपदूनः, दुरुनः, सूनः । ऊनिनयिष्यमाणः ऊन्यमानः, ऊनिनयिषः ऊनिनयिपितुम् । ऊनिन विषा: ऊनना, ऊनिनयिपणम् । ऊननम्, उनयित्वा, ऊनिनयिपित्या समूनिन यिभ्य; समून्य, ऊनिनयिपम् २ ऊनम् २, ऊनिन यिपित्वा २. (12) "ऊयी तन्तुसन्ताने" (I-म्यादि:-483. सक. सेट. आत्म.) ऊयक:-विका, ऊयक:-यिका, ऊयियिषकः-पिका: अयिता-त्री, ऊययिता-त्री, कयियिपिता-त्री ज्ययिष्यन्न्ती-ती; कनः, ऊनायितुम् , - ऊययन्-न्ती, 1. भ्यन्ता रिपि निरोपे 'पूर्वकासिन स्थानित-(41. 1-1-15) इति स्पानि. पदावनिशेधात् 'मलोप: प्रातिपदिशान्तस (इति नमो प्रयाने एकरूपम्। •निया सेटि'(64-52) इति पेनोपः। मेरनिटि (04-1) इति मिलोपः। 2. 3 ·ti ऊर्ज ऊपा, ऊयः, ऊयियिपुः, ऊयमानः, ऊययमानः, ऊयियिषमाणः ऊयिष्यमाणः, ऊययिष्यमाणः, ऊयियिषिप्यमाणः का-उवौ-उ -उवः। 'ऊतम्-तः, ऊयितम्-तः-तवान्, ऊयियिषितम्-तः-तवान् । अयिययिपुः । ऊयितव्यम् , ऊययितव्यम् , अयियिषितव्यम् । ऊयनीयम् , ऊयनीयम्, ऊयियिषणीयम्। अय्यम् , ऊय्यम्, ऊयियिप्यम् । ईपदूयः, दुरूयः, सूयः; कय्यमानः, ऊय्यमानः, ऊयियिप्यमाणः यियिषः ऊयः ऊयः, ऊययितुम् , ऊयियिपितुम्; 'ऊया, “कतिः, ऊयना, ऊयियिषा, ऊयिययिषा; ऊयनम्, ऊयनम्, ऊयियिपणम् । ऊयित्वा, ऊययित्वा, ऊयियिपित्वा समूयियिष्य ; समूथ्य, समूय्य, ऊयियिपम् २ ऊयम् २. ऊयित्वा २, ऊययित्वा २, ऊयियिपित्वा २.5 (118) "अर्ज वलप्राणनयोः" (x-चुरादि:-1649-सक. सेट्. उम.) ऊर्जक:-जिंका, अर्जिजयिषक: पिका; ऊर्जयिता-त्री, ऊर्जिजयिपिता-त्री अयितुम् , ~ ऊयम् २, an प्राणनम् जीवनम् । 1. 'मोपो व्योवेलि' (61-60) इति यकारलोपः । 2. दिश्यामिठायामिग्गिवेधः। 'लोपो प्योवेलि' (0.1-60) इति पलोपः। 3. •एरोप हल: '(3-3-103) इति भः प्रत्ययः । 4. बाहुलफात् छिन् । यसोपः। 'अक्षितिजतिसातिहेतिकीर्तयच । (3-3-07) इति मन्तोदात्त कतिसम्दो यः निपातितः, स: अपवेधांतोरिति बोध्यम् । मन्दा: संयोगादयः ' 10-1-3) इति रेफस्य द्विवंचन निषेपान जिशन्स नित्यम् । 'प्राप्य रिमपितो गृहन्ति र धन्यः । दयादमीवाम् । गोशोहदेशे रवित बहा तमूनपीर्तिमतिमिमः ।' पा. का. 1-62. 5. A.

·. , ११२ ऊर्ण (114) " ऊर्गुञ् आच्छादने" (II-अदादिः-1039. सफ. सेट. उभ.) ऊर्णावक:-विका, ऊर्गावकः विका, "ऊर्जुनविपकः-ऊर्जुनुविषकः-ऊणु- नूषकः-पिका, 'ऊर्णोनुयकः-यिका 3; 'ऊर्ण विता-ऊणुविता-त्री, ऊर्णावयिता-त्री, ऊर्जुनविपिता-ऊणुनविपि- ता ऊर्जुनूपिता-त्री, ऊोनूयिता-त्री; "कर्णवन्-ऊणुवती, ऊर्णावयन्-न्ती, अर्जुनविपन् - ऊर्जुनु विषन् ऊर्गु- नूषन्-न्ती Bऊणुवानः, ऊर्णावयमानः, ऊर्जुनविषमाणः-ऊर्णनुविषमाणः उर्जुनुप- माणः, ऊर्गोनूयमानः; ऊर्णविष्यमाण:-कर्ण विष्यमाणः, ऊर्णावयिप्यमाणः, ऊर्जुनविपिप्यमाण:- ऊर्जुनविषिप्यमाणः-उर्जुन षिष्यमाणः, ऊोनूयिष्यमाणः ; "ऊर्गुत्-ऊर्गुती-ऊणुतः। 'अचो णिति (7-2-115) इति वृद्धौ, आवादेशः । एवं णिच्यपि सर्वत्र योध्यम् । 'सनीवन्तर्धभ्रस्जदम्भुश्रित्यू[मरज्ञपिसनाम् ' (7-2-49) इति सन इदविकल्पः । इट्पक्षे 'विमापोर्णोः' (1-2-3) इति इहादे: प्रत्ययस्य हित्वं वैकल्पिकम् । रिवाभावपक्षे गुणापादेशयोः 'अणुनविपकः' इति रूपम् । निरवपक्षे उवलि 'ऊणुंनुचिषकः' इति रूपम् । इभावपझे अज्झनगमा सनि । (6-4-10) इति दीघे • इफो झल' (1-2-9) इति सन: कित्त्वे च 'ऊणुंनूपकः । इनि रूपम् । एवं सर्वत्र सन्नन्ते रूपयस्योपपत्तिः । 'सूचिमूत्रिमूट्यव्यत्यशर्णोतिभ्यः-' (वा. 3-1-22) इति यछु । 'सन्योः' (8-1-9) इति द्वितीयस्यै मायः द्वित्वे 'गुणो यलोः' (7-4-62) इत्यभ्यासस्य गुणे · अकृत्सावधानुफयो:-' (1-4-25) इति दीधे च रूपम् । एवं यन्ते सर्वत बोध्यम् । 'विमापोर्णोः' (1-2-3) इति इडादिप्रत्ययस्य वैस्पिकद्विद्भावात् रूपद्वयम् । एवं तथ्यदादिनापि क्षेयम् । 'सार्वधातुकमपिन' (1-9-4) इति शतुद्विद्भावात् गुणामावे, उपछि रूपम् । एवं 'ऊर्गुयान ' इत्यत्रापि रेयम् । शिपि स्वस्य पिति कृति-(0-1-71) इति हुक् । एवं व्ययपि । प्रोणुविधी दियस्तत्र पुरी स्यय कायनौम् ॥' म. का. 7-93. B. 'दृष्ट्वोर्गुयानान क्युभो बलौपान् विनल्ल रा का पिना । सस्थौ सिसमा. मयित: शिवपुः सौमिविरक्षियमिहान: ।। ' म, का. 3-47. 1. 2. 3. 6. . A. .

·ऊर्णन कर्तृतम्-Adः, कवितं-तः, ऊर्जुनविषितः ऊर्गुनविषितः-ऊर्जुनूषितः, अर्णोनुयितः-तवान्। • ऊर्णवः, ऊर्णावः, ऊर्जुनविषुः-ऊर्जुनविपुः-ऊर्जुनूपुः, , ऊर्जुनावयिपुः, . . ऊोनुवः । ऊर्णवितव्यम्-ऊणुवितव्यम् , ऊर्गावयितव्यम् , ऊर्जुनविषितव्यम्-ऊणुनु- विषितव्यम्-ऊर्जुनूषितव्यम् , ऊोनूयितव्यम् ; अर्णवनीयम् , कर्णावनीयम् , ऊर्जुनविषणीयम्-ऊणुनुविषणीयम् ऊर्गुन- पणीयम् , ऊर्णोनयनीयम् । 'ऊर्णव्यम्-'अवश्योर्णाव्यम् , ऊर्णाव्यम् , ऊर्जुनविष्यम्-ऊर्जुनविष्यम् - ऊर्णनुष्यम् , ऊोनूय्यम् । ईपदूर्णवः-दुरूर्णवः-सूर्णवः । अणूयमानः, ऊर्णाव्यमानः, ऊर्जुनविष्यमाणः-ऊर्जुनविष्यमाणः अणु- नुष्यमाणः, ऊर्णोनूय्यमानः ; 'ऊर्णवः, ऊर्णावः, ऊर्जुनविषः ऊर्जुनविषः ऊर्जुनूषः, ऊर्णोन्यः ऊर्गवितुम्-वर्णवितुम् , ऊर्णावयितुम् , ऊर्जुनविपितुम्-ऊर्जुनविषितुम्- ऊर्णोनुयितुम् ; ऊर्गुनषितुम् , 3. . 1. 'ऊोतेर्नवद्भावो वाच्यः- (वा. 7-2-11) इत्यतिदेशेन एकाच्वात् 'युकः किति ' (7-2-11) इति इण्णिषेधः । एवं क्तिनि क्त्वायां च ज्ञेयम् । यहन्तात् पचाद्यचि, 'योऽचि च' (2-4-74) इति यगे लुकि, 'न धातुलोप आर्धधातुके ' (1-1-4) इति गुणनिषेधे उवहि च रूपम् । 'अचो यत् । (3-1-97) इति यति गुणे 'वान्तो यि प्रत्यये' (6-1-79) इति वान्तादेशे च रूपम्। श्रीरावश्यके । (3-1-125) इति ण्यति वृद्धौ भावादेशे च रूपम् । असावधानुकयो:- (7-4-26) इति दीर्ध: 6. 'ऋदोरम्' (3-3-57) इति भावे अफ् । 'A. 'केऽप्यस्परावै नुनुवुः खलेषु क्षुरक्ष्णुतारमानममुं स्नुतास्त्राः । सोऽनूर्णतोऽद्योज्ज- नसुत् कुवत्या काञ्च्येव कामं स्तुवतां ब्रुवाणः ॥' धा. का. 2-47. B. 'वानरं प्रोणुनविपुः शस्त्रैरक्षो विदियुते । तं प्रोर्णनूपुरुषले; सक्षेरावभौ कपिः॥' भ. का.9-36. C. 'यल प्रोणुवितुं तूर्ण दिशं कुरुत दक्षिणाम् ।' भ. का. 7-93. 15 5. ।

·प सोनयनम् । ऊवम् २० कर्णावयित्या २, कर्णनविपित्वा २, अर्जुनविपित्वा २ ऊर्गुतिः, कर्णावना, ऊर्जुनविषा-ऊर्जुनविषा-ऊर्जुनूषा, उणुनावयिपा, ऊर्गोनूया ऊर्गवनम् , ऊर्गावनम् , उर्जुनविषणम्-ऊर्जुनविषणम्-ऊर्जुनूषणम् , ऊर्गुल्वा, कर्णावयित्वा, अर्जुनविषित्वा-ऊर्जुनविपित्वा-अर्जुनूषित्वा, कर्णोनूयित्वा समूर्णत्य, समूर्णान्य, समूर्णनविष्य - समूर्णनुविष्य - समूणुनूप्य, समोनूय्य; र कर्णावम् २, १ अर्जुनविषम् २, 7 ऊर्जुनविषम् २१ अपेत्या २, ऊर्जुनूपम् २- अर्जुनूषित्वा २, अर्णोनुयम् २- ऊर्णोनूयित्वा २ ; ऊर्णा, ऊरुः (115) “ऊष रुजायाम्" (-भ्वादिः-683. सक. सेट्, पर.) ऊठ उपधाते ' (110) इति धातुवत् सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि । 'मम्मा, 'ऊपणम् ऊप: पचायच् । . . 1. 'जर्णोवर्डः' (६. उ. 6-64) इति डः प्रत्ययः । 'ऊर्णा मेषादिलोग्नि स्वादावते पान्तरा दोः' इत्यमरकोशव्याख्यायां सुधायां तु 'अन्येष्यपि दश्यते' (3-2-101) इति :-इति साधितम् । 'अन्येष्यपि मते ' (3-2-101) इत्यत्र 'अपिशन्दः सर्वोपाधिभ्यभिचाराय: । सेन पालन्तरादपि फारकान्तरेप्यपि चित्-परित: साता परिया- इति सिद्धान्तकौमुघायलम् । 2. अयते माछाय-इति कर्मणि 'जर्णोते तोपच' (द. ३. 1-115) ति कुः प्रत्ययः15ःशक्यिः । २. अन्येभ्योऽपि सन्ते । (3-2-75) इति मनिन् प्रत्यये 'नेह पशि कृति। (7-2-8) इतीग्गिपेपः। ऊप्मा-उष्णम् । .. कपणम् -मरियम् । भूषण - विष्टकम्-इति क्षीरतरनिण्याम्। 'एपन शोरमृत्यूपमजूपध्वं भूपस्यनूपमतिरोपभुना प्रियः माम् ।। पा..1.5G. .

·--- " कही-अहः उहा, (116) “उह वित" (I-भ्वादिः-648. सक. सेटू. आत्म.) वितर्क सम्मावना। उहफः-हिका, ऊहक:- क:-हिका, कजिहिपक:-पिका; कहिता-त्री, उहयिता-त्री, ऊजिहि पिता-त्री समूहन्न्ती, महयन्न्ती, समहिप्यन्-न्ती-ती, कहायिप्यन्-न्ती-ती, महमानः, समूहमानः, ऊहयमानः, कजिहिषमाणः कहिप्यमाणः, कह यिष्यमाणः, ऊजिहि पिप्यमाणः उद कहितम्-तः, ऊहितः-तम्, ऊजिहिषितः-तवान् । अनिहिपुः, अजिहयिषुः । ऊहः, कहितव्यम् , ऊहयितव्यम्, ऊजिहिषितव्यम् । कहनीयम् , उहनीयम् , ऊजिहिपणीयम्; ईषदुहः, दुरूहः, सूहः। ऊयम् , समूयोऽमिः, उसम् , ऊजिहिप्यम् । उधमानः, "निरह्यमानः, उधमानः, ऊजिहिल्यमाणः समुहमान, ऊनिहिषः । ऊहयितुम् , ऊजिहिषितुम् । ऊहा, अइना, ऊजिहिपा, अजिहयिषा; सहनम् , "पोहणम् , हनम् , ऊजिहिषणम् । 1. 'कुहोश्चुः' (7-4-62) इति अभ्यासे हकारस्य चुत्वम् । 2. 'उपसर्गादस्पत्यूह्योवियनम् ' (वा. 1-3-30) इति परस्मैपदं विकरुपेन । 'अग्नौ परिचाय्योपचाप्यसमूद्याः । (3-1-131) इति ण्यत्प्रत्ययान्तो निपातितः । 'उपसर्गाद्भस्व ऊहतेः' (7-4-23) इति यादौ करिति हस्तः । 6. 'प्रादूहोढ--- (वा. 6-1-89) इति वृद्धिः । ' कृत्यवः' (8-4-29) इति णत्वम् । 'दाहित: शुभपथप्रकाशने सस्वजेऽथ तमन्ह्यवैभवः । गाडमैत्ररसगृह्यमाणधीभूषण- लहनधुषितो बलः ॥' धा. का. 1-82 } ऊहा, "ौहः, ऊ, कहितुम् , 3. 4. G A.

·क ऊहित्वा, } र साहित्वा २, ऊहयित्वा २, ऊहयित्वा, ऊनिहि पित्ला; समुद्य, निरुह्य, समूह, समूजिहिप्य; ऊहम् २, ऊहम् २, ऊजिहिषम् २ ऊजिहिपित्वा २. (117) "ऋ गतिप्रापणयोः" (-स्वादि:-936. सक. अनि. पर.) तत्रेयस्य॒च्छतीत्यर्तेः, श्नि गतौ स्याद् ऋणाति तु ।' (लो-30) इति देवः । आरक:-रिका, 'अर्पक:-पिका, अरिरिपकः-पिका, “अरारकः-रिका; अर्ता-त्री, अर्पयिता-त्री, मरिरिपिता-त्री, भारिता-त्री; ऋच्छन्-न्ती, अर्पयन्-न्ती, अरिरिपन्-न्ती; भरिप्यन्-न्ती-ती, अर्पयिष्यन्-न्ती-ती, अरिरिषिप्यन्-न्ती-ती; "समृच्छमानः, अर्पयमाणः, समरिरिपमाणः, अरार्यमाणः समरिष्यमाणः, अर्पयिष्यमाणः, समरिरिपिप्यमाणः, अरारियमाणः; 'समृत्-समृतौ-समृतः 'अचो णिति ' (7-2-116) इति वृद्धी, 'तरण रपरः' (1-1-51) इति रपरत्वे रूपम् । 2. 'अतिहीली--(7-3-36) इति णौ पुगागमः । 'पुगन्तलघूपयस्य च ' 17-1-86) इति गुणे रूपम् । एवं सर्वत्र ण्यन्ते घोध्यम् । 'स्मिपूज्स्वा सनि' (7-2-74) इति सन इडागमः । गुणः । 'अजादे- द्वितीयस्य - (0-1-2) इति 'रिस्' इत्यस्य द्वित्वम् । एवं सर्वत्र सन्नन्वे बोध्यम् । 4. 'सूचिसूत्रिमूख्यटयतंयपूर्णोतिभ्यो यत्वाच्यः' (वा. 3-1-22) इति यत् । 'यति च। (7-4-30) इति गुणे, द्वितीयस्यैकाच: ‘र्य इत्यस्य 'सन्यो:' (0-1-9) इति द्वित्वे ' हलादिःशेपे' (2-4-10), 'दीर्घोऽक्ति: ' (1-4-83) इत्सम्यासस्य दीपे च रूपम् । 'नन्दाः- (01.3) इति रेफम्य द्वित्वनिषेधस्तु न भवति- 'मरायते' इति भाप्योदाहरणात् । एवं सर्वन यन्ते बोध्यम् । शापि पाघ्रामास्थाम्नादागहश्यति (73-78) इत्यादिना ऋच्छादेशः । 'दनोः स्ये' 17-2-20) इति स्पप्रत्ययस्येडागमः । 7. मस्याकर्मकरये 'समो गम्वृच्छिम्याम् । (1-3-29) इति सानच् प्रत्ययो भवति । 8. 'पूर्ववत् सनः' (1-3-62) इति मन्नन्तात् शानम् । इस पति इति-'(0.1-11) इति गागमः । 1. 5. . P.

·अरिरिपः, अरारः अरारितुम्; 'आरा, अर्पणम् , अरिरिषणम् , . समृत्य, समराय; आरः, अर्पः, मर्तुम् , अर्पयितुम् , अरिरिपितुम् , ऋतिः, आतिः, अर्पणा, अरिरिषा, अर्पिपयिषा, अरारा भरणम्, अरारणम् । ऋत्वा, अर्पयित्वा, मरिरिपित्वा, अरारित्वा समर्पा, अमरिरिष्य, आरम् २ अर्पम् २ अरिरिपम् २ । भारम् २ ऋत्वा २ अर्पयित्वा २४ अरिरिपित्या २६ अरारित्वा २ अरुः, 'अरणिः, अरुणः, अरण्यम् , 'अर्थः, मर्मकः, 'इरिणम् , "ऋतु:. (118) "ऋ गतौ " (III-जुहोत्यादिः-1098. सक. अनि. पर. [अ] 'तत्रेयत्यूच्छतीत्यर्तेः, श्नि गतौ स्याद् ऋणाति तु ।' (लो-30) इति देवः । आरकः-रिका, "अर्पक:-पिका; अरिरिपक:-पिका, सरारकः-रिका; था: ऋतिशब्देन समासे 'उपसर्गादति धातो: ' (6-1-91) इति धृद्धिः । 'भारा शस्च्याम् । (गणसूत्रम् मिदादी 3-3-104) इति पाठात् वृति: मन च । 3. श्रीणादिके (द. उ. 0-39) उसिप्रत्यये गुणः। श्रयः-प्राण: आदित्यो वा। 4. भौणादिके (इ. स. 1-2) अनिप्रत्यये गुणः । भरणि:=अमियोनिः काठविशेषः । 6. मौणादिकः (द. 1-5-59) उनन् प्रत्ययः । अरुणः=पेनतेयः अनूरु: सूर्यसारथिः । 6. फर्मणि मोगादिकः (द. उ-S-6) अन्यप्रत्ययः। भरण्य=निर्जनस्थानम् । 7. श्रोणादिकः (६. उ•6-29) यन् प्रत्ययः । 'अर्थोऽभिधेयरेषस्तुप्रयोजननितिषु इत्यमरः। 8. औणादिके (द. ३. 3-50) अप्रत्यये मुगागमः वयति वाये । अर्थकः बालः | २. श्रोणादिकः (२. उ. 5-121 इनन् प्रत्ययः । तस्सपियोगेन प्रात: इमादेशः। • उप रपरः' (1-1-51) इति परत्वम् । इरिणम् =अल्पोदणस्पानम् । 10. भोगादिकः (द. 3.1-121) तुः प्रलयः। तस्य च शिवम् । तेन न गुणः। मतुः= सन्तादिः कालविशेषः, योगा पुष्पकला। 11. ग्यन्नान-सन्नन्दात दन्ताय सर्वाणि सागि (117) पनुक्न बोयानि । [अ]. 'अस्य च भर्ते: प्रतितोऽपि, मायाम प्रयोग हस्पते । सय 'गले स्न्दसि' (r-4-78) इत्येव त्ये मिले, अतः पृयमित्यविधानसामदिवसीयवे' इति, मर्तिपिपायो film) इस्पा भाष्ये स्थितम् इति पुरपकारे (पु. 31) ठीठाधुझेनोरम् । 1. 2. 4 ·ऋचं ईषदरः, दुररः, स्वरः, पर्यमाणः; मारः। अतुम् ; अर्ता-त्री, 'इयूत्-ती, अरिष्यन्-न्ती-ती, समृत्-समृतौ-समृतः, ऋतम्-त:-तवान्, अरः, आरा-ऋतिः, मातिः -- अरणम् ऋत्या। समृत्य मर्तव्यम् , अर्चकः-चिंका, मरणीयम् , आरम् २ ऋत्वा २, अर्यः, आर्यः, इति शुद्धाद्धातोः रूपाणि । (119) "ऋच दीप्तौ” (VI-तुदादिः-1302. अक. सेट्. पर.) 'स्तुतौ ' इत्यपि पाठः । 'वियोजनेऽर्चयेदर्चेद् यौ, स्तुतावृचतीत्यूचेः।' (श्लो-55) इति देवः । अर्चक:-चिंका, अचिचिपक:-पिका अर्चिता-त्री, अर्चयिता-त्री, अचिचिषिता-त्री; प्राचन्-ती, अर्चयन्-न्ती, भर्चिचिपन्न्ती अर्चिष्यन्न्ती-ती, अर्चयिष्यन्-न्ती-ती, अचिचिषिष्यन्-न्ती-ती; अर्चयमानः, अर्चयिष्यमाणः प्राक्-ऋचौ-ऋचः; ऋचितम्-तः-तवान् , अर्चितम्-तः, अचिचिषितः-तवान् । अर्चः, अर्चिचिषुः, अचिंचयिषुः । अर्चयितव्यम् , अचिंचिषितव्यम् । 'ऋचः, अतिव्यम् , 1. जुहोत्यादित्वात् 'लौ 16-1-10) इति द्वित्वम् । 'अतिपिपर्योध। (7-4-711 इत्यभ्यासस्येत्त्वम् । 'अभ्यासस्यासवणे' (6-4-78) इतीयत् | "इको यणचि' (6-1-77) इति यण । नाभ्यस्ताच्छतुः' (1-1-78) इति नम्निषेधः । 2. आरा शस्त्रे । अन्यत्र किन् । 'उपसर्गादृति-' (6-1-91) इति वृद्धिः । 3. 'तुदादिभ्यः श: (3-1-71) इति श: विकरणप्रत्ययः । शप्रत्ययस्य 'सार्वधातुक- मपित् । (1-2-4) इति विद्वानावात् धातो: गुणो न । 'इगुपधशाप्रीकिरः कः' (3-1-135) इति कः। 1. 'चन्ती कटु झझती बुधजनं दोषं त्ववित्वर्वती नित्यं भूपतिमुन्जनोज्झितमना पतास्त खल्या सुखम् ।।' धा. का. 2-73.

·१२० मॅच्छ अचिचिषणीयम् । अर्चिचिष्यम् ; ." B अर्चनीयम् , अर्चनीयम् , 'अय॑म् , अय॑म् , ईपदः, दुर्चः, स्वर्चः; अच॑मानः, ऋच्यमानः अर्चः, अर्चः अर्चयितुम् , ऋक्तिः, अर्चना, अर्चनम् , अर्चिवा, अर्धयित्वा, समृच्य, अर्चम् २, । अर्चयित्वा २, अर्चितुम् , - अर्चनम् , अचिचिप्यमाणः अर्चिचिषः अचिचिषितुम् । मर्चिचिपा, अचिंचयिषा; अर्चिचिषणम् । अचिचिषित्वा; समर्चिचिष्य ; अर्चिचिषम् २ समर्थ्य, अर्चम् २, (120) "ऋच्छ गतीन्द्रियप्रलयमूर्तिभावेपु" . (VI-तुदादिः-1296. सक. सेट्. पर.) इन्द्रियप्रलया सम्मोहः, मूर्तिभाव:- काठिन्यम् । ऋच्छकः-च्छिका, अच्छकः-च्छिका, ऋचिच्छिपक:-पिका; ऋच्छिता-त्री, ऋच्छयिता-त्री, ऋचिच्छिपिता-त्री ऋच्छन्-'न्ती-ती, ऋच्छयन्-न्ती, ऋचिच्छिपन्न्ती; ऋच्छिप्यन्न्ती-ती, ऋच्छयिष्यन्न्ती-ती, चिच्छिपिप्यन्-न्ती-ती; "समृच्छमानः, ऋच्छयमानः, समृचिच्छिपमाणः समृच्छिप्यमाणः, ऋच्छयिप्यमाणः, समृचिच्छिपिप्यमाणः 1. 'यगयाचरुन प्रवचर्चधः (1-300) इति यति पातः फुत्वनिरेपसामर्यात 'अदुपधाचावलपि-1 (3.1-110) इति प्राप्त पथ बाधिता ज्यदेव । 'न पत्ता सेट् । (1-2-18) इति किरवनिपेपालघूपधगुणः । 3. गकारएकारयोद्विस्व 'हलादिः रोपः (7-4-60) इति यहारस्य शेषः । 4. 'माछीनदोर्नम् । (1-1-50) इति वा नुम् । 'समो गम्मृच्छिम्याम्-' (1-3-29) इति सम्पूर्वधात् शानम् । ७. 'पत् सनः' (1-3-02) इति आत्मनेपदी ।

·ऋज ऋच्छा, उपार्छः, - मच्छ, समू-समृड्-समृच्छौ-समृच्छः; ऋच्छितम्-तः, ऋच्छितम-तः, ऋचिच्छिषितः तः-तवान् । ऋचिच्छिपुः, ऋचिच्छयिषुः । ऋच्छितव्यम् , ऋच्छयितव्यम् , ऋचिच्छिषितव्यम् । ऋच्छनीयम् , ऋच्छनीयम् , ऋचिच्छिपणीयम् प्रच्छयम्, ऋच्छयम्, ऋचिच्छिप्यम् । ईषदृच्छः, दुर्भच्छः, स्वच्छ ऋच्छचमानः, ऋच्छयमानः, ऋचिच्छिण्यमाणः ऋच्छः, ऋचिच्छिषः ऋच्छितुम् , ऋच्छयितुम् , ऋचिच्छिषितुम् । ऋच्छा, ऋच्छना, ऋचिच्छिषा; ऋचिच्छयिपा; ऋच्छनम् , ऋच्छनम्, ऋचिच्छिषणम् । ऋच्छित्वा, ऋच्छयित्वा, ऋचिच्छिपित्वा समृच्छथ, समृच्छय, समृचिच्छिप्य; ऋच्छम् २, ऋच्छम् २, ऋचिच्छिपम् २ ऋचिच्छिपित्वा २. (121) "ऋज गतिस्थानार्जनोपार्जनेषु" (I-भ्वादिः-176. सक. सेट. आत्म.) 'ऊर्जनेषु' इति क्षीरस्वाम्यादीनां पाठः । ऊर्जनम् शक्तिमाप्तिः प्राणनं वेति धातुकान्ये । 'ऋञ्जते भर्जने, गत्याद्यर्थे स्यादर्जते जेः ।' (श्लो-62) इति देवः। Aअर्जक:-जिका, अर्जक:-णिका, अर्जिजिपक:-विका; अर्जिता-त्री, अर्जयिता-त्री, अजिजिषिता-त्री; अर्जयन्-न्ती, अर्जयिष्यन्-न्ती-ती; वोः शुइनुनासिके च ' (6-4-19) इति सतुक्कस्य छकारस्य शकारे 'वचनस्ल-' (8-2-36) इति षत्वम् । जश्त्वविकल्पः । • उपसदिति धातौ' (6-1-91) इति घृद्धिः । 'अमुञ्चनैर्मश्चितचितपश्चितत्रयीमतप्रस्तुवितैश्शुभार्जकैः । समृजित कन्दमभृक्तसफलान्यदद्भिरेकत्र यदेजितं जनैः ॥ घा. का. 1. 24. } 2. A. 16 ·अर्जमानः, अर्जिष्यमाणः, ऋजि मर्जयमानः, अर्जयिष्यमाणः, अर्जिजिषमाणः अजिजिपिप्यमाणः; ऋक्-ऋगू-माजी ऋनः ऋजितम्-तः-तवान् , } अर्जितः-तम्, अर्जनीयम् , अय॑म् , 'ऋज्यम् , -- अनिजिपितः-तवान् । अर्ज, अर्जिजिपुः, अजिजयिषुः । ऋजः, अर्जितव्यम् , अर्जयितव्यम् , अर्जिजिपितव्यम् । अर्जनीयम् , अर्जिजिषणीयम्; अर्जिजिष्यम् । ईषदर्जः, दुरर्जः, स्वर्जः; अय॑मानः, अर्जिजिप्यमाणः ऋज्यमानः, अर्ज:, 'स्वर्गः, अर्ज, अजिजिपः अर्जितुम् , मर्जयितुम् , अर्जिजिपितुम् । अर्जना, अर्जिजिपा, अर्जिजयिषा अनिजिषणम् । *अर्जित्वा, मर्जयित्वा, अर्जिजिपित्या; समय, समर्जिजिष्य; अर्जम् २, अर्जम् २, अर्जिजिपम् २ अजित्वा २, अर्जयित्वा २, अजिजिपित्वा २. (122) "ऋजि भर्जने" (I-भ्वादिः-177. सक. सेट्. आत्म.) भर्जनम्=पाकविशेषः । 'ऋञ्जते भर्जने, गत्याद्यर्थे स्यादर्जने वृजेः ।' (श्लो-62) इति देवः । ऋक्तिः, अर्जनम्, अर्जनम् , समृज्य, 1. 2. 'उपसर्गादति घाती' (6-1-91) इति वृद्धिः । 'ऋदुपाच-'(3-1-110) इति भायकर्मणोः क्यम् । 3. 'मुगु ऋज्यते स्यीयते अस्मिन्-इत्यधिकरणे संज्ञायो 'हलच' (33-121) इति घम् । न्यवादित्वात् (7-3-53) कुत्वम् ।' इति अमरसुधा। निष्ठायां सेदत्वात् अर्ज इत्यत्र युत्वं न । 4. 'न क्त्वा सेट् ' (1-2-18) इति कित्त्वनिषेधाद्गुणः ।

·ऋजि , - ऋजिजिपका-षिका; ऋञ्जिजिषिता-त्री ऋजयिष्यन्-न्ती-ती: ऋञ्जिजिषमाणः ऋञ्जिजिषिष्यमाणः; - -- ऋजक:-लिका, ऋञ्जक:-ञ्जिका, ऋञ्जिता-त्री, ऋत्रयिता-त्री, ऋजयन्-न्ती, ऋलमानः, ऋजयमानः, ऋञ्जिष्यमाणः, ऋजयिष्यमाणः, ऋन्-ऋौ ऋक्षः Aऋञ्जितः-तं-तवान्, ऋञ्जितं-तः, ऋक्षः, ऋञ्जः, ऋञ्जितव्यम् , ऋचयितव्यम् , प्रजनीयम् , ऋञ्जनीयम् , 'ऋज्यम् , ऋज्यम्, ईषदृतः, दुञ्जः, स्वृतः 'ऋञ्ज्यमानः, ऋज्यमानः, ऋञ्जः, ऋञ्जितुम्, ऋञ्जयितुम् , ऋखा ऋजना, ऋञ्जनम् ऋञ्जनम् , ऋजित्वा, ऋञ्जयित्वा, समृज्य, समृज्य, ऋञ्जम् २, ३ ऋञ्जम् २, र ऋञ्जित्वा २, ऋत्रयित्वा २, ऋञ्जिजिषितः-तवान् । ऋञ्जिजिपुः, ऋञ्जिजयिपुः; ऋजिजिपितव्यम् । ऋञ्जिनिषणीयम्; ऋञ्जिजिष्यम् । ऋञ्जः, ऋञ्जिजिषा, - ऋमिजिष्यमाणः ऋञ्जिजिषः; ऋञ्जिजिषितुम् ; ऋझिंजयिषा% ऋञ्जिजिषणम् । ऋञ्जिजिपित्वा समृञ्जिजिष्य ऋञ्जिजिषम् २0 3. 1. 'इदितो नुम् धातोः' (7-1-58) इति नम् । 'नन्दा:-6-1-3) इति नकारस्य दिखनिषेधः । निष्ठायां सेदत्वात् 'चजोः कु-(1-3-52) इति कुत्वं न । अस्य धातोरिदित्वात् 'अनिदिता हल-1(6-4-24) इति नलोपो न | A. 'अमुञ्चनैर्मञ्चितचित्तपञ्चिततयीमतप्रस्तुचितः शुभार्जकः । समृञ्जितं कन्दममृतसत्फलान्यददिरेका यदेजितं जनैः ॥' पा. का. 1.24.

·कणु ऋणु गतौ, अर्णयन्-न्ती, . १२४ (128) (VIII-तनादि:-1467. सक. सेह. भ.). अर्णकः-णिका, अर्णकः-णिका, 'मणिनिषक:-पिका; अणिता-त्री, 'अर्णयिता-त्री, अणिनिपिता-त्री 'अर्गुवन्-वती, अणिनिषन्-न्ती; अर्णिष्यन्-न्ती-ती, अर्णयिष्यन् - न्ती-ती, अणिनिपिप्यन्-न्ती-ती; Aअणुवानः, अर्णयमानः, अणिनिषमाणः अणिष्यमाणः, अर्णयिष्यमाणः, अणिनिषिष्यमाणः 'ऋत्-ऋतौ-ऋतः ऋतम्-ऋतः-प्रतवान् , अर्णित-तः, अर्णिनिषितः-तवान् । 'ऋणः, अर्णः, मर्णिनयिपुः । अर्णितव्यम् , अणिनिषितव्यम् । अर्णनीयम् , अणि निषणीयम् । अर्ण्यम् , अणिनिप्यम् । ईषदर्णः-दुरणः-स्वर्णः अय॑मानः, अर्यमाणः, अणिनिष्यमाणः अणिनिषुः, अर्णयितव्यम् , अर्णनीयम् , "ऋण्यम् , 1. पुगन्तलघूपधस्य-(1-3-86) इति गुणः । 2. चातुरयं नकारान्तः, णत्वं तु लाक्षणिकम् । अतः, 'नि' शब्दस्यैव 'सन्यो' (6-1.9) इति द्वित्वम् । पूर्वखण्डे रेफात् परत्वात् गलम् , उत्तरखण्डे तु नकारस्यैव श्रवणम् । 'पूर्वत्रासिद्धमद्वित्वे' (वा. 1-1-59) इति तु न ; 'उभौ साभ्यासस्य (8-4-21) इति लिशात् तस्यानित्यत्वात् । एवं सन्नन्ते सर्वत्र बोध्यम् । 3. 'तनादिकृञ्भ्य : ' (3-1-79) इति उ: विकरणप्रत्ययः । विकरणनिमित्तके गुणे, उपछि च रूपम् | आलेयादयस्तु 'संज्ञापूर्वको विधिरनित्यः' इत्यङ्गीकृत्य 'सायन्-रसी' इति गुणरहिततया रूपं साधयन्ति तत्र भाप्पानुग्रहो नास्ति। 'अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनाम्-' (6-4-37) इति अनुनासिकलोपे तुक् । 6. उदित्वात् फ्त्वायामिड्विकल्पात् 'यस्य विमाषा ' (7-2-15) इति निष्टायां इणि- षेधः । मनुनासिकलोपः। एवं तिनि, इडभावपक्षे क्वाप्रत्यये च बोध्यम् । गुपधशा-(3-1-135) इति कृतरि कः। 7. 'मादुपघाचाक्लपि-(3-1-110) इति क्या। A. 'तन्वन् स मञ्चभुवि 'सातरमः स्वबन्धून अक्षण्वता क्षितिको मुदमर्गुवामः । कंसस्तृणीकृतरिपुणिमान् वताप्ति एकमथ मञ्चमलवकार 6. मन्दान धा.का.3.4.

·अर्णयितुम् , ऋतिः, अर्णनम् , अर्णनम् , . ऋतिः मणः, 'स्वर्णम् , अर्णः, अणिनिपः; मणितुम् , अणिनिषितुम् । अर्णना, अणिनिषा, अर्णिनयिपा; अणिनिषणम्। मर्णित्वा-मात्वा, अर्णयित्वा, अणिनिषित्वा समृत्य, 'प्राय, समर्ण्य, समणिनिप्य; भर्णम् २, । अर्णम् २, । मणिनिपम् २० अर्णित्वा २, ऋत्वा २, मर्णयित्वा २, अणिनिपित्वा २.) (124) "ऋतिः” (1-स्वादि:-1010-A. अक. सेट्. आरम.) धातुपाठेऽपठितोऽपि सूत्रेऽनुवादात् धातुत्वं बोध्यम् । घृणायां वर्तते इति केचित् । जुगुप्सायामयं धातुरिति बहवः । ऋतीयकः-यिका, ऋतीयकः-यिका, ऋतितीयिषकः-पिका अर्तक:-तिका, मतितिषकः-पिका; ऋतीयिता 'ऋतीययिता ऋतितीयिपिता 3-त्री, अर्तिता अर्तयिता अतितिषिता १ अर्वक-तिका, ar ऋतीययन-न्ती, } अतितिष-स्ती 1. 'हलश्च ' (3-3-121) इति संज्ञायां पम् । 'लिझमशिष्य, लोकानयत्वालिशस्य इति न्यायात मपुंसकलिगत्वम् । 2. 'उदितो वा' 17-2-56) इति पवायामिविकल्प: । इट्पक्षे 'न कला सेट् । (1-2-18) इति कित्त्वनिषेधाद् गुणः । 'वास्यपि ' (0-4-33) इत्यत्र व्यवस्थित विभाषाश्रयणात् अनुनासिकलोपो नित्यः । 3. ता। . 4. b. . 'उपसर्गादति घाती' (8-1-91) इति वृदिरेकादेशः। 'ऋतेरीयल्' (3-1-20) इति स्वार्थ ईयङ् प्रत्ययः । 'सनाद्यन्ता धातवः' (3-1-32) इति ईयडन्तस्य धातुत्वम् । ततो वुलाइयः । ईयप्रत्यय: आयादय भार्थधातुके वा. (3-1-31) इति विद्यापेन भवति । ततव 'अतंकः-' इत्यादीनि रूपाणि पक्षे बोध्यानि । एवं पिजन्तान् समन्तादपि भायप्रत्ययस्य वैकम्पिय ज्ञेयम् । 6. ईयछो हिरवालघूपधगुणामावे, अजादित्वेन द्वितीयस्येकाचः 'ती' सदस्य दिरवे, अभ्यासहस्वत्वे च लम् । एवं सर्वत्र सजन्ते ज्ञेयम् । जिचः गुणायादेशयोः एवं पम् । 7.

·} ऋतितीविपिप्यमाणः । मात्-माती १२६ ऋतिः प्रतीययिष्यन्न्ती-ती, अतितिपिप्यन्-न्ती-ती अर्तिव्यन्-न्ती-ती, अर्तयिष्यन्-न्ती-ती, ऋतीययमानः, ऋतीयमानः, ऋतितीयिषमाणः भर्तयमानः ऋतीययिष्यमाणः, झतीयिष्यमाणः, अर्तयिष्यमाणः, "ऋती:-ऋत्यौ-मात्यः, -ऋतः। ऋतीयितम्-तः-तवान् , ऋतीयित-तः, ऋतितीयिपितः-तवान् । ऋतितम्-त:-तवान्, अर्तितम्-तः, अतितिपित्तः-तवान् । ऋतीयः । ऋतीयः ऋतः भर्तः ऋतीयितव्यम् , ऋतीययितव्यम् , ऋतितीयिषितव्यम् । अर्तितव्यम् , अर्तयितव्यम्, अतितिपितव्यम् । ऋतीयनीयम् , प्रतीयनीयम् , भर्तितिपणीयम् । 'ऋतीप्यम् , ऋतीय्यम् , अर्त्यम्, ऋतीय्यमानः, ऋतीय्यमानः, ऋतितीयिप्यमाणः, अय॑मानः, ऋर्यमानः, अतितिप्यमाणः ईपदृतीयः-दुऋतीयः स्मृतीयः, ईपदर्तः-दुरतः स्वतः ; ऋतीयः, ऋतितीयिपः अतितिपः अतः, अतः, ऋतीयितुम् , ऋतीययितुम् , ऋतितीयिषितुम् ; मतितिषितुम् ; भर्तितम् , } ऋतितीयिषुः-अतितिपुः । } 1 R अतनीयम् , अर्तनीयम् , ऋय॑म् । in } ऋतितीयिष्य-अर्तितिप्यम् । } ऋतीयः, } ~ मर्तयितुम् , } 1. इयभावे 'शेषात् कर्तरि-1-3-78) इति लटः शता। 2. ईयन्तात् किपि, अतो लोपे, वलि लोपे च एवं रूपम् । ईयभावे 'मात् ' इति रूपम्। 3. "पेरनिटि' (6-4-51) इति णिलोपः। 4. ईयन्तात् 'अचो यत् । (3-1-97) इति यति द्वियकारघटितं रूपम् । इयम्भाव- पक्षे 'ऋदुपधात्--(3-1-110) इति क्यपि रूपम् ।

·मातीयना, प्रतीया, ऋतिः, ऋतीयनम् , } अर्तना, } ऋतितीयिषा; भर्तितिपा। ऋतितीयिषणम् । } ऋतीयनम् , अर्तनम् , अर्तनम् , -- अर्तयित्वा, -- अर्तम् २, अर्तयित्वा २, ऋतीयित्वा, ऋतीययित्वा, ऋतितीयिषित्वा 'अतिवा-ऋतित्वा, अतितिषित्वा समृतीय्य, समृतीय्य, समृतितीयिष्य; समृत्य, समर्त्य, समतितिप्य; ऋतीयम् २, प्रतीयम् २, ऋतितीविषम् २० ऋतीयित्वा २, ऋतितीयिपित्वा भर्तम् २, ऋतीययित्वा २, भर्तितिपम् २ अतित्वा २, भर्तितिपित्वा२. ऋतित्वा २, (125) "ऋधु वृद्धौ” (IV - दिवादिः-1245. अक. सेट. पर.) ऋनोतीति भवेद् वृद्धावृध्यतीत्यत्र तु श्यनि ।' (श्लो-122) इति देवः । पर्धक:-पिका, अर्घका-धिका, पर्दिधिषकः-पिका, ईसकः सिका; मपिता-त्री, अर्धयिता-त्री, अदिधिपिता-त्री, ईसिता-त्री अर्धयन्-न्ती, अदिघिपन्-न्ती, ईसन्न्ती; थापिप्यन्-न्ती-ती, अर्घ यिष्यन्न्ती-ती,अदिपिपिप्यन्-न्ती-ती, ईसिंप्यन्-न्ती; अर्घयमानः, अर्धयिष्यमाणः; ऋत प्राध्-ऋधौ-मघा 'ऋद्धम्-दा-द्धवान् , मर्धितः-तं, अदिधिषितः-ईसितः तवान् । . ऋध्यन्न्ती, . 1. 2. ' प्रत्ययात् '(3-3-102) इति ईयजन्तादकार: प्रत्ययः । 'पश्चिम्भ्यतय' (1-2-21) इति पत्तायाः कित्यविकरुपः । तेन कदाचित् गुणः, कदाचिम गुणः। 'सनीषन्तध- (7-2-40) इतीविकल्पः । आशधामीत्। (74-36) इति ईवम् । 'अत्र लोपोऽभ्यासत्य । (7-4.58) इत्यभ्यासलोपः। उदित्वात् , निहायो 'यस्य विभाषा' (1-2-16) इसीभावः । 3. . ।

·રંટ . अपनीयम् , अर्धनीयम् , 'ऋद्धयम् , अय॑म् , ईय॑म् । , " अघितुम् , अर्धयितुम् , ऋद्धिः, मधु 'ऋधः, अर्घः, अदिधिषुः, ईसः, अर्दिधयिषुः । अधितव्यम् , अर्धयितव्यम् , अदिघिपितव्यम् , ईसितव्यम् । अदिघिषणीयम् , ईर्सनीयम् । अदिधिष्यम् , ईषदर्घः, दुरर्षः, स्वः ऋध्यमानः, अय॑मानः, अदिघिष्यमाणः, ईय॑मानः अर्घः, अर्घः, अदिधिषः, ईर्सः । अदिधिपितुम्, ईसिंतुम्; अर्घना, अर्दिधिषा, ईसी, अदियिषा अदिधिषणम् , ईर्सनम् । मधित्वा अदिघि पित्वा, . ईत्सित्वा; ऋद्धा अमृद्वय, समय, अमर्दिधिण्य, -समीर्म्य अर्धम् २, अर्धम् २, अदिधिषम् २, ईर्सम २।। अर्धित्वा, ऋद्ध्वा २, । अर्धयित्वा २, अदिघिपित्वा २, ईत्सित्वा २.) (126) "ऋधु वृद्धौ" (v-स्वादिः:-1271. अक. सेट. पर.) 'ऋध्नोतीति भवेद् वृद्धौ ऋध्यतीत्यत्र तु श्यनि । ' (श्लो. 122) इति देवः। अस्य धातोः पूर्वोक्त (125) देवादिक ऋधुधातुवत् सर्वत्र रूपाणि ज्ञेयानि । शतरि परं ऋध्नुवन्-वती, इति रूपमिति विशेषः । स्वादित्वात् अर्धनम् , मर्धनम् , अर्धयित्वा, com 1. 2. 3. 'इशुपधज्ञाप्रीकिरः क; (3-1-135) इति कर्तरि कः। 'ऋदुपधाचाक्लपिते: । (3-1-110) इति क्यप् । क्वायो 'उदितो पा' (7-3-56) इतीडिकल्पः । सेटः फ्लायाः मक्त्वा सेट् ' (I-2-18) इति कित्वं न । A. 'शस्नैर्दिदेविषु संख्ये दुषुः परिघं कपिः। मर्दिधिपुः यशः कीर्ति ईत्तुं अक्षेरताडयत् ॥' म. का. 9. 32. B. 'नभ्योस्तुभ्य विमो जयेति नवते क्लियन् प्रमेयदुजं विद्यन् ऋद्धिम् भगृध्नवेऽपि स विमृश्याक्षीपमानां ददौ ।' पा. का.2.67.

·ऋम्फ १२९ 'स्वादिभ्यः श्नुः । (3-1-73) इति श्नुः प्रत्ययः । नुप्रत्ययस्य 'सार्वधातुकमपित' (1-2-4) इति द्विद्भावातिदेशात् गुणो न । उवङ् । (127) "ऋन्फ हिंसायाम्" (VI-तुदादिः-1316. सक. सेट्, पर.) ऋम्फक:- F:-म्फिका, ऋम्फक:-म्फिका, ऋम्पिफिषक:-पिका; ऋम्फिता-त्री, म्फयिता-त्री, ऋम्पिफिपिता-त्री; ऋम्पन्-न्ती-ती, ऋम्फयन्-न्ती, ऋम्पिफिषन्-न्ती-ती; ऋम्फिष्यन्-न्ती-ती, ऋम्फयिभ्यन्-न्ती-ती, ऋम्पिफिषिष्यन्-न्ती-ती; "ऋम्फयमाणः, ऋम्फयिष्यमाणः; ऋप्-ऋय-ऋम्फौ-ऋम्म ऋफित:- ऋम्पिफिषितः-तवान् । :-तम्, ऋम्फः, ऋम्फः, ऋम्पिफिपुः, ऋम्पिफयिषुः; ऋम्फितव्यम् , अम्फयितव्यम् , ऋम्पिफिपितव्यम् । ऋम्फणीयम्, ऋम्फणीयम् , ऋम्पिफिषणीयम् । ईषडम्फः, दुऋम्फः, स्वृफः; ऋफयमाणः, ऋम्फयमाणः, ऋम्पिफिप्यमाणः Aम्फः, ऋम्फः, ऋम्फितुम् , ऋम्फयितुम् , ऋम्पिफिषितुम् । ऋम्फा, ऋम्फणा, ऋम्पिफिषा, ऋम्पिफयिषा नाम्फणम् , ऋम्फणम्, ऋम्पिफिपणम् । ऋम्फितः-तम् , ऋम्पिफिपः। ऋफित्वा, अम्फयित्वा, ऋम्पिफिपित्वा ऋम्फित्वा, I. 2. 3. 'अनिदिताम्-- (6-4-24) इति नलोपे, 'शे तृम्फादीनामिति वाच्यम्' (वा. 7-1-59) इति नुम् । 'ऋवर्णानस्य णत्वं वाच्यम् ' (वा. 8-4-2) इति णत्वम् । 'अनिदितो हल उपधायाः-' (6-4-24) इत्युपधान कारलोपः । एवं निष्ठायामपि । 'नोपधात् यफान्ताद्वा ' (1-2-23) इति कित्वविकल्पः । कित्वपक्षे नलोपः । 'युद्धपूपिता हितेष्वदफिता यस्मिन्नुफन्ती सुरान् कम्फाऱ्या पृतना स्थिता सुगुफिर्माल्यैः कनान् गुम्फती" घा. का. 2-74 17 A. " ·ऋफ } समृफय, समृम्फय, समृम्पिफिप्य; ऋम्फम् २, ऋम्फम् २, ऋम्पिफिपम् २ . ऋफित्वा २, ऋम्फयित्वा २, ऋम्पिफिपित्वा २. ऋम्फित्वा २, (128) “ऋफ हिंसायाम्" (VI-तुदादिः-1815. सक. सेह. पर.) अर्फक:-फिका, अर्फकः-फिका, अपिफिषकः-पिका; मर्फिता-त्री, भर्फयिता-त्री, अपिफिपिता-त्री; ऋफन्-न्ती-ती, अर्फयन्-न्ती, अपिफिपन्न्ती; मफिप्यन्-न्ती-ती, अर्फयिष्यन्न्ती-ती, अपिफिषिष्यन्-न्ती-ती; अर्फयमाणः, भर्फयिप्यमाणः ऋप्-ऋफौ-मः ऋफितम्-तः, अर्पितम्-तः, अपिफिषितः-तवान् अर्फः, अर्पिफिषुः, अपिफयिपुः। अफितव्यम् , अर्फयितव्यम् , मर्पिफिपितव्यम् । अर्फणीयम् , अफणीयम्, अपिफिपणीयम् । अफम्, अपिफिप्यम् । ईपदर्फः, दुरर्फः, स्वर्फः । फयमाणः, अफमाणः, अर्पिफिप्यमाणः अर्फः, अर्फः, अपिफिषः अफितुम् , अर्फयितुम् , अपिफिपितुम् । मर्फणा, अपिफिषा, मर्पिफयिषा; अपिफिषणम् । अर्फित्वा, अर्पयित्वा, मपिफिपित्वा समर्पिफिप्य; समृफया प्रफः, ऋफ्यम् , ऋप्तिः, अर्पणम् , अर्पणम् , समर्य, . 1. सार्वधातुकमपित' (1-2-4) इति शप्रत्ययस्य द्विद्भावातिदेशान्, 'स्थिति च' (1-1-5) इति गुणनिषेधः । 'आच्छीनयो:-'(7-1-60) इति नुम् विकल्पेन । 'ऋदुपधाचाक्लपि--' (3-1-110) इति कथए । A. ' युद्दपिता हितेष्वदृफिता यस्मिन् ऋफन्ती सुरान् फार्हा पृतना स्थिता मुगुफितर्माल्यैः कचान गुम्फती ॥' पा. का. 2-71. 2.

·अर्फम् २, अफित्वा २, अर्फम् २, अर्फयित्वा २, i ॥ अर्षयिता-त्री, 'ऋट्-ऋड्-ऋषी- ऋषी अर्पिफिषम् २ । अपिफिपित्वा २. (129) "ऋषी गतौ” (VI-तुदादिः. सक. सेट. पर.) अर्षकः-पिका, अर्षकः र्षिका, अर्षिषिषक:-पिका; अर्पिपिपिता-त्री; अर्षिता-त्री, 'ऋषन्न्ती-ती, अर्पयन्-न्ती, अर्पिषिषन्-न्ती अर्पिष्यन्-न्ती-ती, अर्षयिष्यन् न्ती-ती, अपिपिषिष्यन्-न्ती-ती; अर्षयमाणः, अर्षयिष्यमाणः; -ऋषः। ऋष्टम्-टः-ष्टवान्, अर्षितः तम्, अर्षि षिपितः-तवान् । अपः, अर्षिषिषुः, अर्पिषयिषुः । अषितव्यम् , अर्पयितव्यम् , अर्पिषिषितव्यम् । अर्षणीयम् , अर्पिपिषणीयम् । अर्षिषिप्यम् । 'ऋष्यम्, ईपदर्षः, दुरषः, स्वर्षः । अर्घ्यमाणः, अपिपिप्यमाणः;. ऋष्यमाणः, भर्षः, अर्पः, अर्षितुम् , अर्षयितुम् , अर्षिपिषितुम् ; मर्षिषिपा, अषिषयिषा; ऋष्टिः, अपिषिषणम् । अर्पित्वा, अर्षयित्वा, अर्षिपिषित्वा समृष्य, समर्प्य, समर्षिषिप्य ; ऋषः अर्पणीयम् , अर्यम् , - अर्षिषिपः , अर्पणा, अर्पणम् , अर्पणम् , 1. 2. 3. . तुदादिभ्यः श:'(3-1-77) इति श: प्रत्ययः । तस्य विद्वद्भावात् 'क्छिति च' (1-1-5) इति गुणनिषेधः। 'झलां जशोऽन्ते' (8.2-39) इति षकारस्य जश्त्वम् । वर्वविकल्पः । वीदितो निष्ठायाम् ' (7.2-14) इतीपिणषेधः । 'ऋदुपधात्- (3-1-110) इति क्यम् । ऋपन् अजुषत कमात् नगरगर्भमुद्वेजयन् अलग्नमनसः खलानवशलजमानाशनम् ॥' धा. का. 2-72. 4. A.

·अपम् २, अपिला २, " । १३२ अर्पम् २, अर्पिविषम् २॥ अपिपिपित्वा २. 'ऋपिः, 'ऋपमः. (130) "ऋ गतौ” (1x-क्रयादिः-1497. सक. सेट्. पर. प्वादिः।) 'तत्रेयय॒च्छतीत्यर्तेः, श्नि गतौ स्याद् ऋणाति तु ॥' (श्लो-30) इति देवः। आरक:-रिका, आरक:-रिका, 'अरिरीपक:-अरिरिपक:-'ईपिपक:-पिका; अरीता-अरिता-त्री, आरयिता-त्री, अरिरी पिता-अरिरिपिता ईपिषिता-त्री "मणन्-ती, आरयन्न्ती, अरिरीपन्-अरिरिपन्-ईपिपन्न्ती ; अरीप्यन्-भरिप्यन्-न्ती-ती, आरयिष्यन्-न्ती-ती, अरिरीपिप्यन्-) अरिरिपिप्यन्- ईपिपिप्यन्-न्ती-ती) आरयमाणः, आरयिष्यमाणः ई-इौ-इरः 'समीर्णम्-र्ण:-र्णवान् , भारितम्-तः, अरिरीषितः अरिरिपितः ईपिपितः- [तवान् । , . . 1. मौणादिके (द. 3. 1.48) इन् प्रत्यये किवद्भवान गुणः। 2. धौणादिके (६. उ. 7-19) अभन् प्रत्यये रूपम् । कित्वास गुणः । गोपतिः, युवा पापः। 3. . अस्य धातो: सनि, 'इट् सनि या' (7-2-41) इतीहविकल्पः । इट्पक्षे रिती- यस्येकाचो द्विवंचने 'घृतो या' (1-2-39) इति दीपविकल्पः । एवं सर्वत्र समन्ते इपक्षे बोप्यम् । 4. इमावपक्षे 'इको शल' (1-2-9) इति सन: किला गुणाभावेन, "ऋत सातो.' (7-1-100) इति इत्वे रपरावे, 'हलि च' (6.2-77) इति दी च रूपम् । एवं समन्द भावपक्षे पर्वत शेयम् । 6. 'पृतो वा' (7-2-39) इतोटो दीविकल्पः । 6. 'पादिभ्यः इना' (3-1-81) इति ना विकरणप्रत्यय: । 'प्पादौनां हरयः । (7-3-80) इति स्वे, 'नाभ्यस्तयोरातः' (04-112) इति भाकरलोपे नमि - - . भातोः इसे पावि, 'स्पधाया:--' (S-2-70) इति दी च पम् । सनि पिकेटलान् 'यम्प विभाषा' (7-2-16) इति, 'पुरिति 17-2.11) इति वा गिरेधः । 'सादिभ्यः' (82-440 इति निनावे पतम्।

·भाः, भारः, मरिरीपु:-अरिरिघु:-ईपिषुः, आरिरयिषुः । मरीतव्यम्-अरितव्यम् , भारयितव्यम् , अरिरीषितव्यम्-अरिरिषितव्यम्- ईपिषितव्यम् । मरणीयम् , आरणीयम् , मरिरीषणीयम्-अरिरिषणीयम्-ईर्षिषणीयम् ; आर्यम् , आर्यम् , अरिरीप्यम्-अरिरिष्यम्-ईपिप्यम् । ईषदरः-दुररः-स्वरः ईर्यमाणः, आर्यमाणः, अरिरीष्यमाण:-अरिरिष्यमाणः-ईपिप्यमाण: ; अरः, भारः, अरिरीषः अरिरिपः-ईपिषः ; अरीतुम्-अरितुम् , मारयितुम् , अरिरीपितुम्-अरिरिषितुम् ईपिपितुम् ; ईणिः, मारणा, अरिरीपा-अरिरिषा-ईपिषा, आरिरयिषा; अरणम् , आरणम् , अरिरीषणम्-अरिरिषणम-ईषिषणम् । ईवा, आरयित्वा, अरिरीपित्वा-अरिरिपित्वा-ईषिपित्या; समीर्य, समार्य, समरीरिष्य-समरिरिप्य-समीर्पिप्य; आरम् २, आरम् २, १ अरिरीषम् २, अरिरिपम् २, ईर्ता २, आरयित्वा २, ईषिषम् २० ईपिषित्वा २. } (181) " एजृ दीप्तौ” (T-भ्वादि:-179. अक. सेट्. आत्म.) 'दीप्तौ शप्येजते तत्र, भवेदेजति कम्पने ॥" (श्लो. 68) इति देवः । एजक:-जिका, एजक:-जिका, एजिजिपक:-षिका; एजयिता-त्री, एजिजिपिता-त्री; एजयन्-न्ती, एजयिष्यन्-न्ती-ती; एजमाना, एजयमानः, एजिजिषमाणः एजिता-त्री, L. 'ऋहलोय॑त् । (3-1-124) इति ण्यत् । 2. यकि धातोरित्वे रपरत्वे, 'हलि च' (8-2-77) इति दीर्घः । एवं क्लायो, त्यपि च झेयम् । 3. 'ऋस्वादिभ्यः तिन् निष्टावद्वाभ्यः' (पा. 8-2-44) इति लिनस्तकारस्य नत्वे, पत्वे च रूपम् ।

·- एजनीयम् , 'एज्यम् , एजः, 5एना, १३४ एजिप्यमाणः, एजयिष्यमाणः, एजिजिपिप्यमाणः एक-एग्-एजौ-एजः; एजित:-तम्, एजितः-तम्, एजिजिषितः-तवान्। एजा, उदेजयः, जनमेजयः, अङ्गमेजयः, सत्त्वमेजयः, एजः, एजिजिपुः, एजिजयिपुः एजितव्यम् , एनयितव्यम् . एजिजिपितव्यम् । एजनीयम् , एजिजिपणीयम् । एज्यम्, एजिजिप्यम् । ईपदेजः, दुरेजः, स्वेजः एज्यमानः, एज्यमानः, एजिजिप्यमाणः; एनः, एजिजिपः एजितुम् , एनयितुम् , एजिजिपितुम् । एजना, एजिजिषा, एजिजयिपा एजनम् , "प्रेजनम् , एजिजिपणम् । एजित्वा, एजयित्वा, एजिजिषित्वा समेज्य, प्रेज्य, समेजिजिप्य 1. चो: कु:' (8-2-30) इति कुत्वम् । 'अनुपसर्गालिम्पविन्दधारिपारिवेद्युदेजिचेतिसातिसाहिभ्यथ' (3-1-139) इति श: प्रत्ययः । 'कर्तरि शम् ' (3-1-68) इति शपि गुणायादेशौ। 'अनुपसर्गात-' (3-1-138) इत्यत्र अनुपसर्गग्रहणं अन्यविशेषणम् , अत्रापि- उपसर्गान्तरनिवृत्यर्थ च । तेन 'समुदेज' इत्यत्र अचि णिलोप एव । न तु शप्रत्ययः-इति मा. धा. वृत्तौ। 3. 'एजे: खश्' (3-2-28) इति खश् । शित्वात् शवादिः । 'अद्विषद्-' (6-3-67) इति उपपदस्य मुम् । 4. निष्ठायां सेट्त्वात् 'चजो:--'(7.3-52) इति कुत्वं न । b. 'गुरोध हल:' (3-3-103) इत्यकार:प्रत्ययः । 'एलि पररूपम् ' (6-1-94) इति पररूपमेव । न वृद्धिः। "अमुञ्चनैमचितचित्तपवितत्रयीमतप्रस्तुचितः शुभाजकैः । समृञ्जितं कन्दममृतसरफलान्यददिरेकत्र यदेजितं जनैः ॥ ॥ धा. का. 1-24. 'आचीत् द्विजातीन् परमार्थविन्दान् उदेजयान् भूतगणान् न्यषेधीत् ।' म.का.1-15. 'सत्त्वमेजयसिंहाढ्यान् स्तनन्धयसमविषौ ।' भ. का. 6-94. एजनम्, 2. . . 6. A. R, C.

·- } (132). कम्पने" . एजम् २, एनम् २, एजिजियम् २० एजित्वा २, एजयित्वा २, एनिजिपित्वा २. एज़ (T-स्वादिः 2-234. सफ. सेट्. पर.). 'दीप्तौ शप्येजते तत्र, भवेदेनति कम्पने ।' (श्लो-58) इति देवः । एनन्-न्ती, एजिप्यन्न्ती-ती, इति शतरि रूपमिति 'विशेषः । अन्यानि सर्वाणि रूपाणि दीप्त्यर्थकमौवादिकेजतिवत् (131) पोध्यानि । . (133) "एठ विवाधायाम्" (I-भ्वादि:-267. सक. सेट. आत्म-) (अ) एठकः-ठिका, एठक-ठिका, एटिठिपक:-पिका; एठिता-त्री, एठयिता-त्री, एटिठिपिता-त्री एठयन्-न्ती, एठयिष्यन्-न्ती-ती; एठमाना, एठयमानः, एटिठिषमाणः एठिप्यमाणः, एठयिप्यमाणः, एटिठिषिष्यमाणः एट-पड्-एठौ-पठः Aएठितम्-तः, एठितः-तम् , एटिठिषितः-तवान् । एठः, एठः, एटिठयिषुः । एठितव्यम् , एठयितव्यम् , एटिठिषितव्यम् । एटिठिषणीयम् । एठयम्, एठयम्, एटिठिष्यम् । ईषदेठः, दुरेठः, स्वेठः; एव्यमाना, एव्यमानः, एटिठिष्यमाणः; एठः, एटिठिषः। एटिठिपितुम् । एठा, एठना, एटिठिषा, एटिठयिषा एठनम्, एटिठिषणम् एटिठिषुः, एठनीयम् , एठनीयम् , एठितुम् , एठयितुम् , एठनम्, . (भ) 'पिपूर्वोऽयमिति स्वामिकाश्यपौ। मैत्रेयादयस्तु केवलमेवोदाजहः ।। इति माधवधातुवृत्तिः। अत्र स्वामिपदेन, न क्षीरस्वामी प्राह्यः, अपि तु अन्य: केशवस्वामी शिवस्वामी वा इति प्रतिभाति । A. 'अनन् कुमार्गेषु शुभावनैन वन् प्रमन् मृशोत्कण्ठितयोपिके इरौ। स पापमुन्भिर्बुधहेभिरुन्मदैरनेठितां क्षमा पुनरप्यहिण्डत ॥' पा. का. 1-35. .

·} B एठित्वा, एठयित्वा, एटिठिपित्वा; समेठ्य, समेठय, समेटिठिष्य एठम् , एठम् २, एठित्वा २, एठयित्वा २, एरिठिपित्वा २. (134) “एघ वृद्धौ" ([-स्वादि:-g. अफ. सेह. आत्म.) एधकः 'धकः-धिका, एधकः-धिका, एदिधिपक:-पिका; एपिता-त्री, एघयिता-त्री, एदिघिपिता-त्री; एधयन्-न्ती, (स्वं पुत्रम्) एधयन् , एघयिष्यन्-न्ती-ती%B एघमानः, 'एषयमाना, एदिधिषमाणः; एघिष्यमाणः, एपयिप्यमाणः, एदिपिपिप्यमाणः एत्-पधू-एपौ-एथः Aएघितम्-तः, एषितम्-तः, एदिबिपितम्-त:-तवान् । एषः, एयः, एदिघिपुः, एदिधयिपुः । एपितम्यम्, एषयितव्यम् , एदिघिपितव्यम् । एधनीयम् , एदिघियणीयम्; एदिधिप्यम् । ईषदेघः, दुरेघः, स्वेधः एध्यमानः, एध्यमानः, एदिधिष्यमाणः एषः, एषः, एपयितुम् , एदिपिपितुम् । एषा, एघना, एदिघिषा, एदिधयिषा एषनम्, एदिघिषणम् ; एत्येचत्यूसु ' (6-1-89) इति वृद्धिः, पररूपापवादः । 'विमाषोपपदेन प्रतीयमाने ' (1-3-77) इत्यमुमपि बाधित्वा, परस्वात् 'अणौ--' (1-3-88) इति नित्यं परस्मैपदमेव । 3. अण्यन्तावस्थायां चित्तवत्कर्तृकत्वे ण्यन्ते, 'अणावकर्मकात् चित्तवकर्तृकात् ' (1-3-83) इति परस्मैपदमेव । 'एघयन्न्ती' इत्येव । A. 'स गान्दिनीभूः अथ गोकुलैधितं स्पर्धालुधीगाधितकार्यवाधिनम् । प्रक्ष्यन् हरि नापितलोकनायकं देधे मुदास्कुन्दितमन्तरिन्द्रियम् ॥' धा. का. 1-2. B. 'अमिः प्रमादेन ददाह लड़ां वध्यस्य देहे स्वयमेधितश्चेत् ।' म. का. 12.24. एघनीयम् , एध्यम्, एध्यम् , एदिधिपः। एघितुम् , एधनम्, 1.

·समेध्य, एघम् २, एघम् २, ओ १३७ एघित्वा, एपयित्वा, एदिघिषित्वा समेध्य, समेदिधिप्य; एदिविषम् २, एपित्वा २, एघयित्वा.२, (135) " एष प्रयत्ने गतौ च" ([-भ्वादिः-618.सक. सेद. आरम.) दीप्तयर्थकमौवादिकैजतिवत् (131) सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि । किपि तु एट् इति रूपम् । 'झलां जशोऽन्ते ' (8-2-39) इति जश्त्वम् । (136) “ओख शोषणालमर्थयोः” (I-भ्वादिः :-121.सक. सेट्.पर.) ओखकः-खिका, ओखक:-खिका, ओचिखिषक: षिका; ओखिता-त्री, ओखयिता-त्री, मोचिखिपिता-त्री जोखन्-न्ती, ओखयन्-न्ती, मोचिखिषन्-न्ती; मोखिप्यन्न्ती-ती, मोखयिष्यन्न्ती-ती, ओचिखिपिप्यन्-न्ती-ती, ओखयमानः, ओखयिष्यमाणः । ओक्-ओग-ओखौ-ओखः; Aओखितः-तम्, ओखितम्-तः, ओचिखिपितः-तवान् । ओखः, ओखः, ओचिखिपुः, ओचिखयिषुः । ओखितव्यम् , ओखयितव्यम् , ओचिखिषितव्यम ओखनीयम् , ओचिखिषणीयम् । ओचिखिप्यम् । ईपदोखः, दुरोखः, स्वोखः; ओख्यमानः, ओख्यमानः, ओचिखिध्यमाणः मोखः, ओखः, ओचिखिषः ओचिखिषितुम् ; ओखितुम् , ओखा, मोखना, ओचिखिषा, ओचिखयिषाः ओखनम् , ओचिखिषणम् । , ओखनीयम् , ओख्यम्, ओख्यम् , ओखयितुम् , ओखनम् , 1. 'कहोरघुः' (7-4-62) इति अभ्यासे चुत्वम् । "अफकतातकयगुणेन तता खलश्वबुकापरुषे पुरेऽमुना। फेनैः कखन्तीमित्र तां कलिन्दा सन्तीर्य वृन्दावनमैश्यनोखितम्॥धा,का, 1-17. A. 18 ·। ~ - - , ओलडि ओखित्वा, ओखयित्वा, ओचिखिपित्वा समोख्य, समोख्य, समोचिखिप्य ओखम् २, । ओखम् २, ओचिखिपम् २ ओखित्वा २, (137) "ओण अपनयने" (I-भ्वादिः-454. सक. सेट्. पर.) ओणक:-णिका, ओणक:-णिका, मोणिणिपक:-पिका, इत्यादि- रूपाणि सर्वाणि 'ओख़' (136) घातुवबोध्यानि । अन्येभ्योऽपि (3-2-75) इति वनिपि 'विडनो:--' (6-4-41) इति आत्वे, अवादेशे अवावा इति रूपम् । स्त्रियामपि अवावा इत्येव ; 'चनो न हश:- (वा. 4-1-7) इति डीब्रत्वयोनिषेधात् । 'वनो न हश:--- (वा. 4-1-7) इत्यस्य निषेधस्य प्रायिकत्वात् 'वनो र च' (4-1-7) इति डीब्ररत्वयोः अवावरी इत्यपि रूपम्-इति न्यासकारादयः । (138) “ ओलडि उत्क्षेपणे" (x-चुरादिः 1542. सक. सेट्. उभ.) ओलण्डक:-ण्डिका, ओलिलण्डयिषकः-पिका; ओलण्डयिता-त्री, ओलिलण्डयिषिता-त्री ओलण्डयन्-न्ती, ओलिलण्डयिपन्-न्ती ओलण्डयिष्यन्-न्ती-ती, ओलिलण्डयिपिष्यन्-न्ती-ती; ओलण्डयमानः, ओलिलण्डयिषमाणः ओलण्डयिष्यमाणः, ओलिलण्डयिषिष्यमाणः; ओलण्डः, ओलिलण्डयिपुः। Aओलण्डित:-तिम्, ओलिलण्डयिपितः तवान् । ओलण्डयितव्यम् , ओलिलण्डयिषितव्यम् । ओलण्डनीयम् , ओलिलण्डयिषणीयम्; 'ओकार: धात्ववयव' इति पक्षे-इमानि रूपाणि । 'ओकार इत्' इति पक्षे तु लण्डकः इत्यादिरूपाणि वक्ष्यन्ते। A. 'ओलण्डितादिरपि जालितदिव्यधामा निष्पीडितारिरनुनाटितमर्त्यभावः।' ॥ 1. घा. का.3-14. B. 'मोलण्डितमिवापश्यन् उग्रं ममरताण्डवम् ।' यादवाभ्युदये 16-01.

·ओलण्डः, ओलण्डनम् , - } NAGO30- (139) ओलण्डयम्, ओलिलण्डयिष्यम् । ईषदोलण्डः, दुरोलण्डः, स्वोलण्डः; • ओलण्डयमानः, ओलिलण्डयिष्यमाणः ओलिलण्डयिषः। ओलण्डयितुम् , ओलिलण्डयिषितुम् । ओलण्डना, ओलिलण्डयिषा; ओलिलण्डयिषणम् । ओलण्डयित्वा, ओलिलण्डयिपित्वा , समोलण्ड्य, समोलिलण्डयिष्य ; ओलण्डम् २, ओलिलण्डयिषम् २७ ओलण्डयित्वा २, ओलिलण्डयिपित्वा २. कक लौल्ये" (I-वादिः-90. अक. सेट्. आत्म.) लौल्यम्नावः, चापल्यं या। काककः-किका, काककः-किका, 'चिककिपक-पिका, 'चाककक:-किका 3; ककिता-त्री, काकयिता-त्री, चिककिषिता-त्री, ' चाककिता-त्री%3B काकयन्-न्ती, काकयिष्यन्-न्ती-ती; ककमानः काकयमानः, चिककिपमाणः, चाककयमानः 'पनिककिष्यमाणः, काकयिष्यमाणः, चिककिषिप्यमाणः, चाककिष्यमाणः; कक्-कग्-कको-ककः; ककितम्-तः, काकितः-तम् , विककिषितः, चाककित:-तवान् । चिकाकयिषुः, चाककः ककितव्यम् , काकयितव्यम् , विककिषितव्यम् , चाककितव्यम् । ककनीयम् , काकनीयम् , चिककिषणीयम् , चाककनीयम् । 1. 'सन्यो:। 16-1) इति द्वित्वे 'सन्यत:' 17-4-T0) इति इत्यम् । चुत्वम् । 2. 'धातोरेकाचो हलादेः क्रियासममिहारे यत्' (3-1-22) इति यत् । 'सन्योः' (6-1-9) इति द्वित्वम् । 'दीर्घोऽकित: ' (7-4-83) इति अभ्यासस्य दीर्घः । यजन्तात् शानचि तस्य सार्वधातुकलात् 'अतो लोप:' (6-448) इति लोपस्यामावे यलोपाभावे च रूपम् । 'शेषे विभाषाऽकखादावषान्त उपदेशे। (8-4-18) इति शवनिषेधः । 'नन्दिमहिपचादिभ्यः- (3-1-138) इति यान्तात् पचायम् । - ककः, काकः, चिककिपुः, 3. 4. 5.

·ककि काक्यम्, चिककिष्यम् , " . . ककित्वा, प्रकक्य . काक्यम् , चाकक्यम्। ईषत्ककः, 'दुष्ककः, सुककः; फक्यमानः, काक्यमानः, चिककिप्यमाणः, चाकक्यमानः काक:4, काका, चिककिषः, चाककः ककितुम्, कायितुम् , चिककिपितुम्, चाककितुम्; कक्तिः, काफना, चिककिपा, चिकाकयिषा, चाकका ककनम्, काकनम्, चिककिषणम्, चाककनम् । काकयित्वा, चिककिषित्वा, चाककित्वा प्रकाश्य, प्रचिककिप्य, प्रचाककया काकम् २, र काकम् २, र चिककिपम् २, । चाककम् २; ककित्वा २, (140) “ककि गतौ” (I-भ्वादिः-94. सक. सेट्. आत्म.) फङ्ककः-किका, कङ्ककः विका, चिकतिपक:-पिका, चाकककः-किका ; कड़िता-त्री, कवयिता-त्री, चिकङ्किषिता-त्री, चाकङ्किता-त्री3B करूयन्-न्ती, कक्कयिष्यन्-न्ती-ती; कमानः, ककयमानः, चिकतिषमाणः, चाकक्ष्यमानः करिष्यमाणः, कङ्कयिष्यमाणः, चिकनिषिष्यमाणः, चाकरिष्यमाणः 'कन्-को-फकः कवितम्-तः, करितम्-तः, चिकक्तिपित्तः, चाफक्तितः तवान् । BEः (गृधः), ककः, चिकतिपुः, चिकवयिषुः, चाककः कवितव्यम् , कवयितव्यम् , चिकङ्किषितव्यम् , चाकङ्कितव्यम् । 'प्रनिकङ्कनीयम् , ककनीयम् , चिकतिषणीयम् , चाककनीयम् । इदुदुषधस्य-' (8-341) इति षत्वम् । 2. माहुलकात् कर्तरि पन् । 'संयोगान्तस्य लोपः' 18-2-23) इति ककारलोपः। 'शेषे विभाषा-' (8-4-18) इति गलनिषेधः । 'फलाहितान वक्षितवल्लिमहिनान वनप्रदेशात् उस्काफकोकिलान् । कारतान मुग्धचकोरकूजितानहीनकङ्कानयमत्यवकृत ।' घा. का. 1-13. 'फलाद्वितान् पहितवल्लिमवितान् वनप्रदेशानुरुकाककोकिलान् । एकाइतान मुग्धचकोरकृजितानहीनकवानयमत्यात 'पा. का. 1.13. " " 3. A. B.

·- कश्यम् , कश्यम् , चिकतिप्यम् , चाफल्यम् ; ईषत्काः, दुष्का, मुकरः कल्यमानः, कश्यमानः, चिकरिप्यमाणः, चाफल्यमानः कड्कः, कड्कः, चिकचिषः, चाकरः कदितुम् , करयितुम् , चिककिपितुम् , चाकदितुम् । कहा, कना, चिकदिपा, चिककयिषा, चाकशा ; 'प्रकलनम् , कचनम् , चिकरिषणम् , चाकथनम् ; कहित्या, फङ्कयित्वा, चिकतिपित्वा, चाफहित्या सहाय, प्रकाय, मचिकलिप्य, प्रचाकक्ष्य करम् २, कम् २, १ चिकडिपम् २, १ चाकम् २१ ककित्वा २, कड्कयित्वा २, चिकछिपित्वा २, चाकरिस्वा२.5 (141) कख हसने" (I-ग्वादिः-120. सक. सेट्. पर.) काखक:-खिका, काखक:-खिका, चिकखिएकः-पिका, चाकखकः-सिका; कविता-श्री, काखयिता-त्री, विकसिपिता-त्री, चाकखिता-त्री; फखन्-'न्ती, कासयन्-न्ती, चिकविपन्न्ती; कलिप्यन्न्ती-ती, काखयिप्यन्-न्ती-ती, चिकखिपिप्यन्-न्ती-वी%; काखयमानः, काखयिप्यमाणः, चाकसमानः, चाकतिप्यमाणः, कक्-कखौ-कसः फखित-तः, काखितः तम् , चिकसिपितः, चाकखितः तवान् । फखः, काखः, चिकविपुः, चिकासयिपुः, चाकसः ; फखितव्यम् , काखयितत्र्यम् , चिकखिपितम्यम् , पाकसितव्यम् । मनिकखनीयम् , काखनीयम् , चिकतिपणीयम् , पाकखनीयम् । कारल्यम् , फास्यम् , चिकतिप्यम् , चाफरल्यम् । ईस्कखः, दुम्कतः सः कस्यमानः, कारूयमानः, चिकविष्यमाणः, चाकस्यमानः; इमादेस्सनुमः' (8-4-32 ति नियमान मन । 'अफरतापगेन साता यतापरणे पुरेऽमुना । क्नेः कपन्तीमिर तो कसिन्दा सन्तीय पदपरमारनोसिम' . - -- - . A. पा.1.1-17.

·काखः, , , . काखक:- २५२ काखः, चिकखिषः, चाकखः कखितुम् , काखयितुम् , चिकखिपितुम् , चाकखितुम् ; फक्तिः, काखना, चिकखिषा, चिकाखयिषा, चाफखा; 'प्रकखणम् , फाखनम् , चिकखिषणम् , चाकखनम् । कखित्वा, काखयित्या, चिकखिपित्वा, चाकखित्वा प्रकल्य, प्रकाख्य, प्रचिकखिष्य, प्रचाकख्य ; काखम् २, काखम् २, र चिकखिषम् २, । चाफखम् २31 कखित्वा २, काखयित्वा २, चिकखिपित्वा २, चाकखित्वा (142) "कखे हसने" (I-भ्वादिः-784. अक. सेट. पर. घटादिः।) :-खिका, चिकतिपकः-पिका, चाफखकः खिका, इत्यादीनि रूपाणि क्रमेण शुद्धात्-सन्नन्तात् यडन्ताच, पूर्वोक्तकख (141) धातुवत् ज्ञेयानि । ण्यन्ते परं घटादिपाठात् 'घटादयो मितः' (गणसूत्रम्-भ्वादी) इति मित्त्वे, 'मिता हस्वः' (6-4-92) इति हस्वे इमानि रूपाणि-- कखकः-खिका, कख्यमानः फखयिता-त्री, फखयन्-न्ती, फखयिष्यन्-न्ती-ती, कखयमानः, कखनम् । फखयिष्यमाणः, कखयित्वा कखः, चिकखयिषुः, प्रकखय्य; कावयितन्यम् , करवम् २ काखम् २ कवयित्वा २. ईयरकखः-दुष्कखः-सुकखः, इति विशेषः। " कखः। फखयितुम् । कखना। - कखनीयम् , कख्यम्, } 1. कृत्यचः' (8-4-29) इति णत्वम् । 'ल्यपि लघुपूर्वात् । (6-4-50) इति पेरयादेश: 3. "विण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम् ' (6-4-93) इति दीविकल्पः । 2.

·१४३ . (149) "कगे नोच्यते" (म्वादिः-791.-अक. से. पर. घटादिः।) अस्यायमर्थ इति विशिष्य नोच्यते-क्रियासामान्यार्यत्वात् इत्येके । अनेकार्थत्वात् इत्यन्ये । शुद्धाव-सन्नन्ताव-यान्ताच, घातोरस्य कखतिवद (141) रूपाणि सर्वाण्यपि ज्ञेयानि । ण्यन्तात तु 'कखे हसने' (142) इति घटादिधातुवत् ज्ञेयानि ।। (144) कच बन्धने" (I-भ्वादिः. 168. सक. सेट्. भात्म.) दीप्तौ च इति कविकल्पद्रुमे । काचकः-चिका, काचकः-चिका, चिकचिषकः-पिका, चाकचक:-चिका; कचिता-त्री, काचयिता-त्री, चिकचिपिता-त्री, चाकचिता-त्री; काचयन-न्ती, काचयिष्यन्-न्ती-ती%B कचमानः, कायमानः, चिकचिपमाणः, चाकच्यमानः कचिप्यमाणः, काचयिष्यमाणः, चिकचिपिप्यमाणः, चाकविष्यमाणः, कक्-कचौ-कचः; कचितम्-तः, काचितः तम् , चिकचिषितः, चाकचितः-तवान् । *कचः, काचः, चिकचिषुः, चिकाचयिपुः, कचितव्यम् , काचयितव्यम् , चिकचिपितव्यम् , चाकचितन्यम् । कचनीयम् , काचनीयम् , चिकचिषणीयम्, चाकचनीयम् ; काच्यम्, चिकचिप्यम्, चाकच्यम्। ईपत्कचः, दुष्कचः, मुकचः; कच्यमानः, काच्यमानः, चिकचिष्यमाणः, चाकच्यमानः 'कार:, काचः, चिरुचिषः, चाकचः काचयितुम् , चिकचिपितुम् , चाकचितुम् । चाकचः 'काच्यम् , कचितुम्, I. 4. 'चो: कुः । (8-2-30) इति कुत्वम् । 2. कचतेवप्नाति यूनां मनासीति कचःस्रोणां केशपाशः । 3. निष्ठायां सेदत्वात् 'चो:- (7-3-52) इति न पुत्वम् । 'हलच (3-3-121) इति संज्ञायां धम् । 'काचः शिपये मणी नेत्ररोगमेदे मृदन्तते । इति विश्यमेदिन्यो। 'सुलोचना यत्र पचीसमप्रभा अशाश्वः पथिततौरमा: कचे। सकम्नुका काधनप्रधिभूषिता प्रमाना निर्मयनेन नर्मपा. पा. घ. 1-23 ·, कचि १४४ कक्तिः, काचना, चिकचिया, चिकाचयिषा, चाकचा; कचनम्, काचनम्, चिकचिपणम्, चाकचनम्। फचित्वा, काचयित्वा, चिकचिपित्वा, चाकचित्वा; प्रकच्य, प्रकाच्य, प्रचिकचिष्य, प्रचाकच्या काचम् २, काचम् २, चिकचिपम् २, । चाकचम् २, . .. - कन्-कञ्चौ. (145) “कचि दीप्तिवन्धनयोः" (-म्यादि:-169. सक. सेह. आत्म.) 'कश्चक:-चिका, कञ्चकः •श्चिका, चिकश्चिपक:-पिका, 'चाकश्चक:-चिका; कञ्चिता-त्री, कञ्चयिता-त्री, चिकञ्चिपिता-त्री, चाकश्चिता-त्री कञ्चयन्-न्ती, कञ्चयिष्यन्न्ती-ती, प्रनिकश्चमानः, कञ्चयमानः, चिकञ्चिपमाणः, चाकश्चयमानः 1-कचः। कश्चितम्-तः, कश्चितम्-तः, चिकश्चिपितः, चाकञ्चितः-तवान कञ्चः, कश्चः, चिकश्चिपुः, चिकञ्चयिषुः, चाकञ्चः कञ्चितन्यम् , कञ्चयितव्यम् , चिकश्चिपितव्यम् , चाकञ्चितन्यम् । कञ्चनीयम् , कञ्चनीयम् , चिकश्चिषणीयम् , चाकञ्चनीयम् ; कन्व्यम्, चिकश्चिष्यम् , चाकच्या ईपत्कञ्चः, दुष्कञ्चः, सुकञ्चः; कन्च्यमानः, चिकश्चिप्यमाणः, कच्यमानः, चाकच्यमानः कञ्चः, चिकश्चिषः, चाफश्चः कश्चितुम् , कश्चयितुम् , चिकश्चिषितुम् , चाकञ्चितुम् 'कञ्चा, कञ्चना, चिकञ्चिपा, चिकञ्चयिषा, चाकश्चा कञ्चनम्, कञ्चनम्, चिकश्चिषणम् , चाकश्चनम् कञ्चित्वा, कञ्चयित्वा, चिकञ्चिषित्वा, चाकञ्चित्वा . कञ्च्यम् , कश्चः, - 1. 'इदितो नुम् घातो:'(7-1-58) इति नुम् । 2. 'अतो लोप:' (6-4-48) इति अकारलोपः। 'यस्य हल:' (6-4-49) इति यो यकारस्य लोपः। 3. निष्ठायां सेट्त्वात् 'चजो:-'(7-3-52) इति कुत्वं न । 4. 'गुरोश्व हल:' (3-3-103) इति अ: प्रलयः।

·कटि कश्चित्वा २, . . . प्रकाच्य, प्रकञ्च्य, प्रचिकश्चिप्य, प्रचाकञ्च्य; कञ्चम् २, कञ्चम् २, चिकञ्चिषम् २, चाकञ्चम् २, 7 कञ्चयित्वा २, चिकञ्चियिस्या २, चाकश्चित्वा २.5 कन्चुकम्. (146) " कटि[कटी]गतौ” (I-भ्वादिः-320. सक. सेट्. पर.) कण्टक:-ण्टिका, कण्टक: :-ण्टिका, चिकण्टिषकः-पिका, चाकण्टक:-ण्टिका; कण्टिता-त्री, कण्टयिता-त्री, चिकण्टिपिता-त्री, चाकण्टिता-त्रीB कण्टन्-न्ती, कण्टयन्-न्ती, चिकण्टिषन्-न्ती; कण्टिष्यन्-न्ती-ती, कण्टयिष्यन्न्ती-ती, चिकण्टि षिष्यन्न्ती-ती कण्टयमानः, कण्टयिष्यमाणः, चाकण्ट्यमानः, चाकण्टिप्यमाणः ; फन् - कण्टौ-कण्टः; कण्टः, कण्टः, चिकण्टिपुः, चिकण्टयिपुः, चाकण्टः3 कण्टितम्-तः, कण्टितम्-तः, चिकण्टिषितः, चाकण्टितः-तवान् । कटितव्यम् , कण्टयितव्यम् , चिकण्टिपितव्यम् , चाकण्टितव्यम् ; कण्टनीयम् , कण्टनीयम् चिकण्टिषणीयम् , चाकण्टनीयम् ; कण्ट्यम् , कण्टयम् , चिकण्टिप्यम् , चाकण्ट्यम् ; ईपत्कण्टः, दुष्कण्टः, सुकण्टः ; कण्टयमानः, कण्ट्यमानः, चिकण्टिप्यमाणः, चाकण्ट्यमाणः3B कण्टः, कण्टः, चिकटिपः, चाकण्टः, 'इट किट कटी गती' इति धातुपाठे वर्तते । तत्र इदित् 'कटि' इति धातुरिति पक्षमवलम्थ्य इमानि रूपाणि विलिखितानि | अन्ये तु 'कटी' इति ईदितं घात प्रचक्षते । तन्मते काटकः, फट्टम्-कट्टा कट्टयान-इत्यादीनि रूपागि भव. न्ति । परे तु 'ई' इति धातुं प्रश्लिष्ट अजीकृत्य, 'उदयति विततोपरदिम-' (शिशुपालवधै 4-20) रित्यादिप्रयोगनिहिं कुर्वन्ति । तेषां मते 'ई' इति धात्व- न्तरमप्योति ज्ञायते। बाहुलकात् उकप्रत्ययः । 'कञ्चुको वारवाणे स्यानिर्मोके कवचेऽपि च । वर्षा- पगृहीतास्थितवस्ने च चोलके ॥ कन्चुम्योपधिमेदे च इति मेदिनी । पुलोचना यत्र शचीसमप्रभा अशाश्वः श्वचितसौरमाः कचे। सकञ्चुका: काचनकाञ्चिभूषिता प्रजाइना निमंचनेन नर्मणा . पा.का. 1:23. 'टेस्टैिश्वानुगतानचेटक एटत्पशूरकेटिरजः कटन् मलान् । प्रकण्टितायोदयदंशमण्डितेरकुरत्ने दिलाई दोधितीन् ।' पा. का, 1-42. - , 1. A. - B. 19 ·कठ - काटक:- . कण्टितुम् , कण्टयितुम् , चिकण्टिषितुम् , चाकण्टितुम् ; कण्टा, कण्टना, चिकण्टिपा, चिकण्टयिषा, चाकण्टा कप्टनम् , कण्टनम् , चिकण्टिपणम् , चाकण्टनम् ; कण्टित्वा, कण्टयित्वा, चिकण्टिपित्वा, चाकण्टित्वा; सकण्ट्य, प्रकण्ट्य, प्रचिकण्टिष्य, प्रचाकण्ट्य ; कण्टम् २, कण्टम् २, चिकण्टिपित्वा २, चाकण्टित्वा २.४ (147) " कटे वर्षावरणयोः" (-भ्वादिः-294.सक. सेट्. पर.) :-टिका, काटक:- 2:-टिका, चिकटिषक:-पिका, चाकटक:-टिका, इति सर्वाण्यपि रूपाणि 'फख हसने ' (141) इति घातोरिख ज्ञेयानि । (148) “कठ कृच्छ्रजीवने" (I-भ्वादिः-333. अक. सेट्. पर.)* -अथ कण्ठते । शोके यो कण्ठयेत् कण्ठेत्, कठेत् स्यात् कृच्छजीवने ॥' (लो-79) इति देवः । काठकः-ठिका, काठक:-ठिका, चिकठिपकः पिका, चाकठक:-ठिका3; कठिता-त्री, काठयिता-त्री, चिकठिपिता-त्री, चाकठिता-त्री; कठन्-न्ती, काठयन्न्ती, चिकठिपन्न्ती कठिप्यन्-न्ती-ती, काठयिप्यन्-न्ती-ती, चिकठिपिप्यन्-न्ती-ती; काठयमानः, काठयिष्यमाणः, चाकठयमानः, चाकठिष्यमाणः -कठः। फठितम्-त:-काठितः तम् , चिकठिपितः, चाकठिन:-तवान् । कठः, काठः, चिकठिपुः, चिकाठयिपुः, चाकठः ; कठितव्यम् , काठयितव्यम् , चिकठिषितव्यम् , चाकठितव्यम् । कठनीयम् , काठनीयम् , चिकठिपणीयम् , चाकठनीयम् काठयम् , काठयम् , चिकठिप्यम् , चाकठयम् ; ईपत्कठः, दुष्कठः, सुकठः कठ्यमानः, काठ्यमानः, चिकठिप्यमाणः, चाकठयमानः ; . कद-का-कठौ- * 'मठ कठ मदनिवासयोः' इति मैत्रेयरक्षितसम्मतः पाठः। .

·3 कहि काठः, काठः, चिकठिपः, चाकठः कठितुम् , काठयितुम् , चिकठिपितुम् , चाकठितुम् ; कष्टिः, काठना, चिकठिपा, चिकाठयिषा, चाकठा; कठनम् , काठनम् , चिकठियणम् , चाकठनम् । कठित्वा, काठयित्वा, चिकठिपित्वा, चाकठित्वा प्रकठय, प्रकाठय, प्रचिकठिप्य, प्रचाकठय; काठम् २, । काठम् २, र चिकठिषम् २, चाकठम् २ . "कठिनम् , कठोरम् . (149) "कठि शोके" (I-स्वादि:-264. अक. सेट्. आत्म.) '-अथ कण्ठते । शोके यो कण्ठयेत् कण्ठेत् , फठेत् स्यात् कृच्छ्रजीवने ॥' (श्लो-79) इति देवः । प्रायेणायमुत्पूर्वक एव प्रयुज्यते । शोकः सोत्कण्ठस्मरणम् । उत्कण्ठामाने त्वकर्मकः । उत्कण्ठकः-ण्ठिका, कण्ठक:-ण्ठिका, उच्चिकण्ठिपका-पिका, चाकण्ठकः-ण्ठिका; कण्ठिता-त्री, कण्ठयिता-त्री, चिकण्ठिपिता-त्री, चाकण्ठिता-त्री; कण्ठयन्-न्ती, कण्ठयिष्यन्-न्ती-ती; Pउत्कण्ठमानः, कण्ठयमानः, चिकण्ठिपमाणः, चाकण्ठयमानः । कण्ठिप्यमाणः, कण्ठयिष्यमाणः, चिकण्ठिपिप्यमाणः, चाकण्ठिप्यमाणः; कन्-कण्ठौ-कण्ठः; कण्ठितम्-तः, कण्ठितम्-तः, चिकण्ठिपितः, चाकण्ठितः-तवान् । A. 1. 'तितर--(7-2.0) इति नेद । 'पटुना टुः ' (8-4-41.) इति 'टुत्वम् । 2. औगादिके (द. 3.5-16) इनच् प्रत्यये रूपम् । 3. मौणादिके (द. 3. 8-29) ओरप्रत्यये रूपम् । 'पनाश्रयत्वेऽपि सकाठपर्यटनलगालीहरुकवजिनान् । रोठन्द्रशंसालठितः अनोठकानान् धनाढयमणिपीठसंश्रयः ॥' था. का. 1-41. B. 'अशिवमाययि समेत्य दूता यदाय प्रयियामयन्तः । आहिट माताजिपिस्तदाऽसाधुत्कण्ठमानो भरतो गुरुग्राम ' म. 47. 3-25. 'भनन् युमार्गेषु शुभाध्यमेव वन् प्रमन मुशोत्कण्ठितगोपिके हौ।' धा.छ.1-35. C.

·, . . . कण्ठः, 'उत्कण्ठी, कण्ठः, चिकण्ठिपुः, चिकण्ठयिपुः, चाकण्ठः । कण्ठितव्यम् , कण्ठयितव्यम् , चिकण्ठिपितव्यम् , चाकण्ठितव्यम् । कण्ठनीयम् , कण्ठनीयम् , चिकण्ठिपणीयम् , चाकण्ठनीयम् ; कण्ठयम् , कण्ठयम् , चिकण्ठिप्यम् , चाकण्व्यम् । ईपरकण्ठः, दुप्कण्ठः, सुकण्ठः; फण्ठयमानः, कण्ठयमानः, चिकण्ठिप्यमाणः, चाकण्ठयमानः कण्ठः, कण्ठः, चिकण्ठिपः, चाकण्ठः फण्ठितुम् , कण्ठयितुम् , चिकण्ठिषितुम् , चाकण्ठितुम् ; उत्कण्ठा, कण्ठना, चिकण्ठिपा, चिकण्ठयिषा, चाकण्ठा3B कण्ठनम् , कण्ठनम् , चिकण्ठिपणम् , चाकण्ठनम् ; कण्ठित्वा, कण्ठयित्वा, चिकण्ठिपित्वा, चाकण्ठित्वा ; उत्कण्ठय, प्रकण्ठ्य, उच्चिकठिप्य, उच्चाकण्ठ्य; कण्ठम् २, 7 कण्ठम् २, } चिकण्ठिपम् २, } चाकण्ठम् २; ? कण्ठित्वा २, कण्ठयित्वा २, चिकण्ठिपित्वा २, चाकण्ठित्वा २.) (160) " कठि शोके” (x-चुरादिः-1848. अक. सेट. उभ.) '-अथ कण्ठते । शोके स्यात् कण्ठयेत् कण्ठेत , कठे स्यात् कृच्छ्रजीवने ।' (श्लो. 79) इति देवः । प्रायेणोत्पूर्वः उत्कण्ठार्थकः । इदित्वात् णिज्विकल्पः । णिजभावपक्षे उत्कण्ठकः-चिकण्ठिपकः, चाकण्ठकः-इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककण्ठतिवत् (149) ज्ञेयानि । णिजभावपक्षे 'शेषात् कर्तरि परस्मैपदम् ' (1-3-78) इति शास्त्रात् शतरि उत्कण्ठन्न्ती, उत्कण्ठिप्यन्-न्ती-ती, इति रूपमिति विशेषः । ण्यन्तात् . . सनि तु- चिकण्ठयिपक:-पिका, चिकण्ठयिपिता-त्री, चिकण्ठविपन्-न्ती, चिकण्ठयिषिष्यन्-न्ती-ती, चिकण्ठयिषमाणः, चिकण्ठयिषिष्यमाणः, चिकण्ठयिषितः-तवान् , चिकण्ठयिपुः, चिकण्ठयिषितव्यम् , चिकण्ठयिष- चिकण्ठयिष्यम्, चिकण्ठयिप्यमाणः, ईषच्निकण्ठयिपः, सुप्यजातौ मिनिस्ताच्छी ये' (3-2-78) इति णिनिः । A. नियोत्कण्ठन्त्यो ददृशुरजितं मृष्टतनवः तृपस्स्वेतनामर्षत रिपुजनाधर्षितबलः।' णीयम् , 1. घा.का.3-52.

·. , दुश्चिकण्ठयिषः-सुचिकण्ठयिषः, चिकण्ठयिषः, चिकण्ठयिषितुम् , चिकण्ठ- विपा, चिकण्ठयिषणम् , चिकण्ठयिषित्वा, सश्चिकण्ठयिष्य, चिकण्ठयिषम् २-- चिकण्ठयिषित्वा २, इत्यादीनि रूपाणि-इति विशेषः । (151) "कड मदे" (I-भ्वादिः-360. सक. सेट्. पर.) काडकः डिका, फाडका-डिका, चिकडिषक:-पिका, चाकडकः डिका, इति सण्यिपि रूपाणि मौवादिकक धातुक्त् (148) बोध्यानि । (152) " कड मदे" (VI-तुदादि:-1380. सक. सेट्. पर. कुटादिः।) शतरि परम्-कडन्-न्ती-ती, इति रूपम् । आच्छीनचोर्नुम् । (7-1-80) इति नुम् विकल्पः । अन्यत्र सर्वत्रापि भौवादिककठतिषत्- (148) रूपाणि ज्ञेयानि । डकारान्तप्रकरणात् अस्य कुटादौ पाठः । कुटादि- पाठस्य फलं किमपि न। (163) “कडि भेदने" (I-भ्वादि:-282. सक. सेह. आत्म.) कण्डयेदिति मेदे णौ, मदे तु शपि कण्डते ।' (श्लो. 86) इति देवः । कण्डक:-ण्डिका, कण्ठकः-ण्डिका, चिकण्डिपकः-षिका, चाकण्डक;- ण्डिका-हत्यादीनि रूपाणि मौवादिककण्ठतिषत् (149) ज्ञेयानि । (154) "कडि मदे" (I-भ्वादिः-360. अक. सेट. पर.) कड मदे' (151) इत्यस्य पाठान्तरमिदम् । कण्डकः-ण्डिका, कण्डकः-ण्डिका, चिकण्डिषकः पिका, चाकण्डक:- ण्डिका-इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककण्टतिवत् (149) ज्ञेयानि । (155) "कडि भेदने" (x-चुरादिः-1583. सक. सेह. उम.) कण्डयेदिति भेदे णौ, मदे तु शपि कण्डते।' (श्लो-86) इति देवः । इदित्याण्णिचो वैकल्पिकत्वम् । णिजभावपक्षे–कण्डकः-ण्डिका, चिकण्डिपकः षिका, चाकण्डक:-ण्डिका, इत्यादीनि रूपाणि 'कठि शोके' (149) इति भौवादिकधातुवत् ज्ञेयानि । णिच्पक्षे तु कण्डक:-ण्डिका, चिकण्डयिषक: पिका, इत्यादीनि रूपाणि चौरादिककण्ठयतिवत् (150) ज्ञेयानि । , .

·फठि .- . कण्ठः, 'उत्कण्ठी, कण्ठः, चिकण्ठिपुः, चिकण्ठयिपुः, चाकण्ठः कण्ठितव्यम् , कण्ठयितव्यम् , चिकण्ठिपितव्यम् , चाकण्ठितव्यम् । कण्ठनीयम् , कण्ठनीयम् , चिकण्ठिपणीयम् , चाकण्ठनीयम् ; कण्ठयम् , कण्ठयम् , चिकण्ठिप्यम् , चाकण्ठयम् । ईषत्कण्ठः, दुष्कण्ठः, सुकण्ठः ; कण्ठयमानः, कण्ठयमानः, चिकण्ठिप्यमाणः, चाकण्ठयमानः कण्ठः, कण्ठः, चिकण्ठिपः, चाकण्ठः; कण्ठितुम् , कण्ठयितुम् , चिकण्ठिपितुम् , चाकण्ठितुम् ; उत्कण्ठा, कण्ठना, चिकण्ठिपा, चिकण्ठयिपा, चाकण्ठा; कण्ठनम् , कण्ठनम् , चिकण्ठिपणम् , चाकण्ठनम् ; कण्ठित्वा, कण्ठयित्वा, चिकण्ठिपित्वा, चाकण्ठित्वा; उत्कण्ठय, प्रकण्ठय, उच्चिकठिप्य, उच्चाकण्ठ्य ; कण्ठम् २, र कण्ठम् २, र चिकण्ठिपम् २, । चाकण्ठम् २।। कण्ठित्वा २, कण्ठयित्वा २, चिकण्ठिपित्वा २, चाकण्ठित्वा २.5 (150) " कठि शोके" (x-चुरादिः-1848. अक. सेट. उभ.) '-अथ कण्ठते । शोके स्यात् कण्ठयेत् कण्ठेत , कठे स्यात् कृच्छ्रजीवने ।' (लो. 79) इति देवः । प्रायेणोत्पूर्वः उत्कण्ठार्थकः । इदित्वात् णिविकल्पः । णिजभावपक्षे उत्कण्ठकः-चिकण्ठिपकः, चाकण्ठकः-इत्यादीनि सर्वाग्यपि रूपाणि भौवादिककण्ठतिवत् (149) ज्ञेयानि । णिजभावपक्षे 'शेषात् कर्तरि परस्मैपदम् ' (1-3-78) इति शास्त्रात् शतरि उरकण्ठन्-न्ती, उत्कण्ठिप्यन्-न्ती-ती, इति रूपमिति विशेषः। ण्यन्तात् . . सनि तु--- चिकण्ठयिपकः- पिका, चिकण्ठयिपिता-त्री, चिकण्ठयिषन्-न्ती, चिकण्ठयिषिष्यन्-न्ती-ती, चिकण्ठयिषमाणः, चिकण्ठयिषिष्यमाणः, चिकण्ठयिषितः-तवान्, चिकण्ठयिपुः, चिकण्ठयिषितव्यम् , चिकण्ठयिष- चिकण्ठयिष्यम्, चिकण्ठयिष्यमाणः, ईपच्चिकण्ठयिषः, सुप्यजाती मिनिस्ताच्छी ये' (3-2-78) इति णिनिः । A. स्त्रियश्चोत्कण्ठन्त्यो ददृशुरजितं मृष्टतनवः नृपस्त्वेतनामर्षत रिपुजनाधर्षितवल: ।' णीयम् , 1. घा.का.3-52.

·१४९ - दुश्चिकण्ठयिषः-सुचिकण्ठयिषः, चिकण्ठयिपः, चिकण्ठयिपितुम् , चिकण्ठ- यिपा, चिकण्ठयिषणम् , चिकण्ठयिषित्वा, सश्चिकण्ठयिष्य, चिकण्ठयिषम् २- चिकण्ठयिपित्वा २, इत्यादीनि रूपाणि-इति विशेषः । (151) "कड मदे" (I-भ्वादि:-360. सक. सेट्. पर.) काडक:-डिका, काटक:-डिका, चिकडिपक:-पिका, चाकडकः-डिका, इति सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककव्यातुवत् (148) बोध्यानि । (152) “कड मदे" (VI.तुदादिः-1380. सक. सेट्. पर. कुटादिः।) शतरि परम्-कडन्-न्ती-ती, इति रूपम् । आच्छीनद्योर्नुम्' (7-1-80) इति नुम् विकल्पः । अन्यत्र सर्वत्रापि भीवादिककठतिवत्- (148) रूपाणि ज्ञेयानि । डकारान्तप्रकरणात् अस्य कुटादौ पाठः। कुटादि- पाठस्य फलं किमपि । (163) " कडि भेदने" (I-स्वादि:-282. सक. सेट्. आत्म.) कण्डयेदिति भेदे णौ, मदे तु शपि कण्डते ।' (श्लो. 86) इति देवः । फण्डक:-ण्डिका, फण्डक:-ण्डिका, चिकण्डिपक:-षिका, चाकण्डक:- ण्डिका-इत्यादीनि रूपाणि भौवादिककण्ठतिवत् (149) ज्ञेयानि । (154) " कडि मदे" (I-भ्वादिः-360. मक. सेट. पर.) कड मदे' (161) इत्यस्य पाठान्तरमिदम् । कण्डका-ण्डिका, कण्डकः-ण्डिका, चिकण्डिषकः-पिका, चाकण्डक:- ण्डिका-इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि मौवादिककण्टतिवत (149) ज्ञेयानि । (155) " कडि भेदने" (x-चुरादिः-1582. सक. सेट्. उम.) कण्डयेदिति मेदे णौ, मदे तु शपि कण्डते।' (लो-86) इति देवः । इदिवाण्णिचो वैकल्पिकत्वम् । णिजभावपक्षे-कण्डकः- चिकण्डिपकः-षिका, चाकण्डकः-ण्डिका, इत्यादीनि रूपाणि 'फठि शोके' (149) इति भौवादिकधातुवत् ज्ञेयानि । णिच्पक्षे तु कण्डकः-ण्डिका, चिकण्डयिषकः-पिका, इत्यादीनि रूपाणि चौरादिककण्ठयतिवत् (150) ज्ञेयानि । :-ण्डिका, - ·कड्ड - , , । . . - " (156) " कडु कार्कश्ये” (I-भ्वादिः-349. अक.सेट्.पर.) अयं दोपधः। कड्डकः-ड्डिका, कड्डकः-ड्डिका, चिकड्डिषकः-पिका, पाकड्डकः-डिका कडिता-त्री, कट्टयिता-त्री, चिकड्डिपिता-त्री, चाकडिता-त्री; कड्डन्-न्ती, कड्डयन्न्ती, चिकड्डिपन्-न्ती कड्डिष्यन्-न्ती-ती, फड्डयिप्यन्-न्ती-ती, चिकडिषिप्यन्-न्ती-ती 3 कड्डयमानः, कड्डयिष्यमाणः, चाकड्डयमानः, चाकड्डिप्यमाणः 'कत्-कद्-कड्-ट्र-कड्डौ फडः; कड्डितम्-तः, कड्डितम्-तः, चिकड्डिपितः, चाकड्डितः तवान् । कड्डः, कड्डः, चिकड्डिपुः, चिकड्डयिषुः, चाकड्डः कड्डितव्यम् , कड्डयितव्यम् , चिकड्डिपितव्यम् , चाकड्डितव्यम् । कड्डनीयम् , कड्डनीयम् , चिकड्डिपणीयम् , चाकडुनीयम् ; फड्डयम् , कड्डयम् , चिकड्डिप्यम् , चाकड्डयम् ; ईषत्कड्डः दुष्कड्डः-सुकड्डः। कड्डयमानः, कड्डयमानः, चिकड्डिष्यमाणः, चाकड्डयमानः; कड्डः, कड्डः, चिकड्डिषः, चाकड्डः ; कड्डितुम् , कड्डयितुम् , चिकड्डिपितुम् , चाकड्डितुम् ; कड्डा, कड्डना, चिकड्डिषा, चिकड्डयिषा, चाकड्डा; कड्डनम् , कड्डनम् , चिकड्डिषणम् , चाकड्डनम् । कड्डित्वा, कडुयित्वा, चिकडिपित्या, चाकड्डित्वा ; प्रकड्डय, प्रकड्डय, प्रचिकड्डिष्य, प्रचाकड्डय; कडुम् २, 7 फड्डम् २, चिकड्डिपम् २, चाकड्डम् २ कड्डित्वा २, कड्डयित्वा २, चिकड्डिषित्वा २, चाकड्डित्वा २. . - . । 1. डकारस्य 'संयोगान्तस्य-'(8-9-23) इति लोपे, दकारस्य चवें चरूपम् । क्षीरस्वामी तु डोपधममुं धातुं पठति । तत्पक्षे, उकारस्य संयोगान्तलोपे, उपधारफारस्य चर्वविकल्पे च 'कटकइ--' इति रूपम् । 'अकद्धरिकोडनधूततोडकान् प्रदूडितान होडदरोडयमिक्षुकैः । प्रोडकानाविलोलितान् रतावडलिलनाजनैः कलैः ॥' घा. का. 1.46. A.

·कण कणित्वा, सण्य, सञ्चण्य १५२ काणयित्वा, चिकणिपित्वा, चणित्वा सहाण्य, सञ्चिकणिप्य, काणम् २, र काणम् २, र चिकणिपम् २, चङ्कणम् २१ कणित्वा २, काणयित्वा २, चिकणिपित्वा २, चणित्वा २35 'कण्ठः, "कण्वः. (158) "कण गतौ” (-भ्वादिः-794. सक. सेट्. पर.) घटादिः । अस्य घातोः पूर्वोकणतिवत् (167) शुद्धात्-सन्नन्तात्-यडन्ताच रूपाणि ज्ञेयानि । ण्यन्ते परम्- कणक:-णिका, ईपत्कणः-दुष्कणः-सुकणः कणयिता-त्री, कण्यमानः कणयन्-न्ती, कणः कण यिष्यन्-न्ती-ती, कणयितुम् । कणना कणयमानः, कणयिप्यमाणः, कणनम्। कणितः-तवान्, कणयिषुः, प्रकणय्य; कणयितव्यम्, कणम् २ कणनीयम्, काणम् २ काणयित्वा २. *कण्यम्, इति रूपाणीति विशेषः । एतच्च गत्यर्यकत्वे एव (धातुनामनेकार्थकत्वात्)। अन्यार्थकत्वे तु काणयिता इत्यादीनि रूपाण्येव, पूर्ववत् । कणयित्वा 1. औणादिके (द. उ. 5-6) ठप्रत्यये रूपम् । कण्ठः गलः । 2. औणादिके (द. उ. 8-125) कन् प्रत्यये रूपम् । कण्वं पापम् । कण्वः= ऋषिः । 3. घटादिपाठात् मित्त्वम् । 'मिता हस्त: । (G-4-92) इति हस्तः । 'अचो यत्' (3-1-97) इति यत् । ल्यपि लघुपूर्वात्(0-4-56) इति गेरयादेशः । 6. 'चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम् ' (6-4-93) इति गमुलि दीर्घो वा । 'अगन्मनीपः कणयन् मुकुन्दमस्मान् वियोग रण यन् स दूतः। चणन विषादं विशणन विचिन्ता श्रगन् विमोई प्रथितोऽस्तु सशः । पा. का. 2.9. 5. A.

·कण -- काणः (159) “कण निमीलने" (x-चुरादिः-1716. सक. सेट्. उभ.) 'कणेः कणति शब्दार्थे, काणयेण्णौ निमीलने ।' (श्लो. 90) इति देवः । काणक:-णिका, चिकाणयिपक:-पिका; काणयिता-त्री, चिकाणयिपिता-त्री; काणयन्न्ती, चिकाणयिपन्-न्ती काणयिष्यन् न्ती ती, चिकाणयिपियन-न्ती-ती; काणयमानः, चिकाणयिषमाणः काणयिष्यमाणः, चिकाणयिपिष्यमाणः; काण्-काणी-काणः, काणितम्-तः, चिकाणयिषितः तवान् । चिकामयिषुः । काणयितव्यम् , चिकाणयिषितव्यम् । फाणनीयम् , विकाणयिषणीयम् चिकाणयिप्यम् । ईपरकाण: दुष्काणः-सुकाणः; चिकाणयिप्यमाणः काण्यमानः, चिकाणयिपः काणः, फाणयितुम् , चिकाणयिषितुम् । काणना, चिकाणयिपा काणनम, चिकाणयिषणम् । काणयित्वा, चिकाणयिपित्वा; सचिकाणयिष्य ; साण्य, काणम् २, चिकाणयिपम् २० । काणयित्वा २, चिकाग यिपित्वा २. काण्यम्, स्वभावात् एकस्य नेत्रस्य दर्शनशजिहित्ये एकरायं प्रयुज्यते । A. सवरन अपनयानय दुमयिशुः कोप्रशन्दनपरः करकापः। मोबिम्भिरमदितवीर्यमा मापा जबास बहु पाशिवाय दोमा ।' 20 ·कंणं काण: (159) " कण निमीलने" (x-चुरादिः-1716. सक. से. उभ.) 'कणेः कणति शब्दार्थे, काणयेण्णौ निमीलने ।' (श्लो. 90) इति देवः । काणक:-णिका, चिकाणयिषक:-पिका काणयिता-त्री, चिकाणयिपिता-त्री काणयन्-न्ती, चिकाणयिपन्-न्ती; काणयिष्यन्-न्ती-ती, चिकाणयिषिष्यन्न्ती-ती चिकाणयिषमाणः । काणयमानः, काणयिष्यमाणः, चिकाणयिषिष्यमाणः काण्-काणी-काणः, काणितम्-तः, चिकाणयिषितः तवान् । चिकाणयिषुः । काणयितव्यम् , चिकाणयिपितव्यम् । काणनीयम् , चिकाण यिषणीयम् । काण्यम् , चिकाणयिष्यम् । ईपरकाण: दुष्काणः सुकाण.; चिकाणयिप्यमाणः काण्यमानः, चिकाणयिपः, काण:, काणयितुम् , चिकाणयिपितुम् । काणना, चिकाण यिषा; चिकाणयिषणम् । काणनम् काणयित्वा, चिकाणयिपित्वा; सञ्चिकाणयिप्य; सण्य, चिकाणयिपम् २ काणम् २, काणयित्वा २, चिकाण यिपिला २. 1 A. . . स्वभावात् एकस्य नेत्रस्य दर्शनशक्षिाहित्ये एकाय प्रयुज्यते । सखर्चयन् अपनयानय युझयिष्णुः क्षेत्रोग्रशन्दनपर: करलकाणः । महो जिजम्भिपुरसूदितवीर्यमीशं मुष्ट पा जहा बहु पाशितवाश्च दोश्या । श.का.3.38. 20 ·१५४ (160) , - करथ्यम् , :- कत्थ श्लाघायाम्" (I-भ्वादिः-37. अक. सेन. आत्म.) श्लाघा-गुणारोपः, इति क्षीरस्वामी। फत्थकः स्थिका, कत्थकः-स्थिका, चिकस्थिषक:- पिका, चाकत्यक:-स्थिका कत्थिता-त्री, कथयिता-त्री, चिकत्थिपिता-खी, चाकत्थितान्त्री फत्थयन-न्ती, कथयिष्यन्न्ती-ती; विकत्यमानः, कत्थयमानः, चिकस्थिषमाणः, चाकस्थयमानः कस्थिष्यमाणः, कथयिष्यमाणः, चिकत्थिपिप्यमाणः, चाकत्थिप्यमाणः; 'कत्-कायो-फत्थः । कत्थितम्-तः, कत्थितम्-तः, चिकस्थिषितः, चाकत्थितः-तवान् । कत्थः, विकत्थी, विकथनः, चिकत्थियुः, चिकथयिषुः, चाकल्यः । कस्थितन्यम् , कथयितव्यम् , चिकत्थिपितव्यम् , चाकत्थितव्यम् । कत्थनीयम्, कत्थनीयम् , चिकत्थियणीयम् , चाकस्थनीयम्। कत्थ्यम्, चिकस्थिप्यम् , चाकल्य्यम् ईपत्करथः-दुष्कत्यः-सुकत्थः । फत्थ्यमानः, फत्य्यमानः, चिकत्थिप्यमाणः, चाकत्ययमानः फत्थः, चिकस्थिषः, चाकत्थः कथयितुम् , विकस्थिपितुम् , चाकत्थितम् । कत्था, कत्थना, चिकस्थिषा, चिकत्थयिया, चाकत्था ; कत्थनम् , चिकस्थिपणम् , चाकथनम्। कस्थित्वा, कथयित्वा, चिकत्थिपित्वा, बाकस्थित्वा; विकत्थ्य, विकस्थ्य, प्रचिकत्थिष्य, प्रचाकस्थ्य: र कत्थम् २ र चिकत्थिपम् २ १ चाकथम् २१ कस्थित्या २ कथयित्वा चिकस्थिपित्वा २४ चाकस्थित्वा २ 'संयोगान्तस्य लोपः' (8-2-23) इति थकारस्य लोपः। 'वो कपलपकत्थतम्भ :- (3-2-143) इति ताच्छीलिको चिनुन् । 'अनुदात्ततश्च हलादे: (3-2-149) इति युच ताच्छोलिकः । 'घाऽमरूपोऽस्त्रियाम् ' (31-94) इत्यनेन कदाचिन् युजपि ! विकत्थी याचते प्रतमविसम्मी मुहुर्जलम् : भ. का 7-11. 'स वेयते स्माखिलवेचितं विधि प्रश्रन्धित मन्धनधीरकत्थनः । अतेन्मुरारिमम चिन्मयोऽन्तिके न्योतन दिशः प्रश्च्युतितः स्मितामृतः ॥' कल्यः, कथितुम् , कत्थनम् , कत्थम् २ 1. . 3. A. B घा.का. 1-6.

·कथ . कत्रित्वा २, कत्रणम् , चिकनयिषणम् , कत्रणम् , चिकत्रिषणम् । कवयित्वा, चिकनयिपित्वा, कत्रित्वा, चिकत्रिषित्वा; सकन्य, सञ्चिकत्रयिष्य, संकत्र्य, सश्चिकत्रिष्य ; कत्रम् २, चिकनयिपम् २, कत्रम् २, चिकत्रियम् २,7 कत्रयित्वा २, चिकनयिपित्वा २, (162) “कथ वाक्यप्रबन्धे” (x चुरादिः-1852. सक. सेह. उम.) अदन्तः। कथक:-थिका, चिकथयिपक:-पिका; कथयिता-त्री, चिकथयिपिता-त्री कथयन्-न्ती, चिकथयिषन-न्ती कथयिष्यन्न्ती-ती, चिकथयिषिष्यन्-न्ती-ती; कथयमानः, चिकथयिषमाणः; कथयिष्यमाणः, चिकथयिषिष्यमाणः कत्-कद-कथौ-कथः कथितम्-तः, चिकथयिषितः-तवान् । कथः, चिकथयिषुः कथयितव्यम् , चिकथयिक्तिव्यम् । कथनीयम् , चिकथयिषणीयम् कथ्यम्, चिकथयिष्यम् । ईषत्कथः-दुष्कथः-सुकथः; कथ्यमानः, चिकथयिष्यमाणः चिकथयियः कथयितुम् , चिकथयिषितुम् । चिकथयिषा; 1. घातोरदन्तस्वात् , अल्लोपस्य स्थानिवद्भावादुपधावृद्धिर्न । 'चिन्तिपूजिकथिकुम्बिचर्चश्च' (3-3-105) इत्या युजपवादः । 'प्रव्यं पृच्छतस्तस्य कथनीयमवीवचत् । आत्मानं वनवासं च जेय चारि रघूत्तमः।' भ. का. 6-46. 'चिन्तावन्तः कथां चक्रुरुपधामेदभीरवः । महरा नाते. पूजो सत्वामहे कथम् ॥ कथा, 'कथा, 2. A. B. म.का.7-72.

·कथयित्वा, कदि कथनम्, चिकथयिषणम् चिकथयिषित्वा; 'प्रकथम्या, प्रचिकथयिष्य ; कथम् २, चिकथयिषम् २० चिकथयिपित्वा २. (163) "कदि आह्वाने रोदने च" ([-भ्वादिः :-70. सक. सेट्. पर.) आह्वाने सकर्मकः, अन्यत्राकर्मकः । 'आहाने रोदने क्रन्देः कन्देः कन्दति कन्दति । वैक्लव्ये तु तयोर्षात्वोः भन्दते कन्दते मितोः ॥' (श्लो-105) इति देवः । कन्दक:-न्दिवा कन्दकः-न्दिकाः, चिकन्दिषकः-पिका, चाकन्दक:-न्दिका ; कन्दिता-त्री, कन्दयिता-त्री, चिकन्दिषिता-त्री, चाकन्दिता-त्री 3 कन्दन्-न्ती, चिकन्दिषन्-न्ती कन्दिष्यन्-न्ती-ती, कन्दयिष्यन्न्ती-ती, चिकन्दिषिष्यन्न्ती-ती; कन्दयमानः, कन्दयिष्यमाणः, चाकन्द्यमानः, चाकन्दिप्यमाणः कन्-कन्दौ-कन्दः कन्दितम्-तः, Bकन्दितः-तं. चिकन्दि पितः, चाकन्दित:-तवान् । कन्दः, आकन्दी, चिकन्दिपुः, चिकन्दयिषुः, चाकन्दः; कन्दितव्यम्, कन्दयितव्यम्, चिकन्दिषितव्यम् , चाकन्दितव्यम् ; कन्दनीयम् , चिकन्दिषणीयम् , चाकन्दनीयम् ; चिकन्दिप्यम् , चाकन्धम् ईषत्कन्दः, दुष्कन्दः-सुकन्दः; कन्द्यमानः, कन्धमानः, चिकन्दिष्यमाणः, चाकन्धमानः । कन्दयन्-न्ती, " - 3 . कन्दनीयम् , कन्यम्, कन्धम् , . 3. 1. 'त्यपि लघुपूर्वात् । (6-4-56) इति औरयादेशः। 2. 'इदितो नुम् धातोः' (7-1-58) इति नुम् । सुप्यजातौ णिनिस्ताच्छील्ये' (3-2-78) इति णिनिः । 'प्रामेयकै गरकैश्च लोकनिरीक्ष्यमाणा सह राजकीयः। कर्मन्दिवन्या प्रकथय्य सेवं तिरोदधेऽनु स्तनयित्नुपद्याम् ॥'वा. वि. 3-65. B. 'मनोझगई तमनिन्दिताननं नन्दात्मजं शारदचन्द्रशीतलम् । पराकपचन्दनकन्दितापुरे मंकन्दनन्दितमीक्षितास्महेश.का. 1-100 ·कन्दितुम्, कन्दना, कन्दनम्, कदि चिकन्दिपः, चाकन्दः। कन्दयितुम् , चिकन्दिषितुम् , चाकन्दितुम् ; कन्दा, चिकन्दिषा, चिकन्दयिषा, चाकन्दा कन्दनम्, चिकन्दिषणम् , चाकन्दनम् । कन्दित्वा, कन्दयित्वा, चिकन्दिपित्वा, चाकन्दित्वा; सङ्कन्ध, संकन्य, सचिकन्दिप्य, सश्चाकन्ध कन्दम् २ । कन्दम् २ । चिकन्दिपम् २ १ चाकन्दम् २ । कन्दित्वा २४ कन्दयित्वा२ चिकन्दिपित्वा २ चाकन्दित्वा २.5 (164) "कदि वैक्लव्ये” (-भ्वादिः-773. अक, सेट्. आत्म.) घटादिः पिन च । 'आहाने रोदने क्रन्देः कन्देः क्रन्दति कन्दति । वैक्लन्ये तु तयोर्यात्योः क्रन्दते फन्दते मितो।। मित्त्वार्थपाठसामर्थ्यात् तयोर्पविकल्पनम् । मवेचिण्णमुलोस्तस्मादक्रान्धकन्दि सिध्यतः ॥' (श्लो-105-106.) इति देवः । कदि आहाने रोदने च ' (163) इति धातोरेव, अर्थविशेषे आत्म- नेपदार्थ मित्त्वार्थ चानुवादो घटादौ ।। कन्दक:-न्दिका, कन्दक:-न्दिका, चिकन्दिपक:- पिका, चाकन्दक:-न्दिका कन्दिता-त्री, कन्दयिता-त्री, चिकन्दिपिता-त्री, चाकन्दितान्त्री, कन्दयन्-न्ती, कन्दयिष्यन्-न्ती-ती; कन्दमानः, कन्दयमानः, चिकन्दिपमाणः, चाकन्धमानः कन्दिप्यमाणः, कन्दयिष्यमाणः, चिकन्दिपिप्यमाणः, चाकन्दिप्यमाणः । -कन्दः कन्दित-तः, 'कन्दितः-तम् , चिकन्द्रिपितः, चाकन्दितः-तवान् । कन्दः, कन्दः, चिकन्दिपुः, चिकन्दयिपुः, चाकन्दः 'निष्ठायां सेटि' (6-4-52) इति णेर्लोपः । 'घटादिषु विहापूर्वपठिनास्मर्वदा मित्र: । घहिस्स्यस्येह पाटे तु मित्त्वमुक्तऽयं एव हि' (धातु काव्यध्यास्याने) इत्पनेन न्यायेन देवली एव मित्त्वप्रयुकं कार्यम् । बाहानरोदनयोस्तु मिन । . -- -- कन्-कन्दौर . 1. A.

·कमी कन्दितव्यम् , कन्दयितव्यम् , चिकन्दिषितव्यम् , चाकन्दितव्यम् । कन्दनीयम् , 'कन्दनीयम् , चिकन्दिपणीयम् , चाकन्दनीयम् । कन्धम् , कन्यम् , चिकन्दिप्यम्, चाकन्यम् । ईपत्कन्दः-दुष्कन्दः-सुकन्दः; कन्धमानः, कन्धमानः, चिकन्दिप्यमाणः, चाकन्यमानः ; कन्दः, कन्दः, चिकन्दिपः, चाकन्दः; कन्दितुम् , कन्दयितुम् , चिकन्दिषितुम् , चाकन्दितुम् ; *कन्दा, कन्दना, चिकन्दिपा, चिकन्दयिषा, चाकन्दा: कन्दनम् , कन्दनम् , चिकन्दिपणम् , चाकन्दनम् । कन्दित्वा, कन्दयित्वा, चिकन्दिपित्वा, चाकन्दित्वा ; सकन्ध, सकन्ध, प्रचिकन्दिष्य, प्रचाकन्ध; फन्दम् २, कन्दम् २, ) चिकन्दिपम् २, ) चाकन्दम् २ ; कन्दित्वा २, 'कान्दम् २, -चिकन्दिपित्वा २, चाकन्दित्वा २. कन्दयित्वा २, (165) "कनी दीप्तिकान्तिगतिपु” (I-भ्वादिः-460. सक. सेद. पर.) दीप्ति प्रकाश, कान्ति: शोभा-इति क्षीरस्वामी । कानका निका, कानक:-निका, चिकनिषकः पिका, 'चकनक:-निका; कनितान्त्री, कानयिता-त्री, चिकनिपिता-त्री, चकनिता-त्री; Aकनन्-न्ती, कानयन्-न्ती, चिकनिपन्-न्ती कनिष्यन्-न्ती ती, कानयिष्यन्न्ती-ती, चिकनिपिप्यन्-न्ती-ती; . 1. 'पोरनिटि । (6-4.51) इति पेपिः । 2. घटादीनो पित्वात् 'पिद्भिदादिभ्यः-* (3-3-104) इति अन् । 'गुरोध-' (3-3-103) इति वा अप्रत्ययः । 3. अनुषधात्वेऽपि घटादिषु पाठसामर्थ्यात् 'चिष्णमुलो:- (6-4-93) इति दी. विकल्पः। 4. 'नुगतोऽनुनासिकान्तस्य' (7-4-85) इति अभ्यासस्य नुक् । "ध्वच्छिशून धाणसमोणिताशुभान योणान् पृथुप्रोणिजनो दुदोइ च । प्रणितान् प्रेगन विध्रगतितीन अनुल्बणान् धेनुगगान कनस्तनात् ॥" था.का.1-59.

·कपि -- . कानयमानः, कानयिष्यमाणः, चकन्यमानः, चङ्कनिष्यमाणः का-कानौ कानः 'कान्त:-न्त-न्तवान्, कानितं-तः, चिकनिपितः, चकनित:-तवान् । कनः, कानः, चिकनिषुः, चिकानयिपुः, चक्कनः ; कनितव्यम् , कानयितव्यम् , चिकनिषितव्यम् , चकनितव्यम् । कननीयम् , काननीयम् , चिकनिषणीयम् , चक्दननीयम् ; कान्यम् , कन्या, कान्यम् , चिकनिष्यम् , चकन्यम्। ईपत्कनः-दुष्कनः-सुकनः कन्यमानः, कान्यमानः, चिकनिष्यमाणः, चन्यमानः3 कानः, कानः, चिकनिषः, चक्कनः । कनितुम् , कानयितुम् , चिकनिषितुम् , चकनितुम् । कान्तिः, कानना, चिकनिषा, चिकानयिपा, चहना; कननम् , काननम्, चिकनिपणम् , चइननम् ; कनित्वा, कानयित्वा, चिकनिषित्वा, चकनित्वा; सहन्य, सहान्य, प्रचिकनिप्य, प्रचकून्य ; कानम् २, कानम् २, । चिकनिपम् २, चनम् २. चिकनिपित्वा २, चयनित्वा २ 'कनकम्. (166) "कपि चलने" (I-ग्वादिः. 375-अक. सेट्. आत्म.) कम्पक:-म्पिका, कम्पक:-म्पिका, चिकम्पिएकः-पिका, चाकम्पक:- कम्पिता-सी, कम्पयिता-सी, चिकम्पिपिता-त्री, चाकम्पिता-त्री कम्पयन्-न्ती, कमविपन्न्ती-ती :-म्पिका - 1. 'अनुनासिएस्स---(01.15) इति दी नसोपे व रूपम् । एस्निप्रसयेऽसि । 2. दिवान् निठाया वीक्षित-1 (1.2-14) इतीग्निः । दीपः । 3. बनेदपत्यये टापि कम्या इति माति ! 'फन्यायालीन प' (1-1-116) इति निदेयोऽत्र सिमिठि माघयधातुरती। मापन शिपिगंशयो:'(३. उ. 3.5.) पियुन् । 'निगरपरसनामय' (1-3-97) इसनेन पन्तात् परस्मारनेर । . .

·कपि कम्पः, कम्प्यम्, कम्पमान:, चिकम्पिषमाणः, चाकम्पचमानः कम्पियमाणः, चिकम्पिषिप्यमाणः, चाकम्पिष्यमाणः; कन्-कम्पो-कम्पः; कम्पितम्-तः-तवान्, कम्पितः तम् , चिकम्पिपितः चाकम्पितः-तवान् । विकषितम्-तः-तवान् । कम्पनः, कम्प्रः, "शिर:कम्पी, चिकम्पिपुः, चिकम्पयिषुः, चाकम्पः; कम्पितव्यम् , कम्पयितव्यम् , चिकम्पिपितव्यम् , चाकम्पितन्यम् । कम्पनीयम् , कम्पनीयम् , चिकम्पिषणीयम् , चाकम्पनीयम् ; कम्प्यम्, चिकम्पिप्यम् , चाकम्प्यम्। ईपरकम्पः-दुप्कम्पः सुकम्पः कम्प्यमानः, चिकम्पिप्यमाणः, कम्प्यमानः, चाकम्प्यमानः कम्पः, कम्पः, चिकम्पिपः, चाकम्प: कम्पितुम्, कम्पयितुम् , चिकम्पिपितुम्, चाकम्पितुम् ; चिकम्पयिषा, नाकम्पा कम्पनम् , कम्पनम्, चिकम्पिपणम् , चाकम्पनम् । कम्पित्वा, कम्पयित्वा, चिकम्पिपित्वा, चाकम्पित्वा विकाप्य, प्रचिकम्पिप्य, प्रचाकम्प्य; कम्पम् २ । कम्पम् २ । चिकम्पिपम् २ } चाकम्पम् २ फम्पित्वा २ कम्पयित्वा चिकम्पिपित्ला २४चाम्पित्या २. फम्पा, कम्पना, चिकम्पिपा, विकम्प्य, 1. लंगिकम्प्योरतापारीरविचारयोरपसंख्यानम्-'(4.6-4-21) इति नुमोसोपः। अन्यत्र पिकम्पित इत्येव । यः शिरः अमन इम्पयति रोगवशात् - यिफपितः। • पीडाम्याथ्योः प्रदीपोका लकिम्प्योर्नसोषिता। निरस्तो विलगितो नित्य, दातात् विकपिता तनुः ॥' इति प्र. सर्यस्थे। 2. 'भनुदात्ततय हलदेः' (3-2-149) इति, 'चलनशदादरमहायु' (32-148) इति वा युन् तान्डीतिकः। 'नमिकरिस्म्पत्र-(3-2-107) इति वाटीनिकः १: पविधिना भवस्य। 'ताम्मीलितु बारूविपिनास्तीति प्रापि, सेन फम्मा-कम्पना इति सिम् ' इति सि.कौमुदी गुप्पमतो गिनि:-(3.9.23) इति गिनि. । अन्तावितपर्योऽयम् । 'भकामं माइसिनम. प्रादेशबर मुहम् ' भ. 1.7.23. 'सहेरम्बसमानतामा समम्मिलिनु...1-42. 21 3. A. D.

·क , - - कप-कब-को-व .. (167) “कवृ वर्णे" (T-भ्वादिः-380. अक. सेट्. आत्म.) वर्णनम् वर्ण:-शुक्लादिः, इति क्षीरस्वामी । कावकः-विका, काबक:-विका, चिकविपका- पिका, चाकवक:-विका कविता-त्री, कावयिता-त्री, चिकविपिता-त्री, चाकबिता-त्री; कावयन्-न्ती, कावयिष्यन्-न्ती-ती; - कवमानः, काक्यमानः चिकविपमाणः, चाकव्यमानः कविष्यमाणः, कापयिष्यमाणः, चिकविपिष्यमाणः, चाकविष्यमाणः ; -कवः कवितम्-तः, कावितः-तम्, चिकविपितः, चाकबितः तवान् । कपः, कावः, चिकविपुः, चिकाबयिपुः, चाकबः। कवितव्यम् , कावयितव्यम् , चिकविपितव्यम् , चाकषितव्यम् । कबनीयम् , कापनीयम् , चिकषिपणीयम् , चाकयनीयम् । 'कव्यम् , काव्यम् , चिकबिष्यम, चाकव्यम् ईपत्करः दुप्कवः-सुकनः । कनयमानः, काव्यमानः, चिकबिप्यमाणः, चाकव्यमानः। काका, चिकविपः, चाकरः। कबितुम्, कावयितुम् , चिकविपितुम् , चाकयितुम् । कसिः, कावना, चिकनिषा, चिकाबयिया, चाकमा कवनम्, कावनम् , चिकविषणम् , चाकवनम् कवित्वा, कापयिता, चिकवियित्वा, चाकरित्वा; प्रकल्प, प्रकाव्य, प्रचिकविष्य, प्रचाकव्य; कावम् २, काचम् २, चाकरम् २ कवित्वा २, चाकवित्वा 0 Aकबर : री, पर:. पोरदुपधात् ' (3-1-95 ) इति यत् । फायर: क्युरः, इतीमा चौगादिम्प्रत्ययान्ती। जानपद--(4-1-42.) इत्यादिना केशपाशविश्ये ही । कपरी केशवेशः । अन्यत्र कयरात A. 'सम्पहेरम्बसमानलम्बनाः समाप्रजन् अम्बितपण्टिकास्तदा । प्रलमा स्नाः कवरविसे पृषाः अतीविता: क्षीवतयाऽतिशीमराः 'पा.का.1-40. काबः } कावाय त्या २, चिकावपित्या . 1. 3.

·मिका, } 6 (168) "कमु कान्तौ” (I-भ्वादिः-443. सक. सेट्. आत्म.) कान्ति:-इच्छा। कामकः । चिकामयिषक: पिका, कामक:-मिका, 'कामक: चिकमिषकः-पिका, *चकामक:-मिका; चकमक:-मिका; कामयिता-त्री, कामयिता-त्री, चिकामयिपिता-त्री, र चामयिता-त्री; कमिता-त्री, चिकमिपिता-त्री, चक्कमितान्त्री; कामयन्-न्ती, कामयिप्यन्-न्ती-ती; कामयमानः, कामयमानः, चिकामविषमाणः । चकाम्यमानः चिकमिषमाणः चम्यमानः कामयिष्यमाणः, काम यिप्यमाणः, चिकामयिषिष्यमाणः, चिकमिषिप्यमाण, चङ्कामयिष्यमाणः चकमिप्यमाणः; "कान्-कामौ कामः कामितम्-तः-तवान् ,२ कामितम्-तः, चिकामयिषितः, चकामितः) तिवान् कान्तम्-न्त:-न्तवान् , चिकमि पितः, चिक्कमितः त 'कमेणिद्' (3-1-30) इति स्वार्थे गिछ । अमन्तत्वेन मित्त्वं तु न, 'न फम्प. मिचमाम् ' (ग. सू. भ्वादौ) इति निषेधात् । अतः, 'अत उपधायाः' (7-2-116) इति वृद्धिः। एवं घभ्यपि । 'अायादय आर्धधातुके घा' (3-1-31) इति पिलो वैकल्पिकत्वात् डिभावपक्षे, ण्वुलि वृद्धौ रूपम् | 'नोदात्तोपदेशस्य-'(7-3-4) इति निषेधस्तु न; अनाचमि- कमिवमीनाम् । (वा. 7-3-34) इति निषेधात् । 3. णिपक्षे रूपम् । एवं समन्ते सर्वत्र योध्यम् । यहन्तान् धुलि 'नुगतोऽनुनासिकान्तस्य । (7-4-85) इति अभ्यासे नुक् । 5. णिजन्तात् णिचय' (1-3-74) इत्युभयपदी, न तु गिढन्तान् । शानच: शिस्वेन आधधातुकवाभावत् नित्य णित् । णिडो हित्वात् 'अनुदत्तडित आत्मनेपदम् । (1-3-12) इति आत्मनेपदमेव । 7. मिन्तात् शुसाध घातो: विपि 'अनुनासिकस्य- (6-4-15) इति दीपः। 'मोनो धातो:' (8-2-G) इति नत्वम् । 8. गिहूपक्षे 'रनिटि । (6-4-51) इति निष्ट यो णिले लोपः। सूत्रेणेः' इलनेन णिटोऽपि महणम् । 9. णिभावपक्षे, धातोऽदित्वात् क्त्तायाम् इडिवरूपः । तेन 'यस्य विमा (7-2-15) इति निराशयामिपियेधे, अनुनासिकस्य--164.15) इति दो व रूपम् । 1. 2. 4. 6. । - ·कामः कमः, प्रकामी, मांसकाम:-मांसकामा, हन्तुकामA, हरिकामा, C E - " . चिकमिपुः, चकाम:-चह्नमः कामयितव्यम् ,कामयितव्यम् , चिकामयिपितव्यम् .. चामयितव्यम् । कमितव्यम् , चिकमि पितव्यम्, चमितव्यम् ; "प्रकामनीयम् , कामनीयम् , चिकामयिपणीयम् , चकामनीयम् । प्रकमनीयम्, चिकमिषणीयम्, । चकमनीयम् ; S काम्यम्-'कम्यम् , काम्यम् , चिकामयिप्यम् , चकाम्यम्-चकम्यम्। चिकमिप्यम् , ईपत्कामः-दुप्कामः-सुकामः, ईपत्कमः-दुप्कम:-मुकमः ; 1. 4. 6. ताच्छील्ये णिनिः। 'शीलिकामिभक्ष्याचरिभ्यो णः' (वा. 3-2-1) इति अणपवादः णः । तेन स्त्रिया टाप । 3. 'तुं काममनसोरपि ।' (पा. 6-3-109) इति तुमुनो मकारस्य लोपः। 'नमिकम्पिस्म्यजसकमहिंसदीपो र. (3-2-107) इति ताच्छीलिको रः प्रत्ययः । 5. 'अनुदात्तेतच हलादेः' (3-2-143) इति यु ताच्छीलिकः । 'ताच्दीलिकेपु पाऽसरूप:-' (3-1-94) इति विधिर्नास्तीति प्रायिकम् । तेन कम्राफमना युवतिः, इति सिद्धम्-' इति सि. कौमुदी। 'लपपतपदस्याभूफमगम-' (3-9-161) इत्यादिना तच्छीलादिपु उकम् । स्त्रियां, जानपद-' (4-1-42) इति विहितः छोप् 'कामुकी मैथुनेच्छा चेत् . कामुकाऽन्या,' (वा. 4-1-42) इति वार्तिकेन अर्थविशेष नियमितः। 'न माभूपूकमिगमि-' (8-4-34) इति, यन्तभादीनामुपसंख्यानम् . (वा. 8-4-34) इति च णत्वनिषेधः । 8. गिन्ना-णिजन्ताश 'चो यत् । (3-1-97) इति यत् । 9. शुवासातो; 'पोरापन् ' (3-1-98) इति यत् । 'इन्द्राबृहस्पायुपपलममन्त्रा उस्माहिनोऽमीवाशी तयाये। मुरा भवन्तं बत दन्तुकामाः प्रबोधयांचमुरघोक्ष तम् ॥' मा. वि. 2. 33. 'स्तुतिशोला रिकामा फलभक्षा अननं नवाचारा। सदुपमहतोशा यमति द्वन्द्वक्षमा मुनिधणी ॥' इति प्र. सर्पस्थे। 'कनाभिरातः स्त्रीभिराशंगः क्षेममात्मनः । युः प्रसाद प्रगमन् मुश्रीवः प्रपन गपम् ।। ' म. का.-. 'प्रपिग्य भूयः परिणग्य मालिश: प्रम्य पोष गुटपूनियन्दनम् । पजाप्यरूपाः पनित तीन यु मिन्य एपक्षमया स्वकामुकान् ।' भ.प.1-57. . A. B. D.

·" , चङ्कामा-चकमा; काम्यमानः, काम्यमानः, चिकामविष्यमाणः, पङ्काम्यमानः चकम्यमानः । कम्यमानः, चिकमिप्यमाणः, काम:-कामः, कामः, चिकामयिपः, चिकमिपः, चक्षामः-चमः कामयितुम् कमितुम्, कामयितुम् , चिकामयिषितुम् , चक्षामयितुम् । चिकमिषितुम् , चकमितुम् : कामना- कान्तिः, कामना, चिकामयिषा-चिकमिषा, कामनम् , चिकामयिपणम्-चिकमिपणम् , चकामनम्-चकमनम् ; र काम यित्वा, चिकामयिपित्वा । चामयित्वा-चक्षमित्वा; कमित्वा, कान्वा, चिकमिपित्या प्रकाम्य-प्रकम्य, प्रकाम्य, प्रचिकामयिय-प्रचिकमिप्य, प्रचक्षाम्य-प्रचङ्कम्य3 कामम् २ कामयित्वा २ है कामम् २ । चिकामयिपम् २, कामम् २ कमित्वा २ कात्या २, कामयित्वा २ चिकामयिपित्वा २, चक्षामा २. चङ्कमम् २॥ चिकमिषित्वा २, चलामयित्वा २. चङ्कमित्वार *कमठः, कन्तुः, कमलम् , 'कंसः. कामनम् , कमनम्, कामयित्वा, चिकमिषम् २, 'यस्य हल: ' (6-4-49) इति यलोपे, अतो लोपे च रूपमेवम् । 2. गिढभावपक्षे घातोरुदित्वात् 'उदितो वा' (7-2-56) इति क्त्वायामिइविकरुपः। इडमावपक्षे दीर्घ रूपम् । 3. 'न कम्यमि-' (ग. सू. भ्वादौ) इति मित्वनिषेधात् णिहन्तात् णिजन्ताच न दीपविकल्पः। 'कमेरठः' (६. उ. 5.6.) इत्यठः प्रत्ययः । कमठ:-कूर्मः, भिक्षाभाजन घा। 5. भौणादिके (द. 3. 1-112) कुप्रत्यये तुगागमः । कन्तु:-कामी । 6. औणादिके (६. ३. 8-107) कलप्रत्यये रूपम् । कमलम् =पमम् । 7. औणादिके (द. उ. 9-21.) सप्रत्यये रूपम् । 'यायास्वमिनि कामो मे गन्तुमुत्पहसे नन । इच्छुः कामयितुं वं माम् इत्यसौ जगदे तया ।' म. का. 11-39. 'सायन्तनी तिथिप्रण्य. परजानां दिवातनीम् । कान्तिं कान्त्या सदातन्या हेपयन्ती शुचिस्मिता. भ. का. 8-85. A. B.

·कर्ज . , चार्ज (169) "कर्ज व्यथने (भ्वादि:-298. सक. सेट. पर.) व्यथनम् =भयदुःखम् , चलनं च । कर्जक:-जिंका, कर्जक:-जिंका, चिकनिषक: पिका, चाकर्जक:-जिंका'; कर्जिता-त्री, कर्जयिता-त्री, चिकर्षिपिता-त्री, चार्जिता-त्री ; कर्जन्-न्ती, कर्जयन्-न्ती, चिकर्जिपन्न्ती; कर्जिष्यन्-न्ती-ती, कर्जयिष्यन्न्ती-ती, चिकजिपिप्यन्-न्ती-ती%B कर्जयमानः, कर्जयिष्यमाणः, चाकय॑मानः, चाकर्जिध्यमाणः । 'कर्फ कम्-कौं-कर्जः; Aकर्जितम्-तः, कर्जितः-तम् , चिकर्जिपितः, चाकर्जितः-तवान् । कर्जः, कर्जनः, कर्जः, चिकर्जिपुः, चिकर्जयिपुः, पनिकर्जितव्यम् , कर्जयिनव्यम् , चिकनिषितव्यम् , चाकर्जितव्यम् । कर्जनीयम्, कर्जनीयम् , चिकर्जिपणीयम् , चाहर्जनीयम् ; चिकर्जिप्यम् , ক্রম; ईपत्कर्ज:-दुष्कर्ज:-सुकर्जः कर्यमानः, कय॑मानः, चिकजिष्यमाणः, चाकय॑मानः कर्जः, चिकपिः, कजितुम् , चिकर्मिपितुम् , चाकर्जितुम् । कर्जा, फर्जना, चिकर्जिपा, कर्जनम्, कर्जनम् , चिकपिणम् , चार्जनम् । कर्जित्वा, कर्जयित्वा, चिकर्जिपित्वा, चाफजित्या प्रकर्य, प्रकर्य, सधिकार्जिन्य, फर्जम् २, । विकजिपम् २, चाकम् २० । वजित्वा २, कर्जयित्वा २, चिकनिषित्वा २, चाकजित्वा २. . *कार्यम् , . चार्ज चाकर्जा सयाकर्य; फर्जम् २, . 1. 2. 3. 'रात् सरस ' (8-2-28) इति नियमान संयोगान्तलोपः। 'चलनशम्दापदिकर्मधुच्' (3-2-119) इति ताच्छोलिको युन् । 'शेपे विमापस दौ--15-4-18) इति पयुवामान गाईन । निष्टायर्या सेट्त्वात् 'चत्रो: कु .. (1-3-52) इति बुध न । अजितोऽमी रिसजनोकियो: अजयमुनानमजेन तेजितम् । मराज के प्रासदतु मान असजित रेविजय मरहयः ॥' पा.का. 1-31. .

·- 1 कर्णः, कत (170) "कर्ण भेदने" (x-चुरादि:-1924. सक. सेद. उम.) अदन्तः । 'छिद्र कर्णभेदने ' (X-1924) इत्यत्र 'कर्ण' इति पृथग्यात्वन्तरं इति पक्षे रूपाणि विलिख्यन्ते । कर्णकः-णिका, चिकर्णयिषकः-पिका; कर्णयिता-त्री, चिकर्णयिपिता-त्री; कर्णयन्-न्ती, चिकर्णयिपन्न्ती; कर्णयिष्यन्-न्ती-ती, चिकर्णयिपिप्यन्-न्ती-ती; फर्णयमानः, चिकर्णयिषमाणः; कर्णयिष्यमाणः, चिकर्णयिषिष्यमाणः; कर्ण-कर्णी-कर्णः कर्णितम्-तः, चिकर्णयिपितः-तवान् । चिकर्णयिपुः । कर्णयितव्यम् , चिकर्णयिपिकव्यम् । फर्णनीयम् , चिकर्ण यिषणीयम् । चिकर्णयिष्यम् । ईपत्कर्णः-दुष्कर्णः सुकर्णः कर्ण्यमानः, चिकर्णयिष्यमाणः कर्णः, चिकर्णयिषः। वर्णयितुम् , चिकर्णयिपितुम् । ना, चिकर्णयिषा चिकर्णयिषणम् ; चिकर्णयिपित्वा प्रचिकर्णयिन्य फर्णम् २, चिकर्ण विषम् २६ फर्णयित्वा चिकर्णयिषित्वा २. (171) "कर्त शैथिल्ये" (x-चुरादि:-1915.सक. सेट्. सम.) अदन्तः । 'फर्ण भेदने ' (170) इति धातुवद्रूपाणि सर्वाणि ज्ञेयानि । कर्ण्यम् , . .. कर्णनम्, कर्णयित्वा, प्रकर्ण्य, 1. भदन्तरवेनाने का स्वात् यह न।

·. फर्वितः-तम् , . (172) "कर्द कुत्सिते शब्दे” (I-भ्वादिः-59. भक. सेह. पर.) कुत्सितशब्द: कोक्षरवः । 'कर्ज व्यथने ' (169) इति मौवादिकधातुवत् सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि । (173) "कर्व गतौ” (I-भ्वादि:-420. सक. सेह. पर.) कर्बकः-विका, कर्वकः-विका, चिकपिक:-पिका, चाककः-विका; कविता-त्री, कवयिता-त्री, चिकर्षिपिता-त्री, चाकर्विता-श्री; कर्बन-न्ती, कर्वयन्-न्ती, चिकर्बिपन्-न्ती कीयमाणः, कर्वयिष्यमाणः, चाकर्व्यमाणः, चाकर्षियमाणः; कप-कर्व-की-कर्यः फर्वितम्-तः, चिकर्षिपितः, चाकर्षितः-तवान; कः. चिकविपुः, चिकवयिपुः, चाकः कर्षितव्यम् , कर्वयितव्यम् , चिकर्षिषितव्यम् , चाकर्षितव्यम् । 'करणीयम् , कर्वणीयम् , चिकविषणीयम् , चाकणीयम्; कळम् , कय॑म् , चिकम्प्यिम् , चाकर्व्यम् ईपत्कर्षः दुष्कः-सुकर्षः। कळमाणः, कळमाणः, चिकर्षियमाणः, चाफळमाणः। कर्वः, कर्वः, चिकर्षिपः, कर्ययितुम् , चिकर्षिपितुम् , चाफक्तुिम् । कर्या, कीणा, चिकर्मिपा, चाकर्या : कर्षणम्, कर्षणम्, चिकपिणम् , कवित्वा, फयित्वा, चिकवियित्वा, चाकर्षित्वा प्रकर्व्य, प्रफळ, संचिकर्षिय, प्रचाकर्व्य; चिकर्षिपम् २, कर्षित्वा २, कर्वयित्वा २, चिकर्षिपित्वा २, चाकर्षित्वा २. चाकः फर्षितुम् , चाकणम् ; वर्षम् २, कम् २, } चाकर्मम् २ } 1. • पाडसाने ' (S-450) इति चत्ववियः। 'पापानुम्-~6-4-2) इति मत्वम् । A. 'रमुरम्फेः दुतमठो स्वः पहिरालयन रतिमा करैः । प्रर सानुग्मय पधिनी प्रकम्यं याशा धमोणितरिव पा. का. 15t.

·१६९ , , i चाकर्वः। (173-A) "कर्व दर्प" (I-भ्वादि:-581. अक.सेट्.पर.) कर्वकः-विका, कर्वक:-विका, चिकविषकः-पिका, चाकर्वकः-विका; कविता-त्री, कर्वयिता-त्री, चिकर्विपिता-त्री, चाकविता-त्री; कर्वयन्-न्ती, चिकर्विषन्-न्ती फर्विष्यन्-न्ती-ती, कर्वयिप्यन्-न्ती-ती, चिकर्विपिण्यन्-न्ती-ती; व्यतिकर्वमाणः, कर्वयमाणः, चाकर्व्यमाणः; व्यतिकविष्यमाणः, कर्वयिष्यमाणः, चाकविष्यमाणः प्रक:-प्रकरौ-प्रकरः कर्षितम्-तः, कवितः तम्, चिकविषितः, चाकर्वितः-तवान् । कर्वः, कर्वः, चिकर्विषुः, चिकर्वयिषुः, कवितव्यम् , कर्वयितव्यम् , चिकर्विपितव्यम् , चाकवितव्यम् । कर्वणीयम् , कर्वणीयम् , चिकर्विषणीयम् , चाकर्षणीयम् । चिकविप्यम् , चाकर्यम् । ईषत्क:-दुष्कः-सुफः कर्व्यमाणः, कर्व्यमाणः, चिकविष्यमाणः, चाकळमाणः ; कः, चिकपिः, कर्वयितुम् , चिकविषितुम् , चाकवितुम्; 'कर्वा, कर्वणा, चिकर्विपा, चिकवयिषा, चाका कर्वणम् , चिकविपणम्, चाकर्वणम् । कवित्वा, फर्वयित्वा, चिकविषित्वा, चाकर्विवा; सड्कय, संकर्व्य, सच्चिकविप्य, सञ्चाकर्य कर्वम् २, चिकपिम् २, । चाकर्वम् २) कवयित्वा २, चिकर्विपित्वा २, चाकर्वित्वा २. कर्व्यम् , फर्यम् , - कर्वः, चाकर्वः फर्षितुम् , कर्वणम् , कर्वम् २, कवित्वा २, ·कल प्रकाल्य, प्रचिकलिष्य, प्रचाकश्य; संकल्य, कालम् २, - कलित्वा २, कालायत्। २.} चिकलिपस्व२५, } चाकलस्वर ३. (175) कल क्षेपे” (x-चुरादिः-1604. सक. सेट्. उम.) 'कले: कालयति क्षेपे, गतिसंख्यानयोर्द्वयोः । कलयेत्, शब्दसंख्यानविषये कलने शपि ॥' (श्लो-155) इति देवः । कालक:-लिका, 1चिकालयिषक: पिका कालयिता·त्री, चिकालयिपिता-त्री कालयन्-न्ती, चिकालयिषन्-न्ती; कालयिष्यन्-न्ती-ती, चिकालयिषिष्यन्-न्ती-ती; कालयमानः, चिकालयिषमाणः; कालयिष्यमाणः, चिकालयिषिष्यमाणः काल-कालो-कालः; कालितम्-तः, चिकालयिषितः-तवान् । कालः, चिकालयिपुः; कालयितव्यम् , चिकालयिषितव्यम् । चिकालयिषणीयम्; चिकालयिप्यम् । ईषत्काल:-दुप्काल:-सुकालः; काल्यमानः, चिकालयिष्यमाणः चिकालयिपः काल:, कालयितुम् , चिकालयिषितुम् । चिकालयिषा; कालना, चिकालयिषणम् । कालनम्, कालयित्वा, चिकालयिपित्वा । कालनीयम् , Aकाल्यम्, 1. अनेकाचूत्वात् यद् न । 'कालपरवेलनकरोऽयसवेलयद् दागन्योश्च सेलितकृपः खलु कंसचाल्यान । सम्मा- लयेद् विमतव्याशुल्वभूमा मामेष राम इव शूर्पनखाविचोटी ।' धा. का. 3.22.

·१७२ कले प्रकाल्या कालम् २, प्रचिकालयिप्य; चिकालयियम् २१ चिकालयिपित्वा २. (176) "कल गतौ संख्याने च" . (x-चुरादिः-1866. सक. सेट्. उम. अदन्तः । कलेः कालयति क्षेपे, गतिसंख्यानयोर्द्वयोः । कल्येत् , शब्दसंख्यानविषये कलते शपि ॥' (श्लो. 155) इति देवः । कलक:-लिका, चिकलयिषक:-पिका; फलयिता-त्री, चिकलयिपिता-त्री कलयन्-न्ती, चिकलयिपन्-न्ती; फल यिप्यन्न्ती-ती, चिकलयिपिप्यन्-न्ती-ती: चिकलयिषमाणः कलयमानः, कलयिष्यमाणः, चिकलयिपिप्यमाणः कल-कलो- कलितम्-तः, चिकलयिपितः तवान् । चिकलयिपुः। फलयितव्यम्, चिकलयिपितव्यम् । चिकलयिषणीयम् । ईषत्कल:-दुप्कल:-मुकल चिकलयिप्यम् । चिकलयिष्यमाणः कल्यमानः, चिकलयिषः चिकलयिषितुम् । चिकलाथिपा सझलनम्, चिकलयिषणम् । फलः, कलनीयम् , कल्यम्, कला, फलयितुम् , करना, 1. मन सत्र मलोपस स्थानियवात उपचारदिने ।

·कश १७३ कलयित्वा, सङ्कलथ्य, कलम् २, - चिकलयिषित्वा; प्रचिकलयिष्य; चिकलयिषम् २० चिकलयिपित्वा. (177) "कल्ल अव्यक्ते शब्दे" (I-भ्वादिः-498. अक. सेद.आत्म.) कत्थ श्लाघायाम् ' (160) इति भौवादिकघातुवत् सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि । कल्ल अशब्दे' इति घातुममुं क्षीरस्वांम्यादयः पठन्ति । 'अशब्द:-तूप्णीम्भावः' इति च विवृण्वन्ति । (178) "कश गतिशासनयोः" (II-अदादि:-1024. अक. सेट्. आत्म.) 'कसि' 'कस' इत्यनयोः पाठान्तरम् । काशकः-शिका, काशकः-शिका, चिकशिषकः-पिका, 'चाकशकः शिका; कशिता-त्री, काशयिता-त्री, चिकशिपिता-त्री, चाकशिता-त्री काशयन्-न्ती, काशयिष्यन्-न्ती-ती कशानः, काशयमानः, चिकशिपमाणः, चाकश्यमानः कशिप्यमाणः, काशयिष्यमाणः, चिकशिषिप्यमाणः, चाकशिप्यमाणः ; 'कट-कड्-कशौ-कशः कशितम्-तः, काशितः-तम् , चिकशिषितः, चाकशितः-तवान् । कशः, 'कशा, प्रतिप्कशः, काशः, चिकशिपुः, चिकाशयिषुः, चाकशः कशितव्यम्, काशयितव्यम् , चिकशिपितव्यम् , चाकशितव्यम् । Aकशनीयम् , प्रनिकाशनीयम् , चिकशिषणीयम् , चाकशनीयम् । काश्यम् , चिकशिप्यम् , चाकश्यम् । 1. 'लयपि लघुपूर्वात् ' (6-4-56) इति रयादेशः। 'दीर्घोऽकितः। 7-4-83) इति अभ्यासे दीर्घः। 'अदिप्रमृतिभ्यः शप: । (2-4 72) इति शपो लुक् । 'मश्वरज-' (8-2-36) इति षत्वम् । जश्त्वम् । पचायचि टाए। वार्ता 'प्रतिप्रश्च कशेः' (6-1-152) इति पचाचि सुर । षत्वं च। पुरुषः सहायः पुरोयायी वा प्रतिष्कश इत्युच्यते । 'ग्राममद्य प्रवेश्यामि मन. मेवं प्रतिप्कशः।' इति काशिका । A. 'स्वीयेशसे कशनीयवासी रमोटनिसी नतचितनिधी ॥' घा.का.:-45. काश्यम्, 2. 3. 4. 5. 6. ।

·१७४ कप काशः, ईषत्कश:- दुष्कशः सुकशः कश्यमाना, चाकश्यमानः काश्यमानः, विकशिष्यमाणः, काशः, चिकशिपः, चाकशः कशितुम्, काशयितुम् , चिकशिपितुम्, चाकशितुम् । काशना, चिकशिपा, चिकाशयिषा, चाकशा; कशनम्, काशनम्, चिकशिपणम् , चाकशनम् । कशिवा, काशयित्वा, चिकशिपित्वा, चाकशित्वा प्रकश्य, प्रचाकश्य; प्रकाश्य, प्रचिकशिष्य, चाकशम् २ काशम् २, 7 काशम् २, चिकशिपम् २, कटिः, कपिता-त्री, 1-कपः। (179) "कष हिंसायाम्" (I-भ्वादिः-686. सक. सेट्. पर.) कापकः-पिका, कापकः-पिका, चिकषिषकः-पिका, बाकपक:-पिका; कापयिता-त्री, चिकपिपिता-त्री, चाकपिता-त्री कपन्-न्ती, कापयन्-न्ती, चिकषिषन्-न्ती; कषिप्यन्-न्ती-ती, कापयिन्यनू-न्ती-ती, चिकपिपिप्यन्-न्ती-ती; काषयमाणः, कापयिप्यमाणः, चाकण्यमाणः, चाकपिष्यमाणः कह-कड्- इ-को-क 'कप्टम् -ए:-टवान् कापितः-तम् , चिकपिषितः, चाकषितः तवान् । कषितम्-तः-तवान् कपः, Pसत्कपः, सर्वरूपः, कूलरूषः, कूलङ्कपा [नदी, अनकषो [वायुः,] फरीपङ्कपा [वात्या}, पत्कापी, 'विकापी, कापः, चिकपिषुः, चिकापयिषुः, चाकपः, 1. कृष्गहनयोः कपः (7-2-22) इति भसो दुष्प्रापे च अर्थविशेषे निष्ठायाम- निद । अन्यत्र 'कपित' इति । • सर्पकलाभ्रकरीपेषु कप: ' (3-2-42) इति सच् । 'अरुषिदजन्तस्य-' (6-3-67) इति मुम्। 'सुप्यजाती-- (3-2-78) इति गिनिः । 'हिमकापि-(6•3-54) इति पदापः। 'घौ कपलस-1 (32-143) इति धिनु नाच्छीलिकः । 'कष्टं विनर्दत: कान् शस्त्रघुष्टकरान कपिः ॥ भ.का, 9-18. सुकर्मणः माविबुधान् हविर्दुघाः तयाऽर्जुनी: गाः स्म निहन्ति सत्कपम् ।' घा.वि.3.46. c. 'सर्पद्धपयशशास रामकरुपतरं पिः । भादायाभ्रापं प्रायान्मलय फलशालिनम् ॥'भ. का. 6-103. 2. 3. B.

·१७५ कपितुम् , कष्टिः, कषणम्, कापम् २, कपित्या २, कषितव्यम्, काषयितव्यम् , चिकषिषितव्यम् , चाकषितव्यम् ; कषणीयम् , कापणीयम् , चिकपिषणीयम्, चाकपणीयम् ; काष्यम्, काष्यम्, चिकषिष्यम् , चाकप्यम् । ईपत्कपः-दुप्कपः सुकपः; कष्यमाणः, काष्यमाणः, चिकषिष्यमाणः, चाकप्यमाणः । काषः, निकषः, कपः, कापः, चिकषिषः, चाकपः ; कापयितुम् , चिकपिषितुम् , चाकषितुम् । कापणा, चिकषिपा, चिकापयिषा, चाकषा; कापणम् , चिकषिषणम् , चाकपणम् कपित्वा, कापयित्वा, चिकपिपित्वा, चाकपित्वा प्रकष्य, प्रकाष्य, प्रचिकषिष्य, प्रचाकप्या काषम् २, चिकषिषम् २, चाकपम् २ निमूलकापं [कपति] कापयित्वा २, (चिकपिपिवार, (चाकरित्या समूलकापं [कपति] (180) "कस गतौ” (I-स्वादि:-860.सक.सेट्.पर. ज्वलादिः।) 'गतिशासनयोः कस्ते कसतीति गतौ शपि।' (लो. 192) इति देवः। कासक:-सिका, कासकः-सिका, चिकसिपकः-पिका, 'चनीकसक:-सिका; फसिता-त्री, कासयिता-त्री, चिकसिपिता-त्री, चनीकसिता-त्री; कासयन्-न्ती, चिकसिपन्न्ती ; कसियन-न्ती-ती, कासयिष्यन्-न्ती ती, चिकसिषिष्यन्-न्ती-ती; कासयमानः, कासयिष्यमाणः, चनीकस्यमानः, चनीकसिष्यमाणः । क:-कसो-कसः 1. 'गोचरसचर (3-3-119) इति सूत्रे अनुकसमुच्चयार्थचकार अन्यत्रापि संज्ञायां अधिकरणे घः। 'निमूलसमूलयोः कपः' (3-4-34) इति णमुल । उपपदसमास: । 'कपादिपु ययाविध्यनुप्रयोग:'(3-4-46) इति णमुलन्तात परत्र पूर्वप्रयुक्तधातोरेवानुप्रयोगः । 'अत उपधायाः' (7-2-116) इति वृद्धिः । 'नीग्यश्चुतमुध्वसुभ्रंमुकसपतपदस्कन्दाम्' (7-4-81) इत्यभ्यासम्य नोक् । 'ससजुषो रु: ' (8-2-66) इति रुत्वम् । विसर्गः । A. 'समूलकापं चकपू रुदन्त. रामान्तिकं हितमन्युचेगाः।' भ.का. 3-42. कसन्-न्ती, 2. 3. 5.

·कसि कास्यम्, कास्यम्, .. . फसितम्-त:, कासितः-तम् , चिकसिपितः, चनीकसितः-तवान् । कसः, 'कासः, कस्वरः, -कशनीयकासी, कासः, चिकसिपुः, चिकासयिपुः, चनीकसः; फसितव्यम् , कासयितव्यम् , चिकसिपितव्यम् , चनीकसितव्यम् । फसनीयम् , कासनीयम् , चिकसिपणीयम् , चनीकसनीयम् । चिकसिप्यम् , चनीकस्यम् । ईपत्कसः-दुप्कसः-सुकसः, कस्यमानः, कास्यमानः, चिकसिप्यमाणः, चनीकस्यमानः कासः, विकासः, कासः, चिकसिपः, चनीकसः; कसितुम् , कासयितुम् , चिकसिपितुम् , चनीकसितुम् कस्तिः, कासना, चिकसिपा, चिकासयिपा, चनीकसा कसनम्, कासनम्, चिकसिपणम् , चनीकसनम् । कसित्वा, कासयित्वा, चिकसिपित्वा, चनीकसित्वा विकस्य, विकास्य, विचिकसिध्य, विचनीकस्य : कासम् २, कासम् २, र चिकसिपम् २, 1 चनीकसम् २, कसित्वा २, कासयित्वा २, विकसिपित्वा २, चनीकसित्वा २. (181) "कस गतिशासनयोः" (II-अदादिः-1024. सक. सेट्. आत्म.) 'कसि ' इति उपरि विलेख्यमानस्य पाठान्तरोऽयम् । भौवादिककस- धातुक्त (180) सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि । शानवि परम्-कसानः, कसि- प्यमाणः, कासयमानः, कासयिष्यमाणः, चिकसिपमाणः, चिकसिपिप्यमाणः, चनीकस्यमानः, चनीकसिष्यमाणः, इति रूपाणीति विशेषः । (182) "कसि गतिशासनयोः” (II-अदादिः-1 देः-1024.सक. सेट. आत्म.) 'गतिशासनयो: कंस्ते, कसतीति गती शपि।' (लो-192) इति देवः । कंसक:-सिका, कंसक:-सिका, चिकसिषकः पिका, चाकंसक:-सिका%B 'ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः । (3-1-140) इति वा णः । पक्षे पवायच् । 'स्थेशभासपिसकसो वरच् ' (3-2-175) इति वरच ताच्छीलिकः । 'स्वीयेयकमे कशनीयकासी रमोष्टनिसी नतचित्तनिझी ॥' घा. का. 2-45. B. 'कोशेजना: कोवालान् मरालान् बोधन्ति यत्राम्मुहहाँ विकासे॥' धा. का. 2.24. } 1. A.

·कंसिता.त्री, - . कंस्यम् । फाक्षि कंसयिता त्री, चिकसिपिता-त्री, चाकंसिता-त्री; कंसयन्-न्ती, कंसयिष्यन्-न्ती-ती; कंसाना, कंसयमानः, चिकंसिपमाणः, चाकस्यमानः कंसिप्यमाणः, कंसयिष्यमाणः, चिकंसिपिप्यमाणः, चाकंसिप्यमाणः ; कन् कसो कसः फसितम्-तः, कंसितः-तम् , चिकंसिपितः, चाकसितः-तवान् । (कंस: कंसः, चिकंसिपुः, चिकंसयिपुः, चाकंसः । कंसितव्यम् , कंसयितव्यम् , चिकंसिपितव्यम् , चाकसितव्यम् । कंसनीयम् , फंसनीयम् , चिकंसिपणीयम् , चाकंसनीयम् । कंस्यम् , चिकंसिप्यम्, चाकंस्यम् । ईषकंस:-दुप्कंस:-सुकंसः । कंस्यमानः, कंस्यमानः, चिसिप्यमाणः, चाकंस्यमानः। *कंसः, फंसः, चिकंसिपः, नाकंसः फंसितम्, कंसयितुम् , चिकसिपितुम् , चाकसितुम् । फंसा, फंसना, चिकसिपा, चिकंसयिषा, चाकंसा; फंसनम् , चिकंसिषणम् , चाकंसनम् । फंसित्वा, कंसयित्वा, चिकंसिपित्वा, चाकसित्वा सेकंस्य, प्रचिकंसिप्य, प्रचाकंस्य कंसम् २, फंसम् २, चिकंसिपम् २, चाकंसम् २ पंसित्वा २, कंसयित्या २, चिसिपित्वा २, चाकंसित्वा २. (183) " काक्षि काङ्क्षायाम्" (I-म्यादिः-667. सक. सेन. पर.) काझकः-क्षिका, कांक्षकः क्षिका, चिकांक्षिपकः पिका, चाकाक्षकः-क्षिका; फांक्षिना-ग्री, काक्षयिता-ग्री, चिकाइ क्षिपिता-ग्री, चाकाइक्षिता-श्री; 'दितो नुम् पातोः' (1-1-58.) इति नम् । 'अदिसमृदिभ्यः शर: '(8-4-72) इति दापो उह। 'संयोगान्तस्य लोपः (8-2-23) इति सहारलोपः। 'भतः किमिकम-(8.3-40) इति सूत्रे 'कमेः स. फंसः, नसे. इति मापात् आयनभिधम्यते। 4. 'सि संशया पत(3-3-115) इति पः। फंसेरघर यो म, मनमि- पानात् इति प्रत्ययस्य राम(1-1-61) सत्र मायाम् । फंसनम्, प्रकंस्य, } . . 2. 3. 33 ·१७८ काक्षि . काङ्क्षन्-न्ती, काक्षयन्-न्ती, चिकाइक्षिपन्-न्ती; काक्षिप्यन्-न्ती-ती, कायिप्यन्-न्ती-ती, चिकाक्षिषिष्यन्-न्ती-ती; काक्षमाणः, काक्षयमाणः, चाकाक्ष्यमाणः काङ्क्षयिष्यमाणः, चाकाङ्क्षिप्यमाणः 'कान्-काक्षौ-काक्षः। काक्षितम्-"त:-तवान्, काक्षितः-तम् , काक्षितः-तम् , चिकाक्षिपितः, चाकाक्षितः-तवान् । काक्षः, भाकाक्षी, विघकाझी, काङ्क्षः, चिकाक्षिपुः, चिकाक्षयिषुः, चाकाक्षः; का क्षितव्यम् , काक्षयितव्यम् , चिकाक्षिपितव्यम् । चाकाक्षितव्यम् । काक्षणीयम् , काक्षणीयम् , चिकाइ क्षिपणीयम् , चाकाक्षणीयम् । काक्ष्यम् , काक्ष्यम् , चिकाङ्क्षिप्यम् , चाकाक्ष्यम् । ईपत्काक्षः-दुष्काङ्क्षः-सुकाक्षः ; काक्ष्यमाणः, काक्ष्यमाणः, चिकाक्षिप्यमाणः, चाकाक्ष्यमाणः; काङ्क्षः, काक्षः, चिकाइक्षिषः, चाकाङ्क्षः काक्षितुम्, काक्षयितुम् , चिकाक्षिपितुम् , चाकाक्षितुम् । अभिकाङ्क्षा, आकाङ्क्षा, काक्षणा, चिकाङ्क्षिपा, चिकाक्षयिषा, चाकाक्षा काक्षणम् , काक्षणम् , चिकाक्षिपणम्, चाकाङ्क्षणम् । काक्षित्वा, काङ्क्षयित्वा, चिकाइक्षिपित्वा, चाकाक्षित्वा; अमिकाझ्य, अभिकाक्ष्य, प्रचिकाक्षिप्य, प्रचाकाक्ष्य काङ्क्षम् २, काक्षम् २, चिकाक्षिषम् २, चाकाङ्क्षम् २ । काक्षित्वा २, काडूक्षयित्वार चिकाक्षिपित्वार, चाकाक्षित्वा २., ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश्' (3-2-120) इति ताच्छील्ये चानश । "स्को: संयोगाद्यो:-- (8-2.29) इति फलोपः। 'संयोगान्तस्य-' (8-2-23) इति पकारस्य लोपः। 'सुप्यजाती--(3-2-78) इति णिनिः । A. 'सूर्य त्वदीक्षा चिरकाइक्षिता न: वासाम्यमाश्यान् न तु नीचलोकान् ।' . . 2. घा.का.1-85. B. 'कुर्वन्तो हवमाप्तानां पिपासावधकाक्षिणः! द्वार तमोधनप्रख्यं गुहाया। प्राविशन दुतम् ॥ भ. का, 7-61.

·काचि " - . (184) " काचि दीतिबन्धनयोः" (I-भ्वादिः-170. सक. मेट्. आत्म.) काञ्चक:-चिका, काञ्चकः चिका, चिकाचिपक:-पिका, चाकाञ्चक:-चिका; काञ्चिता-त्री, काचयिता-त्री, चिकाचिपिता-त्री, चाकाञ्चिता-त्री; काश्चयन्-न्ती, काचयिष्यन्-न्ती-ती; काश्चमानः, काञ्चयमानः, चिकाश्चिषमाणः, चाकाश्चयमानः। काञ्चिष्यमाणः, काश्चयिष्यमाणः, चिकाचिषिष्यमाणः, चाकाञ्चिष्यमाणः; कान्-काञ्चौ-काश्चः; काञ्चितम्-तः, काञ्चितः तम् , चिकाचिपितः, चाकाञ्चितः-तवान् । काञ्चः, 'काञ्चनम्, काचः, चिकाञ्चिपुः, चिकाश्चयिपुः, चाकाचः ; का चितव्यम् , काश्चयितव्यम् , चिकाचिषितव्यम् , चाकाञ्चितव्यम् । काञ्चनीयम् , काश्चनीयम् , चिकाचिषणीयम् , चाकाञ्चनीयम् । काश्चधम्, काश्चयम्, चिकाचिष्यम् , चाकाश्वयम् ईपत्काञ्चः-दुष्काचा सुकाञ्चः काञ्चचमानः, काञ्चयमानः, चिकाचिप्यमाणः, चाकाच्यमानः; काश्चा, चिकाश्चिषः, चाकाश्चः। काश्चितुम् , काश्चयितुम् . चिकाचिषितुम् , चाकाञ्चितुम् । काञ्चना, चिकाचिपा, चिकाचयिपा, चाकाचा काञ्चनम् , काञ्चनम् , चिकाचिषणम् , चाकाञ्चनम्। काश्चित्वा, काञ्चयित्वा, चिकाचिषित्वा, चाकाञ्चित्वा; अवकाञ्चय, संकाश्चय, प्रचिकाचिप्य, प्रचाकाश्य; काश्चम् २, 7 काचम् २, चिकाञ्चिषम् २, 7 चाकाश्चम् २; } काश्चित्वा २, काश्चयित्वा २, चिकाश्चिपित्वा २, चाकाश्चित्वा २॥ काञ्ची-काश्चिः॥ काश्चा, काश्चा, , 1. 'अनुत्तेतच हलादेः' (3.2-149) इति युच् ताच्छोलिकः । 2. श्रोणादिक इन् प्रत्ययः । 'कृदिकारादफिनः' (ग. सू. 4:1-45) इति या गेर। A. 'सुलोचना यत्र शचीसमप्रभा अशाश्वचुःश्वधितसौरभा: कचे। सकचुका: काशनकाशिभूषिता मजालना निर्मचनेन नर्मणा। पा.का.1-23.

·८० लिफा, काल-कालो फाल:, (185) "काल उपदेशे" (x-चुरादि:-1881. सक. सेट्.उम.अदन्तः [भ] चिकालयिषक: पिका; कालक:- कालयिता-त्री, चिकालयिपितान्त्री कालयन्-न्ती, चिकालयिपन्न्ती; कालयिष्यन्-न्ती-ती, चिकालयिषिप्यन्-न्ती-ती; कालयमानः, चिकालयिषमाणः कालयिप्यमाणः, चिकालयिपिप्यमाणः -कालः। कालितम्-त:, चिकालयिषितः तवान् । विकालयिपुः कालयितव्यम् , चिकालयिषितव्यम् । कालनीयम् , चिकालयिषणीयम् । कालयम्, चिकालयिष्यम् । ईपत्काल:-दुष्काल:-सुकालः । चिकालयिष्यमाणः कालयमानः, चिकालयिपः। कालः, कालयितुम् , चिकालयिषितुम् । कालना, चिकालयिपा: कालनम्, चिकालयिषणम् । कालयित्वा, चिकालयिषित्वा संकाल्य, संचिकालयिष्य कालम् २, चिकालयिषम् २० चिकालयिपित्वा २. } [अ] 'वेल कालोपदेशे' (चुरादि:-1881) इत्यत्र 'काल' इति पृयग् धातुरिति मानयादीनो पक्षः। तदवलम्च्य रूपाणि लिख्यन्ते । 'उपयोगे' इति मा. घा. वृत्तौ पाठः।

·. , -- काट. १८१ (186) " का दीप्तौ" (I-भ्वादिः-647. अक. सेट्. आत्म.) -काशेदीप्तौ काश्येत काशते ।' (श्लो. 165) इति देवः । काशकः-शिका, काशिका', प्रकाशकः-शिका, चिकाशिषकः पिका, चाकाशक:-शिका; काशिता-त्री, काशयिता-त्री, चिकाशि पिता-त्री, चाकाशिता-त्री काशयन्-न्ती, काशयिष्यन्-न्ती-ती : काशमानः, काशयमानः, चिकाशिषमाणः, चाकाश्यमानः काशिष्यमाणः, काशयिष्यमाणः, चिकाशिषिप्यमाणः, चाकाशिप्यमाणः; "काट्-काड्-काशौ-काशः; काशितम्-तः, काशितः-तम्, चिकाशिपितः, चाकाशितः-तवान् । काशः काशी, प्रकाशी, नीकाशः, बीकाशः, अनूकाशः, "जितकाशी; प्रकाशनः, काशः, चिकाशिपुः, चिकाशयिषुः, काशितव्यम् , काशयितव्यम् , चिकाशिषितव्यम् , चाकाशितव्यम् । काशनीयम् , 'प्रनिकाशनीयम् , चिकाशिषणीयम् , चाकाशनीयम् । प्रकाश्यम्, काश्यम्, चिकाशिष्यम् , चाकाश्यम् । ईषत्काशः दुष्काशः-सुकाशः ; . . चाकाशः। - 2. 4. 1. 'संज्ञायाम्। (3-3-109) इति भावे ण्वुल । ण्वुलन्तात् टाप् । अत इत्वम् । काशिका- चामन-जयादित्यकृता पाणिनिसूत्रवृत्तिः। काश्या विरचनाद्वा काशिका । "प्रश्वभ्रस्ज-' (8-2-36) इति षत्वम् । जश्त्वचत्वें । 3. काशते इति काशी। पचाद्यजन्तात् गौरादि (4-1-41) पाठात् ीषु । 'इकः काशे'(6-3-123) इति उपसर्गस्य दीर्घः । 5. 'सुप्यजातौ गिनिस्ताच्छील्ये (3-2-78) इति णिनिः। जितेन = जयेन काशते इति जितकाशी-जययुक्तः। 'अनुदात्तेतश्च हलादे:' (32-149) इति तान्छीलिको युच् । 'शेषे विभ षाऽखादावषान्त उपदेशे। (8-4-18) इति गत्वं न ; 'अकखादा' वित्युक्तः। A. 'मनोनिवृतिः परमोपशान्तिः सा तीर्यवर्या मणिकर्णिका वै। ज्ञानप्रवाहा बिमला हि गङ्गा सा काशिकाऽहं निजबोधरूपः ॥' इति पारिभाषिककाशिकायाः लक्षणमुकं शङ्कराचार्येण ।' इति शब्दकल्पद्रुमे । 'तापिञ्छनीकाशचि प्रतीचि स्ववैरिमर्माविधि पुसि रागान् ।' वा. वि. 3-21. 6. . B.

·फास प्रकाश, चिकाशिपः, , काश्यमानः, काश्यमानः, चिकाशिप्यमाणः, चाकाश्यमानः काशः, चाकाशः। काशितुम, काशयितुम् , चिकाशिपितुम्, चाकाशितुम् । काशा, काशना, चिकाशिपा, चिकाशयिषा, चाकाशा प्रकाशनम् , काशनम्, चिकाशिषणम् , चाकाशनम् । काशित्वा, काशयित्वा, निकाशिषित्वा, चाकाशित्वा प्रकाश्य, संकाश्य, प्रचिकाशिष्य, प्रचाकाश्य; काशम् २, काशम् २, ? चिकाशिपम् २, १ चाकाशम २, १ (187) का दीप्तौ (IV- दिवादिः-1162. सक.सेट्. आत्म.) '--काशेः दीप्तौ काश्येत काशते।' (लो. 165) इति देवः । काश्यमानः, काशिष्यमाणः, काशयमानः, काशयिष्यमाणः, चिकाशिषमाणः, चिकाशिषिप्यमाणः, चाकाश्यमानः, चाकाशिष्यमाणः, इति शानचि रूपाणि । अन्यानि सर्वाणि रूपाणि भौवादिककाशृधातुवत् (186) ज्ञेयानि । (188) “कास शब्दकुत्सायाम" (I-भ्वादिः-62. सक. सेट्. आत्म.) 'शब्दस्य कुत्सा रोगित्वात् ।' इति क्षीरतरङ्गिणी। कासक:-सिका, कासक:-सिका, चिकासिपक:-पिका, चाकासकः सिका; कासिता-त्री, कासयिता-त्री, चिकासिषिता-त्री, चाकासिता-त्री; कासयन्-न्ती, कासयिप्यन्-न्ती-न्ती3 कासमानः, कासयमानः, चिकासिषमाणः, चाकास्यमानः कासिष्यमाणः, कासयिष्यमाणः, चिकासिपिप्यमाणः, चाकासिथ्यमाणः; प्रका:-प्रकासौ-प्रकासः चाकासितः-तवान् । कासितम्-तः, कासितः-तम्, चिकासिपितः, कासः, चिकासिषुः, चिकासयिपुः, चाकासः। कासितव्यम् , कासयितव्यम् , चिकासिपितव्यम् , चाकासितव्यम् । 1. 'ससजुषो कः (8-2-66) इति रुत्वे 'खरवसानयोविसर्जनीयः' (8-3-15) इति विसर्गः। A. 'दाहित: शुभपथप्रकाशने सत्वजेऽय तमनूह्यवैमनः । धा. का. 1-82. कास, ·कि कासितुम् , कासा, चाकासितुम् ; कासनीयम् , कासनीयम् , चिकासिषणीयम् , चाकासनीयम् ; कास्यम्, कास्यम् , चिकासिष्यम्, चाकास्यम्। ईषत्कासः-दुष्कास:-सुकासः; कास्यमानः, कास्यमानः, चिकासिप्यमाणः, चाकास्यमानः 'कासः, कासः, चिकासिपः, चाकासः कासयितुम् , चिकासिषितुम् , कासना, चिकासिषा, चिकासयिषा, चाकासा ; निष्कासनम् , कासनम् , चिकासिपणम् , चाकासनम्। कासित्वा, कासयित्वा, चिकासिपित्वा, चाकासित्वा विकास्य, विकास्य, विचिकासिप्य, प्रचाकास्य; कासम् २, । कासम् २, चिकासिषम् २, र चाकासम् २; 1 कासित्वा २, कासयित्वा २, चिकासिपित्वा २, चाकासित्वा २.5 (189) "कि ज्ञाने” (III-जुहोत्यादिः-1101. सक. अनि. पर.) छान्दसः। कायकः-यिका, कायकः-यिका, 'चिकीपक:-पिका, 'चेकीयकः-यिका; काययिता-त्री, चिकीपिता-त्री, चेकीयिता-त्री; 'चिक्यत्-ती, काययन-न्ती, चिकीपन्-न्ती; केप्यन्-न्ती-ती, काययिष्यन्-न्ती-ती, चिकीषियन्-न्ती-ती; काययमान, काययिष्यमाणः, चेकीयमानः, चेकी यिप्यमाणः कित्-किती-कितः; कितम्-तः, कायितः-तम् , चिकीषितः, चेकीयितः-तवान् । चिकीपुः, चिकाययिपुः, चेक्यः; केता-त्री, फया, कायः, 1. 2. 3. 'हलच' (3-3-121) इति संज्ञायां घम् । कासः कासरोगः । 'इको झल् ' (1-2-9) इति सन: कित्त्वम् । 'अज्झनगा सनि' (6-4-16) इति दीर्घः। 'अकृत्मार्दधातुकयो:--- (7-4-25) इति दीर्घः । जुहोत्यादित्वात् 'लौ (6-1-10) इति द्वित्वम् । * नाभ्यस्ताच्छतुः' (7-1-781 इति नुनिषेधः । 'एरनेकाच:-(6-4-82) इति यम् । 'हस्वस्य पिति कृति तुक' 6-1-71) इति तुक् । मलगन्तात् पचाए । 'एरनेकार:--'(6-4.82) इति यम् । 5. 0.

·१८४ केयम् , कयः, चेकीयः किट केतन्यम् , काययितव्यम् , चिकीपितव्यम् चेकीयितव्यम् । कयनीयम् , कायनीयम्, चिकीपणीयम् , चेकीयनीयम् । काय्यम्, चिकीप्यम् , चेकीय्यम् । ईपत्कया दुष्कयः सुकयः । कीयमानः, चेकीय्यमानः काय्यमानः, चिकीप्यमाणः, कायः, चिकीपः, काययितुम् , चिकीपितुम् , चेकीयितुम् । कायना, चिकीपा, चिकाययिपा, फायनम्, चिकीपणम् , चेकीयनम् । कित्वा, फाययित्वा, चिकीपित्वा, चेकीयित्वा प्रकित्य, प्रचिकीय, कायम् २, कायम् २, चिकीपम् २, । चेकीयम् २७ काययित्वा २, चिकीपित्वा २,चेकीयित्वा २. (190) " किट त्रासे” (I-म्वादिः-301. सक. सेट्. पर.) त्रासा भयोत्पादनम् । केटक:-टिका, केटक:-टिका, 'चिकिटिषकः-चिके टिपक:-पिका, चेकिटक:- केतुम् , कितिः, चेकीया कयनम्, विकाय्य, प्रचेकीच्या कित्वा २, टिका . केटिता-त्री, केटयिता-त्री, चिकिटिपिता-चिकेटिपिता-त्री, चेकिटिता-त्री केटन्-न्ती, केटयन्-न्ती, चिकिटिभन्-चिकेटिपन्-न्ती; केटिप्यन्-न्ती-ती, केटयिष्यन्-न्ती-ती,चिकिटिपिप्यन्-चिकेटिपिप्यन्-न्ती-ती; केटयमानः, केटयिप्यमाणः, चेकिट्यमानः, चेकिटिप्यमाणः; किन-किटौ-किटः किटितम्-त:, केटितः-तम् , चिकिटिपितः-चिकेटिपितः, चेकिटिन:-तवान् । किटः, केटः, चिकिटिषुः चिकेटिपुः, चिकेटयिपुः, चेकिटः 'एर' (3-3-50) इति भावे अच् 'रलो व्युपधाद्धलादेः संश्च (1-2-20) इति सन: कित्तविकल्यात् रूपद्वयम् । 'इगुपधज्ञाप्रीकिर: क: । (3-1-135) इति कर्तरि कः । A. 'लाटाईशाटीवटितः वटुवजेतान् खलेशाकिटितान् प्रखेटकैः । अशेटनीयः सुधियामसेटक: युतान् जटाझाटधरैश्य कैश्चन ॥' घा. का 1. 40. . " I. 2. 3.

·चेकिटः चेकिटितुम्। . चेकिटनम् । 3 केटयित्वा, चिकिटिपित्या-चिकेटिपित्या, चेकिटित्वा H केटम् २, कित केटितव्यम् , केटयितव्यम् , चिकिटिषितम्यम्-चिकेटिषितव्यम् , चेकिटितव्यम्; केटनीयम् , केटनीयम् , चिकिटिपणीयम्-चिकेटिषणीयम् , चेकिटनीयम् ; केट्यम् , केट्यम् , चिकिटिष्यम्-चिकेटिष्यम् , चेकिट्यम् । ईषरकेट:-दुप्केटः-सुकेटः किट्यमानः, केट्यमानः, चिकिटिप्यमाणः-चिकेटिष्यमाणः, चेकिट्यमानः केटः, केटः, चिकिटिपः-चिकेटिपः, केटितुम् , केटयितुम् , चिकिटिपितुम्-चिकेटिपितुम् , किटिः, केटना, चिकिटिषा-चिकेटिषा, चिकेटयिषा, , चेकिटा केटनम् , केटनम् , चिकिटिषणम्-चिकेटिषणम् , "किटित्वा, केटित्वा, प्रकिटय, प्रकेट्य, प्रचिकिटिप्य-प्रचिकेटिष्य, प्रचेकिटय ; केटम् २, चिकिटिषम् २, चिकेटिषम् २, किटित्वा २, केटित्वा २, केटयित्वा२, (चिकिटिपित्वा २, चिकेटिपित्वा २, चेकिटम् २॥ चेकिटित्वा २. (191) “किट गतौ" (I-ग्वादिः-319. सक. सेह. पर.) सर्वाण्यपि रूपाणि पूर्वोक्त 'किट' (190) धातुवत् तैयानि | (192) "कित निवासे रोगापनयने च" (I-भ्वादि:-993. सक. सेट्. पर.) [अ] चिकित्सकः सिका,चिकित्सकः-रिसका, चिकित्सिपकः पिका, केतक:-तिका; 'ष्टुना ष्टुः' (8-4-41) इति ष्टुत्वेन टकारः । 'रलो व्युपधात्-' (1-2-26) इति करवायां कित्त्वविकल्पात् दे रूपे। 'गुप्तिजिकद्भयस्सन् । (3-1-5) इति स्वार्थे सन् ‘कितेाधिप्रतीकारे निग्रहे अपनये नाशने संशये च ' (वा. 3-1-5) इत्येतेष्वर्थेषु भवति । अन्यस्मिन्नथें तु चुरादिर्वेदितव्यः। स्वार्थसमन्तादिच्छासनि इंदं रूपम् । 'सन्नन्तान सनिष्यते-- (भाष्येटि:- 3-1-7) इति तु इच्छासन्नन्तादिच्छासन् न । स्वार्थसमन्तात् स्यादेवेत्यर्थकम् । ण्यन्तात् इमानि रूपाणि । निवासरूपार्थे ' केतन् ' (केतति) इति रूपमिति क्षीरस्वामी। 'अर्थान्तरेऽन- नुबन्धकाश्चुरादयः' इति सिद्धान्तकौमुद्यामुक्तम् । तत्तु काशिकावृत्त्याद्यनु- सारेणेति बोध्यम् । } 1. 2. 3. 5. अ. 24 ·कित - . चिकित्सिता-त्री, 'चिकित्सयिता-त्री, चिकित्सिपिता-त्री, केतयिता-त्री चिकित्सन-न्ती, चिकित्सयन्-न्ती, चिकित्सिपन्न्ती, केतयन-न्ती चिकिस्सिप्यन्-न्ती-ती, चिकित्सयिप्यन्-न्ती-ती, चिकित्सिपिप्यन्-न्ती-ती, केतयिष्यन्न्ती-ती; -चिकित्सयमानः, चिकित्सयिष्यमाणः, केतयमानः, केतयिष्यमाणः चिकित-चिकित्सी-चिकित्सः चिकित्सितम्-तः, चिकित्सितः-तम्, चिकित्सिषितः, केतितः-तवान् । चिकित्सुः, चिकित्सयिपुः, चिकित्सिपिपुः, केतः, चिकित्सितव्यम्, चिकित्सयितव्यम्, चिकित्सिवितव्यम् , केतयितव्यम् । चिफिरसनीयम्, चिकित्सनीयम् , चिकित्सिपणीयम् , केतनीयम् । विचिकित्स्यम् , चिकिरस्यम् , चिकित्सिप्यम् , केत्यम् ईपचिकित्स:-दुश्चिकिरस:-मुनिकिरसः । चिकित्स्यमानः, चिकिरस्यमानः, चिकित्सिप्यमाणः, केतयमानः चिकित्सः, चिकित्सः, चिकिस्सिपः, केतः चिकित्सितुम् , चिकित्सयितुम् , चिकित्सिपितुम्, केतयितुम् । . 2. स्वार्यसमन्ताम्गिचि तृच्ययादेशे रूपम् । एवमुत्तरत्रापि । 'संयोगान्तस्य लोपः 18-2-23) इति सलोपे रूपमिदम् । सनार्यसमिक्ष उ: ' (3-2-165) इत्युप्रत्ययः ताछीलिकः। मोई चिकिरसन बसाऽस्य कृष्णः दीदीमुचित्तस्य विस्मितस्य ।' पा, 6.2.11. .

·किल T विचिकित्सा, चिकित्सनम् , चिकित्सना, चिकित्सनम् , चिकित्सिपा, केतना; चिकित्सिषणम् , केतनम् , निकेतनम् चिकित्सिषित्वा, केतयित्वा विचिकित्सिंप्य, चिकित्सित्वा, चिकित्सयित्वा, विचिकित्स्य, विचिकित्स्य, विकेत्य चिकित्सिषम् २, . IT चिकित्सम् २, चिकित्सम् २, चिकित्सित्वा २, चिकित्सयित्वा २, चिकित्सिषित्वा २, केतम् २, केतयित्वा २. (193) “किल श्वैत्यकीडनयोः” (VI-तुदादि:-1353. सक. सेट् पर) केलक:-लिका, केलक:-लिका, 'चिकिलिषक: षिका, चेकिलकः-लिका चिकेलिषक: केलिता-त्री, केलयिता-त्री, चिकिलिषिता-चिकेलिषिता-त्री, चेकिलिता-त्री; किलन्न्ती-ती, केलयन्-न्ती, चिकिलिषन्-चिकेलिपन्-न्ती; - केलिष्यन्न्ती-ती,केलयिष्यन्न्ती-ती,चिकिलिपिष्यन्-चिकेलिषिष्यन्-न्ती-ती; केलयमानः, केलयिष्यमाणः, चेकिल्यमानः, चेकिलिष्यमाणः, किल-किलो-किल: किलितम्-तः, केलित:-तम्, चिकिलिषितः-चिकेलिषितः, चेकिलितः-तवान् । चिकिलिपु:-चिकेलिषुः, चिकेलयिपुः, चेकिलः 3 विपूर्वककितधातोः संशयार्थकत्वं कोशबलालभ्यते । 'पिचिकित्सा तु संशयः' इत्यमरः। रिलो व्युपधाद्धलादेः संश्च' (1-2-26) इति सनः क्त्वाप्रत्ययस्य च कित्वं पा । 3. 'तुदादिभ्यः श:' (3-1-77) इति शः । शस्य विद्वद्रावाद्गुणो न । 'इगुपधज्ञाप्री किर: क:' (3-1-135) इति कः । अचोऽपवादः । 'प्रबोधकाले शवमन्युविद्विषः प्रवकमे राजनिकेतनं प्रति ॥' भ. का. 11-38. गृहं गेहोदवसितं वेश्म सम्र निकेतनम् ।' इत्यमरः । B. 'गतनिमेषमुदैक्षि किलन् विभुस्सुकृतिभिस्स जगत्तिलकाकृतिः। चिलितपीतपटेन चलन् इलन् अविलितोरपा परितो दृशम् ॥' धा. का. 2. 18. 'किला, 1. 2. 4. A .

·. चेकिल्यम् । चेकिलः . ૧૮૮ केलितव्यम् , केलयितव्यम् , चिकिलिपितन्यम-चिकेलिषितव्यम् , चेकिलितव्यम् । केलनीयम्, केलनीयम् , चिकिलिषणीयम्-चिकेलिपणीयम् , चेकिलनीयम् । केल्यम्, केल्यम् , चिकिलिप्यम्-चिकेलिप्यम् , ईपरकेल: दुप्केलः-सुकेला; किल्यमानः, केल्यमानः, चिकिलिप्यमाण:-चिकेलिप्यमाणः, चेकिल्यमानः केलः, केलः, चिकिलिप:-चिकेलिपः, केलितुम् , केलयितुम् , चिकिलिपितुम्-चिकेलिषितुम् , चेकिलितुम् ; किल्तिः, केलना, चिकिलिपा-चिकेलिषा, चिकेलयिषा, चेकिला 3B केलनम् , केलनम् , चिकिलिपणम्-चिकेलिषणम् , चेकिलनम् । कालखा केलयित्या, चिकिलिपित्वा-चिकेलिपित्वा, चेकिलित्या ; संकिल्य, प्रकेल्य, प्रचिकिलिप्य-प्रचिकेलिप्य, प्रचेकिल्य केलम् २ केलम् २ र चिकिलिपम् २ चिकेलिपम् २ किलित्वा केलित्वा २ चेकिलम् २ चेकिलित्वा २ केलि:- केली. (194) " कीट वर्णे" (x-चुरादिः-1641. अक. सेद. उम.) कीट वरणे' इति क्षीरस्वामिसम्मतः पाठः । कीटक:-टिका, चिकीटयिपक:-पिका; कीटयिता-त्री, चिकीटयिपिता-त्री फीटयन्-न्ती, चिकीटयिपन-न्ती कीटयिन्यन्-न्ती-ती, चिकीटयिपिप्यन्-न्ती-ती; कीटयमानः, चिकीटयिपमाणः कीटविश्यमाणः, चिकीटयिपियमाणः 'सर्वधातुभ्यः' (६. उ. 1-48.) दरोगादिकः इन प्रलयः । २. खियो 'इदिशापिना' (ग.. 4.1-43) इति णी पा। } 1.

·कील कीटयितुम् , कीटना, कीट-कीटी-कीटः। कीटित:-तम् . चिकीटयिपितः-तवान् । कीटा, चिकीरयिपुः। कीटयितव्यम्, चिकीटविपितव्यम् । फीटनीयम् , चिकीटयिषणीयम् । कीटयम् , चिकीटयिप्यम् । ईपत्कीटः-दुम्कीट:-सुकीटः; कीटयमानः, चिकीटयिष्यमाणः कीटः, चिकीटयिपः चिकीटयिपितुम्; चिकीट यिपा; कीटनम्, चिकीटयिपणम् । कीटयित्वा, चिकीटयिपित्वा; प्रचिकीट यिष्य; कीटम् २, चिकीरयिषम् २० कीटयित्वा २, चिकीटयिपित्वा २.४ (195) " कील बन्धने" (I-स्वादिः-524. सक. सेट्. पर.) कीलक: लिका, कीलक:-लिका, चिकीलिपकः-पिका, चेकीलकः-लिका कीलिता-त्री, कीलयिता-त्री, चिकीलिपिता-त्री, चेफीलिता-त्री कीलन्-न्ती, फीलयन्-न्ती, चिकीलिपन्-न्ती; कीलिप्यन्-न्ती-ती, कीलयिष्यन्-न्ती-ती, चिकी लिपिप्यन्-न्ती-ती; • कीलयमानः, कीलयिष्यमाणः, चेकील्यमानः, चेकीलिष्यमाणः कील-कीलो-कील कीलितम् तः, कीलितः-तम्, चिकीलिपितः, चेकीलितः-तवान् । प्रकीटय, m - A. 'सौघे विटाजुषि पश्यति धूसितोऽयं राजारिकीटबलचूर्णनयाऽतिपूज्यः । भयेग वेन समरेष्वविशोठितस्त्वं संशुण्ठिताहितमदेन विजोटितोऽसि ।' घा.का.3-27. B. 'उन्मीलनश्मीलनलीलया हशोरस्मीलितक्ष्मीलित विश्वविटपम् । पिच्छसजा पीसिवनीलकुन्तल धीलेन सहीलितलोकमानसम् ॥' धा. का. 1.67.

·कीलः, कोलनीयम्, कील्यम्, - 'कीलः, कीला, चेकीलः कीलना, . चिकीलिपुः, चिकीलयिपुः, चेकीलः कीलितव्यम् , कीलयितव्यम् , चिकीलिषितव्यम् , चेकीलितव्यम् कीलनीयम्, चिकीलिपणीयम् , चेकीलनीयम् ; कील्यम्, चिकीलिप्यम् , चेकील्यम् , ईपत्कील:-दुप्कील:-सुकीलः; कीस्यमानः, कीलयमानः, चिकीलिप्यमाणः, चेकील्यमानः चिकीलिषः, कीलितुम् , कीलयितुम् , चिकीलिपितुम् , चेकीलितुम्' कीला, चिकीलिषा, चिकीलयिपा, चेकीला कीलनम् , चिकीलिषणम्, कीलयित्वा, चिकीलिपित्वा, चेकीलित्वा । विकील्य, सङ्कील्य, प्रचिकीलिप्य, कीलम् २, फीलम् २, चिकीलिपम् २, । चेकीलम् २१ कीलित्वा २, कीलयित्वा २, चिकीलिपित्वा २, चेकीलम् । 'कीलकम् . (196) "कु शब्दे" (II-अदादिः-1042. अक. अनि. पर.) [] 'अव्यक्तशब्दे कवते, कुवते. वातशब्दने । कौतीति शब्दमात्रे स्यात् -' (श्लो. 23) इति देवः । . चेकीलनम्। कीलनम् , कीलित्वा, प्रचेकीत्य: 1. 2. 3. . • इगुपयशाप्रीकिरः कः' (3-1-135) इति कर्तरि कः। 'हलब' (3-3-121) इति संज्ञायां धन् । गुरोध हल. (3-3-103) इति अप्रत्ययः। कीला-पशुबन्धनो जुस्यो , निवध्यते गौः। क्वन् शिस्पिसंजयोः' (द. उ. 3-5.) इति संशायर्या क्वुन् । [A] 'सत्यपि हि शब्दार्यत्वे मियत एवेषामभिधेयम् । तथाहि- फपतिस्तापत्- अन्य शब्द धर्तते-उ: कोक्यते इति । फुवति- एप्पार्तस्वरे पर्तवे-चोकूयते पृषल इति, पीडित इत्यर्पः। कौतिस्तु शन्दमाने ।' इति देवम्याख्याने पुरुषकारन्यासक्वनमुपातमिहानुसन्धेयम् ।

·- - कावक:-विका, कावक:-विका, 'चुकूपकः-पिका, चुकावयिषकः-षिका, चोकूयकः-यिका; कोता-त्री, कावयिता-त्री, चुकूषिता-त्री, चुकावयिषिता-त्री, चोकूयिता-त्री; 'कुवन्-*ती, कावयन्-न्ती, चुकूपन्-न्ती, चुकावयिषन्-न्ती; कोयेन्-न्ती-ती, कावयिष्यन्-न्ती-ती, चुकूपिप्यन्-न्ती-ती, चुकावयिषिष्यन-ती-ती; काक्यमानः, कावयिष्यमाणः, चोकूयमानः, चोकूयिष्यमाणः , चुकावयिषमाणः, चुकावयिषिध्यमाणः ; प्रकुत्-प्रकुतौ-प्रकुतः कुतम्-तः, कावितः-तम्, चुकूषितः, चुकावयिषितः, चोकूयितः-तवान् । कयः, कावः, चुकूपुः, चुकावयिपुः, चोकुवः; कोतव्यम् , कावयितव्यम् , चुकूषितव्यम् , चुकावयिषितव्यम् , चोकूयितव्यम् ; कवनीयम् , कावनीयम् , चुकूपणीयम् , चुकावयिषणीयम् , चोकूयनीयम् ; कव्यम् , काव्यम् , 'अवश्यकाव्यम् , चुकूप्यम् , चुकावयिष्यम् , चोकूय्यम् ; ईपत्कवः दुष्कवः-सुकवः । कूयमानः, काव्यमानः, चुकूष्यमाणः, चुकावयिष्यमाणः, चोकूय्यमानः; कवः, कावः, चुकूषः, चुकावयिषः, चोकूयः; कोतुम् , कावयितुम् , चुकूषितुम् , चुकावयिषितुम् , चोकूयितुम् ; . . , 2. . 1. 'इको झल' (1-2-9) इति सनः कित्त्वम् । 'अज्झनगमा सनि' (04-16) इति दीर्घः । अभ्यासकार्यम् । 'णिच्यच आदेशो न स्यात् द्वित्वे कर्तव्ये ' (भाष्यम् 1-1-59) इत्ययस्य- 'ओ: पुयण्- (7-4-80) इत्यत्र शापितत्वात् प्रथमतो शृद्धयावादेशौ न । 3. 'गुणो यलकोः' (7-4-82) इति गुणोऽभ्यासस्य ! 'मतो लोप:' (G-4-48) इत्यलोपः। 'अवि नुधातु-'(6-4-77) इत्युवछ । हस्वस्य पिति कृति-1 (6-1-71) इति तुक् । यन्तात् पचायचि उवह । 'ओरावश्यके' (3-1-125) इति ण्यत् । 'ऋदोरप्' (3-3-57) इति भावे अप् । A. ' सोनोऽयौर जनयुत् कुरत्या का काम पता दुभाग: 'पा.'.2-17. 4. 5. . G. 7. 8.

·कुक चोकूयनम् । } कविः कोककः- - कुतिः, कावना, चुकूपा, चुकावयिषा, चोकूया ; कवनम् , कावनम् , चुकूपणम् , चुकावयिषणम् , कुत्या, कावयित्वा, चुकूपित्या, चुकादयिपित्ता, चोकूयित्वा प्रकुत्य, प्रकाव्य, प्रचुकूप्य, प्रचुकावयिष्य, प्रचोकूय्य ; फावम् २, कावम् २, चुकूपम् २, १ चुकावयिपित्वा २, चोकूयम् २० चोकूयित्वा २० (197) "कुक आदाने" (I-भ्वादिः-91. सक. सेट्. आत्म.) -किका, कोकक: किका, 'चुकुकिषक:-चुको किषकः-पिका, चोकुकक:-किका; कोकिना-त्री, कोकयिता-त्री, चुकुकिषिता-चुकोकिषिता-त्री, चोकुकिता-त्री; कोकयन्-न्ती, कोकयिप्यन्-न्ती-ती; कोकमानः, कोकयमानः, चुकूकिपमाणः-चुकोकिषमाणः, चोकुक्यमानः; कोकिप्यमाणः, कोकयिन्यमाणः, चुकुकिपिप्यमाणः चुकोकिषिप्यमाणः, चोकुकिप्यमाणः; कुक्-कुको-कुकः; 'कुकितम् त, कोकित:-तम्, चुकुकिपितः-चुकोकिषितः, चोकुक्तिः-तवान् । कोकितम्) 'कोका, कोकः, को कनः, चुकिषुः-चुको किपुः, चौकुकः कोकितव्यम् , कोकयितन्यम् , चुकुकिषितव्यम् चुको किपिउव्यम्, चौकुफितव्यम् कोकनीयम् , कोकनीयम्, चुकुकिषणीयम्-चुको किषणीयम् चोकुकनीयम् । कोश्यम् , कोश्यम् , কিন্তু , খায়; ईपकोफ: दुप्कोकः मुकोकः; - , ·चोकुकः , कुक्यमानः, कोक्यमानः, चुकुकिप्यमाणः-चुकोकिप्यमाणः, चोकुक्यमानः कोकः, कोकः, चुकुकिषः चुको किषः, कोकितुम् , कोकयितुम् , चुकुकिपितुम्-चुकोकिषितुम् , चोकुकितुम्ः कुक्तिः, कोकना, चुकुकिषा-चुकोकिषा, चुकोकयिपा, चोकुका; 'प्रकोकनम् प्रकोकणम् , कोकनम् , चुकुकिषणम्-चुकोकिषणम्, चोकुकनम्। "कुकित्वा-कोकिया, कोकयित्वा, चुकुकिपित्वा-चुकोकिपित्वा, चोकुकित्वा; प्रकुक्य, प्रकोक्य, प्रचुकुकिष्य-प्रचुकोकिप्य, प्रचोकुक्य ; कोकम् २, कुकिवा २, कोकम् २, । चुकुकिपम् २, चुकोकिषम् २, कोकयित्वा २, चुकुकिपित्वा २, चुकोकिपित्वा २, कोकित्वा २, 'कुक्कुरः. चोकुकम् २ चोकुक्त्विा २१ (198) "कुङ् शब्दे ” (I-भ्यादिः-951. अक. अनि. आत्म.) [अ] 'अव्यक्तशब्दे कयते, कुवते वार्तशब्दने । कौतीति शब्दमात्रे स्यात्--' (लो. 23) इति देवः । कावकः-विका, कावकः-विका, चुकूषकः-पिका, 'कोक्यक:-यिका; कोता-त्री, काययिता-त्री, चुकूपिता श्री, कोयिता-त्री; काययिन्यन्न्ती-ती; पवमानः, कावयमानः, चुकूपमाणः, कोकूयमानः . कावयन्-न्ती, 2. 1. 'हलजापात् ' (84-31) इति गर्व वा भवति । 'रको भ्युपपात-1 (1-2-28) इति क्वाप्रत्ययस्य वित्त वा भवति । .. मोगादिके उरष् प्रत्यये (६. उ. 8-23) कुगागमो नित्यते। अतिशयेन धर्म स्रोतीति-कुक्कुरा-धा। 'म कयते कि 7-4-63) इति अभ्यासे पुत्वनिषेधः। 'मरिसार्वधातुकयो:-' (7-4-25) इति दीर्घः। एवं यवन्दे सर्वत्र बोभ्यम् । [4] "सलपि हि धन्दार्यत्वे भियत एवेरमभिधेयम् । तपाहिकपतिस्तावन- धम्य सन्दे वर्तते-उदः कोयते इति । कुर्यातापि-यसरे पर्वते- पोफयते दल इति; पोति इसपः। कौतिष्ठ सम्ममात्र ।" sta देवघामाने पुरषकारे उपनं म्यासनमानुसभेषप। 25 ·- कवा, कवः, कावः, कोष्यमाणः, कावयिष्यमाणः, चुकूपिप्यमाणः, कोकूयिष्यमाणः । कुत्-कुती-कुतः । कुतम्-त:, का बितः-तम्, चुकूपितः, कोकूयितः-तवान् । कावः, चुकूपुः, चुकावयिषुः, कोकुवः कोतव्यम् , कावयितव्यम् , चुकूषितव्यम् , कोकूयितव्यम् । कवनीयम् , कावनीयम् , चुकूषणीयम् , कोकूयनीयम्; कव्यम् , अवश्यकाव्यम् , काव्यम्, चुकूप्यम् , कोकूय्यम् । ईषत्कवः दुष्कवः-सुकवः। 'कूयमानः, काव्यमानः, चुकूप्यमाणः, कोकूय्यमानः चुकूपः, कोकूयः कोतुम् , कावयितुम् , चुकूषितुम् , कोकूयितुम् । कुतिः, कावना, चुकृषा, चुकावयिपा, कोकूया ; फावनम्, चुकूपणम् , कोकूयनम् । कुत्वा कावयित्वा, चुकूषित्वा, कोकूयित्वा प्रकुत्य, संकाव्य, प्रचुकूप्य, प्रकोकूय्य; कावम् २, कावम् २, चुकूपम् २, 7 कोकूयम् २ } कुत्वा २, फावयित्वा २) चुकूपित्वा २, कोकूयित्वा २. (199) "कुङ् (आत) शब्दे" (VI-तुदादिः-1401. अक. अनि. आत्म.) कुटादिः । 'अव्यक्तशब्दे कवते, कुवते स्वार्तशब्दने । कौतीति शब्दमात्रे स्यात्-' (लो. 23) इति देवः । काक्का-विका, कायका-विका, चुकूपक:-पिका, चोकूयक:-यिका, इत्यादिरूपाणि आदादिक (196) कुपातुबत् ण्यन्ताद समन्तात यटन्ताच ज्ञेयानि । शुद्धाद्धातो: कुटादित्वात् रूपाणि लिख्यन्ते--- फवनम्, 1. 'भरमार्पधातुकयो:--1(7-4.25) इति दीर्घः । थुत्यन्तवाचा ध्रुवया प्रदून घोषवजिताजितारिम् । मिनावर गवानको न्वा धुनाई कुतशयो'. का. 2-35. A.

·-
-
कुप
'कुता-श्री, कुवमानः, कुष्यमाणः, सुत्-कुती-कुतः, फुतम्-तः-तवान् ।
कुवः, कुतन्या , फुधनीयम्, 'कुयम्, 'अयश्यकाव्यम् ,
ईपरायः दुगुयः-
सुकुषः, यूयमानः, कुषः, कुतुम्, फुतिः, पुवनम् , पुत्वा, भवयुत्य,
कायम् २, कुरवा २, "कुररः इति ।
(200) "कुच शब्दे तारे" (I-भ्यादि:-184. सया. शेट्. पर.)
फोचक: निका, कोचकः-निफा, पुरुचिपक:-"नुकोचिषक:-पिका,
पोकुनक: चिका;
कोचिता-श्री, कोचयिता-श्री, जुकुविपिता-जुकोनिपिता-श्री, पोकुपिता-मी,
कोचन्-स्ती, फोनयन्-न्ती, चुकुचिषन्-सुफोचिपन्न्ती
कोनिप्यन्-न्ती ती, कोचयिष्यन्-न्ती-सी, जुकुनिपिप्यन्-शुकोचिषिष्या.
-
न्ती-सी।
-
कोषयमानः, कोनयिष्यमाणः, चोकुच्यमानः, पोषिष्यमाणः
'कुचितम्-कोचितम् , कोनितः तम्, जुकुनिषितः-जुको चिपितः, पोकगित:-
तवान्।
फुचः, कोना, जुकुचिपुः नुकोचिपुः, पोकुषः
कोचितव्यम् , कोचयितम्यम्, नुनिषितज्यम्-मुको निषितव्यम् ,
पोकुपितन्यम् ।
फोननीयम् , कोचनीयम् , जुकुचिपणीयम्-सुफोनिषणीयम्, पोकुलनीयम्।
कोच्यम्, कोयम्, पुरुचिप्यम् नुकोचिप्यम्, गोकुच्या
ईपरकोना दुकोन:-सुफोचः
फुच्यमानः, फोच्यमानः, शुकुनिष्यमाणः-गुकोनिष्यमाणः, पोकुष्यमानः ।

·कुच . . कोचनम् , } सङ्कोचः, कोच:, चुकुचिषः-चुको चिपः, चोकुचः; कोचितुम् , कोचयितुम् , चुकुचिपितु म-चुको चिपितुम् , चोकुचितुम् । कुक्तिः, कोचना, चुकुचिपा-चुकोचिपा, चुकोचयिषा, चोकुचा; कोचनम्, चुकुचिपणम् चुकोचिषणम्, चोकुचनम् ; 'कुचित्वा कोचयित्वा, चुकुचिपित्या-चुकोचिपित्वा, चोकुचित्वा; कोचित्वा सकोच्य, सन्चुकुचिप्य-सन्चुकोचिष्य, सञ्चोकुच्य; कोचम् २, कोचम् २, चुकुचिपम् २-चुकोचिपम् २, कुचित्वा २, कोचित्वा २, कोचयित्या २,चुकुचिपित्वा २-चुको चिपित्वा २, चोकुचम् २ चोकुचित्वा २. (201) "कुच सम्पर्चनकौटिल्यप्रतिष्टम्भविलेखनेपु" (I-भ्वादिः-857. सक. सेह. पर.) ज्वलादिः । 'सकोचे कुचतीति स्यात् , कोचेत् सम्पर्चनादिपु।' (श्लो-54) इति देवः । ज्वलादित्वात् 'ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः' (3-1-140) इति कर्तरि वाणः प्रत्ययः । कोचः कुचः । अनुपसृष्टादेव । उपसृष्टानु उत्कोचः। भन्यानि सर्वाणि रूपाणि कुचधातुवत (200) ज्ञेयानि । (202) "कुच सङ्कोचने" (VI-तुदादिः-1368-अफ.सेद.पर. कुटादिः।) 'सोने कुचतीति स्यात् , कोचेत् सम्पर्चनादिपु।' (श्लो-54) इति देवः । कोचक:-चिका, कुचिता-बी, 'कुनन्" न्ती-ती, कुचिप्यन्न्ती ती, कुछ-कुची कुचः, कुचितम् तः-तवान् , कुचितव्यम् , कुचनीयम् , कुच्यम् , 1. 'रलो प्युपच त्-' (1-226) इति यरवाया: सिविषष्पनात् एके गुणः । 'गाल्यूटादिभ्योऽणिनियत् ' (1-2-1) इति विद्यमावान गुणः । एवं दप्यदादि. पपि सेयम् । 3. 'तुदादिभ्यः-- 1 (3-1-71) इति श: विकरणप्रत्यय:1 तम्प मापानुकमपित (1-2-4) इति निनावान गुगः । A. 'ऐहै य रामाजनमेलनं या युचोहमीदारिगलोया। म्शंनाः कोधगलन मरासन पंक्ति मत्रग्युरा सिकसे ॥ भा... R. 'ततोऽतिटिनागमः प्राटितः गुरजीवित मुदपि निक: मलि fre. द्विग्नान् । पारितविएफुटसिएटर भानुगतो पुर. 2. . मालमगा।'धा..?.99.

·ईषत्कुचः-दुष्कुचः सुकुचः, कुच्यमानः, 'सहोचः, कुचितुम् , "निकुचितिः,
'कोचनम्-सङ्कोचनम् कुचनम् , 'कुचित्या, सड्कुच्य, कोचम् २, कुचित्वा २;
इति शुद्धाद्धातो रूपाणि । ज्यन्तात्-समन्तात-यजन्ताध पूर्वोक्त (200]
कुचपातुवद्गाणि ज्ञेयानि ।
(203) "कुजु रतेयकरणे" (I-म्यादि:-199. सक. सेट्-पर.)
कोजक:-जिका, कोजक:-जिका, चुकुजिपका-घुको जिपक:-पिका,
चोकुजकः-जिका;
कोजिता-त्री, कोजयिता-त्री, चुकुजिपिता-चुकोजिपिता-श्री, चोकुजिता-त्री
कोजन्-न्ती, कोजयन्-न्ती, चुकुमिपन्-चुकोजियन-न्ती;
कोजिष्यन्न्ती-ती,कोजयिष्यन्-न्ती-ती,नुकुजिपिप्यन्-चुको जिषिष्यन्न्ती-ती;
कोजयमानः, कोजयिष्यमाणः, चोकुज्यमानः, चोकुजिप्यमाणः;
कुफ् फुजौ-कुजः
"कुवतम्-तः, कोजित:-तम् , धुकुजिषितः चुको जिपितः, चोकुजितः-1
तवान्।
-
-
चोजितः

·" . चोकुजः, 'कुजः, फोजः, चुकुजिपु:-चुको जिपुः, चुकोजयिपुः, चोकुजः कोजितव्यम् , कोजयितव्यम्, चुकुजिपितम्यम्-चुकोजिपितव्यम् , चोकुजितव्यम् । कोजनीयम् , कोजनीयम् , चुकुजिषणीयम्-चुकोजिपणीयम्, चोकुजनीयम् ; कोग्यम् , कोज्यम् , चुकुजियम्-चुको जिव्यम्, चोकुज्यम् ईपत्कोन:-दुकोज:-सुकोजः कुज्यमानः, फोज्यमानः, चुकुजिप्यमाणः-चुकोजिष्यमाणः, चौकुज्यमानः; कोगः, कोजा, चुकुजिप:-चुको जिपः, कोजितुम् , फौजयितुम् , चुकुजिपितुम्-जुको जिषितुम् , चोकुजितुम् ; कुक्तिः, कोजना, चुकुजिषा-चुको जिपा, कोजनम् , कोजनम् , चुकुजिपणम्-चुको जिषणम् , चोकुजनम् । "कुजित्वा, कोजित्या, कोजयित्वा, चुकुजिपित्वा-चुको जिपित्वा, चौकुजित्या; कुस्त्वा, सङ्कुज्य, सोज्य, प्रचुकुजिप्य-प्रचुकोजिष्य, प्रचोकुज्य; कोजम् २,कुजित्वा २, कोजम् २,१ चुकुजिषम् २, कोजिया, २ कुक्त्वा २, कोजयित्वा चुकुजिपित्वा २, चोकुजा। - चुको जिपित्वा २, चोकुजित्वा २., (204) "कुट कौटिल्ये " (VI-तुदादिः-1366. अक. सेट्.पर. कुटादिः।) कोटकः-टिका, कोटका-टिका, 'चुकुटिपकः-पिका, चौकुटक-टिका; . 1. 'इगुपधज्ञाप्रीकिर; क: (3-1-135) इति फर्तरि कः । 2. निष्ठायामनित्वात् 'चजोः कु घिण्ग्यतो: ' (1-3-52) इति यति पनि च कुत्वम् । 3. 'रलो व्युपधात्--' (1-2-26) इति क्वाप्रत्ययस्य किवविकलः । उदितोवा' (7-2-56) इति करवायां वा इद। 'रलो व्युपधात्-'(1-2-26) इति विहितं वैकल्पिक कित्त्वं स्वस्य न भवति । 'गाफुटादिभ्यः-- (1-2-1) इति विहितेन विद्वद्भावेन पूर्वविप्रतिषेधेन बाधात् । पूर्वविप्रतिषेधाश्रयणे प्रमाणं तु-- अनुदात्तन्ति-- (1-3-12) इत्यत्र छिदशे उपदेशपदसम्बन्ध एव । एवं कुटादिषु सर्वेष्वपि इदुदुपधेषु द्वित्वमेवेति बोध्यम् ।

·- -- - चौकुटितः-तवान् । कोटयम् , 'कुटिता-त्री, कोटयिता-त्री, चुकुटिपिता-त्री, चोकुटिता-श्री; 'कुटन्-न्ती-ती, कोटयन्-न्ती, चुकुटिपन्-न्ती; कुटिव्यन्-न्ती-ती, कोटयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुटिपिप्यन्-न्ती-ती%B - कोटयमानः, कोटयिप्यमाणः, चोकुटयमानः, चोकुटिप्यमाणः कुद-कुटौ-कुटः। कुटितम्-तः, कोटितः-तम् , चुकुटिपितः, फोटः, चुकुटिपुः, चुकोटयिषुः, चोकुटः । कुटितव्यम् , कोटयितव्यम् , चुकुटिपितव्यम्, चोकुटितव्यम् । *प्रनिकुटनीयम् , कोटनीयम् , चुकुटिपणीयम् , चोकुटनीयम् । कोट्यम्, चुकुटिप्यम् , चोकुटयम् । ईपत्कुट:-दुकुटः मुकुटः कुटयमानः, कोट्यमानः, चुकुटिप्यमाणः, चोकुटयमानः फोटः, कोटः, चुकुटिपः, कुटितुम् , चुकुटिपितुम्, कुहिः, कुटिः, कोटना, चुकुटिपा, चुकोट यिषा, चोकुटा; कुटनम्, फोटनम् , चुकुटिपणम्, चोकुटनम् । कुटिरवा, फोटयित्वा, चुकुटिपित्ता, घोफुटित्वा; प्रकुटय, प्रचुकुरिप्य, फोटम् २,। कोटम् २, चुकुटिपम् २, 1 चोकुटम् २ कुटित्वा २१ कोटयित्वा २, चुकुटिपित्वा २, चोकुटित्वा २ 'कुटिल. कोटयितुम् , चोकुटः चौकुटितुम् । प्रकोटध, प्रचोकुटप B ·। - कोरः, (205) "कुट छेदने" (x-चुरादिः-1699. सक. सेट्. आत्म.) आकुस्मीयः। -अवक्षेपणे' इति केचित् । [] कोटक:-टिका, चुकोटयिषक:-पिका'; कोरयिता-त्री, चुकोटयिपिता-त्री; कोटयमानः, चुकोटयिषमाणः, कोटयिष्यमाणः, चुकोटयिपिप्यमाणः; कोट-कोटी-कोटः कोटितः तम्, चुकोटयिपितः-तवान् चुकोटयिपुः; कोटयितव्यम् , चुकोटयिषितव्यम् । कोटनीयम् , . चुकोटयिषणीयम्; कोट्यम् , चुकोटयिष्यम् । ईपत्कोट:-दुष्कोटः-सुकोटः; कोट्यमानः, चुकोटयिष्यमाणः कोटः, चुकोटविषः; कोटयितुम् , चुकोटयिषितुम् । चुकोटयिषा; कोटनम् , चुकोटयिषणम् । कोदायित्वा, चुकोटयिपित्वा; प्रचुकोटयिष्य; चुकोटयिषम् २ कोटयित्वा २, चुकोटयिपित्वा २. . कोटना, प्रकोटय, } 1. धातोः अनेकाम्त्वात् 'भावोरेकाच-' (3-1-22) इति यन्न । 'या कुस्मादात्मनेपदिनः(गणसूत्रम् पुरादौ) इति वचनात् शानजेव। 3. •णेरनिटि' (6-4-51) इति णिलोपः। [५] "जुट लेदने' इत्यस्य पाठान्तर मिदम् ।

·(206) “कुटुम्ब धारणे" (x-चुरादिः-1679. सक. सेट्. आत्म.) कुस्मीयः। [भ] कुटुम्बकः-म्बिका, चुकुटुम्बयिषक:-षिका कुटुम्बयिता-त्री, चुकुटुम्बयिपिता-त्री कुटुम्बयमानः, चुकुटुम्बयिषमाणः; कुटुम्ब यिष्यमाणः, चुकुटुम्बयिषिष्यमाणः; 'कुटुम्बितम्-त:, चुकुटुम्बयिषितः-तवान् । कुटुम्यः, चुकुटुम्पयिपुः कुटुम्ययितव्यम् , चुकुटुम्पयिपितव्यम् ; कुटुम्बनीयम् , चुकुटुम्बयिषणीयम् । कुटुम्बधम्, चुकुटुम्बयिष्यम् ; ईषत्कुटुम्बः-दुष्कुटुम्बः-सुकुटुम्बः; कुटुम्ब्यमानः, चुकुटुम्बयिष्यमाणः; 'कुटुम्बः, चुकुटुम्बयिषः चुकुटुम्बयिषितुम् ; कुटुम्बना, चुकुटुम्बयिषा; कुटुम्बनम्, चुकुटुम्ब यिषणम् । चुकुटुम्वविपित्या; प्रचुकुटुम्ब यिष्य ; कुटुम्बम् २, चुकुटुम्बयिषम् २ चुकुटुम्बयिपित्वा २. (207) “कुट्ट छेदनभर्सनयोः" (x-चुरादिः-1558. सक. सेट. उम.) 'परणे' इत्येके । कुट्टका-ट्टिका, चुकुट्टयिषकः-पिका [मा 'तवि कुटुम्यधारणे' इत्यत्र 'कुटुम्ब' इति पृथग धातुरिति घान्द्राणां मतेन लिख्यते। 1. बनेकात्वात् यरन । 'मिटायर्या सेटि (6-4-59) इति गिलोपः। न्यते -धार्यते गेष्यते इति फुटुम्मा-पोध्यवर्ग: । मणि पन् । कुटुम्वयितुम् , कुटुम्वयित्वा, ·૨૦૬ कुट्टयिता-त्री, कुट्टयन्-न्ती, कुट्टयिष्यन्-न्ती-ती, कुट्टयमानः, कुद्दयिष्यमाणः, कुट्-कुट्टौ-कुट्टः कुट्टितम्-तः, कुट्टः, 'कुट्टाक: कुट्टाकी, कुट्टयितव्यम् , चुकुट्टयिपिता-त्री%B चुकुट्टयिपन्न्ती 3 चुकुट्टयिपिप्यन्-ती-ती; चुकुट्टयिषमाणः चुकुट्टयिपिप्यमाणः; " चुकुट्टयिपितः-तवान् । चुकुट्टयिपुः। चुकुट्टयिपितव्यम् । चुकुट्टयिषणीयम्। चुकुट्टयिष्यम् । कुट्टनीयम् , कुट्टयम्, ईपत्कुट्टः-दुप्कुट्टः सुकुट्टः .. कुट, कुदृयितुम् , कुट्टनम् , कुट्टयमानः, चुकुट्टयिष्यमाणः चुकुट्टयिपः; चुकुट्टयिपितुम् । कुटना, चुकुट्टयिपा; चुकुट्टयिपणम् । कुट्टयित्वा, चुकुट्टयिपित्या; सकुट्य, सन्चुकुदृयिव्य ; कुट्टम् २, चुकुट्टयिपम् २ चुकुट्टयिपित्वा २.5 (208) कुट प्रतापने (x-चुरादि:-1703. सक, सेट. आत्म.) आकुस्मीयः। शत्रादेशं विना पातोरस्य अन्यानि सर्वाग्यपि रूपाणि पूर्वोक्त (207) कुट्टयतिवडाध्यानि । 'जयभिशलग्यफुहारपाछन् ' (3-2-155) इति तान्जीलिएपाकन प्रया नियां रिमन 'पिौरादिभ्य (4-1-41) इति की भाति । A. पाभिषेकमभिलप्पति फसदी कुटामारकुकुरले म मीमः ।" भारतयामः 1-83. •मा पूमना पशिशुभागहनोकामे प्रतिपेन विजुष्तिामा पा..3.16- फुटविश्व २. " B.

·- कुण्ठन्-न्ती, कुण्ठयम्, कुठि २०३ (209) “कुठि प्रतीपाते" (I-भ्वादिः-342. सक, सेट. पर.) 'कुण्ठकः-ण्ठिका, कुण्ठकः-ण्ठिका, चुकुण्ठिपकः-पिका, चौकुण्ठकः-ण्ठिका; कुण्ठिता-त्री, कुण्ठयिता-त्री, चुकुण्ठिषिता-त्री, चोकुण्ठिता-त्री कुण्ठयन्-न्ती, चुकुण्ठिषन्-ती कुण्ठिप्यन्-न्ती-ती, कुण्ठयिष्यन्-ती-ती, चुकुण्ठिपिष्यन्-न्ती-ती; *व्यतिकुण्ठमानः, कुण्ठयमानः, चौकुण्ठयमानः; व्यतिकुण्ठिष्यमाणः, कुण्ठयिष्यमाणः, चोकुण्ठिप्यमाणः; कुन-कुण्ठौ-कुण्ठः कुण्ठितम्-*तः, कुण्ठितः-तम् , चुकुण्ठिपितः, चोकुण्ठितः-तवान् । कुण्ठः, वैकुण्ठः, कुण्ठः, चुकुण्ठिपुः, चुकुण्ठयिपुः, चोकुण्ठः कुण्ठितव्यम् , कुण्ठयितव्यम् , चुकुण्ठिपितव्यम् , चोकुण्ठितव्यम् ; कुण्ठनीयम्, कुण्ठनीयम् , चुकुण्ठिपणीयम् , चोकुण्ठनीयम् ; कुण्ठधम् , चुकुण्ठिप्यम् , चोकुण्ठ्यम् । ईषत्कुण्ठः दुष्कुण्ठः सुकुण्ठः । कुण्ठयमानः, कुण्ठयमानः, चुकुण्ठिप्यमाणः, चोकुण्ठयमानः ; कुण्ठः, कुण्ठः, चुकुण्ठिपः, कुण्ठयितुम् , चुकुण्ठिपितुम् , चोकुण्ठितुम् । कुण्ठा, कुण्ठना, चुकुण्ठिपा, चुकुण्ठयिषा, कुण्ठनम् , कुण्ठनम्, चुकुण्ठिपणम्, चौकुण्ठनम् । कुण्ठित्वा, कुण्ठयित्वा, चुकुण्ठिपित्वा, चोकुण्ठित्वा प्रकुण्ठय, विकुण्ठय, प्रचुकुण्ठिष्य, प्रचोकुण्ठय; कुण्ठम् २, । कुण्ठम् २, । चुकुण्ठिपम् २, । चोकुण्ठम् २; कुण्ठित्वा २, कुण्ठयित्वा २. चुकुण्ठिपित्वा २, चौकुण्ठित्वा २. 1. 'इदितो नुम् धातोः' (7-1-53) इति नुम् । ष्टुत्वेन गकारः । 2. 'कर्तरि कर्मभ्यतीहारे' (1-3-14) इति कर्मव्यतीहारे आत्मनेपदम् । 3. विगतः कुण्ठः यस्याः सा विकुण्ठा । तस्या अपत्य पैकुण्ठः, शिवाय । कतरि अच् । यद्वा, विकुश्ठ एव चैकुण्ठः अप्रतिहतशक्तिक इत्यर्थः। विविघा जमा माया भस्यास्तीति वा धैकुण्ठः । 'शवमार्गे शुष्ठरकुण्ठित हलविवाठिसौहदान्वितैः।' था. का. 1-45, चोकुण्ठः कुण्ठितुम् , चौकुण्ठा; A.

·- , (210) “कुठि वेष्टने (x-चुरादि:-1584. अक. .सेट. उम.) इदित्करणात् णिचो वैकल्पिकत्वम्। प्रायेणायं 'अव ' पूर्वकः । अव- कुण्ठयन्। 'गुटि वेष्टने ' (x-1584) इति धातोः पाठान्तरमिदम् । णिज- भावपक्षे पूर्वलिखित (209) कुठिधातुवत्-केवलात् प्यन्ताद सन्नन्तात् यडन्ताच रूपाणि ज्ञेयानि । णिजभावपक्षे 'शेषात् कर्तरि-(1-3-78) इति परस्मैपदमेव । ण्यन्तातु सनि इमानि रूपाणि- चुकुण्ठयिषकः-विका, चुकुण्ठयिपिता-त्री, चुकुण्ठयिषन्-न्ती, चुकुण्ठविषिष्यन्-न्ती-ती, चुकुण्ठयिषमाणः, चुकुण्ठविषिष्यमाणः, चुकुण्ठयि पितः-तवान्, चुकुण्ठयियुः, चुकुण्ठयिपितव्यम्, चुकुण्ठयिषणीयम् , चुकुण्ठयिष्यम् , ईपच्चुकुण्ठयिपः - दुप्चुकुण्ठयिषः-सुचुकुण्ठयिपः, चुकुण्ठयिप्यमाणः, चुकुण्ठयिषः चुकुण्ठयिपितुम् , चुकुण्ठयिषा, चुकुण्ठयिषणम्, चुकुण्ठविषित्वा; सन्चुकुण्ठयिप्य, चुकुण्ठयिषम् २, चुकुण्ठयिपित्वा २. इति विशेषः । (211) "कुड बाल्ये" (VI-तुदादिः-1383.मक. सेट्. पर.) कुटादिः। 'कुट कौटिल्ये' (204) इति धातुवत् सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि । (212) "कुडि वैकल्ये" (1-स्वादिः-322. अक. से. पर.) 'वैकल्यदाहरसानु कुण्डेत् कुण्डेत कुण्डयेत ।' (लो. 88) इति देवः । 'कुठि प्रतिपाते ' (209) इति भौवादिकधातुवत् सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि । (213) "कुडि दाहे" (I-स्वादिः-270. सक. सेन. आत्म.) "वैकल्यदाहरक्षामु कुण्डेत् कुण्डेत कुण्डयेत् ।' (लो. 88) इति देवः । कुण्डमानः, कुण्डयमानः, चुकुण्डिपमाणः, कुण्डिप्यमाणः, कुण्डयिष्यमाणः, चुकुण्डिपिप्यमाणः, चौकुण्डयमानः, चोकुण्डिप्यमाणः, इनि शानचि रूपाणि- इति विशेषः भन्यानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककुण्ठतिवत (209) ज्ञेयानि । A. 'सिगारमय कुपडपनो मरद पुनु रिम मुसादिरामन" . पा..3.10.

·कुण २०५ - (214) "कुडि रक्षणे" (x चुरादिः-1583. सक. सेट्. उम.) "वैकल्पदाहरक्षाप्ठ कुण्डेत् कुण्डेत कुण्डयेत् ।' (लो-88) इति देवः। सर्वाण्यपि रूपाणि 'कुठि वेष्टने' (210) इति घातुवत् ज्ञेयानि । (215) "कुण शब्दोपकरणयोः" (VI-तुदादि:-1335. सक. सेट्. पर.) कुटादिः। 'आमन्त्रणे तु कुणयेत् , शब्द चोपकृतौ कुणेत् ।' (स्लो-93) इति देवः । 'कुट कौटिल्ये' (201) इति तौदादिकपातुवत् शुद्वात् ण्यन्तात् सनन्तात् यहन्ताच सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि । (216) "कुण आमन्त्रणे" (x चुरादिः-1894. सक. सेट्. उम.) अदन्तः। 'आमन्त्रणे तु कुणयेत , शन्दै चोपकृतौ कुणेत् ।। (श्लो-93) इति देवः । 'कुणक:-णिका, चुकुणयिएक:- पिका; कुणयिता·त्री, जुरुणयिपिता-पी; "कुणयन्-न्ती, चुकुणविपन्न्ती कुणयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुणयिपिप्यन्न्ती-ती; कुणयमानः, चुकुणयिषमाणः कुणयिष्यमाणः, चुकुणयिपिध्यमाणः; कुण्-कुणी-कुणः; 'कुणितम्-तः, चुकुणयिषितः तवान् । कुणः, चुकुणयिपुः कुणयितव्यम्, चुकुणयिपितव्यम् । 'कुणनीयम् , मुकुणविषगीयम्। चुकुणविन्यम् । ईपकुणः-दुम्कुणः-मरणः पुण्यम्, ·२०६ र m कुण्यमानः, चुकुणयिष्यमाणः; कुणः, चुकुणयिषः। कुणयितुम् , चुकुणयिपितुम्; कुणना, चुकुणयिपा; कुणनम्, चुकुणयिपणम् ; कुणयित्वा, चुकुणयिषित्वा; 'प्रकुणय्य, प्रचुकुणयिष्य; कुणम् २, चुकुणयिषम् २ कुणयित्वा २, चुकुण यिपित्वा २. (217) "कुत्स अवक्षेपणे" (x-चुरादि:-1698. सक. सेट्. भारम.) आकुस्मीयः। कुत्सकः-सिका, चुकुत्सयिषक:-पिका कुत्सयिता-त्री, चुकुरसयिपिता-त्री; कुरसयमानः, चुकुरसयिषमाणः; कुरसयिष्यमाणः, चुकुत्सयिषिष्यमाणः; 'कुत्-कुत्सौ-कुत्सः। 'कुत्सितम्-तः, चुकुरसयिषित:-तवान् । कुत्सः, "कुत्सनः, कौत्सः; चुकुत्सयिषुः, कुरसयितव्यम्, चुकुत्सयिषितव्यम् । कुरसनीयम्, चुकुरसयिपणीयम् । Aकुत्स्यम् , चुकुत्सयिष्यम् ; ईपत्कुरसः-दुप्कुरस:-सुकुरसः 1. 'ल्यपि लघुपूर्वात् ' (6-4-56) इति पेरयादेशः । 2. अनेकाच्वाद्धातो:, 'घातोरेकाच-1 (3-1-22) इति यद् न । 'संयोगान्तस्य लोपः' (8-2-23) इति सकारलोपः। 'निष्टायो सेटि' (G-4-52) इति लोपः। अनुदात्तेतय हलादे: । (3-2-149) इति युच् ताच्छीलिकः । फुत्सः तमामा ऋषिः । तस्थापत्यमित्यर्थे अध्यणू । कुरस्या हि गालनपटा इन कष्टमेते दुष्कीर्तिमालनपरा: खल कूटसत्या। . 3. 6. , 6. . A. घा.का.330.

·૨૦૮ कोयिष्यन्-न्ती-ती, कोथयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुधिषिप्यन्-चुकोथिषियन्- न्ती-ती - कोथः। -- " कोथयमानः, कोथयिष्यमाणः, चोकुथ्यमानः, चोकुयिष्यमाणः कुत-कुथ्-कुथी-कुथः । कुथितम् तः, कोथितः तम् , चुकुथिषितः-चुकोथिपितः, चोकुथितः-तवान् । चुकुधिषुः-चुकोथिपुः, चोकुथः ; कोषितव्यम् , कोययितव्यम् , चुकुधिषितव्यम्-चुकोधिषितव्यम् , चोकुभितव्यम् । फोथनीयम् , कोथनीयम् , चुकुथिषणीयम्-चुको थिषणीयम् , चोकुथनीयम् । कोथ्यम् , कोथ्यम् , चुकुथिष्यम्-चुकोथिप्यम् , चोकुथ्यम् ; ईषत्कोथ:-दुष्कोथः-सुकोथः कुथ्यमानः, कोथ्यमानः, चुकुथिप्यमाणः-चुकोथिष्यमाणः, चोकुय्यमानः ; कोथः, कोयः, चुकुथिषः-चुकोथिपः, चोकुथः कोथितुम् , कोथयितुम् , चुकुथिषितुम्-चुको थिपितुम् , चोकुथितुम् ; कुत्तिः, कोथना, चुकुथिषा चुको थिषा, चोकुथा ; कोयनम् , कोथनम् , चुकुथिषणम्-चुकोथिषणम् , चोकुथनम् ; "कुशित्वा-कोथित्वा, कोथयित्वा, चुकुथिषित्वा-चुकोथिपिला, चोकुथित्वा; पकुथ्य, प्रकोय्य, प्रचुकुथिष्य-प्रचुकोथिप्य, प्रचोकुथ्य ; कोथम् २, कुथित्वा २, कोथित्वा २. कोथयित्वा २, चुकुथिषम् २-चुकोथिषम् २, चोकुथम् २, चुकुथिषित्वा २-चुकोथिषित्वा २,5 चोकुथित्वा २. (219) "कुथ संश्लेषणे" (IX-यादिः-1514. अक. सेट्. पर.) [अ] संक्लेशे-इत्येके । 'कुथ्नाति कुन्थेत संक्लेशे, पूतीमावे तु कुध्यति ।' (श्लो-98) इति देवः। कोथक:-थिका, कोथक:-थिका, चुकुथिषक: चुकोथिषक:-पिका, चोकुथक:- , . कोथम् २, थिका गुपध-' (3-1-135) इति कर्तरि कः प्रत्ययः । गजपृष्ठस्थितरत्नकम्मलस्य नाम । मुशतृणम् । 'कुधास्तरगतस्पेषु किं स्यात् सुखतरततः।'रामा. 2-30-14. 'रको व्युपधात् -' (1-2-26) इति कित्त्वविकल्पः । 'न्य मुइलेषणे' इत्यस्य दुर्गसम्मत: पाठ एवम् । भ.

·-. कुथि इत्यादीनि सर्वायपि रूपाणि पूर्वलिखित (217) कुथधातुवत् ज्ञेयानि । शतरि परं 'कुटनन्-कुथ्नती, इति रूपम् इति विशेषः । विकुथ्य। (220) "कुथि हिंसासंक्लेशनयोः” (I-भ्वादि:-43. सक. सेह. पर.) 'कुम्नाति कुन्थेव संक्लेशे, पूतीभावे तु कुश्यति ।' (श्लो-98) इति देवः । *कुन्थक: न्थिका, कुन्यकः-न्थिका, चुकुन्थिषकः-षिका, चोकुन्यक: न्थिका; कुन्थिता-श्री, कुन्थयिता-त्री, चुकुन्थिपिता-त्री, चोकुन्थिता-त्री; न्यतिकुन्यन्-न्ती, कुन्थयन्-न्ती, चुकुन्थिपन्-न्ती ; कुन्थिष्यन्-न्ती-तो, कुन्थयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुन्थिषिष्यन्-ती-ती; कुन्थयमानः, कुन्थयिष्यमाणः, 'चोकुन्थ्यमानः, चोकुन्थिप्यमाणः'; कुन-कुन्यौ कुन्धः । कुन्थितम्-तः, कुन्थितः, चुकुन्धिपितः, चोकुन्थितः-तवान् । कुन्यः, चुकुन्धिषुः, कुन्थितव्यम्, कुन्ययितव्यम् , चुकुन्थिषितव्यम् , चोकुन्थितव्यम् । कुन्धनीयम् , कुन्थनीयम् , चुकुन्थिषणीयम्, चोकुन्थनीयम् ; कुन्थ्यम्, कुन्थ्यम्, चुकुन्थिप्यम्, चोकुन्थ्यम् ईपत्कुन्या-दुप्कुन्यः सुकुन्थः । कुन्थ्यमानः, कुल्थ्यमानः, चुकुन्थियमाणः, चोकुन्थ्यमानः ; कुन्थः, चुकुन्थिपः, चोकुन्यः कुन्या, चोकुन्थः 1. 'पादिभ्यः भा' (3-1-81) इति नाप्रत्ययः । 'इनाभ्यस्तयोरातः 16-4-112) इत्याकारलोपः । श्नः शित्त्वात् अपित्त्वाच 'सार्वधातु कमपित्। (1-2-4) इति विद्वद्भावात् भास्य गुणो न । 'इदितो नुम् धातोः' (7-1-58) इति नुम् । 3. 'न गतिहिंसापेभ्य: ' (1-3-15) इति कर्मव्यतीहारे तनिषेधः । .इदित्वात् 'अनिदिताम्-1 (6-4-24) इति नलोपो न । 'संयोगान्तस्य लोपः' (8-2-23) इति पकारलोपः। A. 'तमन्यनं परिहरन गतिभिर्विकुथ्य पृष्ठे करोन्मृदितपुछमकर्षदेनम् ।' घा.का.3-10- 'ममन्य विश्वं सुजनानकुन्यकान् अपुन्थ्य बन्धूनपि उन्पति स्म यः।' भा.का.17. 27 B.

·चौकुन्था; २१० कुंन्वं कुन्यितुम् , कुन्थयितुम् , चुकुन्थिषितुम् , चोकुन्धितुम्; कुन्थना, चुकुन्थिषा, कुन्थनम् , चुकुन्धिषणम्, चोकुन्थनम् । कुन्धित्वा, कुन्थयित्वा, चुकुन्थिपित्वा, चौकुन्थित्वा; प्रकुन्थ्य, प्रकुन्थ्य, विचुकुन्धिप्य, सञ्चोकुन्थ्य; खगोपकुन्थ, खड्गेनोपकुन्थं, खड्नेनोपकुन्थ्य [वा शत्रु मारयति] ; कुन्थम् २, कुन्थम् २, चुकुन्थिषम् २, चोकुन्यम् २१ कुन्थनम् , (221) "कुद्रि अनृतभाषणे" (x-चुरादिः-1539. सक. सेट्. उम.) इदिचाप्णिचो चैकल्पिकत्वम् । कुन्द्रक:-न्द्रिका, चुकुन्द्रयिषक:-पिका, कुन्द्रक:-न्द्रिका, चुकुन्द्रिपक:- पिका, चोकुन्द्रकः-न्द्रिका, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिक- कुण्ठयतिवत् (210) योध्यानि । (222) “कुन्च कौटिल्याल्पीभावयोः" (I-भ्वादिः-185. सक. सेह. पर.) 'गतेः कौटिल्ये, द्रव्यस्याल्पत्वे च-' इति क्षीरस्वामी । नोपधोऽयं धातुः । कुञ्चक:-चिका, कुञ्चक:-चिका, चुकुञ्चिषकः-पिका, चोकुञ्चक:- चिका; कुञ्चिता-त्री, कुञ्चयिता-त्री, चुकुञ्चिपिता-त्री, चोकुञ्चिता-त्री; कुञ्चन्-न्ती, कुश्चयन्-न्ती, चुकुञ्चिपन्न्ती; कुञ्चिप्यन्-न्ती-ती, कुञ्चयिप्यन्-न्ती-ती, चुकुञ्चिषिभ्यन्-न्ती-ती; कुश्चयमानः, कुञ्चयिष्यमाणः, चोकुच्यमानः, चौकुचिप्यमाणः ; कुक्-कुञ्चौ-कुचः; , . , - 1. 'गुरोध हलः' (3-3-103) इत्यप्रत्ययः। 2. हिसार्यानां च समानर्मकाणाम् ' (3-4-48) इति गमुल । 'तृतीयाप्तमृतीनि-' (2-2-21) इति समास विकल्पः। 3. णिजभावपक्षे शुखादातो:, सनि यहि च क्रमेण रूपाणि ।

·कुवात चौफुधः . चोकुळच्या - कुष्धः, कुयः, चोकुधः - चोकुया " गोकुधिया 'निकुनितम्-तः, कुचितः, चुकुधिषितः, चोधितः-तवान् । चुकुचिपुः, कुचितव्यम् , सुधयितव्यम् , चुरुधिषितव्यम् , चोधितव्यम् । फुधनीयम्, कुधनीयम्, चुधिषणीयम् , चोयधनीयम् । 'कुच्यम् , कुरुच्यम्, चुकुब्धियम्, ईपलुयः-दुप्फुधः सुरुधः *कुच्यमानः, कुम्च्यमानः, चुकुशिष्यमाणः, गोगमच्यमानः ; चुरुधिपः, कुचितुम् , कुपयितुम्, चुकृषिषितुम्, चोकुचितम् । कुया, 'निकुचितिः, कुम्धना, जुधिषा, कुचनम्, कुधनम्, যুয়িল, चोकुम्चनम्। "कुचित्वा, सुधयित्वा, चुकुश्चिपित्या, सफुच्य, सन्चुरुधिष्य, सयोकुन्च्या कुचम् २, कुचम् २, चुरुधिपम् २, । चोकुयम् २, कुधिया २, कुयायित्या २, चुधिपित्या २ चोधिस्या (223) "कुन्थ संश्लेपणे" (IX•मयादिः-1514. सय. सेद. पर.) 'सोशने' इत्येके । 'कुय्नाति कुन्थेत् सहाशे, पूतीमाये तु कुष्यति ।।' (लो. 98) इति देवः। 1. 'अनिदिता हल-' (8-1-210 इति नलोपः । नकारजावगुस्वारपयमौ झलि धातुषु । सकारणशकारश्चेविगस्तवर्गजः ॥' इति भाप्योरया मन मकार; नकारस्थानिकः | सैन मलोरः। समिपातपरि. भापाविरोधात गुणो ग, उपपत्यसम्पादनद्वारा किरवाजीम्य प्रातो मसोपा अकित्यस्य प्रयोजको न भवति । 'महादे' (7-1-30) इति, नियागनिद (नाग-3-52) इति पापुलग। 'अनिदिता-(0-4-21) इति नलोपः। 4. बालकात् 'तिर आवादिभ्यः । (षा. 3-3-01) इति पिपि । यद्वा सिन् । 'तितध्वमहादीनामिति पक्तव्यम् ' (पा. 7.2-0) इति इणिषेधपर्यंशासातद भवति । नलोपः। 'म परवा सेद' (1-2-18) इति कित्यनिषेधात् नलोपो न । A. 'पुकोच यत्रोरपुचितामुन्मुदा कौधोऽपि शुगर इदि सम्यगासंताम् ॥' 2. 3. 5.

·" चोकुन्थः कुन्थ्यम् : २१२ कुन्थकः-न्धिका, कुन्यक:-न्थिका, चुकुन्धिषक:-पिका, चोकुन्यक:-न्थिका; कुन्थिता-त्री, कुन्ययिता-त्री, चुकुन्थिपिता-त्री, चोकुन्धिता-त्री 'कुटनन्-ती, कुन्थयन्-न्ती, चुकुन्धिषन्-न्ती; कुन्धिष्यन्-न्ती-ती, कुन्ययिष्यन्-न्ती-ती, चुकुन्धिपिप्यन्न्ती-ती; *व्यतिकुय्नानः, व्यतिकुन्थिप्यमाणः, कुन्थयमानः, कुन्थयिष्यमाणः, चौकुथ्यमानः, चोकुन्धिप्यमाणः कुत्-कुन्थौ-कुन्थः 'कुथितम्-तः, कुन्थितः, चुकुन्थिषितः, चौकुन्धितः-तवान् । कुन्थः, चुकुन्धिषुः, कुन्धितव्यम् , कुन्थयितव्यम् , चुकुन्थिपितव्यम् , चोकुन्थितव्यम् ; कुन्थनीयम् , कुन्थनीयम् , चुकुन्थिपणीयम् , चोकुन्धनीयम्; कुन्थ्यम्, चुकुन्थिप्यम् , चोकुन्थ्यम् । ईषत्कुन्थः-दुष्कुन्धः-सुकुन्यः कुय्यमानः, कुन्थ्यमानः, चुकुन्थिप्यमाणः, चोकुन्थ्यमानः ; कुन्थः, चुकुन्थिषः, कुन्थितुम् , कुन्ययितुम् , चुकुन्धिषितुम् . चोकुन्थितुम् । कुन्या, कुन्थना, चुकुन्थिषा, कुन्थनम्, कुन्धनम्, चुकुन्थिपणम् , चौकुन्थनम् । 'कुथित्वा-कुन्थित्वा, कुन्ययित्वा, चुकुन्थिषित्वा, चोकुन्थित्वा; प्रकुथ्य-विकुय्य, प्रकुन्थ्य, प्रचुकुन्थिप्य, प्रचोकुन्थ्य ; कुन्यम् २, कुन्धम् २, चुकुन्धिपम् २, र चोकुन्थम् २। कुषित्वा २, चोकुन्थित्वा २.5 कुन्थित्वा २, 'क्रयादिभ्यः भा' (3-1-81) इति ना विकरणप्रत्ययः । नः शित्त्वात् अपित्त्वाच नित्वात् नलोपः । 'नाभ्यस्तयो:--' (6-4-112) इत्याकारलोपः । कर्तरि कर्मव्यतीहारे' (1-3-14) इति आत्मनेपदम् । अनिदितां--(6-4-24) इति नलोपः। नोपधात् यफान्नाद्वा' (1-2-23) इति पत्वाप्रत्ययस्य कित्त्वविकल्पः । तद्ग्रन्थन परिहरन गतिभिर्षिकुथ्य पृष्ठेऽकरोन्मृदितपुच्छमर्षदेनम् ।' चोकुन्थः; चोकुन्था; 1. 2. . , 3. . 4. . घा.का.3-104 ·Nabhay कुप क्रोधे दिवादि-1253. अक. सेट पर 'दिवादेः कुप्यति क्रोधे, भाषायां कोपयेत् कुपेः ॥ (श्लो-186) इति देवः। कोपक:-पिका, कोपक.-पिका, 'चुकुपिपकः चुकोपिषकः पिका, चोकुपकः पिका; कोपिता-त्री, कोपयिता-त्री, चुकुपिपिता-चुको पिषिता-त्री, चोकुपिता-त्री; "कुप्यन्-न्ती, कोपयन् न्ती, चुकुपिपन्-चुकोपिषन्-न्ती ; कोपिष्यन्न्ती-ती, कोपयिष्यन्-न्ती-ती, चुकु[को]पिपिप्यन्-न्ती-ती; 'व्यतिकुप्यमानः, कोपयमानः, चोकुप्यमानः व्यतिको पिप्यमाणः, कोपविष्यमाणः, चोकुपिप्यमाणः; कुप्-कुपो-कुपः । कुपितम्-तः कोपितः, चुकुपिपितः-चुकोपिषितः, चोकुपितः-तवान् । चुकुपिपुः चुको पिपुः, चोकुपः, फोपितव्यम् , कोपयितव्यम् , चुकुपिषितव्यम् चुकोपिषितव्यम्, चोकुपितव्यम् ; प्रकोपणीयम् प्रकोपनीयम् । कोपनीयम्, चुकुपिषणीयम्-चुकोपिषणीयम् , चोकुपनीयम् । कोप्यम् , कोप्यम् , चुकुपिप्यम्-चुको पिप्यम् , चोकुप्यम् । ईपत्कोपः-दुष्कोपः-सुकोपः; कुप्यमानः, कोप्यमानः , चुकुषिष्यमाणः-चुकोषिष्यमाणः, चोकुप्यमानः ; कोपः, कोपः, चुकुपिषः-चुको पिषः, कुप्तिः, कोपना, चुकुपिपा-चुको पिपा, 5कोपनः, प्रकोपी, चोकुपः । चोकुपा 1. 'रलो ब्युषधात्- ' (1-2-26) इति कित्त्व विकल्पः। एवं समन्ते सर्वत्र ज्ञेयम् । 2. दिवादिभ्यः श्यन् ' (3-1-89) इति श्यन् । श्यन: लित्त्वादङ्गस्य गुणो न । 3. कर्तरि कर्मव्यतीहारे ' (1-3-14) इति कर्मव्यतीहारे शानच् । 4. 'इगुपधज्ञा--(3-1-135) इति कर्तरि क: प्रत्ययः। 6. 'कुधमण्डार्येभ्यश्च' (3-2-151) इति ताच्छीलिको युन् । 6. 'मुष्यजातौ णिनिः-' (3-2-78) इति तान्छीलिको णिनिः। 7. हलधेजुपधात्' (8-4-31) इति विभाषा णत्वम् । A. 'कुर्वन्ति कोपनं तारा मण्डना गगनस्य माम् ॥' भ. का. 7-16. B. 'हष्यद्रिष्यदरातिडेपक विभो कोपादिगोपो न ते किचायोप्य विरोपिलोपक नवा लोभादिसंशोभिता।'धा. का. 2-67.

·- . . . कुयि कोपितुम् , कोपयितुम् , चुकुपिपितुम्-चुकोपिपितुम् , चौकुपितुम् । प्रकोपनम् कोपनम् , चुकुपिपणम् चुकोपिषणम्, चोकुपनम् ; कुपित्वा-कोपित्या, कोपयित्वा, चुकुपिपिरवा-चुको पिपित्वा, चोकुपित्वा ; प्रकुप्य, प्रकोप्य, प्रचुकुपिप्य-प्रचोकपिप्य, प्रचोकुप्य; कोपम् २ कोपम् २ चुकुपिपम् २-चुको पिपम् २, । कुपित्वा २ कोपिरवा कोपयित्वा २ चुकुपिषित्वा२-चुको पिपित्वा २, चोकुपम् २ चोकुपित्वा २.5 (225) "कुप भाषार्थः" (x-चुरादिः-1780. सक. सेट. उभ.) आस्वदीयः। 'दिवादेः कुप्यति क्रोधे, भाषार्थे कोपयेत् कुपेः । (लो.136) इति देवः । कोपकः- पिका, चुकोपयिषक:-पिका, कोपकः-पिका, चुकुपिपक:-पिका, चोकुपक:-पिका, इति रूपाणि सर्वत्र ज्ञेयानि । आ स्वदः सकर्मकात् ' (गणसूत्रं चुरादौ) इति वचनेन कर्मान्वयसम्भवे ण्यन्तात्-सनि परे विशेषः । अन्यत्र अकर्मकात् शुद्धाद्धातोः सन्नन्तात् यङन्ताच्च पूर्वलिखित (224) देवादिककुप्यतिवत् ज्ञेयानि । णिजभावपक्षे 'शेषात् कर्तरि-' (1-3-78) इति परस्मैपदमेव । शतरि कोपन्-न्ती इति रूपम् । ण्यन्तात् सनि तु- चुकोपयिषकः-पिका, चुकोपयिपिता-त्री, चुकोपयिषन्न्ती, चुकोपयिपिघ्यन् न्ती-ती, चुकोपयिषमाणः, चुकोपयिषिष्यमाणः, चुकोपयिषितः-तवान् , चुकोपयिषुः, चुकोपयिपितव्यम् , चुकोपयिषणीयम् , चुकोपयिष्यम् , ईपच्चुकोपयिषः-दुश्चुकोपयिषः-सुचुकोपयिषः, चुकोपयिष्यमाणः, चुकोप यिषः, चुकोपयिषितुम् , चुकोपयिषा, चुकोपयिषणम् , चुकोपयिषित्वा, प्रचुकोपयिष्य, चुकोपयिपम् २, चुकोपयिपित्वा २, इति रूपाणीति विशेषः । (226) “कुषि आच्छादने" (उ-भ्यादिः-426. सक. सेट. पर.) 'णिचि कुंचयतीति स्याच्छादने शपि कुम्बति ।। (श्लो-140) इति देयः । कुम्मकः बिका, कुम्वकः मिका, चुकुम्बिपक:-पिका, चोकुम्वक:-मिका, । + . . A. 'कः कृत्वा रावणामर्षप्रकोपणमवद्यौः !' भ. का. 9-105.

·कुमार कुम्विता-त्री, कुम्बयिता-त्री, चुकुम्पिषिता-त्री, चौकुम्यिता-त्री, कुम्वितः ; इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककुठि (209) धातुबज्ज्ञेयानि । (227) "कुवि आच्छादने" (x-चुरादि:-1656-सक. सेट्. उम.) णिचि कुम्नयतीति स्यात् , छादने शपि कुम्वति ॥' (श्लो. 140) इति देवः। 'कुभि' इत्येके। स्त्रियां 'चिन्तिपूजिकविकुम्बिचर्चश्च' (3-3-105) इति युजपवादो अड् , कुम्बा-इति रूपम् । कुम्बका-म्बिका, चुकुम्बयिषकः-पिका, कुम्मकः-म्बिका, चुकुम्बिषक:-पिका, चोकुम्बकः-म्बिका, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककुण्ठयतिवत् (210) ज्ञेयानि । इदित्करणात् णिचो वैकल्पिकत्वम् । (228) "कुमार क्रीडायाम्"(x-चुरादिः-1678.अक.सेट्.उम. अदन्तः।) कुमारक:-रिका, चुकुमारयिषकः-पिका; कुमारयिता-त्री, चुकुमारयिषिता-त्री वुमारयन्-न्ती, चुकुमारयिषन्-न्ती; कुमारयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुमारयिपियन्-न्ती-ती; कुमारयमाणः, चुकुमारयिषमाणः कुमारयिष्यमाणः, चुकुमारयिषिष्यमाणः; 'कुमाः-कुमारी-कुमारः; कुमारितम् - तः, चुकुमारयिपितः-तवान् । कुमारः, चुकुमारयिषुः । कुमारयितव्यम् , चुकुमारयिषितव्यम् । कुमारणीयम् , चुकुमारयिषणीयम्; कुमार्यम् , चुकुमारयिष्यम् । ईपकुमारः - दुष्कुमारः - सुकुमारः; कुमार्यमाणः, चुकुमारयिष्यमाणः 1. पदान्तत्वात् 'खरवसानयोर्विसर्जनीयः' (8-3-15) इति विसर्गः। A. 'ऊर्ध्वप्रसर्वान तु वविता मही दिक्कुंवितेऽके परिलम्बुिताम्बुजे ।' धा. का. 1-55. B. 'यो मत्क्षयं स्पृहयते मयि भासितेऽपि ससूक्यत्यरिगुणांच मदनखेटी । तं क्षोटितौजसमगोमितभूमिबद्ध शनौ कुमारयति माश्यताप्रसेनम् ॥' धा.का.3-651 :

·कुमारः, चुकुमारयिषः, कुमारयितुम् , चुकुमारयिपितुम् ; कुमारणा, चुकुमारयिषा; कुमारयित्वा, चुकुमारयिपित्या; सङ्कमार्य, सन्चुकुमारयिष्य; कुमारम् २, चुकुमारयिपम् २ कुमारयित्वा २, चुकुमारयिपित्वा २. (229) "कुर शब्दे" (VI-तुदादिः-1341. अक. सेट्. पर.) कोरकः-रिका, कोरकः-रिका,'चुकुरिषकः-चुकोरिषकः-पिका, चोफूरक:-रिका कोरिता-त्री, कोरयिता-त्री, चुकुरिपिता-चुकोरिषिता-त्री, चोकुरिता-त्री; *कुरन्-न्ती-ती, कोरयन्-न्ती, चुकुरिपन्-चुफोरिपन्-न्ती; कोरिष्यन्-ती-ती, कोरयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुरिपिघ्यन्-चुको रिपिष्यन्-न्ती-ती; 'व्यतिकुरमाणः, कोरयमाणः, 'चोकूर्यमाणः; व्यतिकोरिप्यमाणः, कोरयिष्यमाणः, चोकुरिष्यमाणः। . , कुरितम्-त:, कोरितः, चुकुरिपितः चुकोरिपितः, चोकुरितः-तवान् । 'कुरः, 'कोरणः, कोरः, चुकुरिषुः चुको रिपुः, चोकुरः। 3. 1. 'रलो व्युपधात्-' (1-2-26) इति कित्त्वविकल्पः । एवं क्त्वाप्रत्ययेऽपि । 2. 'तुदादिभ्यः ष: '(3-1-77) इति शः । 'आच्छीनद्योर्नम्' (7-1-80) इति नुम् पा । 'फर्तरि कर्मव्यतीहारे' (1-3-14) इति शानन् । हलि च ' (8-2-77) इति दीर्घः। रुपधाया दीर्घ इक: ' (8-2-76) इति दोघे विसर्गः। 6. 'अपघज्ञा--(3-1-135) इति कर्तरि कः। 'चलनशब्दार्थादकर्मकायुच् ' (3-2-145) इति ताच्छौलिकः युए। A. 'विद्रोणनेष्वगिता मदपूर्णदक्षाः युदे सुरानपि खरोत्कुरिताः सुरन्तः ॥' 2. भा.का.2-760 ·कोरः, चोपुरः । - बोकुरा h कुर्व कोरितव्यम् , कोरयितम्यम् , चुकुरिषितव्यम्-चुकोरिषितव्यम्, चोकुरितव्यम् । कोरणीयम् , कोरणीयम् , चुकुरिषणीयम्-कोरिषणीयम्, गोकुरणीयम् । 'फूर्यम्, फोर्यम् , जुकुरिष्यम्-सुफोरिष्यम् , चोकूर्यम् । ईषरकोर:-दुष्कोर:-सुकोरः फूर्यमाणः, कोर्यमाणः, चुरुरिप्यमाण:-चुकोरिप्यमाणः, नोकूर्यमाणः; कोरः, जुकुरिषः-जुफोरिषः, कोरितुम् , फोरयितुम् , चुकुरिपितुम्-चुकोरिपितुम्, चौकुरितुम् । कोरणा, चुकुरिपा-जुफोरिषा, कोरणम् , फोरणम् . चुकुरिषणम् चुकोरिषणम् , चोकरणम् । कुरिया-कोरित्वा, रयित्वा, चुकुरिषित्वा-चुपोरिपिस्या, चौकुरित्या; विर्य, विकार्य, पिनुकुरिम्य-विचुफोरिया विचोकूर्य फोरम् २, कोरम् २, चुरुरिपम् २-जुकोरिपा २, कुरित्वा २, २, कोरित्या २, चोकुरम् २० गोकुरित्या २. (230) "कुर्द क्रीडायामेव" (I-भ्वादिः 21. अफ. सेद. आत्म.) [अ] 'कुर्दकः-दिका, पूर्दक:-दिका, चुकूर्दिषक:-पिका, चोर्दया:-दिका; फूर्दयिता-त्री, चुर्विपिता-त्री, चोमूर्दिता-श्री; फूर्दयन्-न्ती, फूर्दयिष्यन् न्ती-सी; कूदमानः কুরবান, কুমিল, चोकूर्दयमानः कूर्दिष्यमाणः, पूर्वयिष्यमाणः, घुर्दिषिष्यमाणः, चोदिप्यमाणः 'कूर्त कूर्द-फूर्दी-कुर्दः [4] एपकारेण धातूनामनेकार्थत्वं प्रतीयते-इति माये। 1. 'उपधाया ' (8-2-78) इति दीपः । 'दो स्फूर्मा पनि मादित 235) इस्पत्र, ' स्फुति हस्पनिदेशेऽपि, पधाया दो ( EoI इति दी सिसे, दीपपटितपाठ: गोपधाया:--' (8.2-10) पाकिर सापक: । मतः कुमा-पूर्वकः इत्युभयपि रूपं साधु । एवं गुपि (1) भानुप्पपियोध्यम् इति केहि। 2. 'रात् याप' (5-2-24) इति नियमात् दशरम संयोगान्ततोपो है। कूर्मिता-त्री, IM - 28 ·२१८ चोकूर्दः । चोकूर्दः चोकूर्दा पूर्दनम् , कूदितम्-तः, कूर्दितः, चुकूदि पितः, चोकूदितः-तवान् । चुकूदिपुः, कूदितव्यम्, कूर्दयितव्यम् , चुकूर्दिषितव्यम्, चोकूदितव्यम् ; फूर्दनीयम् , कूर्दनीयम् , चुकूदिपणीयम् , चोकूर्दनीयम् ; कूर्यम् , कूर्यम् , चुकूर्दिप्यम्, चोकूर्यम् । ईपत्तूर्द:-दुर्द:-सुर्दः कूर्यमानः, कूधमानः, चुकूर्दिष्यमाणः, चोकूर्यमान; चुकूर्दिषः, कूदितुम् , कूर्दयितुम् , चुकूदिपितुम् , चोकूदितुम् । कूर्दा, कूर्दना, चुकूर्दिषा, कूर्दनम्, चुकूर्दिषणम् , चोकूर्दनम् । कूर्दित्वा, कूर्द यित्वा, चुकूदि पित्वा, चोकूदित्वा प्रकूध, प्रर्य, प्रचुकूर्दिष्य, प्रचोकूर्दिया कूर्दम् २, फूर्दम् २, १ चुकूर्दिषम् २, चोकूर्दम् २ । कूर्दित्वा २, कूर्दयित्वार, चुकर्दिपिवार, चोकूदित्वा २.5 (231) "कुल संस्त्याने बन्धुषु च" (I-भ्वादि:-842. अक. सेट. पर.) ज्वलादिः । 'सन्ताने ' इत्येके । संस्त्यानम् सङ्घातः । पन्धुशब्देन तद्वयापारो विवाहादिः लक्ष्यते । कोलक:-लिका, कोलकः-लिका, 'चुकुलिषकः-चुको लिषकः-षिका, चोकुलक:-लिका; कोलिता-त्री, कोलयिता-त्री, चुकुलिपिता-चुकोलिषिता-त्री, चोकुलिता-त्री; कोलन्-न्ती, कोलयन्-न्ती, चुकुलिपन्-चुकोलिपन्-न्ती; कोलिप्यन्-न्ती-ती, कोलयिष्यन्न्ती-ती, चुकुलियिष्यन्-चुको लिपिप्यन्- . न्ती-ती; व्यतिकोलमानः, कोलयमानः, चोकुल्यमानः 1. . 'अनुदात्ततश्च हलादे: (3-2-139) इति युच् तान्छोलिकः । 'रलो व्युपधात्-' (1-2-26) इति कित्वविकल्पः । एवं क्वाप्रत्ययेऽपि ।। 'कर्तरि कर्मष्यतीहारे' (1-3-14) इति शानघू । . 3.

·--
.
प्रगतिको लिष्यमाणः, कोलमिष्यमाणः,
पोकलिष्माण
पुराए-फुलो-
RAP सः, फोलितः, IFलिपित:-सुफलपित:, पौकुलितः-नाम् ।
'पुल गोषः, गुलम्, गुरुलिपुः सुकोलिपुः, पोल
कोसितम्, कोहमिताया, लिपिता-गोलिपियम्, पोउनिगमम्,
फोसनीय, कोल्नीमम् , लिपणीगग-गुमोतिषणीयम, पोलीगा।
कोल्या, कोल्मम, सालिगम्-सुफोलियम्, गोगुल्मम् ।
ईपरको पुष्कोड:-गुको
पुगणाः, कोल्गमाः, गुलिष्यमाणः गुगोलियमाणः, पोस्मगाः।
'को, कोसा, अलिप:-शुपोलिम, गोल
कोसितम्, कोगितम्, पुलिषितम्-भुकोलिपिवम्, पोकलिलए।
पुस्तिः, कोसना, पुरुलिमा गुफोलिगा, गोला ।
कोलगा, कोलगा , गुगलिपणम्-गुफोलिमणम्, पोलगा।
पलिया र कोलगिरमा, पुलिपिया-पुको लिरिमा, पोलिश्या ।
प्रस्ग, मफोल्ग, मलिष्य-भोलिपमोकुलग।
गोला २, लिपग २,
-
कोलग २,
"ला.
शुकोलिपा २, मोहग २१
भुगोलिपिमा २,
} माना

·२२० कुशि , . . " (232) "कुशि भाषार्थः" (x-चुरादिः-1766. सक. सेट्. उभ.) आस्वदीयः। कुंशकः-शिका, चुकुंशयिषकः-पिका, 'कुंशकः-शिका, चुकुंशिपकः- पिका, चोकुंशक:-शिका; कुंशयिता-त्री, चुकुंशयिपिता-त्री, कुंशिता-त्री, चुकुंशिपिता-त्री, चोकंशिता-त्री कुंशयन्न्ती, चुकुंशयिषन्-न्ती, "कुंशन्-न्ती, 'चुकुंशिपन्-न्ती; कुंशयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुंशयिषिप्यन्-न्ती-ती, कुंशिष्यन्-न्ती-ती, चुकुंशिषिभ्यन्न्ती-ती; कुंशयमानः, चुकुंशयिषमाणः, चोकुंश्यमानः कुंशयिष्यमाणः, चुकुंशयिषिष्यमाणः, चोकुंशिष्यमाणः; 'कुन-कुंशी-कुंशः कुंशितः, चुकुंशयिषितः-तम् , कुंशितम्-तः, चुकुंशिपितः, चोकुंशितः-तवान् । चुकंशयिषुः, कुंशः, चुकुंशिधुः, कुंशयितव्यम्, चुकुंशयिषितव्यम् , कुंशितव्यम् , चुकुंशिषितव्यम् , चोकुंशितव्यम् । कुंशनीयम् , चुकुंशयिषणीयम् , कुंशनीयम् , चुकुंशिषणीयम् , चोकुंशनीयम् ; कुंश्यम् , चुकुंशयिप्यम् , कुंश्यम्, चुकुंशिष्यम् , चोकुंश्यम् ; ईपहुंश:-दुष्कुंश:-सुकुंशः; कुंश्यमानः, चुकुंशयिप्यमाणः, कुंश्यमानः, चुकुंशिष्यमाणः, चोकुंश्यमानः कुंशः, चुकुंशयिपः, चुकुंशिषः, चौकुंशः कुंशः, चोकुंशः; . कुंशः, . 'आस्वदः सकर्मकात् ' (गणसूत्र चुरादौ) इति, इदित्करणसामथ्र्थात् वाणियो वैकल्पिकत्वम् । णिजमावपक्षे शुद्धात्-सन्नन्तात्-यसन्ताच क्रमेण रूपाणि विलि- खितानीति ज्ञेयम् । 2. पिजभावपळे शेषात् कर्तरि-' (1-3-78) इति परस्मैपदमेव । पूर्ववत् सनः' (1-3-62) इति परस्मैपदमेव । तेन सन्नन्तात् शानच् न । 'संयोगान्तस्य--(8-2-23) इति शकारस्य लोपः। A. 'कश्चित् कष्टमविसयत् रणमिम इंस्य त्वया दश्यतां नाकुंश्य परिधाटयेति च परेपोष्टितोऽव्हयत् ।' था. का. 3-44. . 3. 4.

·चोकुंशा चोकुंशनम् कुंशयितुम् , चुकुंशयिषितुम् , कुंशितुम् , चुकुंशिषितुम् , चौकुंशितुम् ; कुंशना, चुकुंशयिपा, कुंशा, चुकुंशिधा, कुंशनम्, चुकुंशयिषणम् , कुंशनम् , चुकुशिषणम् , कुंशयित्वा, चुकुंशयिषित्वा, कुंशित्वा, चुकुंशिषित्वा, चोकुंशित्वा; अकुंश्य, प्रचुकुंशयिष्य, प्रकुंश्य, प्रचुकुंशिष्य, प्रचोकुंश्य; कुंशम् २, चुकुंशयिषम् २, कुंशम् २, चुकुंशिषम् २, } चोकुंशम् २ चोकुंशित्वा २. (233) "कुष निष्कर्षे" (IX-क्रयादिः-1518. सक. सेट. पर.) निष्कपः बहिनिस्सारणम्। कोषकः-पिका, कोषक:-पिका, 'चुकुषिषक:-चुकोषिषक:-पिका, निश्चुकुपिषकः- निश्चुकोषिषकः-पिका, निश्चुकुक्षकः-क्षिका, चोकुषक: पिका; कोषिता, ) कोषयिता-त्री, चुकुपिपिता-चुकोपिषिता-त्री, निष्कोषिता, त्री, निष्कोष्टा-ष्टी, निश्चुकुषिपिता-निश्चुको पिषिता-निश्चुकुक्षिता-त्री, चोकुपिता-त्री; 'कुष्णन्-ती, कोषयन्-न्ती, चुकुपिपन्-चुको पिपन्न्ती; निश्चुकुपिपन्-निश्चुको पिपन्-निश्चुकुक्षन्-न्ती ; 1. 'रलो व्युपधात्---(1-2-20) इति सनः कित्त्वविकल्पः । वेन गुणः कदाचित् , कदाचिन भवति । एवं समन्ते सर्वत्र शेयम् । 2. 'निरः कुषः (7-2-46) इति 'निर' कात् कुषेः परस्य पलादेरार्धधातुरूस्य इडिकल्पः । इट्पक्षे कित्वं वैकल्पिकम् । तेन रूपद्धयम् । इडभावपक्षे 'हलन्ताच' (12-10) इत्यनेन किरवात् गुणाभावे निश्चुकुक्षकः' इति रूपम् । एवं निपूर्वके सर्वत्र समन्वे रूपत्रयस्योपपत्ति. । 'निर: कुषः (7-2-40) इति 'निर्' पूर्व छात् परार्धधातुकस्येडिकल्यः । एवं तम्यदादिष्वपि ज्ञेयम् । 4. कपादिभ्यः इना' (3-1-81) इति ना विकरणप्रत्ययः । माऽभ्यस्तयोरात:। (8-4-112) इत्या कारलोपः। न प्रत्ययस्य सार्दधानुकत्वेन ग्दिावादास्य गुणो न । 'षाभ्यो-' (8.4-1) इति गत्वम् । .

·१२२ कोषिष्यन् कोषयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुपिषिष्यन्-चुकोषि- निष्कोषिष्यन् हन्ती-ती, षिष्यन्-न्ती-ती; निकोश्यन् निश्चुकुपिषिष्यन्-निश्चुकोपिषिष्यन्-निश्चु- कुक्षिप्यन्न्ती-ती कोषयमाणः, कोषयिप्यमाणः, चोकुष्यमाणः, चोकषिप्यमाणः; कुड्-कुट कुपो-कुषः कुषितम्-तः, । कोपितः, चुकुपिपितः-चुको पिपितः, मनिष्कुषितम्-त:, निश्चुकुषिपितः-निश्चुकोपिपितः चोकुपितः-तवान् निश्चुकुक्षितः कुषः, कोपः, चुकुपिपुः, चुकोषिपुः, निश्चुकुषिपुः ) निश्चुको पिपुः निश्चुकुक्षुः कोषितव्यम्, कोषयितव्यम् , चुकुपिषितव्यम्-चुकोपिपितव्यम् - निप्कोषितव्यम्, निश्चुकुषिषितव्यम्-निश्चुकोषिषितव्यम्, चोकुषित- निकोष्टव्यम्, निश्चुकुक्षितव्यम् , कोषणीयम् कोपणीयम् , चुकुपिपणीयम्-चुको पिपणीयम् , चोकुपणीयम् । निश्चुकुषिषणीयम्, निश्चुको पिपणीयम्, निश्चुमुक्षणीयम्। कोष्यम्, कोयम् , चुकुषिप्यम्-चुकोपिप्यम् , चोकुपः व्यम्। . . ईपत्कोप:-दुप्कोपः-सुकोपः। कुष्यमाणः, कोष्यमाणः, चुकुपिथ्यमाणः-चुको पिप्यमाणः- निश्चुकुषिष्यमाणः-निश्चुकोपिष्यमाण:-निश्चुकुक्ष्यमाणः, कोपः, कोषः, चुकुपिषः-चुकोपिषः-निश्चुकुषिष:- निश्चुकोषिपः-निश्चुकुक्षः, चोकुप्यमाणः " चोकुषः कोपितुम् , कोषयितुम् , चुकुषिषितुम् चुकोपिषितुम् . निकाष्ठम् , निश्चुकुपिपितुम्-निश्चुको पिपितुम् - चौकुषितुम् । निष्कोपितुम् , निश्चुकुक्षितुम् , • यस्य विमाषा' (1-2-15) इति इणिषेधे प्राप्ते 'इण्णिायाम् । (1-2-47) इति निलमिट् । 'निष्कोपितव्यान् निष्कोष्टुं प्राणान् दशमुखात्मजात् । आदाय परिघं तस्थौ बनानिष्कुषितद्रुमः ॥' भ. का. 9-30. 1.

·२२३ कुष्टिः, कोषणा, चुकुषिषा-चुकोपिषा-निश्चुकुषिषा-निश्चुकोषिषा-निचुकुक्षा, चोकुषा; कोषणम् , कोषणम् , चुकुषिषणम्-चुकोषिषणम्-निश्चुकुषिषणम् - निश्चुकोषिषणम् निश्चुकुक्षणम् , चोकुषणम् ; 'कुपित्वा', कोपयित्वा, चुकुपिपित्वा-चुकोपिषित्वा, चोकुपित्वा ; निकुष्य । निष्कोप्य, संचुकुषिप्य-संचुकोषिप्य. विकुष्य निश्चुकुपिप्य-निश्चुकोषिप्य-निश्चुकुक्ष्य, कोषम् २, र कोषम् २, चुकुषिषम् २, चुकोषिषम् २, } निश्चोकुष्यः - निश्चुकुषिषम् २, निश्चुकोषिषम् २, निश्चुकुक्षम् २, चोकुषम् २ चोकुषित्वा २. (234) "कुस संश्लेषणे" (Iv-दिवादि:-1218. अक. सेट्. पर.) 'कुश-' इति दुर्गः। कोसकः-सिका, कोसकः-सिका, "चुकुसिपकः-चुकोसिषकः-षिका, चोकुसकः-सिका; कोसिता-त्री, कोसयिता-त्री, चुकुसिपिता-चुको सिपिता-त्री, चोकुसिता-त्री; "कुस्यन्न्ती, कोसयन्न्ती, चुकुसिषन्-चुकोसिपन्न्ती; कोसिप्यन्-न्ती-ती, कोसयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुसिषिष्यन्-चुकोसिषिष्यन्- न्ती-ती; . 2. 1. क्त्वायां 'रलो व्युपधात्-' (1-2-26) इति प्राप्त वैकल्पिक कित्वं बाधित्वा, 'मृहमृदगुधकुप--(1-2-7) इति नित्यं कित्त्वम् । रलो न्युपधात्- (1-2-26) इति कित्त्वविकल्पः । एवं क्लायामपि । 3. 'दिवादिभ्यः श्यन् ' (3-1-69) इति श्यन् । A. 'बभूव याऽधिशैलेन्द्र मृदित्वेवेन्द्रगोचरम् । कुषित्वा जगता सारे सैका शडे कृता मुवि ।' भ. का, 7-95. B. 'तग्रन्थनं परिहरन गतिभिर्विकुथ्य पृष्ठे करोन्मृदितपुच्छमर्षदेनम् । भूयो निपात्य मृडितस्वजन: स गुनन् दन्तौ विकुष्य गजमुक्षुभित व्यनभ्नात् ॥' था.का.3-10- C. 'अस्तायासविजस्तविश्वतसनो निर्दस्तवासन: वेदव्योषकदष- विसितधीकुस्यज्जनांहोनुसम् ।' धा. का. 2-56.

·ઉરઈ . व्यतिकुस्यमानः, कोसयमानः, चोकुस्यमानः व्यतिकोसिष्यमाणः, कोसयिष्यमाणः, चोकुसिष्यमाणः 'कूः-कुसौ-कुसः; कुसितम्-तः, कुसितायी, कोसितः, चुकुसिपितः-चुकोसिषितः, चोकुसितः-तवान् । कुसः, "कुशः, कोसः, चुकुसिपुः-चुकोसिषुः, चोकुसः ; कोसितव्यम् , कोसयितव्यम् , चुकुसि पितव्यम्-चुकोसिषितव्यम् , चौकुसितव्यम् । कोसनीयम् , कोसनीयम् , चुकुसिपणीयम्-चुकोसिषणीयम् , चोकुसनीयम् । कोस्यम् , कोस्यम् , चुकुसिष्यम्-चुकोसिप्यम् , चोकुस्यम् । ईपत्कोसः-दुप्कोसः-सुकोसः; कुस्यमानः, कोस्यमानः, चुकुसिष्यमाणः चुकोसिष्यमाण:-चोकुस्यमानः; कोसः, कोसः, चुकुसिपः-चुकोसिपः, चोकुसः; फोसितुम् , कोसयितुम् , चुकुसिपितुम्-चुकोसिपितुम् , चोकुसितम् । कुस्तिः, कोसना, चुकुसिषा-चुकोसिषा, चोकुसा; कोसनम् , कोसनम् , चुकुसिपणम्-चुकोसिपणम् , चोकुप्सनम् । कुसित्वा कोसित्वा प्रकुस्य, प्रकोस्य, प्रचुकुसिष्य-प्रचुको सिष्य, प्रचोकुस्य ; कोसम् २, Sफोसयित्वा २. चुकुसिपित्वा २-चुकोसिपिवार, चोकुसम् २ चोकुसित्वा २. - . र कुसिया-कोसित्वा २, कोसम २, चुकुसिपिए २-जुकोसिषम् २, ? . 2. फर्तरि फर्मव्यतीहारे' (I-3-14) इति शानच् । 'ससजुषो :: (8-2-66) इति रुत्वे, 'वोत्पधाया दीर्घ इक; (8-2-76) इति दीर्घः । 'पाकप्यप्रिकुसितकृसिदानामुदात्तः' (4-1-37) इति प्रकृते: एकार: गैप च योगे। कुसितः-वृदयात्रीवी, तत्सली कुसितायी। १. तालम्पान्तपाठे परायच (3-1-13401 कुशादर्भः । 3.

·३२५
(235) "कुसि भाषार्थः" (x-चुरादिः-1764. सक. सेन. उभ.)
आस्वदीयः।
'कुशि भाषार्थः' (232) इति पूर्वलिखितचौरादिकधातुवस्सर्वाण्यपि
रूपाणि ज्ञेयानि । पचायचि-मुकुंस:-भकुंसः इति रूपे । 'अकुंसश्च भ्रुकुंसश्च
कुंसश्चेति नर्तकः' इत्यमरः । श्रुया कुंसयति=भाषयतीति भ्रुकुंसः ।
बीवेषधारी नर्तकः।
(236) "कुस्म कुत्सितस्मयने" (x-चुरादिः-1712. अक, सेट, आत्म.)
आकुस्मीयः।
'कुस्मकः-स्मिका, चुकुस्मयिषकः-षिका;
कुस्मयिता-त्री,
चुकुस्मयिषिता-त्री;
"कुस्मयमानः,
'चुकुस्मयिषमाणः;
कुस्मयिष्यमाणः, चुकुस्मयिषिष्यमाणः
*:-कुस्मौ कुस्मः;
"कुस्मितम्-त:-तवान् , चुकुस्मयिषितः तवान् ।
कुस्मः, "कुस्मनः,
चुकुस्मयिषुः ।
कुस्मयितव्यम् ,
चुकुस्मयिषितव्यम् ।
चुकुस्मयिपणीयम् ;
कुस्म्यम् ,
चुकुस्मयिप्यम् ।
ईषकुस्मः-दुष्कुस्मः-सुकुस्मः।
कुस्म्यमानः,
चुकुस्मयिष्यमाणः
कुस्मनीयम् ,

·कुस्मा, कुस्मयितुम् , कुस्मना, कुस्मनम् , चुकुस्मयिषः। चुकुस्मयिषितुम् । चुकुस्म यिषा; चुकुस्मयिषणम् । चुकुस्मयिपित्वा; कुस्मयित्वा, प्रकुस्म्य, प्रचुकुस्मयिष्य कुस्मम् २, चुकुस्मयिपम् २; कुस्मयित्वा २, चुकुस्मयिपित्वा २. 'कुस्म नाम्नो वा' (गणसूत्रं चुरादौ) इति पठ्यते। '-'कुस्म' इति धातुः कुत्सितस्मये वर्तते ।' इति दुर्गमैत्रेयौ । तदनुसारेण ण्यन्तात् , ज्यन्तमकृतिकसन्नन्ताच सर्वाणि रूपाणि प्रदर्शितानि । गणसूत्रस्य एवमर्था. भ्युपगमे 'नाम्नः' इत्यस्य वैयर्यमापतति । तदर्थ-" अथ वा, 'कुस्म' इति प्रातिपदिकात् पात्वर्थे णिज्भवति ।" इति बहुभिर्व्याख्यातम् । तत्र पक्षे णिचः प्रातिपदिकप्रकृतिकरवेन, आर्धधातुकत्वं नास्ति । अतः 'अतो लोपः। (6-4-48) इति लोपो न भवति । किन्तु–'प्रातिपदिकाद् धात्वर्षे बहुलमिष्ठवध' (गणसूत्रं चुरादौ) इति इठवद्भावातिदेशेन प्रातिपदिकान्त्यस्य अकारस्य लोपो वक्तव्यः । एवं सति, कुस्मकः- स्मिका, चुकुस्मयिपक:- पिका, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि पुरस्तात् लिखितदिशा ज्ञेयानि । अर्थभेदः परमुभयोविधते-'कुस्म' घातोः कुत्सितस्मयनमानस्य प्रतीतिः । प्रातिपदिकपकृतिकण्यन्तस्य तु कुत्सितस्मयनकर्मककरणप्रतीतिः-इति विशेषः । न चैवं सति 'प्रातिपदिकाद् पात्वर्थे बहुलमिष्ठवच' (ग. सू. चुरादी) इत्येव गिचि सिद्धे सति, अत्र पाठस्य वैयर्थ्यमाशइक्यम् । 'माति- पदिकाद् धात्वर्थे–' (ग. सू. चुरादौ) इति गिजुत्पधौ पदद्वयं स्यात् । भत्र पाठात तु आकुस्मीयत्वेन आरमनपदमेवेति विशेषः । (237) "कुह विस्मापने" (x-चुरादिः-1901. सक. सेद. भाम.) अदन्तः, आगीयः। कुहक: हिका, चुछ यिपक: पिका;

·२२७ कुहयिता-त्री, 'कुहयमानः, कुहयिष्यमाणः, 'कुट-कुछ-कुहौ-कुहः; 'कुहितम्-तः, चुकुह यिषिता त्री चुकुइ यिपमाणः; चुकुहयिषिष्यमाणः कुहः, कुहयितव्यम् , 'कुहनीयम् , चुकुह यिषितः-तवान् । चुकुहयिपुः चुकुहयिषितव्यम् । चुकुह यिषणीयम्; चुकुहयिष्यम् ; कुधम् , ईषत्कुहः दुष्कुहः सुकुहः । कुह्यमानः, कुहयितुम् , कुहना, कुहनम्, कुछ यित्वा, सङ्कुहय्य, कुहम् २, कुहयित्वा २, "कुहूः. चुकुह यिष्यमाणः चुकुहयिषः चुकुहयिषितुम् । चुकुहयिषा; चुकुहयिषणम् चुकुहविपित्वा सञ्चुकुहयिष्य; चुकुहयिषम् २ चुकुइ यिपित्वा २७ 1. 20 3. 4. 'आगर्वादात्मनेपदिनः ' (गणसूत्रं चुरादौ) इत्यात्मनेपदम् । 'हो ढः (8.2-31) इति ढत्वे जश्त्ववर्वयोव रूपम् । • निष्ठायो सेटि' (6-4 52) इति णिलोपः । •णेरनिटि' (6-4-51) इति णिलोपः। 'ल्यपि लघुपूति' (6-4-50) इति रयादेशः। 'वृतियोः कू:' (द. उ. 1-174) इत्यत्र बाहुलकादस्मादपि धातोः कूप्रत्यये कुहूः--सा नष्टेन्दुकला कुह.। ' इत्यमरः। कुहूः मी कोकिलालापनरेन्दु कलशयोः।' इति अमरसुपायाम् । 5. 6.

·कावयमानः, " कुवितव्यम् , (238) "कूङ शब्दे" (VI-तुदादिः-1401. अक.सेह. आत्म.) कुटादिः । [१] ' अव्यक्तशब्दे कवते, कुवते त्वातशब्दने । कौतीति शब्दमाते स्यात्-' (श्लो-23) इति देवः । कावक:-विका, कावकः-विका, 'चूकूषकः-पिका, चोकूयकः-यिका 'कुविता-त्री, कावयिता-त्री, चुकूषिता-त्री, चोकूयिता-त्री; कावयन्-न्ती, कावयिष्यन्-न्ती-ती; 'कुवमानः चुकूपमाणः, चोकूयमानः कुविष्यमाणः, कावयिष्यमाणः, चुकूपिप्यमाणः, 'चुकावयिषिप्यमाणः, चोकूयिष्यमाणः कृ:-कुवो-कुवः । आकृतम्- कूतम्-तः, कावितम्, चुकूपितः, चुकावयिषितः, चोकूयितः-तवान् । कुवः, 'कुवनः, कावः, चुकूपुः चुकावयिषुः, चोकुवः कावयितव्यम् , चुकूपितव्यम् , चोकूयितव्यम् । कुवनीयम् , कावनीयम् , चुकूषणीयम्, चोकूयनीयम् । 'कूयम् , "अवश्यकाव्यम्, काव्यम् , चुकूष्यम् , चोकूय्यम् । ईपत्कुवः दुप्कुवः सुकुवः । 'कुछ शन्दे ' (199) इति घातो: कैयटहरदत्तादिमतानुसारेण पाठमेदोऽयम् । 1. 'इको झल् । (1-2-9) इति सन: कित्त्वम् । 'सनि प्रहगुरोथ' (7-2-12) इति इणिषेधः। 2. 'गाकुटादिग्योऽस्मिन्छित् ' (1-2-1) इति नित्यामुगाभावः। 'अचि इनु' (6-4-77) इत्युक्छ। 3. 'तुदादिभ्यःपाः' (3-1-17) इति । यस निवासस्योदए । 4. गिध्यच भादेशो न स्यात् हिरवे तम्ये-'पुरजि-' इति ज्ञापडात् ; तस्मादम्यासे उभरवणम् । 5. प्रथमैकवचने सुभत्ययस्य रत्वे विसर्गः। 'ज्युकः चिति' (7-2-11) इतीगिपेपः । एवं पत्यायामपि। जिन्यप्येवमेव । 'चलनशम्दादिमकयुन् ' (3-2-148) इति साटोलि युन् । 8. इटादिलायुवन्दिमा टुगो न । 'मोरावश्यके' (3-1-125) इति ध्यत् । 'नया हि भयधून दिसतो तदा तद- लोद फुयमाननेक्षि पनि भोजेवराक्तयत् ॥' का..2-62. 7. 9.

·-- कूज चोकूय्यमानः चोकूयः चोकूयितुम् । - प्रचोकूय्य; } कावयित्वा २३ } कूजयन्-न्ती, कूयमानः, काव्यमानः, चुकूष्यमाणः, 'कुवः, कावः, चुकूषः, चुकावयिषः, कुवितुम् , कावयितुम् , चुकूषितुम् , आकूतिः, कायना, चुकूषा, चुकावयिषा, चोकूया , कुवनम् , कावनम्, चुकूषणम्, चोकूयनम् । कृत्वा, कावयित्वा, चुकूषित्वा, चोकूयित्वा; प्रकूय, प्रकाव्य, प्रचुकूष्य, कायम् २, कावम् २, चुकूषम् २, चोकूयम् २ कूत्वा २, चुकूषित्वा २, चोकूयित्वा २.७ (239) "कूज अव्यक्ते शब्दे" ([-भ्वादिः-223. अक. सेट्. पर.) कूजक:-जिका, कूजक:- जिका, चुकूजिषकः षिका, चोकूजकः-जिका ; कूजिता-त्री, कूजयिता-त्री, चुकूजिपिता-त्री, चोकूजिता-त्री; कूजन् न्ती, चुकूजिपन्न्ती; कूजिष्यन्न्ती-ती, कूजयिष्यन्-न्ती-ती, चुकूजिपिप्यन्-न्ती-ती; *व्यतिकूजमानः, कूनयमानः, चोकूज्यमानः व्यतिकूजिष्यमाणः, कूजयिष्यमाणः, चोकूजिप्यमाणः; 'कूक्-कूग् कूजौ कूजः कूजितम्-त:, चुकूजिपितः, चोकूजित:- त:-तवान् । कूजः, 'कूजनः, कूजः, चुकूजिपुः, कूजितव्यम् , कूजयितव्यम् , चुकूजिपितव्यम् , चोकूजितव्यम् । कूजनीयम् , चुकूजिषणीयम्, चोकूजनीयम् ; *कूज्यम्, कूज्यम्, चुकूजिप्यम् , चोकूज्यम् । ईषत्कूज:-दुप्कूजः-सुफूजः; 1. 'ऋदोरप्' (3-3-57) इत्यप् भावे । • कर्तरि कर्मव्यत्तीहारे' (1-3-14) इति आत्मनेपदम् । तेन शानन् । 'चो: कुः182-301 इति पदान्ते कुत्वम् । 4. 'चलनशब्दार्थादकर्मकााच ' 13-2-148) इति ताच्छी लिको युन् । निष्ठायो सेट्त्वात् कुरवं न । 'प्रनज्य मोदं स दक्ष तदनं धजोद्गतिध्वजितकूजदण्डजम् ।' घा. का 1-30. कूजितः, चोकूजः कूजनीयम् , 2. 3. 5.

·-- कूटयितुम् , कूटना, है कूटयित्वा २, कूल चुकूटयिषितुम् । चुकूटयिषा; कूटनम् , चुकूट यिषणम् । कूटयित्वा, चुकूटयिषित्वा; सङ्कटय, सन्चुकूटयिष्य , कूटम् २, चुकूटयिषम् २ चुकूटयिषित्वा २. (241) “कूट परितापे” (x चुरादिः-1891. अक. सेद-उम.) 'कूड' इति हरदत्तः । 'परिदाहे-' इत्यन्ये । अदन्तः कथादिः। 'कटयेताप्रसादे णौ, कटेर्दाहे तु कूटयेत् ।' (लो-75) इति देवः । कूटयन्-न्ती, चुकूट यिषन्-न्ती, कूयिष्यन्-न्ती-ती, चुक्टयिषिप्यन्-न्ती-ती, इति शतृप्रत्ययोऽधिकोऽत्रेति विशेषः । अन्यानि सर्वाण्यपि रूपाणि पूर्वलिखित (240) चौरादिककूटयतिवज्ज्ञेयानि । संकुटिनं वर्तते । समन्ताद् दाह इत्यर्थः । (3-3-44) इति इनुणि, इनुणन्तात् 'अण् हनुणः' (5-4-15) इति अण् तद्धितप्रत्ययः । आदिवृद्धिः। 'सड्कूटनम् इत्यपि स्युटा समावेश इप्यते, 'भावे' इति वर्तमाने पुनर्भावग्रह्णात् ।' इति भाष्यम् । इनुणन्तः स्वभावात् नपुंसके वर्तते इति काशिका । (242) "कूण सङ्कोचे" (X-चुरादिः-1689. सक.सेट्.आत्म.) आकुस्मीयः। कूणकः-मिका, चुकूयिषकः-पिका, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि 'कुट आप्रदाने ' (240) इति धातुवत् ज्ञेयानि । (243) "कूण सङ्कोचने" (x-चुरादिः-1896-अक. सेद उभ.) कुणयन्-म्ती, कशयिष्यन्ती-ती, चुणविपन-ती-ती, चुकूण विषिष्यन् - न्ती-ती, इति शतृपत्ययोऽधिकोऽत्रेति विशेषः । अन्यानि सर्वाण्यपि रूपाणि 'कूट आप्रदाने' (240) इति चौरादिकधातुवज्ञेयानि । (244) कूल आवरणे" (.भ्वादिः-525. सक. सेट् पर.) कूलक:-लिका, कूलक:-लिका, चुकूलिषक: पिका, चोकूलक:-लिका 'ममिविधौ भाव हनुगू . " ·, . कूलिता-त्री कूलयिता त्री, चुकूलिपिता-त्री, चोकूलिता-त्री कूलयन्-न्ती, चुकूलिषन्न-ती; कूलिप्यन्-म्ती-ती, कूलयिष्यन्-न्ती-ती, चुकूलिपिप्यन्-न्ती ती; व्यतिकूलमानः, कूलयमानः, चोकूल्यमानः; व्यतिकूलिष्यमाणः, कृलयिष्यमाणः, चोकूलिष्यमाणः कूल-कूलो-कूलः; कूलितम्-तः, कूलितः, चुकूलिपितः, चोकूलितः-तवान्। *कूलः, 'सन्मार्गसङ्कली, कूलः, चुकूलिपुः, चोकूलः कूलितव्यम् , कूलयितव्यम् , चुकूलिपितव्यम् , चोकूलितव्यम् । कूलनीयम् , कूलनीयम्, चुकूलिपणीयम् , चोकूलनीयम्; कूल्यम्, अनुकूल्यम्, चुकूलिप्यम् , चोकूल्यम्; ईपत्कूल:-दुष्कूल:-सुकूलः; कूल्यमानः, कूल्यमानः, चुकूलिष्यमाणः, चोकूल्यमानः कुकूलम् , (तुषामिः) कूल:, चुकूलिपः, कूलितुम् , फूलयितुम् , चुकूलिषितुम् , चोकूलितुम् । कूलना, चुकूलिषा, कूलनम् , कूलनम्, चुकूलिपणम् , चोकूलनम्। कूलित्या, कूलयित्वा, चुकूलिपित्वा, चोकूलित्वा अनुकूल्य, प्रतिकूल्य, सन्चुकूलिप्य, प्रचोकूल्य कूलम् २, कूलम् २, चुकूलिपम् २, चोकूलम् २ कूलित्वा २, कूलयित्वा २, चुकूलिपित्या २, चोकूलित्वा २.5 चोकूलः कूला, चोकूला , । 2. . . 1. 'कर्तरि कर्मव्यतीहारे' (1-3-14) इति आत्मनेपदम् । शान । 'गुपयशा--' (3-1-135) इति कतरिकः । यदा 'हलच (3-3-121) इति संज्ञायां पध्। • 3. 'सुपजाती मिनिस्तान्छोत्ये ' (3-2-7s) इति णिनिः । .. 'यादीनां देव (वा. 6•1:12) इति वार्तिके चकारात् धम कमायये, रिवेर रूपम् । कुफलम्-तुषाग्निः। -इति क्षीरतराहणी। 'सन्मार्गसहविपुशलदायिनं दहन्तमेनासि व तूलनाद ।' था. 1. 1-08• , ·. - -- - चेक्रियः कर कर्तव्यम् , २३३ (245) " कृञ् हिंसायाम्" (v-स्वादिः-1253. सक. अनि. उभ.) 'हिंसाकरणयोः नावौ कृणोति कृणुते कृत्रः । करोति कुरुते द्वे द्वे सम्पयेते पदे क्रमात् ॥' (श्लो-31) इति देवः । कारक:-रिका, कारक:-रिका, 'चिकीर्षक:-पिका, 'चेक्रीयकः-यिका; कर्ता-त्री, कारयिता-त्री, चिकीर्पिता-त्री, चेक्रीयिता-त्री कृण्वन्-ती, कारयन्-न्ती, चिकीर्षन्-न्ती; 'करिष्यन्-न्ती-ती, कारयिष्यन्-न्ती-ती, चिकीपिप्यन्-न्ती-ती; कृण्वानः, कारयमाणः, चिकीर्षमाणः, चेक्रीयमाणः करिष्यमाणः, कारयिष्यमाणः, चिकीपिप्यमाणः, चेक्रीयिष्यमाणः ; कृत्-कृतौ-कृतः कृतम्-तः-तवान् , कारितः, चिकीर्पितः, चेक्रीयित:-तवान् । कारः, चिकीर्षुः, कारयितव्यम् , चिकीर्पितव्यम्, चेकीयितव्यम् ; करणीयम् , कारणीयम् , चिकीर्पणीयम् , चेक्रीयणीयम् । चिकीर्ण्यम् , ईपत्करः-दुष्करः सुकरः; क्रियमाणः, चिकीर्यमाणः, चेक्रीय्यमाणः कार:, चिकीर्षः, कारयितुम् , चिकीर्षितुम् , चेक्रीयितुम् । कृतिः, 'कारा, कारणा, चिकीर्षा, 'इको झल् । (1-2-9) इति कित्त्वम् । 'अज्मनगम सनि. (64-16) इति दी। 'ऋत इदातोः' (1-1-100) इतीत्त्वम् । रपरत्वम् । 2. 'रीकृतः (7-4.27) इति री । गुणोऽभ्यासस्य । 3. 'स्वादिभ्यः स्नुः । (3-1-73) इति श्नुः विकरणप्रत्ययः । 'हुस्नुवोः सामंधानुके। (6-4-37) इति यण । णत्वम् । 4. 'ऋद्धनोः स्ये' (7-2-70) इतीद । 'हस्वस्य पिति कृति तुक्' (6-1-71) इति तु । 6. 'रिशयलिश'(5-4-24) इति रिन् । 7. 'कारा पन्धने' (ग. मृ. 3-3-101) इनि भिदादिशाठाद । 'कुन्जा कृतारिबलमैक्षन वृक्षती सा पात्रं समीरघुनसौरमधून मृगम् ॥' कार्यम् , कार्यम् , चेक्रीय्यम् । कार्यमाणः, कारः, चेक्रीयः; फर्तुम् , चेक्रिया; 1. 5. A. भा.का.2-6S. 30 ·२३४ चेक्रीयणम् । - करणम्, कारणम्, चिकीर्षणम् , कृत्वा, कारयित्वा, चिकीर्पिता, चेक्रीयित्वा विकृत्य, विकार्य, प्रचिकीर्घ्य, प्रचेक्रीय्य; फारम् २, 7 कारम् २, र चिकीर्षम् २, चेक्रीयम् २० चेक्रीयित्वा २. (246) "डु कृञ् करणे" (VIII-तनादिः-1472-सक. अनि. उभ.) 'हिंसाकरणयोः नावौ कृणोति कृणुते कृतः। करोति कुरुते द्वे द्वे सम्पयेते पदे मात ॥' (श्लो-31) इति देवः । अयं धातुः भ्वादिगणेऽपि पठ्यते । तेन करति, करते इति रूपद्वयमपि साधु-इति क्षीरस्वामी मन्यते । अत एव, कस्याश्चिदुणादिवृचौ 'करति, कृणोति, करोतीति वा कारु' इति कारुशब्दव्युत्पादनं कृतं सङ्गच्छते । पुरुषकारोऽप्यस्यानुकूलः । अन्ये तु बहवः स्वादिपाठं नाभ्युपगच्छन्ति । अत एव, न्यासग्रन्थे 'कः करत्करति---' (8-3-50) इत्यत्र, 'करतिरिति छान्दसत्वात् व्यत्ययेन शप् ।' इति प्रोक्तम् । यदि भ्वादिपाठोऽभिमतः स्यात् , तदा शपो व्यत्ययकल्पनमसङ्गतं भवेत् । अत एव, देवः इनुप्रत्यये, उपत्यये च साधुत्वमभ्युपैति । कारक:-रिका, कारकः-रिका, चिकीर्षक:-पिका, 'चेक्रीयकः-यिका; फर्ता-त्री, कारयिता-त्री, चिकीपिता-त्री, चेकीयिता-बी.; 'कुर्वन्, उपकुर्वन् , (चित्र) विकुर्वन् , मनुकुन् , 1. 'अजमनगमा सनि' (6-4-10) इति दी, 'इको झन' (1-2-1) इति सन: किरवे, 'कन इद् धातो: ' (7-1-100) इति इश्वे रपरत्वे, 'सन्यणे:' (0-1-9) इति द्वित्वादिकम् । 2. 'रिर शयलिदा' (1-1-25) इति रिगदेश, दिले, 'गुणो परलः' (5-4-82) इत्यभ्यागस्य गुणे, 'भमाधानुकयो:-- (1-4-25) इति दीपः । 2. 'तनादिरम्य उ:' (3-1-79) इत्युप्रत्यये, गुगे, 'मत गावंधानुके' (6-4-110) युत्ये, प्रत्ययम्य यगादेशः। • बे: पदमश: 1-3-340 इत्यत्र सादामंग:'रमुपादन न शान। 'अनुपराभ्यो एमः' (1-3-70) इवि गतस्ययः । A. 'उपकुपन्तमाय प्रकुर्माणोऽनुगीविश्न : म. 1.5-18.

·२३८ ड कम् जवाकर:- बाहुकर:- अहस्कर:- *धनुष्करः-अरुष्करः, कर्मकर:-कर्मकारः, "शब्दकार:-श्लोककारः कलहकारः-गाधाकार: Aवैरकार:-चाटुकारः सूत्रकारः - मन्त्रकारः पदकारः, स्तम्बकरिः (त्रीहिः) शत्करिः (वत्सः), स्तम्वकारः-शक- स्कारः, मेघर: ऋतिकर:-भयङ्करः, अभयकरः, शिवकरः, क्षेमकरः प्रिय- 1. G. 7. 'जङ्घाकरः' इत्यत जङ्गासन्देन लक्षणया तत्साध्य वेगो लक्ष्यते। 2. 'पाहुकरः' इत्यत्र बाहुशब्देन बाहुसाध्या गतिः, प्रवृतिर्वा योध्यते । 3. 'कस्कादिषु च (6-3-48) इति सूत्रे गणपाठात् सत्वम् । तेन जिलामुलीयो न भवति । 4. "धनुष्करः अरुष्करः इत्यत्र 'नित्यं समासेऽनुत्तरपदस्पस्य' (8.3-45) इति षत्वम् । 5. 'कर्मगि मृतौ' (3-2-22) इति टः। भृति यः सेवते सकर्मकरः ; भन्यत कर्मकारः। 'म शन्दोककलहगाधावरचाटुमूत्रमन्त्रपदेषु' (3-2-23) इति हेत्वादिषु प्राप्तस्य टप्रत्ययस निषेधात् औत्सर्गिक: अण् । एवं 'पद्कार' इति पर्यन्वं क्षेयम् । 'स्तम्बशकतोरिन् ' (3-2-24) इति इन् प्रत्ययः । 'नीहिवरसयोरिति पकव्यम्' (वा. 3-2-24) इति वातिकात् स्तम्यकरिबीहिः शरुत्करिः वत्सः । अन्यत्र स्तम्पकारः शरुत्कारः इति । 6. 'मेघतिमयेा छनः' (3-2-43) इति खच् । खित्वान् ' मदिषदजन्तस्य-' (G-3-07) इति पूर्वपदस्य मुम् । 'मयादयादिषु तदन्तविधि:' (माप्यम्- (1-1-72) इति माध्यात् 'अमयहरः' इत्यपि साधुः । 'शिव एको प्येयः शियङ्करः' इत्याथर्वणोपनिपदि श्रूयते । छान्दसत्वात बहुलप्रहणेन खचि रूपनितिरिति पदमारी। 'क्षेमहरोऽरिताति: शिव- तातिः शिवकरः।' इत्यभिधानरत्नमाला (2-185)। 10. 'क्षेमप्रियमदेऽण् च' (3-2-44) इति सजणौ। यो धैरकारः स्वयमेव गोषभूत् तृगेहि नो स म शत्करीनपि । नासीदकालेऽप्यफलेप्रहिमतदवः कर्मकरा ज्ञाभवन् । वा. वि. 2-69. B. मेयर मिदासान्तमू राम बलमान्दितः। र मेने न मुग्रीवो वालिमार्नु मारम् ॥' म.का. & 104. C. 'महाकुलीन ऐवाफे वशे दाशरपिर्मम । पिनुः मियहरो मा ओमकारलास्तिनाम् । निहन्ता वैरकाराणां सां यदुकरः सदा । पारयधिरामय परन्तको रजे || R.... - . A. .

·२४० 'कृत्यम्-'कार्यम् , कार्यम् , चिकीर्ण्यम् , चक्रीय्यम् । ईपत्कर:-"दुष्करः-सुकरः, ईपदाढ्यकरः -दुराढ्यकर:-स्वाट्यकरः क्रियमाणः-संस्क्रियमाणः, कार्यमाणः, चिकीर्ण्यमाणः, चेक्रीय्यमाणः; कारः-उपकार:- अपकार:- *प्राकारः, 'चक्रम् , कृत्रिमम्-असंस्कृत्रिमम् , कारः, चिकीर्षः, चेक्रीयः; फर्तुम्-व्याकर्तुम् , 1. -- - 'विमाया कवृषोः। 13-1-120) इति क्या वा भवति। पक्षे, 'ऋहलो:-- (3-1-124) इति ण्यत् । क्यपि तुक् । 2. 'र्तृकर्मणोध भूमोः' (3-3-125) इति खल् । 'कर्तृकर्मणोश्च्य्यर्थयोरिति घकव्यम् । (वा. 3-3-127) इति वातिकात् व्यर्थे । 'ईपन्मालङ्करं पुष्प सुपिण्डकर ओदनः। दुस्सेनानिकरो भीरुः खित्वाद्धस्वमुमागमौ ॥" इति प्रक्रियासर्वस्वे। 3. यकि, 'रिक् शयलिङ्घ' 17-4-28) इति रिडादेशः । 'रीढि प्रकृते रिनादेश. विधानसामर्थ्यात् 'अकृत्सार्वधातुकयो:-' (1-4-25) इति दी? न।' इति सिद्धान्तकौमुदी। 'उपमर्गस्य घन्यमनुध्ये बहुलम् । (0-3-122) इति उपसर्गस्य दीर्घः। प्रक्रियते इति प्राकार:=सालः। कर्मणि पञ् । • घनथे फविधानम्-' (वा. 3-3-19) इति वार्तिकात् घनये कः प्रत्ययः । • द्वित्वप्रकरणे के मादीनामिति वक्तव्यम्' (वा. 6-1-12) इति द्वित्वम् । यण । 'डिवतः वित्रः ' (3-3-85) इति भावे पित्रः। ‘क्त्रैर्मम्नित्यम् ' (4-4-20) इति सूत्रेण, 'नित्ते-' (4-4-19) इत्यस्मिन्नर्थे मप्प्रत्ययः । 'नित्यम् । इत्युक्तः मप्प्रत्ययान्त एव प्रयोज्यः । A. धर्मत्यरतां नित्यम् अभ्यफलभोजनाम् । ' म. का. 6-62. B. 'अरण्ययाने सुकरे पिता मो प्रायुक्त राज्ये यत दुष्करे त्वाम् । 'म. का. 3.51. c. 'ईपदाटपट्करोऽप्येष न परवाशुभक्रियः।' म. का. 7-51. 'अपकारे एतेऽप्यज्ञो विजिगीषुन या भवान् ॥' म. का.5-0. E. 'मसंस्कृतिमसंख्यानी अनुप्तिमफलाशिनौ । म. का. 4-37. 'प्रन्यानधीत्व व्याकर्तुमिति दुर्मघमोऽप्पलम् ॥' शिशुपालवधे 2-2G. 5 6. . - D. F.

·२४१ -Aकारयितुम् , चिकीर्पितुम् , कृतिः, 'क्रिया, कृत्या, कारि:-कारिका, कारणा, चिकीर्या, चिकारयिपा, चेक्रीयितुम् । चेक्रीया करणम्, आढयकरणम्-सुभगकरणम्-स्थूलकरणम्-पलितकरणम्- नग्नकरणम् अन्धकरणम्-अन्धकरणी, प्रियकरणम् , 'उष्णकरणम्-भदरणम्, स्वादयारणम् , कारणम् , चिकीर्षणम् , चेक्रीयणम् ; कृत्वा, तिरस्कृत्वा-तिरकृत्वा, 'उपाजेकृत्वा-अन्याजेकृत्वा, "साक्षात्कृत्वा, "उरसिकृत्वा, मनसिकृत्वा, मध्येकृत्वा-पदेकृत्वा-निवचने- 2. 3. 4. 5. 1. 'कृनःश च । (3-3-100) इति स्त्रियां भावादौ शप्रत्यये, रिहादेशे च क्रिया इति सिद्धयति । सूत्रे चकारात् क्यपि तुकि, कृत्या इत्यपि भवति । 'विभाषाऽऽख्यानपरिप्रश्नयोरिम् च ' (3-3-110) इति इन् प्रत्यये कारिः इति भवति । चकारात बुलि कारिका इति रूपमपि भवति । 'भाब्यसुभगस्थूलपलितनमान्धप्रियेषु व्यर्थेष्वच्ची कृतः करणे ख्युन ' (3-2-56) इति ख्युन प्रत्ययः । सित्त्वामुम् । एवं प्रियकरणमिति पर्यन्तम् । 'उष्णभद्रयोः करणे' (वा. 6-3-70) इति त्युदन्ते पदे परतः, मुम् । 'भयान्यादिषु वदन्तग्रहणम्' (भाप्यम् 1-1-72) इति वचनात् तदन्तविधिः । 'विभाषा कृभिः (1-4-72) इति गतिसंज्ञा विकल्पः । यदा गतिसंज्ञा, तदानी 'तिरसोऽन्यतरस्याम' (8-3-42) इति विसर्जनीयस्य त्वविकलाः। यदा गतिरज्ञा न, तदानी विसर्जनीयः, समासोऽपि न । एवं स्यप्यपि । 'उपाजेऽन्वाजे' (1-4-73) इति गतिसंज्ञायो समासविकन्यः । यदा ममासः, सदानी स्यबपि । 8. 'साक्षारप्रमृतीनि च ' (1-4-74) इति गतिसज्ञा । 'साक्षायमृतिषु व्यर्षपचनम् (वा. 1-4-74) इति वचनात् व्यय एवं गतिसज्ञा। समासे तु स्यम् । 'मनत्याधान उरसिमनसी' (1-4-73) इति गतिसंज्ञा समास विकल्प एवं ल्यप्यपि । अत्याचानम् = उपटेषणम् । तदभावोऽनत्याधानम् । 10. 'मध्ये परे निवचने च ' (1-4-76) इति गदिसंशायां समासविकरूपः । अत्रापि चकारात् 'अनत्याघाने' इत्यनुवर्तते। निश्चगम् - ववनाभाव: । नियचने. छत्या-वाचं नियम्येत्यर्यः। A. 'ऐहिष्ट तं कारयितुं सतामा क्रतुं नप पुकलं मुनीन्दम् ।' भ... 1.11. B. 'यो कारि राजपुग्नोऽयमनुतिष्ठति ता क्रियाम् ।' म. का. 3. c. 'पुराऽयमेति श्रुतसम्भवस्ते क्रुधं धियोऽन्यदरणी दधानः ॥' वा. वि. 3-30. 31 ·उपकृत्य, - 1. કર हुकृञ् कृत्वा नीच कृत्वा-उच्चैःकृत्वा, तिर्यकृत्वा, मुखतःकृत्वा, 'नाना- कृत्वा-विनाकृत्वा-द्विघाकृत्वा-द्वैषंकृत्या-द्वेषाकृत्वा, कारयित्वा, चिकीपित्वा, चेक्रीयित्वा नीचैःकृत्य-उच्चैःकृत्य, तिर्यकुकृत्य, AJलत:कृत्य, नानाकृत्य-विनाकृत्य-द्विघाकृत्य-द्वैधंकृत्य-द्वेषाकृत्य, कारिकाकृत्य, ऊरी- कृत्य-उररीकृत्य-शुक्लीकृत्य-वपटकृत्य-पटपटाकृत्य, खादकृत्य, सत्कृत्य- असत्कृत्य, 'मलकृत्य, 1"पुरस्कृत्य, नमस्कृत्य "हस्ते कृत्यB-पाणौकृत्य, 'अव्ययेऽययामिप्रेताख्याने कृतः फ्लाणमुलौ' (3-4.59) इति क्त्वाणमुली। 'तृतीयाप्रमृतीन्मन्यतरस्याम् ' (2-2-21) इति समास विकल्प ततश्च ल्यवपि। अयथाभिप्रेताख्यानं नाम =अप्रियस्योश्चैः, प्रियस्य च नीचैः कथनम । P. तिर्यच्यपवर्गे। 13-4-00) इति कृतः क्त्वाणमुलौ। यपवर्ग:=समाप्तिः । ल्यमप्येवम् । 3. 'स्वा तस्प्रत्यये कम्योः । (3-4-61) इति कृतः क्त्वाणमुलौ, ल्यपपि | सूत्रे यथासंख्य नेष्यते। 4. नावाप्रत्यये व्यर्थ' (3-4-62) इति कृमः क्त्वाणमुलौ, ल्यवपि । धार्थत्वेन द्विश्योध-' (5-3-45) इति धनुमः, 'एघाच (5-3-46) इति एधाचश्च प्रहणम् । 'कारिकाशब्दस्योपसंख्यानम्--' (वा. 1-4•60) इति गतिसंज्ञायां समासे पर। 'कादिचिहाचश्च' (1-4-61) इति, ऊरी उररी इत्यादीनां गतिसंज्ञायो, 'कुगतिप्रादयः । (2-2-18) इति समासे, ल्यप् । तुक् । ऊरी उररी शब्दौ, अङ्गीकरणे, विस्तारे च वर्तते । शुक्लीकृत्येत्येतत् विप्रत्ययान्तस्य, पटपटा- कृत्येत्येतत् डाजन्तस्य चौदाहरणम् । 'डाचि बहुलं वे भवतः-- (वा. 8-1-12) इति दाजन्ते द्वित्वम् । 7. 'अनुकरण चानितिपरम् । (1-4-62) इति गतिसंज्ञायां समासे त्यपि रूपम् । 8. 'बादरानादरयोः सदसतो (1-4-63) इति गतिसंज्ञायां समासे ल्यपि रूपम् । प्रीत्यतिशयः पादः। परिभवः, औदासीन्यं वा अनादरः। 9. अनेकार्पकस्पालंशब्दस्य 'भूषणेऽलम् । (1-4.64) इति भूषणेऽयं गतिसंज्ञायां समासे ल्यम् । 10. 'पुरोऽव्ययम् ' (1-4-67) इति गतिसंज्ञायां, 'नमसुरसोर्गत्योः' (8-3-40) इति विसर्जनीयस्य सत्वे च रूपम् । • नित्य हस्ते पाणावुपयमने (1-4-77) इति नित्यं गतिसंज्ञायां समासे ल्यप् । उपयमनम् =दारकर्म। 'सा माला करतःकार मुखतोभावमागता । तां पत्युर्गलतःकृत्य पार्वतोभूय च स्थिता ॥' इति प्रक्रियासर्वस्वे । 'श्रियमाशासते लोला ता हस्तेकृत्य मा श्वसी: म. का. 5-16. . 5. 6. . 11. B.

·'प्राध्वंकृत्य, जीविकाकृत्य-उपनिषत्कृत्य, तिरस्कृत्य-तिरःकृत्य, उपाजे- कृत्य-अन्वाजेकृत्य, साक्षात्कृत्य, उरसिकृत्य-मनसिकृत्य, मध्येकृत्य-पदेकृत्य- निवचनेकृत्य, लवणकृत्य, विकार्य, प्रचिकीर्य, प्रचेक्रीय्य; 4Bभीतकार-चोरङ्कारं (आक्रोशति), स्वादुङ्कार (मुक्ते), सम्पन्नकारम्-लवणङ्कारम् , अन्यथाकारं-एवकार-कथकारं-इत्थकारं (मुक्ते), 'यथाकार (अहं भोक्ष्ये) तथाकारं (मोक्ष्ये, किं तबानेन ! ), अकृतकारं (करोति), नीचैःकार-Gउच्चैःकार, तिर्यक्कारम् , करत:- 1. 'प्राध्वं बन्धने । (1-478) इति नित्यं गतिसंज्ञायां समासे ल्यप् । प्राध्यकृत्य- बन्धनेनाकूलं कृत्वेत्यर्थः। “जीविकोपनिषदावीपम्ये। 11-4-79) इति नित्यगतिसंशयां समासे ल्यम् । 3. साक्षात्प्रभृतिषु (1-4-74) लवणशब्दस्य गतिसंज्ञासनियोगेन मान्तत्वं निपात्यते, तेन लवणकृत्येति भवति । 4. 'कर्मण्याकोशे फुजः खमुन्' (3-4-25) इति खमुम् खित्वात् पूर्वपदस्य मुम् । 6. · स्वादुमि णमुल्लू' (3-4-26) इति णमुल् । 'स्वादुमि' इति स्वादुपर्या- याणामपि प्रहणम् ; तेन लवणकार, सम्पन्नङ्कारम् इत्यपि सिध्यति । उपपदस्य मान्तत्वं निपातनात् । अन्यथैवंकथमिस्र्यसु सिद्धाप्रयोगश्चेत् ' (3-4-27) इति णमुल । अन्यथा भुरके इत्यर्थः । 'यथातथयोरसूयाप्रतिववने । (3-4-28) इति णमुल । 8. 'समूलाकृतजीवेषु हम्मद.' (3-4-30) इति णमुल । ' कषादिषु यथावि- ध्यनुप्रयोगः' (3-4-46) इत्यनुप्रयोगः । 'साक्षात्कृत्याभिमन्येऽहं त्वां हरन्तीं प्रियं श्रियः ॥' म. का. 5-71. 'तं भीतकारमाश्य रावणः प्रत्यभाषत ।' म. का. 5-39. C. 'भुजविटपमदेन व्यर्थमन्धम्भविष्णुः धिगपसरसि चोरकारमाश्यमानः । स्वदुरसि विदधातु स्वामपस्कारकेलि कुटिलकरजकोटिक्रूरकर्मा जटायुः ॥' अनघराघधे 5.ll. D. “स्वादुङ्कारं कालखण्डोपदेशं क्रोष्टा डिम्भं व्यप्वणत् व्यस्वनच ॥' शिशुपालवधे-16-17. अकृत्वा हेलया पादम् उच्चभ्र्धम् विद्विषाम् । कथङ्कारमनालम्बा कीर्तिर्यामधिरोहति ॥' शिशुशलय 2-52. 'किं त्वमे प्रवीषोति पृष्टेऽन्यो वक्त्यमर्षतः । यथाकारमहं जाने तथाकारं वदाम्यहम् ॥' इति प्रक्रियासर्यस्थे । "समूलकापं चका रुद-नो रामादिपक हितमन्युपेशाः । आवेदयन्तः क्षितिपालमुकारं मृत बामनियोशोहरा' म... 3049. 6. 7. A. B. B.

·फारम् , मुखत:कारम् , नानाकार-विनाकार-द्विघाकार-द्वैषंकार-द्वेषाकारम् ; कारम् २,२ कारम् २, र चिकीर्षम् २, । चेक्रीयम् २; कृत्वा २, कारयित्वा २, चिकीपित्या २, चेक्रीयित्वा २७ कारुः, क्रतुः, करेणुः, 'कर्म. - " - A चरीकृडः (247) " कृड घनत्वे" (VI-तुदादिः-1382.अक. सेट्. पर. कुटादिः।) 'घसने'-इत्येके। घनत्यम्-सान्द्रता । कर्डक:-र्डिका, कडेक: :-डिंका, चिकृडिपक:-पिका, 'चरीकृडक:-डिका; कृडिता-त्री, फर्डयिता-त्री चिकृडिपिता-त्री, चरीकृडिता-त्री; कृडन्-न्ती-ती, कर्डयन् न्ती, चिकृडिपन्-न्ती; कृडिप्यन्-न्ती-ती, कर्डयिष्यन्-न्ती-ती, चिकृडिपिप्यन्न्ती-ती; यतिकडमानः, कर्डयमानः, चरीकृडयमानः व्यतिकृतिप्यमाणः, कर्डयिष्यमाणः, चरीकृडिप्यमाणः कूट-कृड्-कृडौ-कृडः कृढितम्-तः, कार्डितः, चिकृडिषितः, चरीकृडितः-तवान् । कडः, चिकृडिपुः, चिफर्डयिपुः, कृतितव्यम् , कडयितव्यम् , चिकृडिपितव्यम् , चरीकृडितव्यम् । कृडनीयम् , कईनीयम् , चिकृडिषणीयम् , चरीकृडनीयम् , 1. करोतीति कारुः=शिल्पी। औणादिके [द. उ. 1-86] उण प्रत्यये रूपम् । 2. क्रियतेऽसौ धर्माथिमिरिति क्रतुः= यज्ञः । औणादिकः [द. उ. 1-130] कतुः प्रत्ययः। 'हृभ्यामेणुः' [द. उ. 1-133] इति एणुः प्रत्ययः। करेणुः=इभी । • के-मस्तके रेणुर्यस्य फरेणुः' इति न्युत्पत्त्याऽपि साधयन्ति । 'मनिन् । [द. उ. 6-73] इति मनिनि रूपम् । क्रियते यत् फलार्थिभिस्तत् कर्म ' गाकुटादिभ्योऽणिन्डित्' (1-2-1) इति णिद्भिनस्य प्रत्ययस्य द्भिावा- तिदेशात् लघूपधगुणो न । रीगृदुपधस्य च ' (7-4 90) इत्यभ्यासस्य रीगागमः। कर्तरि कर्मव्यतीहारे' (1-3-14) इति शानच् । इगुपधशा-' (3-1-135) इति कर्तरि प्रत्ययः । 'पोड पोऽय चुडतेति केऽपि, जुदतेत्यन्ये कडन्तोऽलठन देवे सठिने फडविपि कुइगाने पुडित्वाऽऽदरम् । धा का. 2-81. 3. 5. 6. । 8. A.

·वरीकृड्यम् ; - कृडितुम् , ঘ, কম, चिकृडिप्यम् , ईषत्कृडः दुष्कृड:-सुकृडः; कृड्यमानः, कडयमानः, चिकृडिष्यमाणः, कर्डः, फर्डः, चिकृडियः, फर्डयितुम् , चिकृडिपितुम् , कर्डना, चिकृतिषा, कृडनम् , कईनम्, चिकृडिपणम्, कृडित्वा, कर्डयित्वा, चिकृडिपित्या, विकृड्य, विकर्य, विचिकृडिप्य, फर्डम् २, र कर्डम् २, । चिकृडिषम् २, १ 'कृविः, चरीकृडयमानः चरीकृडः; चरीकृडितुम् । चरीकृडा; चरीकृडनम् । चरीकृडिवा; प्रचरीकृड्य चरीकृडम् २ (248) "कृती छेदने" (VI-तुदादिः-1435. सक. सेह. पर.) सुचादिः । 'कृणति कृन्ततीत्येते वेष्टने च्छेदने क्रमात् । कीर्तयेदिति संशब्दे--' (श्लो-95) इति देवः । कर्तक:-तिका, कर्तकः-तिका, चिकृत्सकः-'चिकर्तिषकः, 'चरीकृतक:-तिका कर्तिता-त्री, कर्तयिता-त्री, चिकृरिसता-त्री, चिकर्तिपिता-त्री, चरीकृतिता-त्री 'कृन्तन-ती-ती, कर्तयन्-न्ती, चिकृत्सन् चिकर्तिपन्-न्ती; कतिष्यन् कार्यन् न्ती-ती, कर्तयिष्यन्न्ती-ती, चिकृसिप्यन्-चिकर्तिपि- प्यन्न्ती-ती; -- 1. 3. । 5. 'अदुपधाच्चाक्लपितेः ' (3-1-110) इति कयम् । 2. 'तितुत्र-1 (72-9) इति इडभावे दत्वे टुरवे य रूपम् । हलन्ताच' (12-10) इति सनः कित्त्वाद्गुणाभावः । 'सेऽसिचि कृतघृतकृतृदमृतः' (7-2-57) इति सनः इडिकल्पः । इटि गुणः । 'रीदुपधस्य च ' (7-4-90) इत्यभ्यासस्य रीगागमः। 'शे मुचादीनाम् ' (7-1-50) इति नुम् । • आच्छीनद्यो म्' (7-1-80) इति नुम् वा । 'सेऽसिचि-' (7-2-37) इति सादेरार्धधातुकस्य इड्का। A. 'भुक्त्वा गोरससिक्तमनमजित: कैसस्य छन्तन् मुद त खेत्स्यन् रिशिताशदारुणमसौ मोदेन निन्ये निशान् ॥ ' पा.का.2-84. B. पतं चचार कतिष्यन् नार्यभित्र निरस्पृश. ॥' ग, का. 9-12. G. 8.

·२४६ कृती , " . 'व्यतिकृन्तमानः, कर्तयमानः, चरीकृत्यमानः व्यतिकतिष्यमाणः-व्यतिकरस्य॑मानः, कर्तयिष्यमाणः, 'चरीकृतिप्यमाणः काठहत-कृतौ-कृतः कृत्तम्-, कर्तितः, चिकृत्सितः-चिकतिपितः, चरीकृतितः-तवान् । 'कृतः, "विकर्तनः, कर्तः, चिकृत्सुः-चिकर्तिपुः, चरीकृतः । कर्तितव्यम् , फर्तयितव्यम् , चिकृत्सितव्यम्-चिकति पितव्यम् , चरीकृतितव्यम् । कर्तनीयम् , फर्तनीयम् , चिकृरसनीयम्-चिकर्तिपणीयम् , चरीकृतनीयम् ; "कृत्यम् , कर्त्यम् , चिकृत्स्यम्-चिकर्तिप्यम् , चरीकृत्यम् ; ईषरकर्तः-दुष्कर्तः-सुकर्तः। कृत्यमानः, कर्यमानः, चिकृत्यमानः-चिकर्तिष्यमाणः, चरीकृत्यमानः; कर्तः, कर्तः, चिकृत्सः-चिकर्तिपः, चरीकृतः ; फर्तितम् , कर्तयितुम् , चिकृत्सितुम्-चिकर्तियितुम् , चरीकृतितुम् । कृतिः, कर्तना-चिकृत्सा, चिकर्तिषा- चरीकृता; कतनम् , कर्तनम् , चिकृत्सनम्-चिकर्तिपणम् , चरीकृतनम् । 'कर्तित्वा, कर्तयित्वा, चिकृत्सित्या-चिकर्तिपित्वा, चरीकृतित्वा विकृत्य, विकर्त्य, विचिकृत्स्य-विचिकर्तिप्य, प्रचरीकृत्य ; कर्तम् २, । कतम् २, र चिकृत्सम् २, चिकर्तिपम् २, र कर्तित्वा २, कर्तयित्वा 55 चिकृत्सित्वा २, चिकतिषित्वा २, चरीकृतम् २ चरीकृतित्वा . - } 1. 2. 3. . 'फर्तरि कर्मण्यतीहारे। (1-3-14) इति शानच् । यः, अल्लोपस्य स्थानिवद्भावात् गुणो न । *धीदितो निछायाम् ' (7-2-14) इति इण्णिषेधः । इगुपध- (3-1-135) इति कर्तरि का प्रत्ययः । 6. नन्यादिपाठात् 'नन्दिप्रहि-' (3-1-134) इति कर्तरि स्युः। विशेषेण कर्तयति भकाना रोगादिकमिति विकर्तनः-सूर्यः। 'आरोग्य भास्करादिच्छेत्- इति स्मरणान्। ऋदुपधाच्चाक्लपि---(3-1-110) इति क्या । 'म वा सेर । (172-18) इति कित्त्वनिराद गुगः । निहतमतद्विपकुम्भमांस संपृक्तमुजईरयोऽप्रपाद: ।' भ. का. 11-12, . 6.

·कृप २४७ “ (249) कृती वेष्टने" (VII-रुधादि:-1447. सक. सेट्. पर.) 'कृणति कृन्ततीत्येते वेष्टने च्छेदने क्रमात् । कीर्तयेदिति संशब्दे--' (श्लो. 95) इति देवः । कर्तकः-तिका, कर्तकः-तिका, चिकत्सकः-चिकर्तिपकः-पिका, चरीकृतक:- तिका ; इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि सौदादिककृतीधातुक्त् (248) ज्ञेयानि । शतरि कृन्तन्-ती, 'रुघादिभ्यः श्नम् ' (3-1-78) इति भनि, 'नसोरल्लोपः' (6-4-111) इत्यल्लोपः, इति विशेषः । (250) " कृप अवकल्कने" (x-चुरादिः-1749. सक. सेह. उभ.) अवकल्कनम् -मिश्रीकरणम् । [अ] 'कल्पते शपि सामर्थे, कल्पयत्यवकल्कने। अदन्तस्य कृपेो तु दौल्ये कृपयेदिति ॥ (श्लो. 135) इति देवः । कल्पक:-ल्पिका, चिकल्पयिषकः-षिका; कल्पयिता-त्री, चिकल्पयिपिता-त्री कल्पयन्-न्ती, चिकल्पयिषन्-न्ती; कल्पयिष्यन्न्ती-ती, चिकल्पयिषिप्यन्-न्ती-ती; कल्पयमानः, चिकल्पयिषमाणः; कल्पयिष्यमाणः, चिकल्पयिषिष्यमाणः "कल्-कल्पो-कल्पः; कल्पितम् तः, चिकल्पयिपितः-तवान् । कल्पः, कल्पना, चिकल्पयिषुः, कल्पयितव्यम् , चिकल्पयिपितव्यम् । 1. 2. धातोरस्य गिजन्तत्वेनानेकावत्वात् यत् न । 'कृपो रोल:' (8-2-18) इति लन्धम् । पकारस्य 'संयोगान्तस्य लोपः' (8-2-23) इति लोपः। णिचः स्थानिवत्त्वं तु न, 'पूर्वत्रासिद्धे न स्थानिवत्' (वा. 1-1-55) इति निषेधात् । [4] 'क्षीरस्वामी तु 'कृपेस्तादध्ये (ग. सू. चुरादौ) इति पठित्वा, 'तायें । इति-प्रस्तुतस्य भुवोऽर्थे मिश्रीकरणे ; अथवा, तच्छन्देन फ्लपिः परामृश्यते ; तस्य योऽर्थः =पामर्थ्यलक्षणः, तस्मिन्-इति देधा म्याख्यत् ॥' इति प्रौढमनोरमा .

·२४८
..
-
कल्पनीयम् ,
चिकल्पयिषणीयम् ।
चिकरपयिन्यम् ।
करप्यम्,
करप्यमानः,
चिकल्पयिष्यमाणः
ईपरकल्पः-दुप्कल्पः-सुकल्पः;
चिकल्पयिपः
कल्पः,
कल्पयितुम् ,
चिकल्पयिपितुम् ।
चिकल्पयिषा:
कल्पना,
कल्पनम्,
चिकल्पयिषणम् :
कल्पयित्वा,
चिकल्पयिपित्वा
प्रचिफल्पयिप्य;
प्रकरप्य,
चिकल्पयिषम् २ र
कल्पम् २.
कल्पयित्वा २, चिकल्पयिषित्वा २.

·-- " . वेवीयकः। वेदीयः; " . शुद्धिपत्रिका पुटम् पक्तिः अशुद्धम् शुद्धम् 1 7 मखिल । गम- मखिलागम 16 कृतन्त- कृदन्त 3 24 असाग्य असग्य 4 22 अङ्यमानः अड्यमानः 6 8 अङ्कमहम् २- अकमकम् 6 26 कर्मण्यणू. कर्मण्यण् 7 7 अरवि अरवि 8 सदा 8 13 देवीयक 22 बेबीय; 24 (4-131) (द.उ. 1-59) 27 पशुबात पशुवात 9 7 समजः, IAसमाज: B, समजःB, IAसमाजः, 10 Title अजि अट 11 19 ऽरण्यानि ऽरण्यानीं 28 1-39-5 1-39. 24 (वा. 1-1-64) (वा. 6-1-94) 27 यकिट थशब्दस्य यकि टयशब्दस्य 12 7 -ती-ती; 28 संघोष्टि- संगोष्टि- 29 स्फुटद्रुमे स्फुटद्रुमे 13 5 अयिला अयित्वा 2 14 14 डिका, हिका, 17 न्ती-न्ती, न्ती-ती, 19 अद्- अद् कले। 24 C 16 15 प्राणते प्राणने 16 15 17 16 ऽतति चिन्तयेत् । ऽतति-1 24 उपपादीपः। उपधादीर्घः। 18 17 इतति, चिन्तयेत् । उत्तति-1 32 " न्ती-ती; " " 23 खलैः " " ·पुटम् पक्तिः 18 20 अशुद्धम् 23 प्रस्थित 28 दशपायुगादिातो 1-44 18 'वासरूपो- 22 (2-4-54) Title ente 18 हे प्राण 21 ऋषिः। 23 उभ-से.) शुद्धम् प्रपितं दशपायुणादिषु (1.44) वाऽसरूप:-- (वा-2.4.64) अन हि] "प्राण, 21 ऋषिः। 24 25 Title अन्नू सक. सेट्. उभ.) अन्जू ....(6-4-111) इत्यकारलोपः। अन्दिधयिषित्वा 27 28 अन " 29 34 28 ....(6-4-111 16 अन्धिदयिषित्वा Title अभि 27 वधू 23 ...(6-4-32) 27 झमज्झेमन 25 लान्छिताझे 27 अथाध्य 5 से. उ. 8 इत्यादिकानां 1 उपयाच्छनायाम् 30 ....वधा... 31 जिहिया 2 25 नन्दिग्रहिपचादिभ्यो- " वनद्धू (6-4-92) झम मन लच्छिताने अथाध्य सक. सेट. उभ. इत्यादिकानां रूपाणां उपयाच्लायाम् ....वध.... जिया 35 " 37 38 ऽदें यौ नन्यादित्वात् (3-1-134) " " 40 41 :- स्वरः मन्छन् Aअर्वक:- पूजायाम् Aअईगीयम् , नीम् । " 27 स्वनः 28 मच्छंद 11 अर्वक A:- 15 पूजाजाम् 2Aणीयम् , 22 डी । 26 डीषि 27 16 इतिश्ना- 17 (6-4-111) 27 (3-54) 42 44 45 46 ऊठ इति श्रा (6-4-112) 9-54 12 ·पुटम् पतिः अशुद्धम् 46 28 'उपेयिवान्-' 47 16 'आशितम् 20 3. इति इनुविक- " 30 प्रायुः " 49 50 " " 51 शुखम् 'उपेयिवाननाधान्। भाशितम्- (3-1-73) इति श्नुः विक- प्रापुः 185 गत्यादौ,........185 शानन्। किति आर्धधातुक....... अनुविभावयिष्य, 185 निरस्यमानः, घटुयज्ञेषु वष्कयतीह इति रूपाणि I Aदुरहः आचिच्छिषित्वा आस 'सार्वधातुक........ ईषिष्यमाणः (वा. 2-4-46) " " 3 184 2 गत्यादौ'.......184 20 शानन्। 24 किति' 25 मार्घधातुक .. 7 अनुभावयिष्य, 18 184 19 निरस्यमानः, निरस्यन् , 24 बटुयज्ञेषु 26 वष्कयतीद 2Aदुर्रहः, इति रूपाणि । 16 आश्छिच्छिषित्वा Title BTICE 27 'सार्वधातुक....... 2 ईषिष्ययाण: 23 (घा. 2-4-45) 30 26 17 (6-4-18) दीर्घः। 20 इयअनं 22 सिम्पदादित्वात्-- 25 ‘कृत्यच 33 माछीत् 29 चितगजेन्द्र...... 7 1548 22 कान 28 'कमग्यण' 11 धातुकान्ये 'कुन् शिसिसंशयोः 31 'इयान....... 97 सुगर्दित 53 66 57 69 61 62 " " " " 63 66 67 70 . 71 72 (6-4-16) इति दीर्घः। इयजम सम्पदादित्वात्, 'कृयचः' मात चित्तगजेन्द्र ..... 1448 कालेन 'कर्मण्यम् धातुकान्ये (2-78) 'कुन् शिल्पिसंशयोः १. 3. 36] 'इयजन........ मुगुर्दित " " 25 78 75 78 83 ·पुटम् परक्तिः 85 " 87 88 शुद्धम् '-ईरयतीरति । इरिरयिष्यमाणः ईध्यिपिएणम् । समीययिष्य, चान सुखाय भाष्ये (3-3-43)। विश्वं .......मुद्वितं ओचिचिपुः, ओच:, ओचिचिपः 1294 (लो. 55-56) 89 90 91 93 " 95 " 96 " " 97 100 अशुद्धम् 10 'ईश्यतीरति । 18 ईररियिष्यमाणः; 20 ईपिषणम् । 22 समीयिष्य, 20 चानश 25 सुस्वाय 20 भाष्ये। 26 विधन् 30 ...मुक्ति 17 ओकः, मोचिचिपुः, 23 ओकः, ओचिचिपः 11 1254 19 (लो. 56) 21 (इलो-53) 22 (6-3-19) 1 धातुकाव्ये। 31 उम्मित:-तम्-तवान् , 26 (द. उ. 1-197) 10 ओनिमयिषा: 11 उब्जः, समुद्रः 'न्युजा, (रोगः) 30 पूर्वित........ 5 ऊ:-कनौ- 26 स्नुतास्त्राः 28 तं प्रोर्णनूपु.... 28 सक्थिः। 26 ...मजूषकावं 26 17 (7-1-86) 27 (7-2-20) 23 (वा. 4-1-40) 12 'तत्रेयत्युच्छ.... 23 अर्यकः 10 20 धातुमध्ये । (6-4-19) धातुकाव्ये (1-73) उभित:-तम्-तवान् । (द. उ. 1-97) ओविभयिपा; 'न्युन्जः (रोग:), समुद्रः, उन्जः, 102 103 105 109 113 114 पूर्वित....... ऊ-ऊनौ- स्नुतासाः। तं प्रोणुनूषु....... सक्थि। ......मजूषकस्त्वं .......ध्रस्व (7-3-86) (7-2-70) (वा. 4-1-49) 'तोयत्युच्छ........ ....प्रस्व 115 116 " 117 118 अर्भक:- " "म्व.... " 119 121 धातुकान्ये (1-24)।

·पुटम् पक्तिः " 124 126 128 14 दुम्फ 129 131 132 133 140 142 अशुद्धम् शुद्धम् 1 ऋणु..1000 21 ......कृष्भ्य उ:' 30 ...धुणिमान् .....घृणिमान् 20 दुऋतीय:- दुर्जतीय:- 23 (7-3-56) (1-2-56) 28 ....क्षीयमानो ...क्षीयमाणो दुर्भम्फः, 3 तुदादिः, सक. तुदादि:-1287. सक. 16 किद्वद्वान किवद्भावान 30 किति' क्किति 27 ल्वादिभ्यः ऋश्वादिभ्यः 27 धनप्रदेशात् धनप्रदेशान् 19 फखयिष्यमाणः, कखयिष्यमाणः, कखित:-तवान, 12 शोके यो शोके यो 11 16 शोके स्यात् शोके यौ 31 बनार...... बनात् 30 घा.का.5.93. धा.का.3.59. 28 (धातुकाव्यव्याख्याने) (धातुकाश्यव्याख्याने 2-5.) 28 स्तनात स्तनान् 23 ....प्रत्ययेऽपि। ........प्रत्ययेऽपि दीर्घः। 23 (7-3-4) (7-3-34) 32 'प्रधिण्य...परिघुश्य...प्रघृण्य 'प्रविण्य...परिधुण्ण्य...प्रधृण्ण्य 27 झेयानि। ज्ञेयानि । 'कत्र' इत्यस्य पाठमेदोऽय 146 " 147 148 151 165 158 159 160 163 164 167 धातुः। 171 " 6 कलने 27 ....मवेलयद् 28 शूर्पनखा.... 5 अदन्तः। 18 प्रतिष्कशः, काशः, 30 नतचित.... 16 करते 30 स्वर्वरि....... 15 वारि62. 11 विधिविषिषुः, कलते ....मबेलयद् शूर्पणखा.... अदम्तः।) प्रतिकशः, काशः, नतचित्त... 172 173 " 175 181 189 186 स्वरि........ भादि--823. चिकिरियुः ·28 ऋष्यण " पुटम् परक्तिः अशुद्धम् 187 27 प्रचकमे 196 25, 'सार्ववातुक... 197 28 निष्ठायामनिद 204 16 सेटू 206 207 8 चुचुत्सयिषम् 13 38 212 29 ऽकरो 217 221 3 चुकुशिषणम् 223 31 विसित 228 27 किति 229 230 29 इनण्णनपत्ये 282 2 चुकूलिपन्न-ती; 234 28 इत्युभयपि शुद्धम् प्रचक्रमे 'सार्वधातुक........ निठायामनिट सेट ऋष्यण चुकुत्समिषम् 98 करो इत्युभयमपि चुकुंशिषणम् विसित क्किति प्रधूज्य इनण्यनपत्ये चुकूलिपन्न्ती; हु कृत नहत मृतमनुत्तमम् संन्यानो 29 प्रघ्नज्य Titles कृ 21 हत " 286 240 31 .....मृतनुत्तमम् 28 संख्यानी